Հայոց լեզվի ոճաբանություն

ԱՇՈՏ

ՄԱՐՈՒԹՅԱՆ

ԼԱՅՈՉ

ԼԵԴՎԻ

ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

-

«ՆԱԻՐԻ»

-

2000.

ԴՏՀ ԳՄԴ

809. 198.1

81Լ2Հ

Մ399

ՄարությանԱ.Ա. Մ399 Հայոց լեզվի ոճաբանություն:-Եր.: Նաիրի. 2000.- 244 էջ Աշխատության մեջ ներկայալյված են ոճարանության՝ որպեսլելզվաբանականգիտաճյուղի, ձեւավորման ընթայյքը. առարկանու խնդիրները,կապը լեզվաբւսնական եւ բանասիփրության մյուս գիտաճյուղերի հետ, ինչպես նաեւ ոճագզիտական հիմնական հասկացությունները: Ժամանակակիցոճաբանական գիտության նվաճումներից ելնելով միաստական հարոատնյութի հիմանվրա հանգամանորենքննարկել ենբ լեզվի գործառական ու արտահայտչականմիջոյյմերը,լելլվականտարբեր ոճերը, պատկերավորման մակարղակների միավորներիոճականհնարավորությունները: Գիրքը նախատեսվումէ հայոց լեզվի ոճաբանության,խոսքի մշակույթի հարցերով վլբաղվողմասնագետների,մայրենի լեզվի ու գրականությանուսուցիչների եւ բանասիրականֆակուլտետիուսանողներիհամար:

Մ4602020100(18) 705(01)2000

ԼՏՑԻԼ5-550-01185-9

ԳՄԴու

-

ծ Ա. Մարության «Նաիրի» հրատարակչություն,2000

Գիրքը հրատարակության է երաշխավորել Երեւանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի հայոց (եզվի ամբիոնը

ԽՄԲԱԳԻՐ՝

ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՊՐՈՖԵՍՈՐ ԱՐՏ. Հ. ՊԱՊՈՅԱՆ

ԴՈԿՏՈՐ,

ԽՈՍՔ

ԸՆԹԵՐՑՈՂԻՆ

զբաղվելենք վաղուլ՝ Ոճաբանության հարչյերով կեսերի սկսած,երբ Երեւանի 1960-ական|ժվականների Խ. Աբովյանի անվանայկականպեւրական մանկավարժական ինարիտուտի այու լեզվի ամբիոնում. ճիմնելյինքնոր դասընվքաց` Պայոլյլեղվի ոճաբանություն: Երեքդրասնամյակից ավելիէ, որ բանասիրական ֆակուլրհրում դասավանդում ենք այդ առարկան:

վերաբերյալ մեր առաջինճոդվածները Ոճաբանության են 70ճանրապեւրական մամուլումլույս տեսելտակավին ականթվականների: Գրքիծավալըչմեծալյնելունկատառումով քերականական իրողությունների ոճականարժեքիքննովցյունը /քերականական ոճաբանություն// լմողեւյինքԴաջորդ դրքին:

ՏարիներիԴեւտրազուրական աշխատանքի արդյունք ձանդիսայող այս դիրքըներկայացնելով ընլժերյողիուշադրությանը՝բնավայն կարծիքին չենք, թե թննարկված բոլոր ու ձարլերինչվել ենթ վերջնական սպառիչպատասխաններ, ուրի սիրովկընդունենքդրքիբարելավման նպառաեւ առաջարկին ուղղվածամեն մի անաչառդիտողովժյուն կովցյուն: ՀԵՂԻՆԱԿ

ԳԻՐՔՍ

ՆՎԻՐՈՒՄ

ԳՆԴԱԿԱՀԱՐՎԱԾ

ԱՎԵՏԻՍ

ԵՄ 1937

ԹՎԱԿԱՆԻՆ

ՃՀՈՐՍ`

ՄԱՐՈՒԹՅԱՆԻ

ԽՆԿԵԼԻ

ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՊԵՍ ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

1. ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԳիՏԱՃՅՈՒՂ, ՆՐԱ ԶԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ

գիտությանճատկանշական կողմերիցմեկը Արդիլեզվաբանական

է, որ նկապմամբ ցույալերվող դելրաքրթըությունն ոճարանույան

այլեւ դնալովավելի է մեծանում՝ դրավելովոչ միայնլեզվաբանների, ու արվեստիտեսությանՊարլլերով զբաղվողմասդզրականագհրների նագետներիոաշաղրությունը:Ավելին, ոճալանական դիտության ստեղծումէ այղ զիրաճյուղի նոր բաժիններ:Տեղի բուռն վարդալրումն ունենում է ոճարանության ներքինշելպյավոլում մարզում, ստեվծվում են ոճաբանական նոր գիտական ուղղություններ»: Ռուս ոճագել: լեվվարանները ոճարանովժյան առանձինդգիպաճ/Փյո:գոօխ(ՂԵոճաբանությունը յուղեր են Դամարումղործառնական Խոզ

/ՇՕՈՕԸՈՑՑԱՈԸՊԵԸՌԱՒՀՎԱԿՇՈԿԾԳ/»

Համադրական ոճարանուվցյունը Խոտ, -աայաՇոաթճ/չ վերծանող ոճարանոավյունը(ՇոսմսՇուտգ ժՇԻօժԱթօօ0ղու):

հւ ուՈճաբանովժյան ճարյերըճամընղնանուր ոեսաքրբրովժյան 1950-ականլթվականնեշադրովժյանառարկաղարձան Դաղսկապես ամսագրիէջելաւմ ոճարանության րիկ, «Ռծոթօժեւ ՔՅԵ ՕՅոնոստ» ոեւրո/1954 թվականին նվիրվածճարրնիբանավեճից ճարվերին /: Ոոճանորագույն ուղղությունների մեկը՝դործառական ճաբանության բանությունը,սկսել Ճեւավորվել զարդանալայղ պարիներից: տեսաԿարհլիէ ասել, որ ոճաբանովմյան ճարյերիվերաբերյալ Պեւրաքրքրուլթյունը, նրա, ոլպես լեզվաբանական լուրաճապուկ կան է Դատմշակումը,վերաբերում դիաճյուղի, "իմնականսկվբունթների կապեսվերջինդյասնամյակներին: ու

Տի, օրինակ,Ի.Ա.

ՈօՇոժո060, Աքօճ16ՅԵԼ :ԱՌոՇթճույթուօշ0 ԸՌԱ:, 41, 1,

ՕԻԱ(ԱՌԵՇԵ),

4նւ02000թ03ԿԸԸՕ0ՈԸԻՕԱ .1ԵՍԽՇքոույթեւ

(ԸՇՕԹՒՈՍ:

1978, ԼօքսՔ «ԱԿՌՇք ԿՈՒ

ՄԹԱՅԵԼԸԸՌԱԱՂԸԱ,41. 1982. 11ԸԸՂԸժօ0045ԱԸ ոօ

1970.

ՈՕՉՈԱԻԸ

մ

Լ,

հւ

24.

8.

ՇԽԱՀԿԱՇՌՒՄԹ:Ը,

ՂԸՃ., 1972, ԸՍ

այլն: ՓՇօժօքօ6, ՕԿԸքոսօճագոնԿ

դ1., 1971, Ւ.7Լ Ըօ.12ԳԿԱԾ,

ԸՍԱՒ-ԸԿԿՇԸԻԿՑ

ԱքօիօՈՕՅԱԿ,ԸԽԱՊԱՇՈԿԻՌ

ԿԸԸՂՇԺՕՕՈԳԱՏ,

ՂԱՇՏԱԱԿՇԸԻՒԼԸ

ՇՕՌՉՇՈՒԿՑԱԱՈՇԴԵԽ0Մ ԸՌԱԴԱՇոՈՄոՈւ,

ԸՇՈԱԵԱՂԿՇՈՍԹԻԸ, ԳԼ,

ԿԳՇԽՇԱ

թեզն,

11.,1969.

1973.

Է.Ո. «7-

մեջ 50-60-ականխվականներիյսկսած իրականության տեսանբազմաթիվ ուսումնասիրություններ, ձեռնարկներ դալոյս նվիրվածոճարանությանն նրա առանձինխնդիրներին": սագրքեր՝ Ոճաբանական մեջ նկատվումէ որոնորագույնգրականության մյուս շակի միտում`ոճարանովժյուն,բարձրացնելլեզվաբանական հւ պատշաճտեղ Պատկալյնել նրան այղ դիրաճյուղերի մակարդակին ռուս

ու

ու

ռամակարդում: հղածճետաբրքրությունը նկատմամբ բայարրվում Ոճարանության է նրանով,որ այն լեզվարանության ամենաքիչմշակվածբաժիններից է։ Երե լեզվաբանության ոնչյունաբանությունը, բամյուս բաժինները` ճանգամանալից ռաղիտությունըեւ մանավանդքերականությունը են ենլժարկվել, ապա նույնը չի կարելիասել ոճասումնասիրության Դա որպեսլեղպիտիբալյատրելոճարանության, բանությանմասին: յուրաճարուկդիտաճյուղի,բնույցով եւ ապա նրա վաբանական սումնասիրության առարկայի խնդիրների կայժմոչ ճարակսաճմանաղատումով: Ոճաբանության ճարյերըքննարկվելեն՝ մերժ լեզվաբանական մերի դրականադիտական, Դայեւլյակեւրով, իսկ ավելի ռաճախ՝գեղագիրկընդխառն, մի ճանդամանք, որ զրկել է դիական ճարյերիԴեր լինելույ: Ոճարանության ընդանուր հւ նրանինքնուրույնգիտաճյուղ ճամասնավորՊարերը,փաստորեն, միաճյուսվելեն բանասիրական ուաումնասիրությունների ոլորտի մեջ մտնող րակից դիպաճյուղերի խնդիրներին: Մյուս պատճառն էլ այն է, որ ոճաբանական ուսումնասիրություններումԴաճախշփոթվել կամ նույնայվել են դրականլեզվի ե, գրականությանլեվվի իրողությունները,մինչդեռ գեղարվեսրական ղրանքշփոթել կամնույնացնելչի կարելի: Դեռ ղարասկզբին նշանավորոճագետՇառլ Բալլին այն միտքն է ճայրնել, որ չի կարելի լեղվին բնորոշ ոճականընդնանուրիրողություններըշփոլմել կամ նույնացնելանոատրական խոսքի ոճական ուշ

ու-

ու

14.8.

նի 8.8.

1003ժ66, ՕԿՇքոս դօ

Թեսօշքոժ06, Օ

ՎՅԵԼԻԸ

ԸՈՒԿՂԱԾՈԱԻԸ., ՒՇՕքնտ

ՍԱթօճն1-Կ4 «ժուօթըուծճ

ՇՈՒ ուօքատ (Խ2ՂԱԱԸԽ020

քա,

ՈՕՅՈՊԱՒԿ,

ՇԱ, 8Լ,

8ՅԵՍ:ԿՃ,

Օպճքոս ոօ ՇՈ ԱՀԱՇՈՒԻԸ ՇՈՒ

քԱԸԸԻՕՀ0 83ԵՄ:ճ,

ԱքգճիԲՄԱԿՇԸԻՈՑ

ՂԱՇՕՈԿԻՍՈ

ՌԱ ՂԱՇՈՎԱԻՕ

քՍԸՇԻ0Հ0

քլյԸԸԻ0Հ0

83Ն4ԻՊ,

քլյԸԸԽօ20

ՋՅԵՍ:0

83ԵԱ:0,

8Լ., 1965,

մվյժ0ՀԵՇԸՈՅՇԻօն «աոճքգովյթեւ,

ՈՕՅՈԱԿՇԸԻՕՆ

Կ

քլյՇԸԽ020

ՇՈՒՍԷԴԱԸԿԱՈ:Շ

Ք8ՅԵԼԻԿ,

11.

նույնի

ԸԿՀԽոօթնԽ,

1958,,1Լ. 3.

Ռ1.. 1968, 4.71. Խ0ԿՇԸԿո Ց, ԸՍ

ԳԼ., 1969, 41.Ա.

ԳԼ., 1977, Բ0ՅՑաՈԿԸՇ

11., 1959,

Ռ1., 1963,

Մ.Թ.

նույ-

ԵօՅակոճ-ՅԾ, ԵՓս.օծ,

ՂԱՇԽԱԺ:գ

Ըօօթ.

ՓՍԿԴԱԿՑԱԳԴԵԽԵԼՎ՝

ԸՈՒԱՎ.Դօկ

(ԸՇՕքԿԱՒԸուգոէ«ն),ԳԼ,

ս

ժք.

մերժումէ լեզվիոճականհրհճեր: Նա կրրականապես երեւույթների գրականության միջոցով: ույցների ուսումնասիրությունը . է ձնել քսանդարյա լե«հնչքան մոլորովժյուններ գրականության միջույով» ,- գրումէ ն ղունուսումնասիրել էլ ոճաբանական Թերեւս այդ պատճառով րը տարվելհն միակողմանիորեն: ոճաբանության Հայ իրականությանմեջ հա ոճի արլյերը վերջերըանրաժեշտուշադրության մինչե. 1960-ականթվականների չեն արժանացել: Տեղին է բանասիրական գիլրություններիղոկտոր Վ. Առաբելյա«Մեր լեզուն այսօր բավականաչափ անելիքներ նի դիտողությունը. Ոճաբանությունը,որպեսխոսքի նի ոճի մշակմանբնադավառում: որպես այղ խոսքի արտանայրման միջույների, սումնասիրության, մեզ մուրթիչ գործ տարբերակման ուսումնասիրություն, ֆունկյիաների է կապարել»: դերազուրությունները մեզ ուր նույնպեսառավելեզվի լապեստարվել գրականության ոճի են դեղարվեսրական են սումնասիրուժյանուղվովւթյամբ: Հիմնականումուսումնասիրվել գրողներիկամ նրանյ առանձինստեղծադործությունների լեզվական արվեստիարցերը, իսկ ոճի եւ ոճաբանության ընդանուր փեսաեն մնալյել րեսաղաշրիյ: կանխնդիրներըԴաճախ դուրս են մեր դրականության Ուսումնասիրվել նշանավորդեմբերի՝ Հ. Թումանյանի,Վ. Տերյանի, ԳրիղորՆարեկայու,Ավ. հսաճակյանի, Ե. Չարենյի, Ա. Բակունյի,Դ. Դեմիրճյանի, Րաֆֆու, Պ. Սեւակիհւ ուրիշներիլեղվականարվեստիարլյե-

սովորութ

աաամնասի

ու

ուշ ու

Սճարանական

ու

ուշ

ու

ը:

Անշուշտ, չի կարելի ժխտել այս բնույժի աշխատությունների եւ խոսքի նշանակությունը գրականլեզվի պամության ստրելզծման

լը.

Տես ՀՍՍՀ ԳԱ «Տեղեկագիր»/Պաս. գիտ./ հո. 8, էջ Յ8։ Տես Խ. կանայան, Ավ. իսաճակյանի լեզուն, երեւան, բանաստրեղծուվյունների

Հ

թոդ,

Փքճոայյի08

ՇՌԱԴԱՇՈՒԻԳ,

8Լ., 1961. «ուք.

1958,

37.

1940. Վ. Առաթելյան, բառապաշարի Ավ. հսառակյանի պոհզիայի ոճաբանական առանձնառատկությունները, եր. 1954, հույնի ԳրիդորՆարեկացու լեզուն հ. ոճը, եր. 1975, Ս. պոհմներիլեզուն եւ ոճըչ Մելքոնյան,Հ. Թումանյանի Եր. 1968, Ռ. Իշխանյան, Բակունցիլեզվական արվեստը,Եր. 1965, նույնի Արեւելաճայ լեզվի պաղմություն,եր. 1976, Արտ. Պապոբանասվւեղծության յան, Պ. Սեւակիչափածոյի լեզվական արվեստը,եր. 1970, Լ. եվեկյան,Րաֆֆու սրհղծաղգործությունների չալեզուն հւ ոճը, Ա. Մարության,Ե. Չարենցի « Դ. Դեմիրճյանի փածոյի լեղուն եւ ոճը, Եր. 1979, Ֆ. Խլղալցյան, Վարղանանք»պատմավեպի լեղունեւ ոճը, եր. 1989 հւ այլն:

մշակներիլեզվի ղերը նրա մշակման ղարգալման միջ: Սակայն է ճարանական դիուցյան զարդայմանայսօրվավիճակըպառանջում գեհատակ դրականլելվի ոճականիրողությունները սառմանաղատել ղարվեստական գրականուվլցյան լեվվինբնորոշ փասպելից: հրա աԱռայսօրմենք չունենք ոճի տեսության"իմնաալոպյերին, ռանձինկարդերին,այլեւ սճարանական ըմրռնումնելիպատմությանը Ոճի ընդճանուրպեվելարերողամրովջական ուսումնասռիլուվցյուննեն: մել մուր սության,ոճազիականտերմինների մշակմանուղղությամբ միայնառաջինքայլերնեն կարալվում": պիտինշել, որ վերջին պասնամյակում, Սակայնուրախովցյամբ ճաղկապեսվախսունական լվականնելի վերջերի սկսած, ճայ իլասճալամեջ նույնպեսնկատվումէ որոշակիաշխուժացում կանուլժյան շատերնսկսելյինվրբաղնուլժյանբնաղավասում: Հայ լելվվարանհների Դապրոյական ղավել նահ ոճալանովժյանվպեսուվյանԴալդպերով: հն սճալ/անության պհոադրթիյ ձեռնարկիխկյ բացի, Պրապարակվել սությանն նրա առանձինլաժիններիննվիրվածտտումեասիրուլթգիրականամսագրելրում` բազմաթիվ/ողյուններ, "անրապերության ճարյերիվերալ'երյալ՞: վածնել,ոճարանույանտարբեր ու

ո-

ու

ու

է

տերմինների Խլղաթյան,Ոճարանական բառարանդրեղեկատու, Եր. Պողոսյան,Ոճարանական փուլը, ԲԵՀ, տերմինաբանության առաջին հո. 8, նույնի,Հայու լեղվիոճական ռամակարդի ըմրսնումը17-19րդ ԳԱ «Լրաբեր»/հաս. գիր./չ ղարհրիճարպմասանական աշխատովցյոններում, Տես Ֆ.

1976, 1981,

Պ.

1976, հո. 2Ֆ.

1:

Խլլաթյան, Ոճալանության առարկան խնդիրները, Եր. 1971, Գ. Ջա// ղասադիրք Դուկյան,Ֆ. Խլղաթյան,Հայույլեղու, ոճարանություն Պանրակըլական դպրոյի 9-րդ ղասարանի ոամար/,1998, Ս. Մելքոնյան,Ակնարկներ ռայոցլեզվի ոճարանովժյան, եր. 1984, Ս. Էլոյան, ժամանակակիվ հայերենի, բառայինոճալանություն,Եր. 1989, Պ. Պողոսյան, Խոսթիմշակույթիհւ ոճաղիզովժյանԴիմունքնել,զիրթ1-ին, եր. 1990, գիրք Ց-րող,1991: Ս. Աբլաճամյան,Բառ եւ խոսք,Եր. 1978, (ԳԱ «Լրաբեր», Նույնի, Գիտական ոճր եւ նրաասանձնահապկությունները ու

1982, նո. Յ)։

Նույնի,Պաշտոնական ոճը եւ նրա ասանձնանապկությունները (Հայու լելու դիր. դրակ. աշխավպուվթյունների միջրունակահ ժող., 1988, պլակ-1-Յ): Ա. Մալովյան, Բասապաշարի ոճականշերտերը,ՀԼԳԴ, 1971, նո. 8, էջ նույնի Լեվի գործառական ոճերը,ՀԼԳԴ, 1975, նո. 8, էջ 83-60, նույնի Ոճաղիդոսկան մի թանիճասկագությունների մասին,ԲԵՀ, 1997, 8, նույնիՆոր բառերհ. նորաբանություններ, ԲԵՀ, 1998, նո. 8,

հւ

Պնադույնլիղուներիլյմեկն է հւ աչքի է Հայոկլեղուն տշխարնի դարձվածքներով, կուռ ու ընկնումոչ միայնՊարույրբառապաշարով, կառույլյվածթով, այլեւ ոճականիրողություն» մշակվածթերականական ների Պարապովցյամբզուղաճհռձեհւհրի բազմաղանությամբ, որ Պհէ ղարգայմանհրկարատեւ ընթոլյքի: պհւանք մհր լհզվի պողրմական Գրաբարը աշխարճաբարը` իր երկու տարբերակներով, բաղմաԹիվ բալրդոռռնհրնժողովրդիկենդանիխոսակյականլեղուն, որոն հն մեր ժողովրդիճողին ճոգեբանուվմյունն արպամեջ ամբարված բազմաթիվդունձհր, անսպառԽղբյուր հն ուռյոլյլեղվի ոճաղբուլոլող ճյսյու լեզվի որրաճորըչական ճեարա» նությանճամար:Հհլրեւաբար: լեզվականզուղանեռՃեւհրիիմաստային ոճական վորություննհրի, բայաճայտումը, ոնարավոլրությունների բառապաշարի խոսքի կառույվածքայինյուրաճատրկովմյուններով պայմանավորված ոճականմիտարբերպայմաններում ֆույնհրի,Պաղորդակյման լեզվի գործառական ոճերի ուսումնասիրությունը Ճայոլ լեզվի ոճաբանության առաջնաճերվտ լինդիրնհն: Ոճաբանությունը /կամ այլ անվանումովոճազիխրությունը/ նոր ձեւավորված գիպաճյուղէ, որը, անշուշըր,ճենվումէ լեզվաբանական մյուս բաժիններիվրա: Այն, բնականաբար, կարողէ լեղվաչունության ձեւավորվել զարգանալմիայն լեզվի մյոա բաժիննհրիճանդամանալի ուսումնասիրութցյուն ճիմքիվրա: ծտԼհզվի ոճականերեւույթներիմասին առաջինըմբռնումները դել հւ իբրեւ գխրությունլեղվականարվետրիմասինՃեւավորվելհն հւ Հռոմում: Ոճի ճարդհռ ճնագույնժամանակներում Հունաստանում են Ակերին անդրադարձել ռին աշխարհի մրածողներըՍ̀ոկրատեսը, հւ րիոսուրհլը, Դեմոկրիրը,Պլաղոնը ուրիշներ, որոնք իլհնյ աշակերտներիննախապոորրատարելով զործունհության՝ վարքաղաքական ժիլյնումէին նրանցգեղելյկախոսովցյամբ ճամողելուարվհարին:ԽոսՔի ոճր դիտվումէր որպեսճամողման արվես": Խոսքի կառույվածքի,նրա ոճականոռբկանիշներիբայցանայտումնէլ ճիմթ ճանդիսացավ արվետրի՝ ճալսրասանութճռհլրորական յան ղարդայյման ճամար: մհծ դեր խաղայ խոսթիոճական յուձալսրասանական արվեստրը լեզվի զարգույյման բաճապկությունների բալյաճայրրման դիրուվցյան ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ԳԱ «կնաբհր»/հաս. զիր-/ նույնի մակադրություններ, Գիղարվհսզյական

1998, Լ.

նո. Ց հւ այլն: Եզեկյան,Լեզվական մի թանիճարլյհր,ԲԵՀ, 1979, ոճիրիդասակարգման

նո. 8:

Տի ՎՈՌԱԿՈԱԸ

ԴՐ 16...

ՑՅԵԻՈ շօթոն 147- 166.

1936, Ըութ.

Ա

ՇՈԿՀՏ

(ոօժ. քօժ. ՓքօնծծանօքՀ4),

գործում,թանի որ նրա ներկայալյույիչներըճատուկուշադրություն էին դարձնումխոսքիմաքրությանը,գեղհլյկությանն պատկերավոարվեսրիտեսությանշաղ արեր ընկած րուլյանը: Ճարսրասանական են ոճաբանական ճիմքում: ժամանակակից ըմբռնումնհրի էլ իր Դերբինզարկ տվելյ ոճաԱյսպիսովճալորասանովթյունն նոր գիտաճյուղի, ձեւավորմանը": բանության,որպեսլեզվաբանական մեծ ղարգալումէ ունհլյել նանւ ճայիրակաՃարտասանությունը նության մեջ։ 17-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած ստեղծվումեն առաջինՃեռնարկները:Այս ուղղովցյամբառաջին ճարտասանական արճարտասանական փորձր Հովռրաննես Հոլովի «Համառօտրովվիւն է, որ լույս է տեսել 1674 թվականին, վեսրի» աշթապտությունն Մարսելում՞: ինչպես նշումէ ակադ.Գգ,ՋաճուկյաՈճաբանության ճարյյերին, են նահւ գրաբարի նա, ճանդամանը, անդրադարձել քերականները: նորեն թննելով ՀովոաննեսՀոլովի, Ոսկան երեւանյու, ՍիմեոնՋուղայելյու, ՄխիլժարՍեբաստայու,Վրլանես Ջալրխյանի,ԱրսենԲագէ լյույյ ժառանգովցյունը, րաունու եւ ուրիշնհրիքերականագիտական իրողուվցյունտվել, որ նրանյ աշխատուվցյուններում շարաձյուական ների եւր կարեւորտեղ է գրավումոճաբանական ճարյերիքննությունը:: հՍիմեոնՋուղայելյու որ երկարժամանակ Հ-Քերականութիւնը», է եսել ղել է դպրոլյներում գործածվող ճիմնական լույս դասագիրքը» բավականուշ 1735 բվականինեւ զգալիդեր խաղակելժամանակի կրթականհամակարգում: Այն, փաստորեն,Դայերհնառաջինթերականությունն էր, որորեղ եւ շարահյուճնչյունաբանության, բառագիտության, Ճեւաբանության սության իրողություններիճեր զգալի տեղ է գրավելոճաբանական Ճարկյերի բննությունը':Քիրականը նշում է, որ միեւնույնմիտքըկարելի է արաայրեհլ տարբերնախադասությունների միջույով,ընդու նում է եւ դրանլյփոխակերպնախադասությունների ճամանշության ման ճնարավորությունը: նա տարբերակում է տեքստերի երկու րեսակ՝չափածոկամ«։րաղական»եւ արձակկամ«անտրաղական»5: ու

Տիս Պ. Պողոսյան, Ոճագիրական ըմբռնումների ծագումնու զարդալյումը ճին հւ Հռոմում, Եր. 1975, էջ 84-85: Հունասրանում Տիս Պ. Պողոսյան, Հայոլյլհզվի ոճականճամակարգի ըմբռնումը 17-1Ցրդ ԳԱ «Լրաբեր» 1976, 1: ճարտասանական աշխատություննհրում, Գ.Բ. Ջառուկյան, Գրաբարի քհրականության պատմություն, Եր. 1974: « Տիս Հ. Միրզոյան, 41-45: Սիմհոն 1971, Ջուղայեցի, Եր. էջ Տես Գ. Ջառուկյան նշվածաշխատէջ 149-150: -

դարհրի

Ոճաբանության արկերը շոշափվածեն նաեւ Մխիլար Սեբասքերականագիրական աշխատություններում /«աղագս ղանատալու նախնեհայ»/: ղանկերպիցշարադրովմեանյ ճարյերնառավելմեծ տեղ են զրավումճեւրագա Ոճաբանության թերականագետների գործերում:Այսպես, ՎրլմանեսՋՁալրխյաշրջանի ԱրսենԱյրընյանիկողմիցվերամշակքերականությունը նի գրաբարի մեկը: Այս վելույ Պելյո դարձել է գրաբարիլավադույնդասագրքերից արյերի ճեր միասինԱյրընյանըառանձին գրքումշարահյուսության ոճաբանության ճարյերիքննությանը`«Քերագլուխ է ճատկայնում կանականՃեւերու վրա» վերնագրով/ այդ բաժինը Ջալրըխյանի դրքումչկա/՛: են նաեւ մեջ բավականխորըքննարկված Այս աշխատության է, խնդիրներ:Արրընյանընկատում որ «դրաբար ճայեճաբանական շատ հւ շար աղզագութիւններ ունի,այսինքն րէնլօսքի կաղմուլիւնը Թէ կրնա միհւնույն խօսքն այս կամ այն Ճեւտվ ըսուիլ, մանաւանդ մասանցբանի իրարու ճամաձայնուլեանեւ շարուսծքինպէսպիսուԹեամբ՝առան իմասրիայլայլովցիւնտալու: Որովայլհայլ ոճեր կելպարզ, զարդարուն,շրջուն, պերճ, ճոխ, խրթին եւ լեն գրուվլմեան, այլն, եւ այլն»՞: Այդ գրվածքիաղատ Ճեւերին, ըա քերականի, նուն է տրվումք̀երականական է ճեւթ: Այդ Ճեւերի մեջ տարբերակում սովորականն ոչ սովորականը: Հերագաշարադրանքիպարզվումէ, որ քննարկվողՊարլյերը հեն լեզվի ոճական իրողություններին:«-Քերականական վերաբերում ձեւերն այս չորսն հն գլխաւտրաբար. Շրջումն, բառերուհւլրեւառաջուԹիւն. Յ. Զեղչումն, էականմաս մը զանց առնելով լռելեայն իմոաւպնիլ. 8. Ավելադրովժիւն,պերթ չեղած բառի յաւհլուսծ զարդու ճամար: Արտուղուլժիւն, "ոլովները,թոոր լեզվի օրենքէնզարպտուղելով եւ այլն իրարու տեղ կդնէ: Արպուղուվմեան ւերը, ժամանակները կը վերաբերինահւ 5. Բակառուլիւն, որ ըստ խօսողինկամ խօսքին եւ ոչ ըսր մրալյ Պամաձայնուլիւն քերականական օրինալյ»": Ոճաբանուվմյոն ճարպերը զգալիտեղ են գրավումԱրսեն Բագրատունու քերականության մեջ: Նրա աշխատության երրորդգիրքը, որ է «Ձեւավոր եւ գերադանպ վերնագրված շարադրութիւնկամքերակաո-

ա-

ու

՛

Տես Գ.

Ջաճուկյան, նշվածաշխատ.էջ 489-440: կվմանհսիՉալբխեան, Քերականութիւն փոճայկաղեան լեղուի,Պանդերճ եւ փոխութհամբ աշխատասիրեալ ի Հ ԱրսենէԱյրընեան,Վիեն1885, էջ 46 նույն հղում: շ

Հ,

նա,

լաւիլրամոթ,

նվիրվածէ «Ճհւավոր եւ գերաղանլ» նականՃհւք», ամբողջովին քննությանը»: շարադրությոնկանոնների է ոանդրադառնում Բադլուռտրունին այս գլխումճանդամանորհն 1. Ց. ճաբանական ճհլրհւյալիրողություններին՝ զեղչում, ավելադրություն, 8. բակառություն,4. ալորուղություն,որոն օդրադործումով խոսքը դառնումէ դհղեյիկ հւ վայելուչ: Զեղչումը, ըար Բագրուբուշ նու, որ «վասն Պամառուրովժհան կամ վայհլչուլհան կրճաղրումնէ իրիք ի բանին, զանյ առնհլով դիր ինչ ինչ կամ լռուվմիւնպիրոյի ի կամ բառ կամ մասն բանի՝որ ինքնին դիւրաւիմանիղօրուվմհամբ զեղչմանճակառակ հրհւույլն Թաքնուցեսնանդ»: Ավելադրովժյունը է, հրբ որեւ բառ ղրբվումէ կամ որպհիս զարդ, կամիմատրըշեշրհվեղչմանավելի լու, ընդգծելուճամար.«Ավելադրուժիւնէ Դակառակ ի լրումն իմասպիցյն, այլ ինչ դնել կամկրկնելի բանի ոչ ռարկատը իբր ի զարդ եւ կամյազդուռվիւն»": անդամների նախաղասության շրջուն շարադա» Արտուղովցյունը սություննէ: արվեստիուսմունքներում, Այսպիսով,ինչպես ճալորասանական քեհլականնհրի աշխատովցյուններում, շարահյու այնպեսէլ դլոռբարի սականճարլերի ճեր ուշադրությանեն արմանայելնահ. ոճաբանաչ կանիրողու թյուն ները: Թեպելրճերաբրքըությունը խոսքիոճականյովառոռրկովցյունների, լեզվականմիջույներինպոսրոաւկառարմար գործածովժյան խոսքի կառույվածքային առանձնաճատկուվմցյունների մասին ծագել է դեռ սակայնոճաբանուլցյունը, ճեագույնժամանակներից, որպեսինքնուէ շար ավելի ուշ՝ րոյն լհզվաբանական զիխտրաճյուղ, Ճեսավորվեիլ քսաներորդ դալի ՅՕ-ական թվականներին:հսկ նրա բուռն ղարգալյումը, իխնչպեսնշհլ հնք, կապվոմ է վերջին հրեք տասնամյակի ճեւր: ու

Յ. ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԱՐԿԱՆ ՈՒ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ինչպես ամեն մի գիովցյուն, այնպեսէլ ոճաբանությունն ունի ու իր ուսումնասիլրության առարկան խնդիրները: է

Գարգացելու

ԱկահնԲագլրապունի, Հայհրէնթելաւկանութիւն ի պերս տիկ, 18858, էջ 411։ է վերջինհրիք ինչպեսնշել ենք, կապվում տեղը,էջ 418: նույնտեղը,էջ 444:

տասնամյա ճիր:

զարդույումը, Նուն

վհնհ-

.շ

ոճաբալեզվաբանական մյուս զխրաճյուղերի՝ ,տարբհրություն ավելիշոր են: Այսօրէլ, երբ նությանմեջ պարակալրծություններն է կարար» բնազավառում արդենիսկ ժիծ աշխոորանք ճաբանուցյոն եւ է շապ ված, ապեղծվել ճարում գրականություն, ոճաբանության ճարցեր,թվում է, ճիջր լուծում հն տրայել, նլաաառարկայի ճարյյումտարակալծուցյունները տակավինշարունակվում խնդիրների հն: Դա բայատրրվում է ամհնիլյլառաջոճայոսնովմյան, որպեսլեզվաճյուղի, բնույթով: Լեզվաբանության մյուս բայովանողովը բանական այն ավելի ընդգրկուն է, այսինքն՝տարժիններիճամհեմաղտությամբ մյուս բաբերվումէ իր ընդգրկմանծավալով:ելե լեվվաբանովմյան հն ուսումնասիրության որոշակի շրֆաժիններըսառճմանափակվում չու այդպիսիսաճմանափակումնհր նակներով,ապա ոճաբանությունն հն դալիս լեզվական բոնի, քանի ոլ ոճականերեւույթներըՊանդեհս Այսպես,հլհ նչյունաբանություննոաումնալոր մակարդակներում: բառագիտությունը բառասիրումէ լեզվի ոնչյունականճամակարգը, ապա լեզվի թերականական կառույվածքը, պաշարը» թելոասկանուժյունը` որհւէ բաժնով, չի սաճմանափակվում լեզվաբանական ոճաբանուվյունը, ուսումնասիլության մեջ մրնում են լեզվի Քանիոր այղ զխրաճյուղի լեզվական Այս առումովճհտաքըքմակարդակների միավորները: բոլոր ոճադելլեզվաբան Գ. 0. ՎինոկուրիՊհրհւյալմիտքը. րականէ է լեղուն իր ամ«Ոճաբանությունը,-գրում է նայ- ուսումնասիրում բողջ կրրվածքով/ ընդգծումըմերն է- Ա. Մ./, բայյ յուրաճապուկ Այդ յուլսոոռթուկճայելյակերնէլ դառնումէ ոճաբաձայհյակետով: ի

ո-

ու

ռուս

տռուրկուն...»5: նության

Վ. Վինողրադովը. Նույն միսքն է արտաճայրում «Համաժողովը դականաղգայինլեզվի ոճաբանուվցյունն ընդգրկումէ լեզվի բոլոր կողմերը/ բառապաշարը, քջհրականությունը, նչյունաբոանությունը//չ բայյ լեզվականերեւույթներըքննում է ոչ |մեորպեսնհրքինկապով կապակյվածլեզվականկառուլյվածջիամբողջականտարրեր,այլ միայնգործառական տարբերակվածովցյան, իմասրամերձ նշանակություն ունհյյող ճոմանիշ Ճհւհրի Պալաբհրակյովժյան, ինչպես նաեւ դրանց՝խոսքայինճաղորդակյման հեր ունելած կապիրհսակետրիլյ: Աճ լեհ ինչու ոճաբանովցյունիլ անբաժանէ լեզվի զոլծառական տարբերակների կամխոսքիտիպերի ոամունքը»՞: ու Ասվածից պարզ է դուռնում,ոլ լեզվականմիջոլյներիոճական ոալրաճայրչական ճնարավորովցյունները բալյաճայրելու նպատակով

0.

285.

ոօ Թաժիլյք, 1156թ ԹԱՇՕԽԵԼ ԱՍՒԵԼԸ

«Թօոքօճեւ

ՏԼ., 3Ե1:03Խ 01015»,

ԹՍԸԸԻ0-4յ

1955, 71, Ըուք.

83ԵՄ:Լ,

Ր,

1959, առթ.

66.

իրոճաբանությունըքննում է լեզվականտարբերմակարդակների ղությունների/բառապաշջար, դարձվածքնհր, ոմանիշություն, խոսքի մասեր,շարաճյուսական փտարբհր կառույլներ// ոճականճնարավորությունները: Ըսր որում`ոճաբանության ճամակարդի, նրագիական ուղղովքէլ տարբերտեսաճհյրհւանքով յուններիոչ ճարակսաճմանաղատման են ծավալի, նրա շարքը դասալորաճայրվում ոճաբանության կետներ Հաճախնույնիսկոճաբանական նույն իվող խնդիրներիվերաբերյալ: հն տարբերկարծիթներ զրարարտաճարրվում, րողուվժյան վերաբերյալ բեր մեկնաբանովժյուննհր տրվում: Ով փոթրիշաղեհ ծանոլմէ վերջիներեք-չորստասնամյակում լույս թհ որքան տարատեսածոճաբանական կռճամողվի, գրականությանը, հն եղել ոճաբանական տարբերխնդիրների մեկնաբակարծություններ ռաճախ նումներիմեջ: Տարակարծությունները արդյունքեն նահւ ոճաոչ ճստակ բանականվելլուծություններիմելոդների եղանակների սաճմանավատման: ի տարբերովցյուն լեզվաբանության մյոա բաժինների՝ոճաբանությունն ամեն ինչ քննում է խոսքի մեջ խոսքայինպայմաններում: Անվիճելիէ, որ լեզուն իրացվումէ խոսքիմիջույովեւ ինքնին դա վերաբերումէ չունի ուզական«մրածական բովանդակություն. էլ զբաղվումէ լիզվականմիջոլյնեմիայնխոսքին: Ոճաբանովցյունն րի՝ խոսքիմեջ ունեհլյած ճուղական արտաճարրչական ճաղկանիշնիրի բայանայրումով: ու ինչպեսոճաբանական գիտության,այնպեսէլ նրա առարկայի են խնդիրների վերաբերյալ արտաճայրվիլ տարբերկարծիքներ, տրվել վոսրբերմեկնաբանովցյուններ: է, Շառլ Բալլին, որ լեզվաբանական ոճաբանովժյան Դիմնադիրն իր «Տրակասատ ֆրանսերհնիոճաբանության»ճայրնի աշխատության մեջ (1909) առաջինանդամխորությամբ լայնովցյամբջննելով հւ տալեզվաբանական ոճաբանության գրելհ բոլոր ճիմնաճարյերը րբանջատեհլով «ընդճանուր լեզվի» ոճաբանությունը գեղարվեսրական դրականությանոճաբանությունի,՝լեզվաբանականոճաբանության ռիմնական խնդիրըճամարումէ լեզվի ընդճանուրոճականիրողովժյունների,նրա ճուղաարտրաճայրչական տարրերի ուսումնասիրությունը: է լեզվական «Ոճաբանությունը,-գրում է նայ- ուսումնասիրում ճամակարգի ճուղատրտրաճայրչական տարրհրը,ինչպեսնահւ այս կամ այն լեզվի արրադայրչական միջույներիճամակարգի ձիւավորմանը նպատրող լեզվականփաստերի փոխադարձ կապը»':նրա կարծիքով ու

ու

ու

ու

ՄԼ. Խոս,

Փթգովյյոռգտ Տու

Դ(., 1961, ոք.

ԴԱՇՈՒՒԻԳ,

17.

|Սհլեզվականճաղորխնդիրնայն է, որ բայաճայտի, ոճաբանության դումը ինչպիսիզգալյական ոոգեկանպպավորովցյուններ ապրումներէ առաջայնում,եւ այղ գործումինչ դեր է ունենում լեզվաՇ. Բալլինբնորոշումէ տարր: Ոճաբանուլթյունը կան յուրաքանչյուր է ուսումնասիրում լեզվականճամակարգի «Ոճարանությունն այսպես. նրանց ուղական բովանդակության տետարրերը` արրաճայրչական ա լորաճայրությունը զ գայությունների խ ոսքի ժեջ այսինքն՝ սակերիլ, հւ լեզվական աղդելյուվթյունը ղդալյմունքների վրա»՞: փառտրերի իր ըմբռնումըպարզ դարձնելուճամարԲալլին Ոճաբանության վերլուծումդրանքեւ ճանգումայն հղբերումէ մի շարթ օրինակներ, չի կարելիշփորակայյույան,որ ընդոանուրլեզվիիրողությունները խոսքիոճականիրողովցյուննեթել կամնույնալյնելդեղարվեարական մինք իմաօրինակը.ենթհոդրենք՝ րի եւր: Բալլինբերում է ճեհյրեւյալ նում հնք, որ ինչ-որ մեկր վթարիցմաայել է, եւ մենք ակամայից բայականչումհնք՝ «խեղճ մարդ»: Սա ուղականխոսքիօրինակէ, որպես հույզի արտրաեթե մանավանդնկատիունենանք ճնչեհրանգր՝ որպես ճոդգեբանականռարրման միջոյ: Տվյալ դեպքումկարեկլյանքը, է ճուհրեւույց, կարեւորէ դառնումհւ խոսքինճաղորդում ճուղական ղականհրանգ: Այարհղարդեն կարեւորչէ, լքե այն որոշիչ-որոշյալ է կամ, ասենք,անդեմնախադասություն: Կարհբառակապակլյություն մեջ ճուղական ինչ ւորն այսրեղ այն է, լե խոսքայինճաղորդակյման երանգէ սրանումզվյալ բառակապակյությունը: Բալլինճենյ սրանում է տրհսնոմլեզվաբանական ոճաբանովցյան հիմնական խնդիրըչ այսինքնա̀րտաճայրչական այն միջոլյներիուսումնասիրովցյունը, է խոսքը: րոնլով օփրված Այսպիսով,ըստ Բալլի ոճաբանությունպետք է վերլուծիոչ այ միայն«լեզվականճամակարգի տարրերը, ճուզաալորաճայրչական լեւ բալյաճայրի բառերի,բառաձեւերի, ածանցների, բառակապակցությունների,թերականական կառույյներիոճականհրանգներն իմասդործը ոճաբանական տային նրբությունները: Լեղվաբանի վերլուծություններիընլկացթում«ընդճանուրլեզվի իրողությունների ոճական է»՞: ռանձնաճարկությունների բալյաճարրումն Ընդճանուր առմամբՇ. Բալլիիկողմնորոշումը ճիշր է, թանիոր եւ ճուլեզվականՊաղորդումը երկու կողմ ունի մտրադատողական ժաղաարտաճայրչական /էքսպրեսիվ/:Առաջինդեպքումճաղորդման Պասէ մանակուշադրությունըդարձվում առարկայիկամ երեւուլյի է խոսողի կայութայինկողմի վրա, երկրորդ դեպքումճաղորդվում ու

ու

ո-

ու

տ-

:

Նշվածաշխ.,էջ ՅՏ8։ նշվածաշխ.,էջ 30: Վ7-

է զգայական,ճուզականվերաբերմունքը: Ըսր այդմ էլ կատարվում լեզվականմիջոլյներիընտրություն Հասկանալիէ, որ ոճաբանովժյունն զբաղվումէ ճիմնականում ճաղորդման հրկրորդկողմով: Նույն միտքըկարհլի է արտաճայտել տարբերբառերով,տարբեր կառույլվածքի նախադասություններով, իսկ դա կախվածէ նրանիլ, է տհղի ունենում, ինչ նպաթե ճաղորդակյումն ինչ պայմաններում ժամոէ տակ ոետապնդում: Այսպես,օրինակ,առօրյա խոսակլյության նակ կարողենք ասել. սունկի վրա հղյամէր նստել: Բայյ այդ մխրքը կարողենք արաաճարրել այլ կերպ`եղյամնէր սունկի գլուխն արծաԹում: Կամ` վերջանումէ օրը. մովմըպոսրել է դաշտերը: Աճա տյս նույն մրքի բանասրեղծուկան արտաճայբությունը. Մեռնում է օրը: հջավ խափանյիկ Մութի մանվածըդաշտերիվրա... տարբերՃճեւերով, Չնայածոր նույն միտքն է արտաճարյրված ու տպավորություննիրն բայյ տարբերհն դրանյ իլողածզգայական ճուղական ներգործությունը: մենք արտահայտում պարզ է. ճաղորդակլվելիս Եղրակացովժյունը հնք ոչ միայն մրքթհրու ճասկալյություննհր, այլեւ մհր ճույղերնու ու մեր վերաբերմունքն գնաճատրականը շրջապատող զգայմունքները, ու առարկաների հրեւույմնհրինկատմամբ:իսկ դա կատարումհնք խոսքի միջույով, որպեղլեզվականյուրաքանչռուզական-ղզգացական յուր տարը ունհնում է իր որոշակիդերը: Շառլ Բալլին լեզվաբանական ոճաբանության ճիմնական խնդիրը ճամարումէ ճին այդ տարրերիուսումնասիրությունը: է պաշրպանում Բալլիիայս տեսակելրն իսպանացի լեզվաբանԽ. նրա կարծիքով,«ոճաբանության Կասարեսը: խնդիրըխոսքիտրամա բանական, մկրադաղողական կողմինուղեկյողլեզվի Դուզաալորաճայր» ու չականտարրերի վերլուծությունն գնահաւրությունն է»": 1949 բվխականին ԱՄՆ-ում լույս տեսածմի գրքում`«Գրակաեւ որատարակվել է նության տեսություն»(ռուսհրենխարգամանվել 1978-ին), «կարդումենք. «Շառլ Բալլինեւ ուրիշներոճաբանությունը դիլրում են որպեսօժանդակլեզվաբանական գիտաճյուղ:Բայյ եւ այնպեսԴամարենք այն ինքնուրույն գիտաճյուղ,լ|ժեչոամարհնք, այն ունի իր որոշակիճիմնախնդիրները: Լայն ըմբռնումովոճաբանություէ, որն ուսումնասիրում է բոլոր այն ճնարներնու միչ նը գիտաճյուղ ֆոյյները,որոնք ունեն ճուղականություն սպեղծելունպատակ,դրանով -

Ն.

116.

ՍԴՇԳքՇԸ,8660ՇԽԱաօ 0

Ը0ծքօ-ԿՇդոլ/ի0 166Ը1/:0:402110, .2

ԴՐ, 1968., Ըուք.

իսկ այն

դուրս

հւ նույնիսկ Պօհտորիկայի է գալիս գրականության

շրջանակնհրիլ»-:

/ Եդլիչկա, Դոլեժել, Հավարնեկ// լեզվաբանները Զեխ ոճագելտր ճատկապես լեզվի գործառնական ոճերի տեսությունըեւ զարգացրին ոճաբանության խնեղիրը Դամարում էին այդ ոճերի լեզվաբանական սումնասիրությունը: Լեզվաբան-ոճադեւրներիլ,) ոմանք /Գալպհրին,Պիուրրովսկի,Կոհն ճայրրնում, այն կարծիքն որ չպեւյք է նեղայժինա, Սրեպանով/ շրջանակները: Ա յդ պելրք է զբաղվի ոճաբանության գիտաճյուղր նել եւ լեզվի արպաճայտչական ոճերի միջոլյների,եւ դործառական սումնասիրությամբ:Գալպերինիկարծիթով,օրինակ,ոճաբանովցյունը պեւրթէ զբաղվիխոսքիոճերի, ոճականձնարնհրի,լեզվի ալորաճայր» բովանդակության նկարչականմիջոլյնհրիհւ դրանց`արտաճարրվող Նա ճեն այղուսումնասիրուվյամբ՞: մամբ ունելյածճարաբերության պես էլ բնորոշումէ այդ գիտաճյուղը.«Ոճաբանությունըզիտություն է գրականլեզվի տարբեր ոճերումլեզվի արտրանարրչական միջոլյնհրի հւ ոճականճնարավորությունների օգտագործման մասին,խոսքիոճեեւ արտաճայրման ձեւի Դարաբեբովանդակովմյան րիչ արտաճայրվող ու-

ու

բուլյանմասին»՝

Ի. Առնոլդը ոճաբանության առարկանսաճմանելիսդարձյալ միջույներիընտրությունըա̀վելալյնելով ճաղորընդգծումէ լեզվական պայմանները: դակլյման է մի «Լեզվի ոճաբանությունը,չգրում է նայ- ուսումնասիրում շջարանյուսական իրոկողմի` բառապաշարի, դարձվածաբանության, ղությունների ինքնատիպությամբբնորոշվող ենլքաճամակարգերը, մյուս կողմիցլ̀եզվականտարբերմիջոլլներիճուղասրտաճայրրչական, զնաճատողական ճատկանիշները»": Ոճաբանության առարկայի խնդիրներիճարլյումեղած տարա» են ոչ այնքան սկզբունքային կարծությունները պայմանավորված ռարկություններով, որքան, ինչպես արդեննշել ենք, նրա գիական ուղղուլյուններիոչ ճարակսառմանաղատումով: մեծ մասը լեզվաբանական Ոճագեւր-լեղվաբանների ոճաբանության ուսումնասիրուցյան շարթը դասում է ճիլրհւյալճարխնդիրների ցերը. ու

ա-

բ.

Հա. 1958,

ֆո դրի թ Շո.

ս 0. Ֆօրճռդ,16օքստ տատօշքգույթել. ԳԱ ՐՈՂԵոօքու, ՕԿօքիս ոօ ՇՈԱՀԱԸՈԱԾԽԸ

ՈԼ 1978. «տք. 193. 81.

ՀՂԿԱՇԽՕ20 83ԵՒԳ,

7.

«.օոքօճեւ 83Ե1Խ03:Աո ատ»,1954, 2 4, ուք. "Լ.

8. ՎթԿՕՊԵԺ,

ԸՈԽԵՂԱՇՈԱԽԴ ԳԻՀԴԱԾԸԽ020

86. ՔՅԵԼԻԳ,

1Ըհ.

1923, «տք.

6.

ու դրանլ Լեզվականոճերի եւ խոսքիոճերիտարբերակումն փոխճալուբհրության բայաճայրումը. ՁՅ. Ոճաբանական վերլուծությունների ընդճանուրսկղբունքների, մշակումը. դրանյ մելողների եղանակների Յ. Լեզվականբոլոր / Պնչյունային, բառային, մակարդակների եւ ոճականհնարաձեւաբանական շջարանյուսական/ Քերականական, վորություններիբայյանոյրումը.. 4. Ոճաբանության բառայինու քերականական առանցքըկազմող` ճոմանիշության ոճականճնարավորությունների բալլաճայրումը. հւ պատկերավորման 5. Լեղվի ճուղաարաճայրչական միջոլյների վերլուծովցյունն գնաճապտովցյունը. 6. Ոճի ձեւավորմանմեջ լեզվականեւ արտալեզվական զործոնների դերի բալյաճարբումը. 7. Լեղվի գործառական ոճերի // րարբերակների/ դասակարգման մշակումն դրանլ լեզվականյուրաճատկություննիրի սկզբունքների բնուիագրումը. Ց. Ոճագիտական մշակումնու ոճերի դասաճասկալյությունների կարդումը. ոճե9. Գեղարվեստական զրականության լեղվի եւ դործառական պարզաբանումը: րի Պարաբերակյության արկերի քննությունըփոքր-ինչտարբեր նշված ոճաբանական ուումպեղ է գտել տարբերլեզվաբան-ոճագերների մուրելյումներով նառիրություններում: կարծում ենք՝ ոճաբանությանառարկանբնորոշելիս պերթ է ընդգծել նահւ լեզվականմիջոլյներինպատականարմար ընրրության ճարցը,թանիոր խոսքըոչ լե սոսկ լեզվականմիջույներիընտրրոթյան մասին է, այլ խոսքումդրանքտեղին նպատակաճարմար դործածության:Ոճաբանության առարկայի խնդիրներիքննությունիլյ ճեւրո կարողհնք տալ ոճաբանովմյան առարկայիայսպիսիմուրավոր բնորոշում. ոճաբանությունը լեզվաբանական գիտաճյուղէ, որն ուէ լեզվի տարբերմակարդակների սումնասիրում ոճական ճնարավորությունները, նրա գործառական տարբերակները, խոսք կառույելու ճամարլեզվի ճուզաարաճայրչական միջույներիյ նպատակաճարմար ընրրության սկզբունքներնու հղանակները ճաղորդակյման տարբեր պայմաններում: Հասկանալիէ, որ սա ընդանուր բնորոշում է հւ ամենեւինէլ չի ընդգրկումոճաբանական բոլոր ուղղություններիխնդիրներնու նպատակները:

1.

ու

ու

ու

ու

ու

ունի նահւ իոճաբանությունն Բայի իրեն ճատուկխնդիրներից` հասկալյություններ, որ չունեն լեզվարեն բնորոշ ճամապատասխան մյուս բաժինները: բանության

ԿԱՊԸ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

Ց. ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՄՅՈՒՍ

ԲԱԺԻՆՆԵՐԻ ԵՎ ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ

ԳիՏԱՃՅՈՒՂԵՐԻ ՀԵՏ

նյուցով ոճաբանությունն առնչվոժ է իր ուսումնասիրուցյան եւ առաջին մյոա գիտաճյուղերի ճերքինլիզվաբանութբանասիրական Զամակարդգում եւր: Լեզվաբանական յան բաժինների տեղն առանձնաճատուկ ճաբանության է: Անշուր, ոճաբանությունը հւ տարբերվում է բայյ ճենվումէ լեզվաբանության բաժինների եւ եւ ծավալով, իր ուսումնասիրության խնդիրնրանցից ընդգրկման ներով նպատակնհրով: Ոճաբանություննառաջինճերիքինկապվումէ բառագիրության հւ քերականության ճեր, հւ նրանյ կապիբայանարրումը կարեւորէ մասին ճիշր պատկերայում այդ գիտաճյուղի կաղմելուճամար:Զնաեւ թերականութէ բառազիտության յած որ ոճաբանովցյունը Պենվում ե՛ւ հւ է մեկի, յան վրա, բայյ տարբերվում մյուսից: է լեզվի Բառագիպտությունը, ինչպես Պարրնիէ, ուսումնասիրում բառապաշարը, նրանումկատարվող պատմական փոփոխություններն բառապաշարի տեղաշարժերը, ճարատրացման ուղիները,բառերիծադուեւ այլն: Բայց մը, բնիկ կամ փոխառյալ լինելը, դրանցկազմովժյունը այդ բոլորը`խոսբիլ դուրս: Ռատիեւ բառագիտության խնդիրըչէ եւ բառերիՊուզղաարտրանարրչական-ոճական կիրառական յուարժեքի բաճատրկություննհրի բայաճայրումըխոսքի մեջ: Ոճաբանությունը, ընդճակառակը, նկարի է ունենում խոսքայինտվյալ պայմաններին ճամապատրասխան բառերըճիշտ տեղինգործածելուպաճանջը: եւ թերականության Տարբերեն նաեւ ոճաբանության նպատակնե-

Հրո"

ոչ

վրա,

ու

ու

ու

է լեղվի քերականական Քերականությունն ուսումնասիրում կաեւ նախադասուվթյուննհրի ռույվածքը,բառերիփոփոխության կառուցման ընդճանուր օրինաչափությունները: Քերականական մակարդակում են ոչ լցի ոաղորդակլյալեզվականիրողություններն ուսումնասիրվում կան գործառնության մեջ, այլ խոսթիկ անկախ,ըստ որում` միայն ճշրույան կանոնավարության տրեսակետիլ: ու

1. Դրանց մասինտեսնահ. Ֆ. Խլղաթյան,Ոճաքանութտարբելրությունների հւ խնդիրները, յան առարկան երեան, 1971, էջ 17-88։

նորման է, չափանիշը իսկ լեզվի մեջ ճշյրի սխալի լեիզվական ու

այն, ինչ այսինթն՝

հւ ճասարակաշչ ունի ընդճանուրգործածություն է ընդունված բոլորի կողմիյ, այլ կերպասաճ՝ կան արժեքավորում, որ լեզվալեզվականավանդույժը,այդ ավանդույթիկիրառությունը, բանությանմեջ կոչվում է ուղու: Պաղմականորեն ձեւավորվածհւ ոամընդռանուր պրճանաչման ժանալյածկանոննհրնէլ տվյալ լեզվականճանրովմյան կողմիլյ գիտակյվումեն որպեսառավելճիշ եւ ընդունելիՃեւելԻդվյալ ժամաճամար:Այդ կանոնների կաղարվողշեղումները դիտնակաշրջանի սխալներհւ անընդունելիձեւհլ/: վում հն որպեսթերականական Սակայնպերթ է ասել, որ խոսքի ճշտություն ամենեւինէլ չէ միայնքերականական պաճպանումով: պայմանավորված կանոնների ճիշր ճամարվել, Տվալ նախադասությունը կարող է քերականորեն մրքի դրսեւորմանհւ ոճականառումով սխալ: Հետեւաբար, բայ աչ միր չէ, որ քերականորեն ճիշ կառուլյված նախադասությունն է շարադպառովում խոսքի ճշտությունը:Այսպես,աշակերտական թվում է, թհրականորություններիցվհրյված ճեհրեւյալօրինակները, պոհմնունի րեն ճիշր են կառույված.«Ամբոխներըխելագարված» են ամեն ճասնհլու ճամար պատրաստ կատարելու որին նպատակ, եղածգերդաստանիմազապուրծ մնայածմի ինչ»: Կամ` Սրախողխող բուռր ծվարելէլ: գյուղո իր դոյությաներաշխիքըտեսնելովայդու ոճականառումովսխալ են, թանի տեղ»: Բայլ մրքի տեսակեւտրիլ որ խոսքի բովանդակությունը պարզ չէ: Տրամաբանական կապիբաեն խոսթի ցակայությունը,սխալ բառագործածությունը խակվխարհլ կարելիէ բերել ճշրությունը, արհղծելտգեղոճ: Այդպիսիօրինակներ Աճա մի հրկու օրիոչ միայն աշակելորական շարադրուվթյուններիլ: նակ Ա. Ս. Պուշկինի«Եվգենի 0նեղդին»չափածովեպի լթարգմաոր

նությունիլյ. հսկ եվդենի՞ն։ Քնաքախախ է մեկնում Անկողին բալից... Կամ «ՕՍնհ դին, դու Պոլոնջ ունես /Պայերեն ռորանկլինի՝ ւմ ես»): ջո՛ւմ հս դու, 0նեղին»/: Կամ` «նե դին, դու ձորանջո՞ Դեռ իր ժամանակՎ. Գ. Բելինսկինանդրադարձել է քհրականությանեւ ոճաբանության փոխճարաբերության ճարյին: նրա կարծի ունի իր որոշակիսաճմանները, թով քերականությունն որի շրջանակնիրում թայապրումէ լեզվի կանոններնու օրինաչափովթյունները: խնդիրն է ճիշտ գրել հւ խոսել սովորելյնելըեւ Քերականության միայնայդքանը:Գեղելյիկհւ լավ գրել խոսել սովորհլնելըամենեհւ ւին էլ նրա գործը չէ: Ճիշր խոսել լավ գեղելյիկխոսել, ըստ Բելինսկու, ամհնեին էլ նույնը չեն: «Ցանկալած սեմինարիատրչու

ու

թհրակադրումէ Բելինսկին,-դրում հւ խոսումէ իբրեւ մարմնալյած նություն,բայյ նրանոչ լսել է լինում, ոչ կարդալ... Բանն այն է, որ հւ անսա լեզվին, որի կաիմանաիր սաճմանները Քերականովժյունն

նա է, այդ դեպքում նոններընա բայյալրում կսովորելյնի ճիշրխոհւ ու ոչ ավելին»': գրել սել, բայյ միայնճիշտ խոսել Դրանով,իճարկե,Բելինսկինքերականություն,չի ճակադրում է նրա օրինաչափ այլ վերջինիսոամարում շարունաոճաբանուլյյանը, բարձրա կությունը, խոսթայինգոյծունհուցյան ոաումնասիրության անշուշտ, պետքէ հենվի թերաՈճաբանուվցյունը, դույն ասպիխճանը: կանությանվրա, կազմիերա լրալույիչ մասը, Բելինսկուարտահայշարաձյուսություն»,որի խնդիրնէ ուսումսությամբ«բարձրագույն լեզվականարվեստը,խոսքիարնասիրելխոսքայինգործունհության ու ճատկանիշներն ճուղականնհրգործուլժյան ճասնելու տաճարրչական միջոլյները: լեզվական ճամապաՈճաբանությունը Ճգաոմ է մրքին ու խրադրուցյանը խոսք կառույհլ եւ գեղելյիկգրել ու խոսել՝ճասնելովխոսքի տասխան գործածածլեզվականմիջոլյներիեւ դրանյյովարտակառրարելուլթյան, ռայրվածխոսքիառավելճամապատասխանության: խնդիրն է ուսումնասիրելբառերի Այսպիսով,թերականության միայն ճշտությանտեսակետիլ՝ օրինաչափութւյունները կապակլյության հսկ իհ ինչպիսիզգայականու Դոգելեզվի կանոններիԴամաձայն: ու է առաջբերումլեզվականճաապրումներ կանտպավորություններ այդ ճարլերովչի զբաղվում: ղորդումը,քերականությունն Ասվածիկպարզ է դառնում, որ լեզվի ուսումնասիրությունը չի այն պերք է շարունակիլ քերականությամբ. կարելիսաճմանափակել հւ ավարտելոճաբանությամբ, թանի որ վերջինիսլեզվի ուսումնասի է: րությանբարձրակեւրն Ոճաբանությունը սհլորառնչությունունի նաեւ գրականազիտովժչէ, որ զոյովժյունունի ոճաբանության յան եւր. պատաճական գրաըմբռնումհա: կանագիտական հւ լեզվաբանական Ոճաբանության՝ գրականագիրական րըմբռնումներիճարցըհա շար վեճերիտեղիքէ տվել: Այն այսօր էլ ոճա բանուվցյան վիճաճալույյճարլերիլ է: Դրանյ փոխարաբելրության վեհն: րաբերյալտալակարծովցյուննհրը շարունակվում առանձեայնելովայղ երկու ըմբռնումՈրոշուսումնասիրողներ, են լեղվի ները, լեհղվաբանական ոճաբանովցյան խնդիրը ճամարում գործառնական ոճերի ուսումնասիրությունը, իսկ գրականագիտական գրականատրհղծագործությունների գեղարվեսոճաբանության խնդիրը՝

թյՇՇԽնօ դագ

ուշՀ8 ԶՅԵԼԵԸ, Հ1Շ

ու.1955,

Շռթք.

196-197.

գրողի, գրականայս կամ այն ուղտականարտաճայրչամիջույների, ոճականյուրաճատկությունների ղության, դարաշրջանի բալլաճայտու-

մը՛:

հւ գրականագիտական Ոճաբանության լեզվաբանական ըմբռնումնահ. Պ Վ է լեզվա Մուրապտըչ որիկարծիթով՝ ներիմասինխոսում ոճաբանության խնդիրնէ լեղվի ոճականճամակարզի բաղբանական մակողմանի ոաումնասիրությունը: ոԱյդ շրջանակիմեջ նա մրլյնում է նահւ լեզվի դործառական դասակարգումն բնուվվադրումը: իսկ դրակաճերի տարբերակումը, ոճաբանության նագիրական խնդիրնէ ճամարումգրականլեղվի անճատական-գեղարվետրական գործածությունը, այսինքն՝գեղարվեսրական ստեղծադործությունների լեզվականմիջույների՝գրողիգեղարվես» տականմրածողովցյամբ գաղափարական պայմամրաճղալյումներով նավորվածգործածությունը: նկատումէ, որ Մուրատըմիաժամանակ լեզվի ուսումնասիրությունը գեղարվեսրական ստեղծագործությունների եւ գրականագիրական սաճմանակիլյ բնագավառներ լեզվաբանական ու

ու

հն:

բաՈրոշ ուսումնասիրողներ սխալ են ճամարում ոճաբանության եւ գրականադխրականի: ՕրինակՆ. Պոժանումըլեզվաբանականի տույկայան գրում է, որ ոճաբանությունըչի կարելիբաժանելլեզվահւ գրականագիտական գիտաճյուղերի: բանական Այն ճենվումէ լեզվի վրա եւ մնում է որպեսլեզվաբանական գիտություն": ոճաԱռանձինմասնագետներ գեղարվեստական գրականության ճամարումհն կան առանձնաճադկություննհրի ուսումնասիրությունը եւ ոչ լեզվաբանական ոճաբանության առարկան": գրականագիտության Միասնական ոճաբանության տեսակերնէ պաշրպանումԱ. ի. է ինչպես միասնական Եֆիմովը: նրա կարծիթովոճաբանովցյունը ուսումնասիրութցյան օբյեկրի, այնպես էլ խնդիրնհրիտհսակետիլ: «Բաժանել եւ իրար ճակադրելերկու ոճաբանությունսխալ է եւ պատմականորնն չարդարալյված»":

ք.

:ո

4թա04ԵՑ,Ըդ Է.

հրյքգո,

ադաշուա:ճ

Օ6

ՕՇԱՕԳՌԵԼ:

Տամ աօկոսո Է.

1 ԱթշոշոսՐ...

, աաա

4.11.

Ո.

Ըոաաշուոգ

Շօօք.

ԳԽշՂԱԱՇԻ020

դքօն16ո0: Ը00ք.

Շա

Փքճոյ.

83ԵԼՒԿ,

1Ըխ., 1973, Շուք.

Կ, Լ, դաՇշոսի

«3ԵՈ6Գ,

1957.

ոք.

81. 1974. «ք.

1մու-020 Շո184, 11., 1970, Ըոոք. 14- 15. ԱքօնՊՇԿԽԵ(

ճլ/9026ՇՇՈՑԸՇԽԿօՕԱ

թշվա, 11., 1957, Շոոք.

աաա

պաշրպանումէ «Ծօռոթօճեւ Ճ3ԵԼԽՕ3Եֆիմովիայս փտեսակերը ամսագիրըոճաբանությանճարկերիննվիրվածբանավեճի «Կարիք չկա ոճաբանությունը ճոդվածում. ամփոփող արդյունքներն եւ գրականագիրականի /նեղ առումով/: բաժանելլեզվաբանականի որն Պետթ է լինի միասնականոճաբանովժյունլեզվաբանական, լեզվի բոլոր ոճերը, նրա բոլոր ոճագիընդգրկերճամաժողովրդական փոխանյումների մեջ՝ տականկարգերըիխրհնյփոխաղարձկապի նրանյ գործառույթներիաշվառուկոնկրեր կիրառովցյուններում Խճ»

ու

մով»՞: '

Եֆիմովի միասնականոճաբանությունստեղծելուտեսակետը, են կարծիքները թննադատվում նրա`այդ ճարցիառթիվ արտաճայտրած Թօոքօճեւ Պաճթաույթեւ» ամսագրում:Առարկության ճիմքն այն է, «Հ չի կարելի Պանդելնհլսոսկ լեղվականվարպեոր գրողիարվեստը պության/դա, իրոք, այդպեսէ/, չնայած որ վերջինսկալրհւոլ,դեր ունի այդ արվեստիմեջ: Հետեւաբար,միայնլեզվականվերլուծութչէ բայանայտել գրողի կամ գեղարվեստրական արեղյամբ ճնարավոր Դա կարող է անել ծազործուլցյունների ոճական հատկանիշները: միայն գրականագիլրական ոճաբանովժյունն գրականագիտությունը՞: Որոշ գրականագետներ, ծայրաճեղության մեջ ընկնելով, ժխտում հն լեզվաբանական ոճաբանության գոյությունը:Այդպես,Գ. Ն. Պուպելովնընդունում է ոճի արվեստագիտական ըմբռնումայն դիտելով որպեսընդոանուրդեղագիտական կարդ:«Դրա կողքինդգոյուլյուն նի նահւ ոճի այլ` լեզվաբանական ըմբռնում,- գրում է նայ- բայյ այն չի բխում լեզվաբանության կողմից ուսումնասիրվող առարկայի բնույԹի եւ ճիմնվածէ տերմինիկամայական դործածության վրա»: Այս ճարում առավելծայրաճեղկարծիքէ ճայրնումգրականագեր Ար. Գրիգորյանը` ընդնանրապես ժխղրհլովոճաբանության գոյոցյունը. «Դժվար է նույնիսկպատկերացնել,գրում է նայ- որ գեղագիրությանմեջ այժմ կամ երբեւէ եղել է ոճաբանության բաժին// դա ոչ միայնպայմանական, այլեւ մտալածինտերմինէ)»'։ Դժվարչէ նկատել,որ այարեղշփոթվածեւ նույնայվածեն երկու բոլորովինտարբերերեւույթներգ̀րականլեզվի ոճաբանությունը դեղարվեսրական ոճի ճհր առճասագրականության, գեղարվեստական ու

ու-

րակ:

չ Հ

ՊՅԵԼԻՕՅԱՃԵԱՏՖ,

«Ցօոթօշեւ «Թ0ուքօՇեւ ԱՍոՇքգույթեւ»,

Տի

Գ. Ն.

1954. 1959.

8/6, Ըութ.

Պ 10.

Պոսպելովի նշվածաշխապ.,էջ 8։

ճբ.Ւթաշօթճո,Աքօն16445414/90ՐՇԸՈՇԽԱՕՀ0ՇՈՆդճ,

Օոք.

6.

ԵքօօգԿ, 1966, -25.

Բերվածկարծիքներիտարբերությունները ճասրատոմեն մի պարզ ճշմարտություն ոճի գեղարվնարական գրականության լեզվի խնդրիբարդությունը:Ձնայածվերը եշված կարծիթների պարբերովցոասել, որ լեզվաբանական յուններին՝այժմկարելիէ որոշակիորեն առանձնաճաէ դառնում ինքնուրույնգիտաճյուղիր ճաբանությունը այն ունի իր ուսումնասիլության իր տուկ խնդիրներով, առարկան՝ րոշակիոիմնաճալյհրով": Գրականլեզվի ոճականու ալրպրաճայրչական ճնարավորությունտարբերպայմաններում ունհլյած ների միջույների,Դաղորդակյման բնովմագրման դասակարգման ճարլետարբերակների գործառական հւ ոչ իհ գրականագի րով զբաղվումէ լեղվաբանությունը րությունը: է ոճաԱյս խնդրումառարկովժյուննել գրելժհչկան: ինչ վերաբերում բանականմյուս ուղղություններին,ինչպես օրինակգ̀եղարվեստական ոճաբանութժյանը, ապա այս Ճարլյումկան տարբեր, գրականության կարծիքներՄեր կարծիքովոճաբանության լեղզաճախ իրարամերժ հւ գրականագխիրական ըմբռնումներիճարդումթուլ է վաբանական տրվումմի էականսխալ, որ բխում Ի 1/ այդ գիտաճյուղի,նրա Ց/ ոճաոչ ճարակսաճմանաղարումից, խնդիրների նպատակնհրի եւ Յ/ գեղարտարբեր ուղղությունները չտարբերակելուց բանական վեստական գրականության միջույնելեզվինճատուկարտաճոարրչական ճետնույնույնելուկ,մի սխալ, որ րը գրական լեզվի իրողզուվցյունների գլոսկարելիէ տեսնելնանւ մեր օրերումլույս տեսածոճաբանական կանովժյան մեջ: Լեզվաբանական ոճաբանությունըպերթ է զբաղվիմիայն ճաեւ մրնդճանուրգործածություն ունելյող լիզվականիրողուվցյուններով գրականլեզվի տարբերմակարդակների ոճականիրողությունների բալաճարրումով: հսկ գրողը լիզվիյ օգտվումէ` նրանիյ գիրակյաբարընտրրություն կատարհլով,այսինքն՝որոշակիգեղազիրական նպարակադրումով: հւ դրակաԱսվածիցկարելիէ եղրակայնել,որ լեզվաբանական է նադխրական ըմբռնումներիտարբերակման դառնում չափանիշը ընդոանուրինւ մասնավորի/անճոատականի// ռարաբերուլթյան բալյաճարրումը: է վերը բերվածտարբերտեսակետներին, հնչ վերաբերում ապա են ոչ բե ընդռոանրապհս դժվարչէ եկապտել, որ դրանթվերաբերում ու

ո-

ու

ու

ու

Պրոֆ.էղ. Աղայանը է միջգիլիզվաբանական ոճաբանությունը տհղադրում տաճյուղհրի մեջ //րեսնրաՀ Լեզվաբանության 1987, ճիմունքնհերը», երհւան, -՛ էջ 187//

մեկին՝դեղարայլ նրա գիտական ուղղություններիլ) ոճաբանությանը, ոճաբանությանը, երբ ուսումնասիրության գրականության վեսրական դառնումէ գրողիկամ նրա առանձինսրհղծադործությունառարկան լեզվաբանական նհրի լեզվիբննովցյունը:Հետեւաբար,ոճաբանության են միայնգհղարհւ զրականագիւրական ըմբռնումներնէլ վերաբերում ոճաբանուվցյանը: գրականովժյան իսկ այս Պարկում,իրոթ, վեսրական

առնչվումհն, քանի որ գհոճաբանությունն գրականադիտովցյունն տրեղծագործությունների լեզվի, նրա արտաճարրչակա ղարվեստական հն եւ ոճաբաՀու միջույների քննությամբ զբաղվում պալկելուվորման Գեղարվետրական գրականութնությունը, հւ գրականագիտրությունը: է լեղվաբաժամանականխուսափելի յան լեղվի ոաումնասիրության մելցոդներիմիաճյուսումը: Բայյ եւ այննականհւ գրականագխրական ոճարանությունըայսրեղ նույնպես պերթ է պես, լհզվաբանական լեզվականփասրերիքննությունըգրականագիՃորի սաճմանազատել տականիլյ: ու

«27-

ԳԼՈՒԽ

Աաաա

ԱՌԱՋԻՆ

ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

ճտնման կուռ քերականության միասնական Ոճաբանությունը մակարդչունի: Դա բայատրվումէ նրանով,որ ոճականերհւույլմները դրան առանձնաձոռրկությունները վերաբերումեն խոսքին հւ ունեն: ղդալի չափովանճատական Բայի դրունիյ, ընդնանուր բնույլմ ոճաբանության ճամակարգի ստեղծումըխիտրդժվար միասնական է, քանի որ, ինչպեսճիշ կերպովնկատված է, մի լեզվումոճական արժեքունելյյողիրողությունները մի այլ լեզվում կարողեն թհրակաէլ նականիմաստիդրահւորման միջու լինել, որպիսիռանդամանքն արեղծուդժվարանումէ լեզվաբանական ընդճանուրոճաբանության ու

ու

մը՞:

Այդունանդերձ, որպեսլեզվաբանական գիտաճոճաբանությունը, մասերն բաժինները:Այս Պարում հա ունի իր բաղադրիչ հն, եւ դա պայմանավորված է ոճաճագեւրների կարծիքները տարբեր բանությանխնդիրներիշարքը դասվողՊարկերինկատմամբ կույաբերվողոչ միատեսակ մուրելյումով: մասում արդեննշվել է, որ ոճաբանության Նհրածական քննությանը հնխակա Պարյերիշրջանակները բավական ընդարձակեն: Թերեւս դրանովէ բայատրվում գիտական տարբերուղղոթյուններիդոյությունն այս գիտաճյուղում: Ոճաբանության վերաբերյալ առաջինճիմնարար ուսումնասիրությունը, ինչպես արդեննշվել է, Շ. Բալլիի«Տրակրատֆրանսերենի է, որ ռուսերեն լմարգմանվել է ոճաբանության»աշխապտումյունն /1961 թվականին/։Այդ «Ֆլոսնսերհնիոճաբանություն»վերնագրով աշխատովմյան մեջ ճեղինակըոճաբանության բաժնում հեք ուղղութ1. ընդճանուր յուն է առանձնայնում. ոճաբանություն, որն ուսումնասիրում է խոսքայինզործունհության ընդճանուրճարյերը,Ց. մասնավոր ոճաբանություն, որն ղբաղվումէ այս կամ այն կոնկրետլեզվի եւ Ց. անճատական ճաբանության ճարլյերով ոճաբանություն, որն է սումնասիրում առանձինանճարնհրի խոսքիճուզաալորաճայրչական առանձնաճապկությունները՞: Ռուս նշանավորլեզվաբան-ոճագեր Վ. Վինողրաղովը եւս ոճաէ բանությանԴամակարգում առանձնայնում հրեք ուղղությունո̀ւսում» յուղ,

ու

ո-

ո-

ու-

Տես Է. Բ.

2Շ

Աղայան, Լեզվաբանության ռիմունքնհր, երհւան,1987, էջ 144։ քալլի, նշվածաշխատ. էջ 17, Յ6։

բայց իրենյ շրջանակնհրով, բոլորովին այլ մունելյունասիրության մով: Առաջին լեզվի կամ կառույվածթային ոճաբանություն

է լեզվի մեջ ուտումնասիրում Ճեւավորված լեզվի գործառական տարբերակները` պատմականորեն լեզվականիրոճերը, ինչպես նահւ՝ լեղվի տարբերմակարդակների հրկրորդ՝խոսքի ոճաղություններիոճականճնարավորությունները, բանովցյուն,/ՈԽՎԱՇԽԱԽՈ թօշգա/չ ոլն ուսումնասիրումէ տարբեր ճասարակական տարբեր ոլոլորներով գործունհովցյան ժանրերով բանավոր գրավորխոսքի առանձինտեսակները պայմանավորված զեկույում հւ այլն/, արտաճարըչսկան /ելույ, դասախոսուվլյուն, եւ գրականութռանձնաճատկությունները, հրրորդ գեղարվեստական որի խնդիրնէ դրականտրհղծագործությունների յան ոճաբանություն, գրողի լեղվի ոճականյուրաճարկություննհրի, ոճի տարրհրի բոլոր ուսումնասիրուվյունը՞: Ոճաբանույանճամակարգի մասին ճհլրաքրքրական դխրողովժճիմնաոճաբանության յուններ ունի Կ.Ա. Դոլինինը։ Լեզվաբանական ոճական/կոնուրական խնդիրըճամարհլովլեզվականմիավորների ինչպես նահ. խոսքումձեռթ բերածգործառացիոն/ նշանակության, կան երանգների բայաճարրումը,լեզվի գործառական տարբերակների ոճաբանության ճամակարգում նշում բնութագրումն դասակարգումը՝ է չորս ուղղությունի̀րենյ առանձնաճատուկ խնդիրներով.1. լեղվի /նկատիունի լեղվի տարբերմակամնկարագրական ոճաբանություն Յ. գործառաոճականիրողովծյուննհրի բալաճարրումը/չ կարդակների Ց. 4. կան ոճաբանություն, անճարական ոճաբանովժցյուն, արտաքին կամ ճամադրական ոճաբանություն:Այս չորս ուղվովցյուններիլ բուի, նշվում են հրկու բաժիններ՝գործնական ոճաբանությունեւ տեքորի

ՇԸՈԱԿՎԱՇՈԿԻՃ/, որն

/Ըւքթյիյոյթսնտ

ո-

ու

ու

ա-

ու

ու

ոճաբանություն::

թ.

ԴԼ,

Թօ0Հք4000, ԸոՒԱՂԱԸՇՈԿԻԳ,

Ուշօքոտ 1963,

Շու.

ՌՕՅՈԱԿՇԸԽՕԱ

քօվա.

դ0ՅՈՒՄԻՕ,

Իր մի այլ աշխատության այն միտքնէ Դարընում, մեջ Վ. Վինողրադովն որ բանասիրության մի առանձինգիտաճյուղ, որն մեջ պելրքէ առանձնացնել զբաղվեր բայառապես լեզվի ու ոճի ճարդլյեգեղարվհարական գրականության րով:

խորինճամոզմամբ,գրում է նա,- դեղարվեսրական գրականովյան լեզվի է ժավելիճիշտ՝ոճերի// դառնա պելրթ յուբանասիրական ուսումնասիրովյունը ե, դրականագիբրաճատուկ գիտության առարկան` մուր հ, լե հ մեկից, տովժյանը, բայյ մյուսից» //րես«Օ ոմիաժամանակ տարբեր «ի

զվարանհույանը, եւ

ՅԵԼԻԸ

ԽՆ 68.

Հոու

Հվ/ԺՕԿ-ՇԸՈՒՑՇԱԽՕԿ

Ը ԿՀԱՇոԿՒԻԳ

,ՂՕԴԱԿԱՒ..

Ըթաււմթեւ»,

11., 1959, Ըութ.

Փքճնհվյտըհ020ՔՅԵԼԸ,

3./

1Լ., 1987, Ըուք.

ոճաբանության մեջ պեր հսկ Վ. Յու. Դերյագինի կարծիքով իլ առանձնացնելհրեք ճիմնական բաժիններո̀ւսումնասիրության առանձնաճատուկ խնդիրներովու մեքոդներով:Առաջին՝թերակա կան ոճաբանություն, որի մեջ նա մրլնում է նահւ բառերիու ղո ու միջոցներիքննությունը/ վածքներիոճական արտաճարրչական ոճա է փատրորեն, բառայինոճաբանությունն/, Յ. գործառական Ց. նություն, բնագրիոճաբանություն": Փոքր-ինչ այլ անվանումներովոճաբանությանամակար, Մ. Ն. Կոժինան՝ նույն բաժիննհրնէ առանձնալյնում ավելույն, ոճաբանությունըշ: գեղարվեստական գլոսկանության նամակ ոճաբանության ինչպեստեսնումհնք, մասնագետները դում նշում են արբեր ուղղություններ,առանձնացնում տարբեր տարբելությ ժիններ,որոնք չնայածպերմինների մուրհլյումների ներին՝ըս էությանոիմքովնույնն են, թանիոր ոճաբանության են նույն խնդիրները: առանձեսոյվում ելնելով ոճաբանության ժամանակակից ըմբռնումների,ինչ նահւ այղ գիտաճյուղի թննությանշարքը դասվողճարպերի բնույ| մեջ կարելի է առանձնացնել ոճաբանության ճամակարգի ճերէ գիրականուղղությունները. 1. Ընդռանուր /կամ տեսական/ ոճաբանություն, որի խնդիր բացառայրել ոճի հւ ոճաբանության ընդճտնուրտեսական ճարլերը ճազիտական կարգերիու ռասկոյյությունների ըմբռնումները: Յ. Գործառական է լեզվի ոճաբանություն: Ռաումնասիրում ու պաստմականորհն Ճեւավորված գործառական տարբերակներն իր , րականոճերը: Այս բաժնի ճիմնականխնդիրըալորալեզվական ղորդակյմաննպատակ,զործառական ոլոլր/ եւ լեզվականգործո րով պայմանավորված լեզվականմիջոյյնհրիընրրության ու գոլ ծուցյան, դրանյ ոճական ճնարավորովցյունների բալլաճարրում ու խոսքիտարբերտիպերում, գործառական ոճերիբնովմագրումն սակարգումը: Ց. Լեզվի /խոսքի/ոճաբանություն: նկատիունհնալով,որ ղուն իրայվում է խոսքի միջոլյովեւ որ ճուղաալորաճայրչական եւ ընդոանրապեիս վանդակությունը, ոճականիրողովցյունները Պաղ հն խոսքինհւ ոչ թե լեզվին, մենթ նպատակաճարմար հնք գվ) այս բաժինըկոչել լեզվի/խոսքի// ոճաբանություն ընդգծելովդր ու

հեւ

եւ միասնությունը, տարբերությունը:

8.4. 7.

1ՎՇքոշսո,ԵՇՇօՑԵւ օ քլ/ԸԸԽօԱՇռաաշում Խօշոււգ.

Շու

ՐԾՒԿԻ0

քլյՇՇԻ0Հ0

ծ,

8ՅԵԼ:Ա,

Հ

11, 1978, ուք. 81., 1977, «ութ.

8-4. 9-12.

այս բաժնիխնդիրնէ ուսումնասիրել լեզվիտար» Ոճաբանության ոճակազմիչմիջոյյները,բառերի,բառաճհւերի, բեր մակարդակների միավորների, քերականական կարգերի դարձվածային ճոմանիշների, ու իրողովյյուններիոճական տարբերկառույյների Քերականական ճնարավորովժյուններնդրանյ՝ դործառույլոյինդերով պայմանաղրսհտրումները խոսթիմեջ: վորվածոճաիմասպային Գեղարվիսրականգրականությանոճաբանություն, որի խնդիրնէ դրողներիկամ նրանցառանձինստեղծազոլծովժյուննհրի, խոսթիլեզվի ոճականառանձնակարճ ասած գեղարվեսրական ուսումնասիրությունը: Ոճաբանության այս բաժնում ռատկուցյունների հւ գրականագիտական հն լեվվաբանական ըմբռնումնեխաչաձեւվում ու

ու

ու

Սա ոճաբանության Գործնական ոճաբանություն: գործնական հւ է ունի ղուր գործնական-կիրառական բնույթ: Ոճաբադասընթացն մուրհնոմ է խոսքի մշակույթիՊինության այս բաժինը,փասպորհն, մունքներին,թանի որ նրա նպատակնէ կոնկրհր բնագրերիվերլումեջ մշակել լեզվի ոճական ալսրաճայրչածությամբսովորողների օգրվելու գործնականումրություններ, կան ճնարավորովցյուններից ոճականսխալները: կանխելոնարավոր ուսումնա Եվ քանիոր ոճաբանույունըլեզվականերեւույթներն եւ խոսթիմեջ եղին ու նպազականարմար սիրումէ հուզականության ուսի անչափ մխրքըճիշր արտաճայրբրելու տրեսակերիկ, դործածելու, կարհւորէ դառնումիմաստամերմ լեզվականերեւտույլժնհրիցճաճարցը: մարժեքլեզվական տարրհրիլյ ճիշտ ընտրությունկատարելու

5.

ու

ու

ՈՃԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ոճաբանությունը,որպես լեզվաբանական գիտաճյուղ,ունի իր ոճաՈճ, ոճականերանգավորում, կարգերն ճասկայուվցյունները: հւ կանմիջույներ,լեզվի գործառական չեն լիզվաոճեր այլն, ռաղրուկ բանուվյանմյուս բաժիններին: Սակայնպերք է ասել, որ տարակարծուվցյուններն վիճելի ճարյերըշար են ոչ միայնոճաբանության ուսումնասիրության տռարկայի, այլեւ ոճագիտական ըմբռնման ճիմնականՊասկալյովցյուննելրի է. տարբեր մեկնաբանովցյունների մեջ: Եվ դա ճասկանալի մակարդակներիլեզվականմիավորների` բառերի,բառաձհւհրի թերակա հական իրողությունների ոճականարժեքնե ոճականերանգներն այնպիսիցայրունությամբճանդեսչեն գալիս նրան մեջ, ինչպես բառայինու թերականական իմաստները: ու

ու

ու

ու

ու

ճու մեջ ճաճախեն գործածվում Ոճաբանական գրականության ոճականերանգ,ոճականնշանաերանգավորում, զատրտաճարրչական ճարակ կություն, ոճականարժեք, ոճական միջոլյներտերմինները կամ չրարբերակելովայդ ԴՊասկայովցյունները չսաճմահազատելով Հայերենլեզվով լույս տեսածոճաբանական աշխարություննհրում այղ ճասՄինչդեռոճագխրական ճարյերինգրելմեչեն էլ անդրադարձել: կացություններիու դրանըճամապատասխանող /րելմինեղրույթժների ոճերով ինչպես նանհւ` գործառական ների/ Պարակտարբերակումը, պայմանավորված լեզվականմիջույներինճատուկճուղաայորաոարրչական երանգներիբալաճարրումը,անչափկարեւորհն ոճաբանական ոճերի վերլուծուվյուններիամար: Ավելին, լեզվի գործառական է ճենյ նրանով,|հ ինչպես սկզբունքների որոշումըպայմանավորված ամար կարեւորություններկայացհնք մեկնաբանումոճաբանության ոնող այդ ճիմնական ճասկալյությունները ոճականհրանգավորում, ճականնշանակություն,ոճականմիջույներ: Ոճագիրական ճասկացովժյունների մեկնաբանման մեջ հղած րարակարծույուններիռիմնակտնպատճառներիմեկր լեզվի հւ խոսքի է: Տարբեր ոճագետլեզվաբաններ ճակադրությունն իրողութոճական կամ խոսթում,նհրյուններըփնտրումեն կա՛մլեզվիԴամակարդում, լեզվականերեւույթների, արտալեզվական գործոններով պայմանավորվածխոսքայինգործունեության մեջ՛չ։ եվ ոչ միայն դա: Մեր կարծիքովդրա կարհւտրպատճառներիմեկն էլ այն է, որ տարբել են ոճագհլրներիրեն ուսումնասիրություններում սաճմանափակվում միայն զպեղարվեսրական որի ճետեւանթով խոսքիշրջանակներով, էլ գեղարվեարական խոսքինատուկ ոճականիրողովցյունները դիտում հն որպես գրականլեզվին բնորոջ երեւույթներ:նման միակողմանի է ոչ միայնոճաբանական մուրելյումնարպալոլվում վիերլուծուցյուններում, ոճարբանուվյան բնորոշմաննրա առարկայի խնդիրների որոշման, այլեւ ոճագիտական ճասկալությունների մեկնաբանման մեջ։ Ոճագիտրական ճիմնականասկայովցյուններիլ ժեկր ոճի ըմբռնումնէ է, քանի որ Կարելիէ ասել, որ այն ոճաթանության փորձաբքարն ու տեղիք է տվել ամենատարբհր մեկնաբանություննեհրի տարակարծություննեհրի:

կում

ու

.

-

Լ

Տիս Ս.Մելքոնյան, Ակնարկներ ռայուլեղվիոճաքանության, Երեւան,

1964, Պ.

Պողոսյան,Խոսքիմշակույթիեւ ոճագիտության ճիմունքներ, եր. 1990:

ՏԽ

ԸՍԱՊԱՇՈՎԱԿՇԸԻԿՇ

ԱՇԸ

1(., 1972, 160004կԱ8,

Շութ.

7.

տերմինիբաղզմիմաստությունը նկարի ունենալովակադեմիՎինողրադովը գրել է. «Արվեստսզիլրության, դրականագիբնադավառում դժվարէ գտնել ավելի տությանհւ լեզվաբանության ու ճակասական տերմինեւ նրան ճամապարտասխանո բազմանշանակ անորոշճասկալյություն, որքանոճ ավելիհրերուն սուբյեկտիվորեն եւ ոճ ճասկալյությունը»": տերմինը գրականության Վերջինտարիներինլույս տեսածոճաբանական յուրովի է մհկնաբանելայղ ճասկայութմեջ յուրաքանչյուրՊեղինակ տարբերմեկնաբանություննիրը, ինչպեսայդ յունը: Ռմ ճասկայության է մի կողմիլյ`ոճագիպութնկատումէ Մ. Ն. Կոժինան,բալյատրվում պատմական ընխայթով,այդ գիրաճյուղում ձեւավոր յան զարգալյման մյուս կողմից`ոճ ճասկալյության ված տարբերուղղություններով, Ոճ Վ.

կոս

ու

բարղդությաժբ՞: Ոճ բառը, որ արիլբառի լմարգմանությունն է ճայհրենում, ծագել է լատիներեն տրիլուա/Ցեմատ//բառից/Դունարհնսրիլոս /ՏԵԱՂՕՑ/: այնպեսէլ ճայհրենումնշանակելէ սրածայր ինչպես լատիներենում, ձողիկ, փայտիկ,որի մի ծայրը տուր էր, մյուսը` ճար: Գրիչի դհր այդ սրածայրփայրիկներով գրումէին մոմապարտախտրակկատարող մասովջեջում: Եվ քանի ների վրա: Սուր ծայրովգրում էին, ճարվմ արբեր չափի այդ գրիչներըտարբերճեպքհլէին լողնում, դրանիյ էլ առաջանումէին ձեռագրերիտարբերովծյուններ, որոնք էլ իկոչվելյինտրիլներ:Ճիշր է նկատված,որ ոճ բառի նախնական մատրրեղել է տարբերություն,առանձնաճագտկովժյուն: Հելագայում, բառիմաստի ընդլայնմանշնորոիվ, ոճ բառը Ճեռք է բերհլ շարադրելու ձեւ, եղանակիմաորը:ձալյորասանության մեջ նշանակելէ գրելու տեխնիկա, ոռերորական խոսքիարվեստր: Ոճ բառը բազմիմաստ է. «Նոր Պայկաղեան բառարանում» բերհն ված այդ բառիբազմախիվ նշանակություններ /ծղուրչյողուն, տյդ ծղուրիցգործվածղամբյուղ/:Դրանյ կողքինեւ այսպիսիիմաստներ՝ ձեւ, եղանակ,խոսքի կամ գրերիդասակարգբանի կամ պատմելու եւ վորություն,կարղ,օրեն, կանոն// է կարգաւորեալ դասավորութիւն շաղկապհալ շար իրացեւ բանիլյկամ գրոյ.../: Ար. Մալխասյանցի բայի «Հայերէնբալապրական բառալոռնում» վերընշվածիմատրնելիլ,բերվածեն եւ այսպիսինշանակովթյուններ. որ

18.8.

Տիս 8111.

չ

Թայւօքգ000, Ոթօճոծյգ Գգոօթճուցգ

ս

7.

Շուք.

Տես .

1։

Խօշօոագ.

«Ըուաւաշում:գ

քլՇԸ040

ոշօքատ

Շուս.1ն,

ՏՅԵԼԻԿՖ.,

ԳՐ, 1961,

11., 1977, ոք.

հւ խնդիրները, երհւան,1971, Խլղախյան, առարկան Ոճաբանության

1.

