Հայոց պատմություն

Հարգելի՜ ընթերցող. ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, իր կայքերում ներկայացնելով հայագիտական հրատարակություններ, նպատակ ունի հանրությանն ավելի հասանելի դարձնել այդ ուսումնասիրությունները: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում հայագիտական աշխատասիրությունների հեղինակներին, հրատարակիչներին:

Մեր կոնտակտները` Պաշտոնական կայք՝ http://www.armin.am Էլ. փոստ՝ [email protected]

Ր

ՃԳ»

Հ

ՀՀԱչ -Յ

ԷՏ

Դ

2-22

Բ

ՊԵՏԱԿԱՆ ԵՐԵՎԱՆԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՓԱԿՏՈՍԻ

ԸԻՒԶԱՆԴԱՑՒԻՈՅ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՀԱՅՈ» Ք. Գատկանյանի Բնագիոր

ԵՐԵՎԱՆԻՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ--1987

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՓԱՎՍՏՈՍԲՈՒԶԱՆԴ

|

ՀԼՅՈ»

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Հ աաա ոն հաոգմանությունը

ԵՐԵՎԱՆԻՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻՀՐԱՏԱՐԱԿԶՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ-- 1987

9Մ5

|

43.3(34)

Փ 3201

,

է պատոաստել բանաս.գիտ.ղոկառոո ՀԻՐատաբակության

|

Գ. Գ. ԱՆԱՆՅԱՆԻ

Խմբագիրբ̀անաս. . գիտ. թեկն. դոցենտ Հ.

Մ.

-

|

ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

|

մատենաշառի գբադաշան» «Ուսանողի ճանձնաժողով խմբագրական

ի ի

ԱՂԱՑԱՆ է. Բ.,

ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ Ս. Ա. (նախագան),

ՄԿՐՏՉՅԱՆ

Լ. Մ.

ԱՆԱՆՅԱՆ Գ. Դ., ԹԱՄՐԱԶՅԱՆ Հ. Ս.,

|

ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ Բ. Հ.

ՓավստոսԲուզանդ. Փ268 Հայոց պատմություն /լԲնագիրը Ք. Պատկանյանի, թարգմ. ե ծանոթագր. Ստ. Մալխասյանի: խմբ.՝ Հ. Մ. Ավետիսյան|.--եր.. գրադարան էջչ.-- (Ուսանողի երնանի Համալս. 4րատ., 1987.--456 պետ. ճամալս: Լխմբ. Հանձնաժողով՝Համբարձումյան /ծԵրնանի |. (Ս. Ա. (նախադաճ)ն ուրիշն ալ մատծնագրութցյան այս նշանավոր կոթողի Հրատարակության «ամար «իմջ է ընդունվել 1892 ք. Վենետիկյան"րատարակությունը ն նույն գիթի Ստ. Մալխասյանցիթարցմանությունը(1942),

Հինգերորդ դարի

Ք

470208000-06 ԸՆ 204105) 82

ՎԼ.38

ԳՄԴ

Է |

։

| |

53341

ՈՃՏԸՂԼՕՇ

ՃԹՂԻՒԱՎԻ

1ՇՂՕԲՈՅՑ

ԺՈ ՅքխՏԿՇԻՉԿ

3ո476ՇՊԵ

63.3(22)

ի

8ՅԵԽԸ)

180 Եթ6տճիՇԲ ՕՐՕ31 18Շքըւլօ1 Բքծծու

--

ծ Երեան, ճամալսարանի ճթատարակչություն, կազմելու Ճամար,1987

)

ՈՒԶԱՆԻՍԲԱՆՊԱՏՄՈՒ

ոռլիառխադի (Է Էշոասռալաք

Է-բրոՐԴ"էլի ՀՀյվեչէ եդալոութիա, սիլ)Եցա իը -կանոխք ժման

Հ- Ն, Հ") Հո.

բ

2.բ որառաե.-ԹԸց ցեք: «շիո«բծին որգ-ոցլԹ»ոբԳ"

ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆՔ

ԲԻԲՐԶԱՆԴԱՐԱՆ

|

ԽՈՍՏԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ

ՆԱԽԱԳԻՏԵԼԻ

|

ԲՈՒԶԱՆԴԱՐԱՆ

ՆԱԽԱԳԻՏԵԼԻՔ

վ

Այս ինչ է "ի դպոութիւնս ԵՐՐոող՝ պատմութեանցս. ժամանակաե առ գիշ կանոնքմատենից, նմինղպբութիւեքԵՐԵք, այս ինքն են սոքա չորք մատեանք. ե չոբեքին միոյ իշաց են, իշատակառրանք

յիչշեգուցիչքպատմութեանց ազգացնՀայաստանաշխարհին ոբղւոց Թոբգոմայ: Այս ինքն կարգանցելոց իրաց, գործք ն վարք մինչեցիւբաքանչի" ելս աշխաբիէս քաճանայապետաց սՐբբոց աբանց աստուծոյ, ե

թագատրաց աէբշանց ե աշխաոբճաց ԱՐշակունեաց, զօբավաբաց՝ աբանց ն անուանեաց քաջնախաբաբաց, ն խաղաղութեան ն շիպատերազմին ն նութեանե ամվբածոյլ աոդաշութեանն անօրէնութեան ե աստուած-

պաշտութեանե

ամբառշտութեան. ժամանակագիո 'ի թագաաբաբեալ 'ոբութենէն Խոսոովու ոողւոյՏՐդատայ մինչե ՛ի միւս վեբջին ժամաճակն վատթառելոյ թագատբացն Հայոց, ն հ քաճանայապետութենէն ոբդտց Գբիգորի Վ-թանայ առաջնոյ հաճանայապետի մինչե ցայնոսիկ Ւ ի վԵրջինսն՝որք կային գլխաւռոք եպիսկոպոսք Հայոց,մի ըստ միոջէ կարգօքթուօք ե Բամարօք կանոնեալ դոոշմեալ նկաբեցի իւբաքանչիւբ գլխովը: Եւ չորս |

ի |

խոստմունս չոբից չոբեցունցդպոութեանցս յիւբաքանչի'Բ իւ գլուխս պատուաստեցի մինչե ՛ի կատառածսորին, առ ի զօգուորք տրն ժառանգել` միանգամ կամինսոտի մտօք ճասու լինել սմին եմ: զոր ասելոցս

Է

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ:

|

է Պատմություննեւի այս ԽԾՐՐոբդ դպոություն Օ։»պառրունակու ն նրան ԵրԵք պատմականգովածքնեոի գլուխներ, կից կան ուբիշ դպբություն.այսինքն սրանք չորս մատյան են ե չորսն էլ նույն անցԵն, ոբոնք հիշեցնումեն Հայաստանաշխարհի քԵ՞ի ճիշատակառաններ Թորգոմիոբղոց պատմությունները, այսինքն անցած անցքեբիշարքը,-- գոոծեբնու վաբքեոըաստծու մաողկանց՝սուբ քաճանայապետ ե անվանիմառդների, ե աշխարհիստեբ Աբշակունիթագավորների ն քաջ նախաբաբների՝ կանց՝ զորավարների մինչե ն՞բանցմաճր, այլն պատեբազմնեոբըր, (ե՞կոբի)խաղաղությունն շինություննու ավերու մունքները, արդարությունն անօբենությունը,աստվածապաչտությունն ու ամբառչտությունը:Պատմություննսկսվում է Տբդատիորդի մինչե Հայոց թագավորբնեռի Խոսբովիթագավոբությունից տկաբանալը ե առաջինքանանայապետ վերջինժամանակներում Գբիգորբի որդիՎըոոբոնք վեոբչինները, մինչե Հայոց քաճանայապետությունից թանեսի եղան: (Այս բոլորը) մի առ մի՝ կարգով, եպիսկոպոսների գլխավորներն թվով, համարով, առանձինառանձին գլուխնեբովնկառբագրբեցի: եվ չորս դպոություննեոիամաբ առանձինցանկերկազմեցիյուբաքանչյուոի սկզբում մինչե վեոջը, ոբպեսզիօգտվել կարողանան նբանք, ոբոնք սբտանց փափագումեն վեբաճասուլինել իմ ասելիքնեռրին: ու

ՑԱՆԿ ԵՐՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹՅԱՆ

ԽՈՍՏՈՒՐՆ

|

ԵՐՐՈՐԴ

'

ԿԱՆՈՆՔ

ՊԱՏՄՈՒԹԵՍՆՑ ՄԱՏԵՆԻՃ

ՄԻՆՉԵՒ ՑՔՍԱՆ

ԵՒ

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ

Ս.

ՄԻ ,

Ա.

որ Ցաղագս ինչ յետ քաշոզութեանԹադէոսիԱռաքելոյ յեբկբին Հայաստանաջ-

աա

խաշճին որդւոյ Թռոգոմեայ:

|

Բ. Ցաղագսմեծի առաջնոյքաճանայապետին Գրիգորի,Ե նոցունցշիբմանցն: Գ. ՑաղագսթագաւորութեանԽոտբովու եք

նայիոբդայ Գբիգորի:

Դ.

ոբ

ՏՐ

Ի"

Դաո ենե չն

նյ

եծ քանա մեծի

Ցաղագսեոկուց տոճմացն`որք ,անզաւակեցան, ե Մանաւազեանքն Ոոդունիք,Դ մէջ Հայաստան աշխարճին: Ցաղագսոշդաց քաճանայապետին ՎոՐթանայ, որոց անուսեք էին ԵբիցուՆ ԳիՆ

Ե.

գորիս,

Ջ.

հկոոբդին Յուսիկ:

ՑաղագսԳոիգոբիսի՝ որբդտ) Վոթանայ,ե

ճռբուն

վախճանին,ե

լ

Ը. Ց

ւՐռ

`

մայբհացն

ԳԵ

ԼԷ

Հ. լ Վաղինակ ,

`

ԻչԻ

Րդ

Ժ.

Ցաղագս Ցակորայ եպիսկոպոսին Մրծրնայ: ԺԱ. Ցաղագս մեֆիպատերազմին ՊարսիցՆ Հայոց բեդմիմեանս, ե պատեբազմին մեծի զօբավառինՎաչէի, Է ՖԲ.

Սոյնպէս

դ

Ե.

ԺԱ.

ւ

ճ

մաճուն

Իաղազս

վարուց

առն

անառայնռ "Դ Լ

Աշ

ՇէՐ

անկանե

ւ

կամ

Ցաղագս ոորդացե Ցուսկան, եթէ ո՛բպէս բնթադոեալռան ճանայութեան զաստուծոյ զպատիմ: առ

Է

է

-

ժե. Սվ

քա-

Ի ը եիոոնգիեոով

աշխառնում իե

Մեծն

Վ-թանե

ռբտնք

Հայաստան

յ

Ա ազոԴ աարի սերձճատվելը:

տո

Հաա տորի: Ի փոխառեե բդեշխ ղառձավ ՎաղինակՍյունին: պանվել

Բակու՞

ե

մասին,

խնչպես ապստամբեցավՀայոց թագավոռռիցե

թե

ՄծբինիՀակոբեպիսկոպոսի մասին: ե Հայոց միչն տեղի «Պարսից ունեցածմեծ պատերազմիմասին, ոբի մեջ ընկավ

մեծ զռբավաոը. Խոսբով թագավոբիմաճր Ն Վոթանիսճայբապետիայս աշխաոնից փոխվելը: Տիբանի թագավոբելը Հայոց աշխարբճի վբա իբ ճո» մաճից ճետո, նույնպես աթոռը նստելը իբ Վոթանես ճրբից ճետռ, ն թե ինչՀուսիկիճայԸապետական պես նա սպանվեցՏիբան թագավոբիցն̀բան ճանդիմանելուն պատճառով: Թե ինչպես Հուսիկի մաճից ճետռո անառաչնոոդէբ մնում Հայոգ աչխաորճը Բր, ոբովնետն Հուսիկի ռբդիքը արժանավորչէին իշենց ճոր աթոռին: Մեծն Դանիելի`աստծու մառդու վաոքը. ե թե ինչպես Շա ճանդիմանեցՏիբան Ն թագավորին նբանիցսպանվեց: աստծու նչպես ռտի տակ տալով աբճամաբնեցին ւ

լԱոԵՄ հողոց լին, ի ,

աճանա

Տղեմածէ

ճաբին զմեծ

Ժգ. ԺԴ.

|

ա,իԱր

զթագատոն Տիբան, ն կամ ո՛բպես պատումասեալ

ԺՔ.

"Ծ

ե

ե

առանայապետությունը:

Վաչե

Իմեր/ շին Դ "Դ" հուոովու Հայոց աջշխարնին:

ճն-Րծ

'

ժ.

։

կամ Գի որ աար» հոյրագնասց, Ցաղագս թէ զիա՛րդյե Ցուսկան իներ ԵոկիոսՀայոց. ոՐդիքն 11112արժանի աթռռոյն: . Աո մեծինԴանիէլի՝ աստուծոյ, դիմանհաց «աե ո՛րպես

Դ.

Թ.

ի

փոխելոյյաշխարնէճայբապետին Վոթանայ: Տաղագսթազատոելռյ Ցիջանայյետ նօր իտոյ փ վեբայ ե Ցո ե

թագավոոությունը ԳՐիգոբիոոբղի Ֆոդատի "ոոի Խոսոովի

բական

Ւ

ազլաքատութեան

մբե

չո

,

ասին:

1` էՐ Վոթանես քաճանայապ տի ոբդոց մասին, ոբո ցից ւՀԵՐեցը կոչվում Րիգորի Ն ԵՐկոոոդը Հուսիկ: Ն նրա վախճանի Վրթանեսիոբղի Գբիգոբիսի մասին. նե թե ո՛րտեղ թաղվեց: Մասքութների թազավորի ճինական ասպատակըՀայոց թագավորի իշխանության եբկոի վբա. տեղի ունեցած պատեբազմըՆ թե ինչպես նա զորքով միասինկոտորվեց: ճետ Ն Բզնունյացճախաբապատեբազմճեորր

Ը.

|

մորի

Ե. Է

կոա

մարնարան անդերձ: Իդ ախարաագե Հ աա ՊԵՑ Հա թ. ՑապազսԲակուբա ատակեցաւ Դ ար,"Է ախակ որմ Սիւնի: զջոօ

Ինչ ոո Թռոգոմի ոողոց Հայաստանաշխարճումտեղի ունեցավԹադեոսառա-ճետո: քյալի քարբոզությունից մեծ քաճանայապետ Ն Գոիգոբի(Ն Աբիստակեսի)շ նշանցչիշիմեեբի

ե ԵՐկու տոճմեռի՝ Մաճավազյանների մասին, ՌՐղունիներբի

8.

ու՞'

,

ԵՎ ՄԻ ԳԼՈՒԽՆԵՐ

Դ.

|

տեզին` Եդաւն: է. Ցաղագս մառշտի է պատերազմին եկե"9 յարբշաւանաց ճինին թագատոին Մազքթա Ն Հայոցթազատրբին, կամ ո՛Րպէս :

Գ.

-

ՓՍԱՆ

ԺԶ.

ղառնայու

պատեվը:

6Փառենի. մասին,ոբ ճայբապետական աթոռը նստեց:

Ժ1. Ցազազս որբ Փառինայ, կալաւզաթոռ

ժէ. Ցաղագս Շաճակայ,

ճայբապետացե:

Դի զաւակէԱզբիանոսի սբ եպիսկոպոսի, յաչոբդեաց ե թէ զտեղի ճայբապետացե վաթոռոց. ո՛բպէս յայնմ ժամանակի ԵՐկիրն Հայոց թոռղեալք նորա: զտէր ն զպատուիրանս ԺԸ. Յաղագս որ ՀայԸ Մարդպետի, վատ խբշատտալով թագատոին՝ տայբ ոբ

ԺՏ.

էՐ

զազզսնախարարացն Հայոց:

կռտոռել

ՑՏաղազս որդւոցն ՑՏուսկանն՝Պապայնն եթէ ո՛բպէս կամ Աթաճագինէին, զիա՛Րդսատակեցան յանօշէնութեան իւբեանց»ի տեղիսնսուշր:

Ժէ.

ԺԸ. ԺԹ.

ե

ճՃայբապետա

Հուսիկի ոբդով՝ Պապիե Աթանագինեսի մասին, թե ինչպես իբենց անօշբենությամբ սատկեցանսուբբ տեղում: Թե ի՛նչպես Տիբան թագավոոր իո սենեկապետի՝Սյունի Փիսակի կողմից

մատնվեց կռբավ,ի՛նչպես խաղաղության ժամանակ անկարծ գեբի բռնվեց պարսիկՎաբազիշխանիցն ի՛նչպեսբոլոր Հայոց եռկիոն էլ նբա ճետ միասին կոբավ կործանվեց: Թե ի՛նչպես Հայոց բոլոր նախաբաոնեոը ժողովվեցինՆ միաբանությամբ գճացին, Հունաց թագավորինՀայաստանբեբին իրենց օգնական,Ն ի՛նչպես Պառսից թազավորբրմեծ զոոբքով եկավ. ի՛նչպես Պարսիցզոոքը կոտորվեցՀունաց զորե ՊարսիցՆեոբսեճ 1եշից ե Հայոց զորքերի մնացորդներից, խթազավորբր մի ձիով Ն փախչումընկնումէր ճողոպոումԷՐ Հայոց աշխաբճից Պարսիցաշխարճը: ու

ԻԱ.

Ազբիանոսեպիսկոպոսի սերնդիցէՐ

ՀայունախաբսչԲական տոճմերրը:

ու

ժամաճակիյան-

ոշ

նստավ, ե թե ի՛նչպես այդ ժամանակՀայոց աշխաոճըթողել էՐ տիոոջչը ե նբա պատվիրանները: Հայր Մարդպետի մասին, ոբ թագավոբին վատ խոատտալով կոտորելԷՐ տալիս աթռռր

Ի. Տապազս Տիրանայ թագաւոշին, եթէ ո՛բպէս մատճեցաւ յիւոմէ սենեկապետէն 'ի ՓիսակայՍիւոյ, եթե ռ՛՞պէս կճբհաս,Ն ՛ի խաղաղութեան

կա՞ծակի գեբեցաւշի Վառշազէիշխանէն պառսկէ. ե կամ ո՛րպէսամենայն Եշկի՞շն Հայոց բեդնմին կոբեաւե կործանեցաւ: ԻՑ. Ցաղազս թէ ո՛՞պէս ժողովեցան միաբանութեամբ նախարբաոքն Հա. ամենայն Ն չազան ոց. ածին զթագատոն Ցունացիտեանցի թիկունս օգնականութեան ե եկին Հայոց. կամ ո՛՞րպէս եկն թագաւորն բազում զօրօք, ե կոՊարսից տուալ լինէին զշոքն Պարսից»ի զօրացն Ցունացե ի մնացոբդաց Հայոց. ե ՆԵՐսենտոքայնՊառշսից ր 1157 Հայոց միաձիճողոպոեալ եկին Պարսից փախստական անկանէո:

մասին, Շաճակի

ԲՈՒԶԱՆԴԱՐԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆՔ

ԲՈՒԶԱՆԴԱՐԱՆ

|

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՐՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ա

ԵՐՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹԻԻՆ

Ի

ՍԿԻԶԲ:

ՍԿԻԶԲՆ

, մ

Ա

ՑԱՂԵԳ

ՂԱԳՍ ՔՐ ԻՆՉ ՅԵՏ

ՔԱՐՈՑՈՒԹԵԱՆՆ

ԹԱԴԷՌՍԻԱՌԱՔԵԼՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԻՆ. ԿԱՆՈՆՔ

Ի

յ

Թ քաշոզութենէն Իռսութենէնմինչե հ Ն ճանգստեանն, առաքելական

ԺԱՄԱՆԱԿԱԳ

ԱԳԻՐ

ՑԵՐԿԻՐՆ ՄԱՏԵՆԻՑ

ՀԱՑԱՍՏԱՆ

ԹԱԴԵՈՍ

ԱՌԱՔՅԱԼԻ ՔԱՐՈԶՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

խանա

ՏԵՂԻ ՌԻՆԵՑԱՎ

ՀԵՏՈ

ի

:

նբա մաբտիոոսական Թադեոս առաքյալի քառոզությունից նբա վեշչն վախվախճանից մինչե Գոիգոբի վաողապետության Ն առաքելասպան Սանատբուկ թագավոբից մինչն ՏՐդատ ճանը, նբա կբոնին թագավոոռիակամահնազանդելը (Էբիստոնեական) վախճանը,-- անցյալ հին անցքերի Ն առաքինի անձեռի վարքի ԽԱ ու

|

չ

ե

ե

Ս

ու

|

արքային մինչե յակաո ատոկոյ

մայճնազանդելն ԻՐի հաւատոցն

արքային Տըոիջացն ռանոյն հանգստեան զնոցուն ընղդիմակաց,

ու

"ո

զանցեալ

ՈՐ

Աաաա

|

յելից ի մաշտիաաա ՆՎ Էտութեանն զորուն ԳՐիգորի իռլ Պապ

դատայ

ԻՆՉ

", Ա ոիՄա ի ձե աի գրբեցան: որ զն երկր Ր: ճակառակ ամենայն փոր ՛ի շատէ ՛ի առանցհիշապատմությանընթացքումփոք ի շատե նշանակեցինք, կարգի պատմութեան, ոչ անԱԱ չղաք ոբովճետն պատշան թողավասն իշաց կարգին: տակությանչթողինք`պատշանկարգըպաճպանելու ին, մեք

մեր

հ

Լ

այն

մերում

|

մ պատմութիւն՝ առաջինէ, չին ինչ եղե. այն փ ձեռն զբե այլոց գոն չ

այլոզն

։

որ

ե է

-

սին

Բա

ՇԻՐՄԱՆՑՆ

ԱՐդ ի թագաւորութեանն ՏՐդատալ՝ 1 որդոյն ութեամբհաճոյականսիբովե ՛

,

հի

Խ

ՆՈՅՈՒՆՑ

լուսատՀ

առաջինէ, ն

ոո-

`

:

որ

ոբ

բ

ՔԱՀԱՆԱՑԱՊԵՏ ԳՐԻԳՈՐԻ

ԾԵԾ

է

|

ւ

ր

,

վուճաւատոյ, աստուածպաշքու թշամբն 1ջ

որբ

է

ԳՈՊՅՐԻ

՞

լ

ոբ

ինչ մ Բ

Իայց

:

կա բան՝ որ վերջին պատմվածքիմեջ կաբան, միջին եղավ՝ այն ութիշնեոից արդենգովեց: Բայց իսկ ինչ ն է մեբ չնկատվի՝ մասնավոր ը նշապատմությանմեջ ընդհատում պեսզի մեջ դովում է շենպատիշինվածքի Շակեցինք,ինչպես մի աղյուս, ճետո ինչ ճամար: այնուճետն անելուց Այսպես քը ամբողջացնելու է: է՝ այստեղ `ճաջոբդաբաշպատմվում պատաճել

ոբ

"

ՑԱՂԱԳՍ ՈՐ ԻՆՉ ՎԱՍՆ ՄԵԾԻ

Ք ԱՀԱՆԱՑԱՊԵՏ

Ն

գովա

ճամար»,

մեր

է ոբվերջինէ. իսկ միւ գոեցաւ: Բայցզի մի՛ ՛ի միջի մէ-Բոլ պատմութեանս րնդբ թ բնդհատ հունմի, նշան ակեցաք.զոր եբեեսցի աղիւս մի կարզած օբինակ 'ի մէջ ոբմոլն`ինուածոյ, Հա 'ի կատարումը կութեան: բովանդաԱյս ինչ. էտ մ ւյսոբիկ կարգի,աստ պատմիաստէն առ սմին։ ոո

վողմից արդ

ուրիշների

չ

Վասն զի է

ին,՝ չ

բոլոբը

-

ԵՎ

(ԵՎ ԱՐԻՍՏԱԿԵՍԻ)

ՄԱՍԻՆ

ՆՐԱՆՑ

ՇԻՐԻՄՆԵՐԻ

՛

ԱՐդ՝` Խոսբովիոբդի Տոդատիթագավորությանժամանակ(Հայոց աչխաոճը)լուսավորվեց ճաճոյական սիոբովե աստվածպաշտութ `

՛ի ձեռն Գոիգորի՝ոողայն Աճակայ,մեծի Լաճանայի. ֆանօթութեամբ

|

րնդ նմինկրտսեր գոբծակից եպիսզամենայնատւոս յամենայնընթացսվաոբդապետութեան կոպոսակից Բօրն ոոդինԱՐիստակէս

Ն ոբոյ

էբ

Ենաց իւոոց Հ հանեգստեանն գ իւբոյ: լ Իսկ սոցաց ՀԿ 1յօոն քբիստոսակո ց մինչե կենաց արժանի ե ղե մք Բ ն տեղիք բ բնակութեան, եցան տեղիք ան, աոժանի եղեալ պատբաստեցան ն չիրի ոբ ն մեծինԳոիգոոի տեան. գաւառին, ի ՛ի Պաշբանաղեաց գիղն նոբա՝ ե յետ անուանեալկոչի Թոողան. սբբոյն Աբիստակայոողւյ մաճուն իւոոյ, ե տաբան զնա ՛ի Սոփացգաաոէ, ե խոստովանութեան զառի ի Թիլն աան, ի կալաածս Գիգուի

ակութ

Բիր

|

լ

օր:

,

անգրս-

՛

|

Ց

ոո Քավատով,ոբին ծանոթացավ մեծ քաճանայիԳ̀ռիգոոի միչոցով, իո ճոոը գոբծակից ոոդին ԱՐիստակեսը Անակիոոդին էո: ՆՐա կբոտսեր նբա ընթացքումիո ամբողչ Ն եպիսկոպոսակից վառդապետության Ց էր յ "1 Սբշանց մ մինչ, 1 վախճանի է քի մինչե քբիստոսակոչ կյանքի բոլոր օրերում ե արժանավոր շիրիմներ պատոաստվեցին-Բամար ճանգստաբաններ Թոբղան կոչված գավառում, մեծե ԳՐիզորի ճամար Դաբանաղյաց նբա խոստովանանբա ոբդուն, սու՞բ ԱՐիստակեսին, գյուղում, իսկ ն ճետո, գավառիցտաբան Եկեղյացգավառը թաՍոփաց կան մահից ղեցինԹիլ ավանում,իո ճոր Գբիգորիկալվածում:

|

'

/

ԽՈՍՐՈՎՈՒ՝ ՌՐԴԻՈՏ ՏՐԴԱՏԱՑ

ՈՐ ԻՆՉ ՎԱՍՆ ԹԱԳԱԻՈՐՈՒԹԵԱՆ

ԺԱՀՍՆԱՑԱՊԵՏԻՆ՝

ԽոսբովԿոտակ, թոոն Խոսբովու, թագաւորեաց Ապայետ այսոռբիկ ն առաքինւոյն Տոդատայ ա րքայի: Յաւուրս սորա եկաց ե ոոբդիքաջի հօբն ն հօրն, փոխանակ իւոոյ եղբօոբն յաթոռն եղե քահանայապետ Խաղաղութիւնե շինութիւն, մաոիչշոյ, եբէգ ոոդինԳբիգոբիՎբոթանես: ե ստացուածաշատուե առողջութիւն, պտղաբեբութիւն դաշատութիւն ն մեծն ն աստուածասէՐ պաշտօն՛/ի հանոյաթին շաճեկանութիւն, կատարնբարութիւնյամս յաւուրս սոցա աճել բազմացաւ:ԼուսաւորէՐ Ն առաջչնոոդէր նոցա սուրբն Վոթանէսիբոն զնայբ իբոն զեղբայոբ իւ». ն իբատանք աշղաբութիւնծաղկեալէին ՛ի դարուն յայնմ: ԶՋայնուժամանակաւ եռթեալ ճասանէՐ եպիսկոպոսապետն Վոթամեծն նէս ՛ի յառաջին՛ի մայոբն եկեղեցեացնՀայոց, ոբ էո յԵեոկրբին Տաբօնու, ուբ նշանօրն Եղելօքկործանեգան բագինքմեհենիցնյայնժամ, առ մեծաւն Սա երթեալկատանս վաղ քահանայապետաւն Գբիգոոբիւ: ԻէՐ անդ, ըստ հանապազ սովոբութեանն,զտեաոռնն զխաչականզփոկութեանն զպատաբագնգոհութեան, զնաղոբդութիւնչարչարանացյինե զազատիչն զմառմին ե զաբիւն ասջշատակի,զկենդանաբաոն տեաոն մերոյ Ցիսուսի տուածոոդոյն Քանզի այնպէս Քբիստոսի: իսկ սովոր էին եպիսկոպոսապետքն Հայոց, ճանղերձ թագաւորօքն Ն մեծամեծօքն, նախաբաոօքնե աշխաոճախումբբազմութեամբք պատուելզնոյն տեղիս, յառաջ էին տեղի պատկեռբաց կոոցն, ե ապա յանուն աստուածութեանն սոբեցան,ն եղեն տուն աղօթիցն տեմենայն ոււ ումեք:Ման ղի ուխտիցամենայն անաւանդյայն ՛ի գլխաւորտեղինլեկեղեւ

որջ

,

Գ

ՏՐԴԱՏԻ

ՈՐԴԻ

ԽՈՍՐՈՎԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԳՐԻԳՈՐԻ

բանից

-

ՈՐԴԻ

ՄԵՍՆ

ՎՐԹԱՆԵՍԻ ՔԱՀԱՆԱՑԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՒ

ՈՐԴԻՈՑ ԳՐԻԳՈՐԻ

ՎՐԹՍՆԱՑ ՄԵՍԻ

,

ճետռ

թազավունցԽռաոավԿոտակբն (Մձծն)

ուս ժամա-

ոոդին: վի թոռռր, քաջ նե առաքինի ՏՐդատթագավոոի ու Ն իջ ճոր նստեց աթոռր եղբոր Եղավ նակ քաճանայապետ ու աճեցին տարիներում Գբիգոբի երեց ոբդին։ Սբանց ՎոՐթանեսը, Սբա

ն շենություն, մառդաշատություն առողխաղաղություն բազմացան առատությունն գործի աջողությունե չություն, պտղաբեռություն, ն

.

4`

:

-

-

Է

ե աստվածաճանոբառի վար: պաշտամունքը աստվածայինմեծ Լր ն ն եղբոո եման ոբ նշանց լուսավորում Սուբ ՎՐթանեսր իո ու առաջնորդում:Այն դարումծաղկածէին իշավունքն աոդառություն Եպիսկոպոսապե (մի անգամ)Վոթանես Այս ժամանակնեոր մեծ ն առաջինմայո եկեղեցին, ոո գտնվում էո գնագել էՐ Հայոց մեծ քաճանայապետ Տաբոն գավառում, որտեղ դեռ վաղ ժամանակ, էին մեճյանների նշաններովծ կործանվել Գբիգոբիօբեբում կատաբված նա կատասովոբությամբ իո մշտական բագիննեոը/:Այնտեղ գնալով՝ պատարագը. գոճացողական բում էՐ փոկչի խաչելության փոկական

(այսինքն) հիշատակը, ճաղոոբդության չաշչաբանքներին (ՔՐիստոսի) մա՞ն

կենդանարար ազատիչ մար աստվածոոդիտեր Հիսուս ֆբիստոսի ՈբովճետնԲենց այսպեսսովոր էին Հայոց եպիսյունը մինն ու աոյունը: Ն ժողոնախարաբների թագավոոիմեծամեծների, պ ետները՝ը` թագ պ կոպոսա ԿԱ Է վրոդի խուռնբազմությանճետ միասինպատվել այն տեղեոը, աստծու Բետո Ն անունով առաջ տեղեր էին չ կուռքերիպ ատկերնեոբի աներ Ն ն ուխտատեղի բոլ բորի Քամա»: սբբվեցինու դարձանաղոթքիտներ ել այն Մանավանդսովորությունունեին ժողովվել այն գլ գլխավորԵկեղեցին տաբեց տառիսանճմի Ն կատարելայնտեղԵղած սՐբեռի ճիջատակը ,

:

ցին ժողովել ի յիշատակսոբոցն՝ ոբ էին անդ, կատարել անդ : որք ք ես ամի ամի եւթն անգամ. զնոյն ունէին սովորութիւնառածլ ՛ի մատբանն ե Ցովճաննու:Սոյնպէս յառաքելաբամեծի մաբգաշէաբան սոյնպէս Ն ՛ի վկայաբանս մարբտիոոսացն նրս տեառնաշակեոբտացն, ամի ամի ժողովեալք,զօո տօնինյիշատակինոցա վառուց գորբծոցկենաց քաջութեան ցընծային:Իսկ դէպ իմն լինէր ի ժամանախմբեալ՝ մեծ կին՝ յոբում քաճանայապետն Վոթանէսերթեալ շոջէՐ առանձինն սակաւուք,կատարելզպատաբագնօոբճնութեան:ԱՐդ ոոբք միանգամ զճնութիւնկռապաշտութեան ճեթանոսութեան զնոյն սովորութիւնմինչն ցայնժամնս ունէինգաղտնի, 'ի մի միաբանութիւն ժողովեալքճ̀ասանէինիբոն ճազաոքԵեռբկու, խոբճուրդեդեալ ընդ միմեանս՝ սպանանել զրաճանայապետն աստուծոյզՎոթանէս:Բայց ունէին ե սակաւ մի ' խորճուրդճամարբձակութեան "ի կնոջչէթագաւորէն,զայն գործել.վասն զի յանդիմանէՐ զնա սուբբն վասն գաղտնիշնութեանկծծութեանբաԵւ ճասեալպատէինզմեծ քաղաքոոմն Րոյիցպոռնկութեան: եկեղեցտյն Աշտիշատու: Մինչ դեռ նա ՛ի ներքս մտեալ՝ զպատառբագն կատառրէո, աբտաքուստ ճաբազմազօրուն փակեալպաշարելկամեցան:ՈՐոց սաբակորք 'ի գնդինէին բազուկքիւբաքանչիւ՝յետս դարձեալի վեՐայ իւբաքանչիւր թիկանց,առանցիբիք կապելոյ՝ սքանչելապէս կապեալլինէին: Այսպէսպաշառեալք ընկապճեալք գելեալքվանեալքկրծկեալք, ամենեքեան առ ճասաբակյեոկիո անկեալք անբաբբառ կային, անխաղացք ՛ի տեղաչէն.որք էին տոճմք ն ազգք աշխար: Ճճակերք աշխառբճաւեոք ժանդագործքքոմացն: Արդ այնպէս պաշաշեալք, դիզեալ կային ամբոխն՛ի գաւթի եկեղեցայն. զորս ելեալ իւ» իսկ ինքնինՎՐթանէս մատուցհալ ճաբցանէՐ զնոսա, եթէ դուք ո՞յք էք, կամ ուստի՛ գայք, կամ զո՞ խնդրէք,կամ ռատի՞ եկիք: . Իսկ նոցա զարբդարն սկսեալխօսել, խոստովան լինէին՝ եթե եկաք զի ավբեսցուքզտեղիս,ե զքեզսպանցուք,ճբամանաւ համառձակեալ ակճառկելովմեծին Հայոց տիկնոջն.այլ տէր աստուած զզօբութիւննիւր ե եցոյց մեզ՝ թէ ինքնմիայն է աստուած. ե այժմ ծանեաք յայտնեաց, . ն ճաւատացա՛՝ եթէ նա միայն է աստուած: Աոռդ այսպէս կամք աւասիկ կծկեալք,զի ն շառժելանգամոչ կարեմք՛ի տեղտջէս: Իսկ եբանելին Վոթանէս զբանն վարշդապետութեանն հ մէչ առնոյր, ճաստատէՐ զնոսա փ ճաւատսն "ի մի տէր Ցիսուսբիստոս, շատ ինչ խօսէրընդ նոսա: ե աղօթս մատուցանէր, Ապա խնդոէՐ յաստուծոյ.բժշկէր ն արձակէո Ն յանճնարբին զնոսայաներնոյթկապանացն կծկութենեն տանջանացն: նոքա իբոնե փոկեցանյայնմանէ, ապա առ ճասաբականկանէին առաջինոբա, ե խնդրէին ապաչխաբութեան զդեղն.ե նա տայ ժամա'

:

|

"

-

առ

`

.

`

:

'

:

ամսի յոթին, Հովճաննեսմեծ մարգարեիմատուռում: Նույնպեսե տին Բոջ աշակեոբտնեոի առաքելական(մատոտներում) մառբտիբոսնեռբ ամեն տարի ժողովվում էին, վկայաբաննեբում նրանցվարքի, կյանքի Ն քաջ գոբծեբի Բիշատակըխմբովին տոնում էին ցնծությամբ: Այսպես էլ դեպքեղավ այդ ժամանակ, Վոթանեսմեծ քաճանալապետ սակավաթիվմարդկանցովչոջում էր առանձին՝ օբննության պատաԲագր մատուցանելիս: Աբդ՝ այն մառդիկ, ոբոնք մինչե այդ ժամանակ գաղտուկ պաճում էին հեթանոսական կռապաշտական սովոռություննեբը, մոտ Եբկուճազաոճոգի, միասին ժողովվելով՝ խոոճուրդառին սպանել աստծու քաճանայապետ Այս բանն անելու Վոթանեսին: նբանք ճամարշձակեցան մասամբ նան թագավորռի կնոջից, ոբովճետե նբան ճանդիմանումէր սուրբը գաղտնիշնության՝ պոռնկականվաքի պատճառով: նՆբանք ճասան ն շոջապատեցինԱշտիշատիեկեղեցու մեծ պարիսպը:Մինչ նա նեբսը պատաբագնէր մատուցանումբ̀ազմաթիվ զոբքը դոսից կամեցավ նբան շոջափակել, պաշարել:(Բայց) գնդի մեջ եղած ամեն մի մաոդուբազուկներըետ շոջվեցինն թիկունքնե՞ի վբա սքանչելապեսկապվեցին,առանց ոբեէ մեկից կապվելու: Այսպես պաշարված, կաշկանդված,կապկապված,կծկված՝ բոլորն առճասարակ գետինթափվեցին, չկաբողանալով ո՛չ ձայն ճանել ն ոչ տեղեբիցը շարժվել: Սբանք աշխաոշնավեբ, աշխառնակեր, չարագործ քուոմերի սեբունդնեբնէին, նրանց տոհմից: Այսպես այդ ամբոխը պաշաոված դիզված (մնում էր) եկեղեցու գավթում, (մինչն ոո) ինքը Վբթանեսըդուբս գալով մոտենում էր նբանց ճարցնում էր. ո՞վ եր դուք, Եք գալիս կամ ո՞ւմ Եք ո՞րտեղից ուզում, կամ ինչո՞ւ եք եկելջ։Նբանք սկսեցինճշմաբիտըխոսել ու խոստովանեցին, թե՝ «Եկելէինք այս տեղեբնավեոելու ե քեզ սպանելու, Հայոց մեծ տիկնոջճրամանիցճամառձակություն գտնելով. բայց տեր աստված ե մեզ յու զոբությունը ճայտնի դարձոբեց ցույց տվեց, թե միայն ե մենք ու է ինքն աստված, այժմ ճանաչեցինք ճավատացինք,թե միայն նա է աստված:Աճա մենք այսպեսկծկված մնացել ենք, այնպես ոբ այս տեղիցշարժվելանգամչենք կարող»: Իսկ եբանելի Վրոթանեսըվաբդապետության խոսքըմեջ բեբելով՝ նբանց ճաստատում էՐ տեր Հիսուս ֆբիստոսի ճավատիմեջ ե շատ բան էՐ իւոսում նբանց: Հետո նա աղոթք անելովխնդրումէբ աստծուց,նրանցբժչկում ն աոնե կծկվելու անտանելի ձակումէբ անեբեույթ տանջանկապանքներից նբանք քից։ Երբ սբանից փոկվեցին՝ապա բոլորն ընկնում էին նբա առաջ ե խնդրում էին ապաչխառությանդեղը. նա էլ նրանց տաճամաո որոշ լիի էջ ապաշխաոության ժամանակ: եվ Խբբ նբանք ոբ

ու

սովորեցան ճավատրըդեպի միասնական սուբ եբոոոդությունը մոտ ապա նբանցմկոտում էՐ եկու ճազար մադ, չնաշվածնբանց կանանց երեխաներին: Այսպես նրանց ճավատիէբ բերում ե ձակում էր սոբբված. ճավատացած:

Եւ ուսեալք զճաւատսն միասնաապաշխառութեան: նակ սաճմանեալ ն ապա ճազարս իբոն Եոկուս. կան սուբ ԵՐՐոոդութեանն, մկոտէո ն ն այսպէս ՛ի Բաւատ խառնէր, ն զմանկտիիւտեանց թո՛ղզկանայս արձակէ"սբբեալսՆ ճաւատացեալս:

ու

ար-

ու

Գ

Դ

ԵՐԿՈՒՑ ՏՈՀՄԻՑՆ` ՈՐՔ

ՑԱՂԱԳՍ Ն

ԵՐԿՈՒ

ԱՆՁԱՒԱԿԵՑԱՆ7Ի ՄԷՋ ՀԱՏԱՍՏԱՆ

ԱՇԽԱՐՀԻՆ, ՎԱՍՆ ՄԱՆԱԻԱԶԵՆԻՑՆԾԻ ՈՐԴՈՒՆԻՈՑ

Եւ

ՏՈՀՄԵՐԻ

ՀԱՑԱՍՏԱՆ

ոբովճետն եբկու մեծ նախարարներու իշխաններ, գավառու նեի աշխարճնեբիտերեր, իշբաբնետ ընկան, մեծ ոխակալությամբ կռիվ ծագեցոին ե միմյանց ճետ պատեբազմումէին առանց իրավունքիե պղտորում էին Հայոց մեծ աշխաոճը.մեկը Մանավազյա տոնմի իշխանն էբ, իսկ մյուսը Ոբդունյաց տոճմի նաճապետը: Սրանք մեծ պատերազմով կովում էին, ն շատ մառդկանցկոտոբած էր լինում: ԱպաԽոսբովթագավոորե ՎՐթանեսմեծ եպիսկոպոսապ տը Աղբիանոս պատվական մեծ եպիսկոպոսին ուղառկեցին նոբանց մոտ, ոբպեսզիհոբդորբելով հաշտեցնեե խաղաղությունճաստատե, ե գնաց նբանցմոտ, որ ճամոզե,իբաոբճետ ճաշԵբանելի Աղբիանոսը տեցնե: (Բայց նրանք)նբան անարգեցին,նբա միջնոբդությանը չլսեմեծ անաոցին, նբան ուղաբկողներին արբճամարբնեցին. Եպիսկոպոսին տունն առան ու գանքովճեռացոինն արքունական ավերեցին,ե կատաղաբար շաբունակումէին պատերազմը միմյանց դեմ: Ապաթագավորը սաստիկզայբանալովնրանցդեմ ուղարկեցԱշտավազդի ոբդի տոնմի նանապետին Վաչեին, Մամիկոնյան Հայոցսպաբապետությա ոբ տոնմից, իր զոբքերի մեծ զոբավարբին, գնա, այդ եբկու ցեղը ոչնչացնե։ԱպաՎաչե զոբավաոռը գնում էՐ նրանցվբա. Եբկուտոնմն էլ ջաբդում ոչնչացնում էո,Երկուտոնմերբից ոչ մի աբու կենդանիչէ ե թողնում ինքը վերադառնումէր Հայոց Խոսբովթագավորիե ՎՐթանես մոտ: Եվ (թագավորր)Աղբիանոսեպիսկոպոսին քաճանայապետի տվեցճծգուտեկեղեցուՄանավազյանների ավանըն նրանցնաճապետի բուն աթոռանիստ գյուղը,(այսինքն) յու բոՄանավազակեոտը ն նբա շուն լոր սանմաննեոով եղած գավառակով՝Եփբատ գետի կողմերում: Իսկ Ռոդունիների բուն գյուղը, ոբ կոչվում էբ Ոբդոբու ոբ բոլոր սաճմաններով, գտնվումէ ԲասանիԵկոում, տվին Քաոբ խանիեպիսկոպոսին, Ոոդոբուգյուղիցնէո/6: ճում,

/

ն իշխանք աշխարճատեա"ք գաւառակալք ԵՐբկու, զի մեծ նախարարք մեծաւ կոռիխե յառբուցին ոխութեամբ անկանէինընդ' միմեանս, առանցիբաւանց:Եւ պրղտային ընդ միմեանսմաշտ պատեշազմի տոճմին, ե միա Մանաւազեան Հայոց իշխանն տորէինզմեծ աշխարճն մեծաւ պաես նաճապետն Ոբդունտցտոճմին:Կոուեցանընդ միմեանս Ապաառատեբազմաւն բազումմաոդկանլինէր ծախումնկոտոռբածոյ: զպաՎոՐթանէս Խոսոովն մեծ Եպիսկոպոսապետն քեցին թագաւտոն ՛ի նոցա, խօսել ճաշմէջ Աղբիանոս՛ի զմեծեպիսկոպոսն տուական Աղճասանէո եբանելին ՛ի մէջ նոցա ԵՐրթեալ խաղաղութեան: տութիւն Անարճաշտեցուցանել: զնոսաուղղելնուանել`ընդ միմեանս բիանոս, ե զյղեանգոսնեցին եկելոյն. գեցին զնա, ոչ լուան բաբեխօսութեանն ն առնուին զեպիսկոպոսն, արձակեցին լիսն, ե մեծաւ թշնամանօք Եւ խստութեամբճապզայբացեալք առքունի: ավոէին զտունն մաշտ Ապա մեծ ցասպատերբազմի։ ճէպ տային ընդ միմեանս մամբք ն բազում սբտմտութեամբարձակեաց թագատոնՊ վերայ տոճմին՝ նոցազՎաչէոբդիԱՐտաւազդայ,զնաճապետՄամիկոնեան սաիւբոց, զօրաց զօբավաբ զմեծ Հայոց, յազգէ սպաբապետութեան ԱպաԵբթեալհասանէր ՛ի վերայ զազգնԵ՞բկոսեան: կոբուսանել տակել Վաչէ. ճարկանէԸվաէոՐ զազգսնԵբկոսեան,ե ոչ նոցա զօրավարն զոոձկոբիւնե ոչ զմի. տոճմացն թողոյո զեբկոցունց առ ե ինքնդառնայո արքայնԽոսբովթագատոնՀայոց, ե առ ԵպիսկոՎոթանէս:Եւ ետ զաւաննն զբուն գաճոյիցգեւղն նաճապոսապետն Աղբիանոսիյեկեղեցի. զՄանաեպիսկոպոսին Մանաւազենից պետին սաճմանօքն ն ճանդեորձ՝որ շուշջ գաւառակաւն ամենայն ւազակերտ ոբ զնոքօքէ՞, կայ ի՛ կողմանսգետոյնԾփբատայ: Եւ ետուն զբուն Քասանու ոբոյ անուն էբ Ռոդոբու.ուստի եպիսկոպոս գեւղն Ոբդունտց, ամենայնսանմանօքն ճանդերձ,ոբ ինքե իսկ է յերկոին Բասանու:

ՄԱՍԻՆ, ՌՐՈՆՔ

ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐՈՎ ԲՆԱՋԻՆՋ ԵՂԱՆ

ԻՐԵՆՑ

Այդ ժամանակնեորմեծ խոռվություն ծագեց Հայոց աշխար-

|

մեծ զայն ժամանակաւյարեաւխոռվութիւն յաշխարհինՀայոց,

ՄԱՆԱՎԱԶՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՈՐԴՈՒՆԻՆԵԻ

ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ

'

։

րու

։

ՎԱՍՆ

Ե

ՈՐԴԻՈՑՆ ՎՐԹԱՆԱՑ, ՈՐՈՑ

ՒԱՆՔՆ

ԱՆ ՈՒԱՆՔՆ

ԱՑՍ

ԱՌԱՋՆՈՑՆ

ԵՆ.

.

ՎՐԹԱՆԵՍԻ ՈՐԴՈՑ

|

ՄԱՍԻՆ, ՈՐՈՆՑ

|

ԱՆՈՒՆՆԵՐՆ

ԵՆ`

ԱՌԱՋԻՆԻՆԸ ԳՐԻԳՈՐԻՍ,

ԵՐԿՐՈՐԴԻՆԸ ՀՌԻՍԻԿ

ՓՐԻԳՈՐԻՍ, ԵՐԿՐՈՐԴԻՆ ՑՌԻՍԻԿ

Այս Վոթանեսը ն Աշիստակեսը Գոիգոր մեծ քանանայապետի սոդիքն էին: Առբիստակեսըկույս մնաց, մանկությունիցի վեր էին մեծի Աշիստակէս Այս ե զի թեպետ սուրբ ի էո կուսան նստավ, աթոռը մաքուր, (ուստին) ավելի վաղ ճոր եպիսկոպոսական Գշիգոբի, Արիստակէս հճաս ն յաթոռ էո Է ԷՇ, ն կաճխաւ էր: արդի ամուսնացած Վոթանեսը Իսկ ոբդին եպիսկոպոսութեան: ճայոենի թեպետ կոտսեր կշսեր ն Ն բազումժամանակսխրնդչզոկվի անոոդիէ՞: Նա Ե՞րկա՞ժամանակ խնդրում էր աստծուց, ԻսկՎշթանէսէո ամռանացեալ անոոդի. նա յօոճնութենէզաւակի, այլ Ի տեսնե տիբոջպաշտոնում: նա զոկեսցի ՐէՐ յաստուծոյ,զի մի՛ պտուղը այլ իր զավակիօբճնությունից, տեառն: Եւ ՛ի ծեբութեան նբա կինը առաչինոբա ՛ի պաշտօն պազո) նոշա կացցէ նվ նբա ծեբության ժամանակ տերր լսեց նբա աղոթքին-ն ծնաւ նորա նոբա. եբկուս որա լուաւ տէ՞Րազօթից յղացաւ ամուսին ճղիացավն ծնավ երկվորյակ, Եբկու տղա. մեծի անունը նա դրեց իո ճօբ իւոոյ ԳրբիՆ յանուն զանունեբիցուն կոչեաց ճոր իսկ եբկբոբդինՀուսիկ: Նրանք սնվեցինՀայոց որգիԵշկուռշհակս, անունովԳոիգորբիս, Հայոց, թագաւորին ե Ֆբկոո՞զինՅուսիկ: ՈՐԲ սնան զառաչեաւ թագավոբիառաջ, ն հոգ տաբան նբանց գբագիտությունսովորեցնելու: զոշիս. Ե տաման զշոց փոյթ ի վեբայ կալանուսուցանելզնոսա: Ապաերէց վայելչակազմ,առաքինիանձն երեց ոբդին, ԱյնոմետեԳոիգորբիսը, ե ՎՐաց, հճաս Աղուանից կողմանց ե յեպիսկոպոսութիւն ԳոգինԳ-իզոշիս է՞ր, ճոգեոր արժանիքնեբով աստվածայինգիտության ճմուտ՝ լի Ե բ արբեճասակ, զգիտութիւն վասե ճոգեկիոառաքինիաբգասեացն, ստացավ: Նա չաՎբացե Աղվանիցկողմերի եպիսկոպոսությունն նա, այլ ի ճնգետասանա| աստոժոյ յանձինկշելով: 8չ ամուսնացաւ մուսնացավե ադեն տասնեճինգտաբեկանճասակումճասավ եպիսե ԱղուաԵՏաս յաստինան Վ ոաց աշխառճին Եպիսկոպոսութեան Վեչից աստիճանիՎբացե Աղվանիցաշխաճներիվբա, կոպոսական անդ զեկենորոգեաց կց. այս ինքն սահմանացնՄազքթաց: Մասքութնեբիսաճմանների: Այնտեղ գնալով նա եկեղեցիներընոբո| նմաճօբն գործոցն զեզիսնլոսատր կարզօք.առաջնոյնԳբիգորբի՝ լ գեց լուսավո կարգեռով, առաջին Գոիգոբի` իո պապիչլգործերին նմանելով:Ն Է ետ Խոսբովու. թագաւորին ոբղի Կմուցանէր Տիբան Իսկ զծոաիկ ոբդին Տիսնուցանում էբ Խոսբով թագավոոբի ԿԱքայորգինՏիրան զղոատւ իճ" կճութիւն Յուսկաննորդւոյ ՎոթանիՆ Հուսիտվեց կնության իբ դուստոր արբքայոոդիՏիբանը բանը. գիչերինմտագի: Ե մինչ դեռ մանուկնէ՞. յետ միանգամ առաջին գիկին։ Եվ մինչ դեռ մանուկ եր ձասակով՝ մի անգամ ետես եւ ե եբկու զի էին տեսլեանն՝ ՛ի Նա իսկ իսկ Ֆեալ`լվացաւ կինն: իսկույն Եբազում շեր կնոջչըմերձավոբելիսկինը ճհղացավ: զաոբոնքբ վաճկունքն,ե սչ ճաճայ"ի պաշտօնտեառն աստուծոյ. ե զղջացաւ են արժանավոր մանուկներ տեսավ, թե եռկու (ծնվելու), մեծաւ Ն ապաչեՐզաստուած, ե ապաշխարէՐ Ն է: աստծու վուսնանալն: ամուսնացել էալ». զղյաց պաշտոնին, չեն լինելու Եւ լամուսնաճալն ՛ի թագատոէն իբոն բոնադատեցաւ մեծ Թառապանօք: էբ: աստծուն, Լալիս ԷՐ, աղաչումէՐ զի որք գործէր, աստուծոյ չնոբացն զմաձուկ,սակայնԷ ամուսնանալու: Նա, բոնադատվեց լինելով` թագավորբից մանկաճասակ ըստ էին ի նմանէ ճովիւքն գլխատոք,որք յօգուտ աչչապայնե աստծու լ էլ կամքով,ոբովնետնապագայում Քայց այս էլ կատաովում ճոամաե ի չան մշակութնան հկեզեցեացյամտաբանական խառձին է առաջ գային գլխավորհովիվներ, ոբոնք պետք է պետք նրանից Այլ սակայնճա բատ այն մի գիչեոնայլ ոչ եմուտ Նագնսպասատտրել: նի ճօգուտաշխարճին սպասավորհին ճբամաններբին ավետարանական ե Չճա. առ. կինն իւ». մոտ կինն եշկատ-իս, պէս ե հտես ՛ի տեսլեանն նա չգնաց: բացիայդ գիշեռիցայլն կնոջը շանեկեղեցինեւի:Բայց Ն կոչեցինզաճունառաչնոյն լառաչագոլն. տեսիլքում տեսել էՐ ինչպես առաջուց Աթանազե՞կոոոդին Կինը ծնավ Եբկվոոյակներ, Պապ,

Վշթանէսե

որդիք

աճանայապետին

մանկութենէ.

ոո

ոո

|

ոբ

այսինքն

|

Երթեալ

:

հսկ Աճաիկին

։

յառաջնում

ոո

տառապանքով -զղչանում

|

այն պռձելոց

առ

:

նա, մԽրձեցաւ՛ի

ետ միոլ զիշեոոյ՛ի կիննմեենալոլ այլ զամոտքութիւեն վառն աաաքիձութնան մածկութնան. իջեոչերէ ինչազծ.

ոչ էս

(

ու

ին իոը րած ի կին ԱԱԾ: եւ կնոջը թե ամուսնությունը առաքինությամբ: :

եե

անունը

դոին

Պապ, եՐբկբոոդիենր Աթանագինես:

ռնա

նա

ձեցավ՝իջ մանկական

ոչ

նա ՛ի տեսլենէն՝զոր ետես, եթե ընդէ՛ր կասկածէրո ծնանիցի։ Քանզիոչ Րկբաւոր բնաւի նմանէ այնպիսիզաւականպիտան սպաէՐ, ՛ի սպասաւորութիւն այնպիսումն՝ այլ ցանկացեալ զաւակի Եւ տեառն սու զամեաստուծոյ կացցեն: ծառայութեան պաշտաման առ ճամաբեցաւզանճամաբեալ, ոչ լաւ նայն իսկ զեբկՐաւորս ռչինչ ճայէո: Լաւ ճակենացնցանկացեալ ցաւոոս՝այլ զվեբինն.երկնակեաց մարէբ զձառայելն միայն ՔՐիստոսի,անձինփառս ճամաոէո. ոչ ինչ ածէր ընդ միտ զսեբ թագաւորինկամ ՛ի նմանէ կուսէ զպատուհալն, այլ յայնմ ամենայնէ թագատոբին. կամ զրնդանութիւն փեսայութեան ճամաուբացեալճՐջաժաոէոր,ե օտաբոտիսն գառշելիսն պատոբանս ուրեք ես ծւ իբոն զմաՐէՐ: խաբեցաւերբէք յետ առաջնոյնայլ ոչ միտս զծեբականճաննաբոյն ստացեալ,զխոատն նուկ. այլ ճայԻական Քբիստոզնախատինսն անմաճութեան:Լաւ ճամաբեցաւ իմաստութեան քան զճգունսվաբուց ընտրեալանձին սի, զմեծութիւնթագատբացն. ն ՛ի վեր առաքինանայբ։ ՈՐ իւոյ ճաոռցն իւոոյ, յեբկոտասանամենից բերէՐանձինիւշոյ. զքբիսզօբինակ նմանեալ,ե զեղբօոնիւբոյ Գբիգորբի տոսեան լուծն առանցամենայն յապաղութեան ձգէՐ մինչե ՛ի վաղ-

տեղիճամարէո,

այլ

ոբ

|

լ

|

Շան:

էր տուն թագաւորինընդ նմա, ն Բայց վասն զի թշնամանացեալ մինչ դեռ վասն այնոբիկզզուէինզնա անեք նոբա, մեռաւ կին նորա, ազատեալ լինէրՑուսիկ'ի բանեբոյնշ:Եւ մինչ նա ձոգացեալվասն իւբ ծննդոցմնացելոցզաւակին,Ն վասն այսոբիկ ճոգալովկայր յաղօթս նմա ճոեշտակ տեառն '/ի տեսլեանն,ե ասէ ցնա. տէր, ե եոնեցավ Ցուսիկ,ոբդիԳոիգոբի, մի՛ եբկնչիո. զի լուս. տէր աղօթից քոց, ե աճա ծնցի ՛ի քո զաւակացդ այլ զաւակ: Ջի լիցին ճոքա ՛ի լուսատբու-ե եւք Քոգեոր Բոգնոր ը իւ, գիտութեան, իմաստութեա եան չ այաստա ի ե խաղաղութիւն բազում ն շինութիւնե ճաստատութիւն բազում եկետեառնէ ղեցեաց՛ի նոցատացի,բազումյաղթութեամբն մեծաւ զօրութեամբ.Ն բազումմոլեալքդարձցինի նանապաշնսճշմարտութեան. նոքօք: ՈՐք սիք եկեոբով ն ՔՐիստոս բազումլեզուօք փառատոհսցի ե ղեցեացլինիցին, մատակաբա"ք բանինկենաց,ն ճիմունքհաւատոց. ե աբբանեակք պաջշտօնեայք ՔՐիստոսի ճոգւոյն սբբոյ. զի ուստի ճիմն

|

առ

աղտեղիբան էջ նճամառրում,այլ կասկածումէՐ ի՞ տեսած տեսիլքից, թե ինչո՛ւ իբանիցայնպիսիանպիտանզավակ պիտի ծնի: ՈՐովճետե ոբոնք նա ցանկանումէո ոչ թե երկՐավորզավակի,այլ այնպիսիների, նռան տեր աստծուն ծառայելու պաշտոնըկատարեն: սպասավոբեն, նա լավ Նա ամեն երկրավորբան ոչինչ չէր ճամաբում. առճասաբակ նա ցանկանում էՐ ԵբկէՐ ճամառում ոչ թե անցավոոը,այլ վեբինը, Նա էՐ նային կյանքին: գեբադասում միայն ՔՐիստոսիծառայել, որը անում թագավոբի Նա անտես էՐ իջ ճամար փառք էբ ճամարում: ճետ սեոր, նրանից գտած պատիվնեոր,կամ իբոն փեսա՝ թագավոոբի ուրանում նա էո, նրանցիցճբաժառվում ընտանությունը. այս բոլոռոր էր, ճամառբելով իբան ճամար օտար, գարշելին պատրանք:Այն առաջին անգամիցճետո այլես ոչ մի անգամ չխաբվեց իբոն մանուկ, այլ ճայբական միտք, ծեբունու Բանճաբ ստանալով իմաստնացավդեպի անմաճությունձգտելու: Ավելի լավ ճամաբեցՔՐիստոսիճամար նախատինքներկոելը քան թագավոբնեբիմեծությունը, ընտբեցիր ճամաբ զսպված կյանք, ե տասնեբկու տարեկանհասակիցապոում էո առաքինիվարքով: Նա նմանեց իբ ճայբեոին, ճետնեց իբ եղբոր Գոին ՔՐիստոսի լուծը մինչե իո կյանքի վԵոջըկռում գոբիսի օբռինակին էբ առանց որնէ հապաղմունքի: Քայց թագավոբիտունը նբա ճետ թշնամացելէո, ե մինչ աներները այս բանի համաբ նբան զզվեցնումէին՝ կինը մեռավ, Ն Հուսիկը աներոջ ձեռից2 ազատվեց:Եվ մինչ նա ճոգս էՐ քաշում իբ ծնած, (մորիցորբ) մնացած զավակներիմասինե այսպիսիմտաճոգությամբ մ էՐ աստծուն՝ տիբոջ ճբեշտակը տեսիլքումնբան Եբնաց աղոթ»: ասաց նբան. «Հուսի՛կ, Գոիգորի ոբդի, մի՛ վախենաո,ոբովնետետեր քո աղոթքնեբին քո ն աճա' կծնվինուբիշ զալսեց, այդ զավակներից վակնեո3, որոնք Հայաստանաշխարճիս լուսավոբիչնեոե ճոգնոր աղբյու՞ներ կլինին: Նբանցից կրղխենաստծու Ր վիբաններիշնոոնքներ.լիովի խաղաղությունն չենություն, շատ եկեմեծ ճաղթությամբ ղեցիներնբանցով կճաստատվին տիոոջշնոբճիվ՝ ու զոբությամբ,շատ մոլոբրվածներկդառնանԳվի ն նբանց չրոհիզ զ"Ի, ՍԻ ճանապարնը, ու

,

,

:

,

եր ցանէ, առնիս: բղխեսցեն շնունք պատուխբանացն աստոոլ խրաստության աղբեւոք

,

-

պ ոզ լէ տահա ակա բիԼԱՑդրախտին արո ՛իԿուկ մշակուընկալցինզօբճնութիւն յաստուծոյ: Իսկ րոյն աճդոսցին կամիցին տնկել ՛ի նռյնճոգեորցօղոյնգիտութէնէըմպել, է

ե կատաբն շինուսածոյն,

ան

Շիզի:

Լ

գեռբ

Ն

ոչն

Ե

մ

չ

,

'

Բերով: Կա, բարբներ,

Լ

նոցա

ռոք

նոքօք, Ն

:

'

հավատ

Ա

,

ջմատութ Լ խատու- որո է ես. Գ աո աներ

շինվածքբ ճիմնվել Է նրանով ապասավոբներ,ուպեսզի ինչով ճասնի։ Նբանց մշակող ձեռներով շատ պտղաբեր, էլ կատաբածին ե ե օգտավետտունկեր կատնկվինԲոգեոո պաշտեզում շաճավետ աստծուց կօոճնվին։ Իսկոբոնք ոբ չեն կամենա նբանց միջոցով որ

խոտանգտանիցին՝մեբձեալքյանէծս. վաղճաննոցա լիցի այբումն Բբոյն: Բազումանգամվասն տեառն լինիցին նոքա ՛ի ճեռ ե ՛ի նաայլ կացցեն ՛ի ճաւատս անշարժիբոն զվէմ, ն խանձյանաոժանացն. ծւ յետ բազմաս: նոցա ճամբեբութեամբ յաղթեսցեն նոցա թագաւոբեսցէ յանձնասէո ստութիւնյապաբասան լյաոծաթասէո՛ի մտախաբ յանպատսպաշանյանպիտան 'ի սուտակն ի՛ բանսաոկումաոդկանէ.ն ապա եթէ ոք գտցի՝ ն աբասցէունել զուոխտ ճաստատութեան ճաւատոյ,հազիւ Եւ ճազիւ: զայս ամենայնլուհալ մանուկնՅուսիկ՛ի հՐբեշտակէն, մխիմեծաւ գոնանայբ թառութեամբ զտեառնէաստուծոյ, աշժանի աբար ե զամենայնաւուռս զնա այսպիսիյայտնութեանպատասխանայն. կենացիւբոցգոնանայո նեթ յամենայնժամ անդադար: Ն

ոբ

ոբ

"

նույն Բոգնորբցողից ռոոգվել՝ նբանք կանիծտնկել ն գիտության ու վին դեն կշպոբտվին,ե նբանց վեոջը կլինի (դժոխքի) կոբակը: ՆՐանք շատ անգամ տիբոջ համաբ անարժաննեոիկողմից կենթաոկու կմնան նախանձի, բայց վեմի նման ճաստատ վին թշնամանքի Ն մեծ ճամբեբությամբնբանց կճաղթեն:ՆՐանցից իբենց ճավատում ճետո կթագավորհ ստությունը անզուսպ, անձնասեր, արբծաթասեո, մաոդկանց ստախոս, բանսաոռկու ա նպիտան, խաբեբա, անվստաքելի, հաստատ որ որբ պակաբողանան ձեռքով, այնպես շատ քչեբր կմնան, ճել ճավատի ուխտը»: Մանուկ Հուսիկը ճբեշտակիցայս ամենը լսելով՝ մեծ մխիթառությամբ գոճանում էբ տեր աստծուց, որ իբեն արժանացբեց պատասխանի՝այսպիսի բան ճայտնելով,ե իբ կյանքի օբեբում միշտ ն ճանապազգոճությունէՐ մատուցանում:

Ջ

պ

|

ՑԱՂԱԳՍ ԳՐԻԳՈՐԻ ՎԱՂՃԱՆԻՆ

ԳՐԻԳՈՐԻՍԻ ՎԱԽՃԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

Այլ վասն Գոիգոբիեպիսկոպոսի, ոբդւյ Վոթանայ,եղբօոն Յուսե էր կողմանցնՎբաց Աղուանից, կան, կաթողիկոսն իբոն եկաց | յիտում պաշտամանն,մինչ դեռ մանուկն ես էո, շինեացնորոգեաց զամենայն եկեղեցիսկողմանցնայնոցիկ,ե ձգեցաւ"ի գաւառակողմանցն ՔարոզնշմաբտութեանհաւատոցնՔՐիստոսի լինէր Ատբպատականի: նա, ե առաջիիսկ ամենեցուն էՐ սքանչելին զաբմանալի. խստագոյնու անճամաոք դժուաբագոյն ծանբաբեռն վառուցնկոթութիւնքխստամբերութեանն,պաճօքե սբբութեամբ, տքնական հսկմամբանձանձբոյթ աղօթիցն չեշմութեանառ տէր աստուած կանխելոյ վասնամենայն մաողոյ: Զաւետաբանական ընթացսն եկեղեցտյ սբբոյ շնոբճօքն ասե զվերակացութիւն նս փութայո, գուն: տուծոյ առանցպակասութեան տանէր. առաւել եդեալ առ յոոդոբելովզամենեսեան "ի բարեացնքաջալերութիւն, ' զցայգ ե զցեբեկպաճօքն աղօթիւքն ուժգին: , խնդբուածովքն բարձբակալ կատաշման ճաւատովքն՝ ն մեոձատրաց ճեռաւոբաց զնոգեոր եռանդն ' ածէր. իբոն զպատերազմասէՐ ե զանձն միշտ նաճատակ 'ի կոթութիւն փ պատոբաստութհան ունէր ամենայնփորձութեանց Ն վշտաց, առ ՛ի տալ պատասխանի ամենայնճամառձակութեամբ, վասնճշմարտութեան ոբ ճաւատոցն վասնՔբիստոսի: մարտնչել Եւ իբրե ուղղհացն նոբոգեաց զամենայն կողմանցնայեկեղեցիս ճոցիկ,եճաս նա մինչե'ի ճամբար բանակին Աշշակունացարքային ոբ

սա

:

'

.

Հուսիկի եղբոբ՝ ԳոիգոոիսեպիսկոպոսիմաՎոթանեսիոբդու, Վբաց Ն ԱղվանիցկողմեբիկաթողիկոսնէՐ: Ե՞րբսա իր պաշսին, տոնն ընդունեց՝դեռ մանուկճասակումշինեց ե նոբոգեցայն կողմեոի կողմերի գավառնեռը: բոլոբ եկեղեցիներր,մինչե Ատբպատականի Նա քաբոզիչէՐ լինում քրիստոնեական ճշմաբիտճավատինն ամենԵբնում էբ սքանչելի զաոմանալի՝իջ խստակյաց՝ անտանելի քին ճգնողականվաոբքով,պաճեցողությամբ, մաքու" կյանքով, անքուն առ տեո աղոթքներով աստված՝ ճսկումնեոովե անձանձոույթ չեմ աստծու ճամար: Նա կատառում անպակաս շնոբնքբով բոլոր մաբշդկանց էբ ավետարանական ընթացքըՆ սուրբ եկեղեցու վեբակացությունը, անում, էր քաջալեբում էբ ամենքին դեպի բարին, ջանք ճոբդորբում, ն ն գիշեր ցերեկ պաճքով աղոթքնեբով,ուժգին խնդովածքնեորով4 կատարյալհավատով մերձավորներին ճեռավոբնեբինհոգեոր միշտ իջ անձը եռանդէբ ներշնչում.իբոբնմի քաջաբիպատեբազմող՝ ամեն էջ պաճում տեսակ փորձություննեռի կրթում պատրաստ ու վշտեբի,ոշպեսզի ամենայնճամաոձակությամբկարողանադուս գալ կովի՝ ՔՐիստոսի ճշմարիտճավատիճամար: կաոգիբեբեցու նոբոեկեղեցինեոը բոլո Եվ եբ այն կողմեոբի ճամգեց՝ նա ճասավմինչե Մասքութներիլ5Արշակունի թագավորի որ

ու

ու

ու

ու

Մազքթաց,ոբոյ անուն իւբ Սանէսան կոչէր: Քանզի ե նոցա ե Հայոց մի ազգաւոբութիւն էբ տոհմին բնութեան: եւ Ե՞թեալ թագաւորացն յանդիման լինէր թագաւորինՄազքթաց,իշխանին բազմութեան զօՐացն Հոնաց. ե եկաց առաջինոցա, սկսաւ քառբոզելն աւետաշանել զաստուած. լուան ե ըննոցա զՔՐիստոս:Ասէ ցնոսա՝ թէ ծանեբո՛ւք ն կալանզառաջինն հնազանդեցան: Ապասկսան քննել զօբէնսն Քբիստոսի, ն ուսան 'ի նմանէ՝ թէ ատելի է աստոծոյ աւառբութիւնե չափրչտակութիւն,սպանութիւն,ագաճութիւն,այլազոկութիւն, գայլոցկեՐութիւն, ցանկութիւնայլոց ստացուածոց։Ապա այսպիսի իմն իրօք իբոն լուան, զայրացանընդ բանս նոբա նե ասեն. Զի ոչ լափշտակեսցուր, զի ոչ աւաբեսցուք,զի ոչ առցուք զայլոյ, ի՞ւ կեցցուքայսչափ անչափզօբաց բազմութիւնք:Եւ թէպէտ բիւրաւորբանիւքբաբեօք կամէր ճանել զսիոտս նոցա, ոչ ինչ կամէին ունկնդիոլինել, այլ ասէին ցմիմեանս. եկեալ այսպիսիբանիւքկամի ՛ի քաջութենէոբսոյն կենացմեՐոց խափանել զմեզ. իսկ եթէ սմա լոփցուք ն դարձցուք յօոէնս քբիստոնէութեան,ի՞ւ կեցցուք, զի ոչ յեիվաոբհեծցուր ըստ բնութեանօբինաց սովոբութեանց մեռոց։ Այլ, ասէին,այս խոբճուոդ Հայոց թագատոին է. զսա յղել առ մեզ, զի այսու ոււմմամբ խափանեսցէ զմեր արշշաւանս ասպատակութեան ճինի յաշխաորճէն իւմէ. այլ եկայք զսա պակասեցուսցուք՛ի միջոյ, ե մեք ՛ի Հայս առշափսցուք,աւաբաւ զմեր աշխարճս

լցցուք:

Ապաշոջեցաւթագաւորն,ե լուաւ բանիցզօբացնիւբոց. Ն կալան ձի մի ամեճի,կապեցինկախեցին զմանուկնԳբիգոբիսզագտյ ձիոյն, Ն արձակեցին ընդ ծովեզերդաշտինճիւսիսականծովուն մեծի, իւտեանց բանակին՛ի դաշտինՎատնեայ։եւ այսպէս սպանին տաքոյ եւ ապա զառաքինիքարոզնՔՐբիստոսի զմանուկնԳոբիգորբիս: բարձին որք նմա ն բեռին՛/իգա-՛ զնա ընդ եբթեալէին ՛ի գաւառէնՀաբանդայ, ւառն իւրեանց 'ի կողմանսԱղուանից ՛ի սաճմանս Հայոց իի Հաբանդ, Եւ եդին զնա առ ի գեօղն՝ոբ անուանեալ կոչի Ամաբազ: եկեղեցեաւն, զոր շինեալէՐ առաջնոյնմեծին Գբիգոռի,ճաւուն քաճաԳՐիգորբիսի` մեծի աշխարճին նայապետին ՀայաստանԵ՞կրին։ 0ւ ամ յամէ աշխաոճաժողովուոդք ՛ի մի վայո ժողովեալկողմանցնայնոցիկե աշխաբճաց գաւառացնայնոցիկ,զսոբա զօր տօնինզյիշատակ քաջութեանցնծան:

ն Հայոց թագավոոոբի անունն էո Սանեսան, ոբովնետննբանք ճԵոր նույն ծագումնունեին, միննույն տոճմիցնէին: Գնաց նեբկայաթագավորին, Հոնաց բազմաթիվ զորքերիիչխացավ Մասքութնեբի նին, կանգնեցնրանցառաջ ն սկսեց նշանց քառշոզելՔՐիստոսիավե-

բառը,

տաբանը, ոոբպեսզինբանք ճշմառիտ աստծուն ճանաչեն: Սկզբում Հետո սկսեցինքննելՔբիստոսի եբանք ընդունեցինու ճնազանդեցան: օՐենքներն ե այդտեղիցիմացան,թե աստծուն ատելի են ավարառու-

սպանությունը, ագաճությունը, ոսբիջին թյունը, ճափշտակությունը, ցանկանալը:Եռբ զոկելը, ուբիշինըուտելը, ուբիշներիստացվածքնեբին նբա ասացին. խոսքեբի վոա զայրացան այս բանեոնիմացան՝ եթե չթալանենք, եթե ու՞իշներիունեցածը «Եթե մենք չճափշտակենք, Եվ զոոքԵրս»: չխլենԲ ապա ինչով պիտի ապոին այսքան բազմաթիվ նա բյուրավոր բառի խոսքեբով կամենում էՐ նբանց միտքը թեպետ «Սա եկել ճանեցնել՝ բան ոչ ոք չլսեց: ՆՐանք ասում էին միմյանց. խափանելու.Եթե է մեզ քաջությունիցզոկելու, մեո ապոուստիոբսը մենք սբան լսենք դառնանԲ ճավատին ապա ինքՐիստոնեական մեր բնիկ սովոբությանճամաձայնձի չճեֆչո՛զ պիտիապոինք,եթե նենք: Ոչ, ասում խոոճոդովնէ. նա է, Հայոց թագավոոբի էին. սբան ուղաբկելէ մեզ մոտ, ոբ այս կոբոնով խափանեմեբ ավառշառուԵկԵք սբան միջեճանանենք ու իո աշխաորճից: թյան արշավանքներն արշավենքՀայաստան,ավաշով մեջ աշխարհըլցնենք»: միտքըփոխեց: Ապա Թագավոոր լսեց իո զորքի խոսքերին բռնեցինմի ամեճի ձի, մանուկ Գռիգոբիսինկապեցին կախեցին դաշտում, ձիուպոչիցնձին վեռ վառեցինճյուսիսայինմեծ ծովի եզերքի այսպես սպանեցին Եվ Վատնյադաշտում, իրանց բանակից դուրս: Քոիստոսիառաքինի քաբոզողին,մանուկ Գոիգորիսին: Ապա այն ճետ՝ վեոցոբին նոա մարդիկ, ոբոնք Հաբանդգավառից գնացել էին ծրա մառմինըՆ բեբին իրենց գավառրՀաբանդ,Աղվանիցկողմեոում թաղեցին սաճմանում, Ամաբազ կոչված գյուղը: Նոան Հայաստանի ոբ առաջին էբ մոտ, Գբիգոոը, պապը Գբիգոբիսի շինել այն եկեղեցուն մեծ քաճանայապետը: եվ ամեն տաբիայդ կողՀայաստան աշխարնի մերի ու գավառներիժողովոսդն այդտեղժողովվելովնբա քաջության են ցնծությամբ: տոնըկատառում ճիշատակի ու

ու

|

որ

սա

|

ու

|

ու

առ-

,

լ

կ

է

է

:

ՄԱՍՔՈՒԹՆԵՐԻԹԱԳԱՎՈՐԻ ՀԻՆԱԿԱՆ ԱՍՊԱՑԱԿԸ ՀԱՅՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ

ՑԱՂԱԳՍ ՄԵԾԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ ՀԻՆԻՆ ԵԿԵԼՈՑ ՑԱՐՇԱԻԱՆԱՑ ԱՐՔԱՅԻՆ ՄԱԶՔԹԱՑ

ՑԱՇԽԱՐՀ ԻՇԽԱՆՈՒԹԵԱՆ

ՀԱՑՈՑ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ԵՒ Թէ Ո՛ՐՊԼԱՍՍԱՏԱԿԵՑԱՆՆԱ ԵՒ

ՋՕՐՔՆ ԻԻՐ

Ի՛ՆՉԳԵՍ

Յայնմ ժամանակի ։թագա'որն ՄազքթացՍանէսան անհնարին ճիւթեացզսբտմտութիւնոխութեան ընդ իւոում ազգակցինԽոսոովու արքայինՀայոց, Ն գումաբեացժողովեաց՝զամենայնզօոս Հոնաց ե Փոխաց, Թաւասպաբաց, Հեճմատակաց, Գաթաց, ե Գղուաիժմախաց, ե Բաց, Գուգաբաց, Շչբացե Ճղբացե Քաղասճաց ն Եգեբսուանացն, այլոց խառնաղանճ բազմութեամբ անթիւ անբնակնվաչկատունզօբութեանց, ոբում միանգամինքն իշխէՐ զօրացն բազմաց: Եկն անց ըստ իչ" սաճմանն ընդ գետն մեծ ընդ Կուր, ե եկն տաբածեցաւելից զերկիոն Հայոցաշխաոճին:Եթ չգոյր թի. բազմութեանճեծելազօո գնդացն, Ե ոչ ճամար շեբտաւոբհետնակզօբուն. զի ն ինքեանքզինքեանսզիւՐեանցզօոսն թուել ոչ կարէին: Բայց ուր լինէր հանդէս, ՛ի նշանաւոո տեղիս գնդի գնդի, դոօշու դոօշու, վաշտուցվաշտուց, յեբնելի ԵՐնելի տեղեացմ̀էն մի բոնաքաբառ այբ ճբամայէին,զի բեբցեն ընկեսցեն՝ շեղջկուտել.զի ռոչափ լիցի, այնուե՞նեսցի նշանակբազմութեանն, առ իմանալվառ վաղիւ անցելոցիբացն աճաւոբութեան նշանակ:Եւ ընդ որ միանգամանցանէին,այսպէս թողուին յամենայն ճանապարի վեբայ անցիցպողոտայից:Եւ ելին լցին ծածկեցինզամեայն Ե՞կիոնՀայոց. քանդեցին, | գերեցինառ ճասաբակարեցին. սփոեցան տաբածեցան զսաճմանօք,փ ե լի ծատլեցանմինչե ՛ի փոքբ ե մինչն Սատաղու, քաղաքիկն ՛ի Գանձակ սաճմանսատոշպատական. ի մի վայր 'ի խաղացուցին ժողովեցին,ժամադիրկողմանսյայբաբագաւառին բանակմեծ լինէր: |

-

հազից»,

անան

եղբարցն,նոյն ՛ի իմ անաածայ- "Ց. Խ ոսրով անկան ն բերդն Դաբեւնիցծ չեոկիոն տ ն ԵՐկերն կ ։ Կովգայծ,

զչթաց.

յամուբ

նման ծեբունին ընդ չա. ՎՐթանէս Եեպիսկոպոսապետն պաճս պանել, ե խնդոել յաստուծոյ զի փոկեսցէ ն սկսան խնդոել՛/իտեառնէ աստոփոլ:

առնուին 73 Ապա նյ" հկտ դառձեն, ալ Գառն ունէՐ զերկիրն բոնացեալ

ճասաբակ իբոն տառի Վաչէ ռոդի ԱՐշտաւազդայ ՛ի Մամիկոնէնտոճմէն, ամենայնՀայոցմեծաց:Զի եւթեալ էր նա ՛ի ժամանակին ճանապառքս ՛ի կողմանսՑունաց: Ապա ժողովեաց Ս. ա զամենայն քաչս քաջս նախարարացն, ե գունդ կազմէՐ բազովմ ժ. ն Բ ասանէր անկանէր Դի վեբայ բանակին, լառաւօտուն ժամուն| առ

մի: ի: Ա Ապա եկն եճաս

զօրավար միլ գորկայն

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՀԻՆԱԿԱՆ

ՄԱՍՔՈՒԹՆԵՐԻ

| '

|

ՆԱ

ԱՍՊԱՏԱԿԸ ՀԱՑՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ

ՋՈՐՔՈՎ ՄԻԱՍԻՆ

ԿՌՏՈՐՎԵՑ

Այն ժամանակՄասքութնեբիՍանեսան թագավոորսաստիկ բականալովթշնամացավ իբ ազգակից՝Հայոց Խոսբով թագավորիճետ, Ն ժողովեց գումարեցբոլոր Փոխեր, Թավասպարզորքերը 6--Հոներ, ներ, Հենճմատակներ,Իժմախներ, Գաթեր, Գղվառնեո, Գուգաբներ, թաՇչբեր, Պղբեր, Քաղասիննեբ,նգեբսվաններՆ այլ խառնիճաղանն առճասափառականվաչկատունցեղերի անթիվ բազմություն, ոբոնց Բակ ինքն էՐ իշխում: ծկավ անցավիո սաճմանը,մեծ Կու» գետը, սփովեց լցրեց Հայոց աշխաոճը:Թիվ չկաջբ նբա նեծյալ գնդեռի բազմության ն ոչ ճաչյիվ կոպալավորԲետնակզորքի, ոբովճետն Բայց եբբ մի նշաիրենք էլ չէին կաբողանումիբենց զորքըճամառբել: նավորեբնելի տեղ էին ճասնում ե ճանդեսէին կազմումըստ գնդեոի, էին ոբ ամեն մի մաոռդմի ձեռդբոջշակնեբին վաշտեոի՝ճՃբամայում քաբ բերեն, մի տեղ ածեն, կույտ կազմեն, ոբպեսզիինչքան քի համար նրանով էլ ճասկացվիբազմությանչափը, ն ապագայի լինի` մնա անցած օբեբի այս աճավորնշանը: Եվ ոբտեղից անցնումէին՝ այսպիսի նշաններէին թողնում նանապաբննեւի խաչվող տեղերում, պողոտանեբիվբա: Նբանք եկան, լցվեցին, Հայոց ամբողչ եբկիռը ծածկեցին. քանդեցին, գեբեցին, միանգամայն ավեբեցին, Եբկրի ծավալվեցինմինչե Սատաղուփոքբիկքաղաքը, բոլոր սահմաննեբում ու սաճմանում: (Ավաբշն գերբինեոը) մինչե Գանձակ՝Ատոբապատականի դոգ ավառում, բեբին մի սաճմանվածտեղ ժողովեցինԱյբաբատյան մեծ բանակ էր կազմված: տեղ 7. խույս տվեց իբ այԵվ Հայոց Խոսբով թագավոբը ն Սանեսան Կովգիճ եոբկիոը, գնաց թագավոռից, սինքն Մասքութների ընկավամու" Դաբեռնեք բեոբդը:Նրանց հետ էր նան Հայոց ծեբունի Վոթանես: Այնտեղնանք սկսեցինպաճքպանելն հպիսկոպոսապետը, աստծուցխնդոել, նշանցփոկեայն դառնդաճնից,այս էին խնդոում տեր աստծուց:Իսկ նա գբեթե մի տառիբոնացել,գրավելէր ամբողջ .

ու

ու

-

ոբ

ոբ

եղբուից

ոբ

եբկիոը:

Այս ժամանակ եկավ ճասավՄեծ Հայքի զորավար Վաչեն,Աոայդ ժամանակ Եբկաո տավազդիոբդին, Մամիկոնյանտոճմից, ժողովեց էբ կատառելՀունաց կողմերը: նա ճանապաոճոոդություն Ն ճարկազմեց գ ունդ քաջերին,խիստբազմամաոդ նախաբարներից ոբ

| :

շ9

պաշձակվեց (Սանեսանի)բանակիվբա լուսադեմին (եկեղեցական) տոն կատաբելու ժամանակ:ՆՐանք բանակէին դրել Ցլու գլուխ կոչված ոչ մեկին կեննրանց բոլոբին սբի անցկացոբեց, լխոանվոտ: (Վաչեն) դանիչթողեց ն գեբինեբիողջ բազմությունը ետ դարձրեց: Հետո ժոգավառի դաշտը: Այնտեղ ղովեց ավաոր ե գնաց իջավ Այբաբատյան Սանեսան նա Վաղարշապատ գտավ Մասքութների թագավոքաղաքում Րին բուն գնդի ճետ, ոջ անճամաոբ բազմությունէր կազմում: (Վաչեն) ճարձակվեցքաղաքիվբա, նե տեր նոանց նրբա ձեռքը հանկարծակի մատնեց: ԵՐբ թշնամիներըտեսան նբա ճաբձակումնիբենց վոա՝ քաղաքից ղ ապաԵոդի կողմը, 0շականբերդ դուրս եկան, փախանդեպի առապառր, մեծ պաու քառքաբոտ տեղերին: անապատին Սաստիկ այն վինելով Ընիզակակիցնեոր, որբ էին ներր, գ տեբազմ եղավ: Եվ Հայոց զոբավարբի ի ԲագՆ Րատ Քագբատունին, Մեճունդակ Գաբեգին Ռշտունինեոր ն Ամաճասնում նյաց տոհմի նախաբարբ ու Վաճանըե Վարագկամինականը, ոՑ զառնումջառդում էին Սլանների,Ա

այգենալոյնպաշտամանն. զի բանակեալէին նոքա ՛ի լեբինն՝ կոչի ծլու գլոխ. նե Ճասաբակ ընդ սուբ ձանինզամենեսեան,ե ոչ մի ոչ ե դարձուցանէՐ ապոեցուցանէր, զբազմութիւնգեբեացն:Եւ յետ այսոՐիկառնոյր զաւարսն,խաղայո գնայրերթայրիջանէր ի դաշտն ԱյԲաբատեան գաւառին.եբթայբգտանէր թագատոն Մագքթաց զՍանէսան բուն գնդաւն,անթիւ անճամար զօբոքնհանդերձԴ Վաղաշշապատ քաղաքի:ԱռհալզգունդնՎաչէ, ե յանկառծակի քա"ի յարձակեցաւվերայ ղաքին,ե մատնեաց զնոսատէր 'ի ձեռս նոբա: Եւ իբոե տեսին զնա յարձակեալ՛ի վերայ իւբեանց,փախհանելին 'ի քաղաքէանտիյառապաբն'ի կողմն Ցօշական բերդին.ե զանապատն որ

առ

Արո ԱԵ

-

պատեռազմ

յոյժ

Հ Իո զի,ակնավանն '

յոյժ:

Եւ

նիզակակիցքզօրավար

այոց,

ոո

ագ-

Քագոատունի, ըՌըշտունիք, Գաբեգին ե Վաճանչնան ճապետն Ամատունեաց տոհմին, Վաբազկամինական, հասանէինճարԲատ

ն Մեհունդակ

Ն Հոնացնզայի բանա աաԱԱ զօոսն Թորա» առապաշացե դիակամբ ն

ն

Ալանացն

Մազքթացն Ն

ո

:

ե

մների մնա հում ով յնպ ո աունը: էու թիվ նման գետի

ոհ էլ մնացոոդներբին լիրաաա զոշքեռին: Սակավաթիվ

մեռելոց.մինչ զի իբոն զգետյառուցեալեբթայր առին անճնառին, ե ոչ լինէր թիւ զօրացնմեռելոց: Եւ զմնացեալսն սակաւսառաջիիւբեանց

բ

ոա

ն

խառ-

նելով ճալածում էին մինչե Բաղասճինեւիաշխառրը։ անալ բազատշին բերին բորաին ՀԱԻ րական եկին առալի երբ էլ բեբում էին Հայոց թագավոոբին:Իսկ ետես, ասէ. էՐ թագավոռի գլոխ էբ, Այ տեսավ՝սկսեց եղբայբն ԱՐշակունի ցեղից»: նէ Ա աոքայե մեծզոն Նհ ճակատուն, Հայոց թագավոոր Հայոց. տեսինզկոտոբածձն զօբացն Ճաբելոց,զի նեխէ՞ Եոկիբն՛ի իտհկավ հպիսկոպոսապետ տեղը: տամաոտի սպանված զոբքեոիկոտոռածը. ճոտոյ մեռելոցն։Ապա Գուգազանել յաշխարրէ, հ Արի տանէին ճալածականս մեծի Րե

լալ

մինչե

յաշխաոճն

Ծղբայո

սկսաւ.

Բաղասճաց, ե

իմ

զգլուխնՍանէ-

Արշակունի:

ազգաւ

,

ն

Ա

ոս

նուճետե

ե

ետուն

ԲՐաման՝

եբկի»ն խաղաղու

"

զի

մեծ

նա

ու

«Իմ

ասաց.

ղղ.

մեծ

Տեսան

ե

անդէնծածկելքաբակաշկառ վիմօք, զի մի՛ ՛/ի շաբաոյ ճոտոյն մեռիլոտիոսկեբացնեբկիբնպղծեսցի:Եւ դադաբեաց ի թեան ամս ճաբուստ մի. ե այսպէս վբէժ սոբոյն ԳՐիգոբիսի խնդբեցաւ փ թագատոէնՍանէսանալ Շոբա. զ: ոչ մեա 3 Ն ՛ի ի բանակէ 9 ի նոցանէ ե ոչ մի։

լալ

առաջ

Սանեսան

|

հոտից երկիոր լցվել եբ գառշահոտությամբ:Հբաման տվին՝ աշխաոճից գուդազ մի 9 ճանել, դիակնեոը թաղել, վբան քաբեբով գուցե հոկիոր ապականվի մեռելնեւի գարշահոտ ջառավից: խաղաղացավ բավականտարիներ: Այսպես սուրբ Գբիգոբիսի վրեժը ե նբա բանակից, ոբովճետննբանցից առնվեց Սաճեսան //թագավոոից ոչ մեկր չմնաց:

ջածկելո "զի"ճ

Ը

ՑԱՂԱԳՍ ՄԱՑՐԵԱՑՆ ՏՆԿԵԼՈՑ, ԵՒ ՎԱՍՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԱՑՆ

ԸՆԴ ՊԱՐՍ. ԵՒ ՎԱՍՆ

ԱՋԳԱՀԱՏՈՒԹԵԱՆ

ՏՈՀՄԻՆ ՔՋՆՈՒՆԵՍՑ

ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹԵԱՆ

եւ

ժամանակ միխաղաղացաւ եբկիոս

իբրն առ ապա հտ Հայոց, Ճրաման թագաւորն ՀայոցԽոսբով,տալ պաոգեսաբանցնքաջացն՝ոբ

ՄԵՐԻՆԵՐԸ ՏՆԿԵԼԸ, ՊԱՐՍԻԿՆԵՐԻ

ՆԱԽԱՐԱՐԱԿԱՆ

ՀԵՏ

ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐԸ ԵՎ ԲՋՆՈՒՆՅԱՑ

ՏՈՀՄԻ ՍԵՐՀԱՏՎԵԼԸ

ԵՐբՀայոց Եբկիրն ժամանակ խաղաղացավ՝ ապա Հայոց Խոսրովթագավորրհրամայեցպաոռգեներ տալ քաջ մարդկանց, այն առ

նմա, Ն փոխանակեցին զանձինսիւոեանց փոխանակ վաստակեցին մաշտ ճակատուցնպատեռազ-« ՛ի Հայոց մեծաց յամենայն աջխառճին ե ե

տոոնքնրա ճամաբ Բենցանձր դրին

Ն ճակատամաոտեռու պատերազմի աշխատեցան ճամար: Նա Վաչե զոբավառին Մեծ Հայքի աշխարճի

ե Ցլու գլուխը բոլոր փոքո ՋՐբաբաշխը ակունքները, զականսՋանջանակին զՋՐ-աբաշխիս Ջանջանակի մաց: Եւ ետ Վաչէի զօրավարի տվեց մյուս նախառբաբներին նույնպեսե մեծամեծ պաոգններ ճանդերձ.նոյնպէս ե այլոց նազծլու գլուխ, ամենայն գաւառակօքն գավառնեռով, աշխարճիցբազմեծամեծ պաոգես:Եւ ետ ճրաման թագատբն զօբավառին Եվ ճբաման տվեց թագավորնիո զոբավաշին՝ խաբաբացն վայոի կաղինճանել ու բԵանտառներից բազում, ե բեբել զվայբենի.կաղին ճավաքել, մշակնեոշն իաոյ՝ճանել խաշար յաշխաոճէն մաթիվ սկսելովարքունի ամուբ բեոռդից, գավառում, գաւառին.ե առեալ յամուբ մայբեաց,ե տրնկելզայն )Այբաբատեան բել տնկելԱյբաբատյան ոբ ասում են Գառնի, մինչն Մեծամոբի դաշտը, այն բլուրը, բեոդէնարքունի,ոբում կոչեն Գառնի, մինչե ՛ի դաշտն Մեծամօրի՛ի որբին մեծ քաղաքի ճյուսիսային ե է քակոչվումէ Դվին գտնվում Աշբտաշատ բլուրն՝ոբ անուանեալկոչի Դուին, ոբ կայ ի ճիւսիսոյ կողմանէ դեպի ներքն, մեբի տնկեցինգետի ընթացքով ՏիկԵվ այսպես մեծի ԱՐշտաշատու,զգետն խոնարհմինչն յապառշանսն ղզաքին կողմում: Նա այս Տաճաբ մայբի: մեբին կոչեց Տաճաբ մայրի: էւ ապարանքը: նունի՝ տնկեցինզկաղնին:Եւ կոչեացզանուն նորա մինչեՏիկնունի Եղեգնուտի ե զերքով, նբանիցդեպիճարբավ, ՛ի նմանէ 'ի ճաբաւակոյս լցին միա ՛ի մայբհացնյեղէգնաբեբանին Մի ուրիշ մերի էլ տնկեցին անունն էլ դբին Խոսոբովաե կոչեցինզանուն նորա Խոսբովակեոտ: Ն տնկով. սա կաղնի տնկով. դաշտը լցբին զդաշտնկաղնատուն ամբողչ նան Երկու եւ անդ շինեցին արքունականս, ե զեբկոսեան տեղիսն Նույնտեղումշինեցին արքունական ապարանքներ: զապառշանսն կերտ: ճետ ճակցելու, անառանցիջար վասն պողոտայի փակեցին, փակեցին.ե ոչ կցեցին՛ի միմեանս էլ պարիսպներով պառսպեալ մԵբիներն ու Հետո ճամար: ն ապա զամենայնէՐէս ե զգազանս Եւ աճեացբաոձշացաւ. բարձբացավ: (ՄԵբին)անեց ճանապարհի նապարճին: ցուդաոձի ամեն տեսակ Երեներ գազաններժողովել ու զի լիցին նոհրամայեց ճրամայեաց ժողովելթագաւոոն,ե լնուլ զքաղաքորմսն, թագավոոը նորբա: Եւ թագաւռոութեան տեղեոը,ոբպեսզի նորա թագավոռության ուրախութեան գա տեղիք որսոց զբօսանաց լցնել պարսպապատված Ն ուրախությանտեղեր դառնան:Վաչեն անմիջապես արքայի: զասացեալսն զօրավարնՎաչէ կատարէր վաղվաղակի զբոսանքի ոբսի՝ ասածնեոը: Եւ մինչդեռնա յայնմ գործ զմայբեօքն տնկելովքէո, յանկարծակի թագավոոի կատարեց ն Հէ տնկելով՝ հանկարծ պատգաւառ, թէ ի՛ Զաբաւանդ Խոսբով՛ի Եվ մինչ Խոսրով զբաղված էո մեբիները գուշակԲասանէՐ ու թե Պարսիցզորքերը Շբան Հեր են զօոքնՊարսիցգալ ճասանել՛ի գործ պատեռբազմի Զաշավանդգավառիցշ2, ՛ի վեԲաստեալ լոտ ճասավ են ետ արքայ ԽոսրովԴատաբայնաճապետի քեզ վբա գալու: Խոսբով թագավոոր Քրզպատերազմով Բայ քո: Ապաճբաման պատրաստվում աշխաբճիցգուգազ քան ն բբաման տվեց ԲզնունյացԴատաբե նաճապետին՝ զչափն զճամար նունեաց, գուգազ ճանել յաշխարրէաւելի ն մատենիկ գնդիշ:ճետ միասին դուրս ե անճամաբ, Բանել անչափ լմ դիմի զօբսն մատենիկգնդաւն ընդ առաչ նոցա խաղալ հասանել ն" նրա առաջնառնել: Եվ Դատաբեն գնաց գալ թշնամուառաջ, դիմադոել, առգելով զթշնամիսն:ԱպաԴատաբէներթայր ընդ առաջ ճառկանել, ԵՐբԴատաբեն Հայոց զոոբքի բազմությամբ: Պարսիցզորքինընդառաջ զօոօքնՀայոց: Իբոն ճասանէՐ ԴատազօբացնՊարսիցբազմութեամբ ճետ միտքըդնեմեծերի միաբանեցավ, Պարսիցզորքերի դնէբ ընդ իշխանսնզօբացն Պառսից. ճԲասավ՝ բէն, խոբնուոդմիաբանութեան Նա թշնատիոոջը: ի՞ լով նբանցձեռքը մատնել Հայոց թագավոոին, կամեցաւմատնել'/ի ձեռս նոցա զաշքայնՀայոց զտէոն իւր, ղաբան սՐԵն հրամայեցդաշանսարքել իո զոոքիդեմ թշնամու ճրամայեացգործել թշնամեացն՛ի վեբայ իմոց զօրացն, ե անդրէն մինեբին կեբպով(ճարձակվում) տաբասուբ ետ դնել ՛ի վեբայ իւոոց զօրացն:Յանկարծ անսպասելի Հանկաոծ՝ բին մատնեցիո զորքը: յեղակարծումն ն մյուս զորքըդիմում քառասուն զորքը, հազար կոտորումէին Հայոց կոտորէին, ե կարծի՝ քառասուն ճազար զօոսն Հայոց միանգամայն առնում էր Պարսիցզորքր Ն Դատաբեն էբ փախուստի: Իսկ չարագործ լինէին. ե Դատաբէն չաբագործառնոյո զօոսն այլ զօոքնփախստական զոոկամենումէՐ Հայոց թագավորիվոա Բարձակվել:Փախստական Պարսից,ե կամէՐ անկանել՛ի վերայ թագաւորինՀայոց: Ապա փագուժում քԵՐն ավելի վաղ ճասնում բանակը, էին Հայոց թագավոոի խըստականք զօբացնվաղ ճասանէին՛/ի բանակաբքայինՀայոց, գոյժ անօբեն Դատաբենիմատմատէին պատաճածսաոսափելիկոոծանումը, առնելզանճնաբին կործանումն իբացնեղելոց, զչաբագործութիւն աճօբէն Դատաբենայ: հության չաբագործությունը: նութեանն ու

առ

2--Ե927

'

ե

ուժգինարտասուօք

խեդոէր յաստուծոյ

բազում

պաղատանօք

Այն քա՛Վոթանա Հայոց հանդեր Տաաե հոսշով ետի

ԱպաանկանէՐթաւա

էշ

առ ինքն յնտ այահիկ աճապառե կոտո զուն Ճասանէո երեսուն գայ Վաշէիւ. ճազաբ, ճանդերձզօբավառաւն իբրն մեծամեծ նախաբաոօք աւագախումբ ընդ առաջ նոցա, ամենայն Եւ դիպեցան միմեանցառ ափն ծովուն Բզնունեաց,յԱռեստնաւանի, աբքունի ՛ի վեբայ գետակին:Եւ տեսին զօոսն ՊարԴիձկնատեսանսն եբկնից, ե զի էին իբոն սից, զի ոչ գոյո թիւբազմութեանն. ն իբոբեզաւազ առ ափն ծովու. զի եկեալէին անթիւ փղօք անչափզօՐօք: Ծւ սոքա ճասինանկան՛ի վերայ յուսացեալքառ ասբանակին, ե ոչ թողին ՛ի նոցանէ ե ոչ տուած. ճառին, սատակեցին, կոտորեցին ե բազում, զփիղսնն զամենայնոյժ զօբութեան մի: 0ւ թափէին աւար ն նոցա: Ջեշբակալ աբառհալզԴատաբէննՎաչէ սպաբապետն քաջ Խոսբովու ե. Վաճան ամատունի, ածէին զնա առաջիմեծի թագաւորին գնոի բին զայր, իբոն աչխաոհի գեղի ն զօրաց քաշկոծ առնէինՎզնա քաբամքզայր, Ւ լԵ ճան լեալ ետոն իւոոյ դառանան տեառն իցէ: Ե զազգ նորա ն զկին ն զորդիս գտանէՐ լամոոցի անղ իշխանին ըՌշտունեացյանուանեալնլԱղթամար անցեալ ՛ի կղզին՝ առ ճակղզոչ. ի նաւ ելեալ Վաչէ սպարապետն, նասաբակոչ զէգ թողոյո ն ոչ զարու: Եւ այսպեսբարձաւազգատոնմ ն կալան: զտուննոցա յաշքունիս այնորիկ. խառառբութեանն մ ընդ ե ա այսոր ետ էին Պ աբսք ք" 'ի տալ պատեբազմ յսոբիկ ոչ դաղառբէի 49 1 Բայ մեծամեծ աւագանին, նաԽոսբովուարքային.ն նա դնէր օբէնս, զի ոբ էին բիւբաւոոքն ե քն աշխաբճատեաոքն՝ աշխաոճակալ խաբաոքն ն ն ընդ նմա շոջեսցին, մի՛ ոլ կայցենառ արքային, ճազաբաւորքն, նա յեոկմտութենէ ե՞թիցէ ի նոցանէ րնդ զօոս առքունի: Ջի եշկնչէր մ ն աս լստամբ լի գ որբծիցեն, Դատարենայն նոցա, զի գուցէ զնոյն գործ զ Կորո՞ Վաչե, ի լիներ ի Հայոց մեծաց, ե ՛ի Բաջ Վաճան Ամատունի: բապետ ի զօբավարբն ԳումաբեՐ զօոսն ամենայն տանցն աւագանւոյնրնղ զօոսն արքունի, ե տայբ զգումաբտակն ամենայն ՛ի ձեռս նոցա. ն հանապազկային ՛ի

նագետ

նե

ժամանակՀայոց Խոսբով թագավոոը Վոթանեսքաճանայաչեմ աբտաճետ թավալվում,է" գեռիո, "ե. պաղատանքով, էր խնդրում: Սբանից ճետո փութով սուքներով աստծուց (օգնություն) Վաչե ճազարբմադ, է՞ր իր մոտ զոոքեոը,մոտ եբեսուն ճավաքում նախառաոն էո ավագ իո բոլոր գնում ճետ, դեմ Առեստ ավանում,փոքբ Նբանք իճա ճանդիպեցին ճետ միասին: ների Տեսան զորքի Պարսից ձկնոբսաբանումշ՞: գետակիվբա Ն ինչպես երկնքիաստղեոր ինչպեսավազ անճամաբ բազմությունը՝ ե ոբովճետնեկել էին անթիվ փղեոբով անչափ զորքով: ա փին, ծովի վբա, աստծուն հունբանցբանակի Իսկ սբանք ճասան, ճարռձակվեցին ոչնչացրին.մեկին էլ կենդանի կոտոոբեցին, սալով.զառկին, նե նե բոլոբ Եվ մեծ ավար խլեցին նբանցից փղեբը նշանց զորության ԱմատուՆ Վանան քաջ Վաչե ույժը: Նան նշան առաջ. ե բեռին Խոսոով մեծ թագավորի ֆին ձերբակալեցին որբ է իո աշխաոդավանանել իբոն մի մաոռդու՝ քարերով քառկոծեցին ն տոնմը, Նբա ոոդիք ու կինը զորքերին: բեն ն իբ տիռոջ գնդին ոմ Մ կղզում: չ Աղթամա նվում էին էին Ռշտունյաց իշխանիամբոցում, գտնվում ն ոչ ու թողեց էգ ո՛չ մտնելով կղզին նավ նստեց Վաչե սպարապետը

իւշովք:

զաստեղս

ո ոո

ծւ

ն

հ

`

-

վոտար ծերունին բուն Բայց ի նմանն: չիցին |

ԱԱ փ

ճանգստի,ն

աւուոս

աբքունական

չթողին:

սպաբապետը Դատարենին,

Ի կուված

Հր

ՊԼ

ի ՎՊ

ն նբա տունը ոչնչացավ, տոնմը

Աա Խաաաաա կապ չէին: դադարումԽոսբով ա

արչու

ա

:

էլ

սբանիցճետո

Բայց հետ գավորբի

պառսիկնեոը

թա--

մեծամեծ

սաճմանեց,ոբ

օբենք

Եվ պատեռազմելուց: որոնք բյունախարաբնեոը, աշխարհատեր աշխարշհակալ ավագանին, մնան նա

տեր էին)25,թագավորի (զինվոբնեբի ԲավոոՆ ճազաբավոր ոք ե զորքիճետ: ե նբա ճետ շոջին, նբանցիցոչ չգնա արքունի մոտ

ճետն

վե

նա

եման

վախենում է՞

նբանց

ի՞բանից

Ոբով-

իր Աա ոի ամին: տավառի եբկմտությունից,

մի

գուցե Դատաբեն

էր

Ն

Վաճան

Ն քաչ

գուԱԱոճո, վբա: կուքե»ը տների ախառատական ոլո»ավագ

Վաչեի,

Մեծ

ոն

Հայքի

սպարապետին

ա Հ աառակ Աա ահազմոմ հայինսբանցձեռքը, Հարնից» ա Գա ՀԵՎԻ մտնել ավեչէին տալիս դյուբությամբ սից ը ն Ր» աշխարք՛ի շինութեան ի խաղաղութեան ճանգստություն վայելում, եվ թագավոբը բել Հայոց եբկիորքծչ: ՝

,

զոբավառի (թշնամու)

ր

կենացնոցա:

,

մաշո ւմ

զորքեռի

ԷՐ արքունի

ճետ

ն

ամբո

ումաբտակր

տալիս

էր

Ն

՝ անա

սաճմաննեբում

'

խաշճրշեն

ու

ն

թույլ

ու

էր

խաղաղէո նրանց կյանքիբոլոր. օբերում:

աշ-

՞

ՑԱՂԱԳՍ ԲԱԿՈՒՐ ԲԴԵՇԵԻՆ՝

ՓՈԽԱՆԱԿ

ՈՐ

ՆՈՐԱ

ԱՊՍՏԱՄԲԵԱՑ

ՑԱՐՔԱՑԷՆ ՀԱՅՈՑ.

ԼԻՆԷՐ ԲԴԵՇԽ

ՎԱՂԻՆԱԿ

լ

ԵՒ

ԲԴԵՇԽԻ

ՄԱՍԻՆ.

ՈՐ

ՓՈԽԱՐԵՆ

լ:

յարբքայէն Հայոց մի ՛'ի ծաԶայնուժամանակաւ ապստամբեաց կոչէՐ բդեաշխն. ռայից նորա մեծ իշխաննԱղձնեաց, անուանեալ էՐ մի ՛ի չորից գաճէոէցբարձերէցտաճարինարքունի: Ետ ձեռս յարյեց յինքն էր: Եւ էած քայն Պարսից.ն մատնեացզարքունիտունն, ն ճատաւ յեոկոԼն յիշխանուզօոս աբքայինՊարսից՛ի թիկունս իւո, ընդ առքայինՀայոց` ուժով Պաոթենէն Հայոց, ե տայո պատեռբազմ ոբ

ոո

'

ոբ

ԱՊՍՏԱՄԲԵՑԱՎ ՀԱՅՈՑ

ԲԴԵՇԽ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ. ՈՐԻ

ԴԱՐՁԱՎ ՎԱՂԻՆԱԿԸ

Այդ ժամանակներըՀայոց թագավորից ապստամբեցավնբա ճպատակնեոռից մեկը, Աղձնյացմեծ իշխանը, բղեշխ էՐ կոչվումշ7, որ արքունական սեղանիչորս բառձրբագույն գաճեբից28 մեկն ԼԸ գբավում: Նա ձեռք մեկնեց թագավորինն նբան մատնեց Պառսից քունի տունը, իբ կալվածինկից ԷՐ29: Նա Պարսից թագավորից զորք բեշել տվեց իբան օգնության, ե Հայոց թաանջատվեց Հայաստանից գավոբի դեմ պատեբազմէր մղում Պարսիցթագավորության ույժով, Ն պատեբազմը սաստկանումէր: Եվ Հայոց թագավոր (նրանցդեմ) էՐ ուղառկում մեծ զոբքով իո բաբեմիտճպատակներբին-ԿորդվացՋոն իշխանին,Մեծ ԾոփքիՄար իշխանին, Շահեի իշխան ՆեոսեԾոփքին ճին, ՄյունյացՎաղինակիշխանին, ՀաշտենիցԴատ իշխանինե Բասենի Մանակ իշխանին: Սբանք գնացին ճաղթեցինՊարսից զորքեսբի քաշեցին,նույնպեսսպանեցին բդեշԲին ե բոլորին առճասաբակ խին եղբայրների որդոց հետ: Քայց Քակուբի գլուխը ե մի նորածին աղջիկ բերինթագավոոին: Եվ ոբովեետե ճրա տոնճմից ուրիշ ոչ ոհ չէր մնացելթ̀ագավորն այդ աղջիկը կնությանտվեցիո սիոելի Վաղինակ Սյունիին, նբան տվեց նան Աղձնյաց տունը ն նրան դարձրեց բդեշխ ե ժառանգ ե այդ տան: Ժառանգը ամբազմացավ, Վաղինակն բողջ այդ երկով ն բոլոբ ուժով ծառայումէր միշտ թագավորին. բայց բդեշխիոբդինեբիցմի պատանիփախավ Քակուր ապաստանե ՀայոցՎաչեզորավարիմոտ ն նբա տանըթաքնվելով(մաճից)ազատվեց, ոբ ն ճեառ, ուբիշ ժամանակ,դառձավ,իբ տունը գրավեց ժառանգ դարձավ: Նրա անունն էր Խեշա: որ

աշ-

|

ոբ

մաշտ ե սաստկանայոՐ պատեբազմին։ Ապա սից թագաւոբութեանն. առաքէՐ թագատոնՀայոց զբարբեկիր զծառայսիւո, զիշխաննկոոդուաց զՋոնն, ե զիշխաննմեծի ՄոփացզՄաոր,ն զիշխանն Ծոփաց Շանի ՆԵՐսեն, ե զիշխանն Սիւնեաց զվաղինակ, նե զիշխանն՝ Հաշտենից զԴատ,ն զիշխաննԲասենոյզՄանակ,հանդերձբազում զօրօք: Ապաչոգան լաղթեցինզօբացնՊարսից,ե ճասաբակրնդ ճանին զա: մենայն.ն սպանինզբղեաշխն,եղբաորքՆ ոբղւովլ իւբովք հանդերձ: Բայց զաղջչիկ մի զդուստր նորածին,ն զգլուխն Բակու»բդեշխին բերին առ Եւ արքայ: իբոն այլ ոք ոչ էր մնացեալ յազգէն, ետ արքայ զաղջիկն սիւնտ), ե զտունն Աղձնեագ. կճութիւն սիրելւոյն արքայի Վաղինեկալ ե աբար տան նոբուն: զնա բդեաշխե պայեազատ ժառանգնբազմացաւ, նե հանդերձաշխաբհաւն ե ամենայն ուժովնկայոբդեաշխնՎաղինակի արքային ճանապազ: Բայց յոբդտցն քակուր բղեշխի ծառայութեան պատանեակ մի փախեաւանկաւ զօրավարնՀայոց Վաչէ, ն անդ ապոեցաւթագուցեալ՛ի տան նորա: ՈՐ յապա ժառանգտան նոբա ՈՐ լինէր: լյայլում ժամանակի ղաորձաւ կալաւ զտունն իւո. ոբոլ անուն Խեշակոչէշ: | առ

ԲԱԿՌՒՐ

սուբ

:

'

առ

առ

ու

ու

ու

:

:

ՑԱՂԱԳՍ ՑԱԿՈԲԱՑ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՄԾԲՆԱՑ

ՄԾԲԻՆԻ

Ձայնուժամանակաւ գնաց մեծ եպիսկոպոսնմծբնացւոց, խաղաց

այո սքանչելիծերունի,վաստակասէ" ՛ի անուն Ցակոբ,

գործս ճշմաբտութեան,որում փոխանակ ազգաւնպառսիկկոչէ՞. այո ընտբեալլաստուծոյ, յիոմէ քաղաքէանտիգալ ճասանելի լերինսՀայոց. ՛ի լեառնն Սարբաբաղայ ՛ի սաճմանս Այբաբատեանտէոութեան'ի գաւառն Սոշ6

. :

լ

ՀԱԿՈԲ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՄԱՍԻՆ

Մծբինիմեծ եպիսկոպոսը, մի սքանչելիծեԱյնժամանակները բունի, . նշմաբտության գոոծեբովզբաղված,որբիանունն էՐ Հակոբ. աստծու պառսիկ Անակի ռոդինձ, Զգոն մաոդը,վեր կոչված, ընտրած կացավի գա ոոբպեսզի քաղաքից,

ճասնի Հայոց լեռները,Սաբաբաղ

|

լի չնորճօքնֆբիստոսի, որպէս զօբութիւնք նշանացն տշաստից լինէին ՛ի ձեռացնոբա: Սա եկեալցանկացեալ փափաքեալ մեծաւ տենչանօք աղաչէՐզաստուած՝ զփոկականտապանը տեսանել Շոլեանջիճուաձոյն, զի յայս լերին հանգեաւնա Դ չջոճեղեղէն.քանզի զամենայնինչ հայցէՐ, առնոյո փ տեառնէ: Ապա մինչղեռ ելանէր բեզ պժուաբին րեղ անջոդիընղ ափափայսն անապատին Սաբաբաղեան ե ծարաւեցաննա ե որր լեինն. աշխատեցան ընդ նմայն էին: Ապա զնէր ծունը մեծն Յակոբ ի վերայ Երկրին,ե կայր յաղօթս տէր. ն հ տեզո»ն` ուշ եղեալ էՐ զգլուխիւշ՝ բղխեացաղբիւր, ն աոբբիննա ե ռՐ բեղ նմայն էին. մինչե ցայսօր ասեն այնմիկ աղբիւո Ցակոբայ: Ե. ինքն փ ճմին աշխատեալ ղեգերէր՝զխնդոելին տեսանելառանց յապազութեան,առնէՐ աղօթս տէր: ) ԱՐղ իբոե էՐ նա խոննճեալ ՛ի վեՐ ի դժուարինտեղւոջնմօտ ՛ի կատաոն,ն կաշի վաստակեալ էՐ, ննջեացնա. ն եկն Բրեշտակաս| տուծոյ ե ասէ ցնա. ՅակորՅակոբ:Եւ նա ասէ. Աւասիկտէր: Եւ ասէ : Աճա ընկալաւտէր ԲՐեշջտակն. զաղաչանսքո, ե կատառշեաց զխնդբուա- | քո. ծրս այդ. կայ ընդ սնաբս Բո, է 'ի փայտիցտապանակին. աճա : բե՞ի (եզ, անտի է այղ. զի այլ մի՛ ես յաւելցես տեսանելզայն. զի տէՐ այդպէս կամեցաւ:Եւ մեծաւ խնդութեամբ լոտն կացեալ, բազում Երկիր պագանէՐտեաոն, ե տեսանէր գոհութեամբ իբոն զտախտակն՝ զի կացճեաւհատեալհանեալճեղքեալ՛ի մեծ ինչ փայտից:եւ առեալ դգառնայբ անտի, հանդերձշնորհատուբ պարգնելովն,ե որէ րնդ նմայն ի'բովքն ճանապարհոող ԵՐթեալՐ՝ լինէր։Եւ ոչ այնպլս մեծն Մովսէս : զուաբթագոյնգնծայո չէջսն Սինեական լեռնէն, չասէաք եթէ առաւելովքն պակասագոլն: Քանզիյաստուծոյ առեալ ն աստուածագիբհբամանօրք ։ ի բազուկս, աբ աստուսծատ առե սիլ ի լեռնէն Եոնէ ճեր 1լ բ իջանէր: | վբիվասն ժագոոծժողովողեանն,ոբոց զթիկունսնի տէբունիսնտ ե կործանլեբեսս՝ պուաց.

այբ

ոո

առ

:

ոբ

առ

ոո

:

բա

:

ի

տիշադոուժք իւբեանցակուռ ձուլելոյն ԵՐկիո պագանէին,ե նովին զճբամանաբերն սշտառուչ սբտաբեկ կացուցանէին: Քանզիի տախտակացն ԵբնեէՐ խոոբտակելոցն յայտնի բեբելեագնթաղձութիւն: Իսկ այս եբա'

Շե լոյս,

վասն ոբոյ ե ճառեալքսլաողաբին, ոշ րստ այնմ օբինակի՝ անդգործեցաւ.այլ ինքն իւբովքնլցեալ հոգեոր մխիթառութեամբ, կաո-

ծե ալ

Լ

ոբ

'

քն՝ մատակաբա-|

առ

Րէին։

3.

գտնվում էր Այբաշատյան տերության սանմաններում, Կոոդվացգավառում: Նա լի էՐ աստվածային շնոոնքնեբով, այնպես նբա ձեռքով Նա էին կատարվում: հՐաշքներ եկավմեծ փափագով ցանկությամբն աղաչում էԲ աստծուն, կաբողանա տեսնել Նոյի փոկականտաոպանը, ջոնեղեղիցճետո այս լեռան վրա էՐ ճանգչել. նա աստծուց ոբովճետնինչ խնդրումէՐ՝ ստանում էո: ԱՐդ՝ ԵՐբ նա բարձրանումէբ լեռան անջոդի Սարբառշադյան անապատքարքարոտ ինքը ե իբ ճետ եղողները հոգնեցան ծարավեցան: տեղեորով՝ Այդ ժամանակմեծն Հակոբծունկ չոգեց գետնի վբա ն տիրոջըաղոթեց: եվ այն տեղից,ոբտեղդրել էր գլուխը՝ մի աղբյուբ բխեց. ե ինքն ուիո ճետ եղողներըխմեցին: այսօր էլ Մինչե այդ աղբյուրին ասում են Հակոբի աղբյուր: Եվ ինքր նույն չարշաբալից` գործը շաշունակումէՐ, ռբպեսզիշուտով ցանկացածը տեսնե, ե տիոբոջ աղռթումէո: Առդ՝երբ նա սաստիկ հոգնած,էՐ վերը,կատաոբի մոտ, դժվար տեղերում՝ ուժասպառեղավ ն քունը տարավ: եվ աստծու ճրեշտակը եկավ նբան ասաց. «Հակո՛բ, եվ նա ասաց. Հակո՛բ»: «ԱյստեղԵմ». (լսում Եմ)։ եվ հրեշտակն բո ե ասաց.«Տերր աղաչանՒներնընդունեց խնդիոդկատաոեց.այղ, ինչ ոո գլխիղ տակըդված է` տապանակի է. ինքս բերի քեզ նամար. փայտերից այնտեղիցէ: էլ չաշխատիս տեսնել, տերր այսպեսկամեցավ»:Նա մեծ խնդությամբ (տապանը) ոտքիկանգնելով՝ էո տիրոջը մեծ գոճությամբ,ն տեսԵՐկՐպագում նում էո տախտակը, կարծես կացնովկտոած՝ նեղքած ճանած էՐ ինչոր մեծ փայտից: ե հետը Առնելով շնոոնհատուբ պաոգեր՝ ինքը այնտեղիցետ էինդառնում գնում իրենց ճանապար եվ մեծն Մովսեսը այնպես զվառթ չէր ցնծում Սինեական լեռնից Շե իջնելիս, թ եպե պետ չեմ ուզում ասել, թե նբա բեբածըպակասբան էր, որբ

որ

|

ու

որ

որ

ոբ

ու

ու

ոբ

եղողները

ու

`

իսկսբանըավելի:Ոբովնճեան այն աստվածատես էՐ մաողըաստծուց ն ստացել աստվածագի"ո Բբամաննեոր ճեռքերբին բռնած իջնում էր լեռնից:ՈՐովճետե եբես այն չարագործ ժողովուողը տիրոջից դարձ-

նելով, կոոծանվելով գտնվեցինե տիբադոուժ գում էին, ոբով

էին, տեցնում

իրենցձուլածին ե՞կոպա-

(աստծու)ճբամանըբեբողինսիոտր կոտոում՝ վճա-

հենցտախտակների ճայտնիեբնում էՐ խոոբտակելուց եԵբանելուն աստեղ Իսկայս ն մ լոտ, ոռի մասին մասինայստեղ Ենք, այնպես ե ինչպես չպատահեց այնտեղեղավ.այլ ինքը յուբայիններ եր

զնդունելեացն զյոժարութիւն յուսով դիտաւոբութիւն զնանապաոր-

ճացաւետաբեշաց: յայտնեօքն ծածկելով,քանզի Քանզի միոյնմիայն վամենազօոէն ամենայն ազգս ԵՐկբածնաց շնոր

լեռըՑշ,

բշբողի

ե

ֆը: Ի թախիծը:

լցված էին

եռա

ճոգեոր ուրախությամբ, գիտնալով ընդունողնե են

հոժաբությամբ ճուսով սպասում ե

նառու

ոո

(նբա վեբադառձին) հեռավոր ավետաբերճնանապարճից: ՈՐովճետե:« միայն ն միայն ամենակաԲողիցԼո մատակաճաովում շնորճք բոլոր ԵՐկբածին

ազգերին:

Ապաիբոե գայր բեբէՐ այրն աստուծոյ զաստուածագործմեծուզխբատու՝որ առ ամենայնազգս բանաւորացն թեանցնպատունասին շնշաւոբացյափտենիցզնշանակն զփայտն ապոեցուցիչ, զնշանակն ճայբենիգործոցնզնոյեանտապանին,ամենայն քաղաքնն գաւառքն՝ շուրջ էին զճովաւ` անպայմաննե անչափ խնդութեամբքե ցնծութեամբընդ առաջ ելանէին: Իբոե զառաքեալՐիստոսի իբոն զճբեշ' տակեբկնաւոոտեսեալզսուրբն,զնովաւպատէին.զքաջճովիւնիւոեանց իբբե զաստուածախօս տեսանէինե զնովիմբփաբեալք, ե զվաստակասէՐ զօգտաբեբզգարշապաբացն զշաւիղսն ճամբու՞րէին: Եւ զբեբեալ պաորգեացն զշնոբնսիւբեանցյօժարութեամբընդունէին. մինչե ցայսօ նոսա նշանակսքանչելութեանկայ պաճեալ Եբեոյթ փայտն ճայբապետական նոյեանտապանին: | Ապայետ այսորիկլուո լուաւ յեոկՐէնճայաստանէսքանչելիեպիս| մեծ իշխանն աշխառճատէրնմեծ կոպոսնՑակոբ.խաղացգնաց .: ծառայնարքային Հայոց Մանանիոն Ռշտունի, ն եկն թափեցա յաշխարհնոբա։ Վասն զի լուհալ էր զնմանէ՝ թէ այբ չառ ն անզգամ | է, ն զուՆ տաբապարտ ի' ցասմանէդառնութեանսբտինիւրոյ կոտոոէ| անթիւ մարդիկ: Եկն ուսուցանելե խբատելզնա, զի յանճէտեառն Եր| կուցեալ դաոձցի յընդանութեանբարս, ե մեկուսի ՛ի վայբ դիցէ զագազանամտութիւն մոլեգնութեանիւտոյ: Իսկ իբոն ետես նասնաբար զնա, աբճամարհեաց, ծաղո ն այպն առնէր անօրէնն Մանաճիրը զայբն աստուծոյզծակոբեպիսկոպոսն:ծւ առ վայբենիբաբուցն իւբոց՝ զոր ունէՐ յանձինիւճում, իբոն նմա հեճուկս առնելոյ,ութ ճարիւբայբ՝ ' կային ի կապանսառանցյանցման՝ ետ ածելառաջինոբա. ե ճբամայեաց դաճճէ միոչէ յհաց ի դահնէ միոջէ՛ի ծո ծով նդոճոսե անդո ճոսել. ե զայնչափճոգի առանց ե կորուսանել, յանցման ծաղու ճբամայէո ճալածել կատակութեամբ զնա յաշխաոնէնիւոմէ: Եւ ասէ. Առ քում բարէսացութիւնդտեսե՞բ | զիա՛ոդմեծաոեցի զքեզ. դիւբ աբառինոցա ՛/ի կապանացն, ն չի ծովուն | դեռ ղուղին։ Իսկ նա գնացեալանտիմեծաւ տոտմութեամբ ըստ հրա| տեաոն իտոյ, մանիպատուիջանին թօթափէրզփոշի ոտից իւրոց ՛ի վերայ նոցա: Գայբ ճասանէր 'ի լ լեաոն Եբկաթաճատացն ե թ ց կապարշա ։ ատացն, ոն Եւ բաժանէՐլեաոն նե ընդ նմայն էին, ընդ Ըռրշտունիս: ԵՐեէինգաւառքն որում անուն Ընձաքիաոս

տա-

ռՐ

։

ոո

առ

|

առ

առ

ոբ

՛ի

ի

-

ոբ

խաթ» հարի

բովանդակ,

Հար»ա աինա տաի .- Ա խանը ն ծաշատվ: խիստ աէ" ԳԵՐ ոց ՛ի վեջայ ) եբ

եկաց 3 աղբ ԽՐկբի,բխեաց նՆ

թ

առ

,

լ

դնէՐ

ծունր,

աղբիւշ. ուստիարբ ինքն ն

եդ

որք

զգլովխիւ" րնդ նմայն

|

|

լ ի

Եվ եբբ աստծու մառդը գալիս բեբում էՐ նոյան փոբկարար ն պանիփայտր,-- բոլորբանավորների գեղեբին ճաշնչավոբների սած սատունասիհավիտենականնշանը,հայրենիգործերի նշանակը-- ապա բոլոր քաղաքըՆ նբա շուրջն եղած գավառնեոը.անչափ, աննման ցնծությամբն նրան ընդ առաջ էին դուրս գախնդությամբ Նբան լիս: նկատում էին իբոն ՔՐիստոսի առաքյալ, իբն եբկնային Քրեշտակ,նբան շոջապատում էին, իբենց քաջ ճովվին իբոն աստվա ծախոսէին ճամարում, փաթաթվումէին նշան, համբուրում էին նբա աշխատասեր պտղաբերոտքերիհետքեր: Եվ նրա բեբած՝ շնոբհված պարոգեր ընդունում էին հոժարությամբ, մինչե այսօր էլ նբանց մոտ պաճվում է այդ սքանչելիքինշանր--նայբապետական նոլեան տապանիփայտը: Սբանիցճետո սքանչելի լոտ ստացավՀաԵպիսկոպոսը Հակոբ յաստան աշխարբճից,ելավ եկավ Հայոց թագավորբի մեծ ծառայի, մեծ իշխանի՝ Մանաճիոն մոտ. աշխաոնատեբ Ռշտունու եկավ մտավ նրա աշխաոճը, ոբովճետե լսել էՐ նբա մասին, թե չառ Ն անզգամ ն մաոդ է ստի դառնությունից չարանում անթիվմառղիկէ կոտոԲում անմեղ տեղը: ծկավ նշան ուսուցանելուե խրատելու, աստծու աճից վախենա,մեղմանաե դեն դնե անասնաբաշռգազանային Իսկ Ե՞բբանօրեն Մանաճիոնը կատաղությունը: տեսավաստծու մարնբան դուն,Հակոբ եպիսկոպոսին՝ ծաղբի նախատինարճամառճեց, քի ենթաբկեց։Եվ իջ բնածին վայբենի բնավոբությամբ,նբա ջգրու՝ ութ ճաբյուբ մարբվ, ոբոնք կապանքիմեչ էին առանցճանցանք բերել տվեց նբա առաջ ն ճբամայեց՝մի գաճավեժիցյտ ծովը թափելե այնքանճոգի կորցնել առանցոբնէ ճանցանքի:Եվ կատակով ծաղբով հրամայեցնշան ի՞ աշխարհիցճալածել:Նբան ասաց. «Տեսա՞ր ո՛րքան քեզ մեծարեցի.քոռ ճամար բարեխոսության նրանցազատեցի նբանք կապանքներից, ճիմա ծովում դեռ լող են տալիս»: հսկ նա մեծ ճամաձայն՝ տբտմությամբայնտեղիցգնաց Ն տիբոչ պատվիբանի իբ ոտք ի 36: ը եզ ն ԲԵ մ արգզաճցով ւ ոշ Ճրանց վոատ: Նա Բոփ ոց ե գնաց Ռշտունիքով,հասավ եԵբկաթաճատնեռբի կապառշաճատներ լեռը: Սա մի բարձր լեռ է, կոչվում է Ընձաքիաոս,որի վեբեից բոլոր գավառներնեբեում էին: Երբ այս լեռան մոտեցավ, ստոբոտը օբեբ ճասավ՝շատ բոլորովին բանչէբ կեշել. այդտեղ խիստ ծառավ գաց: րազ Հոգ, աղորլ առավ տիոռչ Լ գլուխը գետինԱՂ բյու" բղխեց,ոբից ինքն էլ, ճետր Եղողներն էլ խմեցին։ Այստեղէլ Ռշտունյաց (գավառում)ծովեզերքիմոտ, Ընձաքիաշսիստոբոտում,

`

ու

ոո

ու

ոՐ

ու

ու

ի

ի" "ի

ոբ

էին: Եւ եղե այս ըստ առաչին օբինակին.որպէս աբար ՛ի Սաբառաղ, ոտին Ընձաքիաոս լերինն, սոյնպէս ն լեբինն ՛ի ծովեզեբն ըՌիչըստ առաջնոյնօբինակիկոչի ն այս աղբիւո Յատունեացծովուն. առ

|

ոբ

:

կոբայմինչն ցայսօր ժամանակի: Եւ ելանէր քահանայապետնաստուծոյ Յակոբ ՛ի գլոխ լեբինն ե նզովէՐ զաշխաոնն, Ընձաքիաոս. զի մի պակասեսցէանտիխոովուլ որ թիւն մինչե ՛ի սպառ, փոխանակ տէբունիխաղաղութեան՝ ոչ լուան: | Եւ սուրբ աւետաբանիչ եպիսկոպոսնգնաց ՛'ի տեղի իս": Իսկ յայնմ ։ գաւառի,յետ զճալոյ նորա անտի,յետ Եբկուցատւոց սատակեցաւ կինն ն Մանանեբճայեւթն ոբդտվ իւրով. յետոյ ինքն չաբամահծակոտեալ ։ ելանէր մեծաւ տանջանօք յաշխարրէ:եւ ըստ բանին՝ որ ասացաւ, ոշ եղե խաղաղութիւնյաջխարճին յայնմիկ յօշէն յայնմանէ ն ապա: նե սա Բայց այս Յակոբգործէր սքանչելիսմեծամեծս. դիպեցաւ ) մեծ ոո 'ի սիւնճոդոսին՛ի Նիկիա, եղե յամս Կոստանդիանոսի կայսեր | Հոռոմոց,ոբ ժողովեցանեբեք ճարեւո ն ութետասնեպիսկոպոսք.վասն | անիծեալաղանղոյնԱբիանոսիաղէքսանդբաց ոյ, ոբ էՐ ՛ի նաճանգէ անտիԵգիպտոսի: Աբդ ամենայնեպիսկոպոսքն նստէինառաջիԿռալ ն ՛ի տանդիանոսի. Հայոց էՐ անդ ԱՐիստակէս, ոոդի Գբիգոբիսքան| չելոյ` առաջիկաթողիկոսին Հայոց մեծաց: Սկսաւեբեւալ սքանչելեօք նշանացՀոգայն սբբոյ այնմ Յակոբայծածկեալ գործք զարմանալի թագատոին:ետես զի արքայն Կոստանդիանոս քուրձ զգեցեալ էր ՛ի ե պատմունանին, ե ճ՞եշտակն ներքոյիւոոց ծիբանեացն կայրպաճանմա: պան սպասատռոել եպիսկոպոսն Զարմացեալ Յակոբ,ասաց '

|

|

|

բազմութեան ժողովոյն զիոս հբեշտակին, Եեպիսկոպոսացն որ

այլոց

ոչ

հաւա-

տայինիբացն: Իսկ նա պնդեալվիճէո նե ասէր. Ոբովճետնդուք գիտէք զիոսծածկեալս, ճախ զայդ յայտ արարէք, զի՞նչ է այն ոբ զգեցեալնէ թագատոն՛ի ներքոյ ՈՐ ինքն ՛ի մէջ պատմունանին: 'ի ձեռն կացեալ, Հոգւոյնսրբոյ յայտնէրզխոնաոհութիւն կոօնազգեաց աստուածասի-լ Րութեան նշանակ ե թագատոինԿոստանդիանոսի. առաջիամեզննեալ նեցունցուցանէՐ, զի ի ներքոյ ընդ ծիբանեօքնքուրձ զգեցեալէր առ

ջերմեռանդ ճաւատոցն՝ առ Քբիստոսունէր: Ապաետես ե թա-գաւտոնԿոստանդիանոս զճրեշտակն սպասաւորբ Եբեսացն Յակոբայ, ե անկաւառաջիոտիցնոբա, ն մեծապատիւ մեծապաոգե մեծաբեաց զնա: Եւ արկ զաթոռ նոբա 'ի վերայքան զբազումս ՛ի նոցանէ,որք "ի սինճոդոսինյայն էին: Քայց ոսկեոքնորա շնորհեցան քաղաքին ամդացտց, ընդ այլ մծբնացիսն 'ի փռխելնռրա անտի անդո՛ի մաբտս պատեբազմացն Ցունացթագատբրացն րնդ թագատբինՊարսից: սէր

որ

ջ

նույնպեսաբավ,ինչպեսարել էՐ Սաբառադ լեռան վբա: Այս աղբյուրն էլ, առաջինինման, է այսօբ կոչվում Հակոբի աղբյուր: մինչե Հետո աստծու քաճանայապետ Հակոբը բարձբացավլեռան գլոխը ն անիծեց այն աշխարհը,որպեսզի իսպառխոռայնտեղից ոբ նբանք չլսեցին վությունը չպակասի,փոխանակ տԵբունիխաղաղության խոսքին:Հետո սուրբ ավետառանիչ եպիսկոպոսը գնացիբ տեղը: ճետո այդ Իսկ նբա գնալուց Եբկու գավառում մեռավ Մանաճիրճի կինը իո յոթը ոբդինեբով.ճետո ինքն էլ ծակոտվելով մաչաբաչաբ ձով գնացայս աշխարհից:Եվ նրա ասածիպես՝ այն օբից ի վեբ խաղաղություն չեղավ այս աշխարճում: Բայց այս Հակոբըմեծամեծ սքանչելիքներէր գործում. նա պատաճեցՆիկիո մեծ ժողովում. կոնստեղիունեցավ Հոռոմների տանդիանոս կայսեր օրեռում, ե՞բ ժողովվեցինԵբեքնաբյու:տասնեութ օբ

որ

եպիսկոպոսներ Աբիանոս Աղեքսանդոացու աղանդի պատանիծված ճառով, Ծգիպաոսինաճանգիցէբ: Առդ՝ բոլոր եպիսկոպոսնեոը նստած էին առաջ: Հայեոի կողմից էլ այնտեղ էր Կոստանդիանոսի Արիստակեսը.Մեծ Հայքի առաջինկաթողիկոսի` սքանչելի Գոիգորի ոբդին: Եվ սուրբ ճոգու սքանչելի նշանովայս Հակոբին սկսեցինեբնել թագավոռիզարբմանալի թաքուն գոբծեոը:Նա տեսավ,որ Կոստանդիա նոս թագավոորքուրձ էր ճազել իո ծի՞բանի պատմուճանի տակ, ն ճբեջտակըկանգնելէՐ նշան սպասառոկելու: Հակոբեպիսկոպոսը զաշմանալով՝ ժողովիմյուս բազմաթիվ եպիսկոպոսներին ճաղոոբդեց Բոեշտակիմասին: Բայց նբանք չհավատացին: նա վիճում, Իսկ ԷՐ պնդում ն ասում. «ՈՐովճետնդուք թաքուն բաներըգիտեք, ուստի նախ այն բացատոեցեր,թե ի՞նչ է հագել թագավորրպատմունանիտակ»: եվ ինքր մեջ տեղըկանգնելով՝ սուբբ Բոգու շնորհիվԵբնան էՐ ճանում ո՞ր

Կոստանդիանոս նբա թագավոոի կոոնասիրական խոնաճճությունը, աստվածասիռության նշանը, ն զննելով՝ էՐ բոլորին ցույց տալիս, տակ քուրձ էր ճագել` դեպիՔՐիստոսունեցած սիրու ն ջեոմձիբանիի եռանդհավատի ճետո համաբ: ՍՐանից ինքն էլ տեԿոստանդիանոսը ոբ

ոբ սավ հբեշտակին,

|

սպասավոռումէՐ Հակոբին.նբա ոտներիառաջ ընկավե մեծ պատվովնբան մեծարեցն նբա աթոռը ժողովում եղողների շատ շատեոռի (աթոռնեբից)բարձ դռեց: Քայց նբա ոսկորներըշնոբճվեցինԱմիդ քաղաքին,երբ Հունաց թագավորների պատերազմների պատճառով Պառսիցթագավորիճետ՝ Մծբինիցայնտեղփոխադովեցին (ոսկոոնեոր) այլ բանեբիճետ:

չ

"

ԺԱ

ԺԷ

ՑԱՂԱԳՍ ՄԵԾԻ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ ՊԱՐՍԻՑ

ԵՒ

ՀԱՅՈՑ

ԸՆԴ ՄԻՄԵԱՆՍ.

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ՝ ԶՕՐԱՎԱՐԻՆՎԱՉԷԻ։ ԵՒ ՄԱՀՈՒՆ ԽՈՍՐՈՎՈՒ

ՑԱՇԽԱՐՀէ ՀԱՅՐԱՊԵՏԻՆ

ԾԻ

ԱՐՔԱՅԻ,

ՊԱՐՍԻՑ

ԱՆԿԱՆԵԼՈՑ, Ի

ԵՒ ՓՈԽԵԼՈՑ

ՈՐԻ

յաւել ես լինել մարտ խստութեամբ պատերազմի յետ այսորբիկ ն ժողովեցան հասին միմեանս. զի կուտեցան Հայոց ընդ մէյ Պարսից ի ժողովեբ սպաբապետն զօառնուլզաշխաոճնՀայաստանեոկոին:Ապա բանակ նախաբարբակոյտ լ ԲՐավարն Հայոց մեծաց Վաչէ զազատախումբ զօրացն: Ծւ ելանէՐ տայր ընդ զօոսն Պարսիցպատեբազմ, ն լինէր անձնաբինկոտոբուածլեբկոցունցկողմանցն,ե բազում ծախ մեծամեծ յայնմիկ մեծ սպաԱնկանէր՛ի պատեբազմին աւագանւոյնկոտոբելոցն: | ե սուգ լինէՐ ամենայն աշխաոբճին անհնաշին, ՐապետնՀայոց Վաչէ. | զի բազումանգամէբ տէոն փոկութիւնտուհալ Հայոց 'ի ձեռն նոբա: | Վբթանէս,մխիթաբէր զամենեսեան, | Ապա ժողովր եպիսկոպոսապետն Ն զինքնինթագաւորնզԽոսբով,ե զօբսն ամենայն, որէ բազում անձ| ե ծանբաթախիծ կայբեացաշտասուակաթողբովք ճոզով, մեծա: կոծովր ն անճնաբինաշխաբանօքր զգնացելոցնկաբիս մնապաշաբեալք, | ցելոցն Բամաբեալ՝սգային: Ջոբս մատուցեալ սփոփէր զնոսա մեծն Վոթանէս,ն ասէ. Մխիթառեցառուք ՛ի ՔՐիստոս.վասն զի մանաւանդոոք մեռանն,. նոքա յաղագս աշխարճիե եկեղեցեաց նե աստուածագործօբինացն տուչութեան,զի մի գեբեալքանդեսցիաշխարհս,ն սուբ եկեղեցիքն ե կամ մաբտիբոսքանաոգեսցին, ն կամ սուոբ սպասքն անծրինեսցին, ի ձեռս պղծոցնն անօբինացն անկցին,ն սու՞բ ուխտնայլայլեսց,ինՆ ոոդիք մկոտութեամբ գեբութեամբ անկցինի պէսպէսպղծութիւնսանօոէնութեանկառգացպաշտամանց:Եւ հթէ զաշխաոճսունիցին առդեւք զանկոօն Վզանաստուած կոօնիզն օրէնս զանօբէնզանկ ի ե զիզիւրեանց Իշ նամիքն, կոօնիցնզ աստ ոբ, առոդեւք հաստատէին, զոր խնդբեմքս,քա՛ւ ն մի լիցի: Իսկմեբ բաբեպաշտութեան նաճատակք ի վերայ այսորիկնգնհալպատեբազմաս, զչաբ պաճեալճեռացուցեալ ճալածեալյաշխաոճէ`մեռան, զի մի ե յայսպիսի աստուածապաշտ աստուածասէր աշխարհ անօունութիւն ' մտեալ չաբի կամացն՛ի ծառայութիւնառկցէ, ն զբազում ոգիս չերսիոով բնութեան՛ի միմեանցքակտեալքայքայեսցէ:իսկ սոմեռանդն քա մինչդեռ կենդանիէին, արդաո վաստակօք՛ի վեշայ այսորիկվասն ՛ի մաճուն տակեցան. զմիամտութեան ճաստատութեան զանիւրեանց ձինս փոխանակ ) տեառն, մատուցին՛ի տալովընդ ճշմաբտութեան ե ՛ի ի Բայ եկեղեցեաց, ե մաշտիբոսաց, ՛ի վերայ ուխտինսրոեւ

ւ

։

:

լ '

վե-

ԵՎ ՀԱՅՈՑ ՄԻՋԵՎ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱԾ ՄԵԽ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՄԱՍԻՆ,

ԸՆԿԱՎ ՎԱՉԵ ԶՈՐԱՎԱՐԸ. ԽՈՍՐՈՎ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՄԱՀԸ ԵՎ ՎՐԹԱՆԵՍ

ԱՅՍ ԱՇԽԱՐՀԻՑ

ՀԱՅՐԱՊԵՏԻ

ՎՐԹԱՆԱՑ

վերայ

ՄԵՋ

|

:

'

ՓՈԽՎԵԼԸ

Սբանիցճետո ղաշձյալ խիստ պատերազմտեղի ունեցավ Պարսբանք մեծ սիկներին Հայեոի մեջ, ոբրովճետնե բազմությամբ Մեծ Հայոց աշխաոբհն առնելու: Ապա Հայքի սպաբապետն զոբավաոշ ժողովում եբ նախաբաբական զորքերի ազատներիբանակը ն Վաչեն դուրս էո գալիս Պաբսիցզորքեոի ճետ պատեոազմելու: Եբկու կողմից էլ անասելիկոտոբածէՐ լինում, ն շատ մեծամեծ ավագանիներկոտոովումփչանում էին: Այս պատերազմում ընկնում էր նան Վաչեն, ն բոլղբ մեծ Հայոց մեծ սպարապետը. աշխաոբհնը սգի մեջ էր ընկնում, նբա ոբովհետնե տեռորշատ անգամ ձեռքովփոկությունէՐ շնորնել Քայեռին: Սպա եպիսկոպոսապետը ժողովում մխիթառում Վոթանես էՐ բոլոբին, իշան Խոսրովթագավորինե բոլոր զոոքը, ոբոնք սբտամեծ լաց կեզ ողբով արտասուքով,թախծալից կոծով հոգսեոով, ճակաշկանդված սգում էին, գնացածներիկարիքներըմնացածներին Մեծն Վոթանեսսբանց սփոփում էՐ ասում.-«Մխիթաոմառելով: ն մեր մեռան՝ վեցե՛ք ՔՐիստոսով,ոբովհետենրանք աշխառնի,եկե.ղեցինեոին աստվածատութհավատիճամար (մեռան),որպեսզիմեր աշխառհըչգեբվի, Րառուքանդ չլինի, սուբ եկեղեցիներ չպղծվին, սպասնեոըպիղծ նե անմաբշտիբոսնեոը չանաոգվին, (եկեղեցական) ճավատմաողկանց ձեռքը չանցնեն, (եկեղեցու)սուոբ ուխտըչայլայլվի, մկոտված ժողովուրդր գեբի չգնա չմատեվի անճավատնեոի պաշտամունքի զանազան (Ոբովճետե)եթե թշնամիճեոը մեր աշխաոբճը գբավեն՝ այստեղ կճաստատենիբենց անօրեն, անճավատ, անաստվածկարգեոը, ոբ, ճուսանք, թե ե՞բԵՐ լինելու չէ: Իսկ մեր բաբեպաշտ նաճատակնեոը այս բանի համար պատերազմ մղեցին,ն չարիքը մեր աշխարճիցճալածելով ճեռացնելովմեռան, ո՞պեսզի անճավատությունըայս աստվածապաշտն աստվածասեր մուտքր չգործե ն չաբի Ն շատ ճոաշխաբշհը կամքին ծառա չդաձնե ճետ են՝ զիներ, չեբմեռանդ սիբով իրար միմյանցից սբանք Իսկ մինչ կենդանիԼին աոռդար աշխաչբաժանե, չքայքայե: աշխատեցին տանքով այս բանի ճամար, ն մեռնելիս ճաստատ պանեՆ իբենց անձեռր զոճեցինաստվածաճավատարմությունը յի նամար, եկեղեցիների, շմաշտության մարտիրոսների,կբռնի սուրբ ուխտի, ճավատիկարգերիճամաՐ, քԼաճանայական ուխտի ն

եկան

ու

ու

որ

ու

պղծություննեռին: ու

կապված

ոբ

ցիր իոոնց

բութեանօրինացն,ն Դիվեբայկարգացհաւատոցն,ն 'ի վերայուխտին ե ՛ի վերայ անթիւ նոր ՛ի անունովանթիվ նոբ մկոտվածնեռին աշխառհի բնիկտտ քաճանայութեան, ՔՐիստոս ՔՐիստոսի մկոտելոցն,՛ի ե նրանք ոջ տիրոջ խիոբենց կյանքը չխնայեցինայս բոլորի վերայ բանակիտեաոն աշխարճիս:ՈՐԲ այնմ ամենայնի փոխանան ճամաշ՝ նբանք պետք է պատվվին Քբիստոսի զանձինսիւբեանցոչ խնայեցին,ընդ վկայս Քբիստոսի վկաներիճետ: Ու՞բեմն է նոցա ճամար ճետ. մշտանբանց չլանք, այլ արժանապես պատվենքնաճատակների պատուոյ: Աշդ մի՛ լացցում զնոսա, այլ պատուեսցուք ընդ ճշմաշտու-: սաճմանենք մեր որ ամեն որբ անխաառ կաոգ կան ամբողչ թեան, նաճատակսն դիցուք ընդ աշխաոճօբէնս յափտեանս յափոք փան կատառեսբանց քաջությանճիշատակը՝ինչպես Քբիստոսինատենիցզի ամենայն զսոցա յիշատակքաջութեանիբոե ՔՐիստոսի ծւ մեք ճատակնեոի:Իսկ մենք տոն կատաբենքն ուբախ լինինք, ոբ աստված տօնս նճաճատակաց անխափան կատառբեսցէ: արասցուք, ն սրանցովմեզ ճետ աշտ լինի ն այսուճետե խաղաղություն ուրախլիցուք. զի աստուած այսոքիւէ ճաճեսցիընդ մեզ, յայսմ ճետէ շնորճե»: օրենք Եվ Վոթանես մեծ քաճանայապետը խաղաղութիւն սաճմանեց (մեր) չնոբճեսցէ: եւ եդ օրէնս ընդ աշխարճմեծ աշխառնում`տարեց-տարինշանց ՔԲիշատակըկատարել, ինչպես քաճանայապետն ՎՐթանէս, զնոցա. Ն նշանց, որոնք առնել զյիշատակնամ յամէ. ե որք փոխանակ կերպովաշխարհի փոկությանճամար կմեռաշխարբճին փոկութեան Կանոն նին: դրեց անուններըճիշել աստծու սեղանի առաջ մեռանիցին ՛ի նմանութիւննոցա,եդ կանոն՝յիշել զսոսա սութբ սեժամ պատաբագի ժամանակ՝եբբ սբբեռբի ղանն անունները ճիշվում են. ոբռնցից աստուծոյ՛ի պատառագին. յորժամ զանուանսսոբոցն կարճետո ե գիցեն, ապա զկնի նոցա զնոցայն. ե մնացելոցե յանցելոցն գութ աբանցը,իսկ ընկածներիմնացոոդնեոին գութ ն խնամքտանին: ե խնամ ասում սրանք էո, սոքա, ասե, Ո՞ովճետն, ե կալցին:Զի պատեբազմի ճակատամաոտումընկան ի նմանութիւն Ցուղայ Մս-տաթեայՀոդա ն ն նբանցեղբայբներբի Մակաբէի անկան 'ի ճակատ պատերազմի,ն Մատաթիա Մակաբեների | նմանությամբ: եղբաց էո, ճայբենանոցա: Սակայն ՎզՎաչէի Վաչե Սակայն զորավարի ոոբդուն, փոքր մանուկ զօբավառի փոքբիկ մաճգիկ մի զնոբուն զորդի ՛ի ճայբենի բարձբ գաճուն մատուցանէին,ոբում կանգաճն ու բարձնէին տալիս, իջ պապից անունովկոչվում էՐ ԱՐ| անուն էր յանուն Բօբ : տավազդ:Թագավոռբի առաչ նբա գլուխնէին դնում նոր պատիվը,նրան իւբոյ Աբտաւազդ: Առաջիթագաւորինզճօբն պատիւն 'ի գլուխն դնէին, ե զսպառապետութեան նոբուն տեղիտալիս էին սպարապետությունը, ոբովճետեմեծ վաստակավորի ոբդի զի կարի | տոճմում է՞ր, ոբդի վաստակաւորի էր, ե փ վաստակատբ վաստակավոբ տոճմից,իսկ նբանց ուբիշ չափաճասմաոդ ազգէ. զի այլ յազգին ոգտաւ հօժկու, զի ՛ի մեծ պատերազմինմեռան: եւ չգտնվեց,ոբովճետնմեծ պատերազմումմեռել էին: Իսկ զոբավաբու: գործ յանձն առնէին Աբշաւբայ թյան գործը ճանձնում էին ԱբշավիրԿամսաբականին, Շիբակինե Աշկամսաբականի՝ իշխանինՇիրակայ ե ն գաւառին,ե Անդովկայ շաբունյաց ԱՐշաբունեաց գավառի իշխանին, Մյունյացիշխան Անդոկին, իշխանին զի նոքա փեոբովՍիւնեաց. ճետե սբանք Մամիկոնյան սայք էին տանն Մամիկոնեան տոճմի փեսաներէին։ Եվ Վոթանես մեծ տոճմին:եւ ճՐաման ետուն մեծ եպիսու ու կոպոսապետն Վբթանէսհանդերձթագատբաւն՝Աշշաւշայե հպիսկոպոսապետն թագավոբըճրաման տվին Աբշավիոին ԱնդոԱնդովկայ սնուցանեիլ կին՝ զպատանհակն պատանի Աբտավազդին սնուցանել, ոբպեսզի(մեծանալով)իո զԱշտաւազդ, զի կացցէ ՛ի տեղի ն իո ճոր տեղը բոռնե, հւբոց է 6օՐ հո խ ն սած էաջութեւըն զործեսոէ լլենատեառեն գործեր կատարեամե.իսնախնիքնեւի քաջության տոսի, Ն առաջինիւրոյ մարշմնաւոր նատեր ՔՐիստոսի ճամար ն իբ մարմնավորբնիկտեոբեբի՝ քաջառբանց բնատեբանցջ աբշակունեացքաջ արանց,ն տան ն կենաց.ե խնամակալ ու ճամար, ն Արշակունիների (ժողովոդի)կյանքն տնեոըպաշտպանե, լիցի այբեաց ոբբոց, ն զնոի Րուն գործ քաջութեանսպարշապետութհան ոբբեբինու այոինեոինխնամակալլինի ն իբ (նեախոոդնեոի) քաջության անդւանիզօբավարբութեան ե անվանիզոբավաբույաջոբդեսցէն զամենայնատս գործերը կատառե,նանց սպաբապետության կենացիւոց: Ապայհտ ասոբիկփոխեալլինէ՞ քաջ աբանցն թյան ճայոոդըլինի մինչե իո կյանքիվեռջը։ հսաշխառճաչէնն բով, թագաւորնՀայոցմեծաց:ժողովեալ, ճետո ՍՐբանից (աշխարբճից) փոխվումէր քաջաբանց:`աջխարաշխաոճեդեալ, լացին ամե-. նայն սաճմանք աշխարճաց ճաշենԽոսբովը,Մեծ Հայքի թագավոբը:ԱմբողչՄեծ Հայքի աշխաոնգաւառաց Հայոց մեծաց.ե տաբան առ ի ճախնիսն յԱնին ներից ու գավառներիցժողովվեցին, սուգ առին, լացին ու տաբան Եւ յետ սորա յեկեղեցագաւառն Դարանաղեաց: փոխեցաւ ես յաշխարնէմեծ իո մոտ, Անի, Դաբանդաղիի ե քաճանայապետն Եկեղյացգավառը:ՆՐբանից Վբ-թանէս. ամե. նախնիքների ժողովեցան ճետո նան Վոթանեսմեծ քաճանայապետը: չ աշխաբնից փոխվեց Ամբողջ

մամա.

աշխառճում,

նույն սբանց

առ

նմանութիւն

ոբ

'

զզօոավառութեան |

| նախնեացն :

)

լ

«

նայն աշխարճն Հայոց, ե մեծաւ պաշտմամբ, սաղմոսիւք ե Երգովք ճոգեորօք,կանթեղօքե մոմեղինօքՆ խնկածուճոտովք, աոքունական կառօքզսուբն Վոթանէս,անննարբին բեկմամբ՝վասն իւրեանցյայնմ ՛ի բնակտեառնէն կամ ՛ի ճոգեոբվաբդապետութենէն որբ մնալոյ, մեծաւ լալեացտրտմութեամբ մինչե ՛ի գեւպնԹորդան՛ի Դաբանաղեաց գաւառնյուղաոկէին:Եւ անդ առ մեծի ճայբապետինԳբիգոբիզսոբա Ն զմըշտակատաոբ սուրբ զոսկեոսն ճանգուցանէին. զսոբա կենդանի յիչատակն՛ի վերայկատառճեալ, դառնային:

Հայոցաշխարճը ժողովվեցե

մեծ պաշտամունքով, սաղմոսնեոով հոգեոբեՐգեբով,կանթեղնեբովմոմեղեններով, անուշանոտ խնկով՝ արքունական կառքերովփոխադրեցին սուբ Վոթանեսին,մեծ վշտով՝ որ ռբբ մնացին իռբենց բնիկ տեբիցե ճոգեոբ վաշդապետից. ն մեծ լաց կոծով ու տրտմությամբ բեբինԴաբանաղյաց գավառիԹորդան զյուղը ն մոտ նրա Գբիգորմեծ ճայբապետի ե մառմինըամփոփեցին նբա կենդանի մշտակատար ետ հիշատակը կատաբելով դարձան: ու

ու

ԺԲ

/

ՑԱՂԱԳՍ ԹԱԳԱՒԻՈՐԵԼՈՑ

ՏԻՐԱՆԱՑ ՑԵՏ ՀՕՐ ԻՒՐՈՑ. ԵՒ ԹԷ ՈՐՊԷՍ ՅՈՒՍԻԿՆ ՅԵՏ

ՀՕՐ ԻՒՐՈՑ ՎՐԹԱՆԱՑ ԿԱԼԱԻ ԶԱԹՈՌ ՀԱՑՐԱՊԵՏԱՑՆ, ԵՒ Թէ Ո՛ՐՊԷՍ ՍՊԱՆԱԻ ՛Ի

ՏԻՐԱՆԱՑ

ԺԲ :

ԱՐՔԱՑէ ՑԱՂԱԳՍ ՑԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԵԱՆ

ՏԻՐԱՆԻ

Եւ

յանցանելնյաշխաբճէթագատբինԽոսբովու,Տիբանոբդի Խոսբռվու առ զթագատոութիւնն իշխանութիւն աշխաոռճացն Հայոց մեծաց: Եւ ընդ նմին սուրբն Եբանելիմանուկն Յուսիկյաջոոդեաց զտեղիճայ- ։ Րապետացն Հայոց:Բայց ընդ նմա թագատբնՏիբանզմե- է գումաբեաց ծամեծ նախաբաոսն ըստ սովոբութեան օբինակին.զմեծ ճազաբապետն , ՛ի ճազաբապետութեան: Իսկ ՛ի տոճմէ ամենայնՀայոց մեծաց, զվաէո իշխան ե բնդ նմա Զաբեճ ղարշ, ոբ Անձտայ, իշխանն, նաճապետն մեծի Սոփաց.ն զՎաշազՇաճունի իշխաննՄոփաց աշխարճին. ն զԳնիթ իշխան Հաշտենից գաւառին՛ի Կամինական տոճմէն.զՎոբոթ իշխաննՎանանդայ գաւառին.ն զՇահէնիշխաննԱնձեացեաց տոհմին. Ն զԱտամ իշխաննԳողթան,ն զՄանաւճազ իշխաննկողբացոց.զԳոբութ :

իշխանն Զոբոց աշխարճին.ե զՄանասպզԽոբխոռունեաց զիշխանն տանն, զմեբոյ մաղխազունեան ազգիիշխաննՍաճառունեաց, տոճմի են, զԱբաիշխանն Գնունեաց: Զնոսա զամենեսեան ճրամայեաց ընդ մեծի ճազաբապետին եբթալ

զի նստուսցեն զեբանելին Վաղառջու, Ցուսիկյաբքունական կառսն, ե խաղասցեն գնասցենփ սաճմանակի՛ցս իտեանց՛ի մայր քաղաքացն Գամբաց ՛ի Կեսարիա, Ճասուցանել զմանուկնՑուսիկ յառաքելական աթոռն ճայբապետացն: Գնացինեկինճասին ի քաղաքնկեսաբաց ց. ետուն ՛ի կաթողիկոսութիւն զՅուսիկն ձեռնադբոել, զոոդինՎոթանայ: | Եւ նստուցին զնա յաթոռն Առաքելոյն ն յաթոռ իտոյ ճատն Թադէոսի, մեծինԳրիգորի.ե դարձանանդոէն մեծաւ խնդութեամբ,եկեալք առողջութեամբ, յաչողեալքճասանէինյԱյբաբատեան աշխարճն:։եւ զիշխանսն եբկոսին,ե նոցունԾռփացն, աւմետատրս | յառաչ արձակէին առ արքայն: ։ .

յ

ՎՐԹԱՆԵՍ

ԹԱԳԱՎՈՐԵԼԸԻՐ

ՀՈՐԻՑ ՀԵՏՈ

ԵՎ ԹԵ Ի՛ՆՋՊԵՍ ՀՈՒՍԻԿԸ Իբ

ՄԱՀԻՑ ՀԵՏՈ ՀԱՅՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ԱԹՈՌԸ ՆՍՏԵՑ ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՏԻՐԱՆԻՑ ՍՊԱՆՎԵՑ` ՆՐԱՆ ՀԱՆԴԻՄԱՆԵԼՈՒՆ

ՀՈՐ

ՊԱՏՃԱՌՈՎ

ԵՐբ Խոսրովթագավոոը այս աշխարձից փոխվեց՝ Մեծ Հայք աշխարճի թագավորական առավ Խոսբովիոբդին իշխանությունը Տիրանը: Նույնպեսե

մանուկ սուբբ Հուսիկը ճաջոոդեցու գբավեց Հայոցճայբապետների տեղը: Տիբանթագավոոը, սովոբությանճամաձայն,նբա ճետ գումարեցմեծ նախառաբնեոին--Վաղաո մեծ Բազաբապետին:40, Մեծ Հայքիհազաբապետության տոնմից էր ե Անձիտիիշխաննէր, ն նրա Բետ Մեծ Ծոփքի Զարբեճ իշխանինե (մյուս) ԾոփացաշխաոճիՎաբազՇանունի իշխանինՆ Հաշտենից գավառի Գնիթ իշխանինԿամինական տոճմիցե ՎանանդիիշխանՈբոթին ե տոճմիիշխանՇարենին,ն Գողթնիիշխան Ատամին, ն. Անձնեացյաց Ն Կողբացոց իշխան ե Մանավազին, Զորիաշխաոբճի իշխան Գոբութին, տան Խոոխոռունյաց տոհճմից Մախազության իշխան Մանասպին,ն տոհմի իշխան...ինճ, ե Գնունյացիշխան Աբային: Սաճառունյաց Այս բոլոոին ճՐամայեց՝Վաղարշմեծ հազաբապետի ճետ գնալ, եբանելի Հուսիկին արքունական կառքը նստեցնել,առնել տանել սաճմանակից Գամիոքի«շ Կեսաբիա մայբաքաղաքը՝ մանուկ : Հուսիկինճայբապետնեբի առաքելական աթոռը բարձբացնելուճամար: Նբանք ելան գնացինու ճասան Կեսաբացոցքաղաքը Ն կաթողիկոս ձեռնադրել տվին Հուսիկին, Վոթանեսի ոոդուն, նբան նստեցԲին Թադեռս առաքյալիե իբ պապի՝ մեծն Գբիգոբի աթոռը, ե մեծ ետ դարձան ողչ առողչ Ն աջողությամբեկան ճասան խնդությամբ Այրարատյան Եվ իբանցից աշխարհը: առաջ ավետավորներ ուղաոկեՋին եռկու ԾՍոփքեբի եբկու իշխաններին: ոբ

իթբե ինքն աշքայն, ընդ

դաշտն

Ապա լուաւ Այս լսելով՝ինքր թագավորն առաջ ելանէր նմա ի բոլոր բանակիբազմության անձամբ յայն կոյս գետոյնՑափերն կամբջի,ամենայն բանակօքնբազմու43 դաշտեոով ափերի թեամբ: Ապաողջոյն տուհալքզցանկալիողչոյնն միմեանց, »' : անցեալ է: Ա մտնումՏու ընղկամուոչնՏափեբայ,մտեալ՛/իքաղաքնմեծ )Աշտաշատ, ափեւի ջ կամուջը, ոբ: էի մ տատ մաղաքը, դիմու յեկեղեցին Վ եկեղեցին, ցանկալի մանուկ Հուսիկիննստեցնումէին ճայբապետադառնային.ե նստուցանէին զցանկալիմանուկնՑուսիկյաթոռ ճայբաՍա զնետճօոն իտոյ պետական: կան աթոռը: Սա իր Վոթանեսճորբից ժառանգելէո առաքելական (բնճայբական նման չափոցննմանեալծնունդ, ամենեին զամենայն թացքը), հոր ճ ատկություննեբով ոոդի դառնալով. ամեն յամենայն եբեում է" եՐեշտակակոօն բանում ամենակեոշպ զանձնցուցանէր, աստուըստ պարգնացն զամենայն ճբեշտակային վարքով,ամեն ինչկատարում էր ծոյ զշնորճացնկատառէո: Նա աստծուցպարբգնած բանատոխաշանցն շնոբհքով: ՔՐիստոսական հովվում էո ֆՐիստոսի հովուհե խբատում էր լով, ամվտաբանական հոտը բանավոր պատգամատԸօրն Նա խոատելով ավետարանի ընձեռեցաւ: պատգամներով: Ձի աւուրբք մանուկ,տիօք առոյգ, ե բարձր հասակաւ. էր, տարիքով դեռ մանուկ բայց առույգ, բարձոջճասակով,դեմքի գեղով ԵՐեսաց Ն չքնաղ,զի ե չքնաղ, սքանչելի այլ ոչ գտանէՐուրեք նման նմա ի վեբայԵՐկսքանչելի գեղեցկությամբ ոբի նմանըաշխաոճումուբիշ տեղ Րի։ Սուբ ե պայծառճոգտվ, ամենեինոչ ինչ զբաղեալ չեր գտնվում: Հոգով մաքուր էբ ն պայծառ, աշխաբճային ընդ աստիս. բաներով իքբեզքաչսպառազէն բնավչէր զբաղվում,այլ իբոն Քբիստոսի ՔՐիստոսի։ իբոբեզախոյհաննաճատակ քաջ սպառազեն,իբոն ախո՛ի տղա.յութենէ տիոց նչկաճէո,անեբնոյթթշնամոյն Ի յանՇ Լար ե նաճատակ՝ տղայության մ էր՝ անեռեանեւե ճասակից ի վեր յաղթութեամբսպառնախիզախում ցեալ:Ակնառնուլկամ աչառելմաբդկան վույթ Նա թշնամուն բնաւ ամենեինոչ գիտէր.այլ Ճաղթել սպառնալով: բոլորովինչգիտեր աչառուզբանՀոգտյն աբբոյ սուսեբ ածեալընդ մէչ իտ կոէշ: թյուն անել, ակնածել,այլ սուրբ ճոգու խոսքեոը Իսկշնորճատուր կոում էո ինչպես մեքեն ծ Հոգտյնլցեալ զնա, գիտութեան Շոր էր աղբիւտացեալ քին կապած ոգին նբան ՇՐան է իսկ շնռոճատուր ոգին զամենայն լցբեց գիտուլսելեացն ե ցողս ականջացն նման ոռոգում էՐ ն լսողներիականջնեոը նշանց ԻսկթագատոնՏիբանե այլ մեծամեծ աւագանին նախառբաբացն, կամ աշխաոճնամենայն, կ ոչ ինչստ աստուծոյկամացն թագավորր ն յ մյոս ավագ նախաբարները Ն բոլոր վարս յանձն առհալ՝ իմաստուն ինչ Քան աշխարճը նին չէին վաշվում աստծու կամքով,խելացի կյանք Շն կամիշխանն սպանութիւնս՝ վառելով:Մանավանդ անխտիր ի ճեղուլզարիւնարդար ի տաթագավորնուիշխաննեջը ա ռավելապես անխտիր Ն Շապաոշտուց ե մեղս սպանություններ էին գործում, զուր տեղըանմեղ աբյուն թափում ե ռչ ի եյն Դ սերուն ո խշատեալբ՝ ուրիշ շատ մեղքեր էին գործում. նբանք ուշք չէին դարձնում ար տիոոջ ճրամաններին, չնայելովՈՐ (Հուսիկը) անդադարխոբատում էր նրանց Երա ճդդիմաալ Ե ճիշեցնումէ՞ աստծու պատվիբաննեոը: Այս պատճառովհբանելի ճայբապետն Յոտիկն,վարժ բանիւքնճամեստութեան քբիստոսական Հուսիկ ճայբապետը շառունակ էո, վարժ խոսքեբով, նշանց դիմադոբում խ-տտուն՝ ճնանապազ լեբեսսն յանդիմանութեամբ ճառկանելով խբաըստ ՔՐիստոսի ճամեստությամբ խրատի,միշտ նբանցԵՐրեսովնէր տելով առկանէ՞.զսպանումն կջշտամբելով | տալիս,ճանդիմանում էր, խոատում,մեղադրում.պատմումէՐ տանջանաց յափտհնական (աստհագուրիա «էկ Քեյք դառառաանիմ պատմակ րար հավիոնեական՝ ռանածրաեւի կոխ) բազոգյան 9ի Բ, զա տանի պէտ տատբքմանովէր. այլ զաւագութիմ, անշեջ ճուր, ե բողոքում էր: Ոբովճետե մածեշութեան թեպետ խրատու: տարիքով յին. Ռան զուցանէր, էո, բայց գործ էր դնում նուկ ավագ տառիքի՝ զճայբենի զո՞ծ խոատուականն ծեբության խբատը, ք զառաւելութիւն ն աջուբեռն կատաոէո: խոբատելու առաքելության ճայբենական Հարցենմանետ ւֆ մանկութեան գործը մեծ քաջությամբ կատարում իմաստութեան, զծե: էր: ի վեր իմաստությամբ Էութետն Մանկությունից պատին պատուակալ հայրերիննմանեպատուտկանութեանն լով՝ ծեբության զնաննարոյն պատվաբեր պատիվը,զվաոբթձանճառը զուա-թութետն աբտաճայտում անուշութետն, ի իջ-ն էՐ ինչպեսմի կ ՛ի դիտատշութեան ճամար կովում էո անուշահոտ Ճասեալ, ծաղիկ. ճշմաբտության վաօձ ճշմարտութեան մինչ՛ի ման մարշտեչէր. մինչեման. նախիբ անձըփոկելու,ճետո նան ուբիշնեբի նախզանձնապբեցուցաճոգիների

հիիրան էշդաոաջ է»գնում միչ կամագ ր Կողի "Ա տաղով իշ -

Տ: Ի

Վբթանայ զառաքելական լաջորդէր, :

,

:

,

`

էՐ՝

,

,

`

սու».

սբտիցն եՐկՐին։

հյոմբ, ոուապիոտի Կ ՏոԱի"ը: իրի գնացեալ լինէին:զամենայն մանաւանդ թագա:

ա

Գէին, այլ բազումս. նայէին ՃբամանսվերՀէ

ճանապա

առտու, թյո ւծ հմքամող Ի իգելն ո»աչ :

Ի

|

|

զ

Հժ

նելոյ. Ն վասն այլոց Ճոգացզնոյն առնել կամէր: Այնչափէո եբկիւղած՝ ՛ի տեառնէ, զի ոչ զսէշ ե ոչ զան թագատռինառ ոչինչ ճամաոէո: Իսկ գիտութեամբն աստուծոյ. դպրութեան գրոց սբբոց արբուեստաւն ե յանդիմանել. լի էր. ն առնոյր'/ի պատունասել աոգելոյո զթագաւոշն ն զմեծամեծսն չտալ թոյլ մտանելյեկեղեցին: Արդելեալ կապէոմեծապէսպատուճասիւք քաճանայական իչշխանականբանիւ յանդիմանութեան, վասն անօրէնութեան պոոնկութեանն ե ե աբենճեղութեանն, աբուագիտութեան զոկութեան,յափշտակութեան, ե աղքատատեցութեան այլոց բազում մեղաց՝ այսմիկ նման իցէ: ինքնվասնաճիսաստիցօրինացնտեառն՝ ճամառբհալ թուէո, թշնամի որոց ճանապազ անցանէին զկաոգօքն Քբիստոսի,ե հանապազ ՛ի սմանէ սուրր բանիւն եւ մարտ նէին: աստուծոյ այս խոցոտեալ պատեՐազմիէՐ սորա հասարակ ընդ ամենեսեան յանդիմանութեան զամենայնատտս կենացիտոց։ Ոբ իբոե օո մի յատւտց տարեկան,դիմեաց գալ թագատոնՏիբանճանդերձայլովի աւագանւովն մտանել յեկեղեցին.իսկ նա ընդդեմբառբառեալասէր. Պես արժանի,ճի՞մ գաս, մի՛ գար 'ի ներքս: Վասն որոյ անդէն ՛/իներքս քարշչէին զնա յեկեղեցոջն,բՐածեծեղել ջաղջախեալ քաճանայապետն աստուծոյսուրբ, մանուկնՅուսիկ, կիսամաճ Խբանելի ընկեցեալլինէր: Զոր կոշկոճեալ բարձեալ դոան եկեղեցոյնի Քնաբեղբեբդէն պաշտօնէիցն արքունի՝ մեծ Սոփացգաւառին,եկին բեռին՛ի գաւառնԴաբանաղեաց ՛ի գեւղն | Թոբդան.ն անդ ոչ ինչ յետ բազում ե եդաւ մօտ առ աւուրց ճանգեաւ, ն ընդճառս Գբիգորի իւբ: որ

:

առ

|

:

ՑՈՒՍԿԱՆՆ ԱՆԱՌԱՋՆՈՐԴ ԼԻՆԵՐ

ՀԱՑՈՑ ԵՒ ՈՉ ՈՐԴԻՔՆ ՑՈՒՍԿԱՆՆ ԱՐԺԱՆԻ

ԵՂԵՆ ՀՕՐՆ ԱԹՈՌՈՑՆ

եւ յետ

այս

ԵՐԿԻՐՍ

|

|

մոլոբեցան եբկիբնլեզուին նոցա ոգիմոլոբութեան, աչս՝ զի մի՛ տեսցեն,ն ականջս՝ զի մի՛ լոփցեն, ե սիբտ՝զի մի՛ իմասցին դառնալ եւ )ապաշխառութիւն: զխաառային ճախոոբխոբատ կոբստեան գտեալ, Րհալիւտեանց անձանց ճանապարք, կոբծանեցան անկեալ. զի ոչ այն

Թոբգոմական աշխաբնի: Քանզի

տուաւ

ոբ

«Արժանի

ԺԳ

լ

անցեալ ժամանակաց, զկնի թոպամաճնն լինելոյԵՐանե-

լոյն Ցուսկան, առաջնորդ եղեալ՝իբոն զկոյոս

նույն բանն ուզում էբ անել: ԱյնքանԵրկյուղածէՐ տիրոջից, ոչինչ էՐ ճամարբում թագավորի սեր կամ նբա աճը: Իսկ աստծու գիտությամբ,սուրբ գոքի ընթեոցման աովեստովլի էՐ, ոբ ն գործ էբ ճամար, ե դնում պատժելուն ճանդիմանելու առգելում՝, թույլչէր տալիս Ն թագավոբին մեծամեծնեոինեկեղեցի մտնել: Այսպես նա քաճանայական յսպ չ իշխանության շ թյ խոսքովնրանցկապում ճանդիմանում էո ու խիստ պատունասում նբանց անօբենության, պոռնկության, առբվագիտության, առյունճեղության, զոկողության, ե ճափշտակության, աղքատատեցության սրանց նման ուրիշ շատ ճամաբ Ն մեղքերի տիրոջ օբենքիսաստի պատճառով միշտ թշնամի էո ճամաովումնբանց՝ոբոնք այդ օբենքից դուրս էին գալիս, ռոբովճետե նրանք շարունակնշանից խոցոտվումէին աստծու սուրբ խոսքով: Եվ նա շաբունակմղում էՐ այս ճանդիմանությունը, այս պատերազմը բոճետ լորի իբ ամբողչկյանքիընթացքում: Եվ աճա մի անգամ, տաբեկան(տոնի) մի օո, Տիբանթագավոոը մյուս ավագանիի ճետ եկավ եկեղեցինմտնե, իսկ նա ղեմ դուոս ես գալով ասաց. չես, ինչո՞ւ եկել. նես մի՛ մտնեո»: Ոատինբան իսկույն նեբս էին քաշում Եկեղեցին,բիրեոով ծեծելով աստծու չաոդեցին քաճանայապետին, սուբբ ու Եբանելիմանուկ Հուե սիկին, ջաբդուբու անելով կիսամաճ թողին այնտեղ: Նբան վերցոին (արքունական)դռան եկեղեցու պաշտոնյաներըարքունի բեոդից,Մեծ Սոփք գավառից,Ն բեբինհասցոին Թոբդան Բնաբեղ գյուղը Դարանաղյաց գավառում,ոբտեղքիչ օբեբիցճետո վախճանվեց ու ն ճայբեբիմոտ: թաղվեցԳբիգորի ոբ

|

ԺԳ

ՑԱՂԱԳՍ Թէ ՋԻԱ՛ՂՐԴ ՑեՏՑ ՄԱՀՈՒԱՆՆ

ճամար

ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՀՈՒՍԻԿԻ ՄԱՀԻՑ ՀԵՏՈ

ԱՆԱՌԱՋՆՈՐԴ ԷՐ ՄՆՈՒՄ

ՀԱՅՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԸ, ՌԲՈՎՀԵՏԵՎ ՀՈՒՍԻԿԻ ՈՐԴԻՔԸ ԱՐԺԱՆԱՎՈՐ ՁԷԻՆ ԻՐԵՆՑ

ՀՈՐ

ԱԹՈՌԻՆ

,

նե մաԱյն օբեոիցճետո, ոբ եբանելիՀուսիկը բրա ծեծ լինելով մնաճացավ՝Բայ լեզուն խոսող թոոբգոմական աշխարճըանառաջնոբրդ լով՝ կույրեբի նման մոլորվեց: Նբանց տրվեց մա

ԻՐ մոլոջության

արի հարաւ

են ե աշքեր՝ որ չտեսնեն, Նբանք չդառնանապաշխառության: խավաբած՝կ ը ու հասան,իջենք իբենց ճամար ճանապար-բանալով՝ կոբծանվեցին ՝

ոո» ւ 41: ՝

`

գոյը՝ որ նոցա մոլեգնութեանն պատկառուկս աբկանէրըստ մեղս գործելոյ,այլ անճովիւքէին: Զկորստեան ճանապարհն համառձակէին՝ ի չաբիս կամօքգնացեալք,ն կամօքլեալք ոոդիէ բարկութեան. ե առանցաստուծոյշչոջէինյաշխառհիկամակորազգ տանն Հայոց եբկԲին:Նմանեալքլինէինայնմ հօտիխաշանց,ոբ զպահպանութիւն շանցն պաճողաց ի բաց մերժեցին,ե կամօք իւրեանցկերբա-| պաճապանացն կու՞ գէշ թշնամութեանգայլոցն մատնեցան,ըստ նմանութեան մեծին աթենացւոց քաղաքին: Յայնմժամանակիզթագաւորնի շհանցօրինակչարի առնէին, ե նովինօբինակաւձեել սկսան, Ն նոյնպէս գործել։ Զի ՛ի վաղնջուց, յորմէ ճետէ առին նոքա զանուն քբիստոնէութեանն, լոկ միայն իբբե զկոօնսիմն մարդկութեան յանձինսիոեանց ե ոչ ջԵբմերանղն ինչ ճաւատովք այլ իբոն զմոլորութիւն ընկալան, իմն մառդկութեան 'ի հարկէ։ Ոչ Եթէ որպէսպարտնէՐ գիտութեամբ յուսով կամ ձաատով,բայց միայն սակաւինչ զնանգամանս գիտէին հելլէնկամ ասորի դպբութեանց,որք էին ճասու ինչ այնմ փոքբ ՛ի շատէ: Իսկորք արտաքոյքան զգիտութիւն էին այլ խառնաղանճ արուեստին բազմութիւն մառդկան ե կամ ժողովոդոց ճախաբաբացն շինականութեանն, եթէ զցայգ ն զցերեկ ոք

ն ըստ նստեալ վարդապետացն նմաճութեան իբոն զյոոդաճեղեղ ամպոցն

ինչ անձբնաց սաստկութիւն զվաոդապետութիւնն 7ի վեբայ ճոսէին,ոչ ոք "ի նոցանէնե ոչ մի ոչ, ե ոչ մի բան, ն ոչ կէս բանի, ն ոչ դոյզն յիշատակ ինչ, ե ոչ նշմաբանսինչ զոր լսէինն, ե ոչ կարէինինչ ուներ փ մտի: Վասն զի միտք իւրեանց ընդ անպիտանս ընդ անօգուտս նեթ. զբօսեալէին. զոր օբինակմանկունքտղայք ընդ ե ընդ մանգութեանն տղայութեանն ե խաղալիկ խանկառեալԸք, զպիտոյիցնե զկաոեորացն ոչ ինչ փոյթ աբաբեալ, սոյնպէսն դեգեբեալ մաշէին յանուղղայկըրոթութիւն ընդ չքնոտիմտացն'ի ճնութիւն հեթանոսութեանց սովոբութեանց, բարբարոս խուժադուժմիտս ունելով: Եւ զիեանց ԵՐգս ք "ի առասպելաց զվիպասանութեանն ն սիրեցեալ փոյթ կոթութեանցն, ե 'ի նմին ճաւատացեալք, նոյն ճանապազոոդեալք, Դ ճեռ նե ի նախանձընդ միմեանս չաբակնութեամբ,

թշնամութիւն

ռխութեանց, զմիՆ նենգել մեանսխածատել, այո զընկերե զեղբայր: Սիշելիք սիրելեաց, ե մերձատոք ն ընտանիք մեբձատբաց, ընտանեանց, ազգականք ազգականաց, խնամիք խնամեաց դնէին գայթակղութիւն: Անդէ» տեսանել այո ընկեբի աբհամբք ծատամալք ըմպելով,ոգով չափ գային վճասուցն՝ ե անճանճաբ անխբշատ վ արս միտս ունելով: Եւ զդիցն ճնութեան պաշտամունս՛ի պոռնկութեան գոոնմանութիմ: ծոյն ընդ խաւաբկատարէին. ե ոմ անք զնոյն իսկ ցանգութիւն զիջու`

|

ընկան, ե չկար մեկը, նրանցամաչեցներմոլեգնության գործերից ու մեղքեբից, ոբովճետեանճովիվ էին մնացել: ՆՐանք ճամառձակ գնում էին կոբուստիճանապառնով, իրենց կամքով չարիքների մեջ էին ընկնում, իբենց կամքով դառնում էին բառբկությանոբդիներ ե աշխաոճումշբջում էին առանց աստծու՝ Հայոց աշխարճիայդ կամակոր ազգը: ՆՐբանք նմանում էին ոչխարների այն հոտին, ոբոնք իբենց պաճապաննե պաշտպանող չնեոր իբենցիցճեռացբինն իբենց կամքով մատնվեցինթշնամի գայլերին, նշանց կԵբակուրդարձան Ատե. նացոց մեծ քաղաքի նմանությամբ: Այդ ժամանակ(մաոդիկ)իբենց ճամար չառբիօբինակ վեոցոին թագավորին, նբա պես սկսեցինձնել, նշա պես գործել: ՈՐովճետն անունն վաղուց ի վեբ, եբբ նբանք քբիստոնեության ստացան՝`այդ հանձնե առան (կոնը) ճակից ստիպված՝ իբոն մի մառդկային սովորություն, իբոն մի մոլորություն, առանց չեբմեռանդճավատի: (Կբոննընդունեցին) ոչ թե գիտությամբ, ճուսով ու հավատով, ինչպես ոբ ճարկն էր, այլ միայն քչերը, որոնք փոք» ի շատե ծանոթ էին ճունականկամ ասորի գոբագիտության՝ մասամբհասկանում էին այդ (կոբռնը): Իսկ ոբոնք որ գրագիտության աբվեստիցզուրկ էին, նախարաշնեբին շինականների մյուս խառնինաղանճբազմությունը,-ոբ

եթե ուսուցիչներընստելովգիշեր ցեռբեկ նման ուսումը ամպեոռի ինչպես ճորդ անձոն նրանցվբա ճոսեցնեին՝ նբանցից ոչ մեկը ոչ մի խոսք, ոչ կես խոսք, ոչ մի բան, ոչ մի նշույլ իբենցլսածնեոիցչէին կառող մտքերը պաճել կամ ճասկանալ: Ոբովճետննբանց մտքերն զբաղվածէին անպիտան,անօգուտ բաներով,ինչպես փոքբ Ե՞եխաներր, ոբոնք տաովում են իբենց երեխայական խաղալիքներով. այնպես Ն նանք, անփույթ լինելով պիտանի կարբեոր բանեբ՝ իբենց տճաս մտքեռով՝իբենց (ժամանակը) մաշում էին պարսավելի կոթություննեով, ճին ճեթանոսական խուժադուժ բարսովոբություններով, բարբոսական միտքունենալով:ՆՐանք սիրում էին իբենց առասպելների Երգեր, վիպասանություննեոր, նբանցովկոթվում էին, նբանցճավատում էին, նբանցմեչ ճաբատնում: Ատելություն նախանձիբար դեմ, չարկամություն, ոխակալություն, ի՞շաբ խածաթշնամություն, տել, ընկե՞ինն եղբոբընենգել, սիբելինեոըսիբելինեռին, մեբձավորներ մեոձավոբնեբին, ընտանիքներն ընտանիքներին,ազգականներն ազգականնեբին, խնամիներըխնամինեբին դավեո էին սաոքում: Այնտեղ մաողիկծաբավէին մեկը մյուսի աոյունը խմելու, ճիգ էին թափեւմ իրբաբվնասելու,անուղղավարքիՆ անխելքությանպատճառով: Աստվածնեբի ճին պաշտամունքնեոր կատաբումէին գիչեբնեոը՝նման ու

ու

Տ5

թեան պոռնկութեան կատարէինյանձինսիւբեանց:Վասն այսոբիկ ոչ զխրատիմաստութեան լսէին,ե ոչ առաջնոբդացն ասելոյզաստուծոյ պատգամսնանսացեալք ճնազանդէին. այլ վասն 'ի նոցանէնյանդիմանութեանն,ատէին ն ճալածէինզնոսա ե սպանանէին:Եւ ըստ մարգաբէականբանինառ նոսա ասելոյ, թէ «Ատէին՛ի դբունս զյանդիմանիչս», ն զբանսսուրբս արճամարհէին: Քանզիոչ էին թէ ոբպէս այլոց ն ճաւատացելոցն ազգականացն կամ իմաստնոցնետ նոցա զգիտուԻ ագա | ոշք ընկալ առ : նն ալանն՝ ին որութուք ելեզին ՛ ենճ վայել ցիճ ի շնորճս մաոդասիրութեանն այլ ըստ ճոէականմտացն առդեւք, կուբաե ն խաւառելոց ն կաղացելոցն ցելոց Թերենս ե առ ՛ի ճշմաբտութենէն: Ը այս ազգ միտեր բանն անմիտք,ե ոչ ռոդիքիմաստունք.իմաստունքեն զչաո գործել, ն զբաԲի գործել նոքա եբբէք ինչ ոչ գիտացին»: եւ դարռձալ ասէ. «Որդիք Եղչեբիկք խստասիոտք, ոյք դառնացուցինզիս նոքա ե խստաշունչք, աի յա ց աստի չիմացա ե զաբաբիչնե զկաորգիչ առնուլ '/իմիտ: Յանախեաց զխնամիչն զերեվոյթ նշանսիտ ն զսքանչելիս, մինչեզմաողկային բնութիւնս շարժեաց ի կերպարանս ուստի փոկութեանն անասնոյ. նոցա լինէին պատճառք: Եւ մինչե յայս յանպիտանեն յանմիտ թագաւոբութիւննիսկ, առ այն թագաւտբաւ Տիբանաւ,ընդ նոյն իսկ ընդ այս նայեցեալք,անցուքան ցին չաբութեամբք քան դարս: յամենայն Մանաւանդ զամենայն, զի զգլխաւորնառաջնորդն թոպամաճ սպանին,ն այնուճետեըստ կա-մաց գնային: ոչ ոք այն որ գոյր, յոբմէ խիթայինն Քանզի յանդիմանութեանն՝որ նոցաառգելառկանէրգնալ յանօէն ճանապարճն ելանել: Ապաբարձեալթողեալեղեն նոքա ՛ի ձեռանէ տեաոն, եթեալք ըստ ճետ կամացսոտիցիտեանց.ապա շչկայրոք առաջնոոդե ոչ գլոխ քաճանայութեանն: Սակայնփոյթք եղեն նոքա ոչ վասն նշմար| տութեան ինչ խնդբելիւտեանց որ ճովիւ կամ առաջնոոշդ՝ կայցէ գլոխ այլ բանիցընկերիւբեանցխնդոէին ճօտապետութեանն, ոո | զայն ու ըստ նոցա վառիցէ: : Յայնժամխոբնուդ աբաբեալ թագաւորինե իշխանացն,Ն ճա| մօբէն իսկ աշխաբճին, թէ զո՞ աբժանիայնմ իմիք գտանիցեն.քանզի Երկումնացեալ ք" եռկուռորիք Երկումանգունք, միումնՊապանուն, ե |

|

Իաբնե ր

սխ ա գ

աւատացի

,

մարգարեական յառաջագիտական, եթե «Ռոդիչ

աաա»

Պն

Գա

"

|

ողովոդթանն կամացն

պոոնկական գործի. ոմանք ճենց իբենց վոա կատարումէին նույն պոռոնկական ցանկությունը: Ուստիո՛չ խելացի խոատի էին լսում ն ոչ հնազանդումէին առաջնոոդնեբի Լաբոզածաստծու պատգամներին, այլ նորանց ճանդիմանական խոսքերի ճամար նրանց ատում էին, ե Քալաձում սպանում: ծնվինչպես մառբգաբեական խոսքը ասել է նրանց, թե «Հանդիմանողնեբինատում էին դոնեբում». այսպես էլ եբանքարբճամաոճեցին սուրբ խոսքերը: Ոբովճետն աստվածայինխոս-

հլգ ասխ աղենավատական ինաստոն ԷԻ ՝

,

գոճությամբ ընդունցին, մաոշդասի»ության շնորհըվայելեցին,այլ ճՐրԵանեբի կուրացածու խավաբածմըտքեշի նման նրանք կաղում էին ճշմառտությանմեջ: Գուցե այս ազգին մաբ Գաբեի նախագուշակ էլլ էՐ վեբաբեբում բ գուշ ը» թ ե «Անմիտ որխոսք Ն են դիք ոչ իմաստուն ոոդիք, իմաստուն չարիք գործելումեջ, իսկ բարիքգործել նբանք ԵՐբերչգիտցան»: եվ դարձյալ ասում է. «Պրնդեբես, խստասիոտ,խստաշունչոբդիք, ոբոնք ինձ վշտացոին,իբենք Ն ի՞ենց ճայբհորը»: Սբանք էլ նույնպեսլ(ված էին, ոբովճետնչճասկացանե աստծու անեռնույթնեռին չնճավատացին եբեցող բաներիմիչոցով, աբաբածնեբի միջոցով չճանաչեցին աբառշչին,չհասկացան Նա ձաճախեց նրանցկաոգիչին ու խնամողին: իո երբնեցող նշաններն սքանչելիքնեբը, նույնիսկ մաոշդկային բնությունը վերածեց անասնի ո՞ ե պատճառ կերպարանքի, դարձավնրանց փոկության: Եվ ճենց այս անպիտան անմիտ թագավորությանժամանակ, այն Տիրանթագավորիօբեոում, ճենց նշան նայելով՝չաբություննեբով Ամենամեծ բոլոր դարերիցգեբազանցեցին: այն էր, (չառությունն) ն իրենցգլխավորին առաջնորդին բրածեծանելովսպանեցին,ն այնուետե ամեն ոք վառվում էՐ իո ուզածի պես: Ոբովնետն այլես չկաբ մեկը, ոբի ճանդիմանությունից Բաշվեին, ոբ նրանց արգելք դներ անօրեն նանապարճով գնալու: Աստվածէլ նշանց բարձիթողիարավ, իբենց ոՐբոնք

հավատացինե

աստծու

։

:

ու

ու

ոո

անը Վիշենց ա Նա ա

Քամաբ, ոբ

ճետնեցի արոի ցանկություններ ավեիԱ Աա ոչ

նրա

իսկապեսիբենց ճովիվ առաջնոոդլինի, ժողովոդի ճոտապետդառնա, այլ փնտոումէին այնպիսիմեկին, ոբ իբենց զբուցընկեր լինի ե իշենց ուզածիպետ վառվի: բոլոր ագզգավուրն, աններըն ն Ի՞Լ աշԱյն ժամանա 1 թազավ (չայլո (Հայոց) , խարճը խոոճուրդ արին, թե ո՞վ է արժանիայդ պաշտոնին, ոբովնճետն մնացածհրբկվորյակմանուկները, (Հուսիկից) մեկի անուն Պապ, ու

իչի

միւսումն Աթանագինէս, ճանաչէինստաճակքե անխբատք,որք ոչ ինչ ըստ իմաստութեան առաաստուածեղէն գոոց, ե ոչ վարժ ճբաճանգօք քինութեանցն,Ե ոչ ճօոն իւբեանցչափոց ինչ նմանեցինմիտ եդեալ, Ե ոչ ընդ իսոեանց ծնիչսն ճայբնՅուսիկնայեցան,ն ոչ մեծին ԳՐիգոռի յառաքինութիւնսն ուշ եդին, ե ոչ զիւբեանցճոգնոբն պատուականութիւն յափտենական կենացնզպատիւինչ եդին ՛'ի մտի: Այլ իւբեանց դաշուն նմանեալք,ն պանձացեալ ք )իւտեանց ժամանակի յանցաւոբ մաբշմնատո սնոտի'ի տոհմականութիւնն ազգականութեան, զինուռբական զվարսնընտբեցին:Վասն այնորիկանընտիոքեղեալք, ՛ի ճպարտութեանն խոտեցան ըստ առաջագոյն տեսլեաննԲօբն իւոհանց.ոչ մտին եւ իի լոծ աստուածպաշտութեանն:ոչ այլ ոք 'ի նմին տանէ զաւակին գոյո ոք. զի այնչափիսկ կայինմաշբմնատբ զաւակին,նե սոքա Գբիգորբի ինչ ոչ թէ արժանիճարցն գնացեալնմանեցինվառուց: Եւ այլ ոչ ոք էբ, ոբ զառաջնոբդութիւն գլխատոութեան քաճանայապետութեանն վե.ոք տէբունական տանն ճրամանատաբութեանն Րակացութեանն կատաՐեալ,պաշտաման լաջոոդէո: :

մյուսինը Աթանագինե, ճանաչված էին իբոն անխբշատ ստաճակնիր, ո՛չ աստվածային գոքի ուսումն ունեին, ո՛չ դաստիաբակված էին առաքինությանմեջ, ո՛չ իրենցճայբեբիննմանեցան,ո՛չ իբենցծնողին՝ Հուսիկիննայեցին,ո՛չ մեծն ԳՐիգոոշի առաքինությունն ուշադիր եղան, ե ոչ իրենց ճոգնոր պատվականությունը՝ ճավիտենական կյանքի պատիվըմտքերըբերին.այլ իոբենց դառի (մաոդկանց) նմանելով իրենց սնոտի մարմնավոր ե ազնվականությամբ ազգականությամբ պանծալով՝զինվորական կյանքն ընտոեցին:Այս պատճա-ռով ընտբելի չդառձան նանք, այլ իրենց ճպաոտության պատճառով մեոժվեցին,ինչպես առաջուց տեսիլքումհայտնվել էՐ նրանց ճո՞ը, նրանք աստվածապաջշտության լծի տակ չմտան: եվ Գբիգորի տանսերունդներից ուոիշ մեկը չկար. ոբովնետննբա մարբմնավոո զավակնեորմիայն սբանք էին, իսկ սՐանք իրենց վաոքեբովչնմանեցան իբենց ճայբերին:Եվ ուբիշ մեկը չկաբ, առաջնոոդությա ոբռեք

ոբ

գլխավոր Լաճանայապետության, եկեղեցիների վեբակացության

ԳԴ

ԺԴ

ՑԱՂԱԳՍ ՎԱՐՌԻՑ ԵՒ ԳՈՐԾՈՑ ՄԵԾԻԵ ԴԱՆԻԷԼԻ ԱՌՆ ԱՍՏՈՒԾՈՑ, ԵԻ Թե Ո՛ՐՊէՍ

ՑԱՆԴԻՄԱՆԱՑ ԶԹԱԳԱԻՈՐՆ ՏԻՐԱՆ, ԵՒ ԿԱՄ Ո՛ՐՊԷՍ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԱԼՄԵՌԱՒ

Ի.

ՄենՆ

ՆՄԱՆԷ

Բայց յայնժամ դեռ ես կենդանիէՐ ծերունիսուբբն մեծն քոբե' պիսկոպոսն սա Դանիէլ, այբ սքանչելի: Աշակերտ եղեալ էր մեծին ե գլխատո վերակացու Գրիգորի, Եկեղեացն նաճանգին Տարօնոյ,ԳՐիզոՐի ձեռական՝իշխանութեանն կողման մասին գոբծակալութեանն մեծի ունէր զիշխանութիւնն դատատոութեանն, զայն առանձինն. այլ վեբակացու ն ճրամանատար տեսուչ ն հոգաբարձու ամենայն եկեղեցեացն Հայոցմեծացընդ ամենայնտեղիս.այլն ի կողմանսՊարսիցյօտար ե անթիւ սա, տեղիսքարբոզեաց ՛ի մոլոբութենէդարձոյց: Եւ ԷՐ սա ազգաւ ասորի. ե ունէր սա զաստիճանաթոռոյնգլխատՐութեանՏառօնոյ,՛ի մեծն ե նախզառաջինեկեղեցին 'ի մայո եկե| ղեցեացնամենայնՀայաստանեաց: Այս ինքն նախե զառաջին ե գլ. խատոտեղինպատուական. զի յառաջ նախանդ շինեալ էբ զսուրբ ն եկեղեցին, սեղանյանուն տեառն: Նոյնպէսե "ի ներքոյ քան ուղղեալ զնա մաորգարէանոցն Ցովճաննու, նոյնպէս մօտ ՛իիտուն տեառն Հանգիստ առաքելոցն: Արդ այս տեղիք վասն յառաջակառգութեան, կանո- | նաւ 'ի ն փ ճայբապետացն թագատբացնպատուեալքլինէին. ոբպէս փ Դաբանաղհաց գաւառինյեկեղեցին Թոբդանուպատուինվասն գ|

ու

հրամանատառոության պաշտոնը կատարեր:

ԳԱՍԻԵԼԻ՝ ԱՍՏԵՈՒ

Ի՛ՆՉԳՓԵՍ ՆԱ

ՄԱՐԴՈՒ ՎԱՐՔԻ ԵՎ ԳՈՐԾԵՐԻ

ՄԱՍԻՆ, ՏՎ Թե

ՀԱՆԴԻՄԱՆԵՑ ՏԻՐԱՆԻՆ ԵՎ ՆՐԱՆԻՑ

ՍՊԱՆՎԵՑ

Այս ժամանակ ղեռ կենդանի Լո սուբ նե մեծ ծեբունի Դանիել մի սքանչելի մարդ: Սա եղել էր մեծն քռբեպիսկոպոսը:ճ, ԳՐիգորի աշակերտե (նշանակվածէր) վերակացու ն գլխավոր Տաբոն նաեկեղեցիների, ԳՐիգոոի ճանգի էր իշխանությունն սեփական կազմում, ե այղ կողմի մեծ դատավառության Այս գոոծակալ: իշխանունա թյուններ առանձին ուներ, բայց (բնդճանբապես) վերակացու, ձբամանատա"ր, տեսուչե նոգաբարձու էՐ Մեֆ Հայքի բոլոր Եկեղեցիներինամեն տեղ. նա նույնիսկ օտար տե. կողմեոբում Պարսկաստանի ղերում Լարբոզեց ե անթիվ մարդիկ մոլորությունից դարձրեց: Սա էր ե Տառբոնի ազգով ասոոբի մեծ Ն առաջինեկեղեցու, բոլոր Հայաստանի մայր եկեղեցու աթոռի զլխավոբ աստիճանն ուներ, այսինքն առաջինե պատվական զլխավորտեղի,ոբովճետն առաջին անգամայնտեղէՐ շինվածսուրբ եկեղեցինՆ տիբոջանվան սեղան կանգնեցբածֆ: ՆույնպեսնբանիցնեՐքն Հովճաննեսի մարգաբեանոցը ն նույնպես առարյալների Հանգստաբանը՝ տիբոչ տան մոտ: Առդ՝այս տեղերն, իբոն առաջնակաոգ ու ճայբապետնեբից ոբ

թագավորներից

Բեզմանացն ճայբապետին Գբիգորբի։ Սոյնպէս ն զյիշատակսթագաչորին Տոդատայթէ կամօքթէ ակամայ, արժանինլեալ էՐ նախածանօթ ՛ի ՔՐիստոսնճաւատոց: Վասն այսորիկ կամ եղե աշխառրճին զնախնեաց ժամանակին ճաբանցեպիսկոպոսաց զայս տեղիս պատուել, սոքա հդեալնէին. զի սիբելի էՐ աշխաոճին, ուրբ պատուելզյառաջընծայն ՔՐիստոսի զթագաւորնիւրեանցՏոբդատ: Նոյնպէս ն զյառաջե- | պիսկոպոսնզնախավաստակն զԳբիգորիս. սոյնպէս ե ՛ի գաւառն ԱյԲՐաբատեան զնախավկայսն ՓՔբիստոսի, Գայիանէնե Հոռիփսիմէն կային, իւբեանցճանդերձգործակցօքն,սոյնպէս առաւել ե զնախե- | ոո

ու-

կեղեցին:

նախավկանե՞ին, Գայիանեին Հռիփսիմեին,այնտեղթաղվածէին ճետ միասին, ե իրենց գոբծակիցնեոի առաջինեկեղեցին: մանավանդ ու

Այս տեղիքսսմա էին յանձն հանդերձգաւառօքնյորս էին. ճաւատառիմէբ սա այնմ գլխատոսեղանոյն,իշխանութեան աթոռոյն ճայԲապետացն, ճաստատութեան ուխտին կաթուղիկէեկեղեցոյն: ծւ էր

ընկալեալ զքոբեպիսկոպոսութեան ձեռնադոութիւն աստիճանին

սորա

սաճմանվածկանոնովպատվվում էին, ինչպես ն Դաբանաղյաց գավառում պատվվում է Թոոբդանի եկեղեցին`Գբիգոր ճայբապետի զեՐեզմանի պատճառով,ինչպեսե ՏՐդատթագավորի ճ ամաբ, ճիշատակի ոբ կամա թե ակամա արժանավոր դարձավ քբիստոնեական հավատն առաջինանգամընդունելու: Ուստիաշխարհը կամեցավպատվելայս տեղեր, որտեղ թաղված էին նախնիճայբերն ու եպիսկոպոսներ Աշխաոճը սիոբումէՐ պատվելիր Տոդատթագավոբին,Քբիստոսի առաչին հավատացյալին,նույնպես ե առաջին եպիսկոպոսապետ նախավաստակԳբիգոռիսին,այսպես ե Այբառատյան գավառում ՔՐիստոսի

՛ի ձեռացմեծին Գբիգորի,յաւուրս յորում կործանեացզբագինսմեճենիցն Հեբակլայ`այս ինքն Վահագնի,ոբում տեղոյ Աշտիշատն կարդացեալ.ոբ նախեդ զճիմուեսեկեղեցւոյսՐբոյ: Եւ էՐ սա այո զաոմանալի,առնէր նշանսն զօբութիւնսմեծամեծս տեառն յանուն մեռոյ ՑիսուսիՔբիստոսի։ Սա ե կօշկօք քալլելոյն գնայր ի վեբայջուրց գետոց,ն ոչ թանային. ե ոչ ՔանէՐ սա: Ծւ յասուրս ձմեբանոյն՝յորժամ կուտեալդիզեալ զմեծութիւն բազմութիւն ձեանցն Բիւսեալձեանցն 'ի վերայ Րաձմ յին ի վերայ ընդ այնպիսի ժամանակի լերանց

թանձոութեան կուտակեալ լեբանցն յայնպիսի

'

ոբ

Այս տեղերը ճանձեված էին նռան գավառնեբովԲանդերձ, որտեղնրանք գտնվում էին. ե նա Բավատաոիմ էո այն գլխավորսեղանին,հայրապետական աթոռի իշխանության, Կաթողիկե եկեղեցու Սա ուխտիհաստատության: քորեպիսկոպոսական աստինանի ձեռնադոությունն ստացել էՐ մեծն ԳՐիգորի ձեռքից այն ժամանակ,երբ նա կործանեց Հեբակլի՝ա̀յսինքն Վաճագնիմեճյանի բագիններըԱշտիշատկոչվածտեղում, ոբտեղե ճիմք դրեց առաջինսուրբ եկեղեցուն: Սա մաոդ էբ, մեծամեծ նշաններ սքանչելիքնԵՐր զարմանալի էՐ մեբ տեր գործում Հիսուս ՔՐիստոսի ճաանունով: Առանցկոշիկնեոը նելու՝ոտքով քայլելով անցնում էր գետերի չբերի վբայով, ն ոտները չէին թոջվում: Զմեռվաօբեբին,Եբ խոր ձյունը կուտակված դիզվածէր լինում լեռներիվոա, ն նա կամենում էր այսպիսի ժամանակ այսպիսի ձյունը ճանկաբծակի ցամաբում էո նբա առաչ, հողը բացվում: Եվ Խբբ կամենում էր մի ճեռու տեղ գնալ՝ նեղությանսլանում անցնում էՐ փայլակինման. կարծես թե առանց թոչելովիսկույնայնտեղ էր լինում` ուշ կամենում էՐ գնալ:Մեռելներ էՐ ճաբուցանում, ճիվանդնեոի բժչկությունէ անում, Ն ղեռ նից ավելի նշաններու սքանչելիքներէբ գործում, նույնիսկ գոով չէ կաբելի:Նա իջան բնակությունէր հաստատել նկաբշագոել անմարդ լեռներում, բայց, մաոդկանց անտես Հէշ կարիքների ճոգատառությունը Նա մի զգեստէբ կոում, մաշկեղեննափոբտճՆ սանդալներ. էր բանջաբներով կեբակովում արմատներով, մինչնանգամգավազան չէՐ գործածում, ն այնչափաստծուն էՐ նրա խոսքը, ընդունելի ոբ ինչ աստծուցխնդրումէՐ՝ ստանում էր, ինչ ասում էբ՝ այնպես էլ լինում էր: Եվ իո բնակությանտեղերը,երբ անապատներից չենեբն էր իջնում տեսշությանա̀ստծու գործի ճամաբ՝ գլխավորեկեղեցինեոնէին լինում: Հաճախնա (գալիս էո) այն աղբյուրի մոտ, ու

ԳաՆՆ" ր իԿոսեկա Աանն իոնՅոհոնուվ, մարապառճռոդել. ա իրո Պիայլան պանել Կ" ազթոոցնալ Ա նէ կո" ԻԻ " ) վար ալ

աջն

լիներ

առա

որա:

,

զմեռ

Գո:ԱՐ բ

զի

Ս.

յա

օԲ

կամէր

ս

ռ

-

սն

մ այլ մ Մահի լ ը , բամսցէ ընդ գբով Լր նշմաբագտա

ա

շկութիւնսճիւամոա»

ս

ս

զօբութիւես քան զնոյնս գործէր զորս ոչ նաց փակել: եւ բնակութիւն իւբոց կայենիցն յանմաոդիլերինս,այլ զտեսչութիւնմաբդկանպիտոյիցոչ Եբբէք անփոյթառնէր: Միաճան-

բ ա

Խոր

Հ

Հափ ե

հրո, զօԲ,

էին

զի

զինչ

ա

ի ն

ՆԱ ը մ

Տայ49 է՞ը 4

առե» 4՞»

որ

Է զ տոր

սբա-

ոբ

|

լ :

ինչ ասէր այն լինէր: Եւ կայեանք ի'ոոյ, յորժամ յանատեսչութեան : ՛ի շէնս իջանէրվասն փ գլխատո տեղիսն գործոյ ձոյ, ձեկեղեցեացն լինէր: եւ յաճախյակն աղբերն ի ներքոյ սաբաբարձ» . Հեբակլայ,որ կայ դէմ յանդիման լեբիննմեծի՝ ոբում մեճենատեղաոյն լ '

պատաց

ամտո

անում: ա

ու

ոբ

ոբ

Յովե անուանեալ կառդան,ի՛ բագնին տեղատջէ ՛ի բացագոյն իբոն քաորնգէցմի ՛ի ներքոյկուսէ, 'ի դոյզն ծործոբակին՛ի սակաւ անտաոբում անուն ռակին ՛/ի ճացուտ պու՞բակին՝ տեղոյնիսկ Հացեացն դրախտկոչեն: Այս այն աղբեւոն է, յոբում առնէր յայնժամ ես վաղ մեծն Գբիգոբզմոկտութիւնսն զօբացնբազմաց: Յայնմ տեղոջէՐ սորա կայհանբխցկան սոբոյն Դանիէլի, էո դաբափոբ աբաբհալ բնակութիւն. ե յայնմ տեղոջզդիտաւոբութիւն այցելութեաննկատաոէո: ե Աղ միաժողովեղեալ մեծամեծք նախարբարբացն, ի մի վայր եկեալք,խոբճուրդքխորնեցան.ճաւանեցուցին զթագաւորն, ածել զծեԲունինզԴանիէլյիւբեանց բանակն,զի ածցեն կացուսցենզնա իւոեանց գլուխ առաջնորդ,զի նստցինա յաթոռն ճայբապետական:էւ յղեցին առ նա Զոմն իշխաննՍաճառունեաց տոնմին, ն զԱշտաւան զիշխանն ն զկառէն Վանանդայ, իշխաննԱմատունեաց տոնմին, ե զՎառազիջխանն Դիմաքսենից տոճմին: Եւ եկին նախարբաբքն հասին գտին զնա յեկեղեացգաւառին,փ գեւղն եկեղեցւոյն'ի Թիլն. զի ղեռ իմն զգործ մշակութեանաստուծոյ գործէր: եւ առին զնա ն ածին թագաւտբն 'ի գաւառնԱղձնեաց Տիբան. փ Բառաէչլաւան: եւ իբոն մտանէր առամեծն Դանիէլ, ջի թագաւորին Տիբանայքորեպիսկոպոսն անդէն ի ձեռն առ

առնոյր զկշտամբութիւն յանդիմանութեհանն: Սկսեալ խօսել,յառաջ մատուցեալ,ասէր՝ «եթէ բնդէ՛բմոռացա-

Բուր դուր զաստուած զարբարբիչն ձեր

ն

նշանացնն խբատուցն ձեվ. Ն դուք դաբձայք՛ի մոլոբութիւն կռապաշտութեան ձեբոց, ե յատելութիւնսեն նախնեացն յագահութիւնսն փ զոկութիւնսե յաղքատակեռութիւես, հ պոռնկուն Դ թիւնս. 'ի նենգութիւնս միմեանսզոկութիւնս եի սպանութիւնս: ՄեայՐկասեց Կոոծանեցայք էք կաղացայք յաբդարութեան ճանապարճաց, ե թողէր ղուր զբաբեբարնձեր զաստուած՝ որբ զձեզ աբաբ յոշրնչէ ե ն ՛ի ձեր մոլոբութիւնս Ճաստատեաց, եղերուքդուք "ի նմաանծանօթք ճէ: Մինչ դուք զձեր անձինսդ անգիւտս էիք ՛ի կոբստեանն, արբաբեալ ծա եկն ի խնդոելզձեզ. զի թպէտ Ն ինքն իսկ միածինոբդին աստուծոյ. եկն էջ ուսուցանելզհայր իւոոց աբաբածոց.զի թէպէտ ե ոչ ես մինչն լուան նմա. է չարչաբեցին ՛ի ման, Ն ճամբեր,սակայնն ոչ նա զիւբ : զօրութիւննոչ թագոյց յումեքէ, զի պատճառքկենացլիցի ամենեցուն:եւ զոբս եգիտ առժանիսե պատբաստականս իւբում յաբութեանն, ուսոյց. ն արձակեացքաբոզսե կոշնականս ն ՃՐշտիբակս՝ ՛ի փոկութեան լոյսն ճբափիբել զձեզ: ե ղուր Սակայն յայնմ՝փոխանակ ճատուե՞րախտեացն ապախտիս ցէք. զորմէ դուք իսկ նախ զձեր զքաբոզնե զճբափբակն զառաքեալ զսքանչելեաց՝ զոր

աբար

առ

ճարսն ձեո

բնտբեաց,

օ

զգութ նե առ

ՏՏ

Խր ո Գարո լ յով Մթատեղի ոտ ի արբ :, հավու "ի ա ֆուոիզ ձոբագում, է րր Ց ո: Կ եր գորությու տ, :

Հեբակլի բարձոադիո կոչված լեռան դեմուդեմ, բագինի տեղից կ թյամբ ղեպի նեորե, բի ա կում, ուին ասում են Հացին Բի պարտ է, ր հնումը մեծն Գբիգոո բազմաթիվ զոոքեոի կատար Այստեղէո սուրբ Դանիելի բնակությանխցիկը, գետ ի չ փորված. այստեղ էո նա կատառումիբ տեսչականայցելությունը: ԱՐդ՝ մեծամեծ նախառրաբնեոը մի տեղ ձավաբքվելով ժողով կազմեցին, խորճուրդաբին ե թագավորինհավանեցոին,որ ծեբունիԴանիելինբերեն իրենց ոբպեսզինբան իրենցգլուխ ե առաջնորդ բանակը, նշանակենե նա նստիճայբապետական աթոռր։: Նբա մոտ ուղաոկեցին մոմն Սաճառունյաց տոճմի իշխանին,ՎանանդիԱշտավանիշխանին, Ամատունյացտոնմի Կաբեն իշխանինե Դիմաքսենից տոճմի Վարազ իշխանին:Այս նախաբաբնեբն եկան, նբան գտան Եկեղյացգավառում Թիլ գյուղի եկեղեցում, ոբտեղ նա զբաղվածԼՐ աստծու մշակության գործով: Նոան առան բերինԱղձնյացգավառիԲառանջգյուղը, Տիրան մոտ: թագավորբի եվ եբբ մեծ Դանիելքոբեպիսկոպոսը Տիբանիառաջ ու եկավ՝իսկույն ձեոք առավ մեղադրանքներ Բանդիմանություն: Նա առաջ եկավ,սկսեց խոսել,ասելով.«Ինչո՞ւդուք մոռացաք ձեր աբաբիչաստծուն, նբա ձեզ գույց տված գութը, նշաննԵրը,սքանչելիքնեոը,որ կատարեցձեբ հայրերի ժամանակ ն ձեր ձեր օբեբում,իսկ դուք ելի դաոբձաք մոլար կռապաշտության նախնյաց ատելության, ագահության, զոկողության, պոռնաղքատատեցության, կության,նենգության, միմյանցզոկելու, սպանությունների: Դուք ու կոբծանվեցգիք ընկաք, ետ կանգնեցիք աոբդարբության ճանապաոճից, դուք թողիք ձեր բարերաբաստծուն, որբ ձեզ ոչնչից ստեղծեց ու ե ճնաստատեց, մոլոբվելովնբան այլես չճանաչեցիք: Մինչ դուք ձեր անձերը կորուստիէիք մատնել՝նա ինքը եկավձեզ փնտռելուե գրտմեծ

|

Կա մինչեի Էբ

ի

մար մաճ

ե ե արան:ի,եոՀանց Իբոր Բան ճւ ւ ե, չլսեցին, այլդեռ Էն աշնց

չջառշառեցին, բայց

Վ"

հր բ ճամբեբեց,

պետ

իբ զառությունը ոչ ոքից չթաքցբեց,ոբպեսզիամենքի կյանքի պատճառդառնա: Ում ոբ նա արժանավոր գտավ ե իո հարությանը պատբաստված՝ նբանցընտե Րեց,սովորեցոբեց արձակեց իբոն կոչնակ ն ճՐավիբակ՝ քարոզելու, ձեզ դեպի փոկությանլույսը Ճբավիճելու: Սակայնդուք այստեղ էլ նրա Եբախտիքների փոխաշենապեբախտություն ցույց տվիք. դուք նախե առաջ սպանեցիք ձեր քաբոզչին,որ նա

առ

ձեզ եկեալն սպանէք,զայն՝

որջ

եկեալ զձեզ կոչէՐ ՛ի փոկական

ն Ջիթեզեր ԱՆՐ) ահառն ժիոթի տոիատոսի:

չնորնսարքայութեան

երՒչոր Իա ցայչ

ՀՐեիցն.

