Հինգ վիպակ

| «ՎթՆ(

Ծեր հպատակնէ հասարակությանմեջբարձրացնելսերըդեպիընթերցանությունը, առաջացնելհետաքրքրությունդեպիդասակահն արդիգրականությանը,ն կոտրել բոլոր այնկարծրատիպերը, թե այսօրվահայիրականությանմեջընթերցողներչկան:

ԲՏԱՄՈԼ.

Գիրքը լուսապատձենվելէ «Համահայկական Էլ. Գրադարան»կայքի՝ ն Է էլՇՇԵօօէՏ.մօ.ւո-իկողմից ներկայացվում ընթերցողներիուշադրությանը: ՛Լհճ Եօօէ Ըւճճէ6մ

Ե7 «Եշո/ածուշո

Ի.

Լ1Եւու»»

Բոլորի կողմիցսիրվածԳրքամոլֆեյսբուքյանէջը սկսելէ մի նախաձեռնություն,որի նպատակնէ համացանցումէլեկտրոնայինտարբերակով տեղադրելբոլոր այն գրքերը,որոնքսիրվածեն հայ ընթերցասերներիկողմիցն ցանկանումեն դրանքընթերցելնան Էլեկտրոնայինտարբերակով:Ժամանակի ընթացքումմեր կողմիցհամացանցումկհայտնվենբոլոր այն գրքերը,որոնքմինչ այ ինչ-ինչ պատճառներովձեզհամարեղել են դժվարձեռքբերելի:7 Գրքամոլ էջը, լինելով միակը ամբողջ համացանցում,իր առջն նպատակ է դրել հասարակությանմեջ բարձրացնելսերը դեպի ընթերցանությունը,առաջացնել հետաքրքրություն դեպի դասական ն արդի գրականությանը,ն կոտրել բոլոր այն կարծրատիպերը,թե այսօրվահայ իրականությանմեջ ընթերցողներչկան:

Սիրելիընթերցողներ,սրանք մեր առաջին քայլերն են

ասպարեզում, ն մենք շատ ուրախ կլինենք, եթե կլինեն մարդիկ, ովքեր կցանկանանմեզ օգնել այս հանրօգուտ գործում: Մենք բաց ենք բոլոր նվիրյալ ն օգնել ցանկացողմարդկանց համար: Եթե դուք տանը ունեք լուսապատձենահանմանսարքեր, ն ուզում եք միանալ մեր կողմից ձեռնարկվող այս հանրօգուտ գործին ապա գրեք Ձեր ջոզոոօԹջոոււ «օո:Շնորհակալություն, որ ցանկությանմասին մեր էլ.- հասցեով` հետնում եք մեզ: Ցանկանումենք բոլորիդհաձելի ընթերցանություն: այս

ԳրքամոլՆախաձեռնություն 2013-2014

ՍՔ1,

Փ

ոորուքցուՕԼճոը,

ՕոզուծԼ Հոու,

Ճ1|

Էջիւտ ԽՇՏ61Նօմ.

Ք-զայաօՕ1ԱջուուԼլ«օու

ՅՈՂ

ՍԳՈ Հրատարակչություն Երնան

-

ԳՄԴ

84.4ֆր--4 Ք 174

Կազմեցն խմբագրեց ՛

ՎԱՐՈՒԺԱՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԸ

Ք174

/Ա.

Քամյու, Թ.

թարգմ. Գր.

Վուլֆ,

Օրվել,

Ջ.

Ռ.

Բախ,Գ.

Ջիվանյանը,Ա.

Քեշիշյանը, Ա

յանը, Հ. Սահակյանը)

Հինգ վիպակ

Մարկես/(բնագրից

էմինը, Ն. Հարություն-

եր. Ապոլոն,1991.-228

էջ:

Գրքումամփոփվածեն ստեղծագործություններ, որոնք խոր հետք

են

թողել

20-րդդարի գեղարվեստական մտածողությանվրա:

Բոլոր գործերը հրատարակվումեն առաջին անգամ:

ԱՔՍ

ԷՌՆՍՏ.

«Մարդիկ դրա

մասին ոչինչ չեն իմանալու», 1923

03000000

90111991. 5-8079-0277-7

(Օ

«Ապոլոն» հրատարակչություն. թարգմա

նության. կազմելու

ն

ձնավորման համար, 1991.

`

ԱԼԲԵՐ ՔԱՄՅՈՒ

ԱՆԿՈՒՄ Ֆրանսերենիցթարգմ։ սեց

ԳՐԻԳՈՐ ՔԵՇԻԸ

ՆԸ

չ

առաջարկել ձեզ, կարողեմ, պարոն, իմ ծառայություններն ձանձրալի դառնալու վտանգինենթարկվելու: Վախենում առանց

եմ, որ չկարողանաքձեզ հասկանալիդարձնել այս հաստատության ճակատագրի վրա իշխող այն հարգելի գորիլլային: Նա միայն

հոլանդերեն է խոսում: Եթե ինձ թույլ չտաք ձեր դատը պաշտպանել, գլխի չի ընկնի, որ դուք գիհժղի եք ցանկանում: Ահա համարձակվում եմ հուսալ, որ ինձ հասկացել Է. գլխի այդ շարժումը պետթ Է նշանակի, որ նա տեղի է տալիս իմ փաստարկների առջն: Եվ նա է իսկապես, դեպիայս կողմն շարժվում, նույնիսկ շտապում Է, Դուք բախտավորեք, բայց ինչ դիտավորյալդանդաղկոտությամբ: է, նաչգռմռաց:Երբչի ցանկանումսպասարկել,պարզապես գռմռում է, ն բաբավական որ ոչ ոք այլնս չհամարձակվիպնդել: Սեփական մենաշտր"մադրությամբ խոշոր կենդանիների, առաջնորդվելը ես հեռանում եմ, պարոն,երջանիկ եմ, որ կարողացա նորհնէ: Այժմ ձեզ պարտավորեցնել:Շնորհակալություն,սիրով կընդունեիձեր հրավերը,եթե վստահ լինեի, որ ձեզ չեմ ձանձրացնում:Դուք շատ բարի եք: Ուրեմնբաժակս կտեղավորեմձեր բաժակիկողքին: Դուք իրավացիեք, նրա լռությունը խլացնող է, նման նախնադարյան անտառներիլռության, որ լեցուն է վտանգներով:Երբեմն ես զարմանում եմ այն համր ատելության վրա, որ մեր լռակյաց բարեկամըհանդես է բերում քաղաքակիրթլեզուների նկատմամբ: Նրա արհեստը բոլոր ազգերի նավաստիներին ընդունելն է այս որը չգիտես ինչու նա անվանել Ամստերդամի խորտկարանում, է «Մեքսիկո-սիտի»:Այդպիսի պարտականություններիդեպքում չեք կարծում,որ նրա տգիտությունը տհաճությունների առիթ կտա: Պատկերացրեք կրոմանոնյանշրջանի մարդը` տեղավորված բաիր միջավայրից բելոնյան աշտարակում:Նա առնվազն կտառապեր լինելու համար: Բայց դուրս ընկած ոչ, այս մեկը իր աքսորված նա գնում է իր ճանապարհով, ն ոչինչ նրան չի վիճակը չի զգում, խանգարում:Եզակինախադասություններից մեկը, որ լսել եմ նրա բերանից, «այո» է, կամ «ոչ». այսինքն՝ իր ասածը կարող եմ ընդունել կամ մերժել: Ի՞նչը պետք է ընդունել կամ մերժել: եմ, մի ամբողջաԱնշուշտ իրեն, մեր բարեկամին:Խոստովանում կան կտորից կազմված այս մարդիկ ինձ գրավում են: Երբ քո կոչումի կամ.արհեստի բերումով երկար ես խորհումմարդու մասին, պատահում է, որ նախնական տիպերի կարոտ ես զգում: Նրանք առնվազն հետին մտքեր չունեն: նա

Բայց,ճիշտն ասած, մեր տանտերըունի նան հետին մտքեր, թեն դրանք նա թաքցնումէ իր հոգու խորքում:Քանի որ չի հասկանում, թե ինչ են խոսումիր ներկայությամբ,նա ձեռք է բերել չվստահող բնավորություն: Դրանիցէլ` նրա այդ մռայլ. խոժոռ լրջությունը: Կարծեսառնվազն կասկածումէ, թե մարդկանցմեջ ամեն ինչ չէ, որ կարգինէ: Այդպատճառովէլ դժվարէ նրա հետ զրուցել այն ամենի մասին, ինչ նրա արհեստինչի վերաբերում: Նայեցեք, օրինակ, նրա գլխավերնում,պատիվրայի այդ քառակուսի դատարկությանը, որ կարծես իջեցված մի նկարի տեղը լինի: Իսկապես,այդտեղ մի նկար կար, հատկապեսհետաքրքրականմի նկար, մի գլուխգործոց: Ես ներկա եմ եղել, թե ինչպես տանտերըստացավ այն ն ինչպես տվեց ուրիշի: Երկու դեպքում էլ` նույն անվստահությամբ, շաբաթներ տնող տատանումներիցհետո: Այս տեսակետից պետք է ընդունել, որ հասարակությունըմի քիչ փչացրել է նրա բնավորությաննախնականպարզությունը: Նկատիունեցեք, որ ես նրան չեմ դատապարտում:Ես հարգումեմ նրա արդարացիանվստահությունըն սիրով պիտի բաժանեիայն, եթե, ինչպես նկատում եք, իմ ընկերականբնավորությունը չընդդիմանար դրան: Ափսոս,ես շատախոս եմ ն շատ հեշտ եմ ծանոթություններ հաստատում: Գիտենալովհանդերձ, որ պետք է պատշաճ պահպանելմարդկանցհետ շփվելիս, բոլոր առիթ՛ հեռավորություն չէի կարող ներն ինձ հարմարեն թվում: Երբապրումէի Ֆրանսիայում, հետ անմիջականընկերություն հանդիպելորնէ խելացիմարդու,որի տեսնում եմ, Ահ, անկատարժամանակով ըղձճակականի չհաստատեի: խոսելու իմ ձնը ձեր ժպիտն է շարժում: Խոստովանում եմ իմ թուլությունը խոնարհմանայդ եղանակին ընդհանրապեսգեղեցիկ լեզվի նկատմամբ:Այդ թուլությունը ես իմ մեջ քննադատում եմ, ճաշակըերբեք հավատացեք,ես լավ գիտեմ,որ նուրբ սպիտակեղենի է չի ենթադրում,որ պետք կեղտոտոտքեր ունենալ: Բոլորովին:Թեն ոճը, ինչպեսմետաքսը,հաճախծածկումէ էկզեման:Ի վերջո ես ինձ մխիթարումեմ` ասելով, որ ովքեր աղճատումեն լեզուն, նույնպես մաքուր չեն: Ահ, այո, մեկականգիհօղի նս վերցնենք: Ամստերդամումերկար եք մնալու: Գեղեցիկքաղաք է. չէ: Հմայիչ: Ահա մի ածական,որ վաղուց չեմ լսել: Այն օրվանից, ինչ թողել եմ Փարիզը,իսկ դա արդենտարիներառաջ էր: Բայցսիրտը իր հիշողությունն ունի, ն ես մեր գեղեցիկ մայրաքաղաքից,նրա ոչինչ չեմ մոռացել: Փարիզըմի իսկական գետափնյափողոցներից աչք խաբող նկար է, մի հրաշալի զարդանկարչ̀որս միլիոն մոտ հինգ միլիոն: Դե դիմաստվերներով:Վերջինմարդահամարով՝ իհարկե,երեխաներծնված պիտի լինեն: Դա ինձ չի զարմացնի:

է, որ մեր հայրենակիցները երկու կիրք ունեն. միշտ թվացել գաղափարներըն շնանալը: Դրանցովնրանք զբաղվում են, այսպես ասած, որտեղ պատահի:Բայց զգուշանանք նրանց դատապարտելուց, որովհետե նրանք մենակ չեն, ամբողջ Եվրոպան նրանց նման է: Երբեմն մտածում եմ, թե ինչ են գրելու ապագա պատմաբաններըմեր մասին: ժամանակակից մարդուն բնորոշելու համար մի նախադասությունըբավական է լինելու. նրանք շնանում էին ն թերթեր կարդում: Այս ուժեղ սահմանումից հետո, համարձակվումեմ ասել, առարկանսպառվածկլիներ: ծ, ոչ, շատավելի նվազ ժամանակակից 2չոլանդացիները, են: Դիտեցեք,նրանք ազատ ժամանակշատ ունեն: Ի՞նչ են անում: Օրինակ,այդ պարոններըապրում են այս կանանց աշխատանքով: Նրանքբոլորն էլ` արու ն էգ, միջին դասիսովորականէակներ են, որոնք եկել են, ինչպես լինում է սովորաբար,իրենցերազկոտության կամհիմարությանպատճառով:Կարճասած՝ ուժեղ երնակայությունից կամ երնակայությանպակասիցդրդված: ժամանակառ ժամանակ այս պարոնները դանակիկամ ատրճանակիհետ են խաղում, բայց մի հավատացեք,որ դրանումլրջություն կա: խաղացած դերն է ստիպումնրանց, ն նրանք վախիցմեռնում են վերջին փամփուշտը Այս բոլորն ասելով հանդերձ, ես նրանց ավելի կրակելուց հետո: բարոյական եմ համարում,քան նրանց, ովքեր ընտանիքում հարազատինմաշեցնելով են սպանում: Չենք նկատել, որ մեր հասարաէ այդ ձնի սպանության համար: կությունը կատարելագործված դուք լսած կլինեք բրազիլականգետերի այն շատ Բնականաբար փոքրիկ ձկնիկներիմասին, որոնք հազարներովհարձակվումեն անխոհեմ լողորդի վրա ն իրենցփոքրատամներիարագ հարվածնե-. րով մի քանի վայրկյանումմաքրում-վերջացնումնրան, թողնելով միայն կմախքը:Ահա թե ինչպիսին է նրանց կազմակերպվածությունը: Դուք, անշուշտ, մաքուր կյանքովեք ցանկանումապրել, ինչպես բոլորը: Դուք բնականաբար«այո» եք ասում: Ինչպես «ոչ» ասել: եմ: Բայց ձեզ կխժռեն: Այդպես է կազմակերպվածմեր 2ւ.ամաձայն մեր ընտանիքը, այդպես են կազմակերպվածմեր աշխատանքը, հաճույքները: Եվ փոքրիկ ատամները խրվում են մսի մեջ մինչն եմ: Պետք չէր խոսել նրանց մասին, ոսկորը: Բայց ես անարդար է ում որովհետն դա նույն ժամանակ մերն էլ է. հարց է, առաջինը խժռում: Վերջապես մեր գիհօղին բերում են: Ձեր կենացը: Այո, գորիլլան բացեց բերանը,որպեսզիինձ դոկտորանվանի: Այս երկրներում բոլորը դոկտորԱ պրոֆեսոր են: Հոլանդացիները սիրում են անում են նրանքայդ բարությունից համեստություկամ մեծարել. Ինձ

լ

նրանք

թե՞ով բարգավաճմա

նից: Նրանցմոտ չարությունը առնվազնազգայինբնավորությունչէ: Իմիջիայլոգ, ես բժիշկչեմ: Եթեցանկանումեք իմանալ, ասեմ. այստեղ գալուց առաջ ես իրավաբանէի: Այժմես խոստովանողդատավորեմ: Բայց թույլ տվեք ներկայանալ. Ժան-ԲատիստՔլամանս, ձեր խոնարհ ծառան: Ուրախեմ ձեզ ճանաչելուս համար: Անկասկած պատասխան: առնտրովեք զբաղվում: Մոտավորապես: Գերազանց ու Միաժամանակ բազմանշանակալի խելամիտ.մենք մոտավորապես ամեն ինչ ենք: Այժմթույլտվեք մի փոքր դեդեկտիվխաղալ: Դուք մոտավորապեսիմ տարիքինեք, ունեք քառասնամյամարդու մոտավորապեսամեն ինչ տեսած վստահ աչքեր, մոտավորապես լավ եք հագնված, այսինքն՝ինչպես հագնվում են մեզ մոտ, ն ունեք մոտավորապեսմի բուրժուա ողորկ, փափուկձեռքեր: 2.ետնաբար, եք: Բայց մի բարեկիրթբուրժուա: Ըղձականեղանակի անկատար ժամանակի իմ գործածության առթիվ ձեր ժպիտըապացուցում է ձեր կրկնակիկրթվածությունը,որովհետննախ՝ այդ ոճը ծանոթ է ձեզ, ն, ապա, դուք դրանիցտհաճություն եք զգում: Ի վերջո ես ձեզ հաճույք եմ պատճառում, որը, առանց սնափառության, ենթադրելէ տալիսձեր որոշ չափով լայնախոհությունը:Ուրեմնդուք ինձ Բայցինչ կարնոր է: Մասնագիտությունները մոտավորապես... են հետաքրքրում, քան կրոնականաղանդները: Թույլ ավելի քիչ տվեք ձեզ երկու հարց տալ: Մի պատասխանեք,եթե գաղտնիք եք համարում: 2.արստությունունեք: Որոշչափով:Լավ: Աղքատներին բաժանում եք: Ոչ: Ուրեմնդուք, ինչպես ես եմ անվանում՝սադուկեցի եք: Եթե դուք ՍուրբԳիրքըմոտիկիցչգիտեք, չեք հասկանա,թե եք: Նշանակումէ՝ մոտիկիցգիտեքՍուրբ ինչ եմ ասում: 2չասկանում Գիրքը:2.ետնաբարդուք ինձ կրկնակի եք հետաքրքրում: Իսկ ես.. Դե լավ, ինքներդ դատեցեք: Այս հասակով, այս ուսերով ն այս դեմքով, որի մասին ինձ հաճախասել են, թե բիրտ է, ես ավելի շուտ ռեգբի խաղացողիտեսք ունեմ, չէ: Բայցեթե ինձ դատելու լինեն իմ զրույցներով, պետք է ընդունեն, որ որոշ չափով կրթված եմ: Ուղտը,որ իմ վերարկուինմազեր է տրամադրել, անկասկածքոսոտ է եղել, սակայն իմ եղունգները խնամված են: Ես բավականաչափ փորձառուեմ, բայցդատելով ձեր արտաքինից, առանց զգուշավորության վստահում եմ ձեզ: եվ վերջապես, հակառակիմ նուրբ ձներին ն գեղեցիկ լեզվին, հաճախում եմ նավաստիներիայս խորտկարանը:Ուրեմնավելին մի Զեյդկիի փնտրեք:2-արցնայն է, որ ես երկակիմասնագիտություն ունեմ,: ինչպես երկակի է մարդկային էակը: Արդենասել եմ, ես խոստովանող դատավորեմ: Իմ դեպքում մի հարց պարզ է. ոչ, ոչինչ հարուստ էի, բայց ոչ, ոչինչ չեմ բաժանել չունեմ: Ժամանակին

ուրիշներին: Դա ինչ է ապացուցում: Որես էլ սադուկեցիեմ... Օ՛հ, վրա լսում եք նավահանգստի շչակները: Այս գիշերՋույդերզեի մառախուղ է լինելու: Դուք արդենմեկնումեք: Ներեցեքձեզ ուշացնելուս համար: Ձեր դուք իմ թույլատվությամբ ես եմ վճարելու: «Մեքսիկո-սիտիում» ես հատկապեսուրախ եղա ձեզ այստեղ ընդունելուս հյուրն եք. համար: Վաղըես անպայմանայստեղկլինեմ, ինչպեսնան հաջորդ ձեր հրավերը:Ձեր կլինեմ ընդունելով երեկոներըն երախտապարտ Դե չունեք, պարզագույն լավ... Եթե առարկություն ճանապարհը... ձնը այն կլինի, որ ուղեկցեմ ձեզ մինչն նավահանգիստ:Այնտեղից, շրջանցելովհրեական թաղամասը, դութ կհասնեք այն գեղեցիկ նվագով ծանրաբեռնպողոտաները,ուր ծաղիկներով ն խլացնող են ված տրամվայներն երթնեկում:Ձեր հյուրանոցըդրանցիցմեկի՝ Դամրակպողոտայիվրա է: Խնդրումեմ, միայն ձեզանիցհետո: Ես ապրում եմ հրեականթաղամասում, կամ այդպեսէր կոչվում մինչն մի քիչ այն ժամանալըը, երբմեր հիտլերականեղբայրներըայնտեղ ազատ տարածություն ստեղծեցին իրենց համար: Ինչ մաքրագործում: Յոթանասունհինգհազար հրեաները տեղափոխվեցին կամ Դա դատարկությամբփոխարինվածմաքրագործում սպանվեցին: այդ մեթոդական համբեէր: ես հիանում եմ դրա իրագործումով, րությամբ: Երբ մարդ բնավորության գիծ չունի, պետք է մեթոդ ունենա: այն հրաշքներ է գործել, ոչ ոք չի կարող Այս դեպքում ուրանալ: եվ ես ապրումեմ պատմությանմեջ գործված ամենամեծ ոճիրներից մեկի տեղում: Գուցե դա է ինձ օգնում հասկանալլու գորիլլային ն իր անվստահությունը: Այսպիսով,ես կարող եմ պայքարել իմ բնական հակման դեմ, որն ինձ անդիմադրելիորեն մղում է դեպի համակրանքը: Երբմի նոր դեմք եմ տեսնում, իմ մեջ մեկը ահազանգ է հնչեցնում. «Ետ դարձիր:Վտանգ»:Նույնիսկ, համակրանքը շատ ուժեղ է, ես զգուշանում եմ: մեկի Գիտեք,որիմ փոքր յուղում, պատժիչ ժամանակ, գերմանագիմի սպա ասպետականկնամեծարությամբ խնդրել էմիծեր կնոջ, որ բարիլինի որպեսպատանդձերբակալված իր որդիներից մեկինընտրել` գնդակահարվելուհամար: եք: Այս մեկը: Ոչ, մյուսը: Եվ դիտել, Ընտրել,պատկերացնում թե ինչպես տանում են նրան: Շատ վստահ չլինեք, բայց հավատագեք, պարոն, բոլոր տեսակիանակնկալներ հնարավոր են: Ես ճանաչել եմ մի մաքուր, բյուրեղյա մարդու, որ բոլորին ամեն ինչում վստահում էր: Նա պացիֆիստէր, անարխիստ,որ ամբողջական սիրով սիրում էր ոչ միայն բոլոր մարդկանց,այլն անասուններին: Մի ընտրյալ հոգի. այո, վստահ եղեք: Եվ այդպես, 9 :

եթե

գործողություններից

Եվրոպայիվերջին կրոնական պատերազմների ժամանակ նա գյուղ էր քաշվել: Իր տան ճակատինգրել էր. «Որտեղիցէլ գալու լինեք, ներս մտեք ն բարիգալուստ»:Ըստ ձեզ ով պատասխանեց այս գեղեցիկ հրավերին: Ոստիկանները, որոնք սեփական տան

պես ներս մտան ն նրա աղիքները դուրս թափեցին: Օհ, ներեցեք,տիկին:Սակայն տիկինըոչինչ չհասկացավ:Այսուշ ժամին ն հակառակտեղացող անձրնին, որ օրեր ամբողջ չի դադարում,նայեցեքզբոսնողբոլոր այս մարդկանց: Բարեբախտաբար գիհօղին կա, միակ լույսը այս խավարում: Ջգում եք ոսկեզօծ, արծաթազծծլույսը, որ գիհօղին է լցնում ձեր մեջ: Սիրումեմ քայլել քաղաքի միջով, երեկոյան, գիհօղու ջերմության տակ: Ամբողջ գիշերներ քայլում եմ, երազում կամ անվերջ խոսում: Ինչպես այս գիշեր,այո, ն վախենումեմ, որ ձեզ մի քիչ կձանձրացնեմ, շնորհակալ եմ, դուք շատ քաղաքավարիեք: Ես պարզապեսշատ եմ լցված:Հենց որ բերանսբացումեմ, նախադասությունները իրենքիրենցհոսում են: Մյուսկողմիցայս երկիրըինձ ներշնչում է: Սիրումեմ այս ժողովրդին, այս մարդկանց, որոնք խռնվում են մայթերին, տների ն ծովի արանքում սեղմված այս փոքրըտարածությանվրա, շրջապատված մառախուղովսառած ցամաքով ն լվացքաջրինման ծխացողծովով: Այս մարդկանցես սիրում եմ իրենց երկակիությանհամար: Նրանք այստեղ են ն միաժամանակինչ-որ շատ հեռու մի ուրիշ տեղ: Այո, իսկապես: Լսելով նրանց ծանր ոտնաձայները կեղտոտ մայթերի վրա, դիտելով նրանց ծանր քայլերը իրենց խանութների միջով, որոնք լիքն են ոսկեզօծ տառեխներովն մեռած տերնների գույնի գոհարներով, դուք անկասկած համոզված եք, որ նրանք այս երեկո այստեղ են, չք: Դուք էլ բոլորի նման այս բարի մարդկանց համարում եք թոշակառուներիմի խումբ կամ առնտրականներ, որոնք հավիտենականկյանքի հույսով իրենց ոսկիներնեն հաշվում, ն որոնց կյանքի միակբանաստեղծությունը ծածկվածմարդակազմության խոշորգլխարկներով դասերսերտելնէ: են, Սխալվումեք: Նրանք մեր մոտով քայլում ճիշտ է, բայց նույն ժամանակ,դիտեցեք,որտեղեն նրանց գլուխները: Նեոնային լույսի, գիհօղու ն անանուխիմշուշի մեջ, որ իջնում է կարմիր ու կանաչ ցուցակներից: 2ոլանդիան մի երազ է, պարոն, ոսկու ն ծխի երազ, առավել տխուր`ցերեկը, առավել ոսկեզօծ՝ գիշերը: Գիշերթե ցերեկ այս երազում են ապրում սրանցնման Լոհենգրիններ, որոնք, երազելովիրենց բարձր ղեկերով սն հեծանիվներիվրա, շտապ անցնում են. հեծանիվներչարագուշակ կարապներինման, որոնք անընդհատպտտվումեն ամբողջ երկրում, ծովերի շուրջը, ջրանցքների երկայնքին: Գլուխներըպընձագույն ամպերի մեջ,

նրանք երազում են, շուրջանակիպտտվում,աղոթում, գիշերաշրջիկ նման քայլում են մառախուղիոսկեզօծխունկիմեջ: Ոչ, նրանք այլն: այստեղ չեն, այլ հազարավորկիլոմետրերհեռու, գնացել են դեպ| Ճավա, դեպի հեռավոր կղզին: Նրանք աղոթում են Ինդոնեզիայ/ ծամածռություն անող աստվածներին,որոնցով լցրել են իրենո ցուցափեղկերը,ն որոնք, շքեղ, հոյակապկապիկներինման, այժմ աննպատակթափառումեն մեր վերնում,ցուցանակներին սանդղավոր տանիքներիվրա, հիշեցնելուհամարհայրենակարոտ գաղթականներին, որ 2ոլանդիան միալթ առնտրականների Եվրոպանչէ, այլնանծովը, որ տանում է Սիպանգոն այն կղզիները, ուր մարդիկ են խենթ ու երջանիկ: մահանում նման կողմնաԲայցես ինձ մոռացաԱ իսկականիրավաբանի եմ անում, դատ-եմ պաշտպանում: Ներեցեք ինձ: պահություն Սովորությունը,պարոն, ինչպես նան կոչումս-ն ցանկությունս են, որ ինձ ստիպումեն ձեզ ամբողջությամբ հասկանալիդարձնել այս ն իրերի քաղաքը էությունը: Իսկմենք արդեն իսկ իրերի էության մեջ ենք: Նկատելեք, որ Ամստերդամի համակենտրոնջրանցքները. նման են դժոխքի շրջանակների:Բուրժուական դժոխքի, որ բնակեցվածէ վատ երազներով: երբ դրսից եքգալիս ն անցնում եք այդ շրջանակները, կյանքը ն, հետնաբար,նրա ոճիրներըավելի ընդգծված, ավելի մութ են դառնում: Այստեղմենք վերջինշրջանակում ենք: Շրջանակ,որ հատուկ է... Ահ, դուք գիտեք այդ: Սատանան տանի, ձեզ` որ դասում տեղավորել: Բայց այդ դեպքում դուք կհասկանաք, թե ինչու կարող եմ ասել, որ իրերի. կենտրոնը այստեղ է, թեն մենք գտնվում ենք մայր ցամաքամասիհեռավոր ծայրում: Զգայունմարդը կհասկանաայս տարօրինակությունները: Բոլոր դեպքերում թերթեր ընթերցողներն ու շնացողները ավելի հեռուն գնալ չեն կարող: Գալիսեն Եվրոպայի բոլոր անկյուններից ն կանգ առնում հենց ծովի շուրջը, գունաթափայս ափին: Նրանք լսում են շչակների ձայնը, մառախուղիմեջ ապարդյուն փնտրում են նավերի ուրվագծեր, հետո վերադառնում են ջրանցքներով ն տուն գնում անձրնի տակ: Մինչն ոսկորները թրջված նրանք վերադառնում ն բոլոր լեզուներով գիհօղի են ուզում «Մեքսիկո-սիտիում»: Այստեղէլ ես սպասում եմ նրանց: Ուրեմնցտեսություն մինչն վաղը, պարոն ն սիրելի հայրենակից: Ոչ, այժմ դուք ձեր ճանապարհը հեշտությամբկգտնեք, այս կամրջի մոտ ես բաժանվումեմ ձեզնից: Ես երբեքգիշերով կամըրջով չեմ անցնում: Երդվել եմ: Ենթադրենք,որ մեկը իրեն ջուրն է գցում: Վարվելուերկու ձն կա. կամ հետնում եք նրա օրինակին՝ համար, ն ցուրտ եղանակին դուք ձեզ ավելի մեծ 1' ազատելու

վտանգիեք ենթարկում,կամ լքում եք նրան ն չիրականացվածլողը երբեմն ծանր վիշտ է պատճառում:Բարիգիշեր: Ինչպես:Լուսամուտներիհետնի կանայք:Երազանք, պարոն,էժանագիներազանք՝ ճանապարհորդություն դեպի 2՛նդկաստան: Այս կանայք իրենց անուշահոտություններովեն պատել:Դուք կմտնեք, նրանք վարագույրները ցած կիջեցնեն,ն նավարկությունըկսկսվի:Աստվածները" կիջնեն մերկ մարմիններիվրա, ն կղզիները, քամուց խենթացած արմավենու մազերովկշեղվեն ուղուց, կգժվեն: Փորձեցեք: Հան

`

Տեսնում եմ, որ դուք Ինչ բան է խոստովանողդատավորը: չէի կարգին հետաքրքվեցիքայս պատմությունով: 2-ավատացեք, ամեն ն եմ ավելի ինչ խոստովանել խորամանկում,պատրաստ հստակորեն արտահայտվել: Ինչ-որ իմաստով դա նույնիսկ իմ մեջ է մտնում: Բայցմինչ այդ անհրաժեշտ պարտականությունների է որնէ բան պատմել իմ կյանքից ն բացատրելմի շարք փաստեր, որոնք ձեզ կօգնեն ավելի լավ հասկանալուիմ պատմածը: Մի քանի տարի առաջ ես ապրում էի Փարիզումն, հավատագեք, բավականինհայտնի իրավաբան էի: Բնական է, որ իմ իսկական անունը չեմ ասել ձեզ: ես մասնագիտացելէի ազնիվ դատերվարելու գործում: Այլ խոսքով այն անվանում էին, չգիտեմ ինչու, այրիներին որբերիգործեր, որովհետն, ի վերջո, գոյություն ունեն՝ նան խաբեբաայրիներն վայրագորբեր: Սակայնբավական է, որ մեղադրյալիամենադույզնչափով իսկ անմեղության հոտն առնեի, թներս թշտում էի ն գործի անցնում: եվ ինչ գործ:Մի իսկական փոթորիկ:Սիրտսկարծես թներիս մեջ էր լինում: Կարելի էր կարծել, որ արդարությունըամեն գիշեր ինձ հետ էր քնում: Վստահ եմ, որ ձեզ պիտի հիացներ իմ անկեղծ տոնը, իմ անկեղծ հուզմունքը, իմ վստահությունը ն ջերմությունը, իմ պաշտպանական ճառերիտիրականոճը: Բնությունըիմ արտաքինինլավ ծառայություն է մատուցել, ազնիվ վերաբերմունքըինձ մոտ հեշտ է ստացվում:Ավելին. ինձ ուժ էին տալիս երկու անկեղծ զգացմունքներ. արդարությունը պաշտպանելու գոհունակությունը ն դատավորներինկատմամբ ընդհանրապեսունեցած իմ բնազդականարհամարհանքը:Ճիշտն ասած, այդ արհամարհանքըգուցե. այնքան էլ բնազդական չէր: Այժմ ես գիտեմ, որ այն իր ուներ: Բայց,արտաքուստ դատելով,դա ավելի շուտ պատճառներն նման: Չի կարելիժխտել, որ մեր կյանքում դատավորներ կրքի էր դեռնսանհրաժեշտեն. այդպեսչք, թեն չեմ հասկանում,թե ինչպես որնէ մարդ մի այդպիսիզարմանալիզբաղմունք կարողէ ընտրել: գոյության փաստըընդունում էի, քանի որ տեսնում Դատավորների էի նրանց, բայց ընդունում էի մի քիչ այնպես, ինչպես մորեխների

գոյությունը: Մի տարբերությամբ,որ այդ ուղղաթնների հարձակումը ինձ մի սանտիմիօգուտ չի տվել, մինչդեռ իմ արհամարհած մարդկանց հետ երկխոսելով,ես բավականինլավ էի շահում: ես ճշմարտությունն էի Միննույնժամանակ յաշտպանում, ն դա բավական էր իմ խղճի խաղաղության համար: Օրենքի զգացողությունը, իրավունք ունենալու բավականությունը, ինքն իրեն հարգելու հաճույքը, սիրելի պարոն, ուժեղ հենակներ են առաջ գնալու համար: Ընդհակառակը, եթե մարդկանց դրանցից զրկեք, նրանց կվերածեք կատաղիշների: Որքանոճիրներ են գործվել պարզապեսնրա համար, որ նրանց»հեղինակները չեն կարողացել ընդունել իրենց սխալվածլինելը: ժամանակին մի արդյունաբերողի էի ճանաչում, որ կատարյալ,բոլորի հիացմունքինարժանացած կին ուներ, որինսակայն դավաճանումէր: Այսմարդը տառացիորեն կատաղում էր իր հանցանքի գիտակցությունիցԱ այն անկարողությունից, որ ոչ մեկին, ոչ իսկ ինքն իրեն չէր կարողանում համոզելիր բարի ն բարոյական մարդ լինելը: Որքանակնհայտէր նա դառնումնրա կնոջ անթերիությունն ու անմեղությունը,այնքան կատաղումէր: Անիրավացի լինելը նրա համարի վերջո անյոանելի դարձավ: Ինչ եք կարծում, նա ինչ արեց: Դադարեց կնոջը դավաճանելուց: Ոչ: Սպանեց նրան: Այդ գործով էլ ես առնչվեցի նրան: Իմ վիճակը ավելի նախանձելի էր: Ոչ միայն վտանգչկար, որ հանցագործների խմբին միանայի (ամուսնացած չլինելով` կնոջս սպանելու ոչ մի հնար չունեի), այլն պաշտպանում էի նրանց, սակայն մի պայմանով,որ նրանք լինեին ազնիվ մարդասպաններ, ինչպես ուրիշներ լինում էին ազնիվ վայրենիներ: Նույնիսկ պաշտպանությունը վարելու իմ ձնը ինձ մեծ բավականություն էր պատճառում: Իմ մասնագիտությանմեջ ես իսկապես անգերազանցելի էի: Կարիքչկա ասելու, որ երբեք կաշառք չեմ ընդունել, ոչ էլ ստորացուցիչորնէ գործարք կնքել: Ավելիբացառիկբան. ես երբեք չհամաձայնեցիսիրաշահել որնէ՛ լրագրողի, որպեսզի իմ մասին նպաստավոր կարծիք ստեղծեմ,-ոչ էլ որեէ պաշտոնյայի, որի բարեկամությունըկարող էր օգտակար լինել: Երկու կամերեք անգամ նույնիսկ հնարավորություն ունեցա Պատվո Լեգեոնի շքանշան ստանալու, բայց ամեն անգամ կարողացամերժել այնպիսի արժանապատվությամբ, որ իսկական վարձատրություն եղավ: Վերջապես աղքատներիցերբնէ վարձ չեմ վերցրել ն այդ մասին կտուրներից երբեք չեմ գոռացել: Չհավատաք,սիրելի պարոն, որ դրանցով ես ինձ գովում եմ, իմ արժանիքըոչինչ է, ագահությունը, որ մեր հասարակության մեջ փառասիրության է փոխարինում,ինձ միշտ ծիծաղելի է թվացել: Ես ավելի բարձրին էի ձգտում: Շուտով դուք կտեսնեք, որ այդ արտահայտությունը 13 այս դեպքում շատ ճիշտ էր եղել: `

`

Բայցուշադրություն դարձրեքիմ բավականությանը:Ես վայելում էի իմ հանդեպ եղած բարեսրտությունը, իսկ մենք բոլորս

՛

գիտենք, որ հենց դա է երջանկությունը, թեն մենք մեզ հանգըստացնելուհամարերբեմն ձնացնումենք, թե իբր դատապարտու ենք այդ թուլությունները`դրանք եսասիրություն անվանելով: Ես առնվազնհաճույք էի ստանում իմ բնավորության այդ գծից, որ այդքան ճշգրտորեն արձագանք էր գտնում այրու ն որբի մոտ ն որը, ի վերջո, դադարելովմասնավոր վարժություն լինելուց, իշխում էր իմ ամբողջ կյանքի վրա: Օրինակ,պաշտումէի կույրերին փողոցն անցկացնելուգործը: Հենց որ հեռվիցտեսնում էի մի գավազան,որ տատանվումէր մայթի անկյունում, ես շտապումէի, կանխում մի ուրիշի ողորմած ձեռքը, որ արդեն մեկնվում էր, վերցնում էի կույրին ուրիշի օգնությունից ն փափուկու ամուր ձեռքով նրան տանում էի հետիոտն քայլողների փակուղուց, երթնեկությաննշանների միջով մինչն խաղաղհանգրվան, ուր մենք բաժանվում էինք իրար հանդեպ շնորհակալության ծայրահեղ զգացումով: Ես միշտ սիրել եմ նան փողոցում մարդկանց տեղեկություն տալ, վառել սիգարետներ,օգնել ծանրաբեռնվածսայլերին կամ հրել փչացած ավտոմեքենաները,գնել Փրկությանբանակի թերթը ն կամ ծեր ծաղկավաճառուհուցծաղիկներ, թեն գերեզմանատնից գիտեի,որ դրանք գողացվածէին Մոնպառնասի Սիրումէի նան, ավաղ, սա ավելի դժվարէ խոստովանել,սիրում էի ողորմություն տալ: Իմ բարեկամներիցմեկը, մի իսկականքրիստոնյա, խոստովանումէր, որ իր տանը մոտեցող մուրացիկտեսնելիս առաջինհերթին տհաճությանզգացումէր ունենում: Ես ավելի վատ էի: Ես հրճվումէի: Բայց այլնս այդ մասին չխոսենք: Ավելիլավ է խոսենք իմ բարեկրթությանմասին: Դա նշանավոր էր Ա միաժամանականվիճելի: Քաղաքավարությունըինձ մեծ հաճույքներ էր պատճառում:Եթե բախտէի ունենում առավոտները ավտոբուսումկամմետրոյումտեղս զիջել բացահայտորեն արժանի մեկին, վերցնել ինչ-որ առարկա,որ մի ծեր կին վայր էր գցել, ն այն վերադարձնել մի ժպիտով, որը ես շատ լավ էի յուրացրել, կամ պարզապեսիմ տաքսին զիջել մի տիկնոջ, որ ինձնից ավելի էր շտապում,ամբողջ օրս դրանով լուսավորվումէր: Պետքէ ասել, որ հրճվում էի նույնիսկ այն օրերին, երբ քաղաքայինտրանսպորտի գործադուլի պատճառովհնարավորություն էի ունենում իմ մեքենայով հասնել ավտոբուսի կանգառները ն իմ դժբախտհայրենակիցներից մի քանիսին տուն հասցնել: Թատրոնումիմ աթոռը զիջում էի, որպեսզիինձ անծանոթ աղջիկ ու տղա կարողանան իրար մոտ նստել, ճանապարհորդությանժամանակ օգնում էի

երիտասարդ կնոջը, նրա ճամպրուկները տեղավորում էի նրա հասակի համար շատ բարձր ցանցի մեջ: Սրանցնման գործեր ավելի հաճախ եմ արել, քան ուրիշները, որովհետն ավելի մեծ ուշադրություն էի դարձնում, որ նման առիթներբաց չթողնեմ: Եվ ինչ մեծ հաճույքներէի քաղում դրանցից: Ես առատաձեռն էի համարվում ն այդպիսին էլ էի: Ես շատ եմ տվել հրապարակավ ն անձնական կյանքում: Երբեք ցավ չէի զգում, երբ բաժանվումէի մի առարկայիցկամ մի գումարից, այլ հաճույքներ, այդ ընդհակառակը,դրանից քաղում էի տնական նան թվում մի տեսակ տխրություն, որ երբեմն ծնվում էր այն մտքից, որ այդ նվերները անօգուտ են ն գուցե նան ապերախտություն են ծնում: Ես այնպիսի հաճույք էի զգում տալուց, որ ատում էի, երբ տալիս էի ստիպված:Դրամական գործերում ճշգրտությունը ինձ խեղդում էր, ն ես այդ անում էի վատ տրամադրությամբ: Ինձ անհրաժեշտաբար պետք էր, որ իմ առատաձեռնությունների տերը զգայի: Սրանքփոքր գծեր են, բայց ձեզ հասկանալի կդարձնեն այն հարատնհաճույքները, որ ես գտնումէի իմ կյանքում,մանավանդիմ մասնագիտությանմեջ: Օրինակ,կանգնեցվելդատարանիմիջանցքներում մի դատապարտվածի կնոջ կողմից, որին պաշտպանել էի միայն արդարության համար կամ կարեկցելուց,ուզում եմ ասել` ձրիաբար,լսել այդ կնոջ փսփսուքը,թե ոչինչ, ոչ, ոչինչ չի կարող փոխադարձել այն, ինչ արվելէր իրենցհամար,պատասխանել, որ այդ բոլորը բնական բաներ են, որ որնէ մեկը նույնը պիտի աներ, առաջարկելնույնիսկ նյութական օգնություն, ապագայիսն օրերը հաղթահարելու համար, հետո, որպեսզիզեղումները կարճ լինեն ն պահպանվեն դրանց արձագանքները,համբուրել այդ խեղճ կնոջ ն ձեռքը անմիջապես, ժամանակչտալով, որ բերանըբանա,հեռանալ, անհետանալ,ինչ եք կարծում,սիրելի պարոն,չի նշանակումհասնել ավելիին, քան գռեհիկ փառասիրություննէ, միթե չի նշանակում հասնել ամենաբարձրգագաթին, ուր առաքինությունըինքն իրենով է սնվում: Կանգ առնենք այս գագաթների վրա: Այժմհասկանումեք, թե ինչ էի ուզում ասել, երբ խոսում էի աչքը ավելի բարձրերըգցելու մասին: Խոսում էի ճիշտ այս ամենաբարձրկետերիմասին, միակ տեղերը, ուր կարող եմ ապրել: Այո, ես ինձ հանգիստ եմ զգացել միայն բարձր դիրքերում: Նույնիսկ կյանքի մանրուքներում ես կարիք ունեմ բարձրում լինելու: Ավտոբուսը նախընտրում էի մետրոյից, բաց կառքերը՝տաքսիներից,պատշգամբները՝ նկուղներից: Որպեսմարզական ինքնաթիռներիսիրող-սավառնորդ,ես սիրում 15 |

«

էի, երբ մարդ կարող էր գլուխը հանել ու քամուն տալ, նավերում բարձր կամրջակներիհավերժական քայլողն էի: Լեռներում ես փախչումէի սեղմված ձորերից դեպի լայն կիրճերն ու բարձրավանդակները. կարճ ասած, ես բարձունքների բնակիչ էի: Եթե ճակատագիրըինձ ստիպեր ընտրել մի արհեստ, խառատիկամ տանիք ծածկող թիթեղագործի, հանգիստ եղեք, ես տանիքները կընտրեի ն բարեկամությունկանեիգլխապտույտներիհետ: Նավամբարները,քարայրները, գետնուղիները,անձավները,անդունդները ինձ սարսափեցնումէին: Ես հատուկ ատելություն ունեի հանդեպ, որը համարձակվումէր մեր թերթեքարայրագիտության րի առաջին էջերն զբաղեցնել, այդ գործի մասնագետների գործունեությունը ինձ սարսափեցնումէր: Ութ հարյուրմետր ցած իջնելու ն գլուխը վտանգիենթարկելու ձգտումը մի ժայռոտ նեղ անցքի մեջ կամ, ինչպես այս խենթերն են անվանում, մի սիֆոնի մեջ, ինձ թվում էր փչացած,կամ հաշմանդամբնավորության տեր մարդկանցհերոսություն: Այդ բոլորի մեջ հանցագործություն կար: Լույսով ողողված մի պատշգամբդեռնս տեսանելի ծովից հինգ կամ վեց հարյուր մետր բարձրության վրա, ընդհակառակը,այն վայրն էր, ուր ես ավելի լավ էի շնչում, մանավանդ,եթե մենակէի, մրջյուն-մարդկանցից շատ բարձը: Ես շատ լավ հասկանում էի, թե ինչու քարոզները, վճռական կանխագուշակումները,կրոնական գյուտերը կատարվելեն հասանելի բարձունքներում: Ըստ իս՝ քարայրներում կամ բանտախցերումմարդիկչէին երազում (բացառությամբ, եթե դրանք կառուցվածէին լինում ամրոցներիմեջ, լայն տեսադաշտի դիմաց), մարդիկ այնտեղ մամռակալում էին: եվ "հասկանումԷի այն մարդուն, որ կրոնավոր օծվելուց հետո հրաժարականէր տվել,որովհետն իր խուցիդուռը փոխանակմի ընդարձակ դաշտիվրաբացվելու,ինչպեսսպասումէր, դիմացըպատ էր ունեցել: Վստահ եղեք, ինչ ինձ է վերաբերում,ես չէի մամռակալում:Օրվա բոլոր ժամերինինքս իմ մեջ ն մյուսների միջն՝ ես դեպի բարձունքն էի մագլցում.այնտեղվառումէի բոլորինտեսանելիկրակներ, ն մի ուրախօրհնություն էր բարձրանումառ ինձ: Այսձնով կյանքից ն իմ նորին վսեմություն անձից ես առնվազն հաճույք էի ստանում: Իմ մասնագիտությունը, բարեբախտաբար, բավարարումէր գագաթների իմ ձգտմանը: Այն ինձնից վերցնում էր ամեն տեսակի դժգոհություն իմ հարնանինկատմամբ,որին ես պարտավորեցնում էի` առանց պարտականլինելու: Այն ինձ դատավորներիցավելի բարձր էր դնում, որոնց ես ինքս դատում էի, ն դատապարտյալից բարձը՝ որին ստիպումէի շնորհակա լինել: էավ կշռեք այս, սիրելի պարոն, ես ապրում էի անպատիժ: Որնէ դատավճիռ ինձ չէր

`

վերաբերում,ես ոչ թե դատարանիբեմում էի գտնվում, այլմի ուրիշ տեղ, ամպերիմեջ, այն աստվածներինման, որոնք ժամանակ առ ժամանակ իջնում են ինչ-որ մեքենայի օգնությամբ, որպեսզի շարժումը կանոնավորեն ն իմաստավորեն:Ի վերջո բարձրում ապրելըմիակ ձնն է, երբ շատերը կարող են նկատել քեզն ողջունել: Իմ բարի հանցագործներից մի քանիսը սպանելիս նույն զգացմանն էին հնազանդվել: Թերթերիընթերցումը,այն տխուրվիճաբերում էին մի կը. որի մեջ գտնվում էին, նրանց անկասկած տեսակ դժբախտ փոխհատուցման»անհրաժեշտություն: Ինչպես լինելուն այլես չէին դիմանում, ն այս շատ մարդիկ, անանուն անհամբերությունը կարողանումէր նրանց հասցնել ցավալի ծայրահեղությունների: Ճանաչված լինելու համար բավական է ի դա ժամանակավերջո սպանել դռնապանուհուն:Դժբախտաբար վոր հռչակ է, որովհետն այնքան դռնապանուհիներկան, որոնք արժանիեն դանակի ն այն ստանում են: Ոճիրըաշխատումէ միշտ մնալ բեմի առաջամասում,բայց ոճրագործներըայնտեղ անցողիկ հայտնվումեն. որպեսզի անմիջապես փոխարինվենուրիշով: Այս կարճ հաղթանակները ի վերջո շատ թանկ են վճարվում: Փառքի ձգտող մեր դժբախտհաճախորդներինպաշտպանելը,ընդհակառակը, ինձ բերում էր իսկական համբավ նույն ժամանակն նույն միջոցներով: Այդ քաջալեվայրերում, բայց ավելի խնայողական րում էր ինձ նան ճիգ գործադրել, որպեսզիհնարավորինչափ քիչ էի, վճարեն: Վրդովմունքը,տաղանդը, հուզումը, որ ես ծախսում ինձնից վերցնում էին պարտքիամեն զգացումնրանց նկատմամբ: պատժում էին, դատապարտյալները` քավում, իսկ Դատավորները ես ազատ ենթակա չլինելով դաորնէ պարտականությունից, տավճռին, եդեմական լույսի մեջ, ազատորենտիրում էի: Միթե դա իսկապես կյանքի Եդեմը չէր, սիրելի պարոն: Եթե կյանքը ուղղակի վերցնենք: Դա իմ կյանքն էր: ես երբեք կարիքը չունեցա ,ապրել սովորելու: Այս հարցում ես ամեն ինչ գիտեի արդենծնվելիս: Կան մարդիկ,որոնց խնդիրըմարդկանցպատըսպարելը կամ առնվազն նրանցով զբաղվելն է: Ինձ համար կարէի, երբ անհրաժեշտ էր, լուռ՝ եթե զադրությունը եղել էր: Մտերիմ պետք էր, ազատ Ա հեշտ ձներ գործադրելու կարողությամբ, ն լրջությամբ: Իմ ժողովրդականությունը արժանապատվությամբ այնքան մեծ էր, որ իմ հաջողություններըայս աշխարհումայլնս չէի հաշվում: Իմ արտաքինըվատ չէր ստեղծված, ես անդադրում պարող էի ն միննույն ժամանակ խորագիտակությամբփայլող, ինձ հաջողվում էր միաժամանակսիրել կանանցու արդարությունը, որ այնքան էլ հեշտ չէ մեր ժամանակներում, զբաղվում էի 17 -

Ժ

Հինգ վիպակ

.

`

սպորտովն արվեստով, կարճ ասած կանգ եմ առնում, որպեսզի դուք ինձ չկասկածեք ինքնագովության մեջ: Բայց, խնդրում եմ, պատկերացրեքմի մարդ իր ծաղկուն տարիքի մեջ, կատարյալ առողջությամբ, առատաձեռնորենօժտված կարողություններով, վարժ ինչպես մարմնական,այնպես էլ մտավորգործունեության, ն ոչ էլ հարուստ, որ լավ է քնում ն խորապեսգոհ ոչ աղքատ է իրենից, ն որը այս ամենը ցույց է տալիս միայն երջանիկ ն ընկերականպարզությամբ: Այս բոլորից հետո միթե իրավունք չունեի համեստաբարխոսելու իմ հաջողվածկյանքի մասին: Այո, քիչ էակներ են ավելի բնականեղել, քան ես: Իմ հարաբերությունը կյանքի հետ ամբողջականէր, ես ընդունում էի այն, ինչպես նա կար, չմերժելով նրա թերի կողմերը, նրա ծաղրը, տեսնելով նրա մեծությունը, օգտվելով նրա ծառայություններից: Հատկապես չէի մերժումմիսը, նյութը. կարճ ասած՝ ֆիզիկականը, որ այնքան մարդկանցանհանգստացնումկամ հուսահատեցնում է սիրո մեջ կամ մենության պահին` ինձ բերում էր, առանց ստրկացնելու,հավասարհաճույքներ: Ես ստեղծվել էի մի մարմին էլ այդ ներդաշնակությունըիմ մեջ, ունենալու համար: Այստեղից ն թույլ որ մարդիկ զգում էին ն երբեմն էլ իշխանությունը, փընտխոստովանում,որ այն իրենց օգնում է ապրել: 2չչետնաբար էին նրանց թվում էր, որ ինձ րում իմ ընկերությունը: 2աճախ ն արդեն հանդիպել էին: Կյանքը,մարդիկ նվերները ինձ ընդառաջ էին գալիս: Ես այդ պատվերները ընդունում էի մեծահոգի այդքան լիքը Ա պարզ մարդ լինելով, հպարտությամբ:Իրականում, ես ինձ մի քիչ գերմարդէի զգում: Ես ծնվել եմ պատվավոր, բայց համեստ ընտանիքում (հայրս. սպա էր) ն, սակայն, որոշ առավոտներ,համեստորենխոստովանում եմ, ես ինձ արքայազն էի զգում կամ անշեջ մորենի: 2-ավատացեք, դա ուրիշ զգացմունք էր, քան բոլորից ավելի խելոք "լինելու վստահությունը, որի մեջ ապրում էի. բազմաթիվ հիմարներ նույնը ունենում են: Ոչ, վարանումեմ խոստովանել, ես ինձ ընտրված, նախասահմանված մարդ էի համարում: Բոլորի միջից հատկապեսընտրված այս երկար ն հարատն հաջողության համար: Դա նույնպես իմ համեստության արդյունքն էր: Այս բոլոր հաջողությունները ես մերժում էի վերագրել միայն իմ հատկություններին, ես չէի կարող հավատալ, որ մի մարդու մեջ այդքան տարբերն ծայրահեղ հատկություններիմիասնությունըարդյունք Ահա թե.ինչու, երջանիկ ապլիներ պարզ պատահականության: րելով հանդերձ, ես հավատում էի, որ այդ երջանկությունը ինձ տրվում էր մի գերագույն ուժի հրամանով:Երբ ձեզ ասում եմ` ոչ

մի կրոնի չէի հավատում, դուք ավելի լավ կհասկանաք,թե ինչ տարօրինակ բան կար այս խոստովանությանմեջ: Մուլորական կամ ոչ` այն ինձ երկար ժամանակ ամենօրյա ընթացքից դուրս է հանել, ն ես տարիներամբողջ տառացիորենգեղեցիկծրագրեր եմ կազմել ն որոնց համար, ճիշտն ասած, մինչն այժմ սրտանց եմ կազմել մինչն այն երեկոն, երբ... ափսոսում եմ: Ես ծրագրեր Բայց ոչ, դա մի ուրիշ պատմություն է, որը պետք է մոռանալ: 2ետո, գուցե ն չափազանցումեմ: Ամեն ինչում ես հանգիստ էի ոչ մի բանից չէի բավարարզգում, ճիշտ է, բայց նույն հաճույք մղում էր դեպի մի ուրիշը: Ես վում: Յուրաքանչյուր մի տոնակատարությունից մի ուրիշին էի գնում: Պատահում էր, որ ամբողջ գիշերները պարում էի ն մարդկանցու կյանքի նկատմամբ ավելի կրքոտ դառնում: Երբեմն, ուշ գիշերին, երբ պարը, թեթն հարբածությունը,իմ շղթայազերծումը, ներկաների բուռն ինքնամոռացումըինձ գցում էր մի հափշտակությանմեջ, երբ հոգնած ու մինչն ափը լցված էի զգում, հոգնության գագաթնակետին, ակնթարթի ընթացքում ինձ թվում էր, որ ի վերջո կհասկանամէակների ու աշխարհի գաղտնիքը: Բայց հաջորդ օրը հոգնությունս անհետանում էր, ն նրա հետ էլ գաղտնիքը, ես նորից էի խոյանում նրա հետնից: Այսպեսես վազում էի, միշտ լեցուն, երբեք բավարարված, առանց իմանալու`որտեղ պետք է կանգ առնել, մինչն այն օրը, ավելի շուտ մինչն այն երեկոն, երբ նվագը դադարեց, լույսերը մարեցին: Այն տոնակատարությունը,ուր ես երջանիկ էի... Բայցթույլ տվեք կանչեմ մեր բարեկամնախագահին:Գլխով շնորհակալություն հայտնեցեքն մանավանդխմեցեք ինձ հետ, ես ձեր համակրանքիկարիքն ունեմ: Տեսնում եմ, որ այս հայտարարությունըձեզ զարմացնում է: Երբեք հանկարծակիորենհամակրանքի,օգնության կամ բարեկամության կարիք չեք ունեցել: Այո, անշուշտ: Ես, ես սովորեցի բավարարվելհամակրանքով: Դա գտնելը ավելի հեշտ է, որովհետն ոչնչի չի պարտավորեցնում:«2Հւչավատացեք իմ համակրանքին» բարձրաձայն ասված խոսբին անմիջապես հաջորդում Է «Իսկ այժմ ուրիշ գործով զբաղվենք» մտքում ասված անլսելի խոսքը: Սա դատականխորհրդի նախագահի զգացում է, որը, աղետիցհետո, այնքան էլ դժվար չէ ձեռք բերելը: Բարեկամությունը ավելի պարզ է: Երկարու ծանր ժամանակէ պետք ստանալու

ժամանակ

ինձ՛

համար,բայց երբ ունենում ես, այլնս դրանից գլուխդ ազատել չես կարող, պետք է դիմանաս: Չկարծեք,թե ձեր բարեկամներըձեզ զանգ կտան ամեն երեկո, ինչպես պարտավոր էին, իմանալու համաբ, թե արդյոք ճիշտ այդ երեկոյանչք, որ դուք որոշում եք

։

ինքնասպանլինել կամպարզապեսընկերակցության կարիքչունեք, : դուրսգալու տրամադրություն չունճթ:Բայց՝ոչ, եթե զանգահարեն, հանգիստեղեք, դա կլինի այն օրը,երբ դուք մենակ չեք, երբ կյանքը գեղեցիկ է: Ավելի շուտ նրանք ձեզ կմղեն ինքնասպանության, թելադրելով, որ դա միակ ելքն է ձեր դրությանմեջ: Աստվածտա, սիրելի պարոն,որ մեր բարեկամներից բարձրլինենք: Գալով ավելի նրանց, ում պաշտոնն է մեզ սիրել, ուզում եմ ասել` ծնողները, ազգականները,արյունակիցները(ինչ բացատրություն) , դա ուրիշ երգ է: Նրանքգիտեն ճիշտ բառը, բայց դա հենց այն բառն է, որ են, ինչպես կրակումեն կրակոցէ ենթադրում.նրանքզանգահարում հրացանից, ն ճիշտ են նշան բռնում: Ահ, հուդաներ: Ինչպես: Ո՞ր երեկոն: Ես դրան կհասնեմ, ինձ հետ գործ ունե-նալիս համբերատարպետք է լինել: Ինչ-որ չափով ես արդենայդ ու բարեկամների ազգականներիմասին խոսելիս: էի պատմում Ինձ պատմել են մի մարդու մասին, որի բարեկամըբանտարկված էր. այդ մարդը ամեն գիշեր քնում էր իր սենյակի հատակին, որպեսզիչօգտվի այն հարմարավետությունից, որից զրկվածէր իր սիրած անձը: Ո՞վ, սիրելի պարոն, ով հատակինպիտի քնի մեզ համար: Ես ինքս ընդունակեմ դրան: Այո,կուզենայիլինել, մի օր կլինեմ: Ճիշտ է, մի օր բոլորս էլ ընդունակ կդառնանք,ն դա էլ մեր փրկությունը կլինի: Բայց դա հեշտ չէ, որովհետն բարեկամությունը անուշադիր է կամ, առնվազն, անկարող: Այն, ինչ ցանկանում է, չի կարողանում:Գուցե ի վերջո բավարարչափով չի ցանկանում: Գուցե բավարար չափով չենք սիրում կյանքը: Նկատել եք, մահը միայն արթնացնում է մեր զգացմունքները: այնպես Որքանենք սիրում մեր հենց նոր մեկնածբարեկամներին, ենք այն չէ: Ինչպես հիանումմեր ուսուցիչներով, որոնք, բերանները հողով լցված, այլնս չեն խոսում: Այդ ժամանակ հարգանքը տրվում է շատ բնականորեն,այն հարգանքը,որին գուցե մեզնից սպասել են ամբողջ կյանքում: Բայց գիտեքինչու ենք մենք միշտ ավելի արդար ն ավելի առատաձեռն մահացածներինկատմամբ: Պատճառըպարզ է: Նրանց նկատմամբպարտավորությունչունենք: Նրանքմեզ ազատ են թողնում, կարող են երկարսպասել: Մենքկարող ենք չշտապել, մեր պատիվըդնել կոկտեյլի ն սիրուհու միջն վերջին հաշվով կորած ժամանակի ընթացքում: Եթե նրանք որնէ բանով մեզ պարտավորեցնումեն, այդ էլ հիշողությունն է, իսկ մենք կարճ հիշողություն ունենք: Ոչ, մենք մեր բարեկամներինոր մեռած լինելն ենք սիրում, նրանց վշտալի մահը, նրանցնկատմամբմեր հուզումները, կարճասած, մենք մեզ ենք սիրում:

մի բարեկամունեի, որից հաճախխուսափումէի: Նա մի քիչ ձանձրացնում էր ն, հետո, սիրում էր բարոյախոսել:Բայցմահամերձ վիճակումինձ կանչեց.հավատացեք:Ես ոչ մի օր չբացակայեցի: Նա մահացավ ինձնից գոհ, ձեռքերս սեղմելով: Մի ուրիշը, այս դեպքում`կին, որ ժամանակին ինձ ապարդյուն կերպով հալածում էր, շուտ մեռնելու խելացիությունը ունեցավ: ԵՎ անմիջապես ինչ տեղ գրավեց սրտումս: Իսկ որքան հրաշալի է ինքնասպանությունը: Աստված իմ, ինչ հրաշալի իրարանցում:2.եռախոսը ընտրվածկարճ, բայց զանգում է, սիրտդ պայթում, ն՝ գիտայցորեն տողատակովասված նախադասություններ, որոնց մեջ կա վշտի տիրապետումն նույնիսկ, այո, մի քիչ էլ ինքնադատապարտում: Մարդըայսպես է, սիրելի պարոն, երկու երես ունի. չի կարող սիրել առանցինքնիրենսիրելու: Դիտեցեքձեր հարնաններին,եթե. պատահաբարշենքում մարդէ մահացել:Իրենցփոքրիկ կյանքերից գոհ՝ նրանք քնում էին, ն, ահա, օրինակի համար, դռնապանը մեռնում է: Անմիջապես արթնանում են, կայտառանում,իրարից. տեղեկություններեն ստանում, իրարկարեկցումեն: Դիակըդեռ չի հանված, բայց ներկայացումը սկսված է: Նրանք ողբերգության կարիք ունեն, ինչ եք ուզում, դա նրանց փոքրիկ գերակայության է, նրանցապերատիվը:Կարծումեք պատահաարտահայտությունն եմ բար դռնապանիմասինխոսում:Ես մեկնունեի, բոլորիհարգանքը կորցրածմեկը, չոր, աննշան ն ոխակալ մի հրեշ, որ կարող էր նույնիսկ ֆրանցիսկյանմի կրոնավորի:Ես նրա հետ հուսահատեցնել չէի էլ խոսում, բայց իր գոյությամբ իսկ խանգարում էր գոհունան ես գնացինրա թաղմանը: կության իմզգացողությունը:Մահացավ, նախորդող երկու օրերը հետաքրքրությամբ Արարողությանը լեցուն եղան: Դռնապանի կինը հիվանդացավ.նա պառկածէր իրենց միակ սենյակում,իսկ դագաղը դրված էր նրա մահճակալի մեր նամակներըսկսեցինքմեր ձեռքով կողքին: Յուրաքանչյուրս վերցնել: Դուռը բացում էինք, ասում` բարի լույս, տիկին,-- լսում էինք գովասանքի խոսքերմեկնողի մասին, որին դռնապանուհին տանում էինք: Դրամեջ ոչ մի ցույց էր տալիս, ն նամակները ձեռքով զվարճալի բան չկար, այդպես չէ: Սակայնամբողջ տունը անցավ ալդ սենյակով, որ ֆենոլ էր հոտում: Վարձակալները իրենց սպա-սուհիներին չէին ուղարկում, իրենք էին գալիս օգտվելու անսպասելի հաջողությունից: Սպասուհիները նույնպես հետնում էին մեծ եկավ սենյակի նրանցօրինակին:Թաղման օրը դագաղը շատ դռան համար.-- օհ, սիրելիս,-- իր անկողնից ասում էր դռնապանուհին զգացմունքով,որ նույն պահինհիացականէր ն վշտալի,-21 ինչքան խոշոր էր նա: Մի անհանգստացեք,տիկին,--պատասԵս

.

--

խանեց թաղումը կազմակերպողը,-- ոտի վրա կանցկացնենք: Ոտքիվրաանցկացրին,հետո պառկեցրին,ն ես միակն էի (կաբարեիմի դռնապանիհետ. հետո իմացա,որ ամեն երեկոհանգուցյալի հետ նրանք միասին են խմել իրենց պերնոն) մինչն գերեզման գնացողըն ծաղիկներդնողը դագաղիվրա, որի շքեղությունը ինձ զարմացրեց:2.ետո այցելեցի դռնապանուհուն, որպեսզիստանամ նրա ողբերգականշնորհակալությունները:Ինչ իմաստունեն այս բոլորը, ասացեք ինձ: Ոչ մի, բացի ապերատիվլինելուց: Ես թաղեցի նան իրավաբանների միությունից մի ծեր պաշտոմ ի արհամարհված պաշտոնյաէր նա, որի ձեռքը նակցի:Բավական ամեն օր սեղմում էի: Իմ աշխատանքիվայրում ես բոլորի ձեռքն էլ համենայնդեպս սեղմում էի, ն հաճախ մեկի փոխարեներկու անգամ: Այս մտերիմպարզությունը,քիչ ծախսով, ինձ բերում էր համար: բոլորի համակրանքը,որ պետք էր իմ առաջխաղացման Դատարանի նախագահը նեղություն չտվեցներկալինելու մեր իրեն աշխատակցիթաղմանը:Բայցես գնացի,հակառակ,որ պատրաստվում էի հաջորդօրը ճամփորդել, ն դրանովիսկ իմ արարքը ավելի ընդգծվեց: Իրականումես գիտեի, որ իմ ներկայությունը պիտի հասկանշմարվեր նպաստավորմեկնաբանությամբ:2.ետնաբար, նում եք,նույնիսկ այդօր տեղացողձյունը ինձ հետ չկանգնեցրեց: Ինչպես: 7ասնում եմ, մի վախեցեք, դրանից բոլորովին չեմ հեռանում: Բայցթույլտվեք ձեզ մատնանշել, որ իմ դռնապանիկինը, որ իրեն նյութապես կործանելէր գերեզմանի վրա խաչ սարքել տալով,լավ շղթա դնել տալու Աարծաթեձեռքերպատվիրելուհամար, որպեսզիավելիվայելեր իր հուզումը, մի ամիս հետո կապվեց լավ ձայն ունեցող մի պճնամոլի հետ: Նա դռնապանուհուն ծեծում էր, նրանց տնից սարսափելիձայներ էին լսվում, ն անմիջապես հետո սիրերգը. նորեկըբացումէր լուսամուտըն արձակումիր նախասիրած «Կանայք,որքան գեղեցիկ եք»: «Եվ հակառակդրան». ասում էին հարնանները:2չակառակ դրան ի՞նչ,հարցնում եմ ձեզ: Լավ, բոլոր երնույթներըայս բարիտոնինդեմէին. այդ թվումնան դռնապանուհու կարծիքը: Բայցայդ բոլորը չէին ապացուցումնան, որ նրանք իրար չէին սիրում: Ոչինչ չէր ապացուցում նան, որ դռնապանուհինիր ամուսնուն չէր սիրել:Հետնաբար էլ, երբ պճնամոլը թներն ու ձայնը հետո հոգնեցնելուց մեկնեց, հավատարիմ կինը վերսկսեցողորմած հոգու գովքը անել: Բայցի վերջո, ես ճանաչում եմ ուրիշների, որոնց տեսքըի նպաստիրենցէ, բայց որոնքավելիլուրջ ն ավելի կայուն չեն: Ես ճանաչում եմ մի մարդու, որ իր կյանքի քսան տարին տվեց մի, ։ թեթնամիտ կնոջ, որի համար զոհաբերեց իր բարեկամներին, ն աշխատանքը,նույնիսկ իր արժանապատվությունըմի օր

հայտնա--

:

Յ

բերեց, որ երբեք չի սիրել նրան: Ձանձրանումէր, ահա ամենը, ձանձրանումէր, ինչպեսմարդկանցմեծամասնությունը:ՈՒրեմննա ստեղծելէր բարդություններովլեցուն դրամատիկմի կյանք: Պետք է ինչ-որ մի բան պատահի.ահա մարդկայինհարաբերությունների մեծամասնությանբացատրությունը: Պետքէ մի բանլինի, նույնիսկ ստրկություն առանցսիրո, նույնիսկ պատերազմ կամմահ:.ՈՒրեմն, կեցցեն թաղումները: Ես նույնիսկ այդ արդարացումըչունեի: ես չէի ձանձրանում, որովհետնտխրումէի: Այն գիշերը, որի մասինխոսումեմ, կարողեմ ասել, որ ավելի քիչ էի ձանձրանում, քան երբնէ: Ոչ, իսկապեսչէի ցանկանում,որ որնէ բան պատահեր:Եվ սակայն...լսեցեք, սիրելի պարոն, աշնանայինմի գեղեցիկերեկոէր, դեռնս գաղջ քաղաքում, արդեն խոնավ`Սենայիափին: Գիշերըվրաէր հասնում, արնմուտքում երկինքը դեռես պայծառ էր, բայց մթագնում էր, լամպերըթույլ փայլում էին: Ես բարձրանումէի ձախ ափով դեպի Արվեստների կամուրջը:2։նագրավաճառների փակկրպակներիարանքիցերնում էր փայլող գետը: Քարափիվրա թիչ մարդ կար. Փարիզըարդեն ընթրում էր: Քայլում էի կոխոտելովդեղին ն փոշոտ տերնները, որոնք դեռ ամառ էին հիշեցնում: Երկինքըքիչ առ քիչ աստղերովէր լցվում, որոնք խուսափուկերնում էին մի լամպասյունիցմյուսին էի վերադարձածլռությունը, երեկոլի քաղցմոտենալիս: Վայելում րությունը, դատարկ Փարիզը:Ես գոհ էի: 2աջողակօր էր եղել. հանդիպելէի մի կույրի, մեղմ դատավճռիհույս կար, հաճախորդի ջերմ ձեռքսեղմում էր եղել, մի քանի մեծահոգիարարքներէի արել ն կեսօրից հետո հանպատրաստից մի փայլուն ելույթ էի ունեցել մի քանի բարեկամներիառաջ`տիրող դասակարգիսրտի կարծրության ն ընտրանիիերկերեսանիությանմասին: Բարձրացելէի Արվեստների կամուրջ, ուր այդ պահին մարդ չկար, դիտելու համար գետը, որ հազիվ էր նշմարվումարդեն վրա հասած մթության պատճառով: Դեմքս դեպի Վեր-Գալանը,ես իշխում էի կղզուն: Զգումէի իմ մեջ բարձրացողուժի ն մեծության մի հզոր զգացում ն, ինչպես ասեմ ձեզ, մի տեսակ կատարելություն, որ ուռցնում էր սիրտս: ՈՒղղվելով`ուզում էի մի սիգարետ վառել, գոհունակությանսիգարետը,երբ նույն պահին իմ ետնում մի ծիծաղ պայթեց:Անակնկալի եկած՝հանկարծակիշուռ եկա. ոչ ոք չկար: Գնացիմինչն կամրջի բազրիքները. ոչ մի առագաստաեմ դեպիկղզին ն նորից լսում նավ ն ոչ մի նավակ: Վերադառնում ծիծաղը իմ ետնում, մի քիչ հեռու, կարծեսգետով իջնելիս լիներ: Կանգնեցիայնտեղանշարժ: Ծիծաղըցած էր իջնում, բայց դեռնս հստակորենլսվում էր իմ ետնից, այն կարողէր միայն ջրից գալ:

ժամանակզգում էի իմ սրտի ուժգին խփոցը:Ինձ ՀՆույն

լավ լսեք,

" ծիծաղըխորհրդավոր ոչ մի բան չուներ, դա շատ լավ, բնական, համարյաբարեկամական ծիծաղ էր, որ ամեն ինչ իրտեղն էր դնում:

քարափ,մտաԴոֆինի այլնս ոչինչ չլսեցի: Վերադարձա փողոցը,սիգարետգնեցի, որի կարիքըբոլորովին չէի զգում: Ապշել էի ն վատ էի շնչում: Այդ գիշեր կանչեցի մի բարեկամի,բայց նա

Քիչ

հետո

տանը չէր: Տատանվում էի դուրս գալ, երբ հանկարծ լուսամուտիս ծիծաղ լսեցի: Բացեցի:Մայթիվրա,իսկապես,երիտասարդներ տակ

կային, որոնք ուրախ բաժանվումէին իրարից:ՈՒսերսվեր բարձրացնելով փակեցիլուսամուտները:Ձեռքիսուսումնասիրելուգործ ունեի: Գնացի լողարան մի բաժակ ջուր խմելու: 2այելու մեջ ժպտումէր իմ պատկերը,բայց ինձ թվաց, որ իմ ժպիտը երկակիէր... Ինչպես,ներեցեք, ուրիշ բանի մասին էի մտածում: Ես ձեզ վաղը անկասկածկտեսնեմ:Վաղը,այո, պայմանավորվեցինք: Ո՛չ, եմ ոչ, մնալ չեմ կարող: Բացիայդ խորհրդակցության հրավիրված մի մարդ, այն գորշ արջի կողմից, որին տեսնում եք: Պատվավոր է ոստիկանությունը հալածում պարզապես որին հավանաբար, Դուք կարծում եք, որ նա մարդասպանի անբարյացկամությունից: Վստահ եղեք, որ նրա գործերը իր տեսքին համապագլուխունի: են: Նա տասխանում կողոպտիչ է, ն դուք պիտի զարմանաք, որ

է նան գեղարվեստա քարայրներիմարդը մասնագիտացած կան նկարներիառուծախով: 4ոլանդիայումամեն մարդ մասնագետ է յուղանկարի ն վարդակակաչի: Այս մեկը, իր համեստ տեսքով, հեղինակ է յուղանկարի ամենանշանավորգողությունձեզ: Մի զարմացեքիմ գիտելիքնեների: Ո՞րմեկը: Գուցե կասեմ Թեն ես եմ, բայց ես ունեմ նան րից: խոստովանեցնող-դատավոր իմ Էնգրիջութակը, այս լավ մարդկանցդատականխորհրդատուն ն հաճախորդների եմ: Ես ուսումնասիրել եմ այս երկրի օրենքները մեծ ցանց ունեմ այս թաղամասում,որտեղ վկայականչեն պաեմ ներշնչում, այդպես չք: հանջում: Հ-եշտչէր, բայց վստահություն Ես անկեղծ ու գեղեցիկ ժպիտ ունեմ, իմ ձեռքսեղմումըպինդ է, դրանք'իմ առավելություններնեն: 2.ետո, ես կարգավորելեմ մի քանի դժվարգործեր,սկզբում դրանցով զբաղվել եմ շահի համար, ապա՝հավատալով: Եթե բախտախաղի տների տերերն ու գողերը ու ամեն տեղ դատապարտվեն, միշտ բոլոր պատվավոր մարդիկ. միշտ իրենց անմեղ պիտի կարծեին, սիրելի պարոն: Եվ, ըստ իս, արդեն հասնում եմ գործի էությանը, ն դա ոչ մի դեպքում պետք չէ թույլ տալ: Այլապեսշատ ծիծաղելի բան է լինելու: այս

շ4

Ի

»

Հ

Իսկապես,սիրելի հայրենակից,ձեր հետաքրքրությանհամար շատ եմ շնորհակալ, թեն իմ պատմությունը արտակարգոչինչ չունի: Եթե այդքան պնդում եք, իմացեք,որ ես մի քիչ, մի քանի օր մտածեցիայդ ծիծաղի մասին, հետո մոռացաայն: Հեռվից հեռու կարծեսայն լսում էի իմ ներսում,ինչ-որ տեղ: Բայցընդհանրապես,

առանց ճիգ գործ դնելու, ես ուրիշ բաների մասին էի մտածում: Սակայն պետքէ ընդունեմ, որ այլնս իմ ոտքը Փարիզի գետափնյա փողոցները չդրեցի: Երբ ավտոյով կամ ավտոբուսով կամուրջէի անցնում, իմ մեջմի տեսակ էր տիրում: Կարծեսլսում էի: Բայց հասնում էի Սենայիմյուս ափը՝ոչինչ չէր պատահում, ն ես թեթնացածշունչ էի քաշում:Այդշրջանումֆիզիկապեսմի բիչ վատ էի` զգում: Առանձնապես հիվանդչէի, կարծեսմի տեսակուժերիանկում ունեի, մի տեսակդժվարությունիմ լավ տրամադրությունը վերագըտմոտ գնացի,որոնք տրամադրությունը նելու: Բժիշկների բարձրացնող դեղերտվեցին:Ես «բարձրանում» էի, հետո նորիցէի իջնում: Կյանքը ինձ համարդառնումէր նվազ հեշտ. երբ մարմինըտխուր է, սիրտը հյուծվում է: Ինձ թվում էր, որ մասամբհետ էի սովորում,ինչ երբեքչէի սովորել ն որը, սակայն, շատ լավ գիտեի, այսինքն`ապրելը, այո, կարծում եմ, որ հենց այն ժամանակէր, որ ամեն ինչ սկսվեց: Բայցայս երեկոէլ ես ինձ լավ ձնի մեջչեմ զգում: Նախադասութեմ կազմում,ինձ թվում է նույնիսկ, որ նվազ յուններս դժվարությամբ եմ ն լավ խոսում, իմ խոսքը նվազ վստահ է հնչում: Անշուշտ, եղանակից է: Վատ եմ շնչում, օդը այնքան ծանրէ, որ կուրծքսՃնշում է: Որնէանհարմարություն կտեսնեիք, սիրելի հայրենակից, եթե դուրս ն գայինք քայլեինք քաղաքի փողոցներով:Շնորհակալություն: Որքանգեղեցիկեն ջրանցքները երեկոյան: Սիրումեմ բորբոսնած ջրերի շունչը, ջրանցքիմեջ թրջված մեռած տերնների ն մեռելային այն հոտը, որ բարձրանում է ծաղիկներովլեցուն մակույկներից: Ոչ, ոչ, դա բնավ հիվանդագին ճաշակի նշան չէ, հավատացեք:Ընդհակառակը, ինձ մոտ դա կանխամտածված բան է: Իրականությունն այն է, որ ինձ ստիպում եմ հիանալ ջրանցքեմ սիրում, այն էլ ներով: Աշխարհում ամենից շատ ես Սիցիլիան Էթնայի գագաթից, լույսի տակ, այն պայմանով,որ տիրեմ ծովին ն կղզուն: Սիրումեմ նան Ճավան,բայց հողմերիժամանակ:Այո, երիտասարդ ժամանակսգնացել եմ: Ընդհանուրառմամբ բոլոր կղզիները սիրում եմ: Այնտեղավելի հեշտ է տիրելը: Հրաշալիտուն է, այնպես չք: Այդերկու գլուխները, որ տեսնում եք, նեգր ստրուկների գլուխներ են: Ցուցանակէ: Տունը պատկանել է մի ստրկավաճառի:Օհ, այդ ժամանակներումնրանք իրենց 25

լռություն

«Դ

խաղը գաղտնի չէին պահում: Նրանքուժեղ էին. ահավասիկ, ես փողոցի վրա սեփականտուն ունեմ, ստրուկներ եմ բերում, սն միս եմ ծախում: Պատկերացնում եք, որ որնէ մեկը այսօր հրապարաէ զբաղվում: Ինչ 'խայտառահայտարարի, թե ինչով կայնորեն եմ իմ փարիզյան պաշտոնակիցներիձայնը: Այդ. կություն. լսում հարցում նրանք անուղղելի են, ոչ մի բանի առաջ կանգ չեն առնի ն մի քանի, գուցե ն ավելի բողոքի կոչ կարձակեն,ծանր ու թեթն անելուց հետո ես նույնպես իմ ստորագրությունը կավելացնեմ բողոքագրի տակ: Ստրկություն.ամոթ, ոչ, ոչ, մենք դեմ ենք: Իսկ այն, որ մենք ստիպվածենք նույն ստրկությունը հաստատել մեզ մոտ, ասենք գործարաններում. դա գործերի ընդհանուր կարգի մեջ է մտնում, բայց դրանովհպարտանալնարդեն ավելորդ է: Ես շատ լավ գիտեմ,որ հնարավորչէ չիշխել կամչսպասարկվել: մարդ մաքուր օդի պես կարիք ունի ստրուկի: Յուրաքանչյուր Հ-րամայել,նշանակում է շնչել, դուք այդ կարծիքինեք: Նույնիսկ ամենաաղքատներըկարող են շնչել: Ընկերայինսանդուղքի ամենացածրըսանդղամատիվրա կանգնածն անգամ իր կինը կամ զավակն ունի: Եթե մենակյացէ՝ մի շուն ունի: Կարնորը,ի վերջո, իրաբարկանալկարենալնէ, առանց դիմացինիպատասխանելու ձնակերպումըգիտեք, չք: Որոշ վունքի: «Հորը չեն պատասխանի» Ո՞ւմ է: իմաստով դա շատ եզակի պիտի պատասխանես այս աշխարհում, եթե ոչ նրան, ում սիրում ես: Ուրիշ իմաստով դա համոզիչ է: Պետք է որ մեկը վերջին խոսքը ունենա: Եթե ոչ, յուրաքանչյուր տրամաբանությանկարող է հակառակվելմեկ ուրիշը, ն վերջը չես գտնի: Իշխանությունը, ընդհակառակը,ամեն է տալիս: Մենք երկար ժամանակ ենք վատնել այս ինչի վերջ Ճշմարտությանհասնելու համար, բայց այս մեկը հասկացել ենք: Օրինակ,դուք պետք է նկատած լինեք, թե մեր ծեր Եվրոպան ի վերջո լավ ձնով է փիլիսոփայում:Այլնս չենք ասում, ինչպես : ավելի միամիտժամանակասում էինք. «Ես այսպես եմ կարծում: Ձեր առարկություններնինչ են»: Այժմ մենք ավելի հստակատես ենք դարձել: Մենք երկխոսությունը փոխարինել ենք հաղորդագրությամբ:«Այսէ Ճշմարտությունը,ասում ենք մենք: Դուքկարողեք վիճել այդմասին,դա մեզչի հետաքրքրում:Բայցմիքանիտարիհետո կգա ոստիկանը ն ձեզ ցույց կտա, որ իրավունք ունեցողը ես եմ»: ' Ահ, սիրելի մոլորակ: Այստեղայժմ ամեն ինչ պարզ է: Մենք մեզ ճանաչում ենք, գիտենք, թե ինչի ենք ընդունակ: Վերցրեք ինձ, որպեսզի օրինակը փոխած լինենք, բայց ոչ կությունը-- ես միշտ ուզեցել եմ, որ ինձ ժպտալով սպասարկեն: Եթե աղախինստխուր դեմք էր ունենում, իմ օրերը թունավորվում . :

բովանդա |

էին: Նա, անշուշտ, իրավունք ուներ ուրախ չլինելու: Բայցվստահ եմ, որ իր համար էլ ավելի լավ կլիներ իր պարտականությունը կատարելժպիտով, քան լաց լինելով: Դա առնվազն ինձ համար եթե ինձ ավելի լավ էր: Գիտեմ,որ նման տրամաբանությունը, պատիվչէր բերում, ամբողջապեսէլ հիմար չէր: Նույն պատճառով միշտ հրաժարվել եմ չինական ճաշարանում ճաշելուց: Ինչու: Որովհետնասիացիներըլուռ նայում են սպիտակներինն միշտ այդ տեսքը նրանք արհամարհող տեսք ունեն: Բնականաբար պահպանումեն սպասարկելիս:Այգ ժամանակ ինչպես վայելել տապակածհավը. մանավանդ նրանց նայելիս ինչպես կարող եք մտածել, որ իրավացի եք: Մեր մեջ ասած, ուրեմն, ստրկությունը, նախընտրաբարժպտացող ստրկությունը, անխուսափելիէ: Բայց այն մենք չպետք է բարձրաձայն ընդունենք: Ով չի կարող հրաժարվել ստրուկ ունենալուց, ավելի խելոք կլինի, եթե նրանց ազատ մարդիկ անվանի: Նախ որպես սկզբունք, ն, հետո, որպեսզի այդ մարդկանց չհուսահատեցնենք: Նրանց պարտավոր ենք այդ փոխհատուցումը տալ. այդպես չք: Այս ձնով նրանք կշարունակեն ժպտալ, ն մենք կպահպանենք մեր հոգու հանգստությունը:Առանց դրան մենք պարտավորկլինեինք վերանայել մեր կարծիքը մեր մասին, վշտից կխենթանայինք ն կամ համեստ կդառնայինք. երկուսն էլ սարսափելի են: ՈՒրեմն՝ առանց ցուցանակների, կորչեն ամոթալիցուցանակները:Մյուս կողմից, եթե բոլոր մարդիկ բացվեին, ասեին իրենց իսկական արհեստը, իրենց ինքնությունը, այլնս չէինք իմանա, թե որ կողմը պետք է շուռ գալ: Պատկերացրեք այցետոմսերը. Դյուբոն-- վախկոտ փիլիսոփա, կամ քրիստոնյա-կալվածատեր,կամ շնացող-հումանիստ. կարելի է ընտրել: Բայց դա դժոխք կլիներ: Այո, պետք է, որ դժոխքըայդպիսին լինի. ցուցանակներովփողոցներն ուղղելու ոչ մի միջոց: Մեկընդմիշտ դասակարգվածես: Դուք, օրինակի համար, սիրելի հայրենակից,մտածում եք, թե ինչ է լինելու ձեր ցուցանակը: Լռում եք: Ոչինչ, հետագայում կպատասխանեք:Իսկ իմը, համենայն դեպս, գիտեմ. երկերեսանի մի դեմք. մի գրավիչ Յանուս, ն վրան` իմ տան դնիզը. «Մի վստահեք»: Իմ այցետոմսի վրա գրված կլինի. «Ժան-Բատիստ Քլամանս, ծաղրածու»: Լսեցեք. հայտնի գիշերից փոքր անց մի բան հայտնաբերեցի:Երբ մայթի վրա բաժանվում էի մի կույրից, ն որին օգնել հասցրել էի այդտեղ, խոնարհվելով նրան բարնեցի: Գլխարկհանելու այդ շարժումը իսկապեսնրան չէր ուղղված, նա այն տեսնել չէր կարող: ՈՒրեմն ում էր ուղղված: Հասարակութ-27

`

հետո` ողջյուններ: Վատ չէ, չք: Մի ուրիշ յանը: Դերակատարումից օր, նույն ժամանակաշրջանում, մի վարորդի, որ շնորհակալություն էր հայտնում իրեն օգնելուս համար, պատասխանեցի, թե՝ ոչ ես նման ոք բան չէր անի իր համար: Անշուշտ ուզում էի ասել, թե այդ դժբախտսխալը մնաց սրտիս ցանկացած մեկըկաներ:Բայց ես վրա: 2-ամեստության մեջ անմրցելիէի: է Պետք համեստորեն ընդունել, սիրելի հայրենակից,ես միշտ հպարտությունիցպայթել եմ: Ես, ես, ես, ահա իմ սիրելի կյանքի կրկներգը,որ լսվում էր իմ բոլոր ասածներիմեջ: Ես երբեք ուրիշ ձնով խոսել չեմ կարողացել,բացի ինձ գովելուց,երբ մանավանդ, անում էի ջախջախիչզգուշավորությամբ, որի գաղտնիքը ես այն գիտեի: Ճիշտ է, միշտ ազատ ն ուժեղ եմ ապրել: Պարզապես ինձ ազատագրված էի զգում բոլորից, այն հրաշալիպատճառաբանությամբ, որ ոչ ոքի ինձ հավասարչէի համարում:Ինչպեսասել եմ ձեզ, ես ինձ ամբողջ աշխարհից ոչ միայնխելացիէի համարումմիշտ, այլ նան ավելի զգայուն ն ավելի համարձակ,ընտրյալ կրակող էի, անմրցելի վարորդ, լավագույն սիրող: Նույնիսկայնպիսիբնագավառներում, ուր հեշտ էր ստուգել իմ ստորակայությունը, օրինակի համար՝թենիսը, որտեղ ես միջակխաղընկերէի, ինձ համարդժվար էր չհավատալ, որ եթե մարզվելու ժամանակունենայի, լավագույններին կանցնեի: Ես իմ մեջ միշտ գերակայությանզգացում էի տեսնում, մի բան, որով բացատրվումէր իմ ինքնագոհությունն ու հանդարտությունը: Երբ ուրիշով էի զբաղվում, դա պարզապես ազատ կամքովարվածզիջողություն էր, որի ամբողջ օգուտը ինձ էր գալիս, իմ ինքնասիրությունըմի աստիճանով բարձրանումէր: ՈՒրիշճշմարտություններիկողքին այս փաստերըես աստիճանաբար հայտնագործեցիայդ գիշերվան հաջորդող շրջանում, որի մասինխոսել եմ: Ոչ անմիջապես, ոչ էլ շատ հստակորեն:Անհրաժեշտ եղավ, որ նախ վերագտնեմհիշողությունս: Աստիճանաբար ավելի հստակտեսա, սկսեցի սովորել մի բան, որ արդեն գիտեի: Մինչ այդ ինձ միշտ օգնել էր մոռանալու զարմանալիմի ուժ: Ես ամեն ինչ մոռանում էի ն հատկապես իմ որոշումները:Իրականում: ինձ համարոչ մի բան նշանակություն չուներ: Անշուշտ, երբ դեպքերը ինձ ստիպում էին, ես ուշադրություն էի դարձնում պատերազմի,ինքնասպանության,թշվառության վրա: Թեն մի տեսակքաղաքավարին մակերեսային ձնով: Երբեմնձնացնումէի, եմ թե հոշզվում իմ առօրյա օտարմի գործի համար: խորքում, սակայն, ես դրան չէի մասնակցում, բացի այն պահից, երբ իմ ազատություննէր վտանգիտակ. ինչպեսբացատրելձեզ: Ամեն ինչ սահում-անցնումէր, այո, ամեն ինչ իմ վրայովսահում-անցնումէր: '

:

«

|

Լ

գովասանԱրդարլինենք. պատահումէր, որ իմ մոռացումները քի արժանիլինեին: Դուք նկատած կլինեք. մարդիկկան, որոնց