մրթերնիրարճեր շարաճյուսելու,միտքարտաճայտելու եղանակը,

Ց. մի թանի Ց. որհւէ ճարրնիճեղինակի կենրպըչ միրթ ալրսրաճայտելու 4. զաբառի բաղկայածկտրուկխոսք/դարձվածք/, շինուվցյունների

ձեւ հւ այլն: նաղանակերպ Ոճ բառի ժամանակակիլ նշանակություննավելի ընդարձակէ: Այն այսօր լայն գոլծածուվցյուն ունի ոչ միայնարվետրի գրակամեջ` բնուլմագնության, լեզվաբանության, այլեւ ճարտարապետության /նկարչի, ելոսժշրի, քանդակարելու ճամարդրողիչ արվեստագետի առանձնաձողրկությունտարբերակիչ գործի/ ստրհղծադործովցյուննհրի Ոճ տերմինըկիրառվում է նահւ որհւէ ներն ընդռանրությունները: զեունհյող տիպական դարաշրջանի արվետրիո̀ւրույն ճատկանիշներ շրջանները ղարվեստական ուղղությունները,արվեսրի պատմության ոճ, բարոկկոոճ, 1 բնորոշելիս/կլասիյիզմիոճ, ռոմանրիկական մեջ իշխող ոճ/: 17-րդ դարերի եվրոպականճարտարապետության պարբերիչ Գրականությանմեջ ոճը գրողի ատպրեղծագործության է, ավելի ճիշտ` գրողիզեամբողջությունն ռանձնաճատկությունների մերածողովմյան դրսհւտրումըլեզվականմիջույներով, ղարվեստական նրա լեզվամտածողության ինքնատիպ կիրառությունը:Ոճ բառը լեզմեջ գործածվումէ հրկու իմաստովտ/ վաբանական դրականության պաղմականորհն ձեւավորված լեզվականճամակարգում տարբերակներ /լեզվականոճեր կամլեղվի դործառական ոճել/ եւ բ/ Պամապապասեւ խոսքիկառուլյման խան լեզվականմիջույներիընասրուվժյան յուրաուսրկուվցյուն: Ոճ բառը գործածվում է նաեւ առօրյա կյանքում,կենլյաղում` ձեւ, ոճ, խաղիոճ հւ այլն/: հղանակիմաստներով /աշխտտրանքի Ց Ոճականմիջույներ: Է Լեզուն կառույյվածքային ճամակարգ բաղկալյած իրար ճեր սերտրորհն կապվածտարբերմակարդակներիլ՝ եւ շարաճյուռնչույիխոյին, բառային,քերականական (Ճհւաբանական ռական): Լեզվականմիջույնհրիճարատությունը բազմակողմանիորեն դրսեւորվում է աղորղակյմանընիխալյքում, խոսքայինդործունհության տարբերոլոլորներում: Եվ նայածայն բանին, լե խոսողնինչ չափովէ օդրվումլեղվականմիջույնհրիլ,դրանովէլ բնորոշվումէ նրա:խոսքիմակարդակը: Սակայնխոսքի ուսումնասիլրությունը չի սաճմանափավկվում նրաւնով, |ե խոսողըլեզվականինչ միջոլյնհրիյէ օգտվում:Առավելկարեւոր է բալաճայրել հւ լեզվիկապն փոխճարաբեմրածողուվթյան րությունը, որ մեզ րանում է ոճաբանության բնագավառը, քանի որ, ու

ու

ա-

ու

նկատումէ ինչպես

Բալլին, ոճաբանությանառարկանոչ լե միտքնէ, այլ մրթի բառայինարտաճայրությունը»: Լեզվականմիջուները խոսքի մեջ ունենում են ամենատարբեր եւ աճախ, բայի իրենյ "ճիմնական իմասրներից, կիրառություններ են բերում լրալույիչ իմաստներա̀րպոաճայտելով Ճեռք խոսողիվելոս» առարկաների երեւույթներիեկոարբերմունքն զնանատրականը են ոճականարժեքկամ նշանակություն: մամբ,կարճառած տարանում Բայի դրանից,մալդկայինգործունհովժյան յուրաքանչյուրբնագավառ մեջ իլաայվումէ լեզվականմիջոլյնեճասարակական գիտակցության " ով: մեջ լեզվականայդ միջույները,ՊաԽոսբայինդործունհության դհրով պայմանավորված, ձեռք են բհղորդակյպական-դործառուլմային նշանակություններ, որոնք ճավելվում րում լրայուցիչ`հրկրորդական ն դրանցառարկայսկան.րրամաբանոական Հելրեւտբարջ իմասբներին: կիրառովժյան շնորճիվ լեզվականմիավորիխ̀ոսքայինպայմաններում, է ոճաձեռք բերածայդ նոր, լլոացովյիչնշանակովթցյունն սարանում կան արժհք՝դառնալովայս կամ այն բնագավառում գործածվող լեղվականմիջուի իմասրինզուդառնռածանցյալիմաս: Անառարկելիէ, որ ոճականմիջույլներիճիմքը լիղվականիրողություններնհն: Դրանքլեզվից դուրս գտնվողինչ-որ ատուկ միջոյյնհլ, չեն: Լեզվական ոճականհրանգներըպայմանամիջույնեհրի վորվածեն կամնրանցիմառտրալին մեջ մյրնողլրալյուկառույյվածքի ցիչ` ճավելյալիմատրներով, կամ դրանյ՝ խոսքի մեջ ձեռք բերած կիրառական դերովեւ, ճելրհւաբար, կարեւորնն խոսքիտիպերիոճական ճատրկանիշները առումով:ձիշր է նկատված, բայաճայրրելու որ լեզվականմիջոյներն ունեն երկակիդեր. մի կողմիյ՝ դրանքլեզվական միջույներեն, լեզվականճամակարդի փաստեր, մյոա կողմիլ՝ ճականիրողություններ»: Ոճաբանհական կան այն գրականության մեջ տարբերկարծիքներ ճարպի շուրջ, լե ոճականմիջոլյներասելովի՛նչ պերթ է նկարի նենալ, միայն ճուղաարտաճարրչական միջույնհրը,լե նահ. լեզվամեջ` կան այլ միջույներ։Զխորանալով այդ վոռրակարծությունների է սենք, որ անկախմուրելլումնհրի ընդուտարբերություննհրի պեք յ, նել մի ճշմարպություն, որ ոճականմիջույներիճիմքըլեզվական բոեն՝ բառերը,նույնիսկճնչյունները,բառաչ լոր արդաայտություններն հւ Ճեւհրը, շարանյուսական տարբերկառույյները,շարադասությունը են այլն, որոնք օժրված ոճականճարուսյր բաղմազան ճնարավոու

Շ.

ու

ո-

ու

ա-

ու

1 Տ Շ. Բալլի, նշվածաշխատ. էջ Յ0։

Տի ԸատԱՇ ոմաՇՇԹԿՇ ԱՇԸՀՇ006ԳԱՆԱՏ4,

81., 1972.

Շողթ. 8.

րովցյուններովեւ խոսքի տարբերտիպերում,լեզվի գործառական դրսեւորումներ: տարբերոճերումունենում են բազմազան Լեզվականամեն մի իրողություն կախոսքային պայմաններում է րող է ճանդեսզալ որպեսոճականմիջու, եւ դա պայմանավորված ինչպեսայդ միջույներիբնույքով, այնպեսէլ դործառական դերով: է ճոմանիՈճականմիջուլյնհլիմեջ գլխավո դերը պապկանում առանցքային նարյն է: Հոմանիշովժյուշությանը, որը ոճաբանության նը մենքընկալումենք լայն առումով,այսինքն՝նկատիենք ունենում ոչ միայնբառային,այլհւ դարձվածաբանական միավորների, քհրակահւ նական/Ճեւտբունական տարբերկառույցներիոոշարաձյուսական// է. Դոմանիշկարող են լինել ոչ մանիշովցյունը:Եվ դա Պասկանալի միավորներն Ճեւաբանամիայնբառհրը,այլեւ դարձվածաբանական կան հւ շալուճյուսական տարբերկառույլները,ոլոնք ունենում են իեւ դրանովիսկ դառնում մաստային ոճականտարբերնրբերանգներ ոճաբանումցյան ճամարԴարուստր աղբյուր: մեջ ոճականմիջույնեհրը Ոճաբանական գրականության սովորաեւ են երկու խմբի՝1. ոճականորեն բար բամանում չեղոք միավորներ, Ձ. ոճականհրանգավորում ունելյող լեղվականմիավորներ: որ որոշ ուսումնասիրողներ նկարենք, ժխրումհն չեղոք միավորներիգոյությունըլեղվում: «Բոլոր բառերըոճականարժեքունեն, ոճականորեն չեզոք բառերչկան»: 1. Լեզվականչեղոթ միավորները ոճականորհննշովմավորված չեն, չունեն, այսպես ասած, «ոճական անձնագիր»: Դրանքկարող են դործածվել ճաղորդակցման տարբերոլոլորներումխ̀ոսքինչոաղորդելով ոճականոլհւ հրանդ:Այդ միավորները կազմումեն լեզվական միջույներիոիմնականմասը: Այսպես,օրինակո̀ճականի՞նչ ելանդ կարողեն ունենալ ճետեւյալԴամագործածական բառերը,ելե մանահն վանդ դրանք դործածվում իրենյ ուղղակի՝բառարանային իմաստր» ներով,բառայինճիմնականնշանակությամբ` ճակ, ջուր, Դայր,մայր, հղբայր,կարդալ,խոսել, ժպայրալ, թուր, կարկաչել,սպիրակ,մաքուր, սեղան,գնալ, գալ եւ այլն: Նման բաղզմախիվ բառհրչեզոք են ոճականառումով:Այղ կարգի բառհրը,սակայն,խոսքայինպայմաններում, յուրառատուկ կիրառուցյան շնորձիվ կարողհն ձեռք բերել ոճականերանգավորում, ունենալ ոճականարժեք: Համեմատենքճերեւյալօրինակները.նա բարձր է խոսում: Հեջիաթդ անվերջօրորում,իլիկդ խոսում է անուշ /ՎՏ/: է, որ հրկրորդօրինակում Ակնճայրը ընդգծված բառնունի որոշակի ճականարժեք՝փոխաբերական կիրառության շնորնիվ։ Բայյ դա մեղ ու

ու

ո-

ԼՏիս

Ս.

Մելթոնյանի նշվածաշխ.Հջ 48:

գոյովցյունըլհզվում: ռիմք չի տալիս ժխտելուչեզոթ բառապաշարի բաԱսվածինկարելիէ ավելայնել եւ այն, ոլ, գիտամասնագխրական ունի տերմինային արժեք,չեզոք է: Չեռապաշարըչ որ "իմնականում են նահւ. մենիմասր բառերը /եռաճարկ, խնձորենի,տասնմեկ, ղոք եւ սելկեւիլենի այլն//: ոաղարջ,

Ոճականերանգավորոմունելյող միջույներնիրենչյ Պերլին հն հրկու խմբի՝ եա// ճուզատրկրանայտ չական ոճական բաժանվում երանգներ: րանգներ,բ/ գործառական-ոճական իմնականումճատուկէ բառայինմաՈճականերանգավորումը ու բայյ կարողէ վելաբերելնաեւ ճեւաբանական շարահ» կարդակին, մակարդակներին: յուսական ժամանակակից ոճաբանության մեջ լեզվականմիջույներինման իարկե, նորությունչէ: Դեռ դարասկզբին շվեյլյյարատարբերակումը, Շ. Բալլին ոճականերանգավորում ունելյողմիավորների ցի ոճազելր ունելյող հրկու ենթատեսակէ նշում` ա/ սեփականերանգավորում հրանդավորում ունեցողլեղլեզվականմիջույներեւ բ/ սոցիալական վականմիջույնհր:Առաջինըոճականայն երանգներնհն, որ Պատուկ հն նրանլ նշանակություններիլ, են բառերինհւ անբաժան իսկ հրկլեզվականմիավորիգ̀ործառական բնույթով պայմանավորված րորդը են տալիսմարդկային հն, որոնքպատրկերալյում ոճականհրանդգներն այս կամ այն ոլորտիմասինհւ բնորոշ են սոլլիալագործունհության կան տարբերխմբերի:Բալլիի այս դասակարգումն իր արտաճայտություն է գել մեր օրերի ոճաբանականուաումնասիլրություններում, է տալիս, խե որքան ճշգրիտ է նշանավոր ռանգամանք, որ լույ ճագերի կատարած Եվ, իրոք, լեզվականմիջույների դասակարգումը: է տալիս, որ դրանցմի մասն իր ոճաբանական քննությունը լույ ունենում է լրալյույիչ Դուղատրրաչ ճիմնականիմաստինղզուգանհռ ճայտչական հրանդգնելԲ անկախխոսքիլ, մյոա մասը`դործառականչոճական հրանգներ:Այսպիս, ճելտեւյալ բառերն բառակապոկլյությունները ճուշում են, լմե ճասարակական կյանքի որ բնագավառում, լեզվի գործառական որ ոճում են գործածվում, այսինքն՝ունեն գործա ռական-ոճական երանդ: Սրինակ՝գործով վկա, վրահրլի ենթարկել, գլխավորճանապարհն, նախաքննություն, երաքննուվթյուն,ի տնօրինություն եւ այլ բառեր արորաճայտովցյուններ Պատուկեն պաշտո նական ոճին, պետավրուրեսչուցյան արձանագրուվցյունների լեզվին, ճնչույմ, Ճեւույժ, քթելաականական կարգ, "ոլովոմ, ածանլում, Պավասարաչափշարմում,աղատ անկում,շղլայականռեակյիա, դիֆերենՅ.

ոշ

ու

ու

'1ԼՇ

Բալլի, նշվածաշխատ. էջ 888։

ո« բառհրնու բառակապակլյություննհրը զիտական կիալ Պավասարում ճին: մեծ մասը Ց. Ոճականերանգավորում: Ոճագեւրլեզվաբանների նահւ է թվին դասում ոճագիրական ճասկայյուվմյուննելի ոճականեեւ ոճաՈճական ոճական միջոլյնել, հրանգավորում րանգավորումը: սհլորորհնփոխկապակյված ճասկայությունները կան նշանակովցյուն են։ Պերք է ասել, սսկայն, որ այս ճասկայովցյունների ըմբռնման են տերճալրդյում էլ Պարակովցյուն չկա: Ավելին,երբեմնգործածվում մինայինայնպիսիկապոկյություններ,որոնցիմաստըխիսր անորոշ է։ Այսպես,օրինակ,ճանդիպում հնք ուղականիմաստտերմինային որը, մեր կարծիքով,խիստանճաջողէ, քանի որ կապակյությանը, նույնիսկփորձումեն անորոշ է նրա իմաստը:Որոշ մասնագետներ տեսնել ճուզականիմաստիհւ ոճականհինչ-որ տարբերություններ միջեւ: 0րինակ՝ի. Ռ. Գալպերինըգրում է. «Ինչ-որ րանգավորման կա ճուղականիմաստիեւ Դուղականհրանգանուրբ տարբերովցյուն վորմանմիջեւ: Հուզականիմաստըբառին ատուկ զգալյմունթների, գնաճապողական արպաայտություննէ» /ընդդծումը վերաբերմունքի, Ա.Մ./՛։ էԴժվար չէ նկատել, որ այստեղոճականերանգավոչմերն հւ նրան ճակադրված է ուղա անջատված րումի արճետրականորեն կան իմաստը:Այն, ինչ ճեղինակնանվանումէ «ռուզականիմասր» /զգացմունքի,վերաբերմունքի,գնաճատության արտրաճայրուվթյուն/ Պավելվող,նրան ուղեկյող լրալյույիչ /կոնոբառի նշանակությանը են, որոնք մրնում են «ոճական հրանդավոտայիոն/ խմաստրներն մեջ հւ որոշում են լեզվականտվյալմիավորի րում» ճասկայուվցյան տարբերոլորդներում: ոճականարժեքըգ̀ործածության Արդ, ի՞նչ հնք ճասկանումոճականհրանգավորում ասհլով: Ոճականերանգավորումը լեզվականմիավորների /հիմնականում բառաչ յին մակարդակի/ նշանակությաննուղեկյող այն լրալյուցիչիմասրեն այդ միավորների ներն են, որոնք սաճմանափակում կիրառական Ի հճնարավորությունները:տարբերությունգործառական-ոճական է րանդգավորման, ճուզատլորայուրրչական բաերանգավորումը ճատուկ ռին, մրնում է նրա իմատրային կառույվածքիմեջ եւ պայմանավորված չէ կիրառությամբ, բայց ոճականարժեքէ Ճեռք բերում խոսքի մեջ։ Որոշ մասնագեւլրներ ճենյ դրանում են տեսնում ճուզաարտրաչ ճայրչականեւ ոճականհրանզնեհրի պարբերությունը. «Ոճականնշա-

ւյ.

Բ.

1ԱՀԽոօքապ,ՕԿշքոս

118. 1958, Շու. ՛ 8. Տի Մ.Ն.

դօ

ՇՈՌԱԴԱՇՈԱԻՇ

Կոժինա,նշվածաշթոսր. էջ 87:

ԳԵՀԴԱԿԸԽ0Հ0

83ԵՈՏԳ,

Լ,

որոնք ունեն օփրվածեն լեզվականայն միավորները, նակությամբ կայուն, սկզբունքորենխոսքիցանկախ/ընդդծումըմերն է- Ա.Մ./ ռուղաարրաճայրրչական հրանդավորում»-: ոճականհրանգավորում ունհլյողբառերը Հուղաալորանայրչական

տարբերնրբերանդնելԸ մրհրմակարողեն ունենալ փաղաքշական, եւ այլն: Ավելին, դրանք կարող հն պարունակել կան, ռանդիսավոր վերաբերմունքային /դրականկամ բացասական/ իդնաճատողական, մեջ նշվում են մասրայինհրանգներ:Ոճաբանական գրականովյյան բովանդակությունըբայանարրողերհւյալ ճուղաալորաճարըչական եւ արճուղականություն, գնաճատողականություն ճասկայլյությունները՝

տաճարրչականություն՞ջ:

Հուղատրտարայրչական հրանդը կապվումէ խոսողի ճոգեկան ոուղականվերաբերմունքի հր: Հուղական դրսեւորման ապրումների, ճանհւ. գնաճատողական հրանդգնհրը ճաճախկարողեն միասնաբար դես գալ լեզվականմիավորիմեջ, բայյ դրանքթայարձակնույնը ունեն ճուղականերանզ, բայլ չեն։ ՕրինակՃճայնարկություններն Կան տարր չունեն: բառհր էլ, որ ունեն դնաճատրոգնահատողական ուղական չեն /տգեղ, տխեղծ,այլանդակ,ճիաղականիմաստ,բոյ նալի, բարի,ազնիվ,չար եւ այլե/՞: 4. Ոճականնշանակություն/կամ արժեք/:Ոճաբանության ճիմէ, մեկն էլ ոճականնշանակովցյունն նականճասկայություննհրիլյ Դեր: Դրանք,փասկապվումէ ոճականելանգավորման րը սերտորեն փրորհն, նույն հլրհւույցիտարբերկողմերնեն: Պապական չէ, որ ոեւ ոճական ճաբանական դրականության մեջ ոճականնշանակություն ին կապակլյությունները հրանգավորում գործածվել որպեսճամարժեք, ոոմանիշտերմիններ: Ավելին, լեզվականմիավորիոճականերանգըդիտվելէ որպես ՕրինակՏ.Գ. Վինոկուրըիր մի ճոդվածում ոճականնշանակովժյուն: ոճականերանգավորումը իգործածելէ ռենյ ոճականնշանակովցյուն եւ էլ բառի «կոնկրեք մատրով.«Լեփնը ուրիշ ուսումնասիրողներ դերը» խոսքումճակադրումեն նրա ոճականհրանդին,այսինքն՝ոճականնշանակությանը»" /ընդդծումըմերն է- Ա.Մ./: ո-

ՂԱԸՈԱԿՇԸԱԳԿՇ ԱԸԸՂԸԺ000Ռ:131,

Շութ. (ԸՐԱ

Տո

Օժապօօ, ՓԱԽԻԱԱՕԽԳՊԵԽԵԼՇ

էջ եւ ճու դասակարգման ժամանակակից ճայհրհնիբառապաշարի ոճաբանական զործառական ոճականհրանգնելիմասինճանդամանողաալորաճայրչական րեն խոսվումէ Ս. Էլոյանի«Ժամանակակից ոճաբանովժճայելենիքառային յուն» աշխատության մեջ, Երեւան,1989, էջ 18-68։ ՌՒԱԼԵԼ

4.

է.

Խ0Հուո,

0.4.

ԻքԵւո060, 8.8.

քլյԸԸԻօԱթճսա, 8Լ,1982. ու

ՇՈՒԿԱ

ՂԱՇՌԱԿՇՇՒԱՇ

ԿՇԸՂՇՉ06Գ3Ա4,Ըուջ.

26.

.39-

նկարվում Այդուճանդերձ նշենք, որ Վինոկուրինույն ճողվածում երկու ճասկայովժյունները տարբերակելու միտում. «Ոճական /կոնշանակությունն օրինաչափ կլինի բնորոշել՝որպեսավանդույթի միավոր»-: լեկրիվ գործածովցյան// Կարելիէ ասել, որ ոճաբանական առանձինուսումնասիրությունճարակորեն տարբելոռկված չեն: Այսներում այղ ճասկայությունները պես, օրինակ, Մ. Ն. Կոժինայիգրքում ոճական երանգավորմանը է ոճականնշատրվածբնորոշումըգրելմենույնությամբվերագրվում կամ նակությանը.«Ոճական նշանակությունըբառի առարկայական ճավելվողայն լրալույիչ ճազկանիշնշանակությանը Քերականական ններնեն, որոնք ունեն կայուն բնույ, մրնում են լեզվականմիավորի են որոշակիպայմանկառույվածքիմեջ հւ դրահւորվում իմաստային ներում: Ոճականնշանակությունըլեզվականմիավորիիմաստային է

այդ

մասն է»: բաղադրիչ կառույյվածքի

Նկատենք,որ այդ Պասկայյությունների տարբերակումը տեսնում ենթ Պայրկապես վերջինտարիների ոճաբանական ուսումնասիրություններում: հսկ իրականում ի՛նչ պետքէ ճասկանալոճականնշանակութ/կամ արժեք/ ասելով:Ոճական նշանակությունը, ի տարբերություն է, ունենում է ավելիկայունճատկանիշ յուն ոճականհրանգավորման, հւ գոյանումէ լեզվականմիջոլյների արժեքավորում ճամընդճանուր եինչպես ճուղատրրանայտչջական, այնպեսէլ գործառականշոճական րբանդներիյյ: Մեզ Դետաթրթրող Պարկիմասին Տ.Գ. Վինոկուրըճելրեւյալկարծիքն է ճայրնում.«ելե իրականումոճականլրալուցիչ երանգները լեզվականիրողովժյուննհրի մեջ մեզ ներկայանումեն՝ որպես այդ միավորներինշանակությանկայուն ճատկանիշ,ապա ղդա բավարար ճիմթէ, որ բառականու թերականական բայի, խոսենք իմաստներից դրանլ,ոճականնշանակության մասին»": եւ ոճականերանգավորում Չնայածոր ոճականնշանակություն են, այդուճանդերձ ճասկացուվթյունները սելորորենփոխկապակյված դրանքչի կարհլինույնայնել, եւ պետթէ տարբերակվեն: Դրանթունեն ինչպեսընդճանրություններ, այնպեսէլ տարբերակիչ ճատրկանիշնհր:

շ Հ

Նույն տեղը,էջ 88 Տա

Մ.Ն.

նշվածաշի., էջ կոժինայի ԱՇԸԴ6006գդաՏ,

Տիմ ՇՌԱՎԱՇԾԱԿՇՇԽԱՇ

88:

էջ 14

Մեր կարծիթովայղ ճասկալյությունները ճարակչրարբերակելու պապճառը լեզվականեւ խոսքայինմակարդակների նույնաճիմնական լումն է: Ոճականնշանակությունը խոսքային հրեւույթէ, լթհ՛ լեզվական: հա տարբեր են: Ոճագեւտրների կարծիքները ճարլում այս ու Քանի ոլ, լիզվականմիավորների ճուզղատլորանուրրչական դործառական հրանգները ավելիլյայրուն դրսետրվումեն խոսքում,ուսրի ճամաիլոռվացիորեն ոճականնշանակովժյունը որոշ մասնագեւլրնիր րում հն միայն խոսթայիներեւույթ: Այսպեսօրինակ,Ռ. Գալպերինը այն դիլրումէ որպեսխոսքայինիրողություն,բայ Տ. Վինոկուրն Նր կարծիքովոճականնշանակությու» ռարկումէ այդ տեսակետին: է, որ Ակնոարը նը ոչ միայնխոսթայիներհւույթէ, այլեւ լեզվական՞: եւ վինոկուրիպնդմանմեջ նույնայվածեն ոճականնշանակովցյուն ոճականհրանգավոլումոասկայությունները: Մենք պաշտպանում ենք ճամատեսակելրը, որոնք ոճականնշանակությունը այն ոճագետնեհրի Հենյ դրանումպհւրքէ տրեսնհլ այղ ճասրում հն խոսքայինհրհւույլթց: ձիմնական տարբերություններիյ մեկը: կաղությունների է, որ ոչ միայնբառերի,այլհւ լեղճշմարսրություն Անառարկելի վական ամեն մի իրողությանոճական նշանակությունըլիարժեք է միայն ճաղորդակյման գործընլայում, կոնկրերկիրադրսեւորվում ոեւրունեռությանմեջ, ուրիշ բառերիու լեզվականայլ միավորների կած Դարաբերություններում: իսկ ոճականեհրանդավորում քառերն լեզվականայլ միավորլհղները կարողհն ունենալնահւ անկախխոսքիյ: Այսպես,օրինակ` վում կանբառեր,որոնքխոսքի, անկախօփրվածեն ոճականհրանզձեռք ներով միտքանելչմտածել, միպրբերելիշել, կախտալ-կախել, մայրիկ-մերիկ, Դարեմեկնել- օգնել, ականջդնել-լսել, զավակ-բալա, ւան-դրկիկչՊյուր-ղոնախ դժվալ չէ հղզրաբառերիճամեմազովժյունից կայնել, որ այդ ճոմանիշներիեզրերի մեկն օփրվածէ ոճականերանգով:Ոճականայդ երանգները, անշուշտ, ճիմք են դառնումոճա կան նշանակույուններիճամար,որ դրսհւորվումհն խոսքայինճամապատասխան միջավայրում: Այդ բառերիոճականհրանդնհրը,իարկե, խոսքային չեն, Ճհռք չհն բերվումխոսքում,այլ Պաղուկեն տվյալ բառայինմիավորներին: Այդ կարգիբառերըխոսթումզործածվելիս հնրան տալիս հն արդեն իրենյ ունհլած Պուղառրրահարրչական րանգները՝ ոճականորոշակիարժեք:Մեր միտքըպարզեդրահտրելով լու ճամար բերենքմի օրինակ. ա-

ու

Տի

Ի, Ռ.

նշվածաշխ., էջ 18։ Գալպերինի Ա, էջ 17

ՌԱ ՊԱՇՈԿՎԿՇԸԻՌՇԿՇԸՂՇ006ՊԽ

ՀԼ

էդ ի՛նչ կրակկանես,մերի կ, Բալաս,վերքիդղեղ կեփեմ, Ախ, իմ վերքը սիրա է, մերիկ, Դեղ ու դարմանդինչ անեմ... հէ, որ ընդգծված բառելվ ժողովրդախոսակյական Հասկանալի ոճաչէ կիրառությամբ, բայյ դլաանք իլենյ րանդըպայմանավորված տլորանարրչական նարավոլովժյունները կան նշանակովցյուննու հն խութում, այլ բառերի հր ունհլյած լիարժեջ եւով դրահւտրում շնորոիվ: Հետեւաբար,անկախխոսթիկ, լեզվի կապակլյություննհրի «չհզոք» ոճականորեն տարբերոճերում,խոսքի սրարբերտրիպերում բառերիկողքինգոյովցյունունին ոճականու ոուզառլորաճարրչոկան բառեր,որոնք իրենյ ոճականարունելյողբազմախիվ հրանգավորում հն նույն իմաստային դաշրի մեջ մրնող ճամաժեթովՊակադրվում /Համեմաղենք ճելրեւյալ պաղտսխան ճոմանիշային ճոմունիշներին: գեղելյիկթուր-քուրիկ, ջառհլշհրխրասարդ, շարքերըհ̀ղբայր-ոխպեր, եւ այլե:/ անդույս-անգյուման սիրուն,պարանույ-վիզ-շլինթ, Արդ, ի՞նչ է ոճականնշանակությունըեւ ինչո՞վէ այն տարբեր» ի տարբեՈճականնշանակությունը, վում ոճականհրանդավորումից: խոսքայինհրհւույլմ է: Այնուճիրհւ, րություն ոճականհլանգավորման, հն ինչպես արղեն ասել ենթ, տարբերվում այղ ճասկալյությունները, նանհւ նրանով,որ ոճականնշանակությունն ավելի լայն ճասկալյութԵլմհմենք նույնայնհնքդրանք յուն է, թանոճականերանդավորումը: նահւ ոճականհրանհւ ոճականնշանակություն ասելով ճասկանանք կանտեսենք ոճականորեն «չեղոք» ագավորումը,ապա, փաստորեն, միջույները,որոնք իրենլյ ոճականհրանգավորումն մարված լեզվական ու դրանովպայմանավորված ոճականնշանակությունըձեռք հն բերում խոսքում,կիրառությանշնորճիվ: Այսպես, ճորանջիլ,դալաել, չեղոք են, բայյ դրանքյուրաճարուկ աղմուկբառերըոճականորհն կիեւ խոսքումՃեռք րառությանշնորձիվ կարող հն վերաիմաստավորվել բերել ոճականնշանակովցյուն. Թանձրանումեն դանդաղլույսհրը՝թույլ, դեղին, Հորանջումհն ծխովմոխրամանները բալ Դռներնիրարվրա աղմուկներհն դարսում... -

-

-

/Ռ. ԴԱՎՈՑԱՆ//

Ավելայնինք,որ բազմիմաստ բառհրիիմասրայիննրքություննիրն ոճական-արտանարրչական ճնարավորովցյունները նույնպես հն խոսքում:Եվ, վերջապես,ոճականնշանակությունը, դրահւորվում ի տարբհրովծյուն ոճականերանգավորման, ձեւավորվումէ լեզվական ճաղրուկ միավորներին ճուղաարտանայրչական հրանգներիկլ, որ մար» ու

Էշ

անում, լե տվյալ լեզվականմիավորըճասարակական է գործածվում: որ բնագավառում դործունհության ունեն նահւ ընդոանրություններ: Այդ Պասկայություններն եվ եւ ոճականնշանակությունը բաշ Տուղտարտանարրչական հրանգները, իռին կամլեզվականմիավորինճավելվողլրայյուցիչ/կոնուրացիոն/

նալու

հն

|

-

հն, որոնք ուղեկյում են նրանյ առարկայական«րրամաբաչ մատրներն նականկամթհրականական նշանակություններին: է ամենիլյառաջիր ճասկալյական Բառըխոսքիմեջ դործածվում ճիմնական արժեքովդենորատիվնշանակությամբ՝ բովանդակության ապահովելով ոաղորդակյումը այդ լեզվով խոսող մարդկանց միջեւ: է է, խոսքումգործածվում Ըստորում բառը, հլցե անդամբաղզմիմաստր ամեն անգամճամապավաոսխ միշտ մեկիմասպով.«Բառըխոսքում եւ ոչ |Սեմի թանի, այսինքն՝ ամեն նում է մրքի մի դործողուվթյանը եւ ունենում է է ալորասանվում ճասկալվում, անդամ,իհ ինչպես միայնմեկնշանակություն»: Բայ լեզվում,ինչպես տեսանք,կան շատ բառեր,որոնք իլրննլյ ունենում հն լրայույիչ ոուղատլորա» իխիմատրին ղզուգանհռ ճիմնական ճայրչականոճականհրանգներ, որոնք խոսքիյ անկախայդ բառերն կամ արժեքով:եվ քանի որ բաօփրումեն ոճական նշանակովթյամբ եւ ոճական նշանակություններն ռի առարկայական հասկայուվժային են, ուսրիհւ ոճականնշանակությունանխղելիորհն փոխկապակյված ններովօփրվածեն լեզվականայն միավորները,որոնք ունեն կայուն, հրանդավորում: խոսքիլ,անկախճուղտարտաճարրչական Բառերինճատուկայդ լլալույիչ իմասրները,որ ոճականարժեք են ստանումխոսթում,մնում են բառի իմասրայինկառույվածքի մեծ մասը.«Ոճական-արմեջ։ Այդ տեսակերը պնդումէ ոճագեւլրների է բառին կամ արկաճայտության տաճայրչական երանգըճարուկ է, ինչպես բառայինկամ Այն նույնպեսնրա անբաժանճատկանիշն Գրելցհնույն կարծիքնէ արա քերականական նշանակությունը»՞: բառին ճատուկեւ հարբումՏ.Գ. Վինոկուրը.«Ծագումնաբանորեն է բառի անբաժան երանպը կայունձհւով նրան ամրալյված ճուղական նշանակությունիլ»": միայն է ասել, որ ոճականնշանակություննհրը Սակայնպերտթ չեն: իրողություններ վերաբերող բառապաշարային մակարդակին մանահ. են թերականական Դրանթ ճավասարապես կարող վերաբերել

4.4.

Սօուօճուռ, 113

3ճոսԸ08:

ոօ

քլյՇՇԻօնչքգեգուծ,

1954, 4/5, Ըութ. 78

403ԽԳԽԱՏՃ,

ՇԹՌԱՊԱՇՈԱԿԸՇԻԳԱԸՇ

ԱՇՇՈՇԺ06ԳԻ

ԱՏ,Շուք. 14

9օոքօճեւ 31

8մ., 1958, Շութ. 15

աՃեւաբանական շարաճյուսական իրողություններին, կարդակին՝ ու

իմառրներին: վելի կոնկրետթ̀երականական պայմաՏվյալ քերականական կարգը, խոսթայինիրադրովցյամբ նավորված,կարողէ ձեռք բերհլ իմաստային ոճականնրբերանդդեր ունենալխոսքային ներ, որոնք կարողեն ճուղաարտրաճայրչական դրահւորել ոճականարժեք:Հելրհւաբար, թերակատվյալմիջավայրում, նությունն էլ իր ռերիինոճականառումովունի լեղվականմիջույնհրի Դա վերաբերում է Ճհւաբաօգտագործման լայն ճնարավորություննեհր: Այս առումովոճաբանությանը,առավելչափով շարաճյուսությանը: ոճանությանճամարոչ պակասկարհտրեն քերականական կարգերի կան նրբիմասրների բայառայրումն բնուքաղրումը: Սակայնայս Պարում,մհր կարծիքով,թուլ է տրվումմի էական սխալ. Պավասարության նշան է դրվում բառային թհրականական ոճական արտաճարը մակարդակների լեզվականմիավորների չական նշանակությունների միջեւ: Ելմեբառերիմեջ ոճական արպրաճայր»ապա չական հրանգներըանջատչեն նրանյ բառայինիմաստներից, նույնը չի կարելի ասհլ քերականական լեզվսկան միամակարդակի իրենյ ոճականհրանդներն վորնեկիմասին, թանիոր վերջիններս ոճականնշանակովթյուննհրը ձեռք հն բեդրանյովպայմանավորված ւնենում են րում միայնխոսթում,այսինքնո̀ միայնկիրառական-ոճական հրանգ,որը բնականորեն չի մրնում քհրականական իկարգերի մաստային շրջանակների մեջ: Քերականական կարգերըսաճմանելիս նկատիչիհնքունենում նրանլյ գործառական-ոճական հրանգները,այլ հլնում հնք նրան առաջնայինթեհրականական նշանակություննիրիլ: է Այսպես,օրինակ,սուճմանական եղանակիներկաժամանակը յուղ տալիս խոսելու պաոին ստրույգ կատարվող,ընլույթի մեջ դրնվող դործողություն/ լսարանումդաս հն պարապում, ուսանողնհրնուշադիր լսում են դասախոսին/: Բայց այդ հղանակիներկա ժամանակաձեւի բայնրնարտոաայտում հն բազմազաննրբիմաստնես, հրկրորդական կիրառություններ, որոնքարդենսաճմանական եղանակի ոճական ներկաժամանակաձեւի կիրյառույուննհրնեն: Այսպես,այղ ժամանակաճեւը կարողէ կուց հւ այնպիսիղզործողովժյուն, տալ որ չի կապվումխոսելու պառի, կոնկրեր ժամանակի Դիտ,այլ վերաբերումէ բոլոր ժամանակներին /ընդճանուրնհրկա/. կրակնայրում է: Մարդրմեռնում է, անուննէ ու

ու

ու

ու

ու

ու

մնում:

անկյալում Ավելին, այդ ժամանակաձեւը կարող է ալրորաճարրել հւ նույնիսկկոսրարվելիք գործողովցյուննել:ՕրինակԱ̀յդ կատարված աշխատումէի գավառական մի փոթրիկքաղաքում:Մի օր տարինհրին լցվել են զինվորներով: էլ վել եմ կենումհւ տիսնում,որ փողոցները հմ: Կամ` Մի շաբա "հրո մեկնում Սակայնայս բոլոր իմատրները դրսեւորվումեն միայնխոսքային թանիոր խոսքի դուրս այղ բայաձեւերըերբեքայդպի միջավայրում, արտաճարրել չեն կարող: Կատ ճարընիիրողուվյունէ, սի իմատրներ որ բայն ունի հրհք դեմք՝ առաջին,երկրորդեւ երրորդ: Բայիդեմքի են կամխոսովի,կամխոոր դրանքալորաճայրում կարգիցգիսրհնք, սակյի, կամ ժի երրոլդ անձի գործողովցյունՍակայնխոսքումնաճախբայի դեմքիկարդնէլ կարողէ ճանդեսգալ լրոյույիչ ոճական Այսպես,տվյալդեմքովարդաճայրրվող բայաձեւի կիրաօություննհրով: կարողէ չկոնկըետանալ այսինքն՝ չարշ դիմայինիմաստըխոսքում այս կամ այն դեմթիիմաստրը, այլ ունենալ ընդոանուր դիտաճայրրել մային նշանակություն:Սրինակ՝ծնվում հնք ակամա,ապրումենք միռնում հնք կարուրով...Ընղգծված բայաձեւերնտլորապարմալած, են ճարրվածեն բայի ճոգնակիառաջինդեմթով,բայյ վերաբերում եւ ունեն Կամ` ընդոանուրդիմայիննշանակություն: բոլոր դեմբերին Խարխուլմակույկովճանձնվիրծովին, Քան քհ ավատակնոջ երդոմին... /Ավ. հսաճակյան/: Այս օրինակումէլ հղզակի հրկրորդդեմքի բայաձեւերնունեն հն բոլոր դիմայիննշանակություն,այսինքն՝վերաբերում ընդոանուր դեմքերին:Վելոյնենք մեկ այլ օրինակ.անձնականդերանունները են դրալիսանձ դիմայինհալաբերությամբ: Բայցկիրառովցյան ցույլ խոսքում, կարող են անձ յյույյ մեջ, Պապրկապես` գեղարվեստական է բնությանհրեւույթանձնավորում չրալ, որովնհրեւզրողը Պաճախ ները: Սրինակ՝ Դու քաղյր հս, ճող իմ ճայրենի, Ձկաքհզնիլյպայծառանուն.. Դու, Արագած,ալմաստվառանկայծակեղեն թրհրի... պայմանավորված այս Բայյ մենք կարոզ ենջ կիրտառուվժցյամբ բհտալսծել այղ դերանվան լրայուցիչ ոճականնշանակովցյունները րականական բնորոշմանվրա հւ ասել, յհ անձնականղերանունը է կտրողէ անձ դույլ չտալ: Կարծումենք՝ ոչ: Նույնը վերաբերում հւ դոյականիքհրականական կարգերին:Թանձրայական վերայական պայմանա յուրաճատկություններով գոյականները, իրեն իմասպային ջ

11. րը

Տես Պ Պողոսյան, ձեփրիոճական կիրառություննե«Բայի եղանակային երհան, 1969: արդիհայերենում», Վ5-

որոնորոշ տարբերություններ, վորված,ունենում են քերականական սովոլաաբար ճոգնակիթիվ են ցիյ մեկն էլ այն է, որ առաջինները ստանում,երկրորդները ոչ: Չենք ասում կյանքեր,սերեր: Բայլյխոսգալ քում վերայականգոյականներն էլ հրբեմն կարող են ճանղդես ռոգնակիթվով ձեռք բերելովոճականորոշակիարժեք. Աճա կրկին իմ դեմ ծաղիկներ կյանքեր Քո գալունքինբալյվածծաղիկների նման... Ու իբր ճիշատակ կյանքերի սիլրուն Մնում հն միայնայլանդակ գանգհր... հմ սրտումունեմ ես անթիվ /Ֆ. Ձարենլյ/: սերեր... են հղածվերայականգոյականները վերածվել Այս օրինակնելում շնորճիվիրենյ յուրաճոարուկ կիրառովթյունների: քանձրացականի՝ է, որ գոյականիքերականական Հասկանալի կարգերըսաճմանհտռանլ լիս նույնպեսելնում ենք դրանցընդոանուրճատկանիշներիլ` լրաղույիչ նկատիունենալու,լեհ դրանքխոսքումինչ երկրորդական՝ ոճականկիրառություններ կարողհն ստանալ:նավածիյճերհւում է, որ հին բառային մակարդակի բառերիճուզատլոյանայր» միավորների` չական երանգներըանբաժանեն նրանյ իմաստների եւ մրնում հն մաայդ բառերիիմաստային կառույվածքիմհջ, ապա քերականական հոճական արտաճայտչական կարդակիլեզվականիրողովժյունների են միայն կիրառություններով եւ չեն րանգներըպայմանավորված մրնում նրանլյիմատրային մեջ: շրջանակների ու

ու

ՈՃԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

են վաղուց.օրինակ՝ Ոճերի դասակարգման փորձերկատարվել Մ. Վ. է ռուսականիրականովժյան մեջ ճարրընի Լոմոնոսովիերեք ճերի տեսությունը` բարձր, միջին, պած: ժամանակակից ոճաբանութէ բոլորովինայլ սկզբունքներով: յան մեջ դասակարգում կապարվում եւ լեղվի Ըտր աղորդմանպայմանների, ճաղորդման նպատակի դործառական դերի ոճաբանական գրականության մեջ ընդունվումեն 1. իրադրական ոճերի ճեսեւյալ տեսակները ոճեր, Յ. անդատական ոճեր, 8. Դասարակական ոճեր // լեզվի գործառական տարբերակները/: ո-

1.

ԻՐԱԴՐԱԿԱՆ

ՈՃԵՐ

Հ

են տարբեր Խոսքի ոճականդասակարգումներին անդրադարձել Ն. Ա. ոճագելրներ:Այսպես,օրինակ Գվողզդեւը նշում է, որ ժանրային դասակարգումնհրիյ բացի, դոյուլյուն ունեին նահւ ոճերիտեսակներ, որոնք դալիս հն դհռ անտիկժամանակներից: Դրան ճիմքում

Խոսողը թողնելու Դատկովցյունը: ընկածէ լսողի վրա ներգործություն ունենալխոսքիառարկայի վհրավերաբերմունք կարողէ բայասական վերաբերմունք յույաբերել եւ բերյալ, ուզել լսողին, Պամակրական խոսքի առարկայի այլն: Նայածլե նա ինչպես է տլասմադրված ինչ փոխճարաբերությունների մեջ են զրնվում խոսողինկատմամբ, են կ ողմերը, ինչ ճերապնդում ճաղորդակյվող նպապակ ճաղորդակցէ լեվվականմիջոլյներիընտրություն վելիս, րար այդմ էլ կատարվում եւ ստեհվծվում հն ոճականտարբերերանգովորումներ:Գվոզդեւն ռանձնալյնումէ ճանդիսավոր, պաշրոնական,մրերմականչ«փիաղաքշա ծաղլոսկանոճեր: Նա, սակայն, դրանքչի անվական, երգիծական, նում իրադրական ոճհլո: Անշուշս, խոսքի ոճականտարբերակումները պայմանավորված են ոչ միայնլեզվականմիջուլյների ընտրությամբ,այլեւ արպալեզվաիրադլոսկան կան գործոններով ճանգամանքներով, խոսողիեւ խոսակայսինքնն̀այած սի /կամ խոսակիլների/փոխոարաբերուվցյուններով, է տեղիունենում խոսակլյովցյունը, ի նչ ռանդամանքներում ոաղոլդումը հւ ինչ նպատակով: ճաղորդակցման պայմանՀելրեւաբարչ տարբեր ներում, տարբերիրադրություններում խոսքն սրանում է արտաճայ» տությանտարբերՃեւհր, ոճականտարբերնրբերանգներ: հրադրական մեջ, ինչպես նկարվածէ, կարեւորգործոն է ոճհրի Ճեւավորման Ոճաունհլլածվերաբերմունքը: դառնումխոսքիառարկայի նկատմամբ կան այն տարբերովցյուննհրը, որոնք կախվածեն խոսթիիրականացման անմիջական պայմաններիլյ, խոսակլյիհւ խոսողիփոխոարաբեեն ճաղորդման կոչբովցյունիլյհւ պայմանավորված նպատակներով, ոճեր՞: վում են իրադրական հն Նկարի ունենալովխոսքիտարբերտիպերըառանձնացվում ոճերը պաշտոնական, ճանդիսավորչ ճորդորաճերեւյալիրադրական ծաղրական: կան, մտերմական-փաղաքշական, կարակաբան, է նաեւ Պ. Պողոսյանը` Այս ճարյին անդրադարձել իրադրական ինչպես խոսքինյովմով բոոճերի դոյովժյունըպայմանավորելով այնպեսէլ ըար խոսքի առարկայի ճաղորդման վանդակությամբ, Ելնելով դրանիլ՝նա նպատակի ընտրովցյամբ: լեզվականմիջուլյների է ոճերը ճաղորդատվական, առանձնալյնում ճետեւլյալիրադրական ու

ա-

ու

ու

1.

Ո.

Շութ.

:

10030969,ՕԿօքԻս ոօ

ՇՈՈՒ

ԴԱՇՈԿԻՇ

քյՇՇի

ՋՅԵՍՀԿ,

11., 1965,

28-32.

Ֆ. Խլղաթյան, Հմմտ. Գ. Ջաճուկյան, Հայու լեղու, երհւան,1994, էջ 88: 28-34: Նույն տեղ, էջ «47-

մրհրմական,բանավիճային, երդիծակատակերգական, խրատական, կան հւ ուսուլյլողական": ոճերը, բար էության, խոսակյականոճի տարբեիրադրական կաՄեր կարծիքով րակներեն՝ խոսողիընդզծվածվերաբհրմունջով: 1. է րեառանձնացել իրադրական ճելրեւյալ ոճերի տեսակները. րելի Ց. պաշտոնական, 4. 8. մրերմական-իաղաքշական, ղեկատվական, եւ կատրակաբան: 5. երգիծական ճանդիսավոր, 1. Տեղհկատվական ոճ: Այս ոճը դործածվում է առօրյա Պաղորդակյմանժամանակ:իրադրական ոճերի մեջ այն միակնէ, որի մեջ գլելհ չի ալորաճարրվում, լՍեպեւր չի բայառխոսողիվերաբերմունքը առանձինդեպքերում դրահւովում, որ տեղեկատվություն ճաղորդողը է այն ժամանակ, հրբ Այս ոճը գործադրվում րի իր վերաբերմունքը: ճարկ է լինում որեմ տեղեկությունռաղորդելխոսակցին կամ որեւ բան իմանալնրանիյ այս կամ այն իրողությաներհւտւյլիհւ այլնի մասին: Դրանովէլ լերեհւսբալատրվումէ այն, որ խոսողիվերաբեր» մունքի դրսեւորման առումովայն չեղոք է հւ ի այդ Դատկովցյամբ է ճակադղրվումիրադրական մյոս ոճերին: Տեղեկապրվական ոճի մեջ, ինչպես ասվել, խոսողիանձնական չի ալորաայրրվում: Այսպես,օրինակ՝«Սեպրեմբերի վերաբերմունքը 17-ին Մայր ԱրքոռՍբ Էջմիածնումիր աշխատանքն սկսել քրիստո եպետական նեությունըՀայատրանում կրոնճռչակելու1700-ամյակի կեղելյականանձնամողովիգործադիրմարմնի լիագումարնիսրը: Բայման աղոթքի ճեսո ժողովիմասնակիցներին ողջունելյինկալոՏ. Նհրսհս արթ. Պողապոլյանը տեղապաճ ղիկոսական ամհնապատիվ հւ Թուրքիո ճայուլպուրրիարք Տ. Մեսրոպարք. Մու1999թ., Թաֆյանը»/«Նորախփերվի», Յ. Պաշլոնական ոճ: այա ոճը չպերք է շփոթել կամ նույնայնել ոամանուն գործառական ոճի երր, որը լեղվի ռասաէ հւ պայմանավորված րակականտարբերակ չէ խոսողիանձնական վերաբերմունքով, պաշվոնականոճը, որպեսիրադրական ոճի տարաէ ոննյ խոսողի վերաբերմունքով, տհսակ, պայմանավորված ճաղորդակյվող կողմերիանձնականփոխճարաբերություններով: Այդ դգորէ պաշտոնական ծոննհրովէլ պայմանավորված Այս ոճի ձեւավորումը: է նահւ պաշտոնական ոճը գործադրվում ժամանակ: գրադրություննհրի Ն. Գվողդեւիկարծիքով այս ոճի էությունն ավելիճիշր է բնութագրումնրա մյոս անվանումը` «սառը»: Այս ոճը, իրոք, աչքի է

աար

Ա

:

Պ.

եւ

ճ. Տ-րդ, ԵՊողոսյան, Խոսթիմշակուլթն ոճագիրովցյան ճիմունքներ, 887-840: 1991, րեւան, էջ

ընկնում«սառը»

քաղաքավարությամբ»: եվ նրա այդ ճարկուվյյունը կայրուն է դառնում` որպեսխոսողի/կամ գրողի/վերաբերմունՔի արտաճայվություն: Ցրինակ՝խմբավարական դասընթալյների վարիչ ընկ. Ս. Բարլուդարյանին Լու. Պայրնումհնք, որ առաշ ժող կոմիսարիկարգադրուվցյամբ ֆիկա թվի ոունվարիմեկիյ Ջեր ղեկավարության ներթո գնվող խմբավարական դասընլայներըմիայվում են երեւանիերաժշուկան հւ որպեսայդպիսինդրվում են Երեւանիգավակոնսհրվապորիային ռականճհղկոմիիրավասովժյան ենթ խմբավալաւներքո: Առաջարկում կան դասընխալյների ամբողջզույքբն գործերը"անձնել դավառահւ այս մասինճարրնել կան ճհղկոմիկրբցական բաժանմունքին մեզի գիրություն: Արվեստի բաժնիվարիչ՝Ե. Ձարենլյ Քալորուղար

շատ

ու

ՅՕ.18.19808.

նահ. առօրյա ճաղոր» Պաշտոնական ոճը կարող է դգործածվիլ ունհլող մարդդակլյմանժամանակ,մտերմական ճարաբերուվժյուններ կանյ միջեւ,երբ ճաղորդակյվող կողմերիմրեհրմական ճարաբերությունները փոխվելեն, սառել, եւ ճամապատրասխան իրադրուվցյան մեջ կողմերի մեկը լյանկանումէ պաշտոնական վերաբերմունք լույաբերել` դրանովիսկ ընդգծելովիր անձնականվերաբերմունքը: Ց. Մրհրմական-իաղաքշական ոճ: Այս ոճը նախորդիճիշր ճաէ այն դեպքում,երբ ճաղորդակյվող կառակնէ: եվ գործադրվում կողհն մրերմական-բարեկամական մերը գպարնվում արաբերովցյունների մեջ, ուստիեւիրենյ խոսթինտալիսեն մտերմական երանգնել՝ճամակրանք,կարհկյանք՝դրանովիսկ խոսքին Պաղորդելով Պուզականովյյուն, ֆերմուվցյուն Գործածվումէ իմնականում մտերմական ժամանակ, ղրույյներում,անձնականչմտհրմական ճարաբերություննհրի մեջ հւ ունի ղուր անձնականբնույ: Հասկտնամակագրություննհրի է լեզվականմիֆույնհրիընրնալի է, որ րատ տյդմ էլ կատարվում բովցյուն:Բերենթմի օրինակ.Սիրհլի Հռիփսիմե,իմ թաղյրիկընկեկարդում... րուճի,իզուր հս ինձ երկար բարակխրատներ նաԿամ` Սիրելի Հռիփսիդե,իմ անդին քուրիկ, անսպասելի ինձ /՛Նար-Դու/: մակդ շատ տխրելրել: Հասկանալիէ, որ այսպեսկդրեն միայն մրհրիմ ու Պարազասր մարդուն: Գրողը, բնականէ, ելնեհլովիր նյութի, ինչպես նաեւ ու

ւ

Տ

Է.

Ա.Ն. Գվոզդհփ նշվածաշխ., էջ Յ9։ ճ. 6, Երեւան,1967, էջ 494։ Ձարհնկ,Երկերիժողովածու,

տվյալանձնավորության ճեր իր ունելյածճարաբերություններիլյ, լեզվի բառապաշարից պերթ է ընտրիայնպիսի բառեր արտաճայրութիր ճույզերնու զգալյմունքները: յուններ, որոնք ճիջր արտրաճայրհն են կողմերիանձնաԱյստեղարդենկարետը դառնումճաղորդակցվող կան ճարաբերուվթյուններըչ որովճեւրեւնույն նյուցի մասին կարհլիէ միջոլյներիբոլորո դրել պաշպոնական ոճով կատարելով լեիղվական վին տարբերընտրություն: Այս ոճի դեմքըորոշող լեզվականմիջոլյներիմեջ ամենիլառաջ աչբի է ընկնումբառապաշարը, որի մեջ մրնում են այնպիսիբառեր, որոնք իրենյ իմաստային կառովյվածթի մեջ ամսպրեղումեն ճուզահրանդներ,ըստ որում այդ հրանգներնարհղծվումեն կան-ոճական նահ. բառակազմական միջուլյներովնվազափաղաքշական ածանյնիրով: ձիշտ է նկատված, որ «նվազափաղաքշական ածանցները խոսոկամ գնաճատովծյան, զգայական ղանաղան հրանգղի վերաբերմունքի ներ արպմաճայտելու ոճականկարհւոլ/միջուլյնելեն»՞: Այդ իմասրով աչքի են ընկնում ճատկապես -ակ, -իկ, -ուկ, իկ, զուկ հւ այլ ածանցներ,ինչպես մերիկ, ախպհրիկ,իրունիկ, պաչիկ,փափլիկ,անուշիկ,սրտիկ,մանկիկ,գառնուկ,ձագուկ,աչուկ, խենթուկ,վախլուկ,որբուկեւ այլն: է ճիմնականուժ Հանդիսավորոճ: Այս ոճը գործադրվում ճարաբերություններում, որեւէ հրեպաշրոնական-դիվանագիրական ւույցի, իրադարձության, ճանդիսավոր արարողությունների ժամանակ ակամ նշանավորգործչի, գրողիՊոբելյանական ճանդիսությունների ռիթով գրվածուղերձներում: Խոսքինճանղիսավորություն, վեռությունլրալու նպատակով այս են ոչ միայնբարձր գրական ոճում գործածվում բառեր արտաայայլեւ բառապաշարի տուվցյուններ, տարբերշերպերիբառականմիազանազանմիջոլյներ, ոճականտարբեր վորներ, արտանայրչական ճնարանքներ, տարբերկառույյներ,նույնիսկերկարաշարանյուսական շունչ նախադասովթյունների, մի խոսքով լեզվականայն բոլոր միհն խոսքի ճանդիսավորովցյանը: ֆույնհրը,որոնք նպաստրում Խոսքի մեջ ընդգծվումէ տվյալերեւույթի,իրադարձության կարհւորությունը, իր գործու վեռությունը,ճշմարիտկերպովբնութագրվումէ անճատը՝ նեությանճիմնական կողմերով:Հանդիսավոր ոճի ճիմնականճասրկանիշ է դառնումտվյալ անճատրի Դասարակական ղերի, նրա դոլրծունեությանգնահատողական վերաբերմունքը: Հանդիսավոր ոճի լավագույն օրինակեն ուղերձները:Աճա մի օրինակ. ու

-

.

ու

-

'

Ա. Խաչարրյան, Ս. Էլոյան,Ժամանակակից Վ. Առաբհլյան, Պայոլյլեզու, Ճ. 1, երեւան,ԳԱ ճրատ.,19796., էջ 887։

ՄԵԾԱՐԳՈ ՀՈԲԵԼՅԱՐ,

մանկավարպերական ԵրեւանիԽ. Աբովյանիանվանճայկական է ժականինարխրուրիճայոլյլլեզվի ամբիոնըի սրտեշնորոավորում ու Ձեղ՝ Պայդրականության ժշակույթիեզակիընրրյալներիյմեկին, ու նհրճունքննադատին՝ ծննդյան70զրականագերին տաղանդավոր ու եւ ամյակիառլցիվ ճղում իր սլորագինմաղթանքներն ամենաբարի

ցանկությունները:

միայն ապրած տարիներիգումար տարհթժվերը Հոբելյանական են մարդուապչեն, այլ՝ տրեղծումու վաստակ,որ իմասրբավորում րած տարիները: Դութ, սիրելի ճոբելյար,Ջեր ապրածտարիների բարձունքից կարողեք վաստակած խղճով ճերադարձԴայալյթ մարդուճանգիստր հւ զղջման ու գլյել Ջեր կյանքի անլյած ճանապարճին ափսոսանքի պաճհրչունենալ,քանի որ այն եղել է ինքնայրման, ազնիվնվիրումի մեր գրականությանը բոլորանվերծառայելուճշմարիր ճանապարն արգասավործանրաբեռ: Գրականագիրականքննադատական Ձիր ծանրակշիռ վաստա» են Շիրվանղադհին Թումանյակի փայլունարրաճայտովցյուններն նին, Վարուժանին Տերյանին,Դուրյանին,Մեծարենլյին ՍիանվիրվածՁեր ուսումնասիրուվյունները: մանխթոյին Արհղծագործական առաջին իսկ թայլերիյ Դութ ճակադրվելյիթ ճեռու մնաիշխող մրայնությանն կաղապարված գաղափարներին, կիթ ժամանակիճամարբնորոջ սովորությանուժիլ հւ ապավինելով Զեր բնատուրՃիրքին, ներթին ճամողմունքին՝ ճամարձակ ինքնավարաճպաշրպանկանգնեյիթ մեր դասականավանդույթներին՝ Զեր բեղուն գրիչը նվիրելովճեռավոր մուր անցյալիզրականարժեքներիվերագնաճաղրմանը: Ներճունգիտնականի խորաքափանյցությամբ լայնախոճությամբ Դուք ակոսելյիքմեր գրականությունը Ջեր ուսումնասիրության շրջանակներիմեջ առնելովգրականիրականարժեքները,վեր ճանելով դրանում լժաքնված դգեղհլյկությունները: Դուք այն ճազվագյոսր երջանիկներիեք, որ այսօր էլ, րասնամյակներանլ, բալյ) ճակատով կարողհք նայելընլժերլողինեւ չամաչել Ձեր զրածորհւէ տողիամար... Եվ ինչի մասինէլ որ գրել եք, լինի դա մեր անցյալիդասաու լե ժամանակակիլ կաններիտրեղծադործությունը, գրականությունն ճոզու պոհզիան,գրել եք ինքնայրումով,արվեստագետի ներշնչանքով, ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

տառապանքների զգալյողովժյամբ:

գրականագեր եք, եւ Զեր ուսումԴութ, ճիրավի, արվիստրագեր հն ընլցերոր գիղագիտրական ճաճույք պատճառում նասիրությունները, «5է-

ու հն: Պացողին, գրականության արվեստիգեղեւյյիկռամաճուլվածք չէ, որ ընլմելյյողր միշտ էլ ջերմորենէ ընդունելքնարատաճական վարակիչճուզականուվցյամբ, բայյ կան ջերմ շնչով մրքի խորլափանլյումներով գրվածՁհր յուլասթանչյուր գիրքը: Չափազանց լայն են գրականագիրական Ձեր ճերաքրքըովցյունճանճարիյԳ̀րիների շրջանակները, որ Ճգվում են մեր խռովառույզ Նարհկայուց մինչեւ չարենյյան անճարի փայլապակումները: զոր է Ձեր վասրակըչարենչրոգիղովցյան մեջ։Զա Հատկապես ընդգծելի մեկնաբանություններենյի բանաստրհղծական խոսքիբազմակողմանի նրա ողբերդական կյանքի հրզի խոլ վերլուծումներըիրեն րը, ու անկեղծությամբ ներքինրառապանքով ապշելնումեն ընլելրպողին: Դութ Սիրելիճոբելյար,Ջեր մեծարժեքուսումնասիրուվցյուններով մրքին: նոր ընլացք եւ ուղղություն տվիցլիքռայ գրականագիտական րքի նոր մակարդակը` Դրանթջ նշանավորհյինճայ քննաղոասրական հւ խե Սիյուռլայն ճանաչումբերհլով Ձիզ թե մայր ճայրենիքում քում: գրականովմյան ավանդույթներին, ոդհՀեհլրեւելով ճայ դասական մեր ճին ու ճարուսր մարհնագրությունից՝ ղեն սնունդ ստրանալով լուրջ ավանդ Դուք Ձեր գրականագիտական պատկառելի վատրակով, ու եք մուծել ճայ գրականության քննադատական մտքիպատմության մեջ։ Ձորա կես փասնամյակից ավելի է, որ Դուք անսաճման սիրով Ջեր կրքոր խառնվածքով անմնացորդ նվիրումով,զրականացգերի ու Այդ սիրուն ճշմարխրխոսքովծառայումեք ճայ գրականությանը: ու է տարիների նվիրումինայսօր Պավելվում իմասրությունը: Թող օրճնյալ լինի այդ ճանապարհը: անձՄաղթումենք Ջեզ, սիրհլի ոբելյար, քաջառողջություն, եւ կարարու՝ նականերջանկություն նոր ճղացումների ծրազրհերի ի շառճայմշակույթի,ի շառ բազմադարյան հայ գրականովցյան: Ողջ լերուք այժմեւ միշը Խ. Աբովյանիանվանճայկական պելրական մանկավարժական հայոլյլեզվի ամբիոն ինարիտոսրի 5. ոճ: Մարդու վերաբերմունքի երգիծականեւ կատակաբան դրսեւորմանմիջոյ կարող են լինել նաեւ երգիծանքը,կատակնու ռեդնանքը: Երգիծանքի միջույովկարողէ ծաղրիենթարկվելինչպեսանճաէ տըչ այնպեսէլ այս կամ այն երեւուլժը:Այս դեպքումլյուլյաբերվում խոսողիբացասական վերաբերմունքը, թանիոր ծաղրիմիջույովմերժվում հն մարդկանյկամ խոսքի առարկաճանդիսալող երեւույմիբաէ դնում ծաղրիմիջոլյովնշակողմերը:Խոսողընպատակ ցասական ու

ու

ու

ու

ու

«Տ2-

՞Հ`

ու մերժելկյանքիբաթերությունները, վակելմարդկան արատներն երեւույթնհրը: կասական ոճն ապաճովիլու հն երճամարգործածվում Խոսքիհրդիծական ոնաբանություններ, օրարաբանությունզանազանմիջույնելԸ զիծական ներ, բառախաղեր, արտաճայրչական ոճականտարբերՊնարանքներ, խփոխաբհրուվյուններ, ճռհւրորական դիմումհւ չափազանլություն, այլն: Անձր կամ երեւույցըկարողէ ծաղրվելանուղղակիորեն: Թվում է, լե նրան վերագրվումեն ինչ-որ արժանիքներ, բայլ խոսքի բնույթժիլյասկալյվում է ճիշր ակառակը, քանի որ անլքաՊեղնանթ ծաղր կախոսքիենքբատեքարում: քույ Ցրինակ՝«Թագավոր քաջ, արեգակնարդարության, ծով խելալ, եմ կարբազուկ,բերանճշմալորուժյան,ճամարձակվում կարողուլժյան դալ այսօրվան ճրամանը, որ գիշերս ճրամայելյիր այսօրվան օրվան,որ աճա»: աճավասիկ իր լեզվականճաղրկանիշներով այս ոճին մուր է կալրակաբան է ճը /այլ անվանումով Այս ոճը գործածվում կատակաճեգնական/: կողմերըգտնվումհեն մտերմական այն դհպքում,երբ ճաղորդակյվող ճարաբերությունների մեջ: Խոսողընպատակէ դնում մեղմ ռումորի, կապակի միջոլյով ծիծաղի վեր ռանել կամ ընդգծելընկերոջ,բաոր Հայս բարեկամիայս կամ այն |լժերույունը:Ճիշտ է նկատված, են պատճառը, րեկամականն մորերմաբարն» որ ծաղրիառարկան անճատրը ճանդորժումէ իր ճասյեին արվածճեգնանքն ծաղրը»: Հակառակդհպքումկատակըկվերածվիծաղրիու ճեգնանքի,մանավանդհրբ խոսքնսրանումէ արճամարոական երանգեւ պարունակում է վիրավորանքի ընդգծվածշեշտել: 0րինակ՝«նրա խեղճ ծնողնիրը իրհնց օրապաճիկը զոճելովուղարկելէին Փարիզ՝մարդդառնալու... Մարդ չդարձավ Մարտիկը,բայյ «ազնվական»դարձավ,այն էլ պոճմի շառավիղ,իր անփառունակ Բագրատունյաց ատնխոսրովանելի մեր անցյալիպատմական կենյաղովտարիներ ամբողջվարկաբեկելով անուննհրըա̀յդ լույս քաղաքում,ուր սովորական ավանակնանգամ է, ելցե բոժոժներունի»": ազնվական ԿաւբՉափլրաապ Էդվարդըխլրրումներ էր սերմանում մերմեջ, Հրանրը նույնպես,իսկ Ենովքը կուսակլյական լյավով է տառապում. առավորյանդաշնակլյյական էր, փորձի Պերո՝ ճնչակյան,գիշերը՝ ու

ու

ո-

ու

ու

ու

ու

է

1.

Հմմր. Էդ. Ջրբաշյան,Գրականագիտության նհրածություն, երեւան,

1996, էջ 168:

՞

Պ.

՛

Վ.

Պողոսյան, նշվածաշխ. գիրբ8, էջ 889։ Հհրադարձճայալյք,ճ.1, երեւան,1956, էջ 147։ Փափազյան, -Տ3-

պաճպանողական՝ վաղ առավուրյան դառնալուճամարընկերավարական»՞: Ակնճայրէ լաթնվածծաղրն ճեզնանքը: ու

Ց. ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ՈՃԵՐ

Լեզուն անմիջականորեն կապվածէ մրածողության ճեւրեւ արտաճայրումէ մրածականգործընլքայիբովանդակությունը: Մրքերը մարդուգլխումիրենքիրենյյ չեն ծնվում, այլ լեզվականնյուցի ոիմքի է լեզվի միջոլյով, թանիոր մարվրա: Մրածողությունը ձեւավորվում խոսքայինգործունեության էութդր լեզվով է մրածում: Հելրեւաբար, յունը ճիշր ասկանալուճամարայն պերթ է դիտարկելմտածողության գործունեության ճետ ունելյածանխզելիկապիմեջ։ Չի կարհլի առանցլեղվականնյութի պատկերացնել մարդկայինմտածողություն: հւ լեզվական առանցմրածական գործունեության: մտածողություն Բայյ լեզուն դեռ միտթըչէ, այլ մրքերի ալորաճարրման նյուվմաարդյունքըդառնումէ կան կողմը: Հասկանալիէ, որ մտածողության միտքը, մտածողությունը,որպես մրածելու կարողովցյան իլուլյում: Սակայնոճաբանության առարկան «ոչ |լմեմիտքնէ, այլ մրքի բառա/Բալլի/չ այլ կերպասած խոսքը, որ մրային արտաճարրությունը» է, այսինքնո̀րեւէ առարկածողությանլեզվականարպաճարրությունն յի կամ երեւույժիշուրջը ծավալվող,միմյանլյՊեր ։տրամաբանորհն կապակյված բանավորկամ գրավորՃեւտվդրահւտրվող մրթեհրի դատողությունների ամբողջությունը: է մտածողության ձիշտ է, լեզուն սերրորենկապված Պեր, բայլյ չէ՞ որ մարդիկմիակերպչեն մտածում:Բոլոր մարդիկէլ խոսումհն իրենյ մայրենիլեզվով, բայ յուրաքանչյուրանճարլեզվիյ օգրվումէ յոտվի, ըստ իր զարգայյածույան,մակարդակի, ըստ իր մրավոր գիտելիքների նախասիրությունների: Մեկր կակարողությունների, րող է խարորեն պաճպանել գրականլեզվի կանոնները, մյուսը,ընդճակառակը, թույլ րալ որոջակիշեղումներգրականնորմայի: Խոսքի կառույվածքային բացի, անճատրների տարբերություննհրիլ, խոսքըկարող է ունենալբառապաշարային տարբերություններ: Մեկըգործածում է դրական ձեւր, մեկ ուրիշը`ժողովրդախոսակյական կամբարբառային ձեւր: Կան մարդիկէլ, որոնքիրենյ խոսքումառատորեն դոլրծածում հն օրարաբանություններ, ճասալոաակաբագռհճկաբանություններ, նություններեւ այլն: Կարճ ասած` յուրաքանչյուրանճատիր մայրենի լեզվից օգտվումէ յուրովի, գործածում իր իմալյածկամ նախասիրած ու

ու

վ.

Փափազյան, նշվածաշի., էջ 815:

է նրա լեղվականմիջոլյներնու բառապաշարը, որով հւ Ճեւավորվում անճատական ոճը: հզուրչէ ասված,որ «ոճը ինքը մարդնէ»: է ամեն մի անարի Լեզվագործածությունը պայմանավորված եւ է մրածողությամբ անճատական բնույժ կրում: Այդ ռիմբիվրա էլ ձեւավորվումհն անճատական ոճերը: Ճիշտ է, լեզուն սհրրորեն կապվածէ մրածողության ճեր, հւ է փասրորեն, կրում, ա նճատական բնույ լեզվազործածությունը, բայ ոճերը միշտ չէ, որ լյարրունհւ ընդգծված անճատական տարբերություններ են ունենում: Շ. Բալլին, խոսհլովանճատական ոճերի մասին, նշում է, որ երկու կարգիերեւտյթներ.1/ ինչո՞վէ տարպերք է տարբերակել խոսքըիրարից.չի կարելիանքեսհլանճատների բերվումանճաղրնհրի խոսքիոճականտարբերովցյունները, լեպելր դրանքթիչ են ուսումնաՅ/ սիրված: Բոլորովինայլ հրհւույց է գրողի կամ ճռետրորի ոճի է գիակլյված քանի որ զրողը լեզվի կատարում սումնասիրությունը, նպատակներով": ընտրությունեւ այն գործածումէ գեղագիրական Գրողներիլեզվագործածության մեջ հն ի Պայրդալիս լեզվի պոու րենցիալ Պնարավորություննհրն արտաճարրչական միջույներիողջ բաղմաղզանովթցյունը: ու-

8.

ԳՐՈՂԻ

ԼԵԶՈՒ ԵՎ

ՈՃ

Մ Անճատական ոճեր ասհլովամենիցառաջճասկանում ենք դրողոճաբանույան առանլյների ոճր: Գեղարվեսրական դրականության բայինխնդիրըգրողիլեզվի եւ ոճի քննություննէ, որը կարեւորվում է երկու ճանգամանքով: չՆախ՝ դրողի տրեղծագործական ինքնարիպություննամենիլյյայրուն դրսեւորվումէ նրա լեզվի ոճի մեջ հւ հրկրորդ՝այն նպաստումէ զրականլեզվի պատմության ուսումնասի գործին, գրողի ստեղծագործությունը րության հւ ամբողջայման ներփակ կղզիայյածերեւույք չէ. այն սելորորենկապվածէ գրական հւ դեղարվեսրական լեզվի զարգացման մտածողության ընդճանուր միրումների ճեր: ոճի խնդիրը,նկարումէ Վ. Վինոգրադովը, Գրողիանճատրական եւ ազգայինզրաչի կարելիկրրել գեղարվեարական գրականության կան լեղվի զարգացման ընդռանուրօրինաչափություններիյ, քանի որ ներառումէ իր ժամանակիգրականուղնրա տրնղծադործությունը ու

ու

Տա

Շ

Բալլիինշվածաշի., էջ

86-87: -«ՏՏ-

զարգալյմանհիմնականօրինաչագրականության ղությունների փությունները»: է այն միրԱնգլիացիՖ. Ու. Բեյրսոնընույնպեսարտաճայրում մասն է: մի ժամանակի լեղվի պաորմության Քը» որ գրականությունը հրկի վրա լույ սրալու ոամարհլգեղարվետտրական ներդործությունը հնք ոչ քհ դրողիանճապականությունիյ, տյլ այդ երկերիլիղու

Ի.

եւ

որպեսխոսքիարվետր, ինչ Ճհւավորում ԾՆ րոկոնությոնը, ալորաճայկում լեզվի միջույով:Յուրաքանչյուր իլ մրաճղաամեն

է

գրող

է լեզվականնյութի ճիմանվրա: «Գրակակումնհրնիրականայնում գրում է Գորկին,- լեղուն է, նրա ճիմնական նովցյաննախատարըըչգործիքըհւ փաստերի, կյանքիերեւույթներիճեր մեկտեղզրականութմրքհրի ճագուսրնէ»": բոլոր յան նյուլցր... Բառըբոլոր փատրերի, Լեզուն գրողի ամար նույնն է, ինչ-որ գոյներն ներկերը՝ նկարչի,քարն մարմարըքանդակագործի, ոնչյունները՝երաժշրի: է լեզվականմիջույնհրիզիրակցՀասկանալիէ, որ գրողը կատարում մրածված բայյ այնպիսիընտրություն,որ ճւաված ընորրովժյուն, մապոռրասխանի իր նյութին մրաղայումներին,իր գեղարվեստրական մտածողությանը: Բոլոր մեծ դրողներնէլ բացառիկկարհւորնշանակությունհն տվել լեզվին եւ իրեն ստեղծագործական աշխապանքի ընխոայքում հն լեզվի ճարյերին:հսկականզրողբ չի կարողանանդրադարձել լեզվի նկարմամբ: տարբեր լինել իր ստրեղծագործությունների գրողիլեզու եւ ոճ ասելով: նչ պելրքէ Դասկունալ Մասնագիրական գրականությանմեջ ճաճախեն հւ «գրողի ոճ» տերմինային եր«գրողի լեղու» կապակլյությունները՝ բեմն նույնայնելով,երբեմնէլ ճակաղրելով այղ ճասկայովցյուննհրը, մինչդեռդրանքչի կարհլինույնոյնել, որովնեւլրեւ, ինչպեսնկարում է Շիրվանղդադեն, «Լեզուն ընդճանուրերեւույ է, ոճը` մասնավոր»": Բայը «գրողիլիղու» եւ «գրողիոճ» ճասկայյույունները չի կարելինահւ ճակադրել,թանի որ դրանքգրողի ինքնարիպությունը կողմերնեն որոշող գործոնիերկու տարբեր Ռուս նշանավորոճագեւրՎ. Վինոգրադովը նկատումէ, որ երբ ենք «գրողի լեզվի» կամ «զեղարվեստրական խոսում գրականության լեզվի» մասին, ապա լեզու բառը գործածումենք երկու բոլորովին ու

ու

ու

ու

գործածվ

8.8

8առօշքգ909, Օ

Շութ. 85-86. ք ՖԵ

ԴՈ

«

Տես

83ԵՌ:Շ

«լ/0020ՇՇՈւՅՕԼ0ԱԴաուքգովյքեւ,

ս 0.30քքօհ, 16օքսդ Դառօթճովլյքեւ, 11., 1955, Շութ. 7օքԵՒԱԿ, Օ Դսուճթճովյը:,

11., 1928, «ուք. 672.

8Լ., 1959, 189.

Շիրվանզադե, Երկերի ժող., 6. 9, երհւան,1956, էջ 186։ լիակարար

1/ այս կամ այն ազդայինճամաժողովրդական տարբերիմաստներով լեզվի ընդնանու:ոամակարդգի արպացոլման կամ մասնակիմարմնավորմանեւ Յ/ «արվեստիլեզվի» իմաստով,այսինքնգ̀եղարվեստրական միջույներիճամակարգի նշանակությամբ: արպացոլման Եվ իրոք, երբ ասում ենք Րաֆֆու լհղու, Տհրյանիլեղու, Ջարհնկե լեզու, Բակունցիլեզու, ինարկենկատիչունենք, որ ամեն մի զրող բանաատրեզծ ստեղծումէ լեզուն, այլ պարզապես այն, լե նրանցիլյյուրաքանչյուրն ինչպեսէ օգտվելիր մայրենիգրականլեղենք ազգային վիսյ։ Այլ կերպ ասած գրողի լեպու ասելովճասկանում դրականլեղվի դործածովժյան անճատական եղանակը:Գրողիլեղուն Է՝ անճատական տարբերակն ընդճտնուրգրականլեզվի օդրազործման այդ գրողիինքնատիպության կնիքով: Այս առումովէլ այս կամ այն դրողիլիղուն ազգայինգրականլեզվիմասնավոր, յորաատուկկիրառություննէ: Այլ կերպ լինել էլ չի կարող,քանի որ, ինչպեսնկապում է Դ. Դեմիրճյանը, ճամամողովրդական գրականլեզվի զարդգակման լնվլայքը չի կարելիսանմանափոակել միայնմի գրողիլհզվով, ճասալրաշ բովներեւ գական լեղուն նրա զարդայմանդործընիոաւյը կան երեւույներ են, որոնչյմեջ յուրաքանչյուրգրող ունի իր մասնակյյույունը՞: Բայցյուրաքանչյուրգրող իր ազգայինդրականլեզվիյ օգտվում է ըար իր տաղանդի կարողությունների: Նույն ներկերից դույնի» է արվեսրի րից օդտվումեն բոլորնկարիչները, բայլյ մեկնստեղծում դլուխգործույներ, մյուսը ոչ: Այդպեսէլ գրողները:0գտվելովընդրանուր գրականլեզվի` զրողն իր անճտպտականության կնիքն է դնում այդ լեզվի վրա, եւ լեղուն սպանումէ առանձնաճատուկ դրանւորում, արրաճայրչական երանգավորում: յուրաոուրուկ Այնպեսոր, լեզվականնյովմի ընտրովմյանտարբերսկղբունքհն ներնու լեզվագործածության էլ ստեղծում տարբերեղանակներն հն ճականտարբերություններ: Այստեղարդեն խաչաձեւվում գրողի է լեզվականմիջույնելեզուն ոճը, քանիոր այդ ոճն տրեղծվում է: րով: Այն գրողի լեզվամլրածողովմյան ինքնատիպկիրառությունն Ճիշտ է նկատումԿ. Ֆեդինը. «Ոճի հիմքը,նրա ոգին լեղուն է: Այն է ոմի շախմատային Թագավորն տախտակի վրա: Ձկա լագավոր,չի կարողլինել ոչ մի խաղ:Ջկա լեղու, չկա հւ դրող»": Գրողիլեզվի մասինխոսելիս,ինչպես այդ նկատումէ Դ. Դեմիրճյանը,պերք է նկարի ունենալ երկու կողմ. 1. մեկ՝ որ նա մաս-

իր

ու

ո-

ու

ու

ու

ո-

ու

Տիս Վ Վինոգրադովի նշվածաշխ.,էջ 109: Տիս Դ. Դեմիրճյան,Երկերի ճ. 8, ժողովածու,

Ը06ՇՈւԸ)ումոՇ07/Շ46,

11., 1952, Ըք.

346.

նրհան, 1968, էջ 241։ ՏԻ

ամՊաստապտում, նակցումէ ընդճանուրգրականլեղվի զարգայմանը, «կրկնում» եղածըեւ րանում է նրա ճիմքհրը,երբեմնպարզապհս հրկրորդ՝մշակումէ այդ լեղուն՝ մրլյնելովիր սեփականտարրերը»: Հասկանալիէ, որ երբ խոսումենք գրողի լիզվի մասին,պարմնալյհլ ազգային ղում հնք, |ժետվյալ գրողը որքանովէ Ճալրաղատ լեզվի օրենքներինեւ ինչպես է արտացոլելիր տրեղծագորպրական քանի որ, ինչպես ծություններումայդ լեզվի օրինաչափությունները, «բառերի թերականական դրույթը՝ ճոայդ նկարում է Դեմիրճյանը, լովները, ածանյները,խոնարհումը,դերանուննհրիմիաճեւությունը, իրավունքըչեն, դրանք ինչպես նահւ՝ ճամաճայնությունը-հհղինակի օրգանական դլրույվիճակնհն, նրա Պիմնական լեզվի կոնուրիտույիոն լույլրվության»՞: Թը, որին դիպչել չի կարելի՝առանյ ընդճանուրի մնալն ամենեփն Սակայնգրականլեզվի օրենքներինճարաղզատր էլ չի նշանակում,քե դրողը պիտիկաշկանդվիընդունվածթերակահւ դառնանրա գեհրին: Այս առումովՊհլրաքրթրանականօրենքներով «իմ խորինոտմոզմունքով է լեկան միրք ՊայրնումՇիրվանղադեն. է անդամարճամարճհլ զու ղարդալյնող Դեղինակը հրբեմնպարտավոր կանոնները,ինչպես արճամարճում էին Պուշկինը, Քերականական Լերմոնտովը,Գողոլը, Տուրգենեւը:Ով Պարուսրոճ ունի, նա հւ ճարուսր կանոններէ պանանջում, իսկ քերականությունը, իբրեւ ձեւ, է նրան»: կաշկանդում Անշուշր, Շիրվանզադեի ասածըչպերթ է ճասկանալ այն իմասկատով, |մե գրողն ասճասարակ պիրի արոամարճի քերականական կա, անառարկելի նոնները,բայյ որ այդ կարծիքիմեջ ճշմարտություն է: Խոսքն այն մասինէ, որ գրողը, իրոբ, չպերթ է կաշկանդվիբեբականական կանոններով: Ավելորդչենք ճամարում բերել մի օրինակ:Հայրնի է, որ չեղոք սհռի բայերըայու լեղվի թերականական օրենքներովուղիղ խնդիր լրայում չնն սրանում, բայյ գհղարվեսրական կադգրականությունիյյ րելի է բերհլ քազմաթիվօրինակներ, հրբ ուղիղ խնդիրեն տարանում նահւ. չհղոք սեռի բայհրը: նման կիրառությունները դառնումհն գեղարվեստական խոսքի պատկերավորման միջույներ։ Օրինակոռնալ չեզոք սեռի բայր Ձարենյիցբերվածայս ճաղվածումփոխաբերական է սեռային շնորճիվ գործածվել եւ կիրառության նոր ճատկանիշով արացելէ ուղիղ խնդիր լրայում դառնալովբանաստեղծական տողի արտաճտյրրչական միջոլյ. ւ

Դիմիրճյան, նշվածճարորը,նույն տեղում: Նույն տեղը,էջ 881։ Շիրվանզադե, նշվածաշի., էջ 997:

Տիս Դ.

-«Տ8-

Հ

0, չի հղել մհր գայլը

պղնձյա... եվ լուսնի դեմ նստածնա հրկար Ոռնալյելէ իր վիշտըանկշրում,Ոռնացելէ անձուկ իր սրառապանքը, Անասնական իր բաղկը»- եւ ոռնույրնրա Դարձելէ ոիմնըմեր անարձագզանքՈւ ոնչել մեր պամությանվրա... /ԵՋ, Եժ, ճ. 4, 1968, էջ ՅՕՏ/

դարհրով

կամ՝

Լոկ հս հմ անվերջանլյնումու դառնում տխուրլալիս հրգեհրա վնա... /ՎՏ., ո. 8, 1961, էջ 81/։ ենք նահւ. արձակում. Այս երեւույցինճանդիպում ճեղեղիշնչի փախած,տագնապէին աղմճեճղուկները՝ կում... /Մ. Գալշոյան,Բովրուն, Ե. 1988, էջ 8/։ է իր մայրենիլեզԲայ յուրաքանչյուրգրող ոչ միայնօգտվում է այղ լեղոմբճանդեսզալով որվիկ»այլեւ մշակում, ճարստայնում պես պրականլեզվի զարդակյմանը նպատրողզործիչ: Այս դեպքում արդեն զրողի լեզվականառանձնաձաղրկությունների ուսումնասիրութ յունը կարեւորէ գառնումտ̀վյալ դրողի դերը դրականլհզվի զարդալյմանպատմության մեջ լյույյ ալու Պամար: Գրողիլեզվի ուսումնասիրությունը կարելիէ կատարհլ հրկու Պաշ գրականարեղծագորյեյակերտով. առաջին՝միայն լեզվաբանական՝ ծությունըծառայհլլնելով որպես նիմք լեզվականտվյալ իրողության բալանայրման նախադասութճամար/օրինակ՝բարդ ստորադասական յունների կառուլյվածբային տիպհրըՆար-Դոսի«Պայքար» վեպում/: Թեպետայս դհպթումէլ կարելիէ առանձինդիտողություններ անհլ ճեղինակիանճարական ինչ-որ կողմերիմասին, լեղվագործածության բայլյ բնույթն,թանի ուսումնասիրությունը կկրի ղուր լեզվաբանական է ծառայումլիզվական որ այն աղբյուր բաայս կամայն իրողովթյան ցանայրման ճամար: օղ» Երկրորդ`լեղվականմիջույներիընրրությանհւ անճատական տագործման բալաայտելու ճամար,որը առանձնաճատկությունները բնագավառը: թանում է արդհնդեպիզրողիոճի ոաումնասիրության Ռ,

կա ավելորդանզամապալյույյում է,

որ

նահ. մասամբ սհռայինանլյումները,

են ճայերենի ճատուկ բայերին:Այդ ժասինավելիմանրա կրկնասի, ռությունը մոն

տեսԱ.

զիրք Տայհրենում, Բայըժամանակակիլ, Աքրաճամյան,

սոն, 19688.էջ 668-799.

1, երհ-

-«53-

որ «Սրհղծաղործության լեզվաբանական քննութՃիշր է նկատված, բնում միայնայն դեպքում, յունը ձեռք է բերումդրականադգիրական է գրականագիրության պաճանջներին, այսինքն՝ հրբ ստորադասվում է նպատակ դնում վերլուծել լեզվի գեղագիտական աղզդհլյուլյունը, կարճասած` դառնումէ ոճաբանովցյուն»-: Հասկանալիէ, ոլ, ճհնյ լեզվականմիջույնեհրի ընրրության մեջ հն դրսեւորվումզրողի լեզվաանճոռրական լեզվագործածովցյան ընրրություն կան ճաշակը,գրականլեզվի Պարուսրբառապաշտրիը վարպեւրությունն ճւնրությունը: կատարելու հսկ ի՛նչ պետքէ ճասկանալ «գրողի ոճ» ասելով,ի՞նչ ճաղրկանիշներովէ բնորոշվումայն: ու է, ուստիեւ Գրողի ոճը տարողունակ թարդ ճասկալյովմյուն երա բնորոշումնբաատլությունը այնքանէլ ճեշորդործ չէ: Այս արկը սովորաբար քննվել է երկու ճայելակեով լեզվաբանական եւ գրականագիտական: Սակայննման առանձնացումը այս ճարպիքննությանմեջ, մեր կարծիքով,իրին չի արդարացնում: ձիշր է նկատված, որ ոճաբանովյունը /խոսքը գեղարվեսրական գրակամասին է/ դառնում է գրականադիլրության նության ոճաբանության մաս միայնայն դեպքում,հրբ գեղագխրական խնդիրընրանումդառնում է գլխավորը:Այս դեպքումվերլուծությունների մեջ ոճաբանությանը ճատկայվումէ կարեւորդեր, թանի ոլ միայն ոճաբանական է ճնարավոր վերլուծովժյամբ գեղարվետրական ստեղուսումնասիրել ձագործուլյանառանձնաճաղկուցյունները՞: Անառարկելիճշմարտովյուն է, որ գրողի տրեղծաղործական է նրա ոճի մեջ։ Ոճը ամենիցառաջդրսեւտրվում ինքնատիպովժյունն է: Գրողի մեծուլյունը որոշվում է անկրկնելի անընդօրինակելի է նրա ոճր: Ամեն մի իսկականգրող նրանով,խե որքանինջթնարիպ ոճ ունենալըգրողիրաէ արեղծում իր ինքնուրույնոճը: Սհփական է: ղանդիառաջինապուլյույյն Անշուշր, ոճը չի կարելիշփոթել կամ նույնայնելգրելաձեւիՊհւր:«Ոճը,- գրումէ Շիրվանղադհեն,անճատի ներքին աշխարճիծնունդն է, նրա արտաճայրիչը:Կարելիէ գրել միեւնույնլեզվով,բայը միանգամայն տարբերոճով»: Միեւնույնլհղվով հն գրել Թումանյանն հսառակյանը, Տերյանն Զարհնլյը,բայյ նրանցիլյուրաքանչյուրն իր ոճն ունի: Ոճը, Բելինսկուալորահարրուվցյամբ, տաղանդի դրսեւորումէ, այղ պաճառով էլ յուրաքանչյուրգրականմեծությունունի իր անճադաու

ու

ու

ու

ու

ու

Ռ.

աշխ.,էջ 198: Բի նշված

Ռհլիկ, 0. նույնտեղում,էջ1

ր

էջ`186։ Շիրվանզադե,աշի-,

««0-

կանոճր: Որքանավելիուժեղէ գրողիանճձատականությունը, այնքան նանհւ նրա է նրա ոճը: նշանավորբանասդեղծները տվելիինքնատիպ նով են առանձնանում,որ նրանյ «ստհղծագործական աշխարձըճաէ վերժայած ինքնարիպ ինքնօրինակռանճարի կնիթով»": սաճուն «Ոճըր,-գրում է Բելինսկին,-ամհնհւինէլ քերականորեն չէ, մի բան, որ սրվում է նտեւ տաղանդչու՞ գրելու կարողությունը նելյողներին:«Ոճի» տակ մենք ճասկանումենք բնությունիցգրողին տրվածբառերնիրհնյ իսկականիմասդներովգործածելուկարողութշոր բան ասհլ, սերտորենմիաձովել յունը, սեղմ տլորաճայրրվելով ռեր հւ այդ բոլորի վրա դնել իր անճատակաձեւր բովանդակության կնիքը»՞: նության,իր ոգու, օրիգինալ,ինքնատիպ Գրականագխրական աշխարություննհրում գրականոճր բնորոշբոլոր վում է որպեսատրեղծադործուլյյան կողմերիտարբերիչառանձ ամբողջություն:Սակայնայս բնորոշումըշատ է նաճարկությունների այդ բարդ երեւուվցի նեղայնումգրողիոճը եւ չի բայաոարրում էուլմյունը, քանի որ այն րար էովմյանվերաբերումէ լեզվականոճին: Գրողիոճը այս դեպքումընկալվումէ որպեսնրա լեզվամրածողովժյան ինքնատիպդրսեւորումըլեզվականմիջույներով,լեզվամտածոկիլոսռուվցյունը: ղությանինքնատիպ Բայյ գրողի ոճը, լայն առումով,նրա գեղարվեսրական մրածոէ, կերպարներ ճամակարգն ղության ամբողջական կերտելուարվիստըչ միջոյյներիամբողջությունը, ալորաճայրչական պսորկերավորման րոնք քոլորը միասնաբարբնորոշում հն գրողի ոճականդիմազիծըչ անճատրականությունը: նրատրհղծագործական Ասվածի բխում է մի կարհւորոհլրեհւություն. գրողի ոճ ճասկահւ սոսկ լեհզվատրրաճայտչական ցովժյունըչի կարհլիսաճմանափակել պատկերավորման միջույնհրիգործածության շրջանակներով, որքանել կարեւորլինի դրան դերըգրողիոճի Ճեւավորման մեջ: Գրողիոճի ձեւավորմանմեջ կարեւորդեր են խաղումնահւ այլ գործոններգ̀րողիխառնվածքը, աշճոգեբանուվթյունը, դարաշրջանը, խարձայացքը: Յուլասթանչյուր գրողիստեղծադործություն սերտորհնկապվումէ դրականլեզվի ու գրականության դարաշրջանի զարգացման ընդճա» է ղրաննուր միտումներիՊեր հւ շար կողմերովպայմանավորված կով: Գրողիոճի մեջ դրսեւորվումէ ինչպես երա անձատրուկանություճիմնականողին, ժամանակի նը, այնպեսէլ դարաշրջանի շունչն ռիժմը։ Գրողը,որքանէլ մեծ լինի, չի կարողայա կամ այն չափով ու

ու

ո-

ու

թյ ԸԸԻԿԸ

ՈԿԸՇՃԱՒՇ

Նույն տեղը:

ԴԱ0

83ԵՄ:6,

մ16ու., 1955, Հոթ.

158.

իշխող մտայնությանը: չենթարկվելիր ժամանակաշրջանի Ընդոակաէ ճիշր արռակը, նա մեծ է դառնումճհնյ նրանով,որ կարողանում իր ժամանակը» իր ժամանակի «դառնալ պացոլել շունչը»: Բելինսկիննկատումէ, որ որքան մհծ է գրողը, այնքաննրա նրա ուղղովցյունը,նույնիսկ տաղանդիբնույր սերորոզարգալյումը, հն ճասարակության պատմական զարդալյման ճհր՞: րեն կապված Բելինսկուայո մրրքիլավագույնօրինակըտալիսէ մեր աղդային ճանճարը` ԵղիշեԶարենըը: Բանի ոլ, գրողի ոճր սեհրրորենկապվածէ նրա աշխարճայալյթի ու ճետ, Պելրհւաբար գեղարվեւտրական մտածողովցյան այն կարող է փոփոխվել,զարգանալեւ ճարայրանալ նոր կողմերով:Դա պայմանահւ լեզվամտրածողության մեջ կարարվորվածէ գրողիաշխարճայայքի փուփոխովցյուններով: Գրողիոճի ղարգայումնավելի ված որակական մեջ: Հիշենք Թուցայրուն երեւում է լեզվականփոփոխությունների մանյանիպոհմներում/օրինակ«Անուշ», «Լոռեյի Սաքոն», «Մարոն»/, ինչպես նահւ` Վ. Տերյանի«Մթնշաղի անուրջնհր»-ումկափոփոխությունները: Այլ կերպլինել էլ չի կատարված լեզվաոճական քանի որ գրողիոճական առանձնաձատկություններն ամհնիլյարող, են լեզվազործածության մեջ, քանի որ ոճն սպեղծ» ռաջ դրահւորվում վում է լեզվականնյուցի վրա լեզվականմիջոլյներով,որոնք նրա կառույվածք: գրչի տակդառնումհն միաճույլ ամբողջական եւ շարահյուսական Բառապաշարի ընտրության,ձեւաբանական պաղպմելու եղանակի,լեզվաարտանայրլեզվաձեւերի,դարձվածքների, յուրաճաղրկությունների չականմիջույնհրիհւ լեհզվամյրածողության մեջ անմիջապես ղզումէ դրողիլեզվի բնորոշճատկանիշներն ընթերյողն ու նրաոճի ինքնարիպությունը: ՕրինակՋ̀արենյիճաղրկապես քսանական թվականների քնարերգությանոճին բնորոշ հն արտակարգ դինամիղմը, սրընլալյ, ուժգին ճախուռնլափը»,ներքին լարվածությունն սաճմաններ չճանաչող այդ ոգեւորությունը:Թերհա Ձարենցյիթնարերդության ճատկանիշը նկարի ունենալով8. Խանզադյանը տակավինՅՕ-ականթվականնիրին գրել է. « Ձարենլյրոճի, ուրանավորի այնպիսիդինամիզմունի, որի նմանըչի տեսելմեր ամբողջպոեղիանԳ. Նարհկալյուց մինչեւ Վ. Տերյանը»: ՀիրավիՁարհնլյիայղ շրջանիգործերըկարդալիս, Խանզադյանի բառերովասած, «զգում ես, որ մկաննհրդլարվում են, ղարկերակդ իր բաբախյունները»: սկսումէ արադացնել ու

ու

ու

ու

Նշվածաշի., էջ 160: «Պայքար» 1998, նո. ,

«62-

8, էջ Է

88.

