Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ

ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒ ԵՎ ԽՈՍՔԻ ՄՇԱԿՈՒՅԹ

ՅՈՒ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ | Լ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Լ. ՍԱՐԳՍՅԱՆ | Ռ. ՍԱՂԱԹԵԼՅԱՆ

ՀԱՅՈՑ

ԼԵԶՈՒ ԵՎ

ԽՈՍՔԻ

ՄՇԱԿՈՒՅԹ

Գործնական աշխատանքների ձեռնարկ հումանիտար ֆակուլտետների ուսանողների համար

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Յու. Ավետիսյան, Լ. Ավետիսյան, Լ. Սարգսյան, Ռ. Սաղաթելյան

ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒ ԵՎ

ԽՈՍՔԻ ՄՇԱԿՈՒՅԹ

Գործնական աշխատանքների ձեռնարկ հումանիտար ֆակուլտետների ուսանողների համար

ԵՐԵՎԱՆ

ԵՊՀ ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ 811.19'271(07) ԳՄԴ 81.2Հ-5 Հ 282 Հրատարակության է երաշխավորել ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետի հայոց լեզվի ամբիոնը Հեղինակներ՝ Յուրի Ավետիսյան, Լևոն Ավետիսյան, Լիանա Սարգսյան, Ռիտա Սաղաթելյան Խմբագիրներ՝ Ա. Սարգսյան (բ. գ. թ.), Մ. Ֆելեքյան (բ. գ. թ.)

Հ 282 ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒ ԵՎ ԽՈՍՔԻ ՄՇԱԿՈՒՅԹ: Գործնական

աշխատանքների ձեռնարկ հումանիտար ֆակուլտետների ուսանողների համար / Յու. Ավետիսյան և ուրիշ. -Եր.: ԵՊՀ հրատ., 2016. - 224 էջ: Ձեռնարկը կազմված է ԵՊՀ-ում դասավանդվող «Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ» դասընթացի ծրագրին և սկզբունքներին համապատասխան։ Նյութն ընդգրկում է արդի գրական հայերենի բոլոր բաժինները։ Առավել հանգամանորեն է ներկայացված խոսքարվեստին վերաբերող բաժինը, որտեղ զետեղված են բանավոր և գրավոր խոսքի կառուցմանը, խոսքի արժանիքներին, բանավեճի արվեստին, խոսքային վարվեցողության և հաղորդակցման այլևայլ ոլորտներին վերաբերող առաջադրանքներ։ Ձեռնարկում ներառված նյութը նախատեսված է հումանիտար (մասնավորապես իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և պատմության) ֆակուլտետների ուսանողների համար։

ՀՏԴ 811.19'271(07) ԳՄԴ 81.2Հ-5 ISBN 978-5-8084-2145-5 Օ Օ Օ Օ Օ

ԵՊՀ հրատ, 2016 Ավետիսյան Յու., 2016 Ավետիսյան Լ., 2016 Սարգսյան Լ., 2016 Սաղաթելյան Ռ., 2016

ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ

Սիրելի՛ ուսանող Ճիշտ խոսելու և գրելու կարողությունը, ինչպես նաև հայոց լեզվի հարուստ շտե­ մարանից ըստ հարկի օգտվելու հմտությունը քո ինքնա­դրսևոր­ման և մասնա­գի­տա­կան կայացման կարևոր նախապայմաններից են։ Տեսական յուրա­ քանչյուր գիտե­ լիք ի վերջո յուրացվում և ամրապնդվում է վարժու­թյամբ՝ գործնական տևական և նպա­ տա­ կադիր աշխատանքով։ Ձեռնարկը ճիշտ կիրառելու դեպքում դու ոչ միայն հնա­ րա­ վորություն կունե­ նաս մշակելու և զարգացնելու քո բանավոր ու գրավոր խոսքի որակները, այլև կկարողա­նաս ըստ անհրաժեշտության հանպատ­ րաստից խոսք կա­ռու­ցել, ասել է թե՝ հանրությանը ներկայանալ որպես գրագետ և բարեկիրթ մարդ։ Ձեռնարկը ծանրաբեռնված չէ ուղղագ­ րական, կետադ­ րա­ կան կամ քերականական առաջադրանքներով։ Դրանց մի մասը, իհարկե, կոչված է նպաս­տելու մինչ­բու­հա­կան ուսումնա­ռու­թյամբ ձեռք բերված քո լեզ­ վա­ կան գիտելիքները վերհի­ շե­ լուն։ Սա­ կայն առավել կարևոր է համարվել այնպիսի առաջադրանքների ընտրու­ թյունը, ո­ րոնք նպաստելու են խոսքին առնչվող իրողու­ թյունների հանգամանալից վարժան­ քին և ուսուցմանը։ Դրանց հետևո­ղա­կան կատարումը քեզ հնարավորություն կընձեռի բա­ րելավելու քո գրավոր խոսքի մշակույթը, զարգաց­նելու բանավոր խոսքի նե­րազդ­ման հնա­րա­վորությունները, ծանոթա­նալու ճար­տա­սանական արվեստի նրբութ­յուն­ներին, տիրա­պետելու խոսքային ճիշտ վարվեցողությանը։