զ

տեւե կարծեցին ապանանել :

ամե ձեւ

|

Դոք

մոտ

էր ուղարկված

Գեո

իբոնճբավիբակ,ոո

եկել էո ձեզ ճբավիոելու դեպի արքայությունը, փոկության.շնորճը: անմտությամբտիբասպան Հբեից ազգի խոոհոդինճաղուղա-

սպանեգին, 8: Ն Մ բետո կոա յանի բաոեր ռար Բան վոն իլ, ալնելին չարշարնցին

Ն զճետ նռբա նորին նմանին զեռոինառաքեալան. նոյն նորին իբաց: Իսկ զկնի սորին իբացս այսոցիկ եկի թիւնք առբոց վկայիցն աստուծոյ, նոցին Առաքելոցն ձգնակից/. ոո նգնեալք,մինչ յիւբեանցմահն, պընդեալք մինչ ՛ի վտանգչաոչաբանացն ձեզՎ զճշմաբտութիւեն, ուցանեն զի թեբես նոքօք դառնայցէքյիմաս34 աստուծոյ: Սակայնն առ նոսա լցէք կա-

ԻԳոր

Էի

թե տեր ՀիաԲԱ ձեզ

րն

եղաք.

ոբովճետե

նրանք

իբենց

կարծիքով

Նեբին չաոշաբեցիննույնպիսիբանի ճամաո:

տիբոչն

իս

Բետո եկան Այսանցքերբից

) առաքյալնեւի ճգնակիցներ րոնը: ԿՏԱԿվտանգին Վ լ Մենթաոկվեցին, ելեր ի եմ գ տոկաց : մինչե 5 իճ չառշաբանքնհբի ֆ

բազ մ

ուտբ

ան

վկաներ,նույն

բանք

մաճ

մնացին, ոբպեսզիցույց ձեզ ճշմաբտությունը, գուցե նրանցմին աստծու ջոցով իմաստնանաք ոբդուն ճանաչեր: Քայց դուր նրանց ամբառշտուվերաբերությամբ կատաբեցիք թեանցնկամացնձեբոց: Սակայննոռբինաբեամբն՝ զոբ ասացի՝ բասովոՆ ՛ի մաճ ոչ մատնեացվասն ն նա ե բական սպանությունը, բայց զձեզ,. խբատեաց այնպես զում պէսպէսնշանօք նանցջ0 առյունով,. ոբ ն զանազան ն աբար մեչձաւտոս նե ե ասացի, զձեզ, խառնեաց նչաննեբովձեզ խրատեց ձեզ մաճվանչենթաոբազում ողոբմութեանն. իւբ կեց իր մեծ ողոբմությամբ, ձեզ իբեն մեբձավոբներ ընտանութեան զձեզ ի բնակութիմ:կենդանութեան դարձրեց, ձեզ խառնեցիջ վաբդապետությունն իչշոյ, ուղղութեանօբինացն, յառաւելութիւնոբդւոյն սիռելւյ իւոոյ: ընդունողնեոի մեջ իբոե ընտանիներ, Եւ յետ այսոբիկեթող ձեզ զամենայն բեբեցուղիղ օրենքիիբ սիրելի ոոդու վնասսձեր, ե ետ ձեզ վաոհամառ: դապետսզսիոելիսիւո: Բայց դուք ն ոչ զմի զայն ոչ յիշեցէք, ոչ եդիք ե իո սիբելիՍբանիցճետո ձեզ ներեց ձեբ բոլոր նմաներին ձեզ տվեց ուսուցիչներ: Քայց դուր (եբանց խոբատներից) իիմտի, ոչ կալայք 'ի սբտի, այլ յետս դարձայքճբէականազգին ոչ նեալք. առէք զնոյն յանձինսձեր զնոցունօբինակնգործոց:Զի պարտ մեկը չնիշեցիք,մտքնեոդ ետ այլ Հրեիցազգին» չպաճեցիր, նմանելով տեառն ձեբոյ Քբիստոսի,ոբ ոչ յիշհաց զմեղս էՐ ձեզ յիշել զեբախտիսն դարձաք, նրանց գործերինման սկսեցիքնե դուք գործել: ՈՐբովճետե ձեո: Սւ ձեզ անպարտ մոռանալ ճարցն ձեբոց, ն ոչ զանօբէնութիւնս ղում պետր է ոո ճիշեիր ձեր տիբոջչՔ̀բիստոսիեբախտիքը, չնիչեց ձեո ձերոց, ո՞ք Նե ձեր անօրեն զնգնութիւնճաբցն սբբոցնխբատչացնե վարդապետացն ճայբեբիմեղքերը գոոծեոը:Դուք պարտավորէիք ոգւոց ուսուցիչքն էին ձեր, որք հանապազտքնէինվասն փոկութեան ն չմոռանալձեր սուրբ ճայբերի՝ ձեր խբատիչների ուսուցիչներիաշորք նոսա՝ Ն աշժան էր ձեզ ունել գութ ընդ ոբոնք բանին ձերոց. տքնում ճոգեպէս ձեր խատանքները, շարունակ էին հոգիների փոկության եբկնեցինեՆ ծնան զձեզ վեբստին,ե ըստ ձերում վաբշդապետութեանն Բամա",դուք պետքէ գութ ունենայիքնբանց վբա, որոնք (աստծու) եղծման անդոէնդառնալոյ՝դարձեալ միւսանգամվերստին ընգեռոյ խոսքը ուսուցանելով ձեզ հոգեոբապես Ե՞կնեցին նե նորբից ձեզ ծնանջ)... եբկնեցին չարեացն ապաչխառելոյինքեանք իւտեանցխնդբուածովքն որ մինչն տպավոբեն ձեր մեջ, որպեսզի արշժանանաք ՔՐիստոսին զձեզ դարձեալ, մինչե կերպարբանեսցեն ի ձեզ, զի աոզՔՐիստոս էՐ, ոբ դուր էլ խնամեիք ե՞կնքի արքայությունը մտնելու:Պատշան ժանի լիճիչիք մտանելյեբկնից յարքայութիւննանդո։ Պատշանէր ն ու որոնք նանց ոոդոց աշակեբտնեոբին, ճոգեռոխոսքի նկատմամբ ոբ ձեզ խնամելզնոցինոբդիսն Ն զաշակեբտսն, ըստ ճոգնոր բանին ձեր ոոդիրն էին նշանց աստվածային ծնունդով, առաջնոոդներն ե վեբակացուք ըստ աստուածայինծննդեաննէին ոբդիք, առաջնորբդք որ մանավանդ վեբակացունեոը, մառմենով էլ նրանց ծնունդներնէին ե ձեբ ՛ի տէ՞. թող թէ ոբ մարմնապէսիսկ էին նոցա ճէտք, ե ճոգնոր Քոգեոր գործեբով ոչ պակասքան իրենցճայբեոը: ճոցինգործոցոչ ինչ պակասքան զճաոսնիւոեանց: Բայցդուք թողիք աստծուն ե կոկնեցիքձեր նախկին Ե զառաչիե ն ձեբ չարիքներըն ծ, ձեր ոբ ճայբեոի մեղքեոի չափը լբացոիք։ Ինչպես ււ (ձեռ : չաոապանեցին ս ուբ Ճայբերին, չկամենալով օգտակար խտա խատ Ժոողով լսել զօգտակարն լսել այսպես էլ դուք նոանցոբդոց ու ժառանգներին, նրանցից, Ն դուք' զոբդիս ե. Ն աաա ի նոցանէն,ե նրանց զ զժառանգս ծակիցս զգոբծակից ն նմանողներին | գոոծակիցներին սպանեցիք,որբոնք ձեր մեղավոր գոշռ 9--5927

Իհանե 1առվոշութիւե սպանութեանց Հարի ակեցիք

տան

ե

Դեր Բ Իարիչտ Վան:ե

վաոդապետութեանն

հանցանքնեոը

ու

ար ՆՊԻՋո թ Գաաաութ զքո աճին ոնիԳԱԻ" բարիի ռանաՐ աայ ան Վասն բ Նե նմանողս

ճայբերը)

|

նոցինսպանէք,որք ոչ ճաւաճեալ գործոցմեղացն ձեբոց,սուրբ մանուկն ՅՑուսիկն զճայբապետն զաթոռակալն զվիճակակալն զվիճակին առաքելոյնե զնորին նմանոյնԳՐիգորի:եւ դուք զճորէական Թադէոսի բաբուցն բերէք զօբինակն յանձինսձեր, սպաճութեանցն սովոբութեանց ոբպէսե նոքա անխրբատք զոկութիւնս. զիւբեանց զառաքեալսն կամզմարգաբէսն կոտորեցին,սոյնպէսՆ դուք ըստ նոցին օբինակի էր. կատաոեց Արդվասնայսչափ ստութեանց ձերոցն պղծութեանց, բարձցէ տէր

ծերին ճավան չէին, (ինչպես) ձեր սուրբ մանուկ Հուսիկին, ճայբապետին, Թադեոսառաբյալիե նշան նմանող ԳՐիգորի վիճակիվիճակակալինու աթոռակալին: Դուք ճՔՐեական բարքերինու

օրինակին

ճետեում.նբանց սպանություններին,

զոկողություններին, ինչպես նբանք, անխբատ լինելով, իրենց առաքյալներին մարգարեների կոտորեցին, նբանց պես ն ոբ

ու

վարվեցի

դուր:

ԱՐդ՝ձեր այսքան ստությունների տերր ձեր թագավորությունը ԻԻ

Աղծություննեւի

պատճա հվորացն. կվ անայությու : ոա Մո վրագանվիր, Ր"ն րայ Հ" ու

ձեր ՛ի ձէնչ. զթագաւոոութիւնդ բարձցէ ն զքաճանայութիւնդ ՛ի ձէնջ: ե Ն Ցբուեսչիք բաժանեսջիք, ցբուեսցինսաճմանք ձեր որպէս ն իսբաբացնե: Դուր կցովիքու ե յել, ե անտէբունչք էլ լաանխնայե անխնամքլիջիք. ն լիջիք դուք իբոե ցոց նման ցբիվ կգան. դուք կմնաք անտեր, ա խնա ձեզ չի զխաշինք, զի ոչ գուցէ նոցա ճովիւք: իբոն զճօտ ի ձեոս Մատնեսջիք խնայի. խաշներ կդառնաք,որոնք ճովիվ Ե չունին: չպես գազանաց, անկչիք ՛ի փառացձեբոց ե 'ի ձեռս օտար (ոշխաոնեբի) հետ կմատնվիր թշնամեաց գազաններիձեռքը, ձեր փառրերբից կզոկվիք, ե օտար ղուք ՛ի գերութիւն փ լոծՓ ծառայութեան,ե ոչ բարձցի մատնեսջիք ձեոքըկմատճվիք թշնամիների իբոն զերի, նրանց ծառայության ԵոբէՐկամ պակասեսցէ լուծ ծառայութեան՛ի ձէնջ. Ն ոչ ե՞բէք պալծի տակկընկնիք,ն այս եՐբեր ձեզանից չի նա ն չի կասեսցէլուծ չար ստոկութեան ծառայութեանն՛ի պաբանոցաց ձ եռոց. պակասի. չի հաշեսջիք շեսջի Ն մաշեսջիք շեսջիք 'իէիցանկու Իսբաթ իւնս ձեր: ՈՐպէսպատառեցաւ չարաչար ստոկության լուծը. ցանկությունների մեջ ալումաշ յէլ, ն ոչ կաոբկատեցաւ, ե ե կլինիք:Ինչպես որ Իսրայելը սոյնպէս դուք ցոուեսչիք կործանեսջիք. ե պատառվեցե այլես չկաբկատվեց այլք վայելեսցեն/ի վաստակսձեր, ե այլք կեբիցենզօբութիւնսձեր, ե այնպես էլ դուր կցովիք ու կկոբծանվիք, ձեր ոչ ոք գտաճիցի,ոո փոկեսցէ կվայելեն,ձեր զոբությունըուիչնեոր կուտեն, Ն զձեզ.ե ոչ ճաճեսցիընդձեզ տէր, ն ոչ չի լինի մեկը շր եայեսցիՆ ոչ փոկեսցէայլ զձեզ: ձեզ չի Հ Հ Բայցդում ինչո՞ւ ինձ կանչեցիքոո Այլ զի կոչեցէք զիս ելանել գալ առ ձեզ, զա՞յս ամենայն ելնեմ գամ ձեզ մոտ. ա՞յս կամէիք էիք դուք կամենում լսել դուք յինէն: Եթէ իմ չէր զայս ամենայն պատմել ձեզ, ինձանից լսել։ Բայցես թեկուզ այս ամենը ձեզ սակայն շպատմեի՝ այս ամենայնլինելոցէր ձեզ վասն այս այնուամենայնիվ բոլորը սպանման պետք է ձեզ -պատաճեր, առդարոյնմեծին մանգանն Յուսկանառաքինտյն ո՞բովնետն դուքսպանեցիք այն արդար մեծն առաջնոոդին ձեբոյ. ոբ էր 'ի տանէն զամանուկ Հուսիկին, ձեր առաքինի առաջնոոդին,ոբ ԳՐիգոորի ւակին զի այս ամենայն ԳՐիգոբոյ, նբա էՐ, լինելոցէ ձեզ,զի այսպէս տանիցն զավակը:Այո՛, եցոյց այս բոլորը ձեզ պիտի ինձ տէր: Աղ զի յղեցէքդառ իս, եթէ պատահի, ե՛կ կացմեզ գլոխ ե առաջնորդ, ոբովճետետերըայսպես ինձ գույց տվեց:Աղ ոբ ինձ կանչեցիք, զիա՞րդ լինիցիմառաջնորդ թե ե՛կ, մեզ գլոխ ն այնոցիկ՝որք ոչ դառնայցենզկնի տեառն. առաջնորդ եղիո.-ես ի՞նչպեսկարողեմ կամ զիա՞ոդ կայցեմ գլուխ ազգի, զորս եթող տէրն ի ձեռանէ: Կամ առաջնորդ ոբոնքը լինել ա յն մաոդկանց, տիրոջ չեն ճետեում, կամ զիա՞րդբառնայցեմզձեռս իմ աղօթիւք առ աստուած ի՞նչպես գլոխ լինիմ մի ազգի, որից տերրերես է վասն այնոցիկ, դարձրել: Ի՞նչպես ոբոց ձեռք իւոեանց են կարողեմ Ես ձեռներս բարձոացնել շաղախեալ արեամբ սՐբոց տեառն. աղոթելու այն կամ զիա՞րդ համա", մաոդկանց մատուցանեմք աղօթս պաղատանս այնոցիկ՝որք որոնց ձեռքերը շաղախված Են տիբոջ դառձուցին զթիկունս սՐբերի առ տէր, ե ոչ զերեսս առյունով.կամ ի՞նչպեսաղոթք ու պաղատանք իւբեանց:Կամ զիա՞րդ եղէց մատուցանեմ բարեխօս վ ասն նբանց ճամար, որոնք այնոցիկ,ոք նուաճեցինն. իրենցթիկունքնեոը կամ զիա՞ոդխօսիցիմհ ե ոչ դարձրին Խբեսդ եպի տեոր Քաշտութիւն ները.կամ ի՞նչպեսբարեխոս վասն այնոցիկ,ոյք փախուցեալն են ե լ ինիմ նբանցճամար, ոբոնք ստամոչ կամինդառնալ.ոբոց ինք: բակեցանչշ. նին տէր նիւթեաց կամ ի՞նչպես (աստծուն) պատոբաստեաց ճաշտեցնելու խոսք ասեմ նրանց զամենայն չարիս ՛ի վերայնոցա համաբ, որոնք "վասն այսորիկ,զի ասացիքթէ ոչ են ն (նրանից) փախել չեն ուզում ետ դառնալ, տեսանէ«ոէր զայս ամենայն».ե ոբ ոբոնց Ճամաճբ ինչ նման է սոցին ինքըտերըպատբաստել է այս բոլոր բանիցս: այն պատնաոռվ ոբ ասացիք թե տեոբրչէ տեսնում»: չարիքնեբը

դուք

-

լուծը աոայության ո ո Գառանոցից "Ի, Կավասի ո աոթյա

՛ի

ձեր

:

:

վաստակածը րիշներ փոկե, տերըքաղցոանա, ձեզնայի, ձեզայլես փոկի:

|

:

|

Զայսբանսխօսեցաւսուբբ ծերունինԴանիէլքորեպիսկոպոսն առաԱյս բոլորը ե սբանց նման ուրիշ բաներ խոսեցծեբունի Դանիել չի թագատոինՏիբանայ,Ն առաջի իշխանացն,պետացնե քոբեպիսկոպոսըՏիբան թագավորի, իշխաննեռի,պետերիե բոլոր ամենայն զօրացն:Եւ. մինչ դեր խօսեր նա զայս ամենայն,Բիացեալ զորքերիառաչ: եվ մինչ նա խոսում էՐ այս ամենը զաոմացեալ ապթագաւորն միտ դնելով լուռ նեթ կայո: Եւ եղե իբոն զայս թագավոոր շած զարմացածլուռ լսում էր: եվ ԵՐբ այս ամենայն բոլորըլսեց՝ զայրացավ. լութ:, բորբոքեալ փ բոնաւոբութիւն դառնութեան ամբաբշտութեան բոնավոբականամբառիշտ ցասումով բորբոքվեց, հրամայեց անմիջացասմանիւրոյ. զոբ տայբ հրաման անդէնխեղդամաճ պես նրան խեղդաման առնել զնա: Ջոբ անել:Սպասավոոնեոը ճբամանը լսելով՝ իսկույն իբոն լոնալանդէն սպասաւռբացն, զգործ ճբամանինվաղկատառեցին Թեպետ մեծամեծ ավագ նախառաոները կատաոեցին: շատ հոոբդոբեմեծամեֆը Բայց վաղակի: նախարարացն ցին թագավորին չար կամքըչկատառե,բայց նա այնքան աւագանին շատ եդին ՛ի մտի ղառնազի մի՛ կատաոեսցէ արքային, զչաբութիւն կամացն իւոոց. ցած էբ սբտով, այնքան զայրացած էո, դառնրանց չեց: Չվանը վիզը նութեանսբտինցասման, առ զայբուցս բառշկութեանն,ոչ ձգելով խեղդամաճաբին։ Այսպեսվախճանվեց ինչ անսաց սուբ Դանիելը: նոցա.այլ ճոպան՛ի փողս եդեալ, խեղդամաճ արաբինզնա: Այսպէս Եվ բազմաթիվ մառշդիկ,ոբոնք նբան ճանաչումէին ու զիտեին՝ կատառեցաւ սուոբնԴանիէլ: նբա մարմինը ե վերցբին ուզում էին մեծառելՔՐիստոսի սուրբ վկաԵւ բարձին զմարմին նոբա բազմութիւնմարդկան,որք նման: ների ոսկորների Բայց տեղեակ ինքը իբ (Դանիելը) եբրեաց աշակերտին, էին նմա, ե գիտէինզնա. ե կամեցանմեծարելզնա ընդ ոսկեոս սուբբ եպիփանին, մի սուրբ մարդէր, ե ճայտնեց, իբ ոսվոբները չպատվկայիցնՔՐիստոսի: Ապաինքն յայտնեալեբեւեցաւառն սբբոյ աշավեն ինչպեսուրիշ (վկաներինը), այլ տանինձողի տակ թաղենայնտեղ՝ կեբտինիւշում, ոբոյ անուն կոչէՐ ծպիփան,զի մի՛ ի պատիւ առցեն որտեղինքր կամեցավ ե ճորամայեց: (Դանիելը)այսպես ասաց. «Եթե զոսկեբսնորա իբոե զայլոցն. այլ տառցին ՛ի տեղին`ուր ինքն ԲՐատերունական մարմինը Եբկու գերեզմանում ծածկվեցմինչե ԵՐՐոբդ ե մայեաց, ծածկեսցենընդ ճողով: Զի այսպէս յայտնեալ հոբ մոտ օՐր, երբ հարություն բաբբառե.առավիո ո՞րչափավելի պետք (գնալու), ցաւ նոցա. զի եթէ տէՐբունական մեր մարմինն,ասէ, ի գերեզմանի է ձածկենբա մառշմինները հողի տակ Ուստի ծածկվին»: մաոմինը ցաւ ատւոս եռկուս մինչե ցօբն եՐբորդ՝լոբում յաբեաւ նբա սիրելի ճայբ վերցբին իւր, սուբ աշակերտները, ոբոնցից ես գլխավոոը կոչվում ո՞րչափ առաւելպաոտ է մեբում հողեղէնմաբմինսրնդձողով ծածէբ Շաղիտա, նբանից ԼՐ Կոոդվաց նշանակված ա շխարձի ուսուցակել: Ապաբարձին զմարմիննոբա սուրբ սիրելիքիւր աշակեոտրք, նող, ե ԵՐկշորդը . ոբոյ Եպիփան, դարձյալնբա կողմից էՐ անուն էՐ Շաղիտա, ն շանակված ոբ գլխատոին ի նմանէ իսկ աշխաբճին Ն Մեծ Կոոդուսց` ։ ուաուցանողծտք ճետ Աղձնիքի նան բանակի Սոփքի. սրանց էին ե վարշդապետ է Ր. անուն Եպիփան, տուեալ ԵբկՐոբդին |. ճոգեռո պաշտոնյաները: ՍԲանք գաւառինԱղմարմիննարան տաբան Տաբոն նեացե մեծացԾոփաց՛ի նմանէ իսկ վառդապետեալ էր, ե ընդ նոսա թաղեցինայն տեղում, ութ նբա բնակությանխցիկնէր գտնվում, ոբ պաշտօնեայք բանակին:եւ գնացինտարան, եդին Հայոց էր, զմաոմինն փ մայր տեղմոտ, եկեղեցին այն աղբյուոի որտեղԳբիգորմկշտում տջն՝ ուբ յառաջագոյնէՐ կայեանՒ էր խցկաննիտոյ յեբկրինՏաոօնոյ, աշխաոճի զորքի բ ազմությունը. Հացյաց է» դրախտ կոչվածտեղում: ոբ մայ եկեղեցելսցն Հայոց,մօտ յակն աղբերն՝ առնէր ԳՐիգոր Այստեղճողի տակ ծածկեցինսուրբ Դանիելի մաբմինը՝ինչպես ՕՐ զմկոտութիւնսն աշխարճազօբ եանն, ՛ի տեղաջն՝որ բազմութ առաջուց տեսիլքում Լո: աճուանհալ ճբամայել նՐանց կոչիՀացեաց դրախտ: Յայնմ տեղւոջ ծածկեցին զմաոմինսՐբբոյնԴաճիելիընդճողով,ըստ յառաջագոյնտեսլեաննըստ Ճշամանինոցա տուալ: որբ

առ

ոբ

ոո

ոբ

օբ

որ

առ

որ

ոբ

ոբ

ու

|

ուբ

ԺԵ

ԺԵ

ՑԱՂԱԳՍ ՈՐԴԻՈՑՆ ՑՈՒՍԿԱՆՆ,Թէ

Ո՛ՐՊէՍ ԸՆԹԱԴՐԵՍԼԲՆԴ ՈՏՆ ՀԱՐԻՆ

ԶՔԱՀԱՆԱՑՈՒԹԵԱԵ

ԶՊԱՑԻԻԱՍՏՈՒԾՈՑ

Ապա խորճութ դ արաբին մատուցանել զոբդի սոբոյն ՑուսկանԴ ճ քաճանայութիւն ացն վաբդապետութեանն:

Ապա առանց իչւբհանց

.

ՀՈՒՍԻԿԻ ՈՐԴՈՑ

ՄԱՍԻ, ԹԵ Ի՛ՆՉԳԵՍ

ԱՍՏԾՈՒ

ՈՏԻ ՏԱԿ ՏԱԼՈՎ

ՔԱՀԱՆԱ ԴԱՌՆԱԼՈՒ ՊԱՏԻՎԸ

ԱՐՀԱՄԱՐՀԵՏԻՆ

Ապախորճուրդառին սուրբ Հուսիկի ոողինեբից ընտշել (աճաճամար: Նբանց ճայության իւենց կամքիճակառակ բռնեցին,եպիսկո-

»"

| կամացն ըմբոնեցան,ն բոնաբաբեցան փ միաբանութեան եպիսկոպոն միաճամուռկամքով բռնադատեցին պոսների ճառշկադոեցին սացն. զի կալեալ սարկաԲ, ակամայ առեալքւզձեռնադբութիւն սաշկաւագուվագության ձեռնադրություն ստանալ-Պապին թեան՝Բարկեցան Պապնն Աթանագենէս: ՈՐոցհաբեալքզաւանդն Քայց նրանք ճոգեոր պատվիավանդը ոտնատակԱթանագինեսին: տալով` իրենց հոգեորն պատուի, անձամբ զանձինս իւրեանց խտոբատուբ:2 արուեստն ե կոոծանկամքովզինվորական ո ւնայն արվեստի կարգով զինվեցին ե զինուռոբութեանն զինեցան, յԵ՞կիոկոբծանեցան: եւ ընտրեցին ՆՐանք զեբկԲաւոբ վեցին։ գերադասեցինԵբկբավո կյանքը, խիռենցկին առան կեանս, ե առին ես իւոեանց կանայսզքորս թագաւորին,ն մերն ճբաժաբվեցինաստծու թագավոոռի քույբերին ժեցինզանձինսիտեանց'ի ժառանգութենէ ժառանգությունից: աստուծոյ: Քայց անուանՒ ու

կանանց նոցա,անուն կնոչն Պապայ՝Վարազդուխտ, նոքա անոոդիք ան-

զաւակ ելին յաշխաոնէ.անուն նէ

ծնաւայբ

ի սոցակնոջն Աթանագենի՝ Քամբիշն.

սքանչելին զաբմանալի Նեոբսէս,

քաճանայապետ: Քայցյայնմ ժամանակի ոչ ոք

ոբ

գոյը,

ոո

առ

յապայն եկաց

Նբանցկանանցանուններն էին-- Պապիկնոչը՝ Վաբազդուխտ--ոբոնք անոոդիանզավակմնացին ու մեռան,-- իսկ Աթանագինեսիկնոջը՝ Ն զարբմանալի ճետո Քամբիշ։ Սբանցիցծնվեց սքանչելի Նեբսեսը, քաճանայապետ դարձավ: Բայց այն ժամանակչկար մեկը, իբրն քանանայապետ նբանց առաջնոոդեր: Ապախոոբճուրդ արին, թե ո՛ւմ ընտրբենառաջնոբդ:Բոլորը միաբանոբոշեցին,որ նույն ԳՐբիգոբի իշխանության տնից գտնեն մեկին,ոո իբ ճայբեբիաթոռոր նստի: ո՞ր

ոբ

նոցա զքաառաջնորդէՐ

ճանայապետութիւնն: Ապախորճուրդաբաբին՝ թէ

զո՛ գտցեն իւրեանց առաջնոոդ.ապա կամ եղե ամենեցունառ ճասառակ, զի 'ի նմին տանէ իշխանութեանն գտցեն, ոբ կալցի նա զաթոռ հարցն: Գբիգորի ԺԶ

ԺՋ

ՑԱՂԱԳՍ ՓԱՌԻՆԱՑ,ՈԲ ԿԱԼԱԻ ԶԱԹՈՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԱՑՆ

`

Յայնմ ժամանակի համաբեցան

զֆառէն ոմն առժանի

Դիմեծէ մաորգաոէանոցէն Տաբօնոյ, Յովհաննու, տուն

գաւառէն

շինեալ

աղօթիցն

որ

ՓԱՌԵՆԻ

էոԼց, ի էր

նախ

'ի ճանգիստսբբոցն, զի տեղին խնդոուածոց

ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ԱԹՈՌԸ

ՆՍՏԵՑ

արժան Այս ժամանակ(կաթողիկոսության) ճամաբեցինմի ոմն Փառեն ԵրեցիՏաբոն գավառից,մեծն Հովհաննեսի մարգառեանոցից,

ոբտեղսոբեոիճանգստառշանում առաջինանգամ շինվածէՐ աղոթքին ճաւատացեալ: Ապակոչեցինզնա արքայն. ե ն | խնդբվածքների տուն, քեացզնա պատարբագօք ճանձնվածէՐ նբա (Փառենի) տեսչության: թագատբն, ե հրովարտակօք ե ճոխ իշխաՆան նօքն՝ մոտ: Թագավոորնրան նմա կանչեցին թագավոոռի ընդ Մեծ զօրավարն ուղաբկեցընծաառաքեցանն: Հայոց` որում անուն էր Վասակ, ն մեծամեծ ներով ճբովաբտակնեռով 'ի Մամիկոնեան տորմէն. նե իշխանների ուղեկցությամբ, Ն ԱնՄեճենդակ ըՌրշտունի, որ դովկ Սիւնի,ե ԱՐշափո էին-- առաջինըՀայոց ՎասակզոբավառրՄամիկոնյանտոհմից, մեծք ն Կ ամսաբշական, գլխատ"ոք ե տասն նաճապետք. արք լ: ճետո ՄենենդակՌշտունին,ԱնդովկՍյունին ե ԱՐշավիբԿամսաբաայր այլ, պատուականք, առին.գնացինզՓառէն սուբ ՛ի Ն էլի կանը--մեծե գլխավորնաճապետներ մայբաքաղաքն ե ուրիշ տասը պատվավոբ Գամբաց ՛ի Կեսառբիա, անդ ձեռնճադբեցին զնա ՛ի կա- լ ՍՐանք առան մաոռդիկ։ եւ Փառենին թողիկոսութիւն գնացին Գամիրքի մայբաքաղափը, Հայոցմեծաց: զան դարձեալյիւբեանցաշխարնն: ն այնտեղ նբան Մեծ Հայքի կաթողիկոս, ե Կեսարիա, ձեռնադրբեցին խաղաղութեամբ: լ: խաղաղությամբ Եւ նստաւ վեբադաջձանիրենց աշխաոճը: Փառէնյաթոռ ճայբապետական ե սակաւ ժամանակս. | այլ ինչ չճամարձակէՐ նա Նա չէր կարճ Փառենը ժամանակնստեցճայբապետական աթոռը: կամ խրատելինչ, կամ յանդիմանել զմոլոբութիւնինչ զուբուք կամ ոբնէ մեկի մոլորությունըկամ ամբաճամաշձակում նբանց խբատել, զամբաոշտութիւնս: Բայց միայն զիւԸ անձե : ե 'ի Նա միայն ինքն իրեն մաքուբ սուրբ պաճնէր, Րիշտգործեոըճանդիմանել: էՐ պաճում ճարկէընգերէՐանօրէն թագաւորին,ե ըստ նորին . ն նբան ճնազանդում էր կամացն եւ ստիպված Ճառկից ընկեբանում Ե՞թեալ թագավորին, ճնազանդեալ: յետ այսորիկ ճանգեաւ,ե յաւելաւլ առ նարս իւ. ն էՐ ու Շա վարվում: Ապանա վախճանեցավ, կամքովը առեալ ճայբե՞իմոտ պաշտօնէիցն եկեղեցւոյ բանակին զմարմինն, գնաց: նրբա առան տաբան Բանակի եկեղեցուպաջտռնյանհոը մարմինը այն

նմա

էբ

առ

ոբ

.

առա-

|

ու

|

:

:

)

/ի գաւառնՏարօնոյ՝տարան 3 յագաբակն գնացեալ մեծիմարգարշէա-9 Ցովճաննու, էՐ ծոցին ք

գավառը, հ կենդանութեանն ինքն իւում յառաջագոլն ապոումէբ

ոբ

ե անդ բնակեալ. գեղեցիկշիբիմ գործեալ,ե

զսորա

ոսկերս ծածկեցին:

աբոն

Ը

մեծն

Հովճաննեսի եան ոցի ովճաննեսիմ մաբգաբեա

ն կենդանի ժամանակ,

գեղեցիկչիշիմ շինեցին վոան:

այնտեղնբա

ե ագաբակը,ոբտեղ մարմինըթաղեցինո'

ժէ Ժէ

ՑԱՂԱԳՍ ՇԱՀԱԿԱՑ` ՈՐ ԷՐ /Ի ԶԱԻԱԿԷԱՂԲԻՃՆՈՍ

ԵԳԻՍԿՈՊՈՍԻ,ՈՐ ՑԱՏՈՐԴԵԱՑ

ՋՅԵՂԻ ՀԱՏՐԱԳԵՏԱՑՆ ԱԹՈՌՈՑՆ. ԵՒ ԿԱՄ ՈՐՊԷՍ ԵՐԿԻՐՆ

ԹՈՂԵԱԼՔԶՏԷՐ ԾԻ ԶՊԱՑՈՒԻՐԱՆՍ

ՀԱՑՈՑ ԱՄԵՆԱՑՆ

ՇԱՀԱԿԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԱՂԲԻԱՆՈՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՍԵՐՆԴԻՑ էՐ ԵՎ ՀԱՅՐԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԱԹՈՌԸ ՆՍՏԱՎ, ԵՎ ԹԵ ԽՆՉՊԵՍ ԱՏԴ ԺԱՄԱՆԱԿ ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀԸ

ԹՈՂԵԼ ԷՐ ՏԻՐՈՋԸ ԵՎ ՆՐԱ ՊԱՏՎԻՐԱՆՆԵՐԸ

Ապայայնմ ժամանակի միաբանխոբճեցանաշխարնօրէնխորՃուրդ,եթէ ո՛ւմ պաոտ իցէ զճայբապետութեանն զկաթողիկոսութիւնն Այն ժամանակ բոլորը աշխաոճովինխոբնուդ առին, թե ո՛վ ունել: Ապաիբոն ոչ ոք գոյը ՛ի տանէն ԳՐիգորի այնմ աբժանի,ապա է աթոռռր նստի: Եվ ոբովճետՆ Գիգոբի նմանեցուցին զծաճակոմն անհուն ի տոճմէ զաւակին Աղբիանոս պետք ճայբապետության ոք չկար ոչ տանից ծւ այդ(պաշտոնին) արժանավորուստի ՔԲառշմար եպիսկոպոսին: տան զնա ՛ի ձեռս իշխանին մաբդպետութեանն, ոմն գտան որում անուն մի Շաճակի, Աղբիանոսեպիսկոպոսիսեբունդից էո: ի'բ Հայ կոչէր, ն յաւագաց գումաշենընդ նմա զիշխանն որ

ձոբոյն. ե առնեն ընդ նոսա այլ տասն նախարբաոս. Գաոդմանաց ն յուղաոռկեցին զնա մեծաշուք մեծ պատուովյեբկիոբն իի Գամբաց քաղաքն

Նրանճանձնեցին իշխանին,որի մաոդպետության

անունն

էբ

Հայոծ4.

նչանակեցին ավագներից իշխանինե ուբիշ Գաշդմանաձոբի ն նբան մեծ տասը նախարբաոշ, դոբին ճանապարն ճանդեսով Անդ ձեռնադրեն Գամբաց զեաճակնի մեՀայոց հ՞կիրը, Կեսառիամեծ քաղաքը: ԱյնտեղՇաճակին աց. ե պատուովդառնան ձեռնադոեցին թագաւոոն: ՄԵՀ չայի կաթովիկոսՆ պատվովվերադարձան եւ թագավորիմոտ: լաջոոդեաց ն զտեղիճայբապետացն Շաճակն. նմանեաց վաԵվ Շաճակը ճաչջոոդեցճայբապետների Բուցն Փառենայ: աթոռը. սա էլ Փառննին սա Առաջնորդէ" աշխարճի ըստ նմին օրինակի: Քայց նրա նման նմանեցավ իո էր աշխարհին: վարքով. առաջնոոդում ոբոց ճովուէրն՝ չեդեալք Քայց ունկնինչ խբատուճշմաբտութեանն, այլ յանորոնցոր նա ճովվում էբ՝ չեին լսում նրա ճշմարիտ խրատներին, այլ հոլանեալգոոծէին զմեղս ճամառձակութեամբ` առանց ու ի անդիմանվելիս էլ՝ բացարձակ ճամառձակ խիթիյամենայն գործում էին իբենց մեղչարիս ղարձեալք,թողեալքզտէր ե նոզպատուիրանս Բա առ (Եր, առանց խղճիխայթիգործում էին ամեն տեսակչարիքներ,մոթագաւորն ե նախաբաբքն ճասաշակ ե ի, նքն: Եւս քան ռանայլով շխանքն: չար" պատվիբաննեոր-"Վ առճասաբա փր ագավորը, ի թ) Ն նբա արեն ( (տիբո զնոսա առ մարդիկ ՝ : " մառղկանն | ամբառշտեալըք, Դիհնութիւն առաջին գորնախարարներն ու անները: Նբան ավե ատ է՛լ ծոցն էին մյուս. իտեանց "ի. ՛ի փոքոկանց մինչե ցմեծամեծս դարձեալք, ոբոնք իի հառեալք,ե ի սոյն կանխեալք: Խո Վասն այսորիկ ամենայնի բին դարձան.մեֆեբիցմինչ փոքրերը անձնատուբ էին եղել այս բանոցա՝եթող ի ձեռանէ, արաբ զնոնին։ Այս բռլորի ճամար աստվածբառշկանալով նբանցից դարձԵՐես չոցա թշնամեաց նոցա: "եց, նրանցոտնակոխ իի ժամանակա դառձբեցնրանցդեմ դուս եկած թշնամիներին: Կի մոմե ճաԲետէ զտէոն ՈբովճեաԼ Լաշելոյ՝ առար Տոդատի ժամանակից ի վեւ, եպ տիոոլը Ի Մ շու զթշնամիսնոցա, զի ցոյց ցածոյց տէր ս (աստված) խաղաղություն ճանաչեցին՝ պարգնեց, նրանցթշնամինեբ նոցա, նե մինչե իե՞լոեցոեց, յայն ժամանակ ո ումեք նբանցսանմաննեւից պատեբազմնեոը ճեռացոեցն ոչ կամ ոքիճետ նբանք խռովության Լի մեծի խաղաէ է կամ թշնամությանգործ չունեինե. ապի ար թաո յարոյց խաղագոթյանմեր իսկ այն ազին 9օ1 շուր յամենայն կող մած գոգոություն ճուզեց նբանցբոլոր սաճմաննիրում, նոցա.Է ոչ մի ոք ի թագատբացն զոբացբեցնբանց ոք ' գտաՀայոց 2" ե նէ՞ ճոցաբաբեկամ, ամենեքեան նամիներին, այլ

Հաշիա:

,

լ

առ

նբա ճետ

կաթողիկոսութիւն »

սա

`

դիմանալը :

։

հարկ Աաաա

հարցը խի ի վերայ աոած Ի : ատր Վ հանա ա

Քանզի

խաազաթին ն ՆԻ զմաշտ ,

երն Ի էին

իայմանաց

խոովութեան, գոյին ամբոխի զոռացոյց զգոգոււթիմ: Կի Արա զթշնամիս Կալ թշնամիք: | կեմ Ե լո ո

ոչ

|

Իաի աայեոի ւինգործե

բագավոոության

նու: ԱԴ

Սամին

-

ԺԸ

ԺԸ

ՑԱՂԱԳՍ ՀԱՅՐ ՄԱՐԴԳԵՏԻ, ՈՐ ՏԱՑՐ ԿՈՏՈՐԵԼ ՋԱԶԳՍ ՆԱԽԱՐԱՐԱՑՆ

ՀԱՅՐ ՄԱՐԴՊԵՏԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԿՈՏՈՐԵԼ ԷՐ ՑԱԼԻՍ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ

ՏՈՀՄԵՐԸ

Քայց յայնմ յանմիտ թագաւորութեանն ժամանակի ոչ միայն թ Ն բաբեկամք Քայցայս անմիտ ե ընկերք ժամանակ ոչ միայն թշնամիները բաբեկամաց թագավուության նան թշնամինեոին, այլ ւաճանութիւնս բաբեկամնեոը մատնութիւնս սկսանյառուցանել՛ի մէջ ճայաստան բարեկամներին, ընկեբնեբը ընկեոեբկբին, ու մատնում էին Լ բեւբ ազգի նեբինդավաճանում Հայոց աշխարնումն տեսակտեսակ ազգի թշնամութիւնս գործէին:Վասն զի անկաւ"ի նոսա թշնամություններԼին անում միմյանց: Ոբովճետն տերը նշանց մեջ խոռվութիւնի տեառնէ, այս պղծութեանե ոգի մոլոբութեան, զի նախ խոովությունձգեց, չար ոգի հուզեց, ոբոնցովնբանք քանդեալքաւեբեցանվասն անօբէնութեան միմեամբք մեկբ իւտեանց:Բայց մոլոբվեցին, քան լ ե քանդեցին ավեբեցինիրենց անօրենության լ զամենեսին ափլիայո մի անօրէն այսամուտ, ալի ընդ ազգս մյուսին պատճառով: էո մի անօրեն Քայց բոլորից գերազանցում Շախաշաշացն գոգոէ՞ զթագատոնՏիբան: Այս ինքն ունէր սատանայիգործիք դաոմեծի մառդպետութեան, այբ նեբքինի՝չաբասիոտչաբախոոճուրղ նախաբաչաձաձ Րի դեմ, ետ բագոոծ, ոբում Հայո կոչէին:Զբազումս՛ի նախաբաբացն քսութեամբ արդպ այսի ոքինին, միչաբասիոտ՝չաբա մելիտ՝ չաբագործ մարդ, որին Հայր էի առանցվնասու կոտորել,ն խանգառեաց զմեծ տէբութիւնթագաւոբուասում: Նա քսությամբշատ նախարբաբներ թեանն: Մանաւանղ կոտորելտվեց առանցոոբեէ ալի զեկու տոճմսն զաւագս տայ իւբով չաբան մեծ ճանցանքի ն նա սուբ, թագավորշության կարգը խօսութեամբն ճանել ընդ խանգաշեց:Մանավանդ անունդառնել միաճաղոյնզտորմսն մ է է ե զտոնմնԱՐծՐունեաց. ուա լ իո Հեր ե Թրշտունեաց բառնային՛ի միջոյ առանցամեկէ) տոճմեո, կու ավագ Ը. Ռշտու ոց նայն վնասու ն յանցման, մինչ անգամե զէգսն կոտոբեցին "օբունյաց տոհմերը, ոբոնց առանց ազգացն: ու ոբնէ մեղքի է ճանցանքի մ իջեճան Շնկուն Յայնմ ժամանակի աբին,նույն իսկ էգերինկոտոռեցին: ի գայթակղիգտանէին ի դայեակսմանկունսփա Այն ) ժամանակեկու երեխաէին Գգտնում, ոբոնք փախել խըստեայս,զջանատ ոոդի Մեհընդակայ լ ապաստանե ապ լ ըՌըշտունոյ. ե միւս նս Շաներե մ էեն ՄԵՏԵն Ի ը ն Տան արիեՆ Ա բի ւասպ ոբդի Վաչէի արծբունոյ. տղայք ստրնդիայք,զոբ ածին Ր առաջի Բունի Վաչեի ոբդուն Շ Շավասպին, թագասորբին: իբոն տեսանէր, տայբ Բբաման հանել փողոտելզմանկունկեր Երեխաներ էին: ՆՆրանց մոտ: Նա նոքա նետք թագավորբի սըն. զի հ՞բ տեսավԵ՞եխանեբին եեթ ճշամայեցվզեոր մեացեալէին յազգացն: եւ անդ դիպեալԱ-. | Լ ոբովնետն միայն նբանք էին մնացել այդ տաւազդ ե Վասակ,արք ի Մամիկոնեանտոճմէն, որք Երկու տոճմերից էին ։ ե ամենայն զօրացնՀայոց, ոՐք աբուցեալքանկանի վերայ զօրավարճետեր: | մանկանցն Նբանք վեբ կացան,ըն.Հայոցբոլոր տղայոց, մէն մի յանբթի զոբավառները: հաբեալք՝՛ի դուոս գնացին.զէնն ի վեր առեալք: կան ամեն վբա, մեկը մի ե՞եխա պատոաստեին՝ ի վեբայ այնց մանկանցմեռանել: Զի : դուրս եկան,զենքերըճանած եբեխանեոի Է թէպէտ նոքա ճամար մեռնելու սնուցանկին զաոքայինզԱռշակ, պատրաստ: զոոդին | նրանք սակայն, զշառեալը Ոբռվճետն թեպետ րնդգործ էին թագավորիոոդուն ԱՐշաժամանակին` թողին զսանն իւբեանցզԱՐշակ,ե գնացինի ' կին, բայց այդ ժամանակվա բաց ՛ի բանակէն գործերիցզզվելով` թողին իրենց Աբշակ աբբունի:եւ չոգան յաշխաոշնն յամուրս Տա- : իչբեանց ն ռանինե աոքունական յոց. անդ նստան ամս բազումս ընտանեօքիւոեանց,ե ճեռացան:Նբանք գնացին բանակից իբենց աչթողին զայլ ամուր ն Եւ խաոճը, տեղեր, ի'բեանց։ սնուցանէին այնտեղ մնացինիբենց ե զայն զՇաւասպն զՏաներիճետ բավական իբենց մյուս կալվածնեոը թողնելով: ի կնութեան, նրանք դարձեալ. ուստի Այնտեղ էին սնուցանում այն եբկու նոքա երեխաներին, Շավասպին, խառնէին ՛ի | ե ր )"9 Տանատին, Հ (ճետո)նբանցկնությանտվինիրենց աղջչիկնեբը, բոզ ոից 5: այդ տոնմեոը ՆբանքԵրկարտարիներ նորիցսեբվեցին: Հայոց գոոծերինչէին խառնվում:

բշնամեաց

Աա ոա

նամիք

ու

ոԸ

զպատիւն

կ

Մաո» ԻԿԳավոբին, Ր մանագանդ գոգոում ԲանոմԱրիան փորա"պատիվը "ող Ի Գալ ՎԵ բարախոսությա

ովաԻր

յ

լ

:

'

'

Շա

,

Խա

ու

է)

իկ

Ար Եբո րի ոբո

ճէ

իք

Այդտեղ պատանեցին ԱՐտավազդը Վասակը Մամիկոնյա տոնմից, զոոքեռի ե՞եխաների անութի տակ. առնելո

կոուռյ

սնուցանում

մանկունսն. զրու մուն աան, «ցագետերն իկե

ի ւր աաա

խորճուս

Տայքի

ընտանի `

տարիներ,

ժԹ

»

Ա Ո ՑՐԴԻՈձՆ ԻՒ ՑԱՂԱԳՍ

ՎԻԱ՛ՐԴ ԱԼ ՀԱՆ Ն,28 ՑԱՆԵՑԱՆ ՛

ԿԱՄ

Ռ՛ՐՊԷՍ ՛

ՀՈՒՍԻԿԻ ՈՐԴՈՑ`

ԱՆՑՐԵՆՈՒԹՅԱՄԲ

են ո՞դիքն Ցուսկանն, Պապնե Աթանագենէս, յաստուածատեցութեաննզկեանսիւբեանցվարէին.յանօրէնութեանե յամբաոշտութեան ֆոչէին։ եւ զամենայնաւուրս կենացիւոեանց՛ի մեծի յանդգնութեան

էին.

եբկեւղ առաջիաչաց նոցա. ե ի բազում անառաաստուծոյ կութեանե իի գիյութեանգնային, ն զկաոգնաստուծոյ աշճամաոճեալ այպանէին:ծւ էին նոքա յեբկիոբն Տարօնոյ չեկեղեցոջ յաւանին յԱշտիֆատ. ուռ զառաջին էո շինեալ ի Քաոյն նոցա ԳՐիգուէ: զեկեղեցին Ցայե գեւղ եբկոԼեանեղբաոքնեբթեալքճասանէինՊապնՆ Աթանագենէս: ծւ բազում ճատեալյարբշոութիւն, զաստուծոյզտաճարաւնայպրն առնէին.ե ե՞րթեալքԵբկոքինեղբաոքնմտանէինյեպիսկոպոսաեռցն՝ ո՞ր էրն անդ, ն ըմպէինանդ գինի բոզօք ե վարձակօքն գուսաեօք ե կատակօք.զսուրբ ն զնուիբեալտեղօքնքամաճեալ,կոխանառե ոչ

.

նէին։

կոպոսանոցին իմ Բանին, նակի ան ոնԱ՛'ի նմանութիւն փայլատական, ե.

մինչ էին

յուբախութեան

մեծի,

պաւ

ե

Պեղբաոսն միանգամայն ՛ի

բազմեալք

էին ի' ՆԵՐՐ

առեալսատակէ"Ր զերկոսեանճ

Ե.

Իսկ Հուսիկի ոոդիքը, կյանք էին վաՊապն Աթանագինեսը, ե ամբարշոջում էին անօբենությամբ աստվածատեցությամբ, Նբանք տավանությամբ: սաստիկ ճանդուգնէին, աստծուց եռկյուղ չունեին, կյանք էին վառում մեծ անառակությամբն զիճությամ աստվածայինկարգերնաբճամարճում ծաղոում էին: Նբանք (մի անգամ)Ֆառոնի եոկոում էին, ավանիեկեԱշտիշատ ղեցում, առաջինըշինված էո նրանցպապի ձեռքով: երԳոիգոոի հասնում կու եղբայբնեոը,Պապն գալիս էին այս »" գյուղը: Սաստիկճաոբելով՝նբանք ծաղբում էին աստծու տաճառը,եոկուսով գնում մտնում էին այնտեղ եղած եպիսկոպոսանոցը, այնտեղ ե խմում բոզեբի,վաբձակներիչծ,գուսանների ծաղբածունեու

բում

ու

ոո

Աթանագինեսը,

Աի

ու

Պապնե

Աթանագենէս ե՞կոքեանեղբարքնայսպէս սատակեՋան. անկեալգնէինի հ ՇեՐքոյ) եպիս նոցին ՛ի տեղտչն տե Խպիսկռպոսանոցին բազմա Եւ դբունք կանացն: փ բաց կային, ե որ ճուպչիշխէՇ տաճարին ԵՐթալ.է մինչե եեխեցան մառմինք նոցա է Ն ցան լուան ի միմեանց,ցբուեցան ոսկերքնոցա: Է. բազում ամիսք ֆ վեբայիրացն, ապա անցանէին մտանելժողովել բառնալ ՃանելանտիզոսկեոսՆոցա.Ն զտանէինզեռսա լոկ ցամաքեալ զկճղագեալզոսկեոսնոցա.ւ Ճանէին ։ որում Ագաշակն այգաջնեկեղեցոյն, կոչեն:ԲայցմճացԱթանագենի որդի ի Բամբրչեէ 'ի (եո թագատոին, Ն անուն նոբա ԽէՐսէս. ոբ եկացյաթոռ առ ամե՛ի

-

կողոպտեցան, յաղկեցան, (ակեիշխեցին |

ու

ոբ

առ

Ճճայբապետացն յապայ

հպիսկոպոսանոցում անկած (ոո

նստած ուտում Եոբ նբանք խմում էին, ուրախությունէին անում ԽՐնեցտիոջ ճոեշտակըփայլատակունքինման ե եռկու միասին զարկեց սպանեց եղբայոներին նստած տեղեռբում: Իսկ մյուս մաոդիկ, այնտեղ էին ն նբանց ճետ նստած Ն ուբախակից սեղանակից էին՝ բոլորը թողին փախան, դուռս հկան սենյակից:ծվ այնքանմեծ եՐ աճը, եբանցիցոչ մեկը էլ հտ չդաբձավ,ոչ մի մառդ չճամառձակվեցնբանց մտաբեռել նես մտնել, ոչ ոք դռանըչմոտեցավ,դուռր վբա չդրեց: նրանցփախչելիս դուռը բաց մնաց ն այնուճետնէլ ոչ ոք չէ՞Րվստաճում դռներին

բազմականակիցք էին,

փախչելն

ԵՎ ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ԻՐԵՆԻՑ

ՍԱՏԿԵՑԱՆ

ՈՊ:

-

բազմականին անդ: էւ այլ մարդիկն՝որք էին անդ, որք տաճառակիցք ե էին ուբախակիցք ա՞Ր միանգամ անդ դիպեցան, ճասաբակ թողին ե փախեան.ելին արտաք ի տաճար անտի: Ե. յանն մեծէ այլ ոչ ես ոք ի նոցանէ զարձաւ անդրէն.Ն ոչ ոք իչխեացբնաւ մտաայլ մաոգ ՛ի մառղկանէ բեւել մտանելի նեշքս, ե ոչ ի դուոսն ճուպ երթալ ե դնել, քանզիփ բաց մեաց ի նոցա. ե ոչ յայլ ամուոս ոք դոօքն իշխէՐ անցանել: առ

ՊԱՊԻ ԵՎ ԱԹԱՆԱԳԻՆԵՍԻ ՄԱՍԻՆ

մոտենալ:

:

Այս կեբպովսատկեցանայն եբկու եղբայբները,Պապն Աթանագինեսը,նբշանք Եպիսկռպոսանոցում ճաշի սեղանիտակ րնկած մճացին:Տաճառիդոներըբաց էին մնացել,ե ոչ ոք չէր ճամարձակում մոտենալ, մինչենրանցմարմինները նեխեցան,քայքայվեցին,անդամ-անդամ լուծվեցին, ոսկորներըցբվեցան:ՍՐա վբա շատ ամիսներ անցան,ապա թե սիրտ արին, ներս մտան՝ ճավաքելուե այնտեղից դուրս հանելունջանցոսկոբնեոը,ոբ ցամաքել չռբացել էին: Նբանց ու

եՐ ճանեցին (ութաղեցին) եկեղեցու այգում, Ագաշակ կոչվում: դԲ

հայց Աթանագինեհսին մեաց մի ոռդի Բամբիշ(կնոջից), թագավորիքույոնէո. նբա անունն էՐ ՆԵբսես, ոո ճետո բոլոր Հայաստանի ոբ

նայն Հ յն ե եռկոին

նոր

ե

Հայոց ։

Պապայ՛ի բուն Բայց

ճ մի

՛ի կնոչէն ոչ մնաց, այլ էր

|

նստեց:Իսկ Պապըիսկական կնոջից ոռդի աթոռը Ճայբապետական ի Հացեաց զեղյէ կաբշճազատացն.չունեցավ,բայց նա մի ճարն ուներ Տարոն գավառի կարշճազատներիչ ռոբում անուն ացեկացւոյնճ, իւո3 ոբդւոյ գյուղից, ն այս ճացեկացիճաբնիցմնաց մի ոոդի, անունն էբ

ո արանԱա մնաց բ

,

ճառնին Վշիկկաշե:

,

Յա

Ւ

ԱՆՑ

Ի

ՏԱԴԱՈՐԻ

Թէ Ո՛ՐԳԷՍ ՄԱՏՆԵՑԱԻ

ՏԻԻՐՄէ ՍԵՆԵԿԱՊԵՑԷՆ

ԵԻ ԳԵՐԵՑԱԻ /Ի ՎԱՐԱԶԱՑ,ԵՒ ԿԱՄ

Խոր ԱՄՆՅԱՏ

Որ

ՏԻՐԱՆ

ԲՈՒՐ ԸՆԴ ՆՄԻՆ ԳԵՐԵՑԱԻ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՄԱՏՆՎԵՑ ԻՐ ՍԵՆԵԿԱՊԵՏ ՓԻՍԱԿ

ՁԵՌՔՈՎ, ԽՆՉՊԵՍ ՎԱՐԱԶԻՑ ԳԵՐԻ ԲՌՆՎԵՑ ՈՒ ԿՈՐԱՎ, ԵՎ ԹԵ

Ի՞ՆՉՊԵՍ ԲՈԼՈՐ ՀԱՅՈՑ ԵՐԿԻՐՆ ԷԼ ՆՐԱ ՀԵՏ ԳԵՐՎԵՑ

ՍՏՈՒՆԻԻ

՛ի մէջ թագաւոբացնե՞կոցունց, ՛ի Պայց Ի"հառկամութին տիոբում եոբկու թագավոոների՝ Բայց դեռ բառեկամություն յաշխարճին նստէր Ատոպատական Խն Ա" ոՊառսից։ Վաբազ:Արդ մինչ դեռ Ատբպատականում ժամանակ մեյ։ Այս Պառսից Հայոց լոյժ խաղային էրԴտ. Շապուն Վաբազ: Արդ՝ մինչ կա Շապունճ Րկոցունց, անկաւի մի բարձբպաշտոնյա,ոբի տեառնէ խոովութիւն ոչինչբանիւ առամբ դով անաոգաւ, մեջ՝ տիոոջ խաղաղություն տիշում եբկու թագավորբնեոի ինչ կոչիւՐ. Փիսակ Ի չնչինբանի պատճառովխոովություն ծագեցմի անարգ կամքով Անա Աա Ցա սինի: մաոդուձեռքով, մոլոբությամբդեից պակասչէր, անունըՓիսակ,Տիղեսպանագնացեալ ՎարազՇապուք :: Կ ալն սաճմանապան դեսպան գնաՍյունյաց տոհմից: թագավորսենեկապետը քայինՊարսից 1Ատբպատական խորին» թագավորըսաճմանապան Պարբսից ոբին Վաբազ Շապունի ցել Զայնուժամանակաւ ձի մի Ն էՐ

մե ես

Լոր

.

.

ՎՐ

նստում

Ն

Ի

ջ

թագատբազն

ե

.

որ

ակաս

անուն

որոյ

էՐ

անունն

,

ոչ

մոտ,

այլ

աար

սա

քան

եղե

ոչ

թալ

ոբ

արքային Փիսակմա տնեաց զձին Վ ՆԱՎ

որան

Նիախն

զի բառե.

:

ալ, բեբեալմատուցանէր արքային որմէ շՔաւանէալ. տալ Հայոց: ոչ առնոյբյանձն: Այլ վասն զի կասկածէր յառնէն ի ժ ինչ ՛ի մէչթագաւորացն եբկոցունցն 12 խոովութիւն արասցէ

Ի

զնոյն գոյն ձի, պատկեր, բա րորանկանէր զի այնչափուրեք ոշ

զնոյն նշան, զնոյն գտանէ,զնոյն նման

չ զնոյներկար թենէ ձեռնմոլեկան իշխաննյԱտբպատական Փիսակայն ւ Վալ, Եւ միտս արձակէր: դնելով խորճուոդ առնէր. զի ասասցես,ասէ Վ թէ այս ինքն է զոր զի սէր ոչ ն յորժամ հասեալ խնդբեցերն, ի Ռշ: խնայեաց Իսկ յայտ առնէր զիոս Վաբազն, խնայութեանն Ւ գոգոութիւնչանացեալ՝ ոչ կամէր ի բժչկելզճենգախօսութիւնն իւ այլ ես քան

ճանդերձ Է պատան ճՐովաբտակօք ի աբտուկճանճկէնգտեալ,ե ,

առ

առ

առ

ա

առ

'

-

զես սբեալզչաբախօսու-

էր

Ատոպատականում: Այս ժամանակ Տիբան թագավոռըմի ձի ուներ, որի վոա բոլորը էո, զարմանումէին: Այդ ձին մուգ շագանակագույնն պուտպուտիկտ քաջությամբլի, ճոյակապտեսքով, բոլոր ձիեբից մեծ ե բարձր, բոլոուրիշը Րից զանազանվում էր աննման գեղեցկությամբ, որբինման չկար: Փիսակը, թագավոբիսենեկապետը,դեսպան գնալիս այս ձին էո, ե նբանիցթուղթ աոոբի ճետ բարեկամացել Վարբազին, մատնեց էր չկանելով բԵբում մատուցանում Հայոց թագավորին:Թագավոռբր մեցավ (ձին) տալ: Բայց ոբովճետնայն մառդուց կասկածումէր, մի գուցե եբկու թագավորների մեջ խոռվությունծագեցնե՝Բաոցու խնդի ն եղավ գտավայն գույնով մի ձի, նույն նշանով,նույն տեսքով, բացի գՖծությունից,-- ռբովճետեայնպիսիմեծությամբ ու՞բիշըչկաո--նույն ու ընծանեբովԱտոբպատակատեսակպուտպուտիկ,ն ճբովաոբտակով էՐ նի իշխանին՝Վաբազին ուղարկում նույն մոլի Փիսակի ձեռքով: Նբան էԸ տալիս, թե «ասա՛, այս այն ձին է խոատումու խոոբճուրդ ոբ նա եբբ Վաքոռ ճամար Իսկ քեզանց չխնայեց»: խնդրեցիր. սիոջու ե մռտ ՞ազի ճասավ՝ խնայելու գաղտնիքըբացեց ջանաց (Վառազին) գոգռելճին սովոբությամբ. նա ավելի սրբեց իո չաճախոսությունը էբ թողել

ծ.

մեծ

Սա

բան

առ-

եՐիվս առքայինՏիբանայ, զորմէ կառիզառմանային: էՐ ձին գունով6. հանճկէն. լի էո քաջութեամբ, անուանի ճոյակապ, Գոմ բարձո զամենայն ձիս, տեսանելով եոկայն այրղեցիկ,զանազան՝ նմա ճամեմատ գտանէր: Զոբմէ իրար: իւրոյ սենե.դեսպանութեանն՝ կապետն քան

էՐ

տաոյալ

ա

ե

-

ոբ

էՐ

ե

էՐ

ոբ

Սա

առ

էո

՝

:

`

՞

թիւնն իւ, թեան ե հ

ասելովեթէ այնչափ՛ի

Բեռ

ե

Դինա

Պառշսից արքայն ՀայոցՏիրան,մինչ ան

աբաբեալ՝ թագոյց,

գողանալքոռ. զոր

միայնէ,

ի"

նձ, )

աան թշնամութեան, ի յատելութեան ե ի չկամութեան, )եբկմտու-

ասէ. այլ

ե

զքեզ ծաղբ արարե

յիմ ձեռն '/իկայս"

ետ

ե

ածել,

ԴՊզօոս

ե

ալ,

առ

նորա

քեզ

այլ

ասելով. «Հայոց Տիրան թագավոոը այնքան լցված է

-

ընդ այլոյ

ո՞ր

զմիտս

ոբդի

ՆԳ:

առան

զաւակ նոցայազգս

առ

եւ

ո,

իմ

ե

եւ առաքեաց: ոչ այդ յուսացեալ, խորճիճանի

՛ի

տունս

իմ

ն

յանձն

Իայ

ու

մի ուրիշ ձի քեզ ուղառկեց իմ ձեռքով: եվ միայն այս չէ, ասում էՐ նա. նա հույս է դրել կայսբի ու նբա զորքի վբա, մտադովել է Սասանիցեղից խլել Պարսիցթագավոռությունը, ոբովճետե, ասում մերն է եղել ն մեբ է, այդ տեռբությունը ճայբենիքը.ես, ասում է, չեմ ճանգստանա, մինչե մեո նախնի ճայբեբի պատիվըետ չղաորձնեմ, մինչե նախնի թագավոբությունը չդառձնեմ ճայբենի զավակներին, այսինքն իմ տոճմիսն իմ տանս ն ինձ»: Այս ն այսպիսի խոսքեբով անօրեն Փիսակը գոգոում էբ Վաբազին իո բնիկ տիրոջդեմ, իո թագավորի ձճամարբ ման էր նյութում:

իմ

այսպիսի բանիւքգոգոէՐ զնա Փիսակն այսչափ տեառն իւոոյ բնակի,ե ե

ու

Րելու ճամար

զթագատռոութիւն Պարսից յազգէնՍասանայ. զի ասէ, թէ մեր լեալ է ւ ճարցն մերոց այն տէբութիւնն: Արդ ասէ, թէ չեմ ծուղալոց՝ միճչե դարձցիպատիւճարցն նախնեաց. զնախնի զթագատոռութիւնն այոր ե առ

ճախանձով,

ն չկամությամբ, թշնամությամբ ատելությամբ, այնքան անճավատաՐիմ ե անեոկյուղէ Պարսիցթագավոոիցե բոլոր Պառսից զորքերից, ե քեզ խաբելու մինչեիսկմի ձիու կաշի խնայեց թաքցրեց ծաղ-

նիւթէՐզմաճ ՛ի վեբայիւոոյ

Ապաիբոն զայս ամենայն լուաւ ՎարազՇապում ԱտՐբպատական

մաբզպան Դ կատաղախօս ի շնաբերբանն նաՓիսակայ, վաղվաղակի մակ ամբաստանութեան գրեալՎաշազայ յարքայէն Հայոց մատուցաարքային Հայոց, ապա ճբաման ի նմ անէ, զի չե է ճնաբ գտանել 221 ճանապարնս, մեքենա գայթակղութիւնս դնել`ոբսալ ըմբռնել զարքայն Հայոց: եւ չ էր 'ի մէջՆ Աե: խաղաղութիւն թագատՐացնեբկոցունց բարկութիւնտեառն աե ե ոբ

առ

Ն

դարր դեռ

,

գր

Սորա

մր փ խնդոեսցին սուշբ եա աան նոորդացն յանօրէնը Տիրանայ: յայնմ ժամանակի Ապա Վաբազն արձակէր չ այոց, ՛ի դեսպան աբքայն ճաշտութիւն խաղաղութեան դատվխօսել ընդ նմա. զանձուկ սիոոյպատճառեալ թիւն խնդրէր ճամառձակու նմ Գոլ նա: իբոնլաւ ա

ար

"

առ

արի աաոտխութեամբ ԱտաաԵ իոկի. ներքինիսն սպասատրսն Է Արժանի իւշում զ՝ `

,

Իսկ զայն Տիրանարքայն փութապէս վաղվաղակի մ եֆ առ ինքն կոչել հՐամայէր: եւ մինչ արքայնընդ իւր ծառայսն ուա

ասէ.

է մե

առ

.

ե զբօսուցանել ուբախ

`

Երբ Վաբազ Շապուճը,Ատոպատականի մարզպանը,այս բոլոոր լսեց կատաղախոս, շնաբեբանՓիսակից՝անմիջապես ամբաստանուՆԵՐթյան թուղթ գրեց Հայոց թագավորիմասին ն ուղառկեց Պարսից սեն թագավորին: Եվ այն աստիճանՊարսից թագավորին գոգոեց, զայրացրեց,հուզեց, չաբացոեց, բարկացրեցՀայոց թագավորիդեմ, ոբ նրանիցճբաման պտացավ՝ որնէ ճնար գտնել, որնէ միջոց հնան բոնելու։ բել՝ Հայոց թագավորին ո՞բսալու խորամանկությամբ Եվ մինչ եշկու թագավորներիմեջ խաղաղությունէՐ տիբում՝ աստված տուժե եբկու եղավ. որպեսզիանօրեն Տի՞շանը բարկանալով վբեժխնդիո մեծ ու քաճանանեբի առաջնոոդների անմեղ մաճվան Նե արյունի

ճամար:

Այն ժամանակՎառշազը դեսպանէբ ուղաոկումՀայոց թագավոռի ե մոտ՝ ճաշտության խաղաղության պատովակով դավ սարքելովնշա

դեմ:

Նա

կաբոտրըպատճառ բեբելով՝թույլտվություն էՐ այցելությանգալու: ԵՐբՀայոց Տիրանթագավորնայս լսեց՝ փութովմեծ ուրախությամբ ճբամայումէՐ Բբավիրելնրան: Դեռ նա չեկած՝ ճետ թագավոոը իո սենյակիներքինսպասավոոշների խոոճուոդ էՐ անում: Նա ասում էր. «Մեզ մոտ եկող է զվաոճյուբին ձառշկավոր ե ճացնելե ուբախացնել ամեն ոբսեբով,կեբուխումով տեսակվայելչունա այստեղ մեր թյուններով:Բայցպետքչէ, երկրումառատ ոբսի տեղերտեսնե, ոբովնետեՊարսից ազգը չաբասիոտ,նախանձոտ,չաեն. այլ պետք է Բաբաբո, նենգմառոդիկ գտնելոբսով ոչ ճարուստ տենբան ոբս ղեր,ոբով զվարճացնենք,բայց առատ չանենք, ոբսի մեծ ճամա». կռտոբածներ չանենք ցույցի միայն ձեի ճամաբ անենք՝ պարսերն

ու

խնդրումն̀բան

ոբ

զգինպառսկաց. այլ

նմանեցուցէք տեղիս ե

մի՛ ոբսասցուք իբս ոբսոց կռտո-

|

Բեալառ 'ի ցոյցս առնելոյ: Այլ վարբկպառշազի աբասցուք,ասէ, վասն սիկների դառնությանե չաբության Ընարենք Ապանուն-պատճառով: դառնացողչաբ ազգին չաբութեանն դառնացողազգին: Այլ յեբկրբին յաց ԵՐկրբում մեծ Մասիսի ստորոտում ոբսի տեղ,Աղիոոսքկոչված յոտինն մեծի լեբինն Մասեաց, Ապաճունեաց, տեղին զայն ոբսասցուք. քաղաքում»59: որում անուն տեղոյն՝ կոչի ԲաղաքԱղիոբսք: Շապուն եկավ հասավԵՐԵԼք Քազար մառդով, Վաբազը Ապա եկն Եճաս Շապուն ներկայաՎաբազնեբիւք Քազառօքն,ն յանդիման ցավ թագավորին ե՞կբում ե մեծ պատվովնբանիցմեԱպաճունյաց եղե թագաւորինյեբկբին Ապաճունեաց.ն մեծապէս մեծառեցաւ'ի ծարվեց: Իսկ այն խոսքերր,ո թագավոորոբսի մասինասաց՝անմինմանէ: Եւ այն բանքն, ոբ վասն ոբսոյն ՛ի թագաւորէն ասացաւ, ջապես Պառսից զորավարի ականջինէին ճասնում այն քսու ն բանվաղվաղակի յունկն զօբավառին Պառշսից ճասանէինի բեբանոյշորիկն այն սառկու, տիբանենգ տիբադոուժ,տիբասպանու տիբամատնիչ ե տիբադբուժն ջոգմոգն տիբանենկն տիբասպանունտիբամատնիչշն Փ իսակի, այն աշխաբճավեր մաոդու բեբանով: յայն յաշխառնակոբոյս յառնէ անտի.ն Փիսակայ, սակաւսուրախ նբանք Մի քանի միասին էին անում. բայց ուրախություն լինէին ՛ի միասին։Այլ իշխաննՊարսից զթշնամութիւնն,զոբ ունէր հ իշխանը Փարսից իո ունեցած թշնամությունը խոբամանկությամ ներքոյ,խորբամանգեալ առագաստեալ բերէր, ն ծածկեալ մեքենայեալ ծածուկէՐ պաճում ե ճարմար առիթի էՐ սպասում ոբ գլոխ բերե: առնէՐ սպաս զդաւնկատարել: Դեպքնայնպես բերեց, եւ այդ ժամանակները Դիժամանակին յայնմիկ այնպէս զոբավաբներն յայնմ ժամանակի դիպեցաւ, այնտեղ չէին, այլ խոովել ճեռացել էինճօ,այսպես զօբավաոքն մյուս ազաչէին անդ, այլ սառտուցեալ էլ էին- ե այլ մեձամեծք նախամեծամեծ տանին, նախաբաշնեւն ու ավագ տանուտերներըր. ե զօոքն Րաբացնն աւագ տանուտէրք ազատանին. նույնարքունի սոյնպէս պես էլ աբքունական զորքերըիրենց տնեռում, իրենց կացաբաններբում տունս յիտաքանչիտկայհանս յիտաքանչիւբ յիտաքանչիւբ դադարս մոտ ուբիշ մարդ հանգստանումէին: Թագավորի չէր մնացել, ո՛չ ԲԵդադաբեալէին: Եւ ոչ ոք էՐ՝ ոբ մնացեալէբ առ թագատոին,ն ոչ ն տեակազոր ն ո՛չ այբոձի, բայց միայնսակավաթիվ գունդ այբնձի.բայց միայն սակաւ սպասաւորօք ճանդերձ,ն սպասավոբնեիո ոբսոցն տոսոբդական շների պաճապաններ, ն ռանվիրբայ պառականօք, մշակներ,խոբանճանապարբնեոի մաոդկաւն,նե խառնաղանջ խոբանապան զօներիխառնինաղանճ Բուն, Ն ռամիկսպաս պաճնոոդներ, ռամիկ սպասավորներ:Այնտեղէին զօոօքն,ե տիկնաւնճանդերձե արքայոբդին մանան տիկինըՆ աոքայոբղին, մանկաճասակ Աբչակը։ Այսպեսքիչ նուկն Արշակ: դիպեալ՛ի ժամանակին Այսպէս սակաւուք յայնմիկ, զի մարդիկ հարուստ պատաճեցին այնտեղ թէպէտ ն տեսեալ այդ ոբովնետն թեպետ ժամանակ. գնդաւեկեալ զօրավարն զի էին Պարսից, տեսնում էր, ոբ ընդ նմա սպառազէնքվառեալքաբք իբոն ԵՐԵք ճազա"ք, է եկել,-- ոջովճետե Պառսից զոբավաոը ուժեղ գնդով ոչ ինչ խիերեք ճազար լավ սպառազինված թացեալզգուջաւ անկասկած մարդիկ կային նբա ճետ,-- բայց լինէՐ'։Քանզիտեսանէրզնաիբոն ի պատնառս ոբ միամիտ է ր, տեսնում անկասկած մեծաւ քանի էո, թե նա խաղաղության խաղաղութեան եկեալ, պատաբագօքՆ պատուականըննամար է եկել մեծ Ն մեծաբանօք: ծայիւքե մեծաշուք նվեբնեբով, ընծանեռով չքեղ մեծաբանքնեռով: եւ իբբե Ոչ շատ օբեր անցնելուցճետռ՝ թագավորինընթոիքի ոչ ինչ բազում ատւոք ընդ մէչ եղեն, յրնթբիս կոչեն ՛ի ձՐավիոեցին, խբան պատվելուճամար: ճաց ճրափոեալ Եռբ խմելե սկսեցին՝թագավորրն նբա հետ փ պատիւ մեծաբանաց զարքայն. կոչէր: Ապա իբն ընդ գինիսմտին, քաջառբեալլինէինթագատոնՆ ոբ եղողները ճաբբեցան,ե այս ժամանակդաբշանակալ սաստիկ մաոդիկ ընդ մայն էին, ։ անսպասելի զօոն դաբանակալ կեոպովհանկարծակի վբա պոծնելովՏիբանթագավոբին յանպատբաստից յանկարծօոէնյայլակառծուցԳեռ- | սա ենց նստած տեղում բոնեցինՆ շոջապատեցին յանկառծուտյիւտաքանչիւբ զինվածմառդկանցով: բազմականի ի վեբայ ճասեալքըմՆրա ոտներն բոնէին,ե վաճանափակ ձեռնեւր կ ապեցին Եբկաթե շղթանեբով. ծւ ամբողջ բաշերտատոբացն, զթագաւոոն Տիբաճ: պատէին ի ինչ բակը, գտան՝ ավաբ առան: Թագավորի կապեալ զոտս ե զձեռս նոբա փ կապս կալեալ ն գույքը, կիգանձեոը, ե՞կաթիս, զբանակն՝ որ նր, զոբ գտանէր՝աւար ոբդիքը, ի նչ ե զգանձսն բանակում գտան՝ ճառկանէո. Եբկբիցտարան: Ապաճունյաց զստացուածսզկին ե զոոԵկանճասան մի գյուղ, ո՞բինասում դիս թագաւորին,զոր գտին՛ի բանակին, էինԴալարիք:Երբ Պարխաղացուցին յեբկոէն Ապաու

աւուրս

օբ

որ

ու

որ

ճունեաց:

Իբբեհկին ճասին՛ի գեւղղմի,

ոբում

անուն

Դալարիսկոչէին.

յորժամ եկն եմոսո զօրավարնՊարսիցի ներքս ՛ի գեւղն Դալաբիս, ածԵ՞ կագեալզառքայնՏիրանբել խա, եւ ասի Վերա ԱԻ ա: ածուղ,ոբով եբկաթշողացուսցուք, զի զաչս խառեսցուքզաբքայիսՀայոց: Եւ անդէնբերինածուղ, ոով խաոէինզաշսն Տիբանայ: Ապա ինքն խօսել սկսաւ Տիբան, Ե ասէ. Փոխանակ զի իմ եբկու աչքս լուսաւոոք խաւաբեցանյայս տեղոջս, արդ փոխանակԴալաբեացս անուան, Ածուղ անուն լիցի սմա մինչե ցյաւիտեանս ե ժամանակաց. այս եռեոյթ նշանակս յիմ յիշատակի: մնասցէ Այլ ինձ յուշ եղե ե տեմ` թէ այն զի խնդբեցաւյինէն վոէժ չաբհացմեղացն իմոց, ես զաշխարճս՝ոբում խանակ զի խաւառեցուցի էի` յեոն կուց լուսատո վառդապետացն, շիջուցանելզլոյսն ճշմաոկարծեցի տութեանն քարոզութեանն Ե՞կուցճաւատառմացն, վասնայսոբիկ խաարեցաւլոյս տեսանելեաց աչացս իմոց: Եւ յայնմ ութանա ժամանակիվաղվաղա ու առնէր

|

|

էկավ

«ից զթշավառն Դալադք գրոտբ մտավ՝ իջ ճետ տանում է» կապվածՏիբանթագավորին:Եվ Վաբազըասաց. ածուխ գտեք, «Ապա որով եոկաթ շիկացնենք,էս Տիբան թագավոբի դաղենք»: Իսկույն ածուխբերինն Տիշանիաչքեորդաղեցին։Այն ժամանակՏիբանը ոբ խոսեցու ասաց. իմ զույգ լուսավոր աչքերս այս տեղում խավառեցան՝թող այսոմետն Դալառիքիփոխառբեն Ածուխ կոչվի սա ճավիտյան,ն այս ճայտնինշանը մնա ինձ ճիշատակ.բայց ես միտքս բեռի ե գիտեմ, ոբ իմ գործածչարիքների մեղքեոի վբեժըր ոբովճետեես այս աշխարճը,որում թագավորում ինձանից էի, խավառբեցոի՝ եռկու լուսատու ուսուցիչնեռից (զոկելով) ե կաոծում էի, թե ճշմարիտ վառդապետության եկու ճավատառիմ քաբոզի լույսը կճանգցնեմ.այս պատճառով էլ իմ աչքեբիսլույսը խա-

«Փոխանակ

գիփոթագատրեալ

Տիբանաւաոքայիւե

թայո

առ յԱսոբեստան

ու

պահանջվեց,

ր

ն աարան հո: ասից ամենայն յեոկիրն գեբութեամբն

գեղչէն, խաղայ գնայո

Պարսից,Ն

արեց»:

ԵՐ-

տէրն իւ" յաոքայնՊարսից:Լու եղե այս ամե-

նայնկործանումն: գուժիչարեացն ճայանկարծօոէն թշուսառութեանն թ սելոյ: Ապա ժողով լինէր նախաբաբացն ն ե իշխաճացն, գորբծակալք ե

ԱյնունետեՊարսիցթագավորիիշխանըամենայնշտապով Ածուխ գյուղից մեկնում էր, ճետն առնելով Տիրան թագավորին Ն ամբողչ գեբությունը,փութովգնում ճասնում է Պարսիցաշխարհըն գնում էՐ մոտ: Ասոբեստան՝ծ| իբ տիոբոջ՝ Պարսից թագավորի ճասած Այս ճանկարծակիվբա չարիքի թշվառության՝ այս կործանմանգույժը տարածվումէՐ։ Ժողովվում էին նախարարներն իշխաննեոը,գործակալներն զոբագլուխնեոը, պետերըն աշխաոմեծ Նբանք Քից բազմություն: ժողովվեցին,գնդեր կազմեցին,պատՐաստությամբճետամուտ եղան Վառբազին, բայց չկաբողացանճասառնում նել: Բայց ն այնպեսՊարսից մի աշխաորճի կողմն էին, մաոդկանցառճասաբակ կոտորում էին, աշխարհըայրում ու ավարիէին առնում: Մի տեղ ժողովվելով կոծում, սգում ողբում էին իբենց բնիկտիբոչ Հայոց թագավորին,ինչպես Ն աշխառճի կոբուստն ն իշենց անտիբական մճալն ու կոբծանվելը.աղիողոբմ կեշպով լալիս էին։ ու

աշխառճաժողովք բազմութեանն եկելոց

զօբագլոխք,պետք ամենայն

Թէպէտե ժողովեցան կուտելոցն: կազմեցան գունդ եղեն, պատոաստու-

Սակայն

թեամբգնետ կոթէեինՎաբազայ, ոչ ինչ կաբացին ճասանել: ճասանէին առնուինզկողմ փ Պաոսիցաշխաորէն. մաոճասաբակ դակոտոր առնէին,ե զաշխարճն Եւ յայբհացԵ յաւաշ դառձուցանէին: ինքեանք դառնային,ե փ մի վայր ժողովէին, կոծ եդեալ լայինզիւտեանց բնականտէրն զաքայն Հայոց. սոյնպէսե զկոբուստ ե տչխարնին, զանձանց անտէոչութիւն կոբծանմաննվաբանացն աղիողորմ գործէին: առ

աչքեր

ու

'

աշխաշանօք

ու

ու

ԻԱ.

ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՄԲ

ԱԻՆ ԱՆԱ

ԻՂՈՎԵՑեՆ

ԳԱՆ

ՆԱԽԱՐԱՐՔՆ ՀԱՅՈՑ, ԵՒ

Ն ՑՈՒՆԱՑ` ԻՒՐԵԱՆՑ

»ի ԹԻԿՈՒՆՍ

ՕԳՆԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ

Ի

ՑԵՐԿԻՐՆ ՀԱՑՈՑ ԾԻ Թէ ՈՐՊԷՍ ԵԿՆ

ԹԱԳԱՒՈՐՆ ՊԱՐՍԻՑ ԲԱՋՈՒՄ Ջ0Ր0Ք

ծի

ՄԻԱՋԻ ՃՈՂՈԳՐԵԱԼ

ՓԱԽՉԷՐ ՑԵՐԿԻՐՆ

Իո

ՊԱՐՍԻՑ

Լ պա

է առաւել

-

Բ

«իբանն

՛

մարդիկ

զի 'ի բի ցոաուն քուրա, լինիցի նոցաթիկունք օգնականութեան՝ Գոթյամի» խնե ի թշնամեաց էռցա: Ապա առաքեցին զԱնդատվկ Ե Ը ճէ իւնեաց, զԱչափոն Կամսաբական, ձեռս

նա

տունալ

րաե Ա

նա

Ն

նաճա

.

բունի Ո ոք երթեալ ճասեալ աց: էին յաշխարճն Ց ունաց հ կա սերական ե պաղատն թագատոացն, տայինզճոովաբտակն, ե ունէին բերեալ առաջի, ե մատուցանէին Յո ամ Հոգոն զաշխաոճապաղատ առաջի իբոն լուս. կայսոն զիոսնզայնոսիկ տչ փութովնթագատոին:Զոր Ն

Աբ նանապետն

ատա

սն

է ի՞ինդելոյ. լինէՐաշխարճին Հայոց: Մանաւան Բաստութեամբ ի խնդիրելանէր

ճա

ե

բազում

պատ-

ե օգնական թիկունք

Ն

Ա՞դ մինչ դեռդեսպանքն ե՞թեալք երդըեդեալ ի կայսերական ԷՎ Ն Հայոց էո:

պաղտանչե էին անդոէն յիւոհան առնելից խաղաց գնացինքն

Րել

դարձեալ,ի կողմանց նեոսին խոտի առնով չԷ ասից, Գ

գալ այՆ միաճաղո աոել, կորուսանել յիտ իսկ վտառել եւ զսաճմանս Հայաստան Երկրին: ամեն», առեալ ծայն մեծաւ կաբաւանաւ, ոէ. զօրս իւ" բնիւ աղխիւե ամիտ վանաոօքե բնիճմաչկաանեջ ճանդերձ, անթիւ « բազմութեամբ Պ միան, ե

փզակ

կանանօքն,Ն ամենայն

ճան-

ՅփՂրգՐԵ,

ՓԱեՍՎ

ԲԵՐԻՆ

ԱԳԱ Իրկեն,

ԻՐԵՆՑ

ՕԳՆԱԿԱՆ,

ՊԱՐՍ ԱԱ

ԱՇԽԱՐՀԸ

Այնութետբ ավելիմեժ միաբաձությամբգողովվեցինՀայոց աշխաո ավագները,կուսակալները,աշճիմաոդիկ.--մեծամեծնախաբաբնեոը, ազնվականներ ազ ը, զորագլ ոբագլուխներ ը, Դատավուներ լոշոր, խարճակալնեոը, ը, պ ե տեոր, իշխաննեբը,-- բացի զոբավաոնեոից,նույնիսկ ռամիկ շինական մարդիկ: Սկսեցինիջբաբ ճետ խոսել Ն ասում էին. «Այս ի՞նչ է մեբ աբածը, նստել սուգ ենք անում. թշնամիներըսբանիցկօգավին. շատ չանցած`էլի մեր ՆՐբկիորկաոշավեն:Եկե՛Ւ, մենք մեզ մխիթառբենք, մեր գլուխներն աշխաոճրըպաճպանենքե մեշ բնիկ տիոբոջհամար վբեժխեդիոլինիեք»: Այսպես աջշխառճիբոլու մարդիկ ժողովվելով

`

ու

ՌՐճուրդ

արին,

միաբանեզան,

իրեն

ոբ

համաբ

օգնություն

|

ու

-

Այն ժամանակՀայոց ավագանինմեծ նախաբաոբներից (բաղկացած պատգամավոռություն) ուղարկեց Հունաց թագավոբի մոտ նվեբնեբով,(առաջաոկելով) նրան ձեոք մեկնեն ն ճնազանդությամբ նրան ճպատակեն. իսկ նա իբենց թիկունք լինի ե օգնէ վոեժխնդիոլինելու թշնամիներից: (Պատգամավոր)ուղաոկեցինՍյունյաց Անդովկ Ն Արշաբունյաց նճաճապետ նաճապետին Արշավիր կամսաբականին: Սբանք գնացին ճասան Հունաց աշխարհր, կայսերական պալատը, ճանձնեցին հՐովաբտակը, բեբած նվեբեեբր առաջ բերին ն թագավոռի նեոկայացոին (Հայոց) աշխաոճիխնդիրը: Կայաորբոլոր ճանգամանքճանձն առավ նբանց նեբը լսելով՝ մեծ փութով պատբաստությամբ ն խնդիրըկատառբել, թիկունք օգնականեղավ Հայոց աշխառճին,«մա նավանդ ճիշում էՐ այն ուխտի դաշինքը,որջ ԵՐդումովԲաստատապես կնքել էին Կոստանդիանոս կայսբը Տոդատթագավոբիճետճ2: որոնք Եվ մինչ դեսպանները, Հայոգ աշխարճիցկայսերականպալատն էին գնացել, դեռ չէին դարձելիրենց աշխաոճը՝առնելքիկողմից ինքը ՊարսիցՆեբսեճ թագավոր շարժվեց եկավ. Հայոց աշն խարճրայե, ավեբե, ամբողջապեսփչացնե ամբողջ սաճմաննեբով գրավե: Նա եկավ իո բոլոր զորքով, բոլոջ աղխով, մեծ կաբավանով, բազմաթիվփղեբի կույտով, անչափ մթեոքնեբով,բուն մաշկապանյանովծ3,բոլոր կանանցովՆ տիկնանցտիկինով. եկավ մտավ Հայասորջ

ու

յիշեալզդաշանցն ո տն մին ճանտատութեսե, ոոդութեամբ ի մէչ կայսերն Կոստանդիանոսի Տ մէչթագատոին կռելոց զեոդմանցն

ՀԱՏԱՍՏԱՆ,

ՔԵՐԻ,

ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

-

չ

ւմՐ մ

ՀՈՒՆԱՑ

ՃՓՈՂՈՊՐԵՑՓԱԽԱՎ ՊԱՐՍԻՑ

Աեծամեչք եարաա որ

ՀՈՒՆԱՑ ՓԱԳԱՎՈՒԻՆ

ԻՎ 11880:

ժողովեցան Պ մի ժողովմիաբանութեանը մ հո ադին աշխարճին Հայաստան Եկին. նախարբաբք Ւ, ք, ազատք,զօբագլուխք,դատաւորք աջխարճակալ կալք, չպ իշխանք. ա բայց ՛ի զօբավաբացն, Ը 41 նիշին շինականաց անգամռամիկ Ապա մաոդկանն: րնդ րնգե խօսելսկսանայբ ե ասեն. է այս, յո րնդ ընգեբի, Զինչ Լալա: ի սուգ մտեալ եմք. թշնամիք այսու գամագիւտլինին ին. այլ քան սակաւ են, ժամանակք այսոէն առշամացեն ցեն թշ ինք: Այլ եկայք, զանձինս անձամբք մխիե թաբեսցուք. անձանց պան կալցուք,ն զտեաոն, աշխառհի բնակի վբէժ եդրեսզուք: աշխաոնին ՛ի "մի ի Ց Վոն օգնականութեան ե ՛ի թիկունս իտծանց գտա ա

ԱԻՆ

ԳՆԱՑԻՆ,

ւ

ոբ

ու

ոջ

դերձտիկնանցտիկնաւն,Եկն ենաս

բ Հայոց.խճողեաց ելից առ զեոբկիրն ճասաբակ: Յայնմժամանակի ազատազօրքն նախաբշարացն սանճմանս

.

Հայոց առծալք զիւշաքանչիւբ ընդանիս, լինէինփախստականք, բ կողմանսՑունացանգաճնէին, գոյժ տային կայսերնբազմագունդ բանակին նախաբառշացն: Ապա իբոն զայս ամենայն լսէՐ թագաւորն Ցունաց,

ե նա նոյնջբինակ զիւ զօոսն գումաբէո, ե չու աբաբնալ գայբ ճասանէՐ յեբկիրնՀայոց ընդդէմ Եւ թագատրինՊառսից: եթող զիւո զբաե ինքն նակնզՍատաղ քաղաքամն. ընտբեաց իւո եՐկուսգլխաւորս, արս իմաստունսՀայաստան բանակէն,այս ինքն զԱբշափոն ն զԱնդովառք արս

կըն. զի այս էին, չոգան առ նա դեսպանութեամբ յառաջնում նուագին:Եւ այսպէս ճանդերձնոքօք ինքնիսկ կայսբն Դիշինականութեան կեբպառբանս, 3 կաղամբավաճառի օբինի, մտանէր 'ի բանակն ոբ

Պարսից:

ԻբբեէՐ նա բանակեալ 'ի գաւառինՔասենոյ, "ի գեւղն՝ որ անուանեալկոչի Ոսխայ,եկին մտին ՛ի բանակնարքային Պառսից, դիտեցին քննեցին զչափ առին զնոցա զօրութիւնզօբացն: Եւ անտիդարձան յիտեանց բանակն, կազմեցան պատբշաստեցան. գայինճասանէին գտանէինզբանակն արքային Դ նմին տեղտջբանակեալ Պարսից Դ պղեոգութեանյանճոգութեան յանկասկած խաղաղութեան: Ապաճասեալ ՛ի տուրեչենժամուն, անկանէին ՛ի վերայ թագատոինՊաշսից,ընդ սու» զամենայն ճանէին,ե ոչ զմի ոչ ապոեցուցանէին:։ բանակն Եւ առին զկապուտզաւաբ բանակին,Ն զկանայս ե թագատբին զբամբիշն, ե զբանակսն ընդ նոսին, ե զինչս ն զատացուածսնոցին ընդ նմին ՛ի վարէին, նոցա ե զգանձս ն զկեանսե զկազմած զկանայս ոցա: Բայց միայն թագաւորն պոծեալ մազապուշ, մի սուրպէչասպիկ:« ճանդակ առաջի, ելանէր փախստական. պոծեալ ճազիւ ուրեմն կարէր անկանել ճասանել յաշխարճիո: իս կ կայսբնմեծաւ չքեղութեամբ անուանիպեբնացեալ ՛ի մէչ բանակինեշեեալ. զայո ՛ի չափ առ ճասեալ ճասաբակ կոտորէին,ե զայլ ամենայնի գերութիւն յերվարէին Եւ կիրն Ցունաց: ՛ի վերայԵՐկբին թողոյո զիշխանսն վեբակացուս ե զԱճդովկ զԱրշաիբ,մեծապաոգե մեծարէր. ե յանձն արբամեծապատիւ Բեալ զնոսաամենայնիշխանացն Ն զաշխաոճննոցա, ե ինքն կայսբն ) չու արարեալ գնացյե՞կիր ի» յեոկիոնՑունաց: եւ արքայնՓառսից գնացեալ փախստական յերկիր իտ. ե իբն եճաս անդր՝ ժողովէր առ ինքնզամենայն մնացեալս իշխանութեան իւշոյ, ե ՛ի խոյզ ե ՛ի խնդիր անկանէբ: ՛ի մէ, առնոյր, Խորճուոդ եքնին առնել հրամայէր վեբստին, զի տեսցենե յայտ աբասցեն՝ թէ ուստի՛ եղե սկիզբն Ն պատեբազմացն մարտին: Ապափ վեր եկին Ն

մոոութին

,

,

ճարց-

լ

"

տանի սաճմաննեռրը, ամբողչ աշխարնճը բռնեց: Այս ժամանակ Հայոց նախաբաբնեոի ազնվականզորքերն իբանց ընտանիքներն առնելով փախչումէին Հունացկողմեռը, գուժում էին (այս լուր) կայսերական բազմագունդբանակի նախառառնեոին: Հունաց թագավորր երր այս բոլորը լսում էՐ՝ ապա ինքն էլ իո զորքն էՐ գումաշում նե չվում գալիս էբ Հայոց աշխարհը` Պառսիցթագավոբի դեմ: Նա բանակըթողեց Սատաղ:4 քաղաքիմոտերը.ինքն ընտրեցճայկականբանակիցեբկու գլխավոր իմաստուն մարդ, այսինրբն Աբշավիրին Ն Անդովկին,ոռբոնք դեսպանությամբնբա մոտ էին գնացել առաջ: Նբանցհետ միասինինքը դուսբր շինականնեոի կեբպաբանքով, իքոե կաղամբվաճառող, մտնում ԼԸ Պարսիցբանակը,որբայդ ժամանակ գտնվումէ Քասյան գավառում, Ոսխակոչված գյուղում: ՆՐանք մտան թագավորիբանակը,դիտեցին, Պառսից քննեցին,նշանց զորքեբիզորության չափն առան ն այստեղիցդարձանիրենց բանակը: կազմակեոպվեցին, պատրաստվեցին,վբա ճարձակվեցինեն գտան բանակը Պառսից նույն տեղում, անճոզաբարմիամիտ, անկասկած ե անգործ նբանք բանակել էին: Լուսաբացին արձակվեցինՊաբսից թագավոոիվբա, ամբողջբանակըսՐի բերանտվին, ոչ մեկին կենդանի չթողին: Բանակը կողոպտեցին, ավաբ առան, բռնեցին թազավորի կանանց Քամբիչին(տիկնանց տիկին)ե ճբանցճետ տիկիննեբինշ, նրանցբոլոր գույքն ու ստացվածրքնեբը, գանձերը,պաջառեղենը, սարքը կանանց ճետ միասին գեբի վեոցոին։ Միայն թագավորը ճազիվհազ պոծնելով մի առաչընթաց սուբճանդակովփախչում էր,ճազիվկաբողանումէր ի՞ աշխարքն ընկնել: Իսկ կայսոր մեծ պեբճացածեբեեց բանակում.բոլոր շքեղությամբ չափահասնեոին արան: ն Հու Հուն խո Մ ճացածնեւին Գորի խորն հր: Իբ (Հայոց)աշխաոճի վբա վեբակացու թողեց եբկու իշխաննեշին,Անդովկին ե Աբշավիոին, ոբոնց մեծ պաոգեներով մեծաբեց.ե նրանցճանձու բոլոբ իշխաններին աշխաբճը՝ինքր վեբադառձավՀունաստան, իր եռկիբը: է՛ իսկ Պառսից Շտե թագավորըփախավգնաց իբ Երկիրը: ԵԾոբ այնտեղ մոտ իո ճասավ՝ ժողովեցիր իշխանությանմեջ մնացածներին,ե ու քննություն հարց փորձէՐ էՐ անում, Խորճուռդ էր նորիցքննելե իմանալ,թե Բտեղիցառաջ եկավ պատեշազմը: Այն ժամանակ ոո ճանգամանքնեոը բացվեցինն ճայտնիդարբձավ, մի ոբ

ու

կատարեին,

ճելով լ

:

ու

ո

անում:

այս հրամա

իքն առաչի նոբա. զի յոչինչՀ իբա ց ն վատթար բանից ե ճամառբեցան զիոսնե ղեալս, արծիս առնե լ զայն ամ վասն ձիոյ միոյ կարծի ան հ մոլե Բբաառնէն Շապուն բոխ խոովութե մաճ ետ հանել հ նմանէ

վատթար չաբախոսությունիցէ ծ ագել, այն : մոլի արա ա Վ Շապուտ զը յդ խոոռվությունը ճաբուցել է մ ի ձիուպատճառով: ճբաման տվեց՝ ց առնել, պատվականպատմու նշանի պատիվը հանե մեծամեծ են թառկե անը վբայից չաբ Վարազին: ան հ Եվ ըստ պաորսկակ սովոռության բամայում էՐ նբա որթը ճանել տ խոտով լցնել ե հՐբապարբակում կանգնեցնել նախա Ինքն էլ ի վբա զղջալով՝ հանն ուղարկում ետ (կայսերմո տ հարության (բանակցելու) տ լ խաղաաղաչավոորներ ղությանու ակցելու, ոբ տն առձակի ն խայտառակությունը տինքը վե3

-

'

Բոն պատո զպատիւն արարի աար հաբուածոց ոեր անել խոտով օբիճակին զմութն ՛ի ար պառսկի խաի տեսիլ անական կանկնիլ Լո ոապառակի աց

չ

ատի

ոտ

ն

լն

ե

լոց,

եւ

արձակէ

ապա

Լ

բան մասին "ղառգոմ Հոոթյան Հախ գեբությունից

ա

գոաոավութեան պտտե ՃՐռվաբտակ Ապա

ոացնե: Այն ժաման

,

ախատինս:

Պաշսից.Նախ է

իցէ ԱԱ

յոց,

ո ու,

թագա տոն

Յունաց

երաթին ս,

զաւրն դու զնոցա առհա ո ղառձուցից:ի զայն նա

եւ

Հա-

արք

բ

ապա Պ Պառսից, վ

նմա

արԵՑ

ՏԻա): Իզ

|

ԱՅԻ

«տ

րն խաոճեք

դարձ

Տիրան

Արին մեծու

| ,

Ի աաա նպանոն ունաց պէս ՒԱ ` Աաաա ՎճՐրամանսն կ: ատաբեաց թագատոշե ունացգարձ Կու առեալրազատ Հ Պասից. եզեիբոն Ց ամենայն Շ

.

:

»

ե

Ցունա

է

տարն տացի

զոբ

|

զլոփ

եճան

|

Ցունաց՝եթէ կաԿՅԵԻ Հայն ի ճմանէ զոուեալ ՝

յռ

ամե

թա գատոն

`

Վ

ճբ ամանն

«

հագան»:

թուգավորնհան. տից ամ կողառկեւ շխաոհը

| :

|

ամակ

Շա (Պառսիցթ ագավոոը)

մ

Րշակ ոՐ դուն թագաԳո նմ այոց շ խաճի վբա թագավ ոբի կանան անց գանձեբո վ, ընծանե բով, ստ գեբիներին գե սաբակ գերություն ա-ր իբան թագավո-

առճա

ԽՀ -ին

"ից

կթագավու

Հոն թաավ՝ թագավուեցոու

Այն ժ վոբեցնում բոլոր լ

ա

ախակ անկաեի

:

կին»։

՝

տագոսածը,

որ

89:

:

ակի

աշառհ աստպա է ես էլ ետ

-

Կ պատով:

։

մ5»

հանդե թագավոոբով դերձ, ե

ամ

չ

վազակի զիոսնկատառէր. հանէր կապաճաց խօսէՐընդ դ նմ ողոքով զի թագատոեցո զնա անդոէն արձ նա աջխաոճն զի եո յի'Մպա տուեալ ակելով, պաՏ է իինձե եթէ Հ տասխաճի է, կութուանպատշաճ թեամբ ԻՒ Իթ է կարի, ունել բա 39 փոխանակ զթագատռութիմն. իմ թազաւոոեցո՛ ջակզորդի ի մ: Ցայնմ ն ցուցանէր զԱշշակռոդի նոբա ՛ի վեթազատոբե ե զկանա ե զա Հայոց. ա չխաոճին թագատոբին Բայ գեին ամենայն Լ գանձի'ք րեձ է. միս ովԼ ճառգեոն, իանգամայն առեէՐ այն գեւութեան:Ե թագաւորնՊա Բսից ճանդեգետ ն ազմութեամ բ» աց յիս" արձակե աշՐն ՀայոցՆ կատաբեա լ ճաւատ աբմացո ցոյց զասացե էՐամանծա ց թազա գատոինՑումաց: Ե իբբե զն է ապա զի թռզատոէնՑ արձա-12 է Ն թագաւորին թէ ո՛ »

դու,

ւ

դարձրուՀ այոց

ետ

չ

որ

աղզկապեալն լն Տ Տիբան՛ի բանդի տանէն

լու

արքայնյն

ասում

ռո

հ Րովաբտակ էՐ գո

ալետե կ ղից առել ես. ե եբբ դու ա յս անես՝ ա առել ուրեմն ա ռաջ դու նբանցի կդարձնեմինչ լ եմ ցից առածղ ավառը ա ես վեՐադաոձրու, ապա քոնը կվե Բաման ը լսեց Շբ ասածեբ այս Պառսի իսկույն ու կատա ները ոնց. փ կապանքնե առձաՏիբանին ճետ նբան բ խոսում էՐ թե կոկին էԻսկ Տիբանը պատվովիբ ա Է թե տե ան կույր ղովս, անօգուտ, անկառելիէ թա«Ինձ թյուն անել. իմ իմ որդուն, Առչագավոբու

զոր

դարձուսցես նե ես

ից

բա

չ

բ բաման

«Նա

.

որ

Ես

չեցխ Վաղեսէ բ Հաաա բագավ գավորը

Խար տառածդ գեբինե Տիբան ինչ

արքայն.

առե Բինի ալ Տիրան լ զիմս դարձուցի ց զայդաա զամենայն

ասէ, դարձ

եմ.փ Արո ոչ ա

զէռ Գ

ել առհա ճշԳԻՆ Վ

Է ճամա ական Վ ախ "իրերը կայսեր

ո) դարձնելու ո

առ-

ե

յառանքնեռի Ի.

ՒՐ

եղած

ն ի զղջումնեկե վասն իբացնեղե զիշխանսն վ" ի ա ազանդութիւն խա Րեդարձ վասն պառոազանն աղության ի կայսեոէնմիւսանգամ, յնունետե ի ազօթակեր խաղաղութեան.խօսե կայսերն, զի թեան ձաջտութիւն զկանայս իտ:առձակեսցէ նան ցէ ի նմանէ «ծանակ ակութեանցն ւլ գերութենեն, ճրամ այէր:

աց

,

չնչինբանից, մի

ա

չ

,

ԱՆԱ

բոլորին

Հունա

պատվով

Ա

ա

նա

Ց նովի Հունաց աւ:

լՀրյաստան Կ ուղար

Հար ու

բար

պատրաստությամբ յսպես աջշխաոճը: բավատ րամ արը

Հա ոց իո ԵՐկիոը,

լատ մությամբ տարեց ,

ե ե

Երբ ց կողմիցիո մոտ

աան

ավոր

ակում Հունա ց թագաեկած սպաննեռինէլ էր, ոբպեսզի Հունա ն, վր պատմեթե ի՛նչպես ինքը կատառե ԱՐեց ց թագավոռի ի ն ճբաո Հո մաննե՞ը,բպեսզի ւնաց թա գավորն ց թագաՊարսի էլԼ վեվեբադառձնե Ի: վո՞ի Րի գեբինե բին, ոո տառել էո: ԵԲբ Հուն աց թագա գավոոռը լսեց, թե Պ աբսից թա գավոորլիով կատա,

գե,

'

:

։

|

թագատոնՊարսից,ե դարձ արար գեբութեանն աոՀայոցե ՏՑիբանայ ե քային,ճանեցաւ:Ցայնմ ժամանակի թագաւտոնՑունացառնէր գերէդարձգեբութեանարքայինՊառսից:Եւ Բանդեոձեաց կազմեացթագզաւորն Ցունացզկանայս թագաւորին ։ մեծաւ Պաոսից պատուով, ն զամենայնգեբութիւնսնոցա ընդ նոսինյեբկոէն Ցունացյեբկիոն Պաոսից ն բաբեաւառ թագաւորն դարձուցանէր, յուղաոկէո:

ԱՐԵՑԱԻ ԵՐՐՈՐԴ

ԿԱՏԱՐԵՑՑԻ

ՐԴ ԴԱ ԴԱՐՔ,

ՔՍԱՆ ԵՒ ՄԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆՑ

ԴՊՐՈՒԹԻՒԻՆՔ,

ՓԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐ ԿԱՆՈՆՔ

ՓԱԻՍՏԵԼՑ

ԲԻՒՋԱՆԴԵԱՑ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐ ՄԵԾԻ

ՊԱՏՄԱԳՐԻ,ՈՐ ԷՐ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐՑՈՒՆԱՑ

ե Րեց իբ տված ճրամանները գեբինեոինն Տի՞բանթագաՀայաստանի վորին ազատ արձակեց`գոճացավ.ապա ինքն էլ, Հունաց թագավոոը, թագավոոբիգեռբինեբին Պարսից ազատ արձակեց,ե Պառսից թազամեծ պատվով, վորի կանանցկարգովԿարքով բոլոբ գեբիներբին էլ նրանց ձետ Հունաց աշխարճից վերադարձրեց Պարսիցաշխարճր ե բարով հասցբեց իրենց թագավորիմոտ: ու

-

ԱՎԱՐՏՎԵՑ ԵՐՐՈՐԴ ՄԱՍԸ» ՔՍԱՆ ԵՎ ՄԻ ԳԼՈՒԽ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՓԱՎՍՏՈՍ

ԲՈՒՋԱՆԴ ՄԵԾ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐ

ՊԱՏՄԱԳՐԻ,

ՈԲ ՀՈՒՆԱՑ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐ է ԷՐ

"

ՉՈՐՐՈՐԴ

ԴՊՐՈՒԹԻԻՆ

ԲՈՒԶԱՆԴԻ

ՔԻՒԶԱՆԴԵԱՅ

ՉՈՐՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՉՈՐԲՈՐԴ ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻԻՆ

ՋՈՐ ԱՍԵԼՈՑ ԵՄ ԿԱՐԳԵԼ ԶԴՊՐՈՒԹԻԻՆ ԿԱՆՈՆՔ ԴԱՐՔ

ԵՒ

ՅԱՆԳ

ԴԱՐՔ

ԳՈՐԲՈՐԴ

թ

ԴՊՐՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆՑ ԶՐՈՒՑԱՑ

ԻՆՉ ՈՐ ԱՍԵԼՈՒ ԵՄ, ՊԱՏՄԱԿԱՆ

ԽՈՍՏՈՒՄՆ ԽՈՍՏԱՑԵԼՈՑՍ

Տաղազգս թէ ո՛՞պէսյետ բազում չփոթի ընդ ՆԵՐսէճի պատեբազմաց արքային թէ ո՛րպես թագատոեցոյց Պարսից, ե ՎԱՐշակ որդիՏիրանայ, արձակեաց յաշխաոճնՀայոց ճանդեոձՏիբանաւճառբնիւտով, ե ճանամենայնգեբութեամբն

»

դերձ:

.

-

Ցաղագս կարգաց ն )օբինուածոց չինութեան աշխարճին Հայոց,վառուց Նե կարե Ե գաց նուաճութեան, չյ»թինելոյ ճոբոգելոյ թագատբութեանն: Կբբոյն Նեբսէսի, թէ ո՛ւստի կամ ո՛՞պէս ՏՑապազս ընտրեցաւ փնելկաթոպիկոս

Հայոց մեծաց:

-

.

Ցաղագսթէ ո՛բպէս առին գնացինտարան Վնեբսէս /ի Կեսարիա.ե կամ ո՛՞պէս սքանչելիքն աստուծոյեղեն:

Տաղագս Ներսէսիկաթողիկոսի Հայոց,թէ զիա՛ոդ Արշակայ աոքայէ Հայոց առաքեցաւ Վաղէս թազատոն Տունա ց ճանդեոձճախաբաոօքն, ե թէ զիա՛ոդ առ

ե աքոորեցաւն,

ի

-

աբաշսն նախ

ե ի կղզին ընկեցաւ յաո՛րպես Լ կամ զիա՛ջդ կեբակբեցաւ Ն յաստուծոյ եղեն սփան-

մ էւ Աո" զամս :

Տաղազս սքանչելիքն, աստուծոյ

որ

լ Ներսէսի ե՞եեցաւն կամ ի

բայ

Է Ա

՞

ԱԻ" կամ ն կայսերն բ փոքու զծոութեամբն յաղթէ՞ ախոյանին պոսիւն եպիսկո Կեսաբու Եւսերիոս վճարեալլինէր ի աի Լ -ո ԱՐԻ: աաաալնաանն աշձակեալ: սքանչելեացն տեսլեամբն Բառսիլոս Ո112 փ կոչեալ ամենայն առ

,

ձ '

Քառսիլիոս. ե

վասն նախանձու Եւռեբիեպիսկոպոսի Բառսիլոսի: Ն թէ Ցաղագս ո՛րպէս զամենայն ուղղափառս զնա ե կամ ւատացեալան, ո՞րպէս կամեցաւփայքաբառնել՝ Ն Ն Դ ւտտացելոցն Մ եւ մէ մէջ ձախող աղանդինառբիանոսա "-

բ"

պ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ց.

Բ.

Գ. Դ. ).

8. է

6.

,

Եւսեբի։

եւ

կամ

սիլոս

թէ ո՛՞պէսարաբին Ցաղագս զԲաթսիլոս Կեսարու, Ն Ֆպիսկոպոսապետ

կամ

Թե

ե ի՛նչպես պատեբազմնեոից մեծ չփոթություննեից

ճետո

ՊարսիցՆեբսեճ

թազավոոբր թագավոբեցոեց Տիրանի Արշակ ոոդուն ե ի՛նչպես ճրան արձակեցե ուղարկեց Հայոց աշխարձրՏիջան ճոր ն բոլոր գեբինեբիճետ: Հայոց աշխարճիշենաճալն վարքերիուղղումը, թազավոռւուբառեկառոզվելը, թյան նորբոզվելն բարեկաոզվելը: Սուրբ ՆԵՐսեսիմասին, թե ո՛բտեղիցե ի՛նչպես ընտովեցՄեծ Հայքի կաթողիկոս: Թե ինշպես Նեբսեսին առան տաբան ԿեսարիաՆ ի՛նշպիսի սքանչելիքեղավ ու

ու

ճանդերձայլովքն պատաբագովք

արձակէ )ԵրկիբնՀայոց: Ն թէ Ցաղագս զիա՛ոդիբոե աքռորեցաւ սուրբն Ներսէս, Հ

.

կամ զիա՛բդ զայլ

ՋՐՈՒՑՑՆԵՐԻ ՇԱՐՔԵՐՀ

թ.

:

աստծուց:

Հայոց

Նեւսես

կաթողիկոսիմասին, թե ի՛նչպես նա նախաբառնեռի Հայոց հետ ուղառկվեցՀունաց Վաղես թագավորիմոտ, ի՛նչպես նա Աշշակթագավորից ե աքնորբվեց, ԹԵ ի՛նչպես (Վաղեսը) մյուս նախաբառնեռրին, (այլ պատանդների աշձակումէՐ Հայոց աշխաոճը: Քետ)68 նվերնեբով ԽԱ կղզին ձզվեց Ն թե ինչպես րբտար աստծու սքանչելիքով: Աստծուսքանչելիքի մասին, ոբ Երեաց Նեբսեսի են Քասիլիոսիվշա ն թե ինշպես եվսեբիոս եպիսկոպոսրնախանձումէՐ Քասիլիոսին։ Թե ի՛նչպես Հունաց թագավոոր ճալածեց բոլոր ուղզափառ ճավատացյալներին, ի՛նչպես կամեցավ վիճաբանություն սառքել ճշմառիտ ճավատացյալների ե առիանոսյան ձախ աղանդավոբների միչե. կամ ի՛ճշպես սքանչելի տեսիլքով ն Ծվսեբիոս կայսեր կողմից ճոավիովումԷԸ այս վիճաբանությամբ Բասիլիոսը եպիսկուոսի ներկայությամբ ախոյանինճաղթում էՐ մեծ զորությամբ. կամ արքեպիսկոպոսը վախճանումէՐ թանտում, իսկ կեսարբիայի

է

աաոոԵ9 ւ Բի

Բակովեց

Խա

ասիլիոսը Թե

ազատ

արի"

"

առձակվում:

ի՛նչպեսՔասիլիոօին ԿեսարիայիՆԵպիսկոպոսապետ ընտրեցին, Ն

իրչ

սքանչելիքներեղան աստծուց, կամ ի՛նչպես թազավորբ ՏՃբամայեց Քբիստոսի ճավատացյալնեւի բոլո» ստացվածքներր ճափշտակելՆ ի՛նչպես իշենց ճամար ռւբախությամբբերում Տավատի էին (Եկեղեցու) դուռը, կամ ի՛նչպես դիմում էին աստծուն իբենց եպիսկոպոսների խնդովածքնեոբով ճամար: Թե ի՛նչպես Վաղես կայսրր կանչում էբ սոփեստնեւին ճակաճառելու ճշմարիտ հավատիդեմ, կամ խնչպեսսոփեստբ տեսավ սքանչելիթեսիմբ, է Վաղես թազավորը Եբեցածնշաններիճամաձայն,ե եկեղեցիներրխաղասատկեցավ

Ն կամ ո՛րպես թազատոն զի՛նլ նչանք եղեն յաստուծոյաքանչելիքն. նոամայեաց Ն յափշտակելզամենայնինչսն ոբ 7ի Քոիստոս խնդութեամբորք բեբէին տային ՛/ի դուրս վասն իւրեանց ճաւատոցն, ը է եպիսպես Ն ոբպիսի՛ խնդոուածովքխնդոէին յաստուծոյ/ի վեբայ իւբաքանչիւո ժ. ,

Ա

աաա

ժ

"ԳԼ" կամ ՝

ն:

Բա զիա՛ող կոչէ» կայսբն Վաղէս զսոփեստլսնյաճդիմանութի՛ննընդղէմ Կսոփեստլսնվսքանչելեացն կամ զիա՛ոդ ճաւատոցե, արաութեաեէ եզելովք, բազում խաղա-

-

ետես

Ն

«աին,թագատոնՎաղէս սատակեցաւնջանօքն

Ն

Ն

ղություն զտան:

լինէր: ղութիւնեկեղեցեացն ես Ցաղագսդարձի իշխանացնյեոկոէն Ցունաց յերկիրն Հայոց ԿԱ Եջթեալք ընդ ճայբապետին Վաղես, ե Հայոց ՆԵբսէսի առ ձան նորէն առ արքայն ագաւորբ: ծւ թ թէ ո՛՞բպէս ըրմբոստացեալԱրշակ յն Աշա անդոե տան աՐքայնՀայոց, ասպատակաւ մեղանչել թագաւորինՅունաց: էբ թողեալ յիշ զոր Ցաղագս Խաղալ եպիսկոպոսիբագբաւանդացգոյ, տեղւոջն Ճայբապետին Հայոց Նեբսէսի. թէ սա ոբպիսի՛ այբ էՐ կամ ոբպիսի՛ նյան ն ն սքանչելի, առնէր, Ն կամ ո՛՞պէս կայո »ի ե կամ ո՛շպես դիմանայր ր թագատոինմեծի Ա՞ռշակայարքային Հայոց, նռշա վասն անօրէնութեան ինչ գործոց. ն ո՛Րշափ սիջէբ զաղբատսիբոն զճայ-

ԳԱ.

ԺԲ.

ՓԱ.

ոք

ԻշխաննեռիՀունաստանից որոնք Հայոց աշխառճըվեբադատնալը, Հայոց ճետ Նեշսես ճայբապետի գնացելէին Վաղեսթազավոբիմոտ ե էլի դարձան Եկան Արշակ թագավորիմոտ. ե թե ի՛6չպեսՀայոց Արշակթազավորն

թագաւորն ազի Արան

Աոբշակ թագ

ԺԲ.

ճշմարտութեանն, "ւ աոնո)" մոր

ետն

ԺԳ.

Հալոց

զ

-

թէ զիա՛ջղ եկեալ 1Ր "ի տեղինաղօթիցնյԱյտիշատ,Ն կամ զիա՛ոդ դատապաբտեալ գնաց անտի յիտ բեբանոյնխօսիցն.Ն կամ զիա՛ոդ մաճու պաոտ եղեալ սատակեցաւ՛ի ՇաԿասպայ առծբունոյ: թազատշին Առշակայ, թէ զիա՛ոդ կամ որպկս սպան զեղթօոոոդին Տիրիթայ, կամ ո՛շպէս կշտամբնալՆ յանդիմանեալ «Գնել ՛ի լաբախօսութեեքն եզ, ,ի յառնէն աստուծոյ փ Նեբսէսէ. Ն կամ ո՛րպես սպան զնոյն ա ԳԱՑ «պաներյն Գճերյ առմոյո իւ կիմ կամ ոցի Լ Լս Առշակթագաւորն. զ կամ այլ կին առնոյ" ո՛ոպես 'ի վերայ այնո կանանցմիս ոբում անուն Ոզեմբին կոչեր: Ծւ կամ ոբպլա Լեն ած "ի Ցամացաշխարճէն. | գրան առքային. Մոջինիկն. զմանունՆդեղն տալով րնդ Փոենսն՝ սպաճանէՐ | Փառանձեմայ: խոոճ-դովծենգութեամբն զՎՈղոմբին | ԺԱՆ. Յաղագսթէ որպէս կամ զիա՛ոդ կոչեաց Շապուն թագզաւռրնՊարսից զԱՐշակ թագաւորնՀայոց. Ն կամ զիա՛րդ մեծաբեցաւ7/ինմանէ: Եւ կամ թէ զիա՛բդ Վաթազօբակալն ասպաստանին սպաշապետն Հայոց սպանանէՐ սակ Մամիկոնեան Րդ ագատոն : մ Արշա Հայոց աւետաբանաւն հր| յետոյ ստեաց, ն ֆո եւթանասուն այնորիկ արս փ նմանէն. Ն կամ թէ զիա՛ոդ յաղագս կռառբէՐՇապուն: պաչտօնեայսն զաստուծոյ Ժէ. ֆաղազսթէ զիա՛ողյուղարկետց ՇապոմքթազատրնՊարսից զճալածեալան Դ փճաւատոյ: Րա) (Իիստոնէութեանն ու

Ն

`

Ժե.տազազն

`

ոմ.Լ կոմ " Կգան ա Պար ս

ր

Տբան՝

ակճաֆումՀայոց Արշակ գործերիպատ-

նբա անօբեն

սիրում էբ աղքատներին նման: ՀայոցՆերսես ճՔայբապետի

Հայր մասին. ոռ եկել էՐ Տարան զավառրԱշտիչատի աղոթարանր Լ ի՛Շշպեսայնտեղից գնացիո բեբանիխոս Նոով դատապարտված Ն իդչպես մաճապաշտդառնալովՇավասպԱՐծոունուցսպանվեց:

ՓԵ.

Արշակթագավորիմասին, թե ի՛նչպես Ցիբիթիչաշախոսությամբ սպանեց իո Գծել Լղթուոոդուն,ի՛նչպես մեղագովեց ու ճանդիմանվեց Նեբաեսիցա̀սածո,

ԱԻ ի բազատոն. Արշակ .

մառդուց.կամ ի՛նչպեսծույն Փիոիթինէլ սպանեց. կամ իչպես իեն կին առավ սպանվածԴճելի կնոջր. կամ ի՛ՇշպեռԱրչակ թազավորրթացի այն կենո0Ի9 բիչ կին առավ Ոթմրինաքոմով, ուին եւել ավեց Հոճաց աչխաթքից: ճ ԵՎ հճլպես թազավուի Մոլյուն եեճ զավոր Մոլյուծիկը, Փառան դռան Եեց ռանձեմի ԼՐ խորնոդով սպանում Ռլոմթիինճաղոբդության մեչ մաճաղեղխառնելով: ԹԵ իլպես Ն ի՛նչպես Պարսից թագավաբր ճրավիբեցՀայոց Արշակթագավորին նբան Կամ ի՛նչպես մեֆաբեց: ՀայոցսպարապետՎասակՄամիկոնյանն սպաէԵց Պաշսից Կամ ի՛նչպես թազավորի ոխոռի ախոռապետին: Հայոգ Արշակ '

ԳՆ. ՛

թազավորըավետարանի վոտ երդվելով ութտեգ Գարսից թազա վորին Ն ապա ստելով նշանից փախավ,ե թե իչպես այս պատճառով Նրդմանը Շապունբ

Խ

ախո.

էր ճշմաշտությանմեյ, չէ՞

մաոդպետի

ՓԴ.

.

՛

մնում

ետ ի՛նչպեսՀայոց ՆՆբսես սուրբ կաթողիկոսը դարձավՀուճացաշխաոճից, ինշպես ճանդիմանումԼՐ Հայոց Առշակ մեֆ թագավորին,ե ի՛նչպես ճասնում աստծուց Ճարվածներ էին Առշակավան ավանիվբա Ն մի անգամից կոտորվում էՐ այնտեղ ժողովված մարդկանց բոլոր թազմությունը:

՝

աշ:

"

որքա՛ն

ԹԵ

աՆ»առ կոջակաաանին,

գան

ք

ճառովՆ

ԺԳ.

կաթուղիկոսնՀայոց Նեոբսէս յեբկրէն Ցունաց Ն կամ ո՛բպլս յանդիմանէր զմեծ թագաւորնՀայոց զԱՐշակ.Ն թէ ո՛բպէս յասՆ տոոյ հասանէինճարուածք չի վեշայ աւանին որք ԳԱԻ միանգա ողո-՞ ամենայն բազմութիւն մառգկան`

եմբոս-

Բագոնանդացի Խաղ Եպիսկոպոսի մասին, ոբին Հայոց Նեբսե, ճայբապետը իրեն տեղակալէբ թողել, ի՛եշպիսիմաողդէՐ Շա, ի՛նչտիսի սքանչելիքնե՞էո

մեծ թազավորից,ի՛նչպեսընդդիմանում Լո

տուբթ

4ԴԳրաչայմաոգգետի, եկն էլ "ի գաւառնՏարօնոյ.

Հունացթազավորի Երկբնեոր: ճասեց Հուն

ԵՐկՐՇԵՐը:

ն ե ռւ տանալով ասպատակեց վնասեց

գործում, Ճաստատ

զներսէս:

Ի նպեղաշձաւ ազար

՛

։

:

Փ.

կոտորեցաստծու

Թե

պաշտոնյաների յոթանասուն ճագի: ի՛ՇշպեսԳարսիցՇապունթազավուըճալածանքներ թարձոացոնեց քբիսառնեա-

կան ճտ վատիդեմո. .-ա-

իմոյ լ եղ Ցաղազսմաճուանն Վառդանա)՛ի թագատոենԱբշակայ նենգութեամբ թօրնՎասակայ: նայլՐ եամ ւթեամբ բ յանդգնութեամբ պ ՛'ի սպանութիւեսն գնայ Ցաղա Ե զիա՛ոդ անմտութ լ Թ. ԱբշակՀայոց արքայ: անխտիր Շագն Ն Պարսից. ե էր ՛ի մէ, Ցունաց Երազմ սաստկացեալ Ի. ՅաղագսԻ. Գո" ե զօբափգնլինե թազատոինՊառսից, ճաթէ զիա՛ոդ աբքայն կամ սխնոյն ԱնՆ Դ դաաճանութեամբ եւ ընդ սուտ զզօոսնՑունաց, կամ զ զիա՛ջդ ՄՇ Պառսից: Արշակ ՛ի ՆՇապճոյ թագաւորէ փախստական լինէո դովկայ Ն ընդ ընդ րրա ԻՍ. Ցաղագսթէ զիա՛ոդ եղե պատերազմ Ն կամ թէ Աշչակ թագաւոր Հայոց. տ յերկրին Հայոց րճդ ԻԲ. Ցաղագսճո յետ այսոշիկ որ"աւո, Պաժամանակիընդ զօբավառսն ամսեանն. ՛ի միում 7ի չի միում ն Հ նէ Ր: սից»Երեցունց Հայոց ԱՐյակայ, յաշքայէն ԻԳ. ՑաղագսՄեբուժա Ն թէ ես ր բ զպատեբազմունսն. առ առաւել գոգոէր Ն Պառսի Ն խոչընդոտնեոկթ խոչրեղակն եղե զիա Իէ )։ զիա՛ոդ -

ԺԸ.

ԳԸ.

.

'

,

գախառաբայն աո Առշակն ,

,

:

ոսի

ո անկաւ ԽՆ ԲԿ ԴԻ

Դ"

Ջ

Կ

Իջա

ԻԱ.

։

-

ա

րամբեսց

ա

գոգուր "թ զիա՛ող ապատամբեաց.

այչ

զթագաւորնՊարսից Ծւ լեալ էՐ առաչզիա՛շդ Ն առնէր ստէպ ստէպ պատեբազմունս:կամ Գրո ածէՐ` աշխառքն, գեո ի Հայաստան զեենե Շապքոլ, տատեպարսից ե կամ թէ զիա՛ջդ զօրավարն ՎասակՀայոց Առշակունեաց. ե յաղթեաց թշնամեացն: բափեացզզեբութիւնն, աե Պառշսից,Ն Ին. Ցաղագսթէ զիա՛ոդառշամացԱռակ Հայոց արքայնյեռրկիոն աեոէր, ե զրանակ առճոյթ քանդէո ճարկանէՐ ՐէՐ զԱտոպատական եբկիոն. Շապճոյառքային՛ի Թաւուչն: ոբ ԻՑ. ՑաղագսՎնայ պաոսկի,Ն չոբեքճառիւ"ճազառին` եկեալն էին /ի պատերազմի, ե նկունլինէր ՛ի զօբացնՀայոց: է բի ՔասանէԼԸ աար հառասուն Իէ. ՑաղագսմեդավաշինՊառսիցԱնդիկաճայ, ր 6 ելանէ ի րնդ ե ել սպաբապնտն երկին թէ զիա՛ոդ Վասակ .Հայաստանեաց. ) առնուլզեռկիո զօրօքն, Ն կոտորէՐզզօոս ՊառՔանդերձ չայոզ Ղ )"9 բիւոու դեր առաչ նոցա երկոտասան սից ճանդերձ

աուն

կիր

ւ

՝

ւ

աո

զոր

իւբովն ճառկանել

ի.Խոր քազաբաւ,

զեա ճաբկանէՐսատակէրՐ

Ն

Բե, Ալենի աոաչ ոն Գրանդ զօոօքն՝ Վսեմակայ, իննսունբիւտունտապոբիկ "ո Է վերայ ԱռշակայառքայինՀայոց առքայն Պառսից, ելանէր Վաաբապետն Հայոց, ճասանէբ սատակէրզնա ակա

ա

ԻԴ. :

ե

զոր

Ն

Իէ.

ԻՐ.

ՒԹ.

ե զզօոս ճոբա:

. Ցաղագս ՎաճոիճիԿաճրիճայ,

յաոքայէն Պառսիցչորեք ճաբիւբնբիւոու գայր կամ զիա՛ոդ մատնեցաւ ե աւորին Հայոգ բեդ թագաւորի պատեբազմ ոս անկա զօոքն Ն նա Ն զ զօրացն ետին, յի ձեռս ճկանէին անն իւբ Վասակայսպաբապետի ո՞Ր

ճասաներ, տայբ

չ

ձեռս

Գումանղ Շապնոյ, ւմ. աղար

ոջ մեծաւ պարծանօք առաչի թագատին4ւ. պառրծեցաւ Շապճոյ,Ն ճառրեւԸ ճազաբ զօրօքն գայր Քասանե՞ մինչե /ի Հայս, էկունեղեալքմերժէինյեշկրէն Հայոց:

Գառի

ՆՐ

Տ

Հուն Հունաց

Ն

թե

էՐ Գ

-

էՐ տալիսՊարսից փախուստ Շապուճթագավոշից: Թե ի՛նչպես պատեբազմ ե ծագեց Պարսից Շապուն թազավոռբի Հայոց Աշշակ թագավորիմեջ ե թե ի՛նչպես ճաղթեց ՀայոցԱբշակթագավոր: Թե իխնչպես սրանիցհետո Հայոց աշխաբճում եեք տեղ ճակատամարտ տեղի ունեցավնույն ամսում, նույն օբը ե ճույնժամին ճետ, Պառսից զորավաոնեբի ե Եբեքումն տանում էին էլ հաղթություն ճայեոը: Մերուժան Արծրունու մասին, որ ՀայոցԱբշշակ թագավորից ապստամբելով Պարսիցթագավորիմոտ գնացն ավելի ես զոգոում էր պատեբազմները. ի՛նչնա աստծուն պես ութացավն այնուճետնՀայոց աշխարճի խանգառշիչն եղավ: մասին, թե ի՛նչպես Մերուժանի ապստամբելովՇապուճթագավռոինգոգոռումէՐ ե Քաճախակի էՐ անում. թե ի՛նչպեսնա պատերազմներ ՊարսիցՇապունթագավորին առաջնոբդդառնալով` ասպատակզուք էբ բեբում Հայոց աշխառճր. Գերի էՐ տանում Արշակունիթագավոնեի ոսկորներ, Ն ինշպես Հայոց Վա. սակ զորավարը թշնամինեին ճաղթեցՆ զերինեոին նրանցիցետ խլեց: Ֆե ի՛նչպես Հայոց Աբշակ թագավոբր արշավեցԳՓաբսից աշխաոճը,Ատոպատականնավեբեց, քարուքանդ աբավ նե գոբավեց Շապուճ թագավորի բանակը չորբս

Ճաբյուր Քազարբ (զորքի)մասին, ոո

Հայոցզոբքեբից պառտությունկոեցին: Պարսից ց Աճ դիկան զ զաբավարի քառասուն մասին, մի

ապա

Պ

Շում ոմ

թ թա

ախտԷ.

ե «7 ի՛նչպես ն երի էո թագավորին կաց առսից ի անց ինչպես Անդոկ Սյուքիիդավաճանությամբ Աշշակը

նում օգնում զավոոը քերը ն թե ի՛ն զորքեոր

չակ

Թավոիզում:

զզօոս առա-

դգայոամբ

ի՛նչպես պատերազմը սաստկացել էՐ ՀունացՆ Պարսից 9 մեչ Արչակ

ԻԶ. Վին պառսկիՆ

։

ոՐ

վուր

:

Ի.

՛

առաքեաց Պարսից. խրած ի ՝ եախաշառացն ատ ո զեոկիջնՀայոց. եթէ զիա՛ոդել ընղ

Յաղագս Հազառու Շապում արքայ ութն

ԻԳ.

Ն

Հաա, ջազաաբացն ա

ճա

ԻՔ.

«

«

նախարարներին:

Հա ոց

"ւ

'

Հայոց: Ի"շակ քայել Են Հակատ "նզի ե զա Ի

ՄԱ Մատ

ԻԹ

.

կոտորումէր

տ

՛

,

ԻԸ.

:

Հ

.

ք

Վառբդանի մաճը Աոշակթագավորից նբա Վասակեղբոր ճենգությամբ: Թե ի՛նչպես Հայոց Աբշակ թագավոր անմտաբաշ ճանդգնությամ բ

ԺԹ.

:

ե

եկել էին

պատեբազ-

բ) ուրով եկավ Հայաստան յ աշխաոճնավեռելու, ե թե ի՛նչպես նրա ղեմ դուրս եկավ Վասակ սպաբապետը նե ճ ն զուքովՆ է տասներկու Պ բյուր ճայկական ԵՐր զոոքով կոտորեց Պառսից զոոքերը իոերեն ց զռբաԲետ վարի միասին: ո՞ր

մասին, Հազաբավուխտի

մեկն էր, որբինՇապուն Պառսից ճախարաոնեոից թագավորնուղառկեցութսուն բյուրով` Հայոց աշխաոճըկռտոռելուե թե խնչպես նբա դեմ ղուբս եկավ Վասակը տասնեմեկ ճազաբովե նբան զորքիճետ միասին ջաբդեցԱղձնիքի սանմաններում: ոբ

ԴմայունդՎսեմականի մասին, ոճին (Շապուճը)իննսուն բյու Տապաոստան զոոքովուղարկեցՀայոց Առշակ թազավոռի վռա. նբա դեմ էբ ելնում Հայոց Վառակ սպաբապետը,հասնում սպանում էՐ ծրան ե զորքերըկոտորում: ՎանբինԿանբինիմասին, որ Պարսիցթազավոբիկողմից գալիս էՐ չորս ճարոբ էՐ Հայոց թազավորիճետ, ե թե բյուրռվ Ն պատեբազմում ինչպես ճա ասակ մատնվեց տնվեց Վասակ սպաբապետ ետի ձեռքր ու ինքն խի"զորքի ճետ Հայոց զոոքի ձեռքն ընկան: ւ

Գումանդ Շապուճիմասին,

Հ

ոո շատ պարծեցավՊառսիցՇապուն թագավորի Տճարբյուր ե պարճազարզորքով գալիս էՐ մինչե Հայաստան ճասնում տությունկ՞ելով Ճալածվում ԷՐ Հայոց աշխարհից:

առաչ Ն

Ցաղաց» Գենկայ ճաճապետի,ոբ առաքեցաւի Շապնոչ առքայէն Գառսից Դ վերայ ԱռջակայաոքայինՀայսց զօրօք թազմօ7.ապա ճառկաներսատակերզնա Ն զօբս նռրա զօրավարն Հայոց Վասակ: 1Գ. Ցաղագս Սուոէնայ -Պաճլափ,ոբ եկն 'ի վեշայ Հայոց. ապա Լ սա ես նկուն լինէԼԲ.

էր-Լ Տոն.

հկե հճաս անբիչ Է աճճամար զթոօք ճանՆ նմա նս որպէս ե ձախոպեցաւ ապա դերձ յեւկիոն Հայոց ի պատերազմ.

ո(Գ. Ցաղագնապական Վահմականայ,

առաջեոցն:

Պառսից ատաքեցաւԴի բազատոեն Պարսից, ԼԲ. Ցաղազը Վոկալ ճափոակապեաի նանդեւձբազում զօոօք. Է նա էս դ Շապնոլ ՛ի վերայ Հայոց Դ պատեբազմ,

Մ. Հ

Մ. Ի

1Ե.

ու

իրոն զառաչինսն: խոշտակեցա: Ն նտ Դֆ Լ սա եկն ՛ի պատերազմ. ՑազագսՍուրենայ պառսկի,որ յետ Ջրկայն որջ րեղ իտն Հայոց. ճանգեոձ զՓԻօէն` րոտն անկեալ Վասակայսպաբապետին

Ա.

|

4.

էինս̀ատակեցան:

ոշ առաքեցաւի թագատոէն Պարսից Դ վեշայ Հայոց ՏազազաՀոնեչողսմայ Ե այն անգամեռ ՏԷՐ յաղթութիւն,Ն նջան յաղթութեանՀա-

Ա.

ինձռունբիւու.

ԲԵ

աճենէր:

լուեքնաշիս- իսան զայ" թագատոինՀայոց. Ն

ճասանէր ի

կլանզայն, թէ զիա՛դ Է սա էկոն ընդ Գառսից` տալ պատերազմ եզեալպարտեցաւ՛ի ձեռս Վասակայ: ԼԹ. Տաղագռ ԲռյականայՆ քառասոմ, բիւբուն, զոբ ճաոկանէ»ֆեչէՐ սպարապետն ՀայսցՎասակ: Խ. Ցաղագս բիոն, ե կամէ- ասՎարակաէպառսկի, ոո եկն ի Հայս ութաւտաան պատակելաւաշ ատնելզեշբկիրն. ապա ն զեա վանհացՎասակ սպաբշապետն Հայոց. Ն զամենայն զօրս նորա նաբակարոյ տայո զամենայն: ԵՏ. Ցապազս ՄչկանայՆ հՐեսուն Ն ճինգ բիւրուն, որք արջամցինյեբկիոն Հայոց. Ն Փո : է աթսուն եթէ բիւբուն, ա՛ոգ եկեալք դ` վեշայ թաԺապազս Սարունաձայ Խ-ջակայյեոկոէն Պարսից, Ն եթէ զիա՛ոդ ճարկանէՐտատակէր զնոսա առակզօրավարն: ու ԽԴ. Ցապազի զեդակապետին, իննսունբիտու հկ յեւկիոն Հայոց. ապա ճառկանէՐսատակէրզեռսա Վասակնանդեոձ զծոօքն: ԽԴ. ֆապազս ուդայն Աոչակայաոքալի,ուոյ անուն ԷՐ Պապ, երէ զիադ էո ի զիօք Դի ՏէՆԳԵՆԷՆիմմէ. կամ զիա՛ոդ յայտնեալլինէին դեմն Դի քմա, Է ճանվեոձ նոքօք զողֆերպզծութիւն: հն. ֆապազ,Ծակստաքճանդեոձապետին, ոչ առաքնցաւԴ Շապնոյաոքայէէ Փառսից. ճանդերն չաբեքճառեւ- բիտում. Ն փախոյցս զնա Վասակ Հայոց: եՋ. ֆաղազսՇապստածտակառապետին Պառսից.ոբ եկն ճՃինզճառեւբ թիտուն Դ վետ աչխա-նինՀայոց. ապա զնոսա ճարկանէինսատակէինզօքե Հայոց: Խէ. ֆապազտ ոո մոզուցն ճանպեոձապետին, ութ Ն տասն բիւրուն եկն եճաս` տալ Է ստ ճակատբեղ թազատոինՀայոց. կործանեոիբոե զառաֆինսն: նք. ֆաղազտ ճամբաշտկապետին Պարսից,տբ իննսունթիւբուծ եկէ մարտնչել րնդ Հայոց. Ն տատակեցաւ. ՛/ի Թապամաս փ զօշագն Հայոց առակա): է.

.

Գ»" ԳաաաՏԳ ն Ա» ի Ն Մ"

Նանդեւձ զոոօքե

Հ Կթաաաա

եղավ: պաոսկիմասին, ոբ Զիկիցճետռ նույնպեսեկավ պատեբազմի. նա էլ իր զորքի ճետ Հայոց Վասակսպարապետի ձեռքն ընկավ ու սպաճվեց:

Սոտեն

ջառդուբուրդ

Հ-եվչողոմիմասին, ոբ Պարսիցթագավորի կոզմից իննսուն բյուբրով ուղարկվեց Հայոց դեմ, այս անգամես ձաղթությունը Հայոց էՐ մնում: մասին, ոբ Պաոսիցթազավորիկողմից եկավ չոբս ճաբյուր բյուե թե ինչպես նա ղեմ պատեոբազմելու. էլ պաբտություն

ԼԸ Ալաճոզանի

թագատոէն |

ու

Ա.

Գեճուկէաճապետի մասին, ո" մեծ զուքով ՊարսիցՇապունթագավորի կողմից »պառկվեցՀայոց Աբշակթազավարի դեմ, իսկ Հայոց ՎասակզոբավառըկռտռԲում էՐ նշան իբ զոբքիճետ: Սուն Պաճլավիմասին,ոբ Հայոց վբա եկավ.սա ես պառշտություն կրեցառաիններինման: պական Վանմականի մասին, Ր աճթիվ անճամար զոշքեով եկավՀայոց աչնա էլ նման խաոճը պատեբագմի. առաջինների անաջողության ճանդիպեց: ՊարսիկՁիկ ճվիրակապետի մասին, ոբ ՊառսիցՇապուն թագավորի կողմից պատերազմիուղարկվեցՀայոց դեմ բազմաթիվզոքով. նա Լս առաչիքնեւի ձման

ԼԹ.

Վչո) ԱԴ Րեց

Վասակիվ:

Բոյականիե Րառասուն թյուր (զորքի) մասին, ոբռեց կոտոբում ոչնչացնումԷԸ Հայոց Վասակսպաբապետը: ե. Վաշական պառսկի մասին,ոբ Հայաստանեկավ տասնեութբյութով ե կամեեում էՐ եկին ն ասպատակել ավաբիառնել նրան Լլ Քաղթաճարեց Հայոց Վասակ սպաբապետըՆ նբա ամբողջ զորքր սբի մատնեց: Խե. ՄչկանիԼ նա ԽոեսուէՏինգբյուբ (զաւքի) մասին, առանք աբջավեցինՀայոց աչխարճը,Ն թե ի՛նչպես կոտորվեցին ե նբա Վասակից զորքերից: ե նբա վաթսուն Խճ. Մաշուճանի բյուՐ (զոոքեբի)մասին, Ն թե ի՛նչպես Պաբակաստանից եկան Արշակ թագավորիվբա, ե թե ի՛նչպեսնրանցզարնում կոտռոԲում էՐ Վասակ զոբավաոը:

եԳ.

ի անա աի

Պնդակապետի մասին.

ե.

սու

ոբ

ուրռ

մառին, թոզո, ԽԴ)ղակի ր Խո

Խե.

ԵԼ. զօբավառն, եէ.

ի

ոռի անունձ 17 Գազ. Ին իչպես նա ծնած «ից վեռ Իէ հեչպես դեեոբ ճայանիեոնում էին ճա մոտ, ոբռնց ճետ Ր զոոծում:

"Վ:

դգություն

զորքի

ավ Հայով աշխա» ճՐան վ եկավ Հայոց աշխարճր.

Սակստանճանգերձապետի մասին. ոբ Պահսից Շապումթագավուի կողմից ուղաշկվեցշոբս ճառյուբ թյուբով. նՐբան ես փախցոեց ՎասակզտբավաբըՀայոց Գոր

եոով:

ԳարբսիցՇապստան տակառապետի մասին,

ոբ ճինգ ճառյու՞ բյուբով եկավ Հայոց աշխարճիվբա. Հայոց զորքեբր նրանց կ ջարդեցինոչնչացրին: Մոգուցճանդեոձապետի մասին, ոբ տասննութբյուբով եկավ ճասավ պատեսա բազմ մղելու Հայոց թագավաբիդեմ. էՐ առաջինների էլ կռոբծանվում

նման: ԽԸ. Գառշսից ճամբաբակապետի մասին, :

մում

է՞

Հայոց զոր(ի

Վասակի գնդից:

ճետ

Ն

2 Հորն Ն կարվի

ոշ իննսուն Սազամասում

ուբով

նկավ

ու

պատեբազ-

«գ

ԽԹ.

Ծ.

ԾԱ.

ԾԲ.

Ցաղազս Մոկանայ,որ քառասուն բի'բու եկն ի Պարսից՝ կոունալ ընդ թագաւոբին Հայոց. Ն սատակեցաւզՓծոօքիովք ճանդերձ /ի գնղացնՀայոց, ե չի զօոավարբէն Վասակայ՛ի Մախազան: Ցաղագսքակտելոյ ն քայքայելոյ թագատբոութեանե Հայոց. թէ ո՛րպես բազում նախաբաոքն Հայոց ապստամբեցինյաոքայէն Հայոց, ե ձեռս ետուն ջի Շապուն արքայն Պարսից.ե կամ զիա՛ոդ ճապ այսր անդո ցրուեցան,Ն մեծապէս թագաւռրութիւնն Հայոց նուազէո: Ցաղագսթէ զիա՛բղ միաբան ճամօոէն աշխաբնօոէնորք միաբան մնացեալք էին աշխարհին`ժողովէին առ իւրեանցճայբապետնՆեռշսէս. ն թէ ո՛բպէս զբողոք ճառկանէին առաջի նորա, ե ձեռնթափլինէին ն թողոփն ՛'ի ձեռացզիւշբեանց թագաւորն Արշակ: ՑաղագսթագաւորինՊառսից, թէ զիա՛ող Դ ժամանակին լոեցոյց պատերազմ տալ ընդ ԱՐշակայթագաւորինՀայոց, ն նենգութեամբ առ ինքն կոչե» 7,ի ճաչ-

տութին:

ի

Ցաղագսկոկինանգամկոչելոյ Շապուճ արքայ Պարսից զԱՐշակ արքայ Հաառ նա, ե միճանգոյն )ոց, ն ճոբա եռթալոյն կոբնչելոյն: ԾԴ. Յաղագս թէ ո՛բպէս դարձեալզդիւթսն ե զքաւդեայսնՆ զկախաոդսն ճարցեալ Շապճնոյ հմայիւքմ՝փորձէ՞Րզմիտսն Աշշակայ, ե տայր զեա յԱնուչ բեբղդնչի պաՆ տիժս. սոյնպէս զապաբապետն Հայոց չաբշամաճառնել ճբամայէո: ԾԵ. Ն գեբշութեան ՑաղագսաշխարճինՀայոց գեբութեաննՆ Ճաբուածոց, :/ի Պարս ե վաբելոյն տիկնոչ Փառանձեմայ. քաղաքացնՀայոց աւերելոյ, ե աշխարճին շի ճիմանցտապալելոյ: ՄԶ. ՑաղագսվկայութեաննՋուիթայԵբիցուն, լյԱբտաշատ քաղաքէ, յԵոկբին Պարսից: Ծէ. Ցաղագս աղօթքնշի ժամ մաճուն Զոփթայ: ՍԸ. Ցաղագսգալոյն Շապճոյ արքային Պառսիցեկիր Հայոց, Ն միանգամայնսատակելոյզմնացոողԵՐկբինՀայոց: ԾԹ. ՅաղագսՄեճոուժանայ Ն Վաճանայ,թէ ի՛բո մնացինյաշխաբճինՀայոց. ն թէ զի՛նչ չատ գործեցինընղ աշխարճն,Ն կամ թէ զիա՛րդ սատակեցան Վաճան Ն կիննյիւբեանցռոդւոյն:

ԾԳ.

՛

ի

ԽԹ.

Մոկանիմասին, քառասուն բյուսվ Պաշսկաստանից եկավ Հայոց թագավոճետ ն պատերազմելու Մախազանում իբ զորքեոի ճետ միասինկոտորվեց ՀայոցգեդեբիցՆ Վասակ զոբավառից: ոո

բի

Ծ.

Թե

շատ

ԾԱ.

ԾՔ.

ի՛նչպես Հայոցթագավոռությունը քակվեց Բսյքայվեց. ի՛նչպեսՀայոց նճախաբաբներ նե ձեռք ապստամբեցան Հայոցթազավուշից մեկնեցինՊարու

Ն սից Շապուն թագավորին ի՛նչպես շուտով այս ու այե կողմը ցրվեցան, ե Հայոցթագավոռությունը մեծապեսնվազեց: ԹԵ ի՛նչպես աշխարճում մճացածնեբը միաբան ժողովվում Լին իբենց ՆԵՐսես Քայբապետի մոտ ե ի՛նչպես ճրա առաչ թողոքում էին (Աշշակթազաձեռք վորի դեմ) ե նրանից քաշեցինու Ճբաժառվեցին: Պարսիցթագավոբիմասին, թե ի՛նչպես այդ ժամանակ դաղաբեցբեցպատեԲազմըՀայոց Աբջակթագավոբի դեմ ն նենգությամբ իո մոտ էր կանչում

միասին

ճամար: ճաշտության

ի՛նչպես Պարսից Շապուն թագավորը կոկինանգամ ՀայոցԱրշակ թազավորինկանչեց,ն նա գնացնբա մոտ միանգամայն-

ԾԳ.

Թե

ԾԴ.

Թե

ու

կռբավ: կախաողներին ճարցնելով՝ ե

ի՛նչպես Շապունը ն վճնուկներին, քավդեանեբին

ճմայությամբփորձում էՐ ԱՐշակի նբան դիտավոոությունը

ԾԵ.

Ծ2.

պատժելուճամար

ողա՞ռկումէր Աճճու թեոդը ե իխնչպես ճբամայումէր չաշաչաբմաճով ռպանել Հայոցսպաբապետին: Հայոցաշխարի գեբություննու ճարբվածեեոը, Փառանձեմ տիկնոչ գեռի տարվելը Պարսկաստան, ե Հայոցքաղաքների ավերմունքր աջխաշնի ճիմճովին

կործանվելը:

Արտաշատ քաղաքիՋԶվիթԵբեցի վկայականմաճը Պարսից աջխառճում: Ծէ. Զվիթիաղոթքըմաճվան ժամանակ: ԾԸ. Գառրսից Շապուն թագավորի Հայաստանգալը Ն Հայոց աչխաբճի մնացած մառդկանց միանգամայն կոտորելը: ե ՆԹ. ՄԵեճրՐուժանի Վաճանի մասին, թե իչպես մճացին Հայոց աշխարճումե ո՛բքան չարիքներ Ն գործեցինաշխառշճում ինչպես ՎանճանեՆ իո կինը սպանվեցին իոենցոշղուց:

ԲՈՒԶԱՆԴԱՐԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆՔ

ԴՊՐՈՒԹԻԻՆ

ՉՈՐՐՈՐԴ

ԿԱՆՈՆՔ

ՓԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐՔ ՄԱՏԵՆԻՑ

'

ՏԱՆ

ԳՈՐՐՈՐԴ

ՌՐԴԻՈՑ ԹԹՐԳՈՄԱՑ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՀԱՅՈՑ

ԹՈՐԳՈՄԻ ՈՐԴՈՑ

ՏԱՆ`

ԴՊՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՑՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ

ԳԼՈՒԽՆԵՐ

Ֆ

`

ՑԱՂԱԳՍ Թէ Ո՛ՐՊէԷՍ ՅԵՏ ԲԱԶՈՒՄ ՇՓՈԹԻ ԳԱՏԵՐԱԶՄԱՑՆ ԸՆԴ ՆԵՐՍԵՀԻ ԱՐՔԱՅԻՆ

ՊԱՐՍԻՑ Թէ Ռ՛ՐՊէՍ ԹԱԳԱԻՈՐԵՑՈՏՑ

ԶԱՐՇԱԿ ԶՈՐԴԻ ՏԻՐԱՆԱՑ, ԵԻ ԱՐՁԱԿԵԱՑ

ՑԱՇԽԱՐՀՆ ՀԱՑՈՑ ՀԱՆԴԵՐՑ

ԲՈՒԶԱՆԴԱՐԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՏԻՐԱՆԱԻ

ՀԱՐԲ

ԻՒՐՈՎ ԵՒ

ԱՄԵՆԱՅՆ

ԳԵՐՈՒԹԵԱՄԲՆ

ՀԱՆԴԵՐՁ

Այլ

իբոնեեղե ճաճութիւնե բազում խաղաղութիւն՛ի մէչ թագատարին Յունացե ՆԵՐսենի արքայինՊաբսից,ճաւանեգանմեծաւ սիրով ե առնել զկամս միմեանց. դառձուցանէՐկայսոն Ցունացզգեոութիւն Պարսից:Ապա նե թագաւորն ՊարսիցՆերսէճ թագատոեցոյց աշքային զԱՐշակոոդի Տիբանայե ճարբ նորինե ճանղեոձկանամբքիւբեանցե ամենայնգեբութեամբք ճանղերձե գանձիւքիւբեանցե ստացուածովք մեծաւ արձակեաց փառօք: Խաղացգնաց Արշակարքայ Հայոց մեծաց. թազաւոբեաց յեբկոինասոբեստանեայց հանդերձճարբնիւրով ե ամեեճաս նայն բնտանեօքնիւրովք. եկն յեոկիոն Հայոց, Ն ժողովեաց զցոուհալսեբկոին,ն թագաւոբեաց ՛ի վեբայ նոցա: Եւ եղե մեֆ ՛ի ժամանակին խաղաղութիւն յայեմիկ։ Ժողովեցան ամեճայն թագուցեալքն կորշուսեալք փախուցեալք ԵբկրինՀայոց. ե էին անկասկածք բնակեալ'ի խաղաղութեան մեծի ընդ ճովանեաւարքային Աշշակայ:Ապակաոգեցան կազմեցան յօոինեցանխաղաղացան աշխարճն ե յայնմ ճետէ Հայոց'ի մէչ եոկուցթագատրացն. բնակեալ խաղաղութեամբվայելեալքյիտաքանչիւբ յաշաոս իւբեանց: անն

Թե Ի՛ՆՉՊԵՍ ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐԻՑ

ԵՎ

ՄԵՄ

ՇՓՈԹՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑՀԵՏՈ ՊԱՐՍԻՑ

ՆԵՐՍԵՀ ԹԱԳԱՎՈՐԸԹԱԳԱՎՈՐԵՑՐԵՑ ՏԻՐԱՆԻ ԱՐՇԱԿ ՈՐԴՈՒՆ

ԵՎ ԱՐՁԱԿԵՑ

ՈՒՂԱՐԿԵՑ ՀԱՑՈՑ ԱՇԽԱՐՀԸՀՈՐ ԵՎ ԲՈԼՈՐ ԳԵՐԻՆԵՐԻ ՀԵՏ

Երբ ճաշտությունը կայացավե կատառոյալ խաղաղությունճաստատվեց ՆԵբսեն թագավորի ՀունացթագավորիՆ Պարսից միչն՝ ապա սիրովճամաձայնեցին ն մեկը մյուսի կամքըկատառել, Հունաց կայսրը ետ էր դարձնում Պարսից թագավորի գերիներին: Նեշսեճ ԱպաՊառսից թագավոոնէլ թագավորբեցբեց Տիբանի ոոդուն ե նբա Բոբ, եբանց Արշակ ու կանանց ճետ, բոլոր նբանց բոլոբ գեբինեբի ու գանձեբով ստացվածքներովարձակեց մեծ փառքով: Մեծ Հայքիթագավորը,ԱսոԱրշակ, Բեստանում թագավորդառնալով՝(այնտեղից) իբ ճոր ն բոլոբ ընտանիլի ճետ միասինվեբ կացավ եկավճասավՀայոց աշխաոնը, եոկբում ցբվածներին ժողովեցու նբանցվբա թագավռրեց: մեֆ Այն ժամանակ խաղաղություն ճաստատվեց: Հայոց աշխարբճի թռլոր մաբդիկ,ոբոնք կոբհլ էին, փախելու թաք էին կացել՝ժողովվեցին ե ապանովու խաղաղ ապոեցինԱրշակթագավորիճովանավորության տակ:Աշխաոճն էլ Երկու միջն խաղաղացավ, թագավոբների բան բոլորն Բեկաոգվեց, կազմակեբպվեց, իբենց բնակության տեղերում վայելում էին խաղաղություն:

.

ՑԵՂԻՆ

ՀԱՑՈՑ

ՏՅՐԻՆԵԼՈՃ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՆՈՒԱՄՈՒԹԵԱՆ

ՎԱՐՈՒՑ ԿԱՐԳԱՑ, ՆՈՐՈԳԵԼՈՑ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ԹԱԳԱԻՈՐՈՒԹԵԱՆ

ՑԱՂԱԳՍ .ՇԻԽՔԻԹԵԿՆ ԿԱՐԳԱՑ

ԳՐԱՆ

ր

ՀԱՑՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ ՇԵՆԱՆԱԼՆ ՈՒ ԽԱՐԵԿԱՐԳՎԵԼԸ.

ԱՄԵՆ ՏԵՂ

ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՍՏԱՏՎԵԼԸ, ՀԱՅՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԵՐԻ

ՆՈՐՈԳՎԵԼԸ

Այն ժամանակ ԱՐշակ թագավոորդուրս է" գալիսփնտոելու Բաջ Ցայնմ ժամանակիխնդիրելանէՐ արքայն Աբշակտոնմին զօբազոբավաոբների նբանք իբ տոճմը, մանավանդ դայակներնշ0 վաբացազգինքաջացնՄամիկոնենից.մանաւանդզի իւ" դայեակս ն սնուցանողներն էին եղել: Գնում նբանցգտնում էր նշանց Տաամու" սնուցիչք էին: Ապա եբթեալ գտանէրզնոսայամուբս աշխարհին վայբեռում. իբենցաշխառճում. առնում նբանց ս իոտն ե զնոսա յընղանութիւնն,զի աչտեցնումէր, ոովնետն նբանք Տիրանիխելագաոո յոց յիւոեանց աշխառճին, դարձուցանէՐ գործերիժամանե քակտեալքէին յընղանութենէն նե յամենայն գործոց պառակտեալք ի նակից ե պառակտվել, անջատվել էինՀայոց միաբանությունի Հայոց ի ժամանակսխովութեաննՏիբանայ:0ւ կացոյց աբքայնզՎարԹագավոոր Վառդանին, ավագ եղբորը, ազգին իւբեանց, ե զՎասակ դան զեբէց եղբայբն ՛ի նաճապետութեանն ցեղի միշին եղբառը,Վասակին, իբ դայակին`նշազօբավառութեան ց սպարապետ ե զորավար զմիչին եղբայրնզիւո ղայեակն՛/ի սպաբապետութիւնն պատերազմական գործերում, նույնպես ն կոտսեբին պատերազմացն. սոյնպէս Ն զկոտսեոն՛ի պետս զօրացնկացույիբս ն մյուս մեծամեծ նշանակեց զորապետ: Նույնպես նաճապեցանէՐ: ՍոյնպէսՆ զամենայնազզսն զօրացն մեծամեծացն նաճապետնեւի զոբքեոն ըստ իրենց աստիճանների հաստատեց` ինչպես ռո նախկին տացն, ոբպէս առաչին թազաւոորննուանեալքյիւբաքանչիւբշափու: թագավորների էր: ժամանակ՛2 եղել Մեծամեծներին Եւ Բնազանդէբ կլ Քնազանդության զմեծամեծսն,զիւճաքանչիւբզօոս բաժանեալյամենայն էր բեռում, բռլուի զորքերըկողմերիվբա բաշխելով կողմանց, սաճմանացն Հայոց սանմանապահսկացուցանէո: վոա սաճմանապաճ սաճմանների էր նշանակում: Եւ նոբոգեցաւզուաբթացաւ տէբութիւնն թագաւորութեանն վ Հայաստան աշխարճի Հայասթագավորությունը նոբոգվեց պայծատան եբկբին որպէս նե զառաջինսն.մեծամեծքն յիւբաքանչիւո գաճու, ինչպեսառաջ. մեծամեծներն իշենցգահե՞ում, գործակալներն Ն գոբծակալքն ճայիւբաքանչիւբչափու: Եւ սկիզբնգոբծակալութեանն նվ առաջինգործակալ-ճազաբապետ նշաո զաբապետութեանն աշխաոբճատեսն խնամակալութեանն, աշխաորհաշէն ականներին ցեղը, ոոպեսզիիբոն բոլոր Գնունյաց աշխաոճատած ՞կոի ազաբապետներ ղերկանութեան, ջինականաշէն ազզն Գճունեաց՝ճազահոգատարությամբ խնամենաշխաոճաշեն՝ բապետնամենայն եկբին։ նոյնպես ստբատելատութեան տչխաոտը կեւակոողգյուղացիությանը: սպառբապիՆույնպեսՆ տութեաննզօբավառութեանն մատի կոոսելոյ, գործոյ րռազմիկ ճագործում, ճակատ զոբավաոության ճակատնիզակնեբով կռիվ մղենիզակին,իջբափառն կատամուղ 6 աղանազգիք աղանադ"օշք արծուննշանք է ճամաբ, փառավոր ազնվազգի, աղավնակիո դբոշակբով, արծվի վաոժնականիչք անեբկիւղքքաջասիջտքնահատակք քաջանունք, բաՎաբուժանիյ2 նչաննեբով, քաջասիոտ լ անեոկյուղ Րենշանսբաբենամբաքբարեգործ ք կաջողակք՛ի զոոծ պատեբազմաց քաջանուն, բարեճամբավ բարեգործ, բառենշան, ի բուն 'ի նախնեացն կառզացի Մամիկոնեան ազգին,"ի վեբայ իշխաՐազմական գործեբումաջողակ Մամիկոնյանների ցեղից, բուն նութեանն բովանդակ՝՛ի վերայ ամենայն զօբավարութեանն բազմուե կարգեռի համաձայն, միշտ որին երկինքը հանապաղ պարթեանն Հայոց մեծաց, ճանապազ ն յամենայն ժամ յաղթող ազգինպաԳգ էՐ ճաղթության բարի անուն քաջության Յէ պատերազմակա ե բում,-գեւեալյերկնիցբառիանունի՞բաքաջ ՛ի մեծի նաճապետութեան պատետվեց նշանց իշխանություն` ՄեծՀայՐազմի: Եւ այլ յայսմ ազգաց ն ՛/իխոնարճ գոծակալս անուն բաոբոլոր զոոքեռիվբա: ցեղերիցզատ խոնարհ Այս աստիճանի գոոոբոնք ձիմ առաջիառքայինպատի ի գլուխ բազմէին.թո՛ղ զնաճապետս մեթագավորիներկայությամբ բարձեբի վբա բազմում ծամեծս ե զտանուտեաբս՝որք էին, գործակալքմիայն էին, "ինն ճաբես՝ . բարձ՝ մտանէր "ի ժամ տաճաբինուբախութեանն բազմակալացն մում, որոնք լոկ ինը բարձ էին ելոց. թող գոոծակալներ՝ զոտնկայս գործակալութ զործակալուշեաեն սանու: ճառյուր կազ կաոգելոց. ն զոտնկայս թ գավոոբակա սեղան պ ն սեղանի ուբախությա էին մասնակից լինում,բացի ոտնկասպասավոռության

Մամիկոնյան

որ

ու

Տայքի Վ» ԲորԳործ ԴՏ: Բե Բառապետ, «զ

ու

նշանակե

2ոյառտանի

ու

բացավ ի" Կարոիճաններում: չենացնող ն չի նչանակեց

։

առ

ու

«խամառտիկ, Բոր ախմյաց

որբ

՞

ն

ազալներ,

սպաբապետո ու

ու

զոբավառության

Կատիվնեոը Գլխնեոին,-չճաշվելով մեծամեծ հահապետնեռ տանուտերնե՞ին, միայն

ո՞ր

թող

թա

,

"

պաշտոնյանեոից:

`

Գ ՍՈՒՐԲ

Թէ Ո՛ՐԳէՍ ԿՃՄ ՈՒՍՏԻ էՐ, ԿԱՄ ՈՐՊԻՍԻ՛ ԿԱՄ

ՑԱՂԱԳՍ ՍՐԲՈՑՆ ՆԵՐԱԻՍԻ,

ԳԻԱԲԴ ԸՆԴՐԵՑԾԻԵՊԻՍԿՈՊՈՍԼԻՆԵԼ ՀԱՑՈՑ ՃՇԽԱՐՀԻՆ

միծամբժք Բաթողմաց, Գողից Գրալամ

առ Ապա՛ի մի ժողով կուտեցան ազգաց ազգաց, Խո Ճապետք

ի ԳԱ արական (

նախարար

արքայնԱռշակ

ազատէ,

պ

,

ՆԵՐԾԵՍԻ

ԾԱԾԻՆ, ԹԵ Թ՛ՐՏԵՂԻՑ ԵՎ ԻՆՋԳԵՍ ԷՐ ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԸՆՏՐՎԵՑ ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀԻ ԿԱԹՈՂԻԿՑՄ

ԱպաԱ-շակթագավոբիմոտ ժողովի գումաշվեցին նախարաոական ցեղերի տոնմեբիմեծամեծ ե նախաբառնեւր, գնդերի դոոշակՇերի տերերը, բոլոր սատոապնեը3,նախարարներն ազեվականճԵրը,պետերը, զորավարներն սաճմանապարներբ: իշխանները, ԸնդԽանութ Ճամաձայնությամբ արին, խորճուրդ ճավաքվեն մտածեն ու

ու

ու

ու խոոճուորդք, մի ճաւանութիւնմիաբանական խենց առաջնոբդների մասին, է թե ո՛վ արժանավոր ի արլ ճայրապետական Ի խաւ ս Գն

Հ ԲԱՅԻ Կ

աթռռբ նստելու Ն ՔՐիսաոսի բանավոր ն ճոռտը ճ ովվելու: Քոլոբժողոբա ո՛ւմ աբժան իցէ նստել յաթոռ ճայբապետութեանն ճովուծլ ամո վականէերի մեջ այս միան մա եզա բթոԵխաչանցՔոխտոսի:դպա յաղբեացկալաչ այս բան խոոողի առաչեռոոդ բնտբեն Գբիգորի տան մնացոոբդնեբից, նրա սԵՐունդից: նեցունառ ճասաբակոր անդ էին, զի ի մճացոշդացտանն Ո՞ովճեան բոլորն ասում, էին Բավ ա ամենեքեան աոնոամոից: Վի յայնմ զաւակէգտցենզառաջնոողութիւն: ասէի գեց ձեր 8 ԳԱ թյունը` ետ ձեր, սոյ հարա քայն. վասն զի նոբոգեացաստուած զթագաւոռութիւն գել ճոգնոր էաճապետությունը, որ ար "է արոր Բակի Հո Ջի բեղ է ՛ի յայնմ զաւակ ձուոզել զճոգեորնաճապետութիւեն: ապա Լ պայծառվարքերը կնորոգվեն Հայոցաշխառճում»: ասեն, վաք պ այծառ նոբոգեսցին Եոբոզելայեր աթոռոյ, աշխարճիս Ապա աշխաոճաժողով բազմությունըճականեճավանե ճիչեց ) ներսհսին,Աթանագինեսի աոդու, Հուսիկ քաճանայապետի թոռանը, զօրքն յականէյաճուանէիսկ խնդրեցինաշխաոճաժողով մեծ քԼաճանա ոբդու, ո՞ր Վոթանեսի առաջին յապետ ԳՐիգորի ոբդին կոչէՐ ՆԵբսէս, զոռդի Աթանագենի, ԷՐ. նրա մո՞ անուննՂ էր զայն, որ անուանեալ բազմութեան որբ Տիրանթագավորի Բամբիջ, էո: քույրն Վոթանայ,որդւոյն Գբիգոռի Ցուսկան,ողո) Սա զթոռն քաճանայապետին մանկության ճասակում աշխարճականի ամուսկյանք վառելով ե մօբ սորա Բամբիչնանուն, քոյ մեծինառաջնոյքաճանայապետին. եացածէո. "աղայությանճասակից ի վեր սնվել ու սովորելէր Գամիրքի ամուսնաւոր Սա էբ կեանս լեալ յաշխաոբճակեաց արքային Տիրանայ: Կեսաբիա քաղաքում, է ղեկավաշությամբ ճախ յաստիսմանկութեան. ի տղայութենէսնեալ ն ռսհալ ՛ի սիոելիէբ դարձելի- ընկեւակիցնեբին։ նա Իսկ այս ժամանակ զիեսաբացոց քաղաքինԳամբացրնդ ձաւատառիմ է, Ա-շակ թագավուիսխոելի վորական պաչաոնյա Ե, սենեկապետն կալի եղեալ իտոյն ձամաբունստն զուգակցացն:Այլ ՛/ի ժամանակի թագավո՞իկյանքիբոլո կարգեւինճավատա՞իմ ներքոաը Է «տան ՛ի գործակալութեան, յայնմիկ է» ի վարս զիճուռշութեան ռատ: սիրելիսեաոքայինԱրշակայ,ճաւատաբիմ 'ի վերայ ամենայնկարգաց եեկապետ Սա մի մեծ է՞՝ ցանկալիբարձ» տղամարդ ճառակով, գբավիչգեեն նեշՐոյ թագաւորութեանն ՛ի աբտարոյ: կենաց եման ո՞ի ղեցկությամբ, գեղեցիկ ա շխաոճի վոտ ոտիչ տեղ չե՞ զաէքչ Ե սա մեծ ե էՐ բարձբցանկալիճասակաւ, վայելուչ գեղով. Այբ վում. տենչալի, ցանկալի,զարմանալի Է պատկառելի բ ոլոր ճայուեմա ու՞եք նման գեղեցկութեանն՛ի վեբայ եեսաց զիոչ գտանէՐ քերիհամառ Ն զիվորական կ որություննեւի, մել Հաաա ԲԱՆ ն աճագինամենայննայեցող Ե՞կբի, տենչալիցանկալիե զաբմանալի թյամբ: Աստծու եկյողը սբտումե ոեր, խստիվպանպանումէր Էա ե տեսողաց, նախանձելի աբութեանն'ի զինուռբականկոթութեանե: պատվիրանները, Ն Կուբ պարկեչտ ԷՐ, շատ իմաստու պատուիբաԵՐկիւղած ՛ի տեատոնէ աստուծոյ, յոյժ աւանղապանճ էր, անաչառ, ի՞ավադատ, ճեզ, քաղցո,խոնարբ,աղքատասե՞ր, նաց նռոբա. մարդասէՐ սուրբ սաստիկ իմաստուն ե ամուսզգաստ, ձականկյանքումօրինավոր,աստծու սիբովիլցված: ճետ ԸնկԵ՞ների ցածուն քաղցո խոառանց ակնառութեան, իրաւանցի՞աւաբա", վառվում է» պատվիրանի ն ճարն աղքատասէրբ, ինք: օրինաւոր, կա՛/ի սբբութիւնսամուսնութեանցն իեն: ճա այսպես աստիճանի մեչ էլ սրա է ւ կոտառյնր սիտաբեալսիբովնաստուծոյ:Եւ առ իւ" ընկերսըստ պատոփոանին

Կոորաց: Խրո ոիզո՞ի, արշ

տարո

ոբ

թագավորու

աւ

Աա

ճավատառիմ ուսուցիչների

-

վաշդապետօք. ՍՆիիր

մարդասեր,

Ճճամաձայն.--Կիբել բնկեւոչը ինչպես` Զինվորական

-

"

|

բել զամենայնընկերիբոն զանձն.զի ՛ի զինուռբութեանն այսպէս կաՒինիվարքով:Նա դեռ մանկության ապբոումէՐ տիրոջպատէբ վաբուքլատւթեամբ, ճասակից տառբեալ մինչդեռմանուկիսկ էր` գնայ նա վի՞շանների ճամաձայն, տեաոն ե աբդաբութեամբ, աշդաբությամբ, ամենայն պատուիրանօքն անաբատությամբ, ընկԵրանաբատութեամբ նեբին Նա ծառայություններ անելով: Ն ամենայն նե չգիտեր, աստծու էո, ունէր ձանձբանալ պաշտամամբԲընկերս իտ: Անձանձոոյթ սոտումն նախանձը ուներ, սուրբ ձոգովեռում էր. ամեն բանով կազնախանձն աստուծոյ,ե եռայոսուբ ճոգւովն,այսպէս իսկ էՐ ամենայէո: տառբյալ Աղքատնեռին, տառապյալնեոին սիրում է", նրանցվոա նիւ կատառշեալ յամենայնի:Եւ զաղքատսն զտառապեալսայսպէս սիՆ զկեբակու» ՐէՐ ն ակն ածէր ՛/ի վերայ նոցա, զի զիւո ինչ զհանդերձս նշանց ճետ կես նոսա: եւ ե ը ն օգնում էր, հասաբակէոընդ նեղելոց տառբակուսելոց օգնական վեո տ Րակացու,ե ջատագովամենայնզոկելոցլինէր նա: Աշդ՝ մինչդեռ նա զգ ագած, Մինչ դեռ նս զզինուռրականձեն յինքեան բերէր, ե զաբդառեալ զաբշդաբված էՐ Ն վայելո է )ոլուչ ն զաոդ վայելուչ, ն զարդեբով, էՐ գեղեցիկպատմունանաւ ցանկալի գեղեցգանկալիգեղովիւոով, ե՞կայն չքնաղ վաոսերով, հերօք վաոսիցիւրոց. կայո ի սպասու կանգնածէբ թագաերկայնճասակաւ,ն չ(/նաղատես որ գոտուց կախված թագաւորինմօտ ի սնաբս արքային, զարքունականսուսեբն զպողոՊո աոյարաուը ականակուտ ճանդեձ վատիկնզ զոսկէպատեանն պ դ պատյանով,-ականակապ վ մարգաբտազառշ գ զարդ կաատյանի ամբողջբազմությունըձայն բաոձբացնե մարան ով միաբերան բաս ՛ի սպասու նորա բարձեալունէր, աղահասաբակատեանն զբող ակեց. «Նեբսես ը լինի ինի մեր Բ հովիվը»:ԵՐբնա լսեցլ մեշ կրի» Տար բողոք զի Բոզի փոն բարձբացբեց, չէր կամենում,ճբրաժարվում էՐ ասելով, թե ինքն անարբժան է: ' Բա)9 լուեալ, զբողոք բառնալով:զանձնանաոբժան ճամաբեալ, չկամէՐ չառՇա տեսավ, ոլոր Շուն Ը բոլորը սույն բանի վբա պնդելովթագավորիառաջ նոյ" յանձն: Իսկ լորժամ տեսանոյղ զամենեսեան ի նոյն լանույնն էին աղաղակում. «Ուրիշոչ ոքի չենք ուզում մե 3 հովիվ, " ռաջին բանին վեբայ պնդեալ, զի զնոյն աղաղակէին առաջի ոք միայն դբան. ուրիշ ն աի Ար թագաւորին.ասէին. Ոչ ոք լիցի մեբ ճովիւ, բայց ՛ի դմանէ. ն ոչ ոք Դայ մի նա ոո ո Իսկ քանի Կ ն նա արժաոնստիայլ յայնմ աթոռ, բայց դա: Իսկ մեր Ժամաիբոն զանձննչկամէՐ բում ոբ

առ

ԻանԱրամի: Խոն վրագուն ՀԹ է կած զոկվածներին ճովանավ»»Գ" եւրԳոռ ո ը զինվորականն գեղեցիկ պատմուճանով

ո

ոի: ճասազով, ապասավուությա

առ

մոռԿնառքում, արքայա մարգարտազաոդ ոսկի լ

'

Քո

|

Ր

ոբ

,

`

ա

ւոր" Աի իո այ (աստիճանի) իե սկսեցմի քիչ խոսելիո տոն մասին սկսե յազ, ի՞են "Պի որոն րգոյուներիմել՝ո չէՐ իջեր ԵՐբբազմությունը, այտ լսեց, գիտեր ի՞ մասին է ոչ

նիիբին յոյժխոնաբճութեան ապա իւբում,

ի մէչեկաց, սկսաւ ստել ե զբամբասանսմեսակաւ մի, խօսել զանձնէ իւոմէ զանօբէնութիւնս իւո չէՐ զործեալ: ղաց Զոբ իբրե լուան գիտացեալզստելն նոբա վասն բազմութիւնքն, անձինն,ամենեքեան առ հասաբակճձանդեոձթազ թազատրբաւն թալազետ թալացեալ առ էին 'ի ծաղուէ: Իսկ զօոքն աղաղակէին հասարակ.՛իմեզզ ե 'ի գլ գլուխ մեր դաոձցինայն մեղբ՝ զոր գոբծեցեբն.՛ի վեբայ անձանցմեռբոցե 'ի վեբայ ոոբդտց մեբոցլիցին գոոծքն, բայց դու զգործս հօբն քո Գբիգոբի, զնոյն առաջնոոդութիւնն նոբոգեամեզ: Իսկ նա իբոն այլ ինչ ոչ զի աա ա ա ի գի թյճամանսլինե րագն նե ասէր. Անօոէնք էք Ն Կյիղծք, ես ոչ կարեմ ձեզ հովիւ կալ. Ն ոչ զձեր մեղսդընդ անձամբբառնալ,ապա մ կառե աոել Եր Րութեանդհամբերել:Եւ այսօր տաբապառրտուց սիրէք դուք զիս տաբաե վաղիւ ե պարտ, թշնամիե թակն զգլխոյ ձեոմէ կոշկոճիչկաատելի պէՐ զիս. այլ թո՛յլ տուք ինձ. անճոզութեամբ րստ իմում չափուս անաոն մեղօք ժանութեամբզկեանսիմ տառապանօք ճանդեոձեալդատաստանինյափտենիցակն ունելով, անցուցանելթեշես կաբացից:Ապա առ

,

ոո

յ

1Դ

,

սուտ

ո

|

ճնաբում՝

:

ե

բոլորը

ո՞ր

միասինթա ) ավորի ճետ

նա

Դին,

ե

ծիծ իջաղից

բովանում

փն: Իսկբոլոր զորքերըմիաբեբանաղա "նակում էին. «Թող մե փի, վրաւ մեո գլխնեբիվբա դառնան քո գործած մեղքեր ՎՐԻ: թող մե վոա, մ մեր վբա թափինքոռ (անօրեն)ֆե աի Բ Գա Իր, նույն առաջնորբդու ը րորոգիր ա ՄԵՔ: Իսկ նա Բ

"ԴԵ

Մ7Բ

ունը, Բիջոոի Բ Ի) չոր ուրիշ տավ ոշովոնտ զորքի վիբավո"րիչ ՋԱՆ: իս ժատասխանելու, պիղծ. Իմ վառող ձեզ ճռվիվինե Գետուրը ինձեն վբա վեշցնել. չեմ կաբող թյուն անել, Դուճ ԵլՆ հալվաղն իմ Տարել Տարի Ը դուք ինձ կապում ձեզ գլուխը թակելուհամար, Իբն գիստթողեք, թերբես սերիիմ քներ բով լի կյանքը իմ մեղքեոո Բ

բան

լինել

Ն

ես

ղքերր

չեմ

ՉԲ

ճամար

ոՐ

թու

ես

ձե

աշառու-

ծ

:

զու-

եք

ճետ՝

ձեր

առանց 3 ճո ՐԳ

ըստ

ն

ՆՎ

լ

ով

ու

անաբժանության անցկացնեմ՝ ճանդեոձյալ հավի-

տենական դատաստանին սպասելով»:

զբողոքբառնայինբազմութիւնքզօրացն,ե ասէին`Եթէ այդ մեղաւռոդ լիցի մեզ ճովիւ. զի այնչափպնդեալմաոդկանն, յաստուծոյ տեսչութենէն լինե» այնպէս: Առ աշտինգազանութեանն ն յոյժ գասմանն թագաւտոնԱբշակինքնձգահալզսուսերնարքունականկամաբաւն.զոբ նմա Նեբսէսն բարձեալունէր փ սպասու թագաւորինըստ օբինացսեճեկապետութեանն, 'ի բաց ճանէո ՛ի նմանէ: Եւ ՃբամայէՐզնա կապել զիւոով առաջե.զճեոսնգանգբագեղս զվայելուչթագագանգուր վաբսիցն, զի ուրեք եբբեքնման նմա ոչ գտանէ, զայն ՛ի բաց խզեալճբամայէր. ե ընդ նմին զվայելուչ պատմունանն, ճբազայն ՛ի բաց պատառեալ մայէՐ: Հրաման տայր, ե բեբինզճանդերձկղեբիկոսաց զգեցուցանէին եմա. ետ ճրաման, ե ոբում անուն էբ կոչեցինզծեբունի եպիսկոպոսն՝ Փաւստոս, ն տայո զնա ձեռնադրել հ սաշկաւագութիւն: Բայցյորժամ զճեոսնդեռ վիբային'ի նմանէ, առ յոյժ գեղեցկութեանն բազումք յարտասուս ճաբան՝ ոբք լուանն կամ տեսին, ՛ի գեղն ափղկեալ՝ Րանսն փոփոխելովն: Այլ յորժամ տեսինզնա քբիստոսեան գեղովն զաշդառշեալ` բազմացլինէր ուճախութիւն,յորժամ շնորնճք բարբեբաոք տանն Քբիստոսի: կոչեցինզնալինելճռգեբարձու Ցայնժամեղ տէր 'ի միտս ամենեցուն խնդրելիւրեանց ճովի' զայն, ոբ նռցակաշող լինել զառաջնոոդութիւնն կենացնճանապարճին ցուցանել:Եւ մինչ դեռ իսկ զձես զինուտոութեան յինքեան բԵՐէՐյերեելիս, էո յանձն իւբ, ե ազնուական վաոս էՐ յինքեանկԵբպաբանեալ: Եւ յռւսովն՝ զոր ունէՐ՝ խաչեալ էՐ ընդ Քոճիստոսի, ե թաղակիցեղեալէո րնդ նմին. ն սիրով ճաւատոյ մեռեալէՐ մեղացն, ն յարութեանյուսոյն արբդարբութեամբ սպասէր: Վասն այսոոիկյիբափ առժանիեղե սա աթոռոյն ճայբապետաց ե տեղայ ճառցնիտոց առաջնոց,զաթռոն Առաքելոյ, ն ժաճօբն մաոմնապէս ռանգութիւն 'ի նոյն ճոգեուին Գբիգոբի.այլ իբոե փ տեառնէեղե կոչումն նմա գալ յիոս այսպիսի,ն էաբկ՛ի միտսամինեցուն խնդրելզսա արժանիայնմ իրին: Իսկնա յոյժ առ ԵՐկիւղածութեանն ե բազում խոնարճութեանն զանձն իւ անարժան ճամաբեալ մեծ կարգաց ի՞բացն, աստիճանին աստուծոյ, յոր ձգեալէին զնա: Այլ ե ե ճրաման բռնաբաբութիւն միաբանութիւն առ աստուծոյ, մանաւանդ նախնեօքն, վասն նորա իսկ ասացեալէՐ ի աեսլեաննաստոծոյ առ Տուսիկնե̀թէ այո լինելոցէ ՛ի սորա զաւակէ, լիցի լոյս աշխարճի:

Բայցզորքիբազմությունը բողդք

բառձբացնելով ձայնտվեց. «Հենցդու մեղավոբդ պեաք է մեզ ճովիվլինիս»: Աստծու տեսչությու նից էՐ, ոբ մարդիկայսքան էին։ Այն ժամանակ թաԱշշակ գավոոր, չաբացած ու զայբացած՝ դեպի ինքն ի՞են էր արքունական կամառով, ո՞ր նա կբում էբ իբն սենեկապետ՝ թագավո Րին սպասավորելիս, ե նբա ճանում էր: վբայից Ապա էբ ՃՐրամայում նբան իբ առաջ կապել,խուզելնբա գանգուրվայելուչ նմանըոչ մի տեղ չէՐ գտնվում. նույնպեսճբամ այում էբ պատառել, վբայիցը հանել վայելուչ Հրաման տվեց. պատմուճանը: բեբին կբոնավորիզգեստներու Շրան ճագցոին: Ապ ճբաման տվեց.կանչեցին ձեբունի Ն նբան Փավստոս եպիսկոպոսին

պնդում

|

"

վառսերը, ոբոնց

ա

ձեռնադրել տվինսարկավագ: Բայցմինչ մազերըխուզումէին՝ նրանց գեղեցկության պատճառով չշատեոը լաց էին լինում, երբ տեսնում (ափսոսալով) էին, թե ի՛նչպես կերպարանքը փոխվելով գեղեցկությունը կոբավ: Բայցեր՞բտեսան երան

զկեոպա-

ներքին մառդովն զՔբիստոս զգեցեալ

Թադէոսի

,

քաշում սուրը

ցան,

ՒՐիստոնեական գեղեցկությամբ զաշդարված`շատերն բարերար (աստծու)

որ

ճոգաբառձուն լինելու: ՏԵՐն էՐ,

ուբախա-

եա շնորճքով ճ"ավիովեց տան ՔՐիստոսի

բոլոբի մեջ միտք ծագեցոբեց իրենցճամաշ ճովիվ խնդրելունբան, կարողէՐ նշանցառաջնուդել դեպի կյանքիճաՆա դեռես նապաբճը: ձե եբբ զինվոբական էբ ոբ

ոբ

կում արտաքուստ իո վբա, նեՐքուստ ՔՐիստոսի զգեստնէր կրում, ե ազնվական ուներ: ԻՐ կեբպարանք ունեցածճույսովնա խաչվածէ" նետ. ՔՐիսաոսի սիրովմասէՐ նակից եղել նրա թաղման ե մեռած էր ճավատով՝ մեղքերիճամաբ ե աշդառությամբ սպասում էր ճաբության: նա Ուստի ի՞շավացի կեբպով աշժանացավ ճայբապետների աթոռին ե իբ առաջինճայբերի տեղին, Թադեոս աթոռին ն իր մաշմնավոբճոր նան առաԲյալի ժահոգեոր ռանգության: Բայցտիոոջազդեցությամբ էր ոբ նա ճասավ այն պաչտոնին,ե նա էբ բոլորի մեջ միտք ծագեցոեց՝ նբան այս պաշտոնին արժանավոր նա ոբ

ե

ճամառելու: Թեպետ

իբեն ան արժան խոնաբճությունից

վորելու բարձրաստիճանին, բայց

սաստիկ երկյուղածություն աստծուն սպասա(այս աստիճանին ճասավ) բրոն

էՐ ճամարում

նա

նադատվելով (ժողովոդի) աստծու միաբանությամբ մաՃբամանով, նավանդառաչուց էլ էո ո՞ր

թե նբա

սրա

մասին

սԵբնդից կլինի մի մառդ՝

որ

,

ճայտնվել Հուսիկինտեսիլքում, աշխաբճի լույս կլինի:

Դ

Դ

ԵՒթ

ՓԱՂԱԳՍԹէ ՈՐՊԷՍ ԱՌԻՆ ԳՆԱՑԻՆ ԵՒ ՏԱՐԱՆ ԶՆԵՐՍԷՍ 7Ի ԿԵՍԱՐԻԱ.

ԳիՆկ ԱՑ ՍՓԱՆԱԵԼԻՔԵՂԵՆ ՑԱՍՑՈՒԾՈՑ, ԵՒ Կ ԱՄ Թէ Ո՛ՐՊԷՍ ՀՈՎՈՒԵԱ:

ԻՒՐՈՑ

ՀՕՏԻՑՆ

ԱՌԱՔԵԼՕՐԷՆ

զիշխանսնմեծամեծս, զի առցեն զցանկալին Ապագումարեցին ուճ օծանել։ Նա ն բազՆերսէս, ե զնասցեն սովոր էին զճայբրապետսն թագաւորնվասն նորին Հայոց ժողովեցան մութիւնեպիսկոպոսացն խեգբոյն.խոնարճելամենեցունմիով միաբանութեամբզնա ընտոել

,

ԹԵ ԽՆՉԳԵՍ ՆԵՐՍԵՍԻՆ ԱՌԱՆ

յաթոռ

ՀՈՎՎԵՑԻՐ ՀՈՏԸ

ե աշխաոհպիսկոպոսացն միաբանութեամբ Ամեճեցում Ն առձակեցան գնացին: ի միասին հախուն ձովիւք ճաւանութեամբ մեծ իշխաննասն զճագաբատ ՋԱռյԻմեծ իչխաննմաողպետութեանն, մեծ ե զՊանիէլ իշխաննԾոփաց, ե զՄեճանղակ պարշապետութեանն, Թիչտումի,ՎԱճգովկիչխաննՍիւնեաց,ե զԱոշավիրիշխանն ՇիբաԵ զնոյն իշխաննմիւսոյ Սոփաց, ե զՊաոգնիշայ Ե ԱՐչաշունեաց, զնոսազամենեսինկազմեցինե առձակեխոնն տանն Ամատունեաց. ե ճաւատառիմհբոգին բազումընֆայիչւքե մեծամեծ պատաշագօք Թռ Եւսեբիոսյեոբկիբն Գամբաց,. կաթողիկոսն վաբտակօք կաթողիկոսաց ե ՛ի փոյբ Բապաքացե, նոցա'ի Կեսաբիա,զի ձեռնադրեսցենանդ Հայոց մեծաց: զոուբբնՖԵՐոէռ կաթովիկոսութիւն Ե. եկիճ տֆին ճորտ ցնծութեամբուբախութեամբ, Ն տեսին անդ Վկաթոռզիկոսն զսուրբն զմեծանունն զեբանելինգնոկաթոպիկոսացն վակապնզոքտնչելինծւտերիոս:ծ. տային զճշովառբտակնառրքային ԽՐշոկայՏմտ. ե ունեինառաչիճռշա զպատաբագս բեբեալս։եւ նորա զծոսաե բազում մեծաբանօք, ե բստ կանոնացօբիԿիբովբծկալետը Փակիժողովէ առ իչ(ք մեծ եպիսկոպոսապետնճ Եւսեբիոսզբազմութիւն ԿԻբոցնըստ առաքելական օՐբիճացն, Եպիսկողոսացն զի ձեռտնաղոեսցեն

Վոուրբձ ԵՖԽՐոէսլիճելԵպիսկոպոսապետ Հայոց մեծաց: Եւ եզեն մեֆ ռփաձչելիք. Վի մինչ զեռ այճ ինչ մտեալ էին լեկեզեցիք, էչ աղաւնի Լ լածդիման «պիտակ՛ի ՎԵռալսեզաձոյն յանպիման (աճաճայութեանն

ամենայն ժոզովոգեածն: Եւիբն

Եւսեբիոսաշլեպիսկոպոսապետն ՖՐիցում է՞իցապետմի «ուբբ՝ որում աճուն Բառրաիպիաս քնրեզ կոչէո, թռետ. ազաճին ՛ի սեղանոյնՆ ճանգետւԻ վեբայ Լէոռտ, ե յամեացբազում ժամռ։ ԻռկիՐԸՆԵնաս ժամ` յորժամ կամեցանզենոսէս ձեռնադբել, Ն քառտաւ Ֆֆ Դ ԿԸբոլն վեբացա' ազաւէին Բարշեղէ. ՎԵշայգլխոյնՆԵՐսէսի։ Իբբեայս սքանչելիքԼ Յշանքյաստասածոլ լինէին ի Վեռայառմս Ն

եմուտ

նմա, Ն

գումարեցին իշխաննե՞ին, ցանկալի մեծամեծ րոնն այնտեղ որտեղ սովոր էին առ ուի ճայբապետնեբ անին եպիսկոպոսների բազմությունը ժողովվեց. Պալ: տաոցիառիթով. միաբան գավորի խոբճուտդ ոտ"մն նստի աթռոր: Եվ բոլոբի գլխավորի Վ ըր միաձայն ցի-- եպիսկոպոսների ավանությամբ, թագավորի Ներ-

ու

։

գլխաւորշութեանն:

թագատոինե

ՏԱՐԱՆ Կ ԵՍԱՐԻՍ ԵՎ ԻՆՉՊԻՍԻ

ՆՇԱՆԱՎՈՐ

ՍՔԱՆՋԵԼԻՔՆԵՐԵՂԱՆ ԱՍՏԾՈՒՑ,ԵՎ

Ի՛ՆՉՊԵՍ ԱՌԱՔԵԼԱԲԱՐ

առ

ամենեցուն,զի նստցի նա հաճոյթուեցաւ

-

օծել

ան

Հայոց

»

որբ

թաանե-

բոլորր

նա

ն

աշխարճականնե բազմության,-(ղեսպաննեոը) ճանապա"ճ ընկան գնացին.--մաողմեծ իշխան պետության Հայոը, ասպետությանշ5 մեծ իշխան ՔԲագամեծ բատը, Մոփքի իշխան Դանիելը, Մեճենդակ Ռշտունին, Սյունյաց Շի՞ակին Աբշշաոունյաց Անդովկ իշխանը, իշխանԱրշավիոր, մյուս ԾոփքիիշխանՆոյը,Ամատունյաց տան իշխան Պարգեր: Սրանց բոլոե բինպատոաստեցին ճանապաք ձգեցինմեծամեծ նվերնեբով ն ընե ծանեոբովճՔավաստի ճոբովարտակնեռով, գնան Գամիրքի ն

ու

եբկիոր,

որ

մայբաքաղաքը, կաթողիկոսների կաթողիկոս մոտ, Եվսեբիոսի սարի ոոպեսզի այնտեղնրան ձեռնադոեն Հայքի Մեծ

կաթողիկոս: այնտեղկաթողիկոսկաթողիկոսին, սուրբ մեծանուն Երանելի ն ճոյակապ սքանչելի ՆՐան մատ ուցին եվսեբիոսին: ԱՐշակ Ն բեթագավորի բած ճոովաբտակը նբան նվեբնեոը Նա ե նեոռկայացոին: մեծ սիոով պատիվնեոո ն երանց համաձայն (եկեղեցական) կանոնների, առաբելաժողովեցսուբ եպիսկոպոսների կան կաոգի

ցնծությամբեկանճասան Նբանք

Շե Իի

Ն տեսան

ընդունեց.

բազմությունը, ոոպեսզի

սուրբՆերսեսինձեռնադոեն Մեծ Հայքի

Եպիսկոպոսապետ: Եվ մի մեծ

սքանչելիք տեղիունեցավ, ոբովճետեճենց մտան եկեղեցին` մի սպիտակ աղավնի, բոլոբ քաճանաների բազմաթիվ ժողովողի առաջ, եկավ նստեցսեղանի վբա: Եռբ Եվսեբիոս արՐեպիսկոպոսապետըն նրա ճետ երեցները ներս մտան, ոբոնց մեջ էՐ Շան մի ոջ

ու

հ՞Րեցապետ Բարսիլիոս անունով` աղավնին սեղանից թոավ նբա նստեց

սուբ

եկավ վբա Ն ե՞բկա ժամանակ մնաց, իսկ երր ճասավայն ժա-

մբ, Երբ կամեցանՆերսեսին ձեռնադոել՝ աղավնին սուրբ

ու

Բարսեղի վբայից վերացավ եկավնստեցնեբսեսիգլխին: հոբ աստծուց այս նշանն սքանչելիքընրավբա եբնեցան՝ ու

ու

այսոռբիկ, կային առ ճասաբակ ամենայնժողովուրդնզաբմացեալք,ե մեծ աոքեպիսկոպոսն Առ Եւսեբի: ճասաբակ աղաղակէին ի վեբայ նոՐա, թէ՝ Հաճոյեղեր դու աստոժոյ, ե ճոգի աստուծոյճանգեաւի վէԲայ քո. զի նմանութիւն եղե ամեճասուբբ Հոգոյն, ՛ի վերայ ահառեն ե ԵՐեեցա::Ապաձեռնադբեցին զնա, ճանիննստուցինյաթոռ եպիսկոե պատուէինզնա. ե պոսութեանն, բազումք ասէին նմա էնկոմիա, ասի՝ թէ Հոգիսուբբ ճանգեաւ՛/իսա: Բայց նա նես քան զես զանձնիտ անարժան ճամաոէո իբացն եղելոց:Եւ մեծասքանչելաչուք յուղառկեցին զնա. նոյնպէսՆ զմեծամեծնախառաոսն սատբապնՀայոց: Ե. հկին ճասիննոքա՛ մեծապատծ եոնելի ճոգեորազգեաց փառօք ի Հայաստան հրկիրն.ե աոքայնԱջշակընդ առաջ ԵՐթայր նոցամինչե ի լհաոն, որ անուանեալ կոչի Առեւտֆ։ էւ անդ պատաճեհալ միմեանց մեծաւ լոջմտութեամբ, լցհալք օբննութեամբ ողջունիւն,անդուստյաչխարճնդարձան:եւ նստաւ սուրբնՆերսէս յաթոռ ճայբապետութեան. Դ նեոբա բազում ճովութեանն խաղաղութիւն լինէո աշխաոնին:Զի ՛ի վարս կարգաց գնացիցն իւտոց՝նմանեաց իւտոյ8օբն մեծինԳբիգոբի, աոդաբն Ճայբաբաբոյ գտանէրամենաբարի. զեռոյնՃճարցն նորոգեացզառաքելաչնոոճս,նոյն գործ եոեեալանվնասպաճելոյյանեբնոյթթշնամեացն

բոլոր

ոբ

ո

ե

յայտնեացն: Սա ե

Ն մեծ ժողովուռդը Եվսեբիոս

արքեպիսկոպոսը զաշմացած նշան մճացին։Բոլոբրը դիմելովաղաղակում էին. դու ճանելիեղար աստծուն, աստծու ճոգինքո վբա իչավ,ո՞բովճետն դա նմաճություն էր. ս. ճոգուն,, ռՐ տիբոչվբա Եբեաց:Ապաճբշան Նե բարձձեռճադոեցին Րացբիննստեցրին եպիսկոպոսության աթոոր Ն պատվումէին, չատերն էլ նրան նեբբողները6 ասում, էին այն մտքովթե ճոգին երա վբա: Բայցնա ավելիե ավելիանարժան էՐ ճամարում Ճանգչեց իրեն այս եղածնեբին։ Այնոմետեմեծ փառավոբությամբ ճանապարնձգեցին նՐան ե Հայոց մեծամեծ նախարբաոներին՝ սատբապնե՞ւին: Նրանք մեծ պարծանքով, ճոգեռբապես փառավորված եկան Ճասան Հայաստան աջխարճը: ՆՐանց դիմավորեց Արշակ թագավորը մինչե Առյուծկոչվածլեռը: Այստեղնբանք մեծ միմյանց պատաճեցին խնդությամբ, իրար ողջունեցին ե օոճնությամբ դարձան հկանաջխաոճը: եվ սուբ Ներսեսընստեց ճայբապետության աթոռր. նբա ձովվության ժամանակ աշխարճումմեծ խաղաղություն տիռեց.ոբովճետէ իբ վարքիե ընթացքիմեչ նա Շմանեցիր հոր՝ մեծե Գբիգոբին, ամենաբառբի եղավիբ նախճիքնեւի նման, այն ճայերի առաքելակա Ն չնորնքնեոը նոբոգեց նույնպեսհոգսէբ տանում` (իո ճռտր)անվնաս պաճելուեբեցողե աներնույթ թշնամիներից: Նա առավելապես ե վաոդապետությա ե նույնքանճասուն նույնատեսակ պտուղներէՐ բերում ե իր ճովվուե թյան ս.

'

առամլ էս առաչինծառոցննմաճեալ.ո՞ր զնոյնազգեաց զնոյնաճասպտուղս վաոդապետութեան բեբեալսկսեալվեբակացութեանն ճովուութեանն՝ անկարօտ մատակարաոէր զօգտակաոսն, զճո. գեոր արբօտսն ջամբելով:Վի չնոոճքե այեպէս վեբակացության ընթացքում բոլորին առատորեն մատակաճա նմա, ՛ի ճանգեան Րում էՐ մեծամեծ նշանսԷ օգտակառոը, առնէր ճիւանդաց, ճոգեոր ուտ բժչկութիւնս աբոտով Նա այնպես սնուցանելով: դէպ լինէր. լցվեց զմոու (աստվածային) լոբութիւնսդարձուցանէՐ: մեծամեծ նշաններէՐ Առնէր ե զայսպիսիսքանչելիսս. չճոոճքնե՞ով, գործում, ճիզոր կարի էՐ բժշկում, որտեղ ո՞ր վանդեեր յամառեալտեսանէր, աճ առկանելով դեպք էՐ լիճում. մոլոբվածների ճաւանեցուցանէՐ. իսկ ճլուացն, էՐ բերում: ռրոջ ականչքսբտիցեբացեալէին, զնոսա (ուղիղ) ճանապարճի Այսպիսի բանիւք քաբոզութեանն սքանչելիքներ էլ էր կատաոր Բում... ո՞րտեղ ածէր ՛ի ճաւանութիւն: մեկին տեսնում էՐ խիստճամառած` աճ ազդելով խոսքիէՐ բերում, իսկ ոբոնցոբ սբտեբի ՇինէրՆ զափվոհալ ն կանգնէՐ եկեղեցիսս. զսեղանս ա կանչնեւը բ աց էիե՝ կործանեալս. նՐանց է ճաստատէր խոսքիէո բե՞ում 'ի կատարումնապաշխարութեան քառոզությամբ: զթեբաճաւատս,զի ճաՇինումէՐ ավեբվածեկեղեցինեւը, մատացեալք յաստուած` ապոելկաբասցեն: Մխիթաոէր էՐ կործանված վեբականգնում զճաւատացհալս սեղանները. յափտենական ճամար յուսով բաբութեամբն սաճմանում թեբաճավատնեբի մչտնչենաւոբպառգեացն,զթաէր ապաշխաբո թյան կագ, որպեսզի աստծուն հավատան դեականաթռոն մեւսանգամ ու ելից, Է իւբոցճառցենմանեալոոդի եղե: փոկվեն: Հավատացյալ ճեբին էր մխիթարում Եւ չաշախօսացն ե մշտնջենավոր բաշի ընդղիմացեալ խափպնէր ըմբեբանէր, պառդեների ճույսով: ԹազանծոէնուՆ դեռս(առաքյալի) թիւնս զխօսսԷ զգործս զայսպիսհացե աթոռը Եւ նոբից նման ոոդի միանգամայն: վառն ճըրչիր ճայբեբին փառավոռրեց, եղավ:Չաբախոսնեին մառտութեանն մինչե ՛ի մաճ մաբտեչէր,ն զաջողակ դիմադբելով էր: Անշբեն գոբպապանձեցնում ծԵՐն ու աոդառութեանձ ե խոսքեոր քաջալերհալ խնդացուցանէրջ. միանզամայն է: Դշմաբտության խափանում իտով վաջդապետութեանն անձոեաւն ճամար կովումէՐ մինչեվերջ,առդաբ կողմը պարաոէ՞Ր ու սնուցանել զչայեկան Լաջալերում արդաբութիւեսն պաշտպանումէր, օՐննութիւնս բեգալու: եիր վռոդապետության անձոնով էր չաճավետ սնուցանում ԱԻգար գռր-

ճմանեց առնին հ,

ընդ ամենայնտեղիսսաճմանացն Հայոց մեծաց, ընդ որ էր յառա-. նոբուն չագոյն հարցն սեբմանեալզքաբոզութիւն բանին կենաց, զնոյն ն սա ռռոոգեաց անձոնովն:Զբոյսն աճեցոյցմշակն հնձող, եղեալ գործակից սեբմանողաց.ն բազմացոյց աոդիւնսն՛ի շտեմազյոոդաբուխ Բանս արքայութեանն,կաբզացն առաջինճարցն մշակացնփոխանորդ եղեալ՝գործակից լինելով: Նա ն բազում զօբութինս անպատումս յանձին իւբում բարձեալ բԵՐէՐ.նա ն կա»բիիսկ զողոբմածութեան կաոգացնփոյթ աբաբեալցուՇախինքն առնելովառ իւ: անձն բարբի,ե ապա այլոց օռիցանելոյ, նակ բարեացդնելով,աղ ճասաշակ վարդապետական բանիւնզամենեցուն զփակեալդբունս մտաց ՛ի բառին յոբդոբելովբանայո: Զամենաբարբի ուսուցանէր զսէր զյոյս զճաւատս զսոբութիւն զքաղցբութիւն զնճեզութիւն զանոխակալութիւն, զխնամ ունելով ղաշբմանոյ աղքատացն տանելոյ, ե յոյս ճատուցման/ի խոստացեալաւետիսն ՔՐիստոսի. ն ՛ի դատաստանացն ամենինանշէջՃբոյն՝ յիշատակօքյաւիտենականնչարչաբանօք սպառնալով,անաչառական Ոոդայն գալստեամբն. աստուծոյ ՅիսուսիՔբիստոսի:Եւ այնու եբկեցուցեալ,մինչե ամենեցուն՝ որք ՛ի սանմանսՀայոց էին բնակեալ՝ամենեքեան ճաւատացեալք ընդ աղբատսիւրեանցզիւեանց ինչս մատակառաոեալ ճաւանութեամբ Ն ինքեանք ճաւասառութեամբ, լոջմտութեամբ զուաոթութեամբգորԵւ

Մեծ օՐճնությամբ, Հայքի բոլոր սահմաններում, որտեղ նշա Բայբեոն առաջսերմանել էին կենաբաբխոսքի ինքը քաշոզությունը՝ նշանցոռոզեց իո (Մաշոզության) անձոեով: Բույսը աճեցրեց հնձող մշակը,սեբմանողներին գործակից դառնալովն աոդյունք համծերն

առատ

բաբեց արքայությանշտեմաբաններում: Նա իբ նախոողմշակ հայու Րեբինփոխանոոդ գործակից եղավ: ԻՐ մեչ կոում ԼՐ նա անպատմելիզոբություններ, մանավան ուշադրությունԷՐ դարձնում ողորմածության կարգեր ճաստատելու վբա. նախինքը անձամըբարիքներէՐ գործում, Բետո ուրիշներինբառեգոր-ծության օբինակտալիս.վաշռդապետական խոսքով ՄԱ125 առնասաշակ դոբում էՐ բոլորին,նրանցմտքեորդեպիբաշին էՐ դարձնում: Ուսուցանում էՐ ոբ ամենամեծ բարիքներնեն սերը, ճույսը, հավատր,սբբությունը, քաղցոությունը, հեզությունը, աճոխակալությունը: Հորդորումէո խնամել ն աղքատնեռին, նրանցդառշմանել, Բույս էՐ տալիս, (ողոոմածները) ճՔատուցումկստանանՔբիստոսի խոստացած (ե՞կոոոբղ) գալխտյանժամանակ, երբ դատաստանիատյան77 կկազմվի անչեջ ոո

սպառնում էբ ճավիտենական կ՞ակով. չաոչաբանքնեոը ճիշատակելով աստծու Հիսուս Քբիստոսի ոբդու գալուստով: Եվ այնքան Եբկյուղ ազդեց, սաճմաններում ե

ոո

ծէին։ Եւ

ինքն Եբթեալճասանէր ի կողմանսՏարօն գաւառին.ե ժողովէր ինքն զամենայնեպիսկոպոսունս Հայոց աշխաոնին:ժողովեցան՛ի ութ գեւղն Աշտիշատ, էՐ շինեալ. զի նա էԸ մայր զառաջիննզեկեղեցին ե ի ահղի եկեղեցեացն, ՛Ի ժոլեալ նախնեացն ժողովոցսիւնճոդոսին: ղով ճաւանութիւնսեկեալամենեցուն,ն խոորճուրդ բաբեաց՛ի մէչ աո»կանէին, կատաբելանդ զաշխարհական կարգս եկեղեցւոյնե ժողովն ճաւատոցն ճաւասաբութեան: Յայնմ ժամանակիկաոգեցինկազմեցին անոնեցին ե աբաբին ցին յ յօբինեցին, ց զ զամենայն յն ժողովուրդս ժողովուոդ ՖՐեբին Հայոց իբոն կաոգ միաբանութեան վանականաց ճամաշխառճի, բայց միայն յամուսնութեան օրինացն: Քայց միայն զառաքելակառգ կանոնսն Դ

առ

աոս

'ի կողմանսկողմանս, ՛ի կոյս կոյս, ի խորշսխոբշս սաճմա-

նացնՀայոց.յայտ աբաբեալ զպատեն պատեն տեղիսն զատուցանել, ե շինելաղքատանոցս, ե զօոկունս ն զմաշմնաի՛ ժողովել զախտաժէտս

բնակվողբոլոր

մարդիկճա-

ուրախությամբ:

առ

վերայ ամենեցուն կացուցանէր սուբբ եպիսկոպոսապետն ՆԵբսէս. ամե-.. ե նեցունխբատատու ե առաջնորդ լոոդորբիչ նախանձաւոր 1ինէրգործոց նախ ինքն առնէր, ե ամենեցուն բարեաց: ճազնոյն ուսուցանէՐ. սարակզնոյն օրինակառնել ն հրամայէրյամենայն աշխարհս "ի գաե

Հայաստանի

բոլոբն իբենց ունեցածնեոր վատալով` իբենց աղքատնեբին ճԲավասաՐապեսն Քոժաբությամբ մատակառբառում էին, ե այս բանը անում էին Նա

`

գնացհասավ Տարոն գավառիկողմերըե իր մոտ ժողովեց Հայոց աշխաոճի բոլոր եպիսկոպոսներին: Ժողովվեցին Աշտիշատ գյուղում, ոջբտեղառաջին անգամ եկեղեցիէՐ շինված, ոբովնետենա էբ մայո եկեղեցինե նախնյացեկեղեցական ժողովներիժովովատեղը: Բոլորը ճոժարությամբ ժողովինեկան ե օգտակար

խոոճողակցությու ունեցան՝ աշխարհական կաոզեորբաբեկա"գելու,ճավատիընղճանուր անոննեբ

սաճմանելու:

(Այս ժողովում) ժող յս

կարգ

գ

ու

անոն

սաճմանեգին, ցի

ե կազմակեոպեցին Հայոց աշխարբճի բոլոր ժողովուրդը դառձոինիբոն մի ընդճանուր միաբանություն, վանականների բացի ամուսնությունից: ՆԵՐսես

եպիսկոպոսապետը վոա տարածում էՐ առաքյալներից ամենքի սաճմանված կանոննեւը, բոլորին խոբատ էբ տալիս,ճոբդորում էր,

է" դեպիբարեգոոծություն առաջնորդում ե էՐ լինում. նախանձախնդիո նախ ինքն էՐ անում. ապա ուրիշներիննույնր

ուսուցանում:

Նույնր էՐ ճբամայում բոլոր Հայոց աշխաոնում, կատարել գավառներում, կող-

մերում,անկյուններում:ՈՐոնում գտնում էին պատջանտեղեր, զատում

էին`նրանցմեջաղքատանոցներ շինելու ճամար, ոբտեղպետք է

ժո-

վարս նե զամենայնցաւոտս. ն նոցունկարգեցինօոկանոցս ն ե պատանս նոց ե ոռոնճիկս, ետ աղքատաց:Ջի այսպէս Ներսէս, ե սոյն կամ եղե ամենայն եպիսկոպոսապետն ։ , զի այնպիսիքնմիայննստեալլիցին յիւբաքանչիւբ : կայեա ի ելանել ՛ի մուռոյն տառապանս,ե մի՛ բնաւ ելանել ըստ իւբաքա , դուրս, այլ զի ամենայնոք պարտապան է նոցա: Հակ իսկ է ի կարգաշխարճի,ասէ, եղծցի.այլ արժան է զի ամենեքեան առ ճասան Եբկիտիւ Բակողորմածութեամբ տառշեալ նոցա զդաբմանսն,ե զպիտոյս նոցավճաբշեսցեն: ԼԵ նպէս, կաոգեաց Շինեաց սոյնպէս, կազմեացն ճաստատեաց, բազում ն է բազում այլ ողոբմութիւնսուսուցանէՐ աշխաբճի. ճի. բազ կաոգս կանոնաց Ենիս կարգէր: Եւ առ Գ նել ակնկաԲայո նէ յոյսն յարութեան ցուցանէՐ ունել իս նն առա նց դ լութիւն. ե զի մի զմաճ մարբդկանն 3 դարձիմիւսանգամկենդաե նանալոյճամարբիցին, անյուսութեամբ՛ի վբ բայ ճացելոցն շճիոս

ԳԱ

հրամա

Կաթողութ

չո

զի

Ի

Իո ի լալեալ կոծոյն, գործիցեն զանառակութիւնս

յուսով

ա ի ԳԻ ե ն րո քեեին տեառն կԱւն նի

տեաոն

ե

ղովեինախտավորնե՞րին, բոբոտներին,ճա շմանդամնեբին, ցավագարներին: ՈՐոշեցին շինելուբկանոցնԵ 78, սաճմաննել նբանց սնունդ ե դարման, իսկ ճամար

մեծ

աղքատների

պատ

սպարանշ:։ ՆԵՐսես ՈՐովճեւտե

եպիսկոպոսապետը այսպես ճրամա յեց

ե

ժողովըհավանուիրենց Բում, դուոս շգան կացարբաննի մուր ալու, ե տառապանքով բոլոբովին իրենց Բից ոտք դուրս չդնեն, այլ դոնհ-. ամեն մառդ պարտական լինի նրանց կարեոր է, ասում (խնամելու): որ

թյունտվեց,

որ

նստ ած այդպիսի մաոդիկ

սուրբ մնան

ո՞ր

էին,

աշխարճի

կարգր չխանգաովի բոլորնանխտիր ողոոմած լինին ն զգուշությամբտաեին նրանց ե կեբակուշը նբանցպիտույքները ճոգան: Այսպես ն էլ շինեց, կազմակեոբպեց ճաստատեց: Ու՞իշ շատ տեսակ ողորբմածություններ էլ սովորեցոբեց ճին ե շատ ճայբենական աշխաոկարգեր կանոններ Նա այլ

պետք է

որ

Ճաստատեց: խՐատ միշտ պետքէ նկատի ունենալ ճարության հույսը, չկաշծել թե մարդումաճն է, նորից անդառնալի կենդանանալու Բույս չկա. ուստիե պետք չէ մեռածի վբա անճուսությամբ լաց ու կոծ անել, աճչափ ու անկարգ սուգ անել, այլ ճուսով ունենալ տիբոջ (եբկՐոոդ)գալուստր ե ճառությամբ նկատի ուբեմն նոբոգվելը, սպասելտիրոջ գալստյանը, եբբ ամեն մաոդճավիտենական ճատուցում կստանարստ իբ գոբծեբի։Նան խրատումէր, դբ ամուսնության որ մեջ օբինավոո լինին, ամուսնացածներն իշար շխաբեն, իրար ղեմ ու

էր տալիս, որ

գալստեանն ակն ունել ե յաբութեա թ իւտբաքանչիւբ Գաոցուն գործոցն ր զյափտենական չիւ» յոյս ունելով աւութ գալստեանն սպասել: լ յամուսնութեան օբինաւոոք.մի՛ ստելն մի՛ դաւ բեբելիւտծանց ա ե նութիւնընգալ կողմանց. փախչելաւելի ՛ի մեբձաւոր ն յազգին տոճն մակից խառնակութեան ամուսնութենէն. մանաւանդ՛ի մե՞րձաւոբաղավ չսարքեն, Բեռու մնան կան 'ի, նուռց ն ոբ գամ մի այսմ նման լեալ էՐ ինչ: Աա ազգակցական մեբձավոր կանոն, խառնակ մանաամուսնություններից, վանդՔարսների ճետ փ մեռելոտւոյն յարենէուտելոյ, ե եւ ժառելամենեին ի դաշտանիկ մերձավոր ե սբանց նմաննեբից: Եվ կանոնէր դնում` մեռա ծամուսնությունից զայդ ամենայն մերձենալոյ. պիղծԲամաբէՐառաջիտեառն: անասուն նե աբյուն չուտել, ամսաԵւ կանիժամանակ ե զքսութիւնսն ն զնենգութիւնսն կնոջչմերձենալ, զագաճութիւննն զչաբակնուորովճետնդրանք պիղծնեն առաջ: ե տիոոջ թիւնս, զցանկութիւնս ե զզոկութիւնս, զաբուագիտութիւնս զիգութիւնս հ ն (Նա դատապառտում էր) զբամբասութիւնա, ն զանառակ ե: առբեցութիւես զոոկուստութինս նենգությունը, ությունը,ագանությունը, ե ուրիշին նախանձելը, զյափշտակութիւես ե զպոոնկութիւնս,զվոէժս՛ի թշնամեաց, ն զստուցանկական կոքեոը. ն զոկողություն թիմնսե զթշնամութիւնս ն արվագիտությունը, իգանալը, զանողորմածութիւնս զսուտեոդմնութիւնս, բամբասանքը, մոլի ն հաոբեցողություն ե զաբիւնճեղութեան սպանութիւնս զանասնագիտութեան. պղծութիւես, խբնդությունը որ նատու զբեր" ոչ ակն ունէին լաբութեան,ե տտախոսությունը, լան զմեռեալս, անյուսութեամբն թշնամությունը, սուտ նբ, անողորմածությո ընդ մի օրինակզամենեսեան'ի միում խուխոբատ Եոդումը, աոյունահեղ կոբստեաննճամասպանությունը, պիղծ անասնագիտուԵւ թյունը,(Ե՞Րկրոոդ) Բէր: ամենայն ճարության աշխարճին պատուիոէո,ն գլխովին Բույսչունենալը, թագաւորին, մէ-. անճուսությամբ ռելնե՞ին սգալր--այս բոլորը ն ամենեցուն՝ ճասաբակ ոք հ ամենայն մեծամեծացն, միենույն կոոստյան վեբայ ընեն խ ոբխորբատն տանում, ասում էր նա: կեբին ունիցինիշխանութիւն, Եվ բոլոր աշխարքին գութ ունենալով ընդ էՐ պատվի՞ում իւբեանց նա, նույն ն ընդ ծառայս ինքնթագավոոին, ն կոսերսե ընդաշակերտս,ն սիրելիբոե զբնտանիս, ե մի՛ անամեծամեծներին ոբոնք առճասաբակ նրանց. վբա ուրիշի ժանս ն իշխանություն ունեին, գութ ունենան ալի տաբապայմանս ճառկօքնեղելէան զչափն.յուչ առնելով, իրենցծառաների, ե ստոԲադոյալների աշակեոբտնեՐի վբա. սիրել նբանց իբոն իոենց ըբնտա'

ոբկրամոլությունը, ճափշտակությունը, պոռնկությունը, ։

ոբ

առ

ոբ

որ

նոցա տէՐ գոյ յեբկինս:Սոյճպես Ն ծառայից ապատուիոէր՝ կալ յաբդարնճնազանդութեան իւբեանցտեբանց,զի ՛ի տեառնէ լինիցի ճոցա վաոձր: ե նոբոգութիւնյաւուրս Լ եւ եղե խաղաղութիւն ամենայնեկեն ր ընդամեճախէՐ չ շուք պատուիամենայնեպիսկոպոսացն զեցեաց.ն յաճախէ" մեծաց: Եւ Հայոց լուսաւոբութիւնկարգիեկեղեցտյ՝ նայն տեղիս Հայոց ղեցտյ ամեամենա բ մեծ լիութեամբ.կարգեցանկարգք կանապայծառձաղկեաց ն բազմացան թռղիկէեկեղեցեաց ամենայնվայէ կաոգքսրոԵւ ե բութեանպաշտամանցն պաշտօ Իո իւն: բազմացոյց արգս եկեղեցեաց զ ՛ի շէնս ն յանշէնս. սոլ Ի զկաոգ բազմութիւնք

զի

ն

նիներին, ապօրինի կերպով չափազանց ճառկեբով նբանցչնեղել, ճիշեցնելով,նրանցԲամաբ էլ աստված կա Երկնքում: Ծառաների էլ պատվիրումէր հավատառշիմ ե հնազանդ լինել իբենց ճամար տերերին, որի վարձք կստանանտեբիզ: ու

ՌԻ

Կր

Եվ բոլորեկեղեցիները նբա օրերում

ն խաղաղություն նոբոգուՀայքում եպիսկոպոսների պատիվր մեծացավ, եկեղեցիների կարգեործաղկեցան, ամենակեբպ լիովին պայծառացան. ամենայն վայելչությամբ հաստատվեցին կաթողիկե եկեղեցիներիկարգեռր, սուրբ պաշտամունքի կարգերաճեցին,պաջշտոնյաՇերնավելացան: եկեղեցու կարգերը շատացոեց շեն ե

Ւ

Ն

Է"ոմ ո

թյուն գտան.