Ավելորդչենք ճամարում շոշափել հեա մի ճտրյ. ոճականբաղմազանությունըճատուկէ ոչ միայն տարբերգրողների,այլեւ նույն Դրա լավագույնօրինակը րողի տարբերստեղծագործություններին: տալիսէ դարձյալՋարենյը: Ով փոքրիշատե ծանո է Ջարենլյիբանաստեղծական աշխարձին, չի կարող չնկատել ինքնադրսեւորման այն բաղմազանությունը, որ բնորոջ է նրա գհղարվեսրական նրա լեզվին ու ո մտածողությանը, ճին:

նկատելէ նրա «ռոդեհւոր Ձարենլյիոճի այդ ճատկությունը որդին»՝ Պ. Սեւակը«Մի ծայրում«Ռաղիոպոհմները»ղոսբ Պամամոլորակայինմի շնչառովթյուն,մյուս ծայրում «Էմալե պրոֆիլը ձեր» ղուր սենյակայինմի խոստովանություն. մի կողմից`«Ամենապոեհմ»նորագույն բարդ ղուղորդովցյունների մի կծիկ, մյուս կողմից`«երգ ժողովրդիմասին»- ճանրամատչելի շարադրանքիմի հրկարաձգված Թել, մի դեպքում«Մաճվանտեսիլ»-իԻվսեմ, ես կասեի՝ասրվածաշնչյան,սարսռազդու ոճ, մյուս դեպքումա̀շուղականճանդով«Տաղարան». այսօր «Ողջակիզվող կրակի» կանացիությանճասնող Քնքշություն, վաղը`«Փողոլյայինպչրունուն»բալլադներիպես արու ռանդգնություն: եվ այս ամենըՅՑ-ամյամարդուՃեռթովեւ միեւնույն տարվաընլալյքում»": ու

/

'

երեւան,1974, Սհակ, երկերիժողովածու,

".

5, էջ 818։

ԳԼՈՒԽ

աաա

ԵՐԿՐՈՐԴ

ԳՈՐԾԱՌԱԿԱՆ

ՈՃԵՐ

հն ճասարակական ոճերին ոակադրվում ոճերը, ոԱնձճատական ոճհր: րոնք այլ կելոլ կոչվում հն գործառական ժամանակակից ոճաբանական գիրությանառաջնայինուղղութէ: Նրա ուսումնասիոճաբանությունն յունների մեկր գործառական ճաղորդակցման լեղվի դորրությանառարկան տարբերպայմաննհրում է, գործառական ծառականդերի բայատոայվումն ոճերի բնուվագրումն Այս առումովէլ միանգամայն ճիշր է ակադ. Վ. դասակարգումը: այն մխրրթը, որ ոճաբանությունը Ճամապատասխան լեղՎվինոդրադովի վական երեւույթներըդիտում, թննում է մի կողմիլ` դործառական մյուս կողմիցխ̀ոսքիՊամապատասխան տարբերձեւհտարբերակման, ճեր ունհլածփոխադարձ կապիտեսանկյունից": րի դրսեւորումների Առանձինուսումնասիրողներ ոճաբանության ճիմնական խնդիրը ՀՈճառամարումեն լեզվի գործառական ոճհրի ուսումնասիրությունը. գրում է Լ. Կոլոսը,- որպես լեզվաբանական գիխրաճբանությունը,չամենիցառաջհւ գլխավոլապիս յուղ, պերք է զբաղվիլեզվականոճերի ուսումնասիրությոմբ, բայանոայրի լեզվականոճի ճասկոաւլյուվթյունրա փոխադարձ նը, նրա էումյունն յուլաաճատկությունները, կապը ոճերի ճետ»: գրականլեզվի հւ անճարական ոճ» հզրույթի(րհրմինի) Երկուխոսք«գործառական մասին: էլ Ինչպես«լեզվի դործուռուկանոճ» ճասկույովցյան, այնպես նրա դասակարգման տրհրմինավորման ճարյում միասնական ըմբռնում չկա: Ոճաբանական գրականության մհջ, որպես ամարժեքներ, են «լեղվի ոճ» հւ «խոսքի ոճ» անվանումնհրը: գործածվում Ոմանք են լեզվականոճեր, ոմանք՝խոսթիոճեր կամ պարզապես դործածում զրականոճեր եզրույժները:Է. Աղայանընախտպապտվովցյունը տալիս Նտ իրավացիոէ «լեղվի գործառական տարբերակներ» անվանմանը: րհն գրում է, որ խոսակյականլեղու, զրականլեղու, բանաստեղծա կան լհղու, պաշտոնական լեզու կապակլյություննհրում խոսքըվերաբերում է ոչ լցի ինքնուրույնլեզվի, այլ լեզվի տարբերակներին, տրիառաջարկումէ գործածել«լեզվի գործառական տրարբերակնհր» տհրմինային կապակյությունը:։Օ6«ժամանակակիյ լեզվաբանության միջ,- դրում է նա,- ճաճախհիշյալ տարբերակները կոչում են ոճեր ու

ու

ու

ոա-

«Թօոքօճեւ 23ԵՎԻ03Կ0ԻԱ8»,

«ԹօոթօՇԵԼ ՑՅԵԼԻ03ԽԳԱԱՑՖ»,

«64-

ՅԼ,

1955, 1/1, «տք. 1953,8/3, «ոք. 94.

66.

ընդնանուրանունով(լեզվի գործառական ոճեր, հասարակական ոճեր եւ այլն): Մեր կարծիքով, է դա ճարմար չէ: Ավելի նպատականարմար զործածելտարբերակներ ընդանուր անվանումը»: են Նկատիունենալով,որ գործառական ոճերըպայմանավորված եւ ճաղորդակլման տարբերնպատակներով օբյհկյրիվորհնապուկ են լեզվին, իբրեւ ընդանուր լեզվական ամակարգի ասարակական է գործածել«լեզվի զոլրծատարբերակներ, ավելի նպատականարմար (ոճ բառի տակ տվյալ ռականոճեր» տերմինայինկապակլյովցյունը դեպքումճենյ տարբերակենք Պասկանում):Թեպետ,ճիշտ է նաեւ «լեզվի գործառական տարբերակներ» անվանումը,բայյ միասնական չրերմինավորման նպատակով նախապոասրվովցյունը տալիսենք առաջինին:

Լեղվի գործառական ոճերիտեսությունըզարգալվեւ)հւ ճիտեւոՎ. (Բ. Հավարնեկ, ղականորհն կիրառվելչեխ լեզվաբան-ոճագետրների Կ. Ա. Լ. Մատեղիուս, Գաուզենբլաս, Դոլեժել, Եդլիչկա)աշխատություններում: դպրոկյիներկայացույիչներիկողմից Պրագայիլեզվաբանական մշակվեցինգործառական ճիմնադարդերը՝ լեզվի ոճաբանության ոճերի տարբերակման ճերի փոխճարաբերովժյունը, լեզվի գործառական սկղբունքները, մասնավորապես ճաղորգակյման ոլորտներովեւ մարդբնույցի կային գործունեությամբպայմանավորված ճաղորդակլման տարբերուկման տարբելությունները, որ լեզվի գործառական ճիմքնէ: Ռուսական մեջ ոճի եւ ոճաբանական տեսության, իրականության մասնավորապես լեզվի դործառույմայինդերով պայմանավորված լեղվականտարբերակումների ճարչերինանդլադարձելհն հշանավոր Գ. 0. Վինոկուրը,Վ.Վ. Վինողրադովը, Ա. Ն. ճագելր-լեզվաբաններ եւ Գվողդեւր ուրիշներ: է Վ. ՎինողԼեզվի գործառական ոճերիճարյինանդրադարձել հր մի ճողիր աշխաղրովցյուններում: րադովը40-ականթվականների վածում,|մեպեւլր ընդնանուրզծերով, նա փորձելէ տալ «լեզվի ոճ» ճասկալության բնորոշումընշելով, որ լեզվի ոճը ալորադայրչորեն եհւ նպատակաճարմար սաճմանափակ կաղմակերպված, գրականայս գործունհութկամ այն ժանրին,գրավորմշակույթին,Պասարակական յան այս կամ այն ոլորտին(օրինակպաշրոնական-դործարարական ոճ, գրասենյակային ոճ), այս կամ այն սոլյիալականիրադրովժյան ու

ո-

ոչ

Տի

1978, «Բանբել.երեւանիճամալսարանի»,

Վ.

8, էջ 77, ինչպեսնահւ

ճիմունքներ», 1987,էջ 112։ Երեւան, էղ.Աղայան,Լեզվաբանության «

Տաս ՈՒ.

Խ0ԺԱԿԳ, ԸՈԿՂԱՇՈՒԻԳ

քԱՇԸԽՕՀ0 ՅԵԱ,

11., 1977,

էջ 88. «ճ5-

բնույթին ճամապատրասխանող արտահարրման միջոլլների ճամակարգ է՞: Վ. Վինոդրադովի՝ տրվածայս բնորոշլեզվի ոճ ոճասկալյությանը ման ճիմքումընկածէ ճաղորդակյման տարբերպայմաննհրոմ լեզվի կառույմանճարը: կիրառովցյան խոսքինպասրակաճարմար Լեզվի զործառական ոճերը ատուկ ուշադրովմրոն առարկադար ձան ճատկապես 50-ականթվականներից:Այդ ճերաքրըքըրությունն 1954 թվականին«Վոպրուի յազիկողնանիյս»ամռավել մեծապյավ սագրումոճաբանության ճարդերիննվիրվածբանավեճիղճելրո: Հրատարակվածբաղզմախիվողվածնհրում, ուսումնասիրովժյուններում լեզվի գործառական ոճերի խոսվումէ ոճաբանությանճամակարգում մասին: «Ազդային լեզվի ոճաբատարբերակման անճրաժեշրովցյան եւ բայանարրվեն նության մեջ պհւրթէ նկարագրվեն ճաղորդակյման պայմանավորված խոսիրադրովծյամբ նպաղսակնհրով խնդիրնհրով, Քի Ճեւհրի տարբերությունները»՞: Բանավիճային բնույ կրող բազմաթիվճոդվածներոմալորաշկարծիքներմասնավորապես ճայրվելինդյարբերչնույնիսկիրարամերժ ոճերի Պարլում:Այսպես,օրինակ,ծու.Սորոկինն լեզվի գործառական ճարի շուրջը» իր «Ոճաբանությանճիմնականասկալուվցյունների է ճիմնավորել ռոդվածում: աշխատում այն պեսակետը, |մելեզվի զործառականոճերը, որպեսայդպիսիք,գոյովցյունչունեն: Նա փորձում է ժխտելլեզվին օբյեկտիվորեն ատուկ լեզվականոճերիդոյույունը: «Դեռ ոչ մեկին չի Պաջողվել,գրում է նա- լույ տալ, որ այդ լեզվականոճերիլ յուրաքանչյուրիմեջ կան միայն նրան ճատուկլեիղվական տարրեր,բառապաշար դարձվածքնհր, լեզվականճատուկՃեու ւեր որոնք չգործածվեն կառույյներ, մյուս ոճերում»": Լեզվում, րար Սորոկինի,այդպիսիներփակխոսքայինտարբերակումներչկան, այլ կան միայնորոշակիլեզվականճնարավորություններ, որոնթ կարող հն կիրառվելլեզվի խոսքայինտարբերակներում: խոսել ոչ Թե ճրապալաւկախոսական, դիրաշ Հելրեւաբար ճիշր կլիներ կան, գրական-գեղարվեսրական ոճերի մասին, այլ լեզվականմիջոլյմասին"/ընդդծումըմերն էներիըմորրության տարբերսկզբունթների ու

ա-

ու

ու

Ա.Մ./:

«/1ՅօօՇոսպ

ՃԱ

ՇՇԸԵ»,

օժ.

տաւ-Ել

ս

ոՏԵԼԳ,

«

«Թօոթօճեւ 83ԵՍ:0314818». «ՌօոթօՇնք Ք3ԵՒ:03.4Ի18».,

նոյն տեղը,էջ 78: Նույն տեղը,էջ 74:

66.

1952, ՀՅ, Շուք. 17. 1954, Պ/3, Շութ. 54.

Հ

81., 1946,

օԵւդ.

3, Ըութ.

Սորոկինիայս րհսակեւրը,որ մեղ նույնպես ճիմնավորչի է Ռ. Բուդադովի,Ռ. Պիուրրովսքննադատվում Թվում,իլոսվայիորեն եւ հ. կու, Գալպերինի ուրիշներիԴոդվածներումշ: Անշուշա, լեզվի զործառականոճերին ճատուկլեզվականշար մյուս ոճերում,թամիջույնել,կարողհն ճանդեսպալ նահւ լեհզվական նի որ դրանյ Պիմթըընդոանուրլեղուն է, բայյ, ինչպես նկատումէ Բուդագովը, կարեւորնայն չէ, քհ ոճականայս կամ այն միջուր որքանովէ անկրկնելի,որովոհւրեւլեզվի մեք ոճականայնպիսիմիջունհր չկան, այլ այն, լի ոճականչարտանտրրչական, լիզվի դործառա» կան տվյալ տարբերակին բնորոշ ատկանիշներըինչ ղեր նշանաեն ծառակություն ունեն լեզվի տարբերոճերում հւ ինչ նպատակի է յում: 0րինակ՝գեղարվեստրական գրականությանը նույնպեսճաղտուկ ճշգրրությանչափանիշը,բայյ այդ ոապկանիշը բոլորովինայլ նպատակ դրսհւորումունի գիլրականոճի շարադրանքումշ: Լեղվի դործառականոճերը, իճարկհ,իրարիկանջըպերված չեն. դրանթլեզվի ճամակարգի ըբնդնանուր մեջ ոանդեսհեն գալիս միանյուսված, բոյլ կապվածլինեհլով մարդկայինդործունեուլթյան րարբեր ոլոլորնեհրի ճեր՝ ճանդեսհն բերում որոշակիտարբերություններ: ոճաՎերջինտասնամյակներին լուրջ տեղաշարժեր կատարվելյին եւ լեզվաբանչոճագերների բանովմյանասպարհղում, կոզմիյ ռամընդճանուրճանաչումդգպավ ոճաբանական գիտովմյանճիմնականոտղությունների մեկը` գործառական Ոճաբանության ոճաբանությունը: ոճերի դասա մեկը դարձավլեղվի գործառական ճիմնախնղիրնելրիլ կարգման,ճաղորդակյման տարբեր ոլորտներում նրա կիրառական յու րառարկությունների բայլառարթումը: Հոսրկապեսռուս իրականովժյան մեջ լույս տրհսան բազմաթիվ աշխատություններ, ճոդվածների ժողովածունել՝ նվիրվածգործառական ու ոճերի առանձնաճատկովժյուննհրի բնովմագրմանն դասակարգմաու

ու

3.

են դործառաՀայերենիոճաբանության մհջ եա անդրադարձհլ պական ոճերիդասակարգման ճարլյերին":Սակայնճշմարդտովցյունը

1954, Մ Լ 3, 4.

ՀԹՕՌքՕԸԵԼ831Բ0ՅԱՅԵՆՅ»,

Տ 1954, 3, 15 61 «Ծօռթօճեւ 83ԵՐ:033ՃԽԿՃ», 0 83ԵՅ»Շ, 1օԸՇժՇԻԿՇ 6 Խճլիլյ 8Լ., էջ 406.

ՔգյոսուսՇ

ԸԽԱՎՀՇՑ Ը0օք.

ՓլավԱՕԻԳՂՎԵԿԵԼՆ

«Վ.Ս. Խ0ջԸնԿ, 0.

4.

Խքեւ1064, 8.8.

Բ.4.

ըՍԸԸԻ020

5Ֆլյժո409, 83ԵՏ:Ը,

Լ,

1968.

ՌԱՍԵԼ

Օժաուօօ, ՓՍԽՏԿԱԿՉԱԱՂԵԼԵՎԼԸ

քլյԸԸիօն թճսս, 11., 1982. «Գգ. Բ Ջաճուկյան, Ֆ.Հ. Խլղաթյան,նշվածաշխ. էջ 8-14, Ս. Միլբոնյան,

նշվածաշխ. էջ Յ0Ց-Տ45, Պ. Պողոսյանի նշվածաշխ. զիրք Ձ-րդ, էջ Թ17-

226:

-«67-

ոճերի ուսումնասիրովցյան ուղղովժռանջումէ ասել, որ դործառական է կատարված": յամբմեզ մուր դեռ թիչ աշխատանք

ԳՈՐԾԱՌԱԿԱՆ

ՈՃԵՐԻ

ԸՄԲՌՆՈՒՄԸ

Լեղուն ամբողջական կառուլյվածքէ, ընդոանուր միասնական ամեէ մարդկանչն̀րանց զործունեության որ ծառայում ռամակարդ, նատարբեր բնագավառներում //ալպրադրությոն, տնտեսական ճարաբեՀրությունների,կենյաղի/: Այս ընդճանրովցյունը, իճարկե,չի ժխրում ներքինբազմաղանությունը լեզվի մեջ։ ձիշր է նկատումԷդ. Աղայաորպես ճաղորդակցման ընդնանը, որ ծառայելովճասարակուվժյանը ամեն մի լեզու ճանդեսէ գալիսորպեսբաղզնուր միջոյ՝ իրականում Դա պայմանավորված է ինչպես մաճեւությունների մի ամբողջություն՞: լեզվի գործառական բնույլմով, այնպես էլ Պասարակական կյանքի տարբեր բնագավառների առանձնաճապկություններով: Հասարակության ճամարճաղորդակյման միջոլյ ծառայողլեղուն իրայվում է անհատների խոսքիմիջոլով, քանի որ խոսքըլեզվի անճարականիրացումն է: Խոսքն ստեղծվումէ մտածողությանգործընլալյուբլեզվական կանոններիճամաձայն:Լեզուն նրա քերականական կանոններն ընդճանուրհն տվյալ լեզվով խոսող բոլոր մարդկանլճամար,մինչդեռ խոսքն ունի անճատական բնույ, թանի որ ամեն մի անճար անճախոսքը կառույում է յուրովի իր մտավորկարողությունների, Հետականճակումների կրլմական մակարդակի ճամապատասխան: է, տհւաբար,լեզուն, ինչպես արդենասվել ըար անճապների խոսբի՝ հն ունենում է ոճականպարբերություններ, որոնք պայմանավորված տվյալ անարի լեզվականմիջույներիանճարականօդրագործմամբ, լեզվաւրածողությամբ խոսք կառույելու յուրաճատկություննհրով: էլ անվանումեն անճատական ոճեր: Այդ ոճականտարբելրություններն Ոճաբանության մեջ առանձնապվող իրադրական ոճերընույնպեսանձեն եւ ունեն խիարաննականվերաբերմունքի արտաճայրություններ ռարականբնույթ: ու

ու

ու

ու

Միրայս աշխատովցյունը քննարկվելէր ԵրեւանիԽ. Աբովյանի անվանճայճայու լեզվիամբիոնինիստումեւ կականմանկավարժական ինարիտուրի ճանձնարարվել ճրատարկության, հրք լույս տեսավԼ. եզեկյանի «Հայելենի ոճհրը» գրքույկը:երհւան,1999։ գործառական Տիս Էդ. Աղայան,Լեզվիգոյությանտարբերակային Ճհմերը,ԲԵՀ, 1978,8, էջ 59.

(

լեզվի իրականդրսեւորում,ունի ոչ միայն Բայյ խոսքը, որպեիս քանի որ լեանճատականտոգեբանական բնույ, այլեւ սոլյիալական, տարբերձեւերը, դիրակյկության ղուն արտալոլումէ ճասարակական ու իր բազմազան բազմաբնույթ դրսեւոգործունեությունը մարդկային բումներով: լեզվի Պասարակական Հաղորդակլյման ընլալթում է դրահւորվուժ տարբերձեւհրը, մարդկային զիտակլյության բնույթը: Հասարակական վի դործառական բնույթի, նրա ղարգալյման ընլայքի վրա եւ առաջ ճամակարբերումտարբերություններ նրա ընդանուր ու միասնական է ոչ միայն բառապաշարի, տվյալբնադի մեջ: Դա արտաճարրվում տերմինների տերմինային գավառիճեր կապվածռամապատասխան բաղադրյալ այլեւ շարաճյուսակապակցովցյունների, անվանումների, կան յուրաճապտուկ կառույյներիգործածության մեջ: ինչպես նկարում առանձնանում են լեզվական է Վ.Վինոդրադովը, լեզվի Պամակարգում ոորոնք հաղորդման միավորներ(բառային, քերականական), տարբեր ունենում են ոճական արտաճարրչալոլորներովպայմանավորված կան տարբերհրանդգավորումներ: Դրանցզգալի մասը Պանդեսէ դգաայս կամ այն տարբելիս որչլես բնումագրական նշույթներխոսքային րակի ամար: Բայյ դրանք Պամակարգ չեն կազմումայն իմաստով, է... Միատեսակ ոճականերանգաինչպիսինլեզվականճամակարդգն վորումունելյողլեզվականտարրերիառկայությունը պայմանավորվում է լեզվի Ասվածիցպարզ է դերով": յԴաղորդակլյական-գործառույթային դառնում, որ լեզվի ընդճանուր միասնական Դամակարդի մեջ առաջ հն դալիս Պասարակական են որոնք պայմանավորված տարբերակներ, եւ լեզվի դործառույլմային ղերով, ճաղորդակցման նպատակներով օբյեկրիվորենճատուկեն լեղվին: ոճերի մեջ արբալոլվումէ լեզվի անմիջաԼեզվի գործառական եւ մարդկային կան կապը ասարակական ալրորադրության գործու» նեությանտարբեր բնագավառների ճեհր: Այդ րարբերակները որոշակի պատկերայումեն տալիս լեզվի գործառական ոլորտների,Դասարակական միջավայրի, ասարակովժյան տարբերխմբերիգործունեության բնագավառների, մարդկանյզբաղու

ու

ու

Սակայնչպետթէ կարծելԹե լեզվի դործառական տարբերակների է լեզվի միասնական գոյուվյյունըխախտում ճամակարգի ամբողջականությունը: Ամենեւին:Միանգամայն ճիշր է նկատված, որ «ճամաժո1

ք

ուօ2ռ

օՇՇլ/7Ը0օւռ 00դը0600

1955, 4/1, Շութ.

62.

ՇՈԿԴԱՇՈԱԻԱ,

"ԹօՌթօճեւ83ԵՈ:03ԽԳ.գ",

ամէ իր ոճականբազմազանության ղովրդական լեղուն միասնական բողջության փոփոխությունների մեջ, որոն նա ենլարկվում է կիրառության տարբերոլոլորներում»":Նույն միրքն է ալսրաճայրում ճամաէդ.Աղայանը.«Որհւէ լեզվի, որպեսընդճանուր միասնական ամեն կարգի,բնովմագրովցյունը նշանակումէ, որ մի լեզու իր տարբերակներիմիասնականամբողջություննէ» (ընդզծումըմհրն է ու

ու

-

Ա.Մ.՛։

Խոսելով գործառական ոճերի ճաղորդակյման դերովպայմանամասին`ամենիցառաջ պետք է նկարի վորվածտարբերուվցյունների ունենալ նրա գործառականոճականշելորավորումը,այսինքնի̀նչպես գործոններով որոշվողվոսըբելեզվական,այնպեսէլ ալպոալեզվական հւ առանձնալրովժյունները:Ամեն դեպքում դրանլյ տարբերակման ման սկղբունքըգործուռական դերն բնուլագրականճատկատարբերակների Ճիշր է, գործառական հրանդանիշները լեղվի մեջ ճանդեսհն գալիս որպհսոճականորեն վորվածմիջույներիամբողջություն,բայյ չի կարհլիկարծել,|մհ գորշ մեջ ներոճերի լեզվականմիջոլյնհրնիրենյ ամբողջովժյան ծառական միայն այս կամ այն ոճին ճատուկհրեւույմներ փակ, առանձնացված, են, հւ կամ այդ տարբերակները (կամ ոճերը) բաղկայաձեն միայն տվյալ ոճին ճապուկլեզվականմիջույներիյ:Այս առումովմիանդամայնճիշյր է Տ.Գ.Վինոկուրիայն նկարումը,լն «լյանկալյածզործաչեն միայն նրանճաղուկ, ռականոճի լեղվականմիջույներըկազմված ոճականորեն նշույլակիր միավորների յ: «Գործառականոճ» ճասկաէ միայնլեզվակազմավորվում յովժյան լեզվականբովանդակությունը այն ավանդական կան միավորների միջույնհրիլյ,որոնք որոշում հն ոճականհրանդգավորում տյդ ոճի դեմքը»": հսկ այդ միավորները որոշակի նելյող այն միջույնհրնհն, որոնք ծառայումհն սոլխալական ոլոլորի ճաղորդուկյման նպատակին: Այդ միավորնհրըկարողեն լինել բառային, քերականական: Այսլեզվականտարբերմակարդակներիյ՝ փաստէ, որ բառերի բառակապակ պես, անառարկիլի ատուկ է պաշյրոնական ոճին, քանի ցություններիգործածովժյունը են ճատկապհիս ավրուրհսչովցյան արձանադոր դրանքգործածվում մարմնական վնասվածք,անձնական րություններիլիզվում. Պհտիուրն, ավրոմեքենա,վրահրթիենլարկել, վազանցկատարել, օգտագործման ու-

թագա

ւ5.Ո. 8.

յթգու,Օ6

ՌՈ

օԸԿՕՑԽԿԵՒԸ

ոքեոլվոգ

Ը ԸՌԱԴԱՇՈԿԻԿ,

1978, Ձ, էջ «ԲանբերԵրհւանիճամալսարանի»,

թ(ՅՑԱԽԱՇ

դԼ.,

ԸՌԱՀԸՑ

ՓՍԿԵԱԱԾԻԿՂԵԿԵԼԸ

1968, Ըուք.

6.

«

ու

ՅԼ,

1957, ճութ.

60։

Ը00քՇԿՇԿԻԵ020

թյԸՇԻ020

83Ե1ԻՒԳ,

գուրի, թափբ, գլխավորճանապար,հրլթհւեկհլիմասի ճանդիպակակց հւ այլն: կանոններիխախտում հրթեւեկության ամեն մի ոճ, ոճը, ինչպես գործառական Սակայնպաշտոնական չի ձեւավորվումմիայն լեզվականայդպիսի«պալորադիր»միջոլյներիկ. լեզվականյուրաքանչյուրմիավորպերթ է ունենա ոճականյուՈճականորհնառանձնաճարուկ հրանզնհր րաճատուկհրանդգավորում: փոխադարձ կապիմեջ ունելյող բառերն բառակապակցությունները հն մրնում լեհզվականորհն չեզոք միավորներիճեր հւ սրհղծումխոսԼեզվի քայինայն որակը, որ ընկալվումէ որպեսոճականտարբերակ: սրեղծվումէ, ինարկհ,լեզվաայս կամ այն տարբերակն գործառական հղած միջույլնհրից,բայյ բնուաաղրվումէ ոչ կան ճամակարդում որոշակի միավորներիամբողմիայն ոճականորենհրանգավորված ջությամբ,այլեւ դրան կապերով փոխճարաբերություններով: ոճում Հետեւաբար,լեզվականոենքը պանկայածդործառական ընդճանուրմիջոյյներնեն, քանի որ լեզուն միասնական միջոճական է: Բայց այս կամ այն գործառական ոճին առանձնանաճամակարգ տվողը այդ ոճի յուրաճատուկ միջոլյյներնհն, որոնք տուկ կերպարանք եւ բնորոշ են լեզվի գործառական այս կամ այն տարբերակի ճամար": այն սրամիտդիտողությունը,հլհ ճիշտ Տեղին է ռիշել Վ.Պ.Մուրատի է յանկայած նհրկիլ լուծում ստանալուԴաէ, ոլ ջուրը անորաժեհշյր մար, բայլյ տյդ լուծույթինդույն է տալիսոչ լե ջուրը, այլ ներկը՞: Լեզվիգործառական ճիմքում դրվումհն ինչպես տարբերակման գործոններ:եվ քանի որ լիզվական,այնպես էլ ալատալհզվական դոլրծուդրանքըոփէության ընդնանուրգրականլեզվի մարդկային կիրառականտարբերակներ նեության ոլոլորներովպայմանավորված հեն, ուսրի այդ ոճերի գոյուվցյունըեւ դրանցլիզվականառանձնահն ճասարակական ռատկությունները պայմանավորված գործունեության տարբերություններով: Սակայնորոշ մասնագետներ բնագավառի արայդ գործոննհրը բավարարճիմք չեն ճամարումգործատալեզվական ռականոճերի առանձնալյման տարբերակման ճամար:Այսպես,օրինակ՝ Ա.ծա.Շայկովիչըիր «Գործառականոճերի առանձնալյման ժափորձ» ճոդվածում նշհլով, որ գործառական ոճերիբնուվմագրման մանակ ճաշվի հն առնում ճիմնականումերկու ճանգամանք՝ տվյալ տարբերակի գործառույլցային դերը հւ ոճականորեն տարբերակիչ միավորները,այն միտքն է ճայրնում, լե գործունեության բնագավառի ճեւրկապվածդործառույլային ճասկայյությունը խիարանորոշէ հւ չի ու

ու

ու

1.

ԱթԳԽՈԿԿՇԸՏՑ ՇուոաՇուո:գ

քյԸԸՇԽ0ՀՕ 83Ե4ԽԸ,

ՊԵ,

ՔԹ0Յ6ԽուԳ

Շութ.

Տես Վ

Պ

8ք., 1974,

Մովարի նշվածաշի. էջ 89:

ճակարողբավարարճիմթծառայելլեզվականոճհրի տարբերակման ճարյում է անում ճեղինակը, ինչմար: «Եվ իրոք, Պռեւրորական որոշել`որսրհղէ վերջանումմի ոճըչ եւ սկսվումմյուս ոճը»": պե՞ս Դժվարչէ նկատել,որ ճարի նման ըմբռնումըխիսր պարզուոճեճապուկգործառական նակ է հւ չի բխում լեզվին օբյեկտիվորեն տարբերբնագրերիմեխարի զոյությանփաստից:հսկ ռոդվածագրի՝ չունի բավականգիտրանիկականճամեմատության վիճակագրությունը եւ ուղղագիծ կան ճիմնավորում: նախչ̀ի կարելիայդպեսպարղունակ ոճերի եւ կյանքի տարբերբնագապավպկերայլնել լեզվի գործառական վառներիփոխոարաբերովժյան ճարը եւ ապաա̀յնպեսճասկանալ,լե կյանքիբոլոր ոլոլորներիռամարպերթ է ունենալ լեզվականառանի դեպ, նկատենք,որ Շայկովիչիայս տեսակեւրը ձին տարբերակներ: է ճարյումիր արտացոլումն լեզվի գործառական ոճերիտարբերակման գտել նահւ այդ ճարկիվերաբերյալճայ մասնագեւրների ուսումնասի-

-

րուվթյուննելյում՞: ուշագրավդիլողությունը, Այորեղհղին է ճիշհլ Ռ.Գալպերինի

թե լեզվի գործառույլայինբաղզմաղան ձեւերըմիշտ չէ, որ ատլրեղծում են ինչ-որ որոշակիտարբերակներ: Դրանքճաճախորոշվումեն ճաճեր կապղորդակյմանպայմաններով: Հաղորդակյլման պայմանների միջույներիյուրաճաղտկությունները պետքէ տարված արտաճայրման բերել լեզվական այն միջույներից,որոնք արդյունքեն զիլրակլյված մրրածված ընրրությանհւ բխում են ճաղորդման կոնկրերնպատակներից": Այսպիսով,պեւրքէ ընդունել, որ գրականլեզվի գործառական են լեզվի այս կամ այն ոճի յուրաճարկովցյունները պայմանավորված ճաղորդակյական դերով, մարդկային գործունհության տարբերոլոլորզիտակյությանտարբերՃեւեներով, ինչպես նահ՝ ճասարակական Աով: եւ Պաղորդակյման Նայածնպատակադրմանը պայմաններին` մարհն Տարդիկ կատարում լեզվականտարբերմիջույներիընտրրովցյուն: ամար բնորոշ հն քառապաշարի բեր բնադավառիՊաղորդակցման խոսքիկառուցմանորոշ ընդնանուր ընտրության,բառակազմության, առանձնաձասրկություններ, որոնք ատուկ են լեզվի այս կամ այն ճին, ճաղորդակյման Այդ առանձնաճատկութտվյալ բնագավառին: հն լեզվի գործառույմային յունները, որ պայմանավորված բնույլմով, ու

ո-

«1

«ԹօդքօՇել Տիս Ս.

818:

1968, ՄԼ ճութ.

64.

1954, Մ4, «ոթ.

78.

Մելիքյան,Ակնարկներ ճայոլյլեզվիոճաբանության, Եր. 1984, էջ

«Ծօոթօ-եւ

Ք3ԵԼԽ03/ԳԽԱ:»,

Ց3ԵԲ0ՅԱՃԽԱՏՖ»,

հն լեզվի մեջ, ասրիճանաբար կայունանումեւ շնորճիվ արտացոլվում ոճականյուրաճատուկ երանգիդառնումբնորոշ լեղվի գործառական արբեր ոճերիճամար: Համաժողովրդական գրականլեզուն, այսպիսով,ըսր գործածուլթյան ոլորների բաժանվումէ առանձինոճերի, որոնք ընդոանրութեն իրարիյլեղյուններունենալովոանդերձ՝զգալիորեն տարբերվում վականյուրաձատուկ միջոլյներով:Գրականլեզվի այդ տարբերակներն ոճեր: էլ ոճաբանության մեջ անվանումեն լեզվի գործառական պապմականորհն Գործառական ոճերը լեզվի "ամակարգում գոյաեն՝ մարդկային ցած առանձնաճատուկ տարբերակներ գործունեության ձեւերին այս կամ այն բնաղավառին, ճասարակական գիտակլյության եւ լեզվականայլ միուտրուկոճականերանգներով,բառապաշարով հն տվյալբնագավառի ֆույնհրով,որոնք պայմանավորված Դաղորդակցականխնդիրներով նպատակներով: ետեւում է, որ գործառական ոճերի գոյությունը Շարադրվածիլ է պայմանավորված որոշակի ռիմնվում ճաղորդակլյական խնդիրներով եւ: վրա: Այորեղ տեղինէ շոշափելմի ճարպ ճարկանիշների Լեզվի ռաղորդակյական բնույլցիլ բխողգործառական ոճերըպետքէ տարբերել լեզվականայն տարբերակներից, ոլյոնջ գոյովժյունունեն լեզվի այս կամայն ոճի շրջանակներում: Այսպես,օրինակ,ելե խոսակյական հւ գրականկամ գեղարվեստականդիական ոճերիմիջեւ դոեն մարղկային յուցյուն ունեյող տարբերովցյունները պայմանավորված գործունեության տարբերոլոլորներով,ճասարակական զիրակյության տարբերՃեւերհվ, լեզվին օբյեկտիվորեն ճաղրուկԴասարակական տարբերակնհրեն, ապա նույն գործառական հղած ոճի շրջանակներում ոճն տարբերուվժյունները այդպիսիքչեն: Այսպես,գեղարվեստական ոճ, առակիոճ հւ այլն), նի իր ենիփաոճերը (արձակիոճ, չափածոյի բայց այդ տարբերությունները ոչ խհ բխում հն լեզվի բնույթիլ, այլ են պայմանավորված արեղծագործովմյան ժանրայինառանձնահատ» ոճն էլ իր երթին, ըստ կություններով |ժեմատիկայով: Գիղոական առանձինգիտաճյուղերի տեինիֆ իզիկայի, բնազիրական, (բիժիայի, կական,լեզվաբանական, բժշկականհւ այլն), ունենում է որոշակի տարբերություններ, չի կարելիասել, լի գոյութբայց այդունճանդերձ յուն ունեն քիմիական կամ բնագխրական ոճեր, այլ կա մի ընղոանուր դիտականոճ, թանի որ այդ ոճի շարադրանքին նհրկայայվողպաեն գխրովմյան ճանջները ընդոանուր բոլոր ճյուղերիճամար»: է Գործառական ոճերիզարգացման ընթայքը սհրտորհնկապված լեզվի զարգացման ճեր: Գիտության,արրադրության, պատմության ու

ու

ու

ու

'

Հմմտ. Ռ. Բուդաղովի նշվածաշխ.,էջ 411։

շնորձիվ անընդճուրթ զարգանում մշակույթիզարդալյման

աաա է լեղվի բառայինկազմը,ինքը՝ լեզուն: Այղ գործընվաւյրխոլրալյնում է նահւ լեղվի ներքին շելրավորումը եւ փոփոխություննհր մրլյնում

զործառականոճերի Պամակարգում, այն: Բառուպաշահարատայնում րում, բառերիիմատրայինկառույվածքիմեջ տեղի ունհլյող փոփո հն գրնում դրան խություններըմիշտ էլ իրենց ալորատայրրությունն մեջ: ոճականկիրառուվյունների ըստ զոլծառական ոլոլորներիբնորոշ Լեզվի պարբելասկումներն են ճապկապես գրականլեզուներին: Եվ դա բնական ժամանակակից է. գրականլեզվի կազմավորման շրջանումայդպիսիտարբերակումներ ճիշյր է Մ.Գուխմանինկաւրումը. չկային: Այս առումովմիանդամայն «Քանի որ գրականլեղուն, ճարկապեսիր պաղմական ղարդայման է զանազանսոլիալականֆունկյիառճիրագա շրջանում, կատարում տարբերոլոլսարնհրի՝ դեղարվեստաչ նհր՝ սպասարկելով ճաղորդուկյման արկան զրականության, կրոնի,գիրության,ճրապարտկախոսովցյան, վարչականմարմինների,դպրոցի,ամենօրյա տադրության,պետական լեզվականմիջույներիընդրություննէլ կաառօրյա ճաղորդակյման, կոնկրեր խնդիրների»: Գրականլեզվի տարվումէ ըստ ճաղորդման ճհրադաշրջանումէ առաջանում լեզվականոճերի տարզարդացման անճրաժեշրուվյունը, իսկ արդիշրջանումավելիմհծանում բերակման է ղլոսնյ մշակմանու լեզվականառանձնաճատկուվյունների բոոլյաչէ անշուշը, պայմանավորված ճարրմանխնդիրը: Այս Պանդամանքը, նրա գործածուցյան ոլորրնհրի ընգրականլեղվի գործառույժնհրի, դարձակումով:

ԳՈՐԾԱՌԱԿԱՆ

ՈՃԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

ինչպես լեզվի գործառական ոճերիըմբռնման,այնպեսէլ դրանլյ դասակարգման ճարյհրումկան տարակարծովցյուններ, որոնք պայմաոճի տարբերըմբռնումներով, նավորվածեն լեզվի գործառական դաեւ գեղարվեստական սակարգմուն ոչ միասնական սկզբունքներով գրականության զործառական ոճերիճարաբերությոմբ: Տարբեր լեզվաբան-ոճագհրնհր գրական լեզվի շրջանակներում. հն տարբերգործառական առանձնացնում ոճիր: եվ թանիոր դասակարգմանճիմքում դրվում է մել գրականլեղուն, մերի ճամաժողովիղականլեզուն ամբողջությամբ, այդ պաղպճառով էլ ոչ միայն գործառական ոճերի քանակը, այլեւ դասակարգման սկղքունքները ու

Կ ՓԼՒՈ-ՎԱՑԽԸՎԵԽՃՑ

ԸՕԱԿՈՀԵԽԿՈՃ

ժաոզՓօքօկվոցվատ ՀԱԽՇքգոկյ Ա30. Ագլյ4, 8Լ., 1977, Ըաք. 43.

83ԵՈ:00,

քմԵԼ:

տարբերհն լինում: Այսպես,օրինակԷ̀դ. Աղայանը,նկատիունհնադլասհւորումնիլովլեզվի զարգայմանառանձինշրջաններն բոլոր բաժանումէ հրեք խմբի՝ 1. տարածական րը` լեզվի Յ ճասարակական /սոյիալական/եւ 8. ֆունկլիոու

տարբկրակնիրը

/Բերերորիալ, .

ալ:

1.

Վ. Պ. Մուրարըառանձնալյնում է ճիտհւյալգործառական ոճերը.

Յ. բանաստեղծական, 8. լրագրային-քաղախոսակյական-գրական, Ծ. գիտական,6. մասնաքական, 4. պաշտրոնական-դործավալոսկան, 7. Պասարակաբուն «նրհրմական: գիլրական«րհխնիկական, է դոլծառական Դժվարչէ նկատել,որ այստրհղ խախտված ոճերի միասնական դասակարգման սկղբունքը:Բանատրեղծական ոճի ղզոյովժէ ոչ լքե լեզվի դործառուվլմային յուն պայմանավորված դերով հւ առանձնա բխում է լեզվի էությունից,այլ զրականովցյան ժանրային ոճերի ճատկուլյամբ,իսկ այդ գործոնըչի կարելիդնել գործառական դասակարգման ճիշդ է նկատումՌ. Բուդաղոճիմքում:Միանգամայն վր, որ պետքէ տարբերելլիզվի դոլծառականբնույթի բխող բուն լեզվականոճերը եւ լեզվականայն երհւույները, որոնք անմիջքականորենչեն բխումլեզվի պործառական վերըբերբնույթից: Մուրատի՝ մեջ ոչ միայնհնլաոճերն հն դասվածգործառաշ ված դասակարգման կան ոճերի շարքում,այլեւ իրաղրուկան ոճերը/հասարակաբանշնրհր»

մական//:

ճեր

Ա.Ն. Գվողդեւը լտրարբելոսկները կոչում է գործառական հւ առանձնույնում է գրքայինեւ խոսակյական ոճեր:

խոսքիո-

ռուսա լեղվի շրջանակներում Եֆիմովր ժամանակակից է ճեսեւյալ ոճերը 1. գեղարվեստական տարբերակում արձակի,ՊաՑ. զխրականշարադլանքի, սարակականչճրապարակախուսական, արտադրական»րեխնիկական զրականության,5. պաշրոնական-փաս» տավղլաային գլազրովցյունների՞: Ռ. Ա. Բուդաղովն է կատարում. ավելիընդոանուր դասակուրգում եւ Ց. դրավորոճեր՝ 1. բանավոր/կամ բանավոր-խոսակյական/ եւ գիտական ոճերը":հսկ Ռ. Պիուրռանձնալնելովգեղալվեարական ճհրհւյալ րովսկին ընդունում է գրքայինոճ՝` դրա պակ ճասկանալով ա) գրական-պապմողական (արձակիոճ), որի մեջ հնքատեհսակները

Ա.

Ի.

ա-

«

ՏիսԷ. Աղայանինշվածռոդվածը,էջ 61: Տ Վ.Պ. Մուրաղրի նշվածաշթ., էջ 30-81: Տա

Ռ.

Տո

Ա. Ն.

նշվածաշխ.,էջ 111: Բուղաղովի նշվածաշխ., էջ 18-31: Գվողզդհւի

541.1. Խֆե.106, "

Հս

(ԿԱԿՂԱՕՈԱԻՑ

թլյԸԸԻ020

նշվածաշխ., էջ 896-401։ Բուդաղովի

8ՅԵԱԻԱ,

8,

1969, Շութ.

14-20

ոճը, բ) ճանդիսավոր-բանաս» մրքնում է նահ. ճրապարակախոսական հւ գործնականոճեր: տեղծական,գ) դգիտական-մասնագիրական եւ ճասարակաբան է զրական-խոսակլյական Գրքայինոճին ճակադրում տարբերակները": Նկատենք,որ Պիուրրովսկու մեջ հա ճատրակութդասակարգման է ոճերի դաշ յուն չկա, որովնեւրեւդարձյալխախորվածգործառական միասնականսկզբունքը:Հեղինակըմի կողմիյ դասասակարզման կարգման ձիմք է ընդունումժանրայինսկղբունթը,մյուս կողմից`լեղվի գործառական բնույթը: Առանձինուսումնասիրողներ, մեջ ընկնելով,ածայրաճեղության են կատարում: Այդպեսէ վարվում, վելի մասնատված դասակարգում ճաշ բանավոր-պաշջրոնական օրինակ,Է. Գ. Ռիզելը առանձնայյնելով ղորդակցման, կենլաղայինճաղորդակլյման, գեղարվեստական, ճրապաշ եւ նույնիսկ ռարակախոսական, մամուլի, գիտական,ճռետորական ոճեր՞: դիոճաղորդումներիճեռագրական Առավել ճիշր են այն լեզվաբան-ոճագերնիրը, որոնք ավելի են կատարում: բթնդնանուր դասակարգում Նկատիունենալով գրականլեղվի գործառական ոլորտներըեւ բնույմի տարբերությունդրանյով պայմանավորված ճաղորդակյական րատ լեղվի իրայման կամ խոսքի ները՝ Պայհրենիշրջանակներում դրսեւորման Ճեւերի՝կարհլիէ առանձնացնել ճհտրեւյալ գործառական ոճերը. ոճ /(ամ խոսակլական 1. Խոսակլական տարբերակ/. Ձ. Գրական ոճեր: /գրավոր// Նշված գործառական ոճերի յուրաքանչյուրը,ըստ ճասարակաշ կան կյանքի տարբերբնագավառներում գործածվելուառանձնաճատ» ունենում է առանձինտարբերակներ կամ ենլաոճեր: ( կությունների, Այսպես,օրինակ՝խոսակլականոճի տակ նկատի է առնվումերեք ա) ժողովրդախոսակյական, տարբերտկ՝ բ) բարբառային-խոսակյական հւ գ) զրական-խոսակյական՝: Հասկանալիէ, որ այս բոլոր տարբեոճի մեջ որպեսենլաոճեր եւ րակներնէլ մտնում են խոսակլական են նույն ոլորտին:Դրանճակադրվում են գրականտարվերաբերում են, այլ գործառական բերակները,որոնթ արդեն ոչ թե հնքբառճեր ու

1թ. 20-21.

Ր

Ոսօոքօօ6ում,

քիօճթգդկիԵւՇ

8ՅԵԼԵԳ, ԱՇԽ., 1960, ՕԿշքոս Փբգոապյոըհօ20

Շուը.

ԴԼ., 1952, Շութ. 14. ոճի րակ ընդունումէ հրկուտարբերակ՝ ժողովրդախոսա

83ԵԽԿ

Ա:0.16,

Էդ. Աղայանն այս հւ ցականհւ դրական-խոսակլյական. առաջինի տակը̀նդոանուր խոսակյական նբեսնլաավերընշվածճոդվածըշ: գեղարվեարական խոսակլական

են ճասարակական տարբերակներ, քանի որ գործածվում կյանքիչրարբեր բնադավառներում: Գրական(գրավոր)ոճն ունենում է ճեհլրեւյալ գործառական տար բերակները. 1. Գեղարվեստրական. Ք. գիական (մասնագիտական կամ ենթաոճետարբերակներով ունի այդ գիտաճյուղին բնորոշ դրսեւոր» րով, որոնլիլյ յուրաքանչյուրն ման միջոլյներ). ՅՑ. պաշտոնական` գրասենյակային-գործարարական, վարչական-իհւ վարչական-դիվանագիրական րավաբանական տարբերակներով: 4. Մամուլիեւ ճրապարակախոսության: Գործառական այս տարբերակները կարելիէ ներկայալնելԴելրեւ» յալ գծապատկերով.

Լեզվի գործառական ոճերը /տարբերակները/

ՂՊ

Ւ

Գրական /գրավոր/ ոճեր

Խոսակսական ոճ

Ժողովրդա-

Բարբառային- Գեղարվեստ-

խոսակվական |)| | խոսակյպական

Գրականխոսակսական

Գրասենյակային

ական

Պաշտոնական Վարչական-

Գիտական

Մամուլի եւ հրապ.

Վարչական-

գործարարականիրավաբանականդիվանագիտական Այս գործառական ոճերի յուրաքանչյուրը,Պաղորդակլյման բնույկարողէ դրսեւորվելգրավոր թով նպատակներով պայմանավորված, եւ բանավոլ, Ճեւտվ: Սակայնանկախդրսեւորման ձեւերից,այդ տարբերակները լրապ» տվյալոլորտի ճամարբնորոշ լեզվական միվում հն ճաղորդակյման հն եւ որի ճելհւանքովէլ այդ ոճերը ֆույյներով, որոնք կայունանում ու

հն իրարիլյ: տարբերակվում (գրավորկամ բանավորարտաճայրված) (զեկույում, դասախոՕրինակգ̀իրականոճի բանավորտարբելոսկը սույուն, հաղորդում),ինչ խոսք, առանձնանում է ժողովրդախոսակհն բանավոր ձեւով: ցականոճիլ, չնայածոր հրկուսնէլ դրասհւորվում Լհզվի դործառական տարբերոճերի ամալ բնորոշ է ճաղոր»շ ճշմար» դակյմանգրավորկամ բանավորՃեւր: Այսպես,անառարկելի արվատություն է, որ խոսակյական ոճը իր բոլոր դրսհտրումներով ճարրվումէ ճիմնականումբանավորձեւով, ճաղորդակյմանգործըն թային անմիջականորեն մասնակյոզանձերիմիջույով (խոսողուլթյան է): Իսկ խոսակցական գործընթայի"իմնականձեւը հրկխոսությունն գրական-խոսակցականը, կարողէ դրսեւորվել ոճի մյուս վոորբհրակը՝ հւ բանավոր հւ գրավորՃեւտվ: եվ ընդճակառակը, գիտական,դեղարվեստական, պաշտոնական ոճերինբնորոշ է ճաղորդակլլման գրավոր եւր: ունեն լեզվի դործառաԱյժմ րհսնենք՝ինչ յուրաճատկություններ յուլաքանչյուրինբնոկան ոճերը: Ընդոանուրգծհրովներկայայնենք դոլրծոններն լեզվական յուրաճատկությունները: րոշ ալսրալեղզվական ու

ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ՈՃ

ոճն է, մեկր խոսակլական Լեզվի գործառական տարբերակներիլ, է ինչպես ոչ պաշրոնական, գործածվում այնպեսէլ պաշջրոնականճաղորդակլման մամանակ: Որպեսինքնուրույն ինքնատիպլեզվականճամակարդչ ճնչյուեւ այլ առանձնանողրկություններով նային,բառապաշարային այն որոէ մյոա ոճերիյյհւ յուրաճապուկ շակիորենտարբերվում տեղ գրավում ( գործառական ոճերի ճամակարգում: Թեպետիր լեզվականճատկանիշէ գրականլեզվին, բայյ միշտ էլ ժոներով այս ոճը ճակադրվում լեղուն է մնում դրականլեզվի սնույման աղբղովրդիխոսակյական մշրաբաբախզարկերակը: յուրն Միշտ էլ կենդանիխոսքնէ հղել լեզվի ճիմնական վիճակը: Մասնագիտական գրականության մեջ այս գործառական ոճը կոչոմ հն տարբերտերմիններով,եւ տերմինավորման ճարում եա միասնությունչկա: Ռուսականլեզվաբանական գրականության մեջ ոճ /յԸուսօ-ք03200օթոամ դործածվում է բանավոր-խոսակյական

ոճ /0ՇԵԼՅՕԺԽՕ-ՇԵԼՈՒ0008

ՇՈւս.1Ե//, առօրրո-խոսակլակոան քօԿՆ//: Տերմիններիեույն անմիօրինակովժյունը նկարվումէ ճայ մասնաչ ոճ գիտականգրականությոն մեջ։ Խոսակյական լեղու, խոսակլյական ոճ, առօրյա կենդործածվոմեն առօրյա-խոսակլյական իմաստներով որը

ու

ու

ոճ, խոսակլյական լեզու, աօօրյա կենկաղայինոճ, րրամախոսական ցաղայինխոսթ, առօրյա խոսք հւ այլն: է ոչ միայնլեզվաարտացոլում Տերմիններիբաղզմաղանուլցյունն աայլեւ ուսումնասիրության կան տերմիններիանմշակվածուվթցյունը, նաեւ, որ տվյալ իրո ռարկայիպարբերըմբռնումները:Ավելաւյյնենք ղության ուրակ ըմբռնմանճամարանչափկարեւորէ տվյալ Պասկամիասնական ցությունը լհզվականիրողովցյունըճշգրիտարդաճայրող ճակառակպարագայում կարեղծվիմրքի շփու, որ տերմինավորում, կարողէ թյուրիմայովյուննհրիտեհղիքտալ: ճիշտ է նկասված,որ են իբրեւ խո«միեւնույն լեզվականեհրեւույլմները մելվմ գործածվում սակյականլեզվին ոսրուկ հրեւույժներ, մեր ժողովրդախոսակցաեն խոսակլական կան, ոմանքնախընտրում լեզու, ոմանք՝ժողովրդտառանց դրանյ միջեւ սկզբունքային խոսակյականլեզու տհրմինները տարբերություն դնելու»": են դնում «խոսակյական Ոմանթսրարբեր իմաստրներ լեզու» եւ ոճ» Դասկայուլթյունների միջեւ: Այսպես,օրինակ,Սի«խոսակյական րուրինիանգրում է, որ ՀԽոսակյականլեղուն միշտրչէ, որ զրական ոճի իլայումն է»: Գրհլմենույն մուրելյումնէ լեզվի խոսակլյական ցույաբերում Թ. Ղարադյուլյանը. «Հայերին պրականխոսակյական ոճը: Այղ երկու լեղուն ավելի լայն ըմբռնում է, քան խուսակյական չեն նույնանում,|լժեեւշատ կետերումխաչաձեւվում

ըմբռնումնհրը հն»՞: ոճ»

հրհտւմէ, մեկնաբանովթցյունից Հեղինակի

որ

նա

«խոսակյական

է միայն մողովրդախոսակյական ճասկանում տտրբելուկը ասելով

(այս դեպքում,խիճարկհ, այն չի նույնանումգրական-խոսակյական ճհր): տարբերակի Դժվարչէ նկարել, որ տվրոլդեպքումգործ ունինք «խոսակյյական ոճ» փերմինայինկապակյությանլոյն ու նեղ ըմբռնումների ճեր: Մեր կարծիթով,«խոսակյականոճ» եւ «խոսակյականլհղու» չկա: րերմիններըրարբերակելուանճրոաժեշրություն ասենք, որ ՀետագալթյուրիմայումյուններիլխուսափելուԴամար ըմբռնումենթ մենք խոսակլականոճ տերմինայինկապակլյությունն լայն իմաստով,որն ավելիէ ճամապատասխանում գրականլեզվի այաօրվա գոյավիճակին:

Քաղվածքն ճայհրենխոսակյական լեզըար Թ. Ղարագյուլյանի, Ակնարկներ վի (րես «Ժամանակակիլ ճայելինխոսակլական լեզուն» ժողովածուում), երեան, ԳԱ Պրուր.,1981: 0.3.

Ըսթօուաւճ,

1974, Շութ. շ Տես Թ.

26.

Ըօ6թ.

թգ32060քոգ8

թճԿԵ

Ա

ՇԸ

0Շ066Խ70Շում,81.,

Ղարադյուլյանի նշվածճոդվածը:

Այդ երկու ըմբռնումներն էլ րար էության նույն իմասրնեն արփրաճայրում: Խոսակցական լեղու ռասկալյովցյունն ըմբռնվումէ ոչ լե որպես գրականլեզվի ընդոաինքնուրույնլեղու, այլ լեզվականտարբերակ ոճ լայն առումով: նուր ճամակարգում խոսակլական են միայն ոճ ասելով այսօր էլ ոմանքճասկանում Խոսակլական առօրյա առտնին պաշտոնական ճաղորդակյմանը ծառայող խոսքը՝ ոչ ոճ ճասկանույնալյնելովխոսակյականոճ հւ ժողովրդախոսակլյական ցությունները":Սակայնպերք է նկատիունենալ, որ |լժեհւմեր լեզվի ոճ տերմինի ղարգալյման ներկաշրջանում փոխվելէ խոսակյական իմաստը բայ այսօր էլ այդ երկու ճասկալյությունները մասնադգխրաեն առանլ տարբերակման: մեջ գործածվում կանգրականության Գրականլեզվի ղարգաղման արդի շրջանում ընդարձակվելեն նահւ խոսակյական լեղվի շրջանակները,առաջէ եկել գրական-խոսակյականտարբելակ,որըչ բնականաբար, չի կարող տեղավորվել ժողովրդախոսակցական կոչվող ոճի շրջանակներում:Գիտության տեխնիկայիղարգալումը, գրագիրությանտարածումըռադիոյի,ճեռուստատրեսովմյան միջույով գրականլեզվի շրջանակներիընդարձաշ կումը գրականլեզուն դարձնումհն ամբողջժողովրդիսեփականությունը, ուսրի մեծանում հւ ընդարձակվումհն նահ. գրականլեզվի շրջանակները:ժողովրդախոսակյական լեզվի կողթինզարգանումու է գրականլեղվի խոսակյականտարբերակը եւ, ինչպես տարածվում ու է խոսակյական նկատումէ պրոֆ. Էդ. Աղայանը,ստեղծվում գրա կան լեզուներինոր ճարաբերակլություն: «Արեղծվումէ այնպիսիվիշ ճակ, երբ նույն ժողովուրդը,նույն ճանրություննունհնում է ըստ էության խոսակյականլեզվի երկու տարբերակ` ժողովրդախոսակցաեւ գրական-խոսակկական կան կամ առրնին-խոսակլական (ընդդծումը` բնագրում): Ելնելով տյս միանգամայն ճիշտ դրույթի մենք խոսակցական ոճ տերմինային տակճասկանումենք բանավորՃեւտվ կապակցության իսկ խոսակլյական դործառվող լեղուն՝իր բոլոր տարբերակներով: ոճի մեջ մեր լեզվի զարդալյման արդի շրջանումկարելիէ առանձնալյնել ու

Հմր. «Խոսակլյական լեզունկարհլիէ բնորոշելորպեսանմիջական, ոչ անձայրական պաշտոնական ճաղորդակլյման դրսհւորվող խոսք» պայմաններում (րես Սիրուրինինայի նշվածաշխ., էջ 38): Տիս «Հայու լեզվի զարգալումը սովերական շրջանում»,եր., 1978, էջ Ձ29, Յ99, ժամ. ճայույլեղու, 8. 8, եր. 1974, էջ 416, 417։ Հ Տիս Աղայանի էջ 69: նշվածճոդվածը,

8. բարբառային-խոսակ1. ժողովրդախուակլյական, հրհք տարբերակ՝ ցականհւ Ց. զրական-խոսակլյական: մի կողմիլ՝ Անշուշր, ժողովրդախոսակլյական լեզվի սաճմանները մյու կողմի` գրական-խոսակյական քարբառային-խոսակյական, է որոշել, քանի որ միջեւ, միշտ չէ, որ Պնարավոր տարբերակների դրանքբավականերհրուն հն: Բայլ, այդուսանդհրձ,այդ տարբերակգոյովցյուն ունհն ներն այսօր որոշակի առանձնաճատկություններով (հնլառճեր): Դրանք,իրարկե, խոսակյական ո ճի տարբերակներ իբրեւ առանձինգործառական ոճեր չեն, այլ սոսկ ոճականտարբերակներ: իրողությունէ: Դրանցգոյություննայսօր անժխտելի

ԺՈՂՈՎՐԴԱԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ՈՃ

է կանոիր լեզվականորակովխոսակլականոճը ճակադրվում նարկվածգրականլեզվին: Մեր լեզվի զարդայմանարդի շրջանում ճեընդարձակման լեզվի գրականմշակման նրա գործառույթների են չրեւանքովիրարիլ որոշակիորենտարբերվում գրական ժողովըլեզուները: Գրականլեղու ասելով ճասկանումենք դախոսակյական տվյալ ժողովրդիգրականմշակման ենլքարկված, կանոնարկված նորմավորված լեզուն: ու Գրականլեզվի Պատկանիշներն տարբհրությունները բալաճայտվումհն լեզվի մյուս գոյաձեւերիհւ ամենի առաջժողովրդախոսակլյականոճի ճակադրությամբո: Մեր լեզվի զարգայմաններկա փուլում ժողովրդախոսակլյական ոճ ասելով Պասկանում ենք բարբառներիվեր կանգնածոչ գրական գոյսձեւը, որ ծառայումէ առօրյա ճաղորդակլյմանը: ժողովրդախոսակէ մի կողմիցբ̀արբառային-խոսակլյական, ցականլեղուն ճարաբերվում մյուս կողմիցզրական-խոսակցական ոճի ճեր, եւ դժվարէ նույնիսկ խիստ որոշակիսանմանագծումներ անյկայնել դրանյ միջեւ: Ըստ էուվցյան,ժողովրդախոսակյական ոճր ժողովրդական լայն զանգվածներին ճասկանալի ընդճանուրլեղուն է` բավականընդարձակգործառաԵվ քանի որ այս ոճի մեջ մրնում են գրականլեղկան ոլորչրներով: վից շեղվող երեւույքները,այն բոլոր լեիզվական իրողությունները, րոնք դուրս են դրականնորմավորված լեզվիլ, ուսրի այն աչքի է ու

ու

ու

ո-

է, քանգեղարվհստրաԱնշուշյր,գրականլեղունավելիլայն ճասկալյովցյուն կան գրականության լեզուն, որովնհտեւ գրականլեղու ասելովճասկանում ենք ոչ միայնգեղարվեսրական լեղուն, այլեւ գրականլեղվի մյուս գրականության եւ այլն: դրարքերակները` գիտական, հրապարակախոսական, պաշտոնական

ընկնումտարբերակային Ճեհւերիքաղզմազանությամբ, տեղայինբնույք կրող բարբառային տալդերիգործածուվլյամբ: ոճր բնուլագրողկարհւորճատկանիշնհժողովրդախոսակյական են դարհրովմեզ բից մեկն էլ այն է, որ նլասմեջ արտայոլվում վանդվածժողովրդիլեզվամտածողության կենսունակտարրերը,կենդանիխոսքիողջ Պալրարությունը: իր լեզվականորակովժողովրդախոսակլյական ոճը տվյալլեզվի է, ոչ գրականգոյաձեւնէ: Սակայնայդ գոլաճեւը,ինչպես նկատված մեջ «միասեռ միտպոալղ: չէ»: իր ամբողջության ճամակարզ պայժողովրդախոսակյական ոճի լեզվականտարբերովյունները հն դեռեւսպաճպանվող ավդելյովցյամբ, որ մանավորված բարբասնհրի ավելի կամպակասչափովիր կնիքն է դնում խոսակցական ոճի լիզոճը վրա: ժողովրդախոսակյական վականառանձնահոսրկովժյունների է առօրյա ոչ է, որ դոլրծածվում ոճի այն տարբերակն ղործառական ժամանակ:ԱյդպիսիՊաղորդակցումն իպաշկոնական ճաղորդակյման մո.շէ խոսողովցյանգործընլայինանմիջականոլսս րականացվում է ոչ նակյող խոսակիլյների միջույով:Քանի որ այս ոճը գործածվում ժամանակ, պաշտոնական ճաղորդակյման առօրյա կյանքում,կենլյաեւ այլն, ոհլրեւաբար ունհնում է իր լեղվական ղում, ընրրանիքում յուեն լինում այդ ոճի կիորոնք պայմանավորված րաճապտկությունները, րառական ոլոլրպրներով: իրենյ ամենօրյագործունեուցյան ընլմայթումմարդիկզրնվում են անմիջական կապերի փոխճալրաբերությունների մեջ` դործածելով ժողովրիդախոսակյական ոճը: Գործառական այս տարբերակի մեջ լերեւս ավելիլյոյյուն է դրսեւորվումլեզվի ճաղորդակյական դերը: է ինչպեսլեղվականչ ժողովրդախոսակլական ոճը բնուլվազրվում այնպեսէլ ատլորալեղվական գործոններով,որոնյով հւ պայմանավորեն այդ ոճի ճատկանիշները: Մասնագիկոական ված զգրականովժյան մեջ նշվում են ճհտեւյալալպրալեզվական դործոնները.1. խոսքիինթնաբեր (սպոնտան)բնույցը, այսինքն՝խոսողովւցյան գործընթացին նախապատրաստված չլինելը, խոսողության ճանպատրլաճտիյ ընլոլյՔըչ Ձ. խոսողովցյան գդործընլայիտնկաշկանդությունը, ոչ պաշտո է տրհղծումճաղորդակյման նականբնույիը, որը որոշ տղատովմյուն ընթացքում,8. խոսակիլյնհրի անմիջական մասնակլյությունը ճաղորա-

ու

ու

ա

Յ0։

Պայհրին լին», «մամանակակիկց խոսակլյական

Երհւան,1981, էջ

զործընլալյին,4. խոսբիհրկխոսական բնույթը, 5. խոսքի դակպման բանավորձեւը՞: դրսեւորման Նկատենք, որ խոսակյականոճի աղորդման դգործընլային միջույներհն նահւ դիմախաղը, շարժուժեհնպատրողալորալեզվական որոնք ճաճախղառնում են խոսողությանդործընլակյիկարետր րը։ բաղադրիչներ: մեջ Բայի նշված գործոնների,խոսակցական ոճի Ճեւավորման ունհն նսհւ հւ խոսողըչ նույդեր իլոաողրական պայմանները կարեւոր գործընլային մասնակյողների թանակը,ելոոնց նիսկ ճաղորդակցման կրլովժյունը, ընդանուր մակարդակը,Յոփոխճարաբերուվթցյունները, հւ այլն: Արրալեղվական խառնվածքը այս դոլրծոններով ղեբանական հն ժողովրդախոսակյական ոճի լեզվականճարէլ պայմանավորված դործածության յուրաարկուժկանիշներն լեզվականժիջույնեհրի յունները: Խոսակյականոճի անկաշկանդլինելը, ազատությունն ոչ են Պաղորդակյման բնույմը պայմանավորված գործընպաշտոնական թային մասնակյողներիոչ պաշրոնականփոխճարաբերութցյուններով է տրվյալ ինչպես ասվեյ, իրականացվում գորշ իսկ ճաղորդակյումը, ծընլային մասնակյողհրկու (լամ ավելի) անձերիմիջույով: Խոսակձեւը խոսքիբանավորալորադայցականոճի դրսեւորմանճիմնական պուվյուննէ, չնայածոր գրավորձեւով էլ կարողէ դրսհւորվել:իսկ է գրավորխոսթիյ, ի թիվս այլ խոսքիբանավորձեւր տարբերվում ու-

ու

նահ. առանձնանուրկուլցյուննե դնչհրանգային դատկանիշնհրի,

է, հրբեք որոշիչ դեր չի Գրավորխոսքումճնչերանգը,Պասկանալի խաղում,բայյ բանավորխոսքումնրա դերը չավոսզանյմեծ է, քանի դրսհտլման միջոյ լինել: որ կարող է սրարբեր նշանակությունների իր Պաշ Հնչերանգիմիջույով գրսետրվումէ խոսողի վերաբերմունքը է ղորդածինկատմամբ:Հեչհրանդը պայմանավորում լեզվականկադրսհւորնշանակություննհրի ռույյների,ինչպես նահւ թերականական ման ձեւերի բազմազանությունը: Այսպես, օրինակ, ղժվար է նրան ռասկանալ:նրան ասկանա՞լ կլինի: Փորձիր նրան ճասկանոալ: Նրան չես ճասկանա:Դի արի՝ նրան ճասկայիը եւ այլն: Ամեն դեպքումտարբերճնչերանգովարտասանելիս մրքի տարբերնրբերանգներկարողհնք ալորաճայըել: է նահւ Խոսակյական ոճի ճուզականհրանդավորումն արեղծվում է մարդու տարբերոգեվիճնչերանգիմիջույլով,որն արտաճայրում ու

Լ,

Բ.1.

ԺՇԿՇՃ0Տ, ՌՐՑ.

օտ,Ի.Լ

հասու աոշօքճի

Աւքոց,

2032000թԽՈՑթեե,

ճակներն ճույզերընրխրություն,ուրախություն,ճեգնանթ,վախ, ղայրույ հւ այլն) Խոսքի Պանպատրաստիլ գործընթոայյին ընլոլյքը, Դաղորդակյման չնախապատրըրաստվելը, որ Տատուկէ ճատկապես բանավորխոսքին, ռիմնականում բնորոշ է խոսակյականոճին: Խոսողը,բնականէ, չի նախոապոասրըւտաւրվում խոսելուգործընլացին,որոմը Պոգատարովցյուն չի լյույաբհրում բառերիընտրրովմյան, գործածության նախադասություններիկառույմաննկատմամբ: ոճը դրականլհղվին, գործառական մյու ժողովրդախուոաւկյուկան է նաեւ իր լեզվականճատկանիշնելով: տարբերակներին ճակադրվում հր լեզվականյուրաճատկովցյուններով այս ոճը, ինչպես արդեն է գրականլեղվիյ, քանի որ չի ասվել է, որոշակիորեն տարբերվում վրա, մինչճհնվոմ լեզվականմիջույներիգիտակյական ընտրրովցյան դեռ գրականխոսքը (մանավանդ ճենվումէ լեզվագեղարվեստական») վրա: կանմիջույնհրիզիրակյականընտրրովժյան է ոչ ժողովրդախոսակյական ոճը գրականոճերիցտարբերվում միայնխոսակյականոճին բնորոջ բառապաշարով, այլեւ թհրականաառանձնական իրողություններով,նախադասություննելի կառուցման նաճազկություններով,մեծ մասամբթերի զեղչված անդամներով խադասուլյունների գործածությամբ, անշաղկապ նախադասությունների առատուվյամբ: ոճը բնուլագրվում է լեզվականմի ժողովրդախոսակյական չունենալով կանգ առնել շարք Պասրկանիշներով: Հնարավորովցյուն վրա`նշենք նրա լեզվականտարբերակիչ բազմազան իրողությունների են ինչպեսճնչյունային, Դրանքվերաբերում մի քանի Պապտկանիշներ: այնպեսէլ բառապաշարային իրողություններին: Խոսակյականոճին բնորոշ հրեւույմ է ճնչյուններիսղումը, անփոփոխությունները, ոնչյուններիճավիլումը:Բասովոր ճնչյունական ռերի մեջ ճաճախկարող են սղվել ոչ միտյն Ճայնավորներըչ այլի' սղումը մեծ մասամբարդյունքէ կիլ երկճնչյունները:Ջայնավորների վանկերումնույնանմանՃայնավորների կրկնության:0րինակ՝ կանոնավոր-կաննավոր, արդյունա» ցիչ-ուսվիչ, աշակիլոր«ոշկերորներ, ձյունՀձուն, կապուրր-կապոսրչ բերովմյուն«արդնաբերուլթյուն, սառույլռառույ: Որոշ բառերումնկատվումէ ը-ի ճավելոմԲուրը անյ կես, Պաշրըվել:Բառամիջի ձայնավորըճաճախտրտասանվում պապտրժել, է ը. ռհկտոր-ռեկարր, կոմպողիտոր-կոմպողիտրը, դիրեկրոր-դիրեկտր: Փոփոխուվժյուննեկ կարող են կրել նահ. բաղաձայնները: ճաշվապադտաշվապաչ ճերլմապաճշ Դերբապաչ նախագար-նախագո: բայերիպատրճառականը ճաճախա-ով են կաղմում, խոնարճման ու

ու

ու

ոու»

ո

ի

մրինա Նե»

խոսելյնել-խոսայպես` զզվելյնել-զզվայնել, սովորելյնել-սովորալյնիլ, նհլ հւ այլն: Նման ձեւհրիյ պհլրթէ խուսափել. դրանքկարողհն ընկալվել արրահայրություն: որպեսչիմայովժյան,կիսագրագիրության ոճի դեմքը որոշող լեզվականկարետը ժողովրդախոսակյական մեկը ժողովրդախոսակյական բառապաշարի, ժողովը» ճատկանիշներիյ է: Աբանի զործածուլցյունն բնորոշ բոռ դի լեզվամրածողությանը է, որ Պհլրեւյալ բառերը առավելապես զործածվում նառարկելիփաստր ոճում խութին ճաղորդելով հն ժողովըդախոսակյական ժողովրդական Այդ կարգի բառերի ոճական երանգներնավելի ռալրազառբովցյուն ինչպես`ախկայրուն են դառնումգրականբառերիճակադրությամբ, Ճեն«նայն, գլուխ սանել-Վանձրալնել, լԺուշայր, լօվելպեր-եղբայր, կոնճովժ-ողկույզ,պռոշ-շրվմունք, խլյանվել,գլխիընկնել-Ճասկանալ, դգել-գայլ,Պեր-այրչ ծել-խմել, լոն-անձրեւ, նամ-խոնավ,քուր-բույր, աշունք-աշուն,քհֆ-խնջույքհւ այլն: Էլ չենք խոգարունք-գարուն, սում բայական այն բաղզմախիվ կամ անվանական Պալադրությունների հն ժողովրդախոսակյական մասին, որոնք առապտորհն գործածվում ճում. միլրն ընկնել, միրը բերել, ականջդնել, միտքանել, խելքամաղ անել, լ|ժագ պսակ, աղոթք անել, թողնել ճեռանալ,ուրելխմել, պար գալ, Ճեն տալ, մրիկ տալ, նհրաընկնել, ճավաքել բերել եւ այլն: ոճի մեջ շաղ են գործածվում ժողովրդախոսակլական այլ լեզուներիյ փոխառնված բառհր Սաճախ աղավաղված եւով), ինչպես «փոխառյալ բառեր, ինչպես` մուրազ, ղարիբ, դու նահւբարբառային ման, դուշման, զարար, լազա, բաղ, դուզ, ճայվան,ղաչաղ, ղալմաղալ, բայավմի, լ|մամամ, |լմազի, յարա, սաճալմ,ռանգ հւ այլն: Այս ոճի բառապաշարում կարողհն գործածվելնաեւ բարբառաշ յին բառեր, օրարաբանովցյուններ, ինչպեսնահ. ժարգոնայինարտա» Ճայտուցյուններ, ինչպես վդիյ ընկնել, կայֆի չակ, զաչուր, ավրոբուզ, նարյադ,բլանկ եւ այլն, որոնք ռաճախխոսողի պերեռասխոդ, մակարդակով լիզվականանճաշակությամբ պայմանավորված` խոսքի ճասամեջ որակեն կաղզմուբ ոճը վերածելով ժողովրդախոսակլական Աճա րակաբանովժյան: մի օրինակ. Պրիվես, Վալոդֆան, էղ ուրդույ հս զալրմ: Արա,տեսարէղ Սմոն ընձի ոնյ թաշեյ: Արա, էկավԹե ժոռ ջան, տեղս պարազիտ ա, նեղ վռազպտիռայոն էլամ, մի Պառր տուր, էրկու պակրիշկա րից կբերեմ կրամ: Զապասստվի, տարավ,արա, ոլա պրի բերի, բա ա: Հա, Վալոդջան, իրդունը տունն ես, մի Դար կռիլո ղա մա՞րդ եմ ճարել,բերեմփոխի, զադնիֆառս էլ ֆարդվելա, էն էլ կփոխես: ու

ո-

ու

-

օ-

ոճի մհջ առատորեն Ասենք նահ, որ ժողովրդախոսակլյական մուրք հն գործումայնպիսիբառհր բառաձեւեր,որոնք խորք են լեզվին, բայյ ըար էությանբարբառային զրական-խոսակյական չին, գրական:0րինակ՝ուայլ իլննյ ճիմքովգրականեն, իսկ ձեւով ոչ նենք խոպանդրականբառը, բայլ խոպանչի-նարդեն դրականչէ: Կամ` դզող-իչող: ժողովրդախոսակյական լեզվումունինք նահ. այսպիսիՃեւեր. Դու ոնլյ ըլի, սորիէլմոս խոսաս: Ցա, ո՞նլ կարամխոսամ,հրբ էդ մարդըօրը յերեկով վրես կլավուղայաանըմ: Դի լա վ ջո ղ։ ես էլրմ եմ, դու գիդաս,ընձնիլ չնեղանաս: բարբառները, ինչ խոսք, Մեր լեզվի զարգայմանալդի շրջանում տեղի հն տվել հւ այլեւս որոշակիազդելյուլյյունըչունեն ժողովրդաոճի ձեսավորման վրա: Այդ լիղուն, բնականաբար, ընդխոսակյական հւ փոխվելեն բարբառիհւ ճանուրիճամարդարձել է ճասկանալի, լեզվի ճալաբերությունները: Ձնայածայն ժողովրդականչխոսակյական է Պարատանալ բանին, որ ժողովրդախոսակյական լեզուն շարունակում բարբառային իրողություններով, ինչպես նահ. ժողովրդիլեզվամտածոժոայդունանդերձ ղովժյանըբնորոշ |լժեկուղհւ ոչ գրականտարրհրով, է դառնումմ̀ոոճը գնալով ավելիմիասնական ղովրդախոսակյյական տենալովդրական-խոստկյական տարբերակին: ինչպես արդենասել ենթ, զլականլեղվի դորԴրապատճառը, ծառականոլոլորներիընդարձակումնէ, որը, անշուշր, իր որոշակի ոճի ձեւավորման աղդելյություննէ ունենում ժողովրդախոսակյական ու

ԱԱ

ժողովրդախոսակյական ոճի սահմաններըորոշելը, այդ լեղուն ինչ խոսթ, այսօրվավիճակովհշ դործ չէ: Համեճամակարդգելը, եւ լուրջ է նայնդ դեպս, այն պաճանջում ճերհւողական աշխատանք Թ. Այս առումովճիշյր ուսումնասիրություն: հնք ճամարում Ղարադյուլյանի նկապումը.«Ելհ այհրեն գրականլեղուն հւ բարբառներն ունեն իրենց որոշակի կառույվածքը, իրենյ ատուկ կանոններիճալեմակարգըկամ նորմաները,ապա Պայերենժողովրդախոսակյական է այնպիսիդրարատեսակություննեհրով, ղուն ներկայանում տարբերտկաչ է դառնումնրա`որոոր անճնարին յին այնպիսիբազմազանությամբ, մեջ ընդգրկումը,նրան Պարուկ եորմհրիհւ կաշակի շրջանակների հւ հն մաքուրբարբառային նոննհրի մշակումը:Այտեղ դրահտրվում հւ նոր առաջայածճասարակաբանություններ, եւ ժարհլհւույներ, եւ հւ գոն, օրարաբանուվյուններ, կիսաբարբառ»՝:

Տիս Թ.

նշվածճողվածը, Ղարագյուլյան, էջ 80:

ԲԱՐԲԱՌԱՅԻՆ-ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ՏԱՐԲԵՐԱԿ

ինչպես արդեննշել ենք, պրոֆ. Էդ. Աղայանը,խոսելովլհզվի լիզվի հրկու ձեւերի մասին, խոսակյական գոյությանտարբերակային հւ գրական-խոէ առանձնալյնում` ժողովրդախոսակլյական տարբերակ միջ անտեսվածէ բարբառային-խոսակկական:Նրա դասակարգման տարբելուսկը: սակլակոան Սակայնմել Դամողմամբ` այու լեզվի արդիշրջանումայս տարբնույ կրող Պաղորդակյման միջու, դեռեւս բելոսկը,ոլովհստեղական չի կարելի:Ճիշտ է, ժողովրդախոգոյույուն ունի, եւ այն անատեսհլ այն սաճմանափակ գործածություն սակյականոճի ճամեմաղովցյամբ ունի, բայլ նրա դոյովմյունըչպետքէ ժխտել: Նախ՝ժողովրդախոսակցականլեղուն միասեռ ամակարգչէ հւ ոանդեսչի դալիս որպես միասնական լեղվականգոյաձեւ:ձիշտրէ նկաղված,որ «ժողովրդախոսակյականլեզուն ըստ էության ներկայումսգոյովցյունունի մի որոնց Պիմքումընկած է որեւէ բալշարք պարոռրեսակություններով, խումբ»: Եվ ապա՝ժողովրդուխուակյական լեբառ կամբարբառների ղու կոչվածըմի շարք առանձնաճաղակովցյուններով խիստտարբերէ ճեն Հայաստանիտարբերշրջաններում: Այսպես, օրինակ, Գյումրիում, Վանաձորում,Գորիսում,Նոյեմբերյանում,Դիլիջանում,հջիւանում, Տավուշում,Տաշիրումհւ նրանցշրջակազյուղելումգործածվող լեղվի մեջ իշխողըբարբառային տարընէ: Նշված վայխոսակյական են րհղականբարբառներով: լեզուներըճագելյյված րերի խոսակյական Լեզվականտյդ որակը,ինչ խոսք, մի շարք առանձնանսորկություննեոճ» ընդանուր ճասկաշէ «ժողովրդախոսակյական րով տարբերվում չի կարելի ցությունիլյ: Հետեւաբար,եղական այդ խոսվածքները նույնայնել ժողովրդախոսուկյական սճի ճել: Մե, մխրքը ճամողիչ դարձնելուճամարավելոլդ չենք ռամարում բերել տարբերշրջանների հւ նրանցշրջակտ գյուղերիբարբառային-խոսակյական լեզվի մի քատալու նի բնորոշ նմուշնիլ՝ լույ ճամարայդ վայրերումայսօր գործածվողխոսակյական լեղվի որակըկամ դրա ընդոտնուրպարկերը. Էրկու ճրրեվանէն րլել: Տրրանյիցյմինը ճալան պիրել: Կիհսուրը թյրնայյել իլ էն ճրրէվանինլխափշուր տրել, խս մրենք ըշխաղանքիէնք քյընըմ, արաին մըտիկ կանէս, իփիլին կրսրվըրկնէս (Տավուշ, Արծվաբերդ»: տ

տ

Նույն տեղը: Խոսվածքնեհրի նմուշներըթաղհլհնք Բ. Մեժունյի«Շամշադին-Դիլիջանի խոսվածքը» գրքից(Երեւան,19898.), ինչպես նահ երեւանիԽ. Աբովյանի անվանմանկավարժական ինստիտոսրի բանասիրական ֆակուլրեւտրի ոաանողնհրիբարբառային պրակրիկայի նյութերի: Առանձիննմուշնել:էլ բերհլ ենք շ

Տ7-

Մի մաշ ինթն իրա կընկըաղաթ բրոծ, իրանըըհխոն էլ իշի վս նըստրցըըւծքաղաք ին թյնըմ: Ծին-ծմեսա լըմ: Քյլընըմէն, ա: տէնըմ ճամփիկօղկինմի քօռ մառ ըրի վիր ընդած վըրնգրսմ (Տավուշ, Նոլաշեն): Մրեր կյեղըմըմի ճարուսրմառթ կար՝ԱնըմըԱրսէնէր: Էնքան էր, վրէր վեյ ճաղայ ուներ: Էրկուսնէլ ուզեյ շինի, ուժը ձարուստ րառնա,ճինցթրվի փունդրվէր կրլավ, եր ճաղայնինէլ շինէլ վէչ ու

(Տավուշ,Պառավաքար):

են Չնայածմասնակիպարբերություններին, որ պայմանավորված տվյալ գյուղի կամ շրջանի տեղայինբնույմ կրող առանձնաոռրկություններով,բարբառային-խոսակյական լեղուն նույն որակն ունի ՏաՄովսես, ՋԶինչին,Թովուղ, վուշի մյուս գյուղերի(Զինա, Ջորավման, վերին Կարմիրաղբյուր): Մի նմուշ էլ թհրհնք Տաշիրի (Կալինինոյի) շրջանի Նորաշենեւ Մեծավանգյուղհրիխոսվածքիլ. էր ընգի: ԳեղացիՀամբոյիրուն խալմախալ քաՀամբոնդուզեր ուր վոսսներդգու վոորեգանԳիթորինտրանհր ղաք, որ գործիմը լրա, որ մարտդառնա,աշխադի:Կնիդնճամաճայն

Ձրմուղի,իմ թյոռխաէրեխունէն անտէրաշխարքնմի թալի, չրժուզի,- գիլհր կնիդն: իջեւանիշրջան, Աչաջուր Ռաշիդ խաքավէրըդիլանչուշօրեր ա ճազնըմ ըօնէ տուռ ման կյալի: Մի բոշէր մի կյհղի ղրաղովըբյնալիստրէղրտէնըմա՝ մի ճրաթ ա էրէվըժ: Տրոնիցըծէն ա տալի,վրէր խընթբրըմէմ՝ էս բըշէր ինձ տէղ տաք: Տան էրը զրոա ա կյալիչասըմ. Արի, դրլանչիտխպեր,տունըթունն ա: իջեւանիշրջան, Սարիգյուղի խոսվածքը. Մի կյեհղացի որէրվանկյեղը թյնալիս վախտըմի ծօրիյախով անյ կենալիսա լըմ, եր ծօրըմնէլ մի ախպուրա լրմ։ Աարմա. մի ճուր խրմէմ,կարօղա՝ ընդեղ ճուր չրլի»: Դրվէրըմ «դղրվէրէմ յէդ ա կյալի, տէնըմա էշը կօրէլ ա, կա վօչ: մարմա. ճուրխըմըմ, « էս ի՛նչ լյավ էր՝ վէր էկա իշիյ վրրիկը,Թե չէ յէս էլ ռերը դի կօրչիլ»: Արտաշատի շրջանի ՎերինԱրտաշատ զյուղի խոսվածքը. Ծմեռր էաս հենքերպամբկիյախըպերհսնենթեր: Վրայիկոզան խանհսհենքեր,կողանէլ փռես հենքերփեչի կողը չոռնասեր,վառես -

ու

-

ա

ապրող մեր ուսանողների` մեզտրամադրած տարբեր շրջաններում նյութերից, ենք մհրխորինշնորոակալությունը: որի ճամարճայրրնում

հնքհր: էս պամբակը, որ շլկած պերեսհնթհր, տանլ փշերըսաղ էր մեշկյքերաոսրեսեր,ծակեսեր, բայյ ինչ անենթեր,ուրիշ ծեւտվչհճեր նալի ապրել,շատ ցով: էր: Աշրարակիշրջան, Ոսկեվազ գյուղիխոսվածքը. Մե խատունհւորփալվմ ի ըլել: Մէ անթամէլր մտրթըՀնդկասյրանենմէ քզի ծառ ի պերելսնզել իլոաան տեմը: Տիս, ճանգարյչկողնանչ«ասել ի ծառային,-էդ ծառն իրա թյաշով մեկ ոռի յի: Էր ծառան էլ, ճարը կրրռվիլ, օր ու թրշհր պաճակյի կայնել: Բայ պրրհրըոր ինես էն, էլ լրոար չի նհլ քնի: Էլ, առեւրըրականն էլ Պենյյյ ասել, որ ծառան աշկի լոսի պեսըշկա էր ծառին: իջեւանիշրջան, Խաշլառակ Մի քյասիբմառլի մի պոս յս լըմ: Մրրածըմա, թէ ինչ փեշակի րա, տանըմտ Ուխայիկուշրը: Էտ վրէր տարինլրրանըմա, "էրը կյալիսա` տրղինտանի,պէնըմա՝ ոլա սրվէրել չի: Վիրա ունըմ քյընըմիլոռնյ ուն: Իջեւանիհւ երա շրջակամի քանիղյուղերիխոսՀամեմատելով վածքները(Սհւթար,Ենոթավան, չենք Թոռլա)մեծ տարբերություններ Դա վկայումեն նահւ վերրբերվածօրինակները նկաղրում: (մմ. Աչաջուր, Խաշլքառակեւ Սարիդյուզիխոսվածքները): Դրանլ ընդոանուր բարբառային ճենքը նույնն է, հւ ունեն փեղայինբնույժ կրող ժասնակի տարբերություններ: են տալիս,որ եԲերվածօրինակները շամողզիչ կերպովլույ ոճում ղայինբնույ կյող խոսակյական դհռ զգալիդհր ուբուրբառը նի: Եվ չնայածոր այդ խոսվածքների մեջ կարող հն լափանյել ժողովրդախոսակցական կամ գրականլեզվի պոտրրեր, այդունրանդերձ իշխողը բարբառային բարբառային-խոսակյյական պարընէ: Հետեւաբարչ որոշակիբեղ ունի խոսակյլական ոճի մեջ: տարբերակը Այսպիսով,բարբառային-խոսակյական հնք կոչում ժողովրդախոսակյականոճի ջրջանակներում որ որայն տարբելոռկը, գործածվող է սառմանափակ պես առրնինխոսակյական շրջալեղու, գործածվում նակներում, ճամընդնանուր գործածություն չունի: իր ընդանուրոճականերանգովայն բարբառային-խուսակլյական է ժողովրդախոսակյալեղու է հւ իր լեզվականորակովճակադրվում կան ոճին: տարբերակը, Ավելայնենքմիայն, որ բարբառային-խոսակյական է իր դգոյովժյունը, որ դեռհա պաճպանում զարդայմանհեռանկարներ են չունի. ընդնանութ միղումն այն է, որ գնալովսաճհմանափակվելու նրա գործածության շրջանակները: -

է մի կողմի` բարբառների Դա անշուշր, պայմանավորված մաճայյումով,մյուս կողմից`գրականլեզվի գործառական տիճանական եւ գրական-խոսակլյական ոճի ազդելյութընդարձակումով ոլորպների յամբ: նւ բարբառային գրական-խոսակլյաժողովրդախոսակյական կարհլի է պատկերելոաջորդգծական ոճերի ճարաբհրակլցությունը պատկերով. աս-

ու

ԳՐԱԿԱՆ-ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ՏԱՐԲԵՐԱԿ

Խոսակցական ոճի այս տարբերակը նոր է: Հայ լեզվաբանության մեջ ոչ միայնգրական-խոսակյական, այլեւ ընդռանլաապես խոսակցական ոճր ճարկ հղած ուշադրովմյանչի արժանայել: Ռոս իրականությանմեջ խոսակյականոճի, ոլպես լեզվականյուրաոաղրուկ տարբերակի,ուսումնասիրության ուղղովժրամբ որոշակի թայլեր սկսել հն դհռ 60-ականիխվականներից՞: կատարվել Ավելի ուշ 8Օ-սկան թվականների, մեզ մոր հա սկսելյին զբաղվելխոսակյականոճի ուսումնասիրովցյամբ: Դրա վկայությունն են ԳԱ Հր. Աճառյանի անվանլիղվի ինարիրուրի մի քանի ճրապոարակումները:Դրանյ մեջ աչքի են ընկնում «Ժամանակակից ճայերեն

0. Պո

օօ4,ԹյՇՇԷԿն թճՅշ000թյւԵու ԸՈՍԵԿԻԸԿԸ, 11., 1976. քթճզե, ԴՐ, 1981, ք03-2000ք04 ԸՓժթօ.611164

ք032060թոագ8 Բլ ԸՇԻն:Ց

)Լ.,

քթճվԵ,

հն Թ. լեղուն» / երեւան, 1981/, որտեղ տպագրված խոսակլյական Ղալոադյուլյանի «Ակնարկներժամանակակից հայերհնիխոսակլական լեզվի» հւ Հ. Զաքարյանի «Հայերենիխոսակյական տարբերակները երհւանում»ոաումնասիրությունները: Քննարկվողոարյինէ նվիրված Ն. Սարգսյանի «Առօրյախոսքիկառույմանառանձնաճատկությունները» աշխատանքը": Գրականխոսակլականտարբերակիլեզվականյուրաճսսրկովժյուններիթննուլժյանառաջինփորձը Թ. Ղարագյուլյոնի ուսումնասիսաճմանավփակ նյուժի (իր կողմիյ արրուժյունն է, ոլոյեղ ռեհղինակը ված ղրառումների,Ճայնագրուլյունների,մասամբ գեղարվեսդական գրականուվցյունիլ թաղվածօրինակների) օդրագործումով աշխատելէ այդ պարբելոսկի բառաչ բացաճարրհլ ոնչյունային,բառապաշարային, ու կազմական, ձեւաբանական շարանյուսական առանձնաճագտկովթցյո ները: Գրական-խոսակյական տարբերակիՃեւավորումըպայմանավոր» ված է պրականլեզվի գործառական ոլոլորներիընդարձակումով: Այս առումովէլ միանգամայն ճիշ: է Մ.Մ. Գուխմանիայն նկալումը, որ գրականլեիղուն,Պատկապհս իր պոասրմական զարգացման ավելի ուջ ոուսաէ բաղզմաղան շրջանում,կատարում ծառայելով դործուռույլմներ՝ րակականկյանքիպալբերոլոլորներին՝ գեղարվեստական գրականովժյանը, րապարակախոսությանը, պետականիմնարկներին,ղպրույին հւ այլն: Ավելին, «գրականլեզուն բափանյումէ առրնին-խոսակլականլեզվի ոլորտը» (ընդգծումըմերն է- Ա.Մ.): Գրականլեզվի ոնհրազա այդ զարգայումնէլ ճիմքել ստրհղծելյ ձեւավորման ճամար: լեզվի խոսակյական տարբերակի աստիճանական Այս տարբերակի առաջայումըճետեւանքէ նահւ սոլյիալ-պատմոկան ու նոր պայմանների քունհրիլայն յանց, կրլական մա(դպրույների եւ վերանումէ գրակարդակի բարձրացում այլն) «Աստիճանաբար Հանդեսէ դա կան խոսակյական լեզուներիխոր պարբերությունը: է լիս խոսակյական պաճպանվում կողմի` լեզվի հրկփեղկում.մի է գրական ընդճանուր լեղուն, մյուս կողմիցղ̀ալգանում խոսակյական լեզվի խոսակլյական շատ տարբելոսկը: Այս հրկու տարբերակները են այնպիսիլեզունհրում,ինչրոշակի կերպովիրարիցտարբերվում պիսին է, օրինակ,ժամանակակիլ հայերենը» (ընդգծումըմերն էու

ոչ

Ա.Մ.

Տիս«Լհզվի եւ ոճի հարցեր»,1987,

Տի

«Ը ՉՎԱԶՂԵՍՈՑ

Կ

ԽԵԼ23Ե(Ե001130.», ԱԿյԻ«, :

ս

10։

ժսֆֆժթօեոագվաք2ա6քգույթ(ՓլՍՈ:ԱԿՉՕԵԿՂԵՐ04 11,

1977, «ութ.

43.