կրոնը բոլոր վիրավորանքներըներելն է. նրանք իսկապեսներում Ես այնքան լավ կտորից չէի են, բայց երբեք չեն մոռանում: ստեղծված, որ վիրավորանքներըներեի, պարզապես մոռանում էի: Եվ նա, ով կարծում էր, թե իրեն- ատում եմ, ապշում էր՝ տեսնելով, որ ես մեծ ժպիտով եմ դիմավորում իրեն: Ըստ իր բնավուության`նա հիանում էր իմ մեծահոգությամբկամ արհամարհում էր իմ վախկոտությունը, առճնց մտածելու, որ իմ տրամաբանությունը ավելի պարզ էր. ես նույնիսկ իր անունը մոռացած էի լինում: Այն անկարողությունը, որ ինձ անտարբերէր դարձնում կամ ապաշնորհ, ինձ տալիս էր մեծահոգիմարդու տեսք: 2ետնաբար՝ես շարունակում էի ապրել օր-օրին, իմ սեփական աշխարհում:Ես, ես, ես: Օրը-օրինկանայք,օրը-օրին առաքինություն կամմոլություն, առանցվաղվամասին մտածելու,ինչպեսշները. բայց միշտիմ դիրքիվրա հաստատ կանգնած:Այդպեսառաջ էի գնում բառերիմեջ, երբեք`իրականության: կյանքի մակերեսով,կարծես Բոլորգրթերը՝հազիվկարդացված,բոլոր այս բարեկամները՝ հազիվ սիրված, բոլոր այս քաղաքները`հազիվ այցելված, բոլոր այս կանայք՝հազիվ ունեցած, այդ են ապացուցում:Ձանձրույթիցկամ անուշադրությունիցհազիվշարժումներէի անում: Մարդիկ իրարէին ուզում էին կպչել ինձ, բայց կպչելու ոչինչ չկար, Ա դա հաջորդում, նրանց համար դժբախտություն էր: Որովհետնես պարզապես. մոռանում էի նրանց: Ինձնիցբացի ես ուրիշ բան չեմ հիշել: Սակայն կամաց-կամաց հիշողությունն ինձ վերադարձավ: Կամ, ավելի ճիշտ, ես վերադարձանրան ն այնտեղ գտա հիշատակներ, որոնք. ինձ էին սպասում: Նախքան այդ մասին ձեզ պատմելը,թույլ տվեք, սիրելի հայրենակից,մի քանի օրինակներ թե ես ինչեր բերել. (որոնք օգտակար կլինեն ձեզ, վստահ գտա իմ հետազոտությունների ժամանակ: Մի օր, իմ ավտոմեքենանվարելիս, երբ մի պահկանգ առելկանաչ լույսի տակ, ն երբ իմ անհամբեր համաքաղաքացիները անմիջապեսիմ հետնից բաց էին թողել իրենց զգուշացնող շչակները, հանկարծ հիշեցի մի ուրիշ դեպք, որ տեղի էր ունեցել նման պայմաններում: Մի մոտոցիկլետ,որը վարումէր մի փոքր, չորուկ, ակնոցավորն գոլֆ հագածմարդ, ինձնից անցել ն առջնստեղա-` վորվել էր կարմիրլույսի տակ: Կանգնելիսմարդուկըանջատել էր. շարժիչը ն այժմ զուր ջանթեր էր թափում այն նորից նելու համար:Երբ կանաչ լույսը եղավ, իմ սովորական վարությամբ նրանից խնդրեցի իր մոտոցիկլետըմի կողմ թաշել, 29 ՛

եմ),

էի

լ

աշխատեցքաղաքա":

Կ

`

որպեսզիկարողանամանցնել: Մարդուկը, որ շատէր նյարդայնանում իր հազիվշնչող մեքենայիպատճառով,փարիզյանքաղաքաոր կարող վարությանօրենքների համաձայն ինձ պատասխանեց, եմ կորչել գրողի ծոցը: Ես պնդեցի, միշտ թաղաքավարի,բայց ձայնիս մեջ անհամբերությանմի փոքր շեշտով: Նա ինձ անմիջապես պատասխանեցորոշակի ձնով, որ կարող եմ կորչել որտեղ ուզենամ: Այդ ընթացքում իմ հետնից սկսել էին ազդանշաններ տալ: Ավելի հաստատակամձնով խոսակցիս խնդրեցի առավել քաղաքավարի լինել ն նկատիունենալ, որ երթնեկությանը խանգարում է: Այդ ցասկոտ բնավորությունը, հուսահատվածանկասկածիր մեքենայիբացահայտդարձածվատկամքից,ինձ ասաց, որ եթե ցանկանում եմ քիթս հողին քսել, մեծ ուրախությամբինձ կբավարարի:Այդքանցինիզմըինձ լավ բարկացրեց,ն ես մեքենայիցս դուրս եկա այս բացբերանիականջները քաշելու համար: Կարծեմվախկոտչեմ (բայց ինչեր ասես չեն մտածի), մի գլուխ իմ մկաններըմիշտ լավ են ծառայել բարձրէի իմ հակառակորդից, ինձ: Այդ ժամանակէլ հավատացածէի, որ ավելի շուտ ես նրան փոշեթաթախկդարձնեի, քան նա ինձ: Բայցհազիվ էի մեքենայից դուրս եկել, ժողովրդի միջից, որը արդեն սկսել էր հավաքվել, մի մարդ մեջտեղ ընկավ, շտապեց իմ կողմը ն սկսեց ինձ հավատացնել, որ ես վերջիններից վերջինն էի ն ինձ թույլ չէր տա խփել մի մարդու, որը մոտոցիկլետուներ սրունքներիարանքում ս դրանով իսկ գտնվում էր աննպաստ պայմաններում: Ես շուռ եկա այս հրացանակրիկողմը ն իրականումնույնիսկ չտեսա նրան: 2չազիվ էի գլուխս շուռ տվել, երբ համարյանույն ժամանակլսեցի մոտոցիկլետիշարժիչիաշխատելուձայնը ն ականջիսստացա մի ուժեղ հարված: 2շազիվժամանակունեցա հասկանալպատահածը,մոտացգիկլետը հեռացավ: Ծայրահեղզայրույթով ես մեքենայաբար քայլեցի դեպի դ Արտանյանը, երբ, նույն պահին, մեքենաների շչակների անհամբերձայներ լսեցի ավտոշարից,որ արդեն պատկառելիէր դարձել: Կանաչլույսը նորից վառվել էր: Այդժամանակ, դեռնսմի թիչ շփոթված՝փոխանակինձ խանգարողապուշին թափ տալու, ես խելոթ վերադարձա դեպիիմ մեքենան ն այն ճանապարհ հանեցի, մինչ անցնելու պահին այդ ապուշը ինձ ողջունում էր «վախկոտիմեկը» խոսքով, որը դեռ հիշում եմ: Բայց Անկարնոր պատմությունէ` պիտիասեք դութ: Անկասկած: ես մոռանում: Ահա շատ երկար ժամանակ չէի կարնորը, թեն Ես ծեծեն, առանց թողել էի, որ ինձ արդարացումներունեի: պատասխանելու,բայց ինձ վախկոտությանմեջ մեղադրել չէր կարելի: Անակնկալի եկած,երկու կողմիցխոսքիբռնված,ես ամեն

`

ինչ խառնել էի, Ա-շչակներն էլ ավարտել էին իմ շփոթությունը: Սակայն այդ դեպքից ինձ դժբախտէի զգում, կարծեսանպատվել էին: Ես ինձ տեսնում էի առանց որնէ ռեակցիայի իմ մեթենան նստելիս, ամբոխիծաղրական ն ուրախ հայացքի տակ, մանավանդ որ այդ օրը ես հագել էի շատ ճաշակավոր մի կապույտ հագուստ: Լսում էի «վախկոտիմեկը» խոսքը, որ ինձ արդար էր թվում: Ի վերջո, ինձ հասարակության առաջ անպատվել էին: Անշուշտ,դեպքերի ինչ-որ հաջորդականությանպատճառով,բայց միշտ էլ դեպքեր լինում են: 2արձածից հետո ես հստակորեն տեսնում էի, թե ինչ պետք էր անել: Տեսնում էի, թե ինչպես բռունցքի մի լավ հարվածով գետին էի գլորում դ'Արտանյանին, նստում էի մեքենա, հետապնդում ինձ խփողկապիկին,հասնում էի, նրա մեքենան սեղմում մայթին, մի կողմ էի քաշում նրան ն մի լավ դմփում, ինչին այնքան շատ էր արժանացել:Զանազան տարբերակներովես հարյուր անգամ դարձնում էի այս փոքրիկ ֆիլմը իմ երնակայության մեջ: Բայցարդենշատ ուշ էր, ն մի քանի օր շարունակ շատ վատ մի նախազգացումէր ինձ պատառոտում: Սատանան տանի, նորից անձրն է գալիս: ՈՒզում եք, կանգ առնենք այս դռան տակ: Լավ: Որտեղէի հասել: Ահ, այո, պատիվը: ՈՒրեմն,երբվերագտաայս արկածիհիշողությունը,հասկացա,թե ինչ էր այն նշանակում: Ի վերջո իմ երազը չդիմացավ փաստերի փորձությանը:Ես երազելէի, այժմդա արդենպարզ էր, ամբողջական մարդ լինել, որը պետք է հարգվեր իր անձով, ինչպես նան իր մասնագիտությամբ: Կիսովչափ Սերդան", կիսով չափ դը Գոլ, եթե ուզում եք: Կարճասած, ես ուզում էի ամեն ինչում առաջինըլինել: Դրա համարէլ ձներ էի թափում,ամեն առիթով շատ ցույց էի տալիս ավելի իմ ֆիզիկական,թան մտավոր կարողությունները:Բայցհասարակությանմեջ առանց պատասխանտալու վիրավորանքստանալուց հետո ինձ համարայլնս հնարավորչէր շոյել իմ գեղեցիկպատկերը: Եթեես ճշմարտությանն խոհեմությանբարեկամլինեի, մի բան, որ ձնացնում էի, ինձ վրաինչ ազդեցությունպիտիգործերայս նույնիսկ ներկաեղողներից արդենիսկ մոռացվածարկածը:ես պետքէ ինձ մեղադրեի, որ դատարկ բանի համար բարկացել էի, ն նան, բարկանալուցհետո, լրջախոհությանբացակայությանպատճառով, Դրափոխարենայրվում չէի կարողացելդիմագրավելհետնանքները: ն էի վրեժ լուծելու, խփելու հաղթելու ցանկությունից:Կարծեսիմ իսկականցանկությունըոչ թե ամենախելոքու ամենաառատաձեռն էակը լինելն էր աշխարհում, այլ պարզապես ուզում էի լինել

"Ֆրանսիացի հայտնի բռնգքամարտիկ:

ամենաուժեղըամենատարրական ձնով: Ճշմարտություննայն Է, որ յուրաքանչյուր մտավորականմարդ,դուք լավ գիտեք, երազում է գանգստերլինել ն իշխել հասարակությանվրամիայն բռնի ուժով: Եվ որովհետն այդ այնքան էլ հեշտ չի ձեռք բերվում, ինչպես հավաստումէ մասնագիտացված վեպերիընթերցումը,մարդիկ սկսում են ընդհանրապեսքաղաքականությամբ ն են զբաղվել վազում դեպի ամենավայրագ կուսակցությունը:Ի վերջո ինչ կարնորությունունի, երբմիտթըստորացնելովմարդկարողանում է բոլորին տիրել: Ես իմ մեջ հայտանգործումէի Ճնշողիքաղցր երանգներ: Ի վերջո հասկացաառնվազն, որ ես հանցագործի,դատապարտվածիկողմն էի այն չափով միայն, որթանովոր նրանց սխալը ինձ ոչ մի վնաս չէր պատճառում:Նրանցհանցանքըինձ պերճախոսէր դարձնում, որովհետն զոհըես՝ չէի: Վտանգիտակ ընկնելով, ոչ միայնիմ հերթին դատավորէի դառնում,այլն ավելին՝մի ցասկոտ պարոն, որ ուզում էր, բոլոր օրենքներից դուրս, տապալելյուրան հետո, սիրելի քանչյուր հարձակվողի նրան ծնկի բերել: Սրանից հայրենակից,շատ դժվարէ լրջորեն հավատալարդարության կամ այրու ու որբի նախասահմանված պաշտպանըլինելուն: Քանի որ անձրնը սաստկանումէ, ն մենք ժամանակունենք, կարողեմ ձեզ վստահելմի ուրիշ հայտնագործություն,որ արել եմ մի քիչ ուշ, իմ հիշողության մեջ: Նստենք պատսպարվածայս նստարանին:Դարերամբողջ ծխամորճծխողները այստեղ դիտել են նույն անձրնի տեղալը նույն ջրանցքիվրա: Այն, ինչ ձեզ պիտի ասեմ, մի թիչ ավելի դժվար է: Խոսքս այս անգամմի կնոջ մասին է: Պետք է նախապեսասեմ, որ կանանցհարցում առանց մեծ ճիգի ես միշտ հաջողակեմ եկել: Չեմ ուզում ասել հաջողակնրանց Կ. երջանկացնելու, ոչ էլ նրանց միջոցովինձ երջանկացնելուիմաստով: Ոչ, պարզապեսհաջողակ:ես հասնում էի իմ նպատակներին, մոտավորապես երբ ուզում էի: Պատկերացրեք, որ հմայիչ մարդէի համարվում: Դուք գիտեք, թե ինչ է նշանակում հմայքը. կարողանալ «այո» պատասխանել,առանց որնէ հստակ հարց դնելու: է: Մի ժխտեք: Այդպեսէի ես այդ ժամանակ:Սա ձեզ զարմացնում Իմ այժմյան դեմքով ձեր ժպիտը շատ բնական է: Ավաղ, որոշ է իր դեմքիհամար: տարիքիցհետո ամեն մարդ պատասխանատու Իմը...Բայցդա ինչ կարնոր է: Փաստըկա, կանայք ինձ հմայիչ էին համարում,ն ես դրանիցօգտվում էի: "Սակայնիմ սիրայինգործերին ոչ մի հաշիվ չէի խառնում, ես անկեղծ էի կամ գրեթե անկեղծ: Իմ հարաբերությունը կանանց հետ, ինչպես ասում են, բնական էր, ազատ, հեշտ: Դրա մեջ (խորամանկությունչկար կամ` միայն այնքան, ինչ նրանք հար-

`

`

գանքի նշան էին համարում: Ինչպես սրբագործվածարտահայտությամբեն ասում` «ես նրանց սիրումէի» խոսքընշանակումէր, ն ես որ ոչ մեկինչէի սիրում:Կնատյացությունը միշտ գռեհիկ հիմար եմ համարել, Ա իմ ճանաչած համարյա բոլոր կանանց ինձնից հակառակդրան, նրանց ավելի հաճախ բարձր եմ դասել: Սակայն, օգտագործելեմ, քան ծառայել: Ինչպեսհասկանալ այս բոլորը: Անշուշտ, իսկական սերը բացառիկերնույթ է, յուրաքանչյուր դարում մոտավորապեսերկուսը կամ երեքնեն լինում: Մնացած է կամ սիրունփոխարինում ժամանակ ես չէի: Ես չոր սիրտ Իսկ բոլոր դեպքերումկրոնամոլ պորտուգալուհին եմ լեցուն խղճահարությամբ չունեմ, հեռու դրանից, ընդհակառակը՝ ուղղված Ահեշտեմ լաց լինում: Միայնթե իմհուզականպոռթկումները են միշտ դեպի ինձ, խղճահարության իմ զգացումներըինձ են Ի վերջոսխալ է, թե ես երբեքչեմ սիրել:Իմ կյանքումես մի վերաբերում: մեծ սեր ունեցա»ն այդ սիրո առարկանմիշտ ես եղա: Այսիմաստով, հետո, հասակիանխուսափելիդժվարություններից շատ երիտասարդ ն ես շատ շուտ կողմնորոշվեցիդեպի զգայնությունը, միայն դա էր Ես միշտ հաճույքի առարկաներ տիրում իմ սիրային կյանքին: ն հաղթանակներէի փնտրում: Ինձ օգնում էր նան իմ արտաքինը. բնությունը իմ նկատմամբառատաձեռն էր եղել: Դրանովես պակաս էի քաղում, որոնք, հպարտչէի ն դրանիցշատ բավականություններ հաստաէին, թե արժանապատվության չեմ կարողասել, հաճույքներ տումը:Այժմդուք պիտիասեք, որ շարունակումեմ գլուխսգովել: Չեմ ժխտում ն դրա համարավելի պակասհպարտեմ, որովհետն,այս դեպքում, հպարտանումեմ ճիշտ բանով: Բոլոր դեպքերումիմ զգայնությունը, եթե դրա մասին է խոսքը, այնքան իրականէ, որ տասը րոպեանոցմի արկածախնդրության էի ուրանալ հայր ն մայր, նույնիսկ եթե հետագահամարկարող յում դառնորեն վշտանայի: Ի՞նչ եմ ասում. հատկապես տասը րոպեի արկածախնդրությանկամ ավելի պակասի համար, եթե վստահլինեի, որ այն հետնանք ն շարունակությունչէր ունենալու: Անշուշտ, ես սկզբունթներ ունեի. օրինակ, ընկերներիս կանայք ինձ համար սուրբ էին: Պարզապես,ամենայն անկեղծությամբ մի քանի օր առաջ դադարումէի նրանց ամուսինների հետ բարեկամությունանել: Գուցեսա պետք չէ զգայնություն համարել: Ջգայնությունը ինքը դատապարտելիչէ: Ներողամիտլինենք ն խոսենք թուլությունից` որպես սիրո մեջ ֆիզիկականիցդուրս ուրիշ բան տեսնելու մի տեսակ բնածին անկարողություն: Թուլություն բառը բոլոր դեպքերում հարմար էր: Մոռանալուիմ կարողության հետ միացած, այս թուլությունը նպաստավորէր իմ 33

սնաջառությունը ձանձրույթը:

Հինգ վիպակ

:

ազատությանը:Մի տեսակ հեռացման ն անդարմանալի անկախության հովեր առած՝ այն ինձ նոր հաջողությունների հնարավորություն էր ընձեռում: Որպեսզիռոմանտիկ չլինեմ, ես մեծ չափով սնունդ էի տալիս վիպականին: Իմ բարեկամուհիները հետ հետնյալ ընդհանուրգիծը ունեին. ձգտում էին Բոնապարտի հաջողությանհասնել այնտեղ, որտեղ բոլորը ձախողվել էին: Այսառնտրում,հետնաբար,բացի իմ զգայնությունից, ես գոհագում էի տալիս նան մի ուրիշ բանի, խաղինկատմամբիմ ունեցած սիրույն: Կանանց մեջ ես սիրում էի այն խաղընկերոջը, որը առնվազն անմեղ լինելու ճաշակը ուներ: Տեսնում եք, չեմ կարող տանելձանձրույթը ն կյանքում գնահատումեմ միայն զբոսանքները: Ամեն մի հասարակություն, նույնիսկ փայլունը, ինձ արագորեն ձանձրացնումէր, մինչդեռինձ դուր եկող կանանցհետ ես երբեքչէի ձանձրանում: Ես դժվարանումեմ խոստովանել.կարողէի Էյնշտեյնի հետ ունենալիք տասը զրույցը զանցառնել մի գեղեցիկպարուհու հետ ունենալիքառաջինժամադրությանգնալու համար:Պարզէ, որ տասներորդժամադրությունիցհետո պետք է վազեի Էյնշտեյնիմոտ կամ մի լուրջ գիրք կարդայի:Կարճասած, ես մեծ հարցերիմասին մտածել եմ միայն փոքր վայելքների արանքում: Եվ քանի անգամ, մայթի վրա տնկված,բարեկամներիհետ կրքոտմի վեճի գագաթնակետին կորցրել եմ իմ տրամաբանությանկապը, որովհետն նույն պահինմի կործանող գեղեցկուհիէ անցել փողոցով: ես ՈՒրեմն, խաղումէի: Ես գիտեի,որ կանայքսիրումեն, երբ դեպի նպատակըշատ արագ չես գնում: Նախպետք է հետները զրուցել, շոյել, ինչպես ասում են նրանք: Որպեսիրավաբան խոսելու դժվարությունչունեի, շարժուձներս էլ նուրբ էին, բանակում սիրող-դերասան էի եղել: Ես հաճախփոխումէի դերերը, բայց միշտ միննույն պիեսիմասինէր խոսքը: Իմ զինանոցումկայինանխոստովանելի մոգականխոսքեր, օրինակ`«Չգիտեմինչպեսպատահեց այս... ամբողջուժովչէի ուզում հրապուրվել,ես հոգնել էի սիրուց,բայց ն այլն: Այսխոսքերըմիշտարդյունավետէին լինում, հավատացեք», թեն ծրագրիամենահին համարներիցէին: Կարնան «խորհրդավոր երջանկությունը, որը ոչ մի կին երբեք ինձ չէր պարգնել, որը գուցե առանցհեռանկարիէր, վստահաբար առանցհեռանկարի(որովհետե ով կարող ինքն իրեն երաշխավորել) բայց որ առանցնրան կյանքը է Ես է»: վճռականապեսանհնար էի մանավանդմի կատարելագործել փոքր ելույթ, որը միշտ լավ էր ստացվում, ն որը, վստահ եմ, կծափահարեք: Այսելույթի հիմնականմասըհաստատումն էր՝ ցավալի ն վճռական, որ ես ոչինչ էի, որ չարժեր ինձ հետ կապվել, թե իմ ես երբեք չէի կյանքըարդենվերջացելէր, ն իսկական երջանկությունը ,

:

վայելել, մի երջանկություն, որը գուցե ես նախընտրեիուրիշ որնէ բանից, բայց, ահա, շատ ուշ էր արդեն: Ինչ վերաբերում էր այս. վճռական ուշ լինելու պատճառներին,ես գաղտնի էի պահում, հետ անկողին իմանալով, որ միշտ ավելի լավէ խորհրդավորության Ես հավատումէի իմ ասածին,ապրումէի իմ դերը:Զարմանալի մտնել: էին անկեղծորեն չէ, ուրեմն, որ իմ ընկերուհիներընույնպես սկսում ամենազգայունները փորձումէին հասկախաղալ:իմ բարեկամներից ն նալ ինձ, այդ ճիգընրանցմղում էր զգացականթախծի:ՈԻրիշները՝ գոհ, որ պահպանում էի խաղի օրենքները-ն այնքան նրբանկատ առանց սպասելու դեպի կերպով էի խոսում գործելուց իրակւսնություննէին գնում: Այդժամանակես արդեն կրկնակիէի շահում, քանի որ, բացինրանցնկատմամբունեցածցանկությունից, ամեն անգամ ստուգելով իմ կարողությունների հզորությունը, բավարարումէի նան ինքս ինձ՝ իմ հանդեպ ունեցած սիրույս: Այսպեսէր նույնիսկ նրանց նկատմամբ,ովքեր ինձ մի հաճույք էին պատճառում.ես աշխատումէի, այսուհանդերձ,կապս վերահաստատել նրանց հետ, թեկուզ երկար ընդմիջումներով, այն եզակիցանկությանօգնությամբ, որ բացակայություննէ տալիս, երբ դրան հետնում է նան հանկարծ վերագտնվածմեղսակցությունը, բայց նան ստուգելու համար, որ մեր կապերը միշտ դիմանում էին, ն որ ինձ էր պատկանում այդ կապերընորից ամրապնդելու առանձնաշնորհը:Երբեմն հասնում էի մինչն այնտեղ, որ նրանց երդվել էի տալիս չպատկանել որնէ ուրիշ մարդու, որպեսզի իմ մտահոգություններըմեկը: իշտ մեղմանան, թեն սիրտը ն երնակայությունը ոչ մի մաս չունեին այս մտահոգությունների մեջ: Մի տեսակ հավակնություն էր հաստատվել մեջս: Հակառակ մի կին, որ ակնհայտփաստերին,դժվարությամբէի պատկերացնում իմս էր եղել, երբնէ կարողանարմի ուրիշի պատկանել: Բայց այդ երդումը, որ նրանք տալիս էին, ինձ ազատում էր, իսկ նրանց կապում:Այն պահից,որ նրանք ուրիշի չէին պատկանելու,կարողէի ուրեմն խզվել նրանցից, մի բան, որ, այլապես, ինձ համարգրեթե միշտանհնարէր: Նրանցնկատմամբստուգումըմեկընդմիշտարված էր, ն իմ իշխանությունը,երկարժամանակիհամար,հաստատված: է, չէ: Սակայնայդպես էր, սիրելի հայրենակից: Հետաքրքրական են. «Սիրիր ինձ»: ՈՒրիշները.«Ինձ մի սիրիր»: Ոմանքբղավում Բայցմի ուրիշ դասակարգէլ կա`վատթարագույնըն ամենադժբախեղիր»: տը, որ ասում է. «Ինձ մի սիրիր, բայց ինձ հավատարիմ է Միայնթե ստուգումը երբեք վերջնականչէ, պետք վերսկսել յուրաքանչյուր էակի հետ: Նման բաներըմարդու մեջ սովորույթ են դառնում: Շուտով խոսթերը լեզվիդ գալիս են առանց նույնիսկ

առաջ,

մտածելու, դառնում են ռեֆլեքս, ու մի օր էլ կանանց ունենում ես ավելի շուտ, քան կհասցնես իրապես ցանկանալ: Հավատացեք ինձ, ոմանց համար աշխարհի ամենադժվարբանը ունենալն է, երբ չեն ցանկանում: Նման մի դեպք պատահեցինձ հետ. կարիք չկա ձեզ ասելու, թե ով էր այդ կինը, միայն թե, առանց ինձ իսկապեսհուզելու, նա ինձ գրավել էր իր կրավորականն անհագ տեսքով: Անկեղծորեն ասած՝ ամեն ինչ շատ միջակ ստացվեց, ինչպես կարելի էր սպան շատ արագ սել: Բայց ես կոմպլեքսներ երբեք չէի ունենում մոռանում էի կանանց,մանավանդեթե նորից չէինք հանդիպում: Կարծումէի, որ ոչինչ չէր նկատել, ն չէի պատկերացնում,որ այդ նրա կրավորական մասինկարողէր կարծիքունենալ: Մանավանդ տեսքը իմ աչքին նրան աշխարհիցկտրվածլինելու խաբկանքնէր տվել: Սակայնմի թանի շաբաթ հետո իմացա,որ մի երրորդիհետ խոսել էր իմ պակասություններիմասին: Անմիջապեսմի քիչ խաբվածլինելու զգացումըունեցա. ուրեմն նա իմ կարծածիչափ կրավորականչէր ն կարող էր դատողություններ անել: 2-ետո ուսերս բարձրացրի ն ձնացրի, թե ծիծաղում եմ: Իսկապեսէլ ծիծաղեցի:Պարզէր, որ այս դեպքը կարնորություն չուներ: Եթե կա մի բնագավառ, օրենք պետք է լինի, ուր գաղտնապահությունը չեն, իրենց բոլոր աննախատեսելի սեռականհարաբերությունները մասերով: Բայց` ոչ, նույնիսկ մենության մեջ ուզում ես իմանալ, թե ում համար էր նպաստավորեղել այդ հարաբերությունը:Հակառակուսերս բարձրացնելուս, ինչ եղավ, իրապես, իմ վարքագիծը: Մի թիչ ժամանակ անց աշխատեցինորից տեսնել այդ կնոջը, արեցի ամեն ինչ, որ անհրաժեշտ էր նրան հրապուրելու ն իրապեսունենալու համար: Շատ դժվարչեղավ. նրանք նույնպես չեն սիրում, երբ խաղը պարտությունովէ վերջանում: Այդ պահից, առանց իրապեսնպատակադրվելու, սկսեցի ամեն ձնով նրան սպանել: Նրան լքում էի ու նորից վերցնում, ստիպում էի տրվել այնպիսի ժամանակներումն այնպիսի վայրերում, որոնք հարմարչէին, հետը վերաբերվումէի այնպիսիկոպտությամբ,որ վերջիվերջոկապվեցիհետը այնպես, ինչպես բանտապահըկապվում է իր բանտարկյալիհետ: Եվ այսպես մինչն այն օրը, երբ հաճույքի Ա բուռն սիրո մի պահի նա ստիպվածբարձրաձայն պատիվտվեցնրան, ով ստրկացնումէր իրեն: Այդ օրն իսկ սկսեցի հեռանալ նրանից ն շուտով մոռացանրան: Ձեզ հետ պետք է համաձայնեմ, հակառակձեր քաղաքավարի լռությանը, որ այս արկածը այնքան էլ գեղեցիկ չէր: Սակայն մտածեցեքձեր կյանքի մասին, սիրելի հայրենակից:Փորեք ձեր

հիշողությունը ն գուցե այնտեղ գտնեք որնէ նման պատմություն, որը հետո կպատմեք ինձ: Գալով ինձ, երբ այս պատմությունը միտքս եկավ, ես նորից սկսեցիծիծաղել: Բայցդա ուրիշ ծիծաղ էր, բավականիննման այն մեկին, որ լսել էի Արվեստներիկամրջի վրա: Ես ավելի շուտ ծիծաղում էի իմ ճառերի ն պաշտպանականիմ ճառերի:Կանանց, ների վրա, քան կանանցառաջ արտասանած առնվազն, ես քիչ էի ստում: Իմ վերաբերմունքիմեջ ավելի շուտ խոսումէր բնազդը,առանց կեղծ ու գողունի խոսքերի:Սիրոակտը, այնտեղ օրինակի համար, խոստովանություկշէ:եսասիրությունը է բարձրաձայն ինքնիրեն հայտարարում,սնափառությունըիրեն ցույց է տալիս, ն կամ ի հայտ է գալիս իսկականվեհանձնությունը: Ի վերջո, այս ցավալի պատմությանմեջ, ավելի լավ, քան իմ մյուս գործերում, ես ավելի անկեղծ էի եղել, քան կարծումէի, ասել էի, թե ով եմ ն ինչպես կարող եմ ապրել: 2չակառակերնույթներին, ուրեմն, ավելի արժանիմարդ էի հենց իմ անձնական կյանքում, ն մանավանդ,երբ ինձ այդպիսինպահում էի, ինչպես պատմեցի ձեզ, իմ պրոֆեսիոնալմեծ թռիչքների ժամանակ,երբ խոսում էի անմեղության ն արդարության մասին: Առնվազնկենդանի էակիմ բնավորության ների հետ հարաբերվելիս,չէի կարող սխալվել ճշմարտացիությանմասին: Ոչ մի մարդ կեղծավորչէ իր հաճույքների ժամանակ: Չեմ հիշում, արդյոք կարդացելեմ այս խոսքը, թե ինքս մտածեգի,սիրելի հայրենակից: երբ այսպես քննարկում էի որնէ կնոջից վերջնականապես . բաժանվելու իմ դժվարությունը, մի դժվարություն, որ ինձ ստիպում էր ունենալ զուգահեռ կապեր, իմ սրտի փափկությանըչէի մեղադրում: Բայց դուք ինքնասպանություն եք գործել, ն միթե կարնոր է` ձեզ հավատումեն, թե ոչ. դուք այլնս չեք կարող նրանց` թեկուզ ակնթարթայինզարմանքին ն զղջմանը ներկա լինել, չեք կարող մասնակցել, ինչպես երազում է յուրաքանչյուր մարդ, սեփականհուղարկավորությանը:Կասկածելի չլինելուհամար անհրաժեշտէ պարզապես ունենալուց: դադարել գոյություն Հետո, ավելի լավ չք այդպես լինելը:Մենքշատ ենք տառապում նրանց անտարբերությունից: «Դրահամարդու թանկ կվճաասում մի հորը, որ արգելել էր նրան ամուսնարես»,-էր աղջիկ նալ մի շատ կոկիկհագնվածփեսացուի հետ: Աղջիկըինքնասպան եղավ: Բայց հայրը բոլորովին ոչինչ չվճարեց: Նա սիրում էր ձկնորսությամբ զբաղվել: Երեք կիրակի հետո նա գետափ վերադարձավ, ինչպես ինքն էր ասում, մոռանալու համար: Հաշվարկը ճիշտ էր, նա մոռացավ: Ճիշտն ասած, հակառակըպիտի ինձ զարմացներ: Երբեմնկարծում են, թե մեռնում են կնոջը պատժելու 37

համար, մինչդեռ նրան ազատություն են պարգնում: Ավելի լավ է չտեսնել այդ, անկախայն փաստից,թե կարողես լսել քո արածի համար տրված բացատրությունները:Ինչ ինձ է վերաբերում, ես դրանք արդեն իսկ լսում եմ: «Նա ինքնասպանեղավ, որովհետե չկարողացավտանել, որ...»: Ահ, սիրելի բարեկամ,մարդիկորքան աղքատ երնակայություն ունեն որնէ բան հնարելու համար: Միշտ են լինում մի որնէ պատճառիհամար: կարծումեն, թե ինքնասպան Բայցկարելի է շատ լավ ինքնասպանլինել նան երկու պատճառի համար: Ոչ, այդ մեկը նրանց գլուխը չի մտնում: ՈՒրեմն ինչու մահանալ կամավոր կերպով, զոհվել, որպեսզի մարդիկ բարձր կարծիքունենան քո մասին:Երբ մահանաք, նրանք առիթիցպիտի օգտվեն ն ձեր այդ արարքին վերագրեն հիմար կամ գռեհիկ սիրելի բարեկամ, պետք Մարտիրոսները, պատճառաբանություն: է ընտրություն կատարենմոռացվելու, ծաղրվելու կամ շահագործվելու միջն: Իսկ հասկացվելումասին թող երբեք չմտածեն: 2Լետնաբար դիմենքուղիղ նպատակին.ես սիրում եմ ապրել, ահա իմ իսկականթուլությունը: Ես կյանքըայնքանեմ սիրում,որ անկարող. եմ կյանքից դուրս որնէ բան երնակայել: Այդպիսիագահությունը ինչ-որ պլեբեյականբան ունիիր մեջ, այդպեսչէ: Ազնվականությունը ինքն իրեն չի կարող պատկերացնելառանց մի փոքր հեռանալու իրենիցն իր կյանքից:Մահանում են, եթե անհարժեշտէ, կոտրվումեն, շարունակումեմ ինքս բայց չեն ծռվում: Բայցես ծռվումեմ, որովհետն հետո, ասացեք, ինչ եք ինձ սիրել: Այս բոլորը ձեզ պատմելուց կարծում, ինչ եմ զգում իմ նկատմամբ: Նողկանք:Ընդհակառակը, ավելի շուտ ուրիշների հանդեպ եմ զգում այն: Անշուշտ, իմ թուլությունները ճանաչում էի ն ցավում դրանց համար: Բայց շարունակումէի մոռանալդրանքարժանիհամառությամբ:ՈՒրիշների շարունակում էր իմ սրտում տեղ գրավել: դատը, ընդհակառակը, Անշուշտ դա ձեզ զարմացնումէ: Գուցե կարծում եք, որ դա չք: Բայցհարցըտրամաբանական լինելը չէ: 2-արցը տրամաբանական ն է, մանավանդ, այո, մանավանդ վճռից դեպի մյուս ափը սահելն խուսափելնէ: Ես չեմ խոսումպատժիցխուսափելումասին,որովհետե պատիժը առանց վճռի տանելի է: Այն ունի մի անուն, որ մեր անմեղությունը ապահովագրում է` դժբախտություն:Մեր խնդիրը, ընդհակառակը,գործը կարճելն է, դատված լինելուց

խուսափե

դատավճիռըարտաբերվի: համար, Բայց դա այնքան էլ հեշտ չէ: Այսօր, դատավճռի ինչպես շնության, մենք միշտ պատրաստ ենք: Այն տարբերութ յամբ, որ նվաղելուց վախենալու պատճառ չկա: Եթե կասկածու 38 եք. դրեք օգոստոս ամսին սեղանի շուրջ ընթացող խո ,

թույլ

չտալը,

որ

ականջ

Ի

Ջ«ՈԱԿՎՈ

ՀՈՑ

ԿԿ-

սակցություններին, ամառանոցայինհյուրանոցներում, ուր մեր բարեսիրտ հայրենակիցներըգալիս են ձանձրույթից բուժվելու: Եթե դեռնս շարունակում եք եզրակացությանչգալ, կարդացեքմեր ժամանակիմեծ մարդկանցգործերը:Եվ կամ դիտեցեքձեր սեփական ընտանիքը ն որոշ բաներ կսովորեք: Սիրելի բարեկամ, պարզապեսառիթ չտաք, որ նրանք մեզ դատեն,որքան էլ որ այն փոքր լինի: Ապաթե ոչ մեզ կտոր-կտորկանեն: Մենք պարտավոր ենք պահպանելնույն զգուշավորությունը, ինչ գազան զսպողը: Եթե նա դժբախտությունունենա վանդակ մտնելուց առաջ ածելիԵս ով իրեն կտրելու, ինչ խնջույք գազաններիհամար: այս ամենը հասկացելեմ միանգամից, այն օրը, երբ կասկածեցի,թե այնքան էլ հիանալի չեմ: Այդ օրվանից չվստահող դարձա: Քանի որ ինձնից մի քիչ արյուն էր կաթում` ինձ համար խուսափել չկար, նրանք ինձ հոշոտելու էին: Իմ հարաբերություններըմարդկանց հետ երնութապես նույնն էին, բայց նրբորեն անհամաձայնեցվածէին դառնում: Իմ բարեկամները չէին փոխվում: Նրանք միշտ, առիթը եկած ժամանակ, դրվատումէին այն հավասարակշռություննու ապահովությունը, որ գտնում էին ինձ մոտ: Բայցես զգայուն էի ինձ լցնող անկանոնության, աններդաշնակությաննկատմամբմիայն: Ես խոցելի ն հանրության դատապարտմանը թողնված էի զգում: Իմ նմանները իմ աչքում դադարում էին լինել հարգելի ունկնդիրներ, ինչին սովոր էի: Այն շրջանակը, որի կենտրոնն էի, ջարդվում էր, ն նրանք մի շարքի վրա էին շարվում, ինչպես դատարանում: Այն պահից, երբ հասկացա, որ իմ մեջ դատապարտելուբան կա, հասկացա նան, որ նրանց մեջ անդիմադրելիցանկություն կա դատապարտելու:Այո, նրանք այնտեղ էին, ինչպես առաջ, բայց ծիծաղում էին: Կամ ավելի շուտ ինձ թվում էր, որ նրանցից յուրաքանչյուրը, հանդիպելիս, ինձ դիտում էր թաքնված ծիծաղով: Այդշրջանում ես նույնիսկ այն տպավորություննունեցա, որ ինձ սայթաքեցնում էին նան նրանք: Իրապես,երկու կամ երեք անգամ, երբ հասարակական որնէ վայր էի մտնում, առանցպատճառի հակադրությանէի հանդիպում, մի անգամ նույնիսկ մատնացույց արվեցի: ՈրպեսԴեկարտինհետնող ֆրանսիացի,արագ ինքզինքս հավաքեցին դեպքերը վերագրեցի մեր տրամաբանութհասու յունը աստվածությանը, այսինքն պատահականության: Սակայն,հակառակդրան, իմ անվստահությունը մնաց: որ Արթնացածուշադրությամբ ինձ համար դժվարչէր ես թշնամիներ ունեի: Նախ` մասնագիտության խարհիկկյանքում: Ոմանցես պարտավորեցրելէի:

իմանալ,

Այսբոլորը, ի վերջո, օրինավորէր, պարտավորէի պարտավորեցնել: Ինձ համարավելի դժվար Ա ես առանց մեծ վշտի էի հայտնագործում: ն ավելի ցավալի էր, ընդհակառակը, ընդունել, որ ես թշնամիներ ունեմ այն մարդկանցշարքում, որոնց հազիվ էի Ճանաչում ն կամ բոլորովին չէի ճանաչում: Ես անկեղծաբարմտածել եմ, .չ, ապացույցը տվել եմ ձեզ, որ ովքեր ինձ չէին ճանաչում, չէին կարո: ինձ չսիրել, եթե պատահեր,որ ծանոթանային հետս: Բայց ոչ, այդպես չէր: Ես թշնամանքների էի հանդիպումմանավանդնրանց մեջ, ովքեր միայն հեռվից էին ինձ ճանաչում,ն որոնցես ծանոթ չէի: Անկասկած նրանց թվում էր, որ ես ապրումէի ազատ, առատության

ինքնամոռացերջանկության մեջ. այդ չեն ներում: 2-աջողության հովը, երբ որոշակիձնով է ցուցադրվում,կատաղեցնում է էշին: Իմ ս ժամանազի կյանքը, մյուս կողմից, պայթելու չափ լեցուն էր, ես 2-ետո, նույն պատճ: պակասից շատ առաջարկներմերժում էի: ռով մոռանում էի իմ մերժումները: Բայց այդ առաջարկներըին" արվում էին այնպիսիմարդկանցկողմից, որոնց կյանքը լեցուն չէր, ն որոնք, ճիշտ նույն պատճառով, հիշում էին իմ մերժումները: Այդպեսէլ, որպեսզի միայն մի օրինակ վերցնենք, ասեմ, ո կանայք, ի վերջո, ինձ վրա թանկ էին նստում: Այն ժամանակը, ոլ։ նրանց էի տրամադրում,տղամարդկանցտալ չէի կարողանում, ն նրանք միշտ չէ, որ ներում էին ինձ: Ինչպեսդուրս գալ այդ վիճակից:Քեզ չեն ների քո երջանկությունը ն հաջողությունը, եթե չես համաձայնվում առատաձեռնորենբաժանելնրանց հետ: Բայց երջանիկ լինելու համար ուրիշներովշատ զբաղվել պետք չէ: Այդ պահից ելքերը փակվում են: Երջանիկն` դատապարտված,կամ ՛ ինձ, անարդարությունը թողություն ստացած ն՝ թշվառ: Գալով ավելի մեծ էր, ես դատապարտվումէի իմ անցյալ երջանկության ապրել էի այն խաբկանքի մեջ, որ համար: Երկար ժամանակ հետ համաձայնության մեջ եմ, մինչդեռ անուշադիր ընդհանուրի ն .ժպտուն դատապարտությունները, նետերն ու ծաղրանքները բոլոր կողմերիցինձ վրա էին ուղղվում: Այն օրվանից, որ զգուշացվեցի, ավելի զգոնդարձա: Ես միաժամանակբազմաթիվ վերքեր ստացա ն միանգամիցուժերս կորցրի: Այդ ժամանակ իւ շուրջի ամբողջ աշխարհըսկսեց ծիծաղել: Ահա մի բան, որ ոչ ոք (բագի նրանցից, ովքեր չեն ապրում. չի կարողհանդուրժել: Պաշտպանվելու այսինքն՝իմաստունները) միակ ձնը չարությունն է: Մարդիկշտապում են դատել, որպեսզր իրենք չենթարկվեն դրան: Ի՞նչ եք ուզում: Մարդուհամար ամնաբնականգաղափարը,որը ծնվում է ակամա,իր բնավորության խորքից, անմեղ լինելու գաղափարնէ: Այս տեսակետից մենք ս

|

տ.

ենք այն ֆրանսիացիտղային, որը Բուխենվալդում էր մի բողոքագիր տալ իրենց ելքն ու մուտքը արձա"ղգրող գրասենյակային մի աշխատողին̀ույնպես բանտարկյալ, որ ուզում էր նրա ազգանունը մտցնել աքսորյալների ցուցակում: ու նրա բարեկամներըծիծաղում են. Արձանագրողն Իողոքագիր: «Անօգուտէ, սիրելիս, այստեղ բողոքներ չեն ընդունում»: «2-արցն այն է, պարոն, որ, հասկանումեք,-- ասում էր փոքրիկ ֆրանսիագին,-- իմ պարագանբացառիկ է: Եսանժեղ եմ»: ենք: Մենքբոլորս ուզում ենք կոչ անել Մենքբոլորս բացառիկներ ինչ-որ բանի: Յուրաքանչյուրը պնդում է անմեղ լինել ինչ-որբանով, մարդկայինցեղը նույնիսկ՝եթե դրա համարպետքէ մեղադրել ամբողջ ն երկինքը:Դուքմիջակուրախություն կպատճառեքորնէ մեկին, եթե սրան հաճոյախոսությունանեք՝ նշելով այն ճիգերը, որոնցշնորհիվ սա դարձելէ խելոք ու վեհանձն:Նա, ընդհակառակը, ուշագնացկլինի, եթե իր բնականվեհանձնությամբհիանաք:Փոխադարձաբար, եթե դուք մի հանցագործի ասեք, որ նրասխալըոչ նրա բնավորությունից "ոլորս

նման

համառում

նոչ էլ բնությունից,այլ դժբախտպարագաների բերումովէ, նա ձեզ մեծապես երախտապարտ կլինի: Պաշտպանության ժամանակնա Թեն նույնիսկընտրելուայդ պահը՝լաց լինելու համար: ոչ մի արժանիք չկա ի ծնե պատվավոր,խելացիլինելու մեջ: Կարծես պատասխանա-

տրվությունը բնականից հանցագործլինելու կամ պարագաների բերումովհանցագործդառնալումեջ է: Սիրտըչէր, որ ինձ գործել էր տալիս, երբ իմ բարեկամուհիներիցմեկը հոգնում էր մեր կրքի Աուստերլիցին սպասելուցն խոսումէր բաժանվելումասին:Անմիջապես ես էի, որ մի քայլ առաջ էի անում. պերճախոսկերպովտեղիէի տալիս: Ես նրանց մեջ սրտի փափկություն ն թուլություն էի արթնացնում,ինքսզգալով միայն դրա երնութականը, պարզապես մի Քիչ հուզվելով այդ մերժումից,ահաբեկվելովնրանցսիրո հնարավոր եմ. դա ճիշտ կորստից:Երբեմնինձ թվում էր, որ իսկապեստառապում Է: Բայցբավականէր, որ ապստամբուհին իսկապեսմեկներ, ես նրան մոռանում մոռանում էի, երբ որոշածէր լինում, ճիգի էի, ինչպես առանց ոնդհակառակը, վերադառնալ:Ոչ, դա սերչէր, ոչ էլ վեհանձնություն, որ արթնանում էր մեջս, երբ լքվելու վտանգիտակ էի, այլ միայն չՀիրվելուն ստանալուցանկությունը, այն, ինչ ինձ պարտականէին: հետո, երբ իմ ընկերուհիննորիցէրմոռացվում, Սիրվելուց անմիջապես ես փայլում էի, ինձ հրաշալի էի զգում, համակրելիդառնում: Նկատիունեցեք, վերանվաճելուց անմիջապես հետո զգում էի դրա ծանրությունը: Իմ ջղագրգռության պահերինես ինձ ասում էի, որ իդեալական լուծումը կլիներ ինձ հետաքրքողկնոջ մահը: Այդ մահըմի կողմից վերջնականորեն կարգավորածկլիներ մեր 41

հարաբերությունը, իսկ մյուս կողմից նրան ազատած կլիներ դըրժգոհությունից:Բայց հնարավոր չէ ցանկանալ ամբողջ աշխարհիմահը, ոչ էլ մոլորակը զրկել իր բնակչությունից, վայելելու համար այլնս աներնակայելիազատությունը: Իմ զգայնությունը ն մարդկանցնկատմամբիմ սերը հակառակէին դրան: Միակ խորը զգացումը, որ ունենում էի այս ինտրիգների ժամանակ, շնորհակալության զգացումն էր, երբ ամեն ինչ լավ էր գնում, ն երբ ինձ ոչ միայն թողնում էին խաղաղության մեջ, այլ նան երբ պահպանում էի գնալու ն գալու իմ ազատությունը. ավելի քան բարի Ա ուրախ էի լինում այն կնոջ` մոտ, երբ, թողնելով մի ուրիշի անկողինը, նրա հետ էի լինում, կարծես բոլոր կանանց հանդեպ ունեցած պարտքս տալիս էի նրանցից մեկին: Ինչ էլ լիներ իմ զգացումների երնութական շփոթ վիճակը, իմ ստացած արդյունքը պարզ էր. ես իմ բոլոր որպեսզի դրանցից օգտվեի, սերերին պահում էի իմ շուրջը, երբ ցանկանայի:ՈՒրեմն, իմ խոստովանությամբիսկ, կարող էի ապրել այն պայմանով, եթե ամբողջ երկրի բոլոր էակները կամ հնարավոր ամենամեծ թիվը դարձած լինեին դեպի ինձ, հավերժորեն դատարկ լինեին, զրկված անկախ կյանքից, պատրաստ ուզածս պահին պատասխանելուիմ կանչին, այսինքն՝ լինեին անպտղության դատապարտվածմինչն այն օրը, երբ պիտի բարեհաճեի նրանց նպաստավորել իմ լույսով: Կարճ ասած, որպեսզի ես երջանիկ ապրեի, իմ ընտրած էակները պետք է բոլորովին չապրեին: Նրանք իրենց կյանքը ժամանակ առ ժամանակպետք է ստանային միայն իմ հաճույքից: Ահ, հավատացեք,այս բոլորը ձեզ պատմելուց ես ոչ մի գոհունակություն չեմ զգում: Երբ մտածում եմ այն շրջանի մասին, երբ ամեն ինչ պահանջում էի առանց ինքս ոչինչ վճարելու, կամ այնքան էակներ զորակոչի էի ենթարկում ինձ ծառայելու համար, կամ նրանց բոլորին ինչ-որ ձնով դնում էի սառնարանիմեջ, որպեսզի ցանկացածօրս նրանց ունենայի ձեռքիս տակ, ըստ իմ հարմարության, չգիտեմ ինչպես անվանել յայսհետաքրքրական զգացումը, որ տիրում էր ինձ: Ամոթ չք արդյոք:Ասացեքինձ, սիրելի հայրենակից, ամոթը մի քիչ չի այրում մարդուն: Գուցե հենց ամոթն է կամ Հրծաղելի այն զգացումներից մեկը, որոնք պատվի հետ են առնչվում: Բոլոր դեպքերում ինձ թվում է, որ այդ զգացումը ինձանիցչի հեռացել այդ արկածիցհետո, որը գտել եմ իմ հիշողության կենտրոնում, ն որը ոչ մի կերպ այլնս չեմ կարող չպատմել: 2ակառակիմ խոստումներին ն հնարովի դարձնելու ճիգերին, հույս ունեմ, որ դուք այն պրտի գնահատեք:

`

Բարիեղեք ինձ ուղեկցել մինչն տարօրինակբան, ոչ թե խոսելուց,այլ միայն այն մտքից, թե դեռնս ինչ պետք է անեմ: Դե լավ, մի քանի բառը բավական կլինի վերագծելու համարիմ հիմնականհայտնագորարձանըմեր առջն ծումը: Ավելինինչու խոսելայդ մասին: Որպեսզի կանգնի բոլորովին մերկ, բոլոր գեղեցիկճառերը պետք է կորչեն: Ահավասիկ.նոյեմբերյան մի գիշեր, երկու կամ երեք տարի առաջ այն գիշերվանից, երբ ինձ թվաց, թե ետնիցս ծիծաղի ձայն եմ կամրլսում, ձախ ափնէի անցնում, դեպի՛տուն,Թագավորական ջով: Կես գիշերից հետո ժամը մեկն էր, մեղմ անձրն էր տեղում, ավելի շուտ մի մառախուղ,որ տարտղնում էր սակավ անցորդնեարդեն րին: Մի բարեկամուհումոտից էի գալիս, որը վստահաբար իսկ քնած կլիներ: Ուրախէի ոտքով գնալուս համար, մի փոքր ընդարմացած, հանգստացածմարմինս ողողված էր մի քաղցր արյունով, ինչպես մաղվող անձրնը: Կամրջի վրա անցնում էի ճաղերին հպված մի մարմնաձնի կողքով, որը թվում էր, թե գետն էր դիտում: Ավելի մոտենալով, նկատեցի սներ հագած մի նրբակազմ երիտասարդկնոջ: Մութ մազերի ն վերարկուի օձիքի արանՔից երնում էր միայն ծոծրակը, թարմ ու թրջված, որը հուզեց ինձ: Մի փոքր տատանվելուց հետո ճամփասշարունակեցի: Կամրջի Սեն-Միշելիուղղությամբ, որտեղ ծայրին թեքվեցի դեպի քարափը՝ Մոտավորապես հ իսուն մետր արդեն անցել էի, երբ ապրում էի: լսեցի ջրի մեջ ընկնող մարմնի աղմուկը, որ, հակառակ հեռավորությանը, գիշերային լռության մեջ ինձ ահավորթվաց: Ես միանգամից կանգնեցի, բայց ետ չդարձա: 27ամարյա անմիջապեսմի քանի անգամ կրկնվող ճիչ լսեցի, որը նույնպես գետով իջնում էր, ն որը միանգամիցմարեց: 2-աջորդող լռությունը հանկարծսառած գիշերվա մեջ ինձ անվերջ թվաց: Ես ուզեցի վազել, բայց տեղիցս չէի շարժվում: Դողում էի, հավանաբարցրտից ն բուռն հուզմուն- : Քից: Ես ինձ ասում էի, որ պետք էր շտապել ն զգում էի անդիմադեմ, թե ինչ եմ րելի մի թուլություն, որ տիրումէր մարմնիս:Մոռացել մտածել այդ ժամանակ:«Շատ ուշ է, շատ հեռու է...» ն կամ սրա նման բաներ: Միշտ անշարժ շարունակում էի լսել: 2ետո մանր Քայլերով հեռացա:Եղածիմասին ոչ ոքի չհայտնեցի: Բայցմենք արդենհասել ենք. ահա իմ տունը, իմ ապաստարանը: Վաղը:Այո, ինչպես ցանկանում եք: Ես սիրով ձեզ կտանեմ Մարկենիկղզին, դուք կտեսնեք Ջույդերզեն:ժամադրվենքժամը Ինչպես:Այդ կինը: Ահ, ճիշտն տասնմեկին`«Մեքսիկո-սիտիում»: ասած, չգիտեմ: Չգիտեմ:Ոչ հաջորդօրը, ոչ էլ հաջորդող օրերին. 43 թերթերը չկարդացի: Տեսեք, անձրնը դադարել

տուն:

է:

Ես հոգնել եմ ն,

:

է

»

Տիկնիկներիգյուղ է կարծես,այդպես չք: Շատ նկարչագեղ է: Բայց ես ձեզ այստեղ չեմ առաջնորդել տեսարանինկարչագե-

ղության համար, սիրելի բարեկամ: Ամեն մարդ կարող է ձեզ հիացնել գյուղականմազահարդարումներով, փայտե կոշիկներով ու կամ զարդանկարվածտներով մոմաներկի բույրի մեջ ծխող ձկնորսներով: Ես այն բացառիկներիցեմ, ընդհակառակը, որ կարող է ձեզ ցույց տալ ինչ իսկապեսկարնորէ այստեղ: Հասնում ենք թմբին: Որպեսզի հնարավորինչափ հեռու լինենք այս շատ վայելուչ տներից, պետք է հետնենք թմբին: Նստենք, խնդրումեմ: Ի՞նչ եք մտածում այդ մասին: Ամենամռայլ բնանկարներից ամենագեղեցիկըչք սա: Նայեզեք մեր ձախ կողմը, այս

մոխրակույտին,որ այստեղ ավազակույտ են կոչում, աջ կողմի գորշ թմբին, մեր ոտքերի տակ փռվող կապտավուն ափին ն մեր առջնի լվացքաջրիգույնի ծովին, ընդարձակ երկնքին, ուր անդրադառնում են դժգույն ջրերը: Մի իսկականխոնավ դժոխք: Ամեն ինչ հորիզոնականէ, ոչ մի սլաք, տարածությունը անգույն է, կյանքը` մեռած: Արդյոք դա տիեզերական ջնջում չք, աչքերին մատչելի ոչնչությունը: Մարդիկ չկան, հատկապեսմարդիկ չկան: Միայնդուք ն ես ենք մոլորակիվրա, որը վերջապեսանապատացել է: Երկինքըկենդանիէ: Դուք իրավացիեբ, սիրելի բարեկամ: Այն թանձրանում է, հետո պատառոտվում, օդի սանդուղքներ բացում, ամպի դռներ փակում: Աղավնիներեն: Չեք նկատել, որ Հոլանդիայիերկինքը լեցուն է միլիոնավոր անտեսանելիաղավնիներով, որովհետն շատ բարձրում են մնում, միննույն շարժումով թափահարելովբարձրանում կամ իջնում են, երկնային տարածությունը լցնելով գորշագույն Ա հաստ փետուրներով,որոնք քամին տարուբերում է: Աղավնիները սպասում են: Վերնում,ամեն: բողջ տարին, նրանք սպասում Նրանք պտտվում են երկրի վրա, նայում են ցած, ուզենալով իջնել: Բայցիջնելու ոչ մի տեղ չկա. բացի ծովից ու ջրանցքներից, ցուցանակներով պատած ն ոչ մի տեղ, ուր հնարավորլիներ հանգստանալ: տանիքներից՝ Չեք հասկանում, թե ինչ եմ ուզում ասել: Խոստովանում եմ, որ եմ: ն եմ մտածոհոգնած խոսքիսթելը կորցնում այլնս չունեմ ղության այն հստակությունը, որը բարեկամներսուրախությամբ գովում էին: Ասում եմ՝ բարեկամներս,պարզապես սկզբունքի համար: Ես այլնս բարեկամներչունեմ, այժմ ես միայն մեղսակիցներ ունեմ: Կարծեսպակասող բարեկամներիստեղը բռնելու համար՝ մեղսակիցներիսթիվը բազմացելէ, ամբողջ մարդկայինցեղն է դարձել, ն մարդկայինցեղում առաջին հերթին`դուք: Ով մոտս

է, միշտ առաջինն է: Որտեղիցգիտեմ, թե բարեկամչունեմ: Շատ

հայտնագործել եմ այն օրը, երբ մտածեցի ինքնասպան լինել, նրանց խաղի բերելու համար, ինչ-որ ձնով նրանց պատժելու համար: Բայց ում պատժել: Միքանիսը պիտի անակնկալիգային, ոչ ոք պատժվածչէր զգալու: Ես հասկացա,որ չունեի: Թեն, եթե նույնիսկունենայի,ոչ մի բանփոխված բարեկամներ չէր լինելու: Եթե կարողանայիինքնասպանլինել ն հետո տեսնել նրանց գլուխները,այդ ժամանակխաղըկարժենար:Բայցհողը մութ է, սիրելի բարեկամ,փայտը՝պինդ, պատանքըհաստ է ն անթափանց: 4ոգու աչքերը կան, այո, անկասկած,եթե որնէ հոգի կա նայն էլ՝ եթե աչքեր ունի: Բայցահա վստահչես, երբեք վստահլինել չես կարող: Եթե ոչ, մի ելք կլիներ, հնարավորկլիներ լուրջ ընդունել: Մարդիկ համոզվում են ձեր իրավացիության,ձեր անկեղծության ն ձեր վշտերի լրջությանը միայն ձեր մահով: Քանի դեռ ապրում եք, ձեր պարագանկասկածելիէ, դուք իրավունքունեք հուսալ միայննրանց ՈՒրեմն, եթե թեկուզ մի երաշխիք լիներ, որ կասկածամտությունը: կարող եք վայելել ներկայացումը,արժերնրանց ապացուցել այն, ինչին նրանք հավատալ չեն ուզում, ն նրանցզարմացնել: Բայցայս թողությունեն խնդրում, այսինքն՝անպատասխանատըխաբեբաները վություն. նրանք առանց ամոթի բնությունից ու շրջապատից արդարացումներեն պահանջում,նույնիսկ՝եթե դրանքչհակադրվեն: Կարնորըայն է, որ անմեղլինեն, որ նրանցառաքինությունը, ծնունդի ն պատճառով,չի կարող կասկածիտակ դրվել, որ իրենցսխալները, ծնված, միշտժամանակավորլինեն: Ես անցողիկ դժբախտությունից ձեզ ասում եմ՝ խոսքը դատավճռիցխուսափելումասին է: Քանիոր դժվարէ այդ անել ն նույնքան նուրբ գործ է իր բնավորությունով հիացնելն ու ներողամտությանհասնելը, նրանք ձգտում են հարըստության: Ինչու:Միթեպարզ այն չէ: ՈՒժիհամար:Մասնավորապես է բանի համար, որ հարստություն, պաշտպանում անմիջական ձեզ անջատում է մետրոյի ամբոխից,դնում դատապարտությունից, նիկելապատմի ավտոմեքենայիմեջ, ձեզ բաժանումէ պարսպապատ մեծ այգիներով,փափուկվագոններիլյուքս խցիկներով: 2-արստությունը, սիրելի բարեկամ,դեռնսարդարացումըչէ, այլ դատիհետաձըգումը, բայց բոլոր դեպքերում արժե ունենալ... Ձեր բարեկամներինմի հավատացեք,մանավանդ, երբ նրանք ուզում են, որ իրենցհետ անկեղծ լինեք: Նրանքհույս ունեն միայն, որ դուք պիտի քաջալերեք իրենց իսկ մասին ունեցած լավ կարծիքը, նրանց տալով հավելյալ վստահություն`ձեր անկեղծության: խոստովանությամբ:Ինչպեսկարող է անկեղծությունը բարեկա-ւ մության պայմանլինել: Ճշմարտասիրությունը մի կիրք է, որ ոչինչ 45 պարզ

է:

Ես

այդ

ճծ

չի խնայում,Ա որին ոչինչ չի կարող դիմադրել:Դա ախտէ, երբեմն հանգստավետությունկամ եսասիրություն: Եթե, ուրեմն, դուք այդ վիճակումեք, մի տատանվեք.խոստացեքճշմարիտլինել ն ստեք, որքան կարող եք: Դուք պատասխանած կլինեք նրանց խորունկ ցանկությանըն կրկնակիորեն ապացուցածձեր համակրանքը: Անկեղծությանմասին խոսելիս պետք է ընդունեք, որ մենք բացառիկդեպքում ենք միայն վստահում մեզնից լավ մարդկանց: Ավելիշուտ փախչումենք նրանցընկերությունից:7-աճախ, ընդհակառակը,մենք խոստովանումենք նրանց,ովքերմեզ նման են ն ովքեր բաժանումեն մեր թուլությունները: ՈՒրեմն՝չենք ուզում մենք մեզ սրբագրել, ոչ էլ բարելավել. անհրաժեշտկլիներ,որ մենք դատվեինք մեր թերություններով հանդերձ:Մենքցանկանումենք միայն, որմեզ խղճան ն քաջալերենմեր ճանապարհին:Կարճասած մենք ցանկանումենք հանցավորչլինել ն միաժամանակ մաքրվելուճիգ չանել: Ոչ բավարարչափովցինիզմ ունենք, ոչ էլ բավականաչաւիառաքինություն: Մենքոչ չարի ուժը ունենք, ոչ էլ բարու ուժը: Ճանաչումեք Սատանան տանի: ՈՒրեմնդուք գիտեք, որ Դանտեին:Իսկապես: Դանտեն ընդունում է չեզոք հրեշտակների գոյությունը Աստծո ն սատանայի վեճիմեջ:Եվնրանց տեղավորումէ մի նեղ եզրաշերտում, դժոխքի մի տեսան,միջանցքում: Մենք միջանցքում ենք, սիրելի բարեկամ: 2ւամբերություն:Դուք անշուշտ իրավացի եք: Մեզ անշուշտ համբերությունէ պետք ՎերջինԴատաստանին սպասելու համար: ահա, մենք շտապում ենք: Այնքան ենք շտապում, որ Բայց, ստիպված էի խոստովանեցնող-դատավոր դառնալ: Ստիպված էի ն կարգավորելիմ հայտնագործությունները նույն ժամանակգործերս համաձայնեցնել ժամանակակիցներիսժպիտներիհետ: Այն գիշերվանից, երբ կանչվեցի, որովհետե իսկապես կանչվեցի, պարտավոր էի պատասխանել կամ. առնվազն պատասխանը փնտրել: 2-եշտչէր, ես երկար մոլորվեցի: Նախանհրաժեշտեղավ, որ տնական ծիծաղը ն ծիծաղողները ինձ սովորեցնեին ավելի հստակտեսնել ինքս ինձ, հայտնագործել ի վերջո, որ ես հակասություններով լեցուն էի: Մի ժպտացեք,այս ճշմարտությունըայնքան հասարակչէ, որքան թվում է. հասարակ,տարրականեն կոչվում այն ճշմարտությունները, որոնք բոլորից հետո են հայտնագործվում: Եվ այսպես, ինքս իմ վրա կատարածերկար ուսումնասիրությունից հետո գտա մարդ էակի խորապեսերկակի բնույթը: Այդ ժամանակ, իմ հիշողության մեջ խորանալով, ես հասկացա, որ համեստությունըօգնումէ ինձ փայլել, խոնարհությունըհ̀աղթել. ճնշել: Խաղաղմիջոցներովես պատերազմում ն առաքինությունը՝

էի ն, ի վերջո, չշահագրգռվելու միջոցովստանում էի ցանկացածս: Օրինակ,երբեք չէի բողոքում, երբ բարեկամներսմոռանում էին իմ նրանք նույնիսկ զարմանում էին, հիացուծննդյան տարեդարձը.

մի ինչ-որ չափով, այդ հարցի նկատմամբիմ գաղտնապահության համար: Բայցանշահախնդրությունս ավելի գաղտնիպատճառներ ես ուներ. ուզում էի մոռացվածլինել, որպեսզիկարողանայիինքս ինձ բողոքել: Տարեդարձիսնշանավոր օրվանից օրեր առաջ, որը ես շատ լավ հիշում էի, դարանակալսպասում էի, որ ոչ մի բան բաց չթողնեմ, որը կարող լիներՊւշադրություն գրավել ն արթնացնել այն մարդկանց հիշողությունը, որի թուլացմանըայնպես հետնում էի (չք որ մի օր հասա այն աստիճանի,որ մի բարեկամի ` օրացույցը կեղծեցի): Երբ իմ մենակությունըամբողջովին ապացուցված էր լինում, ես կարողէի ինձ ենթարկելինքնախղճահարման առնական հաճույքին: Իմ բոլոր առաքինությունները ունեին առավել քիչ ազդեցիկ հակառակ կողմ, թեն, ինչ-որ իմաստով, իմ թերություննեոը իմ օգտին էին: Իմ կյանքի թերի կոռմերը պահելու պարտավորվածությունս ինձ տալիս էր, օրինակ, սառը տեսք,որ շփոթում էին առաքինության հետ, իմ անտարբերությունը ինձ սիրել էր տալիս, իմ եսասիրությունը իր գագաթնակետին էր հասնում իմ առատաձեռնության մեջ: Կանգեմ առնում այդտեղ. շատ զուգահեռականներ անցկացնելըկփչացներ իմ անձի ցուցադրումը: Բայցինչ, ես ինձ կարծրէի ցույց տալիս, մինչդեռ երբեք չեմ կարողացել մերժել ոչ մի բաժակ, ոչ էլ մի կնոջ: Ինձ համարում իմ էիակտիվ, կռրովի. Ես իմ ոավատարմությունըբղաթագավորությունն անկողինն էր: նե վում էի, կարծես չկա իմ սիրած էակներից որնէ մեկը, որին ի վերջո դավաճանածչլինեմ: Անշուշտ,իմ դավաճանությունները իմ հավատարմությանը չէին խանգարում, կուտակված մի հսկա գործ ես ներողամտությամբ գետին էի տապալում, երբեք չեմ դադարել օգնել իմ հարնանին, թեն դա անում էի իմ հաճույքի համար: Բայց որքան շատ էի նման 'փաստերկրկնում ինքս ինձ, միայն մակերեսային մխիթարանքներ էի ստանում: Որոշ առավոտներ իմ դեմ եղած մեղադրանքը ուսումնասիրում էի մինչն վերջ ն ոասնում այն եզրակացության,թե ամենից շատ ես նշանավոր էի իմ արհամարհանքով:Նույնիսկնրանք, որոնց ես ամենից շատ էի օգնում, հաճախ ամենից շատ արհամարհվածներն էին: Քաղաքավարությամբ, հուզմունքով լեցուն համերաշխութես ամեն չամբ օր թքում էի բոլոր կույրերի երեսին: Անկեղծորեն,սրա համար կա որնէ արդարացում: Կա, բայց այնքան խեղճ, որ չեմ կարող մտածել այն արժեքավորելումասին: ՍՏՈՐ

ՏՈՐ

Բոլորդեպքերում, ահա այն.

երբեք չեմ կարողացել խորապես մարդկային գործերը լուրջ գործեր լինեն: Ո՞ւր էր բոլոր տեսածներըինձ թվում էին պարլրջությունը,չգիտեի,,իմ զապես զվարճալի կամ ձանձրալի խաղ: Անշուշտ կան ճիգեր ն գաղափարներ,որոնք երբեք չեմ հասկացել: Ես միշտ զարմացած ն մի քիչ էլ կասկածոտ նայում էի այն տարօրինակէակներին,որոնք մեռնում էին փողիհամարն հուսահատվումմի «պաշտոնի»կորստով ն կամ մեծ հովերովզոհաբերվումէին իրենց ընտանիքիբարգավաճման համար:Ես ավելի լավ հասկանումէի այն բարեկամին,որ որոշել էր ծխելը թողնել, ն կամքիուժովհաջողվելէր: Միառավոտնա բացեց ռումբը արդեն օրվաթերթըն կարդաց,որ առաջինջերմամիջուկային պայթեցվելէ, տեղեկություններստացավդրա հրաշալիարդյունքների մասին ն, առանց ուշանալու, ծխախոտիմի խանութմտավ: Անկասկած,երբեմն ցույց էի տալիս, որ կյանքին լուրջ եմ վերաբերվում:Բայց շատ արագ երնում էր լրջության ունայնությունը, ն ես պարզապեսշարունակում էի իմ դերը խաղալ, որքան հնարավոր է լավ: Ես ինձ ցույց էի տալիս ազդեցիկ, խելոք, առաքինի, լավ քաղաքացի, վիրավորված,ներողամիտ, պատասխանատու, լրջախոհ... Կարճ ասած, ես կանգ եմ առնում, դուք արդենհասկացեք,որ ես հոլանդացիներինման էի, որոնք այստեղ են առանց այստեղ լինելու. ես բացակա էի այն պահին, երբ բոլորիցշատ տեղ էի գրավում:Ես իսկապեսլուրջ ն խանդավառեմ եղել միայն այն ժամանակ,երբ սպորտով էի զբաղվում, ն բանակում, երբ խաղումէի այն պիեսներում,որոնք բեմադրումէինք մեր հաճույքի համար: Երկու դեպքում էլ կար խաղի օրենքը, որ լուրջ չէր, ն հաճելի էր դրանք իրենց եղածի պես ընդունելը: Նույնիսկ այժմ կիրակնօրյամրցումները, պայթելու աստիճան լեցուն մարզադաշտը ն թատրոնը, որը ես սիրել եմ հավասարըչունեցող կրքով, աշխարհիմիակ վայրերն են, ուր ես ինձ անմեղ եմ զգում: Բայցով պիտիընդունի, որ նման վերաբերմունքը օրինավորէ, երբ ն է խոսթը վերաբերում սիրո, մահվան թշվառներիօրավարձին: Սակայնինչ անել: Իզոլդայիսերը ես պատկերացնումէի միայն երբեմն ինձ թվում էին վեպերումն կամբեմի վրա: Մահամերձները Իմ իրենց դերերի մեջ համոզվածներ: աղքատ հաճախորդների պատասխաններըայնքան նման էին լինում իրար, որ դժվար էր անկեղծհամարել: Այդ օրվանից, ապրելու մարդկանցմեջ`առանց շահերը,չէի կարողանումհավատալիմստանձնած բաժանելու նրանց ն բավակաԵս բավականին պարտավորություններին: քաղաքավարի նին բարիէի, ուզումէի անել այն,ինչ սպասումէին ինձնից,այդպեսէի իմ մասնագիտությանմեջ, իմ ընտանիքում կամ քաղաքացու իմ հավատալ,

ՑԻ

որ

ես

կյանքում,բայց ամեն անգամ,հանդիպելովմի տեսականտարբերութԻմ ամբողջկյանքըես յան, ամեն ինչ փչանումէր, ոչնչի հավասարվում: ապրեցիկրկնակիխորհրդանիշիտակ, իմ ամենալուրջ արարքները կատարելիսես շատ սառն էի: Ի հավելումն իմ հիմարություններին, ի վերջո երկվությունն էր, որ ես չկարողացաներել ինքս ինձ, որ ինձ դեմ, որը ավելի բուռն կերպովոտթիհանեց դատապարտվածության ն ն որը ինձ ստիպեցմի ելք փնտրել: զգում էի իմ մեջ իմ շուրջը, Իմ կյանքը, երնութապես, որոշ ժամանակ շարունակվեց այնպես, կարծես ոչինչ չէր փոխվել: Են անիվների վրա էի Ա արագ առաջ էի շարժվում: Գովասանքներըհատուկ կերպով կարծես կրկնապատկվումէին շուրջս: Եվ հենց այդտեղից եկավ չարիքը: Դուք հիշում եք. «Վայ ձեզ, երբ բոլոր մարդիկ ձեր մասին լավ են խուում»: Սրանք ոսկի խոսքեր են: Վայ ինձ. մեքենան ուրեմն սկսեց քմահաճույքներ անել, անբացատրելիկանգ առնել: Այդ պահին էր, որ մահվան գաղափարը մուտք գործեց իմ առօրյա կյանքում: Ես չափում էի ինձ իմ վախճանից բաժանող տարիները:Իմ տարիքիմարդկանց օրինակներէի փնտրում, որոնք արդեն մեռած էին: Եվ ես տակնուվրաէի լինում այն գաղափարից, Ինչ գործ: որ իմ գործը վերջացնելու ժամանակ չեմ ունենա: անում Չգիտեի:Անկեղծորենասած, այն, ինչ էի, արժեր շարունաԾիծաղելի մի վախհետապընդում էր ինձ, կել: Բայցհարցըայդ չէր: իսկապես,չի կարելիմեռնել առանց սեփականբոլոր ստախոսությունները խոստովանելու: Ոչ Աստծուն, ոչ էլ նրա ներկայացուցիչներից որնէ մեկին. ես դրանից բարձրէի, հուսով եմ, որ հավատում եք դրան: Ոչ, խոսքը մարդկանց խոստովանելումասին էր, մի բարեկամիկամ սիրած մի կնոջ, օրինակ: Հակառակդեպքում, եթե կյանքում մի սուտ իսկ պահված լիներ, մահը այն վերջնական այս հարցում, կդարձներ: Այլնս ոչ ոք չէր իմանա ճշմարտությունը քանի որ միակմարդը, որ այն գիտեր, հենց ինքը, մահացածնէր, որ այս բացարձակմարհետը գերեզման էր տարել: Ճշմարտության դասպանը ինձ դող էր պատճառում:Այսօր,փակագծերիմեջ պետք է ասեմ, նման միտքըինձ ավելի շուտ հաճույք պիտի պատճառեր: Միակգաղափարը,օրինակիհամար,որ ես միակ իմացողն եմ, այն, ինչ ամեն մարդ փնտրումէ, որ ինձ մոտ գտնվում է մի առարկա, որը ապարդյուն կերպով վազել է տվել բազմաթիվոստիկանների, պարզապեսհրաշալի է: Բայցթողնենք այդ: Այդ ժամանակես դեռ հասույթը չէի գանձել ն դրա համար տառապումէի: ես ինձ թափէի տալիս: Ի՞նչկարնորությունուներ մի Անկասկած մարդու սուտը սերունդներիպատմությանմեջ ն ինչ հավակնություն ցանկանալ ճշմարտության լույսի մեջ բերել դարերիօվկիանոսում 49 Դ

Հինգ վիպակ

կորածմի թշվառ խաբեություն,ինչպեսավազի հատիկըծովում: Ես ինձ ասում էի նան, որ մարմնիմահը, եթե դատելու լինեի նրանցով, ինչ տեսել էի, ինքն իրմեջ բավարարպատիժէր ծածկելուհամարորնէ իր փրկությունըգտնումէր (այսինքն՝վերջնակահանցանք:Մարդը նորեն ջնջվելու իրավունքը) մահվան քթրտինքներիմեջ: Բայց, կանգնում հակառակդրան՝չարիքը մեծանում էր, մահը հավատարիմ էր իմ մահճի գլխավերնում, ես քնում ն արթնանում էի նրա հետ, ն ծանոթներիսգովասանքներնու հաճոյախոսությունները գնալով անտանելիէին դառնում:Ինձ թվումէր, որ սուտը դրանցհետ աճում Էր այնքան անչափելիորեն,որ այլես երբեք չէի կարող ինձ ուղղել: Հասավմի օր, որ այլնս չդիմացա:Իմ առաջինհակազդեցությունը ն իմ անկանոնէր: Քանիոր ստախոսէի, պետքէ այն արտահայտեի էությանե̀րկակիությունը նետեի բոլոր այդ ապուշների երեսին, նախքան այդ ճշմարտության նրանց հայտնագործելը:Քանի որ ճշմարտությունըասպարեզէր կանչում,ես պետքէ մարտահրավերը ընդունեի: Ծիծաղըկանխելուհամարես ինձ նետում էի ընդհանուր ծաղրանքիգիրկը: Ի վերջո խոսքըդարձյալգնում էր դատապարտվածությունիցխուսափելումասին:Ես ուզում էի, որ ծիծաղողներըիմ կողմը լինեին կամ,առնվազն,ես լինեի նրանց կողմը:Ես երազումէի փողոցում կույրերինհրմշտկել, ն այդ միտքը ինձ պատճառումէր անխոստովանելիչարախնդություն, ն դրանով էլ հայտնագործում էի, թե ինչ աստիճանիմ հոգու մի մասը արհմարհում էր նրանց: Ծրագրումէի պայթեցնել հաշմանդամներիփոքրիկավտոմեքենաների դողերը, շինարարության վրա աշխատողբանվորներինբղավել «կեղտոտաղքատներ», մետրոյումապտակելծծկեր երեխաներին: Այս բոլորի մասին երազումէի, սակայնոչինչ չէի անում կամ, եթե նույնիսկ դրա նման մի բան էլ անում էի, անմիջապեսմոռանում էի: Բոլորդեպքերումնույնիսկ «արդարություն» բառը ինձ տարօրինակ կատաղությանմեջ էր գցում: Ես շարունակումէի այն ստիպված օգտագործել իմ պաշտոնականճառերում: Բայցդրանից վրեժ էի

լուծում՝հանրության առաջ անիծելովմարդկությանգաղափարը.ես

հայտարարումէի այն հրամանագրիհռչակմանանհրաժեշտությունը, որ վերացներ ճնշվածների կողմից ազնիվ մարդկանց վրա գործադրվածճնշումը: Մի օր, երբ ես խեցգետինէի ուտում ճաշարանի պատշգամբում, մի մուրացկան սկսեց անհանգստացնելինձ, ես ու իսկույն կանչեցի Ճճաշարանատիրոջն խնդրեցի նրան վռնդել ն բարձրաձայնծափահարեցի այս դատավորի ճառը.«Մի խանգան րեք այս տիկիններին պարոններին,մի պահդուք ձեզ դրեք նրանց տեղը»: Ես բոլորին ասում էի նան իմ ցավը, որ հնարավորչէր այլնս գործել այն ռուս կալվածատիրոջնման, որի բնավորությամբհիա-

ծեծել էր տալիսիր գյուղացիներիցնրանց, էի: Նա խարազանով ովքերբարնումէին իրեն, ն նրանց,ովքերչէին բարնում,պատժելու համարմի համարձակություն, որը երկու դեպքում էլ նա համարումէր հավասարապեսվիրավորական: Հիշում եմ նան ավելի լուրջ զեղումներ: Ես գրեցի «Գեղոն ոստիկանին» ն «Կառափնարանիաստվածացումը»բանաստեղծությունները: Ինձ ստիպելով, կանոնավորկերպով այցելում էի են մեր պրոֆեսիմասնագիտացված սրճարաններ,ուր հավաքվում ոնալ հումանիստները:Իմ լավ անցյալ պատճառով, բնականաբար, ինձ լավ էին ընդունում: Այնտեղ,կարծեսառանց նպատակադրվելու, ես մի մեծ բառ էի բաց թողնում: «ՓառքԱստծու» ասում էի, կամ, Աստվածիմ..., ն դուք պետք ավելին,պարզապես՝ է տեսնեիք,թե ինչ են մեր սրճարանայինաթեիստները: Այս ամաչկոտ երեխաներ սարսափելիհայտարարությունըմի պահշփոթություն էր ստեղծում, նրանք իրար էին նայում, հետո պայթում էր ժխորը,ոմանքսրճարաԷին վրա նից դուրս էին փախչում,ուրիշները բարկությունիցայնպես տալիս, որ հնարավոր կամ լսել, բոլորը ջղաձգութչէր՝ հասկանալ յունից խեղդվումէին, կարծեսսատանան սուրբ ջրի մեջ մտած լիներ: Դուք այս բոլորը կարող եք երեխայականհամարել: Գուցե այս կատակներիհամարավելի լուրջ պատճառներկային: Ես ուզում էի խաղը խանգարել ն, մանավանդ, այո, ուզում էի փուլ տալ այն շոյիչ համբավը, որի մասին մտածելն անգամ ինձ կատաղեցնում էր: «Ձեզ նման մի մարդու...» ասում էին: Նրանց հարգանքի կարիքը չունեի, թանի որ այն բոլորին չէր տրվում, ն ինչպես կարող էր բոլորին տրվել, քանի որ այն չէի կարող բաժանել: Հետնաբարավելի լավ էր ամեն ինչ, դատողություն ն հարգանք, ծածկել ծիծաղելիության թիկնոցով: Պետք էր ազատվել բոլոր տեսակիզգացումներից, որոնք խեղդում էին ինձ: 2այացքների առջն բացվելու, ցույց տալու համար, թե ինչ ունեի կրծթիս տակ, ուզում էի ջարդել-բացելայն գեղեցիկմանեկենը,որը ներկայացնում էի ամեն տեղ: 2-իշումեմ մի զրույց, որ պետքէ ունենայիերիտասարդ իրավաբաններիառջն, որոնք ստաժավորվումէին: Զայրացած ինձ ներկայացնող իրավաբաններիկոլեգիայի նախագահի անհավատալիգովասանքներից,ես երկարչկարողացադիմանալ: Իմ ելույթը սկսել էի ինձնից սպասվող խանդավառությամբն հուզումով, մի բան, որ ըստ պահանջիարտաբերելը, ինձ համարոչ մի դժվարություն չէր ներկայացնում: Բայց հանկարծ սկսեցի ամեն ինչ իրար խառնելը ներկայացնել որպես պաշտպանության միջոց: «Բայցես նկատի ունեմ,-- ասացի նրանց,-- ոչ այն խառնաշփոթը, որից օգտվում են ժամանակակից կատարելագործվածհավատաքննութ- 51 նում

յան մեջ, որոնքմիննույն ժամանակդատումեն ն գողին ն պատվավոր մարդուն, առաջինի ոճիրներով երկրորդին ընկճելու, այլ` ընդհակառակը, ես ուզում եմ պաշտպանել գողին՝ պատվավորմարդու, այս դեպքում իրավաբանիոճիրները»:Վերջին կետի մասին ես շատ հստակորենէի արտահայտվում: «Ենթարդենք,որ ես ընդունել եմ պաշտպանությունըհամակրելի մի քաղաքացու, որը խանդիցսպանություն է կատարել:Նկատի ունեցեք, պարոն երդվյալներ, պետք է ասեմ, թե ինչքան ներելի է բարկությունը, երբ մեկը տեսնում է, թե ինչպես իր բնական բարությունը չարաշահվումէ գեղեցիկ սեռի կողմից: Միթեավելի նստարանիայս կողմում`իմ նստալուրջ բան չէ, ընդհակառակը, րանին լինելը առանց երբնէ բարիլինելու, ոչ էլ խաբվածլինելուց տառապելու:Ես ազատ եմ, ազատ ձեր խստություններից,բայց ով եմ ես, իսկապես: Մի հպարտ ու աչքի ընկնող քաղաքացի, մի հարուստ ու ճոխ ապրող նոխազ, մի բարկացածփարավոն, արնելդեռես ոչ: յան մի ծույլ տիրակալ:Ես ոչ ոքի չեմ սպանել: Անկասկած, Բայցարդյոքարժանավորմարդկայինէակներ չեմ թողել, որ աչքիս եմ նույնը կրկնելու: առջն մահանան: Գուցե:Եվ գուցե պատրաստ նա այլնս չի կրկնի այն, ինչ արել է: Ն.. Բայցնայեցեք այս մեկին, դեռնս հուզված է իր կատարածի,իր քայլի համար»: Այս ճառը մլ Մի պահ հետո քիչ հուզեց իմ երիտասարդպաշտոնակիցներին: նրանք սկսեցինծիծաղել: Նրանք իրենց լրիվ ապահովզգացին իմ ճառի եզրակացությանըհասնելիս, երբ պերճախոս կերպով վեր հանեցի անհատիմարդկայինգծերը ն նրա ենթադրյալ իրավունքները: Այդ օրը, ի վերջո, սովորույթը ավելի ուժեղ եղավ ինձնից: Ժամանակառ ժամանակ,կրկնելով այս հաճելի արտառոցությունները, ինձ հաջողվեց միայն մարդկանց կարծիքը մի բիչ ապակողմնորոշել: Ոչ թե նրանց զինաթափանել, ոչ էլ, հատկապես, ինձ զինաթափ անել: Զարմանքը,որ ընդհանրապես նկատում էի իմ ունկնդիրների մեջ, նրանց մի թիչ լուռ ն մտախոհ

ընդգծելով:

անհանգստությունը,բավականիննման ձեր ցույց տվածին,-- ոչ, մի բողոք,-ինձ ոչ մի թեթնացում չէր բերում: Տեսնում եք, ինքն իրեն մեղադրելը բավականչէ չքմեղանալու համար. այդպես լինելու դեպքում ես վաղուց մի անմեղ գառ դարձածկլինեի: Պետք էր այնպիսի ձնով ինքնիրեն մեղադրել, մի բան, որը հասկանալու ն կարողանալու համար բավականժամանակպետք եղավ, ն որը չգտա, մինչն ինքս ինձ գտնեի ամենակատարյալլքումի մեջ: Իսկ ն իմ անկանոն մինչ այդ ծիծաղը շարունակեց հնչել շուրջս, ճիգերը չկարողացան նրանից խլել ինչ-որ հովանավորող, համարյա թնքուշ շեշտը, որը ինձ վիրավորումէր:

Բայց ինձ թվում է, որ ծովը բարձրանումէ: Շուտով մեր նավը ճանապարհկընկնի. օրը ավարտվում է: Նայեցեք,աղավնիները հավաքվումեն երկնքում: Մեկըմյուսի մոտ է շտապում, հազիվ են շարժվում, ն լույսը պակասումէ: Եթե դեմ չեք, եկեք լռենք ն ավելի լավ վայելենք այս բավականինաղետաբեր ժամը: Ո՞չ, ես ձեզ եմ: Դուք շատ քաղաքավարիեք: Ավելի շուտ, ձեզ հետաքրքրում իսկապես հետաքրքրելու վտանգին եմ. ինձ այժմ ենթարկում: Նախքանբացատրելս,թե ինչ բան էվճոստովանողդատավորը,պետք է ձեզ հետ խոսեմշվայտության ն անհարմարավետության մասին: Սխալվումեք, սիրելիս, նավը լրիվ արագությամբէ գնում: Բայց Ջույդերզենմեռած ծով է, կամ համարյա թե մեռած: Մառախուղի մեջ կորած իր հարթ ափերիպատճառովմարդ չի իմանում՝որտեղ է սկսվում այն ն որտեղ վերջանում: Մենքառաջ ենք գնում առանց որնէ տեղանշանի ն, հետնաբար, չենք կարող իմանալ մեր արագությունը: Մենք առաջ ենք գնում, իսկ մեր շուրջը ոչինչ չի փոխվում: Սա նավարկություն չէ, կարծես երազում լինենք: Հունականկղզիներում ինձ հակառակնէր թվում: Միշտ նոր Ղզիներ էին երնում հորիզոնի վրա: Նրանցմերկ գծերը ցույց էին տալիս երկնքի սահմանը, նրանց ժայռոտ ափերը հստակորեն բաժանումէին երկինքն ու ծովը: Ոչ մի շփոթ. հստակլուսավորության մեջ ամեն ինչ տեղանշան էր դառնում: Եվ երբմեր փոքրնավով, առանցՎանգ առնելու, գիշեր ու ցերեկ առաջ էինք շարժվում ու մի կղզուց մյուսն անցնում, ինձ թվում էր, որ մենք մի ալիքիկատարից անցնում էինք մյուսը, փրփուրովն ծիծաղով լեցուն ընթացքիմեջ: Այդ ժամանակիցՃունաստանըիմ մեջ, իմ հիշողության ափում լողում է անդադար... էհ, ես ինքս արդեն լողում եմ, զգացական եմ դառնում: Կանգնեցրուինձ, սիրելիս, խնդրում եմ: Իմիջիայլոց, եղելեք 2.ունաստանում: Ո՞չ:Ավելիլավ: Ի՞նչպիտի անեիք այնտեղ, հարցնում եմ ձեզ: Այնտեղմաքուր սրտերեն պետք: Գիտեք,որ այնտեղ բարեկամներըփողոցում ման են գալիս երկու-երկու, իրար ձեռք բռնած: Այո, կանայք տանն են մնում, կարելի է տեսնել հասուն, հարգանքիարժանի,բեղավորմարդկանց, որոնք լուրջ դեմքով մայթերն են չափում, մատներըբարեկամիմատների մեջ: Արնելքումէլ են երբեմն այդպես անում: Թող այդպես լինի: Բայցասացեքինձ, Փարիզիփողոցներում դուք կբռնեիք իմ ձեռքը: Ահ, կատակում եմ: Մենք վարվեցողության մեր ձներն ունենք, փչացածությունը մեզ հպարտ է դարձրել: Նախքան հունական կղզիներ գնալը, մենք պետքէ երկարորենլվացվենք: Օդը մաքուր է այնտեղ, ծովը ն զվարճություններըմեծ են: եվ մենք... է.