՛

իցը ախո բինակ

՛ի տեղիստեղիսդպոոցս մ նեղելոց ե տառապելոց Հայոց. ե բազու ղելոց գեոհացփրոԸ Քբիսզորս ե նէՐ, առնէր, աճիւ քաբոզութեան փառացն Քբի կութիւն գեբէդարձ զ ե ե յիմւբաքանչիւբ տեղիս տոսի զկէս, զայլս գնովքփբկանօքազատ էր, նա ը ե դարմանառպառձուցանէր: Այբհացե ոոքոց Ն չքաւորացբ, ը. ն նմա տաճա» իսեէ՞. ե ազքմատք ընդ զօբճանապազ ուրախլի եւ այսպէս ե սեղանզօբճանապազ աղբատացե օտառաց էՐ ն նե Խո յոյժ աղքատսիոբութեանն, զի թէպէտ շինեաց Ն։ ե տանոցսընդ ամենայնգաւառս, կարգեացնոցա է այսպէսզի ըստ իւրեանցանկողինսմաճճացնմի ոո "4 լիցին զի" ն ե տաճաոշն առանցնոցա ոչ առնէր. այլ կաղք ե ն կաբօտեալք խովք ե ճաշմեալքՆ ցանկանեալք եմա ն "ի նռբա ակրմբիդարբմանէին Եւ բազմեալք: ինքն իւբովք լոանայբ զամենեսեան.օծանէՐ պատէո,Ն ինքնինիսկ ճամԲէԸ նոցա զիւշաքանչիւր կեբակուրս,ե զամենայնինչ ի պէտս ե օտարք ֆախէ՞. ամեճայն ընդ նմա, ճովանեաւնորա ճանգուցեալք, նայն )

Բում,

|

յունարէն Ն

ԿառգեՐե

ԵՐէը յ լամեասորերէն

ԳԵՆԿ

Ե"

ՑԻ

Եւ

ե ամենեցուն զոբ ինքնառեէւ՝ զայն ուսուցանէր.ե ինքն սուբ ե աոշթուն, ե զամենայն առ ասմաոդ պատբաստական բանն հիր առնէր: Եւ ինքնամենեցուն ե կամ բստ բստ մաոգաոէիցն (լոցն նմանութեան զողոբմածութիւնս ուսուցանէՐ.նե եթէ զմեղս ձեր ձեր ողորմութեամբ պառտ է քափլձեզ, Ն զանօոէնութիւնս գթութեամբ աստ

կոա

ԻՀոապէ" ազրածաջ: «մեջն, Լար հաաա Գեւ"ոռ Ե» Վեգա Հայաինտբեցին, զեբկինսեբաց, Ե տոօք

`

ընդ աշմէ ԱԵԱ ւ

ՀօԸ

զուս

աստոծոյ այս

քԽայսն

յու,

առ.

-

ոո

եղե տեսանել: գործով տոժանի

անչեն տեղե-

գավառներում

`

ու

ու

նբա

խոտ

զազաբէին:

ազմազբեզ: բազմացոեց

թիվր

ա

մանս,

ոա

Բոնավոբներ վ

հիմնեց լեզուների դպբոցներ: Շատ նեղվածներ փոկում էՐ, գերությանմեջ տառապողներին գերությունից թափում էբ, ոմանց քառոզելով արոզելովՔ Բիստոսի ճը,ը, ն ն մյուսներին` մյուս Բին՝ փոկան տալով գնում տում էՐ ն ազաիրենցտեղերը դարձնում:Այ՞իներին, ոՐբեբին, չքավորնեԲինհանգիստ ղարման էր մատակառառում, ճետ աղքատները միշտ նբա ուրախանում էին. իբ սեղանատունն սեղանը միշտ բաց էին աղքատների՝ ե օտարականների ճյուբերինամար:եվ այնքան մեծ էր

մ ոլ

ձեթն

ե

խունաբեն ե ասորերեն

-

Վ ե

նուլնպես յնպ

Զանազան տեղերումՀայաստանի բոլոր

|

գաւառս

իտ է վ Բ

,

|

Բ.Ի

կշօնաւորշաց:

Մեծ

բոլոր

աղքատասիռությունը, թեպետբոլոր ո՞ր

գավառներումաղքատանոցներ շինեց ե նբանցԲամաբ դարման նշանակեց, այնպես իբենց վեբ կենալուց անկողիններից ավելինեղություն չքաշեն, բայց ե այնպեսառանց նբանցսեղան չէՒ նստում, այլ կաղեոր, կույբեռր, հաշմանդամնեոր, խուլերը,տճանկնեբը, նրա ճիտ կաբոտյալնեոբը նստում սեղան էին կեբակովում: Եվ ինքը իո ձեռներովբոլոբին էր, լվանում ոբ

՛

ու

իո ձեռքով (վերքեոը) կապում, էՐ կեբակուր նբանց ճում,իո բոլու ունեցածը վբա Լո նՐանց օծում,

ներընբա մոտ, նբա

ախո.

ճովանու

Ի

բաժա-

աաա էե

տակ ճանգիսա եւակ Եվ ինչ ինքն էՐ անում՝ նույնը սովորեցնումէր անել ն ուբիջներին. ինքը մաբուր, զգաստ ե արթուն մադ էր ն բոլոր մաբդկանց պատբաստում որ

էր աստծուն

լսելու: Մարգարեների ե առաքյալների

նմանությամբ սովորեցնումէո

էր, պետք է

թյամբ

ե

ողորմած լինել, «Ջեւ

ողոբմածությամբ քավեքն

աղքատներին

ներին,որոնք

ա

ղ

ձեբ

անօրեն

որոր

աուն

գործերըգթու-

թյունտալով»: նն ողորմու Հիշեցնում առաբյալ-

ության քատների խնամակա ութ)

համար

րիտոի

բ ց ին ե նախավկա ճախասաշկավագ իո Ստեփանոսին նան ընկերներով, ե եբկինքը բացեց. այս գործովաոժանի

աստծու

աջ

կողմը:

մեծ որբ

դարձավՈոդունտեսնելուՀոբ

.

|

ն խանդակեթ Սոյէպեսե զԱյծեմնիկն իւ ողոբմածութիւնքն այձեռն ն Րեացնողբումն,՛ի մեծինՊետբոսի, զճրաժաբեալն զգնացեալն այսոէն դարձուցանէ"ո միւսանգամ 'ի կենդանութիւն: զմեռեալն Սոյնպէս

(Հիշեցնումէ՞) ե Այծեմճիկինտ, նբա Բի ողբբ Նե թե ի՛նչպեսՊետբոս մեծ

ղռոմածությունը, այբինե. (առաքյալը) կյանքիցՃՐաժարո

ված մեռածին դարձյալկենդանություն էՐ բեբում։ մեֆ Պօղոս,ասէ՞, պատմէ՝թէ իբոն տեսինզշնորճան, տուեալ «Պողոս էլ (առաբյալն) պատմում է, ասում ԷՐ, թե ու ե ե ոբ Հակոբոսն Կեփաս էին ինձ, Ցակոբոս Ցովճաննէս՝ բուն սիւնքն էին, իբոն Կեփասը, բունսյուներըտ:, Երբտեսան ինձ տրվածմեֆ եմ ես յաւետաբանն շնորճրե որ ես անթըիլտեսին՝թե ճաւատառիմ անթլփատութեան, ոբպէս փատներին ավետաշանը քառոզելու մեչ աչողություն գտա, ինչպես նոքա ՛ի թլփատութեանն, նս քաջ ճամաոձակեցին. ձեռն ճՃաւանրանք մեջ, ես թլփատվածների ինձ ավելի նութեան ինձ ե Քառնաբայ. զի մեք ՛ի ճեթանոսս,ե նոքա ՛ի թլիատուճամառձակություն տվին ե որ ես ե Բառնա Քամաձայնեցին, բասը ասէ, (/առոզենք) թիւնն: Բայցմիայն պատուիոեցին ինձ, զի աղքատաց խնամկալճեթանոսների մեջ, ինչպեսիենք թլփատվածնեւի մեշ: Միայնինձ պատվիբեցին. ասում ցում. զոբ ես ինքնինիսկ, ասէ, փութայիջանալկատառել: ե խո աղքատնեւին խնամք տանինք,ինչ ո՞ր ես ել, ասում է, աջխաՍոյնպէսես առաւելագոյն տում զտեբունականն դնէՐ առաջի,ո՞ր մեծաէի կատառել: տունն էՐ՝ ոբ զամենայն էՐ, ապա լովու հ պատոփորանսն ն կատարեալ Այսպես ավելիես հիշեցնումէՐ Քրիստոսի տեաոնէ՝ եթէ վաճառհա (խոսքեշր), նա զինչս քո ե տուՆ աղքատաց,ն գտցես քեզ ասաց մի մեծատան, բոլոր պատվիրաններ ը է նրան գանձսյերկինս.Ն ոբ զկնիսորբին՝ կատառճել էր. տերը եթէ դիւշին մալխոչմտանել ընդ ասաց. «Բոլոր ե ունեցածներդ քան մեծատան ե Ծւ տուր, ֆակ ասղան, աղքատներին ագաճիյաոքայութիւնաստոծծոյ: դարդու գանձ կգտնես ե՞կնքում».ե նետո «Հաստ ձեալ՝ եթէ աբշարէքձեզ բաբեկամս՛ի մամոնայէանտի անիրաւութեան, ավելի ճեշտ կմտնեասեղի ասաց. չվանը ծակով`քան ագաճմեծատունը ոբ ըեկալցինզձեզ ի՛ յաոկս իտհանցյափտենից։Կամ ոբպէս նոյն ե արքայություն»». դառձյալ,թե «ձեզ բաբեկամճեր ստեղծեցեք իսկ Պօղոսբարեացգործոց նախանձաւոր աոռեք մամոլինէր, ստիպէ ամենեցուն աճիշավ ձեզ ընդունեն ճավիտենական Ճաբկեի տակ: Կամ ասելովն՝Եթէ զճետԵՐթայքսիբոյ, ե նախանձատո լեբուք ճոգեոշացն: ինչպես ինքը Պողոսը բոլորին է բառի Ուոյ զյօժաբութինաքայեցտցնվասն պաշտմանառբոցնի Մակեդոասելով-- «սիբո Ճոգնեոբ բանեոինախանձաճետեեցեք, ծիապատմեալն̀ախանձեցուցեալս յոոդորհաց.այլ ե ճամառձակութիւն վոր եղեք»:Նա պատմելով, թե ի՛նչպես իսկ տայ անխափան ՛ի բարեացն առաքինութիւնս, հոժաբամտությա թէ լաւ է յամենայն էին ոռբբեբին ժամ նախանձել Մակեդոնիայում ԿԱ ճոբդոբում, ՛ի բաբիս: Դարձեալփութայ ամենեքումբք էՐ շարժում, ճանդերձ այլ ն նրանցքաջալերում էՐ անխափան բստ ՔՐիստոսի ճետոցնվառել: Հայեցարուք,ասէ, "ի զօբագլուխնճաբարի առաքի գործեր կատառել, ասելովթե «լավ է միշտ Հատոց Է ՛ի կատաբիչե ձեր Ցիսուս.դարձեալ՝թէ յիշեցէք զառաջնոոդս »: նախանձե րո ձգտում ԼՐ բոլոռի հետ միասին Ն զվեբակացուս ձեր Դիտէր, որք խօսեցան Դարձյալ տ ՔՐիստոսի ձեզ զբանն կենաց.ճայեասում ճավատի թ, զորագլոխե կատառշող չ ցառուք յելա գնացիցՇոցա, ե նմանողքլեբուք ճաւատոց նոցա: Եւ թե` «ճիչեցե՛քձեր առաջնորդներինվեբաոք ՛ի ձէնլ, ոո միանգամայն` թէ զայս խոոճեռցի իտաքանչիս» ՛ի Ք-իսկյանքի իուքը տոս ե վաոգապետեցին, եայեցե՞ Ցիսուս. դարձեալ`թէ սկսաւ Ցիսուսառնել ե ուսուցանել:Իսկ եսն: նմանեցե՛քր նրանցճավատին»: Եվ ասում ո միանգամայն ցանկալիԽղբայբ տեաոն Ցակոբոսզճամօրէն իսկ զգունդս սռբոցն լ թող մտածե ձեզանից ամեն ոո մեկը, Իո է ՀԻճավատում ՔԱՎՈ" անդեոձ սոբասէ՞ տեբամբնյօբինակառհալ ի թղթին իւտում, ասեԴարձյալ է. «Հիսուս ասված Ն ուռուսկսեցգործել լովճ` եթէ օբիճակառէք, եղբարք, զչարբչաբշանաց եԵՐբկայնամտութեանն լ»: տիոոչցանկալիեղբայո իր թղթում է զմաշգարէսէ՝ոոք խօսեցանյանունն տետոն. զճամբեբութիւնն լով Ցոբայ գնդեր ե սբբասեր տիոոչ` ասում էր. օրինակ բի Ն տեաոն լուաշուք, զկատաոումե տեսէք: «ԵղբայոօրինակառեՐ» տի՞ոջ խոսող ը մարգարեների Ջայս Ն այսպիսիինչ, ե ոբ ինչ այսմիկնման էին բանք, խօսէր անունով ճամբեշությունը Ր Հոբի ճամբերության Ճանապազ. զտի' Ն զգիչերոչ դադաբէրԴիխոատելոյՆ ՛ի բողոքելոյ: պատմությունը, »: Եւ իմաստութեամբ ՀոգայնաՐբոյ, ո՞ բնակեալէՐ Դ նմա, ըստ ամեյս Է սրանց նմա բաներ նա շարունակխոսում էր գիչջերՆ ցեձայնտասց իմաց ժամանական ամացկեքացիւտոցեշանելիեպիս՞եկ. չէ՞ դաղաբում սովորեցնելուց ե ճանդիմանելուց: Եվ նշա մեջ Նե մեծն

ու

ոբ

ետուն

:

:

ո՞

որ

ծախի՛՞

սբանից

այից», լիոն կավոր աակում խա

|

ստիպում զուծերի նախան աքայեցիք

(լսողներ

աղան

|

նա գեպի Հեայեցե "Վ."Ն խոսի տ Գագյալ հաջումեոին բթ"ի

է

»

ոոնք ձեզ

է,

Դխոտոսին»: Վ

եր

լացն նոն. "ի""չ վատարու ո "

անարար

ու

Հակոբոսը

ՀայոցՆերսէս այսպէս առ ամենեսեան զխԻատ կոպոսապետն առ պետութեանն ճասաբակ իբոն զճայո բազմագութ իբոն զմայր գթա ցուցանէՐ՞.զճոգնոր սիրոյնեռանդնածէր առ ամենեսին, մեծամեծս ն առ ն առ առ ճաբուստս պատուականս ե անաոգս, աղքատս,. ատս ն չինականս:եւ զվեբակացութիւես աշխաոճիամենայն ոգ առանց ամենայն ծուլութեան ե ամենայն յապաճ, տանէր մինչն ի վախջանիո, Ե ոչ եՐբէք ուրեք եղե նման '

Գոա-

բնակածսուրբ ճոգու իո իմաստությամբ

յանքիամբողջժամանակ ՆԵՐսես Հայոցերանելի եպիսկոպոսապետը ամենքին դապետում վարխբատումէբ ամեն

առ

կ

օր

ինչպես մի բազմագութ ճայ, ինչպես մի գթած մայր,հոգեոր սիբովոգնեորբում էՐ բոլոբին-մեծամեծներին, վորներին անաոգնեռին, պատվան հարուստներին աղքատներին, ազատնեռին, շինականներին: Եվ աշխարճնի վեբակացությունը ամենայն թյամբ առանց հոգատաբուե ծուլանալու առանց կատառում ճապաղելու էր մինչե իո ՆՐա նման կյանքի վերջը: ուրիշ մեկըչեղավ Հայոցաշխառոքում:

առ

քրաբատձութեամբ. մ գոթոք Հայաստան եՐկՐին: առ

ու

ն

նն ՎԱՂեՍ ԱՌԱջեծն ՐՍԻՍԻ

Ի

ՀԱՅՈՑ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ,Թէ ՁԻԱ՛ՐԴ ՑԱՐՇԱԿԱՑ ԱՐՔԱՑԷ

ԿԱՑՍՐՆ

ԿԱՑՍԵՐՆ ԶԻՆՉ ԽՕՍԵՑԱԻ ՇԱՏ

ՀԱՆԴԵՐՁ

ՆԱԽԱՐԱՐՕՔՆ.

ե

ԹԷ ՎԱՍՆ ՈՐԴՈՑՆ

ԲԱՆՍ ՀԱՒԱՏՈՑ, ԵՒ ԿԱՄ ԶԻԱ՛ՐԴ ԿԱՊԵՑԱԻ

ԱՔՍՈՐԵՑԱԻ, ԵՒ ԶԱՅԼ ՆԱԽԱՐԱՐՍՆ ԱՐՁԱԿԵԱՑ ՀԱՆԴԵՐՋ ՊԱՏԱՐԱԳՕՔ

ՀԱՑՈՑ ՆԵՐՍԵՍ

Ապավասն խաղաղութեան ուխտինմիաբանութեան դաշինն, ձին Հայոց ըն այսերն - Յունաց,դէպ եղե առա քելլ անդ չաց Վի իեդին «ոմ ն ՛ի մեծամեծացնՀայոց սատբապս տասն ընդ նմա ի ի մէչ կայսերն ն 7ի մէչ իւեանց զուխտնԲաւա| Լ խաղաղութեան նոբոգեսցեն:Ապա չոգան գնացինճասին ի կայսերական պաղատնթագատոացն Ցունաց: մեծ Զայճուժամանակաւ թագառտոբն ՑունացՎաղէս փ խոտոբութեանն ճեբետիկոսութեան աղանդութեանն էո Դիփ ճաւատս: արիանոսաց Ագ իբոե ետես զնոսա թագատոն, զառաջինն մեծապայծառ փառօք մեծաւ շքով մեծառշեաց զնոսա: Ապադէպ եղե՝ զի ոոդի միամօբ կայայն իսկ գտանէր նուա յ ախտս սաստիկ Ճիւանութեան. ապա թագաւորն վասն աղօթս առնելոյ "ի վերայ մանԷՐ զոբ ա: կաթողիկոսն Հայոց զնեոսէս:իսկ Շա փ մէ, մասկսաւե ասէ, եթէ ճաւատասցես՝ եթէ տէր ՑիսուսՔբիստոսոբդի ե ծնունդաստուծոյ միածին,ինքն յինքնութենէն իսկ յիսկութենէ, յոբովայնէճօո աբաբած, ծագումնճօր, լոյս ծնունդ է փառացէականին,Ն ճկանորա. զի ե այն է ծնունդ Րագի՞ ոբդի ՛ի բնութենէ նորա. Հի ոոպէս ճՃայոն՝նոյնպէսՆ ոբդի ի բնութենէ քան յառաջ Փռմենայնյափահանս ՛ի Ճօոէ ծնեալ,յառաչ քան զլինելն՝ առաՐաֆոց` ծնուն. գոոծակից արբարչակից ճշ յամենայնի առ ի

ամըՊայ" Իգ ներե արքային «ոնի: եբթիցէ. ճոթեան ե-ն ատի

ԱՔՍՈՐՎԵՑ,

որ

ՄՑՈ ԻՍ

ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻՆ

(ՎԱՂԵՍԸ)

ԱՐՋԱԿԵՑ

ՆՎԵՐՆԵՐ ՏԱԼՈՎ

-:

Աղա Հայոցաշխաբրի կաթողիկոսն ղության ՛

զաւակ, անգեալ դնէո

աոշեա սել

ութեան ոչ

.

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ

ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՆԱ

ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ

ՄԻԱՍԻՆ ԱՐՇԱԿ

ՀԵՏ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ ՈՒՂԱՐԿՎԵՑ

ՎԱՂԵՍ ԿԱՑՍԵՐ ՄՈՏ, ԵՎ Թե

Ո՛ՐՔԱՆ ՇԱՏ ԲԱՆ ԽՈՍԵՑ

ԿԱՅՍ ԵՐ ՈՐԴՈՒ

ՎԵՐԱԲԵՐՄԱՄԲ,

ԵՎ Թե Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԿԱՊՎԵՑՈՒ

ԻՍԿ

ԵՒ

Հունացկայսերմել կնքված խաղադաշինքի միաբանության, առիթով կառիքեղավ, Իֆագավոբր Նեբսես Հայոց մեծ Հայոց նե կաթողիկոսին Հայո ո ե ու ուղաշկեց, գնան կայսեր իրենցմեջ եղած ե համաձայնության դագնացինճասան Հունաց խաղաղության ն

ե

որ

մաստությամբ ոբ

Նրանք քոքը նոբոգնե:

թագավոոների կայսե-

ոա արարը: 5 "ն աբիանոս նր ընկած թ բիԿ

մ, լոբված՝`

Հւու

աղա Ոչ

թազավոոը ավատի ից կողվ

ճեբետիկոսության մեջ։ Աոդ երբ թագավորը նբանց տեսավ՝ սկզբում մեծ փառքով շքեղությամբ մեծարեց: նրանց Կայսոը միամոր մի ոբդի ուներ, իո միակ ծանո զավակը, ձիվանդությամբ պառկածէր: Ապա թագավորն ստիպում էր Ներսես սուրբ Հայոց կաթողիկոսին, Երեխայի վբա աղոթք նա անել. էր

ու

ոՐ

ոբ

մեջտեղ գալով սկսեցխոսել ե

«եթե նավատաս, ոբ

ասաց.

իսկ

տեր Հի.

ՔՐիստոսաստծու միածին ոբդին ծնունդնէ, նբա ինքնությունից Ն իսկությունից, ճո ե ոշ ոբովայնից ծ նունդ թե աբաբած, ճոբից ծագած,էականի փառքիլույսր, նբա էության նկաբագիոր, է, ծնունդնու ոբ նա նբա բնությունից ոբգին, ոբովնետե ինչպես ճայոն էր, էլ ոոդին նբա բնությունից, բոլոր ժամանակնեոից առաչ ճոբից վա բոլոր աբաբածների լինելությունից առաջ, սկզբիցի վեր ամեն սուս

ու

ԱՊԱՐ

ոբ

»

սկզբանէ.զի ամենայն՛ի ճօոէ նովաւեղե յեբկինսե յեոկոի. զիմիչտ ընդ ճօբ ի սկզբանէյառնելնզամենայնաբառածս, ե ՛ի բնէ Ն ՛ի սկրզզիւոոյ ծնողականտպոցն կերպարանս բանէընդ նմա ունէր զճամեմատ ոո» ՛ի սկզբանէ աշխարհի նմանութեանն՝ճանգոյնզուգակցութեանն. ե իւռով բնական կբել զամենայնբանիւզօրութեան, որբ 'ի սկզբան վարէ ուղղէ ն առաչնոոդէամենայն առբարբածոց. ե աբաճ նե ճաստատեաց զճիմունս ԵՒկբի, ձգեաց զերկինս ոռբպէ' զամենայնԵՐեսս եբկզխոբան.ոբոյ ձեռքն աբարինե Քաստատեցին ն արաբ ոբ զմաոդնիսկ ՛ի ճողոյ, կարգեացզբանաւռոսզխօսունս նից. ծւ իբոե անձնիշխանկամօք ապականեցման անձնականս: իմաստունս ե ոչ զպատուիշանս նոբա, ոբդի ՛'ի բնե մարդիկ,ոչ ծանեհան զարշառիչն ե Բօո, նստէր աթոռակիցծնողին իւբոյ էր. իսկ ընդ աջմէ փ սկզբանէ ետես խաղացեկն կայո ճայո ՛ի մաոռդկանէ, Եթէ արշճամարբճեալ իբոն ե ՛ի փոքոկացաւ, էչ յամէ աթոռոյ անտի.ամփոփեցաւ կրեալ ցաւ, մաբդացաւ,ն զանձնունայնացոյց.ե մառղեղեալ, կա առ ե մեռաւ ե ե յաբեաւ կեցոյց զամենեսեան զվիշասն, նստաւ ե իւշոյ յաթոռ իւրոյ բնութեանն,ընդ աջմէ Հօբ՝ վերացաւ

բանում իբ ճոբր գոոծակիցե աբարչակից.ոբ ամեն ինչ Երկնքում ն եբկոի վբա ճոբիցիջավ նբա միջոցով. նա սկզբից ի վե՞ ճոբ ճետ է եղել բոլոր ի բնե, սկզբիցի վե» նրա հետ էՐ ն իբ ծնողի տիպնու կերպարանքը կրում էբ. որ աշխարճի սկզբից ի վեբ իր ե զոբությամբ իո է, ուղղություն է տալիս, կառավաբում առբաառաջնորդումէ բոլոբ ճածնեոին.ոբ սկզբիցստեղծեցՆ ԵՐկՐիճիմքը ձգեց, եշկինքը վբանի նման տարածեց(նրա վբա), ոբի ձեռքերն ստեղծեցին ու ձաստատեցին ոջ ե երկնքիբոլոր տարածությունը, մաբդուն ստեղծեցճողից իբոե բաճավոր,խոսուն, իմաստուն ն ազատ կամքով: Եվ եռբ իրենց անձնիշխան արարչինու նբա պատվիապականվեցին, նբա որ Րաններբ մոռացանա̀պա որդին, ի վե՞րնստում էր սկզբից հոր աջ կողմը ե իր ծնողի աոաթոռակիցնէր, եբբ տեսավոր Բճայոր ամառճվածէ մառդկանցից՝ վե՞ կացավաջակողմի աթոռից, փոքՐացավ, ամփոփվեց,կույսից մաշմնացավ,մաբդացավ, ինքն իրեն մաոդ դարձավ,իո կամքով նվաստացոեց, վշտերկրեց,մեռավ ն ճաԻություն առավ, բոլորին առճասաբակ կյանք պառգնեց,(եբկինք)վեէբացավ ե նստեցիո բնական աթոռը՝ իբ ծնողի՝ ճոր աջ կողմը: ԱՐդ՝ Երբ դու այսպես հավատաս,թե Քբիստոսաստծու ծնունվն ,

ոբ

աբաբածներին ստեղծելիս.

Գ

օք

|

բնական իշխանութ

խոսքի

իշխանութեամբն

մառդիկ

կամքով

րա

հասառճակ.

ծնողին:

լ: " ոճե Աաաա զմկոտութիւն Աթան (8

նուն եթԼ ՔՐիստոսոի Ադ Եթէ զայս այսպէսճաւատասցես ե ե է առստուծոյ, աճել կար որովք բազմօք անթիւ վկայութեամբ զքեզ, ե լռւանալզքեզ 'ի սուտ նե '/ի պիղծ մկոտութենէ թեաննճաւատոց:Եւ ընկալ դու բն 7Դ"ի շնորնսյանուն Հօրն արարչին,ն ՛ի խոստովանութի' դյան ո՞ր ե զժամանակս, ոբ է առաջ քան է ԷՐ» 'ոյն ՛ի Հօրէ, զյափտեանս ծութեանն ե գոյացութեան բնութ գոյաց իւոոյ. ՛ի մաշմնանալ՛ի կոյսն սուրբ, ոո որ եղե ՛ի վաղյջան ժամանակաց, եղե վասն մեռոյ փոկութեանԼ կենմաճն ե թաղումն նոբուն ՈՐդւոյն դանութեան.՛ի ՑիսուսիՔՐիստոսի. Ն ի խաղաղութիւն ե ի միաբանութիւն Ն ՛ի պառգեսնոբուն Հոգտյն աբբոյ: Մկրտեաց ղու ՛ի սոյն յայս խոբճուրղս սքանչելիկենացթողուե զմանուկնքո այսմ սոքութեաններանութեան թեանե նոբոգութեան. լուսոյ թողութեանմկոտութեաննարժանիաբասցուք. ե խնդրեսցուք ճերԴիՔՐիստոսէտեառնէ մերմէ, զի թողցէ զմեղսանճաւատութեան ե Ն ձուածողութեանն, ռողոբմի.վասն ոբոյ ցամ տանչանք եղեն ՛ի սկզբանէե լինին: Այղմ ես լինիմ ԵՐաշխաւոբ վասն տեառն ողոբմածի՝ զի զմանուկնող անարատ առայի Սո կալայց, Եթէ դու յուղղափառ եկեսցես,Ն իբբեզայլ ռորթողոքս ընդմեզ: խոստովանեսցիս Ապաթէ ոչ խոստովանեսցիս Դ ՔՐիստոսմիածինՈՐդինաստուծոյ, զոր նախյառաչ քան զամենայն՝Հայ» ՛ի բեռւթենէիւոմէբաւական

|

ւ

:

։

ու

ե

ՀԼաիեաական պահն ԻԼ իծ հեն հարի, հավատի որդին

է,

ոբի

մեջ

քե

աբող

ենք

ճԲամոզել ան

ալություններո

ու

թյունից: Ընդունիր դու

անունովե

սուռբ հավատի մկոտությունը արարիչհոր ոբդու ծնվելը Բոբիցբոլոո խոստովանելով ժամանակներից բն

ն իր բնական գոյացության, ն, են մարմնան արմնանալը սու՞բ կույսից ոբ վերջինժամանակներում, եղավ մեբ փոկությանն կենդանության ճամար. նուլն ոբղու՝ Հիսուս ) մանն ու թաղումը, ղու Հիսուս Քո ՔՐիստոսի մ խաղաղուառա

Լ, ստ

՝

ոսի

մաճն

միաբանությունը թյունը կյանքի Ն

ե

սուրբ ճոգու պաոգեները.--ապա մկըրոտվի՛՞ դու թողության այս սքանչելի նոբոգության, բի անունով՝ապա քո Եբեխային էլ կարշժանացնենք այս սուրբ՝ Եբանության, Բույսին մեզսաքավիչ ե մկոտության, կխնղբենքմեր տեր ՔՐիսոր նեբե ձեր տոսից, հերձվածող անձավատության մեղքերն ու ողորմի, որոնց պատճառով էլ սկզբիցնեթ ցավերնեղել են ու լիճում են: եմ ողորմած եվ ես հբաշխավուբ տիրոջկողմից, երեխայիդ ողջ ու աճաբատ քոռ առաջ` կկանգնեցնեմ եթե ուղղափառության գաս ն մեզ ճետ իբոնե ուղղափառդավանես: իսկ եթե չդավանեսաստծու միածին ոոդի ՔՐիստոսին, ոբին ամեն բանիցառաջ ճայործնեց իբ կարողճայբական էությունից,իբոե

խոոճուոդն

ոբ

5-Բց2-

,

ծնաւ միածին,նոյն ծնունդկատաբեալ իւբոյ բնութեանճայբութնանն նման զուգակիցե աթոռակիցե աբառչակից.ոո վասն սիբոյն նորա

ամար բանէ աւել ի

|

տա

Հն մառմեովե վասե մեր եղե ծառային ԽԻ անվիանկանմառդիկինք երն տէ եղե ՛ի կեբպաբանս ե, է մեզ: Փառաաթենէ Զի ՛ի սկզբանէն առա» ։ իիտուստ զմաոդն՝յեռնոյթ 6 ն ժ ո ովեաՆ ն այսպէս աֆ ե նմանուՆ իշխան եղլոն ոց ղաաց արար իո,

Դի

ր

է

ի

տ

իւ

ԿԱՏ

.

խո

անրակ

թին

միածին միածիծնունդ, ունդ

նույնանման զուգակից, ն անվանակից սիբո համաբ սիբեց Ն մեզ: Մե- ճկատմամ թոր զորա աո Ն այն կնոլից եոնան եկավ իբոն մաղ: նա էությամբ նման է, իշ Փեողինն բնականոոենուներ իո ճոռ բուն ոլ կեւպատանքը մառմելմ ճամար իո կամքով մեզ ծառայի կերպարանքով հանդես եվ որովեկավ: հետն մառդիկ մտան ինքնակամ ծառայության մեջ, ուստի ինքը ծատեո հայի կեոպաբանքով դաբձավ, ոբպեսզիմեզ ծառայությունից Եբ աստված սկզբում ստեղծումէր արարածներ, ճետո ստեղազատի: ծեց մառղուն՝իր անեբեույթ ն ե՞եացողզոբություննեոով ի մի ճավաքելով. ե այսպեսամեն ինչ նույն ձեով աբահաստատելով ճամախմբեց Բածներին (ե մարդուն),ոբին ստեղծեց ու իո պատկեոի կերպարանք ե նբան ճամաձայն դարձրեցիր կամքիտերը: Սակայն խանձով,խաբեական խառդախբանսառկությամբ (մառդը)փչացավ: Իսկտերըեկավխղճալուկորչողին, ծնվեցկույսիցմաոդու կեբպաշանքով, ոբպեսզի Երկնքում ու Ե՞կշում ե իո խաղաղություն ձաստատի նբա ծնողհոորՔաշտեցնի մարբդակեոպ պատկերն ունեցող աբարածների հետ, ոբպեսզիբոլոր մերժվածարարածներներկայանան նբա

շիի

ատա աախութեան . ջեւ իրի Լ

ԱԱ րանն: մո աա ի կուսէն 7ի տէր եկն յայց ելեալ կոբստականի նացն: իսկ ե յեշկբի, ր երկինս զի առբասցէ կեբպաբանս, մարդկան Է ածցե զին Բայոն ծոօղ ի Բաթ իս` մառդա1 աբաբածքն ամենայ լիցին յանդիման զի կեբպպատկեռբաւն, անեոեոյթնաստուծոյ: մենայն վեոստին Ապայիշափ ուրեմն ՛ի նոբոգմանԾԱ որ ոք Բինն եթէ իցէ նոբոգէ, զի էՐ, էանց. աոբդ աւասիկեղն զ ամենայն. Ինքն ձե ճաստատեաց: չ նորոգեալ գ զա մենայն պարանս,ն ինքեամբղառձեալ մեռելոզն՝ մենալեե անդբանիկամենայ եղե օբինակմեբոյ կենդանութեանս, ե է զի մեռանելովն. նախ ՛ի մեռելոցն ոով ինքեամբ զամենայն. զի զմեզ առանցփոխմա ԳԱԱ գ Ա Ան նման ամ ն մարմնոյն.փի բանա» աթե զիՆ անեբնոյթէնդարձեալն միկ ընդ ընդ մեզմեզակն ն կացին: Հանգ Րութիւնքնամենայնանփոփոխմանս այսմիկ աբար ածք ազ ազատեսցին ՛ի ծառայութենէ կալցին: «Քանզի ամենայն , ն ԻՋԱՒ ԻԱ աստոֆոլ»: Ջի աԱ ԱՆԱՆ աԱ ԱԱ առ ոբ ծնաւ ասեն, աստուածն, ծն այն, ՛ի մէնջ '/իկուսէ անտիմարդ մեք աստի առ Ն ժամայն ՛/ի Քաստատութենէն թօթափեալք, ճանդեոձեալ ժամանակին'ի լաւագոյնսնճասեալք ամենեքին, ճայեցեալք սպասեալքակն ունիմք '/ի սկզբանէնյաբաբիչն ե յառաջնոբդննորոց է նա անեբեոյթին աբշաբածոց: Քանզի ծնունդ Ն կեբպաբանք ծոյ, միածինծնունդՀօ, աբառիչամենայնաբաբածոց.ուստին զնանգամանսնթարգմանեալ,ածէ թափէ Առաքեալ միանգամայնՆ ասէ

Բոն խողաղոթի

րն ո.մեւժեա

Ա, թի ) Լոու:րո իկն էառ կերիական նոբ

ի ոլ"8

թաոթթամբթո մոկի ի ԳՐՆա րաոի

|

Որ

ոո

աստու-

ւ

բյալ

նա արառչակից.

մԱհերետարմաա

կբքորին կետա Բիլի արաք ամ հարավԽա 7 հթի ի ո աայոթեանը, արմա վարած առարած հոնե մի ռաութեանջե, անե Գ ա զառ ԲԱ եթ Ա թեան ապատկեռիԲՐպարանաց Լ

կա

ոջ գենե

ա Կանի

աներնույթ աստծուն, ուստիիրավացիորեն աբաբաձներին նոբոգելիս բոլոբին կոկին

նորոգումէ, որպեսզի ով ճավատա Քբիստոսին, նորոգվածաբաբած լինի. ինչ ճին էո, անցավ,իսկ այժմ աճա ամեն ինչ նոբոգվեց,ոբով( առավ դարձյալ ա ե բան նոբոգեց, հաստատեց: Ինքն եղավ մեր կ նդանության օՐինակը, մեռնելովդարձավ բոլոր մեռելներից ն իբ Բաբուանդրանիկը թյամբ առաջինը,ոբ իբենովամեն ինչ ճայտնիդարձավ,որպեսզիմես ստեղծիանփոփոխոգով ու անման տաավ, Աո Կա Դիկս,միմիայնճոգու անփոփոխությամբ չապոենք, այլե՝ մաոմնիանմահությամբ, բոլոբ անեբնույթ ու բանական զոբությունները մեզ ճետ ճայս ունենան այս անփոփոխությածը. «Ռոովճեան բոլոր արար Բածնեոըկազատվեն ապականության ենթաբկվելուցա̀ստծու ազատության համար»: Նբա ճամաբ,-- ասում են,-փառքի այն կույսից, ոո մեզնիցէր, աստվածծնվեցիբոն մաող, ոո մենք այս աշխարճի այժմյան կյանքից ազատվելովա̀մենքս ճանդերձյալ կյանքիլավ բաներինհասնելով՝ սկզբից նայում ենք աբառչին՝նոր արաբաձ-ճուսալով Նա ներիառաջնորդին: աներեույթ աստծու ծնունդնու կերպարանքն է, հորմիածին Ն ծնունդըբոլոր աբաբածների առաաբա՞իչը: էլ Այստեղից

Լամ արգգա լ ԲԸ

հիր թճով

ոբ

ոգու

քյալբ ճանգամանքներր ասում վեբաբատադբելով՝ միաժամանակ

է՝

եցան ամենայն ոբ ինչ յեբկինսՆ ոբ ինչ յեռկշի, վաւ Բճաստատեցա թէ «Նովաւ աութեւնք, եթէ եթէ Եբնելիքե եթէ նութւնք, եթէ պետութիւնք,եթ Րանիկ՛ի մեռելոց զի եղիցի «Ձի ի գոյն առնէր զասացեալսն. Ըմ ամենայն լբութիւն Գի յամենայնի ինքն ն խաղաղութիւն արասցէ կատառել նովաւ բնակել, կամ ե ոբ ինչ յեռկրի»: որ լերկինս, ինչ այ արեամբխաչիւնիւբով, նովաւ Ն տեաոն աստուծոյ, ամենայն Ռոդայն Զի շաբշաբանօք յեոկոի: 'ի նոյն ժողովեցաւ Ն կացոյց զմաոդն աբար Քանզի մեծութիւն ազմացան։Ապա կացոյց իշխանսե աց տէր ամենայնի.

ն:Կան անես

էր կիի հին

բոռաացեալ՝ զի մենայ Ն ածնի Քրիստոսի մի գի զամենայն, ո ատո կարգեաց Խրամ)յամի ատուիբանաանդութիւնն "4եշխանութենէ, առնալ յառաջնունէին: գամ մի, ծեցին առաջնոողս::. աոա իմիք աւ

«Նրանով ճաստատվեցին այն բոլոռը,

ինչ ոբ եոկնքումու

ԽՐկրում են. թե անեոնույթները, Ե՞եացողնեոը, թե տերություններն անությունները, թե Եվ քիչ ճետո ավելիէ աո զորությունները»: ները.«Մեռելնեբից ինքըեղավ անդրանիկը, ամենքիմեջ ինքն թե

ու

որ

ջազած լինի,ոբովհետն նրան

առա--

եղավամենութեք լոիվ ճանելի ե բնակվելը նբանովամեն ինչկատառելը, խաղաղություն հաստատի իշ խաչով արյունով. նրանովէ որ

ու

այն, ինչ

ԵՐկնքում ե՞կոում է»: Ոբովմիածին ոոդի տեր Քբիստոսի չարչարանքներով Երկնքում ԵՐկբումեղած ամեն բան ի մի ճավաբվեց. ոբովնետնաստծու մեծությունն ամեն ստեղծեց ինչ ե մաոդունդարձրեց ամեն ինչի տերը. ե ճբամայեց, բազմացան:Ապաիշխաններ ե նշանակեց առաջնորդներ գոոկարգեց: ԻսկԵրբ մի անգամ պատվիոբանազանց Եղան,իշխանությունի զոկվեցին, ստացել ե առաջուց զու ունեին ԵՐկոոոդ անգամ միայն ետ համաշ պիտոյից կարիքների լոկ միայ թույլ տվեց ոմանց Իսկ յեբկոոոդին՝ ի շխել, ո մանց չիշխել,ոբպեսզի նեա գոնե ճետո իշխելով լետոլ յետուստ իշխելովնծաիշխել, Եե իմիք չիշխել. ճանաչենք շնորհըե չիշխելով իշն ա մենատիրով ահարնը գիտասցուք:խանությունը տէբութիւնն գիտակցեն Ը: Իսկո՞վ է, նիցուք զշնորճն,ն չիչխ ը Հ չի ձգտում մեծության, ե կամ մարմնոյ արողչջումարմնի առողջության ն կամ կարիք ոչ ցանգա Իսկ ո՞վ իցէ, չզգա կամակատառության, է վայել աի միում աստծու միածնի միայն կառօտիցի, միայն թեանն,ե կամ ոբդուն, միածին իսկ բոլորմարդկանց ամենեսինմեծուհավասարապե ոչ Իսկ մաոբդկանն, չէ ո՛չ մեծությունը աստոծոյ վայ ճատուկ ե ոչ Որդւոյն էլ բուն ն Ոմանքծընաղքատությունը: ե ոչ միչտ մեծք, 1: սպառ ոչ /ի ատու ն վում են, իւնն բնաւ բայց չեն սնվում, թիւնն, ոչ չափահասեն դարձվում ծա ո. "- Նկամաճաղքատացեալք: Ոմանց ծնեալ, անաոգվելով ճայճոյանքնԵրով: Ո՞վ է, աղքատք, սիշում է ճիվանդությունը ն ատում կամաւ եալ, Աւ ե Ո՞վ իցէ, առողջուե ոչ աճաշգեալթշնամանօք: թյունը, ամեն բանի ի սնուցեալ. պակասություն ունի, բայց չի կարոտում:Մի մասը նը պայամենայնի զառողչութիւնս. սիբեացզճիւա կռապաշտության սպանության մեջ,մի մասըպոռնկության ն ի սպանուութիԲ Կե ի կռապաշտութեան բազն ոչ մատեսակ չարիքների մեջ կաշկանդված, կպածեն մնացել.ոմանք կասեալք, զմածեալ մոլորված, ազմազգիչարիքկաշկանդեալք ցնոբական մտքեոով, ո-,

մ

ոո

հետե

աստծու

ու

Հարկառօտութեանե

առ

ե

որ

ու

զի Վ մեծութեան աարի ապա

ոբ

ոբ

որբ

ոո

առ

առ

ոո

ԷԻ

ոբ

ատեց

ու

Գարա: թ մե"ե ՐՆհանդաչունս կապեն ընդ պատաճարօքճ

Բ

եթէ եթէ Իննան, բաշի Ն

մտօք

զչառ:

ու

են խաբեությամբ կաշկանդում

ինչ, թե՛ բարին,թե՛ շառը: Իսկոբոնցվբա արդար

ամեն

սփոում է իո ճավատի արեգակը լույսը ե սն նրանքմշտապեսանարմառախուղը, մոլորությունը՝ նախիրենց գործեբով բառի օրիուրիշներին նույնըսովոոեցնելով, նախչկասկածելով

համատոցն հոլածե: իր գում ակով ԻԲՐ աբառչության զորության ԵրՐոողության հավատին, ԳՆ սՐբությամբ, զգաստությամբ ԳԱ- պահելով, պա՞կեշտությամբ իրենցաշխարհիկ յխոբուգութ բանեռբից զերծ ապոում լբիվ հանգստությամբ աբաբիչ ոոդի ՔՐիստոսի կամքով աբճամաբնում, ոտնատակ տալիս յալխարոն: տոն Լի, ճանդաբտութեամբ ցավորբաները Է Վերամբարձ բորի ճոգութեեբով աստուծոյ. աբճամարճել անցատտոս ՍԱՒԱԼ կ ախե բարձբասլաց թոչում են, անցխաժամուժ խմ ե՞ի վբա ով, Դիթես խանում, ն Ինին խանգարիչներ ԱԱ ինըեկեխւաան ցըԿ՝ խոոչելով անճառկիբաները զլուսատոութիւն Իսկ յորս աբեգակնառդարբութեան ե սեութեամբն խ աւաբին ծազէ, զմէգ տգիտութեանն ո հանապազյանդիմանենզստութիւնսե զմոլոբութիւնս: գործովքե օբինակբաբեացյանձինսցուցանելով,ե ապա ցանելովզնոյն. նախ ոչ եբկմտելով՛ի ճաւատոցն ն ապա զանձինսսրբութեամբ զգ Բութեանաբարչութեանն, ե պաճել թեամբ պառկեշտութեամբ

գբում

ԵՐ

կոխել

.

որ

աստ

առ

զա

-

,

ու

ապա

ապա

են

մեր

Ն

ն

մբ

:

ու

ե

|

,

սուբբ

սուտն

|

ծւ

ե

խավառի, տգիտության

զօբութեան-

ե

նում

հն:

աստծու

են

բոլոր

սուրբ

բ

Նբանք

մով,

որոնք

այս

մ

ա

մերժում

(33

Հ

Ա

են

մեր

ան-

օրերում

այն

Տլաի

աստիճան,

անգամ օրվա կեբակուրը, ապբուստր անմ թող ԱԼ թե միսը կամ գինին ճաշակեն, վայնը ե մնեոբը ճաշպով դբանից բազ: ազգի մատեսակ թատի նոինությունն ծագում: ԴՐանք տրվում այնպիսիներին,

յանպիտոյիցս,մինչե զկեբակուրս աւուբն ռոնկինարճամառնել, թէ զմիս կամ զգինիճաշակել, զնախճամէչպան յուղացուցեալման պատեալ. կացուցանէե զճաբպնն զեբիկամամքն Ի)" զա ա ոպիհացիո ազգի հանեն ամի: ԿԱ Կեր գնալըլոտ վերը ոա յոր ասիբութեանն, լ ֆբիստոս ծնեալ ազգ ամենայն բն ծնօղին ե ե իւբում. Հօրէ, ոչ ծնեալ ի ե Հօ, ոց ծագումն, լոյս փառաց աա ե ճշմառտութեելն,նու ո իցեն աչք մտաց, չեն բ կողմանքեճայելիք են: Լի ոտով ցա նայելիսցուցանէ, ոբոց ը աշխաոնք,ն ամենեցուն որա է Եբկինք ծածկեալքսշտից լի ԻԱ իւ լսելիս ոբոշի՝ լ ննէ զամենայնշունչս մարմՆ խունոդոցմտանեն ՛ի անձամբկեշպաշանոյ: Եւ իւշովք կամօքեբ Է սէրն նօք Ն պատկեբաւ, ոյք աիչեե զե խո առաթիե, նմա ե աաա զնա ՛ի սիբտսիսեանց, Խեկի՞ պազանեն կերպաբանէ իւտբեանց ի ինս ե իչսբբեալ զսիոտս իւբեանց զմար ճոգւովն ճշմաբտութեամբ. ե ն առնեն տաճնաո ի Հոգւոյն. սուրբ Րեանց, մեր Գ» բաժանոոդքառնին զիս, ետես ճշմարտութեանն». եթէ '«Եբանի՛ ճաւատայցեն են յիս. յիս ոչն տեսինզիս, ե ճաւատասցեն զՀայոն իմ». ե եթէ «Եբանի՛ Եւ նոքա ճաւազի զՀայո տեսցեն»: միտբՐ յաստուածտեսութենէն տոցն անմասն եղեալ են, ի կերբպարանացն թափուո ն ունայն իբոն ոո

ր" արիխավոն Ռե ոոԱի ակինտէ"Ցու Աի ա ղեր կեր ուն կուտացեալ վԱրե ամենայն Լ Երկիր րոմա ամենայ Ի հելիՀով առակա ցո"

ար-

պարուրում

ոո

գբութի:

ոբ

Սանան

խո եթե «ՈՐ ետեսն

ողորմ Աա Ր

ոբ

ոբ

ախեբակո'5:

եան: Հար

։ Իսկ որք լուսաւտբեալքեն տեսանելեացանեբեոյթսբտիբ «ի եո որպէս ասէ մառշգարէն. քեզ ասաց սիոտ իմ, ն խնդրեցին ի զեբեսսքո». դարձեալասէ. «եդի զտէր առաջիիմ յամենայն ի Վ ԷՐ ընդ աջմէ իմմէ, զի մի՛ սասանեցայց». դարձեալասէ. « Է եղէց յուբախութիւներեսացքոց»: Ոյք այժմ ՛ի ծածուկ նէն խոոբճոդովքն տեսանէին զնա ըստ նորա կամացն,ապա ՛ի ի վաղ է ասէ դէմ յանդիմանԵբեեսցի.որպէս եբանելիԱռաքեալնՊօղոս այժմ ընդ ճայելի օոինակաւտեսանեմք, իսկ յապա յապա յոր ն զա գայցէ՝ բեռիցէինքն տալ մեզ զիւտոցփառացնզանմաճութիւնն ն ն եղծութիւն.լոբժամ առանցնմանութեանցնառակացնայց ՈՐդիՀօ» նե սուբբ Հոգտվն,յորժամ ճբամայեսցենամենեցուն ոբք զաստուածնտեսանիցեն անմաճութեամբքն՝ առաւել առ բազմաց արժանեացնակնկալութեամբ, կամի եբնեցուցանելզփառաւորզգաչ

աի

աարի:

առ

չէ

րր

«4

ւ

ոբոնք

Ի

ոբը.-

պատում են.

են

սիբում ե վարվումեն

են

իբենցկամքի:Դոա

փոխաբեն մենք վայելենք շնոբնները մաբդասիբական բաբեբառբության ոբով բոժողովուրդներն ցեղերըհավատումեն ճ ոբից ծնվածտեր Հիսուս

լոր Ն

ըստ

ու

Րիստոսին՝ ծնվա՛ծն

նա եղին: ոի

ի

ոչ ստեղծված,ոբը էակից բ նակից ց է իբ ճոբր՝ը փառքիլույսի սփոումն է, նման կերպարանքով իո մտքիաչք ունեն նե ճշմարիտ ճավատից կուրացած չեն, ու

հոր

|

ւ "ոնց լու բաներ է ցույց տալիս, որոնք Բար Բոյլույսով են լցված

կան նբանցբոլոր կողմեեոկինքը, Երկիր ե ամբողջտիեզերքը: համաբ լսելուբաներ է սահմանում, ոբ ամեն լսվում են: բանով նե բԲտեբի մտքեռիբոլոր գաղտնիքնեոը են նբա թափանցում ե նա ականջչզննում է մարմնի ամբողջ շունչն ու ճոգին։ Նա կամովին թոավ ու կերպարանքով պատկերով:Իբ գթություններն ստեղծեցին:ՆՐան սիբողնեբի սոտում այդ սեբր կերպարանում է նրան: ՆՐանք Բում:

Նբա

ոլորի

քրե»

Մաոմեով, բորրակով,

Րելովիրենցսբտերն

ու

հն Շրան ԵՐկոբպագում ճշմաբիտ ճոգով.մաք-

տաճար մաբմիննեոը՝

են

շինումսուբբ

ճոգու են դառնում մեր Ճավասաբապես ճաղոբդակից Եբանությանը որը տեբըտվեց ամաց. «Եբանինբանց,ոբոնք ճավատում են Ն նշմաոտությանը», կամ՝ ճամաբ ն

«նբան, ով տեսավ ինձ ե իմ նրանց,ոբոնք չտեսան ինձ, բ այց նավատումեն ճոր» կամ՝ «եբանի ինձ,ոբովնետեճորբն են տեսնում»:

Եվ այնմտքերը, որոնք աստվածային չեն ձավատը նաչում, կեբպաբանքից զոտկ են, դատակ, ինչպեսավերակ, իսկ

են վատացյալները լուսավոբված ասում

նա-

ճա-

սրտի անեոնույթ աչքեբով,ինչպես է «Քեզ ասաց իմ իսկ իմ քո դեմքր». կոկինասում է՝ «Դբեցիտիբոչնիմ առաջ ամեն ժամանակ, ո՞ր իմ աջ կողմումէր, ոբպեսզի չսասանվեմ». ե կոկինասում է՝ «Քո դեմքիուտախությամբ ուճախկլինեմ»: Որոնք այժմ ճավատիանեբե-վույթլույսով ըստ նբա կամքի տեսնում Եմ նբան, մեռնելիսդեմ ճանդիմանկեոնա, ինչպեսՖբանելի Պողոսառաքյալնէ ասում, թե այժմ ենք տեսնում, տեսանելի օբինակով հետագայում, Երբկգա, ինքըկբերի մեզտալու իբ փառքի ու անմաճությունն

մառգաբեն՝

օրինակների գա խոսքերի ու

գան թննողճրամայի, բազմաթիվ

1Վ

ոբոնք

ա

որ

ա

ոբ

ռր

վռր

ու

սիրտը, դեմքը որոնեց

անաղառտությունը: ԵՐբոչ ըստ

Բոր ճայտնվի որդին,սու՞բ ճոգով, աստծուն

անմաճությամբ

տեսնելու նբանք, որոնց

արժանիքների ակնկալություն ունեն-կամհնում է իր փառագալուստը ցույց տալ, ինչպես Երկար Քամբեբողներին, ձուսալով

ն յուսալուստն իւբչ որպէս վասն ե՞կայնամտութեանն Ճամբեբողացն ՈՐ ամեՀօ": լից սպասելոցն գայցէ եբնեալՔոիստոսծնունդ նայն աբդարբոցն գայ պարբգնատուն վասն վկայելոյն 'ի Ճաւատոցանտի: ՈՐոցչն ընկալեալզափվտիսն, աստուծոյվասն մեբ լաւագոյնխոշճեալ՝ զի մի՛ առանցմեր կատառեսցին:Ձի եթէ քննեսցէ ոք զգիրս մատեանսն սուրբս, յամենայնաստուածաշունչ զսոյն ե զաստուածեղէն ոք. յաճախութիւնճոգեորպատգամացն գտանէ վասն զի կան պաճին նե ճաւատացելոցն արբդաբոցն լուսաւոոք ն թագքն արքայութեաննյաե թերաճաւատիցն փտենիցժամանակին, ժխտողացնն անճնազանդիցն ժպբոճութեանն պատիժբ,ճարակլինել նոցաանշէջԲոոյնյաւիտենիցդատաստանինյանուն տեառն, լանսպառ յանսաճմանառանց թոտյ ն առանց չափոյ ժամանակնտանջանացգեճենին, խաւառին դատաստանին՝ոբ գալոցնէ: Այլ վասն որդւոյն քո, եթէ դու ՛ի ճշմաբիտճաւատս ուղղութեան Եկեսցես,խնդրեսցուք՛ի տեառնէ ե դիցուք զձեռս մեր 'ի վեբայ նոե բա, թէ ըստ հաւատոցնձերոցբժշկէ զսա ՔՐիստոսծնունդ աստուծոյ, ն բաբեմիտողջանդամյարբիցէնա առաջի քո. ն ճանդեոձ արքայութեանն նոբոգութեանն անմաճութեանն յաւէՐժ բաշհաց նս ժանիարասցէզձեզ: Ապաեթէ ոչ ճաւատասցես, զիա՞ոդառղեւքլինիցի թողութիւն ե բժշկութիւն.ն կամ մեք զիա՞ոդառդեւքիչխիցեմքյանդիմանել կամ ճամարձակել ն խնդրել, ն կամ առնել աղօթս վասըն այնոցիկ՝ որք բնաւ իսկ ոչ ճանաչէին զտէր, զի բառկութիւնք տեաոն վախճանէզայնոսիկ՝ոոք ոչ ուղղութեամբզտէր խոստովանին. ն կամ ոբ ոչն մարթից էք խնդրելզնա, որք ոչ ճաւատայքգիՆե ոչ ՛ի միտ առնուլ զօրէնս նոբա: նոբա, տութեանպատուիբանացն տեաոն «Զի օբէնք ամբիծԵն, դարձուցանենզոգիս. վկայութիւնտեառն է, իմաստուն տեաոն ուբախ ճաւատառիմ առնէ զաղայս: Աբդարբութիւն առնէ զսիրտս. պատուիբանքտեառն լոյս են, ն լոյս տան աչաց. եոկիւղ տեառն սուբբ է, ե մնայ յափտեան:Դատաստանք տեառն ճշմարիտ են, ե աոդաբ է ՛ի նոյն. ցանկալի է նա քան զոսկի, ն քան զականս պատուականս բազումս.ն քաղցոէ նա քան զմեղու խորիսխ»:Իսկ որոց զանձինսիւբեանցյապականութիւն տուհալ, ե նիւթ ճՐոյ պահէ զնոսա: «Ոչ են բանքե ոչ են խօսք, ոբոց ոչ լսին ձայնք նոցա. այլ նոցարեղ ամենայնեբկիբ ել բաբբառն,ն մինչե ՛ի ծագս տիեզերացեն խօսք նոցա»:Իսկ որք ոչն լսենն, ե որք լսենն, պաճէնոցատէՐ զճատուցումն

ատուձոյ

ասասցուբ՝

ար-

որա:

Զայս ամենայնբանս, ն ինչ այսմ ն սմին ինչ նման էին բանք, խօսեցաւսուրբն Նեոսէս ընդ կայսերն.ե զայն յալ՝ եթէ յօոէ յայսո՞Ր

հԲոբ՝ սպասողներին, կգաե կճայտնվի

ՔՐիստոսը, որբը գալիս է պաոգն տալու արբդաոներին՝ հավատի պատճառով նաճատակվելուհամար:իսկ որոնք ոբ դեռ չեն ընդունել հավատը, աստված բարվոք մտածեց,որ նբանք էլ առանցմեզ ճետ լինելուչմեռնեն: Քանիող եթե մեկը ուսումնասիրի սուրբ գոքերըամբողջ մատԱստվածաշունչ յաններում, այսպիսի շատ պատգամներ ե կգտնի. աոդաբներիձավաճամար տացյալնեբի Ճավիտենապես պաճվումեն լուսատուներ ու արքայությանթազեր, իսկ թեբանավատնեւի, մերժողների, անճնազանդ նեբիցամաո՝ դաժանպատիժներ,նշթանք ճաշակ կլինենճավիտենական դատաստանի անշեջկՐակին՝ճանուն տի՞բոջ, անսպառանսաճման, անթիվ, անչափժամանակ (կենթաոկվեն) գեճենի տանջանքներին, խաոր վարդատաստանին, գալու է: Իսկինչվեբաբեռում է քո որդուն, Երբ դու նշմաբիտ ուղղափառճավատիդառնաս՝մենք տեբիցկխնդրենք, մեր ձեռքը նբա վբա կդնենքե կասենք.--ձեր հավատի բժշկում է սբան ՔՐիստոս, աստհամաձայն ծու ծնունդը,ն նա ողչ առողջ վեբ կկենակկանգնիքո առաջ, ե ուբիշ ջատ բաբիքների ն էլ ձեզ կաբժանացնե ճավիտենական նոբոգկյանքի աստծու

ծնունդ

աոքայության կճասցնե:

Իսկ եթե չես ճավատա՝ ի՞նչպեսկարողէ թողություն ու բժշկություն լինել, ն կամ մենք ի՞նչպես կճամարձակինք նբա առաջ դուրս գալ, խնդոել ե աղոթք անել ճամար, ոբոնք բնավչեն այնպիսիների ճանաչում տիոոջը,ոբովճետետիրոջ բաբկությունը սպասում է նբանց, ոբոնք ուղիղ չեն խոստովանում: տիոոջչը Դուք էլ չեք կարբողանա խընդե չեք բել, քանիոբ չեք ճավատում ուզումգիտնալնԻա պատվիոաններր, չԵք-ճասկանումնբա օբենքնեոը, «ոբովնետնտիբոջ օրենքներն ետ են դարձնում. անբիծեն, ճոգինեոր ճաստատիբոջչվկայությունը

է: Տիրոջ Եբեխաներին իմաստնացնում արդարությունը սըրոէ. տիրոջ ուբախացնում են ե պատվիրանները լուս աչքերին լույս են տալիս, տիոոջեբկյուղը է ն ճավիտյան սուբ կմնա: Տիրոջ ն է դատաստանը նա ճշմարբիտ արդար. ավելի է քան ոսկին ցանկալի ե շատ թանկագին քարեր, ավելիքաղցոէ քան խորբիսխը»: Իսկ ռբոնք որ մեղոի անձնատու» են լինում` ապականության նբանց (տերր) պաճում է ինչպես կբակինյութ: «Չկանբառեր խոսքեր, ոբոնց ձայնը չլվի, իսկ նբանցձայնը ամբողչեբկբում տարածվեց, որոնց խոսքերը մինչն ծայբեբրճասան»: Իսկ ոբոնք չեն լսում Ն ոբոնք որ լսում են՝ նրանցճամար տեբըպաճումէ ճատուցում»: ե սբանցնման Բոլոր այս խոսքերը էլի ուրիշ խոսքերխոսեց սուբբ Ներսեսը կայսերճետ. այն էլ ավելացոեց, թե «այս օբվանիցճաշված տուն

տերն

է ն

ու

տիեզերքի

ոբ

օո մինչե տասնեճինգ (տեոը)իո ողորմածությանու բաբեբաբության ճնգետասան վասն ողոբմածութեան բաբեբաոութհանն կսպասե,այսքան օբ քեզ ժամանակ վասն նեբելոյնանսացեալքեզ, կէտ ժամանակաց կտա, այնչափաւութց անոբ սացեալ քեզ, եթէ ոչ ուղիղ եկեսցես՛ի Ճաւատսն, նշան քեզ այս լիցի. քեզ նշան լինի, եթե գամ:Սա ոբ մինչե յայն.օԸ ՛ի ճաւատսն ոչ ճաստատեսցիս, ժամկետըլբանալուց յետ լնլոյ եդեալկիճետռ ի, որպեսզի ճամոզվիս,ոբ ինչ ոբ քեզ ճետ խոսեցա տին՝ մեռցիմանուկն. զի գիտասցեսեթէ ճաւատաոիմ է այս ամենայն, 6չ զոբ խօսեցայառաջիքո: ճէ Մին, ն այս եւ իբոն լուաւ. թագաւորնզայս բոլոոը լուռ լսում ամենայն, զի մինչ դեռ խօսէրն է նոբա՝ նա ոտն ունկը ր, ձեոքըծնոտին.այսպես առաջի լուռ եեթ կայո, զոտամբ աբկեալ,առմունկնհ Շատաֆ ինչն նա (նրա խոսածնեբը) ծնունդ ե ձեռն ՛ի ծնօտի՝ նստաւ այնպէս,մինչե կատարեաց գբում խօսեցաւ " էին որ Բր, զամենայնզբանսիւր: Եւ գոէին զայս սեմիարբք առաջ նոտաբացի թագավորի աբքային, կան ին Մպա ոք հբաման զայրացավ. կայինն առաջի թագաւորին:Ապա մեծապէս՛ի ցասումն բոդեալ ծապես եՐ է դ կապել լինէր թագաւոոն,ե տալ"հՐաման՝ երկաթիկապանօք եպիսկոպոսապետ մեծապէսկապել Հայոց ն Ւ տը լ պաճելն Իս զսուրբ եպիսկռպոսապետն Հայոց զնեբսէսե աբկանել՛ի փիւղակէ.զի փնելԵբեխային, ուշադիր : թ թե ի՞նչ պետք է անել: մինչե տեսեալուշունիցիմանգանն,եթէ կեցցէ՞ եթէ ոչ. ապա յետ այորից Բեխան աշժան մեռավ, կայսեր ոոդին, ոբ նբա նոբիկ տեսցէ զինչ իցէ առնել: Ապայետ լնուլ աւուրցն ճնգենբան լացեց ու կոծ առավ տասանիցնանցելոցն, սատակեցաւմանուկն ոոբդիկայսերն. նե ընդ Ի: որքան պետք է՞ ե Ն տվեց ամենայն այն ժառանգգտանէՐնորա: Իբոե ելաց ն կոծեցաւորչափ Ներսեսին ԿՈՒՐԲ նՆ Պո մ ու «ԴուԲ ճբաման Ն ց ետ ձարցոեց. կոծեալն էբ, ապա ածին առաջիիւ" զսուղբն Նեբսէս: քբիստոնյանե՞ոդ եՂ բ Ի Մօտ առ աճվան»: Իսկ նա պատասխան տվեց. «իմ եթէ ՛ի ձէ՞նչ քբիստոնէիցեղն մանինքն կոչեալ ճառցանէոբ, բլ տասն նե օբ բիստոս ե ասէ. Հնգետասան օբ հինգ ճետաձգեց(մանը), կանն մեռանել:Իսկ ճա ետ պատասխանի, յետ է. ՝ մեռաք: Դեռ դում չդարձաք, բանիցն եղելոյ Ե՞կարեացՔՐիստոս, թեբնս դարձջիք. իսկ իբոնեոչ Գո Հո ՀՆ եթե ճաաստծու նրան է ոբդինկարբող դառձայք,սատակեցայք։ կենդանացԻսկ դու այժմ եթէ ճաւատասցես,կառող է ա բոլոր ընտանիքդ»: ՈՐգինաստուծոյՑիսուսՔբիստոսյաբուցանելզնա, ե ճանդերձռբղվբա զայրանալով տովճքո ն ամենայնընդանեօրն: կամեցավնշան չաբա1 մոտ եկան պալատիավագնեորն Ապա զայբացեալընդ բանսն թագաւոբն,կամեցաւզնա չաբամաճ ն: ու առ «դրանք օտար առնել. ապա մատուցեալք թագաւոբնաւագք իւբոյ դրանն ե խոոհեռավոր ճ ճամար ի ն ասեն ցկայսոն՝ մի ճզոր թագավորի կողմից. ճրողականք, եթէ յօտար ե ՛ի հեռաստան եբկոէ վասն Բ է հն. մեբ կողմից նշանց վնաս ոբոլ լղեալ զղոսա ճզօբ թագաւորի,ե մեծի տեառն ճբեշտակք են, բ մեռ Ն Հայոց մեծ պատեռբազմ մի՛ ինչ լիցի դոցա վնաս ի մէնջ. եթէ ոչ, մեֆ պատերազմ թայառնելոց մ իջե, ԹԿ մեռէ ընդ մեզ ն ընդ մեձ թագաւոբնՀայոց, ն մեծ թշնամութիւն ապրելը անկամ ՛/իմէջ : »: չե" Մնպետ շատ այսպիսիբաներ էին գանելոցէ. զի ոչ եթէ նորա բանիւ մաճուկնկեայո կամ մեռանէր։ եւ ՝ յց չէին կաբողանում թագավորի բառկություննու զայոույթը թէպէտ այսպիսիբազում ինչ ասէին,.ռչ կաբէինզսոտմտութիւն բարզիչե չ կութեաննշիջուցանել զթագատոի: ծոր բ դԳ ճամառուեն բազմությունը Ապաիբոն յանննաբինմտանէինիոքն, ե պեդեալյամառէինամե: ոսեսին).վերջապես նայն բազմութիւեքն՝ ճազիվճազ կառշողազի մի՛ զայբն սպանցէ,ապա ուբեմն ճազիչճազիւ ց թագավոբինճտ ոզել, ոջ գոնե նշան չսպանե: կաբացինիտ զօոքն ի Քաւան ածել զթագաւորն.այնչափառնել, գոՔայցչկաբողացան որ այնպես անել նեա մի՛ սպանցէ: ազատ աբձակե,այսքան միայն յ աջողեցբին ավողեցոին, ոբ միայն միայ Բայցսակայնարձակելտալ ոչ կարացին.այլ արկին ։ աքսոբվի: Ո բովճետե մտածեիմաստուն չափա, (խոոճոդականներն) հոկար խուլայն զի աքսուեացի մեծապես միայն յսպէս նգնեպլ

մանէ ինչ յատւս

նեբողամտաբաո վատճառով 1եմ Ի ոոաեազի հողիդ քավատի տն ը: է չրաստատվիս ազատի աի

'

աո 26, է՞ ոոք-րոք Ի" 21խրում Ե թագավուը ն ա Մ եց բոլորը թա աի խոսեց: ըոժ վոագի" Խա» ե ԼԱՆ 9 Արթ որ անա սինԵր Պոր Տաու կապբի Հւ բո կածանը աան ա մեկ հատին Պի ու թագավոր) որ Լ բերին թը Տ Ն աի հերԻ է ՝

|

ւ

:

խայի շի Բայց

չեի Թր

խուն ")3

այժմ

վառախորս Դիոտու թՂ գավոր այս իուքեոի Ի ոճաԲու եի ւ. թագավորի աա ո կայսրի ասացին. եբկՐի ոբ տր. Կա զոռ կծագի չի""ք պատգա բզիտի իկի,իր "5 գավորի ԽՐեխայի մ Աո կանի, աատախ չք ա ճեր,

Բլ Վ էք Գ ` Դր Աի ,

ի

|

ավբոլոր

մ"

.

|

ճեցանիմաստունքն,զի առ գամ միայն աքռոբելովնապբեսցի,գոնեա ապա առ յապա դարձ լիցի առնն, զի մի՛ ՛ի խոռվութիւնն ՛ի պատիԲազմ ՛ի մէչ թագատոութեանցն եբկուցունցլինիցի: Զի ասէին. Ոչ եոբէք ուտեք եղեալէ, Ն ոշ ի մէջ թշնամեացուռեք, Ն ոչ ի մէջ պատեբազմի թաբամատարճոեշտակաց ինչ կալեկապե ոչ բանք, թող թէ մաճ. ուրեք զի ոչ եբբէք հետէ, թող թէ այբ մեծ Ն ՛ի ճնոց ժամանակաց ն աւագ աշխաբճիմիոյ գլուխ: Զի թագաւորնդոցա աշխաոճինն դա, որպէս ասեն, ընդ մի ճամաոշ են. ե ասեն թէ աշխարհնայն, ուստի դոքա եկեալեն, սիրեն զայոդ. ն Եբնելի է դա անդ: եւ որպէս ետուն ՎՐոյց որք ընդ նմա եկեալ էին, թէ ազգակիցհամաբինզսա ն մերձատո թագաւորին.ն իւտեանց աշխարհնսիբեն զայդ զայդ: Իսկ թագատոն տայր նոցա պատասխանի.Քարբիոք ասացէՐ եթէ այդ այդպէս իցէ, ով աոք իմաստունք,զի եթէ տէՐ նոբա տուհալ էր ինձբի ձեռն նոբա զանաոգութեան թշնամանս,ոչ գոյ նորա մեղ դնել ն ն ոչ պատիժ ոչ բանք: Իսկ նա իւբովք կամօք թշնամաբամբեոին, նեաց զիս, ե իւրովք կամօք եղե եբաշխաւորմահու ոոբդոյն իմոյ. ն ասաց՝բայց ես իսկ սպանիզնա: Իսկեթէ նորա թագաւորնզնա սէՐ յղեացգ,նա եկն կոտորելզմեզ, վասն այսորիկ իւ թագաւորնիսկ է վնասակար:Քայցփոխանակ զի ինքն անձամբզանձն իւ» կալաւ, պառտ ինչ է այնմ իմիք. ես ինձէն գիտեմ թէ չեղն ՛ի նմանէ, մաճա-

|

առ

առ

Կորտէ։

Ապաոչ ինչ անսացնոցա թագաւորն, այլ ճրաման ետ աքսորել զեբանելինՆերսէս, Ն տանելընկենուլզնա ՛ի կղզի մի 7ի ծովուն մեծի, յայնպիսիյանապատտեղի` ուբ ոչ մարդ կայցէ նե ոչ ջուր րմպելոյ, ն ոչ կերակուր,բայց սոսկ միայն անապատ իցէ, զի սովամաճ սատակեսցէ զնա: Եւ ժողովեալզամենայնիւբոյ իշխանութեանն քաղաքաց| զամենայնոբթոդոքս զեպիսկոպոսս զերբիցունս զսաոկաւագունս,ոբ միանգամլուղղութեանն Լին ն ՛ի ճաւատս. Ն մեծ ծողով ճասաբակ իշխանութհանն ժողովեցան:եւ խօսէՐ ընդ նոսա, զի ամենեքեան յանձն առցենդառնալ՛ի խոտոբութեան Բաւատն աղանդութեանն աբիաՇոսաց,ե դարձցինանդոէներթալովյիւբաքանչիւբ ե վիճակս, չոչեսցեն զիւբաքանչիւբ ճաւատն: իսկ իբբն ժողովուրդսյաբիանոսաց ոչ ոք ի նոցանէն յայսմիկյանձն առնուլ ճաւանեցան, ապա աքսոբհաց զնոսա, Ն ընկէցյաշխաոճսօտաոս, զի մի՛ ոք ՛ի նոցանէնղաոձցիյիւբ տեղիս: Եւ. փոխանակ նոցա՝ զանօրէնութեան ճովիւսն կացուցանէր,յամենայն քաղաքսաբիանոսսչեպիսկոպոսս յղէ. ե եղե մեծ շարժումն ե վութիւնե ճերձուածք յամենայն եկեղեցիս առ

:

տիեզեբաց:

խոռ-

ճետո

այսպես գտան, ոբ աքսոբիմիջոցովառ այժմ մաճիցկան այսպիսով Եոզատվի,իսկ ապագայումնա աքսոբիցկվեբադառնա, ու կու թագավոոություններիմեչ խոռվություն պատեռբազմ չի լինի: Նբանք ասում էին. «Ոչ մի տեղ եղած բան չէ, ո՛չ թշնամինեբիմիջն ն ոո ոչ պատեբազմի ժամանակ, թեկուզ մի ճասաբակ պատգամավոր կալանավոբության, կապանքիՆ բանտի ենթաբկվի,ո՛ւ» մնաց թե մաճվան.ճին ժամանակներից ի վեբ երբեք ն ոչ մի տեղ այսպիսիբան չի եղել. իսկ դա դեռ մեծ ու ավագմաոդ է ն մի աշխարճիգլխավորէ. ոբովնետե,ինչպեսասում են՝ դրանցաշխաբնումթագավորնու դա մի ճաշվի են. Ն ասում են, թե այն աշխարճում,որտեղիցդբանք եկել են՝ ր սիու մ են քա նա ԵՐՆԵ հետ եկողնեբր Դբա ճետ մե մեզ այդ մ մառդուն եռնելի մ մառդ է: ԴՐա եկողները ու ն պատմեցին,թե դա թագավոոշի ազգական մեբձավոոէ, դբշանցաշխարճը դբան սիրում է»: Իսկ թագավոոը նրանց պատասխանումէր. «Դուք ճիշտ ԵՐ ասում, ո՛վ իմաստունմարդիկ. այդ այդպես է: Եթե նբա տեբրնբա միջոցովինձ անաբգանք ու նախատինք հասցներ՝չէ՞ կաբելի նբա բանբեբինմեղադոել,պատժիկամ բանտիենթառշկել, բայց նա իո սեփականկամքովինձ թշնամությունաբավ, իո կամքովիմ ոոբդու մաճվան եբաշխավոր եղավ, նա ճենց ասաց թե ես ինքս նբան սպանեցի: նրա ԻսկԵՐբ թագավորըսիրո ճամաո նբան մեզ մոտ ուղառկեց,իսկ նա է: Բայց գալով մեզ կոտորեց՝հենց իր թագավորի առաչ էլ ճանցավոո նա ոբովճետն ինքն իջ գլխի բան աբավ՝ պետք է պատասխանատու էչ ոբովնետնգիտեմ որ թագավոոիկողմից չէ լինի. նա մաճապառտ դրա առածը»: Թագավորայլես (խոբճոդականներին) չլսեց, այլ ճբաման տվեց մեծ աքսորել,տանել ձգել երանելի ծովում մի կղզի, այնՆԵրսեսին պիսիմի անապատտեղ, ու ո՛չ մաոդ լինի, ոչ խմելու ջու» Ն ոչ կեբակուտ.լոկ մի անապատլինի, ոոպեսզիսովից մեռնի: Ապանա իբ ամբողչ իշխանությանքաղաքներիցժողովեցբոու լոր ուղղափառեպիսկոպոսներին, քաճանանեբին սաոկավագների ոբոնք ուղիղ ճավատն էին դավանում: Բոլորիշխանությանտեղերից եկան, մեծ ժողով կազմեցին:Թագավոբը նրանցճետ խոսեց, (ե առաոո չաբկեց) բոլորն էլ ընդունենաբիանոսական աղանդիսխալ դավաՆ նությունը,ապա դառնանիբենց վիճակներ իոբենցժողովուրդներ ղարռձնեն աբիանոսական ճավատին:Եբբ նբանցիցոչ մեկը ճանձն չառավ` ապա բոլորին աքսոբեցե քշեց օտաբ աշխառճներ, ոբպեսզի անօբեն դաոչ մեկը իո տեղըչդառնա,իսկ նբանցփոխարեն նրանցից ԷՐ վանությանճովիվներ էՐ նշանակում, աբիանոսչհպիսկոպոսներ լուց

:

չ

0.

ամենայնտիեզերք փորձութիւնք նեղութեանց|

եղե ընդ

մեծ

քան զառաջին վտանգի թագաւորացն.ես

'ի ձեթանոսացն պախոովութիւնքն յառաջագոյնյառնէՐ առ այլովքդիցապաշտ մեճենասէՐ թագատ"ոօք:Ամենայնճշմաբիտ ուղղափառհաւատք վաոետք մերժեզան քան ժ ա ոճնցան յիտաքանչիւ" ողովոդոց,ե զնոցա կալան մշակք սատանայի.ե ամենայն ՛ի ՔՐիստոս ճաւատացելոց հասանէին ե լինէՐ սուգ ժողովոդոցն ոո '

տեբազմնն

-

չար,

ոբ

մեծ ուղառկումբոլոր քաղաքնեոը:Եվ աջշխաոճի բոլոր Եկեղեցինեբում ու շարժում առաջ եկավ, լխոռվություններ ծագեցին:Եվ ճԵրձվածներ Բում ա մեծամեծ նե ղություններ, ԸԼԵ ձ ՇԼե ու բոլոբ աշխառնու փորձություններ քան վտանգներառաջ Եկան նախկինթագավորների ժամանակնեոը,-ավելի վատ՝ քան կռապաշտ մեճենասեբ թագավորների ժամանակ ծագած պատերազմներում: Քոլոր նշմաբիտ ե ուղղափառվաոռդապետիրենց նրանցտեղեբրգոաենվեցին սատանայիմշակնեոը, բոլոր Քբիստոսիճավատացողներն թառկվեցին տեսակ-տեսակ բոլոբ ժողովուոդնեոը նեղություննեռի, սգի ու տոտմությանմեջ ընկան: ՈՐբովնետե բոլոր եկեղեցիները գբավեցին պատի պալակենիա ազա ապան րի անդի ն խաշինքները նբանցճամար առաջնոողչմնացն ոչ ճավացովեցին. տացյալ ժողովոդիճամար աղոթքիտեղեր: Նբանք որպեսզիսատանայի սպասավորներին քաղաքներից գյուղերիցդուրս ամաչենթաոկվին՝ ր ղերում ԵՐԱՆ ք ք էին աի անում, ն աղոո քների -

տեղիսն

ԻԳ ի ոմասաբակ բեռ ամենայն վ աառվեցին ժ ողովուրդների բե ի զիրԱ րիԱաջաօեթայքն անալի, քք երկարիո ` Շոզա յիր չի'"մորի: խաչի մեեԱՆ Նովդո մ ի դ:ուիտակ: ո "իԽղ«թից բիս Ր

ո

է

|

| ԲԱՐՐԻ տառահաիհաագեԱե երակալն ի կա ւր 5 եիկատաշել ասէին մ ւմ իհանց՝ ար տիւք իփոխեսցէ ոէԳա ի "խառինք» .

էե

աղօթսն

թ

)

ի

ձ

զ

3:

Վո

գոց»

ԽԱ

Ը

զչ է

՛

Դ

ճշմ քան ուսցէ զճշմաբիտ իւբաքա չի» վեբակացուս յիւտաքանչիւբ ժողովուոդսն, ե յիոեանց վաստակս ՛ի շինեալեկեղեցիսն՝ուստի մերժեցանն,թերես դարձլիցի նոցաայսոէն: : ն ոո ն Իսկ այն ն յիչշխանաց՝ ըոդ առբոյննեոսեսիեբթեալէին յերկոէն Հա յոց, զնոսա բազում գաճձիւք լցեալարձակէր, կաշառակուրծս կաշառաւեկսառնէր առ հասաբակ՝որ միայն մ Շձ ՔԴ ան էին. ե `

՝

գանձս. ն ոսկւոյՆ արծաթոյ ականց ՛ի ձեռնն նոցա՝արքային պատուականաց իբն այնու կամէր ճաճել զմիտսթագատոին:Ջի ոչ գոյր չափ առաքէր, ե չիր:

թիւ զի

բազում

ՑԱՂԱԳՍ ԵԹԷ

ՋԻԱ՛ՐԴ, ԻԲՐԵՒ ԱՔՍՈՐԵՏԱԻ ՍՈՒՐԲՆ ՆԵՐՍԷՍ ԾԻ

ԸՆԴԵՑԱԻ »7ի ԿՂԶԻՆ

ՑԱՆԱՊԱՏՆ, Թէ Ռ՛ՐԳէՍ ԿԱՄ ԶԻԱ՛ՐԴ ԵՐԱԿՐԵՑԱԻ, ԾԻ ԿԱՄ

Ո՛ՐՊէՍ ՑԱՍՏՈՒԾՈՑ

ԵՂԵՆ ՍՔԱՆՉԵԼԻՔ ԶԱՄՍ ԻՆՆ

Ապա իբրե սՐտմտեալ թագատոն Վաղէսյարոյց

հալածանս՛ի

վերայԵկեղեցեաց սբբոց ընդ ամենայն կողմանսիւոոյ իշխանութեանն, :

Րջում

ուլխտադոությամբ

ը

աստծուց,

ճշ

ժամ

որ

ժամաայդ չար դարձնե դ իբենց ց ժո-

մոտ, դարձնեիբենցաշխատանքով ղովռուտդնեոի շինված եկեղեցիները է ճ ծվէ ը. որտեղից ճալածվել էին: որոնք Հայոց սուրբ Իսկ այն ՛ իշխաններին, ոց աշխառճից չ Ւ նեբսեսի ճետ գնացելէին՝ էր` առձակում շատ գանձեբով (Վաղեսը) լիացնելով, մտածում էր բոլորինկաշառքնեբով կուրացնել, ե նբանցձեոքով ոսկու, արծաթին թանկագինակներիմեծ գանձերէր ուղառկում (Աթագավոռին,նբա սիոտը առնելուճամար: Թիվ ու ճաշիվչկար այն գանձերին,ոբ ուղաոկումէՐ Հայոց թագավորին,ե նբան ամբասԸ Ը գիր էբ գրու մ ՆԵՐսեսի մ Ը ե Լե տանության Իսեսի մասին,իբոն թեթեն սպանեց իբ որդուն: Նան արձակեցՀայոց թագավորի ԱՐշշակունի պատանդներին ոբ կայսերական պալատում էին գտնվում, Արշակթագավոբիեղբորբոոհանձդիճքը, ոբոնցիցմեկի անունն էր Գնել, մյուսինըՏիբիթ: Սբանց ն նեց Հայոց սատոապներին այս կերպովնրանց ձգեց: ճանապարն

չակ)

չ

ի

'

ա հարա : ր մոխարբ դրու էի նակը փոխե վեբացնե, մաբիտ առաջնոոդնեբին ,

անհամար

գանձս առաքէո արքայինՀայոց. գոէՐ առ նա գիր ամբաստանութեան զսբբոյն Նեբսիսէ,իբոն թէ սպան զոբդի նորա: եւ ես առձակեաց զպանդանդսն զԱՐշակունիսն թագաւորին Հայոց, որ Տ նս» ես կային ՛ի կայսե Րականպաղատանն.զի են նոքա արքաԵղբօբոոդիք յին Աճշակայ,զի միումն անունն ճանաչէՐԳնել, ե միւսումն անունն ետ 'ի ձեոս Տիրիթ, սատբապացնՀայոց, ն զնոսազայս օրինակ անուստ յուղարկէր: ոչ

ու

| |

:

/

|

նա

'

ԹԵ Ի՞ՆՉՊԵՍ ՍՈՒՐԲ ՆԵՐՍԵՍ ԱՔՍՈՐՎԵՑ ՈՒ ՋԳՎԵՑ ԱՆԱՊԱՏ

ԿՂՋԻՆ ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԿԵՐԱԿՐՎԵՑ,ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ ԱՍՏՎԱԾ

ՍՔԱՆՉԵԼԻՔ ՑՈՒՅՑ ՏՎԵՑ ԻՆԸ ՏԱՐԻ

ԵՐբՎաղեսթագավորր զայբանալով ճալածանք բաբձրբացբեց սուրբ եկեղեցիների վբա իբ իշխանության բոլոբ կողմեբում, ն

բոլոր

զամենայնհպիսկոպոսս մեկնեացեճան յիւբաքանչիւբ ժողովոդոցե մեծաւ ընգէց զնոսա յօտառութիւն, առաւելիւբ նիւթեալ բառկութեամբ իի վեբայ սոբբոյնՆեբսէսի.վասն զի պատճառքմաճուան միամօբոոդյն սիբելոյիւբոյ եղե նա, ապա չշաբապէս չաբութեամբդառնութեամբ մանուան կամէր վճարել զնա: Որում մեծամեֆքն ե ամենայնխորճըրոդականքթագաւոբինչճաւանեալք չառնուին յանձն, այլ ճազիւ ճազի' թափել 'ի մանուանէ: Ապա ետ ճբրաման ընգենով զնա 7ի կաբացին կղզին մի մեծ ովկիանոսաճագինծովու, յանապատյանջուբտեղիմի՝ ուբ ոչ բոյս ինչ դալար, ե ոչ աբմատ ինչ, ե ոչ այլ ինչ ամենեին՝որ ինչ ի պէտս մաոդկանլինիցի. բայց միայն քաբ ե աւազ ապառաժ, ն ուրեք ընդ այն, ն ոչ ճանապաոք ոչ գնացքինչ նաաց: Ապաանցուցինզեա ՛ի տեղինճբամայեալ,Ն ընղ նմա արս եւթա| ճասուն, ոբ կէսքն եպիսկոպոս էին յայլոց քաղաքաց,կէսք կղեբիկոսք յայլոց եկեղեցեաց: Իսկնա խնդայոն ուբախէր ընդ այն, զի եճաս նմա կրել չաոբշաբանս վասն անուան տեաոն ՑիսուսիՔՐիստոսիՈբդւոյն աստուծոյ:Եւ էին նոբա այն որոք ընդ նմայն աքսոբեցան յիւոոցն՝ եո/ ն եբկբոբդին՝ կու, անուն միոյն Ռաստոմ սառշկաւազ, ն Տիբանամ. ոբ այլքն եւթանասունքն ընդ նոսա, զորս ուստեք ուստեք ընդ նոսա Եւ գնաց ամացեալ՛ի նաւմն՝ ի կղզին խաղացուցին: մեկնեցաւ նաւն՝ ոբ ե տանէր, զնոսայն օր ըստ ճողմոյն յաջողութեան՛ի ճնգետասան ճասանէբ ՛ի ճբամայեալ տեղին.ե թափեացզնոսս նաւն "ի կղզին, ե ինքնայսբէն դարձաւ: Եւ յայնմկղզտջոչ գտանէր ն ոչ ոչ ջուբ րմպելոյ դոյզն ինչ արմատ, զի անաբմատ, աւազ միայն էո. զի վասնայնորիկ իսկ տարեալ էՐ զնոսաանդբ,զի սովամաճ զնոսաըստ խստութեան արասցեն | թաԵւ եղե իբոն եճաս գատոինձբամանին: ժանոցայամել ամսօբեայ մի ' մանակս,որ տկառբագոյնքն էին ՛ի նոսա՝ սկսան նքողելծաշաւելնուաե ղել նեոգնել դոոսովել՛ի քաղցոյկամ 'ի ծարաւոյ:Ապա մխիթարել ե սկսաւ քաջալեռել զամենեսեանՆերսէս, ե ասէ. Պինդկացէք, ճաստատուն լերուք, ն մի՛ Երկնչիք. զի այն տէոՐմեբ Ցիսուս ՔՐիստոս՝ոբ նե

ի

|

|

ճրամայեաց ծառոյն սաբեկայ բերել զխոյնպտուղ,

|

,

ընկալաւ զիսաճակ զոն, ն օՐննեաց կենդանի ե զՅակոբհի պանդխտութեան, ապոեցոյց ե զՑովսէփ՛ի ծառայութենէն ն Ա տիոացոյց, ճբամայետց մոբենտյճով ե ծաղկել, օդոցն տեբեել հրամայեաց քաղցբութեանն ացինկԵՐակոոյ "ի վեբուստ ցօղել, ե ե

զլոբամաոգին ՛ի թոչնոց տալ ապրոտամբող ն ե ինքն դառնացող ժողովոդեանն, նոսա վէմ Քբիստոս եղեալ՝ընդ շրշԱՋ յանապատին ն յանջոդին, զքաղցբութիւն ջուրցն ՛ի ծարաւ նոցա ն մատուցանէր, խորճուդ ճանդերձելոցն՝ առ յապա լինելոցն էՐ՝ ոբ

Կ4ձ

ւ

բոլոր

եպիսկոպոսնեբին իրենց ճեռացնելով

ժողովուոդներից թյան մեջ ձգեց` նա ավելի մեծ գոգովածէՐ սուրբ Նեոբաբկությամբ սեսի դեմ, ոբովճետե Ննբան էր Քամարում պատճառիո մեկ ճատիկ ոբդու մաբվան,ուստ ի կամենումէՐ Շբան չարաչար դառն

ճանեցնել: մեծամեծներն Թագավորի

օտաբու-

մաճովվախ-

խոոճոդականնեշը չճամաձայնեցինայս բանինն ճազիվճազ կառողացան նբան մաճից ազատել: նա ճբաման Այն ժամանակ տվեց նբան ձգել մեծ աճագինօվկիանոս ծովում մի կղզի, մի անապատանջուբ տեղ, ոբտեղո՛չ դալար բույս կաո,ո՛չ աբմատ, ե ոչ ուրիշ մի բան՝ մաոդու (սնունդի) պիտանի, այլ միայն քար, ավազ, ապառաժ: Ճանապարն էլ չկար դեպի այդ կողմը Ն ոչ

ու

նավերի ԵՐթնեկություն:

Նոան տարան

ճասցոին նրամայված տեղըե նբա ճետ յոթանամառոդ, ոբոնցիցկեսը եպիսկոպոսներ էին ուրիշ քաղաքնեոշից ն կեսը ճոգեորականներ նա ուրիշ եկեղեցիներից: Իսկ ուրախ (Ներսեսը) էր այս բանին, ոբ իշան չարչաբանքներկբել Հիսուս ՔՐիսվիճակվեց տոսի՝ աստծու ոբդու անվանճամար: Նրա Բետ Երկուսը իր մարդիկնէին. մեկի անունըՌաստոմ աքսորբվածներից սարկավագ, ԽԵՐկբորդինը` Տի՞անամ.նրանցճետ եղած մյուս յոթանասունինէլ (ճանապարհին) այստեղիցե այնտեղից տարան նավը լցնելով դեպի կղզին: Նավը,որ նրանցտանում էր՝ մեկնեց, աջողակ ճամբով տասնեճինգ օբում հասնում էՐ ճրամայված տեղը: Նավը նրանց ափ ճանեց կ ղզին ե ետ ինքը դարձավ: Այս կղզում ոչ խմելուչուր կաբ ն ոչ մի չնչին արմատ, ռրովճետե անաոմատ ավազ էր միայն.ճենց այս էլ պատճառով նրանց այնտեղէին տարել,որ սովամաճն անեն խիստ հրամանի թագավորշի ճամաձայն: Երբ նրանք մի ամսաչափ ժամանակ այնտեղմնացին՝ մեջ ավելի թույլեբնսկսեցին նշանց քաղցիցու ծարավից տանջվել, տառապել, թովանալ,նվաղել: Նեբսեսն սկսեց Այն ժամանակ ու բոլոբինքաջալեւել մխիթա«Հաստատ ու Իել` ասելով. պինդմնացեք, մի՛ վախենաք, ոբովնճետե մեր տեր էր, ոբ սաբեկա ՀիսուսՔբիստոսն ծառին խոյ բեհ րամայեց բելիբոն պտուղծՏ,ոբ Իսաճակին զոնընդունեց կենդանույն, Հակոբին օոճնեց մեջ, ոբ Հովսեփին պ անդխտության ստոկությունից փոկեց ու տեր դարձրեց, մորբենուն ճբամայեց՝ տեոբն հանել ու կրակով ծաղկել,ոբ օդին հբամայեց՝վեբնիցքաղցոկեբակուբ ն դառն ցողելճծ6, ապստամբ ժողովոդին լորամաոգի թոչուններտվեցուտելու, ն ինքը Քբիստոս վեմ դառնալով ճետ շոջում էր նբանց անջոդիանապատում. ե ծառավածժողովոդին քաղցոջուր մատակառարբում, ե իբոն ապասուն

ոբ

ոբ

գուջակէ"

Մովսէսի, վէեմնխոցեալ՝ ճոսէՐ նոգա 'ի գաւազանաւն օբինակօքնկեցուցանէո,ն ինքն կեբակզնոսա անդ զառաջինսն ուո, յանապատիանդ, ե ըստ ծառոյն՝ բեաց ՛/ի սակաւճացէ զժողովուրդն ն ոբ զխոյն երեւ՝ ինքնզխաչէնպոկեալկախեալխաշեցաւ, օբինակաւն ե եճան մեզ անտի չուր փոկուըստ նմանութեան՛ի կողսնխոցեցաւ, մեյաղագս սբբութնանապաշխառութեան՝ կենաց բեանի լուպցումն ետ մեբ հաց հղե, ն զաբիւենիւր ըմպել մեզ, զի Բոց, ե ինքն վասն ն աբիւննյաբիւն, զի զաստուածուխառնեսց է ի մարմինն զմաբմինն զմեզ ընդ սուբ Հոգւոյն, ե ի վախճանի խիւենյոզիս մեշ միացուցեալ, այսչափ Եբախտիս աբասցէ. աոդ զմեզ բնակիցսաստուածութեանն շնորհս փոխառոէն առնէր մեզ, մինչե մեք անգամ բանս գոհացողութեան նորա անուան արժանի նմա, իսկ առդ զիա"բղվասն ռչ Ճատուցանէաք սովամաճինչ կարծիցեքլինել: Ոչ թշնամանաց՝ մի սակափկ եղեալք ն այղպէս,այլ ճաւատովխնդբեսցուք, տացի մեզ կեբակուր:իսկ աող պիտոյ է, ե առ ոչ. այլ նշան թեբաճաւատից նշա՞նխրեղբեմք, մեո ուղղութիւն. այլ մծզ, գիտէ տէ՞բ «զպիտոյսն Ն պառձուցանելոյ ն ե րստ այնմ պատոշաստե զինչ պիտոյ է մեզ: մեք զօգտակաոսն, որ քա՛ւ ե մի՛ լիցի,ոբպէս ասացաւն.ասէ. «Ազգ շար նշան ոչ այնպէս, խնզգւէ»:Իսկ մեզ կարեոոքնառպնցուշոյն ի մաոդկանաղանդէնչիք ճնաո լինել: Իսկ տէշն կառողէ ե պռանց կեբակոոյ պանել զմեզ կենկարող է, ե պածիս,ե կարբողէ տալ կեբակու՞.ե աբդաբացուցանել անուանն մեզ մեռանել. պատոբաստել առնել` վասն իւոոյ աշժանիս ոբ մանուն, չեոթայ բնութեան սովորական ընղունելութիւն տալ մեզ ուրեք ՛/ի մաշդկանէ,այլ պատճառս առնէ վեռբայ իւ" ՛'ի զանուն միայն անեբեոյթ մառմճոյն.մանէ, ե իւոռոյաոշքայութեանն զմեզ բագոոդս բավախճանել.Ն առնել առԿաշողէ ե ի' խաղաղութեան ժաճիսարքայութեան կառգացն: Ջայս Է այսպիսիե ոբ եբթայ" զճետսոբին՝ իբն խօսեցաւ.առդ՝ ասէ՝ զի՞քծունԲ ամենեքեան, զիառժանի միայնլիցուքմաբդասիոութեանն ե յածունբ ն կալ յաղօթս, Եւ անգամ Ք-իստոսի: ՛ի դնել նոցաեւիցս ե սկսաւ ընկեճով ՛ի կղզի անդ" բհաւ ՛ի ծովու անդ ճողմ սաստիկ, ձուկն սաստիկյոյժ, մինչն չեղջս չեղչս կուտէ՞ ի ցամաքիկղզայն. ե ընղ նմինփայտսաստիկյոյժ: Իբբնճանինկուտեցինզփայտն.խոորճէին թէ ճու" պիտսյ է, ոշով զփայտնլուզցուք:Յանկածակիինքնինլուցեալ ֆայաե բով վառե Է էոքա լաշացհալքզոճացեալ.զաղօքսն կատառեԵւ լյ` մատեան առկին'ի խոբովս,ե բազմեցան ե մատեան յուտել: ջուր` յոտն եկաց սուբբն իթշն կեբանյագեցած,Ե պէտքեղեալ բմպելոյ ե Ներսէս, մատուցեալփոշհացզաւազն 'ի կղզաջ, ե բխեաց աղբեւշ՝

աա մ

ւ

ձեռն

ար չէր9 Գ

իսկ

աոնէ, անորո

կ

նշանցե այս օբինակով առաջին ե պաճպանդւմմ, կյանքը ինքն էլ անապատումք Ի

ժ

է

ո

նման

ՀԹ.

լ

ու

ոբ

ե

Է այնտեղից

մեզ

ու

ճամար

Շ

:

մարմինըմաբմնիճետ մեր Ճոգուճետ միացնե ց ձությանճետ ռ

առյունը

որպեսզի

արյունըառյունիճետ, աստվածությունը լ «եզ Կուբ հոգուճետ վերջում մեզ

որ

զչաոսն

Մովսեսի գավազանով ապառաժ գոջագությու՝ ցնում ճամար ն '

այն ծառին խոյեղի ԻՑ հար վիոակոեց, գամվեց կախվեց, վեւի օբինակի ճամաձայն ինքն էլ կողիցխոցվեց յնտեղից Ճամար ճանեց մեզճայ փոկության ոբպեսզի ապաշխառությամբ լվացվիեքմաքբվին ք, ք գանե ինքը մեզ ճաց եդավ, զավ,իբ տվեցմեզ խմելու, բ

,

։

լինե

մեզ ինր

մ

անազազից մենք

Արդ՝ նա դարձնե:

ատոմ հար ի Գո ցու

ե

աստվա-

այսքան էՐ ԵՐախտիք

որ

նույնիսկ խոսք շնոոճակալության

Էք կարծել,թե նա սովամաճկթողնե մեզ, բի կառող բեկո Պ չափովթշնամանքկբեցիեք նբա անվան Ո՛ ենք ն խնդրենք, ճավատով մեզ Ին,է կեբակուբ ն ենք ո՛շ, նշանը խնդրում. ամար է Նր ե չառերին թեբաճավատն ո ուղղության բեբելուճամաո. իսկ մեր վեբաամ տե բերու մո կարիքների օգտակաոր ե ըստ Ե յեմ դբ է: Մենք այնպես պետք չենք՝ մեզ տ ինչպես աց է խնդրում», քավլիգի։ Ինչ ոբ մեզ կարեոր է՝ աք ր Թա է ստացվել: կառող ել Տերըկաբող է առան ՏՈՒության է ն կԵեբակուբ կարող է պանել, տալ, ւի է մեզ մաճվան անարժանացնել իբ վան ճամար, սովորական բնական մանը, ոռից մարդ ազատում չունիք, ե մեզ ա դարձնել, աբո ս

ամա ո. ֆու կտովի:ԱՐԱՆ, որ

կ որա ի" անտ իո: ր է կենդանի է կերակրի կառող արդարա

ու

ար" տալով

մասնակից ոքայության ե

արքայության վախճտնեցնել զ իաղաղ ափանի Հար բաներ ուիջ խոսելուց աի3 ւը աետասխաճ առաց, աշրձանաձանք ՔՐիստոսի մաշդասիոուե- ոո դրեք, անգամ յան: եվ դրին աղոթեցին՝` Ն ի ոմ ԲԻ բաո ամի սկսեցկղզինթափել կուԻմառիզբարձոացավ կղզու վբա կուտակներ ա յնպես ձեացան, քու խոսին ութ ջատ-շատ փայտ: Եր հանեցին, է

ւթ

Ր

Բետո նա

որ

Երե Է

ծունբ

ն

բ

ե

ծո

մեծ

որ

քանան

սրա

փայտբ կույտ շինեցին՝ մտածեցին թե կՐակէ ճառկավոբ,որով փայտբ վառենք:Հանկարծ փայտը ինքն իրան կակ առավ սկսեցվառվել:Նբանք աղոթելուց է

Նոր կացան

կանԼք

ռիու,19

Րբ

ու

գոճությամբ,ձուկի խոբովեցին,բազմեցանե սկսեցին կերանկշտացան խմելու չութ ճարկավոր .

ու

եղավ`

ոտքի Ներսեսը, մեջ ավազը կղզու փորեց. բղխեցանու ջի Նի շառունսկխմում էին կղզու վբա ե այնտեղից եղողները:

քաղցոանոյշ, ն անտիըմպլին ու հանապազորդ էին կղզայն: ձայնմ կղզոոչ զայս օռինակկեռակոեալ լինէին 'ի ծովե անտի՛ ն յիշեզնոսա սուբբն ներբսէս, ն ասէր. մխիթարէր տեաոն ե զոբ ասաց, թէ ՛ի մտի կալաբուքզբանն զէ ն զարբդարութիւն նոշա, ն այն այն տաց աստուձոյ (այութիւնն ե լաւելցի»: Ցեսէք, եղրարք,զի աճաւասիկիբոն ճայբ յոողիս մատումեզ աստուած՝ խոատել զմեզ, զի զմեզ պիտանիս ցեալ Լ առ ե մեզ, ն զմեզ մեծաց է. զանուննքաջութեանժառանգեցուսցէ սակաիկ առաքինութեան առմանիսառասցէ: Զի զպատճաոս զնա. ե սիրեսցուր ի մեն խեզոլ. այնչափմիայն. զի բառհացն առնէ զբա զանչափզանկչիոզանձամեմատ զեբրախտապաոգ իւոոց. ե ցուցանէզբաբիատուբ Կքանչելեաց Է մուն, Քանզի խնավասե իտոյ մառշդասիբութեանն: եաց փնելի վեշայ մեշ. այլ կեբակուրե ըմպելիես ի: ն Եւ այսպէս ձանապազճձանդեոձ եղբաբբքգոճանալ տ ՑիսուսՔՐիսաոս, զցայգ ե զցե՞բեկկային ՛ի պաշտաման ե ապա գազար: Աբշհգական կային մտանելոյ լ ի ուբախ լինէին, )րնգենուլ կեբակոովն : ատատճ ՛ի կիրջակիէն ալ ՆԵՐսէս լեւթն սուրբն կուր: Իսկ նոցա զքաջառութ փպա ճաչակէր:Այլ զայս օրինակ ճամակ տայբ որ ամս հղենյայն կղզատջ: ինն, գուրքնՖեբսէս

Այս կղզու վոա այս նբանք կեբակովում էին ծովից, ե կերպով ՆԵՐսեսը շարունակնբանցմխիթարումէՐ ն ասում. «Այսպես ճիչեցե՛ք Է եա խորի ԱՆԻՑ: աստծուարքայությունննբա Ն աոդառությունը փնտոեցեք, այդ բոլորր ձեզ կտովի կավելանա:Տեսնո՞ւմ ԵԼ, եղբայրներ, աստ-

ուր

հանապազ

սուրբ

|

ԱՎԻ» «ուդո ազի

ու

ա

ածեց

մտքեշումդ պաճեցե՞ր ու

ոբ

ված մեզ ճետ վառվումէ՝ ինչպեսոբդոց ճետ՝ մեզ խոատելու ճամաբ, ոբպեսզիմեզ պիտանի մաոդիկդարձնե, քաջության ժառանմեզ գեցեեՆ մեծամեծ վարձերիառժանացնե: նա հբոն փոխարեն մեզանից մի փոքբառաքինություն է պաճանջում--ոբ նբան սիրենք, որի փոխաբեն նա

անուն

անթիվ, անչափ, անճաշիվ զանբի: բարիքներ, բարեբաբու| սքանչելիք մեզ իբ Բարութի բարի մաշդասիբությա Բոանռո ճատուցում որովհետե նույնիսկ իբ անձըչխնայեց տեզ դնել, մեզ կեբակուր ըմպելիք Ի"ոչ զանձն դարձավ»: Այս կեբպով եղբայրները շարունակ գոհությամբ հ : էին Հիսուս ՔՐիստոսին, գիշերցեբեկանդադաբտիրոջ .ռ ԱՒ" պաշտոննէին կատաոում: սպասում էին

Կ

անճամեմատ

ն

է անում

"

՝

ոռԾեղբաքն. երոաո ալհացնաա Ն ո. է ի

ճամար

:

ճամար

է անում.

ճամար

այլ

ն

նա

ն

օբճնում

տեր

Նրանք

աշեգակի մայրմտնելուն, ապա տիտվածկեբակոովն ուրախանումէին, որբ ալիքներըդութս էին ձգում՝ կեբակու» պատբաստելուճամար: Այս կեբպովսուբ Նեոբսեսը միշտ էՐ նրանցինը տարիմ,ոբ սբտապնդում այն կղզումըմնացին: Բո

ԱՍՏԾՈՒ

ՆԵ ՎԱՍԵ

ՑԱՂԱԳՍ ԱՍՏՈՒԾՈՅ

ՍՔԱՆՎԵԼԵԱՑԵ՝ ՈՐ ԵՂԵՆ ՛Ի ԵԵՐՍԷՍ ԵՒ ԿԱՄ

ՆԱԽԱԵԶՈՒՆ

Ի

ԵԻՍԵՔԻ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ԱՌ

՛Ի

ԲԱՐՑԵԼԻՑՍ.

ԲԱՐԺԻԼՈՍ

Կեսաբու Եւսեբիոսյոբժամ հտես զզարմանալիան ԽԽկեպիսկոպոսն զճախիչանել զաղաւնոյն՝ եկն ՛ի յերկնից, ն ճանգչելնախ յեբիցապետնԿեսաբու սուրբն Քաոշսիլիոս, ի դժկամակմիտս լինէր ընդ նմա. ե. ածսանէբ զնա իբոն զօբ ճակառակոոգե գթշնամի:Քանզի ճաշակ ճառծալէր ընդ եբկիջ ամենայն. ասէին ն պատմէին՝ ձեռթէյորժամ նադրէինզաոս՞բ կաթավիկոսնՆերսէս, էչ ճանգեաւ ի նմանութիմ: աղաւնոյ"ի վեբայ` նախ լեբիցապեանի սուքն Քաբսիլիոս. ն սպա Ներսէս: Եւ այս ճոշակ ճառկայառուցեալնստաւ ի քաճանայապեատն նէ- զնագանէ. մաճաւանդ լաշխարննԳամբաց:Մեծապէսթաւին մառգոբ

ՍՔԱՆՉԵԼԻՔԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԵՐԵՎԵՑ

ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՎ ԲԱՍԻԼԻՈՍԻ ՎՐԱ,

ԵՎ ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ԵՎՍԵԲԻՈՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԸ

ՆԱԽԱՆՋՈՒՄ ԷՐ ԲԱՍԻԼԻՈՍԻՆ

Իսկ Կեսառշիայի Եվսեբիոս Երբ այն եպիսկոպոսը

լիքը տեսավ,այսինքն

որ

զաոմանա-

Եբկնքիցիջած աղավնին նախ նստեցԿե-

սառիայի Ե՞Րիցապետ սուրբՔաոսիլիոսի վոբա՝ մտքումըատելություն զգաց նբա դեմ ն նբան ճամաբում էր իրեն ն ճակառակոոդ9 թշնամի, ոբովճետե

բոլոր Երկրումճոչակվելէբ, թե եբբ Նեբսես սուրբ կաթողիկռսինձեռնադրում էին` (ս. ճոգին)աղավճնու իջավ ու կերպարանքով նախԵե՞Րիցապետ կանգնեց ն ճետո նբա սուրբԲաբսիլոսի վբա վբայից բարձբացավ նստեց ՆԵՐսես քաճանայապետի վբա: Այս ճոչակընբանց մասինտաբածվումէՐ մանավանդ Գամիոքաշխառճում:Մաշդիկշատ

սքանչելիքնամենայն. ե կանն

ամենայն մաոդ պատուէին զսուբբն

էին այս ակնածում

սքանչհլիքից պատվում Լին ԲաբսիԱ երարեան: Բոցանիզարգացնլիոսին, արաիլիու գոանաւանդ մանավանդ վարք ուներ, ճշմարիտկարգերիէՐ հետեում, ր ւ խոնաոհ էՐ, չեբմեռանղաղոթում էՐ վասն վառուց կարգաց իցե պարԷՐ կեշտ պաճում թ իրեն. սիրում էր աղքատներին վասն տառապելազոնաղբատասխշութեանե ար: ամ տառապյալնե միշտ շ

զ

,

ն

նորա,

ե

Հէ»վառուցն մշտակիջրհանապազոողութեան պատուիբանակատարբ կամ վասն բազումգիտութեանե,զի աղբերէՐ անպակաս իմաստուՆ

որա,

ն. ե վասն ուսուցիչ ճաւատաշիմ վաշդապետութեան նոբա, զի համ բն. եստիւն ' աոկանէր Քանապազ զամենայն փիլիսոփայակա ամենաէ ԳԱԲե Ն խնոյԸն, Ն զճաւատս

թ

նշմաբիտ խու բացեալզբեբանս այսբ բ հաստա Վասն ամենայնի ամենեցուն եբբուդութեանն սուրբ ե նա տակ եռկիբբն ընդ առաքեալ նայէին ընդ աա նաւոո. ե ամենայն որ վկայէՐ թէ արժանի իսկ Գ)

բն Հե:

Էչ

տուծոյ:

ճեն

ե բոլորը

սուբբ

մարքուբ

շատ

պաո-

ն

զուր

հա

որ

,

լ

Բոխատոսի, աո Հան

ճա-

աստծուն,

կատարում հանապազ

ե

ե

(աստվածային) պատվիրանն նա մեծ ԲացիԿբանցից գիտությանտեր էՐ, իմաստությանանպակաս ն էՐ աղբյուր ուսուցիչ հավատարիմ ոբովճետննա իո վաոդապետ. փիլիսոփայական միշտ փակում արվեստով էՐ ճերեպապանձեցնում ն զուր բացած բերանները տիկոսների ամենասուրբ նըշեբբորդության մաբիտ ճավատըհաստատում էր ամենքիառաջ: Այս բոլորի պատճաոով ամենքընրա վբա նայում էին իբբեՔրիստոսի առարբյալի. իճչպես ու

է

ու

մի եոկնավորհբեշտակի վբա, ն բոլոբն էլ վկայում էին, թե նա հիբավի արժանիէբ աստծու Բոգուն: Իսկ նա իրեն շատ խոնարբնԼբ պանում ե անարժան էՐ ԲամաԲում, թեպետամեն մարդցանկանումէՐ նբա մոտ գալ նրա գիտունբա մոտ բյան պատճառով. մանավանդ հանախում էին փիլիսոփաների նա պարագլուխներն իրենցարվեստիպատճառով. շատեբին (եբանցից) ի՞ենցսխալկարծիրներից դարձնումէր դեպինշմաբիտհավատը,անբիվ մարդիկղարձնում ԼՐ ՔՐիստոսի Բոլորն այնպես ե՞րկբպագողներ: սկսեցիննայել նբա վբա, իբոն թե նա ճենց եբկնքիցիջած լինի-այն

Հարի մարէր, հռո: աբուեստինկարօտէո | Վո իսկ Ն մարտաշապետք փիլիսոփախր թ դ | մարասա զբազումս աբուեստին:Այլ ային վաս յիցն ընթա խո խոտոոութենէ՛ի ի կարծեացն դառձուցանէՐ՛ի պէսպէս ի» ԱՀ ՔՐիստոսի անթիւ մաշղկան նայել,ոբպեսթէ էոիաթութնանն ի մերե̀կ»կման դնա յեոկնից փ վեբուստիչեալ իցէ. այնչափ՝ոբպես զի թէ կամիցի Գանիո ա կոպթսի, խուն տեսանէր որնա" իԵ - թ խոժոռադէմ էր էՐ գնում ապրում գյուզեբից մեկում, " Իանաեոագերուն ան Բառսիլիոստեղի որտեղ պատչան է հաղար, դրամն, անտի, ելեալ բնակէ՞ մի ՛ի շինացն՝ գնայր Իսկ նա

զա

թէպէտ ե

նա

առ

առ

գալ. նա

ե

անարժան

|

հան

ի

ռ

ա

ունէր,

Շաշճութեան

,

նա

լ

|

նա

ազուզանէր:

ան-

,

|

:

սվո

ւ

Ն

ն նմա

)

եբեսօք

յոջժամ

տայր

,

Գր ուրբ

Այլ

նա

նմա

է

Ծո

:

ատշջա

Ր

մնալ:

ի

լիսն

ոնի նրան

լ

պատշաճ իցէ կալ անդ:

Ը

Ը

ՑԱՂԱԳՍ Թէ Ո՛ԲՁԷՍ ԿԱՅՍՐ,

ՎԱՂԷՍ ՀԱԼԱԾԵԱԼ ԶԱՄԵՆԱՑՆ ՈՒՂՂԱՓԱՌ

ՀԱԻԱՏԱՑԵԱԼՍ. ԵՒ ԿԱՄ Ո՛ՐՊԷՍ ԿԱՄԵՑԱԻ ՑԱՆԴՄԱՆՈՒԹԻԻՆ ԱՌՆԵԼ ԿԱՅՍՐՆ 7Ի

ՄԷՋ ԴՇՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆՆ ՀԱՒԱՏԱՑԵԼՈՑ,ԵՒ Ի ՄԵՋ ԶԱԽՈՂ ԱՂԱՆԴՈՑՆ

ԱՐԻԱՆՈՍԱՑ,ԵՒ ԿԱՄ Ո՛ՐՊԷՍ ՍՔԱՆՉԵԼԵԱՑՆ ՏԵՍԼԵԱՄԲՆ ՍՈՒՐԲՆ ԲԱՐՍԻԼԻՌՍ

ԿՈՉԵՑԵԱԼ ՛Ի ՊԱՑՔԱՐՆ, ԵՒ ՑԱՂԹԷՐ` ԱՍՏՈՒԾՈՑ ԶՕՐՈՒԹԵԱՄԲՆ՝ ԱՌ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՒԻՆ

ԵՒՍԵԲԻ.

Դ

ԵՒ

Թէ Ո՛ՐՊԷՍ ԵՒՍԵՔԻՈՍ ՎՃԱՐԵՐ 7Ի ԲԱՆԴԻՆ.

ԱՐՁԱԿԵԱԼ ԼԻՆԷՐ

ԵՒ ԿԱՄ

լ

Ո՛ՐՊԷՍ ԲԱՐՍԵՂ

ԵՎՍԵԲԻՈՍԸՎԱԽՃԱՆՈՒՄ

.

թեաանակն Իո խերն անօրեն Բաթ ինքն,

Ընդ այն ընդդե դատէՐր

մեծ

շմարտութ

շ

ցն.

)

ԹԵ Ի՛ՆՋԳԵՍ ՎԱՂԵՍ ԿԱՅՍՐԸ ՀԱԼԱԾԵՑ

ՔՈԼՈՐ ՌԻՂՂԱՓԱՌ ՀԱՎԱՏԱՑՑԱԼՆԵՐԻՆ

ԵՎ ԽՆՉՊԵՍ ԿԱՄԵՑԱՎ ՎԻՃԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՍԱՐՔԵԼ ՃՇՄԱՐԻՏ

ՀԱՎԱՏԱՑՅԱԼՆԵՐԻ

ԵՎ ԱՐԻԱՆՈՍՅԱՆ ՋԱԽ ԱՂԱՆԴԱՎՈՐՆԵՐԻՄԻԶԵՎ.

ԵՎ Ի՛ՆՉԳԵՍ ՍՔԱՆՉԵԼԻ ՏԵՍԻԼՔՈՎ

ՍՈՒՐԲ

ԲԱՐՍԻԼԻՈՍԸՀՐԱՎԻՐՎՈՒՄ ԷՐ ՎԻԴԱԲՔԱՆՈՒԹՅԱՆԸ

ԵՎ ԱՍՏԾՈՒ

ՑՈՐՈՒԹՅԱՄԲ ՀԱՂԹՈՒՄ ԷՐ ԵՎՍԵԲԻՈՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ՆԵՐԿԱՅՈՒԹՅԱՄԲ. ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ

համ

լ

ԷՐ ԲԱՆՏՈՒՄ, ԻՍԿ ԲԱՐՍԵՂԸ ԱԶԱՏ

ԱՐՁԱԿՎՈՒՄ

անօրեն Այս ժամանակները Վաղես կայսոր մեծ բառկությամբ կռվումէո ճշմաբտության ճետ, այսինքն նբանցճետ, որոնք մչակներբի

զճաւատնՔՐիստոսիաբժանապէս ճաւատասցեն՝ թէ ճչյմարիտարշդաբն ՈՐբդի աստուծոյիցէ, ն ծնունդ 'ի բնութենենՀօբն աստուծոյ: Վասն այսոբիկկամէՐ ձալածանճս տանջանսչաբչաբանս միահաղոյնշլարուառ ամենեսեան ցանել, ե սաստիւ իշխանութեամբ գրեալ ճբաման: Ապա "ի մի վայ" եղեալ՝խոբճեցանմոլեկանաբիանոսացն աղանդոյն վաբդապետք.զի ասէին՝ թող ընդ նոսա պայքար յանդիմանութեան ճակառակութեան լիցի, արքայ. Ն ոո կողմն յաղթեսցէ, յայտ լիցի, զի մի զնա բոնադատ, զբադատ ինչ Եբնեսցի յաղթութիւնն: Եւ թագատոնՎաղէս զայս լուեալ խնդալից լինէր. ընտբեաց իւբ աբս ճաշտարս ն պատբաստաբանս, զոոս- կարծէՐ դպիոբսբանիբունս, ոբ անուանեալքէին չեպիսկոպոսունս աղանդոյնաբիանոսաց:Եւ յղեաց առ Կեսաբու եպիսկոպոսն Ծւսեբիոս.ն ժամ խնդոէո՛ի նոցանէբանիցն զի ՛/ի ճանդէսածիցէ առ նա զնովաւ, ե քննութեան, ճշմարիտն իցէ՝ յայտնի երնեսցի:Ապաիբոն սաճմանեցաւժամադբութիւն,առեալ եպիսկոպոսն Ծահբիոսզկղեոնզամենայն,ե 'ի մեծ ճոգս մտանէր. ուստի կարծիցեսբանիցնպատասխանիս պատոաստել.զի ն բանիւ ոչինչ էջ կառի առասլ: Ապա ճաստատեցաւ այս բան ՛ի խոոճոդհանն,զի ՔԻ. յղեսցեն ճաւանեցուսցենզեբանելինՔաոսիլիոս, զի եկեսցէ նա: նա. ասէ, կառողէ բանիւզօոութեանն.նա մեծ է, ասեն, ՛ի նմա շնորոքն խափանելզնենգութիւնդաւաճանութեանն սատանայի. զի խոբճի նա 'Ի վերայ սբբոյ եկեղեցւոյնորա, զոր ինքն արեամբնստացաւ: Գբեացթուղթ աղաչանացեպիսկոպոսնԾւսեբիոսառ եբիցապետն Բարսեղ,ն մեծաւ պաղատանօք ինչ վասն պատուինպաշտամանն. զի մի՛ դիցէ ինչ ՛ի մտի զառաջինեղեալ բանիցնզժտութիւն.այլ վասն զի առ աստուած հաւատոց ենշ2 բանքն Ն քննութիւնքն, վաղվաղակի Ն կղեոքնամենայնձեռփութասցիգալ առանցդանղաղանաց: Առբկին նագիբաղաչանաց,զի մի՛ ինչ դանդաղեսցի գալ, այլ յարուցեալ փութանակիերթիցէ: Եւ արս հաւատաշիմսպատուականսյղեցին վասն վաղվաղգալոյ: Եւ այն ինչ արքն յուղի անկան,ոբ եբթայիննածել զնա անդո.արդ | մինչ դեռ յուղի անկեալԵբթային աոքն՝ էին ՛ի ճաապառրճի, սուրբն ուր Քաբսիլիոս էին՝ մինչ դեռ իիպաշտամանտեառն կայո, անկաւնմա քուն ծանբ թանձրամած, ե տեսանէր 'ի տեսլեան,զի այգի մի էՐ մեծ ն վայելուչ, քաջաբեր լի պտղով.ե խոզք եբեք անգեալ էին լայգին, ե մտեալ'ի ներքս 'ի յայգին` ապականէին զայզին Ն բոէին։ Պատառլին | ե բազում ունջս ոոթոյ, աբմատահի ' խլէին զտաշտնգլխովինն զբազուկ ընջովին,Ն մեծամեծ ապականութիւնս ՛ի նեբքո գործէին: Եւ մատուցեալ էին այգէգործքն, ջանային Ն ոչ կարէին անել զվնասակաբ ոբ

ոբ

:

|

ՔՐիստոսի մասին աբժանապես դավանումէին, թե

նա իսկապեսաստբնությունից ծնված: Սբա պատճառով նա ընդհանուր հալածաեր, տանջանքներ չարչարանքներ էՐ կամենում Ն հարուցանել, (այս մտքով) խիստ հբաման գոեց ամենքին: Ապաաբիանոսների մոլի աղանդիուսուցիչները մի տեղ ժողովվեցին ասացին թագավորին. «Թող դեմ դեմ վիճաբանությ ծու

ոոդի է.

ճոբ

աստծու

ու

ու

առ

թագավո՛ր, ն ո՛ր կողմը ոբ հաղթե՝ թով կազմակեոպենք, ճայտնի դառնա, ե այնպես չեբեա, թե ե ձաղթությունը բռնությամբ ստությամբ հեք տաբել»:Վաղեսթազավոորայս լսելով նա իբ ուբախացավ. կողմից ընտբեցճաբտար՝ վիճաբանության Բմուտ մարդիկ.ո՞բոնբ Բամարվում էին բանիբունն ուսյալ` աբիոսական

աղանդի

չեպիսկոպոս մեջ: Կեսարիայի Եվսեբիոս էլ (մարդ) էո եպիսկոպոսին

ուղաշկում ճայտնելովեշանակված| նբանցդավանության նա բննություն, գա ն իր նեոկայությամբ Ւննություն կատառբվի, որպեսզի ճայտնի դառնա, թե ո՛բն Լ ԵՐբ այս ժամադբությունը ճշմաբիտր: հաստատվեց՝ եվսեբիոս եպիսկոպոսը բոլոր հոգեոբականներին հավաքեց.ե տաբակուոր

ՌԲ

սանքիմեջ էբ ընկել. թե ինչպեսպիտիկաբողանա խոսքերինպատասխանել:որովճետե խոսելու (ճակառակուղնեւի) մեջ էլ շատ չեռոիք չուներ: մեջ ոբոշեցին, Խոբճոդակցության մաոդ ուղառկենեբանելի մոտ Քարսիլիոսի համոզելու, գա. ոբովճետե, ասում էին, նա հզոր Լ խոսքով,նա մեծ շնորնր ունի սատանայիդավաճան նենգությունը խափանելու, ոբովհետենա մտածում է (ՔՐիստոսի) եկեղեցու մասին, նա ոբ

ոբ

ճաստատեց իո աոյունով: եվսեբիոսեպիսկոպոսր աղաշանքիթուղթ գոեց Բարսեղեբիցապետին,ոբի մեջ արժանավայել պատվով մեֆ պաղատանքով խրեղԲում էՐ, առաջ պատաճած գժտությունըմտքիցըԲանի, այլ փութա որը

ու

ոբ

գա, ոբովհետե խոսք առանց դանդաղելու

պետք է քննություն

կատաովի հավատի մասին:Քոլոբ հոգեոբականներն էլ աղաչանքի թուղթ ստորբագոեցին, ու

չդանդաղի, անմիջապես գա. ճավատառիմ պատվաէլ ուղաոկեցին, մաոդիկ շտապեցնեննբա գալուստը: ԵՐբայս մարդիկ,ոբ գնում էին նբան բերելու,ճանապարհն րնկան ու Դին՝ սուրբ Բաոսիլիոսը ճանապարճին իբ եղած տեղում տիոոջ պաշտոնը կատառելիս՝ մի ծանո խոր Բնի մեջ ընկավ: Երազում տեսնում էՐ մի մեծ վայելուչայգի. առատ պտուղներովլի. եեք խոզ ընկել էին այգին, մտել ու ապականումփոբփոում էին այգին: Վազների շատ տեղ գետինըփորում էին, վազներնաբմատախիլ անում, ողով ճանդերձդուբս էին ճանում, անում: էին քարուքանդ Այգեպաննեշըեկել աշխատումէին, բայց չէին կաբողանում վնասաբաբխոզեռը ոբ

վո

ոբ

Հակ

:

խոզսնյայգւոյ) անտի: Ապազաղաղակճարեալգոչէին առ Բառսիլիոս, ե ասէին. Եթե ոչ դու, Բարսիլիոս,եկեսցես,ոչ ոք կառէ հանել ն մեծ յայգտյ աստի, ոչ ապականութիւնս դադաբեսցէ.անապաբեակ ճասիո, զի տակափնաւասիկվնասս մեծամեծս առնեն: Ապամատուհաներ զվնասակաոսզխոզսն յայգսոյ ցեալՔառսիլիոս անտի, ն կազմէՐ- զխախտածն: հ. զառթեաւսքանչելինԲարսեղ, եղ, ե զարմացեալ զաբմացեալ ընդ այն այ տեսիլն, ընդ ն էր մտախոճ. խոհեր ընդ միտս իւտ վասն տեսլեանն՝թէ զինչ իցէ. եա նդէն ճասեալք նմա զթուղթն առաքեալքն մատուցանէին ՛'ի Կեսար ի եպիսկոպոսի:Այլ իբոն ընթեշցաւ, խնղայ ն Րիայ է յաստուծոյ պատբաստեցաւկոչել զնա հի տալ պատասխանի: Ցառուցեալփուզճետ կոչելեացնթղթին. ե չոգաւ եպիսկոպոսն Ծահբիոս։Եւ իբոն խոոբճեցան ընդ միմեանս զաոբժանն, ասաց լիոս ցեպիսկոպոսնԾւսեբիոս,զի խնդբեսցէ ՛ի կայսերէ զոք լեոիցանցտանելընդ իւ": Եւ մտանէՐ Ծահբիոսառ խր ԲէՐ ՛ի նմանէ Ն ասէր. Ծբկուս ածեր ինձ ախոյեանս, թո՛ղ եկեսցէ մի ոք ընդ իս յեբիցանցիմոց: Եւ ճարցանէբ կայսոն ցաբիանոսեպիսկոե պոսն, յանձինկալան նոքա Եւսեբի ածցէ ընկերսընդ ինքեան, քանի23 յորժամ գայցէ լատեանն: Իսկ իբոն ժամ ատենինճասանէր, առեալկայսերն զեպիսկոպոսն ն Եշկու Եւսեբիոս,նե ընդ նմա ԵբանելինԲասիլիոսե՞բիցապետն, ախոորք յեանքն հակառակութեանն՝ ՛/ի կողմանէնկուսէ սատանայիէին. այս Լ մտին'ի բանից'ի ինքն առիանուրչեպիսկոպոաքն, քննութիւնճակառակութեանվասն տեառն մեբոյ ՅիսուսիՔՐիստոսի Ոշդւոոյնաստուծոյ, Եթէ իցե ծնունդե ոբդի ՛ի բնութենէՀօր աստուծոյ,Եթէ ոչ: ԱպաՀոգտվ սոբով լցեալ լինէբ եբանելինՔառսիլիոս,ոո կայբ զկնիագոյնեպիսկոՀի ԽաեդԻ1 տա գո կեպոթինը ի պաց Աաաա հ «ոա. ն յԱռաքելոց նէ յօոինացն 'ի մաոշգաոէից ն յամենայն աստուածաշունչ գբոց. յայտ առնէր ն ցուցանէր»,ն զեբկոսեանախոյեանսն տանայի կառկեալսըմբոնեալս ճանդերձ թագաւոամօթապառոտեալս Րաւն կացուցանէՐ: Ապա նայեցաւ թագաւորն Վաղէս ընդ եպիսկոպոսն,նե Ետես զի քբտնեալէբ, սկսանէՐխօսել ն ասէր. Այդ զի՞ է, զի զայդչափճոսին | 'ի քէն Բբտունքդ,զի 'ի բանս ճշմարբտութեան քննութեանվարբձկանա| գոչաւդ լաղթեցեր: Ետ պատասխանի Քասիլիոսթագաւոշինն ասէր. Ծրն ա ճանա պ արն ն դռ կուսխոզս մի էշ վա եալ 4 նչափ Հ ը ն դ ե բկար կ ասես. Զի՞Ես քբտնեալ Ապազղջացաւ թագաւոբն՝թէ ընդէ՞ր այդչափ:

զխոզն

ն

Դ

ար

խտաց, "տախ լ Ան բանակի գնաց Հ

ո

առ

հարի

իխաշոթի: Սար ո

:

'

սա-

'

|

դուս անել: Ապա նրանք ձայն էին տալիս ու Քաբսիլիոսին «Եթեդու, Քառսիլիո՛ս, շգաս՝ ուրիշ ոչ ոք չի կարողանա այս խոզերը այգուց դուրս ձանելե չի դադառի.շտապի՛", ապականությունը ե՛կ. Քասի՞ր,տե՛ս թե ի՛նչ մեծ վնասներ են գործում» Ապա ինքը ներս էՐ մտնում, Բառսիլիոսը՝ վնասարար խոզերը դուրս էՐ անում ն այգուց խախտված տեղերընորիցկարգիբերում: Քնից զարթեց աՐանչելիԲառսե առմանում էբ այս տեսիլքի վբա ե տածում էր, թ բ այդ ի՞նչ շանակում, ն աճաճա ոլն եկանայ մարդիկ, Եվսեբիոս եպիսկոպոսի կողմից ուղաոկվածէին կեսարբիա քաղաՒից,ե թուղթը ճանձնեցին: ն Կաոդաց ուրախ եղավ, ոբովճետե իմացավ,որ աստծուցէո թելադոված՝ իրեն ճբավիոել ճշմարտությու պաշտպանելուն (աբիանոսնեբին) պատասխան տալու: Ուստիիսկույն լ" վեր կացավ, ճետ միասին մոտ: Հառկավոբ բաներիմասին խոբճոդակցեցին, առսիլիոսր Եվսեբիոս եպիսկոպոսին ասաց, կայսռիցիբավունքխնդբեի՞ենցիցմեկին իո ճետ տանելու: Եվսեբիոսը գնաց կայսեր մոտ ե խնդրեցասելով. «Դու իմ դեմ եկու ախոյան ես ճանում, թող ինձ Բետ էլ գա իմ Եբեցներից մեկը»։Կայսոր

այգուցը

ասում.

մտածում ել

,

ւ

է

եկան

ավիոողեերի գնաց Նվխերիոս Կզիսկո ոբ

նրանք

հարցրեց արբիանոս եպիսկոպոսներ էլ ճամաձայնեցին, Եվսեբիոսը ատյան գալիս իր ճետ բերե որ

մի

քանի ընկերներ:

սին

Ն

ԵՐբ ատյանիժամը ճասավ՝ կայսոըառավ Եվսեբիոս եպիսկոպո նբա ճետ խկ հակառակո նեռից, ոռռեք սատանալիկողմիցէին՝ նանց եւկու՛ ախաանեերիի, արիանոս Ն քննության Մ, մտան ոբդու մասին, աղյ նա եառեդ է ե ոբդի նոր աստծու թե ոչ: Եբանելի բնությունից Քառսիլիոսը, կանգաժ ե Կրեդո ժոազաաի րւ աե րաղիիար ոոկան թյուններ էր

եբանելի Բառսիլիոս Ե՞իցապետին, եպիսկոպոսներին, վիճաբանո Հիսուս աստծու Ք-իստոսի, ու

ոբ

գբում Աբաշածոց գոքից, օբենքնեՐից, մառգառե

առաքյալներից, ամբողջ աստվածաշունչ բացատրում էո ե ապաԳոքից, սատանայի Երկու խոյաններին՝ արբանյակ ճետ թագավորի ե ցուցանում ն

ա

միասին էՐ պապանձեցնում ամոթապարտ դարձնում: Այս ժամանակ Վաղես թագ ավոբր նայեց

տեսավ

ոբ

ես

ե եց

ցի,

քոտնելէ:

Սկսեց խոսել

ու

ասաց.

այդքանքբտնել, ճշմաոտությունը

|

/

աե շանն

ոո

ռւ

ն դու

վբա եպիսկոպոսի

Հայդ

ի'նչ բան

է՝

քննելու դու այդ ժամանակ

ինչո՞ւ ու

վաոձ| 1 վ ը է գավու ին պատասխաասաց. «եոկուխոզ ու մի էշ այսքան երկարճանապաՐճ քշեդեռ ասում Ես, թե ինչո՞ւ ես քՐւնել»: Թագավորը զղջաց, որ

զճաբսիլիոսնճբամայեցին օժանդակբնաւ Եւսեբիթողով ի ներքս: Ապայոտն կացեալամօթովարիանոսքնասացինցթագաւորն, թէ ընեն. այլ տիրաբար դէ՞Ր այս աշխատութիւն տուր ճբաման. քնճութեանց զի ոոք քո կամացդոչ լուիցեն, անկցին'ի տագնապ նեղութեան:Եւ | չոծեալ զատեանն վճաբեցաւ: Եւ. ետ ՔՐաման՝ առկանելի բանդ, ե ընդ նմա զբազի զԵեւսեբիոս զումս, ե նեղութիւն'ի վերայ ուղղաճաւատ օՐթոդոքսացքրիստոնէից ճասուցանէո.ե ետ հաոշկս'/ի վեբայ եկեղեցեացնտուժիւքմեծաւ ծանԲութեանտուգանօք:Ցայնժամ՛ի դառն կապանացն պատունասէնմեռանէՐ եպիսկոպոսն նԵրքս Եւսեբիոս՛ի "ի բանղին:Իսկ վասն սբբոյն Բառսեղի ասէին ժողովուրդքնԿեսաբու. Եթէ ոչ առձակէքզդա ի բանդէդ, այբեմք զքաղաքսզամենայն:Ցորժամ ամենեքեան միաձայնզայս աղաղակէին,թողացոյց թագաւոբն,Ն արձակելճբամայէՐզեբանելին ։

Բառսիլիոս:

ՑԱՂԱԳՍ Թէ

ՈՐՊԷՍ

ԱՐԱՐԻՆ

ՍՔԱՆՋԵԼԻՔՆ.

ՔՐԻՍՏՈՍ

ԿԱՄ

գանքով:

Եվսեբիոսեպիսկոպոսը բանտիմեջ մեռավ դառն նեղություննեՐից: Իսկ սուբբ Բարսեղիվերաբերմամբ Կեսարիայի ժողովուողներն ասում Լին. «եթե դոան բանտիցչաբձակեք՝ապա մենք քաղարին կբակ կտանք կայբենք»: ԾՐբբոլորն սկսեցինայսպես աղաղակել՝ապա թագավոռրներեցե ճրամայեց ԵՐանելի ազատ առձակել: Բաոսիլիոսին թ

ՑԱՍՏՈՒՄՈՑ

տվին ՔԲաոսիլիոսին էլ նեոս մտնել Եվսեբիոսինօգնական: Իսկ ամոթահաբվեր կենալով արիանոսճերը ասացին թագավոբին. «Ի՞նչ պետք են այս քննություններնու իբոն տեր ճբամանեղություննեբը. քո կամքին յի՛ջ, որ Սբա չննազանղդողները հալածանքի ենթաոկվին»: վբա ատյանը լոծժվեց ու վերջացավ: Եվ (Վաղեսթագավոոր) Ն նբա բանտըդնել Եվսեբիոսին հրամայեց Բետ ուբիշ շատերին,ե ուղղաճավատ ուղղափառՒՐիստոնյաներին նե-ղություն էՐ տալիս, բոլորեկեղեցիների վբա ճառկդրեց շատ մեծ տութույլ

:

ՋՍՈՒՐԲՆ

ՔԲԱՐՍԻԼԻՈՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ, ՈՐՊԷՍ

ՎԱՄԵՆԱՑՆ

ՀՐԱՄԱՑԵԱՑ

ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆ`

ԺՈՂՈՎԵԼ, ԵՒ ՆՈՔԱ

ՋԻԱՐԴ

ԵՂԵՆ

ԱՆա

ՀԱՒԱՏԱՑԵԱԼ ԷԻՆ

ԽՆԴՈՒԹԵԱ

"ՔԵՐԷԻՆ ԵՒ ՏԱՑԻՆ Ի ԴՈՒՐՍ ՎԱՍՆ ԿԵՆԱՐԱՐԻՆ ՄԵԾԻՆ ԱՍՏՈՒԾՈՑ.

ԵՒ ԿԱՄ

ԶԻԱՐԴ ԽՆԴՐԷԻՆ ՈՒԽՏԻԻՔ

ԵՒ ԽՆԴՐՈՒԱԾՈՎՔ ՛Ի ՎԵՐԱՑ ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ

Ի

ԿԵՆԱՐԱՐ

:

Ապաժողովեցանամենայն Կեսաբու, եպիսկոպոսք իշխանութեանն ե ընտոեցինզսուրբն Կեսարու: էւ Քարսիլիոսառնելարքեպիսկոպոս իբոն ժողովեալքէին 'ի միաճամուռճասաբակ միաբան ամենայնեհպիսի ձեռնադրել կոպոսք զսուրբնԲարսեղ,էջ աղաւնին)եոկնիզն ճանգեաւ չի վեբայ նոբա, որպէս լառաջնումնյառնելն ՆԵՐզեպիսկոպոսապետն սէս: Եւ Եղեն զաբմանալիք մեծապէսյաչս ամենեցուն.սկսանգոճանալ

զմաոդասիոէն ՔՐիստոսէ,զի յանձն իտ յայտնեացզնշանսաստուածութեանն, զայն ն ոչ ՛ի ծառայիցնե ՛ի սբբոցն աոգելոյո: Եւ եկաց Քարսեղ յաթոռկաթողիկոսութեանն կեսառրու: Այլ թագաւորն Վաղէս նեղէր զքբիստոնէից ժողովուրդն.Զի, ասէ, ոբ անուն իշխանութեան քբիստոնեայ իմում կայցէ, մի գտցի նճնոբա ն ոսկի, Եւ առրծաթ զի տայցէ յարքունիս: սկսան ժողովել՛ի զօրաց ՛ի ունիցին, մի՛ գտցի ոսկւոյ կամ արծաթոյ զանակառ :

զայն

ումեք.

անունն

ապա

ՈՒՐԱԽՈՒԹՅԱՄԲ ԲԵՐՈՒՄ

ՏԱԼԻՍ ԷԻՆ ԵԿԵՂԵՑՈՒՆ

ՀԱՄԱՐ, ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՈՒԽՏ ՈՒ ԽՆԴՐՎԱԾՔՆԵՐ

ԱՆՈՒՄ ԷԻՆ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

ԱպաԿեսառիայի սաճմանիբոլոր եպիսկոպոսները ե ժողովվեցին Քաբսիլիոսին ընտբեցին Կեսարիայի Ե՞րբբոաբքեպիսկոպոս:

սուրբ

ժողովվածէին սուրբ Բարսեղին ձեռնամիատեղ եպիսկոպոսներ ԵՐկնքից դրելու իջավ հանգչեցնրա վշա՝ ինչպեսառաջին աղավնին եբբ էին Ներսես Եպիսկոպոսապետին: անգամ, ձեռնադրում Զաշմանքը լոր

ու

բոլոբինբռնեց. սկսեցին գոնություն մատուցանել մարդասեր ՔՐիստոսին, որ ինչպեսիբ վբա ցույց տվեցաստվածության

նշաննեոր՝

նույնը ն տվեց (իո) ծառանեռի սբբեբիվբա: Եվ Բառսեղը նստեցԿեսաԲիայի կաթողիկոսության աթոռը: ԻսկՎաղեսթագավոոր նեղում էր քբիստոնյա ժողովուոդներին ասում «ով էր նա, իմ անուն Ր»նա Էբիստոնյա է իշխանության մեջ կբում՝ ոսկի ե արծաթչպիտի ունենա, պարտավոոէ պետության տալ»: Եվ զանազանքաղաքներից, սկսեցին զորքերից զոբավաբնեԵբդումով ոՐպեսզի անուն կբողներից քբիստոնյա ոչ կի մոտ ոչ մի դանկջ ոսկի կամ արծաթ չմնա, իսկ Եթե գտնվի՝ ցույց

ոբ

ոջ

ԱՍՏԾՈՒ

ԻՐԵՆՑ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ

ն ՛ի զօբավառրաց քաղաքաց քաղաքաց զի եբդմամբ,

ենմ ՑԵՆ 2ԻԱԱՑՑ որի ԱՎԱՑԼո զավ ՔՈԼ ԳՈՂՈՎԴԵ

ԳԱՆՁԵՐԸ ԲԵՐԵԼ ԵՎ ՆՐԱՆՔ

լ

"3

ու

ժողովել,

եթէ թէ

խնդութեամբ բեբէին

ոճ Ապաայենայն անուցնն տային 'ի դուս վասն Քբիստոսի,կամեցեալքխնդութեամբ կել զպատունաս:Ապաստիպելսկսանե գործակալքն թագաւոռին ժողովել առծաթՆ ոսկի փ ժողովոդոցն կեսաբացտց քաղաքին. ապա | քաջալերելսկսաւ զնոսա եբանելին ԲՔարսիլիոս, զի խնդամիտ սբտիւ : բերցեն: Սկսաւասել ցնոսաայսպէս, թէ՝ Բերէք ի ձեռն իմ, ես լիճիմ եբաշխաւոո.զի նոյն ինքն տէր Քոիստոս միածին Ոբդին վասն ոբոյ նա խբոխտացեալ է փ մաբտս, սատակեսցի /ի նմանէն: | Այլ դուք վասն տեաոն ձեռոյ ընչից ձեռոց զափջշտակութիւն խնդութեամբ : զի ձեզ յեկինսպաճի ընկալաբուր. գանձն՝ ոչ անցանէ,այլ զի զայս ես ձեռն գանձս տաց ձեզ դառձուցետալ 'ի ձեռն 'ի Բուպ ժամանակի: կեսաբու Ապաամենայն ժողովուրդքքաղաքին եկին բերին 'ի մի վայ արծ ք ժողովեցին մի ն զեկեաւ. ոսկինամ կալ ղեցի, ե ածին զիշխանսնթագաւորի զիա:ա ՎՐ»9 եկեղեցուն: ' այսորիկետ ԲՐաման թագաւորնՎաղէսկապելկոկին զեպիսկոպոսա Քառսեղ,աբկանելի բանտ 'ի նեղութիւն.սոյնպէս զա)։ էնդ քաղաքս:Այլ ամենայն ժողոԸ ծս վուրդնյուխտս ի խնդբուածս լինէին վասն Ւ բառկութեանն էի ճասելոյլ, Լ զի ղադարեսցէ,ե դարձ լիցի նշմաբիտճոռվուացն քան չի է լիւբաքա տեղի ն յիւբաքանչիւո ժողովուրդս: առ՝

ու "ումեք

: չմ գ գտցի մեռցի։

մ

| աստուծոյ, :

որ

ոբ

'

անգամ թի տարիմա ն եի աեր "

ր

Ապաամեն այնպիսին մեռնի: Քբիստոսի անված

"

հտն մենա եպիսկո ոսունսամենայն Ն ,

ԱԻ

եկեղեցուն

ոք

բեբում ճանձնում խնդությամբ

էին

կերով թագավորի ո գործակալեեր համար, ճոժաբությամ

հանձն

առնելո

ստիպեցին սաբիաքաղաքի ժողովոդին՝ ոպկինու արծաթը ժողովելու: Բար. Եբանելի սիլիոսնսկսեց քաջալերել ժողովոդին,որ ուրախստով բերեն: Նբանց այսպես էՐ ասում. «բեբե՛քիմ ձեռքս ն ես հանձնեցԵք, եմ եբաշխավոո լինում, որ մեր տեր ինքը աստծու ՀիսուսՔբիստոսը, ոոդին, որբիդեմ թագավորը խոոխտացել կովում է` նրան կսատակեցնե: Բայց դուք ձեր տիբոջ ճամար ճանձը առեք ուրախությամբ ձեր ստացվածբներ ոբովնետեեբկնքում ձեզ ճամար պաճվում է այն որ գանձը, չէ կորչում. իսկ այսահղիգանձըես կաշճ ժամանակում ձԵՐ եմ դարձյալ»: ՈւստիԿեսաբիա քաղաքի բռլոբժողովուրդը բերեց մի տեղ ժողովեցոոքան ոսկի կամ արծաթ մոտ կար. յուրաքանչյուրի բեբինլցոին ե կեղեցին, կանչեցին թագավոՐի ավատառիմ ե իշխաններին

ճափշտակությունը,

անձամբ ձեոքը կճանձն Բետո ՍՐանից

եկեղեցու դռները կնքեցին:

Վաղես թագավոռոը հրամայեց նորից կապել

բանտըձգել ե նեղել, նույնպեսն բոլոր Քաշսեղ եպիսկոպոսապետին, Ւաղաքբոլոր Բայց բոլոր ժողովուրդըուխտ եպիսկոպոսներին: ԷՐ կատարում, խնդովածքներ նեբում

ոբ

այս

վեբաճասբարկությունը

ու

դադառի ճշմարիտհովիվները ղառնան գան իրենցտեղերը, իրենց ժողովուոդնեի մոտ:

Ն

Հ Ժ

Թէ ԶԻԱ՛ՐԴ ԿՈՉԵԱՑ ԿԱՅՍՐՆ ՎԱՂԵՍ

Ի ՑԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԻՒՆ

ՋՍՈՓԷՍՏԷՍՆ

ԸՆԴԴԷՄ

ՃՇՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ, ԵՎ ԹԷ ՉԻԱ՛ՐԴ ԵՏԵՍ ՍՌՓԵՍՏԷՍՆ

ԶՍՔԱՆՉԵԼԻՍՆ. ՏԵՍԱՆԵԼՈՎ

ՋԲԱԶՄՈՒԹԻԻՆ ՎԿԱՅԻՑՆ Ի ՆԵՐՔՍ

ԿԱՄ Ն

ՎԿԱՑԱԲԱՆԻՆ.

ՍԱՏԱԿԵՑԱԻ ՆՇԱՆՕՔՆ ԵՂԵԼՈՎՔ 8

ԵՒ ԿԱՄ

ՍՑՈՒՄՈՑ.

ԶԻԱ՛ՐԳ

ԼԻՆԷՐ ծԿԵՂԵՑԵԱՑՆԱՍՏՈՒԾՈՑ

Ն

ՎԱՂԻՍ ԱՆԱՆ ի

Ի՛ՆՉՊԵՍ ՎԱՂԵՍ ԿԱՅՍՐԸ ՍՈՓԵՍՏԵՍԻՆ

ԿԱՆՉԵՑ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԳԵՄ

.

ՆԱ ՏԵՍԱՎ

ՄՔԱՖՋԵԼԻՔԸ,ՈՐ ՎԿԱՆԵՐԸԺՈՂՈՎԵԼ էրն

ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՎԿԱՑԱՐԱՆՈՒՄ,

ՎԱՂԵՍ ԿԱՅՍՐԲ ՍԱՏԿԵ ՑԱՎ ԱՍՏԾՈՒՑ

ՍՐԵՎՑԱԾ

ՆՇԱՆՆԵՐՈՎ,ԿԱՄ

Ապա խնդիրհրամայէր առնել թագաւոոն Վաղէս, զի տեսցեն գտցենայո մի ճաբտաո, որ կարող իցէդնելգոով բանս դիմադառձութեան ընդդէմ հաւատոց եւ քՐիստոնէութեան: պատմեցիննմա, զի էո | այո մի սոփեստէսճաշտարբ 'ի քաղաքի միոջ: Ապաառաքեաց կայսբն առ նա մագիստբիանոսս, զի եոթիցենփութովե անզբաղապէս զայրն առ նա ածցեն.ն առեալածինփութապէս: իբոն գնացեալգայր օթնանս եւկուս, դեպ եղե նոցա դիպել այլ միռջ. ն աշտաքոյ քաղաքի քաղաքին վկայանոց մի սուրբ տիկնոջնԹեկ։

Թե

ՄԱՔԱՌԵԼՈՒ. Ի՛նզգեկ

ԻՆՉՊԵՍ

ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆԳՏԱՆ

Այն ժամանակ Վաղես

ԱՍՏԾՈՒ

ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐԸ

թագավորը փնտոել գտնել մի ճարտար մարդ, ոբ կառուլինի գրով ճակաճառել քՐիստոնեակա դեմ: ՆՐան պատմեցին,թե ինչ-որ ճավատի քաղաքում կա մի ճառտար նրա սոփեստեսց2: մուռ կայսոր մագիստոոսներ:3 ուղաբկեց,ոո շուտով գնան ն նբան անհապաղ իո մոտ բեբեն։ Գնացինիսկույնտարան: եբկու օթեան անցնելով եբանք եկանճասան մի ուրիշ քաղաք.քաղաքիցդուս կար մի վկայաբան սռբուճի ԹեկղիիցչԵրբայստեղճահրամայումէՐ

ղի: Իբն պատանեաց այնմ, էչ սոփեստէսն իշ վանսունէր 'ի նեՐքս սան իջավե իրեն կացաբան սոփեստեսը ի վկայանոցիանդ. իսկ մագիստոիանոսքն ընտրեց ունեին վանս իւմեանց՛ի ` վկայաբանի ներսը, իսկ մագիստոռսներն Եւ իջնանեցին ք աղաքում: քաղաքին: իբոն կեբաւճաց սոփեստէսն, ե էաբկ անկողին, փակեաց Սոփեստեսը աց կեբավ, անկողինձգեց,վկայաբանի զդուոս վկայանոցին.ե ինքն 'ի նիստեղեալ ՛ի վեբայ դոները փակեց, վբա նստեցե անկողնի անկողնին, ուզում էր պառկել: ծվ մինչդեռարթուն էր՝ լիճել ի կողմն. մինչ դեռ աբթուն էբ, աչօք բացօք տեսանէր, զի յանբաց աչքերով տեսավ,որ վկայաբանի դոնեոր բացվեցինՆ ԵՐեեց վկանեոի մեծ կարծ բացան դոունք վկայանոցին,ոբ եղե ժողով մեծ բազմություն բազմութեան զեֆ փառքով: առաջ դուս ՆՐանց եկավ սՐբուհի տիկին վկայիցն, որ եբնեցանմեծապէսփառօք: եւ ելանէր ընդ առաջ Թեկղին փառավոր զարդարված, կարծես լույսի սուրր տիկիննԹեկղէս զաոբդաբեալ մեծապայծառ,զի նշոյլք ոպէս 'ի ճառագայթներ էին թափվում վոայիցը: Իրար ողջունեցին,տիկին Թեկղինասում էր լուսոյ հատանէին՛ի նմանէն. ե առնէին միմեանցողջոյն. ե ասէր ցնոնրանց.«Բարով եկաք,ՔՐիստոսի սա սիրելիներ, բարեկամներե վաստակավոոներ»: տիկիննԹեկղ,թԼ՝ Քառի՛եկիր, սիրելիք իբար բաբեկամքն վաստակաւոոք ճետո, աթոռներդրին ու ո ղջունելուց Հ ետո ՓՐիստոսի: Տուհալք միմեանցողջոյն, աբկեալքզիւճաքանչիւբ կարգով եստեցին: զաթոոսն, սոբերբն սկսեցինխոսելե ասում էին. «Տիրոջ այն ոբոնք դեռ նստէինկաոգաւ: Ապասկսանէինսուոբբքնխօսել, ն ասէին. սոբեոը, ապրում Ֆն աշխարհում. ` Սուշբք տեառն, ոբ չն են ճբաժաոեալ մեջ են, ոմանք կապանքներում, նեղությունների ոմանք յեբկոէս, դեռ նս աստէն ի նեղութեան ոմանք են. են ուք բանտերում, են ուք աբսոբում, "ի կապանսեն, են ուք ի փիղակես են ուբիշնեոը ենթարկված բոնությունյաքխոս,| նի, ապօինի ճառկեի, տանջանքնեւի։ ե են ոՐք Մենք յայլ Հա փութացինք այստեղ ժովովվել, որպեսզի չարչարանաց: | տանգանս չմնանք այս անուշադիր փութապ Ղ (չառշաբանքներին), այլ ը դիո լինինք աստծուն հավատացողների նախանձախնդիր լինել տետո Ը Բաւատեսութեամբ համար: անփոյթ Մանաաբասցուր վանղ ոբ տիբոջչատ մշակներ տացելոց:Վասն զի մանաւանդ բազում մշակք տեառն խափանեալ են, շատ արտեր կան, են խափանվել անմշակ ե բազում անդք (Ըազէ Շե 'ի դեոն ելին, Ն բազում այգիք խոպանացան. մեացել, Շազել են. բ պառտ է մշակնե է մեզ զխափանիչս մշակացնզՎաղէս խափանել, զի ամենայն մշակ ծր) Վաղեսի ա |ի ի" որպեսզի ծւ քաջ 'ի գործ իւ" կանխեսցէ: ծին կանգնի։ ասիլիոս Րաջ մշակն մշակն Քասիլիոսյիւոմէ գործոյն կայո ել իբ գործից խափաքվել Լ: Աող եկայք խափանհալ: 'ի մէնջ Եբկուս, որք Ե՞թիցեն առաքեսցուք ոբ եշկուսին ո ւղարկենք, | գնան,չաբշագործՎաղեսինկյանքից վճառիցեն'ի կենացզչաբագոոծնՎաղէս։Ապամիում անուն էՐ Սառգիս զոկեն»։ Ապա էին | եբկուսին, մեկի անուերՍարգիս,մյուսինը ընտբում 'ի նոցանէ, ն միւսումն Թէոդորոս. առձակէինզնոսա, դնէին ժամ ե Թեռդոբոս:տ, ե Լին նշանց էին լինում. «(Վաղը) ասէին. 'Ի սոյն ժամ եկեսջիքդուք Ն մեք: Եւ յարուցեալ գնացինն նույն այս ժամին եկեք, մենք էլ կգանք»: Հետո վեբ կացան,

կամէր "`

նոցա

`

Մոնո

են,

Է

ոնցոր զիիի"չճե ել

էւ

նախանձախ

Հոտ այգին Ի" աեւեն. խափա "բ րիա

մեզանից

|

մեկնեցան:

լուեալ սոփեստէսն, ամենայն էբ 'ի վկայանոցին,ն զայս տեսիլ աչօք բացօք, ե կայր զարմացեալ, տեսեալ Ե անքուն լիեւ

զայս

որբ

ՇէՐ մինչե յառաւօտն զցայգն: Եւ ընդ այգս այգոյն եկին ճասին ման ասեն գիստբիանոսքն. եւ ցսոփեստէսն. ԱՐիգնասցուք զճանապարհս: խօթասլատճառս լինէր, ե ոչ կարէ 'ի տեղոյն խաղալ:Իբբե սկսան նորա զնա ստիպել շոիպել զմա, իսկ նա թալանայոբ, ճանէՐ զոգին,ոգի զոգվ ածէ. ե ոչ կարէր բանիցն տալ պատասխանի մինչե յեբեկոյլ:Ապա իրբն Եբեկոյ եղե, թողին զնա մագիստոիանոսքն 'ի վկայանոցին,ն գնացին"ի քաղաքն'ի վանս իւրեանց:Եւ սոփեստէսն փակէրզդութս վկայանոցին,'ի կողմնեղհալ յիւբում տեղւոջն,յանկարծակի դառձեալ եշնեցաւնմա, զի բացանդոունք վկայանոցին, եկին կուտեցան,Ն լի եղե վկայանոցն նոքիւնվկայիւք։ Եւ ելանէին միմեանցընդ առաջ մե-

|

(գոոՐբ քազրնոի ազի"Գուկն

ուղարկումժամադիր

բաժանվեցին գնացին:

,

իբաոուց

Այս բոլորր լսեց սոփեստեսը, որ էր գտնվում, վկայաբանումն բաց աչքերով տեսավ,մնացել էՐ զարմացած, | մինչե լույս անքուն մնաց: Լույսը բացվելուն պես մագիստբոսներն եկան ն ասացին սոփեստեսին. մեր «Վե՛րջ կ աց, Նա գնանք»: | ճանապաոճը պատնառո բերեց թե տկա| բացել Լ, շառժվել: Ծոբ նշան սկսեցին ստիպել՝նա թալկացավ, էՐ ն | ուշաթափվեց, հազիվ շունչ քաշում մինչեեբեկո չէՐ | կաբողանում նրանցպատասխան տալ: Եբր եբեկոեղավ մազիստոոսներր նրան թողին, գնացին քաղաք, իրենցկացառճանը: Իսկ սոփեստեսը վկայաբանի դոներ փակեցե իր տեղումն ընկովմանեցավ: ը Նբան Բանկարծդարձյալեբնաց,որ դոնեբըբացվեցին,եկանժողովվկայաբանի վեցին ե վկայաբշանը լցվեց նույն վկանեբով:ԻՐար առաջ էին դուբս 0--5927 |

կառող տեղից ։

։

:

մեծ գալիս ուբախությամբ, առկանեին իջարողջունում էին ե աթոռներդնելով նստում ՀԵտո կարգով բոլորվում բոլորէին էին։ նստել: կաոգեին եկան սուրբ Սարգիսն Թեռդո-

ուբախութեամբ, ե տային միմեանց ողջոյն. ապա. զաթոոս իւբաքանչիւբկարգաւ յօրինեալ ի Ապա գային սուոբին Սարգիսնե Թէոդորոսեբկոքեան 'ի զործոյն առաքեալէին, ե մտանէին'ի ժողովս սբբոցն: Ապաճայեցան բազմութիւն ժողովոյ վկայիցն, եթե՝ ո՞բպէսյոր գործ էիէ` Մ տուեալ ասէին, թէ՝ էո իսկ յորժամ Պատասխանի ի սպանաքզթշնամիննճշմաոտութեանն զՎաղէս. ն 7ի սոյնժամ առ եմք դարձեալեկեալ ձեզ: ծւ յաբուցեալ գոհանայինա աւասիկ նայն բազմութիւն ժողովոյն զտեաոնէ մերմէ ՅՑիսուսէՔոբիստոսէ. լ ինքեանք մեկնեցանյիսբաքանչիԻտեղիս: եւ յաճի մեծի լինէՐ սոԻ եստէսն մինչե յայգ յառաւօտն: Ապա իբոնեայգ եղե, եկին Նոբա Աբի գնասցուք աան ծաւ

յո

երթեալ ոթ9ԵՐ: ձենչզոացամ:

ոն

առ

էին արեւի

ուղառկված

ու

այն գործից,ուի ճամար էին, ե մտնում ժողովըր: Ապաժողովվածվկաների բազմությունը հարցրեց. «Ի՞նչպես վերչացբիք այն գործը, որբիճամար գնացել էիք»: ՆՐ-անք պատասխանեցին ասելով. «Հենցոր եբեկ ձեր մոտից գնացինՐ՝ ճշմարտությա թշնամունՎաղեսինսպանեցինքծ Ն միենույն այս ժամին դարձանք մեզ մոտ»: ժողովված եկանք բոլոր բազմությունը վեբ կացավ,գոճացավ մեբ տեր Հիսուս ՔՐիստոսից, հետո բաժանվեցին, ամեն մեկը գնաց ի տեղը: Սոփեստեսը մեծ աճի մեջ մնաց մինչե առավոտ: Ֆոսը

ԵՐ

մագիստոոսնեոն եկան նե Ն Սոփեստե-. մագիստոիանոս Բն,ասեն « Ա սին. ցնոփեստեան, կա գենել աի մոտ»: հեր յ Ֆի Կա կայսոն: ի ազար «Կայսոը մեռավ,էլ ո՞ւմ մոտ պիտիգնանք»:Այս մասիննշանցմեջ ետ եղեալ ըն մեռաւ, արդ մեծ վեն Մ ՆԱ յարբանիս ար ո վասն բացվեց, գրազ եկան այս առիթով մինչնԵՐԵՐ «Եթե,ասաց փոսն ԿՆ Ե» ԼԶ ե թ հա, ապճանքներր ասէ, ճառցին վաճառք, քաղաքք աի չթալանվին,քաղաքները չկողոպտվին, |

,

ուսացավ՝

ասա

առ

աոա Եթէ նոյն կայսբն՝ գլխատեցայց.զի իշխեցի կայցէ ան վին, մ, մինչե

օբ:

աւա"

հ" ա

թոյլ

Ըմա յերիս մագիսաբիանոս քն տային

Ապայետ այսոբիկ արձակեցան ամենայն, ոբ միանգամոք կայո ե միանգամ փ պատիժսկամ յաքսոբս. ղառձան ուբուք ուրուր Նե ք։ Սոյնպէս Ն զկեսաբացւոցնՃբաման ետուն ինչԷ էին յափշտակեալք: Սոյնպ տալ զիւբաքանչիւո իբաց. ն կոչեցեալսոբոյ ը բ առսղի. զիի զ զիւբաքանչիւբ առցեն, Ն ոչ կամէին Բուլ լինել: Ջի թեպետՆ ասէ" ցնոսա Բառսեղ է աբատաիկեբաշխաւոբիմ թափեցաւձեզ, զի ասացի, թէ ե տաց ձեռն 'ի ձեռն ՛/ի ձեոս ձեր: Եւ ոչ ինչ կամէինունկնդիրլինել. այլ ասէին. Այդ 'ի գանձ տեաոն եբթիցէ, դատեցաւ զղատաստանս մեո, Ն խնդբեաց վոէժ սուբբ եկեղեցոյ ուխտի իւբոյ: եւ ոչ ոք 'ի կեհպեցաւյաբծաթիւբ, ն ոչ մի որ. բայց թողին զայն աբար գանձ 'ի եկեղեցտյն:Ապաէառ զայն աոքեպիսկոպոսն, աւազանս ն մկոտութեանկնքոյ տալոյ. կան ճաստատեալ աւազանքնառծաթիք 'ի տուն լուսաբանին մինչեցայսօբ ժամանակի: ոբ

1.

ի

եզ

ո՞ջ

«անտի սաբացատց

ւ

հույնը մեա՝

ցա

ապա

թող

ես

գլխատվիմ,

ասել»: ՆՐբան մագիստոոսնեոը եբեք

ոբ

օբ

եթե կայսբր այսպիսիբան ժամանակ տվին, երեք օրից

Պամարձակ

Սբանիցհետո ազատ արձակվեցին նրանք, որոնք պատիժբոլոր նԵՐի ենթաոբկված կամ աքսոբված էին. ե ումից ինչ ված էր վերադարձրին: ճամար ճբաման Նույնպես կեսաբացոց տվին ամեն մեկի իբեբր վերադարձնելՍուրբ Բարսեղրկանչեց, ամեն մե եբած

էին

կի իո

ոբ

ճափշտա ոո

երզնե բայց իոր վեոցնե, ոշ ոք ւ. չէո ուզում մ մոտենալ: մոտենալ: Թեպե Թեպետ Ն ասում էո. «Աճա իմ նրանց Բարսեղը իրերն երաշխավորած ազատվեցին, Ն ես ձեզ խոստացա, թե անձամբձեր ձեոէր կճանձնեմ ձեր նբանք ստացվածրները». բայց չէինուզում նբան լսել, այլ ասում էին. «Այդիբեբրթող մտնեն տիբոջ որ մեբ գանձաշանը, տեդատաստանը սավ ե իր եկեղեցու սուրբ ուխտիվոբեժնառավ»: Այսպես կեսառբացիներիցոչ ոք իր արձաթին չնայեց,բոլորը թողին եկեղեցու գանձաբանին։ Ապա ն-անցից շ ինել ավեց մկոտության ավազաններ, ե այս աԻծաթե ճաստատ մնում ավազաններ այժմ մինչե էլ եջ լուսաբանիցտանը: բեռած

առքեպիսկոպոսը

ԺԱ

ՑԱՂԱԳՍ ԴԱՐՁԻ

ԻՇԽԱՆԱՑՆ

ԱՆԴՐԷՆ

ԺԱ

ՑԵՐԿԻՐՆ

ՀԱՑՈՑ,

ՈՐՔ

ԵՐԹԵԼՔ

ԻՇԽԱՆՆԵՐԻ ՆՈՐԻՑ

ՎԱՂԵՍ ԿԱՅՍԵՐ

Մոտ ԵԼէլ»ԴԱՐՔՏոՇ

ԷԻՆ ԱՌ

ԿԱՅՍԲՆ ՎԱՂԷՍ, ՋԻ ԵՍԻՆ ԴԱՐՁԱՆ ԱՌ

ՏԷՐՆ ԻՒՐԵԱՆՑ ԱՐՇԱԿ. ԾԻ ԿԱՄ ՈՐՊԷՍ

ՖՐՏՄԵԱԼ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ԱՐՇԱԿԱՑ ԸՆԴ ԿԱՅՍՐՆ, Ո՛ՐՋԱՓ ԻՆՉ

ՎՆԱՍԵՍՑ ԱՍՊԱՏԱԿԱԻ

ԿՈՂՄԱՆՑ ԻՇԽԱՆՈՒԹԵԱՆ

Են իշխանքն,որք Այսոքիկ

Հայոցաշխարհէն

ԻՆՉՊԵՍ ԱՐՇԱԿ

ի ԱՐշակայ

կայսբնՑունաց Վաղէս: Ինքնինմեծ եպիսկոպոսապետն Հայոց Ներսէս. ն մեծ նաճապետն Մամիկոնեան տոհմին, որում անուն Վարդան կոչիւո.եղբայր մեծի ստբատելատին Հայոց ոբում ե սնուցիչք Վասակնկոչէր. դայեակք էին թագաւոշին ԱՐշակայ: Եւ ընդ նմա ՄԵԲԵն նահապետն ե Մեճառ Ռշտունեաց, նաճապետն ն առ

առ

սա

որ

Անձեացեաց, Գառշջոյլ Մաղխազ ե նանապետն Խոոխոռունեաց, Մուշկ ե Դեմետ նաճապետե ե Սահառունեաց, նահապետնԳնթունեաց, Կիշկէն նաճապետն Քագէնից,Ն Սուրբիկ նաճապետն ՀՐսիձորոյ,ե Վոկէն սոքա չոգան նաճապետն Հաբուժենից. 'ի սէր միաբադեսպանութեամբ նութեան կայսբն Վաղէս: Իսկ թագաւոոն Վաղէս արգելաքսորեաց զմեծ Նեբսէս, ն առ

քաճանայապետն սոբա փոխանակ արձակեաց զեղբօոոոբդիզթագաւորինԱՐշշակայ զԳնհլն զՏիբիթ. ն գանձս բազումս ե անթիւս վասն զմիտս հաճելթագաւորին ն 'ի ձեռս Վաոշդանայ ԱՐշակայ, ոՐՐ ընդ նմա էին, առարէր: Եկինճասին դեսպանքն երթեալ ք "ի կայսԲէն առ թագաւոբն Հայոց մեծացԱրշակ.ե

նմա մատուցանէին

Մու: Եզ", Արենի

ԹԱԳԱՎՈՐԸ ՋԱՑՐԱՑԱՎԿԱՑԱՐԻ ՎՐԱ ԵՎ

ՈՐՔԱՆ

ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹՅԱՄԲՎՆԱՍԵՑ ՀՈՒՆԱՑ

ԹԱԳԱՎՈԲՐՈՒԹԱՆ

ԿՈՂՄԵՐԻՆ

Սբանք են ՌԻոնք

ԹԱԳԱԻՈՐՈՒԹԵԱՆ ՑՈՒՆԱՑ

չոգան '/ի թագաւորէնմեծէ

ՀԱՅՈ

այն իշխաննեոը, Հա յոց աշխարճից Արշակմեֆ թագավորի կողմից գ նացին Հունաց մոտ: Վաղես կայսեր մեծ Ինքը,Հայոց Ն Եպիսկոպոսապետ Ներսեսը Մամիկոն յան ցեղի մեծ նաճապետ Վարդան անունով, Հայոց մեծ ստբատելատ Վասակի որոնք եղբայոը, Արշակ թագավո՞ի դայակներն սնուցանողներն էին։ՆՐանց ճետ Մեճեն Ռշտունյաց ու

Մեճառ նաճապետը, Անձեացյաց Խոոնաճապետը, խոռունյաց Գառջույլ Մախազ նահապետը, ճաՍաճառունյաց Մուշկ Դեմետ ճապետը, Գնթունյաց նահապետը, Բագենից Կիշկեն նաճապետը, ՀՐսիձոբի Սուբիկ նահապետը, Հաբուժենից Վոկեն նաճապետը ՍՐանքդեսպանությամբ գնացին Վաղես կայսեր մոտ սեր ե միաբանություն ճաստատելու. իսկ Վաղես թագավորը առգելեց

աքսորեց ե նբա քահանայապետին փոխարեն արձակեց Արշակ թագավորի եղբոբոոդիներին՝ Գնելին նե Տիբիթին,ն Աբշատ Ներսես

ու

մեծ

թագավորի սիոտըառնելուճամար անթիվ անճամար գանձեր տվեց Վառդանի ե հետ եղողնեբի ձեռքը ե նանապարն դրեց: կայսեր մոտից Դեսպանները Եկան ճասան Մեֆ Հայքի մեկնելով՝ թագավոր Աբշակիմոտ, նբան նբա

զնբովաշտակն կայսերն. ն րնդ նմին գիր տոտնջելոլ մատուցին ե հոովաբտակը, կայսեր պարունակումէբ տոտունջ ե ամբաստանութեան: Ջի գրեալէո կայսբն զսբբոյն Նեբսիսէ Ո՞ովճետե ամբաստանություն: թագաւոոն կայսոը Հայոց ԱՐշակթագավոոին ՀայոցԱշշակ, թէ նա սպան գրել էՐ սուբ Նեբսեսիմասին, թե նա զոբդին իւբ զմիամօր, վասնայսորիկ աոգելաւ աստէն. զի իո մեկ սպանեց հատիկ ոոդուն, մի՛մեղադիբ այս պատճառով ինչ լինիցիս, ընկալե այստեղարգելվեց: Մեզ չմեղադոես. զպատանեակսդ մեր առաջի զարձակեալընդունի՛ր ազատ արձակած սըդ զեբկոսեանզեղբօբոբդիսդ երկուպատանինեԱՐշակայ, զԳնելն ե զՏիրիթն: Ունէին Րին,ԱՐշակի ն ե զանթիւ եղբոբոոդիներին, մաԳնելին Տիրիթին: կարբասի գանձուցն առաջի (Դեսպաննեոը) թագաւորին: նան տուցին թագավորին անթիվ Իսկ թագաւոբն Արշակ,իբոե լուաւ ն էտես գանձերը: զայս ամենայն,անԻսկ Արշակթագավորը երբ լսեց շնորճ առնէր զտալիսն ե զբերելիսն տեսավ այս ամենը՝ կարասոյն:7ի զասումն դժգոճում եծապէս թյուն հայտնեց գանձերը տվողին րնդ կայսբն էլ. բարկութեամբ բեբողներին զայէլ։ եթէ նիւթեաց,զիա՛ոդ Սաստիկ իշխեացառգելուլ Րույթարտահայտեց կայսերդեմ, թե ի՞նչպեսնա ճամառձակվեց այո զմեծ ե զայնպիսի ե զպատուական, զգլուխ զվառդապետ զառաջ- գելանքի ենթաոկել այնպիսի մեծ ե պատվավոր ե նորդ աշխարճի մաոդու, մի աշզթագաւոբութեան ե միոջ: Քաբինք բազումք, ասէ, ՛ի խաբճի թագավորության ուսուցիչն գլխավոոր, վերայկայսերն, ն ձեր ի բեբելդ. էր: առաջնորդն քաբինքե մեր շատ կան ՛ի թափել ասում (Այդ)ձ«շատ էր, կայսեր գլխին քաբերը, ե ձեր` զատամունս նորա ի տալն, Ն ձեր թափին ԵՐ: ի բերելդ. բերել Քարեր մենք զմեր վատթառութիւնս յո՛ էլ շատ ունինՐ՝ (դրանց) տարայց. աբղ այդմ տվողի ն ձեր՝ բեբողներիդ ես երախտեացդ ճբաման դարձուցանեմ: Տայբ ատամները ի՞նչպեսպետր է այս թափելու. Վասակայ իւոումզօրավարին դիմաանպատվությանը զօր ժողովել, նամ: ես զգունդս ելավանդակել, այս ԵՐախտիքի ե փոխառենը Համան նել ճաոկանել կճատուցանեմ»: առնով զկողմանսԳամբաց: Իսկ զօրավարն տվեց իր Վասակզոբավառին՝զորք ոբ

առ

ու

ար-

որ

ու

ոբ

աւաշ

ժողովել, գնդեր կազմակեոպել, գնալ,

Քշբամանս սպարապետն Վասակ, վաղվաղակի զտուեալ

կատաբազումս իբոն զեբկեբոյՐ զվաթսուն հազարաց 'ի մի վայր կուտէր. ճաբկանէՐաւար առնոյր զկողմանս Գամոացմինչե ՛ի քաղաքնյանկուբացւոց. զվեց ամ զմիմեանց զճետ ամոէՐ զաշխարճ սաճմանացնՑունաց: Լցան աւաբաւ բազմաւ ե պէսպէս մեծութեամբ, մեծաւ բռնութեամբսաստիւ թշնամութեամբ ընդ կողմանսընդ այնոսիկ: ՐէՐ. զղօոս

նորա

Նն

զարնելե ավաբի առնելԳամիրքի կողմեոը: Զորավար Վասակ սպաբա.-պետըիսկույն կատարումէՐ նբա մի տեղ էո ժողովումմոտ Քրամանը, Իոկուճառյուբվաթսուն Բազարզորք, գնում զարնում ավաբիէՐ առնում Գամիրքի կողմերըմինչե Անկյուբիաքաղաքը.վեց տառբից9 հետեեճետն ավերում էր Հունացսաճմանի մեծ Եբկիրնեոը: Լիացան ավառշովե

տեսակ-տեսակ բուռն մեծություններով, այդ (ասպատակելով) կողմերը:

թշնամությամբ սաստկապ

ԺԲ

ՑԱՂԱԳՍ ԽԱԴԱՑ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ԺԲ

ԶՈՐ

ԲԱԳՐԱԻԱՆԴԱՑԻՈՑ,

ԷՐ ՉԵՌՆԱԴՐԵԱԼ

ԵՒ

ԹՈՂԵԱԼ ԷՐ ՆԵՐՍԷՍԻ ԵՏԵՂԱՊԱՀ ՑԻԻՐ ՏԵՂԻ. ԾԻ Թէ ՈՐՊԻՍԻ՛ ԱՅՐ ԷՐ. ԾԻ ԿԱՄ

ԿԱՄ ԶՕՐՈՒԹԻԻՆՔ ՈՐ 7Ի ՆՄԱՆԷՆ ԼԻՆԷԻՆ, ԿԱՄ ԹԷ Ո՛ՐՊԷՍ ԿԱՏՐ

Ռ՛ՐՋԱՓ ՆՇԱՆՔ

»Ի

ՃՇՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆՆ, ԵՒ ՈՉ

ԸՆԴԴԻՄԱՆԱՑՐ ԵՒՍ

ՈՐՊԷՍ ԽՆԱՄ

ԱՌՆՈՅՐ

ԸՆԴԴԷՄ ՆՈՐԱ

ՏԱՆԷՐ ԱՂՔԱՏԱՑ

ԱԿՆ

ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ՄԵԾԻ

ԱՐՇԱԿԱՑ,

ՎԱՍՆ ԱՆՑՐԷՆՈՒԹԵԱՆ ԳՈՐԾՈՑ

ԻՔՐԵԻ

ԻՆՉ.

Եի

ԿԱՄ

ԶԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՊԵՏՆ ԽԵՐՍԷՍ

Այբս այս Խադբուն էՐ սա 'ի Կաբինգաւաոէ, ի' գեվջէ Մաբագալ. ձեռնասուն էՐ հպիսկոպոսապետին Նեբսէսի, զառաջեաւիւբով զսա էՐ սնուցեալ:Այլ իբոն 'ի միտս աջողակսեբեր, ե յառաջադէմ եղե ՛ի ճաւատս, ե ճաւատարշիմ յամենայն գործ գտա. իսկ իբոն յայնմ նես առաւել 'ի պաշտօնն՝զոր ունէՐ զսէոն ընղ եկեղեցինաստուծոյ, ապա աղքատացես տեսչութիւն'/ի սբբոյն Նեբսէսէ սմա ձաւատացաւ.իսկ յայնմ ես առածլ զբարբեխնամութիւն ցուցանէ՞Ր: Նեռբսէս յորժամ եՐթայո յուղեգնացուԱպա եպիսկոպոսապետն թիւնն յե՞բկիոնՅունաց,ձեռնաղբեացզայս Խադ յեպիսկոպոսութիւն ե Աբշաբունեաց, Բագբաւանդայ եթող զսա իտ փոխանակ ետեղապաճ, Ն գնաց:Իսկ աշխաոճամենայնՀայոց լեզուին, /ի գաւառաց գաւառաց, կողմանցկողմանց,տեղեացտեղեացմեծամեծք աշխարհճակալք գաւառատեաոք Ն ամենայն նաճապետք մեծազգեացք ուխտ քաճանայութեան, ժողովք միաբանական ժողովոդոցն,'ի սուգ տխոութեանընկղմեալէին վասն իւբ՞եանցճօտապետ գլխատոին, զի ճեռացաւ ՛ի նոցանէ:իսկ սուրբն ԽադԵպիսկոպոսն ճասաբակաշխարհիտայո հրաման 'ի պաճս ն յաղօթս մտանելն ի խնդբուածս,զի դաոձ լիցի սոբոյն Նեբսէսի:եւ զամենայն որչափե աոգելաւնա անդ, ժամանակս, ճամակխնդոէինպաճօքժողովուոդքն.ն ամենայնիիսկ ԽադնառաջնոոդէՐնոցա, ոչ ինչ պակասքան զիւհանց բուն զճռվուսպետնՆեսէս, մինչե /ի գալուստն նոբա. մինչն կատարեացտէր զաշխաբճի ն դարձաւ խնդոուածս, Ներբսէս սուբբն 'ի տեղիիտ: սա

առ

Որ ԱՄԻ

ԻՆ ոմ ԷԻՆ

ԿԱՏԱՐՎՈՒՄ ՆՐԱ

ՄԵՃ, ՉԷՐ ԱԿՆԱԾՈՒՄ

ՆՐԱ

ՄԱՍԻՆ, ՌՐԻՆ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ԻՂՆՋՊԻՍԻ

ՂԵԼ.

ՄԱՐԴ ԷՐ ՆԱ.

ՋԵՌՔՈՎ, ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՀԱՍՏԱՏ

ԱՐՇԱԿ

ՆԵՐՍԵՍԸ ՋԵՌՆԱԴՐԵԼԷՐ

ԿԱՄ

ԻՆՉ

էՐ ՄՆՈՒՄ

ՍՔԱՆՉԵԼԻՔՆԵՐ

ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԵԾ ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ,

ԱՅԼ ԵՎ ԸՆԴԴԻՄԱՆՈՒՄ ԷՐ ՆՐԱՆ

ՀԱՄԱՐ, ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ ԽՆԱՄՈՒՄ ԷՐ ԱՂՔԱՏՆԵՐԻՆ

ՆԵՐՍԵՍ ԵԳՓԻՍԿՈՊՈՍԱԳԵՏԻ

ՆՄԱՆ

ԱՆՕՐԵՆ ԳՈՐԾԵՐԻ

Այս Խադը բուն Կառինգավառիցէ, Մարբագ գյուղից. նա

ձեռնասունն եպիսկոպոսապետի

էբ, նրա մոտ սնված: Նա ցույց

Ներսես

տվեց

ընդունակություններ, մեջ առաջադեմ հավատի բոլոր ճանդիսացավ, գործերում հավատառիմ գտնվեցիբ պաշտոնիմեջ առավելապեսսեր ցույց տվեցդեպիաստծու նշան ճաեկեղեցին: ԱպասուրբՆերսեսը վատաց աղքատների ճոգաբառձության գործը.այստեղ էլ նա առավե-

լապեսԵրնացիբոն բարեխնամտեսուչ: Ուստիեբբ Նեբսես

Եպիսկոպոսապետը պատրաստվում էՐ

չու-

նաց աշխաոճը ուղեոբվելուա̀յս Խադին ն ձեռնադրեց Քագոբավանդի ն նբան Արշարունյաց եպիսկոպոս ու թողեց իբեն փոխանոոդ տեղապաճ ն ինքըգնաց:Իսկհայեբեն խոսող ամբողջ աշխաոհը բոլոր գավառներում, կողմերում, տեղերում, մեծամեծ աշխաբճակալներ,

գավառատեբեռը, Ն նշանավոր ցեղերի նաճապետները ամբողչ քանա նա-

յական ուխտը ժողովոդի բազմությանճետ ընկղմված էին սգի տբտմության մեջ, ոբովնետե ձեռացավիրենց գլխավոր

ու

ճոտապետը ԻսկԽադսուրբ եպիսկոպոսը բոլոր ճբաման էՐ տալիս աշխարճին պաս պանել,աղոթք անել, խնդոել, սուրբ ետ դառնա: Ներսեսը եվ բոլոր այն ժամանակ նա աոգելանքի տակ էՐ՝ ժողովուրդը պաճեցողությամբաղոթում էՐ ՇՐա ճամար: ոՐ

չ

որ

ամեն բանում ԻսկԽադըր նրանցառաջբուն ճովվապետ մինչե որ տերը Ներսեսը, ե կատառեց աշխաոճի խնդովածքը, սուբ ՆԵՐսեսըետ դարձավ իր

նոբդումէր,

ոչ

պակասքան

տեղը:

է67

Զայնուժամանակաւ Աշչակ արքայ Հայոց ոչ ինչ կարի 'ի

ճանա-

Հայոց Արշակթագավոորայնքանէլ չէր գնում Այսժամանակներն

պարն աստուծոյ գնացեալ լինե. շածիտատաղությանե ճասափ նոյնչափ իմաստութեա Իր ի լիութ աի ի նալիս լկտության)00 նրիու յեր, բագութնանն մեջ ընկավ, թեպետ Խադ սուբբ խենեշության ՎՈՐ սուբբ -.հոըլ Աթո նա վին Խադբազում գամ յանդիմանեալ ճովիվը էր` ճաճախակի ճ անդիմանում անուշաղբությունչէր դարձնում: կշտամբէո, ինչ զի

կին

,

ոբ

ն

տատտամ

Խառ լիոն:

մանա

կաճ

ե

:

ոբում

ա

ոչ

է մե չինեաց ը անուս վիտն ալ 'ի Կոգ գաւառի: էդ Կո գաբառս իշխանութեան իոյ, ե Ճրամայեաց կաոգելքաբոզընդ ամենայն

Ման

Լե

ի ա

ամ

եւ

հտ

հոամա

Ոբքան նա աստվածաճանո ճանապարհով: հասակում մանկության եր աստվածային վարվում, այնքան էլ չափաճասդառիմաստությամը

Գոգ րուժի ե՛ք

ո-

ն տեղիս գարաաշխարտացը "աց իճոց լի առներ մԲապարակին խոյ: արան Գորան

աոքունի, զի եթէոք ումեք ինչ պառուստեք ինչ տիցի, եթէ վնասեալիցէ, կամ ոք ումեք ինչ դատ պառտիցի,ամենեքեան եկեսցեն'ի դաստակեոտն շինեսցին:Եթէ չսբիւնանան որ իցէ, կամ վնաս ուրուք ումեր աշառշեալ իցէ, կամ զկին ուռում տաբեալիցէ, կամ պառտապանիցե, կամ ոք զուշուք ն մ ոՒ ծինչ ունիցի, է Եոկիւղած կամ յու յումեք ինչ իցէ, Ն եկե կեսցէ յայն ն տեղի, դատ ե եք ոս ումեք ի լիցին։ ե պաշՎ "1 թչ ՞ ն յայն տեդին՝ առանց տիցին, ղատի իբշաւանց կալցին, ե ՛ի Տրամանաւն

ոք ուբուք

Այսժամանակ

թագավորր իբ ճամար մի դաստակեւտ չինեց Հովիտ կոչված Կոգ գավառում, ն իբ իշխանության բոլոր գավառնեւին նրաման ուղառկեց.ճբամայեց ամեն տեղ մունետիկները կանչենճՐապաբակնեռում, բոլոր գավառներում բոլոր կողմեբում այտնեն թագավոբական ճբամանը,ոբ «եթե մեկր մեկին պառտքէ, եթե մեկը ուրիշինմի բանով վնասելէ՝ թող բոլոբր գան այդ դաստակետը, ե ապաճովկլինին: Եթե մեկը (ուբիշի) առյուն է թափել,մեկին վնասել է, կինը տառել է կամ պաշտապանէ. կամ մեկի գույքը գբավել է, կամ որեէ մեկից եւկյուղ ունի` թող գա այն տեղը. նշա դեմ դատ ու պաճանջչի լինի: եվ եթե մեկը մեկին մի բան պառտքէ՞ե արշտատեորը "1ալդ տե ա (պաճանջե Կպանանջել ու)՝ նբան առան 3Դ ատի ու արոբ

իցէ, տեկառասի Դորադատության ի: «ղի գա Բանին»: աբադատության ր բոնեն եՆ Դ մի՛լիցին։ Իսկ եթէ ոք ին ոբում իրաւու ինչպառտիցի ԵՐբ թագավոռիցայս հրամանըդուոս աբ ոք

դուրս

ո

դուրս

Կո

տաոցեն:

Իբն ել

Ճրաման

յաբքայէն, ժողովեցանայնուճետե յայն տեղի գողը ամենայն աւազակք, արիւնահանք,սպանողք,սուտք ն մարդելոյզք, վճասակաոք,գանձահատք, զոկողք, ստադատք, զբախօսրք, Գեբփողք,յափշտակողք, ժլատք: Բազում վնասս վճասս առնէին, ե անդո անկանէին. բազում կանայքզառս թողուին, ե անդբ անկանէին. բազում արք զիտեանցկանայս թողուին, Ն զայլոյ կանայս առհալ՝ անդոանկանէին. բազում ծառայքզիւբեանցտեբանց զգանձսըմբռնեալ, փախուցեալք անդո անկանէին.բազում աւանդառումզաւանդս լի զպահեստսբառձեալ,անդ անկանէին.գեոփէինաւերէին ամեզեոբկիոն նայն: Զի թէպէտ ն կարի յոյժ բազմացաւաղաղակն,դատ չկայո, ն իրաւունք ումեք լաոբքունուստոչ ելանէին: Վասն այսոբիկ ամենայն մառդճառաչելով վայէին, Ն ասէին ՛ի ճաւանելբանիցնիւբեանց.այս բանք ըստ այսմ օբինակիպաշտէին,առ ճասաբակ ամենեցունասելով՝ թէ իբաւունք մեռան, ե վասնայսորիկ ոչ այլ թէ էո, ն կոգտանէին. Բուսեալէին, ուշ ն էր չանայարխնդոէաքգտանէաբ: ն

իսկ տեղին աւանանայո, քաղաքանայ. մեծացաւ, բազմացաւ ն ելից զճովիտնամենայն: Ապա տայր ճբաման աոքայն Աբլակ դնել անուն դաստակեբտին յիւբակիցանունն Առշակաւան. Ն շինեցինես անդ ապաբանսարքունի: Եւ յայնմ ճետէ ոչ ինչ 'ի տեառնէ Եբկնչէին

ժողովվեցինբոլոր

ասպաննեոը, դասպ ը

եկավ՝ ապա

այդ

տեղում

մարգողերը, ավազակնեոը, աշյունապաբտնեոր,

խաբեբաները, ստախոսնեորր, խ ր, խաբեբ

չ

Րպավվնասաբշաբնեւր, ը, գոպ

նաճատնեռը, դատի մեջ ստողնեոը, զոկողնեոը, զոպառշտողնեոը, կողոպտողները, ժլատնեոը ճափշտակողները, 01: Շատ հանցանքներ էին գործում,

ն

այնտեղապավինում:Շատ կանայքիրենց մաոբդկանց թողէին այնտեղընկնում. շատ տղամաոդիկիբենց կանանցթողնում էին ե ուռիշների կանանցառնելով այնտեղէին ընկնում. շատ ծառաներ իբենցտեբեբի զանձեորճանկ ձգելովփախչումայնտեղ էին ընկնում. շատ ավանդառուներիբենց մոտ պահեստիդոված ավանդնե՞ը վեոցնումայնտեղէին ընկնում. ամբողչ աշխաոնըգեբփումավեբում էին։ Թեպետե ամեն կողմից աղաղակբաոձբացավ՝բայց դատ չկար, ոչ ոքի իրավունքը արքունիքից չէր պաշտպանվում: Այս պատճաոով բոլոր մաբդիկվա՛յ տալով ճառաչումէին. բոլոբի բեբանումընդհանու խոսք էբ դարձելե միշտ ասում էին, թե «իբավունքը մեռավ. նա եթե գոյություն ունենար, բայց կորած լիներ` կփնտոեինք, մի տեղ նում

ու

կգտնեին ք նրան»:

Իսկայն տեղըավան քաղաք դարձավմեծացավ,բազմամադացավ,ամբողջհովիտըբռնեց: Արշակթագավոոը ճրամայեց այդ ու

դաստակեբտի անունը դնել Արշակավան, իբ անունով. նբա մեչ նան թագավոբական ապաբանքշինեցին:Այնուճետնայլես տերից ամե169

ամենեին.ե ամենայնմառդ ՎոկեալէՐ իբօքն այնոքիւք, ե բազմաց կառաչաղաղակիտբտնջելոյնյաճախեալբազմանայբ: Վասնոբոյ բանմա ե զում անգամընդդիմանայբ յանդիմանէՐ սուոբն Խադեպիսկոպոսն.մանաւանդ յորժամ ստիպէին զնա, թէ ե՛կ ուղղեա սեղանյեկեղեցւոջնյաւանն)Աբշակաւանն: Իսկ նա բազում անգամ կշտամբէոր ե յանդիմանէր զթագատոնԱրշակնե զամենայնմեծամեծս ե զիշխանս: եմ. ն ոչ ինչ Քայց ես, ասէ, ետեղապան առանցայնորիկ, թողն զիս ճայբն, ունիմ իշխանութիւն գործել ինչ։ Ապա կամեցեալ ԱՐշակ ն թագատոն պատուաւ ագահութեամբ կաբասոյն մեքենայիւխաբել զսուրբ եպիսկոպոսն Խադ, բազում ոսկի ե բազում զանձս արծաթոյ, ե բազում նժոյքս զարքունական ձիոյ` արքունիօնառովք, ոսկիվաբաւանդ ապոդմովե,տայր նմա. պատոելճանելզմիտս նռոբա, յինքն յանգուցանել:Իսկ նա զկաբասին,զոր առնոյր յարբքայէն, յանդիմաննորա աղքատաց բաշխէո,ե զյանդիմաճութիւնն ոչ ինչ թուլացուցանէո, մինչե ճրամանն տայբ ճալածելզեպիսկոպոսն Խադ ՛'ի բանակէանտի: Իսկ նա ա՛ռ շոջել ընդ աշխաորնն, կաոգելե խբատել,ուսուցանելե դարմանելզաղքատսն,որպէս էո նմա յանձն աճաբեալսբբոյն Ներսիսի, ե իչԸ գնացեալ:Բազումնշանքե աբուհստք ե զօրութիւնքրբժշկութիւնք ճիվանդաց լինէին 'ի ձեռս նոբա. բազում յոյժ առնէՐ սքանչելիսմեծաոր

մեծս։

Բայց իբրն պաշտէՐզաղքատսն,ն սպառէբ թափէր զամենայն ն զմառանս յուրանս ն զնոբամանս զինւոյն, ե զկաբասսամենայնմառանացնտայբ բաշխել աղքատացն,եբթայբ յայլում աւուր տեսանէր լցեալինքնինիբոե 'ի Բբամանէ աստուծոյ. ն դարձեալօ" ըստ օրէ ն այն մատակաբաոէՐ աղքատացն, ստէպստէպ լցեալ լինէո: Այսպիսի սքանչելիքմեծամեծք լինէին 'ի ձեռն առնս այսոբիկւ.էբ սա ե զարմանալի անուանի հոյակապհ՛ մԼջ ամենայն Հայոց. չոջէր խոատէրն ուսուցանէր զեկեղեցիս Հայոց ինղ ամենայնտեղիս իբոե զիւ վառղապետը Բայց 'ի ժամանակեան մ իոչ եկին զողք, ն զեզինսեկեղեցւոյն գողացան սՐբոյզԽադայ եպիսկոպոսին, առին ե Գնացին:Իսկ ՛ի միում աւուբ աչք կու՞ացեալեղեն գողոցն, ե ինքեանք յանիմառտս խարբխափս եկին ածին ի դուրս սոբոյնԽադայ զա.մենայն Եզինսն: Իսկ ինքնսուբբն Խաղ ելեալ տեսանէր զնոստ, ե գո-ճանայոզտեառնէ՝ոբ այնչափվեբակացու ն այցելու եղե լոց իւբոց: Կայ յաղօթս եպիսկոպոսն ն Խադ, բժշկէՐ զաչս գողոցն, ն Քրաման տայբ լուանալզանձն նոցա, ն դնէր ճաշ առաջինոցա, ն քաջ ուբախ առնէր զնոսա մեծապԼս: Ապա օոբհնէՐ զնոսա, ե տայո նոցա զոր իւբեանցնԼո գողացեալ, ե աշձակէո ճազնոսազիւբեանց ե նապաոճն. գնացին: Այսպէսբազում Ճամբեբութիւնս գործս յամենայն

զնեբսէս:

առ

ճաւատացե-

զեզինսն՝

նեին չէին վախենում,ամենքըզոկանքներէին կբում այդ պատնառով տոտունչ, բողոք, աղաղակԵ՞կինքնէին բարձբացնում: Այս գործի ճամաշ սուրբ Խադ եպիսկոպոսը շատ անգամ նբան ճանդիմանում էՐ ե էր անում, դիմադառձություն Եբբ նբան ստիպում մանավանդ էին, թե ե՛կ ԱՐշակավան ավանի եկեղեցումսեղան կանգնեցբու: Իսկ նա նախատում ու հանդիմանումէր ԱՐշակթագավորինն մեծամեծֆբոլոր ներինե իշխաններին:«Ես, ասում էր, տեղապաճեմ, ես իշավունք չունիմ որնէ բան անել առանց իմ ճոր, որ ինձ թողեց (տեղապաճ

Ապա Արշակթագավոորմտածեց խորբամանկությամբ՝ պատիվների ստացվածքնեւիմիջոցով խաբելսուրբ Խադ Եպիսկոպոսին, տվեց նրան շատ ոսկի ն արծաթ, արքունական ախոռիցշատ նժույգներ՝ քունականսաորքեբով,ոսկեղեն կոծակալնեոով փոբկապեոո սբանցովկամենումէՐ նրա խելքր հաճեցնել,իր կողմը դարձնել:Իսկ նա թագավորբի առաջ աղքատներին էր բաժանում այն ոբ ստացվածքը, թագավոոր տալիս էր, բայց ՏՃանդիմանությունը չէր պակասեցնու մինչե այն աստիճան, ոբ թագավորրճբամայեց՝ բանակիցնբան ճալածել: Եվ նա գնաց աշխարճումշրջելու. բաբեկաոգում էբ, խրատումն ուսուցանում, խնամում էր աղքատներին, ինչպեսիրեն պատվիրել էր սուրբՆեբսեսը գնալիս:Նբա ձեռքովկատառվում էին շատ նշաններ սքանչելիքներ, հիվանդների բժշկություններ: Բայց երբ նա օգնում էր ն դատաոկում էո աղքատներին բոլոր կնուններնու ամանները, մառանի բոլոր կարասնեոը աղքատներին մյուս օրը գնում բաժանելով՝ տեսնում էր, որջ նրանք նորից լցվել են, կարծեսաստծու հրամանով այն էլ բաժանում էբ աղքատներ ին, ե նբանք շարունակլցվում էին։ մեծ էր կատառում Այսպիսի սքանչելիքներ այս մաոդը.նա մի անվանի ե ձոշակված անձ էր բոլոր Հայաստանում զաշմանալի, շոջում էՐ ամեն տեղ Հայոց խատում ն ուսուցանում էր Եկեղեցինեոը, ինչպեսիո ուսուցիչ Մի անգամեբկու Ներսեսը: գող էին եկել, սուրբ Խադեպիսկոպոսի եկեղեցուեզները գողացելտաբել էին։ Մյուս օբը այս գողերի ն նանք աչքերը կուճացան, առանց խագիտակցելու, խափելով բոլոր եզներըբեռին սուրբ Խադի դուռը: Ինքը Խադը դուս եկավ,նբանցտեսավե գոճությունտվեց աստծուն,սուրբ որբ այնքան ն խնամող է իրեն Հետո Խադ վերակացու Ճճավատացողներին: Եպիսաղոթքիկանգնեց, կոպոսը գողերի աչքերը նբանց բժշկեց, ճբամայեց ապա նբանց լողացնել, առաջըճաշդրեց ն շատ ուբրախացբեց: Այնունետե նրանց տվեց այն Եզնեբը,ոբ նբանք գողացելէին ե օբճնեց. դրեց, ե նբանք գնացին: ճանապարճ բոլոր իբ գործեբումմեծ Այսպես ար-

ու

ու

իւ" ցուցանէր. ե

բազում առնէր նշանս ե զսքանչելիս:Եւ էին նորա զմինն Ասոկոյումեմն կին, ե զկնիանեբոյնիւբ՝ կալաւզաթոռնԽադայ:

Խոկուդստեոք. ե ետ

ճա

էՐ ցույց ճամբեռություն

երկու (կամ Ասբիկի), ոո աղջիկ ուներ.

տալիս ն շատ սքանչելիքներ էր գործում: Նա նռանցիցմեկը կնության տվեց մի ոմն Ասշուկի անեբոջ`Խադիմաճից ճետո նրա աթոռր նստեց:

ԺԳ

ԺԳ

ՑԱՂԱԳՍ ՈՐ ԻՆՉ ԻԲՐԵԻ ԴԱՐՁԱի ՍՈՒՐԲ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆ

ՆԵՐՍԷՄ ՑԵՐԿՐԷՆ ՑՈՒՆԱՑ,

ԹԷ Ո՛ՐՊէՍ ԿՇՏԱՄԲԷՐ ԶԱՐՔԱՑՆ, ԿԱՄ Ո ՐՊԷՍ ԼԻՆԷԻՆ ՆՇԱՆՔ

ԱՀԱԳԻՆՔ »Ի ՎԵՐԱՑ

ԹԵ

ե. Ւ՛ Ի՞ՆՑ

:

ԱԲԱՆԻՆ

ԵՒ ՍԱՏԱԿԵՑԱՆ

ԱՐՇԱԿԱՒԻԱՆԻ,

ՔԱԶՄՈՒԹԻԻՆ ՄԱՐԴԿԱՆ`

ԱՌ

ՈՐՔ

կոպոսքն՝որք աքոբեալք էին, ե կեցեալքէին յիւբաքանչիւբքաղաքս: Ցայնժամդարձաւ ն սուբ կաթողիկոսնՆեբսէս յանապատ'ի կղզոյ անդի, ուր էՐ զնոսա աոգելեալ.ն համաշխառհի ք. էին խնդբուած միւսանգամ աշխարճիշնոբճեցաւ:Իբոն եկն յաշխաոհնն Հայոց, ընդ առաջ նմա 7ի ԽԵբթային գաւառաց գաւառաց եպիսկոպոսք հանդերձիւբաքանչի" ժողովոդովք,ե նախաբաոքամենայնն ամենայնգաւառակալք:Եւ բե՞էին առաջինորա զիւբաքանչիւբ ն ճիւանդս, ն բժշկէՐ զնոսա. բազում իսկ ե կառիլյաճախէոգոճութիւն'/ի փառս աստուծոյ, ե ամենայն մառդիկն բազում գութ ճովուապետին` ճամաբէինզանձինս իւրեանցթէ ինքեանքիբոե զնոսա 'ի գեբութենէդարձեալիցեն: եւ առնէինուբախութիւն բազում հոգեորս մեծաւ ցնծութեամբ: ոք Համաշխաոճ ամենայն իւրաքանչիւր տեառն աստուծոլզեդեալուխտըս կատաւոէին, 'ի վեբայ ճոգեոր գանձին Քայբապետին՝ առաւ նոցա. ե կատաբեաց նոցա զխնդոուածսնոցա, ե զոբբութիւն ռութեան անձանցնսոբտկեղ ցաւոցն սոտաբեկութեանըն, միւսանգամ սիբով գթով վարդապետութեամբ ճոգեոր Բառբնմխիթաբեաց զամենեսեան: ուր

առ

ոբ

ոՐ

աբտա-

Ամենեքեան ի

դժնէ տոտմութենէն զուաբթացեալԸ, յուրախու-

թիւն դառնային:Ինքն իսկթագաւորն ԱՐշակԵՐթայո ընդ առաջ մինչե չ

ձան: Ն

ի

եւ

կողմանս Բաքասերը ) ն, ն ան ղ

սկսան նոբոգելե

դի

մեծաւ

զուաբթութեամ զուաբթութեամբ

նորա, դ աո-

վարք աշխարճիե կաոբգացն պայծառանալ

օբինացն եկեղեցեացն: Այլ իբոն եկնճայբապետն ՆԵՐսէս ի

Հայս, 'ի վերայ Քասանէո իւբումԵտեղապաճին սրբոյն Խադայ,զի էՐ կացեալի ճշմաբտութեան Ն յուղղութեան,ե գնացեալ էՐ զճանապարճս տեաոն աստուծոյ, Ն ոչ էր թիւբեալյաջ կամ յաճեակ,բազում գոճութիւնսմատուցանէՐ աստուՖոյ, զի զխադզճոգեոբոբդեակնիւբ եգիտ ըստ կամացն՝ ոբպէս ինքն

ՆՇԱՆՆԵՐ

ՀԱՍԱՐԱԿ ՑԱՆԿԱՐԾՕՐԷՆԱՄԵՆԱՅՆ

ՏԱՑՆՄ

ՏԵՂԻՈՋ. ԷԻՆ

Այլ իբոն սատակեցաւ կայսբն, դարձան ամենայն ճովիւքն եպիս-

ԽՐՄԵՍ

ԹՈՂԻԿՈՍԻՆ ՀՈՒՆԱՑ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ

ՊԱՏԱՀԵՑ

ՆԱԽԱՏՈՒՄ

ԷՐ ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ ԵՎԱՇԽԱՐՀԻՑ

Ի՛ՆՉ ԱՀԱՎՈՐ

Ն

ՎԵՐԱԴԱՌՆԱԼԻՍԵՎ Ի՛ՆՉԳԵՍ

,

ՍՈՒՐԲ

չ

ք

ք

ՆԱ

ԿԱՏԱՐՎԵՑԻՆ ԱՐՇԱԿԱՎԱՆ ԱՎԱՆՈՒՄ ԵՎ Ի՛ՆՉՓԵՍ ՀԱՆԿԱՐԾԱԿԻ

ԿՈՏՈՐՎԵՑԻՆ ԱՅՆՏԵՂ ԵՂԱԾ ԲՈԼՈՐ ՄԱՐԴԻԿ

,

ՄԻԱՀԱՄՈՒՌ

ԵՐ՞բՎաղեսկայսոր սատկեցե̀տ դարձանբոլոբ հովիվ եպիսկոորոնք պոսնեոբը, աքսոբվածէին ե ապճում եին զանազան քաղարքնեԲում: Ետ դարձավնան սուբ Նեբսես կաթողիկոսը այն անապատկրղնրանք զուց, աքսորվածէին: Նա նորից շնոբճվեցիր աշխառոհին նբա ճամար ԼՐ անում: խնդովածքներ ԵՐբբնա հասավ Հայոց աշխարճը`նրան ընդառաջէին գնում զանազան գավառներից Եպիսկոպոսներն իբենց ժողովուռդներով, բոլոր նախարարները, գավառների տեբեոը։ Նբա առաջ էին բեբում իբենց հիվանդնեբը ե նա բժշկում էՐ նբանց,ոբի ճամար գոհություն փառք էին տալիս աստծուն, բոլոր մառդիկայնպես էին սիում ճովվապետին, ոբ ճամառում էին, թե իբենքես նբա ճետ գեբությունից ետ են ուր

որ

ու

դարձել:

շատ ուբախություն Մեծցնծությամբ էին անում. ամեն ոք կատաբում էՐ իո ուխտնաստծուն, իբենցճոգնորգանձն ճայբաոոպեսզի պետըետ դառնա, նե ու

աստվածկատաոեցնրանց խնդբվածքը, նբանց ցավալի ոբբությունը, նբանց սոտեորմաշողվշտերը փարատեց ե իրենցճոգեոր գթասիոտհոր վառդապետությամբ բոլորին մխիթառեց.