աշխատությունը,

էղ. Աղայան,նշված

էջ 102-108:

:91-

Անվանիլհզվաբանիայս հղրակալությունը, ինչ խոսք, ճիմնավոր ճամողիչհւ բխումէ ճայ զրականլեղվի արդի վիճակիլ նրա ընդճանուրմիխրումնհրից: ղզարգայման Ձնետյած որ գրականչխոսակյական տարբերակի գոյությունըլեզվի գրաղարգայմանարդիշրջանումիրողությունէ եւ մասնագիրական է որպեսխոսակյական կանությանմեջ էլ ընեղունվում լեզվի նոլ, գոպերք է ասել, որ այն դհռեա զրրնվումէ կաղյաձեւ, այդուհանդերձ, չէ մավորմանընլոյքի մեջ հւ խիսր որոշակի սանմանագծված ժողովրդախոսոակյական տարբերակից: Ավելին, դեռ կան բաղմաթիվ չկա ժողովրդախովիճաճարույլ չլուծված ալսյեր: Հատակովցյուն սաճմաննհրի ռակյականոճի հւ գրական-խոսակցական տարբերակի կապի,տարբերակիչ րոշման, նրանցփոխադարձ յուրաճատկություննեճարում, մանավանդոր այդ երկու տարբերակների առանձնայման րին էլ բնորոշ է խոսողությոնգործընլմայիննախապատրաստված չլինելը, խոսակիլներիանմիջականմասնակյովցյունը:Այս Դարկաբնորոշվումէ խոսակլյական նիշներովսովոլոսբար ոճը: է գրական-խոսակյամհր նպատակնհրիլ Տվյալ դհիպքում դուրս կան տարբերակի լեզվականճոռրկանիշների մանրամասն քննությունը ուումնասիրուց(դա կպանանջիլեզվականնյութի ճանգամանալիյ յուն): նշհնք մի քանի էականձատկանիշներ, որոնքբնորոշ հն այս ուրբելուկին: Գրական«խոսակլյակտն տարբերակը մյրնումէ խոսակյական ոճի մեջ հւ, բնականէ, որ նա հնքակա է խոսակլոսկան ոճի աղդելյովժէ յանը հւ ունի այդ ոճին բնորոշ ճականիշներ: Հեւրաքրթլրոսկան լե բանավորգրականխոսքի նորԼապտեւայի այն դիղրողուվթցյունը, ման ճամագոյակյում է բանավոր-խոսակյական ոճի շրջանակներում": է թվում մի կողմիցգ̀րական-խոՏվրոլ դեպքումմեղ ճելտրաթրթրական սակյական ժողովրդախոսակյական ոճերի, մյուս կողմից`կանոնտրկվածգրականլեզվի հտ ունեհլյած ճալսաբերուվժյան բայտճայրումը: Դա ճնարավորություն կրա պարզելուզրական-խուակլյական պրարբերակիտեղըխուսակյական ոճի ճամակարդում: Ոչ պաշտոնական ճաղորդակյման ժամանակ,առօրյա կյանքում, կենցաղում,ընրանիքումառավելապես գործածումենք խոսակյական ոճի ժողովիդախոստկյոկան աարբերակը, իսկ բուճերում, դպրոլյնիժարում, ճասալաակական վայրերում,պաշտոնական ճաղորդակյման է, մանակ՝գրական-խոսակդական տարբերակը: Հասկանալի որ շնորճիվ գործառական ոլոլոարների ընդարձակման ունի այս տարբերակն հւ ընդնանուր զարգացման խոսակլյական լեզու դառնալումիպումնհր: է

ու

ու

ու

ու

ո-

ու

Տիս :92-

Լապրհայինշվածաշխ., էջ

8:

լեղուն ձեռք է բերումառու» Այդ առումովէլ գրական-խոսակլյական մհծ կարեւորություն: վել հւ Անշուշր, ժողովրղախոսակյական գրական-խոսակյյական ունին ընդոանրություննհր: Այդ հրկու ոճերումէլ կատարբերակներն գործոններըխ̀ոսքայինիրադ» րեւոր դեր հն խաղումալորալեզվական չլինելը» րությունը, խոսողությանզորրծընլուին նախապատլուտրված եւ անմիջական մասնակյովցյունը այլն: Բայլ դրանք խոսակիյների ունեն նաեւ որոշակիլրարբերուվմյուններ: 1. ժողովրըդախոսակյական ոճր, ինչպես ասվել, գործածվոմէ Դաղորղակյման ժամանակ,Դելրեւաբար նրա դոլրծաոչ պաշտոնական սաճմանափակում ռականոլորտներնավելի լայն հն, իսկ |լմեմատիկ զրհլմեչունի: 2. ժողովրդախոսակլական ոճին բնորոշ է խոսքիհրկխոսական մասէ, իճարկե,խոսակիլյների անմիջական բնույթը, որը հնվվադրում գործընլույին, մինչդեռ գրական-խոսակնակյությունըխոսողովժյան (զեկույում, ցականոճը, խոսքի տարբհրժանլհրովպայմանավորված զրույ), կարող է ունենալ ելույք, դասախոսություն, ճրապարակային ձեւ հւ խոսակիյնհրիանմիջական մասնակխոսքի մենախոսական սոսկ լսողի ղերումհն): չէ (ունկնդիրները լությունը պալսրադիր Ց. Գրական-խոսակյական ոճը չի բայառումխոսողովմյան գորշ լինելը (զեկույում, դասախոսովցյուն): ծրնխայիննախապսորրանտված են նահւ ի4. Խոսակյական այս ոճերըմիմյանցից տարբերվում ոճն ավհլի արհնյ լեզվականորակներով:ժողովրդախոսակյական է լեղվաոկան մեջ: Բաղաղ միջուլներիընտրությանու գործածովժյան ռապաշարիճիմետկանճենքը մողովրդական խոսքինբնորոշ բառերն ու են: Այտրեղկարող են գործածվելնաեւ ալորաճայկություններն բարբոսռոային բառեր, ճասարակաբոանովցյուններ, օարաբանություններ, պերերիվ,դաժե, վոոբշեմ, դուզ աչ աՇայավ, թյալոմ, ղաժեղալկա, սըմ, պլասկոզուբցիչ կլյուչ հւ ոյլն): հսկ գլոսկան-«խուակյական լեզվում, իճարկհ,բայառվումէ այս կարզիբառերիու տրպաոարրուվցյունների գործածովժյունը, թանի որ այս դեպքումկարետրդեր է խաղումինքնաճսկումի դործոնը, որը, է խոսքի անկաշկանդությունը, անշուշտ սանմանափակում բայառում բարբառային,օրար բառերի, ճասալուկաբանությունների գործածուվժյունը: հւ բարբառային-խոսակլական Այսպիսով,ժողովրդախոսակյական ոճերի,որպեսոչ գրականտարբերակների, ճաղորդակցական դերը ոճաշ է րոշակիորենսաճմանավակ գրականչոոսակյական տարբերակի մեմատրությամբ: հսկ զրական-խոսակլական տարբերակի ճաղորդակյա» «93-

կան դերը այդ առումովորոշակիորեն տաբերվումէ վերը նջվածնիե

Գրականչխոսակյական տարբերակը, լինելով խոսակյականոճի մեկը, ինչպես ասայինք, ալաբերակյվում է մի դրսհւորումներից ոճին, մյոա կողմի` գլոական(գլուկողմիցժ̀ովովրդախոսակյական լեզվին եւ միջին դիրթ է գրավոմ այդ երկուսի վոր) կանոնարկված միջեւ: ինչ ճարաբերությանմեջ է գրնվում զրականխոսակլյական գրականլեզվի Դեւ": տարբերակը է Խոսակյականոճի այս պարբերակի ճամար հատկանշական է տվյալլեզվապարտադրողուկանությունը, այսինքնա̀յն պալսրադիր կան ճասարակովժյան յուրաքանչյուրանդամիճամարիր ընդնանուր եւ բաղզմաբնույմ միասնական դործառույժիպատճառով: Խոսակյական կանոնարկված գրականլեղվի ճամակարդային ոձի այս տարբերակը մասն է, նրա դրահւտրման ամբողջության անբաժանելի ձեփրիխյ մեկը, իճարկե,չի նույնանումնրա ճետլեկուզ ռենյ այն պաճառով, բայյչ բանավորՃեւ է: Լապրեայի ճեւրեւյալմիլրքը|ժեոր Տաղորդակյման պեր ասվածէ առարկությունչվելդյնողոճով, զուրկչէ Պերաքրթրութլեզվի բանավորՃհւ գոյովցյունչունի»: Խոյունի: «Կանոնարկված սակյականլեղուն ճակադրելովկանոնարկված գրականլեղվին՝ նա նշում է, որ գլոսկանլեզվի ընդճանլական երհւույժներըճատուկեն նաեւ բանավոր-գրական խոսքին: Վերջինս,սակայն, ավելի շատ է դրականլեզուն, քանի որ ենթակատեղաշարժերի, քան կանոնարկված այստեղգործում է միայն կանոնարկված լեզվի նորման: հսկ այդ նույն լեզվի բանավորտարբերակը կարողէ ներառելնահւ. խոսակլյական ոճի պարեր: Եվ ս իրոք այդպեսէ, քանի որ գրական-խոսակլյական տարբերակի վրա չի կարոզազդելյությունչլողնհլ խոսակյականոճն ընդԻ տարբերություն ճւսնլասպես: գրականնորմավորված լեզվի, նրա բաավելի բնորոշ է լեզվականմիջույներիընտրլովժնավորտարբերակին յան աղապուցյունը,մի ճանդամանք, որ ապաճովումէ անկաշկանդ ճաղորդակլյումը: Մեր կարծիքովգրական-խոսակլյական տարբերակիլեզվական են ճնչյունայինու ավելի շատ դրասհւորվում յուրաուաղոկություններն բառապաշարային իլողություններում,քան ճեւաբանուցյան շարուն» որ «գրականլեզվի խոսակլյական յուսության մեջ:Ճիշտէ նկատված, ու

ու

ոճի հւ կանոնարկված Խոսակլյական զրականլեզվիԴարաբերության մասին 0.Ա. Լապտեւայի 7-96: ավելի մանրամասն տես մեջ, էջ նշվածաշխատության նշված աշխ., էջ Յ1։

քերականական կառուլվածքը,քար էուցյան, չունի այնտարբերակի պիսիարբերակիչ դծել, որոք ռանդեսչդային գրականգրքայինկամ մողովրդախուսակյական լեղվում»": են Խոսակյականայս տարբերակում առավելապես զործածվում ճականորհնչեղոթ բառեր, նույնիսկտերմիններ տհրմինային արէ խոսթիբովանդակությամբ, որ պայմանավորված տաճարրություններ, բնույթով խոսողնհրիմասնադխրությումբ: տարբերակը, գործառվելով ճասարակական Գրական-խոսակյաւկան դառնումէ զլասկանլեղուն դիլոակյանքիարբեր բնազավառնհրում, բավալուրողբանավորճաղորդակյման պերողնհրիպաճանջմունթները ձեւր: Թերհա դրանումեն նրա կենսունակության աղբյուրն զարզալյմանԴհռանկարը: ո-

ու

ու

ու

(ԳՐԱՎՈՐ) ՈՃԵՐ

ԳՐԱԿԱՆ

ոճերի դասաՆախքանրական (գրավոր)լեզվի գործառական անցնելըշոշափենքլմեմայիճհր առնչկարդգմաննբնուվագրմանն վող մի կարետըճարպինչ հնք ճասկանում«դրականլեզու» ասեմեջ է պրնվումայն գեղարվեստական լով, եւ ի՞նչ ճարազբերության գրականության լեզվի "հր: է գրաժամանակակից լիզվաբանական գիտությունըսաճմանիհլ կան լեզվի որոշակիչափանիշներ սկզբունքներ:Մասնագիտական մեջ ընդճանուրճանաչումգրած բնորոշումնայն է, գրականության ձեւավորված,տվյալ ժոըար որի գրականլհղզունպատմականորեն ղովրդիկողմի ընդունված,մշակված,նորմավորված կյանքիբոլոր է ճասարազործառվողլեղուն է, որ պարտադիր բնագավառներում ճամար՞: կությանբոլոր անդամների գրավորղզործաԳրականլեզվի առաջինոիմնականճատկանիշը ոչ ծություն ունենալնէ: «Գրականլեզունչ- գրում է Գ. Ջառուկյանը,լեզվի գրավորմշուկված այլ ինչ է, հիե ոչ ժողովրդիխոսակյական Գրելե նույն բնորոշումնէ սրալիսլեղվին Էդ. Աղույանը, վիճակը»": նկատիունենալով,որ լեզվի զարգայմանարդի շրջանումընբայյ դարձակվելեն զրականլեզվի գործառնուցյանոլոլորներըգրական լեզվին տալիս է նոր բնորոշում. «Գլասկանլեղու է կոչվում տվյալ ու

ու

ու

Տի

52:

ա Գ.Բ.

էջ 38։

«Ժամանակակից ճայերենխոսակլական լեզուն», երհւան,1981, էջ ՀԼ, 1979, էջ 85.

ԽՕՀԵլ/Ն00.ԿՌՓՇԺՇԽԱԸ 6 23ԵՄ:0ՅԵՅՈԿԸՖ,

հւ կառույվածթը, Երհւան,1969, Ջաճուկյան, Հայոլյլեզվիզարգալումը

բոլոր կարզի ռանրությանկողմի ընդճանուրգրայինճտմակարգով դործառվող լհզուն»՞: վավերագրերում գրականլեզվի ճամար Ելնելով վերը բերվածբնորոշումներից ճատկանիշնհրը՝ կարողենթ նշել ռելրեւյալճիմնական 1. Գրավորդրսեւորումը. ՅՑ. կանոնարկված, նորմավորված լինելը. Ց. Գրականլեղվի, որպեսընդճանուր միասնական ճսոհսկար» լինելը տվյալ լեզվով խոսողբոլոլ մարդկանյճամար. զի, պալորադիր 4. Գոլծառնովժյան լայն շրջանակներունենալը,այն գործածվում է խոսթայինզործունհուվցյան բոլոր ոլորտներում. Տ. Ոճականբաղմաղանությունը, է լեզվաոր պայմանավորված կան միավորներիլրալյույիչ ոճականերանգներունհլյող բուզմաղան տարրերիառկայովմյամբ: «Գրական լեղու» ճասկայովցյանճեր սհլորորենառնչվում է լեզվականնորմայիճարը: ի՞նչ է լեզվականնորման:Այն, ինչ լեղգործածովյունհւ ճասարակական արժհքավում ունի ճամընդոանուր ենէ: վորում,լեզվականնորմա Գրականլեզվի ամբողջճամակարգը է է զրական նորմային: Լ եզվական նորմանճարկանշվում թարկվում մի շարբ գործոննելով. ա) Լհզվագործածության ընխքալքթում լհզվականտարրհրիկոյունությունը՞: սովորույցը կամ ավոնդութը (ուղոաշ բժ Լեղվադործածության հւ այդ սովոլույի կիրառումն պաճպանումը: զ) Լհղվականավանդույթիպարտադիր լինելը բոլորիՀամար: Հետեւաբարլեզվական նորման պամականորհնձեւավորված ընդճանուրգործածության կանոններնհն, որոնք լեղվականտվյալ հն որպես Դասարակումյան կողմիցզիտակցվում ճիշր հւ ընառավել Տոմար: դունելի՝տվյալժամանակաշրջանի Յուրաքանչյուրգրտկանլեղու ունի իր որոշակիկանոններնու որոնլ| ճամապոասրասխան օրինուչափություննիրը, էլ տեղի է ունենում ճաղորդակլյումը: Հասկանալիէ, որ ամեն մի անար իլ խոսքըպերք է կառույի գրականլեզվի կանոններին ճամապապասխան, հնթարկվիայն օրենքճանհրին, որոնք ընդճանուրհն բոլորի ճամար,ոլոպեսզի ապաճովվի ասած ամին է պարղորդակյումը:Այլ կերպ մի անճարպարտավոր պանել հւ պալուադիլ, կհրպովկիրառելճամընդճանուր ճանաչմանարժանակածլհզվականավանդույթը(ուղզումը):Գրականլեզվի կանո ու

ու

է

Է.Բ. Աղայան,Լեզվաբանության ճիմունքները, երհւան,1987, էջ 108։

Տիս

Կոդուխովի նշվածտշխ., էջ 87:

է լեզվականնորմայի ավանդույնարկվածլինելը պայմանավորված թի պապանումով: Գրականլեզուն, որպես տվյալ ժողովրդիկանոնարկված լեզվի է բարբառներին ժոարտաճախրուլյուն, ճակաղրվում բարձրագույն լհղվին: ղովրդախոսակլյական Անյնենք գրականլեղվի գեղարվետրական գրականության ճարցին: լեզվի Պարաբերության է գլոսկան ասենք,որ այս տարբերակումը Նախապես վերաբերում լեզվի զարգայմանավելի ուշ շրջանի: Ձ0-րդ դարի սկղբինայդպիսի չկային: Ավելին, «զրական լեղու» ասելովճասկատարբերակումներ նում էին գեղարվեսրական գրականությանլեզուն: ձիր է նկարել Ռ. իշխանյանը,որ «պզրական լեզու անվանումնիսկ Թումանյանի ղործածովյամբնշանակել է գեղարվեստական գրականությանլեու

ու

ու

՛ ու»-:

գրականության Մեր օրերումէլ ճաճախգեղարվեարական լեզուն գրականլեզու ասհ«Սովորաբար նույնալյվումէ դրականլեզվի Դեհւր: հն գեղարվեստական գրականությանլեզուները,լով այժմ ճասկանում գրակադրում է Էդ. Աղայանը,-կամ ավելի ճիշտ գեղարվեսրական նությանլեիզվական տարբերակը: Բայյ ոչ մի ժամանակգրականլեգրականության լեղու չէ հւ հրբեքջէլ ղուն միայն գեղարվեստական Թեհւ ամեն մի գրականլեզվի մշակման,կատաայդպիսինչի եղել: է մեջ ծանրակշիռդերը պատկանում բելագործման զարգացման գլոսկանովցյանը»՞: դեղարվեսրական յուրաքանչյուրմեծ անճապականություն կարեիրոք, գրական ւոր դեր ունի մայրհնի գրական լեզվի մշակման, զարդայցման ճարատայդան գործում: Գրականբոլոր մժեծուվցյուններն էլ խոր ճեսք են խողել լեզվի պատմությանմեջ, որովնելեւ նրանյ սրեղծագործությունները ոչ միայն ազդել են գրականլեզվի զարգացման ընխայքի վրա, այլեւ այորացոլելհն այդ լեզվի զարգալյման ճիմնական միտումներն օրինաչափուվցյունները: է պաւրկելրալյնել Անհրեւակայելի ճայ գրականլեղվի զարգայման արդիվիճակը՝առանլ այդ լեզվի մեծ մշակներիՐաֆֆու, Մուրացունի, Շիրվանղադեի Նար-Դոսի,Թումանյանի,հսաճակյանի Տերյանի, Ձարենյի Բակունյի, որոնցիցյուրաքանչյուրըմեծ դեր է խաղայլելԴայ գրականլեզվի զարգալման ճարատրալման գործում: ու

,

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ա 14 Իշխանյան, Արհւլաճայբանաստեղծության լեղվի պառմուվթյն, երեան, 1975, էջ Յ66։ ՛

է. Բ.

Աղայան,նշվածաշխ., էջ

101։

հն ավիգրում է Շիրվանղդադեն,նպատրում «Լեզվի ճարստությանը,եւ հւ քան լե լեզվաբանները լի բանատրեղծները փիլիսոփաները, ավելի լեզվի ուսուցիչները:Մի Պուշկին, մի Տուրգենեւանճամհմատ հն ճոխացրելռուսալյ լեզուն, քան ճազարավոր ուսուցիչներըեւ որոնք ոճ չունեն»": պրոֆեսիոնալները, Չնայածգրականլեզվի մշակմանմեջ զեղարվետրական գրակաչի կարելիԴավասարութնության ծանրակշիռդերին՝այդուսանդհրձ հն դրան գործածովժյան նշան դնել դրանցմիջեւ: Նախ՝պոորբեր ավելի լայն շրջանակյան ոլորրները: Գրականլեղուն գործածության գրակոշ ներ ունի, թանիոր զործածվումէ ոչ միայնգեղարվեստական կյանքի բոլոր ոլոլորներում նության մեջ, այլեւ ՊՃասարակական գիտականեւ այլն): Ըսր էուվցյան,դգե(րնրեսական,քաղաքական, լեղուն գրականլեզվի դրսեւորումների ղարվեսրական գրականության մեկն է՞: Երկրորդգ̀եղարվեստական գրականության լեզուն սաճմանագրական փակոմներչունի, քանի որ չի ամփոփվումնորմավորված լեզվի շրջանակներովմիայն: Գրողբ ազատորհե,բոր իր տաղանդի, ըմբռնումների կարողությունների՝ օգտվումէ ղրագեղագխրական Լար լաեմայի նպատակադրման կան լեզվի ողջ ճարստուվցյունիլյ: դրողը կարող է օդտվելոչ միայն գրականլեզվի, այլեւ բարբառների բառապաշարի լեզվականայլ միջույնհժողովրդախոսակյական տեղականոճավորում լեղուն անճատականայնելու, րից` կերպարների երանգավորում արեղծելուճամար:Ավելին, կարողէ դիմել օրարա» կատարհլխթույբանությունների,"նաբանովյուներիդպործածության, լատրելիշեղումներգրականլեզվի օրինաչափություններիլյ: գրականության լեզուն միայն մտրթհր Գեղարվեստրական ճաղորդեչունի, այն ամենիլյառաջ գեղագիրական կարգ է, որ լու նպատակ պատկերավորության արտա դրսեւորվումէ նրա ճուղականովմյան, է ճայրրչական բնույժի մեջ, Պարկանիշներ, որոնյով նա տարբերվում մյոա ոճերիլյ: գրականլեզվի արԳրողը, բանաստեղծը իր մտրաճղալումները գեղարվեստորեն է լեզվականմիջոլյնհճամարգրականլեզվիյ կաղպարում տաճայրրելու Այնպեսոր, լեզուն նրա ճամարամերի նպատակային ընտրրուվցյուն: ստեղծելումիջույ է: նից առաջպասրկերներ կերպարներ արժեքն դերը, փասրորեն,զրական Այսպիսով,գեղագիրական են, որոնթ դրսեւտրվում հն, իճարկե,ղելեզվի այն ռատկանիշներիլ ռուս

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

չ

9, էջ 187: ժողովածու, երեւան,1958, Երկերիլիակատար րվանզադհ, Ս. Այս ճարվերին է նպեւ Մելքոնյանը անդրադարձել իր «Հովո. Թումանյանը ճ.

արեւելաճայ լեղուն» ուսումնասիրուվցյան գեղարվեստական զրականովցյան մեջ, Երեւան,1986, էջ Յ7-59։ հւ

ղարվհստրական մեջ հւ ոչ քե ընդանրապեսատուկ զրականության հն նրան: Ասվածի ճելրեւումէ, որ գրականլեզու հւ դեղարվեսրական մանավանդ` լեղու ճասկայյությունները, լեզվի զարգաց» գրականության ման արդիշրջանում, չի կարհլինույնալյնել:

ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ

ՈՃ

Գեղարվեստական ոճր լեզվի գործառական տարբերակներից մեկն

է հւ իր բնույիով ու լեզվական առանձնաձուրթկություններով յուրաոաոճերիճամակարգում: տուկրեղ է գրավումգործառական

Այս ոճի գործածությանոլորրը գեղարվիստրական գրականութհւ դրսհւորվումեն նրա, որպեսզործառական տարբեյունն է, որպմեղ յուրաճատկություններնտարբերակիչ ճատկանիշրակի, ճիմնական ները: մեջ տարբերկարծիքներկան գեՈճաբանական գրականության մյուս ոճերի արաբերության ոճի հւ. գործառական ղարվեստական ոմանթ(Ռ. Բուղաղով,Դ. Ռողենճարլյում:Ոճագետ-լեղվաբաններիլ հւ ուրիշներ) գեղարվեստական Մ. Կոժինա,Ռ. Պիուրրովսկի տալ, դասում են լեզվի գործառական ոճերի շարքում: ճը իրավացիորեն Այսպես,Բուդաղովրգրում է. «Մենք ճիշր չենք Պամարում այն լեղզվաբաննելիկարծիթը, որոնք«գեղարվեարական գրականուվժյան ոճի» են դնում լեզվի զործառական ոճերի շտրթից ռասկացությունը ղուրս այն ճիմնավորմամբ, |մհգեղարվեսրական դրականության մեջ ճանդիպումեն բոլոր գործառական ոճերը»": Բուղաղովիլյկատարված այս մեջբերման մեջ ընդգծվածկապակկությունը նման ճՃեւակերպումով, իճարկեի, ճիշտ չի բնորոշումհրեւույԹր: Գեղարվեսրական գրականության ոճը, ինչ խոսք, չի կարելի ոճ ռամարել:Բայյ խոսքըվերաբհրում է ոչ |մե գեղարդործառական վեստական դրականույանոճին, այլ գեղարվեստական ոճին, որպես գրականլեզվին ատուկ գործառական տարբերակի: ձշմալրրության դեմ չմեղանչելու ճամարասենք, որ ԲուդաղովիճոդվածիՊեւրագա շարադրանքից երեւում է, որ նա նկատիունի գեղարվեստական ոճը: Ձեւակերպման անճշրություննէ այդ տպավորությունը լողնում: Ուրիշ ուսումնասիրողներ էլ ՐՆ Լեւին, Վ. Մուրար, Ա. ՖյոդոԱ. բով, Պանֆիլով)ճիշր ակառակկարծիքեն ճայրնում: 0րինակ՝ Վ. Լեւինը այն մխքն է Պայրնում,լքե «դեղարվիեսրական դրականության լիզուն սկղզբունքորհն այլ երհւույլմէ, քան լեզվական ոճը» ու

ո-

«Թօոքօճեւ

ՑՅԵԼԽ03ՅԽԳԽԱՏ»,

1954, 81., 8/3, ճութ.

60.

հւ ճեւլրհւաբար ոճերիշարայն չի կարելիդասելլեղվի գործառական քում. «Ոչ մի իմթ չկա գեղարվեարական գրականության լեղուն դասել լեզվականոճերիշանքում»": Առարկովժյան ճիմքն այն է, որ ա) գեղարվեսրական գրականուլյան լեզուն չունի այնպիսիսաճմանափակումնհր, ինչպես լեզվի են մյուս գործառական մյուս ոճերը, որ այդ լեզվի մեջ ալորացոլվում ոճերի (գիական, ճրապարակուխոսական, տարրերը, պաշդպոնական) բ) գեղարվեստական արգրականության լեղուն ունի գեղագիտական ժեք, գ) գեղարվեսրական գրականության լեզվին բնորոշ ճաղզկանիշները (ուզականություն,դեղադիլրական արժեք,ճշգլորույուն) կարոզ հն Դատուկ Կար լինել նաեւ լեզվի գործառական տյլ տարբերակների՞: ծում ենք՝ այս ճարում ճիշ է Բուդաղովի որ եայն առարկությունը, թե անդամգեղարվեսրական գրականության լեղվում գործածվումեն գործառական այլ ոճերիտարրեր,ապա դրանքբոլորովինայլ դհր են խոսթումեւ բոսայլ է գեղարվեստական կավոռրում, որ ճշգլարությունն ոճում": լորովինայլ՝ զիրական գեղարվեսրական որ Անշուշյր,ճիշտ է այն առարկությունը, է հւ չի կարհլի գրականուլմյան լեզուն ավելի բարդ ճասկացություն եւ գործառանույնայյնելլեզվի գործառական լեզվի մյուս ոճերին:Այդ կան ոճերի դալոսբերության արյում եղած տարակարծություննհրի ոճ» գրականովժյան ռիմքը, «դեմերկարծիքով,«գեղարվեստական ոճ» ղարվեստական դգրականովցյան լեղու» եւ «գեղարվեարական է, հլմե չասհնք՝շփոոչ ճավոսկ տարբերակումն ճասկալյությունների Թոմը: Գեղարվեստական գրականության ոճը ինչպես այդ նկապումէ Կոլոսը, չի կարող շփոլմվելգեղարվեստական գրականության լեզվի ռեր: Առաջիննըստ էուցյանոճաբանովժյան ուսումնասիրուլյան բնագավառինչի վերաբերում,իսկ երկրորդըանմիջականորեն ոճաբաէ": նուլյան ուսումնասիրովմյան առարկան Անշուշր, ճիշ է այն մուրելյումը,րար որի գեղարվեսրական գրականովժյան ոճը եւ լեղուն չի կարելինույնացնել,քանի որ գրողի լեղուն հւ ոճը, |ժհեւնույն հլհւույցի տարբերկողմերնեն, բայլյ նունականչեն: Լ. Կոլոսիկարծիքիառաջինմասըճշգլորմանկարիքու նի. զեղարվեսպյական գրականության ոճը ոչ |մեոճաբանովցյան բնա-

«ԹՕոթՕՇԵԼՔՅԵԼՒ03ԱՅՈԱՑՖ,

«Ռ0ՈքօՇԵԼ Ց3ԵՐ:03ԽՍՈՎՅ»,

Տի

111. //3, «ք.

80-81. 1954, Մ 5, ոք. 1954, Պ 3, Ըութ. 58-61. Ռ. Բուղաղովի նշված աշխ., էջ 404։ Բօ.:10Շ6, 0 ոքոժաօուճԾով. (8օդթօճել

98).

կածիաոն

83ԵՄ:0ՅԽԳԽԱՏ,

1953,

է դեղարվեստրական գավառինչի վերաբերում,այլ վերաբերում դրականուվցյան ոճաբանովցյանը: Գեղարվեստական ոճը գրողի ինքնատիպությամբ գրականության է: Այն գրողիլեզվամտածողության բարդ Դամակարզ պայմանավորված է, նրա մտածողության դրսեւոլյումըլեզվակիրաօությունն ինքնատիպ ոճի նույկան միջույնհրով:Բայց դա ամենեւինէլ գրողիլեղվի նություն չի նշանակում:Գրողի լեղուն, ինչպես տրդեն ասվել է, է: Գրողի դրականլեզվի օդյրագործման անճազական տարբերակն միայնլեզվականմիջույներիօղճըչ ինչ խոսք, չի սաճմանափակվում է: չնայածոլր լեզվի դերըվյալ Դարլյում առաջնային տազործումով, Այս Պարերիճանդամանալիլ դուրս քննությունըմեր նպատակից է: Դրսնյ մենք թռույիկ անդրադառնում ենք մեղ ճետաքրքրող արպարզությունմրլնելու նպատակով: կերիմեջ ոնարավոր Ամբողջ շարադրվածիպարզ է դառնում,որ «գեղարվեարական ոճ» եւ «գեղարվեսրական գրականության գրականության լեզու» ճասկայություններիլ որոշակիորեն պեւրքէ տարբերել«գեղարվեսպաէ ճասկանալ Վերջինիստակպելրք լեղկան ոճ» ճասկայյությունը:: վական միջոլյնհրիգործածության եղանակը:Այսպիսիըմբռնումով, է, ուստի ոճը գործառական ինչ խոսք, գհղարվեստական տարբերակ ոճեպետքէ մրնի այդ Դամակարդի մեջ՝ որպեսլեզվի դործառական է, որ գրականլեղվի մեջ զորիպմեկր: Անառարկելի ճշմարքբություն այդպիսիեղանակ, յություն ունի լեզվականմիջոլյնելիգործածովմյան եւ որ գեղարվհուրական լեզվի ճիմնականՊատկանիշը ոամարվող գեդերը գրականլեզվի գործառույլժնելիյ մեկն է: ղագիտական եւ ընդնանուր Անյնենք գեղարվեարական ոճի բնուվագրմանը գծերովներկայոյյնենք այդ ոճին բնորոշ առանձնաճատկությունները: հն զրականլեզվի Դաղորոճում ճամադրվում Գեղարվեստական եւ դակցական գիղագիտական դոլրծուռույթները: Հասկանալիէ՝ ինչպես գիտության,այնպեսէ արվետրինպատակն է շրջապատող աշխարի, մարդու եւ բնուցյան ճանաչումը: Ըստ էության, ունենալովընդնանուրնպատակներ` գիրությունն ու ու արվեւտրը դրանճասնում են տարբերմիջոյներով: Գիտական գիղարվեստական ոճերի ճակադրության հիմքը, փաստորեն, մրածողութՍեն-ժոն յան տարբերձեւերն են: Ֆրանսիայինշանավոր բանաստեղծ Պերար,Դակադրելով պոհղիանհւ դիրուվթյունը, նկատումէ, որ հւհ ւ բանաստեղծը են ուղղումանդունգիտնականը, նույն ճարլյմունքն ու

ո-

ոճ ճասկալութԳիղարվեսրական գրականության լեզվի եւ զեղարվեարական նահւ Ֆ. յուններիտարբերակման մասինտես Խլդալյան,Ոճաբանության ռարկան խնդիրները, Երեան, 1971, էջ 81։ ա-

ու

ձեւերն հն տարբեր(ընդգծումը դին, եւ միայն նրանլ ճիրազուրման մերն է-Ա.Մ.)։ այդ տարբերՃեւերն էլ դրսեւորիրականության արտացոլման վում են լեզվականտարբել:միջույներով: ոճում ճամադրվոմհն դգեղագիրական Թեպեր զհղարվեստական հւ Պաղորդակյական դործառույները,բայ առաջնությունըպատկաչնում է գեղազիրական եկճամողվենք, դերին: Դրանումձեշաությամբ գրականության լ եղուն խե գեղարվեստական ճամեմազեեք զիրական շարադլոնքիլեզվի ռեւտ:Վերջինս,անշուշր, զուրկ է գեղարվեսրական գրականովժյան լեզվինբնորոջ գեղագիականդերի, պաղկերա» ուզականությունիյ: Իճարկե, ճուզականությունը վորությունիկ ու չէ, այն կարողէ ճարուկ միայնգեղարվեսրական խոսքիմենաշնորձը ոճում այն, րոր ոճին: Սակայնդիտական լինել նաեւ խոսակլյական ոճն աչքի է ընկնում բալյարէովժյան,բայառվումէ, քանի որ այդ ձակ ճշգրաովցյամբ,լեզվականմիավորներիմենիմաստդործածուլթյամբ: եվ հլժե լեղուն ճանդեսէ դալիս որպիս նշանայինճամակարդչ է գիտականոճի շարադրանքին, ապա ղա առավելապես վերաբերում նրա ճամար առաջնայինը, կարհւորը լեզվականնյովժովՃեքանի որ է` առանլյ ւավորվածմերքհրիեւ ճասկայյությունների արտրառայրումն ու խոսողի գնաճարողական կամ ճուղական լրալուլիչ իմաստների ոճն աչքի է ընկնումբավերաբերմունքի: Մինչդեռղդեղարվեստական ռերիգործածության բաղզմիմատրովցյամբ, ճոմանիշների առազությամբ: պայմանավորված, Ճեռք են Ավելին,բառերը,խոսքայինիրադրուվմյամբ բերում լրալույիչ ոճական,իմաստային արտրաճարրչական հրանդներ` արտրաճայրելով գնաճողրողական սուբյեկրիվվերաբերմունք: Այսրեղ որոշիչը, ճիմնականըոպական տարըն է: Գեղարվհսրական դրականության միջուլլովոչ միայնինչ-որ բան է ճաղորդվում,այլեւ որոշակի վերաբերմունքէ արտաճայրվում ճաղորդածինկատմամբ: Գրողը,բանատրեղծը ոչ միայնպետքէ ճաղորղի տվյալմիտքը,այլեւ այնպեսարտաճայտի, որ ուժեղ տպավորիչլինի իր խոսքի ներաշխարդործմանուժր, ազդիընիհլյյողի ճույզերի զգալյմունքների ճի վրա, նրա մեջ առաջբերի նկարագրվող առարկայիերեւույթիիրականու շոշափելիպատկերը,կեհնդանայնի այս կամ այն Պուղապճաճախ րումը:Հովաննես Շիրազը էր սիրումկրկնելԱրիսպուրելի բանաձեւի արժեք ստայած ճետեւյալխոսքը. «Բանաստեղծությունը միրք է, միրքը բանաստեղծովթցյուն չէ»: որ գեղարվեստական Ասվածիցդժվարչէ հզրակայցնել, ոճի ճիմնականճատրկանիշրը գեղագիտական գործառույժնէ: Լեզուն այսրեղ ու

ու

ու

լ է

Սեն-ժոն

Պերս,Ծովեզերքներ, Երհան,1998, էջ

281:

հւ ընլերյողի վրա ճուզական ատեղծելու ամենիյ առաջպատկերնհր է ճերապնդում": հսկ դրա ճամար, լողնելու նպատակ ներգործություն ու է զիլրակյական է, գրականլեզվից կատարվում նպաճասկանալի ամին խոսքում ինչ, այդ տակայինընտրություն Գեղարվեստական է գրողի ընտրովծյունը,հնքբարկվում թվում եւ լեզվականմիջույյնեհրի մտաճղսդյմանն պատկերնհր ստեղծելունպատակին դաղափարտկան հւ պայմանավորված է ենյ դրանով: Գեղարվեստական գրականովժհն աօգտագործվում յան միջ դրականլեզվի ճնարավորություննիրն ավելինպատակաուղղվելի բազմազան ճարուսրդրասհւորումներով, Նույնիսկառանձիննչյունված հւ որոշակի ճետհւողականությամբ: խորձրդանիշներ արները ճանդեսհն դալիս որպեսյուրաճատուկ են ծառայումբաղաճձայմիջույնհր։ Այդ նպասորակին տաճայրչական առձայնույիը:Սրանիյբխում է ղզեղարվետրական նույն ոճի մյոա էական առանձնաձատկովժյունը պսորկերավորովցյունը, լեզվականմիչէ, որ գրականությունը ստեղծումը:Պաոտաճական ֆույներովպատկերի դիտվումէ որպեսխոսքիարվեստ,քանի որ այդ ամենն արլրաճարը» ոճր վում է լեղվականմիջոյյներով: Հելհսաբար, գեղարվեստական մրածողովյանարդյունքէ: Հիշինք, որ դեռեւս Վ. Գ. պատկերավոր Բելինսկինարվեսրըճամարումէր «մկրածողություն պոռրկերներով»: ճենյ այն է, որ Գրականության սկզբունքային տարբերությունը է կյանքըոչ |լժետրամաբանական գրողն արտապոլում դապողություններով, գիտական Ճեւտակերպումնհրի ձեւով, այլ կոնկրերեւ որոշակի պատկերների լուլաղրման միջույով՛: Բերենքմի բնորոշօրինակՀ. Շիրազից. Հողիս արթնայավճարավիբուրեց, ինձ դուրս է կանչումզեփյուռընրաչ Ձյունն էլ արհփֆարհլռամբույրիլ Ռւլախլալիս է դաշրերիվրա... Սա գեղարվեստական ոճի նմուշ է, պատկերավոր խոսք՝ճիմնված փոխաբերության վրա: Պատկերավորման բնույքով են պայմանավորված դեղարվիսրական ոճի մյուս ճոռրկանիշները՝ ճուզականությունն արդաճարրչականությունը,որոնյ միառյուսումնէլ ուժեղանումէ գեղարվեստական խոսքիճուղզական նհրդործովժյունը: Գեղարվեսրական գործածվումեն ոչ միայն խոսքումառոարորեն ճամհպատկերավորման արտաճարրչական միջոլյնել` մակդիրներ, ու

ու

ու

ու

ու

ու

հւ գիտական մաԳիղարվեստական ոճի տարբերությունների գրականության նանհւ Ռ. Ուհլեկիեւ 0. Ուրհնի նշվածաշխ.մեջ, էջ 89-40։ սին պես է. Ջրբաշյան, Գլաականության տեսություն,Երհւան,1980, էջ 85:

մարություններ,փոխաբերուվցյուններ, որ առավելբնորոշ են չափածո ոճականերանգներ խոսքին,այլեւ լեզվականտարբերմակարդակների ունհլյյողմիավորներ(բառեր բառաձեւեր,շարաճյուսական տարբեր կառույյներեւ այլն): սակայն,ոչ խհ գեղարվեսրական Պոսրկերավորովցյունը, խոսքի է, այլ սելորորենկապվումէ իրականության արտաքինճատկանիջշ ճե: Այլ կերպ ասած որպեսզիգեղարվեստական պատկերը ճամողիչ ներգործիընվմերյողիերեւակայուցյուն վրա, պետքէ կապ ու լինի նենա իրականության եւր: Մյուս կողմի պատկերավորման միջոլյնհրի էլ պիրք է ճիմնավորված դործածությունն լինի հւ չդառնաինքնաներեւույժներիբնույթից առարկաների, պատակ,այլ բխի նկարագրվող ու էովյյունիլյ: Հակառակդեպքումդրանլ ոչ տեղին առանցանորաժեշրությանգործածությունը,ինչպես նկատում է Արիստուրելը, միայնծաղրըկարողէ առաջացնել": Գեղարվեստական ոճր, ինչպեսասվելէ, աչքի է ընկնումլեզվաԱյս առումովայն բաղզմաղանությամբ: կան միջույնհրիօգտագործման սաճմանափակումներ չունի: 0Գեղարվետրական խոսթում կարող են (գիրական,խոսակլյազործածվելլեզվականմյուս տարբերակներին կան, պաշրոնական,ճրապարակախուսական) բնորոշ լեզվական ճականմիջույներ,լեզվի ոճականտարբերշերտերինպատկանող բա բառեր,օտալրաբանությունռեր արրաճայրուվմյուններ (բարբառային եւ ձեւեր, նույնիսկ գիտաբառեր ժարգոնային ներ, ոնատբանություններ, խոսքումբոլորովինայլ դեր են այլն): Բայց դրանք դեղարվեստական են ծառայում: կատարում, այլ նպապակների Ռ. որ լեզվական Ճիշս է նկատում Բուդաղովը, մի ոճի Պաղրկանիշները կարող հն ռանդեսզալ մի այլ ոճում, բայյ ամին անգամ դրանքՃեռք են բերում այլ գործառույթներ: Գեղարվեստական ոճի կարեւորճապկանիշներիլյ մեկը ընդգծված է: Այդ ոճի մեջ զդայվում են ճեղինակի անճատականությունն վերաբերմունքը,նրա ներկայությունը: Առանցանճատական վերաբերմունքի է. արվեստր գրականություն չկա: եվ դա ճասկանալի առճասարակ ամեն մի գրող արվեւտտրագեր յուրովի է ընկալումիրականությունը ու եւ այն վերարտադրում է` ըա իր աշխարճընկալման վերաբելրմունաշխարոընկալման Քի: Գրողի, տարվեստրագերի ինքնատիպությունը նրա լեզվական դրսեւորվումէ նրա ոճի մեջ, լեղվամտածողության, արվետրի գեղարվեսրական մեջ: պարկերների ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

Արիատոտել, Պոհրիկա,երեսն, Տես «Թօռթօշեւ 43Ե1Խ03:0Խ:4»,

էջ Յ00-201։ 1965, 1954, Պ3, Շուք.

62).

ո-

իր այս ճատկանիշնհրով դգեղարվեսրական ոճը որոշակիորհն է լեզվի զործառական է տարբերվում մյոա ոճերիյ եւ ճակադրվում նրան: ԳիՏԱԿԱՆ

ՈՃ

Գրականլեզվի գործառական պարբելակներիյմեկը գիական է գիաճետրազուրական որը կիլասռվում աշխատանքի բնագա մեվառումգ̀իտությանտարբերճյուղերում,տեխնիկայում, գխրական նագրություններում, ատենախոսովցյուններում, դասախոսությունների ժամանակ: հր լեզվականատրկանիշներով այն առանձնաճատուկ տեղ է ոճերի ճամակարդում: Պատաճական չէ այն Դհդրավումգործառական գոլծատաքրքլուլյունը,որ լյուցաբերումհն լեհզվաբան-ոճագհտները առավելմեծայյավ ռականայս ոճի նկաղրմամբ: Այդ ոեղաթրթրովցյունն 70-ական լփվականների, հւ գիական ոճի ուսումեասիրովցյունը դարձավ լեզվաբանությանճրատապխնդիրների մեկր: ձիշր է որ նհրկայումսճաղիվլե լեհզվիոճականշհլորանկատված, զարնվի որի մեջ այս կամ այն չավորմանընվիրվածորեւէ աշխատություն, փով անդրադարձած չլինեն դիտականոճին։։ Այս երհտւյքն ունի նահ. մի այլ Պիմնավոր պատճառ.լյանկացածգրականլեզվի դոլծահւ գզիռականշելորավորման առանլքայինխնդիրըգեղարվեսրական է: Լեզվականմիջույներիգործածովծյան տականոճերիրարբերակումն յուրաճապկություննհրը, որոշակիովցյունը լեզվականճատկանիշնհրի գիրականոճը դարձնումեն լեզվաբանական Պհւրաքրքրագիտովցյան կանբնագավառների, մեկը: դհր ունի ճասաչ Հիրավի,գիպոուվցյունը կարեւորհւ առաջնակարգ րակությանկյանքում,Պեհւրեւաբար, ոճի ուսումնասիրովցյուգիտական բայանարրենը կարեւորէ նրա լեզվականառանձնաճապտկություննիրը լու առումով: Գիլրականոճի, նրա լեզվականյուրաճաղրկություննհրի, գործառականօրինաչափովցյունների լ եզվաբանաանշուշըչ բայաձայրումը, հւ գործնական կան գիտությանճամարունի եւ տեսական, նշանակություն: Սկաած70-ականխթվականներիլ` մեջ ռուսականոճաբանության հն տեսել բաղմաթիվ լույս նվիրվածմասնաՀոաումնասիրություննհր՝ ոճն

է,

Տիս ՈՂ

81., 1978,

Իզյծասօ

ՔՈՅԱԽԹԿԻԵԳ,

էջ 10.

ԳԽՀՂԱՅՇԻօն

ԽճլյԿո օն Հատօքճովյքեւ,

վորապհսգխլրական շարադրանքիլեզվականյուրաճապտկությունների, նրաընդճանուրօրինաչափովցյունների բայաճարրմանը»: Հայերենիոճաբանության մեջ գիտականոճի մասինառանձին ուսումնասիրույուններրակավին չկան, լհպեր, իճարկե, վերջին ու ձեռլույս տրհսած ոճաբանական դասագրքերում տասնամյակներին կան այդ ճարկիվերաբերյալ:Տպագրվել նարկներումանդրադարձներ հն նահւ առանձինճոդվածներ»: Արդի շրջանում, երբ առավելլայն են գրականլեզվի գործա ծությանշրջանակները,անճրաժեշրությունէ դարձել ելա գործառյաուսումկան ոլորանհրովպայմանավորված լեզվականտարբերակնհրի նասիրությունը: ու Գիասովմյան տեխնիկայիղարդալումը,գիտությանտարբեր ու տարունջատումը, Պասարակության կյանքում ճյուղերիառաջալյումն դերը բնականաբար, առոջ են բերում գինրա ունելյածառաֆոսրար ճասկայովցյուննհրը լեզվականյուրաճառրուկ տականճամապատրասխան պաճանջ անճրաժեշպություն: միջույներովարտաճայրրելու Տարբեր գիաճյուղհրի զարգալմանճիմքի վրա էլ Ճեսավորվոմէ գխրական ոճր` որպեսգրականլեղվի առանձնաճաւուկ տարբերակ: Նկատենք,որ ինչպես լեզվի գործառական մյոա տարբերակնեէ, անոճի ձեւավորմանմեջ կարեւտրվում րում, այնպեսէլ գիտական շուշտ արրալեզվական գործոններիդերը: Գիտական ոճի լեզվական ճատկանիշների Ճեւավորումըտեղի է ունենում ալորալհզվական գործոնների աղդեյուցյամբ: Գխիլական շարադրանքիամար այդպիսի են տրամաբանականությունն ու ռայրկանիշ բալյատրականովցյունը': ձեւն է, Գիրականոճի ճամարբնորոշը խոսքիմենախոսական ունենում է որը ճիմնականում գրավորտրտրաճայտություն: Բայյ այն բակարողէ դրսհւորվհլնահւ բանավորեւով ոոռթրկապես գիլրական նավհճհրի,զրույյների ու դասախոսություննհրի ժամանակ:Ավելուլյնենք, որ բոլոր դեպքերումէլ դիական ոաղորդուկյումը որոշ սաղ է ոչ միայն այդ գիպաճյումանափակություն ունի: Դա բալյասրրվում ու

Թ0ՅՇ ԽՈՑ.

Լ.

ՈքՊՒԱԱԿԸՇԵՑՑՇՈ ՎԱՇԾԻԱԾԸ

թլյԸԸ8:020 ՑՅԵԼԻՈ, ՈԼ,

1974, /ՅԵԼԻ Կ ԸՌԽԱ-ՅԵ ԱՕ ՍԿո ՕՆ14 11Շքգուցթեւ, Գ1Լ., 1977., Լ 1. Իօիոսոն,

ԸԽԱՂԱՇԻԿԻԿՈ քՍԸԸԻՕՀՕ 83Ե11:6, 11., 1977, ՕՀՕՕՇՈւԾԸու ո ՕԱԿ-Ց

ՒՍՎ:0Հ0 4Լ., 1976, ահւժ. 13.:10Կ-ՇԽԱՔ, ԳգՋառուկյան,Ֆ. Խլղաթյան,Հայու)լեզու, ելհւան, 1994.

Ս.

Եել., 1964, էջ 884։ Մելքոնյան,Ակնարկներ ճայոլ լեզվիոճաբանության,

Ս. Աբրաճամյանչ Հայույլեղու,բառ եւխոսք,1978, էջ Ա. :

«

42:

Լեղվի պործառական Մարուվցյան, ոճերը (ՀԼԳԴ, 1975, ԻԹ, էջ 101։ Ջոս ԳՄ «Լրաքեր», 19828. ՃԱ8, ԲԵՀ, 1999, Մ 8: Տես ՆՄ. Ռազինկինա, նշվածաշխ. էջ 14։

որ ասկաղին բնորոշ Դասկալյություններովտրերմինաբանությամբ, այլեւ նրանով, նալի է լինում ճիմնականում միայնմասնագելրնհրին, ճաղորդակյումը տեղիէ ունհնում Դամապատասխան դիոր գիտական զբաղվողմասնագհրնհրի շրջանում: տաճյուղով Խոսքը մարդու մտածականգործունեությանարտահայրությունն է: Բայյ մպածողովժյան երկու եղանակզոյություն ունի ա) տրրամահւ բ) պաորկերավոր, առարկայական ոչ սովորական: բանական, էական տարբերությունը Մրածողությանայս երկու եղանակների նկատելէ դեռ Վ. Գ. Բելինսկին՝նշելով, որ «արվեստիեւ զիյրութմեջ չէ, այլ յան տարբերությունը»ամենեւինէլ բովանդակության մշակելու եղանակիմեջ (ընդգծումըմերն տրվածբովանդակությունը է-Ա.Մ.) Փիլիսովխան խոսում է սիլլոգիզմնհրով,պոնտրը` պատկերնեկերպարներով, բայյ երկուսնէլ նույն բանն հն ասում: Քաղա րով քարնտեսը,զինված լինհլով վիճակագլուկան տվյալներով,ապացուզինվածիրականությանկենդանիհւ. վառ պասրկերցում է, պոհասը, է տալիս`ներգործելով մամբ, ճշմարխրպատկերներով իլ ընլույ երեւակայության վրա: Թերյողնելրի Մեկն ապալյույումէ, մյուսը պյույց է տալիս,եւ երկուսնէլ ճամողում հն, միայն|մեմեկը սրրամաբանական փաստարկներով, մյուսը պարկերներով»-: Գիլական խոսքընույնպեսառարկայական մտածողության արդյունք է, բայյ դրանքչի կարհլինույնայնել: Գիտական մրքի լեզվական Ճեւավորումըպաճանջումէ բարձր կավմակերպվածություն Ամեն մի գիրականխոսք "իմնեվում է տրամա տրամաբանվածուվցյուն: բանականմյրածողովցյան, ուասկաղուվթյունների, դատողովցյունների մրաճանգումնհրի վրա: Գիտական ոճի լեզվականյուրաճողրկությունեն գիական մպածողովցյան եղաները, անշուշտ,պայմանավորված նակով,նրա ճաղորդակյական խնդիրներով նպավպակներով: Արդ տեհսնենք՝ ինչ ճատկաինչ է գիրականոճր եւ լեղվական նիշներունի: Մասնագիտական գրականության մեջ զիրական ոճի ըմբռնման ճարյումտարբերմուրելլումներ տարբեր կան: Առանձին կարծիքներ (Մ. Պ Կուլդավ, Մ. Պ. Սենկեւիչ)դիական ոճի ռաումնասիրովնհր հն հրկու հնլաոճեր`գիլրարհխնիկաշրջանակներում առանձնացնում կան հւ զիղոաճումանիտար, ոմանքէլ (Գ. Ա. Վեյխման,Վ. Մ. Ավրասին) ավելի են մասնատումգխիրական ոճր՝ ընդունհլովֆիզիկայի, ու

ու

ու

ու

ու

ու

.

Գ.

Բելինսկի, երկեր,ո.8, Երհան,1966, էջ Փիլիսովայական ընտրիր

Քիմիայիբժշկականենլքառճեր: Վ. Պ Մուրարը, Ա. ի. եֆիմովը գիրականհւ պրոֆեսիոնալռրհխնիկաինքնուրույնոճեր են ճամարում կանոճերը": է, որ գիրությանլյուլոսքանչյուր բնագավառ ունի այդ Անկասկած լեզվականառանձնանատրկովժբնույքով պայմանավորված դիտաճյուղի յուններ: Սակայնդա ճիմք չի տալիսգիական ոճը մասնատելեւ առանձինտալդերակներ: ներաենլտոճերըդիրել որպեսգործառական իրավայիէ Ռ.Գ. Բուղաղովը,երբ գրում է, որ մասնաՄիանգամայն առկայովցյունը քիմիայիկամբուսաբանության դիրականտերմինների դեռ չի նշանակում,խհ գոյություն դիտականաշխարուվւյուններում ունեն ճատուկ«քիմիական»կամ «բուսաբանական» լեզվականոճեր, ունի իր գիտաճյուղի յուրաճավկովցյունայլ որ ամեն մի գիտություն էլ չպերք ներովպայմանավորված ձասկայություններ: կդ պոասրճառով է առանձնայվեն բժշկական կամ քիմիականդիտականոճեր, այլ ոճ: գիտական պետքէ ընդունվիմիասնական ոճը միասնական ամբողջությունեն դիրում նահւ Դ. Գիտական Է. Ռողենրալըեւ Ե.Ս. Տրոյանսկայան՝ եշելով, որ վերջինժամանակներում նկատվողգիտականխոսքի ոճը «ենլառճերի» մասնավպելու են իրեն": միտումները ոաղիվլե տրդարալնում չի վում գիական ոճը առանձինենՄեզ նույնպեսճիմնավոր մասնատելու տեսակետը: հրավայիեն այն ոճագհրները, թաոռճերի միասնական ոճի գոյովժյունը:ճիշտը րոնք ընդունում են գիտական հւ ընդունելինայն փեսակերնէ, ըար ոլի գիտական ոճը, անկախիր մասնագիտական տարբերություններից, դիտվումէ, որպեսընդոանուր ու ոճ: եզրակոալյովցյունը ոճր որպես միասնական պարզ է. գիտական պերք է ելնել ոչ |մեառանձինգիտաճյուղեայդպիսին բնուլմագրելիս բե (նական, Պումանիպյար) այլ գիվյաառանձնաճատկովցյուննհրիկ, նհրկայալյվող ընդոանուրսկզբունքների պական շարադրանքին այդ տարճանջնհրիկ,որ Պատումու բնորոշ հն լեզվի գործառական ո-

ու

բերակին: եւ լեզվական Եխքհ մինկատիունենանքգիտական ջարադլունքի է, որ գիտասկղբունքնհրը,ապատ անկասկած ֆոլյնհրիընտրրուվժյան կան ոճը, անկախտարբերի գիտաճյուղերի յուրառատկություննհրից,

Տի

5.

ՀԷ 17.

«ՕՇՉՇՇԿաօՇյո

դՈյքճւ. 22, 4.11 ԵՓ

Ք.4.

"

Տ

Ա.

Օ6 -

ս

Շու«18

00.

՝

Ա310ՔՇՒԱՃՖ,

5.

8Լ., 1976,

էջ 74-88. -

Ո

Ֆլ/ժ0206, Թ060ՇԽԱՇ 0 ոճլյիյ օ սգլյսուօն 4աօքճոլյթեւ»,

«Հմ:

Ռողենտալի նշվածաշխ.

Խճլյու020

ԸՌՈԿՎՂՀԱՇՈՎԻԱ,

Դ1., 1957, Շուք. Ոքօճ4ՇԱԳ4`

ԸՍԽԿՎԱՇՌՒԱԺՄ:քցՇԸԻ0Հ20 ՃՅԵԼԻԿ.

1611., 1969, Շւթ.

օԸԿՕԳԿԵԼԸ՝

11., 1958, էջ 411. 81., 1975. էջ 40, ինչպեսնահբ Դ.

ո3ԵՍ»Շ,

է: Այնպեսոր, գրականլեղվի միջ, որպես ընդճանուր միասնական ոճ անվանումը: տարբերակ, պերք է ընդունել գիտական կիրառական Անշուշրչ գիլրականմիասնականոճի գոյուլցյունըչի ժխտում տարբերություննհրը գիրությանտարբեր կամբայառումլեզվաոճական բնույմով առանձնահուրճյուղերիմիջեւ։ Այս կամայն գիտաճյուղի պայմանավորված` կարողհն լինել (հւ. կան) որոշակի կություններով (մանավանդ՝ տեխնիկական տրհրմինային): 0րինակ՝ տարբերություններ նկարադրականությունն ավելիշատ է, թանճշգրիտ գիտություններում ասենք մախեմատիկայում: Առավելշար տարբեգիրություններում, եւ ճումանիտար դիտություններություննհրկան նշված զիտաճյուղերի տեսանելիէ դառնումտարբերգիաճրի միջեւ: Դա շար պարզ 0րինակ՝«Կրիմինալիսյուղերինույնիսկիռույիկ ճամեմատությունից: ճանլյագործուլյունների թննուվմյան մեջ գիլրական տականտեխնիկան միջֆույների մհլցոդներիներդրմանճնադրույթների,տհխնիկական է: Կրիմինալիստական տեխնիկանծառայումէ րանքներիճամակարդ ուսումնասիրվող դեպքերի ճանյագործություն իրադարձուվցյունների, եւ անձանյ վերաբերյալտեղեկուլյուննհր ճայրնաբերելու կատարած ապացույյներ վերյյնելու, ոեւրաղուրելու, ճարրնաբհրելու, ամրապնդելու եւ դրանք Պանլյագործությունների քննության կանխման նպաղրակշարադրանք լինելույ, ներինուղղելուգործին:Բայի տեսադրույցների այն ընդգրկումէ նահւ տարբերսարքերի,տեխնիկական ճարմարանքԱնշուշտ տվյալդեպքումխոսների միջոլյներիամբողջությունը»': միայն տհրմիններինկամ տերմինայինկապակՔը չի վերաբերում կամ Պիմնականում կություններին,որ գործածվումեն առավելապես այլ շարադրանքի տվյալ գիտաճյուղում, ընդնանուրոճին, |մեպեւր տերմիններիդերը կարեւորվումէ լյանկայածդիտականոճում: Առանվ ճամապատասխան տերմինեերիչի կարելի պապտկերայնել գիտության որեւէ բնագավառ:Աճա մի քանի օրինակնելճենյ նույն կրիմինալիստիկայիբնագավառի.ճանլյագործությունների քննություն, ճանլագոր»դածություններիկանխում,քննչականօպերատիվ գործողովժյուններ, դատականՃգաբատական լուսանկարչություն, ճետքաբանություն, որականՊելրաղուրում, նություն, կրիմինալի թրհականգրանցում,փորձաքննություն, զննուլյյուն, խուզարկություն,մագնիսականորոնիչ, տեղազննություն կատարել,սկեպտրրալ անալիզեւ այլն: Հենյ միայնայս տերմիններն տերմինային կապակլություննհրը կարողեն ուշել, քե գիտությանոր բնագավառի հր գործ նինք: ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

Լ.Պ. Օանյան,Կրիմինալիստիկա, ձեռնարկ,Երհան,1998, ոաումնական

էջ 5։

Վերյնենքմի օրինակէլ զրականազիությունիկ. «Բայյ գալիքի

Հանճաշ մնալ որպես բանասրեղծական Դուրյանը մեծություն: ճամար

ստեղծելմի քանի որդենված, այրող երգեր,մի քանի բեղ պատանին դրամայիլնլյող էջեր, որոնք իսկույն բռնելյին գլուխգործոլյ,ոոդգեիկան գյոսրն այն էր, որ ճանճարի ժթնոլոլորը:Եվ Դավհրժորեն...Գլխավոր տեսողությանտակ է ընկնում կենդանի մարդը՝ բանաստեղծական Դա մեծ նորություն անձնականապրումների խորքով, բարդովցյամբ: մեջ, քանի որ, կամա|լժհակամա,Դուրյաէր Պայբանատրհղծուլցյան եւ քաղաքական էր ճրապարակախոսուլյունը պաոնը Պաղլաճարում ճոգեբանությունը»-: սը՝ տեղըդնելովիրապատում Այս մեջբերուժիլէլ երեւումէ, որ գրականադիրովցյունը, որպես խոսքիարվեստիգիտություն,ավելի ազատ է լեզվականմիջոլյների ոճին: ընրրությանմեջ, որը նրան մուրեյնոմ է գեղարվեստական արՀենյ բերվածճատվածում ճանդիպումենք խոսքի պատկերավոր մակդիրներիեւ նույնիսկփոխաբերուվցյունների, տաճայտությունների, են գիրական խոսքում: բայլառվում որոնքսովորաբար ուրիշ բնագավառից. Մի այլ օրինակգիրության «Կլիմայական են: Կան շրջաններ,որրեղ Երկրիվրա շատ բաղմաղան պայմանները երբեք լյելսիոսի զրո ատրիճանիլչի բարձրանում, ֆերմաստրիճանը այսինքն՝գրնվում է ջրի սառչելու կետում: Այդ է պատճառը, օրինակ, որ Արկրիկայումեւ Անրարկրիդայում, ինչպես նաեւ բարձր է կարծրփուլում լեռներում,Երկրիմակերհտյթըմշտապեսծածկված գրնվողջրու՝ սառույլյովեւ ձյունով»՞: Այս մեջբերումնհրի երեւումէ, որ, իրոք,կան Դամեմաությունիլ, գիտուվմյան տարբերճյուղերիլեզվականարտաճայտարբերություններ միջեւ, բայյ դրանք,բոտ էուլյան, գրվածեն միեւնույն տությունների ոճով: գիտական Լեզվի պործառական տարբերակները, ինչպեսասել ենք, միմյան» չեն, առավելեւս` գիտական ցից չինականպարսպով բաժանված շաԱյնպեսոր, չի բալյառվում,որ գիտական ոճի րադրանքի հնքխաոճերը: առանձինտարբերակներում կարողենք ճանդիպելլեզվաարտաձայր»չականու պատկերավորման միջույների՝ ճամեմատությունների, փոխաբերությունների, բայյ դա չի նշանակում,ին դրանք գիրականոճի հն: Ամեն դեպքումպերթ է նկատիունենալ,բն դրանք ճատկանիշ ունեն լեզվի տվյալրարբերակում: ինչ գործառույթ

երեւան,1996, էջ Հայբնարհրկուներ, ՀՐ-Թամրազյան,

88։

Տես Վ. Շխչենկոյիհոդվածը Լ. Բալաղյանի կազմած «Գիտական ոճի ուսուլյումը»գրքում,երհւան,1990, էջ 40: շ

Այսպիսով,գիրականշարադրանքիլեզվականառանձնաճար» հն Պիմնականում պայմանավորված նրա բովանդակութկությունները իսկ գիտրայամբ, տվյալզիլրաճյուղիխնդիրներով նպատակներով: ու

այն է, որ ընլելյյողին կամ ունկնդրինճիշր կան խոսքինպատակն ու տա մեզ շրջապատող հրեաշխարճիառարկանհրի պատկերակում փոխաղարձ կապերի մասին: ւույթնհրի,երան Պաղ կանիշեհրի Գիտականշարադրանքըպետք է ճշրորհն արտրապոլի մրածողությանօբյեկրիվովյունը: այս տարբերակի կողմն այն է, որ Գործառական ամենաբնորոշ դատողական խոսք է, քանի որ ալորայոլում զիրականշարաղրանքը է մարդումրադատողական գործունեությունը: ինչպես նկատումէ Շ. Բալլին, մարդկային մխրբը լեզվական անորաժեշր միջույներով մեջ ռեալգոյությունունելող երհւույթձգտումէ տալ իլոսկանության կամ արպտապոլել օբյեհկրիվ ճշմարտովժյունը:: ների նկարագրությունը Ամեն մի իսկական դիտական ստեղծագործովցյուն ամենի առաջմարղործունհությանարդյունքէ, եւ բնական դու մտածականշդապողական են է, որ գիլրականոճի լեղվականճարկանիշները պայմանավորված « մրքի դրսեւորման այդ հղանակի յուրաճակկովցյուններով: Գիսուքինչ որ յան լեզուն,- գրում է Բալլին,- ունի նույն Պատկանիշները, ուսումնասիլրությունը անդիմովցյուն,օբյեկրիվովժյուն, գիլրական դա(ընդգծումըմերն է-Ա.Մ.)՛։ տողակտնություն» Գիտականոճը, որպեսգրականլեզվի շրջանակներում գործառ առանձնանում է ենց նրանով,որ ծառայում է մրքի վող տարբերակ, տրամաբանված, ճշգրիտ միանշանակ ալսրաճարրմանը: Մրածողութու ոլոլսրում դատողուվցյուննենն յան ճիմնականեւր գիխրովմրոն են, որոնք տրամաբանական մրաճանգումներն ճհտհւողականովցյամբ են ներքին կապակլուլյուն պարբեստեղծելով ճաջֆոլրդում միմյանց՝ րություններիմիջեւ: Եվ, իրոք, գիտական ոճի ճամարբնորոշըխիստ ճհւրեւողական տրամաբանական շարադրանքնէ: Այս դեպքումճիմնական ուշադրությունըդարձվումէ արտաճայտած մրքի ճշտության ռիմնավորվածության վրա: Գիտականխոսքումարտրաճարրված միրքը պերք է փաստարկված լինի: Գիտական շարադրանքում գրհլմեչեն դործածվում պատկերավորման միջույներ, լեզվի դուղաալորանայրչական տուրեր:Դո բսլյավփը՛" վում է նրանով,որ այն աչքի է ընկնում շարադրանքի օբյեկրիվությամբ, այսինքն՝գիլրնականը, գիտական աշխատություն գրողը նյուցը շարադրելիսիր անձնականվերաբերմունքը չի արտաճայրում, այլ օզու

ու

ու

ՈԼ

՞

նոյն տեղը,էջ

ոա.

Փթճովյյճոգտ 191:

ՇՈԿ.

ոՇու

ւգ,

Ռ1., 1961, Շութ.

143-144.

-Հ111-

տվյալ բնագավառի ճամարբնորոշ լեզվականմիջույներ տագործելով եհզլուբանություն՝ զտում է բալաճարրելօբյեկրիվճշմալորություլյույադրմանեւ ապայուլյմանմեթոդով:Ինչպեսբառանը` փաստերի այնպես էլ խոսքի կառույման ճիմնական պաշարիբընտրրովժյան, սկզբունքը դառնումէ ճշգրտությանու կոնկրհտության չափանիշը: Հետեւաբար,գիտականոճի իմնական, բնորոշ կողմը դրույթների, ապայույումն է դատողովցյուննհրի միջույով: ճշմարդուվցյունների է, որ բնոտրտատայրման ճիմնականմիջոյը ոչ իհ պատկերն Մարքի տրամաբանաչ խոսքին, այլ գատողովցյունը, րոշ է գեղարվեստական կան ապալլույմանձեւերը: Գիտականոճի բնորոշ ճատկանիշպերթ է ճամարելնահւ արճուղակատաճայրմանմիանշանակությունը,բայատրականությունը, նությանբալյակայությունը: հն նահ. այլ ճատկանիշներ, որոնք դարձյալ Այս ոճին Պաղպուկ հն ներկայաւյվող պաճանջներից: բխում գիրականշարադլոանքին Անկասկածէ, որ մրածողությանը, առավելեւս` գիտական,ճաեն տուկ վերայարկումն ընդնանրալյումը: Համարյայուրաքանչյուր բառ, ինչպեսնկատումէ Մ.Ն. Կոժինան,գխրականխոսքումճանդես է զալիսորպեսընդճանուրճասկացովցյան ալորաճայրրիչ": իճարկե,վերալարկումն ընդռանրայլյումը ճատուկեն ոչ միայն գիտականոճին, այլեւ ընդոանրապես լեզվին, բայլ այսրհղ այղ նշվում Է որպես գիտական ռանձնաաղրբկությունը ոճի տարբերակիչ է լեզվի Պամառճաղկանիշ, քանի ոլ/ այն իր էուվլցյամբ տարբերվում պատասխան մակարդակների վերաւլտրկումից: Այսպես,ճայրնի է, որ բառայինմակարդակի միավորըբ̀առը, ծառ ասելով ոաէ պարունակում: նույնպեսընդռանրայյում Օրինակ` կասումհնք աշխարոումգոյովժյունունհլյող բոլոր ծառերը:Բայյ այն ընդճանրայումպարունակելովճանդերձ՝խոսքի մեջ գործածվելիս տրանումէ առարկայական նշանակելովկոնկրեւր վերաբերովցյուն` ռարկա(Մել բակի ծառը կրրեյին): Գիտական շարադրանքում տյդ է հր» պես չէ, այսինքն՝տվյալ բառր, որ ճիմնականում գործածվում մինայինարժեքով,խոսքի մեջ գործածվելիսէլ կոնկրհւրառարկա չի տալիս,այլ մնում է որպեսընդնանուրոոսկալովցյան կույյ արտաճայտիչ,անգամելե գործածվումէ որոշյալ առումով: 0րինակ՝ «Ջուրը, հրկալը, կրաթարըչծծումբը,թլավածինը թիմիայումանվանում հն նյու» Քիմիա», էջ 7: «Արմոառրնհր «Լնդնանուր (Գլինկա, բույսն ամրալյնումեն Դողում»(բուսաբ.դաս.),«Մարդը մշակության ու

ու

ու

տ-

ա-

ւ

ս »112-

Մ.Ն.

Կոժինայի նշվածաշ., էջ 160:

է որպես սնունդ» (բուսաբ. մեջ գրնվող բույսերն օղզտրադործում ՛

աս.):

են Բերվածօրինակներում ընդգծվածգոյականները գործածված եւ ունեն իմաստով տերմինային արժեք: ընդոանուր է Գիական ոճի այս ճաղկովժյուննամենիյ առաջդրահւտրվում ու ոճում լայն մեջ: Գիտական բառապաշարում տերմինաբանության են վյալ բնագավառին ու տհրմիններ վերաբերող չափովդործածվում են կ ապակյություննեհր, որոնք տալիս տերմինային ճնարավորովցյուն գխրուվցյան տվյալ ճյուղինվերաբերող ճշգրիտկերպովալրտաճայրելու համապատասխան ճասկալություննեխ: Կարելիէ ասել, որ գիզուլյյան ամենիյ առաջ արտարբերճյուղերի լեզվականտարքերություններն հն բառապաշարի մեջ: Առանձին գիտաճյուղեր,իրենց տաճարրվում տարբերություննհրով ճանդերձ,միմյանցիլյպարբերբովանդակության վում են տերմիններովու զրհրմինային կապակլովցյուններով: Նույնիսկ դրանյ լվարկումը մեզ կարող է ճուշել, լմե գիտությանոր Պհւլրգործ ունենք: բնագավառի մագնի Այսպես,ատոմ,վեկտոր,արագալում,կիսաճաղորդիչներ, ճնշում, ազատ անկում, սականդաշտ, Դոսանքիուժ, մթժնոլոլորոյին մասնիկներիֆիզիկա հւ նման բազմաթիվտերմինային տարրական դործածվումհն արժեք ունելյող բառեր ու բառակապակլուվցյուններ պղնձարջասպ,կալիում, Ֆիղիկայում, օքսիդ, Պիմթեր, խավխունհր, մեան, պղնձի օքսիդ, հրկարժեք շղլմայականռհակյիա, աղախլաու, ծծմբական սնդիկ, ճիդրոսուլֆավկ, թլու, նատրիումի սուլֆոսըչօրգանականմիայյություննելԸ թիմիայում:Ֆունկյիաներիգրաֆիկ, դիֆեանկանոնկուրոլակ, թառակուսիարմա րենյիալ Պավասարումնես, մեջ` ոճնչյուն,ոնչույժ, բառույլ, մախհմապիկայում: Լեղվաբանության իբառի լեքսիկական (կամբառարանային) իմաս, ստուգաբանական եւ մաստ, վանկ, ոոլով, Պոլովում,խոնարճում,իմաստաբանություն այլն: Սակայնպետքէ նկատիունենալ, որ գիտական ոճի շարադրանեն տվյալբնագավառին քում ոչ միայնլայնորհնգործածվում վերաբերող տերմիններ: Համագործածական բառերընույնպեսկարողեն ցրհրհւ կիրառվել մինայինարժեք Հասկանաստանալ տերմինի իմատրով: լի է, որ այս դեպքումբառը դառնումէ մենիմատր:Ելմեբազմիմասէ, տությունը գեղարվեստական խոսքի ճամարդրական ճատկանիշ ոլեզվի Պարատությանբազմերանգության նշան, ապա գիտական ճում այն կարող է դիտվել որպես լմերուլյուն: Գիտական խոսքում տհրմինիիմաստըպեւսքէ ապակ ու որոշակիլինի, որպեսզիպզարբեր ձեւերովչմեկնաբանվի: 0րինակ՝թու բառի առօրյա զործուծուցյունն ամենքիսճայրնիէ, բայյ քիմիայումայդ բառն արդենտերմի ու

սիր նային արժեքունի Ըիմքեր եւ թիուներ)։ Կամ համեմատենք եւ գիտական ոճերում. Մեկը բառի զործածուլյունըգեղարվեստական իմ սիրրր փշրելովանլլավ ճեզնությունովնայումէ վրաս(ՎՏ ): Սիլորը ատուկ է միայն զարգայածարյունատար ճամակարգ նրանցիմաստային տարբե նհյող կենդանիներին (Հայկ.ոանլագիխր.): բովժյուններնակնճայվ,են: Անշուշը, "աղորդակյական որոշակիպաոանջներով դիտովմյանպարբերճյուղերիխնդիրներովպայմանա վորվածգիտականոճն սրանումէ լեղվականյուրաճապուկ Ճեւավորվածություն,որը կարիքունի ճաւրուկուսումնասիրության:Գլորական ոճի ճամարատկապեստարբերգիտաճյուղերի ոճական լեզվական տարբերուվթյունների անգամանալից քննությունն կարետր նշանա է կատարել կովյուն ունի: Դրա նամար,ինարկե,պաճանջվում լիղվաբանական հւսրուկուսումնասիրուվցյուն: են տալիս,որ զգիրական Մեր դխրարկումները ոճի ջարադլյույյ հն զոյականնիր ու րանքումխոսքիմասհրիյավելի շար գործածվում ածականներ քան բայեր: Ավելիշար Շիմնականու՝ճարաբերական), քան պարզ: Սրոլրոգեհանդեսհն զալիս բաղադրրոլ ստորոգյալներ, լիականվերադիրկամ տրորոգելիավելի շար դառնումեն անվանական խոսքիմասեր,քան անկախդերբայներ:Մեր միտքըՊաստաղրելու ճամարբերհնթմիայն երկուօրինակտարբերղիրաճյուղերիլյ.«Լեզվի ռեր առնչվողշաղ խնդիրներգիտության զարգալյման ներկափուլում բանավեճինյուլժ են: Գոյուլցյունունի տեսակե, որի ճամաճայն,լեէ: Սակայնայս տեսակեւրն զուն նշանների(սիմվոլների)ճամակարգ բնական,կենդանիխոսակյաընդունհլուդեպքումպիրք է պոսրբերել կան լեզվի նշաններըարհեստական լեզվի սիմվոլների: Այդ տարբերուվցյունը,որ խիարկարեւորէ, ճանգումէ ճեղրեւյալին. բնականլիղուն որպես նշանների (սիմվոլների)ճամակարդգ,։ բնապատմական պրոլյեսիտրդյունքէ, մինչդեռարճհստրական լեզունհրինշաններիճամակլյությունըմարդկանյմիջեւ պայմանավորվածովժյան արդյունքէ»-: Բերվածճատվածում գործածված բառերիմուր կեսը (67 բառից Յ1-ը) գոյականէ, 9-ը՝ ածականեւ միայն10-ր՝ բայ, որից միայներկուսն են պարզ սպորոդյալներ: Մի այլ օրինակ.«Մեր շրջապատում ընլալյող բոլոր երեւույլմնեեն: Առաջինճայայշարժմանտարբերդրսեւորումներն րը մատհրիայի քի քաոսայինիլվայող այդ երեւույժնհրի միջիհւգոյովժյուն ունեն ներթինպատճառական կապեր որոշակիօրինաչափություններ: Այդ է կոչվածբնականեւ օրինաչափուլթյունների կապերիբալլառարրմանն ու

ու

ու

ու

ու

Հ

գ.

84։

դասընքակ, Երեւան,1967, տրամաբանության

Ձեւական Բրոսրյան,

էջ

հասարակական գիտությունների ամբողջական համակարգը: Ֆիզիկան է մազհրիայի բնականգիտությունէ, ոլն ուսումնասիրում ճիմնարար ընդանուր ճատկությունները, շարժմանառավել մատերիայի շարժման պարզ եւ ընդճանուր առավել օրինաչափությունները»-:

Գրեքեհնույն Դարաբերուվցյունը տեսնումենք այստեղ.ճատվաՑ բառիւյՁՋ-ր զոյականէ, ինը՝ ածականհւ միայն գործածված եսնում ենք գիտական ոճի նաեւ ութը` բայ: Բայյ այս Պապվածում ճարկանիշ՝ ճատվածումը.. գոյականների կրկնությունընույն մի այլ քաոսայինխքվայողայդ երհւույժնհրիմիջեւ ղոյություն ունեին խիսր (հւ ոչ թե Այդ օրինաչափությունների որոշակիօրինաչափուվցյուններ: է կոչված...)։ դրանց)բայարորրմանն Նման կարգիկրկնություններն են ինչպեսգիրաանխուսափելի ոճում: ձիր է հկատելՍ. Աբրաճամկան, այնպեսէլ պաշտոնական բխումէ խութի ճշգրիտ, յանը, որ «կրկնությանանհլաժեշտրությունը միանշանակ դյուրինընկալմանպաճանջիյ»՛:Այն հղրակայյություշ խոսքումնկատվումէ զոյականների բայարձակզենը, որ գիտական է ավելի մեծ Պաղվաճնհրի րակշռություն,ճաստատվում վիճակագրա կան քննությամբ:Ն. Գլինկայի«Ընդճանուրքիմիա» բուճականդաշ սագրքի(1979) 14-րդ էջում գործածվածէ 82 գոյական,16 ածա5-ը բայականբական, ՅՑ բայ (14-Ր դիմավորբայ-ատորոդյալ, մաս): ստորոգյալի ղադրյալ գործածության բալարձակզեԳիտականոճում գոյականների է նրանով,որ գիտուվցյան բնագավառում բակշռությունըբալյատրվում ճեղ, իսկ Պասկայյուլթդործ ունենք ճիմնականում ոասկայյովցյունների յունները դրսհտրվումհն առավելապեսգոյականների, ածականնելի միջույյով:Առարկաները, երեւույժները,նրանցճատկանիշներն ալրպաեն: ռարրող բառերըգոյականներն ածականներն Գիտական ոճի լեզվականճականիշներնու առանձնանսորկուվժյուններըդրսեւորվումեն նահւ. բայ խոսքի մասիգործածության մեջ: ոճում բայական օԳիտական ձեւերի գործածուլցյունը ճհտաթրքրական է պարզում.դիմավորձեւերի մեջ ամենաշատ բինաչափություններ գործածվողըսանմանական եղանակնէ: Ըսր որում, այս եղանակի ժամանակաձեւերի գործածությանբազմազանություն Օչի նկարվում: հւ զիլրականոճում գործածված Մել միտրթը ճաստատելու բայաձեւերի մի քապարկերըներկայայնելունպասրակով բերենքվիճակագրական նի տվյալներ,որոնք, անշուշտ,կարողեն ճիմքտալ որոշ ընդնանրածում

ու

ու

Երհւան,1997, էջ ֆիզիկական ճիմունքները, Մեխանիկայի գիԱքրաճամյան,

՛

Տի

ԳԱ

«կրաբեր»,եր., 1988. 8, էջ

89։

Հ1Տ-

պումների:Այսպես,Գ. Բրուրյանիարդեննշված «Ձիհւական տրամա98 բայ-արոլոգյալբանուլյան դասընթայի» վելյ էջում զործածված ներիյ 80-ը սաճմանական եղանակիբայաձեւերեն, 9-ը ըղձական, հրկուսը`հնլադրականհւ երկուսը ճարկադրական: Այսրհղ տնորաշոր ժեշր է նշել մի կարեւորՊանգամանք, գիտականոճի ամար է: Սաճհմանական ընդղծված ճատրկանիշ եղանակիայդ 80 են, 68-ը ժամանակի բայաձեւեր երկուսըանկաբայաձեւերիդ նհրկա տար անդյալ, տասը վաղակավարչ, երհքը՝ արակուրար անցյալ հւ միայն մեկը՝ անյյալ կատարյալ: Գրելքե նույն օրինաչափությունը նկարում հնք ճշգրիխ,գիտովցյուններում: Այսպես, Ա. Բերմանաիեւ ի. Արամանովիչի «Մալեմաղիկականանալիղի ճամառուր դասընթա ոաումնավիճակագլաւկան կի» թոան էջի սաճմաններում կատարված սիրությունընույնպեսճաստաղոմէ այդ մքի ճշպովյյունը: Գործած ված 150 դիմավորբայերի, 1285-ըսաճմանական եղանակիբայաձե բայաձեւերիբայարճակգերակշւեր են՝ դարձյալներկաժամանակի Ն. Գլինկայինշված դասագրքի (112 բայաձեւ): էտասը ռուվժյամբ հ140 ջում գործածված դիմավորբայաձեւերից126-ը սաճմանական են (60-ը ներկա,ինը անկատար ղանակիժամանակաձեւեր անցյալ, ՁՁ-ը՝ վաղակատար անցյալ, 17-Ը Տարակատար անցյալ եւ 17-ը անցյալկատարյալ): Մնալածը(14 բայաձեւ)ըղձական(Ձ),ենթադրաեղանակի(7) բայաձեւերհնչ: կան (8) հւ ճարկադրական Ելնելովգիական ոճի քննությանվիճակաղրական այս տվյալների` որոշակիորենկարող ենք ասել, որ գիական շարադրանքում դիմավորբայհրիգործածության մեջ իշխողըսաճմանական եղանակի բայաձեւհրնհն՝ ներկաժամանակի Այս բայարձակգերակշռովցյամբ: ունի հ. Ա. Վոլինան: հրեւույժիմասինճելրաքրթրական դխլրողություն Նա նշում է, որ Պապտկապես ճշգրիր գիպություններումներկա ՑՇղէ) է նրանով, որ (քոշ ժամանակի գերակշռությունը բաղապտրվում մալեմատիկայի, ք իմիայիուսումնասիրության պրոբլեմնհրը ֆիզիկայի, կապվումհն ներկայիՊեր հւ ոչ լե որատրապովցյունը կորյրածպատբնորոշ ընդռանրությունը մականփատրերեն: Այդ գիպաճյուղերին արտաժամանակային բնույթժէ կրում": Ավելայնենքհւ այն, որ նհրկաժամանակի բայաճեւհրով,բալի հն ընդոանուր ճշմար» Քերականական բուն ներկայից,արտաճայրվում է գիտական րություններ, որ ճամապաղասխանում շարադրանքի բուն ոգուն: Ամենեւինէլ պատաճական չէ, որ գիտականոճի շարադլունՔում բայի նհրկաժամանակի ձեւերը ճիմնականոմունեն ընդնանրաշ կան իմաստ, կիրառության մեջ այդ բայաձհփրի դիմայինիայսինքն՝

լոզվական

Տի

«ՃՅԵԻ

ս

ՇՈդԵ

Խգլ/գուօ1տաուշքգույքեւ»,

8Լ., 1977,

էջ 81:

բայաձեւըչի տվյալդեմքովարտաարրված մատրըչի կոնկրհւրտնում. է ընդճանուր միայն այդ դեմքիիմաստտրըչ այլ ունհնում արպրաճայտում բայաձեւըլյու դիմայիննշանակովծյուն:Ավելին, նհրկաժամանակի հւ ունհմիայնխոսելու պաճինկապարվողզործողովցյուն չի պրալիս նում է ընդճանրական իմաստ(ընդճանուրներկա): 0րինակ՝«ԵրկրաչափականպատկերներիՊատկովյուննհրիմասին որոշ պնդումներ ընդունվումեն որպեսսկզբնականդրույթներ,որոնյ իման վրա այնուճերհւ ապալույվում են լեորեմները, եւ, ընդճանրապես, կառուց(7-9-րդ դ. դասազ.): վում է ամբողջերկրաչավովցյունը» են այն բանով,լմե ինչ ինչճերաքրթրվում «Մալհմաղտիխկայում հւ չեն ճհւրաքրքրվում այն պես է կախվածֆունկյիան արպումենրից տվյալ բանով,|լմեինչ կոնկրներֆիղիկականհրեւույժ է նկարագրվում ֆունկյիոնալ կախումով(Մալանալիզի ամառունՄդասընլքայ, էջ 28):

եւ պրակարիկայում «Տեխնիկականգիտովցյուննհրում համարյա ունենում այնպիսիլժվերի ճեր, որոնք արտաճայրում միշյր գործ հնք հն մեծությունների թվայինարժեքը» (ույն տեղում): « Լուծույլում ճամարօգտվումենք իոններիվիճակըգնաճապտելու մի մեծությունիլյ,որր կոչվում է ակրիվություն(նույն տեղում, էջ

Յ77)։

ընդգծվածբայաձեւերնունեն ընղճանուր Բերվածօրինակներում հւ ընդանուր իմաստ: դիմայիննշանակովյուն ժամանակային Բայի ճել, կապվածնկապվումէ մի այլ հրեւույժ եւս. գիական գրելն բալյառվումէ որամայական եղանակիդորոճի շարադրանքում հն շապ աղվադհպ: ճանդիպում ծածությունը,իսկ մյուս հղանակները ոճում գործածվում Դա, ինարկե,պատաճական չէ, քանի որ գիտական են պատմողական իսկ այդ եղանակի հրանգինախադասովցյուններ, հէ սառհմանական տրորոգզյալն արտաճայրվում նախադասություննհրի ղանակիբայաձեւրով: կարելիէ անհլ նաեւ մեկ այլ ՊեւհւութԲերվածօրինակներից բայրսձեւերում գրելցիբայառվումէ յուն. գիլրականոճում գործածված ոճի Ձ-րդ դեմքի գոլծածովցյունը:Դա, անշուշտ,բխում է գիլրական մենախոսական բնույթիլյ: մասինխոսելիս ոճի շարահյուսական Գիլրական իրողությունների մի այլ կարետրերեւում ներդրյալ չի կարելիանտեսելլեհզվական Դայ, իոճարկե,բխումէ առատ արտաճայրությունների գործածովցյունը: շարադլանքիբնույթի: Քանի որ նհրդրյալալրրաճայրութգիտական հն զանազան յունները պարունակում դիխրողություննհր, ճշգլորումներ, նախաճիմնական կոնկրերայյումներ, լրալույիչ մեկնաբանություննիր դասուլցյան կամ նրա որհւէ անդամիճամարհւ իմասրայինառումով

արժեք,ուստիգինախադասության մեջ ունեն ճավելյալլրալյումների ոչ միայն կարեւոր,այլեւ տականխոսքումդրանյ գործածությունը անրաժեշտէ: է տալիս, Տարբեր գիտաճյուղերի լեզվականքննությունը ցույ չի սամանա որ գործածովժյունը նհրդրյալ արպոսճայկովժյունների փակվումմիայն այս կամ այն գիտաճյուղիառանձնաձոաղրկություննի է ընդճանրապես գիրականոճին, նրա շարադ րով, այլ վերաբերում մի քանի օրինակ.«Այդ նշանակումէ, որ րանքի լեզվին:Բերենք է որեւէ մեծ քիվ տռանքիյուրաքանչյուրկեւրպապկերում Թնիոյին նրան իռալիոնալ)...»: կամ Այդ դեպքում միջե,ընկած (ռայիոնալ Շ կեւր)կունենա (ճ--Ե)/ (այն տնվանենք ճատվածի միջնակերը բոլոր այն Ճատվածնհրի ծայրերը: կոորդինապը...»:«Ընդճանրապես հն որոնք դուրս հն գալիս ճաշվանքիսկղբիյ հւ անճամաչափելի է իմասշտաբի միավորիճխր (սրանցհրկարուվթյունն արպաճարրվում ռալիոնալ |վվերով), կռամընկնենոչ ռայիոնալ կհւրերի ճեր...»: «Որպես ֆունկլիայի գրաֆիկսովորաբարծառայումէ մի որեւէ կոր նաեւ ուղիղ) գիծ»: դեպքերում` (մասնավոր Մի թանիօրինակներ էլ բերենք բուսաբանությանը նվիրվածաշեն անճամեխաուվյուններիլյ. «Լյուպինի սերմերը... պարունակում ավելի շար սպիւլրակույնհր մասր չրոկոս)...»: (մինչեւ «Հապիկաեն (ոլոռ, ոսպ, սիսեռ,բակլա,սոյա) պատկանում վոր կուլտուրաները ընտունիքին»: բակլաղգինհրի Շարայուսականկառույյներում նկատվումէ բարդ նախադամիլրում: Եվ դա բնականէ. բարդ մտքեր սություննհրիգործածության է տարբերտիպիբարդ կառույլյճամարպաճանջվում արտաճարրհլու Այսպես, Գ.Մ. ժուկովսկուբ̀ուներիճամարնաչ ների գործածություն: խազեսված«Բուսաբանություն» դասագրքում մեր ճաշված100 նաեւ ստորադասական, են՝ 65-ը բարղ ճամադասական խաղասությունից իսկ Ց5-ր՝ պարզ: Գրեթե նույն ճարաբերովժյունը տեսնում են Գ. նշված դասագրքում: Հաշվարկած100 նախադասությունիլ Բրոսրյանի հն 64-ր բաղզմաբարղ հար նախադասությունների գերակշռովթյոմբ» մ պարզ: իսկ86-ը՝ Ն. Գլինկայիկազմած 80 նաքիմիայիդասագրքում ռաշվարկած բարդ են 51-ը, պարզՅ̀9Զ-ը: խադասությունիլ, այս տվյալները,անշուշյրչ քիչ բան են ասում վիճակագրական նախադասություննհրի ներթին կառույվածթի նրանյ շալաճյուսական յուրաճատկությունների մասին (դա առանձինթննույան նյովց հն տալիս գիլրական է), բայյ հւ այնպեսընդռանուրպապկերադում ոճի շարադրանքի մասին: իրողությունների ու

շարաձյուսական

հն տալիս, որ գիլրական ոճի Ճեւալյու Բերվածօրինակները ունեն որոջակիյուրառատկությունվորմանմհջ լհզվականմիջոյյներն հն լեզվի դործառական այղ ներ, որոնք իլենյ հրին բնովմազրում Սակայնչպետթէ կարծել,թհ դիտական ոճի լեզվական տարբերակը: սպառվումեն նշվածներով: ճապկանիշներն Այս ոճի լեզվականճատրկանիշնհրի ճանգամանալիլ թննությունը նոր ճատկանիշներ: կարողէ Դայրնաբերել ոճը, որպես գործառական Գիտական տարբերակ,ձեատվորվելով ժիջույնհրով,իր ռհրթին ազդումէ դրականլեզվի ընդճանուր լեզվի վրա, նպառրումնրազարգայմանը:

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ՈՃ

Լեզվի գործառական մեջ առանձնաճատուկ տարբերակների տեղ է պետական որը գործադրվում իմնարկներում(րնտհսական,թաղաքական,վարչական),դարաքթննչակառավարական ճրամանագրերում, պաշրոնական կան մարմիններում, (րհնքնհր, պայմանագրեր, (լիազորագրեր, անդորփասրախղիթհրում դիդում,դեղեկանք,ծննդյան,ամուրագրեր,արձանագրովցյուննհր, նության վկայականներհւ այլւն), գրասենյակային-դործավարակա ճարաբերովցյունդրագրություննհրում, միջաղգայինչ-դիվանագիտական ու ներում, մի խոսթովպետական ճաստրակակոն ճարաբերություննե րի ոլորտում: Ոճաբանական գրականության մեջ գործառական այս պարբհրակին տրվումեն տարբերանվանումներ պաշրոնականգործարարական, վարչականգերաեսչականչ գրասհնյակայինչզործարալոսկան, վարչահւ այլն, մի ճանդական-դիվանագիտական, վարչագործարարական է այդ ոճի գործառական մանք, որ պայմանավորված ոլոլորնհրովու մեծ մասն Սակայն ընդունում նպատակներով: լիղվաբանչոճագխրների ոճ տհրմինը՝ է պաշտոնական որպեսընդճանուրանվանում գործառական այս տարբերակի ճամար: Պաշպրոնական ոճը դգործածովցյան լայն շրջանակնե ունի հւ ըստ զործածության ոլորտներիէլ բաժանվումէ հնքաոճերի:Մասնա դիտական զրականության մեջ, որպեսայդ ոճի ընդգրկման ոլոլպրներ, նշվում են՝ դրասենյակոյին«գործարարական, վարչական-«փասրալթղյաՀ եւ յին, վարչական-իրավաբանական, վարչականչ-դիվանադիսական է դրավումպաշտոնական ոճը,

այլն': ւ

Տե

ճ. 1,

Ս. Էլոյան,ժամանակակից Ա. Խաչատրյան, Վ. Առաբհլյան, ճայոլ լեզու, երեւան,1979, էջ 841: -Հ119-

ոճի ընդգրկմանոլոլորնհրը՝ Նկարի ունհնալովպաշտոնական է առանձնայնելԴեւլրհւյալ ոճի շրթանակեհրում կարելի հնլաոճեայղ 8) վարչական-իրավաբանա րը 1) պրասենյակային-գործարարական, կան հւ Ց) վորչական-դիվանագխրական: Այն կարելիէ ներկայացնել ճեւրհւյալգծապատկհրով. Պաշրոնական ոճ

Հ

ոճ «դիվանագիլրական յակային-դործարալուկան Վարչական Գրասեն

ոճ Վարչուկան-իլուվաբանական

1.