Նստենքայս կամրջակինստարաններին:Ի՛նչ մառախուղէ:

Ես իմ

մասին պատմությունըընդհատեցիկարծեսանհարմարավետության խոսելիս: Այժմ կասեմձեզ, թե ինչի մասին Է խոսքը: Ինքս ինձ հետ ապարդյուն կերպով պայքարելուց, ինքնագոհությանիմ հովերը սպառելուցհետո, իմ անօգուտջանքերիցհուսահատված,ես որոշեցի հեռանալ մարդկայինհասարակությունից:Ոչ, ոչ, անմարդաբնակ կղզի չփնտրեցի: Պարզապեսապաստանեցիկանանց մոտ: Դուք գիտեք, նրանք ոչ մի թուլություն իրապես չեն դատապարտում. նրանքավելի շուտ կփորձենխոնարհեցնելկամանզեն դարձնել մեր ուժերը:Ահա թե ինչու կինըպարգն է ոչ թե ռազմիկի,այլ հանցագործի է, նրա վերջին հանգրվանըկնոջ համար: Կինընրա նավահանգիստն անկողնումէ, ուր նրան սովորաբարձերբակալումեն: Միթեմիայն նա չէ, որ մեզ մնում է երկրային դրախտից:Հուսահատության մեջ ես վազեցի դեպի իմ բնական նավահանգիստը:Բայց այլնս ճառեր չարտասանեցի:Ըստ սովորության դեռ մի թիչ խաղում էի, բայց եմ այսուհանդերձ,պակասումէր: Տատանվում ստեղծագործությունը, ինձ խոստովանել,վախենալով,որ էլի մեծ խոսքեր կարտասանեմ. ես թվում է, որ այդ ժամանակ սիրո կարիք զգացի: Լկտիությունէ, այդպես չք: Բոլոր դեպքերումզգում էի մի խուլ տառապանք, մի տեսակզրկվածություն, որ ինձ ավելի դատարկդարձրեց ն թույլ կիսովչափ հետաքրքրությունից,մը տվեց,կիսովչափստիպողաբար, քանիձեռնարկներանել: Քանիոր սիրելու ն սիրվելուկարիքունեի, ինձ թվաց, թե սիրահարվածեմ: Այլ կերպ ասած, հիմար ձնացա: Հաճախ ես ինձ բռնում էի հարցեր տալիս, որից ինձ նման փորձված մարդը մինչ այդ խուսափում էր: Ես ինձ լսում էի հարցնելիս.«Ինձ սիրումես»: Դուք գիտեք, թե սովորաբարինչ են պատասխանումնման դեպքում. «Իսկ դու»: եթե «այո» պատասխանեի, իմ իսկականզգացումներից ավելի պարտավորվածէի համարելու ինձ: Եթե համարձակվեի«ոչ» ասել, չսիրվելու վտանգին էի ենթարկվում ն դրանից տառապումէի: Որքանվտանգի տակ էր թվում այն զգացումը, ուր հույս էի ունեցել հանգիստ գտնել, այնքան ավելին էի պահանջումիմ ընկերուհուց: Պահանջում էի ավելի ու ավելի խորունկ զգացում: Այդպիսիմի կեղծ զգագումով բռնվեցիմի գրավի, խենթուկի նկատմամբ,որ այնքան լավ կարդացել էր սրտի մասին եղած գրականությունը ն սիրո մասին խոսումԷր անդասակարգհասարակություն քարոզող մտան համոզումով: Այս համոզմունքը, դուք վորականիվստահությամբ Ես այդ գիտեք, վարակիչ է: նույնիսկ փորձում էի խոսել սիրո ն մասին ավարտեցիինքս ինձ համոզեսածճինչն այն պահը, երբ նա իմ սիրուհին դարձավ: Եվ այդ ժամանակէլ հասկացա,որ սիրո

սիրել չեն սովորեցնում: Մի թութակ սիրելուց հետո, ես ստիպված եղա օձի հետ պառկել: 2.ետնաբար, սկսեցիուրիշ տեղ փնտրել գրքերի խոստացածսերը, բայց որին երբեք կյանքումչհանդիպեցի: ես փորձ չունեի: Ավելի քան երեսուն տարի Բայցսիրո՛ հարցում ես բացառապեսինքս ինձ էի սիրել: Ինչպես հուսալ, որ կարելի է կորցնել նման մի սովորույթ: ես այն երբեք չկորցրի ն կրքի հարցում մնացի կամայական:Ես կրկնապատկումէի իմ խոստումները: Զուգահեռսերեր էի կնքում անցյալում, բազմաթիվ ինչպես ունենում: կապեր էի 2ետնաբարո̀ւրիշների համար ավելի շատ դժբախտությունէի կուտակում,քան իմ հրաշալի անտարբերության ժամանակ: Ասացի ձեզ, որ իմ թութակը, հուսահատ, ուզեց սովամահ լինել: Բարեբախտաբար ժամանակինվրա հասա ն որոշեցի ձեռքից բռնել, մինչն որ Բալի կատարածմի ճամփորդության վերադարձին հանդիպեցսպիտակածքունքերով ինժեներին, որը լրիվ համապատասխանում էր նրա նախասիրածշաբաթաթերթի կողմից նկարագրվածին:Բոլոր դեպքերում, ինչպես ասում են, հավերժության մեջ տարվելու ն կրթի մեջ լուծվելու վիճակից հեռանալով,ես ավելացնում էի իմ սխալներին մոլորությունների քաշը: Ես սիրուց այնպիսի սարսափզգացի, որ տարիներ ամբողջ, առանց ատամներս սեղմելու, չկարողացա լսել «Վարդագույն կյանքը» կամ «Իզոլդայիսիրո մահը»: Դրանիցհետո փորձեցի ինչ-որ ձնով հրաժարվել կանանցից ն ապրել ժուժկալ կյանքով. ի վերջո նրանց բարեկամությունիցպետք է բավարարվածզգայի: Բայց այդպիսով դուրս էր գալիս, որ խաղից էի հրաժարվում: Ցանկությունից դուրս կանայք ինձ չափազանցձանձրացնումէին, ն, նկատելիորեն, ես էլ նրանց էի ձանձրացնում: Առանցխաղի, առանց թատրոնի, ես անկասկած ճշմարտության մեջ էի: Բայց ճշմարտությունը,սիրելի բարեկամ, ձանձրալի էր: Հուսահատվածսիրուց ն ժուժկալությունից,ես որոշեցիտրվել շվայտության, որ կարող էր փոխարինելսիրույն, լռեցնելծիծաղները, վերադարձնել լռությունը ն, մանավանդ, անմահություն շնորհել: 2չարբեցողության բարձր աստիճանին,ուշ գիշերին, երբ պառկում ես երկու պոռնիկների» շատ բաներ հստակաարանքում, նում ես ամեն են, դատարկվում տեսակ ցանկությունից, հույսը է դադարում տանջանք լինելուց, ուղեղը իշխում է բոլոր ժամանակների վրա, բայց ապրելու ցավը երբեք չի անցնում: Ինչ-որ իմաստով ես միշտ ապրել եմ շվայտությանմեջ, բայց երբեք չեմ դադարել անմաՒ ,'` լ ցանկանալուց: Այս չէր, արդյոք, իմ բնան նան վորության բանալին արդյունքը ինքս իմ հանդեպ զգացած 5

սիրույն, որի մասին պատմել եմ ձեզ: Այո, ես մահանում էի անմահ լինելու ցանկությունից:Ես ինձ չափազանցշատ էի սիրում, որպեսզի չցանկանայի, որ իմ սիրո թանկագին առարկաներբեք չանհետանար:Արթունվիճակում նմի քիչ էլ ինքն իրեն ճանաչելով, հնարավոր չէր բավարարպատճառներտեսնել, որոնցով անմահությունը տրված լիներմի վավաշոտկապիկի,հետնաբարանհրաժեշտ էր այդ անմահությանհամազորներըճարել: Եվ որովհետն ես ցանկանում էի հավերժականկյանքը, պառկում էի, ուրեմն, պոռնիկների հետ ն ամբողջ գիշերներխմումէի: Առավոտյան, անշուշտ, համն բերանումս մահվանդառն էի զգում: Բայցչէ որ երկարժամեր շատ երջանիկ սավառնել էի: Կհամարձակվեմ ձեզ խոստովանել: Դեռնս հուզմունքով եմ հիշում այն գիշերները, երբ գնում էի որնէ կեղտոտգիշերայինակումբ,մի հեշտ տրվող պարուհիգտնելու, որն ինձ պատվումէր իր շնորհներով, ն որի համարմի երեկոնույնիսկ ծեծկվեցիմի մորուքավորպարծենկոտիհետ: Ամեն գիշեր ես երկար կանգնումէի խմիչքիսեղանիդիմացն հաճույքի այս վայրիկարմիր լույսի տակ ու կեղտոտությանմեջ ուտում ու երկար խմում էի: Սպասումէի արշալույսին ն Օրը ավարտումէի իմ իշխանուհումիշտ չհավաքված անկողնում, որը մեքենայաբարտրվում էր հաճույքին ն ապա մեռածի պես քնում: Առավոտը դանդաղորեն գալիս էր ն ես, լուռ վեր կենալով, լուսավորելու այս անկանոնությունը, անշարժ կանգնում էի առավոտվափառավորլույսի մեջ: Ալկոհոլն ու կանայք ինձ տվեցին, խոստովանումեմ, միակ որինարժանիէի: Իմ այս հայտնագործությունը թեթնությունը, ձեզ եմ ն թողնում, սիրելի բարեկամ, միվախեցեք այն օգտագործելուց: Այդ է, ժամանակդուք կտեսնեք, որ իսկական շվայտությունը փրկարար որովհետնոչ մի չիդնում:Այնտեղ դութո տերն ես, հետնաբար այն կմնա իրենց սեփական անձին խորապես Դա սիրահարվածների նախընտրած զբաղմունքը: մի ջունգլի է առանց ն ապագայի անցյալի, մանավանդ առանց խոստումի ն առանց է: Այնտեղ անմիջականդատավճռի: Նրատեղըաշխարհից անջատված մտնելիս դրսում ես թողնում ն վախը, ն հույսը: Զրույցըայնտեղ պարտադիրչէ. այն, ինչ փնտոում ես այնտեղ, կարելի է ստանալ եմ, թույլ առանցխոսքերին հաճախնույնիսկ առանց դրամի:Խնդրում տաք ինձ մասնավոր պատիվ տալ անծանոթ ն մոռացված այն կանանց, որոնք այդ ժամանակինձ օգնել են: Նրանցիցպահած մինչն այսօր խառնվումէ մի բան, որ նման է հարգանքի: հիշատակիս Ամեն դեպքում ես լայնորեն օգտվում էի այս ազատագրումից: Նույնիսկինձ տեսան մի, ինչպես ասում են, մեղքի մեջ թաղված հյուրանոցում,ուր միաժամանակկենակցումէի մի հասուն տարիքի մեծ

ս

պարտավորվածություն

5ծ

պոռնիկի ն բարձր հասարակությանպատկանողմի չամուսնացած աղջկա հետ: Առաջինիհետ ասպետ էի խաղում, իսկ երկրորդին հնարավորությունտվեցիկյանքի մի քանի իրողություններսովորել: պոռնիկըմիջին դասակարգիշեշտվածբնավորություն Դժբախտաբար նա ուներ. հետագայումհամաձայնվեցիր հուշերը գրել ն տպագրելմի կրոնականամսագրում,որ իր էջերը տրամադրումէր ժամանակակից գաղափարներին:Երիտասարդը իր հերթին ամուսնացավ,բավարարելու համար իր սանձազերծ բնազդներըն կիրառել... իմ դասերից արթնացածիր փայլուն տվյալները:Պակասհպարտ չեմ նան, որ այդ ե մ շրջանում որպես հավասարի ընդճւնվել տղամարդկանցմի դրա վրայով ընկերությունում,որը հաճախզրպարտվումէր: Սակայն անցնելու եմ: Դուք գիտեք,որ նույնիսկ խիստմտավորական մարդիկ են հպարտանումեն, երբհարնանիցմի շիշ ավելի Թվում դատարկում: էր, որ կարողէի խաղաղությունու ազատագրումգտնել այս երջանիկ մսխումներիմեջ: Բայց նույնիսկ այնտեղ ինքս իմ մեջ արգելքի հանդիպեցի:Դա իմ լյարդն էր ն մի այնպիսիսարսափելիհոգնություն, որ դեռնս ինձ չի թողել: Մարդիկանմահություն են խաղում, մինչդեռնույնիսկ չգիտեն՝մի քանի շաբաթ հետո կամթեկուզ հաջորդ առավոտը կարողեն ոտքի կանգնել: Այս փորձառությանմիակ օգուտը, գիշերային քաջագործություններից իմ հրաժարվելուց հետո, այն եղավ, որ կյանքը ինձ համար դարձավնվազ ցանկալի: Մարմնիս կրծող հոգնությունը իմ մեջ ջնջել էր շատ սուր կետեր: Յուրաքանչյուրպոռթկում նվազեցնում է կենսունակությունը, հետնաբար`տառապանքը:խելացնոր շվայտությունը, հակառակ տիրող կարծիքի, բնավ վատ բան չէ: Դա մի երկար քուն է: Դուք պետք է նկատած լինեք, որ իսկապեսխանդից տառապող տղամարդիկ շտապում են պառկել այն կնոջ հետ, ով դավաճանում է իրենց: Դրանով նրանք մի անգամ նս ուզում են իրենք իրենց համոզել, որ այդ թանկագին գանձը իրենց է պատկանում:Ինչպես ասում են, ուզում են նրան Եվ ճիշտ է նան, որ անմիջապեսհետո դառնումեն սեփականացնել: նվազ խանդոտ:Ֆիզիկական խանդըերնակայության-ն սեփական մեծ անձի մասին նրանց ունեցած կարծիքի արդյունքն է: Նրանք մրցակցին են տալիս հիմարություններ, որ իրենք այնպիսի մտածել սեպիտի ունենային միննույն պայմաններում: Բարեբախտաբար ռական բավարարումը թուլացնում է ն երնակայությունը, ն դատողությունը: Այդ ժամանակ տառապանքը առնականությանհետ երկար քնում է: Նույն պատճառներով երիտասարդներըիրենց առաջին սիրուհիներիհետ պառկելուց հետո կորցնում են փիլիսոփայական անհանգստությունը,ն որոշ ամուսնություններ, որոնք 57

ոշ

«

պարզապեսձնակերպված շվայտություններեն, դառնում են հա.՛"Պարձակության ն հնարամտությանմիապաղաղդագաղակիրներ: Այո, սիրելի բարեկամ,քաղքենիականամուսնությունըմեր երկիրը դրել է հողաթափերիմեջ ն շուտով կհասցնի մահվան դուռը: եմ: Ոչ, բայց նյութից շեղվում եմ: ՈՒզում եմ Չափազանցում ձեզ ասել միայն այն առավելությունը,որ քաղում էի այս օրգյան ամիսներից: Ապրումէի մի տեսակ մշուշի մեջ, ուր ծիծաղը այն աստիճան էր խլացնում, որ դադարում էի այն լսել: Անտարբերությունը, որ արդեն մեծ տեղ էր գրավում մեջս, այլես դիմադրության չէր հանդիպում ն վերածվումէր մի տեսակ սկլերոզի: Ոչ մի հուզում: Հավասարաչափ մի հումոր կամհումորի ամբողջական բացակայություն: 2չիիվանդացած թոթերը առողջանում են չորանալով ն թիչ առ թիչ շնչահեղձ անում իրենց երջանիկսեփականատիրոջը:Այդպեսէլ ես, ապաքինվելով,խաղաղությամբմահանում էի: Շարունակում էի ապրել իմ մասնագիտությամբ, թեն իմ համբավը բավականին վնասված էր իմ լեզվի խոտորումների պատճառով:Իմ աշխատանքիկանոնավորությունըխախտվածէր է նշել, սակայն, որ իմ կյանքիանկանոնությամբ:27.ետաքրքրական իմ լեզվականգրգռությունները ինձ ավելի վնաս պատճառեցին, քան իմ գիշերային ծայրահեղությունները: Ակնարկությունները, նույնիսկ բանավոր ակնարկությունները, որ երբեմն անում էի Աստծո մասին իմ պաշտպանողականների մեջ, իմհաճախորդներին անվստահությունէին ներշնչում: Նրանք անկասկած վախենում էին, որ երկինքըչի կարողիր ձեռթը վերցնելնրանց շահերը այնքան լավ, որթան մի իրավաբան,որ օրենքների գիտության մեջ անպարտելիէ: Այդտեղից այն եզրւսկացությունը, որ երկնան յինին դիմելու իմ տգիտությանմիջն մի թայլ կար՝ իմ հաճախորդները արեցին այդ թայլը ն քչացան: Երբեմն դատեր էի պաշտպանում:Երբեմն, մոռանալովնույնիսկ, որ այլնս չեմ հավատում իմ ասածին, լավ էի պաշտպանում: Սեփականձայնս տանում էր ինձ,ն ես հետնումէի նրան, գետնից մի բիչ բարձրանում էի, խուզող թռիչք էի անում, սակայն, ինչպես առաջներում, թռչել չէի կարողանում: Իմ մասնագիտությունիցդուրս իսկապես ես շատբիչ մարդկանցէի հանդիպում,քարշ էի տալիս մեկ կամ երկու կապի հոգնած շարունակությունը: Պատահեց նույնիսկ, որ մասնակցեցի բարեկամականմաքուր երեկոների, առանց որնէ ցանկության մասնիկի, այն քիչ տարբերությամբ, որ ձանձրույթի հետ հաշտված՝հազիվ էի լսում, թե ինչ են ասում: Մի քիչ գիրանում էի ն ի վերջո կարողացա հավատալ, որ տագնապը անցել էր: Իրականում, պարզապեսծերանում էի:

Սակայն մի

մի ընկերուհու հետ ճանապարհորդության ընթացքում, որին չէի ասել, թե այդ ուղնորությամբ տոնում էի իմ ապաբինումը,հանկարծ հեռվում, երկաթագույն օվկիանոսիմի սն կետնշմարեցի:Անշուշտ,նավի վերջին կամրջակիվրա էի: Անմիջապես հայացքս հեռացրի,սիրտս սկսեց խփել: Երբ ինձ ստիպեցի նորից նայել, սն կետը անհետացելէր: ՈՒզումէի բղավել, հիմարի պեսօգնություն կանչել, երբ այն նորիցերնաց:Պարզապես մի բեկոր են: էր, որ նավերը իրենցետնիցթողնում Սակայնչէի կարողանում դրան նայել, անմիջապեսմտածում էի մի.խեղդվողիմասին: Այդ ժամանակհասկացա, շատ Պարզձնով հասկացա, ինչպես հասկանումեմ մի գաղափար,որի Ճշմարիտլինելը վաղուց գիտեն, որ այն աղաղակը, որ տարիներառաջ հնչել էր Սենայի վրա, իմ հնչելուց, այլ գետով իջել էր դեպիԼա Մանշի չէր դադարել ետնում, ջրերը, պտույտ էր գործել աշխարհում, օվկիանոսի անսահման ու գետերիվրա, ի վերջո տարածությանմեջ ն ինձ էր սպասել ծովերի ամեն տեղ, ուր գտնվելու էր իմ մկրտությանդառն ջուրը: Այստեղնս, ասացեքինձ, միթեջրի վրաչենք: 7չարթ,միապաղաղ,անվերջանալի ջրերի վրա, որ իր սահմաններըշփոթում Է երկրի սահմանների հետ: Ինչպեսհավատալ,որ Ամստերդամ ենք հասնելու: Ինձ թվում է, որ մենթ երբնէ դուրս չենթ գալու սուրբ ջրի այս հսկայական ավազանից:Անտեսանելի ծովորորներիաղաղակըչեք լսում: Եթե մեզ դիմելով են կանչում,ինչ բանի համարեն արդյոք կանչում: Նույն ծովորորներնէին, որ կանչում, բղավումէին Ատլանտայում: Եվ այդ օրը ես վերջնականորենհասկացա,որ չեմ բուժվել, որ միշտ անկյուն եմ կանգնեցված,ն որ անհրաժեշտէ ինձ կարգի բերել: Վերջացելէր փառավորկյանքը, բայց ավարտվելէին նան կատաղությունն ու հուզումնալից օրերը: Պետք էր ենթարկվել ն ընդունել հանցավոր լինելը: Պետք էր ապրել անհարմարավետության մեջ: Վստահ եմ, որ դուք չգիտեքայն զնդան-խցիկիմասին, որ միջինդարերումանվանում Ընդհանրապես էին անհարմարավետ: մոռանում այնտեղձեզ ցկյանս էին: Այսխցիկը տարբերուրիշներից վում էր իր հնարամիտչափսերով:Դրանքայնքան բարձրչէին,.ոբր...հնարավորլիներոտքի կանգնել, ոչ էլ այնքան լայն,որ կարողանայիր պառկել:Պետքէր ընդունելամենահարմար դիրքը,ապրելանկյունագիծ վիճակում.այնտեղքունը մի անկում էր, արթնանալը՝ մարմնի կծկում: Սիրելիս,այս այնքան պարզ գյուտիմեջ հանճարկար, ն ես բառերս կշռում եմ: Ամեն օր, անշարժության դատապարտված վիճակում, երբ աղիքները իրար են կպչում, դատապարտյալը մեջ, ն՝ որ անմեղությունըկայանում համոզվումէր իրմեղավորության է մարմինըազատորեներկարել կարողանալուուրախությանմեջ: 59 օր,

Կարող եք այս խցիկում պատկերացնելգագաթների ն բարձր կամրջակների սովոր մեկին:Ինչպես:Կարելի էր ապրելայս խցիկում ն լինել անմեղ: է, բացարձակապես Անհավանական անհավանական: է իմ Եվ կամ գալիս: Այն, որ տրամաբանությունըարդեն փուլ անմեղությանըվիճակվածլիներ կուզ ապրել,մի վայրկյան իսկչեմ կարողհավատալ:եվ հետո, մենք չենք կարողորնէմեկիանմեղութ-

յունը հաստատել,մինչդեռ մի հարվածով կարող ենք հաստատել բոլորիհանցավորլինելը: Յուրաքանչյուր մարդուրիշներիհանցանքի է է. համար վկա ահաթե ինչի վրա հիմնվումիմհավատը նիմ հույսը: 2չավատացեք ինձ,կրոնները սխալվում են այն պահից, երբ սկսում են բարոյախոսելԱ շանթահարող հրամանաներ արձակել: Աստված անհրաժեշտչէ հանցանքը ստեղծելու ն ոչ էլ պատժելու համար: Մերնմանները, մեր օգնությամբ բավականեն այդ գործի համար:Խոսում էինք վերջինդատաստանի մասին: Թույլ տվեք դրա վրա հարգանքով ծիծաղել: ես դրան սպասելու եմ վճռական, որովհետն ճանաչել եմ ավելի վատթարը,.այսինքն`մարդկանց դատաստանը:Նրանցհամարմեղմացուցիչ հանգամանքներ չկան, նույնիսկլավ ցանկությունըհանցանքէ համարվում:Թուքիխուցերի մասին առնվազն լսած պետք է լինեք: Այն հնարեց մի ժողովուրդ ապացուցելուհամար, որ աշխարհի ամենամեծն է: Դա քարե մի տոպրակէ, ուր բանտարկյալըամբողջհասակովկանգնում է բայց չի կարողշարժվել:Ամուր,հաստատուն դուռը, որ նրան անշարժացնում է այդ ցեմենտե կեղնի մեջ, կոկորդիբարձրությանվրա է: ՈՒրեմն միայն նրա գլուխն է երնում, որի վրա յուրաքանչյուր անցնող պահակառատորենթքում Է: Խուցիմեջ սեղմվածբանտարկյալըչի կարող երեսըսրբել, թեն դա թույլ է տրվում, բայց կարողէ աչքերը փակել: Այսմեկը, սիրելիս,մարդկանցհնարանքն է: ՆրանքԱստծո կարիքը չեն ունեցել այս փոքրիկգլուխգործոցըհնարելու համար: ՈՒրեմն`ինչ: Աստծո միակ օգտակարությունըկայանում է անմեղությունը ապահովելու մեջ, այդ դեպքումես կրոնը ավելի շուտ կհամարեմմաթրմանմի ձեռնարկություն,ինչպես եղել է անցյալում, կարճ ժամանակիհամար, ուղիղ երեք տարի, ն կրոն չէր կոչվում: Այն օրվանից, ինչ օճառը պակասելէ, մեր քթերը կեղտոտվելեն, ն մենք փոխադարձաբար իրար ենք մաքրում: Բոլորը են, թքենք վրաները ն շտաագահ են ու ծույլ, բոլորը պատժված պենք դեպիանմահություն: Ո՞վ է առաջինըթքելու, ահա ամբողջ հարցը: Ես ձեզ մի գաղտնիք եմ հայտնելու, սիրելիս: Վերջին դատաստանինմի սպասեք: Այն ամեն օր տեղի է ունենում:

Ոչ, դատարկ բանէ,

պես մի թիչ դողում

այսանիծյալխոնավության մեջպարզա-

եմ:

Արդեն հասնում ենք: Ահավասիկ: Ձեր

ետնից, խնդրում եմ: Բայց դեռ մնացեք, եթե կարելի է, ն ինձ չեմ ավարտել,պետք է շարունակել: ընկերակցեք:Պատմությունս ահա թե ինչն է դժվար:Լսեցեք,գիտեքինչու խաչեցին Շարունակել. այնմյուսին, որիմասինհավանաբարմտածում եք այս պահին: Լավ, բազմաթիվպատճառներկային դրա համար: Մարդունսպանելու համարմիշտ պատճառներ լինում են: Ընդհակառակը` անկարելի նա ապրի:Դրա է որ միշտ համար հանցանքը արդարացնել մարդուն, էլ պաշտպան փաստաբաններէ գտնում, իսկանմեղությունը՝ երբեմն միայն: Բայցայն պատճառներիկողքին, որ մեզ երկու հազար տարի են, կարմիմեծըչայսսոսկալի վշտիհամար,ն ես շատ լավ բացատրել չգիտեմ, թե ինչու այդքան խնամքով այն պահում են: Իսկական պատճառնայն էր, որ նա գիտերիրբոլորովինանմեղչլինելը: Եթեչէր կրումհանցանքիծանրությունը,որովմեղադրում էին, դրա փոխարեն գործել էր ուրիշները,նույնիսկ եթե չգիտեր դրանք: Արդյոքչգիտեր: Ի վերջոչք որ սկզբնաղբյուրիմոտ էր, նա պետք է լսած լիներ անմեղ երեխաներիմի ջարդիմասին: Հուդայի զավակներիջարդը, երբ իր ծնողներըիրենապահովվայրէին տանում, ինչուհամարէր: ԻնչուԷին մահացել երեխաները,եթե ոչ իր պատճառով: Անշուշտ,ինքը չէր մահը: Սակայնայդ արյունոտզինվորները, երկուսի գանկանում նրանց կիսված այդ երեխաներընրան սարսափէին պատճառում:Բայց ինչպես էլ որ եղած լիներ, ես վստահ եմ, որ նրանց մոռանալ չէր կարող: Եվ այն տխրությունը, որ երնում է նրա բոլոր գործերում, անբուժելիտխրությունը չք այն մարդու, որ ամբողջգիշերներլսում էր իր փոքրիվրա ողբացող ու ամեն սփոփանքմերժող Ռաբելիձայնը: Ողբըբարձրանումէր գիշերները,ՌաքելըկանչումԷր իրպատճառով սպանված զավակներին,մինչ ինքը` պատճառը,դեռ ողջ էր: Իմանալովայն, ինչ գիտեր, ճանաչելով ամեն ինչ մարդու մեջ, ահ, ով պիտի հավատար, որ ուրիշներին մահացնելը պակաս հանցանք է, քան չմեռնելը: Օր ու գիշեր երես-երեսիհանդիպելովիր անմեղ ոճրի հետ, նրա համարշատ դժվարէր իր կյանքը պահելնու ապրել շարունակելը: Պետք էր այն ավարտել, չպաշտպանվել, մեռնել, որպեսզիայլնս ապրողներիմեջ մենակ չլիներ, որպեսզիմի ուրիշ աշխարհ գնար, ուր գուցե պաշտպանվածլիներ: Այստեղ, երկրի վրա նրան ոչ ոթ չպաշտպանեց, ն նա դառնորենլաց եղավ, ն որի համար, վերջինհաշվով, ենթարկվեցխիստգրաքննության: Այո,կարծեմերրորդավետարանիչնէր, որ սկսեցնրագանգատները ջնջել: «Աստվածիմ, ինչու ինձ լքեցիր»: Միթեայդ ճիչում ինչ-որ ապստամբությունչկար: Ճիչ էր, չէ: ՈՒրեմն,մկրատները:Նշեցեք նան, որ եթե Ղուկասըոչինչ ջնջած չլիներ, մենք հազիվ թե ուշադրություն դարձրածկլինեինք դրան: Բոլորդեպքերումավետարանումայդքան տեղ գրաված չէր լինի: Այսպես,գրաքննիչը բարձրբղավում է այն, ինչ մերժումէ: Աշխարհը նույնպես երկդիմիէ:

Դա

չխանգարեց,սակայն, որ գրաքննվողն ինքը չկարողացավ շարունակել:Եվ ես, սիրելիս, գիտեմայն, ինչի մասին խոսում եմ: Կարժամանակ,որ ամեն վայրկյան անգիտանում էի, թե ինչպես | կարող եմ հաջորդվայրկյանինհասնել: Այո,կարելի Է պատերազմ | անել այս աշխարհում, կապկել սերը, չարչարել իր նմանին, թեր| | թերում փայլել ն կամ պարզապեսհյուսք անելիս իր չարախոսել: Բոլոր դեպքերում շարունակել, միայն շարունակել, ահա թե ինչն է գերմարդկային: եվ նա գերմարդչէր, կարող եք։ | առաջ նա իր տառապանքը բղավել է, ինձ հավատալ: Մահվանից ն դրա համարէլ ես սիրում եմ նրան, այդ մահացածին,որ այդպես . էլ չիմացավ,թե ինչու է մահանում: այն է, որ մեզ մենակ թողեց, որպեսզի շա-: Դժբախտությունն րունակենք ապրել ինչ էլ պատահի,նույնիսկ եթե ապրենք ան- : հարմարավետիմեջ, մեր հերթին իմանալովինչ նա գիտեր, բայց չկարողանալովանել այն, ինչ նա էր արել ն չկարողանալովնրա նման մեռնել: Բնականաբար, շատ հաճախիր օրինակըփորձեցին Ի օգտագործել: վերջո հանճարեղ բան էր մեզ ասելը. «Դուք այնքան էլ փայլուն տեսք չունեք, դա փաստէ, բայց մանրամասնությունների մեջ մի մտեք, այն մի հարվածովկարելի է վերացնել շատ մարդիկմագլցում են խաչի վրա»: Բայցմերժամանակներում խաչի վրա, որպեսզի ավելի հեռվից երնան, այդ Ճանապարհին կոխկրտելովնույնիսկ նրան, ով այդքան երկարայդտեղէր գտնըվում: Շատ մարդիկ որոշել են հրաժարվել վեհանձնությունից, որպեսզիբարություն անեն: Օ, այդ անարդարությունը,այդ ցածր անարդարությունը, որ ցույց են տալիս նրա նկատմամբ: Այդ մասինմտածելիսսիրտսսեղմվում է: Ահա նորից բռնում է իմ դատ պլաաշտպանելու սովորույթը: ունեմ: Լսեցեք, այստեՆերեցեքինձ, հասկացեք, որ պատճառներ ղից մի քանի փողոց այն կողմ մի թանգարան կա, որը կոչվում է «Մեր տիրոջ մսուրը»: Ժամանակին այստեղի քրիստոնյաները են կտուրների տակ: Ի՞նչ անեին. իրենց տիրոջը տեղավորել են լցվում: Բայց այսօր, կարող միշտ ջրով այստեղիքարայրները եք վստահ լինել, նրանց տերը ոչ մսուրում է, ոչ քարայրում: Նրանք իրենց տիրոջը այժմ բարձրացրել են դատարանիամբիոնից վերն, իրենց սրտիցհեռու մի տեղ, ն նրա անունովմեխումեն մարդկանց,նրա անունով մանավանդ դատում են: Նա մեղավորների հետ ցածր ձայնով էր խոսում: «Ես ինքս քեզ չեմ դատապարտում», ասում էր, սակայն այդ չի խանգարում,որ այժմ նրանք դատապարտեն,նրանք ոչ ոքի թողություն չեն շնորհում: Տիրոջ Նա այդքան չէր անունով ահա թո հաշիվը, ստացիր: Աստված: պահանջում, բարեկամս: Անշուշտ կան մարդիկ, որ սիրում են նրան, նույնիսկ քրիստոնյաներիմեջ: Բայցնրանց մատներիվրա

հարնանի

էր, նա հումորի Վարելիէ հաշվել: Թեն Քրիստոսը այդ կանխատեսել զգացում ուներ: Պետրոսին,այդ վախկոտին,ճանաչում էր: Պետրոսը ուրանում է նրան. «Ես այդ մարդուն չեմ ճանաչում, չգիտեմ ինչ եք ուզում ասել...» ն այլն: Իսկապես, Քրիստոսը չափազանցում էր: եվ նա, ցույց տալով Պետրոսին,բառախաղ Է անում. «Այս անկյունաքարիվրա ես կառուցելու եմ իմ եկեղեցին»: Երգիծանբը ավելի հեռուն տանել հնարավոր չէր, այդպեսչեք կարծում: Բայց ոչ, նրա հաջորդներըշարունակումեն հաղթանակել:«Տեսնում եք, նա շատ լավ հասկանում էր, բայց այդպես ասաց»: Եվ հետո նա ն ընդմիշտ գնաց, նրանց թողնելով դատել դատապարտել` ներոսրտում: ղամտությունըբերանում ե դատավճիռը` Քանիչի կարելի ասել, որ այլնս խիղճ չկա, հետնաբար, տեր աստված,դրա մասինխոսելու համարկանգչենք առնի:Պարզապես այլնս ոչ ոքի չեն արդարացնում: Մահացածանմեղության վրա երդվում են բոլոր ցեղերի դատավորները, քրիստոնյաներն ու որոնք ի վերջո նույնն են, անհարմարավե"հակաքրիստոնյանները, տիմեջ իրար միացած:Պետքչէ միայնքրիստոնյաներինմեղադրել: Մյուսներըավելի մաքուր չեն ն պակասկեղտոտգործերի մեջ չեն խառնված:Գիտեք, թե ինչի են վերածել այն տներից մեկը, ուր ինչ-որ ժամանակապրել է Դեկարտը: Գժանոցի:Այո, ընդհանուր է, խելացնորություն ընդհանուր հալածանք: Մենք մեր հերթին ստիպվածենք դրան հասնել: Դուք կարողացաք նկատել, որ ոչինչ չեմ խնայում, ն գիտեմնան, որ դուք էլ այս բոլորի մասին ինձնից պակասչեք մտածում: ՈՒրեմն,քանի որ մենք բոլորս դատավորներ ենք, բոլորս մեղավորենք մեկս մյուսիս առջն, բոլորս քրիստոնյաներ ենք մեր էժան ու հասարակձնով, մեկառ մեկ խաչված ն միշտ առանց գիտակցելու: Բոլորդեպքերում ամեն ինչ այդպես կմնար, եթե ես, Քլամանսս,չգտնեիելթը, միակլուծումը, ճշմարտությունը... Ոչ, կանգ եմ առնում, սիրելի բարեկամ,ոչնչից մի վախեցեք: Բաժանվելուեմ ձեզնից, արդեն իմ դռանն ենք: Մենակության մեջ ն հոգնած, ինչ եք ուզում, մարդ կամավորմարգարեէ դառնում: Ի վերջո են այն եմ, ինչ կամ, քարեղեն անապատի, մշուշի Ա հոտած ջրերի մեջ ապաստանած,մեր շատ միջակժամանակներին համարմի սուտ մարգարե:Առանց միսիայիԵղիա,ջերմությամբ ն ալկոհոլով լցված, կռնակը տված այս բորբոսնածդռանը, մատը դեպի մի ցածր երկինբ, անեծքով ծածկելով անօրեն բարձրացրած մարդկանց,որոնք ոչ մի դատապարտության չեն կարողդիմանալ, որովհետնընդհանրապեսչեն կարող դիմանալ,սիրելիս, ն ամբողջ ցպվն այդ է: Նա, ով հարումէ մի օրենքի, դատավճռից չի վախենում, որովհետն այդ դատավճիռընրան իր տեղն է դնում, իր իսկ հավատացածօրենքի տրամադրությամբ:Բայցմարդկայինտառաառանցօրենքիդատվելնէ: Իսկմենք 63 պանքներից ամենաանտանելին `

`

այդ տառապանքիմեջ ենք: Ջրկվածիրենց պահող արգելակներից մեծ եռանդո շղթաներից,պատահաբարազատվածդատավորները են անում: է իրենցգործն Այդդեպքումպետք փորձելնրանցիցարա քայլել Եվ դա իսկականգժանոց է: Ամեն օր ի հայտ են գալիս ն բազմանում են մարգարեներ ու բուժող-փրկիչներ,որոնք շտապում են գտնել մի լավ օրենք կամ ստեղծել միանխորտակելիկազմակերես պություն, նախքաներկրիանապատդառնալը: Բարեբախտաբար եմ Ես եմ ն արդեն հայտնել մարդկությանը: վախճանն սկիզբը, ես՝ եմ: օրենք եմ հռչակում:Կարճասած, ես խոստովանեցնող-դատավոր է եմ, Այո, այո, վաղը ձեզ ասելու թե ինչ բան այս ազնիվ մասնագիտությունը:Վաղըչէ մյուս օրը դուք մեկնում եք, ուրեմն մենք պետքէ շտապենք:Վաղեկեք ինձ մոտ, ուզումեք. երեք անգամ զանգ տվեք: Դուք Փարիզ եք վերադառնալու:Փարիզըհեռու է, Փարիզըգեղեցիկէ, նրանչեմ մոռացել:7-իշումեմ նրա վերջալույսերը տարվամոտավորապեսայս շրջանում: Չորս կարկափողերեկոն իջնում է ծխից կապտած տանիքներիվրա,քաղաքը խուլ հռնդում է, ետ հոսում: Այդպիսի է գետըկարծեսդեպի երեկոներինես թափառում են՝ էի փողոցներում: Ես գիտեմ,այժմ էլ. թափառումեն: Թափառում են ձնացնելով,թեիբրշտապում դեպիիրենցհոգնածկանայք, դեպի իրենցանհրապույրտունը: Ահ, բարեկամս,գիտեք,թե ինչ է նշանակում մենակ Էակը, որ թափառումէ մեծ բաղաքներում: ՀԻ

Ներեցեք,որ ձեզ անկողնում եմ: Բան

ընդունում,

Ա դրա

համար էլ չկա, մի փոքր ջերմություն է, որը բուժում եմ ես սովոր եմ նրա հարձակումներին:Մալարիա է կարծեմ, գիհօղիով: որով պապեղած ժամանակս վարակվեցի: Ոչ, կիսով չափ եմ կատակում:Գիտեմ,թեինչ եք մտածում. դժվարէ իմպատմածների մեջ եմ, որ դուք իրավացիեք: Ես ճիշտըսխալիցանջատել:Խոստովանում ինքս... Գիտեք,իմ շրջապատի մի մարդմարդկանցբաժանումԷր երեք | խմբի,առաջիններընախընտրումեն գաղտնիոչինչ չունենալ, քան թե ստիպվածլինել ստելու, երկրորդ խումբը նախընտրումէ ասել, քան թե պահելուոչինչ չունենալ ն, վերջապես,երրորդխմբիմարդիկ՝ որոնք միննույն ժամանակսիրումեն ն սուտը, ն գաղտնիքը:Ձեզ եմ թողնում ընտրել, թե ես որ խմբին եմ լավագույնս սազում: Բայցինչ նշանակություն ունի: Ստերըի վերջոՃշմարտության չեն առաջնորդումմարդուն: եվ իմ պատմությունները,ճիշտ կամ սխալ, բոլորն էլ նույն վախճանինչեն միտում,նույն ուղղությունը չունեն: Այդ դեպքում ինչ կարնորէ, թե նրանք ճիշտ են, թե սխալ, են իմ անցյալում եթե երկու դեպքում էլ նրանք իմաստավորվում ն եղածից ապագայում լինելիբից: ավելի հստակ ես տեսնում նրա մեջ, ով ստում է, քան նրա՝ով է ասում: ճշմարիտն շփոթված

եմ

Երբեմն

լույսինման կուրացնումէ: Սուտը,ընդհակառաՃշմարտությունը

կը, գեղեցիկ կիսամութ է, որը յուրաքանչյուր առարկաարժեքավորում է: Ի վերջո, հասկացեքինչպես ուզումեք, բայց ես պապ էի նշանակված բանտարկյալներիմի ճամբարում: եմ: Սենյակնեք զննում: Մերկէ, ՃիշտԷ, բայ) Նստեցեք,խնդրում առանցկահկարասուն սպասեղենի: մաքուր է: ՄիիսկականՎերմեր, Նան առանց գրքի. վաղուց դադարելեմ կարդալ: Ժամանակինիմ դա զզվելիէր, ինչպես գրքերով»եվ տունը լիքն էր կիսատկարդացված ուտում են, իսկ մնացածը այն մարդիկ,որոնք չաղ լյարդիցմիտոր նետել տալիս:Բոլորդեպքերումայլնս միայնխոստովանություններն եմ սիրում, իսկ խոստովանությունների հատկապես հեղինակները են, գրում որպեսզիիրենցիմացածիցոչինչ որպեսզիչխոստովանեն, չասեն: Երբ ձնացնում են, թե անցնում են խոստովանությունների, են ժամւսնակէ չվստահել, որովհետննշանակումէ՝ պատրաստվում 2չավատացեք ինձ, գիտեմ, թե ինչ եմ՛ասում: դիակը զգեստավորել: ես Եվ կարճ կտրեցի: Ոչ մի գիրք, ոչ մի ավելորդ առարկա, միայն մաթուրն ինչպեսդագաղը: ամենախիստանհրաժեշտը, որոնք այսքանչոր այս անկողիններում, Մլուս կողմից, հոլանդական է, են, ձյունասպիտակ սավաններով,թվում թե արդենիսկ պատանքի մեջ ես, մեռնում ես մաքրությամբ ողողված: 2-ավաԴուք հետաքրքրվումեք իմ պապականարկածներով: ՈՒԺ մասին խոսելու: կունենամդրա տագեք, անսովոր բան չկա: Այո, ինձ թվում Է, որ ջերմությունս պակասումէ: Շատ ժամանակ էր առաջ Էր, Աֆրիկայում, ուր պարոն Ռոմելիշնորհիվ պատերազմ եղեք: Եվրոպական Ոչ, խառնվել վստահ չէի փոթորկում: դրան, արդենդուրս էի եկել: Անշուշտ,զորակոչվեցի,բայց պատերազմից Ինչ-որ իմաստովդրա համարցավում ոչ մի անգամկրակըչտեսա: եմ: Գուցե դա շատ բան փոխեր: Ֆրանսիական բանակըռազմաճակատում իմ կարիքը չունեցավ: Այն ինձնից պահանջեցմիայն նահանջինմասնակցել:Կարճժամանակ հետո ես վերագտաՓաԵս հրապուրվեցիդիմադրիզը ն այնտեղ`նան գերմանացիներին: րությամբ, որի մասին սկսել էին խոսել. մոտավորապեսայդ ժամանակներումէլ հայտնաբերեցի,որ հայրենասերեմ: Դուք ժպտում եք: Սխալվումեթ: Ես իմ հայտնագործությունըկատարեցիՇադեԻնչ-որմի շուն կորել Էր լաբիրինլեում, մետրոյիմիջանցքներում: թոսի մեջ: խոշոր,կոշտ թավամազով, մի ականջըկտրված,զվարոստոստում էր» հոտոտելով անցորդների ճալի աչքերով մի շուն, որ ոտքերը: ես շներին սիրում եմ հնուց եկող շատ նուրբ զգացումով: Սիրումեմ, որովհետննրանք միշտ ներում են: Նրանմոտս կանչեցի, մի պահ տատանվեց, բայց ակնհայտ համակրանքովսկսեց 65

փայլեցված՝

2իհնռ մհատան

)

Վ '

ոգնորված պոչը

շարժել, ինձնից մի քանի մետր հեռվում: Այդ պահին մի երիտասարդգերմանացիզինվոր արագ քայլերով ին- . ձանից անցավ: Շան մոտ հասնելով շոյեց նրա գլուխը: Ոչ մի պահ չտատանվելովշունը նրա քայլին հետնեց նույն համակրանքով ն նրա հետ անհետացավ: ն մի տեսակ բարկություԱտելությունից նից, որ զգացի գերմանացիզինվորի դեմ, պետք էր ընդունեի, որ իմ հակազդեցությունը Էր: Եթե շունը հետներ հայրենասիրական քաղաքացիական հագնված մի ֆրանսիացու, այդ մասին նույնիսկ մտածած չէի լինի: Ընդհակառակը, պատկերացնումէի այս համակրելի կենդանուն գերմանականմի վաշտի սիրելին դարձած, ն այդ միտքըինձ կատաղեցնումէր: 7-այրենասիրությանս փորձաքար հանդիսացող այս քնքշությունը լրիվ համոզիչ էր: Ես հասա հարավայինգոտի՝ դիմադրությանմասին տեղեկություն ստանալու համար:Բայցհասնելովն տեղեկությունստանալով, տատանվեցի:Ձեռնարկըինձ մի քիչ խելառ թվաց, մի խոսքով, ռոմանտիկ:Մանավանդ կարծումեմ, որ ընդհատակիաշխատանքը հարմարչէր ոչ իմ բնավորությանը ն ոչ էլ օդասուն գագաթներիիմ Ինձ ճաշակին: թվում էր, որ ինձնից պահանջում են օրեր ու գիշերներ գորգագործությունանել մի քարայրում, սպասելով, որ ինչ-որ անբաններգան ինձայդ տեղից վանելու, նախ քանդելուիմ գորգը ն ինձ քարշ տալու մի ուրիշ քարայր ն մինչն սպանելըծեծելու: 2լիանումէի նրանցով, որ տրվումէին այդ խորությունների հերոսությանը, բայց նրանց օրինակինհետնել չէի կարող: | Հետնաբարանցա Ժյուսիային Աֆրիկա,այնտեղից Լոնդոն. հասնելու անորոշ մտադրությամբ:Բայց Աֆրիկայումդրությունը պարզ չէր, հակադիր կուսակցությունները ինձ հավասարապես իրավացիէին թվում, ն ես մի կողմքաշվեցի: Չեր տեսքիցկռահում եմ, որ շատ արագ եմ անցնում այս մանրամասնությունների վրայով, որոնք ըստ ձեզ, կարնոր են: Այդպեսեմ անում, որովհետն ձեզ դատումեմ ձեր իսկականարժեքովն վստահեմ, որ դուք այդ բոլորը : լավ կհասկանաք,նույնիսկ՝ եթե կես բերան ասեմ: Այնուհետնես : վերջապեսանցաԹունիս,ուր մի քնքուշ բարեկամուհիինձ ապահո- չ . վեցգործով:Այսբարեկամուհինշատ խելացիմի էակ էր, որ կինոյով էր զբաղվում: Ես նրան հետնեցիդեպիԹունիսիմայրաքաղաք,բայց թե իրականումնա ինչովէր զբաղվում,իմացամիայն Դաշնակիցների Ալժիրցամաքահանումկատարելուցհետո: Այդօրը գերմանացիները ձերբակալեցին իմ բարեկամուհուն,ինչպեսնան ինձ, բայց ես լոչ մի հանցանք չունեի: Չգիտեմինչ եղավ նա: Գալովինձ, ոչ մի հետո հասկացա, "վատբանչարեցի, ն ծանր մտահոգություններից որ ձերբակալությունը հիմնականում իմ ապահովության նկատմամբ `

|

,

:`

մոտ մի ճամբարում,ուր միջոցառումէր: Ես բանտարկվեցի Տրիպոլիի քան կոպիտ ավելի էինք տառապում, ծարավիցն ազատազրկումից վերաբերմունքից" Դրանկարագրությունըչեմ անիձեզ: Մենք,դարի այս կեսի զավակներս,գծագրության կարիքչունենք նման վայրեր պատկերացնելուհամար: 7-արյուրհիսուն տարի առաջ մարդիկ զգացական են դարձել լճերի ն անտառներիվրա: Այսօր մենք ունենք խցիկներիլիրիզմը: Մի խոսքով, վստահումեմ ձեզ: Դուք հազիվմի քանի մանրամասն կարող եք ավելացնել. շոգը, ուղղահայաց արնը, ճանճերը, ավազը, ջրի՛պակասը: Այնտեղինձ հետ մի երիտասարդֆրանսիացիկար, որ հավատացյալ էր: Այո, նա հեքիաթի մի ասպետ էր ապահովաբար: Դլուկեկլենի տիպի,եթե ուզում եք: Նա Ֆրանսիայիցանցել էր գեԻսպանիա, որպեսզիԺյուսիսայինԱֆրիկահասներ: Կաթոլիկ ն նա, տեսնելով, որ ֆրանկոյական ներալը նրան բանտարկելէր, ճամբարում սիսեռը, թող թույլ տրվի ասել, օրհնված Է 2ռոմի կողմից, նրան նետել էր մի խորունկ տխրությանմեջ: Ոչ Աֆրիկայի երկինքը, ուր նա ընկել էր հետո, ոչ ճամբարի ժամանցներընրան այդ տխրությունիցչէին ազատել: Բայց խոհերն ու արնը նրան մի քիչ հանել էին բնական վիճակից: Մի օր, հալած կապարից փայլփլող մի վրանիտակ, երբ շնչահատ էր լինում ճանճերի միջե, կրկնեց իր պարսավանքներընրա դեմ, ում հռոմայեգիէր անվանում: Նա մեզ նայում էր շփոթվածտեսքով, բազմաթիվ օրերի իր մորուքով: Նրա մերկ կուրծքը քրտինքովԷր պատած,նրա ձեռքերը նվագում էին իր կողերի տեսանելիստեղնաշարիվրա: Նա հայտարարումէր, որ մի նոր պապ է պետք, որ ապրերթշվառների մեջ, փոխանակգահի վրա նստած աղոթելու, ն որքան արագ լիներ դա, այնքան լավ: Նա մեզ նայում էր իր շփոթվածհայացքով, գլուխը շարժելով: «Այո,հնարավորինչափ արագ»,-- կրկնում էր նա: 2-ետո միանգամիցհանգստացավն թախծոտձայնով ասաց, որ պապին պետքէ ընտրել մերմիջից, պետք է վերցնել մի կատարյալմարդ՝իր թերություններով ն առաքինություններով, ն նրան հավատարմության երդում տալ, միակպայմանով,որ համաձայներիր ն ուրիշների մեջ կենդանի պահել մեր տառապանքների ընդհանրությունը: «Մեզանիցճվ բոլորից շատ թուլություններ ունի»,-- ասաց նա: Կատակելուհամարես մատս բարձրագրի,ն ես միակ ձեռք բարձրացնողնէի: «Լավ, Ժան-Բատիստը հարմարէ»: Ոչ, նա իմ անունը չտվեց, քանի որ այդ ժամանակուրիշ անուն ունեի:նա հայտարարեց, որ ինքն իրեն նշանակելը, ինչպես ես էի արել, առնվազն "`

"Դյուկեկլեն 16-րդ դարի ֆրանսիացիհայտնի զորավար: --

ենթադրում էր նան

ամենամեծ

ն առաջարկեց ինձ առաքինությունը

ընտրել: Մյուսներըկատակով,բայց համենայնդեպս լրջության շեշտով համաձայնեցին:Ճշմարտությունն այն էր, որ Դյուկեկլենը ես է, էլ, ինձ թվում ամբողջովինչէի ծիծաղում: մեր վրա ազդել էր: Նախգտնում էի, որ իմ փոքրիկմարգարենիրավացիէր, ն հետո՝ արնը, մաշող աշխատանքը,կռիվըջրի համար, կարճասած, մենք բոլորս մի քիչ ուրիշ տեսակԷինք դարձել: Համենայն դեպս ես իմ` պապությունը կատարումէի բազմաթիվշաբաթներ, ն ամեն օր. ավելացողլրջությամբէի վերաբերումդրան: Իրականում ինչ էր դա նշանակում: Ճիշտն ասած, կարծես մի տեսակ խմբիպետն էի կամ բջիջի քարտուղարը: Մյուսներըբոլոր դեպքերում,նույնիսկ նրանք, ովքեր չէին հավատում, սովորութ-' յուն դարձրին ինձ հնազանդվել: Դյուկեկլենըտառապում էր, ես նրա տառապանքըմեղմում էի: Այդ ժամանակնկատեցի,որ այնքան էլ հեշտչէր պապ լինել, ինչպես կարծումէի, ն այդ երեկնորից. հիշեցի, երբ դատավորների,մեր եղբայրների մասին այնքան մեծ խընարհամարհական ճառեր էին արտասանում:Ճամբարում դիրը ջրի բաժանումնէր: Ուրիշխմբերէլ էին կազմված,քաղաքա1 կան ն հավատիհիման վրա, ն լուրաքանչյուրըիր ընկերներինէր առավելություն տալիս: 2։ետնաբար,ես սկսեցի մերոնց առավելություն տալ, մի բան, որ արդեն մի փոքր զիջում էր: Նույնիսկ մերոնց մեջ չկարողացակատարյալ հավասարությունպահպանել: Նայած իմ ընկերների վիճակին ն այն աշխատանքին,որ նրանք պետքէ կատարեին,սրան կամնրան առավելություն էի տալիս: Այս տարբերություններըհեռուն են տանում, կարողեք ինձ հավատալ: Բայց վստահաբարես հոգնել եմ ն այլնս փափագչունեմ այդ մասին մտածելու: Ասեմ,որ եկավ մի ժամանակ, ժամանակաշրջանի որ շրջանակըփակվեց,երբ խմեցիմի մահացողընկերոջջուրը: Ոչ, ոչ, Դյուկեկլենը չէր, նա կարծեմարդենմահացել էր, նա իրեն շատ էր զրկում: 2ետո, եթե նա այնտեղ լիներ, նրա սիրույն ավելի երկարկդիմանայի,որովհետն սիրում էի նրան, այո, սիրում, ինձ առնվազնայդպես Է թվում: Բայցես ջուրը խմեցի,սա հաստատ է, ինձ համոզելով, որ մյուսներըավելի շատ իմ կարիքըունեն, բան' նրա, որ ամեն դեպքում մեռնելու էր: ես ինձ պետք է պահպանեիչ մահվանարնիտակծնվում են կայսրութնրանց համար: Այսպես ու յուններն եկեղեցիները,սիրելիս:Եվ սրբագրելու համարմի քիչ իմ երեկվաճառերը, ձեզ հայտնելու եմ մեծ գաղափարը,որ ունեցա բոլոր այս բաներիմասին խոսելիս,որոնք այլնս նույնիսկ չգիտեմ, Իմ մեծ գաղափարն այն է, որ պետք է ներել. ապրելեմ, թե երազել: քան ուրիշ ՛ ՛պապին:Նախնա ավելի կարիքունի ներողամտության,

|

չ.

չ

միակ Հետո,

մեկը:

դա

համար...

ձնն

է

ինքն իրեն երանից

դասելու բարձր

Ստուգեցեք,

եթե կարելի է: Օհ, դուռը լավ ծածկել եք: Այո: տարօրինակբարդույթ ունեմ: Քնելու Ներեցեք ինձ, ես կողպեքի գզել եմ: Ամեներեկո չեմ կարողհ̀իշել, թեսողնակը. երբեք ու է Ոչ մի բանիվստահ լինելչես պետք վեր կենամ. ստուգեմ: ձեզ: եմ որ դուռը կարող, Չկարծեք սակայն, ասել

պահին

ինչպես

կողպված

վախեցած կալվածատիրոջ պահելուայս անհանգստությունը,» է: ոչ էլ ժամանակ, Կար արարք որ իմ.բնակարանը չէի կողպում,` չէի իմունեցաավտոմեքենաս:Ես իմ փողըչէի պահում, կապված ասած, Եվ. հաճախ մի բիչ ամաչում էի ունենալուց: ծին: Ճիշտն դահլիճներումիմ ելույթների ընթացքում խորըհամոզումով բղավում էի. «Ունեցվածթը, պարոններ, բաժանեի մեծահոգի չլինելով, որպեսզի իմ հարստությունները ես այն թողնում էի պատահական կարիքավորմի աղքատի հետ, գողի տրամադրությանտակ, այսպիսովհուսալով ուղղել պատաիմ հականանարդարությունը: Այժմ.ես-ոչինչ. չունեմ:2չեետնաբար ն իմ պատապահովությամբ չեմ մտահոգված, այլ ինքս ինձնով ես Բացի դրանից, րաստաբանությամբ,ինքնատիրապետումով: պետքէ վստահլինեմ, որ իմ փոքր տիեզերքիդուռը ամուրփակված եմ, ն պապը, ն դատավորը: լինի, մի աշխարհ,որի ն թագավորն Խնդրում եմ, եթե կարելի է, բացեք այս որմնադարանը:Այդ նկարը, այո, նայեցեք այդ նկարին: Չճք ճանաչում: «Արդար վեր-վերչեք թռչում: Ձեր դաստիադատավորներն»է: Ջարմանքից րակությունը պակասներ ունի: Սակայն,եթե թերթերըկարդացած թվականինԳենտիՍուրբԲավոնիեկեղեցում լինեիք, կհիշեիք կատարված մի գողություն: ԱնհետացավՎան էյքի նշանավոր Գառնուկը»խորանինկարազարդումներից մի պան«Խորհրդավոր պաննոն նո, որ կոչվում էր «Արդար ներկայացդատավորներ»:Այդ նում էր ձիավոր դատավորներ, որոնք գալիս էին սուրբ կենդանուն պաշտելու: Դրատեղը մի հիանալիկրկնօրինակդրեցին,որովհետն բնանկարըչգտնվեց: Դե, ահավասիկայն: Ոչ, ոչ, ես ոչ մի դեր չունեմ: «Մեքսիկո-սիտիի» մի հաճախորդ, որին դուք նշմարեցիք անցյալ օրը, հարբեցողությանմի երեկո մի շիշ խմիչքով ծախեց ես խորհուրդտվեցի պատի Մեր բարեկամին նկարըգորիլլային: վրա մի լավ տեղ կախել այն ն երկար ժամանակթողնել: Մինչ մեր աշխարհում, այն փնտրումէին ամբողջ գաղտնիոստիկանները անում. արդար դատավորներըմի քանի տարի տիրություն էին գլխավերնում» հարբեցողներին խաբեբաների «Մեքսիկո-սիտիում», Հետո գորիլլան իմ պահանջիվրա այն դրեց պահեստում, այստեղ: 69

Նա

մի քիչ դժկամումէր, բայց վախեցավ,երբ գործը ինչպես պետք էր բացատրեցի: Այդօրվանից դատարանիայս հարգարժաններկաեն: Ներթնումդուք տեսաք, լացուցիչներըիմ միակընկերակիցներն են թե ինչ դատարկություն դրանք ստեղծել դրամարկղիվերնում: Ահ, ահ: Դուք ոստիկանիբնազդ Ինչու պաննոն չվերադարձրի: Շատ ունեք: լավ, ձեզ կպատասխանեմ, ինչպես պիտիպատասխանեի քննիչին, եթե որնէ մեկը հայտարարեր,որ այս նկարը սխալմամբ իմ սենյակն է ընկել: Առաջին,որովհետն իմը չէ, այլ «Մեքսիկո-սիտիի» տիրոջը,որը նույնքան արժանիէ դրան,որքան Գենտիեպիսկոպոսը:Երկրորդ,որովհետն«ԽորհրդավորԳառնուկի» առջնով անցնողներից ոչ մեկը կարողությունչուներ կրկնօրինակըբնագրից զատորոշելու ն, հետնաբար,ոչ ոք իմ պատճառով չէր: Երրորդ,որովհետն շնորհիվ այս պատմության,ես անիրավված են դրվածաշխարհի զգում էի իմ հզորությունը: Կեղծդատավորներ հիացումի առջն, ն ես միակն եմ, որ գիտեմ իրականներիտեղը: Զորրորդ,որովհետն այս ձնով ես հնարավորություն ունեմ բանտարկվելու,որոշ իմաստովհրապուրիչմի գաղափար,մի հնարավորություն: 2ինգերորդ,որովհետնայս դատավորներըգառնուկիմոտ ժամադրությանեն գնում, երբ այլնս գառնուկչկա, ոչ էլ անմեղութլուն, ն, հետնաբար,ճարպիկավազակը, որ գողացել էր պաննոն, արդարությանմի գործիք. էր դարձել,որին պետք չէր՛ անծանոթ այս ձնով ամեն ինչ իր հակառակվել: Եվ վերջապես, որովհետն տեղն էր դրվում: Այսպիսով,արդարությունը վերջնականապես բաժանվումէր անմեղությունից,առաջինըխաչ բարձրանալով,իսկ: մտնելովայս որմնախորշը,ն ես ազատ դաշտ էի ունենում երկրորդը՝ աշխատելուըստ իմ համոզմունքների:Ես կարողեմ մաքուր խղճով: իմ աշխատանքը, որին: կատարել խոստովանեցնող-դատավորի հասել եմ այնքանտառապանքներից, կասկածներիցն հակասութ-. յուններից հետո: Արդենժամանակնէ, քանի որ դուք շուտով եք, ասել, թե վերջապեսայդ ինչ մասնագիտությունէ: Նախքանայդ, թույլ տվեք մի քիչ բարձրանալ,որպեսզիավելի՛ լավ շնչեմ: Օ՛հ, որքան հոգնած եմ: Իմ դատավորներինիրենց տեղը դրեք ն կողպեք:Այժմխոսենքխոստովանեցնող-դատավորի իմ աշխատանքիմասին: Սովորաբար իմ գրասենյակներըգտնվում են, մեծ Բայց «Մեբսիկո-սիտիում»: կոչումներըշարունակվումեն նան աշխատանքիվայրից դուրս: Նույնիսկ անկողնում,նույնիսկ ջերմության մեջ ես աշխատումեմ: Այսգործը, ճիշտն ասած, չեն անում, ժամ շնչում են: Չկարծեք,որ հինգ օր ես ձեզ այնքան երկար: այլամեն ճառերեմ ասել միայնհաճույքի համար:Ոչ, անցյալում բավականին, շատ խոսել եմ, աշխատելով որնէ բան չասել: Այժմ իմ

գնալու,

ճառերը

նպատակունեն: Նրանքիրականումուզում են ծիծաղներըլռեցնել, խուսափելու,թեն, ըստ երնույթին, ինձ օգնել դատապարտությունից արգելքը այն է, որ ոչ մի ելք չկա: Դրանիցխուսափելու ամենամեծ պետք է սկսել ՈՒրեմն, ենք մեզ դատապարտողը: մենք առաջինն դատապարտումըբոլորի վրա տարածելով, առանց խտրության, որպեսզի մեր պարտքը հնարավորինչափ պակասլինի: Ոչ ոքի համարներում չի լինելու, ահա իմ հիմնականսկզբունքը: Ես ուրանումեմ բարիցանկությունը,հարգելի սխալը, անզգույշ Ինձ մոտ չեն օրհնում, քայլը, մեղմացուցիչ հանգամանքնեքը: թողություն չեն բաժանում: Պարզապեսգումարում են ն հետո ասում. «Այսքանէ անում: Դուք խաթարվածեք, կնամոլ, ստախոս, արվամոլ, արվեստագետ,ն այլն»: Այսպեսչոր: Փիլիսուիայության մեջ, ինչպես քաղաքականության,ես կողմ եմ ամեն մի տեսության, որ մարդուն մերժում է անմեղություն, կողմ եմ ամեն մի գործնական միջոցառման,որ նրան հանցավորԷ համարում:Սիրելիս,դուք իմ մեջ տեսնում եք ստրկությանմի լուսավորվածկողմնակից: Առանցստրկության,ճիշտն ասած, վերջնականլուծում չկա: Ես դա շատ շուտ հասկացա: Անցյալումազատությանմասին միայն խոսումէի: Առավոտյան նախաճաշինես այն դնումէի իմհացիշերտի վրա, ամբողջ օրը ծամում ն աշխարհ տանում ազատությամբ այս բառովհարվածում հրաշալիորենթարմացածմիշունչ: Տիրական ն իմ էի, ով ինձ հակաճառումԷր, ես այնդրելէի իմ ցանկությունների Ես այն շշնջում էի անկողնում,իմ հզորությանծառայության տակ: ն այն ինձ օգնում էր` երբ քնած ընկերուհիների ականջին, Ես այն սահեցնումէի... Դե լավ, ցանկանումէի հեռանալ նրանցից: հուզվում եմ ն չափըկորցնում: Ի վերջո ազատությունըես դարձրի շատ անշահախնդիրգործունեությանառարկա, ն, նույնիսկ իմ չաւը դատեցեք,երկուկամերեք անգամպաշտպանել միամտության եմ այն, անշուշտ, առանց նրա համար մեռնելու աստիճանին հասնելու, բայց որոշ վտանգիենթարկվելով:Պետքէ ինձ ներել այդ անզգուշությունների համար.չէի հասկանում,թե՛ինչ եմ անում: Չէի հասկանում,որ ազատությունըվարձատրությունչէ, ոչ էլ շքանշան, անշուշտ, մինվեր, թաղցրավեոր շամպայնգինիով են նշում:Ոչէլ, նման ձեր մատներըլիզեթ: Օ՛հ, ոչ, նիքի մի տուփ, որ երեխայի աշխատանքն երտառապարհակ ազատությունը ե-շատ հոգնեցուցիչ վազք: Շամպայն միայնակ կար քնքշութչկան, որոնք բաժակներըբարձրացրած, չկա, բարեկամներ յամբ քեզ նայեն: Մենակ՝տխուր ու խոժոռ մի դահլիճում, մենակ՝ ն դատավորների դիմաց,մենակ ինքդ քո ն ուրիշների բանտախգում նկատողությանառաջ, ն պետքէ որոշես: Բոլորազատությունները 71

ընդհակառակը,

տարածության

է

`

ահա թե ինչու ազատությունը վերջանում են դատապարտումով, վ երբ ոչ ոքի չես սիրում:Է շատ ծանր է տանելու համար, մանավանդ Ահ, սիրելիս, ով մենակ է, առանց Աստծո ն առանց տիրոջ, նրա համար օրերի ծանրությունըսարսափելիէ: ՈՒրեմնպետք է մի տեր ընտրել, քանի որ Աստվածայլնս մոդա չէ, թեն այս բառը այլես իմաստ չունի ն չարժե դրանով որնէ մեկին զար| մացնելու փորձ անել: Վերցրեքայնքան լուրջ մեր բարոլյախոսներին, որոնք սիրում են իրենցհարնանինն ամեն ինչ, ն ի վերջո: ոչինչ նրանց չի բաժանում թրիստոնյաներիվիճակից, եթե ոչ միայն այն, որ եկեղեցում չեն քարոզում:Ըստ ձեզ ինչն է նրանց խանգարումդարձի գալուց: 2չչարգանքը գուցե, մարդկանց հարգանքը, այո, մարդկային հարգանքը: Նրանք չեն խայտառակել, նրանք իրենց զգացումները իրենց են պահում: Ես ճանաչում: էի, օրինակ, մի աթեիստ վիպագրի, որ ամեն գիշեր աղոթում էր: Դա բոլորովին չէր խանգարում, թե ինչպես էր նա բնութագրում աստծուն իր գրքերում. ինչ ժանգոտություն, ինչ փոշի| չգիտեմ ով: Մի շատ ազատամիտակտիվիստ, պիտիասեր արդեն ես ա բացվեցի, ռանց վատ նպատակներիթնը երկինք բարձ-. որին րագրեց.«Դուք ինձ նոր բան չեք սովորեցնում,-- հոգոց հանեցվ Ըստ նրա, մեր գրողներիչ ալդ առաքյալը, - բոլորն այդպես են»: ութսուն տոկոսը, եթե միայն կարողանարչստորագրել,գրելուվ ն օրհներգելու էր աստծո անունը: Բայց ստորագրումեն, ըստվ նրա, որովհետե սիրում են իրենք իրենց ն ոչ մի բան չենլ օրհներգում, որովհետն իրենք իրենց ատում են: Եվ որովհետն,յ համենայն դեպս, չեն կարող դատելուց դադարել, հետնաբա ճ հարձակվում են բարոյականությանվրա: Կարճասած, նրանցի սատանայությունըառաքինի է: Տարօրինակժամանակներ են,վ իրապես: Ի՞նչ զարմանալի բան կա, որ մտքերը շփոթ են. իմ: բարեկամներիցմեկը, որ աթեիստ եղած ժամանակ օրինակելի ամուսին էր, հավատքի դարձի գալուց հետո շնացող դարձավ: Ահ, փոքրիկ, ծածկամիտսմսեղուկներ,ծաղրածուներ, երկերեսանիներն, դրանով հանդերձ, սրտաշարժմարդիկ:ժ.ավատացեք՝ ինձ, բոլորն էլ այդպես են, նույնիսկ եթե երկնքին կրակ տան: Աթեիստլինեն, թե հավատացյալներ,մոսկվացիներ,թե բոստոն-| ցիներ, բոլոր այդ նորից որդի քրիստոնյաները:Բայց ճիշտն, ասած, այլնս հայրերչկան, ոչ էլ օրենք: Ուրեմնազատ են ն պետք: է գլուխները պահեն, որովհետն նրանք մանավանդ ազատություն չեն ուզում, ոչ էլ նրա դատավճիռը:Նրանքխնդրումեն, որ ամեմ ինչ իրենց առձեռն տրվի, նրանք սարսափելիօրենքներ են հնա-

են խարույկներսարքելու, որպեսզի դրանցով րում. նրանքվազում եկեղեցիներին փոխարինեն: Սավոնարոլաներ" են, իսկական սավոնարոլաներ:Նրանքմիշտ պատրաստ են հավատալումիայն մեղքին, բայց երբեք ներողամտությանը:Անկասկած նրանք այդ` ահա թե ինչ են ուզում մասին են մտածում: Ներողամտություն. նրանք իրենց համար,նրանք ուզում են իրենց արածի հաստատումը, իրենց ուժերի նկատմամբվստահություն, կյանքի ամբողջական վայելում: Նրանքնան զգայական էակներ են, դրա համար Էլ երազումեն նշանդրեքներ, երիտամարդ թարմաղջիկներ,նվիրված ընկերներ, հրաշալի երաժշտություն: Ես, որ սենտիմենտալ չեմ, գիտեք,թե ինչ եմ երազում. մի իդեալական սեր, որ լցնում է ամբողջհոգին ն մարմինը ցերեկ թե գիշեր, գրկաանդադրում ն մտային մեջ: մարմնականվայելքներով խառնումների հուզումով ն թող լեցուն, ն այս թող իրականանար հինգ տարի անընդհատ մահվամբ վերջանար: Ավաղ: Այն ժամանակ,իդեալականսիրո ն նշանդրեքի արարողության փոխարենկլինի ամուսնություն, կոպիտ ուժի ն գավազանի օգնությամբ: Կարնորն այն է, որ ամեն ինչ պարզ է դառնում, երեխայական, որի յուրաքանչյուր արարքը պետք է հրամայվի, որին բարին ու չարը պետքէ ցույց տրվի մի անգամ ընդմիշտ ու

եմ դրա հետ,-որքան Եվ ես լրիվ համաձայն վերջնականապես: էլ սիցիլիացիկամ ճավայեցիլինեմ, թեն երբեք ուղղափառքրիստոնյա չեմ եղել, որքան էլ համակրանք ունենամ առաջինինկատմամբ: ժամանակին,Փարիզի կամուրջներիվրա, ես հասկացա,որ ազատությունից վախենումեմ: ՈՒրեմն՝կեցցետերը, ով էլ լինի, քանի է երկնայինօրենքին: «Հայրմեր, որ ժամանակաայն փոխարինում վորապեսայստեղես... Մերառաջնորդը,մերքնքշորեն խիստպետը, տեսնում եք, ,, վայրագ ն շատ սիրված ղեկավար...»:Վերջապես, ու կարնորըայլնս ազատ չլինելն զղջալով հնազանդվել ն է մի ավելի ճարպիկի,քան ինքդ ես: Երբմենք բոլորս ընդունենք մերհանցավոր լինելը, այդ ժամանակդեմոկրատիա կլինի: Պետք է հաշտվել, սիրելի բարեկամ,որ պարտավորենք վրեժ լուծել մենակ մեռնելու ստիպված լինելու համար: Մահը մենակէ, մինչստրկությունը հավաքականէ: Ամեն մարդ իր բաժինըկստանա, բայցամենակարնորն այն է, որ կստանաուրիշների հետ: Եվ այսպես, բոլորս ի վերջո ճիացած ենք, բայց ծնկի եկած, գլուխներս խոնարհած: Ավելիլավ չք, իսկապես,ապրելհասարակության նմանողությամբ, ն դրա համար անհրաժեշտչք, որ հասարակությունըինձ նմանվի:

՛ՍավոնարոլաԴոմինիկյան կարգիիտալացի կրոնավոր: --

Սպառնալիքը, ոստիկանըայս նմանությանսրբա-| անպատվությունը, են: հալածված, դժգոհ, ուրեմն կարող) գործումներն Արհամարհված, եմ ցույց տալ իմ արժեթը, վայելել իմ ունեցած վիճակը, վերջապես ողջունեբնականլինել: Ահա թե ինչու, սիրելիս, հանդիսավորապես լուց հետո

ազատությունը,ես որոշեցիգաղտնորենն անհապաղայն

յունը, որը ներկայացնումեմ որպես իսկականազատություն: Բայցես խենթչեմ, ես շատ լավ հասկանումեմ, որ ստրկությունը համար չէ: Դա ապագայիօրհնություննեչ մոտակաժամանակների ահա ամբողջը:Մինչայդ ես պետք է կարգավո: րից մեկն է լինելու, րեմ ներկան ն առնվազնժամանակավորմի լուծում գտնեմ: 2-ետել

վաբար ինձ պետքեղավ ուրիշմիջոց գտնել դատապարտությունը բոլորի վրատարածելուհամար, որպեսզիայն ավելի թեթն դարձ նեմ իմ սեփական ուսերին:Ես գտաայդ միջոցը: Միբիչ լուսամուտ բացեք, խնդրում եմ, այստեղ անսովորտաք է: Շատ մի բացեք որովհետն նան մրսում եմ: Իմ գաղափարըմիաժամանակպար է ն բեղմնավոր:Ինչպես անել, որ ամբողջաշխարհըբաղնիքմտնի որպեսզի ես իրավունք ունենամ ինքս ինձ արնի տակ չորացնե| պիտիես Պ Ինչպեսիմ բազմաթիվնշանավորժամանակակիցները,

`

Ոչ, լ բարձրանամքարոզիչի ամբիոն ն անիծեմմարդկությանը: է: առա շատ վտանգավոր Մի օր կամ մի գիշեր ծիծաղը կպայթի զգուշացնելու: ՈՒրիշներիվրա արձակված վճռի նետը կշրջվ ուղիղ դեպիձեզ ն այնտեղ վերադառնալովավերներկգործի: ԻԼ անել այդ ժամանակ:Ասացեք:Եվ ահա իմ հանճարիհարվածը: հայտնաբերեցի,որ տերերի ն նրանց մտրակների գալստյա սպասելիսմենք պարտավորէինք, հանուն վերջնականհաղթան նման, շուռ տալ տրամաբանությունը:Քանի կի, Կոպեռնիկոսի հնարավոր չէր մյուսներին դատապարտել,առանց անմիջապի ամենի ինքն իրեն դատելու,պետքէր մենք մեզ դատապարտեինք խիստկերպով,ուրիշներինդատելու իրավունքունենալու համպ Քանի որ յուրաքանչյուր դատավորավարտումէ մի օր խոստովկ նեցնող դառնալով, պետք է հակառակուղղությամբ ճանապա| ելնել ն սկզբում խոստովանեցնող լինել որպես դատավորավ ' եք ինձ: Լավ: Բայցավելի պարզ լինել տելու համար:2-ասկանում համար ես ձեզ պիտիասեմ, թե ինչպես եմ աշխատում: ' Նախփակեցիիրավաբանիիմ գրասենյակը,հեռացաՓարիզ : ճանապարհորդեցի:Ես փորձեցիուրիշի անվան տակ, ուրիշ" վայրումհաստատվել,ուր աշխատելըինձ հարմարլիներ:Աշխարհ կ

լ

-

շատ վայրերկան, բայց պատահականությունը, հարմարավետությունը, ծաղրը ն մահացությանանհրաժեշտությունը ինձ ընտրելտվեցին ն ջրերի մառախուղների մայրաքաղաքը,որ սեղմված է ջրանցքների արանքում, ուր հատկապեսխռնվում են ամբողջ աշխարհիցեկած այցելուները: Ես իմ գրասենյակը հաստատեցինավաստիների թաղամասում:Նավահանգիստների հաճախորդներըբազմատեսակ են լինում: Աղքատները փայլուն թաղամասերչեն գնում, մինչդեռ հարուստ մարդիկ միշտ ավարտումեն ձախողելով ու գոնե մեկ. անգամ վատահամբավվայրերում կորգնում են իրենց հոգեկան հավասարակշռությունը: Դուք օրինակը տեսաք: Ես հատկապես ն նրանք այնտեղթափառումեն: Նրանցից հսկում եմ բուրժուաներին, է, որ լավագույն արդյունքներ եմ ստանում: Ես նրանցիցքաղում եմ, զարմանալիվիրտուոզությամբ քաղում եմ ամենանուրբհնչյունները: գործադՈՒրեմն,որոշ ժամանակէ, ինչ ես «Մեքսիկո-սիտիում» եմ րում իմ օգտակար մասնագիտությունը: Այն նախ ն առաջ կազմված է, դուք դրա փորձառությունըունեցաք, որքան հնարավոր է հաճախ հասարակությանառաջ խոստովանելուց: Ես ինձ դատապարտումեմ լայնքով ն երկայնքով: Դա շատ դժվարչէ այժմ, երբ ես հիշողություն ունեմ: Բայց` ուշադրություն, ես ինձ կոպիտ կերպովչեմ դատապարտում, կրծքիս ուժգին հարվածներ տալով: Ոչ, ես նավարկում եմ ճկունությամբ, բազմապատկումեմ նրբերանգները, նան շեղումները, ես իմ ճառերը հարմարեցնում եմ ունկնդիրներին,այս վերջինինհարստացնումեմ: խառնում եմ ինչ ինձ է վերաբերումն ինչ ուրիշներին է վերաբերում:Ես վերցնում եմ ընդհանուր գծերը, այն փորձառությունները, որոնցով միասին ենք, թուլությունները, որ բաժանումենք, բարի տոնը, տառապել վերջապես օրվա մարդը`այնպես, ինչպես հարատեվում է իմ ն ուրիշների մեջ: Դրանովես ստեղծում եմ մի դիմանկար, որ բոլորիննէ, ն ոչ մեկինը:Միդիմակ,վերջապես,բավականիննման դիմակահանդեսիդիմակներին, միաժամանակնման ն պարզեցն ասում են. «Դե, անշուշտ, այս մեկին հանդիպել ված, որի առջն եմ»: Երբդիմանկարըավարտված ինչպես այս երեկո,ես այն ցույց է, եմ տալիս մեծ վշտով. «Ահա, ավաղ, այն, ինչ ես եմ»: Ամբաստանագիրն ավարտվածԷէ: Բայցնույն հարվածով այդ դիմանկարը,որ մեկնում եմ իմ ժամանակակիցներին, հայելի է դառնում: պատած, դանդաղորեն մազերս պոկելով, դեմքս Մոխիրներով եղունգներիցս վիրավոր, բայց ծակող հայացքով ես կանգնում եմ ամբողջ մարդկության առջն,՝ ցուցադրում իմ բայց ասեառանց աչթից կորցնելու տպավորությունը, որ գործում եմ, ՞վ. «Ես վերջիններիցվերջինն Էի»:Այդ ժամանակ, անզգայա- 75

ամոթները,

բար, իմ խոսքիմեջ «ես»-ից անցնում եմ «մենք»-ի: Երբ հասնում եմ «Ահա թե ինչ ենթ մենք»-ի, խաղը խաղացված է, կարող եմ նրանց ասել ճշմարտությունը:Ես նրանցնմանեմ, անշուշտ, մենք նույն կաթսայի մեջ ենք եփվում: Միայնթե, ես մի առավելություն. | ունեմ, իմանալու առավելությունը, որը ինձ. խոսելու է տալիս: Վստահ եմ, այդ առավելությունը.տեսնումեք: Որքանես ) :

,

չ իրավունք

եմ ինձ, այնքանիրավունքեմ ունենում դատելու դատապարտում եմ ես ինքներդ ձեզ դատելուն, մի բան, ձեզ: Ավելին, ձեզ մղում որ ինձ թեթնացնումէ: Ահ, սիրելիս, մենք տարօրինակ,թշվառա- . | կան էակներ ենք ն որքանէլ քիչ հետադարձհայացք նետենք մեր չեն պակասումզարմանալու ն ամոթահարվեկյանքին, առիթներ լու: Փորձեցեքհիշել ձեր մոռացածը:Վստահեղեք, որ եղբայրորեն, մեծ զգացումովլսելու եմ ձեր սեփականխոստովանությունը: Մի ծիծաղեք: Այո, դուք դժվար հաճախորդեք, ես այդ առաջին հայացքից իսկ հասկացա:Բայց ուշ կամ կանուխ իմ օրինակին կհետնեք, դա անխուսափելիէ: Իմ զրուցակիցներիցշատերըավելի յ կարելի է ապաեն,-թան.խելացի, զգացական նրանց անմիջապես հետ է պետք շատ ժամանակ կորցնել: : կողմնորոշել: Խելացիների Նրանցբավականէ մեթոդը խորապեսբացատրել:Նրանքայն չեն | մոռանում, նրանք կշռադատում են: Եվ մի օր կամ մյուսը, կիսով չափ որպես խաղ, կիսով չափ որպես հոգեկան բավարարում, նստում են սեղանի առաջ: Դուք, դութ ոչ միայն խելացիեք, դուք սակայն, որ դուք այսօր շրջահայացտեսք ունեք: Խոստովանեցեք ավելի պակաս եք գոհ զգում, քան հինգ օր առաջ: Այժմ ես պիտի կսպասեմ,որ դուք ինձ գրեք կամ վերադառնաք:Որովհետն եմ: նույն վիճակում: Ինչու Եվ ինձ կգտնեք վերադառնաք,վստահ Ես եմ որ գտել ինձ հարմար պիտիփոխվեմ, քանի երջանկությունը: ընդունել եմ երկակիությունը,փոխանակդրանիցհուսահատվելու: Ա այնտեղ գտել եմ Ես հաստատվելեմ դրա մեջ, ընդհակառակը, ընթացքում փնտրել: որը ամբողջկյանքիս հարմարավետությունը, ես սխալ արեցիասելով ձեզ, որ կարնորըդատաեմ: Իրականում ամեն ինչ ինքն իրեն. պարտությունիցխուսափելնէր: Կարնորը թույլ տալ կարողանալնէ, նույնիսկ սելական անարժանությունը ժամանակառ ժամանակբարձրձայնով քարոզելը: Ես ինձ ամեն ծիծաղելու: Ես, ինչ թույլ եմ տալիս, այս անգամ առանց կյանքիսձնը չեմ փոխել,շարունակումեմ ինձ սիրել ն ուրիշներին, է օգտագործել: Իմ սխալներիխոստովանությունըինձ թույլ է տալիս ավելի թեթն ձնով վերսկսել ն երկու անգամ վայելել սկիզբը՝: շնորհիվ իմ բնավորության,հետո` ի հաշիվ իմ հմայիչ զղջումի: , որ ելք եմ գտել, ես ինձ ամեն ինչ թույլ Ալն ժամանակվանից, եմ տալիս. սիրել կանանց, հպարտ լինել, ձանձրանալ,զղջալ: .

.

,

նորից

նույնիսկ ջերմություն ունենալ, որիբարձրանալըհաճույքով Ի եմ ալս պահին: վերջո իշխում եմ, բայց այս անգամ.իմ զգում է: Գտելեմ-նան մի գագաթ, արդեն մշտական ուր իշխանությունը եմ եմ ն մենակս մագլցել ամբողջ աշխարհը որտեղից կարող հեռու, դատել: Երբեմն, հեռվից երբ գիշերը իսկապեսգեղեգիկ Է, մի ծիծաղ եմ լսում, նորից սկսում եմ կասկածել:Բայցարագ հեռավոր եմ ինքս ինձ, ամեն տեսակէակ ն ստեղծագործություն հաղթահարում ճզմում եմ իմ անկարողությանծանրության տակ... վերածնվում եմ: ՈՒրեմնձեզ կսպասեմ «Մեքսիկոչսիտիում», որքան ժամանակ Վստահ եմ, որ անհարժեշտ լինի: որ կվերադառնաք ձեր հարգանքները մատուցելու ինձ: Խնդրում եմ այս ծածկոցը քիչ բարձրացնել, ուզում եմ ազատ շնչել: Գալու եք, չէ: Ձեզ նույնիսկ ցույց կտամիմ տեխնիկայիմանրամասները,որովհետն ձեր նկատմամբ մի տեսակհամակրանքունեմ: Դուք կտեսնեք, թե ինչպես, ամբողջ երեկոյի ընթացքում, նրանց կսովորեցնեմ ստորհոգի լինել: Այս գիշեր իսկ վերսկսելու եմ աշխատել: Չեմ կարող դրանից ձեռք քաշել, ոչ էլ ինձ զրկել այն պահերից,երբնրանցիցմեկն ու մեկը փուլ է գալիս ալկոհոլի օգնությամբ ն կուրծքն Է ծեծում: Այդ եմ ժամանակ ես մեծանում եմ, սիրելիս, մեծանում եմ, ազատ ն է շնչում, մինչ դաշտը փռվում հայացքիս առաջ, ինձ զգում եմ լեռան վրա: Ինչ գինովություն, իրեն զգալ հայրաստված ն վատ Ես թագավոբաժանել: վարքի ու կյանքի վերջնական վկայագրեր Ղում եմ իմ հիմարհրեշտակների երկնքի գամեջ,հոլանդական գաթին, դիտում եմ ջրից ն մառախուղիցդեպի ինձ. բարձրացող բազմությունը:Նրանքդանդաղ են բարձրավերջին դատաստանի նում, արդեն տեսնում եմ նրանցիցառաջինին:Նրա շփոթված,մի ձեռքով կիսածածկածդեմքի վրա կարդում եմ նրա ընդհանուր վիճակի տխրությունը ն անհուսությունըդրանից խուսափել չկախդճում եմառանցվերլուծելու, հասկարողանալուհամար: Եվես եմ նում ահ,վերջապես եմ, որ առանց զգում ներելուն,մանավանդ, ինձ պաշտումեն: Այո, վեր եմ կենում, պառկած կարողէի է ձեզնից բարձը լինեմ, մնալ: ես պետբ ինձ մտածածները են: Այս գիշերներին, մանավանդայս առավոտնեբարձրացնում ես դուրս րին, որովհետնանկումը տեղի է ունենում պրշալույսին, եմ գալիս, երազուն հայացքով եմ քայլում երկայնքով: ջրանցքների Գունաթափ երկնթում փետուրների շերտերը նոսրանում են, աղավնիներըմի թիչ բարձրանումեն, տանիքների վրա ընկած վարդագույն լույսի շերտը ավետում է իմ ստեղծագործությանմի աղմկում է խոնավ նոր օրը: Դամրակիվրա առաջինտրամվայը Ա այս ծայրում, օդում կյանքի զարթոնքն է հնչեցնում Եվրոպայի ն

:

`

ինչպես իմ

՝

նույն պահինհարյուր միլիոնավորմարդիկ,իմ ենթակաները, դժվարությամբիրենք իրենց անկողնուց դուրս են քաշում, դառը բերաններով.գնալու համար մի աշխատանքի, որը նրանց չի ես մտքով թնածումեմ ինձ ենթարկուրախացնում:Այդժամանակ վող այս ամբողջ երկրի վրա, որը այն չի գիտակցում խմելով. աբսենտովողողված լույսը, որ բարձրանումէ: Վերջապես հարբած || ես ես ասում եմ վատ խոսքերից, ձեզ, ես ) երջանիկեմ, երջանիկեմ, ձեզ արգելումեմ չհավատալ,որ ես երջանիկ եմ, մեռնելու աստի- : ն քամուց ծեծված կղզիներ, ճան երջանիկ:Օ՛հ, արն, ծովեզերք որի հիշողությունը ինձ հուսահատեցնումէ: երիտասարդություն, Ես նորից պառկում եմ, ներեցեք ինձ: Վախենում եմ, որ հոգնեմ, , սակայն լաց չեմ լինում: Երբեմնմարդ շփոթվում է, փաստի վրա կասկածում,նույնիսկ, երբ գտնում է լավ կյանքի գաղտնիքը: Իմ լուծումը, անշուշտ իդեալականչէ: Բայցերբ սեփականկյանքըչես ։ սիրում, երբ գիտես, որ պետք է այն փոխել, ընտրությունչունես, 4 է: այդպեսչք: Ինչպեսանել ուրիշ մարդդառնալուհամար:Անկարելի Պետքէ մոռանալորնէմեկլինելդ, ուրիշիհամարինքդ քեզ մոռանալ | մի անգամ:Բայցինչպես:Իմ նկատմամբշատ խիստմիլ առնվազն նման եմ, որ չէր ուզում ձեռքս թողնել եղեք: Ես այն ծերմուրացկանի մի օր, մի սրճարանիպատշգամբում:«Ահ, պարոն,---ասում էր նա,--4 վատ մարդիկ պարզապեսչեն լինում, այլ՝ մարդիկ, որ լույսը:չ կորցրածեն լինում»: Այո,մենք մեր լուսատու աստղն ենք կորցրել, մեր առավոտները, մեր սուրբ անմեղությունը,որ ինքն իրեններումէ: Լուսամուտիցդուրս նայեցեք, ձյուն է տեղում: Օհ, պետք ԷԱ քնած սպիտակգիշերվամեջ,ջրանցք: դուրս գամ: Ամստերդամը՝ ների մութ նեֆրիտները, ձյունածածկ կամրջատակերը, դատարկ փողոցները,իմ խեղդվածոտնաձայները...Այո, դա հենց մաքրութ յուն է, կարճատնմաքրությունվաղվացեխիցառաջ: Նայեցեքհսկա ձնագնդերին, որոնք թռչկոտում են ապակիներիդիմաց: Դրանց ապահովաբարաղավնիներեն: Նրանք ի վերջո որոշել են ցա իջնել, այս սիրելիները, նրանք ծածկում են ջրերն ու տանիքների փետուրներիհաստ շերտով,որոնքդողդողումեն բոլոր լուսամումս ներին: Ինչ արշավանք:Հուսանք, որ նրանք բարի լուր են բերո 2 Ամբողջաշխարհիփրկությանլուրը, լսում եք, Ա ոչ միայն ընտրյալի ների, հարստություններնու վշտերը պիտի բաժանվեն, ն դուք ամեն գիշեր պիտիքնեք գետնի վրա, օրինակ,այսօրվանից, ինք Դե լավ, խոստովանեցե է անիրականալին: համար:Իրականանում որ շունչներդ պիտիկտրվեր,եթե հանկարծերկնքիցմի աթոռ իջնել ն'ինձ երկինքտաներ,կամ թե հանկարծձյունը կրակդառնար:Չե Ես էլ բոլոր դեպքերում, պետք է տնից դուրս գամ: հավատում: ուր,

.

`

Լավ, լավ, խելոք կմնամ, մի մտահոգվեք: Այդպեսլուրջ մի ընդունեք իմ հուզականպոռթկումները,ոչ էլ իմ ցնդաբանությունները: Դրանցես եմ ղեկավարում:Այժմ,երբ ուզում եք խոսել ձեր մասին, ես պիտիիմանամ,որ իմ ոգնորվածխոստովանությունների մի նպատակըիրագործվածէ: Ես միշտ հույս ունեմ, իսկապես, որ իմ զրուցակիցը ոստիկան լինի ն ինձ ձերբակալի «Արդար դատավորների»գողության համար: Մնացածիհամար ոչ ոք չի կարող ինձ ձերբակալել: Բայցայս գողությունը օրենքի հարվածի տակ է ընկնում, ն ես ամեն ինչ կռրգավորել եմ ինձ հանցագործ դարձնելու համար.ես պահում եմ այս նկարըն ցույց ես տալիս, ով ուզում է տեսնել այն: Ուրեմնդուք ինձ կձերբակալեք,ն դա շատ լավ սկիզբ կլինի: Գուցեհետո կզբաղվեննան մնացածով,նրանք ինձ կտոր-կտորկանեն, բայց մինչ այդ ես մահանալուցայլնս չեմ վախենա, որովհետն փրկված կլինեմ: 2շավաքված մարդկանցից վերն դուք գուցե կբարձրացնեքդեռնս թարմ իմ գլուխը, որպեսզի նրանք իմ մեջ իրենց ճանաչեն, ն որպեսզի ես նորից ներեմ նրանց, ն նրանք ինձ որպեսօրինակ ընդունեն: Ամեն ինչ սպառված ն շրջանակըվերջապեսփակվածէ, ն ես, առանց ինքս ինձ տեսնելու, կավարտեմկեղծ մարգարեիիմ միսիան, որ բղավում է անապատումն մերժում է այնտեղիցդուրս գալ: Բայց, դժբախտաբար,դուք ոստիկանությանհետ կապ չունեք: Դա մի թիչ շատ պարզ ու հասարակկլիներ: Ինչպես:Ահ, կասկածում էի, հավատում եք: Այն տարօրինակհամակրանքը,որ զգում էի ձեր նկատմամբ,ուրեմն իմաստուներ: ՈՒրեմնՓարիզումդուք իրավաբանի գեղեցիկ մասնագիտությամբեք զբաղվում: Ես շատ լավ գիտեի, որ մենք միննույն ցեղին էինք պատկանում:Մենք բոլորս իրար նման չենք արդյոք, որ մեր դիմաց եղած մարդկանցն իրար. հետ միշտ նույն հարցերիմասին ենք խոսում,թեն պատասխանն րը վաղօրոք գիտենք: Դե հիմա պատմեցեք,խնդրում եմ, թե ինչ է պատահելմի գիշեր Սենայիկամուրջներիվրա ն թե ինչպես ձեզ հաջողվեց բոլորովին.վտանգիչենթարկել ձեր կյանքը: Դուք ինքներդ արտասանեցեք այն բառերը, որոնք արդենտարիների վեր չեն դադարելհնչել իմ գիշերներում, ն որ, վերջապես,պիտիասեմ ձեր բերանով. «Օ, երիտասարդաղջիկ, քեզ նորից ջուրը գցիր, որպեսզիերկրորդանգամին առիթ ունենամ մեզ երկուսիս փրկելու»: Երկրորդ անգամ, էհ, ինչ անզգամություն: Ենթադրեցեք, սիրելի պաշտոնակից, որ մեզ բառացիհասկանան: Եվ պետք լինի Բռռռ... "այն ի կատարածել: իսկ ջուրը սառն է: Բայցմի մտահոգվեք, այժմարդեն շատ

ուշ է:

շատ Միշտ

ուշ է լինելու:

ց Բարեբախտաբար:

ԹՈՄԱՍ ՎՈՒԼՖ

ԵՐԿՐԻՈՍՏԱՅՆԸ

Անգլերենիցթարգմանեց

ԱԼՎԱՐԴ ՋԻՎԱՆՅԱՆԸ

/

Էդտարի ծառի եղած-չեղածը մորեխը տարավ, էդ

տարի ես ձայներլսեցի... վաղուց էր դա, որդիս... այգին մորեխատար եղավ... է, ինչքան ջուր է հոսել դրանիցհետո... --

--

--

Ու

Ի՛նչ ձայներ: Զույգ-զույգ,---ասում էր մեկը,---քսան-քսան՝կանչումէրմյուսը: Չես լսում,-- գոռացի հորդ,--- բան է ասում:

նորից`զույգ-զույգ...