զվաբթացան, դժնդակ տոտմությունը ուբախության փոխվեց: նբան ընդ առաջ ԻնքըԱրշակթագավորը գնացմինչե Բաքասեռի01 կողբոլորը

մեծ ետ այնտեղից զվաոթությամբ եկան: Աշխառճի վարքը, եկեղեցիների կարգերընոբոգվեցինպայծառացան:

մերը ն

ու

Ադ՝ եբբ հայրապետը վեբաՀայաստան վեբադառձավ՝ ճնասու եղավիո տեղապաճի՝ սուրբ Խադիգործերինն տեսավ, նա Նեբսես

ոբ

ն ճշմարտությամբ ուղղությամբ էբ գործել, գնացել էբ տեր աստծու ո՛չ աջ էր շեղվել ե ոչ ձախ.ուստի մեծ գոճություն էբ ճանապարճով,

մատուցանում աստծուն, իո ճոգեոբորդուն Խաղինտեսավայնպես՝ ինչպեսինքն էր կամենում. նբան ընդունում էբ սիբով կաբոտով: ԲայցԵրբ Խադիցլսում էո թագավորիանօբենություննեբը, չար գորոբ

ու

Գիտես,ո՛վ թագա". վասն այսբ ամենայնիասացեալէ կանխասացութեաննաստուծոյբեբանովք եթէ «Վայ մարգառէիցն, շինէ զտուն ն ի` ն ոչ աոդառութեամբ, իմ` ն ոչ իշաւամբք».եթէ վեբնայաբկս «Ցառակառցինողբքն, ե ասասցեն՝եթէ վա՛յ ագաճեսցէ զագաճութիւն անձինիւբում, ոչ է իւբ. զի եթէ տունք գեղեցիկք իցեն ն մեծամեծք իցեն, սակայն յաւեր դաոռձցին.զի մի՛ ոք բնակիցե ՛ի նոսա ն ոոջք մաշդ, այլ ճարակձօտիցլիցի, Ն դադարքգազանաց գազանաց ե որչք ե ն բորբենից ճագառշաց աղունսուց,բոյն խոոդոցն ագոսւուց, ն անդք սաճմանակցաց. վասն այդորբիկ ամրբեսցին գործք ձեռացքոց ե մի՛ չինեսցին,նե միանգամայնսատակեսցին ամենայն անօրէնքն բնակեալքն/ի նմա. Ն եղիցին դադարք հզանց ն ճաբակք ցոռց, ն աղուէսք մուտ ե ելս խաղասցենլարկս նոցին. ե մի՛ շինեսցին,ն մի՛ ես բնակեսցեն, | մինչեզյափտեան»: ի եւ զայս ամենայն ճայբապետնՆԵրբսէս, ն գնացեալ՛ի խօսեցաւ թագատոէնելեալ շոջէ՞ ընդ գաւաոս աշակեբտութեանն ուղղել կարգել | ն ճաստատել զեկեղեցիսն յամենայնգաւաոս Հայոց: Եւ յետ ԵՐից աուռց անցանելոյբանիցնասացելոց7ի վեբայ, խօսեցեալեղեն 'ի բԵՐանոյնԵբանելոյնՆերսէսի, տէր զգեւղաքաղաքն մատնեաց զԱՐշակաւանն'ի ձեռս ճաբուածոցն:Եւ սկսաւ հատանել զոբ չաբակեղնիմն կոչեն, իսկ կէսքն ժանդ անուանեն. ե ԵլանէՐի վեբայ մառրդկանն քան անասնոցն: Ոչ ալի եղե ճաբուածոցն աւուրս հ վերայ նոցա զեբիս քան զքսանձճազաոք զի անմաբդացաւ. յերկառեցաւ, սատակեցան ԵՐդք մառդկան,ոչ մնաց բ նոցանէն ոչ մի. զի առ ճասաբակսատակեցան լ յանկարծօոէնքանդեցան.զի միաճաղոյնեկն սատակումն կոտորեցան 'ի վերայնոցա: Եւ յետ ինքնինթագաւտոնելանէր ի խնդիր այսորիկ ճայբապետին Ներսէսի.ն գտեալ՝խնդոէոի նմանէ, զի մատուսցէաղօթս վասն նոԱ Բա, զի մի՛ գուցէ Ն նա սատակեսցի, քանզիկառի էո: զարճուրհալ Ապա խօսել սկսանէր եպիսկոպոսապետն Ներսէս ընդ թագաւոբին, ն ասէր. Ձի այժմ յաշխարճիս ն յայսմիկ,վասնզի արբդարք մեղաւորք զոյգ ճասաբակ լ խառն են, վասն աոդարոցնխնայինմեղաւորք ժամանակմի ն ապոին,ն յե՞բկառին յաշխաբճիս վասն նոցա կենացն ե նոքա 7ի պատճառս նոցա: Զի ոբոմն սերմանհալ թշնամատյն ՛ի վերայ | սուրբ բուսոյն սեբմանն ցորենոյն,ընդ նմին զոյգ ձասաբակ բուսեալ են. խնայինվասն ցոբենոյն ոբոմնն. սոբութեանն բոյս աղտեղութեան զի մի՛ գուցէ մինչ զոբոմեն քաղաճանաբառեալխլիցեն,խլիցի ընդ նման ցոբեանն:Վասն առ այնորիկ ժամանակս ՛ի դարմանոյ վայելեն ցոբենոյնն ոբոմն ընդ նմին "ի ցօղս ն յանձբես ն յոռոգմունս,ն ՛ի ոբ

ոբ

որ

|

որջ

՝

առ

|

ասելով. «Գիտցած լինիս,ո՛վ թագավոր, այս (քռ արածի) մասինէ գուշակել աստվածմարգարեի թե «վա՛յ նրան, բեբանով, տուն է որ

ոբ

շինում ոչ աոդառությամբե է կառուցանում՝ վեբնաճառկ ոչ իբավունքով», ե դարձյալ՝թե «Իբոն առակողբեր պիտիասեն, վա՛յ նբան, ոբ խլում է այն ագաճությամբ իռենըչէ, ոբովճետն եթե գեղեցիկ ու մեծամեծ տներ լինին՝ավերակ կդառնան նե նրանց մեջ մառդ չի բնակի, նրանք ոչխարների աշոտատեղ կդառնան, գազանների, բոբենինեն ի որջեր, ճագաբնեոի ե աղվեսների ծեբպեր, կռունկների ագռավների բույներ,ցանքեբիաոբտեր: Ուստիքո ձեռների շինածնեբը կավերվին ու էլ չեն շինվի, նբա մեջ բնակած բոլոր անօբեններրմիանգամայն կկռտուվին.այնտեղեզներր կպառկին, ցիռերր կաշածեն, վեսներընբա ճառկեոըել ու մուտ կանեն. նբանք չեն շինվին նբանց մեջ ձավիտյան մաոդ չի բնակի»: Նեբսես հայբաԱյս բոլորը խոսեց պետը ն թագավորից հեռանալով գնաց շոջելու Հայաստանի բոլոր գավառները՝ ուսուցանելով,եկեղեցիներբում կարգեր հաստատելու: Երանելի Նեբսեսի բեբանից ելած այս խոսքեբից նետո հազիվէՐ անցել եՐԵք օբ, որ աստված Աբշակավան գյուղաքաղաքը հարվածնե ն հնթաոկեց: Մարդկանց վբա սկսեցինդուոս գալ վատոանասունների ոմանք կոչում Են ժանտ:/03: բակ պալարներ, Այս ճաբվածը երեք օոբիցավելի չտնեց, ոբ մոտ քսան (քաղաքը) անմաոբդացավ. ոբ

աղ-

ոբ

ճազար ընտանիրկոտոովեցին, մաոդկանցից մեկը կենդանի չմնաց, ոբովճետնե նուր

բոլորր

էր:

ճանկարծակի կոտոոբվեցին, ոշնշացան. կոտոբածն ընդնա-

Ապաինքը թագավոոբըղուոս էր գալիս Նեբսես ճայբապետի նբան փնառելու. գտավն խնդրումէր իջ նամար աղոթել, մի գուցե ինքնէլ մեռնի,ոբովճետն էՐ եղել:Այն աճարեկ Ներսես ժամանակ հետ ն խոսել սկսեց թագավոոբի եպիսկոպոսապետը ասաց. «ՈՐովճետե այս աշխաբճիս ու վրա արդաորներն խառն են

մեղավոբնեոը

ապոում, ե ապԲում են. արդարների պատճառով մեղավորների է կյանքն էլ ԵՐկաբում այս ուստի արդաբների պատճառով մեղավորներն էլ

խնայվումեն

աշխաոնում:Ինչպեսթշնամու ձեռբովմաքուր ցոբենիմեջ ցանած որոմը, որբ նբա ճետ միասին բուսնում է՝ խնայվում է, մաքուր ցորենի ճետ (աճում է) ե կեղտոտ ոբոմը, մի գուցե ոբոմը քաղճան անելիս ցոբենն ել պոկվի: Այս պատճառով ոբոմն էլ ցորենիպես առժամանա դաշմանվումէ ցողով, ն պայծառ անձոնով, ոռոգումով, ջերմությամբ

ն ՛ի ճեշտաբես չեբմութիւնսխառշակեալ արեգականն: Այսպէսայս լիճի մինչե 'ի ժամանակս ճնձոց, մինչե Եկեսցէ ժամանակն յորժամ ճնձեսցի ցոբհանաոմտեացն.զայն ի շտեմաբանսառքայութեաննծողովեսցեն, ե զոբոմն յայբումն յափտենական ճբոյն. ոբ է ինքն ճունձք կատաբած ժամանակաց, յորժամ Ոբդին աստուծոյեկեալճասանիցէ, ե տացէ ճբաման եբկնատբ մշակացնընդ նմա իչելոց ՛ի վեբուստ՝ ՛ի ճնձելզամենայնննչեցեալսն գեբեզմանացն յաշուցեալս: Արդ այնունետե ընդոութիւն առնիցէ. զարդաոսն նման ցորենոյ ընդ ինքեանյաշքայութիւնն իշ ընդունիցի,,ն զմեղատոսն ոբոման նմանեալս՝յանչէչ ի յափտենական ի ձուն ճբամայիցէառկանել։Ադ նս այժմ ժամանակն էր, ճնձոցչե դու կանոխ քաղաճան ոբոմանն 'ի ցոբենոյնարարեր, ն կանուխզոբոմնն ի մի վայր առանցցոբենոյն ժողովեցեր. վասնայդոոբիկ ճուոն, կանխեաց յարձակեցաւայբել, զամենայնոբոմնն ի մի վայ ժողովեալս՛/իմիում վայ- ' Րի գտեալսմիաճաղոյն Այլ այբ դու, տես զանձն քո, վախճանեաց: զի մի՛ ն դու կոբիցես,ե աշխարճսվասն քո: Իսկ թագաւտոնի գունս | մեծաւ աղաչանօքե ճարեհալ, բազում աղօթկերօքաղաչէՐ թագատոն՝ ընդ նմա. ե հդ ուխտ, զի այլ ոչ ես հՐբէք անցցէզբանիւք ճաշտել տ

յայնժամ

անխնայ

աբեգակիլույսով: Այս այսպես կշարունակվի մինչե ճունձքիժամաճակը, երբ ցոբենի ու բերքըճնձում ժողովումեն արքայության շտեմառաններում, իսկ ոբոմը են ածում ու ճավիտենական կբակի մեյ այԲում: Այս ճունձքը՝ վերջն է, Երբ աստծու ոբդին ժամանակների ե կգա իջ ճետ իջած ե՞կնավոր մշակներին կճբամայե ճնձել գերեզմաննե դուրս եկած բոլոր նա ննջեցյալներին: Այն ժամանակ ընտոություն կանե. աբշդաբներին ցորենինման իշ ճետ արքայություն մեկտանի, իսկ ղավոբներին ոբոմի նման կրակը: ԱՐդ՝ դեռ Բունձի ժամանակը չճասած՝ դու ոբոմ ը քաղնճան արիր ցոբենիցն վաղաժամմի տեղ ճավաքեցիո ե առանց ցորենի, ուստի կջակըվաղաժամհկավն բոլոր որոմը, միատեղ հավաքված էՐ՝ մի անգամից քո իսկ դու ոչնչացբեց. մի գուցե ղու էլ կորչես, աշխարշնս էլ քո պատճառով»: Իսկ թագավորր ծունկ չոգած մեֆ աղաչանքով, պաղատանքով խնդշում էր իր ճետ Քաշտվել,ն ուխտից,որ այնոմետն նբա Երբեքդուրս չի գա:

կճոամայե ածել Ճավիտենա անշե որ

զգույշ եղի»մասին,

(Ներսեսից)

խոսքից

նորա:

Ս

ՓԴ

Դ

հնարքն,

ԵԿՆ ԵԼ Ի

ՑԻՒՐՈՑ

լ անչա

վա

դարան

տատաբ

:

գառ

ՏԵՂԻ ԱՂՕԹԻՑՆ ԱՇՏԻՇԱՏ, ԿԱՄ ՋԻԱ՛ՐԴ ԴԱՏԱՊԱՐՏԵԱԼԳՆԱՑ

ԱՆՏԻ

ԲԵՐԱՆՈՑՆ ,7Ի ԽՕՍԻՑՆ. ԿԱՄ ԶԻԱ՛ՐԴ

ԱՆԿԵԱԼ, ՄԱՀՈՒՆ ՊԱՐՏ

ԵՂԵԱԼ,

ՍԱՏԱԿԵՑԱԻ

չԻ

ՇԱՒԱՍՊԱՑ

լճեր ԱՅՐ

ԵՎ ԻՆՉՊԵՍ

էր

ճար ռենտա: որուազաայ աալ սաա

ՄԱՀԱՊԱՐՏ ԴԱՌՆԱՈՎ ՇԱՎԱՍԳ

՛

ի

ԱՐԾՐՈՒՆՈՒՑ

ԱՐԾՐՈՒՆԻՈՑ

'

Եւ

ՄԱՐԴՊԵՏԻ

մաոռդպետն Հայր այո չար ն ժանտաբաբոյիւք անօրէն ե անիբաւքան զառաջինՀայր անուն մարշդպետսն: Սա կոտորեաց զամենայնազգս նախարարացն "ի ժամանակս թագաւորութեանն Տիբանայ արքայի.ե սոյնպէս առ թագատբութեամբն քան ԱՐշակայե̀ս չաբ զառաջինն գործելչար առ ամենայն սա մարդ: Արդ Ելանէբ շոջէՐընդ մաոդպետութիւնն իւ». ապա Եկնէջ Հայբ Մաբդպետ ՛ի գաւառն Տաբօնոյ բնդիւ գեւղսնտեսանել: Զայնու ժամանակաւ սուբն Ներսէս շոչէՐ ընդ իս ձեռականիչխաճնութիւնսն. զի ճնգետասան գաւառ զայն ձեռական իշխանութեան ունէինիբոն սեպճական ՛ի բնմէ, առանձին առոշոգինոցաէՐ կարգեալ: Եւ յայն գաւառ գլխատոգաւտոք այս էին՝ Այբաբատ, Դաբանաղէ,

ե

ՍՊԱՆՎԵՑ

Եվ Հայր մաոդպետը չար ու չաբամիտ մառդ էր, ավելի անօրեն քան անիբավ նախկին Հայ մարդպետնեոըր: Սա էո, ոբ

Տի՞անի թագավոռության ժամանակ կոտոոել տվեց բոլոր նախաբաբական ցեղերը,նույնպես Արշակի թագավուության ժամանակ ավելի շատ չաԲիքներէր գործում բոլոր մաոշդկանց՝ քան առաջ: Արդ` դուրս էր

եկել իո

սա

մաոռդպետության շրջելու. եկավ (սաճմաննեոը)

Տարոն գավառը` իբ գյուղեոըտեսնելու:

Այս

իչավ

նա

սուրբն ժամանակները շրջում էր իբ ձեռական իշխաբության)օ4 տասն ե ճ մեջ: ՈՐովճետե ինգ գավառայդ ձեռական իշխանություննունեինի բնե իբոն ճատուկիրենց սեփական: Այս գավառում գլխավոր գավառներն էին Այբաբատ, Դաշանաղի, Տաբոն, Եկեղյաց, Ներսես

է79

Եկեղեաց,Տարօն, Քզնունիք, Սոփք, ն որ ընդ մէչ նոցա ն շուրջ Բզնունիք,Ծոփք, ե նբանցմեջ ե նբանցշուրջն եղաձնեոը: զնոքօք:Եկն էջ Հայրն Մարդպետ զիւբով իշխանութեամբն ԱՐդ՝երբ շոջել. ապա Հայո էՐ եկել մաոդպետը ն իո Ներսես մեջ իշխանության եկն սուբ կաթողիկոսնՆերսէս յառաջինտեղին, չոջելու՝ էո սուբբ նախ զեկեէլ եկել էՐ այնտեղ, կաթողիկոսն է Ր ղեցին շինեալ ՛ի Գբիգորէ,ե զվկայաբանսնսոբոցն զվկայիցն, Ն անդ առաջին եկեղեցին շինված ե սուրբ վկաների ԳՐիգորից ն զյիշատակսսբբոցն կատարէր:Ապադէպ եղե անցանելՀայո Մաոդպեվկայաբանները, այստեղսբբեբի ճիշատակն էՐ կատարում:Հայր մաոդպետը, տին առ տեղօքն, ցանկացաւելանել ՛ի սուբ տեղիսն Աշտիշատու դեպքի այդ բերմամբ, տեղեկալ | Բով անցավ,ցանկացԱշտիշատի ն առնուլողչոյն սուրբ տեղեոըբարձրանալ, յաղօթս, Ներսէսէ: Ապա 'ի սբբոյ եպիսկոպոսապետէն ոբպեսզի ն Ներսես աղոթե սուրբեպիսկռոպոսապետի իբն կային յաղօթս, ետուն ողջոյն. ճրաման տայո սուրբ հայրապետն ողջույնն ստանա: Աղոթք արին, իբաբ ողջունեցին,ե սուբբ Ներսես Նեբսէս, եկելոցն ճաշ պատրաստել: եւ մինչ դեռ նոքա ճայբապետը հրամայեց եկողպատոբաստէին նեբի ճամար ճպշ պատոաստել: Մինչմաոդիկզբաղվածէին նրա ինչ ըստ նմա արժանիաւագօոէնսպաս, նա իլանէր | ճամաոշարժանավոր ճոխ ճաշ պատոաստելով՝ն̀ա կայենէն յապաբանիցնմինչե '/ի վկայաբանսսբբոցն. ՛ի մեծ ն ՛ի գէԵպիսկոպոսա | կացարանից դուոս եկավ ն ճեմում էբ ապարանքից մինչե ղեցիկձՐբապառակին զերթեեկսառեալ շոջէՐ, զճեմս առեալ: Ապա սՐբեբիվկա| յարանները,մեծ ն գեղեցիկ նա տեսանէր զգեղեցկութիւնվայբացն, զնիստ շչքեղութեան'ի բարձբաճբապառակում: Երբ տեսավ այդ տե| ղերի գեղեցկությունը, ն տեղի բարձբ շ քեղ տեդիրքը ւանդակտեղեացնե զնայեացն ի խոնարն,զի կառի վայելուչ էՐ ներքերբացված որբ տեսաբանը, շատ վայելուչ էր՝ ու ղին. ե չաբակնեաց: նախանձով լցվեց: չկամությամբ Հետո նեՐՐինին ՇԵրս մտավ, բ ազմեց, Ապաեմուտ բազմեցաւյուտել ե ըմպել: Իսկ յորժամ աորբեցաւ | կեբուխումն սկսվեց:ԵՐբ նա լավ խմեց ճաբբեցավ ձպառշա ե սկսեց սխաղակեցաւ, սկսաւ նեբքինին խօսել բանս ճպաբտս ամբարբտաւանս ամբաբշտավան խոսել: Հարբածդոությամբ սկսեց նախատինք յարբելեաց՝դնէր թշնամանսՏոդատայարքայի, ՛ի մեռեալսե կենդաթափելՏՐդատ թագավորի վբա,ՀայոցԱՐշակունի լ թագավոոների՝ նեացն՛ի կեանս,ազգին տակիՆ տոճմի Արշակունեաց կենդանիների թագաւորացն մեռածների ե վբա, նբանց ցեղի առմատի ասում վբա: «Ի՞նչպես, էր Հայոց:Զիա՞ոդ,ասէ, զայսպիսի տեղիս կանանցաճանդեորձ մաոդկան տվել են տեղերը Ն ոչ թե տուեալ է, ն ոչ աբանց: Եւ զսուրբ տեղեօքնքամաճեալ արբճամարրէր, ու ն ասէր՝ եթէ աստ զայս տեղիս փ բաց քակեմք,զի պութ պառտ է տեղեր` շինել ասում էՐ. «ՄԵՐՔ այս | տեղեւը ե զաթվարբանս է այստեղ արքունի:եւ թէ ես ՀայՐ Մարբդպետ պետք կենդանիիցեմ ապարանք շինել: Եթե ես, ամ Լ թագաւոբաւնճասից, ասէ, ինչ աստ իցէ, զայն ի բաց փոխեցից. մոտ ճասնեմ՝ որ վորի ե ռո» աստ ինչ այստեղ ն կա՝ քանդելկտամ, այստեղեղողիցեն, ասէ զնոսաձանից, զտեղիս՝աբքունիսենեակկազն ներին կճեռացնեմ այստեղ թագավոոի մեցից։ բնակության սենյակներկշինեմ»: Իսկ սուրբ եԽպիսկոպոսապետն ն յորժամ լսէր, ասէ՝ եթէ տէր մեր Իսկ սուրբեպիսկոպոսապետը ՑիսուսՔբիստոս,ոո ընտբեաց եբբ այս լսեց՝ ասաց. «Մեր տեր նախ զայս տեղի՝դնել զանունիւ" աստ, Հիսուս նախ առ ՔՐիստոսը անունն այս տեղն որոյ ընտբեց, իբ անունով կոչե, որի հասաբակ ընդ ամենայնտեղիսփառաւոբեալ է Հարբն անունըամեն տեղ փառավորվում ե սուբբն է իո ճոր ե սուրբ հանդերձ, պատուիրհաց Հոգովն հոգու հետ: Նա մի՛ ամեննին յայլոյ ինչ` պատվիրեց ուրիշների ակն դնել կամ ցանգալ.իսկ ոբք ժլատեալք աչք ունեցածին նոբա չդնել նուէբսն բերենաչս, Իսկ ով ոբ ՛ի չցանկալ: ե ագաճաբար ե այնմ աչք է դնում նբան է նա ցանկանում ցանկան,վասն այսոբիկ նվիբվածին`նա չի մի՛ ճասցէ այն՝ որով սպաոայն նպատակին, նասնի ինչ ոբ սպառնաց,այլ նբա զործած այլ խափանլիցի իւ յառաջն նմա բազում մակաշդ նացաւն, բազմաթիվ մեղացն նրա մեղքերը իտոցգոբծելոց։ Ապագնայր Մարբդպետն մտադբությունը կխափանեն»: Հայ 'ի սուբ տեղեացն, ն ճետո Սբանից Հայո մաոդպետը էջ յափն գետոյնճոսանացն սուբ Եփոատու,ճովիտսնթանձբախուռն անտատեղեոիցճեռացավե իջավ Եփբատ գետի ափը, խիտ անտառով ռին, ի գետախառնունսն Երկուցգետոցն,'ի թատւթ խարձիցնմամծածկված ձովիտը,մամուխի ծառերի թավուտնեբը, խեացն,որբ ՛ի տեղտջն7ի հնոցնիմն շինած քաղաԲ զոր շինեալՍաԵրկուգետերի մոտ, ոբտեղ խառնուոդի ճնուց ի վեբ մի է ոբում քաղաք անուն նատոուկ Մծուք շինված արքայի, եղել Սաճատբուկ տեղայն կռչի։ թագավորից Մծուրքկոչված տեղում: որբ

ու

ուր

ուբ

'

յեպիսկոպոսական

ու

ու

նա,

այսպ կանանց շոբեւ հագած ճոգեոբականն տղամաոդկանց»: Քամաճոելով առճամառնելով կքանդեն է, քունի Հայմաշդպետս, կենդանիբագա

առ

ոո

որ

որ

ու

առ

"

Արդ իբոե եկն եճաս յայն տեղի, ապա յուզեցաւ դատաստանբար-կութեան՛ի տեառնէ 'ի վեբայ անօբէնն Հայի, ե իւրոց գտոծոցնե բանիցն խօսելոյ: Ապա մատնեցաւնա ՛ի ձեռս առն միոյ, ոբոյ անուն Շաւասպ կոչէ՞, մնացորդազգին Արծբունեաց: Մինչդեռ նստէր նա ի կառս, ն երթայբզնճանապաոճն, եկն Շաւասպն: ՍկսեալպատմելՄաոդպետինսուտ ՛/ի քմաց իւոոց, ե ասէ. Ա՞չ մի տեսի սպիտակ իբոն զձիւն: Եւ ճրապութեաց զՄաոռդպետն իչանել ի կառացանտի, ն ճեծաՆ նել 'ի նժուգի. մտեալ պառակէին մայբեացն:Իսկ իբբե ընդ թաւութսն անկանէին,զկնի եղեալ սակաւ մի Շաւասպնյետսագոյնմնացեալ, յետոյ յառաջ նետիւ հարշկանէՐ զմէչ ներքինոյնՀայոի. անդէն Եւ առն ասթափ ճանեալզնետն,ն անդ յեբկիրանգեալսատակեցաւ: տուծոյ ասացհալքն ճուպ ընդ ճուպ վաղվաղակի կատառեցաւ. զի ամեառն նեինբան՛ի գետինոչ անկանէՐ աստոծոյ: ր

ՑԱՂԱԳՍ ԱՆՕՐԷՆՈՒԹԵԱՆ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ԵՍՊԱ

ԱՐՇԱԿԱՑ,

Թէ Ո՛ՐՊԱՍ

ՋՈՐԻ

ԵՂԲՕՐ ԻՒՐՈՑ, ՈՐՈՒՄ ԱՆՈՒՆ ԳՆէԼ, »Ի ՓՍՍՈՒԹԵՆէ ՁԱՐՈՒԹԵՆէ ՏԻՐԻԹԱՑ. ԿԱՄ

Ո՛ՐՊէՍ ՏԱՆԴԻՄԱԽԵՍԼ ԵՂԵՒ ՑԱՌՆԷՆ ԱՍՏՈՒԾՈ ՛Ի ՆԵՐՍԻՍէ, ԿԱՄ Ո՛ՐՊէՍ ԶՄԵՒՍ

ԵՎՍ ԵՂԲՕՐՈՐԴԻՆ ՏԻՐԻԹ. ԿԱՄ Ո՛ՐՊԷՍ ԶԿԻՆՆ ԳՆԵԼԱՑ ԱՐԱՐ ԻՒՐ ԿԻՆ. ԿԱՄ Ո՛ՐՊԷՍ

էԱԾ ԻԻՐ ԿԻՆ չԻ ՑՈՒՆԱՑ ԶՈՂԻՄՊԻՆ,ԿԱՄ Ո՛ՐՊԷՍ ԵՐԷՑՆ ՄՐՋԻՒՆԻԿՆ ՄԱՀՈՒԱՆ

ԴԵՂՈՎՆ ԶՆԱ ԸՆԴ ՕՐԷՆՍՆ ՍՊԱՆԱՆԷՐ` ԽՈՐՀՐԴՈՎ ՓԱՌԱՆՋԵՄԱՑ

էբ դուստր մի գեղեցիկԱնդովկայ այնու ժամանակաւ ոբումն, մի ոբում անուն Փառանձեմ 'ի նախաբաբացն նաճապետին Սիւնեաց, կոչէր. ե էր գեղեցկութեամբ զորմէ կառիանուանեալ պառկեշտութեամբ Աա Գնել պատանեակնեղբօբոբդինարքայինէառ զնա 'ի կնութիւնիւ»: եւ Ճճամբաւ գեղեցկութեան աղճրկաննընդ վայբսնտաբածեցաւ,ն ճամբաւ ե ճնչէՐ։ Ապա առ գեղոյ նորա յաճախեալբազմանայր ճամբաւցանանուանն կութեան տոփեալլինէՐ մին ես Ճօբեղբօոոոդին Գնելոյ, ոռոմ անուն Ցիբիթկոչէր: Վասն ոբոյ անգանէր'ի գաղտագողօնս,մինչ զի զնուն իւր տեսանելկաբասցէ: եւ յոոժամ կաբացնտեսլեանն՝որում ցանգայո,այնունետնձնաբս խնդրէրառն կնոջնկորստեան,ո՛ գիտէ՝ զկիննորա նմա Բնաբ լիցի յափշտակել: ԱպաՏիոբիթն /ի ճնաբս նենգութեանմտանէր, ե բազում վարձէր ե սատաբս, իւ: օգնականս ոբով զիւո չաբախօսութիւնն յառաջ վառել կաբասցէ:Եւ քսիս ստութեանզԳնելոյննենգութեամբառ թագաւորն Արշակմատուցանէր՝ թէ Գնել թագատոելկամի, ե զքեզ սպանանել.ե

ի

|

|

| |

|

|

|

| | |

ԵՐբ նա այստեղ հասավ՝ տիոոջբառկության կադատաստանը տարվեցանօրեն Հայբի, նբա գործեի ն նբա խոսածնեբի վբա: Նա մատնվեցմի մառդուձեռքր, ոո կոչվում ԷՐ Շավասպե ԱՐծՐունյաց էՐ/05: Երբ նա կառք նստած ցեղի մնացոոդն գնում ԷՐ ճանապարճով՝ նոա մոտ Շավասպը եկավ. սկսեց իո գլխիցճնառելն ասաց. «Մի արջ տեսա ձյունի նման սպիտակ»:Նա այնքան նբապուբեց մարդպետին կառքիցիջավ, ձի ճեծավ, սկսեցինանտառում (առջին)Բետեվել: Եռբ թավուտնեոի մեջ ընկան՝ Շավասպը փոքբ ինչ ետ մնաց ե Հայո նեոքինունճետեիցմեջքինխփեց նետով, այնպես նետր նբա` անցավ:Նա զետին գլորվեց մարմնով սատկեցավ:Այսպեսաստծու մարբդու ասածը անմիջապես աստծու մարկատառվեց, ոբովնճետն դու ոչ մի խոսքր գետին չէր ընկնում: ոբ

սա

ոբ

ու

|

ԺԵ

ԱՐՇԱԿ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԱՆՕՐԵՆՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՍԻՆ. ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՏԻՐԻԹԻ ԳԱՐ ՔՍՈՒԹՅԱՄԲ

ՍՊԱՆԵՑ ԻՐ ԳՆԵԼ ԵՂԲՈՐՈՐԴՈՒՆ ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՀԱՆԴԻՄԱՆՎԵՑ ԱՍՏԾՌԻ ՄԱՐԴՈՒՑ՝

ՆԵՐՍԵՍԻՑ, ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՍԳԱՆԵՑ ԻՐ ՄՑՈՒՍ ԵՂՈՌՐՈՐԳՈՒՆ

ՏԻՐԻԹԻՆ,

ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ ԻՐԵՆ ԿԻՆ ԱՌԱՎ

ԳՆԵԼԻ ԿՆՈՋԸ, Ի՛ՆՉՊԵՍ ՀՈՒՆԱՍՏԱՆԻՑ ՈԼՈՄԳԻԻՆ

ԻՐԵՆ ԿԻՆ ԲԵՐԵԼ ՏՎԵՑ. ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՄՐՋՅՈՒՆԻԿՐ ՓԱՌԱՆՋԵՄԻ ԽՈՐՀՐԴՈՎ

ՆՐԱՆ ՍՊԱՆԵՑ,

ԽՈՐՀՐԴԻ ՄԵՋ ՄԱՀՎԱՆ ԴԵՂ

(ՀԱՂՈՐԴՈՒԹՅԱՆ)

ԽԱՌՆԵԼՈՎ

Այս ժամանակնեոր Սյունյաց ճախարաբնեոից մեկը, Անդովկը, մի գեղեցիկդուստբ ուներ Փառանձեմ անունով,ոո շատ հոշակվածէՐ ու իր գեղեցկությամբ պառկեշտությամբ: ԱպաԳնել պատանին, թագավորիեղբոր ոբդին, նբան կին առավ: Այս աղջկա գեղեցկությունը ջատ ճոչակվեցու տառածվեց այդ տեղեբում: Այս ճամբավից բոբբոքված՝ Տիրիթը,Գնելի մյուս ճոբեղբոր ոբդին, սիբաճարվեց իո ճաոսին/06նե մի ճնաոք ԼՐ ոբոնում ոբ կարողանա հարսինտեսնել: ԵՐբիո ցանկությանը ճասավ, ճաոսինտեսավ այնումետե սկսեց հնաոքնԵր այդ կնոջ մառդուն մտածել ճուսալովթե գուցե կաբողանա կոոցնելու, ճետո նբա կինր ճափշտակել: Տիբիթն սկսեցնենգավորճնաոքնիր մտածել. վարձում էբ շատ օգնականներու գոոծակիցներ,ոբոնցովկաբողանաիջ չաբախոսությունը առաջ տանել: եվ նենգությամբ էր ուղաոստաճոդքսություններ կում Աշշակթագավոոին,(իբոն) թե «Գնելը մտադբություն ունի թագավորելե քեզ սպանել: Բոլոր մեծամեծնեռը, ն նախարաբնեոր

իր ամենայն սիրում Հր ի վերայ խաթար Գնելին, կ րաի աշխարբճիսնախաբաբն իւհանց ազատնեոը աշխա Են, ոի ախար ւջ իրես գեՐադասում Հ Գնելըլինի իրենցտերը թե արքայ ուրեմն, զինչ գործեսցես գավո՛բ. նայիր թե Կ Լրկամի անես, ի՛նչ պիտի խեր ապոել ամինչե րտասցիս այսպիսի բանիւք ի՛նչպես պիտիկարբողանաս քեզ գոգոում էին ԱՐշակ թագավոռին, Կին Աաաա. գոգոէին հաստատէինի միտս թագատոին Աշակ մինչե ՀԱԱ» հսպիսի իրով ամոզեցին: զիւրեանցասացեալսն: մ եծամեծք

ն

ն

զԳնել, ե ամենայն

սիբեն

ք ե ազատք

ւ

:

ՐՈ,

՝

են

/

ս

,

,

չ

բոլոր

Բան

։

՛

՛

եւ

զ

մեր

որ

դու,

,

թա-

,

ո՞ր

Ապաոխացեալ

նբա

Ուստիթագ թագավոբը ը Գնել լ

ռոխանալով լածում էՐ փորնոդ ԵՐկաբժամանակ ր ին նենգավոր բազում խորճուրդէՐ մտածում դեմ: Ապանավասաոդի Տ Լք ոէ ԿԱ (տոներին) ԱՐշակ թագավոր աաՎՆ Ար իշ Լ ահաճաներ ճբավիոել Գել սպանել: էր ուղաոկում աանեսկը աա 9յգատանուն ամիկո յան ցեղի նաճապետԼաողանին, ՝եր թոր սպաբապետինզնաճապետ ազգին Մամիեղբոր, սպառբապետի մեծամեծ կոնեանտոճմին,զի մ կաբողանականչել, կոչե կառասցէ նենգությամբ, Եոդումնեբով խոշՔոտդըբոլոբովինգաղտնիմնա. մի գուցԹփախչի ԲՈԼ զի մի' խորհուրդնյայտնեսցի.գուցէ ազատվի, խաբեփախիցէ բերե հասցնե է արիցի. եւ փ | լով ճբապուշելով պատոանօր ճբապու՞անօքածիցէ մինչե մինչեմաճվան փ տեղի տեղը: Թագավորի էր Է.

գամ ճալածականառնէր

զնա.

ան-

մ

|

նբան

Գ

առ

կո

ա

զ

դ

զ

ոա

ե

շատ

ճ ա-

մտա-

Նբա

մոտ

եոոմամ.: եոդմամբ Լ. ՇԷն Գոթ համբւՔ

որբ

ոչ

ոո"

առուն:

Սւ

ալս

այլ

ու

ն

նգամ անգա

ւ

յ

մեծաւ

նալով՝

մոտ

մոտ

:

ս

պատանուն պատանուն

նբա

ի ազա-

բշակ,

ե

բանակը գտնվում Շաճապիվանում, բանակթագաւորին'ի Շաճապիվանի բուն բանակա՛ի բուն բանակիտեղսն ԱռշաԱրշակունիների | տեղում, սլառսպապատ ե ոբսատեղի տակ, ձիարշավի կունհացն՛ի նԵոքոյ Սիւսհացն 'ի վերայասպաբիսացն:եւ առաքեալ | ՃՐապարակ վբա: զՎառդանն,զմեծ նաճապետն յարքայէն Արշակայ, եկն եգիտ զպաՎարդան մեծ նանապետր Արշակթագավորի տանեակնԳնել ի մօտատո տեղտջն, այս ինքն 'ի գեւղն Առաւիւտոց կողմիցեկավ, գտավ պատանի Մեծաւ Գնելին մ ոտակա տեղում, անուանեալ: ուխտիւ ն բազում պատոանօքզպատանեակն այսինքն գյուԱռավյուտոց Գնել ղում: Մեծ եբդումնեբով վարպետ ճանդերձ իւոով կնաւն ե դբամբնճաւանեցուցանէՐ խաբեությամբ ճամոզեց պատաճասանել՛ի Երթալ նի Գնելին՝իր կնոջ ու տանու ճետ մարդկանց բանակն արքունի.իբոն այն թէ '/ի մեծաբանս ինչ զնա կոչիցէ թագագնալաբբունի բանակը, թե Արշակթագավոոընբան (ճավատացնելով), մորն, բազում խնդանօքտառեալ համաբ Լ ճասուցանէ՞Ր՝ մեծարանքի եթէ թագատոն Աբշակ ճբավիբում: Թագավորը, (ասաց նա), ոչ կամեցեալ չկամեցավնավասաոդի զտօնս նաւասաոդաց առանցքռ անցուցանել, տոները զի ճաճեալ առանցքեզ անց կացնել. նա այժմ բարբեճան ն է դեպի քեզ, ոբովճետն է ընդ քեզ, վասն զի ըստ քաղցոացեալ բանից ոչ ինչ չաբախօսացն իմացավ, քո մեջ չկա չարություն,ինչպես չաբախոսներն գտաւ 'ի քեզ չարութիւն.ն ենաս ինքն ՛ի էին զի զութ այժմ ատէո վեբայ, ասում. նա ճամոզվեց, մինչե այժմ ի զուր էՐ քեզ ատում, զքեզ՝ոո 'ի նմանէն մեծ սիրբոյ առժանիես: մինչդեռ դու նբա կողմից արժանի ես սիո»: Ապաչուհաց ամենայն կազմութեամբն իսով Գնել, երթեալճաԳնելը իո ամբողջկազմությամբ սանէրի բանակնարքունիզգիշեբնամենայն ճանապարն ընկավ. ամբողջ բազում փութով տագմեծ գիշերր շտապովգնալովեկավհասավաՐբունի նապաւ:Վասն զի վաղիւնճասելոյ առաւօտուն օրն լուսանայբկիւոբաբանակը,ոբովճետնե ճաջոոդ օոր, լուսանում էր՝ կիբակիէՐ։ Այդ օն էՐ տօն դիպեցաւ կէն: Եւ յայնմ ատւբ յիշատակի հանդիմեծին Ցովաննու,որ ՛ի պում մեծն Հովնաննես (Մկրտչի) Գոիգորէն ՛ի ՏՐդատայ ե ճիշատակի տ ոնը, յաւանին էՐ: ԳՐիգոբից կառգեալ Ապայայնմ Բագաւանին Ֆոդատից էր Քագավան սաճմանված ոո յիշատակաշխարնաբնակք ե ավանում: մաոռդկան՝ Այդ տոնին եկել էին էին, ժողովեալն բազում մեծ աշխարբճական մարդկանց բազմությունե զանազան եպիսկոպոսք՝ յայլոց գաւառաց. ն ապա մեծ գավառներից Եպիսկոպոսապետնշատ եպիսկոպոսներ: Նեբսես մեֆ Ներսէսփոխանակ իւո յղեաց զիւբ աթոռակիցնզխաղ,՝Ն զիւտարքիեպիսկոպոսապետն էլ իւ կողմից ուղաոկեցիո աթոռակիցԽադինե իո ոբում անուն Մուբիկկոչէր. դիակոնն եպիսկոպոսին՝ եպիսկոպոսական ավագ սարկազի Եբթիցեննովագին 08, ոբ Եբթան քա, պետքզինչ ե իցեն ժողովոյն՝ընդ նորա Մուբիկ ե ինչ ոբ անունով Եւ ա յնտեղ անհաբկավոր.է վճառեսցեն: ինքն կատարեն.իսկ ինքը մնաց արքունական դէն մնացյաբքունական ե բանակին,զի զնոյն ճաղոոդութեանն բանակում,որպեսզի անդ ճաղորդության (խոբնուոդը) այնտեղէլ կատարեն:Եվ այդ գիշեր | բանակում '

ու

որ

ոբ

որ

որ

ոբ

որ

.

:

Եւ յայեմ մեծ եղե 'ի բանակին կատառեսցեն: գիշեւի ցայգապաջտօն կաթողիկոսին: Իսկ իբոն առաւօտն ծագեաց,ճասանէր վաշտնԳնելոյ շի բանակն աբքունի.ե մինչ Գնելն աոքունական բանակինլինէՐ միջամուխ,ազդ առ

:

կաթողիկոսի նեբկայությամբ գիշերայինմեծ

տոնակ) կատառվեց:

։պաշտամունք (նախա-

Լույսը բացվելու դեմ Գնելի խումբը Թասավարքունի բանակը: ԵՐբ Գնելը բանակիմեջ էբ մտնում՝ թագավորինիմաց տվին նբա գալինէՐ թագաւորինեկն նորա: Ապաելանէր ճրաման յաոքունուստ,աբ-լուստը: Ապաաբքունիրիցճբաման տովեց՝ բանակիցդուրս տա՛'ս ունել ն տանելսպանանել:Եւ պաճել մինչ դեռ գայր նա ընդ բանականրան ե տանել սպանել: Եվ մինչ նա ձի ճեծած էՐ անցնում բանակի ն մեչե, էՐ ճեծեալյեբիվարբին իւբում, իբոն մերձ եղե 'ի ճրապարբակն | միջով ն մոտենում էՐ արքունիճրապառակին՝ այդտեղարքունիքից վբա : արքունի,ե անդ 'ի յաբքունուստճասանէինբազում սպասատոքվաէին ճասնում բազմաթիվսպասավոբնեոը՝ զինված սբեբով, նիզակնեսուսերատոք ռեալք նիզակաւոոքվաղբաւտոքսակոաւորքսունաւոոք ն Բով,սվիններով, վաղբեոով ու սակոբեբով,ե ասպարբակիո ճետնեակ սպաբակիոք ճետնակք,ռոք մատուցեալքբուռն ճառեալք ընկենուին Նբանք ճասան, բռնեցինԳնել պատանուն, ձիուց վեբ զորք: ձգեցին, յեբիվարէանտիզպատանեակն Գնել.Ն ձեռն յետս կապէինզնա, ե ն առան տարան ձեռները ճետեր ՆՐբա կինը կ ապեցին տեղը: գլխատելու Եւ նորա առեալգնային '/ի տեղի կառափելոյն: քանզի կին եկեալ էո նբա հետ էր գալիս ժանվաճբով09, խմբիճետ: ԵՐբ տեսավոբ իո ընդ նմա ժանուաւ, 'ի նմին ՛ի նոբին վաշտու էՐ ընդ առն իւբում։ Իսկ ու ամուսնինբոնեցին կապեցին՝ իսկույն վազեց խոբան-եկեղեցին, իբն տեսանէր թէ կալանզայ իւ: ն կապեցին,վաղվաղակի ընթացաւ ճամար որտեղ բանակի մարդկանց պաշտամունքն էր աստվածային յեկեղեցախոբանն ժողովուրդն,ուր պաշտօն մառդկանբանակին առ | կատառվում, աղոթքը, առավոտյան էՐ նան Նեոբսես ոբտեղ գտնվում աստուած կատարէր,մինչ դեռ առաւօտինաղօթքն մատչէին. ն անդ մեծ | եպիսկոպոսապետը: մոտ` գուԿինը ճասնելով եպիսկոպոսապետի Ներսէս մեծ եհպիսկոպոսապետն: Իսկ կինն ճասեալառ աոքեպիսկոպոժում էՐ իբ | անմեղ ամուսնի կոռբուստը: Ճիչ բարձբացբեցասելով. սապետն,գոյժ աբկանէրնմա զիտոյ առնն տաբապառտ կորուստն, ամուսնուս ճասի՛ր, առանց մեղքի, առանց ճանցանքի Վաղճասիր,ասէ, դեռ զամուսիննիմ զուբ առանցվնասուե մեծաձայն: տանում են աբա մորթելու»: (Կաթողիկոսը) պաշտոնը յանցանացխողխողեն:Իսկ նորա խափանեալ խափանելով զպաշտօնն,ընթանայո՛ի վազումէբ թագավորիխոբանը,դռան մոտ ճասնելով՝ներս էՐ ընկնում խորաննարքունի,ճասեալ՛ի դբացնի ներքս առ թագաւորն անգանէՐ: թագավորիմոտ: իսկ թագավոոը,երբ տեսավմեծ Իսկ թագատոնիբոն տեսանէր զմեծ քաճանայապետ գիտացեալ զբաքաճանայապետն, ոո ն ճամոզելու,որ գիտնալով, եկել է բարեխոսելու (Գնելը) չսպանվի՝ Րեխօսութիւի ճամոզելոյնվասն առնն մաճուանն զի մի՛ մեռցի, յայնգլխին սամուբենին ժամ թագատոն քաշած, Երեսը ծածկած մտավ խորբանի քունջը)10, զիս"սամոյոսնզգլխովնածեալ,՛ի փոյթ կնջանն քնաֆ մտեպլ, նրա խոսքերըչէ լսում: որպես թե ձնանալով, զիւ" դէմս ե՞եսացնծածկէ. քնոյ պատճառ եղետլ՝զի նորա բանսն մէ' Իսկ սուբ Նեբսեսը մոտեցավ,բոնեց թագավոոից,սկսեց խոսել. ի լոփցէ։ «Հիշի՛ր,թագավոր,ասում էբ նա, մեր տիրոջ, որ մեր սիրո ճամաբ Իսկ սուրբն Նեբսէս մատուցեալ բուռն ճառկանէր զթագատուն. իջավիբ բունբարձրությունից, խօսէրընդ նմա, ե ասէր. Թագաւոր, դարձավմեզ՝ անաոբժան ծառաեղբայր յուշ լիցի քեզ քո տէրն՝ որ վասն մե Բոյ ներիս, ոչ նարհձի բն այլ միայն ոբպեսզիսիրո վաոդապետող ն բար ձ Բութ Ենէն, ե սիբոյ խոնաոճեցաւ յիւոմէ մէ ՛ի ՛ի բնական եղեեղղո շղ մենք էլ մեր լինի, ռբպեսզի բայր ծառայութեանմերոյ անաոժանութեանս. աստվածային վարբդապետին նայելով՝ ոչ վասն այլ իրիք, այլ միմյանց խնայենք, մենք միմյանց սիւենք, իրար վնասել զի լիցի վաոդապետ սիբոյ. զի խնայելով ՛ի միմիանս, նայեցեալ Իսկեթե դու քո ,Եղբոոը,ծառայակցին, ու յաստուածեղէնվարդապետն, ընկեբակցին հաբազատին զմիմեանս Ե՞կեղիւ. զի մի սիրբեսցուք մեր չխնայես տերն էլ, ոո կամավոբապես միմեանցվնասելիշխեսցուք:Իսկ Եթէ ղու '/իքո եղբայ» ն դչի ծառաէ դարձել մեզ եղբայբակից Ծեզ չի նայի: ե ն յընկեբակիցն ն ՈՐովճետե նա նա մի ե Ով Հէ խնայի: ԵԷ իինձ խնայեսցե Ոբովճետն ոբ )ընկեբակից ի ճ ճաբազատնն ոչ խնայեսցես, լսե` կամօ կլսե. ով ձեզ ընդունե՝ ինձ կրնդունե, ե ով ո՞Ր ձեզզ է մեզ տէոն՝ ի քեզ ոչ խնայեսցէ:Զի նա մեզ ԸՀդունշ, եղբայբացեալ անաոգե՝ինձ կաայսպէս ։ որ ասաց. «ՈՐ ձեզ լսէ, ինձ լսէ. ե որբ զձեզ ընդունի,զիս ընդունի.Ն ոո քեզ Բա զձեզանաոգէ,զիս անաբգէ»:Եւ ոբ այժմ դեռ մեւք ընդ քեզ խօսի,լուբ բանով, միգուց թագավոոությունիցդ զոկվիս, կենդաույ ակ ՔՐիստոսի, զի մի՛ կոբիցեսդու. գուցէ անկեալ /ի թագաւորութենեդ `

ճչեալ

«Շտապի՛ր,

ի

"

է,

ուբիջ նպատակով՝

,

չհամաբձա

ն

"

ւ

,

յակից

ի

ոչ

Լ

ամօքն |

|

մեզայսպես ասաց. «Ով ձեզ

ագո: Լոիո Սոխտոսին, ձիոգայումս : ՀԻ» խոսում

քումմէ, կենդանւոյն միայն շոջիցիս,ն

քեզ օգնիցէ:Այլ այժմ լո՛ւբ շոչես, ե ոչ ոք քեզ չօգնե: Լսի՛ր ՔՐիստոսին, ինքդ քեզ խնայիր. քո խնայեայանձն քո, մի՛ ճեղով զարիւնեղբօո քո ճաբահարազատ եղբոր առյունը մի՛ թափեր, արբդար մաոդունանմեղ տեղը զատի՝սպանանելզաոդան ՛ի տաբապառտուց յանխնայ: անխնա մի՛ սպաներ»: ծածԻսկ թագաւորնսալացեալ,ոչ ինչ լսէ՞. զեբեսսնվտաւատօքն Իսկ թագավորրքար կտբածի պես ոչինչ չէր լսում, եբեսը ծածկել կեալ՝ ոչ բանայո,ե ոչ կամէր առնել բանիցնպատասխանի.այլ ըն| էՐ շոբովը ն չեր բաց անում, չէՐ կամենում նբա խոսքերինպատասկողմնեալպատեալծածկեալկայո 'ի գաճոյսն, զի ն շարժելանգամոչ խանել.այլ գաճույքումկողքի ընկած փաթաթվել ծածկվելէո, տեղիցը տղէո: Իսկ մինչ դեռ նա զայս Ն այսպիսիբանս ողոքոյ ընդ թագաւորին | շաշժվել անգամ չէՐ ուզում: եվ մինչդեռ (սուբբն Նեոբսես) այսպիսի խօսէր, գայբ արտաքուստ դաճնապետնԵՐազմակմտանէր /ի խոբանն բողո բականխոսքերով ճոբդոբումէբ թագավոռբին՝ Եբազմակ դաճնապե արքունի,սկսանէՐպատմել՝ զի ՛/ի գլուխ ճանի կատառեցի, ասէ, զատր մտավ նեբս, թագավոբիխոբանը, ե սկսեց պատմել. ճոամանս «ԱբԲքունի մենայն աբքունի.առիգնացի զԳնէլ, տաբայ մինչե յոոմ Սիւբոլոր ճբամաննեոըկատառեցի, տարա ասաց. Գնելի: ։»-առա Ն մինչե սին սպանի, անդէնթաղեցի: ն պատի տակը,սպանեցի որսատեղի | նույն տեղում թաղեցի»: Ապա խօսել սկսանէր սուրբն Նեբսէս, ե ասէո. Աբշդարն իսկ իբոն Այն ժամանակ սուրբ Նեոբսեսը խոսելսկսեց ե ասաց. «Ինչպեսոբ օձի քաոբի,զի խնու զականջսիտ՝ զի մի՛ լոիցէ նա զձայն թովչի ճաոէ իո ականջնեոը, քարբ օձը խցկում որպեսզիճարտար թովիչի ձայնը տառի, ն մի՛ առցէ զդեղ ՛ի դեղատուէիմաստնոյ,սոյն օբինակե դու ն չե դեղ չընդունե իմաստուն դեղատվից՝ այնպես էլ դու ականջնե խցեր զականչս,Ն կափուցերզլսելիս, զի մի՛ լուցես զօգտակառս խցկեցի, լսողությունդփակեցիո,ոբպեսզիաստվածային խոսքիխոաբարբբառոց զաստուածեղէն բանիցնխբատուն.այլ զգազանացառեալ տը չլսես, այլ գազանների | բաք ստանալով` սկսեցիր ոբ մարդիկ Վասն զբարուցս, ուտել: սկսաբ լինել մաշդախանձ: այնոբիկ ՛ի վեբայ Ոստիինչ ոբ գազաններիմասին է ասված՝ քեզ վբա կկատավի: Ասնոցաասացաւ, լիցի այն ՛ի վեբայ քո. որպէսասէն. «Աստուած փշբեսցէ ված է. «Աստվածնբանցատամնեոր նռանցբեբաննեբում զասամունսնոցա ՛ի բերանսնոցա, ե զժանիս առիծուց կփշբե, ե խոբտակեաց առյուծներիժանիքնեոր տեոը խոբտակեց»: քո տիրոջ աէր»: Վասն զի ընդդէմ դարձարՔբիստոսի տեառն քո, վասն Ոբովճետն դու այնորիկ դեմ ու դարձաբ՝ Քբիստոսին ուստի ե անպիտանանարգդառնասինչպես անաոզլիչիո դու իբոն զչուբ ճեղեալ. ի լաբել աղեղանսոբա՛ տկաթափվածչջուբը, ն տկաբանաս՝ նբա իբո աղեղըլաբե: Եվ այն կործաբասջիո:Եւ կործանումն՝որբ բերանով մաոգաոէինածի ՛ի վեբայ ձեր, նումը, որ մարգառշեի ասվեց՝ բեբանով կճասնիձԵր վբա, ոբ ըմպել ազգիղ Առբշակունեաց դուք, զյետին բաժակն, առբջիք առբեսյիքե ե Արշակունյաց ցեղդ, նս կխմեք եւ անսպառ վեռին ու կոբծանեսջեք,այլ մի՛ բաժակը, կխմեք, կանգնեսջիք: կճառբեք ժամանակին Ճբոյն ն այլես չեր կանգնի: եվ տիրոջ սպառնալիք ճասանիցեն ձեզ 'ի տեառնն գալստեան.ե անկչիք 'ի խագալստյան (Եռկբոոդ) ձեր վբա ւաշն, ե մի՛ ես տեսչիք զարն փառաց սպառնալիքը ճասեի, աստուծոյ: Այլ դու, Ոշդայն նեք | խավարիմեջ ե այլես չտեսնեքաստծու ոբդու փառքիառեր: Իսկ Արշակ, փոխանակ զի զգործս Կայէնի գործեցեր,զանէծսն Կայէնի դու, ԱՐշակ, են ' ն' ի ոբովճետնե Կայենի գործը գործեցիր՝ եներ քումմէ, Է արբչաբես- է զգեցչիոան Կայենիանեծրին քան ը գաս. ցիսառաւել զՏիբան զնայ կենդանույն էո մեն. զոկվիս ե չաոչաբանքներկրես թագավոռությունիցդ Ւ զ քռ Տիբան յերկոէսմեծ նեղութեամբ ճոռիցավելի Ն դառն մաճվամբմեծ նեղությանմեջ կյանքդ Եւ զայս վեբջացնես»։Նեբսես մեծ. քաճանայապետը ամենայնխօսեցեալ ընդ թագաւորին այս բոլորը խոսեցթագաքաճանայապետին վորի 6 ՆՀ բա բ ե այլես մեծին ՆԵբսէսի,գնաց ի թագատոէն,ն այլ ոչ դարձաւ անդոէնյայն մոտիցգնաց բանակըչդարձավ: Իսկ Գեե բանակ:Իսկ զպատանեակն ու առսում ում սկ տանումնում Ը պատանուն Գնէլ առնուինգնայինմօտ 'ի Սիւսն արէեն ում ոոբսատ է էին արքունի ն մոտ ն քունի, անդէնկառափէին անուաի սաշակլերինն.ոբում տեղտոյն գլխատում էին լեռան մի բլուբի վբա, ուրին Լսին են ասում, Լսին նեալէ, մօտ լոբմածս առգելոցացն որՐսերի ոբսոյնէՐիոցն,ընդդէմմուբտաստաաոգելոցի պատի մոտ, բանակատեղի դեմուդեմ. մուբտասմոտ սարքված նին աղբերջացն տանի ա ղբյուբի բազմոցացն յանդիմանբանակետեղ արքունի, բնին: աբքունի ճանդեպ: բազմոցների Ապաճբաման եղե յաշքայէն. Ամենայնմարդիկնոբ իցեն ՛ի բաԱպաճշաման դուրս եկավ թագավոռից. բանակում եղող բոլոր մ մեծ Ն փոքր փոք"ա առք նակին,մեծ ն փոքրառ ճասաբակ, ն ն մի՛ ոք իշխեսցէչերթալ. այլ ամե«նան կոչ աոդիկ, ասաբակառանց բացառության, գնան

Քբիստոսի,ե

ոչ ոք

|

|

:

"

ր

կկոբծանվեք, ժամանակ ճավիտենական կ-ակի

.

է

չի"իր

բնկ-

երում ետես ագոաթութեն ,

վճառեսջիր:

|

ղի

,

:

|

նայն ոք առ ճասաբակԵբթիցենդիցեն աշխաովոծոց, ե լացցեն զԳնել անեն ն ողբան մեծ սեպուճ | սպանվածԱրշակունի Գնելին. ոչ ոք չճասեպուփնԱՐշակունիզսպանեալն: Իսկ ինքն թագաւոբն գնացեալ ետ Ինքն մառձակվի մնալ: լ էլ թագավոորկոծիտեղըգնալով՝նստելողփ լալիսն, նստեալլայբ զեղբօբոոդինիւր, զոր ինքն եսպան: Եոբթեալ բում էՐ իբ եղբոբոոդուն,որին ինքն սպանեց:Գնացելնստել է» դիակի նստէր մօտ առ դին, լայր ինքն, ե տայբ հՐաման՝ կոծ մեծ ն աշխաբ մոտ, ինքը լալիս էՐ ե ճՐամայումէր լաց կոծը սաստկացնել սպանդնել շուրջ զսպանելովդիակամբն:Իսկ կինն ճամար: Իսկ սպանվածի վածի կինը, Փառանձեմը, Փառանձեմն զգեստները պատազգէսս արռձակեալ, մեբկատիտ՛ի մէջ աշխազճանդեոձսն պատառեալ, ոռտած, վարսերը արձակած, կուրծքըբաց, կոծում էՐ սգատեղում Բանին կոծէ՞ր.ձայն աբկանելովնչէո, յողբս առբտասուաց յաղիողորբմ էՐ, բարձոբ նչում աղիողորմ ողբով աբտասուքովբոլոբին լացաց| լացուցանէո: Իսկ թագաւոբն Արշակ գուժի զամենեսեան հասաբշակ նում էր: Իսկ ԱՐշակ տեսնում թագավոբր էբ սպանված սգատեղում ի լալիսն տեսանէր զկինն սպանելոյն,առփէո ն ակն դնէր՝ առնուլ զնա կնոջը, ցանկանումէՐ նոան ն մտքում ոբոշում էԸ նբան կին առնել: ի'» կնութեան: վ Իսկ նա, ա նենգությամ այն քսությունը սարքեց ե զնենգութիւե՛Բսութեանցնիւթեաց, ե դաւտվ ի վերայ իսկ այն ձեռքով) կատառբեաց, վասն նոբինկնոջն աշաբ իւբոյ ճաբազատինսպանութիւնսն ԷՐ 1Դ կնոչը Տիրիթը սաստիկսիբաճաշված այդ պա տճառովվ է թո նմա։ Զ ասեմ, լազայն. զի մեծապէսսիբով առեալ էո ՛ի Տիրիթն Լ գավոռբի ձ եռքով նենգությամբ այդ սպանությունըկատարեց:Աշդ՝ երբ զնենգութիւես սպառաջագոյնհառհալ 'ի կնոջն յայնմիկ, վասն կոծը սաստկացածէՐ՝ Տիոիթնայլես չէՐ կաբողանում իո կոքերըզըրսէր ուղառկում «Շատ էլ մի' պել:Մառորդ մեռելիկնո. մոտ ե ասում. սկսանէՐ ժո ազեալ էր, Տիր ունելոլտոփանացն: Պատգամ լավ առնեբ այդչափ,զի քո աշխատ զի մի՛ սիրեցի, ոցնել տվի, հոգ Վկ այո բարի ես եմ քան զնա. ես սիբեցի զքեզ, վասն այսոբիկ մատնեցի ր ինչ բազ զնա ՛ի մաճ, զի զքեզ առից ինձ կնութեան:Առղ մինչ դեռ կոծ մոլուդիակի լ ոլեգ ր ու բողոք բար ց. «Լսեցե՛ր այսպիսի թեան զդիակամբնջայլէին, զայսպիսի պատգամսառաքլկո Տիրիթն: ու ի կը աչք Բողոքբառնայո՝թէ լուարուքամենեքեան, զի մաճ առն իմոյ վասն իմ ամուսնուս նաք խով լ ետ էՐ, Զ ճեբն սպանել տվեց»: ազեոր փետում փե-ճում էբ եղե. զի սպանանել: ինձ ակն եդ վասն իմ, զայբնիմ կոծելիս: տէր, ճչէՐ ընդկոծելն: | Եոբ այս կառնոբիբողությունըբացվեց, ամենքին ճայտճի դաոԱպաիբբն մեծ իքն ճամարձակ յայտնեցան՛ի լսելիս ամենեցուն ե ՛ի ես նա ն քն եղե մայո ողբոցն, ձայնաոկուքն ամենայն, ձայնաոկուն ձավ,ձայնաոկուներն ողբի մայ դարձավ լսեցին՝(Փառանձեմը) ձայնաոկունեոը:|սկսեցին ողբաձայն խաղի նման եոգել Տիբիթի սիամենայն՛ի ձայն ողբոցն սկսան նուագելզիշսն տոբփանացն Տիբիթայ, զակն դնելն, զքսութիւննզճնաշս մաճու նիւթել, զսպանումն,ձայնիւքն (կնոջ վբա) աչք տնկելը, քսությունը. մաճվանճնաոք բաճաբությունը, գտնելը, սպանությունը:Սպանվածի մոմնջոցն ի վերայ սպանելոյն'ի մէչ կոծոյն բաբբառէինգեղգեղեալ վբա կոծ անելով. աղիողորմձայ՛Ի նուաճել խանդաղատութեամբ: իւբեանց ձայնիցն, իոքն յայտնեալ նով եբգում էին այս բանեռշը: ԵՐբնրանցձայներ դադարեցին ճոչակ ճարկանէո:Զոբ իբոե լուաւ թագատբնԱրշակ,ե եհճաս 'ի վեիշողություննաբդեն տաբածվելճոչակվել էբ: Արշակթագավոբըերբ Բայ իշացն, զաբմացեալ լինէՐ աբշմանայբ այս լսեց ն հանգամանքներին ընդաբոմանայո, ստոչջացեալ վեբաճասուեղավ՝ զաշմացավ, ապշեց 'ի միտ առնոյրզիոսն: Ապախօսել սկսանէրթագաւոշն,ծափսզծափի մնաց ե ստոջանում էՐ եղածիվբա: Ապասկսեց նա խոսել ծափըծահարեալմեծաւ զղջմամբընդ իոսն՝ զոր գործեաց,ասէ. Վասն զի ՛ի փին խփելով՝ մեծ զղջումով իր աբած գործիհամաբ. «ՈբովճետնՏիկնոջնԳնելոյ զանաբժանսիբով ճաբաւ Տիբիթն, այնմ զչարբիսն նիւՐիթըանաբժան սիբով սիբաճարվել էՐ Գնելիկնոջ՝ այս պատճառով էլ ն զմեզ նես թեաց զքսութիւն, զմաճուն, գոռութիւն զուբ Ն տա՞ապարտ. այդ չաբիքը ճնարբեց քսությամբ, անմեղ մաճվանպատճառդաոձավ. աբդաբ արեանն շաղախեացվասն իւբոյ պղծութեանն. զեղբայբնիբ մեզ էլ իր պղծությանճամար արբդաբ առյունի մեչ շաղախեց,իբ եղետ կոբուսանել,ե զանճնաշին ե ետ չաբիսն զանէձս ոչ անցանեն՝ բոոը կոբցնելտվեց ն մեզ ժառանգելտվեց անճնարին չարիքն անեծք, մեզժառանգել: որոնք չեն անցնի»: | մեծ

ու

սպանելոյն

ու

առ

ի

գավուիկատաշել բ ա ավեր ավեց ճաշազատի

:

ոբ

|

ոբ

,

:

:

դավո

ա

,

ոբ

ա

ո

ա-

լ

րո

Բաթման ԲԱ Հ մերթ եալ

ի Կամ Էր ԻՑ: խի աո անձն կառի

"րԲրո զատաոդ Բողարվի", Գո Գ կ տառով

Մ Ար ոթյան » ա առն «նորը աբա ությոոտը կո է բիբ ոը որողարգում: իոը Բաց» ի Մլ ո ն հղազ» Հ իճ ՄԲ9

ոզի

մա

տ

ոբ

լ

|

։

|

'

,

առ

ոբ

'

Ապաիբոե ճասանէՐ թագաւոոնյիբացն ճաստատութեան 'ի վերայ, ճշգոտէրզիոսն, խլխլեալանսայբբանինառ ժամանակ մի: Իսկ իբբն զմեռեալն: յորում սպանաւն, ն ատւոք ծածկեցին անդէնլ տեղոոջն՝ Բարուստ ի վերայ իջացն անցին գործելոց,պատգամղէ» Տիշիթն թագատոն:Կամ լիցի, ասէ, քեզ արքայի,զի ճբաման տացես՝զՓառանձեմ կին Գնելոյ թող առից ինձ կնութեան:Ջոբ իբոե լուհալ արքային, ասէ. Աբդ ճաստատ գիտեմզոր լուայն թէ ստոյգ է, վասն կնոջնիւոյ Եղե մանն Գնելոյ: ծւ. անդէն աբքայնմաճ խոոբճէր, սպանանելզՏիրիթ ես փոխանակ ընդ մաճուն Գնելոյ: Ջոբ իբոն լուաւ Տիրիթ, զաճի ճաբՐեալյաոքայէն՝ գիշեի փախստական լինէր: Ապաազդ լինէր թագատրին Աբշշակայ փախուստնՏիբիթայ,տայո ճբաման թագաւոոնԱրշակ ազատագունդ բանակինզճետ լինել Տի՞բիթայն.զի իբոն ճասցեն նմա, անդէն՝ 'ի տեղտջնսպանցեն։Բազումքն քաչք զճետ լինէին փախուցելոյն Տիբիթայ. ապա եբթեալճասանէինի գաւառինԲասենոյ՛ի մէչ մայբեացն.'ի տեղաոջն՝ յորում ճասանէին,անդէն զՏիոիթնսպանանէին: Եւ յետ այսորիկէաո իւ» Աբշակզկիննսպանելոյն եւ զֆառանձեմն: որչափ սիբէբ արքայն ԱՐբշակ զկինն, ճոյնչափատեացկինն զարքայն Արշակ.ասելով՝թէ թաւ է մարմնով,ե թուխ է գունով:Ապաիբոն կինն ի նա ոչ յանգոյց զմիտսիւ", առաքեացաոքայն ԱրշակյեբկիոնՅուտոճմէն ազգաւ, զի նաց, ե խնդբհացէած անտիկին ՛ի կայսերական անուն էբ նորա Ողոմպի:Եւ ուժգինսիրով սիբեացզնա, ն նախանձուկս ն կինն Փառանձեմ ոխացաւընդ Ողոմնովաւ առաջինկնոջն. արկանէր ն պին, խնդոէՐսպանանելզնա: Բայց ծնաւ ապա Փառանձեմ թագաւոբին ուստբ մի, ն կոչեցինզանուննորա Պապ, ն սնուցինզնա, ն ՛ի չափ ճասուցին:ծւ իբոն չբթափեացե եղն ճուժկու, ետուն զնա պատանդ ՛ի դուռնկայսԵրնլեբկիոնՅունաց: ն ռխութեամբ ԻսկՓառանձեմն ՛ի մեծ նախանձու գնայրընդ Ողոմն պինոյն, խնդոէրսպանանել զնադեղովք: Իբբեոչինչ ճնաբս մեԵրենայիցչկարէոգտանել,վասն զի անձիննիւբում կառիզգուշ կայո, մանաւանդ՛ի կեբակոոցն յրմպելեաց,բայց զիւտոցնաժշտացն կեբակութս ն կամ զնոցին ն արշաբեալ զգինիճաշակէո, պառոզեալ եթէ ոչ ինչ գտանէին ճնաոք դեղել զնա մաճուան դեղօքն, ապա դոան Երէց ոմն արէՐ /ի ժամանակին քունի՝ յայն, ոբում անուն Մոչիւնիկ,յԱբշամունեացտեղեացն'ի նաճանգէնՏարօն գաւառէն,զնա 'ի բանս արկանէր Փառանձեմն անօրէնն: Զանաբժանս զանկատաբ զանջնջելիզչաբեացն մեղացն չմոռացական տանջանացն կատաբծհաց զգոբծսն զանարժանս զանտեսզանլուր,այս ինքն ընդ կենացդեղն զդեղ մաճուն խառնելով. ուրեք եբբէք ոբ այսպիսիգործքյումեքէ ՛ի վեբշայԵՐ՞կբի ոչ գործեցան: Է

առ

`

որ

Եբբ թագավոբըճաստատապես իմացավգործի Ճանգամանբ առժամանակ սուտ-խուվեղավ, սպասում էր: Իսկեբբ մեռելըթաղեցին նույն տեղում որտեղսպանվել էո, ե այս անցքիվոա բավականժաէր ուղաոկում թագավոոի մանականցավ՝ ապա Տիրբիթը պատգամավոր մոտ. աբա, ն ճբաման տուր, ոբ Գնելի կնոջ Փառան«Բարբեճաճի՛ր, ձեմին ինձ կին առնեմ»: Թագավոոբն այս լսելով ասաց. «Այժմ ճաստատ զիտցաոբ լսածս ճիշտ էբ. Գնելի մանը նբա կնոջ պատնառովեղավ»: Թագավորնիսկույն մտածեցՏիբիթիննույնպես սպանել Գնելի մաճվան փոխառբեն։ Տիբիթնեբբ այս լսեց` թագավոբիցաճաբեկված՝գիշեոով փախավ:Թագավոռին իմաց տվին Տիրիթի փախուստը:Արշակ թագավորը հբաման տվեց ազատնեոռի բանակին՝ճետամուտ լինել ՏիԲիթին ն որտեղ ոբ նբան ճասնեն՝ նույն տեղում սպանեն: Շատ քաջ հեծյալներփախստականՏիբիթինճետամուտ Եղան, գնացինճասան Բասեն ն նորան մինչե գավառր անտառի մեջ, որտեղ ճանդիպեցին՝ տեղնուտեղըսպանեցինՏիոբիթին: Հետո Արշակըիբեն կին առավ սպանված(Գնելի) կնոջը` Փառանատում ձեմին։ Եվ որրան Աբշակսիում էՐ կնոջը՝ այնքան էլ էո Աբշակթագավոռին,ասելով, թե` «թավամազ մարմին ունի, թուխ գույն ունի»: ՎԵՐջր, եբբ կնոջ սիոշտրԱրշշակին չկպավ՝ սա մաղ ուղարկեց Հունաց եբկիոր ն այնտեղից` կայսերական տոնմից, խնղոեցբեռել տվեց իբեն կին ՌՈլոմպի անունով: Նոան ուժգին սիբով սիբեց ե նոանով գոգոում եբ առաջին կնոչ նախանձը: սբտումը ոխ Փառանձեմը պաճեցՈլոմպիիդեմ ե միջոց էՐ փնտոումնշան սպանելու: Բայց բետո Փառանձեմըթագավորից ունեցավ մի տղա, ոբի անունը դոին Պապ, նբան մեծացոին,չափաճասղարձրբին: Եբ նա առույգ պատանի դարձավ`նշան պատանդուղառբկեցին կայսեր դուռր, Հունաց եբկիր: մեծ Իսկ Փառանձեմը. նախանձով ոխով լցված էբ դեպի Ոլոմն պին միջոցէՐ ոբոնում՝ դեղեբովնբան սպանելու.բայց չեր կաբողանում ոչ մի հնաոր զոնել, ԷՐ իր անոջովճետն(Ոլոմպին) շատ զգույշ ն ձին, մանավանդկեբակուբնեի րմպելիքնեոիմեջ. նա ուտում Լո ե խմում էՐ նշանց միայն իբ նաժիշտնեբի պատբաստածկեբակուբնեշր պառզածգինին: Եբ ոչ մի ճնաբք չգտնվեց նբան մաճացու ղեղեբով թունավորելուապա անօրեն Փառանձեմը իբեն ղավակիցէՐ դարձնում ՄԸջյունիկանունովմեկին Տարոն գավառիԱշշամունիքից, այն ժամանակարքունական ղոան ե՞եց ԷՐ: Անաբշժան՝ երբեքչկատարված, անջնջելի՝անմոռանալիչաբագոռոծություն՝ նավիտենական տանջանքի արժանի. չտեսնված,չլսված անարժան գործ կատարեց,կյանքի դեղի սա

-

ու

ոբ

7--5վ5-

Է94

Ընդ տէոունականընդ սուբ ընդ աստուածականմաոռմինն ընդ ճացն օբինացխառնէինզդեղն սատակման.Եբեցն Մոչջիւնիկանուն, տալով յեկեղեցւոչնՈղոմպեայտիկնոջնընձեռելզմաճունգործ, ն սպանանէո: Ըստ չաբհացն կատառելոցզֆառանձեմայնամենայն չաբեօք լցեալ ե յանօբէնն Փառանձեմայն պաորգնառեալչեբիցուն զկամսկատարէր. զգեւղն՝ուստի իսկ ինքն ԷՐ '/ի նաճանգէնՏաբօն գաւառէն,ոբում անուն Գոմկուն ք կոչին: Այլ սուրբ կաթողիկոսնՆԵՐսԼես այլ ոչ ես յաւել տեսանելզեբեսս մինչե յօոն նոռբին կուստեան. այլ փոխանակ թագաւորին Աշշակայ ոմն ն անուն, ՆԵբսիսիզՉունակ կացուցինփոխանակնոշա գլուխ քՐիսե տոնէութեանն. էՐ ըստբուկ'ի ստբկաց արքունի: Ապաճբաման տայո թագաւոոն՝կոչել զամենայնեպիսկոպոսս Հայոց աշխարբճին, զի եկեսեւ ցենձեռնադրեսցեն 'ի կաթողիկոսութեան Հայոց: ոչ մի ոք զջցոնակն ն ոչ հաւանեաց գալ. բայց միայն Աղձնեաց Կոբդուսց եպիսկոպոսք եկին, Ն զցոնակնձեռնադբեցին ըստ կաթողիկոսութիւն ճբամանիթագատոին: Ծւ էբ Չոնակնայո զգօն, ն ոչ ինչ ունէՐ լեզու լանդիմանութեան կամ խրատու,այլ ճաւանեալէՐ թագաւորինզինչ ն նա գործիցէ:

մեչ մաճվան դեղ խառնելով: Տեբունականսուբ ե աստվածայի մաոշմնի,այսինքն ճացի ճետ խառնում էին սպանիչ ճաղոոդության դեղը, ե Մոջյունիկ անունովեբեցըեկեղեցումՈլոմպիտիկնոջնէՐ ն սպանում էր: Անօրեն լիս այն մաճաբեր(ճաղոոդությունն) Փառան նբա ձեմի ամենաչաբ կամքը ուզածիպես կատառելով՝ այս չեռբեցը եբանիցպաոգնէՐ ստանում ՏարոնիգավառումԳոմկունք գյուղը, ոբտեղից ինքն էր: Իսկ սութ ՆԵբսես կաթողիկոսն այլե ԱՐշշակ թագավոբիհբՐեսը շտեսավմինչե նբա կորչելու օոր։ ՈւստիՆերսեսի փոխարենքբիստոնեությանգլուխ նշանակեցին մի ոմն Չունակի, աշքունի ստոուկէՐ: Թագավոշր Շեբի մեջ ամենիցստոբուկն ճրամայեց,ոո» Հայոց աշխարճիբոլոր եպիսկոպոսնեոր ժողովվեն, Հայոց կաթողիկոս Չուհակին՝ ձեռնադբեն։ Ոչ ոք չճամաձայնեցգալ, բացի Աղձնիքի ե Կորդուքի ոբոնք Ն Ջոնակին եպիսկոպոսներից, կաթողիկոսձեռնադրբեցին թագավորի ճբամանով:Այս Չոնակըմեղմ ճանդաբտմառդէր, ճանդիմանելու կամ խճատելուլեզու չուներ, այլ ճամակեբպվում էր թագավոո տա-

ոբ

ու

աբածնեռին՝ ինչ էլ

.

նա

գործե:

Է

|

ԺՋ

ՑԱՂԱԳՍ Թէ Ո՛ՐՊէՍ ԿԱՄ

ԿԱՆ

ԶԻԱ՛ՐԴ ԿՈՉԵՑԵԱԼ ԵՂԵՒ ԱՐՇԱԿ

ԱՐՔԱՑ

ՄԵՍՍԻ ԵՎ ԱԱ ԷՂՎՊԵՍ, ՆՐԱՆԻՑ

ՀԱՅՈՑ ՛Ի

ԿԵՑՆ ԱԴ ՎԱՍ. րր ՍՀԱ»Հեր

ՄՍՄԻԿՈՆԾԼ

Ը,ՍՊԱՌ

ԱՍՊԱՍՏԱՆԻՆ

ԱՐՔԱՏԻՆ

ԳԱՐՍԻՑ.

ՍՊԱՐԱՊԵՏ

ԱԽՈԹԱՊԵՏԻՆ,ԿԱՄ

Թէ ՉԻԱ՛ՐԴ ԱՐՇԱԿ ԱՐՔԱՑ ԱՒԵՏԱՐԱՆԱՒԻՆ

ԵՐԴՈՒՓԱԼ ԱՐՔԱՅԻՆ ՊԱՐՍԻՑ, ՈՒԽՏԷՐ ՆՄԱ, ԿԱՄ ԹԷ ԶԻԱ՛ՐԴ ՍՏԵԱՑ ՑԵՏՈՑ ԵՒ

ՓԱԽԵԱԻ. ԿԱՄ Թէ ԶՋԻԱ՛ՐԴ ԱՐՔ ԵՒԹԱՆԱՍՈՒՆ

ԶԱՍՏՈՒԾՈՑ ՊԱՇՏՕՆԵԱՑՍՆ ԿՈՏՈՐԷՐ

ԿԱՄ

Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԱՐՇԱԿ

ՍՊԱՆԵՑ

ԱԱԳՈՒՀ, ԱԿԻՑ ԻԱԳԱ

ՊԱՐՍԻՑ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԱԽՈՌԻ

ԹԱԳԱՎՈՐԸ ՊԱՐՍԻՑ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ ԵՐԴՈՒՄ

ՈՒԽՏԸ ՍՏԵԼՈՎ ՓԱԽԱՎ, ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԹԱԳԱՎՈՐԸ ՅՈԹԱՆԱՍՈՒՆ ՄԱՐԴ ԷՐ ԿՈՏՈՐԵԼ ՏԱԼԻՍ

ՏՎԵՑ ԱՎԵՏԱՐԱՆԻ ՎՐԱ ԵՎ ՀԵՏՈ ԵՐԴՄԱՆ

ՆՐԱ

ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՊԱՐԱԻՑ.

ԵՐՐ

ԱՐՔԱՑՆ ՊԱՐՍԻՑ ՎԱՍՆ ՆՈՐԱ

Ցայեմժամանակի կոչէր

ՎԱՍԱԿ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆՆ

ԱՍՏԾՔԻ

-ՊԱՇՏՈՆՑԱՆԵՐԻՑ

.

"Ծյս ժամանակ ինքն Շապոմ արքայնՊարսիցզթաՊարսիցՇապումթագավոորիո մոտ էո ԽՐավիոո Հայոց Աբշակթագավորինե նրանց մեծաբեցմեծ պատվով փառմեծաբեցաւ՛ի նմանէ բազում պատուովն մեծաւ փառօք, բազում գանձու ամեն ոսկտվՆ արծաթով, ամենայնմեծուքով,ոսկու ե արծաթիշատ գանձովե թագավորական տեսակ Եւ ՆՐան թեամբ թագատոութեանն: իբոն զեղբայրոբպէս զոոդի գոգեալեղն մեծություններով: փայփայեցինչպես իո եղբոբր, ինչպեսիբ մեծ տունը4 դուն, ն՞ան պաորգնեց ի նմանէ ե եբկբոբդական զմեծ տուն տայբ նմա յԱտբպատական եբկոոբդական Ատոպատական աշաջնոբանք խարճին.ե ի միասին'ի միում տախտիգաճունի ժամ ուբախութեանն խաոճում. ուրախությանժամանակ մի տախտիվբա էին բազմում եւ միննույն գույնի ե միենույն նշաննեբով զաոդեոով բազմէին, զմիագոյն զմիանշան զճամաճանդերձ զաոդու: գաճեռում, զմիօրբինակ օո զթագն ըստ օրէ ինքեանն նմա թագաւորնՊարսից զարդ պատզգեստէին հագնում. ամեն օո միատեսակ թագ էՐ պատմիատեսակ Բաստէր. զոյգ եռկոքին՛ի միասինոբպէս ճամար. ե նբա ֆաստում ճամար. անթագավոոըիր Պարսից ինչպեսերկու ճաբազատս զեղբաոս առ

գաւոբն Հայոց զԱՐշակ.ե

ու

'

որ-

ու

բաժինսյղփացեալքէին 'ի միում ուբախութեան,ն յանպատումուբախութեանուրախլինէին: Ապա եղե ղէպ օբ մի յաւուց, եկն եմուտ թագաւորնՀայոց Աչակ շոչել զասպաստանաւ միով զարբքային Պարսից.իսկ ախոռապետն արքայինՊարսիցնստեո ՛ի ներքս ՛ի տան ասպաստանին: Իբոն տեսանէՐ զթագաւորն, ոչ ինչ առ լուս կալեալմեծաբեացզնա, ե ոչ ինչ նմա. ն այլ անաբգանսես ղնէր թշնամանաց,ասելով ՛ի չումն դնէր պարսկերէն լեզու` թե այծից Հայոց աբքայ, եկ նիստ 'ի խոձանխոտոյ 'ի վերայ: Ջոբ բանս իբոբնլսէՐ սպարապետն զօրավարնՀայոց մեծաց, ճբում մեծաւ տոնմէն, Վասակնկոչէր, ՛ի Մամիկոնեան բաշկութեամբ ե բազումսրտմտութեամբ բառշկանայբ. ՛ի վեբ առեալզսուսերն,զոր րնդ մէչն ունէր, առեալ անղէն ՛ի տեղտջնզախոռապետն արքային Պաոնեոքս անդ: սից գլխատէո'ի Զի ոչ կարացլսել ն ժոյժ յասպաստանի ունել զիւբոյ թագաւորին զանաոբգանս. զիւո մանն առաջիեդեալ լաւ քան զտեաոն իւբոյ լսել զվատթառբութեան ճաշուէՐբազում անգամ, թշնամանս:Իբբոն ՛ի Պաբսիցաշխաոճիէին, յայլոց ՛ի տեղին ՛ի նոցուն ճրապաբակի անեոկիւղե անկասկածյանկարծօոէնզայսպիսի զգործ կարշացգործել: Իսկ թագատոն Պարսիցյորժամ զայս լսէր, բազում շնորն ունէբ զօբավաբինՎասակայ,րեղ քաջասբտութեանն զառմացեալ ե ընդ բազում անեոբկիւղութիւնն: Եւ բազումպաբգեաց նե պատուոյ արնե ժանի առնէր, զքաջութին զտիբասիբութիւնն գովեալ: Վասն այնո իՐաց մեծաւ սիբով սիբէր զնա, ն ըստ արժանիիւբում պատուէՐզնա. ոբ մեծարէՐ զամենայն աւուրս "ի ճաշտութեան՝ե խաղաղութեանն, մէջ նոցաէո: Ապամինչ ղեռ անդէնես էբ աբքայնՀայոցառ աբքայինՊաբսից, ե մեծ սէր էո ՛ի մէջ նոցա ե մեծ եբկնչելով եբկետւ խաղաղութիւն, թագաւորն ՊարսիցՇապուն, եթէ գուցէ ստեսցէ սիբոյն նորա Աբշակ արքայՀայոց, ն լիցի միաբանընղ կայսերն Յունաց.ն կամ կողաքակ ինչ լիցի ի նմանէ: Եւ ոչ ճաւատայոնմա, թէ պահեսցէառ նա զմտերմութիւն սիբոյն, ն կացցէ յուխտին միաբանութեան ընդ նմա: Վասն այսորիկ հողումն պաճանջեր՛ի նմանէն, մինչե կառիստիպեալ բոնադատեացզնա: Հաւանեաց,ասէ, ն եբդուիր ինձ յօոէնս քո, զի մի՛ ն ի նեղ անգաւն ստեսցեսինձ: Իսկ իբոն կառի բոնադատեցաւ շտաետուն ճբաման ածել գերիցունսեկեղեցւոյն պեալտագնապեցաւ, Տիսպոնի քաղաքի,ոբում անուն գլխաւորինՄառի. ե բեբին զաւետաբանն սուրբ, ե տայո եբդումն արքայնՊաբսիցՇապումարքայինՀայոց ԱՐշակայ՝ եոդնուլ յաստուածեանամետաբանն, զի այլ մի՛ նս ստեսցե նմա. այլ կացցէյուխտի նոբա, ե պաճեսցէզդաչինսնորա: եւ վասն

ճարազատ եղբայբներնբանք անբաժանիբար ճետ էին լինում ուբախություններիժամանակն անպատմելիուբախություննեոով լիաեում

էին։

Այս օբԵբից մեկումդ̀եպք եղավ, ոբ

ՀայոցԱրշակ թագավո

մտավշոջելուՊարսից թագավորի ախոռներից մեկում.իսկ Պաշսից նստած

ի

թագավոբիախոռապետր է ներսը ախոռում.եբբ նա թագավորբին տեսավ`իսկի ուշադրություն չդաոշձրեց, ոչ մի մեծաբանք ու պատիվցույց չտվեց, դեռ նրան ծաղոի ն անաոգանբի ենթաոկե պառսկերբեն լեզվով ասելով. «Այծ-Քայերի թագավո՞15, ե՛կ այս խոտի խուոձիվբա նստիո»:Երբ այս խոսքերըլսեց մեծ Հայոց զորավար ե սպաբապետ Վասակը, Մամիկոնյան տոճմից՝ բաշկացավու զայրացավ,քաշեցիո սուոր, ոբ մեչՐրից կախածուներ, զառկեց,տեղնուտեղըգլխատեցՊառսից թագավորիախոռապետին ճենց ախոռի մեջ, ոբովճետենա չկարողացավ տանելայն անաոգանքը, ճասցնվում ԼՐ իջ թագավորին.նա ավելի լավ էբ ճամաբում իբ անխուսափելի մաճը, Լան լսել իբ տիբոջ ճասցբվածոբեէ վիբավոբանք կամ անար-գանք: Ծբբ նբանր Պարսից աշխարճումնէին, օտար ԵՐկբում նեի նե՞կայությամբ՝նա կարողացավճանկարծ աներկյուղաբ այսպիսիրան գործել: Իսկ Պարսիցթագավոորեբբ այս բանը լսեց՝ մեծ շնոոնակալություն Քայտնեց Վասակզորավարին, զարմանալով նրա ն մեծ քաջասոտության անեոկյուղության վբա: Շատ պաոգենեշ պատիվներէՐ տալիս նբան, գովելով նբա քաջությունն տիբասիբությունը: Այս պատնառով էլ շատ սիբում էՐ նրան, Շբա արժանիքի համաձայն պատվումու մեծարում էր նբան բոլոր ժամանակ՝ մինչ նրանցմեջ ճաշտություն խաղաղությունէբ տիբում: Արդմ̀ինչ Հայոց թագավոոը Պառսից թագավոոիմոտ էՐ ն Եշկուսի մեջ մեծ սեր ու խաղաղություն կար` ՊարսիցՇապունթագավորը զգաց, մի՛ գուցե ՀայոցԱՐշակթագավորրիո սերր ստե, Հուերկյուղ նացկայսերճետ միաբանիկամ իրենիցանջատվի, ոբովճետեչէ՞ Ճավատում նբան, թե նա իո մտեբմական սերր կպաճէ Ն իբ ճետ կապած ճաստատ միաբանության ուխտին կմնա: Ուստիպաճանջումէբ, ոբ նա ն սաստիկ Երդում էՐ. «Համաձայնի՛ ստիպմունքով բոնադատում ասում էՐ նա, ն (ո հավատով եողվի՛ր, ինձ չես խարի,չես դավանանի»: Երբ սաստիկստիպմունքիցնեղն ընկավ շվաբեց՝` ապա կանչեցին Տիսբոնքաղաքի եկեղեցուեբեցներին, ոբոնց գլխավորի անունն էՐ ե Մաբի.բեռել տվին սուբբ ավետառշանը, ՊարսիցՇապուն թագավորրեոդում էՐԸանել տալիսՀայոց ԱՐշակթագավորինաստվածայինավետաբանի վբա, ոբ նբան չի խաբի, չի դավաճանի, այլ ճաս-

սաստիկ որ

օտար-

ու

ու

ու

տա

ոբ

ու

իջացս այսոցիկ էԲ տանուտէոբննաճապետն գի Խպատգամայռ մամիոբում անուն երեց կոհեանաոռձմին սպաշապետին, եղբայր Վասակայ Վարդան կոչեր, մեհապեսաբքայ Շապունյակն առհալսիբէՐ զնա: Իսկ իճ հվրայոնպսակ զօրավարնՀայոց նախանձբեբէՐընդ եբիցու եղ:

|

/

խճումիվեդ

ից68

Վարբվանայ: կամեցաւխանգարառնել ՛/ի մէչ Արշշակով բազաոռինՀայսց ե փախչել.այլ ասէԸ Շապուն, թէ՝ ձեր սոտի ոճ էճ տաեալ զ զեշդումն,զիա՞րդկարէՐ իստ ճաւանութեանելանել ` եամբ եմզի կախառղութեամբ հոզմաընհ կամ փախչել:մ Այլ, ասէ, զիտեմ խաե ստ ե իզ է ձե՞ր, ամի զօրէնսն զնա սիբեցէք. զիս, նենգութեամբ ՎԻ": ն մեք ղուք ղում զ զաէրուէր ե կամիք փեիսչեպակից յիճեն Լ

Խա

ե.

հիճ

փի

եվեալ. Լր ի ղոէՒ: ձեր,որոն հակամծաց վերայ ոի եւ լ նապամ -ակ, էրէ առայ յաբհզակն հզպեու Է ի ջու" Է ՛ի կրակ, տամ ապոել. վայպմօրէնս (շիստտնէութեանէ, Աաաա. ւ

ԱԲ

էթէ

ո

ոչ

ոչ

ե Խաման տայ" Գամեձիսնեան տանելսպաճաձել:եւ տանէին զգլթաե զաակաւագունսն.աւելի ԵԷ Կոն կագաՎԱաշիհց. զայլ ԽՐիցունսն Ե. կԿն փ Վի զոբ ի

Վի փանավուն հեն ազաֆ` ԳՄ

զուդաաւանն

իա

զե... ԳոաԱրշակ՝ Պո» կապե Խոզասաւ ազան

ԳեՌ«լ: Վզոշթթն ավի:

կաթիԿառձգծ, ե իաավ մամա հ ԳԱՀ Խավեւն անել

թ զած

պ քոամայեո. ր

տան

լ

փ.

ՖԱՂԳԿԳԱ

Թե ՎՀԻԿՐԳ ՀԱՒՋԵԿՑ ՇԱՊՈՒՀ ԱՐՁԱ

ՊԱՐԱՓՑ

ի Հետը բամ յոյսի. սպանու կեր տաշ ուռա հւթակասնաքն, լարոյգ հալածանս վեծ Շապութ արքայն քԻշիստոնիո»խեպնենհաւատով. հառկօէ ե պեսպւԼսվշաօքէ նիղկո զճոսա ե հարուա-ձովը բազում: եւ յհա այսորիկ ճովաիսն տայր ընդ ամկճայնտեղիս.իբխանհոււթհան իտայ. թե ս: միանգամ զանոկ Ւ-իսատոնլութեան ունիցի յիշխախոթհան իմում, զամենայն վավ միպձգամայնհանգեն ընդ սութ Վի մի յիչխանութհանիմում. ոշ ՒՐիսառննաւ Կուն ե Բաանսանիսցէզանձն իւ": Ապա բեմ բիխաւգկոսին, հրաման ի թագասսՎն, Վի ատմեննվու գերմ հազարաց. Վիայնպէս Կուաւ Կճան 'ի «առման կոշա վի՛ Փոցի: հխաամնկայ

ԿԿԱւակեսյեն,Գացի .

,

.

։

:

ի

ւ

|

նետամուտ

եք»:

Եվ Շապունթագավոոըեբդվեցարեգակի,ջոբիու կրակիվբա, թե չեմ թողնի թո կենդանի ենդանիչեմ նի ոչ ոչ մի մառդ, դ ոո քբիստոնեական ճավատնունի» ե ճբամայումէՐ բոլորին տանել սպանել: Եվ տարան նբանցգլխավո՛ին, Մառիեբեցին,ե մյուս եբեցներինու սառկավագնեբին, ավելի քան յոթանասուն մաշդ, ե մի գբի մեջ կտբում էին նրանցչլինքնեոը: Իսկայն սուբբ ավետարանը, ոբի վբա Աշշակ թագավոոըԵշդվեց`կապել էո տալիսեբկաթելարերովն իշ մատանիով կնքելով՝ ճբամայում ԵՐ գանձարանումզգուշությամբ պանել: ,

Ժէ

եւ

ւ

'

-

Վորատ

-Ի

ԳՐԽԱՏՈՆԷՈՒԹՅԱՆ

՝

կմնա իո ուխտինե նբա ճետ դաշինքըանխախտ կպաճպանե: եվ ո՞բովճետն այս գուծի մեջ միջնորդի Մադեր էՐ կատարումՎարդանը, մ իկոնյան ու տոճմի տանուտերն նաճապետը, Վասակսպաշապետի եբեց9 եղբայբր՝ Շապունը /ՂԲոյոը ուստի Հո ը նռան Վ ատվում ու սիում էբ, իսիսկ Հայոց զորավար Վասակընախանձզգաց իո Երեցեղբոր Վարդան ղեմ. կամեցավ խանգառել (դաշնը)Հայոց Արբշակ թագավորիե... ասում փախչել: Բայց Շապումն էր. «Եթե դուք եբդումը հավատաճմո թյամբ տված լինեիք՝ ի՞նչպեսնա կկաշողանաբ եոդմանդեմ գնալ ե կամ խախտել:Ես գիտեմ, ասում էր, որ դուք կախաոդությամբ ինձ խարեցիք,դուք սիբեցիքնբան՝ ոբ ձեբ կոռնինէ պատկանում,նբա ճետ նենգությամբ Դուք խոոճուդնեոդ մեկ արիք ն ինձանիցփախցոիք։ ավելիկամենում Եք, ոբ Աբջակունինեը ձեր ե լինեն տեբր այս բանին տատ

ւ

ԻԲ

ոտա

ԿՈԹ

դատաս

Նույն այն ժամանակ,երբ ՄարիԵՐԵցն սպանվեց յռթանասուն ճետ՝` Շապում (մարդկանց) թագավոբրմեծ ճալածանքբարձոացոե քթիստոնեական ճավատի դեմ. ճառկեոռվ, վշտերով տեսակ-տեսակ նեղում էբ քբիստոնյանեբին: Հետո ի՞Ր իշխանության Տարվածնեբով բոլոբ տեղեւումճրաման առձակեց,թե ոշ իմ մեչ Շունը է կրում, բոլոջին յա անունն է պեաք սրի քաչել, ռոպեսզի, իմ ու

քիստոն

ծ. ից այնպես անության

«Ով

իչխանութ

: հազիվ բյուեւով կարա Ան.Ն մեջ'

չմնա քբիստոնյա

ճրաման

(ՔԻ

քաատա Տապանը

Անում

տվեց,

էությանսաճմաններում:

ոբ

անունը

ոչ

'0

կոող

ռ

մի

աա արար մարդ»:

Ալյնու-

մի ք(-իստոնյա չմնա նբա իշխա-

ԺԸ

ՏԱՂԱԳՍ ՎԱՐԴԱՆԱՑ

ա...

ՄԱՀՈՒՆ

»Ի ԹԱԳԱՒՈՐՆ

Ա"ՇԱԿԱՑ,

ԵՂԲՕՐՆ ՎԱՍԱԿԱՑ ՍՊԱԲՐԱՊԵՏԻՆ

ՆԵՆԳՈՒԹԵԼԽԲ

ՎԱՐԴԱՆԻ ՄԱՀԸ ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐԻՑՆՐԱ

ԻՒՐՈՑ

ՆԵՆԳՈՒԹՅԱՄԲ

ԵՂԲՈՐ ՎԱՍԱԿ ՍՊԱՐԱՊԵՏԻ

Իսկ Վաշդանն, Մամիկոնեան տոճմինտանուտէոն, զայոհասանէՐ Իսկ Վառդանը, Մամիկոնյան տոճմիտանուտեր,Պաոսից թագաե մավոբի Ճբեշտակութեամբ յաբքայէն Պաբսից արքայնՀայոց Աբշակ. կողմից պատգամավոո էՐ գալիս Հայոց Աբշակ մոտ թագավոբի եՆ Ծւ պատմէբ նմա տուցանէՐզճոովաբտակն առաջի նորա: ՛ի նմանէ (Շապոտի) էՐ նբան: (Շապուճնի) մատուցանում ճոովաբտակը կողն զճաշտութեան, ե զեբդմանցն բանս խաղաղութեան ճաստատութիւն: մից նբա ճետ խոսում էր խաղաղության, ե ճասճաշտության Եոդումը ծ. տայբ պատգամ,թէ տատ ինչ եղեն. այն աճա թողեալ լիցի վնասն. պաճելումասին: ՀաղոբդումէՐ (Շապուճի) պատգամը,թե «Ինչ որ ն ճետէ բայց դու յայսմ եղավ՝եղավ, կաց յուխտինբանի, մի՛ անցաներըստ բան այդ ճանցանքը եմ տալիս. մոռացության բայց դու այսումետե ճաստատ եբդմանցնքում օբինաց՝ յոր եբդուա»: Ապա թէ ոչ, դու գիտես, Ն քո կացուխտիդն մի՛ դուրս գար քո Եբդումից՝ ոբ տվիո քո օրէնքն ոբում ստեսն: Իսկ ԱՐբշակ թագաւոոնսիբով ունէո ն սիրով լսէր Ապաթե ոչ՝ դու գիտեսն քո հավատը, ճավատով: ստում ես»: ոբին Արշակթագավոոը պատգամին,նե ճաւանէՐ զասացելոցն:ծւ խաղաղութեամբ առձակէո սիրովլսում ընդունում էՐ այս պատգամը,ճամաձայնում էՐ նբա ասածներին: զմեծ նահապետն՛ի տուն իւ՞. զի Ե՞ռթիցէճանգիցէ յաշխատութենէն Հետո նա խաղաղությամբ առձակեցմեծ ն գնաց: ոբ երկայն նճանապառրրէն. նաճապետին, իր տունը գնա ն հանգստանա Եբկայն ճանապաբ Եւ յոբժամ եկն Նա էլ Վարդանառ Աշչակ, ոչ դիպեցաւանդ նաճապետն նեղությունից: գնաց: կոսեր եղբայո նորինՎասակ Ե՞բ Վարդաննաճապետը արքայի: Ապայետ այսոբիկեկն Վամոտ եկավ` նբա Արշակի կոտսեբեղբայոը, Վասակը, սակն, ն գոգոէր զթագաւորն ընդ իւբում եղբօրն եբիցու, ասելով՝ թէ մոտ պատաճմամբ ճեթագավորի չէր: սրանից Իսկ տո, է ոբ մատնէ զքեզ թագաւորինՊարսից,ե կամի կորուսանել եբբ Վասակն Վարշդան սկսեց եկավ՝ թագավորին գոգռելիո Երեցեղբորդեմ ասելով,թե ձայդ Վառդանն զքեզ. եթէ ոչ աճապաճբհեսցես է, որ քեզ մատնում է վաղագոյնսպանցես զնա, դու կոբնչիսե Պարսից թագավորի ձեոքըե ուզում է քեզ կորցնել: աշխարհսՀայոց: Ապան կին թագաւորինես գոգոէՐ զթագաւոոն դու չշտապես, նրան Եթե մեջտեղից վին բանիւք,ն զբանսզօբավարշին թե դու կկորչեսե թե Հայոց առնէր նմա: Վասակայհաւատաբշիմ չվեբացնես՝ աշխարճը»: Թագավորի կինն Վասն զի ունէՐ նա զոխսն զայն ընդ Վաոդանայ, զի նենգութեամբե էլ (Փառանձեմը) գոգոում էր թագավորինն ճասնույնպիսի խոսքեոով տատում էբ դաւով ն մեծաւ Եողմամբ այս Վարդան կոչեացզԳնէլն զայո նոբա. նա Վասակ զորավարի ՈՐովճետե ասածնեոը: (սրտումը) պանածուներ ոխը այս Վառդանի յորժամ սպանանէՐզնա թագատոնԱրշակ:Իսկ կինն զնոյն ոխութիւնս դեմ, ոբովնետեայս Վառղդանն էր, պաճէՐնմա, վասն այնոբիկաւելի ես գոգոէրկինն թագաւոռին՛ի վեԵ բդումով նենգությամբ իբ դավաճանորեն ամուսին նելին՝Երբ Աբշակթագավուրոբոշել էՐ նբան ճբավիբեց Բայ նոբա. մինչ զի ե զօ» գումաբեցին՛/ի վերայ Վաբդանայ,զի եոսպանել:Կինըայդ ոխը ղեռ պանում էՐ նբա դեմ, ուստի ավելի ես թեալք սպանցենզնա. նա ն ինքն իսկ իւ» եղբայր Վասակեոթայո ՛ի գոգոում էր թագավորին նբա դեմ, նորա: վերբալ մինչե զորք գումարելտվին, գնան Վաբդանին սպաինքըՎասակն Ապաե՞թեալ զեա յիւբում գաւառին'ի Տայս, յիւո ամու» էլ գնացիո եղբորվրա: գտանէին նեն. Գնում գտնում բեոդին՝որում անուն ԷՐախանի էին նբան Տայքում,իբ գավառում,իբ ամու՞ կոչի: Իբոնտեսինզգունդնթէ Վասակ բեոոբ ե է, ոչ ինչ երկեան ոչ զգուշացան կամ կասկածեցին. Երբ տեսան ոբ գունդըՎասակի համաշեցան դում կոչվում էր էբախանի: գունդն է եկն նորա, մինչ իշին զզօոնեղբօոն՝ թէ խաղաղութիւն երկյուղի կամ կասկածիմեջ չընկան, չզգուշացան. խոբանին մտածեցինթե ձոր Եւ է, եկելէ զորքն դուբս, զի էո ճարհալ զխոբանն՛ի յունջ բեբդին։ մարդիկզօբացն խաղաղության ճամառ: Այս կեոպով Քասան ինչե վբանիդոտը, որովհետե (Վաոբդանը) Վասակայ էին ամենեքեան ՛ի ծածուկվառհալքե ՛ի վերայ ագուցեալք վբան էր զաոկելբեբդի Եւ տակ,ձոբում: ճանդերձ: մինչ դեռ նա լուստնայբ զգլոխ իւբ մերկանդամ,ճասազորքերըծածուկզինվածէին ե վոայիցսովոՎասակի "ականզգեստհագած: եվ մինչ նա նէին սուսերօք բազում մառդիկ,ե խոցոտէինզնա մինչ դեռ նա կայո մեբկանդամ լվանում էՐ գլուխը՝ առ

ոբ

.

առ

`

'

սո-

սա

Գլմեծ

որ

առ

ո

է

ր"լ

.

խոնաոճեալ՝զի առկցենջու՞ ՛ի ժամանել յառնել, զի անդէն՛ի կողի սպանանէին զնա: եւ կինն նորա յղի էո, ե ճասեալէին ատւոք ծննդեանիշոյ: Մինչ դեռ ՛ի վեբ ՛ի բեոբդիննվտէր 'ի գաճոյս իւբում, եղե գոյժ սաստիկ. իսկ նա իբոն զձայն գուժոյն լսէբ, վազէՐ 'ի գաճոյիցանտի: Եւ ընդ վազելն ծնանէբ զմանուկն: Եւ կոչէին զանուն մանկանն յանուն ճօր իւրոյ Վարղան: վեբայ նորա:

Էւ ոչ ոք տայբ

լ

վբա էին ճառձակվում շատ

մարդիկ բեռով, խոցոտումէին -նշան՝ ածեն վբան։ էլ միջոց չունեցավգլուխը վեր բարձրացնելու, ոբովճետնկողիցխփելով սպանեցիննբան: Իսկ նբա կինը ճղի էՐ, ծնելու օրերըմոտեցելէին: Մինչ նա վերը. իո բազմոցումնստած էշ՝ ձանկարծ բեոդում սաստիկճիչ բարձրացա նա Եբբ սաբսափի ճիչը լսեց՝ բազմոցիցվաո վազեց ե վազելիսԵրեճոր խայինծնեց: ԵՐբեխային անունովՎարդանկոչեցին:

մինչ

կռացելէր,

ճա

ոբ

ԺԹ. |

ՑԱՂԱԳՍ Թէ Այլ

Ն

ղ"ՍՍՆՆՆՆՆՍ

|

չութ

ժԹ |

ՋԻԱ՛ՐԴ

ԱՆՄՏՈՒԹԵԱՄԲ

ԳՆԱՏՐ

ՑԱՆԽՆԱՑ ԱՐՇԱԿ ԱՐՔԱՑ

»Ի

ՍՊԱՆՈՒԹԻԻՆՍ

ՆԱԽԱՐԱՐԱՑՆ

Ե ԽՆԱԳԵՍ ՀԱՅՈՑ

ՀԱՑՈՑ

յ

Արշեն

ԹԱԳԱՎՈՐԸԱՆՄՏՈՒԹՅԱՄԲ

ԷՐ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻՆ

-

Անենը.

ԿՃՏՈՐՈՒՄ

Խկ այն ժամանակ,եբբ Նեբսես սուրբ եպիսկռպոսապետը աոքու նականբանակից ճեռացավ,Ն ոչ ոք չկաբ թագավոռին նրան խբատերու ճանդիմանեւ՝այնուճետենա սկսեց իբ չար կամքին ճետեել.--նախաբաոներբից ե շատերին կոտորեց, շատերին սեբճատեց ժառանգ չթողեց,շատերի կալվածները գրավեց:Կամսաբաաբրքունիք կաննեբիտոնմեոր,ոբոնք Շիրակիե ԱՐշաբունիքի էին՝ սերկամսաբականացն տերերն ճատեցե այս գավառները Ոստանին 8 միացրեց: Բայցճայոց զորավարն սպարապետՎասակը նբանցցեղից ու փախցնում փոկում էր մի փոքբիկ մանուկ, Սպանդարատ անունով, ոբ ձետո այդ գավառնեոը ճբամաժառանգեց:Իսկ Աբշակթագավորշը յեց Արշարունյաց ճամար գավառում իր շինել մի ամուր բեդ Աշտա-

՛ի ժամանակին՝յորժամ մեբժեցաւյաոքունականբանաՆերսէս, ն ոչ ոք գոյը ընդդիմացեալ կէն սուբ եպիսկոպոսապետն թանմա տայո գատոին՝ զխբատն,այնոմտետե զյանդիմանութեան ըստ կամացչարբութեհանն իւոոլ գնացեալլինէՐ նա. ն զբազումս ՛ի նախաբշաբացնկոտոբեաց,զբազումս ազգատ աբշաբեալանճիտեաց, ե տունս ճատանէԸ զրազմաց յարքունիս:Բայց զտոճմս ոբ էին գաւառաց տեարք, Շիշակայն ԱՐշաբունեաց, ազգատշ:առնէր. Ն զգաւառսնունէր լոստան: Բայց յազգէն յայնմանէ մանկիկմի փոքբիկ, անուն Սպանդաբատ, թագուցեալապոեցուցանէՐ սպարապետն զօբավարնՀայոց Վասակ,ոբ յետոլ լինէր ժառանգաշխարճին:Թազաւոոն Արշակձճրաման տայր՝ անուն: գաւառինշինել իչ" բերդ մի ամուր, Արշտագեորս 1Արշարունեաց Եւ զգաւառն յուտեստ /ի պատբաստութիւն ճամբաշաց բեբդին, թողոյո վասնզի կարիամուո էո բեոդնայն: ՏՈՐ աճա

որ

:

դիմադոո որ

ն գերս անունով այս գավառը ճատկացոեց իբոնճամբա բեոդին եոց` ուտելիքիճամար, այդ բեբդըշատ ամուր էր: ոբովճետե ՝

հ

:

ի

ՑԱՂԱԳՍ Թէ ԶԻԱՐԴ ՊԱՏԵՐԱԶՄ ՍԱՍՏԿԱՑԵԼԻ

Թե ԶԻԱ՛ՐԴ ԱՐՇԱԿ

ԱՐՔԱՑ

ՀԱՅՈՑ

ՀԱՆԷՐԸՆԴՍՈՒՐ ՋԶՅՐՍՆՑՈՒՆԱՑ.

ԷՐ ՛Ի ՄԷՋ ՅՈՒՆԱՑՆ ԵՒ ՊԱՐՍԻՑ, ԵՒ

ՋՕՐԱՎԻԳՆ ԼԻՆԷՐ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՊԱՐՍԻՑ. ԾԻ

ԿԱՄ ՋԶԻԱ՛ՐԴ ԴԱՒԱՂԱՆՈՒԹԵԱՄԲ

ԱՆԴՈՒԿԱՑ ՓԱԽՍՏԱԿԱՆԼԻՆԷՐ ԱՐՔԱՑՆ ՊԱՐՍԻՑ

ՍԻԻՆՈՑՆ.

Այլ զառաջիննիբոե փախեաւ թագաւորն Արշակյաբքայէն Շապճոյ, ե անաոգեաց զնա յետ Եշդմանցնիւոոց, զառաջիննՇապունաո2՛

`

ԹԵ ԻՂՆՁՊԵՍ ԳԱՏԵՐԱՋՄԸ

ՍԱՍՏԿԱՑԵԼ ԷՐ ՀՈՒՆԱՑ ԵՎ ՊԱՐՍԻՑ ՄԵՋ

ՖՎ ԻՆՉՊԵՍ ՀԱՑՈՑ ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐԸՕԳՆՈՒՄ

ԷՐ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈԲԻՆ

ՖՎ ՍՐԻ ԷՐ ԱՆՑԿԱՑՆՈՒՄ ՀՈՒՆԱՑ

ԵՎ ԻՆՉՊԵՍ ԱՆԴՈԿ ՍՅՈՒՆԻԻ

ԶՈՐՔԵՐԸ ԱԲՇԱԿԸ ԷՐ

ԳԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅԱՄԲ

ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ5

ՓԱԽՈՒՍՏ

ՏԱԼԻՍ

Այն ժամանակ, ե՞րբԱՐբշակ փախավ թագավոռր Շապում թագավոբիմոտիցե իո Եշդումից հետո նբան

անառգեց՝

սկզբում էլ խստություն այնքան գործչդրեց նբա դեմ,ոբովճետն դեռ խիստ

Շապոմը

քայն Պարսիցոչ ինչ խստութեամբ ջանացաւընդ նմա. վասն զի մաշտ էո "հ մէչ իւտ ն ՛ի մեջ թագաւորինՑունաց: դեռ բազում սաստկացեալ Եւ իբոն ճաղ քան զճաղյափլ լինել պատերազմ, իսկ թագաւորն Հայոց Արշակզառաջիննընդ միտս իւբ մեծամտեալէո, ն նայէՐ տեսանելթ̀է ո՛վ /ի նոցանէնկոչեսցէզնա ՛'ի թիկունսօգնականութեան յաղագս գոո-ծոյ պատեբազմին: Ակն ունէր, Եբթալ կամելովյօժաբութեամբ՛ի թիկունսկայսերնՑունաց.իսկ նոքա ոչ կոչեցին զնա, Ն ոչ շուք ինչ եդին նմա

Ն ոչ

մեծաբանս:

Իսկ թագաւորնՊարսիցՇապունյղէՐ

ճբեշտակսխաղաղութեան.յուչ եոդումն, ասելով` եթէ կամ լիցի զառաջին` եղբօոզի"եկեսցեսօգնեսցես'ի գործ պատեռշազմիս, զի ՛/իթիկունսճասցես քո գնդաւդ.ասէ. Թէ ղու փ մեբ կոյս լինիս, գիտեմքզի մեր լինելոց է յաղթութիւնն։Ապա յոբժամզայս լսէր ԱբշակառշքայՀայոց, մեծաւ ուրախութեամբ կամեցաւեբթալ ՛ի թիկունս օգնականութեան, զօբավիգն լինել ՇապճոյթագաւոբինՊառսից: Ապա՝ տայո Քբաման թագատոնԱբշակՎասակայիւոում սպառբապետին, գունդ ՝ գումարել, Եւ նա վաղվաղակի զօոս պատրաստել: կատաոէՐզճրամանսթագաւոՐին. չոբեքրաբիւբ հազաբզօր կուռ վառեալք, ընտիոքՆ պատեբազմողք էին, լի աբութեամբաբուհստաց նաճատակութեանն: Նիզակաւոոք, սուսերաւտոքր,աղեղնաւորք,անվոէպք, կոբովիք, վազբաւորք, սակբաորք, որք ոչ գիտէինզեբկեւղզանգիտելոյ յաշանց յախոյանց.ճամակ ճեծելազօոքզբաճաւորք,պատենազէնք, սաղաւաբտաւոոր,դոօշաւորք, կազմ նշանաւոբք բազմաձայն փողառօքն: Խաղաց գնացթագաւորնԱշշակբազմակոյտ նախառբառօրն, չուհաց ընդ Աղձնիսընդ իւ իշխանութիւնն.չոգաւ թափեցաւյեբկիոնաբուադէմ յանդիմանմրծբնացտցքաղաքին,ոբ էրն տեղինակացաստանի տուն պատերազմին: Ապա երթեալտեսանէինզի ժամաղիոաբաբեալ միմեանցվասն իրաց պատեռբազմին կողմանցնԵ՞կոցունց:Իսկ զօոքն Յունացճասեալք, մածեալք էին իբոն զաւազ առ ափն ծոբանակեալք վու բազմութեամբք: Իսկ զօոքն Պարսիկ չե էին ճասեալ ՛ի ժամադիր տեղի Իսկ զօոքն աշքայինՀայոցկանուխքան զՊարսսն պատեռշազմին: ի տեղի ճակատունճասանէին,ե զտեղիառեալ կային։ Ապատապել ն ոչ առնուին սկսանզօոքն Հայոց ընդ իւբեանցնիստ խափանածոյն. յանձն մնալ կամ անսալ զօբացն Պառսից,այլ կամեցան յարձակել դիմել Բասանել՛ի վեբայ թագաւոբինՅունացինքեանքառանցՊարԵւ այբ ամենայն սից զօբացն,անձամբքվճարելզգործ պատեբազմին: զօրացնՀայոց ինքնակամք ես արձակարձակ իչոաքանչիւո խաղային. առաւելզօբավարննոցինՎասակքան զամենայնզօբսնելնել առնէր, նա

առ

առնէՐ նմա

ոբ

ԼՐ մղվում նրա ե Հունաց թագավորի մեյ: Եբ պատեռբազմ պատեՐազմըճետզնետեեոկառեց՝Աշշակթագավորրսկզբում մեծամտել էո, թե նբանցիցո՛րը իբեն օգնությանկկանչե այդ սպասում պատեբազմում: Նա ճույս ուներ ե ճոժաբությամբ ուզում էՐ գնալ Հունաց ե ոչ մի կայսեր օգնության:Քայց սրանք ո՛չ նրան ճՐբավիբեցին, պատիվկամ ճարգանքցույց տվին: Իսկ ՊաշսիցՇապուն թագավու նրա մոտ էՐ ուղառկում պատգամավոռներ. ճիշեցնում խաղաղության էՐ նբա նախկինեոդումնե ասում. եղբայր,այս պատե«Բարեճաճի՛ր, բազմումինձ օգնել. քո գնդովդ ե՛կ ինձ օգնության. հթե դու մեր կողմը լինիս՝ գիտեմ ոո ճաղթությունը մերը կլինի»: Աշշակթագավոոըեբբ այս լսեց՝ մեծ ուբախությամբ ճոժաշացավ նա ՔԲբաման օգնությանգնալՊարսից Շապուն ուստի թագավոոին. տվեց իջ Վասակ սպառապետին՝ գունդ գումառել,զո՞ք պատոաստել: շատ շուտով կատարումէո Վասակը թագավորի ճրամանը--կազ էՐ չորս ճարյուրհազարմաոդուցբաղկացածլավ սպառակեոպում զինվածզոոք՝ ընտիո ռազմիկմառդկանցից,առիասիշտ կովողներ, ոբոնք զինվածէին վաղոերով, նիզակներով, սբեռով,աղեղնեռով, անսխալխփող ն ուժեղ նետաձիգներ, սակոերբով, ախոյաննեբիառաջ տեղիչտվող կովողներ, ամբողջ ճեծելազորքը պաճպանակնե պաշտպանված, իբենց դբոշներո զոբաճավոոված սաղավառշտներով նշաններովն բազմաձայն պատեբազմական փողերով: ճետ վե՞ կացավ Արշակթագավոորբազմաթիվ նախաբաբնեոի գնաց, անցավիբ իշխանությանմիչով՝ Աղձնիքով, ն Շեոս խուժեց. աշխաոնը,Մծբին քաղաքիդիմաց, որտեղ պիտի Աբվացաստանիշ0 լիներ պատեբազմը: ծկավ այնտեղ, տեսավ,որբ եբկու կողմերնայդ էին նշանակելպատերազմելու ճամար, ն զորքերըճասել, տեղն Հունաց խմբվել, բանակելէին բազմությամբ՝ ինչպեսավազը ծովի այնտեղ ափին,իսկ զոոքերը դեռ չէին հասել պատերազմիճամար Պառսից նշանակված տեղը: Իսկ Հայոց թագավորիզոբքեոր ճակատամա տեղնէին առաջ ե կանգ առել, սպասում էին: ճասել պարսիկներից սկսեցիննեղվել իրենց պարապ անգոոծ Հայոց զորքերն նստելու չեին ճամաձայնում սպասելՊաբսից գալուն, այլ կամենում էին Բենցիոենք, առանցՊաոսիցզոոքեւի՝ մենակճարձակվել Հունաց թագավորիվբա, անձամբպատեոազմիԳործը գլուխ բեւել։ Հայոց ամեն մեկը ինքնակամ ու զոոքեբից ճամառձակ ցույցեոբէին անում, ե բոյոր զոոքեոիցավելի Վասակզոբավաորվռազում էր, սան-

զորքերի

նանց

-

205.

նէր, չմնայ Քաւանութեանմինչե զօոքն Պարսիցեկեսկազակոտոո ցեն, այլ զի միայնինքեամբքվճարբեսցեն զգործ պատերազմին: Ապամիաճամուռզօրքն Հայոցանկանէինառաջին խնդոէինյիւոհանց թագատոէն Առշակայ,զի մի՛ պաճեսցէզնոսա մինչե եկեսցէ արքայնՊարսիցՇապուն,այլ վասն որբդյ իբիք եկեալիցեն, վաղագոյն նոցա զպատեբազմն յանդիմանարարեալհամաբձակեսցէ յարձակել քան զանսալնյօտաբ աշխարճին. առափվլ զի լաւ Բաշուէին մղձկէին, առաւել քան զյամելն )օտաբ աշխաշճին:Ապա թոյլ տայո զմեռանելն նոցա թագատոն Աբշակ, ե յանդիմանէՐնոցա զգործ պատեռշազմին: Ապակարգէ՞ կազմէր պատբաստէՐզամենայնզզօոսն Հայոց Վասակ զօբավաբնսպաբապետնՀայոց մեծաց: Վարէր զինէր ժամակալլինէ- Վասակ.ճանդերձամենայնպատերազմող զօոօքն այբաբատեան զնդաւնելանէր անկանէՐ'ի վեբայ բանակին:Առ ճասաբակ ընղ սու" ճանեալկռտորէին,այնպէսզի ոչ ապոբեցուցանէին ՛ի նոցանէՆ ոչ զմի: եւ առնուինզկապուտ զաւաբ յունական. զօբուցն,զի ոչ գոյՐ չափ կամ թիւորչափլցան գանձօք.ե անճամաբ կաբասեաւմեծաւ աւաբացնյրղ-

ՏՏՏՏՏՍՏՍՏՍՏՍՏՏՐ

առ

|

փացան:

յետ այսոբիկ զտեղիունէր արքայնՀայոցճանդեորձ իւբովքզօԻօքն, մինչն գայր ճասանէՐ ՇապումաբքայնՊարսիցամենայնանթիւ ն անչափ զօոօքնՊարսից:Իհբբն եկն ետես զքաջութիւն գործոյնՀայաստան զօբացն, զի զճակատմղհալ, զպատեբազմ յաոդաբհալ,զյաղթութիւն կազմեալՆ զգործ վճառհալ,կայր զաբմացեալ մեծապէս. ն պատուէ զԱրշակ ն արքայՀայոցմեծապէս, զամենայնմեծամեծս Հայոց. սոյնպէսե զսպաբապետն Հայոցզվասակ: Ապախօսել սկսանէՐթագատոնՊարսից Շապունընդ զօրս իւ" թէ զի՞նչպաոգեսբաշեաց,կամ զի՛նչ կառեմք մեք բա-. տուցանելաոքայիսՀայոցԱբշակայ,զի զայսպիսիգործ գործեաց,կամ. զայսպիսիքաջութիւնաբաբեալ,կամ զայսպիսիթշնամիս հնար ն զայսպիսիպատեբազմ մղեաց, կամ այսպիսի՛ճակատույաղթեացՆ. զայսպիսիանուն ստացաւ մեզ: Ձի եթէ մԵք լեալ էաք, ամենայնԱՐեաց զօք ճանդերձայսպիսիաջողութեամբ գայո ի ձեռն, քաջ թէ զոյգ ճասաբակ այսպիսիգործ ի միաինկարէաքգործել.առդ Հայոցարքայ իւբով զօբութեամբն ընդ մեր նաճատակեալ, զայսչափ քաջութիւնս արար, զոր ոչ ոք կարէ առնելամենեին։Ադ զոբպիսի՞ մեք առնելնմա: Եւ բարեացկառասցուք այսպիսի անգեալէՐ ՛ի խորճուոդս, թէ զի՛նչ այն ինչ իցէ զոր տայցեմ ես նմա: Ապա տային պատասխանի նախաբարքնիւ: ՇապճոյարքայինՊարսից, Նե ասեն ցնա՝ թէ զինչ Ն կամիս,իւ կամիս,կաբողես ճանելզնա.ոսկի քո շատ Եւ

Բ

.

Ն»

ձեռը կտոում, չէՐ կամենում սպասելՊարսից զորքիգալստյան,այլ որ միայնիրենք պատեռճազմը վարենու վերջացնեն: Ապաամբողջզորքերն ընկնում էին Աշշակթագավոոի են առաջ խնդրումէին, ո՞ր իբենց չպաճե մինչե ՊարսիցՇապում թագավո գալուստը, այլ թույլ տա կատաբելայն՝ ինչ բանի ճամար եկել են-տա իջավունքբ (ճույնեի վբա) ճենց ճիմա: Նբանք մաշճառձակվել պում էին` օտար պարապ նստելուց.լավ էին ճամարում աշխաոնում մեռնել, քան օտար աշխաբճում ժամանակ քաշ տալ: Այն ժամանա ԱՐշակթագավոորթույլ տվեց ն պատեբազմի գործը նրանց առաջադրեց: ԱպաՎասակը,Մեծ Հայքի զորավարնու սպարապետը. կազմում պատոաստում էբ բոլոր Հայոց զորքր:Նա սպառազինվեց, ն սաճմանվածժամանակին բոլոթ իո պատերազմական զոոքով` այբաբատյան բանակովճառձակվեց բանակիվրա: Քոլոջինաոճասա(ճունաց) Բակ սբի անց կացոին, կոտորեցին,մի մաոդ նբանցիցկենդանի չթողին: Եվ ունականզորքիցայնքան ավաբ առան, որ չափ ու թիվ շկաշ.բոլո՞ր լցվեցին ու լիացան գանձերովՆ անչափիրերով: ճետո Հայոցթագավոբե Սբանից իո զոոքովայնտեղ մնացսպասեց՝ մինչն ոբ եկավճասավՊարսից Շապունթագավոոըանթիվանճամար զորքով: Երբ նա եկավ ու տեսավճայկականզորքի քաջարիգործը, ոո ճակատէին կազմել, պատեբազմը վառել, ճաղթությունտաշել ն ամեն ինչ վեբջացոել՝ շատ ե շատ զարմացավ.Հայոց Աբշակ թագավորի մեծապես պատվեց,ինչպես Ն բոլոր Հայոց մեծամեծներին ե Հայոց

Վասակսպարապետին: Պարսից Շապունթագավորն սկսեցխոսելիո զորքիճետ, թե «ի՛նչպիսիվայելուչ պառգեներկամ ի՛նչպիսի կաբող ենք փոխառւինություն մենք հատուցանել Հայոցայս Արշակթագավոռին, այսպիսիգործ ճատուցումն գործեց,այսպիսիքաջությունցույց տվեց, այսպիսիթշնամու ջառղեց, այսպիսիպատեոազմ մղեց, այսպիսիճակատամաոտում ձաղթեց, մեզ ճամար այսպիսիանուն վաստակեց:ՈՐովճետեեթե մենք լինեինք բոլոր արյաց զոբքեբով՝ճազիվ թե կարողանայինք այսպիսիաջողություն ձեոք բեռել, այլ (Հայոցզորքի ճետ) միասին այս զործը զգլուխ իսկ Հայոց թագավոոր ի զոբքովմեր փոխարեն կբերեինք/2:., կովի այնպիսիքաջություն գործեց, դուրսգալով` ուրիշ ոչ որ չէՐ կաբող ԱՐդ ի՛նչպիսիբարիքներպետք է մենք նշան ճատուցանեն ճատուցումն վ ընկել էո մտածմունքի մեջ, թե առդյոր ի՛նչ բան պետք է նբան ատ :

որ

ոբ

գործել:

`

պատասխան ն տվին Շապումթագավորին առսից նախաբառները

աոացին.չինչ

ոբ

կամենաս,ինչով ոբ կամենաս՝կաբողԾս

նբան բա-

ե կերպաս ն. մաոգաբիտ, աբժաթ զինչ ն միանգամ դու կամիսչնոնմա: ՃԵ(՛նմա, Ապատայբ պատասխանի ՇապունթագաւորնՊարԿից իւոոց իշխանացն,ն ասէ. Աբդոչ եթէ սէ ինչ է, զոբ դուքդ ասացէք. այլ եկայք, անքակսէր արասցուք մեր ընդ Արշակայ արքային Հայոց, զի մինչե յափտեանանբաժին լիցի նա ՛ի մէնջ: Տացեմզդուստո

ե

ու վականությունտալ: Ոսկիդու աշծաթղ, կկերպասնեոդ մաբգարիտտո՛ւր որ նեող շա՛տ. ինչ սբտիցդանցնում է»: Պառսից Շապունթագավոորիո իշխաններին պատասխանեց ասելով. «Այդ, ինչ որ դուք էք սեր չէ. եկեր անքակտելի ասում` սեբ ճաստատեն Բ Հայոց Աբշշակ թանա մինչն ճետ, այնպես որ գավոռբի վերջըանբաժանմնա մեզանից: իմ կնութիւն ԱՐշակայ Ես Հայոց ԱՐշակ թագավորինկնության տամ արքայիՀայոց, ն տաց նմա տուն մեծ. զի յորիմ դուստոր ե այնպիսի ժամ գնասցէ մեծ կալված տամ նբան, ՛ի Հայոց գալ առ մեզ, այնպէս տացուք նմա տուն, զի ՛ի Հայաստանից մեզ մոտ գալիս՝ ՀայաստաՀայոց մինչե '/ի Տիզբոնմինչե առ մեզ Բամակ յիւբում տան ագցի, նից մինչ. Տիզբոնի՞ կալվածում իջչնանի, մինչե մեզ մոտ Բասնի: մինչե առ մեզ եկեսցէ: Թագաւոշինզայս արասցուք. իսկ զօբավառին Թագավորին այսպես անենք, իսկ Վասակզոբավարինկամ մյուս մեե զօբավաբացն Վասակայկամ այլոց մեծամեծացն տացուք ոսկի ե տանք ոսկի, արծաթ, ծամեծնեբին ու զորապետնեբին կերպասն մարարծաթ, կերպասն մարգարիտ:Եւ ձանեցանմեծամեծքն ն խորհոդամեծամեծներն ու ճագարիտ»: թագավորբի Պարսից խոոբճոդակիցնեորը կիցք թագաւորինՊաբսիցընդ այս խորճուրդ.ն ճաստատէին զասանշա վանություն տվին նբա այս խորճոդինե ձաստատեցին խոսքերը, գեալսն՝թէ արժան է զայդ առնել: թե լավ է այդպեսանել: Իսկ թագաւորն ՊարսիցՇապունմեծաւ ստիպելովստիպէրզթաԵվ ՊարսիցՇապուն թագավորն սկսեց ստիպել ու թախանձե գաւորն զի առցէ գնասցէ զնա ընդ ինքեանլյԱսոբեսՀայոցզԱՐշակ, | Հայոց ԱՐշակթագավորին,ուզում էՐ նրան իջ ճետ տանել Ասոբեստան, զի անդ մեծափառպատուովն փեսայութեամբ զնա: մեծարեսցէ տան 122,որպեսզի այնտեղ մեծ փառքովնբան իրեն փեսայացնե:իսկ ԻսկԱրշակն ամենայն զօոք իւ: տաղտապէինշծ զճեռիճանապարԵՐրթալ Արշակթագավորըն բոլոր իո զորքը ձանձբալիէին ճամառրում այդքան ճՃրն.զի ամենայնոք յանձնիւըտուն յիւբաքանչիւրբ տեղիզօոԼն բաբուց երկայն ճանապարն գնալը, ոբովճետնամեն մառոդ,ճայ մաոդուբնաՀայաստանմարդկանանձկացեալ էին: Եւ եղե իբոն 'ի վերայ ճասանէՐ էՐ ի՞ տանն կանսովորությամբ,կարբոտել տեղին: Իսկերբ Անդոկը ի՞շացնԱնդովկնաճապետն Սիւնեացգաւառին,եթէ Շապունթագաւորն Սյունյաց գավառի իմացավ, թե նաճապետը, Պարսից Շապուն թագակամի տալ զդուստր իւբ կնութեանԱՐշակայթագաւոբին ՀաԳաբշսից է իր աղջիկը կնությանտալ Հայոց Աշշակ ուզում վորն ն բախեցաւնորա թագավոռին ոց, մեծապէսեբկետաւ, կասկած մտացնիւբոց։ Զի շատ վախեցավ ն միտքը կասկածի մեջ ընկավ: Նա ոո ճասկացավ, եդ ՛ի մտի իւբում՝ թէ յորժամ առցէ ԱՐշակկին իո զդուստո թագաւոառնե եթե ԱՐշակըկին թագավո՞բի դուստոր՝ ապա իր դուստոր Պարսից բին Պարսից, է այնուճետն՝թէ անագի դուստո նորա: Վասն յայտ զի | անաոգություն կկոե. ոբովնետե այդ ժամանակՓառանձեմը, որ Փառանձեմ Անդոկի էՐ Անդովկայ, կին լեալ ի ժամանակի էր եղել՝ դուստոր, Գնելի կինն էր. Արշակ թագավորիկինն անդ էբ կին Աբշակայ թագաւոբինՀայոց. կասկածէոնա՝ թէ գուցէ յոոէՐ, ոո եթե թագավոբրուրիչ կին առնե` ուստի (Անդոկ) կասկածում զնոբայնանաոգեսցե: իջ աղջկանըկանաոգե: ն կա ո նունե ՛ի ճնաոս ճնառել,Է 'ի ֆուփս խոր բ բոդոց, ԱյնուճետեԱնդոկ մտածմունքնեի մեջ էՐ ընկնում. մի ճնաոք գտանել պատճառս՝ զի գիտէ կարասցէ ցոուել զսէրն մեծ, էՐ որ որնէ Ընէ ալ ի մ մեչԽԻ փնտոում, է ' եզ: Նա միչոց,ոբով զուցե կաբողանախափանելսեր ԵրԻկոցունց: խ բազում ոսկի զօՄ կու թագավոոբնեոի մեջ: Նախ ե առաջ նա շատ ոսկի էՐ տալիսՀայոց Ն Ն կաշառումէ Վասակզոբավառոին, նույնպես բոլորմեծամեծների Կեբե, զ ից ի որպեսզի Երկու թագավորնեոի աջողեցնե է ի 127թազատոացն մեչ եղած մեծ սեր քակել: ձեռն յանձին եկոցունց: Ե ամենայն մեֆամեֆքն համաձայնություն Բոլորմեծամեծները թ) տվին, իրենց 9 առած ոսկու կաառեալ ոսկւոյն կաշաոօք խաւառշեցան: ճՇաոկանէին, Ապա զմի ոմն չառքով աւագաց կուբացան: թագաւորինՊառսի 3 ի նեքին ի Իուն խոբհբ իբ խոոճոդինդավակից էո Դականացն ՛ի ձնում Պ նեից դարձնու մեկին, բանիիւբում առնէր Անդովկնզճնաբաւոբութեամբե, առսից թագավոբի ավագնեռից կին, ու միմի ճնաոք առքով, զնենգաւորբութեաննոբնէ միջոցով նենգությամբ գաւաճանութեամբ, տաբաձայնությունձգե Պարսից մեքենայութեամբն, զի բանսաոկցէ ընդ թագաւորին Շապոտ ի թագավորին ԱՐշակի ն ընդ նրան անչափու անճամար եմա ընդ Շապուն Պարսից մեչ:Անդոկը Աշշակ: ոսկի էՐ Եւ-տայո ոսկիբազում Աճդովկ |

տուբ

ոբ

ւ

:

ու

յռատո

Գնելոյ, '

աի առե, ԽՄ ոնԱնդովկ '

ոտ

:

Հայոց

,

-

ո՛

Ի

ե

րո8

ԳԿՀ այոծ արո կարան րոյն ւ ի զի ոցի ակել ,

,

որ

Մրոր

եւ

|

:

Այնուճետե Անդոկը

՝

ու

Ն

անճամար, ն դնէՐ բանս ՛ի բեբան, Վի իբն

|

կեբպաբանս գուշակի աբասցէասել ցաորքայ Արշակ,թէ ապոեցո զանձն քո, զի ճշգրիտ խորհուրդխոբնեալէ թագաւորինՊառսիցունել զրեզ ե սպանանել:Եւ յորժամ դու զայս ասասցես,ասէ, ե զմեզ Ճրամայեսջիո կոչել ի խոոճաստատեն: ճուոդն.ն զքո բանսաւագանին Ապա գայր մտանէր խոոճողակից արքային Պարսիցառ արքայն նմա Հայոց. խօսել սկսանէՐընդ զբանս ՛ի բեբան եդեալ Անդուկայն չաբագոոծի,ե ասէր՝ թէ՛ արքայդՀայոց Արշակ, ապոեցոզանձն քո. զի խոոճուրդխոոհեալէ թագատոինՊաբսիցՇապճոյունել զքեզ ե սպաճանել:Կայր ճիացեալե զաոբմացեալ արքայն Արշակընդ բանսն ընդ այնոսիկ,ե ասէ. ՛Ի մեծի վաստազոցն իմոց ՛ի վեբայա՞յս ճատուցումն ՛ի նոցանէն:Ապաճբաման տայո կոչել զառաջեաւիւբով արքայ ԱՐշակզամենայնզմեծամեծսիւ, ն զամենայնխոոճոդակիցսիւշ, զՎասակսպաբապետն,ն զԱնդովկն զաներիւ, ն ոբ միանգամէին ն պատմէր նախարաոքն. նոցա զոր միանգամլուաւ ինքն ՛ի պառսկէ անտի: Ապա ն նոքա ընդ մի բերան ասէին ընդ նմա, թէ մեք զայդ վաղ լուաք, ցքեզ չիշխեցաքասել. այլ իոքդ այդ ճաստատ են: Բայց ադ, արքայ,գիտեատես զիա՞ոդապբեցուցես զանձնքո ն զմեզ: Ապա արքայԱշշակբազում պաոգնգանձուցոսկայ ե արծաթոյտայր պաոսկին այնմիկ, ոբ ասաց նմա զբանս զայսոսիկ:Եւ ինքեանքկազմեցան պատոաստեցան. խոոնուրդխոոհեցաւ Արշակ թագաւորն Հայոց, ն յառնէին ՛ի գիշերիոո միանգամ էր մարդ 'ի բանակինՀայոց. ճեծան ե Եւ առ ՛ի ձիս, փախեան: ետեղ թողին զխոբանսե զվբանսզկան ն ե զկառբասիզկազմածիւշեանց,ե զբանակնիւբեանց,ն գնացինգաղտուկ. ն ոչ ոք ՛ի բանակէնՊարսից զայն մինչն ցայգ, ցագիտացին

ռաւօտն: Եւ

իբոե եղե ժամ այգոբելի առ թագաւոբն Պարսից,ն ամենայն թագատոք նե իշխանքմեծամեծք իւ: այգոբեալգային արքայինՊարսից,բայց միայն ոչ ուրեք 'ի մէջ Երնէր թագատբնՀայոց ԱՐչակճանդերձ իւտովք մեծամեծօքն: Ապա տայր ճրաման Շապուն թագատբն Պառսից իւշոցն, երթեալտեսանել՝թէ զինչ իոք իցեն ՛ի բանակին Հայոց թագաւոոինԱրշակայ,զի այնչափժամս յամեացգալ յայգորել թագաւորինՊարսիցՇապճոյ:Ապաեոբթեալտեսանէին,զի թափուր կայո բանակնառանց զի թողեալէո իւրեանցզխոբանսե մարդոյ. Ն զվբանսն զճովանոցս ն զգաճոյսե ն զկաճե զսբաճակս զանկողինս | Ն ն զկազմածս զկաբասի իւբեանց, զգանձսիւրեանցանգամ.բայց միայն ) ն գնացեալք։ իտեանցոբ բարձեալ Եւ որք չոէին ընդ ինքեանս զզէնս գան ՛ի բանակն,գային զամենայնն պատմէինՇապճոյարքայիՊաո210

տալիսՆ

նրան

Աա

անե, է

թե «Գ

խբատէԸ տալիս, որ ճարր տես. Պարս

քսու ձնանալովԱշշակթագավոբին լ

Աա

ագավորը

աան

ճաստատ

միտքը

ամ

դրե

էր «ԵՐբ դու ն Ն առաջաոկիր(թագավորին), մեզ խոոբճոդի կանչե, բոլոր ավագնեԻն քռ խոսքը կճաստատեն»: Պարսիցթագավոոի խոոճոդակիցը գալիս էՐ Հայոց թագավո մոտ ն սկսում էր ասել այն նբան խատ էՐ բանեոը՝ինչ տվել նա ասում էՐ. չաբագոոծԱնդոկը. թագավոր,գլխիդճառըտես, «Արշակ ոբովնետեՊարսիցՇապումթագավոորմիտքը դել է քեզ բոնել Արշակթագավոոը ապշած մնաց այս խոսքեոըլսելիս ն սպանել»: «իմ ասազ. այնքանմեծ ծառայության ա՞յս է ուրեմն ճատուցումն կողմից»: ՀոամայումէՐ Աբշակ թագավոոր իբ մոտ կանչել սրանց բոլոր իո մեծամեծներին, բոլորխոոճբդականնեշին, Վասակսպաբապետին,իո անեբոջը՝Անդոկինե առճասարբակ բոլոր եղած նախաբաոնեբին, ե նրանցպատմեցայն ամենը,ինչ լսել էՐ պառսիկիցը:եվ նբանք բոլորը միաբեբանասացին նբան. «Մենք այդ բանը վաղուց էինք լսել, բայց չէինք վստաճանումքեզ ասել. բայց դա ճաստատ բան է: Հիմա, թագավոր, այն նայիր, թե ի՛նչպես պետք է քեզ ե մեզ փոկես»: Այն ժամանակ Առշակ թագավոր ոսկու Ն արծաթի չատ գանձպաոգնէՐ տալիս այն պաբսկին, այն խոսքեբնիբեն ասել էր: Արշակթագավոորմի միչոց մտածեց,-- կազմակեոպվեցին, պատն մի գիշեր վեր կացանորքան Րաստվեցին, մադ ոբ կային Հայոց բանակում,ձիերըճեծան ու փախան:Տեղումըթողին նբշանք իբենց ու խռբաններն)24 վբանները,իբենց կաճավոոությունն սաբքը, իբենց իբեղեններն բանակը,ե գաղտուկգնացին,այնպեսոր Պարսից բանակիցոչ ոք այս բանը չիմացավ՝մինչե լուսացավ: Առավոտը, Երբ ժամանակըճասավՊարսիցթագավոռինբարիե թագավորներն մեծամեծ իշխաննեոր լույսի գնալու, գնում էին ոբ

`

ոջ

ու

ոո

ոբ

ու

ու

ու

Պարսից թագավորին բառրիլույս մաղթելու՝ միայնՀայոցԱՐշակ. թա-

ոբ ոչ մի տեղ չէՐ ԵՐնում: զավորնէԸ իր մեծամեծներբով, ԱպաՊառճրաման էբ տալիսիո մաոդկանց, որ սից Շապունթագավորր գնան տեսնեն, թե ի՛նչ է պատանել նա այճԱրշակթագավորիբանակում, քան ուշացավ Պարսից թագավոբինբաբիլույսիգալու: Գնում տեսնում էին, որ բանակըդատակ էՐ, մեջըմարդ չկա",ոբովճետն(զորքերր) ու թողել էին իբենցխոբաններն վբաննեոը,հովանոցներբն սբաճակու ն ներր,բազմոցներն կաճկառասիքըսարքեբը,մինչե անկողիննեոը, անգամիրենց գանձերը,այլ միայն իրենց զենքերն ՝ էին վեոցոել գնացել:(Հայոց)բանակը գնացողնեոն եկանՆ այս բոլորր պատմեցի որբ

ու

ու

:

ի

՝

ՏՏՏՏՏՍՏՍՏՍՏ

սից: իբոն լուաւ ՇապունարքայնՊարսից,քանզի այբ իմաստուն էՐ, գիտացեալ'ի կարծիս իմաստութեան իտոյ զիոսն՝ ինչ եղեն, անդէնասաց՝ թէ այն փախուստթազաւոբինՀայոց յիմոց աստիեղեալ է. զի ի մենջ ի մեոմէ ՛ի դրանէ աստի էին, ասէ, ուք փախուցին զայն զայն զԱրշակ։Ապաիւոոց աւագացն՛/ի մեծամեծացնդեսպան ձիով զբազումսյղէբ զճետ թազաւորինՀայոց, ճանդեոձեոդմամբ ՛ի ե յանդիմանութեան. սէՐ միաբանութեան ե զչաբախօսուզի դաորձցին Եւ ոչ կամեցաւարքայնՀաթեան զբանս՛ի մէջ ածեալկշտամբեսցին: յոց ունկնդիրլինել բաճիցնպատգամաւորացն թագատոին Պարսից Շապճոյ,ն ոչ դարձաւ այլ անդոէնյեոբկիոբն Պարսից:Ապա յայն օէ ճետէ ն անդոյուզեցաւպատեբազմ գոգռութեան մաշտիցճակատուց ՛ի մէչ թագատոինՀայոց Արշակայե 'ի մէջ թագաւորինՊարշսից ՇապԲոյամսաւելիքան զերբեսուն: Եւ

ՊարսիցՇապունթագավուին: Ե՞բ ՊարսիցՇապունթագավոբր այս լսեց` ոբռվնետեխելոք մադ էՐ՝ իո խելքով բանի եղելությունը Բաս-կացավ.ե իսկույն ասաց. «Հայոց թագավոռիայդ փախուստը իմ մառղ-են եղել այն մառ-կանցիցԼ եղել. մեզանից,մեբ դռան մաոդկանցից դուն՝ Արշակինփախցնողնեոը»։ Ապաիջ ավագ մեծամեծնեոիցշատերինձիով դեսպանէո ուղաոկումՀայոց թագավոբի ճետնից՝սիրո ն միաբանության եբդումով,որպեսզիճետ դառնա,միասինքննեն չաբախոսություններնու պատժեն:Բայց Հայոց թագավորըչկամեցավլսել ՊառսիցՇապում թագավորի ուղաբկած պատգամը ե էՂ չդառձավ Պաոսիցաշխաոճը:Ապաալդ օրից սկսած պատեբազմկ̀ռիվներ ճակատամառտեր ծագեցինՀայոց Առշակթագավորիե ՊարսիցՇապոմմ միջ ռբոնք տեեգին թագավորիմիջն, ցի ավելի վելի քան երեսուն ։տարի: ի

ոբ

Ս:

ու

'

:

ՏՐ

ԻԼ.

ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԶԻԱ՛ՐԴ ԵՂԵՒ ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԸՆԴ ՇԱՊՈՒՀ ԹԱՓԱԻՈՐՆ ՊԱԲՍԻՑ ԵՒ ԸՆԴ

ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՒՈՐՆ ՀԱՑՈՑ ԶԱՌԱՋԻՆՆ, ԿԱՄ ԶԻԱ՛ՐԴ ՑԱՂԹԷՐ ԱՐՇԱԿ ԱՐՔԱՑ ՀԱՑՈՑ

Ապաամս ութ, յետ գնալոյն փախչելոյն արքային ՀայոցԱՐշակայ ՛ի թագատոէնՊարսից լուռ լինէր թագատոն Պառսից Շապճոյ, թշնամութենէ.ն խօսէր համակողոքով, ե աղաչէրզԱրշակ արքայՀան յոց՝ սիբովճաշտ միաբանկալ ընդ նմա յուխտի խաղաղութեան: Վասնզի 'ի մեծ վտանգ շտապիէր թագատոբն ստէպ ստէպ Պառսից յանդադաբ 'ի թագատոշաց անտիՅունաց:Իսկ Աբշակ պատերազմացն ոչ ինչ կամէր անսալ նմա, ե ոչ ճուպ ինչ լինել ի նա. արքայ Հայոց ն ե ոչ ինչ դ եսպանս, յվեալ տալ պատարագս ընձայից,ե ոչ ձուպ ինչ կամ մօտ փնելԴինա բնափն.ն զանունն անգամնոցաոչ կամէրլսել: Իսկթագաւորն ստէպ Պաոսից ստէպյղէՐ պատաշագս առ նա, առաքէր դեսպանս:եւ ինքնձապճնեպ կոուէո ընդ թագատոսն Ցունաց: Այլ իբոն եղե խաղաղութիւն ՛ի մէչ թագաւոբացնՑունացն փ մէջ թագատոին ՊարսիցՇապճոյ, ուխտից նամակգրեալե կնքեալտայ" թագատոնՅունացթագատբինՊարսից:Եւ գրեալէո յուխտիցնամակին այսպէս. Ետու քեզ, ասէ, զՆծբինքաղաքԲՐ որ ն է յարուեստանի, զՄիչագետս Ասորոց,ն մէջաշխաոճին եմ, Հայոց.ձեռնթափ ասէ, թէ կաբասցես ես փ թիկուն նոցա ե աոկանել՛ի ծառայութիւն, յաղթել ոչ Եկից նոցա: Ա՞դ ի նեղ ուրեմն թագատոն անգեալ Ցունաց,ն լ.

ԱՌԱՋԻՆ

եՎ ՀԱՅՈՏ

ՑԱՂԱԳՍ ԹԷ

`

"

.

ագավորբի

`

ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱՎ ՊԱՐՍԻՑ ՇԱՊՈՒՀ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ

ՈՐԻ

ԻՆՉՊԵՍ ՀԱՂԹԵՑ ՀԱՑՈՑ

ԱՐՇԱԿ

Ար

Բ

ԱԳԱՎոր

:

Հայոց ԱՐշակթագավոբիՊաոշսից Շապունթագավորբից փախչելուց գնալուցճետո Պարսից թագավոորութ տառիլուռ էո մնում, թշնամություն չէր անում, այլ շարունակ խոսում ն աղաչումէՐ քաղցոությամբ ու ՀայոցԱՐշակթագավոոին՝սիոբով հաշտ ապրելիբ ճետ խաղաղության դաշինքով:ՈՐովճետեՊարսիցթագավորնայս ժամանակմեծ վտանգիու տագնապիմեջ էՐ՝ Հունացթագավոոբնեի կողմից տեղի ունեցածանաբոդաբ պատերազմներիպատճառով: իսկ Հայոց Արշակ թագավորրամենեինչկամեցավնշան լսել, ողշ նբա մոտ գնալ, ո՛չ ուղաոկել,ոչ մի նվեր կամ ընծա ուղաոկել.բոլոբոպատգամավորներ վին չկամեցավնբան մոտենալ,անունն անգամչէր ուզում լսել: Իսկ նբան ճաճախակի էր ութագավոռբր Պաշսից նվեբնիրու դեսպաններ ճետ: ղարկումե ինքը հռանդովկովում էՐ Հունացթագավորների ե Այնումնետե խաղաղություն ճաստատվեց Հունացթագավորների Պարսից Շապունթագավորիմեչ: Հունացթագավորրդաշնագոիթուղթ գրեց ու կնքեց,տվեցՊաոսից թագավորին,ոբի մեչ գոված էր այս. պես. «Քեզ եմ տալիս Մծբինը 24, ոբ ԱՐվաստանում է գտնվում,ե Ասոբոց Միջագետքը. Հայաստանի ներքիննաճանգներից էլ ձեոք եմ քաշում. եթե կարողես` նբանցճաղթի՛ր Ն քո իշխանության տակ նվաճիր, ես նբանցօգնությանչեմ գա»: Այսպեսուրեմն Հունացթագավորը

.

Լ

օրինակի

նեղինվշտի՝ զայս ձե բանիցն կնքէո մուբճակ,ե տայբ թագաե ապա ճողոպոէ"՛ի նմանէ: տբինՊառշսից. Այլ իբն եղե խաղաղութիւն 'ի մէչ թագաւորինՑունացն ՛ի մէչ թագաւորինՊարսից,այնուճետնկազմէՐ զզօոս իւ" թագաւորն Պարսից Շապուն,ե խաղաց ՛ի վերայ ԱրշակայարքայինՀայոց մաշտիպատեԲազմաւ:Իսկսաճմանապաճքն Հայոց, որբ նստէին՛ի Գանթագաւորին ձակ Ատոպատականի, նմա վաղազդ առնէին զիոսն մինչե Բասեալէբ նա ՛/ի սաճմանս Ատոպատականի: Ապաիբբն զայն զգայբ թագաւտոն ՀայոցԱշշակ,ճբաման տայբ Վասակայ իւրում սպաբապետին՝ կազմել զզօրս իւո, ե ճասանել զամենայն "ի դիմի ճառկանել թագաւորինՊարսից Շապճոյ: Ապաաբագ ժողովերի մի վայր, հանդէս առնէր Վասակ սպաբապետն ամենայնզօրաց Հայոց. ե գտանճեծելազօոսպառազէն ք կուռ վառեալքնիզակաւորք համակվաթսունբեւոբ,միասիոտքմիաբան միամիտք:եւ ճանդերձնոքօք յառաջ խաղայոսպարբապետն Հայոց Վասակ ճասանէր, բախեալ'ի դիմի ճառկանէՐթագաւորինՊառսից։ Առ ճասաբակ զօրսն զամենայնճառկանէին 'ի սուսեոի իւբեանց. ե միաձիճողոպբեալարքայն Պառսից. Շապումփախչէր: Սոքա ճասա-նէին, գեբէին, այբացաւերառնէինառ ճասաբշակ զեբկիրնՊառսից.ե կային ունէին զճակատունտեղի,այս ինքն զսաճմանսՊա. սից պարէին: ՍՈՐ

"

սուբ

խա

՝

`

Ճեղն էՐ ընկնում ե ճաբաճատյալայսպիսիդաշնագիրէՐ կնքում ն ե այս կեռպովխալսում էր ուղաոկումՊաոսիցթագավոոռին նբանից: ԱՐդ՝ Երբ խաղաղությունճաստատվեց ՀունացթագավորիՆ Պառշսից թագավորիմեջ` այնուճետեՊաոբսից Շապունթագավոբըկազմակերպեց իո զորքերը ե պատեբազմովեկավ Հայոց ԱՐշշչակ թագավորի դբ Ատոնստած վբա: Հայոց թագավոոբների էին սաճմանապաճները, պատականիԳանձակում վաղօրոքայտ բանը իմաց էին տալիս Արշակթագավորին, դեռ (Շապունը Ատոպատական չհասած: Հայոց ԱՐշակթագավորնայս իմանալուն՝ պես Ճբաման էր տալիս իբ Վասակ սպարբապետին՝ իո բոլոր զորքեր կազմակեռպելն հասնել, Պարսից Շապուհթագավոռոին դիմադոել: Վասակըշուտով մի տեղ էբ ժողովում զորքր, Հայոց բոլոբ զորքին զոբաճանդեսէ՞ կատարում.դուրս եկավ վաթսուն բյուր ճեծյալ, լավ զինվածնիզակավորզինվոր, միասիոտ, միաբան,հավատաոշիմ մաոռդիկ: Նբանց ճետ Հայոց.Վասակ սպաբաու պետր առաջ շարժվեց,հասավ ընդբաբվեցՊարսիցթագավորիճետ: (նբա) բոլոր զորքերն առճասաբակկոտոբում էին իրենց սբեբով, ե միայն ՊաոսիցՇապումթագավոբրմի ձիով փախչումէո: Իսկ սբանք Բասնում, գեբում էին, ավեբում ու այբում էին առճասաբակՊարսից աշխարնը, տեղը, այսինքն ՊառսՆ պաճպանումէին ճակատամաոտի կաստանիսաճմաննեոր:

ԻԲ

:

նեն, ՆՊ

ԱԵւ

Թե

Ս

Ի՛ՆՉԳԵՍ

ԵԳՍ

ՋՐ" ՄՆ

ԽՇԱՆ

"

Հայոց:

Ն

-

ԵՏ Ան

ՏԵՂ

ՏԵՂԻ

ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏ

ԻՆՉՊԵՍ Էր ԵՎ ՀԱՑԵՐԻՆ

ՈՒՆԵՑԱՎ ՀԱՑԱՍՏԱՆՈՒՄ

ԱՀԱՂԹՈՒԹՅՈՒ

ոԻՆԸ

ՐՋՅԱ ՊԱԲՑՑԱԼ

թագավորըժողովեց իր զորքերը Այն ժամանակՊարսից Շապուն անթիվ անճամար բազմությամբ,ինչպես ավազը ծովի ափին, ն բազմաթիվ փղեր. ոոոնց թիվ չկար: նա իբ զոորեորեբեր գեղի բաՆ Հազաբաժանեց, եբկու գնդեբինզոբագլուխ նշանակեցԱնդիկանին իսկ ԵՐբոբդգնդին զոբագլուխլինում էո ինքը թագավոոր: վուխտին, հրաման եվ տվեց թագավուր՝ եբեք տեղից մանել առշավելՀայոց աշխաոռհը։Այս բանեբն էլ վաղօբոք հայտնվում էին Հայոց Արշակ թագավոշինե նրա Վասակ զորավարին:ՍՐանք էլ աշխարճից զոք ճամար հավաքեցին,ոբոնց բազմությանթիվ չկար, Ն թեպետշատ ե աճապառեցին, այնպեսՊարսիցզորքերըՀայաստանմտան ն բայց ՆԵՐԵԼ ուղղությամբ.ասպատակեցին: ու

զՀազաբաւուխտ զօբագլուխսկացուցանէր.ն միում գրնդին ինքնինթագաւոբնլինէր զօբագլուխ:ծւ ճբաման տայբ թագատոն զօբացն՝ ընդերիս տեղիսխաղալմտանել աբշաւելյաշխաշճն Ապաայս բանք վաղագոյնազդ լինէին առ թագաւոբն Հայոց ԱՐշակ, ն առ զօրավարն նոցինՎասակ. ապա ն սոքա բազում զօ յաշխառբէ, ժողովեցին,զի ոչ գոյ ճամար բազմութեանն: եւ թէ բեւբ աճապառբե.-. ցին, սակայն զօոքնՊաոսիցաբշաւէինյեոկիրնՀայոց, ն. րնդ եռիս .

՝

ԵՐԵՔ

`

առ

"6

ՋՈՐ

ԷՐ ՄՆՈՒՄ

Պաբսիզ Յայնմժամանակի ե թագաւորն ից Շա պո մ.ժ ողովեաց զզօրս ե անճամաբ. անթիւ իւ" իբոն զաւազ ափնծովու, ն փիղս բազումս, զի ոչ գոյ: նոցաթիւ Ընդ եբիս բաժանեալ զզօոսն, Եռկուց գնդացն ն զԱնդիկան

ասպատակէին:

ՍՐԱՆԻՑ ՀԵՏՈ

ՊԱՐՍԻՑ ԱԱ

'

ՑԱՂԵԴՍ ՑԵՏ ԱՅՍՔՐԻԿ ՈՐ ՔնԴ ԵՐԻՍ

ՏԵՂԻ ԵՂԵՒ ՃԱԿԱՏՆ ՑԵՐԿԻՐՆ ՀԱՑՈՑ ԸՆԴ

ՊԱՐՍԻՑ,Թէ ԶԻԱ՛ՐԴ

ՑԱՂԹՈՒԹԵԱՆ ՑԱՑՍՄ ԵՒՍ ՀԱՅՈՑ ԿԱՆԳԵԷՐ-.

|

ու

ոու

ն Ապաթագաւորն ԱՐշակ զի

բաժանէր ընդ Երի

զօրս ն Ն

1Ր

ն

«լնաբին, ապառապեսին արութեան գործ իմաստութեան էո. զմի գունդնՎասակա գասիեղբօր նոբին,

ց

ս

զե՞կբուդգունդն ի

.

տայր

ձեռն

:

)

Ի

ա քաջ էր ա բայց 'ի Ն զմիւս մ բ զունդն դն իսկ թագաւորն Բ: ե տայր հ Րաման՝ շակ առնռո յո: առ յառաջ խաղա լ պատոբաստել, դիսյան պատանելզօբացն 1արսից: Ապագայ Վասակ, վառաջինառա զչա Պառսից զի հասեալ ի գաւառն ի տեղւոջն՝ յե ե անեալ կոչէր յեոեեալ. մաշտ բախէր օբացն Պարսից զ մար 'ի պարոեբազմա: մատնեց: ցանզօոքն Պաոսից,դարձան փախուստ,ցբուեցանսփո ցան: ա ՀասանէՐ զօբավարնՎասակ աշկանէ զզօոսն ամենայնփախ ստէիցն ե ռչ Պասի ոչ ապոեցուցանէին զմի ե թափեցինա ւչաբ բազում ն իան: Ի նմին ամսեան ի նմ ին չաբաթու ի նմին աւուր Ի ԲԻահասանէր զօոօք՝ ոո գոս, Բանդերձ զօոօի՝ Ր իւբն էին գտանէզառաջ եր կբոդ զօընդ բացն Պար ն ի ե զ զԱնդիկանզօբագ լուխ նոցա մածետ ցա, զի հասեալ Առեստե ի նակէին Բայ ձկնատենիցն վաղ զգացին Է Պասի ք Բա ի մաբտ պատեԲազայոց: անէբ Բագոսն Ապաճասանէր գոսն ամենայնլ գ գն ղաւն. ընդդէմ յաբձակէԸ ճա անաաանի վ ան Դէն Բ սա սից, արկանէին ա մոգ 2 առ հա ան զզօոսնՊա Իսից, ե գլխովին ին զԱնդիկան սպասարակ գն նանէին:"Ա Ապա դիպէր Բ ագոսնգնդին զմի 'ի փղացն, նն տեսանէր զմի փղացան դի մեծապէ պէս զաբդաբեա լչ ն զարքուն ս ւնականնշանս ՛ի վե Համարե ցա. լ արձակեալ: ն զթագաւորն ի իջանէր վարէն, ճանե ա բայ փղինզէն վերա«գի ն, ճ արկանէրզներտս ) զնե Ն անդէն փղին,ն րեվե նոյո զփիղն՛ի վերայ անձինիւբոոյ,ն սատ ակէինեկոքեան. զի ո Հ ժամանէրե լանել ներքուստ լ ներք ճ ակատու, 'ի փղէն։ ղէն: Յայնմ մեռաւ զօբագն Բ զօբագլուխ աէ ոչ ապ' Է ա

գոր խած

:

Եւ

,

Ն.

խել

ԱՋՆ Վան

զ րի բեդդեմ

'

ոբ

զփիղսն:

զոորն ար պատրաստե պաա ՀԱնին, միբեղմ -

.

տակէին

:

ի վրա փ յաւեսկեո Գոր ՛

՞

չ

:

ամի

օո՛7

աւուր,

չ

դ բ

չՐ,

ք քանզի

չ

ընդիւոն էին. գ նէր զինքնին Շ ապուր թագաւորբն էր ի բանակ Դ գաւառնՔասենոյ Լ տեղիսն՝ անու. մ Մպա կոչիՈսխաշ8: անկանէրգիշերիարք ե Րքայն Արշակ շ վեբա որ

զի Ճասեալ մածեա սնեա լ

տա

'

դր

:

միայն

Պարս ից, ե բանակին մ ենեսեան. անդէնընդ ուր ճանէՐ բայց մա միաձի զապուր ն թագատբոն անկանէՐ Ապա յայնմ ժամանակի ցունց գնդացն յաշխարնն Գի

Շապու

ս

չ6

Ի

-

ԲաՏ:

»

'

եր Բա Աո մե, ԱՆ Ե խոր, կենան աա աին բաթում, օբը--ոբովճետ տառում, ԱՐԱՆ էլ միննույն արաաճեի ակա գալիս Աա իո զորքերի գտճու ար իբանՇ̀ապուն թագավոռին, ակո կուտակվել բանակ դրե ասյանգավառում, իս

:

մ

ճաս-

նում էբ

՝

ճան-

ճչա ԲոԼալեր արքունա ,

մնզի Պարսից,

ոշհաաա Կ ոյնյայնցանէ 'ի նմինիսկ մի ուրշաբաթի եղեն Աաաա արդ հասանէր թագաւորնա ի դերձ զօՐօքն՝

`

,

չ

Ն

բոլո

ց

Ա

ԿԵ

տաք

Հ

պա

չ

ու

եւկոոոլ ոն Աէ»

արեեն Ն ճետ, ՅԱ

շատ

'

»

ւ

Ր

շա

,

վե

ոբ

ու

»

է Գոեգ

Ը

։

տ

.

կիա

Խաաի Մար

առ

չ

,

,

,

ԱԱ

ո՞ր

գտանէ գնալԱա գարաղգիան Գաաախան,էիե ոի պաշտո ազարավուխտի թիւն Ի

։

իա

Ա Այն ժամանակ Րշակ թագավորն էլ իո զ զորքեբր երեք մասի բաժանե ց. մի գուն դը տվեց Վասակսպաբապե պետի ձեոքը, երկոոբղգուն Րա Բազոս ե ղբոոր, քաջության մեջ նմանը էՐ բայց ի կողմից պակասավոր է վեոցնում առա ինքր 1» ԵՐ տալիս ԱպաԱա չ շարժվել, Իլ Պարսից զորքերին ճ ակատ ճակատպատանել: առաջին Վասակսպաբապետը գալիս էՐ, ՊարսիցզոբՒե՞րի Հ ճետ. զտն Քասած ու Վանանդգավառ ր, մինչեայն ըրնդճ տեղը. կոչվում է Եբեյալ, յալ, ԼՐ Պարսից ըրնդնճարվում եե պատեբազմով զորքեոիճետ, ոբոնք փախուստիդիմեցինե ցոիվ եկան։ Վասակ զոն Բավաոըճասնում կոտորում ԼՐ Պաշս բոլոբ փախստական զորէերը: Ո,' մե կին ն կենդանիչէին թողնում լում է ի շատ ավա փղեբ։ ՄԻՆԸ բ ի ույն ամսումւմ, միննույն շաբաթում, միննույն ) զ ոՐքե Րի ճետ գալիս ճասն "ոից Գողի լ կուտակվել, բանակէին ին դբել Առեսոբսաբանում: Պար սից զորքեր բ ը շուտով իմացան ց Քագոսի ասմե նելը, պատբաստվեցին «այլոց զորքեն դեմ պատերբա զմելու։ Քագոս բ Բասա վ. Բ ճառձակվեցին նա իո բոլոր գնդով Պա ցին Պ Պառսից կատիվբա, սից բոլոր զորքն առն ասաբակ կոտորեն Րեցին, Անդիկան դիկանին էլ միասին սի գնդին տեսնում սպանեցին ցին: ԱպաՔա գոսը ճանդիպում է փղեբիգնդին. Պ ոբ փղե ղերից մեկը շատ զաբդարված էջ ներ: ԻԻ «յ ապուն)թագավոոնէ, ձ ձիուց ճարձ սուրր քաշե շեց, փղի վբա "ձակվեց. զենքր բարձբացոե 9, փղի զարկե ըն նրբա տակմտավ, փղին ա ն ղին փոբիցզարկեց. փիղն ղն ընկավ վբաՆ երբկուսբ միասին մե ռան, ոբովճետե (Քագո չունեցավ մեռա տակ ողի ագոսը Պարս ը։ ոչ մեկին -

Բա-

:`

ճետ ե

էՐ

լ

Ոսխա

էՐ

լ

բ

ար կոչված տեղե ղ բում: ԱպաԱշշակ թագավոոը գիշեբով Բարձ ակ Պ Ը վում էր Պասի վորա,բոլորին սբի էՐ անց կացն Ջոան մազիվ մեկ ձիով ճողոպոումէո Շապուն Պառսից ղթության աչխաոճն յն ժամանակ(Հայոզ) եՐԵք :

-

Ր

իայ բար գ ընկնում:

ի

ի

Է

"ւ

մի-

Բա

մեանց աւետաւորքն դիպէին յաղթութեանցն. բայց

՛ի Բագոսէ,զի մեռաւ ի միում այլ ն ոչ մի ՛ի նոցանէնոչ ծախէին.յաստուծոյ եղն մեծ աջողութիւնն յաղթութեանն:Եւ սոքա 'ի կողմանսՊաշե սից ասպատակէին, մինչե ՛ի կողմանս՝ որբ կոչին Խարճաշկանէին տիզան:Եւ լցան գանձիւքբազմօքե զինուն զառդու ե բազում աւաբաւ Ե անչափմեծութեամբ, ե ճառստացան անցին ըստ չափ:

միայն

ճակատուն,

ՏՏ

ւ,

ՄՄ ՀՀՀ ՄՅՅՑՒԹԹԻ

Նոա».

'ավետաբեոնեոը ճանդիպում

ԲացիՔագոսից, ճակա եինմիմյանց: ոք ոբ

տամաոտներից մեկումմեռավ ուրիշ ոչ

չէր կորել.աստծուցշնոբնվել ԷՐ մեծ աջողություն ու հաղթություն,իսկ (Հայոց զորքերն)ասպատակումէին Պառսից աշխարհը,ավեռում էին մինչե Խառտիզան կոշված բազմաթիվ գանձերով.զենքեբով,զառդերովու տեղը: շատ ավաբով, ե՝ չափից ղուրս -

փացան

ճաոստացան: ՒԴ

ԻԳ ՑԱՂԱԳՍ

ԱՐԾՐՈՒՆՈՑ,

ՄԵՐՈՒԺԱՆԱՑ

ԱՐՇԱԿԱՑ, Եի

ԱՆԿԱՒ

-

ՄԵՐՈՒԺԱՆ

ՈՐ

ԱՊՍՏԱՄԲԵԱՑ

ԱՌ ԹԱԳԱՒՈՐՆ ՊԱՐՍԻՑ

ԵՒ Թէ

ԶԳԱՏԵՐԱԶՄՈՒՆՍՆ,

ԽՈՉԸՆԴԱԿՆ

ԵՒ

ՇԱՊՈՒՀ,

ԵՒ

ԶԻԱ՛ՐԴ ՈՒՐԱՑԱԻ ՑԱՍՏՈՒԾՈՑ, ԵՒ

ԽՈՉՈՏՆ

ԵՐԿՐԻՆ

ՀԱՅՈՑ

ՄԻՆՉԵՒ

-

ՑԱՐՔԱՑԷՆ ՀԱՑՈՏ

ԱՌԱԻԵԼ ԳՐԳՌԷՐ

ԿԱՄ ԶԻԱ՛ՐԴ ԵՂԵՒ

ՅԱՋԱՑ

ԱՊՍՏԱՄԲԵ

ԱՐԾՐՈՒՆՈՒ

ՄԱՍԻՆ ՈՐ

ՀԱՅՈՑ ԱՐՇԱԿ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ

ՇԱՊՈՒՀ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՄՈՏ ԳՆԱՑ ԵՎ ԱՎԵԼԻ ԵՎՍ ԳՐԳՌՈՒՄ

էՐ

ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐԸ,ԵՎ ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՆԱ ՌԻՐԱՑԱՎ ԱՍՏԾՈՒՆ ԵՎ ԱՑՆՈՒՀԵՏԵՎ

ՊԱՐՍԻՑ

ՀԱՅՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ ԽԱՆԳԱՐԻՉՆ ԵՂԱՎ ՄԻՆԳԵՎՎԵՐՋԸ

'

Այն. ժամանակՀայոց թագավորից ապստամբեցմեծ նախաբաո "Կ

:

Ցայնմ ժամանակի ապստամբեաց Հայոց մի յարքայէն

ոմն

ի

նա-

ե չոգաւ մեծամեծացն,Մեբուժան անուն ԱՐծբունի, խարբարաց եկաց ն դնէ՞ ընդ նմա առաջիթագաւորինՊառսից Շապճոյ, ուխտեբղմամբ,

զի յաւիտեանծառայ լիցի նմա: Նախ ուրացաւ ՛ի կենացնիւոոց, զոր ունէՐ. զի եթող զօրէնս քրիստոնէութեան,ն խոստովան յաստուածն ե կալաւ զօոէնսմազեղե Վասն անձին իւոոյ՝ թէ չեմ քՐիստոնեայ. դեզանցն, այսինքն զմոգուցն. եպագ ե՞կիր աբեգական Ն կբակի,ե խոստովան եղե՝ թէ աստուածք այն են, զոբ թագաւորն Պարսիցպաշտէ: Եդ ուխտ ընդ Շապճոյ արքային յայնմ ճետէ թէ իցէ ն Պառսից՝ կաբասցէյաղթել Շապումն ունել Հայոցզաշխաոճն,Ն ինձ դարձ լիցի յիմ աշխաոճնՆ յիմ տունն, նախես, ասէ, շինեցից ատշուչանյիմում տաննսեպճականին, այս ինքն տուն կ՞բակին պաշտելոյ:եւ կեանսն մաճ դնէր ընդ նոսա, եւ բանիւք ե առդեամբք: խոստացեալ զզօոսն Պաշսիցպատոաստէին առաւելես քան զառաջինն,ն առաջնորդ ունէին զչաբագործնՄեբուժանն, ասպատակեալ յաշխարնն Հայոց:Ցանկարծօ.Րէն այբացաւերՎԵրբկիրն Մեբուժանաւ. զորս Հայոց առնէինառաջնոոդ տափն » ումն ա անալա ոն ցից Կա յին կոխումն ճանէին, առնուի փղաց, առնոփն ՛ի եզկանայս ընդ սայլից ճանէին. կոտոոէինզամենայն բնակիչսն վերնագաւառացն Հայոց: Մինչդեռ թագատոն Արշակ՛ի կողմանսնստորինգաւառացնյԱնգեղ տան էո յուտեստ, զմիջնաշխաոճն քանդեալբոհալ զօոքն Պաոսից ա նէին, Ա զծբաժողով օբաժողո նէր Վասակ Վասակ պականէին։ զօրավարն Հայոց, Հայոզ, ե ոբ զօրավարն Ապա լինէձեռն նորա ճասին 'ի ժամանակի տասն անդ 'ի ճազաոճեծեալընդիբ ընդիբե քաջայոեձի, կազմ զինու ե ն պատբաստութեամբ. ճանդերձնոքօք խաղայբ,՛ի կիրթ ձգեալ ճասանէր զօրացնՊառսից:

բազում

նԵբիցմեկը ԱՐֆոունյաց ցեղից, Մեբուժան անունով.նա գնաց նեբկայացավ ՊառսիցՇապուն առ թագավոբին ե եբդումով դբեց, ուխտ միշտ նբա ճպատակը կլինի: Նա ուբացավ իո կյանքը իբ աստվածը. ե իջ ոբովճետեճբաժարվեց մասին վկայեց, թե քրիստոնյա չեմ, րնդունեց մազդեզանց՝ այսինրն մոգերի կոնը, Եբկըոու արեգակին կբակին.խոստովանեց թե աստվածներ նբանք պագեց են է Պարսից թագավոոը:Նա ուխտ դրեց Պառսից ռոոնց ճետ, թե թագավորի եթե Շապուհը կարողանա ծապուն ապագայում նվաճելե ես կաբողանամիմ աշխաոնըե էՐ, ատբուշան կշինեմ տու վ ես, սեփական տանը, Է մաճվա կրակը պաշտելու տուն: ճետ ուխտ ու նբանց խոսքով ( յնուճետե) գործով: ոչ

Էոիստոնեությունից

պաշտում

աշխառճը Բաթ լը Հայոց Ի ր ԳԻԿ ասում իչ այսինքն կարմի " ԳԱՎ Հրրտէին մեծլր"մակութ Ա ավելի խան առաշիճից ղավ տ աշխար Մ » է) աոաբնաոդն ազատագ աշխար կբակիԼորագ ՀԷ: իա է Աէ անց ԱՆփղեռինոտնակոխ անել տալիս,ավեբածի էին կաՆո

ԻՆ

բ

Հայոց

բ

էին նանցսայլերի գցի վոա էին ճանում, Հայոցաշխաորճի վերին զավաոմատնում,

ո

Շերն առնում բնակիչները Շակիչնեւր էիչ, կ Մեն ո ինչդեռ Նր իկեբակովելու ե Բ ամաւոտ Արշակթագավոոը ըստի էր, Անգեղտանը՝Պաբսից գավառներում զռոքեորմիջնաշխաոում,

կոտոբում

ուտ

մտորին քաբուքանդ էին

|

ճամար

անում: բ Ապա Հայոց Վասակզորավար զորք էՐ ժողովում.նա կաշողացավ այդ ժամանակկազմակեոպել տասը ձազար ընտիր քաջ ճեծելազոո,նբանցովառաջ շաոժ-. փութով ճասավ Պարսից զոբքի վբա: Նոբ Պառշսից վեց, թագավոոի

մոլ

ու

ու

սարքա

Պ

..

Իսկ իբոն զգացինզօբավաոքն զօրաց թագաւորին Պառսից՝եթէ զօբաժողով է 'ի վերայ նոցա զօբավաբնՀայոց Վասակ,զմնացորբդս աշխաոճին գեբփեցինգեբեցինառին ն փախեան յաշխարհնիւբեանց ճեպով ե երթայբ նասատագնապաւ: Ապազճետ կոթեշ ՎասակՄամիկոնեան, նէ» նոցա. չուէին 'ի սաճմանս Ատբպատականին: Իսկ զօոքն թագաւոին Պարսիցթողին զգեբին,ե փախստական լինէին հանդերձ ՄԵՐուժանաւն: Եւ թափէբանչափն անթիւզամենայնզառեալ գեռբութիւնն,ե առ ղառնային խաղաղութեամբ թագատոն Առշակ:

ՋՈՍԿԵՐՍ

Աաաա,

ու

ԻԴ

ՄԵՐՈՒԺԱՆԻ

ԵԻ ԳՐԳՌԷՐԲ ԶԹԱԳԱԻՈՐՆ ՊԱՐՍԻՑ

ԷԻՆԷՐ

ԵՒ ԱԾԷՐ ՀԷՆ ՑԱՇԽԱՐՀՆ

ԵՒ ԿԱՄ ՇԱՊչՈՑ

ՀԱՑԱՍՏԱՆԻ.

ԱՐՇԱԿՈՒՆԵԱՑ.

ԿԱՄ ՋԻԱ՛ՐԴ

Կա»

ու

ե ԻԱՆ փամ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

Հ Սրեբր ՊՈՒ Տիրա:

ՊԱՐՍԻՑ

ՊՍՏԱՄԲԷՐ

ՈՉԺԻԹթԵթժ

ու

Դ

՛

ՄՀԱՀՀ Հ

զորավարներնիմացան, թե Հայոց Վասակսպարապետը զորք է ժո ղովել իրենց դեմ` աշխաբճում մնացածներին կողոպտեցին,գեոի վերցոբին շտապ-շտապ փախանիոենցաշխաոնը:Նբանցճետամուտ ե եղավ ՎասակՄամիկոնյանը ճասավ(այն ժամանակ), Երբ նանք անցնում էին Ատբպատականով: Պառսից թագավոբի զորքեբրգեբինեՐր թողին ճետ: փախանՄերուժանի (Հայոց զորքերր)գերություն ազատեցինանչափ անթիվբազմությունը ե խաղաղությամբ դառբձան մոտ: ԱՐշակթագավոռբի

-

Դ

Ա

ՏՏ

ՋՍՐԱՎԱՐՆ ՎԱՍԱԿ ԹԱՀԵԱՑ

ՑԱՂԹԵԱՑ ԹՇՆԱՄԻՈՅՆ

ԶԻԱ՛ՐԴ ԳԵՐԷՐ

ԶԳԵՐԵԱԼՍՆ ԵՎ

|

ՄԱԾԻՆ. ԹԵ

Ի՛ՆՉՊԵՍ ԱՊՍՏԱՄԲԵԼՈՎ ԳՐԳՌՈՒՄ ԷՐ ՊԱՐԾԻՑ

ՇԱՊՈՒՀ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ. ՆՎ ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԷՐ ԱՆՈՒՄ. Ի՛ՆՉՊԵՍ ՆԱ ՊԱՐՍԻՑ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ

ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԴԱՌՆԱԼՈՎ ԱՍՊԱՏԱԿ ԶՈՐՔ ԷՐ ԲԵՐՈՒՄ

ՀԱՑՈՑ ԱՇԽԱՐՀԸ, Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԳԵՐԻ էՐ ՀԱՆՈՒՄ

ԱԲՇԱԿՈՒՆԻ ԹԱԳԱՎՈՐՆԵՐԻ

ՈՍԿՈՐՆԵՐԸ, ԵՎ ի'ՆՉՊԵՍ ՎԱՍԱԿ

ՋՈՐԱՎԱՐԸ

ՀԱՂԹԵՑ ԵՎ ԳԵՐԻՆԵՐԸ ՆՐԱՆՑԻՑ ԵՏ ԽԼԵՑ

ԹՇՆԱՄՈՒՆ

ՍՐանիցճետո վատանշան Մեբուժանը ՊարսիցՇապունթագավոԱպայետ այսորիկՄԵբուժան վատանշան գոգոէրզթագաւորնՊարԲին գոգոելով սաստիկբարկացոեց ԱՐշակթագավոբի վբա: Ապա սից զեապունն՛ի վեբայ թագատոինԱբշակայմեծաւ բառկութեամբ: ՊարսիցՇապունթագավոորզորք էՐ ժողովում, լոտեսներ էր արձաԱպազօբաժողովլինէր թագաւորնՊարսիցՇապուն.ե լԸտեսսարձակում՝ Հայոց Աշշակ թագավոբինդիտելու:Եվ մինչ Հայոց ԱբշակթաԵւ մինչ նա դեռ կէր, դիտել զարքայնՀայոց զԱրբշակ: ԱՐգավոբրիբ զոոբքովԱտոպատականի զգուշացեալ սանմաննեի մոտ էՐ գտնվում, շակ արքայնՀայոց հանդերձ իւբովքզօոօքն զԱտոպատական սաճմաայդ կոլմերին զգուշանալով-ոբովնետե այդտեղ էր նա սպասում նօքն, զի անդ սպասէր զօբացն Պառսից, նոցա առաջնորդ Պարսից զոոքերին՝--սբանք, կալեալ Մերուժանին առաջնոոդբոռնելով՝ ու՞բիջ զՄԵՐուժանն՝ ընդ այլ կաթել ասպատակյաշխաոճնՀայոց.առնէին:Ջի կողմ շուռ տալով:27 ասպատակեցին աշխաորը:Նբանք անցան Հայոց րնդ Աղձնիսե ընդ Ծոփս մեծ, ընդ Անգեղտունն ն ընդ գաւառն Անձ. Մեծ Սոփքով,Անգեղտանով,Անձիտգավառով, Շաճունի տայ ընդ ՍոփսՇաճունոց, ընդ Մզուբ գավառնե ընդ Դաբանաղէ, Մզուբ գավառով, Ծոփքով, ընդ Եկեղյացզավառով:ՊարԴաբանաղիով, Եկեղեաց,զկողմանսայնց գաւառացնՇապունթագաւորնՊարսից սից Շապունթագավորբը ճանանթիվզորքերովայս գավառներմտավ ու դերձ անթիւ զօոօքն ասպատակել հեղեալծաւալէրբ բազմութեամբ իբբե հեղեղինման: ծավալվեց զջութս բազումս: Կբակի ավեբածիէին մատնում աշխաոնը,անթիվ մարդիկէին Այբեացամեր սուառնէին,ն զանթիւ մարդիկաոբկանէին կոտորումիբենց սբեոով.,կանանց 'ի սուբ սայլեբի ցցեբի վբա երեխաներին սերի իւրեանց.զկանայսե զմանկտիճանէինընդ ցից սայլից, զկէսս էին ճանում, մի, մասն էլ կամերբի տակ էին ձգում, կալսել էին տալիս, զոր 'ի ներքոյ կամացնառկեալկասուին: եւ զաբանց բազմութիւնս տղամաողկանց բազմությունըձգում էին փղերի ոտնեոիտակկոխան տայինի կոխումնփղաց. ե զառանցթուռյ զմատաղ մանբ մանկտոյն,զայն լինելուն անթիվ քանակությամբ զեբի էին տանում: երեխաների ի գեբութիւնվարէին.ե զբազումամուբս քանդէին,ե զբեոդսաւեոէին Շատ ամբոցներ քանդում շատ ամուր էին, րերդեր ավերում: Նբանք Եւ առին ոբ առան զամուոս: աւմեբեցին զմեծ քաղաքնՏիգբանակեբտ, էՐ ի մեծ քաղաքը, Տիգրանակերտ Աղձնիրգավառում,բդեշխիիշխաԱղձնեացիշխանութեան գավառին բդեշխին.քառասուն ձազաբեղ, նությանմեչ, ե այնտեղիցքառասուն հազար ընտանիր անմիջապես զայն նոյննետայնի գեբութինխաղացուցին. ն ինքեանքի Սոփս գերիՐշելով` իրենք առշավեցինՄեծ Սոփք գավառը:Այճտեղիբեողե-

Աղձնիքով. ու

ու

մեծ

արշաւեցին:Եւ անղ էին բեողէ, զոբ առին. ե էՐ, զոբ ոչ կարացին 1. բ մի մասը մաս առան, մյուս արբողացան. առնել: Այնտե առնուլ: Եւ գային պաճ առբկանէին շուրջ զԱնգեղզամուր բեբդաւն,ոբ ամուր տան է յԱնգեղ զի անդ: էին բազում թագաւորացնգետանն գաւառին. Հայոց ճետե Հայոց շատ ԱՐշակունի այնտեղ Րեզմանեք գեբեզթագավորների շիբմացն աբանցնԱրշակունեաց. բազում գանձք մթերբեալ ե մաններ ի վեր այնտեղ ամբառված էին ջատ. գանձեր: մնացեալկային ի՛ նախնեացն'ի հնոց ժամանակաց ճետէ: 9Չուան պառ Գնացին պաշառեցինբեդր ե եբբ, տեղի զբեողաւն. ապա ոչ իբոն կաոբէին առնուլ վասնամբութեան տեղառվին առնել` թողին ու գնացին Շատ բեբդեր էլ թողին ան"ոյն, թողուին ն զնային: նւ զբազում բեոդօքզանց առնէին, զի ոչ ճետ կովել: չէին կարբողանում գան,ոբովճետե այն ամբոցներբի կառէինմառտնչելընդ ամուոսն. բայց միայն մատնեցաւ'ի ձեռս նոՆՐանց ձեռքն անցավ միայն ամուր Անի բԵոդը գավառում, Դաբանաղիք ոբովնետե ցա ի զի չաբագոոծն բեոդն Աճի Դաշանաղհաց գաւառին անդ, Մերբուժանն ճնաբաւոբութեամբ մի ճննաոք մեքենայեգ չաբագործ ամուր այդ ամուշ բերդի դեմ: բեբդին այնմիկ: մեքէնայէր Վե՞ ե բեոդիցանքաԼին բառձրանում, ն պառիսպնեոր կ ոծանում ն էին նոբա, Ելանէինի վեբ, կոբծանէինզպարիսպ իջուցանէին մառ գանձերէին դուս բեբում: բաց էին անում Հայոց նախկին գանձս 'ի բեողէն: Եւ -աթազայոբացն բանային զգեբեզմանս զառաջին ե վոբնեբի, Րաջ ոսԱՐշակունիների գեբեզմաննեոը թագավորների յոց զաբանցքաջացզաոշակունոյ,ե ի զեբութիւն խաղացուցանէին, տանում: կոբնեբըգեբի էին բանալ միայն Սաճատբո Չկաբողագան թագաւոբացն.բայց միայն շիմին զոսկեոս զգեբեզման նբա թագավորի շիոիմը՝ ճարտար ճսկայական անճեդեդ պինդ ու արքայինոչ կարացինբանալվասն անճեղեդ սկայագոոծ ճաստաշինած շինվածքի պատճառով: Այնտեղից ուրիշ կողմ ասպատահեռանալով, ճաշտաբագործաբաբածոցն:Ապա գնացեալքանտի ՛ի բաց մերժէին, կեցին, առաջ ջառժվելովղեպի էին թիրնդ այլ դիմեալ` ասպատակս կապէին,ընդ կողմանսնՔասէնոյյառաջ կունրից ճարձակվել ն Հայոց թագավորի զորքեւի վբա: խաղային ինքեանք,կամէին ՛ի թիկանցնկուսէ անկանելճասանել ԵՐբ այս ամենըկատարվումէՐ՝ գուժկանէՐ գալիս Աշշակ թաի՛ վեբայ զօբացնթագաւոոինՀայոց: մոտ. նբան գավորի թե «Դու այդտեղ Ատբպատակա Սպամինչ դեռ այս ամենայնլինէր, գուժկանճասանէր թագանստած` թշնամուն Ես քո 'դոն Արշակ, ե ասեն նմա. Դու առաջից,իսկ թշնամինեոը թիկունքր աւադիկառաջոյ սպասես թշնամեացն, ն են անցնելով կոտոբեցին աշխաոնը ճիմա գալիս քեզ վբա»: նստիս )Ատոշպատակաճի. Եբ այս իսկ թշնամիքն զթիկամբն անկեալ կոտոլսեցին Հայոց Արշակթագավորրն նբա Վասակ զոբավաոը՝զ̀ոբաճանբեցին զաշխարճս.ե աոդ դիմեալ գան փ վեբայ քո: Ապա իբոե զայս դես կազմեցին:Վասակ զորավարիձեռքի տակայդ ժամանակպատլսէին թագաւորն Հայոց Առշակ ե զօբավաոն նոոին Վասակ, Բաստ հանդէս գտնվեց գործի պիտանիմոտ վաթսուն հապատերազմական Եւ գտան առնէին զօրացն իւբեանց: ւ ժամանակին անղ ընդ ձեռամբն ոՐոնք զար մաոդ, նտի ԲոպատեՐազմողնե՞, զօրավարինՎասակայարքգործոց իրբն վաթսուն ճազար, բնտիոք ե միաբան, միասիոտ, ժաբակամ ճասնեն ու գնում էին ոբ ե պատեոազմի, որպեսզի սլատեբազմողք. միամիտք միասիոտք պատերազմե էին միաբանութեանգոո-ոողոց ճամաո, իբենց կյանքր զոնեն աշխաոճիճածոցն պատերազմին, ն ճասանելմառտնչել՛/ի վեբայ ոոդոց կանանց մաո, իբենց բնակածտեղեբիճամար, կովեն իբենց ե ի ճաեկեղեցինեբի վերայ աշխարհինդնել զանձինսիւբեանցմինչե ի մաճ իւբեանց, մար, սուրբ եկեղեցիների ճամար, իրենց հավատի ու պաշտոնյանեոի Է՛՛ի վերայ աշխաոճին գաւառացնբնակութեան,ճասանելմառտնչել՛ի աստծու Ճամաո, իբենց բնիկ տեբերի՝ ճամար: վեբայ եկեղեցեացն Աբշակունինե՞ի Ոոովիւոեանց,ի վեբայ ուխտինպաշտամանն սբբոյ ճետե նույնիսկ ու թագավոբնեի ոսկոբնեոն բազմաթիվ ժուովուդ անուան եկեղեցեաց 'ի իւոեանց, վերայ հաւատոց ուխտին աստուծոլ տեղաճան օտաբության էին քշված: իւբեանց, փոխանակ բնակ տեբանց առշակունւոց: իւրեանց Ջի անգամ Ապա իբ վաթսուն ճազաբովը առաջ էո սպառապետը ե ոսկեոք թագատոբացն մեռելոց բազում ժողովուրդք : խլեալք յիւբաչառժվում. իբ հտեն էՐ թողնում Արշակթագավորին քանչիւ» տեղեաց, փոփոխեցան յօտառութիւն: ճետ Մարաց աշխառնում մի ամուր տեղում, իսկ ինքը գալիս Բասնում Ապա Վասակսպարապետն ճանդեոձվաթսուն ճազարօքյառաջ խաղայ,ղառձեալ ընդ կբուկ թողոլո զթագատոն Արշակյամուշ տեղտջ ուրեմն յեոբկբին Մարբաց, ճանդեոձսպասատոօքն: Եւ ինքն գտայ»

Ն բ ինապատեգին Առգեղա Անգե կավառու Խոն կային

վաղուցվանից

շկաբողացան

ամճության պատճա

ՄԵՐուժանր

անթիւ

թագա

Սանատոկոյ

Բասենի կողմեոը. մտադովում

.

ճայտնեցին, սպասում

առ

իբենց կաճանց ու

Է

արված՝ Վասակ

սպասավոր

"

.

ՆԿ

միջնաշխաոճն Հայոց 'ի գաւառնԱյբաբատու.ն ճասանէՐ գտանէՐզզօբսն Պարսից,զի ճասհալմածեալէին բազմութեամբ իբրե զաւազ առ ափն ծովու, բանակեալզգաւառաւն Ապա ԲասեալՎասակ ճանդերձգնդաւն՝ոբ րնդ իւբն էին, անկանէ"ո՛ի թագաւորինՊաոսից ի գիշեբի յեղակարծումն բանակին ակի։ Եւ անդէն առ ճանէին զզօոսն ամենայն ճասաբակընդ բայց միայն թագաւոբնմիաձի ճողոպբեալմազապուր զմնացեալսնփախուցեալսն աբտաքոյիւրեանցսահմա ՃՔալածէին Ն թափէին բազումն անթիւ, ոչ գոյր նոցա ՛/ինոցանէաւար զի ծւ սուբ առ մարոյ: ճասաբակարբկանէին զնոսա ՛ի սուսեոի իւբեա Ն թափէին՛ի նոցանէնզոսկեորս թագաւոբացնիւբեանց, Գո տանէին 'ի գեբութիւն յաշխաոհն Պարսից: Զիաս խաղացուցեալ բա ըստ օբինացն,թէ վասն ըստ իւբեանցճեթանոսութեանն ձեալ տանիմքզոսկերսթագաւորացնՀայոց աշխարճնմ ո ե բախտքնՆ քաչութիւնաշխարբճիս աստի գնացեալ ընդ թագաւորացն մեոր եկեսցեն: Ապա թափէՐ ոսկերս թագաւորացնյաշխաոճն զգեոութիւննամեճայն զչայաստան աշխարճին. ե բեգ Է յա գե ԲացնՀայոց, զոբս թափեացՎասակ, ի "ն որ որբ 'ի Աղձքնանուանին,յԱյբաբատգաւառին՝ կայն ՛/իխինձս գոգս, 'ի ծոցս յանձուկս ՛ի դժուաոսլեբինն մեծի, զոջ Աբագածնկոչեն: ինքեանքփոյթ առաբեալզաշխարքնուաճել,յաոբդաբել կաոգել շինել զամենայնզգեբութիւնսյաւմբածոյնե այբեցածոյն:Բայց ն նուագիես ապոէ» ՄԵբուժանն չաբագործն, փախուցեալ ընդ Եւ Պարսից: յայնմ ճետէ պաճ ունէին իւրեանցաշխաոճին.արքայ լ աց"չակ ճանդերձզօբավաբաւն Վասակաւ յեռկոսին դուրս աւուրս զգուշանայինմինչե զամենայն կենդանութեան իւրեանց:

Հայաստանի միջնաշխաոնը, Այբաբատյան գտնում գավառը.

էր

Քասանէո, ՛ի

Ծյբաբատեան:

ԼԵԲայ Գարա առից. 4ո ֆախչե խլումէին նբանցից չովա- ԿՐեբով. իրենցթագավորների ոսկորները. սիկնեոր Պառսից 3: իշենց գեբի էին աշխարհը: ՈՐովճետնե նրանք, ասում

սուր

,

իը

այսորիկ ի

փ.փառ

տա-

ու

ու

ոՐ

տանում

ճեթանոսական՝ կբռնի,

Լին. «նբա

համար

ենք

մենք

-

որ

պարըստ

Հա-

թագավորների ոսկոոնեոըմեր աշխարհըտանում, այս աշխարհի քագավորների փառքը, բախտն քաջությունը այստեղիցթագա-վոբներբի ոսկոբներիհետ մեբ աշխարհըփոխագովին»: ԱՐդ՝Վասակը խլում է նբանցիցՀայաստանաշխարի բոլոր գեբինեբը, իսկ թագավորների ոսկորները, նրանցիցՎասակը խլեց` տարան թաղեցին ամուրբ յոգ

ոբ

ու

Վառազ Աղձք կոչվաձ գյուղում, աո» Աշագաձ լեռան նեղ ճանեալ թաղեցին ոբ

էբ

այնտեղՊարսից ոբոնք զոբքեորը, այնտեղ կուտակվել բանակէին դշել մեծ ինչպեսավազը բազմությամբ, ծովիափին: Վասակն իբ հետ եղած գեղով այնտեղ ճասնելով՝ գիշերովանսպասելի կերպովգոոն էՐ իս Պառսից թագավորի վրա: եվ տեղն տեղը սբի էին անց բանակի կացնում բոլոր զորքերը.միայն Պառսից թագավորը ճազիվ ճողոպոում, փախչում էբ մի ձիով։ Մնացաձներին հալածելովփախցնում էին իրենց սաճմաննեշից դուրս ե նրանցիցայնքան ավար էին խլում, հիվ հաշիվչկաո։ Նբանցբոլորին կոտորում էին իբենց առճասարբակ

որ

մեծ

իրանք հոգ

տաբան

ու

Ալբաշբատ գավառում,

ոբ

գտնվում է

դժվարշամուտ խորշերից մեկում: Իսկ

աշխարհը խաղաղացնելու, բարեկարգելու, զեբինե-

ավեբածրնոբոգելու:Բայց : անգամն ել չարագործ Մերուժանը Պարսից թող վում էբ: ԱյնուճետնԱրշակ թագավորի փախչում ազատթագավորր Վասակզորավարի յ պաք-պանում էին աշխառհը, երկու սաճմանագլխի ղոնեոն առոկի պաքելով` զզուշությամբ ժամանակ կենդանիէին։ Կաճմա

`

որ

տեղավորելու, ալբածն

ու

ճետ

այս

ճետ

ոՐքան

ոբ

Իե

ԻԵ

ԱՐՔԱՅՆ

ԱՐՇԱԿ

ՅՑԵՐԿԻՐՆ ՊԱՐՍԻՑ, ԵՒ ՔԱՆԴԷՐ ԵՒ

ՍԱՂԱԳՍ Թէ ԶԻԱ՛ՐԴ ԱՐՇԱխԵԱՑ

ՀԱՐԿԱՆԷՐ ԶԲԱՆԱԿՆ ՇԱՊՀՈՑ ԱՐՔԱՑԻՆ /Ի ԹԱՒԻՐԷՇ

Ապազօբաժողովլիներ ԱՐշակարքայ Հայոց, ն

աան ինքն ամեր

բազումսիբն զաւազ բազմութեամբ,ե խաղայո ՛ի Պարսից:ԱպաառնոյրՎասակզգունդնՀայոց, ն խարճին ո ն ճասանէո դիմէո յօգ դերձԱլանօքնկոչել յօգնականութիւն, թիւն թագաւորութեանն Հայոց ՛ի վերայ Պարսից:Այլ "սից ճանդեոձ ամենայնիւոովք զօոօքն ՛ի ժամանակիանդ յայնմի զօբս

զշոնս աաա թագաւոր րե -

ու-

ԹԵ Ի՛ՆՉԳԵՍ

ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐՆ ԱՐՇԱՎԵՑ ՊԱՐՍԻՑ

ԻՎ ԿՈՏՈՐՈՒՄ

էբ

ԱՇԽԱՐՀԻ,ՔԱՆԴՈՒՄ ԷՐ

ՇԱՊՈՒՀ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԲԱՆԱԿԲ ԹԱՎՐԵՇՌԻՄ

ԱյնուճետեՀայոց Արշակթագավորբրզոոր էր ժողովում. կուտակում էր ավազիբազմությամբ զորք ն վեր ԷՐ կենում զնում էր Պառսից աշխաբհի վբա: Վասակը վերցնում էՐ Հայոց էբ գունղը. օ գնության կանչումնան Հոնեբինե Ալաններին, ոբոնէ գալիս Լին Հայոց թագավորինօգնությանպարսիկների ղեմ: Նույն այղ ժամանակ Պարսից 8..5027

2ջչ

քանզին

նա

եզ" վերայ Հայաստան

ի

գայ խաղացեալ

փութացեալք

Ն ՅԵ Գ մ

ն

թագավոոնէլ իր բոլոր վբա արս ից որ ի տնում

Ի ԱԱ" բիւբուքն, անկանէր պարա մանդերձ բիր Լաակիր անան է ապա

սոցա,

ՀասանէՐ

Կոքա

,

Վասակ

ւբէշ

սպ

։

բանակեալ: քսան

Բոապով Ատոպատակա խարիարանց արան ասան արուիկ ԲԱՆ ԳԻ"

Ն

ծ

բա

լ

Թավոեշում129:

Փախ» բազան հր ի բանա-

ին

թին բազմութեաժբ:` զամենայն ո" եզրին

`

ն

քսան Վասակսպաբապետը բյուրով հարձակվում էր Պաշսից բա. նակիվոա։ Թագավորը մի ձիով փախչումէՐ. ավար էին (ճայերը) նում Կառսիկների 30, Պաոսից ամբողջ կառշավանը բազմաթիվ զոոր| կոտոբում էին ե բանակից հաշվիցդուբս ավար էին նում: Ա Ասպատակում էին ամ ն Որ, ք քան.

'ի վերայ բանակինՊարսից: Միաձի ճողոպոեալ Պարսից.ն զ Ն առնուինյաւաբի զամենայնկաբշաւանն ե առին աւար բազ կոտորեցին, Պառշսիցբազմութեանն ԱՍսպատակ տուհալ առնուին զա նայն կ : կեն, զի ոչ գոյր Վեբկիոն, մինչն ՛ի հիմանց եոռկիոն. քանդեալ Ատոբպայական ե Ը Եբկոին քան զաստեղս ե զգ կոծանէին. խաղաղացուցանէին ե ինեէին ընդ սու. Եւ զայո աք սաճմանօք եռկոինիւբեանց. պ քեանք զգուշացեալք

հի ր

զորքերով շաբշժվելգալիս էր Հայաստան աշ-

մեծաւ զգուշութեամբ:

առ-

ամբողջապես

առ-

էգեռ ԵՐկիոը. ց կոոծանում՝ ճիմ/ի էին գ ուն յ բերում տեղիցաստղերի այդ եոբկբի բազմությամբ. բոլոր մարդկանց սրբի էիք ե քսում ԵՐկՐիսանմաններին ակե պաճէին պաճապան կանգնելով`մեչ էին

զր

ող

անում

)

ին

իոենք պաճպանումէին:

զգուշությամբ

.

ԻՋ

ԻՋ

ՑԱՂԱԳՍ ՎՆԱՑ ՊԱՐՍԿԻ,

"Ի

ՉՈՐԵՔՀԱՐԻԻՐ ՀԱՋԱՐԱՑՆ՝ ՈՐ ԵԿԵԱԼ ԷԻՆ

ԵՒ ՆԿՈՒՆ ԼԻնէՒՆ ՛Ի ՋՈՐԱՑՆ ՀԱՅՈՑ

ԵՒ

ՎԵՐԱՑ ՀԱՅՈՑ,

զՎիննի Շապուհ Պարսից Ապագումաբեացթագաւորն

ՎԻՆ ԳԱԲԱԽԻ

Բաո

գայր է"

աոքայինՀայոց ԱՐշակայչոբեքճաբիւբհազարամ:Ապա լա Վինն, ասպատակսփոէր ընդ ամենայնե՞բկիրնսահմանացն Կի ԱՏ ԱԱ առ Փբացն Պառսից.կոտոոնալ կաթե հասառակընդ սու" Է առուն" մինչը փ զմճացեալսն փախատական դարձեալունէին Սատակէինզնոսա, ն ինքեանք

Հայոց: ւ

ոբ խաներ

Գո նանն Վարի

ԵՎ

ՀԱՑՈՑ

ԶՈՐՍ ՀԱՐՏՈՒՐ ՀԱՋԱՐ

(ՑՈՐՔԻ)ՄԱՍԻՆ. ՈՐՈՆՔ

ՎՐԱ ԵՎ ՊԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ ԿՐԵՑԻՆ ՀԱՅՈՑ

ԶՈՐՔԵՐԻՑ

ԱպաՊարսից Շապունթագավորը ՎինինՀորս հաոյուբճազար Հայոց Աշշակհաաավուի, գեծչ ՆԱՐ» Ար" ասպատակում Լո խաբի աող մանա" Ի Ի թագավորնայս իմացավ՝վբա ԷՐ ճասնում Պառսից զորքերին, բոլոր նբանցզորքր կոտորում ե ԿՐի էՐ ՐԼաշում, մնաառնասարակ էլ փախցնումէր մինչեՊարսկաստանի ցածնեռին սանճմաննեշր: ՆՐանց Ն ետ կոտորեցին ղառնալով պահպանում էին

զոոքով գումառեց

Հայոց

Արշակ

կողմանս

տեղի: զճակատուն

|

ԵԿԵԼ ԷԻՆ

ճակատի տեղը:

Իէ

Իէ

՛

.

ՑԱՂԱԳՍ ամ

ո

Ջ0ՐԱՎԱՐԻՆ

ԳԱՐԻ Գ

Ց.

ՈՐ

ՔԱՌԱՍՈՒՆ

ԲԻԻՐՈՒՆ

ՀԱՍԱՆԷՐ՝

ԵԼԱՆԷՐ

ՎԱՍԱԿ ՍՊԱՐԱՊԵՏՆ ՀԱՏՈՑ

ԲԻԻՐՈՒ, ՀԱՐԿԱՆԷՐ ԶՆԱ ԵՒ ԶԶՕՐՍ ՆՈՐԱ

Կորն ՆԻԱՑ

ԿԿՈՏԱՍԱՆ

ԸՆԴ

|

Ապայետ այսորիկ առաքէբ աոքայն Պառսից՛ի վեբայ առքային արս Հայոց գունդ կազմեալ ընդիոսպատեբազմողս պատրաստեալ Ն Հայաստան, աւեռել այբել առնուլ գալ զեբկիրբն բիւ»,

ի"

Վ Րառասուն

ՊԱՐՍԻՑ ԱՆԴԻԿԱՆ ԶՈՐԱՎԱՐԻ

ՄԱՍԻՆ. ՈՐ ՔԱՌԱՍՈՒՆ ԲՅՈՒՐՈՎ ԳԱԼԻՍ

ԷՐ

ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀՆ ԱՎԱՐ

ԱԹՆԵԼՈՒ, ԵՎ ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ ՀԱՅՈՑ ՎԱՍԱԿ

ՆՐԱ ԴԵՄ ԷՐ ԵԼՆՈՒՄ ՏԱՍՆԵՐԿՈՒ

ԲՅՌՒՐՈՎ ԵՎ ՖԱՐԴՈՒՄ ԷՐ ՆՐԱ

ԶՈՐՔԵՐԸ

ՍՊԱՐԱՊԵ

ճետռ Սրանից

Պաոսիցթագավորր Հայոց

թազավոռիվբա էր ուղառկում լավ կազմակեոպված ոն Կա ԱԱ ԱՄ ա

Պեբազմող .ՔՐ մարդիկ,

գան Հայաստան աշխարհնառնեն,

այրեն ու

բխ ւ"

Անդկանզօբագլուխնոցա. գայր հասանե ասպատակառներ յեբկիոն նորա Վասակ Մամիկոնեան ճասանէր ընղ առաջ Հայոց: Ապա գայ տ ետն Հայոց երկոտասան բիւրուէ. ԲարկանէՐսատակերզնա ե աով 'ի նոցանէ ն նոցա. ե-ոչ ապոեցուցանէՐ զճակատուն տեղի:

ՆՆ

'

Նրանց

ասակ

աե

փէՐ ունելով բայութնամբ ի Նիեն ար կայ»

նյան

չե

ասպատա գալիս Գոն ո Աոդիկանը, եւ զալիս սպաբապետ շխորի: Ենք "կու բյուռով. ջչաոդում կոտորում էշ յս իկոնլանը որ

սյա տասն

զորքերը,խլում

ե երա

թողնում.

ե

դուրս

Հայոց

նբանցզաոռդեոը, ոչ մեկին կենդանի

էո

ինքր Բաջուբյոմբ պահպանումէբ ճակատի տեղը: ԻԸ

ԻՐ էՐ ՄԻի

ՀԱԶԱՐԱԻՈՒԽՏՈՅՆ՝

ՑԱՂԱԳՍ

ՈՒԹՍՈՒՆ

ՆԱՊՈՒ ԱԲՐՔԱՑ

ԵԼ

ՀԱՋԱԲԱՎՈՒԽՏԻ ՄԱՍԻՆ. ՈՐ ՊԱՐՍԻՑ

ԱՌԱՋ ԸՆԴ

ՆՈՐԱ

ՈՐ

ՔԻՒՐԳՔ

ՄԵՏԱՍԱՆ

ՉՈՐ

ՊԱՐՍԻՑ.

ՆԱԽԱՐԱԲԱՑՆ

ԱՌԱՏԾԱՃ ՎԱՍԱԿ Զ90ՐՍ

ԵԹԷ ԶԻԱ՛ՐԴ

ՀԱՐԿԱՆԵԼ ԶԵՐԿԻՐՆ ՀԱՅՈՑ.

ՀԱԶԱՐԱԻ. ՀԱՐԿԱՆԷՐ ՍԱՏԱԿՒԷՐ ԶՆԱ ԵՒ

ԿԻԱ

'ի զօրացն Պառշսից.գալ այբեացաւեր Եկն եճաս Հազաբշաւուխտ եւ դիմեալ ի Լ առնել. ՛ի ճիմանց տապալելզեբկիրն "1 նառԱղձնեաց.կամեցաւծաւալել ընղ եբկիրն Հայոց ե րնդ ամենայն մանս նոցա: ԱպաելանէՐ Վասակընղ առաջ նորա հանդերձմետասան հաբկանեՐսատակէո. ե զզոոբսնզմնացեալսնփախստական ճազաբաւ. անդէն սպանանէր: Պարսից. ե զՀազաշաուխտն աշկանէՐլեբկիորն

երբ

Հայոց:

ՀԱՐ"

Ի՞ՆՉԳԵՍ ՎԱՍԱԿՐ ՆՐ,

ԵՐԱՆ

ԳԵՄ

ՌՈՒ ՆՐԱ

ԱՌԱՓԵՑՑ5

"Ի

ՎՍԱԵՄԱԿԱՆԱ.

ՎԵՐԱ4

ԱՐՇԱԿԱՃ

ԻԹ

ՈՐԲ ԻՆՆՍՈՒՆ

ԱՐՔԱՅԻՆ

ԵԼԱՆԷՐ ՎԱՍԱԿ ԶՍՐԱՎԱՐՆ ՀԱՅՈՑ.

Ապա զայԸ

ՀԱՅՈՑ

ԲԻՒՐՈՒՆ

ՇԱՊՈՒՀ

ՏԱՊՐԻԿ

ԱՐՔԱՅՆ

ՀԱՐԿԱՆԷՐ ԶՆԱ ԵՒ

ՉՕՐՕՔՆ` ՊԱՐՍԻՑ:

ՉՈՐ ՅՊԱ

ՆՈՐԱ ԶԶՕՐԱ

ճասանեՐ 'ի կայոսականիտոճմեն Դմաւունղ Վսեմա-

կան, ճանղերձիննսունբիւՐուն՝ առաքեալԼին 'ի Շապճոյաշքալէն Պարսիցյեոկիրն Հայոց. տալ րնդ զօոքն եբկբին Հալոց. մեցան պատոբաստեցան Գ Ա, Ա) իմ ցա. ելին պատերազմել 'ի դիմի ճաշկանելնոցա: մատճեցանզօոքն Պառսիցլեբեսագ նոզա. դար ի » Ը Ն ՀասանեԸ Վասակ. կոտորէՐսպանանէՐԸ ճարկանէՐ որ

ԵԷ ալ մարտ Հաաաար `

`

դ

մ.

հր հաաա զի իՄ եւ

ԵրաաաԱաաա Դ ալեոաոա

սիելքոո

Րտաբոյ

ՍԱՀՄԱՆՆԵՐՈՒՄ

եկավ ասավՊառսից Հազաբավուխար զորքերով, Հայոց ոբվեսզի աշխարհիայբե ավեւե. Քիմնաճատակ անե: Նա դիմեց Աղձնիքի վբա կամենալով այնահղիցսփովել Հայոցաշխարճիբոլոր սաճմաննե Ապանբա դէմ է դուրս գալիս Վասակը տասնեմիճազառով. ջաբդում կոտորումԷՐ նրտ զորքերը, մնացաձին. փախցնումէՐ Պառսից ԵՐկիոը իրենՀազարավուխտին էլ սպանում էր:

ԻԹ

ՑԱՂԱԳՍ ԴԻՄԱԻՈՒՆԴ

ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻՑՄԵԿՆ ԷՐ, ՈՐԻՆ

ՇԱՊՈՒՀ

ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀԸԱՎԵՐԵԼՈՒ,

ԵՎ Թե

ԽԱՎ ՏԱՍՆԵՎՄԻ ՀԱԶԱՐՈՎ, ԶԱՐԿԵՑ ՌԻ

ԿՈՏՈՐԵՑ

ԶՈՐՔԵՐԸ ԱՂՋՆԻՔԻ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՌԻԹԱՈՒՆ ԲՑՈՒՐՈՎ ՈՒՂԱՐԿԵՑ

։

|

ԴՄԱՎՈՒԿԴ

ԻՆԵՍՈՒՆ

ՔԲՅՈՒԻ

ԴԵՄ, եՎ ՀԱՅՈՑ

ՎԱԵՄԱԿԱՆԻ

ՄԱՍԻՆ, ՈՐԻՆ

ԹԱԳԱՎՈՐԸ

ՊԱՐՍԻՑ ՇԱՊՈՒՀ

ԶՈՒ4ՈՎ ՈՒՂԱՐԿԵՑ ՀԱՅՈՑ ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐԻ

ՎԱՍԱԿ ՋՌՐԱՎԱՐԲ ՆՐԱ ԴԵՄ էՐ ԴՈՒՐՍ

ԳԱԼԻՑ, ՋԱրոու Մ

ՆՐԱՆ ԵՎ ՆՐԱ ԶՈՐՔԵՐԸ

ՀԱՊԱԲԻՍՏԱՆԻ::

Ապագալիս Քասնում էՐ Դմավուն վունղ Վսեմական կանը կավոսական վոսակ տոհմիցիննսուն բյուր զոոքով. ոՐոնցուղառկել էՐ

Պառսից Շապուն թագավորը դեմ պատերազմելու: Այն ժամանակ Հայոց Հայոց աշխաոն

ճի զորքեր նշանց Վաշակզոբավաոը կազմակեոպվեցին, պատՆ դութս բաստվեզին եկան քբանցդեմ պատերազմելու: Պառսից զոոքերըպարտություն կբեցիննբանցիցե փախուստի դիմեցին։ Վասակ Քասնում էբ, ջարդում կոտուտւմէՐ նրանց. ոչ մեկին կենդանի չէ» լեա կենա, տարա Հաա ոով Կեանք ճալածումէին իրենը սահմաններից դուրս:

ՏԱՏՐ ՊԱՅԵՐԱՋՄ

ՑԱՂԱԳՍ ՎԱՀՐԻՃԱՑ` ՈՐ ՁՈՐԵՔՀԱՐԻԻԲ ԲԻԻՐՈՒՆ ԳԱՐ

ՀԱՍԱՆԷՐ,

ԸՆԴ ԱՐՇԱԿԱՑ ԱՔԱՑԻՆ, ԵՒ ՋԻԱ՛ՐԴ ՄԱՏՆԵՑԱԻ "Ի ՋԵՌՍ"ՎԱՍԱԿԱՑ ԶՕՐԱՎԱՐԻՆ

ՀԱՑՈՑ

ՎԱՀՐԻՃԻ ՄԱՍԻՆ. ՌՐ ՋՈՒՍ ՀԱՐՈՒՐ ԲՑՈՒՐՈՎ

ԳԱԼԻՍ ՀԱՍՆՈՒՄ ԷՐ ԵՎ

ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԷՐ ՏԱԼԻՍ ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐԻՀետ. ԵՎ ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՆԱ

ԱՄԲՈՂՋ

ՋՈՐՔՈՎ ՀԱՅՈՑ ՎԱՍԱԿ ՍՊԱՐԱՊԵՏԻ ՋԵՌՔԸ ՄԱՏՆՎԵՑ

ՀԱՆԴԵՐՁ ԶՕՐՕՔՆ

ԱՄԵՆԱՑՆ

Ապագայր ճասանէՐ Վահոիճ՛ի Վաճբիճայ,ե զօոքնՊառսիցչոբիւբուն առաքեալ՛ի Շապհոյարբքայէն'/ի վերայ Հայաստան ՐեԵքիաբիւբ աւաբ առնուլ ե կորուսանելզեբկիրնզօրացն թագաւոշուաշխաոճին, ե ի տեղին, կոչին Մախազեան: ճասանէին թեանցն Հայոց. գային ընդդեմ նոցա. զօբավարշն Վասակ քառասուն ելանէր ճազարբաւ Ապա նե կոտորէո զՎաճորինն, ճաշկանէՐսատակէր զզօոս նոցա, սպանանէր ե Ն ն ՛ի նոցանէ ոչ մի. զգուշանայոզսահզզօոսնՊաոսից, ոչ թողոյբ մաճնօք եոկոինիւշոյ: ոո

:

ՎանշիճիՎաճշին զոռքով, որոնց ուղաշկեԻ թագավ Հայոց բազավորության Րկոնեւն ԲԷ Վասակ ար ասից ո եկին

Ապա զալիս ճասնում էր ա (ոռգի) Քարյուբ Պաոսկական Շր է Հայոց աշխառճիվոա՝ Վա նելու, զոոՐեոըկոտոռելու: ՆՐտեք գալիսճասնում էին Մախ ազյա ված տեղր: Ապա դեմ Լո զոբավարրնրանց ռասուն ճազաբով.զաշնում կոտոբում էբ (կենդանի)չէբ թողնում. սպանում էՐ նան Վաճոինին, Ն զգուշությամբ պաճպանումէբ Եբկրի սաճմաններր: ս

րյուր

ո

ղու

)

ւմ

ՑԱՂԱԳՍ ԳՈՒՄՍՆԴ

ԳԱՐՍԻՑ

ԶՕՐ.

ՇԱՊՀՈՑ, ԵՒ ԿԱՄ

ՇԱՊՀՈՑ,

ԵՆԻ ԱՌԵԱԼ

ԶԻԱ՛ՐԴ

ՈՐՄԵՍԱԻ ԱԾԷՐ 7"

ՆԿՈՒՆ

ՊԱՐԾԱՆՕՔ

ՊԱՐԾԵԱԼ

ՎԵՐԱՑ ԱՇԽԱՐՀԻՆ

ԼԻՆԷԻՆ. ՉԱՐԱՉԱՐ

ԱՌԱՋԻ

ՀԱԶԱՐ

ՄԵՐԺԵԱԼ ԷԻՆԼԻՆ ՅԱՇԽԱՐՀԷՆ

ՀԱՅՈՑ

եղե յետ այսոբիկ գայԸ հասանէՐ Գումանդ Շապուն,առաքեալ արքայէ ՊարսիցիննճաբիւրԲազաբշաւ,պարծեցեալառափ Շապճնոյ Եւ գնացեալ,գայԸ հասանէՐ յաշխարբն Հայոց. ն առաջջի թագաւորին: ոբ նոոդունէր 'ի ձեռին զՄերբուժանն վատանշան, էՐ Արծրունեացտոր.մէն լեբկոէն Հայոց: Ապա զայ հասանէր, Ն զեղծ գտանէ զսանճմանապաճսն՝որք պանին զսահմանսՀայոց: Ապա լցան սփոեցանծաչալեցանընղ ամենայն Եբկիրն Հայոց. աւաշ առնուլ քանդել աւեռել Վազեբկիոբն ամենայնՀայոց աշխարհին:Ապա կազմէՐպատբաստեր սակ զօբավաբնՀայոց, ճասանէՐ անկանէր՛ի վեբալ աշքայագնդին. ե նախ զԳումանդՇապուհն սպանանԼո:Ս. ապա ընդ ցիշն ասպատակ սփռեալճայացիքն,զամենայնզօոսն Պաբսիցկոտոբեալ,անմի աշաՐԵալ սպառեցին:Բայց միայն չաբշագոոծն ՄԵբուժաեն միաձիճողոպԻեալ,փախշչէո անկանԼոյեբկիոբն Պարսից: Եւ.

ԱՐՔԱՅԻՆ

ՀԱՅՈՑ ԻՆՆՀԱՐԻԻՐ

ՊԱՐԾԱՆՔՈՎ

ԳՈՒՄԱՆԴ

ՇԱՊՈՒՀԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՄԵՄ

ՊԱՐԾԵՑԵԼ ԷՐ ՊԱՐՍԻՑ

ՇԱՊՈՒՀ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԱՌԱՋ ԵՎ ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀԻ ՎԲԱ

ԵԿԱՎ ԻՆԸ ՀԱՐՑՈՒՐ

ՀԱՋԱՐ ՋՈՐՔՈՎ. ԵՎ ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ ՊԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ ԿՐԵՈՎ ՉԱԲԱՋԱՐ

ՀԱԼԱԾՎՈՒՄ ԷՐ ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀԻՑ

ՍՐանիզ ից ճետո

Պար սից Շ Շապուճ

ուղառկվում թազավոոի կողմից Գումանդ Շապուճըինր ճարյուր հազար զորքով. պառծեցելէՐ թա-

զավորբի առաջ:

Նա

գալիս Բասնում ԷՐ Հայոգաշխառճը,իբ ձեոքիտակ

առաջնորդ ունենալովվատանշան ՄԵՐուժանին,Հայոց աշխաորճից ԷՐ, ԱՐծՐունյաց տոճմից: Ելավ ճասավ, Հայոցսաճմանները պաճպաո՞ր

ճող սաճմանապան (գունդը)գտավ անփույթե անզգույշ. (ուստի) ներս իԻափվեցին սփովեցին ամբողջՀայաստանաշխաւճում, ավա՞ում, քանղում, ավերում էին ամբողջաշխարհր:ԱպաՀայոց Վասակ զորավարը կազմակեոպվում, պատրաստվում (բ, հասնում հարձակվումէՐ (այականգնդի վբա ե նախ ե առաջ ԳումանդՇապուճին ԷՐ սպանում: ԱպաՀայկականզորքր Պաշսիցցոված զորքերիվբա ասպատակելով բոլորին կոտոբում Լին, առանցմի մաոդ կենդանիթողնելու: Բայց միայն չաբազործ ԷԸ Պարսից ՄԵՐուժանը մի ձիով փախչում րնկնում աո-

աշխարնը:

Լո

որ

լն

Բ

ԸՇԱՊՀՈՑ ԱՐՔԱՅԷ

ՑԱՂԱԳՍ ԴԵՀԿԱՆ ՆԱՀԱՊԵՏԻ,

ԱՊԱ ՔԱԶՄՕՔ.

ԱՐՔԱՅԻՆ՝

0Ր0Ք

ՎԵՐԱՑ ԱՐՇԱԿԱՑ ՀԱՑՈՑ

ՎԱՍԱԿ ՀԱՅՈՑ

ԶՉՐԱՎԺՐՆ

ԶՆՈՍԱ ՈՐ

'հ

ԱՌՒԱՔԵՑԱԻ

ՊԱՐՍԻՑ

7ի

Ն

ՆԱՀԱՊԵՏԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՊԱՐՍԻՑ ՇԱՊՈՒՀ ԹԱԳԱՎՈՐԻ

ԿՈՂՄԻՑ ՄԵԾ

ԶՈՐՔՈՎ ՈՒՂԱՐԿՎԵՑ ՀԱՅՈՑ ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՎՐԱ, ԵՎ ՀԱՅՈՑ

ՋՌՐԱՎԱՐԸՀԱՍՆՈՒՄ ԿՈՏՈՐՈՒՄ է ՆՐԱՆՑ

ՍԱՏԱԿԷՐ

ՀԱՍԱՆԷՐ ՝

լինէո. զօբաժովով ամենայնիՇապուն արքայն Պառշսից ե ծովու, ե անճամաբ զաւազ իբրն ե Ն կուտէՐզօրս անչափս անթիւ զօոս որք նիզակ ՛ի ձեռն առնուին, որե քհարիսո բեւԸ կուռ վառեալ՝ տոճմին էՐ ազգա տոճմիկ իսկ Եւ զԴենկաննանապետ. բազումս: առաքէՐ զնա թազաՀայոց՝ այս ինքնՄամիկոնենից. զօրավարացն արքային Առշակայ 'ի վերայ (որն Պառսից Շապում լեռկիոնՀայոց Ցետ այսո

ոբ

Հայոց:ճասանէ"

ՎԱՍԱԿ

Այս բոլոոից հետո ՊաբսիցՇապուն

արն,

զճայացիսեոչ

՞՛իսահմանս եբկբինՀայոց. ապա ք կային եմին ի քուն գտաներայլ կազմ պատոշասա ինչ ծուլացեալ ընդ եւ ելթնէր զօրավարնՎասակ Բազմի: գործոյճակատունպատի ամեզզօոսն սատակէ՞ր հազաբաւ. ԲառկանէՐ առաջ նոցա եւթանասուն նահապետն, զԴենկան ն նայնՊարսից.սպանանէրզիւր զաւզգային աբշաբեալէ: ձիաճալածի փախստական տանէր առաջիի'բ զմնացեալսն նսգա: ապոէ՞ր,ոո առաչնոողէ" ՄԵՐուժանն Բայզ ԱՐծբունիփախուցեալ

նաճապետին, առդիզ:

"

ի լԲ ոմ վա: թագավորի ատեան ա

-

է

Գեա աա

գ" ճալածում էիցոի: փախցնում

իոն)

ՑԱՂԱԳՍ ՍՈՒՐԵՆԱՑ ՊԱՀԼԱԻԻ.