ոճը լայն կիրառությունունի Գրասենյակային-գործարալամկան պետական ճիմնարկներում, գործնական բնույյի գրագրություններում, պաշրոնական փաստավփղաերում (կլարգադրուվթյուններ, ճրամանագրել,, դիմումի տարբե ձեւեր, անպայմանագրեր, արձանագրովմյուններ, եւ այլն): ճոշվապանական դորլագրեր,լիազորագրեր, փաստավղյիելր Ձ. վարչականիլաավաբանական ոճը զործառվումէ ոստրիկանական հւ դատաքննչական մարմիններում,պետականօրենսգրքելում, եւ այլն: կառավարական ճրամանագրերում Ց. Վարչականչդիվանագխրական ոճը գործառվումէ ճիմնականում պետական դիվանագիտական վոսատրաթղլելում միջպելրական ճալոսբերուլթյունների ոլոլորում հւ աչքի է ընկնում ճանդիսավորությամբ, ընդգծվածպաշրոնականությամբ, յուրաճավպուկ բառեընտրված րի օգսադործումով: Չնայածոր պաշրոնականոճը դրսեւորման բաղմտղան ճեւհր է լեզվականմի շարք Պատկանիշներով, նի, բայյ բնուվմադգրվում են լեզվի զործառական րոնթ բնորոշ այդ տարբերաչ յուրաճապտուկ կին ընդճանրուպես: հնչպեսլիզվի գործառական մյոա ոճերի,այնպեսէլ պաշրոնաեն ոչ միայն կան ոճի լեզվականասրկանիշնհրըպայմանավորված բնույխով,այլհւ արտալեզվական այդ ոճի դործառական գործոններով: է պաշրոնական Կիրառական այն ոլոլորը, ոլորեղգործառվում ճը, նպատակունի կարդավորելու պետությանհւ քաղաքայինհրի միու

ու-

ո-

ու

ո-

հսկ իրավունքը,րար ջեւ հղած իրավականճարաբհրությունները: է, պեպովժյան էուվմյան,իշխանուվմյան, կամքիարատայտովթյունն թաղզաքայիների, ինչպեսնահւ պհրական բը կոչվածէ կարգավորելու միջեւ եղածԴարաբելությունները: ճիմնարկնհրի Կամքիալորադարրովժյունը, մարդկանց միջեւ հղածճարաբերութէ յոատարուկ բնագավառէ հւ պաճանջում յուններիկարգավորումը է ա ռանձնաճաուկ մարմնավորում, որով պայմանավորված լեզվական տարբելաակի ոճական այդ դեմքը: Պհրություն-իշխանութլեզվական Պարաբերություննհրի կարզավորումը,որը պաշտոնա յունչ-ժողովուրդ է պրնում կան ոճի "իմնականեպապակնէ, իր ալսրաարրովծցյունն այս ոճի Ճհւավորման մեջ պայմանավորելով նրա կարհգործառական որ պալրաադրականովցյունն Պառսրկանիշները՝ միանշանակովցյունը՞: ոճին բնորոշ այդ ճականիշներըդրսեւորվումեն լեղՊաշրոնական մի օրինուկ.«Քազաքայինեվականանորատժեշր միջույներով: Բելիհնք հն վերաբերվելայն տանը, ոլորհղ րը պարտավոր ճոգոաորարովվամբ իր նպատակին, օգտագործել բնակվումեն, բնակելիտալածուվցյունն պաճպանել բնակելիվոռլածուվցյունների օգաագոլծման կանոններըհւ սուլյիալիսրական ճամակելությանկանոնները,խնայողաբար ծախսել ֆուրըչդաղը, էլեկտրականեւ ֆերմայինէներգիան:Չի լմույլարրվում Դաիրավունքներն դրան նպատակին բնակալոսնային իրականացնել կառակկամ ուրիշ քաղաթայիների իլւվունքների, ինչպես հահւ պհիրավունքների տական հւ ասարակականկաղմակերպովցյունների (Հայկ. ՍՍՀ բնակարանային օրենսդիրք,երեւան,1988, խախորումով» էջ 9): Պաշտոնական ոճի զրագրովյուննհրում առավելշաղ են գոր0րիծածվումորամանալսրաայրողմիակազմնախադասություններ: ՀՍՍՀ կառավարուվցյան որոշումները նակ՝ «Ուժը կոլայրածՊամարել առդիլ պանկի»ՀՍՍՀ կառավարական ոլյոշումների ժողոճամաճայն հանո. 8, Երեւան, 19882): «Լրոլյույիչ պեղեկություննհրի վածու, (ՀՀ): «Դիմումին կից պիրք է մարդիմել ընդունող ճանձնամժողովին եւ փոխադրման |լերքբիկը,ծննդյան ներկայայնելառաջադիմության վկայականը (պապճենը),տեղեկանքառողջությանմասին, հրկու լու սանկար(3-4 չափսի» (ՀՀ): Լեզվականայս միջոյր պաշրոնական ոճի շարադրանքիճիմնական ձեւերի մեկն է: Բերենք այդ ճատկաո-

ու

է քննությանն Պաշրոնական ոճի լեզվական առանձնաձոկություննհրի նվիրվածՍ. Աբրաճամյանի ճոդվածը նրհս«Հայոլ լեղու հւ դրականուվթյուն» Երհւան,1988, էջ 71։ ղիտաշխագոությունների ժողովածու, միջբունական Մ.Ն. 171-178, Հնհր. ինչպեսնաեւ Ս. ԱբրաԿոժինայի նշվածաշխ.,էջ 78։ ռամյանի նշվածճոդվածը, էջ

նիշն ընդգծող մի այլ բնորոջ օրինակ.Հայաստանիկոմկուսը հւ ՀՍՍՀ Մինիարըների խորճուրդըորոշում են. 1. ...Մեկամսյաժամկեւրումպատվիլարումինիարլրություննհրի հւ. վարչությունների ճհր ամատեղթննարկելբնակելիրնհրի շինաարգելակողպապրճառրարովմյանվիճակը,պարզելշինարալրովժյունն միջույնհրձեռնարկելդրանթվերալյնելուճամար: ները հւ գործնական Ձ. Պալսրավոլրելնել... մյոս կապալային կաղճանրոապեհրության միջույնհ, ձեռնարկելիրավասությանենլակա մակերպովցյուններին կարպգակազմակերպություններում աշխուրանթային տեխնիկական ուժեղայնհլուճամար: պաճուվմյյունն (ՀՍՍՀ կառավարության որոշումներիժողովածու,նո. 8, եր. ու

1982):

ոճի ճարկադրականությունն պարտադրակաչՊաշտոնական նությունը կարողէ դրսհւորվելոչ միայնանդեմնախադասուվթցյուննի րով, այլեւ լեզվականայլ միջույներով:Այսպես, օրինակ,սաճմանաչ կան եղանակիբայաձեւերըպաշրոնականոճում կարող հն ճանդես գալ ճարկադրական եղանակիքերականական իմասրներով:Այսպես, եղանակինհրկա ժամանուկաձեւն ճեւրեւյալօրինակումսանմանական արտաճայումէ ճարկադրական հղանակիիմաստր. «Դիմորդնիր անձնագիրըհւ զինվորական ներկագրքույկըընդունող ճանձնաժողովին պերք է ներկայայնի-Ա.Մ.)անձամբ»: Նկայոյնում է (այսինքն՝ րենք, որ լեզվականայս ճատկանիշը պաշտոնական ոճի ճամարընդռանուրբնուվժէ կրում: Աճա մի լյարրունօրինակ.ՍՍՀ Միությանհւ ՀՍՍՀ ժողովրղական Հայկ. ՍՍՀ օրենսդլոությանը ճամապավոասվխուն, դեպուղառրների շրջանային,թաղաքային,ավանային,գյուղական ու

սո-

վեւրնհրը՝ 1. Ղեկավարում են իրենցտնօրինության տակ գտնվողբնակա

րանայիննրհսությունը. են շրջանի, թաղաքի,քաղաքիշրջանի, գյուղաՁ. Հաստատում կան բնակավայրի բնակարանային տնտեսության զարգաղման պլանա հւ վերանսկոմդրանցկաղարումը. յին առաջադլոանքները են սովեւրիտրամադրության Յ. Ապառովում պակ գրնվողզբնաեւ ընկարանային ֆոնդի պատշաճտեխնիկական վիճակը,ճիմնական թացիկնորոգումը. 4. են իխրականայնում եւ Վերաոսկողություն գերատեսչական հանրայինբնակարանային ֆոնդի վիճակի հւ շջաճագործման նկապտմամբ... (ՀՍՍՀ բնակարանային օրենսգիրք,Երեւան,1988): է, Հասկանալի որ բերվածօրինակներում սաճմանական եղանակի հն ճարկադներկաժամանակի ընդգծվածբյաձեւհրն արտահարրում րականեղանակի իմաստր:

ոճի փաստրալղլաային բալյառշ Պաշտոնական դրագրություններում դատողություններ անհլն ապայլյուշ վում են նկարագրականությունը, է, ճարկադրությունն պալորադրուկաշկումը: եվ դա Պասկանալի անելն տառարնությունն արդենբալյառումհն դավողություննհր փասրավղլերում, կուվցյունը,մանավանդայնպիսիպաշղրոնական րոնք արղհնօրենքիուժ ունեն: Բերենքայդպիսիմի օրինակ. «Հողված 1. ՀաստատելՀայկականՍովերականՍոլիալիստաքաղաքալյիական օրենսգիրքըեւ այն գործոկան Հանրապետության ղությանմեջ դնհլ 1965 թվականիճունվարի1-ի» (Հայկ. ՍՍՀ քաղաքայիական օրենսգիրք): ոճի լեզվականմյոս կարհւտր Պաշտոնական տլրպոսՊաղրկանիշը է, ոչ անձնականբնույթը, թանի որ ճաղորճարրման անդիմությունն դակյյումնիրականայվումէ ոչ լե խոսողիանունիյյ հւ ռասյեազրվում որոշակիխոսակյի (կամ խոսակիլնհրի),այլ ունենում է ընդկամ դաճանրական բնույ: Այսպես,օրինակ` «Քննության ժամանակ վկայի, կամ պուժողի կողմի ակնոարըսուր լույմունք տարանում տալը կամ փորձաղհտի կողմիլյակնճարըկեղծեզրակաղություն ալը, ինչպես նահւ խարզմանիկողմից ակնճայր սխալ |լմարգմանություն կատարելը պաղժվումէ ազատազրկմամբ` մինչեւ հրկու տարիժամամինչեւ. մեկ տարի ժամանակով նակով, ուղղիչ աշխատանքներով (ՀՍՍՀ Քրհականօրենսգիրթ,Երհւան, 1989): Պաշսոնականոճի ամենաբնորոշառանձնաճատկություններիլ մեկր սեղմությունն Ճհւակերպումների ճշզրոությունն Լ: նրանում բառեհլիոչ բայակայում են հրկիմատրտալորաճայրրություններնն ոճի շաճարակեւ փոխաբերական Պաշտոնական կիրառությունները: ոլրոշուկի, պարղ րբադրանքը պետքէ լինի սհղմ, բայյ միաժամանակ որ բայյառվիտարբե մեկնաբանությունների նարավոլրուլյունը:Դա է օրենքնեճլրամանագրերին, վերաբերում ճատկապես կառավարական րին, դատաքննչական ուտիկանականօրգաննհրումզործածվող մի գրադրություններին։ Բերենթմի օրինակ.«Ըսս պալրսրավորության անձ (պալսրապանը) պալորավորէ մի ուրիշ անձի (պարրաբիլրոջ) օգտինկատարհլորոշակիգործողություն,այն Է զույք "անձնել, աշխատանք կատարել,փողվճարելեւ այլն, կամ ձեռնպարմնալ ոլլոշակի զործողովցյունի,իսկ պարտատերն իլոռվունքունի պարտապանից պաճանֆելու, որ նա կատարի իր պալորականովժյունը: կամ սույն Պարտավորությունները ծագում են պայմանադրիյ րենսգրթի 4-րդ ռոդվածում նշված այլ ճիմթհրիյ» (Հայկ. ՍՍՀ թաղաքայիական օրենսգիրք): նրա Պաշտոնական ոճի լեզվականմյուս կարեւորԴայրկանիշը տերմինների գործառական յուրաճատուկ բնույթով պայմանավորված ու

ու

ու

ո-

ու

ու

ու

ու

օ-

ու

առար ոլորտին ատուկ կաղապարային արտրաճայրրություննհրի է: Այսպես,օրինակընդունել ի գիպուվցյուն (կամ ի գործածությունն ղեկավարուվժյուն), նկատիունենալով,ի նկատիունենալ, ի կապար կատարել, ածել, բերմանհնթարկել, տուժող կողմ, տեղազննուվցյուն ոճի շար կանխումեւ այլն: Պաշտոնական ճանլյագործուլմյունների ունեն ոչ միայնայդ ոլոլորինբնորոշ կաղապարային գլոսգրություններ այլեւ տերմիններ շալաճյուսականկառույյարտաճույություններ, նհր, որոնք գործածվումեն բույառապեսմիայն պաշսոնականոճի այղ ոլոլորին տվյալ ոլոլորում, որպեսզիճշգրրորեն արտանարըհն հւ ոճակազմիչ արժեքունենան: բնորոշ ճասկայյություններ պհտավրուրհսչության տեղհկագլիԱյդպիսիքհն ճիմնականում գործածվողտերմիններն րհրմիրում հւ արձանագրություններում Օրինակ` «Հոկրհմբհերի1-ին Թամանյցինային կապակյությունները: ների փողոյի նո. 48 շենքի դիմայ դիռհաթննովմյամբչբալյառայրշ վարոլոդը ված անճար ամալոսնիշի հւ մակնիշի ավրոմեքջենայի հւ դեհպթի վայրի վոսելվմի է հնլարկեհլթաղաթայիՍութիասյանին Ձեռնարկվելեն օպերատիվ քննչականմիջոլառումդիմել փախուստի: ներ Պանլրագործ վարորդինեւ մեքենանճարրնաբերելու ուղղությամբ» այդ

ու

ու

(ՖԵ, 1974, 2Յ)։

«Ապրիլի

Ձ-ին, ժամը 21 անյ հրհսունին,Թոմանլյիներիփողո անձնական ցում ԳԱԶ-ՁՅ1 մակնիշի 51-95 ԱՐՎ պեսճամարանիշի վարորդԱ. Դանիելյանըղուրս է եկել օզրագործման ավրոմեքենայի գորտիընդճարվելՎԱԶ-8101 մակնիհրթհւեկելիմասիճանդիպակալ հւ ՎԱԶ-ի վա» իր ուղեւորը շի ավրոմհքհնայի ճիւրչորիճետհւանքով ու են մեկ այլ ուղետր ստալյել րորդն մարմնական վնասվածքնիլր» (ԵԵ)։

է, որ ոճակաղմիչ այս Անառարկելի արժեքունհլյողտերմինային կապակյություննհրի գործածուլցյունը ասրուկ է պելրափրուրեսչության մաս։ ռանդիպակայ լեզվին. հրլցեհւեկելի արձանագրովցյունների գորի, անձնականօգտագործման տափվրոմեջենա, մարմնականվնասվածք, գլխավորփողոլյ, երկրոլդականփողոլ, ճետաքննովցյուն կատարել, խաչմերուկմոսրք գործել,լուսնալյույյի կարմիրլույսի առկայություն, վազանկկապարել,ճոծ գիծը ճատելհւ այլն: Մրքի տլորահայրման ճշգրաուցյան պաճանջովէ բայատլվում ոճում եւա դերանունների այն, որ պաշտոնական գործածովյունըշատ է: Խոսքի ճշզլորուլյյանապաճովումը, սաճմանափակ երկիմասրուվթյուոճում կարողէ ատրեղծել նիյ խուսափելը պաշրոնական գոյականների հւ այլ բառերիանճարկիկրկնություններ,արտաճայրման միօրինաԱա մի օրինակ՝ « վավելույումը կություն: Գործարքնելի նուրալրաւկան է միայնօրենքովնախապտհսված պալորադիր դհպթերում:Նուսարական

անվավերէ դարձնումգործարքը՝ ձեւր այդ դհպքումչպաճպանեհլը ճերեսույն օրհնսգրթի48 ճոդվածիերկրորդմասովնախոռրեսված ւանքներովԴանդհրձ:Ելի կողմերիլյմեկը լրիվ կամ մասամբկաղա վավհրալյումպանանջողգործարքը,իսկ մյոաը րել Լ նուսալաական է գործարքինուրալականձեւակերպումից, դատարանն իխուսափում կողմի պաճանջովվավելոարավունքունի այղ զործարբըկատարած կան ճանաչել գործարքը,հլմե այդ գործարքըոչ մի ճակաօրինական Այղ դեպքումգործարքիճհրագանուրարական բան չի պարունակում: չի պաճանջվում»(Հայկ. ՍՍՀ քաղաքայիական օրենսձեւակերպում դիրք, Երեւան,1984, էջ 27) Պիտափրուրհսչուվյան լեզվում նույնպես արձանադրությունների տեսնումհնք եույն հրեւույթը. գոյականըկրկնվումէ, եւ նրա փոխարեն դերանունչի դրվում (րհս վերեւիօրինակը):Դա, ինչպես տսԱճա է խոսթըճշգրխըընկալելուպառանջով: վել, պայմանավորված «Մենք հնք, մհր սարերը»վիպակիլ, մի օրինակՀր. Մալվմհւոսյանի իշորպեղգրողը ջատ լավ է ոճավորելթննիչիխոսքը. «Քաողաքայի սերժանտՍարգսյանի կողմիյ բերմանհնթարկվելիս խանԱնտոնյանը որի Պելեւսանքով իրեն լխափաճարեյ, սերժանդՍարդիսՍարգսյանի (ու ոչ թե նրա-Ա.Մ.2) դլխիլց պլխարկընույն սերժանրըՍարպսյանի գ լորվեյ որը: պանելու մեր Այն ճիգերը տրդյունքեհր ընկնելով չրվելլին» (ՀՄ0)։ Պաշրոնականոճր իր բնույցով չեզոք ոճ է. բնականէ, որ չականտարրերը: նրանումբալակայումհն լեզվի ճուզուարտաճայր է նահւ այն, ոլ/ նրանումաշ Այս ոճի լիզվականճատկանիշնիրիլ ունեն դգործածուվժյուն Բիրենք օար ներդրյալալորունարրուվցյունները: Հայկ. ՍՍՀ քրեականօրենսգրքի7-րդ ճոդվածում, միայնմի փաստր. է Յ5 ներդր» մեկուկեսէջ է (ջել 9-10), գործածված որ ընդամենը հւ մեկ նախադասության մեջ: յալ ալսրաճարրուցյուն,այդ ամբողջը՝ Է պ շ» Պաշտոնական առումովխիստբազմազան ոճը լ|Ժեմատիկ պետականօրգանների տոնական«փաստավղաային զպրագլրուցյուններ, օճեր կապվածօրենսդրական քաղաթական ակտեր, քրհական րհնոզրթեր,քաղաքացի սկան իլոսվունքնեհլր, ճիմնարկ-ձեռնարկովցյուննհրի միջեւղործառվող միջպերական ճարաբերուվցյու պայմանագրելը, նհր եւ այլն: Ըար այդմ էլ, յսինքն ըստ դործառական ոլոլորների ոճն տրանումէ ճամապատասխան էլ, պաշտոնական լեզվականձեավորում: ու

"Ձ125-

ոճի զրադրության Ավելորդչհնք ճամարում բերել պաշտոնական մի թանինմուշներ": 1.

ԻՆՔՆԱԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Սկզբումպելրթէ նշհլ անունը,ճայրանուննու ազգանունը, ապա նոր անվանմամբ, հլցի փոփոծննդյանթվականն վայրը Շին խություն կա վայրի անուններիմիջեւ), ծնողներիզբաղմունքն սոկիալականդրովցյունը: Այնունեւրհւ՝ա) ուսումնառությանմասին, բ) աշխատանքային մասին, գ) կենսագրության մեջ որեւէ նշանակալից զործունհուվցյան դեպթիմանրամասն բայատրությունը(խրախուսանք, պարգհւողրլում, լեկնածունհրիընրրությանմասնակցություն, դեպուտասրուլթյան տույժ, պհրք է գրել ճամադոսված լինել եւ այլն): ինքնակենսագրությունը հւ ճշմարտացի: ռուր, Պամեստր Օրինոակ՝ ու

ու

ու

ԻՆՔՆԱԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ես` Ալոսմ ՃՏիդլաանի Մանուկյանս,ծնվել հմ

թվակտնի ճոկրեմբերի10-ին Անիի մարզիՋրափի(նախկինՋրռփլիշ)գյուղում, ծառայողիընտանիքում:Հայրս հրկար տարիներաշխատելէ որպես գյուղի միջնակարգ դպրոցիտնօրեն,իսկ մայրս՝ոաույչունի: Ունհմ ինձնիլյ փոքրհրկու քույր հւ մեկ եղբայր: 1957-5858 ուսումնական տարումընդունվել հւ 1967-68 ուսրարում ավարտելեմ գյուղի միջնակարգդպրույըգելաազանը առաջադիեն եղել ճայոլ լեզուն մովյամբ: Դպրուլյլում սիրածսառարկաներն ռայ զրականությունը: Դպրույնավարահլուլանմիջապես հրո ընդունվելեմ Երհւանի Խ. Աբովյանիանվանայկականպհսականմանկավարժական ինստրիտուրի բանասիրական ֆակուլրհւրըեւ ավալորել1968 թվականին: ինստրիտուրն ավարտելուցճհրո մանկավարժական աշխատանքի եմ նշանակվելմեր գյուղի դպրոլում: երեք տարիաշխատելուց ճելրո հմ ճանձնելնույն ինարիտուրի ընդունելությանթնեուլթյուններ ասպիրանպուլոսյում` գծով: 1969 թվականինտվալսրել ճայ գրականուլմյան հմ ասպիրանտուրան, իսկ 1971 թվականինպաշտպանել թեկնածուաշ եմ երեւանիՄ. Աբեղյանի կան ատհնախոսուլթյուն։ Այժմ աշխատում անվանգրականության ինստիտուտում: եմ, ունեմ երկուերեխա: Ամոանացած ու

25.10.99

են մեր կողմիլյկազմված (Զ. Գործնական գրովցյուննհրի այս Գեւհրըտլոված հւ Ա. Ալհքսանյանի Քյուրքչյանիճհղինակակլովթյամբ բնադրե(Թելադրովթյան րի ժողովածուի մեջ (երեւան,1971թ.):

Ծանոթուվցյուն.հլիհ ներթետամ լրիվ գրվում է անունը, ազգաու ճայրանունը, վերետւմայլեւ չի գրվում: Ուղղակիկարելիէ ծնվել հմ... սկսել այսպես` նունն

Ց. ԲՆՈՒԹԱԳԻՐ

Բնուլագիրը, որպես գործնական գրությանձեւ, տրվումէ աննլոս մարդկային, դատրին՝ աշխաղպանքայինգործնականճառսկանիշճամարեւ արժեքավորհլու ները բնովմագրհլու,նրան գնադատհլու, է րոտ անճրաժեշրովցյան: ներկայայվում մեջ նշվում են՝ Բնուլմագրի ա) Բնուլագրվողի անունը, Դայրանունը, ազգանունը. է աշխապում կամ սովորումտվյալ բ) որպեսի՞նչ եւ երբվանի՞ց բուճում. հիմնարկ-Ճեռնարկությունում, կամ ուսման մեջ ինչպե՛ս է դրահւորելու դ) աշխատանքում իրեն. դրսեւորում խրախուսանքի (զամ տույժի) է արժանացհլ ղ) ինչպիսի՞ աշխակամ սովորելուընլալյքում. տանքի հ) բնովմագրվողի անճատական գործնական ճատկությունները. ունի աշխաղզանթային կամ ուսանողական զ) ի՛նչ վերաբերմունք տվյալանճատի նկատմամբ: կոլենրիվը Բնեուվազիրը պերք է շարադրվիճամառուր, առանլ չափաղանիրական ճշգրիտ: ցությունների, հւ կնքումէ ճիմնարկի Բնուվմագիրն տրորագրում ղեկավարը: ու

ու

ու

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐ

ՀովոաննեսԱրամիԳեղամյանը ծնված1948 թվականիմայիսի ՀՀ Ձ0-ին, Արագածուրնի մարզիՆիդավանգյուղում, 1980 քվակաէ Խ. Աբովյունի նից աշխաղում երհւանի անվանճայկական մանկա» վարժական ինտրիտուրիմաթեմատիկայի ֆակուլրերումբ̀արձրագույն եւ հրկրաչափովցյան ճանրաճաշվի ամբիոնումորպեսղասախոս: Նա մախեհմատիկական գիտություններիլեկնածու է, ղոլյենը, սիրում է մանկավորժի իր դործը, զբաղվումէ գիտաոետաղուրական երա մամուլում լույս են գրեհսել աշխատանքներով: Հանրապերական դիտականբազմախիվճոդվածները: Մասնակլյելէ մաթեմատիկայից դպրույական կաղմելուզործին: դասագրքեր ճանրանաշվի դպրոլյաԱյս տարիլոյս տեսավ7-րդ դասարանի կան դասագիրքը՝ նրա ճեղինակույւյամբ: Հովաննես Գեղամյանը ճամեստ,տիրվածու պարտաճանաչ աշու է , է խատող աչքի ընկնում կազմակերպվածուվթյամբ աշխարանքային կարդապառությամբ: :27-

եւ ազնիվսկզբունքայնովյամբ բնավորությամբ, հ, մարդամուր գործընկերները լյուցաբնրած ուշագիրվհլաբեր»դեպիաշխապանթային եւ ուսանողության ճարգանքն մունթով նա վայելումէ իր շրջապատի ու Դամակրանքը: հոսրիտուրի ռեկրոր՝/արորագրություն/ 4.12.99. (լնիք)

Ց. ԴԻՄՈՒՄ

Գործնական զրովցյունների տարածված Ճհփրիյ մեկր ղիմումնէ: Դիմումիսկղբում պետքէ նշվի, լե ո՞ր ռիմնարկության ղեկավարին է ուղղվածդիմումը. նշել վերջինիսանվան հւ Դայլսսնվան սկզբնա եւ ազգանունը:0րինակ՝ԵրեւանիԽ. Աբովդասերը/ինիցիալները// մանկավարժական ինստիտոսրի յանի անվան հայկական զա ռեկրոլր

պիրագան բոն. Պե) նորո

կամբանասիրական ֆակուլրհրի ուսանողնճի)......ից: եթե դիմումնուղղվում է ճոանրապեհտրական վերադասմարմիննենշելով մշտական ճասյեն): րին, ապաթ̀աղաքույի......-ից(անպայման Այնուճեւրհւնոր տողիկենրրոնումդ̀իմում: ճամառուրտրվումէ դիմումի Ապաըր ճեալրաավոլին պարզ շարադրանքըառանյ ավելորդ բառերի ալսադայրությունների (եչպես` «Սույնով գալիս եմ Զեզ դիմելու կամ ճայրնելու, ճոաով եւՐդիմումսչիք մերժիհւ ույլն): Վերջումճարակնշվում է, լե դիմումովինչ է խնդրվոմ: են ներկայոյվոմ, ապա Եե դիմումին կի փասպավղլաեր նահւ՝ նահւ եմ է «Կիյ ներկայանում նշվում կամ ճամապաճանջվող փասավղլելր պատասխան (ր): երեւանիԽ. Աբովյանի անվանճայկական պերական մանկավարժական ինարիխտոսրի ռեկաորՊ-ոն Մ. Ա. Դավայանին նույն ինարիտրոսրի բանասիրական ֆակ-ի ից ուսանողունի ու

ու

ԴԻՄՈՒՄ

Հաջողությամբ ճանձնելհմ 1998-99 ուսումնական տարվա հմ ռաջին կիսամյակիտրուղզարքներն քննությունները(ընդունվեիլ անվճարճամակարգում): Խնդրումեմ ինձ լոշակ նշանակել(հւ ոչ թե նշանակեք): ա-

ու

/Թրորագրություն//

10.9.99թ.

(լնիթ) 4.

ԼԻԱԶՈՐԱԳԻՐ

այն գրություննէ, որով վատաճված Լիազորագիրը անձը լիազոր» իրեր: արժեքավոր է ճիմնար» տրորադրուցյան Լիաղզորողի իսկությունըճաստատում կամիրավասուայլ անձ: կի ղեկավարը

ԼԻԱԶՈՐԱԳԻՐ

Ես`

60)

ԵրեւանիՎաճան Տերյանիանվանմիջնակարդ դպրոլյի(նո.

կենսաբանության ուսույչունի

չ

լիազորումհմ...........

/պերք է լրիվ նշել անունը,ազգանունը,ճայրանունը/ Երհւանի պետական Աբովյանիանվանճայկական մանկավարժական ինստի» իմ դիպլոմը: տուրի կադրերիբաժնիյ ամսաթիվ̀ ի սրորագրության ե իսկությունըԴատրատում .8 Դպրուիփբնօրհն...................... կ.Տ. ամսախիվ /ատորագրություն// Խ.

սրանալու

5. ՏԵՂԵԿԱՆՔ

Ճեւ է, որով ՊաստրատՏեղեկանքըպաշտոնական գրագրության վում է տվյալ անձի աշխատանքի վայրր, տեւողուլյունը, աշխատաընտանիքիանդամների թիվը, վարձիչափը, րստ Պարկի՝ զբաղմունքը, լինելը եւ այլն: լինամարկյալ Տեղեկանքըպերք է դրվի առանլ)ավելորդբառերիու արրաայ/ինչպես`սույնը տրվումէ առ այն կամայն մասին.../: տությունների Վերջումսովորաբար նշվում է այն ճիմնարկը,ուր ներկայալվելու է տեղեկանքը:

ՏԵՂԵԿԱՆՔ

շրամպ ը սովորումէ Երեւանի Սույն տեղեկանքըներկայացնող............ Խ. Աբովյանի պատ» անվանճայկական մանկավարմական ինարիտոսրի ֆակուսրերի1-ին կուրսում: մաաշխարձագրական զինկոմիստրիատին: Տրվում է ներկայալյնելուԿենտրոնճամայնքի ամսաթիվ ռեկտրոլԸ /արորագրություն// հնստրիրուրի

/սատորագրություն// Գործերի կառավարիչ՝

Կ.Տ. 6.

ՆԱՄԱԿ

Գործնական գրուվցյան ձեւերիցմեկր նամակնէ, բայլյ այն չունի այնպիսիլայն գործածություն,ինչպիսին դործնականգրությունների եւ ճամյուս ձեւերն հն: Մանավանդ մեր օրերում,Պեռախոսակապի ղորդակյմանայլ ձեւերի առկայության պայմաններում, եվազելէ նրա միջոդերը, բայյ անլյյալդարումմարդկանլմիջեւ կապիճիմնական կը նամակնէր: Հատկապես նշանավորգրողների,արվեստրագերների, պերական ու ճասարակական գործիչներինամակներըանչափ իեն պոսքրթրական փատրեր պարունակում, քանի որ, բայի անձնական ու են ճասարակական ճհմւրհրմական կապերիբնույթի, արծարծում նահւ. գրական տաքրքրություն ներկայացնող գրողներինամակներում ռարյհր, որոնք կարող են բալաճայրելնրանլ ստրեղծագործության ինչ-ինչ կողմեր: Նամակներնիրենլյ բնույթով տարբերեն լինում` պաշրոնական, մրրերմական, բարեկամական, սիրայինհւ այլն: Ըստայդմ գործնական, բովանդակություն, դիմելու հւ աէլ ունենում են ճամապատրասխան արգելի (կամ ճարգարժան) վալորելույուրաճատուկեւ: 0Օրինակ՝ պարոն,Պարդելիտիկին, օրիորդ (կամ սիրելի) բարեկամ,ուսուցիչ, Քուրիկ, մայրիկ), (սիրելիդ իմ) մայրիկ,բոյրիկ, ազնիվբարեկամ, մեծարգո պարոնհւ այլն: են Այնուճեւրեւ րոր կարելվույնգեղհլիկ ու գրագելրշարադրվում նամակ դգրհլուշարժաօռիլժները, ճհտաքրթրող նորությունները,գրողի խոճերնու զդայումնհրը:ելքհ տվյալ նամակրպատասապրումները, ապա պերք է նշել թվակիրնամակիստալյման խանն է ստալոածի, մասին /կարդալի աճույքթով,ճետրաքրքրովցյամբ, ուրախությամբհւ եւ այլն, այլն//: նամակդգրեինչպեսամեն մի գրություն,այնպհսէլ մանավանդ ու լիս պերբ է խուսափելկիսագրագհւր շաբլոն արչրաճայրրություննիրիլ, ոչինչ չասող, ավհլորդ ու անճարկիբառերիդործածուլյունիլ բարեւներս,հթե մեր մասին /նախ եւ առաջընդունելյեքսրորագին կուղեք իմանալկամ եե մեր մասին լյանկանումեք Դարլնել, աեւ այլն: պա..., Նամակիվերջում`համբույրներով աղջիկդ, կամ սրրագինբաՎեռքը։ ջերմ ճարգանքներով...: Քո անկեղծբարեկամ,որդիականճամբույրներով, սրտագինողարգանքովհւ այլն... ֆույններով,բարհկամական

/

Վերչում /կամ սկզբում/պհտթէ նշվի ե՛րբ հւ որթեղ է գրվել Ելմե նամակիմեջ բայ լողնված որեւէ բան ճիշվում է նանամակը: հո, կարհլիէ ավելալյնելայսպես՝ մակնավարպտելույ Հ.Գ. /Պեր գրություն կամ լատիներենՔԽՏ., որը նույն իմասքն ունի): Ծրարիվրա`վերեւում,մաքուրեւ ընլեռնելի գրվում է ճասպեն, ուղարկվումէ նամակր/Պհտրադարձ ճասյեն նույնպեսպերք է ուր մ ասում/չ նշելծրարիներքեւի Նամակըմեծ քաղաքներուղարկելիսանորաժեշրէ նշել նանհւ բաժանմունքի ճամարը/օրինակ՝Մոսկվա-117884,Երեփոստային ւան-70 հւ այլն/: Սա ճեշրալնումէ փոստիաշխատանքը:

ԷՐԱԳՐԱՑԺԻՆ-ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍԱԿԱՆՈՃ

հր ընդգրկմանծավալովեւ դրսեւորմանՃեւմրիբազմաղանութոճերի ճամակարգում առանձնաճատուկ տեղ յամբ լեզվի գործառական մեծ է պրավումճրապարակախոսական ոճը: Լեղվաբան-ոճազելրների մասն առանձնալնումէ այն որպես գրականլեղվի պարբերակ /Ա. Մ. Կոժինա/:Որոշ ուսումնասիրողներ ճրաԳվողդեւ,Դ. Ռողզենտալ, ոճիյ առանձնալյնումհւ առանձինտարբերակեն պարակախոսական տեսած ռամարումլրագրայինոճը": Սակայնվերջին տարիներին լույս լրագլոսյինոճր իրավայիորենդիտվումէ ուսումնասիրություններում ոճի տարբերակ,նրա բաղկայուցիչ որպես ճրապալոսկախոսական մաս: ձիշպ է նկատումԴ. Ռողենրալը,որ Դրապարակախոսական է լրագրային /103-ուձեւավորվումու զարգանում ճի շրջանակներում ո-

ՑԵԼ

ՇՌԿՆԵ/

պասարբերակը՞:

Այնպես որ, ճրապարակախոսական ոճը լեպիր չպերք է նույնայյնել լրագրայինոճի ճեր, բայյ դրանյ միջեւ խիարորոշակիսարմաններդնել նույնպեսչի կարելի:Հելրեւաբար,գրականլեզվի շրջաառանձինտարբերակ, պհւրք է անակներում,որպեսգործառնական /ՐԿՅՇոյսօոճի ռանձեսյնել| 9լրագրային-ճհրապարակախոսական ոլճնագաշուա ԿՀԸԻնմ Շուս1Ե/: Այս ոճը, ինչպես ճայրնի է, կիրառվում է մամուլում,ձրապարակախոսության մհջ, իսկ սրանք այնպիսիբնաեն, որոնք ունեն գործածովմյան պավառնեհր լայն շրջանակնել:

1Տաի,

Հ

Տես Ռ.

էջ

Տ

Առնոլդինշվածաշխ., էջ

75:

լեզուն»,եր., 1987, Շալունլը, «Մամուլի ճորապարակախոսուլյյան հւ

'

18։ Դ.

Ռոզենթալինշվածաշիխ., էջ 4:

Հրապարակախոսությունը սերտրորեն կապվածէ ճառարակականկյանքիհր, ճհրեւաբար,ամենիցառաջաչքի է ընկքաղաքական նում իր թարողչական բնույթով: հնչպես մամուլում,այնպեսէլ Պրամեջ շոշափվումեն ոչ միայն տվյալ ժամանակի պարակախոսության հասարակական կյանքի ամենաճրատապ խնդիրները,այլհւ ճասարակության ճամարճետաբրթրովժյուն ներկայայնողամենաբաղմապիսի ռարկցեր՝ քաղաքական, տնտեսական, փիլիսոփայական, գիտության եւ այլն: Հետեւաբար, արվեստի,իրավական, լրագլրայինկենլյաղային ճրապարակախոսական ոճի առաջինճիմնականճատկանիշներից մեկը բաղմամանրայնությունէ, դաղափարական-քաղաթական նպարակաուղղվածությունը, որը բխումէ այդ ոճի քարողչական բնույթի: ոճում ճեղինակըերբեք«չեզոք» դիրքում Հրապարակախոսական ու

ունկնդրիկամընթերյողի վրա, Թաբյնում, այլեւձորում է ներգործել ռամողելնրան`օգտագործելով ճամապատասխան բառապաշար (իմնականումգնաճատողական բառեր) լեզվականայնպիսիմիջոցներ ռեղինակի որոշուկի 0րինակ՝ որոնք արտաճայրեն «Եվ ո՛վէ այն մարդը,որ պիրի փակեմեր բերանըայս անօրհնություններիընդդհմ բողոթելույ, ով պիտիճամարձակի բռնանալ մեր աղատ խղճմտանքի վերա, հւ ճարկադրելեկեղելյական ճանաչել մի պիղծ էակ, որ կորուսանումէ յուր սոսկ մարդկոչվելու իրավունՔը անզամ.պ. Ձամուռճյա՞նը՝ յուր փորած վաճառված զրիչով, թե՛ կրոնականժողովը`յուր մրալյածինիրավասովցյամբ: Ոորեղ մի չէր եկեղելյական, որի պատճառը որտեղՊարտրաճագայքակղություն, րություն, որի Պերոսրը չէր եկեղելյական,որտեղ խսովություն, որի խմորը չէր եկեղելյական...»,(ՄՆ, երկու տող, երկեր, 1979, էջ ու

վերաբորմունքը ու

..

Ձ89, 296): է Հրապարակախոսական ոճր զործառվում

ճասարակականճառերում,միրինգգրականության մեջ, որապարակային քաղաքական ներում: Այս ոճի լեզվականառանձնաճազրկություններն էլ պալմանավորվածեն նրա ճաղորդակյյական խնդիրներով: Հայտնիէ, որ լրագրային-Դրապարակախոսական ոճր ղդործառվում է ճատկապես քաղաքական մշակութայինկյանքիտարբերբնաղավառներում:Մեծ է նրա դերը ճասարակական-քաղաքական խնդիրների լուծմանմեջ։ Այն, ի սրարբերություն մյուս ոճերի, լեզվի գործառական բնորոշվումէ լայն շրջանակիունկնդիրներիեւ ընլերյողների վրա ներազդելուուժով: նրա նպասրակը, րոտ էուվժյան,ռասարակության լայն զանպվածնհրի վրա ներգործելնէ, դաղափարական ճամոզմունք մշակելը,այս կամայն գործունեության նպատակամղելը: ու

նահւ

ունենում է բանավոր ոճը ճիմնականում Հրապարակախոսական խոսթ/չ ելույմ, Պռերորական դրսետրում/ճառեր, ճրապարակային բոյ /հրապարակախոս այն ունի նաեւ զրավոր արկաոայտուվցյուն կրլմական ճողված,ֆելիետոն,ակնարկեւ այլն/: Հին Հունաստանի կիրառվող ճռհտորական արվետրըՊհնյ ճամողման կան ճամակարգում ոճի ոիմնական էր: Հրապարակախոսական նպատակն էլ ոաարվեստր է է, լինելն որը պայմանավորված նրա թարոզչական մողմանարվեստր է, բանավորդլահւորումնավելի նախընտրելի բնույթով:Հելրհւաբար, է : ավելիազդեցիկ որ այն ներգործուն քանի ոճի լեզվական միջոլյների ԼրադրայինՊրապարակախոսական են ապայմանավորված ընտրությունն առանձնահատկովցյունները ինչպեսնանհւ նրա մենիցառաջայղ ոճի ժանրայինտարբհրակներով, նպատակներով: ռաղորդակյական Այս ոճը լեզվական միջույնհրիօգրազործման տեսակետիճամիէ, որովնետեւնրանում կարող են զործածվելոչ ազար մատաքար ոճին բնորոշ տարրեր` լեզվատրրանայրչական միայնդեղարվեսրական ու միջոլյներ,այլիւ մյուս` գիական, պաշտոնական պասրկերավորման մեջ նկարվածէ, որ գրականության ոճերիտարրեր:Մասնագիական է ոճր միջին դիրք գրավումգեղարվիսրական ճրապարակախուական հ. գխրական ոճերի միջեւ: Գիտական ոճի ճեր նրան մուրելյնումէ տրամաբանական ճետեւողական, մյուս կողփաստերի շարադրանքը, միկ խոսքի պատկերավոլյությունը, ճուզաարտանարրչական տարրերի ու

ու

ոճի մեջ, իրոք, ավելի կամ Դրապարակախոսակտն Լրագրային են գեղարվեստական եւ գիտական ոճեպակասչափովճամատեղվում րի տարրեր,անճրաժեշրբառապաշար: Անժխտելիէ, որ էսսեն, ֆեգեղարվեսրական ոճով, գիլրական լիերոնը գրվում հն ճիմնականում նորությանմասինճոդվածը՝ այս կամայն ճարկի,գիլրատեխնիկական զիրանանրամատչելի ոճով: Սակայնլրագրային-Դրապարակախուտկա նահւ խոսակլյական ոճում կարողեն ճամատեղվել ոճի տարրեր:ժաճրապարակախոսության ամենաբնորոշ գծերիցմեկր խոմանակակիլյ է ճրապարակախոսական ոճի ներիափանլյումն ոճի մեջ": սակյական ոճի լեզվականկարեւորճաղրԼրագրային-Պրապարակախոսական կանիշներիցմեկր սեղմություննէ, մանրամասնություններիկ, նկախուսափելը: բագրականությունիլյ

«ո.

Տիս ի. ցցաոսԸ 109.

նշվածաշի., էջ 406: Գալպերին,

Փց"

ՇՈԿ.

ԲԱԿՉԽԳՊԵԽԵԼԼԸ

Շն

Ըօօք.

քՄԸԸ»օՀ0

13Ե4Խ0,

ԴՐ, Լ968.,

ուղղվածէ լինում ժոՀրապարակախոսական խոսքըսովորաբար ունհնում են որոնք, բնականաբար, լոյն ղզանգվածնհրին, ղովրդական ւրավոր զարգալման տարբերմակարդակներ: Այստեղի էլ այդ ոճին պաճանջները՝ ներկայացվող պարզությունն մատչիլիությունը: ոոծ զանգվածների Հասկանալիէ, որ մարդկային վրա ներազդեչէ գաղափարական-քաղաքական նպատակաուղղլու ճամարբավական վածությունը,գեղելյիկխոսքը. դրա ճամարամենիլ)առաջանճրաժեշլը եէ իլսսկանովմյան ճշմալորացիարպոայոլում, իրադարձությունների, ու րնււյլժների անկողմնակալ ճշգրիւրմարուլում: Հրապարակախոսաեւ կան խոսքըպետքէ ունենա իրականկռվաններ,ճենվիփաստերի օբյեկտիվզնաաղրումների ճիշ վերլուծումնհրի վրա, երեւույլմների ճակառակ դեպքումայն ճասարակական ճնչեղությունչի ունենա: ոճի բառապաշարը նիմնակաԼրագրայինրապարակախուական նում գրականնէ, բայյ պետրթ է նկարի ունենալ, որ այն իր ոճական երանդեհրով միջոճական միատարր չէ, աչքի է ընկնում բառապաշարի ակնճարրներիափանյցումներով: Այնպեսոլո ճրապարակախուական մեջ մրնում հն ոչ միայնլրագրային ճի բառապաշարի րապարակաարդեն նշվել, խոսականոճին բնորոշ բառեր,որոնք Պիմնականում, ունենում են գնաճայրողական արժեք,ինչպես՝սառը պատերազմ, պաշ արձակում, պատհլազմիօջախ, գապերազմիճրձիգ, ավազակային ճատրատում, ագրեսիա,պատերազմի միղուվմատիրուլթյան մրցավազք, ընրրարշավ,նախընրրական ընրրարշավ,Պաջազգայինդիտորդներ, դործողովմյուններ, ռազմական ավիալյիա,մարտակաառաբեկչական քարողչության կանթռիչք, նախընտրական իրավունք,դիվանագիտատեղեկատվության պրարածում, կան առաքելուվյուն,ընտրապայքար, եւ այլն, եւ այլն, այլեւ գեղարվեստնտեսական ճամագործակլովմյուն տրական ոճի բառեր,գիւրական մասնագիտական տերմիններ,նորանորաբանություններ, կայուն բառակապակգույն փոխառություններ, եւ այլն: արտաճայրություններ կություններ,դարձվածքային ոճի մեջ կարհլիէ առանձնացնելճելրեւՀրապարակախոսական ֆելիհրոն, ակնարկ,գովազդ,միջազգայինտեսություն, յալ մանրհրը՝ տեղեկատվություն, քաղաթական տեսությունեւ այլն: ոճի մեջ զդալյվումեն ժամարապարակախուական Լրագրային մամուլումիր նակակիցկյանքիշունչն զարկերակը: ժամանակակիլ է գտնումլեզվի արդի վիճակը: Լրագրայինոճն արտաճայրությունն աչքի է ընկնում ոչ միայնբաղմաժանրայնովմյամբ, այլեւ հնլմաոճերի բազմազանությամբ (առաջնորդող ճոդված,ճարլյաղրույցչ լղիակլյութհւ այլն): Ամենեւինէլ պապտաճաԽաղորդադգրություն յուն, ռեպորտաժ, ոճում: ներլափանլյումները լրագրային կանությունչեն միջոճային ու

ու

ո»

ու

ու

է մի շարք ճատկանիշներով, ոճր բնովմագրվում Լրագրային բնույին ճագհլյրոնլիյ առավելկարեւորեն՝ ա) տեղեկատվության գ) Դրապարակտախոսա բ) ժանրային բազմաղզանուվթցյունը, վածությունը, դ) շարադրանքի ոճերիճամապտեղումը, սեղմությունը,ե) կանտարբեր ոճին բնորոշ լեզվականմիջոլյներիգործածությունը, գեղարվեստական արտաճայրուվլմյունների գործածությունը (լրագրային դ) կաղապալոային շտամ): ոճի մեջ, մամուլից բայի, Լրագրային«րապարակախոսական հն զանգվածային լրատվության միջոյները՝ռադիոն,Պեընդգրկվում առանձնաորոնք ունեն իրենյ ճաղորդակլյական ռուսրատեսությունը, ռակությունները: լայն զանգվածների ժողովրդական խոսքիմշակույթիզարդալյմաեն մամուլը,ռադիոն,ոեռուսրանը, անշուջր, մեծ չափովնպաստում որոնքտրհխնիկական միջոլյներիօգնությամբ իրականացտեսությունը, նում են տեղեկատվությունը: ոչ միայնլսում հնք, այլհւ տհսնումէկրաՀեռուստաճաղորդումը ո-

ու

նրա ձայնի շարժումներին,Պեհլրհւում նի վրա, նայում ճաղորդավարի հլեւէջներին,խոսքիընլացքին: Դա, անկասկած,ճեշրայնում է ընէլ ունի իր դժվարությունները: կալումը:Սակայնոեռուսրաճաղորդումն պայմանա ճետաթրքրովցյունը Ճիշտ է, ամեն դեպքումճաղորդումների րեղեկարվությաննովորվածէ խոսքի լարմությամբ,պարունակած պաճվածքը, վարրովյամբ, բայյ չի կարելիանպեսելճաղորդավարի որոնք օգնում են ճիշտ եւ բարձր փորձը գիտելիքները, պետությունը, է ստեղծելներքինկապՊեՊեհւրք վարելուճաղոլրդումը: մակարդակով ճեր, որպեսղիեռուսրաճաղորդումը դառնաԴելաքը» ռոատաղիտողի Այստեղ,ինարկե,կարեւորդեր է խաղումճաՔիր ու բովանդակալիցյ: ղորդավարի լեզվականկուլմուրան,ձայնի րոնը, որը ոուղականություն է ռաղորդումնրա խոսքին,այն դարձնումարտաճայտիչ աէ ռաղիոյիոաղորդավարներից: խորժալուր:Նույն բանը պաճանջվում է լրագրայիննյուվմը,բայց օգտագործվում Ռադիոյումճիմնականում են Ճաղորդավարի այստեղէլ կարեւորվում ՃայնայինՊատկանիշները, որոնք ճուղական լիյք են ճաղորդում նրախոսքին: ու

ԳԼՈՒԽ

ԵՐՐՈԴ

ԱՐՏԱՀԱՅՏՉԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

ոճերի քթննությունի, Լեզվի գործառական պարզվել,որ գրական է նյա գործառույթային լեզվի ներքինշելորավորումը պայմանավորված կյանքի տարբերոլոլորներումգործածվելուանճրաժեշբնույյով տությամբ:Խոսքն էլ, ոլպես լեզվի իրականդրսհւտլրում, ձեւավորվում է ըար գործառական ոլորտների յուրաճատկությունների: է, որ լեզվականմիավորների էլ իր Հասկանալի ընտրլրությունն է ոչ միայնխոսքայինիրադրությամբ, ռերթինպայմանավորված այլեւ ու տարբերոլորտների առանձնաճատկություններով ճաղորդակյման ճաղորդման նպատակնիրով: ժամանակ,ինչպես արդեն ասվել է, մենք ոչ Հաղորդակյման ամենալայնիմաստով,այլեւ մեր միայնտեղեկությունենք ռաղորդում ռույզերնու ղղայլմունքները, մեր ներաշխարճի ղրսեւոամենատարբեր րումները:Ավելին, ռաղորդակյվելիս կարիքէ ղդալյվումարրաճայրել ոչ միայնմրքեր, խոսողիճույղերնու զդալյմունքնիրը, այլեւ այնպես ասել, որ ներաղդենք կամընթհրյողի վրա, նրա մեջ առաջ խոսակցի բերենք ճամանման խոճեր զգայություններ:Հհւլեհւաբար, ելնելով նպատակից, խոսքիբնույմիյ ընտրումհնք լեզվականճամապաեւ ճիմնական տասխան միջույներ,որոնյ մեջ կարեւտր տեղ են դրաեւ ալսորաճայրչական վում լեղվի պասրկերավորման միջույները: Դրանք՝այղ միջույները,խոսքըդարձնումեն տպավորիչ,ճուղական պասրկերավոր, ազդումլսողի կամ ընվմերյողինհրաշխարձի ճավրա՝ նրա մեջ առաջբերելովճամապատասխան ճուղապրումներ, ճելիությանզգալյողություն: Դեռ նադույն ժամանակներում ույն փիլիսոփաները, խոսելով Խութի արժանիթների մասին, նրա կարեհւտր արկովցյունը ճամարել են դեղելյկությունը, արտաճարրչականությունը, ներգործովցյան ուժը: Սոփեստր ճատուկոաումնասիրության փիլիսոփաները նյովմ են պակերավորխոսքի, հրաժշրականճնչյունների դարձրել ազդելյությունը մարդուճոդեկանաշխարհիվրա: Պատաճական չէ, որ նրանլյ անվան ճեր հն կապվումխոսքիպատկերավորման արսրաճարրչաու

ու

ու

ու

ու

Տի

մոռ,

«ԾՍՌԱԿԿԵԼԸ

1936,

՛Ըօթոու

Ց3ԵԼԵԳ

ս

էջ 147-166.

/

ՇՈԱՀԴԵՑ

(ոօ

81քօժ. Փքշնծշաոնօքչ4),

կան բազմախիվմիջույնհրի դայրնագործումնդործածությունը՝ դնչյունային բառայինկրկնությունները,խոսթիերաժշրականություեւ այլն: նը, մակդիրն ճամհմատությունը Այսօր, երբ դրականլեղուն գործունեության լայն շրջանակներ են «գրականլեզու» հւ ունի, հրբ որոշակիորենսաճմանազատվում լեզու» ճասկալյությունները, գրականության կարիք «գեղարվեստական է զդալյվում որոշակիղարձնելպատկելավորման ալորաճարրչական գոլրծածուվմյունը՝ ըա, խոսքիդրսեւորման տարբերՃեւհրի: միջույների ոճերիւլյ Գործառական յուրաքանչյուրը, ինչպեստեսանք,ճաղոր» կոնկրեհւր խնդիրներով նպատակներով պայմանավորված, դակլյման ունի լեղվականմիջույյների ընտրրուվցյան իր առանձնանատկություննեու

ու

ու

ու

ու

րը:

ու է լեհզվատրրանայրրչական Այուրեղխոսթըվերաբերում պատկե միջույներիգործածությանը: րավորման են ոչ բոլոր գործա Հասկանալիէ, ոլ այդ միջույյնհրըճատրուկ ու ռականոճերին: Պատկերավորման լեղվատլորանայրչական միջոլմտածողության, յուները, որպես պատկերավոր մրքի արտաճայրման դրսեւորումներ, ճապուկու բնորոշ են ամենիլյառաջգեբաճատուկ ոճին: Գեղարվեսրական գրականության, ղարվեսրական նրա լեզվի է: ճատկանիշը ճհնյ պատկերավորությունն արմատական կլիներ պատկերավորման Սակայնսխալ եւ միակողմանի միջոլների գործածությունը ճամարելմիայն դեղարվեսրական գրականութԳործառական ոճերիլեզվականբենությունըլյույյ է յան մննաշնորձչը: տալիս,որ դրանքավելի կամ պակասչափով կարողհն գործածվել նահւ. լեղվի գործառական մյուս ոճերում լրագրային-Պրապարակախո միսականկամ խոսակյականոճերում հւ այլուր: Պատկերավորման Պամեմատություն, ֆոյյնհրի առանձին տեսակներփոխաբերություն, են պաշրոնական նույնիսկ գործածվում ոճի առանձինտեսակներում, ոճում": զիրական Սակայնդա ամենեւվնէլ չի նշանակում,թե պատկերավորուցյունը, որպեսմրթի ալորաճարրման միջու, նույն դերն ու նշանակությունն ունի դեղարվեսրական մեջ ու լեզվի գոլրծառադրականության է, որ պապզկերտվորկան մյոա ոճերում:Անաօարկելի ճշմարտություն ման ու ալրդրաճարրչական իրենյ բոլոր դրսհւտրումնիլրով, միջույները՝ ճարուկեն ճիմնականում խոսքին,թանիոր դրանլյ դեղարվեսրական է գեղարվնարական ղզլականության ղործածությունը պայմանավորված քանիոր բնույթով: Գրողը,բանատրեղծը միայնմրթերչի ճաղորդում,

"

Այս ՏարլյիմասինաեսՑՆ. Բաբայան, արդիճայերենում, Փոլթաբերովցյունը երեւան,1998: ի:

միջու չէ, այլ ունի գելեղուն նրաճամարմիայնմրթհր Դաղորդհլու ղագիլւականդեր, որ տվյալ դեպքումառաջնայինէ: Նա ամեն ինչ ռաղորդումէ պատկերների միջոյով այդ բառի ամենաընդարձակ իմաստով,որովներեւ գեղարվեսղական խոսքը պողկերավորմրածողովմյան արդյունք է: Հհլեւաբար, պավպկերավորությունը իր բոլոր դիտվումէ որպես գեղարվեստական ղրականության դրսեւորումներով եւ կորհւտրճապտկանիշ: Ամեն մի իսկականբանաս«... արմավզոռկան տեղծիուժը։- գրում է Պ. Սեւակը,չ-նրա պատկերավոր մտածելու,աշտեսանկյունիլնայելու խարճին,իրերին,ամեն ինչի բանաստեղծական մեջ Լ»՛: հսկ ի՞նչ հնք ճասկանում պատկերավորություն ասելով: Լհղուն, տրհղծելուբազմավիվմիջույներու ռնարանշուշր, ունի պապկերնհր չի սաճմանափակվում ներ: Պաղտկհրավորությունը միայնայս կամ այն խոսքումայդ միջույնհրըսոԳեղարվեստական միջույիգործադրմամբ: ճանդեսհն գալիսմիասնաբար զուգաճեռգործածությամբ: վորաբար գրականության տարբերսեռեհրում ժանրեԳեղարվեարական տարբերմիջուլյներընույն դերն ու նշանարում պատկերավորման մեջ որոշակիդեր կարողէ կությունըչունեն. պապկերի տրեղծման ունենալ այս կամայն միջուր: 0րինակ՝բանաստեղծական խոսքի ճամարպատկերիստրեղծման ճիմքումոիմնականում ընկած է լինում տվյալ առարկայի,երեւույիցի ոչ ուղղակիանվանումը, այլ կերպասած առարկաների, երեւույթների, են ավելի նրանյ ճատկանիշնհրի ճարաբելրություններն արաաճարրվում ճաճախոչ իհ բառերիբառարանային ուղղակիիմաստներով, այլ բոլորովին ուրիշ բառերով, ուրիշ արտահայրություններով: Այս առումով է Պ. Սիհւակի ճիրաքըթրական Դետհւյալնկատումը:Դիմելովիր բա նատրեղծ ընկերոջըն̀ա դրում է. « Ձզրիր ոչինչ ուղղակիչասել, մի Ձէ՞ որ պասրկերավորովցյուն ասածըարդենուղիղ (ճիշր: զարմացիր: բոլորի կողմի տսված,ընդունված)խոսք չէ, այլ միշր էլ, այսպես ասած, շրջված, շուռ պվածխոսք: 0րինակ,դիլյութ, ռազարավոր վայմեջ կարդայհլ ենք. «Դուրս հմ գալիս, որ բանասփեղծություննհրի կանաչովզմայլիմ»... իսկ Պ. Սեւակկոչվածը,օրինակ,շրջում-շուռէ հն շուլյվել ի«Խուրիճամարճարկվճարեմաչքով»: Ծառերն տալիս՝ եւ բոլոր րար հտրհւիլ, կասենբոլորը վայ-բանաստեղծները: իսկ ես շուռ կրամ հւ կստրալվի՝ անպայման «Ծառերը մայթերինբազմակեւր հն դնում»: ու

-

տ

'ՀՊ

Սեւակ,Երկերիժողովածու: 8. '6, ծրեւան,1975, էջ 438. նույն տեղը:

էլ պարղ է դառնում,որ բանասԱյս ընդարձակմեջբերումիկ խոսթիպաորկերավորման ճիմքումընկածէ փոխաբերուվցտեղծական ստեղծելուհամարանորուժեշր յունը: հսկ տեղինփոխաբերություններ եւ ատտրհղծազործական է, անշուշր, բանասրհղծական տաղանդ վառերեւակայություն: հւ ալորաճարրչական. Գեղարվեսրական խոսքիպատկերավորման հն միջույներըջատ բազմազան:Այտրեղբոլորին անդրադառնալ են մակդիրը,զայն առումովզեչէ: Առավելտարածված ռնարավոր ղարվեստական մակադրությունները, ճամեմադտովցյունը, փոխաբելրուվժճակադրովցյունը, շրջուն յունը, կրկնությունըի̀ր բոլոր տեսակներով, շարադասությունը, Պռհտրորական ձարկյր,ռերորական դիմումը եւ ու

այլն: 1.

ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ ՄԱԿԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

խոսքի ոճականմիջոլյներիհամակարգում Գեղարվեսական կարեւոր դեր ունեն մակդիրները: Նոր, ճաջողընրրվածլարմ մակդիր» ու ելե բխում են բնումագրվող նհրը, մանավանդ հրհառարկաների ունեն ւույժների էովցյունիյ, իմաստայինխորովյյուն,ճարուրայնում հն խոսքիբովանդակային կողմը, ուժեղանումնլոս ալորաճարրչակաչ նուվցյունն Դուղականովցյունը: «Մակղիր» ասկայուվյյունը, անկախնրա լայն ու նեղ ըմբօնումների մեջ միշ էլ կապվելէ գոյայ, մեր քնրականադիլրովժյան կանիճիտ հւ բնուվագրվելէ ոլոլես գոյականիվրա դրվողբառ: Հիտագայում,իճարկե,փոխվելէ «մակդիր» Պասկայովցյոան բովանդա է տվելինեղ, զրականադգիվոսկան կությունը,այն ստրալյել արժեթուվորում, բայյ կապակլյելիուլյան բնույթը չի փոխվել: ու Մակդիրըայսօր էլ դիրվումէ որպեսառարկան երեւույթըզեղարվեստորհն բնուբադրողբառ կամ բառակապակցովցյուն: Վհրջին է մի նոր տարիներին ոճաբանական մեջ նկաուրվում գրականովցյան միտում`մակդիրների շարքը դասել նահւ զործողովժյունը բնուլազրող բառերը(դառնագին հեկեկալ,մեղմ շշնջալ, տխուր երգել, թնթուշ փարվելհւ այլն): Այս մուրելյումըտեղ է դրհլ մակղիրինտրվածբնորոշումներիմեջ. «Մակդիր-առարկան կամ գործողովյունը(ընդգծումը մերն է-Ա.Մ.) բնումագրողբառ, ոլ( ընդգծումէ նրանյ բնումազրաՍա լեզվաբանական կան որհւէճատկությունն որակը»": բնորոշում ու

ու

անեվեւ Ն

լ

Ա, Գաեմեամրաչն՝ Ռ1ժոռումգորենո լորն

ԷՉ. ԲՕՏԽԻՍԽՂԵ-

1968, Շութ.

399.

ոշառա:

`

իւ.2

այստեղնորն այն է, որ մակդիրըդիտվումէ որպեսգործողութբառ: յունը բնուլվագրող մակդիրինտրվածբնորոշմանմեջ բաԹեպեւրԷդ. ՋԶրբաշյանի՝ բայյ բերվածօրինակնիցակայումէ գործողույյունըՊասկայյությունը, րիլ երեւումէ, որ նա նույնպեսայդ կարգիբառերըդասումէ մակտխուրկժպրասղու ղիրներիշարքը նրհրեւներըդողացինմեղմաբար, ճոգնածորեն): Նույն մուրելյումըտեսնումենք մակդիրինտրվածմեկ այլ բնոտրտաճարրչորեն րոշմանմեջ. «Առարկան,երեւոյիը, գործողությունը բնորոշողբառ կամբառակապոակլյություն»շ: Ձնայածոլր դործողությունը բնուլաղրողբառերնիրեն ոճականճետ, արտանայրչական դերով ընդնանուրկողմերունեն մակդիրների դրանքնույնացնելը,մեր կարծիքով, ճիշր չէ, այղ պաճառով էլ լրարիներառաջդրվածմի ճոդվածում առաջարկել հնք նոր հղրայինկապակլությունդհղարվեսրական մակադրություններ, որի տակճասկանում հնք՝ աշմակդիրները, բ) գործողությունը բնութադրողբատռերը:: Մակդիրիմասին,որպեսոճաբանական կարգի խոսքի պատկեարմիջույի, խոսվումէ դեռ ռին աշխարհիճռհտրորական րավորման վետրիփզեսովմյանը վերաբերողուսումնասիրություններում: Արիխարոտելըչ օրինակ«Պոհրիկա» աշխատության մեջ քննում է ոճական այնպիսիճարյեր, որոնք կապվումեն բանաստեղծական խոսքի աճեր: Ըստ Արիատուրհլի, ռանձնաճաստկությունների որպեսզիլեղուն պարզունակ, ճասարակ «մելրաչլինի, խոսքիմեջ պետքէ » ֆորներ, էպիսհտներ»,որոնք «խոսքը դարձնումեն վեր, ազեիվ»: Սակայնլեզվականայդպիսիտարրհրիու միջոյների գործածությունը չպերթ է լինի բռնազբոսիկ, այլ Դամառղատրասխանի խոսքիբովանդաէ կությանը, բխի իրերի բնոււլթիլ՝:: Դա առավելապես վերաբերում է իր վերաբերմունքը մակղիրներին,որոնյով զրողն արդրաճարրում նկարադրվող հրեւույժներինկատմամբ: Արիսրուրելիառաջադրած կարեւոր պաճանջնհրիյմեկը ոճականմիասնություննէ, ոճի ճամապատասխանությունը: իսկ ոճական միասնությունկարող է ատրեղծվել միայնայն դեպքում,երբ զործածված լեղվականմիջույներըհամապատասխանումեն նյուվցիբովանդակությանը, ճիշբ են ալրդրանայրրում ու ճեղինակի մրքերն ղդալյմունքները: է,

եւ

որժաձվեն

ւ

Ջա

2,

էդ. Ջրբաշյան,Գրականության տեսություն,Ե., 1960, էջ ՅՏՋ։ Ե., 1976, Խլղաթյան,Ոճաբանական տերմինների բառարան«րեղհկաթու,

էջ 68:

Տ,"

՛

Տա

«Հայոց լեղունեւ գրականությունը 1984, թիվ 4, էջ 17: դպրուլյում», Ե., 19655, էջ ՅՕ0: Արիարուրնլ, Պոնհրիկա,

Մակդիրիառանձնաձարկությունները ճիշտ ճռասկանալու, գեղարվեսրականխոսթում երա դերը լյույադրելու ճամարնախ պերք է դրա էությունը,ինչպարզելայդ ճասկայությանբովանդակովցյունը, ունհլյածտրարբերաորոշչի ճամեմատությամբ պես նանւ սովորական կին ճատկանիշները: գոյաՄեր անպյալիթերականագիտական աշխապություններում է մակդիրհւ ըստ կան անվանվրա դրվածամեն մի բառ Պամարվիլ ճեր. «Որք զինչլինելն նշանակեն, էության նույնալվել ածականի կոչին գոյականկամ էական.եւ որ զինչպիսիլինելն, ածականկամ Մակվերադիր,մակդիր,ղի ածին կամդնին ի վերայզոյականին»': բառերընույն իմաստովեն բալյատրրված «Նոր դիր, մակադրական հւ Սր. Մալխասյանկի Պայկաղզհան լեզով» բթառարանում բառագիրք բառարանում»:Այսպիսով,լիզվական-քերա«Հայերենբայատրական ըմբռնումովգոյականիվրտդրվածամեն մի բառ ճամարվել կանական է մակդիր(քարհշենք, փայրյասանդուղթ,մարմարյա սյուներ,լուսավոր սենյակ,լուսավորլ|ախիծ,մերկ անտառ,այրող կարուր,կայծակհամպերեւ այլն): Պարղէ, որ նման բնորոշղեն թրեր, թափառական եւ մակդիրընույնալյ» մամբմակղիրն որոշիչը չեն տարբերակվում, որոշչին: ՄակդիրըԴենլյայդպեսէլ բնորոշված վում է քհրականական է Էղ. Աղայանի«Արդի ճայերենիբայատրական բառարանոմ»(ն., 1976), իբրհւ«զոյականիվրադրվողեւ նրաՊարկանիշը կույց տվող բառ կամ բառակապակլյություն»: Մակդիրինման բնորոշումըկամ քանիոր մակղիրեղըմբռնումը,իճարկե,սխալչի կարելիճոամարել, է իր ամենալայն իմաստով:Սարույթը տվյալդեպքումգործածվում կայն նկարենք,որ 19-րդ դարի սկսած մակդիրհղրույթր ավելի եէ նեղ, դրականադիտական առումով:Հելրեւաբար, ջար դործածվում թե առաջնորդվենք վերը բերվածբնորոշմամբ,ապա արվերիտրակ կմնանոճականորոշակիդեր ունելյող զեղարվեսրական մակղիրները: ՆՖորազույն գրականության մեջ ընդզծվումէ ռորկապեսժակղիրիար«Լեզվաբանականբառարակողմը: 0. Ախմանովայի տաճարրչական ու

է որպեսպարկերավոր որոշիչ,ավելի մակղիրը բնորոշվում

նում»

ճիշտ` որոշչի պտարարեսակ, որ առանձնանում է սովորական որոշչից Մակղիրը գրեռուղականությամբփոխաբերական նշանակությամբ: թե նույն ձեւտվ է բնորոշվածԳԱ ճրատարակած «Լեզվաբանական Մակղիրներն բառարանում»: այն որոշիչներնեն, «որոնք զեղարվեսու

չ

ՎեճծՍրահնԲագրատունի, Հայհրէնթբերականությւն ի պերոդարդացելոկ, 6։ 1858, ջեն, 0. ւօ մաաօծ,

ո մԿՇՇԹԵԼ

«00660, 81. 1966, Շոր. ԸԴ00ԴքԵ«ւ 2չ62Շ Ը.

527.

է

14լ-

հրեւույժներիէատականխոսքի մեջ ղործածվումհն առարկաների, կան, բնորոշ կամորպհսայդպիսինդիրվող,ընդգծվողճաղկանիշնիրը նշելու ճամարհւ նպասրումհն խոսքիզղալականհրանդավորմանն ավելիաղդելյիկդարձնումայն»": ոճաբանական գրակաԳրականագիտական աշխարություններում, նության մեջ էլ մակղիրիբնորոշմանճարյում կան տարակարծովժմակդիրինտվել հն տարբեր յուններ: Տարբեր ուսումնասիրողնհրը են բնորոշումներ,որոնք սակայն,ըսր էուխյան,իլսորիցտարբերվում «Մակդիրը տվալ բնագրումնկարագրվող միայն Ճհւակերպումներով. բնորոշում հրեւոյթի ամենաէական կողմերընշող գեղարվեսրական է»: Սրանիլ գրելժեչի տարբերվում ճհւրհւյալ բնորոշումը. «Մակդիրը առարկանկամ երեւույթը գեղագիտորեն բնութագրողորոշիչ է»": Կամ` «Մակդիրկոչվում է այն բառը կամ բառակապակլությունը, որ է տալիս առարկայիառաջին,առավելուժեղ տպավորություն ցույ Թերիէ, Քանի որ խի Այս բնորոշումը թողնողճատկանիշր»": է մակդիրիամենակարհւոր ճայկանիշը՝ճեղինրանումբաղակայում է Առավելամբողջական նակայինվերաբերմունքն գնաճատականը: Էդ. Ջրբաշյանի բնորոշումը.«ՄակդիրըԴպիտեր)մեկ կամ մի քանի հւ բնորոշումէ, որը մատնանշում բառի բաղկացածգեղարվեստական եւ ընդգծումէ հրհւույյի որեւէ ճարկանիշ նրա նկատմամբ որոշակի է արրաճայրում»5: վերաբերմունք Անշուջը, ճիջր է նկարված,որ մակդիրընկարագրվող հրեւույէ արտաճարրում, որոշակիվերաբերմունք թի նկատմամբ մի Պաղրկաձիշ, որ բայակայումէր նախորդբնորոշմանմեջ, բայլ կարծումհնք, բնորոշվումեն ոչ միայն ոչ միայն հրհւույլի,չէ՞ որ մակդիրով հրեունեն անճաղրաչ ւույժնհր, այլիւ առարկաներ: Քանի որ մակդիրնհրն է գրողի վերաբհրկանբնույթ, հւ նրանչյմհջ միշր էլ դրսհւտրվում մունքն ու գնանսրականը,Դետեւաբար մակդիրիբնորոշման մեջ պերք է տեղ գրնի նահւ այդ առանձնաձասրկությունը: Մենքնպատահնք զրնում մակդիրըբնորոշելՊհտեւյալ կաճարմար կերպ. որ ալորաճարրչորնն Այն բառը կամ բառակապակլյությունը, պատկերավոր ձեւով, ճիմնականում փոխաբերական նշանակությամբ, բնորոշում,բնուլագրում է առարկան, երհւույցը ճեղինակային վերաու

ու

ու

Լիզվաբանական բառարան,Ե., 1975, էջ 808:

ՄԱ.

:Պ

46քթ0Լ001,

806ՇԺՇԽԱՇ 0

11., 1979, «ԱՍոՇթճուցք00օ06ԻԿՇ,

Ըոթ.

150.

Պողոսյան, Խոսբիմշակույթիեւ ոճադիրության հիմունքներ, զիրբՅ, Ե., ա դ ու ՀԵՆ էջ. 1991, 44:.. « ճ.-48, նե.,ՅԾ, Երեւանինամալսարանի Գիրական աշխաություններ, էէ։ 148:

էդ. Ջրբաշյան,Գրականագիտության ներածովյուն,Երեան,1996, էջ 156.

արտաճարրելով գրողիճուղական վերաբերմունքն դնաբերմունքով ու

կոչվումէ մակդիր: ճատականը, է ոշ իմաստով,անշուշյր,մակդիրըճամընկնում Քերականական րոշչին, բայյ դրանքնույնացնելչի կարելի,թանիոր, ելի լայն աճեռումովբոլոր մակդիրները որոշիչեն, ասլուջինչպես կրեսնենք տաղա

չեն: Պիրք է բոլոր որոշիչները շարադրանքում, մակդիր

որո

տարբերելառարկան կամ հրհւույցըորեւէ ճատկովցյան տեշակիորեն

բնորոշող բառիլլ՝ տե» որոշչի:Ոճական-արտրաոարրչուկա սակեւրիյ

նշան դնհլ մակդիրների սակիւրիյմենք չենք կարողԴավասարության որոշիչնհրիմիջեւ, քանի որ ինչ(նհղ առումով)եւ տրամաբանական արժեքչունի: Հհրհպես ասվելյ, ամեն մի որոշիչ դեռ մակդիլոայյին դրանք պերք է առանձնայվեն:Սակայնպերթ է ասել, որ մոբարչ էլ կան տարակարծություննհր: Ոմանքնույնիսկավելորդ այս Պարլյում ու որոշիչների սխալ նն ճամարումմակդիրների տրամաբանական առանձնոայյումը: սանմանազատումն Այսպես,օրինակ՝Լ. Տիմոֆեեւը նա որ կարիքչկա տյդպիսի առանձնացման: այն միլրքնէ ճարրնում, են զրումէ. «Մինչեւայժմ մեզ մուրղում առանձնացնել ուղղակի որոշիչ») Պասկակյությունը որոշիչ Պասմակդիր(«գեղարվեստական այն նկատառումով, որ մակդիրը գեղարվեսրականչ կացությունից բնորոշումէ, մինչդեռ սովորական որոշիչը զեղարվեսպատկերավոր այդ դերըչունի»: ԸԼսրնրա, «ամեն մի որոշիչ, որ ուժեղալյտական նում, ընդգծումէ առարկայի մակբնորոշ, ռարրնիորհւէ ճարկանիշ, դիր է»": Նկատենք,որ այղ սկղբունքովէլ կաղմվածէ Կ. Գորբաչիբառարա» փչի եւ ե. Խաբլոյի«Ռուսաց գրականլեզվի մակդիրների նը»՞: տրվածզուր լեզվաբանական Մերկարծիթով, մակդիրին բնոմակդիրճասկացովցյունը, րոշում է հւ ըստ էուվցյան,չի բալյանայրում հն լեզվական եւ ոմանավանդ որ, այդ բնորոշման մեջ նույնալյված Տռե» կարգերը:հսկ ճարընիէ, որ սկսածռին աշխարհի ճազիտական արվեստիտեսություններիկ՝ մակդիրըմիշր էլ դիտվելէ տորական ոճական որպեսոճագիտական կարզ, միջոլյ եւ մել է լեզվիպարկերավորման մեջ: Հելրեւաբար, այդ շփոխուվյունիյ խուսաճամակարգի փելուճամարպերթ է ճարակտարբերակել մակդիրեզրույթն դրանով այսրաճայրվող ճասկալությունը:Քանի որ լայն առումովմակմեջ ընդդիրնիր մեջ ներառումէ որոշիչը, ուստիթհրականության անուր ճասկացությունն որոշիչ եղարտաճայրրելու ճամարգործածենք ու

ու

սա

ու

ւ

Ս.Ջ. ի.Ը.

Մ

0Փ669,

ՕՇԵՕՑԵԼ/օօքաս

Բ.Ո. ԷԻօքնգվօօ1Կ.,

Ճսուշքգոլյքո0Հ0

ՑՅԵՍ:Գ.

Ճոնոօ.

ատճքգովյքեւ,

ԸՂՕ0ճքԵոկ

Հ1Շւսպշքգ0.,1979.

11., 1976, Շուք.

քլյՇԸ:0Հ0 6ոոօ0

217.

րույմը, իսկ մասնավորիմաստիամար՝ մակդիր, որպեսղիճարակ ոճաու որոշիչներըգեղարվեստական քերականական տարբելուսկենք կան որոշակիդեր ունհլյողմակդիրների: հն տրամաբանական որոՍովորաբար մակդիրները ճակադրոմ հւ եւ շիչներին: Չեայածոր մակդիրները» որոշիչներըունեն ընդճաՀտալը, նուր կողմեր(առարկայի Պաղկովցյուն լյոյց տարբերակող, են տարբեր խոսքի մեջ ունիլյյածիրեն իմաստը), բ այյ ռանձնայնող Որպեսղիպարզ պապկենպատակներով: գործաօույլայինդերով որոշիչների մակդիլներիտարբերություրայնենքտրամաբանական լեզվի մեջ դրանյ ունելյածդերը: հսկ նը, պիրք է բալյաճայրենք որոշիչներիդերը ճիշտ ըմբռնելու ճամարպետք է տրամաբանական ծավալիու բոշոշափելմեկ այլ Պարյ,որ կապվումէ ճասկայության վանդակության ճարաբերության Պեր: Ձուրւթանչյուրճասկալյովցյուն ունի ծավալեւ բովանդակություն: առումովտվյալ Հասկաւյությանբովանդակություն,տրամաբանական ճար մեջ պարունակած (լամ առարկաների) առարկայի ճասկալյության բոկություններիամբողջություննէ՛: Օրինակծ̀առ Պասկալյության են կաղմումայն բոլոր Պատկանիշները, որ ճաղտուկ վանդակությունն հն այդ առարկային: իսկ այդ առարկայի ծավալըայդ Տասկալյովցյան է, այսինքն՝աշխարճում մեջ պարունակած առարկաների բազմությունն գոյություն ունելող բոլոր ծառերը: Ելքե ծառ բառին ավելայնենք ճարկանիշլուց տվող որեւէ որոշիչ, կփոխենքայղ ճասկայյության ինչպես պրղատու կամ տաղարլցախիր ծավալն բովանդակությունը, ծառ: Ընդգծված ոատկանիշնհրով մենք փոքրալյնում հնք ծառ ոասկացովժյանծավալը,բանի որ բալյառումենք ծառերիմյուս տհսակները: աւ կել ասած ընդգծվածորոշիչներովայդ առարկան տարբերակում, առանձնանումհնք այդ դասիկամ սեռի մեջ մրնող մյուս առարկա ներից, այսինքնծ̀առերիայլ տհսակներիլ(ոչ պրղատու, ոչ սաղարԹախիր): Ամեն մի առարկա,հրեւտւյթք ունի բազմաթիվճաղկանիշներ,եւ ամեն անդամ,երբ ղրանյ վրա ավելայնումենք որեւէ որոշիչ, ապա նեենք տվյալ առարկան` դրանովսաճմանաղագրում, առանձնացնում ղալյնելովդասա ծավալը,ընդարձակելով բովանդակությունը (պրրղաղրու ծառն ունի այն բոլոր կամ սաղարքախիտր ինչ որ ճատկությունները, բնորոշ են բույսին, ծառին,ինչպնս նահւ սրրղատու կամ սաղալվաեիխրծառին): Կամ վերյնենք ճետեւյալորոշիչ-որոշյալկապակլյութսեղան,կլոր սեղան, ռին սեղան,լյածր սեղան,սեւ յունները փայրրն աշ

ու

ու

ու

՛

Տիս

84-85.

Գ.

Ե., 1967, էջ Բրոսթյան, Ջեւականտրամաբանության դասընթաց,

շենք, թարհ ձեռնոլ մաշվածՃեռնոլյ, բրդյա ճեռնոլյ, բարձրաճարկ շհնթ հւ այլն: Այս բոլոր շենթ, փայրհշինք, ռին շենք, հրկռարկանի էլ ընդգծվածորոշիչները նույն ղերն հն կակապակլյովցյուննհրում հն իրհնյով բնորոշվողառարկաները: տարում.նրանք տարբերակում տրամաբանական որոշիչնհրի, որպեսլեզվականմիջոցի, Հեւրեւաբարչ տվյալ կամ սաճմանազուրեն դերն այն է, որ նրանք մասնավորհլյնեն ճամանման մյուս առարկաշ ճասկայությունը,տարբերակեն տռարկանչ տարբերակում, առանձնայնումհն բնուլմազրվող ների: Որսոշիչները ամեն մի առանձին որե արտկության պեսակետրիլյ՝ առարկաները ընդդծելովՃամասեռ կամ տարասեռառարկաների այս կամ դեպքում որոշիչներնարպաայն ճատկանիշը:Կարճ ասած տրամաբանական կամ էլ սեռի ու նրատեսակի ռայում հն ճամասեռ (կամտարասեռ) առարկաների տարբերակիչ ճապկանիշները: տրամաբանական ի,կ ի՛նչ է մակդիրը,ինչո՞վ է տրարբերվոմ րոշիչներիցեւ ի՞նչ դեր ունի խոսթում:Մակղիրըամենիցառաջոճակարգ է հւ չի կարողբնորոշվել միայելեզվականտեսակեգիտական մեկիր տարբերակիչդերով: Դա կռանդեյնիմիակողմանի տիյ նության: Մակդիրը,ի տարբերովժյուն որոշչի, այդպիսիտարբերակիչ դեր չունի, ուստիեւչի կարող բնովմագրվելմիայն իր պարբելաւկիչ իմաստկա, բայց դա ղերով:Ճիշտ է, մակղիրիմեջ էլ տարբերակիչ էականըչէ նրա ճամար.այս դեպքումկարհւորեն դառճիմնականը, ու նում ճեղինակային վերաբերմունքն գնահատականը, ինչպես նաեւ ճուզականհրանդավորումնխոսքումձեռք լ'երածոճականտրժեքը: Մակդիրիգլխավորկամ ճիմնականնպատակըչէ մի առարկան տարբերել նույն տեսակիմյուս առարկաներից: Համեմատենք ճելհւյալ բառակապակլյությունները. սաղարվախիրծառ, փափուկանկողին, մաքուրզգետր,մաշվածզգեստ,կապույրվերնաշապիկ:Բերվածբաընդգծվածներըորոշիչներ են։ Սրանքորո ռակապուկլովցյուննելում են՝ առան ճուղականհրանգավորշիչ-որոշյալ կապակլություններն ման եւ նրան դերն էլ բնովմագրճեղինակային վհրաբերմունթի, է: իսկ սգավործառ, փավող առարկաները միմյանցիցտարբերակելն փուկ ժպի, մաշվածկածան,կապուրյրամայությունկապակլովցյունեն ոչ միայն նտ Պաներում ընդգծվածբառերնարդենմակդիրներ վիմար, որ բնովլմագրվող բնորոշվումեն ոեղինակային առարկաները հւ հն րաբերմունքով պարունակում ճուզականտարրչ այլեւ գործածված հն իրենլյ ոչ լե ուղղակի,այլ փոխաբելոսկան (սա ամեիմաստներով ունին նհւին էլ չի նշանակում,իե բոլոր մակդիրնհրնանխրիլ փոխաբերական նշանակություն):Որոշիչ-ոլրոշյոլկապակյություններում բայառվումէ փոխաբերական գործածությունը: Այսպես,դեղինրհրհւ ո-

ու

ու

ու

մհջ դեղինըմի դեպքումկարողէ լինել որոշիչ (Դեկապակլյության մակդիր. թափվելէին մայթերին),մի այլ դեպքում` ղին տերեւները Ցրտանարչ ճողմավար, Դողուլյինմեղմաբարչ Տերեւներըգեղին Պատելինիմ ուղին...՛: Պարզէ, որ ընդգծվածկապակյության մեջ դեղինմակդիրըչի գործածվելնրա ճամար,որ իրենով բնումագրվողառարկանտարբե է աշնան տեսակներից, այլ ակնարկում րակիտերեւիմյոա ճնարավոր ու մենության մասին՝ ընիերյողի մեջ առաջ բհրելով աշնանային տրամադրություններ, այլ կերպասած` ճութախծիեւ ճուսանատրական կապակցութղականլիյթ է պարունակում:Չնայածոր մակդիրային են իրհել տարբերակիչ պառպանում եշայուններումէլ մակդիրները հրհւակայությամբ նակությունը(այս դեպքում,իճարկհ, ոհղինակային ու

բայլ ալրեղծված ճատկանիշներով), անճձատական ընկալումներով

նշանակություններով: Թերեւս,մակչեն նույնանումտրամաբանական դիրի ճենյ այդ ոարկուլյունը նկարի ունի Լ. Տիմոֆեեւը,երբ զրում է, մակդիրիտարբերակումը դարձութներիցզուրկ է որեւէ Դիմ-

կհ

կիրառության Հարրնիիրողովցյունէ, որ բառերիփոխաբերական է նրանլ իմասրային կառուցվածքը, քանխոր շնորճիվընդարձակվում նոր եկամ իմաստային ձեռք հն բերում բոլորովիննոր իմաստներ հն դարձնումխոսքը: րանգներ,որոնք պատկերավոր արլրաճարրիչ բանաստեղծության Փոխաբերությունը մշյրականուղեկիցնէ: Հելրհաբարփոխաբերական էլ ճուղականավելիմեծ մակդիրներն են հւ պարունակում բառականնոր միջավայրում,այլ բառերի լիկյթ ռեր ունելյածնորանորկապակլությունների շնորձիվ,լմարմությունեն ու ճաղորդում բանաստեղծական խոսքին,այն դարձնումպատրկհրավոր արտաճայտիչ, քանի որ դրանքգրողիստեղծագործական երհւակայովժընկալմանարդյունքհն հւ խոսքայինտվյալմիյան եւ անճատրական Աճա մի քանի ջավայրումճանդեսեն գալիս որպեսբառպատկերներ: բնորոշ օրինակներ. ինձ բաղհք, երբ կարմիր վերջալույսնէ մարում, Երբ տխու' գգվանքովարհդակը մեռնող է վառում, Սարհրիարծաթեկատարներն ու

է

վ. Տիրյան,Բանատրհղծություններ, Լիակայրար ժողովածու, խմբագրովցյամբ հւս Էդ. Ջրբաշյանի,Եե.,1985, էջ 85: Տերյանիբերվածմյուս օրինակները են նույն գրքիյ (խակադծերում է էջը՝ բնագրինկիս): վերցված նշվում Տես ՎԱԼ. 1ասօՓօ69, նշվ. աշխ., էջ 318.

կաւՐ

Երբմլնում կորչումհն ծով ու ճող (Լջ 89)։

թայլումեմ ճանդարր,ճատիկ-ռատիկ՝ մայթերիդեղինժպիխրը փրորելով...՞: Եվ թո մազերիփափուկբույրերով կլյնեմ կյանքստրուբադուրի պես...3: հն խաքնված ճապարունակում Քանի որ փոխաբերովցյունները ուստի միշր պատկերավորություն մեմատություն, էլ ստեղծելունրան է ճնարավորություններն ավելի շար հն: Դա վերաբերում պուրենյյիալ նանհւ փոխաբերական մակդիրներին: Այսպեսօրինակ՝ Մաշվածայն կածանիբարակլելը մնալյ Քարափների կողին ծնկներիվրա: իմ առաջինսիրո առասպելը մնալյ Առուներիկապուտշրթունքներիվրա՞: վերցնենքբնագրիլ դուրս, կզրկվեն եթե ընդգծվածմակդիրները ու ոճականարժեքիլ,թանի որ ներքինկամ իրեն արտաճարրչական որ պատկերի ճիմքն է, դրսեւորվումէ քաքնվածճամեմատուվյյունը, միայն խոսքայինտվյալ միջավայրում,ուրիշ բառերիճեր ունելյած կապակլություններում: Երբեմնդժվար է որոշակիսաճմաննհրդնել սովորականկամ միջեւ, մանավանդ որ, տրամաբանական որոշիչներիեւ մակդիրների նույն բառակապակցությունը ինչպեսայդ նկատումէ Բ. Տոմաշեւակին, կարող է ճանդեսգալ մերթ որպես խոսթայինտարբերմիջավայրերում որոշիչ: նա օրինակէ բերում մակդիր,մերի)որպեստրամաբանական կարմիր վարդ կապակյությունը:Այգեղործովցյան ձեռնարկումայն է վարդիայլ տետրամաբանական որոշիչ է, որովոետրեւ տարբերում խոսքումմակդիր,թանի որ այլեւս սակների, իսկ բանատրեղծական տարբերակիչ դեր չունի: Նման դեպքերումպերթ է ճաշվի առնել բնադրայինպայմաններնու խոսթայինմիջավայրը,այսինքն, թե տվյալկապակլությունը լեզվի գործառական որ ոճում է գործածվում: ոճում ճերմակժողովրդախոսակլյական Այսպես,օրինակ՝ խոսակյական բառը որոշիչ է (ինձ ճամարճերմակթրիզանթեմներ գնիր...), բայց բանաստեղծական խոսքումայն մակդիրէ. Ես Սե.

ու

Դավոյան,Կեղհւդբալ արա, Ե., 1975, էջ 6 Նույնրեղում,էջ 155 Հ. Սաճյան, Քարափների երգը, Ե., 1968., էջ 80: Ռ.

ք.

Օոք.

8.

7օյւգաշօՇԽԱն,

201.

ԸՌԱՂԱՇՈԱԽՕ

Ա

ՇՈՒՆ

ՄՇխ., 1959,

ՕԸՂՕՅՇՇԵԱԾ,

«147-

Քրիղանլմեմ, ճերմակթրիղանլքեմ, Վերջինծաղիկ,աշնանվերջին"առաչ, Ես թեզ էլ ի՞նչ սրտովբարիմաղթեմ, իմ ,խրուվցյունկ̀անգնած աչքիս առաջ...: անշուշ, ճերմակբառը մակդիրէ, բանի Բերվածթառողրողում, եւ ունի Պուղաէ ռեղինակային որ այն արպաճայրում վերաբերմունք կան լիթ: ՆշանակումԷ` մակդիրիճանաչմանճամարկարետըէ դառնումխոսթային քանի որ Դամապապասխան խոսքային միջավայրը, են այդպիսիկապակլյությունները պայմաններում վերածվում մակդիլաչկապակլությունը է, որ որոշիչ-որոշյալ խոսյինի:Ասվածից ճելրեւում լեղվի զործառական տարբերոճերում քային տարբերպայմաններում, եւ վերածվել կարողէ ռանդեհս գալ ոճականարբել, նրբերանգներով մժակդիրային կապակլության:ինչպեսպաղպկերավորման մյուս միջոլյները, ղանաղանդարձույցները,այնպեսէլ մակդիրները գեղարվեստականխոսքումծառայումհն նույն նպատակին: նրանյ բոլորի ոճական դերն այն է, ոլր նկարագրվող երեւումը ներկայայվիպատկերաունենա ընվմերյողի ճուզական ներգործություն վրա: վորդրսեւորմամբ, Չէ՞ որ պսորկերավորովմյունը խոսքի այնպիսիճատկանիշէ, որի շնորձիվիլոռկան շոշափելի են դառնումնկարագրվող առարկան, հրհւույը, ընթերլյողի մեջ տրեղծվումէ նրանը կենդանիու ամբողջականպատկերը` գրողի ստեղծագործական ընկալումով:Բերհնթ մի ու

օրինակ՝Մայրսուներ ձեռներբարակ, Մոմե

մատներերկարու նուրբ, Մեղմաչքերումգգվողկրակ Այնպեսբարի եւ այնպեսնուրբ... (448)։ է, որ բերվածքառաղրողում մակդիրների Հասկանալի դերըդեստեղծելնէ: Հենլյ այդ Պարկության շնորոիվ ղարվեստական պատկեր էլ բանաստեղծական դառնում է ճուզական տողը ներգործուն: Ճիշտ է, ընղդծվածմակզիրների մեջ կա տարբերակիչ Պատկություն, են այդ նպատակով: բայլյ մի՞լմեդրանքգործածված Անշուշը, չ։ Հաճախգեղարվեստական ամբողջական պասրկերն ստեղծվումէ մակդիրային որոնք բոլորը միասինտրեղծում կապակլություններով, հն ճամապատասխան մլնոլոլոր` ուղական լիլյք ռաղորդելով խոսքին. Լույսի որճվանքըտվել հլրկնքին, Կապուրր ծիծաղըծովին ծավալել, ճերմակժպիտըսփռելյՃյուներին, Վհճությանխինդըլեռներինտվել, ու

ո

ւ

Գ,

Սարյան,Ընտիրերկեր,Ե., 1974, էջ 186:

Դաշերին՝ կանաչժպիտըզարնան...