քսան-քսան:

-- Մարդ աստծո, չես լսում: Բան էլ

չկա,-- ասում է,-- ինչ ես,դուրս"տալիս: Ախրէդ ոնց չկա... ու էլի` «զույգ-զույգ... քսան-քսան» հիմա հո լսում ես: Զահլես տարար, կնիկ,-- քնով ես ընկել ու երազի մեջ ես: Երազ-մերազչգիտեմ. հրես, էլի են կանչում: Ես հո գիտեի, որ կանչում են, ախր պարզ լսում էի: Իսկ հերդ թե՝ «պատճառավորես, դրանից կլինի, կամ էլ 2ետո հոգնած ես, ու ականջիդձայներ են հասնում»: հերդ վեր կացավ, որ գնա: տվեցին, Մի գնա,-- ասում եմ,-- ինչ կլինի, որ չգնաս,-- ոնց որ սիրտս վկայեր,չէի ուզում մենակմնայի: Զույգ-զույգ,-- կանչում էր առաջին ձայնը, --քսան-քսան,ձայն էր տալիս. էն մյուսը: Աստվածջան, ես գիտեի, գիտեի, որ մի բան լինելու է: Համ տարին եմ հիշում, համ ժամանակը, հլա օրն էլ վրայից: Էդ տարի մորեխը վրա տվեց, ու ծառերը մերկ մնացին... Հա ուրեմն, Բեն... Ստիվ... Լյուկ, ուֆ, ասում եմ Լյուկ, Ջին (Լյուկը հաստատ անուս տվեց)'... Բնչ էի ասում... --

--

--

--

--

զանգեր

--

--

--

Ձայները:

Հա, ասածիդպես... Էդ ինչ էր: Նավեր են, մամ, նավահանգստինմոտիկենք: "-Հայ նավերնեն. ճիշտ որ, էս կողմն է նավահանգիստը: Չէ, մամ, ուղիղ հակառակկողմը, մեջքով ես կանգնել, այ էնտեղ: Վայթեսխալ ես ասում, որդիս, չես խաբում, վույ, ճիշտ որ,.գլխիս խելք չի մնացել: Գյուղ տեղը կյանքում չես կորչի, էնքան որ մի նշան ունենամ, հա, տղաս, ճիշտ եմ ասում... Էլի նավ է, ոնց որ պառավ կով լինի: Դու էլ հենց էստեղ պիտի ապրեիր: Ոնց էլ գտել ես: Ականջ արա:Մեծ նավ է, ճամփա է ընկնում: Աստված,հորդ կտորն ես. տեղ լինի` քոչեք գնաք: Ես որ չլինեի, 81 --

--

ՀԷ

Ս

'

--

Հինգ վիպակ

հաստատ...

աշխարհիս երեսին հայրդ մի անտուն թափառականէր լինելու... Սիրտսցավում է, որ հիշում եմ` դու հեռու, օտար տեղ, օտար մարդկանցմեջ: Պապերիդ երկիրը դարձիր, տղաս, մարդ ամբողջ կյանքում չի կարող թափառական մնալ, տուն դարձիր, տղաս: Էդ գիշեր ձայներ լսեցի. մեկըկանչում էր... լսում ես, Էլի նավեր են: Որ ինձ մնա, տղաս, հենց էդ նավով ճամփա կընկնեմ,կգնամ, ամեն բանը տեղը տեղին կտեսնեմ:Անգլիակգնամ քո պապոնք էնտեղիցեն, հետո՝ Ֆրանսիա,Գերմանիա,Իտալիաէլ, բա: Մտքիս միշտ եղել է Շվեյցարիա գնալ, պիտիոր սիրուն տեղ լինի, ոնց են ասում... հա, բնության հրաշք... Վույ,հիմի պարզ լսում եմ. էս կողմն են նավերը: Բա կամուրջնուր է, գիշերս կամրջովանցանք ախր: Այստեղէ, փողոցի ծայրին, թե չես հիշում ճանապարհը: Չեմ հիշում, ինձ հարցնումէ՝ չեմ հիշում: Որդիս,իմ հիշածները քո գրքերի մեջ էլ չկան: էդ ով պիտի գրեր: Բան չեմ ասում, փորձել են գրել, պատմելեղած-չեղածպատերազմներիցու կռիվներից, բայց, սուրբ Աստվածածին, իրենքինչ գիտեն, թե ոնց է եղել, ախր չկային, որ տեսնեին: Գրում են, կարծես վաղուց է եղել, հեռու-հեռու աշխարհներում,բայց ինչ իմանան, որ էդ ժամանակ քամիԷրփչում, արնիփայլ կար, որ ծխի հոտըբռնել էր բակը,մայրս երգում էր, որ սագի ճերմակփետուրներկային, որ այդ գարնանըանձրն էր եկել, ու գետն ուռչում էր: Իսկես հիշում եմ, որ բան էինք խոսում,ն որ էդ օրը գետի ափերովմարդիկտուն դարձան՝կռվից էին գալիս, ես մեռելներիձայներն եմ հիշում. ու ելումուտըարնի լույսի ու տխրությունն իմ, հիշում եմ՝ ինչպեսմարդիկքայլում էին, իսկ կանայք՝ լալիս Փեթոնիբակում... մարդկանցոտքերիցփոշի բարձրացավ,ու մենք իմացանք,որ կռիվ չկա... ՍուրբԱստվածածին, հիշումեմ արդյոք... իմ հիշածներըսրանք են, որդիս, էսպես է եղել... Երկու տարեկանիցս հիշում եմ արդեն, շատ թիչ բան կա, որ մոռացելեմ... Միօր ԲոբՓեթոնն ու թո քեռիՋորջըթնիցս բռնեցին ու տարան հետները.իրենց արնին Վիլի ն ԼյուսինդիՓեթոններինէին քանդակել հոտած, սն ցեխից.փափուկ,ճկուն ցեխ էր, բռիդ մեջ կարող էիր ձն տալ: Մենակտեսնեիր,ոնց էի ծղրտում,ախրճանաչումէի էդ սներին. Վիլինու ԼյուսինդինկապիտանՓեթոնիստրուկներնէին՝ Աֆրիկայումծնված ամենասն նեգրերը: 2-այրսասում էր. «Ածուխը դրանց երեսին սպիտակհետք կթողնի», ատամներնէլ, ժպտալիս, պսպղում էին: Բա էդ ահավորհոտը, ծանոթ սն նեգրահոտը, որ ոչ մի ջրով չի լվացվում: խեղճմայրսչէր դիմանում,սիրտըխառնումէր: Նեգրերըսենյակովանցնում, գնում էին, իսկ հոտը մնում էր: էս երկու սատանի ճտերն, ուրեմն, նեգրերին արձան էին կանգնեցրել, ատամներիտեղակ խճաքարերշարել ու ինձ պես մի մատ երեխին էլ բացատրում էին.-ՈՒշքդ վրադ պահիր,աղջի, սրանք քեզ մի օր ուտելու են,-- ոնց էի լալիս, էսօրվա պես միտքս է: Մի օր էլ երկուսով Վիլ ապորս տարան հնդկացոց -

--

--

՝

-

էին` բլրին հնդկացիներ կային թաղված, բլրից նավթի պես սն ջուրը իջնում` առուն էր լցվում, հերս ասում. էր` էդ տեղերում նավթ պիտի լիներ, որոշել էին հոր փորել, որ նավթը հանեն ու ոարստանան:Վիլն էդ ժամանակերկուսուկես տարեկան էր, ու թո քեռի Ջորջը նրան ասել էր, թե սն ջուրը հնդկացիներիդիակներից են քամում: Ոնց էր լալիս Վիլը:՝ Մեջտեղից ճղվում էր: Մայրս էլ թեռուդ ասաց. «Վիզդ կպոկեմ, մեկ էլ երեխինէդպես լեղաճաք ես արել»: Էհ, որ մեկը հիշեմ: Ձմռանը բլրի կողմից եղջերու եկավ գյուղ. ցատկոտելով իջավ ու մի թանի քայլ հեռու կանգնած՝ նայեց վրաս: Ես էլ հենց դրա էղջյուրներըտեսա` սկսեցի լաց լինել. ախր օրումս էդ տեսակ կենդանի չէի տեսել: Նա հետո իր անտառըգնաց, տեսածս տանը պատմեցի,ու մայրս ասաց՝ եղնիկ տեսած կլինես, որսորդներիցփախել`եկել է մոտդ: Գարնանը չորս տարիսլրացավ,էդ տարիմերկողմերում յանկիներ լույս ընկան, երկուսինէս աչքերովսեմ տեսել. թոկից փախածբաներ էին, գողացածձիերով էնպես արանքըճղեցին, ոնց որ սատանեքն ընկել էին ետններից: Կռացած,քրջոտ-մրջոտմարդիկէին, ձիերը խելագարիպես մտրակելով`էնպես էին առաջ սուրում, որ վզերի պտավորթաշկինակները,ոնց որ հենց նոր օսլայած ու արդուկած, շփշփացնումէին ուսերին:Մարդիկգոռգոռումէին, բղավում: Կանայք ամուսիններին էին թաքցնում, մայրս, տրորվելով, Աստվածէր կանչում ու ասում՝ էս է, գալիս են: ԷդիՓեթոնը,որ էն ժամանակդեռ երեխաէր, սարսափածմագլցում էր բլուրն ու ճչում.-- Գալիսեն, գալիս, պապս էնտեղ մենակ է, գալիս են պապիս սպանեն: Ինչ իմանայինք,թե էդ շրջմոլիկներըմենակէին, մեզ թվում Էր Շերմանի զորագնդերիցմեկըետններըգցած գալիս են, բայց՝ չէ, մենակէին, մնացածներըմի շաբաթից հազիվ տեղ հասան: Մերոնք սկսեցին կրակել, բայց սրանք, որ տեսանմենակեն ու առանցզորքի, ձիերից թռան ու իրենցմոտիկսարը գցեցին: Կռվիցհետո Բեդֆորդիցմարդիկ եկան ձիերն ետ ուզելու, գտան իրենցապրանքնու ասացին, որ էն երկուսն են գողացել: Էդ մարդկանցից իմացանք,որՍեվիեիմյուս ափինԱմանդա Ստիվենսը կամուրջըկրակիԷր տվել ու Թեննեսիից եկող զինվորներինմի շաբաթ էնտեղ կանգնեցրել, ինքն էլ մի լավ ես միշտ էլ Էն ծիծաղելէր վրաները:Ասել էր սուրբԱստվածածին, կարծիքինեմ եղել, որ Ամանդան դժվարթե Էդ տեսակբանասած լինի, մեծ չնայած շատ բերան էր. տակից վրայից դուրս էր տալիս, հա ուրեմն, սրանց ասելով զինվորները մնացել էին Էն ափին, իսկ Ամանդանթե. «Տնաշեններ, էս բարակ առուն անցնելու համար կամուրջնինչ եք անում, էդ ինչ անպետքտղամարդեք, մեր կողմերում տղամարդիկէդ տեսակգետերըք...ով են անցնում»,--- ասել էր,ու զինվորներն էլ ծիծաղելէին: էդ տարին չէր, որ յանկիներըմտան քաղաք ու Մեքրիբիձային բռնեցին, ուզում էին գլխին խաղ խաղալ: Մեքրիբիձան խոշոր, բլուրը,

ասում

հաստկեկ մարդ էր. երեսը դեղին, մազը` կռինջ: Ասում էին` սնի. արյուն կար մեջը- ինքն էլ էր ասում: Յանկիներիմեծին էլ բացատրեց,որ իրեն հանգիստթողնեն: Թե ապացուցես,որ նեգր ես՝ բաց կթողնենք,-- խոստացան: Մեքրին թե՝ կապացուցեմ: էդ ոնց,-- զարմացան յանկիները: Իսկ նրանց կապիտաննասաց.-- Ես գիտեմ, թե ոնց: Ջիմ, սրան. փողոցովմի լավ վազեցրու: էդ խարկողարնինՄեքրինու զինվորը սկսեցինվազել: Երբետ եկան, Մեքրինքրտնքի մեջ լողում էր: Ասում են, յանկին մոտեցել, մի լավ հոտ էր քաշել վրայից ու ծիծաղել էր.-- Արնսվկա, տղերք, նեգր է, թողեք գնա: Հիշում եմ, տղամարդիկգետի ափով քաղաք էին իջնում՝ զորացրվելու, իսկ մենք հավաթվել էինք քեռի Ջոնի բակում, որ նայենք նրանց. հայրս էր Էնտեղ, մայրս՝ երեխեքի հետ, Փեթոններն ու Փենթլանդներըամբողջ գերդաստանով,մեկ էլ Ջոն --

Փեթոնինեգրերը՝Վիլին ու Լյուսինդին: Քո ապուպապնէլ էր էնտեղ, տղաս, պառավ Բիլ Փենթլանդը: Մարդիկնրան վարպետԲիլ էին ասում, գիտես թաղիթից ինչ

Հ

գլխարկներ էր սարքում. բուրդը մոխրաջրով նրապես ոչ ոք չէր էլ չկան: Էսօրկարողանումմշակել: Հիմի էդ տեսակգլխարկներ վա պես միտքս է. տարիքն առած մի ֆերմեր գլխարկըմեր տուն էր բերել, որ Սեմը կարկատի, ու ասում էր. «Սեմ, էս գլխարկը պառավԲիլ Փենթլանոնէ կարելինձ համար, էէ քսան տարիառաջ ու հլա նոփ-նոր է, մենակմի քիչ վրա գցել է պետք ու մաքրել»: ՈՒ որ շիտակխոսենք,իմ պապ ԲիլՓենթլանդըբոլորիկարծիքովԷլ էր: Իմացած դր քո շնորհքըպապիդ գլխով մարդ լինես,տղաս, կողմից է գալիս: Նա դր կրթությունունենար,շատ առաջ կգնար:Կյանքումմի չէր կարդացել,բայց ամեն ինչից խելքըհասնում էր: Կաղնուպես տող մարդէր, մեռնելուցառաջ լուր է ուղարկումՍեմինթե՝ արի ինձ տես: Սեմըգալիսէ ու տեսնում, որ հայրըկրակէ արել ու սաղմոսէ կարդում. ինքն էլ ողջ ու առողջ, հետո դառնումէ Սեմինթե՝ «Լավ արիրեկար, "քեզ բան ունեմ ասելու: Պառկիրէստեղ` կարգինխոսենք»: Սեմին էլ էդ էր պետք, աշխարհիս երեսին նրանից թամբալ մարդ չկար. որ տեղից չհանեիր, օրերով կպառկեր ու լեզվին կտար: Պառկեմ,հայրիկ,-- ասում է,-- հո վատ չես: Զէ,-- ասում է Բիլը,--էսպես լավ հեչ չեմ զգացել, բայց շուտով գնալու եմ, որոշել եմ, որ ժամանակն է, ուզում եմ տունս կարգիգցել` հետո գնամ: էդ ինչ ես խոսում, հայրիկ,-- ասում է Սեմը,- քեզ բան էլ չկա: Հա, ինձ բան չկա հիմա, բայց մինչն դու տեղ հասնեիր` տարին կանցներ, չէ, Սեմ, մտքիսդրել եմ գնամ, էս աշխարհումէլ անելիք չունեմ ու ուզում եմ ճամփաընկնեմ: --

--

--

--

ուզում:

Ոնցթեուզում ես,-- վրա է տալիս Սեմը,-բնչ ես ՈՒզումեմ մեռնեմ, Սեմ: Այ հայրիկ, էդ ինչ ես խոսում, ինչի պիտիմեռնես: էո,-- ասում է Բիլը,-- մտքիս կա վաղն էս ժամանակմեռնեմ, ուզում եմ երեկոյանվեցի կողմերը գնամ, դրա համար ետնիցդ էլ մարդ ուղարկեցի,որ կանչեն: --

--

--

--

.

Հետո հայր ու որդի մի մեծ կրակ են անում

գիշերն անքուն զրուցում: Ողջ գիշերը քամին ոռնում, կլանչում է, ու, սրանք ողջ գիշեր զրույց են անում: Լուսադեմինկերակուրեն սարքում, հետո պառկում ու խոսում են իրար հետ, ճաջը վրա են դնում ու վերսկսում զրույցը, հայրը` առողջ, ճւժեղ,աշխարհիհետ հաշտ, անդարդ ու անցավ: Վեցը խփելուն պես, լսում ես, ուղիղ վեցին, շուռ է գալիս, թե՝ պինդ կաց, Սեմ, վեցն անց տասին նորից Է դառնում թե՝ մնաս բարով, որդիս, ժամս եկել է, գնում եմ, ու մեռնում է՝ երեսըպատին արած: էս տեսակ կամքի տեր մարդ էր իմ պապը, ու, որ ճիշտն ասեմ՝ մերոնցբոլորի մեջ էլ էդ բանը կա. որ ժամը գալիս է՝ զգում են: Հերս էլ էդպես գնաց. էդ օրը գնում-գալիս էր ինձ .հարցնում ու Չէ,-- ասում էի,-- հայրիկ, դեռ եղբորս. «Ժամի վեցը կա»: կեսօր է, ու ինքս ինձ մտածում էի, թե ժամի վեցն ինչ է անում: Վեցը խփելուն պես հանգավ. ես կամացասացի վեցն է: Նա էլ հասկացավու գլխով արեց: Ինչ էի ասում, հա, Էդպեսխմբովկանգնել էինք բակում, պապս էլ ու ողջ ու առողջ մեզ հետ. նայում էինք անցնող-դարձողզինվորներին: Պապսերկուանգամամուսնացած էր, մի տուն Էլ երեխեք մարդ ութը էլ ուներ. ՄարթաՓեթոնից(հայրս սրանցմեջ) տասնչորսնէլ երկրորդ կնոջից, հա, մի երեխաէլ Էն կնկանիցուներ Հարավային Կարոլինայում,ճիշտ է, օրենքով պսակված չէին, բայց պապս երեխային բերել էր տուն, նստեցրել մյուսների կողքին ու ասել. «Էսօրվանիցսա Ճեր քույրն է», ու պապիս ասածն օրենք էր: Որ մեռածներինու կռվի տարին զոհվածներինչհաշվենք, հիմա նրա երեխեքնամենքը իր մեծ ընտանիքնունի ու հարյուրներովապրում են լեռներիվրա՝ Կատավաբայում, Տեխասում,արնմուտքում՝Կալիֆոռնիայի ու Օրեգոնիկողմերը,ոստայնիպես տարածվելեն, բայց բոլորն էլ մի հատիկպապիցսեն եղել: Նա մենակ էր սկսել ամեն ինչ: Հայրըանգլիացիէր ու հեղափոխությանժամանակՅենսիումպղնձի հանք էր փորում:Ասում էին՝Անգլիայումնա մեծ կալվածքներէ թողել մեզ: 2իշում եմ. պապիսմեռնելուժամանակհորեղբայրԲոբըեկավ հորս մոտ, ասաց՝մի բան անենք, բայց բան էլ չարեցին, ծախսերի հետ էր կապված:Պատերազմի վերջանալունպապս դեռ կար: Զորքըգրվում էր, կանայք լալիս էին, զինվորներնուրախանում ու հենց մի բան էին ասում, կանայք վերսկսումէին լացը: Բոբն էլ էդ ժամանակզորացրվեց.տասնվեց տարեկանտղա էր, բայց ինձ հասակն առած տղամարդէր թվում` գլխին մետաքսե բարձ գդակ 85 ու

--

եղբորս ,

`

որ խանութիցէր թռցրել), ոտքերն էլ բոբիկ ու էդպես (տեսնես

ոտաբոբիկու գդակավորգալիս էր. մենք էլ լաց էինք լինում: -Պահ,պահ, --- ասաց,--- էս ինչ լավընդունելությունենսարքել:---Ես Էլ կարծումեմ տալ ումեզ ուրախացնել: խեղճնուզումէր կատակի -ինձ տեսնեք,կուրախանաք, իսկդուք լալիս եք: ՈրէդպեսԷ, ես գնացի: Ախ, Բոբ, զավակս,-- ասաց մայրը,-- դու կոշիկ չունես, խեղձ երեխաս: ասում է,----Չէ,-չունեմ, ճամփին մաշվեցին, էնքան էի շտապում`պլոկվեցին, հագիցս դուրս եկան: Բայց որ իմանայի էսպես եք անելու` ինձ համար դանդաղկգայի: Ոնց էինք ծիծաղում: Իսկկանայք,տղաս, ուրիշ բանիհամարէին լալիս: Էնքանմարդ էր գնացել ու ետ չէր գալու, բոլորս էլ գիտեինքէդ մասին, բոլորս... Վերջումցրվեցինքտուն, ու յոթ օր կերուխումէր: Մենք չուննոր էինք, տղաս, բայց էդ շաբաթ կուշտուկուռ կերանք,ոչ թե օյինբազ բաներ, որ հիմիկվաններն առաջդ են դնում, այլ տեղը տեղին. մի քսան հատ մենակճուտ էինք տապակել, խոզի միս խաշել ու ապխտել,կարտոլ էինք դրել ու սիմինդր,լոբի ու գոգերով ճերմակ հաց, տաք-տաք գաթեք, դեղձով, խնձորովբլիթներ, հազարտեսակ ջեմ ու կարկանդակ,վրայից էլ սիդր ինչքան փորներումստեղ կաներ: Մենակտեսնեիր, թե ոնց էին ուտում Բոբը, Ռուֆուս ու Ֆեյթ Փեթոնը.խեղճմերս ասում Էր. «Վայթեմեկ էլ Ալեքսանդրն կռվից առաջ եմ կուշտ փորովհաց կերել»,-- բայց որ ճիշտն ասեմ ինքն էլ էր նրանցօրին: Ես հինգ տարեկան աղջիկԷի էդ ժամանակ, ինչ եղել-չի եղել հիշում եմ, դրանիցառաջ եղածն էլ եմ հիշում, ու միտքս են բաներ, որ դու չես էլ լսել, տղաս, չնայած մեր միջի ուսումնականըդու ես: Էն ժամանակամեն ինչ ինքներս էինք անում. մեր կերածըմենք էինք աճեցնում ու բուրդը, որ պիտի գործեինք ու.հագնեինք, մեր ձեռքով ներկում էինք, գնում էինք անտառ ընկուզենու կեղն ու պտղի կճեպ, աղտոր ու շամբուկ հավաքելու: 2ւետո բուրդը ներկումէինք ու Էնքան ցայում պղնձարջասպի լուծույթի մեջ, մինչն մեր ուզած փայլուն սնը բռներ: Հիմիկվաներկերըխանգրածբաներ են: Իմ բռնած կարմիր-կանաչն ու դեղինը անուշ պայծառ էին: Վուշը մանում էին, լեղակում ու սիրուն շապիկ, սավանու սփռոց կարում:2-իշումեմ՝ մայրս բակում նստած հավէր փետրում.կծու, թանձր հոտը բռնել էր տուն ու դուռ, ցախատնիցկաղնու մատղաշ ոստերըծխախառնանուշ բուրում էին, չոր, սմքած խոտի միջից քամին կլանչում էր, էդ տարիՍելին մեռավ, նստած թել էի մանում, ու սիրտս նեղվում էր... Հիշում եմ, գետի կողմից մարդիկ էին գալիս ու ձայնում. «ուռա, ուռա»: Հաստատ ընտրություններէին եղել, ու կեսը գոռում էր. «Կեցցե Հեյզը»,-- մյուսներն էլ` «Թիլդենըկեցցե»: Իմ հիշածներն էս են, տղաս, ու սրանք ոչ մի տեղ էլ գրած չեն: Բա ձայներն ինչ եղան: --

:

'

-

`

--

Էս

է,

եմ, ախր դրանից սկսեցի, «զույգ-զույգ, քսան-քսան» կանչում էին: Էդ ինչ էր,-- ասում եմ ինքս ինձ, ու նորից` «զույգ-զույգ, քսան-քսան»: Մտածում եմ ու բանչեմ հասկանում,ոչ Էլ հաջորդօրը գլուխ հանեցի,տաօրինակբան էր, էդ օրը սեպտեմբերիքսանյոթն էր, հիշում եմ, որովհետներկու օրը առաջ, առավոտվակողմըհերդ իր արհեստանոցումտապանաքարէր տաշում բիվրդեմցի մի կնոջ համար,մեկ էլ ներս Է գալիս Մել Փորթերնու գլուխը դողացնելով կանգնում: 7.երդ ասում էր` էնպես կապտածու խեղճ տեսք ուներ, ոնց որ մի ահավոր դժբախտությունպատահածլիներ: Հերդ հարցնումէ. «Բան է եղել, Մել, քեզ Էդպեստխուրօրումսչեմ տեսել»: Ախ,Վիլ,-- ասում Է ու գլուխը թափահարում: Թե իմանասոնց եմ նախանձումթեզ: Ձեռքիդ լավ արհեստ ու ունես թեզ էլ ոչինչ պետք չէ: ՈՒնեցած-չունեցածս կտայի մենակ քո տեղը լինեի: էդ ինչ ես խոսում, Մել,---ասում է հերդ,-- դու առաջինկարգի իրավաբանես, գործդէդպեսլավ, իսկ դու ուզում ես քարտաշիհետ տեղդ փոխել: Քարն էս ձեռքերովս եմ տաշում ու չգիտեմէլ վաղը գործ կճարվի, թե չէ: Գրողի բաժին դառնա սրա նման գործը,-էդպես էլ ասում է, քո հերը բան ասելուց երկար-բարակչէր մտածում:-ԱնիծվիԷն օրը,որ խելքս մտավ, պիտիսպասեսմինչն մարդ մեռնի, որ հետո էլ մեռնողի բարեկամները քարն ուրիշի գցել տան: Չէ, էս գործն իմ խելքի բանը չէր: Ես օրենք պիտիսովորեիու իրավաբանդառնայի:էս մեկը հերդ ճիշտ էր ասում, բոլորն էլ էն կարծիքին էին, որ պարոն Գանտիցչտեսնված դատավորդուրս կգար, Էն ճարտարլեզուն, որ նա ուներ: ԲայցՄելՓորթերնասում է. «Ախ,Վիլ, Վիլ,Վիլ, ծնկաչոք շնորհակալեղիր Աստծուց,որ Էդպես բան չես արել: Գոնե հիմա կուշտ փորովհացես ուտում ու որ գործից տուն ես գալիս, գիշերը հանգիստ քնում ես»: Չէ, Մել,-- ասում է հերդ,-- հաստատ բան է պատահել: -- Քա,Վիլ,-- նորիցգլուխն է թափահարումսա,-- գիշերներնէդ ՈՒ թեն չի ասում որ մարդկանցերեսից չեմ կարողանումքնել: մարդկանց,հայրդգլխի որ խոսքը Էդ Վեյնի ընկնում, Միրզի,Լորենս է ու նստած Էն է: մյուս մարդասպանների բանտը մասին Մելըդրանց դատապաշտպան էր ու հենց էդ օրը բանտիցէր գալիս. կոշիկներն ու Նիգերթաունիկարմիրցեխիմեջ կորածեն եղել: շալվարի փեշերը --Ինչ արած, Մել,-- ասում է հայրդ,-- դու մեղք չունես, ձեռքիցդ եկածնարել ես, հիմա պետքչի, որ էդպես տանջվես: Ախ, Վիլ,-- ասում է,-- ինչ որ կարող էի, արեցի դրանց փրկելու համար, բայց վայթե կախեն, կանայք, երեխեքն ու ազգականներնէլ խնդրում-աղաչումեն թե՝ ազատիրմերոնց, ինչքան գլուխ ջարդեցի՝բան դուրս չեկավ, էս գործիցես կախաղանի հոտ եմ առնում: Ահավորբան է, դրանց երեխեքը մեծանալուեն ամոթի կնիքը ճակատներին,որ իրենց ծնողներին որպես մարասում

""

--

--

--

'

--

--

--

-

դասպան կախաղանեն հանել: Սրանցերեսից,-- ասում է,-- թուն չի գալիս աչքերիս: տուն եկավ ու ասում Է ինձ.-Էդ օրը հերդ արհեստանոցից Մեղքս շատ եկավՄելին, խեղճը ձեռքից եկածն արեց ու ոնց որ մի բան Էլ մեղավոր լինի, կարող է մի ճար կա դրանց ազատելու, Մելի վրա գույն չկար, մի շաբաթ աչք չէր կպցրել: Իսկ ես ասում եմ հորդ,-- ինձ լսիր,-- նա քեզ հաստատ ձեռ է առնում, դեռ ոչ մի դատապաշտպան քունըչի կորցրել թե` վայթե կախեն: Գրազ կգամ, որ Մելը ուրիշ պատճառով պաշտպանյալիս է քնահարամեղել, դրանք կամ վախենումեն փողը լրիվ չստանան, կամԷլ մտմտում են, ոնց անեն, ավելի շատ փող պլոկեն, իսկ որ Մելը գլուխդ լավ յուղել է, էդ հաստատ: Էդպեսմի խոսի,-- ասում Է հերդ,-- մեղք է: Չէ մի, մեղքէ, դու հո երեկվաերեխենչես,-- ասում եմ,-- Էդ պատմությանմեջ մի Ճիշտխոսքչկա, ուզում են իրենցխղճաս,դու Էլ ՈՒ ճիշտ հավատումէր. հայհոյումէր, ամեն ասածիհավատումես: հազարտեսակհիշոց թափումեկողիգլխին, բայց վերջը համոզում էին, ուզածդբանը ձեռքից խլում՝տանում: Մեկըհենց Մել Փորթերի Ռուֆուս եղբայրն էր՝ կապից փախած անտերը, թե երկնքում աստված կա, նա իր արժանիպատիժըպիտի ստանա: Էնքան էր խմում.երեսըոնց որ լխկածպոմիդորլիներ: Աղջիկժամանակսդրան թնը մտած գիշերովեկել էր մի անգամտեսելէի. ՋիթերԱլեքսանդրի սթափությանկոմիտեիհավաքիներդում տալու, չնայած մենակ էդ երկուսիխմածարաղը հերիք էր, որ մի նավ լողալով անցներ:Մի օր էդ Ռուֆուսչեղածը գալիս է. հորդ մոտ, թե` ինձ համարհազարչորս հարյուր դոլարի չեկ ստորագրիր:Որչեմ հիշում, հերսիցստրաքվում եմ: Կախելէր պետքդրան, պարանն իմ ձեռքով կձգեի: Մի վախենա,Վիլ,-- ասում է,-- էնպես կանեմ, որ դու շահով դուրս գաս: Ասա իր անունով մի քոռ կոպեկուներ բանկում: 2-որդ հարցնումեմ.-- ինձ ասա, թե էդ հիմարությունն ինչի արիր: Հ-Եսիմ,-- ասում է,--- երդում-պատառ եղավ,որ շահովդուրս կգամ: ՈՒ դու էլ, խելքի ծարավ, հավատացիր: Էս ինձ դաս,-- ասում էր,-- էլ էսպեսբան չեմ անի: Կապրենք,կտեսնենք,--- ասում եմ: Երկուտարինչէր լրացել, խաղ խաղալ մեր գլխին, առանց ամոթի Ռուֆուսընորից որոշեց գնացել էր հորդ մոտ, թե՝հինգ հարյուր դոլարիչեկ տուր: Սրավրա հերդ էնպես էր կատաղել,որ օձիքից բռնած փողոցէր շպրտել ու ասել.-- Թե մեկ էլ էս կողմերն երնաս, կաշիդ կթերթեմ: 2երդ որ Բիլ Սմեթերսն էլ գժվում էր, Աստվածհասներ: Ոստիկանապետ ու է էլ Որ մեկ գա, ես էլ էստեղ լինում կանչում հորդ.-մոտերքում է լինեմ,միասինկքերթենք, բայց որ հենց տեղումվերջը տայիք,լավ կլիներ: դրա հաշիվը պիտի Ճիշտ է,-- ասում եմ,-- հենց --

--

..

--

:

--

--

--

--

տեղում

88 մաքրեիր՝ հոգիներս ազատվեր:

Ախրշատ էի դառնացած,եղած փողն էդ թոսոտ հարբեցողի ձեռքն էր տվել, վեց երեխի տեր էինք: Քիչ էր մնում հերսիցս պայթեի: Էս քեզ դաս,-- ասում եմ,-- էլ մարդու փող չտաս, ոչ էլ պարտքովտուր, ամուսնացածմարդ ես, ընտանիք, երեխեքունես ու մենակ նրանց ես պարտական, ուրիշ ոչ ոքի: Հա,-- ասում է,-- էսպես բան էլ չեմ անի: Ես էլ հավատացի:Երեք օր հետո գնաց քեֆի ու որ տուն եկավ, մոտից լուր ոտքի վրա հազիվ էր կանգնում: Ամբրոզ,Ռադիկերի հասցրին, թե` եկեք ձեր հորը տատեք: Իրենք չէին կարողացել հախիցգային: Վեր կացա գնացի, Աստված,դու ախրհորդ կարգին չես տեսել, քո ժամանակհոգնած էր, արդեն հասակով: Ռադիկերի նեգրը ինձ ասում էր... գիտես, էլի, էն դեղնած-մեղնած,ծաղկա-. տար երեսով,-- ասում Էր. «պարոն Գանտըավելի շատ է խմում, քան չորս տղամարդմիասին», էդ օրը հերդ կանգնել էր բարում ու երկու լիտրանոց տարեկանիօղին քաշել գլուխը: Ջորանաք,-- ասում եմ Ռադիկերին,--դուք էլ կանգնած նայում էիք, կին, երեխեք ունես ու երեսդ բռնել է փող պոյյել քո պեսընտանիքավորմարդուց: Քո պեսների հերն եմ անիծել, ձեզ քաղաքից քշել է պետք,-- ասում եմ ու զգում, որ մի քիչ չափն անցա, բայց ասել պրծել էի: Շատ էր ազդվել, ձայնչհանեց, բայց ասում քիթ ու մռութն իրար խառնածկանգնել էր ու երնի էր` գետինըպատռվեր,տակն անցնեի: Էդպեսմի խոսի,Էլայզա,-- ասում է,-- քո մարդու փողն ինձ պետք չէ, ինչ ենք անում էդ փողը, գիտեսօրը քանի հոգի է ոտս գալիս, շնորհքով խմում-վերկենում:Քո մարդունխելթիցհանողը մենք չենք: Թող պարոնԳանտըերդվի, որ էլ խմիչք չի առնելու բերանը,չուզողն էլ ես լինեմ: Նա էն մարդն է, որ իրավունք չունի խմելու:Գոնե մի բաժակխմեր,ու դրանով բանը վերջանար: Բայց մի բաժակընրա բերանն էլ չի թրջում, կես շշից հետո նորզգում է, որ ինքը խմել է: Չնեղանաս,Էլայզա, բայց քո մարդը տեղով փորձանք է: Դու չգիտես,-- ասում է,-- գլուխն ինչ տարօրինակ մտթեր են գալիս: Մի օր ձայնը գլուխը գցած՝ սկսեց Լիդիայի հարություն մասին`խոսել: Երդում-պատառ էր լինում, թե է առել ու եկել իր ետնից: ու Ահա, ահա,-- գոռում էր,-- մի դրան ցույց էր տալիս սենյակումինչ-որ տեղ, բացատրում,թե Լիդիան ուսիս վրայով իրեն է նայում: Բան էլ չկա, Վիլ,-- համոզում ենք,--աչքիդ է երնում: Չէ, Լիդիանէ,--- գոռում է,-- միք խաբի,ճամփիցսէլ հեռու, թե չէ կտամկսպանեմ: Էդ՝ խոսքիվրա երկու լիտրանոց կիսատ տեսա շիշը վրաս է գալիս՝ շիշը շպրտեցվրաս,հրաշքով փրկվեցի, գլուխս իջեցրի, դարակում ինչքան բաժակ կար փշուր-փշուր եղավ: Հետո ծնկի եկավ ու սկսեց աղաչել: մեռածին.-՛՛Լիդիա, փոքրիկս,ասա, որ ներում ես ինձ... տեսեք, տեսեք, ոնց է աչքերը ց --

--

--

մտքում

--

Լիդիան

նայեք.-մատով

--

`

-»

--

փայլեցնում,Աստված,դու ինձ ներիր, էնտեղից եկել

է, որ իսձ

անիծի: Վախներիցսչորացել էինք, իմ Դեն նեգրը հեն էղ ժամանակ ծլկեց ու մի թանի օր չէր երնում, սները մեզնից սնահավատեն, լավ վախեցել էր: Կվախենա,բա ոնց,-- ասում եմ,-- ն բանը մենակ սնահավատությունը.չէ: Էնպես որ ասի, Ռադիկերնաչքերը չռեց վրաս. ուզում ես ասել էդ բոլորը լուրջ էր, Էլայզա: Ինչ իմանամ,-- ասում եմ,-- բայց ինքս Էլ եմ շատ տարօրինակ բաներ տեսել, ու թե էդ.բոլորը ճիշտ է, ուրեմն մեռածները մեկ-մեկ հարություն են առնում: Ռադիկերը գույնը գցեց.-- իսկ ով էր էդ Լիդիան,-- հարցնում է,-- էդ անունով կին նա ճանաչելէ: Հա,-- ասում եմ,--- բայց էն ժամանակնա դեռ ամուսինսչէր, ու չգիտեմ ով է: Հո նրա առաջինկինը չք, էն, որ մահացել է,-- պոկ չի գալիս --

--

--

--

--

--

Ռադիկերը: Հենց ինքն

պարոն Գանտն էդ կնոջից վախենալու պատճառներշատ ունի,--- էլ ուրիշ բան չավելացրի,չասի, որ հերդ, Լիդիայից բացի,երկուկին ջոկ է առել, որ նրանիցառաջ Էն կողմերում ամուսնացելու բաժանվելէ մի ուրիշ կնոջից: Մարդիկ մենակէդ մեկիմասինգիտեին:Ամաչումէի ՄեգիԷֆիրդիմասինորնէ մեկինպատմել:Էն ժամանակ ամուսնացած-բաժանված մարդառնելը ու ամոթ-խայտառակություն էր, իսկմարդաթող կինն դուրս ընկածըմի հաշիվէին: Մինչնամուսնանալսոր իմանայի,բա ես քո հորըկառնեի ու էդպես Միտարվաամուսիններ կխայտառակվեի: էինք, նոր իմացա: Հերդ ինքն իր բերանովասաց: ԽեղճմիսիսՄեյսոն,ինչերքաշեցէդ. խեղճկինը. որ ամուսնացանքմեզ հետ էր ապրում. ուզում էր Վիլին հունի մեջ գցել ու հետո նոր իր ընտանիքում կարգ ու կանոն հաստատել.համոզել, որ Ջոնն ու Էլեր Բիլզը միանան: Ջոնն ու ԼիդիանՄիսիսՄեյսոնիառաջին ամուսնուց էին: Ինձ ասում էր.--- Էլայզա,թանիկարողեմ, քեզ կօգնեմ, Էնքանոր Էլերին համոզեմձեռք քաշի մարդուցդու պատվովվերադառնաիր մարդու՝ Ջոնի մոտ: Էլ ուրիշ բան չեմ ուզում Էս աշխարհում:Գոնե հանգիստ կմեռնեմ:Ասում էր ու լալիս.-- դու չգիտես,իմ քաշածըդու չգիտես: Հետո ինձ պատմեց, թեոնց էին եկելԷստեղ,դեռ Սիդնեյում հանդիպել Ջոն Արթուրիմոտ էին Վիլին, նա էլ էր գալիս հարավումապրելու, քարտաշիգործէր ճարել, սկզբումընկեր-բարեկամ չուներ, ախրհերդ յանկիէր, էդ ժամանակ մարդիկդեռդժվարէին հաշտվում նրանցհետ: Ինքն էլ պատմում էր, որ Բալթիմորում Էլ մերոնց չէին սիրում: Գալս պատահական ստացվեց,-- ասում էր,-- մտքիս կար արնմուտք գնալ, տղա ժամանակվանիցսուզում էի, բայց Ջոն Արթուրըգրեց, թե՝ էստեղ լավ գործ կա, արի: Էն ժամանակհորդ կարծիքովմենք անիծյալ խառնակիչներ էինք ու մեզ կախելէր պետք:2.երդչքր, որ ուզում էր Լիին ու Ջեֆերսոն --

է,--

ասում

եմ,-.

էլ

`

--

`

Դնիսին դատի տալ որպես դավաճանների:2որդ ավագ եղբորը՝ սպանել էին, ու պարզ է, նա երկուձեռքովմեր ՋորջինԳեթիսբուրգում

դեմ էր, մինչն մի օր ինքն էլ ուշքի եկավ ու սկսեց հայհոյել սներիօրենսդիրներինՍիդնեյիդեպքերիհամար: կառավարությանը՝ 2չարավային Էդ ժամանակէլ օգնեցՋոն Արթուրին,որ Կոլումբոսում` ամենասն տուն բացեն: Էդտեղ աշխարհի ուղղիչ Կարոլինայում նեգրերին էին պահում: Դրանք էլ` ընտիր հագած, լակում էին, հարբում,եղած փողերըմսխումու հաստ-հաստսիգարներէին ծխում, սեղաններինէին` ոտքերնէլ կարմիրփայտից գարշահոտանտերները, ասում Էս եմ, մեջ էլ կա. «Ազգիծնունդ» դնում: բոլորը, ոնց որ կինոյի ասում Թոմ է վերնագիրը՝ էր, որ էդ նկարը ըստ Դիքսոնիգրքի:2-այրդ սկզբից մինչն վերջ ճիշտ է, ու որ ինքը էլ բեթար բաներ է տեսել: Ինչ էի ասում, հա, հերդ գալիս է միսիս Մեյսոնիտուն, Մեյսոնն ու աղջիկը`Լիդիան նրան կենվոր են վերցնում: Շատ ուրախացանք,-- ասում էր միսիս Մեյսոնը,-- մենք մենակ էինք, տանը տղամարդ չկար, ու որ Վիլը եկավ, մեզ ավելի ապահով զգացինք, Վիլն իսկական տան տղամարդ էր: Նրա հավասարըես որ չեմ տեսել: Ինչ որ ճիշտ էր, ճիշտ, հորդ խելքն ու միտքը էստեղ-Էնտեղ թափառելն էր, բայց նրա պես տան տղամարդքաղաքում չկար, զարթնում էիր, կրակը ձեռքից ամեն ինչ գալիս էր: Առավոտները բուխարիկում թեժ: Չէր թողնում, որ սպասեիր, գնայիր-գայիր մինչն կրակ լիներ: Լավ էլ ուտող էր ու դրա համար օջախը միշտ տաք էր պահում: Ասում էի` թո նման կրակ անել ես էլ եմ կարող, ամեն անգամ կես շիշ կերոսին ես լցնում, հեչ խիղճ ունես, մի օր կտաս կվառես բոլորիս,-- էդ ինչ տեսականխնա,անհոգ մարդ էր քո հայրը, նրա սարքածկրակիցծխնելույզըդղրդում էր ու տունը հիմքից ցնցում: Էն պատմության համար ես մենակ հորդ չեմ մեղադրում: Պառավին ասում էի.-- միսիս Մեյսոն,ոնց՝ որ դութ Վիլի մասին մինչն ձեր տուն գալը ոչ մի բան չգիտեիք, նա հո նույն քաղաքում էր ապրում, ոնց էլ լիներ մի երկու բան կիմանայիքՄեգիԷֆիրդիհետ ունեցած կապի մասին, էս քաղաքն էսքան փոքր, ու դուք էդպես :

--

անտեղյակ:

Գիտեինք,-- խոստովանեց,--աղջկա հայրն ու եղբայրներն էին ստիպել, որ ամուսնանա, ու Վիլը նրանց երեսից էդ աղջկան ոնց որ չէր սիրում: Դրահամար էլ բաժանվեց: Գիտեիք,-- ասում եմ,-- ու թողեցիք, որ գա ինձ առնի, իր ամուսնացած-բաժանված տեղովը, գոնե մի կերպ հասկացնեիք: Չէ, բան էլ չասացին, որ մնայի իրենց ասելուն, կյանքում չէի իմանա: Մեր ամուսնությունից մի քանի ամիս անց հին կաղնե-փայտե պահարաննէի սրբում, որ հորդ շապիկներին տեղ անեմ, մեկ էլ աչքովս ընկավնամակներիմի կապոց: Ձեռքս առա ու էն է, կաց: Ոնց որ ուզում էի կրակըգցել, բայց ոնց որ մի ձայն ինձ ասեր՝ --

--

--

մեկըէդ նամակները հատուկինձ համարպահածլիներ: Ամեն բան տեղում էր` ՄեգիԷֆիրդիցամուսնալուծվելութղթերնէլ մեջը: Ես թղթերին էի նայում, էդ թղթերն էլ ինձ... Սպասեցի մինչնիրիկունը ու տուն հետո եմ հերդ էսօր եկավ, կապոցըձեռքն տալիս ասում. գրասեղանդ էի մաքրում`հին թղթեր գտա, պահեմ,թե թափեմ,-հարցնումեմ իբր բանից անտեղյակ:Հայրդ գույն առավ, գույն տվեց.-- տուր,-- ասում է,-- տուր էդ թղթերըինձ,-- ու ձեռքըգցում է կապոցին: Հետո էլ թե՝ դու կարդացելես, Էլայզա:` Ձայն չեմ հանում: Դե,-- ասում եմ,-- ինչ էլ մի չհասկանալուբան է, էստեղ "ամեն ինչ տեղը տեղին, սնը սպիտակիվրա գրված է, դու կին ես ունեցել ու ինձ էդ մասին մի բառ էլ չես ասել: Եվ թեզ առա՝ է եղել, իսկ դու էլի կին կարծելով, թե մենակհանգուցյալ Լիդիան ես ունեցել: Իմ հասկացածն էս է, ուրիշ ոչ մի բան: Էդ ամուսնությունն իմ կյանթում մեծ անհաջողությունէր, իմ կամքինհակառակստացվեց,չէի էլ ուզում, որ դու էդ մասին իմանաս: Էդ հասկացանք,-- ասում եմ,-- դե հիմի բացատրիր, թե բաժանվելուդպատճառնինչ էր: Ամուսնալուծությունըձնակերպեցին անհամապատասխա նության հիմունքներով: Ինքըհրաժարվում էր ինձ հետ որպես կին ու ապրելուց, ուրիշմեկը կար, դրան էր սիրում, նրա ջգրու էլ ինձ հետ ամուսնացավ: Ինձ հետ, ամուսնանալուց հետո, կապ .չի ունեցել,որպես մարդու կին մի օր էլ չենք ապրել: Ով ապահարզանպահանջեց,-հարցնում եմ: Ես,-- վրատվեց հերդ, --- որոշումնընդունվեցըստ իմ դիմումի: Ձայն չհանեցի, բայց գիտեի,որ խաբում էր: Էդ թղթերը սկզբից պահանջել: մինչն վերջ կարդացելէի: ՄեգիԷֆիրդնԷր ապահարզան Անում ես նա քեզ կին չի եղել: Չէ,--ասում է,-- կարող եմ երդվել: Էստեղէլ չդիմացա, ախրէդ լինելու բան չէր: Միսիս ասելով ՄեգիԷֆիրդը դուրեկան, տեսքով աղջիկ էր, մինչն Վիլին առնելը ահագինուզողներ էր ունեցել, հորդ հետ կամքինհակառակ էր պսակվել: եմ հորդ,---գլուխս մի յուղի: Դու Էդհավատալուբան չի,-ոնց կարողԷիրտարիու կես էդ կնոջ հետ ապրելու մի անգամձեռք չտալ: Ես ախրքեզ լավ գիտեմ, մոտերքում կին լինի, դու պատն էլ կծակես-կանցնես,--ասումեմ ու նայում աչքերին: Իսկնա հայացքը շուռ էր տվել ու ուրիշ կողմ էր նայումտ̀խմարժպիտը բերանին: Հիմի էս թղթերն ինչ ենք հարցնում եմ,---- պահե-՞՝ օգուտ չկա: --

`

--

--

--

--

--

--

'

--

--

Մեյսոնի լ

՛

--

ասում

-

-

--

լուց

անում, --

--

Հա,-- ասում

է,--- ճիշտ ես,

եմ ատելով ատում

դրանք, կրակ

պատիժ են գլխիս, լավն էն է վառեմ, վերջանագնա: Բա ոնց,--ձեռք եմ առնում, -տհաճ հիշողությունվառիր, ներ են արթնացնում: արնս կվառեմ: Հենց կվառեմ,---ասում Միսիս Մեյսոն,-- հարցնում եմ պառավին,-- մինչն Վիլին ձեր տուն թողնելըէս բոլորը դութ գիտեիք: Բա ոնց,--- ասում է,--- գիտեինք,---հիմաքեզ ասեմ ոնց եղավ: ՈՒ պատմեցինչ որ գիտեր. որ հասկացա,որ էս բոլորը մենակհորդ մեղքով չի եղել:Ոչ էլ Լիդիայինեմ մեղադրում, ես նրան շուտվանից գիտեի,դեռ հորիցդէլ առաջ, Լիդիանմոր հետ ու տեղափոխվել էր էստեղ գլխարկի փոքրիկ խանութ բացել փողոցում, որտեղ որ հիմա Գրինվուդ Հոթելն է: Ակադեմիայի Իսկական«խանութիգլխարկ» առաջինանգամ Լիդիայիմոտիցեմ առել: Ձմեռը Յենսի կոմսությունում ուսուցիչ էի ու խնայածսողջ դրամն էդ գլխարկինտվեցի: Ամիսըքսան դոլար փող էի ստանում ու բա ոնց, նույնիսկ փողէի ինձ հարուստիցհարուստէիկարծում, ետ գցում, որ սեփականությանտերդառնամ:Էդ ետ գցած փողերով մոտիանկյունում հողամասիառաջինվարձը մուծեցի,հրապարակի ընկած հողակտորնէր: Քսաներկու տարեկանչկայի էդ ժամանակ ու ոնց որ մի մեծ բան էր արածս, ոնց որ ես էլ էի սեփականատեր Բոբ Փեթոնի ու գեներալ Ալեքսանդրիպես, ախ, տղաս, էնքան չուննոր էինք, էնքան փորձանք էր եկել գլխներիս կռվի տարիներին, որ սրտանց ուզում էի մի բան էլ ես ունենամ. էսօրվա պես հիշում եմ, առաջին անգամ որ հարկաթերթիկը ստացա,մինչն քաղաք վազելով գնացի: Առանձնապեսփող Էլ չէր, բայց ոն էի վազում: Ինձ պես անխելք մեկ էլ ես էի, տղաս, վախենում էի ուշանամ`հողըձեռքիցս առնեն ու մինչն տեղ հասնելս աճուրդի հանեն: Էս հեչ, ինչ էի ասում, հա, Լիդիային ուրեմն ես վաղուց խանութ էր գիտեի, հյուսիս-արնելյան թաղամասում ու «խանութի անգամ իսկական գլխարկ» բացել նրամոտիցառաջին առա: Լիդիայինիսկիչեմ մեղադրում, տղաս, իմ գիտենալովսմինչն հորդ հանդիպելըխելքը գլխին, աշխատողկին էր: Հորդ վրա տասը տարով մեծ էր, ու համըհանողը հենց էդ էր: Էս գործում մենակ հորդ նա որ Մեյսոնենցտուն եկավ, քսան-քսաներկու չեմ մեղադրում, տարեկանտղա էր, իսկԼիդիանէդ ժամանակերեսունվեցնԷլ անց էր: Ջահել աղջիկ չէր, որ խաբեին՝ճամփիցհանեին, փորձվածկին էր: Ճիշտ է, հայրդ տեսքով, ուժեղ տղամարդէր, կանայքնրանից պոկ չէին գալիս,բայց Լիդիայիտարիքիկինը պիտիարժանապատվություն ունենար,ընկել էր հորդ ետնիցու վզիցէր կախվում:Ես որ մեռնեիէլ՝ 93 ու

--

--

է,--

վկա,

--

--

պառոմեց, տղաս,

.

գլխարկի

էդ բանը չէի անի: Մայրնէլ էր ասում.-- ախ, Լիդիաս,Վիլիհամար գժվումէր: Ամբողջկյանքումկարգին,նամուսովկին էր եղել, տանը մնացածաղջիկ էր, խանութուներ, ու մարդիկ նրան հարգումէին: Էդ ինչ էր անում,-- պատմում էր միսիսՄեյսոնը.--Վիլին Հորդ էլ լավ գիտես. հանգիստչէր տալիս, ետնից վազում էր: տեսնելիս ճռները կնիկարմատ թուլանում էին: էս անգամ էլ փորձանքիմեջ ընկավ. Լիդիան հղիացավ, ու հորդ խելքը մտավ թե` «ինձ խայտառակությունից փրկելու համար պիտի ամուսնա--

--

--

նաս

հետս»:

Հայրդ գլուխը կորցրել էր: 2-ետո ինձ պատմում Էր, որ Լիդիային չի սիրել ու չի էլ ուզեցել հետն ամուսնանալ:Վերջըորոշել էր նրան ուղարկել Վաշինգտոն՝ բժշկի մոտ ու նամակ էր գրել Ջիլին: Էդ ժամանակՋիլը դեռ հարավչէր տեղափոխվելու հորաքրոջդ՝ բրուտ էր էնտեղ: Եղբայրն Մերիիհետ ապրումէր Վաշինգտոնում, էր, պիտի ձեռք բռներ: ԼիդիայինուղարկեցինՎաշինգտոն,չգիտեմ հետո ինչ եղավ-չեղավ,Ջիլը մարդու բան ասողը չի, ես էլ սիրտ չունեի հարցնելու,էդ կինը ժամանակիցշուտ ծննդաբերեց: Ցավերըգնացքիմեջ էին բռնել, տուն դառնալու ճանապարհինմի փոքր թաղաթով անցնելիս: ՈՒղեկցորդըՋիլին օգնել էր, որ Լիդիայինկայարան հասցնեին, իսկ դա դեռ մի օր չանցած թողել, տուն

էր եկել: Շատ սրտոտ կին էր: Էս պատմությունն, իհարկե,

հերդ ուզած-չուզած ամուսնաՔաղաքում,պարզ է, հորդ թշնամաբար էին նա յանկի Էր, ոնց որ մենք էինք ասում` սատանիյանկի, նայում. որ եկել էր մեր քաղաք ու տեղի կանանց էլ ճամփից հանել: Մի կին.լիներ, Էլի ոչինչ, բայց երկրորդըհամը հանում Էր: Ստիպված էին քաղաքից հեռանալ: 72ենցէդ ժամանակ էլ որոշեցին գնալ էր, ու հայրդ մտածեց,որ լեռնային Ալտամոնտ. Լիդիանթոքախտավոր օդը օգտակարկլինի նրան, երնի վախենումէր, որ ինքն էլ է հիվանդ. Էդկնոջ հետ ապրելէր ու կարողէր վարակված լինել: Առաջին անգամ, տեսա, որ հորդ ոնց որ ուրվականլիներ.երեսըդեղնած,ինքն Էլ` կաշի՝ ու ոսկոր,ինչեր էր քաշել խեղճը... ԵրբԼիդիանունեցած-չունեցածը ծախեց ու խանութը փակեց, հայրդ նրան միսիս Մեյսոնի հետ ուղարկեց Ալտամոնտ,իսկ ինթը որոշեց արհեստանոցիգործերը կարգիբերել, որ ձեռքըմի քիչփողընկնի, նոր գնա: 7-որդ ու Լիդիայի մասինէսքանբանըգիտեի,մեկըգլխարկիառնտուրԷր անում,մյուսն էլ արհեստանոցումգլուխը կախիր բանին էր: 2լիմիպատմեմքեզ Էն մյուս կնոջ՝ Էլեր Բիլզի մասին:Սիդնեյից գալուց առաջ նա հորդ հետ կապչուներ, ճանաչումէր որպեսիր տալի՝՝ քարտաշին Լիդիայիամուսին,բայցՋոնն ու ինքը հորդ պեսհասարակ մարդկանց ականջն է ընկնում, նում

է

Լիդիայիհետ:

ու

բանի տեղ դնողը չէին, մանավանդ որ խայտառակելէր իրենց ընտանիքը: Ոնց էին կատաղելու փրփրել,որ Լիդիաներեխովէր, հորդ հետ ոչ խոսել, ոչ էլ երեսըտեսնել էին ուզում, ատում էին նրան. հայրդ էլ նրանց տանել չէր կարողանում:ՈՒ արիտես, որ կես տարի հետո էդ ԷլերԲիլզնիրչունեցածամոթըկորցրածվեր կացավեկավ Ալտամոնտ: Ճիշտնասած, նրան էլ մեղադրելչէր լինի. նրա Ջոն Բիլզ կոչվածամուսինըշատ անպետքու անբանմարդէր, չէր կարողանում կնոջը պահել:Սաէլ գրել էր սկեսրոջը,թե գալիսեմ: Լիդիանու միսիս Մեյսոնըվախեցել էին հորդ էին, որ կգա՝ մի բան է կմտածեն:Մի օր հայրդ գալիս տուն, որ մեր տիկինըներկված, ճոթվորածբազմել է: 2.այրդԷնքան էր ատում էդ կնոջը, որ ուզում է գլուխն առնի գնա տնից: ԲայցԷլերը վեր է կենում ու իր նորաձն սանրվածքովու շքեղ գլխարկնէլ գլխինմոտենում է հորդ,հետո էլ իր շաքար ձայնով, թե՝ «Վիիլ, ինձ չես ուզում համբուրել, Վիլ»: Լիրբը, էս խոսքի վրա վիզը պիտի ոլորեր: Վիլը որ Վիլ լիներ, հենց վիլ, արի հաշտվենք,Վիլ,-- ասում է: Ոնց էլ երեսը բռնում էր էդքան բանից հետո խոսել, էդ էլ քիչ էր` կնկա ու զոքանչի ներկայությամբքսմսվում էր էդ մարդուն: Ինչ եղել է, եղել, Վիլ,-- ասում է ու հերդ պաչում է էդ կնկան: Տեղն էր թեզ,-- ասում էի հորդ,-- քո պես անխելքներինէդ ՈՒ գիտես,չէր վիճում հետս, լուռ ընդունում էր իր սխալ է քիչ: լինելը: էլեր Բիլզ ասածդփոքր-մոթր, մի տեսակսն ու սպիտակկին էր. մաշկը ճերմակ, մազերը` ղշի թն, աչքերն էլ ածխի զույգ կտոր: Խոսում էր ալարկոտ, փափուկ-ծորուն ձայնով, ոնց որ մի կուշտ քնել ու նոր վեր Էր կացել: 7.ենց առաջինանգամ տեսա, ասի՝ լրբի մեկն է. խելքն ու միտքը տղամարդկանցճամփից հանելն ու նրանց ունեցվածքը տակով անելն էր: Սուտ չեմ խոսի, դուրեկան կին էր. մարմինը, բանը տեղը, մաշկնէլ մաքուր` վրեն մի բիծ չկար: Հերդ էլ էր ասում` լավիկն է... Ինչի լավիկըչէր լինի, ես էլ որ մատս մատիս չտայի`սիրուն էլ կլինեի,լավիկն էլ, որ առավոտիցիրիկուն երեխաչպահեինք, ու մեր տեղը եփող-թ լիներ, թափող մենք էլ սիրուն կլինեինք: Ճիշտ ես,-- ասում էր հերդ,-- ճիշտ: ՈՒղիղ Լիդիայի թթի տակ էդ անզգամը սկսում է հորդ հետ սիլի-բիլի անել, առավոտից իրիկուն վրա--գլուխն էր շտկում, շպարվում, որ օր-օրի հորդ խելքահան անի: Էդ նույն տան մեջ Լիդիանհիվանդմեռնում էր. էնքան էր հազում՝թոքերըբերանն էին 95

ասեին, որոշել

`

.

--

հաշտությունի

ստիպված

--

էլ

--

--

--

էր ու լավ էլ տեղյակէր, թե ինչ է կատարվում,մի օ գալիս,մեռնում հորդասում է. «Վիլ, ես հիվանդ եմ, գիտեմ,քեզ էլ պետքչեմ, ինձ է

երկարկյանքչի մնացելապրելու,գնացեք,ուր ուզում եք, Վիլ: Բայց ի տան մեջ էդ բանը միքանի,թեդու խիղճունես՝հարսիցսվազնարի»: Քերդ ասում էր.-- Մեղքիտակընկա, թե վերնում Աստվածկա,։ պիտիմի օր պատժվեմ: տան Էն խեղճպառավ կնիկն էլ էնտեղ էր տանջվում. էն էր, իսկ ալրաթաթախ. "վրեն, բոլորի համար եփում-թափում չէր ջլթիկը տեղը պնդացրածհորդ էր սպասում. գոնե մտթով անցնումմի բանովէլ ինքը օգներ: Դրա բուրդը քամուն պիտի տային, որ լավ լիներ: էդ տնից: չհավաքեց Լիդիայիմեռնելուց հետո էլ փասափուսեն ու է, Հերդէլ, պարզ բան արդենգլուխը կորցրել էր չէր ուզում, որ սա գնա: Որտեղիցորտեղ Ջոն Բիլզը եկավ կնոջն այցելելու, գցեց-բռնեցու տեսավ,որ բանը բանիցանցել է, ու էլ չհամբերեց: Ջոնին միշտ էլ փալասանքի Մեղթսինչ թաքցնեմ, մեկն եմ կարծում էի չտեսնելուկտա, կթողնի, որ կինը դուրս համարել. ընկնի, բայց էդ մարդըդեռ նամուս ուներ, գնաց Ջոնսոն Միթի՝ Թեննեսի,հյուրանոցում իր համարգործ գտավ, հետո էլ՝ գրեց գրեց մարդուն,թե`'««ես-քեզ չեմ կնոջը թե՝ արի: Բայց սա նամակ ու սիրում, հետդ չեմ ապրի էստեղիցէԼԼուրիշ տեղ գնացողը չեմ»: 2ւաստատ որոշել էր ապահարզանստանալ ու ամուսնանալ հորդ հետ: ժերդ էլ աղոթած էշի պես լսում էր դրան, փողերըթամուն տալիս ու նվերներ առնում էդ կնկան: Խեղճ պառավ Մեյսոնը նեգրիպես բանում էր, արցունքնաչքերինաղաչանք-պաղատանք անում. հարսին, որ գնա ամուսնու մոտ. ինթն ասում էր, ինքը՝ լսում: Էլերը մինչն ականջները սիրահարվածէր ու հաստատ որոշել էր հորդ իրենով անել: Շուտով Ջոն Բիլզից երկրորդ. նամակնեկավ, ու հասկացանք, որ մարդու համբերության բաժակը՝ լցվել է. «Շտապ որոշիր անելիթդ,-- գրում էր,-- քո նազերը, տանելու հավես էլ չունեմ: Կամ ինքդ ես գալիս, կամ ես կգամ թեզ տանելու, բայց ականջիդօղ արա, որ ես եկա, թո կեղտոտ իր տան մեջ կսատկացնեմ»: ու Ջոնն էլերն էս նամակին եկավ,գնացքով՝եկավ, որ կնոջըտանի: Ախ, ոնց էր վախեցել պառավ Մեյսոնը: Է էդ ինչ ահավոր օր էր: Էլ Էլայզա,-- պատմում էր աղջիկը վերնի սենյակում էր փակվել,էստեղՋոնը,լցրած ատըր: ճանակը գրպանը, սենյակն էր չափչփում ու գոռում էր կնոջը 96 «Կեսժամից դուրս չեկար,. սիրողիդ գանգը կփշրեմ»: Վիլը, երես| `

`

գործը

ւ.

։

--

--

ւ.

յանկիի չպատասխանեց, իսկապ

ինձ,--

գույնը թռած, դռանը ետ ու առաջ էր անում, էն անաստվածնէլ երկու ոտքը մի կոշիկն էր դրել, թե` էստեղ եմ մնում: Վերջը մի կերպ համոզեցին,հասկացրին,որ չգնա՝ արյուն կթափվի,վեր կացավգնաց Թեննեսի: Բայց չուզելով գնաց, մարդուն ատում էր, տղաս, ու անիծելով գնաց: Դրանիցհետո հայրդ ինձ հետ ամուսնացավ. ամուսնացավ,բայց էդ կինը հա գրում էր հորդ: Միօր Էլ չդիմացաու պարտքս համարեցիՋոն Բիլզինգրել, որ «ձեր կինը իրեն անվայել է պահում,քանիոր նամակագրական մարդու կապիմեջէ ամուսնացած հետ, ն որ

իր՝ ամուսնու

է վերջդնել էդ բանին»: պարտականյւթյունն

Էլերը հորդ նամակ գրեց, որ ես իր ամուսնուն տեղյակ եմ պահել: էր հորդգլխին:2ա, մեկԷլգրել Նամակի մեջ ինչ անեծքգիտեր՝թափել «ես ես որ գիտենայիդրան առնելու, քո մասին ամեն ինչ էր, թե` կպատմեի էդ աղջկան:Էդքանըլսելուց հետո ոչ մի կինչէր ուզենաքեզ առնել, Էս հաստատ: Բարով վայելիքեզ:ԻնչքանԷլ ատեմ կնոջդ, ավելի լավ պատիժ, քան թեզ հետ ամուսնանալը դժվար թե գտնեի նրա շպրտեց երեսիս: համար»: Հերդ էդ օրը տուն եկավ ու նամակը եմ Առ,-- ասաց,-- հերդ անիծել, քո արածներն են, չք: Դե հիմա լսիր,-- ասում է,-- ուզում եմ հիմիկվանիցիմանաս,իմ տանը դու նրա տեղն ես նստել, որովհետն նա թողեց գնաց. որ չգնար, դու էստեղ չէիր լինի, իմացար,էս մեկը ականջիդ օղ արա: Ջահել էի, տղաս, հպարտ, որ էդպես խոսեց,շատ նեղացա, վեր կացա, կանգնեցի դռանը, ուզում էի հենց էդ օրը թողնեմ գնամ տնից, բայց արդեն երեխովէի, ու անձրն էր եկել, վարդ ու շուշան անուշ հոտ էին գցել, ցախկեռասըկամացուկբուրում էր, խաղողը հասնում էր. մութն ընկել էր, ու մարդիկ, դռներին կանգնած, զրույց էին անում, ու ես տեղ չունեի գնալու: «Աստվածջան,-ասում էի,-- Աստված ջան, ինչ անեմ»: Իսկ հերդ վեր կացավ, գնաց ԱմբրոզՌադիկերիմոտ խմելու: Ամբրոզնինձ հետո ասաց, որ հարբած ժամանակ աչքին Լիդիան է երնացել, ուզեցել է հետը տանի: Ինչ իմանաս, տղաս, մի գուցե իսկապես Լիդիան է եղել: Դրանովհո չպրծանք,-- պատմումէր Ամբրոզը,- մի օր էլ կպավ Դենից,թե` դու չինացի ես: Դենին հիշում ես. խոշոր, դեղնած նեգր էր, չեչոտ երեսներով: Հորդ համար էլ ինչ մի դժվար բան էր հարբած-հարբածբաներ երնակայելը: Կպել էր խեղճից, թե` «քեզ հատուկ մարդիկ են ուղարկել ինձ սպանելու համար»: Ես գիտեմ,-. գոռացել էր,-- թե դու ինչի համար ես էստեղ, հենց հիմա երկուսիս վերջն էլ կտամ: Գրողի բաժին դառնաս,-ասել էր,-- հիմի լեշդ կփռեմ: --

--

--

Հինգ վիպակ

97.

|

Էնպես էր քրքջում, որ արյունս երակներումսսառել էր, պատմում էր Ամբրոզը,--հետո էլ սեղանիցմի դանակ ճանկեց ու նետվեց բարի կողմը, որ հասնի Դենին: Ահավորբան էր, մեր խափշիկըտեղումչորացել էր, մի կերպ կմկմում էր. «Դենըմարդու բան չի արել, Դենը ոչ ոքի վատությունչի արել»: Ստիպված դանակը խլեցինք ձեռքից, ու ես էլ փորձեցի խելք հասկացնել մարդուդ: «Ինձ լսիր, Վիլ,--- ասում եմ,--- էս խեղճիցինչ ես ուզում: Նա քեզ վատությունչի արել»: Իսկնա թե` «Քեզ ասում եմ` չինացի է, զզվանքս գալիս է` վրան նայեմ»: Գժվածիպես էր, նրան բան հասկացնելն անհույս գործ էր: էդ ինչ ես խոսում,Վիլ,-- ասում եմ,-- քանի տարիէստեղ ես ապրում, ինձանիցլավ գիտես, որ նա չինացի չէ: Ճիշտ է, միսթահ Գանտ,-- իր կողմից վրա է տալիս Դենը, գիտես, էլի, նեգրերին,-- ախր ես չինացի չեմ: Շատ լավ էլ չինացի ես,-- ձեռք չէր քաշում մարդդ,-- արես վկա, թեզ հիմա կմորթեմ: Վիլ,-- ասում եմ,-- մեր Դենընեգր է, համ էլ չինացի լինելը պատճառչէ, որ տաս էդ մարդունսպանես:Ինքդմտածիր,չինացին էլ մեզ պես մարդ է, Աստված նրանցէլ է մի բանի համարստեղծել: Ոնց կլինի անմեղ տեղը խփես սպանես, ինչ է թե` չինացի է: Լավ էլ կանեմ,-. ասում է,-- սրանք դժոխքից փախած չարքերի ոհմակ են, սրտիցսարյունեն ծծել ու հիմա էլ սպասում են, որ շունչս փչեմ: Սա հո միակ դեպքը չէ, Էլայզա,-- ասում էր Ամբրոզը: Ոնց թե,-- զարմանումեմ,-- չեմ ուզում` էլի Ամբրոզըգլխի ընկնի, որ ես ամեն բան գիտեմ,-- ուզում ես ասել Վիլի հետ էլի են էդպես բաներ եղել: Շատ,-- ասում է,-- զարմանալիբան է, ոնց որ ոխ ունենա չինացոցդեմ ու անընդհատդրանցփորձանքիմեջ է ընկնում: ՉԷ,-- ասում եմ,-- ոչ էս կյանքում, մի ուրիշ տեղ, կարող է: Ոնց թե,-- աչքերը չռում է վրաս: Սրանիցավել բան չեմ կարող բացատրել, բաներ կան, որ դու չես հասկանում: Քո մոտ էլ է էդպես բաներ խոսում,-- հարցնում է: խոսում է,-- ասում եմ ու վերջակետդնում: Սկզբումուզում էի պատմել Ամբրոզին,բայց հետո ասի՝ պետք չէ: Շատ լավ ես արել, որ չես պատմել,-- ասաց հայրդ: Ախրինչ է եղել, այ մարդ,-- հարցնումեմ,--- ինչես էդ չինացոց ՈՒզում էի հասկանալ,թե բանն ինչ էր, տղաս: գլուխդ գցել: Հայրդմիշտ էլ դաժանէր չինացոց նկատմամբ,ատում էր դրանց: `

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Վիլ,--

էի,-- պիտի որ մի պատճառ լինի, մարդիկ տվել առանցպատճառիչեն ատում, դրանց ազգից մեկը քեզ ես: է, գոնե մի չինացու ճանաչում Զէ,-- ասում է,--- ոչ մեկին էլ չեմ ճանաչում, բայց ինչ չեմ տեսել դրանց Բալթիմորի փողոցներում,զզվում եմ: գնացի. հենց նավից դուրս Տղա երեխաէի, որ Սան Ֆրանցիսկո դեմս ելավ՝ եկա՝մի չինացի դեղին-դեղին, էդ օրվանից ատեցի էդ քաղաքը, բայց, Աստվածվկա, չգիտեմ ինչու եմ զզվում դրանցից: Ջարմանքբան է, գուցե իսկապես:Պիուրիշ կյանքում, ուրիշ մի կերպարանքովճանաչել եմ չինացիներին,չգիտեմ: Քանի տարի հետ, Բոքսերի ապստամբությանօրերին հայրդ տուն եկավ ու վրա տվեց.-- Վերջապես, չինացոց պատերազմեն եմ զինվորագրվեմ:Էլ համը հանեցին: երհայտարարել,գնում կու ձեռքով դեմ էր չինացոց ու պատրաստ տուն ու տեղը, երեխեքին թողնել` կռիվ գնալու: մարդ,մի Ոչ միտեղէլ չես գնա,-- ասում եմ, դու ամուսնացած տուն էլ լիթը երեխեքունես: Զինվորեն գրում, թող ուրիշ կամավոր գտնեն, քո տեղնէստեղ է: 7՛ամ էլ,--- ասում եմ,--- թեզ բանակտանող չկա.-- դու հասակդառած մարդ ես, նրանցջահել տղերք են պետք: Էս խոսքս շատ դիպավհորդ սրտին,ոնց կլինի նրան ասես, թե` դու էլ ջահել չես, ու բորբոքվեց. «Որպեստղամարդ,ես էդ ջահելների պես տասը արժեմ,հիմիայլասերվածներիդարնէ, թե կարծումես էդ թշվառականհիմարներիչափ էլ չկամ, էն որ ծխախոտըբերաններից են կախած՝քարշ պատերի-տակ, գալիս խաղատների խղճուկբաներ են, ու դու ճիշտ չես խոսում,կնիկ, քո տանդկտուրնես քար գցում: Հենց էս րոպեիսնրանցչորսի չափ գործ կարողեմ անել: Որէդպես խոսեց, էլ չհակառակվեցի,հայրդ շատ ուժեղ մարդ էր, տղաս, պատմում էին, որ արհեստանոցումութ հարյուր ֆունտանոցքարը բմբուլի պես վեր է թռցրել, իսկ թարի մյուս կողմից բռնած երկու աժդահանեգրերըքթրտնակոխ կուչ ու ձիգ էին լինում: Որ առաջին անգամ հորդ տարանք 2 ոպկինսիմոտ, ես ասացի --

ասում

վնաս

տեսել.

--

"

--

--

ՎեյդԷլիոթին. Բժիշկ, ես իմ ախտորոշումն արել եմ, իմ կարծիքով, ամու--

սինս էս հիվանդությունը իր ձեռքով վաստակեց,էսպես չլսված բաներանելով: Մարդիկասում էին. «պարոնԳանտ, որպեսինչ ես էդպես տանջվում, իզուր մեջտեղիցմի ճղվի, նեգրերինհենց դրա համարես վարձել, որ ծանր աշխատանքըիրենք անեն»:

"Բոքսեր-չինական գաղտնի ընկերության անդամ,

ընկերությանբարձրացրած ապստամբությանը,որը ճնշվեց:

թ.

մասնակցեց այս

Ախրոնց կլինի,-- ասում է,-- նեգրերի հույսին որ մնամ,| գործս վարի կգնա: Միշտասում էի բժիշկ Էլիոթին.-- Բժիշկ,-- ասում էի,-- ամուսինս ինքն իր ձեռքով կյանքը կարճացնումէ: Այո,-- ասում էր ինձ,-- համաձայն եմ ձեզ հետ, ճիշտ եք ասում: Իսկ հորդ հետ ես կարճ կապեցի. դու ընտանիքիտեր ու ես,-- ասացի,-ոչ մի կռիվ էլ չես գնա: Բայց,Աստված,էդ ինչ տեսակ մարդ էր. որ բան չասեիր, ուզածդ պահին գործը կթողներ կգնար ուր որ խելթին փչեր՝ էստեղիցԷնտեղթոչելը, որ հորդ կինը չդառնայի, իր օրում մի սեփականչոփ էլ չէր ունենա: Մի անգամ Տրումենիցնամակ ստացավ, ՏրումենըԿալիֆոռնիայում պրոֆեսոր էր, էն պատմածսերկու մարդասպանների աները՝ ու Լորենսի... էր տվել, Էդի աղջիկներինդրանց բայց ինքը ուսումհետ նա կապ նական, խելքը գլխին մարդ էր: Էդ մարդասպանների չուներ, կյանքում իր ձեռքերն արյունովչէր կեղտոտի,նրբագույն բրդից հյուսած շորեր էր հագնում ու ընտիր կաշվե կոշիկներ: ՈՒ էդ Տրումենընամակ էր գրել հորդ թե՝ արի. «զի տերն իր շռայլ օրհնանքներովհեղեղել է երկիրն այս», էսպիսիբաներ էր գրել մեր ուսյալ պարոնը,էդ ինչ լեզու էր թափել, իր Ճոխ,ծաղկեցրած անգլերենով գրել էր հորդ... «եկ, այստեղ է բնության հրաշքը, այստեղ է, ուր առատորենհոսում է ամեն բարիք՝ բավական անգամ ագահ սիրտըգոհացնելու համար, դեռ ձեռք չի կպել էս հարստությանը,եկ ու մի տասնհինգտարուց ուննոր մարդ կլինես, վաճառիրկայքդ ու եկ»: Մի խոսքով`համոզում էր: Պահ, պահ,-- ասում եմ,-- ինչ-որ շատ է ուզում գնաս, չք: Ճա,-- ասում է հերդ, - նոր տեղ է, նոր երկիր, հավաքվենք գնանք: --Հետո էլ, թե` էդ ինչի ես մի տեսակնայում: Ձայն չեմ հանում, մենակ հարցնում եմ. «դու որ գնաս, մեր բանը Ոնց --

--

--

--

--

--

է լինելու»:

Ձեզ էլ եմ տանում,-- ասում է,--- Տրումենըգրել է` Էլայզային, երեխեքինառ՝ արի: Բա ոնց,-- ասում եմ,-կգրի, էդպես էլ կարծում էի: ՈՒզենայի`հորդ կպատմեի,բայց չուզեցի գլուխը ցավեցնեմ, ես գիտեի ինչն ինչոց է, թեզ էլ հո կարող եմ պատմել, տղաս, էդ մարդը մի օր եկել էր մնաս բարով ասելու ու աչքերը տնկել էր վրաս: Ափսոս,որ գնում եք,-- ասում եմ նրան,-- ձեր պակասըշատ հարկավ,-- ասում է,--: կզգացվի: Իսկ նա պլշում է վրաս ու.-ես էլ ձեր պակասըկզգամ: Ես ու ամուսինս`պարոն Գանտը,ձեզ շատ կկարոտենք,--' --

--

--

--

--

--

որոշում մի քիչ աշխուժացնել խեղճին,-- որ տեղ հասնեք, մեզ չմոռանաք, նամակգրեք, թե ճիշտ էդպեսզարմանք տեղ է ու փողոցներում ոսկի է շաղ տված՝մեզ իմաց արեք՝գանք, Իհարկե,-- ասում ունեցած-չունեցածներսհավաքենք, գանք: է,-- իմ ուզածն էլ էդ է: Հենց էդ ժամանակես ամեն ինչ գլխի ընկա: Դրանիցհետո մի քանի տարի անցավ, ու հերդ գնաց Տրումենիմոտ, մեջն իսկի օգուտ չկար, թե ինչ դարդն էր կտրել՝ վեր կացավ գնաց, էդքան էլ փող ծախսեցու ետ դարձավ եկավ: ՏեսարպրոֆեսորՏրումենին,-- հարցնում եմ: Տեսա,-- ասում է ու մի տեսակնայում: ասում

եմ

ու

--

--

--

--

--

Ոնց է, ինչ է անում: Լսիր,-- ասում է հայրդ,-- էդ մարդն օրնիբուն քեզնից էր

խոսում, վայթե պառավցնդած հալին սիրահարվելէ քեզ: ես իսկի չեմ խոսում, որ հորդ չջղայնացնեմ, բայց ամեն ինչ հասկանումեմ: Էհ, տղաս, ես մենակմի բան գիտեմ.հերդ աշխարհում ամենիցշատ թափառել էր սիրում: Ճիշտ էր ասում ԱմանդաՍտիվենսը,էլի... Ամանդանութ տղա ուներ, ութն էլ գնացին քաղաքացիական կռիվներինմասնակցելու:Մարդիկգալիս շնորհավորումէին Ամանդային,որ Էդպեստղաներունի, իսկնա ասում էր. «Մի գիշերվամեջ ութն էլ գնացին,ինձ մի բառ չասացին,թե՝ գնում ենք: Որինձ խոսք հասներ՝ութինէլ ետ կբերեի,որ ինձօգնեին,տուն ու տեղիննայեին»: ունես: ասում էին.--- Միթեհպարտչես, որ էդպիսիտղաներ Մարդիկ Հպարտ,չէ մի,-- գոռում էր, վույ, էդ ինչ լեզու ուներ էդ հարց չկա, տղամարդիկբոլորն կնիկը,-- էստեղ հպարտ-մպարտի էլ մի սանրի կտավեն, հլա չեմ տեսել մի տղամարդ,որ հինգ րոպե տեղում դադար մնա, ոնց որ քամակներըսկիպիդարլցրածլինեն: խեղճը վառվածէր, տղաներնառանցմի բառ ասելու գնացել էին ու թողել, որ մայրը մենակ նայի տանը: Ամանդայիպես կնիկ մեկ էլ ինքն էր: ՈՒթսունյոթտարի ապրեցու մի անգամ չտընքտնքաց: Էն ձմռան ցրտին էլ որ մի տեղ հիվանդ լիներ, կհասներ՝ կօգներ: Պատմում էին, որ Ամանդան վույ, Աստված ջան, ես չեմ հավատում, որ նա ասած լինի, մարդ էլ իր աղջկան էդպես բան ասի, այ թե կնիկ էր, հա, պատմումէին, որ Ամանդայի աղջիկը՝ Կլարիսան,էն, որ պսակվել էր Ջոն Բերգինիհետ... սա էն Ջոն Բերգիննէր, որ, քեզ պատմել եմ, քեզ հեռավորազգական է մորդ կողմից: Խեղճին էդ Միրզը սպանեց: Հերդ էլ եկել էր տուն ու դարդ էր անում Էդի ու նրա դատապաշտպան Մել Փորթերի համար: Ես հորդ ասացի. «կախում են` կախեն, լավ էլ անում են, ոնց խիղճները կորցրածսպանեցինէն տղին». խելոք, աշխատող 101 --

--

էր, մի տուն երեխեքուներ.ու ոչ մեկի խաթրինչէր կպչում: Էդպեսէլ խղճամեռ, անսիրտմարդ կլինի: Հա, Ամանդայի աղջիկը` Կլարիսան,որ պսակվեց,յոթ ամիսը ունեցավ: Էդպեսմեկ-մեկ լինում է, ու նրան ոչ ոք չլրացածերեխա չէր մեղադրում, մտքներովս էլ չէր անցնում ուրիշ բան, բայց ծննդկանը խելքը թռցրածի պես ձայնը գլուխը գցեց ու սկսեց ճղճղալ: Բժիշկնէլ ասաց. «Առողջլավ երեխաէ, բան էլ չկա, բայց որ էդ աղջկա ճղճղոցը չկտրեք, երեխան որբ կմնա»: Դրաբերանը փակելնինձ վրա,-- ասում է Ամանդան, գնում ննջասենյակ ու նստում ծննդկանիկողքին: Մի ինձ նայիր,-- ասում է,-- քեզ բան էլ չկա, դու շատ լավ ես, ես էլ գիժ խաղացնելուհավեսչունեմ: Ախ,- ասում է Կլարիսան,-- ամոթից կմեռնեմ, ոնց եմ մարդկանցաչբերին նայելու,--- ու նորից սկսում է ողբալ: Ի՛նչ է եղել,-- հարցնում է Ամանդան, ինչ ես արել, որ էդպեսամաչում ես: Բան էլ չեմ արել, բայց երեխեսժամանակիցշուտ ծնվեց... Եղած-չեղածէդէ ու դրա համար քեզ էդպես կոտորումես: Ժա,-- ասում է Կլարիսան,--ախր մարդիկ կմտածեն, որ մինչն պսակվելս Ջոնի հետ եղել եմ: Էնքանմտածեն,-- ասում է Ամանդան,--դու էլ ասա՝ ո...ս իմս է, ինչ ուզեմ կանեմ: Էդպեսէլ ասում է: 2որդ պատմեցի. «սուտ կլինի», զարմացավ:Ինչ սուտ... Հա, ուրեմն, հերդ գնում էր, ես չէի թողնում, «չես գնա», ասում եմ ու ոտքս գետին խփում: Նա էլ տեսավ, որ լուրջ եմ ասում, ու մնաց. մնաց, բայց կյանքում նրա ուզածը մի բան էր` թողնել գնալ, կարնորչի ուր: Էդքանտարի հերդ ապրեց ու չկարողացավ չինացոցհանդեպիր թշնամանքըմոռանալ: Էդ ժամանակդու էլ էիր մեզ հետ, թե չէ, հա, դու կոլեջում էիր, պատերազմըդեռ չէր վերջացել, մենթ հորդ հետ վեր կացանք գնացինք՝ ես, Լյուկը,Բենս... խեղճերեխաս,հեչ կմոռանամ: Բոլորս սպասումէինք, որ հայրդ ուր որ է մեռնելուէ (դրանիցհետո նա դեռ հինգ տարի էլ ապրեց), բայց մահացավիմ Բենը, մի տարվամեջ երեխեսգնաց... թաղեցինքեղբորդ... իսկ հերդ, հերդ իր ահավոր քաղցկեղով ապրեց, Աստված,դիմացավ իրեն կրծող էդ նեխած ցավին, որ օր-օրի արմատակալում, տարածվումէր արյան մեջ: ասում Վեյդ էլիոթն ինձ էր՝ չեմ հասկանում ինչն է պահում ամուսնուդ, չէի հավատում,-- որ նրան էլ կենդանի կտեսնեմ, չլսված բան է,--- ասում էր,-- այսպիսիդեպքինձ դեռչի հանդիպել: Դուք անունով բժիշկ եք,-- ասում եմ,-- էդքան մարդ եք վիրահատել,ոնց չեք հասկանում, դուք հո գիտեք բոլոր նշաննե-.. տղա

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

'

--

էդպեսէի ասում, որ մի խոսքքաշեի,իմանայիինչ էր մտածում: Դութ, անշուշտ, ձեր կարծիքը կունենաք, բժիշկ Էլիոթ,-ասում եմ,-ն ես ուզում եմ իմանալ այն, Գրանտիընտանիքն իրավուք ունի իմանալու: Ինչքան է մնում ամուսնուս ապրելու,.հարցնում եմ ու նայում ուղիղ աչքերի մեջ: ԲայցԷլիոթը ետ ընկավ աթոռին ու սկսեցծիծաղել: Ինչքանէ մնում... անհոգ եղեք, նա մեզ էլ ճանապարհկգցի. ու հավատա,էդ մարդու ասածիմեջ Ճշմարտություն կար: Նա ինքը տեսքով տղամարդ էր, էն ամենալավ տարիքում, ում մտքով նայելու համարնրան էին կանցներ... նույնիսկ ՎուդրոուՎիլսթնին հրավիրում: Անթիվ մարդկանցկյանք էր փրկել, բայց որ հերթը հասավ իրեն, բան չկարողացավ անել: Բժիշկներըձեռթներից եկածնարեցին,ամեն հնար մեջտեղբերեցին, բայց ինչ օգուտ, էն մարդը վերցրեց ու մահացավ, հորդ մեռնելուց երկու տարի հետո գնաց: Ես էլ Մակգայրին ասացի.-- Էդպեսէ, պարոն Մակգայր, որ ժամանակը գալիս է, էլ փրկություն չկա, չգիտեմ ինչ բան է դա, բայց մի զորավորուժ կա, ու որ նա կանչում է, բոլորս էլ գնում ենք: Այո,-- ասաց,-- Ճիշտ ես ասում, մի բան կա, որ մեզ տրված չէ հասկանալ: Մի տարիչանցած Մակգայրն էլ մեռավ, էնքան խմեց՝մեռավ,էն կնիկն էր մեղավոր: 2իվանդանոցինեգրը Լյուկին պատմել էր. «Գիշերներըհարբում էր ու հսկա արջիպես չորեքթաթբարձրանում էլ միշտ վիրահատությունուներ: աստիճաններով: Առավոտներն Ստիպվածնստեցնում էի սառը ջրով լի թասը, մեջն էլ սառույցի կտորներգցում, հետո էլ պառկեցնում տեղը»... Ինչ էի պատմում,հա, Էլիոթն ասում էր.-- Գլուխ չեմ հանում՝ ինչն է ձեր ամուսնուն ուժ տալիս: Մի բան հաստատ է, նա չորս ուժեղ տղամարդ արժի, մեջն էլ ավելի շատ կյանք կա, քան բոլորիսմեջ միասինվերցրած: ՈՒ ճիշտ որ, հորդ մի անգամվակերածըուրիշ մարդու տայիր՝ շունչը կփչեր: Մինչն վերջին օրն էլ միանգամիցուտում էր երկու դյուժին ոստրե, մի ամբողջ տապակածհավ, խնձորով կարկանդակ, սրճամանն էլ երեթջանգամ դատարկումէր: Ես հորդ գիտեմ-չգիտեմ էդպես էր. հետն էլ հազար տեսակ բանջարեղեն, կարտոֆիլ, լոբի, սիմինդր ու սպանախ էր ուտում: ԲժիշկԷլիոթը ասաց, որ բան չի հասկանում: հենցսկզբից Մինչն հիվանդանոցտեղավորվելը հետնեք, որ ճիշտ սընվի,-- խորհուրդ էր տալիս ինձ: Բա ոնց,-- ասում եմ,-- ինքը խոստացել է, մենք էլ մեր հերթին կօգնենք: Իսկ ինչ եք խորհուրդ տալիս, որ ուտի,-հարցնում եմ,-- հատուկ դիետաէ պետք: Որ ոստրե ուտի, ինչ րը,---

--

--

--

--

կլինի որ: Ոնց էր ծիծաղում Էլիոթը: Լսեք,-- ասում էր,-- ով է տեսել հիվանդ մարդուն էդպիսի դիետանշանակեն: Ախրշատ է սիրում,-- բացատրումեմ,--- սիրտն էլ ուզում է ուտի, միշտ հիշում է, թե տղա ժամանակոնց է դյուժիններով կուլ տվել. որ չթողնեմ, շատ կտխրի: Դե լավ,--- ասում է Էլիոթը,-- թող ուտի, նրան ուտելուց բան էլ չի պատահի,բայց լավ լսեք ինչ եմ ասում. ինձ ավելի շատ նրա խմելն է անհանգստացնում,հետնեք չխմի, հիվանդանոցումես նրան հարբած չտեսնեմ: Աստծո անունով սաստեք, ես ձեզ լավ Գիտեմ,-- ասում է,. դուք կարող եք համոզել, ասեք, որ մեկ էլ խմի՝ վերջը կգա, հայտնեքձեր ամուսնուն, որ դա իմ կարծիքն է: Պատմեցիհորդ, ասացի, որ ոստրե կարող է ուտել, բայց խմել չի կարելի,-- ասացի,-- թե չէ դիակդ տուն կբերեն: Ինչ ես խոսում, այ կնիկ,-- վրատվեցհերդ,--- ես ոնց կարող է էդպես բան անեմ, ով ինձ ասի «խմի», պատուհանիցդուրս կշպրտեմ, խմիչքի տեսբիցզզվանքս է գալիս: Էդպեսխոստացավ, ու մենք էլ հավատացինք:Բայց արի տես, որ հենց հաջորդ գիշեր քեֆը լավ տուն եկավ, էնքան էր խմել, չէր կարողանում տանն էինք ոտքիվրականգնել: Էդ ժամանակմենք միսիսԲարեթի մնում` հիվանդանոցիցոչ հեռու: 2.երդ որ հարբած տուն եկավ, մեղքս շատ տվեց էդ կնկան, բարի, աստվածավախ,ժամասերու շատ խելոք կին էր, աղջկահետ էր ապրում,փեսան մի ուրիշ կնկա հետ փախելէր: ՈՒ քո հերը առավոտգիշերով ներս է ընկնում էս խեղճի տունը, ուշունց տալով, հարայ-հրոցով,հետն էլ գոռում է, թե` «սա տուն չէ, անառականոցէ, հլա աղջիկներինբերեք»: Բոլոր կենվորներն արթնացան ու վրա հասան` տեսնեն ինչ է կատարվում:ՄիսիսԲարեթը՝կ̀իսահագնվել,մենակ գիշերանոցով, ծեծում էր մեր դուռն ու աղաչում. Ախ, տիկին Գանտ, լռեցրեք ձեր ամուսնուն,թե չէ նա ինձ կկործանի, դուրս տարեքնրան, իմ տանն այսպիսիբաներբեք չի եղել, ուրիշներն իմանան` խայտառակկլինեմ: Իր միսիս Բարեթըքշել էր կտուր, ու սրանք էնտեղ կապիկներիպես էին, մարդիկ ծվարել էլ մի գլուխ փսփսումէին ու նայում մերկողմը: Բենս իրեն էնպես նվաստացածէր զգում ու էնպես վիրավորված հոր փոխարեն: Որ մեռնի էլ,-- ասում էր,-- նրան տեղն է: Էսօրվաարածնեհետո ու րից մեղքս անգամչի տա: Հորդ գրպաններումփնտրեցի թաքցրածշիշըգտա. մի քիչ որ անցավ,սկսեցխմելու բան խնդրել: Չէ,--- ասացի,-- սիրելիս,-- էլ ոչ մի կաթ, դու հիվանդ մարդ ես, որ էսպես գնա՝ ոտներդկտնկես: Պետքս չի,-- ասում է,-- լավ է հիմի մեռնեմ, քան էսքան --