ՆԿՈՒՆ

ՈՐ

ւ

:

'

`

Գ ԵԿՆ

ԵԻ ՆԱ

ՉՕՐ0Ք հղԶՄ0Ք.

եի

ՍԱ

ԵՒՍ

ՍՈՒՐԵՆ

ԼԻՆԷՐ հրբեի ՔԱՌԱՋԻԽԱՆ

ոբ

ՊԱՏԵՐԱՑՄՍ,

ԵՒ

ժողովում, կազմաէ, ամայի զորք ատրատում Րաճթիվ գնդեր փղեո, ընտիր Հ Մուշե տակ), Հայոց Հ"ի առաջնոողությամ ԱՐշակթագավորի էո Հովի ազգական էՐ նրանց արձակում Վ Ապաչա վբա: էլ վեր կացավզնաց եռանցղեմ երեսուն հազարով: Ա րավառն բնդնաբվեց, սպանեց,գոոքերըկոտորեց: Ն ԻՐուժանը փախպիղ

կերպումն պատեբշազմող մաոդիկ ու

:

որ

ա

ո

ետ

:

նրան

չում էր:

Քա )9

,

,

ԹՌ

ՆՄԱ

Իսկ յետ Սուրենայ եկն Վսեմական. գայր ճասանեԸ անչափ բազի Շապմութեամբն անթիւ զօրօք,ե ՄԵՇուժան առաջնորդառաքէհալ

ԿՐԵՑ:

Շ ապուրն ց Պառսի

:

Դ

ՎՍԵՄԱԱՆԻ, ԴԻ հԿն ԿԻ ՆԱ ՑԱՅՍ

2ԱԽՈՂԵՑԱԻ ՌԻՊԷՍ ոՌԱթնոոն

ԳՊԱՀԼԱՎԻՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՆՈՒՑՆՊԵՍ ԵԿԱՎ ՄԵԾ ՋՈՐՔՈՎ ԵՎ

ԱՌԱՋԻՆՆԵՐԻ

ՆՄԱՆ ԳԱԲՏՈՒԹՅՈՒՆ

Ապա կոկին լինէՐ զոբաժողովՇապուհ արքալ Պարսից. կազմէր զունդս բազումսզօրացն Ն փիղս անթիւս, գօոս բեդիշս պատոաստէ՞Ր ն Սուրէն Պաճլաւ. ազգակից իսկ էՐ Աբշակալ Ն պատեռբազմողս. ե արձակեաց՛ի Հայոց, ն Մեբուժանն առաջնորդնողա. թագաւորին գնաց վեբայնոցա:Ապա քանզի Ն Վասակ զօբավաբնՀայոց խաղաց ե սպազմուշէն ԵՐեսուն դիմի ճազարբաւ,հարկանէր՛ի ընդ առաջ նոցա բայց ՄԵՐուժան փախչէո: նանէր, ե զզօոսնկոտոբեաց.

ՑԱՂԱԳՍ ԱՊԱԿԱՆ

սպառազինված ս

:

ե

Գայո

.

Հարիրի «ն

էբ ժողովում կուտակումանչափե ավազըծովի ափին. չուս հաբյուբ բյուր լով նիզակ ո՞ր եվ Դեճկան գոոծածողներ: " տոնմով յոց թագավորներին,այսինքն Մամիկոնյաններին որ յ) ուղառկումէՐ Հայոց աշխաոճը,Հայոց Աբշակ Նա գալիս ճասնում ԷԸ սաճմաններ ՝ Հայաստանի կամ քնած չեր գտնում Բայերին. ստ նբանքկազմ ե պատեբազմական Եվ գործին: Վասակ դեմ էր դո 1Րս գազոբավաոր նբանց լիխյոթանասուն հազարով.ջաոդում, կոտորում Պ էՐ քԵբը,սպանումիո ազգական առաջը ձի ճեծած խառնելով` Քայց Եբուժան Արծրունին, որ նրան ի բանց առաջնոոդումէ՞` փախչելով փրոկվում էր: ու

ԱՊԱԿԱՆ ՎՍԵՄԱԿԱՆԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՆՈՒՑՆՊԵՍ

ԵԿԱՎ ԱՅՍ ՊԱՏԵՐԱՋԾՆԵՐԻՆ

ԵՎ

ԱՌԱՋԻՆՆԵՐԻ ՆՄ ԱՆ ԱՆՀԱՋՈՂՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆԴԻՊԵՑ

Ս

ոո ու՞ենիցհետո եկավ Վսեմականը, գալիս ճասնում

էՐ

անթիվ

զորքերի բազմությամբ.Մեբուժանն էլ ՊարսիցՇապուն թագավորի

՛ի վեբայ եբկոինՀայոց: | Պառսից՛ի գործ պատեոբազմի աոքայէն զօրավարն ընդ Ապա առայնցաճ կեր ականն սատակէո հանդեւձ զօոօքե, Վլեմական յոց. հարկա Գրե ճ ոյա

Հա-

սպաբապետ

ը

էբ

զմին ՛ի նոցանէնոչ զործնՄերուժան:

ե

նէր: ապոեցուցանէր:

չառա) փախչեր Հ միայե

Քայց

կողմիցառաջնո՞դէ" նջանակված՝ Հայոց աշխաոճի դեմ պատեւազմելու ճամար: ԱպաՎասակ Հայոց սպարապետն ուղաշկվեց նշանց ընդառաջ:Զառդումէր Պառսիցզորքեր, մի մաող կենդանիչթողնելով, սպանում էր ԱպականՎսեմականին: Միայն չաբագործ Մեբուժանը փախչումէո: բ

Ե

ՋԻԿ ՆՎԻՐԱԿԱՊԵՑԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՇԱՊՈՒՀ ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ ՄԵԾ ՋՈՐՔՈՎ

ՌՒՂԱՐԿՎԵՑ ՀԱՏՈՑ ԴԵՄ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԵՎ ԱՌԱՋԻՆՆԵՐԻ ՆՄԱՆ

7Ի ՎԵՐԱՑ

»Ի ՇԱՊՀՈՑ ԱՐՔԱՅԷՆ

ՑԱՂԱԳՍ ԶԸԿԱՑ ՆՈՒԻՐԱԿԱՊԵՏԻ, ՈՐ ԱՌԱՔԵՑԱԻ

ԻՔՐԵԻ ԶԱՌԱՋԻՆՍՆ

ԵՒ ՍԱՏԱԿԵՑԱԻ

ՀԱՑՈՑ ԲԱՋՈՒՄ ՉՕՐՕՔ »Ի ՊԱՏԵՐԱԶՄ,

Ե արՇապուն զիմ արձակ այսոբիկԶիկ նուիբակապետն Ը ա Դ Հայոց. ն զՄեբուժաննառաջնորդ ընդ քայ Պառսից,մղել զպատեբազմ նոսա առնէր: Ե գու մաշէ Գումաբտակ բազումիբոբն զաւազ ծովու Հայոց: Հայոց: Ապա ելանէր ՛ի նէին )| Վատը Ջիկն սպանանէր,Ն դիմի ճաբկանէր "Ի Բետա փախստական զզօոսն զկէսն կոտորէր,ե զկեսն առաչի ի իտհանց նէին: Այն անզամ ես ոչ կառէին՛ի բուռն աբկանելզՄեբուժանն:

Ցետ

Եւ

րք

յե ի-ն

ու3 բազմությամբ Տայոց, բավառն ԲԿւ է ային

,

Րկիորն

Քասա

ր

առ-

ի'

ԿՌՏՈՐՎԵՏ

թա ՍՐանից ց Պառշսից ց պ թագ ավոոր ն իո Զիկ նվիբակապեպ տին132 ն նբանց արձակեցՀայաստան պատերազմի, էՐ նշաառաջնորդ ա նակում Մեբուժանին։Նբանցց ձեռքի տակ գ գումաբում է» մեծ գունդ, գուն ծովի ավազիբազմությամբ: Նբանք գալիս ճասնում էին Հայոց աշխառճը:Նբանց դեմ էո դուրս գալիս Հայոց Վասակզորավարը. Զիկ սպանում էր, զորքեոիկեսը կոտորումէո, մյուս կեսը նվիբակապետին առաջ խառնելով փախստի էին մատնում: Բայց այս անգամէլ չկաԲողացան ձեռք ձգել չար Մերուժանին:

ճետո

Շապուն

:

|

ՑԱՂԱԳՄԱՍՌԻՐԵՆԱՑ ՊԱՐՍԿԻ, ՈՐ

ԲՈՒՌՆ

»Ի

՛ի թագաւորէն: պարսիկխաղաց եղե յետ ՛ եճաս, տալ պատեբազմընդ ՊարսիցՇապհոյ. վաթսուն բիւբու եկն թագաւորինՀայոց Աբշակայ.ն առաջնոբդունէՐ զՄեբուժանն։ Ապա մաճուն

Եւ

Զրկայ, Սու՞էն

զամենայն Հոզովրա իքետիոտս ԿանիՃԵ: իկաին ՛ի գիշերի ելանէր ԻՋճասաշակ ընտիր 'ի տասն հազաշառ ԻՆ ետն

բ

յոց. սեր

Հա-

Կո

անկանե

ձեռն

ըրն

Կ"

արա

մ'է.

ո ձեռբակալառսատակէինզզօոս կոտորէինհարբկանեիս առսից. նէին զՍուոէն պաոսիկ. Ն ածեին զնա առ արքայն Աբշակ: Ապա ճոաման տայր քաբակոչկոն առնել զնա: Բայց Մեբուժանն ապոէր փախըս-

տեայ:

ԶՐԿԱՑՆ ԵՒՍ ԵԿՆ Ի ՊԱՏԵՐԱԶՄՆ. ԵՒ ՆԱ

ԱՆԿԵԱԼ ՎԱՍԱԿԱՑ, ՀԱՆԴԵՐՁ ԻԻՒՐՈՎԹԶՕՐՕՔՆ ՍԱՏԱԿԵՏԱԻ

5ԵՏ

կ ն

`

ԾՈՒՐԵՆ ՊԱՐՍԿԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՋԻԿԻՑ ՀԵՏՈ ՆՈՒՑՆՊԵՍ

ԵԿԱՎ ՊԱՏԵՐԱԶՄԵԼՈՒ

ԵՎ ՎԱՍԱԿԻ ՋԵՌՔՆ ԱՆՑՆԵԼՈՎԶՈՐՔԵՐԻ ՀԵՏ ՄԻԱՍԻՆ ԿՈՏՈՐՎԵՑ

Ցիկիմաճիցճետո

Սու՞են պառշսիկը ՊարսիցՇապունթագավոռշ ե կավ կողմից ձետ պատեվաթսուն բյուոով ՀայոցԱշշակթագավոոբի ուներ Ւազմելու,ն առաջնոռշդ ԱպաՀայոցՎասակսպաՄԵբուժանին: բապետը ժողովեց բոլոր զորքեր ե գիշեբով ճետիոտս նախարարների ճարձակվեց ամբացբածբանակի Պառսից 33 վբա սբեբովզինվածտասը Բոլոր տոբում, ոչնչացնումէին, ձեբբակալում ե բերում էին Սու՞են պառսիկին էին Արշակթագավորիմոտ, ոջ նբան ճբամայեց քաշկոծելովսպանել. բայց Մեբուժանը փախչելովազատվում էբ: Լ

ճազար ընտիր մաշդկանցով: Պաշսից զորքն առճասար կո-

ի

ի

Ա.

մ

ՑԱՂԱԳՍ ՀՐԵՒՇՂՈՒՄԱՑ, ՈՐ ԱՌԱՔԵՑԱԻ

ԻՆՆՍՈՒՆ

ՔԲԻԻՐՈՒ ԵՒ

ԱՅՆ

ԱՆԳԱՄ

ՑԱՐԲՔԱՅԷՆ ՊԱԲՐՍԻԴ

Ի

ՀՐԵՎՇՈՂՈՒՄԻ

ՎԵՐԱՅ ՀԱՅՍՑ

ՆՇԱՆ ՅԱՂԹՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅՈՑ

ԵՒՍ

ԻՆՆՍՈՒՆ

ԿԱՆԿԵԷՐ

ՀՐեւչողումնարբձակէւ ի պառետազմ՛ի վեշբայաչշխաւճինՀաե իսկ ի նմին յազգէ թագաւորինՀայոց ազգականէՐ, ույլ յոց:Ջի բանիւՇապնոյ արքայի գայբ հասանլը հանվեբձզօբո ինեսուն բիւԲուն, տալ պատերազմընդ Հայաստանեայսն:Ապա կարգ կազմէր պատոաստէՐՎասակզօբավաբնՀայոյ զամենայն զգունդս զօբագն,ե դիմեաց՛ի վեբայ նոցա մաբտիւպատեբշավզմաւ: Փախստականս նէին զնոսա, արկեալառաջի իւբեաց. ե ՀՐԲեւշուլումնե Մեբուժանն Եւ

է" գալիս պատերազմի ՀՐԵվշողումն Հայոց աշխարճիվբա: Սա էլ Հայոց թագավորի ազգականնէՐ, նշա գեղից լինելով, ՈՐ Շապուն թագավորիճբշամանով իննսուն բյուր զորքովգալիս ճասնում էՐ՝ ճահետ յերի պատերազմելու: ԱպաՀայոց Վասակզոբավառր կազմակերպումպատբաստում էՐ զորքերիբոլոր գնդերըե պատեոշազմով դիմում էՐ նրա վբա: մատԲոլոբինիրենց առաջը խառնելով փախուստի նեցին:ՀՐԵվշողումնՆ ՄԵՐուժանն էլ փախչումէին:

սա

տա--

փախչին:

ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՈՒՂԱՐԿՎԵՑ

ՀԱՏՈՑ ՎՐԱ

ԲՑՈՒՐՈՎ, ԵՎ ԱՅՍ ԱՆԳԱՄ ԷԼ ՀԱՂԹՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄՆՈՒՄ էՐ ՀԱՅԵՐԻՆ

`

| |

ԼԻ.

Ա

ԱԼԱՆԱՑՈՑԱՆԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԳԱԼԻՍ ՀԱՍՆՈՒՄ

էՐ ՉՈՐՍ ՀԱՐՅՈՒՐ ԲՑՈՒՐՈՎ ՀԱՑՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԴԵՄ ՊԱՏԵՐԱԶՄԵԼՈՒ, ԵՎ

Թե Ի՛ՆՉՊԵՍ ՆԵՂՎԵՃ

ՈՒ ՊԱՐՏՈՒԹՈՒՆ

ԿՐԵՑ ՎԱՍԱԿԻՑ.

-

ՑԱՂԱԳՍ ԱՂԱՆԱՅՈՑՋԱՑՆ ՈՐ ՁՌԲԵՔՀԱՐԵՒՐ ԲԻՒՐԱԻ ԶԱՏԲ ՀԱՍԱՆԷՐ 7Ի ԹԱԳԱՐՈՐԷՆ

ՊԱՐՍԻՑ`

ՏԱԼ ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԲՆԴ ԱՐՔԱՅԻՆ ՀԱՅՈՑ. ԵԹԷ ԶԻԱ՛ՐԴ ՆԵՂԵՍԼ ՊԱԲՏԵԴՄԻ

ՎԱՍԱ/ՈՑ

ԶեՌՆ

Իսկ Ալանայոզանը,

ոբ

Ար

ոբ Իսկ Աղաճայսզանն, Պաճլաւն էր 'ի տոհմեն Ատշակունեաց, ճա ե գնալը գայ առաջի Շապհոյթագատորին խոշոխտացեալ Պատ-սիգ, Քասանէր ի սաճմանս Հայոց: Ապա այս վաղագոյնազդ լիներ թագաՇպէս 1 ՒՐ ԿաԻքք Վատոին Հայոց Նո. Աբշչակայ. սոյնպէս զի զոբքն կազմէր ի ձեռը ոն Վա եւ ետին: զամենայն ինդ սակայ իւոոյ սպաբուպետ| Վ ) նսխաշաբսմՀաղոգ9 ԻՎ եմա գումաբեալ,զայբ հասանե» ինդ առաջ վօոսցն Պարսից.հարկաներկստորեՐ զամենեսեսնառ ճատաբակ.ե վմնավեալսնփախստեայս նէին յեբկիրն Պառսից.ն. ինքեանքգզգուշանային սանմսհացնիչոեանց: ոբ

ՀՅ

ն

սա

ւ

ԿՏ ա

ԳԻ

Ո

չ

էո,

Լ

ԱՐշակունինեբի տոնմից, ը:

մ Աբանը Մյս

անի Ղ

ճայտնիէՐ դառնումԱՐշակթագավոշին. սա նույնպես իո զորքը ի կազմակեբպեց իջ Վասակ սպարապ է տի ձեռքով, նորա ձեռքի տակ մարե լ ով բոլոր ճա նա գալ բոլ էբ ) նախառառներին։ ալիս 9գԳ Գ" դեմ, բոլորին լ առճասաբակ կոտորում էր, մ ) ուսներինփախցնում էին Պալ Բն ը Ն իրհրեեք ոո բաանում են զգուշությամբ «պառպանու իբենց

«

՛

Պանլավ

ի

ձ

Գաբսի ոքի

:

ի

էին

:

արմ ԻԿ ՞ը:

առ-

ա

|

լթ.

թ

ՑԱՂԱԳՍ ԲՔԲՈՑԵԿԱՆՄԵՄ ՆԱԽԱՐԱՐԻՆ

ՊԱՐՍԻՑ, ՈՐԲ ծԿՆ ԵՒ ՍԱ ՔԱՌԱՍՈՒՆ

ԶՈՐ ՀԱՐԿԱՆԷԲ ՋԵՋԷՐ ՍՊԱԲԱՊԵՏԵ ՀԱՅՌՑ ԼԱՍ"

ՊԱՐՍԻՑ

ՔԻՒՐՈՒ.

ՆԱԽԱՐԱՐԻ

ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԵԿԱՎ ՔԱՌԱՍՈՒՆ

ՈԶՆՉԱՑՆՈՒՄ

ԷՐ ՀԱՅՈՑ ՎԱՍԱԿ

,

,

|

աո-

ա

ՄԵԾ

ԿՈՏՈՐՈՒՄ

հետո ՊարսիցԲոյեկանմեծ ՍՐանից

Յետ

ե Ւառասուն բեւո այսոբիկՔոյեկան մեձ նախառսեբՊառճսիգ. ընդ նմա, գայլինճասանէինլԱտշպատական. կամեին ասպատակ նել յեկիբն Հայոց: Ապա զառաջեսք անգանէբՎասակիւբով Հայասն տան գնդաւն, հարկանէր ամենայն Պառս ից, ե ՎԻ: յ զգօոս ն. զԲոյեկանն սպանանէ"'ի Թաւթէժն: եւ այրեբ անդզապաբանս թագաւորինՊաբսից.

ԲՈՑԵԿԱՆ

ՌԲՈՆՏ

ի

ԲՑՈՒՐՈՎ,

ՍՊԱՐԱՊԵՏԸ

նախառառը ք առասուն

բյու

-

ով գալիս ճասնում էՐ Ատոպատական, կամենալովՀայոց աշխաոնն Նբա առաչն էս է ասպատակել: գալիս իբ Հա Գոու, : եբ Պարսից բոլոր զորքը, Բ. Բոյ կոկոտորում ւ լ սպՆմ

ողովան

էր

խի

Այնտեղ Թավբեժում: մ Ղ :

ԻտՆՅ Ի

նա այբում )

էբ

Վասակ) կակա

եկանին

ց թագ ավորի պ Պառսի ա

ապա-.

.

ց

|

գտեալանդզպատկեր թագաւոբին Պառսից, եդեալ՝նետանետաձիզ

Բայց 19 միայնյ 9 առնէր:

րնդ նոսա եկեալ:լ Մեբուժանն բնդ փախչէՐ Հ

բ ն գտնելով նե երը՝ նբան ծակրո բանքը թագավոռի պատկերը նետաձգությամբ տում էՐ: Բայց ոբ ճետ միայն ՄԵՐուժանը, նշանց եկել էՐ՝ փախէո: չում '

-

Խ Ե

ՏԱՂԱԳՍ ՎԱՉԱԿԱՆԱՑ, ՈԲ ԵԿՆ ԴԻ ՀԱՑՍ ՈՒԹՆԵՒՏԱՍՆ ՔԻՒՐՈՒՆ, ԵՒ ԿԱՄԷՐ

ԱՌՆՈՒԼ ԶՀԱՅՍ. ԱՊԱ ԵՒ ԶՆԱէ ՎԱՆԵԱՑ ՍՊԱՐԱՊԵՏՆ ՀԱՅՈՑ ԵՒ ԶԶՕՐՄ ՆՈՐԱ

ՎԱՁԱԿԱՆԻ ՄԱՍԻՆ, ՌՐ ՀԱՑԱՍՏԱՆ

ՀԱՑԱՍՏԱՆԸ ՆՎԱՃԵԼ

ոմն 'ի նախաբաբացն Վաչականն Պարսիցաոշաւէո)եբկիջն Հայասան, Ճանդեոձութետասն բիւօք։ Ապա ժողով զօրավարնՀայոց ասակզամենայնզզօոսն Հայոց.ն թողոյբ զթագաւորնԱբշակյամուբ դին Դաբիւնաց,ն ինքնզօրավարն Հայոց Վասակխաղայոբ անկանէր սնդերձզօոօքն Հայոց զբանակաւնՎաչականայ:ՍպանանէՐզվաչասեն, ն կռտորէՐզբանակսն Պառսից.բայց միայն ապոէՐ սակաւուք Մեբուժանն, եկեալառաջնոող 'ախուցեալ նոցա:

վում էր:

`

Եմ

ՄՇԿԱՆԱՑ ՑԱՂԱԳՍ

ԵՒ ԵՐԵՍՈՒՆ ԵՒ ՀԻՆԳ ԲԻԻՐՈՒՆ. ԲՐ ԱՐՇԱՎԷՐ ՑԵՐԿԻՐՆ

ՀԱՏՈՑ, ԹԷ ԶԻԱ՛ՐԴ ԿՈՏՈՐԵԱԼ ԵՂԵՒ 7Ի ՎԱՍԱԿԱՑ ԵԻ Ի ՉՉՐԱՑ ՀԱՅՈՑ

եւ

Մշկան ոմն

նախառբաբացն Պաոսից, եկեալ ե Շա

ւղղէՐ ճակատսընղ թագզատոին Աբշշակայ։Ապա զօբավարնՀայոց ԼասակճակատէՇզզօոսն Հայոց ընդդեմ նոցա. ն դէմ յանդիման մեհաւ բոնութեամբմիմեանցյարձակէին:եւ յաղթաճարէրզվօոսն Պաշից գունդնՀայաստան. սատակէին,ե ոչ մի '/ի նոցանէնոչ ապոեցույանէ». ե յականէ յանուանէ զՄշկանն սպանանէին, Ն Մեբուժանն

իախչէո: .

ԽԲ

ՑԱՂԱԳՍ ՄԱՐՈՒՃԱՆԱՑ ԵԻ ՎԱԹՍՈՒՆ ԲԻՒՐՈՒՆ, Թէ ԶԻԱ՛ՐԴ ԵԿԵԱԼՔ 'Ի ՎԵՐԱՑ

ԱՐՇԱԿԱՑ, ԿԱՄ ԶԻԱ՛ԲՐԴ ՀԱՐԿԱՆԷՐ ՍԱՏԱԿԷՐ ԶՆՈՍԱ ՎԱՍԱԿ

ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ՍՊԱՐԱՊԵՏՆ

Մարինանուն մեծ նախարարգայբ մարտնչէՐընդ եկին Հայոց: Ապաճանդերձզօոօքն վաթսունբիւբուն գայր հասանէր միջամոխ:օլինէբ յեոկիոնՀայոց. ե առաչնոոդ ՛ի ձեռին ունեՐ զՄեբուժաննԱծբունի: Ապաես պատաճէր պատեբազմաւ Վասակ ամենայնզօոօքն

ՖԱ

ւ

.

անուն, մի ի

ԷՐ

Պաոսիցքախաբաբներից մեկր, Վաշականանունով, տասնեութ բյուրով առշավում էՐ Հայոց աշխարճի վոա։ ԱպաՀայոց զորավար Վասակը ժողովում էՐ Հայոց բոլոջ զորքերը,ԱՐշակթագավորին թողնում էՐ Դառյունքիամուր բեոդումե ինքը, Հայոց Վասակզոբավառը, Հայոց զոբքեբովճառձակվում էբ Վաշականի բանակի վոա: ՍպանումէՐ Վաչականին, կոտորումէր Պարսից բանակը.միայն ՄԵԲուժանը,նբանց առաջնորդը,քիչ մառդկանցով փախչում ազատ-

:

:

ԵԿԱՎ ՏԱՍՆԵՎՈՒԹ ԲՅՈՒՐՈՎ ԵՎ ԿԱՄԵՆՈՒՄ

ՆՐԱՆ ԵՎ ՆՐԱ

ԵՎ ՀԱՅՌՑ ՍԳԱՐԱՊԵՏԸ ՎԱՆԵՑ

ՋՈՐՔԵՐԻՆ

ՄՇԿԱՆԻ

ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԵՐԵՍՈՒՆ

ԱՇԽԱՐՀԸ ԵՎ ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ

ՆԱ

ԵՎ ՀԻՆԳ ԲՅՈՒՐՈՎ ԱՐՇԱՎԵՑ ՀԱՅՈՑ

ԿՈՏՈՐՎԵՑ ՎԱՍԱԿԻՑ ԵՎ ՀԱՑՈՑ ԶՈՐՔԻՑ:

Պառսից Շախառաոներից մեկը, Մշկանանունով,նույնպեսգալիս էՐ Աբշակթագավորիդեմ: ԱպաՀայոց զորավար ճակատում Վասակր էՐ նբանցդեմ, ն մեծ սաստկությամբ Հայոցզորքըճակատեցնում ճարձակվումէին միմյանց վբա: Հայկականգունդը ճաղթաճառշում էբ Պառսից նրանցկոտորում էին, ոչ մեկին կենդանի չէին զորքերին, թողնում. ճականե ճանվանԵսպանումէին Մշկանին,իսկ ՄԵրբուժան փախչումէո:

ԽԲ շ

ՄԱՐՈՒՃԱՆԻ ՄԱՍԻՆ, ՌՐ ՎԱԹՍՈՒՆ ԲՅՈՒՐՈՎ ԵԿԱՎ ԱՐՇԱԿ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՎՐԱ

ԵՎ ԹԵ ԽՆՉՊԵՍ ՆՐԱՆՑ ԿՈՏՈՐՈՒՄ ՈՉՆՉԱՑՆՈՒՄ ԷՐ ՎԱՍԱԿ ՍԳԱՐԱՊԵՏԸ։

Մի մեծ նախարբար,Մաբեճան)34 անունով, գալիս էբ Հայոցաջճետ պատեբազմելու: Նա վաթսուն խարճի բյոտով գալիսմիջամուխ էՐ

փնումՀայոցաշխաոնը, իջ ձեռքիտակառաջնոոդ ունենալով Մեբուժան Արծրունուն ԱպաՎասակը Հայոցբոլոր զորքեբով պատերազմո 239.

Հայոց. ճաբկանէՐսատակէրզզօոսն Պաոբսից կոբուսանէր,ն զՄաբուճանն Մերուժան: սպանանԼո:Բայց միայն փախչէբ :

| |

ԽԳ

էՐ նբան, չաոդում, կոտոբում,ոչնչացնումէր ընդնարբվում Պարսից զոր-. քերը. Մաբունանին էլ ապաճումէր: Միայն փախչումէՐ։ ՄԵՐուժանը հԳ

յ

: լ

ՋԻՆԴԿԱՊԵՏԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԻՆՆՍՈՒՆ ԲՑՈՒՐՈՎ ԵԿԱՎ ՀԱՅՈՑ

ԹԱՓԱՎՈՐԻ ՎՐԱ,

ԱՊԱ ՎԱՍԱԿ ԶՈՐԱՎԱՐԸ ՀԱՍՆՈՒՄ ԿՈՏՈՐՈՒՄ

ԷՐ ՊԱՐՍԻՑ

ՄԵԾ

ՏԱՂԱԳՍ ԶԻՆԴԱԿԱՊԵՏԻՆ,. ՈՐ ԻՆՆՍՈՒՆ ԲԻՒՐՈՎ ԵԿՆ 'Ի ՎԵՐԱՑ ՀԱՑՈՑ ԹԱԳԱԻՈՐԻՆ

ԱՊԱ ՀԱՍԱՆԷՐ ՍԱՏԱԿԷՐ 7»Ի ՄԵՄ ՀԱՐՈՒԱԾՍ ԶԶՕՐՄՆ ՊԱՐՍԻՑ ՎԱՍԱԿ ԶՕՐԱՎԱՐՆ

Մի ոմն զինդիկապետ 55, Պառսից թազավոբի զորքերի զոբագլուխը, իննսուն բյուրով գալիս Ճասնում էո չր: Հայոց Վասակզոբավառը ԷՐ գալիս նբանց դուրս առաջ. գիշերովճարձակվումէո արսից ամբացբածբանակի վբա, բոլորին սրի էր քաշում,զորապետինէլ սպանում էր բանակի մեջ: Միայն վատանջան Մերուժանը ճողոպբոում, ազատվումէո:

Գիմ" ԻՀարկաա այո դեռ ինոԲիտուն ակաւի, Ապակաճնխէր ելանէրընդ ՎասակզօրավարնՀայոց. | Լ

ե

մն,

օբացն

ագլո

թազամռբին Պարսիզ, ճան-

|

:

ն

նոցա առ կանէր ի գիչեբի 'ի վեբալ ղակշինպաշսկաց, ն ճանէՐ ընդ սու» ե խասաբակ սպանանէրզզնղկապետն "ի մէչ բանակին: ան-

առաջ

զամենեսեան Բայցմիայն ճողուլշեալ ապրե» վատանշան: Մեբուժանն

|

ԽԴ

,

ՑԱՂԱԳՍ ԱՐՔԱՑՈՐԴԻՈՑՆ ՊԱՊԱՑ ԹԷ ՋԻԱ՛ՐԴ ԱՑՏՆԻ ԷԻՆ ԴԵՒՔՆ

ՀԱՆԴԵՐՋ ՆՈՔ0Ք ԳՈՐԾԷՐ ԶՊՂԾՈՒԹԻԻՆ

՛/Ի ՆՄԱ,

Եի

ԶՈՐՔԵՐԸ

ՀԱՐՎԱԾՈՎ

Ատոպատականի սահման

աճապաբում

ւ.

ԽԴ ՊԱՊ

:

ԱՐՔԱՑՈՐԴՈՒ

ՆՐԱ

ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ԴԵՎԵՐՐ ՀԱՅՏՆԻ ԵՐԵՎՈՒՄ ԷԻՆ

Վ ՎՐԱ ԵՎ

Վ ՆՐԱՆՑ

Հ ՀԵՏ ՊՂԾՈՒԹՅՈՒՆ

Ղ

է էՐ ԳՈՐԾՈՒՄ

ԱՐշակիոոբդինՊապը ծնվեցսյունի Փառանձեմից, Գնելիկինն Պապոոդին Աբշակայծնաւ 'ի մօոէն Փառանձեմայ էՐ Եղել, որին սպանեց Աբշակ սիւնայ, ոբ էբ թագավոորն նբա կնոջը, Փառանձեմին գիալ կին Գնելոյն. զոր Եսպանաոքայն Աբշակ,ե առ զկին նոբա Փաիբեն կին առավ, ե նբանիցունեցավոոդի, կոչվեցՊապ:Եբբ մայոր ռանձեմ իւբ կին, ն ծնաւ 'ի նմանէ նրան ծնեց՝ որբովճետն անօրեն ոոդի՝ կոչեցաւնՊապ: Եւ եղե էր ե աստծուցբոլոբովինԵրկյուղ մառոդ իբոն ծնաւ զնա մայբն իւո, քանզիանօոէն մարդ էր ն ամենեինյասչուներ` նրան դնեբին նվիրեց, ե բազմաթիվդներ մանուկիմեջ բնատուծոյ ոչ եբկնչէր, նուիրեացզնա դիւաց. ե բնակեցինղեք բազումք կեցան նբան վարում էին ըստ իբենց կամքի: Նա սնվեց, մեծացավ ե մեղքերէբ ի մանուկն,ն վարէինզնա րստ կամացիւրեանց:Սնաւ ե աճեաց, ն գործում-- պռոնկություն, անասպիղծ աբվագիտություն, գործէ՞ զմեղս. զպոռնկութիւն,զպղծութիւնաբուագիտութեանե զան նագիտություն ։ գարշելիգործեր, բայց մանավանդաոշվազազրելի, Ն զազբալի գաոչութիւն. ճասնագիտութիմ, բայց կառի զաբուագի-- գիտություն: ԲացիսՐանիցինքն էլ իգանում ԷՐուբիշնեոին.այսպես տութիւն: Դարձեալ ինքն իգանայբայլոց, Ն այսպէս մմկեալ թաւաթավալվածէբ (զազոելիգործեռի մեչ)։ էր: լեալ Մի անգամեբբ մայոր իմացավ,թե նա է պաաբվագիտությամբ եւ Ֆ՞բեմն ե ոչ կաՐԲապում՝ իբոնզգաց մայր նոբա զաբուագիտութիւնն, այդ վատանունխայտառակության չկաբողանալով Բամբեռել՝ իր որդու սենեկապետին բԲացեալ ասէ ցսենեճամբերել պարոսաւանացն վատանուանութեանն, ասաց, թե «եբբ նա պղծությանճամար կպակապանռոդայն իւրոյ, թէ յորժամ նա խնդբեսցէ ճանջեայն մաոդկանց, ՛ի պղծութիւնզառսն՝ ոբոնց ճետ պղծությունը կատաբումէ՝ դուք ինձ նեբս կանչեցեք»։Երբ պատանի ընդ ոո սովոբն,է անկանել,դուք զիս ի ներքս կոչեսչիք:Ցորժամ պաանկողինմտնելովպաճան-չեց այդ մաբդկանցպղծությանճամար մայոր նես տանեակնՊապինքն ընդ անկողինմտեալ՝ խնդոէրզարսն Ղիպրղմտավ ն ոոդու առաջ նստեց: ծութիւն, եմուտ մայբ նորա ն նստաւ զառաջհաւնռբա՝ իւ: ոոբդայն: պատանինսկսեց ճչել, բղավել ե ասաց մոոր. «ՎԵՐ կաց գնա Ն ասէ ցմայո Ապասկսաւ ճչել վայել պատանեակն. իւ". Ցաբիցես է ոբովճետեմեռնում խոբովվում եմ, կայայստեղից, րիմ կպայթիմ, գնասցես՛ի բաց զի մեռանիմխոբովիմկսկծիմպայթիմ,թէ ոչ յարիեթե այստեղիցչգնաս»: Իսկմայրն ասաց. «Ես այստե240

|

ոո

որ

լ

ոբ

ու

.

|

Պպա

Պապը

Շազեա:

ե

,

ա-

էՐ

օք

Ն - Լ5 ատէին ի վեբայ պատանեկինՊաԱնի նիս ե եակայո 'ի մաճինսն,վայէո ն խրեղԳգազոյիցն

ո էր գիտանալ:Իսկ մայոն գիտաՍերնեդ սովորն գես ն հաց զայն, բոց՛ի ծննդեանննուիոհացզոբդին իտ. գիտաց ած երի 'ի կերպարանսօձիցնճապատէինզոոդւովնիւշով. ո ախՎա՛յ ինձ, ոջդեակիմ. զի քեզ տագնապէՐ, առու 2 բաց կտակ գի էի: զտեղին,կատառելզպէտսցանցչալ եթող ատա

թե

նո

որ

:

ոո

ս

ոչ

Հասգացավ Բայր (րոն) Ճոտասվելով վու

են,

:

ես

ոո

դներից վառվել այսպիսի ԷՐ եղել ԱՐշակի գործերիանձնատուր ոողին Պապը իր կյանդ բոլոր ընթացքում, մինչե թագավոռշության մինչե իո ճասնելը,

՝

մ

ատւոս

Ի." արի "ԻՎատանքով փաթ

ասաց. «Վա՛յ ինձ, ի ոոդյակ. շգիես»: Վեր տեի դու տանջվում կացավ, այնտեղից ճեռացավ, ոբպեսզի (Պապը)ցանկությունը կատառե: նվ այսպես,

Ֆ այսպէս դիւք վաբեալ, յայսպ այսպիսիԳոԻծս զամենայն Ը, ԷՏ եճաս ՛ի կենացիւոռց ըմբռնեալՊապնոբդին Աշշակայ,մինչ մաճ ՛ի թագատոութիւնն, մինչն իւ»:

կութեանն: Եւ

ոո

որդուն:

յար-

չ

չեմ

Եմ գա, չեմ գ գնա»: գա, չեմ ղից գուս Իսկ ճա ավելի ե ավելի լ սաստկացնում ց ու ճչելն վայելը: Իսկ մայրընայեց ու տեսավիո աչքերով,ոո սպիտակ օձեր պատելէին բազմոցի ոտնեշըե փաթաթվում էին պատանի Պապին, մինչ նա պառկածանկողնում, բղավում էո, պաճանջում ԷՐ այն պատանիներին, ռբոնց ճետ խառնակվում է՞ր: Մայորայս տեսոմ էր նվիրելինքը իո ոբդուն ծնած նելովճիշեց` թե ժամանակ:

գոտո» ԴԱԿ ԿՎՀայրն պաներու Աե, զ բաո Գ իրովը սպիտակք, զի պատեալք

գես ա նէ աստի: մայբն նայեցեալտ էին ինչ

-

մաճը:

խե

ԽԵ

ՍԱԿՍՏԱՆ ՊԱՐՍԻՑ

ՑԱՂԱԳՍ ՍԱԿՍՏԱՆ ԱՆԴԵՐՋԱՊԵՏԻ,ՈՐ ԱՌՅՔԵՑԱԻ Ի ՇԱՊՀՈՑ ԹԱԳԱԻՈՐԷՆ ՊԱՐՍԻՑ

ԳՈՐԵՔՀԱՐԵՒՐ ՀԱՋԱՐԱԻ, ԵՒ ՓԱԽՈՑՑ

Ֆին ԶՆԱ ՎԱՍԱԿ ՋՕՐԱՎԱՐԵ ՀԱՑՈՑ

`

ԱՆԴԵՐՋԱՊԵՑԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՉՈՐՍ ՀԱՐՅՈՒՐ

ՀԱՋԱՐՈՎ ՈՒՂԱՐԿՎԵՑ

ՆՈՒՑՆՊԵՍ ՓԱԽՑՐԵՑ ՀԱՏՈՑ

ՇԱԳՈՒՀ

ԱՎՈՆ

ճետո ՍՐբանից Պառսից Շապում թագավոռշը զումարեցիբ զորքերը, չորս ճաբրյուբ ճազար մարդ ե նանց զորագլուխ նշանակեց Սակստանանդեոձապետին 77:ՆՐանք շարժվեցինԵկանՀայոցկողմերր,ծածաւալեցանվալվեցինե պատեբազմիբռնվեցինՀայոց Առշակթագավոշիճետ:

Ապայետ այսոբիկժողովեացթագաւոբնՊարսիցՇապումզզօոս ի", Ն ճազաորս չոբեքճաբեւ-.ն Սակստան անդեոձապետ զօբագլուխ ճոցա: Ապախաղացինգնացին՛ի կողմանսՀայոց. եկին ընդ թագզաւոշութեանն ճակատեցան Հայոց ԱՐշակայ: Ապաի մի վայր Եկհալքամենայնմեծամեծք նախաբաբացն Հայոց, խոորճուրդ խոոճէին. քանզիոչ առնուինյանձն եՐբէք, թէ թագաւորնԱրշակմտցէ ընդ ճոսա ՛ի պատեբազմ:ԱպազօրավարնՎասակ,ճանդերձամենայնմեծամեծօքն ե նախառբաոօքն ամենայնՀայոց մեծաց,ճարկանէՐսատակէՐ զամենայնզօրսն Պառսից:Եւ սպանանէրՍակստան անդեոձապետըն. բայց միայն ապոէՐՄեոբուժանն ԱՐծոունի փախուցեալ:

ԱպաՀայոցբոլոր մեծամեծ նախաբաոնեոը մի տեղ հավաբվելով խոոճուրդարին. նրանք ոչ մի կերպ չէին համաձայնում,ԱՐշակթադր

գավորն էլ ի՞ենցճետ պատերազմի դուոս գա: ԱյնուճետնՎասակզոՐավառըՄեծ Հայքի ն բոլոր մեծամեծների ճետ ջարնախառաոների դում կոտորումէՐ Պարսից բոլոր զորքերը.սպանում էՐ նան Սակստան անդեբձապետին, բայց միայն ՄԵՐբուժանԱՐծբունին փախչելով ազատվում էր: ԽՋ

Աեւոչի ԱԳՆ ՀԱտտձ ԹԻ Ջեռնն 0Րթ, մ. ԳԻՆ Հենո, նեին ԵՒՐ

ՔԲԻՒՐՈՒՆ

՛Ի

Շապստանտակառապետն գայր ճասանէո ճինգ ճարբիւբիտուն 'ի Ն վերայ աշխաորճին Հայոց, կամէր մտանելյաշխարճնՀայոց: Ապա կազմեալպատրաստեալ գունդնզօրաց թագատոին Հայոց, ե Վասակ ,

ՇԱՊՍՏԱՆ ՏԱԿԱՌԱԳԵՏԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՀԻՆԳ ՀԱՐՑՈՒՐ

ԲՏՈՒՐՈՎ ԵԿԱՎ ՀԱՑՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ ՎՐԱ, ԿՐեՆճ էԼ ԿՈՏՈՐՈՒՄ ԳԻՆ, Հեճոծ,

զԲՒՔԵԼԸ

ՎԵՐԱՑ

|

Շապստան 38 ճինգ Բաոյութբյուբով գալիս ճաստակառապետը Հայոցաշխաոճի վբա, ուզում էՐ նեբս խուժելՀայոց աշխաոճը: ԱպաՀայոց թագավորիկազմակեոպվածպատոաստ գունդըն Հայոց նում էՐ

|

ու

վօբավաբնՀայոց, ելանէր:Ի դիմի հարշկանեՐ զօբացն Պաբսիվ:Հարկանէինկռտուէինզզօոսն Պարսից,ն սպանանէինզՇապստան տակաՄեբուժանն, ռապետնպառսկաց:Բայցմիայն փախչէՐ ապոեալլինէր:

Վասակզո՞բավաբը դուբս էին գալիս Պարսիցգորքի դեմ ե բնդնաշվում էին նհբանդհետ. չաբդում կուտոբումեին Պարսիցզորքերը. տապանում էին նան Պաշսից Շապստանտակառապետին:Բայց միայն ՄԵրուժանր փախչելով ազատվում է:

Խէ

ՑԱՂԱԳՍ ՄՈԳԱՑ

ՏԱԼ ՃԱԿԱՏ

ՀԱՆԴԵՐՋԱՊԵՏԻՆ

ՀԱՍԱՆԷԲՐ ՈՌՒԹՈՒՏԱՍՆ ԲԻԻՐՈՒՆ,

ԸՆԴ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՀԱՅՈՑ. ԾԻ ՍԱ ԿՈԲՄԱՆԷՐ ԻԲՐԵՒ ԶԱՌԱՋԻՆՍՆ

ՈՐ"

Ապաե Մոգացանդեբձապետնգայբ ձճասանէՐութուտասն բիւբու, տալ ճակատսրնդ թագաւորինՀայոց Արշակայ:Ապա գնային ճասանէին ի մի վալ» ամենայն զօոքն ՀայաստանԵբկոինՆ Վասակզօբաոբ էՐ դայեակթագաւորինՀայոց ԱՐշակայ: Եթէ վաշն սպաբապետն, կաբի շատ անապաբհալճասանէին, այնչափ ժամանեցին՝մինչն ՛ի Մաղխազան կաբացինճասանել:ծւ անդ ընդ միմեանս գունդնեբկոքեան բախէին.՛ի պաբտութիւն մատնեցան զօրքնՊաբսից,փախստական ն լինէին յեբեսացՎասակայզօրավաբին ամենայնզօբացնՀայոց: Եւ ե զզօոսն անդ զՄոգացանդեբձապետն, սպանանէին անմիաբաբեալ. բայց միայն Մեբուժանն ՛ի տաճիկձի նստեալփախչէր։

ԽԸ ՈՐ

ՑԱՂԱԳՍ ՀԱՄԲԱԲՐԱԿԱՊԵՏԻՆ,,

ԹԱԳԱԻՈՐԻՆ ՀԱՅՈՑ.

ԻՆՆՍՈՒՆ

ԵԻ ՍԱՏԱԿԵՑԱԻ

ՔԻՒՐՈՒՆ

Կ

ՄՈԳԱՑՀԱՆԳԵՐՋԱՊԵՏԻ

ՄԱՍԻՆ.

էՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄԵԼՈՒ ՀԱԼՈՑ

ՈՐԲ

ՏԱՍՆԵՎՈՒԹ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՀԵՏ

ԵՒՒԻ

ՈՅՈԻՐՈՎ ԳԱԼԻՍ

ՀԱՍՆՈՒՄ

ԵՎ ԿՈԲՐՄԱՆՎՈՒՄ ԷԲ» ԱՌԱՋԻՆ-

ՆՄԱՆ

Այնուճետե Մոզավ հանդերձապետն 34 էր գալիս տասնեութ րյուբով` Հայսց Աշշակ թագավոշիդեմ պատեւճազմելու: Ապամի տեղ էին գալիս ժովովվում Հայաստան աշխառձճի բոլոր զորքերրե Վատասկ զոՐավար-սպաոշապեռը, Հայոց Առշչշակ թագավորիղայակն ԷՐ: ՈՐքան աճա վարեցին՝ ճազիվ Մաղխազանում էլ շատ կարողացան ն-ահց հասնել: Եշբ եշկու գեղերն իբշարընդճարբվեգին՝ Պառսիցզորքերըղարտություն կրեցին ն փախուստտվին Վասակզորավարի ն Հայով բոլոր զոբՒերիառջեիգ: Այնտեղ սպանեցին Մոգացձանդեոձապետին, զոո34 քեր մինչն վեոջին մարդր կոտոբեցին: Միայն Մեբուժանըտաճիկ ձի ճեծած փախչումէՐ: որ

ԵԿԵԱԼ ՄԱՐՏՆՉԷՐ ԲՆԴ ՕՐՍ

Եի Ի

՛Ի ՍԱՂԱՄԱՍ »Ի ԶՕՐԱՑՆ ՀԱՑՈՑ

Զ0ՐԱՎԱՐԷՆ ՎԱՍԱԿԱՏ

ներ

Խէ

ԳԱՅՐ

Ապաճամբաբակապետն թագաւորբին Պառսից,ն

ԽԸ սա

գայբ

ճասա-

'ի գաւառն Կորնէից'ի Սաղամասճանդերձիննսուն բիւոօք: ղակիշածեալլամուբ տեղւոջմիոջ, կամէրկռուհլ ընդ թագաւոբինՀայոց ընդ ԱՐբշակայ: Ապա գայբ զօրավարնՀայոց, ճանդեբձտասն ճազաճաւ զինու ընտիրզօբու. ն դարանամուտ լինէր ընդ կողմանսբանաե կին, ՛ի գիշերինանկանէր՛ի ղակիշն:Եւ զամենեսեան ընդ սուր ճա-գ ե ոչ մի ոչ նեին առ ճասառբակ, բայց միայն Մեբուապոեցուցանէին. ժանն աբշտաքոյ գնդինդիպեալ,փափչշէո:

Ե.

ՀԱՄԲԱՐԱԿԱՊԵՏԻ

էՐ ՀԱՅՈՑ

ՄԱՍԻՆ,

ՌՐ

ԲՅՈՒԲՈՎ ԳԱԼՈՎ ՊԱՏԵՐԱԶՄՈՒՄ

ԵՎ ՍԱՂԱՄԱՍՈՒՄ ԿՈՏՈՐՎԵՑ ՀԱՅՈՑ

ԵՎ ՎԱՍԱԿ ԶՈՐԱՎԱՐԻՑ

ԻՆՆՍՈՒՆ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՑՈՐՔԵՐԻ ՀԵՏ

ԶՈՐՔԵՐԻՑ

Ապա Պաոշսիցթագավոռի ճամբաբակապետը:'0 իննսուն բյուբով գալիսճասնում ԷԸ Կորճայքիգավառր`Սաղամաս,ե մի ամուր տեղում ղզակիշ պատբաստելովկամենում էՐ կովել Հայոց Աբշակթագավոշի հետ: Ապագալիս ԷՐ Հայոց զոբավառրտասն հազաշ րնտիր գոոքով, զաշանամուտ ԷՐ լինում բանակիմի քանի կողմեշում ե գիշեբովԲաոձակվումէո ղակիշիվոա: Բոլոջինառճասաբակ սՐի էին քաշում.ոչ ոքի չէին կենդանի թողնում: գնդիգըդուռս պատաճեՄիայնՄերուժանը լվ՝ փախչումէո:

ԽԹ

ՑԱՂԱԳՍ ՄՌԻԿԱՆԱՑ`

ծի

ԽԹ

ԸՆԴԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ՈՐ ՔԱՌԱՍՈՒՆ

Ի

ԲԻԻՐ0Ք ԵԿՆ ԿԹՈՒԵԼ

ՎԱՍԱԿԷ ԵՒ ԶՕՐԱՑՆ ՀԱՑՈՑ ՍԱՏԱԿԵՑԱԻ

ԱպաՄոիկանոմն

ՀԱՅՈՑ,

զօբագլուխն Պարսիցքառասուն բիւոօք պատեբազմի ընդ Աշչակայ արքայինՀայոց: Ապա ն զօոքն Հայոց խոոխտացեալ ճանդեոձիսրբեանց զօբավաբաւն Վասակաւ,գազանաբար առիժաբարդէմ ընդդէմյաբձակէին.ն անդէՀ զզօոսնպառսից,ե սպանանէին սատակէին զՄոիկանն։ԲայցՄեբուժանն ն այնանգամփախչէո։ գայր

մեծ

ճասանէո '/ի մառտ

ՄՌԻԿԱՆԻՄԱՍԻՆ.

ՌՐ ՔԱՌԱՍՈՒՆ

ԿՌՎԵԼՈՒ ԵՎ ԿՈՏՈՐՎԵՑ

Ապամի ոմն Մոիկան,Պարսիցմեծ զոբագլուխ,քառասուն բյու՞ոով գալիս Բասնում էՐ Հայոց Արշակթագավորի ճետ պատերազմելու: ճետ խոոխտալով՝ գազանաԱպաՆ Հայոց զորքըՎասակզորավարբի նշանց վբա, Պառսիցզոոքեորկոտոբար, առյուձաբարճարձակվեցին ե ՞եցին Մռեկանինէլ սպանեցին:Բայց Մեբուժանըայս անգամ էլ փախչում էո:

՛

ՑԱՂԱԳՍ ՔԱԿԵԼՈՑ ԵՒ ՔԱՏՅՔԱՑԵԼՈՑ ԹԱԳԱԻՈՐՈՒԹԵԱՆՆ

ՀԱՑՈՑ, Թէ Ո՛ՐՊէՍ

ԲԱԶՈՒՄՔ Ի ՆԱԽԱՐԱՐԱՑՆ

ՀԱՏՈՑ, ԵՒ ՋԵՌՍ ԵՏՈՒՆ 7Ի ՇԱՊՈՒՀ

ԱՊՍՏԱՄԲԵՑԻՆ

.

ՍՐՔԱՑՆ

ՊԱՐՍԻՑ.

ԵՒ Թէ ԶԻԱ՛ՐԴ ՀԱՊ

ՑՐՈՒԵՑԱՆ ԱՑՍՐ ԱՆԴՐ, ԵՒ ՆՈՒԱՂՆԱՑ

ՀԱՅՈՏ

ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԻԻՆՆ

պատեբազմԵբկիոսՀայոց ընդ թայետ այնորիկ ձանձբացան լքան աչշպարշտեցան խատեցանեռկոքինկողմանքն:Եւ սկսան սոբսոբել գնալ ՛/ի բանակէն Հայոց թագաւորին.թողինզիւբեանցարքայն Աբշակ: Բայց նախայսմ գնալոյսկիզբնառնէինմեծամեծ աւագանին:Նախ բդեաշխնԱղձնեաց, Ն Նոշիրական3 ն տանն, բդեաշխն, Մաճկեր ն Նիճոբականնե ԴասսընտՐէին ե ամենայննախառբառութիւն Աղձնեաց.ե զօոն Ն տունն տոնճմին ապստամբեցին յարքայէն Հայոց ԱՐշակայ,ն չոԱղձնեաց ՝ կողմանն կացին առաջի պառսկաց Շապճոյ.ե պաշիսպածէի ի արքային Հայոց կուսէ՝ որ Զոբայնկոչեն,դրունս դնէին. ե զատուցինզիւրեանց աշխառքնն 'ի Հայոց: Եւ յետ սորա Գուգաբաց2 բդեաշխն, ե յետ սորա Ջոբայգաւառին տէրն, ն Կողբայգաւառինտէոն, ե ընդ նոսա տէՐն: Գարդմանաձորոյ Եւ որք մօտ էին ՛ի նոսա կողմն այնո ձեռին,որ շուրջ էին զնոքօք,միա'ի թագատոէնՀայոց ԱՐշակայ.ե չոգան գնաճաղոյն ապստամբեցին ցին առաջիկացինթագաւորինՊառշսից Շապճոյ:Ապստամբեցին յԱոե ամուր շակայ արքայէնՀայոց ամուր գաւառն Արռձախայ, գաւառն Տմորհաց,ե ամուր աշխաոճնԿոբդրբհաց. ապա ն տէր գաւառինԿորդուաց չոգաւ եկացառաջի թագատոին Պարսից: Զեբեսուն ե զչորս

ամս

ՀԵՏ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ

ԲՑՈՒՐՈՎ ԵԿԱՎ ՀԱՏՈՑ

ՎԱՍԱԿԻՑ ԵՎ ՀԱՑՈՑ ԶՈՐՔԵՐԻՑ

ետուն

գաւոբին Պարսից,ն

գան

ՈՒ ՔԱՑՔԱՅՎԵՑ ԵՎ

ՀԱՑՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՔԱԿՎԵՑ

ՈՒ ՁԵՌՔ

ՄԵԿՆԵՑԻՆ

ՇԱՏԵՐԸ ԱՊՍՏԱՄԲԵՑԱՆ

ՀԱՑՈՑ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻՑ

ՊԱՐՍԻՑ ՇԱՊՈՒՀ ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ, ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՇՈՒՏՈՎ ԱՅՍ ՌԻ ԱՑՆ ԿՈՂՄԸ

Ց8ՐՎԵՑԱՆ ԵՎ ՀԱՅՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆՎԱԶԵՑ

Թե Ի՛ՆՉՊԵՍ

ի՛ՆՉՃԵՍ

.

մղեց Հայոց աշխաոճըպատեռբազմ տառի մեբ թագավոռիդեմ, ոբից ճետո երկու կողմերն էլ ձանձբացան, Պառսից ճոգնեցին,պառտությունկրեցին, լքվեցին։ Եվ սկսեցինՀայոց թագավորի բանակիցքակվել ու ճեռանալ,թողին իրենց Աբշակթագավորին ե այս քայքայումն սկսում էին մեծամեծ ավագնեոը:ՆախԱղձնիքի ե, Նոշիբականբդեշխըե Մաճկեբտունըն Նիճոբականըե բդեշխը նբանց զորքն. Դասսընտեն 4. նե Աղձնիքըամբողչ նախառառությունը, ու Աղձնիքիտոճմը ապստամբեցան Հայոց Արշակ թագավորից,գնացին Պառսից Շապունթագավորիառաչ կանգնեցին,պարիսպքաշեցին Ջորա կոչված տեղում, դոներ դոին ն իրենց աշխաոճը Հայաստանից ԾՐեսուն

Ն

չորս

զատեցին:

ճետո Գուգարքի ՍՐանից բդեշխը,իսկ սբանիցճետո Ջոբա գավատեռի տերը,Կողբի գավառիտերր, նրանցճետ նան Գաշղմանաձորբի ն նրանք, 7ր ն բոլոր այդ կողմերնէին գտնվում, նշանց մոտ ն շու՞ջն էին՝ միասին ապստամբեցանԱրշակթագավոբից գնացին Պարսից Շապումթագավորիառաջ կանգնեցին,Հայոց ԱՐշակթագանան ԱՐբձախի ամուր գավառը,Տմոբիքիամուբ վորիցապստամբեցան ե ամուր ճետո ճան Կոբդիք գավառը Կոբդոիքի աշխաոնը, գավառի տեորգնացկանգնեցՊարսիցՇապունթագավոբի առաջ: ոբ

Յետ

այսոբիկապստամբեաց ՛ի թագատոէնՀայոց նե ձեռինիշխառո էո ՎԱտոպայական նութեաննտանեՀայոցքագաւոոին, աշխաբհաւն, ամուր յետս եկաց 'ի թագատոլԼնՀայոց աշխարհնՄարաց.յետս եկաց յարքայէն Հայոց ն աշխաոճնԿազբից.եթող զարքայնՀայոց ն գնաց տէՐնԱնձտեայ,ե ընդ նմա իշխաննմեծի Ծոփաց.ն գնաՍաղամուտ առ ցին թագաւորն Ցունաց:Միչնաշխարհնմնացեալքն յերկուացան յարքայեն, Ն ոչ կամէինլսել թագաւորինիւբեանց.ոչ մի ինչ իորս՝գոո նա կամէո։ Եւ գձձեցաւթագատռութիւնն մեձապէս: Եւ Վաճան եղբայր սպարապետին.՛ի Մամիկոնեան Վասակայ ՛ի նա 'ի ՄԵեբուժանալ տոհմէն, անկա. ՛ի բանս հրապութանաց Արծբունոյ քեռոբդւոյիչոոյ: Եւ սա ապստամբեաց յԱբշակայլարքայէն ՀաՆ չոգաւ. եկաց առաջի թագատոինՊարսից Եւ հաճեաց յոց. Շապհոյ: ե նա նորա, զմիտս նախ ուրացաւ 'ի կենացիչոոց` զոր ՛ի ՔՐիստոսն. ունէր, ն յանձն առ պաշտելզօրէնսմոգութեանն.այս ինքն երկիր պաՆ ուրանալ զօրէնս քբիստոնէուգանել կոակիե ջոոյ ե աբշեգական, Եւ նա թեանն՝յոբում ծնեալնէր: ըստ մտի թագաւորինՊարսից. եղե եՆ մատուցանէՐ ես ամբաստան գոգոութիւնզարքայէնՀայոցԱրշակայ, Ե զիտմէ տանուտեաոնէն Վասակայ.ե )իշեցուցանէՐնս նմա զմաճն Վարղանայ, թէ յաղագս քո մեռաւ: Եւ ելե նա այնոճետնսիրելիՇապճոյ աբքային,ե ետ նա կին Վաճանայ քոյր իւ». Ն չնոոզՈՐբմիզղուխտ Քեաց նմա բարձ ե զպատիւ՝որ նոցուն նե մտերիմ էր լեալ նախնեաց, աբար ե զնա իւբ թագաւորն. ի մեջ զօրաց իւոոց չՒէեղացոյց փեսայ նմա կեանս մեծամեծս զնա, ե խոստացաւ առնել:Իսկ թիւն Հայոցպաասեացց

յայսմ յայ

ճետէ ե

ճետո Հայոց ՍբՇանից թագավորից ապստամբեցավ Հայով թագասան վորական սեփականիշխանությունը Ատոշպատական աշխարնում Հայոց թագավորիցհեռացավնան կազբիցաշխաոշձը. Հայոց թազավոբին թողեց ե նբա ճետ Մեծ հեռացավԱնձիտիտեր Սաղամուտը Ծոփքի իշխանը, նբանք գնագինՀունացթագավորի մոտ: Միջնաչխարհում մնացածները եշկմտեցինթագավորիցն չեին կամենում նրան նա կամենում էր: թել ն ոչ մի բան անել՝ ինչ նվ (Հայոց) թազավորությունըմեծապես Բայհալվեց: եվ Վաճանը, Մամիկոնյան տոճմից,Վասակ սպարապետիեղՄեբուժան Արծբունու բայոր, ճբապուրվեգ խոսքերից. իր Ւբսջ դին էշ: Նա էլ ապստամբեցավՀայոց ԱՐչակ թագավորից ե զնաց Խբա Շապունթագավորի կանգնեց Պարսից առաջ: սիրար զուսվեց, ուրացավիո ՒՐիստոնեական կոռեր ն Ճանձն առավ ծառայել մոգության կոռնին. այսինքն Երկոպագել կրակին.ջբին ե աբեգակին, ուբանալով ք-իստոնեական ոբի մեջ ծեվել ԼՐ: Եվ նա հանելի ղաշձավ հավատր. թագավորին,ե ամբաստանություններով Պարսից գովոում ԼՐ Հայոց ԱՐշակթագավոշի նե իր (տորմի) տիբոջ՝ Վասակիղեմ. հիշեցնում էՐ նան Վարդանի մահր. թե քռ պատճառով մեռավ: Այնուճետենա սիբեն նա ի դարձավՇապուհն թագավուին, Վաճանին կնությանտվեց իո ՈՐմզդուխտ քուր, շնորճեց երան այն բարձն պատիվը, սկրզբում (Մամիկոնյահնեռե) ունեին, իբ մտերիմ փեսան դարձրբեց,իո ե նշան մեծամեծ զորքեբիմեջ շքեղացոեց խոստացավ կալվածներ:Իսկ Հայոցթիվը այղ ժամանակիցԿկսեցպակասել պակասել: ու

ոբ

-

ոբ

ու

որ-

ոո

ու

լապա։ ապ

ԾԱ ԾԱ

ՑԱՂԱԳՍ Թէ

ՋԻԱ՛ԲՐԴ ՄԻԱԲԱՆ

ՀԱՄՕՐԷՆ ԱՇԽԱՐՀՕՐԷՆ՝ ԹՐ ՄԻԱՆԳԱՄ

ՄՆԱՑԵԱԼ Ք

ՑԱՇԽԱՐՀԻՆ՝ ԺՈՂՈՎԷԻՆ ԱՌ ՆԵՐՍԷՍ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆ ՀԱՑՈՑ, ԵՒ

ՋԶԲՈՂՈՔ ՀԱՐԿԱՆԷԻՆ

ԱՌԱՋԻ ՆՈՐԱ, ԵՒ ԶԵՌՆԹԱՓ ԼԻՆԷԻՆ, Եի ԹՈՂԻՆ ԴԻ ՋԵՌԱՑ ԶԻԻՐԵԱՆՑ

ԹԱԳԱՒՈՐՆ ԱՐՇԱԿ

Ապա ժողովեցան մաոռդիկ ամենայնաշխարճին իշխանութեանն ե թագաւորութեանն Հայոց. եկին առ մեծ եպիսկոպոսապետն Հայոց Ներսէս, մեծամեծք նախարարք ե կուսակալք կողմակալք գաւառատետոք գործակալք ն դասապետք ի մի վայր եկեալժոշինականաց. ն Դու խօսել սկսան ղովեցան, ընդ Ներսիսիասեն. տէր, քեզէնգիտես, զի այս Եբեսուն ամ է թագաւորին մերոյԱՐչակայ, զի ոչ մի ամ մեզ

Թե

Ի՛ՆՉՊԵԺ

ԱՇԽԱԲՀՈՒՄ

ԷԻՆ ՀԱՅՈՑ

ՆԵՐԱԵՍ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԴԵՄ

ՄՆԱՑԱԾՆԵՐԸ ՔՈԼՈՐԸ ՄԻԱՍԻՆ ՄԻԱԲԱՆ

ԺՈՂՈՎՎՈՒՄ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՄՈՏ. ԲՈՂՈՔՈՒՄ ԷԻՆ ԻՐԵՆՑ ԱՐՇԱԿ

ՓՏՎՆՐԱՆՑԻՑ ՉԵՌՔ ԷԻՆ ՔԱՇՈՒՄ, ԹՈՂՆՈՒՄ ԷԻՆ

ԱպաՀայոց աշխաբճի թագավորության բոլոր ժողովվեմարդիկ ցին եկան Հայոց մեծ եպիսկոսլոսապետ Նեշսեսիմոտ,-- մեծամեծներ. նախաբաբներ, կուսակալներ, կովմնակալներ,գավառատեռրեր սբանք գյուղերի համփաներ:'՛Չ. գործակալներ. բոլորր մի տեղ հավաքճետ ե ասացին. «Ցե՛ր, վելով սկսեցին խոսել Ներսեսի դու ինդ գիահա եբեսուն տես, տարիէ մեր Աշշակթագավորի(ժամանակ),որ մենք ոչ մի տարի պատերազմից հանգիստ չենք ունեցել, շարունակ որ

Հ49

ն ճամակսոով ն սուսերօք ե ՛ի սլաճանգիստոչ եղե ՛ի պատեոբազմե. ե ՛ի տէգս նիզակացզքոտունսԵբեսացմեբոց չնչեցաք։ եւ ադ քբս ոչ կաբեմքայսմ զժոյժ33 ունել, ն ոչ այլ կարեմքտալ ճակատս.զի լաւ մեք թագաւորինՊարսիցոբպէս ընկեոքնմեր է մեզ՝ թէ ծառայեսցուք ե արաբին,զի թողին զնա գնացինառ թագաւոբնՊարսից.ն մեք սոյնպէս առնելոցեմք, զի ոչ այլ նս կարեմքկռուել: Թե պէտ իցե թագա։տոբինԱրշակայկռուկլ ընդ Շապճոյ, Վասակաւե Անդուկաւանեբաւ իւբոովտացէ պատերազմ. այլ յայսմիկ Հայոց աշխարճէսե ոչ մի այո ոք նոբա։ Նմա եթէ պէտ իցէ, է Ե՞թալոց'/իթիկունսօգնականութեան ոչ տացէ պատեբազմ, թէ պէտ՝ մի՛. մեջ թողեալզնա՝ մեզ չէ փոյթ: ՆԵՐսէս սուբբն Իսկ խօսէՐընդ նոսա որպէսօրէն էր, եթե տեսէք ե ն ածէք, քաջ զմտաւ յիշեցէք զբաննտեաոն պատուփբանին միաբաճութեամբորպէսպատուիբեացն ծառայից՝հնազանդ կալտերանցիւրեանց: Զի ամենեքեան դուք աւադիկկայք ե վկայէք, մանաւանդզի ամենեքեան ղուք կեցեալ էք յազգէղ արշակունոյ.ոմանք ՛ի ձէնջ գաւառատեաոք լեալք ՛ի նոցանէն, ն ոմանք մեծամեծք աշխարճաց,ոմանք աւագ աւագ աւանացգեղիցն գանձուցտեա"ք լեալ էք, ն պէսպէսդասաստուած տակեոտացն: Զի թէպէտե աբարբիչն յանցաւորիցենպեղծ ազգն ԱՐշակունեաց, սակայն զձեզ կեցուցեալ զամենեսեանն յաղբոյ թօթափեալէ, զոմն գործով, զոմն պատոտվզոմն իշխանութեամբ, աստուած զոմն գոոբծակալութեամբ: մեղատոէ Աբշակ Զի թէպէտ ն ե առ աշքայ, պաշտականէ տոկոսեացաբաոչինիւբոյ՝ 'ի տանելնմա վոէժս, սակայն աստուած վասն բազում ե անչափմարդասիրոութեան իւբոյ՝ խնայեաց՛ի նա, ե վասննոշա ՛ի ձեզ: Եւ դուք աւադիկկամիք անկանելճեթանոսաց 'ի ծառայութիւն,ե կորուսանելզկեանսձեր յաստուծոյ, ե մերժել զբնակտեաոսն ձեր՝ զորս տուեալ է ձեզ լաստուծոյ, ե օտաբ տեբանցծառայեալ,են նոցին անաստուած կոօնիցնցանկալ:Քայց լա՞ւ լիցի ձեզ զնոյն սիշել ն յանձրն առնուլ, ե նմին ճաւանել,ե մերժել յանձանցձեբոց զաբաբչա-պաշտ թագատոն:Զի թէ բեւ" չար իցէ ԱՐշակ,սակայն աստուածաձեր է. որպէս ն պաշտ է. ն Եթէ մեղաւորես իցէ, սակայն թագատո ես ՛ի դուքդ ասացէք առաջիիմ, թէ այսչափ ամք էն՝ զի մարբտեայք ն վեբայանձանցձերոց ճոգւոց, ՛ի վերայաշխաոճի,ԴՊվերայ կանանց Ն ոՐդւոց ձեբոց: Եւ որբ մեծն է քան զամենայն,'ի վեբայ ՒԷկեղեցեաց ձեբոց, ՛ի վեբայուխտիճաւատոցձեբոց, զո ունիմք ՛/ի տէր մեր Ցիսուս ն ճամակտէր ետ ՔՐբիստոս. ձեզ յաղթութիւնանուան իտոյ: եւ աոդ կամիքփոխանակ աբշառչին ձերոյ՝ ծառայելձեզ անասՔբիստոսի տուածն Ն մոգութեանանօբինացն նոցունՆպաշտօնէիցն.'ի թողով առ

առ

մեբ

տեԵբեսնեբիքոբտինքը սոբել ենք սբեբով,սլաքներով,նիզակնեոբի Մենք գեբով: այլես չենք կաբողդիմանալ,ոչ էլ դուոս գալ պատերբազ-. մենք էլ մի. ավելի լավ է թագավուին,ինչպես հպատակենըք Պառսից մեբ ոբոնք նբան թողին ու գնացին արին ըրնկեբնեոը, Պարսիցթագամոտ. մենք անենք, վորի էլ նրանց պես պիտի ոբովճետնայլես չենք կառող կովել: Նթե ԱՐբշակ թագավորրկամք ունի Շապունիճետ կովելու` թող Վասակի ն իո անեբոչ Անդոկի միչոցով պատերազմի,այլ նոբան չի գնա օգնության: այս Հայոց աշխարբիցոչ ոք, ոչ մի մաոռդ Նա ուզում է՝ թող պատերազմի,չէ ուզում` չպատեբազմի,մեո պետքը չե, մենք նբան թողել ենք»: Իսկ սուոբն ՆԵբսես խոսում ԷԸ նրանցճետ ինչպես ճարկն էՐ. «Լավ մտածեցեք,ասում էՐ նա, ճիշեցե՛ք տիբոջպատվիրանըմիաբանության մասին, ո՞ր ծառանեոըճնազանդլինին իրենգ տեբեբին:Դուք աճա բոլոբղ կաք վկա ԵՒ, որ բոլոոդԱՐշակունյաց ազգից ԵՐ ձեոր ձե՞ ոմանք են բեբել դիոքը. ձեզանից նրանից նշանակվելգավառների տեբեր, ոմանք աշխաոճնեոբի մեծամեծներ, ոմանք խոշոր ավաններին գյուղեոի, ոմանք գանձերին զանազանդաստակեբտներբի: ՈՐովճետե ն է պիղծ ազգը թեպետ հանցավոր աբարիչ աստծու Արշակունյաց առաջ, բայց ձեզ բոլորիդ աղբիցբարձբացոել ն ապոեցոելէ, մեկին գործ տալով,մյուսին պատիվ, մեկին իշխանություն,մյուսին գոբծակալություն:ՈՐովճետեթեպետԱրշակթագավորբր մեղավոր է աստծու ն է առաջ իբ արարչինպարտական տոկոսը հատուցանել 43, վռեժը կրել,բայց աստված իր մեծ նե անչափ մաոշդասիրությամբ խնայեց նրան նե նբա պատճառովձեզ: Իսկ դուք աճա կամենում ԷՐ հեթանոսների ծառայության տակ բնկնել,կորցնել ձե՞ր կյանքնաստուծով, մերժել ձեբ բնիկ տերերին, ռբոնք տբված են ձեզ աստծուց, ծառայել օտար տեբեբիե նշանց ոբ անաստված կոոնինցանկալ:Աստվածչանե/4, դուք այդ (կոնը) սիրեք, ճավանեք ճանձն առնեք, հեռանալովձեր աստվածապաշտ թագավորբից: Ոբովնետե Արշակըթեկուզ բյուճ անգամ էլ չաբ լինի՝ է, ոբքան էլ մեղավորլինի՝ սակայնձեռ թասակայն աստվածապաշտ Դուք է: գավորն ինքնեոդ իմ առաջ ասազիք, թե այսքանտառիէ, որ կովումԵք ձեո անձերիե Բոգինեբիճամաբ, աշխառհիճամաո, ձեր կանանցե որդոց ճամառբ, ն ոջ ամենիցգլխավոոբն է՝ ձեբ եկեղեցիների, ձերճավատիուխտի ճամար, ոբ ունիք Հիսուս ՔՐիստոսիանունով, ե տեռըմիշտ ձեզ է շնոբճելճաղթությունիբ անվանճամաո։ Հիմա դուք ձեր աբաբիչՔՐիստոսինո̀ւզում եք փոխանակ ծառայել անօբենների մոգականկոոնին ե նշա պաշառնյաներին, անաստված թողնելովմեր ոո

ու

ու

մեբ ե զնոբուն պատուիրանս՝զոբ նախ զառրարիչե պատուիրեաց ձեզ. առ տեաոսն մաբմնաւորս՝ միամիտկալ զորս նոշայն աբաբեալէ. գուտէր աստուած ձեր, ե խլիցէ զձեզ արմատարբի, ե մատցէ բաբկացեալ նեսցէ զձեզ հեթանոսացն՛/ի չար ծառայութիւն ստրկութեանն մինչե ե. մավիտեան, բարձցիլուծն ձառայտթեան3 ձէնջ:եւ բողոքնք ոչ Ե՞րբէք նա ե տէր. դուք ոչ լսիցե ձեզ. վասն զի անձամբ անկանիք դու ի ձառայութիւնճեթանոս տեբանցե անաստուաձ անգետ մարդկան, ե ՛ի ձեոս հեթանոս արանց խստասբտաց. բազում չաբի դիտեբանց պեալ ելանիցէ առաջիձեր. ն ոչ կաբշիգեր նողոպոհլլայնմարէ: Իսկ նոքա. ոբ միանգամէին ի մի վայր ժողովեալ.զաղաղակճարկանեին. քարոզ կաոբղացեալ՝ միմեանցձայն առնէին. շփոթէին ամե բոխԼին ասէին. Հա՛պա գնասցուէ, ասեն. սփոեցաբուք միւբաքանչիւՐ տեղիս. զի այղմ բանից մեք ինչ ոչ կամիմք լսել: Սփոեցանյիւտունս իւբեանց: Բաքանչիւո

առ

աբառշչին

նբա

պատվիրանը. թե պետքէ հավասւաբիմ մնալ մաոմէ նշանակել:Գուցե տեր աստվաձԼլ ձեզ վբա բարկանա, ձեզ աշմատախիլանե, ձեզ մատեե հեթանոսների ձեռՒր՝ ճավիտյանստոկաբարնբանց ծառայելու,ե ծառայությանլուծը Եբբեքձեր վոայից չվերանա: եվ եթե դուք րողորովդիմեր տիրոջը՝նա ձեզ չի լսի. ոբովնետեղուք ինքներդԵՐ մտնում հեթանոս տերերի ե անաստվածտգետ մաշղկանց ծառալության տակ. (ճանձնվում ԵՐ) ե խստասիրտ հեթանոսմաոռղկանց շատ ե շատ չարիքներդուոս տեբերի. կգան ձերբ առաջ. որոնցիցչել կարողանանողոպոել»:՝ Իսկ նբանք, որոնի միատեղհավաքվածէին՝ աղաղակ բարձշացՐին, իրարձայն էին տալիս, շփոթություն ն աղմուկ հարուցանելով. «Վեբ կենանր, Ի, ասում գնան էին, նրանք. քաշվինքգնանք մեր տեղեԲր. այղ խոսքերըչենք կամենում ընդունել»: Սփովեցին գնացինամեն ու

նավորտերերին: ոբռնց նա

մեկր իո տունը:

Եճ

ԾՈ

ՑԱՂԱԳՍ ՇԱՊՀՈՑ

ԱՐՔԱՑԻ, Թէ ԶԻԱ՛ՐԴ ՑԱՑՆՄ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ԼՌԵՑՈՅՑ

ՏԱԼ ԲՆԴ ԱՐՇԱԿԱՅ ՀԱՅՈՑ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ. ԾԻ ՄԵՂՄԵԽԱՆՑՔ ԱՒ

ԻՆՔՆ

ՀԱՇՏՈՒԹԻԻՆ

ԶՊՍՏԵՐԱԶՄ

ԿՈՑԷՐ

՛Ի

ՇԱՊՈՒՀ

ԹԱԳԱԼՈՐԻ ՄԱՍԻՆ. ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ԱՅԴ ԺԱՄՍՆԱռ

ԴԱԴԱՐԵՑՐԵՑ

ԱՐՇԱԿ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ՀԱՅՑԻ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԴեՄ ԵՎ ՆԵՆԳՈՒԹՅԱՄԲ

ԻՐ Մոչ

էԲ ԿԱՆԽՈՒՄ

Ապա ՇապունարքայՊաբսիցմեծաւ աղաչանօքե պատարբագօք ե ՔՐովաոտակօք սկ ինքն կոչէ». գի յայնմ ճետէ սիրովզԱՐշ սէր ե խաղաղութիւնե բարեկամութիւնմեծ: Իսկ ցեն 'ի մե իչտեանգ ԱՐշակարքայ թէպէտ պատեբազմկամէբ տալ, այլ ոչ կամէին յանձն առնուլ այսմիկ ամենայնզշոքն աշխարհինՀայոց: Ապա թե կամաւ կամար թէ ոչ կամաւ. սակայնեղ սիոտ՝ խոնարհութեամբ ճոովաշտակրս ՇապունարքայՊարսից.որպէս վայելէ ծառայի առ տէր իւ, տալ: հ. առարէո լիւոմէ ճմա պատաճբազգս ճաշտութեան: առ

սմբաս-

առ

ՆՈՐԱ

ՀԱՄԱՐ

Ապա ՊարսիցՇասվունթագավոոր մեձ աղաչանքնեբով.ընձանեԲովլի հբովաբտակնեբով՝ Աշշակ թագավորինսիրով իր մոան էՐ կանչում. տյնունետե իշաո մեջ սեր ե խաղաղությունե մեծ բաբեկամություն հաստատեն: հսկ ԱՐշշակ թագավորրբեպետ ե ուզում էբ պատերազմտալ. բայց Հայոց աշխաշճի բոլոր վոոքը այս րանին չէր համաձայնում:Ուստինա կամա ակամասիոտ արավ՝ խոնաոնությամ ուղաոկել ՊարսիցՇապուհ թագավոռբին՝ ճոբովաբտակ ինչպես հպատակնիբ տիբոջր: Իո կողմից ել նշան հաշտության րնձաներ ԷՐ ուղաոկում: ոբ

ՍԳ

ՑԱՂԱԳՍ ԿՈՏԵԼՈՑՆ ԿՐԿԻՆ ԱՆԳԱՄ

ՀԱՇՏՈՒԹՅԱՆ

ԾԳ

ՇԱՃՈի:

ԱՐՔԱՑԻ

ԶԱՐՇԱԿռԱՐՔԱՅ

ՀԱՅՈՑ.

Եհ

ԻՐԺՈՒՈՅՆ. ԵՒ ՄԻԱՀԱՂՈՑՆ ԿՈՐՆՉԵԼՈՅՆ ՆՈՐԱ

Ապա ետ այսորիկ ղարձեալառաքեացառ Աբշակարքայ Հայոց ՇապունարքայՊաբսիզ.ե ասէ. Իսկ եթէ հան եմք ես ե դու ընղ միմեսնս, եկ տեսցուքզմիմեանս.նեյայսմ ճետէ իրոնզճայո ն զորդիլիէ221

ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՇԱՊՈՒՀ

ԿԱՆՉԵՑ

ԹԱԳԱՎՈՐԲ ԿՐԿԻՆ

ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՆԱ

ԴՆԱՑ

ԱՆԳԱՄ

ՈՒ

ՀԱՅՈՑ

ԱՐՇԱԿ

ՄԻԱՆԳԱՄԱՅՆ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ

ԿՈՐՄՍՎ

Սբանիցճետո ՊարսիցՇապարթագավոորղարձլալ (պատգամ) ուղարկեցՀայոց ԱՐշակթագավորինն ասաց. «եթե ես Ն դու իբար ճետ հաշտենք՝ ապո" եկ, միմյանցհետ տեսություն անեեք ե այնուհետե

պատեոազմ

ցուք րնդ միմեանս:Ապաթէ ոչ տեսանես դու զիս, խնդրես փ մէչ իմ ե ՛ի մէչ քո: ԻսկԱՐշակ խնդոէՐ ճաւատաբիմ եողումն ուխտիւ 'ի նմանէն, զի յայսմ ճետէ անկասկածեոռթիցէառ նա: Եւ նա ետ բերել` ըստ օբինացնհաւատառիմ եբդմանցթագաւոոութեաննՊառսից՝ աղ, կնքել վաբազնկաբագիր մատանեաւ, ե յղեաց: Ջի թէ իցէ ն զայն եբդման նս զճետ ոչ Եկեսցէ, ապա կազմլիցի տալ ճակատսպատեբազմի'ի մէչ Իսկ զայն ես յորժամ տեսինն լուան ամենայնմառդիկեեկին զիւոեանցթագատոն զԱռշակե զի յաբիցէ յանդիմանլիցի թագատբին Ցայնմ ճետէ, թե կամաւկամաւ՝ ե թէ ոչ կամաւ, Շապճոյ: յարեաւ թագաւռոն Հայոց Արշակ, առ ընդ իւբ զզօբավաբն սպառբապետն Հայոց զդայեակեիւբ, առ ՇագնացյեբկոէնՀայոց լեոկիբն պուհ աոշքայՊարսից.չոգաւ յանդիմանեղե թագաւորինՊարսիցՇապճոլ: Իբբե տեսինզնոսա, ակին զեբկոսեանն ն զսպազաոքայնԱրբչակ ԲՐապետն Վասակ,ե պահէինզնոսաարձակփ մեչ ազատագունդ փուչտիպան զօրացն: եւ կոչեացաոքալ Շապումզարքայ Աբշակ,ե զծառայիւ պատուճասեաց զնա. ն նա յանցատոե մաձճապարշտ զանձն առ նա իո ճամառբեցաւ: Դարձեալանդոէն'ի նոյն գունղ փուշտիպանացետուն զԱբշակ արքայ՛ի պաճեստ:

իբն ճայո ե ոոբդիլինեինքմիմյանց, իսկ եթե չես գա՝ ուբեմն պատեԲազմ ես ուզում մեբ Եբկուսիսմեչ»: ԱՐշակընբանիցխնղոեցուխտի ճավատաոիմԵրդում, ոբ անկասկածլինելով գնա: Պաշսից թագավորությանհավատաբիմեոբղմանօբինակով բեբել տվեց աղ, կնքեց վաբազագիրմատանիով: 5 ե ուղաոկեց(ԱՐշակին,ասելով),ող ճետո եթե այդ էլ շզա, ապա թող պատրաստվի Երբ Հայոց աշխառճի բոլոր մարդիկայս տեսան լսեցին` ապա ստիպեցին,բոնադտտեցին, շտապեցոինիբենց Աբշակթագավոշին, ոբ կենա, զնա, ներկայանաՊաոսիցՇապուն թագավորին:Այնուճետն ՀայոցԱՐշակթագավոոբր կամա ակամավեր կացավ, վերցրեցիր ճետ Հայոց իջ դայակին. սպարապետ (Վասակին) զորավաճ ճանապա րնկավ Հայոց ՊառսիցՇապունթագավոբի մոտ. թագավո՞շին: Սրբ Պարսից գնաց ե նրանցտեսան Երկուսինէլ Արշակթագավոոին Վասակ սպառապետին արձակպանում էին ազնվականթիկնապաճզոոքե՞ի մեյ։ եվ թագավորըկանչեց Առշակթագավորինե խիստ նախուտ նրան իբոն իբ ծառայի, նե մաճաիսկ նա նրա առաջ իբեն հանցավոր ճանաչեց: ԴՐանից 9 ճետո նրան Դդարձյա Է իկնապահների ոլ գնդին մլարտ 29 ոբ ճանձնեցին, պաճեն:

(Շապունը)

եոդումից

իւոհանց:

ստիպեցին Հայոց, բոնաբօսեցին պեցին, գնասցէ եՐթիցէ

խաղաց

ԴԵՄ

ՏՏ

շտաՊաշսից

ու

պատերա

վեր

.

Պառսից աշխարհից աշխաոճը, Շապուճ ներկայացավ

Պաշսից

Շապուճ

իբոն

'

ԵՉ

ԾԴ

' '

ԹԵ

"

Արան րա տախ ԲանԿԻՐՆԿաթեաւ իմզԱոշակ ն. Ի որրտ կ տ ` սիոել ԵՐ ի ամակ Վի: Ե

-

ո

ամոցայ եւ եդի ընդ նմա ա

)

Հոյոց:

|

ե աճ

եա անաոգեաց

զիս:

ե ԵՐդուաւինձ ուխտ խաղաղութեան, յիւբեանցօրէնս զոբ աւետաբանն քբիստոնէութեանն 'ի գլխատբութիւն այնմ, կոչեն.

ան Ես քմ եւ առի որե էս Բայբ ախկան ետուն տեաար ար "իչխորրոցայ Խի կշ Եր՛ո Ը ր եկ է է 5 Էաղաքի, Ի Լ կարծեցի յ Ն չեցի զերիցունս Ղ"9") Հ Ցի իսփոնի թէ էոք Ը

ալն

երդմանը

:

ռ

նոքա

նենգութեամբ ինչ ճասեալզնոսառոպէս. խատբննոցա. ասէին՝ թե ետուն

նմա

զեոդումեՆ ետուն

ինձ ստել: Եւ պատու-

իսկ ասաց ցիս ԵՐէցԳիլզմաճապաբտս. Մառի մեք աշդաբութեամբ տուաք եմա

ՇԱՊՈՒՀԸ ՎՀՈՒԿՆԵՐԻՆ ԵՎ ՔԱՎԴԵԱՆԵՐԻՆ ՀԱՐՑՆԵԼՈՎ` ՓՈՐՁՈՒՄ էՐ

ԴԻՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՈՒՂԱՐԿՈՒՄ ԱՆՀՈՒՇ ԲԵՐԴԸ, ԿԱՄ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՀԲԱՄԱՑՈՒՄ

ՑԱՂԱԳՍ Թէ Ո՛ՐՊԷՍ ԶԴԻՒԹՍՆ եի ԶՔԱՒԱԴԵԱՅՍՆ ՀԱՐՑԵԱԼ ՇԱՊՀՈՑ` ՓՈՐՋԵՐ ԶՄԻՏՄ

ԱՐՇԱԿԱՑ, ԵՒ ՏԱՑՐ ԶՆԱ ՑԱՆՈՒՇ ԲԵՐԴՆ, ԵՒ ԿԱՄ ԶՎԱՍԱԿ ՍՊԱՐԱՊԵՏՆՀԱՅՈՑ

ՉԱՐԱՄԱՀ ՀՐԱՄԱՑԷՐ ԱՌՆԵԼ

լմ

ԻՆՉՊԵՍ

ԱՐՇԱԿԻ

`

զեբդումն.

ԷՐ ՉԱՐԱՉԱՐ

Ապա Պարսից Վ ից Շապուճ Վ

ՄԱՀՈՎ ՍՊԱՆԵԼ ՀԱՑՈՑ

թագավոր ԻԳ վ

:

կանչում

ն 47, նրանց ղաճմաներին քավդեաներին

Ես շչշատ

Հես

քե քոլ

անգամ Գ

ամար

կամեցասիոբել ց լ Հայոց ոց Եա

աւ

ճետ

ԱՐ 2ակ

աաա

ՎԱՍԱԿ ՍՊԱՐԱԳԵՏԻՆ

էՐ վվճուկներին, կ ի աստխոսում էբ ու ասում. բայց թագ թագավորին, րայց

նա

իաթաաին ոո

ե՞դվեցքրիստոնեական կոնի գլխավոբ(սՐբության) վբա, ոբին ավե-

տարան

են ասում.

նա

այն եբդումըստեց: Ես բյու" բարբիքներ կամեցա Լի Լ իինչ աեմ չարիք իսկ ։ նա բառիքի ղեմ եկեղեցուԵՐրեցներբին կանչեցի, կարծելով, նբան եոդվեցոին թե նբանք նենգությամբ Ն ստել տվին: Ծոբ ես բանց նախատում էի ինչպես մաճապաոտնեռրին՝ ինձասաց նոբանց գլխավոոը, նբան աոդառությամբ երեցը. «Մենք Մարի եոդվեցբինք,իսկ եթե նա ի» եոդումըստեց՝ ապա նույն նՐան էլի ձեռ ռտքր կբեչ Բե»: Ես նրան Հ լսԵ ե ճբամայե նբանց--լոթանասուն մառդու Ցի: ի )"9 ի 9-)"թ Դ

չ

երան բան անել՝ինչպես ենպես 6 անել` ճայոր ոոդու, ծս տուց: Տիսբոնքաղաքի

ավետաբանը

Պի

ՏՐ

ՏՏ

ԱՐՈ

ԻՄ

ԷԻ

ժթ

ԾՈ: ՄԴ

ճշամաշլինքնԵրթկտռրելմի գբի մեջ, իսկ նՐանցճավատակիցնեբին եթէ ճա ստեաց,նոյն աւետաբանն ածէ զնա առ ոտս ձեր: եւ. ես ճբաման՝ ետու յեցի սի քաշել: Այն ավետառբանը,ոռի վբա Արշակթագավոորեոդեւթանասունզնոսա՛ի մի գուբ փողոնոցաոչ լուայ. ե Ն Շբանց քբիստոնեականկոոնի եռսուր: Ե Վաւետաբանն՝ վեց, գլխավոր (գիոքն) է՝ շղթայոր ճանել ընդ ն ոցա տել, զուսումնակիցս Ե այսպես մնում է ներով կապեցի է իմ գանձառշանում: Բայց իմ միաքս գլխաւոշութիւնուսմանց նոցա քբիստոնէուդուաւ Արշակ արքայ, նա ասում եկան Մարի ԵՐեցիխոսքեորբ.ճիշեցի ԼԲ. «Մեզ մի՛ թեանն, կապեցիշղթայիւք. ե կայ '/ի գանձիիմում: Բայց բանքնՄաես սպանիր. գիտեմ նույն ավետաբանր Արշակթագավորինկբերե, բեայ Եբիցոյ ուչ եղեն ինձ. Ն յիշեցի զի ասէր՝ թէ մի՛ սպանաներ քո առաջ Աճա նբա ասած խոսքերնհիրավի կատաոաւետաբանն ես ածէ ձունկ կչոզեցնե»: արքայ ՛ի զԱրչակ գիտեմ` զի նոյն զմեզ, այլ վեցին: ՈՐբովնետնե Հայոց Առշակթագավոբրաճա եբեսուն տարի է զոբ ասէոն: կատարեցան, ծունկս քո: Աճաւասիկբանք աբդարբութեամբ ճետ ամ ետուն Արյաց պատերազմէ մղում, ե ռչ մի տառի մենք չկաբողացանրք է Աբեաց՝ զի ընդ Բայց Աշշակ արքայ Հայոց այս երեսուն ճաղթել, իսկ այժմ ինքն իո ոտով ելել եկել է ինձ մոտ: Բայց եթե գինմա ճակատս, ն յաղթել ն ոչ մի ամ ոչ կաշացաք.ե ելեալ է եկեալ տենայի,թե այսուճետե նա ինձ նետ դաշնը կպաճե, ճնազանդության ճետէ կայցէ յուխտինիմում ոտիւք իւբովք: Բայց թէ գիտէի՝ թէ յայսմ առշձանշան խաղաղությամբ մեծաբանօք անկեղծ Ն ի' հնազանդութեան ուխտով, ապա շատ մեծաբանքներով բաբեաւուխտիւ, մեծապէս կարձակեի, գնա իո աշխաոճը»: յիւոբաշխաոնն: կէի զնա խաղաղութեամբ նրան ասեն. ն նմա Քավդյանեոը ետոն պատասխան տվին ե ասացին. «Այսօր մեզ մեզ այսԹող պատասխանի Իսկ քաւդեայքն տուր, ժամանակ վաղը ե վաղիւնպատասխանի քեզ կպատասխանենք»: օո, Հաջոբղ օբր բոլոր արասցուքքեզ: Իսկ ի վաղիւ անդո ժողոե ասացին թազան ասեն Ն Լավղյաներն աստղանմանեբը ժ ողովվեցինԵկան անստեղագէտքն, քաւդեայքն գաոքայն. վեգան եկին ամենայն վորին. «Հիմա Հայոց Առշակթագավուշրեկել է քեզ մոտ, ի՞նչպեսէ քեզ թագաւորնՀայոց Աբչակ, զիա՞ոդխօսի րնդ Այժմ զի եկեալ է հետ քեզ Ասէ խոսում, ի՞նչ լեզու Է բանեցնումկամ ի՞նչպեսէ իրեն պաարքայն. քեզ. կամ զի՞նչ ձայն ածէ, կամ զիա՞ոդունի զանձն: ճում»: «Նա իբեն ճամաբում է ինչպեսմեկը իմ ծաԹագավորն ասաց. Իբբե զմի ՛ի ծառայիցնիմոց ճամաբիզինքն. հող ոտից իմոց չանայ ռաներից.ուզում է իմ ոտքի ճողը դառնալ»:Նբանք ասացին քագավոզոր ասեմքս քեզ. պաճեադու զնոսա լինել: Ասեն նորա. Աո «Ա՛ռ աբա՛ բին. ն առաքեա ն ինչ քեզ ասում ենք. նրանցայստեղպանիր,մաոդ տուր ռեն, ղու դեսպանսլեբկիրնՀայոց, բերել անտիճող սանուղարկիրՀայոց աշխաոնը,բեբել այնտեղից,Հայաստանի փ սաճմանացնՀայոգ իբոն բեռինս եբկուս, ն կաճոյր մի ջուր: ծւ մոտ ե մաննեբից եբկու բեռ ճող մի ամանովչուր: Հետո ճբշամայիոբ, հրաման տացեսճառկանելզկէս խոբանիյատակ 'ի բեբեալ Բողոյն քո խոբանի ն ն հատակիկեսի վբա շաղ տան Հայաստանիցբեբած Հայոց. առցեսքՒեզէնզձեռանէարքայինՀայոց ԱՐչշակայ, տարցես ճողր, ապա դու ինքդ Հայոց Արշակ թագավորիձեռքիցբոնաձ նախ նախլայն տեղ՝ բնակիսկ իգէ ողն, ն հաբցցեսցնա բանս: Եւ դարտա՛բ խոբանի ն այն տեղը, որտեղբնականգետինէ, ն նրան ճարցմունքնորա, տարցես ՛ի ճայլատակսն ՛ի ճարեալ ձեալ առցեսդու զձեռանէ նեբ Հետո նշա ձեռքեոըբոնածճայկականճող շաղ տված տեղը դու՝ եթէ կա՞լ բողոյն. ն լուիցես դու բանս՛/ի նմանէ, ն ապա գիտասցես տառ ե լսի՛ր թե ի՛նչ կխոսի,ե էո զնա ի քո ն պարէ՞ զդաչինսքո թէ ոչ, յետ արբձակելոյ այն ժամանակկգիտենաս,թե եբբ նրան արձակելուլինիս Հայաստան,քո ուխտն դաշինքը կպաճե՞թե ոչ: Հայս: Ապաթէ ՛ի վերայ ճայ ճողոյն խիստինչ բաբբառեսցի,գիտասՌբովճետե ե թե ե ճայկականճողի վբա խիստ խոսի՝ իմացի՛ր, լեզվով հասանէ յեբկիորն ջի»՝ զի Հայոց, զնոյնձայն ածէ ընդ քեզ, Հայոց աշխաոնը ճասնելունպես ճենցնույն օոր նույն լեզուն կբանեցնոբոգէ ընդ քեզ. զնոյն ճակատսն զնոյն թշնամուզնոյն պատեբազմ նե, նույն պատերազմը կ նոբոգե քեզ ճետ, նույն ճակատամարտերը թիմ յոզն: նույն թշնամությունը կշաբունակե»: տաԱպա թագաւորնՊարսից, քանզիզայս լուեալ ՛ի ե թազավոոբը քԼավդյացիներից այս լսելով՝ մաոդիկուղաոՊարսից զճողոյ զջբոյ, զի եկեսցենբարձճիկ ուղտուք արձակէ ՛'ի Հայս ե ջբի, կեց Հայաստան եւ աւուոս տաճիկ ուղտեոով նմա հողի գնան այդ ճմայուզոոմէ զայն բեշին ինչ, եկին զճմայսն: ընդ սակա: ցեն ձճետո եկան թյան նյութեոը բեբեն: Քիչ օբեռից ճբաման տայբ թագատբնՇապում,զկէս յատակինիւոշոյ բերինինչի ճամար Ապա յղեացն: ճրաման էբ տալիս` իբ ուղառկված էին: ե Ապա Շապուն թագավոոբր զջուրն գանել 'ի վե՛ի բեբեալճողոյն Հայոց, հառշկանել խորանին եւ խոբշանի ճատակիկեսի վրա շաղ տալ Հայաստանից բեբածճողբ ե թողու: բայ նորա. ն զկէսն՛ի նոյն հողն զիւբոյբնակութեան Երկրին

բայց

որ

որ

որ

ռր

ոո

ոբ

ու

ոո

առ

աբա

աս-

ոբ

տուր

ոբ

ոո

աշա:

ուխտի ոբ

ու

ոբ

օբ

քաւդեիցն,

աոշս

ոո

ու

որբ

26.

:

9.5927

զայլ հ մարդիկն Ն զձեռանէառեալ՝ շոչէ- ճեմելով: եւ հբամայեացկացուցանել. ԵՐթեհկսառհալ ընղ խոբանն.ասէ ցնա յորժամ ՛/ի պարսիկ'ի հողոյն ՛ի վեբայ ճեմէին՝ թե ընդէ՞ր եղեր իմ թշնամի ԱՐշակարքայ Հայոց. զի ես ո՞րպէսզոբդի սիրեցի զքեզ, ե կամեցայ տալ քեզ զդուստր իմ ընղ իս, ե Դիկնութիւն, ն ոբղի ինձ առնել զքեզ. իսկ դու խստացաոբ քովք կամօք առանց իմոց կամաց՝ եղեր ընդ իս թշնամի. ն այս լի Եբեսուն ամ է, զի պատերբազմեցառո ընդ իս: Ասէ Աբշակարքայ, թէ մեղայ քեզ ե յանցեայ. զի ես եկի ն կոտոբեցի, ե յաղթեցի թշնամեացքոց. ե ակն ունէի 'ի քէն պաոգեկեզիս, ն աոբկին եբկիւղուկս 'ի քէն, ե նաց, ն թշնամիքիմ ճԲոապուրեցին փախուցին՛ի քէն: Եւ Եբդումնիմ, զոր ԵՐդուայ քեզ, յառաջ ածին զիս. Ն եկի աւասիկառաջի քո: ծւ աւասիկծառայ հո ՛ի ձեռս քո կամ. զինչ ե պէտք է քեզ, աբա զիս, զինչ ն կամ իցէ. սպան զիս, զի.ես ծառայ եմ: քո առ քեզկաբիլյանցաւոոեմ, մահապառտ Իսկ Շապունարքայ առեալ զձեռանէ նոբա, չոջէ՞ր ճեմելով, ՛ի չԼմեղս առեալ զնա ածէր ՛ի ճայակողմն՛ի Բողն ճաբեալյատակն:Իսկ իբն յայն տեղիճասանէո, ե զճայ զճողն կոխէո, մեծամեծս ըմբոսայլ ձայն շրջէր. սկսանէՐ խօսել նե ասել. ՛Ի տացեալձպարշտացեալ՝ ոչ բաց կաց յինէն ծառայ չաբագործ տիբացեալտեբանցնքոց. այլ թողից զքեզ ն ոոդւտց Ւոց զվբէժ նախնեացիմոց, ն զմաճն ԱՐտնանալ Զի այժմիկ ձեր ծառայից զմեր տեբանցձեբոց զբարձկալեալ արքայի: է. բայց ոչ թողից, եթե ոչ տեղիդմեր առ մեզ եկեսցէ, Իսկ դարձեալառնոյր զձեռանէ, դարձեալտանէր յայն ճող Պարսից. ապա աշխարէոզասացեալսն,խոնաոբրէՐ բուռն ձճարռկանէՐ զոտից նորա, մեծապէսապաշխառելով զղջմամբզասացեալբանսն։ Իսկ յոբժամ առեալ զձեռանէ զնա քան տանել՛/ի ճայ ողն, ես խստագոյն ճանէբ զառաջինսն բարբառէոր. իսկդարձեալ միւսանզամ յայնմ ճողոյն, բանիւքյապաշխաբութիւն դառնայո:Յայգուէ ն Եռբեկոյն այնպէս շատ փորձփորբձեաց զնա. զի իբոե ՛ի վեբայ հաբեալճողոյն տանէր, խըստացեալամբաբշտաւանէոբ. իսկ ՛ի վերայ բուն գետնոյն յատակին՝ ե կայո, ՛/իզղջումնդառնայ: Իսկ իբոն ե՞եկոյ եղե ժամ ընթբեացթագաւորինՊարսից,քանզի սովոբշութիւնէՐ Հայոց թագաւորինբազմականանդէն ընդ նմին առ նմա 'ի նոբին տախտինառկանելբազմական,օոէնք էին՝ զի թագաւոբն Պարսիցն թագաւորն Հայոց փ միում պյախտի բազմէին՛ի միում ոբ գաճոյս: Իսկ այն օ» նախզտող բազմականացն անդն թագաւորացն, էին, զամենեցունց կաոգեցին. ճուսկ յետոյ զկնիամենեցունց ՛ի նեշքոյ ետ

ածելզԱրշակարքայ Հայոց զառաջնիւոով,

բաց

ե

վբայից ջուր ցանել, իսկ մյուս կեսը թողնել բնականճողով: Եվ Հայոց Աշշակթագավորինբերել տվեց իո առաջ ն մյուս մարդկանցԲՐրամայեց հեռանալ,ն նրա ձեոքիցը բռնած ճեմելով չոջում էբ: Խոբանում եբթնեկելիս,եբբ ճեմում էին պարսկականձողի վբա՝ ասաց նբան. «ԱՐշակթագավորՀայոց, դու ինչո՞ւ ինձ թշնամի եղար. ես քեզ ոոբդու նման սիրեցի, կամեցա աղջիկսքեզ կնության տալ, իսկ դու իմ դեմ ինքդ քեզանից, խստացա", իմ կամբի, ճակառակ ինձթշնամի դարձար ն աճա ամբողչ եբեսուն տաբի է ինձ ճետ պատերբազմեցաՐ»: ասում ն է. «Մեղանչեցի Արշակթագավոոբր հանցավորեմ քո առաջ. ոբովնետեես եկա, քո թշնամիներին ճաղթեցիու կոտորեցին հույս ունեի քեզանից կյանքիպարգն ստանալու.բայց իմ թշնամիները ինձ մոլոբեցոին,ԲԵզանից վախեցոինե փախչելտվին: եվ Եբդումս, ոբով քեզ Եոդվեցի՝ ինձ քո առաջը բերեց, ես ճիմա քո առաջն եմ, քո ծառադԲո ձեռքի տակ եմ. ինչպես ուզում ես՝ վարվիոինձ ճետ, եթե կամենումես՝ սպանիր, ոբովճետեես, քո ծառաղ, շատ հանցավորեմ քո առաջ, մաճապարտեմ»: Շապուն թագավորրնբա ձեռքից բոնած շոջում էր ճեմելովն, իրբոն բեբում ԼՐ ճայկական միամտաբա", հող շաղ տված հատակի վբա: Իսկ երբ (Աբշակը) այն տեղն էՐ Բասնում, հայկական հողի վբա ոտք էՐ դնում՝ սաստիկ ըմբոստանալով լեզուն փոխում հպարտանալով ԷՐ, սկսում էբ խոսել ե ասել. «Հեռո՛ւ ինձանից,չաբազործ ծառա, որ Ն ես չեմ ների վբա տեր ես ղառձել, տերբեոիդ քեզ ն քո ոբդոց իմ վբեժր ե ԱՐտավանթագավոբիմարը նախնիների 48, ՈՐովճետնայժմ դուք,ծառանեոդ, ձեր տեբերի՝մեր բարձն եք հափշտակել, ես բայց չեմ թույլ այդ, մինչե դառձյալմենք մեբ տեղըչզբավենք»: դարձյալ նբա ձեռքիցբռնած տանում էր պարսկական (Շապուճը) հողի վբա. այն ժամանակ(ԱՐշակը)զղջում էՐ ասածներիվբա, խոնարհում էբ, նբա ոտներն էՐ ընկնում, սաստիկափսոսումզղջում էր ասածնեբիվբա: Իսկ ե՞րբձեռիցը բոնած տանում էբ հայկականճողի վբա՝ առաջինիցավելի խիստ էր խոսում: Նոբից հեռացնումէբ այղ հողի վոայից` սկսում էՐ խոսքերով ապաշխառել: Առավոտից մինչն Եբեկոշատ անգամ փորձեցնբան, որ եբբ ճայկականհող շաղ տված ճատակի վբա էՐ տանում՝ (Աբշակը)խստանում ու(բաշբտավանում էՐ, իսկ խոբանիբնականճողի վբա լալիս էր)5, զվչում արբտաճայտում: ԵՐբ ԵՐեկո եղավ,Պարսից ընթոիքիժամը հասավ-թագավորի այնպես էր, որ Հայոց թագավորիճամար բազմելու Կովորությունն տեղ Լին պատոաստում միենույն տախտիվոա, իբաբ մուռ. օբենք էր, ոբ Պարսից թագավոոնու Հայոց թագավորրմի տախտիվոա էին բազտա

|

Լ :

3`

Հ

|:

ի

լ

:վ

անննննանձնենննեննննաաեը

առնէին, ուբ զճայ ճողն յատակնճաբոլորին զԱՐշակայբազմականն ամենեքեան էՐ: Րեալ Նախ իբոն բազմեցանյիւբաքանչիւոչշափու,յեԵտոյ ածէին բազմեցուցանէին զաոքայնԱրշակ: Առդ հկաց բազմեալ ուռուցեալ վայո մի. իսկ լոտն եկաց, ասէ ցթագաւորն Շապունմ. Իմ ես բազմեալ. յոտն կաց այդի, թող ես այդո բազղոդ այդ տեղի, ուր մեցայց, զի տեղի ազգի մեբոյ այդ լեալ է. ապա եթէ յաշխաոճնիմ ճառից,մեձամեֆ վոէժս խնղոեցիցի քէն: Ապատայր ճբաման Շապուն արքայՊարսից, բեռել շղթայս Ն աշն խականել ՛ի պաբանոցնԱշշակայ ե յոտս ն ՛'ի ձեռս նոբա Եոռկաթս, ե Վոր Անուշ բեողն կոչեն, պնդեալզնա ղացուցանելզնա ՛ի յԱնդմըջն՝ Եւ ետ հրաման աոմեռցի: եղե անդո Շապուն մինչն անդէն ի վաղիւ. Մամիկոնեանզզօբավարնսպարաքայ, ածել զառաջեաւիւ զԱՎասակ պետն Հայոց մեծաց. սկսաւ պատունասելզնա, քանզիէՐ Վասականձամբ փոքբիկ, ասէ ցնա արքայն Պաշսից Շապուհ. Աղուէս, ղո՞ւ էիբ կոտոխանգառիչ՝ այսչափ աշխատարարեր զմեզ. դու ես այն՝ Րեցեր զԱՐիսայսչափ ամս, ե զի՞ գործես. զմաճ աղուեսու սպանից ասէ. Այժմ քո տեսեալ զիս զքեզ:Իսկ Վասակտուհալ պատասխանի, առեր անձամբսփոքբիկ,ոչ զչափ մեծութեանիմոյ. զի ցայժմ ես քեզ առեւծ էի, Ն աշդ աղուէս: Բայց մինչ ես Վասակնէի, ես սկայ էի. մի ոտնս լս միոյլերին կայո, ն միւս ոտնս իմ ի միոյ լեբին կայո. յորժամ յաջ ոտես յենուի,զաջ լեառն ընդ գետինտանէի. ոբժամ Դ ձախ ոտնն յենուի, զձախլեառն րնդ զետինտանէի։ Ապա ճառցանէՐթագաորն Ն ասէ. աղէ՝ տուր ինձ գիտել, Պառսից Շապումմ ո՞վ Են լեբինքն Եւ ասէ այնոքիկ՝ զորս ղուն ընդ ունջ տանէիո: Վասակ.ԼԵբինքնեԵ՞Ն կուք, մի գու էիո, մի թագաւտոնՅունաց: Այն մինչ տուալ էՐ ինձ աստուծոյ, զքեզ ընդ գետին տանէիՆ զթագաւորնՑունաց,մինչե օորնութիւն Բօրն մեբոյ Ներսէսիճանգուցեալէո ՛ի վերայ մեջ, ե աստուծոյ զմեզ ՛ի ձեռանէ չէՐ թողեալ. մինչն զճոբաբաննաբաբաք, ն խրատ նորա եկաց առ մեզ, գիտացաքտալ քեզ խՐատ. մինչե մեզն աչօք բացօքանկաք՛ի խոբխոբատ: Աղ զինչ ե կամիս,առա: Ապաետ ճոաման թագատոնՊառսիցմորջթելզզօբավարն Հայոց Վասակ,ն զմոշթն ճանել ե լնով խոտով, ե տանելրնդ նոյն բեոդյԸնդմըշե՝ ոո կոչեն. ու» աոգելինիսկ զթագաւորն Աշշակ: ոբ

ոբ

մում, մի

գաճիվոբա-- իսկ այդ օոր նախ ապատբաստեցին բոլոր այնտեղ գանված թազավոբնեբիբազմելու տեղեոը, ն ամենից վեոջը, բոլորից նեոն, ԱՐբշակի բազմելու տեղը պատրաստեցին, ոբի ճատակում նայկականճող էին չաղ տվել: Նախ բոլորը բազմեցինըստ իռշենց Քետո բեռին Նա մի կաբն ժամաաստինանների, բազմեցոինԱՐբշակին: ճետո նակ բազմեց մնաց մոութնեբր կախած. ոտի կանգնեցու ասաց «Իմս է այդ տեղը, ոբտեղ դու բազմել ես. վեր Շապունթազավոռին. կաց այղ տեղից, որ ես այդտեղ բազմիմ, ռբովճետնմեբ (Աշշակունզաց) ազգի տեղն այդ Լ եղել. իսկ եթե ես իմ աշխաոճրդառնամ՝ քեզանից մեծ վոեժներ կպաճանչեմ»: Այն ժամանակՊաշսիցՇապուն թագավոբրճբաման ԼՐ տալիս բեբել Երկաթեշղթաներ, կապելԱրշակի պարանոցը,ոտքերն ու ձեռնբան քե՞ր, տանել Անղմըչնբերդր, ո՞րինասում են Աճճուջբեող. ե կապած պաճել այնտեղ մինչե մեռնի: Հաջոոդօբր Շապունթագավորրճշամալեց իբ առաջը բեշել ՎաՄեծ Հայքի սակ Մամիկոնյանին, զոբավաո-սպաբապետին: Որբովճետն Վասակըփորբ էո մաշմնով՝Պառշսից թագավորըասաց նբան. Շապուն ոբ «Աղվե՛ս, այդ դո՞ւ Լի- այն խանգառշիչը, այսքան տառի մեզ ն (աոբ ջերինշաբշարբեցիր, ղո՞ւ էիր, այսքան տաբի կոտորում էի աբինեէ իմ ճիմա ի՞նչպես պետք ազատվիս.ես քեզ աղվեսի ձեռքից "ին.

մաճովպիտի սատկեցճեմ»: Վասակ սպարշապետը պատասխան տա-

լով ասաց. «Այժմ ինձ տեսնում ես փոքբ մաշմնով ն սուշս ել վբաս շէ՝ իմ մեծությանչափը չիմացար, ոբովճետնե մինշնայժմ ես քեզ համար առյուծ Լի, իսկ այժմ աղվես գառձա: Բայց ե՞րբես ղեռ Վասակէի` ես սկա ի. մի ոտս մի լեռան վբա ԼԸ, մյուսը մյուս լեռան վբա. ՆՐբ աշ ոտքիսվբա Լի ճեճվում՝ աջ կողմի լեռր գետիննԼի կոխում, ե՞ր ձախ ոտքիս վոա էի նենվում՝ ձախ կողմի լեռն էի զետինկոխում»: Շապունթագավորրճառցոեցե ասաց. «Չի" լինի ասես. այդ ի՞նչ լեոներ են, ղու տափնԼիբ կոխում»: Վասակն ասաց. «նՍոկու լեռներից մեկր էիո, մյուսը Հունաց թագավոր. քանիոբ աստվածճան էՇ մեզ հետ Լեզ ել էի գետինկոխում, Հունացթագավուինէլ. (անի ո մեր նոր Նեշսեսի ոՐհնությունըմեբ վբա կաո, ե աստվածմեզ ձեռքից չեՐ թողել: Քանի ոբ մենք նրա խոսքրլսում Լինէ Ն նրա խոշատով Լիեր վառվում՝ Լեզ խոատտալ, մինչե որբ մենք ինքներսբաց կաբողացանք աչքերովխոբխոբատի մեջ ընկանք: Հիմա ինչ ուզում ես աբա»: Ապա Գարսից Հայոց Վասակ թագավորր ճրամայեց՝ զոբավարիմոոթր ճանել, խոտովլցնել ե տանել նույն ԱնդմըջբԵբդը,որ Անճուջէ կոչն ԱՐշակ Վում,որտեղբանտաոկեցին թագավուին: ոբ

ղու

Աճյույն

|

:

՝

ԾԵ.

ՑԱՂԱԳՍ ԳԵՐՈՒԹԵԱՆՆ

ԳԵՐՈՒԹԵԱՆ

ԵՒ

ՏԱՆԵԼՈՑՆ.

ՍԵ

ԵՒ ՀԱՐՈՒԱԾՈՑՆ

7Ի ՊԱՐՍ.

ՔԱՂԱՔԱՅՆ ՀԱՅՈՑ

ԵՒ

ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՀԱՑՈՑ ԵՒ ԱԻՒԵՐԱԾՈՅՑՆ,

ԵԻ

ՉԱՐԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼՈՑՆ ՏԻԿՆՈՋՆ

ՓԱՌԱՆՋԵՄԱՑ

ԱԻԵՐԵԼՈՅ, ԾԻ ՀԻՄԱՆՑ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՏԱՊԱԼԵԼՈՑ

Ապա արձակեաց արքայն Պաոշսից Շապում ՛ի վերայ աշխարճին ե Հայոց եբկուս ոմանս իշխանաց անտիիւոոց, միումն Զիկ անուն միումն Կարէն, հինգ ճաբեւբ բիւշով. զի Եկեսցենբբեսցեն քանդեսցեն զաշխաոննՀայոց: Եւ եկին ճասին ՛ի վեբայ ԵոկբինՀայոց: Ապաիբոե ետես տիկին աշխաբճինՀայոց, կինն Աշշակայ թագաւոշին Հայոց Փառանձեմ, զզօոս թագաւորինՊարսից,եթէ եկին լցին զաշխաբճս Համետասան յոց, առեալ ընդ իւո մաոդիկիբոն ճազար ազատս ընտիոս ն ճանդերձնոքօք դիմեացեմուտ ՛ի բԵոդն սպառազէնս պատերազմողս, Աշտագերբից` 'ի յեբկբին Արշաբունեաց` յերեսաց զօրացն Պարսից: Ապա եկին ճասին ամենայն զօոքն Պառբսից, շուբջ զբեշդաւննստէին, պաճ առկանէին.պատեցինպաշարեցին:Իսկ նոքա "ի նեբքս ամբացեալք, լուսային '/իտեղւոյն ամոութիւնն.ն նոքա լակիշ ածեալ, նստէին աշտաքուստ շուրջ զձորօքն: եւ նստան շուրջ զբեբդաւն ամիսք եբեքն տասան, առնուլզբեողնոչ կարացին,զի կաշի ամուոբ էՐ տեղին: Աւե՞եցին քանդեցինզեբկիրնամենայն. ելանէին առնուին զերկիրն ամենայն, շուրջ 'ի գաւառացնե յաշխաբհացնածէին զգեբի մաողկանն ն զանասնոյ Դի լակիչն իւրեանց. այլուստ բերէին համբարս,ն ն ուտէին. զբեոդնպաշարեալ պաճէին: Իսկ Պապ որդին ԱՐշակայոչ դիպեցաւանդ ՛ի Հայոց աշխաբնին, թագաւոոբն զի Ցունացդիպեցաւ:Ձի թէպէտ ե զայս ամենայնլուան ազատագունդ բանակնՀայոց,չոգան իւոեանց խնդրել թիկունսօգնականութեան.ն էբ նոգա զօբագլուխՄուշեղ ոբղին ՎասակայսպաՐապետին:Եւ չոգան նորա իւբեանցաբքայոողին.մինչ դեռ նոքա ընդ թազաւորին Ցունաց խօսէին,ճաւանեցուցանԼին զնոսա թիկունք լիճել իւբեանց:Իսկ յեբկիոն Հայոց ստէպառաքէինդեսպանս տիկինաշխարշճին Փառանձեմ, զի ժուժկալլինիցի բեբդին,ե մի՛ ձեոս տացէ ՛ի պառսիկս:Եւ դեսպանսստէպ ստէպ յոբդւոյ նորա ՛ի Պապայ զմիմեանցզկնի ՛ի շաբաթու շաբաթու եկեալ ճասանէին.ե գաղտ ընդ գաղտնիդուռն ու՞բեմն մեքենաւորութեամբ ի բերդն մտանէին, տային քաջալերոս տիկճոջչն.ն յեբկաբեաց փ բԵոբդին ամիսսեբետասան պաշարումն:Այլ որք գային ե Եբթային, ստէպ ստէպ գային՝ թէ պինդ կաց, զի Բասեալէ Պապոոբդիքո ն գուն կայսերական՛ի թիկունս եւ յծոկաբեաց օգնականութեան: խոախոյսնոբ ճասանէո, զի ասէին. ոո

աւար

առ

առ

առ

առ

ՀԱՑՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ ԳԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՀԱՐՎԱԾՆԵՐԸ ԵՎ ԱՎԵՐՄՈՒՆՔԸ. ՓԱՌԱՆՋԵՄ

ՏԻԿՆՈՋ ԳԵՐԻ ՏԱՐՎԵԼ ՊԱՐՍԿԱՍՏԱՆ ԵՎ ՉԱՐԱՉԱՐ ՄԱՀԸ։ ՀԱՑՈՑ ՔԱՂԱՔՆԵՐԻ

ԱՎԵՐՄՈՒՆՔԸ ԵՎ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԻՄՆՈՎԻՆ ԿՈՐԾԱՆՎԵԼԸ

Այնուճետնե ՊարսիցՇապուճթագավորը Հայոց աշխարճի վբա առձակեցիո իշխաններից մեկի անունըԶիկ,մյուսինը ԿաԵՐկուսին, բեն, Քինգճաոյութբյուր զորքով, գան Հայոց աշխարնըքարուքանդ անեն: Նբանք եկան Հայոց աշխաբհնի վբա: ԵՐբՀայոցաշխարձի տիկիՓառանձեմ որբ Հայոց ԱՐշակ թագավորի կինը, տեսավ, Պարսից նը, թագավոոբի զորքերը լցվեցին Հայոց աշխառհը՝առավ իշ ճետ մոտ տասնեմիճազաոշ ընտիրսպառազինված մարդիկազատպատերազմող ներից, ե Պառսից զոոքեբիցխույս տալով դիմեց գնաց Աբտագերս բեբդը50Աբշաբունյաց գավառում:Հետո Պարսից բոլոր զորքերըճասան,բեբդի շուրջը նստեցին, պաշառեցին:Նբանք պատեցին, նԵբսը ամբացան, Բույս դնելովտեղիամբության վբա, իսկ սբանք ղակիջ քաշելովնստան դուբսը, ձոռբեբի շուջը: Այսպեստասներեք ամիս ն բեբդիշուջը նստեցին չկարողացանբերդն առնել, ոբովնետնտեղը էր: ԱմբողջԵՐկիոըքանդեցին,ավեբեցին,դուրս էին գաշատ ամու ն լիս, շշակա գավառնեոը աշխարճնեոը ավարիէին առնում, մարդիկե գեբելովբերումէին իշենց ղակիշը.ուրիշ տեղերիցկենանասունները էին բեբում ե ուտում, բեոդըր սամթերք մեջ պանելով: պաշարման Իսկ Պապը,ԱՐշակի ոբդին, այդ ժամանակ Հայոց աշխաոնո նա Հունաց մոտ է151, իսկ չպատաճեց, թագավոբի ազատներիտոճմեՐից բաղկացածբոլոբ բանակը,այս բանեոր լսելով` գնացին իոենց ճամար օգնությունխնդոհլու. նրանցզոբագլուխնէր Մուշեղը,Վասակ ՆՐանք սպառշապետի ոոդին: գնացինիրենցաբքայոոդումոտ ն բանակցում էին Հունացթագավորիճետ, նբան ճամոզում էին իբենց թիկունքըլինել։ Իսկ Հայոց աշխաոճը նբանք ճաճախ դեսպաննեբէին ուղաբկումաշխաոճիտիկնոչ՝ Փառանձեմի մոտ, ոո դիմադրե, բեոբդը Նշա պաշտպանե, ձեռքըչտա: Պարսից ոոդուց՝Պապի կողմիցէլ ճաճախակի դեսպաններ էին գալիս, շաբաթշաբաթիվբա, գաղտնի դռնով մի ճնաոքովբերդն էին մտնում, սիրտ էին տալիս տիկնոչը.այսպես բերդի պաջաբումըտեեց տասներեք ամիս: Իսկ դեսպաններըշառունակգնում գալիսէին ասելովթե՝ «Պինդկաց, Պապոբդիդգալիս է ե ԵՐկայսեբական գունդ է բեբում օգնության»:Այս քաջալերությունը որ

-

Վայբիկ մի

նս

սակաւփկմի

նականութիւն:

ես

կալցիս ժոյժ,

ե

աճա

է օգՃասեալ

յաստու-

ամսեանն հարուածոց՝ ոո եղե յետ չորերտասանեբոող բեոբդեոբդեացն, զի մաճ ծոյ նասին ՛ի վերայ գաղթականին վեբայ նոգա՝ ոք ՛ի բԵոդինէին, զի ՛ի տեառնէ ճասին պատու ԱռաջիտիկնոջնՓառանձեմայուտէին ե ըմպէին ե ուրախ լինէին որ ն այր, էին /ի տաճարին.յանկարծակի՛ի միում ժամու ի մեռան ՛ի բազմականին միչսում եոկերիւո,ե ե՞՝ զի ճինգ Բարիւբայբ յորժամ բազմեալկային. նե օբ ըստ օրէ սատակէին։Յոբժամ սկսան, առ ճասաոբակ. զի էին արք զամիսմի ոչ յերկաբեաց՝զի սատակեցան Բազար.զի ամիս մի իբՐե մետասան ճազար, ե կանայքիբոն առ ո՞ր ամենեքեան՝ սատակեբեոդին՝ ձճասաբակ էին ի կացին, զի Եւ

ազար մ

եար:

հառիւտ

վեց

2"Բայց մնաց 'ի բեոդին

ռ

տիկին, եշկու նաժշտօք:Ապա Մարբղպետ ներքինին,ն թշնաբեբդն Հայր 'ի գաղտ ՛ի մանեացզտիկիննմեծապէսիբոե զբոզ մի: Սկսասդնել թշնամանս են, վատանշչանք,կոբուսի գին Աշշակունեաց, զի վատախոոճուրդք ն այլ ես. ել ընդ ձեզ այդ, անց իբափի զաշխարհս զիանցցէ: ետես Փառանձեմ Ն փախեաս:: եթէ Իսկ տիկինն իբոե եբաց զդուռն բեոդին, ե թողացոյց զօրսն Պարսից Եւ եկին կալան զտիկինն,Ն իջուցին 'ի բեբդէն: Ելանէին 'ի բեբղ Հայոց, ոո վեր զօրավարն Պառսից,գեբէինզգանձսթագաւորին ե 'ի բեբդին. սկսան կրել իչուցանել զամենայնգանձսն,որ կայր 7ի բեբդին։Զինն տիւ Ն զինն գիշեր ճամակ իջուցինզոր գտին)ԱբտաՐագէոսնբեբդին,ճանղեոձտիկնաւնխաղացուցին: Եւ յետ այսորիկեկին ՛ի քաղաքնմեծ Արտաշատ,ն առին ե կործանեցինզպարիսպնորա. առին անտի զգանձսմթեբեալս՝ ոո Ն կային, գերեցինզամենայնքաղաքն:Եւ խաղացուցինի յԱշտաշատ 'ի քաղաքէինն ճազար տուն Երգ ՀՐեայս, զոր ածեալնէո գեբի ՏիգԻանայաոբքայիԱրշակունոյ յերկոէն պաղեստինացոց.ն քառասուն ճազաբհոդ Հայ, զոր լԱբտաչշատ քաղաքէ խաղացուցին:Եւ զամենայն շինուած քաղաքինճոձիգ աբառին զփայտակեոտն,Ն զքաբակեոբտն ե զամենայնշինուած քաքանդեցին.զպարբիսպն ըստ նմին օբինակի ե ղաքինմինչե 'ի ճիմունսնապականեցին, ոչ թողին մի, ե ոչ թողին ե թափուրյամենայնբնակչացիւբնաւ քար 'ի քարշիվերայ. անմաոդի Փառանձեմ

եկն Եմուտ

կաո ձգձգվումէր, ոբովճետնասում էին. «Մի Ռչ էլ, մի փո(քԸժամանակէլ Ճամբե՞րի՛ր, ճասելէ»: օգնությունը

ներս

ագ-

ամսից Տասնչորսերոոդ

ճետո

աստծուցճաշված ճասավբերդում

ապաստանած գաղթականների վբա. բեբդումեղողների մեչ

մաճ րճկավ, աստվածային պատունաս:Փառանձեմ տիկնոչ առաջ սեղանա տանընստած ուտում խմում ուբախանում էին" ն ճանկարծ մի ժամում ճառյուրմադ, մյուսում Երկու որբ ճառշյուր,պատանում էր մինչն ճինգ մաոդմեռնում էին՝մինչ սեղանբազմած էին լինում: ճաոյուբ Նվ այսպեսօբեց-օրբկոտորվումէին: Մաճրսկսվելու օբից մի ամիսէլ ոբ մոտ տասն ն չքաշեց, բոլորր կոտորվեցին, մի Քազարտղամառդն մոտ վեց ճազարկին. մի ամիսշանցավ՝որ բերդում Եղածնեոը բոլորը կոտո՞վեցին. մնաց միայն տիկին բեոդումը Փառանձեմը ԵրկուՇաժիչտով: Ապա գաղտնի բերդըմտավ ՆԷջքինի ն կեբպով Հայրմարդպետը տիկնոջը ռաստիկ ինչպեսմի բոզի: Սկսեցհախատինքն նախատեց թափել ազգի վբա, թե վատախորրուրդ, Արշակունյաց եր, վատանշան Հայոցաշխարհնէլ կոոցոին.տեղն է՝ ինչ որ ձեզ պատահեցե ինչ որ էլի պիտի պատանի: դուրս եկավ ու փախավ: Գաղտուկ Իսկտիկին որ Փառանձեմը տեսնելով, մենակ մնաց՝ բեղի գուռը բացեցն ՊարսիցզորքըթողեցբեբդիցՆԵՐս: Եկանտիկնոջըբռնեցինն իչեցբեոդից Բին: Հետո Պարսից զոբավարնեոը)52 բերդնէին բարձրանում, ավաբ էին առնում Հայոց թագավորի գանձերը,ռո բեշղում պաճվումէին, բոլոբ վար իչեցոին: ինըօբ, ինըգիշերջաշունակ իչեցնումէին՝ ինչ ռր գտան Աբտագերս բեբդում,ե տիկնոջճետ միասին գերի քշեցին:

գաղտող»

միայնցի մտանել իլ ոո ի կայի

զնա,

կացուցանէին: Եւ եղե յորժամ ածին ժողովեցինզամենայնզգեբին քաղաքին'ի ն առնէինճամաոբ գեբմի վայրո,Ն անցուցինըստ Տափերնկամուորչ, րոց

մեծ Այնունետն եկան Արշտաշատա քաղաքըբ.նրան

առան,

պա-

բիսպները կործանեցին, այնտեղէլ պաճված գանձերըառան Ն ամբողչ գեբի վառեցին:Աբտաշատ քաղաքը տաբուն ինը Խագերբի քաղաքից զար տուն Բճրեա, ոշոնց Ա՞շակունի Տիգրան թագավուրգերիէո բեջել Ն քառասուն Պաղեստինացոց աշխաբճից, Քազարտուն ճայ: (Այսքան մարդ) տարան: Արտաշատ քաղաքից

Քաղաքիշինություննեւից փայ-

կրակ տվին այրեցին, տաշենները քառաշենները քանդեցին, նույնպես ե պաբիսպը. քաղաքի բոլորշինվածքները ճիմնաճատակ կործանեցի

մի քար քարիվբա չթողին, քաղաքը բնակիչներից թափուր,անմարդի, ավեբակդարձրին: ոչ

Ե՞րբքաղաքի բոլոր գեբինեոը մի տեղ ժողովեցին՝ անց կացոին Տափեբի կամուշչով.գեբինեբին Լ շերտավո» Ճճամաբեցին զորքերով

|

այն, ՛ի մէջ շերտափակ զօբացնպատէին,ասեն զօբագլուխքն Պարսից շոջապատեցին.ապա Պարսից զոբագլուխներնասացին ԱՐշտաշա ցԶուիթերէց քաղաքինԱբտաջատու. 'ի միչոյ գեոոյղ, Երթ գնա եկեալ Զվիթ եբեցին. քաղաքի միչից դուս Եկ ու գնա՛ ուր ուզում «Գեբիների դու յո պէտք է քեզ: Եւ ոչ առնոյրզայս յանձն եբէցն Զոփթե, այլ ասէր. ես»: Զվիթըայս ճանձն բանը Յո զխաշեդտանիք,Ն չառավ ու ասաց. «Ուբ ոբ այդ խաշինքը զճովիւստաբայք.զի ոչ է մառթ ճովուի թողուլ տանում ԵՐ՝ ճովվինէլ նբա ճետ տարեք. պետքչէ ոբ Բովիվըիո խազխաջնիւտ, այլ պաոտ է Բովուիդնել զանձն'ի վեբայ ոչխաբինիւոոյ: չինքը թողնե, է այլ պետք ճամաբ»:53: իո Եւ զայս կյանքը զոճե եմուտ ոչխարների ե ասացեալ իի գեբութիւնն, խաղաց՛ի գեբութիւնընդ նա ն Այս ասելով մտավգերիների մեջ գեբի գնացՊարսից աշխարճը իբ իւբում ժողովոդեանն յեբկիոնՊարսից: ճետ։ ժողովոդի ե Առնուին զմաղաոշապատ Բաղաք. քանդէինբբէին զքաղաքն՛ի Առնում էին Վաղարշապատ քաղաքնէլ. քանդում,բշում էին, Բիմճիմանցտապալէին,ե խաղացուցանէին յայնմ ես քաղաքէիննետասն քից կոոծանում էին. այս քաղաքից էլ գերի էին տանում տասնեինը Ֆոդս հազար: Ընղ ամենայն քավարքս ոչ թողին ամենեինշինած. զի տուն: ճազաբ Ամբողջ քաղաբում շենք չթողին, բոլոռը քաբուքանդ էին զամենայնտապալէին,քակեալքանդէին.ե ընդ ամենայնեբկիոն անում, կործանում: Ասպատակներ ուղառկելով՝ բոլոո չափաճաս պատակսփոհալ՝ զամենայնայո 'ի չափ ճասեալկռտոբէին,զկանայս մառդկանց կոտորումէին, կանանց,եբեխանեբին Ն զորդիս 'ի գերի էին վեոցնում: գերբութիւն վարէին. ե զբեոդս թագաւորինՀաամենայն մեծ Հայոց առան, բոլոր թագավոոության բերդերն ե յոց կալան, քանակությամ լցեալ բազում ամբաորօր` բեոդակալսթողուն: Առնուին ե պաշաբեղեն նբանց ե զմեծ քաղաքն հավաքեցին մեջ թողին: Առան ե բեբդապաճներ քսան զԵբուանդաշատ,խաղացուցանէին անտիԵոդս մեծ քաղաքն Ե՞վանդաշատ քսան էլ. այս տեղիցդուրս բեբին հազար ազար Հայ, Ե եբդս եբեսուն ճազար ՀՐհայ. ն զհաղաքն 'ի հիմանց տուն ձայ ն եբեսուն տուն ճբեա, ազար իսկ քաղաքը ճիմնաճատա տապալեալբբեալյատակէին:Ապաառնուինե զբաղարքն Քագբնանղդայ կործանեցին:Հետո առան Քագոնանդի Զաբեճավան քաղաքը. Զարբեճաւան, ե խաղացուցանէին այնտիե անտիճինգ ճազարերղ Հայ, ութ ղից էլ գեբի ճինգճազաբտուն ճայ ն ութ ճտզաբտուն րեա վԵոցոին ճազաբեոդ ՀՐեայ. ն զքաղաքն՛ի ճիմանցտապալէինլատակէին։Աոե քաղաքը մեծ ճիմեիվերկոբծանեցին։Առան նան Ջաբիշատ որ քաղաքը նուին ե զքաղաքն մեծ Ջառշիշատ՝ էբ ՛ի գաւառինլԱղոյճովտի,չոԱղիճովիտ գավառում, (գեբի Բերտասան վեոցոին)տասնեչորսճազարտուն ճրեա ե ճազար եող Հբեայ, ե տասն ճազաբ Եոդ Հայս. ն զնա ՛ի տասը ճազաբտուն ճայ, ն այն էլ ճիմնաճատակ կոբծանումէին։ Առան հիմանց քանղեալապականէին:Առին ե զամուբ քաղաքնՎան, է 'ի նան Վան ամուբ քաղաքը Տոզբ:54 գավառում, ե կբակ տվին այրեցին գաւառինՏոզբայ. ճոձիգ աբաբեալ,քակէինզճիմունս նոբա. ե խաայնտեղից էլ դուս բեռին ճինգ ճազաբտուն ղացուցանէինանտի հոդս հինգ ԲազարՀայ, ե ութ ն տասն ճազար ե տասն ն ութ տուն ճետ: ճազար ԵբդսՀՐհայս: այս բոլոր ՀՐեաների բազմությունը,որ Հայոցաշխաոճից գեբի բազմութիւնՀոԼից, զոր զեբեցինտաբան )եբկոէն Զայսամենայն տաբան՝ մեծ Հայոց Տիգբան թագավոր բեբել էբ Պաղեստինացոց Հայոց, ածեալ էՐ մերկոէն պաղեստինացւոց ԵՐկմեծիթագաւորինՀայոց նա գերեց ն բից ճին ժամանակ, Երբ Հայաստան բերեց Տիգրանայ'ի ժամանակին՝ նա ճՐեանեբի ն աֆ 'ի Հայս յորժամ գերեաց զքաճաՀյուրկանոս Տիգբան մեծ թագավոոը քաճանայապետին: այս բոլոր նայապետն Հոէից զՀիւբկանդոսզառաջին ժամանակաւ:Եւ էած մեֆ ճբեությունը ի՞ դարում բեբեցբնակեցոեց Հայաստանի քաղաքներում արքայն Տիգրան զամենայն զճոէութիւնն զայնբնակեցոյց ի քաղաքսն Իսկայսժամանակ(պառսիկնեռը) այդ քաղաքնեոը, ավերեցին Հայոգ յիւբում դարուն ՛ի ժամանակին: նրանց Իսկ յայսմ ժամանակի աւերեճետ միասինՀայոց ամբողչաշխաոնն բնակիչներին գեբեցին, ու ն րանց ե ցին զրաղաքսն, գերեցին զբնակեալսն անդ. ե զամենայնեբկիբնՀաԴուս ն գավառնեոը: բերին գեբիներզանազանգավառներից, յոց զամենայնգաւառն ընդ նմին գերբեալ, ն զայլ գեկողմերից, խաղացուցեալ36 ձոբագավառներից, ժողովեցինբեբին Նախճավան աշխաբճներից, Բութիւնս գաւառաց գաւառաց, կողմանցկողմանց, փոբի փոբի, զաշ55 որ քաղաքը, իբենց զորքերիզոբաժողովի տեղն էո: Այս քաղաքնէլ խարհիաշխարքի, ածին ժողովեցին'ի քաղաքնՆախճնաւան. զի անդ առան քանդեցին,այնտեղից էԲ զօբաժողովիւոհանցզօբացն: Ասյա առին ե էլ ճանեցին Խռկուճազարտու: ճայ Ն զնա քանդեցին.անտի տուն ճրա ն մյուս տասնեվեց ճետ տարան: ճազար գեբիների ԵՐդսՀայս եբկուս ճազարս, ե ՀՐԵալեոդս վեշտասանճազարսանտի Հայոց խաղացուցին գնացուցինամենայնգեբութեամբն հանդերձ:եւ անդէն աս-

,

'

)

փ

որ

ճիմքերր քանդեցին.

Ֆտ

է

:

Լ `

։

՝

: :

փ է

Մ`

ճայ

.

|

Հայոցոստիկանծս )Ե՞կիրն թողինե վեբակացուս,'ի ծառայութիւնմատե եելշ7զմնացորդս Փառանձեմ առեալ,ճանե՞կրին. ինքեանքզտիկինն դերձ զաճնձիւքե բազմութեամբ գեբեօրն յերկիրն Պարսից խաղացուե ցանէին. գնացեալք ԵՐթայինտանէինճասուցանէին յերկիրն Պարսից ՇապուճարքայնՊարսից: Եւ եղե իբոե շոգան տաբան զտիկիննՓառանձեմ )Ե՞կիորն Պարսից, ե զայլ ամենայն Հայոց ե զգանձսնկալան առաջիթագագեբութիւնն տրին ե զտիկիննՓառանձեմ, շնոբն մեծ ուներ թագաւորն Պարսից իւԵւ իբբե կամեցաւ Բոց զօրավարացն: թագաւորն ՊարսիցՇապուն թբշնամանս առնել ազգինաշխաբճին ետ ճբաՀայոց ե թագաւորութեանն, ման ե ժողովել զամենայն Վզօոս իւ զմեծամեծս իչ ե զփոքունսե առ

զամենայն մաողիկ իչոոյ՝ աշխարճին

Ն Հ-

ինքն իշխէր, ե ՛ի մէչ ամբոխին ածել զտիկիննՀայոց զՓառանձեմն:Եւ հրամայեաց 'ի ճբապաբակինիմն առնել ճբշապոյոս ռբով շամայեաց մեքենայից, զկինն արկանել, ն աշձակել տիկնոջն ի Փառանձեմայ խառնակութիւն պոռնկութեանն անասնական պղծութեանն:Այսպէս սատակեցին զտիկինզֆառանձեմ: Իսկ զայլ գերինզամենայնտարան բնակեցուցին,որ յԱսո-

Բեստան, ոբ

որ

երկրինԽուժաստանի:

աջխառճումթողին ոստիկաններ «6 ու վեբակացուներ, երկրի մճացորգ առնեժողովուդը ճպատակեցնելու, իսկ ի՞ենք տիկին Փառանձեմին ե տաշան լով զանձերով բազմաթիվգեբինեւով Պարսից աշխարճը իկանբԵՐինճասգոշին աջխաոճըՇապունթագավորիմոտ: Պարսից Ե՞րբՓառանձեմ տիկնոջըբեբին ճասցոին Պաոսից աշխարձրՆե Հայաստանիբոլոր գեբությունն ու գանձեոըե Փառանձեմ տիկնոչը թագավոբիառաջ ճանեցին՝Պաբսից թագավորըմեծ շնոբճակալությ ճայտնեց իբ զոբավարնեռին: թագավորը կամեցավ Պարսից Շապուն նե թանախատինք ճասցնել(ԱՐշակունյաց) ազգին, Հայոց աչխաոբճին կաճչել իո բոլոո զորքե՞ր, իջ մեծամեծնեգավռոությանը: Հոամալեց ն իո տիրբած Րր ն ստոբինպաշտոնյաները աշխարհիբոլոր մաոշդկանց, Ե այս բազմությանմեջ բերելՀայաստանի տիկենոչը՝ Փառանձեմին: Եվ ճբամայեց չինել ինչ-որ մեքենայություն, հրապարակում ոբի վոտ ձզել տվեց տիկնոչըԵ արձակելճրա վՐա՝ անասնական պիղծ խառնակության նամար: Այս կեպ սպանեցին տիկինՓառանձեմին:Իսկ տարան բնակեցբին .Գեբինեբի բոլոր բազմությունը մի մասր Ասոբեստանում, մյուս մասը Խուժաստան ԻՐկՐում: Տ

ԾԶ

ՑԱՂԱԳՍ ՎԿԱՅՈՒԹԵԱՆ ԶՈՒԻԹԱՑ ԵՐԻՑՈՒ

ՋՎԻԹ ԵՐԵՑԻ ԵԱՀԱՏԱԿՔԻԹՅԱՒՆԸՊԱՐՑԻՑ ՏՇԵԽՏՐՀՇԻՄ

ՏԵՐԿՐԻՆ ԳԱԲՍԻՑ

Ապաիբրն չոզան տարան յերկիրն Պառսից զամենայն գեբութիւն Հայոց,ե զցուիթ Երէց Աշտաշատքաղաբի ունէինկապանօք առաջի Եւ նայեբ թագաւորինԳաբսիցՇապրհոյ: թագաւորն Պարսից Շապուն,ե տեսանէր զերէցնԶուիթայո բարձը ն անձնեայ,ն ի տիոց մանուկ. ե ճեր գլխոյնալեռրեալէին, այլ մուբուքն դեռ տակաւինսեաւ ես կային: Ապայորժամ զառաջիննխօսել սկսաւ, ասէ. Եթէ տեսանէ՞ք զառնդ զայղո զչաբութիւն.քանզիյայտ է, 'ի հեբաց է. այտի եբեի՝ թէ կախառդ զի Բերքն սպիտակեն, Ն մուբուքն սեաւ: Իսկ եբիցուն տուհալ պատասխանի,ասէ. Թէ քեզ պէտ իցե, այլ զինչ կամիսխօսել ե առնել՝ այլ վասն այդոբիկգիտեա, զի լյիբաւունս խօսեաց. են սպիտակացեալ նախԲԵՐքս. զի բազում աւուրբք եբէց են, գոնեա հնգետասանամօք քան զմուբուս նախարոյսեն: Իսկ թագաւոբն ճրաման տայո մինչե ՛ի վաղիւն պաճելզնա. իսկ ՛ի վադիւնճրաման տայո ածել ՛/իճբապաբակբն շղթայիւք: Եւ ելին ոստիկան/արքունիհառցանել,Եթէ իցէ՝ յանձն -

ե՛ք Հայաստանի բոլոք զեՒինեւինտարան ճասցոին Պառսից աջխառճը`ԱՐտաչատ քաղաքիՋվիթ եբեցինէլ ՊաշսիցՇապումթազավոբի առաջ բեբին. ՓաշսիցՇապում թազավորրնայում տեսնում էՐ Ջվիթ Ե՞եցին, որ բարձրաճասակբարեկազմմագ է, հշիտասաշզ ճասակով,բայց գլխի մազեր արգենալեռրբել էին, իսկ մճշուքր դեռ սե էր: Ապա՝առաջին անգամխոսելիսասաց. «Տեսնո՞ւմ ԵՐ այղ մա՞շդու շաբությունը. ճենց մազերիցեբեռւմ է, որ գա կախաոդէ, ոբովնետն մազերն սպիտակեն, մորուքը սե»: Իսկ հբհցը պատասխան տվեցու առաց.«նթե խոսել ես ուզում` խոսիբ ինչ ռՐ կամենում ես, բայց մազեբիսմասին գիտցի՛ր, ոբ նրանք իբավացիեն սպիտակել, ոբովճետնշատ ավելի մեձ են տառբիքով, գոնե տասնեճինգ տաբիվազ են բուսել քան մոբուքս»: Թագավոբր ՃՐամայումէՐ պաճելճբան մինչե ճաշոբղառավոտը:Մյուս օոր ճոամայեց՝շղզթանեբով նրան ՔՐապառբակը բեբել: ծկան արքունականոստիկաններնու ճաոցբին,եթե ճանձն կառնե մոզության օբենքըպաշտել,այն դեպքումչի մեռնի:

|

առցէ պաշտելզօոէնս

մոգութեանն, ոչ մեռցի: Իսկ նա ոչ առնոյբ յանձն.այլ կամեցեալ մեռանելխնդութեամբ վասնաստուծոյ, ԵՐ՞թեալ հ տեղի մաճուան, ե աղաչեացզվեբակացուս իտոյ մաճունն, զի թողացուսցեննմա սակաւ մի կալ յաղօթս: Եւ մատուցեալ յառաջագոյն, ծունբ ե

եդ

|

Ծէ

ԱՂՕԹՔ շի

ԺԱՄՄԱՀՈՒՆ

'

մեր, ԱՐառիչ

լ

ք

ֆ

ն

ճ փ է :

:

|

անձն Իբ

մար:

թե։ եվ

ԶՈՒԻԹԱՑ

չառավ, այլ

ուրախությամբ մեռնել աստծու կամեցավ

մաճվան վե՞ակացուներից թույլ տալ խնդրեց անցնելովծ̀ունկչոգեց ե ասաց.

ոբ

առաջ

ասէ.

/

ի

Նա

ճա-

միքիչ ազո-

Ծէ

ՋՎԻԹԻ ԱՂՈԹՔԸ ՄԱՀՎԱՆ ԺԱՄԻՆ

Ո՛վ

ծովը,

որ

մեր

արարիչ, ոբ ոչնչից ստեղծեցիր ԵՐկինքնու եոկիորե մեզ ճողից ստեղծեցիր,ե ճողեղեններՐիս այսպես իմաստուն,

կային խինԱի ոը Սանի

անական

ն

կենդանի

Բոբինեգեր: Դու մե նոբճեցիո քո գիտությունը, զեռկինս ե զեբկիոե գծով յոչնչէ, ե Ի ե քո ստեղծերզմեզ ՛ի ճողոյ. զճողեղէնսայսպէս իմաստունսբանաւորբս ճետո ինքդ ե կենդանիս պետնեբի ձ եռքով. արարեր: Եւ եկար, (Եբկնքից) ի ջար, մեզ զգիտութիւնԲո, զոբ ցուցեր մարդ դարձար, շնորհեցեր եՐկՐիվբա Երնեցարն մաոդկանց ճետ ազգաց ոողւոց մարդկան՛ի ձեռն սբբոց շոչեցար, ե քո կատարյա քոց մարգաոէիցնկաբապեիմաստությունը շնորհեցիր քո աբաբածներին, քո տացն քոց. ե ղու քեզէն Եկիբ իչեր մաշղացար յեռկոի, ն. առաբյալներ Եբնեցաո ձեռքով քառոզեցիր ն սուրբ աշխարնում ընդ մառդկանշոջեցառ.Ն զկատաբհալիմաստութիւնդ քեզ ճետեողներին, քս չնոբճեցեր վարդապետների միջոցով,ոբոնց իբոն լուսատուներ Ճաստատեցիր քո եկե. աբարածոցքոց, զոր առաքելովքն քաբոզեցեր քոց ստացուածոցյաշղեզում՝բոլոբինիմաստնացոիո: Եւ Ինձէլ, անաոժանիս, խաորճի: վաոբդապետօքն սբբովք, զորս եդի ՛ի քում յեկեղեցտջ աոժանավո դարձրիրքեզ լուսաւռոբս, Եւ զիս, զայ սպասավոռելու, զամենեսեանիմաստնացուցեր: տառապյալիսմիջոց տվիր սնվելու ե զանարժան, ուսանելուքո պաշտռնյայի՝քո սուրբ ն մեծ Ներսես Ն պատբաստեցեր տառաառժանիաբաբեր քում ծառայութիանդ. զիս քաճանայապե ձեռմիտակ նե նբա ձեռքովեբեց ձեռնադովելու Ե պեալսսնանելե ուսանելընդ ձեռօք քո սոբոյ ն մեծի ն քոռ քաճանանրանից եվիովելու քո նե այս ճաճնանայության, աստիճանումինձ պատոբաստեցիբ՝ յապետինՆեբսիսի՝ քռ պաշտօնէին,ն ի ձեռաց նորա առնուլ փոկուզձեռթյան բաժակըխմել ես նադոութիւն ո՞ը ճաճատակությամբ, Եբիցութեան,ե 'ի ձեռացնորա զիս նուի՞եալքեզ փ քակխմեմ` աստծու անունը կանչելովն իմ աղոթքը կուղղեմտիբոչը նբա բոլոր ճանայութեան:եւ յայնմ աշտիճանէպատոաստեցեբ ժողովոդի ըմպել զվկայուառաջ: Քեզ փաոք ե զորություն ե թեան բաժակնփոկութեան,զոբ ըմբելով՝ զանուն տեաոն իշխանությունն քո սիրելի ոբդուն կարդացից. ՀիսուսՔբիստոսին ն քո կենդանաբաշ զաղօթս իմ ես տեառն տաց առաջիամենայն մշտնջենական սու՞բ ճոգուն,այժմ ժողովոդոցնորա: Ընդ է են միշտ ոբում հավիտյանս ն ամեն: ճավիտենից. քեզ փառք զօրութիւնե իշխանութիւն քո Ոբդւոյ միածնի սիԵՐբայս բոլորն ասաց՝ ժողովվածբազմամաոդ ե կենդանարար քում սոբոյ, ՐելոյՑիսուսի ՓՐիստոսի, ամբոխր ասաց. Հոգտյդ յառաջ «ամեն»: Ապասպանության քան վեբակացուները զայբացան, զամենայն թե յափտեանս այժմ ե միշտ ն յափտեանս ինչո՛ւ յափտենից. թողին նբան այնքան Երկար ամէն: խոսելու,ուստի շտապեցնելով մաճվան տեղնէին Բասցնում: Եւ իբոն Իսկ նա մեծ ուրա խությամբ զայս ամենայնասաց, բազում մաոդիկամբոխիժողոպառանոցը մեկնելով՝ սրի ճարվածով վախնանումէր: վեալէին. ասացինզամէնն:Ապազայբացեալք վեբակացուք սպանողութեանն, թէ ընդէ՛րայնչափեբկարթողացուցիննմա խօսել,ապա տագնապաւ՛ի տեղի մաճուն ճասուցանէին: Իսկ նա մեծաւ խնդութեամբ կառկառեալ զպառանոցն, վճառէո՛ի սուսերէն: ոբ

արարեր

ռր

կաա

ՏԱՂԱԳՍ ԳԱԼՈՑՆ ՇԱՊՀՈՑ ԹԱԳԱԻՋՐԻՆ ՊԱՐՍԻ:

ՅԵՐԿԻՐՆ ՀԱՅՔՑ, ԵՒ ՄԻԱՆԳԱՄԱՅՆ

ՍԱՏԱԿԵԼ ԶՄՆԱՑԵԱԼՍ ԵՐԿՐԻՆ. ԾԻ ԲԻԻՐ

ՉԱՐԵԱՑՆ, ՋՈՐ ԿՐԵՏԻՆ

|

|

| |

Ապա յետ այսոբիկխաղաց գնացթագաւորն ՊառսիցՇապուն ամենայն զօրաց իւբոց, Ն չոգաւ ել յեբկիոնՀայոց. ն իշխանութեամբ առաջնորդունէր ընդ իւբ զՎաճան 'ի Մամիկոնեան տոճմէն, ն զՄեբուԺանն)ԱՐծբունհաց տոհմէն: Ապահասեալ ասպատակէինյեբկիրնՀայոց, Ե առնուինզամենայն գերին 'ի մի վայշ ժողովեցին:Եւ բազումք ւ, նախաբշաբացն Հայոց թողուին ի եանց Ն զոբդիս ե զրնզկաճայս տաճիս,ն փախեանբնդ այս ընդ այն գնացին: Իսկ զամենայնկանայս ճախարբարացն Հայոց,զոր թողին ե փախեանն, ժողովէշ. ե ասպատակն ածինզեճսա Շապուճարքայ Պառշսից: ԻՐՆ էշ բանակն թագաոբին Պարսից՛ի գաւառն ՔազՇապճոլ Իեանդալվաւեշս քաղաքին զոբ լառաջնումնԵկեալքզօոքե Զաբշեճասանի, Ն աձին Գառսից աւեբեցին, ժողովեցին առաջի թագաորինՊաշսից Գերին մճացոշզացաշխարհին զամենայն Հայոգ.ապա Քբաման տայշ թագաւորն Պուրսից Շապուհ, այո զամենայն ի չափ հասեալ կոխան տարշաշեալ փզաց, ե զամնճայնզկին Ն զմանուկճանել րնդ ցից սայլից: Հազաորք ճազարացե բիսոքբիւբուց զի ռչ Գոյո թիւ կամ Բասպանին, մաշ սպանելոցն.ն զկանայս ազատացնԼն նախաբաբացն զփախուցեացն ճշաման տայո ածել չասպառեզե՝ ոշ էո ՛ի Զաբեճվանքաղաքի:եւ Տրաման տայր ն հոլանել զամենայն ազատ կանանին, նստուցանել ն ինքը առտի անտիասպառիսին. արքայ հեծեալ ՛ի ձի, չաՇապուն ճակիանցանէՐառ կանանովն.ե ոբ յակն գային, մի մի 'ի Շոցանէ պՎղծեալ 'ի խառնակութիւն տանէր առ ինքն: Քանզիմօտ յասպառշլսն առեալ էՐ խորանն,լոր առեալմտաննբգործելզանօոէնութիսն. ն այնպլա զբազում աւուրն ասնէր զայն րնդ կանայսն: եւ զազգի Սիւնեաց սանմինզամենայն զար 'ի չափ ճասեալ կոտորեցին, ն զկանայս սպանին,ե զամենայնմանր մաճկտիսն ներքինիս ՔՐրամայէր առնել, ե խաղացուցանել չե՞կիբն Պառսից:Եւ առնէճ զայս ամենայնվասն վբիծուցն Անդուկայ, եղե պատերազմրնդ Ներսեն արքայ Պարսից: Եւ տայր ճրաման Շապուն արքայնՊարսիցզամուբ ամուր տեղիսն ն Հայոց բեբդսշինել, բրամայեաց բեբդակալս կացուցանել:եւ զազատ անդէն ՛ի բեոդեանն բաշխէո ե թողոյո. զի եթէ ոչ արք կանանին նոցաեկեսցեննմա 'ի ծառայութիւն,սպանցեն նոցաբեբդազկանայս ՀԳալքն՝առ ճոս եթող զնոսա: եւ եթող յաշխարհին զՋիկնե զԿաբենն, առ

ը

Է

ւ

:

|

| կ լ

չ

է

:

որ

2ջ.

ՊԱՐՍԻՑ

ՇԱՊՈՒՀ

ՄԱՐԴԿԱՆՑ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԳԱՐ

ԵՎ ՃՇԽԱՐՀԻ ՄԵՏՑԱԾ

ԿՈՏՈՐԵԼԸ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԿՐԱԾ ԲՅՈՒՐԱՎՈՐ ՉԱՐԻՔՆԵՐԸ

ճետո թագավոորիո իշխանության բոՍՐանից Շապուն Պառսից

զորքեբովվեր կացավ եկավ ճասավ Հայոց աշխարճը:Նա իռբեն առաչնորգ ուներ Վաճնանին,Մամիկոնյան տոճմից, Ն Մերուժան ԱՐծՐունյացտոնմից: Գալիս ճասնում ասպատակումէին Հայոց աշխառհր. բոլորին գեբի էին վեոցնում մի տեղ ժողովում: Եվ Հայոց նախարբաոնեորից շատերր թողնում էին իշենց ընտաճիքները, կին, ոոդի, փախչում,ցովում էին այս ե այն կողմը: եվ ասպատակողնեոը ժողավում էին փախածճայ նախաբառշնեիբոլոր կանանցե բեբում էին թագավուիմոտ: Շապուն Պարսից ՊառսիցՇապուճ թագավորիբանակր գզանվումէ՞ Քագոբնան քաղաքիավեբակնեշում.ռշր ավերել էին առագավառում Զարեճավան չուց եկած զորքերր: Այստեղբերին ժողովեցին Պառտիցթագավուի տւ աչ Հայոց աշխաշհի մճացոբդնեոի բոլոր զերբությունր:Ապա Քշաման ԼՐ տալիս թագավորր`բոլոբ չափանաս տղզա Պաշսից Շապուն ոտնակոխաճել տալ, իսկ բոլոր կանանց ԵՐԵմաշդկանց փղերին խաներինսայլեոի ցցի վբա ճանել: Հազաոնեով բյուբերով սպանեցին. թիվ ճաշիվ չկար սպանվածներին: հսկ փախած նախարառշն լոր

ու

ու

ու

ու

ն

էր բերելԶարշեճավան ազատների կանանցհրամայում քաղաքիձի-

աշշավի նբապառակը: Եվ ճրամայումէՐ այն ազնվականկանանցմեոՆ կացնել ճրապառակիեռկու կողմում Շստեցնել,իսկ ինքբՇապունբ ձի ճեծած. աոջավելովանցնում էր կանանցմիով, Ն ոբտնք ոո աչքին դու՞ր էին գալիս՝ մեկ-մեկ տաճում էՐ իջ մոտ պիղծ խառնակության ոջովնետենբա խորանըզարկած էՐ նրապաբակիմոտ. այնտեզ էՐ մտնում անօրեն գործը կատառելու:Այսպեսվարվում էբ այդ կանանց հետ շատ օ»րԵր: ծվ Սյունյաց տոնմի բոլոր չափաճաստղամարգկա կանանցսպանեցինՆ բոլոր մանո տղաներինճՐամայու կոտորեցին,

Ն է- նեոքինացնել աջխաորճը տանել:Այս բոլորր նա աճում է Պարսից ճամար վբեժ առնելու ներսեն Անդոկից,ե՞բ պատերազմԵղավ Գառշսից թագավորիճետ1548: ամուր ամուշ Եվ Շապունթագավոբրճբաման տվեց` Հայաստանի Լ տեղեբումբերդեր շինել բեբդակապներ նչանակելով`ազնվականկանանց մաս-մաս տեղավորումէՐ այդ բեոդեշում պանելու, ճշամայելով, եթե նշանց ամուսինները չգան իրեն ծառայության`ապա բերդակալեերը սպանենայն կանանց,ոբ թողել էբ նշանց մոտ: եվ Հայոց ոբ

ետ զնոցաիշխանսզօբօք բազմօք. ե զիշխանութիւն մնացոոդացն ձեոս Վաճանայն Մեբուժանայ,ե ինքն զնացյԱտբպայական:

հ

աշխարճում նբանցվբա իշխան թողեց իկին ե Կաշենին բազմաթ զորքով.մնացոոդների վբա իշխանությունը հանձնեց Վաճանին ե Մերբուժանին ինքը գնաց Ատոպատական: ու

ՍԹ.

ՑԱՂԱԳՍ Թէ ԻԲՐԵՒ

ԳՈՐԾԵՑԻՆ

ի:

ՄՆԱՑԻՆ

ԸՆԴ ԵՐԿԻՐՍ ՀԱՑՈՑ.

ՑԻԻՐԵԱՆՑ

Լ լ

լ

է

Է

չԷ : -

|

լի ՝

Է

:

մ

Ի

ՍԹ

ՎԱՀԱՆ ԵՒ ՄԵՐՈՒԺԱՆ, Թէ ԶԻ՛ՆՉ ՇԱՏ ԳԱՐԻՍ

Եր ԿԱՄ ԶԻԱ՛ՐԴ ՍԱՏԱԿԵՑԱՆ ՎԱՀԱՆ ԵՒ ԿԻՆՆ ԻՒՐ

ՈՐԴԻՈՑՆ

Ն Մեբուժանն ԱյնունետեՎաճանն Մամիկոնեան ԱՐծոունի,սոքա աք երկոքեան պիղծք անօրէնք էին, ապստամբեալք էին յուխաէ ասե զանաստուածն տուածպաշտութեանն Մազդեզանցաղանդն յանձն առեալ պաշտէին,սկսան այնոնետն յերկրինՀայոց աւեռել զեկեղեցիս՝ զտեղիսաղօթից քբիստոնէիցյամենայն կողմանսՀայոց` գանե կողմանցկողմանց: եւ նեղէին ւառաց գաւառաց զբաղումմաոդիկ՝ ն ՛ի զոր 'ի բուռն առբկանէին, թողուլ զաստուածպաշտութիւն պաշտօն եւ ճբաման Վաճանն ն դառնալ Մազդեզանցն: յետ. այսոբիկ տային Մեբուժանն, զամենայն կանայս փախուցելոցնզնախաբաբացն՝ոբ թողինն ե գնացինն,տային ճոաման ի բեբդեաննզի նեղեսգենզնոսա՝ դառձուցանելյօոբէնսՄազդեզանց.եթէ ոչ առնուցունյանձն, սատակեսցեն զամենեսեանչաբաչար: ծւ բերդակալեանն յորժամ զայն ճբաման ընկալան,ամենայնոք ո՛ որք առ ումեք էին՝ նեղեցինզնոսա ըստ հրամանինտուեհլոյ:Ապա իբոն ոչ մի ոք յանձն առնուինուբանալ՛ի քՐբիստոնէութենէն, չաջբամանսպանանէինզամենեսեանյամենայն ի բԵոդսն՝յորս տուհալէՐ զնոսաանդ: ԻսկՎանանայէո քոյբաթիւ'ի Մամիկոնեանտորմէն, քոյ Վաշե էՐ նա կին դանայ, Համազասպոտի:ճ. տեառնն Գարեգնի Ռշտունեաց գաւառին:Զսա Եթող ե փախեաւԳարեգինայո ի ՛ի ժամանակին, լոբում եկն Շապուն արքայ ՊարսիցյեոկիրնՀայոց. իսկ զտիկիննՌրշՎան բեբդի, որ էր քաղաբն'ի Տոսբ գաւառին: տունեաց՛ի միջնաբեոդն Իսկ անջոէնն Վաճան նե Մեբուժանն ճԲրաման տային բեոդակալին, զի նեղեսցէզկինն. եթէ ոչ առցէ յանձն զօրէնսՄազդեզանցն, տայր ճբաման կախելզբարձբաշտաբակէն ն սպանանել: Իբոն ոչ առնոյրյանձն պաճելզօոէնս Մազդեզանցն, Համազասպոտի ճանէին ՛ի բարձր աշոբ տառբակն՝ կայո 'ի վերայբարձր գաճունքաբին,ոբ ճայի ՛ի կողմն ծովակինի գետոյկռաէ. ե մեբկացուցին զնա իբոն 'ի մօոէ. Ն աոկեալ կապ զոտիցն,գլխիվայբկախեցին զնա զբարձուէնկուսէ. ն այնմեռաւ Եւ նա պէս ՛/ի կախաղանին: էբ սպիտակմարմնով,ն պայծառ

ՎԱՀԱՆԻ ՈՐՔԱ՛Ն

ԵՎ ՄԵՐՈՒԺԱՆԻ

ՇԱՏ

ՄԱՍԻՆ, ԹԵ ԵՐԲ ՀԱՑՈՑ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ ՄՆԱՑԻՆ

ԳՈՐԾԵՑԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՎԱՀԱՆՆ

ԵՎ ԻՐ

ԿԻՆԸ ՍՊԱՆՎԵՑԻՆ ԻՐԵՆՑ ՈՐԴՈՒ

ՁԵՌՔՈՎ

ՉԱՐԻՔՆԵՐ

ԱյնուճետեՎաճան

Նե Մերբուժան Մամիկոնյանը ԱՐծբունին,--

եկու պիղծ, անօրեն, դժնյա մառոդիկ, ոբոնք ետ էին կացել աստն վածապաշտության ուխտից ուրացությամբ ճանձն էին առել պաշտում էին Մազդեզական անաստված կոռնը՝ սկսեցին Հայոցաշխաշճում, բոլոր գավառներում,ամեն տեղավերել եկեղեցինեոը, քբիստոն յաների ոբոնք նրանցձեռքն աղոթքի Եվ շատ մաոշդկանց, տեղերը: էին ընկնում`ստիպում էին աստվածապաջշտությունը թողնել, Մազդեզակա պաշտամունքնընդունել: Սրանիցճետո Վաճանն ու ճբաՄեբուժանը մայում էին: բեոդեբին,որբ այն կանանց,ոբոնց ամուսին նախաբա նեոըթողել ու փախելէին՝ ստիպել, ղառնան Մազղեզական կրոնին, իսկ եթե չճամաձայնեն՝բոլորին չարաչար մաճով սպանել: Բեբդապաններնայս ճբամանն ստանալովա̀մեն մեկը իո մոտ եղածին նեղում, ստիպումէՐ՝ ինչպեսհրամայված Լ": Եվ երբ նբանցիցոչ մեկը ճանձն չառավ քրիստոնեությունը ուբանալ` թոլոբին չաբաչաբ մահով սպանեցինբոլոր բեոդեբում, որտեղտեղավորված էին: մի խորթքույր60 ուներ Մամիկոնյան Վահանը տոճմից,Վառշդան անունով, Ռշտունյաց քույրը, Համազասպունի գավառիտի՞ոչ` Գաբեգինիկինն էՐ։ ՆՐա ամուսինը,Գարեգինը, փախելէՐ այն ժամանակ եբ Պարսից Շապունթագավոորեկել էՐ Հայոց աշխաոհնը, իսկ Ռրշտունյացտիկինը(Համազասպուծին) պաճվում էՐ Վան քաղաքի միջՏոսբ գավառում: Իսկ անօրեն Վաճանն ու նաբեոդում, բԵՐՄերուժանը ղապաճինճոամայումէին տիկնոչ նեղե, իսկ եթե նա ճԲանձն չառնե կբոնը՝ այս դեպքումբարձր աշտաբակից կախեն սպանե։ ԵՐբ Համազասպուճին հանձնչառավ Մազդեզական օբենքը՝ նբան հանեցին աշտաբակը,ոբ գտնվում էՐ ժայոի բարձր բարձր գագաթին ղեպիծովակիկողմը դառձածԵտեի կողմից.բան մեբկացտին՝ մոբիցմեռկ ե ոտներինչվան ձգելով՝ գլխիվայոկախեցին ինչպես այն բարձր տեղից,ե այսպես մեռավկախաղանի վբա: ՆՐա մարմինը սպիտակ այս

ու

ոո

որ

ոբ

Մազդեզական

պայծառ տեսքով, կախված տեսարանի փազփաղե" մինը բաոձբում փայլում ձյունի սպիտակությամբ. մաողիկ սպիտակությամբն, ի օՐեցօբգալիս Լին սքանչի նայելու՝ իբոն մի սքանչելիեբեուլթի: : Ն Համազասպունեայ Ֆայստեսիլտիկնոջն յաշխարհին: զասպուհուայս տեսաբանընկատելով՝ մի կին, ղայակբ, մի կարճ փ անակիւղս հիր մի` լեակն նորին, պառէգօտ պարեգոտ հագավ, ոբին կոչւ: անակյուղոս)ծ1, մեջէր զոտի կապեց, բարձոգահուն քաշինի կայր ընդ մէջ իւո. գօտի սպասում բարձր աշտարակիներե, ժայոի բարձը Ն տեսանելովն.կայ կախեալյերեոյթ տեսիլ նչանակի, օբինակձիւն զու մարմինն ՛ի բառշձունն փ մարդիկ ժողովէինտեսանելօբ բստ օրէ, զի իբոն

էառ

նա

ագաւ

ն

ԷՐ,

Բ

դ

առ

ՑԱԾ Բն

"91

լիս :

Բո

րոր Հի աուսումն ո

Սամուլլ, Կաաազ անուն Վահանայ, միզՈւմիզղուխտ որդի հպա զանցն: զմայր իս` զմայրՇապնո) զմանանզճայո իտ, հնար

Ն

սից

ճամար: ե

Պ9

Պար-

լինէր յե՞կիշն Խաղտեաց: ինքնփախստական

ՆՐա մար-

շատ

Համա-

նրա

էա -

զոր

էՐ

նբան

ա տաբակին՝զոոմէ կախեալէբ զսաննիւո, մինչն կողոպտեցաւ դիոցն: Ս. որչափ 'ի վայր վայոէինոսկեոքն,նա յիս" մառբմիեք զամենայնոսկեոսսանին. ե տոեալ գնաց ժողովէՐ բովանդակ եւ այնչափչաոբ էին առշքն Եեբկոքին, ոչ զի անգամ իւշեանցու Մ ե զօտարս դատէին զիւտեանց ողոբմէին. այլ անխնայութեամբ դէի շինէին '/ի բազում տեղիս, Ն զմառդիկ նիս: Ատբուշանս ե Մազդեզանց. բազում յիսեանցսեփճականսն օբինացեն Բուջանս,ե զորդիս ն զազգայինսինանց տային

ե թագաւոբին.

մնում

էբ

ասում

ե մնում

ԷՐ

են

գագաթի տակ. ոոբտեղից կախվածէՐ իո սանը, մինչե որ քայքայվեց նբա ամՇԵրքն էին բողջ մարմինը:նվ ոբքան ոո թափվում նբա ոսկորնեոը՝նա ե ԷՐ, ժողովում իբ ծոցը դնում այսպես իբ սանիկիբոլոր ոսկոբնեոը նրբա ժողովեզ,տառշավ մոտ: ազգականների Եվ այնչափչար էին այն Երկումաոդիկ, ոբ մինչե անգամ իշենց չէին խնայում, այլ անողոբմաբար մեբձավոբնեբին չարչարում Լին թե՛ օտաբներինե թե իրենցընտանիներբին: Շատ տեղերում ատճուշանն էին շինում. մաողկանց բոնի հնազանդեցնում էին Մազդեզական կբոնին,իրենցսեփականկալվածնեբում լ շինում էին շատ ատոուշաններ ե իրենց ազգականներին տալիս էին Մազդեզական կբոն սռվոռելու: ԱպաՎաճանի մի ոոբդինՍամուել անունով,զառկեց սպանեցիո Բոբ ե իո մոբ Վաճանին ՈՐմզդուխտին, Պառսից Շապուն քբոջչը, թագավորի Ն ինքըփախավգնացԽաղտիքի աշխարնը:

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹԻՒՆ

Ց

ԲԻՒԶԱՆԴԵԱՑ

|

ԶՈՐ ԱՍԵԼՈՑ

ի

ՀՆԳԵՐՈՐԳ ԽՈՍՏԱԲԱՆՈՒԹԻԻՆ

ԵՄ ԿԱՐԳԵԼ ՉԴԳՐՈՒԹԻՒՆ ԴՊՐՈՒԹԵԱՆՑ

ի

Ա.

|

Բ.

թագատոին խրում Ն

Գ. Դ. |

Ե. |

4.

՝

`

ի

լ չ :

Զ.

:

մ.

:

միաձիՇապուտճողոպոէո: Րպէս ՑաղագսՀայր Մառդպետի,թէ որ Ցաղագս դարձեալ ը գաւառինրնդ Պապթազաւորի Յաղագսմիւսոյ պատերազմինընղ Հայս

Ն

նի.

ակայ

ԸԴ

Պարս

ունե-

Մարդպետի,

եմ

որ

Թ.

ԺԱ. ԺԲ.

ՅաղագսՆոշիբականի: Ցաղագսկոբդուացե Կոբղեացն Տմոբեաց: ՑաղագսՄարաց: ՑաղագսԱռձխեաց: ՑաղագսԱղուանից:

Ցաղագսկասբից: ՑաղագսՎբաց: ԺՋ. Ցաղագս Աղձնեաց: գաւառին ԺԴ.

Ք.

Շ Պապ: ապ:

Գ. Դ.

՛ի Գանձակ Ատոպայակաութին լինէր Հայոց:

լ2

ն

՝

Շե

՛

.

ԺԵ.

ՋԶՐՈՒՅՑՆԵՐԻ ԳԼՈՒԽՆԵՐ

քայն զաոքայ

մեռաւ

ւ

Հալոց.

զ.

Խու-

մաճու

|

է.

Ը.

թ.

ծ.

՞

Պապիթագավորելը Հունաց աշխաբճում. Հայաստան գալն աշխարճ տիրելըե խեշպեսաջողվեց՝ինչ առճասաբակ գործում էր: Հայոց Մուշեղ զոբավառիմասին, թե խնչպես արձակվեց Պառսից Շապուն բանակիվրա ն սոսկալիչաղ թագավորի տվեցնշանց,այնպես Շապուն մի ձիովճողոպոումէր: Հայբ մարռդպետի մասին, թե ի՛նչպես Պապր հրամայեց նոսն սպանել: ԵՐկոոոբդ մասին, պատերազմի տեղի ունեզավՔագբավանդ գավառիՔագրբավան ավանում Հայոց Պապ թագավորին Պարսիցզորքեբի միջչե:, Մյուս պատերազմի մասին ճայԽոիե պարսիկնեոի միջե Ատոպատականի Գանձակ քաղաքում. Ուռնայոիլուր ճաղռոդելը,Հայոց այն անգամ էլ ճաղթություն ու

ոո

ի Քագբաւանդ ածին ագաւոր

ո

նորա: Ը. Ցաղագսթէ զիա՛ոդ լոնաց պատեռբազմ /ի կողմանցնՊարսից. ապա սկսաւ սպա՛/ի թաՐապետն Մուշեղ ոգոբել ընղ այնոսիկ, ոջք միանգամապստամբեցին մեծաւ նախ յապատերազմաւ, գաւոբէն Հայոց, զբազումկոյսս կոյսս ճարշկանէՐ ոբ էր: /Ատոպայականին ղագս Տան առքայինՀայսց՝ ժԺ.

Ա.

Խե"խունոդակից ԿԱՒ առակա մատնել 3"9 թազատոին, Արզն խոթայաո յեբկիշն Բ րլ ու զիա՞րդ ամատե լինե պատճառք ՆՈՒ

ոկ Մն

Ցաղագս

Ե

,

ԿԱի Հայոց նԳ

ՊԱՏՄԱԿԱՆ

ոբ

ո արԲրնի պատերազեին, աայ ո

: ինքն

վեբայ բանակինՇապանճնաբինս, մինչ զի

հճարշ

թէ հեղեալ Պարսից ե վասն մաճուն Դղակայ է. Ցաղագս մաճուն Աբշակայ ձեռօք, ժաստանիյԱճուշ բեբդի ինքնին արնի

ԺԳ.

Է

Հա ) լս,

Ի:. ո ւ «պես անկաւ՛ի ՑաղագսՄուլեղալ զօրավարի ճաբուածս վեռա բար /ի զնո Բոյ լո)

տ

աաա

ն կամ ոո զաշխաոճն.

ՑԱՆԿ ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹՅԱՆ.

ԱՄԵԼՒԻ ԵՄ,

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

|

ծաղազգսթագաւուելոյ

ԻՆՉՈՐ

Գիր

ԺԱՄԱՆԱԿԱԳԻ

ԿԱՆՈՆ

ՄԱՏԵՆԻՑ

Աա

:

|

ԲՈՒԶԱՆԴԻ

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹՅՈՒՆ

ոբ

տանելը:

ղակ մարդպետի մասին, ռբին սաճմանապաճնշանակեցին, թե ինչպես նա խոստանում է նբա ձեռքը մատնելՀայոց թագավորին,Ն Դղակի սպանվելըՊապ թազավոոի ձբրամանո Հայոց Արշակթագավորիմաճվանմասին. թե ի՛նչպես մեռավ Խուժաստան աշխառնում. Անուշբերդում ինքնիո ձեոքով, ե ԴՐաստամատն էր լինում նբա էՐ լինում խորճոդակից թագավոոին ն Պարսից

մաճբվան պատճառը: ԹԵ

աանմեծամեծ կոռկովել րեւոի անելար բազա րանց վոբից.՛ե պատհբազմներով տեղեր ի՛նչպես

դաղարբե

ատերբազմ

արբսիկճերի

կողմից,

ոբիզ

ճԲետո Մուչե

շչատ նվաճում է»: ՆախԵե առաջ Հայոց թազավորի կալվածիմասինԱտոպատականում:

Նոշիրականի մասին:

ե հռողուքի.Կոբդիքի Տմոբիքիմասին:

ժԱ. Մարերի մասին: ԺԲ. Արցախի մասին: ԺԳ. Աղվանքի մասին: ժԴ. Կասբիցի մասին: ժե, Վբ-աստանի մասին:

լ

ժէ. ԺԸ. ժթ. .

ՑաղագսմեծացԾոփաց: ՑաղագսԱնգեղտանն: ՅաղագսգաւառինԱնձտա): Ցաղազսեպիսկոպոսապետին. Հայոց Ներսիսի, թէ ոբպիսի՛ այո, կամ շատ գործեացսքանչելիս: ՑաղագսթագաւորինՊապայ. թէ զիա՛ոդ էբ դիչօք, կամ ո՛՞պէս անօոէն: ՑաղագսլանդիմանութիանսբբոյնՆեբսէսի, զի ճանապազ թշնամի էր թագաւոբին Պապայվասնմեղաց: Ցաղագսմաճուն մեծի Եպիսկոպոսապետին Ներսիսիի թագատուն Պապայ,ո՛բպեսկամ զիա՛բդ սպանաւչի նմանէ:

99. ծէ. ԺԸ.

զի՛նչ

ժԹ.

`

ԻԲ.

Ի. ԻԼ.

՝

.

ԻԵ.

Ցաղագս տեսլեանն,

ոբ

Լ Եպիփանու,մինչեբեեցաս Հարանցն սրբոց Շաղիտայի

դեռ նստէին'ի լե՞ինն: ՅաղազսԾպիփանու սբբոյ: Իէ. ՑաղագսԵփիփանու սրբո): ԻԸ. Ցաղագսմեծամեծ նշանաց սքանչելեացե՝ եոբնեցաւյաստուծոյ յի Մամբոեա լետ գնալունանտիԵպիփանու: ԻԹ. ՏաղագսՑուսկայ՝ էբ չի ատոնմէնԱղբիանոսեպիսկոպոսի,զոջ կացոյց փոխանակՆԵբսիսիթագաւորն Գապ լիտոց կամաց,առանց մեծի Ֆպիսկոպոսապետին Կեսառբա.. ե վառն այնոբիկյայնմճետէ բարձաւ իշխանութիւնճայբապետացն Հայոց զեպիսկոպոսս ձեռնադոել: Ներսէս, ե լինէին զնմանէ կաթոգին: Ցաղագս ագոյն՝ ոբ սգային զճայորապետն ԼԷ. Յաղագաթէ ո՛րպես զկնի մեռանելոյնՔՃալբապետին Ներսիսի, թէ ո՛՞պէս ՛/ի նախանձ մտեալ տապալեացթագաւորն Գապ զամենայն զեդեալանկոօշնսն կանոնիցն, ոո, ինչ միանգամեդան ՛ի Ներսիսէ առ կեճդանութեամբ նորա 'ի նմանէ: Ը. Տապագա թազատոինԳապայ, թէ ս՛՞պէս խոտուեցաւի՛ թագատոէն Ցունաց,կամ ո՛՞պես սպանուփ զօբագլխացն Ցունաց: ոբ ԼԳ. Ցաղագս ինչ խոբճեցան իշխանքնՀայոց. ապա անցինկացինլոտ: 1. Ցաղզագո թագաււելոյն Վաբազդատայ 'ի վեբայ Երկոին Հայոց յետ Պապայ: ԼԵ. Յաղագաթէ ապես ֆ բանս չառախորնուրս Ն անմիտ մարդկանեկեալ թաՆ զզօբավաշն գուորն Վարբազգատ, Հայոց զՄուջեղապանանէր: Ն այլ մարդկան: Ցազագսանմտութեանկարծեացնընդանեացն Մուշեղզի ն- Տաղագո գալո)նՄաճուլիի գեբութենէ Փաբսից,ե խնդոելոյլ զվոէժն Մոսչեղայ, ե ճալածելոյ զթագաւոթ զՎարազդատ յերկրէն Հայոց: Իէ.

ոո

'

Իր.

ԻԴ. ԻԴ. Ին.

ից. ԻԼ.

ԻԹ.

Ա.

՛/ի նմանէն. կամ ոՐպես խորամանկութեամբ ՄԵՐուժանայ եղն ԱՐծՐունոց ե ապստամբութիւնն պատեոազմունք յուզեցան: 1Թ. Ցաղագս ԳումանդՇապնճոյ, զի առաքեցաս 7իթագաւորէն տալ պատեՊարսից բազմ ընդ Հայս, ե սատակեցաւ չի Մանուէլէզօոօք ի'ոովք ճանգերձ: Խ. ծտղագս թէ ո՛՞պէս կամզիա՛րջդ Վարբազայ, առաքեցաւ )ի թագատրեն Պարսից, Ն սատակեցաւ ՛ի Մանուէլէիբոնզառաջինն:

մարդ էՐ ի՛նչպիսթ

ե

ո՛7քան

Պապ թազավոբիմասին, թե ի՛նչպես դեերից բոնված ու անօրեն մառղ ՆՐ: ՍուրբՆԵՐսեսի Պապ թագավորին,որին թշնամի ԷՐ նշա հանդիմաճությունը

մեղքերի պատճառով: Մեծ

եպիսկոպոսապեւո Ներսեսիմաճվան մասին, թե ի՛նչպես սպանվեց Պապ

թագավորիվ: Տեսիլքի մասին. եբեաց լեոան վբա: Սուրբ Շաղիտայի մասին: Սուրբ Եպիփանիմասին: ոբ

սուրբՇաղիտայինե Եպիփանճին, մինչ

նստած

Լին

սքանչելինշանների մասին. ոբոնք Մամբբեում Եբշեացին աստծուց՝ ճետո: Եպիփանի մեկնելուց այնտեղից Հուսիկի մասին. Աղբիանոս տոնմիցԷՐ ե ո՞բինՊապ թագաեպիսկոպոսի վոորՆԵՐսեսի փոխանակնշանակեց ի՞ կամքով. առանց Կեսարիայիմեծ ո՞բի պատնառով այնուճետն Հայոց եպիսկուվոասպետին, կարողիկոսների որ

եպիսկոպոս ձեռնադոելու իշխանությունը ղադաբեց: Թե ե նբա սզում էին Նեբսես ճայբապետին ի՛նչպես կաբոտթ քաշում: Թե Ներսես

ի՛նչպես մեռնելուցճետո Պապ թագավորը.նախանձից հայբապետի շարծված, տապալեցայն բոլոբ կարգ էո կանոնը, սաճմաճնել Ներսեսը իո կենդանության ժամանակ: ու

:

Տաղազսթէ գիա՛դ «պաբապետն ՀայոցՄանուէլ ամենայն աշխարՔանդերձ ճան ձեռը ետ ն մարզպանն ֆ թազատոն ՓԳառսից, աջխարճակալ աչխարնին Հայոց աֆ զառայինն՛ի թագատոէն Պարսիցզեռուն, Ն մեֆաւ պարգնօքմեծարե-

Կքանչելիքներ գործեց:

Մեծամեծ

ոջ

՛

Անղեձիք գավառիմասին: Ծոփքիմասին: Անգեղտան մասին: Անձիտզավառի մասին: Հայոց Մուշեղռհպաբապետի մասին: Հայոզ Ներսես եպիսկոպոսապետի մասին, թե ՄԵՀ

ԼԲ. 1Գ. 1Դ. ԼԵ.

19. Ա. 1Ր.

ցաւ

Թ.

ոբ

Պապ թազավորիմասին, թե ի՛նչպես եբես դարձրեց Հունաց թազավոբից Կպանվեց Հունացզոբագլոխներից:

ն

Թե ի՛նչպես ն իՇապեսլուռ աբին Հայոց իշխանները խոոճուոդ կացին մնացին: Պապից ճետո Վաշազդատի թագավորելըՀայոց աշխարհիվբա:

ԹԵ Վաբազդատ ի՛նչպես չշաբամիտն անմիտ մարդկանց թագավորը խոսքերին լսելով սպանումէբ Հայոց զորավարՄուշեղ սպարապետին:

ն այլ Մուշեղի ընտանիքի մարդկանց անմիտկարծիքիմասին: ղարռձբ պարսկականզեբությունից, Մանուելի Մուշեղիվբեժըպաճաճչելը ե Վարազղատին Հայաստանից ճալածելը: ԹԵ ի՛նչպես ՀայոցՄանուել սպաբապետրբոլոր աշխառհիճետ ձեոք մեկնեց թագավորին,ե սկզբում Հայոցաջխաոճի Պառշսից մարզպան ե կառավարիչ բերեցՊարսից թագավորի կողմից Սուբենինն մեծ պառգեներստացավ Շա"

պուճից, ե թե ի՛նչպես Մեբուժան Արծբունու թյուն ծագեցե պատերազմներ առաջ եկան:

ԳումանդՇապուճիմասին, որ

խոբամանկությամբ »ապնտամբու-

Պարսիցթագավորիկողմից ուղաբկվեց Բայերի

ե իբ Բետ պատերազմելու, չարդվեցՄանուելից: զորքեւի մասին, թե ի՛նչպես ուղարկվեց Վաբազի թագավոոիցՆ Պառսից

Քետ

նման: լից չաշղվեց առաջինի

Մանուն-

ԽԱ.

Խր. ԽԳ. ԽԴ.

Պարսից չի թագատբն

ՑաղագսՄոկանայ,

Հայոց

ե

ոբ առաքեացդարձեալ ՛ի վերայ Մանուլի զօոօք բազմօք,

զառաջինսն:

ե

վեբայ Եբկոին սատակեցաւչի Մանուէլ. իբոն :

Ցաղագսխաղաղութեան Հայոց ամս եւթն: որ Յաղագս Մեբուժանալ ԱՐծբունատոյ. ճանդերձզօոօքն Պարսից եկն ՛ի վերայ ն ի նմանէ: Մանուէլի, սատակեցաւ Ցաղազսթէ զիա՛ոդ թագաւոբեցոյցՄանուէլ մեծ սպաբապետնզմանուկն Առչակ. ապա ն ինքն Մանուէլմաճու մեռանէո: ..

մասին, ոբին Պարսից ԽԱ. Մոկաճի թագավորը դարձյալ ուղաոկեվմեծ ե "`

Խի.

ԽԳ.

զորքով Հայոց աշխարհի Մանունլի վբա ն Մանուելի ց չարդվեց առաջինների նման: Յոթր տարի տեող խաղաղության մասին: Մեբուժան ԱՐձծբունու

նրանից սպանվեց:

մասին, .

ո՞ր

-

հԴ.

Թէ

"սիցՆՇ

Պարս

/

ով

կավ

Մ

վա Մանուելի

ի՛նչպեսՄանուվլ/ նձ սպա՛ Եզբե պարբապետ պետը թազավոբեցբեց մաճուկ ԱՐշակին,

ինքն էլ

մեռավ: /

՛

ե

.

ճետռ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ԲՈՒԶԱՆԴԱՐԱՆ

Ք

ԲՈՒԶԱՆԴԱՐԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹԻՒՆ

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

ԴՊՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿԱՆՈՆՔ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐՔ

ՄԱՏԵՆԻՑ ՏԱՆ ՌՐԴԻՈՑՆ ՑՈՐԳՈՄԵԱՑ

ԻՇԽԱՆԻՆ 20982

ԹՈՐԴՈՄԽՄԱԳՈՑ

ՏԱՆ` ՀԱՅՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԳԼՈՒԽՆԵՐ

է.

ՑԱՂԱԳՍ ԹԱԳԱՒՈՐԵԼՈՑ ՊԱՊԱՅ

ՌԻՆԵԼՈՑ ԶԱՇԽԱՐՀ ԻԻՐ, Եի

ԿԱՄ

ՑԵՐԿՐԻՆ ՈՐ

ՑՈՒՆԱՑ, Եի ԳԱԼՈՑ

ԻՆՉ ՄԻԱՆԳԱՄ

Ի՛

ՀԱՅՍ,

ԵՒ

ՅԻՆՔՆ ՊԱՊԻ

ԳՈՐԾԵԱՑ, ԵՒ ՑԱՋՈՂԵՑԱԻ ՆՄԱ

լ

Ապա լետ այս» ամենայնիՄուշեղ ոոդի Վասակայժողովեացզամենայն ազատագունդմաողկաննմնացելոյն՝ ո՞ր միանգամ մնացեալ զպաղաէին, ե չոգաւ ճանդեոձնոքօք առ թագաւոն Յունաց:ծւ եցոյց տանս աշխառճինՀայոց, ե զամենայնանցս տառապանաց՝ անցեալ էր ընդ նոսա, ն խնդբեաց'ի կայսեոէնզՊապզոբդի Արշակայ թագատո ՛ի վեբայ Հայոց աշխարհին:Մեծ թագաւորնՑունացթազատոեցոյց Հայոց. ոբպէս ն խնդոեաց զՊապզոողինԱռշակայ՛ի վերայ աշխաոճին նա 'ի նմանէ. Ն մեծապես թիկունր լիներ առքայն Յունաց. զՏերենտ ե զԱդէ ոմն կոմս աոբձակեին անուն ստբատելատն ընդ արքայինՊապայ յեոկիոնՀայոց վեց հառիս" բիւշու: եւ եկինճասին ՛ի սաճմանս Հայոց. ե Մուշեղլինէր զօբավաո սպաՍ. օբ գային ի մի վայ" Վասակայ իսբոյ: ԲապետՀայոց փոխանակ թագուցեալք,որ էին յեոկժողովէին ամենայնցբունալքփախուցեալք բին Հայոց. գային ՛ի մի վայր բովանդակէին,ե լինէին ՛ի խնդի" Նեոսէսի թագատոն ե ամենայն մառդիկ սբբոյն մեծի հայրապետին աշխաբճինՀայոց, մեծամեծք գաւառակալք Ն գաւառատեա"ք:ՈՐք զմեծնՆԵբսէս խնդոէին.զի գիտէին եկեալքժողովեալք,զկաթողիկոսն ն նա թէ կաբող է աղօթս առնել, խնդրելյաստուծոյվասն շինութեան ն դարձեալ զինչ Հայոց, ն փոկել ՛ի թշնամեացն. ամենայնաշխարնին ոո

|

ԹԱԳԱՎՈՐԵԼԸՀՈՒՆԱՑ

ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԳԱԼՆ ՈԻ

ԱՇԽԱՐՀԻՆ

ՏԻՐԵԼԸ, ԵՎ Թե Ի՛ՆՉՊԵՍ ԱՋՈՂՎԵՑ` ԻՆՉ ՈՐ

ԱՌՀԱՍԱՐԱԿ ԳՈՐԾՈՒՄ

էՐ

Այս բոլողից

հետո

Մուշեղը, Վասակի ոբդին,ժողովեց բոլոր մաշղկանց որան ազնվական գեղերից, հետ մնացելէին. ե

միասինգնաց Հունացթագավորիմոտ.

նեբկայացոեց,պատմեցրոլոր խնդիրը

երանց

որ

բան" Խի բազա

Հայոց

ա

խաբիի

պա

էին եբանցգլխով. ե կայսրից խնդոեց՝Պապին.ԱՐջակի ոողուն, վոր դնել Հայոց աշխարհիվբա: Հունացմեծ թազավորրՊապին.Աշչաղի ռողուն, թազավոբնցոեց Հայոց ալխառնիվբա. ինչպեսնա եջանից խնղբեց,ե մեձ օգնություն ցույց տվեց Հունացբազավութ,Պա քազավորիհետ Հայոց աշխաշնն ուղաոկելովՏեբենտ

Ն աելատին Աղե կոմսինվեց ճառյուոբյու՞ զուքով: անունով եկանճասանՀայոց աշխառճը.Մուշեղը դառնում Լո Հայոց զոբավառ սպառապնետիո ճոր վասակիփոխանակ: եվ Հայոց իրր այն մաոդիկ,ոբոեր ցովել. փախել, թար էին կացել. զալիս, մի տեղԼին Եվ թագավուն ե աշխարի բոլոր հավարվում: մաողիկ, ե փոքր գավառների տեբեորփնտոում էին Նեբսես մեֆ հայրապետին: Նրանք ժողովվելովփնտռումէին ՆԵՐսես մեծ կաթովլիկոսին. ոշովթե նա կուբողվ Լ աղոթք ե աստծու նդբելլ Հա անել ց խնղ յոց աշխաբճին շենություն լտ փոկություն ոո թշնամիներից, արա

աշխա մեծ

աՆգինին

ոբովճետն. ինչ

ամ

ե

խնդոեո

նա աստծու նդրբերՐ`աստված աստուծոյ, տայԸ աստուած տա իս էշ նբան. բա ի սրանիցնա ե միա ես, բեամբ՞իմն կաոէո նոցա զօգտակաբխբատն ԷՐ Լաս աք Րեոր էին ճամաբում սոբիկ ոչ եթէ փոք ինչ էբ խնդիրնայնպիսւոյնառն լինել, գտնել այն մառդուն,ոբ կարողէՐ փնտոել նշանց նոցա օգուտ խշատու իմաստութեանշնորրել, ն ըստ ժամանակին օգտակար. ի մաստուն խՐատներ տալ ե նայելով դիհանգամանքներ իո պացն պատանելոյ՝ միտս օգտակաոսդնել, որբովէ օգտակար զնանապարհս՝ոբ կայբն առաջի՝զնալ Ապաինքը Պապթագավուրգնում մառթասցեն: գտնում էՐ Ներսես եպիսկոպոսապետն, (ն) բոլոբ Ապաինքն թագաւորն Պապ Հալոց ավազան հետ զեպիսկոաղաչում երթայր էբ պոսապետնՆեՐսէս ճայ Հայոց. հանդերձ զեա, զի աւագանովն ե հայ Հայոց ամենայն օգտիխբատուառաջնոող՝ ն աղաչէո իրենցճամար աստծուն խնդովածք անե։ Մեծ խնդոեսցէ ջանքերով հազիվճազ վասն ես մեծաւ նշան որ նոցա: Ապա հետ ջանի՛ ճազի' նմա ճանեցոին,նբանց հաւանեցուցին զնա արքունական բանակն ԵՐթա, ոբովնետն ինդ նոսա ՛ի դեռ Գնելի մահվանժամանակից բանակն զի լյաւուոց աբբունի. ի մաճուանէն ժամանակին մինչե Պապի թագավոբության այդ Շա Գնելոյմինչե յայն ժամանակն ոչ էբ եոբանակըչԼՐ այժմ մեֆ թագաւոռութեանն նա նրան թեալ ի բանակնարքունի: չանքնեբով Ապայայնմ իրենցճետ տաբան արքունական ԱՀա ժամանակի եվ նա բանակր: նօք տարան ե խբատատու եանս. զնա ՛ի բանակն ն նա Լո նոցա նշանցվեբակացու արքունիընդ ին ե եղավ, կարգադոող առաջնորդ,ն վեբակացուն խբատատու,կարգիչ ե առաջնոոդ.ն հանապազխնդոէո նրանցճամար միշտ աստծուն խնդովածքէՐ անում. առաջնորդումԷՐ վասն նոցա յաստուծոյ: Ծւ Լո իմաստութեան առաջնոող,ն հաէր վշտերն ամոիրաց ե քում էՐ ե նապազկցորդ հոգոցն բարձիչ ճամար աղոթքնեբով վշտաց աղօթիւք ամեն ամենքի իւրովք. յամենայնի երեում: բանով իբբն հայբ էր ամենայնիւերբէք հայր Եբեեալ: Այնոճետն Մուշեղ Ապա կարգէ կազմէր յօռինէր Մուշեղ աբապետը էբ Եբում, կազմակեբպում սպառապետ էր ե առնէր Հայոց զօրացն, զորքերի զգունդս զօրացն գնդին էՐ հանդես ամենայն ոբ ոբ նբա Քասին 'ի ձեոս նորա տասն ճազար: Եւ ածէր զամենայնճանդէսն զոոքերին, ձեռքիտակժողովվեցին, թվով տասը հազա": Եվ կառգեալսՆ պատբաստեալս ճամար վառեալսի պատեբազմ, զդոօշս պատեբազմի փողսպառազինվածգնդեւի զոբաՆ ե Քանդեսը՝ փողեալս նշանս արձակեալս.ցուցանէր ծածանվող դբոշակնեբով, բացած զնանդէս նշաններով, զօրացնՀայոց բերում հանդիսավոր կեոպովցույց էՐ տալիս սպաշավետն Հայոց Մուշեղ առաջի իւբեանցթագաւորինՊապայ,ե իրենցՊապ Ներսես մեծ թագավուին, ե Տերենտ ե մԺաճանայապետին, մեծիԼաճանայապետին Ներսէսի, ե առաջի Տէ՞ենտիՆ Ադէի զօրաԱդե Հունացզոբագլուխնեոին:եվ մեֆ Պապ գլխացնՑունաց:Եւ մեծ շնոբհակալութիւն առնէր նմա թագաւուն Պապ էՐ ճայտնում ու մեծամեծ մեծամեծ զորավարին Հայոց. ե պառգեսշնորճէ զօբավաբին պարգններ շնորճում: Նույնպես Մուչեղի. սոյնպէս նրանիցշնորճակալէին լինում Հոռոմնեւիզոբագլուխնեւը: զօբագլուխքնՀոռոմոցչնոբճակալլինէին նմա։ Սոյնպէսե Ներսես եպիսկոպոսաեպիսկոպոպետնես օբճնում էբ Մուշեղ սապետն Ներսէս օրճնէր զզօբավաբն ե ասում Մուշեղ, ե ասէր. ՏէՐ Քբիստոս զորավարին էբ. «ՔՐիստոս տերը քեզ օոճնե, քեզ աջողություն տա, քեզ ե օբհնեսցէզքեզ, լաջողեսցէ քեզ, Ն տացէ քեզ զյաղթութեանն քո շնորճե շնորք: քոռ կյանքում, զամենայնաւուոս ձեռքով,քո տոնմիձեոքովնա փոկեՀայոց կենացքոց. 'ի ձեռն քո Ն ՛ի ձեռն ազգի քո փոկեսո աշխաոճը մինչե ճավիտյան»: զերկիրսՀայոց մինչն յաւիտեան: Ապա ՀայոցՄուշեղ Ապա զօրավարնՀայոցՄուշեղգունդ կազմեաց զոբավառշը գունդը պատոաստեաց, կազմակեոպեց, պատոասն տեցե այս Հայոցգնդովիբոե յառաջեացհանդերձՀայոց գնդաւն. առաջապահ անցանէր առաջապահգնացՊապթագավորիցե Հունացկայսերական թագաւորինՊապայե զօրացն Ցունացկայսերական առաջ: Ապա գնդից Ապա Դարանաղի գավառում գնդիւն։ Մուչեղը Ռոմառձակ:63 էՐ գործում՝ ԵՐբ իբն Դաբանաղեաց հարձակում գաւառին լկնեալ յաբձակեցասՄուջեղն: Իբոն գայր առաջապահգաճասնում լիս էՐ առաջապաճնհասանէր 'ի միջնաշխաոճն Հայաստանի Հայոց,սպանանէՐՄուշեղ միջնաշխաոճը. այստեղՄուշեղնսպանում էր ե Կարեն ե Պառշսից Զիկ զզօբագլուխսնՊաոռսից զԿարէնն Ջիկն,«Ն զամենայնզզօբսն աբկազոբագլուխներին, բոլոր զոբքերը Կրիբեբանէր

նմա. զիզոաատուհմար մատուցանել: կարեր ոո

առողն տգտակա, խոատներ տար լ) ըւմտի իր

ժամանակին խոոճուռդներ տալ:

Ա

հասանէր գտանէՐ

երթալ Պապայ մեծաւ

ո

հե

փետոում

ել

ՎԻՑ ան

ժամանակը աբքունականգնացել: իսկ

ոանու

աղա

իմաստությամբ, միշտ մասնակից նրանց Բոգսերին,

զամենայն

Հայոց երոգեդերր ւՀ ս

կարգի

կազմակեոպած՝

Հայոց թագավուր չեոոճակալություն Մուշեղ

.

-

ճաղթություն բոլու

Լ

առաջի ի

աՆբո

ը

սուսեի իւոոյ, ե ոչ մի զոք ապոեցուցանէր:Եւ մինչե ՛ի բուն ի սանմանսն ի' Գանձակ Ատոշպատականի զեոբկիրն յի» վտաունէր: ՛եալ, բոնացեալ Ե. եկն եմուտ թագաւորն Գապյեբկիոն Հայոց, Ե թագաւոոհաց ի նորա. ե թափեացյինքն զամուր ամուր վերայ բեողիցե,զոր կալեալ ե բեոդն Դառրօնից, էՐ պարոսկացն. է յեբկին հոգայ, կային գանձք առշակունեացե սաստիկյոյժ: Քանզի դիպեցանմտերիմք բերդակալքն. զի թէպէտ ի ժամանակէն՝իբբե տարշան զթագաւորնՀայոց զԱրշակ'ի Պառսս՝ յայնմ հետէ ժամանակէմաշտեան բնդ բԵոբդին բնդ այնմիկ պառսիկք,Ն ոչ-կաբացին առնով, մինչե Եկն Գապ թազաոոբն չեբկիոնՀայոց. զի պանեցաւգանձնԼ եճաս ամբողչ /ի Գապթագաւոբն մինչե եկն: Եւ զօոսն Յունացյեռանղ ե 'ի Բախիչնընղ ամեբայն եբկիոն Հայոց բաշխէինընղ ամենայն գաւաոսն.բայց միայն ՄԵԲուժանն շաբագոոծ փախչէրմիաձի: զօրավարն ճայաստանեհաց շրջէր ընդ Ե՞կիրն, ե աւեոէՐ զատբուշանսնՄազդեզանցն: ոբ Իսկ զՄազդեզունսն, միանգամ ճբաման ի բուռն առբկին,զամենեսեանտայբ սպաբապետնՄուշեղ ունել ե ճով խորովել:եւ բազում բեողակալս բեողագնչշաբամահս առնէին, ե զբազում պատուաւոր տհաոս` պատուականքէին առաջի թագաւոբինՊառսից՝ունէր ձեբբակալսՄուշեղ, ե տայո մոբթել ե լնուլ խոտովն կանգնել՛ի վեբայ պառշսպացն: Ընդ բազում տեղիսզայս առնէր "ի վբէժս Բօրե իւբո) Վասակայ: Ե: չինէին զամենայե աւեբեալսնի թշնամեացն,Ն զեկեղեցիսն նոբոգեցին.ն. թագատոութիւնն ճաղ քան զճաղ նոբոգէ՞, ե իք ժամանակինհաղ քան զճաղ յառաջադէմաջողէին:Եւ սուոբն Նեբսէս իմաստուն հայբապետն առաջնուղէրՆ լուսաւոոէր, խոատէրե կարգեր ե չինէ- աղբատացճանգիստ,ոբպէս ե ինքն չի բնէ իսկ սովոր էո. ե զվարս թագաւորութեանն իսկ լօբինէՐ ամենաբարի կոօնիւք, որպէս ե առ ճնօքն Եւ տեսեալէՐ իւ» թագաւորօքն: առաւելզկառգսեկեղեցայ պաշտամաննհպիսկոպոսաց եբիցանց ե սաբկաւագաց, ն շինուածս Ն եկեղեցչոլ վկայանոցաց զամենայննոբոգեացուսոյց ե լյաողաբեաց: ԶօբավարնՀայոց Մուշեղ զգունդիւ կազմէր, ն Ե՞թայո ի սանմանսն՝ կալ անդ, զգուշացեալ զսահմանօքե ե՞կՐինիսբոյ`պաճել զիւ Ճբամանաս աշխարքն իւոոյ թագատոին Պապայ: ճէՐ ի

տալիս, կենդանի չեր թողնում ոչ ոքի, ն մինչն բուն սաճմանը՝ Ատոպա տականի Գանձակ Ւաղաքը, ամբողջ ԵՐկիոը գրավելովպաճում էր: Եվ Հայոց Պապթագավոորեկավ մտավ Հայոցաշխաոճըն քանբա վբա. նա գավորբեց առավ բոլոր այն ամուր բեբդեբր,ոբ գբավել էին պառսիկները, տիբացավն Դարբոնը բեոդին ԿոգիԵՐկրում, ոբտեղ պահվում էին Արշակունիների գանձերըշատ մեծ

սուբ

ոբ

ու՞

Իսկ Մուշեղ

»

ոբ

քանակությամ ոբովճետն բերդապարները ճավատաոիմ մաոդիկ էին: ՈՐովճետն թե-

լ

պետ այն ժամանակից ի վեր, ԵՐբ Հայոց ԱՐշակթագավոբին Պաբսկաստանտարան, շարունակ կովում էին այդ բեոդիճետ, պառսիկնեոր սակայն չկաբողացան առնել. մինչե որ Պապթագավորնեկավ Հայոց ն գանձն աշխարճը ամբողջապես հասավՊապթագավուին:ԻսկՀունաց զորքերր(տեղավոբվումէին) նոանդում ե Քախիշումե բաշխում էին Հայոց աշխաբհիբռլոբ գավառներում բայց միայն չաբագուծ Մե. փախչումէՐ մի ձիով: բուժանը եվ Հայոց Մուշեղ զորավար շբջում էո ԵՐկբում. ավերում էբ ն Մազդեզական ատբուշանները, ոբքան որ ձեռը մազդեզականներին, էին անցնում՝ Մուշեղ ու ԷԸ սպարապետը հրամայում բոնել կբակով խորովել:եվ բեղերի շատ բեռբդապաճներ շաբաչար մանովսպանում Լին, ե շատ պատվավորշ ոբոնք ազնվականների, Պառսից թագավորից, պատիվԼին վայելում՝ ձեռբակալէՐ անում Մուշեղը, մ ոբթերը է տալիս, խոտով հանել լցնելն պարիսպներբի վբա կանգնեցնել: Այսպեսնա անում էՐ Բոբ իո համաբ: Վասակի վրեժնառնելու Շինում Լին թշնամիներից ավերվածբոլոր

թէ.

տեղեր, եկեղեցիները նոբոգում.ե թագավոռությունը հեւտոզնետե նոբովվումէր, ե գործերը կամացկամացկաոզիէին գալիս, աջողվում էին: Իսկ սուոբ Նեոսեսը, իմաստուն հայրապետը. առաջնորդում, լուսավորում Լր, խրատում ն կարգավորում, շինում լբ աղքատնեբի ճամար ապաստարան, ինչպես ի բնե սովոր Լշ. կարգավորում էր ե թագավոշության վիճակրամենաբաբիկաոգեռով՝ ինչպես տեսել ԼԸ Բին թագավունեբի ժամանակ: նա Մանավանդ բաբեկառզեց եկեղեցականպաշտամունքը,եպիսկոե պոսների, երեցների ն վկասարկավագների (կյանքր). եկեղեցինեՐի յանոցների շենՐերըամբողջապես նորոգեց բաբեկարգեց: ԻսկՀայոց Մուշեղզորավաոր իբ թագավոռւի՝Պապի հրամանով Ն է» իո գունդը, գնում էՐ ԵՐկրի սաճմանագլուխը՝ այնտեղ ու

կազմում զգուշությամբ սաճմաննեոր պարելու, աշխարճը ում

էՐ

պաճպանելու

Տամար:

շո:

10-59

ր

ՋՍՐԱՎԱՐԻՆ ՄՈՒՇԵՂԱՑ

ՑԱՂԱԳՍ

ՇԱՊՀՈՅ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ՊԱՐՍԻՑ,

ՀԱՅՈՑ,

Թէ ՈՐԳԷՍ ԱնսԱՒ

Արութանն Մոմ,

չԻՎԵՐԱՃ

ԱՆՀՆԱՐԻՆՍ, ՄԻՆՉ ԶԻ

ՀԱՅՈՑ

ՄՈՒՇԵՂ ԶՈՐԱՎԱՐԻ ՄԱՍԻՆ Թե ԻՆՉՊԵՍ

ՀԱՐՁԱԿՎԵՑ ՊԱՐՍԻՑ

ՇԱՊՈՒՀ ԹԱԳԱՎՈՐԻՎՐԱ ԵՎ ՍՈՍԿԱԼԻ ՋԱՐՀ

ՏՎԵՑ ՆՐԱՆ, ԱՑՆՊԵՍ ՈՐ

|

Հայոց

Ապա Մուջեղ ոոբղիՎասակայ, ստոատելատն մեծաց, Րեաց իւ" աբշս ընտիոշսմիամիտս ազգայինս Ւառասուն

ազատս

Բ

ՔԱռմորՆ

բնղ-

ՇԱՊՈՒՀԸՄԻ ԶԻՈՎ ՃՈՂՈՊՐՈՒՄ ԷՐ

ԽԻ վարար միական կարդա Գել ւ առ տդեք զասկ աղու , զոռ, Բար այդ աաա 6. ալ զինու. Ն ը. իլիւ ՐԵց քառասուն ազար ընտիո հավատաոիմ նացն, ժամանակիկազմեաց մաոդիկազնվականներ աուՍարա Ցառիչ ամենայն միաբան միակամ, ազգականներից, կազմութեամբ պատոաստեց նրանը ԱՐ Էբ Հ Իեիէ ԵՎԻՎ Եա Հեւ աե», աշխարհը ա.«ամրբորՊողոՆույն նոոդ գնդին նորա, բանակն թազաւոշին "ի Հռ,

ն

առ

զեոսա

ն

այնմ

է|

զօ-

Լ

,

|

հա

|

Թաւոէշնբնակեալէին: եւ

Ն

բ բուն

նանա

ուբեմն

բ

աը

|

տա

ն

ե

ն

անու

ստեց`

ճամար

Հայոց

պահպա

էՐ Մար Խա զրագարի հազարա, Կ ն ԲԱոն րո:հանարուդը :

հասանէՐ սպաբապետն

ւ

1,

վերայ բանակինքառասուն անդ Գ ճ կոտոբէո: Ապա միաձի մազապուո Պասի Շապուն նոե ակին ին առ ղոպոեալփախչէո. զամենայնկաո Մ Ի սուբ հանէՐ Մուշեղ ձճանդերձ զօոօքնՀայոց: Ձի բազումս/ս կոտոոձին,ե ր զբազումս յաւագանոյնՊարսից ն ձրս թագաւորինՊարսից յաւաշի. րմբոնէին զտ 9 ուռն բ դերձ առկանէ՞ Մուշեղ սպարապետն, զ իբն վեց ճարիւշ՝ ԲբամայէՐ մօոթել զօրավարնՀայոց Մուշեղ, ե տայո րբեբելառ Պապ արքայն Հայոց: ԱռեԼբ զայս ՛ի վոէժս հօրն իւբոյ Վասակայ: Բայց զկանայսնՇապճոյ ոչ ումեք ինչ թոյլ թագաւոշին Պառսից տայբ Մուշեղ զօբավարնՀայոց անարգելինչ զնոսա ումեք. այլ ժանաւաոս տայր նոցա կազմել ամենեցուն,ե հանեալ աոձակէր զամենեսեան զնետառն նոցա Շապճոյաոքայի:եւ ի պառսկացնընդ նոսա առ առձակէո.զի երթիցեն ՇապուհթագաւտոնՊարսից ողչս ն անա-ի Բատս: Իսկ թագաւորնՊարսիցզաբմացեալընդ բաբեբաբութիւննՄուՆ շեղի ընդ քաջութիւննն ընդ ազատութիւնն,զի ոչ աբար ինչ նմա ճ յաղագս կանանցնթշնամանս:էւ էո /ի ժամանակին յայնմիկ Եբիվար Մուշեղի,ճեբմակձի մի. իսկ թագաւորն ՊաբսիցՇապուճ լոբժամ առնոյո գինի 'ի մատունսն ըմպել, յորժամ ուբախութեանն իւբշոյխոբաառնէՐ զօրացն իւրոց, ասէ՞. Ճեբմակաձին գինի արբցէ: Եւ Խտ նկաբել զտաշտ ՛ի պատկերզՄուշեղճեբմակաւն.ն չի ժամ ուբա-

որի

ամաբ:

ժամա-

առաջմի Լ աա ոեդը սպարապետՄուշեղը ա

Եվ Հայոց զոբավաբ

Բով զալիս հարձակվում բոգաոոթՔասառակ ընդ բոլորին: Պարսից ու

բուն

իո քառասուն հազա-

(Շապունի) բանակիվբա ե կոտորշում էր Շապուն թագավորըմի ձիով փախչելով ճովոպրում էր, իսկ բանակի ամբողջ սբի էՐ անցկացնում բազմությունը Մուշեղը Հայոց զորքի հետ: Շատերին կոտորում Լին, Պառսից շաավագներին տերինձեշբակալում էին, ավաբ էին առնում Պառշսից թագավորի էՐ

ա նաե աինինը զան. գանձեոը,բոնում Լին եվկանամբքն: Ի" նն Աա

Ար

լու

նակ Պառսից Շապուհն թագավոոնէլ իբ զորքով ամենայն պատբաստությամբ եկավ Ատբպատական արոր. ն նբա բանակի մի գն

նան

տիկնանցտիկնոջ`մյուս կանանցճետ

միասին։Մուշեղը էր բերում նան մոտ վեց մաշկավաբզանը: իսկ խոտով. հաՐյուբավագների ե լնուլ ՀայոցՄուշեղզոբավառրհբամայումէբ

խութիւնս

ձեո

մորբթերը ճանել

ու

վորին:Այսպեսնա

65,

մոբթել, խոտովլցնել, ե ուղաբկում էր Հայոց Պապ թագաանում էր իո"Բոբ Վասակիվոեժն առնելուճամար:

ԲայցՊարսից Շապուն որնէ անարգանք թագավորի կանանց հասցչէր

նելթույլ

զոբավաոր,

բո-

տալիս Հայոց Մուշեղ այլ ՏՐամայում ԷՐ լորի համար ժանվարնեՐ ե պատոաստել նբանց բոլորին ազատ արբձա-

կեցիբենցամուսնու՝ դիկ արձակեց, ոբ

Շապուճթագավոոի ետեից:

ողջ

ե անաբատ

էլ մաոՊառսիկներից գնան Պարսից Շապուհն

թագավորի մոտ:Պառսիցթքազավորը զարմացավ Մուշեղիբաբեբշաբության,

թյան

ե

վբա, ազնվության

իրեն

Բաջու-

մի անաբշգանքչճասցրբեց կանանց վեբաբեբմամբ: Այդ ժամանակները մի ճեբմակձի ուներ. Մուշեղը իսկՊառսից թագավորըեբբ գինու (գավաթր) ձեռրն էՐ առնում, Շապուն ե՞րբ ուբախության ժամանակ իբ զոբՒին հյուբասիրումէբ` ասում էՐ. «ճեռմակաձին թող գինիխմե»: նվ մի վբա նկարել տվեցՄուչեղի պատկեեը՝ ճերմակձին Բեծած, ն ոբ

ոչ

գավաթի

ուբախությունների ժամանակ

ն յիշէ Բանապազզնոյն ութեանն իւոյ դնէր զտաշտն առաջիիւո, գինիաոբցէ: ասելով՝թէ առին ն Այլ Մուշեղ ամենայն զօոքն Հայոց անչափափ ն զաւաո : բաե ե անչափ լցան գանձօին ստացուաձովք. բազում նակէն ե զօրացն Հայոց՝ իւբեանց. աւաբամասնՊապայ պաճէինթագաւոռին Պապայ էին մնացեալ՝ հանին աւաբամասն անդէն առ թագաւորին Հայոց. սոյնպէս ն ամեՆ զօբավարացն էին առ թագաւորին Յունաց՝ մեծամեծ ածելոցն:Այլ իբոե աւառբացն նայն զօբացնտային բաշխիլ՛ի ի զօբացնՀայոց բազումք իւբհանց, զօոքն Հայոց յաշխարհն դարձան թէ առ զսպաբապետեն, Պապայ զՄուչեղէ ամբաստանէին թագաւորին Պաբսիցզթշնամ'ոյն մեռոյ արձակեացզկանայս թագաւորին րնդէ՛Ր իբշացոչ ինչ սակաւլինէր ն այսո վասն ՀայոցՊապայ. թագաւորին ընղՄուշեղիմինչն 'ի բազումժամանակս: թշնամութեամբ

աէ:

ճերմագաճին

'ի

բաշից,

ո՞ր

ոբ

«Աո

այդ գավա

արոաո Իսկ

ն

Հում

Մունեղը

ե

ինտ էՐ

Հալռ

Լ

նույն բանն էր կոկնում-շաշունակ

ավաննավլումավարնպահում առան

նույեսեչ,այոց բաժին զորքերի

էին իրենց Պապթագավոշի համաբ, ես ԲորՆ մնացելէին Պապ նան Հունաց համաբ, որոնք ա զոբավարբնեՐբի այնպես էլ բոլոր զուքնրին բաժին» էին Բայց եբբ Հայոց աշխաշք Բից շատեորՊապթագավոշիառաչ Բապետին,թե ինչո՛ւ նա ազատ աձակե մեբ ցը» թշնամինէ ե Պապ պատճառով (Պապը)ե՞կաբ ժամանակ ոչ քիչ վում Մուշեղիճետ: համար,

ոբ

թագավոոի 2 հանեցին վարից էին, բանում բեզավորի զոոքեոր իբենց միջ" խա: զորքե-

ոբ

աս

մոտ

Հ

էի 79 ամբաստանում ուշեղ Ց առսի Հայոց հազավուի Նան վանա ը

սպա-

ի անի անամաթյամբ

Գ

ԹԱԳԱԻՈԲՆ

ՑԱՂԱԳՍ ՀԱՑՐ ՄԱՐԴՊԵՏԻՆ, ԵԹէ ՈՐՊԷՍ ՍՊԱՆԱՆԵԼ ՀՐԱՄԱՅԵԱՃ

Գ

ՊԱՊ

ՀԱՅՐ ՄԱՐԴՊԵՏԻ ՄԱՍԻՆ.