Բերվածճապվածիյէլ երեւում է, որ գեղարվեսրրական-ոճակա մեջ ճիմնականը,էականըճեղինակային արժեքունելող մակդիրների անճավերաբերմունքն դնաճաականնէ, գրողիսպեղծադործական, նրա դիտականընկալումովարհղծվածայն ճարկանիշները,որոնք հն խոսքային դառնում ամենաէականը տվյալ միջավայրում: տակելրով Պատաճական տրեղծագորչէ, որ արբեր (լամ նույն) Դեղինակների ծություններումճանդիպումենք այնպիսիմակղիրայինկապակյուժէ ամենատարբեր յունների,որոնյ մեջ նույն դոյականըբնովմագրվում են նույն մակդիրով բնուվմագրվում մակդիրներով կամ,ընդոակառակը, այս ճնարանքը, գոյականներ: օրինակ,բնորոշ Ոճական ամենատարբեր է Ե. Ձարհնլյիստեղծագոլրծովժյունների լեզվականարվեստին: Միեւառաջեն բերումխոսքի նույն մակդիրիտարբերգործածուլթյուններն բաղմերանգություն գունագեղություն:0րինակ՝բորբ արհւ, բորբ մուժ, սիր, բորբ կարուր,բորբ օրհր, բորբ տենչանք,արյունամած արյունամած ծխնելույզներ,կարմիրզալիթ, արյունամած լյանկուվցյուն, կարմիրտագնապ,կարմիրկարուր,կարմիրխ խնդություն,կարմիրղեկավարեւ այլն: Նայած|ժեհ գրողը նկարագրվող առարկայի կամերեւույի ճամար ինչն է ճամարումբնորոշ, ճիմնականու կարեւորճատկանիշ,ըստ այդմ էլ կատարումէ ճամապարասխան մակդիրներիընտրություն: բնովմուգրելը նկատենք,որ նույն գոյականըտարբերմակդիրներով տարբերպաճհրիեւ տարբերընկալումնիհրի ճերետրհեղծագործական ւանք է. մենավորսիլոր, լքված սիրտ, լաված սիրտր,ոգնապանջ սիլոր,տխուրկյանք,քաղյր կյանք, սեւ կյանք,ցուլոր կյանք,մեռնող լույսեր,լյուրկւ. լույսեր, մռայլ րանջանք,քաղյր տանջանք,որապուրիչ խանդ, փափուկթախիծ,փափուկձիր, փափուկ խանդ, խելագար ծիծաղ,աղեղլռովժյուն,կապույտլռություն հւ այլն: Ամեն դեպքումմակդիրի միջույովգրողնընդգծում,առանձնացնում է նկարագրվող երհւույցի այն կողմերը,այն ճապկություններըչ որոնք նա ճամարումէ ամենիցկարհւորըխոսքայինայղ միջավայկամերեւույյի ճեն այդ կողմն բում, որպեսզիընլերլյողը առարկայի իր ողջ ուշադրովծյունը:Ճիշր է ընկալի, դրա վրա կենտրոնացնի նկատված, որ «ինչպես լուստնկարիչը պայծառլույսը գյոմ է առարկայի՝իր Պամար տեսանելի կարեւորմասի վրա»՞, այնպեսէլ գրոաէ նկարադրվող ղբ մակդիրիմիջոլյովընդգծում,առանձնալյնում ու

ու

ու

Ե., 1958, էջ 4858։ Շիրազ,ՔնարՀայասպանի, ն. 49, էջ 148։ ԵրհւանիՊամալսարանի Գիտական աշխապովցյուններ,

Հ,

ռարկայիկամերեւույթիռենլյ այղ կողմերը:Դրալավագույնօրինակը է, որի մեջ գործածված մակՁարենյի ճայրնի բանատրեղծությունն մեծ բեռ են կրում, այլեւ տրեղծում են դիրներըոչ միայնիմաստային երկրի կենդանիդիմանկարը, բացաճայտում ժողովրդի Հայասրանի արեւառամ անցածուղին` դժվարինու արյունուր.անուշ Հայաստան, լալակումածլար, արնանմանծաղինների բառ, ճին սազի ողբանվադ, պար, վառման, աղջիկների ճեզաճկուն վիշապաձայն նաիրյան բույրը սեւ հւ այլն: ա նհյուրընկալ պատհրը մինում կորած խրճիթների բուք, դրողիդեղարվեսրական մրածողության, Մակդիրը, ըստ էուվցյան, ընկալմանարդյունքէ եւ կրում է անճաղրանրա սրհղծադործական չէ, որ կան բնույթ, այսինքն՝ունի սուբյեկրիվկողմ: Պատահական են նոր բառանոր իլարմմակդիրներըճիմնականոմատրեղծվոմ որոնք դառնում կերչտումներով եղինակայիննորաբանուվցյուններով, եւ մեծ մասամբդիպվածային հն բառ-պատկերներ բնույ հն կրում: է տվյալառարկայի կամ հրեւտւյթիմեջ ճայրնաբեԳրողնաշխատում որոնքսովորական կամ«անղհն» աչբի բել այնպիսիճարկանիշներ, ճամարտեսանելիչեն: նա իր սրեղծագործական երհւակայուվցյամբ է նոր Պաղրկանիշներ կամ, ելնելովբնագ դրանպմեջ ճայրնաբերում այս կամ այն ճարկանիշը,որ կարեւորում րային ճանգամանքներիլ, եւ այդպիսով հւ թարմություն նրաընկալումովդառնումէ առաջնային խորությունէ ճաղորդում իր խոսքին:Այսպեսօրինակ,՛Պ. իմասրային Սեւակնիր «Անլռելի զանգակատուն» պոհմումգործածելէ այսպիսի դակդիրային կապակյություններ հոդեխարտիչ ճաղրուծանակ, ճայրենաթաղկաչքեր, սարդոստայնային լռովցյուն, ծույվոր ծառեր, որոնք, անճատրական մեր կարծիքով,ճիմնականում ընկալմանարդյունքեն: են նահ. մի շարք Այդպիսիք «Մարդրափիմեջ» գրքումգործածված մակդիրներ՝ լռովցյուն, կրքուրվզնույ, խանդոտգուրի, սաճմանապան խոսուն շիկնանք,ճոգնած ռամրմայթեր,Պոգեբուժական բարուվցյուն, մայլեր, ջերմ ձյուն, ճամառուրանդրավարտիք, Պարկադիր պաչ, արտերիդողդոջունկանչ, կանանցուրթների մրական կրկրալյողնազանքհւ այլն: բնույժ կրող մի թանիմակդիրներէլ բերենքՀ. Անձճատական Շիրաղի«Հայոյ դանքնականը» պոեմիկ.բյուրալեռՀայաստան, վիշապաորկորթարայր, եղեսնավկա անապար,գանզելեռներ,դիատար գետեր,լ|ժուրթայալմաղան դժոխք,լմուրքանողմ ձեռք եւ այլն: Հելեւաբար,մակդիրները, որպեսխոսքի պատկերավորման միֆո, իրեն բնուլմագրող դերովճտնդերձ՝ունեն անճատական բնույթ, եւ դրողիկամբանաստեղծի նրա անճատական ոճը բնովմադրող, լեզեն: Անշուշտ,ինչպես ասվել վարվետրը լպուցաղրող կարեւորտարրեր ունեվերը, ճիշր չեր ինի կարծե,թե բոլոր մակղերներն անխորիր ու

ու

նշանակություն:Մակդիրները կարողեն գորփոխաբերական իրենյ բառայինուղղակիիմաստներով: Հենյ այս կարդի են, որ շփմանհզրելրունեն տրամաբանական որոշիչնեմակդիրներն ճարցումդժվարութրի "հր, ուսրի հւ ճաճախդրանլյտարբերակման է, որ նման դեպքերում պետքէ Հասկանալի յուններեն առաջանում: առնել խոսքայինմիջավայրն բնագրային պայմանները: ճաշվի Վերյնենքմի օրինակՄարանըճերմակզգեստով,գունատդեմքովմի մեջ ռազիվթե ընդղծվածբառերը աղջիկէր: Այս նախադասության դիտվենորպես մակղիրներ,հե անդամ տվյալ նախադասությունը լինի դիտենքարձակիցվերյրած տող (առավելեա, հլմե զործածված ոճում), չհնթ կարողմակդիրՊամարել: Բայյ աճա Տերխոսակլյական յանիճայրնիտողումդրանքմակդիրհն. իրիկնաժամին թփերնօրորող ճովիպեսիելժիւ Մի ուրու անլյավ,մի գունատաղֆիկճերմակշորերով... նում են

ծածվելնաեւ

ու

(27)

ՋաՄակդիրներն իրենլ բառայինիմասրներովեն գործածված րենյի ճետեւյալտողերում. երկինքըգորշ է: -Պղրոր նեւան Դանդաղխիում է իր ափերին Եվ մառախուղը ծխանման իջել է բանձր": Եվ կանդնումէ դհմս, ով տառապյալ անճար, թո կեր-

պարը քարե՞: եւ ոչ փոխաբերական Երբեմնկողթ-կողթիկարողեն գործածվել Վ. փոխաբերական մակդիրներ:Օրինակ Դավթյանըոճականայղ ճնարանքով արեղծելէ պատմական հրանգավորում. Եվ պղնձիճաղար շեփոր պարզվելծագողարեգակին, Եվ պղնձեարեգակից փայլատակել ճաղարծնծղա, Եվ շհփորներնայդ պղնձեղողանջելյին միանդամից, Միանգամիլ ծիծաղհլյին պղնձաձայն...: ծնծղաները Պղնձադեմճազարթուրմերծեկի եկանմիանդամից...": կան մակդիրներ,որոնք տրամաբանական որոշիչների տարբեԴա վեէ պաճանջվում: բելու ճամարխոսքայինավելիմեծ միջավայր րաբերումէ ճատկապես ոչ փոխաբերական, ուղղակի իմաստներով քանիոր փոխաբերական գործածված մակդիրնհրին, մակդիրները ճիմեն, լթԹնհհւ նականումտարբերակվում կարողեն լինել նան. փոխաբե1.

՛

է,

Ե., Ձարենյ, Երկերիժողովածու,

նույնտեղը,էջ Վ.

294:

հ.

4, էջ 73:

6. 8, Ն., 1975, էջ Դավթյան,երկերիժողովածու,

81։

ունելյողմակդիրներ րական-դործածույուն էլ, ոլլոնյ ճամարնույնպես խոսքայինծավալունմիջավայր:Այսպես,նույն Վ. Դավթպաճանջվի մեջ, որ նվիրվածէ Այանը «Կա մի ճայ աղջիկ»բանաստեղծության գործածելէ սպիակ սուգ մակդիրայինկալիսիա Կիրակոսյանին, (Հին խնձորենուծաղկալժելվմերի նույն սուգն սպիտակ), որի իմաստտրը ասկանալու ճամարպհլրք է բհրել ամբողջ իսկ որաբոբիկարեգակմակդիրային կապակլյուվցյան տող, ամմեջ ընդզծվածմակդիրիիմասրնընկալվումէ բանաստեղծովցյան բողջ ճյուսվածքում: են ածականներով. Մակդիլրները սովորաբար արտաճարրվում Խաղաղգիշերովդու կգասինձ մուր, Քնքուշ ձիռներդես կճամբուրեմ, Կյրեմ կյանքիՊուշերըլյավուր Ու ռեքիալմային լույսեր կվառեմ(64): Սակայնոչ ճազվադեպ՝ կարող են արսրաճարրվել մակդիրները ունենում են փոխաբենահ. գոյականներով: Այս կարգիմակդիրներն րականնշանակություն:Ըստ որում, մակդիրըառարկանկամհրեւույէ տվրոլ գոյականիռիմնականճատկանիշով: ԱյսԹը բնովմագրում պես, օրինակԱ̀վ. հսաճակյանի ճետեւյալտողերումփուշ ու քար գոեն աշխարհն ու ճիմնական յականների ճազկանիշներով բնովմազրված մարդկանոլորերը. .Այս փուշ աշխարհում, քար սրերի մեջ ւ) Երգիմ, թեզ ճամարվայհլ վայրչկա...՛։ է` անիմատրնինքնինճասկանալի Փոխաբերական մակդիրների եւ նման անզգա,անկարեկիկ տարբեր, սրտեր փշի խուլյողաշխարը: նահ. անկախդերբայնեկարող են արտաճայտվել Մակդիրները եւ ենլբակայական. ճարակատար րով, ճիմնականում օրինակ՝ Նա չունհր խոլյողբովչանքըկնոջ, Նա մուրենումէր որպեսքաղլը թոր... (47): Ցավածսիլորսմիայնքեղնովէ շնչել... (428): Մակդիրներըկարող հն ալորաճայրվել բառաւկապակցություննե կառույցներով, րով, կապային օրինակ՝ Թովիչ քնթշուվցյամբ ճանգչողաշխալրճում երեկոնվառել լույսեր դժգունակ...(48): Քո ժպիտը՝ լմունուրծաղկանցբույրի նման, Որ րիրտաբալր արբելյնելովմառ է բերում... Միանում բորբոքվելմի արնուրճամբույր՝ Մեղբիպես լովիչ, լյավի պես խելառ...(57):

անը

տասնմեկ

է

/

". 1, Ե., 1978, էջ 146։ Ավ. խսաճակյան, Երեկրիժողովածու,

են նահւ ըար դասակարդվում քովանդակովցյան: Մակդիրները է մեջ որոշ պայմանակաՍակայնպեւրթ ասել, որ այդ դասակարգման եւ որ նույնմակդիրի մեջ կարողհն ճամապտեղվել նությւնկա, քանի հւ թնարականտարրեր:Մասնագիտական գրակա նկարագլոսկան, հն ըստ բովանդակության առանձնացնում նության մեջ սովորաբար 1. մ ակդիրները՝ ռհւրհւյալ նկարագլուկոն(բազմասաղալրլթ արմավենի, մայառավորոնքհր, յոլմներանգծիածան,կործանարար մոլովժյուն, շքամուրք, ակնակուռդգուրի,դաշունաձեիւ ապառուժնիլ), պղնեձակուռ Ձ. քնարական(փխրունՃհռքեր, հրբակելար մթնշաղ, քնքուշ երաղչ հրկնաշողհրազներ,քնքուշ սուր), 8. գույնովբնորոշվողմակդիրներ անվանումըմենք ճիշ չենք ճամա(գունայինմակդիրներտարածված րում). կապույր ածումնհր, կապուրրերազ, կապուրրաղջիկ, դեղին դեղինմորմոթ,դեղինժպիր, կապույրամայություն,կապույտ Թոռխիծ, մենություն, կապույտնիրոչ կարմիրկարուր),4) մշտականմակդիրհն ժողովրդական ներ, որ գործածվում բանաճյուսովժյոն մեջ, ժողովը ծադականերգերում(ծով դարդեր,նախշունճավթեր,ալվան-ալվան դարդուր սիլոս, ծով կաղիկնհր,ոսկի փեշակ,պաղ-պաղ աղբյուրներ, ձի, զմրուխտճավքհլր): րուր, թյաոլան ինչպես ասացինք,ոճաբանական նորագույնգրականության մեջ շարքն հն դասվումնահւ գործողովյյունը մակդիրնհրի բնովմագրող բառերը,որոնքիլրհնյ թհրականական դերովմուրենումեն մակբայնհՀամե րին, իսկ շարաճյուսական ճե`փ պարագաներին: կիրառությամբ մատենք Պետրեւյալ տխուր ժպիր-րխուր բառակապակլությունները ժպտալ,մեղմ շշունջ-մեղմ շշնջալ, դառնագինՊհկհկանք-դառնագին է, ռեկեկալ,անուշ փայփայանքանուշ փայփայելեւ այլն: Անկասկած որ քերականորեն Ճհւի պարագայի այս բառհրըհա գիդեր կատարող ղարվեստական խոսքումորոշակիդեր ունեն հւ մուրհնումհն մակդիրներին, սակայն,ինչպես արդեննշել ենք, դրան նույնայումըճիշտ չէր լինի։ Նախ՝մակդիրըավանդաբար կապվելէ դոյականիճե եւ դիրվել է ու այսօր էլ դիրվումէ որպեսգոյականիվրա դրվողբառ: Երկրորդ` որքանէլ գրողը նոր ճատկանիշներ ճարընաբերի նկարագըվող առարկանհրի հրհււյնհրի մեջ, միեւնւյն է, դրանքբխում են այղ առարկանհրի հրհւույթների բնույթի, նրանյ էությունիլյ: Գրողի ատհղծագործական ճատկանիշնիճարրնաբերված երեւակայությամբ րը պատճառական կապերիմեջ են դւրնվումայդ առարկանհրի երհւույթներիոհ: Երրորդգ̀ործողությունը բառերովգրողը բնովմադրող է այդ նոր ճաղկանիշներ չի ճայրնաբերում, այլ միայնբնուվմազրում ղործողությունները որը հւ պատկերա ճեղինակային վերաբերմունքով, է դարձնումխոսթը:Այսպես,օրինակ՝ վոր ու արտաճայտիչ արհւըճին, Արյունաթամ մայր է մրնում ճաղարամյա ու

ու

ու

-Հ153-

իրիկնային": Արյունավառ ժպտումէր մեզ այս աշխարճը Ընդգծվածբառերը,անշուշյր, բնուլադրում են գործողությունը (դրանով,իճարկե,մուրհնումեն մակվերաբերմունքով ռեղինակային հն պատկիհւ դիրներին) ճենյ այդ պատճառով էլ խոսքըդարձնում ունեն որոշակիդեր: Բերենքմի գեղարվեստական րավորչճերհաբար

օրինակ`

լանեյնք, շիրմինդալկայողծաղիկներ մաճանան , Որ խաղաղ ճանգիաւր ինձ անլալյ լաղեւյեք, ինձ անխոս (աղելյեք, իմ

ու

ւն անսաճման... ւն, լռությո՛ ւն, լռությո՛ Լռությո՛

(89):

բառերնստեղծելեն բանաստեղծա» Այս թառատողում ընդգծված բոկան այնպիսիմլնոլոլոր, որ ճամաննչունէ բանասրեղծության այս բառեՀերհւաբար,գործողովցյունը բնովմազրող վանղակությանը: անճրաժեշտ միջուլներեն: Հաճախմակդիրրը հա պատկերավորման բնովմագրող այդ բառերըհանդեսեն գալիս ներն գործողովցյունը հւ պատկերի միասնաբար ներճյուսվելովդառնումեն ամբողջական ճիմբ. մեր լուսասրինք Եվ աղջիկները շիկնաճ վայելումի (աքունղողից Մուրիկ են զվար հւ Կաքավում Փեսաներին իրեն թաջագուրի...՞ Ասվածիցճելրեւումէ, որ պարկերարեղծելի մակդիրները:հր խոսքինճուղակա-քանաստեղծին չեն բավարարում ճամարնա դիմումէ նությունհւ արտաարրչականություն ճաղորդելու այլ միջոյների,որոնյիյ մեկն էլ գործողությունը բնովժաղրողայդ բառերնհն ու

սպասում զեղարվհարական

8. ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅՈՒՆ

Համեմատությունը պատկերավորման մեկն է հւ դոր» միջույներից ծածվումէ լեզվի դործառական տարբերոճերում,առավելապես գեղար» վեսրականզրականուցյան մեջ: Որպեսխոսքի ոճաատլորանայրչակա ռնագույնմիջոյ՝ ճամեմատությունն օգնում է մարդու աշխարնաճանաչմանը,առարկաների երեւույթների միջեւ եղածկապերն ճարաբերությունները ճասկանալուն։ Հերհսաբար, միշր չէ, որ ճամեմաունենում է գեղագիտական տովցյունն արժեք:Այն կարողէ ունենալ նահւ. ճանաչողական դեր, դառնալիմալյովթյան աղբյուր, այս կամ եու

6.

Վ.

ճ. 8, Ձարհնկ,Երկերիժողովածու, 5. Դավթյան,Երկերիժողովածու,

ու

ե.,

1968, էջ 86:

Ե., 1975, էջ 26:

ընկալելումիջոյ: 0րինակ՝մարեւույլթը,իրողությունըճասկանալու, մեկը ճամեմտածողության ճնարներիլյ կարետրագույն լթհմատիկայում մատություննէ, որն օգնում է մալմեմատրիկական շատ ճասկալյություններիպարզաբանմանը: Մասնագեւրների ճավաստմամբ` ճանրաճաշվում այդ ճնարըկարհճանդեսէ զալիս առարկա ւորագույնդհր է խաղումհւ Դիմնականում հւ անձավասարության ների (արտաճայտությունների) ճավասարության ճարաբերությունները դիտարկելիս»: Այսպես,ելե ուղում հնք ապալյույել, որ երկու ճամասեռ մեեն իրար կամ առաջինըփոքր է երկրորդից» ծություններճավասար կամէլ երկրորդնէ փոքը առաջինից,դիմում հնք Պամեմատության: իսկ միայնճամասեռ մհծություններ, իրարճեր կարելիէ ճամեմապտել իրար ճեր ամեմարհլու Դամար պեիրթէ դրանք այղ մեծություններն չափմանմիեւնույնմիավորով՞: արտաճարրվեն է, որ Պամեմատությունը դիրականոճում ճանդեսէ Հասկանալի եւ ոչ որպեսպատկերա գործառնություն դալիսորպեսմլրածողության Դա, վորմանմիջոլյ, սուբյեկտիվվերաբերմունքի արտաճայտություն: է գիտականոճի բնույթով, անշուշղը, դաղորդման պայմանավորված եւ նրալեղվի յուրաճատկություններով: նպատակով Սակայնբոլորովինայլ է ճամեմատովցյան դերը գեղարվեարականխոսքումո̀րպեսպատկերավորման միջույի: ինչպեսճայրնիէ, ճամեմատությունը երկու տարբերառարկանեէ` նրանց որեւէ նմանության, ճաղկտնիշիիման րի վպուղադրումն հհն առարկաների ու վրա:Համեմատության միջոլյովբալաճայրվում նմարեւույժներիկապակլյությունները, ընդճանուրճաղկանիշներն է նությունները:Համեմատության ճիշր կառույումըպայմանավորված է նրա դիտողակադրողիգեղարվեստական կախված մտածողությամբ, միջեւ եղածկանությունիլ, արտաքին առարկաների երհւույթների ընպերն ընդճանրությունները տեսնելու,դրանքբանաստեղծորեն կալելու հւ զգալու ունակությունից: անշուշտր,ջատ մեծ դեր Այստրեղ, ունի գրողի,բանաստեղծի անճարկանությունը: կամ հրեառարկանհրի Համեմառրության ճիմքը Պամեմատվող 0րիւույժներիմիջեւ հղածնմանություննէ կամ ընդճանրությունը: նակ՝ Այգիներիմեջլաղվածտաճարի է միայնռեռվիլհրեւոժ Գմբեթժն ու

ու

ու

Երհսոն,1998թ., 8, էջ 4։ «Մաթեմատիկան ամսագիրը, դպրոլյումՖ» Րանրակրթական դպրոլյի6-րդ դասարանի Միթայելյան, Հանրաճաշիվ դասագիրք), երհւան,1999Թ., էջ 58-59։

Տես

«Հ

Ս

«155-

ծաղկածծառերիգլխավերեւում Անճայրլռչունի գլխիվայր շրջվածմեծ բույնինման Կուբ

(ՊՍ)։

իսկ մամռակալած վիմափոր գուռին Մի ռին փչակված, բնաքանդուռի ծերմուրույլկոնիձեռքերինման Ճեռթհրնէ մեկնել իր կոշյրուկապավ: Ու սրլոլվմում է կարծես |մեթաղյիլյ... (ՊԱ): է է, որ ճամեմսաորովժյունների Հասկանալի շնորճիվուժեղացվում եւ ճամեմազվող խոսքիճուղական ներդործուլթյունը, բանաստեղծական ռիմանվրա առարկաների առանձնոաւյվողընդզծվողճաղկանիշների երհւուլթը: ավելիպայվուն րպավորիչէ դուռնումնկարագրվող է լինում հրեք անղդաՀամեմատությունը սովորաբար բաղկացած է, որի յ" մից` այն առարկան,որը ճամեմատվում այն առարկան, հւ է կատարվում այն ճիման վրա ճամեմատրվում ճասկանիշը,որի է 0րինակ՝ ճամեմաղրությունը": Ծիծաղովճնչուն ու արծավմա«նայն Միանումէ նա կրկինշարքհրինԵվ "ուշի նման ճավիրյանանցած, Մնում է ճանդումմի կորածշիրիմ (ԵՋ): Այստեղառկաեն ճամեմատության երեք անդամներն էլ. շիրիմը է ճուշի ճեր: Հուշի հւ շիրիմի ճամեմոռրվում միջե,հղած ճամեմատությանճիմքըհրկուի էլ մոռալյվելու կամ մոռալյված լինելու ընդէ: ռանուրճատկանիշն Երբ խոսում հնք գեղարվեստական խոսթումեղածամհմարովժյունների մասին, չպերք է սանմանափկվենք միայն ամեմարվող ռարկաներիմիջեւ հղած արտաքիննմանություններով, որովոհրեւ ճամեջար ճաճալխ այդպիսի նմանովցյուններ չկան: Նման դեպքերում մատուվժյան ճիմքը ոչ լե ճամեմատրվող առարկաների միջեւ եղած է, ճեղինակի նմանություննէ, այլ, ինչպեսճիշտ կերպովնկատված մուրելյումը,որի շնորճիվկապէ սեղծվում համեմատվող առարկանե է մյուսը":0րինակ՝ բի միջեւ հւ մեկիմիջույովբնովմադրվում Մոսկովըծփոայ փողփողուն, Որպեսմի բոսոր դրոշակՈւ պարվելարնավառ աշխարձին ու

ու

ա-

Հնհր. էղ. Զրքաշյան,Գրականագիխովժյյան ներածություն, երհւան,1996,

151։ էջՆույն տեղը,էջ

180:

/

՛

"

Ր

Մի կարմիրխնդությաննշան (ԵՋ):

Որպեսերկալե մրրկաճափ Թռչում է կարմիրմեր կամքըճիմա ճիռուն Աշխարճի (ԵՋ): Առաջինճամեմատովմյան մեջ ընդզծվումէ ՄոսկվայիռեղափոՐասկանալիէ Մոսկվայիեւ դրոխականկենտրոնլինելու փաստրը շակի միջհւ որեւէ նմանությունչկա), իսկ երկրորդիմեջ աշխարհը պանկայողՊեղափոխական ժողովրդի կամքի ալորարայ» վերափոխել ճեր ղուտություննու լափը: երկու դեպքումէլ ռամեմատովցյան փոխաբերովցյուն, որը եւ ընկածէ այդ ճադորդվածէ յուրաճապուկ ճիմքում: մեմատություննհրի Համեմատության անդամները, ինչպես այդ հրետամէ բերվածօեն էլ, Դաճախկապվում որպես,ինչպես, ճանկ, նման, րինակներից պեսկապհրով: Աա մի օրինակՎ. Տերյանից. Քո մաղերիյնորականփայլըպայծառ ժայռի իջնող ջրվեժիպեսառատաճոսջ Քո աչքերիխոլրուլցյունը որդենավառչ Ուր վառվումհեն մովժլյանկությանֆաճհրանխոս. Քո ժպիտը՝ լթունուրծաղկանց բույրինման, մաճ է բերում... Որ տիրաբար ալրբելյնելով

ժամանակակից,

չափածոյիլ. Երկուօրինակէլ բերենք Օրերըընկնումհն ձյուների պ ես` Ճերմակ կապույրմշուշներ ճագած...(Ռ. Դավոյան): ու

մեջ վառվում հն ուչքերդչ Մշուշուր պհնդի

հնչպեսիր ծխովքողարկված կրակը(Ռ. Դավոյան): հն եւ այնպիսիճամեմատուվցյուններ, Պատահում որոն մեջ ճիմնականնպատակային ճամեմաղրությունիլյ բխում է լրալույիչ Դամեմաժամանակերկու տություն: Իճտրկն,մեծ մասամբՊամեմատովյյան են, բայյ դա ամեն անդամներնէլ փոխադարձաբար բնութագրվում ճամեդեպքումճատուկչէ սովորական Հակադարձ ճամեմապտությանը: նահւ ժամանակկա անուղղակի,լմաքնվածԴամեմատովժմատության յուն, այսինքնճ̀իմնականճամեմատուլթյունիյ բխհյվոմ է լրալույիչ Ն. Զարյանի«Արա Գեղեյիկ» նմանությունկամ Պամեմատրություն: էրյուդում դիլյապատմական նվիրվածբանասիրական ողբերգությանը

անվանելէ անդրադարձ Սեւակնայս կարգիճամեմատություններն ճամեմոատովցյում : Նա բերում է երեքօրինակ,որոնլյիլ մեկն էլ է. Վաշտրակը, գանձապար ղզինվորնեդիմելովԱրային,տսում է. «իմ խորճուրդները խորձուրդները գանձաշ րի նման քո շուրջն են պրտվում» (Վաշտակի պաճ զինվորներիեն նման, իսկ սրանիցէլ բխում է այն, որ ճակաԱրան նմանհցվումէ դանի): Բհրվածօրիդարձ անդրադարձումով իճարկե,ճիշ է, բայյ անվանիլեզվաբանակներիվերլուծովժյունը, նը, անշուշտ, իրավացիչէ, երբ դրանք՝այդ կարգիճամեմատություննոր ները, ճամարումէ նորություն եւ արդյունք«մեր ժամանակի նշելով, լե անցյալիռայ կլադիալեկրիկական աշխարոըմբռնման»` այդպիսիճամեմատրությունսիկ գրողներիտրեղծադործություններում նհր չեն դիտարկվել": օրինակներկարելիէ բերհլ ՋՁաԱյդպիսիՊամեմատությունննրի րենցիինչպեսվաղ, այնպեսէլ ոհրագաշրջանիգործերից: Ձարենյի առաջինտպագիրգործում`«Երհք հրգ տխրադալուկ աղջկան»(1913), կարդումհնք Մթությանգրկումլալիս է դողդոջ Լույսը լապտերիս` մեռնողաղջկա պես... Հոդեվարքի է մեռնցղաղջկա Լապրհրիլալյող, դողդոջլույսը Պամնմարված եւր: Այս Պամեմատությունիլ, բխում է ճակադարձ, ռոգեվարքի անուղմեռնողաղջկաճոզեվարքի ղակիմեկ այլ Պամեմավպություն. պանըկաբելի է նմանելյնելռանգչողլապտերիդողդոջլույսի Պեր: Գ.

սա

կամ`

Նհրքեւումաճա, լեռանլանջին, ու Ուր կանխարույկնհր արուրներ,

ինչպեսցնորքնելմրքերչնչին(ԵՋ): Ձղվում հն նհղլիկ արաճհւրներ ,

Այս ճամեմատությամբ բնումաղրվումեն ոչ միայննեղլիկ արառհրները,այլեւ ճամեմատության մյուս անդամը՝ չնչին մրթերը: Գիեղարվիեսրական խոսքում հղած ճամեմատություննեհրը, գրողի սուբյեկրիվընկալմանարդյունքլինելով ճանդհրձ,ունեն ոճական«դեհղաղզիրական որոշակիդեր: Համեմատության միջույով,րար ճեղինակի է ճամեմատվող մուրհյյման,բնուվվմագրվում առարկանդ̀րականկամ բայասական ճատրկանիշներով: Ըսր այդմ էլ, այսինքն՝րար ճեղինա1

« երեւանիպետական Գիրականաշխարություններ» ճամալսարանի

1954:., ճատոր 43։

Նույն տհղը,էջ

Յ4:

,

/

ճամեմատրությունը կարողէ լինել դրականկամ կայինվերաբերմունքի Գրողըդրականբնույցի ճամեմատրությունների դիմումէ հժխտական: կամ չափաղանյվածպատկերնհր րհւույժնհրնիդեալականացնհլու արհղծելուամար: Ադ կարգի "ճամեմատությունների մեջ ճաճախ են քնարական դրսհւորվում ճհրոսիապրումներն ճույղերը:0րինակ՝ Հեռուն, Պորիղոնի վաղնջական ծիրում, Արթնանումէր Մասիսըվեճափառ, Որպեսլուսե լյնորք, որպեսՊեհռու Բարեկամ անդավաճան կամընկեր (ԵՋ): կան նտհւ ժխտական Դրան ճակառակ՝ ճամեմազտություններ, է ճեղինակի բալլասական րոնլյ մեջ դրսհւորվում վերաբերմունքը. Գիշեր է: Քնել է Տրապիզոնը: Ջի աչում անդամմի շուն: Ոստիկանը միայն,ինչպեսշունը՝ Արխունէ, Հսկում է փողոլյում(ԵՋ): Սակայնպետքէ նկարի ունենալ, որ գեղարվեստական խոսքում չեն սաճմանափակվում միայն այս կամ եղած Պամեմատությունները եւ ունենում են դրսեւորման այն կաղապարով բազմազան Ճեւհր:Հաճախբանաստեղծական խոսքումճանդիպումհնք այնպիսիդեպթերի, հրբ ճամեմապտությունները ճաջորդումհն միմյանյ`ատրեղծելով գեղարվեսրականփոքրիկպատկեր:Այս կարգիՊամեհմարություններն անվանում հն ծավալուն: Հեղափոխական եւ ճամակված պայքարիքխափով նոր աշխար"կաօույող մարդկանցկամթի մաքառման վեճությունը է ճելրեւյալբնորոշճամեմատությամբ. Ձարեելյնարրաճայտհլ Փողփողումէ վառ արհւիառաջ Մեր կամքը"իմա, որպեսվիլխարի Մի կարմիրդրոշ... Մեր կամքնէ այդպհսողորշղթայել ԱշխալոըճամակչՄեր կամքըթ̀ռչող, որպեսփոթորիկ, Ու տոկուն, Պամառ,որպեսժամանոկ... Բերենքծավալունռամեմատովժյան մի այլ օրինակ. Սարսափած աչքերովկինը նայիւյշուրջըԱչքերըսեւ էին, սեւ ջինջ: Սեւ մաղերըլյափածուսերին,կուրծքըբաց ճերմակՃյունհրինման Ալաբաստրե Շողշողում էր կուրծքը,ինչպեսլուսաբային՝ Ալագյազը,երբլյնդում էր դոմանը(ԵՋ): ու

ո-

ու

ու

-Հ159-

Փաս Համեմատության տեսակէ նահ. զուգանեօականությունը: հա է, բայյ առան ոամեմավպովցյան ճամեմապովցյուն երտորեն, բառերի:Զուգաննռականություկու եզրերնիրար կապողճամեմատրիչ է` մրքերի զուգորդմանմիջույով Դա նը ներթին ճամեմատովմյուն յոււճաւրուկ կառույց է: Զուզանհռ ճամեմաղուլթյան շարաձյուսական է բնությանորհւէ երեմիջուլովգրողը նմանելյնումկամ ճակադրում ոյմը, մարդկայինայս կամ այն ճոդեվիճակն տրամադրուվթցյունը 0րինակ՝ դրանլլմիջեւ սղհղծելովներքիննմանություններ: իմ ճողին այսօր էլ չի մանրանում, Չի մսխումիրեն իռվռուն խոսքովԱյդպեսլյողունն է ճանդումծանրանում, Երբլյվում է ձույլ, իմաստունճասկով(ԵՋ): ստ

ու

Կամ`

սհնյակումերեկ նստած` Կարդումէի Ալեքսանդրին: Կարդումէի եւ իմ ճողին Հսկամի խինդ էր ողողում,» Այսքանպայծառ աճագին ԱրեդակնԼ միայնշողում (ԵՋ): մրթերը տվյալդեպքումինքնուրույնդերչեն Վերջինհրկաողեհրի խաղում,այլ զուղաճհռաբար բերվելովառաջինմրթելի դեր` դիրվում են ոլ/պեսԴամեմոորովցյուն: կան անվանաբայական բաղադրյալ ունելյող շաստորոզյալներ անբաճյոսականայնպիսիկառույցներ,որոնց մեջ ճամեմապության դամնհրըկապվածչեն պես, նման, ինչպես կապելով:Այդ կարդի արտաթնապես թվում է ճամեմարություն կառույցներում էլ չկա: Բայ են: Այդպիսիկառույյնեդրանք ըստ էության ամեւմատություննեխ րում, ինչպեսնկատվածէ, ճամեմատովցյան միջոլյ է դառնումանվանաբայական որովոհւրեւայն նմանելյվում,ճավասարհլստորողյալը, վում է հնքակային: Պ. Պողոսյանն այդ կարգի ճամեմատություններն անվանումէ ճամեմայրություն": նույնական 0րինակ՝ Բեդվինիխարույկներ էին խոլ Սեւամած աչթհրըմեկի, Մյուսիաչթերըրխուր Միրաժնել, էին անմեկին: Մեկի կուրծքըմզկիթ էր սպիտակ, իմ

ու

Տիս Պ

հւ ոճաղիբության Պողոսյան ճիմունքնհր, գիրբ , Խոսքիմշակութի

8, երհան, 1991,

էջ18։

Մյուսինը՝սհգ մի տաճար, Մեկը-բիլգազել էր կապուտաչ, (ԵՋ): Մեկը-ճուր նժույգսեւաչյա է, որ շարահյուսական Անկասկած այս կառույյներումկան նհր(կանանցիցմեկի աչքերը նման բին, լաքնված ճամեմաղուլյուններ հն խարույկների,մյուսի աչքերը միրաժի, մեկի կուրծքը սպիլրակ մզկիթիէր նման, մյուսինը՝սեղ տաճարի): Կամ`

Քամին`մելանխոլիկ ջովմակառարչ Քամին՝դեղեաշշուկ, (Ռ. Դավոյան): քամին՝ նարինջ... է մելանխոլիկջուլմակաճաԱռաջինտողումքամիննմանելյյվում տրոոողորոշիչ րի, իսկ երկրորդտողումն̀արնջիճեր (դեղնաշշուկը է. դեղնաշշուկթամին՝նարինջ): միայնչափածոյի մենաշՀամեմաւրությունն փոխաբերությունը ունեն նահւ արձակում:Պատնորձըչեն. դրանքլայն գործածություն են ոչ միայն արայդ միջոլյներըպապումինճաղորդում կերավորման տրաճայրչականություն, այլիւ քնարականշունչ, ներքին ջերմություն ճուզականություն՝ տտեղծելովճերոսի ճոգեբաներդաշնակություն նականապրումների տրամադրովցյունների ճեր: Աճա մի հատված Բակունյիարձակիլյ. Ջինջ օդի սառնության մեջ զգալվումէր առաջինձյունի շունչը: Այգումհրիլրասարդ կեռասենիները մրսումէին, թամոսյխշշում: Սիմինդրիհրկար տերեւներըթրերի նման քսվում էին իրար, պողպատիՃայն անում: ԿարծեսՃիավորներէին արշավումիրար դեմ, հւ սիմինդրիտերեւը,որպեսբեկվածսուսեր, ընկնումէր քամու առաջ: հւ օրորումդեզին Արեւիտակժպտումէր վերջինարհածաղիկը ղլուխը: Դիլանդայինառվակիկողմընայել, ժպտալ: նրա իշողության խավարանդնդումբույկլրալ այն օրր, ինչպես միայնակատրղը հրկնքում: Այն օրը, հրբ Սոնան սրունքներըկախել էր առվակիվրա հւ ծիծաղումէր... Միրոավիպես ռավ Սոնան, ճեհտրթիյ թողել տխրությունհւ դառնավմախիծ ճուշեր: Ընդգծվածփոխաբերություններն ճամեմաղություններն արեղծել են որոշակիճուզականլիլյք տրամադրություն: ու

ու

ու

ու

ու

Համեմապտություններն առաորորհն ղործածփոխաբհրություններն

ված են

նահ.

Ավ. հսաճակյանի արձակում,որը,

կարծես,նրա բա-

է դւռյույլեզուն է, ուր շողշողում նաստեղծության շարունակությունն

իր բաղզմհրանգ ղույնհրով:

իսաճակյանի արձակըչի գրված էպիկականճանդարրոճով: ձիշո է նկատված,որ «նրա արձակ պոնհմները, լեգենդներն ղրույյները կերրված են ոչ խե էպիկականպաղպմողականության ակղզբունքներով, ոգեկան ապրումների, այլ ծնվեիլհն բանաստեղծի եւ սկզբունքխոճերի կրքերիաշխարոոսԻ ռոմանտրիկական-քնարական նհրով»": է առան չափազանլության ասիլ, որ հսառակյանի արհն փոձակի լեղվի պատկերավորության ճիմնականճատկանիշներն որոնլյ ճամաձուլված» մակդիրը, խաբերությունըչ ճամեմաղրությունն է նրա գեղարվեստական նոր ոճը: հսաճակյանի արքով տրեղծվում արձակ է՝ ճագհյվածթնարական շնչով Ճակը բանաստեղծական ունի իր դեխոճականությամբ, ուր ամեն մի բառ, ամեն մի պատկեր 0րինակ՝ րը տրհղծագործուվժյան գեղարվեստական ճյուսվածքում: «Սհրայի ճակադառլիճում,խանիշուրջը, Դույլթ-ճուլթպարում հն նրանք(մարմարամարմին աղջիկնհրը) շղարշներիմեջ ծփուն, եւ եւ ճոլանի, ծաղկապաճույճ: նման շքհղ հւ շուշաններինման մաթուր Նրանց՝արշալույսների են մարմինները բուրում անուշ յուղերովեւ կնդրուկներով Հնդարանի հւ. Արաբոտանի: Բուռն հւ քնքուշ պարումհն նրանք: Գիշերներիպես սեւաթույրեն եւ արեփ պես ոսկի են նրանլ մաղերը,որ խուժելեն նրանյ լուսեղենմեջքերի վրա, հւ փալալվում հն կարուրի եւ արբելյույիչբուրպես նրանյ նազելիպարանոլյներով են մունքովողկույզ-ողկուզկախ ընկնում ձյունափաօկրծքերիվրա, ինչպեսսհւ ոսկի ամպերըԿուեն-Լուճի ձյուներիվրա: թրթռում են Դրախտի խնձորներիպես`անուշաբույրստինթները լուսնկայինծոլերում,ինչպեսայն ծիրանիդիճինբյուրեղյասկանների մեջ...» Զմրությթեհւ ռակինթեթասերիմեջ հռոմ է դինին հրիտրասարդ զինվորիարյանպես...»: ու

ԼՄ

ու

ու

ու

8. ՓՈԽԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

Պապկերավոր մրածողությանդգրսեւորումներիյ մեկր փոխաբեէ, որը գեղարվեստական բությունների՞ գործածովցյունն խոսքի,ճիմճ

Ավիկ խաճակյան, Ավերիթհխաճակյանի արձակը,երհան, 1975, էջ 9: է այլաԷդ. Ջրբաշյանը Գրականագետ ընդգծված բառիփոխարեն գործածում բերություն(րրոպ)տերմինը,իսկ Ֆ. Խլղաթյանը փոխաբերական գործածուվթյան վրաճիմնված պատկերավորման միջոլյները(համեմատություն, փոխաբե2

Հ162-

է: Բառերը,սովորաբար, նական, տարբերակիչ Պատկանիշն բաղմիեն տարբեր են լինում, խոսքիմեջ դործածվում մաստր նշանակովցյունորոշակիէ դառնումխոսքայինմիներով: Բառիբազմիմաստովցյունը ջավայրում:Բայյ, ինչպես արդեն ասվել է, բառը որքանէլ բազմիէ իր ճասկայական մասր լինի, խոսքումզործածվում բովանդակութարժեքով,այսինքն՝իր բառարանային յան ճիմնական նշանակովցյամբ ու միշր մեկ իմաստով:0րինակ՝ Յարսնստելվանքիդռան Նուռ խնձոր կծախի. Հարս ու աղջիկթովր կուգանջչ Էժան կուրաչ կրբաշխե: Ախ, յարս ինձեն խռովելէ, ինձի շար |ժանկկծախե(իսաճակյան): է իր ուղղակիբառարաԱյստեղյուրաքանչյուրբառ գործածված այսինքն`այդ բառերըեւ խութի մեջ, եւ նայիննշանակությամբ, նույն իմաստնհն արտրաայրում: խոսթիլդուրս բայլլարձակ Սակայնճաղորդակլյության գործընլալյումբառերնիրեն ռիմնականիմաստներիլբայի կարողեն խոսքի մեջ զործածվելնաեւ բոլոիմատրներով, որպիսինխոսքիլ դուրս, որպես րովին նոր, անսպասելի բառայինմիավոր,չեն ալսրահայրում: Ադ նոր իմաստները,որ ձեռք են բերվում խոսքում, չին կառուլյվածքի մեջ, տյլ պայմամերնում,իճարկե,բառերիիմաստային են միայնխոսքային նավորված իրադրությամբ, խոսքայինմիջավայրով ու ճաղորդման նպատակով: ԽոսքումբառիՎեռքբերածայդ նոր իմասրըանվանումեն փոիմաս, իսկ հրհւույցը՝փոխաբերություն: խաբերական Փոխաբերական է բառի ուղղակի կամ ճիմնականիմասպին: իմաստըճակադրվում Այսպեսօրինակ՝Սեղանըդրվածէր սենյակիանկյունում(ընդգծված բառր ուղղակիիմասպովէ): Հյուրերիպատվին ճոխ սեղանէին պատընդդծված բառն ս եղան (այստեղ արդեն րարել չի նշանակում, այլ Կամ` Քարերիմեջ աճել էր սեղանվ̀րան ուրելիքներ.փոխ.իմաստր): բար ոլորերի միայն փուշ(ուղղակիիմաս): Այս փուշտշխարձում, մեջ հրգ իմ, թեզ ճամարվայել վայր չկա (Ահ): Նա դաշրայինծաղիկներ շատ է սիրում: Հմմտ. Պրույր է գալիս ծաղիկպիլուճին... են փոխաբերական Պարզ է, որ ընդգծվածբառերըգործածված իու

-

հւ այլն) անվանում է դարձույլնհր րություն, խորորդանիշ, դիմառնություն (րհս նրա«Ոճաբանական տերմիննիրի երհւան, բառարան»րեղհկարուն»,

1976):

Պատկանիշներով բնումաստներով(փշի, քարի, ծաղկիոռիմնական թազրվելհն աշխարը,սրտերը,տիրուհին): Բերվածօրինակներից էլ ճեշր է հզրակայնել,որ փոխաբերաէ ոչ այն ճասկալյովժբառն արտաճայրում կանիմաստով գործածված յունը, ինչ նա ունի խոսքիցդուրս: Փոխաբերական նշանակությունը մեջ, բառի Ճեռք բեխոսթային միջավայրում, տվյալ կապակլյության րած նոր իմաստնէ: Այսպես, երբ բանաստեղծը գրում է. «Յուր անձրեւնէ միգում ճեկեկում,ապա ընդգծվածբառը գործածվելէ, խոսքերովաղբյուրնէ խոսում» թափվելիմասրով: Կաբ «Արծալխմ հն փոխաբերական իմաստնետողումընդդծվածբառերը գործածված խոսումէ (կարկաչում րով արծախխոսքերովքբչթչալով,խոխոջալով, է): Փասփորհն,փոխաբերությունմի առարկայիկամ երհւույլցի է մեկ այլ առարկայի վրա, որը չունի նման ճարկանիշիտարածումն ճականիշ, կամ խոսթումայնպիսիՊասկայովցյան արրաճայրումը, դուրս: որպիսին բառը չունի խոսթիլ Հասկանալիէ, որ փոխաբերական կիրառության շնորճիվ բառի են: նման կիրառովցյուննեիմատրային շրջանակներն ընդարձակվում րը կարողեն ճանզելյնել նրան, որ բառի՝փոխաբերական կիրառուվժժամայան շնորճիվձեռք բերածիմաստը,մանավանդ ելե տեւական հւ ընդճանրանակիընվլայթումդառնումէ մարածփոխաբերություն նում լեզվիմեջ, ասրիճանաբար վերածվում է՛բառի ինքնուրույն,անկախիմատրի՝ բառիմատրի զարդայման զործընլավը՞: ներկայալյնելով կայունանումեն լեզվի մեջ եւ ընդճանուր Եվ հհ այդ իմատրները դզրնում,ճիմքհն դառնումբազմիմաստության: դրարածում չէ եւ Փոխաբերությունը, որպեսոճականմիջոյ, ինքնանպատակ է առարկաների հչի կատարվում, պատաոականորհեն այլ Պիմնվում րեւոյթների արտաթինկամ ներքին նմանության,նրանլ զուգորդական կապերիու տարբերառնչությունների վրա: Փոխաբերությունը առավելբնորոշ է գեղարվեստական խոսքին, մասնավորապես բանաստեղծական լեզվին: Առանց փոխաբերության խոսքչի կարելիպատկելացնել, քանի որ ճհնլյ փոբանատրեղծական է սրեղծումխոսքիճուղականայն որակը,որը բնորոշ խաբերությունն է չափածոյին: ԲերենքՎ. Տերյանի Պետեւյալ օրինակը. Մեռնում է օրը: հջավթափանցիկ Մութի մանվածըդաշտերիվրա. է, պայծառ,գեղելյիկ Խաղաղ-անչար ու

| չ

հւ ճայկական Հեր. է. Աղայան, Ընդրանուր բառազիրություն, երհսոն, 1984, էջ 66 «164-

նինջըմաճալյող օրվա... Անտրրտունջ են ոչ միայն պատկերավոր Ընդգծվածփոխաբերություննհրը են խոսթը, այլեւ ճաղորդեհլ նրան խարդարձրելբանաստեղծական ներմություն, զգալմունքայնովցյուն` ուժեղալյնելովխոսքիճուղական գործությունը: Մեկ այլ օրինակ. հնչո՞ւ ապշածեն, լճակ, Ու չեն խայտար քո ալյակք, Մի՞թեՊայլվույդմեջ անձկավ մը նայելյավ(Դուրյան): Գեղուճի՞ վրա ճիմնվածհրիրասարդական օրերիսիրո Փոխաբերության կարուրնհրիվերոուշիմի գեղեյիկ պատկերէ Հ. Սաճյանիճերեւյալ բանասրհղծությունը. Մաշվածայն կածանի բարակլելրը մնալ Քարափների կողինու ծնկներիվրա, իմ առաջինսիրո առասպելը մնայ Առուներիկապույրշրլմունքներիվրա: Փոխաբերական կարողեն գործածվել իմաստով ոչ միայնառանԱճա մի օձին բառհրչայլեւ ամբողջական բառակապակլյություններ: րինակՀ. Շիրազի «Բիբլիական» պոեմի. Եվ աշխար"բերելյբիրտողի մարղուն, Բաժանել, բոլոր իր բարիքնանճուն:Լույսի րճվանքըտվել)երկնքին, Կապույրծիծաղըծովինծավալելյչ ձերմակժպիտըսփռել ճյուներին, Վեճուլյանխինդըլեռներինրվելյ: Դաշտերին՝ կանաչժպիտըգարնան, Դայլայլըվել Դավթ "ովերին: Բերված ատվածը բանաստրեղծական արվեստիմի սքանչելի է՝ տողերիարագ անլումներով, կերտվածք խաղալյկուն ռիլմով, որին է սաճմանական եղանակիանցյալկատարյալժամանակաճենպատրել ւերի պարբերական կրկնությունը:Ճիշտ է նկատված, որ «խոսքիոիմեւ շարժմանմեջ է նականառանյքըբայն է, հւ խոսքըգործողության դրվում բայերով»: Բայյ բանաստեղծական պատկերիուժր միայն դրանովչի պայմանավորված, այլ նոր լմարմփոխաբերություննեեն պոեմիպապկերավորման րով, որոնքներդաշնակվում ճամակարգի ոճականընդճանուրճենքին: ու

ու

ու

«Սովերական գրականություն», 1957ր., 18, էջ 158 (Վ. Առաբելյանի Շիրազի «Բիբլիական» պ ոհմի լեզվիմասին): ճոդվածը Տիս

ու միջեւ եղածկապերնու առնչութԱռարկաների երեւույթների են այնպեսոր պարտադիր բազմազան, չէ, որ ճամեյուններըշաղ ու ճհնվի դրանյ նմանությանվրա: մատությունն փոխաբերությունը իր գեղարվեարական մլրածոՇատ դեպքերումգրողը, բանաստեղծը, նմանովցյունէ տրեղծումդրանք միջեւ: ղությամբպայմանավորված, Նման փոխաբերուլյուններն ճամեմատությունները դառնում են արդյունք:0րինակ՝ գրողիսուբյեկրիվընկալման դիլրարկման Ծառերիդեղինխշշուր Թափվումէ մայլերին Մանրաճատիկ անձրեւիպես, Եվ քամին բշումէ, Տանում է խշշուլը՝ Մանրաճատիկ ձիգ, ինչպեսմարդկային խոճհրը՝ Հնալյած,բայյ գեղելյիկ...(Ռ. Դավոյան) են փոխաբերությունն ճամհմաԱյս ովժնյակումմիաճյուսված տությունը: Դեղին խշշոցը նշանակում է դեղին տերեւներ: Բայյ խշշույի եւ տերհւներիմիջեւ, բնական է, որեւէ նմանությունչկա, ու անձրեփ, առավել հա տերհւնհրիու ինչպես նահւ տեհրեւնհրի մարդկայինխոճերիմիջեւ, բայյ բանաստեղծի ստեղծագործական երեակայություննարեղծելէ այդ նմանությունըդրանովիսկ պատկերը է, որ Թարմ տպավորիչ:Այս պատկերը մեզ ճամողզում դարձնելով դեպքերումէլ փոխաբերությունը, բոլոր որպեսոճականմիջոլյ, ընէ լեզվի ալսրաճարրչական ճնարավորությունները: դարձակում Անշուշտ, նոր լարմ փոխաբերություններ տրեղծելուճամար մտածողություն, գրողը պհրք է ունենա ոչ միայնպատկերավոր այլեւ ալորաքինաշխարձիառարկաների երհնուրբ դիտողականություն, առնչություններիբանասրհղծական ւույլմների, դրանց կապերի նուրբ ընկալում: Տեղին է ճիշել Արիտրուրելի Պեւտրհւյալ ուշագրուվ միտքը. «Ամհնիլ կարեւորնէ ճմտորհնօգտվել մերաֆորաներիլ: միայնդա է, որ սովորելչի կաբոլո, գեղելյկովցյուննհրիլ Պոհզիայի րելի։ Այն իսկականտաղանդինշան է, քանի որ դգրնելբնականմենշանակումէ` կարողանալ տաֆորաներ, բնությանմեջ նկատելառարկաներինմանությունը»": չէ, որ փոխաբերությունը Պարաճական դիտումհն որպեսկրճատ կամ լխաքնվածճամեմատովցյուն: «Փոխաբերությունը,գրոմ է Շ. Բալլին,- ոչ այլ ինչ է, հլե ոչ ոամեմատություն, որի մեջ գիլրակցությունը ավանդույթիաղդելյուցյամբվերալյական ճասկալյությունը ու

ու

ու

ու

ու

Լ.

Հ

ու

ու

ու

ու

Արիատրոտել, Պոնրիկա,երեւան,1955, էջ ՅՕՏ։ «166-

մի քառի մհրձելյնումէ կոնկրերառարկային դրանքղզուգադրելով մեջ»: ու Բայյ որքանէլ փոխաբերությունն ճամեմատությունը ընդոանունենան, դրանք կաորովոհրհւ նույնայյնել չի կարելի, րություններ են: իրարիցտարբերվում ռուլյվածքային առանձնաճատկություննհրով Փոխաբերությունն էլ ունենում է իր տարբերդրսհւտոլրումնհրը: են փոխանունութՄասնագիտական մեջ տարբերակում դրականության Սրան դրսհւորումյուն (մհւրոնիմիաշ-, (սինեկդոխա): ճամրմբռնում բազմազան:Բավարարվենք մի հրկու օրինակով. ներըշաղ են Գիշերէ: Քնհլ է Տրապիզոնը(ԵԶ): Մի գիշերումղու ձայնովնվաճեյիրՎիհննան՝ որ բոլորն օրար հրգով ճիանան...(ՊԱ)։ Արիպելով, Ու խենլալյածծափտվել Փարիզնինչպես Ճհռթերով... ու

(ՊՍ)։

Առաջինանդամլայն դառլիճներոմ Բեմի էր լսում ինքն իրեն ճայը (ՊԱ): Հայ ելհւէջի ճոսքը վարարուն... ում էլ Հասնում էր արորին՝

դրացո՞ւ Մուրիկ վրացո՛

Ռուսի՛,

պառրկաներ.

.

օրարաձայն ճեռավորնհրի՝ (ՊՍ): Լհճի, ֆրանկի,ավարրալիացու... Թե՞

4. ԿՐԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Խոսքին Պուզականություն, արտաճարրչականություն ճաղորդելուչ կամ այն միրքն ընդգծելու ոճական կարհւորմիջոլյներիյ մեկը բառհրի բառակապակլյությունների կրկնություննէ: է Ճիշտ նկատված, որ «կրկնությանարվեսրըճին է եւ իր արմատներովգնում է դեպիդարերիխորքերը»:Հալրակրկնությունների կան «Առսրվածաշնչում»:: մի օրինուկ. նմուշներ «Եւ Արո Բերենք ւած ասելյ, լոյս լինի. հւ լոյս եղաւ: Եւ նկատուած տհսաւլոյսը բարիէ: եւ Աստուած բաժանելյլոյսը խատրիլը: եւ Ատրուած լոյսր կոչել Ցեայս

ու

Շ. Բալլիինշվածաշխ., էջ Ձ31։ Ռճաբանական այս ճասկալյությունը չպերք է շփոլթելկամնույնալյնելթերականական փոխանունովժյան ճեր, երբ ոչ գոյականխոսքիմասերըդործածվում հն դոյականաբալԻ Ճեռքբերելովգոյականի բերականական ճատկանիշներ: Տիս Արր. Պապոյան, չափածոյի լիզվական արվեստի ճարլեր,երհւան,1976, էջ 86-87: Տի

:167-

խաւարըկոչեւյ Գիշեր: եւ իրիկունեւ առատ եղաւառաջին օրը» (Աոտուածաշունչ): Եվ Դամադասական շաղկապիկրկնովմյանոճականայս ճնարանմիջոլյ մեր նոր գրականովժյան Քը Պետադայում դարձավոճավորման մեջ՝ ինչպեսարձակում,այնպեսէլ չափածոյում: կրկնությունըխոսքում,ոլ կոչՄիտվորիչեւ, ու ջաղկապների շեշտում է նրանյով կապակլյվող վում է բազմաշաղկապովթցյուն, լեղճարաբերութցյունները, ընդգծումբավականմիավորների իմաստային ռայինմիավորի Սրինակ՝ ինքնուրուլնությունը: Եվ գիշեր, եւ ոամբույրյեւ լուսնյակ... (ՎՏ): Տաղրկալի,ձանձրալիպատմություն Շաղկապների կրկնությունըկարող է խոսքինաղորդել Պանդարտ ընիթապք, պողերն նախադաշղթայակյել բանաստեղծական սության ճամաղոր անդամները՝ապառովելով բանաստեղծության ռիթմն ու երաժշրականովցյունը: 0րինակ՝ ուրթհրիսու շուջաններՃհիռթերիս, Մանուշակներ Ու վարդերըարրերիս, ու գարունըկրծքիստրակ, Ու երկինքըոողուսմեջ, ու արհւը աչքերիս, Ու աղբյուրները լեզվիս՝սարի իջա հս քաղաքչու Ու քայլեցիխայրալով շաղ տալովմայլերին ու Մանուշակներ վարդերու շուշաններՃձյունախույրչ Ու մարդիկինձ տեսնելով աչքերին իրհնլ ռոգնած Տեսան ուրիշ մի աշխարճ, դարունտեսանձյունաթույր... (Հ. Շիրաղ): Այս ում տողումու միավորիչճամաղասական շաղկապըկրկնվել է 11 անզամ:Բապիվերջինից(ու մարդիկինձ տեսնելով...) ո ճիշտ կլիներ փոխարինելեւ-ով, մնալյյած կրկնովժյունները տեղինեն ու է պատճառաբանված: Դրանցովընդգծվում կապակցվող միավորների միասնությունն ամբողջականովցյունը: կրկնությանՃեւերը շատ են բազմաղան:Խոսքումկրկնվել կարողհն ոչ միայնառանձինբառեր բառակապակլյություններ, այմիավորներու նախաղասություննիր: լեւ լեզվական ամհնատարբեր Ըստ որում` լեզվականյուրաքանչյուրմիավորիկրկնովցյունը,նայած ու խոսքայինմիջավայրին նպատակադրմանը, ոճականտարբերարժեք կարողէ ունհնալ: ու Կրկնությանոճական Պնարանթը, որպես արտանարրչական է խոսթիզորալյմանմիջոլ, ատուկ ճիմնականում դեղարվեսրական րեկ,

հւ.

ու

ու

ու

ու

կրկնության ձերի քննությունըտես Պ. Պողույանի տեսակնհրի «Խոսթի ճիմունքներ»Ձ-րդ զրքում,երհւան,1991: մշակույթիեւ ոճագիրուվթյան ու

եւ ճատրկապիս Կրկնովցյան միջոլյովոչ գրականությանը չափածոյին: հն չափածո միայնապաճովվում խոսքիռիիմն հրաժշգականությունը, այլհւ զգալի չափովմեծանում է նլսս ճուղզական ներգործությունն գեղագիտական արժեքը:Կրկնությունըդառնումէ ճույզի, ապրումի, տրամադրության դրսեւորման միջոց`միաոյուսելով մտքերնու բանա» է լեզվականբարձրճաշակով,չափի տողերը:եվ ելի դա կատարվում ղդալյումով,մեծանում է նրա ճուղականներգործության ուժը: Բառը կամ բառակապակյությունը կրկնվել կարող են խոսքի տարբերճատվածներում. մեջ տողասկզբում, բանաստեղծության տողավերջումհւ տողամիջում:

1. ՀԱՐԱԿՐԿՆՈՒԹՅՈՒՆ:

Կրկնությանճիմնական դրսեւորումներիյ մեկր բառի կամ բառակապակցության կրկնություննէ դրողասկղբում, որն այլ կերպկոչվում է է նահւ նույնասկիղբկամ անաֆորա: «Սա կրկնությանմի այնպիսիՃեւ է, երբ որեւէ միավորնախադահւ այլն սկսվում է միեւնույն սություն, տող, տուն, պարբերություն եւ բառով,բառակապակլյությամբայլն: Ձափածո խոսքիմեջ կրկնվում հն հւ ողերը, կիսատողերը,ղույզ-զույգ տողերը, թառատողերը այլն»-: բինակ՝ Քարափների գլխին`Որուրնաբերդ, Քարափների ծունկին՝ծիծեռնավանք, հրկնքիշեր» Քարափների շուրթին՝ Քարափների շուքին՝ ջրվեժիղանդ (Հ. Սաճյան): Աոատեղ կապակլյությունը,որ տեղի կրկնվողշարահյուսական է բնանկարի պարազայի պաշրոն է կատարում, ամբողջացնում պատկերը: Տողասկզբում կարողեն կրկնվել նահւ նախադասության այլ անդամներ. Նույն Լորագերնէ ձորն ի վարգալիս, է ձորն ի վեր զնում, Նույն արաճեւրն տալիս Նույն լուսատրղնէ ճերմակին են անքունգիշհրվախնջույքի Պետրո եվ նույն աստղերն վրապերեկով քնում(Հ. Սաճյան): Լեռների Տողասկղբում կարողեն կրկնվելենքական,արորոզյալը կամերկուսըմիասին: ցբինալ՝ 0րհրը,որ գնալյին,չեն դառնաճիմա, Օրերըմեղ բերելյինմենություն մաճ (ԵՋ): ու

ու

ու

'

Տես Վ.

Առաքելյանի մի թանիառանձնաճարկութ«Կրկնության արվեստի 1969, նո. 1, էջ 188):

(ՍԳ, մասին»ռոդվածը յունների

ս, տուր, տղա Փառք

գիշեր զոր անհաս, Փա. օք տուր Տիրոջ փառքին Փառք տուր նրա խղճինարդար եվ փոռրի կշողա: ճալյին Փա՛ռք նրանշխար տուր Եվ փառթ տուր, որ այսօր դեռ կանք... (Ռ. Դավոյան): ու

մէջ

Անյան օրերմեկ-մեկ, Անյան օրեր զույզ-զույդչ եւ սեր, Ճաշակեհլյինք ե՛ւ սուղ... (Ռ. Դավոյան): Ե՛վ րառապանք, միջոլյ Կրկնությունը,ինչ խոսթ,կարողէ իմաստիսասրկալյման օրինակ՝ լինել: Այսպես Սայաթ-Նովեն, ամպինման տխուրմնալ, -նայել Նայել էս զյոզալիկ սրտիսմե ճին մրմուռ Զ արե ն յ, Ասավ մնալ. է գործողության կրկնություննարտանայրում թեհւականություն: ( 2. ՎԵՐՋՈՒՅԹ: ՋՁՋափածո խոսքիմեջ բառերնու բառակապակեն այլեւ ավելի կություններըկարող կրկնվելոչ միայնտողասկղբում, ծաճախտ̀ողավերջում: Ոճականառումովայս կրկնովցյունները գրեթե հլե նկարի նույն դերն են կատարում,ինչ որ ճարակրկնությունը, եղած կրկնությունները կարողեն նպասչունհնաթ,որ տողավերջում նաեւ հւ ճանգավորմանը ապառովել անլյումները բանատողերի միտել ջեւ։ 0րինակ՝ Հիմաճիշում հմ բոլոր օրերսճին ու անլյած, Լուսազարդ |լմեւավոր օրելաոին ու անհլյած: եվ թվում է, Թե նորա կարկաջելով պիրի զաննման ճուր-օրերս Մանուկների ճին անլյած: Բայյ գալիսեն նոքա լուռ, ու ճոդնաբեկ տխուր, Անյորդներիպես ժոլոր-օրերս ճին անլյած... նման այն, որ Դեռալյել հն վաղույՊանդուխրների Տուն են դառնումնորիւյ նոր-օրերս ճին անլած (ԵՋ): օՏողավերջում կրկնվողընդգծվածլրալականկապակլությունը՝ ու է շունչ ճաղորդելբանասրեղծովթյարերս ճին անլյած,քնարական խորությունը: նը` ընդգծելովՊուղապրումի հւ Տողավերջոմ կարող է կրկնվել ամբողջնախադասությունը արփրաճայրրել բանաստրհղծության ճիմնական միւրքնու տրրամադրությունը:

Բայ-արորովյուի

ու

ու

ու

ու

ու

/

մուրհլարորպեսթույր- ու ճհռանում հս աճա. դարձածխնկաբույր-դու ճեռանում հս աճա: Աղոլժք ու ինչո՞ւեկարեւ ինչո՞անրջալյար չկաս. ճեռանում հս աճա... մի Պամբույր-ու Հրաժեշրի Գուլյհ սուր է սհրը այս- որաժեշտրի մի հրաղ,Քույր, ոո՛ւշ դարձածճեռավոր,ղու ճհռանում ես աճա... Դու

ւ

(ԵՋ)։

այնպհսէլ տողավերջում ճաճախկրկնվել ինչպեստողասկղզբում, կարողէ կոչականըհւ դառնալխոսքիկհնրրոն, իմաստային որոշակառույցիմեջ: 0րինակ՝ կի դեր խաղալշարաճյուսական Աչք ենք բալյել, դու մեր դեմ եղել ես, կաս,Արաու

րա տ

Բայյ

ամհն օր

ճհռու մեղզնիլյ

մեզ աննաս,Արարա ր,

ու

Ասես մի օր կերտելհն թեղ, որ մարմարե թո տեսքով Անճաս տենչի, անճագսիրո արձանդառնաս,Արարա տ:

ժեջ ամենռայիումենկողմիլյ Աշխարճի հրեւում, Բայյ մնում ես ճեռո՛ւ, ճեռո՛ւ, մնում երազ,Արարատ (ՍԿ):

շեշրվաՆկատենք,որ կոչականիկրկնությունըտողավհրջոմ է Ճեռքբերումի̀մաստաչ ծությանշնորճիվռատուկընդգծվածուվցյուն յին որոշակիբեռ կրհլովբանասրեղծական տողիմեջ: իինալ՝ տա՛ղես ասել,Սայտ Քանի՛տարիմեջլիսներում Թ-Նովա, Քանի՛տարիդու սլորերիճեր հս խոսել, Սայա Թ-նովա, ճեր Կարուր բլբուլ, ամեն պարունեկել ես դու վարդերի Ու ու սիրվելովմեղ ես ճասել,Սայաթ-Նովա:

«իրո

(ՍԿ)

կրկնվող երբեմն վերջույթում

կարող միավորներին լեզվական իմաստը միանալեղանակավորող վերաբերական բառեր, որոնքիրեն են

նաեւ տրեղծումճակադրովթյուն են ամբողջքառատողին ճաղորդում խորդ մրթերի միջեւ` դառնալովբանատրեղծի տրամաղդլրություններ տողին դրսեւորման բանաստեղծական միջոյ: Նման կրկնությունները հւ ուղական լիցք: Աճա մի են արտակարգ ձաղորդում լարվածություն

օրինակ.

թ" Ն" ճազարվիրթհնթ տեսել,

չէ,

ճազարհրզ հնք տեսիլ,բայց բայց

չե,

հրզը ուրիշ է, ,

բո թո

շ

վերքըուրի է,

Սար փ գողալներով,թոնիտեսքըուրիշ

է, չէ...

Ինչպես ճարակրկնությունը, այնպեսէլ վերջույնբ դրսեւոլւման բաղմաղան չէ, որ բառիկրկնությունը Ճեւեր է ունհնում: Պարտադիր լինի միայն հրկրորդտողիվերջում: Առաջինտողումկրկնվումէ մեկ ուրիշ բառ, հրկրորդում` ուրիշ: Բերենքմի օրինակ. իջավ սարյակըդաշրումջիլ էր կրույին,Շուրխիսվրամի կանաչտող էր թքպլորումյԱրտիցրոռրրակըթռավասկ էլ կրույին,Շուրիիս վրամի կարմիրտող է թպրրում,էր կրույինչԾիծառնանլավ երկնքովամպ Շութիս վրամի դեղինտող էր թպրտում,կռռայ ագռավըձորում-ձյունէր կտույին,Սրտիսվրա մի ճերմակդող էլ |մպրրում(Գ. Սարյան): Բանաստեղծության առաջինտողերըվերջանումեն նույն բառոփ կրույին, երկրորդտողերումկրկնվումէ ստրորոդյալբ թպրտումէր, այդ նույն տոողերն բայյ սկսվումեն շուրթիս վրա կապային կառույյի

(եարակրկնուցյամբ: Այստեղտեսնումենք նաեւ ոճական մի այլ

ոնարանք,որ արտա» ու քնարական շունչ է Պաղորդել բանատրեղկարգոուղականություն է կանաչ տող, կարմիր ծությանը:Հիմնականմիտքնարտաճարրված ոատող, դեղինտող, ճերմակդող մակդիրային կտպակցությունների որոնքկարարումեն խորձրդանիշների կադրությամբ, դեր, խորորդանշականբառեր հն: հն ճարակրկնությունը, Բանատրողերի մեջ միահյուսվում վերջուԹր, ճակադրովցյունը ստեղծելովբանաստեղծական մի կատարելություն: Բանաստեղծական խոսքումկրկնություններիկարողենթ ճանդիպել նահւ տողամիջում: 0րինակ՝ Գարունդճայհրհնէ գալիս, են լալիս, Ձյունհրդճայեհրհն Հայհրհնհն Դորդումջրերդ: Հավթերդերգումեն Պայերեն, Խոփերդճերկումհն ոայերիհն, Հայերենհն խոկումգրերդ... (Հ. Սարյան): Առաջինհրկու փողում ճայերենըկրկնվելէ տողամիջում,իսկ հւ տողավերջում՝ այնունիլրհւ տողասկզբում տողերիկշռույնը պանելու ճամտր:

էլ կարողեն Տողամիջումկրկնվողլեզվականմիավորներն

ար-

որ բանասրեղծակուն մեջ ունենալ, այնպես խոսքի բերդրսեւորումներ ոչ էլ վերջույթը կաղապարներ չեն: ոչ ճարակրկնությունը, Քալոսյյած

Ճիշտ է նկարված,որ «վերջուլը տողի վերջի կարողէ խորտնալ դեպիներս`ընդգրկելովնորանորմիավորներ,ընդճուպմինչհւ ամբողջ բանատողը»':Ըար որում կրկնվել կարողհն ոչ միայն առանձին բառհր բառեր բառակապակցուվցյուններ, այլեւ նույնարմատ անվերջ Ռոգնել հմ ճոգնածմարդկանյօգնելուց, կրկնվածերդեիրն կրկնելուլ...-: հն տալիս,որ տրրաճարրչական լյույյ միջույնհԱյս օրինակները ձերի րի մասին խոսելիսչպերթ է սաճմանփակվել ավանդական այլ ելնելովբանաստեղծական կաղապարներով, խոսքիառանձնաճառ» բայաճայրրել կություննհրիկ՝ դրանքբաղմաղան դրսեւորումները: ու

5. ՀԱԿԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

Խոսքինարտաճայրչականություն ոճականմիջույնեճաղորդելու է, որը որոշակիդեր է խաղումճատկուպես րից մեկըճակադրությունն գեղարվեստական լեզվում: Հակաղրովցյուն ստեղծելուլեզվականմիէ Ուս» բառական մեկը որ գրսեհւորվում է, ջույներից ճակաղրությունն կանիշ բառերով,որոնք ծառայումեն ներճակճասկայությունկամ միրք արտաճարրելու նպատակին: Գեղարվեստական խոսքում ճակադրության միջոււով արսրահայտում հնք ճակադիրիլավիճակներկամ ճոդեվիճակներ: ինչպես ար» ձակում,այնպհսէլ չափածոյում ճակադրությունն, ըստ էության,ունի նույն ոճականդերը: Հականիշբառերը,դրվելովիրարկողքիեւ զործածվելով խոսքային նույն միջավայրում, ընդզծմանմիջոցեւ դառնումեն բառիմաստի ուշադրությունհն դրավում:Ոճականայս ճնարանքը էր զործածվում դեռ միջնադարյան ճայ պոհղիայում։Այն՝ որպես բանատրեղծական խոսքիոճավորմանմիջու, լայն գործածություն ունի Գր.Նարեկայու

Հ«Մորյուն ողբերդության» ճարրնի պոեմում:

մեղքերնիր ուսերինառած խռովաույզբանտսՄարդկության է ճհտհւյալՃիտեղծնիր եւ ԱրարչիՊՃակադրությունն արտաճարբում տվ

Մանավանդ որ դու լույս ես ես իսկ խավարու խենթ,

ու

Պույսչ

Տես

Այր. Պապոյան, նշվածաշի., էջ 96: Նույն տեղը,էջ 98-99: Վ13-

Դու՝

ի բնե բարիեւ գովելի, ու ճամակապիկար, հսկ Դու`րեր ռամորեներկնքիեւ հրկրի, հսկ ես չեմ իշխումսլորիսհւ ճոգուս, Դու` բարձրյալազատկ̀արիքներիլյ զերծ, իսկ հս՝ ենլակա տաժանքի,վշտի, Դու՝ վեր երկնայինկրթերիլբոլոր, իսկ հս՝ կավ անարդու գարշելի... բառեր,բայյ Բերվածճաղվածում,անշուշտ, կան նահւ ճականիշջ միայնայդ կարգիբառերովչի արրաճարրվում: ռակադրությունը Հակադրույուն ստեղծվումէ նահւ շարաճյուսական այլ կառույց» բառերիմիջույով։ ներովու ճականիշջ ՀետեւյալՊատվածում ԱրարչինբնովմագրելուճամարնՆնարհկաձեւ: Անվանաբայական է Դակադրուլցյան յուրաճատուկ ցին գործածում է առաջ տրեղծելովճաստորոգյալիՊանգույյըբերում բաղադրյալ րակրկնությունհւ ապա մյուս եղում դնում ռականիշբառելԻսզորոայղ ճասկալություննեդելիի դերով (առանյ ճանդույյի)եւ Դակադիր ընդդծելէ ճակադրությունը: Դիմելով րի միջեւ դնհլով այլ շաղկապը՝ է. Առրծունբ̀անաստեղծը գրում ամենատես բարձրյալ այլ ազարարար, Ձես դարապարտիչ, Ձես ղու կորուսիչ,այլ զրնող, Ձես մարայուլիչ, այլ ապրելյնող. Ձե. պոլոգրիչ, այլ ժողովող. Չես մատնիչ,այլ փրկող. Ձես ընկղմիչ,այլ վեր Պանող. Չեսգլորիչ, այլ կանգնելյնող. Չես անիծիչ,այլ օրոնող. ԶՁԵես վրիժառու,այլ ներող... Գեղարվեստական խոսթումճակադրություն կարողէ ուրեղծվելոչ միայնլհզվականճականիշներով, այսինքն՝լեզվի մեջ եղածճականիշ բառերով,այլ խոսքայինճականիշներով:Սրանք,ի տարբելություն լեզվականճականիշների, խոսթիցդուրա ճակադիր իմասրներչունեն, այդպիսիքՃեռք հն բերում միայն խոսքայինմիջավայրումԲանաստեղծը,ըստ իր գեղարվեստական մտածողության եղանակի,ընդարձակում է բառի իմատրայինշրջանակները, նոր ճարաբերություններ դայրնաբերում դրանլ միջեւ, ճեւրեւաբար դրանքխոսքայինտվյալկապակյությանմեջ դիտվումեն որպեսճականիշներ: Այսպես,օրինակ, կավնու բրուտը, ամրոլյնու խրճիթը,արյունթնու բրթիֆը,աղբյուրն հս՝ չար

Խոսքային ճականիշների մասինրես ԱԷլոյան,նշվածաշի., էջ 156-157

ճեղեղը,ծաղիկնու մեղուն, որսկաննու որսը, բամբիռնու լռութիրեն ուղյունը, ճարսանքատուննլափորը, կանլմեղն խավարը ղակիբառայինիմասրներովճականիշնելչհն, բայյ Հ.Շիրազի«ինքայդ քառազույգերը նհրգանք»պոհմիլ բերվածճհւլրեւյալՊապրվածում ճառականշային արժեքունեն, թանիոր տվյալկապակլյություննելյում են ընճարաբերություններ արտաճտրրում: Բանասսեղծն կադրական շրջանակները,Պայրնաբերել դարձակելէ այդ բառերիիմաստային նոր առնչակլյություններ, դրել նոր ճարաբերովցյունների մեջ` ղուդակկելով լեզվական խոսքայինճականիշները. Մերթթնբուշ հս մանուշակի, մերթ փշիցբիրտ, Մերթ ամրուլհս արքայաշուք, մերի մի անշութխրճիթ, Մերթ արյունք ես աստրվածունու, մերժ թրթիջես չարի, ես Մերթ կավ դու, մերի ճանճարեղ ասպվածակերտը ու

ու

ու

ու

բրուրջ

Մերթ աղբյուր ես մեղմամրմունջ, մեր|մճհղեղհս խելառ, ես իմ Մերլմպաղ, ինչպեսսառլյանյուսիս, մերի Դարավն

րաբ,

Մերի ծաղիկհս

ու

մերթցմեղու,մերիցորսկանես, մերը

որսչ

Մերթ զինեխեն|մ ճարսանքապտուն, մհր թաղումիբափոր... Ամբողջպոհմը,որ ՅՑՑ տող է, գրվածէ ճիմնականում ճակադրուցյան սկզբունքով,եւ բոլոր տողերը,մասնակիբայաօուվյուններով, սկսվումհն մերժ շաղկապի ճարակրկնությամբ: վրա է ճիմնվածնահւ օթսիմորոնը:Սա այն փոՀակադրության է Պախաբերական մակղիրնէ, որ առարկան, բնովմագրում եհրեւույժը կառակիմատբով,որը բնուվմագրվող առարկայինճատուկչէ: քայլ մակադրական այդ ատուկ ճնչեղովցյուն հն կապակլյությունները սարանում խոսքիմեջ ճհնյճակադիր իմաստովբնումագրվող այդ բառերիշնորձիվ: Օրինակ` մեջ կա մի քաղցր ծավ, մի թովիչ երազ...

Րր"ՀԻ

միգումմաղումէ պաղ բոլյ... (ՎՏ) Լապատհրը (ՎՏ) Մի քաղյր վիշր կա անդարձանլյածում...

6. ՃԱՐՏԱՍԱՆԱԿԱՆ

ՀԱՐՑ

Հաղորդակյմանգործընլալյում անչափկարեւորէ ճարլյական նախադասությունների դերը: Այս կարգիշարանյոսական կառույլյներն

այլեւ իմատրային աչքի են ընկնումոչ միայնՃնեւավորման, դրսեւո-

րումների բազմազանովցյոմբ: չէ ճարլման հւ դործառա» Անշուշր,մերնպատակը իմաստային

կան տեհսակնհլի թննովյյունը, այլ միայնայն նախադասությունների, որոնք խոսքումունին ոճականարժեք:Դրանքտմենիլ առաջճարպա» սանականկաժ ճռետորական ճարում արդանայրողշջարատճյուսական ճաղոլդող կառույցներնեն, որոնք խոսքինարտաճայրչականություն կաոճականկարեւորմիջոյյնհրեն: Այս կարգինախաղասովցյուննել, լեզվում, խոսակյակոնորող հն գործածվել ճլոսպարակախոսուլյան ճում, բայ դրանցդոլրծածուվցյան ճիմնական ոլորտը գեղարվեստական է: Այորհղ են դրսհւտրվում ճարտասանական ճարլգրականությունն ման իմաստային նրբերանգները: Հարդական նախադասուվթյունների մեջ կան այնպիսիք, որ դատոհս դնում, ժամը քանիսնէ, բեղ չեն արաաճարիում (ո՞վ ղություն ո՞վ էր ճարցնում)Բայյ դա չի վերաբերում արական նախադասութճարյականնախադաչ յունների բոլոր րհսակներին:Ճարտասանական սովցյունները,օրինակ, դատողությունպարունակումեն, քանի որ հն հւ դրանք, րար էովմյան, ճասրարականնախաղասություննհ Ճեւով են Դարյական:0րինակ՝ միայնիրենլ դլահւորման Արդյոքկարո՞ղ էր թո որբ, Բեկվածճոզինհլաղել, Որ դառնալուհս մի օր Քո այրհնիքըվսհմ... (ԵՋ) Այս արլական նախադասության ոչ լքե ճարյի արնպատակը եւ բեկվածողին չէր է, այլ այն, որ Կոմիտասի որբ դրաճայտումն որ դառնալուէ մի օր իր Պայրենիքը վսեմ: Բայըայդ կարողելաազել, դատողությունը ճեղինակն ճարլման ալորաայրվելէ ճարորատսնական ձեւով, որպեսզիԴուզական իր խոսքին: լիյբ ճաղորդի Տվյալ դեպքումդատողովցյունը ժխրականէ, թանի որ ճալորասանականՀարցըդրականբնույլի է, իսկ ելե ճալպյական նախադասությունըժիւրականձեւ ունենա, դրանովարտաճարրված դարողուլժյունը կլինի ճասրազական: 0րինակ՝ Դութչէի՞բ, որ ողջ ժողովուրդը իմ կն անօրինակ ժամին փորձության քշեյիք դեպիդաշտերը ռողմի, Որպեսճավելյալքնդանոթիմիս... (ԵՋ) Անկախիր կառուլվածքթային ճար առանձնաճարկությունների՝ տասանական ճարկը՝իլ բոլոր ղրսհւորումնհրով, գեղարվեստական խոսքումծառայումէ հույզերու ապրումներ նպատա արտաճայտելու ու է դարձնումխոսքը, ճաղորդում կին, արտաճայրիչ պասրկերավոր -

լարվածություն, ընդղծումարտաճարրվող նրան զգայմունքայնություն, արլաայն չէ, հ ճալսրասանական միտքը:Այնպեսոր, կարեւտըն են արմիջոլով ի՞նչ դատողություններ կան նախադասությունների հւ այլ այն, խե դրանք ուղական ինչ բեռնվածովցյուն պաճայրրվում, ունեն ի՞նչ արժեք մեջ: ոճական գեղարվեստական 0րինակ՝ խոսքի Որ երկրիսրրում լմախիծկա այնքան, Եվ այնքաններումո՞ր երկրիսլորում, են թարերնայնպեսվերամբարձ Որտե՞ղ Ձեռներինման պարզված երկնքին, է աղոլքն այնթանվեռ Որտե՞ղ պարզ Եվ զոճաբերումն այնպեսխնղադին...(ՎՏ Ճարտասանական ճնարաճալդյգան ոճական արրաճայտչական ինչ խոսք,շաղ լոյն հն հւ բաղմաբնույթ: վորովցյուններըչ Հաճախ ճամակած "ույղերի ապլումդա էլ ճհնյ դառնումէ բանաստեղծին ների դլաեւորմանճիմնականմիջոլյր, թնարականոււյունճաղոլգում Բերենքնման ճալոյմանմի այլ օրինակ՝ բանաստեղծությանը: Այդպեսմոլոր դուն ուր կերթաս,պզտիկաղջի կ ու

ու

ու

կապուսրաչյաչ

Որ կնորթիկանջինանձաս` պգրիկաղջի՞կ կապուրաչյա: Որուն ճամարդուն կրանիսայսթանկրակ աչքերուղմեջ, Այսքանկարուր,իղձ ու երազ,պզրիկ աղջի կ կապուրոաչյա... (ԱրամԱրմոանչ Քերթվածներչ մեծ մաՃարտասանական ճարգականնախադասուվցյուննիրում սամբճարվիպատասխանը հնլադրվում է, թանի որ դրանք,ինչպես ասվել, իրենյ կառույվսծթովեն արական, իսկ ըստ էության ճասեն, մրթի ալորաճայրման տարականնախադասություննհր ինքնատիպ Կան այնմիջույներ,բայ իրենըբնույթովտարբերեն բազմտղան: պիսիճարտասանական նախադասույուններ,ոլոնլ մեջ պաղասխան էլ չի ակնկալվում 66ձարտասանական դառճարսյումը, փաստորեն, նում է քնարական ճերոսի ճոգեվիճակի,ողբերգականապրումների դրսեւորմանմիջու՝ ճուզական երանդավորումով Հիշենք Թումանյանի «Մարո» պոհմիՊհւրեւյալ տողերը. Ո՛վ քեզ ծեծելյ,Մալո ջա՛ն, Ո՛վ անիծել, Մարոջա՛ն, Ո՛ւր փախար ղու, Մարոջան, Տուն արի, տուն, Մարոջա... ու

Վ177-

նան. Ճարտասանական ճարցի միջոլյովկարողեն դրսեւորվել անորոշռույղերը: բանաստեղծի տագնապնհրը, հնչո՞ է հրազնայս աշխարձավեիր Կախվելմեր գլխինայսպեսկուլորհն:

թոնոկան ւ

հն փռում ինչպե՞ս կավ,ավեր, այսքան այս չար հ՞րբպիտիլռեն: Հողմերը Եվո՞վ է լարում այսպիսիդավել Կյանքըդարձնում (ԵՋ) դեճեն նզովյալ

Բերվածճազվածումառկաճարկասանական ճարլյմանմեջ անիմաստկլինհրորեւէ պատասխան ակնկալելը:

7. ՃԱՐՏԱՍԱՆԱԿԱՆ

ԴԻՄՈՒՄ, ԲԱՑԱԿԱՆՋՈՒԹՅՈՒՆ

են ուժեղալյնելունպատակին Խոսքի արտաճարրչականությունն նահւ ծառայում ճալպաասանական դիմումն բայականչությունը, են գեղարվեստական խոսքումճաղոր» րոնք առավելապես գործածվում դելով նրանճուղականույունհւ Դանդիսավորություն: ու Հաճախգրողը իր խոսքն ուղղումէ մարդկանց անձնավորված առարկաների,հրեւույժների, ատուկ շեշրվածովցյամբդիմոմ է նրանց, լարում ընվերյողի ուշադրությունըիր խոսքինճաղորդելով ճանդիսավորությունվեռություն: Գրիգոր Նարեկացին իր ճարրնիպոհմի՝«Մատյանողբերգության» երեսունիլյ) ավելիգլուխներսկսումէ ճարրասանական դիմումով Արված: Ամեն մի գլխումբանաստեղծն Արարչինդիմելունոր, բազմաղան ձեւեր է գտնում:Ապշեւյնումեն բանաստեղծի մրքի լռիչքը, անսպառ հրեւակայությունը, բառապաշարի ճարատությունն գույներիբաղմերանդուլյունը: Աստծունդիմելու Ճեւերի մեջ բանաստեղծի միտքըսառմաններ չի ճանաչում:Մեր միտքըՊավասրի դարձնելուճամարբերենքերկու ու

ո-

ու

ռ

ու

օրինակ. --

|

|

Տեր իմ, րեր պարգհւատու, ինքնաբուն բարիչ Բոլորինդիրող Պավասարապես, միայնարարիչ դու ամեն ինչի, Փառավորյալ, անքնին,առհղ,աճարկու,սոսկալիչողոր» անիմանալի... Անպարադրելի, անմերձենալի, անըմբռնելի, ԿաւԲ Առրված եւ էշ Տե՛ր,կյանք հւ արարի Ողորմած,գլած, լույս երկայնամիր, Անոխակալ, մարդասեր, ամենադութ, Պարգեւարու, փրկիչ,

0րոնյալ,դովյալ եւ բարեբանյալ: մի օրինակ. յթ, պատկեր լուսեղեն, Արհզակարդար, օրճնյոլճառագա անձկալի,անքնինբարձրյալ,անպապում Փափագ զորեղ: Բարուբերկրովժյուն, ճուսարուրհսիլ, գովյալերկնավոր, Թազավոր փառալ,Քրիստոսարարիչչխոսպովանյալ կյանք, եւ սխալներով լի այս շարադրանքի եղկելուսբազմավրեպ Պակասները դու լրայրու խոսթովթո ամհնաղոր... որպեիս Ճարտասանական ոճական դիմումն բայականչուվյյունը, տրհղզծուգորմիջու, զործածվումէ նահւ նոր շրջանիբանաարհղծնիհրի ծություններում:Այսպես, այդ միջույնհրինճաճախէ դիմում եղիշե Ձարենցը ճեղափոխութցյան շրջանի իր դործերում:Եվ դա, իճարկե, չէ: Հեղափոխական բարձր ոդեւորովցյունը,որով Պապատաձական մակվածէր կյանքը,Ջարենյի բանասեղծականխոսքինճաղորդհլ է դուղական-ճռհաորական լիլյթ: Օրերիտրազնապն գրդիռը Դաղորդհրգին՝տալովնրան առնականխփ կորով, վում է բանաստհղծի ներքինլարվածություն: («Ամենազրված գործերի Չարհնլյի՝ ոեղողիոխական Թեմայով պոհմ», «Նաիրի երկրի», «Դեպի ապազան»եւ այլն) բնորոշ Տար է տոոր դրասհւորվում կանիշըճռեսորակոան պավոսնէ, դինամիղմը, կրրուկ անլյումնհլրով: ղերիարագ 8 Խանղադյանըչ ՏակավինՁՕ-ականթվականների նկապիունհէ. նալով բանաստեղծի ոճի այդ ճատկանիշը, գրել «Ձարենյը ոճի, ոտանավորի այնպիսիդինամիզմունի, որ չի եսել մեր ամբողջպոեայդ զա զիանԳ. ՆարհկալոսցմինչեւՎաճանՏերյանը»:Չարենցի րիների գործհրըկարդալիս«ղդում ես, որ մկաններդլարվում են, զարկերակդ սկսումէ արազայնելիր բաբախյունները»-: Հեղափոխական տարիներիսփեղծագործություններում Ձարհնլը ճաճախէ դիմումճռեւրորական ձեւերի գործամիջույներիբազմաղան ծության, որը եւ նրա բանաստեղծական խոսթինՃազորդումէ ճհղահւ փոխական պայմանավորված ռոմանտիկայով ճանդիսավորովժյուն րոշ վերամբարձություն: իր ոգին ռադիոկայան բանասվպեղդարձրած ծը դիմում է հեռավորընկերներին հղբայրներին՝ կոչ անելով նրանցմիանալուկարմիրհրլին՝ ճեղափոխոււյանը. Հեյ ճեռավորընկհրներու հղբայրներ, Դուք չե՞ք լսում.Ճեզեմ կանչում, Եւս

ու

ու

ու

ու

ոշ

ու

-

-

«Պայթար»,1928.,

նո.

8, էջ 98

Զվարվ

ու

սեգ.

սր մե, ԵկեՔ» մկրեք շուրջպարը

-

եկեք, եկի՛ջ... Հեղափոխական պլամադրովցյուններով պոգորվածբանաորհղծն բոլոր կողմերի,բոչիր խանդավառ խոսքն է ճղում«ժողովուրդներին լոր կողմերումտառապող մարդուն»եւ անկոր ճավարովլյված՝ բաքականչում Լաք, ճհյ, լսեք. Դուք որ ճաղլբմակամ Ելել եք արդենու կռվովըմբուը Շաչող, շառաչող օրերիմիջով Գեում հք դեպի ԿարմիրԱպագան Լսեք, Պհյ, լսահք իմ ողջույնը սհգ Ու եղբայրական (ԵՋ) մեջ ուներ Ձարենյիբանաստեղծական խոսքը որ իրականության տարերքի իր կենսակտնաղդակներըեւ ճենվում էր ժողովրդական ողոր ուժի վրա, ստանումէ ոդեւտրովցյան շեշտեր, անօրինակթխափ ու կորով Հեռո՛ւ, մուրիկընկերներին, աշխարոնհրին, արեւներին, է.