--

--

--

'

--

-

--

.-

--

--

--

երեն

ՈՒ նորից կսեց գոռգոռալ, թե խմելու բան տանջանքըքաշեմ: տվեք, բայց տվողն ով էր: Շիշն իմ ձեռքով վերցրեցիու դատարկեցի, ինքն էլ քնեց վերջապես:Ես էլ շորերը հավաքեցիու սնդուկում պահեցի, որ տանիցդուրս չգա: Թողեցինքմի լավ քնի, ու որ մյուս էր. օրը զարթնեց, ոնց որ թե լավ էր: ՈՒտել չէր ուզում, ասում «ուտեմ` կվատանամ» զոռով տաք սուրճ խմեցրինք,միսիսԲարեթը քրիստոնյակին էր՝ բարի,գթասիրտ,հայրդԷլ շատ բերեց:Իսկական որոշեցինք անհարմարզգաց իրեն էդպես պահելու համար:Իրիկունը հետ էլ սովածէինք: Իսկնա տանենքճաշարան, բոլորս հորդ Էլ մեզ թե: չէ, դեռ թույլ եմ, դութ գնացեք կերեք: Ասի՝ «գնանք երեխեք», մոտըխմելու բանչկար.եղած-չեղածըթափելէի, տնից դուրս գալ էլ չէր կարող. շորերը՝սնդուկում, սնդուկն Էլ` կողպած:Վերջը.ինքը .մնացտանը,մենք գնացինքճաշելու: Միժամ չանցածտուն եկանք, 'որինչ... խմել փռվել է տեղաշորինու գժի պես երգումէ ինքն իրեն: ՔԲենս ասաց.-- Մամ, բա ասում էիր եղած խմիչքը թափել ես: Էլի որ թափել եմ,-- ասում եմ: ՈՒրեմներկու շիշ է ունեցել, մեկը չես գտել, իսկ որ հիմա լավ հարբած է, էդ հանտատ: Վայթեմեր գնալուց հետո է ճարել: Մենք որ դուրս եկանք, էս սենյակում խմիչք չկար, ես ախր եղած--չեղածը տակնուվրա արեցի, ինչ-որ մեկը բերել է,-- ասաց Բենս,-- ու ես էս րոպեիս թե` ով: Արիմիսիս Բարեթինհարցնենք,թե մեր բացաայության ժամանակմոտը մարդ մտել է, թե չէ: խմբովիջանք ներքն՝ միսիս Բարեթիմոտ ու հարցրինքհ̀որդ մոտ հեչ մարդ բարձրացել է: Զէ,-- ասում է,-- էնտեղ մարդ ոտք չի դրել, աչքերս չորս արած նայել եմ, որ մարդ անցներ, հաստատ կտեսնեի: Չէ,-- մտածում եմ,-- էստեղ ինչ-որ բան էն չի, պարտքս ասում եմ Լյուկին լինի լուծեմ էս հանելուկը:Երեխեք,գնացինք,-ու Բենիս,-- գնանք պարզենք`էս ինչ խորհրդավոր բաներ են հորդ մոտ: Նայենք, որ կատարվումմեր տանը: Բարձրացանք էլի է խմել, քանի մենք Բարեթիմոտ էինք, լավ կոնծել է: էլ,-- ասում եմ,-- ով է քեզ համարխմելու բան ճարել: Ինչ խըմմելու բան,-- բռբռում է,-- դու հո գիտես, ցավդ Ու հալին էլ չի մնում, տանեմ, որ ես խմիչքի վրա նայողը չեմ: ուզում է ինձ պաչպչել, ձեռք է գցում, հա: Սենյակըքարուքանդ արինք, խմիչքի հետք չկար: Շատ որ գլուխ ջարդեցի,հասկացա... թե ոնց առաջ էդ մասին չէի մտածել... Երեխեք,-- ասում եմ ու աչքով անում նրանց,-- իջնենք ջաղաք, մի քիչ զբոսնենք: Մի ժամից էստեղ ենբ, ամուսնյակս, պատրաստվիր, -- ասում եմ,-- որ ժամը երեքին գնանք հիվանդա- 105 --

--

--

--

լորն --

--

--

--

--

-

--

նոց: 2-որդէլ էդ էր պետք.-- գնացեք, գնացեք ման եկեք,-- ասում | է, մտքինն էն է՝ մենակ մնա, մի քիչ էլ խմի: Կամացիջանք իմ սենյակն ու դուռը փակեցինք: Այ մամ,-- ասում է Լյուկը,-- որ գնանք քաղաք, իրեն էլ մենակ թողնենք, էլի կհարբի, ախր նրան ինչ-որ մեկը խմիչք է բերում, գնամ տեսնեմ ով է: Ոչ մի տեղ էլ չես գնա,-- ասում եմ,-- ոնց առաջ գլխի չէինք ընկնում: Գաս Թոլիին գիտեք, սենեկացին` հարբեցողանտերը, էստեղ է մնում` հորդ սենյակինկպած: Նա Էլ է բժիշկ 2.ոպկինսի մոտ հերթագրված հորդ պես, որոշել են երկուսով թեֆ անեն, վ կեղտոտիմեկը, նա է խմիչք ճարում: Ես դրա վիզը կքաշեմ,-- ասում է ախպերդ ու ուզում է վերն վազի: Կաց,-- ասում եմ,-- կաց, դրա հախիցմենակես կգամ: Հինգ րոպե չէր անցել, դուռը բացվեց, հերդ սողեսող դուրս եկավ, ու էն լսեցի, որ Գաս Թոլիի դուռն է ծեծում, նա էլ հարցնում | է, թե` «ձերոնք գնացին»: լ Միքիչ էլ սպասեցինք,մինչն երկուսովփակվեցին,ու բարձրա-| ցանք վերն: Քշեցի ուղիղ դեպիԹոլիիսենյակն ու դուռը թակեցի: Էդ ով է,-- հարցնում է Թոլին: -Բաց`կտեսնես,-- ասում եմ: Թոլին դուռը բացեց ու սկսեցիշավարիվրես նայել: Էդ դութ եք, միսիս Գանտ,-- ասում է,-- ես էլ կարծում եմ երեխեքին զբոսանքի եք տարել: Հերիք եղավ,-- ասում եմ,-- ձեզ լավ ձեռ եք առել: Պարոն Գանտն ինձ մոտ է,-- զզվելի, խռպոտ ձայնով) բացատրումէ ինձ, թիթն էլ կարմիր,բուշտ-բուշտ, ոնց որ թթով դրած վարունգ: Ջրուցումենք պարոնԳանտիհետ,-- ասում է: Կզրուցեք,բա ինչ կանեք,-- ասում եմ,-- վախենամուրիշ բան էլ անեք: էդ ինչ տեսակզրույց է, որ շունչս կտրվում է, ձեր Հո գիտես գարո զրույցի հոտից մարդու թիթ է թափվում: արաղիկծու հոտը:-- Մենք Էլ ենք մեկ-մեկ զրույց անում, բայց է օրը չենք ընկնում: Լյուկն էլ իր կողմից թե՝ «սեղանին ձե զրույցից մի շիշ էլ կա»: Մի քիչ որ առաջացանք,տեսանք հեր/ բազմել է սեղանի գլխին, արդեն կես ընկած շշից լցնում է, ով խմի: Մեզ որ տեսավ, մի նայել նայեց, տեղում սառեցինք,հետլ հայհոյանքի պոչը բռնեց, բայց որ ձեռթս գցեցի շշին, սկսեց խնդրել, թե՝ մի կում տուր խմեմ: Չէ,-- ասում եմ,-- դու հիվանդանոցես գնում ու հենց հիմվք ես գնում, հերիք եղավ: 2որդ զսպելու միակ ձնը էդ էր: Ես նրաց լավ էի ճանաչում ու գիտեի, որ տանըմնա, գետնի տակիցէլ լինիլ --

--

։

--

:

--

`

--

--

|

--

--

--

--

--

--

--

խմիչք կճարի: Հենց հիմա գնում ենք,-- ասաց Լյուկը,--չգաս՝ զոռով կտանեմ,Բենը ինձ կօգնի: Մտքովսէլ չի անցնում,--- ասաց Բենը,-- ես նրա հետ էլ գործ չունեմ, ինչ ուզում է` թող անի: Որ թողնենք էստեղ,-- ասում է Լյուկը, էնքան կխմի, -վերջը կգա: Թող գա,-- չէր համոզվում Բենը,- որ ուզածն էդ է` թող գա վերջը, մեր հոգին էլ կազատվի:Միշտ էլ իր ուզածն է արել ու մենակ իր մասին է մտածում: 2իմա արդեն մեկ է, ինչ է լինում: Ոնց էի ուզում, որ գանք էստեղ, էի՝ մի թիչ կցրվենք, Մտածում կհանգստանանք: Իսկ նա մեզ խայտառակեցթողեց: Ձեզ դուր է գալիս` դայակությունարեք, ես գործ չունեմ: խեղճ երեխեսդառնացածԷր, մեր ճանապարհածախսը ինքն էր հավաքել կոպեկ-կոպեկ,նոր, ընտիրկոստյում էր պատվիրել, իսկ հերդ էդպես վարվեց ու բոլորիս վշտացրեց:Մտածում էինք՝ իրեն կտեղավորենք.հիվանդանոցում,մենք մի քիչ ման կգանք, տեղ-մեղ կգնանք: Ինչ ման գալ: Հորդ հսկելու համար մի ջոկ զինվոր էր պետք: Էդ անգամ չէր ուզում հիվանդանոց գնալ, բայց որ տեսավ լուրջ ենք խոսում, Լյուկի հետ գնաց, շորերը բերեց՝ հագցրեցինք:ես էլ հավաքեցի հիվանդանոցիհամարանհարժեշտ իրերը` գիշերանոցը, խալաթը, հողաթափերը, հետո ման եկա, տեսնեմ` մաքուր շապիկ չունի, հագինը կեղտոտ էր, ինձ էլ էր ամոթ էդպես գնար բժիշկներիմոտ, համ էլ փոխնորդէր պետք: Ինչ ես արել շապիկներդ,-- հարցնում եմ,-- վեց հատ դրել հո չես կորցրել, ուր են: էի, Իրենք վերցրին, իրենք,-- ասում է լացակումած ու ոնց է հայհոյում,-- թող վերցնեն, սրիկաներըվերջին գրոշս էլ խլեցին, որ էս օրն ընկա, սրտիցս արյուն են ծծել դրանք, ինչ որ մնացել է, թող էդ էլ վերցնեն: Ինչ ես դուրս տալիս,-- ասում եմ: են, մամ,--. ասում է Լյուկը,-. էն չինացիների Լվացքատանն մոտ: Ես եմ տարել մի շաբաթ առաջ, գիտեի արդեն վերցրել է: Գնանքբերենք,-- ասում եմ, . հո չենք թողնի անփոխնորդ գնա հիվանդանոց,մեզ էլ խայտառականի: Հորդ էլ բան էր պետք: Դուք գնացեք,-- ասում է,-- մինչն գաք՝ ես պատրաստ կլինեմ: Մենակոր մնար, էլի խմելու էր, պակասըլրացներ: Չէ, ամուսնյակս,-- ասում եմ,-- առանց քեզ ոտս տնից դուրս չեմ դնի: Վերջըբոլորս միասին դուրս եկանք, Լյուկը հորդ հետ առջնից էր գնում, Բենս՝ ինձ հետ, հպարտ էր տղաս, ասում էր «Ճամպրուկը կտանեմ, բայց կողքով չեմ թայլի, թեզ 107 հետ կգնամ»: --

--

`

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Հ

--`Ոնց չես թայլի,-- ասում էնքան էլ քոնն է, ամաչումես

Է

էր Լյուկը,-- ինչքան իմ հերն է, քեզ հետը տեսնեն: Հպ,-- ասում է,-- ամաչում եմ, թող չիմանան, որ հերս է, ես ձեզ համար դայակ չեմ, ինչ ձեռքիցս գալիս էր` արեցի: Վերջը,գնացինք լվացքատուն, աղյուսե հին, փոքր շինություն էր, հիվանդանոցիցմի երկու թաղամաս ներքն, մտանք ներս, երկու չինացի կանգնածարդուկ են անում, էնպես են արդուկները տանում բերում՝ էլ դու սուս: «-

--

--

երնի էս

ա,

է,-- ասում եմ: մամ,-- ասում է Լյուկը,-- ես էստեղ եմ բերել:

Ի՞նչեք ուզում,-- հարգնումէ չինացին: Շապիկսեմ ուզում, գրողը քեզ տանի,-- գոռում է հերդ: Իսկչինացին վրա է տալիս.-- տոմակ, տոմակ... Ճերդ, իհարկե,բան չի հասկանում.-- Գլուխդուտի տոմակը, --

--

-

գոռում է,--- շապիկներս տուր: Սուս կաց,-- ասում եմ,-- մի անհանգստանա,եթե շապիկներդ իսկապեսէստեղ են, կտան: Էնքան որ ինձ հասկացնեք՝ինչ եք ուզում.-- խնդրում եմ չինացուն: Տոմակ,տոմակ,-- ասում է: Պարզէր, որ էդ մարդը ինչ-որ բան էր ուզում: Դեռ չեք լվացել շապիկները: Ինչ կա որ,-մտածում եմ, կարող է չեն հասցրել, բայց մի շաբաթ ինչ էին անում: Ձէ,-- ասում է,-- լվացրել ենք, տոմակ-տոմակ,-- հետո ինչ-որ բան ասաց էն մյուս չինացուն, ու երկուսն էլ սկսեցին իրենց անդուր լեզվով ճղճղալ: Հերիք եղավ,-- ասում է հերդ,-- ես հիմի սրանց. բլբլոցին վերջ կդնեմ:-- ՈՒմ մտքով կանցներ, որ բանն էստեղ է հասնելու: Կաց,-- ասում եմ,-- դու մի խառնվի, հիմի կպարզենքինչ` ինչոց է: Թե դու էստեղ շապիկ ունեւ կվերգնենք: Չինացիքարդեն իրար հետ էին վրճում, մեկը ոնց որ բացատ րում էր էն մյուսին, որ մենք չենք հասկանում իր ասածը, որովհետն էն մյուսը թղթի մի կտոր հանեց՝ վրեն էլ ոնց որ հավի ճանկերգծած լինեին ու բլբլաց՝ տոմակ-տոմակ... Իսկույնգլխի եմ ընկնում, ոնց էլ չէինք հասկանում,տոմսակ են ուզում, տոմսակ: Այո,-- ժպտացչինացին, տոմակ ենք ուզում: Էս րոպեիս,-- ասում եմ,-- հիմի գտնենք քո «տոմակը»: Ոնցէլ գլխի չէի ընկնում ինչ է ասում խեղճը, հորդ գոռգոռոգը կթողներմարդ բան հասկանա: Հանձնելուց քեզ տոմսակ են տվել, այ մարդ, մոտդէ: Իսկնա թե՝ տոմսակ-մոմսակչգիտեմ, շապիկներսեմ ուզում: --

--

--

--

--

--

--

Լա

--

--

--

--

--

--

ինչ

ես

Քեզ ասում են` տոմսակ պիտի լինի,-- բացատրումեմ,-արել, կորցրելես:

տոմսակչեն տվել,-- մրթրմրթում է: Ոնց թե չեն տվել,-- ասում է Լյուկը,-- ես քեզ տվեցի, չես հիշում, ուր է տոմսակը, ասա, քեզ հետ եմ,-- ու սկսեց ցնցել խեղճ երեխեն շատ էր հորը,-- մի մրթմրթա, տոմսակըտուր,-Ման վրդովվել հոր արածից: եկանք գրպաններում,ինչ կար չկար խառնշտեցգինք, ոչ տոմսակ, ոչ բան: Ինձ լսիր,-- ասում եմ չինացուն,-- պարոնԳանտըտոմսակը մոռացելէ տանը, շապիկներըհիմա՛տվեք,հետո տոմսակըկգըտնեմ կբերեմ: ՈՒզում էի իբր համոզեմ: Իսկ նա թե՝ «ոչ, էդպիսի բան չենք կարող անել», հետո սկսեց ինչ-որ բան բլբլացնել, որ իբր չգիտի շապիկներն ուր են, ու առանց տոմսակի չի կարող գտնել: Իր բլբլոցով իրեն փորձանքի մեջ գգեց, որովհետն հերդ ոարձակվեցվրան ու վզից պինդ բռնեց: Քեզ հիմա շանսատակ կանեմ,-- ու սեղանիէն կողմից խփումէ էդ մարդուն: Անզգամներ, դուք իմ վերջին կոպեկն եք խլել, մահվան դուռն եք ինձ հասցրել, բայց մինչն գնալս ձեզ էլ գերեզմանկիջեցնեմ... Բենն ու Լյուկը ետ քաշեցին, որ վնաս չտա, բայց արդեն ուշ էր: Չինացինճղճղալով իրեն դուրս գցեց ու վերադարձավ Դստիկանիհետ: Այս ինչ է կատարվում,-- հարցնում է ոստիկանը: Ինձ թալանել են,-գոռում է հերդ,-- իրենց կեղտոտ, են անզգամտեղով ուզում ինձ կործանեն: Որ էդպեսշարունակեր, վերջներս լավ չէր լինի, Լյուկս բռնեց նրան, թե` սուս մնա, թե չէ հիմի էլ բանտ կընկնես, հերիք եղավ: Բան էլ չկա, պարոն ոստիկանապետ,--ուզում եմ աչքը ուզում ենք հիվանդանոց պառկեց"նեմ, էլի,-- ամուսնուս եմ ասում, որ իմանա հիվանդի տեր էս -նք,էլ դիտավորյալ ւ՞ք,-վերցնենք: եկել ենք սպիտակեղենը Բա ինչ է պատահել,չեն տալիս,--- հարցնում է: սրանք ամուսնուս Հասկանումեք, պարոն ոստիկանապետ, տոմսակեն տվել, իսկ նա ոնց որ թե կորգրելէ, այսինքն դեռ չենք հաստատ գտել, բայց շապիկներն էստեղ են, տղաս է բերել մի Ինձ

--

--

--

--

--

--

--

--

`

Մ

Հ

--

շաբաթ

առաջ:

Ոստիկանը նայեց Լյուկին, դե դու էլ գիտես,մենակ նրա տեսքը

արժի, երեխես սիրուն, նավաստու համազգեստովէր, Նորֆոլկիցհատուկթույլատվություն էր խնդրել, որ գա մեզ հետ: ՄիսիսԲարեթըմիշտ ասում էր` այ լավ տղա, մարդնայում է, քեֆը գալիս է, քանի այսպիսի տղաներ ունենք մեզ պաշտպան`մեր հոկրին բան չի լինի:

ինչ

ասես

Հա, իսկ Լյուկս ասում է.-- Այո, պարոն կապիտան,-- էդպես լավ զգա,-շապիկներն այստեղ են, անցյալ որ սա ինքս բերեցի, բայց հայրիկս պատահմամբ կորցրել շաբաթ է տոմսակը: Որ շապիկները տեսնեք, կջոկեքորն է ձերը,-- հարցնում է ոստիկանը: Վույ, ոնց չեմ ջոկի,-- ասում եմ,-- մութ տեղն էլ կգտնեմ, հեչ որ չլինի՝ չափից կհասկանամ:Ինքներդմտածեք,-- ասում եմ,-- էս լվագքատանը ամուսնուս հագով ուրիշ շապիկ դժվար թե ճարվի: Ոստիկանը նայեց հորդ ու սկսեց ծիծաղել.-- ճիշտ որ,-- ասում է,-- արի կլինի, դութ գնացեք ներս ու փնտրեք շապիկները,իսկ է ասում,

--

--

այստեղկսպասեմմինչն գտնեք: Էդպես էլ արեցինք: ես գնացի ներս, իսկ նա սպասեց մինչն դուրս եկա: Ահա,--- ասում եմ,--- ամենատակնէին դրած, մի հիսունփաթեթ բացեցի,մինչն գտա,--էս բոլորը, իհարկե,չինացոցդուրն էնքան էլ չեկավ, էնպես էին կատաղածմեզ նայում: Որ ոստիկանըչլիներ, ես վայթեվախենայիդրանցից.էդ տեսակմարդիկինչի ասես ընդունակ են, մանավանդոր հերդ էլ չէր ուզում սսկվել ու վրաներըգոռումէր: Հետո, որ հորդ արդեն պառկեցրելէինք, Լյուկին ասում եմ.-ինչ լավ եղավ էդ բնից դուրս եկանք, հեչ դուրըս չեկան էդ չինացիք, էնպես են նայում` մարդ փշաքաղվումէ: Հա,-- ասում է Լյուկը,-- հայրիկը ճիշտ էր էլի ասում, դրանցից ինչքան հեռու մնաս, էնքան լավ: Հայրդ միշտ էլ ունեցել է էդ զգացողությունը,տղաս, վստահ եմ, որ մի բան կա,ու մենք չենք հասկանում:Վաղուց,շատ վաղուց էս նույն բանը ես ԱմբրոզՌադիկերին էլ ասացի: նա էլ համաձայնվեց.-- հա,-- ասաց,-- որ պարոնԳատըչինացիներինհիշում է, թող ու փախի:Ես, օրինակ, չգիտեմ ինչպես վարվեմհետը: Ասեմ բեզ ինչպես, իմ ամուսնուն խմիչք մի ծախի ու վերջ: ձն կա՝փորձանքիցհեռու մնալ: մեջ չընկնելու մենակմի Փորձանքի ես

--

--

--

--

Ճիշտ ես,-- ասում է: Որպեսինչ պիտի դիմանաս մարդուս գժություններին: Էդ"Քան ուժ չունես, որ ստիպումեն չուզածդ բանը անել: Ես բնչ մեղք ունեմ,-- ասում է Ամբրոզը: Լ Ոնց թե ինչ, որ մեկ էլ գա, խմելու բան մի տուր, ուրիշ ոչ մի --

--

--

--

՞

եղք չունես: --

Որ իրեն չտամ, ինչ, Էլայզա,-- ասում

--

Փողըկտա Ռուֆ

համար ավելի լավ է փողը որթերին ենակ իր վրա ծախսի, քան էդ գինեմոլին խմեցնի: Ոնց թե,-- ասում եմ,-- էդպես բան էլ է եղել: ու

է:

--

կճամփի մոտս:

Ինձ

միշտ էլ էդպես է անում. Ռուֆը գալիս է ու պարոն Գանտիհամար խմիչք առնում, հետո երկուսով նստում` արհեստանոցումխմում են : Այ թե ինչ,-- ասում եմ,-- այ թե որտեղ է շան գլուխը թաղված... սրիկա, ասա մարդուս բուռն է հավաքել, էլի, միշտ խմիչք է բերել, սա էլ ասածն արել է: էդ օրը հերդ գործից տուն եկավ ու պատմեց, որ Մել Փորթերը եկել է արհեստանոցի̀ր մոտ ու հեչ տրամադրություն որոշել են կաչի ունեցել, որովհետե իր Բա ոնց,

--

--

պաշտպանյալներին

խաղան բարձրացնել: Հեչ էլ չեն բարձրացնում,-- ասում եմ հորդ,-- որ Փորթերի թշվառականեղբորն էլ կախեին,չէր խանգարի: Էդպես մի խոսի,-- ասում է,-- չեմ ուզում, որ դու Էդպես Ինչ ասեմ, հերսս ելած էր էդ ժամանակ: բաներ ասես: Մեղքս շատ տվեց Մելին,-- ասում է հերդ,-- էդքան տանջվեց, չարչարվեց,ու արի տես, որ հինգին էլ կախումեն: Թող մեղքդ շատ չտա,-- ասում եմ,-- իսկ որ էդ պատմությանը հավատացելես, ուրեմն ինձնից միամիտ ես: Մել Փորթերի մասին ինձնից շատ բան դու չես իմանա: Դու էսօրվա օրը լավ հիշիր, նրան ուրիշ ցավ է կպել: Ճիշտ չես ասում,-- չէր համաձայնվումհերդ: Շատ լավ,-- ասում եմ,-- թող հլա մի ժամանակ անցնի՝ կտեսնես: հինգն էլ: Ու Հենց նույն գիշեր էդ մարդիկ բանտիցփախան`՝ ոչ մեկին չբռնեցին: Ես քեզ ինչ էի բացատրում,-- ասում եմ հորդ,-- իսկ դու նրանց հավատացել էիր, թե Մել միամիտ-միամիտ կախելն էր մտահոգում,հիմա հասկացար: Հա, իսկապես,դու ճիշտ Էիր ասում,-- ուրեմն նա գիտեր, որ փախչելու են: Բա իհարկե գիտեր, նրան վաղուց հայտնի էր, որ գիշերով փախչելու են, ու վախենում էր հանկարծ բան պատահի՝էլի արյուն թափեն,դրանք իրենց գլխներիցձեռք քաշած, արնախում մարդիկէին, ու եթե իրենց ճանապարհինմեկը կանգներ, առանց երկար-բարակմտածելու կվերացնեինմեջտեղից: Դրահամար էր Մել Փորթերիխիղճը տանջում: ու Մի օր էլ հերդ եկավ, թե՝ «Դոկ 2ենզլին էր եկել մուս են տոմս վերցնեմ, որ գնանք նայենք ոնց առաջարկումէր երկու դրանց կախում»: Դու մենակ մտածիր, կես տարի առաջ անբաժանընկերներ էին, իսկ հիմա Դոկըսպասում էր, թե երբ են իր ընկերներինԷն աշխարհ ուղարկելու: էդ Միրզը,Լորենս Վեյնն ու Դոկ Հենզլին քսան տարվա մոտ ընկերներէին: Ճիշտ ասած Հ.ենզլին նրանցից ոչ մի 111 --

--

--

--

-"

--

--

--

Փորթերին

--

--

բանով պակասչէր, բոլորն էլ նույն սանրի կտավ էին` թոկից փախածները: Դոկ Հենզլին նրանգիցքիչ արյուն չի թափել,ինքն էլ գիտի: Տարբերությունն այն է, որ 2ենզլին անունով ընտանիքից էր, ու օրենքը նրան պաշտպանումէր: ՌիզՄակլենդոնին էլ նա էր սպանել, բայց դատարանըարդարագրեց նրան, որպես թե ինքնաէ դիմել ոստիկանական պաշտպանության իր պարտականությունները կատարելիս: Այնինչ մտածված սպանություն էր: Ճիշտ է, Ռիզըահավորուժեղ մարդէր, որ խմում էր` աստված հասներ, նրա ձեռքով էլ ահագին մարդ փչագավ, բայց նա Հենզլիի մոտ ընկերն էր, իրար հետ շատ լավ էին, մինչն որ Ռիզիննստեցրին հարբած վիճակումգտնվելուԱ կարգուկանոնըխանգարելուհամար:Ասում էին` էնքան է աղմկում, մինչն բանտախցիցհանում են, ամբողջ նրա գոռգոռոցն ու հարայ-հրոցնէր, վերջը տանում հրապարակով են գետնահարլի խցերը.հին խգերէին՝ կեղտոտհատակներով,մի ժամանակքաղաքի ախոռատուննէր: Մի օր Հենզլին գնում է, որ իբր հասկացնի Ռիզին,բայց իր պատմելովՌիզըախոռիցմնացած մի հին պայտ է ձեռթին ունեցել, ու հենց ինքը ներս է մտել, հասել է, որ գլխովը տա: Էնպես որ Հենզլիի ասելով, կյանքի ու մահու հարց է եղել, դրա համար էլ պայտը Ռիզիձեռքից իսկույն խլել է ու ամբողջ թափուլ| հասցրել նրա ճակատին: Հետո, արյան մեջ կորած, վերն է բարձրացել ու մարդկանց ասել.-- Գնացեք բժիշկ բերեք, բայց ոնց որ թե սպանեցիՌիզին: Բժիշկըգալիս է ու ասում, որ էլ ոչ մի բան տուժածինչի օգնի: Նրա կարծիքով, Ռիզին ոչ թե մեկ, այլ մի հարյուր անգամ էին խփել,գլխի մի կողմըլխկել էր, ինքն էլ արյան մեջ ճղփումէր: Ասում են՝ ահավորբան էր գնացել էեղել: Հայրդէլ 2ենզլիիդատին:Հետո տուն եկավու ինձ ասում է.-Կյանքումս Ջեբ Փենթլանդիելույթին հավասարբան չեմ լսել: Քո զարմիկը, ասում է ինձ,-- դիմեց երդվյալ ատենակալներին պահանջելով պատժել Հենզլիին: Չտեսնվածբան էր,-- ասում էր հայրդ,-- ափսոս ներկա չէիր: Իսկինչ որոշեցին,-- հարցնում եմ,-- նստեցնումեն: Չէ մի,-- ասում է,-- կազատեն, կազատեն որպես ինքնապաշտպանությայն դիմածքաղաքացի,բայց մեկ է, չէի ուզենաէսօր ՀՃենզլիի տեղը լինեի: նա Էլ կյանքում չի մոռանա Ջեբ Փենթլանդի խոսբերը, երեսինգույն չէր մնացել: Ջեբնապացուցեց,որ Հենզլին --

--

ոստիկանատանը ծառայելուտարիներինտասնութմարդէր սպանել:

Դուք ոստիկանիհամազգեստ,օրենքի ուժ ն իրավունք եք տվել մի մարդու,որ ոչ խիղճ ունի, ոչ գութ, զենք եք տվել մեկի --

ձեռքը, որի համար մարդկայինարյուն թափելն ու ճանճ սպանելը նույն բաներն են: Դուք, պարոնայք երդվյալ ատենակալներ,-ասում

էր Զեբը,--. ազատ եք արձակումայս կատաղածգազանին, որ

շարունակի հոշոտել ու ավերել, սպանել անմեղ ու անպաշտպան մարդկանց: Նայեցեքնրան, Կայենի դրոշմը ճակատինկծկվել ու դողում է, ձեռքերըկարմիրեն ներկվել անմեղ մարդկանցարյունից: Նրա զոհերի ձայներըդեռ չեն լռել, ու նրանց արյունը, եթե խոսել կարողանար,կճչար, որ ըստ արժանվույն պատժեքնրան, կճչար նրա մեղքով այրիացածու որբացած մարդկանցձայնով: 2երդ ասում էր, որ էս խոսքերիցհետո Հենզլին գույնը էնպես էին առել ու էր գցել ու դողագրել,ոնց որ մեռելները հարություն ընկել ետնից: Էս բոլորը հեչ, Հենզլիին, իհարկե,ազատեցին:Բայց ես, տղաս, դեռէն օրվանից, ճիշտն ասած սիրտ էլ չէի անում մոտենալ Հ-ենզլիին երբ որ մեզ իր տուն Ճաշի էր հրավիրել:Էսպեսբան ով էր տեսել, Աստված,ճաշի սեղանիուղիղ մեջտեղըգանգ էր դրել,-- էդ էն նեգրի գանգն է,-- բացատրումէր մեզ,-- որ մի կրակոցովսպանելեմ: Աստված,-- ասում եմ հորդ,-- գոնե էնքան շնորհք չունի՝ հյուրերի մուո չասի, մարդիկիր տուն հաց ուտելու են եկել, կամէլ էդ երեխեքից թաքցնի, չէ, հլա որ ուզում ես իմանալ, երեխեքը գանգը որպես շաքարամանէին գործածում: Էնպես էլ գլուխ էր գովում, ոնգ որ արածը մեծ բան էր: Գանգի վերնի մասը սղոցել էր, որ կափարիչունենա, գնդակիծակած տեղիցէլ շաքարավազն էր լցնում թեյի մեջ: Մարդուսիրտըետ կգա էդպես բաներից,իսկի մի պատառ բան չկարողացաբերանսդնել: Որ դուրս եկանք, հորդ ասում եմ.-Ես էս մարդու հետ չեմ ուզում գործ ունենալ, ոտքս էլ նրա տունը չեմ դնի, էդ գանգը որ տեսա, արյունս սառեց: նա վերջում ինքնասպանեղավ, մենք Գիլմերիցիմացանք, էդ Ժամանակ նա Հենզլիի տանն էր մնում ու մեզ ամեն ինչ պատմեց: Ահավոր տեսարան էր,- ասում էր,-- ես առաջինը վրա հասա, ընկել էր կիտածաղյուսների ետնում, սկզբում չճանաչեցի ով է, գլխի վերնի մասը ցրիվ էր եկել, ահավոր բան էր, ահավոր: ինչ կա, էդպես էլ պիտիլիներ, Իսկես ասում եմ.-- Զարմանալու սուր հանողը սրից է ընկնում: Խիղճը տանջում էր, դրա համարէլ ինքն իր վրա ձեռքբարձրացրեց,էդքան արյունը, որ նա էր թափել... Հենզլիի աղջիկը՝էմին, ինստիտուտումմերԴեյզիինասելէր.-- Չենք իմանում ինչ անենք, հերս ոնց որ խելքը թռցնումէ, գիշերվակեսին ենք խելագարվի: մեկ էլ վեր է թռչում ու սկսումգոռգոռալ: Վախենում Էդպեսէ,-- ասում եմ հորդ,-- մեղավորը սկսում է փախչել, երբ ոչ ոք չի հետապնդում: նա փախչելու պատճառներ շատ ունի,-- ասում է հերդ, խելքը կթռցնի, բա ոնց,-- էդքան մեղքը մոռանալկլինի: Խիղճը Ա ուրիշ բան է: --

--

--

--

Ց

շինգ վիպակ

ԱհագինժամանակՀենզլին, ոնց որ թե լավ էր, ծառայությունը թողել ու դարձել էր մոլի հավատացյալ, տեղի մեթոդական եկեղեցունեցուկն էր, ամեն կիրակի եկեղեցի էր գնում աղոթելու: Քաղաքի մեջ ման էր գալիս շքեղ մեքենայով, իրեն էլ. մեծ բանի տեղ էր դնում: Էդ ընթացքում ահագին փող սարբեց: Երբ որ Բրայենից մեր հողամասն առա, ինձ ասաց, որ Հենզլիի հետ մի երկու գործ է արել ու շատ գոհ էր. մի գլուխ պարծենում էր.-- Հենզլին շատ ուղիղ տղա է, էդքան գործ եմ ունեցել հետը՝ մի անգամ մի կոպիտ խոսք կամ անպատշաճ բառ նրա բերանից չեմ լսել: Ես լսում եմ ու ձայն չեմ հանում: Մենակինքս ինձ ասում եմ՝ ճիշտ որ հիմի ուրիշ ժամանակներեն: Ցիշտ եմ ասում,-- չէր հանգստանում Բրայենը,-- էդքան գործ եմ ունեցել հետը, մի անազնիվ բան նրա կողմից չեմ տեսել: Կհավատաք,ամեն կիրակի գնում է եկեղեցի: Իր ասելով ոչ մի կրթություն էլ չունի. ՍուրբԳիրքըանգիր է արել, Աստվածաշունչը նրա պես ոչ ոք չգիտի: Ինքս եմ ստուգել: Մեր օրերում գործի մարդիկ հազվադեպ են հետաքրքրվում հոգնոր բաներով: Մեր համայնքին նա պատիվ է բերում: Ճիշտ եք,-- ասում եմ,-- բայց դուք վերջերս եք եկել, ու մեր համայնքում բաներ կան, որոնցից դուք տեղյակչեք: Կարժամանակ, երբ Դոկ Հենզլին առանձնապեսպատիվ չէր բերում մեր համայնքին: էդ երբ էր էդ ժամանակը,--հարցնումէ: Ո՞վ իմանա,-- ասում եմ ու աչքով անում,-- վաղուց էր, չեմ հիշում, ինչ պետք է անցած-գնացածբաները քրքրել: Էն ժամանակ դուք նոր սկսել էիք ձեր թեկնածությունն առաջադրել նահանգապետիհամար: էս խոսքիս վրա Բրայենըսկսեց քահ-քահ ծիծաղել.-- Ճիշտ որ,չ-- ասում է,-- էդ շատ վաղուց էր, կարող եք չշարունակել, բայց որ ուզենայի որնէ բան իմանալ`կհիշեիք: կին չեմ, Կարողէ ն հիշեի,-- ։ասում եմ,-- ես պարծենկոտ ասում է: են, որ հիշողությունս լավ բայց բոլորն էլ ասում է գիտեմ,-Այո, այո, Բրայենը,. անցյալ օրը կնոջս ասում էի՝ ուղղակի հրաշալի է, որ տիկին Գանտըայդպես հետաքրքվում է օրվա անցուդարձով, իսկ իր կյանքի բոլոր մանրամասներըհիշում է առանց բագառության: էդ մեկը չափազանցնում եք,-- ասում եմ,-- որոշ բաներ, իհարկե, մոռագել եմ, բայց երկու տարեկանիցս սկսած վայթե ամեն բան իր կարգով հիշում եմ: --

--

--

--

--

--

`

--

Հավատումեմ, հավատում,--քռքռում է Բրայենը: Հենզլիին վիրավորել,--- ասում եմ,--- մարդուն մեղադրելուց հեշտ բան չկա, պարոն Բրայեն, մենք բոլորս էլ --

.

--

Ես չէի ուզում

մեղքի տեր ենք: Այո,ճիշտ եք, տիկինԳանտ,-- ասում է,--- պետքէ մեծահոգի ս ներողամիտ լինենք: Որ ուզենայի Հենզլիի մասին շատ բան կպատմեի,բայց ախր մյուս կողմից բոլորն էլ գիտեին, որ նա իսկականընտանիքիմարդ էր ու լավ հայր: Ինչ էլ արած լինի, անբարոյականությամբ երբեք չի զբաղվել: Դատիժամանակ ուզեցել էին էդ մեղքն էլ վրան բարդել, որ, իբր, իր կողակցին թողած՝ ուրիշ կանանց ետնից է ընկել, բայց բան դուրս չեկավ, էն մարդը բարոյական մարդ էր: Հայրդ մի օր Հենզլիին ասել էր.-- Դուք Էդի ու Լորենսի հետ քսան տարվա ընկերներ եք եղել, ձեռքդ ոնց կգնա նրանց կախես: Հա,-- ասել էր Հենզլին,-- ահավորբան է, բայգ մեկը պետք է անի էդ բանը: Իմ գործն էլ էդ է, դրա համար են ինձ ոստիկան նշանակել: Համ էլ,-- ասում է,-- Էդի ու Լորենսի համար ավելի լավ է ես լինեմ, նրանց հետ արդեն խոսել եմ: ՈՒ ճիշտ որ, ասում են Հենզլին գնացել էր բանտ նրանց տեսության, երեքով էլի սանձարձակություններէին արել: Նրանցհամար ավելի լավ է ես անեմ էդ բանը, քան օտար մարդ,-- ասել էր Հենզլին:-- Հա, ճիշտ է,-- համաձայնվելէր հայրդ,-- բայց ինձ թվում էր խիղճդ կտանջի, ախր դրանից հետո ոնց ես գիշերները քնելու: Ինչ ես խոսում, այ մարդ,-- ծիծաղել էր Հենզլին,-- ինձ համարէդ հավի վիզը քաշելու պես բան է: խեղճհերդ շշմել էր.-- Այ քեզ մարդ,--- ասում էր,-- ոնց որ մեջը խղճի կտորչլինի: Էդպես էլ չպարզեցին,էդ երկուսի փախուստիմեջ 2ենզլիի մատը խառն էր, թե` չէ, ես որ բան չհասկացա:Հերդ մի օր տուն եկավ, թե` «էդն ու Լորենսը փախել են: Իզուր էինք Հենզլիին մեղադրում,նա գիտեր, դրա համար էլ էդպես հեշտ ու հանգիստ էր խոսում»: Դժվարթե,-- ասում եմ,-- որ նախօրոքիմանար, ինչի պիտի գար մոտդ, ձներ թափեր, մեզ էլ հրավիրեր,թե` եկեք նայեք: Կարող է դիտավորյալ էր եկել,-- ասում է հերդ,-- որ չկարծենք ինքը փախուստիցտեղյակ է եղել: Չէ,- ասում եմ,-- էդպես բան չկա, նրանց կախաղան բարձրանալըշատ էլ 2ենզլիի ուզածով էր, էդ մասին որ մտածում --

--

--

--

--

-`

--

էր` սրտին մի թիզ յուղ էր կանգնում: Ճերդ, մեկ էլ, իրենն էր պնդում` «Մարդչի կարող էդքան անսիրտլինել»: 2։ետո իմացանք, որ Էդի ու Լորենսի փախուստը նախօրոք մտածվածբան էր, ասում էին ինքը՝ բանտապահՋոն Ռենդն էր կազմակերպել,վրան, իհարկե,չհաստատեցին,կարող է ն ազնիվ, խելքը գլխին մարդ էր, բայց, մեկ է, ինչ որ հավատալս չի գալիս: Ջոն Ռենդինգտել էին Էդի բանտախցում՝ձնի համար կապկպած,վրան մի նշան չկար, որ երնար՝զոռով էին կապել: Իր ասելով իրիկունը Էդին ու Լորենսինընթրիք է տարել, մեկ էլ սըրանք երկուսով հարձակվելեն վրան, բանալիներըխլել ձեռքից, ազատել մյուս երեք բանտարկյալներինու միասին փախել: Էն մյուս երեքը Էդի ու Լորենսի հետ կապ չունեին, շարքային հանցագործներէին, մանր-մունր բաներ, խելոք սպասում էին, երբ են իրենց կախելու, իսկ Էդը Լորենսինասել էր` «Արիձեռքներիսհետ

սրանց էլ ազատենք»: Ջոն Ռենդի անմեղ լինելուն մենք էնքան էլ չհավատագինք: Ընդամենըկես տարում մեծ գործ սկսեց, զոդման մի մեծ արհեստանոց բացեց, որ ամենաքիչըմի 3-4 հազար դոլար կարժենար: Ճորդ ասելով, Ջոն Ռենդինկաշառելէին: Շատ հնարավոր է,-ասացի,-- ռվ էր տեսել ամիսը նստած հիսուն դոլարի վրա մարդը մեկ էլ էդպես գործ սկսի, էդքան փող նրան որտեղից,թող իզուր չփորձի մարդկանց գլուխները յուղել: Բայցնրան ով պիտի կաշառեր,-- ասում էր հերդ: Ոնցթե, Էդի ու ԼորենսիազգուտակըՅենսիումէ,-- բացատըրում եմ,-- նրանք էլ հավաբել են փողը: էդ մարդկանց փող որտեղից: մարդիկեն,-- ասում եմ,-- համ էլ դրանց ազատելու ՈՒննոր համար հագների շորերն Էլ կտային: Ես գիտեմ ինչ եմ ասում, ամբողջ կյանքս էդ մարդկանցմեջ եմ ապրել ու նրանց քեզնից լավ եմ ճանաչում,նրանց ճանապարհինկանգնողըդեռ չի ծնվել: Ասում էին ահագին փող են ընկել դրանգ ազատելու համար. մենակ դատավորՏրումենը՝պրոֆեսորՏրումենիեղբայրը, տասը հազար դոլար էր ծախսել: էդն ու Լորենսը պրոֆեսոր, Տրումենի աղջիկներին էին առել, նրանց դատավոր հորեղբայրը Յենսիի ամենահարուստիրավաբաններիցէր: Էնպես որ,-- ասում եմ,-դրանք ուննոր մարդիկեն ու քո խղճալու կարիքը չեն զգում: Ինչ որ է,-- ասում է հայրդ,-- գոնե լավ է գլուխները պրծացրին,հերիք է ինչքան արյուն թափվեց, ինչ պետք էր հիմա էլ դրանց կախեին:. Այ էդ մեկը սխալ ես,-- ասում եմ, դրանց --

--

--

-

--

--

Իսկ

կախելը ճիշտ կլիներ, շատ ափսոս, որ փրկվեցին: Որ հիմա բռնեին ետ բերեին`լավ կլիներ, չնայած չեմ ուզում, որ արյուն թափվի`անմեղ, թե մեղավոր,մեկ է: Ես էլ չեմ ուզում,-- ասում է հայրդ: Բայցդու գիտես,դու հո շատ լավ գիտես,որ էդ երկուսըշան պես մեղավոր էին, նրանց արածը անխիղճ, միտումնավոր սպանություն էր: Դատի ժամանակ պատմում էին, որ էդ կիրակի երկուսով գնացել են թերթաքարի հանքերը իբր թե նայելու՝ ոնց են բանվորներըվերջնահաշիվստանում, բյսյց, իհարկե, ձեռքները քոր են գալիս կռիվ սարքելու համար:Որ ուզածները փող լիներ, ասեմ թե` հա, բայց չէ, մտքներին տուրուդմբոց սարքելն էր, ուրիշ ոչ մի բան: Երկուսնէլ հարբած էին, իսկ դրանք որ խմում էին՝ էլ դու սուս: Սկսումեն հանքատիրոջնանպատվել, նա խելքը գլխին, օրենքի հարկն իմացող մարդ էր, թույլ չեն տալիս, որ քարհատների վարձը տա: 2ենց էդ ժամանակգալիս է Ջոն Բերգինը: Տղերք,-- ասում է,-- ճիշտ բան չեք անում: Լավ կլինի թողնեք գնաք էստեղից, քանի փորձանքի մեջ չեք ընկել,-- իբր ուզում է սրանցգ խոսք հասկագնել: Գրողը տանի քեզ,-- ասում է Լորենսը,-- քո ինչ գործն է: Իմ գործը չէ, բայգ լավ չեք անում, համոզված եմ` վաղն առավոտյան վեր կենաք՝փոշմանելու եք: Քո ինչ գործն է՝ էգուց վեր կենանք ինչ ենք անելու, բանիդ Դու կաց: կարող է հեչ վեր չկենաս, գրողի տարած, ասում է,-մռութդ էլ ոնց որ դուրս չի գալիս, քանի ողջ ես, ռադդ քաշի էստեղից: Շատ լավ,--- ասում է Ջոնը,-- կգնամ,ես ձեզ հետ գործ չունեմ, ուզում էի ուշքի գայիք, հանուն ձեր կանանցու երեխաների,բայց որ չեք ուզում`դուք գիտեք: ԷստեղՋոնը շուռ է գալիս, որ գնա, մեկ էլ Էդ Միրզըկրակումէ, նայում է Լորենսինու հարբածժպտալովասում է. «որ էստեղից դրան խփեմ`կնպնի»,ու կրակում,տալիսսպանում է էն մարդուն, թե ինչ էր արել իրեն: Հետո անցնում են հանքատիրոջնու օգնականին, էդ երկուսին էլ էնտեղ են սպանում ու նոր պոչները հանքից քաշում են: Ուզում էին էդ խեղճ մարդկանցգլուխն ուտել, ուրիշ ոչ մի դիդապատճառ էլ չունեին, ու դրանցարդարացումչկա: Իսկհայրդ ինձ ասում է.-Մեկ է, չեմ փոշմանել, որ էն ժամանակդրանց էդ լավությունն արեցինք: Հիմա քեզ պատմեմ, թե էդ ինչ լավություն էր... Ջույգ, զույգ քսան-քսան,-- կանչում էին ձայները:էսօրվա պես հիշում եմ, սեպտեմբերիքսանյոթն էր, իրիկվա տասը չկար: Միտբս եմ պահել, որովհետն դրանից երկու օր առաջ ամսի հետ զրուցումէի, լ ավ էլ հիշում եմ, էդօրը քսանհինգնէր, որ Ամբրոզի --

--

՛

--

"

--

--

-

--

--

--

հերդ էլի քեֆ էր արել, լուր էին ուղարկել, թե եկեք ձեր ամուսնուն տարեք:Էդժամանակ էր, որ ասացի՝«էլ վերջ,հերիքեղավ» ու գնացի էս անգամինքս պարզեմինչն ինչոց է: Գնացիտեսա, որ Ամբրոզը ճիշտԷրասում. հերդուզածիդպես խմած,չինացոցողջն ու սատկածը է էն ճիշտ իրար խառնել, խեղճմարդկանցգլուխըտարելէ: Ամբրոզը, հետ է, պանդոկապետ բայց ոնց որ վարվեց: էր, ազնիվ հորդ Ձեռքիցսեկածն արել եմ,----ասում էր,-- ու որ գիտենամմի հնար կա, կգտնեմ, որ պարոնԳանտը՝ չխմի: Միիրիկուննստած ընթրումէինք, հայրդ էլ ինձ համարթերթ էր ու ասաց հորդ.-- Վիլ, հենցհիմա մոտեցավ կարդում,մեկէլ Ամբրոզը ինձ խոսքտուր, որ կթարկես,քո խմելըհեչ իմ չէ, էդ խելթիու ձիրքի մարդն էլ խմի,ախր դու ինչի էլ ձեռք զարկես կաջողի: Բա ոնց,-- ասում եմ,-- գիտեսինչ գլուխ ունի: Էստեղնրա կեսի չափ ընդունակ մարդ չկա, անտեր խմիչքը որ չլիներ, նա Ես հաստատ շատ առաջ կգնար: մի բան գիտեմ, խմել նա իմ հորանցիցչի սովորել, հերս՝մայոր Փենթլանդը,իր օրում մի կաթիլ բանչի խմել,ոչ էլ թույլ էր տալիս,որ հարբածմարդ իր տունը ոտք դնի: ասում է Գիտեմ,լսել եմ,--Ամբրոզը,--դու շատ լավ մարդ ես, Վիլ,մերհամայնքինպատիվէ քո նման անդամունենալը,երջանիկ լինելու համար ամեն բան ունես. հրաշալի կին, երեխաներ,տուն ունես, ձեռքիդ էլ Էդպեսլավ գործ կա: Գոնե սրանցմեղքա, մի խմի: որ էլ չի խմելու, ու Ամբրոզըգնաց... Հայրդխոստացավ, ասում եմ հենց էդ գիշեր եղավ, սեպտեմբերամսի Ինչ որ քսանյոթն էր: Զույգ-զույգ, քսան-քսան,-- կանչում էին... Բան էլ չկա, այ կնիկ,-- ասում է հերդ,-- քեզ է թվում,-նայում է լուսամուտից դուրս ու նորից՝ բան էլ չկա: Շատ լավ էլ կա,-- ասում եմ,-- ախր ես պարզ լսում եմ, ոնց որ հիմա քո ձայնը, այ, էլի են կանչում, «զույգ-զույգ», 22նջում է լուսամուտի կողմից, «քսան-քսան»` կանչում է ականջիս: էնպես էլ բարձր Զանգերըտալիս էին` դատարանի. զանգերը, էին տալիս: Աստվածջան,-- ասում էի,-- բան չպատահի, տեսնես ինչ է եղել: Լսվում էր ոնց էին մարդիկգոռգոռոցով, հետո Բլեկի երկաթեղենի խանութում վազվզում, հարայհրոցով ջարդեցինապակիները,որ զենք վերցնեն: Ժերդ էլ ձեռքը գցեց գլխարկին,թե` «գնամ տեսնեմ էս ինչ է եղել»: Մի գնա,-- ասում եմ,-- ինչկլինի՝ մնաս տանը, ինձ էսպես ես ոնց թողնում գնում: Մի վախենա, --- ասում է,--- կես ժամիցէստեղեմ, քեզ ինչ կա որ, բան էլ չի լինի կես ժամում: --

սրտով

--

--

--

--

--

--

-

--

--

Չէ,--

--

ասում

եմ,--- ոնց որ զգայի, որ մի վատ, շատ վատ բան

լինելու: Երանիչգնայիր,--- ասում եմ, բայց հերդհագավու դուրս գնաց: Նայեցիժամացույցին,տասին քսան էր պակաս:Նստած սպասումեմ ինչ է լինելու, չգիտեմինչ, բայց որ լինելու է, զգում եմ, սպասումեմ` ականջսփայտեժամացույցի ձայնին,-- թոկ-թոկ, թոկ-թոկ,-- հաշվում է ժամանակը՝դանդաղ-դանդաղ,ամեն րոպեն` մի ժամ, սպասում էի, ժամը տասը խփեց ու մեկ էլ լսում եմ. ծառերի միջով ցանկապատիճռռոցը գալիս, թեթն ընկնում է մարգերի վրա, հետո լուռ ու անձայն փորձում է խցկվել հյուրասենյակ: Աստվածջան, ոնց որ մեկից գլխիս տային, նոր հասկացա: Էստեղ են, եկել են, հիմի ես ինչ անեմ, երեխեքի հետ մենակ, ինչ անեմ էդ արյունախումմարդկանց:Նոր գլխիընկա էդ ձայներն քսան-քսան, ախր զգուշացնում ինչի էին ասում` զույգ-զույգ, էին մեզ՝ ինձ ու հորդ, որ քսան րոպեից գալիս են դրանք: Գոնե մնար, ինձ լսեր ու մնար: Ճարս կտրած վեր կացա, գնացի դեպի դուռը. ոնց էլ էդ վիճակիս ուժ ու կող արեցի, հեչ չհասկացա, տղաս, ես՛ գիտեմ, թե վերնից մի զորավոր ոգի ինձ ուժ պարգնեց,որ կարողանամ դրանցերեսը տեսնեմ: Գիշեր էր` աշնան գլուխ, մութը ծանրումեծ չոքել էր այգուն, անձրն էր եկել, դրսում ինչ կար-չկար քար էր կտրել՝ սառել ու ծանրացել, դրա համար էլ ամեն բան հիմա դուռը բացել եմ, ու մի շշուկ պարզ լսվում էր, բայց անգամչկա: Դե լավ, լավ,-- կանչում եմ մթան մեջ,-- իբր հեչ չեմ վախենում, էլի: -- Գիտեմ, որ էդտեղ ես, Էդ,-- ասում եմ,-ներս արի: Ներս Ձայն չկա, բայց լսում եմ նրա ծանր շնչառությունը: արի,- ասում եմ,-- անպաշտպանկին եմ, վախենալու բան չունես, տանը մենակ եմ, ներս արի: Էդպեսեմ ասում, որ համոզեմ՝ գա, ու ոնց որ թե հպարտությունը խոցվեց, թաքնված տեղից դուրս եկավ ու մտավ սենյակ: Ես ոչ ոքից չեմ վախենում,-- ասում է,-- ոչ տղամարդուց, ոչ կնոջից: Իհարկե,չես վախենա,-- ասում եմ,-- ոչ էլ Ջոնին սպանելուց վախեցար,չք, էդքան մարդու արյունը որ դուք եք թափել, ինչից պիտիվախենաք: 2ա, էլայզա,-- ասում է,-- չեմ վախենում, դրա համար էլ եմ մոտդ, քեզ վստահումեմ, գիտեմ,չես ծախի, օգնիր ինձ, եկել Էլայզա,-- ասում է ու նայում ոնց որ թակարդնընկածգազան, չէի ուզի որնէ մեկի աչքերն էդպես նայեին: Աստված,լավ էր մեռնեի, քան դրան էդպես տեսնեի: Մի բան ինձ համարպարզ էր: Ինչ էլ Էդը արած լիներ, ես նրան ոստիկանությանձեռքը տվողը չէի: Մի վախենա, էԷդ,-- ասում եմ,-- մարդու բան չեմ ասի: է

`

--

--

--

--

--

--

--

--

Էդը ԸնկերոջդԼ̀որենսինէլ ասա՝ ներս գա: Գիտեմ,հետդ է: շշմած ինձ նայեց: Ինչ ես խոսում,Էլայզա,---ասում է,-- Լորենսըչի եկել, հետս --

--

մարդ էլ չկա: Ես գիտեմ, կա, թե՝ չէ,-- ասում եմ,-- թող ներս գա: Դու ինչ գիտես հետս է,-- -ասում է,-ինչի ես էդպես համոզված: Ինձ զգուշացրել էին, Էդ, ես նախօրոք գիտեի, որ երկուսդ էլ մոտս եք գալու: Ո՞վ էր զգուշացրել,-- ասում է վախեցած,-- ով գիտեր, որ զգուշացներ: Մի վախենա,-- ասում եմ,-- ոչ ոք չգիտի, որ դու էստեղ ես, իսկ զգուշացնողիմասին հեչ մի մտածիր: Նա էս աշխարհիցչի, ավելի պարզ չեմ կարող բացատրեմ,ինքդ մի օր կհասկանաս:Էս խոսքիսվրա Էդի աչքերը չռվեցին: Չլինի թեզ ոգիներն են զգուշացրել: Հա,-- ասում եմ,-- ոնց էլ իմացար, եկել էին, ականջիս կանչում էին, որ Լորենսն ու դու ճամփին եք ու քսան րոպեից էստեղ եք լինելու: էդը մնաց-մնաց, հետո, թե` «սխալվում ես, Էլայզա, չեմ ուզում քեզ վախեցնել,բայց թե էստեղ ոգի է եղել, հաստատ ուրիշ բանի համարեկած կլինի»: Դու ինչ գիտես,-- հարցնում եմ: Ասացի,չէ, որ Լորենսը հետս չի, բանտիցդուրս եկանք ու ջոկ-ջոկ գնացինք: Մտածեցինքէ̀դպես լավ կլինի: Լորենսը փախավ Ժարավային Կարոլինա:Ես էլ ասի՝ լավ է լեռներով գնամ, կարող որ կարողանանք ձեռքից պրծնենք, էնտեղ է հանդիպենք: Ինձ նայիր,-- ասում եմ,-- հո չես խաբում: Էդը նայեց ուղիղ աչքերիսու՝ արնս վկա, ճիշտ եմ ասում: Ուրեմն,էն ուրիշ բանի համար էին կանչում,-- մտածում եմ,--- բայց ոչինչ, էդ էլ կպարզենք:Դե հիմի ասա, թե ինչի ես եկել, ուզածդ ինչ է: Էլայզա,-- ասում է,-- գիշերս լեռներով պիտի հագիսէլ ոտնաման չկա, բոբիկ եմ: Ոնց էլ չէի նկատել. ոտաբոբիկէր, գջլոտ, արյունլվիկ, մի կարգին շոր չկար: Վրայինըմի քրջոտ շալվար էր, վայթե ինչ բանտ էր ընկել, հագից չէր հանել, մի հատ էլ հին, կեղտոտ մազերը թնջուկ ֆլանելե շապիկ էր հագել`ուսերիցհետ Ճճղրտած. ընկած, լցվել էին աչքերը. Էդքանժամանակդրա գլխին սանր չէր դիպել, երկու ամսվա թրաշն էլ եկել, աչք ու երեսը փակել էր: Մի խոսքով,նայողը լեղապատառկլիներ: շ-ետո որ հերդ եկավ,ասում եմ.-Էդպես բան ոչ լսել էինք, ոչ տեսել, Էդին ամեն ինչ տվել բաներից. գրպանն ատրճանակ ու էին, բացի ամենապետքական փամփուշտէին լցրել, որ պետք եղած ժամանակ գործի դնի, իբր --

-"

--

--

--

--

--

--

--

արնմուտքու

--

--

--

անցնե

ագի

քիչ մարդու գլուխ է կերել... չէին մտածել, թե սրան, որ էսպես անկոշիկ, անշոր վեր ենք վարում, ախր կսառի: Ուրիշ ճար չունեմ,-- ասում է,-- դրա համարէլ քեզնից եմ խնդրում, թե չէ ոտքերս սարերում բզիկ-բզիկ կլինեն, իսկ որ չքայլեմ, կորած եմ, հաստատ կբռնեն: էլի որ կբռնեն,-. ասում եմ: Դրա համար էլ եկել եմ, Էլայզա, գիտեմ`մարդու բան չես ասի, ոտքերս անճոռնի մեծ են,-- ասում է,-- մենակ քո մարդու կոշիկներն իմ հագը կլինեն, մի զույգփին կոշիկ որ տաս, ինչ Ու հանեց խրձով ունեմ: կլինի, տեղը փող կտամքեզ, փողՀատ ասում է: տամ,-փողի կապոցները, -- ուզի՝ Չէ,-- ասում եմ,-- էդ մեկն ինձ պետքչէ: Դրափողն ախր տեղով արյուն էր, բա ես ձեռք կտայի: Հիմի բերեմ կոշիկները,-- ասում եմ ու պահարանիցհանում մի զույգ նոփ-նոր կոշիկ, հայրդ մի քանի ամիս առաջ էր առել, իսկ նա շատ խնամքովհագնվող մարդ էր: Առ,-- ասում եմ,-- Աստծո օգնությամբ տեղ հասնես: Ճագավ,ու ոնց որ ոտքով կարած լինեին: 7-իմիէդ կոշիկները հագին՝ բռնել է ձեռքս ու լաց է լինում, երնի մարդասպանիմեջ էլ մեկ-մեկ զգացմունք ու խիղճ է մնում: Քո արածը,-- ասում է,-- կյանքումչեմ մոռանա, ասա, ես քո լավության տակից ոնց եմ դուրս գալու: Ասեմ ոնց,-- իսկույն գլխի եմ ընկնում,-- էդ կոշիկները էլ քեզ լինի, գրպանիդատրճանակը բարով մաշես, փողդ բայց քեզ ես՝ հեչ պետքչի: Ինչքանարյուն թափել հերիք է: Մեկէլ չլսեմ, որ քո ձեռքից մարդԷ տուժվել: Որ քեզ բռնեն էլ, սրանիցօգուտ չկա: Էս որ ասի, գլուխը քարշ գցած մի քիչ մնաց, հետո ատրճանակն հանեց ու տվեց ինձ: Կարողէ ճիշտը դու ես,-- ասում է,-- բայց բռնենէլ՝ պետքս չի, էդքան մեղքի տակիցոնց եմ դուրս գալու: համոզում եմ,-- կին, երեխեք ունես՝ էդպես մի ասա,-աչքները քո ճամփին, նրանց մասին բա չես մտածում: Ինձ որ լսես, կգնաս մի օտար տեղ, որ քեզ ճանաչող չլինի, ու ամեն բան կնոջդ մոտ, հենց տեղավորվեցիր՝ սկզբից կսկսես, մարդ ուղարկիր Իմ նա է` լավ կին կգա: գիտենալով երեխեքինառնի գա: Երնի խելքը մտավ ասածս, շուռ էր եկել ու ձայն չէր հանում: Դե հիմի գնա,-- ասում եմ,-- լավ չի լինի քեզ իմ տանը տեսնեն, գնա ու Աստվածքեզ օգնական: Մնաս բարով, -- ասում է,--- այ գնում եմ` ուրիշ կյանք սկսեմ: Գնա, ճիշտ էլ կանես, էդպիսով համ մեղքերդ կքավես, համ էլ նոր մեղքի տակ չես ընկնի: Նրան էլ չտեսա, էդ գնալն էր, որ գնաց: Տասը րոպեչանցած, հերդ շնչակտուրտուն ընկավ, որ իբր ինձ --

-

-"

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

լուր

բերի:

|

Բա

չես ասի,-. վրա

հինգն էլ փախել են: Հենզլին էլ խուժանիգլուխն անցած, Բլեկիխանութիապակիները ետ բերի: ջարդել է, որ զենք վերցնի`փախստականներին Դրահամար արժեր,որ քաղաքի կեսը վազելով անցնես,ծիծաղումեմ,-- գոնե էնպես լուր բերեիր`չիմանայի: Ո՞նցթե,-- ասում է,-- դու էս բոլորը գիտեիր: Մի բան էլ ավել գիտեմ,-- ասում եմ,-- ոտս էլ տանից դուրս չեմ դրել: Բա էդ ոնց եղավ,-- հարցնումէ: Դու որ տանը չէիր, էստեղ մի մարդ էր եկել: վ: --

է տալիս,--

--

--

--

--

--

--

Էդ Միրզը,-- ասում եմ: Ոնց թե,-- գոռում է հայրդ,-- խելքդ գլխիդէ, կանչեիր,հարնաններինձայն չտվեցիր: Որ ինչ,-- հարցնում եմ: --

--

բա

օգնության

--

Դե ես գնամ ոստիականատուն,քանի ուշ չէ: ՉԷ,-- ասում եմ,-- էդ մեկըչես անի: Ես էն մարդուն խոսք եմ տվել, էնպեսչանես, որ ուխտադրուժ դուրս գամ, դու քո գործինկաց: Հերդ մի քիչ մնաց, հետո էլ, թե` «ճիշտ ես ասում, երնի Էդպես պիտի լիներ, բայց զարմանք բան է, զարմանք»: Էդին ու Լորենսին էդպես էլ չկարողացանբռնեն: 7ետո հերդ Կալիֆոռնիայումիմացավ,որ երկուսնէլ եղել են Տրումենիտանը, վեց ամիս հետո կանայք էլ գնացին մոտները: Տարին չլրացած՝ Լորենսի կինը Կոլորադոյումթոքախտիցմեռավ, իսկ մարդն ինչ եղավ, էդպես էլ չիմացանք: Ասում էին Կանզասում նորից է պսակվել ու մի հինգ-վեց երեխաԷլ էս կնոջից ունի: Պատմում են, որ կարգին տունուտեղ ունի, շատ էլ հարգվածմարդ է, բա... Էդիմասինամեն բան 2ենզլիիցիմացանք:Տրումեննասում էր` Էդը գնացելէ Կոլորադո՝կորած-մոլորածինչ-որ հանքում աշխատելու: ենց տեղավորվելէր, կնոջը իմացէր տվել, թե՝ արի: Կինն էլ էնտեղ մի տարու չափ մնացելէր ու նորից ետ եկել հորանց տուն, ասել էր` «դիմանալու բան չի, մարդս խելքը թռցրել է, միամիտ տեղը մեկ էլ սկսում է գոռգոռալ, թե՝ մեռելներնընկել են ետնիցս, իմ սպանածհոգիներնհարություն են առել` եկել են ինձ տանեն»: Տեսնում ես,---ասում եմ հորդ,-- դրանց բոլորի վերջը էդ է: Հաստատ խիղճն է տանջում,-- ասում է՝ հայրդ: Տրումենը աղջկան տարել-էր արնելք, որ էլ մարդու չտեսնի: էդն, իհարկե,դեմ էր, սպառնացելէր աներոջը, վախեցրել, որ կսպանի:Տրումենն ասում էր. «Չթողեցիաղջկաս վերադառնա, ես հո տեսնում էի, որ էդ մարդը խելագարվումէր»: ՎերջըԷդի կինը ապահարզանստացավ. ամուսնալուծության գործըՋեթերին էին տվել, էդ ժամանակնա դեռ սենատում չէր: Ջահել, նոր ավարտածիրավաբանէր: Ասում էին՝ հենց էդ գործի ժամանակ սիրահարվումէ Էդի կնոջն ու ամուսնանում հետը՝ --

--

--

--

երեսը

բաժանվելուց վեց ամիս էլ չանցած: 2որդ անելու բան էր, գոնե մի քիչ սպասեին: 2ա,-- ասում է,--- էստեղ են ասել, էլի.

ասում

եմ.--

Բա էդ

--

խնայողություն,խնայողություն, Հորացիո: Մեռելճաշիկերակուրները պաղ մատուցվեցին ": 2Հարսնասեղանի հրավիրլյալներին Մի անգամՀ.ենզլիինուղարկելէին արնմուտք մի հանցագործի ետնից ու որ վերադարձավ`պատմեց,որ Մեխիկոյումտեսել է էդ Միրզին. երկուսով Տեխավից Մեխիկոգնացող նույն նավի վրա են եղել: էդը մորութով է եղել, բայց ինթը, մեկ է, ճանաչել է: Շատ էր փոխվել,-- ասում էր,-- էլ էն Էդը չէր, ոնց որ էն աշխարհիցեկած լիներ՝ կաշի ու ոսկոր, մի սկյուռի չափ միս էլ --

չկար վրեն:

Ինքը քեզ չճանաչեց,հետդ չխոսեց,-- հարցնում ենք: Բա ոնց,-- ասում է,-- նույն չորս օր մնացինք, նավախցում իր ախպոր պես ենք եղել էդ չորս՝ օրը: Սկզբում համարեմ եկել: Դոկ,-- ասում է,-- գիտեմ, եկել ես ինձ տանելու, ինչ արած, գնանք: Էդ ինչ ես խոսում,-- ասում եմ,-- քեզ հո չէի փնտրում,ուրիշ մարդու համար եմ եկել, դու իմ ինչին ես պետք, նույնիսկ քեզ ձերբակալելու իրավունքչունեմ, մոտս արտոնագիրչկա: Մեկ է,-- ասում է,-- մի օր ինքս կգամ: Մենակ թե մինչն մեռնելս մեկն էլ կա, դրան էլ էն աշխարհ ուղարկեմ, ու էն ժամանակ կարող եք ինձ բռնել`ուզածներդ անել: էդ ով է էդ մեկը,-- հարցնում է 7ենզլին,-- ինչի ես ուզում սպանես: Ջեթերը,-- պատասխանումէ: էԷդընրա դեմ շատ էր համ չարացած, կնոջ ապահարզանիգործն էր գլուխ բերել, համ էլ վերջում ամուսնացելհետը: Ճենզլիին Էդը մի նամակ է տալիս, որ սա հանձնի Զեթերին: չենզլին կարդացել էր նամակն ու ասում էր.-- Կյանքումսէդպես բան չեմ տեսել: Թող ես մարդասպանլինեմ,-- գրել էր,- բայց երբեք էնքան նամարդչեմ եղել, որ ուրիշի կնկան գողանամ: Իմացածլինես, Զեթեր,որ ես գալիս եմ, տուն ու դուռդ հավաէ մի ամսից գամ, կարող է մի տարուց, քիր ու ինձ սպասիր: Կարող ուզեմ տասը տարի կսպասեմ`նոր: Բայցոր կգամ, էդ հաստատ: 2ետդ հաշիվ ունեմ մաքրելու: Պատրաստ կաց: չենզլին ասում էր, որ երբ նամակը տվել է Ջեթերին՝սրա --

--

մտածեց՝

--

--

--

--

--

--

՛վ. Շեքսպիր,«Հ.ամլետ»,արարված 1-ին, տեսարան2-րդ, թարգմ.Հ. Մասեհ-

յանի:

գույնը երեսից թռել է, սկսել է դողացնել: Նամակըստանալուց հետո էդ մարդու քաշածըկյանք չէր, էնքան տանջվեց,մինչն որ մի անգամ եկան ասին, թե` Էդը սպանվել է: Էդը չհասցրեց իր սպառնալիքնիրագործել, բայց որ չսպանեին, կգար կհասներ:

Էսպեսբաներ, տղաս... Զույգ-զույգ, քսան-քսան,-- կանչում էին ձայները: Ինչ եք ուզում,-- հարցնում եմ: --

--

--

Բան էլ չեն ուզում,-- վրա Է տալիս հերդ,-- քեզ է թվում:

Քամբերիր,--ասում եմ,-- մի քիչ կաց`կտեսնես: ՈՒ ճիշտ որ, շատ երկար չսպասեցինք: Օրը ճաշ չդառած՝ ցավերս սկսվեցին: էդ ինչ թաշեցի, Աստված, ոնց որ մարդու մեջտեղիցճղեին: Հերդ էդ օրը շուտ էր եկել տուն ու բակում կանգնած խոզի --

ճարպ էր հալում:

Տնաշեն,--

եմ,-- Էդքան խոզի միսը առել ես, որ ինչ: մարդ աշխարհիսերեսին չկար, տղաս, փողը բուռ-բուռ էր ծախսում ու՝ որ ինձանից չվախենար, էն չունեցած կոպեկնէլ գինետանըկմսխերկամ միս կառներ, կամ էլ գյուղացիք կհամոզեինու հեչ բանի դեմ փողըձեռքից կառնեին: Քո տունը շինվի,-- ասում եմ,-- ով խնդրեց էդքան միս առնես: Մառանըլիքը միս էր, մենակ վեց կտոր խոզապուխտ ունեինք ու էդ անաստված հերդ հսկա կրտած խոզը շալակել, --

ասում

Քո հոր պես անտնտես

--

բերել էր: Մարդաստծո, էդքան խոզի միսը ով պիտի ուտի,-- ասում եմ,--- երեխեքն էլ կհիվանդանանշատ միս ուտելուց: Էհ, տղաս, էնքան եմ հորդ երեսից լաց եղել, ունեցած փողը քամուն էր տալիս: Մեկ-մեկդիտմամբասում էի.-- Քո պես շատակեր մեկ էլ դու ես, բկիդ համար մեռած ես, էսպես որ գնա, բանի տեր չենք դառնա, աշխատածդփորդ ես լցնում: 7ո խելքդ էլ փորումդչէ: Մեկէլ տեսարծանոթգյուղացու էր հանդիպումու էս մարդու վրան մնացածապրանքըառնում բերումէր: Մի օր էլ էդ տնաքանդըհինգ հարյուրհատ ձու առավ՝բերեցտուն: 4-երսիցս քիչ մնարձվերըգլխովը ասա տայի: 2եչ մենք հավ ունեինքկամմեր հավերըձու ածում էին: էս ինչի ես էսքան ձուն շալակել բերել,-- հարցնումեմ: Եսիմ,-- շշմած-շշմած նայում է վրաս,-- դյուժինը յոթ ցենտով էին տալիս, ասի՝ առնեմ էլի, ասի` էդպես էժան ապրանքեսիմ էլ երբ լինի... Որ երկու ցենտով էլ տային, չպիտի բերեիր,-- ասում եմ,-ձեռքինդ չիր չի, փող է: 7-իմաէս ձվերն ինչ ենք անելու: Ոնց թե,-- ասում է,-- երեխեքըկուտեն: Կուտեն, բա ոնց, էնքան ուտեն, զզվեն, էլ չուզենան ձվի երես նայել: Ինչ ասեմ, Էլայզա, ուզում Էի մի օգտակարբան արած լինեի, բայց ոնց որ թե սխալվել եմ: --

--

--

--

--

--

--

Մի անգամ էլ տուն եկավ` հետը մի սել ձմերուկ ու սեխ, քսանչորս հատ ձմերուկ էր առել, մի հարյուր հատ էլ սեխ: էս ինչ ես բերել,--- ասում եմ,--- հեչ գլխումդ խելք մնացելէ: Ինչ ես գոռգոռում,-- նեղանում է,-- երեխեքըկուտեն: Լյուկն էնքան կերավ,անկողինընկավ, ահագինփող էլ բժշկին տվեցինք: Բա որ մեկ-մեկ գալիս էր՝ հետը բեռներովսիմինդրու պոմիդոր, լոբի ու անուշ ոլոռ, բերում էր սոխ, բազուկ ու շաղգամ, տեսակ-տեսակպտուղներ. տանձ ու խնձորչ:դեղձ ու սալոր, ոնց որ տան կողքի այգին`հազար տեսակ'Բարիքներով մերը չէր: Բան ու անեմ` տածում էդքան ապրանքըչփչանա: էի ինչ գործս թողածմ̀ Անաստված, ասում եմ,-- հիմի էսքան բանը տեղավորեմ, թե երեխեքիդնայեմ: Էդ վիճակովսկսեցիհորդ բերածպտուղները լցնել բանկաներնու փակել, փակում եմ ու հեչ վերջը չի երնում: 4երդ էլ էդ անտեր խոզով է ընկել. ճարպի կծու հոտը բռնել է տուն ու դուռ, իսկ ես բանկաներնեմ վրա-վրա լցնում, չորս հարյուր երեսունյոթ բանկա բալ, խնձոր ու դեղձ, սալոր ու խաղող էի խյուս, փակել, հետն էլ սերկնիլի մուրաբա ու տանձ, տոմատի երկու տեսակի թթու էի դրել` վարունգը ջոկ, էն մեկելը` ջոկ: Մառանըոտք դնել չէր լինում, մինչն առաստաղ լցրել էինք: Բայց հերդ էլ լավ ուտող էր: Ես լավ ուտող շատ եմ տեսել, բայց նրա պես մեկ էլ ինքն էր, հաստատ պապոնց կողմին էր քաշել: Ինքն էլ էր ասում. «Որ տղա ժամանակհացի էինք նստում, մեր կերածը մի եզ կկշտացներ»:Տատիդհաց ուտելն էլ հո ես եմ տեսել: Հավի ճուտն ու կես բաղարջը մի բերան էր անում, հլա Ավգուստային էլ ասում էր. «Աղջիջան, ափսեսմեկ էլ լցրու»: Յոթանասուն տարեկան պառավ կնիկ էր էդ ժամանակ: Իննսունվեցտարի ապրեց,ու նրան էլի բան չէր լինի. բկի երեսից մեռավ: Մի օր իմացանք,որ նստած տեղից ձեռքը երկարացրելէ, որ սիմինդր վերցնի ուտի, աթոռից ընկել էր, էլ վեր չկացավ, ոտը կոտրելէր, ինքն էլ պառավ էր, ու ոսկորը չէր կպչում: Էս էլ սկեսուրս: Հերդ ոնց էր դիմանում էդքան ուտելուն, գլուխ չէի հանում. առավոտը ձվածեղ էր ուտում խոզապխտիհետ, հետո ձավարով շիլա, երշիկ, տապակածմիս ու նոր թխած խմորեղեն,բաժակներով սուրճն էլ չափվում էր ու վեր կենում: Ճաշին ու ընթրիքին էլ նորից տեսակ-տեսակբաներ. խոզ ու ձուկ, հավ ու լյարդ, բանջավրայից էլ րեղեն, սուքոտաշ ", լոբի, բակլա, կարտոլ ու շաղգամ, Բժիշկ, ասացի.--Էլիոթին դեղձի-մեղձի մուրաբա: Մի անգամՎեյդ էս բոլորն ուտելն արեց, ամուսինս իր ձեռքով իր գերեզմանն --

-

--

է

փորում:

բայց ախր ահագին ժամանակէ փորում: էր հերդ, որ ինձ լսեր, հիմի ողջ դիմացկունմարդ ճիշտ որ, առողջ մեր կողքին կլիներ: --

ՈՒ

ու

Այո,--

ասաց,--

ճաշ: սպատրաստված "Սութոտաշլոբիով ու եգիպտացորենով

Նոր ինչ էի պատմում, հա, ճաշի ժամանակցավերս բռնեցին, ոնց որ դանակներխրեինմեջս: Զոռով-զոռովհասա լուսամուտին ու գոռում եմ հորդ. Արի,շուտ-շուտ արի: --

խեղճըգործը թողեց ու վազելով եկավ: էս ոնցեղավ,-- ասում եմ,--- ախրհլա շուտ է, դեռժամանակս չի: Չէ,-- ասում է հերդ,-- հենց էդ է, գնամ բժշկին բերեմ: Էդ տարի մորեխը այգին տարավ... վաղուց էր, քանի տարի է անցել... էդպես էլ չհասկացա,ինչի էդքան շուտ եղան երեխեքս... Աստվածջան, ինչեր եմ քաշել, ինչեր, հիմի էլ ողջ-առողջ կողբդ նստած զրույց եմ անում: Քո մայրը, տղաս, հողի ուժ ուներ մեջը, էդքան երեխաեմ բերել, ութը դուք, մի էդքան էլ մահացավ` չմնացին, դրանց մասին դու չգիտես: Իմ քաշածին ոչ մի ուրիշ կնիկ չէր դիմանա, հորդ հայհոյանքն ու ծաղրն Էլ վրայից: Գժի պեսմեկ էս կնկա հետ էր ընկնում, մեկ՝ մյուս, վերջում էլ ինքն իր արածիցամաչում էր ու գազան կտրում: էդ ինչ տեսակմարդ էր. անզուսպ, վայրենի, մեկ-մեկ ինձ թվում էր, որ նրան բոլորովին չեմ ճանաչում,մեջը սատանա կար, անսանձ, սարսափելիմի բան, նրա արածներըիմ հասկանալուբանըչէին: Էնքան եմ դառնացած աղոթել, որ Աստված պատժինրան: Բայցմեկ Էլ հիշում եմ մորեխի տարին, նարնջիծառերը,թզենին, մեր երգելը ու, որ միասինէինք, մեր լավ ու վատ ժամանակները:Լավն էլ եմ հիշում, վատն էլ, վշտաքամ իմ արցունքներն եմ հիշում ու երջանկությունս, որ ուզեմ էլ չեմ կարող քեզ ասել, թե ինչն էր լավը: ՈՒզումէի ատել հորդ, բայց հիմի բերանս չի բռնում մի վատ խոսք ասեմ նրա մասին: Տարօրինակ մարդ էր, բայց նրա կողքին ոչ մրսում էիր, ոչ մնում, սոված բոլորս կուշտ ու կուռ ուտում էինք: Որ հիշում եմ... էնքան վաղուց էր, սիրտս ուզում է մի լավ, շատ լավ բան ասեմ նրա մասին, բայց չգիտեմ, թե ինչ: Էդ տարի երեխեքս տիֆ ընկան. Ստիվնու Դեյզինհենց մի քիչ ոտի ելան, մենակսառա, տարա սրբի դուռը: 2-.երդչդիմացավ՝վեր կացավ եկավ ու հլա չհասած՝ սկսեց խմել: Որոշեցի խմիչքը ձեռքից առնեմ, բայց Ստիվիհետ թաղել էր տան մոտիավազիմեջ: Ինձ որ էդտեղտեսավ, սկսեց.գոռգոռալ ու հայհոյել.-- Ձեռք չտաս շշին, թե չէ հերդ կանիծեմ,գրողի բաժին դառնաս դու: Էդպեսոր խոսում էր, սրտիցսարյուն էր կաթում, ինձ պատեպատ էի տալիս, տեղացիներից մի խրճիթէինք վարձել, կանգնում էի դռաննու մտածում. ոչ երկաթգիծկար, ոչ բան, որ կողմ նայեիր ավազ էր, փափուկ,սորուն ավազ. երեխեն էլ ընկներ՝ բան չէր լինի, ու ասում էի՝ Աստվածջան, ինչ անեմ ես, ինչ: Մյուս օրը հերդ արդեն լավ էր: Երեկոյան կողմ երեխեքին առանք գնացինքՄարիոնի ամրոցը,Պոնս դը Լեոնի մոտ: Ահագին ժողովուրդ էր հավաքվել, բոլորը հագած-կապած,նվագախումբն էլ ոնց որ պետք էր, ու հենց դրոշակներնաց, սկսեցին կրակել ու --

--

փող հարել` տուդլու,տուդլու

մանր երեխեքնէլ ձեռքերը կլոր արած դրել էին բերաններին ու իրենք էլ էին տուդլու կանչում. Էնպես անուշ նվագ էր, ծտեր էին խուրձ-խուրձ պտտվում, չորս կողմը արմավի ծառեր էին, ջրի կողքի նարնջենին ծաղկել էր, մայրամուտին արնը՝ կլոր ու մեծ նարնջի պես ընկավ սն ամրոցի ետնը: Մարդիկխումբ-խումբ կանգնածերաժշտություն էին լսում: Հունվարինայգին մորեխ ընկավ, ձմեռ օր էր, իրիկունը ցավերս բռնեցին: Վեր կաց,-- ասում եմ հորդ,-- գնանք: Ինչ է եղել,-- հարցնում է: Շուտ արա, Աստված,մեռնում եմ, շուտ արա, տեղ հասնենք: Գնացինք,վայ էն գնալուն՝ երեխեքըհետներս, ոտքներս սահում են, մտնում ավազի մեջ: Չեմ հասնի,-- մտածում Էի,-- էլ կյանքում տուն չեմ հասնի, ու ցավից գժվում եմ: Ճամփի կեսին ստիպված ինձ ձեռքերին առավ, ու էդպես գնացինք մինչն տուն: Տեսարարածդ,-- ասում եմ,-- քո մեղքով էսպես եղա: Ճերդ գույնը գցեց ու լավ վախեցավ: Տեր Աստված,--ասում էր ու ետ ու առաջ քայլում Մութն ընկել էր, երեխեքը կողքիս կուչ եկած քնել էին: Հորդ հետ դուրս եկա բակ. թզի ծառ ունեինք, պառկեցիմոտը: Մարդիկէին գալիս գնում, երգի, նվագի ձայն էր լսվում: Ծառերն անուշ բուրում էին: Մագնոլիայի,վարդի ու շուշանի, դաշտավլուկի, ուրիշ տեսակ-տեսակ ծաղիկների հոտ էր ընկել. երեխեքը տանը քնած էին, նարինջը ծաղկել էր, գլխիս վերն փունջ-փունջ աստղերէին... Վաղուցէր սա, որդիս, էդ տարի մորեխն այգին տարավ... Նելսոնն ինձ ասում էր. Մեջդ հողի ուժ կա, քո պես կին ՈՒ ճիշտ էր ասում, տղաս, ձեռքս չկպած՝ հեչ չեմ տեսել: հողը բարով էր լցվում: Մի մատ երեխա էի. ծառ էի տնկում, պոմիդոր, տեսակ-տեսակծաղիկներ, մատներս հողն էի խրում, ու հասկս ծլում էր: Պառավ Շումախերըժամերով բզբզում էր իր այգում, մարգերը շախմատի վանդակների պես կոկել էր, քաղհանել, ամեն բույս իր տեղը զգաստ կանգնեցրել. գերմանացիներն էին էդպես սովորեցրել: Ինձ էլ ասում էր.-- Միք թողնի այգին բարձիթողի, էդպես չի կարելի, էդքան մոլախոտի մեջ ինչ պիտի աճի: ամեն բան էլ իր Կապրենք՝ կտեսնենք, ասում եմ, հերթով կաճի, քոնից պակաս որ չի լինի, իմոնք առանց էդ շան չարչարանքի էլ կաճեն: ՈՒ աճում էին, Շումախերի աչքը մեջն էր մնում, սոխ, պոմիդոր, բողկ ու կաղամբ հողից տռուզ-տռուզ դուրս ու էին ցցվում: Որ ճարս կտրվեր փողս հատներ, սոված չէինք մնա, վար ու ցանք կանեի, կապրեինք:Շատ եմ էդպես ապրել, որ պետք լիներ, էլի կապրեի:

--

՛

--

--

--

--

սենյակում

--

--

--

՛

Անցածձմեռ գնացել էի Կատավաբա, ածխահատներիընկերություն` վարձը մուծելու, էնտեղ Միլեր Ռայթինտեսա, դրանից երկու օր չանցած մեռավ սրտի կաթվածից:Յոթանասունտարե-

կան մարդ էր: Էդ օրը երեսինգույն չկար ու հա դողացնումէր: էդ ինչ է եղել, Միլեր,-- հարցնում եմ, գույնդ հեչ դուրս չի գալիս: Ախ, էլայզա,-- կմկմաց,-- շատ եմ դարդ անում, շատ: Ինչ է եղել: Ապրուստսձեռքիցս գնաց, մի քոռ կոպեկ էլ չունեմ: ՈՒնեցած-չունեցածս բանկն էի գցել, ու փակվեցին եմ Ինչ անելու: Ինչ կա, որ ինչ անես,-- ասում եմ,-- սկզբից սկսիր, նույն սխալներնէլ չանես: է: -- Ախ,էլայզա,ուշէ, պառավենք, պառավ,յոթանասունսլրացել ասում է,--եմ,-մնա, Պառավսորն ինձ որ հենց վաղվանից կսկսեմ, համ կվարեմ, համ կցանեմ: Ախրոնց սկսեմ, Էլայզա,ոնց: Վաղվանիցգործի կկպչենք,-- ասում եմ,-- ու քանի կանք, կբանենք:Էնպեսգործ անես, որ բոլորի աչքը դուրս գա: Էդպես եմ ասում, որ սիրտը առնեմ, էլի: Ոնց որ թե մի քիչ գույնը բացվեց,-- լավ ես ասում, էլայզա: Հա, էնպես որ գործիդ կաց ու դարդ մի անի: Բոլորսէլ ճամփովանցել ենք:Մերքաշածըմենակմենքգիտենք: 2իմիկվանների խելքըինչ է հասնում, ամեն ինչ պատրաստ ձեռքերնենք տվել: Ես ու Միլերընույն տեղի ծնունդ էինք: էսօրվապես հիշում եմ. տղամարդիկշարքերովգնում էին կռիվ, կանայք լալիս էին, փոշու ամպը բռնել էր չորս կողմ, էդ ինչ օրեր տեսանք, դառն էր մեր: դատածը,բուրդ գզելն ու մանելը մի կողմից, վարել ցանելն էն մյուս ու ուրիշ բաներ, որ ոչ լսել ես,ոչ տեսել, զավակս: Ամառնամուտ էր, ջրի ափին երգում էինք՝ անհաց, անշոր ով դարդոտ, հազարցավի տեր: Հիշում ես, Միլեր,-- հարցնումեմ: Հիշում եմ.--- ասում է,-- Էլայզա,բայց հիմի էլ էն չենք, հիմի կարողես Էդպեսաշխատել: -Մի բան էլ լավ կաշխատեմ,Միլեր,ինչ անենք, որ էս անգամ տուժողըես ու դու եղանք, մեր պես Էնքան կա, մեր կարճ խելքով| ուզում Էինքէնպեսանենք, լավ լիներ: ՈՒ թույլ տվեցինքմեզ խաբեն, որոշել էի մի երկու որ մտածում եմ... էն ժամանակմտքիս կար անգամէլ գործ բռնել դրանցհետ ու մի կողմքաշվել: Էս փորձանք մեր գլխին էն խարդախ անտերներն ու Նյու Յորքի ջհուդներ բերեցին, մի օրում ինչքան դրամաշորթ կար լցվեց էստեղ: Թե փոթորիկըչլիներ, Ֆլորիդայումառած ապրանքինբան էլ չէր լինիչ էսքանը թիչ էր, Կալիֆոռնիայիթոկից փախածներըլուր կողմիցծառի ճիճուէ անցել Ֆլորիդ տարածել,թե Միջերկրականի Թե հյուսիսայինբնեռում էդ ճիճվից կար, նույնն էլ Ֆլորիդայու --

--

--

,

--

անտերնե

բայց

--

,

--

--

--

--

էդ:

--

--

--

էիվ

Դիտմամբէդ լուրը տարածեցին,որ մեզ վնաս տան, սնանկացնեն: Փորները չէր տանում, որ Ֆլորիդան իրենցից առաջ է: 2ուվերն ւլ էդ հրոսակախմբիգլուխն անցած՝ օգնում էր չարագործներին, ինչ է թե ինքը ծնունդով Կալիֆոռնիայից էր: Բայց մեկ է, Ֆլորիդան կա ու կմնա. բանկերն էլ մեղք չունեն, նրանց ձեռքն ինչ կա, ուզեն էլ բան չեն կարող անել: 2իմա թեզ մի բաս ասեմ, Միլեր, գաղտնիք է, բայց քեզ կասեմ. մի բուռ հող ունեմ գյուղում, ոչ ոք չգիտի, սն օրվա համար եմ պահել, որ շատ նեղն րնկա, կգնամ ու իմ օրվա հացը վար ու ցանքով կոանեմ: ՈՒզենասդու էլ կգաս, իմյրանը՛մարդ սոված չի մնա: Ախ,էլայզա,-- ասում Է,.- ուշ է, ուշ, սկսելու համարես շատ պառավ եմ, ամեն ինչ գնաց կորավ: Մի ասա, Միլեր, ամեն ինչ չէր կարող կորել, մի բան --

ԷԼ ունենք:

Ինչ ունենք,-- հարցնում է: Հողը, Միլեր, հողը միշտ էլ մերն է: Ամուր, երկու ոտքով կկանգնենք հողին: ու կփրկվենք: 27ողը տիրոջը չի ուրանում, Միլեր... հետ .վազեՑավը գալարվում մեջս: Հայրդբժիշկ -

--

էր

վազ եկավ: Չէ,-- ասում եմ,-- բժիշկ, չի կարող երկու շաբաթ էլ --

ունեմ:

--

--

Մի վախենա, Էլայզա.-

ասում

ՈՒ ճիշտ որ, էդ էր, որ կար:

նելսոնի

ժամանակսչէ, պատահի,

է,--. ժամանակդէ:

Զույգ-զույգ, քսան-քսան,-- կանչում էին: Գիշերով,էդ Միրզիգալուց քսան օր հետո, հոկտեմբերամսի --

տասնյոթին (տասիցքսան պակաս) զույգ տղա բերեցի: Բենս ու Գրովեյը գիշերով ծնվեցին: Ռրլուսացավ,ամեն ինչ պարզվեց. հասկացաձայներն ինչ էին անում: Էն է իմ պատմությունը,տղաս: Հորդ ասում եմ.-- տեսնեում ես. ինձ չէիր հավատում: Դու ճիշտ ես, էլայզա,-- ասում է,-- զարմանք: բան է, զարմանք: Լսում ես, որդիս, կողմիգձայներ են գալիս, էլի նավեր են անցնում: Ապրիլամսին տուն կգնամ.ծառերսծաղկած կլինեն. բալենին, դեղձի ծառն ու դափնին, հոնի, յասամանի թփերը: Այգում մի խնձորենի ունեմ, հունիս ամիսը չմտած՝ մեր կողմերում ինչքան ծիտ կա, հավաքվում է գլխին: Քո տնկածհասմիկի թուփը հիմի պատուհանիկողքին ծաղկել է: Քեզ լավ նայիր, զավակս, լավ սնվիր.. Ինչ գործ ունեիր էստեղ` մեզնից հեռու, օտար մարդկանց մեջ.. Սարերն էլի սիրունացել են` գարուն է գալու... Ինչ ունեիր էստեղ, տղաս, հեռու, մենակ, տուն դարձիր, զավակս... Էլի նավերնեն... Աստված, հորդ պես թափառական ես ծնվել... չես լսում, տղաս. նավերը ճամփաեն ընկնում... --

նավահանգստի

|

շինգ վիպակ

ՋՈՐՋ

ՕՐՎԵԼ

ԱՆԱՍՆԱՖԵՐՄԱ

Անգլերենիցթարգմանեց

ԱՐՏԱՇԵՍ ԷՄԻՆԸ

ԳԼՈՒԽ

Գիշերվա դեմ «Մենըր»ֆերմայի տեր Ջոնզը կողպեց հավաբըները, սակայն չափից դուրս հարբած էր, որպեսզի հիշեր գոմերը փակել: Շորորալով,լապտերի լույսը դեսուդեն պար տալով, նա ետնամուտքի մոտ դեն շպրտեց սապոգները ն, լվացքասենյակի տակառից մի վերջին կուժ գարեջուր քաշելով, դիմեց վեր, ուր արդեն խռմփումէր միսիս Ջոնզը: Ննջասենյակիլույսը մարելուն պես՝ ֆերմայի կառույցներովմեկ

իրարանցումսկսվեց:ՑերեկովխոսքՔրտարածվել,թե ծերԳնդապետը, մրցանակակիր ճերմակ կինճը, նախորդ գիշեր արտասովորմի ն է երազ տեսել ուզում է այն հաղորդել մնացածանասուններին: Ջոնզը բարով Որոշվելէր հավաքվելմեծ ամբարում,հենց որ միստր խերով քաշվի մի կողմ: Ծեր Գնդապետը(նրան միշտ այդպեսէին կոչում,չնայածնա ցուցադրվումէր ուրիշ անվան տակ՝Վիլինգդոնյան 2շրաշք) ֆերմայումայնքան մեծ հարգանք էր վայելում, որ ամեն ոք հոժարաբարզոհեցիր մեկժամվաքունը`նրա ասելիքըլսելու համար: Ամբարիմի ծայրում, հեծանիցկախվածլապտերիտակ, Գնդավրա: պետն արդենթիկն էր տվել ծղոտին, բեմի նման մի հարթակի Նա տասներկուտարեկանէր ն վերջերսբավականգիրացելէր, բայց ն այնպես դեռնս սքանչելիտպավորություն գործող մի խոզ էր, տեսքով, չնայած այն հանգամանքին,որ իմաստունու բարյացակամ նրա ժանիքները երբեք չէին կտրվել: Շատ չանցած սկսեցին ժամանել նանմյուս անասուններըն իրենցհարմարձնով տեղավորվել: Առաջինըերեք շներն էին` Զանգակը,Ջեսին ու Փինչըրը,ապա՝ խոզերը, որոնք ծղոտին փռվեցին անմիջապես հարթակիկողքին: 2շավերըթառեցինպատուհաններին,աղավնիներըթնածելովծվարեցին կտուրիշեղ գերաններին, ոչխարներնու կովերըպառկեցին Դմբուզնու խոզերիհետնում ու սկսեցինորոճալ:Երկուգրաստները՝ ու մտան զգուշորեն գցելով միասին, դանդաղ Երեքնուկը, ներս իրենց փրչոտ սմբակները,որ հանկարծհարդի մեջ մի մանր էակի չտրորեն: Երեքնուկըկյանքի կեսը բոլորող պարարտ մի զամբիկէր, որն իր չորրորդ թուռակից հետո այդպես էլ չէր վերականգնել հսկամի գազան էր,համարյատասնութ նախկինկեցվածքը:Դմբուզը թիզ բարձրությամբ՝ երկու սովորականձիու ուժի տեր: Քթով իջնող սպիտակբիծը նրան փոքր-ինչ տխմարտեսքէր տալիս. ինչնէ, նա օժտված չէր առաջնակարգբանականությամբ,սակայն համատարած հարգանք էր վայելում որպես կայուն նկարագրին անսահման աշխատունակության տեր: Ձիերից հետո ներս մտան Մյուրիելը՝ սպիտակ այծը, ն Բենիամինը`էշը: Բենիամինըֆերմայի ամեէր ն՝ ամենադժվարահաճը:Նա սանաերկարակյացանասունն կավախոս էր, իսկ խոսելիս սովորաբար ցինիկ մի դիտողություն 131

-

էր անում, օրինակ, ասում էր, որ Աստվածիրեն պոչ է պարգնել ճանճերին քշելու համար, սակայն ինթը կնախընտրեր, որ ոչ պոչը լիներ, ոչ էլ Ճանճերը: Նա միակնէր ֆերմայի անասուններից, որը երբեք չէր ծիծաղում: Պատճառըհարցնելիս, նա պատասխանում էր, որ ծիծաղելու առիթ չի տեսնում: Բաց ն այնպես, առանց բացեիբացայդ ընդունելու, նա նվիրված էր Դմբուզին, ն հաճախ երկուսը կիրակիներնանց էին կացնում միասին`բոսհողամասում կողք-կողքի տանի հետնիցփոքրիկցանկապատած

կանգնելով: Հազիվ էին երկու ձիերը տեղավորվել, երբ ամբար լցվեց մորը կորցրածբադիկներիմի երամ`կամացուկծվծվալով, նրանք դես ու դեն էին անում, որ ոտքի տակ չընկնեն: Երեքնուկնիր հսկա ոտքով նրանց պատսպարեց,ն բադիկներըտեղնուտեղը պառկեցին ու քուն մտան: Վերջինրոպեին,մի կտոր շաքարը բերնին, կուրատվելով ներս ճեմեց Մոլլին, սիրունիկ ու հիմար զամբիկը, որը քաշում էր միստր Ջոնզի երկանիվ կառքը: Նա տեղ գրավեց առջնում ն սկսեց տարուբերելիր ճերմակ բաշը՝ հուսալով ուշադրություն հրավիրելմազերին հյուսված կարմիրժապավենին: Կատուն եկավ ամենավերջում,սովորականիպես նայեց շուրջը՝.ամենատաքուկ տեղը փնտրելով, ն վերջապես խցկվեց Դմբուզի ն Երեքնուկիմիջն, ինքնագոհ մռմռալովԳնդապետի ճառի ամբողջ ն ընթացքում`առանց ականջ դնելու վերջինիս ոչ մի խոսքին: բացի Մովսեսից, 2իմա արդեն ներկա էին բոլոր անասունները, ձեռնասուն ագռավից, որը քնում էր ետնամուտքի կողքի գցին թառած:2ամոզվելով,որ բոլորը, հարմարդիրք ընդունած, ուշադիր սպասումեն, Գնդապետը կոկորդըմաքրեց ն սկսեց. Ընկերներ,դուք արդեն լսել եք անցյալ գիշեր իմ տեսած արտասովոր երազի մասին: Սակայնդրան ես կանդրադառնամ ավելի ուշ: Նախքանայդ ես ուրիշ ասելիք ունեմ: Ես չեմ կարծում, ընկերներ, որ դեռ շատ ամիսներ ունեմ ձեզ հետ անցկացնելու, բայց նախքանմեռնելըես իմ պարտքնեմ համարում ձեզ փոխանցել ունեցած-չունեցածսփորձը: Բավականերկար ապրելով` ես շատ ժամանակ եմ ունեցել գոմում մենակ պառկածմտածելու ն, թերնս, իրավունք ունեմ հավակնելու,որ աշխարհիսկյանքը հասմասին կանում եմ ցանկացածայլ կենդանուց ոչ պակաս: Եվ այդ է ահա, որ այժմ կցանկանայիխոսել ձեզ հետ: մեր այս ՈՒրեմն,ընկերներ, բնչ է իրենից ծուռ խոսենք. կյանքը: Եկեք մեր կյանքը նստենք,բայց շիտակ ն կարճատն: Մենք ծնվում ենք. մեզ մի ողորմելի է, տքնաջան բուռ լափ են տալիսի̀նչ է, թե շունչներս չփչենք, նրանց, ովքեր ընդունակ են, անխնա բանեցնում են, քամելով ուժերի վերջին կաթիլը, ն այն նույն պահին,երբ մեր պիտանիությունըսպառվում է, մեզ հրեշավոր անգթությամբմորթում են: Մեկ տարին բոլորած ն ոչ մի կենդանի Անգլիայումչգիտե, թե ինչ է երջանկությունը կամ հանգիստը:Անգլիայումն ոչ մի կենդանի ազատ չէ: Կենդա--. լուռ

--

ներկայացնում

ստրկության թշվառության եղելությունը: Է

եու

զուտ

կյանքն անցնում` է

Սակայնարդյճք սա

մեջ` ահա

ն

իրերի

է բնականոն ընթացքը: Միթե մեր է, այնքան աղքատիկ որ ի վիճակի չէ ապահովել իր երկիրն Ոչ, ընկերներ, հազարանգամ ոչ: պատշաճ կյանքը: մնգլիայիհողը բերրիէ, եղանակըն̀պաստավոր: Մեր երկիրնայժմ կարող է պարենովլիուլի ապահովելիրեն բնակեցնող կենդանինեբից բազմապատիկ ավելիին: 2ենց միայն մեր ֆերման կկերակրեր տասնյակ ձիերի, քսան կովի, հարյուրավոր ոչխարներին այն էլ` դլանքի այնպիսի հարմարավետու արժանավայել պայմաններում, են որոնք այժմ գրեթե վեր մեր երնակայությունից: Ապաինչու է, "րեմն, շարունակվումմեր այս ողորմելի վիճակը: Որովհետն մեր է մարդսոշխատանքի համարյաամբողջարդյունքը բռնագրավվում կային ցեղի կողմից: Ահա, ընկերներ,մեր բոլոր հարցերի պատասանը: Այն պարփակվածէ միակ բառի մեջ` Մարդ:Մարդնէ մեր "նեցած միակ թշնամին: Վերացրեքասպարեզից մարդուն, ն մեր բաղցի ու շահագործման հիմնականպատճադը կչքվի հավիտյան: Մարդըմիակարարածնէ, որը սպառում է առանց արտադրելու: "Նա ոչ կաթ է տալիս, ոչ` ձու, նա գութանը քաշելու ուժ չունի, նա անկարող է անգամ ընկնել նապաստակներիհետնից: Եվ չնայած որան, նա բոլոր կենդանիների տերն է: Նա անխնա բանեցնում Է կենդանիներին, վերադարձնելով նրանց արտադրածիչնչին մի մասնիկըն̀վազագույնըսովամահ չլինելու համար, ն յուրացնում Մերջանքերով հողը մշակվում է, մեր թրիքով՝պարարճ"նացածը: ն ոչ մեկը չի տիրում ոչնչի, սեփական ռացվում, բայց մեզանից աշվից բացի:Ահա դուք, կովեր,որ նստած եք իմ առջն, քանիհազար լիտր կաթեք տվել թեկուզ հենց վերջինտարում:Իսկբնչ եղավ այդ հսթը, որը պիտիժիր հորթուկնեբրսներ: Դրաամեն մի կաթիլ լցվեց Դեռ թշնամիներիկոկորդը: Իսկդուք, հավեր, քանիձու եք ածել այս ւցրում, ն քանիսիցեն երբնէ ճտեր դուրս եկել: Մնացածըտարվեց չուկա, որ Ջոնզի ու իր մարդկանց համար փող բերի: Իսկ դու, Նրեքնուկ, որտեղեն քո բերած չորս քուռակները,որ ծերության րք պիտի քո զորավիգն ու մխիթարությունը լինեին: Նրանցից ո՞մեն մեկը տարին չբոլորած հանվեց վաճառքի` դու նրանց էլ երբեք չես տեսնի: Եվ ինչ ես դու ստացել քո քառակի երկունքի աշխատանքի դիմաց` ոչինչ, չնչին օրաբաժնից ու չարքաշ դոմից բացի: Ավելին` ողորմելի այս կյանքի բնական տնողությունն իսկ բո"սադատվումէ: Ես ինձ համար չեմ տրտնջում`ես երջանիկ բոգառություններիթվին եմ պատկանում:Ես տասներկուտարեկան եի ռ ունեցել եմ չորս հարյուրից ավել զավակներ:Եվ դա է խոզի բեսկան կյանքը: Սակայնոչ մի կենդանու չի հաջողվումվերջում 'իզվել անգութ դանակից:Դուք, ջահել գոճիներ, որ նստած եք իմ սսցկ, ձեզանիցամեն մեկըմի տարիչանցածվնգստալու է սպանդասոզում: Եվայդարհավիրքը վիճակված է բոլորիս՝կովերին,խոզերին, 133

«նակիչների սյս

"

'

հավերին, ոչխարներին, բոլորին: Անգամ ձիերն ու շները չե ավելի լավ բախտի:Այդու, Դմբուզ,այն նույն օրը, երբք արժանանա վիթխարի մկանները կորցնեն իրենց ուժը, Ջոնզը կծախի քե անեն ու խաշենորսաշներիհամար:Ին Քերթողին,որ քեզ կտոր-կտոր վերաբերումէ շներին՝երբծերությունիցնրանց ատամներըթափվեն Ջոնզընրանց վզից աղյուս կկապիու կխեղդիմոտակաջրափոսում: Միթեպարզից էլ պարզ չէ, ուրեմն, ընկերներ, որ մեր կյանք բոլոր չարիքներըմարդու բռնակալությանհետնանք են: Վերաց րեք մարդուն, ս մեր աշխատանքիպտուղները մեզ կմնան: Գրեթե մեկ օրում մենք ազատ ու հարուստ կդառնանք:ՈՒրեմնինչ անել: Անշուշտ` գիշեր ու ցերեկ, հոգով ու մարմնով, ջանք չխնայել| մարդկային ցեղը տապալելու համար: Ահա իմ պատգամը ձեզ.) Ես չգիտեմ, թե երբ կգա Ապստամընկերներ`Ապստամբություն: բությունը, գուցե մի շաբաթից կամ թերնս հարյուր տարուց, բայ ես գիտեմ, նույնքան ստույգ, ինչպես տեսնում եմ ոտքիստակ| հարդը, որ վաղ թե ուշ կհաստատվի արդարությունը: Մի մոռագե. այդ մասին, ընկերներ,ձեր կյանքի չնչին մնացորդների ընթաց: քում: Եվ, ամենակարնորը,փոխանցեք իմ այս պատգամը ձեզ հաջորդողներին, որպեսզի ապագա սերունդները պայքարը շա րունակենմինչն հաղթանակ: Ճիշեք, ընկերներ, որ ոչինչ չի կարող սասանել ձեր հաստա տակամությունը:Ռչ մի փաստարկչպետք է ձեզ ուղուց շեղի: Մ լաեք, երբ ձեզ հորդորեն, թե Մարդն ու կենդանիներն ընդ հանուր շահեր ունեն, թե մեկի բարգավաճումը նակ մյուս բարգավաճումն է: Բոլորը սուտ է: Մարդն ուրիշ ոչ մի էակ շահ չի հետապնդում,բացի իրենից: Թող ն մեր՝ կենդանիների միջն կատարյալ միասնություն տիրի, կատարյալ ընկերությու հանուն պայքարի:Բոլոր մարդիկթշնամի են: Բոլորկենդանիներ : ընկերեն: ճա Այդպահինիսկականմի իրարանցում սկսվեց:Գնդապետի ընթացքումչորս մեծ առնետ դուրս էին սողացելիրենցծակուռներից հետն թաթերիննստած,ականջէին դնում: Շներըհանկարծ նկատ էին նրանց,ն առնետներին էր միայն կայծակնային փախուստ փրկել Գնդապետը բարձրացրեցտոտիկը,լռության հրավիրելով: Ընկերներ,--ասաց նա,-- այդ հարցըպետք է քննել: Արդյո վայրիէակները, ինչպես, օրինակ,առնետներն ու նապաստակն րը, մեր բարեկամնեն, թե թշնամին: Եկեք քվեարկենք: Ժողով են հետնյալհարցը. բարեկամ են արդյոք առնետներ առաջարկում Տեղնուտեղըքվեարկելով, Ճնշող մեծամասնությամբ որոշվե որ առնետներըբարեկամեն: Այլախոհներն ընդամենը չորսն էի երեք շներն ու կատուն, որն, ինչպես պարզվեց հետագայու երկու կողմից էլ քվեարկելէր: Գնդապետը շարունակեց. Ես ուրիշ ասելիք,համարյաչունեմ: Պարզապես կրկնում ե երբեքչմոռանաք մարդու ն նրա հետ կապվածամեն ինչի հանդե թշնամությանպատգամը:Ամեն երկոտանիթշնամի է: Ամեն չո --

--

`

քոտանի կամ թնավոր ընկեր է: Հիշեցեք նան, որ Մարդու դեմ պայքարելով, մենք չպետք է նմանվենք նրան: Անգամ նրան նվաճելով, մի որդեգրեքնրա արատները:Ոչ մի կենդանիերբնէ չպետք է ապրի տաս սեջ, կամ քնի անկողնում, հագուստ կրի, ոգելից խմիչքներ, ծխի.շիվի փողի հետ կամ առնտուր չարիք են: Եվ, ամենից կարեանի: Մարդուբոլոր սովորույթները վորը՝ ոչ մի կենդանի երբնէ չպետքէ բռնանա իր նմաններիվրա: ՈՒժեղ, թե տկար, խելոք, թե միամիտ, մենք բոլորս եղբայրներ մի ուրիշ անասունի: ենք: Ոչ մի անասուն երբնէչպետքէէչ.սպանի Բոլոր կենդանինեբըհավասարեն: Իսկ այժմ, ընկերներ, ես կպատմեմձեզ երեկվաիմ երազը: Ես չեմ կարող այն ձեզ նկարագրել:Դա մի երազ էր այն երկրիմասին, որը կլինի, երբ վերանա Մարդը:Այդ երազն ինձ հիշեցրեց վաղուց մոռացվածմի բան: Շատ տարիներ առաջ, երբ ես փոքրիկ մի խոճկորէի, մայրս ն ուրիշ մերունները մի հին երգ էին երգում, որի միայն մեղեդին գիտեին ն առաջին երկու բառը: ես էլ էի իմացել այդ մեղեդին, բայց այն վաղուց արդեն ջնջվել էր իմ հիշողությունից: Բայցն այնպեսանցյալ գիշեր երազումես նորից այն.գտա: Դեռ ավելին` խոսքորը նույնպես վերադարձան:Վստահ եմ, որ լենդանիներնանհիշելի ժամանակներիցեն երգել այդ երգը, բայց 'ետագա սերունդներըկորցրել են խոսքերը: Ընկերներ,հիմա ես ձեզ համարկերգեմայդ երգը: Ես ծեր եմ ն իմ ձայնը՝խռպոտ, բայց եոբ ես ձեզ մեղեդին սովորեցնեմ, դուք ավելի լավ կերգեք: Երգը Կոչվում է «Անգլիայիգազաններ»: Ծեր Գնդապետըմաքրեց կոկորդն ու սկսեց երգել: Հայնը, ինչպես ն նա զգուշացրել էր, խռպոտէր, բայց նա բավական լավ էո երգում, իսկ մեղեդին հուզիչ էր` «Շ/6ոոծուլոճ»-ի ն «ԼՅ ԱՇԱՐՁՇԻՅ»-իմիջն ընկած մի բան: Բառերըհետնյալն էին.

.:

գործածի

Օ՛, գազաններԱնգլիայի Եվ գազաններողջ աշխարհի, Ավետիսնեմ բերել ես ձեզ Մերգալիքի ոսկեդարի:

Շուտովանդարձ կտապալվի ԲռնակալՄարդըչարանենգ, Եվ բերրիհողն Անգլիայի Մենք, միայն մենք կկոխկրտենք: Կընկնիլուծը մեր ուսերից, Կժանգոտենսանձ ու լկամ, Կփշրվենբիրտ մտրակներն ՈՒ շղթաները ստրկական... Այդ օրը մերը կլինեն Լափն ու կերը ողջ աշխարհի Առվույտլինի, թարմ ճակնդեղ, --

Թե անհատնում

խոտ ու գարի...

Ազատությանայդ

։

տոնին Ջրերնուրախ կկարկաչեն, Լույսն ավելի վառ կշողա,

Դաշտ

ու

`

արոտ

մեծ

լ

'

կկանաչեն:

լ

Կովեր,ձիեր, սագ ու հավեր, Առաջհանուն ազատության, Եթե անգամ մարտում.զոհվենք, Չտեսած օրն այդ փրկության: Օ՛, գազաններԱնգլիայի Եվ գազաններ ողջ աշխարհի, Ավետիսնեմ բերում ես ձեզ Մերնոր կյանքի ոսկեդարի:

'

-

դեռ չէր հասցրել Երգն ալեկոծեցկենդանիներին:Գնդապետը վերջացնել,երբ նրանք իրենք սկսեցիներգել: Նույնիսկամենից ընկալել էին մեղեդին ն որոշ խոսքերը, իսկ խելա-: տխմարներն ցիները՝ ինչպես, օրինակ, խոզերը կամ շները, ամբողջ երգն, արդեն անգիր էին արել: Ի վերջո, մի քանի նախնական հետո, ամբողջ ֆերմանմիաձայնպոռթկաց«Անգլիայի րը»: Կովերնայն բառաչումէին, շները՝ կաղկանձում,ոչխարներըմ մայում, ձիերը՝խրխնջում,բադերը՝կռկռում:Երգն այն աստիճան: բոլորի սրտովն էր, որ այն երգեցին հինգ անգամ անընդմեջ, ն թերնս շարունակեինամբողջ գիշեր, եթե նրանց չընդհատեին: աղմուկն արթնացրել էր միստր Ջոնզին, որն: Դժբախտաբար անկողնուց վեր էր ցատկել,միանգամայնվստահ, թե բակն աղվես է մտել: Նա ճանկեց ննջարանիանկյունում մշտապես դրված իր հրացանն ու 6 համարի կոտորակըպարպեցմթության մեջ:"Գըն-, դակները մխրճվեցինամբարիպատը, ն ժողովը շտապ իր քնելու տեղում: Թռչունները. ցրվեց: Ամեն մեկը պատսպարվեց անասունները թաղվեցին հարդի ցատկեցինիրենց թառերին, ն քիչ անց ամբողջ ֆերման խորը քուն մտավ:

փորձից զազաննե

կարգո մեջ.)

ԳԼՈՒԽ

ՍՈ»

քնի մեջ խաղաղ վախճան-. Երեք գիշեր անց ծեր Գնդապետը վեց: Նրան թաղեցինբոստանում: Մարտիսկիզբն էր: 2.աջորդերեք ամիսները լցվեցին ակտի ընդհատակյա գործունեությամբ:Գնդապետիճառը ֆերմա առավելխելացիանասուններին հիմնովիննոր աշխարհայացք պարգնել: Նրանք չգիտեին, թե երբ է գալու Գնդապետիկանխա», ն հիմքերչունեին կարծելու, թե գուշակածԱպստամբությունը լինի, սակայն նրանք պիտիհենց իրենց կյանքի ընթացքում իրենց պարտքը: Մնա-՝ գիտակցումէին այն նախապատրաստելու կազմակերպելուն քարոզելու աշխատանքըբնակա--

ախ.

պարզ

ցածներին

սաբար վիճակվեցխոզերին,որոնք բոլորի կողմից ճանաչված էին որպես անասուններիցամենախելացիները: Խոզերիմեջ ամենից ջատ աչթի էին ընկնում երկու երիտասարդարու` Ձնագնդինու Նապոլեոնը,որոնց միստր Ջոնզը բուծում էր վաճառքի հանելու ոամար: Նապոլեոնըխոշոր, կատաղի տեսքով բերքշիրյան մի սինճ էր, ֆերմայումբերքշիրյանցեղի միակ նմուշը, սակավախոս, Ձնագնդինավելի աշխույժ բայց իր ուզածին հասնողի համբավով: ժի խոզ էր, ավելի պերճախոս ն հնարամիտ, սակայն, ըստ ընդհանուր կարծիքի, պակասկուռ խառնվածքի տեր: Ֆերմայիբոլոր մնացած արու խոզերը մսացու էին: Դրանցմիջի ամենահայտնին Զռանն էր, փոքրիկ գիրուկ մի խոզ, կլոր այտերով, պրպտուն աչքերով, ժիր շարժուձնով ն բացառիկզիլ ձայնով: Նա փայլուն բանախոսէր, ն, որնէ խրթին հարց քննելիս, սովորություն ուներ տեղից տեղ ցատկել ն պոչը շարժել, որը բավականհամոզիչ էր: Ջռանի մասին ասում էին, որ նա կարող է սնը սպիտակդարձնել: ուսմունքը, վերածեԵրեքովնրանք մշակեցին ծեր Գնդապետի լով մի ավարտուն, բանական . համակարգի, որն անվանեցին Անասնիզմ:Շաբաթական մի քանի գիշեր, երբ միստրՋոնզը քուն էր մտնում, նրանք ամբարում գաղտնի ժողովներ էին վարում, լուսաբանելով Անասնիզմիհիմունթները: Սկզբում նրանք դեմ առան բացառիկտխմարությանու անտարբերության: Անասուններից ոմանք վկայակոչումէին միստրՋոնզին հավատարիմ մնալու պարտքը, «Տեր» կոչելով վերջինիս, դիտոմյուսները տարրական ղություններ էին անում, ինչպես, ասենք. «ՄիստրՋոնզը կերակըրում է մեզ: Եթե նա չլինի, մենք սովամահկլինենք»: ՌԻրիշներն ասում էին. «Մեր ինչ գործն է, թե մեր մահից հետո ինչ կլինի», կամ հարցնում. «Եթե Ապստամբությունն անխուսափելիէ, էլ ինչ տարբերություն,մենք դրա համարկպայքարենք, թե ոչ»: խոզերից մեծ ջանքեր էր պահանջվում պարզաբանելուհամար, որ այդ ամենը հակասում է.Անասնիզմիոգուն: Ամենիցտխմար հարցերը տալիսէր Մոլլին,սպիտակ զամբիկը:Ձնագնդունուղղված նրա հետո շաքար կլինի»: առաջինիսկ հարցն էր. «Ապստամբությունից Ոչ,-. վճռական ասաց Ձնագնդին,-- մենք այս ֆերմայում շաքար արտադրելուհնարավորություն չունենք: Բացիայդ, դուք շաքարի կարիք չեք էլ ունենա: Դուք ինչքան հարկն է գարի ու հարդ կունենաք: Իսկ ինձ թույլ կտրվի բաշիս մեջ ժապավեններ կրել:-ՀարցրեցՄոլլին: Ընկեր,-- ասաց Զնագնդին,-- ձեր սրտին այդքան մոտ ժապավեններըստրկության կնիքն են: Միթե չեք կարող հասկանալ, որ ռզատությունը ժապավեններիցավել արժե: Մոլլինհամաձայնվեց,սակայնայնքանէլ համոզվածտեսքչուներ: խոզերըստիպվածէին անգամ ավելի դժվարին պայքար մղել Մովսեսի`ձեռնասուն ագռավի տարածածստերի դեմն առնելու միստր Ջոնզի սիրեցյալը, լրտես էր ու փչան, 13/ համար: Մովսեսը, --

--

--

միննույն ժամանակնան խելացիհռետորէր: Նա պնդում էր, | գիտե խորհրդավորմի երկրի՝ՇաքարաքլորԼեռան գոյության, մասին, ուր մահից հետո հայտնվում են բոլոր անասունները:" Երկիրնայդ գտնվումէր ինչ-որ տեղ երկնքում,ամպերիցքիչ վեր, ասում էր Մովսեսը: Լեռան վրա շաբաթականյոթ օր Շաթարաքլոր կիրակի է, կլոր տարիկանաչում է երեքնուկը, իսկ թփերի վրա աճում են կտոր շաքար ու կտավատի սերմերիցկեքսեր:Անասունները Մովսեսինչէին սիրոմ,որովհետե նա հեքիաթներէր պատմում ու չէր աշխատում, բայց ոմանք հավատում էին Շաքարաքլոր ե էին բացատրականակտիվ Լեռանը, խոզերը ստիպված տանք տանելհամոզելուհամար,որ նման վայր գոյություն չունի: աշակերտներըերկու լծկան ձիերն Նրանցամենահավատարիմ ու Ա էին՝ Դմբուզն Երեքնուկը: յս երկուսը մեծագույն դժվարությամբ էին սեփականմտքեր ծնում, սակայն, խոզերին ուսուցիչ հետո, նրանք ընկալեցին ուսմունքը: ընդունելուց ն տարրական միջոցովսկսեցինտարածելմնացած՛ փաստարկների անասուններիմեջ: Նրանք անխտիրներկա էին բոլոր գաղտնի ժողովներին ն առաջիննէին սկսում «Անգլիայիգազանները», որով միշտ ավարտվումէին այդ ժողովները: չ : Այնպեսստացվեց,որ Ապստամբությունը գլուխ եկավշատ ավելի միստր վաղ ե դյուրին,քան որնէ մեկըկարողէր ակնկալել:Անցյալում ֆերմեր էր, սակայն Ջոնզը,չնայած իր անխղճությանը,ընդունակ գործիհետ վերջերսնրա համարվատ օրեր էին սկսվել: Դատական կապվածզգալիգումարկորցնելով,նա թնաթափէր եղել ն սկսելէր խմել ավելին, քան կարողէր տանել: Երբեմննա օրերով մնում էր | իր աթոռինփռված, լրագրերկարդալով.խմելովն մեկ-մեկլ խոհանոցի տալով:Նրա մեջ թաթախած գարեջրի Հէլ Մովսեսին հացիփշրանքներ ու էին մոլախոտերով լի, չ խարդախ, դաշտերը՝ ծույլ աշխատավորները շինությունները նորոգման կարիք էին զգում, ցանկապատերը բարձիթողիվիճակումէին, իսկ անասուններըս̀ոված: չ Հունիսին հասավ խոտհնձիժամանակը:Շաբաթօրով միստրկ Ջոնզը գնաց Վիլինգդոնե այնպես հարբեցգինետանը, որ տուն | առավոտչհասավ մինչն հաջորդկեսօր:Նրա աշխատավորներն ու բռնելու, ի յան կովերին կթել թողել-գնացել էին նապաստակ առանց անասուններին կերակրելու: Տուն գալուն պես միստրփ Ջոնզըփռվեցհյուրասենյակիթախտին,Աշխարհի լուրերըդեմքին. այնպես որ իրիկնամուտինանասուններին դեռես խռմփացնելով, ոչ ոք չէր կերակրել:Վերջիվերջո նրանցհամբերությունըհատնեց:Ց բայց որ

:

աշխա-՝

|

հեշտությամբ

|

.

)

ի

անասուններըմ միստր իր աշխատավորնե-ի

դուռը, Կովերիցմեկը պոզահարեցշտեմարանի

ն

հարձակվեցինպաշարների վրա: Ահա այստեղ էր, որ

Ջոնզն արթնացավ: Հաջորդ ակնթարթիննա

արդենշտեմարանում էր, չորս կողմը մտրակելով: Դրան դիմանալը քաղցածանասուններիուժերից վեր էր: Միասնական

ռի հետ

մի պոռթկումով,չնայած նախօրոք ոչ մի նման բանչէր ծրագըրված, նրանք նետվեցին իրենց կեղեթիչների վրա: Ջոնզն ու իր մարդիկ հանկարծհայտնվեցինքացի տվող ու պոզահարողշրջանհ կենտրոնում:Նրանք այլես չէին տնօրինում իրավիճակը:Անասունների նման վարքագիծ նրանք երբեք չէին տեսել ն քիչ

վախից խելքները կորցնեին այնէակներիանսպասելի ոմբոստացումից,որոնց մինչ այդ թովոր "էինքեֆներն ուզածի պես մտրակել ու թամահրել: Մեկ-երկուպահ չանցած`նրանք դադարեցրին պաշտպանվելու ապարդյուն փորձերը նե թողեժԺւաջորդ րոպեինբոլոր հինգը լեղապատառսուրում ցին-փախան: անասուններըցնծագին ճանապարհով,իսկ էին մայրուղիտանող հետապնդումէին նրանց: ՄիսիսՋոնզը, այդ ամենը տեսնելով ննջարանիպատուհանից, հապճեպմի երկու փալասհավաքեց ն ուրիշ ճանապարհովֆերմայից դուրս սպրդեց: Մովսեսն իր ցցից վեր թռավ ու հեւտնեց նրան, բարձր կռկռալով:ԱյդընթացքումանասուններըՋոնզին ու իր մարդկանց:արդեն ֆերմայի սահմաններից դուրս էին քշել, նրանց հետնից շրխկացնելովհնգահեծան դարպասը: Այսպիսով, դեռ ոչ ոք չհասցնելովգիտակցելկատարվածը, Ապստամբությունն ամենայն հաջողությամբ իրագործվեց`Ջոնզը վռնդված էր, ն «Մենըը»7 ֆերման իրենցն էր: Առաջինրոպեներինանասուններն իրենց բախտինչէին հավատում: Նախ ն առաջ նրանք բոլորը միասին վազքով շրջանցեցին ամբողջ ֆերման, ասես համոզվելու համար, որ ոչ մի մարդ այնտեղ չի ծպտվել, ապա հետ վազեցին շինությունների մոտ, բնաջնջեն Ջոնզի ատելի իշխանությանվերջին հետքեորպեսզի դուռը` լկամները, րը: Նրանք ջարդեցին գոմի պահասենյակի որոնցով դանակները, քթօղակները, շների շղթաները, անգութ ու գառներին, այդ ամենը նետվեց Ջոնզը կռտում էր խոզերին ջրհորը: Սանձերը, ակնակապերը, նվաստացուցիչքթապարկերը մեջ: Դրանցհետնեշպրւտվեցինբակում վառվող աղբախարույկի նան մտրակները:Բոլոր անասունները թռչկոտումէին ցընզին ծությունից, տեսնելովմտրակներըխժռողբոցը: Ձնագնդինկրակի զարդաձիերի բաշերը մեջ գցեց նան շուկա գնալիս րող ժապավենները: են հագուստ, ժապավենները,--ասաց նա,-- համարվելու պետք իսկ դա մարդու հատկանիշ է: Բոլոր է մերկ լինեն: Դմբուզը բերեց փոքրիկ Այդ որն " Էր մնում

սովորաբար

--

անասունները

խելով.

մի գլխարկ, ծղոտե Նանէ ՝

՛

ամռանը էր նրա ականջներըճանճերից,ն մնացվ պաշտպանում " ծի հետ այն նետեցխարույկիմեջ:

անասուններըոչնչացրին այնամենը, ինչ հր շեցնում էր միստր Ջոնզի մասին: Դրանից հետո Նապոլեոկվ նրանց առաջնորդեցշտեմարան ն բոլորին կրկնակիբաժին հ ցահատիկբաշխեց, իսկ շներին` երկուականբլիթ: Ապանրան յոթ անգամծայրիցծայր երգեցին «Անգլիայի գազանները».որից հետո պառկեցինն քնեցին այնպես,ինչպեսմինչ այդ երբեքչէին Շատ չանցած

հիշելով փառավորեղելությունը, բոլորը միասին դուրս վազեցիլի արոտավայր:Դաշտիմեջ մի բլրակ կար, որից երնում էր համարյվք ամբողջֆերման: Անասունները նետվեցինբլրակի գագաթը ն այք գաբացիջինջ լույսի ներքո սկսեցին չորս կողմ նայել: Այո, այ ամենն, ինչ նրանք տեսնում էին, իրենցն էր: Այդմտքի բերկրանձ քից նրանք անդադարթռչկոտում էին բլրակի շուրջը, հսկա ցն4 ծագին ոստյուններովօդ նետվելով: Նրանք թավալվում էին եղձ յամի մեջ, ամառային քաղցր խոտ ճաշակում, վեր էին նետումը սնահողն ու ըմբոշխնում նրա թարմ հոտը: Նրանք ստուգայցուգ շրջեցին ամբողջ ֆերման, անխոս հիացմունքովդիտելով վարեք լահողը, արոտը,բոստանը, լճակը, անտառուտը,ասես առաջի որ այդ ամենա անգամտեսնելով ն նույնիսկ այժմ չհավատալով, է իրենց պատկանում: Ապանրանք վերադարձանֆերմայիկառույցներիմոտ ե առան տան մուտքի առջն: Տունը նույնպեսիրենցն էր, չնայած: վախենում էին ներս մտնել: Ինչնէ, հաջորդ պահին ն Ձնագնդինուսերով հրեցին դուռը, ն անասունները ներս մտան, որնէ բան վնասելու երկյուղից ծայր աստիճանզգույշ: շարժվելով: Կճղակներիծայրերի վրա նրանք շրջեցին սենյակ, վախենալովբարձր խոսել, մի տեսակ դիտելով անհավատալիշքեղությունը՝ փետուրեներքնակներո անկողինները, հայելիները, բազմոցը, բրյուսելյան խալին, Վիկ թագուհու վիմագրությունըհյուրասենյակիբուխարուվրա տդորիա Նրանք արդեն իջնում էին աստիճաններով,երբ հայտնաբերեցին որ. պակասումէ Մոլլին: Հետ վերադառնալով,նրան գտան ննջա-Հ սենյակում: ՄիսիսՋոնզի զարդասեղանից մի կապույտժապավեն" դնելով ուսին, նա հայելու մեջ զմայլվում էր իր հիմար լումով: Մնացածներըխստիվ հանդիմանեցիննրան, ե բոլորը: միասին տնից դուրս եկան: Ճանապարհին վերցրին խոհանոցում բդերը ն դուրս տարանթաղելու,իսկ Դմբուգը կախվածապխտած սմբակով ծակեց լվացքասենյակի գարեջրի տակառը: Մնացած: ամեն ինչ մնաց անձեռնամուխ:Տեղումմիաձայն որոշում ընդուն»: վեց տունը պահպանելորպեսթանգարան:Բոլորըհամաձայնվե-: ցին, որ ոչ մի անասուն տանը երբեք չպիտի ապրի: վ

կանգ

Նապոլեոն շարքով:

սենյակից երկյուղածությա

արտաց

:

Նախաճաշիցհետո Զնագնդին ն

հավաքեցին:

բոլորին Նապոլեոնը նորից

անց

կես ասաց Ձնագնդին,-- դեռես վեցն Ընկերներ,-առջնում մեզ երկար օր է սպասում: Այսօրմենք սկսում ենք խուոհունձը: Սակայնմինչ այդ մենք ես մեկ խնդիր ունենք: որ անցած երեք ամսվա ըն"Այստեղխոզերը բացահայտեցին, թացքում նրանք աղբակույտումգտած Ջոնզի երեխաներինախկին այբբենարանովգրել ե կարդալ են սովորել: Նապոլեոնն ուղարկեց սն ն սպիտակներկի հետնից ե բոլորին առաջնորդեց հնգահեծանդարպասիմոտ: ԱպաՁճագնդին (քանի որ ամենագըմիջն, րագետը նա էր) վրձինը սեղմեց իր տոտիկի երկուհոդերի դարպասիվերին գերանիցջնջեց «ՄԵՆԸՐ ՖԵՐՄԱ» գրությունը ն փոխարենըգրեց. «ԱՆԱՍՆԱՖԵՐՄԱ»: Այդուհետնֆերման այդպես էր կոչվելու: Դրանիցհետո նրանք վերադարձանշինությունկարգադրեցինսանդուղք ների մոտ, ուր Ձնագնդինն Նապոլեոնը ն բերել բացատրեցին,որ անդեմ տալ ամբարիպատին:Նրանք հետո ցած երեք ամսվա պրպտումներից խոգերին հաջողվել է Անասնիզմիհիմունքները շարադրել Յոթ Պատվիրաններում: պիտիգրանցվեն պատին,վերածԱյժմայդ Յոթ Պատվիրանները բոլոր անա-. վելով անխախտմի օրենքի, որով Անասնաֆերմայի սուններ, պարտավոր են այսուհետնառաջնորդվել հավիտյան: Որոշ դժվարությամբ (քանի որ խոզի համարհեշտչէ.սանդուղքի վրա։ հավասարակշռությունպահպանելը) Ձնագնդինվեր բարձն անցավ գործի,մինչ Ջռանը փոքր-ինչ ներքթն ներկի սն պատիվրա գրվեցին խոշոր դույլն էր պահել: Պատվիրանները սպիտակտառերով,որոնք կարդացվումէին երեսուն մետրից. --

է ն

րացավ

ՅՈԹ ՊԱՏՎԻՐԱՆՆԵՐ

1.

2. 3.

Բոլորերկոտանիներըթշնամի են: են: Բոլորչորքոտանիներըկամ թնավորներըբարեկամ Անասունըերբեք հագուստ չի հագնի:

Անասունըերբեք անկողնում չի քնի: Անասունըերբեք ոգելից խմիչք չի գործածի: 6.-Անասունըերբեք ուրիշ անասունի չի սպանի: են: 7. Բոլոր անասուններըհավասար

4.

5.

լավ էր գրված, ն, եթե չհաշվենք, որ «բարեկամ»-ր գրված էր «բարիկամ», իսկ «տ»-երից մեկը շուռ էր տրված, ուղղագրությունն անթերի էր: Ձնագնդինբոլորի համար բարձ-` րաձայն կարդաց գրությունը: Բոլոր անասունները գլխով էին անում ի նշան հավանության, իսկ ամենիցխելացիներըսկսեցին հենց տեղում անգիր անել Պատվիրանները: Իսկ այժմ, ընկերներ,--ասաց Ձնագնդին,վրձինը ցած Ամեն ինչ

--

նետելով,-- դեպի դաշտ:Եկեք մեր պատվի խնդիրը դարձնենք: խոտըհնձել ավելի արագ, քան կարող էին Ջոնզն ու իր մարդիկ: ՛ Սակայնայդ պահին երեք կովերը, որոնք արդեն բավական̀ "ժամանականհանգիստ էին, սկսեցին բարձրաձայն բառաչել: Նրանցարդենքսանչորս ժամ չէին կթել, ե նրանց կուրծերը . էր մնում պայթեին: Ռրոշ մտորումներիցհետո խոզերն ուղարկեցին դույլեր բերելու ն կովերին բավականհաջող կթեցին՝նրանց ։ տոտիկներն այդ գործիհամարհարմարէին: Իսկ կաթն ինչ է լինելու:-- 2.արցրեց ինչ-որ մեկը: Ջոնզը երբեմն մի թիչ խառնում էր մեր կուտին:-հավերիցմեկը: Այժմ էականը կաթը չէ, ընկերներ:-- Գոռաց դույլերի առջն կանգնելով:-- Դրանով կզբաղվեն: Խոտհունձը:: հիմաավելիկարնորէ: ԸնկերՁնագնդին ձեզ կառաջնորդի:Միքանի ՞ ես րոպեից կմիանամձեզ: Առաջ,ընկերներ:Արտըմեզ է սպասում: Եվ այսպես անասունները գնացին արտ խոտհունձը սկսելու, իսկ երբ երեկոյանվերադարձան, անհետացելէր:

Քիչ ՝

--

Ասաց

--

Նապոլ

--

կաթը

ԳԼՈՒԽ

:

Պիտիտեսնեիք,թե ինչպեսէին նրանք թրւոնաջանաշխատում խոտըհնձելու համար:Սակայն նրանցջանքերըլիովին վարձատըրվեցին, որովհետեխոտհունձնավելի հաջողընթացավ, քան ակն-: կալվում էր: կային՝ չք որ գործիքներընախատեսվածէին Դժվարություններ մարդուհամար,ոչ թե անասունների,ն այն փաստը,որ նրանցից ոչ : մեծ մեկն ի վիճակիչէր կանգնել հետնիոտքերիվրա, թերություն ` էր ներկայացնում:Բայց խոզերն այնքանխելացի էին, որ ամեն ` ելքը: Ինչ վերադժվարությունիցգտնում էին համապատասխան է բերում ձիերին, ապա նրանք ճանաչում էին դաշտի ամեն մի թիզը, ն, փաստորեն,հնձելու ու դիզելուգործնավելի լավ գիտեին, քան երբնէ կկարողանային Ջոնզն ու իր մարդիկ:Խոզերըորոշակի չ էին կատարում, բայց վերահսկումու ղեկավարում աշխատանք էին մնացածներին:Նրանց հարուստ գիտելիքներովհանդերձ միանգամայն բնական էր, որ հենց իրենք պիտի ստանձնեին ղեկավարությունը:Դմբուզնու Երեքնուկը լծվում էին հնձանին (լկամի կամ սանձերի կարիք, ինչ խոսք, այդ օրերին չէր զգացվում) ու դոփումդաշտովմեկ: Նրանցհետնիցքայլում էր խոզերից մեկն ու ըստ հանգամանքների բացականչում«Ընկեր,չոշ», կամ հո»: «Ընկեր, Անասուններից ամեն մեկը, անգամ ամենիցնվաստները, օգնում էին խոտըհնձելուն ու դիզելուն:Նույնիսկ բադերնու : հավերըամբողջ օրն արնի տակ դես ու դեն էին անում, կտուցներում ծղոտներկրելով: Ի վերջո նրանք խոտհունձն ավարտեցին ՝

"`

`

ւ

տ

Ջոնզի ն իր մարդկանց սովորական ժամկետիցերկու օրով շուտ: Դեռ ավելին՝կուտակված հարդն ամենաշատնէր ֆերմայիամբողջ պատմությանընթացքում: Ոչինչ չէր կորել՝ հավերն ու բադերն իրենց կտուցներովու սուր աչքերով հավաքել էին վերջին ծղոտն անգամ: Անասուններից ոչ մեկը կես բերան անգամ չէր յուրացրել: ամառ Ամբողջ ֆերմայի աշխատանքներնընթանում էին ժամացույցի ճշտությամբ: Անասուններըերջանիկ էին իրենց երբեէ երհակայածհնարավորիցառավել: Ամեն կերակուրսուր հաճույքի էր` այժմ, երբ ամբողջ ուտելիքն իսկապես իրենցն էր, աղբյուր սեփականաշխատանքիարդյունքը,ն ոչ թե բաշխվումէր տիրոջ ու դժկամ ձեռքով: Պորտաբույծ անպետքմարդկանցվերանալու հետ նան ավելացել էր սննդի քանակը: Ագատ նույնժամանակը պես շատացել էր, չնայած անասուններն այդ հարցում դեռես անփորձէին: Ավելի ուշ, բերքահավաքին,անասունները բազմաթիվ դժվարությունների առնչվեցին, օրինակ ստիպված եղան հացահատիկը սմբակներովծեծել ն թեփնանջատելփչելով, քանի որ ֆերմայում կալսիչ չկար, բայց խոզերն իրենց խելթով ն Դըմ-

բուզն իր ամեհիմկաններով ամեն անգամ փրկումէին իրադրությունը: Բոլորըզմայլվում էին Դմբուզիվրա: Նա լավ աշխատողէր նույնիսկ Ջոնզի ժամանակներում, իսկ այժմ կարծես երեք ձի դարձածլիներ՝ պատահում էին օրեր, երբ ֆերմայի ամբողջ աշխատանքընրա ամուր ուսերին էր: Առավոտից երեկո նա քաշում էր ու ձգում, միշտ հայտնվելով այնտեղ, ուր աշխատանքնամենից ծանրն էր: Նա պայմանավորվել էր աքլորներից մեկի հետ, որ վերջինս իրեն արթնացնի մնացածներիցկես ժամ շուտ, ն այդ ընթացքում կամավոր որեէ պիտանի գործ էր անում, նախքան առօրյա աշխատանքներնսկսելը: Ցանկացած հարցի, ամեն դրժնա վարության պատասխանումէր մի նախադասությամբ.«Ես ավելի եռանդուն կաշխատեմ»,դարձնելով այն իր անձնական նշանաբանը: Ամեն մեկն աշխատումէր ուժերի ներածինչափ: ժավերն ու բադերը,օրինակ, բերքահավաքիընթացքում թափվածհատիկները հավաքելով, հինգ բուշել ցորեն խնայեցին:Ոչ ոք չէր գողանում, ոչ ոք իր բաժնիվրա չէր փնթփնթում:2-ինկյանքիհամարբնական Յզվռտոցնու նախանձըհամարյավերացելէին: Գլուխպահողներ չկային կամ գրեթե չկային: Ճիշտ է, Մոլլին լուսաբացինարթնանում էր դժկամությամբ,իսկ աշխատանքից հեռանում էր սովորականից շուտ, պատրվակ բռնելով սմբակիմիջի քարը: Կատվի վարքագիծընույնպես յուրօրինակէր: Շուտովնկատեցին,որ գործ նելու դեպքում նրան ոչ մի կերպ գտնել չէր լինում: Կատուն Ժամերով չքվում էր, սակայն միշտ, կարծես թե ոչինչ չի եղել, այտնվում էր ճաշի կամհանգստիժամերին, երբ ամեն ինչ արդեն արված էր լինում: Բայցնա միշտ անթերի պատճառաբանությունսո ն այնքան սիրալիր էր մռլտում, որ նրա 143 էր ներկայացնում

ազնվությունըկասկածիտակ առնելհնարաՀ մտադրությունների

ավանակը, թվում էր, թե Ապստամբութ-վ վոր չէր: Ծեր Բենիամինը, էր նույն համառ: յան օրերիցամեննինչէր փոխվել:Նա աշխատում ն առանց գլուխ պա-. ինչ Ջոնզի ժամանակ, դանդաղկոտությամբ, հելու, բայց նռ առանցավելորդ խանդավառության: նա ոչ մի կարծիքչէր յան ե նրա արդյունքներիմասին հայտնում: նա Երբ հարցնումէին, թե արդյոք ավելի երջանիկ չէ հիմա, երբ: Ջոնզը չկա, նա սոսկ ասում էր. «Էշերը շատ երկար են ապրում:' Ձեզանիցոչ մեկը դեռսատկածէշ տեսած չկա»: Բոլորըստիպված էին բավարարվել .պատասխանով: այդ առեղծվածային Կիրակիօրերն աշխատանքչկար: Նախաճաշըմեկ ժամով ուշ: էր լինում, որիցհետո սկսվում էր անխտիրամեն շաբաթ անցկացվհղ արարողությունը: Սկզբում բարձրացվում էր դրոշը: Գոմի, Ձնագնդինգտել էր միստր Ջոնզի հին կանաչ պահասենյակում ն վրան սպիտակ սփռոցը ներկովկճղակ ու պոզ էր նկարել: Ամեն) կիրակիառավոտ դրոշը հանդիսավորկերպով բարձրացվումէր տան հետնի պարտեզում: Դրոշի կանաչ գույնը, բացատրում էր: Ձնագնդին,մարմնավորումէ Անգլիայիարոտները,իսկ կճղակնչ ու պոզը խորհրդանշումեն ապագա Անասնական 2-անրապետութ-է յունը, որը պիտի հաստատվերմարդկայինցեղի վերջնական տա-' հետո բոլոր անասունները: պալումիցհետո: Դրոշիարարողությունից լցվումէին մեծ ամբարըընդհանուրհավաքի,որը կոչվումէր Միտինգ:. Այստեղպլանավորվում էր գալիք շաբաթվա աշխատանքը,առա-. ջարկվումն քննարկվումէին բանաձները:Բանաձները միշտխոզերն էին առաջ քաշում: Մյուսանասունները հասկացելէին քվեարկելու: էությունը, բայց իրենք երբեքբանաձնհորինել չէին կարողանում: ընթացքումամենամեծակտիվությունըցուցաբերումվ Քննարկումների ու էին Ձնագնդին Նապոլեոնը: էր այնպես,որ այս Ստացվել երբեք համաձայնության չէին գալիս` եթե մեկը մի առաջարկ էր՛ անում, մյուսն անպայմանդրանհակադրվում էր: Երբորոշվեց (որին ինքնին ոչ ոք չէր կարող հակադրվել)բոստանի հետնի փոքրիկ. տարածքըհատկացնելորպեստարիքնառած անա-. ցանկապատած անգամայդ դեպքումփոթորկոտբանավեճ սուններիհանգստավայր, տարբերդասերիհանգստիանցնելուճշգրիտ բռնկվեցանասունների տարիքներիշուրջ: Միտինգները միշտավարտվումէին «Անգլիայի, գագանները»երգով,ն օրվա մնացածմասընվիրվումէր հանգստին: Պահասենյակըխոզերն առանձնացրին որպես սեփական շտաբ: Այստեղնրանք երեկոներըտնից բերված գրքերով ուսումնասիրում էին դարբնություն,փայտամշակումն այլ անհրաժեշտէր մյուս անասուններինձ արհեստներ:Ձնագնդիննան զբաղվում կոչված Անասնական կագմակերպելովիր այսպես Կոմիտեներին Նա կազմեցԶՁվաստեղձչ մեջ, երբեք չհոգնելով այդ աշխատանքից: Կոմիտեհավերի համար,ՄաքուրՊոչերիՄիությունկովերի հա-8

Ապստամբութ

երկուսը.

.

`

Կոմիտե(վերջինիպ մար,ՎայրիԸնկերներիՎերապատրաստման

նպատակնառնետներինու նապաստակներինընտելացնելն էր), ԱռավելՃերմակԲրդիԿոմիտեոչխարներիհամար ն նման շատ ուրիշներ, չհաշված գրել-կարդալու դասընթացները:Ընդհանուր առմամբ,սակայն, այդ նախաձեռնություններըհաջողությամբչըպսակվեցին:Վայրիընկերներինընտելացնելու փորձը ձախողվեց հենց սկզբից: Նրանք իրենց շարունակում էին առաջվա պես պահել, պարզապեսօգտվելով կոմիտեի առատաձեռնությունից: Կատուն անդամագրվեցՎերապատրաստման Կոմիտեինն որոշ ժամանակ ակտիվ աշխատանք էր ծավալել: Նրան տեսել էին կտուրին նստած ծիծեռնակներիհետ. բացատրականաշխատանք տանելիս: Նա պատմումէր, որ բոլոր կենդանիներնարդենընկերներ են, ռն որպես ապացույց ցանկացածծիծեռնակկարող է գալ ու հանգիստ թառել թեկուգ իր թաթին: Ծիծեռնակները նախընտրում էին չմոտենալ: Ինչնէ, գրել-կարդալու դասընթացներըմեծ հաջողություն էին վայելում: Աշնան դեմ համարյաբոլոր անասուններն արդեն քիչ թե շատ գրագետ էին:. Ինչ վերաբերումէ խոզերին, ապա նրանք կատարելապես իրապետելէինգրագիտությանը:Շներընույնպես բավականլավէին կարդում, բայց Յոթ Պատվիրաններից բացի ուրիշ ոչ մի ընթերցանությամբ չէին հետաքրքրվում:Մյուրիել այծը շներից փոքր-ինչ լավ էր կարդումն երբեմն երեկոյան մյուսներիհամարկարդումէր գտած լրագրերի պատառները:Բենիամինըխոաղբակույտում զերի, պակաս գրագետ չէր, սակայն երբեք չէր բանեցնում իր իմացությունը:Որքանովոր ինքը գիտի, ասում էր նա, կար-. դալու արժանի ոչ մի բան չկա: Երեքնուկն ամբողջ այբուբենը սովորելէր, բայց բառեր կազմել չէր կարողանում: Դմբուզը Դ տառից այն կողմ չէր անցնում: Նստ փոշու մեջ իր խոշոր սմբակովգծում էր Ա, Բ, Գ, Դ, ապա, ականջները ցցած`հայացքը հառում այդ տառերին,երբեմն թափ տալով բաշը, ամբողջ ուժով ջանալով ու չկարողանալով վերհիշել, թե ինչ է գալիս հետո: Թեպետմի թանի անգամ նրան իսկապես հաջողվել էր սովորել Ե, Զ, է, Թ-ն, բայց նա միշտ հայտնաբերումէր, որ այդ դեպքում արդեն չի հիշում Ա, Բ, Գ ն Դ-ն: Վերջապեսնա որոշեց բավարարվելառաջինչորս տառով ե օրը մեկ-երկու անգամ դրանք գրում էր, որ հիշողությունը թարմացնի: Մոլլին հրաժարվեց սովորել իր անունը գրելու համար պահանջվող հինգ տառից ավելին: Նա փոքրիկ ճյուղերից խնամքով շարում էր անունը, ապա ծաղիկներովզարդարումու զմայլվելով պտտվումշուրջը: Ֆերմայիմնացածանասուններիցոչ մեկը չկարողացավԱ տառից այն կողմ անցնել: Պարզվեց նան, որ առավել բթամիտ ու բադերը, անասունները,ինչպես, օրինակ, ոչխարները,հավերն ի վիճակի չէին Յոթ Պատվիրաններն անգիր անել: Երկար խորհըրդածություններիցհետո Ձնագնդին ազդարարեց, որ Յոթ 145

Հի

վիկ

Պատվիրանները, փաստորեն,կարելի էր հանգեցնելմի ասույթի, մասնավորապես. «Չորսոտք լավ, երկու ոտք վատ»: Ալդ ասույթը,

պարունակումէ Անասնիզմիհիմնարար սկզբունքը: Դրան կատարելապեստիրապետողնարդեն ապահովէ մարդկային ազդեցություններից:Սկզբում թռչուններն առարկում էին, քանի որ նրանց թվաց, թե իրենք նույնպես երկու ոտք ունեն, սակայն Ձնագնդիննրանցապացուցեց, որ դա այդպես չէ: Թռչնի թնը, ընկերներ,-- ասաց նա,-- շարժման ե ոչ թե գործառությանօրգան է: Այդպիսով առկա են բոլոր հիմքերը այն Մարդուորոշիչ հատկանիշըձեռքն է, չարիք ուռքհամարելու: գործելունրա հարմարանքը: ԹռչուններըՁնագնդուասածիցբան չհասկացան, բայց բան բոլոր բթամիտանասունները սկսե-. ցատրություննընդունեցին, ցին անգիր անել նոր ասույթը: ՉՈՐՍ ՈՏՔ ԼԱՎ, ԵՐԿՈՒ ՈՏՔ ՎԱՏ վերնում ն ավելի գրվեց ամբարիպատին,Յոթ Պատվիրանների տառերով: Անգիր անելով, խիստ խոշոր ոչխարները հավանեցին ե դաշտում պառկած բոլորը այդ ասույթը միասին սկսում էին մկկալ. «Չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ, չորս ոտք լավ, երկու ուռք վատ» ն այդպես շարունակ,երբեք չհոգնելով: ՆապոլեոնըՁնագնդուկոմիտեներովչէր հետաքրքրվում:Նա ասաց, որ մատաղ սերնդի դաստիարակությունը շատ ավելի կարնեորխնդիր է, քան այն, ինչ կարելի է անել արդենհասունացածների համար:Այնպեսպատահեց,որ բերքահավաքից անմիջապես հետո ԶՋանգակն ու Ջեսին ցնկնեցին, երկուսը միասին ինը ժիր քոթոթ բերելով: Ծծից կտրելուց անմիջապեսհետո Նապոլեոնը մայրերիցնրանց անջատեց,ասելով, որ նրանց դաստիարակութՆա թոթոթներինտարավ յան համարինքն է պատասխանատու: աղավնատուն, ուր կարելի էր հասնելմիայն պահասենյակից բարձրացողսանդուղթով, ն այնտեղ նրանց պահեց այնպիսի մեկուսացմանմեջ, որ շուտով ֆերման նրանց գոյության մասին ասաց

նա,

--

մոռացավ:

:

որոշ ժամանակ Կաթիանհայտանալու անցպարզվեց: առեղծվածը ամեն Այն օր ավելացնում էին խոզերիլափին: Վաղահաս խնձորներն

արդենլցվել էին, ն պարտեզիխոտինցիրուցանէին եղել քամուց թափվածպտուղները:Անասունները բնականաբար ենթադրեցին,որ դրանքկբաժանվենիրենցմիջն, սակայնմի օր հրահանգստացվեց թափվածխնձորներըհավաքելն տեղափոխելպահասենյակ խոզերի համար:Այստեղմնացածանասուններիցոմանք մրթմրթացին,բայց ապարդյուն:Տվյալկետումխոզերըոչ միտարաձայնություն չունեին, անգամՁնագնդինու Նապոլեոննէին համերաշխ:Ջռանինուղարկեցին մնացածներինանհրաժեշտբացատրություններըտալու: Ընկերներ,--բացականչեցնա,-- հուսով եմ, որ դուք չեք կարծում, թե մենք, խոգերս, այդ անում ենք եսասիրությանու --

արտոնվածությանոգով դրդված:Մեզանիցշատերն իրականում չեն սիրում կաթը ն խնձորները:ես ինքս դրանք չեմ հավանում: Դրանք վերցնելիս մեր միակ մտահոգությունըմեր առողջության ապահովումն է: Կաթը ն խնձորները (դա ապացուցված է գիտության կողմից, ընկերներ) պարունակում են խոզերիբարեկեցության համար վճռականապես անհրաժեշտնյութեր: Մենք, խոզերս, մտքի աշխատավորներենք: Ֆերմայի կազմակերպչական ն վարչականամբողջ աշխատանքը մեր, ուսերին է: Մենք գի-: շեր-ցերեկ մտահոգվածենք ձեր բարեկեցությամբ: Մեզ համարչէ, որ մենք խմում ենք կաթն ու ուտում այդ խնձորները:Գիտեք,թե ինչ կլիներ, եթե խոզերըթերանայինիրենց պարտականություննեԱյո,Ջոնգը կվերադառնար: Անշուշտ, րում: Ջոնգը կվերադառնար: վնգստացԶռանը,պոչը շարժեընկերներ,---համարյապաղատագին Ջոնզիվերադարձը: լով,-- ձերմեջ,իհարկե,չկա մեկը,որը ցանկանար Եթե կար մի բան, որում անասունները միանգամայն վստահ էին, դա այն էր, որ Ջոնզիվերադարձը ոչ ոք չի ուզում: Երբ հարցը դրվեց այդ կտրվածքով, նրանք այնս ասելիք չունեին: Խոզերի չափիցավելի ակնհայտ առողջությունըհոգալուանհրաժեշտությունը էր: եվ այդպիսով,առանցհետագավիճաբանությանորոշվեց,որ կաթը ն քամուց թափվածխնձորները(ինչպես նանհասուն խնձորների են միայն խոզերի հիմնականբերքը) առանձնացվելու համար:

ԳԼՈՒԽ

Աշնանդեմ Անասնաֆերմայի դեպքերի լուրը տարածվեցերկերամրով մեկ: Ամեն օր Նապոլեոննու Զնագնդինաղավնիների ներ էին ուղարկում, որոնց հանձնարարվածէր մերվել հարնան ֆերմաների անասուններին, պատմելնրանց Ապստամբության մասին ն սովորեցնել «Անգլիայիգազանների»մեղեդին: Այդընթացքիմեծ մասըմիստրՋոնզը անց էր կացնումՎիլինգդոնիԿարմիրԱռյուծգինետանը,լսել ցանկացողներինգանգատվելով զարհուրելի անարդարությունից,որի պատճառովսեփական ֆերմայից վռնդվել էր անբան անասուններիոհմակի կողմից: Մնացածֆերմերներըսկգբունքորեն նրան համակրումէին, բայց տակավինառանձնապեսմեծ աջակցությունչդրսնորեցին: 2-ոգու խորքում ամենմեկը միտք էր անում, թե ինչպես մի ձն գտնիՋոնզի Անասնադժբախտությունիցօգառտ քաղելու: Բարեբախտաբար ֆերմային կից երկու տնտեսությունների տերերը վաղուցի վեր գժտված էին: Դրանցիցմեկը, Ֆոքսվուդը,մի խոշոր, բարձիթողի վիճակում գտնվող հնաոճ ագարակ էր՝ մեծ մասն անտադապատ, (4/

անխնամ արոտներով ու խարխուլ ցանկապատերով:Դրա տեր միստրՓիլքինգտոննանհոգմի ֆերմեր էր, որն իր ժամանակիմեծ մասը նվիրում էր որսորդությանն ու ձկնորսությանը: Մյուս ֆերՀ ման, որ կոչվում էր Փինչֆիլդ,ավելի փոքր էր ն ավելի բարվոք: Դրատերը, միստր Ֆրեդրիքը,Ճարպիկու կամակորմի մարդէր որն անվերջ խառնվածէր դատականգործերիմեջ ն առուծախի Այդ երկուսն այն աստիանգերազանցելիգիտակ էր համարվում: ճան իրար հետ չունեին, որ համաձայնության չէին գա հանուն իրենց ընդհանուր շահերի պաշտպանության: ապստամբությունը Բայցն այնպես Անասնաֆերմայի ն էլ հիմնովին վախեցրել էր, նրանք աշխատում էին սեփական: պահել անասուններինզերծ այդ մասին չափից շատ բան իմանա-| լուց: Սկզբում նրանք ծաղրուծանակի այն գաղափաենթարկեցին են տնտեսություն վարելու: Այդ. րը, թե անասուններն իրենք ամենը մի երկու ամիսէլ չի տնի, ասում էին նրանք: Նրանքլու տարածեցինՄենըրֆերմայի անասունների մասին («Անասնաֆերմա» անունը չհանդուրժելով,նրանք շարունակում էին այն| կոչել «Մենըրֆերմա»), թե իբր վերջիններսանընդհատգզվըռ-տոցներիմեջ են նուր որ է սովամահեն լինելու: Որոշժամանականց,. երբ անասուններնակներնաբարսովամահ չեղան, Ֆրեդրիքնու Փիլքինգտոննիրենց երգըփոխեցինու սկսեցինպատմելԱնասնա տիրող սոսկալի այլասերության մասին: Պարզվեց, ֆերմայում անասուններն այնտեղ զբաղվում էին կանիբալիզմով. շիկացա պայտերով իրարէին խոշտանգումն էգերիցօգտվում էին ընդհանուր հիմունքներով:Ահա թե ինչէ դուրս գալիս Բնությանօրենքների Վ ապստամբելուց,ասում էին Ֆրեդրիքնու Փիլքինգտոնը: Ինչնէ, այդ պատմություններինմինչն վերջ ոչ ոք չէր հավատում: Շարունակում էին անորոշ ու աղավաղվածլուրեր տարածել` հեքիաթայինմի ֆերմայի մասին, որտեղիցմարդիկ արտաքսված էին, ն ուր անասուններն իրենք էին իրենց գլխի տերը: տարում ամբողջ երկրամասովմեկ խռովարարությանալիք ցավ: Նախկինումմիշտ հեզ ցուլերը հանկարծ կատաղում էին, ու սրբում երիցուկի ոչխարներըփլում էին ցանկապատներն տերը, կովերը դույլը շուռ էին տալիս, որսաձիեքըմեխվում էին խոչընդոտներիառջն, տերերին թամբից շպրտելով: Եվ ամենա կարնորը` «Անգլիայի գազանների» մեղեդին ն անգամ բառերըք ամենուր հայտնիէին դարձել: Այն տարածվել էր ապշեցուցիչ արագությամբ: Մարդիկանկարող էին զսպել իրենց կատաղութ3 յունն այդ երգը լսելիս, սակայնձնացնում էին, թե այն պարզապես է, ասում էին նրանք, թե ինչպե ծիծաղելիէ: Անհասկանալի

անգամ

երկուս

`

`

:դեմ

`

:

Այդ) ան-1

|

դաշ-)

| իրենց թույլ նույնիսկ անասունները կարող են

տալ

երգելնման

անարժանոչնչությունը: Այդ անելիս բռնված տեղանասունները նուտեղը մտրակահարվումէին: Բայց ն այնպես այդ երգն անպարտելիէր: Կեռնեխներն այն ծլվլում էին թփուտներում, աղավնիները սուլում էին ծփիների վրա, այն լսվում էր դարբնոցների աղմուկի մեջ ն եկեղեցական զանգերի ղողանջում: Մարդկանց սիրտն այդ երգից ծածուկ դող էր ընկնում՝նրանք լսում էինիրենց կործանմանմարգարեությունը: Հոկտեմբերիսկզբին, երբ հավաքվածու կապված էր, իսկ որոշ մասը՝նան կալսված, աղավնիներիծայր աստիճանհուզված մի երամ վայրէջք կատարեցԱնասնաֆերմայի ն նրանց հետ Ֆոքսվուբակում: Ջոնզն ու իր աշխատավորները դից ու Փինչֆիլդիցմի տասնյակ մարդիկներս էին անցել հնգահեծան դարպասից ու այժմ առաջնորդվում էին ֆերմայի կողմը: Բոլորը զինված էին փայտերով, բացի Ջոնզից, որ, հրացանը չկար, որ ձեռքին,քայլում էր առջնից: Կասկած հետ էին ֆերման գրավել: Այդ ամենը վաղուց էր ակնկալվում, ն անհրաժեշտ պատրաստություններն արված էին: Ձնագնդին, որն ուսումնասիրել էր Հուլիոս Կեսարիարշավների մասին տանը հայտնաբերվածհին . գիրքը, դարձավ պաշտպանականմիջոցառումների պատասխանատուն: Նա շտապ հրահանգներարձակեց,ն երկու րոպեչանցած ամեն անասուն արդեն իր տեղում էր: Երբ մարդիկ մոտեցան ֆերմայի շինություններին, Ձնագնդին նախաձեռնեցառաջին գրոհը: Բոլոր երեսունչորս աղավնիները սկսեցինդես ու դեն անել մարդկանց գլխավերնումն նրանց վրա ծրտել, մինչ թփերումթաքնվածսագերը դուրս պրծան ու սկսեցին քինոտ կտցելմարդկանցսրունքները:Բայցն այնպեսդա ընդամենը թեթն մի ընդհարում էր իրարանցում ստեղծելու նպատակով, ն մարդիկսագերին քշեցինփայտերով:ԱյժմՁնագնդին հեշտությամբ ն ոչխարմարտիկոչեց երկրորդշարասյունը:Մյուրիելը,Բենիամինը ն ները Ձնագնդուգլխավորությամբ նետվեցինառաջ սկսեցինչորս ու հարվածել մարդկանց, մինչ Բենիամինը պոզահարել կողմից նրանցսմբակներով հետնանցքացիէր տալիս:Սակայն այս անգամէլ ու փայտերով նալած կոշիկներովմարդիկավելիուժեղ դուրս եկան, ն, Ձնագնդուկտրուկվնգստոցինենթարկվելով, որը նահանջինշան էր, անասունները շուռ եկան-ու փախան ֆերմայի բակը: թե Մարդիկցնծագին աղաղակներարձակեցին: Նրանցթվաց, Դա թշնամին տեղի է տալիս, ն նրանք անկանոն նետվեցինառաջ: հենց այն էր, ինչ նախատեսել էր Ձնագնդին:Հենց որ մարդիկ 149

հացահատիկն արդեն

մտադիր նրանք

խորացանբակում,գոմում դարանմտած երեք ձիերը,երեք կովերը ն մնացածխոզերը հանկարծակի դուրս պրծան ն կտրեցին նաճանապարհը:Ձնագնդինհարձակմաննշան տվեց ն ինքը հանջի նետվեց Ջոնզի վրա: Ջոնզը բարձրացրեցհրացանն ու կրակեց: Ձնագնդումեջքին արյունոտ գծեր քաշեց, սպանելով Կոտորակը ոչխարներիցմեկին: Մի պահ անգամչվարանելով, Ձնագնդինիր վեց փթանոցիրանովնետվեց Ջոնզի ոտքերին:Վերջինս տապալվեց թրիքիկույտի մեջ, հրացանը վայր գցելով: Սակայնամենից սարսռազդու տեսարանըներկայացնումէր Դմբուզը՝հետնի ոտքերին բարձրացած,նա իսկականհովատակիպես հարվածների տարափ էր՝ հասցնում իր սմբակներով: Առաջինիսկ հարվածը հասավ ֆոքսվուդցիմի ջահել գանգին, նրան անկենդանփռելով ցեխին: Այդ տեսնելուն պես մարդկանցիցոմանք, փայտերը գցելով, փորձեցինփախչել:Նրանքխուճապիմատնվեցին,ն կենդանիները սկսեցին բակով մեկ հետապնդելնրանց: Նրանց խփում էին, կծում, քացի տալիս, ոտնահարում: Ֆերմայումչմնաց ոչ մի անասուն, որն իր վրեժը յուրովի ձնով չհաներ:Նույնիսկկատուն՝ կտուրից անսպասելիորեն ցատկեց մեկի ուսերին ու ճանկերը մխրճեց նրա վիզը, որից վերջինս սկսեց սոսկալի աղաղակել: Հարմարպահ ընտրելով,մարդիկբակիցդուրս պրծանու նետվեցին դեպի ճանապարհը:Այդպիսով, ներխուժումից հինգ րոպե չանցած, նրանք իրենց եկած ճամփովմատնվեցինանփառունակ նահանջի,մինչ սագերիերամը,հետնիցընկած,ֆշշացնում էր ու կտցումնրանցսրունքները: Բոլոր մարդիկգնացին, բացի մեկից: ԲակիխորքումԴմբուզը փորձում էր սմբակով շուռ տալ երեսնիվայր ցեխի մեջ փռված ջահելին: Տղան չէր շարժվում: --

մեռած

է:--

ասաց` Դմբուզը:--եսայդ

Ափսոսանքով

մտադրություն չունեի: Ես մոռացել էի, որ սմբակներս անելու ես դա դիտմամբչեմ արել: պայտածեն: 2ավատացեք, Ոչ մի ավելորդ գթասրտություն, ընկեր:-- Բացականչեց Ձնագնդին,որի վերքերից արյուն էր կաթում:-- Պատերազմը է: Լավագույնմարդը մեռած մարդն է: պատերազմ Ես չեմ ուզում ուրիշին կյանքից զրկել: մարդուն:-Անգամ՝ Դմբուզը, ա չքերը թաց: Կրկնեց Մոլլին ինչ եղավ:-- Բացականչեց ինչ-որ մեկը: պահ չկար: Մի բոլորն իրար անցան այն վախից, թե Մոլլին մարդիկ կարող էին նրան վնասած կամ փախցրածլինել: Սակայն վերջումնրան գտան գոմում թաքնված,գլուխը թաղած մսուրի մեջ: Նա փախուստիէր դիմել կրակոցիցանմիջապեսհետո: Իսկ --

--

--

Նա

երբ վերադարձաննրան փնտրելու գնացած մյուս անասունները, պարզվեց, որ բակի տղան, որը, փաստորեն, միայն 2շմած էր, արդեն ուշքի է եկել ու թողել-փախել: Բոլորանասունները ծայր աստիճան գրգռված էին, ամեն մեկը բաձրաձայն վերապատմումէր ճակատամարտին ցուցաբերածիր մասնակցությունը:Տեղնուտեղը հանպատրաստիցծագեց հաղթանակին նվիրված տոնակատարություն:Բարձրացնելով դրոշը, բոլորը մի քանի անգամ երգեցին «Անգլիայիգազանները», ապա կատարվեցզոհված ոչխարիհանդիաավոի թաղումը: Գերեզմանին ալոճենու թուփ տնկեցին: Ձնագնդինփոքրիկ ճառ արտասանեց, շեշտելով, որ բոլոր կենդանիները հարկ եղած դեպքում պետք է պատրաստ լինեն կյանքները զոհել հանուն Անասնաֆերմայի: Անասուններըմիաձայն որոշում ընդունեցին սահմանել մարտականշքանշան`«Հերոս Անասուն, Առաջին Կարգի»,ն իսկույն նեթ դրանով պարգնատրեցինՁնագնդունու Դմբուզին:Շքանաշանը պղնձե մի մեդալ էր (պահասենյակում գտած հին թամբերի ն տոն զարդերից),որը հարկ էր կրել կիրակիօրերին: Սահմանվեց նան երկրորդ կարգի «Հերոս Անասուն», որով հետմահու զոհված ոչխարը: պարգնատրվեց Ապաերկարքննարկում ծավալվեց այն հարցիշուրջ, թե ինչպես կոչել ճակատամարտը: այն կոչվեցԳոմիՃակատամարտ՝ Վերջիվերջո դարանիպատվին:ՄիստրՋոնզն իր հրացանըթողել էր ցեխիմեջ, հայտնի էր նան, որ տանը փամփուշտներիպաշար կա: Ռրոշվեց հրացանըթնդանոթի պես ամրացնել դրոշի տակ ն տարիներկու անգամկրակոցարձակելհ̀ոկտեմբերի տասներկուսին,Գոմիճական տամարտի օրը, հունիսիքսանչորսին,Ապստամբության հոբելյանին: ԳԼՈՒԽ

Ձմեռվամոտենալուն պես Մոլին սկսեց անհանգստության

գնալով ավելի շատ առիթներ տալ: Ամեն օր նա ուշանում էր աշխատանքից,ասելով, թե չէր կարողացել արթնանալ, ն գանգատվում էր ինչ-որ խորհրդավոր ցավերից, թեպետ հրաշալի ախորժակու տեսք ուներ: Նա աշխատանքիցխուսափելուզանազան պատրվակներէր գտնում ն գնում կանգնում էր ջրավազանի ափին, ժամերով հիմարաբարդիտելով սեփականարտացոլումը: Սակայնլուրեր էին շրջում նան ավելի լուրջ բանի մասին: Մի օր, երբ Մոլլին, իր երկարպոչն օրորելով ու մի ծղոտծամելով, զվարթ մտավ բակ, Երեքնուկընրան մի կողմ թաշեց: Մոլլի,-- ասաց նա,-- ես քեզ շատ լուրջ ասելիք ունեմ: Այս լօլ --

առավոտ ես տեսա, թե ինչպեսէիր դու նայում Անասնաֆերման Ֆոքսվուդիցբաժանող ցանկապատիցայն կողմ: Մյուս կողմում ժ կանգնածէր միստր Փիլքինգտոնիմարդկանցիցմեկը: Եվ... Ես. բավական հեռու էի, բայց համարյա վստահ եմ, որ տեսա, թե ինչպես էր նա քեզ հետ խոսում, իսկ դու թույլ էիր քիթդ Սա ինչ է նշանակում, Մոլլի: շոյել: Նա ոչինչ չէր անում: Ես չէի... Սուտ է:-- Գոռաց Մոլլին, խլրտալովու գետինըդոփելով: | -Մոլլի, նայիր աչքերիս:Կարողես ազնիվ խոսք տալ, որ այդ մարդըքիթդչի շոյել: Դա ճիշտ չե:-- ԿրկնեցՄոլլին, բայց Երեքնուկիաչքերին նայել չկարողացավու վարգով փախավդաշտ: Երեքնուկիմտքով հանկարծ.մի վատ բան անցավ: Առանց որնէ բան ասելու, նա գնաց գոմիՄոլլիի անկյունը, ն կճղակով հարդը շրջելով, շաքարի կտորներու մի փունջ գունավոր ժապավեններգտավ: Երեքօր անց Մոլլինանհայտացավ:Միքանի շաբաթ նրա ոչ մի տեղեկությունչկար, բայց հետո աղավնիներըհայտնեցին, որ նրան տեսելեն Վիլինգդոնից այն կողմ: Նա լծվածԷրպանդոկիդռանը ու կանգնածսն կարմիր մի սայլակի:Վանդակավոր շալվարով, պանդոկապանինման գիրուկ կարմրաթուշմի տղամարդ նրան շաքար էր տալիսու շոյում Էր քիթը:Նա կոկիկտեսք ուներ ն նրա ճակատինալ կարմիրժապավենէր կապված:Անասուններից ոչ մեկը այլնս երբեք Մոլլիիանունը չտվեց: Հունվարին դաժան ցրտեր սկսվեցին: Հողը երկաթի պես կարծրացավ,ն դաշտերում այլնս աշխատելչէր լինում: Միտինգների մեծ մասն անց էր կացվում մեծ ամբարում, ուր խոզերը զբաղվում էին գարնանացանիաշխատանքները ծրագրելով: Բոլորն ընդունում էին, որ խոզերը, բացահայտորենմյուսներից խելացի լինելով, որոշելու են ֆերմայի գործունեության հետ թեն նրանց որոշումներն անպայման կապվածբոլոր հարցերը, է պետք հաստատվեինմեծամասնությանքվեարկությամբ:Նման կարգը բավականարդյունավետկլիներ, եթե չհաշվեինք Ձնագընն դու Նապոլեոնիմիջն անընդհատծագող տարաձայնությունները: Այդ երկուսը վիճում էին ցանկացած կետի շուրջ, որը դրա համարհնարավորություն էր ընձեռում: Եթե մեկնառաջարկումէր ավելի շատ գարի գանել, մյուսն ավելիշատվարսակէր պահանջում, իսկ եթեմեկն ասում էր, որ այսինչ դաշտը կաղամբիհամար շատ հարմար է, մյուսը հայտարարում էր, որ պտղարմատներից Ամեն բացիայն ուրիշ ոչ մի բանի պետք չէ: մեկն իր հետնորդներն ՝

տալիս

-

--

|

--

մյուքներին

մասին -

գեղեցիկ

|

լ52

Միտինգների ուներ, ն բանըերբեմն հասնում էր կատաղիվեճերի: տանում իր փայլուն ժամանակՁնագնդինհաճախ հաղթանակէր ելույթներով, սակայն Նապոլեոնն ավելի լավ էր կազմակերպում իր հետնորդներինն մասնավորապես` ոչխարներին:Վերջերսոչխարները սովորություն էին ձեռք բերել տեղի-անտեղիմկկալ «չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ», երբեմն դրանով ընդհատելով Միտինգը:Նկատվել էր նան, որ առավել հաճախ նրանք այդ անում էին Ձնագնդու ճառերի ամենից վճռական պահերին: Ձնագնդինմանրամասնուսումնանիրելէր տանըգտնված-«Ֆերմեր» հանդեսի հին համարներըն լի էր նորամուծություններիու ծրագրերով: Նա գիտուն տեսքով խոսում էր բարեփոխումների դրենաժի, սիլոսի ու խարամիմասին ն խրթին մի սխեմա էր մշակել, ըստ որի բոլորանասունները պիտի թրքեին ուղղակի դաշտում ն ամեն օր տարբերմի տեղ, պարարտացմանգործը հեշտացնելու նպատակով:Նապոլեոննանձամբոչ մի սխեմաչէր առաջարկում,հանգիստ ասելով, որ Ձնագնդու ծրագրերից ոչինչ ն Նրանց կարծես սպասողականդիրք էր ընդունել: դուրս չի գա, ամենից սուր վիճաբանությունըծավալվեց հողմաղացի շուրջը: Շինություններիցքիչ հեռու արոտավայրիմեջ կար փոքրիկ մի բլուր, որը ֆերմայիամենաբարձրկետն էր: Տեղանքնուսումնասիրելով, Ձնագնդինհայտարարեց,որ դա իսկըհողմաղացիտեղն` է, որի աշխատեցրածդինամոն ֆերմային կապահովիէլեկտրականությամբ: Դա թույլ կտա լուսավորել ու ձմռանը ջերմացնել կալսիչ, Ճճակնդեղկտրիչու գոմերը, ինչպես նան պտտասղոց, նման բակթելու էլեկտրականմեքենա բանեցնել: Անասունները ների մասին երբեք չէին լսել (ֆերման բավականհետամնացէր ն միայն տարրականմեխանիզմներուներ) ն ապշահարականջ էին դնում, իսկ Ձնագնդիննորանոր ֆանտաստիկմեքենաներ էր խոստանում, որոնք պիտի անեին ամբողջ գործը, մինչ անասունու ներն իրենց քեֆին կարածեինկամ ընթերցանությամբ բանամտավոր ունակությունները: խոսություններովկզարգացնեին Մի քանի շաբաթից Ձնագնդու հողմաղացի մանրամասն նանրբությունները հիմնախագիծըպատրաստ էր: Մեխանիկական կանում քաղված էին միստրՋոնզի երեք գրքերից`«Տնավարության հազար ու մի պիտանի խորհուրդ», «Ինքնուս որմնադիր» ն «Էլեկտրականություն սկսնակներիհամար»: Ձնագնդին աշէր վերածել ն ժամերով փակվումէր նախկին ինկուխատանոցի շատ հարմար էին բատորում, որի հատակիողորկ տախտակները վրան գծելու համար: Բաց գրքերը քարով սեղմած, նա արագարագ հետ ու առաջ էր անում, տոտիկիհոդերիմիջն բռնած կավիճով 153

|

|

քաշելով

նռնչալով:

ու գծեր բավականությունից | Աստիճանաբ ու ատամնանիվներիխրթին մի կուտակում, լծակների ուրվագծվեց : համարբացարձակապես անընթեռնելիէր որը մնացածանասունների ն միննույն ժամանակ՝ խիստտպավորիչ:Բոլորնօրականառնվազն ՝ մեկ անգամգալիսէին Ձնագնդուգծածընայելու: Գալիսէին անգամ հավերն ու բադերը,ջանալով չտրորել կավճեգծերը: Այդ ամենին անմասն էր մնում միայնՆապոլեոնը, որը հենց սկզբիցհակադրվելէր Բայցն այնպեսմի օր նա անսպասելիորեն գաղափարին: հողմաղացի եկավ նախագիծնուսումնասիրելու:Նա մռայլ հետ ու առաջ արեց մեկ,ուշադիրզննեց ամեն մանրամասն,մի երկուտեղ ինկուբատորով նույնիսկ հոտոտեց ու. կանգ առավ, աչքի տակից որոշ ժամանակ գնահատելով տեսածը, ապա հանկարծ ոտքը բարձրացրեց ն, նախագծիվրա միզելով, առանց որնէ բան ասելու դուրս եկավ: կիսվել էին: Հողմաղացիվերաբերյալ ֆերմայի կարծիքները Ձնագնդինչէր ժխտում,որ այն կառուցելը հեշտ գործ չէ: 2-արկէր լինելու քար կտրել, շարել պատերնու առագաստ կարել, որիցհետո էին գալու էր դինամոյին հաղորդալարերիհերթը: (Թե որտեղից դրանք ճարելու,նա չասաց): Սակայն Ձնագնդինպնդում էր, որ այդ ամենն իրագործելիէ մեկ տարվաընթացքում: Որիցհետո, ասաց նա, այնքան ժամանակկխնայվեր,որ անասուններըկաշխատեին շաբաթականընդամենըերեք օր: ՄյուսկողմիցՆապոլեոննառարկու որ ներկայիսհրատապպահանջըսննդի արտադրության ավելացումն է, իսկ եթե ժամանակըվատնվիհողմաղացիվրա, բոլորը վերջում սովամահկլինեն:Անասունները բաժանվեցին երկուխմբավորման, «ԿեցցեՁնագնդինն եռօրյաաշխատանհետնյալ նշանաբաններով՝ ն լիքը կերակրատաշտը»: քային շաբաթը» ն «ԿեցցեԵապոլեոնը անասունն միակ էր, որը ոչ մի խմբավորման Բենիամինը չհարեց:Նա ոչ հավատումէր կերակրիգալիք առատությանը, ոչ էլ նրան, որ հողմաղացնաշխատանքկխնայի:2:ողմաղացով, թե առանց դրա, ասում էր նա, կյանքը կմնա առաջվապես, այսինքն`վատ: զատ ծագել էր նան ֆերմայի պաշտպանության Ճողմաղացից հարցը: Բոլորըհասկանումէին, որ, Գոմիճակատամարտում պարեն կրելով հանդերձ, մարդիկ վերագրատություն կարող ֆերման վելու ու Ջոնզին վերադարձնելումի նոր ավելի վճռականփորձ ձեռնարկել:Նրանք լուրջ առիթներունեին այդ անելու, քանի որ մարդկանցպարտության լուրը տարածվել էր երկրամասովմեկ, ն հարնան տնտեսությունների անասունները նախկինիցավելի սնհնազանդ էին դարձել:Այդ հարցում,ինչպես միշտ, Ձնագնդին ու Նապոլեոնըտարաձայնություններ ունեին: Ըստ Նապոլեոնի, անասուններըպետք է հրազեն ճարեին ու վարժվեին այն գործածելուն: Ըստ Ձնագնդու, անհրաժեշտ էր գնալով ավելի շատ աղավնիներ ուղարկել, հարնան ֆերմաների անասուններին ապստամբությանկոչելու: Մեկի կռվանն այն էր, որ եթե անա154 սուններըչկարողանան պաշտպանվել,նրանց անխուսափելիորեն -

`

՛

նորից կստրկացնեն:Մյուսը պնդում էր, որ եթե ամենուր ապըստամբություններ ծագեն, պաշտպանվելու կարիք չի լինի: Անասուններն ականջ էին դնում մեկ Նապոլեոնին,մեկ Ձնագնդուն ն չէին կարողանում որոշել, թե ով է ճիշտը. փաստորեն, նրանք ամեն անգամ համաձայն էին նրա հետ, ով խոսում էր տվյալ պահին: Վերջապես հասավ այն օրը, երբ Ձնագնդու նախագիծն ավարտվածէր:Հաջորդկիրակի օրվա Միտինգին քվեարկության էր դրվելու հողմաղացի աշխատանքները սկսելու անհրաժեշտության հարցը: Երբ անասունմերը հավաքվեցին ամբարում, Ձնագնդինոտքի կանգնեց ն, չնայած տեղ-տեղ ոչխարներիմկըկոցին, շարադրեց կառույցիանհրաժեշտությանիր փաստարկները: Ապա պատասխանխոսքով հանդես եկավ Նապոլեոնը:Նա շատ հանգիստասաց, որ հողմաղացիգաղափարնանհեթեթություն է ն, խորհուրդ տալով դրա օգտին չքվեարկել, նստեց իր տեղը: Նա կես րոպե էլ.չխոսեց,ն թվում էր, թե գրեթե անտարբեր է իր ասածի թողած տպավորությանը:ԱյստեղՁնագնդինոտքի գատկեցն, ոչխարներինլռեցնելով, բոլորին դիմեց բոցաշունչ մի կոչով հօգուտ հողմաղացի:Մինչ այդ անասուններինախապատվությունները բաշխված էին հավասարապես,բայց Ձնագնդու շատ չանցած գրավեց նրանց: Վառվռուննապերճախոսությունը նա պատկերեց խադասություններով ֆերմայի կյանքն այն բանից հետո, երբ ծանր աշխատաքի բեռ կընկնի անասունների ուսերից: Նրա երնակայությունն այս անգամ տարածվեց սղոցներից ու ձակնդեղկտրիչներիցշատ ավելի հեռու: Էլեկտրականությունը, ասացնա, կարող է աշխատեցնելգութաններ, խոփեր,ճմլիչներ, հնձող ու դիզող մեքենաներ ն, բացի այդ, սեփական լույսով, ջերմությամբ ն տաք ու սառը ջրով ապահովել ամեն անասունի անկյուն: Երբնա ավարտեցիր խոսքը, ոչ-մի կասկածայլնս չկար, թե ում օգտին կանցնի քվեարկությունը:Սակայննույն այդ պահին ոտքի կանգնեց Նապոլեոնըն, կողքից տարօրինակմի հայացք նետելով Ձնագնդու վրա, արտասովոր զիլ մի վնգստոց արձակեց, որի նմանըմինչ այդ նրանից ոչ ոք չէր լսել: Դրսիցլսվեց սոսկալի մի հաչոց, ն պղնձե վզնոցներով ինը ահռելի շուն ներս նետվեցին ամբար:Նրանքհարձակվեցինուղիղ Ձնագնդու վրա, որը ճիշտ ժամանակին վեր թռավ, ահարկու երախներիցմազապուրծ լինելու համար: 2Ճաջորդպահին նա արդեն դռնից դուրս նետվեց, շները հետնից: Անխոսզարմանքով ու երկյուղածությամբ, անասունները խմբվեցին դռան մոտ, որ նայեն: Ձնագնդինարոտի երկայնքով վազում էր դեպի ճանապարհը: Նա սուրում էր միայն խոզին վայել ավյունով, սակայն շները հետ չէին մնում: Մի պահ նա սայթաքեց ն թվում էր, թե ուր որ է զոհ կգնա: Թեն նա վեր ցատկեցու վազեց ավելի արագ, քան երբնէ, շները շուտով կրկին վրա հասան: Նրանցիցմեկը թիչ էր 155

երախը փակեր Ձնագնդուպոչին, բայց նա վերջին վայր"կյանին հազիվհազ հասցրեցպոչը փախցնել: Ապանոր թափով նետվեց առաջ ն, մի երկու մատնաչափիառավելությամբ,դուրս անցքից ու այլնս չերնաց: ցանկապատի պրծավ Լուռ ու ահաբեկված,անասուններըգլխիկոր ներս նան շները: Սկզբումոչ ոք բար: Քիչ անց վազքով վերադարձան են չէր հասկանում, թե դրանք որտեղից հայտնվել, բայց շուտով պարզվեց,որ դրանք Նապոլեոնիկողմից մայրերից խլած ն անձամբ դաստիարակածլակոտներն են: Չնայածնրանք դեռ լրիվ հասակ չէին առել, բայց ամեհի շներ էին` գայլերիպես կատաղի չեն հեռանում տեսքով: Բոլորընկատեցին, որ նրանք Նապոլեոնից ն նրան տեսնելուն պես պոչ են խաղացնում, ինչպես մինչ այդ շներն անում էին Ջոնզի ներկայությամբ: Նապոլեոնըշների ուղեկցությամբբարձրացելէր այն հարթակը, Նա ազդարաուր ժամանակինիր ճառն էր արտասանել Գնդապետը: չեն լինի: Դրանք րեց, որ այսուհետն կիրակնօրյամիտինգներ՝ են, ասաց նա: Առաջիկայում ժամանակիավելորդ վատնում ֆերմայի հետ կապված բոլոր հարցերըկլուծվենխոզերիհատուկ տնտեսության կոմիտեիկողմից, որինախագահըլինելուէ ինքը: Կոմիտեի դռնփակ նիստերիորոշումներըկհաղորդվեննան մնացածներին:Անասուններն առաջվապեսկիրակիառավոտյան կհավաքվենդրոշի արարողությանը՝«Անգլիայիգազանները»երգելու ն շաբաթականհանձնարարություններստանալու,սակայնքննարկումներ այլնսչեն լինի: Չնայած Ձնագնդու վտարմանառաջացրածշփոթությանը, անասուններն այդ հայտարարությունիցսրտնեղեցին: Նրանցից ոմանք անգամ կբողոթեին,եթե կարողանայինգտնել ճիշտ փաստարկները: Նույնիսկ Դմբուզը աղոտ մի անհանգստություն էր զգում: Նա ականջներըհետ տարավ, մի երկու անգամ թափահարեց իր բաշը ն ճգնեց մտքերն ի մի բերել, բայց ի վերջո ոչ մի ասելիք չգտավ: Բայց ն այնպես հենց խոզերից ոմանք ավելի ակտիվ գտնվեցին: Դժգոհությանսուր վնգստոցներով,առաջին շարքից վեր թռան չորս երիտասարդգոճի ն բոլորը միանգամից. սկսեցին խոսել: Իսկույն նեթ Նապոլեոնի շուրջը նստած շներն անսպասելի բարձրու սպառնալիցգռմռոց արձակեցին,ն խոզերը սսկված.նստեցին իրենց տեղները: Դրանից հետո ոչխարները բարձրաձայնպոռթկացին«Չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ», որը շարունակվեց քառորդ ժամից ավել, վերջ դնելով որնէ քննարկության հնարավորությանը: Որոշժամանականց Զռանինուղարկեցին բացատրելունոր կարգը: ասաց նա,-- հուսով եմ, որ ամեն կենդանի Ընկերներ,-ըստ արժանավույն գնահատեց ընկեր Նապոլեոնիանձնվիրությունը, որով նա իր ուսերին հավելյալ աշխատանք բարդեց: Մի կարծեք, ընկերներ, թե..առաջնորդելը հաճույք է: Ընդհամնում

մտան. ամ-

`

`

`

մնացածների

--

է: առակը դա ծանր ն խորին մի պատասխանատվություն անաՂչ ոք վստահ չէ ընկեր Նապոլեոնիցառավել, որ բոլոր սունները հավասար են: Նա ավելի քան ուրախ կլիներ ձեզ տրամադրելսեփական որոշումներ ընդունելու հնարավորությունը: Բայց երբեմն, ընկերներ, դուք կարող եք նան սխալ որոեք, թե դա մեզ ուր կհասցնի: չումներ ընդունել`պատկերացնում Ենթադրենք, թե դուք որոշեիք հետնել Ձնագնդուն, իր հողծրագրով, Ձնագնդուն, որը, ինչպես հիմա մաղացիցնորական գիտենք, ոճրագռրծիցոչնչով չէր տարբերվում... Նա քաջ կռվում Ասաց ինչ-որ մեկը: էր Գոմիճակատպճարտում: Քաջությունը բավական չէ:-- Ասաց Զռանը:-- Նվիրվածությունն ու հնազանդությունը շատ ավելի կարնոր են: Ինչ վերաբերում է Գոմի ճակատամարտին,ապա հավատացածեմ, կգա այն ժամանակը, երբ մենք կհասկանանք, որ նրա դերն էր: Կարգապահութսյդ Ճակատամարտում խիստչափազանցված յուն, ընկերներ, երկաթյա կարգապահություն: Ահա այսօրվա մեր նշանաբանը:Մի սխալ քայլ, ն մեր թշնամիներըչեն հապաղի առիթից օգտվել: Ի՛նչ խոսք, ընկերներ, որ դուք չեք ուզում Ջոնզի վերադարձը: Եվ վերստին այդ փաստարկնանառարկելիէր: Ոչ ոք, իհարկե, Ջոնզի վերադարձըչէր ուզում` եթե կիրակնօրյաքննարկումները կարողէին դրան նպաստել, ուրեմն քննարկումներըպետք է դադարեցվեին: Դմբուզը,որն արդեն ժամանակէր ունեցել ամեն ինչ կշռադատելու,ի մի բերեց ընդհանուր տրամադրությունը,ասելով՝ «Եթե ընկեր Նապոլեոննայդպես է ասում, ուրեմն ճիշտը դա է»: Այնուհետննա որդեգրեց հետնյալ ասույթը «Նապոլեոնը միշտ Ճիշտ է», միացնելովայն իր անձնականնշանաբանին՝«Ես ավելի եռանդուն կաշխատեմ»: Եղանակնարդեն փոխվում էր` հասել էր գարնանային հերկի ժամանակը: Ինկուբատորը, որտեղ Ձնագնդին ստեղծում էր հողմաղացի իր նախագիծը,կողպվել էր՝ ենթադրվումէր, որ նախագիծը ջնջված է: Ամեն կիրակի առավոտյանժամը տասին անասունները հավաքվումէին մեծ ամբարումհրահանգներստանալու: Ծեր Գնդապետի գանգը պարտեզիցհողահան էր արվել ն այժմ տեղակայվածէր դրոշի տակ, կոճղի վրա: Դրոշի բարձրացումից հետո, նախքան ամբար մտնելը, անասունները պարտավոր էին շարք կազմած պատշաճ հարգանքով անցնել գանգի կողքով: նրանք այլնս բոլորը միասին չէին նստում. ինչպես առաջներում: Նապոլեոնը,Զռանը ն Մինիմուսանունով մի խոզ, որը բանասոեղծություններ ու երգեր կազմելու ակնառուձիրք էր դրսնորել, եստում էին հարթակի առջնում, ինը շների միջն, մինչ մյուս Կոզերը տեղավորվումէին նրանց հետնում: Մնացածանասուն"երը նստում էին ամբարում,դեմքով դեպի հարթակը:Նապոլեոնը "ռի զինվորականոճով շարադրում էր շաբաթվաառաջադրանքը, --

--

-Ը՝

`

157.