ԹԵ

Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՊԱՊ

ԹԱԳԱՎՈՐԸՀՐԱՄԱՅԵՑ

ՆՐԱՆ

ՍՊԱՆԵԼ զոր եդ Պապայյաղագս օԲբեբացն՝42 Ապա պատմեցաւ թագաւորին մօր Փ առանձեմայ, Պապայ, թագաւորին չայ Մաոդպետնտիկնոջն նպա Պապ թագավոոին զի իբոե զբոզ մի, պատմեցինայն վի՞ավոբանքներ մա ձաղանաց՛ի բեբղաոգել պաշաոմանն. թչշնամանս Կին, Հայո եմուտ էՐ անղբ գաղտոպ, ճասցբել Փառ մաողպետր Ը իբոն ժամանակի՝ Պապ զնա ՛ի մորր՝ թշնամանհաց այնպէս նա այն ե փախեաւ.ետուն զայս անաոբգանքները, ն ձեմին, Ե Ն եդ անաբգանս մ անտի ել հասցրեց(Փառանձեմի տիկնոջն, եկն Ի պաշարված ժամանակ. որովհետե Շա Հայո այղ զիւշրով ամենայնզբոյց թագաւորին:Ապա մինչդեռՄաոդպետն Գաղտուկ, Հաինչպեսմի բոզի անաոգեց ն ղուրս սպաբապետն չոջէր յեոկոին Տարօնոյ, ն Մուշեղ իշխանութեամբ Այս ոո բոլոոր որում պատմեցինթազավորին:Առղ՝ եբբ Հայր մար Ողականկոչեն, յոց էբ 'ի նմին գաւառինյիւբում բեողին՝ էՐ իո իշխանության "Կ հճաս մեջ Տաբոն զավառում ե Մու յաոքայէն դեսպան մի կայ ՛ի վեբալ գետոյն Ծփոատայ, եկն Ա», զավառումն էր, նա առ իջ Ն Ողական ամբոցում,եփբատգետի հբովաշտակ, Պապայ առ զօբավարնՀայոց Մուշեղ. ուներ ղեսպանեկավ Հայոց Մուշեղզոբավառիմոտ ե բԵբե որ գավորի ե գրեալ էո ՛ի ՃՐովաբտակին անդոԲբաման առ նա, զի չաբամահսաԵւ նա իբոն զայս ճրամանս ՀՐովաբտակում մի ձրովաշտակ: ընկալեալԴ ճՐամայվածէ Մուշե տակեսցէզչայբ Մարշդպետն: չար մահովսպանե Հայր ն մաբդպետին: առ Այսհրամանն "ձեռն առնոյր, յղէր ՄարդպետնՀայր դաւով, մեծաբաճացապատ«վ ե էՐ ուղաշկում չեղը) ն ենգությամբ նե էին աւուրք ձմեբայնոյ, մաող առ Հայո ինքն կոչէՐ յՈղականն. ճառաբանաւ վիոումէՐ նբան իր մոտ Ռղական Բամար: էՐ գետնԵփոշատ: Ապա կոչեալեղե առ նա Հայո ամբոցը կցեալ սաստկացեալ օրեր էին. Ն վո ցուրտ եմուտ ՛ ի Եփբատ էՐ։ մաոդպետ Մաողպետն գետըսառել ՀայԸ մեծ "Մաոռդպետնիբոն ՛'ի պատիւմեծաբանաց.եկն ճՐբավիովելով` եկավ Ի ԱՐ անքի մտավՈղականբերդը: Եվ 21-Վ ունել Մուշեղ զօբականացն բեբդն լՈղական։Ետ Բբաման զօբավաոբն ԵԾ ճբաման նբան բոնել, զոբբին նոբա մեր տվեց` վաոր ն լ ծեկաց նեոքոյ մօրէ, ե ՛ի կ մորի կապելզձեռս մեռկացնել, իբոն ՛ի զնա, մեոկանալ ձեռները ծեկնե ներքե բ ծեկնեբի կապել, գետն իջեցնելՆ դնել գետիսառույցի նորա, ն իջուցանել զնա ՛ի զետն,ն դնել 'ի վեբայ սառիննկցելոյ գե-

թազավուի ա) հար ժամանակ աի տավ տիկնոջըեկավ ԱՆ ն կ ճոկն վաԳու ոշ "3 ին, Հանա(Մու

ոբ

ան-

ոբ

|

տ Լ6 մաոդպետի մեծաշանքիտւ

ո,

,

,

Ն

ՎաղիչԲգոն աին, Խո: Բ իթ"

տոյն. ե սատակեցաւանդէն: Եւ եղեի զի անդո դ ուղիղ գլխոյն 'ի ցոտոյն վայոհալ ՛ի բաց իջեալ Եւ փոխանակ նորա: 'ի նոբշա տեղի ճՃայոութեա արդպետութեանն զԴրգղակոմն անուն, ոբ յաւուրս Արշակայ թագաւոբինկամ Տիբանայ ՃօԲ նորա զամու միոջ լեալ նոյն գործ մաշդպետութեանն: ,

վոա։ Այնտեղէլ սատկեց:Մյուս օրը գնացինտեսան, որ ցոտիցգլխի ուղեղըքթիցըդուրս էՐ թափել:Նոա փոխանակ Հայբմաոդպետի պաշտոնին (նշանակեցին) Դգղականունով մեկին, ոբ մի անգամաշդեն Արշակթազավորի կամ նբա ճոր Տիբաճի վառելէո նույն ժամանակ, մառդպետության պաշտոնը: Դ

Դ

ԵՐԿՐՈՐԴ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՄԱՍԻՆ, ԹՐ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱՎ ԲԱԳՐԱՎԱՆԴ ԳԱՎԱՌԻ

ԲԱԳՐԱՎԱՆ ԱՎԱՆՈՒՄ ՀԱՑՈՑ ՊԱՊ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԵՎ ՊԱՐԾԻԿՆԵՐԻ

ՄԻՋԵՎ

Ր:

ՅԱՂԱԳՍ ԳԱՐՏԵԱԼ

ԳԱԻԱՌԻՆ

ՈՐ

ՊԱՏԵԲԱԶՄԻՆ.

ԸՆԴ ՊԱՊ

"Ի

ԵՂԵՒ

ԹԱԳԱՒՈՐՆ ՀԱՅՈՑ

ՑՈՑ

ԲԱԳԱԻԱՆ

ՑԱԻԱՆԻՆ

ԲԱԳՐԵՒԱՆԴ

ԵՒ ԸՆԴ

ԸՆԴ ԶԶՕՐՍՆ ՊԱՐՍԻՑ

ԵՒ

ամեր վ խա Խո Հ Աա ն ոռութեամբե

լինէ- զօբաժողով գնայ ամեհասանեբ յաշխարհն Ատոպայականի: ծւ. ինքն նայն իւոովք ե սակաւուք, զամենայն գօբացն զբազմութիւնառաանղբ ղդաղաբէՐ եւ եկեալ զօոքն ՊաոքէՐ 'ի վեշայ թագաւորին Պապայ"ի պատեոազմ: սից ասպատակառնէին ն ՛ի միչնաշխարճնՀայոց. ապա ն թագաւորն Հայոց Պապ զօբաժողովառնել հբամայէՐ ՛ի Քագաւանն: Ծւ զօոքն ձունաց,ին յեռաելին ի Քախջանձտ,"ի Մի վա Ժթրվելան Պապ, ն ածին փոս զբանակաւնիւբեանցմօտ ՛ի լեառնն ՛ի ե կազմեալ պատրաստեալ մեր կային գոո՛'ի զետն ԾՍփոատ, Նպատ ճակատուն: արը ոլ Ապա զօբավաշն Հայոց Մուշեղ զօոսն Հայոց ալի ես քան զրնսունազար, ն թեամբ: Իսկ իրոն զոբահատոյցն առսից առենո նե ի զվօոս իչ" ՛'ի վեբայ Հայոց առ մ պա յաբսրց: թազատոի Ուռնայբ արքայԱղուա ից անղ ե ռաջ ի Շապնոյլ կայոն խնդոէՐպաոգես ն ինձ ասէո՝ թէ կամ լիցի քեզ, առանցքաջ զի ԿԻԿՐԳ իճով վես,զի Հայոց գնդինՊապայ , Զի Աբեացգնդին պատ դիպա լանել զօրաց նաճատակ: Պառսիցն

ագաւոբն

կոկին

զօոօրե

|

աճ

ու

թագաւորն

ւ:

Սջանիցքառ բոլոր

Պառսիցբազավար Լո՞ից զուամարվ ԷՐ հեռ. ուժով ու զորությամբ,ե բոլոր զորքեբովը չարժվումգալիս ճասէՐ աշխարճը: քիչ զորքերովմնում էր այնիսկ զոր Բի ր պատեոազմի էՐ ուղառկու զորքր գալով ասպատակում էՐ Ն ճասդե ւ Հ իչ Այն ՊապթաՀայոց էլ ճրա Լ Բագավանում: գտնվումէր դում ու ախիշում, եկավ, միասինժո. ո մոտ, իոնել լոլը փու կուեչին

ում մարպատական Իր Գար" բո բազմությու ճորտոգավուի ասեց կ Հայոնտանի աշխարը: մամանակ Հունաց Հովո ՆԱՆ"բԳոա ան « ղով ել "ո Գազ թազովաղի չզեգին բանակի կազմակեոպվեցին, պատզ ակատաՀրատ գետից ցի «առավե, արտի: ու

զոր

:

ոչ ճեռու

ոտ,

ԱպաՀայոցՄուշեղ ժողովում էՐ ճայկական սպարապետը զորքր, քան իննսուն ավելի ազար մարդ, կազմակեոպե ն, պատբաստվեզին:

զամենայն ԻսկԵ՞րբ «ողովե" Պառշսից Շապունզավ է Ապա» ՅԵ ատար: աչխառնիՀունացզորքերիդեմ՝ այնտեղ պատաճում,Պարսից կագուի մոտ, Աղվանից գավորի նազու Բոր Ուռնայո թագավոոը:Առդ՝ Ոտճայոր Շապունթագավորից Ալ ՆԱ աի ԳՄ գալիս Պառսից պարգե էր խնդրում ասելով. շնորն ինձիբոն Ոունայը առմայեր թագավորի ճայկական զորքին ինքսխոն Պարսից: գամ ախոյանիմ գեղով Առյաց գնդինպատեն Ր որի ռբովնետնե Հունացզորքերիդեմ գալ,իսկ իմ գնդովս աոային "իխենեԼԻ9 գոն դութս Հայոց իշխաններին դեմդուրսկգամ»: Շապուն սպառապետն |

ԵՐ

ե

առաջ էՐ

«Աբա՛նզ ց ք Լաջ, ն

ն

աբա

ճաճեցաւ,ե շնորհ կալաւ, Բուժանայ բամալեաց: Բայց Բունոյ պատասխանի տուհալ Ուռնայոի, Գո մեծ գիրկս. բայց թէ ժովովել կառբիցես, զաբմա ցեն: գաղտու խոոհոդովզայս գուշակութիւնՄեբուժանն ի ձեոն ճրեշտակիառ Մուե պատոաստեաց, շեղ զօբավաբնՀայոց հասուցանէր՝ թէ գիտեա Մու-

ւորն

-

«

աԼ

եո ջեն Ս0ւ

պաորգեճբաման տուր,

ես

Ն ճաբմար

ես

՞

լ

թա-

ե

չ

զ

էր

էՐ

թա

գավորը տվեց, ճավանություն

Ուռնայբին «Դու ասաց

ռր

Պա

է

՝

շնորճակալությունճ

ճե

Ման րաո աւ աՄՑԻ արգի բ, Մուշե Աղվանից Դ ամնո իակ Ոտեայ» ա թագավոր ւ խեդշել: զպ է

ղռվես»: Եվ դ ճայոցՄուշեղ «Հիտցիբ զոբավարին. .

զա

մանք

,

ն

պատ

՝

-

Ղ,

Ֆ

պաոգնխնդրեալէ զձեզ Ուռնայոիարքային պաբրծանօքր Նայի՛րթե ինչ պիտիանես»: հայց մինչ Պառսիցզոոքեոր չվում գալիս էին» Աղուանից.աշդ գիտեսզինչգործիցես: Հայոց վոա՝ գային զօոքնՊաոսից'ի վեբայ Հայոց, Բայց մինչ ղեռ խօսեցեալ նբանցճետ էՐ Ն Աղվանից Ոտնայբթագավորնիբ գնդով: Աղվանից Ն Ռւռնայ»աբքայ Աղուանիցիւոով գեղաւնընդ եռսա, խօսէր թագաթագավոոր ճետ ե ասում էր. խոսումէՐ իբ մոտ եղողնեբի «Ջեզ ճիմակՑանձն ձորն Աղուանիցրնդ այնոսիկ՝ լիցի ձեզ. ընդ իւոն էին. ասէր. վանիցճիշեցնումեմ, ոբ մտքեոդպաճեք, եբբ մենք Հունաց զուքեռը ձերբակալենՐ յիշելով '/ի ժամաճակի`իբոն ձեբբակալ առասցում զզօոսն Ցունաց, նբանցից շատերինկենդանի թողեք, ոբպեսզիկապենք ու տառցում զի կալեալս ն զբազումս ՛ի նոգանէն ապոբեցուսջիք. տանինք Աղվանք168 իբոն կավագործ, կապեալս գալատոս ե ոոմնադիր աշխամեր պիտոյից ոոմնաշչէնս գաղատոս յաղթանս:: 'ի գործ կաւագոոծութեան տեցնենք ե քաղարների, ապարանքների Բաուրիշ պիտույքների ե այլոց մար»: պիտոյից: Այլ իբոնեկին Քասին մեբոց քաղաքացապառշանից ն ն ե Հունացը, մերձեցան 'ի միմեանս գունդն եոկոքեանՅունացն ԵՐբ եռկու գնղեոր, Լ եկանիբաբ մոտեցան Պապ Հայոց միմեանս, ինքնին ընդ խառնել հանդերձեալ պատոաստվում էին կովի՝ Հայոց Պապթագավորնէլ զիեվեց պառբագատոն ե կամեցաւ ի ճակատ վառեցաւկազմեցաւպատոաստեցաս, մեչ մտնելու:Բայց Տեբենտը,Հունաց զոելանել: Բաստվեցճակատամառտի նմա Տեբէնտն Յունաց, թէ ի յանձն Բավարը, չէր թույլ տալիս, ոբ Պապթագավոոր Ապա չառնոյբ զայն զօբավարն կովի մեջ մտնի: Նա քո յղեաց,Եթէ ճակատմտցէ. այլ ասէ. ԹագաւոբնՅունացզմեզ վասն ասաց.«Հունացթագավոոր մեզ ճամաո, քեզ ուղառկեց մեք զմեր նրան Եւթայք զնա պաճեցէլ. աոդ իցն՝ թէ քեզ դէպ ինչ տայցէ, պահպանեցե՛ք։ Աբդ՝ եթեքեզ մի բան պատաճի,մենք ի՞նչ Երենմա պասով պետք է տեսնենք մեբ թագավորինկամ ի՛նչ թագաւորնոբո՞վ Խբեսօք տեսանեմք, կամ զի՞նչտայցեմք պիտիպատասխամեո ե քո մեր նենբ՝ եբբ մենք ապոեսցում աստի առանց տասխանիեթէ իցէ՝ ն մնանք այստեղառանցքեզ կենդանի մեբ թագավոառաջիմեՐի մոտ նասնենք. մենք գլխապառտ թագատոնճասանեմք, ն լինիցիմքայնուճետեգլխապաոտք կմնանքմեր թագավորի Դու, ա ռաջ: մեք ասեմք աբա՛ քեզ. դու դու. աբքայ, զոբ Այլ Բոյ թագաւորին: ինչ ոբ ասում ենք քեզ, ա՛ռ Նեբսես արքա, եպիսկոպոսապետի գնա՛ Նպատլեռը, մի ամուբ անվտանգ Հայոց զնեոսէս. ե ել նիստ ՛ի վեբայ Նպատ լեզեպիսկոպոսապետդ տեղ նստի՛ր,ն թող սուբբ ՆԵՐսես աոքեպիսկոպոսապետն տեղւոջ, ն սուրբ «ինը յամու» Ն լանկասկած աղոթք անե ե խնդրե եպիսկոպոսապեատը աստծուց, մեզ տա տէր տեաոնէ, մեզ ն տացէ զի Նեբսէս աբասցլ աղօթս խնդոեսցէ՛ի հաղթությունը: ե Այնտեղից բարձբիցկնայես կտեսնեսմեո ջանքերն ու աշխատանքը զյաղթութիւն:Եւ ՛ի բառձունննայեսցիս, ե տեսջիո զյան վաստակոց պատեբազմի ընթացքում,ամեն մեկի քաջությունն քո ոբ քո առաջ մերոյ զքաջութիւնե զվատութիւն,զոր առաջի պատերազմին գոր- Երկչոտությունը, կկատառովին»: Պապթագավոոբը ծեսցեն: համաձայնեց այս խոսքեբին, ճետրվԵրցբեցՆԵՐսես ե ելավ Ապա թագաւոոնՊապհաւանեցաւբանիցսայսոցիկ. առ ընդ իւբ քաճանայապետին նոբից Նպատլեռան վբա. իսկ Հոմաց ե ե ելանէՐնստէր '/ի վեբայ. Հայոցզորքերնիջնում էին պատեռազմի զմեծ քաճանայապետն Ներսէս, Նպատական տեղը: Ապաեկավճան Հաե ե յոց զոբավար-սպաբապետ լԵ՞ինն. ամենայն զօոքն Յունաց Հայոց իջանէին՛ի տեղիպատեՄուչեղը,բերեց եպիսկոպոսապետ մոտ իր նշաններնու զենքը, որ օբբնե ն ինքը այնուճետե Ներսես Հայոց Մուշեղ, ն եբեր բազմին: Ապա եկն ն զօբավաբնսպաբապետն իջչնե ՆԵՐբսէսեպիսկոպոսապետն, զի օոճնեսցէզնա, տեբազմի: զնջանսնիւ" ն զզէնն Այս ժամանակՊապթագավորճիշեց ճին զբույցներնպաու ծւ ՛/ի ժամանակին ե իցէ ՛ի պատեբազմ: յայնմիկ յիշեաց թագաւոշն ասաց. «Ես ճիշեցի,ոբ Մուշեղը բարեկամէ Պարսից Շ ապում թաԴա այն Պապզճին զբոյցսն,ն ասէ. Յիշեցիես զայն, զի բարեկամէ Մուշեղն Մուչեզըչէ՛չ ոո ՊառսիցՇապումթագավոոի կաարձակեաց ազատ առձակեց ու թագաւորին ՊարսիցՇապհոյ: Ո՛չ այդ այն Մուշեղն է, ժանվաշներով պաճապան Այճ վաշտով: էլ ոբ ճետ զկանայսթագաւորինՊառշսիցՇապճոյ ճանդեոձժանուաոօք ն վաշտբանակցություններ պառսիկների ունի: Թող նա պատեբազմչմտնե»: կանօքն.Ն լուեալ ես է իմ, թէ ՛/ի պաոսիկսխօսի. աոդ մի՛ մտցէ դա Այն ժամանակ Հայոց զոբավաբՄուշեղը ՛ի ճակատ: դարձավմեծ քաճանաառ ապետ առնէր թագաւորն ՆԵՐսեսին, Ապա զօրավարնՀայոց Մուշեղ բաբշեխօս խեդոելով Պապթագավորի բարեխոսել առայ: Իսկ Նեռսէս: Իսկ թագաւորն թագավոջնասում էՐ Ներսես Պապասէ ցեՊապ զմեծ քաճանայապետն «Դու մի՛ քաճաճայապետին.

շեղ. զի

մեծաւ

:

ոբ

Պառսից

Պառսիցն,

|

ու

թեգնացե

առ

ու

առ

աբա

ոբ

ու

առ

ոջ

գավառին:

ոո

ԼԻ

,

|

|

.

բառեխ

իչ

իչնե՝ Պարսից սիո, ոբովճետն ճենց9 ոբ Ներսէս, թէ մի՛ լինիր դու բարեխօս.զի իբոն իչանէ, պիսկոպոսապետն ից զոոքեոբին կխառնվի»։ Բայց ավե ավելի էբ բարեխոսում: Եվ ոբովճետե նա ժամանս քան զես յաճախէՐ ի զօոսն Պարսիցանկանի:Իսկ մատուցանել չո Իսկ թագաւոոն, զբաբեխօսութիւնն: բանիւինչ ոչ անցանէր քանզի զնոբա քո քո նախ 'ի ժամանակինյայնմիկ, ասէ ցնեոսէս. Կամք քո կատառրեսցին: վբա եոդաջի ոչ ճետո վել, մեզ չի դավաճանի, ե ապա արձաարձակիր գնա Բայցնախ եոբղումն յաջ Լո, զի մեզ մի՛ ստեսցգԼ, չետո նա եկավ կեսջիբ՛ի պատեբազմ:Ապա կոչեն զՄուշեղ զառաջեաւառքային, ե առաջ. երկՐպա ճետո Ներսես թագավորշին, եկն եպագեկիր աբքային.ե մատուցեալ եպիսկոպոսապետի աջը բոնելով ԵՐդվեց: բուռն հարկանէրզաջոյ եպիսբռնեցՊապթագավորի Նույնպես ձեոքըե ե՞դվեց՝ ասելով. «Ես կապկոպոսապետին Ներսէսի, նե ԵՐդնոլ: Սոյնպէս ե 'ի թագաւորին Պապայ ձեռն արկանէր, եոդնոլր ե ասէո՝ ճամառ, Բիմ քո նախնիքնեկմեռնեմ քեզ իմ նախնիքնեոը ինչպես թե կեցից ե մեռայց 'ի վեբայ քո ճամար. քռ ճոր ճամաո. ես էլ Բի ինչպեսիմ ճայոը պէս նախնիքնիմ 'ի վեբալՇախնեացնքոց, որպէս ե ճայբն իմ 'ի վեԱրշակի նույնպես ճամաո, քո (կմեռնեմ) քեզ ն ես միայն քռ. թե Բայ Բոն Աշշակայ,սոյնպէս չաբախոս մառդկանց չլսես»: 'ի վերբալ բայց միայն՞"շաբաՇՐան Հայոց Նեբսես խօսացնունկնմի՛ ղնիցես: օոննեց մեֆ իսկ ՀայոցՊապթագավոոը օբճնությամբ, Ապա օբննէՐ զնա քահանայապետն իր ձին նիճրամայեց Հայոց Նեբսէս բազում օր. զակը Մուշեղ քաչ զոբավառին:Բայց նա չառավ. «Ես, մատուցանել նութեամբ:Ապա թազաւորնՀայոց Պապզեռիվաոնզիւր ե զիւր արքա, ասաց նա, իմ ունեցածով կգործեմ, իսկ ճետո ինչ էլ հրամայեացմատուցանելառն քաջի զօբավարինՄուշեղի. այլ նիզակն նա ոչ տալու քո եմ»: լինիս տակ Բե՞եցիբ նշանն իմովն, ասէ, գործեցից.ապա դու, արքայ, զինչ ե տացես՝ ՛ի ձեռս մոտ, ոբ օբննե: Այնուճետննա ձի ճեծավ,իբ Բո եմ: նւ. զիւտ գնդովՀայոց զորքիճանշանն ե զզէնն մատոլցանէՐ ՆԵՐսէս, զի օբհնեսԵւ Ն աջ թեում հեծանեբ ե զոբքի ցէ: աջկողմում, իւբով գնդաւն ճանղերձ, զամենայնճակատնՀայոց առա յաոդառբեալ յաջմէ զօրացն Յունաց, լաջում թեի նա խաղայո առաջ: Պապթազավորն ու ՆԵՐսես եպիսկոպոսապետը Իսկ թագաւորն Պապ ն Եպիսկոպոսապետն կանգնած ՆեՐսէսկային Դ վեէ Ներսես իո մնացին լեռանվբա, Նպատ Բայ Նպատլերինն. ե սուբբն Նեբսէս սուրբ մշտատարած զրազուկսն հանապազատաբածս խնդրում էր տիբոչից, ոբ ճամբառձեալ յեոկինս, խնդոէՐ ՛ի տեաոնէ՝ զի անխայեսցե տէր ՛ի իր ն ուխտին իբ սուբ որբ տացյալների) յոխտ իշ ն ՛ի սուոբ եկեղեցիսիւ, զոր պատուական եկեղեցիներին, ստացելէՐ իր աբեամբնիւբով պատվական ե մի՛ առյունով. իբ ժողովուրդը չմատնե ստացաւ. ձեռս անաստված անաստուած տալ զժողովուողսն ճեթանոս՛ի հեթանոսաց, ներիձեռքը, ո՞ւթ է ԵՐբեքհեթանոսները չասեն,թե զի մի՛ ԵՐբԼք ասիցեն եւ "ի հեթանոսս՝թէ ո՛ւ" է աստուսծ նրանց աստված նոցա: մինչ Շա աղոթում էբ աստծուն, Մինչդեռ ճադեռ նա զաղօթսն մատուՓանէՐ աստուած, Հայոց բոլոշզորքերի ճակատեալ խաղացեալ կատըկբակի նման գնում էր Պարսից իբբն զճուր ամենայն զօուն Հայոց ընդդեմզօբացն Պաբսից,իսկ գունզորքերի դեմ,իսկ Մուշեղի գունդրբոլոր մյուս գնդեբից առաջ անցնելով՝շտապ-շտապ զնում էր. դըն մուշեղեանչառաջեալքան յառաջամուխտագնազայլ գունդսն այնպեսոր մինչթազավոոը նայում էՐ՝ այլես նբա աչքից պեալ եոթային.մինչ զի նայէԸ թագաւոոն նե տեսանէր զի ըստ ակն թաքնվեց, ե նշաններն Մուշեղի այլես չէին եբեում թագավորին: մինչ զի ոչ ԵՐեէին Եբ նբա նշանանկանէին, թագաւորիննշանքն Մուշեղի: Իսկ իբն ներրդաղաշեցին Պապթագավորը ԵՐնալ՝ դարձավՆերսեսին չերնելսկսան նշանքն,աղաղակելսկսաւ թագաւորն Ներսէս աղաղաՊապ «Գու տունս 62, կելով. ե ասե. Դու ի մ ես ասում քանդեցիո ինձ խլեցերայբեցերզիս. զի ասացի ես բանս, մի՛ յղեբ զայրն վ առեցիշ. էի.թե այդ մառդունպատեոազմի անա նա մի՛ ռոպտառկիո. զայն ի զոբձ պատեբազմիս. աճա ի զօոսն գնաց Պարսից Պաբսիցանկաւ, ն ադ ճետ ե մեզ մեծ զորքերի մեծամեծ խառնվեց վնաս կնասցնե»:Նեբսես եպիսվնաս վործեսգէ: եւ ասէ եպիսկոպոսապետն Նեոսէս. Մի՛, կռպոսապետն ասաց. «Այդպես բան մի՛ մտածեր, թագավոր,նա մեզ արքայ, մի՛ կարծեր.զի ոչ ստէ մեզ այոն այն. այլ տեսցեսքեզէն զքա- չի դավաճանի. դու ինքդկտեսնեսայն քաջությունը, որ ջութիւն նորա, զոր գործեսցէծառայ քո առաջիԲոռ: ծառադկգորֆե քո առաջ»: Իսկ թագաւորն ՊապկարիստիպէՐառ եպիսկոպոսապետն Նեռսէս Իսկ Պապթագավոոր չատ թախանձում էբ Ներսես եպիսկոպոասել՝ թէ ստէպ կաց յաղօթս ե աղաչեազտէր մինչ դեռ խառնուրդն ,

ԱՆ

Ե ինոխաղիեե աաՆեսես ալդ

«Թողկամքը կատառվի. բայց պաճանչի՛ր պատե՞ա Մուշեղին կանչեցին թազավոոի ոո

տու՞

ու

որ-

Այնուետն

քաճանայապետը ու

ճբամանի կատը պատոաստեց Հունաց շաոժվեց: Իսկ եռկինք բարձրացնելով

առ.

առ

առ

"

|

առ

|

որ

ու

զենքը ՆԵշսես

ձեռքեր խնայե (ճավա

Ա Իսկ իբոն կարիձանձբացոյց,ասէ եպիսկոպոսապետն Ներսէս

գատոն Պապ. Եթէ իցէ՝ ուղղեսցեսզսիրտքո

առ

ն

աշխարճիս.ն

եպիսկոպո

տէր, գթասցէ ի վե-

պղծու-

ի վեշայ իցէ՝ թէ սբբեսցեսզքեզ "ի թենէ գործոցքոց, ընկալցին ոչ թովցէ ՛ի ձեռացզքեզ, ե ոչ մատնեսցէ զքեզ ՛ի ձեռն թշնամեացնքոց: Իսկ ես ո՞վ եմ, զի աղաչես դու զիս, իբոն եթէ ես այբ մի տառապեալկաբիցեմհակառակընղդէմկամացն՝ զոբ ինչ կամիցի առնել աստուած՝ առնել առ նա աղօթս, զի այնու աբար շոջիցեմ զկամս նոբա: Այլ այն՝ զամենայնյոչընչէ, ե ունի ն զտիեզեոս՛ի ձեռինիւտում զամենայնբնակիչսնորա իբոն զմաշախ, ոՐ չափեացզեոբկինս թզաւն Վեոկիոս ամենայն հլաւ իւբով, ոբ եդ զլերինս 'ի կշիոս Ն եբարձ զդաշտս կշոոբղօր, գիտաց զիմաստութիւնՀօԸ իւբոյ ե եղե նմա խոբնողակից,որբ ընղ Հօրն առնէ զամենայն վճիռ դատաստանաց, դեո այժմիսկ զառշնելսն զմուտս, զճիւե զճաբաւ ե դեռ զկշիոսն "փվեր կշիոս, փ սիսի եդեալ ունի.Ն ըստ մի մի ծանբութեան,յոր կողմ հակեսցէ կշիոն մեղացն, րստ այնմ ե դատիզարարածս իւբ: Վի նա գիտեզչափ աբաբածոցիւոոց գործոց, ե րստ արժանիգործոցիչբհանցճատուցանէնոցա. զի ղեռ այժմիկ ժամանակ է կշտամբութեանն ժամանակյանղիմանութեանն ժամանակ դատելոյ. զի դեռ աւաղիկ յայսմ ժամու ոչ մարդ ընդ մարդկան.ճակատեալ պատերազմին,այլ ղատաւորն դատաւորաց լաբհաւ ղատել զերկիր: Աբդ դեռ յայսմ ժամուս ժամանակս է, ո՞վ է դատաստանաց որբ կարե իշխել բանալ զբեբանիւԸ առաջի նոբա յայսմ ժամանակիս ե կամ ո՞վ է ես գիտէ զմիտստեաոն, զի ն խրշատտու լինիցինմա. զի ամենայրինչ ի նմանն ե ի նոյն ե նովաւ ամենայն. նմա փաոք յափտեանս: Զի թէ րստ զործոց մեղաց մերոցհատուցանէմեզ տէր, մեզ րեղ դեմ կամացնորա մի՛ լիցի երթալ, ե խնղոել ինչ ՛ի նմանէ. այլ ասել` Եթէ՝ «Ցիբաւունս անցուցեր դու զայս ամենայն րնղ մեզ. առղաո ես ղու տէր, ն ամենայն գործք էո ծճշմաբիտ են: Ճանապարհք քո ուղիղ են, ե ամենայն դատաստանքքո ուղիղ են: Զի զղատաստան արդարութեան-ածեբ Դ վերբալմեր, րստ ամենայնի զոր ինչ աձեր ՛ի մեր, ն վեբայ զի աբդաբութեամբ յիրափ ածե՞ 'ի վեբայ մեր վասն մեղաց մեբոց: Զի անօբինեցաքեն յանցեաՒ ն ապստամբեցաք մեք 'ի քէն. մեղաք յամենայնի ե պատուիրանացքոց ոչ Ոչ պաճեցարե ոչ արարաք ոբպէս պատուիոեցերմեզ, զի անսացար: րաբի գտցուր մեր 'ի քէն. արդ զամենայն՝զոբ աբարեր ն զոր ինչ ածեր 'ի մեր՝ վեբայ արդար դատաստանաւարարեր. զի դատաստանք քո քաղցրեն: Արդ մի՛ մատներզմեզ ՛ի սպառ վասն անուան (ո, փոկեա բայ

քո

սապետին,ասելով. «Շատ աղոթք աբա, աստծուն աղաչիո`մինչ կռիվը Ներսես շարունակվումէ»: Երբ շատ ձանձբացոբեց` քոռ ասացՊապ «Եթե թագավոռւին. սիջտը դառձնեսդեպի տեոշր՝նա ե քեզ վոա աջշխառնիս վճա. եթե քեզ մաքբես քո պիղծ գործեկգթա է բաց չի ս ոՐ իչ Կ, ո՛վ թ չի ել Կ, աստծուն միողոբմելի մաոդ, աղոթ ա կամքիցետ կենա, իբ կա որ է, ոբ ամեն ինչ ոչնչից տիեզ իո բ իր ձեռքում իոչվես աոկի բոլոր եռկիոը քիլով'/, չ կշեռ լեռները կշ դրեց: Նա գիտցավիո Բոբ իմաստությունը

ցթա-

ԴՏՐԳո կոդունն, ի՞«ոքից հզԻչնամ մեզ թողնի մ 1 որ, ի"զ Ի ) ԿԱՆ իր" վարող ՈՆ լ "ր" հՏածին "ոզ թողարկ վառվի: ԲՆ Խանդ Ն Օր «զիլո աին աճախ: ը ԹՊոՎ չափ "ի ԿոոԻ բ ի Գր ի"""դակից է զա Ա գոռում ոկ ՊԱ ԵՐ բլ Է ակա է վելքն ե ը, ոյ" Կինն ո Արազը ոք աան7 Ա" Ն Սոոք ւթնած ը,ի, չու աԼ, Ի ոմ աեր կ ամիրՏ. դԲովբիի ո Պո» ըստ եին ֆիջի Դ «փ պիրիրբ "ի աւա Բե կճատուցա իեն Ֆեն խան: Հոռ Դ

որ

որ

.

յ

ոբ

ե նոր

ոբ

ու

-

արե

մ

ո

բ

ա

Վ

աւշապա

լ

ո

Գ

,

Ն դատենեբկայում, ժամանակէ նախատելու,հանդիմանելու բետե նեւկայում ե են դուոս ոբովնետ ունը Դ ոչ թ մառդիկ Դ եկել միմյանց յանց դեմ ո" է վեր նակատելուե պատերազմելու, այլ դատավորներիղատավոոբն այս ժամ ր կայել եբկիրըդատելու: Ռւբ՞եմն է: ատաստանի ժամանակն Վ այս Ո՞վկնհամաոռձակի : ժամինիբ բ ը բ լ նո ա առաջ, կամ ո՞վ ճէ տե

է,

ռր

տիշոչ

ինչաա

եան ետ

Ե Հոպ Երր աոարխուը ոզեեն՝ երե միտք

տե ն

դեռ.

խրատ

է, տեռրմեզ ճատուցանում է համաձայնմեբ

տա

նբան.

ոբովճետն

գործեոի՝մենք չենք կարող կամքիդեմ նբանիցորնէ բան խնդոել, այլ պետք է ասենք. կերպովայս բոլորը մեզ վբա բերի. արշդաբ ես դու, տեր, «Իբավացի ե բոլոր քո ու գործերը ճշմարիտ են: Քո ճանապարբներն բոլոր դատաստաններն ուղիղ են, մեր ոբովճետն նկատմամբարդար դատասնրա

գնալե

ե ըստ ամենայնի, տան արեցիր արդարությամբ իբավացիորեն կատա-

Րեցիրմեր մեղքեբի ճամար: Ոբշռվնճետն մենք անիոավություն ճանՆ քո ամեն գործեցինք ապստամբվեցինք դեմ, ցանք մեղք գոոինչում ծեցինքՆ քո պատվիրաններին չենթառկվեցինք։Պաս չպաճեցինքե ու

աբաբողություններ մեզ, չկատաոեցինք, ինչպես պատվիբեցիո

քեզանից բ Դ

որ

մենք

բարիքգտնենք։Առդ՝ այնամենը, ինչ որ կատառեցիր ն ինչ մեզ վբա բերեցի», արդար ոբովնետն դատաստաննեոը Ճաճելի են։ Ադ մեզ մի լր» իսպառ,քո անվան

կատառեցիո, դատաստանով

|

զմեզ վասն սքանչելեացքոց, ե փառատոարշա զանուն քո, տէո. զի ճամար, փոկի՛ր մեզ քո ճբաշքնեբի ճամար ն փառավոր մի՛ ե՞բէք ամաչեսցենոյք յուսացեալլինին ՛ի քեզ: Ամաչեցեալլիցին աբա քո անուտեր ե ճետ են նը, նբանք, ծաբննութիւեք նոցա, ամենայնզօբութիւնք նոցա խոբտակեսցին. որպեսզիչամաչեն ովքեր քեզ Բույս կապե նիցենզի դու հս տէր աստուած միայն, ոո փառատոհալդ ես ՛ի վերայ նվաստանան,նբանցամբողչ զորությու նբանց թող բռնությունները թող խոոտակվի, ամենայնտիեզերաց»:Եւ յամենայնիամենեինքո միայնոյ կատառեցին ոբռվնետնմիայն դու ես տեբ աստվածը,ոբ ոչնչանա, ես ամբողչ տիեզերքի փառավոոված կամք քո ամենազօր, ճզօոդ ես Ն կաբող ն արդար յամենայնի, ն վոա: եվ ամեն բանումամբողքոռ ե ոբ մԵր չովին սիրես ողոբմելնեղելոց տագնապելոց: միայն ամենազորկամքրկկատառովի, Զօգուտն հզոր են, կարող ն դու գիտես,տէր, ամեն ինչում առդաո Ն սիրում են Ն ե պատոաստել մեզ ոուպէս քեզ ճանոյ իցէ. զի էթէ իցէ մեզ օգուտ տագնապ ողոբմալ նեղութիւնքյանախեամեզ. ն եթէ ճանոյ է առաջի քո ողորմութիւն, յալնեբին:Դու ես իմանում մեր օգուտը, տե՛ր, ե պատբաստումես մեզ ճամար, ինչպեսոբ քեզ ճանելիէ: Եթե նեղություններըմեզ շնորճեամեզ: Զի ոբպէս իցեն կամք տեաոն յեբկինս, սոյնպէս Ն կաօգտակա ե Են, ճաճախակի դառձոու,ն Եթե ճանելիէ քեզ ողորմությունը, տաբեսցէ. որով գաւազանաւկամիցիսխՐատել,՛ի ձեռդ քո եմք շնոբճիր ժամ: Քաւմա տէր, զանօբէնութիւնս յամենայն զմեղս ն զյանցանս մեզ: Ինչպես տիոոչ կամքըեռկնքումէ, այնպեսէլ թող կատառի:եվ ծառայիցքոց. զի ո՞վ իցէ այն մառդն, ոչ յանցանիցէ կամ հո ձեռքում հեք: Քաէլ կամենասմեզ խրատել, չիցէ առաջիքո. զի ոչ որ իցէ աշդաո ՛ի վեբայ եոկոի, ե ոչ ոք է մինչե քո վի, տե՛ր, ծառաներիայս անօռինություննեոը, մեղքերն ճանի մի: Ջի դու միայն ես, առանցմեղացդես. քռ միայն քռ է ցանքնեոը: ՈՐովճետն աբարեր վ այն մառդը, ճանցանք կամ թիւն, զմեզ յոչընչէ, Ն. ֆեր զմեզ յայս կենդանութիւն,ե ոք ԵՐկՐբի Դու ես միայն, մեղք գործում. չի ոչ վբա աոդաո չէ, ո՛չ ն ն մեկը: ցուցեՐ մեզ ճանապարճս կենաց փոկութեան զճողս այսպէս իմաս»Ր ունը միայն մէ տունս ն խօսունսարարեր. ն առացԸ. մեղքե՞ի ղքերիեսես, Ն ա դարությունը իայ քոնն է ԴուՀնզ եղեր ընդ մեբ փրկանք,զի անմահութեան ի ճասուսցեսզմեզ: Ցիչեազեկեղեցիքո՝ զոր քո սուրբ աբեամբդ վիճակին ստացար, զի մի՛ զնուիՐեալսն քեզ 'ի ձեռս շանց մատներ, այլ յամեայսպեսիմաստունու խոսուն ստեղծեցիբ։ Եվ դաոձաոմեո փոշկա քոռ, դարձցիսոտմտութիւնբառկութհանքո յուխնայնիէ ողորբմութիւն քը, որպեսզիանմաճությանվիճակինճասցնեսմեզ: Հիշի՛ր քո եկեղեցին, աէ քումմէ, ն փոկեազեկեղեցի քո, տէր աստուած մեո: ոբ քռ սուրբ առյունովստացար, ե քեզ նվիովածնեոը շնե՞ի ձեռքը մի՛ Արդ մինչ դեռ կայո 'ի վեբայ լերինն, զայս ե այսպիսին մատներ. ամեն ժամանակ ինչ ու ղու ողոբմածես, քո սբտմտությունն բաոնման է այս բանից՝ ափլի ե բազում քան զսոյն մինչ դեռ քոռ խօսեցաւ, ե տԵՐ կությունը ուխտից ճեռացոո՛ւ եկեղեցին, աստված փոկի՛ր քոռ առ նմա թագաւոոն կայր Պապ՛ի վեբայ լերինն, բազում ն ազգիազգի մեր»: ե պէսպէս աղօթս մատուցանէՐ մինչե ցեբեկոյնե ԴիմտանելառեԱյսպես,լեռանվբա կանգնած, այս ե սրանցնման Ե էլ ավելի գականն,մինչե վաղճանեցաւ ճակատն: ճետ կանգնած բաներխոսեց(Նեբսեսը)մինչ թագավորի էո լեռանվճա. Այլ ի պատեշազմին օգնականաստուծոյճասանէո ՛ի վերայ Ցուբազմաթիվ տեսակտեսակաղոթքներէր անում մինչե եբեկո, աբենացն,ե Հայաստան գնդինլինէՐ յաղթութիւն, ն ՛ի պարտութիւնմատգակիմայո մատնելը, մինչեկոիվըվերջացավ: նեցաւ գունդն Պարսից, դարձան 'ի փախուստ,ցոուհցան ճասնում Իսկ պատերազմի մեջ աստծու օգնությունը էր սփոռեցան բույնեբի ե դաշտաց`լեբանցբառձանց՝ խորոցձոբոց։ Ապազնետ նոցա լինէին է Ր ճաղթություն շնորհվումՀայկականգնդին: Պարսիցգնդերը պարզօոքն Ցունացն Հայոց. ճասանէին,զմեծ ե զփոքբ սակրեցին, փախուստի դիմեցինե ցովեցանսփովեցինդաշտեճասաբակ տություն, տակիէն.բայց սակաւք 'ի բազմաց քաջաձիք Բում, լեռներիկատառնեռբում, ե ձորերում: խորբերում փախստեայք լինէին։ հետամուտ կբանց ե Ապազճետ լինէին էին ճասնում ելնում զօոքն չայոց, ե Հայոց զորքերը, Հունաց ի Գանձակ կոտորում էին մեծ ե փոքբառճասաբակ. )Ատոպայական ՛ի սաճմանս Հայոց ճալածէին զզօոսն Պարսից.ընդ. շատերիցքչերը, ոբոնք լավ ձիաներունեին՝կարո-փախուցեալսն Եւ Մուշեղսպազբագումսսատակէին փախչել: ետեիցէին ընկնումՀայոցզորքերը զճանապաբճայն: Փախստականների ե չատերին կոտորում էին ԲապետնՀայոցձառկաներզզօոսն Պարսից ճարուածս ճանապարճին, Պարսիցզոոքե"ի անճնաբինս. Իին ճալածումէին մինչե Ատբպատական, Հայաստանի սանմաններ որ

նեղյալներին ու

մեղանինչգավազանով առդառուոո

ոո

որ

Միլ"

ո

ոբ

ն

որ

աբ

ու

ճանդեպ ,

Է.Քեն աԱ ովիՋո աանԲանանի», ւ

որ

ու

առ

փախստէիցն

մինչե

Լոն

այսպիսով

արարեալն դիպէոգնդին եՆ առ Աղուանից, ճասարբակ զամենայն զզօոսն սատակէր:Եւ Բասանէբ Ուռնայբի արքայինԱղուանից ի փախրստեանն,ե նիզակաբնաւն 'ի կառափնմատուցեալ ծեծէՐ բազում, ասելով՝թէ այդմ շնորբճսկալ7,զի այո թագաւոր ես ն թագ ունիս. ես ոշ սպանիցզայր թագաւոր, թէ կարի նհղ ճասցէ ինձ: Եւ ութ հեծելով թոյլ ետ ճմա փախչել Երթալգնալյաշխարճն Աղուանից: Այլ յորժամ դարձան ամենայն զօոքն Հայոց, ոչ գոյը չափ գլխանոյնախոյենիցն՝ զոր բեբեալէբ առաջիթագաւորին Հայոց Պապայ զօրավարնՀայոց Մուշեղ: Սոյնպէսըստ իւտաքանչիւբ չափու ամենայն ն մեծամեծքն ն նախաբարքն բովանդակ ամենայնզօրքն. ն եղե մեծ | յաղթութիւն յեռկոին Հայոց, ն ՛ի մէջ զօրացն Նոյնպէս լցան Ցունաց: բազում աւարաւ գանձուցնզինու ն զաոդու, ոսկտվ ն արծաթով նե ) բազում կաբասեաւ,ձիովք Ն ջոբեօք ն ուղտօք, զոր ինչ զի ոչ գոյո թիւ.կամ չափ, այլ կառիբազում էր յոյժ: Քայց ապա ամբաստան լինէին քսսութեամբառ մեծ թագատոն սպաս

Իսկ Մուչեղ Հայոց սպաբապետր չաբաչար կոտորումէՐ Փարսից զորքերե աչք պանելով ճանդիպումէ» ԱղվանիցգնդինՆ բռլոբ զորքերրջարդում էՐ. Բասնում է» Աղվաճից Ուռնայո թագավու մինչե ճա փախչումէր: Մոտենալով՝ իո նիզակի ծեծում կոթով եոկաո էր նրբա գագաթր` ասելով Եղիր, «Շնոոճակալ թագավոր մարդ ես, գլխիդթագ ես կրում. ես թագավորմաոդուչեմ

ի

որ

ու

թոփեցին.

Պապայ զզօբավաոէն Մուշեղիասէին՝ թե գիտեա, Ն

լ

աոքայ, է րիդ քեզ, ն քեզ մաճու սպասէ. նենգութեամբ զի զքո թշնամիսնճազի

մեծաւ

մակ արձակէ,զի զբազումս բազում անգամ՛ի բուռն առզեալ՝սովոո զՈտնայբարքայարձակեալ, թոյլ ետ ապբել, ի բուռն առկեալ քո: էւ զճակառակոոդս վասն այս» իբաց բազում / անգամլինէր գժտութիւնթագատոինՊապայընդ զօրավարին Մուշեղի. ե բազում անգամյանդիմանէո զնա վասն այս" իբաց: իսկ զօրավարն Մուշեղ տայրպատասխանի ն ասէր՝ թագաւորին Պապայ, եթէ զիմ զընգեոսն զամենեսեանես կոտոոբեցի. իսկ ոբ թագս ունէին՝ նոքա իմ ընԳեոք չէին, այլ քո. եկեսցեսորպէս ես զիմսն սպանի,դու զքոյսն.այլ իմ յայբ թագատո ոչ ձգեալ ձեռն ԵՐբէք թագ ունի, ե ոչ ձգեմ, ե մի՛ այլ ձգել լիցի: Եթէ կամիս զիս, սպան. այլ ես, հթէ գայ սպանանել ինձ ՛ի ձեռն ե՞բէք այբ թագաւոշ՝ ոբպես եկն բազում անգամ,ես ոչ սպանանեմզայր թագաւոբ՝ ոբ գամ մի,թագ ունի, եթէ ոք իսկ զիս է արձակելզթշնամիսն.զի

ոո

սպանցէ: ի Թագաւորն Պապիբրե լսէր զբանս զայս, յաոբտասուս հառեալ,ե յարուցեալ Ղ գաճոյիցն,բուռն ճարբկանէբ արկանէՐզնովաւ |ի զՄուշեղէ. գիրկսն լայո 'ի վերայ պարանոցին ն ասէ. են : Մուշեղի, Մաճապարտ '

այնոքիկ՝ իշխեն խօսելչարութիւնզՄուշեղէ,զառնէ քաջէ ն զպատուականէ:Զի այր՝ որբ ազգաւ պատուական է իբոե զմեզ, ն նախնիքն դորա իբոն զնախնիսն մեր, նե թողեալ նախնեացն դոբա ո՞ր

զթագաւոբու-

ո

,

|

սպանի՝մինչե անգամ եթեշատ նեղնէլ ընկնեմ»:Եվ թույլ տվեցնրան ճետ ութ ձիավորի փախ չել գնալԱղվաճից աշխաբրը: ԻսկեբբՀայոցբոլոր զորքերը ետ դարձան՝ թիվ չկաբախոյանների այն որ գլուխներին 7, ՀայոցՄուշեղ քաջ զորավաոը բերելէո ՀայոցՊապ թագավորի առաջ: Այնպես էլ բոլոր նախաբաբներն ե մեծամեծներ ամեն մեկն իո զորքը, ամբողջ չափին:եվ մեծ հաղթություն եղավՀայոց ն աշխաՐբբի Հունացզոոքիհամաբ: ՆՐանք լիացանմեծ ավառով--գա ձեռով,զենքերով, ոսկով զարվերբով ֆաբով, չատ ու

ր ԱՆԻ"

Կ

կառաս

ար

խլեցին (պառսիկնե՞ից): Ավառ

ԲայցՄուշեղ զոբավաբին քսությամբ ամբաստանում էին Պապմեֆ առաջ ասելով. «Պետք է գիտնաս,արքա, թագավորի նենգու-

թյամբ է

վառվում զ (Մոգե)

ճետն նա քո

է Ար աո աճվան որ

դեան

Է,

շատ

թշնամիներին շարունակազատ առձակումէ. շատ անգամ ձգելթշնամիներիդ, բայց էլի առձակել է. որբովճետենա Ոտնայո թագավորին քո արձակեցն- կյանքը բ աշխեց ճակառակո իբ ձեռքումն էր»: Այս պատճառով հաճախ էր պատագժտություն ճում իո ձեռքն է

որ

'

Պապթագավոբի ն Մուշեղ մեջ, ն շատ անգամայս զոբավառշի պատճառով նՇբան: ճանդիմանում էՐ (Պապը) Իսկ Մուշեղզորավառ էբ տալիս պատասխան ե ասում Պապթագավորին էՐ. «Ես իմ ընկերներին՝բոլորին իսկ նբանք կոտոբեցի, թագ էին կբում, իմ ընկեԵոճեբրչէին, այլ քո. ե՛կ, ինչպեսես իմ ընկեբներՐին սպանեցիա̀յնպես էլ դու քոյոնքը,բայց ես թագավորմառղդու վբա, ոբ գլխինթագ է կբում՝ ոչ ձեռք եմ մեկնել ե ոչ մեկնումեմ ե ոչ էլ կմեկնեմ: Եթե ուզում ես ինձ սպանել՝սպանի՛ր,բայց հս, Եթե Եբբնիցեմի թագավոր մադ ձեռքս անցնի,ինչպեսշատ անգամպատանել է՝ ես չեմ սպանիթագաոբ մարդու, որ թագ է կբում, թեկուզինձ էլ սպանեն»: Պապթագավռոոր ԵՐբ այս խոսքերը լսեց՝ արտասվեց, գանույքից վեբ կացավ,բռնեցՄուշեղին, նբան ե լաց փաթաթվեց եղավ Մուշեղի վզինփաթաթված, ե ասաց. են այն «Մաճապառտ որոնք մարդիկ, Են չար բեբան ճանդգնում բանալՄուշեղի՝ այս քաջն պատվական մարդու մասին:Նա մի մառդէ՝ որ ծագումով մեզ չափ պատվական է, ն որ

"

մեբ նման էին. նախնիքնեոը նախնիքների ճախնիքնեւր թռղել ճենացաշխաոնի թագավոռությունն եկել Են մեզ մոտ ապո ամաբ. մեռել են մԵր նախնիքների սրբա ճայոր իմ ճոր» ճամաո մեռավ, ե ծառայելէ մեզ. ե շատ անգամ հավատառմությամբ ված, մեո ճոր սքանչելի աղոթքներով խնդովածքներո Նեշսեսի մեզ շնորհեցսբա ձեռքովն խաղաղություն ճաղթություն մեզ տվեց: Ի՛նչպես կառողեն ինձ ասել, թե Մուշեղըքո մաճվանէ աբսպասում. դաբամիամառդէ. Եթե սա օտար թագավոոներին խնայեցիո ազնվա կանությամբ, ինչպե՞սկառողէ ձեռք բարձշացնել իբ բնիկտերերիվբա»: մեծ պարգեներ Եվ ապա Պապթագավոոըր պատիվներե չատ գյուղեր էՐ պաոգեումՄուշեղ զորավարին:

մէթիւնն Ճենացաշխաոճին, եկեալքառ.մեզ ճախնիքն՝՛ի նախնեացն ե ե սռբա Ճօբն բոց 'ի վերայ կեցեալք մեռեալքեն, ճայՐ ՛ի վեբայ իմոյ մեռաւ, ե է, ե բազում միամտութեամբ մինչն փ մաճ վաստակեալ անգամ աստուած ետ մեզ յաղթութիւն յաղօթս ե ՛/ի խնդոուածսճօոբ մեբոյ սքանչելատյն Ներսիսի, 'ի ձեռն դորա շնոբճեցաւբազում խաղաղութիւն, զիտ՞ոդասեն ցիս զայս բանս եթէ՝ Մուշեղ քեզ մաճու սպասէ. սա աւասիկայբ իբաւախորնէ, զի օտար տեաբսն վասն մութեանխնայհաց,զիա՞րդդա 'ի բնակտեաոս ձեռն ձգէր: Յայնմ ժամանակիբազում պաոգես ե պատիւսՆ բազում գեւղեանզօբավառին ՄուչեղիՊապնչնորնէբ: .-

սրա

սբա

են

ու

ու

սա

սա

աստ-

ու

բաբեկա-

սա

ու

ծ

Ե

ՀԱՎԸ

իրնԳՈՒՇԱԿՈՒԹԵՍՆԸ,

մեՏԱՂԹՈՒԹԻԻՆ

ՋԻ ՀԱՑՈՑ ՔԵՌԵնՏրի, ԲՍ

Կ

:

:

:

է

՛

Սարեն րը ացի Աա բ

ոբ

բ

'

ԱպաԱղվանից Ուռնայոթագավոոը գաղտնի լուր էո ուղառկո Մուշեղին.նբա մոտ մադ էր ուղաոկումե տեղեկություն էբ ձաղոոդում եմ քեզանից, շնորհակալ ինձչսպանեցիո. աստվա

ո:

Րա

ա

ոբ

Ր աա

:

,

գայբ

ե

եւ

եան

Ե

ոն

.

ա-

կողմից սաճմանավան արի Խանձակի դի յաստանի զոբավառը մի ժողովեց Հայոց իննսունճազաբընտիրմաոդիկէին, լավ զինված, Հ, Էրիու ձեռքերին,չնաշվածսպառակիոներին: էլ, ստացված ի:

՝

Վոպոս

չ| Հայոց ոբոնք

Մուշեղ

տեղ

զակնեոըր

ւ

ՅՈՒՐ:

սկաշսից

ն

Ներսես

աշ

բո-

Սբանք

հասան

Հայոց ոց

,

ճասանէրՐ

անապ ս

իր զորքերով քո վբա»: Այն Քառձակվել ժամանակՀունաց ստբատելատ կազմակեոպեց իբ ձեռքիտակեղած զորքերը Ն շարժեցտաբավԱտրոբոլո՞

շտապովվաղօրոք համաձայն, ամեն| տեղեկության միայն թագավոոշր մնաց աշխարճում: աշխաոճին.ճՐամայէՐվասն զօրացն էին ի պատերազմին: ԻսկթագաւորնՊարսիցՇապում ամենայնզօոօքն Է գեցինան իւոովք ՛ի տեղի պատեբազմին, գտանէՐզզօոսն Ցունացն զգունդն | աաա ճեն:

ի

|

:

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՄԱՍԻՆ ՀԱՑԵՐԻ ԵՎ ՊԱՐՍԻԿՆԵՐԻ ՄԻՋԵՎ ԱՏՐԳԱՏԱԿԱՆԻ

ՔԱՂԱՔՈՒՄ. ՌԻՌՆԱՑՐԻ ԼՈՒՐ ՀԱՂՈՐԴԵԼԸ.ՀԱՅՈՑ ԱՑՍ ԱՆԳԱՄ

էԼ

ՀԱՂԹՈՒԹՅՈՒՆ ՏԱՆԵԼԸ

ԳԱՆՁԱԿ

ավ Հնատ գուշակեալ քեզ, | Ի իմ Է Նապոմ աան են ամենայն ոօ րանի Սանան հա պում ամիԳոմաց ու թագավորը պատբաստվում է էն խռով Թո իա ծ հեր կազմեց կեբպով խաղացոյցտանելգնալ ՛ի սահմանս Հայոց ՛ի Գանձակէկուսէ յատոգումաբեաց՛ի մի | պայականտանէ: Սոյնպէս ն Մուշեղ սպաբապետն վայբ զզօոսն ամենայնՀայոց. ե էին կուռ վառեալքիննսուն ճազաոք Եւ սոքա վաղագոյն ընդիոքնիզակ՛ի ձեռն. թող զսպառբակիոս: ըստ գուշակութեանանապարռեցին ճասին յիւրեանց սանճմանն, բայց միայն |

Հ

ՄՑՈՒՍ

ԱպալինէՐ գուշակ ՄուշեղիՈւռնայրարքայ Աղուանից,յղէՐ առ նմա տեղեկութիւն. նա ճբեշտակե տայո ասէր. ՄԵծ շնոբճակալութիւն Ն ունիմ փոխանակ զի ոչ սպաներդու զիս. աստուած էած զիս ի ձեոս քո, ե դու անխայեցեո. զայս սէո քո ոչ մոռացայցմինչն իցեմ ես: Բայց չ

։

ԵՒ

ԼԻՆԷՐ

ԳՆԴԻՆ

։

ԱՏՐՊԱՑԱԿԱՆԻ.

:

իրենց սաճմանները

ե պ իսկոպոսապետն պ պ

աղոթքանել

ավոր Պլ զուքեւով

Եւ լիՇապումթա իե Հայոց, զի կազմեալպատոաստեալ էին ՛ի գործ պատերազմին: ալիս ճասճում է՞ պատել զ մի տե ղըչ է Ըի տեսնում ռր ի Պարէ չբ, նէին խառնուրդքձակատուն.ի պարտութիւնմատնեցանզօոքն Հունաց զորքերը ւՀ ան ռ ն պատբաստ են գունդը քաաբդեն կազմ սից: Մանաւանդգունդքնիզակաւտբացն պատեբազմին: յարբձակեալք մոլեգնեալք, ԵոկուճակատԲը խառնվում էին իճա, ե Պարսից զորքըպաբտությունկրեց: Մաչութեամբզախոյեանս'ի վեբուստ յեբիվաբացնյեռկիո կոբծանէին | .

| 18

)

ել

լ

կ

չ

ֆեւան պատերազոիզը չար Բո

յանդիմանթագաւորինՊարսիցՇապհոյ. ն ընդ ընկենուլն բառնայինաղաղակելովամենայնզօոքն ո նս ասելով, եթէ՝ Արշակ քաջ: Զի զա մենայն ախոյեանսն, նմա յայն սպանանէին, նուիոէին ասէին. ոբին Աբշակայ. զի զամենայն զոբ սպա նՇանէին, ԱՐշաԵւ մեբոյ զոճ լիչիո: յորժամ Հայոց ազատանոյնախո ն նիզակաւոբացնռազմ արբաբեալ յար ձակեալ,զզօոսն Պարսից զո Ճոք ոնեա «ակր դ խարան ասէին. Արշակայ աջ: Իսկ յորժամ զենեալ գլխատէինզախոյհանսն՝ `

"իճակատուն զու Տան առն աաաիՆ, աոան ոո առ

:

Գ

աոա

որբ

-

`

ԱԻ էոն զօբուն բազմութիւնն,ինքն Յունացզօբացն Ն Հայոց սպաբակիոն զթիկունսունէՐ զօրացնՀաայնպե կի ը. ոց.վաճանօքփակեալքզինքեամբքիբոն զամու՞ քաղաքինչ ՛ի թի "" մ

նիզակավուախռյանեեւր խմբովինԲառձակվում լիճ Պարսից նիզակավոոնեի վբա վեբ էին Գլորում ասում քաջալեբությամ էին. «ՔաջԱրշակի համառ».իսկ Երբ այս մորՀախոյաններին թում` գլխատումէին՝ ասում էին. «Ա՞շակթագավոբին մատաղ եղի»: Իսկ լեգեոնների զոոքի բազմությունը, այսինքն Հունացասպան ՞ակիո զորքը,նույնպես Հայոցասպաբակիոնեոը պաճպանում էին Հայոցզոոքի թիկունքը.վաճաննեբով պատսպառված լ ինելով, ինչպես մի ամու» քաղաք (կովողնեոի) թիկունքում: ԵՐբԳաոսից զուքեորփոքբ ինչ վանում էին Հունաց զոոքեբինկամ Հայոց նիզակավոբ գնդերը՝ Հունացվաճանավոր սոանք կամ լեգեոնների ու

:

սպա-

այս

նավանդ նիզակավոոների գնդերըմոլեգնաբաշ հառձակվելով՝ իշենց ձիերիվրայից ճաովածելով՝ քաջությամբ գետինէին գլոբում իրենց ախոյաններին Պառսից Շապուն թագավորի դեմուդեմ: ԵՐբ գետին էին գլոբում՝Հայոցբոլոր զորքերը քաջալեբական ձայնով աղաղակում էին--«Քաջ Արշակիճամար»: Ամեն անգամ այղ պատերազմում մի էին սպանում՝ նբան էին ախոյան նվիրում,իրբենց նախկին թագավոր ԱՐշակին, ասելով.«Մեր Աշշակ թագավոոին մատաղ ե ղիր»: ԵՐբՀա-յոց ազատնեւի

Բն,

,

-

Ցորժամ տաբածանէինինչ Պառսից կանց լինիցի: զօոքն ԲԱ Ց ն վաճանա Հ այոց, ի լեգէոն նիզակաւոբացն կամ զգունդ նաց մին Հերա ելի աաա ոբժամ թ ոգի առեալ սակաւ մի, ե անդուստելեալ յարձակ հո Տալ արանիխի Կաց Հայոցասպառակիոնե .՝ էին մտնում ու ինչպես բեոդեոի մեջ ե ճանգչում խրախուսելով ՛ի նոյն բանս՝ լԱրշակ էին։ Իսկ երբ մի անչափսն անթիւս 'ի զօբացնՊարսիցկոտոբեցին: յո ամ դ մի ինչ մարդիկ զնոսազօոքնՊարսից,Ն նոքա իբոն Հ լաղթաճարէին իրենց ե ոտների տակէին գլորում սպանում ու գլխատում ն նոցա բաէին՝ նույն զօոսն վաճանատոս, քաջալեբական ի լեգէոն, "ի աւն խոսքերն ասելով ի՞բենց ԱՐշակթագավորիճամար: Այսպիսովնանք ճառցեալ զվաճանս նոսա 'ի մէչ առեալ փակէին:ծւ յայնմ անչափե անթիվ | զորքեր կոտոբեցին Հետո պառսիկնեւից։ Ըս եոբ պարսիկներփոքո ինչ զօոքն Յունաց, ն Տերէնտն ստոաՊառսից նրանց նրանք ճաղթում էին` Եւ սադարձյալիբոն մի բեոդ ապաստանում նոցա: Հայոց ն Մուշեղ սպարապետ էին լեգեոնիվաճանավոր մեջ, ոբոնք իրենց զոոքերի թագաւորնՊաբսից՛ի աթե բաց վաճանճեոը | ներս էին անելով նշանց ու ընդունում առ ե նոցա սանճմանապանս փակում: կացուցանէին, ինքեանք իւտեանցթագ Այդ օոր Հունացզորքն ու Տեբենտ նբանց ն ն ճոյակապ ստրատելատը Հայոցգնդերն ու նբանց Մուշեղ Պապ դառնայինմեծաւ անուամբ,ն բառի աւաբաւ, սպարապետը Պառսից զորքեր ջառդեցին, ոչեչացբին:Պաոսից չէԵղութեամբ: Շապուն թագավորը քիչ մաոդկանցով էր այդ փախչում Այլ Շապում բագաւտոնյուժամ յաշխարքնիջխանութեանն իտալ «րանք պատերազմից: Իսկ սաճմանապաններ էին դնում Ն իչ Ենք դառնում ճասանէո, զաբմացեալ նմա, | ընդ քաջութիւնգնդինկոուոյն որ դիպեցաւ էին իրենց Պապ մոտ բարի թագավորի անունով,մեֆ ավաշովե ե ասէՐ՝ եթէ զարմացեալ եմ ես զոբ ինչ տեսի. զի իմ 'ի շքեղությամբ: իսկ մանկութենէ Շապում թագավորր եոբ ճասնում էՐ իբ իշխանության իմմէ ճամակ՛ի ճակատուն ի կոիւ մտեալեմ, ե բազումամք են՝ զի եբկիբր՝ զարմանք էՐ | հայտնում կռվող Բասի եմ լ լեալ. բայց իմ չերՄ գնդի քաջության որ ատռութիւն,ե առանցկոռուռյամ չեմ վբա, ինչ ինքը եմ տեսավ: ես, ասում էՐ նա, «Զարմացել աւ իմ տեսածիս աթ ական գինամ հե" Ջի թամ վբա: Մանտակա աս Հայոց պատեոազմի մեչ էմ եղել շատ տարի առալի կառգին, այսպես վաքձակեինտու դ հհ Է եմ թագավոր Ն դառձել, տաի չեմ անց կացոել բարձբե կամ որպէս զաշտաբակ հճզօո մի ճաստաբեստ առանցկովի, բայց չերմ կոիվայս էՐ, | որբին այս անգամ Ն յուժամ մել նոքա զնոսասակաւ մի շաւժեաք, 'ի լեզեո պատաճեցի: ՈՐռվճետն ԵՐբ յոց քիզակավաւնեոր Բ առաք էին գալի այնպես կին մազան

է հատին,

ԱՆԳ

սակաւիկ Վի մին

անԻ թա: կինը իլ:

Բ

Կ

լ

մատ

Եւ

կ

որա

էին կանեին Հաաա ուզդքն աք փախչէ" Շապոմք տոն

ե թեա" փի զար

|

աւ»

ախո

'

էիզակատոքն բուտ անչաոժ.

:

Լմ

բացեալ,զնոսա Հոռոմոց ապաստանլինէին. ե նոցա զվաճանափակսն Եւ անտի սաքաղաքորմ Ն Ղ Վ պարսպաւոբ ամբացեալընդունէին։ իրն ՛ի Ը զզօո սք մինչն անմի կաւիկմի ոգի առեալ, դառձեալելեալք մառշտնչէին, ՝

ես, ընղ մտեոառնէին: Ծւ միւս նս՝ ոո ընդ այս եմ զաբմացեալ Ջի հայաստանգնդին ընդ տիբասիոութեանն: միամտութեանն մու ն ամք են՝ զի տէրն նոցա Արշակ կոբուսեալ է ՛ի նոցանէն, ա եւ յորժամ զախոյեանսն ի Շա հ ն առ հա նկենուին, թէ Աբշակ, նա չէ՞ր ՛ի մէ) նոցա, ե մակ ասէին` ուին, Բաս բնակ տէոն իւբեանցունէին, զոբ առ ի ի նմա նուիբէին:նւ կամ մոլեզոբ սպանանէին՝ ունղնմուչեղեան,զի ինձ այսպէս թուէբ՝ եթէ ճու՞ րոց ՛ի գրնէ- ե ՛ի նշանացն,իբբն ՛ի ճուրն հոդենի այնպէս անցանէՐ էն Եւ այսյափժամանակՐեն` զի Առշակ բոց ընղ եղեգն: ր լ ոի ՍԱնդմըչնբեոդի կայ յեբկրին կորուսեալէ, զի Ղին` ի նո 9 նա նորա ե ուժաս թե՛ի գլ խ նոցա ճամարէին՝ գութն խԽուժաստանի, նդին կայզէ նոսա ն կայց առդեւք ՛ի մէջ գնդին կամ ընդ իբոն թագաւոր կայցէ, նմա առնիցեն Ն նորա առ պատեռազմին, ճակատուն պաշտօն ուխ Այլ, ման նոբա: ասէր, եբանի՛ոբ Հայոց գեդինտէր իցէ, այնՆ միամիտզօրացն: Աշանց

խն ափ

Շոր ատեբազմին խբախուսէին: Ք է Իր իոութեանը՝ բանախոյեանան՝ .

կան եանի,

դ. Ի ոռպեա ւր ամ անէն ոեԲԴ

,

,

առ

ու

,

հո Ի ախո միջն

:

ց

ՑԱՂԱԳՍ

՝

«որա

Կա

առ

որ

ոո

որբ

ա

բոց

ու

ռո

Տ

|

ոո

ու

ԴՂԱԿ ՄԱՐԴԳԵՏԻ

Ապա Տէոէնղ գօբավարնզօբացն Յունաց ն Մուշեղ զօրավար Դղակ Մար չալո ետ, անուանեալ կոչէր րստ Ծեր աաա էՐ սաճման ընդ Պարս ն ընդ Հայս: ծւ մնաց առ նմա եբեսուն հազար ն կուռ վառեալքպատեզէնքՔտ զոաճաւոոք ընտիրընտիոք, նիզիկաւորք Եւ ե էին ընդ ամենայնիւ: Տէրէնդն Մուշեղ ամենայն զօոօք, կազմ Դղակ, Շոսա, գնացինյաշխարհնառ թագաւորնՊապ: Իսկ մառդպետն ե խոստաՊարսից, յզէՐ ճբեշտակսխոոբճողով Շապուն արքայն նայբ մատնել՛/ի ձեռս նռբա զթագաւորնՀայոց Պապ,ն զզօբավաբն ՅունացզՏեոէնտն,ն զզօբավաբնՀայոց զՄուշեղ,ն առնոյո ՛ի նմանէ Պանձսպաբգեացսաստիկյոյժ: Բայց այլ մեծամեծ նախարարք,ոո ոբ

առ

ոբ

ՋՈՐ ԿԱՑՈՒՑԻՆ ՍԱՀՄԱՆԱԿԱԼ. ԵՒ ՆԱ ԽՈՐՀՐԴԱԿԻՑ

ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ.

ՄԱՏԵՆԼ ԶԱՐՔԱՑՆ ՀԱՅՈՑ,

Թէ Ո՛ՐՊԷՍ ԽՈՍՏԱՆԱՑՐ

ԵՒ ՎԱՍՆ ՄԱՀՈՒՆ ԴՂԱԿԱՑ Ի ՊԱՊԱՑ ԱՐՔԱՅԷ

ԴՂԱԿԱՑ ՄԱՐԴՊԵՏԻ՝

ԵՂԵԱԼ ՊԱՐՍԻՑ

ինչպեսմի բարձո լեռ կամ ինչպեսմի ճասա՝ հզոր ե անչաորժ աշտաԲակ. իսկ եբբՒ մենք նրան 9 փոքո ինչ վանում էինք, նշանք ապաստանում էին ճոռոմնեռիլեգեոննեոիմեջ, որոնք իրենց կից կից վախաննեոր բաց անելովնբանցնեշս էին ընդունումինչպեսմի պաոսպապատ ամոոցի փոքբ ինչ շունչառնելով մեջ: Եվ այնտեղ նորիցդուրս էին գալիս կովում,մինչն աոռյաց զորշքերն սպանեցին: Մի ուրիշ բանի վբա էլ եմ զաբմացած--Հայկական գնդի միասիոտճավատարմության ե տիբասիրբության վոա. ոբովճետե այսքան տաբի է, նշանց տեոր, Աբշակր,կոբած է նրանցճամաո, բայց նրանք նբանով լին քաջալերվումպատեբազմի ժամանակ:եոբ խբենց ախոյաններին գլոբում էին՝ միշտ ասում էին. «Առշակիճամառ», իսկ նա նանց մեջ շէր, բայց նբանք իբենցսիբուց ե տիբասիբությունից, ունեինիբենց բնիկ տիբոջ նկատմամբ՝ամեն մի ախոյեանի, որին սպանում էին նշան էին նվիբում: Կամ այն Կ Մուշեղի ) մոլեգնածգունդը. ինձ այնպես ) եր Բո: թվում, թե ոյք Գեդից նդից բոց այնկբակ են Ի ափում, ն նշաններն ' : (փայլում) գնդի մեջ, է կարծես է ին հոդեճի բոց անցնում եղեգնեպես Բի միջով: Այսքանժամանակէ, նրանց տերր, ԱՐշակը. կորած է նրանց նամաբ, գտնվում է Անդմըչն բեբդում. Խուժաստան ԵՐկրում, բայց նրանք իբենց սիբուց այնպես էին ճամարում, թե նա իրենց գլոխ է կանգնածիբոն թագավոր,կամ իրենց ճետ գնդիմեջ է գտնըվում, իբրե պատերազմին գլուխ կանգնածՆ իրենք նրա առաջ նբան են ծառայում:Այո՛, ասում էՐ նա, եբանի՛նրան, Հայոց գնդիտերն է, այնպիսիտիբասեր,միաբանՆ ճավատառիմ զորքի»:

ՄԱՍԻՆ, ՈՐԻՆ ՍԱՀՄԱՆԱՊԱՀ ՆՇԱՆԱԿԵՑԻՆ, ԹԵ Ի՛ՂՆՉՊԵՍ

ՆԱ ԽՈՐՀՐԴԱԿԻՑ ԷՐ ԼԻՆՈՒՄ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ

ԵՎ ԽՈՍՏԱՆՈՒՄ էՐ ՆՐԱ

ՋԵՌՔԸ ՄԱՏՆԵԼ ՀԱՑՈՑ

ԴՂԱԿԻ ՍՊԱՆՎԵԼ ՊԱՊ ԹԱԳԱՎՈՐԻ

ԱՆ ԵՆ ՀԿԵ առաղրաար,ի բոյը. թագավո ղակ չ զը բոի" պաշտո մարդպետի լվովու էՐ ՛ Ն

,

որ

ապա սահմա Հյ" ն ՆՐա ին Հայաստանիմեջ:

Ի Բո

բրԿոմ / «զում, հարսկ թ"ոիԲրո թան տիբ -.-

4.

ոով իբենց պանակ "ով գնացին թագավոոի Գոհզած զորքերով (շթյաստան) Պապ ԻԻկ ԳարսիցաՐՂՎ եջլոզակու տբգաղտնի ր "գով պատգա լավ սպառազինվածնիզակավորներ,պա պաշտպանված, կազմ ե պատբաստ: Տեբենտն

զբա

ու

ուշեղը

բոլոր մոտ:

ավոր

նբա Շապուն թագավորբիմոտ մատխոստանում ոքը նել ՀայոցՊապթագավորին,ՀունացՏեբենտ զոբավառինԼ Հայոց էՐ

Պապայ,

էին առ նմա, գաղտ ազդ առնէինթագատոին Գնէլն` տէր գան այլք ոո էին ն անդ անդմեազեալ: ւառինանձնացեաց, մնացեալ: Ապաթազատբն Պապյղեաց դեսպանսառ Մաբդպետն Դղակ,թէ զօոէղ՝ ոբ են ընղ ձեռամբ քով՝ գումաբեազայդ. Գնելո Անձեացայ յանձնաբասցես,Ն վաղ եկեսցես.զի պիտոյ է ինձ յղել զմեզ առ թաոճ, զ զիես մտից Շ Շապուհ, գաւոբն Պ Պառսից 9 ճմա 'ի ծառայութիւն:Ապայորժամ նդացեալ՝ ասէր ասէՐընդ լսէր Մաոռդպետն Դղակ, մեծապէս խնդացեալ` ընդ միտս մս իիմ կատաբե Ը ինձ ենչ զկամս իւ", թէ ադ դիւբին Ե զ խոստացայնթագաչորին ՊարսիցՇապհոյ. Դ ապանով յանճոգս առնել բանիւք զՊապ,ն թագաւորն Պարսիցզգլխով նոբա: Եւի ց 'ի մէջ թագաւոռացնեռկոցունց.ղեսպան ձիով անոց անէր 'ի գաառն Այբայբատու ՛ի մեծ ՛ի գեւղն ընջին ար կոչեն, առ թագաւորնՀայոց Պապ. ե ԳԱՐյանդի ե բին: Մեծապէսմեծառշեցաւ'ի նմանէն. ՛ի ետ աբքայն Պապ,տանելպատմուճան Գոան նման բ է էբ կայ. ճանղեոձն ագուցին դբաստս ն վարտիս: ծութեամբն. զի խորշ զխոոչիւ իջանէր, մինչ զի ոչ կարէր ճանդ ձե լ զանձն իւ, զի պատեացզնա մեծութիւն ճանդեոձոյն: ծւ. ագուցեալ մեծ, էած զգօտինընդ մեջ իւո՝ զորմէ թուրն կախէո. ե զպ ատմունանն սուսեր ընղ մէչ ածեալ, ն խորշ '/ի գօտւոլ դբատիցնիչեալ. զթուշ նե զսուսերն ծածկէո: Իսկ զվաբտիսնզգեցեալ, ն մոյկս ագուցեալ,ն զնրԲանն յազղեր կապեալ,ն 'ի վեբայ նբանինխոոշն 'ի վաբտեացնիջեալ անկեալ'ի վեբայ նբանին՝ծածկեալմինչե ի սբունսն. ե ոչ ինչ իմացաւ Դղակ թե այն մեծութիւն ճանդերձոյնչաբոյ նոբա իցէ այն: Իսկ յինն ժամ աւուոն կոչեցինզԴղակն,ե ասեն. Կոչեն զքեզ յրնթոիս ՛ի ՇԵՐքս յարքունիս:Իսկյորժամ մուծին '/իփող տանցն՝լոբում արքայն էո, ն էր փողն րնղ եբկաո, բազում եբդս լոյսիջոյցս էՐ թողեալ. ե տանէինզնա բեղ այն, կայո շուռջ սպառակիոն փակեալսակոաւոքն,ե զեոդս ամենայն լուսոյն ծածկԼին: Ապամտեալշուշջ զնովաւ'ի տեղւոջնձգձգէին զնա սպաբակիոքն:Իսկ նա թէպէտտանէր ձեռն 'ի զէն 'ի խոբշխորբշան էՐ զգեցեալ,ոչ զմի զէն ոչ կաշաց ճանդեոձիցնսլատատելոցն՝ զոբ որ

ն Մուշեղ զոջրավառին, (սրբա ճամառ)նրանից պարգեէՐ ստանում խիստշատ գանձ:Քայցմյուս մեծամեծ ոՐ նրա մոտ նախաբառնեշր, էին, Գնելը ե Անձեացյաց գավառի տեոր Ն ուբիշնեբը,ոբ մճացել էին գաղտճապես (այս դավը) իմաց էին Պապթագա-

այնտեղ`

աար Ապա

ե Գ ղակ թագավոռրդ ար սպաններ ուղաշկեց ւ մաոբդպետի ձեռքիտակեղած զոոքերըճավաքի՛րե ճանձնի՛՞Անձեացի Գնելին,իսկ ինքդ շուտով ե՛կ, որովճետն քեզ պետքէ ուղարկեմ նբա Պառսից Շապուճ թագավորիմոտ, տակ ճպատակության մըրտնեմ»: ԵՐբ այս լսում էՐ Դղակմաոդպետը՝ իբ մտքում շատ ուռախանում եո, թե հիմա ինձ ճեշտ կլինի իմ մաեշմությունը կատառել,ինչպեսխոստացել էի Պառսից Շապումթագավոբին.այժմ ես ճանապարճ գտա, խոսքեովքնեցնեմՊապին, անճոգ միամիտլինի, Ն նբա ճանկարծակի` անսպասելի կեբպով Պառգլխի վեբե կանգնեցնեմ սից թագավորին:Ինքն իր մեչ զվառշճանալով՝ էՐ դառպատգամախոս նում եկու թագավոբների մեջ: Շտապով դեսպանէՐ ուղարկում ձիավոր գավառըԱոդյանքկոչված մեծ գյուղր արքունական Այբաբատյան կալվածում,ՀայոցՊապ թագավորիմոտ, ե ինքնէլ գալիս նեբկայահում էՐ նբան Ն մեծապես մեծառվում։ Ընթիքի ժամանակ Պապ ճրաման թագավոոբը տվեց՝ Դղակմաշդպետին փառավո՞ զգեստ ճագցնել.

մոտ, թե «քո

Եւ

ա

ր

գտանել:

Ապա զի էՐ ինքն Դղակնայո մեծ ե անձնեայ,քաջ նաբուստ ոսկերօք, սակայն ասպաբակիբմաբղկաննպատեցինզնովաւ, ե բարձին զնա վեորմբարձ.ե տանէինզնա մինչն 'ի դուրս տաճարինաբքունի:

ապ

մ

«

Գ) խաննառկանե արեանն թանգա Հ ԱՆԱՆ Նե իշսնակից Վո Լ Էր Իդ դեան ը ի,բ ինլ "դե ո մ ր աեր Համ 2 Ը Արի» Թան 1 ազատի ԵՂ աո

տալիս

ո՞ր

ոբ

ոբ

նբան գցնել էՐ,

մեծ

Գցոին

ճագցբին դ դբաստ74 ե

ու

վաշտ

ք:

չա Զգեստր գեստըչափից

դո

ԳՐս

ծալ-ծալ իջնում էՐ նեորքե, այնպես,որ չէ՞ր կաշողանում կարգին ոբովճետնմեծ զգեստըփաթաթվումէո վրան: Այս ճագնվել, որ

պատմուճանը ճագնելով՝ մեչքինկապեց գոտին,ա | թուրը կախված էր, ե սուրր մեջքինկապեց.իսկ զգեստի գոտիիցծալքր իջնելով ծածկումէբ թուրն ու սուր: Վաբտիքը ե մույկր ճագնելուց ճետո նբանը)15 ազդոին կապեց.բայց վարբտիքից ծալքը իջնում էՐ նբանի վբա ե ծածկումէՐ մինչե սբունքը.ե Դղակըգլխի չընկավ,թե զգեստի նրա գլխի փորձանքն այդ մեծությունը է: ԵՐԵեկոյան ինը ժամին: ԴղաՆ կին կանչեցին ասացին.«Քեզ նեսը արքունիքեն ճբավիոում ընթշիքի»։ Երբնրանցմտցբինթագավորի տան նբբանցքր--նոբանցքը Ե՞կայն էր ե լույսի ճամար շատ ուներ ն տանում Ե՞Րդիկներ նոբբանցքով էին, շչուրչը կանգնած էին ասպարներով սակոապատսպարված վոբնե՞, եոդիկներն էլ ծածկելէին։ Ապաասպաբակիոնեոը նբան չբջչաքաշքշումէին նբան. իսկ նա թեպետձեոքըտանում էՐ զենբայց ոչ մի զենք գտնել,ոբովճետնզգեստիծալչկարողացավ Րի մեջ թաքնված էին։ ԻսկԴղակը խոշո՞՝թիկճավետ մադ էՐ՝ պինդու խոշոր ոսկորնեմեծ

պատելով

"ին

`

թէ անդոտանին,ասէ. Մ՛ի այս, մի՛ այսո, Իսկիբոն ետես թագաւոոն՝ տուն Քանզի'ի փողինզօոք սպապատմուճակացն: այլ մուծէք զղա 'ի տունն ներքս -պատմունակացն կապեալ ՛ի Բակբացնմուծին զնա ՛ի ձեռս յետս, այս ինքն ուր թագ աբքունիդնէին. ն անդէնխօսել սկսաւ արժանիէի, ԴղակնՆ ասէ. Ասացէք ցաբքայ, գոգէք. ես այս մաճու տան ն արժան էՐ զիս '/իճբապառակի սպանանել, ոչ 'ի թագաց բայց քեզ սպանանել,ն զքո թագդ աբեամբշաղախել:ծւ զայս միայն ժամանեաց զնա, ե հատին. փողոտեցին ասել. Ն անդէն՛ի վանսնպատմունակացն 'ի ճՐապառակին զգլուխ նորա, ե ճանինճառին'ի նիզակի,Ն կանգնեցին

աշքունի:

|

.

է ՑԵՐԿՐԻՆ ՄԵՌԱՒ

ՑԱՂԱԳՍ ՄԱՀՈՒԱՆ ԱՐՇԱԿԱՑ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՀԱՅՈՑ, Թէ ՋԻԱ՛ՐԴ

ԴՐԱՍՏԱՄԱՏՆ

ԷԲ ՋԵՌՕՔ ԵՒ

ԽՈՒԺԱՍՍՏԱՆԻ

ՅԱՆԴՄԸՇՆ ԲԵՐԳԻՆ ԻՆՔՆ ԻՆՔԵԱՄԲ

ՊԱՏՃԱՌՔ ՄԱՀՈՒՆ

դեռ տակաւինես կայո կենդանիԱրշակաոԱյլ յայնմ ժամանակի Պաբսից'ի կողթագաւորութեանն քայ Հայոց յԵոկոինիշխանութեանն անուն նԱնյուշն մանս ԽուժաստանիլԱնդմըչնբեողին. այս ինքն տալ բեոդն կոչեն: ծւ զայնու ժամանակաւխաղաղացաւ պատերազմ նստէր Քուշանաց, Պաաոսից բնդ Հայս. զի Արշակունինթագաւորն ընդ սասանականին 'ի Բաղխ քաղաքի, նա յառոյց տալ պատերազմ Եւ. ն թագաւորն զամենայն Շապուն Պարսից: Շապճու թազաւոբին ընղ տալ պատերազմ նմա, ն Պաոսից գումաբեալխաղացոյց Վզզօոսն յերկրէն Հայոց զամենայնայբեձի միանգամածեալ է" գերութիւն զորս գումաբեալ`խաղացոյց ընղ ինքեան.ե զնեբքինինանգամ թագաւոշին Հայոց Աբշակայտանէր ընդ ինքեան՛'ի գործ պատերազմին: Եւ ԷՐ նեոքինիմի ՀայոցթագաւորինԱբշակայ,ոստիկանճաւան մեծի պատուի, ե տաբիմլեալ, նեբքինիսիշելի մեծի իշխանութեան Փուանուն Դբաստամատն: ընդ թագաւորշին Իսկ իբոն եղե պատերազմ զզօոսնՊաոշանաց ն ընդ թագաւորնՊարսից, չաբաչաբ տառբածէին սից զօոքն Քուշանաց, ն զբազումսկոտորեցին ՛ի զօբացն Պառսից զօԲՒնՔուշանաց.ն զբազումսձեբբակալառաբին,ե զկէս փախստայամս կաճս ճալածականառնէին: Իսկ Դբաստամատն ներքինին, ՏիրանայթազաւոբինՀայոց ն Աբշակայոոդւոյ նոբա թագաւորինՀան գանձուցԱնդեղբեոյոց լեալ էՐ իշխանտան գաւառին Քաւատաբիմ ոո ե ի կողմանսյայնս. սոյնպէսն դին, ամենայնբեոդացնարքունի՝ ոո

ոՐ

ոբ

|

բով, բայց սակբավոշ մառդիկը նշան ջոջապատեցին, վեբ բարձբացԲին ե այսպես տաբան մինչե թագավորիսեղանատան դուռը: Երբ թագավորըտեսավ,ռո» այնտեղ էին տանում ասաց. «Ո՛չ այստեղ, ոչ այլ տարեք դոան ճանդերձատունը»: Ապա ասպառճակիոր զինտաբան կապելով, նոբանցքով երան, հանդեոայնտեղ՝ ոբտեղ թագավորները թագ էին դնում: տեղ 'ՌՒղակը խոսել սկսեցու ասաց.«Թագավոոին այսպեսասացեր. «Սս այս մաճին աժան էի, բայց Մեզ վայել էՐ ինձ ճբապաշակով սպանելն ոչ թե թագադրության սենյակում ե քռ թագր առոյունով Այսքանմիայնկաբողացավ շաղախել»: ասել. իսկույնհանդեբձատա նշան նր մորթեցին,գլուխը կտոեցին, նիզակիվբա զառկինու աոքունականճբապառակում կանգնեցոին:

աաեղ, ետեր Վոտ ձեռները պողիորայսիուն ե

:

ՀԱՑՈՑ ԱՐՇԱԿ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՄԱՀՎԱՆ ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՄԵՌԱՎ ԽՈՒԺԱՍՏԱՆ

ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ ԱՆՀՈՒՇ ԲԵՐԴՈՒՄ ԻՆՔՆ ԻՐ ՋԵՌՔՈՎ ԵՎ ԴՐԱԺՏԱՄԱՏՆԷՐ ԼԻՆՈՒՄ

ՆՐԱ ՄԱՀՎԱՆ ՊԱՏՃԱՌԸ

դեռ ես Այն ժամանակնեուը

կենդանիէբ Հայոց ԱՐշակթագավռոո Պարսիցթագավոբության իշխաճության եբկբում, Խուժաստանի կողմեբում, Անդմըշնբեշդում, ոբին ասում են Անճուշբեդ: Այս ժամանակ

պառսիկնեբը դադառբեցոին պատերբազմնեոր ճայեբի ճետ, ոբովճետն նստում Աշշակունի է» Քալխ16 քաղաքում՝ թագավորը, Քուշանների պատեբազմ սկսեց ՊարշսիցՇապունթագավորի ճետ, Սասանի տոնմիցէո: Եվ Շապուճ թագավորը` բոլոր զորքերը Պաոսից գումարեց ու տարավ նբա նետ պատեշազմելու, նույնպեսն Հայոց աջխաոճից տառբած գերությունից բոլոր ճեծելազոոքը իո ճետ պատեշազմի տառբավ, մինչե անգամ Հայոց Առշակթագավոբի նեոքինուն Հայոց Աճբշակ թագավորիայդ նեոքիճինճավատաոբիմ պաշտոնյաէբ, մեֆ իշխանության տեր, շատ սիբված պատվված.նբա անունն էԸ Դբաստամատ: Երբ թագավորին Պառսիցթագավորի մեջ պատեբազմ սկսվեց` Քուշանների զորքեր շատ նեղ ձգեցինՊառսից զոոքեշատերինկոտոոեցին Պառշսից զոոքեբից,շատերինձե՞բակալեցին յուսնեբինճալածեցին,փախուստի մատնեցին:Իսկ ԴՐաստամատ. ճե Իքինին,ոբ Հայոց Տիբանթագավոռի ն նբա ոոբդու Արշակթագավորի ժամանակ իշխում էՐ Անգեղտան)77 գավառիվբշա`ճավատառմությամբ պանում էՐ Անգեղբեբդի գանձեբը,նույնպեսե բոլոր արքունականբեոդեոը,որբ այն կողմեբումգտնվումէին: Նույնպեսե Սոփաց աչխաոճում Բնաբեղ բեոդումեղած գանձերընբա տեսչության տակէին ոբ

ոբ

ու

Քուշանաց

իո

:

)եբկբին Մոփաց'ի Բնաբեղբեոդին գանձքն լեալ էին ընդ նովաւ, ն բարձ նորա 'ի վԵՐ քան զամենայննախաբաբացն: Եւ քանզի այս ն ոբում գոբծակալութիւն մաոդպետութիւն, Հայոն կաչէին նեոքինեաց՝ ե գործ լեալ էՐ ՛ի բնէ ժամանակաց ՛ի թագաւորութեանն Առշշակունոյ, զայս ԴՐաստամատն գեբեալտառշեալ նեբքինիզիշխաննզԱնգեղտանն էՐ յերկիրն Պարսից 'ի ժամանակին՝յորժամ կալան զԱՐշակաոքայն Հայոզ:

"մ

վատթառբեցին գործեացաննս 'ի վերայ Շապճնոյաբքայի, ն ԲՔնարբին քաջութիւն այնչափ կոուաւ ապոեցոյց զնա ՛ի մանուանէ. Ն բազումս ի Քուշանացանտի կոտո«զոտ բերէ» գամայն: եւ «եսպան ախակ: ա ւոբեՊաոսիցփոկէր'ի եեղութենննպատերազմինթշնամեացանթագՎ ՛ի զօբաց անտի: Իսկ զ զնա ՛ի խուռն պատեբազմին առգելին Գի" տի, Երկիրն Ասոիբոն եղե յորժամ դարջձա.ՇապունթագաւորնՊարսիցյեռկի մեծ Ն առնէր նեբՒինւոյնԴբաստամատայն Րեստանի, շնոբճակալութիւն ն, Ն ասէր ցնա Շապուն թագաւոբնՊառսից.խնդրեա դու Եւ ասէ Դբասե տաց քեզ Ն ոչ առգելից: ին խնդբեսցես, Նի Վատոն. Ինձ 'ի քէն այլ ինչ ոչ պիտի,բայց տուռ ինձ ՃբաՀ ա տեսից զբնակ տէրն իմ զԱրշակ առքայ Հայոց: ես երթայց առ նա, ճբաման տու` առձակելզնա ծւ առիր : ե օծանել, ն նորա ես իշխեցից լուանալ զգլուխ ի կ նմա Հե ատմուճան, ե առկանել բազմականս,Ն դնել ագուց Ն տալ նմա գինի, ե ուբախառնել զնա առուեհսարամ ու եւ ասէ թագաւորնՇապուն.Խիստ են խըրնդԼե մինի ճի ն եե» զի ի յ )աւուրց ժամանակաց՝յորմէ թագաւոԲուածքղ, զոբ խնդոեցեոդ. եզեալ է ն բերդն այն Անյուշ բեոդ կոչեցեալ Պ ես է, 1» կանկնեալ Բութիւնս Պառսից ոԲ ոո մ է ոք թաՅԷ լիշեցուցանել իշի"ց հալ մադ եղեալ ՛ի մառդկա չիք Ե այն է զայ յիշելով զոք թագաւորաց, եդեալ յայնմ բեղի գ աւռրա 9զ ն բե եդեալ է, թող թե զնա զայր թագատո զու ք եղեալ մառդ՝ ռՐ յայնմոմ բեբդի եալ եդեալ մ ոննե 11 յայնմ բեբղիզճակառակոոդն.քան մինչ զիմ ընկԵ՞ կապեալ Ն ղո Փ. ն աւադիկզանձնչի մաճ եդիր ն յիշեցուաշխատարարեր ե՞Ր զմեզ, Աւե զԱճյուշն, ո՞ր ԵՐ Առշեաց չ էին լ լեալ ԵՐբէք օրէնք թագաւոբութեանս ցծո զՆեյուշն, Ը առ քո են մեֆ իս, զոր ինչ վաստակք զբ գի վասն՝ ի սկզբանէ:Բայց ծ: քո այց Լեզքեզ արժան էՐ զօգուտ ե եոթ՝ տուեալ լիցի դ քեզ.բայց խնդոեցեոն՝ Րճս գաւառս Ե մ կամ գանձս:Բայց յորժամ անձինդխնդրելկամ աշխարհսկամ Գ հան թագատբութեանս. անցեալլիցիս զօբինօքԱՐրեաց դու զայդ խնդրբեցեր, քոց: փոխանակաց Երթ, տուեալլիցի քեզ ռո ինչ յինենսխնդրեցեր

ԷՐ յայնմ ճակատու,յորում աոքայն` զՇապում Պառսից: Եւ Դբաստամատ Քուջշանքն այս

ԴՐաստամատ

Կում ուր

վաստակո ինչ իճէն՝ հերենե: "Բ ե ւ .

Ր

ո-ն Լ

խոտիկս զ:

5ո

Է: :

իշխե

որբ

՝

:

Էս

ոՀ

վ

է,

դու

ոչ

'ի

մ

է,

ե նբա

նախաբաբների բարձերից վեբ ԷՐ: Եվ ոոռվճետն պաշտոնըե ՀայՐ կոչված մաոռդպետությունը ներքինինեՐին էին ճանձնվումԱՐշակունյաց թագավորության ամենաճին ժամանակներ ի վ, ուստի այս ներքինի ԴՐաստամատիճ, Անգեղտան իշխանին էլ գեբի էին տարելՊաոսկաստան այն ժամանակ՝ երբ Հայոց Աբշակթագավոբինբռնեցին: Այս ԴՐաստամատը պատաճեց այն ճակատամառտում, որի մեջ ֆուշաննեոըր ճաղթաճառեցին ՊառսիցՇապունթագավորին:Դբաստամատն այնտեղ անպատմելի քաջություններ գործեց, Շապուն թագավոոի Բամար այնչափ ո կռվեց, կառողացավնշան մաճից ազատել,ն Քուե շատ չաննեբիցշատերինկոտորեց ախոյանների գլուխներ բեբեցնբա առար: ՊառսիցՇապոմ,թագավոոինԼլ փոկեց, եբ եռան պատեջազը մի խառնուոդի մեջ թշնամիները շբջապատելու նեղն էին ձգել: Իսկ ԵՐբ Պառսից Շապուն թագավոոը դարձավեկավ Ասորեստանի աշխարայս

հր՝ :

մեծ

չ նոբհակալություն էՐ ճայտնում Էթ) նբա ծա-) ԴՐաստամատին Բամաո ե ասում էՐ. «Խնղբիրինձանիցինչ ռայությունների ուզում Ես, քո խնդբածը կտամ, չեմ մեբժի»։ Դոշաստամատն ասաց թագավոԲին. Հես քեզանից ոչինչ չեմ ուզում,բայցմիայն՝ Բբաման ինձ, գնամ իմ բնակ տիրոջըտեսնեմ, Հայոց Աբշակ թագավուին: եվ միայն մի օջվաճամաո, ԽՐբես նբա մոտ գնամ՝ հրաման որ

ոբ

տամ

ոբ

առձակել,ն կապանքներից

եբան

տու

ես

իրավունք ունենամ նրան լվալ, գլուխնօծել, ազնիվզգեստճագցնել,նբա ճամար սեղան պատբաստել, նբա առաջ խորտիկներ դնել, գինի տալ ն ուբախացնել նվագարշաննե Բով, ճիշտմի օշ»։ Շապունթագավոոնասաց. «Դժվարբան խնդոեցիբ, որբովճետե այն ժամանակից ի վեր, Պարսից քագտվոռությունը կանԳուն է Ն կոչվել է Անճուշ՝չԼ Եղել ոբեԼ մառդ, ճամաշլինի թագավորներին ձակած հիշեցնելորեէ մեկին. թագավորները դբել են այն բեոդը.չէ ճիշատակվել որնէ մարդ, դոբվածէ այն բեոդում, թող թե թագավորմաոդն իմ րնկեոբր, է այն բեբկապված ոբ դում, իմ ճակառակոոդը 129Դու այնքան ժամանակ մեզ շաբչաբեց աճա առար ե մանդ աչքդ Ճիշեցիբ Աճճուշր--անճիջելին, աոշյաց թագավորության մեջ սկզբիցի վեր չէ պատահելայսպես բան: Բայց մեձ է քո ո՞բովճետնե ինձ ցույց տված ծառայությունը՝ թող կատաբվի խնդիոդ. գնա՛, ինչ խնդբեցիո տալիսեմ: Բայցղու պետք Լ (ո սեփական օգուտդ մտածեիո,աշխաոճներ, գավառներ,գանձեր խնդոեիր: Բայցեբբ դու ա՛յդ խնդոեցիբ՝թող այդ մ բացառություն ) լինի առբյաց թագավոբության օբենքից։Գնա՛, Լեզ տվի՝ ինչ դու ինձանից խրնդեցի քո Փառայոյան "թ

այնբեողը

ոբ

ոբ

ոբ

ոբ

որ

Է

79:

ոՐ

Լ

/

ռոբ

փախառեն». ոբ

|

բարձըբոլոր

Ու աա

աննա

ն Եվ նրան տվեց մի ճավատառիմփուշտիպան)80 ՃՐովաբտակ արքունական մատանիովկնքված, ելնե գնա ԱնդմրշնբեբդըՆ ինչպես կամենա, ինչպես խնդոեց`այնպես ել վառվի կապյալ Աշակի ճետ, թագավոր էՐ եղել ե՞բեմն: Եվ ԴբաստաՀայաստանի մատր աոքունական հետ գնաց Անճու հՐովաբտակով փուշտիպանի բեոդը, տեսավիո բնիկ տիռոչ, ԱՐբշակին, արձակեցեբկաթե ն նեբից, ձեռնեբի ոտների Եբշկաթե ն վզի կապանքներից շղթաների ծանրությունից,նբա գլուխը լվաց, նբան լողացրեց. նորան նիվ զգեստներ հագցրեց,սեղան սաոքեց նբա համար, նբան նբա առաջ թագավոբավայել րնթոիք դռեց. գինի դոեց առա բ չպես թագավորների կարգն էր, նբան զվաոթացոբեց, մխիթառե թ ց վագաէՐ։ բԲաննեբով ուրախացնում ԵՐբ աղանդնե եսսե դնե՞ի (դեսսերտի) ճեբթր Քճասավ՝ն̀բա առաջ դբին 5, ն դանակտվին, ոո՞պեսզի տ գ--խնձոր, վաբունգե ամին պ կտոԵն ուտե ինչպես Է կամենում է: Դ Դբաստամատն էլ ոտքի կանգնած՝նբան էՐ Ն շատ ուրախացնում մխիթարում:Ծոբ նա խմեց՝ գինին գլոխը նա ու ն ասաց. «Վա՛յ ինձ, զառկեց, Բարբեց հպարշտացավ ԱՐշակիս. ուո ո՞բտեղից ընկա ե ի՛նչ օբի հասա»: Այս ասելով՝ դանակը, ձեռքին բոնած ուներ, ոբով միոգրըկամ ամիճնըպիտիկտոեր՝ խոեցզոբեց իո սիբտնե իսկույն մեռավճենց նստած տեղում: Դբրաստամատն երբ այս ե վբա ընկավ, տեսավ՝ դանակը քաշեցճանեց նբա մարմնից իո կուշտըխոեցբեց:Նա էլ նույնպեսնույն ժամին մեռավ:

| աոքունի մի ճաւատաոիմ.Ն ճՐովաբտակ՝ փուշտիպան Ն ե նա մատանհաւն, զի գնացեալեբթիցէ 'ի բեբդնյԱնդմըչն, զիաոդ կամք իցէ նոբա, զոբ օբինակնե խնդբեացն՝արասցէկապելոյնԱբշաէո 'ի Հայս: ծւ չոգաւ Դբաստամատն յառաջ թագատոեալն կայ, ն աոքունիյԱնուշ բեբդն, է ճանդեոձ փշտիպանաւն ճրովաբտակաւն Ետես զտէբն բնակ. ն արձակեաց 'ի եոբկաթեաց զԱռշակ'ի կապանացն ն յանոբոց ն շղթայիցն պաբանոցէն ե՞կաթոց ձեռակապացն յոտիցն Եւ հտ

նմա

ոո

ոբ

որ

ոբ

կապա

|

Եւ ագոյց սաբեացն.ն լուսց զգլուխ նոբա, ե լոգացոյց զանձննոբա: ն նմա ե նմա պատմուճան բազմականս, բազմեցոյցզնա, ազնիւ. էակ Ն հդ առաջինոն եդ առաջինոբա ընթբիսըստ օբինացթագաւորաց, Բա զնա ե մխիթառհաց, սթափեաց գինի ոբպէս օրէն է թագաւորացն. ե ուրախառնէր զնա գուսանօք: Եւ ժի ժամ աղանդեր մատուցանելոյ՝Եդինառաջինորա միգ, խընՆ ամին, զի կեւիցե ն եդին դանակեմա, ոբպես զի Ն վաշտ գու Դոբաստամատ մեծապէսուբախ ճատցէՆ կեբիցէզիաոդե կամեսցի:Եւ առնէՐ զնա. կայո յոտն, ե մխիթաոբէր զնա:Իսկ յորժամ աոբեցաւ,ե ն գինին եկն զակամբնորա, աբբեցաւ ճպաբտացաւ ասէ. Վա՛յ ինձ ն ն ն յայսմ չշափու այս անցքանցին ընդ իս: այս, Արշակայ.այս ես Եւ զայս ասացեալ,զդանակն՝ զոր ունէր ե ձեռինն,որով զմիոգնկամ ե ն կամէրուտել, Ենաո ՛ի սոտի իւշում. անդէնսատակեցաւ, զամիճն Իսկ մեռաւ անդէն 'ի նմին Փամուն մինչ դեռ կայո ՛ի բազմականին: նմանէ եճան զնոյն յորժամ զայն ետես Դբաստամատն, յարբձակեցաւ 'ի ե նա 'ի նմին ժամեռաւ ե ե եճաո յիւոում կշտին. անդէն դանակ, ,

բազմեց 3: ա

ատ

,

իա

:

"

մուն

ոբ

`

:

«Ո

ոո

յայնմ:

Ը

Ը

,

ՊԱՏԵՐԱԶՄՆ »Ի ԿՈՂՄԱՆՑՆ ՊԱՐՍԻՑ,

ԱՊԱ

ԹԵ

ՍԿՍԱՒ

ՑԱՂԱԳՍ Թէ ԶԻԱ՛ՐԴ ԼՌԵԱՑ

չի

ՄՈՒՇԵՂ ՈԳՈՐԵԼ ԸՆԴ ԱՑՆՈՍԻԿ՝ ՈՐՔ ՄԻԱՆԳԱՄ ԱՊՍՏԱՄԲԵՑԻՇ

ՍՊԱՐԱՊԵՅՆ

ՄԵՍԱԻ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԱՃԻ,

ՆԱԽ

ԿՈՑՍ ԿՈՑՍ ՀԱՐԿԱՆԷՐ

ԹԱԳԱՒՈՐԷՆ ՀԱՏՈՑ. ԶԲԱԶՈՒՄ

ՏԱՆ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՀԱՑՈՑ` ՈՐ ՑԱՏՐՊԱՑԱԿԱՆՆ ԷՐ

իբոն ո յայնմ Խանի կողմա է, իք ճակատուն պաճովեցան նպա

Գոդար Ե Ց Դոն

Ե

'

ք

Գ մանցն "

ե

Տե արոից ,

յս-

նե այնունետ սկսա որք ապստամբ եղեն

.

զայնոսիկ՝ Հայոց Մուչեղ ճառկանէՐ սպաբապետն Նախ ճարկանէՐ զտուն թագատԱրշակունեաց: ի թագատոճութենէն որ էբ. զամենայն ԵԽբկիրնգաւառացն Րին Հայոց, յԱտոպայականին Ն աւերէո, ՛ի նոցանէ. առնոյոգեբէր բազումգեռբռւթիւն Ատոպատճացն

ՆԳԱՐԱՊԵՏՆ.

ԱԱ Ա Սզմեն

ԻՆՉԳ

ՄՈՒՇԵՂ

ՀԱՑՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ, ԵՎ ՄԵԽԱՄԵ

ԷՐ, ՆԱԽ ԵՎ

11816 ԱՌԱՏ

Պ ԱՏԵՐԱՋՄՆԵՐՈՎ ՇԱՏ

ԹԱԳԱՎՈ ՎՈՐԻ

ատերբազմը ա. Ապա, երբպատեբազմը

Պ

արթ

լԱՊՍՏԱՄԲԵԼ

: ԷԻՆ ՄՐՆ

.

ՏԵՂԵՐ ՋԱՐԴՈՒՄ

ԿԱԼՎԱՄԻ ՄԱՍԻՆ ԱՏՐՊԱՏԱԿԱՆՈՒՄ

է ե,) չազոնյաց

Ն (ճայերն Պառսիցկողմից դադարեց : " ե Հա այնուճետն կողմից ապաճովվեցին` պարշապետ ուոնք ա սկսում է» տառդելնանց, լ էին. թաէ գավուներից: Նախ կալվածը Իպա82 ոզ տականում: Ատոպատճան գավառներն ավերում էո, մեֆ ո քանակությամբ ցնում նբանցից,մնացածներինեվա-

այդ

: Մո "8 1"

Ա ուի հարգում արմհր է զեւչեր գերիներ

ս

ն առնոյրզբազումս նուաճէորե 'ի ճակի կացուցանէո, զմնացորբդսն ՛ի նոցանէ: պանդանդս

ճում

Ե

էՐ ե

ճաբշկատու դարձնում, վեոցնումէՐ եբանցիցՇան

տանդներ:

'

`

»

շատ պա-

»

ՖԵՌՇԻՐԱԿԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

ՑԱՂԱԳՍ ՆՈՇԻՐԱԿԱԵԻ

Հառկանէր Մուչեղ զապստամբս Ննոշիբականաշխառնին, Հայոց. առնոյր"ամերէր գեւէ՞, ե "ի մճաե զբճակիչսեբկոին 'ի ճարկի ծառապանդանդս. 9 որդազն առնոյր) կկացուցանէո: յութեան

յառծայէն ապստամբեցին ' է ւե, ծ

ԻՂՆ չառդում Նոշիբականաշխարճի ապստամբնեռին, ԼՐ" էին Հայոց թագավորից:Ծոկիոնառնում, ավերում ոո ոորամբել եո, մնացածնեոից էբ վերցնում ԵՐկոիբնակիչպատանդներ էբ նան

ոո :

ե

Ե

գերում

| |

ն հարկատու էՐ ղարձնում: ներինհպատակ ծ

|

ԿՈՐԴՈՒՔԻ, ԿՈՐԴԻՔԻ

ՑԱՂԱԳՍ ԿՈՐԴՈՒԱՑ ԿՈՐԴԵԱՑ ԵՒ ՏՄՈՐԵԱՑ

ԵՎ ՏՄՌՐԻՔԻ

Մուշեղ սպաբապետը չաոռդումէՐ

|

նան

ՄԱՍԻՆ

այս

գավառները,ոբռնք

ապստամբեալս ապստամբել էին Հայոց թագավորից,այսինքն Կորդուքը,Կոոդիքը նե գեբեր ե Տմորբիքը. գեբիներէբ վերցնում, ավերում է՞ր, մնացածներին ճարկաե պանդանդս:

Ն զայս գաւառս ՀարկանէՐՄուչեղ սպաշապետն Ն ե զջմոբիս.առնոյո զԿոբդուս զԿոոբդիս

լ

յարքայէնՀայոց, Ն առնոյբ աւերէո, դնէ»ճարկմնացոբդացն,

տու

էՐ դաոձնում

առնում: նրանցիցպատանդներ

ԺԱ

ԺԱ

ՄԱՐԵՐԻ.

ՑԱՂԱԳՍ ՄԱՐԱՑ

յարքայէն զկողմանսնՄարաց,քանզիե նոքա ապստամբեցին ե Հայոց, ճառկանէրզնոսա մեծապէս, գեբէՐ զբաղումս՛ի նոցանէն, ե մնացոբդացն դնէրճառկս,ե առնոյ"պանդանդս: Եւ

ՄԱՍԻՆ

կողմերն էլ նա սաստիկջառդում էՐ, ոբովճետեճբանք էլ Մառբաց էին Հայոց թագավոոից. նՐբանցից շատերինգեբում էր, երին ճաբկատուէՐ դարձնում ն նբանցիցպատանդներ վեոց-

ԱԱամիել Լուցո՞դ

ԺԲ ժԲ

ՅԱՂԱԳՍ ԱՐԶԽԱՑ

ԱՐՑԱԽԻ

գերէՐբազուՀարկանէՐ զեռկիոնԱշձախայմեծաւ պատերազմաւ, ն զմնացեալսն առնոյբպանդանդս, մրս 'ի նոցանէն.ն զմնացոբդացն ի ճաոկիկացուցանէո:

ՄԱՍԻՆ

էՐ

Առցախի է էլ ջառդումմ էր մեծ ցախի եռկիոն եոկիոն

Եբազմ պատերազմով, նբանցիցշա տեբինգեբում էր: Մնացոբղնեբից էՐ առնում ն նշանց պատանդներ Բաոկիտակդնում:

ԺԳ

ՑԱՂԱԳՍԱՂՈՒԱՆԻՏ

ԱՂՎԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

ԱռնէՐ պատեբազմ ընդ եբկիբն Աղուանից,ճաշկանէՐզնոսաի

ճաբուսծս

Եւ թափէ ՛ի նոցանէբազումգաւառս, անճնաբինս:

զոր ճա-

էՐ ճան ԱղվանիցԵՐկ՞բի ճետ Ն նբանց Պատեբազմում սոսկալի էբ ետ յարդ էր խլում շատ գավառներ, նբանք տալիս:Նբանցից ոբ

218927

Ն զձոբն տեալ էջ եոցա ՛ի նոցանէն. զՈւտի, զՇակաշէն Գաողմանալ, ե սաճմանք զնողթ այլ շուրջն էին զնովաւ գաւառք: Ծւ զնուբ գետ՝ որպէս ե յառաջն լեալ էր, ընդ եբկիոնԱղուանիցե րնդ եբկիոնիւբեանց սաճման ն ի արարեալկացուցաճնէին. գլխաւորացնբազումս սպանանէին. Ն զմնագոողսն'ի ճառկիկացուցանէին,ե պանդանդս՛ի ճոցանէ առնուին: ոո

գոավել էին--ՈւտիճՇակաշենը, Գարդմանաձուը, Կողթը՝ ն սբանց չուրշն Եղածսաճմանակից շատ գավառներ:Կուբ գետըսաճման դարձ-Րեց (մե՞) աշխարճին Աղվանքի մեջ՝ ինչպեսոբ առաջ է: Գլխավոոներիցշատերին սպանում էին, մնացորդներին տակ ճառկի էին դնում ե եբանցից էին առնում: պատանդներ ԺԴ

ժԴ '

ԿԱՍՔԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

ՑԱՂԱԳՍ ԿԱՍՔԻՑ

Ապա խնդոէ՞ զվոբէժն մեծապէս սպաբապետն Մուշեղ յեոկոէն Պառսիցն ի Փայտակարան քաղաքէ, փոխանակզի ն նոքա նշկաճեցին ստեցին առբքային Հայոց: Հասեալ, զբազումս'ի նոցանէ գլխով պատուճասառնէր սպաբապետն զօբավաոշն Մուշեղ. զբազումս ՛ի նոե ցանէ գեոէո, զմճացոոդսն'ի ճառկի կացուցանէո,ե առնոյբ պանդանդս՛ի նոցանէն,ն անդոստիկանսվեբակացուսթողոյբ։

Ապա Մուշեղ սպարապետըսաստկապես վոեժ Լո առնում Կասպից Եբկրից,Փայտակաբան քաղաքից,ոբովնետենբանք էլ ստամբակել էին Հայոց դավաճանել թագավոբին։Մուշեղզոբավաոն այնտեղ ճասնելով նբանցից շատեոինպատժելով գլխատում էՐ, շատեբին զեռի վեոցնում, մնացածներին էլ նառկատու դարձնելով՝նՐբանցից էբ վերցնումե այնտեղ պատանդնեո էր թողվերակացու պաշտոնյաներ նում:

7" ու

ր

ժԵ

:

ՎՐԱՑ ՄԱՍԻՆ

ՑԱՂԱԳՍ ՎՐԱՑ

Ապախաղայո

ԱպաՄուշեղ սպարբապետը գնում

վոա. աշխարճի սաստիկնեղում, ջաոդում էր. ամբողջՎբաց իՎրայ Կաաագնան նեղէՐ զնա Լ ԷՐ ԱՏ Աարային աշխարհընվաճում էՐ, մժապե. ճանէր արգա վան Լ ԻՆ ախո սրբիէՐ քաջում ազնվականներին նախաբաբական Գողի": խաորճն ՎՐաց. տոհմերը, որոնց գտնում էր: Մուշեղ Էի թռփր ԻԵ Մո

ն

ն

ընդ

Կո

զ

:

եռն

բոլոր

ե

ոբ

էՐ

Վբաց

ճան

բոլոր

սպաբշապետը հբամայումէր Փառավազյաններին խաչըճանել ՎՐբաց աշխառնում,իսկԳուգարաց բդեշի,ին, որբ առաջ ծառայումէր Հսլոց ագավորբին են վեբջշը ապստամբե էՐ՝ ու

բաբացն,զոբ եգիտ: Զփառաւազեանս տայ սպ պ ԳուՄուշեղ ճանել'ի խաչ 'ի մէջ աշխառճինՎոաց. ն զբդեաշխն գաբաց, ոբ յառաջնծառայէր թագաւորինՀայոց նե ապստամբեաց, կաբռնելով գլխատեց նբա լեալ գլխատէո.ե զազգն ոոձակոտոր առնէր, ն զկանայսնե ու զդստեոսն աղջիկներին գեբիվերցոին: եվ առճասարբակ 'ի գեբութիւնվարէին: Սոյն օբինակն ոբ միանգամ՛ի կողմաննյայն բոլոր այն կողմի նախաԲարնեբին,որոնք Հայոցթագավորից ն լ: էին նախաբա"Րքն, ապստամբելէին՝ գլխատումէր, թագաւորէն Հայոցեղեն ապստամբ, զամենե- ամբողջ էՐ ն գավառը սեան գլխատէոր. նե թափէր նորից նվաճում էՐ առնում. ե մնշապատանդներ զամենայնգաւառն, առնոյր պանդանդս, էլ էԸ ցածներին ճառկի Ն տակ դնում: Եւ Եվ գրավելով մին.`. ճին սաճմաճնը, զմեւ.ցեալսն՛ի ճառկիկացուցանէո: զճին սաճմանսն, ոբ յառաոբ առաջուց գոյություն ուներ ե Վոաս Հայաստանի չուն էր լեալ յերկիրնՀայոց ե ընդ երկիրնՎբաց, ոբ է ինքն մեծ գետն ռանի միջն, այսինքնԿուր մեֆ ետ էՐ դառնում: այնտեղից Կուբ, այնուճետն յինքնվտաբեալ՝դառնայոանտի: բաման

'

:

աղաներ աէրիսկ կանանս

գետը`

Ս

Չո

ԺԶ

ԺՏ

|

ՑԱՂԱԳՍ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ԱՂՋՆԻՔ ԳԱՎԱՌԻ:

ԱՂՋՆԵԱՑ

Այնուճետնե Մուշե յոուռնտ ուշեղ

զորավաոբր դառնում էր Աղձնյաց հրկոիվբա ե մեծամեծհաբվածներ էր հասցնում այդ եբկո նք ին, ոբովճետե վճետե էլ մբել էին Հայո Ա յոց ապստամբել թագ ագավորբից:։ ց ձեր ձնիքի եշխին բ ղբ ակալել բԴեշ ցին, նբա առաջ սպանեցին կանանցը, իսկ ոոբդոցը գերբի վեբցբին:Մնաե ցածներին հաոկի ենթաոկեցին էլ թողեց վե՞րակացուն Աղձնիքում

Դառնայբապա զօբավաոնՄուշեղ յեոկիոն Աղձնեաց,ե ՃարկանէՐ էին յարքայէն զեոկիոն'ի մեծ ի ճարբուածս. զի ն նորա ապստամբեալ ե Հայոց: ԶԵբբակալ,առաբեալ զբդեաշխնԱղձնեաց, ցին զկանայս, ե զռբդիս նոցա 'ի գեբութիւնվառեցին, Ն 'ի ճակի կացուցանէր,ե վեբակացուսՆ ոստիկանսյեոկոին Աղձնեաց .

ոն Կ»

թողուին:

ն Գոն արշշաւեցին.

Ապա անտի"ի զեոկիոնգաւառին Հառկանէո ն ազգ ն առնոյր սուբ. պանդանդս, -

մբեալ:

էին

ոոանել են

Մուշեղ ես Ներ իրա ա

ար

ու

|

ՑԱՂԱԳՍ ՄԵԾԻ ԾՈՓԱՑ

Ծոփս մեծ

սրա

Անել

Հ

ացուց ալ

:

ՄԱՍԻՆ

պաշտոնյաներ:

Ժե ՄԵԾ

ՄՈՓՔԻ

ՄԱՍԻՆ .

Մեծ Ծոփք, ոբ նույնպես Այնտեղից ց չ ավեցին ց "պ Մուշեղըջաոդում էՐ Մեծ Ծոփքր, ազնվական առ.

էՐ պատանդներ

ապստամ պ

,

առնում

ն

տոհմերըսրի

էր

ԼՐ դարձնում: հաոշկատու երկիրը,

ել

բԵլ էր:

քաշում,

ԺԸ

ՑԱՂԱԳՍ ԱՆԳԵՂ ՏԱՆՆ

ԱՆԳԵՂՏԱՆ ՄԱՍԻՆ

Բայց ՀառկանէՐե յԱնգեղ տունն Ըն զբազու մս, ե ճանէՐ ընդ սուբ ն ինգաւառին 4ք գաւառի վաղ, բնակիչք բ զ զիոստան աբքունիլեալ եալէՐ վաղ, քեանք կային՛ի ճաբկիծառայութեան:

աշխարճն

լ

ր

Անգեւլտանն էլ շատերին ջարդում էր

տբովճետեեբկիոր բ վաղու

քաջում:Բայց

էր՝ ուստի բբնա-

ԱՆՑԻՑ ԳԱՎԱԹԻ ՄԱՍԻ

Ն

ԱպաՄուշեղն Աճձիտ աեոր կա ) գավառների միասին, էլ Ա՞շակունյաց զամառի» հագավոնեչից: Գավառի նվաճում

`

.

:

եր

ծՓթ

ԱՆՑՋՏԱՑ

անդի Եար րր ոո զնովա Մազի ն կոա ազատա Տուն այնո զամառացը ՀանէՐ ընդ սուր զտեաոս ի թագաւոբութենէն Արշակունեաց: ե նուաճէր. առնոյր պանդանդս, ՛/ի ճառշկիծառայութեանթագաւոի առ ճասաբակկացուցանէր: ՀայոցՊապայզամենեսեան

ԿԲի

|

`

ԳԱԻԱՌԻՆ ՏԱՂԱԳՄՍ

ն

վաղուցի վեր արքունիոստան)55 կիչները ճառկատու ճպատակ էին մնացել:

առշավում էՐ գավառրե չաողում էՐ շբջաոբովճետննրանք ապստամբել էին հերն Կո Նի էՐ առնում, պատանդներ էո ն բոլորին ա ռճասարակ Բառկատուն էՐ դարձնում Հայոց Պապ նպատակ թագավորին: հետ

Ի

Ի

ՑԱՂԱԳՍ ՄՈՒՇԵՂԻ

ՍՊԱՐԱՊԵՏԻՆ

ՀԱՑՈՑ

ՀԱՑՈՑ

ՄՈՒՇԵՂ ՍՊԱՐԱՊԵՑԻ

ՄԱՍԻՆ

ն Հայոց քաջ զորավարե սպարապետ(Մուշեղը) Հայոց լի էո քինի մեծաւ ամբողջիո կյանսպաշապետն Այլ քաջն զօբավաոն ն միամտութհամբ քում լի է նա ն աոդար նախանձախնդոությամբ. իւտոց, ճավատառմությամբ ամուսկենաց զամենայն բազում նախանձու

ն ՛ի վեբայ թավաստակովջանայբճանապազ վաստակէո ե զտիւ զգիչեբ կայո յաշխատուգատբութեաննՀայոց աշսխարճին ն ոչ թող)" ե պատերազմին, ճակատու թեանն.չանայր ճգնէՐկալ ՛ի ԵրկրինՀաբնաւամեննին ն ոչ քան զկոոիմի գետինի նսահմանաց կեալ ՛ի մեռանել, ի' վերայ յոց ուրեք վտառել՛ի վերայ աշխաոհին ն 'ի վեբայ բնակտեբանց, ՛ի վեշայ բնակչաց անուաննքաջութեան, ճՃաւատոյ,'ի վեբայ ճաւատաի վերայ քբիստոնէութեանն աշխառճին, վերայ եկեցեալ յաստուածն ՛ի Քրիստոս մկռտեալժողովողոց,ի Քոիս՛ի վերայվկայաբանացն սպասուց, ղեցեաց,ն »ի վեբայ նուխոեալ ե եղբարց, ի վեքեոց տոսի, ն 'ի վեբայ ուխտիաստուծոյ, 'ի վեբայ բառեկիբբաբեկամաց, տոնմին, ՛ի վեբայ բարշեկաց բայ մեբձատբշաց նաճատակութեան պատեռազմին, Մուշեղ /ի ճանապազկայբ զօբավառն ն առնել աշխաոճին. յանձն իւբ անխայէո՛ի մեռազանձնփոխանակ արկենացիւշոց առաջիիւրոց բնակտեբանցն ճԵլ, զամենայնաւուրս ե

աշդաբ

աշխատանքով, միշտ ջանասիրությամբ աշխատումէՐ Հայոց աշխարնի ճամար: Գիշեր թագավոբության ցեբեկ նա աշխատանքի մեջ է». նա ճիգ էո թափում, էբ մղում, թույլ չէՐ տալիս, ոբ պատեբազմներ թեկուզմի կոբու չափ գետինՀայոց խլվի: Նա ԷՐ կյանքըդոել աշիյաբճիվբա: Մուշեղզոբավաորշարունակ առբիաէՐ վարում կան պատեբազմներ անվան ճամար, իր բնիկ քաջության տերերի,աշխարճի բնակիչնեռի ճամար, քբիստոնեական ճավատի աստծուն ճավատացող Ն Քբիստոսի անունովմկբտվածժողովոդիԲամառ, եկեղեցիների, նրանցնվիրվածսպասների, ՔՐիստոսիվկայաբանների,աստծու ուխտի ճամար, (ույոե՞ի ե եղբայբնեՐի, մեբձավոր ճամար: Նա իո կյանքը տոճմակիցների, մտեբիմբաբեկամնեբի ղբել էՐ ճամար, իբ կյանքինչէր խնայում, իո կյանքիբոլոր օբեբում աշխարճի նա աշխատումէո իո բնիկ Ա՞շակունի տե՞ե՞իճամար: ե

ու

աշխառնի սաճմաններից

վոստակէ":

շակունոց

ո

ՆԵՐՑԵՑ

ող

ՑԱՂԱԳՍ

ԵՊԻՋԿՈՊՈՍԱՊԵՏԻ ՄԱՍԻՆ.

ԹԵ Ի՛ՆՉՋՊԻՍԻ ՄԱՐԴ

ԳՈԲԾՈՒՄ

ՆԵՐՄԷՍԻ, ԹԷ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՊԵՏԻՆ

ՈՐՊԻՍԻ՛

ԱՅՐ

ԷՐ, ԿԱՄ

ԶԻ՛ՆՉ

ԷՐ ԵՎ ԻՆՉԵ՛Ր.

ԷՐ

ԳՈՐՄԵՐ

ԻսկՀայոցՆԵՐսես եպիսկոպոսապետը շինում էո Հայոց աշխարճի ու ավերված տեղերը,խնամում)56 մխիթարումէր, դաբմանում աֆոհալսն Հայոց Ներսէս շինէՐ զամենայն Այլ Եպիսկոպոսապետն էՐ բոլոր աղմատնեռին, Ն պաճպանում Բան բոբռտնեոի աղքատնեբի դարմանէո տեսուչ լինե» երկրինՀայոց. յանձնառնէր ն մխիթառէո, բ Ամեն էՐ Եւ պատբաստում: տեղ Եկեղեցիներէբ ն զաղքատս ճանգուցաներ:շինէ" աղքատաց.ն զօոկունս ամենայն Ն» ավեբածնեոը չինում, էր, բոլոր խանգարված նոբոգում կարգեորվեբաՆ կանգնէր. կոոծանեալսն ընդ ամենայնտեղիս, զամենայե զեկեղեցիս ե ուղղում: Շինում էր Ն ճաստատում, էր նե ճաստախրատում էր ն կանգնում ե զամենայն ուղղէՐ ն նոբոգէո:ՇինէՐ տապալեալ կաոշգսն ու մեծամեծ շատ նշաններ մեզորություններէՐ անում ե առնէր նշանսն զօբութիւնս տէր, խբատէոե յանդիմանէՐ. բազում էՐ օբինազանցնեջին անչելի խստուծամեծս ն բազում բժշկութիւնս սքանչելեաց:Եւ լօբէնսնսաստէո մեում օրճնում էՐ՝ նա օբրճնվում էո157. ում եւ էո. անիծում ծապէս.ն զոբ օոճնէր, օոճնէո9. Ն զոր անիծանէո,անիծեալլինէին։ է ԷՐ: Հայոց իշխանությանբոլոր սանմաննեբում նա ի յամենայնտեղիս իշխանութեանն պաշաօնէից բազմացոյցզկարոգս էց (եկեղեցու)պաշտոնյանեոի թիվր, ամեն տեղ տեսուչ-եպիսսաճմանացնՀայոց, ն յամենայնգաւառս կացոյց տեսուչսհպիսկոպօե իշխաէՐ իր տեսչության , միշտորուշադիրճետեում տեսչութեաննիւոյ ն իշխանութեան, զգուշանայո սըրս. ն ճանապազ սության գորֆերին՝ էր: քանի ապոում ոբչափեկացնա ժամանակս: բոլոր

զախաարաններ

հանդիմանում,

կատառում. Դր Իգշգություններ ԵՐ աթո Ն իում ' Հո աար»3-69 ա

ԻՔ

ՑԱՂԱԳՍ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ԻԲ

ՊԱՊԱՑ, Թէ ԶԻԱ՞ՐԴ ԷՐ ԼԻ ԴԻԻՑՔ

ԿԱՄ

ՈՐՊԷՍ ՎԱՐԷՐՆ

ի ԽՆ» ար Վասն ԿՆ Ի"ն Գար կաին իր ւ ա»հ ճանապազծ"

Այլ թագաւոբնՊապ, զի մինչ դեռ տղայիկայն մօոբէիտմէ՝ յայնժամձօնեացզնա դիւաց անօրէն մայր զ » զի վասն այնորիկլի էո դիք ՛/ի տղայութենէիւրմէ: ե ոչ զկամս դիւաց առնէր, վասն այսորիկ զբժշկութիւ գտանել, զի ճանապազվառժէոզանձն իշ դիօէ, Ի» ւ եբնէին դեքն 'ի նմա. ն ամենայն մաոդ զդեսն յայգոր ալ մարդիկ տեսանէին:Զի յոոբժամ Լու 'ի ելանէին ծոցոյն տեսանէին՝զի յօձից կերպարանս Բզուսօքնոբա, ն ամենեքեան ոյք տեսանէինզ բին, ն պատէին Ենա կրնչէին '/ի նմանէ Ն ճուպ երթալ: Իսկ ն են. դ) կաննասելով` թէ մի՛ Եռկնչիք,զի սոքա իմ նմա: ի ժամ տեսանէինզայսպիսիինչ մենայն ւր նմա. ե յամ Ջի բազումՔամբաոքդիւաց ճամբաբեալէին '/ի Գա ոբք գամ մի զթճգաւոբն ժամ ամենայն մառդոյ եբեւբ այս, նորա մտանէր Նեշսէս կա առաջի նէին. բայց յորժամ ճայբապետն Եւ էբ թագա լինէին: դեքն չեբնեալանբենոյթ Խադ, եպիսկոպոսն սուբ ւորն Պապ 'ի պղծութեանթաւալեալ.ն Երբեմնայլոց տայբ էգ ն ե՞բեմն զայլս էգ աբաբեալ,զաբուս զինքն՛ի խառնակութիւն. Եւ այսպէս դի նակեալպղծէո. ն Եբբեմնընդ անասունս խառնակէո: կենացիւոոց: զամենայնաւուոս վաբեալ,որոք ի նմայն էին բնակեալ

ՊԱՊ

ւ

Հին, Արմբագ ոո Կ աոԳպատասխանի աւ ոմ

կերպարանս տ

Բ)

հդեող խո

ԼՑՎԱԾ ԷՐ ԴԵՎԵՐՈՎ ԵՎ ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԷՐ ՎԱՐՎՈՒՄ

Իսկ Պապթագավորը,Երբ դեռ նոր ծնվածԵշեխաէր` նբա անօրեն մայոր նբան դեեբիննվիբեց, ուստի ն նա տղայությունից նա միշտ դնեի կամքն էՐ ի վեբ լի էՐ դեերբով:ՈՐովճետե կատարում, ե ուստի չէՐ կամենում բժշկվել, այլ միշտ իրանձրվարժեցնում էբ դեեբով,ն դեեոըկախառդությամբ երեում էին նբա վբա, ն ամեն մաոդբաց աչքով տեսնում էՐ նբա վբա դնեոը: ՈՐովճետե երբ մաոդիկ ամեն գալիս էին թագավորինբառի լույս ողջունելու՝տեսնում էին օձերիկեբպարբանքով (դեեշը) դուրս էին գալիս Պապթագավորից ծոցիցն փաթաթվում էին նբա ուսերին: Բոլորտեսնողնեոր վախենում էին մոտ գնալ, իսկ նա այդ մարդկանց էԸ ն պատասխաճում ասում, թե «Մի՛ վախենաք,սրանք իմն Են». Ն ամեն մարդ ամեն ժամանակ տեսնում նբա այսպիսիկերպարանքներ էին վոա: Նրա մեջ բույն էին դբել մեծ քանակությամբ դեեր միշտ Երեվում էին այն մարդկանց, որոնք գալիս էին թագավորին տեսնելու. բայց ԵՐբ ՆեՐսես ճայբապետը մտնում կամ Խադսուբբ եպիսկոպոսը մոտ՝ էին թագավորբի դեերը չիք էին դառնում, անեբեութանում էին: եվ Պապ էբ պղծությանմեջ. Եբբեմն թագավորը շաղախված ինքը էգ էՐ դառնում ն ի՞բենճանձնում էր եբբեմնուրիշ խառնակության, նեբիէգ դառձնելովխառնակվում էո նրանցճետ, երբեմնէլ անասունճԵբիճետ էր խառնակվում: եվ այսպեսիր կյանքի բոլոր օբերում ճա Փառանձեմ

ճա

մտ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՄԱՍԻՆ, Թե Ի՛ՆՉՊԵՍ

օբ

որ

ու

աբու-

էՐ դեերին: Ենթաոկված ԻԳ

ԻԳ

ՑԱՂԱԳՍ ՑԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԵԱՆՆ ՍՐԲՈՑՆ ՆԵՐԾԷՍԻ, ՋԻ ՀԱՆԱՊԱԶ ԹՇՆԱՄԻ

ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՊԱՊԱՑ ՎԱՍՆ ՄԵՂԱՑ ՆՈՐԱ

ընղՀայոց ճանապազօո եհպիսկոպոսապետն Պապայ,կշտամբէ»ե յանդիմանէՐ նորա բազ ե վասն չարբեաց յութեամբյանդիմանութեամբ. ոչ ե նմա կոխել, ոչ մտանելնմա ՛ի Աո զսհամսեկեղեցայն մարձակէՐ ն խբատէ՞,զի զա եո յանդիմանէՐ քըս: Հանապազկշտամբեալ ն զի գործոցիւբոց. ն ճանապազխօսէրընդ իս ի կոբստենէ նոբա ԴնէՐ առաջի աբասցէ ապաչխառութեան: .ս փ գո Այլ

ի

ԷՐ

սու՞բն

Նեբսէս

հազատոին իմացեալ

աճ

ժուՎո-

«9 զաց ո ֆոյբ

Ալայութիր ո

պատժով գալ դատաստանացն առկանելովյափտենական

ՍՈՒՐԲ ՆԵՐԾԵՍԻ

ՊԱՊ ԹԱԳԱՎՈԲԻՆ,

ՀԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՈՐԻՆ

ՆԲԱ ՄԵՂՔԵՐԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ

ԹՇՆԱՄԻ ԷՐ

ԻսկՀայոց Նեբսես եպիսկոպոսապետը միշտ դիմադրումէո Պապ նբան նախատում էր ն թագավորին, ճանդիմանումծանո փաստացի նրա Ճանդիմանություննեոով. բազմաթիվչար գործերի պատճառով թույլ չէ՞ ոտք տալիս եկեղեցուշեմքը

դնել ե

երաննախատում, ճանդիմաճնում, խոշատումէր,

ծերից ճրաժաովի, ուղղության գա.

նեբս

ոչ

շարունակնբա

որ

մտնել: Միշտ կոոբստական գոո-

ճետ

խոսում էՐ,

ռո

ապաշխառության գա: Նշա առաջնէՐ գնում գոքիցվկայություններ վերչին դատաստանիճավիտենականպատիժնեշով,ան էբ ձգում .ս.

կաոարդարութեան ե ՞ի լաւանալ,ե յառաջադիմութեան զգաստութիւն ե փոյթառնել: սրբութեան գացն

վբա, որպեսզիզգաստանաՆ ուղղվի ե արղաբությանկարգեռիու գործերիհետնի։ Իսկ Պապթագավորըամենեիննբան չէր լսում, այլ դեռ ճակառակում է» նբան Ն ճետը թշնամանում,նա մաճվան էՐ սպասում ն ցանկանումէՐ նբան սպանել,բայց Հունացթագավորի աճից նա չէր նույնիսկնշան խոսքով ճամարձակվում կամ անաոգել ճայտնապես նրա ղեմ խստություն բանեցնել. թող թե մաճացնել: ՀԵնց (Հայոց) աշխարճիժողովուրդն էլ, զոշքեն էլ թույլ չէին տա այսպիսիբան անել մի մաոդու,որից կախվածէին Հայոց աշխաորհճի բոլոր մառդիկ՝ նրա արդար գործերի,մաքուբ վարքի, խաղաղառաջնոոդության պատԲամաբ ճառով,ե նբա գործածհայտնի նբա նշաննեբի բոլորր սքանչելի, վա ճայում էին ինչպես Էւկնավու Բոեջտակիվրա: եվ բազավուն ոխ էՐ պաճումնբա դեմ, միջոց էՐ փնտոումնշան սպանելու, ն ճայտնապեսայս բանն ասել անգամչէր ճամառձակում, այլապեսզորքերը իրեն կսպանեին։ Ոբովճետնբոլոր մառդիկ ապաստանելէին նբա աղոթքինն նրան առճասաբակ բոլոբր սիբում էին--մեծերն ու փոքբեու ու Իր, պատվականներն ճասարակ ազնվականներն մառդիկ, շինականները: նբա

գործոցն

մաքու»

նս այլե ընդդիմացեալ Գապ լսելոլ նմա ոչ լէր. իսկ թագատոն Ե մաճու մեծաւ սպասէՐնմա, ն կամէր սպանանելզնա թշնամանօք, ե անաոգել անգամ յայտնի, բայց փ թագաւոոէնՅունաց լայտնի նա, թող թէ մաճու չիշխէր. ն ոչ սակաւ մի ճամառձակել՛ի ե՝ չառամենայն ե իւբ իսկ աշխառշճի մաոդիկն զօբքն աղագաւ: նա մառդիկ աչշուին յանձն զայսպիսիինչ առնել. այո` զորմէ ամենայն սրոգործոցն, աղար վասն խառճինՀայոց կախեալ. կայինզեմանէ մեծի խաղաղութեամբ լաշխարճի, բութեան սքանչելեացն՝զոր նա Ն վասն յայտնի նշանագոոծութեանն թեանն, ե. լեկնատ Քեշտակ այնպեսՇայէին ամենայն մաւդ։ Խն զնա. այլ էբ ընդ նմա, ե խնդրեր զօոքն սպանայայտնի զայս ե. բանիւքճառել ոչ իշխեո,թէ ոլ իւո էին յաղօթս նորա, նէին զնա: Զի այնպէսամենայնմառդ ապաստանեալ ն ե փոքունք, մեծամեծք պատուականք ե սիոէին զնա առոճասաբակ

բանիւք

առաջնոոդու-

գնացիցն

թագաւորն ոխացեալ

սպանանել

|

Ն շինականք միանգամայն: ազատք անաոգք,

ԻԴ

Դ

ՑԱՂԱԳՍ ՄԱՀՈՒ

ՍԲԲՈՑՆ

Թէ

ՄԵԾԻ

Ո՛ՐՊԵՍ

ՔԱՀԱՆԱՑԱՊԵՏԻՆ ՆԵՐՍԷՍԻ 7ի ԹԱԳԱԻՈՐԷՆ

ԿԱՄ

ՋԻԱ՛ՐԴ ՍՊԱՆԱԻ

/Ի

ՆՄԱՆԷ

Պապ յամենայնժամ է" թշնամիմեծի քաճանայաԱյլ թագաւտոն ե մեղաց իւբոց չաբեացզ̀ոբ գուծէրն, պետինվասե 1. լինե» յառնէն աստոֆոլ ժի Նեւսիսէ Ճանապազ: յանդիմանեալ Բանաե կարեր կամէրՆ ոչ գալ ուղղութիւն,ոչ ճամբերել զգաստանալ զմեծ սպանանել էառկ փ միտս լանդիմանչին. աստուծոյ զՆերսէս:Իբոն յայտնի զայս ոչ մառթէր քաճանայապետն իբոն այն եթէ յուղղութին ինչ նմա առնել, կեղծատոելկեբպառանէ" աստուծոլ տալ նմա ապաշխառուզքաճանայապետն եկեալ է. աղաչէր իտ ՛ի Խախ աւանիյնկեղեացգաւառի թիւն: եւ կոչեցաւյապաբանս նմա յարքուաստոծոյ բազմել նմա րնթջիս, աբար զայրն նա 'ի չարեաց անտիի'ոոց, բականգաճոյսն,Ն իբոնայնու թէ սոբեսցի մտցէ: ե ինքնայնու ճետե յայնմճետէ յապաչխառութիւն յոտն կացեալ թագաւոոն բազմեցոյց,ինքնին իսկ իբբե զառաջինն առնն ասմատուցանէՐ բոլանեալ,ի՛ մէչ գետինանցեալ, անապակ մաճու ընդ Ն խառնեալ կոտինդն տուծոյ Նեբսիսիյրնթբիսանդ, դեղ

յանդիմանութեան

ի:

ի "

"

ՊԱՊԱՅ,

բախատանացն արագու աղաչեաց

ՆԵՐՍԵՍ

ՄԵԾ

ՔԱՀԱՆԱՑԱՊԵՏԻ

ՊԱՊ

ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԹԱԳԱՎՈՐԸ

ՍՊԱՆԵՑ

ՆՐԱՆ

Իսկ Պապթագավուր շարունակթչնամի էր մեծ քաճանայապե տին, իո չաջ գոբծեոի ե մեղքեոի ճանդիմանության պատճառով, ոբովճետեՆեբսեսը,աստծու մաոդը, միշտ նոան ձանդիմանումէո: Նա չէՐ կամենում զգաստանալ,ուղղության գալ, չէր էլ կառողդիմանալճանդիմանողի մշտական ուստի միտքը դրեց նախատինքներին, աստծու մեծ քաճանայապետ Ներսեսինսպանել:Բայց ոբովճետնայս բանըճայտնապես անել կառելի ՀէՐ` ուստի կեղծավոբաբար այնպես ձեացբեց, իբոն թե ուղղության է դառնում, ն աղաչում էՐ աստծու որբ իրեն ապաշխաբշանք քանանայապետին, նշանակե:Նբան Քբավիրեց իր ապարանքը եկեղյացգավառիԽախավանում.նբա ճամար ընթրիք աստծու պատբաստեց, աղաչեց, որ արքունական մառդուն գաճույքը նա բազմի,իբոն թե սբանով իո չա գործեբիցկմաքովին այնունետե խկսիապաշխառել: Եբ նան առաջինտեղում բազմեցոեց՝ինքը թագավորը, վբայի ճանած, մեչտեղումոտքիկանգնած՝ընթշիքիժամանակ պատմուճանը (գինի) անապակ էո մատուցանումաստծու մառդուն՝ Ներսեսին, Ն

զայն՝ իմացեալանյորժամ ըմպէոր զբաժակն

Ծւ

նմա: մատուցանէ"Ր

դէն, խօսելսկս

ասէ. 0Րճնհալ է տեր աստուած

ե

աւ

ՎիՏԱ կութեանընկալայց, Քասանել՛ի ցից էՐ իբոն աբաբ

"

ո

Ն

մասն

արժան թագաւոր,

արժանի

վասն տեառն իմմէ: Աբդ զբաժակս ի Լ տեաոն կառդացից, զի ն ես զանուն Այլ քեզ, վ սբբոցն ՛ի լոյս: ժառանգութեան

աժակս զայ

րմպե

զիս

մեո,

ոո

ս,

ն ճասանելմաճուս՝

անկութենէ ոբ

փըո-

թագաւո

զայ

հրաման յայտնի

տալ

ն սպաքո ձեռն զ

ոբ պարէո զքեզ,կամ վ էՐ՝ նանել. զի ո վ էՐ՝ ոո առգելոյո զով" տեր, սոցա թող Բայց, գործս ի գործոց,զոր ինչ կամէիոգործել: ոո քո, Քանկուցիչդես Ն ընկալ զճոզ ծառայիս հոգի յիս. զոր ինչ գործեցին ՛

՛

ո

՝

'

.

բառութեանց: ամենայն կատաոռիչ աշխատելոց. ամենայն բանք, խօսեցաւ.ն նշ նման են ն

այսպիսի ,Ն ինչ այսպիսի նոբա ի տանարբէնարԵւ զ Քետ գնաց գնացին գնաց ՛ի վանսիւ" յաշուցեալ Հայոց, Ն. Մուշնղ սպառապետն բունի ամենայն մեձամեծքն նախառաոքնմ իանգամԼին անդ, մտին Մառբդպետ. ն ամենայն ՀայԸ ն չալոզ, Եւ իբոն եմուտ 'ի վանս իւբ, վեբացուցեալ քան զչափ իս` ՛ի վեբայ սբտին ցուցանէ"կապուտակեալ զպարեգօտս թիւբակէս մեծամեծք նախաբառացն մատուցանլին նկանակիմիոյ: Իսկ մեոբաց ՛ի նա ոչ կամեցեալ զայն ն անդեղեայս վասնապոելոյ. իսկ այս

ե

որ

,

:

ոբ

բոա: եաո անս հեդ

-

|

ԷՐ

եճաս վասն ինձմեռանել ինձբառի,զի Եւ քանզի դուք ձեզէն գիտէք, Քբիստոսի: պատուիբանացն զգուշութեան արժան էր ինձ ճբաձեզ՝ զոր ինչ խօսէի, ընդ զի ճՃբապաբակախօսէի էի. բայց բարմեռանել՛ի ձէնջ, զի այնմչ0իսկ գանկացեալ պաբակաւ եղն ինձ: Քաճոյ ե ժառանգութիւն իմ ւոք ել ինձ վիճակն ընդ ընտիոս, ապոեցոյց ժառանգութեան այս մասինվիճակի 0բճնեցից զտէր,

ժէր, այլ

ասէ. Մեծապէս եղե

ոբ

զիս.

ե

Վազ աք Է ար«գոոագի

է ինձ, զի մեծապէս խնդութիւն ծւ խօսեցաւ չ բազու աշխաորճէ աստի յայսմանէ: Ն աղաչեացզամենեսին զգուշանալ Ն զնոսա.

րորար արնի

ՐԷՆ ն

լամբաշիշտ

տեառն: անձանց պաճելզպատուիշանս գունդգունդ՛ի ներքուստ ընդ Եւ յետ այսորիկ սկսաւ զառիւնն ժամս: ծւ յետ այս ոբիկիկ յսլաբուցեա Բանն արտաքս ճոսել իբոն զեբկուս "ի վերայ սպ զթողութիւն եկաց յաղօթս. եդեալծունբ, խնդրէր զամենայնմարդա, յետ այսորիկ յիշէՐ յաղօթս իչ նե զայնոսիկ անն զպատուականս. ե զճեռաւոոս, զանաոգս զմերձաւոոս Եւ յետ աղօյաղօթս իչ": գամ, զորս ՖՐբԵՐոչ ճանաչէՐզնոսա,յիշեր Ն զայս իւ" ընդ Եեոկինս, զձեռս ի Քամբառձեալ թիցն կատառելո) արԵւ զայս ասացեալ, Տէր ՅիսուսՓբիստոս,ընկալ զճոգիիմ: ասաց. աստուծոյ զառնն ձակեացզոգի:Եւ առեալ զմաշմինսոբոյնՆԵՐսէսի ե

:

'

ի '

կ

որ պա

ի ճակը

ճաւասարե|

ո

`

րմպելիքիմեջ45 մաճվանդեղ խառնելով՝նրան առաջարկեց:ԵՐբ (ս. Նեբսեսր)այդ բաժակը խմեց՝ իսկույն ճասկացավ, խոսել սկսեց ե ասաց. «0Րճնյալէ մեր տեր աստվածը, ոբ ինձ արժանացոեց այս բաՐ" ե տիբոչ ճամար այս մաճինհասնելու,որին ցանկանում Ա ւն արի եզանոնաթ: ես արժանանամ ն մասն կկանչեմ, ոբպեսզի էլ հասնել տանալ սրբերի ժառանգությունից լոյսի մեջ: Բայց քեզ, ո՛վ թոԳովոր, արժան էՐ իբոն թագավորիճայտնիճրաման տալ ինձ սպանելու. է քեզ առգելեր,կամ ո՞վ պետքէ ձեռքդ բոներ ետ կանգցներ այդ գոոծից, դու կամենում էիր գործել: Բայց դու, տե՛ր, որ ն քո ֆաայս իմդեմ գործեցին, ընդունիր ոջ ես պարգեում այիդ հոգին, դու ճոգնած հանգիստ ը գրած աչխատածեր Րինն կատառումես ամեն բաոություն»: Այս Ն առա նման ուիչ բաներէլ խոսելով`վեր կացավզնացիչ նբա նետ կացառանը: արքունական սենյակիցդուս եկան Ն գնացին ե ն նախարբաբնեոը Հայոց Մուշեղ սպաբապետը Ն ոբոնք սեղանատանն առճասաբակ բոլորր էին՝ բա նբա մտան: ԵՐբ իբ կացաբանը կացաբանը " ն ցույց տվեցսբտիվբամի տեղ, կապուտակել բացեց էՐ ` կանակի (ճացի) մեծությամբ: Մեծամեծ նախաբաշներբ նռան ե թյուբակե189 գեղթափներ էին մատուցանում նբան փոկելու ճամար նա ու «Ինձ բայց ճամար մեծ բարիք ե մերժեց ասաց.. չընդունեց, այս, ոբ ինձ վիճակվեց մեռնելՔՐիստոսի պատվիրաններին մնալուսճամար: Դուք ինքներդգիտեք, որ ինչ որ ձեզ էի խոսում. պետք էՐ որբ ես էլ ձեզանից ճրապարակ ճրապառրակով ո՞բինցանկանումէի։ Բայց ինձ աջող վիճակդուբս մեռնեի, եկավ ճետ, ն իմ ժառաձգությունը (աստծու) ընտբյալնեբի է ճաճելի ինձ: ոբ ինձ ճասցբեց այս վիճակին Ն ժառանգության մ, ոբ շուտով կբաժանվիմ ու կնեռանամայս անրի շատ խոսեցնբանցճետ, աղա ոջաոեց ղաչեց` զգույշ լի Լ անձեւին Է

թի

Աո աի: ա ա

ավ բա ի ո

|

ու

ո՞ր

Գոա,

ի

Բ

-

2յոց բոլո" բոծամեծ Լոր եկան Իո մ Գոն

Քասա

ոբ

ավ -

խոսում էի`

ոնում եմտիրոջը, Ղ րախ էու ԿԱՑ ոի բան ե իրենց իրո, հ ատվիջանեեւ սկսեցգունդգունդ բեբանից ճոսել ոի աղո վեբ կացավ,ծունկչոգեց խնդոում Լարի ւ

,

մոռ

էո

ւ

:

դուբս

ճետո նա

գալ ե

Ն

աղոթքում արի էլել Քիչում առդկանց,մեոձավոբներին հեռավոբնեբին, անաոգ1" ծերին պատվավորներին, ճիչում էր աղոթքում նույնիսկ նբան ւ. բոլորովինչէՐ ճանաչում:Աղոթքը թողու Լ

ո

բ

ճետո իրեն սպանողին: Սբանից. ե

ռեց

ճետո վեբչացնելուց

ձեռներն

եկեղեցւոյն,ե Փաաստոս եպիսկոպոս, Ն պաշտօնէիցն պաշտօնեայք ն Հայո Մաոդպետ,ն ամենայն գլխատոՏողատ,ե Մուշեհղսպաբապետն բանակնարքունի, բարձինյաւանէն 'ի Խախ գեղջէ՝ ազատագունդ տառան ՛ի Թիլն յաւանն յիւո գեւղն:Հանդերձ սաղգործնկատաբեցաւ, ն Ն մեծապաշտմամբք ն վառելովք կանթեղիւք օոճնութեամբ, մոսիւք զսուրբն յուղառկեցին:Բայց մինչ չե էր ծածկեալ բազումյիշատակօք ե զմաոմինաբբոյն,ինքն թագատոնՊապ եռթեալպատհաց թաղեաց ՛ի բնակութիւնն.բայց թագաւոոն Պապ ՛ի չքմեղս չի մաբտիբոսական իբոն թէ իւբ չիցէ գործեալզայն: լիճելով՝ չլու|լոյն առնէր, ու՞

ՑԱՂԱԳՍ ՏԵՍԼԵԱՆՆ`

ՈՐ

ԵՐԵՒԵՑԱԻ

) |

,

լ

ԻԵ

ԱՐԱՆՑՆ

ԾՐԲՈՑ

ԻԵ

ԱՆԱՊԱՏԱԻՈՐԱՑ, ՇԱՂԻՏԱՑ ԵԻ

ԵՊԻՓԱՆՈՒ, ՄԻՆՉ ԴԵՌ ՆՍՑԷԻՆ 7Ի ԼԵՐԻՆՆ

մինչ դեռ նստէին 'ի լեեբկու կոօնաւոոքանապատաւորք սա ն էՐ ասորի,ե նստէր յԱռեծ ազգաւ միում Շաղիտա, սա սա ազգաւ Յոյն, ն նստէր լերինն.ե միումն անուն Եպիփան,ն էՐ սոքա ն լ 'ի մեծի լեբինն՛ի տեղի դիցն՝ զոր կոչեն աթոռ Նաճատայ, էին յիշեվեռագոյնն Դանիէլիմեծի: առբոյն զոբ եոնոքինլեալ աշակերտք յ ցաք, ն մինչ դեռ յիւրաքանչիւրլեբին նստէինսոքա, ՛ի ժամու՝ յորում մեռաւ սուրբն Ներսէս, տեսանէինսոքա յիւբաքանչիւ լետոնէ աչօք ժամու զայբն աստուծոյ զներսէս իբոն յամպս բացօք ՛ի տուրնջեան աստուծոյ տանէինզնա ՛ի վեր, ե գունդք Զի ԲՐեշտակք յափչշտակեալս: գունդքգային նմա առաջի:Իբոն տեսինզայս տեսիլ անապատատ"ոբն, ընդ գործն ընդ այն. բայց Շաղիտայն՝ոբ էրն լԱռեֆ զառմացեալք քանզիէՐ ճմուտ այո, գիտացԵթէ ճանգուցեալէ սուբբն ՆԵՐսէս, ն այն ոգիք նորա հբնին նմա. բայց Եպիփանեդ ՛ի մտի իւշում, զնա: Ապա յաբեանյիւբաքանչիւ»լեռնէ թէ մարմնովիցէ յափշտակեալ ընթացեալքփութով մինչե յեկեղեացգաւառ. եկին քննեցինտեսինզի Նեոսէս. ն եկին մինչն ՛ի Թիլոյ գեւղն, էՐ սուրբ ճայբապետն կատաբեալ | հաՆ տեսինզտեղին՝յորում եդեալէՐ զնա, դիպեալքմիմեանցաքն «ատաշիմքպատմէինմիմեանցզոբ ինչ տեսինն`առաջի ժողովոդոցն: սնհալք ն կեցեալքէ. . յանապատին Բայց էին աոքն այն ճբեջտակակոօնք, զի ն կաոօղքէին նշանսառնել մեծամեծս, ՛ն ամենեցուն գիտելի ն ԱՐք

Բինն,անուն

:

:

ւ.

լԵբինն՝

|

ծանօթք անօթ

ց էինգոգործքնոցա:

աչքեր եբկինքբարձրացնելով ասաց. «Տեր Հիսուս, բնդունի՛բհմ ճոգիս»:Այս ասելովճոգինավանդեց: Եվ աստծու մառդու՝ սուրբ Նեբսեսի մառշմինը վեոցոին եկեղեցու ե Փավստոս պաշտոնյանեռը պաշտոնյանեբի Եպիսկոպոսը, գլխավո Տողատը ե 50 ն ՀայոցՄուշեղսպաբապետը ե աոքուՀայըմաշդպետը նականբանակի ամբողչազնվականների գունդը:Մառմիեր վեոցոինԽախ ավանից, ոբտեղսպանությունըկատառվեց, ե տաբան իբ գյուղը Թիլ ավանը: Սբբին ճուղաբկավորեցին սաղմոսներով, օբննություննե վառված կանթեղնեբով, ե շատ պաշտամունքով ճանդիսավու Ճիշատակներով: ԲայցմինչսՐբի մարմինըդեռ չէր թաղված՝իճքը Պապ թագավոոբր եկավ, մառմինը պատեցե մաշտիբոսական ղամբառշան թաղեց:Նա չէմեղ էո լինում, անգետէբ ձեանում, իբոն թե ինքը չէ գործելայդ գործը: ու

ԱՑՆ ՏԵՍԻԼՔԻ ՄԱՍԻՆ, ՈԲ ԵՐԵՎԵՑ ՇԱՂԻՏԱ ԵՎ ԵՊԻՓԱՆ ՍՈՒՐԲ

ՄԻՆՉ ՆՐԱՆՔ ՆՍՏԱԾ ԷԻՆ ԼԵՌՆԵՐՈՒՄ

ԵՐկու անապատական կոոնավոռներ կային, ոբոնք նստում էին լեոոբ մեկի անունը Շաղիտա, ազգով ասոռբիէՐ Ն նստում էր Առյուծլեռնում, մյուսի անունըԵպիփան, ազգով ճույն էՐ Ն նբստում էՐ մեծ լեռնում, (մեճյաններբի) տեղում, ոո կոչվում աստվածների է Անաճտիտմ Սբանք աթռո: եռկուն էլ աշակերտէին եղել սուբ մեծե Դանիելին, ոբին վեոր ճիշեցինք։Աոդ՝ եբբ սբանք երկուսընստած էին այն ժամին, եբբ սուրբ Նեբսեսըմեռավ՝ նբանցիցյուրաքանչյուրն իո լեռնիցբաց աչքով ցեբեկ ժամանակտեսնում էբ, ոբ սուրբ Ներսեսը էբ ամպե՞իմեջ. ոբովճետեՃՐրեշտակնեոր կարծես նբան հափշտակվում վեր էին տանում ն գունդգունդ գնում էին նբա առաջ: Աճապատա կաճնեոբը եբբ այս տեսիլըտեսան՝ զարմացանայս տեսիլիվբա: Բայց ոբ Շաղիտան, Առյոծ լեռան վբա էբ նստում, ճմուտ մաղ լինելով՝ ճասկացավ թե սուբբն Նեոշսես վախճանել է ն ինքը տեսնում է նբա ճոգին:Իսկ Եպիփանը այնվես ճասկացավ,թե սուբ ՆԵՐսեսըհենց է մարմնով ճափշտակվել ԵՐկինք։Ապաայս եռբկուսը իբենց լեռներից իչնելով փութովու աբագ ճասան մինչն Եկեղյացգավառը, ճարցուփորձարին, իմացան,թե նուբբ Նեբսես ճայբապետր վախճանվելէ, ն եկանմինչե Թիլ գյուղը ե տեսան այն տեղը, ու- դովածէր նա: Այսհավատառիմ մառդիկըիրա ճանդիպելով`ժողովոդինեռկաիլ եչ ի ա" ' Ա երը քապատում, զառողէիր նան մեծամեծ ամ նշաններգործել,ե ամենքինձայտնիու ծանոթ էին եեբում,

ոո

տեղ այն ինԱա ծեփ"ի եւՑնաք տանալ նբանց գործերը:

ԱՆԱՊԱՏԱԿԱՆՆԵՐԻՆ

ԻՋ

ԻԶ

:

ՍՈՒՐԲ

ՑԱՂԱԳՍ ՍՐԲՈՑՆ ՇԱՂԻՏԱՑԻ

տին ԱԴԱԵԷ բազանՆեր խի հագար բոթ ւ ն Ղ

էՐ լեալ աշակեբտ Շաղիտայս,այբ սուբ, էՐ ճամակ սնեալ տղայութենէ իւ"մէ տոս լեալ էր: Եւ յետ խոտաճառակ չոգաւ 'ի գաւառնկոբդուաց,ն առնէր նշանս ն սքանչ Ի" առե Ը մէչ առիւծոց. աւելի քան զքխան էբ ինչ ճանապազոոդեալք: զի լինէ՞՝ զի յորժամ ցաւ գային շուոջ պատէինզնովաւ, ն րեինԻՊԴոել զբժջկությո: Ա էր Աոթեմն՝զի պու եղէգն ընդ թաթով բազկինառիւծոյն, ն եկն ի ե լ զօոէն մաողոյ ՛ի վ ղիտայն՛ի լեառնն՝յոբում նստէր. նմա նմա բժշկել զվէրն, նշանացէո թուլն՝ ցուցանէբ կ է" Շաղիտաճանէր զեղէգն՝ ընդյլէրն մտեալ է, ընդ գլուխն իտ էր ածեալ՝ ճանհալ պատեր

Այս Շաղիտանսուբ

նա

ա

լ

|

| ի Շմա ոա բանապազ րի Ար Ն աա ո | ձգձգէին զնաղիոայ "մեծի ելեա Ն" ն"Շա- | ' ե Մի թ Ո: ՆՆ զոր թր լ: |

|

առ

առ

ա-

:

որ

թաշկինակամ՝ ր առիծու

`

|

Ն լ.

է :

Լ

վ

,

"

.

զթաթ

155:

անապատում

ա Լ ի

իրար է» չեր.

,

նստիմ: աակ Քի-

եղնՆ խուց,

,

| ի

գետոյն | ո

|

|

|

|

էր մեծն Դանիելին աշակերտել ե

էՐ սնվել

անա

աան

ատականներ

զավառըր գնաց, նշաններու սքանչելիքներէբ կատառճում, բնակումէր առյուծնեւի մեջ ե ավելի քան քսան առյուծ շաբունակշբջում էին նբա ճետ: Պատաճում էՐ, եբբ գազանների մի տեղը ցավում էՐ՝ գալիս պատում էին նբա շուռջը, քաջքջումԼին նրան Ն նշաններով ճասկացճում էին բժչկե: Մի անգամմի մեծ առյուծի թաթը եղեգ էբ խովել. մոտ` առյուծը եկավ սուրբ Շաղիտայի նբա նստած լեռր, Ն մառդու նման թաթը ԷՐ բառձոացնելով՝ ցույց տալիս վեքը ե նշանացիխընդԲում էՐ իբեն բժշկել:Իսկ սուբբ Շաղիտան եղեգը քաշումճանում էր, ո խովել էբ վեոքի մեջ. թքում է՞ վերի վրան իո զխի. բակին կովպատում էՐ առյուծիթաթն ու բժշկումէՐ:92 ո՞ր

ոբ

Այսպեսնա հազարավոր սքանչելիքներէո անում, ե զատեսակ զաններնէին նբա կյանքի ընկեբնեւը՝մինչ նա չոջում էՐ աճապա-

տում

,

նմանէ ոչ

սոյնպէսՆ յառաջագոյն, Իթ»

'

2.

ԵՐ

զոլանչելի: հո Գազան իկոնԿՆ | ի

ե պէսպէսառնէր այսպէսբիւբապատիկ էին կենացկցոոդ նոբա, մինչ շոջէբ նա յանապատս ") կենացիւոց: Եւ ՛ի գետ իբոն ճասանէո, կօշկօքն Ի իը վերա նորա: ե ի Լ չուցն գետոցն, ոչ թանայինկօշիկք եւ իջանէր, զբազում մոլոբեալս ղարձուցանէՐ նշանօ Ը բազո ւմ առնէր բժշկութիւնս ի Միայնչոջէո. ն իբոն բագոյո: ւանդաց.ն էՐ սա ատւոբ Բայց ամենայն մաոդ սպասէր ն ակն ուներ մաճու նբա, վասն ըմբոնելոյ զմաբմին նոբա։ Իսկ սուրբն Շաղիտաիմացեալ զայս՝ թէ Շասպասենառնուլ զմաոմիննոբա բազումմաբդիկ, ապա խնդբշեաց ոք նոբա: Եւ ղիտայաստոծոյ, զի մի՛ ըմբոնեսցէ զմարմին էր իտ, գնալ ՛ի վերայ յատւոց, սովորութիւն մի չուրցն գետոյ որպէս Եւ մինչ դեռ անցանէրնա ընդ գետն Կորբդուաց, ըստ ն իւշոց՝ որպես խնդբհացնա, յանկաոծակի՝իբոն կայո ՛ի մէջ յանկարծօոէնընդ ջբովն մտեալ սուբբն Շաղիտայն ծածկեցաւ: մեծ գոյժ եղե գաւառին.ե ժողովեցան մաոդկա անչափբազմութիւնք 'ի մի վայր եկեալքկուտեցան,մինչե Բատինդառձուցին ընդ այլ 2ոջեցին զգետն։Եւ. խնդոէինզմարմինսբբոյն Շաղիտայի,ն ոչ կաբացին ուրեք զտանել. զի իւ: խնդոուածքնառ աստուած այսպէս էին լեալ

Եւ

|

բօ2

Ց

ԻԻ"

Ա

մառդ էԼ".

ԽԱթիՆ եղել:կու:ՆԵՐսեսի հրա

մանկություն

,

ՇԱՂԻՏԱՅԻ ՄԱՍԻՆ

իո

կյանքի ամբո

նթացքում:

մի

զետի եւիվոայով, Նին, Եբ

նա

գետ

էբ մոտենում՝

էո թոոբնա մի վում: ԵՐբբ ու շեն (գյուղ) էՐ գալիս՝ նշաններով սքանչելիքնեբով շատ մոլոբյալներ ղարձիէՐ բեբում, հիվանդներ էր բժշկում:

Նա ճասակով ավելիծեր էջ, ամեն մաոդ սպասում էՐ նբա մաճին` որպեսզիկարողանա մարմինր ձեռք բեբել: Սուբ Շաղիտան իմանալով, թե շատ մառդիկսպասում են ոբ ի մառմինըձեռք բեբեն՝ աստծու նդբեց, ոբ մարմինը ո, ոքի ձեոքը «րեչանզնի։ եվ Ի ոտ բավ ո մինչ չբի մեչ կանգնած է-՝ ճանկարծջրի տակր գնաց Ն ծածկվեց սուրբ Շաղիտան ճամաձայն իշ խնդրի`ինչպեսոբ խնդրելէբ: Գավառում մեծ գույժ ընկավ. մարդկանցմեծ բազմությունեկան մի տեղ գետիչուրըկտոեցին, կուտակվեցին, ուրիչ կողմ դարձրինն փնտոում Լին Շաղիտայիմառմինը, բայց ոչ մի տեղում չկարողացան գտնել,որովճետե նա առաջուց այսպես էբ խնղոել աստծուց, Ն իբ

Լի ո"3

նմանի իրնաա ՏԻ 1 իո

սուրբ

խնդիրը կատառվեց:

|

.

Իէ

ԻԼ

ՑԱՂԱԳՍ ՍՐԲՈՑՆ ԵՊԻՓԱՆՈՒ

ԾՈՒՐԲ

Այլ Եբանելինսուոբն ծպիփանէր ընդ: սոբոյն Շաղիտայի աշա՛ի մանկութենէսնեալ էՐ յանապակերտեղեալ մեծին Դանիէլի.ե Նեբսիսիեկն բնակետի: Եւ յետ մաճուանն մեծիքաճանայապետին անուն ոբ մեծ տեղւոյն Մամբոէ, Մոփս յանապատին, կոչի ցաւ նա 'ի Եւ էբ բնակեալ'ի անուանեալկոչի Մամուչեղ: ի վեբայ գետոյն՝ ն ժողոէբ ընդ գազանսանապատի, քաբանձաւս, ե ճանապազոոդեալ ն յանապատին, վէին առ նա առչք ն ինձք: ծւ էԲ սա ճանապազոողեալ ե ն զբազում | դառձուցանէո առնէր սա մեծամեծ նշանս սքանչելիս. ն լնոյբ զերկիրն 'ի մոլոբեալս՛ի ճեթանոսութենէ քբիստոնէութիւն, Ն Ն եոկիոնՍոփաց, մ-. Սոփացվանիւք. դնէր վարժեաոընդ ամենայն մեծաե նէՐ սուբբն եպիփան լոյս ԵբկոինՄոփաց, լուսաւոբէՐզնոսա սա

ոբ

ղէս:

ԱնցանէոՆ յԵբկիրնԱղձնեաց,լուսաւորէոն զնոսա.ն լնոյբ զեոկիրն Աղձնեացվանեոով,Ն շինէՐվկայանոցմի յաւանին'/ի քաղաքին ե յօ" յիշատակիսբբոցն ի փոկութիւնն 'ի բաբեխօՏիգբանակեոտի, սութիւնաչխաբճի.ն առնէր ինքն նշանս,ն դառնայոինքն յիւբ վանսն։ Եւ էՐ մօտ չի գետնՄամուշեղաղբեւոմի, ն ձուկն բազումելանէրընղ ակն աղբերն.ն բազում մաշղիկ ճանեալզձուկն, օգտէին ՛ի նմանէ: Ապա Եռբկուեղբայոք ՛ի վերայ ձկանն ճակառակեալք,էսպան մինն ոք զմինն. ե իբոն գիտացսուրբն Եպիփան,ասէ. Յայսմ ճետէ այտի ե ձուկն մի՛ կերիցէ: Եւ անդէն դառնացաւձուկն տեղւոյն, եղե իբոն զլեղի դառն մինչե ցայսօր ժամանակի.ն ոչ ոք ռոբսաց զնա մինչե. ժամանակի: Բազում ե այլ զօբութիւնսառնէր ն նշանս անցայսօբ

չափս:

իբոն բազում կարգս ուղղութեանթողոյր ՛ի գաւաոսն յայնոսիկ իւբ միանԵպիփան.իսկ նա էառ ընդ իւ զաշակեոտսն սուբբն ձունս լեառնականս գնալ երթալ ճառիւո, հինգ անապատականս, Եւ դիպեցաւ մինչ դեռ Եբթային,'ի ճանապառճին յերկիրն Յունաց: նոցակին մի. իբոն անցինընդ կինն, սկսաւ փորձելզնոսաԵպիփան, | Ասէ մանուկ ե ասէ. Իբոն զի՛ գեղեցիկէր կինն ն վայելուչ: մի յաշաԵւ ասէ սուրբն. էբ: կեբտացչշանտի.Կինն,զոր դու գովեցեր,միականի տեսա| Եպիփան.Դու բնաւ ընդէ՞րնայեցաբտեսանելզեբեսսնոբա. նե՞ս զի խոբճուդք չարք կան ի քեզ: Եւ անդէն մեկնեացզմանուկն | հմուտ Եւ ե ՛ի ծով մեծ, ե նաք յիամէ, Քալածեացզնա: ինքն չոգաւ արս

արս

ԵՊԻՓԱՆԻ

ՄԱՍԻՆ

ԵՐանելիսուբ Ծպիփանը սուբ Շաղիտայի ընկերնէ» եղել Ն մեծն Դանիելիաշակեբտը. էլ մանկությունիցի վե՞ սնվել էՐ անապամեծ Լաճանայապետիմաճից ճետո եկավ բնակեցավ տում: Նեոսես ՄԵծ Մոփքում, Մամբրեկոչված տեղի անապատում.ՄամուշեղանուՆ շաբունակլինում էՐ քաբանձավնեռում նով գետի վբա: Նա բնակում ճետ. նբա մոտ էՐ անապատի գազանների ժողովվումէին արչեր Ն ինձեր:նա միշտլինում էՐ անապատում,մեծամեծ նշաններՆ սքանչելիքնե՞ էր գործում, չատ մոլոբյալներհեթանոսությունից քռիստո-նեության էՐ դարձվում,ՄոփքԵբկիորլգնում է՞ր վանքեբով,ուսուցիչճեր էր նշանակումՍոփքի ամբողչ եոբկբում. Մոփքի սուրբ Ծպիփանը ճամաո էՐ էՐ դառնում, մեծապեսլուսավոռում ժողովուռդը: Ե՞կ՞ի լույս Անցնում էՐ նան ԱղձնյացԵբկիրը, նրանցէլ լուսավոբում էր, լցնում էՐ վանքեռով,նե մի վկայաբան էբ շինում Աղձնյաց եռբկիոր Տիգոանակեոտ քաղաքում,ն սոբեոիճիշատակնէին այնտեղկատաԲում, նբանց բարեխոսությամբ աշխառճբփոկվի, ինքն էլ նշաններ էր կատաբումն դառնումգնում էՐ ի՞ կացարբանը: եվ Մամուշեղգետի մոտ մի աղբյուր էՐ գալիս, ե շատ ձուկ դուս կաո, ոռի ակունքիցշատ եղբայր մաբդիկայդ ձկներ բռնում օգտվումէին: Մի անգամ Եեռբկու ձկանպատճառովիբաշ ճետ կռվեցին,ն մեկը մյուսին սպանեց:Երբ եպիփանը այս բանըլսեց՝ ասաց. «Այսուճետեոչ ոք այդտեղից ձուկ չուտե»: ծվ իսկույն այդ տեղի ձուկը դառնացավ,լեղիի նման դառնացավ մինչե այսօր, Ն ոչ ոք մինչե այսօջ այդ տեղիցձուկ չէ ոբսում: էՐ կատաոում: անթիվզոբություններ նշաննեՐ Ու՞իշ Այդ գավառներումսուբբ Ծպիփանըշատ ուղղությանկարգերհասլեռնաբնակ անապատատեց:Հետո նա առավ իբ աշակեոտնեորին,-ընտականմենակյաց մառդիկ. ճինգ ճաւյուբ ճոդի,-- ե ճանապարհն էին՝ նշանց ճանապարճին կավՀունաց աշխաոճըգնալու: Մինչ գնում մի կին ճանդիպեց:ԵՐբ այդ կնոչ մոտով անճցան՝ նպիփանը սկսեց ե ասաց. «Վա՛ր, ի՛նչ գեղեցիկ վայելուչ փորձելաշակեբտներին կին էր»: ՆՐբա աշակեշտնեբից մանկաճասակմեկն ասաց. «Քոռ գոված կնո մի աչքը կույո էՐ»: ՍուբբնԵպիփանասաց. «Իսկ դու ինչո՞ւ նոտա վբա նայեցիբոբ եբեսրը տեսնես, քեզ մեչ ուբեմն չար խորբճուրդներ կան»:Անմիջապես այդ մանուկինիբանից ճալածեց,ճեռացոեց:Ինքը մեծ մոտ, եկավ նավեբովանցանճասան մի անապատկղզի: Այղ ծովի սա

ոբ

ու

ու

'ի կղզիս. Ն ունե" զկղզինզայն օձից բազմութ անցինյանապատ ն էին յայնմ կղզճոջբնակեալօձք իժք քաշբք, բազում զազանք դաեւ Եղն իբոն չոգան, եհաս սուբբնԵպիփան՛ի կրղժանք թունատՐոք: եւ ն ն զին յայն,մերբժեցանանտի գազանքն,թողին զկղզին գնացին: ոչինչ վնաս եղն նոցա ի կղզոոջնյայնմիկ, այլ այնումետն Անդ եկեաց սու՞բն Եպիփան,անդէն ՛ի նմին անդ խաղաղութեամբ:

կղզինլիքն էո օձերով,իժե՞ Ն Լառբերէին բնակումայդ կզզում, այլ Ն բազմաթիվդաժան ու թունավորգազաններ:կ, եռր արե Ծպիֆած եկավ ճասավա յդ կղզին՝ գազաններ այնտեղից քաշվեցին, ը թողին գնացին: այն կղզում ոչ տանեց,խաղաղապրեցինայնտեղ: Այստեղէլ ապոեց սուբ ծպիփանր ն նույն կղզում վախճանեցավ:

ե

'

չ-

.

բնակեցան

|

կղզ'ոջճանգեաւ:

Այնունետե

ու

ԻՐ

ԻԸ

ՑԱՂԱԳՍ ՄԵՄԱՄԵԾ

ՆՇԱՆԱՑՆ

ԵՒ

Աւ ո» Շբանց

ՍՔԱՆՉԵԼԵԱՑՆ,

ՈՐ

ԵՐԵՒԵՑԱԻ

ՑԱՍՏՈՒԾՈՑ

ՄԵԾԱՄԵԾ

Ի

«ն

ՄԱՄԲՐԵՐԻՄ`..

ԵՊԻՓԱՍԻ ԳԱԱԱՈԻՑ

ՆՇԱՆՆԵՐԻ

ԵՎ

ՍՔԱ

ԱՍՏԾՈՒՑ

ՀԵՏ

ՄԱՄԲՐէ ՑԵՏ ԳՆԱԼՈՑՆ ԵՊԻՓԱՆՈՒ

ճեռանում էՐ ԵՐբսուոբն Եպիփան գավառից, իո միայճաՍոփաց Ծոփաց գաւառէն ՛ի Եպիփան էՐ յիւոմէ նոցից, Մամբոե կոչվում՝ այնտեղ թովեց շատ եղբայբնեո--միա Ապա իբն գնայր սուրբն ո՞ր անուանեալկոչի Մամբոէ, եթող անդ բազում եղբաններ,միաճավանճավատացյալքբիստոնյակոոնավորներ,լեռնամիանձնանոցէն՝ ն մի ճ աւատացեալս քբիստոնէիցն, կ ոօնաւոոս բնակ միանձն ճգնավորբնեո միաճաւանս եբեցի նբանցվբա գլխավորնշանամիաբանս բարս ե ՛ի մի երէց ն ոցա ոմանք, գլխավերայ կեց: ՆՐբանց մ եջ կային միանձունս. մանկությունիցի վեբ բնավ ուրիշ ճգնաւոբս լեառնականս ն ջուր, գինու ճամն տո: կեբակուոչէին կեռբելքան լոկ բանջարեղեն Բայց էին ի նոցանէոմանք, որբ բնաւ ամեննինայլ ինչ կԵեբակուբ ել չէին ն ջու». բանջար լոկ բայց է: թե առել, ինչպես իւոեանց, մանկութենէ ՛ի նոցա չէՐ ճաշակել ն զճամգինտյգիտէին Նբանցմեջ կաբ մի խստակոոն ոչ զիա՛ոդլինի։ եղբայո, մութ կյանք էր վարում ն ոչ նաե վարէր. վաոս մթին էՐ Եւ էՐ անդ եղբայո մի ՛խստակոօն, բոլոբովին ճբաժաովումճաշակել Բառությանհույսի կենաբար յաբութեայուսոյն բաժակից, այսինքն մեբ տեբ Հիսուս ՔՐբիստոսի փ ոկութեանն կենաբաբ 'ի բաժակէն ամեննին աոյունից: Ոբովճեատն շակէՐ | ճա տեառն ոչ կամ ի ՔՐիստոսի: չէՐ կաբող մեբոյ Յիսուսի թ ե ճավատալ, ե՞րբայդ (գինին) սուբ սեղաննէ բԵրնըն, այս ինքն, յաբենեն Ն աստծու աստուծոյ, յորժամ . վում քաճանայիձեոքովբաշխվում`իսկապես ՐէՐ ճաւատալ`թէ ճշմաբտիւառիւն իցէ ՈՐդտյն ոբդու առյուն է դառնում.այլ կարծում էՐ թե լոկ գինի է մճում. այս պատճառովէլ նմա գինի լոկ թուէո թէ իցէ, վասմն այլ աստուծոյ. սեղանն ի ելանիցէ ճաճախվիճում էո շատերիճետ: 0ՐԵբիցմեկում, Ե՞բ գոճությանպաընդ բազումս:Իսկ եղն օո մի յատոց, իբոն ճՔանապազ այսորիկվիճնէՐ ՛ի տաբագիխոբհուղդն էին կատարումայն վկայաոանում, անդ զխոբճուռդսգոճութեանպատառոագինվկայանոցի շինել ԷԸ ն սուրբ ճանին զճացն սուրբ յորժամ Եպիփանը՝ էՐ ճացն ս ոբոյն գինինբեբին, պատարագի Եպիփանու, սեղանի զոր շինեալ անդյայնմիկ՝ է սեղանոյն, վբա Լ դին, վեբայ ուպեսզի ՛ի առյուն դառնա պատառագին այդ թեբաճավատեղբայոն էլ առբոթեան զգինին՝առիւնանալ այնտեղէՐ գտնվում, վկայաբանում.եբեցը ելել կանգնելէՐ սեղանի կայր եղբայրն անճաւատ 'ի վկայանոցին։Ծւ էոէցն ելեալ կայո ՛ի վեքան զմատուցանել առաջ ե նախքան էՐ զպապատաբագը մատուցանելը` ձեռներըբարձբացնում բայ առաջիսոբոյ սեղանոյն.յորժամ յառաջ ե ասում Ն էո.-ձեռս ասէր: սեղանի վ բա սեղանոյն, էոէցն /ի վեբայ տաբագնճամբառնայո տեր աստված, «Զորությունների բոլոր ՏԷՐ աստուած աբաբածնեորոչնչից զօբութեանց, աբաբհո զամենայն յոչրնչէ, ե ն Ն ե աճապականացու.անցինզքոստեղծեցիր, մաոդուն ճողից ստեղծեցիրկենդանի անապական. ճողոյ կենդանի ստեղծերզմաոդ"ի քո ն ի՞ենց ման՝ մարդիկ ե պատվիբանը զ անց առին պատվիբանազանցությա իւրեանցպատուիբանազանցույով պատուիբանօքդ,անկան'ի Ն դու ադար պատճառով մաճվանդատապարտվեցին, դատաստանով քովքմեոժեցեբզնոսա'ի դբախթեամբն:Եւ աոդ ադար դատաստանօք ն դուռս աբիջ փափկության նրանց դրախտից լ ինել այս աշխարճը, ոի (ճոստեղծեր, գբաւեցան տէն փափկութեան ուստի յայս աշխաոհ՝ ն նրանք դատապառտվեցին ղից նանց) ձեռանէ, ստեղծել է իո մաճով մեռնելու: բառրեբարդ սակայն ոչ թողե ՛ի ընդ մաճապառտութեամբ. 8. ո՞ր

որ

|

ոբ

ոբ

ՏՈՅ

ե |

:

Է :

'

|

Է

։

: ՝

տ

'

:

ԵՐԵՎՅԱՆ

.

կատառէին

ռր

ու

ոբ

ոբ

,

|

ն ծնընմիածնիդ քո վեբստին շնոբնօք տեսչութեամբ քո. ե բազումկեբպարանօք այցելու զստեղծուաձս դեամբնոբոգեցեր աբաբեր զօբութիւնս եղեր աբաբածոցքոց: Առաքեցեր զմաորգարէս, հաոբէ լազգս ազգս իւբեանց ազգի ազգի նշանս'ի ձեռն սբբոց քոց՝

աստուած,

այլ

հբեշառաքեցեր լօգնականութիւն, ճոյ եղեն առաջիքոռ, ետուր զօրէնս խ օսեցար ժամանակաց, Իսկ իբոն եկն կատաշած տակսվեբակացուս: աբաբշեր, ոջ է պատկեր քո՝ ոբով զաշխարհս ո բդտվդ ընդ մեզ միածին ն բանիւզօկրէ զամենայն էութհան քո, Ւոգ Նե կեբսլաբանք փառաց ճաւաՀօբն զբնութեանն որ զէական Բութեամբ. ոչ ինչ յափշտակեաց ՛ի յերկրիեբնեցաւ, սար պատիւանձինն,այլ աստուածն յաւիտենական զկեբպարշանս 'ի սբբոյ կուսէն մարմնացաւ, շոջեցաւ, րնդ մարդկան մերոյ, ե եղն 'ի նմանութիւնտկաբութեանս զի արասցէ ծառայի էառ, ե զմեզ նմանակիցսփառացիւբոց:Զի յամենայն ԵՐկՐէ փոկեցերզմեզ. ե բառձերյամենայն մոլոբութենէ յամենայն

Բայց դու, բաշե՞րաշաստված, նշանցձեոքիցչթողիո, այլ քո միածնի խնամքովու շնոոճքլովքոռ ստեղծածնեոր ԵՐկբոողծնունդովնոբոգեցիո ե շատ Մարգաշեկերպարանքներով այցելուեղար քո արարածներին: ու նե՞ ուղաոկեցիո,տեսակտեսակզոռբություններ նշաններգոբծեցիո քո սբբեբիձեռքով, ոբոնք քեզ հաճելի եղան, օրենքներ տվիր օգնուուղաոկեցիրվեբակացությանճամար: իսկ թյան ճամար, ճՃբեշտակներ Ե՞բ ժամանակնեոիվեոբչը ճասավ՝մեզ ճետ խոսեցիրքո միածինոոդու միչոցով, որի ճետ աշխարհնստեղծեցիր, պատկերէ քո փառքո ոբ ամեն է է քի, կերպաբշանք էության, կրում ինչ զորավորխոսճոր էական քով, ոբ ոչինչ չճափշտակեց բնությունիցիբ անձի պատվի ճամար, այլ ճավիտենական աստվածըեբկբի վբա եբնեց, մարդկան ճետ շբչեցավ, սուրբ կույսից մաբմնացավ,ծառայիկեբպաշանքառավ Ն մեր տկարության նմանեցավ, ոբպեսզիմեզ նմանակիցղառձնե իո փառքին:Դու մեզ փոկեցիբամեն տեսակգայթակղությունիցն մոլոե Րությունից,աշխաոճիցվեբացոիրորնէ անճույս թեբանավատություն քո բոլոր աբաբածներին ն ն նմաշնոբճեցիոճաբությանԲույս ճավատ ն բոլորին առճասաբակ նություն քո պատկերին կերբպաբանքին, կյանք շնոբճեցիբայն ճավատով,ոբր զոբացոբիբ մեջ: (Այս մաոռդկանց բոլորնաբիո) ոչ թե մեր ոբնէ աբշդարությանճամար, ոբովնետնմենք աշխարհիս վբա ոչ մի բարիքչենք գործել, այլ քո ողորմությանն գթումեբ վբա սփոեցիր՝ ճամարձակումենք թյան շնոբհիվ, խնդոել ոբ ես մարդկանցսբտեոբն քննում սբտագետիցղ, Եբիկամունքը,դու տեր, ոո բոլորիսրտեբըգիտես,դու ճանաչումես այս մառդուճշմաբիտ ոբ ճգնություննեբը, խստակյացկյանք է վարում իր ճգնողական կյանքում, սակայն սբա մեջ պակասումէ ճավատը.առդ՝ տուր սբան ճավատմի մանանեխի ճատիչափ93, ոբպեսզի չկորչի: Ո՛վ քաջԲովիվ, քոռ անձըդիր քո խաշինքդուրս եկար կորած ոչխարըփնտոելու, ոբ ներիվոա՝ սրբան ես փոկի՛՞ թեբշաճավատությունից, ոբով բռնված է, սբան Ն քո ոբ քո կեոորպեսզիթշնամին չնափշտակի այս ստեղծածն, պառշանքի նմանություննէ կբում` ճավիտենական չմատճվի»: կորբուստի ճեԱյս աղոթքնաբավ եբեցը պատաբագը մատուցանելուց առաչ, տո ն սկսեց պատարագը ամբողջ ապատաբագամատույցը վեբջացոբեց Երբնա ասաց «Հայո մեբ, որ յերկինս ես»՝ ծունկ չոգեգՆ Երկար աղոթք էՐ անում: Եվ մինչ նա ծունկ չոգած աղոթքէՐ անում՝ թեբաճավատ եղբայոըոտքի կանգնած՝նեոքնից՝բեմից նայում էՐ դեպի սեղանըե բաց աչքեբովմեծամեծ սքանչելիքսկսեցտեսնել:Նա տեսնում ո՞ր էՐ Փբիստոսին, էր սեղանիվբա, բացել է՞Ր կողքի վերքը, իխիյշել ոբ գեղաշդովխոցելուցէ՞ գոյացել,Ն կողքիվեքիցը առյունը կաթոբ

գայթակղութեանց

Ն ետուր թեբաճաւատութեան, զանյուսութիւն ն

զճաւատս յո պատկ զնմանութիւն "ի զյուսոյ

Բութեանամենայն քոց արբաշածոց,ոբոց ետուր Եւ քոց շնոբճեցեր:Բաւատովքն,զոր կերպարանաց շնոր առ ճասաբակմիանգամայն զամենեսեան մառդիկ. ոչի մեոբոց,զի ինչ լով. զի ոչ եթէ վասնառդաբութեանց ն գթութեա զբարիս ՛ի վերայԵբկրբի,այլ վասն ս ոո խնդոելի սբտագիտէղ, զոբ սփոեցեր՛ի մեզ՝ Բամաբձակիմք Դու, տէր, սՐտագէտյամեոբդոց մաոդկան: զսիոտսե զեբիկամունս զայսորիկ, զառես զվաստակոց զճշմաշտութեան նայնի, դու գիտես ն չիք իտոց, վարի ՛ի վարսվաստակոց ճաւատ խստամբերութեամբ քան զճատմանանխոյ,զի մի՛ կոԲաւատս սա սմա. ՛ի աոռդ յալ 'ի ոչխարին Հովիւ քաջ, ոո Ելերդ թիխնդիո Րիցէ անձն սոբա: ն փոկեա՛ի զսա արդ քոց, ե եդիր զանձնքո 'ի վերայ խաշանց Թշ ամի է, զի մի՛ յափշտակեսցէ յոր ըմբոնեալս ճավատութենէԿ՝ Ն նմանութիւն յապան քո ստեղծուածս կերպաբանացս զանձնսորա,

ԱԱ

կիցո'ցո Ն

ողորմութեան ո,

լ

ու

ոբ

ու

կորումելո): ի Իո»

մատնեսցի: կորստեան յաւիտենական կանութիւն քան Եւ

զայս

աղօթս ն յետ

մատուցանէՐէբէցն

յառաջ

զմատուցանելն

զպատաբագամամատոյցկատառշեաց պատառագին. այսորիկ մեր՝ լեբկինս,եդ ծուն Ն կայո Իբոնասաց. Հայր տոյցնզամենայն: ծունո ն կայո լաղօթս, Ն նոբա Եւ մինչ դեռ եդեալ էո յերկար: յաղօթս սեոր

՛ի յոտն, 'ի խոնաոք՛ի բեմէն նայէբ ի կայո եղբայոն թեբանաւատ Քանմեծամեծ սքանչելիսաչօք բացօքիւոովք: ղանն, սկսաւ տեսանել ն կայո 'ի վեբայսեղանոյն. զի տեսանէՐ զՔոիստոս,զի իչեալ խոցեցին. էբ իւո զվէոսն ՛ի կողմանէ,զոբ փ կողսն գեղաոդեամբն

բոցոոն

ոո

ճոսէո 'ի բաժականղբ պատարացնցղկացեալ 'ի վիոէ կողիցնաբիւնն ոբ էր իբոն ետես զայս Եղբայոն ս եղանոյն:Իսկ ՛ի վերայ եդեալ գին, կոօնաւոոն,զարճուբեալդողացեալխոռվեալտագնապեալ թեբաճաւատ յեշկիո կոբծանեալկայո, 'ի բեբանսճաբհալ, պառտեալ թալացեալ ոգինսպառհալյինքենէ: զգործսՐբութեան պատարագին. ԱպաԵրէցն յարուցեալ կատաշեաց ետես զեղբայոնզի յԵոկիո 'ի օբինացն բեմբէն, զսբբութիւն իջուցեալ Ն ենան թալացեալկայո: Իբբ ետ ում տալ էո զօրբէնսն, կործանեալ զմնացոոդսն՛ի սեղանն,ապա ինքն մատուցեալբուռն ճաշկանէՐզեղկայո ՛ի գետնին:Ապա պակուցեալ բօոէն.ն տեսանէր, զի նա թալացեալ ուրեմն նա եբեր զոգի. ն զգաստաիսկ ջուրաշկանէՐընդ բեբանաւն. սքանչելիսն՝զոբ ինչ ետեսն: զմեծամեծ ցեալ,մատեաւ եկաց պատմեաց նմա երէցն ՛/ի սոբութենէնանտի օբինացն. իսկ Ապա կամեցաւտալ չառնոյըյանձն,վասն զի անարժան ամհամարէ"ր չճաւանեալ եղբայբն ապաշանձինն,՛ի ՇԵՐքս իջեալ,զեւթն զանձնիւբ։ Այլ Բոբ ճատեալ ե յետ եւթն ամին ապա մեղաց իւոոց, զթեբաճաւատութիւն խառեալ ճամարէո, ելանել առնուլ ընդ օբէնսն ապաշխառութեան արժանի զանձն իչուցեալզանձն իւ" զամենայն Քաւասարել:Սակայն Դինոյն ճոր ճոր Ապա եղբայրն: ատւոս վաղճանեցաւ կենացիւշոց, մինչե ՛ի նմին նեՐքս վկա՛ի Ն նոյն Եո՞էցնԲանգեաւ,ն ՛ի միասինեոկոքինԵղան՛ի ուր Եպիփանու: յեղբայբանոցին յանոցին, սքանչելիքեբնեցան '

կրթելով ճոսում էՐ պատառճագի բաժակի մեջ, ղոված էՐ սեղանի վրա: ԹԵՐաճավատ կՐբոնավոր այս եղբայոը տեսավ՝ զարճուրեցու դողաց. հուզված, շփոթվածգետին կործանվեց, բեբանըկաշկամած ուժասպառ,շնչասպառ ուշաթափեղավ: Իսկ ԵՐեցը վեբ կենալով՝սուրբ պատարագի (աղոթքից) խորճու՞Ն Պր վերջացրեց սուրբ էՐ՝ օրենքը բեմից իչեցնում Երբ տեսավ այն Եղբորը, ուշաթափընկածէո գետին:ԵՐբսբբությունըտվեց ում Հ պետք էՐ, ապա մնացորդըդառձյալ տաբավսեղանի վբա դբեց Ն նԵրքն իչնելով բոնեցեղբորից, տեսավ ուշագնաց ընկածէ գետնիվբա: սՐսկեց.Երբ նա վերջապես բերանին շունչ քաշեցե ուշքի տեսած վեր կացավ պատմեց իո կ' Ապա երեց սքանչելիքը: կամեցավ սուտբ օբենքովնրան ճաշակել, նա հանձն բայց ոբովնետեիրեն անարժան էր ճամարում: չնամաձայնեց, Քամաո մի ճոր փորեց ն մեջըմտնելով յոթըր տարի ապաշխառբեց իո ճետո ե մեղքը, ե յոթը թեբաճավատության տաբուց համարեց իո ապաշխառությունը արժանացելէ (թողության), դուրս էբ գալիս ուբիչնեբի ճետ միասին Բայց էլի նույն Բոբն էՐ իչնում բոլոր ճաղոոդվելու: իր կյանքիօբեբում ն նույն ճոբումն էլ այդ եղբայոր եբեցն էլ վախճանեցավ,ե Երկուսը միասինայն ոո

որ

'

ոո

որ

ոն հոց:

ու

առա իո Այլ ճա

ավ. վախճա վկայա

Լո

դրվեցին, նՆպիփանի Եղբայբանոցում, ո՞րտեղ այս սքանչելիքն ներ,

Իթ

ԻԹ.

ՑԱՂԱԳՍ ՑՈՒՍԿԱՆ՝

ՈՐ

ՒՐ »Ի ԶԱՒԱԿԷ ԱՂԲԻԱՆՈՍ

ՓՈԽԱՆԱԿ ՆԵՐՍԻՍԻ ԹԱԳԱՒՈՐՆ

ԿԵՍԱՐՈՒ. ԵՒ

ԵՊԻՍԿՈԳՈՍԱՊԵՏԻՆ

ՊԱՊ

ՑԻՒՐՈՑ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ, ԶՈՐ

ԿԱՄԱՑ՝

ԱՌԱՆՑ

ԿԱՑՈՑՑ

ՄԵՄ

ՎԱՍՆ ԱՑՍՈԲՐԻԿ ԲԱՐՁԱՒ ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ

ՀԱՑՐԱՊԵՏԱՑՆ ՀԱՑՈՑ ԶԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԶԵՌՆԱԴՐԵԼ

ՆեՐսէսի կացոյց թագաւորն ճայբապետին էՐ եպիսկոպոսին Աղբիանոս "ի զաւակէ Պապզծուսիկեպիսկոպոս, Եղե յետ

մաճուանն

ոո

իշխել ունել նմա զտեղիճայբապետացն, նորա: նա ն լուաւ Բայց էո նոբա՝ փոխանակ զոր սպան. փոխանակ Ն Նեռսէս, Կեսաբու՝ թէ սպանինզմեծ ճայբապետն եպիսկոպոսապետն նորա զտուսիկ՝ առանց նոբա տեռի նորուն զոր կացուցին փոխանակ առ տանելի ճայբապետն ճբամանիեղեալ, զի ոչ ոբպէս սովոր էին Կեսարիա՛ի ձեռնադոութիւն: Մանազկեոտոյ:Ետ

Բբաման

ՀՈՒՍԻկի ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԱՂԲԻԱՆՈՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՏՈՀՄԻՑ

էՐ, ԵՎ ՈՐԻՆ ՊԱՊ

ԱՌԱՆՑ

ԿԵՍԱՐԻԱՅԻ

ՆԵՐՍԵՍԻ ՓՈԽԱՆԱԿ ՆՇԱՆԱԿԵՑ ԻՐ ԿԱՄՔՈՎ

ԹԱԳԱՎՈՐԸ

ՄԵԾ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՊԵՏԻ,

ՈՐԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ԱՑՆՈՒՀԵՏԵՎ ՀԱՅՈՑ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆԵՐԻ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ ՋՁԵՌՆԱԴՐԵԼՈՒ

ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸԴԱԴԱՐԵՑ

ճետո Բայբապետի թագավոորՀուսիկ եպիսմաճից՝ Պապ կոպոսին նշանակեց, Մանազկերտի ա Աղբիանոս միցէՐ, ն նբան ՞րամայեց տեղը բոնել ն իշխել իո ճայբապետների ռպանած(Նեշսեսի) տեղ, ե նա եղավ (Նեբսեսի) փոխանակ: ՔայցԿեսարիայի լսեց, թե մեծ ՆԵՐսես ճայեպիսկոպոսապետը

Ներսես

որ

աի ի

Իապետին սպանեցինե նա փոխանակ նշանակեցին Հուսիկին,առանց ի" ճոբամանի՝ ձակառակ նախկինսովորության,որ Կեսաբիայի ճայբաճամար: Այս բանի պատճապետիմոտ էին տանում ձեռնադրության

Կեցասմանեղեալ ճայբապետին իոքս այս մեծ զարբմանալով սիւնճոդոսարու վասն բանիս այսորիկ,ե եղե ժողով եպիսկոպոսացն ե գբեցին թուղթ ցասԿեսառու ճ այբապետին. առանց սին նաճանգին ն գոեցինթուղթ Պապ, Եւ թագաւորն ն նոյնպես մամբ մեծապէս: լիցին ճայբապետ զի կաթովիկոսութեանն. լուծին զիշխանութիւնն օբճնել. ն մի՛ իշխեսցէ արքունի իշխեսցէ՝զճացն Հայոց, նա դբանն Եւ Հայոց, ոբպես սովորութիւն էր ՛ի բնէ: զեպիսկոպոսն ձեռնադոել ձեռնադռել. Հայոցզեպիսկոպոսն յայնմ ճետէ բարձաւիշխանութիւնն ե ամենայն գաւառաց գաւառաց Հայոց լինէին եպիսկոպոսք այլ միանգամլինէին եպիսյայնմ ճետէ այնունետն կողմանց, կողմանց ե սաճմանացնՀայոց, երթային ՛ի քաղաքնկեսաբացտց անդ կոպոսք յեբկՎասն զի յայնմ հետէ բարձաւիշխանութիւն լինէին եպիսկոպոսք: ձեռնադրել.բայց եպիսկոպոսք Րէն Հայոց, այնուբետե ոչ իշխէին ն հաց օՐհնէր նստէր, հ վերոյմիայն լինէՐ աւագ եպիսկոպոսացն, յանդիմաԵւ բայց Բամարձակութեամբ քբիստոնեայ, թագատոացն: կամ զի Երկչոտ էր ե ճութեամբ ինչ ընդ ումեք չիշխէո բարբառել. ե միայն ունէ զպատիւն, կայո ՛ի Քաւան, Ն ըստ կամացթագաւորին առւոս կենացիչոոց: զամենայն լռութեանն ՛ի ճանդաշտութեան

ոով Կեսաբիայիճայբապետըշատ

Եւ

ոբ

առ

ոո

որ

ոո

ոո

սա

զայրացավ: Կեսաբիայինաճանգի

սյունճոդոսական ՖԵպիսկոպոսների 94 ժողով գումաշվեց, գասմնալից թուղթ գեց (Հուսիկ) ճայբապետին 55: Նույնպես թուղթ զոեցին Պապթագավորինե (Հայոց) կաթողիկոսների իշխանությունը լոծեցին, Հայոց հայոապետլինճի՝ նա իբավունքունե(սահմանելով),ով նա թագավորիսելանի չունենա Հայասձացըօբճնել,բայցիբշավունք ոբ

:

`

ո՞

զռանիճամար եպիսկոպոսներ ձեռնաղոել,ինչպես ի բնե սովոոություն Ն: Այղ ժամանակիցվեբացավՀայոց (կաթողիկոսների) իբշավունքը ձեռնադոելու.ն այնուճետնՀայաստանի Եպիսկոպոսներ բոլոր գավառոբոնք ոո նեբից ու կովղմեբից, եպիսկոպոսէին լինելու` գնում էին Կեսարացոց քաղաքըՆ այնտեղձեռնադրվումէին Եպիսկոպոս, ո՞բովճետե այդ ժամանակից Հայոց աշխարճիցվերացավայդ իբավունքը, ենալնուճետե չէին ճամարբձակում եպիսկոպոսներ ձեռնադոբել. բայց նա, ոբ նստում ն ԼՐ՝ մեջ ավագն Ֆպիսկոպոսնեբի միայն վեբով էՐ թագաօբճնում: սա վոբնեբիսեղաննէՐ Իսկ (չուսիկը) քբիստոնյամառդ էո, բայց չէր հանդիմանելմեկին, ոբովճետնԵրկչոտէր ե ճամառձակում միայն թագավորիկամքով ուներ իր պատիհամակեոշպող, ոբովճետնե ե ու մնում էբ իո կյանքի բոլոր օրերում: վր. լուռ ճանդարտ ւ

ԹԵ Ի՛ՆՉԳԵՍ

ՑԱՂԱԳՍ ՍԳՈՑՆ,

ԿԱԹՈԳԻ

ՌՐՊԷՍ ՍԳԱՑԻՆ ԶՀԱՑՐԱՊԵՏՆ ՆԵՐՍԷՍ, ԵՒ ԼԻՆԷԻՆ ԶՆՄԱՆԷ

ճայբապետնՆերսէս, Պապայ զսուոբ Ապա յետ սպանանելոյն ն ամենայն մադ խոր տոտմութեամբ, ամենայնմառդ Երկտխոբեցաւ ՀԽեն ադ ե փառք բին Հայոց ճաւանէինխօսէին ասէին.Քարձեալ յոց.

զի

իշխանքն յայսմԵ՞կոէ:Խօսէին աշղաբնաստուծո) բարձաւ ն

մեբ. զիա՞ոդ ե ասէին. Գիտեմքաշդ թէ կոբեաւ ԵՐրկիոս նախաբա"քն, զի վասն աստումանաւանդ Բեղաւ առիւն աողաբ ՛ի տաբապառտուց, Հայոց ն ասէր. Սբբոյն Մուշեղսպաբապետն ծոլ սպանաւ: եւ խօսէՐ Բեղաւաբիւն չի տաբապառտուց. այսոփետե ես ոչ կարեմ աստուծոյ ումեք ուղղել: Զի գիտեմեթէ եջթալ 'ի վերայ թշնամեաց,ն ոչ նիզակ ն ոչ կարեմքճամբաոԵթող աստուած ՛ի ձեռանէ զմեզ. ն լքեալ եմք, ես՝ եթէ չիք յաղթութիւնի վեբայ թըչնալ զգլուխսմեո. զի գիտեմ մեռաւն, ե Հայոց. յաղօթից նորա էՐ յաղթութիւն նամեացԵբկոբիս ծագէ 'ի ծագ ազատքեն շինականք ազգի նոցա: Եվ սգային ամենայն ն ամենայն ամենայն սաճմանացեոկոին Հայոց, ազատք շինականք առ տանն Թորգոմայ,ճայ լեզուն Բասաբակ: բնակիչք որ

ՍԳՈՒՄ

ԷԻՆ ՆԵՐՍԵՍ

ՀԱՑՐԱԳԵՑԻՆ

ԵՎ ՆՐԱ

ԿԱՐՈՏԸ ՔԱՇՈՒՄ

ԵՐբ Պապըսուրբ Ներսես ճայբապետին սպանեց`այնունետեամեն մաշդ խոր տոտմությանմեչ ընկավ. Հայոց աշխաբճիբոլոր մարդիկ միաբանխոսում էին ե ասում. «Հայոց փաոքըկոբավ,աստծու արդար մեր աշխառշճից վերացավ»:իշխաններն նախաբառներն էլ ասում էին. «Այժմ գիտենք, մեր աշխաոճրկոբավ, ոբովճետնանմեղտեղը նա աստծու ճամար առդաբ արյուն թափվեց,մանավանդ մեռավ»: ասում «Աստծու էո. Հ այոց սպաբապետն է լ Մուշեղ սոբի արյունը անես մեղ տեղը թափվեց.այսուճետն չեմ կարող թշնամուդեմ գնալ, կամ մեկի դեմ նիզակբանեցնել:ՈՐովճետե գիտեմ, աստվածմեզ ձեռքիցը թողեց, մենք լքված ենք ե չենք կառշողանագլուխնեոս վեր ես գիտեմ, բարձրացնել. այսունետե ճաջողությունէլ չի լինելու Հայոցաշխաոնիթշնամիների դեմ, ոբովճետնմեբ ճաղթություն, նրա որ աղոթքիցէՇ՝ մեռավ, Ն նրա տոնմի»: եվ Հայաստանիբոլոր սանմաններում,ծայբե ծայր, սգում էին նշան ազնվականներն շինաԹորգոմիտան բոլոր բնակիչնեոը,առճասաբակ կաննեոը, ճայ լեզվով խոսովզ մարդիկ: ու

ոջ

ոջ

ոո

ոո

ու

`

Լմ.

մ

ր ԱՂՈԿԵՑՆ

ՆԱԼ ԵԴԵԱԼ ս

լ

ԿԱՄ

ԶԿՆԻ ՄԵՌԱՆԵԼՈՑՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏԻՆ

ՊԱՊ ԶԱՄԵՆԱՅՆ

ՆԱԽԱՆՁ ՄՏԵԱԼ ՏԱՊԱԼԵԱՑ ԹԱԳԱՒՈՐՆ

ՆՈՐԱ

ԿԵՆԴԱՆՈՒԹԵԱՄԲ

ԱՌ »Ի ՆԵՐՍԻՍէ

ՈՐ ԻՆց ԵԴԱՆ

ՑԱՂԱԳՍ Թէ Ո՛ՐՊԵՍ

|

"Ի

՛Ի

ՈՐՍ.

Հայոց հսկ զնեոսէս, Հայոց խաշին

աշսպանզճայբապետն Պապ զի թէպէտ թագատոն սակայն ոչ յագեցաւ Դ իցեն ուղղությա բանայրայսպես`թէ զինչ միանգամկարգք Եւ սկսաւ Եղծեսցէ ե խանգառրեսցէ: նիս եդեալ ան լ ն նմանէ. ի Ն

: չ

|

մահու Բոր թԱա

լ

ր

ե

Տո

ս

ն

լ

ւ

ն

դ

զայս

Ն

ե

ն յիտաքանչիւո յաշխառրէ Մ բակբել տայբ ո Բաւատացեալս ն աւ

յէՐ Պապ թագաւոն,

հի

հրամա

զկուսանսն

ծութեան:

շինեալնորին Նեռսիսի խթ այն հիանան» առանս կաոգեալս, կողմանց ոռճիկս դարմանս ութիւն

ե

էո

ի

ե

ե

ՆԸ

յամենայն նոյ Ն աղքատացն. Քիւանդացն տաբիմս բողեալտեսուշս ոո ա» էին յաստուծոյ, որք Ե՞կիւղածքն Հ" նոցիկ յանձն աբաբհալ

յ

Ն

Բն

աոան

։

:

նոր զե Քբիստոսի գալստեանն լափտենականացն ազանի տեսչութենէ, լիտաքանչիւ» թագաւո՞ն հալածէ» կարգեալԷՐ յաղագս չքատե

գե

ղիսն ի' բաց ավերէր: Ջոբ վեբակացուսն ճալածէ». ն ճբաման բացն ն աղքատացտեսուչ, զնոսա ՛ի բաց Աղքատքն բայց եթէ արեան, ադխաշնի եթէ ոչ նոքա ոք ինչ մի իշխեսցէ տանել, մոլո ելցեն. այլ անդո Քազիւ ինչ ապա թէ գտանել աղաչեսցեն, ցեն ժտեսցեն ոբ կառգեալ 'ի նախնեացն եւ զկաոգսպտղոյն ե զտասանոողացն՝ ճրաման ընդ հանէր վասն այնուիկ էբ տալ յեկեղեցին,

իւտոյ: իչխանութեանն

տայր

է լ

ի

վ

լ

զի մի՛

տացէ:

ալին" Ան Նեոսիսի ճ`

ոք

ոչ իշխէր'ի նմանէ ճանել խայբապետին ԵՐկիոնՀայոց, զոր կամ թողուլ զկին իւր զամուսինյամենայն առեալ էո. ե օբճնութեամբ բԲարսանհազն գամ քօղով կամ պսակաճ ոք Բամաբձակել: Եթէյանկաոծմե իշխէր միւսանգամ առնել այլ ոչ

ոք

միան-

:

ԻՐ

ԿԵՆԴԱՆՈՒԹՅԱՆ

-

ԺԱՄԱՆԱԿ.