,

-

-

ՀրանմանոոգիներինԲոլոր նրանլչ ում որ ճոգինվառվումկր վառ, Բոլոր նլոանցԴոգիներինարեւավառ: կյանթի,մաճիայս ամեհիաղջամուղջում՝ Ողջակիղվող ողջույն: ճոգիներին-ողջո՛ւյն, Հաճախբանաստեզծը զուգորդումէ ճարյյական բալլականչտկան հրանգներըեւ դլսսնյ իմասրիցբխող կրրուկ անլյումներիճամիջոյով բարձրանումխոսքիալսրաճայրչականությունն կադլրովցյան նհրքինլարվածուվցյունը, բոսնասպեղծական տողինտալիսճնչերանգայինառանձնանատուկ շհշրվածույուն. Թե ինչե՞սեն հրգել, Եվ դիտե՞ր, -

-

ու

ու

ինչեր հն արեղծել նրանքչ

-

ինչպիսիպողպատե հրգեր, հնչպիսիհռանդ կրակ... Ճարտասանական ճարի բալականչական հրանզգների զոպորդումն միայուսումը խոսքին ճաղորդումէ ճռեհտոլական բարձր Սոփ յք շարժունակություն. Հեյ, Դհռու, մուրիկ Հանթաղորելում, Գործալոաննելում, ու

ու

ու

ու

Լայնտրհպնհրում անտառներում ու

-

կողմերում, Բոլոր վայրերում, բոլոր Երկաթի՛, բրոնզի,ճողի՛ու ճանքի իմ բյուր հղբայրնհր, երդովօրորված Ով ունի այսօր կամքըմեր որի, Ուժը մեր բոսոր Ու վառ բախտը մհր տիեզերական: Ո՛վ ունի այսօր:. -

8. ՇՐՋՈՒՆ

ՇԱՐԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

խոսքին արտաճայրչականություն ճաղորդող Գիղարվեսրական է, որը միջուլլնհրիցմեկը շրջուն ջարաղասությունն շարատճյուսական է զալիսինչպեսարձակում,այնպեսէլ չափածոյում: ճւանդես Շարադասութցյունը լեզվի օրինոչափովցյուններիյ բխող նախամիտվորնելիդասավորության ընդունվածկարգնէ: Շարաչ դասուվմրոն է ոչ միայննախադասության անդամներին, դասությունըվերաբերում անդամ այլեւ նախադասության չճանդիսայողբառերի մասնիկների դասավորությանը»: ինչպես ճայրնիէ, ճայհրենում արբհրում ենք հրկու կարգիշաեւ շրջուն: սովորական րադասություն՝ Հայհրենիշալաւդասուվժյունն ազատ է, հւ նույն միլրթըկարհլիէ արվոաճարրել նախադասության անդամների տարբերդասավորովծրոմբ: Մ Աբեղյանընկաղում է, որ «շրջումը թերականական մի Ճեւ է, որով բառերի սովորականշարադասությունըշուռ է դալիս, հւ դրանով է դառնում»՞: ձեւը բազմազան խոսքի(իմա`նախաղասուցժրոն) ճադեպքումբառերիշարաճյուսական Շրջուն շարադասության են մեում է նույնը, փոխվում միայն րաբերությունեերը չհն փոխվում, են մրքի ալորաճարրման ձեհւտ,որով դրսհւտորվում նախադասովցյան տարբերնրբերանգներ:Եեքմե նախադասության անդամների շարաղասովցյունըքարապած լինհր, խոսքըկզրկվերկհնդանովցյունիյ,կղառնար միօրինակ տաղրկալի:Նախադասության այս կամայն անդամր, իր տեղր փոխհլով,ընդգծվում է, Ճեռք բելում իմասրային նրթուվլյուն,ալորաճուրրչուկանուվցյուն: կրադումները, իրեն տեղըփոեն ալիս, որ տրամախելով եւ հրադասդրվելով,ճնարավորուվցյուն բանականշեշլրն ընկնի լրակրոլիվրա, ընդգծվիայն 0րինակ՝«իսկ ու

ու

է

Այս մասինմանրամասն տրհսԽ. Բաղիկյան, ժամանակակից ճայհրհնի պարզ երեւան,1976, էջ 178։ նախադասության շարադասովցյունը, «Լ Աբեղյան,Հայու լիզվիտեսություն,երհւան,19665, էջ 5828։ :181-

Պեւրուարյան»: գիշերվաանձրեւըսրբել, լվալ խուրհրիցկաթիլները հն ոսկորները կ անաչիտակ փրում (Բսկունչ Պերու Փարթամ Կամ` «ես երկու գոլյում եմ իմ տետրը,նրա մեջ սոաամբարի մոխիր»: չոր, ինչպեսԴանզած տերհւ՝գորշ «Հիմա էլ Մքնաձորումմուգ-կանաչխլեզնհրկան`մարդուերես չրհսած, մարդույ երկյուղչունեյող» (Բակունյյ) Դերբայական դարձվածովարտանարրվոծ հրադաստրոճվող ճիշ, է եւ ոիմնավոլված: Նելմե միանդամայն րոշչի գործածովցյուն, որոշիչներ,ապա ավելիճիշ է, որ նրանլյմի մասը կան նախադաս դրվի հրադաս։Բերենքմի այլ օրինակ. նման նազելի որորները «Եվ իմ սիրավառսորի կարուրների հւ արշալույսիԴավքե րը ատրղափեպուր ճախրումէին շուշանակուրծք, երը Գեղամա»(Ավ իսաճակչքնաղ ծովակիյդեպիհրփնեհրանգ լեռնե, ու

ո-

' անչ

են նախադաշնորճիվընդարձակվում Շրջուն շարադասության ուսրիհւ այն առասուխյանարտրաճարըչական ճնարավորությունները, վելապեսբնորոշ է չափածոխոսքին: Ձափածո խոսքի ճիմնական ճաղկանիշընրա ռիլմիկ բնույթն է, այն ճասրուկսկղբունքներովկառույյվածխոսթ է, որի մեջ շարարյուեն որոշակիկարգով,ոլեսզի ասականմիավորները դասավորվում եւ ն րանյ մտային կապը, պաճովվի չխախպվեն բանաստեղծական տոչ ղի ռիլմմն չափը: ձիշվ, է նկատված, որ շրջուն շարադասության շնորձիվ«նախադասուվլյունըլիլյլթովորվոմէ թնարական շնչով, Պուղատրրանայտ չա» եւ ճամաչափ կան խորությամբ, մելոդիկՊարատությամբ կշռույթով»՞: նպաստումէ ոչ միայնբանաստեղծաչ Շրջուն շարադասուվմյունը կան տողիմեջ ութերի ոավասարուվցյանը, այլեւ ռանդգավորում աղրեղշնորոիվբառերըխոսքաշարում ծելուն: Այդպիսիշարադասության նոր է նրան իմաստը որը հւ խոսքին շհշրերհն սրանում, ընդգծվում ու է արրաճայրրչականություն ռաղորդում սաճունություն: ու

Օրինակ՝ հմ

նքը մուզ, ջրերըինֆ, լի ճը լուսի, Սիրում մերերկի ձմհռվավիշապաձայն Արեւն ամռան բո թը վսեմ... ապա բանասԵթե ընդգծվածորոշիչներըդարձնենքնախադաս, կզրկվի թնարական տեղծությունը ֆերմությունից ճուղականությունից, քանի որ մակդիրների լրակյալները՝ երկինքը,ֆրերը,լիճը, բուՀ

ու

ու

Տ

Հ1, երհւան,1968, էջ Վ.Աշաքհլյան, Հայերենի շարանյուսուվթյուն,

Քը,

նիլ: "

կզրկվենտրամաբանական շիշրիլ, արրասանական ձնչհղությու-

ասելով ոիմնականում ճասկանում ենք Շրջուն շարադասություն որոշչի եւ ճակայույչի շրջումը:Բերենքմի օրինակ. Հիշում հմ դեմքըքո ծեր, մա՝ցր իմ անուշ ու անդին, Լույս խորշջոմներ գծեր, մայր իմ անուշ անդին... է թլմհնին Մրոլրումհս դու տխուր,հւ օրրում Տխրությունը թո անծիր,մայրիմ անուշ անգին... Եվ արկյունթնհր դառնաղիաճա ընկնում հն մեկ-մեկ Քո Ճեռթերիվրա ծեր, մա.յր իմ անուշ ու անդին...(ԵՋ ձիշր է, շալուդասուլթյունն աղատ է, բայց չպերք է խախրվեն նախադասության անդամների մտայինկապն թերականական ճւտրաչխոսքումերբեմնճանդիպում բերությունը:Բանաստրեղծական ենք դեպէ՝ Քերի, երբ ճանդավորման նպատակով շարադասությունը խախրվում ղոն զնալովճանդին: 0րինակ՝ Նախ՝աղջիկէիր դու մի ճասարակ, Որ դեմսելար օրերումդժնի: Անձրեւէր մաղումիմ գլխինքարակ, Ու չկարկյանքում (24: սրբազան կրոռկ... է, որ ընդվծվածորոշիչը վերաբերում է անձրհփն Հասկանալի հւ ոչ իե գլխին: ու

ու

ու

ու

-Հ183-

ԳԼՈՒԽ

ՉՈՐՐՈՐԴ

կատաաաատաատաաաաաաատտաատատաատատատտտատաաաաաաատաաաաաաաաաաաա

ԼԵԶՎԱԿԱՆ

ՏԱՐԲԵՐ

ՄԱԿԱՐԴԱԿՆԵՐԻ

ՈՃԱԿԱՆ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1. ՀՆՉՅՈՒՆԱՅԻՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

միջույնհրի Հնչյունային արտաճայրչական ճնտրավորություննե ոճականարժհքը: Լեղուն իրալյվումէ խոսքի միջոլյով, որն ունհնում է հրկու բանավորհւ գրավոր: դրսհւորում` ժամանակմհինքօղյրվում հնք բա Անմիջականճաղորդակյման նավոր խոսքիյ, որը լեզվի կենդանի,բնական ձեւն է: Բանավոր ոը, խոսքը ճնչականխոսքն է, որն աչքի է ընկնում անմիջականովծ Բանավորխոսքի ժամանակ դրսհւորմանձերի բազմաղանովցյամբ կարհւտրդադարները, արլոում հնք խոսողի Ճայնը, ճնչերանգային ճասպասանուկան հրանդներըԸխայլականչ ղարմալյոաւկանչ, ռեզնական, եւ այլն) Այդ խոսքի ճնչերանդային բոսզմատատական, հրկբայական մյուս Պատկանիշները, անշուշյր, նպաստումհն մրքի ղանությունն ճիջը արտաճայրրմաննճաղորդմանը, խոսքի նրբություններըդրսեԲանավոր խոսքըբնուվժագրւորելուն հւ ճիշրայնում ճաղորդակյումը: Առավելկարհւոորգործոններնհն՝ վում է մի շարթ ճատկանիշներով տետղովմյունը,ձայնի տոնը, շհշրադճնչյուններիարպասանական րուվլյունը, խոսքի արագ կամ դանդաղընվխույքը,բալրեճնչությունը, հւ այլն: Բայյ այս բոլորի մեջ կարեւորվում է նհրդաշնակությունը իր դրսհարման ճատկապես ոնչերանգը՝ ձեւերի բաղզմաղանությամբ հրանվայինարարովցրոմբ:Խոսքի Պնչհրանգն իր հրին պայմանա վորվածէ ինչպես խոսողիճողերանովժյամբ, այնպեսէլ խոսքայինինուհւ նրանով,Թե ում է ուղղվածխոսքը: բադրույամբ, Խոսքի"նչականկողմի հւ բովանդակության փոխճարաբերությունը ճիշ պապկելոույնհլու ճամալ:ճիշենք, |լ|մհ ինչպես միեւնույնբաու

ու

ու

ու

օռըջչ նախադասուվցյունը ճնչելոսնգի բառոակապակլովժյունը, փոփոխուվ:ժ

են տարբեր,ճամախիրար ոակադիրիմատրներ: յամբ ալորադայտում կարող ենթ դրահւտրել Լեզվականնույն արտրաճարրությամբ հեգնանք, արճամարձանք, իայմունք, զարմանք,ուվսխովցյուն,զայրույլմ եւ

այլն: իսկ ալ

սա

, ժեք:

նշանակումէ,

որ

խոսքի ոնչհրանգնէլ ունի ոճական

Միեւնույն բառը, բառակապակյությունը,նախադասությունը կարողենքտարբերնրբիմաստ»տարբերճնչերանդովալորասանհլիս օրինակ՝ բա Այսպես դա զո՛րծ է (ժիրում) Այ դա ներ Դա է որ (արճամարճանքչ Շիայմունք» ինչ դործ Այ, ղա դործէ դործէ (աստատում): Պ Պողոսյանըբերում է ճա բառի օրինակը,որը ր Պնչետարբհ է տարբերերանգնել՝հաստա արպաճայրում րանգովարտասանելիս տում, ժխղրում,ճեղնանք,Պարլում,սպառնալիք՞: Բանավորխոսքը, որ սովորաբար ուղղվածէ լինում խոսողովժանմիջականորեն մասնակյողխուակյին (կամ խոյան գործընլմացին է Սակայնբանավոր խոսքի սակիյներին),Պիմնականում իրադրական հեն իրադոնչելանդն րոնը պայմանավորված ոչ միայնխոսբային այլ կարգիգործոններով խոսողովժրությամբ,այլեւ արորալեզվական փոխճարաբերություններով յան գործընիոյինմասնակյողների է, ոլ գրավորխոսքը չունի բանավորխոսքիայդ Հասկանալի երա արժանիքները, ճարարուլցյունը: Լեզվականտարբերմակարդակների միավորները իրեն որոշակի դերնունեն խոսքիկառույմանմհջ։ է լեզվի Հարրնի է, որ ոնչյունաբանությունն ուսումնասիրում ռիմքըկազմող"նչյունականճամակարդգըչ Պնչյուններիկաղմավոլման, արտաբերման ձայնայինԴատկանիշները: Այն զբաղվումէ ճնչյունշղլաայում ների նկարագրությամբ, դասակարգումով, արտասանական նրանյ գրավածդիրքովպայմանավորված փոփոխուլյունոնչյունական ներովեւ այլն: Լեզվի նյովմականմիավորները` ճնչյունները,ոչ միայն ճանդես են դալիս որպես իմաստային Ճեւույժների բառերի միավորների` ձեւավորմանմիջու, այլեւ գեղարվեստական խոսքում ունհն ոճական մեջ դեր որոշակիտարժեջ: ճնարանքների Խոսքիարդաճայրչական նի ետեւ ոնչյունայինմիջոյյներինպավպակային ձիշր գործածությունը: է նկատված,ոլ խոսքի ալդրաճարրչականուվթյունն ուժեղացնողոճական ճնարանքների միջույների զգալի մասը ոիմնվածէ ճնչյունական նպատակային օգտագործման վրա՞: է Պախաճական մեջ առանձնայվում չէ, որ ոճաբանության ռանձինհնլմաբաժին՝ որի խնդիրնէ ոճաբանովցյուն, ճնչյունային

ԿԻՆ

ու

ձեչհրանգային

ու

ու

ու-

ա-

ու-

'

Պ.

շ

Տես Ֆ

Պողոսյան, նշվածաշխ.դիրբ 1-ին, էջ 140 եւ ոճի Լհղզվի խլղայյանի«Հնչյունային ճոդվածը. Կու Ճարցհր», զիրբ 6-րդ, ԳԱ ճրար.,եր., 1988, էջ88

աջ

-195.

ճնարավորութսումնասիրհլ Պնչյունայինմիջոլյներիարտաճարրչական խոսքիճուղզական յունները, ճնչյուններինպաղպակային օգրագործումով նհրգործովցյունն ուժեղայնելու ոճական ճնարանքները:ՋՁնատյած որ ավելիսաոմանաճնչյուններիալորաճարրչական ճնարավորություններն դրանթանտեսելչի կարելի: փակեն, այդուճանդերձ Ասվածիցերեւում է, ոլ, ճնչյունայինմիջույներնէլ խոսքային կարողեն դառնալխոսքինոուղականություն ճաղորդեպայմաններում հւ արանալգեղագիտական արժեք: լու ալորաոարրչամիջու Հասկանալիէ, որ ճնչյունայինմիջույնհրըոճական-գհղագիվկոական արժեք կարող հեն սրանալ միայն խոսքի բովանդակովմյանն առնչվելով:«Հնչյունային կրկնությունները, գրում է Ի Ռ Գալպիրինը, ինչ խոսք, կալող հն դառնալգեղարվեստրական-արդրադու գեղարվես չական ինքնատիպ միջույնել, նրանք կարողհն կատրարհլ տականորոշակիդհր, ուժեղայնհլճուղական ներգործությունն ընթեր ցողի վրա, արեղծելալսրադայրութցյան ոլոշակի տոն, իսկ երբեմնէլ առաջայնհլբնությանմեջ օբյհկրիվորեն որոշակիզուգորդովցյուններ դոյուվցյունունխյող ոնչյուննհրի Ճայնհրի իր, բայց դրանիլյ նրանքորոշակիիմաստիկրողներչեն դառնում»: ԻԱռնոլդը նույնպես նշում է, ոլ լիզվի "նչյուններըբնադրի, խոսքիբովանդակովցյունի կրրվածգեղագիղական արժեքունենալչհն կարող՞։ Խոսթի ճնչականկողմին ներկայայվողկարնհւտոր պաճանջներիլյ հն բարեոնչունույունը,նհրդաշնակությունը, են որ պայմանավորված տվյալ լեզվի ճնչյունականառանձնաճայրկովցյուններով, ձայնավորեւ բաղաձույնճնչյուննիրիդգործածովմրոն ճաճախականուվցյամբ, նրանյ հւ այլն: տարբերզուգորդություննհրով, արտաստնական տեւողուլցյամբ 0րինակ՝ճայհրենում կանբաղաձայնճնչյուննիր,որոնք ղուգորդվելով հն դառնում:Այդպիսիքեն սուլականեւ շչական, ինչդժվարաճունչ պես նահւ մի քանի այլ բաղաձայնների զուգորդումները(խ-ղ, ղ-խչ չ-Ք, 2-ժ հւ այլն ճմւմր.աղխ, ուղխ, չաջակլել, խաղող,խաղաղովծ1908 Թւիսկանի յուն, չճչալ) ՎՏերյանի «Մխնշողիանուրջների» մեջ «Էստոնականհրգ» բանաստեղծության ճրատարակովմյան մի քաէ հղհլ. օայրողը այսպիսին Ելմե ճհռվումճակատագիրն անճոգի Սիրող մատնիձմեռնաշունչտանջանքի, 0, գիեյիր, այնժամսիլորսկյավի, հնձ կրանջիլուռ կսկիծըքո լյավի։ Աճա վհրամշակված տողը. -

ու

է

Տիս

շ

Տի

ԻՌԳալպերին,նշվածաշխ.,էջ Յ7Ց ԻՎ Առնոլդինշվածաշխ.,էջ 249

Եթե ճհռվումճակատագիրն անճոգի Սիլորդմատնեանկարհկիյտանջանքի, 0, զիտելյիրիմ շոդինէլ կավի Անմխիլալ,մորմոթումիցքո լավի: Բանաստեղծը փոխելէ ճմեռնաշունչ,այնժամ,կրանջեբառերը ժ, 2, չ շչոկան ճնչյուննհրիկուրակումըանբարերունչլինելու պոր հն Տերյանիհրաժշըականլեղվի ճառով,քանի որ դրանքխախտում սաճունուվյունը: է նմանաձայՀնչյունական իրողությունների դրսհւտրումներիլյ նությունը, որը խոսքիկառույմանմեջ ոճականորոշակիղեր ունի: Լհղվում ան բառեր,ոլոնք սլեղծվել են կհնղանինելիարձակած ճհր կապված, բնոււցյանմեջ հձայների,ճիչհրի, դործողովժյուննհրի Այղ կարգիբուռհրիիմաստըճամապաչղած ձայներինմանողությամբ: է նրանց ճնչյունակաղմին: 0րինակ՝ծուղրուղու, միտույ տասխանում Թշթշալ, ժըխկ-թրըխկ,ճռճռալ, կռկռույ»չրըխկ, շրրխկ, ծլընդ-ծլընգ, կու-կու, տզաոզալ, խշխշալ,բզբզոյ հւ այլն: Այս կարգիբառերըմասբանաղզիտական գրականության մեջ կոչվում են նահւ բնաձայնական ռհր: Սակայն,ինչպես ճիշր կերպովնկատվածէ, նմանաձայնական է, քանի որ «ոչ մի նմանաձայնտկան տերմիննավելի նախընրըրհլի բոռ բնականձայնի ճիշր եւ ճիշր նույնական վերալրադլրովթցյունը նմանակումն նույնաճայնությունը չէ, այլ նրա մոլրավորճնչյունական է»2:

Գեղարվեստական խոսքում այս կարգի բառհրի գործածությունն ունի ոճականորոշակիարժեք:Նմանաձայնական բառերնառավելահն կենդանիների պես գործածվում մասին դրվածբանատրեղծությունեւ բնականություն են ճաղորղում ներում, ճհքիալթներում խոսքին: Այսպեսօրինակ՝ կըռ, կըռ, կրռկըռան, կռունկներըոո լմռան. լեւի րակ Կռունկների Եկավդարունմեր ղռան (ՀԹ) բաղաձայՔառարողում բառերը,զուգորդվելով նմանաձայնական նույթի Պհր, ոճականոլոշակի երանգեն ճաղորդելբանաստեղծական չրողերին: Ղ Աղայանիոհեւյալ մանկական կառույբանասրեղծությունը վաձէ ճիմնականում նմանաձայնական բառերով. Ծիրը ծառինծլվլում է. ՀՀ շուրջը ՀԼԳ-ն Պարկի Նազարհթյան, նմանաձայնությունների դպրոլյում,1988, նո. 8. էջ 86: 187.

Ծի, ձի, ձով է. Բազենգլխինպղսրվում

-

Վ՛

-

ւյ, վո՛ւյ, վո՛ւյ...

Ծիտըլռել, ծիտըվախել. Վայ,վայ, վոյ.. Բազե թժըսռ,բաղզհ թը օռչ ա՛յ, Դայ... Հա՛յ,

-

-

Կամ`

Աքաղաղը կանչումէ. Ծուղրուղո՛ւչ ղու

-ղու -ղու....

Թումանյանընույնպեսիր մանկական բանասրհղծություննիրում ճասրկապես ճաճախէ դիմել նմանաձայնուլյուններիտեղին ու ճաշակովզործածության. Հ

Սուղթուզու զիլ կանչեյթառին, Աթյորը Լճի1-ին, ձի կ -ճի Զարինել մինում ծիտըծառին. ,

Ծուղրուղու... մեծ վարպերությամբ են նահւ Նմանաձայեուլթյուններ գործածված Նման բառերի, բաղաձայնույթի եւ առձայնույլմի «Անուշ» պոհմում: ղուզորդումնհրով բանաստեղծնստեղծիլ է Դեբեդիխշշույի, ջրերի ձայնի պասրլունքն կենդանիպապկերը. Վշվշում է դետը-վո՛ւշ-վո՛ւշ, Ո. Պորճանք է տալիսճորդչ ու

Ո

Լ՝ «Արի,Անո՛ւշ, կանչում

Արի`տանեմյարիդմուր»: Վո՛ւշ-վո՛ւշ,Անուշ, Վո՛ւշ-վո՛ւշ,բուրիկ,

վո՛«2

բու

սերին, Քու յորին,

Սարո, վոոշ-վուշ, իգիթ, Վոշի՞շ, Վո՛ւշ քու սիլոածսարերին... ինչպեսհրհւում է բերվածօրինակներից էլ, ճնչյունայինմիջոլյէ ճիմնականում նհրի նպատակային կրկնությունըՊատուկ բանաստեղ ծականխոսքին,որտեղդրանթդրսհւորվումհն բաղաձայնույի, Է

առ-

Ճայնույլի ռանգիՃետվ: Մ Աբեղյաննայդ առթիվ գրում է. «Որանավորիռիիմմըզորանում է ճնչյուննիրիդաշնակով,որը առաջէ զալիսնույն կամ նման հրեք սեսակ կրկնությամբ խոսբիմեջ» (ընդգծումըմերն եւ

ՀՄԻ Ա.

Էէ

-

յ

Ա)

Բաղաձայննհրիճանգիտությոն կամ բաղաձայնություն

(06..116Շքճկե:ւ).

Բ) Ձայնավորների (««Շօագոժ). ճանգիտրուվմյուն կամ առձայնույթժ Գ) Բառհրի վերջի մասի ամաննչյունոմյուն կամ անգ եւ (թափոն), որր կազմվումէ բառերիվերջինշեշտվածձայնավորի

սրան ճաջոլդող ճնչյուններինույնությունիլ, ինչպես` պայծառ-անծոռ-մայլառ,բաղ-պոտկ»-: անտրես-երես, տառ

ԲԱՂԱԶԱՅՆՈՒՅԹ

(ալիերադիա): Բաղաձայնութըբանատրեղկրկնովցյուննէ: ձականխոսթումնույն կամ նման բաղաձայնների ոճական մ իջույնհրի այդ ճնարանքով բանատրեզծն եր Հնչյունային խոսքինճաղորդումէ լրայույիչ ուղական հրանգ, ղղալականու զուկորգուվմյունների շնորձիվ ատրեղծում բնուվմյաներհպոսրկերային պատրլոնք րինակ Հ ւույների ձայնականտպավորությունների Թումանհյանե իր «Ախլամար»բալլադիԴելհւյալ րողերումբաղաձայէ լճի ալիքներիծփանթը. նույժի միջույյովվերլաղրադրում է Ծիում ծովն ալեծածան, է սիլորըփղի. Ծփոտմ Գոռում Լ ծովն առեղաձայնչ Նա կռվումէ կատաղի... Բաղաձայնույմի աճախ է դիմել նահւ Մ. Միհծարհնյր (իշենք սքանչելիբանասրեղնրա «Գիշերն անույշ է, գիշերն ճեշտրադին» ծությունը): դասականօրինակներէ տվե Վ Տերյանը: Բաղաձայնույթի « մեջշփական(զ, մ, 2) հւ կիՇշուկ ու շրշյուն» բանասեղծովցյան (Վ, ծ, 9 բաղաձայնների ռսաշփական զուգորդովցյան կրկնուվցյան միջույովստեղծելէ աշնանայինլմախծուրօրվա կենդանիպարկերըԲ թնարական ճհրոսիԴուզապրումնհրով. շաղախված Աշնան մշուջումշշով ու շրշյուն, են բայ պատուճանիս Բարդիներն տակ, Դու ես, որ դարձյալ|մոխիծով ճիշում, Կանչումես նորի կարուրովստակ: Անտեսու ճուշիկ իմ շուրջը շրջում Եվ շշնջումհս եւ ունուջշրշում, Պայծառտրվմությամբ ինձ հս անրջում Ու գաղանի սիրովսիրումու ճիշու:... ես նամակվո կարԱշնանայինօրվտ մռայլ տրամադրովցյամբ դալով«Աշնան մեղեդի»բանասրհղծությունը: Լհզվի ոնչյունային միջոցներով(ղ, 4, շ, ջ, դ բաղաձայնների կրկնություն)տրեղծվելէ ու

-

17Աբեղյան,երկեր,ճ.Ե, երեան, 1971,

էջ 886.

եւ դրանիլ բխող ճուղական անձրեւուրու լյովոր աշնանպատրանքը Եվ այդ ամենըդասական տրամադրովյյունը: կարարելովցյամբ. անձեւ Աշուն է, անձրեւ... Արվերներն Դողումհն դանդաղ,պազ, միապաղաղ Անձրեւ ու անձրեւ... Դու այնտեղէիր, այն աղմկաճեր կյանքիմշուշում, Դու կյանքնհս պհսհլ, դու կյանքնհս ճիշում Ոսկի տեսիլներ,անուրջնիրի լույս... Ես լյուլոր մշուշում... իմ Պոգուճամարչկա արշալույսԱնձրեւ է, աշուն... Բաղաձայնների կրկնությանբաղաձայնոյթիվարպեր օգտրաճանդիպումենք Ե. ՋԶարենյի՝ կյանքի վերջին զործմանօրինակների զրվածբանաստեղծովցյուններում: Բնորոշ է «Մառ մորմոտարիներին գրված87 թվականի քում է մայրոմուրը»փողովսկսվողտրրիոլերը՝ օրերինչ̀որս տարբերակով Ամբողջտրիոլերըշնորմղձավանջային բաղաձայնույթի նրրիոլելումբոռիվ Մ-հրի կրկնությամբտտրեղծված մռայլ տրալոր բառերնսկսվում հն մ-ով), դարձել է բանասրեղծի ու մադրությունների ողբերգական, զագնապալիապրումների խորորդանիշ. Մառ մորմոքում է մայրամուրը, Մաճվանմոխիրէ մովիյ մաղում, Մեռնումէ մութը մլնշաղում, Մառ մորմոքումէ մայրամուրը: ման հն, մուլ հն, Մրորումնեհրս Մարխեմրքել հն միայնմխում, եվ մորմոքումէ մայրամուսը, Մաճվանմոխիրէ մովիլյ մաղում... Մառ մորմոքումէ մայրամուտըՈւ մգլաճուր է մովիւյմաղում: Հ Մարումէ մուժը մլմնջաղում, Մառ մորմոքումէ մայրաւմոպրը... Մխումէ մարխը։Մարդը,մութը: Մզլել է միրգըմել մախաղում... Մառ մորմոքումէ մայրամուրըչ Մուզ մգլառուրէ մովիցմաղում... Նկատենք,որ տրիոլերումբաղաձայնույցին միայուսվածէ առՃայնոյթը (ասոնանս) ա, ու, ո Ճայնավորների կրկնությունը: Բաղաձայնույժի օդկագործման մի հղակիօրինակէ Ե.Զորենցի անտիպներիմեջ ռճարրնաբերված մի սեւագիրբանատրեղծություն՝ -

-

-

-

-

կազմած«Ե. «կեսօր» վերնագրով,որ տպվածէ Դ. «Գասպարյանի իշ ԶՁարենյ,նորաճայրէջեհր»գրթում: Այն դարձյալխորորդանշական ունի: Բեղավորբռնակալի՝կարմիրդաճճիղեկավարած երկիրը մաստր վերածվելէ արյունու, կրկեսի: Կ պայքականճնչյունի կրկնությամբ է ժաբաղաձայնույյիմիջույյովբանաստեղծն արտաճայրրել տրեղծված ու մլնոլորտը. մանակիծանր մղձավանջային կարմիրկեսօրէ կրկեսում... Կաս կալսաներհն կարծեսկոր, Կոնքերկարմրախեք, կոպույր... Կոփվումէ կամքըկյանքիկորածկոնքում, Կո՞ւյրէ, կավատէ, կի՞նկամ կեսար, Կիրթու կարիթէ, կամթու կարիթ" օ, կեսօր, 0, կյանքկարմրածուփ, կրթի,կամբի,կռվի, Կրկեսներ եվ կեսօր,եւ կին, եւ կավուրներ...

ԱՌԶԱՑՆՈՒՅԹԸ

(ասոնանս) ձայնավորների կրկնություննէ բապողի (կամ տողհրի) ներսումխոսքինբարեճնչուժնատտրեղծուվյան ճաղորդելունպատակով: Առձայնույթնայուն հւ հրաժշրուկանություն է քան բաղաձայնույցը: բիչ Պանդիպում, Բերենքառձայնույթի վելի մի օրինակՎ Տերյանիբանասրհղծուլթյուններիլ. ճողմավա՛րչ Ցրրաճարչ Դողայինմեղմաբարչ Տերեւներըդեղին Պատելյին իմ ուղին... ձաճանչնհրսխոշջնան, աշնանԿանաչներս հմ խոճերըմոլալրԲ Ցրտաճար, ճողմավար: ՀԱՆԳ: Բաղաձայնույյիեւ առձայնույցիամար, ինչպես այդ է բանասնկարումէ Մ Աբեղյանը,որեւէ կանոնչկա. դտ կախված տեղծի սեփականճաշակիլ, այլ կերպ ասած դրանք հնչյունների չկանոնավորված կրկնություններեն: իսկ հրբ ոնչյուններըկրկնվում հն կանոնավոր կազմում կերպովու որոշակիօրինաչափուվցյուննհրով, հն անդ, որը չափածոխոսքիճիմնական ճարկանիշնէ, նրա Ճեավորմանկարհւորգործոններիմեկը: ՀԱՆԳ ասելովճասկանում հնք քանաստրեղծական տողերիվերջին ձայնավորիհւ նրան նախորդողու ճաջորդողնույն կամ նման

-

-

ռնչյուննհրի ճամառնչունությունը:

Աքեղյան, նշվածաշխ., էջ 887

ՋՁափածոյի ռիլմմական հիմնական միավորը,որ աչթի է ընկնում տողն է, որի ավալորնու որոշ ինքնուրույնուվյոմբ, բանաստեղծական ու է տողավերջում առաջացող մյուսի սկավելըկարարվում ճանդելի դաղարների շնորոիվ Բերենքայսպիսիմի օրինակ. ոնչերանգային եվ դու, գալիթիհրջանիկընկել, Համաշխարային դու թաղաքայիչ Լսո՞ւմ ես, մալորիկլինելույ բայի Ես էլ քեղ նման մի մարդ եմ եղիլ: ես էլ քել նման ունելյել եմ բյուր Կարուններ, կրքերու զգալյմունքներ, Տքնել եմ, ճոգնել,պայքարելանքուն, Թափելխնդովժյան, կավիալունքներ, -

Ընկել հմ աճախ,բարձրացելէլիԵվ բազմապիսի երգերեմ գրել՝ Խողով,պայքարով կրթելով լի... (ԵՋ) Բանաստեղծական տանմեջ տողավերջում շեշրված վանկիննախորդողճնչյուններըկրկնվումեն ճաջորգկամ մյուս տողերում:Հիհբանաստեղծական տան տողերըվերջանումեն նուն կամ տեւաբարչ նման ճնչյուննհրով,որ սովորաբար անվանումեն ռանգեր:Ըսր րում, նույն կամ նման Դնչյուննհրովկարողեն բանասվեղ1-ին, 8-րդ, 8-րդ եւ 4-րդ, 1-ին հւ Ց-րդ, 8-րդ ծականթառատողի եւ 4-րդ 1-ին հւ 4-րդ հւ Ձ-րդ Գ-րդ տողերը:0րինակ՝ Ճ ելե բախրն վայելթները թեզ ժայրան, Ճ Սրար մարդիկ ողջույնրանչ թեզ սիրաբար Ե Գույհ ես լամ բախտիդ ճամար,իմ անգին, Ե Սակայնդարձիր,վերադարձիր դու կրկին (ՎՏ ու

ո-

ավարով

ու

ու

ՃՀեռածավալ անճայքնհրում պաճվրած Ե Գալիքօրերնանհուն, անրես խավարում Ե Կյանքսճավեւլր քեզ անծանոլտաճարում Ճ կանիեղիպես առկայծում է քո դիմալյ(ՎՏ) -

-

Ճ

Անուժ

Ե

լուրը կավի

կապար...

Մաճայողի տխուրկյանք. Ճ Անմխիքար,անսպուօ Ե Վշապության (ՎՏ) ճեկեկանք... Հայու լեզվի առանձնաճապտկությունն այն է, որ շեշրվում է վիրֆին վանկիճայնավորը,ուարիեւբանաստեղծական տողը սովորաբար է շհշրված վանկով:Այդպիսի ավալրոթվում ռանգերը անվանումհն -

ա-

վերհւումբերվածօրինակները): հսկ հհ տողն րականճանգերԿնրես է անշեշր վանկով(այղ դեպքումշեշտվում է նախորդ ավալորվում վանկը),այդպիսիոանգհրըկոչվումհն իգական:Վ Տերյանիբանասլիակատար տեղծությունների մողովածուխ մեջ (1985) այղպիսիճանուրանավոր կա: Առա դրանցիլմեկը. գերովընդամենըտասնճինղ Անդարձկորել է սրրիսխնդո մը, Թունուրմի մեզ է իջել սրորում իմ. Մրածումներս լախիծ լույն են, Գալիքըսեւ է, որպեսխոկոմն ենք նահւ ժամանակակիլ բանասիցականճանգերիճանդիպում դործերում. տեղծների Քեզ ողջունումէ ամեն մի ԷԶ ռըչ եվ ճովանիէ անում, անդինս, Հավերժառել է ռը, անտա Նա գիտեսիրո ու կյանքիգինը (ՎԴ) Քանի որ ճայերենումշեշրվում է վերջին վանկը, ուսրի իզախոսքինբնորոշ չեն: կանճանգերըմեր բանաստեղծական ինչպես տեսնումենք բերվածօրինակներիլ,ռանգըչոր երկուեւ է՝ սկսած վերջինշեշտված ավելիտողերիվերջիճամառնչունությունն ձայնավորից, ռիլմականեւ իմաստրային կարեւտրդեր ունի բանաս» ճամար:ձիր է նկատումՄ Աբեղյանը,որ «դաշնավոր տեղծության նաեւ ռիլմմական ունի, այն տարր լինելով ռանդերձ՝ նշանակություն եւ ճանդավոր Ի նույն ճանգերըկանոնավորապես կրկնելովտողերի ռիթմականանդամատության ճեր միասինավեվերջումո̀ւրանավորի լի զգայունեւ լայրուն են դարձնումտողերիամբողջությունը»: Բերենքմիայնմեկ օրինակ. ես չար ճոսանքով մղվածեմ ճեռուն, է ուղին, Եվ անվերադարձ փակված է Մի որբ մանուկ ճոգդիս մոլորունչ (ՎՏ) Մատնված մութին եւ մառախուղին ու

-

իմ:

կանաչ

Ց. ԲԱՌԱՊԱՇԱՐԻ ՈՃԱԿԱՆ

ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

մեբառիընտրություն: Լեզվականմակարդակներից եւ է, որի կոնկրեր ինքնուրոյնղործածութկը բառայինմակարդակն յուն ունելյողիմաստակիր միավորըբառն է Բառ հւ ոճ.

Աբեղյան,նշվածաշխ.,էջ 345 «193-

առարկաԲառերըճանդեսեն գալիսորպեսարտաքին աշխարհի ների երեւույթների,նրանլ Պատկանիշների բառայինանվանումներ որ լեմեր գիտակլյովժյան մեջ: Ճիշտ է նկատումԱ. Ռեֆորմատսկին, զուն, որպեսաղորդակյմանմիջու, ամենիյ առաջ «բառերիլեղու եւ նրա միավորճանդիսացող է»՛: Բառապաշարը բառը նանւ ոճաբաեն: առարկան Ոճաբանական գրականության ուսումնասիրուցյան նությունմեջ այդ բաժիննանվանումեն բառայինոճաբանություն: է բոլորովին Սակայնոճաբանության մեջ բասն ուսումնասիրվում ու այոինքն՝Ճեւաիմաստրային կիրաայլ ոճաբանական ճայելյակետով, ռականու բազմազանդրսետրումների մեջ, որը կապվումէ բառլնորճեր: բովմյան գործածովցյան դործընլվացի աոճականճնարավորուլյուններն Լեզվի բառայինմակարդակի Այս առումովէլ ոճական վելի շար են, քան մյուս մակարդակներինը: տեղ է գրավում,թանի միջույներիմեջ բառը միշտ էլ կենտրոնական որ խոսքիարտաճարրչական միջոլյներիճարուրույյունըկապվումէ դրսեւորումների Դեր: բառիիմատրային կիրառական բազմաղան Բառապաշարային ոճաբանության մեջ քննելիս իրողովծյունները ննուրի հնք ունենում ոչ միայնգործառական հրանդավորում ունհլյող բառերը,այլեւ ոճականորեն «չեզոք» ճամարվող բառերիիմատրային, ամենաոճականու արտաճարրչական նրթովյունները,կիրառական տարբերդրահտրումները Եվ ղա ճասկանալիէ. բառի իխիմասրային ոճականարժեքը,անկախնրանիցո̀ճականոՀբազմազանությունն րեն նշույլակի՞ր է, լԹե՛ ոչ, դրսեւորվումէ խոսթում,կոնկրերկիրաօովցյանմեջ Տեղին է ճիշել ռուս նշանավորլեզվաբանԱ. Պուրեբնյայի Պեւրեւյալուշագրավմխրքը. «Յուրաքանչյուրբառի իսկական կյանքըլիակատար դրսեւորումէ ունենում խոսթում»՞:եվ իրոթ, բաշերի բաղմիմատրովցյունը, նրանցիմատրային խմբերիճ̀ոմանիշների, ու ճամանունների, ճականիշնհրի իմաստային ոճականկիրառովժյունեն խոսթում,այլ բառերիեւր ունհլյած ները լավողույնսդրահւտրվում կապերի Պարաբերությունների մեջ: Խոսքիմեջ է ընդլայնվումբաօի իմասրայինկառուցվածքը, ճշգրրվում են ճոմանիշային ճարաբեբությունները, կապակցելիությունը։ Ավելին, ճամադործածական կամ «չեզոք» ճամարվող բառերը,ինչպես կրեսնենք, միայնխոսքումեն եւ փոխաբերական վերաիմասրավորվում շնորճիվ Ճեռք կիրառության բերումնոր իմաստ ոճականարժեք: ու

ու

ու

ու

ու

ու

4.4.

4.4.

Ք.ֆօքուգ ՇԲ սմ,866ՇեԿՇ 0ւշճոռ նշվածաշխ.,էջ 15.

83ԵՍՒ0ՅԵԳԽՆ6, ՅԼ,

1967, Ըուք., 54

բալյարայԲառերիոճական-կիրառական յուրաճատկությունների ոճաբանական դասակարգումը ոճաբանովցյան տումը, բառապաշարի հն: խնդիրներից ճիմնական ինչպես ճայրնիէ, բառերը,առանձինվերչյրած,միրք արտաայէ դրանթհնլբարկհլթերատել չեն կարող: Դրա ճամարանճրաժեշր փոփոխությունների, կապակլյելմիմյանյ Դել, կազմելնականական խադասություննհր: Բայ նկատենք,որ մյրքերըքերականորեն ճիշտ հւ անսխալարլեհ. պալորադիր պաճանջէ խոսք կառույհլու Դամար, տաճայտելը խոսքի գեղելյկությունն ճշրուվցյուսակայնդեռեւսչի ապաճովում ընթույքթումաշանր: Բերենքմի օրինակուսանողական պրակտիկայի «Ամբոխներըխելադարված» կերտներիգրած շարադրովժյուններիյ. պոեմըունի նպատակ,որին ճասնելուճամարպատրաստ են () կաթվում է, թերականորեն տարելուամեն ինչ: Այս նախադասությունը, ճիշտ է կառույված,բայյ ոճականառումով,մրքի արտաճարրման տեսակետիսխալ է, թանի որ չկա ամենակարեւորը խոսքիբովանպայմանընրաբովանդադակությունը:Խոսքի ճշտությանՊիմնական ալսրաճայրելու կությանհւ այդ բովանդակությունն ճամարլեզվական մեջ է: Դա, անշուշր, ամեմիջույներիճիշտ ընպրովծյունկատարհլու նիյ առաջվերաբերումէ բառընրրուժյանը:Սխալբառագործածուլյուէ խոսքիճշվուլցյունը, անհասկանալի նը խախարում դարձնումխոսՔը: Բերենքմի այլ օրինակ՝դարձյալաշակերտական շարադրություէր որդիներինոայրենիքի նից. «Մայրականսերն էր, որ աջֆակլյում գործում»: կամ` «՛Տանտիկինը՝ պաշտպանության Հեղինեն,ճամակրելի միջին փրարիթի կին էր: երկարակյայմանկավարժական արտաքինով աշխոաւրանքի ճամարպարդեւատրվել էր կառավարական բարձրպարոր բառիգեւով»: Ավելորդ է ասել, որ սխալ բառագործածուլթյունը, մատրըչոասկանալուճեհրեւանքէ (երկարակյալյ լինում է մարդը), է խոսքիճշտությունը(նույնը եւ աֆակյելը,որն իր րեղում խախտել է միտքը,ստեղծելոճականծանրություն չէ), աղավաղել (պարգեւաորըվել պարգեւովչՀելրեւությունըպարզ է, խոսքիճշտությունըպայմանավորված չէ միայն նախադասության կառուլլվածքով, այլ ճիշկ բաու է անճառընտրրուլթյամբ բառագործածուլթյամբ, իսկ դա էլ կախված տի գիտելիքների լեզվականիմալուվթյունից, մակարդակից, լեզվամրածողությունիլ,եւ այլ Դանդամանքների: Խոսքիճշրովմյան ճիմնական պաճանջն այն է, որ տվյալմիորքըճիշտ ձեւավորումսրանա, իսկ դա է խոսողի(կամ գրողի) մրքի եւ այդ միտքըլեզվապայմանավորված կանանհրաժեշտ միջոյներովդրսեւորելուճամապատասխանությամբ: Սակայնչպերք է կարծել,|մեբառընտրովժյունը միայն անճատական ճաշակիարդյունք է: Առանձինոաումնասիրողներ ճիշտ բաու

ռընրրությունկատարելուհւ բառի ոճականարժեքըպայմանավորող գործոններհեն ճամարում բառիձեւր Ընչյունայինկազմը),իմաստըեւ է ճամաոլորտը: հսկ Ս Էլոյաննայդպիսիգործոններ կիրառության եւ կառույվածքը կիրառության ոլորտը՞։ րումբառիիմաստային ու անշուշր, նշված Բառընտրրովցյուն բառագործածուվմյունը, որ բառերի գործոններով չեն սաճմանափակվում: Ճիշր է նկատված, է խոսբավզմախիվ ճանգամանքներու՝ ընտրությունըպայմանավորված թային իրադրուլյամբ,խոսքի նյուլմով, ճՊասարակական դործառութոր ոլորտումէ գործածվում, յամբ, այսինքն՝|մե լեզվի գործառական անճարիլեզվամտածողության յուրահատկությամբ խուքի նպատադրակակադրումով:եքե նկարի ունենանթնահւ գեղարվեսրական նությունը, ապա բառընտրրուցյան սկղբունթներնավելի քազմաղան կլինեն, քանի որ գեղարվեստական խոսքոմ բառագործածության են լեզվի գործառական մյուս սկզբունքները ճիմնովինտարբերվում որ գոյուլմյունունեն գեղարճերիյ: եվ դա ոչ լե այն պատճառով, բառեր: Գեղարվեսրական վեսրականհւ ոչ գեղարվետրական գրականության լեղվում ցանկալյած բառ կարողէ գործածվել: Ճիշր է, կան բառեր, որոնք ճիմնականում կամ առավելապես գործածվումեն ղեեւ ղարվեստական մյուս ոճերումչեն գործածխոսքում գործառական վում, քայլ լեզվի այլ գործառական ոճերի փրարրերը ազատ կերպով կարողհն գործածվելդեղարվեսրական խոսքում,քանի որ գրակաէ կյանքնիր ողջ բազմազանությամբ: նությանմեջ արտապոլվում Մեր ոճաբանականդասակարդման ժամանակ կարծիքով,բառապաշարի ճարակմուրհլումչի լուլաբերվում այս ճարյում: Պերք է որոշակիոբեն տարբերակել բառընարրովցյունն բառաղործածությունը գեղար» խոսքումեւ լեզվի դործառական մյուս ոճերում: վեսրական Գեղարվեստական խոսքում բառընտրրովցյունն բառագործաէ ոչ միայնտվյալզրողի աշխարճընկալուծովցյունըպայմանավորված մով, նրա լեզվական,գեղարվեսրական մրածողությամբ, այլեւ (որ ժամաշատ կարետրէ) ստեղծագործության նյովմով,լ|ժեմատիկայով, նակաշրջանով, սրհղծագործական մտաճղայյումներով: Բերենք մի օրինակ.ԶՉարենյն իր «Ամբոխներըխելագարված» է «ամպոհմումգեղարվոտական շքեղ պատկերներով ներկայալլնում բոխնհրի»ճերոսական կօիվր՝ կայարանըհւ թաղաքը դրավելուճաու

ո-

ու

ու

-

՛

Տի

Ս.

48:

«1 7:

:«

Մելքոնյան, Ակնարկներ ճայոլյլեզվիոճաքանության, եր., 1984, էջ

Էլոյանժամանակակից հայերենի բառային Եր.,1989,էջ ոճաբանություն, Մ.

Պողոսյան, նշվածաշխ.,գիրբ1-ին, էջ Յ0Ծ

տեղիէ ունենում «անծիր դաշտում»այն պամար: Ճակատամարտը Մայրմտնող ռին, երբ «արեւը բորբ մայր էր մրնում արեւմուրթում»: իջել էր շողերիցշառագունելէր ողջ երկինքըեւ դաշտերին արհդակի մուժ»: «արյունամած իրիկվամեջ ծավալվողճակատամարտի Հրակարմիր թանձրալյող դառնումէ կարմիրը:Ամենուրհքկարմիրէ ու դույներիմեջ իշթաողը պատկերիլ՝ արնագույնմշուշ: ելնելով իր նյութիլյ ու նկարագրվող կարեւորումէ մի շարք Ձարենկը,ինչպեսնկարումէ Ս Աբեղյանը, որոնքպարզումեն բանասբառեր,այսպեսասած՝ «բանալի-բառեր», Սակայնտվյալդեպքումմեր նպատեղծիճուզականվերաբերմունքը: այն, որ բառապաշարի տակնէ ընդգծել մի կարեւորճանգամանք, է պոհմումիշխող ընդճանուրտրապայմանավորված ընտրությունը ու մադրուվցյամբ մքնոլորսրովՋՁարենլյի լեզվականարվեստիննվիրմեջ նկատելենք, որ կարմիրը,որպես ված մեր ուսումնասիրության ու խորորդանշան, յուրաճատուկ իմաստր ճեղափոխության կիրառություն է սրանում ՋՁարհնյիստեղծադգործություններում՞: Այս պոնմում էլ գոյականների վրա, ինչկարմիրմակղիրբդրված է ամենատարբեր պես` կարմիրփայ, կարմիրուղի, կարմիրմում, կարմիրառավոր, կարմիրթուրա, կարմիրդրոշ, կարմիրճուր, կարմիրկրակ,կարմիր բեւեռ, նույնիսկկարմիրկարուր: ու Պոհմի բովանդակովցյան ոճականընդոանուրկառուլյվածքով նանհւ է պայմանավորված ճելրեւյալբառակապակլյությունների գործա-

ճրաբոսոր

ներ, ողջակիղվող ոգիներ, արնավառ փայլ, ճառագայ,աեւ րեգնածինորդեն այլն: Ընդճանուրմխնոլոլորի՝ շառադունած միջավայրի պատկերնուժեղալյնելուճամարբանաստեղծը գործածումէ նահւ գեղարվետրական մակադրություններ` դործողությունը բնուլագրող բառեր՝ճրակարմիր տարածվել,ճրաբոսորփայլեր,արյունաքամ ժպտալեւ այլն՛։ մայրմւրնել,արյունավառ Պարզէ, որ պոհմիընդճանուրճյուսվածքի մեջ բառրնրրուվթցյունն ու բառագործածուվցյունը պատկերիռիմք են դառնում,բայյ դրանք են բանաստեղծի միաժամանակ արտաճայրում ապրած«արագ նոլովվող» օրերիշունչը, ժամանակի ոդին:

լյ,

/ԳԱԱ « Լրաբեր», Աղաբաբյան, մակադրություննհր Գեղարվեստական .զիր.1998, նուտ, էջ55/: Լ Ձարհնյիչափածոյի Մարովցյան, լեղունեւ ոճրչ երեւան,1979, էջ 156: «Ա Մարովցյան, ԳԱԱ «Լրաբեր» աս. Գեղարվեստական մակադրովցյուննհր զիր. 1998, նո. Ձ, էջ 55:

ձաւ

ստեղծագործական դործունհության մեջ բաԳրողի,բանաստեղծի տեղ է զրավում:Դա առավեռընրրությունըմիշտ էլ կենրրոնական է ճոմանիշուցյանը, որը առանցոճաբանության լապեսվերաբերում է: ինչպես այղ նկարում է Ա Ի ԵՔային Պարն Հոմանիշուփյունը, է՞: բնաղավառ ֆիմովը,անսաճման ոնարավորությունների է յուրաքանչյուր որ ապրում «Բառիհրկունքները», դրող, ամե-

կարարհնից առաջճոմանիշնիր ընրրելու եւ ճիջր բառընտրրութցյուն է: Եվ, իրոք, փոքր-ինչծանոխությունը գրողիՃհիռադլու աշխատանք րհրին, նրա ստեղծագործական որոնումներին տպազրված գործերի է տալիս, լե նա ինչպիսի ճամառ լույ րքնատարբերակներին է լափում լյանկալյած ջան աշխատանք բառր գրնելու ճամար:ՄիտրՔը ճշգրտորենարտադարրող, ճաջողգտնվածբառր գրողի ստեղծա գործական կյանթիմեծագույնուրախություննէ: Հիշենք Հ. Թումանճայանի`բանաձեվ արժեքստալածխոսքըիսկականբանաստեղծի «ամեն Ճեւ ոճ մեծ ամեն մի կամ մար մի սրեղծագործութբառ, մի յուն է ու մի ամբողջաշխարո»՞:Հասկանալիէ, որ խոսթըվերաբեիր տեղր գրած բանաարեղծի րում է ճիշր բառընտրրովցյանը, բառին: Դրա լավագույնօրինակը մտաճղացումը ճիշա արտաճայրող տալիս է ինքը Թումանյանը:Պատահական չէ, որ իր սրեղծադործությունները(ռրինակ՝«Անուշը») տպադրելտալույ ներո էլ նա ճեչրեհւողականորեն շարունակելէ աշխատանքը դրանպլեղվի վրա, մինչեւ որ որոնել գտել է իր լյանկալածբառը: ձիր է նկարում Մ. Մելքոնյանը,որ «զարմանք ճիալյմունք պատճառողճիմնական ճանդամանքներիյ վրա կատարած մեկը բառի, արտաճարրության գրեէ»: ւական մանրակրկիր աշխատանքն Թումանյանիպոեմներիտարբերակներին ծանոլմանալիս տեսնում ենթ, որ բանաստեղծի կատարած արեղծագործական փոփոխությունների մեջ բառընարրովցյունն առաջնային տեղ է գրավում:Բերենքմի-երկու օրինակ. «Անուշ» պոհմիտարբերակնհրիցյ մեկումկարդումհնք. Հրճվումենք ասես ուրախճարսոանքում... է այսպես. Ընդգծված բառը բանաստեղծը փոխարինել Հրճվումեն ասես էն մեծ ճարսանքում... ու

ու

ու

ու

ու

ու

կամ`

Զմռտն

մի զիշերկարմի ճարսանիք,

4.7. 83ԵԼԻԳ, 11., 1969, Շուք. 86: ԵՓուաօօ,ԸԿՂԱՀՈՄԻ0 քլՇՇԽ020 ՀՀ Թումանյան,Երկերիժողովածու,Հ. 4, երեւան,1951, էջ 875: Մ Մելքոնյան, Տո Թումանյանի տրհղձազործության լհղուն եւ ոճը, Երեւան, 1969, Լջ 186:

Հրճվումէր ուրախ(ապազ̀վարթ)եւ միայն վերջնական տարբերակում անզուսպ: նախնական «Մարոն» պոհմի տարբերակում գրելէ. Մրածումէ րխլոսդեմ,ինչ է ուղում, չգիւրեմ... Պոհմիվերջնական տարբերակում ընդզծվածբառը փոխարինել է ճարաղրությամբ` միրք է անում տխրադեմ... բայական Երկուօրինակէլ բերենքվ. Տերյանի: «Մթնշաղի անուրջնհր» ժողովածուի1908 թվականիճրատարակության բամեջ «Էնն» Ծ-րդ եւ 6-րդ տողերըեղել են Հեզ գիշերի գեղանատրհղծության զանգուրհրաղու Այն աստրղերը որպեսմոմերհրկնարժան... տարբելոռկում՝ Վերջնական Մեղմգիշերիգեղադանդգուր երազում Այն ատրղերը որպեսմոմերսրբազան... Կամ «Էլեգիա» բանասրեղծության մեջ. Մեռնում է օրը: Իջավբափանյիկ Մութի պատանը դաշտերիվրա... տարբերակում՝ Վերափոխված Մութի մանվածըդաշտերիվրա... Որքանբան է փոխելբանաստեղծության մեջ այդ մի ճատիկ է, որ Տերյանիբանատրեղծական բառի փոփոխությունը: Հասկանալի հրկնարժան, պարանբառերը:Հեզ հ լեզվին չեն ներդաշնակվում է. մեղմ ճոմանիշներիփոփոխությունընույնպեսպատճառաբանված վերջինճոմանիշնիմաստայինառումովավելիճիշր է եւ քնարական շունչ է ճաղորդելբանաստեղծությանը: են տալիս,լե որԲերվածօրինակները ճամոզիչկերպովլույ խոսթի ամար ճիշր ու եղին քան կարհւոր է դգեղարվիսրական է կագրնվածբառը: Գրողը պերք ոչ միայն ճիշր բառընարրություն տա միտարիչայլեւ, ինչպես Պարոյր Սհակն է ասում, ճարուվցյուն ռած բառերին,վերականգնի նրանցնախնական իմաստները, մաշված դառնաբառերիլվալարար եվ դրա ճամար բառերըվերախարմոաւյնի, էլ իսկականբանաստեղծները պեղումեն լեզվի բառապաշարը` իրեն անճրաժեշըբառը գտնհլու ճամար:Տեղին է ճիշեհլՎ. Մայակովսկու ես տոննաբառաճանք դիպուկխոսքը՝«Մի բառիսիրույն ճաղզարավոր պեղում»:

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐԻ

ՈՃԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

մի լեզու ունի իր բառայինկազմըկամբառապաշարը, որի արտալոմեջ մրնում են տվյալլեզվի բոլոր բառերըՔառապաշարն աստիճանը: լում է լեզվիզարգալածության հն ճնագույնժամեջ արտրայոլվում Հայու լեզվի բառապաշարի բառերը:Այդ նշանակումէ, մինչեւ մեր օրերնատրեղծված մանակներից որ մեր բառապաշարի մեջ մրնում են ոչ միայն այսօր գործածվող, դուրս հկածբառերը: այլեւ գործածությունիլ եւ ամփոփվում է բալյտարրական Լեզվի բառապաշարը Ճավաքվում անընդնարփոփոխբառարաններում: Բայց քանի որ բառապաշարն են նոր բաառաջանում վում է, զարզանում կատարելագործվում, ռեր, ուսրի դժվարէ ճշգրիտորոշել բառերիընդճանուրքանակովժ"իմնվելով մինչեւ այժմ եղած բառարաննհրի յունը: Այդուճանդերմ, մոտվյալներիվրա՝ կարողհնք ասել, որ այույ լեզվի բառապաշարի ճասնում ՁՕՕ է մուր Սրեփանու տավորքանակը ճաղզար բառի: Մալբառարանը»(1944-45թի.) պախասյանյի«Հայերեն բալյարրական է 120 ճազարբառ, ԳԱ լեզվի ինստիտուրիկազմած«Ժարունակում ճայերենի բալատրրական բառարանը»(1969-1980) մանակակից հազարբառ: ՎերջինըԷդ. Աղայանի«Արդի ճայերենիբալյարրական է 185 ճազար600 բառ: ձիշտ է, է, որը պարունակում բառարանն» բայատրական բառա» առայժմմենք չունինք այոլյ լեզվի լիակատրար ոիմքէ տալիսասելու, որ ճայերան, բայյ ԳԱ կաղմածքարտարանը ՁՕՕ ճաղարիպ ավելի է: րենի ընդճանուրբառաքանակը մեջ մտնողբառերը,սակայն,ճաղորդակլԼեզվի բառապաշարի մանչ,խոսք կառույելու ճամարնույն արժեքըչունեն: Կան բառեր,ո ճամարունեն կենսականանճրաժեշրոնք ամենօրյաճաղորդակյման առան րուցյուն, որոնլ|ճնարավոր չէ իրականալյնել աղորդակլյումըչ ինչպես`գնալ, զալ, ուրել, խմել, բնել, տանել,բերել, մարդ,տուն, տղաչ աղջիկ,երեխա,ճայր, մայր,քույր, ուրբ, Ճեռք, ճայ, ֆուր, բաժակ, օդ, Դող,Պեռանալ, երկու, երեք, նս, դու, մենք հւ այլն: Կան բառերէլ, որ զոլրծածուլյունիյիսպառդուրս են հկել եւ լեզվիտվյալ ԲերենթՍր. Մալխասյանյի բառաշ շրջանումայլես չեն գործածվում: ոսին -«(փուչ,սին), նպարակ տանիցբաղվածմի բանի օրինակներ. (պարեն), նսին (նսեղ) (բախտ), Պայկազնորդի, ճաճրա(խորշ), Կճրպտել (պճնվել), ագան (ժրաջան,ճարպիկ),ագապ (ընթրիք, մատաղ), ագուռ (աղյոա,թրծվածքար), ախտաժերԸՐիվանդուր, լավա» զար), ակաղձուն(լելյուն, լիքը), աղապաւրանք (գու, սեր), աղբյու, աղխ (մարդկան բաղմովժյուն),աղուր (սայլի անիվիխողածոեւտրքը ճանապարճի վրա), այսուր, այսաճար(դիվոր, դիվաճար),անազանհւ Ամեն

ու

գործածութ: այլն: Սրան կողբինկան բառերէլ, որոնքսաճմանափակ բառերըկամ պարզապես յուն ունեն (րերմինները,մասնագիրական այլ բառեր): Հեւրհւաբար, բառապաշարի մեջ միշտ էլ առանձնանում են այն ունհն տվյալժամանաո րոնք կենսական անճրաժեշտություն բառերը, կաշրջանիճամարեւ գործածվումեն ճաղորդակյլման ամենատարբեր ոլորվնհրում: է տարբերճիմունթներով Լեզվի բառապաշարը դասակարդվում աս(բնիկ եւ փոխառյալ բառեր),ըուր կենսունակության բոր ծաղպման եւ ըսփ դործածականության եւ սաճմյաԸամագործակյական տիճանի ենք բոր զործածություն ունելյողբառհր),պատմականորհն, նափակ ճարաբերությունների, ւաիմասրային ըստ կաղմուվթյան, թերականորհն: է նանւ րոր գործառույլային Բառապաշարը դասակարգվում դերի հւ ոճականարժեքի,այլ կերպ ասած ոճաբանական ճայիլյակերով, են ոչ միայնծագումով,դոր» քանիոր բառհրնիրարիցտարբերվում ծածությանճաճախականովժյոդբ, թերականորեն, այլեւ իրենյ ոճաեւ են կան-արտաճայրչական հրանդնհրով,որոնք պայմանավորում բառընրրությունը խոսքում: բաՃիշտ է, բառապաշարի ճիմնական մասը ճամագործածական ռերն են, որոնք գործածվումեն խոսքի տարբերտիպերում,լեզվի պործառական տարբերոճերում եւ այդ պասրճառով էլ ոճաբանական դրականության մեջ բնութագրվումհն որպիս«չեզոք» բառապաշար: Բայցայղ բառերիկողքինկան շատ բառեր,որոնք օփրվածհն ոճաեն միմյանյ:Այդ եւ ճեն դրանովէլ հակադրվում կան երանգներով բառերընույն իմաստնունեն, նույն առարկայի, երեւույթի,դործողուլ:են ոճականարժեքովկամնշաեն, բայյ ճակադրվում յան անվանում խոսքում միմյանցփոխարինել չհե կարող նակուլյամբ,ճելրեւաբար Այսպես,օրինակվերդնենքճեճուղաարտրաճարրչական տեսակետից: րնկել- մաշ տեւյալճոմանիշները՝ մեռնել-վախճանվել-սատկել-նալերը եւ Առանյ խոսքի մեջ զորկանացունկնքել- արեւը խավարել այլն: հն իրենյ ոճականհծածվելուէլ ընդգծվածբառերը տարբերվում են միմյանց:Մեռնել-րչեղոթ րանդներովհւ դրանով էլ ճակադրվում է, ոճականորհն կամ ոչ նշույթակիր,իսկ դրա կողքին վախճանվել-ը մանկանայուն կնքել-ը գրքայիներանգունի Սարկել-ը կամ նալհրը ժո(ունրները)տնկեհլիանարգական երանզ ունի, արեւրխավարելը՝ Դեռ դարձվածքների ղովրդախոսակյական: չենք խոսումնույնիմաստ մասին`շունչը փչիլ, կյանթիթելր կրրվել, արեւրապրողներին բաշխել, զլովը գերին դնել, էն աշխարճը գնալ եւ այլն: նշանակովցյունԹեպեւրամեն մի բառիիմաստային բազմազան են նհրն ու ոճականնրբություններնամբողջությամբ դրահւորվում

կան ջար բառեր,ոշ խոսբում,բայյ եւ այնպիսլեղվիբառապաշարում էլ առկաեն Դուզատլորաճայր»միջավայրի րոն մեջ առանյխոսթային եշտ է բառազույգերի ճամեմատությունիլ չականհրանգներ:Հետրհւյալ յուր -ղոնախ, լուատնկատելնրանլ ոճական տարբերությունները. բակ-աղոլարան,աղետ-չարիք,փոքր-քորփա,ճանապարճել-ճամփա անձեռնդաս-անբաանպատկառ-անաբուռ, դնել, աճապարհլ-վռազել, անել, լահլ-ականջդնել, գողանալ-Վեռնաթաշուլժշար, մտածել-միտք միջեւ հղած ճու յուն անել եւ այլն: Ասենք, ռր բերվածճոմանիշների ոճական երանգներընրանց բառայիննշանաղասվորաճայտչական են՝ անկախ խոսքից: ուղեկյող իմաստներ կություններին ոճականոչէ, որ բայական բառարաններում Պաառական րհն նշույցակիրմիավորներիոճականհրանգներունհյող բառերի ոճական նշումնիր՝ դիմակ ճաճախտրվում են ճամապատասխան բարբառային, զռենկաբանություն, Պասարակագրքային,խոսակլյական, բանություն,ճնալյածբառ կամնշանակությունեւ այլն: բառարանները այս առու Նկատենք,որ Պայերենբալյարրական են. միշտչէ, որ գլխաբառի մով շապ լերի դիմալյտրվումեն ոճականնշումներ: Ասվածիցկարելիէ եզրակայնել,որ բառերիմիջոլյովոչ միայն հն առարկաներ, զործոանվանվում երեւույթներ,ճասկալովցյուններ, ու այլեւ որոշակիվերաբերմունք գնահաղություններ,Պաղկանիշներ, տականհն արտաճարթվում դրանցվերաբերյալ: Բառապաշարի տարբերշերտերըտարբերչափով են օժրվածոճականերանզներովԵվ քանի որ լեզվի թառապաշարում կան ոչ միայնՊուզասղորադարրչական ոճականերանգավորում ունելյողբառեր, այլեւ այնպիսիբառեր բառակապակցովժյուններ, որոնք իրենյ Ճեւաիմատրային բնույցով արդենիսկ ճուշում են, |հ լեզվի դործառական որ ոճում են գործածվում, այլ կերպ տսած ունեն գործառական-ոճական հրանգ (գործովվկա, բերմանենլարկել, ընդունել ի գիտություն,մարմնականվնասվածք, ռեհլրաթննութնախաքննություն, յուն, դլխավորփողուլհւ այլն), ուտրի այդ ճանգամանջն էլ անճրաժեշր է դարձնումբառապաշարի ոճաբանական դասակարգումը, որըչ ինչպես արդեն ասել ենք, ոճաբանական զիրությանճիմնականճարցերի մեկն է: Պատաճական չէ, որ վերջինտասնամյակներին լույս տեսածմասնագիվոսկան դզրականովցյան մեջ այդ ճարյր կենդրրոնականտհղ է գրավում": ու

71.1ԱԳԽՇԽսն,ՀԱՇԽԸԱԽ0.:102Ա8Ըօգք.

ԸՄ.

196,

Ա16466,

15Է 183,

Ը00քօ446ՌԽԵլն քոնն

թկԸճա020 ՊՅԵԼՒԳ., 23ԵՍ:

ՌԼ., 1972,

էջ

(ԴօրօԱ:0702Կ4), 11., 1977, էջ

Սակայնպելրքէ ասել, որ առանձինբառախմբերին տրվողոճաբառապաշարի ոճաբանական դասակարգման կան բնովմադրումների, գրականության մեջ կան որոշ տարակարճարյերումմասնագիտական ծություններ,տարբերմուրելյումնիր: Այսպես,որոշ ոճաղելըլեղվաբաններ բառերիոճականբնովմագրումնեհլիմեջ մտյնելով նրանց Պուզատրրանարրչական երանգները, կամբայակայովցյունը առկայովցյունը այղ հրանգների դիտելովորպես ոճաբանականդասակարգմուն ճիմնականչափանիշ՝ բառապաշարի նման ճարկանիշըբավարար ոճաճիմքչեն ռամարում բառապաշարի ամար: ԱռարկությանՊիմքնայն է, որ բանականդասակարդման դժվարորսայվող բազմազան այդ երանգները ճաշվի առնելիսմասնւ է դասակարգումը, նրա մնջ մտլվում հն սուբյնկրիվիզմի նատրվում տարրեր: Ձնայածնման առարկությանը բառապաշարի ոճաբանական դա է նույն սկզբունքով,եւ ֆրանսերենի սակարգումը կատարվում լեզվի են բառերիերկու խմբերո̀ճականոառանձնացվում բառապաշարում են խոսքային գործածվում ճաղորդակյ» րեն չշերրավորվող բառեր,որ ման բոլոր ոլորտներումեւ բ) ոճականորենդասակարգվող բառեր՝ սանմանափակ զործածության ոլորտներով": Ա.ի. Եֆիմովրբառապաշարի դասակարգման առավելարդյունաոճաբանական մուրելյումը, վեր սկզբունքըՊամարումէ իմաստրային Ն.Մ. Շանսկինռոաաց լեղվի բաբառերի«ոճականանձնագիրը»՞: ռապաշարը դասակարգելիս նշում է ճհտրեւյալ շերաերը՝ա) միջոճական բառապաշար, Բ) առրնին, խոսակյականբառապաշար եւ գ) Դ.Մ Շվելյովը,լեզվի բառապաշարում եշելովոդրքայինբառապաշար": առանձնանումէ ճականորեն բնուլմագրվող առանձինբառախմբեր, նանհւ ճՃուզական-գնաճարողական րար գործածության բառապաշարը` ոլորտների": փոքր-ինչ այլ մոԲառապաշարի ոճաբանական դասակարդումը ՄԻ տելյումովէ կատարում Ֆոմինան: Լեղվի տմբողջբառապաշարի մեջ րատ գործառական դերի նա առանձնանումէ ճամազործածական հւ սանմանափակ ունելող բառապաշարը: Վերջինիս գործածություն մեջ նկատիէ ունենում մասնագիտական ժարբառերը,տհրմիննհրը, 1.1. 836114,

4.1. Հ

ԱԼ

Լո.

ԳՐ, 1990,

Փօրուճ, բ.

Ըօօթ. քլյԸԸԲսկ 83ԵԼԻ, ՂՇԽՇԱԻ:0.102184, Ըդ ԱՂԿՇու Դ1օքծու,ԷԼ.ԷԼ ԼԸուՇքԸժԱԱԾԽՕ90,

11., 1960,

138-199.

ԸՌԱՀԱՇՈԿԻԿ

ԽՓԱապօ6,

Մ

էջ

200-285.

Փքգովլյյըհ 020

օո.

ԹՍՇԸԻ020 ԳՅԵՎԻԸ,

1ԱՅԽԸԵնե, նշվածաշխ.,էջ ԱԼՀ6168, Ըօ09ք.քյՇ«ՇԻԿԱոՅԵԼԻ:

11., 1969,

Շու.

54.

ՅՐ., 1977, էջ 168. (1ՇԻԸՇԱԽՕ.1041:),

բառհրը՞:Ըսր ոճականպատկանելովժյան զոնային ծածկալեղուների բնուվագրումնհրի, առանձնանում բող, ոճական-արտաճարրչական 1. խոսակյական է ճետեւյալբառախմբերը. բառապաշար (գրական-խո2 միճասարակաբանություններ) սակյական,առրնին-խոսակյական, հւ Ց գրքային(իրական դգործնական-պաշտրոնական, ոճական լրագ4. գեղարվեստական՞: րային-ճրապարակախոսական), Դու Քանի որ ոճականերանգներնստեղծվումեն ճիմնականում հւ գործառական-ոճական հրանդներից,որոնք, ղատրտաճարրչական ըստ էության, նույն երեւույժի երկու տարբերկողմերհն, առանձին ուսումնասիրողներ ոճականհրանդավորոմը բնորոշումեն որպեսայդ ճամաղրում: երկուհրանգների տրակ Հուղատրտրանարրչոկան-ոճական հրանդավորման նկարի են առնվումգնաճատողական, մրհրմական,ճանդիսավոր հրանգներ,իսկ գործառական-ոճական երանգավորման տակ՝գրքային,չեզոթ եւ խոերանգները՝ իրենց ենիատեսակներով՝: սակցական-ոճական Ըստ էության՝ ոճականերանգավորման այդ տարբերակումներն ոճաբանական դասակարգման ճիմբում: էլ ընկածեն բառապաշարի ոճաբանականդասակարդման Ասենք նանհւ, որ բառապաշարի ռարյերըմինչեւ վերջին տասնամյակները ճայ լեզվաբանության մեջ լուրջ քննությանառարկաչեն դարձել:Այդ ճարյի վերաբերյալ մինչեւ են տպագրվել": միայնառանձինճոդվածներ Ց0-ականթվականները Բառապաշարի ոճաբանական դասակարգման ճարցերինանդրաՀդարձել է Ս Մելքոնյանը Նա բառապաշարի եղածդասակարգման է այն, որ ռաշվի բաչեն առնվում թԹերովցյուններիյ մեկըջամարում եւ բառապաշարի ոճառերի ձեւաիմաստային լյուրաճարտկությունները, է բառի Ճհւով պայմաբանական բնովմագիրը տալիսանդրադառնում նավորված ոճականճնարավորություններին": ոճաբանական Բառապաշարի դասակարգմանն ավելի ճանդամաէ Ս Էլոյանը: Նա, Պեւրեւելով նորեն անդրադարձել ռուսականմասնագիրականգրուկանության միջ արտաճարրված սկզբունքներին,ժաէ երկու խմբի՝ մժանակակիլյ Պայհրենիբառապաշարը դասակարգում ու

եւ

ա

Փօ.Աոգ,

810. շ

Ըօօք. ըլօօուն

8350:

(դՇԽԸԱԽ0Հքգու ), 8Լ, 1990, էջ

Նույն տհղում,էջ 348

4.7.

Խօոււ,

0.4.

8.8.Օժաւպօգ, Փլու:վոօԽգդԵեւծ Թթեէդօգգ,

ՈՂԱՌԵԼ

քցօՇԻօն թօՎա, ԴԼ., 1982, Շու. 69-70. «ս Ա Մարության, «Բառապաշարի ոճականշերքերը»Հայոկլեզուն հւ գրակ.դպրոլյում,1971, նո 8, էջ 57-65. "

Ս

Մելքոնյան,Ակնարկնհր ճայոլլլիզվիոճաթանության, երեւան,1984, էջ

նւ. Ց ըտր գործառա» Լար Պուղաարտաճարրչական երանգավորման հրանգավորման: Հասկանալիէ, որ նման դասակարգկան-ոճական ման հլակերը բառերի ուզաարրանայրչական հւ գործառական-ոճահն: կան Պատկանիշներն է նահ. Պ Պողոսյանը: Այս ճարյին անդրադարձել Նկատենքոր նա ուրույն մուրելյումէ լյույաբերումբառապաշարի ոճաբանական դաճարցում: սակարգման «Բառապաշարի ոճականշերդրատումը» ճատվածում ճայոլ լեզվի հւ ճամաժամանակյա բառապաշարը քննում է տարաժամանակյա ճայեցակեւրով: ( ճեհղինակը Տարժամանակյա գործածումէ տարաժամանակյա) տակ նա նկատիէ ունենում բառերիգոյարեւության դասակարգման բառերըբաժանումէ երկուխմբի՝գործա ճարը: Ըստգոյալրեւության ծականհւ անդործածական: Վերջինիստակ նկատիեն առնվածնաեւ բառայիննորաբանովցյունները ճնաբանությունները, (), դիպվածական բառերը:հսկ Պամադործածականի տակնկարի են առնվածա) բառերն Աբոր գործածության ոլոլորներիա̀րեւելաճայերեն, արեւմտահայերեն: բառերնէլ իրեն Պերլին բաժանվումեն երեքխմբի՝ րեւելաճայերհնի եւ բարբառայինբ) Ըտր գործառության գրական,ժողովրդական գիտական,առօրյա-կենյաղային, դգռերլորտների(գեղարվեստրական, կաբանություններ, ծածկալեղզվյան բառեր եւ նույնիսկմանկական բառեր: գ) Ըար ճարաղատովժյան (այստեղնկատիեն առնվածբնիկ եւ եւ փոխառյալբառերը դ) Ըար գործածության ճաճախականության են քանակի(Դ Այստեղնկատի առնված հ)րոր բառիմաստների մենի հւ բաղմիմատր ճամամաստր բառերը,նույնանիշները, Դոմանիշները, նունները,ճականիշները, ճարանունները, ինչպես նաեւ այն բառերը, ունեն որոնք ըատր խոսողիվերաբերմունքի ոճականհրանդներ(ոճականորենչեղոք, ոճականորհներանգավորված բառեր, ըար գործածության հրանգավորված բառեր): Նկատենք,որ այս դասակարգման մեջ կան որոշ ճակասություններ վիճելի կերեր: Մեզ, օրինակ,անէ թվում ճատրկապես ճասկանալի այն մուրելյումը,որ նորաճեղինակի տակ: բանություննհրըդրվում են րարժամանակյա դասակարդման Լեզվի զարգացմանյուրաքանչյուրփուլում ստեղծվումեն նորաքանություններ:Բառակերրումն ուղեկլյվումէ լեզվին՝ նքա զարգալյման ամբողջընխաւլյքում: ո-

ու

է

Էլոյան,ժամանակակիլ Տայերենի ոճաբանություն, Երեան, բառային 1989, էջ 17 Մ

«Պ Մ Պողոսյան, ճիմունքներ, գիրքՆ Խոսթիմշակոյթիեւ ոճազիտության էջ 149-205.

Բոլոր դասակարգումների մեջ, սակայն,նկատելիէ մի ընդրադասաչ բառապաշարի նուր Թերություն,երբեմնչեն սաճմանազարվում հւ ոճաբանական վպւեսանկյունները: Այսպես, լեզվաբանական կարգման մեջ լեզվի բառապաշարը դաօրինակ,որոշ ուսումնասիլրուցյունների եւ սաճմանափակ ուէ ճամագործածական գործածություն սակարգվում Սառմանափակ ունհյող գործածություն բառերը նելող բառախմբերի։ ոճականշերտ չեն կաղմում.դրանցմեջ կարողեն լինել ոճականորեն Հայրնի է, որ հլցե լրվյալ բառը ոճականորեն տարբերբառախմբեր: այս կամ այն չափով սաճնշույլմակիրէ, ապա նրա գործածությունը է ճաղորղակյման մանափակվում տվյալ ոլոլորով Այսպեսո̀ւղարկել, բառերի առաջինըզրականերանգունի հւ իր բուն ղրկել, առաքթհլ ոճականորեն նշույթակիրժ̀ողովրդախոիմաստովչեղոթ է, երկրորդը` ոճում է պաշտոնական ռակյականերանգով,երրորդը գործածվում Կամ սաճմանափակ («ծանրոլյներիառաքումնավարտվել» գործա ու բարբառային ծություն ունեն նահւ րերմինները,մասնադիրական տարբերհն: բառերը,բայ սրանքէլ իրենյ ոճականերանգներով Հեւրհւաբար, ավելի նպատրակառարմար բառապաենք համարում այսպիսիերկու մեծ խմբերի1̀. շարը ոճականառումովդասակարդել սա Համագործածական բառեր («չեղոթ» բառապաշար). կոչում են նահւ միջոճական բառապաշար, Ձ. ոճականորեն նշույթակիրբառեր:

է, որ ոճականորեն Հասկանալի նշույլմակիր բառերը բազմազան

եւ կազմումեն տարբեր բառախմբեր: իրենյ ոճականերանգներով Ընդանուր դասակարգումով ոճականորհննշույիակիր բառերը բաժանումհնք հրեք խմբի 1. ճուղաարտաճարրչական ոճականհԹ. րանգնհրունելյողբառեր, գործառական-ոճական երանգավորում եւ ձեւաիմաստային նելյող բառեր, Ց. կիրառուվյամբ ճարկանիշներով ոճականհրանգներունելյողբառեր,ճնաբանությունպայմանավորված ներ, նորաբանություններ: Թեպեր նման դասակարգման մեջ էլ կա րոշ պայմանականություն, այդունանդերձ ճայույլեզվի բառապաշարը ըար ոճականարժեքիկարհլիէ դասակարդել ճերեւյալձեւով (րես ճաֆորղգծապատկերը): 1. Հայոլյ լեզվի բառապաշարի ճիմնական շերտը ճամագործածաչ կանբառերահն: Այս շերրը մասնագիտական գրականության մեջ կոչվում է նաեւ միջոճական բառապաշար: Համադործածական քառերը կազմումեն լհզվի ճիմքը, որի մեջ մրնում են ամենատարբեր բառեր՝ լեղվի ղարգայմանտարբերշրջաննիրիլ: Հասկանալիէ, որ ճամագործածական բառապաշարի մեջ մնում հն ճաղորդակյման ամար կենսականանճրաժեշրություն ներկայալյեն բոլորին, քանի որ ճիմնականում նող բառերը,որոնք ճասկանալի են իրեն ուղղակի՝ եւ նման դործածվում բառարանային իմատրներով հն

ու

ո-

-

սճարանական Բամապաշարի լասակարգումը

(«չեզսբ)) Համազճրմածական բամասլաշար

Ոականործն նշուլակիլ րոսեր

Լ

Լ

Լար գորՀնաբանու՞| |նորաբանսւգ ուններ Թուննիր

ր" ոզ

թթՎ

Լեզվական

ա

հլան-|| Գերծաքակաի Հողատրրանարրչական երունյաունելսղբառեր փլում ունհկողբասեր պավլաւմ

րղ

Աճառկան

Հ

կումել.

-----ի

իր)

ՅՈ

Հիռզ`

Բացերի մեվփմասքային խմբերը

միա

իէ

ժ

-

:

ւ

չ5||շ

`

-

Տ

ոէ

|

|

զոռք է, `

Սէ

:

`

ւ

Տխր|թ

պ

|

Հ

Աէ `

-

րիր

Վ»

,

՞

ի

Է շ

Լ)

ԼԱ

Լ--)

Լ.

1Լ

«4 Լ.

ԼՆ

կիրառություններում զուրկ են Պուղաարտանարրչական երանգներից, այսինքն՝ոճականորեն չեզոք են": Օրինակ՝«կառույքի խանութումվաճառվումեն կաղնեփայտրիլ պատրաստված սեղաններ»:Պարզէ, որ բերվածնախադասովցյան մեջ են իրհնյ ուղղակիբառարանային բոլոր բառերնէլ գործածված իհւ չունեն ճուղական մատտրներով կամարտաճարրչական որհւէ հրանգ: Տվյալ լեզվով խոսող ամեն մի անճատիճամարդրանքճասկանալի է

Որոշմասնագետներ ժիորումհն չեզոք բառապաշարի գոյությունը(«... ոճականորհն չեղոքբառերչկան») այն պարճառալանությամբ, ոլ այդ կարգի բառերըխոսքումյուրաճատուկ կիրառության շնորձիվկարողհն ոճական թհ ճիշտ է Տիս Ս.Միլքոնյան, արժիքձեռք բերել: այս մուրելյումըճաղզիվ նշվ. 48): աշխար.էջ -20Դ-

են ճաղորդակլյման տարբերպայմաններում: բառերեն եւ գործածվում Այդպեսէլ մարդ, կին, հրեխա,մայր, թույր, եղբայր,տուն, թաղաք, ծառս, ճեռք, ուրք, պլուխ, Դող, ջուր, լույս, օդ, ճեռախոս,ճեռուսյրաՊեռագիր,մեծ, փոքր, նեղ, լայն, Դորավհր,բարձր, ցածրչ ու՞ կով, տել, խմել, տանել, քնել, արթնանալեւ նման բազմաթիվբառերիզուրկ հն ոճականարժեքից: գործածվելիս րենյ ուղղակիիմաստներով Բայ) դա ամենեփնէլ չի նշանակում,|մե«չեզոք» կոչվածբառերը չեն կարողճաղտուկ կիրաօուվթյունների շնորխոսքայինպայմաննելում ռիվ ձեռք բերել ոճականարժեքհւ ճուղաարտաճարրչական լրալույիչ խոսքում, գեղարվեստական հրանգներ:Ցանկայածբառ, ճաղտկապես` շնորոիվկարողէ սրանալ Պուղատրրաչ կիլոսռուլցյան փոխաբերական ելանգ, ոճական արժեք եւ դառնալ գեղարվեսրական ռարրչական արտաճայրման միջոյ: պատկերի Ձ. Հուղաարրաճարրչական ոճականհրանդավորում ունհլող բաչական տարբերակման ճարը ռեր: Բառապաշարի Պուղատըաաճայ վիճելի ճարյերիյ է: Եվ, իրոք, Պուզատրրաճարրչական ճաբանուվմյան է նկատիունենալ:Այս հրանգավորում ասելովինչ երանգներպերտթ է Առանձինմասնապատասխան տալ: դժվար միանշանակ ռարցին այդ ճարպը կապումեն այնպիսիճասկայութղեւներ իրավացիորեն ճուղականութժյուններիճեր, ինչպիսիքեն դնաճատողականությունը, անշուջր, յունը, արտաճայրչականությունը:: Այս ճասկայությունները, են միմյան Դհւր,բայյ նույնական չեն: Գնաճատողականութկապված ճեր հւ կարողէ չնույյունը ավելի շջոսր կապվումէ մրածողուվթյան ճեր, որն ավելի ջար կապվումէ նանալճուզականհլրանգավորման ճեր: Այսպես,օրինակ՝ ճողեկանապրումների,ոույզերիդրսհւտրման «կաշառակերսրիկայիմեկն է. այդ տականքիամեն ինչ կարելիէ սպասել»:Այս նախադասության մեջ ընդգծված բառերնարդրահայրում հն խոսողիգնաճատողական (իճարկե՝բալյասական) վերաբերմունքը: Այդպեսէլ լափել, խժռել, անառիկ,արանակ,ադան,վիժվածք,սինլհւ նման կարգի քոր, երկերեսանի բառերըզուրկ չեն ճուզականություեն խոսողիբալյասական նից. դրանքարտանայրում գնաճատողական վերաբերմունքը: իսկ, ասենք,ճհտեւյալտողերումդրսեւորված ճուղականհրանդը է ոչ միայնախ, յար, ալ բառերիգործածությամբ, պայմանավորված հղածմյուս բառերիկապակլյությամբ. այլ այդ Ալ ձին հկավ, անտբեր եկավ, Ախ, յարս ո՞ր է, տուն չի գա... (ն|.իս.): ո

տոկո

4.1.Թօտո,

0.4.

8.8.Օժառօօ, 8թեւոօօ0,

նշվածաշի., էջ 71:

այս Առանձինուսումնասիրողներ բառապաշարում առանձնայ» հն բառերիհրեք խմրբել՝ա) գնադաղողական ելսանգունհլյող բառեր, որոնք ունին ճուղտալարանայրչուկան բառեր,բ) բազմիմաստ պարրունհլաանդով օժղված փոխաբերական խմասդրներ (փչել) (փոլխ. ատել),փալաս (փոխ. կամաղուրկտղամարդ),զ) ճուղատլորանուը չմոկան հրանդ ունհյող բառեր, ոլոնք ունին սուբյեկրիվ գնադադտրողոա կան ածանցներ(Կնողուկ,նաղուկ, լժհւիկ, սրաիկչ): Իրականում,սակայն, ճուղտալորանութրրչական բառապաշարի մեջ մրնող բառհրնաչքի են ընկնում ոճական ալորաարըչական բաղ մազանհլանգներով,որոնք խոսքայինկոնկրենպայմաններում ղլահւորում հն իրենլյ ոճականարժեքնու իմատրային բազմազան նրբովժյունները: այդ շերսրի մեջ կարելիէ առանձնայյնել Բառապաշարի ճհւթեւյալ բառախմբերը. 1. ժողովրդախոսակլյական բառապաշուր. Յ. Գնաճատողական երանգունելյողբառհլր (դրականկամբալյասական). Ց. Մրհրմիկ«իադաքշական հրանդավոլում ունելյողբառեր. 4. Հեգնական-արձամարոուկան հրանդավոլում ունելյողբուռհր. Տ. Ըստ զործածության ոճականորեն երանգավորված բառեր (զրադրական ոճականհրանդավոլում):

նում

ու

ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ

Խոսակլյական բառապաշարը միատարլչէ: Բառապաշարի այս շերրում կարելիէ առանձնալյլնհլ ճելրհւյալբառախմբերը. ա) ժողովրդախուակլական բառել,. բ) Բարբառային բառհր. գ) Հասալակաբանություններ. գ) ժարգոնային բառհրհւ գռենկաբանություննհր. զ) Օրարաբանություննիլր: Խոսակլյական ոճի տարբելակներիլմեկն է ժողովրդախոսակյյաէ եւ դոլծածվում է տարբելոակե կանը,որը տվյալլեզվի խոսակյական է, առօրյա, ոչ պաշտոնական ժամանակ:Հասկանալի ճաղորդակլման հն գործածվում որ լեղվի այս տարբերակում ժողովրդախոսակյական հրանդունելյողբառերը,որոնքաչքի են ընկնում ուզա այդ չա կան բաղմաղան հրանգնհրով,ժողովրդական ճարազսոը լեղվամրածոչ խոսքինճաղորղությամբ:Դրանլյդոլրծածումյունը գեղարվեստական ՛

Տ

Ս.

էլոյան, նշվածաշխ.,էջ

19-80

ճարազադում է կենդանություն, աշխուժությունհւ ժողովրդական փրոյուն: տվողտարրերիեն: Դրանքգրողի լեզվին ժողովրդայնություն Պատրաճական չէ, որ ժողովրդախուտկյական բառերնավելիշատ ղորարծածելհն այն գրողները,որոնք իրեն արհղծադործովցյուններում տալոլեհլհն ժողովրդիկյանքն կհնյաղը, նլոս Դարազավոաորհրքըչ կենդանիխոսքը,բառ լեզվամտածողուլյունը: բանը, ժողովրդական բառերի մեջ կան բարչառային«իոխառյալ Նկատենք,որ այս կարղզի բառեր: նրինակ խաս, բոյ, մարմանդ,խաբար, դարձվոր, քոլվիա, Թուշ, պաչել, ոււնաման, ղարիբ,ելա, մասխալոռչ մուշարի, խարջ, զոչաղ, մուրազ, բոստան, քյասիբ,խելառ |լմասիբ,խհախրն առնել, քեֆ, ուրախություն, բրդում,վռազ,կոլու: հւ այլն: ժողովրդախոսուկյոկան բառաշիլորիմեջ կան զգալի ցավովբառեր, որոնք ունեն ածանյականկաղմություններ, որոնլ մեջ կալրհւոր դեր են խաղումճաղկապես անձնակրան վերաբերմունքի փոթրայյուշ կիչ-փաղաքշական ածանյները(ակ, -իկ, -ուկ, կուկ, եկ, կեկ եւ այլն): Ճիշյր է նկատված, որ անձնական վերաբերմունքի վերջածանցէ նահ. ժամաների բառակազմական ակրիվուվցյունը շարունակվում Պայհրենում": նակակից են ոչ Նկարենք, որ այս կարդիածանցները բառերինճաղորդում ոճական երանգներ,այլն. շնորձիվ միայն ժողովրդախոսակլական անձնականվերաբերմունքի մզեհրմիկ-իաղաքշական երանգավորման՝ խոսքիմիջ ունենում են գեղագիտական որոշակիարժեք:Նման փոքրացուցիչ-փաղաքշական վերջածանցներով բաղադրված բաբազմաթիվ ռեր, ինչպիսիքեն ձեսիկ, պաչիկ,մերիկ, աղջնակ,քուրիկ, դառնուկ, խենթուկ, քնթուշիկ, կարճլիկ,զհփյուռիկ,անուշիկ, ծոլիկ, բանձրիկ հւ այլն, մկրնհլով խոսքաշարիմեջ, իրենյ մրերմականփաղաքշուկան հն դաղոլրդում խոսքին՝նպաստելով խոսքիճուղականութհրանգներն յանն ու սղորանայտչակոնությանը: ժողովրդախոսակյական բառհրիոճականերանգներն ավելիլայզուն ընդգծվումհն գրականբառերիճամադգրությամբ: ժողովրդախոսակքակաոն բառերը,ոճերն ու դարձվածքները լեղվին ազգայինինքնատիպություն տվող, տվյալժողովրդիլեզվամրածողությունն ալորայոլող լեզվականկարեւորմիջույներեն՝ սեղմ, դիպուկ ու ալսրաճարրիչ: ու

ու

ւ

Տիս ԱլվարդԽաչատրյան, Անձնականվհրաբերմունքի վերջածանյների 1995, էջ 19 պատմական ընքալյքըգրականճայերենում (սհղմագիր),

ԲԱՐԲԱՌԱՅԻՆ

ԲԱՌԵՐ

Բարբառային բառերըդոլծածվումհն բարբառային-խոսակյլակոա ուստիեւբնականէ, որ ունին շատ սաոմանավակ տարբելուկում, զործածություն: Հերհաբար, ի պարբերությունժողովրդախոսակյուկան ավելի նեղ շրջանակներ:Օրինակ` աղբառերի,ունեն գործածության լովս, ղայլովխ(փողիքսակ), թուշուշկ Ը արսնաթող,արխաջ)ոչխար նհրի գիշերայինՊավաքարեղ (ինա) վրանախումբ, խոնչա(մաղրուցարան),ճամկալ(գովժանիկամսարիընկեր), խասիալ (նավորություն), չարա (ճար), օղլուշաղ, յորղանչ սանադ (մուրճակ),նոքարչ դալբախ,ղալամ,ղրաղ, ղնամիշանել (մեղադրել),փանջարա, բողազչ նոխրա(սանձ), իզան (ուշիմություն),դյոզլուկ(ակնուլ): Թեպելր բարբառայինբառերը գրական լեզվի շրջանակնիրիլ հն դգեղալրվեսեն, բայյ կարող հն գործածվելեւ գործածվում դուրս մեջ ճհրոսնհրինանճադոսկանայնելու, տականդգրականովժյան տեղական կոլորիր սղւեղծելուեւ ոճականչալարանարրչական այլ նպապակներով: Դրանքկարող են մանել ժողովրդախոսակյական լեզվի մեջ, առանձինդհպքհրումկիրառվելգրականլեզվում:

ՀԱՍԱՐԱԿԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՎ ԳՌԵՀԿԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

(ՎՈՒԼԳԱՐԻԶՄՆԵՐ):

Խոսակլականլեզվում կարողհն դործածվելհւ

այնպիսիբառերեւ բառակոպակլյություններ, որոնքնույնպեսզրական հւ լյածը նրա նորմաներին լեղվի դուրս են, չեն ճամապատասխանում են: Այդ կարդի բառերիգործածությունը ոճի ալպրաճայրրովժյուննել է խոսքը՝իջելյնելով փողույիմակարդակին: կ0րինակ՝ ճասարակացնում փորը լյնել, ռնդել, լափել,շնլմռկել, սեպերըբայհլ, լակել, ղխպավել, ռեխ, սատկել,անարգական իմատրովմեռնել, նալերըտնկել,մրափել հւ այլն: քանակով,կարող Խոսակյական լեզվում, |մեպելրսաճմանափակը են գործածվել նահւ ժարգոնային Դա բառերու ալորաճայրրություններ: է շրջանում: 0րինակ՝ կայֆ տարածված ռատկապես երիլրասարդության խաբել),շվրյնել բռնել, մանիռաժընկնել, ֆոլյնել (ապակողմնորոշել, (գողանալ),կլպել(գռփել),դեղյյի(րգեւր,ճիրամնող),սֆախ, յո» եւ այլն: (գրպանանավ) Թանդա,ճինգո (սիրած),մանգալացող

0ՏԱՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ոճում կարողհն գործածվել հահւ օրարամում բաշ Խոսակլյական ռհր: Սրանքայն բառհրն հն, որոնք լեզվի մեջ մրնում հն արբեր լեղուներիլյ:Այդ կարգիբառերը,ինչպեսիրենյ ձհտվ, այնպեսէլ իՍրանթ,բնականամասրով դիտվումեն որպեսօտալաբանություն: Հ1ԼԷ

հւ իրեն ձՃնւախմաստրա չեն ձուլվում մեր լեզվի բառապաշարին են ճամարվում օրարամուծբառեր, օտարաբաշ յին ճատկանիշներով պայմանավոր» Դրանլյդործածուվցյունը նուվցյուննել (վոարվառիզմնել): ված է տարբերճանդամանքներով (խոսողիկյլական մակարդակով, եւ այլն): Նկարհնք, որ այս խոսթայինիլառղրովցյամբ միջավայրով, են կարզիբառերըդործածվում մարդկանյոչ մեծ խմբերիկողմից:0բինակ՝վեղրո, կռիլո, ֆառ, պոկրիշկա,տկումուլյարոր,պարազիտ, բառերըչեն կարողմերվելտվյալլիղդվորնիկհւ այլն: Սրարամույծ եւ ճտլատացնել այն: բառապաշարին հն դեղարվեսՕրարաբանովցյուններն առավելշատ գործածվում Դլունք մեջ ոճականատուկ նպատակով: տականգրականության է գործածում գրողը ղզեղարվեսրականչոճական ճապուկնպաղոսկնհրով Պայհլրհխոսքում: ձիշատէ, դրան Պամարժեքները գեղարվեսսական նում կան, բայյ դործածումէ օրտր բառը`ճեգրողը գիտակյաբար պեղականերանդավոանոարականույնելու, րոսներինկերպավորհլու, ԱյսպեսօրինակՌ̀. րում ալրեղծհլուհւ ոճականայլ նպատակներով: Պատկանյանը կրթվածճայ հրիզասարդի,Դայաղջկա մայլսսքաղաքում քաղքենիական էությունը բնովմագրումէ օրար բառերիգործածությամբ. Հագնվում է նա միշր ռոցոոոմ, ման է գալիս 8` 18 Շեզած... Հայու աղջիկ,Պայոյաղջիկ,զնա առած,մի վախիլ, Բլեղնիդեմթդ,սիրունխոսթդ,ովի՛ն ասես չեն խաբիլ... Վարդիգույնը ուժ նե վ մոդե... Բակունկը«Կյորհսում» գործածելէ բազմաթիվ օրարաբանություններ բլագարոդնի,տյուրյա, շլիսպա, շկոլ, դուքանղար,բլանկ, պրիստավ,մաճալ,բադիա(րաշր), դավլմարխանա, դախլ, մագաղին հւ այլն: Այս բառերըդործածված են նաեւ ռերոսների լեզվումն̀րան նպատակով: անճատականալյնելու խոսքը է շփոլել փոխառութԱսենք, որ օրալոսբանություննելը ճանայունների Պեպ,այսինքն՝այն բառերի,որոնջ փոխառության պարհովմեր լեզվի մեջ են մրել այլ լեզուների: Դրանքարդինմերեւ ճարլապայրել են այն: Օրինակ` վել են մհր բառապաշարին ռադիո, մետրո,կոմբայն,տլսակարոր, օպելոաս, կիբեռնեւլրիկա, դիրիժոր,էլեկրրոն, պալսրիզան, դեկանհւ ավիալիա,մայոր,կապիլրան, լեիրրենանը, այլն Հայրրնիէ, որ իր զարգայման բոլոր շրջաններում էլ ճայհրենը այլ լեզունհրիյփոխէ առհլ բազմաթիվ բառեր,որոնլ փոխառյալ լիբար,

Հյիրթ

Էդ. Ջրբաշյան,Գրականաղդիխրության Երեան,1996, ներածություն, ԵՅԻ

էջ

(ամբիոն,կախողիկոս, մարայսօր նույնիսկչի էլ գիտակյվում պիրոսհւ այլն):

նհլը

ՀՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՎ ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լեզվի բառապաշարը, ինչպես Պայրնիէ, անըեղոսր փոփոխհւ զարգանում է նլոռնով, է: Դա պայմանավորված վում, Պարադպանում է ճասարակական կյանքի,մարդկային կապված որ լեղուն ամբողջովին հտ, եւ կյանքում,կենյապարբերբնաղավառնհրի ղործունեհուցյան անմիջականորեն ալորացոլվում ղում կապարվողփոփոխությունները հն լհզվի բառապաշարում: նոլոայումն արդիականաչԲառապաշարի զործընթակէ, որը բխումէ Դասացումը մշտատեւ,շարունակական արտաճայրթելու րակականկյանքում կատարվողփոփոխություններն անճրաժեշտույունիլյ: ժամանակիընլալյքում որոշ բառեր(լամ նրանյ առանձինիհն գալիս, ինչպես վաղմասպներ)ճնանում, գործածուվցյունիյ դուրս վաղակի,դպիր, այրուձի, ավազանի,նսիճ (նսեռ), ոսին, վարձակ, զենուլ, վաղր (կարճ սուր) ասպար, ֆիդա, լմանան(զարդ) եւ այլն: Որոշ բառերէլ փոխումեն իրենչյ խիմատրները. կամ նոր իմաստեն ձեռք բերում,կամազատվում ճնալածխիմասրնհրիլ: Գործածովցյունից դուրս եկածայղ բառհրըկոչվում հն ոնաբանություններ: Դրանճակառակ, ճասարակական կյանքի,գիրության տհխնիառաջէ բերումնորանորբառերիպաճանջ,եւ լեղկայի զարգայումն է նորանորբառերով:Լհղվի վի բառապաշարն անընդնատ ճամալրվում մեջ ճանդեսհկած այդ նոր բառերնէլ կոչվում են նորաբանովցյուններ: ու

ու

ՀՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

(ԱՐԽԱԻԶՄՆԵՐ)

իր զարգալյման շրջաններումպաԼեզվի բառապաշարն տարբեր բառերիորոշակիշերտ: Այդ շելորի բառերըժարունակումէ ճնալյյած մանակակիյլեզվում չեն գործածվում,որովնելրեւգործածովցյունիլ դուրս են եկել (բայցոչ, իճտրկե,բառապաշարիլ): Հետեւաբար,այն բառերը, որոնք լեզվի տվյալ շջրջանում չեն հն եկել, կոչվում հն գործածվում, ղուրս այսինքնգ̀ործածուցյունիլյ ռնաբանություննիլ,: Բառերիոնալյումըտեղի է ունենում ինչպեսլեզվական,այնպես գործոններիազղդհլյովցյումբ: Լեզվականզոլծոննել էլ ալորալեղվական ասելով ճասկանումենթ լեզվի զարդայմաններքին օրինաչափութհն նչյույուններովպայմանավորված պատճառները, որոնք կապված

նային, Ճեհւաբանական իրողություններիճեր: Օրինակ Րաֆֆու հնք ընկղժվելուվ,ոայընվելավ,սնու«Սամվել» վհպումճանդիպում դորցանում է, կայույանում է, լանջույ եւ այլ կարգիբառաձեւերի հն: Արպալեղզվական ծածուլյան: Դրանք,իճարկե,ոնաբանություննհր հնք ճասարակական կյանքում տեղի գործոններասելով ճասկանում որոնթ իրեն "հերթինկարողհն բառերի ունեյող փոփոխուլյունները, պատճառ դառնալ: ճնալյման Հնաբանությունները բաժանվումեն երկու ենթախմբի1. պատ» մաբառհր(իսրորիղմներ)եւ 8. նայած բասհր(նաբառհլր): Պարմաբառերն այն ճնաբանուլյյուններնեն, որոնք այսրահայգիրկն անցած, տվյալ ժողովրդիանցյալ դատում են պատմովմյան վելասբերող ասկայովյուններ, գաղափարներ, առար» րաշրջաններին կաներ,երեւույժներ։Դրանք՝այդ կարգիբառերը,ճնանում են, որովու ճասկայությունները, առարկաներն ճերհւ դրանյով արտոաճայրվող են զալիս կյանքիյ: Օրինակբդեշխ (կուսակալ, հրեւույթներըդուրս սենեկապեր,մոդ, իշխան),մարզպան, սեպուն,դրանիկ,սպարապետ, (սաղավարտեգ, աշտե,նիղակ, գեղարդ,ասպարչ ֆիդա,զտրգմանակ տրիզարդ), վանան, ատրուշան,բագին, ուրար, մարջախր,պայլ, եւ այլն: (զորաճրամոնուրար) զունդստաբլ Ընդգծված բառերովարրաճայրվող առարկաները դուրս են եկել կյանթիյ, պարզ է, որ անվանողբառերնէլ պերք է դուրս գային գործածությունիլյ: Պատմաբառերը իրեն ոիմնական մասովտերմիններհն եւ դործածվումեն իրենցանվանողական դերով: Հայերենիծնաբանությունները, ինչպես երեւում է, բերված օրիէլ նակների,կարող են լինհլ ինչպեսգրաբարյանշելորի,այնպես --ժիջին այհլենի բառեր: Բայյ ճնայածբառերկարողհն լինել նաեւ հւ նույնիսկխորորդային վաղաշխալտաբար, նախախոլորդային շրջանիցչ ինչպես՝գզիր, քյոխվա,կատարածու, զանուտեր,ճոգաբարձույ եւ այլն: արոր, կալ, ժողկոմ,լիկկայան,Ճայնաղուրկ են, որոնք պար» մ յոթա պհսակը ոնաբառերն Հնաբանություննելի մաբառերիլտարբերվումհն նրանով,որ ճնաբառհրով ալորաճայրվող են ուրիշ բառե» ռասկադությունները չեն ճնանում, այլ փոխարինվում րու ճոմանիշներով, իսկ այդ բառերըանգործածական դառնալովվերածվումեն ոնայյածբառհրի՝ճնաբանությունների, այսպես,օրինակ Ե. Զարենյնիր «Պաղպմության թառուղինհրով» պոհմումգործածելէ այնպիսիճնաբանություննել` ոսին, աղապսորանք, անխոճություն. են մեղ րարբներերկար Ապաառաջնորդել Ֆեոդալնելշվորր ու իշբաններչնչին, Եվ մել անմաճության ակունքները այն ջինջ

են ոխով Պորրորել ոչնչովցյամբ, Չնչին տենչանքների ոսին... անխորությամբ մեր ողջ ժողովրղիմասին Սերմանելով Ոչնչուլցյանսերմերանխոճության, հւ աղապատանքի... (ԵՋ, Թշվառ անհողության ու

".