ն, մեկ անգամ «Անգլիայիգազանները»երգելով, բոլոր

անասուն-

ները ցրվում էին: Ձնագնդու վտարմաներրորդ կիրակիօրը որոշ զարմանքով Նապոլեոնիցտեղեկացան, որ հողմաղացն այնու-: ամենայնիվկառուցվելու է: Նա ոչ մի բացատրություն չտվեց, ՛ անասուններինզգուշացնելով, որ հավելյալ այդ նապարզապես խաձեռնությունը ծանր աշխատանք է պահանջելու, ն կարող ` է անգամ անհրաժեշտությունծագել օրաբաժիններըկրճատելու:, Ինչնէ,նախագծերնարդեն պատրաստ էին` դրանով վերջին երեք . շաբաթվա ընթացքումզբաղվել էր խոզերիհատուկ մի հանձնա- : ժողով: Հողմաղացին օժանդակ կառույցներիշինարարությունը էր ավարտել երկու տարում: նախատեսված երեկոյան Ջռանըմյուս անասուններին ներքին կարգով բացատրեց,որ իրականումՆապոլեռնըհողմաղացիծրագրին երբեք այդ գաղափարըսկզբում առաջ դեմ չի եղել: Ընդհակառակը, է քաշել հենց նա, ն ինկուբատորիհատակինՁնագնդուգծած| նախագիծը պարզապես գողացված էր Նապոլեոնի թղթերից: Փաստորեն,հողմաղացըհենց Նապոլեոնիգյուտն է: Ապաինչու էր նա, հարցրեցմեկը, հողմաղացինայդքան կրքոտ առարկում: Դա, խորհրդավորտեսքով բացատրեցԶռանը,Նապոլեոնիխորամանկությունն էր: Նա ձնացրել էր հողմաղացինդեմ լինել, պարզապեսազատվելուհամար Ձնագնդուց,որը վտանգավորտարր էր վնասակար ազդեցությունների կրող: Այժմ, երբ Ձնագնդին այլնս չի խանգարում,ծրագիրը կարելի է իրականացնելառանց. Դա, անաց Զռանը,կոչվում է տակտիկա: Նա| նրա միջամտության: | մի քանի անգամ կրկնեց`«Տակտիկա,ընկերներ, դեսուդեն անելով ն ուրախ քրքիջով շարժելով պոչը: րը վստահչէին, թե հասկացելեն այդ բառի.իմաստը, Ջռանի խոսքն այնքան համոզիչ էր, իսկ կողքին | հայտնված երեք շներն այնքան սպառնալիցէին գռմռում, որ բացատրություննառանցավելորդհարցերիընդունվեց: '

անասունները .

`

տակտ Անասունն

սակայն պատահաբ

ԳԼՈՒԽ 6

Այդ ամբողջ տարին անասուններն աշխատում էին ստրուկի պես: Բայցնրանք երջանիկէին, ջանք ու եռանդ չխնայելով, քանի պտուղներն իրենց ն իրեն որ գիտեին, որ այդ աշխատանքի են ն ոչ թե՝ անբան ավազակների նմանների սերունդների համար մարդկայինոհմակի: Ամբողջգարունն ու ամառընրանք աշխատեցինշաբաթակա որ կիրակ վաթսունժամ, իսկօգոստոսինՆապոլեոնը հայտարարեց, օրերը մինչն կեսօր նույնպես կլինեն աշխատանքային: Այդօրեր խստիվկամավորէր, սակայնբացակայողների օրաբա աշխատանքը չափ կկրճատվեր: հանդերձանհրաժեշտեղա `

ժինը կիսով

Դրանով

ծրագրեր թողնել անավարտ: Բերքահավաքընախորդից իսկ վաղ ամռանըպտղարմատների պակաս հաջող դուրս եկավ, համար նախատեսվածերկու դաշտը չցանվեցին, որովհետն ժաչէին հերկվել: Կարելի էր կանխատեսել, որ ձմեռը մանակին ծանր է անցնելու: ՀՃողմաղացի շինարարությունն անսպասելիդժվարությունների հանգեց: Ֆերմայումկրաքարիլավ հանք կար, իսկ պահեստներից մեկում` բավականքանակությամբցեմենտ ու ավազ, այնպես որ շինանյութի պակասչէր զգացվում: Սակայնսկզբումանասունները չէհն կարողանումլուծել բարերը հարմար կտորներիկիսելու հարցը: Թվում էր, թե դա հնարավոր է միայն քլունգների ու բրիչների օգնությամբ, իսկ անասուններն այդ անել չէին կարող, քանի որ ընդունակչէին կանգնել հետնի ոտքերիվրա: Մի քանի շաբաթվաապարդյունփորձերիցհետո միայն ինչ-որ մեկը երկնեց օգտագործել ձգողության ճիշտ գաղափարը, մասնավորապես` ուժը: Քարհանքովմեկ հսկա ապառաժներ էին ցրված, որոնք որպես այդպիսին ոչ մի բանի պիտանի չէին: Դրանց շուրջը պարաններգցելով, բոլոր անասունները՝կովերը, ձիերը, ոչխարները, ամեն ոք, ով կարող էր պարան բռնել,-- վճռականպահերին միանում էին անգամ խոզերը,-- կրիայիարագությամբապառաժները քաշում էին քարհանքիեզրն ու ցած հրում, մանր կտորների հեշտ փշրելով: Բեկորներըտեղափոխելնարդեն համեմատաբար էր: Ձիերը քարը տեղափոխումէին սայլերով, իսկ ոչխարները քարշ էին տալիս առանձին բեկորներ: Մի հին սայլակի լծվելով, իրենց լուման էին ներդնում նույնիսկ Մյուրիելնու Բենիամինը: վերջին, երբ արդեն բավականաչափ-քար էր կուտակվել, Ամառվա խոզերիվերահսկողությամբսկսվեց շինարարությունը: Աշխատանքըդանդաղ ու ծանր էր ընթանում: 2աճախ մի. ամբողջօրվա ուժասպառջանքեր էին պահանջվումընդամենըմեկ ապառաժ վեր հանելու համար, իսկ ցած գցելուց այն երբեմն չէր փշրվում: ԱռանցԴմբուզի ոչ մի բան գլուխ չէր գա, նրա ուժը գրեթե հավասարէր մնացած անասունների գումարված զորությանը: Երբ ապառաժըցած էր սողում, իսկ անասունները սկսում էին հուսահատ ճչալ, լանջն ի վարսահելով, ամեն անգամ միայն Դմբուզն էր, որ, պարանինուժ տալով, կասեցնումէր:սողքր: Ամենքըլցվում էին հիացմունքով, տեսնելով, թե ինչպես նա, կողերը քրտնաթաթախ, սմբակները հողին մխրճելով, հնալով, առ քայլ քայլ ընթանում էր վեր: Երեքնուկընրան բազմիցս զգուշացրել էր, որ խուսափիուժերի գերլարումից,բայց Դմբուզը նրան ականջ չէր դնում: Նրա համար իր երկու կարգախոսները՝ «Ես ավելի եռանդունկաշխատեմ»ն «Նապոլեոնը միշտ ճիշտ է», բավարար պատասխանէին թվում բոլոր հարցերին:Նա անգամ պայմանավորվելէր, որ աքլորը կես ժամի փոխարենիրեն արթ159 նացնի մնացածներից քառասունհինգրոպե շուտ: Իսկ իր ազատ որոշ

՝

`

պահերին,որոնք վերջերս այնքան էլ շատ չէին, նա մենակ գնում էր քարհանք, բեկորներ հավաքում ն առանց օգնության թար տալիս շինհրապարակ: այդ Չնայած աշխատանքի ծանրությանը, անասուններն ամառն այնքան էլ վատ չանցկացրեցին:Եթե նրանց ստացա կերը Ջոնզի օրերից շատ չէր, համենայն դեպս պակասէլ չէր: առանց հինգ Սեփականջանքերովկերակրվելուառավելությունը, անբան մարդկանց ապրուստ ապահովելու անհրաժեշտության, | այնքան զգալի էր, որ այն վարկաբեկելու համար չափից շատ. Բացիայդ շատ բաներումանաձախողություններկպահանջվեին: մարդկայինիցավելի արդյունավետէր ու սունների գործելակերպը կաՕրինակ,բաղհանելուտիպիաշխատանքները խնայողական: Դեռ տարվումէինմարդուհամարանհասանելիմանրախնդրությամբ: անասուն գողանում, էր ոչ մի այլնս վերացել չէր ավելին, քանիոր որիցխնայարոտներըդաշտերիցանջատելուանհրաժեշտությունը, ու նորոգման աշխատանքը: դարպասների վում էր ցանկապատների Չնայածայդ ամենին,աշնան գալուստի հետ սկսեցիննկատվել մի, Առաջացավ պակասություններ: շարք չնախատեսված պարաֆինայուպակասորդ, շներիբլիթներին պայտերի ղի, մեխերի,պարանների, ֆերմայիմիջոցներով: Ավելիուշ չէր բավարարել հնարավոր չհաշված. վելուէին նան սերմերու արհեստականպարարտանյութ, հողմաղացիհամարմեբենագործիքներըն, վերջապես՝ բազմապիսի չուներ, թե ինչպեսէ այդ ամենըճարվելու:` ներ: Ոչ ոք պատկերացում առավոտյան, երբ անասուններըհավաքվել Հերթականկիրակի նոր բաղա էին հրահանգներստանալու, Նապոլեոննազդարարեց առնտուր է քականության սկիզբը: ԱյսուհետնԱնասնաֆերման անելու հարնանֆերմաներիհետ. անշուշտ, ոչ թե շահադիտակա նկատառումներով,այլ պարզապեսհրատապանհրաժեշտություն կարիքներ կազմողորոշ նյութեր ձեռքբերելու համար:2.ողմաղացի պետքէ գերիշխենմնացածամեն ինչի վրա, ասաց նա: Դա նրա ստիպումէ վաճառքիհանել խոտիմեկ դեզ ն ցորենիբերքիմի մասըվ իսկ ավելի ուշ, եթե դրամիկարիք առաջանա,այն կծածկվիձվեր միշտ լայն պահանջարկ. վաճառքով,որոնք Վիլինգդոնում ունեն 2ավերը, ասաց Նապոլեոնը,պիտի ողջունենայդ զոհողություն գործին. -որպեսիրենցհատուկ ներդրումհողյ/աղ:2ցիշինարարության Անասուններինայս անգամ էլ ինչ-որ անորոշ անհանգստութ: յուն համակեց: Երբեք գործ չբռնել մարդկանցհետ, երբեք առն. տուր չանել, փողի հետ չշփվել` արդյոքՋոնզին վռնդելուց հետ կայացածցնծագինՄիտինգումնման որոշումներ չէին ընդունվեր Բոլոր անասունները հիշում էին, որ ընդունվել են, համենայ դեպս նրանց թվում էր, թե հիշում էին: Չորս երիտասարդգոճի ները, որոնք բողոքել էին Նապոլեոնիկողմից Միտինգներիվ րացմանդեմ, փորձեցիներկչոտ առարկել, բայց շներիսարսռա դու գռմռոցը նրանց լռեցրեց:Ապա, ինչպես միշտ, ոչխարներ.

որը)

պահան

սկսեցին`«Չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ», ն փոքրիկթյուրիմա-

ցությունը հարթվեց: ՎերջապեսՆապոլեոնըբարձրացրեցիր տոտիկը, լռություն պահանջելով, ն հայտնեց, որ արդեն տեսել ն ոչ Է բոլոր անհրաժեշտ պատրաստությունները: Անասուններից ունենա հետ, անկասկած շփվել մարդկանց որն մեկը կարիք չի խիստանցանկալիէ: Նապոլեոննամբողջ ծանրությունը վերցնում Է իր ուսերին: Ոմն միստր Վիմփըր,Վիլինգդոնում բնակվող մի փաստաբան, համաձայնվելէր միջնորդծառայելԱնասնաֆերմայի . ն արտաքինաշխարհիմիջն, ն ամեն երկօւշաբթիպիտի առավոտյան այցելի ֆերմա հանձնարարությրւններստանալու: Նապոլեոնն իր ելույթն ավարտեցսովորականկոչով` «ԿեցցեԱնասնաֆերման», ն, «Անգլիայի գազանները»երգելուց հետո, անասուններըցրվեցին: Ավելիուշ Ջռանըֆերմայով մեկ պտույտ գործեց, փարատելով անասունների կասկածները:Նա հավաստիացրեց,որ առնտրի ն դրամի դեմ որոշում երբեք չի ընդունվել կամ անգամ առաջարկվել: Այն մաքուր երնակայության արդյունք է, որի հետքերը, են թերնս, հասնում Ձնագնդու տարածած հերյուրանքներին: ոմանք դեռնս երկմտում էին, բայց Ջռանընրանց Անասուններից կտրուկ հարցրեց`«Դուք վստահ եք, ընկերներ, որ այդ ամենը : երազում չեք տեսել: Որտեղ է հիշատակվում նման որոշումը: Որտեղէ այն արձանագրված»:Եվ քանի որ միանգամայնակնհայտ էր, որ նման բան ոչ մի տեղ արձանագրվածչէ, անասունները ստիպվածէին ընդունել, որ սխալվել են: Ամեն երկուշաբթիմիստր Վիմփըրնըստ պայմանավորվածության այցելում էր ֆերմա: Նա խարդախտեսքով ու այտմորուսով փոքրիկմի մարդ էր, ցածրորակփաստաբան,սակայն բավականաչափ ճարպիկ, մնացածներից շուտ հասկանալու համար, որ Անասնաֆերման միջնորդի կարիքկունենա, ն որ գործըեկամտաէ: բեր Անասուններըորոշակի երկյուղով էին հետնում նրա անցուդարձին Ա նրանից հնարավորին չափ խուսափումէին: Բայց ն այնպես Նապոլեոնիտեսքը, որը չորեքթաթ հրահանգներ էր' տալիս երկու ոտքի վրա կանգնած Վիմփըրին,հպարտությամբէր լցնում նրանց սրտերը ն մասամբհաշտեցնումնոր կարգի հետ:: Նրանց հարաբերությունները մարդկային ցեղի հետ այժմ փոքր-ինչ այլ էին, թան նախկինում:2իմա, երբ Անասնաֆերման բարգավաճում էր, մարդիկնրան պակասչէին ատում` իրականում ատում էին ավելին: Ամեն մարդ անսասան հավատում էր, որ ֆերման վաղ թե ուշ կսնանկանա,իսկ հողմաղացի ծրագիրը ու կձախողի: Նրանք հավաքվում էին գինետներում գրաֆիկների միջոցովփորձումիրար ապացուցել, որ հողմաղացնուզած-չուզած պիտիփլվի, իսկ եթե անգամ չփլվի, ապա երբեք չի գործելու: Բայց ն այնպես, հակառակ իրենց կամքին, նրանք որոշակի հարգանքէին տածում սեփականգործերն արդյունավետկերպովվարելու անասուններիհատկությանհանդեպ:Դրադրսնորումներիցմեկն այն էր, 161

Հինգ վիպակ

նրանք սկսել էին Անասնաֆերման կոչել իր իսկականանունով, փոխանակձնացնելու, թե այն «Մենըրֆերմա» է կոչվում: Նրանք նան դադարել էին օգնել Ջոնզին, որը հրաժարվել էր ֆերման : վերագրավելուիր հույսերից ն տեղափոխվելէր ապրելու ուրիշ. երկրամասում:Վիմփըրինչհաշված, Անասնաֆերման արտաքին աշխարհիհետ դեռ կապերչէր պահպանում,սակայն համառ լուրեր էին շրջում, որ Նապոլեոննուր որ է գործնականհամաձայնություն է կնքելու Ֆոքսվուդիմիստր Փիլքինգդոնիկամ Փինչֆիլդիմիստր Ֆրեդրիքիհետ, սակայն՝ոչ, նշվում էր, երկուսի հետ միաժամանակ: Մոտավորապես հենց այդ ժամանակէր, որ խոզերըտեղափոխվեցին բնակելի տունը ն հաստատվեցինայնտեղ: Անասուններին վերստին թվաց, որ ժամանակին դրա դեմ ընդունված է եղել բանաձն, սակայնԶռանըկրկին կարողացավնրանց համոզել, որ դա այդպես չէ: Բացարձակապես անհրաժեշտէ, ասաց նա, որպեսզի խոզերը, որոնք ֆերմայի ուղեղն են, աշխատելու հարմարավետ պայմաններունենան: Բացի այդ Առաջնորդին(վերջերս նա սկսել էր Նապոլեոնինանդրադառնալ «Առաջնորդ»տիտղոսով) ավելի վայել է ապրել տանը, քան գոմում: Չնայած դրան, այն լուրը, թե խոզերըոչ միայն ուտում են խոհանոցումն հանգըստանում հյուրասենյակում, այլ նան քնում անկողիններում,որոշ անասունների մոտ անհանգստությունառաջացրեց:Դմբուզըսովորականի պես դրան պատասխանեց` «Նապոլեոնըմիշտ ճիշտ է», սակայն Երեքնուկը,որը կարծես թե անկողինների դեմ որոշակի օրենք էր հիշում, գնաց ամբարիմոտ ն փորձեց վերծանել պատին գրանցվածՅոթ պատվիրանները: Չկարողանալով կարնա դալ առանձինտառերիցավելին, կանչեց Մյուրիելին: ։ պատ- ՝ Մյուրիել,-- ասաց նա,-- կարդա ինձ համարՉորրորդ վիրանը:Այնտեղ ոչինչ չի՞ անկողնումերբեք չբնելու մասին: որոշ դժվարությամբ Մյուրիելը հանգերովկարդացՊատվիրանը: Այսեղ գրված է՝ «Անասունըերբեք չի քնի անկողնում սավանով»:-- Վերջապես հայտնեց նա: Ջարմանալիէ` սակայն երեքնուկը Չորրորդ պատվիրանում սավանների հիշատակություն չէր մտաբերում,բայց քանի որ դա: գրված էր պատին, ուրեմն այդպես էլ կար: Զռանը, որը մի երկու-երեք շան ուղեկցությամբպատահաբարանցնում էր քով, հարցըլուսաբանեցճիշտ անկյան տակ: Ուրեմնդուք, ընկերներ,-- ասաց նա,-- արդեն լսել եք, որ մենք, խոզերս,անկողնի մեջ ենք քնում: Իսկ ի՞նչ կա որ: իհարկե, չէի՞ք կարծում, թե երբնէ օրենք է եղել անկողինների դեմ: Անկողինպարզապեսնշանակում է քնելու տեղ: խոտիխուրձը գոմում փաստորեննույնպես անկողին է: Օրենքը սավանով) անկողնի դեմ է, ռրը մարդու հնարանքնէ: Մենք հանել ենք տա անկողիններիսավանները ն քնում ենք վերմակներիմիջն: Պետ ո է ասել, որ դրանք շատ հարմարավետ անկողիններեն: Սակայն որ

--

գրված

|

--

լող,

--

Դուբ.վ

ավել, քան մեզ հարկավորէ, ընկերներ, հաշվի առնելով մեզանից պահանջվող մտավոր աշխատանքը:Դուք հո չեք ուզում մեզնից խլել մեր հանգիստը, ընկերներ: Դուք չեք հանդուրժի, որ մենք հոգնածության պատճառով թերանանք մեր պարտականություններում: Ձեզանիցոչ մեկն, իհարկե, չի ցանկանում Ջոնզի վերադարձը, այդպեսչէ՞: Անասուններնիսկույն հավաստեցին նրա իրավացիությունը, ն անկողիններում քնելու հարցին ոչ ոք այլնս չանդրադարձավ: Իսկ երբ որոշ ժամանականց հայտարարվեց,որ այսուհետն խոզերն առավոտյան արթնանալու են մնացածներիցմեկ ժամ ուշ, այդ հարցով նույնպես ոչ մի գանգատ չեղավ: Աշնաննանասունները հոգնած էին, բայց երջանիկ: Դժվարին տարուց, խոտի ն հացահատիկի մի մասը վաճառելուց հետո անասնակերիձմռան պաշարն այնքան էլ առատ չէր, բայց հողմաղացը հատուցում էր այդ ամենը: Այն համարյա կիսով չափ հետո եղանակը դեռ որոշ ժամակառուցվածէր: Բերքահավաքից նե նակ բարենպաստէր, անասուններն աշխատում էին ավելի եռանդուն, քան երբնէ, արդարացվածհամարելով ամբողջ օրը քար կրելը, եթե դրանով հողմաղացիպատերըգեթ մի քիչ պիտի բարձրանային:Դմբուզըլուսնի լույսի տակ մեկ-երկու ժամ աշխատում էր անգամ գիշերները: Ազատպահերին անասունները ճեմում էին կիսավարտ հողմաղացի շուրջը, զմայլվելով պատերի ուղղաձիգությամբու ամրությամբ Ա հիանալով, որ ընդունակ են եղել այդքանտպավորիչ մի կառույց ստեղծել: Միայնծեր Բենիամինն էր հրաժարվում հողմաղացով խանդավառվել, չնայած, ինչպես միշտ, ոչինչ չէր ասում, բացի իր առեղծվածայինդիտողությունից, որ էշերը երկար են ապրում: Նոյեմբերինսկսվեցին հարավ-արնմտյանկատաղիքամիները: Շինարարություննընդհատվեց, որովհետնցեմենտ. շաղախելու համարօդը չափից ավելի խոնավէր: Վերջապեսմի գիշեր քամին այնքան սաստկացավ,որ ֆերմայի կառույցները սկսեցինդղրդալ, իսկ ամբարիտանիքիցմի քանի կղմինդր պոկվեց: Ժավերն արթնացան, սարսափիցկչկչալով՝նրանք երազումհրացանիհեռավոր կրակոցէին լսել: Առավոտյանգոմից դուրս գալով, անասունները հայտնաբերեցին,որ դրոշի կայմն ընկած է, իսկբոստանիծայրի ծփին բողկի պես արմատախիլէ արված: 2Ճազիվէին նրանք հասցրել դա նկատել, երբ բոլորի կոկորդիցհուսահատությանճիչ դուրս թռավ: Նրանցառջն սոսկալի մի տեսարան էր: 2ողմաղացն ավերված էր: Մի ընդհանուր մղումով նրանք նետվեցին դեպի բլուրը: Նապոլեոնը, որը հազադեպէր շտապում, վազում էր բոլորի առջնից: Այո, նրանց տքնաջանաշխատանքիարդյունքը հավասարեցված էր հողին, այդքան դժվարություններով կտրած ու կրած քարերը թափված էին շուրջ բոլորը: Չկարողանալովխոսել, բոլորը վշտա- 63

հար նայում էին ցաքուցրիվ քարերին: Նապոլեոնըլուռ հետ ու' առաջ էր անում, երբեմն հոտոտելով գետինը: Նրա պոչը տնկվել: ն կտրուկ տարուբերվումէր, որը լարված մտավոր գործունեություն էր վկայում: Հանկարծնա կանգ առավ, ասես որոշում կա-. յացնելով: ասաց նա անվրդով,-- գիտեք, թե ով է սրա Ընկերներ,-պատասխանատուն:Ո՛վ է այն թշնամին, որը գիշերով եկել ու փլել է մեր հողմաղացը: ՁՆԱԳՆԴԻՆ:-Հանկարծ բացականչեց նա ամպագորգոռմի ձայնով:-- Ձնագնդին է արել այս ամենը: Քինախնդրությունիցդրդված,ցանկանալովլուծել իր անփառունակ արտաքսմանվրեժը, այդ դավաճանը գիշերով սպրդել է ներս ն ավերել է մոտ մեկ տարվամեր աշխատանքի արդյունքը: Հենց այստեղ, ընկերներ, ես մահվանեմ դապատարտում Ձնագնդուն: Երկրորդկարգի«Հերոս Անասուն» ն կես բուշել խնձոր կստանա նա, ով իրագործիդատավճիռը:Մի ամբողջ բուշել խնձոր նրան, ով դավաճանինկենդանիբռնի: անսահման Անասուններն էին, իմանալով, որ անգամ ցնցված Ձնագնդուպես մեկն ընդունակէր այդ աստիճանիչարագործութամեն մեկըսկսեց յան: Լսվեցինվրդովմունքիբացականչություններ, Ձնագնդունբռնելու ձներ հորինել,եթե վերջինսփորձերվերադառնալ: Բլրակից ոչ հեռու համարյա իսկույն խոզի ոտնահետքեր հայտնաբերվեցին: Դրանքկարծես թե տանում էին ցանկապատի միջի անցքիուղղությամբ: 2ետքերըհոտոտելով,նապոլեռնըհայտարարեց,որ դրանք Ձնագնդուննեն: Նրակարծիքով, Ձնագնդին . ամենայնհավանականությամբ եկել էր Ֆոքսվուդֆերմայիկողմից: . Ընկերներ, այլնս ոչ մի րոպե չենք կորցնում:-- Ասաց' Նապոլեոնը,հետքերնուսումնասիրելուցհետո:-- Անելիքդեռ շատ կա: Հենց այս առավոտիցսկսում ենք հողմաղացիվերականգնումը ն կշարունակենքամբողջձմեռ, անկախեղանակից:Մենքցույց կտանք այդ ողորմելի դավաճանին, որ մեզ այդքան էլ հեշտ չէ կասեցնել: Լավ հիշեք, ընկերներ, ոչ ոք չի կարող խափանելմեր դրանք անշեղորեն կիրագործվենմինչն վերջ: Առաջ, ծրագրերը` ընկերներ:Կեցցեհողմաղացը:ԿեցցեԱնասնաֆերման: --

`

--

|

:

ԳԼՈՒԽ

Ձմեռը շատ դժվարին էր: Փոթորկոտեղանակը փոխարինվե որը տնեցմինչ անձրններովու ձյունով, իսկ ապա՝սառնամանիքով, ուժերիներածինչափովշարունափետրվարիկեսերը:Անասուններն կում էին հողմաղացիվերականգնումը,լավ գիտակցելով, որ արտաքին աշխարհըհետնում է իրենց,ն որ նախանձմարդիկկցնծան ու հաղթանակ կտոնեն, եթե հողմաղացըչկառուցվիժամանակին Մարդիկ,ի հեճուկս նրանց, ձնացնում էին, թե չեն հավատո

հողմաղացն ավերել է Ձնագնդին՝ նրանք պնդում էին, որ հողմաղացըփլվել է պատերի բարակությանհետնանքով: Անասունները, սակայն, գիտեին, որ դա այդպես չէ: Այնուամենայնիվ շարել երեք այս անգամ որոշվեց երկու թիզի փոխարեն պատերը անոտք հաստությամբ, իսկ դա նշանակում էր, որ հարկավորէ համեմատ մեծ քանակությամբքար հավաբել: Երկար ժամանակ քարհանքը ծածկված էր ձյունով, ն ոչինչ անել հնարավոր չէր: Որոշ-առաջընթացնկատվեց դրան հաջորդածչոր սառնամանիքին, բայց դա դաժան աշխատանք ջր, ն անասուններըդժվարությամբ էին վերականգնումիրենց առաջվա խանդավառությունը: Նրանք անընդհատմրսում էին ն սովորաբար նան քաղցած էին: Թնաթափչէին լինում միայն Դմբուզն ու Երեքնուկը: Զռանը հիանալի ճառեր էր ասում նվիրման բերկրանքին աշխատանքի արժանապատվությանմասին, բայց մյուս անասուններն ավելի շատ ներշնչվում էին Դմբուզիուժից ն նրա մշտական բացականչությունից՝ «Ես ավելի եռանդուն կաշխատեմ»: օրաբաժի2ացահատիկի Հունվարինանասնակերը պակասեց: նը կտրուկ կրճատվեցն հայտարարվեց,որ փոխարենըսահմանվում է կարտոֆիլի լրացուցիչ նորմա: Սակայն պարզվեց, որ կարտոֆիլիբերթի մեծ մասը ցրտահարվածէ, քանի որ կույտերը բավականաչափհաստ շերտով չէին ծածկվել: Կարտոֆիլները փափկել էին ու դալկացել, մեծ մասն ուտելու պիտանի չէր: Անասուններնօրերով ոչինչ չէին ուտում, դարմանիցու ճակընդեղից բացի: Սովամահությունըդարձավ իրական հնարավոոր

րություն:

Այդ փաստն անհրաժեշտ էր արտաքին աշխարհիցթաքցնել: Հողմաղացիփլուզումիցբաջալերվելով,մարդիկսկսելէին նորանոր մասին: Նորից պնդում էին, թե ստեր հորինել Անասնաֆերմայի որ նրանք անասունները սատկումեն սովից ու համաճարակներից, ու մանկասպաեն ն զբաղվումկանիբալիզմով անվերջգզվռտվում հետնանքլավատեղյակէր այն բացասական նությամբ: Նապոլեոնը

ներին, որոնց կարող էին հասցնել անասնակերիպակասորդին վերաբերողիրականտվյալները,ննա որոշեցՎիմփըրինօգտագործել անասունստեղծելուհամար:Այսուհետն տպավորությունը հակառակ ները Վիմփըրիշաբաթականայցելություններիժամանակնրա հետ բոլորովին չէին շփվում: Միննույնժամանակհատուկ ընտրված մի քանիսին, մեծ մասամբ ոչխարներին, ցուցմունք էր տրված նրա են: իմիջիայլոցնկատել,որ օրաբաժիններն ներկայությամբ ավելացել շտեմարաննեդատարկ համարյա Բացիայդ Նապոլեոնը հրամայել էր ու րը բերնեբերանավազ լցնել, իսկ վրայից ծածկել հացահատիկի Վիմփըրին մնացորդներով:Մի հարմարպատրվակով անասնակերի ստեղծելովտեսնել անցէին կացրելամբարիմիջով, հնարավորություն Այդպեսխաբվելով,նա շարունակումէր աշխարհին շտեմարանները: սննդի պակասչի զգացվում: պատմել,որ Անասնաֆերմայում

Բայցն այնպեսհունվարիվերջինպարզ

արգա

որ ինչ-որ տեղից անհրաժեշտէ լրացուցիչ հացահատիկ ճարել: ԱյդօրերինՆապոլեոնը հազվադեպ էր հրապարակդուրս գալիս, ժամանակիմեծ մասն անցկացնելով բնակելիտանը, որի ամեն մի դուռ պահպանում էր կատաղի տեսքով մի շուն: Դուրս գալու դեպքում նրան միշտ հանդիսավոր կերպով ուղեկցում էին վեց շուն, չորս կողմից ն գռմռալով,եթե մեկըփորձերչափիցավելիմոտենալ: շրջապատելով նա 2Ճաճախ անգամ չէր հայտնվում կիրակի առավոտներին, իր հրամաններն արձակելովուրիշ խոզերի,սովորաբար Ջդխնի միջոցով: Մի կիրակի Զռանըհայտարարեց,որ հավերը,որոնք ուր որ է պիտիածեին,պարտավորեն ձվերը հանձնել: Վիմփըրի միջոցով Նապոլեոնըշաբաթականչորս հարյուր ձու մատակարարելու պայմանագիրէր կնքել: Դրանիցստացվածգումարովհացահատիկու էր գնվելումինչնամառ, երբ պայմանները անասնակեր կթեթնանան: Այդ լսելուն պես հավերը սոսկալի աղաղակ գցեցին: Նրանց զգուշացրել էին նման զոհողության հավանականության մասին, բայց հավերըչէին հավատացել,որ դա հնարավորէ: Նրանք արդեն էին գարնանային թուխս նստել ն ընդվզեցին, պատրաստվում պնդելով, որ ձվերիբռնագրավումըսպանությունէ: Ջոնզիվտարման օրից առաջինանգամֆերմայումապստամբության պեսմի բան տեղի ունեցավ: Երեք երիտասարդսն վառեկների առաջնորդությամբ հավերը վճռականմի փորձձեռնարկեցինխափանելՆապոլեոնի ն սկսենախաձեռնությունը: Նրանքթառեցինտանիքիհեծաննեցին ու ցին ածել այնտեղ՝ ձվերն ընկնում էին հատակին փշրվում: Նա հրամայեց անգութ պատասխանը Նապոլեոնի հետնեցանհապաղ: կտրել հավերիօրաբաժինըն մահապատիժ սահմանեցցանկացած անասունի համար, որը կփորձինրանց թեկուզ մեկ հատիկ տալ: Շները հետնում էին այդ հրահանգներիիրագործմանը:Հինգ օր դիմանալուցհետո հավերը հանձնվեցին ն վերադարձան իրենց թառերը: Ինը հավ այդ ընթացքում սատկեց: Նրանց թաղեցին բոստանում,լուր տարածելով,թե մահվանպատճառըկոկցիդիոզն էր: Վիմփըրնայդ մասինոչինչ չիմացավ, ն ձվերը ժամանակինհանձնըվեցիննպարավաճառին,որն այդուհետն գալիս էր ամեն շաբաթ: Այդ ամբողջ ընթացքում Ձնագնդուն ոչ ոք չէր տեսել: Ասում ` էին, թե նա թաքնվում է հարնան ֆերմաներիցմեկում`Ֆոքսվուդում կամ Փինչֆիլդում:Նապոլեոնըդրանց տերերիհետ նախկինից փոքր-ինչ ավելի լավ հարաբերություններուներ: Ֆերմայի : բակում տաս տարուց ի վեր գերաններիմի կույտ էր դարսված,որ. գոյացել էր ժամանակինհաճարենու անտառուտը մաքրելուց: Փայտըլավ չորացած էր, ն ՎիմփըրըՆապոլեոնինխորհուրդ էր) ն միստր Ֆրեդրիքը տվել կույտը վաճառել`միստր Փիլքինգտոնը երկուսնէլ ցանկանումէին այն գնել: Նապոլեոնըչէր կարողանում որոշել, թե նրանցիցում ընտրի:Նկատելէին, որ երբ նա հակվում 166, էր Ֆրեդրիբիկողմը,հայտարարվումէր, որ Ձնագնդինթաքնվում: `

"

Ֆոքսվուդում, իսկ երբ նախապատվությունըտրվում էր Փիլքինգտոնին, Ձնագնդին հայտնվում էր Փինչֆիլդում: Վաղ գարնաննանսպասելիորենտագնապալիմի բան հայտնաբերվեց: Ձնագնդին գիշերները գաղտագողի թափանցումէր ֆերմա: Անասուններն այն աստիճան հուզված էին, որ չէին է

կարողանումգոմում հանգիստ քնել: Ասում էին, որ նա մթության մեջ ամեն գիշեր սողոսկում է ֆերմա ն ամեն տեսակի չարիք գործում:Նա գողանում էր ցորենը, շուռէրտալիս կաթով դույլերը, կոտրումձվերը, տրորում էր ցանքը, կրծոտումպտղատու ծառերը: Ամեն մի ձախորդությունիսկույն նեթ վերագրվում էր Զնագնդուն: էր ջրատարը, մեկԵթե լուսամուտ էր կոտրվում կամ խցանվում նումեկն անպայմանկասեր, որ այդ Ձնագնդին է գիշերով եկել ու արել: Երբ շտեմարանների բանալին կորավ, ամբողջ ֆերման վստահ էր, որ Ձնագնդինայն գցել է ջրհորը: Նրանքշարունակում էին դրան հավատալ, անգամայն ժամանակ, երբ բանալին գտնըվեց ալյուրի պարկի տակ: Կովերը միաձայն հայտարարեցին,որ Ձնագնդին սպրդում է գոմ ն քնի մեջ թաքուն կթում իրենց: Առնետները, որոնք այդ ձմեռ բավականնեղություն էին պատճառել, հայտարարվեցին Ձնագնդուդաշնակիցներ: ՁնագնդուգործունեությանհամակողՆապոլեոնն ազդարարեց նա մանրամասնզննեց Շների մանիհետաքննություն: ուղեկցությամբ ֆերմայիբոլոր շինությունները, մինչ մնացածանասուններըհետնում էին պատշաճ հեռավորությանվրա: Միքանի քայլը մեկ Նապոլեոնը կանգ էր առնում ու հոտոտում ամեն անկյուն`ամբարում,գոմում, հավաբնում,բոստանում,համարյաամեն տեղգտնելով Ձնագնդու հետքերը:Դունչըսեղմելով գետնին, նա մի քանի անգամխորըշունչ Նա այստեղ էր քաշումն սոսկալիձայնովբացականչում՝ «Ձնագնդին: Ես եմ էր: հստակզգում նրահոտը»: «Զնագնդի» խոսքի վրա բոլոր շները սարսռազդու գռմռոցներէին արձակում,ժանիքներըցցելով: Անասուններըսաստիկ վախեցած էին: Նրանց թվում էր, թե Ձնագնդին մարմնավորումէ անտեսանելիմի սպառնալիք, որը համակել է ամբողջ շրջապատը ն հղի է ամեն տեսակի փորձանքով: ԵրեկոյանԶռանը բոլորին կանչեց ն տագնապածտեսքով ասաց, որ լուրջ նորություն ունի հայտնելու: Ընկերներ,-.բացականչեցնա, ջղային դես ու դեն անելով,-- քիչ առաջ հայտնաբերվել է սոսկալիմի փաստ: Ձնագնդին ծախվել է Փինչֆիլդի Ֆրեդրիքին,որը դավեր է նյութում մեր դեմ գրոհի ժամանակ ֆերման զավթելու նպատակով:Պատրաստվող Ձնագնդինծառայելու է որպեսնրա ուղեվար: Սակայնամենավատը դեռ դա չէ: Մենք բոլորս կարծում էինք, թե Ձնագնդու ըմբոստացմանպատճառընրա հավակնոտ ն ունայն նկարագիրն է: Պարզվեց, մոլորվում էինք: Գիտեք,թե ինչն որ բնկերներ, մենք է իսկականպատճառը: Ձնագնդին սկզբից ի վեր եղել է Ջոնզի դաշնակիցը: Այդ ամբողջ ընթացքումնա Ջոնզի գաղտնի գործա- 167 --

Շ

կալն էր: Դա ապացուցվումէ նրա թողածփաստաթղթերով,որոնք մենք քիչ առաջ հայտնաբերեցինք:Ըստ իս դա շատ բան է բաՉք որ մենք ինքներս ականատեսեղանք, թե ցատրում,ընկերների: ինչպես նա, բարեբախտաբար անհաջող, փորձ արեց մեզ պարն տության մատնել ոչնչացնել Գոմի ճակատամարտում: Անասուններըմնացել էին ապշած: Նման նենգությունը բազ-մապատիկավելի սոսկալի էր, քան հողմաղացիավերումը: Որոշ ժամանակնրանք անգամչէին կարողանումայն լիովին ընկալել:. Բոլորըհիշում էին կամ կարծում էին, որ հիշում են, թե ինչպես` է Ձնագնդիննրանց առաջնորդել Գոմի Ճակատամարտում, ինչ-: պես է քաջալերելն գրոհի կոչել, ինչպես մարտումմի պահանգամ չի վարանել նույնիսկ Ջոնզի կրակոցից վիրավորվելուց հետո: Առաջինպահերին փոքր-ինչ դժվար էր հասկանալ, թե ինչպես է այդ ամենը կապվումՋոնզի կողմնակից լինելու հետ: Նույնիսկ Դմբուզը, որը հազվադեպ էր հարցեր տալիս, զարմացած էր: ու մեծագույն Ոտքերըտակըծալելով, նա պառկեց, փակեց դժվարությամբկարողացավձնակերպել իր միտքը: նա:-Ես դրանչեմ հավատում: --- Ասաց Ձնագնդինքաջ կռվում եմ Ես այդ տեսել: Չէ որ մենք նրան էր Գոմիճակատամարտում: ինքս իսկույն նեթ առաջին կարգի «Հերոս Անասուն» շնորհեցինք: Ընկերներ,դա մեր սխալն էր: Քանիոր հիմա ստույգ հայտնի է,-- այդպեսէ գրված մեր հայտնաբերած գաղտնի փաստաթղթեբում,-- որ իրականումնա փորձումէր մեզ ծուղակը գցել ու կործանել: Բայց չք որ նա վիրավորվեց:-- Ասաց Դմբուզը:-- Բոլորս տեսանք,թե ինչպես էր նրա վերքերից արյուն կաթում: մասն էր կազմում: Դա նախնականպայմանավորվածության ԳոռացՋռանը:-- Ջոնզի կոտորակը նրան ընդամենը քերծեց: ես` ձեզ ցույց կտայիիր վկայությունը,եթե դուք կարդալ կարողանայիք: : Ըստ այդ դավադրության, վճռական պահին Ձնագնդինպիտի. փախուստինշան տար ն ռազմի դաշտը թողներ թշնամուն: Քիչ էր մնում, որ դա նրան հաջողվեր,ես անգամկասեի,ընկերներ, որ նա, անպայման հաջողության կհասներ, եթե չլիներ մեր հերոսական` Առաջնորդըը̀նկեր Նապոլեոնը:2-իշումեք, թե ինչպես ճիշտ այն: պահին, երբ Ջոնզը իր մարդկանց հետ մտավ բակը, Ձնագնդին. ն կենդանիներից շատերըհետնեհանկարծշուռ եկավու փախավ, նան ցին նրան: Ինչպեսկարող եք չհիշել, որ նույն այդ պահին, երբ։ թվում էր, թե ամեն ինչ կորել է, ն արդենխուճապէր սկսվում, ընկեր։ Նապոլեոնը, «Կորչի մարդկությունը» ճիչով, առաջ ցատկեց ն մխրճեցՋոնզի ոտքիմեջ: Այդքանըհո հիշում եք, ատամները ընկերներ:-- Բացականչեց Զռանը,դեսից դեն ցատկելով: անասունՀիմա,երբՋռանն ամեն ինչ պատկերավոր նկարագրեց, են: Ամեն դա հիշում դեպքումնրան ներին թվաց,որ նրանք իսկապես վճռականպահինՁնագնդինփախուսհիշեցին,որ Ճակատամարտի տի է դիմել: ՍակայնԴմբուզըդեռնսթեթնակիանհանգստացած էր: `

աչթերն

--

--

--

--

--

չէ: ՛

որ Ձնագնդին դավաճան էր հենց 2:ետագայինրա արարքներն սկզբից:-- Վերջապեսասաց նա:-ուրիշ բան: ԲայցԳոմի ճակատամարտումնա իսկականընկեր էր:

Ես

--

չեմ հավատում,

Մեր Առաջնորդընկեր Նապոլեոնը,-- դանդաղ ու հատ-հատ վճռաազդարարեցՋռանը, վճռականապեսհայտարարել է,-է կանապես, ընկերներ,--- որ Ձնագնդինսկզբից ի վեր եղել Ջոնզի գաղափարըծագելուց գործակալը, այճ՝ անգամ Ապստամբության շատ ավելի առաջ: Այ, դա ուրիշ բան:-- ԱսացԴմքուզը:-Եթե ընկեր Նապոլե--

-

--

այդպես է ասում, ուրեմն ճիշտը դա է: Ահա ճիշտ մոտեցումը, Զռանը, ընկերներ:-- Բացականչեց ծայր աստիճան աչքերով միննույն ժամանակիր փոքրիկպսպղուն անդուր մի հայացք նետելով Դմբուզիկողմը: Նա շրջվեց, որ գնա, եմ բոլոր կենդանինեն ազդեցիկձայնովավելացրեց: Զգուշացնում րին՝ աչքներդլայն բաց պահեք:Մենքհիմքերունենք կասկածելու,որ կաննան մերմեջ: հենցայս պահիսՁնագնդուծպտվածգործակալներ հետո Նապոլեոնըհրամայեց անասունՉորսօր անց կեսօրից ներին հավաքել բակում: Երբ բոլորն եկան, Նապոլեոնը,իրերկու շքանշանը կապած (վերջերս.նաիրեն առաջինն երկրորդ կարգի «Հերոս Անասուն» էր շնորհել) տնից դուրս եկավ ինը ամեհի շների ուղեկցությամբ,որոնց սահմռկեցուցիչգռմռոցներիցանասունների մեջքով դող էր անցում: Բոլորն անխոս կծկվեցինիրենց տեղերում, կարծեսկանխազգալով,որ սարսափելիմի բան է պատահելու: Նապոլեոնըխոժոռ հայացքով աչքի էր անցկացնումներկաներին: 2անկարծնա զիլ մի խռինչ արձակեց:Նույն պահին շները նետվեցին առաջ ն, ականջներիցբռնելով, սարսափիցու ցավից վնգստացող չորս խոզերի քարշ տվեցին Նապոլեոնիոտքերի տակ: Խոզերիականջներըարնել էին, շները, արյուն ճաշակելով, էլ ավելի գազազեցին: Նրանցից ոմանք, ի զարմանս . բոլորի, հարձակվեցինԴմբուզի վրա: Տեսնելով այդ, Դմբուզն օդի մեջ սմբակով գետնին գամեց շներից մեկին: Շունը կաղկանձեց, գթություն աղերսելով,իսկ մնացածները փախան,պոչերը սեղմած ոտքերիարանքում: Դմբուզընայեց Նապոլեոնին,որ իմանա, շանը թե բաց թողնի: ԱյլայլվածՆապոլեոնըկտրուկհրամաջախջախի, լեց շանն ազատ արձակելն ճմրթվածու կաղկանձող շունըծլկեց: Իրարանցումը խաղաղվեց:Չորս դողդողացող խոզերըմեղավոր տեսքով սպասումէին: Նապոլեոնընրանց պատվիրեցխոստովասել իրենց հանցանքը: Դրանք հենց այն խոզերն էին, որոնք բողոքել էին.կիրակնօրյամիտինգների վերացման դեմ: Առանց թելադրանքի նրանք խոստովանեցին,որ գաղտնի կապ են պահպանել Ձնագնդուհետ՝ սկսած վերջինիսարտաքսումից,օժանդակել են նրանհողմաղացիկործանմանգործում ն դաշինք էին կնքել սրա հետ Անասնաֆերման միստր Ֆրեդրիքինհանձնելու նպա- 169 ոնն

--

տակով: Նրանքնան ավելացրին, որ Ձնագնդիններքին կարգով է, որ երկարտարիներիընթացքում Ջոնզի գործակալն: հետո շները ճարպկորենպատռեցին' է եղել: Խոստովանությունից ն նրանց կոկորդները, Նապոլեոնըսարսռազդու ձայնով տեղեկա-. ցավ, թե արդյոքուրիշ անասուններ խոստովանելիքչունեն: Ձվերի ապստամբությանանհաջող փորձի պարագլուխ երեք հավերն առաջ եկան ն խոստովանեցին, որ Ձնագնդիննրանց երազումհրահրելէ Նապոլեոնի կարգադրություններին չենթարկվել: որ անցյալ Սրանքնույնպեսմորթվեցին:Ապամի սագ խոստովանեց, ու է թաքցրել կերել գարու վեց տարվաբերքահավաքին գիշերով հատիկ: Մի ոչխար խոստովանեց,որ Ձնագնդուդրդմամբմիզել: է խմելուջրավազանի մեջ, ուրիշ երկուսնընդունեցին, որ սպանել են հատկապեսնվիրվածմի ծեր խոյի,վերջինիսխարույկի Նապոլեոնին շուրջը վազեցելով:Բոլորինտեղնուտեղըմորթեցին:Խոստովանությունների ն մահապատիժների պատմությունըշարունակվեց, մինչն որ Նապոլեոնիառջն դիակների մի կույտ գոյացավ, ն օդը լցվեց արյանծանր շնչով, որն անծանոթէր Ջոնզիվտարմանօրից ի վեր: Երբ ամեն ինչ ավարտվեց,ընկճված ու ցնցված անասունները, բացի խոզերից ու շներից, առանց խոսքի թողեցին-հեռացան:: Նրանք չգիտեին, թե որն է ավելի սոսկալի Ձնագնդու հետ թե այն դաժան դաշնակցած անասունների դավաճանությունը, հատուցումը, որին իրենք ականատեսեղան: Հին օրերին նրանք. հաճախներկաէին գտնվել ոչ պակասարյունահեղ տեսարաններ : սակայնբոլորին թվում էր, որ այժմ ամեն ինչ շատ ավելի վատ է, քանիոր տեղի է ունեցել հենց իրենցմեջ: Ջոնզիփախուստիցմինչն: օրս ոչ մի կենդանիուրիշ կենդանուչէր սպանել: Անգամառնետնե-: րին վնաս չէր հասցվել: Բոլորըդիմեցինդեպիկիսավարտհողմա-։ ղացի բլրակը ն, կուչ գալով, պառկեցինու իրար սեղմվեցին, ասես, տաքանալուհամար`Երեքնուկը,Մյուրիելը,Բենիամինը,կովերը, ` բոլորը, բացի կատ-։ ոչխարները, հավերն ու սագերը, փաստորեն` վից, որն անհետացելէր ճիշտ Նապոլեոնիկանչածժողովիցառաջ: Ռրոշժամանակոչ ոք չէր խոսում: ՄիայնԴմբուզնէր մնացել ոտքի, վրա: Երկարսն պոչը խփելով կողերին, նա դես ու դեն էր անում, : նա ասաց:| երբեմնզարմանքիցթեթնակի խրխնջալով: Վերջապես Ես ոչինչ չեմ հասկանում: Երբեք չէի հավատա, որ մեր ֆերմայում կարող են նման բաներ պատահել: Երնի թերությունը հենց մեր մեջ է: Միակ ելքն, ըստ իս, ավելի եռանդուն աշ խատանքիմեջ է: Այսուհետն ես առավոտյան մեկ ժամով շու

Քորոն

--

կարթնանամ:

Այդ ասելով, նա

|

մինչն քուն մտնելը տվեց հողմաղացի մոտ:

դիմեց դեպի քարհանքըն

երկու բեռ քար հավաքեցու քարշ Անասուններնանձայն կուչ եկան Երեքնուկի շուրջը: Բլրակից մե Անասնաֆերմայի լայն տեսարան էր բացվում շուրջբոլորը: մասը երնում էր՝ ճանապարհինհասնող երկար արոտը, խոտհնձ

անտառուտը, ջրավազանը, ցորենի կանաչ ծիլերով դաշտերը, շինությունների կարմիր կտուրները, ծխնելույզներից գալարվող ծխով: Արնի հորիզոնական ճառագայթները ոսկեզօծել էին խոտն ու թփուտների եզրերը: Դեռ երբեք ֆերման,-- նրանք մի տեսակ.զարմանքովհիշեցին, որ դա հենց իրենց ֆերման է՝ ծայրից ծայր անասունների սեփականությունը,-- այդքան բաղձալի վայրչէր թվացել: Բլրակիցցած նայելով, Երեքնուկիաչքերն արցունքով լցվեցին: Եթե նա ի վիճակի լիներ ձնակերպել իր մտքերը, ապա կասեր, որ նրանք բոլորվին այլ նպատակներ ունեին, երբ տարիներառաջ սկսեցինպայքարել մարդու բռնակալության դեմ: Սարսափիու կոտորածի տեսարաններ չէին, որ ակնկալել էին նրանք այն գիշերը, երբ ծեր Գնդապետընրանց կոչ արեց: Երեքնուկն այն ժամանակապագան Ապստամբության պատկերացնումէր որպես սովից ու մտրակիցազատ անասունների մի հասարակարգ,ուր բոլորը հավասար էին, ամեն մեկն ներածին չափով, իսկ ուժեղները պաշտաշխատումէր:իր ուժերի թույլերին,ինչպես ինքն էր պաշտպանելբադիկնեպանում" էին: ն նա չգիտեր, թե րին ճառի գիշերը: Փոխարենը,.-ինչու,-- եկել էր մի ժամանակ,երբ շուրջը ոչ ոք չէր հանդգնում արտահայտելիր կարծիքը, ամենուր կատաղածշներ էին վխտում, իսկ ընկերները, սոսկալի ոճիրներ խոստանալով,աչքիդ առջն հոշոտվում էին: Երեքնուկը չէր մտածում ապստամբությանկամ անհնազանդությանմասին: Նա գիտեր, որ այդ ամենով հանդերձ, իրենց վիճակը շատ ավելի լավ է, քան Ջոնզի օրոք, ն որ ամեն ինչից առաջ անհրաժեշտ է կանխել մարդկանցվերադարձը: Ինչ է հավատարիմ մնալ, քրտնաջան էլ լիներ, նա շպըդւնակելու ն՛ աշխատել կատարել: ստացվողհրամանները,Նապոլեոնիառաջն այնպես նա ն մնացած բոլոր անաներքո: Բայց նորդության սունները դրա չէ, որ պայքարել էին ու աշխատել: Հանուն դրա չէր, որ նրանք՝ կառուցելէին հողմաղացն ու կուրծք տվել Ջոնզիգնդակներին:Ահա թե ինչ էր մտածում Երեքնուկը,չկարողանալով դրան համապատասխան խոսքեր գտնել: Վերջապես, փորձելով ինչ-որ չափով արտահայտել այն, ինչն անկարող էին իր իմացած խոսքերը, նա սկսեց երգել «Անգլիայի գազանները»: Նրան միացանշուրջը նստած անասունները, երեք անգամանընդմեջերգելով այդ երգը՝ մեղմ, դանդաղ ու վշտահար՝ այնպես,ինչպես մինչ այդ երբեք չէին երգել: Հազիվ էին նրանք ավարտել երրորդ անգամը, երբ Զռանը, երկու շների ուղեկցությամբ, կարնոր ասելիք ունեցողի տեսքով մոտեցավնրանց: Նա տեղեկացրեց, որ, Նապոլեոնիհատուկ հրովարտակով, «Անգլիայի գազանները» հայտարարվում է չեղյալ: Այսուհետնայդ երգն արգելված է: Անասուններըշանթահար էին: "471 իւ արտը,

Գնդապետի

համպր,

"

--

Ինչու:-- ԳոռացՄյուրիելը:

Դրակարիքն, ընկերներ, այլնս չկա:-- Սառըպատասխանեց ՛ Ջռանը:-- «Անգլիայիգազանները» Ապստամբության երգն-էր: | այժմարդենավարտվածէ: ԴավաճանՍակայնԱպստամբությունն ների մահապատժովայսօր այն հասավ իր վերջակետին: եվ: պարտվածէ: «Անգլիայիգազանարտաքին,ն ներքին թշնամին --

ներ»-ում մենքարտահայտում էինք գալիք կատարյալհասարակարգի Սակայն, քանի որ այդ հասարակարգնարդեն մեր բաղձանքը: է, պարզ որ նշված երգն այլնս իմաստ հաստատված չունի: է դառնում, Չնայածիրենցերկյուղածությանը,անասուններիցոմանք թերնս բողոթեին,բայց այդ պահին ոչխարները սկսեցին իրենց սովորական մկկոցը. «Չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ», որը շարունակվեցմի քանի րոպե, վերջ դնելով ցանկացածվիճաբանության: Այդուհետն «Անգլիայի գազաններն» էլ ոչ ոք չլսեց: Դրա փոխարենբանաստեղծՄինիմուսըգրեց մի ուրիշ երգ, որը ըսկսվում էր հետնյալ տողերով. Երբեք,6 ֆերմա անասունների, Դու իմ պատճառովվնաս չես կրի... -

Այս երգը կատարվում էր ամեն կիրակի, առավոտյան դրոշը բարձրացնելուցհետո: Բայցանասուններինչգիտեսինչու թվում էր, որ ոչ բառերը,ն ոչ էլ մեղեդին«Անգլիայի գազաններին»չէին հասնի: ԳԼՈՒԽ

Մի քանի օր անց, երբ մահապատիժներիպատճառածսարսափը .

մարեց, անասուններից ոմանք հիշեցին, համենայն դեպս նրանց ազդարարում է՝ թվաց, թե հիշեցին, որ ՎեցերորդՊատվիրանն Ու չնայածխոզե«Անասունըերբեք ուրիշ անասունիչի սպանի»: րի կամ շների ներկայությամբ ոչ ոք հարկ չհամարեց նշել այդ փաստը, անասունները զգում էին, որ կատարվածսպանությունները դրա հետ չեն համատեղվում: ԵրեքնուկըԲենիամինինխնդրեց իր համար կարդալ Վեցերորդ Պատվիրանը, իսկ երբ Բենիամինն ըստ իր սովորության ասաց, որ նման գործերի չի խառնվում, նա խնդրեց այդ անել Մյուրիելին: Մյուրիելը կարդաց. «Անասունըերբեք ուրիշ անասունի չի սպանի առանց պատճառի»: Չգիտես ինչու վերջին երկու բառը դուրս էին ընկել անասունների հիշողությունից: Սակայնայժմ նրանք հաչի խախտված՝ մոզվեցին, որ Պատվիրանը պարզ էր, որ Ձնագնդու հետ դաշնակցած դավաճաններինսպանելու համարծանրակշիռ պատճառներկային: Այդ ամբողջ տարին անասուններն աշխատեցինավելի եռան- : դուն, քան նախորդին: 2ողմաղացի վերականգնումընախկինից . հաստ պատերովն նշանակված ժամկետին, չհաշված ֆերմայի. 172 առօրյա աշխատանքները,սաստիկ ծանր գործ էր: Լինում էին |

պահեր,երբ անասուններինթվում էր, որ իրենք ավելի երկար-են թան Ջոնզի ժամանակներում: աշխատումն ուտում են ոչ ավելին, Ամեն կիրակի առավոտՋռանը, տոտիկով թղթի երկար մի թերթ սեղմած, բարձրաձայն թվեր էր կարդում, որոնք ապացուցումէին, թե անասնակերի ամեն տեսակի արտադրությունն աճել է 200, 300 կամ 500 տոկոսով: Անասուններընրան չհավատալու պատձառ չունեին, մանավանդ որ ոչ ոք հստակ չէր հիշում, թե ինչպիսին էր եղել վիճակն Ապստամբությունից առաջ: Չնայած դրան, լինում էին օրեր, երբ անասունները կկախընտրեինավելի քիչ թվեր ն ավելի շատկեր ստանալ: Բոլոր հրամաններն այժմ արձակվում էին Զռանիկամ մնացած խոզերից մեկի միջոցով: Նապոլեոնն անձամբ երնում էր ամիսը մեկ-երկուանգամ:Շներիշքախմբիցբացի,նրան ուղեկցում էր նան մի սն աքաղաղ, որը, առջնից քայլելով,շեփորահարի պես բարձր «ծուղրուղու» էր կանչում Նապոլեոնիամեն խոսելուցառաջ: Ասում էին, որ անգամտան մեջ Նապոլեոնըմնացածներիցզատ առանձին է զբաղեցնում:Նա ճաշում էր մենակ, երկու սպասահարկաբաժին վոր շների ներկայությամբն ուտում էր միայն ԱրքայականԴերբի սպասքից,որը գտնվում էր հյուրասենյակիապակեպատպահարանում: Ազդարարվելէր նան, որ հրացանն ամեն տարի պարպվելու է Նապոլեոնիծննդյան օրը, մյուս երկու հոբելյաններիցբացի: Նապոլեոնինայլնս երբեք պարզապես«Նապոլեոն» չէին կոոճում նրանանդրադառնումէին որպես«Մեր չում: Պաշտոնական Առաջնորդընկեր Նապոլեոն»-ի, իսկ խոզերընրա համար բազմապիսի կոչականներէին հորինում, ինչպես, օրինակԱ̀նասունների Հայր, ՄարդկությանՍարսափ,ՈչխարներիՊահապան,Բադիկների Բարեկամն այլն: Զռանն արցունքախեղդէր լինում.իր ճառերում,վկայակոչելովՆապոլեոնիիմաստությունը,անսահման բարությունը ու այն խորը սերը, որը նա տածում է բոլոր անասունների ն մանավանդ այն թշվառների հանդեպ, որոնք, դեռ տգիտությանու ստրկացմանմեջ են մյուս ֆերմաներում: Սովորություն էր դարձել Նապոլեոնինփառք տալ ամեն նվաճման ու բախտի բերման համար: 2աճախ կարելի էր լսել, թե ինչպես հավերիցմեկը մյուսին ասում է. «Շնորհիվմեր Առաջնորդընկեր Նապոլեոնիղեկավարության, ես այսօր հինգ ձու ածեցի», կամ ինչպես երկու կով ջրավազանի մոտ բացականչում էին. «Փառք ընկեր Նապոլեոնին,ինչ համեղ է ջուրը»: Ֆերմայումտիրող ընդհանուր տրամադրությունըլավ էր արտահայտում«ԸնկերՆապոլեոն» բանաստեղծությունը, որը գրել էր Մինիմուսը.

Ով զրկվածների միակհենարան, Ով երջանկությանառատ շատրվան, է հոգիս ոնց կերոն, Բոցավառվում

17.

Երբ ես նայում եմ,-- 6 լափի արքա,-Քո ղեկավարողաչքին հայրական.

հավերժական,

Արնիպեսջերմ ու ԸնկերՆապոլեոն:

Ով առատաձեռն բաշխողդ վերին Նրա, ինչ թանկ է քո զավակներին՝ Թավալվելուհարդ ու լափի թափոն. Ամեն փոքր ու մեծ թռչուն

գազան իր որջում սեփական 2Ճոգատար աչքի տակ քո հայրական, ու

Երջանիկէ

ԸնկերՆապոլեոն:

Եթե իմ կինը մի խոճկործներ,-Թեկուզգրտնակիչափ էլ նա լիներ-Որպեսօրինակ,իդեալ, էտալոն Քեզ պիտի ընտրեր, ղեկավարճարտար, Քեզ իր առաջինսուրբ երդումը տար Եվ ճղճղար քո անունն արդար՝ ԸնկերՆապոլեոն:

Նապոլեոննայդ բանաստեղծությանը հավանություն էր տվել պատվիրելէր հավերժացնելմեծ ամբարիպատին,Յոթ Պատվիրաններիդիմաց: Կողքին Նապոլեոնիկիսադեմն էր, որը սպիտակներկով նկարել էր Զռանը: Ֆերմայիբակում դիզված փայտանյութըդեռնս չէր վաճառվել, ն Նապոլեոնը,Վիմփըրի միջնորդությամբ,բարդ բանակցություններ էր վարում Ֆրեդրիքի ու Փիլքինգտոնիհետ: Ֆրեդրիքը փայտըգնելու ավելի մեծ ցանկություն ուներ, բայց հարմարգին չէր առաջարկում: Միննույն ժամանակնորոգվել էին այն լուրերը, թե Ֆրեդրիքը, որը պայթում է հողմաղացիհանդեպ նախանձից, Անասնաֆերման գրոհելու ն հողմաղացը ոչնչացնելու դավադըրություն է նյութում: Հայտնիէր նան, որ Ձնագնդին շարունակում է թաքնվել Փինչֆիլդ ֆերմայում: Ամառվակեսին անասունները խիստ անհանգստացան,լսելով երեք հավերի խոստովանության մասին: Ձնագնդու հրահրությամբնրանք դավադրություն էին ծրագրելՆապոլեոնին սպանելունպատակով: Նրանցանմիջապես մահապատժիենթարկեցին, իսկ Նապոլեոնիապահովությանհամար նախաձեռնվեցին նոր միջոցներ: Գիշերով նրա անկողինը սկսեցին հսկել չորս շուն, իսկ Կարմրուկանունով մի խոճկորի հանձնարարվեցնրանից առաջ համտես անել բոլոր կերակուրները, որ հանկարծդրանք թունավորվածչլինեն: | Միննույնժամանակհայտնի դարձավ,որ Նապոլեոնըպայմա-| նավորվել է փայտը վաճառել Փիլքինգտոնին,վճռված էր նան: որոշ ապրանքների կանոնավոր փոխանակությունհաստատել ն

.

-

ն Ֆոքսվուդիմիջն: Նապոլեոնի ն Փիլքինգտոնի Անասնաֆերմայի արդեն գրեթե բարեկամականէին, չնայած հարաբերություններն իրագործվումէին բացառապեսՎիմփըրիմիջոցով: Անասունները Փիլքինգտոնին,որպես մարդու, չէին վստահում, սակայն նախընտրումէին նրան Ֆրեդրիքից,որից վախենում ն որին ատում էին: Ամառվա վերջերին, երբ հողմաղացի շինարարությունն արդեն ավարտինէր մոտենում, էլ ավելի սաստկացանֆերմայինսպառնացող նենգ հարձակմանմասին լուրերը: Ասում էին, որ Ֆրեդրիքը ն որ նա արդեն գալու է հրացաններովզինվածքսան մարդկանցով, է կաշառել իշխանություններինյու ոստիկանությանը, որպեսզի անպատիժ բռնագրավի Անասնաֆերմայի փաստաթղթերը:Դեռ ավելին,Փինչֆիլդից սարսռազդու պատմություններէին հասնում այն կեղեքումների մասին, որոնց Ֆրեդրիքը ենթարկում էր իր

մտրակել-

անասուններին: Նա -սպանել էր մի ծեր ձիու, սովամահէր անում կովերին, շներից մեկին նետել էր հնոցը, իսկ երեկոյան զվարճանումէր խթաններինածելի կապածաքթլորներ կռվեցնելով: եռում Անասունների արյունը կատաղությունից էր իրենցեղբայրների մասին նման պատմություններլսելիս, ն ժամանակառ ժամանակ նրանք բողոքաձայնպահանջումէին իրենց թույլ տալ հարձակվել Փինչֆիլդիվրա,վռնդել մարդկանցու ազատագրելիրենց եղբայրներին: Սակայն Զռանընրանց ամեն անգամհորդորումէր հապճեպ քայլերի չդիմել ն վստահել ընկեր Նապոլեոնիստրատեգիային: Չնայած դրան հակաֆրեդրիթյանտրամադրությունները շարունակում էին բորբոքվել: Մի կիրակի Նապոլեոնն առավոտյան անձամբ եկավ ամբար ն բացատրեց, որ երբեք մտադրություն չի ունեցելփայտանյութըՖրեդրիքինվաճառելու, ասելով, որ իր նման սրիկաներիհետ արժանապատվությունից ցածր է համարում գործ բռնելը: ԱմենուրԱպստամբություն քարոզող աղավնիներին արգելվեց ոտք դնել Ֆոքսվուդ,իսկ նրանց «Մահ մարդկությանը» կոչը փոխարինվեցմեկ ուրիշով՝ «Մահ Ֆրեդրիքին»:ՈՒշ ամռանը Ձնագնդուբանսարկություններիցնս մեկը: Ցորեբացահայտվեց նի արտը մոլախոտերովլի էր` պարզվեց, որ իր գիշերային այցերիցմեկի ընթացքումՁնագնդինմոլախոտիսերմերէ խառնել սերմացուցորենին: Դավադրությանը մասնակիցմի սագ խոստոն ինքնասպան եղել` թունավոր հատապտուղ վանվել էր Ջռանին նան կուլ տալով: Անասունները իմացան, որ Ձնագնդիներբեք, ինչպես իրենք էին մինչ այդ կարծել, առաջին կարգի «Հերոս Անասուն» չի ստացել: Դա մի առասպել էր, որը Գոմի Ճակատամարտից հետո տարածել էր ինքը Ձնագնդին:Նա ոչ միայն չէր պարգնատրվել,այլն հանդիմանություն էր ստացել ճակատամարտում թուլամորթություն դրսնորելու համար: Անասուններից ոմանք այս անգամ էլ թիչ էր մնում զարմանային, բայց Զռանը նրանց շուտափույթհամոզեց, որ իրենց հիշողությունը կաղում է: Աշնանը,սոսկալի ջանքերիգնով,-- քանի որ պետք էր ապա-

`

հովել նան բերքահավաքը,-- ավարտվեցհողմաղացի շինարա-. րությունը: Մնում էր տեղադրել մեքենաները,որոնց համար Վիմ-. փըրն արդեն բանակցություններէր վարում: Ամեն դժվարության հակառակ, չնայած փորձառության պակասին, պրիմիտիվ գործիքներին. բախտի քմահաճույքներին ն ի հեճուկս Ձնագնդու դավաճանությանը,աշխատանքներնավարտվեցին ճիշտ նշանակված օրը: Ուժասպառ, բայց հպարտ,անասուններնանդադար պտտվում էին իրենց գլուխգործոցի շուրջը, որն այժմ նրանց ավելի գեղեցիկէր թվում, քան երբ կառուցվելէր առաջին անգամ: Բացի այդ պատերն այժմ նախկինից կրկնակի հաստ էին՝ այս անգամնրանց էլ ոչինչ չէր փլի: Իսկ երբ անասունները մտածում էին, թե ինչ ծանր աշխատանքեն իրենք թափել, ինչպիսի հիասթափություններ են հաղթահարելն ինչքան կփոխվիիրենց կյանքը, երբ հողմաղացի թները պտտվեն ու աշխատի դինամոն, նրանք, հոգնածությունը թոթափելով, սկսում էին թչկոտել կառույցի շուրջն ու ցնծագին ճիչեր արձակել: Նապոլեոնը,շների ն աքլորի ուղեկցությամբ,եկավ հողմաղացը զննելու ն անձամբ շնորհավորեց անասուններին իրենց նվաճման առթիվ, հայտարարելով, որ կառույցը կկոչվի Նապոլեոնի2:ողմաղաց: Երկուօր անց անասուններինկանչեցինամբարհատուկժողովի: Նրանքզարմանքիցշանթահարեղան, լսելով Նապոլեոնի հայտարարությունը, թե փայտանյութը վաճառվել է Ֆրեդրիքին:Վաղը Ֆրեդրիքիուղարկածսայլերովայն սկսելուէին տանել: Փիլքինգտոնի հետ իր թվացյալբարեկամության ամբողջընթացքումՆապոլեոնն իրականումգաղտնիհամաձայնությանմեջ է եղել Ֆրեդրիքիհետ: հետ բոլոր կապերըխզվեցին,Փիլթինգտոնին Ֆոքսվուդի վիրավորականուղերձներհղվեցին: Աղավնիներին հանձնարարվեց չմտնել Փինչֆիլդն «Մահ Ֆրեդրիքին» կոչըփոխարինել«Մահ Փիլքինգտոնին» կոչով: Բացիայդ Նապոլեոնըբոլորին հավաստիացրեց,որ Անասնաֆերմայի վրապատրաստվող հարձակմանլուրերըմիանգամայն սխալ են, իսկանասուններիհանդեպՖրեդրիքի դաժանության մասինպատմություններըխ̀իստչափազանցված:Այդ ամենն ըստ ն նրա գործակալներիտարածած երնույթինՁնագնդու բամբասանքնան, ներն էին: Պարզվեց որ Ձնագնդին, ի վերջո, Փինչֆիլդումչի թաքնվում ն ընդհանրապես երբնէ չի եղել՝ նա՛ապրում այնտեղ է (ն, ասում են՝ բավականշքեղ) Ֆոքսվուդում ն իրականում վաղուց ի վեր է հանդիսանում Փիլքինգտոնի վարձկանը: խոզերըհիացած էին Նապոլեոնիխորամանկությամբ: Փիլքինգտոնի բարեկամձնանալով, ՆապոլեոնըՖրեդրիքինստիպել էր տեսներկու ֆունտով բարձրացնել առաջարկածգինը: Սակայն Նապոլեոնի գերազանցությունըերնում էր նան այն բանում, ասաց Ջռանը,որ նա ոչ ոքի չի վստահում` անգամ Ֆրեդրիքին:Ֆրեդրիքը փորձել էր փայտանյութիդիմաց չեկ դուրս գրել, որը, ասում են, վճարելու խոստումով թղթի մի կտոր է: Բայց Նապոլեոնը

հիմար չէ: Նա պահանջելէ իսկական հինգանոցներ, որոնք պետք է վճարվեին ապրանքը տանելուց առաջ: Ֆրեդրիքն արդեն վճարել է, ն այդ գումարը ճիշտ ն ճիշտ բավական է հողմաղացի սարքավորումըձեռք բերելու համար: Փայտանյութը սկսեցին սայլերով շուտափույթ տանել: Երբ վերջին սայլը գնաց, մի նոր հատուկ ժողով հրավիրվեց, Ֆրեդրիքի մուծած դրամը ցուցադրելու համար: Երկու շքանշանը կրծքին, երանյալ ժպիտով, Նապոլեոնը փռվել էր հարթակիվրայի հարդին, դրամըգեղեցիկ դարսածիր կողքին, խոհանոցից բերվածճենապակյա պնակիվրա: Անասուններըդանդաղանցնում էին նրա կողքով, հոտոտեց, հերթովզննելով դրամը: Դմբուզնանգամթղթադրամները ն նրա շնչից առանձին թերթիկներըշարժվեցին ու խշխշացին: Երեքօր անց սոսկալի իրարանցումսկսվեց: Սփրթնած Վիմփըրը ներս սուրաց ֆերմա,հեծանիվըգցեցբակումն նետվեցուղիղ տուն: 2Ճաջորդ պահինՆապոլեոնի հարկաբաժնիցկատաղիմռլտոց լսվեց: Լուրը հրդեհի պես տարածվեցֆերմայով մեկ՝ թղթադրամներըկեղծ էին: Ֆրեդրիքըփայտը ձրիէ տարել: Նապոլեոննանմիջապեսանասուններինժողովեց ն ահարկու ձայնով Ֆրեդրիքինդատապարտեց մահապատժի:Բռնելու դեպքում վերջինիս հարկավորէր կենդանի խաշել: Միննույնժամանակ նա` զգուշացրեց, որ այդ դավաճանությունիցհետո պետք է ակնկալել ամենավատը, ն որ Ֆրեդրիքն ու իր մարդիկ ամեն վայրկյան կարող են իրագործել վաղուց սպասվող հարձակումը: Ֆերմայիմատույցներում դետերնշանակվեցին:Բացիայդ Ֆոքսվուդ հաշտվողականնամակով ուղարկվեցինչորս աղավնի: Գրոհը սկսվեց հաջորդ առավոտյան:Նախաճաշինվազելով եկան պահակայիններնու հաղորդեցին, որ Ֆրեդրիքնիր հետեվորդներով արդեն ներս է անցել հնգահեծանդարպասից:Անասուններն.արիաբարնետվեցին նրանց ընդառաջ,բայց այս անգամ պես հեշտ հաղթանակչտարան: Տասնհինգ Գոմի, ճակատամարտի իրար մարդիկ մեջ վեց-յոթ հրացան ունեին ն իսկույն կրակ Հ. բացեցին: Անասուններըչդիմացան սոսկալի պայթյուններին ու կոտորակին ն, չնայած Նապոլեոնիու Դմբուզիկոչերին, քիչ անց նահանջեցին: Ոմանք արդեն վիրավորվածէին: Բոլորըթաքնվեցին շինություններում ն սկսեցին ծակուծուկերիցզգուշորեն դուրս` նայել: Ամբողջարոտավայրը,հողմաղացիհետ միասին, թշնամու ձեռքում էր: Մի պահ անգամ Նապոլեոննէր թվում մոլորված: Նա լուռ հետ ու առաջ էր անում, ջղային ցնցելով պոչը: Ֆոքսվուդի ու կողմը թախծոտհայացքներ էին ուղղվում: Փիլքինգտոնի իր մարդկանց օգնությամբ դեռ կարելի կլիներ ինչ-որ բան անել: Բայց այդ պահին նախորդ օրն ուղարկված աղավնիները վերադարձան, Փիլքինգտոնիցմի թուղթ բերելով: Թղթի վրա մատիտով գրված էր. «Տեղն է ձեզ»: Ֆրեդրիքնիր մարդկանցովկանգ էր առել հողմաղացիմոտ: 177 .

.