սկ Հայոց Պապթագավոոր թեպետն սպանեցՀայոց աշխաճի նբա ճայբապետին, բայց մահովը չշհագեցզավ, այլ ջանք էր ոբ ոչնչացնել ուղղության այն բոլոր կարգերը, անում խանգառել Նեբսեռր սահմանելէՐ եկեղեցում:եվ սկսեց նախանձով վառվել նբա ճետ: Հայտնապես ճրաման դրած կանոնների տվեց աշխարճին՝ ավերել ոբբանոցներն այբինեոիասլաստանները, շինել էո Ներսեսըզանազանգավառնեռում. ավերել կուսանոցներըզանազան ու

առաջուց

ու

որ

զավառնեբումավաններում,նույնՆԵՐսեսն ու

էր

ոբ

շինել պառշիսպ ու

նեբով ամբացոել՝ առեանգումից:ց" զգույշ պահպանությանճամար: ՈբովճետեԽԵբանելի ՆեՐսեսըիո կենդանության շինել ԷԸ այս ժամանակ բոլոր գավառնեոում,ոբպեսզիբոլոր հավատավոր կույսերն::7 այնտեղժողովվեն, պաճեցողությամբՆ աղոթքով զբաղվեն, տան ե նբանց ապոուստ իսկ նրանց աշխարհը ընտանիքները: Պապ թագավոորճբամայում էՐ այս կուսանոցնեորն ավեռել, իսկ ճավատավոբ խառնակության: բռլոր արձյալ նույ Րսեսը անդանոցներէր ճիմնել Վեբում, սաճմանելէՐ նրանց ճամաբ ուտեստ ու Րիմ մարդիկէՐ նշանակելԲիվանդանոցնեոին աղքատներինտեաստծու Կուչ. հանձնել էջ այնպիսի մարդկանց, ոբոնք եբկյուղն ե ն ունեին ՓՔՐիստոսի գալստյան ճավիտենականդատաստանիէին սպասում: Թագավոբըայս վերակացուներինդուբս ԼԸ անում իբենց ն ճիմնառշկությունները պաշտոններից. ճբամայում ԷՐ ավերել, ոչնչացնել: նա չավոբնեոի Ն աղլատճերիվբա նշանակվածտեսուչ-վեբակահալածումէո ե իբ իշխանությանտակեղած բոլոր աշխաոճի էՐ տալիս-- «Աղքատներըթող դուս գան մուբան, ոչ ոք որեէ այնտեղ նշանց բան տանել. թող նբանք շչոչեն, խ աղաչեն, ապա թե մի ողորմությունստանան»: Պտղիին տաէլ, ոոդներբի վաղուցի վեբ սովոբություն էՐ դարձած կեղեցուն տալ՝ դրա վեբաբեբմամբ էլ ամբող, աշխառնում ճոաման

կուսանոցնեոը

դոմեեոը րա աում էԲովաԿիր» ու

Կա

գար կող-

աան

աման ամարձակի կարանք Գն, կառգն:«7 ն ՀԱՐ :

սովորութիւն

ՆԵՐՍԵՍԸ

ՆԵբսես

լեկեղեց'ոչն, րար կանոնելոցն զոբբա ո" աւելդէմլառաջագոյն սկոա' զայբենոցսն աւծոել յաշխառճին լայտնապես տալէր Նեբսէս ի գաւառս գաւառս, աւերելզկուսաստա Աո շինեալ Ն ամբացեալն յաւանսյաւանսպառսպեալս ր ն գաւաոս գաւառս առանգոցն ամբապանս էո վասն շինեալ Նեշսիսի ԳՏ շի Բին եռանելոյն Քանզի յիտում կենդանութեան ի կ"Է 40 Ի ներսիսի, գամ զի յամենայնգաւառս. կուսաստանս նեաց "բ Ի" կհի պահս իցեն՝անդոժողովեսցին ճաւատացեալք թթ» Լո. Զայն ընտանեաց:

:

ՀԱՅՐԱԳԵՏԻ ՄԵՌՆԵԼՈՒՑ ՀԵՏՈ ՊԱՊ ԹԱԳԱ ՎՈՐԸ ՆԱԽԱՆՋԻՑ

ՇԱՐԺՎԱԾ, ՑԱՊԱԼՑ ԱՑՆ ԲՈԼՈՐ ԿԱՐԳ ՌԻ ԿԱՆՈՆԸ, ՈՐ ՍԱՀՄԱՆԵԼ ԷՐ

ՆՄԱՆԷՆ

|

Ն

ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՆԵՐՍԵՍ

Ն

ուր

Բանեց. ոչ ՈՐ

Նեոսես

որ

չտա:

|

ճայբապետիօբեբում՝ նշա աճից ոչ ոք չէ Բամարձակում Հայոց աշխաոբճում մեկի կինը խլել ն թողնել իո կին ամուսինը, ոո Ն ԷՐ առել քողով ճարսանիքի պսակովու օբճնությամբ,Ն ուբիչ կին ։ առնելչէ ճամարձակում: Նեբսեսիօբեբում եթե ճանկարծմեկր մեռ:5

բրո" "1 "գ

աբշտաքոյկարգի իշխեո անյուսութեամբ ն ոչ կոծ ոք ղնէո կամ աշխաբանսմեռելոյն, եկեղեցտյ լալ զմեռեալն. ն ոչ ձայնս ոք առկանէ" "ի վեբշայմեռելոյն յաւուոսնՆերսիսի. ե ըստ արժանիսաղմոսիւրն օՐինութեամբ, արտասուօք կանթեղօ ք նորա յուղաոկէին: լուցելով զմեռեալսն մոմեղինօք Իսկյետ հրաման ՛ի ճամարբձակութեամբ առին մաոբդ ա մենայն այնոմետն գասորէն,թողուլ զկանայս զամուսինսիւշհանց. էԸ զի մի այո դարձան միանգա կին փոխէ".եՆ առ ճասաբակ յանօշէնութիւն մաճուան լային, յորժամ զմեռեալսն Ապա յետ Ներսիսի ե զտիգսն կաքաւելով, փանդոօք վնօք զկոծսն պառբուցն աոշք ե կանայէ պղծութեամբ ճիւաղութ զեբեսս պատառհալս, զմեպարուք դէմ ընդ դեմ ճառկանելով,ե կամ ասիս Բառկանելով, ռանէՐ ոք,

որ

ռչ

մաճուան

Իոր այր փողով հանա: ա

'ի մոյո զաղքատսբնաւ ա եսիսի ամենեին եարն ոցին, անդէն ՛ի Հայոց. ընդ ամենայն

ո

այս

ուղաբկէին:

ոչ

Խան զամենայ ամենայն մաոդիկ տանէին ինքն յօոկանոցսն, սաճմանսն

այլ

րոր ակ յին

նոցա. անդէն իսկ անկաշօտյամենայն ումեքէ լցեալ էին: մաճուն թէ առնէր ոք Բանգիստաղքատացն, Ւաճանայապետին կոէո թագաւորէն: Պ ատիժս ընղ եբկիրնՀայոց կաոգքպաշտամանեկեէո, ն բազմութիւն սոբոց ղեցւտյն մեծապէս պայծառացեալ նորա յամեԵւ յիշատակ սոբոց յաւուրս վկայից նէիցն կանոնելոցն: ե նայն տեղիս Հայոց մեծախումբժողովք հանապազպայծառանային, պատիւճարցն եպիսկոպոսացյամենայն գաւառս: ՀայոցյաճախէՐրստ ե կաշգր վանականացն ՛ի չէնս ն յանշէնս առ առժանիիւոեանց. խանզառբեցաւ ճասաբակծաղկեալ: Այլ ամենայն եղծեալ ապականեալ նոբա: մաճուան յետ Ներսիսիամենայնգաւառ 7 Իսկ յաւուբս քաճանապետութեանն ե ի' գեւղս յամենայն կողմանսՀայոց յոց յամենայն ՛ի շէնս էին շինեալ օտաբատու սաբակ ՛ի ճբամանէ քաճանայապետին ե ամենայն մառդիկք եբկբին Հայոց էի ւանդանոցքօտառբանոցք. առ ն ՛ի չիշել զաղքատսե զնեղեալս պտղաբեոք ողոբմածք զճիւոս զնշդենս,զպանդուխտս, պեալս ն զօտարս, զնաբստահառս, ն դաշմանս ն էՐ սՐբոյն Նեբսիսի, նոցա կարգեալվեբակացուս զատոս. նոբա աւերեաց զայն տեղեացտեղեաց: իսկ յետ մաճու ե բազումի ն եկեղեցոյ. զպատիւ Պապ, անաոգեաց թագաւորն ե կանոնացուղղութեան յօբինուածոց՝զոր եդ ճայբապետն ե անցեալղարձեալի մոռացօնսզամենայնկարգեալն տապալէո: Յետ

նախ Ի Գրում ՛ի

ճամարձակվում եկեղեցու դուրս անճուսուկանոնից թյամբ մեռելի վրա լալ, կոծ սուգ անել, ողբեր ասելմեռելի վբա, այլ լոկ արտասուքով, պատշաճ սաղմոսնեոով Ն օոճնություննեբ ու կանթեղնեոով վառած մոմեոովճուղաբկավորբում էին մեռելը: Իսկ նրա մաճիցճետո ամեն ճրաման ստացավ՝ համարմաոշդ թագավորից ձակորբեն թողնել իրենցամուսինկանանց.կար մառդ տասը կին էՐ փոխումե առճասաբակբոլորն անօբենության մեջ ընկան: Դառձյալ՝ մաճից Բետո, ԵՐբ մեռելները ՆԵՐսեսի ողբում էին՝ փովերով, փանդիոնեբով վիներբով 98 կոծի պարերէին բոնում,մորուքները կտբշած, ԵՐԵեսնե՞ը պատառոտած, կիճ ն տղամարդ դեմ դեմ ճիվաղակա պարեր խաղալով,ծափ զարնելով էին մեռելները: հուղաբկավոբում Իսկ Ներսեսիտառիներին բոլոր սաճմաննեբում չէր Հայաստանի կառելիտեսնելաղքատներին այլ այն ժամանակ մուբալիս. նրանց հանգստի տեղեոը, ճաայսինքն՝ բոլոր մաոռդիկ ուրկանոցնեոը նշանց մաբ տեսնում էին այն ամենը, ինչ պետք էր նբանց:Հենց այնտեղ նբանքառանցկաբիքի լիացածէին: Իսկ քաճանայապետի մաճից ճետո եթե ոբեէ մեկր աղքատնեռին հանգիստէբ տալիս, թագավորից մեծ պատիժներԷՐ կբում: Ներսեսիօրերով Հայոց աշխաոքումմեծապես պայծառացածէին եկեղեցիներում կարգերը.կային կարգ պաշտամունքի կանոնիենթարկվածբազմաթիվ Նրա սուբբ սլաշտոնյանեբ: սուբ վկաժամանակ ների Բիշատակնեոր Հայաստանի բոլոր տեղերում միշտ կատարվում էին պայծառությամբ, ժողովոդի մեձ բազմության նեբկայությամբ նում

ԼԸ՝ ռչ ոք չէՐ

ու

՛

ոբ

ու

առ

ոբ

ու

ու

պաջած-

Հ

աոա-

տ

Հայր եպիսկոպոսների պատիվըՀայաստանի բոլու գավառներում ըստ նրանցաշժանավոռության: Վանականների կարգերը

բարձո ԷՐ

շեն ու

անշեն տեղերումաոճասաբակ ծաղկած էին: Այս

է ժու ոն ՄԱ

նբա

ու

ու

Վոաոաո

բոլորը

Բետո մաճից ապակաճնվեցփչացավ: Ներսեսի Ւաճանայապետության ժամանակՀայաստանի բոլոր գավառներում, շենեոում ե գյուղերումառճասաբակ քաճանայապետի հրամանով շինված էին օտաբանոցներ հիվանդանոցներ. Ն Հայոց բոլոր աշխաբճի մարդիկուորմածությամբ սնունդԼին մատակառառու հիշելովաղքատներին, ԲաՐսնեղված-տառապածնեռին, օտարներին, տաճաովածներին,երկրումե օտաբիտան ապոողներին, անցոող հյուբերին: Նբանցվբա սուբբ Նեբսեսըվեբակագուներ ԷՐ նշանակել ե ուտեստ որոշելզանազան Իսկ նբա մաճից ճետո Պապ թատեղերից: օտար

գավորնայս

ամենն

ավեբեց,եկեղեցու պատիվնանաոգեց,Ներսես ու չատ կաբգերն բաբեկաբգություննեոը տապաՆՐա մոռացությանմատնեց: այս աշխաբհից գնալուցճետո շատ

սաճմանած ճայբապետի

լեց

ու

ելիցն լյաշխաոճէսբազում գաւառքՀայոց ն բազում մաոդիկ՛ի դարձան,ե ընդ բազում տեղիս Հայոց հնութիւն դիւսպաշտութեան թագաւորինՊապայ. զի ոչ կուռս կանգնեցին՛'ի ճամառրձակութենէ ոք ե է՞այն՝ յորմէ խիթային. զինչ նե կամէին ոչ գոյր յանդիմանիչ, գործէին. բազում պատկերս կանգնեալ, գործել, ճամաոբձակութեամբ ԵՐկիոպագանէին: նւ ճատ ես յարքունիսԳապթագատո զճող եկեղեցւոյն,զոր տուհալ ՛ի էբ թագաւորինՏՐդատայառ մեծաւն Գոիգորիւ քաճանայապետիւ յեւթն Հայոց: Զի ամենայնե՞կիոն ընդ սպաս պաշտաման եկեղեցայն Ճողոյն զճինգնճատանէոր յարքունիս,ն զեբկուսնմիայն թողոյո երկուս ճողս: Ծւ րստ ճողոյն թողոյր եբկուս եբկուս առ գեւղ մի եբէց ն սաոյիւո ՛ի ծառայութեանզեղբարս կաւազ, ե զայն ՛ի սպասու կացուցանէ"ո Ն զոբղիս եբիցանցնն սաբկաւագացն: Զի նմա այսպէս թունցաւ`եթէ առ առնիցէ ՛'ի կենդանեաց ՆԵբսիսի զայն չաբ ինչ կամացն ճեճուկս Եւ զայն ոչ ածէր զոբ ունէբ ընդ նմա: մեռեալս, վասն թշնամութեանն՝ Եւ զմտաւ` թէ զանձն կոբուսանէ: ՛/ի ժամանակիննուազէին ամենայն սպասուցն յամենայն ԵբկիոնՀայոց: | կարգք եկեղեցոյ պաշտամանն Շոբա

:

|

|

Ա: : ի

լ լ

-

:

ւ

'

:

տ

Է

ՑԱՂԱԳՍ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ՊԱՊԱՑ ԿԱՄ

մարղիկ ղառձան նախկինկռապաշտությանը. Հայաստանի շատ տեղեկուռքերկանգնեցոին Պապթագավոոիթույլտվությամբ,ո՞բովնեպե չկար մեկը, ճանդիմաներ,չկար մեկը, ոբից քաշվեին,այլ ամեն մարդ համարձակգործում էր՝ ինչ որ կամենում էր. շատ պատկերներ եին կանգնեցոելե նշանց ե՞կբպագումէին: ԲացիսԿՐանցից՝ Պապթագավորըեկեղեցուցկտոբեց այն ճողը, ոո Գբիգոբմեծ քանճանայապետի ժամանակտվել էՐ Տողատ թագավոոր ու Հայոց բոլոբ աշխառճումեկեղեցուսպասավոռության պաշտամունճամաո, քի ոբովճետնյոթր ճողից ճինգը կտրում ԷՐ ճօգուտաոքունի Ռին միայն եբկուճող ԼԸ թողնում99: Եվ ճողեբի ճաչվով ամեն մի գյուղում եբկու-եբկուպաշտոնյաէո թողնում, մի Երեցն մի սաբկավագ. իսկ մյուսներին,այսինքնԵբեցնեոիու սառբկավագներբի եղբայբնեռինու էբ ենթաոկում:ՆՐան այսպես ԷՐ թվում, ո՞դինեբինիր ճպատակության թե այսպեսվառվումէ Ներսեսիկամքիհակառակ,նբան ընդհենգն,նբա դեմ տածած իո թշնամությանպատճառով.նա այն չէՐ մտածում, թե դոանովինքնիրեն է կոոցնում: եվ այս ժամանակբոլոր Հայաստանաշխաբճում նվազում էին ե պաշտամունքի սպասավոռության եկեղեցու կաոգեոը: Բում

որ

Ս

Թէ Ո՛ՐՊէՍ ԽՈՏՈՐԵՑԱԻՆ Ի ԹԱԳԱԻՈՐԷՆ ՑՈՒՆԱՑ.

,

՛

Ո՛ՐՊԷՍ ՍՊԱՆԱԻ

,7Ի

9.

լր ՊԱՊ

5ԻՒ

ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԵՎ Ի՛ՆՉՊԵՍ

ԶՉՕՐԱՑՆՅՈՒՆԱՑ

ԵՐԵՍ ԴԱՐՋՐԵՑ

ՍՊԱՆՎԵՑ ՀՈՒՆԱՑ

եե

Եւ

թագաւորնՊապ ե

ու

.

առ

: :

ոբ

)

|

Ց

|

ու

.

վ

ԹԱԳԱՎՈՐԻՑ

Եվ Պապթագավոորիբ միտքը ծռեց սիոտըշուռ տվեցՀունաց ե թագավորից կամեցավսերբ միաբանությունճաստատել Պարսից շբջեացզմիտս իւո խոտոբեացզսիոտ իւբ ճետ. Ն ն թագավորի սկսեց իբեն թիկունք ղառձնելՊաոռսիցթագավորին, առնել միաի թագաւորէնՑունաց, կամեցաւ խառնել զսէբ իւ: նրա մոտ պատգամավորներ ուղաոկեցմիաբանություն ճաստատելու բանութիւնընդ թագաւորինՊարսից: ծւ սկսաւ թիկունս իւո առնլ ճամար: Հետո պատգամավորներ ն էՐշ ուղառկում Հունաց թագավորի անդոէն ճոեշտակսյաղագս միաբանուզաոքայնՊարսից, աոռձակել մոտ, ճետ 0ւ թե «Կեսաբիայի առաքէր ճշեշտակս ուրիշ տասը քաղաքմերն են եղել, ետ թեան: թագաւորնՅունաց, եթէ Կեսառիաւ Ուռճա մեբ ն զՈւռճաքաղաք ճետ՝ ե տասն քաղաքմեո լեալ է, արդ '/իբաց տուր. տուբ. քաղաքնէլ նախնիքնԵն շինել, ուստիեթե չես ուզում, որ խոռվությունձազի (մեբ մեջ)՝ ետ տուր, ճակառակ դեպքումմեծ մեբոց. առդ եթէ ոչ կամիսխանգարինչ առնել: շինեալ է նախնեացն ե մեծաւ տուր կծագիմեո մեջ»: ԹեպետՄուշեղըՆ Հայոց բոլոր իշխանպատերազմ Այլ Մուշեղ պատերազմաւ: ապա թէ ոչ, կռուիմք ՛ի բաց. ներրշատ ճոբդոբեցինթազավոոին, Հունացթագավորության ճետ ամենայնիշխանքնՀայոց շատ եդին ՛ի մտի աոքային,զի մի՛ քակեսցէ իո ն ե ուխտըչխզե՝ նբանցչլսեց ե ճայտնի կեւպով ցույց տվեց իր Յունաց. ոչ անսացնոցա, յայտզուխտ յեբկոէն թագաւոռութենէն Հունացթագավո՞իճետ: | թշնամությունը իւ-՝ զոր ունէՐ ընդ թագաւոբինՅունաց: նեաց զթշնամութիւն Իսկ Հունացիշխաններն զորքը դեռ Հայոց աշխարճումնէին. Այլ իշխանքնՅունացն զօոքն նոցին տակաւինէին յեբկոիննՀաանուն ե իշխաններից մեկի անունըՏեբենտ էո, մյուսինը Ադե։ Եվ Հունացթալոց. իշխանացն՝միումն Տերէնտ, միւսումն Ադէ: եւյղեաց Գավոոր առ գաղտուկմի դեսպանուղառկեցՀայաստանում եղած իո զոոիշխանսնզօրացնիտոց՝ | դեսպանմի գաղտուկթագատոնՅունաց մոտ ն ճՐաման Հաոբ ն ճրաման իշխանների Պապ տվեց՝ Հայոց թագավոոին զթագաւորն տայր սպանանել էին յԵբկբինՀայոց, | քերի ու

Բ

ՀՈՒՆԱՑ

ԶՈՐՔԵՐԻՑ

ԷՈ

Բ

զՊապ:Եւ եղեիբոե ընկալանզայս ճրաման ՛ի թագատուն Ցունաց իշխանքնիւ՞՝ էին ՛ի Հայոց եբկՐին,սպասէինմաճու ՛ի դէպ՝ սպանանելզթագաւորնՀայոց զՊապ։ ծւ եղե ՛/ի դիպան ժամանակի իբն գիտացինՏէՐէնդնե Ադէն զօբավաոքնզօբացնՅունաց՝թէ միայն է թագաւորն Հայոց Պապ, ե ամենայնմեծամեծքն Ն զօոքն Հայոց չէին անդ. ն էբ թագաւորնՀայոց Պապբանակեալիի դաշտին ՛'ի Բագոաւանդ գաւառի ՛ի Խու անուն տեղւոյն, ն բանակզօբացն Յունացբանակեալ էբ անդէն մօտ առ բանակինՀայոց արքային. ապա զօբավաոշն Յունացհաց մեծապէս գործեալ՝յընթոիս ճբաւիբեալ կո՛չեցին զմեծ նորա, ոբթագաւորն Հայոց զՊապմեծապէսըստ արբժանաւոբութեան մեծ ե պէս օրէն էր զայբ թագաւոո 'ի ձճաց կոչել առնէինկազմութիւն յոց

ոբ

|

։

։

պատբաստութեան:

։

լ

։

:

ՎՈ:

-

-

է լ: յ

է '

ւ

Է :

|

մ :

:

լ

եկեալ թագաւորն Պապյրնթոբիս,մտեալ բազմեցաւյուտել ե Եւ իբոե մտանէր արքայն'ի խոբշանն Յուֆբճմբել: Տէոէնդիզօրավարին նաց, ն լեգէոն սպաբակիբձետնեակն վաճան՛ի ձեռն, սակուր զգօտւոյ, շուրջ ՛ի նեոքոյ զոբմովք խոբշանին պատեալպսակէին.սոյնպէս ն աոտաքոյ կազմէին Դ նԵՐքոյկուռ վառեալք, ն 'ի վեբոյ ճանղերձքզգեցեալք պատբաստէին: Իսկ թագաւորն Պապ ճամաոէո ՛'ի միտս իւբ թէ 'ի պատիւինչ նոբա զայն առնիցեն:Եւ մինչդեռյընթոիսն:4ուտէբ, սակԲաւորբ զօոքն Դիթիկանցկուսէ նորա կաոգեալքպսակեալք կային շուռչ զնովաւ յամենայն կուսէ: Իբբնեընդ գինիս մտին, ոբպէս զառաջին ուբախութեանցն նուագն մատուցինարքայինՊապայ,ն առ հասաբակ ն քնաբաճարք ն փողաճարք թմբկաճաք սոբնգաճարք իւբաքանչիւ" արուհստօք պէսպէս ձայնիւք բարբառեցան:եւ վաճանատբլեգէռնին ճրաման ետուն. ն մինչ դեռ թագատոն Պապ զուբախութեան գինին ունէ» ՛/ի մատունս իւ, ն նայէՐ ընդ պէսպէս ամբոխ գուսանացն, աճեակձեռամբնյաոմուկն՝յոր յեցեալ բազմեալէՐ՝ ունէր տաշտ ոսկի ՛ի մատունս իւբ, իսկ աջ ձեռնն եդեալ էՐ 'ի դաստապան նբանին՝ զոբ կապեալնէՐ յաջու ազդեոնիւոում, ե մինչ դեռ բերանն'ի բաժակինէո ւ.րմպելն, ե աշօքն յառաջ կոյս սլշուցեալճայէՐ ընդ պէսպէս ամբոխս գուսանացն,Բբաման լինէ՞ ակնաոկելովզօբացն Ցունաց: Եւ լեգէռն սակբաւոոքնԵբկու ՛ի թիկանցկուսէ կային 'ի սպասու ոսկիկմբէվաճՔանօքն յանկարծօոէն կից '/իվեր առեալ զսակուշսն,զաշկանէինթաՆ միւսն ես գաւռոոինՊապայ.մին կշիռ զուն ճարկանէՐ սակոաւն, ոջ սակբատոնզաջ թաթ ձեռինն՝ կայ" ի վեբոյ դաստապանի նբանին՝ ճառշկանէ», կտոէբն ՛ի բաց ընգենոյ": Անդէն ՛ի բերանս տապալէՐ թագաւորնՊապ.ն գինինտաշտիւնն աբիւննպաբանոցիննովաւ ճանդերձ 'ի վերայ բաժակալսկրտեղնանկանէԲառ ճասաբակ.ն անդէն ւ.

Եւ

Ֆ54

սպանել: ԵՐբբՀունացիշխաններն Հայաստանում այս Ճշամանն ստաճառբմար ցան իրենց թագավորից՝ դեպքիէին սպասում, ոբ Հայոց ճամար Պապթագավոոին սպանեն:Պատաճեց մի ժամանակ, Եբ ՀուՏեբենտն ե նաց զորավարները, Աղեն, իմացան, թե Հայոց Պապ ու թագավոռրմենակ է,-- Եբբ Հայոց մեծամեծներն զորքը այնտեղ ն չեին Պապ թագավորբի բանակըգտնվում էԸ Բագոնանդգավառում, Խու կոչված տեղում մի դաշտում, իսկ Հունացզոբքեբիբանակըգտերվում էՐ Հայոց թագավորիբանակինմոտ--ապաՀունացզորավարները ե Հայոց մեծ թագավոր փառավորճացկերույթսաոբքեցին ՊապինընթԲիքիճՐավիբեցինմեծ պատվով`ճամաձայննբա արժանավոռոությ ինչպեսթագավորմառդուճբավիռումեն փառավորճացկերույթի.ամեն բանկազմելպատրաստելէին: Պապթագավոր ընթոիքիգալով՝ մտավ ու բազմեցկեբուխումի: է Հունաց Ցեբենտ զոբավարբի եվ երբ թագավորրմտնում խոոանը՝ լեգեռնի ասպառբակիր զինվոբներր, ձեռներին վաճան, գոտինեբում սակո, նեբսր, խորանիպատերիմոտ, շուո՞չբ պատելովպաճպանում Լին. նույնպեսն (խորանից) դուրս պատրբաստ կանգնածէին լավ սպառազինված,իսկ վբայից սովորականզգեստ ճագած (զինվորներ):Իսկ Պապթագավոոբն իո խելքով այնպես էՐ կարծում, թե ՒԷբենպատվելու ճամաբ են այղպեսանում: Եվ մինչ ընթրիքիժամանակնա ուտում էՐ՝ նբա սակրավորզորքը ճետեր կանգնածնջբան ամեն կողմից պատումշ200 էին: ԵՐբ սկսեցինխմել՝ ուրախության առաջինբաժակըմատուցինՊապթագավոոինե իսկույն ճնչեգին թմբուկներնու սբինգնեոր, քնարբնեբն փողեոըիբենց ներդաշնակ ձայնեոով։ Օ։-Վաճանավոր զորքինՃրաման տվին, ե մինչ Պապթագավոր ուբախության գինին բոնածէՐ մատնեբովե նայում էՐ գուսաննեոիխմբին, մինչ ձախ ձեռմատներում քը արմունկինճենած՝ բոնածուներ ոսկե թասը, իսկ աջ ոբ ԷՐ ձեռքրդրել աչ ազդռին, մինչ նրաճիկոթին, կապած ուներ ոջ բաժակըբեբաննէՐ տարել, խմե, իսկ աչքերովճառած նայում էՐ աչքի ակնարկով գուսաններիզանազանխմբերին`Հունաց գզոոքեբին ե էՐ նշան տրվում. եբկու սակբավոոզինվոբնեորր, Բետեիցկանգնած էին սպասավորությանոսկեպորբտ վաճաննեբով՝ ճանկարձոբեն զառբկում էին Պապ թաղավուին, սակոբեոը բարձբացնելով միասին էո» մեկըուղիղ վիզն կտրում, մյուս սակբավոբրզառկումէՐ աջ ձեռքի թաթին, դոված էՐ նբանի կոթի վոա, կտոում ե դեն ԼՐ ձգում: Պապթագավորը տեղն ու տեղբ ընկնում ԷՐ բեբանքսիվար.թասով միասինընկնում գինին,պարանոցիցճոսող առյունը ե նբա մաոբմինը մեռնում էր: Երբ սեէին սեղանիվբա: Պապթագավոբնանմիջապես ու

որ

ոբ

սատակէՐթագաւորն Պապ: Ընդ շփոթելոյտաճաբին խոռվութեան՝ Գնել տէր գաւառին Անձեացեաց յոտն կացեալ յիւոմէ բազմականնե, հանեալ զիւբ սուսերն՝ հառկանէրզմի ՛ի լԵգէոնացանդի սպանանէո, յայնգանէ՝ որ հարին զթագաւորն: Ապա Տէոէնդ զօբավաբին Յունաց զի սուսերն հանեալ ածէր, տաբակաց՛ի գլխոյն Գնելոյ զսկաւառակն գլխոյն ՛ի վեբայ աչացն փ բաց ընգենոլո: եւ այլ ինչ ոք ոչ կարաց յանղգնելասել ինչ րեղ նոսա ն ոչ ինչ:

է

Գնելը բազմած տեղիցվեր կացավ, սուբը քաշեց ե սպանեցզինվորնեբիցմեկին, խփել էո թագավոոին:Այն ժամանակ ՀունացՏե՞ենտ զոբավաշրիբ սոս-ը հանելովխփում ԷՐ ե Գնելիգլխից սկավառակ կտոելովաչքեբիվբա էո շուռ տալիս: Եվ ուրիչ ոչ ոք ոչինչ չճանղգնեց ասելնրանցն ոչ մի խոսք: որ

թ ԹՆ

լ `

ՑԱՂԱԳՍ ՈՐ ԻՆջ

աղմուկ ն շփոթություն ղանատանը ընկավ՝ գավառիտեր Անձեացյաց

ԽՌՐՀԵՑԱՆ Ի

Է՛ՆՉ

ԽՈՐՀՈՒՐԴ ԱՐԻՆ

Գ ՑԵՏՈՑ

ԻՇԽԱՆՔՆ

ՀԱՅՈՑ, ԱՊԱ ԱՆՑԻՆ

ԿԱՑԻՆ ԼՈՒՌ

՛

սպաբշապետն,

այր

Մար

տ,

ամենա

զվոէժ թագաւոռինմեբոյ, թէ ոչ: Ճաստատեցաւայս բան ՛ի խորճոդեանն,ն ասեն: Ոչ կաշեմք հեթանոսաց ՛ի պառսկաց՛ի ծառայութիւն մտանել,ն թշնամիառնելզթագաւորնՅունաց.ե ոչ զեբկոսեան թշնամի առնել, ե ոչ առանցմիոյ թիկանցկաբեմք կեալ: Ապա եկաց այս բան ՛ի խորհոդին,թէ զինչ եղն` աճա եղե, թող ծառայեսցուքթագաւորին Ցունաց.կացցուն հ հնազանդութեան իշխանութեան թագաւոՐութեանն Յունաց.զիաող ն կամք իցեն թագաւորութեան Յունաց, աշասցեն մեզ: Եւ ոչ ինչ աոկին՛ի միտ, կամ վոէժ խնդոել,կամ այլազգ ինչ իոս առնել. այլ անցինկացինլուռ: Եւ ապա

-

ւ

ԵՐԿՐԻՆ ՀԱՑՈՑ

ՎԱՐԱԶԴԱՏԱՏ

Վ :

«Մենք

ոչ»:

ոբ

նստեցին: ղերումը

Վ :

:

'

Վ

ՊԱՊԻՑ ՑԵՏ

ՊԱՓԱՑ

ՀԵՏՈ

ՎԱՐԱԶԴԱՏԻ ԹԱԳԱՎՈՐԵԼԲ ՀԱՅՈՑ

ՅՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ

ՎՐԱ:

Հայոց Պապ թագավորիմաճից ճետո Հունաց թագավորը Հայոց ոմն Վաբազղատի, ոբ նույն ԱշչակունիտոճմիցէՐ։ Նա մեծ շ(եղությամբեկավ Հայոց աչշխաոճը ե թաՆա գավոբեցՀայոց աշխարճում: տարիքովմանուկ էո, առբիասիրտ, Բզորձեռքերով, նման խելքբ քաջ ստով, բայց թեթեամիտ,ԵՐեխայի նշան տեսան՝ պակաս, Բայց Ե՞բ մանկամիտ: Հայոց մեծամեծների ու նախաբաբների բոլոր ռռնմեոը նբա մոտ ժողովվեցին, ուբրախանալով որ ճա իրենցվբաթագավորեց:

թագատոինՀայոց, թագաւոոեցոյց աշխառճի Պապայ վբա թագավորեցբեց մի

ոմն Ցունաց զՎաբազդատ ՛ի նմին տոնմէն Արշակունի՛ի վերայ աշխաոճին Հայոց: եկն բազում չքով եմուտ յեոբկիոն Հայոց, ե թագաւորեաց յեբկոինՀայոց: Եւ էՐ նա մանուկ յաւուրց, լի առութեամբ, կոբովի ձեռօք, քաջ սոտիւ, ե ՛ի մտացթեթե, մանգաբառոյ տղայաճաննաբ մանկամիտ:Բայց սակայն իբոբն տեսին զնա, ժողովեցանառ նա ամենայնազգք Հայոց մեծամեծք նախարարի.ն կամենորա ի զթագաւաբելն ցեալխնդացին վերբալ իչբեանց:

թագաւորն

:

մաճուան

ԼՈՒՌ

Կ

ՑԱՂԱԳՍ ԹԱԳԱՒԻՌՐԵԼՈՑՆ

եղե յետ

ԻՇԽԱՆՆԵՐԸ ԵՎ ԻՆՉՊԵՍ

Վեոջրխոոճողի մեջ այս միտքն բնդունվե չենք կարով հեթանոսպառսիկների ծառայությանտակ մտնել ե Հունացթազավոշին թշնամացնել,ոչ էլ ե՞կուսինես թշնամացնե ոբովնեաեառանց որնէ մեկի թիկունքի չենք կարող ապոել»։ Ապա խոոճողումայսպես որոշվեց. «Ինչ եղավ` եղավ, թող էլի Հունաց թագավորին Հունաց թագավորի ծառայենք, իշխանությանը ճնազանդինը,թող Հունացթագավոոբները մեզ նհետ վարվեն՝ինչպեսուզում են»: Այլեսչմտածեցին վրեժ խնդրել կամ ուբիշ մի բան անել, այլ լուռ տերի

Թ

Եւ

ՀԱՅՈՑ

եվ Հայոց բոլոո մեծամեծ իշխաննեորժողովվեցինմիասին, ե ե բոլոբ Մուշեղ սպաշապետը,ն Հայո մաոբղպետը. իշխանները.«Ի՞նչ անենք, ի՞նչ գուծենք,-ասում Լին նբանք,-- մեբ թագավոբիվոեժը

հին ժողովեցան Հաա Հայոց ամթճայն ասին,ե -Մու մեցամեծք ե մ ի աւե պաճանջե՞նքթե ԻԱ խի Զի՞նչ րաո կամ զի՞նչգուծեսցում, ինդոեսցոււմ Եւ

ալբ

:

ՀԵՏՈ

ԿԱՑԻՆ ՄՆԱՑԻՆ

Եւ

։

| : ՝

` ՛

սպաբապետն Հայոց Մուշեղ առաչնոոդէՐ Հայոց. ե զգուշանայո զսանմանօքն Հայոց, ոբպէս սովոր էբ կարգելզաշխարճմեծան խբատ բարեացթագաւորինմանկաննՎաբշազդատայ մատուպէս, Եւ ցանէո: ճոգայր ճանապազվասն թագաւոոութեանաշխառճինՀաե յոց, զիարդկամ ոբպէս շէն լինել մաշթասցէ. Ն ճանապազ Երկս արկանէՐբարեխոբճուողն,զի ճՃաստատուն կալ կաբասցէ թագաւտԲութիւնն: ԽորբնէՐնես ընղ իշխանսնՅունաց, ն նոքօք ընդ կայսերն, թէ պաշտ է նոցա Բքաղաք մի շինել յեբկոբինՀայոց. '՛ի մի մի գաւառսն, ոբ մին մի քաղաքս,ռո Եբկուսերկուս ամու պարսպաւոբս զօբանիստս ճաստատելընդ ամենայնիբկիբն Հայոց. մինչե ՛ի Գանձակ սաճման Եբկիբն,ոբ Պաբսիցկուսէ էբ, Հայոց սաճման էո. ե զամենայնազատսն Հայոց կայսերական թօշակօքնզինուռրել.սոյնպէս Ն զօրաց եբկոին Հայոց, զի այսպէս ամեայնզգուշութիւնլիցի առ 'ի թշնամեացիւբեանց ի զօբացնՊարսից: Եւ թագաւորն Յունաց յանձին ունէՐ մեծաւ խնդութեամբառնել զայս. զի այսու ամենայնիւ. աշխաոճն ճաստատուն լիցի ն անշարժ'ի նմանէն, զի մի՛ կառշասցէ թագաւորնՊառսից յիչԸ վտարելզաշխաոճնն Հայոց: ԼԵ

ռն

ՑԱՂԱԳՍ ԹԷ ՈՐՊԷՍ

ԹԱԳԱՒՈՐՆ

ՀԱՅՈՑ

ԲԱՆՍ

ՉԱՐԱԽՈՐՀՈՒՐԴՍ ԵՒ ԱՆՄԻՏ ՄԱՐԴԿԱՆ

|

Բ

ու

ԹԵ Ի՛ՆՉԳԵՍ

ԽՈՍՔԵՐԻՆ

:

ի

ոբ

Ծ-

ԵԼԵԱԼ

ՎԱՐԱԶԴԱՏ, ԶԶՈՐԱՎԱՐՆ ՀԱՑՈՑ ՄՈՒՇԵՂ ՍՊԱՆԱՆԵՐ

՛Ի

Իսկ Հայոց Մուշեղ սպաբապետըառաջնոբդում էո ճայեռին ն զգուշությամբպաճպանումէՐ Հայաստանիսաճմաննեոը,ինչպես սովոբ էՐ աշխարճը բարեկարգ էո տալիս պաճել, ե բառի խոճատներլ մանուկՎարազդատ թագավուին:Եվ միշտ ճոգս էր քաշումՀայոցաջճամար, թե ինչպեսշեն պաճե, ն միշտ բախարճիթագավորության ճաստատ մնա. նա Րեմտությամբաշխատումէո՛ ռո թագավոռոությունը ճետ ե նշանցմիչոցով էՐ Հունացիշխանների խորճոդակցում կայսեր ճետ, թե ճարռկավորբ է Հայոց աշխառճումքաղաքներ չինել ամեն մի ոբում գավառում, մի-մի քաղաք, ոբում երկ-եբկու,ամու պառբիսպնեբով պատած, ոոբպեսզիզոռանիստտեղեր դառնանբոլոր Հայոց աշխարճում,մինչե Գանձակսաճանագլուխը, սանման էՐ Պարսե Հայաստանի կաստանի մեջ: (նույնպեսխոորճուռդ էին անում) Հայոց բոլոո ազնվականներին զինավոբելկայսեբական ծախսով,այնպես էլ աշխաոնիզորքերը, ոբպեսզի Հայոց այս կերպովամեն զգուշություն ձեռք առնեն իբենցթշնամիներբի՝ պաոսիցզորքիդեմ: Եվ Հունաց թամեծ ճանձն էբ առնում գավոոբը ուբախությամբ այս բաներըկատառել, որպեսզիայս բոլոբ միջոցներով աշխաոճըճաստատ անշարժկապվի իո ճետ, ե Պաբսից թագավորըչկարողանաՀայոցաշխաոճը իրեն գոավել:

ՎԱՐԱԶԴԱՏ ԹԱՓԱՎՈՐԸ ՉԱՐԱՄԻՏ ԵՎ ԱՆՄԻՏ

ՄԱՐԴԿԱՆՑ.

ԼՍԵԼՈՎ ՍՊԱՆՈՒՄ

էՐ ՀԱՅՈՑ ՄՈՒՇԵՂ ԶՈՐԱՎԱՐԻՆ

մեծ տեսնում Այլ իբն տեսանէինզթագաւոշն Հայոց Վարազդատ Բայցերբ Հայց մեծ նախաբաբները էին, թե Հայոց նախաՀայոց` թէ մանուկ բանսեոթուկ է, գչաո ՛ի բաբոյ ոբոշել չգիՎարազդատ թագավոոշը դյուրանավատ մանուկէ, չառր բարուց զանատէ, սկսան այնուճետնե ման ածել իրենցուզարստ կամացիւբեանցվառել զթագաւորն. ո՞րպէս զանելչգիտե`սկսեցինայնուճետեթագավոբին Ն կամէին, բանիւք իւրեանցտանէինն բերէին Նա նրան տանում ծի պես. զնա: առաւելունկն բեբում էին՝ ինչպեսիբենքկամենում էին: դնէԸ մանկտոյն՝ Նա ավելի լսում էՐ մանուկներին,ոբոնք տաբիքովիբեն ճասակակից /ի տիոց ճասակակիցքէին նորա, առաւել քան էին, Բան իմաստունծեբեբին, որոնք կարողէին նրան օգտակար գծեբոցնիմաստնոց՝որք կաբող էին զօգտակաշխբատն մատուցանմա։ խՐատներ նել տալ: էՐ ազգինՍաճռունեաց ԻսկՔատը, Սաճառունյաց Այլ Բատ, ոբ նաճապետն տոճմին,դայհակ տոնմի նաճապետը,ոբ Վաբազդատ նա ու սնուցիչ թագաւոբինՎաբազդատայ, թագավորի կամեցաւ զգործ զօբավառուդայակն ուսուցիչնէր՝ միտքրդրեց Մուշեղիցճափշտանմանէ: թեան սպաբշապետութեանն կել զոբավաբության՝ Մուշեղայ յինքն յափշտակել ՛ի սպաբապետության գործը: Այս պատճառովնա Վասն այսոբիկ սկսաւ քսիս մատուցանելզնմանէն անել նբա մասինիբ սանիկին՝Վաբազդատ թագատոին սկսեցքսություններ թագաե սանուն, վոբին, Վաշազղատայ իւբում ասել՝ թէ ՛ի սկզբան՛ի նախնեացն ասելով, թե «Հնուցճետե. նախնյացժամանակնեոից ի վեր, Են կորստի մատնել ձե՞ր ճետէ զձեր ԱՐշակունեացտոհմինՄամիկոնէից է կոբուսեալ,զի ճաԱռշշակունյացտոնմը, Մամիկոնյաններն են եղել. դրանքեն կերել Հառրռվնետն ի բնե ձեր ճակառակոոդներն կառակոողքձեր ղոքալեալ են 'ի բնէ անտի. ն ճամակզեոկիոսՀաե յոց աչխաոճը, մանավանդ Մուշեղը,որ չար ու նենգավորմարդ է: յոց դոցա է կեբեալ,մանավանդ Մուշեղի. մանաւանդզի այո չար է Բարքն

|

ու

ո՞ր

ՎՈ

| ն

:

Հ

|

առ

առ

:

ը

`

ռ

"ո

"ո

ի

Ն:

զ

ե նենգաւոբԶի սիռելի է թշնամեաց ձեբոց, ատելի սիրելեացձեռոց. ն դժխեմուե համակ ընղ ձեզ ճենգաւ է զնացեալ, Խոկմտութեամբ ժամանակՊապայ թեամբ: 9ի ո՞չ այն Մուշեղ է. ոո 'ի թագաւորութեան ձեռնաճաս եղն սպանաՊարսից քանիցսանգամ 'ի պատեբազմունսն ն ոչ Եսպան,այլ առձակեաց զթշնամին. Պառսից, արքայն նել զՇապուն ե խնամոտ էաբկ, Ն Ե՞բբեմնզկանայս Շապճոյ թագաւռբին բուռն ՛ի Մուգթով ժանուարօք առձակեացզնոսազճետ Շապճոյ: Ո՞չ այղ այն ն զՈւռնայբարքայ Աղուանից'ի բուտնէարկ, սպանանելոչ շեղն է, կամեցաւ,այլ արձակեացզթշնամին:Ո՛չ այդ այն Մուշեղնէ, զի զաոզօբավարքնՅունաց քայն Պապ ճբամանաւ դորա ն դոբին խոոնոդովդ սպանին.զի դա ոխացոյց ե գոգոհացզառքայնՅունաց 'ի վեբայ թաԱյլ արժան է մեռանել 'ի ձեաւոոին Պապայ, մինչե ետ սպանանել: արքայ, քոց, ե չէ պաշտ կեալ դմա. այլ թէ ոչ աճապառհսցես: ե զօբանիստ առնէ աստ քաղաքօք, լնուլ այժմ զճայ Եբկիոսխոհի Յունաց բնակութեանզօրացն Ցունաց: Եւ այնունետն կամ թազաւոբն ե սպանանէ, Մուշեղ Հայոց. կամ այս հանէ ՛ի քէն զթագաւոբութիւնս ինքն թագաւորէ:եւ այսպիսի բանիւք գաղտնիճանապազ զթագաւորն զզծոագոզոլին, մինչե ճաւանեցաւըստ կամաց նոցա զսպաբապետն ոո

Ր

։

"

,

աց

վարնՀայոց սպանանել: թե ո՞Րպեսբմբոնելկաբասցենզնա. քանԱպախոբհուոդարբաբին, առմեծ պատեբազմ զի մեծապէս եոկնչէին՛ի նմանէն: Թէ զգայ, ասեն, ճնառիւք մեքենաել ել. ն ոչ ոք կարէ |

ԱՈ

Հ '

եղնԱր եի ԳՈՄ հաոթթան աա ար ար: 1 մեծ երոթնամի ի":ՄԻՑ Մ. Ար ՇթԻիսմեֆգուծել միոջ ԿԱ

"Գ

|

Է

հրաման '

Ե.

ն

Ետ

արչալ.

ազդատ Վառշազդ

առնել. պատրաստութիւն

ն

1է

ե պատուականս

ւլ

ՅՈ :

Խեր

՛

մ

Խա ի իեքե Հոմո» ին,

Իրերպատճառաւ, աբբեՀ

չ

ր

դամայեսց

յրեթոիսե զամենալն կոչել ե Մուշեղ:Պատճոասզմեծամեձս, զզօբավաշն աւագս արս կայցենգոզի կազմ ղք, հզօոս, րնտիոս զօբե տեազ 'Վաբշազղատ ժայեղակառծումն յանպատբոաստից ձոյն. հառբկանել յանկաոծօբէն ն մու ՛ի վեբայ Մուշեղի: Ջնոսա քաջ ուբախ առնէՐ մեծապէս,: շատ ե առնէՐ զբօսումնուրախութեան:ԱՐքայն գինի տայո ըմպել, բազում պատտայո նշանսյառաջագոյնայնոցիկ, զոր էՐ սպանօղն Վարբազղատ Ն զմտօք զաքաջ իցէ արբհալ թէ յորժամ գիտիցես Րաստեալ, եթէ Մուշեղ, ես յառուցեալ իբոն ռանգեալ յաբբեցութեն,սպաբապետն ե զնովաւ: Եւ եղե իբոն ճեմիշն եբթալոյ պատնառաւ, դուք պատեսջիք անցին զառանցին՛ի գինտյն՝ ըստ չափ անցանելով,Է

Վ մ

բայց

,

ն

Ր

,

Հ.թագալուն

ձեր

Ն ատել է թշնամինեբին

լ

ձեբ

սիրելիներ

4գաովաշվել հդեզությամբ, Նոա արան մի քանիանգամ ի Կատրրազմելիս ողՊոոսիզ սպանելու,բայց ՏՎ ոի ոգու Վոոությու լո գավուին առձակեց. մի անգամէլ ձգեց Տարբէ" ազխնամքով անիբագավո՞ի ճոգատառութ - Շապունի չէ՞, այն ԱղՄուշեղբ վաշ տնից: վա ի) "Վուղա ձգեց, չկամեցա :

է

Խ՞կդիմությամք շչաճաուշեղը չէ, Պապի թագավուության ու

ոբ

ասա

ճնաբա-

տ

ու

այլ

թշնա

ձեռ/

թի

ն

անց,

ժան-

ու

Դա

ց

ոջ

բայց սպանել Մա" Բոգավողին ակեց: ոյ յն Մուչեղբ չէ՞, որի ճրամանով այլթշնամու արի զորավարներըՊապ թագավորին սպանեց "՛էիո" Կեռց "դով ոբովճետե դա Հունացթագավոոին թշնամացոեց գոգոեցՊապ :

էբ

ոբ

ու

դեմ, մինչե սպանել տվեց: Ադ պետքէ բազավորի չպետք է եվ չշտապես,արքա, մոիջ ա ազի: Ե լցնել աղաքներռվ, զոբանիստներ ԿՆ "4 ոյ"ց ալխար Եվ այնոմեբնակեցնելու ՅՆ լ զոն այքտեղ թագավուությունը թագավոր զանից ԱԻՆ կաբոր (քեզ) կսպանեն ինքը կթագավոոե»:Եվ ռո

ոջ

մ

նա (ո

նա

դու

բ

զորոյ

տ

ւ

ց

/

աց

այս

համար:

եՐ

Հայոց

Մուչեղբ

այս-

պիսի խոսքերովշաբունակգաղտուկգոգոում էին թագավորին,մինչն որբ ճամաձայնեց Հայոց զորավարսպաշապետինսպանելըստ նրանց ցանկության: Հետո սկսեցին անել, թե ի՛նչպեսնբան բռնեն, ռրովխորճնուրդ Ճետե նոանիցշատ էին վախենում:«Եթե գլխիընկնի,ասում էին, մէֆ ե ոչ ոք պատեբազմ կճառուցանե, չի կարողանանրա քաջությանը դեմ դնել. պետքէ մի ճնաոք, խորամանկությունբանեցնել»: այսպես Եվ մի օՐ Հայոց Վարազդատ թագավորրճորաման տվեց մեծ Ն6թթք ռաշհլ մեծ պատոաստությամբ,ե ճրամայեցբնթոիքինճրավիրելբոլոր Ն Մուշեղ ավագպատվավորմառդկանց, մեծամեֆներին զորավարին Վաբազդատբ պատբաստեց ընտիրուժեղ նգո՞ մարդիկ,ոո պատաստ

ճին գործին--նանկարծակի, ճանպատբաստից, անսպասելի ժամում Մուչեղի վոտճարձակվելու: Հյուշեոին շատ ուշախացնում էր, շոտ

գինիէ» խմել տալիս Է շատ զվարճացնումէ: Վաշազղատ թագզավո ղբ առաչուց նշան է՞ տվել իր պատբաստած սպանողնեին, թե «Եջ կտեսնեք,ոբ Մուշեղսպաշապետը լավ ճարթելէ Ն ճարբեցություց ես է՝ խել կուցրել վեր կկենամ,իթոեթե աշտաքնոց գնալուճամաշ, նշան չոջապատեցեք»: դուք այդ ժամանակ Բոլոոթշաֆից դուս խմեԽ- Խ7 բայց Վարազդատը գինի խմելուցզգուշանում գիճավցան, Եճ՝ նկատեց,թե Տաշթեցությոմթց խելոբ կորցրել վե կացավ,

աաթարը զան Ց.

յոտն կաամենայն բազմականացն աւագանին

Ոբովնետննա սիբել է միշտ բ: իթ

ճասաբակ,իբոն նմա պատիւինչ առնել: ւ յանկարծ աքն, ոբոց էբ տուեալ հրաման, եբկոտասանայո կից զոյգ զկնի կողմանէ զնմանէ բուռն հառկանէին,վեց այո ՛ի մի բազուկն Մուշեղի,ն վեց այբ ի միս բազուկն:Եւ ընղ ոտն կալ թագաւորին,նայեցեալընդնա եթէ այս ընդէ՞րէ. ե թագաւորինպատասխանի տուեալ,ասէ. Ծբթ առ Պապարքայ, ճառց ն տես՝ թէ ընդէ՞ր է այդ: եւ թագաւտբոն ՛ի դուբս կոյս գնացեալԵլանէո,ն ասէ Մուշեղ. ՛Ի վերայ բազում իմոց վաստակոցն աբեան Ն քբտան, ն. սլաքօքն զքիբշտնջնջելոյ, ա՞յս ճատուցումե եղե ինձ: Բայց իբոն եճաս ինձ մաճս, թէ ՛ի վեբայ ձիոյ դիպեալ էՐ...:։ Զայս միայն բանս ժամանեացասել, ն այլ ոչ ինչոչ: Եւ անդէն Բատ Սահոունի, դայեակն արքային Վաբշազդատայ, զնբանն՝ զոր յլիչոում ազղեոն ունէՐ հանեալ, անցոյց ընդ փողս զօբավառին Մուշեղի.ն անդէն 'ի բաց եճատ զգլուխ նոբա: Ծւ բառձինզնա, ն տաԲան զմառշմին նորա ՛ի գեւվնիշ: ցին առ

իբոն թե չուբ թափելուգնալուճամաշ, ե սեղանբազմածբոլոր ավագներ ոտքի կանգնեցին՝ նբան պատվելուճամար: Եվ ճանկարծ այն մառդիկ,ոբոնցճբաման էր տվել, տասնեոկումաոդմի անգամիցմիասին ետեիկողմից Մուչեղին բռնեցին, վեց մառդմի ձեռքիցՆ վեց նշան մարդ մյուս ձեռքից:ԵՐբթագավոոր ոտքի կանգնեց՝ (Մուշեղը) ե է նայեց (ճառցական թե ինչի՞ց այս, կեբպով), թագավորըպատասխանեց ասաց. «Գնա՛ Պապթագավորիմոտ, ճաոցբո՛ւն կիմանաս, թե ինչի՛ց է»։ Այս ասելով դեպիդոտն ուղղվեց ղուս թագավոոը եկավ: Եվ Մուշեղնասաց. «իմ այնքանծառայությունների, առյուն ու քբտինք թափելու, քբտինքս սլաքներով սբելուվարձատռություն ա՞յս եղավ: Բայց, այս մանըհ՞շանիթե ձիու վբա ինձ ճասներ»... Այսքան միայն կարողացավ ասել, ավելի ոչինչ: ԻսկույնՔատ Սաճառունին, Վաբազդատ թագավորիդայակը, ազդբիցկախածնրանըճանելով՝ խոբեցոեց Մուշեղ զորավարիշնչափողըե իսկույն գլուխը կտրեց Նբա մաոմինըվեոցոբին տաշան նբա գյուղը: ու

ու

ու

'

Վ

`

ՑԱՂԱԳՍ

եւ

ԿԱՐԾԵԱՑ

ԱՆՄՏՈՒԹԵԱՆ

եղե իբոն

ԸՆԴԱՆԵԱՑՆ

Ց ԵՒ ԱՅԼ ՄՈՒՇԵՂԻ

ՄԱՐԴԿԱՆ

`

զմարմիննսպաբապետին Մուշեղի՛ի տուն նոբա մաճուն իւ ընտանիսիւր, ոչ ճաւատայինընդանիք նորա, ե նոբուն թէպէտ տեսանէինզգլուխ զատ ՛ի մաբշմնոյն անտի: Ջի ասէին. Դոբա յանթի: ճակատմտեալէո, ն վէր Եբբէք չէր առեալ. ոչ ճետ մի ղիպեցաւԵբբէք, ն ոչ այլոց զինու խոցեալէ զդա: Իսկ կէսք առնելոյ ակն ունէին նմա. մինչե զգլուխն անդէն 'ի կոճեղն կաբեալ կցեցին, ն Բանինեղին ի տանիսնաշտաբակի միոյ, ասէին՝ թէ վասն զի այո քաջ էո, Առլեզքիջանեննե յաբուցանենզդա: Պաճապան կային, Ն ակն ունլին լյառնելոլ մինչե նեխեցաւմարմինն:Ապա իջուցին յաջտարակէանտի,ե լացին թաղեցինզնաոբպէս օրէն էո: տաբան

Բ

լ:

: '

բ

ԱՆՄԻՏ

ԿԱՐԾԻՔԻ

ՄԱՍԻՆ.

Եբ Մուշեղ սպարապետի մարմինըիր տունը, իբ ընտանիքիմոտ նբա ընտանիքը մաճվանըչէին ճավատում,թեպետե տեսնում էին գլուխք մաոմնիցզատված:Նբանք ասում էին. «Սա անթիվանգամ կռիվներիմեջ ԷՐ մտել, ոչ մի վեՐք չէ՞ ստացել.ոչ մի նետ սրան չէր դիպելե ոչ մի ուրիշ զենքովսա չէ՞Ր խոցվել»: Իսկ ոմանք էլ հույս ունենին,թե նա կկենդանանա. ուստիգլուխըկարելովկցեցինիշանին ե ճանեցին մի աշտաոբակի Եոդիկըդոին, ասելով.«ոբովճետեքաջմառդ էՐ՝ առլեզները202 կիջնեն սրան կկենդանացնեն»: Պաճապան դոին ն նբա սպասումէին մարմիննսկսեց ճեխվել: մինչե ՃՔառությանը, ու Ապաաջշտաբակից թաղեցին՝ ինչպեսկարգնէո: վաոիջեցրին,լացին տաբան՝

առ

-

ԾՈՒՇԵՂԻ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԵՎ ԱՏԼ ՄԱՐԴԿԱՆՑ

:

ու

ոո

՛

Ա

վ Գ Դ

:

ԱԷ

ՊԱՐՍԻՑ, ԵՒ

ԳԵՐՈՒԹԵՆԷ

ՑԱՂԱԳՍ ԳԱԼՈՑՆ ՄԱՆՈՒՒԼԻ ի

ՄՈՒՇԵՂԻ. ԵՒ ՀԱԼԱԾԵԼՈՑ ԶԹԱԳԱԻՈՐՆ

ԽՆԴՐԵԼՈՑ ԶՎՐՒՆ

ՎԱՐԱԶԴԱՏ ՅԵՐԿՐԷՆ ՀԱՑՈՑ. ԵՒ ՏԻՆՔՆ

ՌԻՆԵԼՈՑ ԶԵՐԿԻՐՆ ՀԱՅՈՑ

ԴԱՐԸ

ՄԱՆՈՒԵԼԻ

ՊԱՐՍԿԱԿԱՆ ԳԵՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ.

ՄՈՒՇԵՂԻ ՎՐԵԺԸ ՊԱՀԱՆՋԵԼԸ,

ՎԱՐԱՋԴԱՏ ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ ՀԱՏՈՑ ԱՇԽԱՐՀԻՑ ՀԱԼԱԾԵԼԸ ԵՎ ՀԱՅՈՑ

ԱՇԽԱՐՀԸ ԻՐ ՋԵՌՔԸ ԳՐԱՎԵԼԸ

.

:

.

|

:

| ի.

Ապա կացոյց թագաւոբն Վաբազդատ՛ի գործ զօբավաբութեան էւ պարապետութեանն զճատ նաճապետնՍաճառունեաց տոնմին, որ

Իսկ

Վաբազդատթագավորը զոբավաբության սպաբապե տության զործըճանձնեցԲատին,Սաճառունյաց տռճմինաճապետին ու

բռ.

սպաշա-

`

քսուն սպանօղն իւ դայեակ, բանսաոկու Մուչեղի։ Եւ էր նա նորա պետ փոխանակ զօրավարամենայն Հայոց:եւ ազգինՄամիկոնեան տոհմին տանուտէՐ նաճապետկացոյց թագաւոոն, Վաչէ անուն ՛ի նմին տոնմէ: Ցայնմ ժամանակիդարձան ի գեբութենէն եկին 'ի գեբութենէն եկին ՛ի Պարսից,զոբ տարբհալ ԼԸ Շապնոյաոբքային, ոբք Եբկու եղբաոի ՛ի Մամիկոնեան տոհմէն. անուն միումն Մանուէլ,ե անուն եբկԿոմս»5: Բոբդին սասաֆանզիզայն ժամանակաւ թազաւոբին Պառսից նճականին տուեալ էՐ պատերազմրնղ մեծ թագաւորին Քուշանացընդ նստէր 'ի Բաղճ քաղաքին: նւ իբոն եբթային զօրքն աշշակունոյն. Պարսից՛ի Քուշանացնպատերազմնապա ն զմառդիկգեբութեաննոր 'ի Հայոցն էին՝ թագաւոոն Պաբսիցյղէ- 'ի պատերազմընդ իւԸ զօոսն. ե Մանուէլս այս եբթայ» ըրեդ նոսա հանդերձԵեղբարբն իւոով Կոմսիւ: եւ իբոն եղեն խառնորդքԵբկոցունցգնդացն ընղ միմեանս, ապա ՛ի պարտութիւնմատնեցան զօրն Պարսից յերեսացզօրացնՔուչանաց. դարձան ՛ի փախուստանհնարին հասին 'ի վեհաշուածովք, Բայ զօրացն Պառսից,զի ոչ մի ՛ի նոցանէնոչ փ զօապոեցուցանէին Բագն Պառսից, անգամոչ ապոէր. բայց Մանուէլոոդի Արտաբանբեր ջինայ ՛ի Մամիկոնեան ի տոհմէն, ճանդեբձ եղբաոբնիւբով կոմսիւ, բազում Լաջութիւնսկատառեալ 'ի նմին ճակատուն,սակայն ճետիոտս ապոէին: եւ գայինյամենայն սոքա զօրացն Պառսիցն միայն ճասա-' նէին առ թագաւոբն Պաոսիցողջ ապոեալքէ ն բազում քաջութիւնսկատարեալ: ոբ

| )

է

:

'

մ

'

:

.

3.5

Սակայնթագաւորին Պարսից բազումտրտմութիւն լինէր յաղագս իւբոյ զօրացն կատաբաձոյն. սակայն են զայնուզայբացեալ զակատէր զի զնոսա միայն տեսանէր ողջ եկեալ յամենայնզօրացն իւոոց։ Ցասուցեալրնղ նոսա, այպն աբառեալ,Քալածեացյիւբոց սաճմանացն. արձակեաց զնոսա յեբկիբն իւբեանց:եւ գնացեալ ք գային դէմ յանդիման յիւոեանց Եբկիրն արարեալ:եւ Լին ճետիոտքերկոքին եղբա"քն. Է մեծք

:

| :

|

:

Ն

|:

։

Հլ

`

.

: :

|

-

էին երկոքեան անճեղեղք, եկոքեան անձենայր ոբպէս սկայազունք:Մինչ դեւ գայինի ծանապառւճի, ոչ կարէր Մանուէլնգնալ, զի ոտիւքն ցաւած էո. ապա Կոմս եղբայր իւբ ստանձեալ առեալ բառնայո,են տասն տասն խոջասախ բերէրըստ անձին զայնչափ այն զանճեդեդզանաոի.եկն եբեր յեբկիոսՀայոց: Ե. եղե իբոն եկն եճաս յերկիրն Հայոց Մանուէլեղբարբբնիւբով Կոմսիւ հանդերձ, իբոե ետես զնա Վաչէն՝ ոբ յառաջն էր լեալ նաճապետ,մինչ չե եկեալ էր 'ի նա՝ ետ ցնա զպատիւ իշխանութեաննզոր առեալ էՐ ՛ի թագաւոշէն ՎաԲազդատայ: Քանզինա էո երէց յազգին, ն Մանուէլնունէր զնաճա264

էՐ Ն Մուշեղի իո դայակն ու քսուբանսարկուն Նա սպանողը: Մուշեղ փոխանակ դառձավբոլոր Հայոց զորավարսպաբապետը: Իսկ Մամիկոնյան տոճմին նաճապետ տանուտեր նշանակեց Վաթազավորը՝ չեին՝ նույն Մամիկոնյան տոճմից: Այս ժամանակ Պարսկաստանի գերությունից վերադարձան Մամի կոնյանտոնմիցեոկու եղբայր,որոնց գեբիէՐ տառելՇապուճ թագավորը,մեկիանունը Մանուել, մյուսինըԿոմս: ՈՐովճետե ժամաայղ նակներըՊարսիցթագավոոը, Սասանյան ցեղիցէՐ, պատերազմ է» մեծ ունեցել Քուշաննեբի թագավորիճետ, ոբ Արշակունի էՐ ն նստում էր Բանլ քաղաքում:Եվ եբբ Պարսից զորքերըգնում էին ՔուշաննեՐիշ3 դեմ պատերազմի` ապա Պառսից թագավորնիո զորքերի ճետ ուղաոկումէՐ ն այն մառդկանց, ոբոնց գեբի էՐ բեել Հայաստան նբանցճետ գնում էր ե այս Մանուելը իբ Կոմս եղբորճետ: ԵՐբկովի մեջ եկու կողմի գնդերնիշա» զորքըպարտուխառնվեցին՝ Պաոսից թյուն կբեց Քուշանների զորքիցե շաբաչաբ ճարվածներ կոելով փաոր

ռւ

ոո

խուստի դիմեց:(Քուջանները) պառսիկներին ճասնելով՝ ոչ նբանցից մեկինկենդանի չթողին,մինչեանգամմի մառդ լ8ւթ կենդանի չմնաց՝ բեբող. բայց Մանուելը,Աբտաշեսի ոոդին, Մամիկոնյան տոճմից,ն իթ Կոմս մեծամեծ եղբայր

քաջություններ գործելովնույն ճակատամար

տում՝կյանքներնազատեցին,ե Գառսից բոլոր զորքերից միայնայս

Ֆկուսը ճետիռտնգալիս

առողչ, շատ

ճասնում

էին Պարսից թագավորիմոտ

քաջություններ կատարած 202:

ողչ

թագավոոըչատ Բայց Պարսից նա Լս

տրտմած էո իո կոտորածի զորքերի ավելի չաբացավու կատաղեց, պատճառով. տեսավ Ե՞րբ աա բոլոր զորքերից միայն նբանք են ու ողջ մնացել եկել: Նբանցվա բաշկանալով՝ իո ԵՐկոիսաճմաններից, անարգելով ճալածեց գնան խ՞ենցեկիր: Եվ ն-անք ճանապարն ընկան, ԵՐեսներր դեպի իրենց աչխաւննուղղած: Երկու եղբայրնէլ ճետԼակէին, Երկուսնէլ անքեդեդ մեծությամբ, ճաղթանդամ, ճսկանեւինման: Մինչ գալիս էին ճանաչէ կարողքայլել,ոբովնետե պառնով՝ Մանուելը ռտներում ցավ ուներ: նպա նրա Կոմս եղբայր նշան չալակում էր ի՞ վրա. Լ (շական)տասըփառսախշ«' չալակած բերում է՛ այն աճագին անճեդե մարդուն,մինչ, ԵՐեց նասցոեց Հայոցաչխաոճը:ղթ Մանուլ ի» եղբորնետ եկավ Կոմս ճասավ Հայոցաչխարնբ,Ն Լ-թ Նրանցտնսավ ն-ա գալուց առայ (Մամիկոնյանների) Վաչեն, է7` նշան նանապետն նանձնեց պատիվբ,ոշ ստացելէ»Վարազդատ Է-իշխանական թագանա է: որովնետնտանմիմեչ ավագագույնջ վոշից, ջր

որ

Այսոլիսօվ Մո-

ե Վաչեն լինէ- հշկպատուին. ազգինտանուտէոութեան պետութեան Բոոդ: ճախ Իսկ յորժամեճաս եկաց Մանուէլն'ի փառստէրութեան իւբո), յինքն յափշտակեաց Վառազդատայ առանցճբամանիթագատոին

|

ՎՊՀ իւրոցնախնեաց

զի այն ինչ ոո զսպաբապետութիւնն. Րավառշութեանն Վաբազդատչնոոն առ՛ի բնէն կալեալէՐ 'ի սկզբանէզոբ արքայն ունե" զիչՇէԲ իտում դայեկինՔատայ, զայն Մանուէլ յինքն ճանեալ եղե յետ այսոբիկ, պատգամյղէր սպարապետն խանութիւնն: ամենայ Վաբազդատ,ե ասէր՝ թէ փոխանակ Մանոմլ առ թագատոն ՛ի զոր իի նախնեացն ազգին մեբոյ վաստակոցն, առ եմք, ն եղ վաստակեալ նետէ միամտութեամբ ձեզ Աշշակունիս ձ մեբ ՛ի վեբայ ձեր, կեցեալե մեռհալ եմք ՛ի զանձինս ՛ի վեամենայն նախնիքնմեր առաչինքնանկան ՛ի պատերազմունս վերայ Առշակայաոքայի, Բայ ձեր, Վասակ ճայր Մուշեղի կոբհաւ 'ի եմք "ի վեբայ ե Ն մեք ճանապազվասաակեալ աշխատեալ Ն կեանսաոնելոյ ընդ ձերոյ, փոխանակ

ճուհլն ստացավիրենց տոճմիտանուտեոության ե ճաճապետությ

ոի

ԻՐ

ձախն

էր Պբա եոկոոոդը: Վաչեն լինում

պատվին փառքին տեբության Բետո ճասնելուց Մանուե առաչ, առանց -:

ու

Վաբազդատ թագավոբի ճբամանին, ճաֆշտակեց նբա զորավառության-սպաբապետության Ինչ պատիվը: նախնի ո ունեինե ինչ թագավոռը ( նբանցից խլելով) Վաբազդատ | է" ի» դայակ Քատին՝այդ ետ խլեց իշխանությունը Մանուելը իրեն ճամաո: Իսկ այնուճետնՀայոց Մանուել սպառապետը պատգամ Վարազդատ թագավոոինՆ ասում էո. «Մենք բոլոր տոն. մանակներից իվե ծառայել էնք ճավատառմությամբ մեբ բշակունիներիդ, կյանքըզոնել ենք ձեգ ճամար, ապոել

երՊԻՒՑ

որ

ոբ

չո Հայոց է»աղարգում ճնոց ժամանակա րիի ալ Ա ռել ձեզ ֆոլոբի ճին նախնիքը վերայ բ

բազաո-

բութեան՝ ազգիդ ուք ՛ի թչնամացն

Ջ : |

ի

էջ :

եա

լ

"ի

:

զ իւ:

նիա

ւ) ձե-

:

ռաց

,

կ

է

: Վ

Լ

1:

վ :

Մեր

ճամար: ու

ոբ

զվաստաղա-

լ

|:

ճամար:

-

իմոց:

Իսկ Վաբազդատթագաւուն պատգամյղէո պատասխանոյն զօբավաշնՄանուէլ, ե ասէր. եւ քանզի չեմ Առշակունի,զի հդի զթագ ե կալայ զաշխաոննառալնոց իմոց Աբշակունեացն, նախնեաց Ն խնդբեցիզվոէժ ճօբեղբօոնիմոյ Պապայ ՛ի չաբագոոծ քումմէ ՛ի Մուչեղայ. բայց զի դու չես յաշխաոճէսյայսմանէ,զի ԻՊ դենաց եմք լեալք թագատո իսկ ասացերբաս յեբկոէն յաշխարնէն եմք եկեալք, առդ ըստ օրինակի ՛ի բնութենէ,Ն այսր պանդուխտ առ իմոյ, առձաբարեբաշութեան եղբօրն քռ մի՛ մեռանիո:Չի իմ, առ

(այստեղ)5: ովքե՛ր արին,

ի'ոջ: աոլակունի լեզո թի"

ու

մեչ պատեբազմնեո ընկանձեզ ճամա"Ր. Վասակը,Մուշեղի ճայոր, կոբավ Աբշակ թագավորիճամար, ե մենք միշտ աշխատել ենք, չաբչաբվելենք ձեր ցեղի թագավորության ԱՐդ՝փոխանակ մեր ծամեզ վաշձատբելու ռայություննեւի ճամաշ՝ դու, Առշակունինեող, կոտուեցիք նբանց՝ որոնք թշնամինեբից չմեռան կենդանիմնացին:Աճա իմ քաչ եղայոր Մոզեղը, մանկությունից ի վեր կյանքըձեզ ճամաո մաշեց, Գեր ու Ն ռբին կռտուեց վանեց թշնամիները թշնամիներինՆ չկաբողացան դու բռնեցիո սեղանինստած տեղում խեղդեցիր։Բացի սպանել` սռանիցտ դու Առջակունի եռ ծնվել, այդ էլ չես, այլ պոռնկությունից պատճառով էլ Արշակունիների ՄԵնք աշխատավոոներին չնանաչեցիր: մինչեանգամձեբ ծառանեոը ձեբ (ճպատակնեռը) չենք, այլ ընկեբներն ենք Ն ձեզանիցավելի բառձո, ռրովնետՆ մեռ նախնիքըՃենաց աշխարնիթագավոոներնեն եղել. ե եղբայբնեբի մեչ տեղիունեցածտամեծ բաձայնության պատճառով, ոբպեսզի առյունճեղությունչլինի՝ նտեղից ճ ենք ն խաղաղ այնտեղից ճեռացել ճանգստություն գտնելուճամար եկել դադարելենք ԱռաջինԱրշակունի թագավունեոը գիենք մենք ե թե ենք. ո՛րտեղացի բայց դու, ոբռվճետն ն իմ ջակունիչես ճեռացի՛բ այս աշխաոճից ձեռքիցմի՛ մեռնի»: Իսկ Վաբազդատ թագավորրպատասխան-պատգամ էՐ ուղառկում Մ ն ասում անուելզորավարին էբ. Հես իսկականԱբշակունի եմ56, ոբ իմ Ն թագը դոի իմ նախոբդնեւիաշխարճին նախնինեոի ցի, ե իմ քճոբեղբոր՝ Պապիվբեժե առա քո չաբագուծ եղբորից՝ իր Բայցդու ոբ այս աջխաոճից չես՝ այդ դու ինքդասացիր, թե ենք, այնտեղծագումովթագավորենք եղել ե Ճենացաշխարճից Ուտեմն մի՛ մեռնիոքռ եկել հնք իբոն պանդուխաներ։ Եղբոր ( ուչեղի) նման: Ես իմ բաբեջաբությամբ եմ. քեզարձակում ե՛լ ու

վաստակոց, դում Աշջակունի

դ մնացին՝զայն ձեո ոբ 'ի վեբայ Ադ Մուջեղայո քաջ եղբայր իմ, կոտոբեցիք: զթշնաչեաց զանձն իւ ի' մանկութենէիտմե, վանհացկոտուհաց բազդու կալար միս ձեր, Ն ոչ կաբացինթշնամիքնսպանանել, պոոա յլ'ի Նա Առշակունի, իսկ դուչես մականխեղդեցեւ զնա: ես ոոդի. վասն այղոբիկ ոչ ծանեա"բ եղեալ երկութենէ կեր նա մեք չեմք իսկ լեալ ձեռ ծառայք, այլ տոսն Արշակունեաց: լ լեալ էին թագատ ձեր Ն 'ի վեբոյ քան զձեզ. զի մեր նախնիքն «Տ զի առի" խառճինՃենաց, Ն վասն եղբառց իմհանց գոգոութեանն, ե մ եծ անկետա վասն այնո եմք գնացեալք. վասն բառայ կեալէ ի վերայ.վերայ քե Ա-ն եմք: Առաջի ճանգստիգտանելոյ՝եկեալ դաղառբեալ էաք. որք գիտէիննզմեզ ո՛վ էաք կամ ուստի այլ ջակունիք, Ն մի՛ մեռանիո ՛ի դու քանզիչես Արշակունի, գնա յաշխարնէս,

մեռան, ոոք

առդ

ենք

ոչ

(եղ

Րա

գնա՛ Ճենացաշխաոճը, այնտեղ, քոռ Եբկբումապոի՛րու թազավոռի՛ր կեալ լիցի զքեզ. երթ զնա յեբկիրն Ճենաց անց կեաց, Ն անդէն թաԻսկ Եթե չես կամենագնալ՝ իմ ձեռքիցկմեռնես,ինչպեսՄուշեղըմեքում: մեռանիս ՛ի Ապա թէ ոչ կամիցիս գնալ, յեբկոին գատոբեսջչիբ ռավ»: ձեռացիմոց ոբպէսն Մուշեղնմեռաւ: ԵՐբշատ անզամ պատգամավորները գնացին եկան, նե ավելի Իսկ յորժամ բազում անգամ եբթեալք եկեալք պատգամաւորբ՝ ավելի խիստ վիբավոբական խոսրՐեՐ իբար ուղարկեցին՝ ապա միմեանս ժամ բազում խստազոյն քան զխստագոյնբանս կսկծանաց էին նշանակումպատերազմով իջար ե հանդիպելու: Նշանակված միմեանցլինէին՝ պատեշազմաւ չղէին, յետ այսորիկ ժամադիո ժամինեկան ճասան պատերազմսկսեցինիբաբ ճետ: Վարբազդա ժամուն, ժամադիո ճձասեալ եկեալ ' ի Իսկ ՛'ի տեսանել: զմիմեանս թագավորնառնում էՐ իո զորքիբանակն գալիս ճասնում Լր նակատային ընդ միմեանս պատերազմ:եւ թագաւորնՎաբազդատառնոյբ տեղը, լավ սպառազինված պատերազմի տամաոտի պատբաստ: զզօոնիւրոյ բանակին,ե գնայ նասանէո ՛ի տեղի ճակատուն,վառեալ եվ Մանուել սպառբապետն, ն ավելի մեֆ պատոաստությամբ,իր գնդով սոյնպէս ՛ի պատերազմ. պատբոաստագոյն պատոաստեալ կազմեալ նույն տեղն էՐ ճասնում, ն կաբինի դաշտում երկու կողմերիգեղերե հասանէր իւբով գեղաւն՛ի նոյն քան զնոսա: Եւ Մանուէլ սպաշապետն րեղճառվում էին: ն ընդ Երկոցունցգնղաց տեղի. 'ի դաշտինԿաբնոյ լինէին խառնու՞ողք Վարազդատ թագավորր Նե Մանուել սպաբապետր,նիզակները բախելոցն: միմեանս ձեոքեբին,դուբս էին գալիս իբշաշդեմ ախոյաններ:ԵՐբ Վաշազգատ Մանուէլ զնիզակսառեալ, ԹագաւռոնՎաբազղատն սպաբապետն ախոյեանքելանէին:Իբբնեզաչս 'ի վեբ ամբաո- թագավորը,գալու ժամանակ, աչքեր վեր բարձրացրեց Մանուել յարձակեալ միմեանց սպարապետինտեսավ նկատեցնբա ճասակի նայՐ արքայնՎաշազդատ,նե նայէՐընդ գալն իւ» ն տեսանէՐ զսպամեծությունը, աճձի անձինն, շ(եղությունը, ն՞ա ոտքիցմինչն գլուխ եբ՞կաթապատ ամբակուռե անԲապետնՄանուէլն ՛ի մեծութենէնճասակինե ՛ի շքեղութենէ ե յամբակուռյեր՞կաթապատ ճասաբակյանխոցելի յոտիցն մինչե ցգլուխն զինավռոճությունը, պինդկազմվածքը, ուժեղ ԵՐիվաբբ, ԵՐթճաստատուն ն վարի անդողվելիսպառազինություն իշ մտքում նբան եբիվարէն ն վթար զինէն, ՛ի ճաստամեստ յանձնէն, ՛ի ճամեմատեց մի բարձր անմատույցլեռան ճետ: Բայցմահը աչքն առնելով` ԹԲարվառելոյնյանշաոժսպառազինէն,հաբմաբեցաւ կշոեաց յասպազէն:չ6 ձակվեց.ո՞բովճետեփոկության ուբիշ ճույս չուներ: Բայց ոբովճետն զնա ՛ի միտս իւ: իբոն զլեաոն մի բարձո զանմատոյց։ Սակայն Վաբազղատ թագավոորմանուկմարդ էո ն կովի չատ տեղյակչէ՞՝ ածեալ զմաճ ընդ միտս, յաշձակեցաւ. զի այնոնետե չուներ ակն անձիննապոելոյ:, Սակայնզի մանուկ մառդ էր արքայն Վաբազդատ, նրան այնպես տեսնելովկարծեց, թե նշա զորաճնեբին նիգակըչէ կաԻող ազդգել,ուստի իո ձեոքիամբողչ իբն ետես զնա այնպէսզի չէ- ինչ կռուռյ տեղեակ,էած զմտաւ թէ ՛ի ուժով նիզակով Մանուելգորազնիզակն վարբի բԵՐանինխփեց. իսկ Մաճուելը զբաճսնոչ ինչ կաբիցէնիզակ գործել,առ ձեռացկոբովութիւնն բոնեց նիզակից,նրանիցտեգր Մանուէլի։Իսկ Մանուէլ բուռն հառիո թշովն անց կացրեց,որի ժամանակ պոկելով ընդ բերան աբկանէՐզօբավառին շատ ատամներ կոոցՆ ոեց. նիզակրթագավո՞իձեռքիցխլեց: ընդ իշ թուշծն կանէՐ զնիզակէն.Քանեալ'ի նմանէ զնիզակատէգն՝ ճանէո, ե բազումզիւո թափէոզատամունսն, զնիզակնյինքնճանէր յարԵվ Վաբշազդատ թագավորրփախուստի դիմեց Մանուելզոբավաշի քայեն: ատաջ. իսկ ՄանուելըՆրան Ճճասնելով նիզակիտեգթձեռքին բռնած` Եւ արքայն Վարազդատ'ի փախուստղառնայո յերեսաց զօբակոթովը ծեֆում Լ- Վարազդատ թազավորի կառափբ,ե այսծիզակի վարինՄաճուէլի. ն անդէն Մանուէլզտէգ նիզակին'ի ձեռին կալեալ, պես(չում էՐ չորս ասպարեզ227: ե նիզակաւն՛ի կառափնմատուցեալծեծէբ զարքայն Վարազդատ. ԻսկույնՄանուելի որդիքբ,Հմայակնու Աշտաշչեսք, վբա ճասան, տանէր իբոն ասպառէզսչորս: Եւ անդէն ոոբղիքնՄանուէլի ։ իզակնե՞ր այնպէս ձեռնե՞ին, թագավորին սպանեն: իսկ ին/ր Մանուելթ սպամէն մի նիզակ՛ի ձեռն, Հմայհակննե ԱռՐտաշէսն, յարձակեցան ոբղոց էտեիցաղաղակումէ». «Ա՛յ, տիշասպան մի՛ լինեք»: Նրանք կ նանելզարջքայն:Ինքն իսկ Մանուլ աղաղակէրզկնի ոբղւոցնիւշոց, ի՛էնց ոո ձայնը լսելով՝ թսկույն աբագ նեռացանթագավորից: Եւ նոցա լուեալ զձայն Բօբն, նե ասէր. Ա՛յ մի՛ լինիք տիբասպանուք: Սյ «որ արքայական գունդբպարտությունկրեց Մանունլիգթ6վաղվաղակիաբագ աբագ դառնային ՛ի նմանէ. ն ՛ի պառտութին առաջիմանուէլեանգնդին: մատնեցաւայն օբ գունդնաոքունական առ

ու

ու

ու

ու

ու

սա

՛

ու

ու

առ

ռր

13Տ92շ

..

վ

յ

տ

ՆՏ

ՍՐ 4

Ոչ ինչ այնուճետե սակաւսպանեհալք ընդ Երեսս դաշանկանէին ընկածէին դաշտի դից: Ոչ սակավ սպանվածներ վբա.չատերը խոցսատատին, բազում խոցք Ն խեղք վիրատոք.ե բազում նախաբաոք ված, ճաչշմացած,վիրավորված. ն շատ նախարարներկոտորվեցին կեցանբազում փախստեայք ճալածականքլինէին: Մինչ դեռ գունդն էլ ճալածվելով շատերն փախուստի դիմեցին: մանուէլեանէին զկնի փախստէիցն,ն գայՐ հասանէր Համազասպեան Մինչ Մանուելիգունդը փախստականների ետնիցնէր ընկել` մի տոճմէն, անցանէրճոռ անկելովքդիասեպուհտ Դ Մամիկոնեան սեպուն Մ ամիկոնյան տոնմից, Համազասպյան անունով, գալիսանցե ընդ նոսին կամքն ե առ խոց վիբաւոոօքնպատեբազմին. նում էբ ընկածդիակնեոին խոցված ընկեցեալ վիբավոբնեբի մոտով: Սբանցմեջ Ն էՐ զԳաբեգին,տէր գաւառին որշտունեաց.բայց ողջ կայր, զի ոչ էՐ գտնվումն Գարեգինը, ոբ էՐ գետին,բայց Ռշտունյաց տ եոբը, ընկած խոց էր ն ոչ վնասեալինչ: Այս Գարեգին փեսայլեալ էՐ յառաջ նոողջ էՐ, ո՛չ խոցվածե ոչ վնասված:Այս Գարեգինը առաջ Համազասանուն Րին Համազասպէի, զքոյր նոբին Համազասպուհի ունէր կին: եւ պյանիփեսանէո, կին էՐ առել նբա Համազասպուտլի (ույոր. եբբ Պարիբոն եկն թագաւորն Շապուն յեբկիրն Հայոց. սա Խթող զկինն իտ նա էՐ Շապուն սից թագավոշը եկել Հայոց աշխաոճը՝ թողել էԲ իբ կինն նե փախեաւ:Ապա տաբան զՀամազասպունի յեոկիոն Տոսպաց,'ի քաու տաբան Տոսպ փախել:Հետո Համազասպունուն գավառը,Վան քաղաքն ՛ի Վան. ճանեալկախեցինզնա պաբսիկքնզբարձո աշտաբան նբան կախեցին ոբ ղաքը, այնտեղպարսիկները բարձո աշտառակից, կացն՝ որբ կայո 'ի վեբայ քաբանձաին,՛ի կախաղանի սպանինզնա: ժայռիվբա էԸ շինված. ն այսպեսկախածսպանեցին: Իսկ յայնմ աւուբ իբոն անկեալկայո այն Գարեգին'ի մէչ անՆույն օոը՝ մինչ Գարեգինն ընկած էՐ մյուս ընկածների մեչ՝ նբա աներ նոբուն կելոցն, եկն Համազասպ անցանելառ նոքօք: Աղաղակեաց աներորդին Համազասպյանն208 եկավ նբանց մոտով անցնելու: Գառբեգի ն զիս տես. ճբաման տուտ Գաբէգինն,Ն ասէ. Տէ Համազասպեան, ճոաման նր ձայն տվեց նշան. «ՏԵՐ Համազասպյան, ինձ էլ օգնիր, նժոյգ մատուցանել,թող հեծայց: Եւ. ասէ ցնա Համազասպեան. տուր Ո՞վ որ ճեծնեմ»։ ձի բեբել ինձ Համազասպյանը «Ո՞վ ես ճառցոեց. ես դու: Եւ ասէ. Ես եմ ետ ճրբաման ՀամաՌրշտունի։ Օ։0»Եւ Գաոէգին Նա ասաց. «Ես Բբադու»: եմ»: Գարեգին Ռշտունին Համազասպյանը որբ զասպեանվաճանաւոբացն, ընդ նմա էին, ասէ. Իչէք Ն դիք զվամայեց իջ ճետ եղած վաճանավոբնեին,թե «իչե՛ք, վաճաննեող նանսդ ՛ի. վերայ նորա, ե պահեցէք:Եւ ինքն էանց. ապա իջին վավրան դբեք ու պաճպանեցեք»:։ Ինքը գնաց, իսկ վաճանավոոնեոր հանատոքն եդեալք զվաճանսն՛ի վեբայ, ն կային պաճէինըստ ճոանբա վբա դռբին ն կանգնելպաճպանում ձիերիցիջան, վաճաննեոր էին, մանիտուելոյն: էՐ Դանուն անունովմեկը,ոբ ճբամայվեց:Այս ժամանակ ինչպես գ ալիս Ապայետ այսոբիկ գայր Դանուն ոմն գամապետ սպարակրացն Մանուելի զոոքի ասպաբակիր գնդիխմբապետնէՐ209, տեսավոբ վագնդին մանուէլեանզօբացն,ետես զի իջեալ էին վաճանատոք՛ի վեճանավոոներն իջել՝ պաճպանում էին Գառբեգինին։ Հաոցոեց.«Ով է Բայ, ե զառէգիննպաճէին.եճաոցցնոսա՝թէ ո՞վ է այդ, Ն ղուք ճի՞մ ղա ն ինչո՞ւդուք իչել կանգնելեք այդտեղ»: Նբանք ասացին. «Սա իչեալ կայք յայդմ տեղւոջ: Ասեն նոքա՝ թէ սա Գառէգին ըՌրչտունեաց է, Ռշտունյաց Գառեգինն տեոը, ե մեզ Համազասպյանը հբամայեց՝ տէր է. ե մեզ ճոաման հտ Համազասպեան, իջանելպանելզսա: եւ ու սբան իջնել պաճպանել»: Դանունը սաստիկ բաբկացավ, զայբույմեծաւ մեծ բոբբոքէՐԴանունն, զայբանալով՝՛ի բառկութիւն ցասմամբ է թիցկատաղած ասաց. «Համազասպյանը գուցե ուզում նորից դոան ե ասէր. Առդ ուրեմն վեոստինկամի Համազասպհան զսա իւր փեսայ իեն փեսադարձնելն իո՝ Համազասպուհի քույոը դոանկնությանտալ, առնել. Ն զչամազասպոտի զքոյր իւ տալ սմա կնութեան. վասն սՐա ճամար դբան խնայեց,ճՐամայեց պաճպանել»։ Ծվ իսկույն ոտը այսոբիկ անխայեաց "ի դա, պաճելճբամայէո:Եւ անդէն ոտն ածեալ նան, ձիուցիչավ, թուրը ճանեց, մոտեցավ նետեց, կտոր-կտորկտբաէջ 'ի ձիոյն, ենան զթուրն, մատուցեալ ՛ի նճա՝ պատառ պատառ կոտոտեց,ցովեցսատկեցոեց: րեալ,անդէնցբեալսատակեաց զնա: Իսկմյուս զորքերրդեռ գալիսէին կոտոբածից, շատեոինձեբբակալ Իսկ,այլ զօոքն ամենայնդեռ գային ՛ի կոտոբածոյն,զբազումս առած: Բռնելէին նան Վաբազդատ քսուին թագավորի Բատին, ու Մուշեղին ձեբբակալարբաբեալ.ն կալեալածէին ն զճատն,աբքային Վառազսպանողին,ե նբա ռբդուն, ռբոնց բեռին Մանուծլիառաչ, նույնդատայ զքսուն, զսպանօղնՄուշեղի, կալեալ իւ" ոոդտվն առայի : պես ե բոլոր նրանց,ոբոնք (Մուշեղիսպանության)զոբծիննպաստել : սատար սպաբապետին Մանուէլի,Ն զայլս՝ որք միանգամայն գործոց էին` բռնեցին,Մանուելիառաջ բեբին։ Եվ Մանուելսպաշապետը չատ լեալ էին՝ ըմբոնէինզամենեսեան,առ նա ածէին: Եւ մեծաւ դատաս|

ոՖ

'

Մբ ՝

ՅԾ

ԷԷ լ

| ԷՖ էլ

տանօք

դատեցաւզանօոէննԲատ սպաբապետն Մանուէլ:Բայց նախ խիստդատաստանով դատեցանօբեն Բատին:Բայց նախ ճբամայե յանդիման նմա ճրամայէՐ փողոտելզոբդին նորա, ապա յետոյ զնա նբա աչքի առաջ մորթել նբա ոոդուն, ապա ն նբան գլխատել.ե զայլսն կոտորեացըստ նմին օրինակի: Ծւ. գլխատել. մյուսզթագաւոբն նեբին էլ նույն կերպ կոտորեց:Իսկ Վաբազդատ թագավուշին Վաբազդատ ճալածեճալածեցին, փ յեոկոէն փ սաճմանացն Հայոց. չոգաւ ցինՀայոց աշխաոճի սաճմաններից դուրս: Նա գնացՀունաց գնաց "ի յեբկիոնՑունաց. աշխարճ անդ եկաց ո՞չափ ն եկեաց, ն անդէն այնտեղ էլ ապոեց, այնտեղէլ մեռավ: մեռաւ: Իսկ Հայոց զորավարսպաբապետ Եւ սպաբապետն Մանուելը աշխառճը նվանե զօբավաբնՀայոց Մանուէլ նուաճեացզաշխարու Հայոց բոլոր մեծամեծներին մոտ նախարարներին ե իբ մեծամեծս ն Բրս, ժողովեց, ինզամենայն առ զնախաբաոսն Հայոց ն գլուխ ինքն ժողոքը նրանցառաջնոոդ եղավն վառում էր իո իշխանությո ն վէ՞. ն էՐ նա առաջնորդ ն գլուխ նոցա. վարէբ զիւբ իշխանութիւնն, Աշխաորճին ճբամաններ էՐ առձակումթագավոոշի ե ն տայբ ճբաման փոխանակ աշխառ աշխարհիփոխանակ թագատոի. ն ունէՐ զաշխարճ էՐ չեն պաճում: եվ Պապթագավոոի կնոջ, ՑՋարմանդուխտ տիկնոջ ն 'ի շինութեան:Եւ զկինն Պապայ աշքայի նրա զՋաբմանդուխտ ԱՐշակունի տիկին, որդոց իբոն թագավորէր պաճում ն չոջեցնում էբ ԲանդերձոոդատվքԱՐշակունովք, առեալ զնոսա՝ ՛ի տեղի թագաւորի պատվով:Մեծ իմաստությամբ ե մեծ աջողությամբխելացի կե՞պո կալեալ ՛ի պատիւ շոջեցուցանէՐ:Մեծաւ իմաստութեամբ ն էՐ Հայոց աշխարճինո̀Րքան բազում առաջնոոդում ժամանակ ապոում էր: յաջողութեամբ Հայոց մեծապէսառաջնորդէՐ, աշխարճին որչափ եկաց Արշակունի անուններն պատանիների էին` մեծինըԱՐշակ,փոքբին Քայց անուանք պատանեկացն ժամանակս: անուն ԵրիԱՐշշակունեացն, Վաղառշչակ: Մանոփլ սպարապետը նբանց ս նուցանումէր իբոն սաներ, Ն ցուն՝Արշակ, կբտսերուն Վաղաշշակ։ Զնոսա առեալ Մանուէլն իսկ նբանց Զարմանդուխտ մոոր մեծապես պատվումէր իբոնե տիկնոջ սպաշապետնիբոն զսան սնուցանէր, ե զմայրն նոցա զաբմանԲայց Մանուհլըտեսնում էր, թե իր աբածր ճակառակ է Հունաց դուխտ ՛ի մեծի շքի տիկնութեանպատուէո: Բայց յորժամ տեսանէր թագավորի ճՐամանին.մտածումէր, թե պետք է որնէ մեկին իռբենց զոր ինչ գոոբծեացն Մանուէլն ընդդէմ էՐ հրամանաց թագաւորինՑութիկունք ո ւնենալ. ուստի տիկնոջճետ խորճուդանելով նաց, ածեալզմտաւ իւով՝ թէ արժան է նմա գէթ զմի ոք ոբոշեցի թիկունս իբենցթիկունքանելՊաոսից2/0 թագավոոին: առնել նմա, ապա խոբճեցանխոոնուղղընդ տիկնոչն, Ն կամեցաւ

է:

| Է

-.

ոբ

ր

ԷՏ

թիկունս առնել զաոքայն Յունաց:

Լ

:

Ա

.

՛

ՑԱՂԱԳՍ ԵԹԷ ՋԻԱ՛ՐԴ ՍՊԱՐԱՊԵՏՆ ՀԱՑՈՑ ՄԱՆՈՒԷԼ, ՀԱՆԴԵՐՉ

ԱՄԵՆԱՑՆ ԱՇԽԱՐՀԱԻՆ

ՀԱՅՈՑ, ՁԵՌՆ ԵՏ »Ի ԹԱԳԱԻՈՐՆ ՊԱՐՍԻՑ. ԵԻ ՄԱՐԶՊԱՆ ԵՒ

ԱՇԽԱԲՀԱԿԱԼԱՇԽԱՐՀԻՆ

ՀԱՑՈՑ ԶԱՌԱՋԻՆՆ ԱԾ 7Ի ԹԱԳԱՒՈՐԷՆ ՊԱՐՍԻՑ

ՋՍՈՒՐԷՆ, ԵՒ ՄԵՄԱԻ ՊԱՐԳԵՒ0Ք

ՄԵԾԱՐԵՑԱԻ ՛Ի ՆՄԱՆԷ. ԵՒ Թէ Ո՛ՐՊԷՍ

ՑԵՏՈՑ

ԽՈՐԱՄԱՆԿՈՒԹԵԱՄԲՄԵՐՈՒԺԱՆԱՑ

ԱՐԾՐՈՒՆԻՈՑԵՂԵՒ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹԻԻՆ,

ԵՒ ՊԱՏԵՐԱԶՄՈՒՆՔ ՑՈՒԶԵՑԱՆ

Ապաճետ

։

Ի

1:

.

2.

Ֆ

այսորիկ առաքեցին տիկիննՀայոց Ջաոմանդուխտ

ԹԵ Ի՛ՆՉՊԵՍ ՀԱՅՈՑ

ՄԱՆՈՒԵԼ ՍՊԱՐԱՊԵՏԸԲՈԼՈՐ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ ՁԵՌՔ

ՄԵԿՆԵՑ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ ԵՎ

ՄԿԶԲՈՒՄ ՀԱՑՈՑ ԱՇԽԱՐՀԻ ՄԱՐԶՊԱՆ ԵՎ

ԿԱՌԱՎԱՐԻՉ ԲԵՐԵՑ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՍՈՒՐԵՆԻՆ

ԵՎ ՄԵԾԱՄԵԾ

ՊԱՐԳԵՎՆԵՐ ՍՏԱՑԱՎ ՆԲԱՆԻՑ, ԵՎ ԹԵ ԻԽՆՉՊՍ ՄԵՐՈՒԺԱՆ ԱՐԾՐՈՒՆՈՒ

ԽՈՐՄԱՆԿՈՒԹՅԱՄԲԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹՅՈՒՆ ԾԱԳԵՑ ԵՎ ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐ

ԱՌԱՋ ԵԿԱՆ

ե

Սբանից ՀայոցՑարբմանդուխտ տիկինըե ՄանուելԿպարշա մոտ պետըՊառսից թագավորի ուղաբկեցԳառջույլՄաղխազին ու՞իչ առ չատ ճայ նախարարների ճետ, ձրովարբտակնեբով, ընծանեռշով նվերնշան ձեոք ներով, ն ճավա(խոստանալով) եմա մեկնել, նբան հպատակվել ե տայցեն նմա միամտութեամբ ծառայեսցեն, զաշխարճս Հ այոց: նբան ե նբան տալ: Գառչույլը տարմությամբ ծառայել Եւ չոգան Հայոց աշխաոճը ճասինԳառջոյլն,Ն որք ընդ նմայն էին, 'ի դոտն թագատՆ նբա ճետ եղողներըճասան Պարսիցթագավոոիդուռը, մատուցի նմա Բին Պաբսից.մատուցին ե զճբովաբտակսն զտիկնոջչն զսպարբապեՆ ն նրան ճաղոոդեցին Հայոց սպաբապետիճբովաբտակնեոր ճետո

սպաբապետն Մանուէլ զԳառջոյլ Մաղխազ,ե ընդ նմա զբազումս'ի նախաբաբացն Հայոց,ձրովաբտակօք ընձայիւք ե պատարբագօք նա ձեոս թագաւոբն զի /ի Պարսից, տայցեն նե զնա պաշտիցեն, ե

ու

աիզճոչ

`

։ :

|

:

Ն ի

:

լ:

ւ,

ի՛ է, էւ

լ

:

է:

Է:

Հ

| | |

՝

`

ու: |

Յ

վ տն

ն

:

լ

ռ

տին Հայոց, ն ետուն նմա զյղեալ պատգամսնճնազանդութեան:եւ յորժամ ետես զնոսաթագաւորն Պարսից.մեծաւ խնդութեամբընկալեալ զնոսա, ե մեծապէսմեծաբանօք պատուհացզնոսա, ե մեծաւ առնէՐ զԳառչոյլն: պաոգեաւ Եւ ընդ նմա առտաքէրյե՞կիրն Հայոց զՍուբէն պարսիկմի ճոխ ՛ի նախաբաբացնիմոց. ե ընդ նմա յղեաց տասն ճազար ճեծեալս վառհալս սպառազէնս,զի եՐբթիցէՍուրէն յաշխարճնՀայոց ՛ի թիզօրավարինՄանուէլի, ն պաճել ՛ի թշնամեաց կունս օգնականութեան Եւ ետ թագաւորնՊարսիցտանել ՛ի ձեռն զտիկիննզՋարշմանդուխտ: Ե պատմուճան,Ն զվառ թագատոացնտիկնոջնՎարՍութենայթագ նե Վամանդըխտոյ,ե թագս մանկանցնոոդւոցն եբկոցունցԱՐբշակայ Մանուէլիսոյնպէս ետ տանել ղաբշակայն:Զսոյն ե սպաբապետին պատմուճանն,սամոյբ մ՛ ն զգլխոյ պատիւ գաոգզթագաւորական մանակ ոսկի արծաթ, ու ի պատիւ գլխոյ ի վեբայ գագաթանն՛ի ճանգոյց.է թիկանցառծուտյն՝ճանգոյցքթագի կապեալաշխառբաւանդ են օրէնք ունել թագաւորաց. ե չելանջացպատիւ՝ ապիզակ,ոբպէս կակաոմիբխոբան,ն ՛'ի վեբայ խոբանինառծուի նշան, ն սՐբաճակս Ն կապուտակ մեծամեծ եբկնագոյնճովանոցս:Եւ ոսկի սպաս տաճնաՄանուէլի. Ն տայբ նմա յիմէ ձեռանէ բին առաքէՐ սպառապետին մեծ ի վերայ աշխաբճին Հայոց: իշխանութիւն Եւ եկն եճաս Գառջոյլն Խոոխոռունի յեբկիոն Հայոց. ն էած զՍուտասն տիկնոչն ն Րէն պարսիկ, ճազաբաւն:Եկին բեբին զպաորգեսն Մանուէլի. ունէին պառբգես մանկանց նոբա. սոյնպէս սպառապետին ե իւբաքանչիւբաւագացն, տանուտէբացնիւբաքանչիւբմեծամեծացն Հայոց: Եւ յորժամ տեսանէինզմեծաբանսնՆ զսէՐ թագատոինՊաշսից, տիկիննԶաշմանդուխտն սպաբապետնզօրավարնՀայոց Մանուէլ մեծաւ. խնդութեամբմեծառէին զՍուորէնն։Տային զաշխաոնն Պառճրամանացթագատոին Հայոց 'ի ձեռն Սուռենայ,ե ճնազանդէին թագաւոռինՊարսիցյաշխաոճէնՀայոց ճառրկս՝տալ սից. ե կառրգէին Ն Սոյնպէս ե մարզպանինՍուբենայ ճասս ն պատարագս: ընձայս դառման սոյնպէսն տասն ճազաբացն զոռոճկացն. կօշիկսՆ զպիտոյստ7 Ն կեբակուբըստ պիտոյիցն:Եւ սոտի մտօք աբաբին իւրեանցթիծառակունս. ն" տէբ գտեալիւրեանցզարքայնՊարսից,ն կային ՛ի յութեան նորա. Ն ստէպ ստէպ ղեսպանքթագաւորինՊարսիցեոթային Ն գային յեբկիոնՀայոց. ե մեծապէսզմտերմութիւնմիամտութեանն, ոբ էն, ցուցանէինթագաւորին.Ն ստէպ առաքէր պարզա սոյնպէսն զօբավառինՀայոց Մանուէլի տիկնոչնԶաբմանդխտոյն. ե սիբելի լինե Մանուէլ թագատոին Պառսիցե մեծաՏոյժ մատեբիմ

1:

Ճնազանդությանվեբաբեբյալպատգամը: Պաշսիցթագավորը Երբ նրանց տեսավ՝ մեծ ուրախությամբնշանց բնդունեց,մեծ ճարգանք նեռովպատվեցե մեծ պաորգեներ շնոբնեցԳառջույլին: ՆՐա ճետ (թագավորը) Հայոց աշխարճն էո ուղարկումպարսիկ Սուրենին,ի՞ ճռոխ նախաբաբնեոից մեկին, ե նրա ճետ տասը Ճազար ոո լավ սպառազինված ձիավորզռոք, (պատվիոելով) Սուրենը Հայոց աշխարնըգա իբոե թիկունք Մանուլսպաբապետին՝Ձարշմանդու ճամար: Եվ Պարսից տիկնոջըթշնամիներից պաշտպանելու թագավոոբ Սուրենի ձեռքովԶաոմանդուխտ տիկնոչ ճամար ուղառկեց թագ ն ե թագավոբական պատմունան վառշ1, ն Երկումանուկնեոի՝Աբշակի Ն Վաղաշշակի ճամաշ ճտ թագեր: ՆույնպեսՄանուհլսպարապետի մաբ ուղառկեցթագավորականպատմուճան ն մի սամույրՐ գլխի ն գլխի պատվի պատիվ՝ ոսկուց ն արծաթից շինած գառգմանակ, վբա, գագաթում,առծիվի հտեից, թագի կապը` աշխաբավանդճանե կուծքին պատիվ`ապիզակ, ինչպիսին կռում են գույցը(բանտը), նաե թագավորները, շիկակաոբմիբ խորան,խոբանիվբա արծվի նշան, Ն մեծամեծ Նան սբաճակներ կապուտակ Եբկնագույնճովանոցներ: ե անձնասեղանիոսկի սպաս էՐ ուղաոկումՄանուհլ Սպարապետին պես իբ կողմից մեծ իշխանություն է՞ տալիս նան Հայոց աշխար ճի վբա: Եվ ԳառջույլԽոբխոռունին եկավՀայոց աշխաոնը,նետըբեելով Սուրենին տասը ճազարզորքով:Բերինպարգենեոը տիկնոչՆ նբա ՖԽՐԵն ճամար: ճամար, ինչպես Մանուելսպարապետի խաների Այսպեսնան ե բե՞ել էին պարգեներՀայոց ամեն մի ավագի,բոլոր տանուտերների ճամար: ե մեծամեծնեոի Եվ եբբ Զաշմանդուխտ տիկինը Հայոցզոբավար սպարապետ Մանուելըտեսնում էին Պարսից թագավորիցույց ու տվածայս սեն մեծաբանքները՝մեծ ուբախությամբ պատվում էին Սուրենին: Հայոցաշխաոճըճանձնեցին Սուբենիձեռքըե Քնազանդում էին Պաբսից թագավոոբի ճրամաննեբին,սանմանում էին Հայոց թագավորինճարկտալ, ընծաներու նվերներշ/2 Պարսից աչխաոճից Նույնպեսե Սուբեն մարզպանիննշանակեցին ճասույթներ,ռռնիկ12ն Ն կեբակու՞՝ ե ապրուստի մթերքներ, այսպես տասը ճազարբին դարբման որքան պետքէր: Եվ անկեղծ տեր թիկունք սբտովնրանք իոբենց ն նբա դարձրինՊարսից թագավորին ծառայությանմեչ էին գտնվում: Հաճախակի Պառսիցթագավորիդեսպաննեոը գնում գալիսէին Հայոց սբանք էլ ցույց էին տալիս թագավռոին աչխաոճբ. իւենց մտեոմուՆ ճՃանախ թյունն ու ճավատառմությունը, պարգեներէո թագավորը ն ուղարկումԶաշմանդովտ տիկնոջը Հայոց Մանոմլ զորավարին,ե ,

ու

ու

աի,ԲԱ

Պարսիցթագավո ն, որ պէս փառաւորեալ աւագանայբ՛ի նմանէին։ Եւ Մեբուժանն Առծոունի իբոն տեսանէր զայն ամենայն փառսաւագութեան, ռբովք շքեղաՄերուժան Արծրունինեբբ տեսնում էբ այս բոլոր փաոքն ու ցոյց զՄանուէլաոքայնՊարսից,զի որպէս կամ զոբդի այնզեղբայո պատիվնեոը, ոբով ՊաբսիցթագավոբրՄաճնուելին շ(Եղացոեց,--ոբով պէսպատուհացզնա. յոյժ նախանձէՐնա ընդ փառսն Մանուէլի.ե հետե եղբոր նման, ոբդու նման նրան պատվեց,-- շատ նա ճնաբս խնդոէր նախանձեցա ճնառել, ճանել զնա յաչաց թագատոինՊառսից. Մանուելիփառքին,ե մի ճնաոք էՐ փնտոում՝ նրան Պարսիցթագավոզի փոխանակնոբա ինքն լիցի սիշելի: Եւ իբն այլ ճնաոս ինչ ոչ Բի աչքից ճանելու, որպեսզինբա փոխանակ ինքը դառնասիռելի։ Եվ կարէր գտանելդուբս նենգութեանցն առ Պառսիկս, ընդ ոո մտցէ, ապա նա ոչ մի ճնաոք չգտավ, Եբ նենգության ոչ նա մի դուռ չգտավպառսիկխորճեցաւ րնդ միտս իւ" զնենգութիւն չար, ն կեղծատոութեամբն մոտ. նա մտքում մտնելու՝ ապա իբ նենգության չար միջոց ների իւշով զգործ իւբ յառաջացոյց: Զի իբոե նա յեցաւ ՛ի միամտութիւն զօՆա գտավ--իջ մտաղոությունը աջողեցոեց կեղծավորության միջոցով: բԲավաշին սկսաւ նախ ճպատակութեամբ Մանուէլի, զմիտսն գողանալ. ճույս դբեց Մանուհ|զռբավաբիմիամտությանվբա, ուստի նախ սկսեց նախմտեոմութեամբ ճաճել զմիտսնորա. ապա զանձնիւ" ճոգածուե անձնվիբությամբնրա միտքը գողանալ, մտերմությամբ նբա խելքը նմա. ապա ԵՐնեցուցանէր եկեալ զուշակութիւնառնէր նմա Հետո գալով՝ իր գլխից ճնաշած սուտ էՐ ճաղոոդում ճաճեցբոեց: լու" սուտ ի քմաց իւտոց՝թէ գիտասջիո դու Մանուէլ, զի դեսպանլեալ ու ասում. «Գիտցածեղիո, ո՛վ Մանուել,Պաբսիցթագավոբից դեսպան է յարքայէնՊարսից.յաղագս քո բերեալ ունին ճբաման առ Սուբէնն, է եկել, (ռ մասինհրաման են բեբել Սուրենին,որբ քեզ բոնեն ու կազի զքեզ կալցինկապեսցեն. կամ աստէն սպանցեն, կամ ոտիւք ե պեն, կամ այստեղսպանեն,կամ ձեռք, ոտք ու պառճանոց կապածմեծ ձեռօք Ն պարանոցաւ մեծաւ զգուշութեամբտանել առ թակապելով մոտ: զգուշությամբտանինՊարսից Հիմա դու գիտես. մտաթագավորի գաւոշնՊառշսից: Արդ դուն գիտա՛, տե՛ս խոբճեացընդ միտս քո թէ ծի՛՞ թե ի՛նչ պիտիանես»: Մանուհլը Եբբ այս լսեց՝ ապշածԲՔիացա զինչ գործեսցես:Եւ եղե յորժամ լուաւ զայս Մանուէլ, կայր զաոմաՀես պաոսիկնեոի էր, մնաց. դեմ ոչ մի ճանցանքչեմ գործել, ասում ցեալ ձիացեալընդ միտս իւ». Ն ասէր թէ չիք իմ յանցուցեալ առ ուրեմն ինչո՞ւ նա այղպես բան պետք է մեզ անե»: Իսկ Մեռբուժանն | սլարբսիկոս,է՞ր աղագաւ զայն առնիցէ ընդ մեզ: ծւ ասէ Մեբուժանն ասում «Ես ճշգոտեցիու ճՔաստատեցի, ոբ ԷՐ Մանուեհլին. այդ բանը ե ցՄանուէլ.Ես ճշգոբտեցի են. ես ճաստատեցի, զի իոքդ այդ ստոյգ ու է, քեզ ճիշտ շատ սիռոելուց վոադ ճոգալուցայս լուրը քեզ գաղտնի մեծաւ սիոով ե Բոգաբարձութեամբ զուշակ եղէ քեզ: Իսկ իբբշնճաճաղոոդեցի»: Սոբ ՄանուհլըՄԵբուժանիխոսքինճավատացն ճամոզւատաց բանին Մեբուժանայ ն Մանուէլն. կարծեացԴի միտս իւտ թէ վեց, թե իո լսած բաներնստույգ են՝ ապա նա շատ զռոքկուտակեցիո ստոյգ են բանքն այն զոր լուս, ն զօր բազում ապա գունդ կազմեաց, մոտ, Հայոց Մանուել զորբավառը. գունդ կազմակեբպեց,Ն մինչդեռ առ ինքն կուտեացզօբավաոբն Հայոց Մանուէլ:Եւ մինչ դեռ խաղաղու- Սութենըիո բանակովխաղաղբնակել էՐ, միամիտ, անկասկած,անթեամբ Սուրէնն իւբով բանակաւնբանակեալ էր յանձոգսյանկարծս ե լ ճոգ, աննենգխաղաղությամբ, մինչդեռչկար ոչ մի նենգությունու դաաննենգ իբոն ոչ ինչ գոյր ՛ի մէջ նոցա նենգութիւն խաղաղութեամբ, էբ տարածելչաբագոոծՄԵՐուժան վաճանություն՝ ինչպես սուտ լուբ ըստ ղաւաճանութեան համբաւաճան չաշագործն Մերբուժանայ, յանՀայոցՄանուելզոբավառըճանկարծակիանսպասելիկեբպովճասնում կարծօրէն )եղակարծումն զօբրավաբն Հայոց Մանուլ ճասանէՐ անկաէՐ Սուբենիբանակիվբա ն տասը ճազաբ ապառսիկնեոբի ճարձակվում նէր Դիվերայ բանակին Սուրենայ,ն զտասն ճազարսն զվարսիկսն ամբողջապես կոտորում էՐ: Բայց Սուրեն մաոզպանին մի ձիով բաց միանգամայն կոտորէր: Բայց զմաոզպանՍու՞բէնն միաձի արձակէ, էՐ թողնում ոբ գնա. նբա աբեր նբան պարգն էՐ շնորճում։ Սու՞ենը ջնորճել զարնենիւշ՝ պարգն արբաբեալ:Եւ զաբմացեալՍուրէն ընդ զարմացավ այս բանի վբա, թե ինչու նա այդ առավ, ե Մանուհլը իոսն ընդ այնոսիկթէ ընդէ՞ր,է՞ր աղագաւ նա զայս առդեւքգործեաց. ի եմ. ասաց Սուրենին. «Քեզ իբոն բառբեկամի սիբով առրձակում ողջ ե ասէ Մանուէլ ցՍուրէն. ԶքԵզ վասն բաբեկամութեան սիբոյն արբձաես մռողջ գնա՝ քոռ ճանապարճդ, բայց այլես պառսիկնեբիթակաոդի քո. այլ ես կեալ, ողջանդամԵՐթիջիո զճանապարճս ՛ի պառսկաց՛ի մեչ չեմ ընկնի»: ԻնքբՄանունլբպատբաստում էՐ զորքեոը,գնղերԷՐ խափսայլ ոչ անկայց: ծ. ինքն Մանուլ Հայոց զգունդնկազմէր, Ն ոբ մեծ թշնամություն ու | կազմակեոպում, ոովճետն գիտե գոգոմուծք զօոսն պատբասաէր.ե գիտացայնունետեթէ մեծ թշնամութիւն յաճետ: ծագեցոեց Պարսից թագավոոի Այճունետե ՀայոցՄանուհլ|զոբաԲոյց ե մեֆ գոզոութիւնընդ թագատոինՊաբսից:եւ յայնմ ճետէ զօ47 :

ոկ

.

`

:

|

Է: |

:

խնամակալ

|: Ւ

ի

տ

|չ ք

ո՛

Լ

զ

Ֆ

ն

ււ

Է

է:

Է

:Ն

Վ:-

Ն

ՐավարնՀայոց Մանուէլ Ճանդերձ ամենայն զտիկինԶառշմանգեդաւն դովտ զկին թագաւտշին Պապայ՛ի գլուխ առեալ,ի տեղի թագատԲացն չոչեցուցանէին.ե ինքեանք կային ՛ի մարտի յապատերազմին ղագս շինութեանաշխաբճին Հայոց յամենայնկողմանցընդ թշնամիս ե ընդ սաճմանակիցս, չու զիւտեամբք էին, ե ալի զօոքն Պարատւոս սից զամենայն կենաց իւոոց. բայց Մեբուժանն գնայր անդո առ թագատոն Պարսից ամբաստան զՄանուէլէ: ոո

գնդեբովիբոն թագավոր չոչեցնում Լո տիկին ՋարշմանՊապթագավոռիկճնոջը՝իբոն պետ, ն ինքր, աշխառրճի ղուխտին, շենունճամաբ էՐ մղում ամեն կողմից թշնամինեոի են պատերազմներ թյան իրենցշոջակասաճմանակիցնեռի, զորքերի դեմ մանավանդ Պառսից օբեբում: Իսկ Մեբուժանընոբից գնում էՐ Պաոսից իշ կյանքի բոլոբ ճամար: թագավոռիմոտ` Մանունլինամբաստանելու վառը բոլոր

`

Ը»

Թ

ՑԱՂԱԳՍ ԳՈՒՄԱՆԴ ՇԱՊՀՈՏ` ՈՐ ԱՌԱՔԵՑԱԻ ,7Ի ԹԱԳԱԻՈՐԷՆՊԱՐՍԻՑ ՏԱԼ

ՊԱՏԵՐԱԶՋՄՍԸՆԴ ՀԱՑՍ, ԵՒ ՍԱՏԱԿԵՑԱԻ ՛Ի ՄԱՆՈՒԷԼԷ ԶՕՐ0Ք ԻՒՐՈՎՔ ՀԱՆԴԵՐՁ

Ապա թագաւորն Պառսից առձակեացի վեՐայ Հայոց զԳՓումանդ Շապունքառասուն ե ութ ճազաբաւ, գալ առնուլ ամեորել զերկիրն.ե նոքա սաճմանսն ո՞ր եկին ճասին մինչե ՛ի Հայոց յԱտոպայական կուսէն է՞: Ապաիբոե զայն լսէր զօբավաոնՀայոց Մանուէլ,ն գումարէր զզօոսն իւո ըստ բրոչոպ ժամանակին որչափե եկն ՛ի ձեռն իւբ"՝քսան ն նե եճաս հազար, ճեպեացՄանուլ ընդդեմգնդին, ե արկանէր՛ի սուբ զզօոսն Պարսից.ե զգումանդՇապուննսպանանէր.ե դարձեալ ելանէՐմեծաւ յաղթութհամբ:

ԳՈՒՄԱՆԴ

ՇԱՊՈՒՀԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ

ՀԱՏԵՐԻ ՀԵՏ

ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՌԻՂԱՐԿՎԵՑ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԵԼՈՒ ԵՎ ԻՐ ԶՈՐՔԵՐԻ ՀԵՏ ՋԱՐԴՎԵՏ ՄԱՆՈՒԵԼԻՑ

ԱպաՊարսիցթագավոր Հայաստանի վբա արձակեց Գումանդ ե ութ ճազարզորքով, որպեսզիգա, Նբկիոնավե՞ե: Նբանք եկան ճասան մինչե Հայաստանի սաճմանըԱռտբշպատա կողմից:ԵՐբայս լսեց Հայոց Մանուել զոբավառը՝վզումաբշեց իբ զոոբքբ, ոոքան կաշողացավձեոք բերել այդ խոռովահույզ ժամանակում քան ճազաբ մարդ, ե շտապով գնաց (Պառսից) գեդի դեմ. Պառսից բոլոբ զորքերրկոտորումէՐ սրով,ԳումանդՇապուճին էլ սպանումէՐ, Ն մեծ ետ էՐ ճաղթությամբ դառնում: քառասուն Շապունին

Ե

Ե

ՑԱՂԱԳՍ ՎԱՐԱՋԱՑ Թէ Ո՛ՐՁէՍ ԿԱՄ ԶԻԱ՛ՐԴ ԱՌԱՔԵՑԱԻ

ԵՒ ՍԱՏԱԿԵՏԱՒԻ՛Ի

»Ի

ԹԱԳԱԻՈՐԷՆՊԱՐՍԻՑ,

ՄԱՆՈՒԷԼ ԻԲՐԵՒ ԶԱՌԱՋԻՆՆ

Ապայետ այսոբիկ Վաբազոմն զօրավարթագատորինՊարսից գայր ճասանէՐ ութուտասն բիւրու յեբկիոն Հայոց,տալ պատեբազմ ն ընդ բնդ Մանուէլիընդ սպաշապետին, ամենայնգնդին Հայոց: կազմէՐ պատբաստէրսպաշապետն Ապա Հայոց Մանոփլ զօրավարն սպառազէնստասն Բազա», ե եկեալ տայբ պատեբազմընդ. բեծեալս Վարբազայ: Հաբկանէոե սատակէո,չնչէՐ զնոսա՛ի միջոյ. ե գլխովին զվարշազն սպանանէր.թափէրզկապուտսաստիկ,զզարդ ե զզէն զօբացն,ե դառնայոմեծաւ խաղաղութեամբ:

ՎԱՐԱՋԻ ՄԱՍԻՆ,

ԹԵ ԽՆՉՊԵՍ

ՈՒՂԱՐԿՎԵՑ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԵՎ

ՄԱՆՈՒԵԼԻՑ ՀԱՐԴՎԵՑ ԱՌԱՋԻՆԻ ՆՄԱՆ

ճիտռ Փարսից ՍՐանից թագավորիմի

զոբավաբՎարշազանունով

Հայոցաչխաոճնէր գալիստասննութ բյուրով՝Մանուհլսպաշապետի ե ճամար: ԱպաՀայոց Հայոցբոլոր գնդերիճետ պատեբազմելու զոԲավաշսպաշապետՄանուելըկազմակեոպում պատոաստումԼՐ տասը ե գալիս պատեբշազմում Ճազար լավ սպառազինվածծճեծելազորք է

հետ: Ջառդում, Վարազի կոտորումէբ, բնաչինչ էՐ անում նրանց,Վաէլ նույնպեսսպանումէՐ. մեծ կողոպուտէո վերցնում--զորքեր Բազին զենքերնու զառդերր--ն

մեֆ

ետ էՐ դառնում: խաղաղությամբ

ԽԱ

ԽԱ

ՑԱՂԱԳՍ ՄՌԿԱՆԱՑ`

ԶՈՐ ԱՌԱՔԵԱՑ

ԴԱՐՁԵԱԼ ԹԱԳԱԻՈՐՆ ՊԱՐՍԻ,

ԵՐԿՐԻՆ ՀԱՑՈՑ ԵԻ ՛Ի ՎԵՐԱՑ ՄԱՆՈՒԷԼԻ ԶՕՐԳՔ ԲԱԶՄՕՔ, ԾԻ ՍԱՏԱԿԷՐ

ԻԲՐԵՒ ԶԱՌԱՋԻՆՆ

»Ի Ի

ՎԵՐԱՑ

ՄԱՆՈՒԷԼԷ

ամենայնիառաքեացթագաւորնՊառսից զՄոի-կանն քառասուն բիւոու ՛ի վերայ եբկբինՀայոց: Եկն եճաս ճանդեորձ ամենայնբազմութեամբզօրաց իւրոց յերկիրնՀայոց. ե էառ զկողմն մի զեբկիրն Հայոց. ն բանակեալէՐ լԱշբտանդան ղաշտին։ Անկանէր 'ի վերայ բանակինՄանուէլն ՛ի գիշեբի,ն անդէն հասարակ րնդ սուբ ճանէՐ զամենեսեան'ի ղակիչն, Ն զՄոկաննսպանանէր,ն թափէր աւար բազում. ե ոչ զմի ոչ ապոեցուցանէՐ ՛ի նոցանէն: Եւ

Եղե յետ

այսո

առ

ՄՌԿԱՆԻ

ՀԱՅՈՑ

ՄԱՍԻՆ, ՈՐԻՆ ՊԱՐՍԻՑ

ԱՇԽԱՐՀԻ ԵՎ ՄԱՆՈՒԵԼ

ՆՄԱՆ

Այս բոլորից հետո Պարսից թազավոոր Հայոց աշխաբնի վբա բյուբով: Նա իո զոբքիբազմությամբ ուղաբկեցՄոիկանինքառասուն ԵկավՀասավ Հալոց աշխաոնըՆ գբավելով աշխաբճիմի կողմը՝ բանակդբեց ԱՐշտանղանշ4 ղաշտում: Մանուելըգիչշեոովհարձակվում |Ը նբա բանակիվբա սոի էՐ քաե Բենց ղակիշումբոլորին առնճասարակ չում, Մոկանինէլ սպանում էբ: Շատ ավաբ ԷՐ խլում նոանցից,ե ոչ մեկինկենդանիչէո թողնում: ՞

Խո

Խճ

ՑԱՂԱԳՍ ԽԱՂԱՂՈՒԹԵԱՆԱՄՍ ԵՒԹՆ

յետ այսոբիկամս եւթն, ե այլ ոչ ես յաւելին զօոքնՊառսից ժտել ինչ մտանել ՛/ի սաճմանս Հայոց. ն եղե խաղաղութիւնեոբկբին: Եւ ժողովեցան զօրավարնՄանուէլ ամենայնցոուեալք Եբկոին. ն էին եկին անկան այո յայ, յանճոգս. ն զօրավարնՀաբանակեալ յոց Մանուէլ առաջնորդէոնոցա: Եկին ապա ե մնացորդք "ի տանէն երբեք մնացեալք Սիւնեացպատանեակ "ի կոտոբածէնՊաբսիցառ զօՐավարնՀայոց Մանուէլ. ն անուանք նոցա միումն Քաբիկ, ն միւսումն Սամ, միւսումն Վաղինակ:Եւ ընկալաւ զնոսա զօրավարնՀայոց Մանուէլ. ն եղե նոցա օգնական,ն դարձ աբար նոցա լեբկիրն իւրեանց. ն կացոյց տէր զճաբիկ "ի վեբայ եբկոին, ե զեբկուսն ես ըստ իւբաքանչիւո չափու. ե էբ Բաբիկ նիզակակից զամենայն ատւոս կենաց նորա: Նոյնպէսյամենայն գաւառս կացուցանէՐսպաՆ տեաոս ՐապետնՀայոց Մանուէլ նաճապետս գաւառաց. գաւառաց ե առաջնոբղէրամենեցուն Եւ ամենայն երկիրն Հախաղաղութեամբ: յոց 'ի խաղաղութեան ընդ ճովանեաւնՄանուէլի զամենայն ամուս կենաց նորա, ամենայն մաոդիկեբկբինՀայոց վայելէին յաւտւշթս իւՐեանց. ուտէին Ն ըմպեին ե ուրախ լինէին զայն ամս եւթն տէրութեաննՄաճուէլի, մինչե 'ի բաժանումնեբկՐբին Հայոց ն ՛ի քակտումն թագաւոբութեանն: եւ

առ

ԹԱԳԱՎՈՐԸ ԴԱԲՉՅԱԼ ՌԻՂԱԲԿԵՑ ՄԵԾ ԶՈՐՔՈՎ

ՎԲԱ, ԵՎ ՄԱՆՈՒԵԼԻՑ ՋԱՐԴՎԵՑ ԱՌԱՋԻՆՆԵՐԻ

ՑՈԹԸ ՏԱՐԻ

ՏԵՎՈՂ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

ՍՐանիցհետո յոթը տաբի սաճմաններըմտնել, Հայաստանի

պարսիկներնայլես չշառունակեցի ե Եոբկիորխաղաղագավ: Մանուել զորավարիմոտ ժողովվեցին ԵՐկրում ցովածնեոր,եկան մեկտեղացան, ե անճոգ ապրում էին. ե Հայոց Մանուել զորավաոբ նբանց առաջնոողումԷՐ: Հետո եկան Մանուել զոբավաբիմոտ նան Սյունյաց ԵբերՐ պատանի,ոբոնք մնացածներբը-պաբշսկական կոտոբատոճմից անունն ԷՐ ծից ազատվել էին, ոբոնցիցմեկի Բաբիկ. մյուսինը Սամ, Հայոց Մանուել զոբավաոընրանց րնղունեց եՐՐոբդինը Վաղինակ: նրանցօգնականդարձավ, նշանցիրենց ԵՐկիոշնուղաբկեց,Քարիկին այդ Եբկոիտեր, մյուս եբկուսինէլ` յուրաքանչյուրինիր չանշանակեց ե փով, Բաբիկընբա նիզակակիցըղարձավբոլոբ նբա կյանքիընթացքում- Նույնպես բոլոր գավառներումՀայոց Մանուել, սպաբշապետ ԷՐ նշանակում նաճապետներն գավառներիտերեր, ե խաղաղությամբ էբ բոլորին: Եվ ամբողջՀայոց աշխարհը կառավարում ասպոում էր խաղաղության մեջ Մանուելիճովանու տակ՝ որքան ժամանակկենդանի էՐ նա: Բոլոր մարդիկ իբենց առնի ձենն Լին ածում, ուտում, խմում. ուբախանումեին Մանուելիտեբությանայն լոթր տարինեռում,մինչե բաժանումը են թագավորուրյանքակտումը: Հայոցաշխարբճի

ԽԳ.

ՑԱՂԱԳՍԹՐ ՄԵՐՈՒԺ

"Դ Դ լ

ե՞

ԱԱԻԷԼ ԱՏ

ԱԿԵՑՍԻ ՆԱՄ,

ԲՈՒՆՈՑ, ՈՐ

|

ԵՒ

ՀԱՆԴԵՐ

0Ր

ն'

,

|

ՈՑ Բ

ՄԵՐՈՒԺԱՆ

`

ԱՐԾՐՈՒՆՈՒ

ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԶՈՐՔԵՐՈՎ

ՆՐԱՆԻՑ ՍՊԱՆՎԵՑ

ԱպաՄԵՐուժանն վաղուց ես յաւուբսն Արշակայ ԱՐծոունի ձեռս քայի լեալ էԸ ապստամբ ՛ի թագաւորէնՀայոց, ինքնակամ տուեալ արքայն Պարսից,Ն զօրէնս Մազդեզանցն յանձն առեալ էր, ն ցեալ զճաւատսնքբիստոնէութեան հաւատոց,ե բազում անգամ լեալ էՐ առաջնոոդզօրացն Պառշսից, ե մեծամեծ չարիս անցուցեալԷԸ ընդ ԵբկիոնՀայոց. ե տակաւինէո նա թագաւորինՊարսից:Ապագրոգոհագ Մեբուժանս այս զթագաւռրնՊարսից,ե առեալ զօբս րազումս լ ն

ԵԿԱՎ ՄԱՆՈՒԵԼԻ ՎՐՃ ԵՎ

ար-

ուբա-

Հ

:

առ

:

լ:

Ա

ւՀ

| :

:

՞

3: Էք

ե:

Է.

ո): ւֆ:

:

տ

1:-

Վ: լ: | էի | ։

կ

Ս

։ վ :

դ

մեծաւ պարծանօք ի նմանէ, եկն եճաս յեբկիոս Հայոց: Եւ ԷՐ սորա պառծեցեալառ թագաւորինՊառսից,զի կամ կալեալ կապեալտաոցի զՄանուէլնառ թագաւորն Պաբսից,ե կամ զգլուխն հատեալ` զառաջեաւբերէ թագզաւոշին Պարսից: Գայբ հասանէր ամենայն բազմութեամբն զօրացն Պարսից յեոկին Հայոց, ն թողոյբ զբանակզօրացնՊառսից ի գաւառինԿոբնէից, ե ինքն իւոով սեփնականաւն գնղաւն ճբոսիւն ժողովելովմեկնէր զատանէր յԱբեացգնդէն: ԿամէՐ յանպատբաստից գաղտ անկանել՛ի վեՐայ Մանուէլի, միայն անձամբանուն առնուլ, ե ինքեան միայն կատաբելջանայո, զի ի պարծանսնիւոոյ անձամբվճառել զգործս պավասն այսորիկ տեբազմին: այսպիսիբանս խօսէր րնդ զօբավաբսն ԱՐեացգնդին, ն ասէր՝ եթէ ես նախերշթայցլոտեսեցից,ե զձեզ տաԲեալ առբառից՛'ի վեբայ, զի այսպէս դիւաւ լիցի ՛ի բուռն առկանել ըմբոնել: Եւ. ինքն զիւր -գունդն առեալ, խաղայո զայր ճասանէՐ յեբկիոն Կոգ գաւառի. ե ինքն զտեղիառեալ, առնէբ տես ՛ի բանակնՄանուլլի։ Եւ գային ճասանէինլբտեսքն, ե գիտէին զՄանուէլ,զի ԷԸ բանակ նոցա 'ի Քագբաւանդ է մօտ յաւեգաւառի 'ի Քագուսն աւանի, ոբ ՞ակսն Զաբեճաւանդ քաղաքի: Եկին դիտեցինդէտքն զբանակնՄան նուէլի, զեբամակձիոց բանակինյոբում վայբի կային. Ն չոգան տարան զոոյց նմա: ծւ խոբճեցաւնա առնուլ զեբրամակբանակին. ն առնէր, այն ուշ խնդալիցեղեալ՝ ասէր պառծելովառաջի իւբոց զօՐացն, թէ վաղիւ յայս ժամ իմ կալեալկապեալընկեցեալզՄանուէլն, ե յանդիման նմին զկին նորա Վարդանոյշխայտառակեալիցէ: Եւ չու աբաբեալկատառելզգործն՝ յոր փութացեալկամէՐ ճասանել. ե էին ՛ի վայոսն՝ րնդ ոՐ գալ էՐ գնղին ընղ ճանապառհն՝ լեբինքինչ,

Իսկ ՄԵՐուժան Առծբունին վաղուց ի վեր, դեռ Աշշակթագավռ ձեռք ժամանակ,ապստամբելէՐ Հայոց թագավոբից, էբ ինքնակամ ն ուրամեկնել Պարսիցթագավորին,ընդունել էՐ մազդեզական կբոնբ էո դարձե ճավատը:Նա շատ անգամ առաջնորբդ ցելքբիստոնեական մեծամեծ էՐ Պարսիցզոոքեբին, չաբիքներ ճասցոելՀայոց աշխառրճի ե դեռ էՐ գտնվում: Աճա այս ՄԵՐբուժ թագավոշի մոտ Պարսից թագավորինգոգոեցն նբանիցշատ զորք առնելովեկավճասավ Պարսից Հայոց աշխարհը:նա մեծապես պարծեցելէՐ Պարսից թագավո առաչ, կամ Մանուելին բոնելովկապածկտանի Պառսից թագավ բի մոտ ն կամ գլուխը կտոելովնբան կներկայացնե: Նա Պառսիցզորքի ԼՐ Հայոց բոլոբ բազմությամբգալիս ճասնում զոոքիբանակըթողնում էր Կոբնայք աշխաբնը, Պարսից գավառում,իսկ ինքը իջ սեփականգնդով, ժողոված ճբոսակնեռով,անջատվում էՐ Աբյացգեղից: Նա միտքրգոել էբ` գաղտուկ,անսպասելիկերպովճարձակվելՄանուհլի վբա, իբեն անուն վաստակել.ջանք էբ անում ինքը մենակկատառելգործր, պատեբազմիգործը անձամբգլուխ բերել, ոշ եա իրբեն պառշծանք լինի:Այդ նպատակով այսպես խոսեց Արյաց Գնդի ճետ. «Ես զորավարների նախ կգնամ կլոբտեսեմ,ասաց, ճետո ձեզ կտանիմնրանց վոա. այսպիսովճեշտ կլինի նբանց ձգել, մեո.բուռբ էբ Կոգ բռնել»: Ինքն իշ գունղը առնելով շարժվումգալիս ճասնում գավառը,ն ինքը այնտեղ կանգ առնելով՝ լոտեսնե՞Րէբ ուղարկում Մանուելի բանակը: Նբտեսնեոը գալիս դիտում էին Մաճուելին,որի բանակրգանվում էբ Բագոեաեղ գավառում, Քազավանավանում, Դաբենավանղի ավեԲակների մոտ: Լոտեսներն եկանդիտեցինՄանուհլիթանակը,իմացան՝ ո՛րտեղ է գտնվումբանակիձիեբիեբամակը,ե գնացինլուՐ տաբան նշան: Նա միտքբղեց բանակիԵբամակբ խլել: Այս մտքովտարնա էՐ իո զորքերին.«Վավելով՝ ուրախուրախ պարծենալով ասում դբ այս ժամին ես Մանունլին բոնածկապած տապալածկլինիմ, նե նրա աչքի առաջ նրա Վարդանուչ կնոյչըխայտառակաֆ»։ Եվ չվեց զետց փութովկատարե,ինչ ո՞ր միտքըղոել Լ»: ե տեղերում,որտեղովոո գեդի ճանապարնն թնկնումէր, կային որ

լ '

|

|

ու

ու

լ

ոո

Մեբուժանն ՛ի ի բնակչացնԾղչերր կոչեն: նւ մինչ դեռ գայր նմա լորս ուղնորք. գնդաւն իւոով, հարցանէՐ դիպեցան նանապաշճի Մեբուժանն ն ասեր. ճանապարճս 'ի Քագոաւանղընդ ո՞ր Եոթայ: եւ ասացին.Ռանապաւհընդ Եղչերս է: ուղեորացնտուեալ պատասխանի, Մերբուժանն Եւ մեծապէսխտոշեաց րեղ միտս իւո. տոտմեցաւ րնղ բանսն. սակայն տայր հբաման չարաչար քառշել զուղեոոսն ն ձեծել: եւ Բարինքն անցեալրստ ուղին` իջանէր'՛ի հմայս Ւաղդեութեան,զքուէս չոր լ|ուսայրն: գանԼշ.ե ոշ գոյո նմա լաջողակլուռութ կախաոդանացն՝ մեծաւ յեբաՎիչԸ ղետսն առաջի առբկեալ՝ Ապա սոբտմտութեամբ եւ նասեալ ՛ի հնար լիզի նմա նախ րմբոնել: զի մակակայնաբշաւէր, իմն տեղին. զեբամակ ձիոց ոչ գտանէՐ.վասն զի լաստոծոլ այնոլես ՄաՀայոց գեղին, զի սպաբապետին եղե իբաւունք պատճաստութեան ԷՐ ժամ եոբրալոյ. վասն չորս տուհալ գեղին ամենայն Հայոց նուէլի եԸՐ աձեալ. ն նոՒա շեն "ի զամենայնԵբամակն այսոբիկ դիպեցաւ, զի Լին ՛ի հեծանել: նւ անտի գուժատոհասանէր ղեռ որսոյ պատրաստեալ ԱրծոուՄեբուժանն առ զշբավաբնՀալոց Մանուէլ, թէ գիտա տես, զի Էռ: նի հասեալ է բսւզումզնդաւ"ի վեբայ Ապա կազմեցանըստ նմին պատբաստելանամենայն զօոքն Հան մտին առաջինսուբ ոսկեբացն սպաբապետնե. յոգ գնդին, ե Մանունհ| յաստուՑովաննու.որբ կայո յայեմ զեւղ. ուխտաւորլինէին ե խնղոբեին ձոլ, զաշբղաբ ղատազոբնյօգնականութիւն կոչէին, լինել նոցա այցելու օգնական:նւ անտի ՛ի դուռս ելեալք, զաիկինն Աբչակունի ճանդերձ ն մանկամբն ԱՐրշակաւ զնուտսնե զիւրեանցկանանինընղ վաղաբշակաւ նռսա արձակեալ.յամութ յուղաոկէին ՛ի լեաոն մեծ՝ որբ անուանեալկոՀի Վարազ:Ս. զմանուկնԱշտաւազղ,ոբղի Վաչէի, ընդ կանանինտայո հշբամաներթալ Մանուէլ. իսկ նա ոչ ճաւանէր, չառնուր անձն: եւ էբ նա 'ի տիոցվտղայ. ն րստ մանկութեաննօբինի, ըստ կոսնից Հայոզ՝ օրէն էր` որւվես զգլուխ մանկտունսոյնպէս 'ի ժամանակինզերծեալէո զգլուխ մանկաննԱբշտաազղայ,ե ցգունսԷՐ թողեալն զես արձակեալ: Ապա իբոն ոչ ճաւանեցաւնա րեղ կանանին ԵՐթալ. մտբակ'ի վեր սասաէՐ նմա առեալ ՄանուէլիտանջէՐ զմեռկ գլուխն ԱՐբտաւազդայ. Հերթալ "ի պատեբազմ վասն մանկութեանժամանակինտիոց: Իսկ նա առ նորա ականէգնաց ընդ նոսա. բայց ապա լետոլ վառեալ կ.զմեալ պատճաստեալ զկնիպատերազմին: լորբժամ զտիկիննամենայն աղխիւնիւոեանցլուղաոկեցինյաԱյլ մուբն, ն ինքեանք վառեալքկառշգեալք 'ի կազմեալք 'ի պատեռբազմն, մի վայր գումաբշեալք,նշանս աբճակեալՐ դոօշս փողփողեալս, ըստ ն անդւն ընղ առաչ Դեւղնաւան ՛ի ղուս ելանէՐրնդ կողմե առշնեմտից.

ոբում

,

ասում լեռներ, որոնց տեղացիներն եին Եղջյուրներ: Մինչ ՄԵբուժանն նբան ուղեոբնեբ ԵՐ գեդով այղ ճանապարճով՝ զալիս իո պատաքճ «Ո՞բ ՄԵՐբուժանը նբանցճարցոեց. տեղով Լ ճանապարճը գնում դեպի Բազոնանղ»:Ուղնեոբները պատասխանեցին ասացին. «Եղջյուբնե շատ շփոթվեց այս խոսքիցու տոտմեցավ. բով»:Մերուժանը սակա նբաման տվեց՝ ուղեոբնեբին սաստիկ (քառշել ծեծել», Ինքն այդ ճանապաբհն անցնելով` սկսեց հմայություններ անել, բախտփոոձո մի զարերձզել, բայց այս կախառոդություններից ոչ մեկր այող նշան չէին ցույց տալիս,ոբոնց Բույս ուներ: Ուստիսաստիկնեղացած,լրտեսները առաջ ձգած արշավում էՐ եբամակիգտնվածտեղը, ոբպեսզիկաբողանաձիեոըբոնել: Բայց Երր այդ տեղը հասան՝ ձիեբի երամակը չգտան: Ոբովճետե աստված այնպիսիաջողություն տվեց Հայոց գեղին, Մանուել սպաբապ Հայոցբոլոր գնդին ժամ էՐ նշանակելորբսիգնալու, այս պատճառով էլ ձիերիԵբամակըչենն էին բեբել, ե այն է պատբաստվում էին ձի Բեծնել` ԵՐՐգուժկան ճասավՀայոց Մանուել տես, զոբավառին,թե «Ճառղ Մեբուժան Արծրունինմեծ զնդով եկել ճասել է քեզ վբա»: Այս տեղեկության համաձայնՀայոց գնդի բոլոր զորքեր ե Մանուելսպաբապետրպատոաստվեցին.ուխտի գնացին Հովճաննե սուրբ ոսկորներին, (Մկրտչի) այն գյուղվումնԷՐ, ուխտգրին, աստծուն խնդովածք էին անում, աշղաբ դատավոոին օգնությանեին կան չում, իբենց այցելու ե օգնականլինի սոբի բարեխոսությամբ: Այնտեղիցդուրս գալով Արշակունի տիկնոչ, նբա երկու ոոդոց, Արշակի ե Բետ, նբանց հետ նան Վաղառշշակի իբենց կանանց` ապաճովությա համար ուղաոկեցին Վարազկոչված մեծ լեռր: Մանունլըճրաման էր նա ես հետ տալիսՄանուկԱշտավազդին, Վաչեի ոոբդուն, կանանց գնա, իսկ նա ճակառակում Նա դեռ տղա էՐ, չէր համաձայնում: էՐ ե ըստ հասակով ճայկականսովոշության, ինչպեսանում էին եբեխա սափոել էին մանուկ Աբտավազդի նԵՐին՝ գլուխը, թողնելովխոպոպի Եե ծամ: ԵՐբ նա շնամաձայնեց կանանցճետ ԵՐթալ`Մանուելըմտրակ Րաշեց, Աշտավազդի մեռկ գլուխն սկսեց տանջել, սաստելով, պատեբազմի չգնա ճասակի մանկությանպատճառով:Նա աչք խաբելո ճամար նշանցճետ գնաց. բայց նետո զինվեց,պատբաստվեց գնաց ու

ու

ոբ

որ

որ

ոբ

որ

պատերազմի:

ԵՐ՞բտիկնոջըբոլոր

ու

աղխովամուր

տեղ ուղառկեցին՝ապա իրենք մի տեղ խմբվեցին: (Մանուելը)նշաններ բացած, ձածանվող ղոոշակնեոով դուրս էբ զալիս ԱվանԳյուղից, դեպի արնմուտք, Ն ճենց այղտեղնրա

էլ սպառազինվեցին, կազմակեբպվեցին, պատեբազմիճամար

ոբ էո ՛ի վեբայ նոցա: | ելեալ նոցա Մեբուժանայիտով գնդաւն՝ եկեալ նե զնշաննսան Մեբուժանն զարդ զզէն զի" Եւ մեղաւոբն չաբագոոծն ն յի կեբպաեդեալ էՐ զնոյնօբինակ, զբազումս բազմաց ղաւաոտին ունէ: Սակայն ե ոչ բանեալէ» ՛ի մէչ իւրոյգնդին, ինքնզի" նշան առիւգնդաւն Բանդեոձիւրով Մանուէլ իբոն տեսանէՐ զնոցագունդն, ուշ եդեալ խառնեցաւ. 'ի նոցա գունդն յարձակեալ՝ ծաբար վաբազօրէն ճամաոէո Եթէ ՎՄեԵրբուժանն ունէին, նշանսն այնոցիկ`ոո զՄեբուժանայ Բատանէինզգլուխս, որք զնոյն Եւ զբազում ախոյենից սպանանիցէ: զի չէ» նա: ՄԵՐուժանայունէինզնշանս.ե տեսանէին զնորին ընդ իում նիզակակՄանուէլ սպարբապետն սկսանէՐ Ապախօսել ՄԵզմեզ կախառդն Տեսանե՞ս, քանի՛ խաբեաց ցին Քաբկան,ե ասէր. Բուժանն. այլ իմ ն նորա յառաջու շատ լալ ՛ի միոչ վայրի 'ի ճաջտուես զի յորժամ'ի ձի ճեթեալ թեանժամանակի,նշանմի գիտեմ զեոբա. ճասանէր, այլ 'ի բան էբ, Երան բարձինորբա ոչ յանձին ի ծունկն ոչ այսմ նշանիուչ դիցեայ կայ 'ի ձիոյ անտի: Արդ եկ զոյգ Բասաբակ Ապա զդիւթ քուէիցնզկախառդն: կաշասցուք ցուք, թեբես ճանաչել ե տեսեալ զՄԵՐուժանն, այնու նշանաւ զոյգ միտ եդեալԵբկոցունցն, լեալ էՐ, զի զիմ նշանսնոչ ունէր: ֆանեան տեսին. զի յայլակեբպս Մանուէլ, Ն ասէ ցնա՝ Ապաձայն տուեալյառաջ կոչեաց զՄեբուժանն տաս չարզմեզ, ե վասն քռ ն զայլս ես խաբես թէ այ կախառդ,ցերոբ ճնար ե դել. այլ մեք ծանեաք զքեզ զի աւադիկկաս, ապոելքեզ չիք էած կատարշեաց զչաշիսքո տէր այսօր 'ի ձեռացմեբոց. զի այսօր մեր: Իսկ յորժամ ձեռս աստուած ՛ի գլուխ քո, ն մատնեացտէր 'ի նիզակառեալ, յառաջ խազայն լսէ Մեբուժանն, անդէն վաղվաղակի նիՄանուէլն:Սակայնյորժամճառկանէին ելանէր ախոյեան ղացեալ, յեոձիոյն քանզիԵռկոքեանարքն յաղթք էին, Եշկոքեան՛ի զակօքն, Մաճուէլի Բաբիկտէր գաւառին ն անդէն նիզակակիցն կիոանկանէին, ընդ 'ի վայո "ի կողինկարէր ՍիւնեացԲասանէր, նիզակաւ՛ի վերուստ վարտիւ Մանուէլ գետինն,Ե ոչ կարէր յառնել: Իսկ զսպաբապետն զգլոխն 'ի բաց յեբիվաշնճանէին, ն զՄեռբուժանայ մանդասպասքն ՄԵիբբե տեսինթէ ն ամենայնզօրացնլինէր փախուստ, ճատանէին.

բուժանն մեռաւ:

զետ յարշձակեցան առեալ աստիգունդնմանուէլեանխոբախոյս ն ամի 'ի նոցասատակէինզնոսա, մեբուժանեան գնդին.ճառշկանէին Արտաւազդ՛ի Մանուէլէ գաղտ մանուկն Այլ նէն Եւ

ոչ

ապոեցուցանէին:

զանխով սակայնվառեցաւ եկեալ էՐ '/իճակատն. եճաբ Դ սատակեաց առ ափնԾփշատգետովն. ի մանուէլեանգնդէն, Ֆ. կռտուեաց: մեջուժանեան գեղէ անտի, անթիւ բազումսպառազէնս կազմեցաւե Եմուտ,

առաչնէՐ ելնում Մեբուժանն իր գնդով,ոբ եկել էՐ ՇՐան 9Րագործ մեղավորՄեբուժանը իո զենքե ու զարդը ե իր նշանբ շատեոինէ՞ տվել, շատերինիո գնդում իո իսկ ինքըիո նջաննեոը չէՐ կրում: Մանուելը նշանցզունդը վաբազի վբա էբ ճարձակվում, խառն

Գ

«են ա Ն ոի

:

Գի անեիր

տե

"ոս Մերուժանի նշաններնէին կենՇար խանիԳոր բի ի չ

ուշադրություն

դարձնելո

`

«վ Մե

կտբում, ոբոնք կրում էին ՄԵՐուժանի ր նշանները, կարծե Ի ) ժանինսպանեցին,բայց տեսնում էին ոո նա չէ: Այն ժամանակսպաբապետՄանուելը Բախոսեցիբ նիզակակից բիկի ճետ Ն ասաց. «Տեսնո՞ւմ ես ո՛րքան մեզ խաբումէ այդ կախար ես շատ առաջ, ճաշտության ժամանակ, անգամ.. իասին եմ եղել, ես նբա մի նշանըգիտեմ՝ ԵՐբնա ձի էՐ Բեծ: ճուպ չէՐ գալիս(ձիուն), այլ ձիուց ԵՐկուսով ւմ: այս նշանին ուշադիր ճանաչելայն ետ Եկած տեսան ու լով` ճանաչեցին այդ նշանով.նա Մերուժանին իբեն էՐ ն իբ նշաննեուը պառշանափոխել չէր կոում։ Այն ժամանակ ձայն առաջ կանչեց Մեբուժանինու ասաց. «Ա՛յ կախաբ տվեց, ե ինչն Րբ պիտիխաբեսմեզ Ն քո պատճառով ուբիշնԵբին ոբ Քեզ մենք վեոբջապես այղտեղկանզնածես ճանաչեցինք, Ի ձեռքիցքեզ այսօբ փոկությունչկա, ո՞բովճետե էռ աստված քո ն քեզ մեբ վբա ածեց ձեռքրմատնեց» գլխի լսեց նիզակը ձեռքին առաչ անցավ յ կավ: Բայց ոբովճետեե՞կուսն էլ ճաղթա: աար դիկ էին՝ նիզակնեբով իշա ճաբվածելիս՝ ԵՐկուսնէլ ձիերից հոգ ր վեր կան:Անմիջապես Մանուելի Սյունյացգանիզակակից Քաբիկը, տերը, վրա էր ճասնում, նիզակով կողից վեբշիցվար խփելով կարում էբ գետնին,նե նա այլես չէր կառբող վեր կենալ: նբա ձիապան սպասավոոբնեոր ձի էին կտրում էին, ե բոլոր զորքերը երբ ԵՐուժանի Ն Բուժանըմեռավ՝ փախուստիդիմեցին:Իսկայս կողմից Մ ուելի գունդը խՐախուսվելով՝ճառրձակվեց Մեբուժանի գնղի վբա կոտորեցին,կենդանիմադ չթողին: ին գաղու, Գաել էր պառված, Մանճուհլի գնդից ծածուկ, գնաց Ծփոատ եի «փը» այնտեղ Մերբուժանի գնդից անթիվ սպառազինված մաոդ աւե տոբեց: Իսկ մեկը ոբ Մեբուժանի նշան էՐ կբում՝ եբ Աշտավազդի

ԱԻՆ հայց ո - Ին ՀԱՆ աար

Ա

չ

ոողանանք

:

աա

ե

Ման

բաՆ

աա:

Բարած աի: յ մաեաեիը «իր

այսօո

Բոնն

գուն

վառի

Ը ոոգանի) ոմՀոլ սպարապետին գլուխը անի Լ Ի

Բ""դեին,

ազմի բրա ա. թ Ի Մարթ "յոոզ

յրնչացք եբաց. իբոն ետես զԱշտաւազդն, մի 'ի Մերբուժանայ նշանակիր եբեսօք անմոբուս, գեղե-մի կայտառ զի տեսանէր զնա պատանեակ նորա: վեշայ ՛ի յ արբձակեցաւ պատեալ, զ նիզակաւն ապա գիկ. զնշանն

Պ կազայրննետիւ, կարշանէ ճաշկանէր Իսկ նա ընդ գիրկս մտեալ, բան թափ հանեալ զնետն գամաք ընկենոյր զնա: Եւ առեալ զնիզակն ճանեալ զզօոսն Մեբուժանայ, զճետ մտեալ փախստէիցն,ընդ սուր քան Վաչէին մանուկն կոտոոէր. Աբշտաւազդ ոոդի զամենեսեան աւելի ե ինքն մեծաւ անուամբե բազում աւաբաւ՝ զոր կապուտնթափէին՛ի ն

զօրաց

թշնամեացն:

|

զի Վաչէ Երկվնաս անճնառշին. Քայց յատւբ յայնմիկ լինէր ՍոյնպէսՆ զֆարԲոբդն Մանուէլի, ձին զուլամբ երթեալ, սպանանէո: ջոյլ Մաղխաղձին տարբեալսատակեաց.վասն զի տոմուղ 'ի թեբամեծ

վարժձիոյ ճեծեալէին ԵՐկոքին: Իսկ դառնայոՄանուէլ եբթայո ՛'ի բանակն տիկնոջն Բասանէր. ե տանէինընդ ինքեանսզգլուխնՄեբուժանայ. Սամուէլ ոբդի Վաճանայ նա 'ի բանակն:Սակայնյոոոչ դիպեցաւընդ Մաճուէլի, զի դարձաւ մեծաւ ժամ տեսինզգլուխն ՄԵՐուժանայ Մանուէլի, կանայքբանակին նոքա թէ այն գլուխ այսպէս համարեցան ճիչ բառնային.զի աղաղակաւ նման միմեանցէին երկովասն զի Սամուէլի որդւոյ Վաճանայիցէ, ե Սամուէլ: Ապա տեսին զգլուխնՄԵՐուժանայ,զի քեան, Մեբուժանն զցիցն ԵբկայնկախեալէՐ, յայնմ ծանեան եթե չէ Սամուէլայ, այլ ՄԵմեր եղբայո է: Ապա ԱՐծՐունոյ.այլ ասացին. Սակայնղա բԲուժանայ ե Վաչէի ՛ի բանականդո ճօբն Աբշտաւազդայ, եկին բերին զմաոմին եդին աշխար մեծապես, ԳառջովլայՄախաղուԽոռխոոունոյ. զմարմինն Մեբշուժանայ, զոր ե լացին զնոսա: Եկին բերին զայրն նշանակիոն ոք եճաշն զաշմանայոընդ այն, ԼԱ նետիւն. ն ամենայն Աբշտաւազդ նետն թափկաբանէ'ի կարանանցեալէո, իբոն տեսին զնա՝ ապոեցա Պառսից՝զոբ թողեալէՐ Մեբուժաի մաճուանէ: Այլ իբոն լուան զօոքն Մեբուժանն, ն կոբեաւգունդն նայ ՛ի գաւառնԿոբնէից՝թէ սատակեցաւ ե գնացին. ոո ընդ նմա, ն ինքեանք'ի ՊառսիցԵոկիոնփախստական բազում: Հայոց ԵՐկոինլինէրխաղաղութիւն

տեսավ՝երան քամաճեց:6,տեսնելով ոբ պամի կայտառանմորում տանիէ, գեղեցիկդեմքով:Ապանշանընճիզակին պատելով՝ վեց նբա վՐա։ Իսկ նա ույժեոը լառելով՝ նետովզառշկեց նՐան, Ն 6էթափանցելով գետինընկավ:Ապանիզակն առնելովՏաբ ակվեց փախստականների ետեիցե ԿՐբիէՐ քաշում ԹԲՄԵբուժանի երը: Այդ օոբ բռլուից ավելիմանուկԱՐտավազդբ, Վաչեիոոդին ՊոՐած էբ անում, ե մեծ ե ավ ինքը(ետ էր դառնում) անունով 'թշնամու զոոքեբիցկողոպուտմնաց:

տբ մաոմեով

եո

օոր մեծ

այց այղ

ՋԻԱ՛ՐԴ ԹԱԳԱՒՈՐԵՑՈՑՑ ՄԱՆՈՒԷԼ ՍՊԱՐԱՊԵՏՆ

ԵՒ ԱՊԱ ԻՆՔՆ ՄԱՆՈՒԷԼՆ ՄԱՀՈՒ ՄԵՌԱՆԷՐ

ե

նաս էՐ անփոխառինելի

-

եոաա Նանապաձում պատաճոը

նրան (վեր Վաչեիձին, քթաճարելով՝ Ն Գառջույլ ու Մախաղին ձին,փախցրեց ոբովնետն սպանեց, տոմուղներէին ճեծել: կլ կ Մանուլըգնում Ճասնում է տիկնոջ բանակը. իրենց 6 տանում էին ճան գլուխը: Բայց Մերուժանի Մանուելիճետ շպատաճեց, ոբովճետննա բանակնէՐ դառձել: լի բանակումԵղած կանայքերբ Մեոբուժանի գլուխրտեսան՝ մեծ ճիչ ու աղաղակբարձբացոին,ոբովճետնկարծեցին թե այն գլուխր Շն էո, Վաճանիռոողու, ոբովնետնայն ե՞կուսը, Մեբուժանն ու Սամուելբ իջար նման էին: Բայց ճետ տեսան Մերուժանի գլուխը, ոռի Ֆամբ կախվածէՐ, իմացան, Սամուելինր չէ, այլ բայց ասացին. «Այնու ամենայնիվ դա էլ մե» եԵղբայթ ԷՐ»2)7. Ապաբանակրբերին ճոր ԱՐշտավազդի Վաչեիմարմինը,Բբ մեծ պես Ն Գառջույլ մարմինը. Մախաղի սուգ արին ու լացին վբա: Բերինճան ՄԵՐուժանի նշանը կոբողմառդուն, ոՐին ե նետով.բոլորր զարբմանում ննան էին նայելով, որռվճետնե մաբմեովբ թափ էՐ անցել: Այս ոբ տեսան՝ (Աշտավազ ից փոկվեց2/». այն զորքեոր,ո՞ոնց ՄԵՐուժանթ Իսկ Պարսից թոգավառում,եբբ լսեցին թե ՄԵՐուժանն սպանվելէ Ն Կորնայք Րա ճետ եղաֆ գունդըաչնչացելէ՝ իբեն/ ել փախան գնացին Պաշսի Ն Հայոց աշխաոճումբնդճանուրխաղաղություն տի՞եց:

եկա

անզոր

Սամուելը, ամե

Ման

կամ

մ: Մերուժա

ոբ

ումունբ,

եաե

Արտա

«զալ աորոն Իլ--

աչխաոնը,

եԴ

ՑԱՂԱԳՍ Թէ

ճար

եԴ

ՋՄԱՆՈՒԿՆ ԱՐՇՏՆ

սպաբապետն Ապայետ այսբ ամենայնի,զոր աբառեալզօբավարն Ն ՖՐկքումբՐ մանկամբքն Մանուէլ, ճանդեոձ ԱՐչակունիտիկնաւն,

ԹԵ Ւ՛ՆՉԳեց

ՄԱՆՈՒԵԼ ԺԳԱԲԱՊԵՏԸ ԹԱԳԱՆՎՈՒԵՏԻԵՏ

ՄԱՆՑՏԿ ԱՇԽԵՆ

ՀԵՏՑ ԻՆՔՆ էԼ ՄԵԹԱՎ

նյ.

բոլոր

ճեսռ Մանո գաֆերթ կատարելուց Է Խո մաակքաի

Կապը. Սոակու իկե

Ե

գոշավաշ-սղա Խլաթ զր է

ամենայն բանակաւն ճանդեոջձ Հայոց մեԱշշակաւնե Վաղզարշշակաւն, աւագայնովննախառբաոօքն ԵբնեալճասանէՐ 'ի գաւառնկառնոյ. ե ամենայն տանուտեաոր ընղ նմա: Եւ տայբ սպաբապետն Մանուէլ զղուստո իւԸ Վառղանղուխտկին Աբշշակայմանկանն ԱՐշակունոլ, ե փեսայիւ» առնէր զնա: ԱոնէՐ Բաբսանիսնե եղբօո նորինՎաղար՛'ի Սպեր գաշակայ, ն տայբ նմա զղուստբ ասպետինբագոատունոյ ւառէ, թագաւոոքնթագակապքնլեալ էին ի բնմէ ազգին թազաւոբութեաննԱրշակունոյ.ն մեծապէս աբշաբեալզճաբսանիսնամենայն ե՞բկիբնՀայոց, ցնծացեալքխնղացեալքէին ընդ մեծ խնդութիւնուբախութեանն:Ապա յետ այսորիկ ղարձեալ'ի մի վայո ժողովեալ զաշխաբճ ամենայնզմարդիկԵբկբին Հայոց, ե թագաւորեցոյց զմանուկն եոկոոոդ նմին: ծւ ընդ այն ես զԱՐշակԵբկՐինՀայոց, ն զՎաղառոշակ ցնծացեալառնեինմեծապեսուբախութիւնե ցնծութիւն ամենայն ԵրկիրնՀայոց: Ապա լետ այսոբիկ հիւանդացաւսպաբապետնզօբավաբն Հայոց մահու. ե կոչեաց զոոդի ի:- զԱՐտաշիո, Մանուելզախտճիւանղութեան ն ն ետ նմա զտէբութիւնիւ" զօբավառութեանն իւզսպաբապետութիւն ն նւ պատուիոլԸնմա հնազանդ Բոյ: հպատակկալարքային ԱՐշակայ, ե ն լինել միամիտ.ջանալ վաստակել, տալ պատերազմփոխանակաշխարհինՀայոց զանձնքո, որպէս քաչ նախնիրն՛/ի վեբայ աշխաոճին մտադիւբմեռանել: Զի, ասէ, առ աստուած այն աողարութիւնմեծ է ն թողու 'ի ձեռաց, յորժամ այնպէս լինիք: ընղունելի,ե ոչ աստուած Անուն քաջութեանլեբկոի թողցուք, ն զարդարութիւնյերկինս ընծայեցուցանէք.ն ամեննին՛ի մաճուանէ մի՛ եշկնչիք, այլ յուսասջիքյայն, ն ճաստատեաց:Եւ զնենդութիւնե զպղծութիւնն ոբ զամենայնաբաբ զչաբութիւնլանձանցձերոց 'ի բաց արարէք, ն զտէբ աստուած սբբուշ թեամբ ե միամտութեամբպաշտեցէէ. ե 'ի վեբայ աստուածապաշտ մեռաբուք, զի այն ինքն ման վասն ասաշխարհիհամարձակութեամբ տուածոլ է, փոխանակ եկեղեցեացնոբա ն ուխտինորա, ն 'ի վեռայ առշակունոյ: բնակտէՐբանց աշխաբհիս Եւ յետ այսոբիկ գոնաց հովատակ թագաւորնՅունաց, ե ն նմա յանձն աբար զաչխաբնսՀայոց զԱբշակարքայ: ծւ յետ այսոռիկ իբբշեմիաճամուռժողովեալկային շուոջ զնովաւ, ն իրն կայո Բիւանդ կին թա'ի մաճինսիւո, անդ թագաւորնԱշշակ ն անդ Վաբդանղուխտ ն ն ն մեծամեծք նախաբշաբքՀայոց գաւորբին, րնդ ամենայն աւագք ե առ ճասաբակամենայնեբնելի մառդիկ, ապա եբաց Մակին այԸ նուէլ զամենայնզանղամսիւ առ Բասաբակառաջիամենեցուն,մեոնորա՝ կացաւն եցոյց զի քան զղոամխայծ ոչ գտանէՐ ողջ ՛ի մարմնի ծամեծ

ու-

ի

առ

շակի հետ, Հայոց բոլոբ բանակով,մեծամեծ ե ավագնեռով նախա գնում ճասնում էբ Կարնի բարբնեբով գավառը:Բոլոբ տանուտերերն էլ նբա ճետ էին: եվ Մանուել սպարապետը իո Վառշդանդուխտ դուստո ե կնությանտվեց ԱՐշակունի նան ԱՐբշակին մանուկ իրեն՝ փեսայացոեց. հարսանիքէբ անում նորա եղբոր Վաղաշշակի ճամար, ն նբան կին էբ տալիսՔագրբատունի դբոնք դուստոր Սպեր գավառից, ասպետի (ԲագԲատունինեոը) ի բնե ԱՐշակունյաց տոճմիթազավորների թագակա ներն թագադիոներըն էին եղել: Շատ փառավոր առին, ճաբսանիր մեծ ցնծություն ե ուբախություն պատճառեց բոլոր Հայոց աշխարճին Այնուճետեդարձյալ մի տեղ. Հայոց աշխարհիբոլոր մաոդ ժողովելով կանց՝ մանուկ Աշշակին թագավորբեցոեց վբա ն ՎաՀայոցաշխարբճի ղաոշակիննբան ԵՐկբորդ նշանակեց: Սբանովէլ մեծ ուբախություն ցնծությունեղավբոլոբ Հայոցաշխարնում: Սբանիցճետո Հայոցզոբավաո-սպաբապետ ճիվանդաՄանուելը Նա կանչեց իբ ցավ մաճառիթճիվանդությամբ: ԱՐտաշիր որղուն նբան ճանձնեցիո ու տանուտիրական իշխանությունն իբ զորբավա Նբան ու սպարապետությունը: Բնազանդ պատվիոեց հպատակ լինել Արշակ թազավոոին, ճավատառիմ փնել, ջանալ ն աշխատել, Հայոց աշխարձիհամաշ պատեռբազմել: անձն ման «Ուբախությամբ աշհամաբ,ինչպես ն քո քաջ նախնիքը, խառճի ոբովճետն, ասաց, դա արդար ե աստծուն ընդունելիգործ է, ե ե՞րբայդպեսվարվեքր՝ աստված ձեզանտես շի անի: ԵբՐկՐի վբա քաջությանանուն թողեք ե ձեր աբդա բությունըԵբկնքիննվի՞եցեր: ամեննինմի՛ վախենաք, Մաճից այլ ճույս ամեն ինչ դրեր նբա վբա, ստեղծեց ճաստատեց: Ձեզ ճեռու պաե նեցեքնենգությունից, պղծությունից չառությունից ն տեր աստծուն մաքուբսբտով ու ճավատառրմությամբ: ծառայեցե՛ք Աստվածապ ճամար աշխարճի մեռե՛ք, ոբովճետեԲենցայդ մաճն աստճամառձակ ծու ճամաբ է, նբա ն եկեղեցական եկեղեցինեբի ուխտի,այս աշխարճ բնիկտեբերի՝ԱՐշակունիների ճամաբ»: Սբանիցճետո նա ճշովաշտակ զոեցՀունացթագավորինու նրան ճանձնեցՀայոցաշխաոճն ու ԱՐշակ ու

ոԸ

ու

առ

ոբ

ու

թագավո՞ին: ճետո, ԵՐբ նա նիվանդպառկածէո անկողնում Ն ՍՐանից բոլորը նբա :

ճավաքված էին

ե Վաոայնտեղէին ե Աբշակթագավոոր ե դանդուխտը՝ թագավորիկինը, Հայոց բոլոր ավագնեոը,մեծամեֆներն ու նախաբաճները, առճասառակ բոլոր եբնելիմաոդիկ,տղամաոդ՝ թե կին՝ ապա Մանուելըայս բոլորի առաջ բացեցիբ բոլոր անդամնեն ցույց էՐ Րր, մերկացավ նբա մաշմնիվբա մի դբամիմետալիս, ծությանչափ ողջ տեղ չէր մնացել, այլ խոցվածէՐ պատեբազմնեռ

շուրշը,

ոո

զոր

էջ

|

զյի-

քան

բացեալ առայի ամենեցուն| անդամ զայն ես ՛ի մանկութենէճամակսնայ '/իպա-

սպի կայո վիրաց, ե լալ, ե ասել` թէ ցանԼո:Մկսաւ սուն

:

զի յառնի լանղամսնաւելի խոցեալէո ՛ի պատերազմի.

:

Ցո՞

յանձն իմ առի. ե համ ք 1աությայք մբ, Ն մնալալ զու (ենայն40 վերս ԳԱՂ տեբազմունմ, քան մեռանել՛ի պատերազմի, զօրէն անասնոյ մերնդէ՞րոչ եհաս

ինձ

առ

լ:

հաջ

մեչ, ճենց նբա առնի անդամի վբա ավելի քան ճիսու: սպի/ճ կաո վերքերից. մինչե անգամայս բանալով ցույց էբ տալիս ամենքին: ճետե ես պատերազմների մեջ եմ Սկսեցլալ ն ասել. «Մանկությունից առա ն ես ամեն ճանձն բախտ վերք քաջությամբ, ինչո՞ւ մեծացել, չունեցապատեշազմիմեջ մեռնելու, Լան թե այսպեսանասունի պես մեջ մեռնեիաշխարճի մեռնեի: Ո՛րքան լավ կլիներ՞՝եթե պատերազմի ճամար, ոբպեսզի եկեղեցիները Ն աստծու պաշտոնյաներիուխտը աշխաոնի ոտնատակչլինին։ Ո՞ւ» էՐ թե ինձ վիճակվերմեռնել մեւ մեբ կանանց ոոդոց ճամա աստճամառ, աւար, դոց Առշակունի տեբերի նիկ չ բ Շնե՞ներե եկամ ե. է Ն մաեբիմ մ ձ բաբեկամընկեոների մտերիմ վածապաչտ մառդկանց,եղբայբների, ն մե մեչ), պատեռազմնեռի դո'գ էի ինձ պ պաճում (պատերազմների նեբի ճամար: Ես չ շատ ճանդուգն բայց ե այնպեսինձ վիճակվեցմեռնել վատթարմաճով՝ անկողնում

մեռեալէի '/ի վերայ աշ"ոելոլ եղե: Զի լաւ ԼՐ ինձ երէ 'ի պատերազմի ոտն կոխիցեն: ե ա ստուծոյ խանի, զի մի՛ զեկեղեցիս մի՛ զովնխտ ն հիս, ն ի մվեԱրշակունեացբնիկ տլոա Սակայնե ՛ի վեբայ : ն ՛ի վերայ աստուածապաշտ մերոց, բայ կանանցն 'ի վեբայ ոողւոց ն եկեբութեան մտերիմ բ բարեթ Րա եղբայրութեանրեկ մաշդկանսն "ի վերայ չատ մեռանել. ինձ մեռարել. Լո թեպետջատ գ զանձես / թեպետ ինձ Քասեալ ԼՐ զի՞ է" բե բասեալ կամութնանն եհաս ինձ մեռանել: լ մանս մանճացս նղուվն լ ժի» զ զվատրաո վաբեցի, տանդո'ւվ Ջայս ե բազում ե աւելի քան զսոյենսխօսեցաւառաջի Առշակայ Վ առկաֆ»2:9 ե ն ե աբքայի ե առաջի ամենեցուն. ն աղաչեացնս գքագաւոբնԱրշակ, շատ բանեոխոսեցՊոշակթագավոռի յս ն առանիցէլ ավելի կեցեալ չեոմ քոիստոնէութեամբ, ե ջեր Ի» մի՛ ' յանկաո ոթ իս «Ես ԱՆ է. Իմ Աստոծով ե Նան ստոծով կեցեալ ապոել աղաչեց Աբշակթագավորին ասաց. բոլորի առաչ: Գ քո դնիցէինձ: Զի եմ աստծով իբոն չեբմեռանդ քոիստոնյա,ինձ վբա անճուսությամբ իբոն հեթանոսսկոծ կամ աշխարանս նման։ միանգամյուսոյ լաբութեանակն ունին միւսանգամկենդանութեան Ոբովճետն լաց ու կոծ չաոքեք անկառգաբաշճեթանոսնեի Ն գալստեանն Ալ իմ ցայժմ յուսով նոլ ունեն որոնք Փբիստոսի,չե պարտ ճամաո, ճույս մյում անգամ չպետքէ լաց լինել նբանց աստուերկիւղի:կեցեալ, բայց դուր մի՛ թիւիցիք ՛ի պատուիբանացն ժամանակ, ՔՐիստոսիգալուստի ճառությունառնելու ե կենդանանալու փոյթ աբասջիք, ես առաւել զողոոմութենե: Ն եմ ես ծոյ, աւելի զարդառութենէ եբկյուղածությամբ:Բայց ճուսով իսկ մինչե այժմ ապոել ն ինքնյաՆԵՐսէս զայս համակպատուի"լո. ճոգ աոռդառությա Զի մեզ մեծ հայբապետն մի՛ շեղվեք, դուք պատվիոաններից աստվածային տարեք նե ավելի շատ զսոյն գործէր, ն այլոց մենայն ժամ ՛/ի կենդանութեանն ողոբմության։ՈբովճետնՆեբսես մեծ ճայբաուսուցանէր տնանկաց,գերեաց, ամայեաց, օտաառնել. զի ողոբմեբ աղ ատաց, պետը մեզ շաբունակայս էՐ պատվիոումե ինքն էլ իո նա. Քան զողոոմութիւն առնել, ասէՐ այսպէս զի Բաց, պանղխտաց. ինչ ոբ ինքը գործում էՐ՝ նույնն թյան ժամանակնույնն էՐ անում. ե աստուծոյ քան առաջի պատուական զտոս"ս տալ, այլ ինչ մեծ անելսովորեցնում էո ուբիշնեին. նա ողոբմում էր աղքատնեռին, կամ` ճամաոլո, պանօտաբականներին, չիք: ծւ-զաշխաո կամ զկոծ դնել մեռելոց՝ դառն մեղս տնանկնեՐին, գեբինեոին,անտիբականնեբին, Է նորա ոչ ոք «Աստծու Ն նա ասում էո. պատվական առաջ ավելի յամս իւ" հճատ զայս լեբկոէս Հայոց. զի յատաս իշխէր դուխտնեբին, նորա անմիտմառդիկճատուք այլ յետ մահու տալը»: բան չկա քան ողորմությունանելը կամ (աղքատնեռին) ղնել կոծ կամ աշխառանս. ոք Ն ճամառում դնէ ծանո եթէ ու մի՛ դիցէ. էր կոծ իո մառձակեցանզայս գործել: Այլ վասն իմ մեղմ եվ մեռելներիվբա լաց կոծ անելը մաճուն իմոյ իմ իշխանուոք, նա լիցի ղատապառտ. այլ ոչ եթէ յետ ոբովճետն ապրածժամանակայս բանը վերացրեցՀայոց աշխաոճիցս. նբա յիշակոծ անել, բայց նշա թիւն ինչ է սաստել,զի զոբ ոչն կամիմ՝ մի՛ առասցեն.այլ ինձ լաց օբեբովոչ ոք չէՐ ճամառձակում 'Ի մաճուանէ ոբ Եռկնչիք, ճետո մի՛ ' ի պատեբազմի զիս սիոէ: այդ բաննանել: Բայց տակառասցէ մանից անմիտմաոդիկ ճամաոձակեցան ուբ ես ոչ ճամար թող ոչ ոք կոծ չանե. մեղապառտ ոչ լինի: աստուծոյ ինչ առանց ով ոբ անե: Բայցես ինձ լինի զի ես իջավունք չունիմ իմ մաճից ճետո մեկինսաստել,ոո չանե ինչ որ Ջայս Ն զայսպիսի,ն ոբ ինչ այս բանից նման են բանք, խօսեցաւ: ճամար թող լեմ կամենում, այլ ով ոբ ինձ սիրում է՝ իմ ճիշատակի Քազում ե անչափգանձս աղքատացն կառոտելոցբաշխէր, իւոովք անե: այսպես Փատեբազմիմեչ մանից մի՛ վախենաք,ոռի մեչ ես չմեռա,ոբովնետնառանցաստծու ոչինչ չէր լինում»: էլի այսպիսի չատ բաներ խոսեց.անչափչատ գանձբաժանեց

բշ խաորիս ՛ի

,

էն

`

,

ը

ու

նէ ,

:

ի: Է:

:

| 1| :

ւռ

:

ոբ

'

անյուսութեամբ

զնոսա:

կենղան

:

ւ| վ

1: : : ԻՋ

| |

ն

լ"

ՆՎ Ց

ու

մեռայ.

.

:

ձեռօք

լ:

ն բազում մասունս մատակաբարէ-Ր. չնչից իւթոցտայր յեկեղեու աղքատներին կարբոտյալներին, ն բազում բաշխումէո իո ձեռքով. 'ի վկայանոցս, իբ ստացգանձս տայրցքանճանայապետսն. ե մասեր տալիս էր վածքից շատ ապա ինբն մեռանէր: Այլ իբոն մեռաւ մեֆ եկեղեցինեբին վկայաոբանն սպարապետն հրբաՄանուէլ, շատ գանձ էլ տվեցքաճանայապետնե՞ին, մանն զոր տայր քաճանաներին յաղազս պաշտոնկոծոյն չդնելոլ՝ այնմ ինչ ոչ ոք անսաց.այլ ն ճետո ինքն յաներին, էլ մեռավ: ամենայն մաշղ Ե՞կբին Հայոց կոծ եդեալ, մեծաւ աշխաբանօք լային Բայցերբ մեծ Մանուել ե շինականք: զնա սպարապետը մեռավ՝ոչ ոք ուշադոությո ազատքր հասաբակ Ջի ամենայնմառոդ իբոն զՈօրե նբա չդարձրեց հրամանին կոծիվեբաբերությամբ, 'ի կարի առնէին զնմանէ վասն քաղցրութեան այլ Հայոցաշխաբճ ճեմաոբղասիրութեան բոլոր մաոդիկ, ազնվականներ զութեան հանդաոտութեան շինականներ առնասարակ կոծում, խնամոտ բարեբաբութեան՝ բարէնշան զաշլալիս, ողբում էին դառնապես: անձն Մանուէլի:Ամենեքեան ՈՐովճետե ամեն մարդնշան սգում էր խառշհաշլն բեբանաբաց ճառաչէինզկնի նբա քաղցբության, մաոդասիբության, ճեզության, նորա,կղկղաթկաթոգի ճանդաոտ քաջ զօբավաոէն, լինէինզիւոեանց զփոկչէն խնամատար նամար, Ն աշխարբարեբաբության ո ղբում էին զյաղթական բարենշան հեռաիւբեանց, զանուանին զաոգասուէն, յայնպիսոյն Բաշեն Բոլորը Մ անուծլին: ցեալ բացած լ գնացեալ բերանները էին նբա հառաչում ՛ յանջատելն ՛ի մեկնելոյն: ճամար,

ցիս

ն

ոՐ

ու

ու

Հ.

առ

:

ու

1:

:

ւթ |

:

:

:

:

ոն

ի լ

|

Ել

| ւ

կ

կաբոտագին գին

մղկտում մղ

էին

քաջ

իբենզ ց քաջ զ զորավար

։

իբենգ ց

փոկչի,

ն իշենցճաղթական՝ անվանի բազմառոդյուն (սպաշապետի ամառ), նճեռացավգնաց, բաժանվեց իրենցից: ոբ

ու

ԲՈՒՋԱՆԴԻ

ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԻՒԶԱՆԴԵԱՑ

ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԽՈՍՏԱՔԱՆՈՒԹԻՒՆ

|

մ»

Է

Ցանկ Վեցեոբոոդ Պպոությանպատմական գլուխների

լ

ԳԱՏՄՈՒԹԵԱՆՑ

ԿԱՆՈՆՔ

ԺԱՄԱՆԱԿԱԳԻՐ

ՄԱՏԵՆԻՑ

`

:

Ա.

|

Մ

Ցաղագսրեղ Նբկու բաժանելոյ աշխաոճինՀայոց. զի կէս ազգին Հայոց թազայորեալ Ցոշակ ճջամանաւ թազաւոռինՑունաց. Ն կէս ազգին թազաւոջեալԽոս» Րռվ ձճրամանա, թագաւորինՊարսից. եթէ ո՛բպէս զաշխարննՀայով րնդ երկում բաժանեալ`սաճմանս շի մԼչ արկանէինիւոեանց, ե ո՛՞պէս այլ աշխաոնքն ն գաւաոքն ցոբուեցան,Ն սաճմանք նոցա կոծեցան յամենայն կողմանց եոկոցունկուսաց:

Բ.

Է|

ոդ

Գ. Դ.

:

Ւ:

էչ Վ

լ

Մ

Թ.

:

3 Վ 1:

'

։

5 :

է

էւ `

լ

Է

Ոլ տն

'

Շաճակայ:

ն ՑաղագսՓաւստեայ Զորթայ եպիսկոպոսաց: 2. ՑաղազսԱռաստոմեայԵղբօբՓաւստեայ եպիսկոպոսի: է. Ցաղագս եպիսկոպոսի Աշտթայ բառենացոյ: Ը. ՑաղագսՅոնաննու եպիսկոպոսիՆ վառուց նորա ե ե աքագաճութեանսորա մտութեան,ե ջաղաչուտ խօսից Ն գոոծոցն, ե նշանացն`ոբ յաստուծոյ չի վերայ նորա եղեն եռբեմն, Եթէ ո՛րպէս մեղօք ճայցէՐ ե առնոյր զագաճութիւն'ի թա-

:

որ

|

Հայոց աշխարհիեկու մասի բաժանվելը,Երբ Հայոց ազգի կեսի վբա թագաՆ կես ազգի վբա վոբեց Առշակ՝` Հունաց թագավորի նճբամանով, թազավուեց Խոսբով՝ Պարշսիցթագավոբիճշամանով,թե ի՛նչպես Հայոց աշխարբճը եկու մասի բաժանվելով՝խոենցմեչ սանման էին կտոում, Ն իչպես մյուս աչխաորճներնու գավառներըցովեցանԼ Եռկու կողմի էլ սաճմաններբ բոլոր

բ.

Այչ եպիսկոպոսներիմասին, ոբոնք այն ժամանակԽրեելիէին աշխարնիայծ մասում, ոջ բաժին ընկավ Խոսոովին։նախ՝ վարքիմասին: Ջավենի նճետո ԿոբնեացիՇաճակի մասին, ո՞ ԶՎավենից եպիսկոպոսնեոիգլխավոր

Գ. Դ.

ոբ

Ե.

2)

Ցաղագս նպիսկոպոսաց.ոբ եբեելին էին յայնմ ժամանակի/ի թաժեի մասին )աշխարճինԽոսբովու լեբկբինՀայոց. նախվասն վարուցԶասինայ: ՑաղազսՇաճակայկոոնէի, եկաց յետ Զանայ գլուխ Եպիսկոպոսաց: ՑաղազսԱսպուբակայմանազկեոտացոյ. եկաց գլուխ եպիսկոպոսաց յետ

ո.

գաւորբաց:

Ցաղագս նորին Ցոճաննու: Ժ. Յաղագս նոբին Ցոճաննու: ԺԱ. Ցաղագս նիւբակոսի եպիսկոպոսին: ԺՑ. Ցաղագս Զոոթուազայ եպիսկոպոսի Վաճնանդայ գաւառին: ԺԳ. (աղագս Տիոբկան ն Մովսէսի եպիսկոպոսաց Քասենոյգաւառին: ԺԳ. Յաղագս Աբշաբունայ եպիսկոպոսի: ԺԵ. ոբ Յաղագս գլխաւորբին եպիսկոպոսացն էին Ասպուբակայ: Ժ9. Ցաղագս Գնդայ սոբոյ ե առաքինոյ,ոջ յայնմ ժամանակի գլխաւոր էՐ արեղայից Հայոց անապատաւոբաց մենակեցաց վանեբայոց: ՍՏՈՐՈՏ

ԱՄԵՆԱՅՆ

ԳԱՏՄՈՒԹԵԱՆՑ ՑԱՂԱԳՍ ԻՄ ՏԵՂԵԿՈՒԹԵԱՆ, ՈՐՔ

ԶՄԱՏԵԱՆՍ ԸՆԹԵՌՆՈՅՔ, ՏՈՒՆՔ ՏԱՍՆ ՀԱՄԱՐԱԿԱՆ ԹՈՒՔ:

ՄԻԱՆԳԱՑ

Ե. 1. է. Ը.

Թ. Ժ.

գ`.

ԺԲ.

ՓԳ. ՓԴ.

ժե.

ժւԼ.

կողմերից կՐճատվեցին:

դարձավ:

Մանազկերտցի Առպուբակեսի մասին, ոբ եպիսկոպոսների գլխավորդարձավ ճետռ: Շանակից ե Ջոոթ Փավստոս եպիսկոպոսների մասին: եպիսկոպոսի եղբոր Առոսառմի Փավստոս մասին: Բասենացի Աշտիթեպիսկոպոսի մասին: Հռնան Եպիսկոպոսիմասին. նբա վարքն ու ագաճությունը, անմտությու խենեչ խոսքերնու գործերըՆ թե աստծուցինչ ՇչաններԵրնեցաննրա վոա մի անգամ,Ն ի՛նչպես մեղավոջ խեդովածք էր անում Նե իջ ագաճություեր (ացնում էո) թագավորնեոբից ստանալով221, նույե Հոնանիմասին: նույն Հոնանիմասին: Եպիսկոպոսի մասին: Կի՞ակոս Վանանդ գավառիՋոբթվաղ մասին: եպիսկոպոսի Բառեն զավառի Տիջիկ Ն Մովսեսեպիսկոպոսների մասին: Աճարոնը: եպիսկոպոսի մասին: էո: ննպուբակի մասին, ոբ եպիսկոպոսների գլխավորն Սուշր ե առաքինիԳինդիմասին, ոբ այն ժամանակՀայոկ վանի աջեզաԱԵ՞ի ե միտայեակյաց գլխավորնէ: անապատականնեի '

խավին խանաեա

ՎԵՐՋ ԲՅԼՑՐ ԳԱՏՄՈՒԹՅՑՒՆՆԵՐ::

38ՒՆ ՖԵՂԵԿՔՒԹ ՅՈՒՆ

ԳՐՎԱ

2871Ր

՛

ԲՈՒԶՋԱՆԴԱՐԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆՔ

:

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹԻՒԻՆ

ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԴՊՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ն

ՎԵՐՋ

::

ՎԵՐՋ

|

ԱՌԱԶՁԱՔԱՆՈՒԹԵԱՆՎՂԴԱՐՈՒՄՆ՝ ՄՆԱՑՈՒԱԾՔ

ԲԱՆԻՑ

Ի

ԾԱՏՐԷ

ԱՌԱԶԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՎԱՐՏ

ւ

|

:

ո

:

ԲՈՒՋԱՆԴԱՐԱՆ

վ

ՑԱՂԱԳՍ ԸՆԴ ԵՐԿՈՒՍ ԲԱԺԱՆԵԼՈՑՆ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՀԱՅՈՑ,

ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՅՈՒՆԱՑ, ԵՒ ԿԷՍ ԱԶԳԻՆ

ԵՒ ԹԱԳԱՒՈՐԵՒՈՑՆԱՐՇԱԿԱՅ

ԹԱԳԱՒՈՐԵԱԼ ԽՈՍՐՈՎ ՀՐԱՄԱՆԱՒ

ՀՐԱՄԱՆԱՒ

ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

'Ի

ՊԱՐՍԻՑ, Թե Ո՛ՐՊԷՍ ՁԱՇԽԱՐՀՆ ԸՆԴ ԵՐԿՈՒՄ ՔԱԺԱՆԵԱԼ`

ՄԷՋ ԻՒՐԵԱՆՑ

ԱՐԿԱՆԷԻՆ, ԵՒ Ո՛ՐՊԷՍ ԱՇԽԱՐՀՆ ՀԱՏԱՆ

ՑԵՐԿՈՑՈՒՆՑ ԿՌՒՍԱՑ

ՑԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ

Ապայետ մաճուն Մանուէլի զօբավաբին Հայոց ոչ իմե կարաց ի վերայ աշխաոբի հաստատել' թագաւոբութեանն այլ Արշակայ. բազումբ'ի Հայոց նախաբաբացն անտիելին զատեանգնացին թագաորե Պառսից,Ն մատնեցիննմա զաշխարքն Հայոց. ե խնդոբեցին7ի

Ւ:

Տ:

նմաննթազաւորԱՐշակունի: եւ նոբա եամբ

Վ

|

3 |

ոն Դ

Է

ի

լ

խնղու-

ի նմին ի չ տի բանիւ տոհմէ Իր ոն իւտով թագաորույինքն նՊա աանիոր" գոաւել զաշխաոին Հայոց: ի ին տոհմէ Հող" ե ուկ մի անուն գտա Բ"

ձեռն ր

,

մա

,

,

Խոսբով, կսապեաց

՛ի գլուխ նորա. ն ետ եմա կին զքոյր իւր ե աբար զՋՐուանդուխտ, ընդ նմա զամենայնզզօոս զօբութեանիւբոյ. ե Զիկ նուիՐրակ դաստիաբակ ետ աբքային Խոսբովայ.ն եկին ճասինաշխարքն Հայոց: իբրն Արշակարքայ գնոսա, մերժեցաւ տեղիետ չոգաւ գնաց 'ի սահանս ն Ցունաց. էին թիկունքԱբշակայթագատոինՀայոց'. ե ԽոսՐովու՝թագատոբն եկին զօոքն Ցունացթագատոին'ի թիկունս. ն թագաւորն ս Բշակ զեկեղեացգաւառաւ, ե զօոէն Պարսից ե արքայնԽոսրովյԱյթագ

հտես

Դի

խո

մեծաւ յանձինկալեալ

ՆԽ

՝

Պառսից:

ԱՇԽԱՐՀԻ ԵՐԿՈՒ

ՄԱՍԻ

ԲԱԺԱՆՎԵԼԸ (ՀԱՑՈՑԱԶԳԻ

ՀԱՏՈՑ

ԿՏՐՈՒՄ,

ԱՇԽԱՐՀԸ ԵՐԿՈՒ

ԵՎ Ի՛ՆՉՃԵՍ

ՄԱՍԻ

ԱՇԽԱՐՀԻ

ր

ԿԵՍԻ

ԲԱԺԱՆԵԼՈՎ ԻՐԵՆ,

ՄԵՋ

ՎՐԱ) 22։

ԿեՍԻ ԹԵ

ՎՐԱ

Ի՛ՆՉՊԵՍ

ՍԱՀՄԱՆ

(ԶԱՆԱԶԱՆՄԱՍԵՐ)ԿՐՃԱՏՎԵՑԻՆ

ԷԻՆ

ԵՐԿՈՒՍԻ

ԿՈՂՄԻՑ էԼ

Բայց Հայոց Մանուելզորավարիմաճիցճետո՝ ԱՐշակիթագավո-

Րությունը չկաբողացավ կարգին այլ Հայոց ճաստատվել աշխարճում. մոտ. նախաբաբներից շատերը զատվեցին գնացին թագավորի Պարսից

աշխաոձը ճր նբան ատնեցին նբան խնդոեցի րշակունի թ Հայոց ից նդբեգինԱոջակունի Նա մեծ ճանձն առավ՝իո գավոր: ուբախությամբ նբա

մատնեցին

Իթ

թա-

կողմիցիբ խոսքով(թա-

գավոր Հայոց նույնԱՐշակունի նշանակել) թագավորներիտոճմից

նբա

միչոցովՀայոց աշխարճըիրեն գրավել:Ապանա

ե

գտավնույն տոճ.մից մի մանուկ Խոսբովանունով,նբա զլխին թագ կապեցե նռան կին տվեցիջ ԶՐվանդուխտ քույոը, իո բոլոր զոոլեոը նբա ճետ. դբեց ն Ջիկ նվիբակինդաստիաբակ նշանակեցԽոսբով թագավոբին:Այսպես նրանք ելան եկանՀայոց աշխաորնը: ԱբշակթագավոոըԵբ նբանցտեիսով՝ տեղի տվեց, քաշվեցգնաց Հունաց սաճմաններ: Եվ թիկունք եղան՝ Աշշակ Հունաց թագավուը, իսկ Խոսբովին՝Պաբթագավուին սիցթագավոոը224: ԱպաՀունացզորքեոր (Արշակթագավորին)օգնության, եկան ոբ Եկեղյաց գավառումնէ, իսկ Պաբսից զոոքը Ն Խոսբովթագավոոր

ֆո

ՄՆԱՑՈՐԴՆԵՐ ՍԿԶԲԻՑ222

ԹԱԳԱՎՈՐԵԼԸՀՈՒՆԱՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՀՐԱՄԱՆՈՎ ԵՎ

ԽՈՍՐՈՎԻ ԹԱԳԱՎՈՐԵԼԸ ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐԻ ՀՐԱՄԱՆՈՎ. ԵՎ

ԱՐՇԱԿԻ

ՍԱՀՄԱՆ

առ

,

ՀԱՑՈՑ

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ

`

ՅՖ

Էվ

է

ի:

ք

Ե '

|

|

|

գաւառին: Ապա դեսպանքե ճոբեշտակք եբկուց թագաւոբացն, առ Պաբսից,միմեանցտ8 միմեանսԵռթնեկէին։Եւ այնուճետն առնէ խորհուրդմիաբանութեան ընդ միմեանս թագաՔաւանութեան ւորն Յունացե թագաւոբնՊառսից.ն լա. Ճամարբեցան զաշխաբճնՀայոց նախընդ եոկուս' ի մէջ իւրեանցբաժանել.զի ասէին՝ թէ' ի միջի մեբում բնակեալէ այս ճզօո ն Բաբուստ թագաւոռութիւն,լաւ է զի այՆ սու եղծանել խանկաոբել կաբասցուր զայս թազաւոբութիւնս. նախ ընդ երկու բաժանելԵբկու թագաւոորօքսԱՐշակունօքզ̀որս կացուցաք, ապա ն ընդ նոսա կրծել ջանասցուք,աղբատացուցանել, 'ի մէջ առկանել ի ծառայութիւն,զի մի կաշասցեն՛ի մէջ մեբ ամբառնալ զզգլուխս: Եւ հաստատեցին զայս խոոճուոդ.ընդ եոկու զաշխաոճնբաժանեն բաժինմացին: ԲաժինկողմաննՊարսիցէբ թագաւորինԽոսոբովու, սինն ՅունացէՐ թագաւորինԱրշակայ:Քայց ն '/ի նոցանէբազում գաւաոք կոծեալքճատեալքայսո անդո, ն մնաց սակաւմասն յաշխառհաց եբկոցունցառ Ե՞կոսեանթագատոսն:ՔայցսակայնԵբկոքեանթագատոքն Հայոց՝ ն Խոսոով,ոո Սիւնքնգաւաոքն մնացինթագաւոԱրշակ ն երկոքեան ԲութեաննՀայոց եբկոցունկողմանց՛ի մէջ իւոբեանց, թագաւոոքն Առշակունիքն ի մէջ եբկու բաժնացնսաճմանս առկեալճասե եբկիոնՀայոց տատէինխաղաղութեամբ, եբկոքեանբաժինքն, եշկուց թագաւորացնհնազանդէին իւբաքանչիւբբաժնի իւբաքանչիւբթագաւոռի. բայց սակայնմեծ էր Խոսբովուբաժին նորա քան զԱռշակայ: Եւ բազում գաւառք յեբկոցունցնճԲատան. նուազեացբաժանեցաւգոուեցաւ թագատոութիւնն Հայոց, պակասեաց յիւոմէ մեծութենէն յայն ժամանակնն լյապայ: Բայբատ

:

ի: :

Ցունացնե

'

։ :

գավառումնէին: Ապաճունաց ն Պարսից Այբաբատ թագավորների ղդես ու պաններբն պատգամավորները իբենցմեջ եբթեեկություն ունեցան, ն Երկու թագավորները, Հունացե Պառբսից, իջար ճետ խորճուրդ աշին ն ՆՐանք ճառմաբ ճամաձայնության եկան: ճամարեցին նախ Հայոց աջխարճըեկու բաժինանել իբենց մեչ: Նբանք ասում էին. «ՄԵՐ ԵՐկուսիս միջե ընկած է այս Բզոռ»ն ճաբուստ լավ թագավորությունը. կլինի, ո՞ր այս միչոցով թուլացնենքու խանգաբենք այս թագավորո թյունը. նախեբկու մասի բաժանենքայս Եռկու Աբշակունի թագավո ճետո կաշխատենք ներով, ոբոնց նշանակեցինք, նբանց էլ կճատել, ե մեբ ծառայության ադքատացնել ենթառկել,որպեսզիմեբ մեչ չկաԻողանան գլուխբառձբացնել»: Այսպեսմտածելով՝նբանք եւկու մասի բաժանեցինաշխառճը կողմի բաժինըմնաց Խոսոբով Պարսից թագավորին,իսկ Հունացկողմի բաժինըԱՐշակթագավոոին:Բայցնշանիցէլ շատ գավառներայս ե այնտեղ կտովեցին,ե Եբկուսի խուզվեցին, աշխաոռճննեբից մի փոքո մասըմնաց եոկու թագավորներին: Բայց Հայոցթագավոռությանճիմնականգավառնեոը225 Երկու բաժիններումՀայոց եռկու Ա՞ջակո թագավորները,ԱՐշակն Խոսբովը, սաճմաննեբով խաղաղությամ բաժանեցին,Ն Հայոց աշխաբճիեբկու մասեբրճնազանդումէին ամեն մեկը իՇ թագավորին.բայց Խոսբովիբաժինըավելի մեծ էբ քան ԱՐջակինը։եվ Եբկուսիցէլ շատ գավառներկտովեցին.ե այն ժամանակՆ այնոմետե Հայոց թագավուությունը բաժանվեց,ցովեցավ, նվազեցավ, իո նախկինմեծությունից ընկավ246: ու

'

ԱՏՆ

ՑԱՂԱԳՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑՆ,

ՈՐԲ ԵՐԵՒԵԼԻՔ ԷԻՆ ՑԱՑՆՄ ԺԱՄԱՆԱԿԻ Ի ՄԱՍԻՆՆ

ՑԱՇԽԱՐՀԻՆ ԽՈՍԲՈՎՈՒ ՑԵՐԿԻՐՆ ՀԱՑՈՑ` ՈՐ

ԸՆԴ ՊԱՐՍԻՑ ՉԵՌԱՄԲ

ԷԻՆ. ՆԱԽ

ՎԱՍՆ ՎԱՐՈՒՑ ԶԱՒԻՆԱՑ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՑԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐՈՆՔ

ԱՏՆ

ԺԱՄԱՆԱԿ

ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ ԽՈԱՐԲՎԻ ՄԱՍՈՒՄ, ՈՐ ԳԱՐՍԻՑ

ԵՐԵՎԵԼԻ էԻՆ ՀԱՑՈՑ

ՋՖԵՌՔՈՒՄՆ ԷՐ։ ՆԱԽ ՋԱՎԵՆԻ

ՄԱՍԻՆ

Այս ԶավենըանվանիԱղբիանոսեպիսկոպոսի սեբունդիցէՐ, Մաե նազկեոտգյուղից: Պաբագործ, խիստ նախանձոտ բարքի տեր էր: նա նա քԼաճաԲայց մի սովորությունմտցբեցիբ ժամանակ-բոլոր նաներին սովոբեցբեց զինվորական զգեստճագնել:ՆՐանք թողին քելականԵկեղեցիների սռվոբությունը, ն սկսեցինվարբվել՝ինչպես իբենցխելքը կտրում էՐ, ռբովճետնքաճանաներն այլես չէին ճագնում պճղնավոոնե՞՝ ինչպեսի բնե սովռբությունէՐ, այլ սկսեցին խոտոր կտորներ գոբծածելմինչե ծնկնեոր227: Ի՞ենց զգեստներ զաոդաբում ՝

Եւ

հ

4:

:

3.

լ

էր Զաւնս այս

անուանիզաւակԱղբիանոս եպիսկոպոսիի էՐ գեղչէ Մանաւազկեոտոյ. բարոյիւք այբ չաբաբար խիստն նախանձոտ:Բայց սակայն կոօնս մի, զոր եղ յիւոում ժամանակի. զի ամենայն քահանայից ուսոյց առնել ճանդեոձզինուռրաց:Չի թողին զկոօն առաքելական եկեղեցեացն,սկսան գնալ ըստ իւբեանց մտաց. զի ոչ ըստ կոօնիցնագանէինքաճանայքն զպնղնաւորն,որպէս օրէն էո 'ի բնէ, այլ սկսանզխոտոբկտուոսն 'ի վեբայ ծնգացնունել: Եւ զաողասա

առա-

իւրեանցպէսպէսնաբօտօք, ն սիգայինոշպէս ոչ վաՐէին զճանդերձս յել էո. ն զմոբթ մեռելոտիս գազանացն քաճանայքնանխտիր ագան զժանէին, ոբ ոչ վայել էո: Եւ ինքն Զաւէնն աթինեալս զտապակեալս ն նարօտօր ագանէՐ, զսամուբենիս զկնզմենիսն զգայլեպափնեալս նիս ագանէո.ն աղուսենիս զանձամբառկեալ, անխտիո'ի բեմ ելեալ կայո Զաանառակութեամբ ազաճութեամբ նստէին: ՈՐկոոստութեամբ ն սա աւուրս կալաւ զտեղի «զամենայն մն զամենայն կենաց իւբոց. ը աւուոս ի'ո ամս եռիս: կենաց

ւ

|

ԳՐ `

Է

ԼՄ

իջ

լ:

ՑԱՂԱԳՍ ՇԱՀԱԿԱՅ ԿՈՐՃԷԻ, ՈՐ ԵԿԱՑ

է.

`

9.

տ

Գո Զավենը արարում ճագնում ա լ Լե ի զզգեստներշտ էին

ածում

մեռած

անվայե

գազաննե էՐ

պճնված ապավինված,սամուբի, կընգումի (սպիտակ ասի) ոբթեր էր ճագնում, աղվեսիմորթ վրան ԷՐ ձգում, Ն այսպե այսպես անխտոաբար բեմ դուրս գալիս նստում: Ռշկմ բԲամոլ, ագաճ,անառակ կյանք էր վառում բիո բոլոր օրերում: Նա Զավեն Երեք տառի աթոոր զոավեցմինչե իո մանը:

"ով զայի ոտ

,

չն

ԿՈՐՃԵԱՑԻ ՇԱՀԱԿԻ ՄԱՍԻ Ն,

"

Ա

`

:

սա

է|

ւռ ո

ՈՐ ՋԱՎԵՆԻ ՑԵՂ

ԵՂ

ԳԱՐՏԱՎ

ԵՊԻ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ

ԳԼԽԱՎՈՐԸ

Գըլկոբ իրԳարազ խավորդաշձավ բարոն հպիսգոպ մաոդէո, բայց Ն Հավեր կառգեռին ԷդրելԱ 4 չճակառակեց այե Լ պա

Զավենի ի մաճից

ճետո

ն

բացբեց:Եոկու տարի առաչնոոդեցն

փոխվեց Ի

.

այս

ի

|

ՅԱՂԱԳՍ ԱՍՊՈՒՐԱԿԱՑ

ՄԱՆԱՁԿԵՐԱՑՈՑ,

ՈՐ

ԵԿԱՑ

ՄԱՆԱԶԿԵՐՏԱՑԻ ԱՍԳՈՒՐԱԿԻ

|

եպիսկոպոսիեկաց գլուխ ԵպիսկոԱպա լետ մահուն Շահակայ ոմե այո Ոեպիսկոպոսի, "ի զաւակէԱղբիանոսի պոռաց Ասպոտակ ն ղբանն Խոսբոառաջնոողեաց տոնէամիտաստուածապաշտաղար. զեդեալկաոգնըստ կոօվու: Քայց միայն վասն կոօնիցնԲանդեոձոյն սոքասոքա: Ջաւինայ գնային նիցն իցն Զաւինայգնային

|

: |

Է Ր

-

Գ

ԳԼՈՒԽ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ ՅԵՏ

ՇԱՀԱԿԱՑ

ու

աշխաոճից

Դ

լ

ՄԱՍԻՆ, ՌՐ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԳԼԽԱՎՈՐՆ

ԵՂԱՎ ՇԱՀԱԿԻՑ ՀԵՏՈ

Տետո կ Շաճակհպիսկոպոռից է հպիսկոպոսնեւիզլխավու Ասպու՞ակ, Ս Աղբիանոս եպիսկոպոսի սեբունդի Ն առդաշ տոնեամիտ, աստվածապաշտ մաոդ ԼՐ աովի նիք իքում առաջնորդումէո, բայց զգեստիվերաբերմամբ սա էլ ճետեեց

մի

կրի ԱՂ ԴԼ առո

ոմն

-

ճաստատած կառգին: Զավենի

ե

Ֆ

ի|

ՑԱՂԱԳՍ ՓԱԻՍՏԵԱՑ

Է

տ

իի 11:

քի

:

ԵՒ

Ե

ԶՈՐԹԱՑ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ

ՓԱՎՍՏՈՍ ԵՎ 1 ՋՈՐԹ ԵԳԻ ՍԿՈԳՊՈՍՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

3ի

|

դ.)

ր

զաշդաբուն

ԳԼՈՒԽ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ

ՏԵՂԻ ԶԱԻՒԻՆԱՑ

7Ի

փոխանակԶաԱպաՇահակկոոճեայ եկաց գլուխ Եպիսկոպոսաց ամս եբկուս: Եւ ԷՐ սա նորա բայց մաճու այբ քբիստոնեայ, յետ 'փինայ նոբա՝` էբ փոխել. ոչ ինչ զչաբեցաւընղ կաոգս Վաւինայ` զոբ եղեալն ե փոխեցաւ ամս եբկուս, յաշխարհէ: սակայն առաջնոբղեաց

է

ւ

|

րր

,

եՐպով, ե քաճանանե

`

Էւ

1:

էինտեսակ-տեսակ ճառոտնեռով զանում փլվում սիգանու

'ի ժամաեպիսկոպոս. էբ այնմ Այս տան նոբին իբոն թե էՐ Շակս Նեոսէսիի եպիսկոպոսապետին` յԱ ժ ամանակներում Ն որ Ներապոում է՞ր Փավստոսեպիսկոպոսը, ակալ: պի փա , նես լ ւ ճայ ի ՝ ոյնպէս Զոբթ այո նբա զի եէին 'ի նոսին. ընդ գոբծաներքինի եպիսկոպոսապետի ժամանակ դռանն էՐ լինում իբբն եպիսկոպոսն կալ: ՆՐա ճետ՝ նեբժին(խոբճոդական)շ5 է Ն Զոբթր պետին ՛ի տան իւբում ընդ նորա ձեռամբ Հ ա ն քե ծ / իւբ գործակից ք: ող զայլոց գաւառաց »ապետի ձեռքիտակ, նբա ճԵրքինխոոճոդառշանում, աթոռակիցք տասնեոկուեպիսառ

|

ի

ժամանակաւՓաւստոս

կով

ի

սա

|

'ի

ի"

խո" :

թր

ալ ոբովճեա

| հոկրտաման

՞

ի :| Վ

::

է

Լ

յ

ի ի

սոքա յայնց ոբ ընդ նովաւ. այլ ԵՐրկոքեան ամենայն եպիսկոպոսեանն, ճաւաԵւ սոքա ՛ի տեսչութիւն աղքատանոցացն ցն: էին Եբկոտասանիցն: ոկ ն տազեալք, յամենայնի / էին հաւատաբիմքնորա "ի ժամանակսնոբշա, ցեալք, ն ազե ժան Ն յամս Խոսբովու ե Աբշշակայ բաժանաչորմյցոչ թագաւորացն ն նոքա ես կենդանի: կային մինչ ղեռ յ

թոզո:ց

|

ի

|

ՅԱՂԱԳՍ ԱՌՈՍՏՈՄԱՅԵՂԻՑՐ ՓԱՒՍՏԵԱՑ

ի

ի

ֆլ

Ի

ՈՀ: :

:

ԷՐ եղբայբ մի

տաոէին:

ի : :

,

Ց

Ֆո

ոո

Ն

բայց

եպիսկոպոսներից էին: ՍՐանցէՐ ճանձե նրանք ամեն ներված աղքատանոցների տեսչությունը, բանումճավանբա Ն տաշիմ էին ժամանակ, Եբկուբաժանված թագավոբների՝Խոսովի Ն Աոբշակի տառինեշումէլ նրանք դեռ կենդանի էին։

այս

Փավստոս եպիսկոպոսը մի եղբայբուներ (Առոստոմ անունով), մի սքանչելիկոոնասերմադ, լեռնեբում անապատնեբում միայ.նակյացի կյանք էր վառում: Սռբանք եբկուսը ազգով ճոռոմ: էին, բայց սա նշանավուէՐ իբ վաոքովիո կյանքիբոլորո օբեշում: Նա բնակում էՐ Այբաբատյան էո սուրբ հոգով, շրոգավառում, առաջնորղվում չում էՐ լեռներումե անապատներում մաշկեղենճագած, բանջաբեղ ճրա նով կԵ՞ակովելովմինչե իբ մաճվան օը: Ծոբ նա վախճանվեց` ՆԵբսես ճայբապետ մարմինըանապատից բեբին թաղեցին ղեց րապ ի ուն գյուղում, որ Ամոք է կոչվում, ե տաբեց տարի կատաոոմ էին նշա Քիջատակը: ոբ

ու

ու

է

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻՆ ԲԱՍԵՆՈՅ

ԲԱԺԵՆԻ

ոո էին, Աբտիթեպիսեռնելի էբ յեպիսկոպոսն, Ցայնմ ժամանակի ն պիտանի: կոպոս Քասենոյ, այբ ծեբունիպատուական Սբբութեամբ ն սբբոյ էբ վառեալ. իբոե արժանիեղեալ սա Հռգւատյն ճշմաբտութեամբ ամս բազումս: Սա մեծաւ զօբութեամբշոջէՐ, առնէՐ նշանս մեծամեծս աշակեոտեալմեծին Դանիէլի՝ ոշ էն յամս Տիբանայարքայի, ն կենդանի կայո յամսն Խոսբովուարքայի ե Աշշակայ, եշկուց թագաւորացընՀայոց:

ՑԱՂԱԳՍ ՑՈՀԱՆՆՈՒ

ՇԱՂԱՇՈՒՏ ԽՕՍԻՑՆ ԵՒ

:

Լի

|

|| |

թէ

Այլ

արժան

ԵՂԵՆ:

է եպիսկոպոս,ոոդի Փառինայճայբապետի,ճինաւուց սա Եւ այո կեղծաւոր, իցէ զնա կոչել Եպիսկոպոս: էՐ ,

ԵՊԻՍԿՈԳՈՍԻ ՄԱՍԻՆ

Ը

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ,ԾԻ ՎԱՐՈՒՑ ՆՈՐԱ, ԵՒ ԱՆՄՏՈՒԹԵԱՆ ԵՒ

ԳՈՐԾՈՑՆ, ԵՒ ՆՇԱՆԱՑՆ՝ ՌՐ ՅԱՍՏՈՒՄՈՑ /Ի ՎԵՐԱՅՆՈՐԱ

Յոնան

ԱՐՏԻԹ

ԷՐ ԲասհնիԱԱյդ ժամանակապոող Ֆպիսկոպոսնեոի մեչ Եբնեելի ոբ ու տիթ եպիսկոպոսը, մի պատվական պիտանիծեբունիէՐ։ Մաքու" ու ճշմաբիտ կյանք էՐ վաբում նա, արժանացել էՐ սուբ ճոգու Ն մեծ չեունքին զորությամբչոջում էՐ ե մեծամեծ նշաններէՐ գոոծում երկարտարիներ:Սա մեծն Դանիելի,ոբ Տիբան եղել էբ աշակեոտ Ն էՐ թագավորիժամանակ ապշում, դեռ կենդանիէՐ Հայոց եկու ու թագավոոների՝ Խոսոբովի ԱՐշակի ժամանակ:

Ը.

'

'

նշան

Է

ՑԱՂԱԳՍ ԱՐՏԹԱՅ

: '

Ի՞է

որ

ՓԱՎՍՏՈՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ԵՂԲԱՑՐ ԱՌՈՍՏՈՄԻ ՄԱՍԻՆ

ԵՊԻՍԿՈՓՈՍԻՆ

Փաւատեայեպիսկոպոսի,կոօնազգեացմենալեռնական սքանչելի: Ծւ էին լեալ սոքա ազկեաց անապատակեաց աուոս կեգավ Հոռոմ. այլ այբս այս մեծաւ վարեօքչոջէո զամենայն ն Եւ էԸ սա գաւառին, վարէՐ նա բնակեալյԱյբայբատեան նաց իւբոց: ճաշակաւոո ՛'ի մաշկաճանդեորձ Հոգով սբբով. շոջէՐ սա յանապատս սա. Ն բԵՐինյաճանգեաւ Ապա իւբոյ: լեբինն մինչն յօո ճանգստեհան թաղեցին՛ի բուն 'ի գեղն ճայբապետին նապատէնզմառմին սոբա, նորա կաԱմօքն Նեբսէսի, կոչի. ն ամի ամի զյիշատակն էսի ոբում անուն ծ,

ի

աՏ: ախր Արա Սերի բական ՏԳորիի թառկվածէին. եՐկուսըայն տասնեոկու ն,

1ՈՀԱՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՄԱՍԻՆ, ՆՐԱ ՎԱՐՔՆ ՈՒ ԱՆՄՏՈՒԹՑԹԻՆԸ, ԽԵՆԵՇ

ԽՈՍՔԵՐՆ ՈՒ ԳՈՐԾԵՐԸ, ԵՎ ԹԵ ԱՍՑԾՈՒՑ Ի՛ՆՉ ՆՇԱՆՆԵՐ ԵՐԵՎԵՑԱՆ ՆՐԱ

ՎՐԱ»:

Այս Հռնան )

հպիսկոպոս պ պ կոՍա էՐ232: մաշգ կեղծավոր մի ճայբապետի ոոդի

ե պ պիսկոպոսը--եթե պոսը--եթ կառելիէ նբան

Փառեն չել--նախկին

ՏՐ

ե

ւի

ւլ

լ

ՅԵ

վեցուցանէՐ ինքն զանձն իւբ մառդկան պաճողն խորբգաճանդերձա, է. մաբդկանցաչքում իրանձնացնումէո պաճեցողե խարազնազգ մինչ զի մոյգս անգամ ոչ ագանէո, այլ զամառն ճեսկով պատէո, ն մինչն անգամ կոշիկներ չէՐ ճագնում, այլ ամառը(ոտներին) հեսկ էՐ զձմեռնկեմով։ Եւ յագահութեանառանցչափոյ էր հեղեալ, ե ոչ կարէո փաթաթում,իսկ ձմեռը կեմ233:Քայց չափից ղուրս ընկղմված էո տալ զագաճութիւնիւբ ընդ եբկիւղինաստոծոյ. այնչափինչ, զի զիոս ագաճության մեջ. աստծու անն ել մոռացել էԸՐագաճության պատանաոժանս ն չհաւատալիս գործէր: ճառով այն աստիճան, անարժան ն անճավատալի բաներԷՐ անում: էՐ Զի Եբբեմն ղիպեալ՛ի ճանապարհի ուրեմն, զի նստէր նա հ Մի անգամ ղեպք եղավ նբան ինչ-որ ճանապարն գնալ. նա նրսգոբաստու վեբայ ե գայր. եկն դիպեցաւ սմա օտար ու ԷԸ նբան ԵՐ. տել պատանի մի աշգրաստիվբա գալիս պատահեցմի անծանոթաշ. խաոճական հեծեալ՛ի ձի, սուսեր ընղ մէչ, թու- զգօտտոյ, աղեղնակախաոճականմառղ պատանիճասակով. ձի ճեծած, մեջքին սուբ կապաբն զմիջով. լուսցեալ զճերս իւբ օծեալ մերձեալ, պած, զոտուց թուորր կախած, մեջքինաղեղ կապարե,մազերըլվավարբսակալ Եդեալ հ գլուխ իւո, Ն օդիկտօ առկեալզուսովք իչ". Ն գայ զճանապարճս ցած, օծած, կոկած, զլխին վարսակալդրած, ուսին լոդիկշ3'ձգած: Նա իւ». թեբես յաւազակութենէ:Իսկ ձին՝ յոբում հեծեալ`մեծ ճասակաւ,Ն էր գալիս եՐ իջ ճանապարհով, նա զուցե ավազակությունից: Իսկ ձին, գունաւոր, տեսանէր Ցոնան գնացող, մինչՎզի'/ի բացէ հեծել ԵՐ՝ մեծ էո հասակով, եպիսկոպոսն գունավոր ն լավ քալող, այնպես ոբ, ԵՐբ Հոհան զձին,մեծապէս զառմացեալ՝ ակնկառոյց լինէո:Ապա իբոնեկն մերբեպիսկոպոսը հեռվանից ձինտեսավ՝ զարմացավ աչքր վրան մօտ ի նա ձեցաւհեծեալն Ցոնաննու՝ բուռն անդո,ապա սպասեալ մնաց:ԵՐբհեծյալըեկավ նբան մոտեցավ՝ Հոճանընբան սպասելով՝ ե ասէր. ճաոկանէՐ ն զեբասանակաց ձիոյն, էջ դուվաղվաղակի ի ձիոյ բոնեց ձիուսանձից ասաց.«Իսկույն հանկարծ ձիուցղ իջիր, ճետղ այտի,զի բանք են ինձընդ քեզ:Ասէ այրն.Զի ոչ դու զիս գիտես, ե ե խոսելիրունեմ»: Մառղնասաց. «Ոչ դու ինձ ես ճանաչում, ոյ, ես ոչ ես զքեզ, զի՞նչայն բանք իցեն, զոր դու ընդ իս իցես խօսելոյ: Մաքեզ, այդ ի՞նչ բան Լ ոբ ուզում ես ինձ հետ խոսել»: Մարդըմինճույն ես ն շատ նաւանդզի այրն աշբեալ դիպեցաւ, այրն իջահարբածէ՞ր ե շատ համառեցավ, յամառեաց ժամանակ ձիուց իջնել: չկամենալով նել իձիոյն:Ապաբռնադատեաց Յոճան, .ն զնա իջոյց Դ ձիոյանտի. Քայց Հոճանընբան բոնաղատեց, ձիուցը նեոքն իջեցրեցն ճանապա առ տարաւ եւ առնն զնա մեկուսի/ի նանապարրէն: ե հից ղուոս տեղ ճանեց։ Այնտեղ մառդուն ճոամայեց խոնաոբհվել խոնաբճելճբամաձեռն դնեմ ՛ի եմ )էո ե ասէր. Զեբիցութեան քո: նա նա ասաց. ասում «Քեզ եբեց ձեռնադոում»։իսկ վեբայ էո Իսկ տայո պապատասխանելով «ես տասխանի զանձնէն, եթէ այբ աւազակսպանողչարագործ ե խառնաիբ մասին. մանկությունից ի վեր եղել եմ ավազակ,մաբդասպան գնացլեալ 'ի մանկութենէիմմէ, ես ոչ ինչ եմ աբժանիայդպիսիիշաց. չարագործ, խառնակվարքիտեո ե այժմ էլ նույն գործում եմ գտնվում. ե այժմ դեռ ես աբժան չեմ ՛ի նմին գործ կամ: Ծւ շատ ՛ի վէգ եկեալյամառէՐ այոն, այդ բանին»: Մաոդը շատ ճամառեց վինեց. բայց Ն նա նս չար քան զնա: Ապաբոնաբարզգետնեալ Հոնանը ավելի խիստստիպեց:ՎեոջըՀոհանընրան բռնությամբգետին զայրն, դնէՐ Ցոճան գլոբելով`ձեռքր դնում ԷՐ նշա վբա՝ երեց դարձնելուճամաբ Ն Բետո զձեռն իւ՞՝ առնել զնա եռէց. ե յաբուցեալհբամայէՐլոծանել զճանե ետ անել նե ճոնմա Եւ ոտքիկանգնեցնելով գոյցս մեկնոցին, աբկանել ճբամայումէբ վեբնի աղաբողոն: ասէր. ԵՐթ'ի զեղ քո, ե լիջիր ղու ե ասում քո գեոբականի էՐ. վԵբառկուձգել վբան անդ եբէց գեղչն՝ ուստիես: եւ անգամոչ գիտէոզայբն թէ «Գնա գյուղր ԼՐե այդ Նա նույնիսկչգիտեր, թե ո՛ր եբեցն յոբմէ՛ գեղջէիցէ: Ինքն Ցոճան մատուցեալ եղիր»: ե գյուղիցն այն բուռն ճարկանէրզձիոյն, ասէր. Այս ինձ կօշիկք լիցին, փոխանակ աոդը: Հետո Հոճանըմոտենում բոնում էՐ ձիուց ն ասում. «Այս ձին զի երէց աբաւի զքեզ: Իսկ այբն յամառեալ՛ի վեբայ ձիռյն չառնոյրյանձն տալ. աշխատավառձ լինի, ոո քեզ երեց ձեռնադոեցի»: դր ապա բոնաբար նա բոնությամբձին խլեց ու եւ այս յինքն ճանեալզձին, ե զայն աբձակեաց։ համառեց, չ էՐ ուզում տալ: Բայց ամենայնիոքսվասն ճամբուդրեց: Այս բոլորը նա աբավձիու ճամար: ձիոյնեղեն: էՐ «գած Ապաայրն թէ ոչ կամօՐ աղէբողոնառկեալ,գնայր ի տուն իւո, Իս մտնում եւ մոտ ասում ի ու ն երթեալմտանէր րնտանիքի կնոջն ՛ի մէջ ընդանեաց իւրոց, ասէ ցկին իւո ն ցնդանիս. ասում են. «Գժվել էս, աղոթք անենք»: իսկ նջանք ԱՐիքյաղօթս կամք: Եւ նոքա ասին. Մո լիս Վ Բլկացե՛, իս դո դու, դե՞ւ ուրեմն ճարաւ ՛ի ճո է, նա «Վեր կացեք աղոթք ի՞նչ չե՛ս դիվաճաովել»:Իսկ ասաց. քեզ: Իսկ նա ասէ. ԱՐիքկամք յաղօթս, վասն զի Երէց եմ։ Իսկ նոքա անենք, եսԴո եբեզ եմ»:եմ»: ՆՐանք նանք մազել ոո մբում ԼՐ, էին նոնց . էին, որր զարմացել կաոմոու զարմացեալ, մերթ շիկնէին,մեբթ ծիծաղէին.մինչե բազում անգամ ոբ

բը

ք 1:

ու

կ

Մ

լ:

:

|

Է

ոբ

ու

ու

լ

Ւ

ւ

|

:

ու

| :

ֆ

Վ

ճագուստը

կողի Վյ" բ

ձի"

ար

ոգուն ենն ակամայից ոու ոննՀոՎերարկուն ն դառնում ե ի առի ՛

լ

|

|.