206):

Ֆ

Բերվածճաղվածում ոսին, աղապատանք, անխոճություն բասերը հն, այժմ անգործածական, ճնաբանություննիր թանիոր դրանցփոխահն նույնիմաստով այլ ճոմանիշներ՝ ուին փուչ, սին, րեն դործածվում գուլ, սեր, ճամակրովժյուն, դատարկ,աղապատանքջ, անխոճությունանխորճուրդ, անմրածմունք: կա

Ես

չհմ գովերգումճանճարը Ճեր,

0, ժանրաբարո դպիրներ ծեր, Որ մառ բարբառովդպրությանմութ Կոփելեք տրրուկմի ժողովուրդ(ԵՋ, ճ.4, 300)։

հն: Այս օրինակումեհա ընդգծվածբառերը ճնաբանովցյուններ են նահւ ճելեւյալ բառերըք̀երխութԱյս կարգի"նաբանովմյուններ այպանել (նախատել, այպ (ամո), յուն, թհրիմվածք, պախարակել), դարովել(պարսավել),դսրով (պարսավ),զենուլ, անգոսներ(արոամարճել, չլսել), բատրեռն(դաճավոլակ, փափուկլբախր), բասրանք (պարսավանք, մեղադրանք),գան (ծեծ), գանահարել,գայռ (յեխ, աղբ), հրդակից(ալրհւան), եմակ (ծմակ), եղկովժյուն(Թշվառություն), (եղկ) |մշվառ,ակնարհւ այլն: Հնայած բառերիմեջ կարողեն լինհլ նաեւ բառաճեւհր,որոնք են կրել Ընչյուժամանակակիլյ լեզվում զանազանփոփոխովժյուններ եւ ձեւաբանական) այլն: Օրինակս̀ենեկի նական,բառակազմական, (սենյակի),լանջալ (լանջերի), տասնեւովժ,քսանեւնինգ,ծածկվելյավ, սնուցանումէր, կանգառելյ հւ այլն: մեջ կարողեն լինել նահ. կայուն կապակՀնաբանությունների կություններ,առած-ասայվածքներ, ինչպես օրինակակն ընդ ական հւ ատամն ավաղփառալյսանլավորիչբազումքեն կոընդ ատրաման, ձայն բազմա, Ճայն ատրուծոյ, մի չեյեալք եւ սակաւքընտրրհալթ, արկանիցեք զմարգարիտրս Ճեր առաջիխողայ, մի ի վեր քան զկօգհւ այլն։ շիկն, որ ոչ լուիլյէ ունկամբ՝լոփյէ թԹիկամբ ճիշ, է, ժամանակակիլլ լեզվում գործաՀնաբանություննհրը, ղրանք գործածվումհն պասրմագիտրական ծություն չունեն, բայ մեջ: Պատգեղարվեստական գրականության սումնասիլրովցյուննհրում, ճնայյածբառերը գործածվումհն պապրմական բնույթի մաբաշռհրն պատմավեպհրոմ, ստհղծագործություններում, պատմական դրամանեու

ու

միջոլով րողն տրեղծոմ է պատմական րում: Հնաբանությունների է կերպար ոճականհրանգավորում, անճռորակունայնում դարաշրջանի նհրի խոսքը: Գեղարվեստական խոսքումճնաբանությունները կարող են գործածվել նահւ հրդիծական-ռհգնական նշանակությամբ: Այդպիսի Ն. Ձարհնոճականարժեթունի ճնարանությունների գործածությունը ժողովածուում. ցի «Գիրթ ճանապարճի» Եվ նոքա-մել, անղեկառաջնորդնհրը, Այդ իշխանները եղկ, այղ րհրհրը վերջին (ԵԶ,ճ.4, 207): Ելել են գիշերով մենակճամփորդել... ու

կամ

այրերմեծարգո: նույն տեղը,էջ 319): ճանդիսական մի զգալի թանակովցյուն Հնաբանություննհրի հրդիծական«ճաչ կան արժեքովգոլծածվեիլէ նահ. Դ. Դեմիրճյանի«Բաջ Նազար» դրամայում: -

ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

(ՆԵՈԼՈԳԻԶՄՆԵՐ)

է հրկու ճանապարոով աշ Լեզվի բառապաշարը ճարատտրանում բառակազմական ճնարավորուվցյուննհրթինմիջույնհրով,որ սեփական ներն հն հւ բշ փոխառություննիրով: ճարաայմանոիմԲառապաշարի հն: բառակազմական միջուլներն նականուղին սեփական ու տեխնիկայի Հասարակական կյանթի,գիրուվմյան զարդազումը, նոր դաղափալերը,բնականաբար, առաջեն բերումնոր բառերիպաէ նորակաղմ ճանջ, հւ լեղվի բառապաշարն անընդոատր ճամալրվում հն բառային հրհւոյմը պաճանջում բառերով,քոնի որ նոր առարկան, են անվանում:Այդպես առաջանում լեզվի մեջ: նորաբանովցյունները է լեզվականնորաբանովցյունէ, որ թոսբը վերաբերում Հասկանալի ներին: մեջ պիրթ է առանձնայյնել հրկու ենքաՆորաբանությունների եւ ՅՑ. անոսրականկամ . տեսակ1̀ լեզվականնորաբանուվթյուննելմ նորալոռնութցյուններ: ռեղինակային բառերն Լեզվականնորաբանություններ: Սրանջայն նորակազմ հն լեղվի մեջ հւ կարճ ժամանակում են, որոնք ստեղծվում ընդոանուր Քանի ոլ այդ նորակազմ զործածույունհն սրանում, ընդոանրանում: ու են լինում, բառհրընոր առարկաների հրեւույժնելիանվանումներ

նՆպրրակաճողմալ ենք Տամարում գործածել տերմինային այս կապակլյություկամ ճամալեղվական նր հւ ոչ ճանրալեզվական նոլուքանուլմյան` խոաափելու ռաւնոր ակնճայրճակասությունիլ, ելմե չրվյալնորակաղմ բառը նամալեզվական դործածովյուն ունի, էլ ինչ նորաբանություն:

հն հւ յուրսսյվում ուսրի շատ տարագ տարածվում լեզվի մեջ: Բառասլեզվումբնականհրհտւյթէ հւ ուղեկլյտեղծումըկամ բառակերաումը վում է լեզվին երա զարգացման բոլոր շրջաններում: Հր. Աճառյանը նկարում է, որ չպհրթ է կարծել,լի «նոր բաշ ռհր շինելու գործը միայն անցյալ դարիհրկրորդկեսից է սկսվում: նա ջա ճին է»5: Ընդնակառակը, հ՛նչ պերք է ճասկանալ նորաբանություն ասելով: Մասնադխրականգրականության մեջ նոլալբանություններին են միայն տրվելհն տարբերբնորոշումներ,բայդ դրանքտարբերվում ձեւակերպումներով, թանի որ, բար էովժյան, բոլորի էությունն էլ հն դիտվումլեզվի զարգայման նույնն է: Նորաբանություններ յուլոսշ մեջ մրնող նոր բառերը,որոնք Քոնչյուր վուլում նրաբառապաշարի մինչհւ այդ լեզվումգոյովժյունչհն ունհլյել:

ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

լեզվի մեջ մրած, բայլ դեռ ընդճանրալյումչսղայած այն նորակազմ բառերնեն, որոնք լեզվի զարդացման տվյալշրջանումպաճպանում են խարմովյան,նորուվցյան կնիքը, իմասդոային-ոճական ինքնադիպովցյունը: հն նոր Հասկանալիէ, որ նորաբանովմյուններն աղսրահարրոմ նոր ճասկայություններ: Օրինակ5̀0երհւույժներ,նոր առարկաներ, ականլժվականնհրի վերջում,հր ոհռուտրացույդը մրավ մհր կինլյաղի մեջ, մել, լեզվում տելեվիվորբառին վուգանհռսկսհյ գործածվել տարածում դեռուսրայույը, որը կոալճ ժամանակումոամընդնանուր արայավզոլծածությունիլյդուրս մղելովփելեվիզորօրար բառը: Ավելին, այդ բառով կաղմվեյիննորանորբառեր: Էդ. Աղայանի «Արդի Դայհլենիբայատլականբառարանում»այդ բառաճիմթով հհնորակաղմ բառ կա, ինչպես`ճեռուստադիտող, "հռուսրադիտում, ռուսկածրագիր, Պիռուսրատաղոր» Պեռոատակայան, Դհռոատակենտրլոնչ ճեռուստապատկեր, ճեռոատահլույմ,իռուկապրեսությունհւ

դու,

այլն:

էին ասկզբնհրինդործածում վալսունականթվականների նորաբադ իմորդ բիտուրիննա օպոոր բառը: Կաղմվեց դրան ճամարժեք սրալյավ: նությունը,որը կտրճժամանակում լայն գոլծածուվցյուն Կամ

Հո. Աճառյուն, Ց-րդ մաս, եր., 1951 էջ 482: Հայոցլեզվի պաորմություն, հն Ս. Մելքոնյանը(«ԱկնարկնհլԴաՆորաբանություններին տնդլոսդարձել յոլ լիղվի ոճաբանուվմյան», եր., 1989 եւ Ս. Էլոյանը(«ամանակակիլ Դոյինոր րհնի բառայինոճաբանովյուն»,եր., 1989): Տես նահւ մհր,ճոդվածը` բառհրհւ նորաբանովցյուննհլ, «ԲանբերԵրհւանիճամալսալանի»,1998Թ.,

նո.Ց:

զարգույման շնորՏիհղերթինվաճմանհւ տիհղերագնալյությոն ինչպես՝ ռիվ մեր լեղվի մեջ մերանբաղմաթիվնորաբանություններ, տինզերափորձ, տիեզերագնալյովցյուն, տիեզերանավորդ, տիեզելաոնավ, լոանագնայ, ուղեծրապտիեղզերակապ, տիեզերակայան, տիեզհրանվաճ, կայան,լուսնապարչլուսնաճողհւ այլն: վերջինլրասնամյակներին ճայուլլեզվի բառապաշարը Հատկապես բազմաթիվնորակազմ բառերով,որոնք վհրաբերումհն ճարստայավ ճասալակական կոնքի, գիուլցյան, արվեստի,սպոլորիհւ այլ բնաշ պեսալռիչթուղի, գիտաւկայան, գավառների:0Սրինակ՝ ավիատուղեւոր, մենա զուգզանվագ, ռեռախոս,րթժիռակիր,դերհերգ,լոաաճեռագիր, դաճուկուղի,ծանրաձող,ծանրորդ,գիղասաոք,մար» պարչ դաճուկորդ, մրյավարչմրլաշարչսեսանյութեւ այլն՛: զադանլիճ, մարզաձեւ, Նորաբանությունների շարթը պեղթ է դասհլ նահւ վերջին րաս դրանցճայայյված նամյակումօրար բառերիփոխարեն րարբերակները: Հաջողվածհն ճատկապես մի շարք բառերիհայերենճամարժեքները, (կոնլեպյիա),րե(կոմպյուրեր),Պայհլյակարգ ինչպես՝ճամակարգիչ կասեր), ճայներիզ(մազնիսոֆոնիկասահրիզ(վիդիոմագնիրաֆոնի սեր), նվագարկիչ(պրոիգրովապտել), ճռչակագիր(դեկլարացիա), դասիչ (ինդեքս), գործարար (բիզնեսմեն), պարադրամ, տարտրժույմ ճեպազրույյ(բրի(վալյուրա),վարկանիշ(ռերրինպ),վճարագիր(չեկ), ֆին), ոլորասանթ(ալալո), փորձաքննություն(էքսպելորիզաեւ այլն: Սակայնպհրթ է նկատել,ոլ վերջին վելյ-յոթ տարումմեր լեզուն օրար բառհրիղմաքրելուդլոական միպյումի"հր միաժամանակ նկատվումէ անճանդստովցյուն պատճառողմի բալլասականմրայհւ նուլցյուն՝ամեն մի օտար կամփոխառյալ բառ լարդմանելճայերեն եւ նույնիսկընդճանուրինձասկանալի մատչելի յրարածված գործածությունունելով բառի փոխարհն ստեղծելնրա ճայհրենպարբելրակը՞, է, որ այսօր փոխառյալ Ցավալիփաստր բառերըճայայնելըդարձել է մոլույք: Առա այդ կարգի«ճայայված»բառելի մի քանի օրիսրընլոն (թրոլեյբուս, մողյոնակ՝զաղրնունորրիկ(պարորիզան), Սեկլ), ծաղրասան (կոմիկ), խայմածաղը(ռարկազմ), ճակիրճակ (կոնսպեկր), կուրաճավար(միստիկ), փոխադրանի(րրանսպորը), ու

Օրինակները, մասնակի բայառովցյուննհրով, ենթ Հ. Օհանյանի վերպրել ճայու լեզվիբառապաշարը հւ նրա ճալազալյման «Ժամանակակից միջոլյնհրը»

1983): զրթիկ(երհւան, հւ յս մասինավելիճանցամանորհն ես մեր«Բառայինփոխաօովցյուննիհրի ճան(Հ լեզվի մաբրովժյան Պարկի շուրջը» ճողվածում Պատմա-բանասիրական դես», 1997, եո. Ք, էջ 111-118):

ճեպհրիժ (մետրո),զրնզոն (րրամվալ),երգինհ(օպերա),պարինե(բալհւր) հւ այլն: Այղ ո՞ր ճայնէ, որ երբեւէկզործածի այս «Պայալյված» բառհրը: մոՆորաբանությունների մասինխոսելիս պելրթէ պատմական հն ճատելյումունենալ: Նորակազմբառերընորաբանություն կարող մարվելլեզվի զարգայմանորոշակիշրջանումմիայն: Երբ այդ նոլոսկաղմ բառը դառնումէ Դամաղործածական, կորյնում է նորության, է թարմությանոճականերանգը,դադարում նորաբանություն լինելու հւ. անկախիր «արիքիյ»՝ դասնոմ է սովոլաական գոլրծածուկան բառ: Այն լավադույնդհպքումկարողԼ դիպվելնոր բառ, բայյ ոչ նոեւ րաբանություն:Այդպիսիքեն մեր կողմիցլերված ճեռուստակույլ դիմորդբառերը:Դրանքճին բառաշելորիճամեմատովցյամբ նոր բառեր հն, բայլ արդենոչ նորաբանություններ: Հելրհւաբար, ճամընդնանուր գործածություն նոլոռբանությունները, Պամեմաարանալով,վերածվումեն նոր բառերի: Հին բառաշելորի պովժյոմբնոր բառերը ընդճանուրգործածությունսղայած նոլոսբաշ են նորուվյանոասրկանիշը: նություններնհն, որոնք դեռպաճպանհլ Ամեն մի նորակազմբառ իր գործածովժյան շրջասկղբնական նում միայն կարող է դիւյրվելորպես նոլաաբանություն: Այսպեիս, մեր լեզվի զարգալմանորոշակիշրջանում, 19-րղ դարիսկզբում,նորաբանություն են Ճամարվել Պեռախոս, ճեռագիր,ջերմաչափ,երկրաբանություն, մենագրովժյուն, ռազմանավ,Պհծանիվեւ այլ բառեր,բայյ այսօր ճազիվ|ժհմեկը դրանքճամարի նորաբանություն: հն ճամարվում Հետեւաբար, նորակազմ բառերընորաբանություն չեն այնքան ժամանակ,թանի ղհռ համրնդնանուր գործածուվմյուն արայյել,չեն մյրել լեզվի գործունբուռապաշարի մեջ, չեն ընդճանրահն նոր կել: Լհզվագդործածության անսովոր: տեսակետից դիխրվում մասովունեն Լեզվականնորատբանությունները իրենց ռիմնական անվանողական արմհք, այսինքն`գոյականներեն (րհս վհրհւի օրի(հլնակները):Բայյ դլոնց մեջ կարողեն լինել նահւ ածականներ մոնտրաժակարաժամկեր, բենղինատարչ սիլոսաճարչցրտադիմայկուն, յին), երբեմնէլ բայեր (վերամոնտաժել, պայրճենանաչ ականապատել, եւ հել, ծրագրավորել, այլն): ճանդերձավորել ու

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԿԱՄ ՀԵՂԻՆԱԿԱՅԻՆ

ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

նորաբանովժմեջ ճեղինակային Մասնագիտական գրականության յունների ըմբռնմանՊարքումէլ ոսպակությունեւ միօրինակություն չկա: Գեղարվեստական մեջ կազմվածՊեղինակային գրականովցյան -219-`

Ճանոսորտտրվումեն տարբերանվանումնիլԸ նորաբունություննհրին «ինքնասվեղծբառեր», «Սամապեթուրա կան նորարբունություննել», Հանվանական-ոճական նորաբաչնորաբանություններ», յին-խուսթային նություններ»"եւ այլն: Կարելիէ առարկելառանձինբնորոշումներ:Մել կարծիքով, «անվանական-ոճաշրինակ,ճարմար չէ Ն.Մ. Շանսկուկողմի տարված կան նորալանություննհր»անվանումը,քանի որ այն նեղայնում է շրջանակները. անճատական կամ հեղինակայիննորաբանություննհրի ճեղինակային նորաբանովցյունների մեջ կարողեն լինել ոչ միայն այլեւ բայեր: ծականներ, գոյականներ, են որոշակիորեն տարբերվում Լեզվականնորաբանովցյուններիյլ բառերը:Սրանքլեղվական անճատական կամ ճեղինակային նորտկաղմ են: Առաջինըվերաբերում է լեզվականմաարբեր իրողովցյուններ կարդակին,իսկ հրկրորդըխոսքային,խոսքի բառայինմիավորներ օ-

ա-

հն:

Այնուճելրեւ,ինչպես արդեն ասվել է, լեզվականնորաբանութեն տնճրուժեշյրաբար, նոր առարկաներ երեյուններն առաջանում նոր ալրրաճայրելու ճամար:Նրանյ ւույժներ, ճասկայյություննել է այդ նոր առարկաների ելհւույլմնհրի, ֆայումը պայմանավորված նոր Պասկայովյունների ճանդեսգալով: Հասկանալիէ, որ նոր բա ռերը կաղմվումհն լեզվում արդեն եղածբառակազմական ձեւույլմնհթի՝ ողրմատների ածանցներիմիջույով, որ ամեն մի լեվվի բառահիմնականուղին է: ԼեզվականնորալոսնովժպաշարիՊալազացման այն է, որ սրանք առանձնաճասկությունն յուններիմյուս պարբերակիչ ունեն անվոնողական դեր հւ իրենյ խոսքիմաստային արժեքովճիմհն, ինչպես`բաղադրատոմս, նականումգոյականներ տիեզերաթռիչք, հւ այլն: միկրոժապավեն, ուղեձրակայան տիեզերանավ, Ի ,րարբերուլցյուն լեհզվական նորաբանովցյունների, ճեղինակային են, |)հպեւրնրան մեջ բառերըճիմնականում նորակազմ ածականնել կոլրողհն լինհլ գոյականներ բայեր: Լեզվականնորաբաշ նույնպիս նուվյուններր կարճ ժամանակում լեզվի մեջ ճամընդոանուր զոլրծահւ ընդնանրանումմ ծություն հն տարանում դառնալովլեզվի փարելը: Հեղինակայիննորաբանությունները, ընդճակառակը, չեն ատրեղծվում լեզվի բառապաշարի մեջ մտնելուճամար,այլ մնում հն տվյալգրողի արհղծագոլծուցյուննհրում: Հեղինակային նորաբանություննհրը, ի տարբերովժյուն լեհզվակաու նի, չհն ստհղծվումնոր առարկաներ հրեւույքներանվանհլուճաու

առա-

ու

ու

ու

է.1Լ

ԴԸ

Կ ՈՒՈԽՇԻսն, ՕԿՇթԻԿոօ ԹՍԸԸԻ03դյ Ը106006թ030001Ո10 ՅԼ. 1959. Ըութ. 242.

ԸԱԻ0.1011ՀԱւ,

անճատրական մարչ ուստի նրանցգոյալյումըճիմնականում բնույ ուհւ չէ Դասարակական նոր նի պայմանավոլոիած կյանքում,կենցաղում ճանդեսդալով: Սրանքայն բառերնեն, որոնք տրհղծհրեւույլթների վում են գրողների,բանաստեղծների, ինչպես նանհւ լրագրողներիու ճրապալոսկախոսների կողմիլյ՝ գհղալրվեստական-ոճական նպաղպակներով, եւ ունեն արոաոայրչուկանչոճակուն դել": Գրողը ճաճախէ կաղմումնոր բառեր, մանավանդելե լեղվի չի գրնում իր միտքըճշրսորհնալսրաճայրող բառապաշարում բառը եւ մրածողովցյամբ, իր դեղարվիսպական լեզվականճաշակովու մանավանդ բնագրային ճանգամանքներով կազմումէ նոր պայմանավորված բուռեր:Միանգամայն ճիշր է նկարված,որ «բանատրեղծական նոլաՊանդեսհն դալիս որպես դգեղագիական բանուլթյունները ուղղվածություն ունհյյող նորակաղզմություննհր: Նրանյ էական ճողրկանիշը եւ բոալառիկությունը: է, անսովորուվցյունը անսպասելիությունն Ելհ բանատրեղծական նորաբանուվմյունները կաղզմվեին Պամըեդոանուր գոր» ծածուլյուն ունհնալու ճաշվառումով,ապա դա փրանդիտակ կդնիր նրանց գհղադիականդհրը: Այդ պատճառովէլ, որպես կանոն, նրանյյկազմության հղանակըոչ սովոլուկան լինելնէ»: Եվ, իլոք, այդ կարդիլբառհրնսպհղծվումեն Դինյ տվյոլ բնադբի պաճանջով,խոսքայինտվյալ միջավայրիամար, ապրում ու հւ դրանիցդուաչ շեչում հն բառականայղ միջավայրում րատ էովյան, զործածություն չունեն: Դրանքչեն մնում լեզվի բառապաշարի մեջ հւ ընդճանուր չեն ստանում(մասնակիբայլառուվժդոլծածովցյուն յուններընկատիչունհնք): հն ճաղկապհս Հեղինակայիննորաբանությունները ատրհղծվում եւ է պվրոլբնագրում, խոսքայինայդ միջավայրում էլ արդարայվում դրանյ զործածովցյունը: Այդ կարգիբառհլի սղեղծումըպայմանավոր» ված է բնագրային Դրանթ,փաս պաճանջով, խոսթոյինմիջավայրով: հն՝ արսրաճարրիչ, տորեն,բառ«պատկերներ գեղարվեստական որոշակի

արժհիքով:

է տվյալառարկայի Գրողն աշխոսրում կամ երհւույմիմեջ ճարըեն առաջին նաբերհլայնպիսիճտրկանիշնիհր, որոնք պայմանավորված մրածողուվցյամբ սովորական«ան ռերթժինիր զպհղարվեստական նողեն» աչքի Պամար պեսանելիչեն: Դրաճամարել ճեղինակային հն հւ ունեն րաբանություններն իրենյ ճիմնականմասով ածական ու

՛

մասինճանգամանորհեն խոսվումէ մեր Հեղինակային նորաբանություննհրի մեջ, երհւան, Ձորենյի չափածոյի լեզուն հւ ոճլլ» ոաումնասիրովմյան 1979, էջ 105-125։ 2.

«Ե.

Ը ՌԱ

256.

ԴԱՇԱԿԸԸԽԱՇ

ԱԸԸՂՇՑՕԾ0ԱՑ

(«60թոսի:ՕոճԱՒԸՆ), ԳԼ,

1972,Շութ.

էլ լբիսրարժեք:Մակդիրային այդ կապակյություններն մակղիրային ժություն հն ճաղորդում խոսթին,դարձնումայն պազկերավոր արշ Առա մի ներգործությունը: տաճայրրիչ` ուժեղաղնելով խոսքիԴուզական Ե. որի մեջ դոր» օրինակ Զարենյի ճանլուայտ բանաստրհղզծով՝յունից, արհւաճամբառ, ողբանվագ, ծածված նորաբանովմյունչմակդիրները (ծաղիկներ),վիշապաձայն(բուք) հւ (ար), արնանման լացակումած հն են Հայաս» բ եռ կրում, ույլեւ ստրհղծում այլն ոչ միայնիմաստային ուղին՝ տան-յարիկենդանիդիմանկարը,նրա անյած պապմական դժվարին արյունուր: Նորակազմություններին առավելշատ դիմել հն Ե. Զարհնյը,Պ. Սեւակը,Հ. Շիրազը: Նորակազմբառերիճանդիպումենք նահւ ուրիշ գրողների բանաստեղծներիարեղծադգործություններում:։ րինակ ուրվագծեր, նրբառյուս,մետաքսներով քնքշաշրշյուն, տխրադալուկ դեմք ԸԼՏ), գիճախլանք,սարդոսպայնային լռովժնիճարույղկռիվներ,երկնաճրավեր (ՊԱ), ձյունածաղրուծանակ յուն, ազգասփյուռ բախոր,ճոգեխալորիչ հլհլ, (ՌԴ): պաշտ ճավքբելր, լճեր, կապտաշշուկ դագավժնասույղ Շիլաղն իր «Հայու դանլմեականը» պոհմում գործածելէ Հովո. ճազարիյտվելի նորակազմ բառեր:Դրանցմեջ կան եւ ածականներ, եւ բայել: եւ դոյակուններ, Հայու հղեռնի սանմռկելյույիչպատկերները բանտատեղծը լու ցաղրումէ բաղմալխիվ ճաջողնորաբանուվթյուններով: ձիր է, դլոսնյ ղգալի մասը դիպվածային բառեր են: Բենենքմի թանի բնորոշ օրիհակներ`եղեռնտպիղճ (օրել), եղեռնավիշո,հղեռնասուգ,եղեռնահառաչ, հղեռնաճամփոաչ, եղեռնադժոխք, հղեսնաձոր,դիատար(գետեր), տավերմասուգ, եղեռեավայր, մշտավիշտ,մառաքտոս,տիեզերավիշտչ ուրվաշշուկ, մեռելադաշտ, գանգե (լեռներ), Պազալոսշիրիմ (գերեզմա նո), յեղաջնջվել,անապապվել, անդգերեվմանվել, ճայրենաճանվել, րանիկվել, լենկլմեմուրվել,չինգիզվել, հղեռնվել, տիհզերապոռնիկ (լռություն) հւ այլն: Շիրազի պոհմում գործածվածնորաբանությունները առանձին քննությաննյուլմ հն, միայնասենք,որ դրանք ճիմնական մասովճահն, դիպուկու իմաստալից. ֆող կազմություններ Մի ում` հպել, ճովվիտեղ ղորթեր (93) գերմանագլուծ... էնվերազորքել՝ ԴիմելովՆարհկոյյուն՝ գրում է. բանաստեղծը Ով տարվածապեղ, մռնչա եւ դու... կամ ճհղինակային Անճձատական նորաբանուվթյունները կաղմվում հն ճիմնականում բառաբարդովմյան վյալ լեզվին ճաճանապարճով, տուկ բառակաղմական կաղապարներով: Դրանք կարող են կաղմվել ու

ու

ու

ածանլյման եվ քանի որ դրանքատուկ նպարաճանապարհով: բառերեն, ուստիունհնում հն բաղադրիչ-բառակաղզմա կով սրեղծված Այդ պաղսճառով կան ձեւույժնհրի անսովորճամաղրուվցյուն: էլ այդ ու անսովորճամադրովցյամբ, կարգիբառերըբ̀աղադրիչների այդ իմատրովընիհրյողի վրա լողնում հն անսովոր տպավորություն: Դրանքիրհնյ նորությամբու լթարմուվմյամբ անմիջապես աչքի են զարնում խոսթին աղորդելով ճուղականություն,արտաճայրրչակա» նություն: Երբեմնդրանքխոսքայինտվյալմիջավայրից կարող դուրս հն կոլպյնելիլհնյ արտաճայրրչականությունը, նույնիսկ անճասկանալի էլ որ տրեղծված լինեն այդ նորակազմ Թվոլ: Սակայնինչ նպատակով բառհրը, պելրթ է ադապատասխանեն մեր լեզվի բառակազմական ունենան իմաստային եւ մատչելիլինեն նորմանհրին, որոշակիովթյուն ընլժելյյողիըմբռնողուլյանը: Հակառակդեպքումդրանքկդիլրվենորպեսարոհարական նորակլինեն անճամողիչհւ ոճականարժեքչեն ունենա: կազմություններ, սզփհղծադործուվծյուննեհրի «Գեղարվեստական նորաբանություննհրը»գրում է Տոմաշեակին՝որպեսղիոճականաղդելյությունունենան, պերք է ըմբռնողուլցյանը մատչելիլինեն: Դա առաջինպայմաննէ: լինեն, նրանքպետքէ կազմված Եվ որպեսվիռասկանալի լինեն այնս ովորական բ առը»-: պես,ինչպես է կանդ առնելճեղինաՔննարկվողճարյի բնույմցըպաճանջում եւ ղիպվածային կային նորաբանություննհլի բառերիճարաբելության վրա, մանավանդոր այդ Պարում հւտ, ասրկապեսճայ լեզվաբանաչ կան գրականովմյան մեջ, ոաղակովժյուն չկա: Դրա պատճառը,մեր կարծիքով,ռուսականմասնագիտական գրականության մեջ այդ ճարյի ու մեխանիկավերաբերյալ արկատարրված փեսակիտների անքենադատ է: կան յուլալումն Որոշ ուսումնասիրողներ ըստ էության նույնալյնումեն ճեղինաու (օկազիոնալ)բառերը:0կայիննորոաբանուլյուններն ղիպվածային են ճհնյ Դետակճասկանում կաղզիոնալ, օկազիոնալիզմնես տերմինի (կամ անճարական) նորակազմուվթյունները: Այսպես,օրիղինակային առանձին նակ՝ Ե. Զեմսկայայիկարծիքովդիպվածաբանությունները անճարներին,առավելՊաճախգրողներինվերազրվողանճատական են: Դրաամար էլ տարբեր պեսակիայդ դիպնորակաղմություններն (կամ ճեղինակայինչ կոչվում են անճատրական վածաբանությունները չեն՞: կողմիցընդունված ընդգծելով,որ դրանքընդճանուրի նահւ

..ք.

Շութ. բ...

183.

228.

Կգա

թնե, ԸՍԽԱԴԱՇՈՒՍԻԵԳԱ

ՅՇԿՇհգդ, Ըօօթ. թյՇճթսն

ոՅԵԼԻ

ՇՌԱՆՕԸԴՕՀԸՇԿԱԸ,

Ս6.խ., 1959.

ԳԼ, 1973, (ԸՂՕ6006թ0300ԳԽԿԱՇ),

«ու.

Է. Խանպիլոան է սովորական դիպվածային բառեր, տարբելոսկում են բանավորխոսքում, հւ գեղարվետրական խոսքի ղդործածվում Վհրջիններա իրենց որակով գեղարվհարաչդիպվածալոսնություններ: կան խոսթի պաղկերավոր մոն տարրերհն: Դրանք չեն արհղծվում որոշա» լեղվի մեջ մրնելու ճամար,այլ ունենում են գեղարվեստական կի դհր։ Այղ կարգիբառհրիմասինչի կարհլիդատել ըստ լեզվի մեջ մրնելու կամչմրնելու ճոռրկանիշի՞: բառապաշարի Հոդվածոդրիլբաղատլուվցյունիկ, պարզվումէ, որ նկատիունի նորաբանությունները: ռեղինակային եւ նորաբանությունների Մեն կարծիքովսխալ է ճեղինակային բայարձոակ դիպվուծային բառեհլի նույնայումը,որքանէլ դրանքնույն լինեն: Այս մուրհլյումըճանգեւլյնում հրհւույմի րալբեր գրահւորումները է այն միակողմանիությանը, հլհ չասենք՝ սխալին, որ դիպվածային բառերինառավել բնորոշ բառակազմական շեղումներն անկանոնուվցյունները, բառակազմական կաղապարների աճախ միրումնավոր վերագրվումհն ընդճանրապես նորաբուխավորումնհրը ճեղինակային է իրականփատրերին: նություններին,իսկ դու ճիշվ, չէ հւ Պակասում Հիմնավորչէ այն պնդումը,իհ ամապեքարի, դեղարվետրական-չո պառարրչականութցյան նպատակովկաղմվածբառհրն տրհվծվումեն հւ դրանք կանոնական բառակազմական նորմաների խախտումնհրով, չհե: լեզվականմիավորներ եւ դիպվածային Հեղինակային նորաբանությունների բառերինույհայյումըրհսնում հնք նահւ Պայլեհկվաբանական գրականության մեջ։ Այսպես,Թ. Ղարովյուլյանն իր «Դիպվածոյինեւ պուրենյիալբառերը ժամանակակից այհրենի բառաստեղծման ճամակարգում» ճողվածում ճեղինակային դիրում է որպեսդիպվածային նորաբանուվցյունները բա1. տրեղծաէ ճհլրեւյալբասախմբերը ռեր: Դրանչյմեջ տալդերակում գործականկամ ճեղինակույին (րխրադալուկ, դանորուոսնովցյուններ լիքնափայլ),Ց. կատակային բառհր,Ց. զխրական դիպվածային բառհր հւ 4. խոսակյոկան բառհլ՞: հնչ խոսթ, դիպվածային բառերիմեջ կարողեն լինել հւ կան կաղպոտկային բառեր, բոոյյ Դեհղինակային նորաբանությունները դխրել որպեսդիպվածային բառերհւ դրանլ մուրհնալնույն չափանիշներով ոիմնուվոլչէ: Ս. Էլոյանըանճոռրուկան»կարծումենք՝ ավելիճիշր է փարվում նորաբանությունների մեջ տարբերակելով հրկու տիպինորտբանութոր

ու

շ

(ՈՌԽՍՀԱԾԻԿՄԿԸԸԾԵԸ ԿԸԸՎԸՑ006:պ,

Տես

212:

Լիղվի հւ

8,

1922, Է: 253.

1988, էջ 811ոճի ճորլել, զիրբ 7, երհւան,ԳԱ ճրասր.,

եւ բ) ճեղինակային: Նա, սակայն, տյդ յուններ ա) դիպվածական

ճամարումէ ինչ-որ չափով պայմանական, թանի որ տարբերակումը դործածվածնորակաղդեղարվեւրականտրեղծագործովյուններում մեջ լինում են բառեր, որ ավասուրապես կարողեն մություննհրի եւ որպեսդիպվադխրվել եւ նորաբանովցյուն, ռեղինակային ծայինբառ": Սա, անշուշտ, իլոստեսմուրելում է, որովոնելրհւ երբեմն նա իր արդեննշված աշրոք դժվարէ դրանլ սաճմանազապումը: խապուվյանմեջ ճանդամանորհն խոսումէ դիպվածային բառհրիմաէ ճիշ կողմնորոշում Սուկոյն պեյլրք սին՝ճիմնականում ունհնուլով: ասել, որ դիպվածային նորաբանովցյունների բառերիհւ ռհղինակային կտղմուցյանմասին խոսելիսճանդոմ է անընդունելիհղզրակայյութեւ դիպյան. «Երկուսն էլ (ւ ճեղինակային նորաբանությունները, հն վաձային բառերը-Ա.Մ.)կաղմությամբ շեղվում լեզվի բառակաղմաՀ կան ավանդական օրինաչուփովցյուններիյ լեզվականնորմաների եւ եւ, վերջապես,երկուսնէլ կազմվումհն լեզվի անկենսունակ կավ կենսունակբառակապակլյման կաղապարնհրով» (ընդգծումըմերն լ

որպես

ու

սա»

է-Ա.Մ.շ՛:

Այս բալյատրրությունը կարող է վերաբերելմիայն դիպվածային նոլոսբաբառերին(իախկե, ոչ բոլոր) հւ ոչ երբեք ռեղինակային նություններին ընդճանրապես: Կարծումհնք՝ ճիշտ է նկատված, որ դիպվածային բառերըսովորաբար կազմվումեն ընդունվածբառակազմական օրինաչափությունհւ կարողհն չոամապատասխանել ների խախպումներով լեզվում զործող բառակազմական օրինաչափություննիրին: նորակազմությունների տար» Դիպվածային բառերըճեղինակային ժամանակ բերվումհն նրանով,որ դրանցկազմովցյան խախդվումհն նպատուկներով) բառա(սովորաբար` դիխրավորյալ, արպաճայրչական կաղմովցյան բառերի ընդունվածօրինաչափությունները: Դիպվածային երկու տեսակեն տարբերում.ա) դիպվածային բառեր, որոնք կաղմբ) դիպվածային վում են բառակաղմական կանոններիխախորումնհրով, բտղադրիչբառեր, որոնք կաղմվումեն ոչ գործուն բառակազմական նհրով': է տալիս, քննությունըցույ Հեղինակային նորաբանությունների նման սպեղծվոմհն լեղոր դրանք լեզվականնորաբանուվցյունների վում եղած կենսունակբառակազմական Ճեւույժներով,տվյալ լեզվում հւ իրհնյ ճիմնական մաընդունված կաղապարներով բառակազմական Ս, ՛

լ,

Էլոյան,նշվածաշխ., էջ ՅՕՕ: Էլոյան,նշվածաշխ., էջ 190։ Թ. Ղալադյուլյան, նշվածճոդվածը:

են: Խոսթիլ դուրս էլ Շնայածոր սով կանոնական կազմություններ են ստեղծվում ճամատեքոտի պաճանջով)ճասկանալիեն՝ որպեսբառային միավորներ:Անգամ հլե դռեղինակային նորաբանություննհրն ունենում են բաղադրիչների անսովորնամագդրուվցյուն կամ կապակյելիություն, ապա դա չի նշանակում,|մե դրանքկանոնական չեն հւ հն շեղումներ լեզվում ընդունվածբառակազմական օրինաչափութ ներից: Բաղզմալխիվ օրինակնհրիյվերյնենք մի քանիսը`լույ տալու ճամար,որ նեղինակային նորաբանուվցյունները կանոնական կաղմուվժյուննհր են՝ կաղմվածմեր լեզվի բառակազմական օրինաչափությունհւ այսրհղ խոսք չի կալող լինել բառակաղներին ճամապատասխան, մականօրինաչափությունների խավխորման մասին. արեւաճամ, ողբանճնղաճկուն,գունգաբլուր,արեւաշ ինքնապոարսավ, վագ, գաղտնածածկ, կամ, մշտապտուրր,խավարատյալ,ծաղկածով,անայգ, տրեւազօծ, եղնեկաուր, կրակապաղտչ, բաղզմաղմուկ, ճավերժաճյուն, լյողաբույր: ծանոլմմեկր ռաղիվլե բերվածօՀայհրենիբառակազմույանը բառակազմական խախպումներ ճարրնաբերի կամճայհրերինակնհրում կաղմվածեն մհր լեզվի բառակաղնին խոր|ժկաղապարնհր: Դլրանթջ հւ բառակազմական մականկաղապարներով շեղումներիմասինխոսթ չի անդամ կարողլինել: հՓոքր-ինչ այլ է գեղարվեսրական սրեղծագործուլյուննհրում ղած դիպվածային բառերիճարպը:Սրանք,անշուշմ, շփմանընդոանուր հղրերունեն ռեղինակային ճեր, հւ ճաճախ նորաբանությունների նույնիսկ դժվար է դրանք տարբերակել, բայց դրանլ նույնալյումը, ինչպեսարդենասել ենք, սխալ է: Դիպվածային բառերիբնույժի ու կազմությանմասինմասնադիմեջ սովորաբարնշվում է, որ դրանքկաղմտականդրականության վում հն տվյալ լեզվի բառակազմական օրինաչափությունների խախտումով,բաղադրիչների անսովորճամադրելիությամբ: Նկատենք,որ դիպվածային բառերնսպհղծվումհն խոսքայինտվյալ պայմաններում, հեղակի դեպքիԴամարհւ այդ միջավայրիդուրս գործածվել չեն կաԲերենք մի հրկու օրինակ. Հովո. Շիրազը ՄեսրոպՄաշպտոյին րող: նվիրվածպոհմումգործածելէ այբբենավմուր նորակազմբառը, որըչ է. «Ով ուսուցիչ, ո վ աղդապան, ինչ խոսբ, ով զորավար այբբենալուր...» Կա

դիպվածային

ճին Զանդուն՝թարափնհրի ձյունիցծնվածՃագերնառածՓրփրաբարուր Հազարյավի Ճենով գալիսչՄինչեւ գարունձայն է տալիս... իմ

անսոԱնշուշկչ այբուբենեւ լուր բաղադրիչնհրի ճամադրումն վոր է, դիպվածային բառր դարձելէ Մաշրույիանվանամար բնորոշ մակդիլ՝ընդգծելովնրա գործիմեծուվմյունը: նրա իխնորը եղել է այբուրհնը,քանի որ այն, ինչ չկարողայյանանհլ լՍագավորներն իրեն ղորթհրով,նա արել իր Յ6 գրհրով: Պ. Սեւակիդիպուկալպոաայտովնամբթ̀րի ղեմդրեցզրիչ: անՄյուս բառը`փրփրաբարուր ոչ միայն ունի բաղադրիչների ամադրուվվյուն, փոխաբերական կիրառովժյան սովոր այլիւ շնորձիվ դարձելէ բառ-պարկել` նպաստելով խոսքիալորաարրչականությանը: որ դիպվածային բառերիմեջ կան տյնպիսիք, Ճիշյր է նկատված, որ կազմվածհն այեհրենիբառակազմական կանոններինՊամապական նահւ այնպիսիք,ոլոնթ կազմվածեն ոչ միայն տասխան, բայյ բարդությանբաղադրիչնհրի անսովորճամադրելիությամբ, այլեւ բաորոշակիխաիորումներով": օակաղմոկան կանոնների առմամբճիշ է դիպվածային Այս մուրհլումըընդճտանուր բառերի ելե ռանենքբարդությունբառըչ որովհւրեւ կազմությանվերաբերյալ, անսովորճամադրովցյուն կարողհն ունենալ ոչ միայնբարդ, այլեւ բառերը: 0րինակ՝ Ձարհնյը կազմել է պարե ածականը: ծանյավոր են կազմվում այնպիսիգոյաՀոյբնի է, որ Ե ածանյովածականներ որոնք լյույյ հն տալիսմի բանի լինելը (քարե,մարմամեջ Ե ածանլյնունի րե): Պարզէ, որ պարեշարժումկապակյյության շարժում): շարժումհւ ոչ լմե պարիլ| այինածանցիիմաստր (պարային բառերիգործաձուլցյան հանդիպում հնք Ե. ՁարհնԴիպվածային ցի «Երկիր Նաիրի» վեպում.ներքեւումդել են մի քանիզանձերու (5.29) կենտրոնաուդհղասարդ անդամգործածՕՇորս անգնություններ (285), նախասիվել է երկուէջում (110-111), նաիրադավաճան րություն (284), նաիրուրակ (ՁՅՏ), նաիրոմաղզովժիճամոյակա (62ԴՑ):։Ձարհենլյն ունի նաեւ այլ դիպվածային ամհնապոեմ, բառեր՝ հւ այլն: պոհզազուռնա շոգնհգալուավր, ջազ կան Հ. Շիրազի«Հայոլ Դիպվածային նորակաղմովցյուններ (98), էնվերաղորք(293), դանլեականը»պեմում.քալեաթաթուսք (899), (300), օսմանաքուրդ (301), թուրթայալաղան դերմանաղրաճ (17), իսլամասյուն (59), Թուրթազոլք(96), բազմաճավիրենաճառաչ (189), ոսկրալեռ (162), շիլմահղեռնավայր(108), յախաղանվել (165) (287), կոմիտրասվել շարժվել(196), մաճմհդվել, ճելմանոսվել (Չ0) հւ այլն: մեղսափոլիզ հւ դիպվածային Ե վ Պհղինակային բառերը նորաբանովժցյունները, դրանցյու բաղադրիչնհրի անսովորԴամադրովցյամբ, բառակազմական ա-

կաններից,

՛

Տես Լեզվիեւ ոճի ճարլյեր,գիրբ 7, էջ Յ04-806։

կիրառովցյուններով րաճապուկզուգորդումներովու փոխաբերական հւ ատլորաճարրչականովծյուն հն ճաղորդում խոսպատկերավորուվցյուն մպածողովցյագեղարվեսրական Քին՝ դառնալովգրողի, բանասպեհղծի միջույներ: նը բնորոշ լհզվական ԲԱՌԵՐԻ

ՋԵՎԱԻՄԱՍՏԱՑԻՆ

ԽՄԲԵՐԻ

ՈՃԱԿԱՆ

ԱՐԺԵՔԸ

Բառհրը,որպեսլեզվի ինքնակամիավորներ,ճաղկանշվումհն հրկու կողմով արտաքին(ձեւր) հւ ներքին (իմաստը):Բառիձեւը է, այսինքնա̀յն, քհ ինչ "նչույժներիլյ է կազմված ճնչյունակաղմն տվյալբառը: Ցուրաքանչյուր բառ կաղմվածէ տարբերճնչյուննհրիկապակհւ ունի իր Պնչյունախումբը: Բառայինիմասրը այն բոկությունիյ է տվյալ Պնչյունախմբի է, որ պարունակվում վանդակությունն մեջ: պլան եւ բովանԱյլ կերպասած բառն ունենում է արտաճարրության դակությանպլան: Բառիմաստրը մրնում է բառի իմաստային կառույներքին կողմ, իսկ ոնչյունավածքի մեջ՝ որպեսբովանդակովցյուն, ձեւ: խումբըդառնումէ սոսկ բառինյովմական Լհզվի բառապաշարի մեջ մտնողբառերըմիմյան ճե գտնվում են Ճհեւաիմաստային արաբերություններիմեջ։ Կան բառհր, ոլյոնք են տարբեր ձեւայինընդճանրություննհր ունենալովալորաճայրում իհն, այսինքնա̀նկախ բառերէլ կան, որոնքիմատրամերձ մառարներ, հն իրարմուր կամ նույն ձեւայինտարբհրություններիլ՝ արտաճարրում Հարաբերակից իմաստները: ոասկալյություններ արտաճայրող բառերէլ են միմյան: ունենք, որոնքիմաստովճակադիր ոիՀասկանալիէ, որ բառի ձեւաիմաստային խմբերըորոշակի տաքրքրությունհն նհրկայայնումնահւ ոճաբանությանճամար,հւ ոճաբանական բնականէ, որ բառապաշարի բնուվմագիրը տալիսպերթ է ճաշվի առնել նահւ բառերիայդ ճաղկանիշները: հնչ խոսք, բառի ճնչյունական կազմն իմասրայինկողմրչհն կարողորոշակիդերչունենալոճականարժեքիդրսհւորմանգործում: Հոմանիջ բառհր:Հոմանիշուվցյունը, որպեսլեղվականիՀոմանիշ բողուլյուն,ճւրուկ է ոչ միայն բառայինմակարդակին: կարող հն լինհլ նահւ բառակապակլովցյունները, շարանյումական տարբերկառույյներ: Հոմանիշության ոճականարժեքըամենիլ առաջկապվումէ բառրնրրության եր, հլրհւաբար այն ոճաբանությանառանլքային ռարլյն է: ձիշր է նկատումԱ.Ի. Եեֆիմովը, որ ճոմանիշուլյունը ու

Պամարանսաճման ճնախոսքայինտրեղծագոլծության է ՞: բնազավառ րավորությունների բազմազանճարաբեՀիրավի, Դոմանիշներնիրենլյ իմաստային այուրանոռրկություննհրով րություննիրով կիրառական-ոճական ռանձնաուուլ տեղ են գրավումլեզվի բառապաշարում: Մասնադիրական մեջ ընդունվածէ ճոմանիշկոդգրականուվժյան տարբերայն բառհրը,որոնք արպաայ» չել ձեւով, ճնչյունակաղմով բայյ իրարիլյ տում հն նոյն կամ իրար մոր նշանակություններ, հն նրբիմատրնհրով ոճական կիրառուվյուններով: տարբերվում ճոմանիշ մենքդործաինչպեսհրեւումէ այս բնորոշումիլ, տերմինը նաեւ նույնանիշները: ծում ենք լայն իմաստովներառելով Էդ. Աղայանըճոմանիշնհրի մեջ նկատիէ ունենում բառերիայդ

(ԱւՕԿԿՅՈՒՑ)

ու

ու

երկուհնթաղրեսակները: «Հոմանիշները լինում են երկուտհսոկ,-

գրում է նայ- նույնանիշեւ ռամանիշ»՞: Նույնանիշ հն այն բառերը,որոնք իմաստով կիրառուվցյամբ ճամընկնումհն, ինչպես՝ բոլորովիննույնն են, այսինքն՝իմաստրով ուղի-ճանապարն, ալտաճեւըշ«կածանչշավիղ, աղքապ-ընչազովվկ, մեղքճանլյանք,նորիլյ-կրկին-վերստինչդարձյալ, արթա-Հյմագավոր, գագովժկավոսըչվիո-անդունդ,եղեռն-ոճիր,խրճիթ գոաան-աշուղ, -Հյուղ-խուղ, հւ այլե: թեֆ-խնջույք-կերուխում արհւ-արեզակ, Նույնանիշներիկիլառուվցյան վերաբերյալ պերք է ասել Պհւրհւյաշ լը: Քանիոլր դրանք,ինչպես ասվել,իմաստով կիրառությամբ են հւ կարողեն ունենալմիայն ոճական ռիմնականում ճամընկնում ուսրի դրանցիլյմեկը ընդոանուրչտալոածված տարբերություններ, կիրառովժյունէ տարանում, իսկ մյուսը (կամմյոանհրը)գործածովցյունիյ են մղվում եւ ճնանում են: Օրինակմ̀եխ-գամ-բեւեռ նույնադուրս ու

ու

է մեխը,խրճիլ-Պյուղ-խուղ նիշներիդրարածվուծ նույնանիշնհրիլ՝

խրճիթը,ոսապարկ-մախաղ նույնանիշներից` ուսապարկը: Պերթ է ասել, որ լեզուն ավհլորգուվթյուն չի սիլում, ճետհւաէ նույնանիշնհրիավելորդառապովցյունից: բարչ խուսափում Ինչպես Մ. Աբեղյանն է նկատում,«նույնանիշ բառերըավելորդձանրաբեռն վածությունեն, ուսրի նույնանիշբառերիկարիքչկա, թանի որ մեկ բառն էլ բավականէ միտքտրտաճայրելու ճամար»":Այդ պատճառով էլ լեզուն ձղլրում է ազատվելնույնանիշնհրիավելորդբեռիլ, եւ պաճել միայննրանք,որոնք նույնանիշլինելով ռանդերձ՝ունենում են

՛

4.21.

Էդ.

68:

ԵՓԱՀ69, ԸՌԱԱՎԱՇՈԱԻՈ քլյԸԸԻ020

հւ Աղայան,Ընգճանուր

ՔՅԵԼՏՕ,

81, 1969., տք.

86.

բառագիտություն, երհւան,1984, էջ ճայկական

Մ.Աբեղյան,Հայոլյլեզվիտեսություն,1966,

երեւան,էջ 156-157:

տարբերություններ, իսկ մյուսնհրը դուրս հն ոճական-կիրառական մղվում դգործածությունիլյլ: Գեղարվեստական խոսթում նույնանիշները զործածվումհն բառակըկնովցյունիյ խուսափելուՏամար, չափածո խոսքումնահւ ճանզավորման նպատակով: Բերենքմի օրինակ՝ Ախ, այդ բարերը, Ծանր քարերը... Ամռունարեւի շիկայել, կիզվել, Մի կաթիլ ֆրի հնչի այրվելհն... (ՎԴ, երկ., 1988, էջ ՅՑ): գործածուվցյունը Նույնանիշ բառերիՊամատրնեղ բանատրհղծական խոսքնազատելէ ոճականծանրաբեօնվածուվթյունիլ՝ ստեղծելովբաղմերանգություն: կա

Ծառերնին բալվել, բողբոջելնորից, Մայիսնէ կրկինիջել Ճել, այգում... է իջել վերստին, Գանգուրբաղզեղն ՓարվելչափարինծաղկածՃեր այգու... (ՊՍ, Եժ, 1972, էջ 188): Լեզվի զարգայմանընլապյքումնույնանիշներիմիջեւ կարողեն նահւ իմասրայինտարբերություններ: Այդ դեպքումնրանք առաջանալ կվերածվեն ճամանիշ բառերի: եա վերանումէ նույնանիշնհրի Այդ ճանապարճով ավելորդբեռը": Օրինակմ̀ազեր նույնանիշնհրեն. դրան ճեր ծամ-ըարդեն նույնանիշչէ, քանի ոլ այն նշանակումէ հրկարմազ (ծամովաղեն ֆիկ) Կամ խնջույք-բեֆ-կերուխում նույնանիշներըտարբերվում եւ ոճականերանգներով: գրական ժողովրդախոսակյական ճարյը: Սրանքայն բառերն են, որոնք Այլ է ճամանիշների ոնչյունակազմով տարբերլինելով ունեն իմաստային ընդճանրություն, բայյ նույն բառերըչեն, այլ ունենում հն նշանակության կամ կիրառությաննուրբ տարբերություններ: Համանիշնհրը մուն հն միայնընդճանուրնշանակությամբ, այլապեսդրանքոամժանիշային շարթերկաղմել չէին կարող,բաոյյ իմասպային ընդռանրությամբ ոանդերճտարբերվում են լրալյուցիչ իմասրայինհրանգներովու կիրառություննեբով: Էդ. ԱղայանըՊոմանիշների միջեւ տեսնում է հրեջ ճիմնական տարբերուլյունա) իմաստաբանական, բ) դործառական-ոճական, զ) կապակլականշ(ընդդծումը մերն է-Ա.Մ.):

նույն տհղը,էջ 169։ էդ. Աղայան,նշվածաշի., էջ 68:

ունենալովմերձավոր, իընդոանրական Հայհսենիճոմանիշները, մասրներ,որոշակիորենտարբերվումեն իրարիցինչպեսիմաստային այնպեսէլ ոճականհլասնգներով կապակյելիութնրբություններով, շարքերըխնդրել-աղաչել-այամբ: Վելրյնենքճհտհւյալճամանիշային ընկնել-վիզ ծռել-հրես ղերսել-պաղատելչ«մախանձիել-այլելշորքերն դնել: Այս շարքիբառերիընդանուրիմատրըչորի Պիմանվրա դրանք է: Բայ այդ շուրթի ճոմակազմել են ռոմանիշային շարք, խնդրելե այդ ընդնանուր իմաստիտարբերնրբերանգնիշների յուրաքանչյուրը ներն է արպատայրում: Աղաչելշաղելահլնշանակումէ աղերսագին խնդրել,զուլր շարժելովխնդրել: Գրելհ նույն իմտսրն է ալորաճայտում պաղապել-լմախանձելը(ստիպողաբար, ձանձրայնելուաստիճան խնդրել)ոայյել-ոինիմատրովնշանակելէ նահւ պաղանջել,այսօր էլ այդ բայիմեջ կա պաճանջելով խնդրելուիմաստը(այց ներկայացնել է խղճանարությամբ, դասրարան): Վիզը ծռել-նշանակում ուրթերնընկնելով, ստրորանալով խնդրել,հրեսդնել, աներեսուլյամբ խնդրել: Կամ` վախ-ընդճանուր, սովոլաական իմատրնէ այդ զգայման, վախի ուժեղ առ-երկյուղլուլ վախչ սարսափ-սոսկում-ղարոուրանք ղգայումնհն արչրաճայրրում: Դատարկ-փուչ«սին-մափուրշունայն-սնամեջ-պատիր-նանիր-պ (Ըն.): րապ-ուսին Դատարկբառն ունի ճամընդռանուր նշանակովցյուն, ուին-օսիննանիր-պատիր բառերըգրհլցեդուրսա հն հկել գործածությունից, փուչը է խոսակյական դործածվում լեզվում, իսկ լմափուրըմիայնորոշ կապակլյություններում (մափուրգան, խափուրտեղ պաշրոնիիմաստով): Բերվածօրինակները համոզիչկերպովլյույյ են տալիս, որ ճամանիշային նույն շարքի մեջ մրնող բառերը տարբերվումեն ոչ ու միայն ոճականերանգներով,այլեւ լրայույիչ իխիմասրնհլով կաէ դա սակայն դեռ պակյհլիությամբ:Թափուր-ընշանակում դատարկ, լե կիլրառովժյան մեջ կարողեն փոխարինել չի նշանակում, միմյանլյ (չենք ասի՝ լթափու։բաժակկամ սենյակ): Ականակիր-վճի-պարզոոմանիշազուլալստակ-անարատ«անեղծ-անապական-կուսական-ջինջ յին շարքի մեջ մտնողբառհրիընդճանուրիմատրըմաքուրնէ, եւ դարձյոլ դրանթկիրառության մեջ միշտ չէ, որ կարողհն միմյան (չենք ասի վճխրսենյակ, ղուլալ տերեւ, անարոռր զգեստը փոխարինել )։ ելե տվյսլ ճոմանիշն իր պեղումչէ, այսինքն՝այդ կապակլության ուրեիմնդա դիտվումէ մեջ չի արդալոսվումնրա գործածությունը, որպեսոճականսխալ: Դա նշանակումէ, որ մաքրովժյան ընդճանուր իման վրա մրնելով նույն հոմանիշային շարթի մեջ՝ մերձիմաստի են իրաայդ բառերըլեզվում նույն արժեքըչունեն հւ տարբերվում ու

որ ժամանակակիլ ճայոլյլեզվումոոմանիշնիրիս: Ճիշտ է նկատված, ներբերանդնհրով տարբելակվելը,ինչպես նահւ ճոմարի իմաստային նիշներիմեջ ճուղաարտաայրչական ոճականհրանդնհրիտարբեանձնարինէ դարձնումնրանլյլիակատար րուցյունը գործնականորհն փոխարինելիությունը՞: Հոմանիշայինշարքիմեջ մրնող իմաստրամերձ բառերըիմաստով մեջ փոխարինհլ ոչ |մհ կարողեն ավելի մոլ, լինել հւ կիլոսռովմյան իմատրունհլող բառին Ռհնաբառին),այլ իլոսր։ Մեր բիընդճանուր աղհերսել-ին, րած առաջինօրինակումաղաչել-ըկարողէ փոխարինել ճոմանիշները բայյ ոչ խնդրել-ին։Կատ ականակիտ-վճիտ-զուլալ-ջինջ են փոխարինել միմյանյ (վճիր աղբյուր, ականա ռիշրուվցյամբարող կիտ աղբյուր, զուլալ աղբյուր, ֆինջ աղբյու): Լար երեւույթին,ճիշտ է այն նկատումը,որ «որթանիմաստովմուր հն ոմանիշները,այնճնարավոՔան մեծանում է նհրանյփոխադարձ փոխարինեիլության հւ, ընդոակառակը, րության աստիճանը ոոմանիշները որթանոր տարբերվում են իրարիցբառային-առարկայական իխմատրներով, նույնքան էլ դժվարանում կամ անճնարինէ դառնումնրանլ իրարովփոխարինելը»: հն նանւ լեղՈճաբանական գրականովցյան մեջ առանձնալյնում վականեւ խոսթայինճոմանիշներ": ճամընդոանուր Լեզվականճոմանիշներհն ճամարվում ճանաչում դրած այն բառերը,որոնք խոսքիլյդուրս էլ բառայինմակարդակում դրսեւորումեն իրենյ իմասրամերձլինելը, այսինքնանկախկիրառությունիլ՝ունեն ճոմանիշայինկապեր:իսկ խոսքայինճոմանիշներն այն բառերնեն, որոնք խոսքիլ դուրա չունեն ճոմանհիշային կապերհւ են խոսքում միայն գեղարվհատրական Ճեռք բերում ճոմանիշայինհեճասկացություններ րանգնհր,ճանդհսգալիս որպեսիմաստամերձ արտանարրող, ճոմանիշային արժեքունելյող բառեր:0րինակ՝ Ավաղ,լուսնի տակ հւ վիճ բան չկա, Աեն ինչ կոպի, բիր, անասնական, Անդուվմ,անմարմին,անկիրքսեր չկա... (ԱԻ): կուիրչ անասնական, աննյույց,անմարմինհւ անկիրքբառերը խոսթիյ դուրս ոոմանիշներչեն. դրանք այդպիսինեն միայն տվյալ ու

Ա. Սուքիասյան, Հոմանիշները ճայհրհնում, մամանակակից երհւան,1971, 70: էջ շ Ա. Սուքիասյան, նշվածաշխ., էջ 78: Հ Տես Ս. Մելբոնյան, նշվածաշխ.,էջ 69-71, Ս. էլոյան, նշվածաշխ., էջ

188:

Խոսքայինճոմանիշնհրի հարլյում խոսթայինմիջավայրում՞: ըմբռնման այլ մուրելյումէ լյույաբերում Պ. Պողոսյանը: Այսպես,ճետեւյալկապակցություննհրում` շավ վախենալ,խիստ վախեվախենալ, սաստիկվախենալ,բավական վախենալ,չափազանը նալ, ընդգծված բառերընա դիլրումէ որպեսճոմանիշնել` շավ ընդոանուրիմասաով։Այլ բառերիճեր գործածվելիսայս բառերըկարող են տրանալայլ նշանակություննելԸ շատ մարդ, խիստմարդՇի կարելի ասել սաստրիկ մարդ), ոլորեզխիսրն այլիա շար-ը չէ: Այն այս մեջ ճոմանիշ է արղեն չար, դաժան, պարանջկուր, կապակյության ճաշ խոտապաճանջ բառերին:Այդպիսիճոմանիշները իբրեւ այդպիսիք են նաչվում կապակյովմյուններում, այսինքն խոսթում, ճեւրեհւաբար հն: սրանթխոսքային ճոմանիշնիր Նկատենք,որ այս մհկնաբանության մեջ կա որոշ անճստրակովժյուն: Հասկանալիէ, որ ճոմանիշները խոսքիմեջ դործածվելիս որո շակի կապոակլյովցյուններում ձեռք են բհրումբազմավիվիմասրային նրբերանգներ, որոնցով եւ տրբերվում են իրարիլյ:Ինչ վերաբերում է վերըբեսվածսաստիկեւ բավական բառերին,տպա դլոսնքմակբայ են հւ, բնականէ, գոյականի վրա դրվելչեն կարող: ԱմբողջՊարլյնայն է, ոլ/ խոսքը կառույհլիսընտրվենճիշտ ոոեն ամենիլյ մանիշներ,թանիոր խոսքիմեջ ռոմանիշները գործածվում առաջպաճանջված ճամար:հսկ դրա միրթը ճշգրվորալորաճայրրելու ճամարանճլաժեշր է ոմանիշների նրբերանգների իմատրային նրբությունների իմալյուվցյուն: ինչպես արդեննշել ենք («բառի ընրբուժնում) «բառի հրկունքները», որ ապրումէ յուսաքանչրությունը» յու: գրող, ամենի, առաջ Պոմանիշնելընրրհլու հւ ձիր բառեր» է: Նկարհնք, որ գեղարվետրական րություն կաղարելուաշխատանք ընրխոսթումմիտքըճիշտ ալպատճայվելը բավականչէ ճոմանիշնիր րելու ճամար:Այս դեպքումպերթ է ճաշվիառնհլ հահւ ոոմանիշների ամապուղրասխա» ոճական-ալորաճարըչական ճնարավորուլթյունները, նությունըխոսքայինտվրոլմիջավայրին, նյովմին,ստրհղծադոլծության ընդճանունոճականճենքին: Բերհնթ մի օրինակ. Հ. Թումանյանը «Անուշ» պոհմիարբերակնելվոլմեկում գրել է. Ջրերի վրադլովսը կախած Դեռ դողումէ նհա,արպրտսվում կամայ... է Պոհմիվերջնական ընդզծվածբառը փոխարինել տարբհրակում լաժողովրդախոսակլյական բառովլ ա լ ի («դհռ դողումէ նտ ու

ս

ւմ ՀՊ

ու

Մելքոնյան,նշվածաշխ.,էջ 71: Գիրք1, ճիմունքնհր, Պողոսյան, Խոսքիմշակույթիհւ ոճագխրովժյան 187: 1990, րհւան, էջ

Ե-

պոհմի լիս կամալ»...), որովոհւլրհւ այն ավելիէ ճամապատասխանում Հհլրհւաբար,գրողը Ճղպյումէ լեզվի ոճականընդանուր ճյուսվածքին: այլիւ ճաշվիառնել Պոոչ միայնտվյալմխրքըճշգրիվ արտաճայտել, մանիշների իմատտրային նրբությունները, ոճական-արտաարրչական լալեարտ ճնարավորությունները: Անշուշը, այս ճոմանիշները հն ոչ լե լրալյույիչ իմասպներով, ասվել, տարբերվում այլ միայն Լ լը մողովրդախոսակյական հրանգունիչարրա ոճականորհն: ս ( խս վե ԼԸ` դրական:Հելրեւաբար,կան ոճականոոմանիշնհր ԱՈ հլ): մ ա հլ«ամոք Հոմանիշների Քինեիլ-դար հն լինել նահւ դնաճապողական վերաբերմուն անուշիկ ուտեհլխ Քի ոճականհրանգներ(սիրունիկ Պերքէ ժռել-լափել,ագաո-աչքածակեիւայլն): հն նույն նշանաասել, որ ոճականհրանդնհրով առավելտարբերվում կովցյուննունհլյող ճոմանիշներ՝ասրանդականթքափա ռական,քնեիլ-շնթռկելննջֆելջոարբել-կո խ 2 ԷՆՔ խն ս

ՄԱԿԱ

միջ կարող ա

աարենոիլ

արեն

եր ավ-գոյ չույթ-Բեֆ-կերու նեկառույեհլ-շինելեւայլն: Հոմանիշների իմաստային կիրառական նրբովյյուններըդրսեխոսքում:կրինակ՝ չորվումհն ճարկապես բանաստեղծական Լապրերըմիգում մաղումէ պաղ բոլ, Ես աննպավուկ շրջում եմ անվերջ, ես լուռ անյյնումհմ փողոլյիլյփողույ Ու մեղմլալիս եմ լյուլոր մշուշի մեջ (ՎՏ): ու

կամ`

գնում եմ լուռ, անդրրրում, Բայյ իմ սրում Ցավէ անվերջ,մառու կսկիծ... (ՎՏ): Հոմանիշներիառար գործածովցյունը բանաստրհեղծական խոսքն ազատումէ միօրինակուլյունի,բառերիանչանկալիկրկնությունից, բազմազան դարձնումխոսքիարսաճայրչական միջոլյները: ՎաԴրալավագույնօրինակըտալիս է մեր նուրբ քթնարերգուն ռան Տհրյանը: ես

0րինակ՝

իմաստունխոսքերսովորհլյիես, Որ որապուրհմ զորուլցյամբմին, Հողիդ կախալրդեմ ճմայեմքեղ, (ՎՏ): ինձ տանջողճուրընխրեմքո սրպրին Նա ճւմրորհն է օդարվել ռայոլյլեզվի ճոմանիշների ճարարություշ նիկ: Տհրյանիբանաստեղծական խոսքիսաճունությունը, նրբությունը, ու

մհծ չափով պայմանավոր» գունազհղությունն հրաժշրականությունը են ճոմանիշնհերի առու Բանաստեղծը ճանդեսէ ված գործածուցյամբ: ու բերում ճոմանիշներիխիմտսպային ալպրաճարրչական նրբություննիրել օգտվելուլեզվականնուրբ ճաշակ բառիգեղագիտական արժեՔի անսխալզզալյողովժյուն: Բերենքմիայնմի թանիօրինակՏերյանի դործածածճոմանիշայինշարքերի. մաքուր (31)-անեղծ (81)-վճիտ (99)-անբիծ(121)-կուսական(128)-"որակՂ61)"ուրբՂ11)-ջինջ(212)ղուլալ(215)-պարզ(280),երազ(69)-անլուջՂ1)-անրջանք(69)-պատրանքրեսիլ(213), շողՈՂ6)-յոլթ(16)-մառուգայց(16)-ճաճանչ(19)փայլ (21), . մեգ(16)-մուժ(286)-մշուշ(20)-մառախուղ(38)-շամանդաղ(150) եւ այլն»: Տերյանիբանաստեղծական լեզվի կարեւորճատկանիշներից մեկն այն է, որ նա ճոմանիշներով կազմումէ մակդիրային տարբերկապակլյություննել,որոնքբաղզմհրանդություն կալով բանաստեղծի խոսՔին՝`միաժամանակ դառնումեն քնարականճհրուսիճույզերիհւ ապրումներիդրսեւորման միջու: Այսպես,դալուկ-դժգունակ-գունար-դալկադեմճոմանիշներով կազմելէ այսպիսիմակդիրայինկապակյովժյուննել՝ գունատդեմք, դալուկաշուն, դալկադեմկին, դժգույնկյանք, դժգունակլույսեր, տրվում,մռայլ, լախծուր, տլորմաշուքչԴոմանիշներով ատրպում ճեկեկանք,լախծուր սիլոր, բախծալիաշուն, լախծուր սհր, տխուրխոսքեր,մռայլտանջանք,տրորմաշուք ճուշերեւ այլն: Վ. Տերյանիբանատրեղծական խոսքումոոմանիշների զործածուվթյան մեջ նկաղվումէ մի այլ Պերաքրթլւկաներեւույ. նա ոչ միայն օզտվումէ ճայույլեզվի ճոմանիշների ճարոլությունիլ,այլեւ կազմում է նոր բառեր,որոնք իմաստային ունենալովճոմանիչ ընղճանրովցյուն ղեղար» շային տվյալ շարքիբառերիեւր՝ դրսեւոլումհն բանաստեղծի ոճականինջքնատիվեսրականմյրածողուլցյուն յուրաճավկուլթյունն բառերիկողքին պովցյունը:Այսպես,օրինակ,մուժ, խավար,մլմամած Տերյանըկաղմելէ անլույս ճոմանիշը. Մոլոր սլորիստառապանքի Անլույս աշխարճում Դու վառելես մի տյլ կյանքի Արեւուրճեռուն (185): ու

ու

ու

Կամ`

Այնպեստ ն լ ու յ ս է այսօր Առավուրս լուսալել (120): իմ արնանհրկ Հայրհնիքում

1960 թվականի Օրինակները վերլրելենք Վ. Տերյանիերկերիժողովածոի հն Ը.1), փակազծում ճրատարակությունից նշված էջերը:

ու Գիշերնիջավ ն լ ույս լ ու օ(Թ28): շարքը բաՏխուր«խավխծուլի «րլորում-մռայլՊոմանիշների |մոխծուր է անուրախ-անխինդ-անխնդում ճոմանիշնենոասզեղծըՊարաղպակրել րով. իւ նման լոյին Այնպե ւանխինդիհն Երդերնիմ հրկրի,այնպեսդխրադին(226): ի շրել անհառրնում, անխնղումեւ անուն... (95): ն ուր Սիլորստանջումէ ինչոր ախ անճանդորուցյուն ա

ա

(ՀՅ):

Հոմանիշներիկիրառովյյանճեր է կապվումգեղարվեսրական խոսքիալտրաճարրչական միջոյներիյ մեկ ասրիճանավո ր մ-ր, որը ռիմնվածէ ճոմանիշների դրսհւտոլրած իմասրայինաստրիճանականության վրա: Հայտնիէ, որ ճոմանիշների մեջ կան այնպիսիք,որոնք այսրաԸար ռայպումեն նույն զգայման, ճույզի պարբերտսզիճանները: րում, յուրաքանչյուրճաջորդճոմանիշտվյալզզալյումնավելիուժեղ է ալորաճայտում, քան նախորդը:Հոմանիշների՝ ըար իխիմատրային ճատկանիշի այս դրսհւորումնէլ կոչվոմէաստիճանավորու մ (գրադայիա):Սա շալանյուսական այն կառույյն է, որի մեջ ճաֆորդ ճոմանիշնավելի ուժեղ պետքէ արտատայրի տվյալ զգալյումը, ապրումը:0րինակ՝ Երգումէ թամին,լալիս է նորիլյ» Անձույսու անվերջմղկ բում է նա... (117): ու

ո-

կաւՐ

Ձենով 0ռանըաճիլ սարսափած Ֆ Թշնամուառաջելավ զլխարակԱղաչանքարավ,ընկավուրները, Դո՞ւ հղիր, ասավմեր գլխի սրհրը(ՀԹ): Աս կանոնիխախրումըդխիրվոմէ որպես ոճականսխալ: Հ. Շիրաղրը 1974-ին լույս տհսածմի բանասպեղծության մեջ («Համամարդկային»)գրելէ. Ցածում ծաղկունքնէլ իրարհն խեղդում, Եհրիյ սրեսնումողբում է ատրված. ածում ատրծոաչքն էլ են ճանում, կապուրրիլնայում`խրում է աստված... Ցածում բախվում են օրոլյթ ու շիրիմ, են Բայվում ճավհրժՊաշտ ոխերիմ, Անճարրիլ) ոսկում՝սգում է ատրված...՞: ու

իճարկե,ճիշր կլինհր՝ ճոմանիշները դասավորված լինեին րոր տխրումէ, սգում է, ողբում է, որպեսզի իմաստային ուժդգնովցյան՝ կարրուն ատրտանայրվել բանաստեղծի միտքը եւ ուժեղանախ խոսքի արաճարր չուկաւնությունը:: ՀԱԿԱՆԻՇ ՐԱՌԵՐ: ԲառերիՃեւաիմաստային խմբերիմեջ ոճականչարաարրչականդել ունեին նահւ Պականիշ բառերը,որոնք տր» հն ճակադիրճասկայություններ, փտաճարրում այսինքն՝միմյանցբաճակառակիմաստներ:ելքհ ճոմանիշայինճարաբերովմյունը լկասող ռենվում է բառերիիմաստային ընդռանրությանվրտ, տպա ճականիշային ճարաբերուվյունը՝ նրան իմասպոային ճակադրովցյան վրա: Հաբառերիիմաստային կանիշ ռիմքը Պարաբերակից ճասկոայյությունների է: Չնայածոր ճակադիրիմաստունելյող բառերը ճակաղրությունն հն, բայյ իմաստային ճականիշջ տրամաբանորեն դաշտովճարաբելոակիյ ՛ասկայովժյուննհրհն ալորադարրում, ճակառակ դեպքումճականիշ չհն լինի։ Օրինակս̀իրա-անսիլոր, խելթ-անխելքբառավույգերը ճականիշչեն: Անխելթ-իճականիշրխելոքն է եւ ոչ |լմհխելթը,իսկ ճաանսիլորբառիճականիշնէ զլմասիլորը,գլմառատը: Հեհլրեւաբար, հն կանիշ բառերըորոշակիորենճարաբելակյվոմ միմյանցհր, եւ է այդ բառերիիմասրային մեջ էլ դրահւորվում այդ ճակադրության ռակադրությունը: ՋՁլիներտաքի ասկայովծյունը՝չէր լինի սառըչ չէր լինի լածր-ը: չլիներ բարձրիճասկալյուվցյունը՝ Լհղվում եղածբառայինճականիշներիճակադրական իմատրները դուրս: 0րինակ՝առել-ջառել, դրսեւորվումհն խոսքից,կիլոսռուլթյունից անուշչ-դառը, ավեր-շեն,արագ-դանաղքակշճարոաաչ աղուրշպայծառ, դաղչ բարիք-չարիքչ բարեկաժմ-իշնումի, բարի-չալչ գժրվել-Դաշրվել, թյուրճիշրչ գիրանալշնիճարել, դալալ-չոր, լապ-չոլչ դրախոր-դժոխք, Պաժիր-ծույլչժխպրումասպառպում, լայնշնեղ,շատախոս-սակավախոս, հւ այլն: րազապտ-խոլվմ, բոցլշուժեղ,լիթը-դատարկ Սրանքբուն կամ լիզվականականիշնհլ են, որոնք կարողեն կաԱյլ կերպ ասած ճականիշներ ունենալնահւ այլ դրսետլրումնհր: են նահւ միջոլյներով«ան, -ապչ -ղժչ րող կազմվել բառակազմական տչ -չ ածականակերտ ժխղաոկան նոխածանցներով, ինչպես`արդարշաւշ բարհմեղավոր-անմհղ, գեղհցիկ«րգեղ, նարդարչբախաավոր-դժբախո, -

ժամանակ նրա ուշաղլրովցյունը Մի առիթովբանաստեղծի ճհր ճանղիպման ճրավիրելյի այս փաստի վլոս: Ուշադիրլահյ հւ մի պատլռելույ ոհլրոառայ. «ձիշր հս ասում, կուղղեմ»:Բայ 1981 թվականինլույս կեսածԵրկերի1մոէր նույնովցյամբ (ջ Ձ46-247)։ Ըար ին ճատոլյում տրպազրված հրհւույթին՝ ռալյելէլ ուղղել:

դգիտական-Պակագիտրակ օրինական-ապօրինի, խիղճ-անբարհխիղճ, հւ այլն: բերրի-անբերըի Հականիշներըպհրթ է նույն խոսքիմասին պարկանողբառեր ճականիշային շարթեր(ճար-բարիչ կազմեն ցիրանալլինեն,որպեսգի հւ այլն): նիճարել,դժոխք-դրախր մասնագիրական դրսկանութԲայի լեզվականճականիշներիկ, յան մեջ առանձնայվումեն նահԽՈՍՔԱԺԻՆԳականիշներ: Սրանքըս էուլյոն ճականիշնելչեն հւ լեզվի մհջ չին արժեքավորվում որպեսայդպիսիք,այլ կիլոսռությանմեջ, խոսքայինվյալ միհւ տվյալ ճամատհքսձեռք հն բերում ճակադիր իմատրնհր ջավայրում Այսպես,ինչպեսարդենասել տում դխրվումեն որպեսճականիշներ": հնթ, կավն բրոսրը, ամլրոլյն խրճիթը,որսկանն որոր, աղբյուրն չեն, բայյ Հ. Շիրազի«ինքներզանք» ճեզեղը ճականիշներ են: պոհմիլ բերվածճառրվածում դրանքռականիշներ են ոլհւէ է, Հասկանալի որ ճականիշները խոսքումգործածվում միտք ներճակ,Ճհւով նհրկայայնելուճամար:Հակադրույթի(անտբիկիրառությանվրա: (Թեզ)ոճականմիջոլյըճիմեվածէ ճականիշների գրականության Գեղարվեսրական մեջ ճականիշներով շարաճյու» սական կառույյնհրըշեշտված ճակադրության շնորոիվ ուժեղանում են խոսքիալրրաճարյրչականությունը, նպատրում տվյալմիտքըընդդծվածալսրաճույրելուն: ՀԱՄԱՆՈՒՆ ԲԱՌԵՐ: ԲառերիՃեւաիմատրային խմբերիմեջ են մրնում նահւ ճւմունուն բառերը, որոնք ձեւով Ընչյունակազմով) են նույնն հն, բայյ նշանակությամբ տարբեր,այսինքն`պատկանում տարբերիմաստայինդաշտերի:0րինակ՝այր (թարանձավ)-այր (նրղամարդ), շառ (օդուտ)-շան(արքա,թագավոր),խառ (նվագելու դգոր(ավի), կեր (ծովայինկալնոասուն) ծիթ)-լժառ -կեւր(մաթ. ոասկ.), ժամ (եկեղեցի)-ժամ (Ժամ. միտվոլշ)հւ այլն: Մասնազխրական մեջ տարբերկարծիբներ գրականության կան ճամանուն բառհրիըմբռնմանճարյում: Տարածված եւ ընդճանուր ճանաչում գրած կարծիքնայն է, ըստ որի ճամանուն հն ճամարվում այն բառերը,որոնք դրվում եւ նչվում հն նույն կերպ, բայյ ալրպրաճայտում հն տարբերիմաստներ:Սակայնմեր աշխատության նպաղպակներիյ դուրս է ճամանուն բառհրիճանդամանալիյ քննությունը:Մեզ Պհճամանուն բառերիգործածությունն է խոսթիմեջ, նրանլ տաքրթրողը ոճականդերիբալյաճայրումը: ու

ու

ու

ու

Տիս

Տիս

Ս. Էլոյան,նշվածաշխ.,էջ 156-157: պատկհրավորման միջոյնելի բաժինը,էջ

808-808:

լԺեպերսարՀամանունները(սրկապես բառաքերականական) են կարող ղործածվելբանապողերի մանափակ կիրառությամբ, ճանդահւ այլ նպատակներով: վորման,բառուխաղերի Բերենքմի օրինակ. Քանի ոողմարշուվեյյ,մեզ վրո անոլգել, Պղծաշուրիբանիաղգ ուղել մեզ տնարգել, Քանի անզգամ ընկանքլաբիրինլոսնանել, ինչպես, ինչու հւ ինչ անել. Եվ չիմայյանք՝ լափված մեր տաք արյանուրից. Դաբաղվելինք Գայլըորքանգառներտալով մեր սուրբ Պոտիլ: Ձեղավմի պառանդամ,որ ապրեինքանցավ, Ցավերիմեջ անթիվմեր ողջ կյանքըանլյավ...՛: Սակայնպետք է նկապիունենալ, որ խոսքի մեջ բուն ճամաունեն հւ ոճական-արրրաճարը նուններըսառմանափակ գործածություն չականառումովէականդհր չեն խաղում: ԲԱՌԵՐ: Գեղարվետրական

ՀԱՄԱՀՈՒՆՉ

խոսքում,մասնավորա պես բանաարհղծական, ոճականորոշակիարժեքունի ռամառունչ բաԱյս կարդիբառերըինչպես դրությամբ,այնռհրի գործածությունը: պես էլ իմաստովբոլորովինտարբերեն, բայլ ոնչումովխիստմուր են, ուսրի զուգորդվելով միմյանլ`բանաստեղծական խոսքըդարձնում են ոչ միայնբարհհունչ,այլեւ բազմելանգ գունագեղ:Համառունչ բառերիճամուղրհղ զործածումցյունը բանաստեղծական խոսքինճաղորոր դրունք դում է ռիքմ հրաժշլաականություն: Ճիշղ է նկատված, խոսքումՀառաջ են բերում բանուտրեղծակուն ճամանվագայչավոսծո նություն, որի մեջ ոնչյուններըձուլվում-միանումեն ու տրհղծում գեղելյիկամբողջություն»:: խոսքիմիասնական ինչպեսփպողասկզբում, Համանունչբառերըկարողհն գործածվել Բերենքմի օրինակ. այնպեսէլ տողամիջում: Արարմեղնիյ՝ դու ես մաճկալ, Հաղրդը կորենըդույ մեզնիլ՝ կապարդու սհղ, Հարխրմեղզնիկ՝ Լուրը մեղեիլ` հրկինքըղու, Շուրլը մեզնիլ՝ դու ճամբոցրըջ Ցուլարըմեզնիլյ,իսկ ղու կրակ, ու

ու

ստեղծ. Հույս, ճավատ, սեր..., Երեւան,1999, էջ ՅՑ (մանկապատանհկան ժող.): շ տես Արտ.Պամասինավելիմանրամասն Այս կարգիբառերիգործածության լեզվական երհան, 1970, էջ պոյան,ՊարույրՍհւակիչափածոյի արվեստը,

Ք00-ՁՅՕ:

Նույն տեղը,էջ 200:

հսկ դու օջախ, հսկ դու |ժոնիր(ՊԱ): ոՀամաճունչբառհրիգործածությունը Պատկապես տողամիջում հն է ճականյուրաճագուկարժեք ստանում:Այդ բառերըդառնում բանատրհղծական մտքիծանրությանկենրրոնը,ընքհրյողի ուշոդլուլմիմաստների դրսհւորյունը ճրավիրում դրանցովստեղծվողճակադիր ման վրա Օրինակ՝ տրվհսնլոռնլ լույսի նման Եվ չխաբվեսՊույսինման: Արշալույսինման բայլյվեսնրանյ ճամար, Վերջալույսինման բոլյվես նրանցՊամար: Թե լայ լինես՝ նրանըճամար, Թե ճայ լինես՝ նրան ճամար՝

ռոգհւոլայյ... (ՊՍ)։

Համաճունչբառերիկրկնություններով սրհղծվումէ յուրատեսակ նվագայնույուն, ներդաշնակովցյուն ալսրաճարրչականություն: Մեր հա մեկ բնորոշ օրինակով. միտքըՊատրաստենք ու

Դու հս թարը

Եվ սրբոսրաշջ մերպարշարը. Հայը օրվա, Եվ նհղ ժամիմեր պաշարը. Մեր փակոգին, բայ աշխարը, Սրբագործված մեր նշխարը. Եվ մերճարը՝ Օրալամուրախտիդիմալ. մհր տաճարը` Խնեկածավալ Օրալոաուրաղի դիմաց» մեր պասրճառը՝ Վերադարձի Մեր Պարկադիր գաղթիդիմաց. մեր ճանճարը՝ Համաճավաք Աղդասփյուռ բախտիդիմալյ... (ՊԱ): Բերվածճապվածում պոորշարը«պաշտրը, աշխարձը-նշխարը, ինչպես նահւ ախտի-աղաի, գաղթի-բախտիՊամաոունչ բառերիճամատեղ դործածուվցյունը որոշակիոնչեղությունէ ճաղորդհլբանատրհղծական տողերին,դարձրելպատկերավոր արտաճոայտիչ: Համաճունչբառհրըկարողհն նահւ Դանդավորման միջոլյ լինել, ու

ինչայի»՝

Թող ժամանակը անշրապվազեր: հսկ աչքհրիդհւբքնածթհ արխուն՝ Նորի բելոսնփակ խաղեր խազեր...(ՊԱ): ու

են տալիս,որ, իրոք, ճամանունչ բաԲիրվածօրինակները ցույ ռերը բանաստեղծական խոսքումունեն ոճականորոշակիարժեքեւ չպերք է անրհսվեն:

.241-

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԽՈՍՔ

ԸՆԹԵՐՑՈՂԻՆ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՊԵՍ

1. ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԳԻՏԱՃՅՈՒՂ,

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ

ՆՐԱ

ՈՒՍՈՒՄՍՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ

2. ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԱՐԿԱՆ

ՈՒ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ԿԱՊԸ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՄՅՈՒՍ

ԵՎ ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ

3. ՈռԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԲԱԺԻՆՆԵՐԻ

ՀԵՏ

ԳԻՏԱՃՅՈՒՂԵՐԻ

ԱՌԱՋԻՆ

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

ՈՃԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՈՃԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՈՃԵՐԻ

ՀԻՍՆԱԿԱՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

ՈՃԵՐ

2. ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ՈՃԵՐ

3. ԳՐՈՂԻ

ԳԼՈՒԽ

ԼԵԶՈՒ

ԵՎ ՈՃ

ԵՐԿՐՈՐԴ

|

ԳՈՐԾԱՌԱԿԱՆ

ջ.

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԻՐԱԴՐԱԿԱՆ

ՈՃԵՐ

ԳՈՐԾԱՌԱԿԱՆ

ՈՃԵՐԻ

ԸՄԲՌՆՈՒՄԸ

«ԳՈՐԾԱՌԱԿԱՆ

ՈՃԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ՈՃ

ԺՈՂՈՎՐԴԱԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ՈՃ

ԲԱՐԲԱՌԱՅԻՆ-ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ԳՐԱԿԱՆ-ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ԳՐԱԿԱՆ

ՏԱՐԲԵՐԱԿ

ՏԱՐԲԵՐԱԿ

(ԳՐԱՎՈՐ) ՈՃԵՐ

ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ

բ

ՈՃ

|

ՀԲԻՏԱԿԱՆՈճ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ՈՃ

ԼՐԱԳՐԱՅԻՆ-ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍԱԿՆՈՃ

ԳԼՈՒԽ

ԵՐՐՈՐԴ

ՊԱՏԿԵՐԱՎՈՐՄԱՆ

ԵՎ

ԱՐՏԱՀԱՅՏՉԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

ԼԵԶՎԻ

1. ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ

ՄԱԿԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

2. ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅՈՒՆ

|

3. ՓՈԽԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

4. ԿՐԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

5.

ՀԱԿԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

6. ՃԱՐՏԱՍԱՆԱԿԱՆ

ՀԱՐՑ

7. ՃԱՐՏԱՍԱՆԱԿԱՆ

ԴԻՄՈՒՄ, ԲԱՑԱԿԱՆՉՈՒԹՅՈՒՆ

8. ՇՐՋՈՒՆ

ԳԼՈՒԽ

ՇԱՐԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

ՉՈՐՐՈՐԴ

ՏԱՐԲԵՐ

ՄԱԿԱՐԴԱԿՆԵՐԻ

ԼԵԶՎԱԿԱՆ

ՈՃԱԿԱՆ

ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1. ՀՆՉՅՈՒՆԱՅԻՆ

2. ԲԱՌԱՊԱՇԱՐԻ

ՄԻՋՈՑՑԵՐ

ՌՃԱԿԱՆ

ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐԻ

ՈՃԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

.243-

ԽՈՍԱԿՑԱԿԱՆ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ

ԲԱՐԲԱՌԱՅԻՆ

ԲԱՌԵՐ

ՕՏԱՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՎ ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

(ԱՐԽԱԻԶՄՆԵՐ)

ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

(ՆԵՈԼՈԳԻԶՍՆԵՐ)

ԿԱՄ ՀԵՂԻՆԱԿԱՅԻՆ

ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՌԵՐԻ

ԱՐԺԵՔԸ

ՁԵՎԱԻՄԱՍՏԱՅԻՆ

ԽՄԲԵՐԻ

ՈՃԱԿԱՆ

Աշոտ ԱվետիսիՄարության Հայոց լեզվի ոճաբանություն

Շարվածքը՝Թ.Քառյանի Սրբագրումը`Գ. Կնյազյանի, Լ. Գրիգորյանի,Գ.Հարությունյանի Էջադրումը` Գ. Սարգսյանի,Ռ.Հովհաննիսյանի

Գրաչափը՝ 602584 1/16 պատվեր.20 Գինը՝ պայմանագրային -

«Նաիրի» հրատարակչությունՓԲԸ Երեւան 9, Տերյան 91