Վարժությունների այս գիրքն ունի մի առավելություն ևս. այն ըստ էութ­ յան «Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ» դասընթացի աշխատանքային ձեռնարկ–տետր է։ Առա­ջադ­րանքները կազմել ենք այնպես, որ դու հնարավո­րու­թյուն ունենաս աշխա­տելու նաև գրքում՝ լրացնելով կամ ընդգծելով անհրա­ժեշտ պատասխանը։ Այդպիսով ցանկացել ենք ոչ միայն տնտեսել քո ժամանակը, այլև հնա­րա­վորություն ենք տվել տեքստեր կամ բառեր արտա­գրելու փոխարեն պարզապես զբաղվել առաջադրանք­ները լուծե­լով։ Սիրելի՛ ուսանող, մենք վստահ ենք, որ դու հաջողությամբ կանցնես գիտե­լիքների ձեռքբերման նաև այս ճանապարհը։

Ձեռնարկը կազմված է «Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ» բու­ հական դասընթացի բովանդակությանը համապատասխան։ Ունի նեղ մաս­նագիտական ուղղվածություն. առաջադ­րանք­ները կազմելիս գերազանցա­պես նկատի են առնվել իրավագիտական և դիվանա­գի­տական խոսքի յուրահատկու­թ­յուն­ները։ Տեքստերի հիմնական մասը ընտրվել է նշված մաս­նագիտություն­ների համար նախա­տեսված բուհական դասա­գրքերից, մե­նա­գրություններից, բառարաններից, գիտական պարբե­րա­կաններից և ՀՀ պետական ատյանների (ՀՀ նա­խագահների, նա­խա­րարությունների, ՀՀ–ում գոր­ծող ներպետա­կան և միջազգային կազմակեր­պու­թյունների և այլնի) պաշտո­նական կայքերից։ Ըստ անհրաժեշտության նշվում են հեղինակ(ներ)ի անուն–ազ­գա­նուն(նե­ր)ը, աշ­խա­տու­թյան վեր­ նագիրը (մենագրության դեպքում), գիտական պար­ բերա­ կա­ նի անվա­նու­մը և կամ կայքէջի հասցեն։ Ձեռնարկում ընդգրկված են առաջադրանքներ, որոնք վերաբերում են խոս­ քա­ յին տարատեսակ անճշտությունների։ Օրինակները գերազանցապես վերցված են հե­ռուստառադիոհաղորդումներից, պարբերական մամուլից և պաշտո­նական լրատվու­թյան այլ աղ­ բյուր­ ներից։ Այս դեպքերում կարևոր ենք համարել նյութի ոչ

թե հե­ տաքրքրական կամ տեղեկատվական լինելու չափը և կամ անճիշտ գործածության աղբյուրը, այլ լեզվական սխա­ լի տարածվածությունը և սխալը գործնա­ կանում շտկե­ լու անհրա­ ժեշտությունը։ Բացի գեղարվեստական տեքստերից, որոնք բերվում են բնագրի կետադրությամբ, մյուսներում կատարվել են որոշ խմբագրումներ։ Ձեռնարկի էլեկտրոնային տարբերակը «Հայոց լեզու և խոսքի մշա­ կույթ» դասընթացի շրջանակներում մոտ մեկ տարի փորձարկվել է ԵՊՀ իրա­ վագիտության, միջազ­ գա­ յին հարաբերությունների և պատ­ մության ֆակուլտետներում, որից հետո ենթարկ­ վել է որո­­ շակի խմբագրման. հաշվի են առնվել նաև ուսանողների առաջարկ­ները։ Ձեռնարկը իր տեսակի մեջ առաջին փորձերից է։ Հեղինակները սիրով կընդունեն վրի­ պումների և բացթողումների վերաբերյալ օգտակար դիտողություններն ու առա­ջարկ­ները. դրանք հաշվի կառնվեն աշխատանքը վերահրատարակելիս։