3)

| լ

՛

.

Ի

'

յամառեալք,ապա ուրեմն ճաւանեցանկալ յաղօթս ընդ նմա: Ապաասէ կինն ցայոնիւ». Ո՞չ դու եբախայէիո, ն չէի» մկոտեալ:Ասէ այոն գկինն իւ՞. Ապշեցոյց,չետ լիչել. Ն ոչ ես յիշեցի զայդ ասել ցնա. զիս էոէց ե անց: ծւ ասեն ցայոն ընդանիքն ն ձին սանձաւ աբար, թամբաւ ն ասասցես. ՄկրոԵպիսկոպոսն, անղոէն գնասցես իւ. Ցարբիցես տհալ չէի, զի՞ աբաբեբ զիս եբեց։ Իսկ նորա յառուցեալ գնացեալ եպիսկոպոսն,ասէ ցնա. Ես մկոտեալչէի, զի՞ առարբեբ զիս երէց: Եւ ասէ Յոնան. Սափոռբով միով չուր բերէք: Եւ առեալզջուրն էակ զգրլխով նոբա, ն ասէ. Ծոթ, մկբտեցիզքեզ: ծւ արձակէՐզայբն վաղվաղակիչիսմէ։ առ

առ

Յ

առ

թ

ւ ֆո ՀԱ

`

ՑԱՂԱԳՍ ՆՌՐԻՆ

| Է

չ:

կ Լ

ի:

յ

'ֆ

ԼԵ

:

՝ ::

|:

| "Մ ն

Ս

որ

ու

երե

ու

ու

թ

է

լ

ճետո, վեշջապես Շա ծիծաղում:Շատ հակառակելուց Տամաձայնե ճետ աղոթքանել: Հետո կինը մարդուն «Զէ՞ ասաց. դու եԲեխաեի», ղեռ մկոտված չէիր»: Մաբդրասաց կնոյր. «Խել/ թովե՞ց գլուխս, շշկլցոեց, ես էլ մոռացաայդ բանը նրան ասել. նա ինձ երեցդարձթե ու ձին սանձով, թամբով առավ գնաց»: Ընտանիքը մարդուն ասամոտ ն ասա՛, «էս մկթոացին. «Վեր կաց, էլի գնա՝ այդ եպիսկոպոսի Նա ված չէի, դու ինձ ո՞նց ԵՐեց դարձրիր»: էլ վեբ կացավու գնաց մռտ «Ես մկբտվածչեի, դու եպիսկոպոսի ասաց. ինձ ո՛նց դարձրիր»:Հոճանըասաց. «Մի սափոբովչուր թերե՛»: Քուրթ առավ աճա Լեզ մկոտեցի»: «Գնա՛, ածեց նրա գլխին ասաց. Եվ այսալե ճբան իսկույն իո մռտիցՔեռացոեց:

»

ՆՋԻՏՆ ՀՅՀԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

ՑՈՀԱՆՆՈՒ

այգեօքուռումն. Ն էր ժամաԵրբեմնսոյն Ցոճան անցանէրառ ն նակն զայգիսնյատելոյ: Աղաղակէրառ նա այո մի յայգւոյն, ասէ. Ցոնան. ն Ասէ Փուշ ն տաՕբճնեա, տէ եպիսկոպոս,զմեզ զայգիսս։ ն քո փոխատասկբուսցի։ Ասէ այոն. ՛ի մարմինդ բուսցիփուշ տատասկ, Եւ եղեն նշանք յաստուծոյ. զմեզ: նակ զի տաշապառտուց անիծանես 'ի վանս իւ», ճասին ճաբուածք ի վերա զի իբոե չոգաւ եպիսկոպոսն Շոբրա, սկսաւընդ ամենայնանղամսմարմնոյ նորա ոբպէսզփուշ ճաոչաբաչաոբս ճաբութկանել:Եւ մեծապէսշտապեալանկեալ՛ի տանջանս բազում:Ապայղեաց կոչեացառ կայո աւուրս ծոց, ե 'ի մեծ տագնապի ինքնզայգոոդն,աղաչհացզնա առնել'/իվեբայ նորա աղօթս, զի փրոկեսցիսա ՛ի ցատցն։Այգոբդնասէր. Իսկ ես ո՞վ եմ, զի կառեմ զոք Իսկ նա բռնադատէր օոճնելկամ անիծանել.թող թե զայբ եպիսկոպոս: զնա յայնժամ. մինչե յառնէՐայգոոդնկայո յաղօթս ն ասէր. ՏէՐ առն անարժան, ոչ տուած, դու գիտես՝զի ես այր մեղատոեմ գիտեմ ՛ի չառէս, փ զաղմովկս`յոբում ըմբոնեցայս.ղու փոկեազիս յայս քոռ բանիւեղեն: Ֆֆ ասեն՝ թէ զայբ Եպիսկոպոսդու անիծեր,ն ասեն՝ մաճ. քանզիչգիտեմզայս՝ զոբ ինչ զինէն ասեն: Եւ զայս | լաւ էՐ ինձ ասացեալ՝ անդէն բժչկեցաւեպիսկոպոսն,Ն սկսաւ յամենայն մարմ- , յանոցնփուշն 'ի բաց թափել,Ն էՐ իբոն զփուշխոտոց.վաղվաղակի | բուցեալողչացաւ յախաէն: |

մեկի այգիներիմոտով. նկ աան պա ագամ ակն էր: Մի մաոդ ներսիցձայն տվեց

աա: "

զի" առջ

ԵԲՐ

այ-

Տե. պիսկոպոս,օբննի՛՞ մեզ մեր» այգիների»:ՀոՆ տատասկբուսնի»: Մարդբասաց. «Փուչն ւջ Ն

Ժլո'

այգու

Կոո

ռո,

Ծր թոՊ

ու

տա

մարմեիդ վոա բուսնի. մեզ անմեղ անդի անիծում ակ չ երնեեց. եչան ո ղովննան Եբ եպիսկոպոսթր կաջա ».- «3 ու Վ անդամներն սկանասավ հարվաոի Ինթարյվգ. կարծ տան/սասախկ ց ավերից ցին ՊԳՎ "ՈՀ: էՐ գանվում: Վերջ մարզ ուղարկեց.այցեոո

նբա

-

ատ

լ.

«բեր

նա

բոլոր

ՀՎ: աագնապի ,

պանինկանչեց Լ աղաչում եր. իո վբա աղոթքանն, որպեզի ֆաասում ԷՐ. «նս ո՛վ Եմ վԵից ազատվի:Իսկ այգեպանն կարօգանա մեկին «ռենել կամ անիծել. այն ել եպիսկոպոսմարդո»: հսկ Հաճանբ Շա վեր կացավազաթքի Ն ԵՐ ՇՐան այն աստիճան, «ՖԵ՛՞ նս մեղավոր, անաշժան ճաշդ աստված.դո: գիանս. 1. շԳԻտեմինչպեսբնկա այս փորձանքիժեյ. գու ինձ Փոկիրայս չաառում Լն թե դո, Եպիսկոպոս Լ 4" ամ մարդունանիծեցիո Ն: ճ,եոննի.չգիտեմ |՛ն՞չ են խասքովայս բանն Նզավ: ավե («Վ մ մասին»: նոր նա այս ասայ` Նպլիսկոաոան իսկույն բժջկվեջ. բոլոր մամեից սկսեց ֆոր դասս թափվել.Շա նման 3" խավերի ԳՈՒ ա «միաց ցազիլ 74744. Լ ագո գե կացավ: որ

ո7

բոնագատում

ական

ոբ

թ

ծ

Հ

ՆՈՒԻՑՆ ՀՈՀԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

ՑԱՂԱԳՍ ՆՈՐԻՆ

յորժամ երթայր ոբղիՓառինայ Սոյն Յոճան եպիսկոպոս ոբպես խաղալովզանձնիս" նոցա. լինէր գաւոշն Հայոց, խաղակատակ սակայն որում ծարաւնեալ փափաքէոբ, պասքհալ կոթէշ յազանութեան, ձեռս սողէբ առան ի միճանէսքայն էին նոբա: 'ի չորք անկեալյոտս զօոէն ուղտու ն. գուղտու զձայն ածէռ կառաչելով, չի թագատոացն, առներ 'ի խառնելով բան մի պէս փառելով:Ընդ կառաչելնապա մի ն զաբքայիզմեղս ասելով` թէ ուղտ եմ, ուղտ եմ, Իսկ թագաբառնամ.դիք 'ի վեբայ իմ զմեղս արքայի, թող բառնամ: Ն գոհալ կնքեալ դնեին ՛ի տոոքն զմուբճակսգիւղացկան զագառակաց ընղ մեղաց իւոհանց.ն ի թագատվերայ ողինն Ցոճաննու փոխանակ ն ն յուղան լինելոյ բացն Հայոց ստացաւ իւ" գեւղս ագաբակս գանձս Յոճանս կապեալ Ն զմեղսնբառճալոյըստ բանիցն:Այսպիսիէբ այոս աւուրս իւշոց. կենաց ն զայսպիզամենայն յրոժգութեան յագաճութեան ոո չէՐ առշժան: ագաճութեան, սի գործսգոոծէՐվասն առ

ւը

Ջ

ի

Մ

`

ի

Լ | լ

Է

կառաչելոյն, ձայն

ր

|

3.

| ի

ու

ու

ոբ

ու

ու

ոբ

ու

' ' ԿԻՐԱԿՈՍ

ԵՊԻՍԿՈՊՈ

ՍԿՈՊՈՍԻ ՄԱՍԻՆ

ՆՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

Շաճապանուն կոչէր, այո աստուծոյ, Ն ուղիղ ճշմարճշմարիտաստուածապաշտըստ կամացն ե վարէր զեպիսկոպոիում. ժողովոդեանն տութեամբ առաջնոոդէՐ ատւոս կենացիմոց: սութիւն իւ» ըստ կամացնաստոժոլ զամենայն

Տայոց Կիբակոս,ոո Եպիսկոպոսն

ՏայքիԿիբակոս եպիսկոպոսը,

ՇաճապէՐ կոչվում, ճշմաբիտ ճանելի. նա ճշմառիտ ուղղուէՐ իբ ժողովոդինն իջ կյանքիբոլոր թյամբ առաջնոոդում օշբեբում աստծու պաշտոնըկատաոումէՐ եպիսկոպոսական կամքի ճամաձայն: ոբ

Ն

աստվածապաշտ մարդ էՐ,

ասածուն

Ժճ

ի

| լ

:

նբանց խեղկատակն Խաղալի

"

ՑԱՂԱԳՍ ԿԻՒՐԱԿՈՍԻ

Եւ էՐ

:

Այս Հոճան եպիսկոպոսը, Փառենիոոդին, ե՞րբգնում էբ Հայոց մոտ՝ թագավորների ԷՐ դառնում: առ նալով նա ազաճությանեբ ձգտում, ոբին անճագաբաբ ծաբավէր ն նբան իբոն (այդ խեղկատակությունները) միչոց էին ծառայում3:: Նա թագավոբներիառաչ ձեռների ոտներիվբա ընկնելովչորեքթաթԼՐ տալիս, ուղտի նման կառաչումէո, ուղտի նման քալելով:Կառաչելո ժամանակմի-մի խոսք էբ խառնումկառաչելուձայնով ասում Լ՞. «Ուղտեմ, ուղտ եմ թագավորի մեղքերը բառնում եմ, վաս դրեր թագավոոիմեղքեբը, բառնամ»: Իսկ թագավորները գյուղերի կամ ագառակնեբի պարգնագիոնեոը գոելով կերելով ղնում Լին Հոճանի կռնակիվբա իբենց մեղքեոիփոխանակ: ծվ այսպես ուղտ լինելով ու մեղքերբառնալովնա Հայոց թագավոբնեւիցձեռք բեբեց գյուղեր, ագաբակներ գանձեր: Այսպիսիմաոդ ԼՐ այս Հորնանը, իբ բոլոր կյանքում վաբակվածԼՐ ագաճությամբ ժլատությամբ ն ագաճուանաոժան գործեր ԼԸ կատառում: թյան պատճառով

ժո

լ

|

թա-

այն-

|

ի:

ՑՈՀԱՆՆՈՒ

ԺԲ

ՎԱՆԱՆԴԻ ՋՈՐԹՎԱՂԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՄԱՍԻՆ

ՑԱՂԱԳՍ ՋՈՐԹՈՒԱԶՈՒ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՎԱՆԱՆԴԱՑ

Վանանդ գավառիԶորթվաղեպիսկոպոսնէլ սուբ եՆպարկեշտ էՐ, աստծուն արժանի,լցված էբ սուբ մառդ ճոգով. Բբիստոնեաբար

գաւառին,այո Վանանղայ էՐ վառվումու գործում, Զոբթուազ Եպիսկոպոս իշ ժողովոդին առայնոոդում էբ Ոգտվ սբբով. քբիստոնէութեամբ աստուծոյ,աբբեալ կեշտ արժանի կամքի ասճամաձայն: ըստ կամացն գնայբ գործէր, առաջնոոդէրիւոում ժողովոդեանն սուոբ

Եւ

տուծոյ:

պար-

աստծու

ԺԳ

ԺՖ

ՏԻՐԻԿԵՎ

ՑԱՂԱԳՍ ՏԻՐԿԱՆ Եի ՄՈՎՍԷՍԻ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ

գաւառին,Մովսէս ն Տիբիկ էին Եբկու եպիսկոպոսք ԲՔԲասենայ ԲՐեշտակակոօնք, սուբբ, ճաւատացեալք, ճբափոմաննարլաւք աստուժանիք: Առաջնոբդէին իւբաքանչիւբժողովողոց'ի ճանապարհն աւուոս ծոյ զամենայն կենացիւոեանց: Եւ

Քասեն

ՄՈՎՍԵՍ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

գավառում եկու եպիսկոպոսկային, Մովսես ն

սուրբ ՃՐեշտակակոոն առաքինի,

արք

ե

Տիրիկ ճավատացյալ մարդիկ,(աստծո

ՃՔ՞ավիոման արժանի: Նբանք իրենց ժողովոդնեոին առաջնոոդումէին աստծուճանապառնով իրենց կյանքի բոլոր օբեբում: '

ԺԴ

ԺԴ

ՑԱՂԱԳՍ ԱՀԱԲՈՆԻ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ԱՀԱՐՈՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՄԱՍԻՆ

մէչ Հայոց այառաջնորդ առաքինի. իւբոց ժոանուանի,քաչ աւուս կենաց իւոոց: ղովողոցլուսաւոբապէսզամենայն էր զայնու ժամանակաւԱճարբոն եպիսկոպոս'ի

խարճի. այբ

է

|

Այդ ժամանակներն Հայոց աշխաբճումապոում էբ Աճարոն եպիսկոպոսը, ԵՐնելիանվանի,քաջ ե առաքինի մարդ: Նա իո ժողովոդին առաջնորդումու լուսավոբում էՐ իո կյանքի բոլոր օրերում:

Եոնելիե

ԺԵ

ժե

Ե»:

| |

|ը |

լ

: ,

գ:

ԱՍԳՈՒՐՑԿ

ԱՍՊՈՒՐԱԿԱՑ

ՑԱՂԱԳՍ ԳԼԽԱԻՈՐԻՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻՆ

զլխատոեպիսկոպոսացՀայոց Ասպուբակ.այբ սուբ ն բաոջ երկիւղածյաստոծոլ եի կաոէբ խօսել ընդ ումեք. այլ ինքն ՛ի լոութեան էո ն ի յանդիմանութեամբ | ճամեստութեան"ի զգաստութեան"ի պառկեշտութեան'ի պանս ժամ ե յաղօթս, ճանդերձն զգենաղաչէբզաստուած:Բայց 'ի յամենայն լոլ՝ ըստ կօեիցն Վափնայգնայբ նա. ագանէրղամղայեալսՆ ։փնեալս:Քայց է սա այբ քաղցոՆ խոնար, բաբեբրաբՆ մարդասէր զամենայնաւուոս կենացիւրոց: եւ

ԷՐ

Րէպաշտօն,

մառդկանէ: Բայցինչ

ժապա-

գլխավորնէՐ Ասպուբակ, Հայոցեպիսկոպոսների մի սուրր ե էՐ, բարեպաշտ մարդ աստծուց մառղկանցից բայց չեր կա.Եբկնչող. ոռ

ու

մեկին ճանդիմանական խոսք ասել, այլ ինքը լուռ էՐ մնում, ճաե աղոթքնեբով: Բայց պահեցողությամբ պաոկեշտ, մուծած գզեստիվերաբերմամբ Զավենի կառզովԵՐ վարվում.ճագնում էր զաշղարունե ժապավինված ու զգեստներ:Բայցնա քԼաղցո խռնարճ, Ն բարեգործ մաբդասերմադ է կյանքի բոլոր օրերում: բող

մեստ, զզաստ

ու

Ժ9

|

|

| յ |

ՍՈՒՐԲ

ԺՋ

ՑԱՂԱԳՍ ԳՆԴԱՅ ՍՐԲՈՑ ԵՒ ԱՌԱՔԻՆՈՑ, ՈՐ էՐ ԳԼԽԱԻՈՐ ՑԱՑՆՄ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

ԱՔԵՂԱՑԻՑՆ ՀԱՑՈՑ ԱՆԱՊԱՑԱԻՈՐԱՑՆ ՄԵՆԱԿԵՑԱՑՆ ԵՒ ՎԱՆԵՐԱՑԻՑՆ

ԱՄԵՆԱՅՆ

ԵՎ ԱՌԱՔԻՆԻ ԳԻՆԴԻ ՄԱՍԻՆ, ՈԲ ԱՅՆ ԺԱՄԱՆԱԿ ՀԱՅՈՑ ՎԱՆՔԵՐԻ

ԲՅԼՈԲ ԱԲԵՂԱՆԵՐԻ ԵՎ ՄԻԱՅՑՆԱԿՑԱՑ ԱՆԱՊԱՏԱԿԱՆՆԵՐԻ ԳԼԽԱՎՈՐՆ ԷՐ.

|

մեծին Գինդսայս '/ի Տարօն գաւառէ, ն լեալ սա աշակեոտ ն ն նոբա էՐ վաոդապետ աբեղայից, միանձանց, գլոխ | Դանիէլի. յետ ե վեբակացուվաներայից,ե ուսուցիչ ամեե առաջնորդմենակեցաց, ն սի-սի Ե մենեցուն՝ ն տեսուչ վասն միանգամ ցուն՝ ոք որքմիանգամ նայն անապատաւորաց. Եւ

էՐ

.

Է

ԳԼԽԱՎՈՐ ԵԳԻՍԿՈԳՈՍԻ ՄԱՍԻՆ

ո

`

| |

|

ԼՐ մեծ Դանիելին է Այս ԳինդըՏաշոն գավառիցէո, աշակեոտել նշանիցճետո դարձել էբ աբեղաների գլխավոր, միայնակյաց ն առաջնոբդ,վանքերի վաոդապետ անապատաբոլոր վեբակացու,

ուսուցիչ ե կանների

առնասաշակտեսուչ այն բոլոր մարդկանց,որոնք աստծու սիշու ճամար Ճբաժաովել Ն էինանաբնակում շ 9":Րր լ էին աշխաոճից Ն պատճնեբում, ճաստատվելով քաբանձավներում, այբեբում եբկրի ֆԵ՞413

ը

էւ Է

լ

1)

:

ֆ

ի

լ

լ

Բոյն աստուծոյ լաշխաոնէ էին մեկնեալ, ի յանապատսբնակեալ, ՛ի քաշանձաւս ամբացեալքյայբս ն '/ի ՐԼաբածեոպս ԵՐբկոի,ե միահանդերձք բոկագնացքզգաստացեալքխոտաճնարբակք ընդաբուտք աբմատակեոք, զօբէն գազանաց՛ի լեբինս շոջէին՝ լեշկամաշկօքն մոբթօք այծենեօք, նեղեալքտառապեալքե տաբակռւսեալք, յանապատիմոլոԲեալք,'ի ցուրտ ն ՛ի տօթ, ՛ի քաղց ե '/ի ծաբաւ վասն սիրոյն աստու-

ծոյ:

ինչ ճամբեոութիւնառեալկոէին յանձինսիւրեանցզաԶայսպիսի

մենայն աւուրս

կենաց իւոեանց. զի ոչ արժէ աշխաորնս բնաւ զնոսա, է. զօոէնս որպէս գրեալ էին սոքա ՛ի ծագսծն Եբամոյ թոչնոցբնակեալ վիմաց, 'ի սոբս քաբշանձաւաց,անինչք անստացուածքանխնամէք, առանցդառմանոց՝ամենեինչտանելմաոմնոց։Եւ էՐ նոցաբուն գլխաւոր սուրբն Գինդ, զի ճասաբակամենայնմառդիկեկին Հայոց անուանեալ կոչէին սմա վարդապետ:Բայց էին ն ՛ի նոցունցայլք աշակեբտք, որք նմանէինիւրեանցվաբդապետինՆ նոբա ձեռինն, ոբոց անուանք այս են. Վաչակ,Աբտոյտ, Մաբախ.Ն Տոդատլեալ էո սոցա ընկեր: Իսկ մեծիւն քաճանայապետիւն ՆեբսէսիէՐ լեալ սարբկաւագապետ, ն յետ մաճուն Նեբսէս ի նոյն յառաջինվաողապետսն լանապատատրոաց դասս թեակոխեաց: Աոռնոյբսութբն Գինդ ե զՄուշէ մանուկ ձեռասուն, ճաղորդէո մեծինԳնդայ, ն այլք բազումք էին վաբուցն նոցա աշակերտք զոբո մե ճոեշտակակոօնք, շակ շտակակ զորոց զվարբս ք պատմել ոչ բա ն

առ

առ

ո

:

|

3:

ֆ

Տ

ոք

Եւ

Գինդ լի Հոգտվաստուծոյ. ե ոյք

ԷՐ սուոբն

ընդ նմա,

ըստ

զօբութիւես բազումս ամիր ախն թինագի աորնին ընդ ՏԱ Քոիստոսի: ո գոը որժիոաի ի սփիտս Ի Իր աաոչմիիա րն էինի գիտու մարդիկ խնեո իի ըսպնն Ար իան: Ը բմենակեցօք, լ Աոազամենայ ն Գին անւնըի մեծամեծս

Ն

ն

եւ

ո

ե

"

|

-

ո

ո

նե-

ճ

1:

սուրբն

Է

աի ն բազում շէնս վանեբաւ, ուղղեալկացուցանէՐկարգսմառդյաշխարճի եզը: բ ճ կան զաստուածեղէն Բայց սակայնինքն առեալվիճակբնաՆԱ ե.

1. 4`

1.

|| լկ

|

|ի ի Էֆ

կ

պեռում.մի զգեստունեին նբանք, շոջում էին բոպիկոտնեբով,զգաստ կյանք Լին վառում, կերակրվումէին խոտեոսվ,բնդեղեննեբով,աոնման չոջում Լին լեռներում, Ն այծի մատներով.գազաննեոի մաջշկերով մոոթեբով ծածկված, նեղվում, տառապում, չարչարվում էին, անապատումմոլոոբված,ենթաոբկվում էին ցբտի ն տոթի, քաղցին ծաբավի՝ աստծու սիրու ճամար: Այսպիսիկյանք նբանքը ճանձն եին առնում ճՔամբերությամբ իրենց կյանքիբոլոր օբեշում, քանի աշխաոնսբնավ արժեր չուներ ն՞անց ճամաբ, ինչպես ղշված է: Թոչունների եբամներինման նբանք բնակո գույքի ն էինժայռերի ծակեռում, քաշանձավների ծեբպեբում, առանց ն ստացվածքի,առանց խնամքի դարմանի,մաոմնի մասին ամենեին չճոգալով: եվ սբանց գլխավորնէբ սուբ Գինդր, ոբին Հայոց աշխաոճի վաբդապետ բոլոր մաբդիկառճասաբակ էին կոչում: Բայց կային նշանց ե ոբոնք նմանում ե մեչ ուրիշ աշակեբտներ, Լին իրենցվարդապետին նրա ձեռնասուններն անուններն Են Մաէին, ոբոնց Վաչակ,ԱՐՇտույտ, բախ: ՍՐանցընկերնէՐ ե Տոդատը2:6, մեծ քաճանայապետ Ներսեսի ԷՐ, իսկ Նեբսեսի մահիցետո ժամանակսաբկավագապետ անցավ մոտ: մտավ անապատականնեոի կարգի մեչ, ճիշյալ վարդապետների առնում ձեռնասուն ն ՆՐ Սուրբ Գինդն իբ մանուկ Մուչեղին ճաղորդակիցէԸ դարձնումիո վարքին:Նա ուներ նան ուբիշ շատ ճոեշտա.կաբարբո աշակեբտներ, որոնց վաոջքը պատմելոչ ոք չէՐ կարող: Եվ սուրբ Գինդըե նրա ճետ եղողնեոր լցված էին սուրբ ճոգով, Լաննբա նման սանք էլ կատարումէին մեծամեծ նշաններե չատ սքան չելիքներ,ճիվանդներէին բժշկում Հիսուս Քոիստոսիանունով: Եվ շատ գավառներում,ե շաէին շոջում,ճեթանոսների Բճեռավոր աշխաորներ տեբին դարձնում էին մոլոբությունից, սովորեցնումէին նրանց (ճոծվ սուբ գնոր) կյանքի գիտությունընե ճշմաշտությաննանապաորճը: ն բոլոր չեԳինդըլցնում էՐ բոլոր անապատնեոը միայնակյացնեոով ներ վանքԵբով,ն աշխաոճում կյանքի ուղիղ կարգերէՐ մաողկային Նա սաճմանում տեղ իո ճամար բնակության կբոնի։ ըստ աստվածային (են էբ ընտբելայն անապատը, որտեղիցբխում Ծփբատգետի ակուն մեծն առաջին ներր, այնտեղ նա բնակում էՐ ժայռերի ծակեճումշ37, ասում. այս նույն ԳՐիգորի նախկինկացաճանում, տեղինՈսկիէին մեծր։ մեյ ծակե ենե՞ի ան Գինդը` ր: Սուբ բ ակեբում բնակում էՐ Գինդ անապատականնեռի չ Մուչենշաբունակնբա մոտ էՐ լինում, իսկ մյուսնեբըշոջում էին այլ գավառներումիբենց գլխավորիԳ̀ինդիճոամանով:Իսկ սուրբ Տոդատը բնակությունէՐ ճաստատելՏաբոն գավառում,որտեղ իրեն ճամար է Շոզեե ԷՐ շիճելԷ ոց ղբայրա

Ն եր

Ա

բ

Վարան

ն.

առապատս

կոօ ից :

ճոսեն հիշատ Հորնեն» Գան:Կա աի էո կոչեն, 'ի նոյն ծագս եղան ողիք աաա Ան ինդ: հ Իսկ սուրբն Մուչէ եմա ՆԱԴ

'

մե

բնա պազ ոոդեա լ է բայց Ա

Հոգո որում

զիւացո,ուբ

յառաջու

զայսա

,

ոոՑ այլքն զայլ

առ

գաւառ շոչէին ճբամանաւ ՛ իւբեանցգլխատոին Գեդայ: Եւ սոբոյն ՑՐդատայ կայհանքբնակութեան էր իգաղառն շինեալ Տարօնոյ, զիւ" եղբայբանոցս: ա

չո.

ոբ

որ

`

ոո

Բ

Ա

"Վ

ԳՐԱԲԱՐ

մ

ի

լ

|

:`

Ց

լ

1)

ե

`:

'

ի

ի : :

|

2:

չ է

|

3)

ւ

ի

«

ի միւս

այլ

Վաշրվան:

այլ

պատարօթ,

ընդ

ղիտայի:

Ցեբկուսօբիճակսաչակծրտաց: 7ի շորս օբինակս աւանդոցն: Ցեբկուս օբինակսօնթրիսն ուտէր: 55 Ցամ օբինակսկոն. ուղղեցաքըստ յաջոշղացն: 56 Ցամ օՐինակսյաղպազէն: 57 Յամ օբինակսզպիտոյսսռոճկացն: 8շրինակի միում միմենց։ միում յօղին: Յօբինակի ՑԵբկուսօբինակսի ժազա:

՛ի միում ընդ

պատարագօթ,

ի

միւսու թնդ

սատրօթ:

Ցշբինակիմիում աւծրակքբ: 9շօբինակի միում տառաասէր: Ցերիս օրինակսմիաՀաղոյնո: Ցամ օբինակսՀոսատասցեն բանցն: Ցեբիսօբինակսզի ջանի: Ցամ օբինակսՀաւատ: օրինակսազատ առնէր: Ցեշկուսօբինակստաղտկաղէին: Ցամ

թան զմի օբինակս

միում պատճնազէնք, Ցօբինակի Տամ օբինակս ն զոր օրՀնէր ն զոր անիժանէր: »ի չորս օրինակսայժմ: Ցեբիս օբինակսչնթ բնդ. ե չի միում օբինակիսբնԵպիփան ընգերտբթոյնՇա.-

5:

օրինակսգնաջքաղթ: Ցեբկուս օոինակսխոտորատուր: Տամ ծբինակսորում անուն էր որդւոյ: Ցօբինակիմիում պէլասպիկ, օրինակսմրաճանգոյն: ՑՏԵՐիս ՑԵբիսօբինակսքրաւափառն: Յամ օրինակս'ի մայրաքաղաթացն: Ցեբկուս օրինակսընդ

Ցամ

6.

7Ի շոռս

օր:

Ցեշկուս ոբինակսՄրչաժուխ լինէր: օրինակսնորշիրական: Ցեբկուս միում Գոդործքաց,Ն յայլում Գուդորքաց: Ցօբինակի 8օբինակիմիում ցոյժ ունքլ, յայլում ոյժ ունքլ, ե ՛ի միս 8օրինակիմիում բոնազբօսեցին: ՅԵռբկուս օրինակսքկիջմ:

այլ

/»/ժ

ունել:

շնորճակալ: օՐինակս

Ց

օրինակսզթիկունսն տէրունիսն: միում բնակ տերանց: Ցօբինակի ՅԵՐիսօրինակս յեկծղնաց գաւառն,

Յամ

|

Ճ

«5.

Յամ

ՑերկուսօրինակսՌթոսա: ,ի շորս օշինակսսինեքորթն:

ՑԵբկուսօբինակսՎատրան,

ն

Յօբիճակիմիում ընդ միմենս, Ցօբինակիմիում հ անծրոյն: 7Ի կշկին օրինակսզոյն ձտքալ, միում ուժագին, 5օբինակի 8օբինակիմիում Տարօնից, Տամ օրինակսկովդայ:

է

։

ՏԵՔՍՏԻ ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ե 'ի միս պաստրուակօք, ,

Ցեբիսօբինակսխաղացձալ, 7ի չռորռօՐինակսմտանել: ն ՀամազասպուՀի: Տամ օրինակս 3երից օրինակս անկիւղս: 7ի միում օբինակի բ մայր վարէրն, ի շորս օբինակս Մուշեղն իբրն Գայլ: 95րինակի միում օրինացն, Ցամ օրինակսի Բաշշանն: Ցամ օրինակս արանց ջաջաց։ 8օբինակիմիում ՍԱղուանա 5օբինակիմիում մատճեսցես:

մա ն կոչումներ պառշսկական տաճկական բառերից Սեյաղ Ջիվանիե (Սայաթ-Նովա, այլն). նույնպեսվառվել է ե անծանոթ Փավստոս ճեղինակը, պառշսկական ԴԻ ն որ ընտրելով իբոե աշուղական կոչում: Սբանովպարզվում Է բուզանղաբան բառի նշանակությունը, ժո իբբե բուզանդննբի ղովածու, նմանությամբեբգաբան, տավառճանելն բառեբիե նշանակումէ մեկնության,կամ,ազատ թարգմանության բանաստեղծության: հուզանդա մ եր « արարը ի Բգ բի ազար ԱԻ Ե իմ կարծիքովհուզանդաբան բառի ճայեբեն թարգմանություննէ այն սինքն ժողովածռ պատմությունների, .

Է

ո

ը

|

լ '

Ֆ

ԱՇԽԱՐՀԱԲԱՐ

|

:

:

ՏԵՔՍՏԻ

ՄԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Պատմութիւնք։ՓավստոսիՊատմության նճեղինակըմի մակաԲուզանդաբան Նուն է կոում, որ գբչությանմեչ Եբկու տարբեր ձե ունի-- 1. Բյուզանդ,Բյուզանդացի, Ն 2.Բուզանդ,Բուզանդացի, Ատաջինձեր պատաճումէ ճենց գոքի վերԲուզանդաբան: Հայոց», ե ԾՐջոբղդպոությանվեոնագոում-- «ՓավստոսիԲիւզանդացւոյպատմութիւն է. դաոք) Փաստեայ Քիւզանղդեայ եբբոբղ դարգ (տպ. որտեղ «Կատառեցաւ գոված ջում, է պատոո մեծ ժամտնակագոերի, ձեր պատաճում էՐ ժամանակագիր Ցունաց»: ԵՐկՐոբղ Փառմուչորս անգամ-- «Բուզաճդաբռան վեբնագիոներում մության չոբս դպոությունների Փաւստոս կամք Փոսթիմք». նույնպեսե Ղ. ՓառպեցուՊատմությանմեջ Երկու անգամ-նոր անում եմ տառս ճեղինճակներից: ավելի քուզանղացի։Օ։Վանց Ո՞բն իսկականը: է այս եբկու գոություններից նախնականը, ձեեր են, Քուզանդացիանճասկանալի Բուզանդ,ԲՔուզանղաբան. Նկատիունենալով. են արել այս անփորձեր ժամանակ Հանծանոթծագումով նշանակությամբղ̀եռ ճին Բյուզանդ. Բյուզանդացի.նմանաճեչյուն բառերով: Այս սխալ Ֆանոթ բառր ստուզաբանել է լինի ԾՐՐոբղ դպրությանվեռջումր դոված տեզեառաջինըպետք ստուզաբանության սակայն այս տեղեկության կությունը-- «ՓաւատեալԲիւզանդեայմեծ ժամանակագոի». նբա Պատմոթյանխմբագոողը,որ այչ բեղինակնէ ոչ թե գոքի ճեզինակՓավստոսը.այլ Ցունաց»: Այն ին, ճիման վա ավելացբելէ «ՈՐ էջ ծամանակազիր ստուգաբանության մենք այժմ ճաստատ գիտենք,ոո Պատմությանճեղինակըո՛չ ճույն է Ն ոչ ճունաց ժաէ, մանակագիո,այլզտառյունճայ է, ճայկականզբույցներիճավաքող:Հետաքոքբական է հյոկոչում Փ ավստոսին ու Ղ. Փառպեցին, խմբազոիվեռոճիշյալխոսքից խաբվելով. նա ճավատարմությամբ եռկու անգամ զանդիայումուսած մաղ, ն չնայելով սրան. ձեֆՈւբեմն, իմ կաոծիքով՝ ճիշվածերկու վեբր է գոությունը: պաճպանել Բյուզանդացի նրա է Բուզանդ, -- աբան,-- ացի, իսկ Բյուզանղացիձեր Բիցսկզբնականճախնականն

ի

։

ի

ոո

ու

'

է

։

:

:

Ս

| :

ի:

|)

է: անճաչող ստուզաբանությունն Քուզանդառան: Ի՞նչ է նշանակում Բուզանդ, Ես ղարձոիուշաղբություն Բուզանդ բառի վբա Ն գտա նբա մեչ եռկու նդեոոպանշանասլավոնեբեն6ա. 67. ոշոնք կան արմատ. առաչիննէ սանսկրիտԵհս, էհշ, ն ոուսեբեն 6ԵՆ կում են լիճել, գոյությոտ ունենալ (6այծ), այս բառիցել սլավոներեն ունենք արմատն ե ոբից զանդ, զանդիկ, ճատՃ ԱՊԵ. առասպել.Ծոկոոոդ զոույգ, մեկնություն(պ3Ո0)6ՇԽիՇ: զենդ. զենդերեն:Այս բառն ել նշանակումէ բացատբություն, ամսողչ Բուզանդբառր պետք է նշանակելեղելությունների, աօաաշուճքոն).այեպես կամ եթե զանդ աոմատը վեբգնենքիբոե զԲույցնեբիմեկնություն կամ բացատռություն, է զբույզներիբազատոիլ՝ բայաոմատ--պետք նշանակեեղելությունների, ՆԵՐգործակեբպ բառի. Բայերենբանաստեղծ ճամապատասխան մեկնիչ։ Ավելի ազատ թառրգմանությամբ` այս բացատբուրստ իմ քառաբանի) (Վերցնելովթան թառի Տ Ն 7 եշանակություններր կռՔուզանդբառր ոչ թե անձի ճատուկ անուն է, այլ աշուղական թյունից բխում է. են իբենցճամեբ ոո է ընտռել աշուղները ճնուց ի վեբ սովոոություն եզել, ում, ինչպես ոբ

որ

'

զ

:

(ո

լ

ը

առին

դառ

պատմվածքների:

ւ

1.

էւ

լ

ի

ժողով

Է

ատմ, ո մաթ

Րա

Իմ

կե-պով ուղառկելէի Թենբան, իմ բարեկամ ճուտ հաաա, թուրըրթ.ապ մառոտ կարծիքն իմանալու ճամար: ինձ ռի հո" նամակով ճետեյալը պատասխանն Բյուզանդ բառի բացատբությունը ո

9.

Նա

,

«ԶհՐ

միտ Է Ն օբիգինալ: գինալ: Մ Միայն եհս սանսկբիտ պետքէ զետեղել բառի իրանականաբմատ

շատ

սբա-

ն

սլավոնական 67. 6Ա-իզ առաջ կարձումեմ ը, Ծոմ ե նեբկայինը 5 Տ. 6: ՃԱՈՐՇուՏհօտ Ա/օԽՐԼՇՐԵս-հ. բե. 917) նույն իմաստով: զանդ ամբողջությունը ճիե չ եցն բառ էզտա եմ բայց կարծում թե ձեր բացատբությունը ճիշածս հավելումով աա ԳՆարիցուցիչ է, այդ անձոաժեշտ չէ. մանավանդ բառր կազմված է հայկաճ ուրեմն նման բառի կա զոյությունը պարսկերենումպառճշտաղիր չէ»: այստեղնե թե՛ բնագբիվեբճագոումավելացբինք «ե աոայնպեսէլ «նոցունցչիրմացն»խոսքով է

Լ

որ

ի

ո

ս.

Ք

Գ

լ. :

ոբ

ԱՆՀ Աշիստակես Կն ԱրթՊԻի բովանդակությամբ, ընազբում ին, է Լ տալիս, թե նբբոող դպբությունըՊատմութաե սկի: Կական այսի րով թե պակասում առաջին :

.

ոբ

3.

Ն գույց

|

չկառծվի, » դպբությունները: ամապատասխան` վեցեբոոբղ դպրության ր

եբկՐոոդ ղված Լ «Վեյ»: Լ

մո

ր

ե

վեոնազոում սկսվում էՐ ԵՐՐոբղղպբությա

վոտոսի Պատմությունն ՀԱ" բանասիրության Գայբակղության ֆոազի. սբից այնԻ Ըստ

վերանում էբ

4.

այս

են

Փա

ոմ

"ր Ա

Ի

ու

պես է երեում.

թե ճեղինա

ա եմ:

Ռւի ( «Լ ինչ մե քոր (ՀՎ ինչ Տոդատի գոված են ոո

այս

Սանատբուկ թազավորից առաջ պատաճած անց-

է

պատաճածանցախար բ" Բիո Ե):Մնա այսինքն Սանատոուկից մինչե

անցքերը -

ճամաբ

նել

ճետո

ամանակի,

իչնեբի ձեոքով: Ըստ այսմ դուբս ճասել մեբ ձեռքը,մի քան՝

ազին Գատմությունն խընթաց ճայտաբառությանը Պատմությունը բաղկացած մատյանից»: առաջաբանում: տես` ԲԱ ա նշանակում «մանուկ,երեխա,փոքբ». գուծ ածված իջեԱԻ մ ոոդի Խոսշովթագավոոի: (Գ. Ը.) Խոբենացին ո" Ֆոդատի կոչում ճայե՞են շեշտում կարշնաճասակ լինելը: «Նչան». ինչպես ա (սռվորաբաբճոզնակի ձեով) «սքանչելիք» դասական Հզորություն» նչաճակելու այեպիսի ու

թերի է սկզբիգ

ո

մս,

ոո

«թե

այս

հՇէոն,

է

ոբ

նբան

է

մեշ

ԱԱ

եբեույթներու զործողու ՀՐալքբառն

է Ե

գալիս,

Փավստո

ոբ

ի Ե

է շորս

է

ոբ

Լ

ոքբ

՛6.

բա

է նբա

լան Ն: երի

ե

են

ածում

համաբ

տալիս: աըեղինակների ՓավստոսիայստեղակՄ անգործածական ճաշկած կորն «Ճշաններր» ճի ատակ 405, 424). (Քեն. լ ԻՆ գաթանգեղոսի չ ոշտեղ պատմվում աշխատելով չէին կաճողանում մեճյաննեբըքանդել Գիզա»: Վաորձերով իաոգին, ճիմնաճատակ կոոծանեց միանզամայն ,

այժմ ճբաշք

անունն

ենք

մոտ:

մոտ

ճբատ.

եո.

եր

Ի "Վ կամ անճետացբեց յեճով 7. «Մեճյանչ չ պաճլավական ծե ծաում -Միճ «Իլ ճայեւնճ ճայերեն ՐԲբթառից` ս.

չ

Բանց

ու

-

պոր «յան»

մասեի.-

ի ն թ

ՖԻ

կրակ էին պաշտամունքի որտեղ նշանակումէ Միճոշական տապաչտամունքի նշանակումէ ճե թանոսական աճում. սբանից` ընդնանբապես բացի պ ԵՏ Ց-- աստվածբաէ Եռրեմննան բագին:«Բագին»ծագում պաձլավերեն ճաշ, կռատուն, տեղ, է աստվածային պաշտամունքիմեճյան, բայց Ն մեճռից («-ին» մասնիկով նշանակում կով

անշեջ

տաճաո,

ուրեմն

՝

հոթար

ԿԱԱՒԱՒՐՆ

Քագայ-առինն, Բազ-աբան, Ի կաի Գաթամ ԱԻ ՈԱ ավին, յրն բառն» Ի» ղեռ կոչվել : ր: ի այսպես ճին անունը, Բո" նույն աշմատից պատճառով, նավթի կրակի վառվող ճին ժամանակայղտեղ ճողի պան անչեչ կոտկ: Ի յիշատակառբոցն էինանդ, Կոո" "Գ 8. հանայստեղունի «ԺողսվելիՃնտնեցինք ուղղագոության նոբայոի այստեղ մասծավորապես

`

մեճյանի այն մասը, ոբտեղ զոճեր էին

ա

:

են

ո ոուսեբեն

մե

եղեցզուն,

։

ր`

ա

ր

60Ր ե

է՝

ոբ

Գ

ուր

ՇՆ ՆՄիճբական

արմատից

Բագ

սեղանին:

շատ

բամա՞ում

ոո

(Դողյուն

լ

ի

Մնել ամի ամի եօթն անգամ»: ուղղումը եո. 24). կատաշել աճդ ամի յեօթն սաճմի ամսոյ»: Նոբայբի է. վբա (եշ. 425), որտեղ գոված «Կատառել "ճիմեվածէ Ագաթանգեղոսի (Մճքոբ ամառյ» էր սանմի եօթն մէ... զյիջատակ սռբոցն, ' ե պետ ըստ ոբի այս վկայությունը. տոս անչուչտ նկատիունի Ազաթանգեղոսի ըԻ" ԵՐշՐոող տոմառի ճ այոց ամիսը եբա մեջ մտաֆ աղավաղությունը: --Սաճմի է նշանակում «Եբեք» բառից, նրան ծագեցեումեն վբաց «ՏՈՒ» Շատ բաճասերներ է «ճոռի», մեբ ճին տոմառի եոկոոոդ ամխիաճունը, այն

ի ոմփ» յ) Իո ո ամսոյն

օտ

|

ԸՆ Բ

ա

որ

(ինչպես բառից,

:

|

Բա ր Վո

Սակայնշատ պատճառնե «Եբկու»): Ի ՝ աք նմանությունը Հնչյունների ստուգաբանությունները: ո6( լոկ պատաճակաճությու

«0/1»

նշանակումէ

ոո

Վեոչին ճաոցը Բնագոումկոկնվածէ. «ուստի՞ զայք... ուստի՞ եկիք»: եք եկել»: խեցինք` «ինչու՞ այս խառնխոսքը-- «Եւ բնագոշի 10. Մենք այսպեսՃասկագանք Քասանու, եպիսկսպոսն Ոբդունաց,ոբոյ անունն ԷՐ Ոբդորու, ուստի սովորակա Քասանու»:-Քասան-ի է եօքն հանդերձ, ինքն իսկ յեկոին 9.

մենք

)

փո-

Գին Սորզբուն Ն եէ բոս.

ա

ոո

ան:

Ի

|

ոո» ի" եա անորո» իր ե ամա վչտաճա»)

Գ. Մ.-ի «ճատմ» Թքագիոնունի «ճարն գոռծոցն»:Ուզղեցինքբատ Վեբջինբառը թ Յուսիկ ի բաներոյն»: լինե 12. ԲնազոումգովածԼ «ազատեալ է «ի նա աղավաղված Լ. ճավանորեն անտեղի ձեով ե թե Շշանակությամբ Մենք այս ճետեեցինք ձեռագոի "3 ձեռազիր։ «ի անեբայն»բառից,ինչպեսունի մի ամուս ԲՐաժարշվեց Հուսիկը վածին: Եթե նկատի առնենք Բեղինակիգբածր, թե ու ճախատինքնեւի թե ինչպիսի թախանձանքնեռի, կյաքից՝կճասկանանք, բակա Կնոջ (գուցե կողմից: անեբանց իո Շերի նա պիտի ենթաոշկվեր ն Հուսիկն ազատուրեմն ու ստիպումնքնեոը, այն թախաճձանքներն մաճը դադառեցբեց ձեռքից: անեբանց վեց անեռոչ կամ Ռե ճոգնակիձեով է ճիշում այն առաքինի 13. Հուսիկի այս տեսիլքի մեչ ճբեշտակը է որոնք պետքէ ձնվեին Հուսիկի ոոդուց: Այս ճռգնակիձեր ցուց զավակները, Մեծր,այլն ս. Նույնպես ո՞ր այստեղ ակճառկվումէ ռչ միայն Նեոսես նոքօք»՝ է տալիս ս. ցույց փառատբեսցի լեզօք բազում խոսքը, թե «Քոիստոս մու Լ.

"

Էէ

|

| |

| ի

| լ լ վ

«ալ» ւ ա լեզվով ժամակառզության Բայեբեն եկեղեցինեոում ճայոց Նէ թառգմանությունը" ուիչի (Մեսբոպի)ձեռքով: իսկ մի Սաճակը:

ե

տեղիեն ունեցել ոչ միայն Սաճակիայլ ապացույց

են,

ոո

մոտ

ն

գշվածէ ճամենայնդեպս Սաճակկաթողի Պատմությունը Փավստոսի ն

ճետո: կոսիցՆ Մեսբոպից ընթացսն--նե 14. Այստեղմի ճատված.-«զաւմետաբանական առնվածէ Կոբյունիցկամ Ագաթանգեղոսից:

ու

«ե. զին

ԵճուռածովԻ խնդոու

Մասքութները կամ Մառակետնեշբ ապոում էին Կասպից ծռվի ափեբի մռտ,

15.

էին սկյութականցեղին։ ՇիշակացուԱչխարճացույցում (Ճբատ.Սուքբի,Եշ. պատկանում

21) նշանց բնակությանտեղր ոբոչված է Կասպից ծովի արնեմայպն ափերիմոտ միծչ Դարբանդքաղաքը:ՆՐանցբնականդաշտավայոր Տակռչված է Վառղդանյած դաշտ, ո՞ր

է Փավստոսի Վատնեայ մապատասխանում դաշտին: Կ ԼԵ Վրանարնակ) բափառական Սար ոի միք ոպոու էին » աբթավայբումմինչե Կասպից ծովը: Այս ցեղեից մեծ մասը ձիշատակվում են Շիբա Աշխաբճացույցում (Սուքոի, եր. 17), այսինքն` թավասպաբնեոը, հեճմատակեե Հիշատակված հն ՃոնԵՐը, որոնք ժմախները,չԵեղոեՐր, քնա ճիղբեոր: Մ է սութնեոիցդեպի լի» են էղել Սվանասգետիմոտ, Կասպից ծովի ափին (Աչխաշճաց.28): Փոխեոըզուե փուսխեոնեն: Գուգաբները ցե Աշխարբճացույցի թաղասինները գուցե Հայաստան նյուՆ ԿիսումընկածԳուգարքի բնակիչներն Քաղասականի էին, որոնք Աշխարճացույցի գովելո' ժամանակ(է դաոբի ԵՐկՐոոդկեսում) անցելէին ՎՐաստանին, գաթեոըՆ գղվարնեո

Իո : Վլարոկու ի Իջ. ՞

,

Կովկասյան լեռնաշղթայի յուռիս ընկ

Ր

ԽԱ

հորիաեովածը: պա եջանակել արու բաւարիեր -

անֆանոթ են մնում: 17. «Եղբայո» բառը Փավստոսը ճաճախէ զործ

ածում ավելի ընդարձակմտքով, արյունակիցազգականի ճշանակությամբ: եբկու անգամկոչված է Խոսբով Սանեսանը եղբայր, ոբովճետենա ես Խոսբովինման Արշակունիէո: «Նոցա (մասքթացՍանեսան ե ճայոց թագատբացե էՐ տոճմինբնութեան»(Գ. մի ազգաւոբութիւն թագավոոի տոճմի) 9.): Մաճուե|ապաբապետրեռբկուանգամ կոչված է Մուեեղսպարապետիեղբայր (Ե. ն.), այն-ինչ ճայտնիէ նույն Փավստոսից, Մանուհլիճայբն էՐ Աշտաշեն,իսկ ՄուՎասակսպարբապետը: չեղի ճայոր՝ Նույնպես ե եբբ Մամիկոնյան տոնմիկանայքտեսճում Են ՄԵբուժանի ասում են. «Սակայնդա մեբ Եղբայրնէ» գլուխը` ափառսանքով (ե. հԳ.), ռբովնեաԼ ՄԵբուժանի ճայոր, Շավասպ Արծրունին,կին էՐ առել Մամիկոնյա տոնմից(Գ. ԺԸ.), ուրեմն ե Մեբուժանբ Մամիկոնյան կանանցքեռորդինէր դառնում, ծ լայն նշանաէ ածվում այսպիսի բայգ կոչված էՐ եղբայր: Թուսեոենում էլ 6ք87 կությամբ,միայն ավելի ոբոշության ոո

Բ աւա իւ օօ համար բառին կցում

քօրիան բառեոը: 18. Կովգ` Կոգովիտգավառնէ Վասպուրական ճաճանգում,ոշ

ուբիչ տեղ (Դ. ԺԲ.) է «ի ճովիտն անուանեալի Կոգ գաւառին»: անվանված 19. ՀԳուգագ» ծագոմովն նշանակոթյամբ անճայտթառ, ոո գործ է ածում միայն Ն են անկանոն Փավստոս այստեղ ճաջոողգլխում: Սովորաբար Ճասկանում զորքիամթոխ 20. Բնագրում գոված է. «Հանելխաշաբյաշխարճէնբազում», որտեղ «խաշյաբ» բաոր, ոո միայն Փավոտոսն է գործածելայստեղ՝անծանոթէ ծազումովԷ նշանակությամբ Տեղինճայելով՝ պետք է նշանակե«մշակ, գոբծավոբ»,ինչպեսե մենք թարգմանեցին կստ Մառիե-Աշմ. է սառփիբառաբանի։Կա գավառական թառ խաչա, ոբ նշանակում նա (ձող, նեցուկ), ռբի վրա փաթաթվումեն պատաղինբույտերր:Ըստ այսմ էլբատարանները այս բառը բացատրումեն ձող՝ Շեցուկնշանակությամբ, բայց այս Տշանակությունրչէ ճառմառում ներկա տեղում: 21. Ըստ Դվինեղել է բլուրի ճատուկանունը,իսկ ըստ խոբենացու(Գ. Փավստոսի Ը.) Դվին պարսկերենթառ է, նշանակումէ բլուր:: Այս ճարցիմասինտես մե՛ 2493 Խոբենացու Գատմության թարգմանության: ծանոթությունը աշխաբճաբար 22. Բնագոում «Գուշակճասանէր առ Խոսոովի Հե՞ Ն ի Ջաշտաւանդ գաւառ»: Վեռհէ բառն անշուշտ աղավաղվածէ, փոխաճակ` «գաւառէ»:Այսպեսէլ մենք թարգմած ջինը: ոբ

ոո բետիչ զինվաոներիցկազմվածգունդ, «Մատենիկգուն» Պարսկաստանում նեռկա են ուռիշ Բեղինակներ: Բնճագոում կոչվում են անմաճականգունդ: Հիշում զորքիգունդ կանոնավոր «Մատեճիկգնդի»տակ պետքե ճասկաճալլավ սպառազինված

ի

23.

փ :

բնագոի«ի ձկնատեսանսն» բառգմանեցինք «ձկնոբսաբան» է «ձկնատեանք» («ի վեբայ ձկճատեկոչված ԻՔ.) տեղ (Դ. ուշի մի Փավստոսիմեջ Առեստ ավանիմոեն նկատիունի նիցճ»): Եռկու ձեն էլ կասկածելի թվում: Հեղինակը ե ավելի ճաճախ՝ հեճտի մաճու) Վատով ճոսող գետր. (այժմ կոչվում է Բեշկբիի գետ ուղեկցությամբգնում են ձկնկիթթաառունեւի ձկները ճի լճի ճյուսիսում, ոբտեղ լճից են են մեծ ոբսում քանակությամբն աղելով վաճառքի փելու, ոռի ժամանակէլ նշանց գույց է ն մինչն այսօր: «ԱՐքունի» բառր է Քանում-Վանի ճայտնիտառհխը:Այսպես Լո, ոբոնք սեփականությունն թագավոոների տալիս, ոբ այղ ձկնոբսաբանըԱշջշակունի

Է

|

Ս

)

|

։

|

տան

տուք

ճամառ:

ստանում

կ լ

:

լ

Լեն:Այլնբանց զորքերնէլ պետին Վաճան

|

| |լ '

մ

մ

| ի: Վ իլ

փ

վ |

՝

Ամատունու

ճետ

Խն

:

բոմ

-

բդելխեերը

թե ճամառվումէին Խոշ. աշխ. թաոզմ-): (Ամ. բառ., պ ո. ի միչի այլոց է 28. «Գաճ» պարսկերեն բառ է ն նշանակում տեղ: Այս բառով նստում Լո նակում է այե տեղը կամ բարձր, որտեղ նախաբառը խստիվ սաճմանված Տեղերիդասավոռությունը չոտքը, նայելով իբ ավագության:

Ե

ճում

էին

ոբոնք սաճմանագլուխներում, չայաստանի

Ադոնց--

1Օշտատոտո. ծան.

70 Մ.

նյա6չ

«յ

ոո

ժոզովո

Պոմ

Աի փայրոմ ե ր . Հ"

:

բ

գլխում ՀԻՇ» անգամ

երեք անգամ գործ | ածել Սարաբաղ ձեթ: Ռ,շիչ8Նղթնա պատանումէ այս Սաբաշագձեր: բիչ բազմաթիվտՆպերում Նոյի տապանիիջած տեղբ կռված Լ Աբաբատ. ս. գոքի ճայնոնն բաշզմանո..թյան մՆ, զոված է «Ի լեոինս ԱՐաբատայ» (Ծենդ. Բ.4). Տունաոեն բետգիոն Լլ ոի

ար

այս

ռ

ոտ

էլ

Իսկ

կարող կասկածելի լինել. Լկած Լշկո, կիգ Աոա ուտեի ե՞կաթագիոնեոում բառերնիջար կիգ Լին զոո.մ ԼուՏոԿանակ ԿԱՐԻԵՍ ԼԱՐԱ ՎԵՆԻ «ի նին փոխան Լն. Տ

հայց

տայ»:

ձեր

Սազ ոաբաբադ

կա է .5այն է, ոււի Ա-աբատ. ա

լեռա

է

կամ

առաչ

սաշաբատայ». Ա-աբատ կայվելթ

բա-

«Ե

Շչան երկ Րթբգական կությո

սկզբներումայդ լեռան տակչեն եղել ճասկանալիս այժժյան Մ առի լետր. այլ մի ոի լեո կամ տեղԿոդվացՇանանգում.թնչդեսպագ է յում վկայռ ԵՇ ուիչ նեղթնակներ՞: Փավստոսթ. այսպես էլ ճասկազցել Ֆապածակի» լեռ Փֆէելու պատիվըՄասիսինանցավ միջին դարերում .- տնի չե թե Լջ իական» 6 քիմանվբա. բայց այս կարծիքը ձան, Բ. Լք եկատե՞ինա կայօրոՏին ի՞ կյանքիեյին «ա՛ինեոում --

թազավորական աոոծ էր.

,

(թեյ

ոո

ձեն

իբ" Ն

՞

ա

,

եին,մի ազնվականներն կալվածատեր բարձր նՇախաբաբնեոից ժամանակ Մեծի Տիգրան բայց իրենըբազավոբություններով. տեսակ մանո թագավորներ Գոբս բզեշխներկային--Աճգերիշխանությունը: թագավորների ճանաչել են ԱՐշչակունի բնկ(երկիրները) դբոնցբդեշխությունները Աղձնյաց,Գուզարաց, գեդտանՍոփաց, սաճմանա-

Փոք"

ա

ն ոչ

(ճունարեն Թ.Հ05ղ

«ո» թաբզմանեցինք/.

ի՞ պաշտպանության տակԼ»,

ա

գեբկիրնՀայոց Բնագրումզովածէ «Ոչ տայինանխտիրառշառել,աւեռել ի բոե կասկածելի: նայել»:Վերջինբառերր դուս ձգեցինք է ձեեր, ճայեոննինամենամոտ 27. Բղեշխ իշանականբառ Ե ունի բազմաթիվ ) աթ նշանակումէ տեղակալ, փոխար»: աճլավեռեն քՎՈՑՅ

«ոբ

ԳԱԱ" Իթ "ի Իզ Վ եզոթ, «զին եո. Մոր .. ո "ն '- զի միր ե-ի "-

ճՐամանատաբությանտակ. որոնց ճավատառբմությանը

ւ

Մենք

նան նշանակել

Ծոփքըկոչված Լ Ծոփք Շաճեի.Ռիչ ճետո (ԳԼ Ժո.) կոչված է նան «ոբ կառողէ նշանակել իո պաշտպանության տակէ7». (Դ. ԻԳ.) կոչված է Ծոփք Շաճունոց. ամեն անդամ Փոր» Սոֆթ այս եծ Սոփքից։Թվում է. ռո այս Շաճեիկամ Շանանի անունն է, ոբ գանՀո (տես նախոոդծանոթությունը) կոչված է «Շանապն աէ»: Ծ ոփաց Ն այստեղ աղավաղված|. «Յակոր. փոխանակ ազան Հաիկ կու. լ ՝ ուղղել Ցակոբողի ԱճակաԶզաւն կաւ» Վ այնպես`ոբպես թե բնազոումզոված ինեո-- «Ցակոր ուզի Անա. պրո Զգօնկոչէո»:-Հակոբ Մծբնա ճայբապետր ճանյանավու կեղեցական յեից մեկնԼՐ. ոբ մասնակցելէ նիկիռ առաչին տիեզերական հաաա ծաանր 337 կամ 338 թվին:Մի գոված( կա նշա անունով, կոչվում է Սգոն. Քայներենէ թաոգմանված դեռ ճինգեբոոդդարում: Այս գրվածքը ՏՆբկաբանասիոությունի վերա է պարսիկ եպիսկոպոսին: մն ԱփՐբաադ Այս Հակոբ Նպիսկոպոսր Քայ ժողովոդի մեյ. նրա անունովկան չատ Նկեղեցինե՞. մթի թ ԷՐ կրում Թրիլիսիի վանքիմայո եկեղեցին.ոքի տեղում այժմ դիճգ "ո

Խոս-

26.

Այստեղ

է

բայց

սպառա-

վստան ԷՐ: միանգամայն

Բովը

լ

այղ

չորս

է

30.

անցկողմն թշնամու զորքերով իշխաննեոր իրենց աաաժամանակ միասինգեում Վաչե զոոքեոի արքունական

Է

մեծ

Ա Ակա ԲրաԾ

ու

Լի

ի

նբանք

այլ

աԳՐՏոմկառող

՝

ար

1:

Րր.

յաց

հեծելազոոք

:

Ի":

սեղանին ներկալիխարար բարձո տեղ կգբավեին։Այս է քշանակում թմշ Բեկի րաԼր ախաբարբնեոից իչխանը... աշքունական սեղանի բարձբագույն գանե՞ի մե ւր »: Ն Գո: գոված «յեց յինքն էո»: ենթադրաբար

թունյանի սբանք «թյուբավոոենոն» Լին. ճԵ13200.-19400 ճեծելազուքուներ, Կաղմյանիշխանը սբանք էլ ոբոնք ունեին 1000 Ն ավելի տո գալիս էին տասնեոեք իշխան, 500-350 ճեծելազուշեն չատ ուիշ իշխաններ ճաջոողում Սբանգ էին: «ճազարավոոներն» տան. այսինքնԱշշակունիթաղավուքով: Սբանցիցդուրս էր աբքունիկամ արքունական քանակըճիշտ որոշվածչէ, նե՞ի սեփական`իբենց կալվածներիցժողոված զորքը. ոռի Ն մի բանի կողմեակի ոբեէ ճեծելազոոքից. եբ իշխանի ճամենայն ղեպս գեբազանցում 40000Բեծյալ: Աճա՝ այս «բյուբավոր վբա ճիմնվելովկաբելի է որոշել 30ցուցմունքնեոի Խոսբովը, թույլ չտալով քունականզոոչուր մոտ պաճեց ն ճազաշավոո» զ իշխաններին կասկաձելով խոատվելով. պատեբազմի գնալ. 7ատարբեճի ղդավանանությունից ճետ

'

Փոք:

այլ

ոռ

Է

ի

ւ.

չորս

է

եծ

Կե

ճախա-

25.

"Ի

տ

իրավունքի ոշսալու էին Ամեն ն մի Բնագոումգովածէ. «ՈՐ էին բիւբառոքն ճազաբասոոքն»: ոբոնց ճավաքում ճեծելազոոք. Բաբ, սաճմանվածօբենքով, պաճում էՐ յու: կալվածքում ԵՐ իշ ծախսովն ոոոնց ինքն էբ առաչպաճում մարդկանցից էր իո կալվածում ապոող ժամանակ. երբ նռան ճոավիոում էտ թագավորր: Համաձայն նոբդում պատեբազմնեի 281 Լ անն Կ ո. ոո Է մի ճին հիչատակառանի,բերում Ադոնցը (1ՕՀդժազու Սյունյացիշխանը 59). (ո. «Ստոբագբությունկաթողիկեէչմիածնի»գոքից

ոբոչ

)

ռո

բառը,

Մենք

24.

|

|

վավերացա Տոատաբ ՛ բազավորի գիտելիքնեոր քարի Եճ զաճնամակում նշանակ տեղ: Այստեղ չէ նշանակված նախառաճական բգեշխն յոթանանուն մեկի (Հինգերորդ գաճը ճատկացվածՄոփքիտի՞ռջը-. «Շաճապն կոփա ավ Մոփքիբղեչխր չէ, Ծոփքի տեոր՝ 7». ախտա: բայցէ, բդեշխնեոըանմիջականճպատակնեւ չէին ճայոց ո բագավոո ինչ "Ը ավելի անկախԼին։ Եթե թագավորի

տեղում"'

զոր քՒի-գուգազի: անկանոն ճակադոությամբ

|

ցուցակը, ոի մեչ նշանակված էին նախաճառների տեղերը`պարսկական բառովկոչ» վում էշ զանճնամակ ամ (-«-գաճերի տեղեբիգիռ, ցույակ) ե Մ Ն կողմից: Այս գաճնամակի պատններհասել է մեզ ե ի անգամ: (Այղ ցուցակը ե նրա մասին տես Խոր. բաշզմ. գրկ այ ռթության մեչ): Այստեղճամառղոտ հիշեցնենք,ոբ այս

)

Ղարաոն

ւ

.

ոո

է

թ՛ լ ւագրե»ն Բեգքանոագով Բարով

2.

"

ոո

ի

ա-մ

լ

յ Խղել է «ատե»,

դառձելէ «ճան»: Նույն ապավաղելով ստեղծել Ն Պոտյոմկինինթագավորնշանակել՝պատոաստել յասաանիթագավոռշություն աղավաղությունը կատար վել է Է ուռիչ տեղ: Տե՛ս ծանոթ.11): Ռատի մենք ո պղեցինք«Հատ տաիտոյդՆ թաշզտվեց Հայաստանիգերբը, ոբի կենտոոճումգտնվումէՐ Մասիս սառը վշան Նոյի մաճեցինք «Գապի անունօվ»: այս կարծիքը:Ինչպեսոբ լեռնե. Կոշղուէի պանով: Այնուճետեավելի ես ընդճանբացավ 40. «Հազաբապետը» թեպետզինվորական աղբուն Փավստոսի ճիշած էլ պատիվը, այնպես լեռան պաջչառնյայի նշանակություն ից Մասիսինանցավտապանակիո կազմության, բայց բոլորովին տարբեր էր վարում. նա պաշտոն աղբյուրն ճոչակվեց Այստեղ մի վբա: Մասիսի ` փոխադովեց ԵՐկշի Սաբաբատի վբա՝ յուր էաշկեբիգլխավորտեսուչնէՐ, օւռտիե նրա ճետ կապվածէ հավատալիք,թե այդ աղբյուրի ն է ո տաբածվում աճունով, որի իշխանությունը աղբյուր» Հակոբա «սուբբ թյան-- գլխավորճաբկատու ղասակաոգի նբա պաշտոն վԻա։ Փավստոսը մռտ ապոում են տարմա ճավեր, մորեխներիթշնամի,Ն Եբբ մոբեխովվաբակված մի տն' ե այս խնամակալութիւն» են եճ տանում՝ խնամակալության տեղր վաբակված այդ աղբյուբից չուր թոչունղից գալիս վերցնում, պատճառով է կում «շինականաշէն» մակդիշով(Դ. Բ.): Փավստոսի նեշն էլ չոի ճետ ասելով`այս պաշտոնն ե ։ գնոմ են Ն մոբեխներիվբա Ճառձակվելով անխնա կոտոոոմեն: էՐ Ն պատկանում էր ռանգական ճամար Գեունյաց տոճմին:.ճիչվում է ճ Հակոբի աղբյուրիցջուբ տանելու Այդպիսի պատվիոբակություններ` պաշտոնն ե իշավասությունը պետների տարբերէին ե ավելի քան ղարից:-- Տ. նան Ալիջան. ր եդարձակ Պատմությանմեչ մի քանի-անգամ,սկսյալ տասենճինգեբոբդ ամա տանում (տ. Ադոնց. Օրուան, եո. 445-6): ճոդվածՎիեննայիճուշաբձանումեո. 482-435։ Այբաբատ,468 ե ճաչ.. Մատիկյան է. տոճմիազգիիշխաննՍա33. Այստեղիցսկսածմի ընդաոձակ աւետաբեբավ» ճատված,մինչե «զնանապառշճաց ում «տռ անտե ազգի» Բկնությունը, որ մանր ինչ Սոբյունը այն տարբերությամբ, վաբիանտնեոով, առնվածէ Կորբյունից` մկք մինչղեռբոլոր ասում է Մեսրոպիմասին, ոբ աստվածատուր գոբելովգալիս է» Հայաստանա̀յստեղվե: ը բեբվա Ֆարբակույս չկա, ռո «մեշոյ տոնճմի Հակոր ճայբապհտին, աստծուց շեոբճվածտապանիկտորով վեբաՐագովածէ իչխանիպակասողանվան: Ոմանք այս դառնում էջ ճայբենիքը: Ե բառը կառդալով երեք «Տիբոց»,ուբիշնեՐը բառր միասինկառդումեն «ՄԵ34. Այս կտորնէլ մինչե «Ե՞կբածինազգերին» նույնպեսԿորյունից է առնված,բայց «Մեճո-Ատոմ» ն այլն: Մի Իոճդազատ», քանի բանասերներ (որոնցթվում ն Գելցեր ) է: մի քանի բառ բաց թողնելով աղավաղված ուշադրություն չդարձնելով ճ իչյալ աղավաղության ճետեցրե վբա՝ այդ խոսքերից ե: Մենք ուղ35. Բնազբումգովածէ «ի ղանճէ միոյէ», որ անշուշտաղավաղություն «ՄԵր տոնմ» է Փավստոսը՝ կոչում Սաճառունյաց ու՞եմե Նես տոնմը, ինքն «Գաճ» բառը նույն նշաճակուղեգինք` «ի գաճէ միոջէ», ն ըստ այսմ թարգմանեցինք։ մից էր, ուրեմն Ն ճայ էո: Այս Ճառցի մասինտես առաջաբանում: ԾԹ. Նույն նան Դ. մի գլխում--«ի վերայ թյամբ («լեռան կատար)գործ է ածել ճեղիճակր տող առաջ բնագիրնունի «Մաղխազունեան» անսովորձեր, ոբ մենք աճ բարձո գաճուն քարին»: մեչ ուղղեցինքսովորական ձեռվ, րստ նոբայոիառաջառոկութ «Մաղխազութիւն» »-աե ոո 36. Ակճառշկություն երբ երանց տվեց առաքյալներին, 42. Գամիոքը Քբիստոսիպատվեոիվբա, է։ Կապադովկիան չլսե, եբբ այն 43. ուղարկում էբ քառոզելու. «...Ն ով որ ձեզ չրնդունեկամ ձեո խոսքեոին կամ Ցափեբական կամուոչըԱբտաշատ քաղաքի կամությնէր Աշաքսի վբա: Տափեբբառր թվում է բուն ժողովոդական քաղաքիցդուռս գալու ճեք` ձեր ոտներից փոշինթափ տվեք: Ուղիղ եմ ասում ձեզ, ոո բառ՝ տափբառի ճոզեակին, նշաքաօոր՝ քան այն նակումէ նան ճաբշթավայո, սոդոմացոցե գոմոբացոց եբկբին ավելի ճեշտ կլինի դատաստանի դաշտ տեղ, ինչպես՝Փավստոսն է՝ «Ընդ էլ նշանակում առաջ նմա ելան ի դաշտն յայեկոյսզետոյն Տափերն. ղաքին» (Մատթ. ժ. 14, 15): կամոջի»: 44. Մենք ե 37. Փավստոսըմիննույն անձը եբբեմն կոչում է զորավար,եբբեմն սպաբշապետ մռտավոբապես թարգմանեցինքբնագի այս եշկաբաբանբայց մութ խոսքը--«Հառցննմանեալի մանկութեան է (ճին պառսկեւեն բառ պառսկերեն երբեմն այս եբկու բառով միասին:Սպառազպետ իմաստութեան, զծեբութեան,պատիւն պաՔամապատուտկանութեանն Տքճմթճէլ, պաճլավե՞ենչքճհքոէ, նոջ պարսկ. Տքճհեմ), ոո նշանակությամբ զճանճաբշոյ զուաոթութեաննանուշութեանն (կամ է կես-ճայեբենՆ կես պարսկերեն զռբավառի՛ն:Բայց ճայեբենում այս զծաղիկի դիտաւորշութեանն պատասխանում ճասեալ,վասն նչմարշտութեանն մինչ ի ման կոչվում էր այն երկու բառր թվում է թե մի նուրբ տառբեռությունունեն Սպաբշապետ 45. Բնագիբն կոբողնէբ տվյալ ժամանակ, այստեղաղավաղվածէ..- «Փանզիոչ էին թե որբպէսայլոց ազգաժառանգական իշխանության անձը, ոբ ապաբապետության Բրամանատա"ն էո ոբ կանացն... Քաւատոցե իբապես զորքի ընդճանութ ՄԵնք ուղղեցինք. աստուածաբանիւ իսկ զոբավաոկոչվում էո այն անձր, քառշոզութեանն...» «քանզի որպէս այլոց ազգացն...ճաւատոցն սպանվում է պատեբազմում՝ Խստուած բանիւ»,ե ըստ այսմ թարգմանե.տվյալ ժամանակ:Այսպես տեսճում Ենք, որ եբ. Վաչեն նրա փոք եբեխայինԱշտավազդին եին տալիս իբոե իշխանությունն սպաբապետության ոջ նա փոքբաճասակ լիքանի նպիսկոպոսնեոր իսկ (ճուն. Խուցաօտօ- վերատեսուչ,վեբադիտող)ճոզեոր տեՄամիկոնյանտոճմի ժառանգական իշխանությունը, : ուչեեր կամ գործը ճանձնում էին Աէին թեմերի, ընդարձակ առաջնոշգներ Շելով դեռ չէր կարող զորքին առաչնորդելզ̀ոբրավաբության մտքով՝ ճան աշխարճների, այժմյան ռբոնք Մամիկոնյանտան փեսաճերն Ն ԱնդովկՄՍյունիին, աեբմինով՝ թեմի առաչնորդներ: էին, ամեն մի իշխանաՀին նախաբաբական չավիջ Կամսաբականին Հայաստանում ուրեմն մի ճատուկԵկեղեցական սպաբշապետի վոա: իբԻն մի տեսակ խնամակալներփոքբաճասակ թեմ էՐ կազմում Ն ունե՞ սեփական եպիսկոպոս: կ Մենք տեաոն «Ի ՅՏ8. Բնագոբում ոՐեպիսկոպոսեերը ուղղեցինՐ աշխաոնիս»: գավառիկամ գյուղի) գովաձ է վերայ բանակի (ճուն. Հ.աքտուՉ-10Հ -- վեբատեսուչ գավառների կամ Գյուղերի առաջչնոոդնեոն Ն ըստ այսմ թառգմանեցինը։ էին` եպիսկոպոսական կամ քաճաճայակ «ի վերայ բնակիտնառն աշխաոճիս» պոտիճանով, 39. Բնագոումգոված է «Տանուն ճօբ իմոյ» որ թեմիառաջնոոդին ՆԵՐսես կասխալ է: Հոր անունն էՐ Վաչհ, բաստռբադոյալ: Դանիեո-քոբեպիսկոպոսին նբա Ճավատառբմությումն ու գնանատելով բնդունակությունեոը` անունըԼ ոչ թե ճայերի: (Սկզբնապեսթողիկոսը, ճանձմելէր ցի սբանից՝երեխաներինդնում էին պապեոբի որբ

:

ԱԻ ա" հոկ

ո աՑ

շք

«աշխարճատես

"-

ծ Պաոսկաստա

ս.

ոմաՀերորբզոզանեծ որ"Գար ր արիլամա ազան Կա նարե Կ Հար կարառունյաց «Մեոոյ» ,

որ

ս.

ազգի»՝

ո՞Ր

աղա

էճ-

բոն տեղու

Ն

թաշզման

Տափեոի

՝

որու

«հազալ

Աա

ւբ է

"6դալված

16--6997

Ո)

ՀԱԽ"

ուրիչպաչտոնձե՞ես,

որոնց մասին գրում է Փավստոսը: ե գլխտար Բնագրումգովածէ «վերակացու եկեղեսցգաւառինՏարօեռյ»:ՊատկանյանԼ Նոբայբ«եկեղեաց»բառն ուղղում են եկեղեցեաց, ոբ միանգամայն բճդունեփ է Ե ոռին մենք ճետեեգինք։ 48. Բեագոում «մաշկանափոբին»-մաշկեղենճափոբտով:Նափոբաբ ճունաբեն բառ է, որեէ գավառականից առնվածկամ առոբեստանից ն անցածճայեբենի ճնշաճակում է- սկզբնապեսվ̀եբառկու, շուրջառ:

Թվում է թե կարբնազատնեբը ստորին աստինաձիազատներ «ազձվակարնիժ ազատնեոիճեռավորազգականներ,ոբոնք սակայնդեռ տեբեր

47.

49. «Անապատ» բառ է, Տոճքճէ պաճլավերեն

-

«-ոչ

ապատ,

ոչ

չեն,

ե

այսինքն

Հռիփսիմյան Եխճատակների:

51. Այստեղթաց ե ազավաղված խառնակ լինելով անճասկանալի է: («Եւ ըստ ձերում -Խկնեցին զձեզ դարձեալ»): 52. Բնագրում զոված է՝ «Զիա՞րդեզէց բարեխօսվասն այնոցիկ, նուանեցինն», նոտեղ «նուածեցին» բառի սովորական չէ ճարմարում (զուցե աղավազնշանակությունը Մենք պվածբառ է): ենթադրաբար թարգմանեցինք «ստամբակեցան»: 53. Բնագբումգոված է. «Ոշ ե գաւառին Արձնեաց ՄեծացԾոփացի նմանէ իսկ էո»: ՎեԵրչին "վառղեպետեալ բառր մենք ուղղեցինք «Վաշդապետ տուալ էո» Ն ըստ այեմ թառրգմանեցիեր: 84. Մաոդպետ,. Հայ: «Մարդպետ» բառր մեբ ճին ճեղինակները գործ են ածում թողինքե՞բեք տոպ,

որ

ո

Ն նբա «եեոքինապետի» նշանակությամբ պաշտոնըկոչում

են

մաղպետեություն, մաոդ-

պետական իշխանություն: Այս բառը Ն. Ադոնցի եշ. կառծիքով (« "Օշո Յն», 4:73 առաչ է գալիս Մարդ ճատուկ անունից. մի ավազակաբառտ պառսկական ցեզի անուն էՐ, Հայաստան պարապում էբ ավազակությամբ: արշավելով ՆՐանցբնակած ե տեղըկոչվեց (Մաոռղաստան երանցցեղապետըկոչվեց մաբդպետ։ Այս մարՎերինճիչում Են նան ճինճույն ե լատինճեղինակներ կոչելով Պ1գքծօ: 18141 Ե-ր մաոբղպետները նեշքինապետի պաշտոնստացան՝ մարդպետ բառն էլ Կկսեց գործածվելներքինապետի Ադոնցի այս նշանակությամբ: բացատբուն Ամ. ոբ

որ

թյունն բնդունում է բառաբանը.--«ճայր» Ճատուկանուն ամեն չէ, այլ մի ներքինապետի ճարգական կոչում (ինչպես տաճիկնեոի մեչ էլ նեշրինապետը կոչՎում էՐ ԵՃԵՅ)։Այնպեսոր ճայը մաշդպետբառերիկոչ մեկր մի աճձի ձատուկանուն Հէ, այլ ներքինապետի. պաշտոնիարգականաճունը,Ե անխետիր գործ է ածվում բոլոր ճամար: ՇԵՐքիձապետներբի Միայն մի Շեոքինապետի ճատուկանուն է պաճպանել Փավօտռս-ղա Դբաստամատն է, ոբին ճիչում է Շա ծ. է. գլխում: 59. Բնազոում գոված է. «Եւ ոչ մի ոքի թագաւորացնՀայոց ոչ ո գտանէՐնոցտ թաշեկամ», ոբի մեչ «Հայոց» բառն անճտառակույս է: Այս բառի տեզ աղավաղություն

մեք

ենթաղոեցինք«այլոց» թառի Վարձակպանլավեբենթառ թատոռեներումերգող,եվագողկամ ,

56.

ե

ըստ

է ԽՏՈ78ն,

այսմ ոո

թարգմանեցինք:

նշանակումէ՝ խնչույքնեբում կամ

կին:-ճույնպես պաճլավեւեն Երաժիշտ, եբաժշտություն: 57. «Կառճազատ» թառր միայն Փավստոսն է գործածելայստեղ: Հայկականթատարանըչունի այս թառը: Առձեռն բառարանըթեբում է Ն մեկնում` «կաշին ու օձ.Ձարաննի»,որ միանգամայն սխալ է: 1իչ տեղ այս բառի քթացատբությունը չզտռբառ

է,

ՄՕՏՅԱ,

ոռ»

պառող

նշանակում է

Գուսան

զյուղը

այս

ս.

է եշաճակում

անչեն, անմաոդաթնակ (տեզ), ճակադոությամբ ապատի-չշենի, բնակելիտեղերի: Այս Ճախնական էլ ճաճախգործ է աֆում Փավստոսը նշանակությամբ անապատ բառը իբ«Ն մենակյաց: 50. ՔԲնագոում «Նռբին`աբհամբն»ռր կարող է վեբաբեովել ՔՐիստոսի, բայց այս դեպքում պետք է լիներ«իւոօվ առհամբն»: 8ւղղեցինք«Նոցինարեաբմե»,

կալվածքներիէին։4աց

կաբշճազատնեբի Լր, Հացյաց անութթ սեփականությունն Ն իյ քետթ Հացեկացիբառր ճիչեցնումեն Մեսոռպի ծննդավայր Հացեկաց գլուղք, Ե վոֆկլչգուցե նշա ճԲոբ Վարդանիփաղաքշական կբճատ ձեն լ: 58. «Ճառտոկ» պանլավեբեն բառ է որս Ը8րլք, թբ նյանակում պարսկեբեն է սեի զաբնողգույն, կարբմոավուն (ճի), կարմբիզարնող,վութ չազանակագույծ (1. բառ.): «Հանճկեն»,ճանճիթառից,նշանակում է ճանճինման ման» սնջբծեր ունեցո խայտաբղետծճանճանեոմակ: 59. «Քաղաք» բեռը թացի սովորական նչանակությունից վեչ հաճա Փավստոսի գործ է ածվում նան պարիսպ,պարսպապատ տեղ Այսպեսէ Ն ոթւսերիք նշանակությամբ: Լօթօղ բառի նին նշանակությունը: Ըստ այսմ Ազիորսմքաղաքք պեաք է ճասպյան պարսպապատ, ոբսատեղ.,նման Խոսբովակերբաին: Քանիռր այս տեղբ գտնվումԼԸ կգաՏու՞ուբեբանՇաճանգում՝ ապա Մասիսը չէ» կարոզֆճելԱյբաբատյան ճուծիքում, դայյաց

"

տի ճայտնի Ազատ--Մասիսը, կարծումէ ԷՓոիկյան այլ ինչպես (2Ք6աշխաոճիկ բառաբան, ե՞. մեծ Ն 101) Սիփան

Մասիք` գեղեցիկ լեսբ: Փավստոսառդեն պատմելէՐ (Գ. ԺԸ.), ոո Փամիկոնյան գոբավաբննոք,ԱշտավազդԼ Վասակ.Տիբանիձեռից խլեցինԵրկու Աբծբոբերեխանների, փոքբաճասակ յոց Ն Ռշտունյացտոնմիվեոչին մճացոարգներին, Ն երանցառնելովգնացին, ապավ էեցինիրենց Տայք կալվածիամու Ն այնճոճեան ատեղերբ, Երկարտաբիներչէին խառՇրվումճայոց գործերին:Էյ Քանագմանքի վրա է ակնաշկում այստեղՓավստոսա̀րխիլվ բե խոռվելնեռացելէին: 61.Առոբեստանը էՐ Գարսկաստանին Ն սաճմանակից բաժանվածէբ Ցիդճրանիյ դիո գետով,ոռի ձախափինշինվածէ Գատսից մայբաքազաք իսկ աչ ափին Տիսբանը, Վեճկավար քաղաքր. Ն այս Եոկու քաղաքները միացածեին իբաշ նետ նավակաժուչով (զոմով): ՈՌատտի այստեղ Սռորեստաբի տակ պետք է ճՃասկաճալ ֆիսքռն մայրաքաղաքը: 62. էյ պաջինքբՔիչում է Ագաթանգեղոս (Ե՞. 402). ճրան ճիչում նն բացի ՓաովպտասիցԼ ուի, Զին Ճեղինակներ: զզաթանգեղուփ վկայությանվբա ճիմնված Լ Դաջաց թուղթը. ու Կիլիկյանչբջանում սարքվածմի աճվավեբական կեղծիք |: 63. Մաշկապաճեն, Ն այլն. պաճլավեթեր զոված Շան ճաչշկապաճան, մաչկապեորճին բոռ է. ոաեորաուշո Լ նչանակում է պարսիցթագավորի (մաչկապատճնեն) կանանո փառչ: օ4. Փոքբ Հոյ(ի քաղաք էր Ատտաղ ոչ ճեռու: Այժմ Սատաղ գյուղ է: Քայբեողից (Նղոնջ. Արաս, 2): Ց6. Բնագրումգված է. «տատին զկապոստբանակին...Ն գրամբիչնՆ ճաին»:«Բանսկան»աղավաղությունէ, ռողդելի«թանովան»,որ պանլավեոննճոգնաԿի ՀԼ է նռադ--սիկիճ բառի. ուղղում: առաջինանգամառաչառկելէ նարիեր:կմ.: -.

գ0.

գթանսկա բեդ

բաո.:

Թ6.

ՔԲոաագոում թված է. «Աղա գտանե՛ճՃոովարտակ թագատ:. Յոմաց «Սալա»... զաանե»-բ.իջոն ազտվաղությոմոսդդեջինք՝ -գբեո:-- Այս առաչին. միակ անգամնէ., Ֆ-բ Փավատոսը նե Երեան ճիչում է պարսիցՆ ճամճաց է թագավորներին միաժամանակ ճաքում ի- խոջոժամանակագրական սխալ: ներեն պարսից թազավառր թագավոել է 296-907 թվերին. ճոճճացՎաղեսկայա-բթագավորելէ 364--874-ին՝ ուտեժն երան

Պամանակակից չեքԷգել չէիճ կաշող իշաՃետ պատերազմել: նռչակն էլ.օՓավոտոռի Հայաստանի թազավորդուձավ Լ

այո

«27

չառ

երկու թազավորնեւի ժել կայացածքո-

339-ին, ուստի ն նտ թագավորության Ն ոչ մեկի» տաբիներին: հբկու թագավորնեւից այս սկիզբը չէ Քանդիպում ուղվելէ 661. Բնագռումգոված է «կատաբեցաւ եոբոդ դաոք», որր Հ. Վարդանյան է կարգ, ատտինան (Արմ. բառ. «ԵՐՐոբդդառկ»ասոբեբեն քՐճքճ բառից,որ նշանակում ճետո մաս: բնագիրնունի «Կանոնք կարգ բառը): Մենք թառգմանեցինք Մի քանի բառ է «Փաստեայ Բիւզանոո ուղղել Բիւզանղդեայ», Նոբայբ Բյուզանդացին փախստեայք տես առաչաբանում: տեղեկությանմասին այս ճաղոշղած դեայ»: Բնագրի 671. Բեագոումանթաոգմանելի .կուտակությունբառեբի.-- «Վոբբորդխոստովանուզբուդարք ն դաոք պատմութեանց կանոնք թիւն զոբ ասելոց եմ կարգելզդպոութիւն, Հ. Վարդանյան ե, դարք էլ (ղաք Այստեղ մոտովոբապես: Մենք թարգմանեցիեք ցաց»: ուղղել է դարկք ԵՆ դառկք»: Վերջինբառր թե՞ նշա68. Բնագոումգված է. «ճանղդեռֆ այլովէն պատառրագովք»: ն ծակությամբե թե ճոլովմանձեով անտեղիէ: Ոպղեցինք`«պատանդովք»ըստ այնմ Լ ճամեմատությունից կառելի է եղած վեբնագոի Այստեղի բնագբում թարգմանեցինք: ճանդերձ այլովքն նախաբաշսն զիա՛ոբղ զայլ բնթեոցվածը-նախնական վերականգնել առրձակէրյերկիրն Հայոց ճանղերձ պատաբազծք»: պատանդովք 69. Բնագրումգոված է. Շապուն»,իսկգլխի «Զիա՛բդյուղաբկեացզճալածեալսն « ըրնթեոցվածԵբկու աղավաղված է Շապուն...»: յուզեաց իա՞ոջդ վերնագրումգրված ճալածանս Շայուզեաց ա՛բդ է «զի ընթեոցվածը.-ողիղ ՇԵբիգ վեբականգնվում է գլխիբովանդակության: պուն...», ոբ ն ճամապատասխանում է ծծմայո, ստնտու (ներկայումս նշա-. 10. Դայակպանլավեբեն մճջճի, նշանակում նան է ածվում գործ գբականության մ եջ ծակում է միայն մանկաբարձկին): Բայց ճին Հին ժամանակսոխնամակալնշանակությամբ: մասին` դաստիառբակ, տղամարդկանց Ճանձնում էբ ոբնէ իշխանիդաստիառշակուվորությունկար, ոբ թազավոռըի՞ ոբդինեոը ճետ, Ն է- իբ տանըիո զավակճնեոի սնուցանում սանին թյան. իշխանըթագավորազն ն ունենում միննույն էՐ Եբեխանեոը ծծկեր եբեխա՝ թագավորշազնիշխանազն եթե ինքը Մենրանք դառնումէին կաթնեղբալբներ: կնոչ կաթով էին մեծանում ե այս կեբպով մռոտ էո բերում կաթնելբոոը հթե թագավորէո դառնում`իբ ծանալիսթագավոշազներ գանգատվումէբ ասելով. «Հայոց իբոբեմտեռիմ ընկեր։ ծղիչեն (Բ. եղ.) դառնապես ոմանք նբա (ՀազկերտԲ-ի) եղբայբնեբինսնուցել էին իբենցմայրենախարարներից թանա ամենիցխիստնրանցճետ էՐ վառվում». նշանակումէ՝ պաոշսից եի կաթով-էին ճանձնոօմ իբենց որդիներիղաստիանույնիսկ ճայոց նախաբաբներին գավորբնեոը է ճիմանվբա՝իրոքթագավորել մաձայնության

`

յ

։

իշխաններն իրենց ոոդինեոր ւեի,«ոետեավ` ԻԱ (105 սեպունների դառտիաբակության: իշխանների

Բակություննկ '

ու

նամակալությունը: ավագ

-

էլ

ճանձնում

ծանոթ.

էին

Խորբենացու

կամ կոբտսեր Պատմությանթարգմանության): 71. Բնագբումգովածէ. «Ի ժամանակս Տիշաճայ»:«խուլութեան»աղախուլութեան այսինքնխելագառության: վաղվածբառնուղղեցինք`խաւլութեան -խօլութեան, ըստ 72. Բնագոումգովածէ. «Ոշպէս առաջինթագատրին»: Այս աղավաղությունն :: առ թագաւոճալքն»: Նորայրիուղղեցեք`«Ոբպէս առաջին 72.. Բեագիրնայստեղ ունի «նույնպէս ստբշատելատութեան նիզակին, իրափառն մարտիկռոփլոյ, գոբծո) ըռազմիկճակատամուղ զօբավաբութեանն բաարծոնչանք, վաշժճականիչք».-աղանադոօչք աղանազգիք (587. իբաւափառն), են կամ կասկածելի: ՄԵՏ( ռերի կուտակություն,որոնցիցմի քանիսըանճասկանալի ոշից ստբատելաՍտոատելատ, մռտովոբապես: ենթադրաբար, այսպես թառգմանեցինք ոբ է քունաբեն գոոծ է, նշանակում տառացի զորավար. բառ տություն, ՉՀքճող) 0-«ղօ

էբ ածվումայն զոբավարնեւիմասին,որոնք այս պաշտոնն ստացել

սրոնեոից:

`

'

«Աղանազգի» Աճառյան(ԱՐմ. բառ.) ծագեցեումէ ասորական աղան --Հ|զոճ բառից, ոբ նշանակումէ իշխան, գլխավոր: Իսկ «աղանադոոգ» բառը նա ճամարում է Ե. Մ. սխալ գոված`նախորդբառի ազդեցությամբ,Ն ուղղում աղավնադոոչ, աղաճա գիք, աղանադրոչէբառերնոպղում է աղեղեաձիգք, աղեղնագոոչք, ինչպեսունի Է Մեսան ոպ Եբեցիվարք, ս. Նեբսեսի(Սոփեոք,92. Եռ. 17)։։ Իրափառն կամ իշավափառն Փանոթ բառ.։ 18. Սատոապ(8. ճունաբեն՝ բառ է 94 ո՞ սատբապետ) նշանակումէ Դ2քեո՛ղ:. գավառիկառավարիչ:Հունաբենն էլ փոխ է առնվածեին պարսկերենից, ոբի սկզբնական ձեր 75387ոքտ,նշանակումէ աջշխաբճապան, եբկՐապաճ:Նօւյն բառբը՝ Ճայեբենում է շաճապձեռվ, ռո" փոխէ առնվածպառսկեբեճից: պանպանված Քանիոբ Փավստոսը բոլոո տեսակիիշխանների մեյ առաչինտեղումճիշում է սատբապներին` կաբելիէ սբանից ճետնեցնել,թե նա աչքի առաչ ունի բդեշխներին կամ ավագագույն ճախաբաոնե բին: 74. Բնագոումգոված է. «Խոնարբճել ամենեցունմիով միաբանությամբ»:«Խոնարճելը» ուղղեցինք «խորճել»: 15. Բնագոում' մեծ իշխաննառպաբշապետութեանն»: գոված է. «Եւ զճագարատ Վեոչին բառն,ոբ անշուշտաղավաղվածէ՝ ըստ Նոբայբիուղղեցինք«ասպետությանն»: 26. Բնագոում" ոո «Ասէին նմա էնկոմիա»։էնկոմիաճունառեն բառ է, ՏյՓրւօ ճչանակում է նեբբողյան, գովեստ: 71. Բնագոում:գոված է. «Ի ղդատաստանացն ամեճին»:Վերջին բառը մենք ուղղեզինք «ատենին»: 18. ՈՐովնետե ուկությունը (բոբոտությում,գոդություն)սաստիկվարակիչՆ անամեն տեղ մեծ է՝ ուստի ամենաճինժամանակնեից բուժելի ճիվանդութվուն զգուչություններ էին ձեռք առնում, ոբ այս ճիվանդությունն. ունեցողնեւրըչփում չումենան ճետ ե ՊՃբանց Հառողչների չվաբակեն։ Միչոցեեոից մեկն էո--ինչ ոբ Նեբսես կաթոպի կոսը ճաստատեց դուրս ճատուկ ուբկանոցներ Հայաստաճում--բնակություննեից չիՆ նբանցճառկավոր Ն այլ պիՀել, ոբոնց մեչ փակումէին ճիվանդնեբին մթերքները տույքներըմի փոքդ,բացվածքիմիչով ճնեբս էին ձգում նբանցամաննեոի մեյ: 19. Բնագրում կվածէ. «եւ պատանսաղմատաց»:Փատանք բառր իր նշածակությամբ այստեղչէ ճաշմաոում: Կարծում ենք թե աղավաղված է՝ փոխանակ պատսպաբանի: Այսպես էլ թառրգմանեցինք: 80. Հոպպեքաղաքումմի ճավատացյալ կին կաշ` Տաբիթաանունով,այսինքնԱյՆ ողոբմությամբ: Նա ճիվանդացա ծեմճիկանունով,ոբ ճայտնիէ» բարեգործությամբ ու որ Պետոոս առաքյալը մեռավ:Նբա մարմինըլվացինու վերնաճառկը դոին։ Լսելով ճեռու չէ՝ նրա ձետեիցմաոդ ու Հոպպեից գալ: Պետրոս առաքճրավիբեցին ողա՛կեցին յալը իսկույն եկավ, բոլորինվեորնատնից՛ դուրս ճանեց,ծունկչոգեց, աղոթք առավու ձետո դիմեց մեռելինասելով. անունով»:Մեռելը Վե կաց ՀիսուսՔՐիստոսի նբա ձեռքից բոնելովոտքիկանգնեցրեց: տչքեորբացից ու տեղում նստեց.Պետոոսը ,

|

«Տարիթած

(Գործք. Թ. սպահապետութնանն, 81. Տե՛ս

.

էին ճունացկայ-

36-40):

՛

մոտ որ այստեղունի «ոբ է Փավստոսի Գաղ. Բ., 7-10: Հետաքրքրական բուն սյունքն էին» (Գաղ. Բ-9: Այնինչ ճայերենթարգմանության բնագրումայստեղ գովածէ «ոբ կառրծեալ օիմնքնէին» ինչպեսճումմաբենում,ոբ նույնպեսունի«կառծեալ»:

82.

ՖրեցԷՐ,

եկեղեցու Արշիոսական-քետեող Աբիոսիաղանդին:Աբիոսր Աղեքոսանդոիայի ոբ

է էր, թե եՐբբոբդության եբկոոբդանձը,որդին,ստեղծված ուսուցանում `

՛

նո՛

Նա կոտսերէ երանից,նա արարած է ն ոչ ծնունդ: բից՝ ոչնչից, ուբեմն ժամանակով էլ կոչվածէին գրքում: ոբդի աստուծո է կոչվում այն իմաստով՝ինչպեսչատ մաոռդիկ գտնել: Նրա ղեմ Նբա այս վաշդապետությունը առեելքում սկսեց կողմնակիցներ ն ընկավ եկեղեցու շփոթություն եպիսկոպոսներ, ընղճանուբ Եկան ճեղինակավոր ոո ճուգորել եկու կողմերին փորձ առավ կայսրը Կոստանդիանոս ե վի զան, բայց եռբ այս լճաջողվեց`նա աշնելքի առնմուտքի "կայությամբ գումառվեցՆնիկիայում325 ժողովը, առաջինտիեզերական է 318)։ ընդունված մոտ- 300 եպիսկոպոսնեռի. բիվն նրանց (պաշտոնապես ճավատո (նիկիռ Խո Արիռսինիբոն ճե՞ետիկոսին մշակեց ճանգանակ տապառշտեց ազ ճակը): Աբիոսըաքսորվեց: Բայց սբանով վենը չվեջացավ: Ծոկու տառի ետ կանչեց իո պալատը. Առիոսին.աքսորից Կոստանդիանոսը ոշ Առիոսը դեցություն ձեռք բեբին պալատում:կայառըկառզադոելէր, դաոձյալ Ն նշանակված էՐ ճանդիսավոր օրր: կողմից ընդունվի ղեցու ճաղորբդակցության` բազմությամբ նախընթացօոր եբ Աբիոսըրձի ճեծած, ճամակբողների ճանդիսովե ուրախ անցնում է փողոցնեռովա̀նկարծ իջան վատ զգաց խանզաբում),ձիուց իջավ, գնացաբտաքնոց, ոբտեղ Ե մեռավ (336 թվին): Վաղես մեկն էո: կայսոն էլ Աբիռսիաղանդիբազմաթիվկողմնակիցնեբից ւ որտեղ նույն մտքե83. Այստեղ հբեք եբես բաց թողինքՆերսեսիքառոզությունից, Եր. 69-են. «դատաս(«Ապաթէ ոլ խոստովանեսցիս», Բբ մի քանի անգամկոկնվում գալոցն է», եռ. 73): տանին անում է ճամառոտ 84. Վաղեսկայսեր ճիվանդոբդու պատմությունն (Եո.. Սոկշատ ոբ 366-367): Վաղեսկայաբըդիմում է ԿեսարիայիՔարսիլիոսեպիսկոպոսին, մայբաոո առողջանա:Բաբսիլիոսնասում քաղաքէր կանչված՝աղոթել իո ճիվանդոբդու վբա, Ն ճման իսկ եթե եբեխադկառողջանա, է. «եթե մեզ դավանես եկեղեցինմիաբանեցնես՝ Ն եբեխանմեռնում է: ոչ թող աստծու կամքը լինի»: Թագավոր չէ ճամաձայնում, ս. Ն վարքում ԲարսեղճայբաՀաբճանց պատմվումէ Նույնր, բայց ավելի զաբգացոած, մոտ այս ավանդությունը պետի Վարքում (միաճատոր ճոատ. եո. 1026): Փավստոսի Ներսես Ն է չատ ծաղկեցոած վեբագոված կաթողիկոսին: 85. ԱստվածԱբբաճամնճաճապետին ճբամայեց,ոբ մի ճեռավորլեռան վբա իշ զոն մատուցանեիբան։ ԱբբաճամըԻսաճակինառնում գնում միակ ոոդուն, Իսաճակին, ճասնում ԵՐԵք է ցույց տրվածլեռը, սեղան ե չինում, փայտը դարէ օվա ճանապարն, սում է, Իսաճակինկապում,դնում է փայտիվբա ե սութը վեոցնումէ ոբ մորթե ԵրՐԵխային:Հբեշտակըեբկեքիցառգելում է ձեռք տալ եբեխային։Աբբաճամշուչը նայում: տեսնում է, ոբ Սաբեկածառից մի խոյ է կախվածեղջյուրներից: Խոյն առնում, զոՔում է Իսաճակիփոխաբեն(Ծենդ. ԻՔ. 1-18): Եբշայական բնագրումՍաբեկա ծառի է մացառներում: փոխարենգոված է 86. Ակնառկություն մանանայիվբա, որ ցողի նման իջնում է առավոտնեոր քառասուն որով իսբայելացիքանապատումկեբակովեցին տառի: 87. Բնագիոնունի. «Ոբ չերթայոտեք ի մառդկանէայլ պատճառ միայն առք մաճ ե է Շղազոով, իստոյարքայութեանն...»: զանուն իւր ի վերալ աներնոլթ մարմնոյն, անճասկանալի: իր" դոտս ձգեցին խոսքեոը տպված. 80. Ս. ՆեոսեսիՎառքում (Սոփերք,Ջ. եր. 58) գված է «ամիսս»ինն. փոխանակ ս.

այց Է

ՄեԷԼ ուղղեցինք. մենք

ԳաԲողոզ

ան աաաաաւյն եկե ո ը

«9

ճակ»: 92.

ե

՛

:

զօ

Մենք ուղղեցինք՝ իր"Ն զիտ ճակառակորդ»։

Ն ըստ այսմ թաոգմանեցինք: Ճակառակոոդ, տ 90. Բնագրումգովածէ. «ոատի՞կարծեցեսբանիցսպատասխանիս պատրաստել»:

.

ոբոնք

ոբ

իմաա-

ճաբտա-

սովորեցնումէին փիլիսոփայություն Ն ճառշ-

տասանություն: թափառում էին քաղաքե քաղաք Շատերը իշենց արվեստր սովորեցե լու: Իբենցգիտությանե մտավոր կորովի պատճառով էինվայելում: ճաշգանք Քայգ ժանրանք

մանակիընթացքում սկսեցինի չառբ գործ դնել խ՞ենցգիտությունը, մանաՆ պաշտպանում վանդ ճաբշտառախոսությունը էին սխալ մտքեր՝ ճշմաբտության կեբպաԲանք տալով: Այս վեջին մտքովէլ այժմ գործ է ածվում սոփեստ բառր կամնբա ճայերեն

բոոգաավա (ստամո "ի

ոբ

բառ

նաբտար:

,

89.

«Դանա

ուղղում է «Րա-

ՍոփեստեսՃունաբեն է, 30216 սկզբնապես Փամաձայնությն նջանակում էր տասեր, Այս չունաստանում կոչվում էին անունով ճին Ի զաբգացած` Բոզի» եկեդո բախոս ճաշտաբամիտ թվին, մառդիկ, .

ոբ

ինը տարուն: Փավոտոսի է. «իբն Բնագոումգոված

կառիցէ...»

Ն «Ուսաի՞ թաոզմանեցինք: ըստ այսմ թարգ ցի Բճագիոնունի. «Մի գտցի ոսկտյ կամ արծաթոյդանակառ ումեք»: ուղղեցինքդանկՆ իստ այսմ թառզմանեցինք: Գ. Մ. «գանակ»

91.

թաոգմանությունը՝ իմաստակ:

93.

Բունաբեն բառ Մազիստբիանոս

բառից, 51627

է՝ ազ

ծագում :ա«քանգ:. ո՞

է

լատին

նշանակումէ ավագվաբպետ: Մագիստրիանոս Բյուզանդիայում տան ավագ էին կայսերական մաոդիկե ավելի ընղճանութնշանակությամբ` կոչվում պե-. Ոտք

տականբարձր

ոբ

պաշտոնյաներ:

Թեկղի` նշանավոբխոստովանող կույս, ժամանակակից Պողոս առաքյալի ե Նբա աշակեշտունին: վարքազբությունը լիքն է հ՞աշքնեոով:ՆՐա անունովշինված էին շատ եկեղեցիներնե նա ԲՔամարվում է քՐիստոնեության առաչին խոստովանու Խաղաղ մեռել է ծեբության 95. Սուրբ Սաոգիս,կեսաբեցի,Կապադովկիայից, մեչ ապոում է՞ Կռստանդիանոսի Ն Տոդատիժամանակ,զինվորական ֆառայությանեջ ել, Է քարեր պարն եւ տարածում էՐ ճեթանոսզորքի մեջ քբիսառնեություն: ՄԵՑ ճաղթություններ տաբավճույների դեմ, իբոն Շապուհիզորավար, բայց ոբովճետեչկամեցավ կբակին եբկոպագ Ն կուղքեշըխոբտակեց` նբա որդին մաճվանղատապառտվեց: ավալ Մաշտիջոսը, տի ճամար սպանվեց:-է Վարքըլի ճՐաշքներով: ՍուբբՍարգիսըճայերիմեջ մեծ ժոԼ վայելում ե ճամաոյաազգայնացգրբած է, ղովոդականություն սուբբ ոբի անվան ճետ կապվածեն զանազան Ֆբա անունովշատ սեռտիապաչտություններ: կան տաճնաբներ:..Թեողոբոս ստւատելատ, Պոնտոսի Ամասիա քաղաքի նույնպես զինվոբաշրջակայքից, կան բարձր ս. պաշտոնյա, Սարգսի, ժամանակակից քբիստոնեական հավատըդավաճելունն կոտքեոը անարգելուն պատճառով նաճատակվեց Լիկիաճոսից: 96. Վաղես կայսոր, ոբ իր եղբոր Վաղենտիանոսի նշանակվեցկայսոուկողմից թյան աբնելյանկեսի կառչսվառբիչ՝ թագավոշեց304--378 թվ. ե ընկավվեստգոթերբի ղեմ Նա պատերազմում: էՐ իբոն չեմ աբիոսական, ե շատ ճալաԲՔայտնի որի պատճառով էՐ ենթաշկումուղղափառ եպիսկոպոսներին: ծանքեե՞ի Ն-ա մաճվան վեբաբեբյալայս ոբ ավանդությունը, ոբ բեբում է Փավստոս`ճայտնիչէ Սռկբատին, նույնպես գրում է թե պատեբազմիմեչ մեռավ: 81. Լուսաբան, կազմված ըստ ճռւնաբեճի,ճին Եկեղեցիներում այն բաժանմունքը, ոշտեղ չին 98. Մեսբոպ եբեցի մոտ (Վարքս. Նեբսեսի,Սոփերք Ձ. եր. 52-53) ղեսպաճներ թիվր տասննութէ, փոխանակ Փավստոսիճիշածիննին, իսկ այն անուննեոի մեչ. ոբ եոկուքնէլ ունեն` կան տարբեբություններ.այսպես` փոխանակՓավստոսի Մեճեն-ի, Վաոքն ունի Մեճենդակ, փոխանակ Մեճառ-ի`Մենեան. փոխանակՄուչկ-ի` Մույկան, փոխանակ ՔԲագենից` Քառնեից.փոխանակ Հոսիձուոյ՝ Գաբեղենից։Վշկեն Շաճապետն Դեմետ նաճապետն բոլորովինչկա վարքում. փոխանակ Հաբուժենից Փավստոսի Գեճթուն94.

ծա

ճասակում:

էլ`

ոբ

մկրտություն կատառում. ,կոտաշան:

ա

.

-

Գեունյաց: վարքնունիԳեել էաճապետն Վարքը ունի՝ Ց ամիս. ծ. Մ. Փավստոսի վեց 99. Բնագրում«զվեց ամ»: ՆԵՐսեսի ամբ ուղղում է վեց ամիս: 100. Բնագրումգոված է ի լիութեան»,ոբ մենք ուղղեցինքու թառգմանեցինքի նռբայոի: լկտութեաննը̀ստ 101. Բնագոում «Ստաաղատք, զբախօսք»,ռո մենք ենթադբաբաշ քառգմանեցինք Մի քաճիտող ճետո' աղավաղվածենք ճամա«դատիմեյ ստողներ,զոպաբտողներ»: որ բում «աւանդառուք զաւանդսլի զպաճեստսբառձեալ»: ունի. բնագիոր, Բաքասե՞ 101. չէ: անծանոթ տեղ է, ուբիշ տեղ ճիշատակված սողոմացոց 102. Սողոմ քազաք Պաղեստինում, Մեռյալ ծովի մոտ, ոո բնակիչների քաԳոմոր աստծու ճբամանովկործանվեց պատճառով անօբինականառակությունների ԺԹ. ԻԴ. Ն ճայ.): ԱյնուճետնՍոդոմ, սոդոմացի բառերը ճետ ղաքի միասին: (Ծնեղ. ու սկսեցինգոբծածվել նշանակելուհամաբ անառակվարքի տեւո քաղաքներ մարդիկ: 103. Ժանտախտի Հայաստանում:Մի ուրիչ ժանտախտի առաջինճիշատակությունը Ն մի գեպք էլ ճիջում է Փավստոսը (Դ. մե): նա ածարձվեց Առտագեոս ամոոցում 17000 մարդկոտորեց: ամսում 104. Զեռականիշխանություն կամ ձեռին իշխանություննշանակում Լ այն կալկառավառության վածը, ոբ սեփականէ այս-ինչ անձին,գտնվում է՛ ճրա անմիջական

110.

Բնազիբն այստեղ ունի. «յայնժամ թագաւորնզիւթ սամոյոսն զգխովճ ածեա դեմս ԻՐեսացե են «ի ծածկէո», որի մեչ ածճասկանալի փոյթ կնչաճն»: Հայկ. քառաբան (կինչ բառի տակ) այսպես եէ մեկնում այս խոսքը. «կամ իբբու խոզի Ն կամ կնչման, ռբպէս ի ձայն խոզի, այսինքն խոբտալոյ»: Նորայր Քյուզանղացին (կԿոբյուն,Եբ. 342) Եբկու բառր միացճելով կառդումէ «ի փոյթկելչանն» Ն այս բառր ճամեմատում է սանսկրիտ քբյ8ոնտ բառի ճետ, ռո նշանակում է անկսղին, մաճճակալ:Եոկումեկնություններն են։ Արմ. բառ. էլ անճավանական չունի այս Ուբիչ բացատրություններինձ ճայտնիչեն։ բառերը:

յաց,

է փոյք կնջանն մտեալ զի

.

:

`

|

Ես

ուրիչ կեբպ եմ բացատրում այս բառերը: «Փոյթ» բառր միայնՓավօտոսի մեջ է փոթ բառի, որ ճեբկայումս Լ մնամիակգոբծածականն ունենք՝ ցել: Ռյ-ո ձայնափոխության օրինակներ գրաբառիչոջանում՝ անազոոոյնն իսկ գրաբարին անագոբոն, մաքոք, լոյղ-լող: Իսկ «կնլանն» (սեռ. ճոլ. «ուղղականը»կունչ) պարսկերեն բառնէ, ճին փոխառությամբ, բառի պաճլավեռեն ձեից,ոբի նոր փոխառությունն է գավառականքունչ-ր: Կ-( ձայնափոխության շատ օոինակներ ունինք, ինչպեսկամաոշամաբ, մակոյկ-մաքոջ, կուժ-ջիւչէ, կեռաս-բեբազ, կնջիթ-թունչութ, կաբավան-ջաբա կույո-թոռ նն: Քունջ բառր պառսկեռենում, բացի անկյուննչանակուրյունից, նշանաճան է կում են: (Պարսկ.-Ճայեբեն խոոբչկամ ծալք զգեստի,կապեշտի բառարանԳԵոՐգ

Բնազույնձեն պաճպանված

աշխարճաբարի շոջանում՝ փոյթ-Փոթի ((աղաք). մակոյկ

`

.

տակ:

ՏԵՐ-Հովճաննիսյանի):

Այս ՇավասպըինչպեսՓավստոսնէլ ասում է, միակ մնացորդնԷՐ ԱՐծջունկոտոբածից ու ցեղից, որին Աշտավազդն Վասակ յաց ճբան ե տաճան կին տվին, ոբից նոբից սեոՏայք, այնտեղ մեծացոին իշենց տոճմից Գ. ԺԸ.): Այս Շավասպիորդին է անշուշտ Մեշուվեց Առշծբունյացտոնմը (Փավստ. մանջամասն պատմում է Փավստոսճաջորդ ղպոուչաբիքները ժանր, ուի կատաբած 105.

Ըստ

Մամիկոնյաններն ազատեցին

թյուններում:

անուանն տոփեալլինէյ մին ճամբաւ ցանկութեան մեւս նուանն... (--միւս)։ նոբջայրես ենթաուղղեցինք` ղբում է, թեշանունն» ուղղելի է նուանն: 107. Բնազբում գոված է. «ի բուն բանակիտեղսն Արշակունեացն ի ներքոյ Սիինչ«Բանակիտեղսն» ուղղելի է «բանակետեղն», նեացե ե ի վերայ ասպաբիսացն»: պես ունի Փավստոսնույն գլխում, քիչ ճետո. «յանդիմանթանակատեղբնին» Սխ- ., սեացն (ոՅ--Սինեացն) ճամառելեն ճատուկանուն. բայց ծ. Մ. ն նրանց անկախ Աճառյան(Աշմ. բառաբան)բացատբումեն իբոն պաշսպովպատածոբսատեզ։ ԱսպաԲես բառն այստեղ գործ է ածված սկզբնական նշանակությամբ --ձիաբշավաբան: 108. բառ է 2շրյւն:22090Հոր Բնագբում զոված է աոքիդիակոնն, ճունարեն անոբոչ է այստեղ Գոված է. նշանակումէ ավագ սաբկավագ.խոսքըքեբականոբեն «Ե' զի" արքիղիակոննՂ եպիսկոպոսին,ռբում անուն Մուիկ կոչէր»: Մու՞բիկը,ճամաբում են, սաշկավազիանունն է Ն ոչ թե եպիսկոպոսի,բայց «եպիսկոպոսի» բառը տա| է Բակույսի տեղիք է տալիս. եթե ՄուբիկրԵպիսկոպոսիսառկավագն եզել, ապա ինայսինքն Նեբսեսի: Մենք ենթագրաբաբթարգմաչո՞ւ է առված «զիւ: աոքիդիակոնն», «Ի՞ ավագ սառկավագր»: եպիսկոպոսական նեցինք` ժանուաբաւ, ինչ109. Բնագիոնունի` «ժանեաւ», որ աղավաղություն է, փռխանակ՝ Դ. Բ. Ն Բ. Ա. «մանուաոօք»: «Ժաճուաբա», ժանվաո պառսկեռրեն պես ունի Փավստոս ճամար: Հավանոպատգաբակի մի տեսակ, մաոդիկՆ իրեր փոխադբոելու բառ է 7819 -ԵՇ Եբկու օթոց, ոճ կախումէին գրաստիԵռկու կողքից,ոբոնց մեչ նստում էին մաո-

106.

նս

Բնագբում գոված է.

«առ

'

Մենք Բօյեղբօբոոբդին»...:

որ

։

:

:

գիկ:

:

|

այս բացատբության՝ բնագրի վեշոճիչյալ տառացիպետքէ ճասկանա խոսքը Հ«իազավտոր սամու՞ենին գլխին քաշելով՝ նբա (-կեշաեն) փոթի մեյ (ի փոյթ) մանելով ծածկում էՐ ի՞ երեսը: 111. Մայր ողբոց Ն ձայնառկուներ: Մեռելիվբա սուգ կատառելուճամար Տրավիբում էին ճատուկլալկան կաճանց:Սբանցիցմեկը ողբի մայո էՐ դառնում,սկսում էշ մեռելի գովեստնանել. երբ մի տուն վերջացնումԷՇ՝ (լալկանկանայք) ձայեառկունեոր այս տունր կոկնում էին ե ողբի Հետո ողթի մայոր ասում է» աղաղակներ բարձբացնում: գովեստիճաչոբդ տունը. ե ձայնաբկունեբի կոկնում էին, ե այսպես շարունակ: 112. Բնագոումզոված է «Ի Շուանելիւբեանցձայնեցին».որ» մենք ենթագրշաթ թառգմանեցինք-ե՞րբերանց ձայնեբըղաղաբեցին, ոբի ծշտությանվստանչենք: Նվաճել բառր Փավատոս ուրիչ եբկս. անգամէլ գործ է աձել՝ Եշկու անգամէլ անոբոչնչաձակությամբ, «Զիա՞ողՆղէց բառեխօս վասն այնոցիկ. ոք նոանեցինն» (Գ. ԺԴ.), «Ո-պէս ատաջինթազաւտոքն նո,աննալք` յիւրաքանչիւոչափո» (3. Բ.): 113. ԳԵՐէց:ՋԵՐԼց. Ն այլ չՐաճանա, չեպիսկոպոս թառերիվբա «չ» մասծիկթ ցույց Լ տալիս, թե այդ եբեցր. քաճանան, Եպիսկոպոսնանարժան են այդ անունրկրելու: նույն միտքըմենք այժմ աբտաճայտում ենք ասելովյիր եբեց. չի եպիսկոպոս: 114. մեծ տուն» «ԵՐկշոբդական չատ որոշ լէ: Մենք ճասկանումԵՇք այն մեֆ կալվածր.ոշ բատ օրենքի պատկանումէՐ պարսիցթագավորի Ն գտանվում Նոկորորղին

:

Առշպատականում: 115.

Բնագրում «Այծից ճայռոցարքայ»: Հայտնի է,

ռո

ճին ժամանակօսովոջու-

թյուն կար, ոշ գավառները մեկր մյուսին ծաղրականկամ արճամաբճական մակդիոճե՞ Լին դնում, ինչպեսագուլեցոց`զոկ, ճին նախիյնանցոցխ̀աչագող,նո Շախֆյնանցոց` Ճածե. ախալցխացոց՝կոռ, Նոեանցոց`չան ճրագ. պոլսեցոց` Տոսոս Ն այն:

թվում է՝ այսպիսիմի մակդի՞ է եղել Պարսկաստանում Տայ՛՞ի ճամար' այս առթ. ունենալով. Հայաստանր էկատի լեռնոտե՞կի՞ Լ Ն ժոդավոշողթ մագլգում է լէ»Աի վոա` ինչպես այֆերթ: Սխշտապետբ ոյ թե անարգելու նպատակով.այլ Տածաց անելով.այս մակզիոծէ »ալիս Աշչակին՝Ճշավիրելով խոսիխուշձիվբա Շտել: նա որ

Ն էառել՝Ճարմարբ ճանապարճների փռխադբության միչոցների բացակայությա պատ

ճետ: արբել,մոռանալով ոբ խոսում է թագավոբի Ն 116. Անկասկածայստեղ բնագոիցմի թուղթ դուրս ընկած, ոբի մեջ մանբամասն պատմվումկո. թե ի՛նչպես ՎասակըաջողեցբեցԱրշակի փախուստըՊարսկաստանից, ե ճբավիրբեցիբ մոտ Մաբիին ի՛նչպես Շապուհըզայրացավայս փախուստըլսելով, նրան մեղադրում էո: ԺԶ. գլխի միչի այս բերին նկատելէ ե ծ. Մ. (եշ. 26): ու Շա117. ժե գլխի վեոնագիոըբնագոումթեւի է-- «Ցաղագս թէ զիաշղ յումաց է զոված ցանկում վերնագիր Նույն պուճ արքայ պարսիցի վերայ քբիստոնէուրյան»... ընթեոցԵՐկու ապավաղված Շապուչ»...: զշալաժքալան «Յաղագսթէ զիարդ լողարկեաց «եթէ զիա՞րդ լուզեաց ճալածանսՇապուր-արքայ վածքները.ՄԵնք վեբականգնեցինք-ն այսմ թաոռգմանեցինք: պարսից ի վեբայ քՐիստոնէութեան»

ճաճաք ընկերական

է

ով: ՈւստիսռվոբությունէՐ՝ զորքր այնպիսի տեղպաճել,որտեղկենսամթերքներն առատ էՐ կամորտեղ նախօրոքամբարված էր բավականաչափ Սա առավելապես կենսամթերք: վեբաբեռումէ ճեծելազորքին:Ոբավճետն է ե փթեբովխոտպատոաստել փոխադոել կանգնած ճեծելազորժի ուստի ի մաբ էին գտնում ճենց հեծելավորքըձմեռներըտանելայնպիսիտաք տեղեր, աւտեզ ձմեռվա ամիսներինԼլ ձիեոր կարողանային ղաշտերումարածել: Այս տեղեր սովոբաբար կոչվում են ձմեբոց, ինչպեսճաճախճիչվում է ԵղիչեիՊատմության Այռպիսի մի ձմեբոց է եղել Անգեղատունը: 127. Բնագբում՝«Ըստ այլ կաթել», են իբոե բառաբաններն այս բառր բացատրել «կողմը», ծագեցնելովպառսկեբեն«գաթ», «քաղ» (շ) բառից: նոբայբ Բյուզանդացին ցույց տվեց այս բացատոության սխալ լինելր Ն «կաթել» աղավաղվածձեն ուղղեց՝ «կաոթյալ»-- չուտ տալով: շուտ գալով: 128. Սաճմանա գլխի այս եբկու տնեոից մեկր ճավանոբենԱտջպատականն էո, մտնում էին Վոր Աղձնիքը,ոբ տեղեբովպարսիկնեոր Հայաստանի սաճմաններր: 129. Թավբեշրը է Ատոշպատականում: այժմյան Թավոբիզն Ու՞իչ տեղ (Դ. ԼԹ.) Փա.Վրօտոս այս քաղաքը կոչում է Թավոեժ: 130. Կաբշավան ոբ պանլավեբեն թառ է կոտնգո տաբածվածէ ուրիշ շատ լեզուէ ձերի մեչ ես: Կաբավան նշանակում ճանապարնոողների խումբ, ոբոնք ճանապարճու դություններ էին կատաշում զինված պաճապաննեռով՝ ավազակնեբի ճարձակումների ճամար: պաշտպաճվելու Այս նշանակությամբ այժմ գործ է ածվում քաբվանձեով: Բայց ճին ժամանակկաբավանը նշանակումէՐ նան արքունական բանակ, ինչպես այստեղ Փավստոսիմեջ ն մի. քանի անգամ Եղիշեիմոտ: 131. Քնագոումգոված է «Տապրիկ զօոօք», ո՞ր մենք թարբգմանեցինք «Տապառիստանի զուքով»: Տապարխստանը պառսկական ճանանգէբ նախկինՄառաստանում: 132. Նվիշակապես--նվիջակնեբի ՈէԽշլի. գլխավոր:Նվիբակ,պահլավեբեն պարսկեուենոստմ, նչանակումէ ծանուցումն,լու՞, ավետիք:Հայեբենիմեջ մի քանինչանակությամբէ զործածված-- պալատականպաշտոնյա, արքունիքկանչված անձեոը տան դոտր կանգնածը̀նդունում Լէ ճեւկայացնումէ թազավոբին.-ճյուբեբեին,-որ թազավոբիկամ իշխանիառջեիցգնալով`փողոցնեբում է բաց անում.-ճանապարճ որ մի պետիկողմից Ք՞ավիոբակ է ուղառկվում կամ պատգամավոր ուռիչ տեղ (--կաթոոբ ղիկոսիեվիջականնեոը).-ուղաբկվումէ վանքիճամա՞ պտղի ճավաքելու՝ (Ամ.

այնժամանակներն անկառելի լեռեա

տեղեռը՝ ավելի ճա

մշ:

:

118.

Ոստան

պաճլավեբեն՝բառ է ՕտէՏո

Հայեբենում ոստան գավառապետ:

բառր ոբոնք

|

իստ

մնազել է օՏէմոժճ-ռոից պարսկերենում

սկզբնապեսնշանակումէՐ Արշակունյացթա-

Այս եշջանակուկալվածները, կոչվում էին արքունի զավոշականտոճճմի ոբ ապէր կալվածում թագավոբական նշանակում թյունից է աձանցվելոստանիկբառր, ԱռշաէՐ Հայկազյանկամ կազմում սեբունղ ճեռավոո դասակառգը. րոդ ազնվական Աբչակունյացբարձումիցճետո ոստան բառր սկսեց զործածվել՝ կունի թազավոբնեշի: գլխավոր քաղաքներ նշանակելուճամարՆ մասկալվածների ուբիշ նախաբաբական էր: ՎեՐոբ ճամաո, մայրաքաղաքն պարսիկմաոզպաննեոի ճավոբապեսԴվին քաղաքի քաանուն գլխավոր Ոստան Ռշտունյաց կալվածի գործածվեց ճատուկ իբոե ջապես տուն:

|

ոբ

'

Վանա լճի ճառավակողմում: Գլխի վեբնագշումբնազիոնունի. «Փախստականլիներ աշքայն Պարսից», ուղղեցինք ըստ իմաստին ե րստ ցանկի` «յաբքայէն Պառսից»: 120. կամ Ասորիք: նույնն է թե Ասորեստան Աբշվացաստան 121. Բնազիոն այստեղ աղավաղվածէ. «Զի եթէ մեք լեալ էաք ամենայն Առհաց

պաքի

ճամաշ

119.

.

Ճասառակ այդպիսի Ճանդերձայսպիսի արոլուրխնգայբ ի ձեռն.յաչ թԼ զոյզ ՄԵՆՔ հանդքոձ. «քավ թէ» այս«զօոօզ» ուղղեցինք՝ գործ ի միասինկարաք առնել»: ե ձեոն»... այսմ ըստ բառզմանեցինք: ի պիսի աջողություն գայր Ը` սաճմանակից է" 122. Ասորեստանը Ինչպես 61-ող ծանոթությանմեջ էո Տիգբիսիափին: Ն վբա Տիսբոնըճենց սաճմանագլխի ՊարսկաստանինՊաշսկաստանի ե Ճատկապես է ես Պ աբսկաստան Քասկանալ տակ պետք Ասոբեստանի Ուստի այստեղ Տիսբոն քաղաքը: 123. Խոբան՝ ճավանորեն կամ «Աո, ոռով կոչվում էՐ պառսկեշենբառ է, «մո նույնպես վրան էր, Վաճբամ Գու՞ի պալատր ըստ Թիբշասլանի (Արմ. բառ.): Խորանը է թազավոբնեի նբա լինե գործածությունիցպ̀ետք բայցդատելով Ն նեոքին ճարմառություններ ունեցող վոան: Ն մեծամեծնեբիընդարձակ,զաբդառբուն է յԱբուեստանի. 124: Բնագբումգոված է. զնծբին Լաղաք, ոբ Նծբինր Մծբիննէ օտար ազգերի աբտասանությամթ(Խ151Ե15),իսկ Աբուեստանընույն ԱՐուացաստանը Վարչ

'

բիչեցին

ոբ

ոբ

:

զանազանակեոպ

բառ.): 138.

.

բոչ

122): (ջես ն Այս Գանձակրտարբերէ մեբ Գանձակ-- Գյանչայից (այժմ Կիրովաբադ) կառծիքով՝ ԹավոիզիցՔաբավ: Գիտնականների գտնվումէին ճին Ատբպատակաճում, Սովեյմաննէ Ջենջանիմոտ (Ա. Ճոօհս, «ԷՕշոահոնի» 2). ինչպես այժմյանԹախտի ժամանակՀայաստանի աշնելյան Ճաճախ ճիչվում է Փավստոսիմոտ Արշակունիների մինչե այստեղ է Բասնում: աբեմտյանափերիցիջնելով ծովի սաճմանը,կասպից 126. «ուտեստի` կեբակովելուճամառ»: Բնագոի«յուտեստ» բառր թարգմանեցինք ճամաբ պաճնանչվումէ մեծ Մեծաքանակզորք մի տեղում եբկաբ ժամանակպանելու ռր Ն ճամաշ, չէՐ կառելի Հայաստանում կենռամթեոքմառղկանց ձիերի քանակությամբ

կամ

Առոբեստանն

է:

ծան.

125.

ի դակիչն»: Ղակիշ բառի ծագումը թշնամու անակնկալճարձակման դեմ էՐ զանազանմիչոցնեբով-- պատնեշնեբով, թումբեբով,.գանկապատճե-

զակնշը: 134.

|

:

Սեբեոսիմոտ

(ԳԼ. է

ճո»

է աբաբացոց ճատ.) նկաբագոված

.

|

Բնագբիվեբնագոումգոված է Մառուճան, իսկ բնագշում «Մարիճ անուն մեծ Մենք ուղվեցինք՝ «Մաբիճան ոմե մեծ նախաբաոր» ն իստ այսմ թարգմա-

.

:

«անկանէրի

ներքս

չէ: Ղակիչկոչվում ԼՐ զռոքի կայանը, ոբ

պաշտպանված են: Բով,խբամատնեոռվ

ի

:

.

Բնագոումգոված է.

Գոխառառ»: ինք: 135.

Զինդկապետկամ զնճդապետ կամ զինդակապետ անշուշտպաճլավական բառ իբանական գրականության մեջ չէ ճիշված: Ծագման ճիշտ նշանակությա ասին զանազան ենթադրություններեն եղած. ոմանք ծագեցնում են պառսկեբեն Հճոյնփիղ բառից (ուբեմն զինդկապետ»-փղապետ),ոմանք զենդերեն 7ճուսքուն ֆառից- պանլավեբեն28Ո4-քաէ- խմբակցությանպետ: Հյուբշման բացատրումէ

Է :

թայց

ու

մակերեսի վբա): Վաբազագիր մատանինչանաաշգաթի Կափազացոած - Պաանոն պիսի մատանի, ոռի վբա փռոբագոված լինում վաբազ-- պարսից

չէ տալիս, ասում է միայն, բացատբությունը իթոն շլոմԱ-նեոի պետ, բայց այս բառի եբնում է, ոո զինդոբ զոոծածությունից բառի Փավստոսի մեչ չեն: լ դբանք զանգիկներ լ էո: (Աշմ. բառ.): քաոձո աստիճան մեչ մի անծանոթզինվորական կապետրպառբսից է ընկճում եբանով, 136. Այս գլուխը, բացի այլանդակբովանղակությունից, աչքի ճվիչգոբձողուբյուննեռի ո՞ անտեղիկեւպով ընկած է պատեբազմական միանգամայն ճետ Աոդյոք չունի: ոչ կապ պատաճական մի ոբոնց մեյ, ված. մի շաք գլուխնեոի ' է զոչագիոների. թե նոբամույծ ճավելվածէ՝ դժվար է ասել: աղավաղությո՞ւն 137. Անդերձապնտ բառ է, ՃՈՄՃՐ2քՅԼ. ոռի ճիմնականնշանակու պաճլավերեն Յոմճոշ բառից, ոբ նշանակումէ խոոճուրղ: Այս անունովկոչթյունն է խոբճբդական, ոբոնք խոոճողականի պաշտոնյաներ. բարձրաստիճան վում էին ճին Գարսկաստանում

մոտ: Գոյություն ուննին դեպետական թ բարձր իչ անավոբների էին վվարում պետական էին չ Մոավ ան. դռան` կամ -խոոճոդամոգպետների (ճայացովածձեով` Մոգաց անդեոձապետնեո դեբձապետներ ե ' խորճողական այլն): նաճանգապետի Սազստանի անդեջձապետ -կաններ, Սակստան ճայեւեն Ն ձնով. Ճոմճոշ-ր շփոթելով ճանդերձապետ Այս բառը ճայեբենումգովածկա Ն է ճանղեոձ-իճետ (ոբ նույնպեսպարսկեբենբառ է). ուստի սխալմամբճՔասկացվում ՇտՅթխ. ոլ87ծքթ. Պատկ. 11)։ բառ., վեբակացու:(Արմ. իբոն արքունիճանդերձատան 138. Շապստանտակառապետ բառ:Շապստան,պաճլավերեն -- եբկուպառշսկական տ է ննջասենյակ իսկ տակաՀ215|ճո. կամ կանանոցջ նշանակում պառսկեոբեն ՏՅք8Տժգո, ե կարաս, որից (գինու) (ճեմ. պառսկերենէճքճր նշանակում տապետ,պաճլավերեն տակառապետ--(գինու) մատակարար,մատովակ: Ըստ այսմ շապստանտակառապետ ոո կանանոցիմատովակնէՐ, գինու մաարքունական նշանակումէբ այն պաշտոնյան, մեբ ճին մատենագոությանմեջ գործածվածկա բառի տեղ տակաբառր:Տակառապետ Ը կոչունք» է նշանակումՆ ամբողչ ոբի մեչ տանաոը«սեղանատուն, բառր, տաճաբապետ է տակառապետի ճամապատասխանում բառր պաշտոնին: 139. մասին տես ծանոթագրություն137: Մոգաց ճանդերձապետի է ՃՈԵԶՈՅիճթէ քառ պաճլավեռբեն 140. Համբաշբակապետ կամ ամբաբակապետ : տոն պաշտոն

ո

աղը

.

:

)

|

|

լ

| լ

|

| ։ |

:

`

Ն Կաղանդը Կարին Ց ոա Բագու ՔՆ ո ձեզ -

:

թագա-

ուբեմն պարսից Վաբազագիր մատանիով, թագավորի անձնական կնիքով, ամենաճաստատ անսուտ երդմաննչան էր: Վաբազանունըիբոե պատվաԳին հունց անսնճեոին,իէպեւ Վառագ-զալան,

Վարա Շան

աազգատ աղավաղված թվում կամ գոնե մի քանի պակաս: Գ-ված ։ Հ 'ի՞ար ի ակին զեբկոսհանն զարքայնԱբշակ զոպաբապետն սի Իւր Գոր, կ Լ պաճէի «առկին» բայի լբագուցիչրպակասում ա

որ ո -

Ն

'

Լ

այլն: .

է

բառ

ե

կաա

.»

է:

ոբտեղ

117.

Բնագռում զոված է. «կոչեաց... զգիչքան, պապտեղացկոսն ն զքոաողեայան» «Դիւթր» մենք թաոզմանեցինք ավելի սովորական «վնուկ»բառով: Ծռկուսի.1լ ի-Լլ ծագում ագումբ ու ճիշտ նշանակությունը անճայտ են, ե ինչո՛վ են նրանք իբաբուց տաճբեովում`դրժվար է ասել: «Քաւղեայ» ճավանոբեն բառի տարբերձեն է, քատղյա իսկ Լաղդյանշանակում է քաղղեացի. ոբովճետն պարապում քաղդեացի՛ք, էին աստղաբաշխությամբ առտղեոին մոլոռակնեւի շչարժումնեի ճիման վբա գուշակություններէին ստանում, ուստի քավղյաննշանակությամբավելի մոտ է աստղագետկամ աստղաճմաբառեռին:

.

ճամբառնեբի,այսինքն մթեբանոցնեւիվեբատեսույ: 141. «Դասսընաբհին» անվանփոխաբեն,որբ միայն այստեղ է պատաճումե ուռիչ ձեռագիբշն ունի ավելի ճավաոչ մի տեղիցճայտնիչէ՝ ՆեբսիսյանդպոոցիՓավստոսի (ցույց է տվել Գո. Տե՞ Պողոսյան, նականընթեոցված«ե դասս ընտիոԼին սոքա» .. | ե՞. ամս.» 1900. ա): «Հանդ. 142. Բնագոումգոված է «ղասապետք չինականց».ենթադրաբար թառգմաննցիք (տես ձան. 40) ենթարկ գուցե ճազաբապետին գյուղեւի ճամփաներ:Դասապետճեոը էին, որոնց ՃանձնվումէՐ գյուղեբի գործեր (ճողի, չշի, ված ստոբինպաշտոնյաներ ն այլն մասին): առոտատեղի լ 143. Ակնաշկությու՝ՔՐիստոսիառակիվբա անպիտան ծառայիմասին, ոո իո տիԻե շաճեգնելուտարելթաղել է» ճողի մեչ վեբաղարձ-լ Բոջ տվածմի քանքաշրփոխանակ մեղադրելով ասաց, Րեց իբ տիոոյը` եբբ սա ետ եկավ ուղեոբությունից:Տեռը նշան ) ծառան այզ տառ, որ ոբպեսզիինքը գո գոնե Կոր աղն Ի" ուղղեցինք «Ո«քա ել»: ՄԵՆք ր օիոել»: ուղգեցի գովածէ, «Բայց լաւ լիցի ձեզզնոյն Քնագբում ե այսմ թառգմանեցինք: ըստ լիցի» 145. (եր. 214). Վաբազագիր մատանի:Մատանինմատիվբա կռելու օզ էր, ոռի | Լաբ՝ էր տիոոչ անունը, ոռ Ն ծառավրան փաբագոված մի թանկագին մեջ ագուցված | լինում լ ում էՐ իբն կնիք: (Շատանգամթանկագինքաշի փոխաբենմակագբությունը

էր

Վ» իԽե եւմանոկյու

խոոնոդականներ. պալատական

բանդեոձապետներ -- առքունի

եր Րիթի գեբբր:

148. ԱՐշտավանը Պարսկաստանի վեոջչինթագավորնէո պառթեականճառստություՀ. Ք.). ոբին սպանեց նից (218-226 պարսիկ Սասանյան, իշխաններից մեկը.Աբտա»իո ե եղավ ճիմնադիրՊարսկաստանում նոր ճաբստության, նբա կոչվեց Սաանունով Ն թե սանյան: ՈՐովճետեթե՛ ԳՓաբշթե թազավորնեոր Հայաս Առշակունի թագավունեոը տանում ըստ ավանդության սեբված էին ՊաոթեԱռշակՄեծից.ե ճայոց Աբշակունիներ ճետո՝` այս էին Եբկբոջդ` Պարսկաստանի Պառթենեռից ճամաովում պատճառով այոց ճամաբում էին իրենց ազգական, ԱՐչակունինեոր Առտավանին իսկ Աշտաչի՞ Սառանն նբան ճաջոբղողՍասանյան յանին ճամառում թագավոոնեբին էին հափշտակիչներ ոբոնցիցիրենք պաբտավոբ էին Առտավանի սպաճության վբեժնառնել.ն միննույն ժամաճակճամոզվածէին. թե եոբ Առտավանի մաճով ՊառբեացՃարստությունըղադաեց Պաշսկաստանում` իրենք, ՔայԱրշչակունիներր, ճանդիսանում էին ավազագույնբ ԱՐշշակՄեծի սեբունղնեոի մեչ, իսկ Սասանյանտոճմիցթագավոբնեին. որոնք սեովում էին իշխան ԱբտաչիբՍասանյանից, այսինքն ԱՐշտավանի ծառանեբից(ճպատակնե՞ից մեկից) ճամառում էին ըստ օբենքի ճայ Աբշակունիների ծառաներ (Հ պատակնեո)։ Այսպեսէլ ասում է ԱբշակրՇապուճին,թե «դուք ծառանեող ձեո տեոեոի` մեո բառձն եք ճափչշտակել»: ոբ

'

՛

149. ե ըստ

Բնագոում զոված է.

ք:

այսմ թարգմանեցին

«ե

կայր ի զղյումն ղառճայո»:Մենք ուղղեցինք«Ն

լայո»

150. Արտագերս բեշդի մասինՓավստոսգբում է (Դ. ԺԹ.), բե Աճչակ թազավոոը շինել տվեց` տեղի անառիկդիրքի պատճառովե Առշարունյաց Բատկացբ այս բեոդին` կենսամթեոքմատակաբառելու ճամար Ռւոեմե բեռդապաճներին։ թեբդը առատ ուներ տասն Նե ճինգ ճազաբ ճամբարբանոցներ այն ժամանակ`եբբ Փառանձեմը մառդովգնաց այնտեղ 151. Բնագրում գոված է՝ «առ քազաւորն Ցունացղիպեցաւ»,պետքէ լիներ` առ թագաւորին,Պապըճունացթագավորիմռտ էո, ոբովնետն,ինչպես Փավստոսպատմում է(Դ. ԺԵ.), Պապըճենց ոբ պատանեկության ճառակրմտավ՝ պատանդուղաբկվեց ճունաց կայսեր գուռը: 152. Բնագբում` «զաւրավաին» ոբ նոբայրնուղղել է «զաւբավաոքն», ոբին ն մենք ճետեեցինք։ Սակայնթվում է, ո՛չ բնագոի«զաւբավաւն»է ճիշտ, Ն 1 Նոբա ) բի ուղղած զ

գավառր

ապաստանեց:

Հն

ոչ

«վաւբավաշքն»:Բեբդից ավար իջեցնելըզոբավաւշնեբիգոոծը չեր: Հավանորենբնաճեղինակներիմոտ հաճախգործ է դասական գբում եղել է «զաւբականն»--զոշքեբր, բնագոում սխալմամբ ածվում ճավաքականնշանակությամբ:-- Մի քանի տող ճետո ուղղելի է «յԱշտագեոսն բերդին»: գոված է «յԱրտարադլրսն բեբդին», 153. Զվիբը ճետնեում է Քոիստոսիպատվեբին«Հովի, քաջ զանձնիւ ղել ի վեբայ 11-13): ոչխաբավ»: (Հովն. ժ. 154. պատաճումէ աբղենուբաշտյան սեԱյս անվանսովորականձեն Է Տռավ. մեչ: Տոսպ է գոում նե ինքը ՓավստոսըԴ. ԺԹ. գլխում: պազիր աբձանագբությունների 155. Այսպես է այս քաղաքիիսկականանունը, բաբդվածէ նախինկամ Նախուճ (9) ճատուկ անունիցՆ անվանբառից: Վեոբյինղաբեբում այս բառը բոլորովին անճիմն կեոբպովստուգաբանեցին` Նախջչեան,իբոն թե նույնպիսի սխալ ստուզաբանուն թյամբ Ակոռի զյուղր, Մասիսիփա. բացատոումնին՝ «առկ ուռի», այսինքն բե այսՄաբշանդԼաղարը՝ «Մայր անղ», տեղ Նոյր խաղողիվազեր տնկեց, ե Պաբսկաստանի այսինքն թե այդտեղ է (թաղված) մայոր, Նոյի կինը: ' 186. Ոստիկան նշանակումէ ճավատարիմ,վստաբառ է, 6Տէնգո պաճլավերեն ճելի: Հայերենի մեջ (գբաբաբում) ոստիկանէին կոչվում թագավորինճավատաշիմ ե վստաճելիմարդիկ. ոբոնյ թազավոորնշանակումէՐ վեբակացու,կուսակալոբնլ գավբա: Ի միչի այլոց ոստիկանէին կոչվում աշաբագույ կողմից Հավառի կամ աշխարբճի կուսակալները,ոբոնք առաջ կոչվում էին պարսկեբենմառզյաստանի վբա նշանակված , պան րթառով՝ հոբ նչաճակվում էին պարսից թագավոոնեոից: է. լ57. Բնազիոնայստեղ մութ ե դժվաբշաճասկանալի (զույե պակաս բառեր իմն առնել ճբապոյրսմեքենայից.ոբով ճոական).-- «ե Բբամայեացի ճշապաբակին Ն արձակելտիկնոչնՓառանձեմալ ի խառնակութինպոռնկումայեացզկին աբշկաճեալ, մռոտավոջապես: թեանն անասնականպղծութեանն»։Մենք թարգմանեցինք չ 158. ԻնչպեսՓավստոս մեկն էՐպատմել էՐ (Գ. ԻԱ.) Սյունյաց Անդովկնաճապետը ոբռոնք Հունաց կայսեր մոտ գնացին` խնղբելովպաշտայն եբեՐ պատգամավոբներից. Նեբսեն ' պարսիկնեբից թագավորիժամանակ:Այս պատզղամավոռուպանել Հայաստանը թյան ճետնանքն եղավ պատեբազմըԲույնեոի Ն պառսիկնեոիմեջ. ոբտեվ չարաչար Շավբեմն է, պարտությունկբեցյ Նեոսեճը: Աճա Աճղովկիայս պատգամավոռության պունը ավելի քան եբեսուն տաբի ճետո լուծում է՝ նրա սեբունղըկոտորելով:Նեբսենի Ն Վաղեսի մասին տես ծանոթ. 66: 159. Մազդեզական կՐոնընույն զոադաշտական կրոնն է. այսինքն եԵբկՐպագություն ՞ ծիսականպատվերներով: աճեգակինՆ կբակին, բազմաթիվ ԲառրԵղիչեի մոտ զորձ է ածված բուն պաճլավեբենձնեով`դեն-ի Մազդեզն:Մազդեզնպաճլավեբենբառ է Թտ7(6Տո, ՈոճշմօյՅ85ոկբճատվածէ Աշամազղդ բառից Ն նշանակումէ Աբամազդին պաշյոբ

,

ու

ոբ

|

ռո

՝

ոբ

տ

.

ոբ

:

:

տող:

160.

,

Բնաբում

ն Մամիկոնեան էՐ քոյոբաթիւ տոճմէն, էոյո. գոված է՝ «Վաճանայ ձաՎառդանայ»:Քույբաթիվ թառը Հայկ. բառաբանըբացատոումէ «քոյո թունցեալ` մաշեալ», ո՞ր գոճացուցիչչէ: Առձեռն բառաբանըավելի ոբոչ է բացատրում «ճոբեղբոր կամ ճոբաքիոաղչիկ, քույՐ սեպված», բայց ճիշտ չէ: Քույբաթիվ բառի մասինմի ուրիշ վկայություն է բեբշում Հայկազյանբառաբանը--«Աշղարե քոյբաթի, է իմ առի Ճօրէ», այսինքն` ճիրավի «նա իմ քույբաթիվնԼ Բոբ կողմից»,ոբից կաբելի է ավելի նշանակությունը դուրս Ճավանական բեռել-- խորթ քույր, ինչպեսե մենք բառգմանեե քուոաթիվ Վաճանի։ ցինք: Ըստ Փավստոսի՝չամազասպունի քույԸ էր Վարդանի Իսկ ուբեմե էՐ Վաճան, եղբայր Վասակսպառապետի (Դ. Մ.), Վարղանն Վասակ Վաճանը ճաբազատեղբայոներէին, Ն եթե Համազասպուճին քույբ էՐ Վաողդանի, բայց քույբաւ

ւ

'

`

.

ու

անսոկո՞ գինք:

լ

169.

Բճազիշնայստեղ ոմի. «Ելճցքր, այքեցիրզիս»: «լել» թայի անսովոր ճչաԲան բացատրումէ այսպես. «Հանէզայն ի ձեռացիմոց» կամ «ի խելաց ճանէր զիս»: Եռկու բացատոությոմներն էլ աճեն: Մենք ճետՆելով խոսքիիմաստին`ենթադրաբար ճավանակաք թարզմանեցինք տոմս քանդեցիո»:-. Շաաւնակության մեչ գոված է. «Ֆի ասացի Էս բանս, մի՛ գեր Քանս բառնանանղիէ, պեաք Լ ոպզվիբառ: գործ պատերազմի»: (Թվում է ճեր բե սկզբնապես եպել է ճիշա ձԼով՝ յամ... զի ասացի էս, բամ՝ տ՛ լր... ամ եշնա «շերի Շմանության ՄԵՍ բամ ոազումով ճառովկամՊոչի Կ զաւծածությունն այստեզՀայկ. բ նակությամբ

Հճ

զայոնզայնի

Հ խե ԲԵՐ լ. Փիլ՝

'

թիվ էշ նրա ճաբազատեղբոբ Վաճանինն̀չանակում է՝. այս վԵՐչինիս ճամար խոշթ (ույԸ էՐ՝ ուտիչ մաբիցծնած, ճոր կողմից քույո է», մոբ կողմից խոոթ-- քույբաթի 161. «Աճակիւղոս»ճունաբեն բառ ճո նշանակումէ կարճասոո է, 204206 պատմուճանիմի աեսակ։ (Ամ. բառաբան): 162. Բնագրում գրված է վերնագոում.«Տան որդոցն Թոբգոմաք իշխանին ճայոց»: Ոպզեցիեք«աշխարճին»ինչպես ունի Դ. դպոության վեբճագիոը եույնպիսիտեղում: 163. Բնագոշում գոված է. «ԼկնեալյաբձակեցաւՄուչեղն»։ Հայկազյանբառարա չէ բերում լկնել բառի ճամաբ Փավսաոսի այս վկայությունը,ե ուրիչ գործածություննեի վբա ճիմնվելով`բացատբումէ լոբանալ, լկտիաճալ,ոո չէ Ճաշմարում Փավստո Ն «լկներր» բացաայս տեղին: Աճառյան (Արմ. բառ.) բերում է այս վկայությունը տբում է «ճարռձակվել», ճիմնվելովեԵբկուճատվածնեբի վբա, ոբտեղ ՄՏել քանակում է ճառձակվել,վրան վազել, բայց ոբովնետեբնազբումճաբձակվել բայն էլ գողծ է ածված լկնել-ի ճեա՝ մենք ճաշմաբ ճամառբեցինք թարգմանել«ճամարձակ» բառով, որթ նույնպես ընդունում է Արմ. բառարանը: 164. Բնագրումայստեղ թեբությունէ նկատվում.այնպեսէ ճասկացվում,թն ճուճաց զորքեոըբաշխել, տեղավորելէին Եռանդուր,ԲախիչումՆ Հայաստանի թոլոր գավառնեբում.սակայնայս դպոությաքԴ. գլխումասված է, թե ճունացզորքեբրգտնվում ես: էին Ծռանդում Բախիչում,այսինքնչէին գովածՀայաստանի մյուս գավառներում մոտ են գործածված ԵռանդՆ Բախիչ տեղեր միայն Փավստոսի երկու անգամ: Դիռն Կասսիոսճիշում է թշյ»:ղւ ձեռովմի տեղ Առածանիգետիափին, ոբր Ադռնցընոյնացնում է Փավստոսի եր. 87). իսկ Բախիչի Եռանդիճետ (Օշո, տեղր բոլորով ճայտնի չէ: 165. Մաչկավառզան է, ոշի մասին տես ֆանոթ.48:-- Փաննույն մաշկապարնանն 109: վառի մասին տես Փֆանաթ. 166. Բնագրումգրված է. «Ցային թաչխիչի մեծամեծ աւաբացն»:Քառաշանները այս բառր բացատոում էին իբոե պաշխիչ,պարգն։ Փավատասի լեզվում այսպիսի քառ է: Նտբայոբ (կորյուն, եշ. 184 ծանոթ.)ռտպում |է՝ ռամկարանություն անընդունելի բաշխել. բաժանել, բաժին ճանել, ռո միանգամայնբնդունելի է: 167. Բնագիոնումի, «Մինչդեռ զօոքն»։ «Խշսեցգեալ»անտեղի խօածցեալ գային բառն ուզեցինք «խաղացեալ»ե րստ այսմ թարգմանեցինք։ 168. Բնագրումգոված է, «Տառցուքյաղքանս ի գործ կաւագոշֆութեանջ»: չաղթանս բառի տեղ մի ձեռագի ոմի իսկականբառջ` «յԱղվանա».առինմենք ճետեե-

170.

։

սա աար,Գարե է ար),

ճին ժամանակի եոկայնությանչափ է, թզից փոքո, բացվածձեռքը րոֆ ծայ-ից մինչե ցաւցամատիՓայթր,ոշ ճամառվումէ" ճավառարութ զառնաչաԳի կամ Ե՞կու ողոկի:-. ներսես ինչպես Լ ճայոոգնեոր կաթողիկոսիայս Տ ե առնված են «. տեղերից: Գ, մանավանդսաղմոսի

մատի

խոսքը

171. Այստեղդուրս ձգեցիեքմոտ կես Երես, ոբ պարունակում է Բաբելոնի ճնոցը ձգված եբեք մանձվկենեբի աղոթքիցճատվածներ:(Դան. Գ. 27-45. «Տի՞շաւունսանցուցեր դու մեզ...»): 172. Հին ժամանակ ետ դարձող զինվոբնեոը սովորությունկար, ո՞ պատեբազմից բեբում էին իբենց սպանածթյշնամինեբի զլուխներըիբոն ապացույց իբենց գոբծած քաջության:ՈՐբքան շատ լինեին գլուխնեոը՝այնքանմեծ էՐ լինում բեշող զինվոբականի պարծանքնու պատիվը:Սբանիցէ մնացել մեբ ժողովոդականլեզվի մեչ` «Գլխ ես բեբել» ոնը, ո՞ր նշաճակումէ. «Ի՞նչ եռ պարծենում,ճո թշնամուգլուխ չե՞ս բերել»: 173. Լեգեռնըճոոմեականզորքի միավոոշ ժաէՐ, ոբ պաբունակում էՐ, զաճազան մանակներում,3600-ից միճչե 6000 կովող զինվոր մի քանի ստոբաբաժանումնեոով: Նբանցմեծ մասը ծանբ զինվածու սպառազինվածէր լինում, փոքբ մասը թեթն զինված: Լեգեռննեւի կազմությունըճռռմայեցիներից անցավԲյուզանդիայինոօ որոնցից ե մտավ թառի գոբծածությունըճայեբենի մեչ (լեգեռն, լեգեռվն): ն 174. Գբատ, պատաճում է ն այլ ձեեբով-- գրաստ, ղդբաստ այլն: դբատ, ճայտնիչեն։ Տված են մի քանի բացատոությունԾագումըՆ ճիշտ նշանակությունը ներ, բայց ոչ ճավանական: Փավոտոսի բնագոիցայսքան կարելի է ճասկանալ,թե էո: վբայի եբկայն զգեստ 175. ՆՐանրը դառձյալսրի մի. տեսակէ, բայց ճիշտ ձեր ն բառի ծագումըճայտնի չեն: Հավանորենավելի կարն էբ քան սուր: 176. Բալխ, սովորական կամ պաճձեով բաճլ կոչված է ճան բաճլ առավոտին, գավառում, բանլ:Սա շատ ճին քաղաք էբ Քակտոիա լավեբեն` բաճլի բամիկ--առնելյան ն Բիշամիջե, Թյան-Շան լեռների ճովտում, գետի ՊՐբապամիս Օկսուս(--Ամու-Դաշիա) մեջ Ձ. դաշում արձանագբոությունների տակվումէ արդենԴարեն Վշտասպյայիսեպագիր Ն. Ք.: ԶՐադաշտ Ինչպեսճետո քուշանմողե ճայբենիքնէր, Կյուբոսի մայբաքաղաքը: սաճմաններոմ,չիճված է նույն է: Մի 11 ճեռու,Աղվանիստանի Այժմ ավերակ նեոի: նոբ քաղաք:(հոբ-բարգ.ծանոթ. 106): անունըկոող ուղղել է՝ 171. Բնազիրնայստեղունի. «Լեալ էր իշխան տան գաւառին»: Ե. Մ. «Աճգեղտանգավառին»,ոռբին Ն, մենք ճետնեցինք: 178. Բարձ նույն բաննէ նշանակում, գաճը, ոռի մասինտես ինչ ռո պաոսկեբեն

`

)

ո

`

,

.

մ `

ոճ

,

գ

,

ծանոթ.

Ե

՝

25:

է, «զճակառակոոդն, ջան մինչ աշխատ.արաԲնագիբնայստեղ աղավաղված աբար ոբ Մենք զմեզ», ե այնքան աշխատ «զճակառակոոդն, ուղղեցինք՝ զմեզ»:

179.

բեր

լ

։

այսմ թառբգմանեցիեք: 180. Փուջտիպան, քո(Հքճո կազմված է պաճլավեբենքստ էնքճո, պարսկերեն ե է Ն նշանակում բառերից թիկնապան: քատէ-- թիկունք քթճո-- պաճապան 181. Ամիճ ճավանոբեն ծագումից բառ է, ոբի ճիշտ նշանակությունը' իբանական ն ամճռովք եոէոց»: ճայտնիչէ: Գործ է ածվածնան Եղիշեիմեչ-- «ուղղովք զուաբակաց Ն մի ճամեզ թե ամինճը կառելի է եզբակացնել, Փավստոսի Ծղիչեիգոբծածությունից ի ուտելիք էր` եբէի մսի ոբոչ մասից: անունն է Ատբշպատական, 182. Այս բնդաբշձակ ինչպեսունին նաճանգինախնական 8/Արքճէճնճոձեի։ Ավելի նռ ճամապատասխան պանլավերեն ուրիշ ճայ ճեղինակներ՝ ե են` ձեե՞ Ադոբեյչանը:ՓավստոսիԱտոԱտջպատականըճեբկայումսգործածական եբնան է փոխվելը6-ի (-ի): ճնչյունի գալիս նախկինկ ձեի մեչ արդեն պատճանցն 183. Բնագոոմգովածէ. «յեբկոէնՊարսիցն-ի Փայտակարբան քաղարէ»:«Պարսից» : ն Ե. Մ.: սխալէ, որ ուղղեցինք«Կասպից»:Նույնպեսէ ուղզոմ ակնճայտնի 184. Բնագոի է. այստեղսխալմամբգշված «յաղագս քագաւորինԱձ վեբնագրում ՝

ըստ

։

նեաց»:Ռւղղեցինք «գավառին», ինչպեսունիէ ցանկը: 185. Ոստանիմասին տես ծանոթ. 109: 186. Բնագոումգոված է. «Տանձառնէր Ն մխիթարէր»:«Հանձն առներ»աղավազ ված ընթեոբցվածքը Նոբայբրուղղել է «ճանձնաձեր»,որին Ն մենք ճետնեցինք: 187. Բնագիշրդժվար է այստեղ «յօբէնս սաստէր ճասկանալի մեծապէս».ՄԵԽԵԼ ՃետեեցինքՎենետիկյան ճշատաբակության մի ձեռագրի,ոբ ունի «յանօոէնան», Ն ըստ այնմ թարգմանեցինք«օբինազանցնեռին ատաստում էո»: խատությամբ 188. Քնագոումգոված է «Ընդ Կոդինանխառնեալ»:Կոդինա(ն)թառի ո՛չ ֆագումն է ճայտնի, ոչ նշանակությունը. բառը մի անգամմիայն գործ է ածվածայստեղ մոտ: Ոմանք բացատոումեն Փավստոսի իբոե բաժակ,ուբիշեերըի̀րո ոմպելիը ՄԵՏԼ ենթադրաբար ընդունեցինքըմպելիք քառբ, քանիոբ խոսքըգինու մասին է: 189. Թյուտակե, սովոբականգբությամբթեիակե, ճունառեք բառ է, ոբ Օղուցաղ, նշանակումէ դեղթափ,ճակաթույն, Քատկապեսայն գեղթափը, որ նեարել է Մեջ ՄիճոդատՊոնտոսիթագավճոր:-- Հիվանդության սրտի վբա մի նկաբագոությունից-նկաճակի մեծությամբկապուտակած տեղ,բերանիցգունդգունդարյուն գալը--Եշնումէ, ներսես կաթողիկոսիթոքերիմեչ մի մեծ երակ է ծակվել,ոբի ճետեանքով աբյունաքամ է եղել ու վախճանվել. ճամենայնդեպս նբա մանը չէ եղել, Է թունավոովելուց Պապըզուր տեղն է մեղադովելիբոն ս. Նեբսեսիթունավոթող, քազուցե թչեամաբթար, եի ո» ՊապըՇՐա մաճիցճետո ոչնչացրեց Ներսեսի ճասճիմնած բարեգործական Ե տատություններր մանավանդճոգեռբականության ճողեոի մեծ մասր խլեց: 190. Այս ՏՐդատինճիշում է Փավստոս ե Ջ. դպոության վեոչին գլխում, ՏՃաղործրա կյանքից:-դելով մի քանի մաճբամասնություններ Այստեղբնագրում գոված է Տրդաժ փոխանակ՝Տոդատ: «Տոդած» պատաճելեմ Լ ուրիչձեռագրերում, գոության որ գուցե աշտագռությանսխալ չէ, այլ ժողովոդականաբտասանություն է, նկատի տո-ֆուգուցե ե մտանձլ-մուծանել արոտ-արածել, տիտ-ծիծ, բառերը: 91. Պատկանյանի բնագոումգրված է՝ «աթոռ նաշատայ»,որի մասին նա դնում է ծանոթություն՝«թեբետԱճաճտայ,ոբպէսի տպ.» Մենք ճետեեցինք այս "ծանոթությանցուցման: 192. Աճապատականնեոի գազաննեւին բնակակից լինելրԷ նանց րժչկելըմի տամռտիվէ աբբոց վաբքերում:Պատմվում Իածված է նան, ոբ մի անգամՀռոմում կբոՆ վբան առյուծ էին ձգել մի անապատականի առձակել,ո՞ բզկտե։ Առյուծ մոալով ճանաչումէ ժամանակ առաջ անապատում իբեն բժչոո նրան բզկտելու՝ փոխանակ կել սկսում է ճբան լիզել: ՖՐեցի այս Եբկարաղոթքիգոեթե ամեն մի նախադասությունը կամ (քաղ:՛ է ս. գոքի զանազան ս. տեղե՞իցկամ ակնառոկություն գոքի այս կամ այն խոսվբա: Այստեղ մանանեխի ճատըճիչեցնումէ ՔՐիստոսի այն խոսքը (Մատթ. Ժէ. ե այս լեռան ասեք` չաեթե, մանանեխի մի ճատիկիչափ ճավատունենաք, )։ Ր Լ ձեզ ճամար ոչ այստեղիցայնտեղ»,նա կտեղափոխվի, մի բան անճեա՞ին չի լինի»: ս.

ոանճալովՏրատառակության

Լ "

հրի

անապատականին,

.

'Դ

«Եթե

Պագ"իվի

|

194.

նունարեն է, «Սիւնճոդոռական», այունքողոսբառից, Փ(080- Ն նյչածակումէ ժողով, մառնավոջապես` եկեղեցական ժողով: ՍՐանից էլ ֆագել է Սինոդ բառր, որով ըստ Գոլոժենիայի կոչվում էո էչմիածեիբարձրագույնվարչականխորՃութդը կաթողիկոսի նախագանության տակ: Սյուննողոսթառիմիյի «ճ» գիրը ցուց է ոբ

«ճ» տալիս, որբ թառը ուղղակի ճունաբենից չէ առնված,(ոբովնետեճոմարբենը չոմի՛ «Եւ Եբքս այս» ուղղելու է «Եւ ընդերքս այս»: այստեղ), այլ ասորերենից: 195. Բնագիրն Ն գոեցին»,ոջ ուի. «առաեցնճայբապետին ակնեն սխալէ: ՄՖ6ք

թառգմանեցինք: օի-

գբեցին»Է ըստ այնմ Ճայբապեան Վեց ամբապանսառանգոցն զգուչութեան»: է, «վասն գրված Բեագրում

ապղեցինք«Ն 196.

առ

փոխահամարում,

մենք աղավաղություննեւ նակ ունին «աւանդոցն»: ԵՐկուսնէլ ամուր պաՍ. նեբսեսր կուտանոցները Ն թառգմանեցինք: նակ առնանգոյն, ինչպես ճամար: պաշտպանելու կույսերին առնանգումից Րիսպնեւովպատել է` Վեց օրի196. Բնագրումգոված է, «վասն ամբապանսսլանգոցն զգուշութեան»: Հավատացյալ,կամ ինչպես ուբիչ Բայի ուղղումը՝ «Կուսանք ճաւատացեալք»: ւ որոնք ուխտում էին միչտ ասում են ճավատավոո կույս՝ ճաչվում էին նրանց, ենք

մնալ Ն նվիրվել աստծուն: Դեռ Ն 197. Բնագբումգովածէ. «զկարգսպտղոյն տասաքոոդացն»:

|

իոենց բերքեոիցկամավոր էր. դարձած,գյուղացիք սռվոռություն մածակներից ճամաո ճատուկ մռոդիկ ոշոնք էին վճաշում վանքերին,

այս

տոսքեւը ճավաքելու

ԿՐ

ժամանակ, թե Բունձքի գյուղերը ուղառկում

ո՛ր

բերքեբիտուրքերն

էի

'

Է" Գավոուը :

է

Ի

աոդյունքներից:

վին առեելյան ծագում էլ օտաբազգիբառեր Վո փանդիոնեւկռան 198. անցել Հուղոբտեղից փոքբառիական, իսկ փանդիռը՝ ուղական Ն

է

ատանՆ ոտի

էին, գաբաններ

շատ

բայց

ճետռ

են

ագում

Պ-

երա

'

է ստացե: կեբպառանափոխություններ զանազան

լար է ունեցել, մեչ (գլ. դԺԹ.) ասված է, թե ՏՐդատ քաճանանեբիսպաԱգաթանգեղոսի ամեն մի ընտանիքին չորս ճող, իսկ ճամառ նշանակեց ագարակներում ռավոբության այս նշանակվեցին ճաշվով ի՛նչ թե ճասկացվում, յոթ ճող, բայց չէ ավաններում՝ Պատմությունըփոքբ ամեն ճողի տարածությունը: Փավստոսի ն ո՛ոքան էբ ղեր նբա ասելով, յոթը ճողից Ճինգը կտո է սփռում այս ճառցեւի վբա: Պապը, լույս ն մի քաճանայի ճող՝ մի ռաշկավագի գոավումէ արքունիք,թողնում է միայն եոկու ճարկատու Ն է կարգով ընդհանու» ոոդիքրպետք ճամառ, իսկ սրանց եղբայոներր էին ազատ ճողերն այս ճատկացբած Քաճանանեոին դառնային: եկեղեցայ»,: ի սուրբ Ն ինչպեսեբեում է այս տեղից Եղիշեի վկայությունից-- («ճան Ն դու ընդ Ճառկաւ ի մերոց սկզբանէ, ոբ էբ ազատ ի Քոիստոսըստ կառգի նախնեացն ու ուրեմն սաճմանափակվեց միայն քաճանանեւի եղիր». Բ. եղ.): Այս արտոնությունը է այնքանպետք լիներ, ճամար: Այս եկու ճողի տառածությունը ռաբկավագնեւի ն նրանց կանանց կառիին, ն սարկավագների տար Քանանանեբի

ճապեսերեք

ոջ

եշկնաբնակ կէն-

199.

են

`

են

եկու

բայց

բոլորը

եղել

Այս բանը

է

ունեցել Մեծն

ՏՐդատի ժամանակ:

"Ո

վ

ճաշվելով մառդ ու կնո, մի ճող: աւ զնովաւ 200. ոյ Բնագոումգոված է. «Կարգեալք,պատկքալթկային չու փոխաաղավաղություն` բառը անտեղի է այստեղ: Համառեցինք կռաէ»: «Գսակեալք» ճակ «պատեալքկային» Ն ըստ այսմ թառգմանեցինք: այլ նշա այժմյան նշանակությամբ, սկզբ201. Քաղաք բառը չպետք է ճասկանալ Ծ ոբ սանճմանված տեղ, ամբացբած ինչպես պառսպապատ` նական նչանակությամբ՝ ծանոթ. 59): դոոքիտնականկայանլինելու: (Տե՛ս

յամե

։

4«4ջ

|

.

|

-

.

են

ազնվազարմ

են, այն է,

ՇՐանք -

Խռսբովի իսկ րստ Խոբենաց ժամանակ,

ո.

ոՐ

սա

ա

.

ոբ

ա ՀԻ" ՍԻ որդու արար

մաշի

Վեծ

սիԷ ԽՄ

որ

ոորառաինան

Է

ո՞ր

Ե

206. Բնագիոն այստեղաղավաղվածէ.-- Եւ Փանզիչեմ Աբչակունի, զի եդի զթագ ճախնեաց իմոց...»: Գուցե ուղղելի է. «Եւ քանզիչեմ Արշակունի,զի՞ եդի...». այ սինքն` եթե ես Արշակունի չեմ, ապա ի՛նչպեսիմ նախնյաց թագր դբի։ ՄԵՇ/ մռավորապեսթարգմանեցինք,ճետեելովխոսքի ընթացքին: 201. Ասպառեզ, պանլավեբեն1505. պառսկեւեն ոտքու է բառացինշանակում ւ իաոչավ,ձիրնթացաբան, այսինքն հրապարակ, ոբտեղձի էին քշում: ԵՐկՐոշդաթար բառն սկսեց գոբծածվելիբոն եռկայնության չափ.- ձիրնթացաբանի եկայնութէՐ ճավասաբայժմյան230, ընդունված մետոի. պաբսիցասպարեսնԷ ասպարեզ:Կային Է ուտի սիստեմնեոի ասպա՞իսներ:(Առմ., թառ., կչիռները ե չափերր): Քնագիոնունի «Եկն Համազասպ առ աներ եոբուն անցանել նոքօք», կր»կ: է. «Համազասպ» Ն «աներ» փոխագովածէ փոխանակ Համազասպյանի, Մենք Լ բոտ այնմ աղավաղումնապղեցինք թաւզմանեցինը: ագոում գոված է՝ «ամապետ ասպարակբացե»: Գամապետբառի ծագումն ու: ` շանակությունը են նայտեված երա ճայտեիչէ: Բազմաթիվ կառծիքներ են Աշմ. թառաբանում:Ենթաղբաթար թարգմանեցինք խմբապեա:։ 2: ագիրն «կամեցաւթիկունսառնել զարքայն«8ռւնաց», բացարձակ " ուի. ուղղելէ՝ զարքայե«պառռից»,ինչպեսԼ մենք թաոգմանեցինք: յստեղ Տիչված ԵՇ մի քաքի զարդեր ու պատվանչաններ՝ ռբանք եվիովում չաղ կո անձեոին.--(առ պառսկեբենԵտք, որ գուցե ծագելէ պանլավերեք բ ից նշանակում է դոշակ: Հայե՞ենիմեչ այո բառը Նջանակում է քող ' Գոցու գաքձե՞իմել՝ «Գանաբ վարդին վառ առհալի վեճից վառսիջե աֆենի»), Է

ոնի» կոմ առպառիսաց ճառկեր վճարելու առգյան--

բավականություն

մետրի

միմյանց, ճիմնականում ճամաձայն զանազանում Ճենաստանից(Զինաստանից), քին խոովություննեւի պատճառով եւՀաաաւ առեր փախ թան լո Հայաստան: տեղի

է

էլ լաբավորբնվաձեից: Եռբկուսն տեղեր` քճոմուտ ճիմնական Փանդիոն չկ: ճայտնի ինչո՛վ էին իշառուց զանազանվում

առալեզ. ճառալէզՆ բացի այստեզից ճիշվումէ ճան ուռիչ տեղեր: Առղեզնեոր հոեակայական

:

են.

(սանսկոիտերեն` ՀՈՂ): ունի

նան

Ուա

ոո ո ապավեռ քավաքող անտա

այլն

Ն

ե՞կայնության

.

ո՛ոը տասանոշդ՝այժմ դժվար է ոբոշել: Ընդճանուրգոբծածությա չում պտուղ տուքեւ էին, ոո գյուղացիք վճարում էի պարտադիր արմտիքներից տասնոբդնեորր ճամար անքեոին. տովող կամավեռչիններիս ին. վերչ պետությանկամ ճողատերին,բայց ոչ վ : ուներ Ն վածոբ գոյություն սկզբները դաի մինչե այս վու տաքը պաղիէր կոչվում, զգալի մասն էր կազմում: Քանակությունը քեւ առդյունքների Լ զառպապոտի էբ կախվածՇվիոողնեւիկամքից մանավանդպաղի Ն Փե՛ կաթնեղենից (յուղ, պանիո) առմտիքնեշից էին թե՛ տալիս Պտղի -ությոնից: ն

մոտ

Աոբես

ճին ճինժ ժա-

չատ

ոբ

Առլեզ, գովածկա

դանիներեն եղել շան կեբպարանքով, ոբոնք պատերազմի դաշտում րնկաձքաջ մառղեն կանց վեոքերր լիզելով կենդանացնելիս եղել: Այս ճավատալիքը թվում է տանից Լ փոխանցվել Ճայերին։ Բառըստուգաբանելու Նե եղել, շատ փոոձետ ոբոնցմա/, սին տես Աոբմ. բառար., առլեզ թառի տակ: 203. Այս պատերազմը ճետ, թվում է տարբեր էայն քուշանների ոբ պատերազմից, ճիշում է ՓավստոսԵ. դպրության յոթնեբորդ գլխում, ոբռվճետն այն պատերազմին մասնակիցԼ հղել ինքը Շապոմ:թագավորրՆ մաճիցազատվելԼ անձԴբաստամատի նանվեր քաջությամբ, իսկ այստեղ` Շապուճը պ ատեբազմին չԼ:.մասճակից Քիչ Ճետռ ճիչվող Մանուելիեղբոր Կոմս անվանփոխարեն մեծ մասն ձեռագիոնեոի ունի Կոն, ու204.ավելի ուղիղ է թվում (Մամիկ-կոն.ՄամիկՆ Կռնակ): Փարսախկամ ճբասախ. չափ է, Ճավասաբ 5250 Ճիգ ու մի քառոող կիլոմետրի:Քառը իշանական ագում ունի: Նա 118685 պանլավեբեն ձեից առաջ է գալիս մե» ճբասախը,իսկ նույնյ" Է առի արաթազրած ԳԱՎ բաց եից՝ (81524 -ից մե՞ փարսախը:Ու՞բեմն, ըստ Փավստոսի, Կոմսըճսկա Մաճուծլին շալակածօբակածանց4 ճելի, է եղել 52,5 կիլոմետշ: 205. Մամիկոնյաննեւի ծագմանմասին բացի Փավատոսից գբում են նան Խոբենացին, ՍեբեոսըՆ Տետագապատմիչները, թեպետնրանք մանբամառնությունների մեյ

|

Դ-

Ճակնե՞է

կոյս

202.

ԵզնիկիՆ Սեբեոսի

(եոե-

'

՛

է խաչ-վառ բառի մեք, պաճպանվել դբոջակ:Այս վեոչին նշանակությամբ

ապա

ո

նվիրվածէր թազավոախաչակի՞կամ խալի դրոշակ: Վառմանդովխտին

ճշանակումէ

ՀՆ Ի":

այստեղ: կ գոր ծ է ածել միայն Փավստոսն :

արգմանա

Ն ճիշտ ՍՄագումն

|

նշանակու-

217. Մեբուժանը Շավասպի ոշդին էր, իսկ Շավասպը է Մամիկոնյա ամուսնացել տոնմիցմի աղչկա ճետ, ուեմե ՄեւուժանըՄամիկոնյանների էր: եղբայր փեռուդին գործ է ածվածլայն նշանակությամբ, ինչպեսգույց տվինք15-ող ծա-

աւն, բառն ոթությա չ

խիստէ եղել Հայաստանում: նեիրե,մի արոՀեն Նիաղավայա 218.թարգ անկարգապաճությունը Բն» Աա սպանվեր, է սպաբապետի ոբովճետնե աճսաստել ճոամանին կովին տ աշծարից չինված ավազը Վէ՞` բճակառակ բացարձակառգելքին: փոկեցմահից ոսկուց «թ. ու ամանակը ասնակցել Ան աղավաչաի). կրում էին իոն զլիիպատի էր թե գլխի է բավականաչափ ձիվ էր, ճառունացել կովելու մառմեի է Կր"արոթյուը, Ա ո աոզացուց ճջանակում թյանց Մանուելի արգելքը մանկաճասակության պատճառով ոո զանազան տեսակ էր լինում շնոբճվումէշ թագավորից քիմԶ ԳՈ կ լարնՎԲը վաբձատբություն Ի ապ» ոզ չչշա Հ աա ւա Աաաա ՎԱ) Գեա երագրրա ԾԱարա Սրան

հորն վառտիվրա:

մ

:

բոց

են

ե

ույորի

զար

զգեստի

ո

Վրա.թ

ու

,

մ

ն

զաող

նռա

ծանոթ. 120), թարշզմանության աշխարճաբար

ե

տե

"

ճան

ծառա-

պառսկեր

ոբ

.

Ֆճոմ,

|

լու

մ

յ"

անն

.

կոմ.

թաւ:

,

լ

ՀԻԳ"

.

այստեղ:Մո

կպլելակ, կու՞ծքի զատդ, ոռ նոյնպես միայն Փավատասնգոոծաձել համարում է ժազանՊարոն ճայանիչեն, Թիղյամյան գումը Լ ճիջտ նջանակությունը չի ընդունում: Աճառյանը որ է օղ. բայց Ճածմտ նշանակում գինդ, -

5ե՛ս

բառից,

բէն

Արմ.

է

բառ.: 212. Բնագիոնայստեղեռկղիմի է:

ճաշկս՝ տալ ընՏպագրվածէ Վիառդեցին... լ ու նվեռընծաներ սանմանեցին է թե մտքով, Ն այս ճասկացվում պատառբագս», ձայս Բայց կառողէ Ն այլ կեոպճասկացվել-ներ տալ իբոն ճառկ (կամ հառկի փոխառբեն)։ տալ ճառկեր, Ն պատառազս», այսիեքնսաճմանեցին «Կառգեցին...ճարկս տալ, ընճձայս Ն ընծաներ նվեբներ: Կոշիկք բառը Փավս213. Բնագիբնունի. «Հասս Ն կօշիկսՆ զպիտոյսռոնճկացն»: լիցին», ոշտեղ կոճետո կօլիկք ե ինձ «Այս մի անգամ (Զ. Ը.). տոսը գործ է ածում տեղում ճեռկա է սակայն աշխատավարձ նճշաճակում աշխատավառձ, շիկր պարզապես ոռճիկ, իսկ բնագի» «Պէչէ ճՃարշմաբում, ուռտի մենք թարգմանեցինք` նշանակությունը |

|

'

տոյք

պիտույքներ, ապոուստի ուտելեղենի ռռնկաց»նշանակումէ օՐականպառենի՝

մթերքներ:

ան

Տեղը ճայտեիչէ: Մի ձեռագիրունի Առշտանգան: ի տոտմում է ուղեոշնեի տված պատասխա Ե է 215. Մեբուժանրշփոթվում վտանգուշակություն, անունըճամառել է ոշովճետնտեղի «Եղյյուրնեո» է տվել` թվում է թե նա ոբ ձ եծել ուղեոբներին նա քանի Քայց զի սպառնալիք: ճատուկանուն» այլ իբոն այղ լեռների չէ ճասկացելիբոն. չյուրները» Կարող է մ է վտանգնեոով: ի Ն կողմից`իբոե թե ճանապարնը ուղեորների նան գոենիկառտաճայտությամբ է գործածված բառը Մերուժանըհամառել Ն ֆեֆել է տալիսուղեոբներին: որբիպատճառով եպատակով, ճելու ե վիբավոռելու ոբ Նորայր ող է. ձնով գոված «յրնչացք եբաց», 216. Բնագրումաղավաղված արճամառնեց: պել է. «յննլաց քեոհաց», այսինքն` 214.

ձախոոդության

Ք

ոո աշակութ ար» Աւե լ

."

այս

ճայացքը,թե է մալ գվաքորա բախտավուությունէ պատեբազմիմեչ մեռնելը-էր քոդերիմեյ: Խաչատուր դարում քամու Փելոշապածի

ԱՑ Կոն Կաթ» Բ"ոգ կեշդանի է միա Արովյան բ թեր ագոենք).տպված ի միչի ԱԲոա» լրազոու Մ (թարգմանում նակ քոդեբըսռվոբություն

Պաոզ ծ հչահակությոոնը ւռՀ աոան ԻՑ աեԻ դրամի դու՝

։

"

|

ճա

,

չ

-

Ն բառի կազմությունը Բայց աշխաբավանդ այր, Գաջ երեու որ Ն եկու ծայբերըկախ ձգում, նման այն բանդին,

Շա):

ոռաերեն

Մանուլի

անբացած

՝

Ն

վածի

|

219.

ն

:

ան-

Է

նոր Եղիշեն: Փավստոսըճիչշումէ Եբկու

:

առտա-

Ն

րել:

բառի նշաԷ խի վբա, արծվի ճետնիցկելու: Հանգույց վեջին վանկը բառի` ԹԹԻ Է ՈՆ.նշանակում աշխաշավանդ ԵՅՈՑՇ, է կապ ճանգույց, (ֆրանսերեն , ե: Դ Խար» Փջանակո ակե վանդ, արի

երա

նբա

թե

նբա

նե

նՐան

ճա

`

ոա

Պատ

Ն

Աբ-

Ն

ն

`

յության:

նան

առ-

նան

վո

սաղա-

'

ոբ

ամ

կամ

թ.

ի

չի

այլոց

բ

գրում

ոբ

է «ԽԵճոոճ:»

«Դեր մոտ ժամա-

է.

ունեինլալ ու սաստիկսուգ անել եռթ թաղումէինմի մաոտառլինում տանը, ե ընղճակառակը, իբոն մեծագույնուբախություն ճում էին այն մառբդու մաճը, թե ոբ ընկել էԸ պատեբազմի մեչ»: 220. Բնագիրնունի, (Ի վերայ նրբա եղեն երբեմն, ձքէ որպէս մեղօթ շայրէր ն առնոյր զագաճաքիւն ի քագաւորաց»։ Շղագրովշաբվածայս խոսքեոբ թնագոի վեոնագոումչկան, թվում է թե սկզբնապես է հղել Հոնան այս վե՞ագիորվեբաբեբվելիս է եղել մի գլխի մեյ, բայց ճետո ճարկ են ճՃաեպիսկոպոսի վաոքին,ոբ ամփոփված մաշել այս վարքը, նյութին նայելով, բաժանելե՞բեք զատ-զատ գլոխների ե այսպիսով ընդնանուրվԵբնագիոը է առաչին գլխի վբա, իսկ ճաչոշղ եշկու գլուխքեմնացել Իի վերջճագբեոը մնացել էն առանց բովանդակության: 221. Ցանկում գոված է, ՑաղագսԱՐշաբունեաց եպիսկոպոսին», ուղղեցինք«ԱճաԲոն», համաձայնբնագրի վեբնագբինե բուն բնագոին: 222. Բնագոումգոված է. «ՎեցեբոողԴպբութիմ, վերչ առաջաբանութեան վճաբումն` մճացուածքբանիցի ծայոէ»։ Այստեղ«վեոյ» բառր պատկանում է «վեցեբորդ դպրության» Լ ցույց է տալիս թե վեցեոոջդդպրությունը վերՓավստոսի Պատմության չինն է, իճչպեսՆ ԽՐբոբդդպոությանցանկումգովածէբ «Ի սկիզբն»,այսինքն,թե ԵՐ, Բորդ դպրությունը Պատմության Փավստոսի սկիզբնէ:-- «Առաջաբանության վճարումն» նշանակումէ նախընթաց է վեցերորդ դպոուպատմությանավառշտը,ե վեբաբեբում թյան առաջինգլխին, ոբով վերջանումէ իսկապեսՊատմությունը,-իսկ «Մճաց'աֆք բանիցի ծայոէ» վեբաբեբումէ նույն դպրությանճայոբղ զլուխներին, որտեղ զետեղված են խ՞շաբուց անկախճատուկտորԲիշողություննե՞այս Ն այն ճռգնորականների նետ կապչունենալով մասին,որոնք Պատմության չեին կառողբոմ, Պատմությանմեչ ոբ

մեռած

էր

՛

զետեղվել: 223.Փակագծված բառերըպակասումեն վերնագրից: 224.

Բեագին այստեղթեռի է--

այստեղ վեշճնագոում: Լ՞ացշին/

ցանկի

«Եւ էին թիկունքԱրշակայ թազատոինՀայոց ե էջ Ն ֆնչլբացոինքինչպեսիմաստըպաճանչում պես Ֆթաղշել է Փ. Պատկանյանը մեյ: իջ ճնրատաբակության ֆանոթության 225. Բնագրում գված է «/- Սիմշն դաւառինմնացինջ,մի ձեռագիրոմփ «87-

Մենք թագատոնՓարսից»: հոսոովու

|

«6

Ն անտեղի ոչ թե ճատուկանուն, (ոբ անճայտ ւսիւնքն»: «Սիւնքն» մենք ճամառբեցինք անուն` փոխաբերաբար սյուգ ործածված,--աշխարճի այլ այստեղ). ճասաբակ կլիներ ռեբր` ճենաբանները կազմող. հիմնական գավառները: 226. Բնագիոնունի. «Պակասեացյիւոմէ մեծութենէնյայնմ ժամանակնն յապայ»: Վերջինխոսքը ցույց է տալիս, ոբ Փավստոսիպատմությունըգբվածէ Հայաստանիայս բաժանումից (384-ին) շատ ետո: 227. Պճղնավոբրեբկաբ զգեստ` փաբաջաէբ, մինչե պճեղները՝ոտնեոի կո-՝ Սա էբ ճոգնոբականների ճերն էՐ ճառնում: առտաքինզգեստր,ոռի պատճառով ճԲայո է կոչում (Փավստոս,Դ. ԺԴ.): կանացազգեստ ծաղբելով` ճոգեոբականնեոին մաոռդպետը բացատոելեն Ս. ՊաբոնյանՆ Հացունի (Արմ. բառ. խոԻսկ խոտոբկտուոր,ինչպես տոր է զինվորականզգեստ,որբ ճետեի քղանցքից ղեպի առաջ՝ բառի տակ) նշանակում մինչե ծնկներ կտբշածէր լինում,որպեսզի առչնի քղանցքըվազելու չխանգաոի:Ֆոեի կազմված է խոտոր ն կտրել բառերից. այսինքն շեղակի կտրած: 228. Քնագիբնայստեղունի «Եւ ինքն Զավեն աքինճալս ն դտապակեալազժապփնեալս նարօտօք ագանէո», ոբտեղ «աթինեալ» (կամ ճաթինեալ`Զավեն բառի վեւչին ե «տապակեալ» ն գիորըճամառբելով միայն այստեղ են գոոայս բառինպատկանող) Աբշմ. ն ե բառ. առաջինբառը՛ ոչ նշանակությամբ: ծածված պառզ չեն ոչ ծագումով (տապակ-- վաիսկ տապակյալբառը ճասկանումէ իբոն` «պճնված, զարռդաբված», ճանաձե զառշդ)՝ իբոն վաճանակնեբով զաողարված: 229. Բնագրում գովածէ «Զորթ այո ներքինի ընդ նոսին»: Քանի ոբ Ձոշթթըեպիսկոպոս է եղել. ինչպեսգոված է. վերնագրում ն բնագրիմեյ՝ ութեմն նա չէՐ կառող .ւստի մենք թարբգմանեցինր արգելվածէր եկեղեցականկանոններով: ներքինի լինել. «ՆԵ՞քինխոճոդական»,.ճետնելովբնագի ճաջորբդխոսքին-- «էին ի նեոքնիճայբապետին ի տան իւբում»։ 230. «Հոռոմ» թառը, ոբ ծագում է Հռոմ քաղաքիանունիցՆ սկզբնապեսնճշանամեչ գործ է ածվում նշանակելու ճակում էՐ ճոոմայեցի՝ մեբ ճին մատենազոության մաբ ճոռմեականառնելյան կայսբության,այսինքնԲյուզանդիայի ոբոնց բնակիչներին, կազմում էին ճույները, այնպեսոբ ճոռոմ սկսեց նշանակել մեջ տիրապետող տարբ լեզվի մեյ դարձել է ոտում: Բյուզանդիայիճույն: Այս բառն է ոբ ժողովոդական տե՛ս 220: 231. ծանոթ. Այս վերնագրինկատմամբ 232. Բնագոումգոված է. «Ոշդի Փառինայճայբապետի,ճինաւուռց»:Այնպես է դուրս գալիս, թե Փավստոսը«ճինավուոց»--ճնագած,զառամյալկոչում է Հոճան եպիսոբոնք այդ եպիսկոպոսիգոբծողություններին, կոպոսին,ոբ սակայն չէ ճառմաբում են Մենք ճասկացանքայս բառնիբոնե«ճին ավուռց»-ԽԵբիտասաոդ ճասակին հատուկ: Փառեն ճայբապետին, ոբ ճին անցածօբեբի Ն վեբաբեբեցինք կարն ժամանակովկաթողիկոսական աթոռը նստավՏիրան թագավորի ժամանակ(Գ. ԺՋ.) Ն ոբին ճամաԻում է «ճին ավուր» արբտաճայտությունը: 233. Հեսկ-- ոտներիփաթաթանփոկերբից, խսիբիցկամ այլ`նման ճյութերից:ԿԵմ-խոտից ոլոբված չվան: 234. Բնագոում գովածէ. օդիկ, մի ձեռագիրունի յօղդիկ։Եբկռւանէլ անծանոթբատեր: Ե. Մ. ուղղում է ոդիկ, ոբին մենք Բետնեցինք։ է, վեբառկու: Լոդիկ վեբնազգեստ 235. Բնագիրն ունեն` ունի. «Սակայնմի Հանչաք այն էին նորա»: Ռւռիշօբինակներ ե հն. Քառիիսկական ձեր, ծագումը նշանակությունըանծանոթ զործ է «Միաճանէք»: մոտ: Նոր Հայկազյանբառաբանըբացատում է. ածված միայն այստեղ Փավստոսի «Ոբպէսթէ միակ ճանակ,այսինքնխաղ, կատակ,միմոսություն կամ կեղծավոռություն առ ի ճանելՆ քաղելինչ մի յայլոց»: Բայց սակայնբառբ թույլ չի տալիսայս բացա

տբությունն ընդունել Աճառյան(Աշմ. բատ.) ավելի ճառմաբ է գտնում` «փորձանէ, վտանգ,փորձություն»:Քուզանցուզում է ասել թե «Հովեսն բ ծարավիէո, սակայն այս ագաճությունը իբ զլխին (ի այգեպանի դեպքում. Բուզ. Թ.): Բայց այգեպանիդեպքում ոչ ագաճություՄԵՏք նից: ենթադրաբար այդ խե թյուններն ղՂ իթոն միչոց էին ծառայում (մի քան 236. Տողատիմասին տես Է. դպր. զուխ ԻԴ: 237. այստեղ ե եկու գած է ծայրերին, կատարներին, անճաբմար է, մենք ուղղեցինք կըս»-- ծակեռում, ծեբպեոում, ոո ատեղեն էին, որից բաղ քառեր՝ ծակախիթ |իճել,ծակամուտ լիճել։

փորձանք ո» "Վի ազաճությա լ Հիս փուձանը

|

'

թառգմանեցիեք. Անտոա կոոզելու համառ):

ոբ

Բնագբում

|

|

որ

-

ել տող Հ

ր Վեեւոի

աար ԻԻ Դ-անապատականեե՞ի

'

:

որ

-

.

'

:

:

՝

'

' :

Դ

ՖԽ

Դանիել

9, 59, 63, 09,

ՄԵծ

395, 339,

տ

Աշտիթեպ. 387,

բ

ի

հաբիկՍյունի 381,

Աճարոն 397, 418

281, 345, 401.

99, Անդիկան

:

215, 217, 227.

Քատ

89, 115, 188, 203, 209, 211, 251, 273

101, Ապական Վսեմական Առոստոմ

397.

.

113-117, 127. 148, 183, 185, 189. 203, 311. 289, 299. 309,

'

383.

165-171,

31,

179,

385,

Գո

19. 29, 4725. Աբտավազդ Արտավազդ Մանուկ Արշտավան թագավռո239

.

143.166,ւ.

Գնիթիշխան49 Գոբութիշխան49 Գ-իգոո Մեծ 7--15,

Բ

185, 189, 191,

886-389

լիակաՀարամ Շաճապ

Կ

43, 87 կոնատանդիանոս Հ

Համազասպյան «եզո չամբարագապնտ217

27, 48. 49,

58,

| |

181.

ւ.

26.

Հերակլ61, 63 Հմայակ 369

Հ

405.-411

ՀովճաննեսՄկրտիչ 17. 9.

13, 49, 67.

114.

չ. -ւ. 145

Իո

աո թ

48, 11. 73.

185, 287

ՀԻ

Թեկզի 159. 161 Թորգոմ7. 9,285.

Խրաճակ

183,

՛

173, 14, 14, 8. 279, 293. 295. 335.

Հայր Մարդպետ11,

աաա

117, 161. 18

28,

յ

Ջիկ 263. 275. 287 235. 399 ՎիկՆվիրական ՑիկՆվիջակապետ 01. Ջեդակապետ Ջոմծ իչխաք63 Ջո՞թ եպ. 397. 403 Ջոոթվաղեպ. 397. 411

Թաղեռս առաքյալ

99, 215 Հազառավուխտ չակոր 8. 71, 39, 41, 44, 145 հպ. Հակոքոս125 Համագասպուի 212. 21.

401. 403, 413

Ջառեճ իշխան49 373. 375, 379 Ջառմանդուխտ

|

'

ս 9, 21 23, 25, 27, ԳՐիգորիս 99, 233, 279 ԳումանդՇապոճն

Ցավենեպ. 397.

59, 61, 63. 67, 69, 79, 77, 109, 111, 117, 185, 358, 415

ւ

կեփաս125 Կիշկեն165

ՋվԻթ ե՞եց 103, 267, 269, 271

5.41»:

ՅԷ3, Գճել Անձեացի

Էւ

Ց

193, 201, 209, 241, 287

Յ5 Արշակունի թագավոր (Լուշանների)

ԱՐչավի՞ Աբչառբունյաց 47, 71. 87, ԱրշավիրհԽամսաբական Աբտաչես Աոտաչիշ391

27,

Մաղխազ)185, 378, 375,

Գեր

389...

Գառչյոլ ՄախազԽուխոռունի (Գյառ-

չուվ

կայեն 189 իշխան63

Կաբեն

Սարեն 283. 278. 287

279, 3|Ր, 317

303, 367,

361,

Գայիանն ագին 61 Ռշտունի

283. 285, 315-319. 362,

կ

զ

Գ

95.-109.

.

եպիփան68. 281, 386. 398. 315 441. եվսերիոս98. 118. 117, 149, 187 ԵՐրազմակ

149-.՝

313,

ն

,

279.

Ա՞չակ թագավոր288, 378,

Սաճառունի359,

.

9. 13. 15, 21, 43 ԱՐիստակես Արշակթագավոր75, 88. 91,

Յ1,

:

բռյական(ճռյեկան)101, Բուզանդ279

295,

99, (Դմավունզ) Վսեմական

Դբաստամատ

|

'

397, 403, 413 Ասպուբակես ԱշիանոսԱղեքսանղբացի

» 279,

ԽոսրովՄեծ 15,

-

Մարղպետ ռող

19, 29,

եպ.

Գնթունյաց165

Դմայուղ

Բարբիչ, տիկնանցտիկին89 Բառնաբաս125 Բաոսիլիոս(Բառսեղ) 95, 1լ5,

Անդոկ(Աճդովկ) Սյունի 47, 71. 87, 99.

Քամբիչ71, 77, 109

Ազձձյացիշխան37

Այծեմնիկ125 Աճակ15, 37

'

Քագաշատ118 Բագոս217, 219 ՔագբատԲագբատունի Քակուր9, 37

'

Աղբիանոս11, 19, 78,

Դեմետ

8, 18, 15, 47, 49,

45.

01-408 Խոռրով "որովՅոր,

ա

Գեճկան233

Է

՛

Արս Գեոճյաց 49 Ադե կոմս 285, 287, 353, 355 11, 21, 59, 71, 77, Աթանագինես Ալանոզան101, 297

31, 38, 35,

33, 35

տ

ւ

Խոսբով(կոտակ)7,

Բար դատար

ծես

Խեշա37

Դանիելիշխան115

ԱՆՋՆԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

Խադ97, 107, 108, 171, 185,

՝

թ

6:

.

«01.

Հուսիկ 9.

'

11. 21.

28,

21. 62. 68, 77, 18,

Հոսիկ 245

25. 85, 51. 84,

Մաճկետուն247 Մանակիշխան37 ՄանաճիոճՌշտունի41,

Շաճակ11, 73 ՇաճակԿոբնեացի

Մանասպ 49 Մանավազիշխան49` 9. 19 Մանավազյան

281. Մաճուել Մաո .

197.

Մաբի Երեց

199, 265,

Մարիամկույս 131 ՄատաքիաՄակառե47

Մենաո

Շապուճ արքա

:

-

Շավասպ պ 75

|չտունի Մեճենդակ(Մենունդակ) Ռյտունի 37, 11.

273.

295.

377.

373,

281, 283, 289, 291. 379. 383--389

Մչկան 101. 239 101, Մոգուց ճանդեռձապետ Մովսես եպ. 59, 147, 397, Մոկան 103. 247. 283.

327.

339,

335, 353--305. 369,

127,

137--15Է.

177--189,

195,

171,

178,

249,

251,

307.

281. 285--289, 331, 335, 337, 327--329, 408, 405, 415 351,

345, ներսեճ

261.

345.

Ռոստոմ

թագավոր 11, 37, 87, 98, 105, `

Նիճոբական Նոյ իշխան115

21.

Սյ

:

|

անղերձապետ Սակստան Սաղամուտ

լ ՛

181.

295.

57, 91, 95, 105.-

315. 405

145. 359,

Ռի :

165.

1607.

Լ.

195--

289.291

209,

191--195,201, 209. 563. 265,

97. 103. 183.

241. 71. 73.

Փառեն 9.

405.

՝

'

յա

306,

-

Փառանձեմ

203,285.: ր ի

Բուզանդ93 Փավստոս 335. եպ. 113. Փավատոս

397.

Սյունի11.79--83 Փիսակ ջ

Վաշդան Մամիկոնյան99. 107 Վառղան(ՄամիկոնյանՎաբգանիռոՊին) 205

3835. Վարդանու

189.

31-37.

Վարուժան 107

աա

49-53.

Ռտնայբ թազավոր 279, 295, 297, 307. 361

Վաշազիչխան 11, 68, 379 ՎաբազՇապուն79. 81, 85, ՎաբազՇանունի

|

179.

383, 389. 391 97, 127, 143,

3.

:

31.

95,

զնոր հաաա

Ս

.

97--103,

38,

շշ

273. 29. 91.85.

Տոդատեպ. 385.

373.

91,

87.

է55--

Վարազ Կամ

Ռ

|

.

ր

Տիրանամ145 Ցիոիթ97. 143. 165. 183, 191. 198 Տիրիկ 397. 413 Տոդատթագավոո7. 9, 13, 15, 61. 78,

երա այա 107.(Մամիկոնյան)

309.918,

373, 379

Ջոն իշխան37

271,

Վաչե (9. ԱՐձրունի

տ

203,

167.

ՎանոինԿաճոին99. Վաղառ»չ իշխան49

367.

79, 281,

ՆՐ

165,

(89.

Վաչն 8, 385.18. 38929. սպառապետ 48. 41. 365.

առաքյալ125 ՊողոսԱռաքյալ125, 135.

103, 109,

109.

Ամատունի31. 35

Վաղեսկայսո

Պետբոս

171, 77, 95, 97,

111, 115-121

301.305.

Ամատունյաց. ԳՓարզգն

Ն

89. 63.

273.277. 389

101. Վաշական

Պապթագավոր11, 21, 57, 71, 77, 241. 243. 263. 279.

Պոր

:

374. Վաղաբչակ |

35,

Մամիկոնյան 165,

249.

25, 29,

262. Տիզբան ք թագավոո565. թագավորՍ. |1, 21, Տիրան

Վանազն61

Վաճան |

ՏՈՄ

101,193,

-

285281

Աա»

'

:

201.

ՍՈԼ

325, 329, 331, 345-367,

Մուբիկ

101, 234

Սուրիկ 165

Վաճան

յ

289. 285.

Մեֆ

ո

Գունակ(Չոնակ)195

Մուչկ Սաճառունի165

Նեշսես

:

Տաճատ

Վ

ՈՅ ց

Մբչունիկ97. 183. 193. 195 Մուշեղսպաբապետ 279--299. 307--313, Յ19.

'

101, 235

Վաճան 103

9, 15-21,

Վ-իկ 19 Վշկեն 165

-

Գար պառսիկ

Սուրեն

լ

ւ

կինո»2 ջր արմեն ր"Բութ իշխա ..

ԱՐծբունի99. 103, 219--225.

231.249.

179,

Ոլոմպին(Պլոմբին)97, 183, 198,

1», 115

Մեբուժան

ր

Սուրեն

՛

263,

ո

Մեճեն

ՍուրենՄարզպան281, 373,

195--199,

|

97,

45-51,

.

Շավասպ Աբու

Ստեփանոս123

87--.103.

Վին 99, 227 Վոթանես7,

Սպանդաշատ

:

201.221, 225-237, 243, 247, 209. 273-281, 291, 295, 297, 317. 361, 365`

101, 238,

Մառուճան

իշխան49 Շաղիտա69. 281, 335..339 Շապստան108 243, Շապոտան տակառապետ

395, 399

283, 363--391,

իշխան37

Սամուել 277, 388 Սանատբուկթագավոր 13. 181, Սանեսան թագավոո27--31 Սաոգիս 161. 163

397,

Շաճեն

՝

Սամ

ՓՔ-իստոս15, 17, 23--27. 61.

129.

69.

97.

133-137.

109.

113.

113-149.

115. 181, 187. 189. 251. 343, 349, 415 333, 41.

41-47. 119.

125--

193-16Ր 271.

327.

Դ

Գանձակ29, 218,

279, 289, 307, 311,

Գամիոք48, 21, 109, 115, 149, Գամբացերկիր73 Գառնի 33 73, 247, 323 Գարղմանաձոր

Գողթն

ՏԵՂԱՆՈ ՒՆՆԵՐԻ

ՏԱՆԿ

275. 279. 287, 295, 303, 307.

մ

Աղիոոսք83 Աղձնիք 69. 247, 219.

205,

գավառ 47, Աշշարբունյաց

Աղձնյացգավառ63

Աղձք, գյուղ 225 Աղվանք297. 305. 321, ՆՆ Ամաշազ. գյուղ Ամիդ 43

61,

225. 313,

բեղ224. Անգեղ

48, Անձիտզավառ

281.

221.

315.325

Հ

315,

Քալխ 315

արլ

ւ

ա

էռ

Ա աուն 215, 221.

Բասեն 405.

:

գյուղ Յ85

195.

կազբիցաշխարճ249, Կաթողիկե եկեղեցի61

Կաշին187

Կարին գավառ

273, 383

կեսառիա 49, 71, 78, 95, 109.

Ջաբիշատ

388,

-

149. 155,

գոտ

'

193. 217,

89.

գավառ -

լողթ

Կովգի

.

223.

.

Կոբղուք195. 279, 321. կուղիք 247. 279. 31

397,

.

արո կոբդրիք ոի"

թ

-

49, 247

Ը

Ըոեդառո մնա լեո ՛

' |

Կողբի գավառ

|

115, 157, 159, 281, 345, 347,

կոգ գավառ169,

էՐսվանիբեոդ201 ի

հասբեր

է

Բնաբեղբեոդ52, Բոյեկան165

25. 29. 19. 81. 99. 223. 227. 237. 241. 245. `

Կ

-

Քասանիեոկիր 19

208, 269, 317

Աաական ան,

՛

79,

ՀՍ»

Քառահջգյուղ

ծ. 85. 105.

278.

267, Ջաբեճավան

.

ԴԷ հաղաստինեռի աշխաոճ

2.7:

գյուղ

ո

.

Ֆոփք (Մեծ Ծոփք) 37, 49, 53, 69, 181, 249. 281, 315, 325, 339. 341 Սոփայզավառ18 Ծոփք փ Շաճունի մի 221

|

ՅՑ Ջաբավանդ գավառ

Անոնա

Ա Ե ԱԻՆ Առավյուտոց Առ ։ լ մտ

Քազավան383 Բազեն165

Աշտիշատ17. 61. 77, 97, 119, 179,

`

19, 181, 298, 295, 387, 415Եփոբատ

.

Ռագբեանղ167, 267. 311,

279.

261.

Քագաբավան

249, 281. 325

Անի բերող224

Անճուչ (Աճդմբշին)

,՝

Եկեղյացգավառ47, 221, 331, 335, եղշյուբներ,լեռնե» 385 Եռանդ289, 295 կովանդաշատ Երեյալ217

185, 298, 335

Աճի 47

Անկյուբիա167

Խուժաստան 269, 311, 315

Ե

տր

Խոսբովակեոտ

|

221.

49, 61, 189,

Եգիպտո48

Աշցախ247, 278,

Աճգեղտուն 219.

5,

.

։

39,

33. 51. 103, 265, 207, Աբտաշատ

,

Այբաբատյանգավառ 29, 31, 33, 49,

203,

Ա-վազաստան վաց

ԱՐարան յՇաբատ

Գվին բլու՞

|

203, 263, » 205 Առշտագես Աշտանղանդաշտ 381

:

Արիաչիառն

Գաբեռե բեդ 29, (Գառոեք)

Արշվաստան

ախ ավան38

,

սՐչաբունի «ի 0

325, 339

նինբլուր189 հ

լաո299,Հո"

ո

ք Արոզավան

221, 229,

|

ւ

տ

Դալաոիք(Աֆոխ) 83,

169. 171, 173, 177

99, 193.

Իսրայել

աի

Աշագածլեռ 225 Առղյանքգյուղ 313

Աղթամար 5: Աղիճովիտ

:

.

ւ

.

319.

Ագաշակ77

Գկուծք

գյուղ Գուգարք247

Թիլ 15, 08, 385 Թորդան գյուղ 18, 49,

37, 39, 69

չ

228, Թավոեշ (Թավոեժ)

Թավոիզ

Կորճայքի Գոր 245,

221, 231, 291.

Սուբ

|

գետ29. 32

-

Հ

Մանազկեռտ

թաթ

Մանավազակեոտ

Հաբանղգավառ27 Հաբուժեն165

27, 37, 59, 77. 87, 91. 93. 9. 101, 103, 107. 119. 153, 171, 177. 209. 215, 295. 297, 235, 239. 245. 247. 257. 267. 573. 28լ, 303.

355.

399. 379. 381

311.

323,

347.

351.

լ

353.

205. 243.

219. -

351,

,

,

263.269.

289.

291, ,

315,

371.

375.

381, 383.

լ

285,

19 :

'

'

2483. 257,

-

:

.

359,

391, 395. 397.

.

37. Դ Մծգին

Մծուրք

ւ

"ՎՐաոտան 21,

Տայք9,

87, Հունաց աշխարբն

89.

գետ 89, Ռսխա

167,

97,

98,

:

՛

89, 97

Ողական ամոոգ

193, 339, 373

Ոստան

`

Ոողոբուգյուղ

Պ

Ջոբիաշխաոն49

Պարշսկաստան (Պարսից

'

,

Ճենացաշխաբճ307

:

Մ

Մաղխազյան103, 281, Մակեդոնիա Մամբբե281, 339, 341 Մաճուջշեղ գետ 339

59, աշխաոն)

99, 104, 233, 237, 263, 208, 311, 317, 359 365

Է

է|

Ջանջանակ Քոաբաշխ

.

Ռ

.

:

Ռչտունիք41

Շակա 1են Ուտին

28, 279, 323

ֆ

: .

Փայտակաշան

Տ

107, 201, 411

,

Տառոն. 15, 59, 69, 71, 73, 77, 78, 97.

119, 179, 193, 195, 593, 413, 4լ5

:

289,

|

.

:

գ

Հոսիձոոշ165

Ոռճա

`

Շաճապիվան 47, 115, Շիբակ

207,275.

ՈՒ

Վաշազլեռ 385

Շ

"Հովիտ169

Ջորա

Վատնյա ա ղաշ

դաշտ

Վ.

Հեր գավառ 33

275,

8լու գլուխ լեռ (Յուլ) 2է, 33,

Վանանդգավառ 49, 08, 217, 397,

.

՛

32լ

279,

(Տ (Տոսպ)

31, 267 Վաղաոշապատ

Նախճավան ՆոչիՐականգավառ 979, 297, Նպատլեռ 297, 299

247, Տմո՞իք

Վ

Ն

Տոզը ոզբ

119, 123, 165,

43. 205. 313

Տիզբոն197, 209,

Տիկնունի33

..

Հացինեբիպառտեզ63 Հացյաց գյուղ 79

Հունաստան

ԳԱՅ

389,

Հայոցլեռներ 3:

)85.

:

21,289

Ցիգոանակեւտ

Սպերգավառ391

.

Հայոց մայո եկեղեցի69

Հոնազկողմ

107, 115

Հայոց եբկիո 11, 29, 3լ, Հաշտեն37.

53, 71,

Տապաբաստան Տափեռի կամուռչ51,

101: 248

լեռ 37, 39, Սաբաճադ Սինեբական լեռ 39. Սյունյացգավառ841

Մզու՞ զավառ221

,

,

261.

105,

զամ Սատաղ28,

Միջագետք

273.

327.

-

95.

Ս

-

Մեծամոռբի դաշտ 33 Հայք 29. 33. 35, 45.-49,

95.

թո

737.

Մեծ

Ց--13. 19, 29. 45, 47, Հայոց աշխաոբճ 53-57. 783. 87. 91. 105. 109. Ատ, 18. ղթ

221,

արագ Մաճացաչխաոք223 Մոր

Հայաստան 7.-11,

295.

|

ատ Օշական բեոդ31

ՓԱՎՍՏՈՍ

ՀԱՅՈՑ

'

ԲՈՒԶԱՆԴ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

է ճեշգայացթել ՀՐատաբակության Քամալսաբանի ճայ ժողովոդիպատմության ամբիոն,

Հրատարակչության խժրագիր՝ Ն: Ս. Աշզումաճյան նզարչ՝

Ա. Գ.

Սիմոնյան

Բովմասյան

Գքզարվեատական խմբագիր՝ Ն. Ա. Տեխն. խմբագիր՝ Հ.

Ս.

Ալվոցյան

Վերստուզող արբագրիչ՝Մ.

Գ.

Ցավբյան

Իբ 626

Հանձնվածէ չարվածթի Չափսը60484

իգ:

12.03.1986

Թուղք 44 1:

30000 ուլի: Տպաքանակ

Գին

Ֆ

ո.

կ։

Ատորագրվածէ տպագրության 23.05.1982

ք.

Տառատքսակը Տպագրությանէղանակըճօֆսնք», «Նորթ»:

22,4 մամով: Հրատարակչական

Ժ

Ք.։

28,5 ամուլ Տպազրական

(2-բդԴ թոդարկոտմ՝15001

-

Տ6,5

պալմանական մա)։ Պատվեր 5927:

30000

|

երնանիճամալսարանիճրատարակչություն,նրնան, Մռավյանփ.

/ԱՅ6քՇԱՅՇՆ2,

ԷքօՑՀի,տ. 11302161ԵՇ180

Եքօ8ՅԽԸԽՕՐՕ

Խթշոռոռ

Ժե 1.

ն զործերի գրֆի առետրի պոլիգրաֆիայի

ՀՍՍՀ Հրատարակչությունների,

պետական կոմիանի գունավոր տպագրությանտպարան: երեան-82, Ադմիրալ հիսակովի պող. 48.

Ատօւիօմ ՈՇՎՅԵՎԼՕՇՅօԽԱՆՆ Ղոտօրթոգուտ Ճքո. ՇՇԹ ոօ ս ախռտաօն Հօքոօողյ. ՅՈ3764ԵՇ 18, ՈՕոարքճֆաւ Քքօ2:-82, ոք. ՃոխաքճոճՍօոխօտ8,48.

'

Ոծոոոլ