շինգ վիպակ

Ահաբեկվածմրմունջով, անասուններընրանցից երկուսի ձեռքի, լինգ ու մի. ծանր մուրճ տեսան: Նրանք պատրաստվում էիլ հողմաղացըփլել:

է

Անհնարինէ:-- Բացականչեց Նապոլեոնը:--Մերկառուցաձ պատերըդրա համարչափից ավելի հաստ են: Նրանքայդ պատե րը մի շաբաթում էլ չեն փլի: Արիացեք,ընկերներ: է ՍակայնԲենիամիննուշադիր հետնում էր մարդկանց գործո. ղություններին: Մուրճով ու լինգով երկուսը անցք էին փորոււ հողմաղացիհիմքում: Դանդաղ,համարյազարմանքով, Բենիամի: --

նը դնչով արեց: Ես այդպես էլ կարծում էի:-- Ասացնա:-Տեսնում եք, թե են անում: 2լիմաայդ անցքիմեջ պայթուցիկփոշի նրանքինչ Անասուններնահաբեկվածսպասում էին: Ոչ ոք այլնս չէր հանդգնի ապաստանիցդուրս գալ: Քիչ անց մարդիկ վազքով ցրվեցին չորս կողմը: Ապալսվեց խլացուցիչ մի դղրդյուն: Աղավնիները նետվեցին վեր, բոլոր անասունները,բացի Նապոլեոնից,/ փռվեցին գետնին ու թաքցրեցին գլուխները: Երբ նրանք ոտքիլ ելան, հողմաղացի տեղում կախվածէր սն ծխի հսկա մի ամպ:: Զեփյուռըդանդաղ ցրեց այդ ամպը՝հողմաղացչկար: Այդ տեսարանիցանասուններիարիությունը վերադարձավ: առաջ ապրածնրանց վախն ու վհատությունը խորտակվեցինալն: ցասմանմեջ, որը ծնեց այդ պիղծ ու անարգ գործողությունը: Վրեժի: հուժկու աղաղակով,առանց հրամանիսպասելու, նրանք միահամուռ դուրս նետվեցին ուղիղ թշնամու վրա: Այս անգամ նրանք էլ: չէին երկյուղում կարկուտի պես թափվողանգութ կոտորակից:՝ կատաղի էր ու դաժան: Մարդիկ անընդհատ Ճակատամարտը կրակումէին, իսկ երբ անասուններըմոտեցան,սկսեցինփայտերով) ու Սպանվեցինմի կով, երեք ոչխար ծանր կոշիկներովհարվածել: ն երկու սագ, համարյաբոլորը վիրավորէին: ՆույնիսկՆապոլեոնի մոտ, որը մարտական գործողություններըղեկավարումէր թիկուն-: էր քից, գնդակըթռցրել պոչի ծայրը: Բայցմարդիկնույնպես էժանլ չէին պրծել: Դմբուզնիր սմբակներով կոտրել էր երեքի գլուխը, մեկին պոզահարելէր կովը, իսկ մի ուրիշի շալվարը գզգզել էի Զանգակնու Ջեսին: Իսկերբ Նապոլեոնիթիկնապահինը շներըդ --

կլցնեն:

Քիչ:

կատաղի հաչոցով կողքից հարձակվեցինմարդկանցվրա, վերջին: ներս խուճապիմատնվեցին: Նրանքհասկացան,որ իրենց շրջաց պատմանվտանգէ սպառնում: Ֆրեդրիքնիրմարդկանցգոռաց, ոլվ պետք է փախչել, քանի դեռ ուշ չէ: Հաջորդպահին մորթապաշմգ թշնամին արդեն վազում էր, որ կյանքը փրկի: Անասունները մարդկանց հետապնդեցին մինչն դաշտի ծայրը, ցանկապատի դուրս սպրդելուց առաջ մի քանի վերջին քացի կերցնելով նրանց Անասուններըհաղթեցին, սակայն ուժասպառէին. ու արյունի լվա: Նրանքդանդաղ քարշ եկան ֆերմայի կողմը: խոտինփռվավ

զոհված ընկերներիտեսարանըշատերի աչքերին արցունք բերեց: Վշտահարլռությամբ նրանք մի պահ կանգ առան նան հողմաղացի տեղում: Այո, հողմաղացը չկար` նրանց աշխատանքիցչնչին հետք անգամ չէր մնացել: Մասամբոչնչացվել էր նան հիմքը: Չկայիննույնիսկ նախորդանգամվապես վերականգնմանհամար պիտանիքարեր: Պայթյունի ուժը դրանք ցրել էր հարյուրավոր մետրերով: Թվումէր, թե հողմաղացըերբեք չի եղել: Ֆերմայիմոտ Զռանը,որն անբացատրելիպատճառներովկռվի ժամանակ չկար, ցատկոտելով մոտեցավ նրանց, գոհունակութլամբ ժպտալով ու պոչը շարժելով: Շթնությունների հետնից անասունները հրացանիհանդիսավորկրակոցլսեցին: Ինչու է կրակում հրացանը:-- 2-արցրեց Դմբուզը: --.Մեր հաղթանակընշելու համար:-- Բացականչեց Զռանը: Ի՞նչհաղթանակ:-ԱսացԴմբուզը:Նրածնկներից արյուն էր կաթում, նա կորցրել էր մի պայտն ու ճեղքել սմբակը, հետնի ոտքի մեջ կոտորակէր մխրճված: Ինչպեսթե ինչ հաղթանակ,ընկեր: Չք որ մենք վռնդեցինք թշնամուն Անասնաֆերմայիսրբազան հողից: Բալց նրանք ոչնչացրին հողմաղացը: Մեր երկու տարվա աշխատանքը: Հետո ինչ: Մենք կկառուցենք նորը: Մենք վեց հողմաղաց կկառուցենք,եթե ցանկանանք:Դուք չեք գնահատում,ընկերներ, մեր մեծ հաղթանակիկարնորությունը: Թշնամինզավթել էր այս նույն հողը, որին մենք հիմա կանգնած ենք: Իսկ այժմ, շնորհիվ ընկեր Նապոլեոնիառաջնորդության, մենք հետ ենք գրավել մեր հողի վերջին թիզը: Այսինքնհետ ստացանք այն, ինչ ունեինք:-- ԱսացԴմբուզը: Հենց դրանում է մեր հաղթանակը:-- ԱսացԶռանը: Նրանք քարշ եկան բակ: Դմբուզիոտքի կոտորակըցավ էր պատճառում:նա պատկերացրեցհողմաղացը հիմքից վերականգնելու ծանր աշխատանքըն մտովի արդենհավաքագրեցիր ուժերը: Բայցն առաջին անգամհիշեց, որ արդեն տասնմեկտարեկան է, ն իր հուժկու մկաններն այլնս այն չեն, ինչ առաջներում: Սակայներբ անասունները տեսան ծածանվող կանաչ դրոշը ն լսեցին հրացանի թնդյունը՝ ամբողջ յոթ կրակոց, իսկ ապա ունկնդրեցինՆապոլեոնի ճառը, որում նշվում էր իրենցարիությունը, նրանցի վերջոիսկապեսթվաց, որ իրենք մեծ հաղթանակեն տարել: Ճակատամարտում զոհված անասուններին պատվով թաղեցին: Դմբուզնու Երեքնուկըքաշում էին դիակառքծառայողսայլը, մինչ Նապոլեոնն ինքը գլխավորումէր թափորը:Ամբողջ օր նվիրվեց երկու հանդիսություններին:Երգերից,ճառերիցն հրացանինոր կրակոցներիցհետո ամեն անասուն ստացավմեկականխնձոր,թռչուններին երկուականբուռ հատիկ,իսկ շներին՝երեքականբլիթ: հատկացվեց Հայտարարվեց, որ Ճակատամարտը կկոչվի 2 ողմաղացիճակատա--

--

--

--

--

--

--

`

Նապոլեռնըսահմանում է մի նոր պարգն՝ԿանաչԴրոշ| ցնծության մե Շքանշան,որը շնորհվում է իրեն: 2չամատարած թղթադրամներիչարաբաստիկհարցը մոռացվեց: Ց Դրանիցմի քանի օր անց խոզերը մառանում մի արկղ վիսկի: գտան, որը տունը բնակեցնելիսաչքաթող էին արել: Այդ գիշեր տան պատուհաններից բարձր երգեցողություն լսվեց, որում, ՛ ի զարմանս բոլորի, առկա էին նան «Անգլիայի ելնէջները: Ինն անց կեսի կողմերը պարզ երնաց, թե ինչպես ' Նապոլեոնը,Ջոնզի հին թասակը գլխին, ետնամուտքից դուրսեկավ, վարգով վազ տվեց բակով մեկ Ա նորից մտավ տուն: Սակայնառավոտյանտանը կատարյալ լռություն էր տիրում:խո-: զերից ծպտունչէր գալիս: ժամըիննին մոտ, դանդաղու տրտում : քայլելով, հայտնվեց Զռանը:Նրա աչքերը խամրած էին, պոչը՝ կախված, ն ընդհանրապեսնա լուրջ հիվանդի տեսք ուներ: Նա անասուններինժողովեց ն ասաց, որ սոսկալի բոթ ունի հայտնե-լու՝ ընկեր Նապոլեոնըմեռնում է: Անասելիողբ ու կոծ սկսվեց: Տան մուտքի առջն ծղոտ փռեցին, անասուններըսկսեցինքայլել կճղակներիծայրերին: Բոլորըլացակումած իրար հարց էին տալիս, թե ինչ պիտի անեն, եթե զրկվեն իրենց Առաջնորդից:Լուր տարածվեց, թե Ձնագնդուն վերջիվերջոհաջողվել է թունավորել Նապոլեոնիսնունդը: ժամը: տասնմեկինԶռանըդուրս եկավնոր հայտարարությունանելու: Իր վերջին կամքով Նապոլեոնըհրովարտակէ արձակում`ոգելից խմիչքների գործածությունըպատժվում է մահով: Բայցն այնպես երեկոյանկողմ Նապոլեոնիվիճակը կարծեսթե. լավացավ, իսկ հաջորդ առավոտյանԶռանը հաղորդեց,որ նա, շուտով միանգամայնկապաքինվի:Նույն օրվա երեկոյանՆապո-: Ղեոնն անցավ աշխատանքի, իսկ հաջորդ օրը հայտնի դարձավ, որ։ նա Վիմփըրին պատվիրել է Վիլինգդոնիցձեռնարկներ բերել: խմորմանու թորմանմասին: Մի շաբաթ անց Նապոլեոնըհրամա` յեց հերկել պարտեզիհետնի փոքրիկ հողամասը, որը ժամանակին : նախատեսվելէր որպես տարիքն առած անասուններիհանգստա| որ այդ արոտը հյուծված է ն նոր վայր: 2չայտարարվեց, կարիք է զգում, սակայն շուտով ակնհայտդարձավ, որ դնը մտադիր է այնտեղ գարի ցանել: Համարյանույն ժամանակ տեղի ունեցավ արտասովոր մի, դեպք, որը ոչ ոք ի վիճակի չեղավ հասկանալ: Մի գիշեր ժամը: տասներկուսիկողմերը անասուններինարթնացրեց բակից լսված բարձր աղմուկը: Լուսնի լույսի ներքո, ամբարի այն պատի տակլ գետնին էր ընկած կոտըրորին գրված էին Յոթ Պատվիրանները, ված մի սանդուղք: ժամանակավորապես շշմած Զռանըփռված էր մարտ, ն

որ

գազաններ

ցանքի: Նապոլեվ

կողքին, իսկ շուրջն ընկած էին մի լապտեր, վրձին ու սպիտակներկի շուռ տրված մի դույլ: Շներն իսկույն նեթ օղա կազմեցին Ջռանի շուրջն ու վերջինիսուղեկցեցինտուն, հենց ոլ դրա

կարողացավ շարժվել: Անասուններից ոչ մեկը չըմբռնեց, թե ինչ էր նշանակում, բացի Բենիամինից, որը հասկացող տեսքով շարժեց դունչը, բայց ոչինչ չասաց: Մի թանի օր անց Մյուրիելը, սեփական նախաձեռնությամբ վերընթերցելով Յոթ Պատվիրանները, նկատեց, որ անասունները նս մի Պատվիրանսխալ են հիշել: Նրանք կարծել էին, թե ՀինգերորդՊատվիրանը եղել է. «Անասունըերբեք ոգելից խմիչք չի գործածի», սակայներկու բառ մոռացել էին: ԻրականումՀինգասում էր. «Անասունըերբեք ոգելից խմիչք չի երորդ Պատվիրանն ՛ գործածիչափից առավել»:

նա

դա

'

ԳԼՈՒԽ

Դմբուզի ճեղքված սմբակը երկար ժամանակչէր ապաքինվում: Հաղթանակի հանդիսությունների հաջորդ օրն նեթ անասունները սկսեցին վերականգնել Դմբուզըհրաժարվեցգեթ մեկ հողմաղացը: ն օրվա հանգիստվերցնել իր համարպատվիխնդիրդարձրեց ցավը թաքցնել: Սակայներեկոներընա Երեքնուկին խոստովանումէր, որ սմբակն իրեն շատ է ,նեղում: Երեքնուկըսմբակին իր ծամած հետ միասին, դեղաբույսերովթրջոցներ էր դնում ն, Բենիամինի համոզում էր նրան պակաս եռանդուն աշխատել: «Ձիու թոքերը հավերժ չեն», ասում էր նա: ԲայցԴմբուզըչէր լսում: Նա պատասխանումէր, որ իր կյանքում միայնմեկիսկականնպատակէ մնացել` տեսնելհողմաղացի կառուցումը թոշակիանցնելուց առաջ: Սկզբում,երբ Անասնաֆերմայի օրենքներն առաջին անգամ էին ձնակերպվում,ձիերի ն խոզերիթոշակի տարիքը որոշվել էր տասներկու,կովերինը`տասնչորս, շներինը՝ ինը, ոչխարներինը՝ յոթ, իսկ հավերինն ու սագերինը՝հինգ տարեկան: Թոշակները նույնպես մեծահոգաբարէին հաստատվել:Ոչ մի կենդանի դեռնս թոշակի չէր անցել, բայց վերջերս այդ նյութը սկսել էին գնալով ավելի հաճախ շոշափել: Այժմ, երբ այգու հետնի հողամասըգարի

էր ցանված, լուրեր էին շրջում, որ որպեսզառամյալ անասունների հանգստավայրառանձնացվելու է մեծ արոտիմի անկյունը: Ասում էին, որ ձիերի թոշակը լինելու է օրական հինգ ֆունտ հացահատիկ, իսկ ձմռանը`տասնհինգֆունտ հարդ, ինչպես նան մեկական գազար կամ անգամ խնձորտոն օրերին: Դմբուզիտասներկու տարին լրանալու էր հաջորդամռան կեսին: Իսկ մինչ այդ կյանքը շատ. դժվարին էր: Ձմեռը նույնքան ցրտաշունչ էր, ինչքան նախորդը,իսկ անասնակերնանգամավելի պակաս էր: Վերստինկրճատվեցին բոլորի օրաբաժինները, չհաշված շներինն ու խոզերինը: Օրաբաժինների չափից ավելի խիստ հավասարեցումը,ինչպես բացատրեց Զռանը, հակասում է Անասնիզմիսկզբունքներին: Ամեն դեպքում նրա համար բոլորովին դժվար չէր մնացած անասուններին համոզել, որ իրակա- 181

որ թվա, նրանք կերի պակաս չեն զգում: Առայժմլ իհարկե, անհրաժեշտ էր օրաբաժինները ժամանակավորապեմ: շտկել (Զռանը միշտ ասում էր «շտկել» ն ոչ թե` «կրճատել»), սակայնՋոնզի ժամանակներիհամեմատ առաջընթացնանվիճելի: էր: Զիլ ձայնով շուտասելուկի պես կարդալով թվերը, Զռանը հանգամանորենապացուցումէր, որ նրանք ավելի շատ վարսակ, ։ խոտ ու շաղգամ ունեն, քան Ջոնզի ժամանակ, որ նրանք ավելի քիչ են աշխատում, որ նրանց խմած ջուրն ավելի բարձրորակ է, կյանքի տնողությունն՝ավելի երկար, որ մատղաշների: մահացությունը պակասել է, իսկ գոմերի ծղոտն` ավելացել, ն,: վերջապես,որ ոջիլներն այժմ ավելի քիչ են անհանգստացնում:։ Անասուններըհավատում էին դրա ամեն մի բառին: Եթե ճիշտն. ասենք, նրանց հիշողությունից արդեն ջնջվել էին Ջոնզն ու իր ։ մարմնավորածամեն ինչը: Նրանք գիտեին, որ ներկայիս կյանքը դաժան է ու անպաճույճ, որ իրենք հաճախ մրսում ու մեծ մասամբ ' քաղցածեն, ն որ արթուն ժամանակսովորաբարմիշտ աշխատում են: Սակայն կասկածչկար, որ նախկինումամեն ինչ ավելի վատ է եղել: Նրանք ուրախ էին հավատալ այդ մտքին: Բացի այդ, նախկինումնրանք ստրուկ էին, իսկ այժմ` ազատ, ն դրանում էր հիմնականառավելությունը: Զռանըչէր մոռանում ամեն անգամ շեշտել այդ փաստը: Կերակրելուբերաններնավելացել էին: Աշնանըչորս մերուն ցնկնել էին համարյա միաժամանակ,բոլորը միասին բերելով երեսունմեկ գոճի: Գոճիները խայտաբղետ էին, բայց քանի որ Նապոլեոնըֆերմայի միակ կինճն էր, հայրությունը հնարավորէր գուշակել: Այդ տարվա մեջ, ավելի ուշ, աղյուս ու տախտակներ գնելուց հետո, հայտարարվեց,որ տան հետնի այգում դասասեն-, յակ է կառուցվելու: Իսկմինչ այդ խոճկորներիդաստիարակութ-| լամբ տան խոհանոցումկզբաղվերանձամբՆապոլեոնը:Խոճկորները վազվզում էին պարտեզում ն խուսափում էին մյուս անասունների մատղաշների հետ խաղալուց: 2ամարյանույն ժամանակ օրենք դարձավ, որ, կածանի վրա խոզի հանդիպելով, մնացած անասուններըպարտավորէին ճանապարհըզիջել: Բացի| այդ խոզերին արտոնված էր կիրակի օրերին պոչին կանաչ կապել: ժապավեն Տարինբավական հաջող սակայն ֆերման շարունակում էր դրամի կարիք զգալ: Դասասենյակի համար պետքէր ու աղյուս, ավազ կիր ձեռք բերել, անհրաժեշտէր նան կրկին. միջոցներ կուտակել հողմաղացիսարքավորումներիհամար:Բացի այդ տան համարլամպի յուղ ն մոմեր Էին պետք, իսկ Նապոլեոնի : սեղանի համար՝ (նա մնացած խոզերին դա արգելել էր,. շաքար որ շաքարը գիրացնումէ), չհաշված սովորա-: պատճառաբանելով, կան պետքերը,ինչպես, օրինակ`գործիքներ, մեխեր, պարաններ, | մի դեզ ն կատոֆիլի բերքիչ ածուխ,երկաթ շների բլիթներ:

նում, ինչ էլ

այժմ |

|

անցավ,

ն

Խոտի

մի մասը վաճառվեցին, իսկ ձվեր մատակարարելուպարտավորությունը բարձրացվեցշաբաթականվեց հարյուրի, այնպես որ այդ տարի հավերը հազիվ կարողացանպահպանելիրենց քանակը: Դեկտեբերինկրճատվածօրաբաժիններըփետրվարինկրճատվեցին նորից, ն, յուղը խնայելու համար, գոմերում արգելվեց լույս վառել: Սակայն խոզերն իրենց կարծես թե վատ չէին զգում ն փաստորենանգամ գիրանում էին: Փետրվարիվերջին օրերից մեկի կեսին մի ջերմ, ախորժելի ու գրգռիչ բույր, որպիսին անասունները մինչ այդ երբեք չէին զգացել, ւտարածվեցբակով մեկ որը Ջոնզի օրոք խոհանոցի հետնի այն փոքրիկ գարնջրանոցից, չէր գործածվել: Ինչ-որ մեկն ասաց, որ այդպիսի հոտ գալիս է գարի եփելուց: Քաղցածանասուններն անհամբերհոտոտում էին օդը, կարծելով, թե ընթրիքին տաք լափ են ուտելու: Սակայնոչ մի լափ չեղավ, իսկ հաջորդկիրակիհայտարարվեց,որ այդուհետն գարու ամբողջ բերքը վերապահվելու է խոզերի համար: Այգու հետնի արտն արդեն ամբողջովինգարի էր ցանված:Շուտով նան հայտնի դարձավ, որ ամեն խոզ օրական ստանում է մեկ փինթ Նապոլեոնինհասնում էր կես գալոն, որը նրան մագարեջուր: Դերբիսպասքի ապուրամանով: տուցվում էր Արքայական Բայց ն այնպես բոլոր զրկանքները մասամբ հատուցվում էին նրանով, որ այդ օրերի կյանքում ավելի շատ արժանապատվություն կար: Երգերը,ճառերն ու երթերը նախկինիցավելի շատ էին: Նապոլեոնիհրամանով ամեն շաբաթ անց էին կացվում այսպես կոչված ԻնքնաբուխՑույցեր, որոնց նպատակն էր փառաբանել Անասնաֆերմայի պայքարն ու նվաճումները: Նշված ժամին բոլոր անասուններըթողնում էին աշխատանքնու շարքերով համաքայլ դոփում ֆերմայի շուրջը: Առջնից ընթանում էին խոզերը, ապա՝ ձիերը, կովերը, ոչխարներն ու թռչունները: Շները քայլում էին կողքերից, իսկ ամենքիառջնում գնում էր Նապոլեոնիսն աքլորը: Դմբուզն ու Երեքնուկըմիշտ երկու կողմից պահում էին կանաչ դրոշը, որի վրա, սմբակից ու պոզից բացի, կար նան նշանաբան՝ «Կեցցե ընկեր Նապոլեոնը»: Երթից հետո արտասանվում էին Նապոլեոնիննվիրված բանաստեղծություններ,որին հետնում էր Զռանի ճառը անասնակերիարտադրությանընթացիկհաջողությունների մասին: Վերջում ամեն անգամ պարպում էին հրացանը: ԻնքնաբուխՑույցերիամենանվիրյալմասնակիցներըոչխարներն էին, ն եթե որնէ մեկը տրտնջար (ինչպես ոմանք անում էին խոզերի ու շների բացակայությամբ), թե իզուր ժամանակ է վատնվում ցրտին կանգնելով, ոչխարներնիսկույն նրան լռեցնում էին իրենց զարհուրելի մկկոցով՝ «Չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ»: Սակայն,ընդհանուրառմամբ,անասուններնայդ ցույցերը վայելում էին: Նրանք շոյվում էին, վերհիշելով, որ, վերջիվերջո, իրենք էին իրենց իսկական տերերը, Ա որ իրենց աշխատանքն ուղղված է սեփականբարօրությանը:Եվ այդպես`երգերի,երթե- 183

րի, Զռանիթվերի, հրացանի կրակոցների,աքլորականչի ն այ էին, որ իրենց ծանվող դրոշի օգնությամբ, նրանք մոռանում է, ստամոքսըդատարկ համենայնդեպս`ժամանակիմեծ մասը: ե Ապրիլին Անասնաֆերմանհռչակվեց 2անրապետություն ն | Պրեզիդենտընտրելու անհրաժեշտություն առաջացավ: Կար մի- : այն մի թեկնածուն̀ապոլեոնը,որն ընտրվեցմիաձայն: Նույն օրը հայտարարվեց,որ երնան են եկել նոր փաստաթղթեր,որոնք թարմ մանրամասներեն բացահայտումՁնագնդու ն Ջոնզի դա- ։ վադըրությունից: Պարզվումէր, որ Ձնագնդին ոչ թե, ինչպես . անասուններն էին կարծել, պարզապես փորձել է ռազմական հնարքների միջոցով տանուլ տալ Գոմի ճակատամարտը,այլ բացեիբացկռվել է Ջոնզի կողմից: Փաստորենհենց նա է եղել մարտինետվելով «Կեցցեմարդկութմարդկանցհրամանատարը, յունը» կոչը շուրթերին: Ձնագնդումեջքի վերքերը, որոնց տեսքն անասուններիցոմանք դեռ հիշում էին, իրականումՆապոլեոնի ատամներիցէին: Ամռան կեսին,տարիներիբացակայությունից հետո, ֆերմայում հանկարծնորից հայտնվեց Մովսեսագռավը: Նա բոլորովին չէր փոխվել, նորից ոչ մի աշխատանք չէր անում ն առաջվա պես շարունակում էր նույն ոգով պատմություններանել Շաքարաքլոր Լեռան մասին:Նա թառում էր մի որնէ կոճղի, թները թափահարում ն, եթե լսող կար, ժամերով խոսում: «Վերնում,ընկերներ», հանդիսավոր ասում էր նա, մեծ կտուցը վեր տնկելով, «հենց ձեր տեսած այն մութ ամպի հետնում գտնվում է երջանիկ մի երկիր՝ Լեռը, որտեղմենք, թշվառ կենդանիներս,հավիտյան Շաքարաթքլոր մեր չարչարանքներից»: Նա նույնիսկ պնդում էր, որ կազատվենք իր բարձր թռիչքներից մեկի ժամանակ եղել է այնտեղ ն տեսել ու է երեքնուկիմշտադալարարոտներն թփերիվրա աճող շաքարն ու կարկանդակները: Անասուններից շատերըհավատումէին նրան, մտածելով, որ եթե իրենց կյանքն այժմ սովյալ է ու տքնաջան,ապա որ մի տեղ պիտի լինի նան ավելի լավ մի արդար չք արդյոք, աշխարհ: Խոզերիվերաբերմունքը Մովսեսի հանդեպ դժվար էր հասկանալ: Նրանքարհամարհանքովժխտում էին Շաքարաքլոր մնա Լեռան գոյությունը, միննույն ժամանակթողնելով, որ Մովսեսը ֆերմայում,չաշխատին նույնիսկ գարեջրիօրաբաժինստանա: Սմբակըբուժելով, Դմբուզըսկսեց նախկինից ավելի եռանդուն աշխատել:Այդ տարի բոլոր անասուններն էին աշխատումստրուկի պես: Ֆերմայիառօրյա գործերից ն հողմաղացի վերականգնումից բացի, ավելացել էր խոճկորներիդպրոցի կառուցումը,որի պարապմունքները սկսվելու էին մարտին: Կիսաքաղցվիճակում երկարաշխատելըերբեմն անտանելիէր, բայց Դմբուզըերբեքչէր տրտնջում: Նրա արարքներնու խոսքերըոչ մի առիթ չէին տալիս կարծելու, թե նախկին ուժը լթել է նրան: Թեթնակիփոխվել էր միայն նրա արտաքինը՝ մաշկիփայլը խամրել էր, իսկ ազդրերը : :

`

սմքել: Մյուսներն ասում էին «Գարնան խոտի հետ Դմբուզը կարգի կգա»: Սակայնգարունըեկավ, իսկ Դմբուզըչկազդուրվեց: Երբեմն, երբ նրա մկանները լարվում էին մի մեծ քարաբեկորի քաշից, թվում էր, թե միայն շարունակելու կամքն է նրան ոտքի վրա պահում: Այդ պահերին նրա շուրթերը կազմում էին «Ես ավելի եռանդուն կաշխատեմ» խոսքերը` արտասանելուհամար ձայն չէր մնացել: Երեքնուկնու Բենիամինը կրկին անգամ նրան զգուշացրեցին, որ հետնի իր առողջությանը, բայց Դմբուզըդրան ուշադրություն չէր դարձնում: Մոտենում էր նրա տասներկուերորդ տարեդարձը: Նրան հուզող միակ,խնդիրըթոշակի անցնելուց առաջ բավականաչափ քար կուտակելն էր: Ամառայինուշ մի երեկո հանկարծակիլուր տարածվեց, թե Դմբուզին ինչ-որ բան է պատահել:Նա մենակգնացել էր հողմաղացի համար հերթականանգամ քար կրելու: Պարզվեց,որ լուրը է: Մի քանի րոպեից երկու աղավնի բերեցինմանրամասստույգ նությունները: «Դմբուզը վայր է ընկել: Կողքի վրա պառկած, չի կարողանումվեր կենալ»: Անասուններիկեսից ավելին նետվեցին բլրակի կողմը: Սայլի կողափայտերիմիջն վիզը ձգած ընկած էր Դմբուզը` անկարող. անգամբարձրացնելգլուխը: Նրա աչքերը մշուշված էին, կողերը՝ քրտնաթաթախ:Բերանից արյան բարալիկ շիթ էր ծորում: Երեքնուկը ծունկի իջավ նրա կողքին: Դմբուզ,-- կանչեց նա,-- ոնցես: Թոքերս են:-- Նվաղ ձայնով ասաց Դմբուզ:-- Բան չկա: Ճուսով եմ, կկարողանաք առանց ինձ ավարտել հողմաղացը: Արդեն բավականաչափքար է կուտակվել: Ամեն դեպքում ինձ ընդամենը մի ամիս էր մնացել: Ճիշտն ասած, ես սպասում էի թոշակի անցնելուս: Թերնս, քանի որ Բենիամիննէլ ծերանալու վրա է, նրան թույլ տան թոշակի անցնել ինձ հետ միաժամանակ, որ միասին լինենք: Պետքէ անհապաղօնություն կանչել:-- ԱսացԵրեքնուկը:-Շուտ, մեկնումեկդվազեք ու իմաց տվեք Զռանին: Մնացածբոլոր անասուններն իսկույն հետ վազեցին Զռանին լուրը հաղորդելու: Մնացինմիայն Երեքնուկն ու Բենիամինը,որը լուռ պառկեցԴմբուզիկողքին, իր երկար պոչով ճանճերին քշելով: Քառորդ ժամից հայտնվեց Զռանը, կարեկցանքովու հոգատարությամբ լի Նա ասաց, որ ընկեր Նապոլեոնը խորապես վշտացավ, իմանալով, որ ֆերմայի ամենիցնվիրված աշխատավորներից մեկին նման դժբախտություն է պատահել, ն արդեն կարգադրություններէ անում ԴմբուզինՎիլինգդոնումհիվանդանոց տեղավորելուհամար: Այդ լսելով, անասունները փոքր-ինչ սրտնեղեցին:Մոլլիիցու Զնագնդուցբացի, ուրիշ ոչ մի անասուն երբնէ ֆերմանչէր լքել, ն նրանց դուրը չեկավ հիվանդ ընկերոջը մարդկանցձեռքը հանձնելու միտքը: ՍակայնԶռանը հեշտութ- 185 .

--

--

--

լամբ նրանց համոզեց, որ ՎիլինգդոնիանասնաբույժըԴմբուզին ` է ֆերմայիպայմաններում: շատ ավելի լավ կխնամի,քան հնարավոր Մոտ կես ժամ անց Դմբուզըփոքր-ինչ խելքիեկավ ն, մեծ դժվարութ-. յամբ ոտքի կանգնելով, քարշ եկավ իր գոմը, ուր Երեքնուկնու. Բենիամինը նրա համարծղոտե փափուկանկողինէին պատրաստել: Հաջորդերկու օրը Դմբուզըմնաց գոմում: Խոզերընրա համար լողասենյակիդեղադարակումգտնված վարդագույնդեղով մի մեծ շիշ էին ուղարկել, ն Երեքնուկըօրական երկու անգամ ճաշից հետո տալիս էր նրան այդ դեղը: Երեկոները Երեքնուկըպառկում ու հետ նրա զրուցում, իսկ Բենիամինը քշում էր Դմբուզիկողքին էր ճանճերին: Դմբուզը նրանց խոստովանեց, որ չի ափսոսում կատարվածիհամար:Լավ ապաքինվելու դեպքում,նա կապրի նս մի երեք տարի ն հաճույքով կանխաճաշակումէ այն խաղաղ օրերը, որ անց է կացնելու մեծ արոտից առանձնացվածհողամասում: Նա առաջինանգամհնարավորությունԱ ժամանակկստանա Նա մտադիրէ իր կյանքի զբաղվելու իր մտքի կատարելագործմամբ: նվիրել այբուբենիմնացածքսաներկուտառերըսովորելուն: մնացորդը ու Ինչնէ, Բենիամինն Երեքնուկըկարողէին նրան ընկերակցել միայնաշխատանքային ժամերիցհետո, իսկերբ ֆուրգոնըեկավնրան տանելու, դեռ կեսօր էր: Անասունները, խոզերիցմեկիղեկավարութլամբ, զբաղված էին շաղգամի արտը քաղհանելով, երբ հանկարծ ապշահարտեսան, թե ինչպես Բենիամինը,բարձրաձայնզռալով, վազում է իրենց կողմը: Նրանք առաջին անգամ էին Բենիամինին հուզվածտեսնում, ն ընդհանրապես նրան դեռոչ ոք երբնէվազելիս չէր տեսել: «Արագ, արագ...», գոռում էր նա, «Վազեք: Դմբուզին տանում են»: Առանցխոզի կարգադրությանըսպասելու, անասուններն, աշխատանքըթողած, նետվեցինշենքերի կողմը: Իսկապես, բակում կանգնած էր երկու ձի լծած մի մեծ փակ ֆուրգոն, որի տեղում խարդախտեսքով կողքերինինչ-որ բանէր գրված:Վարորդի նստած: թասակավորմի մարդէր Դմբուզիտեղը գոմում դատարկէր: Անասունները խմբվեցինֆուրգոնիշուրջը: «Ցտեսություն, Դըմբուզ», բացականչեցինբոլորը միասին, «Ցտեսություն»: --Հիմարներ: 2իմարներ:-- ԳոռացԲենիամինը,ցատկոտելով "նրանց շուրջն ու փոքրիկ սմբակներով դոփելով գետինը:-- Հիմարներ:Միթեչեք տեսնում, թե ֆուրգոնին ինչ է գրված: Անասուններըլռեցին, ն Մյուրիելը սկսեց տառ-տառ վերծանել գրությունը: Բայց Բենիամինընրան մի կողմ հրեց ն մեռյալ լռության մեջ կարդաց: «Ալֆրեդ Սիմոնդզ Ձի Քերթող ն ՍոսինձԵփող,Վիլինգդոն: Կաշվի ն աղացած ոսկորների առնտուր: Շան բների վաճառք»: Մբթեչեք հասկանում,թե դա ինչ է նշանակում: Դմբուզին: տանում են մորթելու: Անասուններըսարսափահարճիչ արձակեցին:Նույն պահին | ֆուրգոնավարըձիերինմտրակեց,ն ֆուրգոնը բակից արագ դուրս ՛ --

--

։

եկավ: Անասունները,բարձր ճչալով, նետվեցին դրա հետնից: Երեքնուկնամենքից առաջ ընկավ: Ֆուրգոնի ընթացքն արագա-

ցավ: Երեքնուկը փորձեց անցնել վարգի, բայց չկարողացավ: «Դմբուզ», գոռում էր նա, «Դմբուզ, Դմբուզ,Դմբուզ»: Հենց այդ ժամանակ,ասես լսելով դրսի աղաղակը,ֆուրգոնի հետնի փոքրիկ պատուհանում հայտնվեցԴմբուզիսպիտակգծով մռութը: Դմբուզ:-. Սոսկալի ձայնով գոռաց Երեքնուկը:-- Դմբուզ, դուրս արի: Շուտ դուրսարի: նրանք քեզ տանում են մորթելու: Բոլորանասուններըմիացանայդ կանչին՝ «Դուրսարի,Դմբուզ, դուրսարի»: Բացֆուրգոնն արդենթմի էր առել ն աստիճանաբար հեռանում էր: Պարզչէր՝ արդյոքԴմբուզըհասկացել է Երեքնուկի գոռոգը: Սակայն հաջորդպահիննրա մռութը պատուհանիցհեռացավ, ն ֆուրգոնի ներսից սմբակներիսոսկալի դոփյուն լսվեց: Դմբուզը փորձումէր դուրս պրծնել: ժամանակին նրա սմբակներիմի երկու հարվածկհերիքերֆուրգոնըջախջախելուհամար:Բայց,ավաղ,ուժը լքել էր նրան. շուտով դոփյունը թուլացավ Ա մարեց: Վհատված անասուններըսկսեցինկոչ անել ֆուրգոնը քաշող ձիերին: «Ընկերներ, ընկերներ», գոռում էին նրանք, «Ձեր եղբորը մի տարեք հասկամորթելու»: Բայցտխմարգրաստները,առանցկատարվածը ու նալու, միայն խլրտացրինականջներն ավելի արագ վազեցին: Դմբուզիմռութն այլնս պատուհանիմեջ չերնաց: Ինչ-որմեկը գլխի է առաջ վազել ու փակելհնգահեծանդարպասը, ընկավ,որ հարկավոր էր: Ֆուրգոնն անցավ դարպասիմիջով դեպի բայց արդեն ուշ ն Դմբուզինայլնս ոչ ոք չտեսավ: ճանապարհը շուտովանհայտացավ: Երեք օր անց հայտարարվեց,որ Դմբուզը վախճանվել է Վիլինգդոնի հիվանդանոցում, չնայած ձիուն վայել լավագույն խնամքը ստանալուն: Տխուր լուրը հայտնեց Զռանը, ասելով, որ անձամբներկա է եղել Դմբուզիվերջին ժամերին: Դա իմ երբնէ ապրած ամենահուզիչ տեսարանն էր:-- Ասաց Զռանը, տոտիկով արցունքը սրբելով:-- Ես նրա մահճի մոտ էի մինչն վերջին պահը: Մեռնելուցառաջ, արդեն համարյախոսելու անկարող, նա ականջիսշշնջաց, թե զղջում է միայն նրա համար, որ վախճանվելու է նախքան հողմաղացիավարտը: «Առաջ, ընԿեցցե՛ կերներ», շշնջաց նա, «Առաջհանուն Ապստամբության: Կեցցե՛ ընկեր Նապոլեոնը:Նապոլեոնը միշտ Անասնաֆերման: Ճիշտ է»: Ահա նրա վերջին խոսքերը, ընկերներ: ԱյստեղԶռանի կեցվածքն անսպասելիորենփոխվեց: Նա մի պահ լռեց, շարունակելուց առաջ կասկածանքովլի հայացքներ նետելով շուրջը: Իր ականջներին հասել է, ասաց նա, որ Դմբուզիմեկնման պահինանասուններիմեջ հիմար ու անհիմն բամբասանքէշրջել: Ոմանքնկատել են, որ նրան տանող ֆուրգոնի կողքին գրված է եղել «Ձի քերթող», ն հանգել են այն շուտափույթ եզրակացությանը, թե Դմբուզինտանում են մորթելու: 2շ։ամարյա անհավատալի 187 --

--

|

Զռանը, որ կարելի էր այդպիսի հիմարբան մտածել:՝ Միթե, վրդովված բացականչեց նա, դեսուդեն անելով ն պոչը. շարժելով, միթե նրանք իրենց ՊաշտելիԱռաջնորդ ընկեր Նապո-: լեոնից նման բան էին սպասում: Այնինչ բացատրություննավելի է, ասաց

քան պարզ է՝ անասնաբույժն այդ ֆուրգոնը վերջերս է գնել` քերթողից ն դեռ չի հասցրել ջնջել հին գրությունը: Հենց դա էլ հանդիսացել է թյուրիմացության պատճառը: Այդլսելով, անասուններիսրտիցմի ծանր քար ընկավ: Իսկերբ Զռանը պատկերավոր նկարագրեց Դմբուզի ստացած հրաշալի խնամքըն այն թանկարժեքդեղերը,որոնց համարառանցմտածելու վճարել էր ընկեր Նապոլեոնը,նրանց վերջինկասկածներնանգամ չքացան, ն Դմբուզի մահվանպատճառածվիշտը մասամբփարատայն վեց մտքից, որ իրենց ընկերն առնվազներջանիկէ մեռել: Հաջորդ կիրակի առավոտ Նապոլեոննանձամբներկայացավ ժողովի ն մի կարճ ճառ արտասանեցԴմբուզիպատվին: Ցավոք, ասաց նա, իրենց ընկերոջ դիակըֆերմա տեղափոխել հանգուցյալ հնարավորչէ, սակայն ինքը հանձնարարելէ պարտեզիդափնիներից մի մեծ պսակ հյուսել ն ուղարկել նրա գերեզմանին: Բացի այդ, խոզերընախատեսումեն մի քանի օրից Դմբուզիհիշատակին նվիրված բանկետկազմակերպել:Նապոլեոննավարտեցիր ճառը, հիշեցնելով Դմբուզիսիրելի «Ես ավելի եռանդուն կաշխատեմ» ն «Ընկեր Նապոլեոնըմիշտ ճիշտ է» ասույթները, որոնք, ասաց նա, լավ կանի որդեգրի ամեն մի անասուն: Բանկետինշանկված օրը Վիլինգդոնից ժամանեց ճառի ֆուրգոնը, տան առաջ մի մեծ արկղ բեռնաթափելով:Այդ գիշեր տնից բարձր երգեցողություն էր լսվում, ապա` կատաղի վեճի պես մի բան, որը ժամը տասնմեկի կողմերն ավարտվեց փշրվող ապակուսոսկալիաղմուկով: 2աջորդ օրը մինչն կեսօր տնից ոչ մի ծպտուն չեկավ, ն լուր տարածվեց,թե խոզերնինչ-որ տեղիցփող են ճարել մի նոր արկղ վիսկի գնելու համար:

նպարավ

ԳԼՈՒԽ

Անցանտարիներ: Փոխվումէին տարվա եղանակները, անցնում-գնում էին անասուններիկարճատնե կյանքերը: Եկավ մի ժամանակ, երբ օրերը, բացի էլ ոչ ոք չէր հիշումնախաապստամբական Երեքնուկից,Բենիամինից, Մովսեսագռավիցն մի քանի խոզերից: Մյուրիելը մեռել էր, չկային ԶՋանգակը, Ջեսին ն Փինչըրը: Մեռել էր նան Ջոնզը՝ ուրիշ մի երկրամասի գինեմոլների հանԴմբուզինհիշում էին միայն նրան անձամբճանաչած գըրվանում: քչերը: Երեքնուկըպառավ ու պարարտ մի ձի էր, փայտացած հոդերով ու թրջվելու հակվածաչքերով: Երկուտարի առաջ լրացել ։ էր նրա թոշակի տարիքը,սակայն դեռ ոչ մի անասուն իրականում թոշակի չէր անցել: Արոտիմի մասը զառամյալ անասունների

համարառանձնացնելու մասին վաղուց արդեն ոչ ոք չէր խոսում: Նապոլեոնն այժմ մեկեկես ցենտներանոց հասուն մի կինճ էր: Զռանն այնքան էր գիրացել, որ ծալքերի միջից հազիվ Էր կարոհամարյաչէր փոխվել` թերես ղանում տեսնել: ՄիայնԲենիամինը մռութն էր փոքր-ինչ մթնել ն մեկ Էլ խառնվածքը.Դմբուզիմահից հետո նախկինից խոժոռ ու լռակյաց էր դարձել: Ֆերմայի գլխաքանակը մեծապես աճել էր, բայց ոչ այնքան, ինչքան նախատեսվել էր վաղ տարիներին: Ծնվել էին շատ սոսկ ուրիշներից անասուններ, որոնց համար Ապստամբությունը լսած աղոտ մի հուշ էր: Բացիայդ ձեռք էին բերվել նան նորերը, երբնէ նման բան որոնք նախքան ֆերմա գալն ընդհանրապես չէին լսել: Երեքնուկիցբացի, ֆերմայում այժմ երեք ուրիշ ձի կար: Նրանք հրաշալի անասուններ էին, եռանդունաշխատողներն լավ ընկերներ, բայց` բացառիկ բութ: նրանցից ոչ մեկն այբուբենի Բ տառից այն կողմ չսովորեց: Նրանք ընդունում էին Ապստամբության ն Անասնիզմիսկզբունքների մասին իրենց լսած ամեն ինչը, մանավանդ, երբ պատմողը Երեքնուկն էր, որի հանդեպ նրանք համարյա որդիական հարգանք էին դրսնորել, սակայն կասկածչկար, որ նրանք այդ ամենից ոչինչ չէին հասկանում: Ֆերմանայժմ ավելի բարգավաճէր ն ավելի լավ կազմակերպված: Նրան անգամ կցվել էր երկու նոր դաշտ, որոնք ձեռք էին բարեհաջողավարտվել բերվել միստր Փիլքինգտոնից:Վերջապես ն էր հողմաղացի շինարարությունը, ֆերման այժմ կալսիչ ու հարդի սեփականէլնատոր ուներ, չհաշված բազում այլ նոր շինությունները: Վիմփըրնիր համարերկանիվ կառք էր գնել: Այդուհանդերձ հողմաղացնայդպես էլ չգործածվեց էլեկտրականությունստանալու համար՝նրանում ալյուր էին աղում, որը շոշափելի եկամուտէր տալիս: Անասունները տքնաջանաշխատում էին երկրորդ հողմաղացի շինարարությանվրա. ասում Էին, թե դինամոներըտեղադըրվելու են այնտեղ: Այն ամենն, ինչ անասուններինսովորեցրել էր երազել Ձնագնդին`Էլեկտրականլուսավորությամբ տաք ու սառը ջրով գոմեր ն եռօրյա աշխատանքայինշաբաթ, այլես չէր հիշատակվում: Նապոլեոնը դատապարտելէր այդ գաղափարներըորպես Անասնիզմիոգուն հակասող: Իսկականերջանկությունը, ասում էր նա, անդադարաշխատանքի Ա ժուժկալ կյանքի մեջ է: Միտեսակայնպեսէր ստացվել,որ ֆերման կարծեսհարստացել էր՝ առանցանասուններիկյանքի բարելավման,չհաշված, իհարկե, խոզերին ու շներին: Թերենս դրա պատճառըմասամբնան այն էր, որ խոզերնու շները շատ ու շատ էին: Չի կարելի ասել, որ վերջիններս յուրովի չէին աշխատում: Ֆերմայում,ինչպես երբեք չէր հոգնում բացատրելԶռանը, վարչական ն կազմակերպչական բնույթի անծայրածիր աշխատանք կար անելու: Այդ աշխատանքի մեծ մասի էությունը հասկանալու համարանասունները չափիցավելի թանձրամիտէին: Օրինակ,Ջռանընրանց բացատրումէր, որ խոզերն

-

ստիպվածեն տաժանակիրաշխատանքկատարելինչ-որ խորհրդավոր«հաշվետվություններ», «հանձնարարականների», «հաշվեկշիռների» ու «քաղվածքների» հետ: Մեծ-մեծ թղթեր ծածկվում էին մանր ձեռագրով, իսկ լրացվելուց ոտքից-գլուխ հետո նետվումէին արխիվը: Զռանն ասում էր, որ ֆերմայի բարեկեցությանհամար դա մեծագույն կարնորություն է ներկայացնում: Դրանովհանդերձոչ շները, ն ոչ էլ խոզերն իրենց աշխատանքովանասնակերչէին արտադրում, չնայած միշտ հիանալի ախորժակունեին: Ինչ վերաբերումէ մնացածներին,ապա նրանց կյանքը, ինչքա՛: որ իրենք էին հասկանում, միշտ էլ նույնն էր եղել: Նրանք հիմնականում քաղցած էին, քնում էին ծղոտի վրա, խմում էին ջրափոսից, աշխատումէին դաշտում,ձմռանը հանգիստ չունեին ցրտից, իսկ ամռանը՝ ճանճերից: Երբեմն առավել տարեցները քրքրում էին իրենց աղոտ հիշողությունը, փորձելով որոշել, թե օրերին, երբ Ջոնզը նոր էր վտարվել, արդյոք Ապստամբության կյանքն ավելի լավ էր, թե վատ:Չկարոչինչ, որի հետ կարելիլիներ ներկան համեմատել, միակ չափանիշը Ջռանի թվերն էին, որոնք անշեղորեն հավաստումէին, թե ամեն ինչ գնալով ավելի ու ավելի լավ է դառնում: Անասունների համարայդ հարցըմնում էր անլուծելի, ամեն դեպքումնրանք այժմ նման բաների մասին մտածելու ժամանակ Էլ չունեին: Ծեր Բենիամինըպնդում էր, որ պարզ հիշում Է իր կյանքի բոլոր մանրամասները, ասելով, որ ոչինչ երբնէ ավելի վատ կամավելի լավ լինել չէր կարող. ըստ նրա քաղցը, զրկանքներն ու հիասթափությունըկյանքի անսասան օրենքներն էին: Բայց ե այնպես անասունները երբեք չէին դադարում հույս փայփայելուց: Դեռ ավելին, նրանք երբեք, մի ակնթարթ անգամ անդամներիիրենց արտոնության չէին կորցնում Անասնաֆերմայի պարծանքը: Նրանք շարունակում էին մնալ ամբողջ երկրի,-ամբողջԱնգլիայի,--միակֆերման, որը պատկանումէր անասուններին: Նրանցիցոչ մեկը, անգամ մատղաշները,անգամ հեռավոր տեղերից բերվածնորեկները,չէին դադարումհիանալ այդ փաստով: Իսկ երբ նրանք լսում էին հրացանի կրակոցը ն տեսնում ծածանվող կանաչ դրոշը, նրանց հոգիներն անսահման հպարտությամբ էին լցվում, ն խոսակցություննանպայմանդառնումէր այն հերոսական օրերին, երբ վռնդվեց Ջոնզը, գրվում էին Յոթ ն պանծալի ճակատամարտներում Պատվիրանները ջախջախվում էին զավթարար մարդիկ: Անցյալի երազանքներից ոչ ոք չէր .. կանխատեսածէ հրաժարվել: Բոլորը հավատում էին Գնդապետի Է որում Անգլիայիհողին չպիտի Անասունների 2Հանրապետությանը, ոտք դներ մարդը: Այդ օրը դեռ գալու էր, թեկուզ ոչ շուտ, գուցե ՞ անգամ ոչ իրենց կյանքի ընթացքում, բայց անպայմանգալու էր: , Թերենս տեղ-տեղնույնիսկ կամացուկլսվում էր «Անգլիայիգազանների» մեղեդին, համենայնդեպսֆերմայի բոլոր անասուններնայն : ամեն օր

`

`

ջ0

գիտեին, չնայած ոչ ոք չէր համարձակվումբարձրաձայն երգել Եթե անգամկյանքը չարքաշ էր ե ոչ բոլոր իղձերն էին իրականա ցել, նրանք գիտեին, որ տարբերվում են մնացածանասուններիվ Եթե նրանք քաղցած էին, ապա պատճառըբռնակալ մարդկանց կերակրելու կարիքըչէր, եթե նրանք հյուծվում էին աշխատանթիզ, ապա գոնե իրենց համարէին աշխատում: Ոչ ոք նրանց մոտ երկու ոտքի վրա չէր քայլում: Ոչ ոք ուրիշին «տեր» չէր կոչում: Բոլոր անասունները հավասար էին: Միօր ամռան սկզբինՋռանըոչխարներինհրամայեցհետնելիրեն ւ որը ծածկվածէր տարավֆերմայիհեռավործայրի մ|՛տաւիարակը, ծփիների մատղաշ ծառերով: Ոչխարներնամբողջ օրը մնացին այնտեղ, արածելով Ջռանի հսկողության ներքո: Երեկոյաննա ֆերմա,բայց, քանի որ եղանակըտաք էր, ոչխարներին Վերադարձավ հետ չբերեց: Ոչխարներնայնտեղ մնացին մի ամբողջ շաբաթ, որի ընթացքումնրանցոչ ոք չէր տեսնում: Օրվամեծ մասըՋռանն անց էր կացնում նրանց հետ: Նա ասաց, որ ոչխարներին սովորեցնում է մի նոր երգ, որի համար առանձնացում է պահանջվում: Ոչխարներիվերադարձիցշատ չանցած, երբ գեղեցիկմի երեկո անասուններըհետ էին գալիս դաշտայինաշխատանքներից,ֆերմայի բակից ձիու սարսափահար մի խրխինջ լսվեց: Ընկրկելով, անասունները մեխվեցին իրենց տեղերում: Խրխինջըկրկնվեց: Ճանաչելով Երեքնուկիձայնը, բոլորը վարգով նետվեցին բակը ն տեսան... Երեքնուկիտեսածը: Մի խոզ քայլում Էր հետնի ոտքերի վրա: Այո, հենց Ջռանը: Մի քիչ անշնորհք, ասես դեռ անսովոր իր զգալի քաշը պահելուն, սակայն կատարյալ հավասարակշռութլամբ, նա կտրում-անցնում Էր բակը: Հաջորդպահին տան դռնից հետնի ոտքերի դուրս եկավ խոզերի երկար մի շարան` բոլորը վրա: Ոմանքմյուսներից ավելի լավ էին քայլում, իսկ մի երկուսը թեթնակի երերում էին, ասես ձեռնափայտիկարիք զգալով, բայց բոլորը հաջողությամբանցան ամբողջ բակով մեկ: Վերջապես, շների զարհուրելի հաչոցի ու սն աքաղաղի զիլ կանչի ներքո, տնից դուրս եկավ փառավորապեսուղղաձիգ Նապոլեոնը: Նա ամբարտավանհայացքներ էր գցում չորս կողմը, շուրջը թռչկոտում էին շները: Նրա տոտիկումմտրակ էր սեղմված: Մեռյալլռություն տիրեց: Ապշահարու ահաբեկված,անասուններն իրար սեղմված դիտում էին խոզերի դանդաղ երթը բակով մեկ: Աշխարհնասես շուռ էր եկել: Ապա,առաջին ցնցումը հանդարտվելուն պես, եկավ մի պահ, երբ, հակառակամեն ինչի,-հակառակշների վախի, հակառակերբեք չտրտնջալու, ինչ էլ որ լինի` երբեք չբողոքելուտարիներով մշակված սովորույթի,-անասուններն ուր որ է կընդվզեին: Սակայն հենց այդ պահին, " ասես ազդանշանով,ոչխարները սկսեցին բարձրմայել:

Ձորս ոտք լավ, երկու ոտք ավելի լավ: Չորսոտքլավ,:երկ ավելի լավ: Չորսոտք լավ, երկու ոտք ավելի լավ: Հ Այսպեսշարունակվեց հինգ րոպե անընդմեջ:Երբ ոչխարներ լռեցին, բողոքելու հնարավորությունն արդեն անցել էր, քան որ խոզերը շարքով մտել էին տուն: Ինչ-որ մեկը հպվեց Բենիամինի ուսին: Նա շուռ եկավ: Երեքնուկն էր: Նրա ծեր աչքերն ավելի մշուշված էին, քան երբնէչ Առանցորնէ բան ասելու, նա կամացուկքաշեց Բենիամինի բաշից ու տարավ նրան ամբարիայն պատի տակ, որին գրված էին Պատվիրանները: Մի քանի պահ նրանք լուռ նայումէին սպիտա տառերով սն պատին: ես արդեն լավ չեմ տեսնում:-Վերջապես Երեքնուկը:-- Նույնիսկ ջահել օրերին ես, միննույն է, չէի կարողանա կարդալ: Բայց ինձ թվում է, որ գրությունըլ փոխվել է: Ասա ինձ, Բենիամին,Յոթ Պատվիրանները նույն -"

ոտք

:

«զ ասաց

-բ

են,

թե չէ:

Կյանքում առաջին անգամ Բենիամինըխախտեցիր օրենքը ն բարձրաձայնկարդաց պատիգրությունը: Այնտեղոչինչ չկար, միակ Պատվիրանից բացի.

ԲՈԼՈՐ ԱՆԱՍՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՎԱՍԱՐ ԵՆ,

ՍԱԿԱՅՆ

ԱՎԵԼԻ

ՈՐՈՇ ԱՆԱՍՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՎԱՍԱՐ

ԵՆ, ՔԱՆ

Է

ՄՅՈՒՍՆԵՐԸ

Դրանից հետո արդեն զարմանալի չթվաց, որ հաջորդ օր աշխատանքներըվերահսկող բոլոր խոզերը մտրակներ ունեին Զարմանալիչթվաց. որ խոզերը ռադիոընդունիչեն գնել, հեռա խոս են անցկացնումն բաժանորդագրվելեն «Զոն Բուլ», «Դե. սից-դենից» ն «Դեյլի միրըր» թերթերը: Զարմանալի չթվաց, որ է Նապոլեոնըպարտեզում զբոսնում ծխամորճը բերնին, ն որ խոզերը պահարանիցհանել ու հագնում են միստր Ջոնզի շորերը: Նապոլեոնըսն բաճկոն, որսորդական անդրավարտիք ու կաշվ ոտնակալներէր հագնում, իսկ իր սիրելի մերունը՝ միսիս Ջոնզի կիրակնօրյամետաքսեզգեստը: Մեկ շաբաթ անց ֆերմա ժամանեցինմի քանի երկանիվ քեր: 2արնան ֆերմերների պատվիրակությունըհրավիրված էր ստուգայցի: Ամբողջֆերման ուսումնասիրելով,նրանք իրենց հիացմունքը հայտնեցին տեսածով ն մանավանդ`հողմաղացով: Անասուններնայդ ժամանակզբաղվածէին շաղգամի արտը քաղհանելով: Նրանք ջանասիրաբար աշխատում էին, խուսափելով: հողից կտրել մռութները. չիմանալով՝խոզերիցավելի վախենալ, թե մարդկանցից: Այդ երեկո տնից բարձր ծիծաղ ու երգեցողություն լսվեց: խառը ձայները հանկարծշարժեցին անասուններիհետաքրքրասիրութ-

կառ-

այժմ, երբ անասուններնու ունը: Ինչ էր այնտեղ կատարվում 35. էին որպես հավասարներ: մարդիկ առաջին անգամ չափ անձայն մղումով նրանք սկսեցին Միասնական տան հետնի այգին: սողոսկել մոտ նրանք կանգ առան, վախենալովանցնել, բայց Դռնակի

հանդիպում

հնարավորին

ծայրերին Երեքնուկը նրանց առաջնորդեց ներս: Կճղակների ում ն հասակը բավա--անասունները, մոտեցան այն նրանք տանը, րարում էր, ներս նայեցին հյուրասենյակի պատուհանից:Երկար ֆերմերներ ն նույնքան սեղանի շուրջ նստած էին Ժինգ-վեց էր սեղանի գլխի բարձրաստիճանխոզեր: Նապոլեոնը՝ գրավում պատվավորտեղը: խոզերնիրենց աթոռներին նստած էին միանգամայն անբռնազբոս:Բոլորն ակներնաբարմի պահ ընդհատել Մի մեծ սափոր փոխանցէին թղթախաղը կենացասելու համար: վում էր մեկից մյուսին, թարմացնելովգավաթների պարունանայողապշահարանասուններինոչ ոք կությունը: Պատուհանից չէր նկատել: Ֆոքսվուդի միստր Փիլքինգտոնըոտքի կանգնեց, գավաթը ձեռքին: Քիչ անց, ասաց նա, ինքը ներկաներինխնդրելու է կենաց խմել: Սակայն նախքան այդ ինքն իր պարտքն է համարում մի քանի խոսք ասել: Ինքը, ինչպես ն, անկասկած,բոլոր ներկաները, մեծագույն գոհունակությամբէ ընդունում այն փաստը, որ կասկածամտության ն թյուրիմացությունների շրջաննի վերջո ավարտվածէ: եղել է ժամանակ, իհարկե,ներկաները չեն հարել նման հայեցակետեմեծապատիվ րի, բայց եղել է ժամանակ, երբ: Անասնաֆերմայի մոտ, ասի թշնամական, ինքը չէր տերերը հարնան մարդկանց վերաբերմունքէին համենայն դեպս որոշ չափով անբարյացակամ են հարուցում: Եղել դժբախտմիջադեպեր,հաճախտարբեր տեսակի տարաձայնություններ են ծագել: խոզերինպատկանող ֆերմայիգոյությունը համարվելէ աննորմալ ն շրջապատիհամար գաղափարապեսվտանգավոր: Շատ ֆերմերներ, առանց նյութի մեջ խորանալու, համարել են, որ նման ֆերմայում տիրելու է թողտվության ու անկարգապահությանոգին: Նրանց անհանգըստացգրելէ սեական անասունների ն անգամ աշխատավորների վրա դրա թողած հնարավոր ազդեցությունը: Սակայնայժմ բոլոր նման կասկածներըցրված են: Այսօր,ընկերներիհետ այցելելով Անասնաֆերմանե սեփական աչքերով ուսումնասիրելովդրա ամեն մի թիզը, ինքը տեսավ ոչ միայն ամենաժամանակակից մեթոդների կիրառություն, այլե այնպիսի մի կարգապահություն, որը կարողԷօրինակ ծառայել բոլոր մնացած ֆերմերների համար: Ինքըչի մեղանչի Ճշմարտությանդեմ, եթե ասի, որ Անասնաֆերն ավելի .193 մայի ստորին անասուններն ավելի շատ են աշխատում "

Հինգ վիպակ,

ասում

քիչ կեր են ստանում, քան երկրի ցանկացած այլ Հիրավի, ինքը, իր ընկերների հետ միասին, այսօրվա ներմուծել իրենց շատ բան մտադիրԷ անմիջապես Ինքըուզում:է ավարտել,կրկինանգամշեշտելով, որ բարեկամական զգացումմային իր հարեաններիմիջնհաստատված ե են: ները միանգամայնօրինաչափ Մարդկանցխոզերիմիջնշահերի որնէ ընդհարումերբեքչի եղելն չպիտի լինի: Նրանցդժվարություններն ու պայքարն ընդհանուրեն: Չք որ աշխատուժիհետ կապված պրոբլեմներնամենուրմիննույնն են: Այստեղպարզ դարձավ, որ մի միստր Փիլքինգտոնըմտադրվում Է խնամքով պատրաստված բայց հրճվանքից միպահչէր կարողանումայն սրամտությունանել, արտաբերել:Մի քանի անգամ փղձկալով, որից նրա բազմաթիվ կզակներըշառագունեցին,նա վերջիվերջոկարողացավասել. «Եթե մենք էլ մեր դուք ստիպվածեք զսպել ձեր ստորինանասուններին, ստորին դասակարգերնունենք»: Այդ սրամտությունից սեղանը պոռթկաց ծիծաղով, իսկ միստր Փիլքինգտոնընորից երկարաշխատաժամեֆերմայիցածրօրաբաժինների, շնորոավորեց | ն բ ացակայության համար: բնդհանուր երեսառածության րի Վերջապես,ասաց նա, ժամանակն Է ոտքի կանգնել ն լցնել| գավաթյերը: «Պարոնայք»,եգրափակեցմիստր Փիլքինգտոնը, բարգա«պարոԿայք,ես առաջարկումեմ խմել Անասնաֆերմայի վաճման կենացը»: Սենյակը լցվեց խանդավառբացականչություններովու յունով: Նապոլեոննայն աստիճանշոյված էր, որ, տեղից ելնելով, սեղանը շրջանցեց, իր գավաթը Փիլքինգտոնի հետ չխկացնելու որը մնացել էր համար:Երբիրարանցումնավարտվեց,Նապոլեոնը, կանգնած, տեղեկացրեց,որ ինքն էլ մի քանի խոսք ունի ասելու: բոլոր ճառերը,այս մեկն էլ կարճէր ու տեղին: ԻնչպեսՆապոլեոնի Նա նույնպես ասաց, որ ուրախէ տեսնել փոխադարձկասկածամը-. տության դարաշրջանիավարտը:Երկարժամանակտարածվածէր: այն տեսակետը,-- նա հիմք ուներ կարծելու, որ դա չարակամ հետնանքն Է,-- թե իր ն իր գործընթշնամիներիբանսարկության կերների աշխարհայացքը քայքայիչ ն անգամ հեղափոխական Նրանցվերագրումէին հարնանֆերմաների տարրերԷ պարունակում: հրահրելունկատառումներ: անասուններինապստամբության նից մեծ սուտ դժվար է հորինել: Նրանցմիակցանկություննինչպես ' այժմ, այնպեսն անցյալում,հարնաններիհետ խաղաղն գործնական է: Այսֆերման, որը պատիվունի պահպանումն հարաբերությունների հ ղեկավարելուինքը, կոոպերատիվաստատությունէ: Այդապացուցող իրավական փաստաթղթերը,որոնք գտնվում են իր մոտ,| հանդիսանումեն բոլոր խոզերիմիասնականսեփականությունը:

տեսածի

ֆերմաներո

Անասնաֆեր

խոզերի

դոփ|

|

Դրս :

.

|

`

Հավատալով,որ նախկին կասկածամտությունըհաղթահարված են ձեռնարկֆերմայում, այդուհանդերձ,մի շարք միջոցառումներ վել, որոնք պիտիծառայենվստահությանհետագաամրապնդմանը: Անասուններիմիջն մինչ այդ տարածվածէր իրարդիմելու «ընկեր» հիմար ձնը: Այսուհետնայն հայտարարվումէ.ապօրինի:Կարնան տարօրինակմի սովորույթ, որի ծագումն անհայտէ, ամեն կիրակի շարքով անցնել այգում գամվածմի ծեր խոզիգանգի կողքով: Դա նույնպես պիտիդադարեցվի:Այցելուներընկատածկլինեն այգում ծածանվողկանաչ դրոշը: Նրանցուշադրությունըհրավիրվումէ այն փաստին, որ նախկինումդրոշի վրատեղ գտածսպիտակկճղակն ու պոզն այլնս չկան: Այսուհետնդրոշը լինելու է պարզապեսկանաչ: Նապոլեոննավելացրեց,որ ընդամենըմի ճշտումէ ուզում մտցնել միստր Փիլքինգտոնիսքանչելի հարւնանականճառի մեջ: Միստր Փիլքինգտոնն իր խոսքումբազմիցսանդրադարձավ «Անասնաֆերմային»: Նա, իհարկե, չէր կարող իմանալ, քանի որ Նապոլեոնն առաջինանգամ է դա ազդարարում,որ «Անասնաֆերմա»անունը վերացվում է: Այսուհետն այնկոչվելու Է «Մենըրֆերմա», որն,ըստ է ֆերմայի իսկականն ստույգ անվանումը: նրա, հանդիսանում Պարոնայք, -- եզրափակեցՆապոլեոնը,--ես առաջարկումեմ լցրեք նույն կենացը, սակայն փոքր-ինչ ձնափոխված:Բերնեբերան կենացը: ձեր գավաթները:խմենքՄենըրֆերմայիբարգավաճման Հետնեգին նույն սրտաբուխբացականչությունները, ե գավաթներըմինչն վերջ խմվեցին:Մինչ դրսի անասուններըդիտում էին, նրանց թվաց, որ ներսում տարօրինակմի բան է կատարվում: Ի՞նչ էր պատահել խոզերի դեմքերին: Ծեր Երեքնուկիմշուշոտ աչքերը դառնում էին մեկից մյուսին: Ոմանք հինգ կզակ ունեին, ոմանք՝ չորս, ոմանք՝ երեք: Սակայնինչ-որ բան կարծեսերերար ու հետո վերսկսվեց ընդհատված հալչեր: Ծափահարությունից ն թղթախաղը, անասունները լուռ ու մունջ հեռացան: Հազիվ էին նրանք մի քսան քայլ հեռացել, երբ հանկարծ կտրուկ կանգ առան: Տնից սոսկալի աղաղակ էր գալիս: 2ետ նետվելով, անասունները նորից.հպվեցին պատուհանին: Ներսում կատաղի վեճ էր բռնկվել: Բոլորը գոռում էին, գազազած ինչ-որ բան հերքում, խփումսեղանին ու կասկածոտհայացքներւիոխանակում: Պատճառըկարծես թե այն էր, որ Նապոլեոննու միստր Փիլքինգտոնըմիաժամանակագռավիմեկնոց էին դրել: Լսվում էր տասներկու գազազածու միանմանձայն, ն արդեն պարզ էր, թե ինչ է կատարվել խոզերի դեմքերի հետ: Դրսի անասունները նայում էին մեկ խոզին, մեկ մարդուն, ապա նորից խոգին ու նորից` մարդուն, սակայն անկարող էին արդեն մեկին 19" մյուսից տարբերել: ս

`

--

|

ՋՈՆԱԹԱՆ

ՌԻՉԱՐԴԲԱԽ

ԼԻՎԻՆԳՍԹՈՆ

ՃԱՅԸ

Իսկական ՋոնաթանՃային, որն ապրում է յուրաքանչյուրիսմեջ:

Անգլերենիցթարգմանեց

ՆԱԻՐԱ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ

|

ՄԱՍՆ ԱՌԱՋԻՆ

Առավոտ

էր, ծագող արնը ոսկեշողումէր հանդարտծովի մեղմ ծփանքում: Ափիցմի մղոն հեռավորությանվրա ինչ-որ ձկնորսանավ ակոսեց ջուրը, ն ՆախաճաշողԵրամիճիչը ակնթարթորեն ծակեց օդը, մինչ հազարավոր ճայերի ամբոխըկխռնվեր այնտեղ՝ ճարպկորեն իրար խաբս տալու ու գզվռտվելու կերակրի կտորտանքի համար: Սկսվումէր նս մի հոգսաշատ օր: ու 2եռվում,ձկնորսանավից ափիցանդին,միայնակու ինքնամոռաց մարզվումէր ՋոնաթանԼիվինգսթոնՃայը:2արյուրոտնաչափ. բարձրությանվրա նա իջեցրեցթաղանթավորթաթերը,բարձրացրեց կտուցը ն լարվեց`թները ոլորուն կորագծիդժվարին, ցավեցնող դիրքումպահելուհամար:Այդկլոր դիրքընշանակումէր, որ թռչելու էր դանդաղ,ն հիմանա դանդաղեցնումէր այնքան, մինչն որ քամին շոլում էր դեմքը,մինչն օվկիանոսըհանդարտվումէր ցածում:ՈՒժեղ կենտրոնացումիցնա աչքերըկկոցեց,շունչը պահեց, ճիգ գործադըրեց` մեկ... Էլի մի անգամ... թիչ էլ... մի մատնաչափն... նորից... կորագիծ...Նրափետուրները ցնցվեցին, նա կանգ առավ ն ընկավ: Ճայերն,ինչպեսգիտեք, երբեք չեն երերում ն երբեք կանգ չեն առնում: Օդում կանգ առնելը նրանց համար ամոթ է ու խայտառակություն: Բայց ՋոնաթանԼիվինգսթոն Ճայը չէր ամաչում, այլ կրկին լարում էր թները՝ պահելով դրանք կորագծիդժվարին, դողացող դիրքում, դանդաղումէր, ավելի դանդաղումն նորից կանգ առնում. նա սովորական թռչուն չէր: սովորել ավելին, քան Ճայերիմեծ մասիմտքով իսկ չի անցնում թռիչքի ամենապարզունակգործողությունը`ափից մինչն կերը հասնելն ու վերադառնալը: ճայերիմեծ մասի համար էականը թռիչքը չէ, այլ կերբ: Իսկայս ճայի համար էականը կերը չէր, այլ՝ թռիչթը: Աշխարհումամեն ինչից ավելի Ջոանաթան Լիվինգսթոն Ճայը թռչել էր սիրում: Նա գտնում էր, որ այս մտածելակերպնիրեն անընդունելի կդարձնիմյուս թռչունների համար:Նույնիսկծնողները ահաբեկված էին, որ Ջոնաթանն ամբողջօրեր է կորցնումմենության մեջ՝ փորձեր անելով, հարյուրավորանգամներսահելով ծովի մակերեվույթի վրայով: Նա չգիտեր ինչու է այդպես, բայց ծովի մակերնույթից իր թնաբացվածքիկեսից ավելի փոքր բարձրությամբթռչելիս ինքը կարողանումէր ավելի քիչ լարվելով առավել երկար մնալ օդում: Նրա ճախրանքներնավարտվումէին ոչ թե սովորական ճողփյու- 197 '

`

նով, այլ երկար ձգվող հետբով,որ իրենց ետնիցգծում էին նրա ու ոտքերը`ծովի մակերեսինշփվելով: Սկսելով սահասավառնել

էր ոտբերն իրեն քաշածվայրէջքիգալով ափումն̀ա շարունակում ընթացքըս̀ահքի երկարհետագիծըթողնելով ավազի մեջ: Նրա ծնողներն իսկապես խիստահաբեկվածէին: Ինչու,Ջոն, ինչու,-- հարցնում էր մայրը,-- ինչու է բոլորի նման լիռելն այդքան դժվար: Ինչու չես կարողանում ապրելցածր Ինչճ. ոչինչ թռչելը ձկնկուլներին ու ալբատրոսնեորնթողնելով: որդիս: չես ուտում, փետուրու ոսկոր ես Թող որ փետուր ու ոսկոր դառնամ,մայրիկ, ես ուռում-եմ իմանալ, թե ինչ կարող եմ անել օդում ն ինչ չեմ ահա ն բոլորը, ես միայն ուզում եմ իմանալ: Լսիր,Ջոնաթան, ասում էր հայրը ոչ ձմեռն այնքան էլ հեռու չէ, ձկնորսանավերշատ քիչ կլինեն, իսկ մակերնույթիձկներըկլողանդեպիծովի լսորքերը:Եթեանպատճառ ուզում ես սովորել, սովորիր, թե ինչ է կերը ն ինչպես պիտի այն է, բայց. ինքդէլ զիտես, Թռչելնընդհանրապես հայթայթել: հրաշալի թռչում ես, որ ուտես: չես կշտանա:Միմոռացիրնպատակը՝ դրանով Ջոնաթանը հնազանդորենգլխով արեց: 2աջորդ մի քանի օրերը նա փորձում էր լինել մյուս ճայերի նման, նա իսկապես փորձումէր. բարձրճչում էր ն կառանացցերիու ձկնորսանավերի շուրջը պտտվելով կռվում երամի մյուս ճայերի հետ, ձկան ու հացի փշրանքների համար ջուրը սուզվում, բայց ոչինչ չէր ւՀ

մնաշել,

`

կարող.

--

անբարյացակա

ստացվում:

` `

Որքանանմիտ է այս ամենը, մտածեցնա, այնքան դժվարությամբ որսացածանձրուկըիրեն հետապնդողքաղցած ծեր ճային շպրտելով: Այս ամբողջ ժամանակըես կարող էի ծախսել թռչել սովորելու վրա, դեռայնքան բան կա սովորելու: Կարճժամանականց ՋոնաթանՃայը կրկին մենակ էր ծովի հեռուներումք̀աղցած, երջանիկ,հարցախույզ: Նա ուսումնասիրումէր թռիչքի արագությունը ն մարզումների մեկ շաբաթվա ընթացքում այդ մասին ավելին իմացավ, քան ձայն աշխարհում: ամենաարագընթաց Հազարոտնաչափ բարձրությունիցհնարավորինչափ ուժգին թափահարելովթները՝ նա նետվեց խիստ կտրուկ խոյաթռիչքի՝ սլանալովդեպիծովը, ն հասկացավ,թե ինչու ձայերն այդպիսի հզոր խոյաթռիչքներչեն գործում: Վեց վայրկյանի չափ նա թռչում էր ժամում յոթանասուն մղոն արագությամբ,որից թներն անհետացել էին շարժմանթրթռոցի մեջ: Ծայրահեղքրտնաջան աշխատանքովհասնելով իր հնարավորությունների վերջին սահմանին`ավելի բարձր արագությամբ թռչելիս Նա

նա

կորցնում էր կառավարումը:

բարձրանումէր հազար ոտնաչափ, ավելի ուժգին թափ առնում ն, թափահարելով թները, նետվում ուղղահայաց խոյաթըռիչթի: Վեր թափահարելիս ձախ թնն ամեն անգամարգելակվում

էր, ու նա կտրուկ թավալվում էր դեպիձախ, ապա, հավասարակշռելով, արգելակվումէր աջը, Ա նա, ասես տենդիմեջ ցնցվելով, խելահեղորենթավալգլոր տալով պտույտէջքէր գործումդեպի աջ: Չնայածիր բոլոր ջանքերին, դեպիվեր թւաաթափահարումը չէր ստացվում: Նա տաս անգամփորձեց ն ամեն անգամ,երբ անցնում էր ժամում յոթանասուն մղոն արագությունից,վերածվում էր չկա-

ռավարվողփետրագնդին գահավիժումջրի մեջ: Ողջ գաղտնիքն այն է, ամբողջովինթրջվելուց հետո վերջապես հասկացավնա, որ բարձր արագություններիդեպքում հարկավոր Է թներն անշարժ պահել` հասցնել ժամում հիսուն մղոնի, ապա պահել անշարժ: Երկուհազարոտնաչափ բարձրությանվրա նա նորից փորձեց. կտուցըցած պարզած,թներնանշարժտարածած նետվելով խոյաթըռիչթի՝մի րոպեանց նա արդեն գերազանցեցժամում հիսուն մղոն արաքությունը: Դա հսկայականլարում պահանջեց, բայց ,նրան ժամում իննսուն մղոն արագությամբ՝ հաջողվեցայդ անել: Սուրալու| տաս վայրկյանիչափ նա գրեթեանտեսանելիէր: Ջոնաթանը ճայերի Թռիչքային արագության համաշխարհային ռեկորդ սահմանեց: Բայցհաղթանակըկարճ տնեց: 2ենց որ նա փորձեցդուրս գալ խոլաթռիչքից, հենց փոխեց թների դիրթը, վայրկենապեսհայտսրվեց անկառավարելիությաննույն աղետալիվիճակիմեջ ն, ժաոում իննսուն մղոն արագությամբ թռչելիս մի կողմ շպրտվեց ուժանակիպես: ՋոնաթանՃայը չդիմացավ, թավալվեց օդում ու գահավիժեցթաքից կոշտ ջրի մեջ: Արդեն խոր գիշեր էր, երբ նա ուշքի եկավ ու լուսնի լույսով սկսեց լողալ օվկիանի մակերնույթով: Թներըկապարիպես ծանրացած էին, բայց անհաջողության բեռն ավելի ծանր էր նրա նա ուզում էր, որ այդ բեռն ի զորու լիներ թիկունքին:2ւ՛ուսահատված, իրեն ծովի հատակըտանելու, ն այնժամ ամեն ինչ կվերջանար: Որքան էլ խորն էր սուզվում ջրի մեջ, միննույն է, ներսում անընդհատ մի տարօրինակխուլ ձայն էր հնչում. «Ելք չկա: ես են: Եթե ես ճայ եմ, իմ կարողությունները սահմանաւիակ ստեղծված լինեի թռչելու մասին շատ բան իմանալու համար, ապա ուղեղի փոխարենգլխումսհաշվիչ մեքենա-կունենայի:Եթեծնված լինեի արագ թռչելու համար,բազեիկարձ թներ կունենայի ն ձըկների փոխարենմկներով կսնվեի: 2-այրսիրավացի էր: Ես պետք Լ մոռանամ այս խենթությունը, պետք է թռչեմ տուն` Երամիմոտ հ գոհ լինեմ, որ այնպիսին եմ, ինչպիսին կամ`խեղճ, ավելիին անընդունակ ձայ»: Ձայնը մարեց, ւ Ջոնաթանըհնազանդվեց նրան: Գիշերով ճայի տեղը ափն է. ու նա երդվեց այսուհետն սովորական ճայ լինել: Այդպեսբոլորի համարէլ ավելի լավ կլինի: Նա հոգնածպոկվեց գիշերայինծովի մթամած ջրերից ն ուղըղվեց դեպի ափ, գոհ, որ սովորել էր ուժերը խնայող ցածր թռիչքներ գործել: Բայց` ոչ, մտածեց նա: Ես ստեղծված եմ լինելու այնպիսին, 199 :

որ էի, օժտվածայն ամենով, ինչ արդենտրվածէր ինձ: ինչպիսին

Ճայերին, ու նրանց նման էլ պիտի թռչեմ: Եվ նա մի կերպբարձրացավու դեպի ափ շտապելովսկսեց թները թափահարել: նման լինելու այդ որոշումից նա Մյուս բոլոր երամակիցների թեթնացած զգաց: Այլնս չեն լինի այն իրեն զարմանալիորեն որ ստիպումէին իրեն սովորել: Չի լինի պայքար. խոչընդոտները, չի լինի ն պարտություն:Պարզապեսհրաշալի էր ոչինչ չմտածել ու խավարիմիջով սլանալ դեպի առափնյա լույսերը: Խավար.-- տագնապալիհնչեց խուլ, բեկբեկուն ձայնը,-ճայերը երբեք չեն թռչում խավարում: Ջոնաթաննուշադրությունչդարձրեց:Ինչ հաճելի է, մտածեցնա: Լուսիննու աստղերըառկայծումէին ջրում,փոքրիկփարոսողցոլքեր սփռելովգիշերվա մեջ, ամեն ինչ այնպես լուռ էր ու խաղաղ... Իջիր,ճայերը երբեք չեն թռչում խավարում: Եթե դու ծնված լինեիր խավարումթռչելու համար,բվի աչքեր կունենայիր. հաշվիչ մեքենա`ուղեղի փոխարենու բազեի կարճ թներ: Գիշերայինմթնում, հարյուր ոտնաչափ բարձրությանվրա ՋոՃայիմիտքն հանկարծառկայծեց:Նրա ընկնաթան Լիվինգսթոն ճրվածությունը, նրաբոլոր վճիռներըվայրկենապեսչքացան: Կարճթներ, բազեիկարճ թներ: Ահա լուծումը: Ինչ հիմարն եմ եղել ես. ողջ պահանջվածը փոքրիկ, շատ փոքրիկ թեն է, ողջ պահանջվածըթները ծալելն է ու միայն դրանց ծայրերով թռչելը: Կարճթներ: Նա երկու հազար ոտնաչափ բարձրացավ գիշերային ծովից ն, անհաջողությանկամ մահվան մասին վայրկյանիսկ չմտածելով, թների լայն մասն ամուր ծալելով կպցրեցմարմնին,միայն թնածայրերի սուր ու կեռ դաշույնները պարզեց քամուն ու նետվեց ուղղահայացխոյաթռիչթի: Քամին հրեշային շաչյունով ոռնում էր նրա շուրջը: ժամում յոթանասունմղոն, իննսուն, հարյուր քսան, ավելի արագ: Այժմ, երբ նա թռչում էր ժամում հարյուրքառասուն մղրն արագությամբ, թների լարումն ավելի փոքր էր քան նախկին յոթանասունի դեպքում, ու հիմա թնածայրերինվազագույն լարումով նա հանգիստ դուրս եկավ խոյաթռիչքիցու լուսնի լույսի տակ գորշ արկի պես սլացավալիքների վրայով: Նափակեցաչքերըքամունընդդեմն խենթացավուրախությունից. ժամում հայրուրքառասունմղոն ն՝ առանց կառավարումը կորցնելու: Եթեերկուհազարիփոխարենհինգ հազարոտնաչափբարձրությունից նետվեմ խոյաթռիչքի,հետաքրքիրէ` բնչ արագությամբ... Քրչ առաջվա նրա երդումներնիսպառ մոռացվածէին ու հեռու քշված քամու հուժկու թափիհետ: Դրանքխախտելընա ամեննին էլ մեղ» չէր համարում:Այդպիսիվճիռներն այն ճայերի համար են միայն, որոնց բավարարումէ շարքային լինելը: Նրա համար, ում միտքն առնչվումէ կատարյալին,նման բաները նշանակութԵս ճայ եմ, նման մյուս բոլոր

--

--

`

`

յուն չունեն:

ԼուսաբացինՋոնաթանըվերսկսեցմարզումները:Հինգ հազար

ոտնաչափ բարձրությունիցծովի կապույտհարթությանմեջ ձըկսորսանավերընրան տաշեղներէին թվում, Նախաճաշող Երամը՝ 'զտտվող փոշեհատիկների թեթն ամպ: Նա առույգ էր, հաճույքից փոքր-ինչ դողահար, հպարտ, որ հաղթահարելէ սարսափը: Նա ծալեց թները, դրանց կարճ, անկու լունաձն ծայրերըմիայն պարզեց շեշտակի սլացավ դեպիծովի Անցնելովչորս հազարոտնաչաւի,նա հասավ առավեագույն արագության: Քամին վերածվել էր հնչյունների խիտ, թրթռացող պատի, որին հակառակավելի արագ թռչելն այլես

հեռուները:

ունկարելի էր: Այժմնա շեշտակի ցած էր սուրում ժամում երկու հարյուր տասնչորս մղոն արագությամբ:Նա լավ գիտեր, որ եթե նման արագությամբ թռչելիս թները հանկարծ բացվեին, ապա ինթը ցրիվ կգար միլիոնավոր մանր կտորների:Բայց,միննույն է, սրագությունն ուժ է, արագությունը բերկրանք է, արագությունը

-

կատարյալ գեղեցկությունէ:

Հազար ոտնաչափ բարձրությունից թփթփացնելով թնածայրերն ու լուծվելով ահռելի բամու մեջ, նա սկսեց դուրս գալ խոյաթռիչթից: ՈՒղիղ իր դիմաց, արագորեն կրճատվող տարազության մեջ, պտտվումու մեծանումէին նավն ու ճայամբոխը: Նա չկարողացավկանգ առնել, նա չգիտեր անգամ, թե ինչպես կլարելիէ շրջվել նման արագությանդեպքում:

Բախումըվայրկենականմահ էր: Նա փակեցաչքերը: Դա պատահեց արնածագիցանմիջապեսհետո: ժամում Սուրալով երկու հարյուր տասներկումղոն արագությամբ, աչքերը փակ, քամու ու փետուրներիխլացուցիչ վժժոցով Ջոնաթան Լիվինգսթոն Ճայը շեշտակի մխրճվեց Նախաճաշող Երամի ժեջ. Այս անգամԲախտիՃայըժպտացնրան, ն ոչ ոք չզոհվեց: Խոյաթռիչքիցդուրս գալու ժամանակ,կտուցը պարզածդեպի երկինք, նա դեռնս սլանում էր ժամում հարյուր վաթսուն մղոն արագությամբ: Երբ նա ընթացքը դանդաղեցրեց-հասցրեց ւեսմում քսան մղոնի ն վերջապես նորից տարածեց թները, չոր, հազար ոտնաչափ բարձրությունից նավը մի փոքրիկ կետ էր թվում ծովում: Է Նրա կարծիքով դա հաղթանակ էր՝ ժամում երկու հարյուր տասնչորս մղոն, առավելագույն արագություն ճայի համար: Դա իսկական հեղաշրջում էր` մեծագույն, անկրկնելի, պահ Երամի պատմության մեջ ն մի նոր սկիզբ Ջոնաթանիկյանքում: Նա իիայնակ թռչում-գնում էր մարզումներին, ութ հազարոտնաչափ ի'սրձրությունից ծալելով թներն ու նետվելով խոյաթռիչքների, ւյլիանգամիցձեռնամուխեղավ շրջադարձներանել սովորելուն: նՆյս գիտեր, որ նման ահռելի արագությանդեպքում թնածայրի լյեն-մի փետուրիաննշան շարժումովիսկկարելիէ ողորկու կորաղեղ խտանալ: Նա վաղուց գիտեր դա, բայց ն հասկանումէր, որ նման սրագության դեպքումմի ավելորդփետուրիշարժումնիսկ հրացանի 201

առավոտյան,

..

`

գնդակիպես կպտտեցներիրեն... ն, այնուամենայնիվ,Ջոնաթանն առաջինճայն էր աշխարհում,որ ձնավորթռիչքներ էր կատարում: ժամանակ չկորցնելով մյուս ճայերի հետ շաղակրատելուվրա, այդ օրը մայրամուտիցհետո էլ դեռ նա թռչում էր: Այդ նա էր, որ հայտնագործեցճայերի մահվան օղակը, դանդաղեցվածն բազմապտույտ գալարաթռիչքները, հակառակ հրումը, պտույտընթացքն ու հակառակպտույտէջքը: Խոր գիշեր էր, երբ Ջոնաթան Ճայըմոտեցավափումծվարած,

երամին:Նա սարսափելիհոգնածէր ն գլխապտույտէր զգում: Եվ, չնայած դրան, վայրէջքի գալով` ոգնորության մեջ նա մահվան օղակ կատարեց,վայրկենական պտույտ գործելով ափ հասնելուց

անմիջապեսառաջ: Երբ նրանք իմանանկատարվածհեղաշրջման մասին, մտածեցնա, կխենթանաներջանկությունից: Այժմ որքան ու ավելին է ապրելը:Ձկնորսանավերի ափի արանքում միապաղաղ կերպով քարշ գալու փոխարեն մեր կյանքն այժմ իմաստ կունենա: Մենք կարող ենք բարձրանալտգիտությունից,կարող ենք դառնալ խելամիտ,հմուտ ու կատարյալարարածներ:Մենք կարող ենք լինել ազատ, կարող ենք սովորել թռչել: ու Գալիքըբժժումէր խոստումնալից պայծառ-պայծառ շողշողում: Երբ նա ափ իջավ, ճայերը հավաքվել էին ԽորհրդիԱփումն, ակնհայտորեն,վաղուց էին հավաքվել: Իրականում նրանք.իրեն էին սպասում: ճայ ՋոնաթանԼիվինգսթոն,կանգնիր կենտրոնում: Տոհմապետի խոսքերը հնչեցին ծայրահեղ հանդիսավորությամ Կենտրոնումկանգնելը կամ գերագույն անարգանքի, կամ գերագույն պատվոնշան էր: Վերջինսմիջոց էր, որով ճայերըպատվում էին իրենց մեծագույն առաջնորդներին:Դե իհարկե,մտածեցնա. Նախաճաշողերամն առավոտյան վկա եղավ կատարվածին, նրանք տեսան ՀՃեղաշրջումը: Բայցինձ պատիվներ պետքչեն, ես ցանկություն չունեմ առաջնորդ դառնալու, ես միայն ուզում եմ' կիսել նրանց հետ իմ իմացածը. ցույց տալ նրանց մերառջն| բացվող հորիզոնները:Նա քայլ արեց դեպիառաջ: ՃայՋոնաթանԼիվինգսթոն, ասաց Տոհմապետը, կանգնիր կենտրոնումցեղակիցներիդ կողմից անարգվելու համար: Ասես տախտակով հարվածեցին նրան: Ծնկները փետուրներըկախ ընկան, աղմուկ էր ականջներում:Կենտրոնգա անարգվելուհամար: Անկարելիէ: Իսկ 2եղաշրջումը նրանք չեն հասկացել: Նրանք իրավացիչեն, իրավացիչեն: համա իր թեթնամիտ անպատասխանատվության հանդիսավորությամբծորում էր ձայնը, Ճայերի աար ու արժանապատվությունն սովորույթները ոտնահարելուհամար.. Անարգանքի կենտրոնումլինելը նշանակումէր, որ նա վտարվել: էր ճայերիերամիցն աքսորվելու մենակեցության 2-եռավոր ժայռեր րերից մի օր, ՋոնաթանԼիվինգսթոնՃայ, դու կհասկա նաս. որ անպատասխանատվությունը չի վարձատրվում:Կյանք իմաստն անիմանալիէ Ա անհասանելի,բացառությամբնրա, --

--

`

--

--

թուլացան

--

ա

--

--

--

ա.

մենք աշխարհ ենք եկել ուտելու համար, որպեսզի կենդանի մնանք այնքան ժամանակ,որքան կարող ենք:

Ճայը երբեք չի հակաճառումԵրամիԽորհրդին,բայց

հնչեց Ջոնաթանի ձայնը: -.

՛

ահա

Անպատասխանատվություն: Եղբայրներ, բացականչեց ով է իրեն ավելի պատասխանատուզգում, քան այն ճայը, --

նա,

--

հետամուտ

է գտնելու կյանքի իմաստը, նրա բարձրագույն հպատակը:Հազարավոր տարիների վեր մենք չափչփում ենք ձովը ձկան գլուխ որոնելով, բայց այժմ մեր կյանքն իմաստ լունենա՝ սովորել, հայտնագործել,լինել ազատ: Թույլ տվեք ինձ, դեթ մեկ հնարավորություն տվեք ցույց տալ ձեզ իմ սովորածը: Երամնասես թար էր կտրել: Եղբայրությունը քանդված է, միաձայնշեշտեցինճայերը հ միահամուռ կերպովհանդիսավորությամբ փակեցինականջներն ու թիկունքներըդարձրիննրան: Իրմնացյալ օրերը Ջոնաթաննանց էր կացնումմենությանմեջ: նւս թռչում-գնում էր Հեռավորժայռերիցշատ ու շատ անդին: Մենակությունըչէ, որ տխրեցնումէր նրան. այլ այն, որ ճայերը չուզեցին հավատալ թռիչքի հրաշքին, այն վեհ կյանքին. որ որենցնէր լինելու, չուզեցին բացել աչքերըն տեսնել: Նա օրը նոր էր սովորում: Մովորեց.օրինակ, բանշեշտակը շիջահոսուն խոյաթռիչքների միջոցովծովում տաս ոտնաչափխորությունից համեղ ու հազվագյուտձկներ որսալ ն այլես ձկնորուսնավերիու չոր փշրանքներիկարիքըչուներ: Նա սովորեցօդում ծնել. գիշերով ուղղություն վերցնել ափից փչող թամուն հակառակ հարյուրավորմղոններ հաղթահարելովարնամուտիցմինչն նա թռչում էր թանձր որնածագ: Նույն ինքնատիրապետմամբ »ովամշուշիմիջով ու նրանից բարձրանալովհասնում շլացուցիչ պայծառ երկնքին նույն այն ժամանակ, երբ մնացած ճայերը սեղմվում էին գետնին՝չիմանալով, թե ինչ կա մշուշից ու անձրեփից անդին: Նա սովորեց քամուն համընթաց թռչել` ցամաքի իտրքը`համեղ միջատներով ճաշելու: Միժամանակհույսեր կապելովԵրամի հետ՝ նա միայն մենություն փոստակեց,բայց սովորեցթռչել ն չէր ափսոսումայն գինը, որ վճարել էր դրա համար:Ջոնաթանը հասկացավ, որ ձանձրույթից, վախիցու սրությունից է, որ ճայերնայդքան քիչ են ապրում,ու երբայդ ամենը "ջացան նրա հոգուց,նա երկար,իսկապեսերջանիկկյանք ապրեց: որբ

--

--

,

երանքեկան երեկոյանն գտանՋոնաթանին իր սիրած երկնքում են-մենակհանգիստճախրելիս: Այդերկու ճայերը,որ հայտնվեցին տա թների մոտ, աստղերի ու պեսշողշողում էին ն փափուկ հաճելի ո յսով ցոլարձակումգիշերային բարձր երկնակամարում: Ամենից հոաշալին, սակայն,թռչելու նրանցհմտություննէր. նրանք շարու"ակ շարժվում էին հստակ ու անփոփոխ պահելով իրենց ու. սունաթանիթնածայրերի միջնեղածմի մատնաչափ տարածությունը: Առանցմի խոսթի Ջոնաթանընրանց "փորձության տարավ, 203 -՛

`

ՀՀ.

փորձություն, որին ոչ մի ճայ երբեք չէր դիմանա: Նա թեքեց թների դիրքը ն այնքան դանդաղեցրեցընթացքը, որ դրանից փոքր-ինչ ավելի դանդաղնանգամանկմանէր հավասար:Շողարձակող երկու թռչունները նույնպես դանդաղեցրին,ապա սահուն ընթացքը:Նրանքգիտեինդանդաղ թռչել: կերպովտեղումկասեցրին Նա ծալեց թները, ճոճվեց ն ժամում հարյուր իննսուն մղոն արագությամբցած նետվեց խոյաթռիչքի:Նրանքէլ իր հետ սուրացին`վայրընթացանթերի աստիճանաձնշարբ կազմած:

վերջապեսնա շրջվեց

ն

նույն արագությամբուղիղ նետվեց երկարատնուղղահայացդանդաղեցվածգալարաթռիչքի: Նրանք ժպտալով գալարվեցինիր հետ: Նա նորից անցավ հորիզոնական թռիչթի: Որոշժամանակնա լուռ էր, հետո խոսեց. ասաց նա,-- ով եք դուք: Հիանալիէ, Մենքքո Երամիցենք, Ջոնաթան,մենք քո եղբայրներնենք: Այդ խոսքերը հնչեցին մեղմ ու վստահ: Մենք եկել ենք քեզ վերն տանելու, տանելու տուն: Ես Տուն չունեմ, ես Երամչունեմ, ես Աքսորյալ եմ: Մենքայժմ Մեծ Լեռան թռչումենք դեպի4-ողմերի գագաթը, այնինչ ես չեմ կարող այս ծեր մարմինըմի քանի հարյուրռտնաչափից ավելիբարձրացնել: Կարողես, Ջոնաթան,չք որ դու սովորել ես: Դու ավարտեցիր մի դպրոց, ժամանակնէ մի ուրիշն սկսելու: Իր ողջ կյանքում դա ցոլցլացել էր նրա խորքերում, ն հիմա ՋոնաթանՃայիմիտքը հանկարծլուսավորվեց: Նրանքճիշտ էին:՝ Ինքըկարողէր էլ ավելի բարձր թռչել, ն, բացի այդ, տուն գնալու ժամանակնէր: Նա մի վերջին երկար հայացք գցեց երկնքին, ապա կարոտով նայեց հիասքանչ,արծաթյաերկրին, ուր այնքան բան էր սովորել: ես պատրաստ եմ, ասաց նա վերջապես: Եվ ահա ՋոնաթանԼիվինգսթոնՃայը վեր բարձրացավերկու` առկայծողթռչունների հետ ու անհետացավերկնքի անթափանց խավարում: :

--

--

--

--

--

--

-

--

--

ՄԱՍՆ ԵՐԿՐՈՐԴ

Ուրեմն սա է երկինքը, մտածեց նա ինքն իրեն ժպտալով: Թերնսայնքան էլ հարգալիցչէ դատել երկնքի մասին, երբ դեռ

հասել այնտեղ: Այժմ, թողնելով Երկիրը ն երկու ադամանդավփայլ հետ թն-թնի բարձրանալովամպերից էլ վեր, նա տեսավ, որ իր սեփական մարմինը նս փոխվում-դառնում է նրանց պես: շողշողուն: Դա, իհարկե, իր ոսկեգույն աչքերի առջն ապրա նույն երիտասարդՋոնաթաննէր, միայն թե փոխված արտաքին ձների մեջ: էլի ճայի էր, բայց հիմա արդեն նա թռչում էր շա Մարմինն ավելի լավ, քան թռել էր երբնէ: Այդ ինչու, մտածեցնա, կիսով նոր

ես

ճայերի,

'ափ քիչ լարվելով՝ ես հիմա թռչում եմ կրկնակիշատ

ու

կրկնակի

քան լավագույն օրերիսերկրի վրա: Նրա փետուրներն այժմ շողշողում էին ադամանդիսպիտակ փայլով, իսկ թները ողորկ էին, արծաթյափայլեցրածթիթեղների պես անթերի: Նա հիացած սկսեց ուսումնասիրել դրանք, ուժը 'իորձել նոր թներին: Ժամում երկու հարյուր հիսուն մղոն թռչելիս նա զգաց, որ մոտեցել է հորիզոնականթռիչքի իր համարառավելագույնարագությանը: ժամում երկու հարյուր յոթանասուներեքմղոն անցնելիս մտածեց,որ թռչում է այնքան արագ, որքան միայն կարող է ու մի քիչ հիասթափվեց:Ուրեմն նոր մարմնի կարողությունները նույնպես սահմանափակ էին, ու թեն դրանք շատ ու շատ անգամ դերազանցումէին իր իսկ ռեկորդը, բայց սահման այնուամենայսիվ կար ն մեծ լարում կպահանջվերայն հաղթահարելուհամար: Երկնքում, մտածում էր նա, սահմաններ չպետք է լինեն: Ամպերըմնացին հեռվում: Նրա ուղեկիցները բացականչեցին. Երջանիկվայրէջք, Ջոնաթան, ն անհետացանանոսր երկնի խորքերում: Ծովի վրայով նա թռչում էր դեպիկտրտվածափեզրը:ժայռերի ուտ մի քանի մարզվող ճայեր էին ուրվագծվում: 2եռու հյուսիում, հորիզոնինմոտ ճախրումէին նս մի քանիսը: Նոր պատկերեր, նոր մտքեր, նոր հարցեր. ինչու են ճայերն այսքան քիչ, Եռկինքը .պիտիոր լի լիներ ճայերի երամներով: Եվ ինչու հանԿարծ ինքն այսպես հոգնեց, չք որ ճայերը, ինչպես ընդունված Է համարել, երբեք չեն հոգնում ն չեն քնում երկնքում: Որտեղէր նա այդ լսել: Իր երկրայինկյանքի հիշողություններն սուտիճանաբարհեռանում էին: Նա, իհարկե,Երկրումշատ բան էր ռւվորել, բայց մանրամասներնայժմ աղոտացելէին. ինչ-որ բան Ւր հիշում հանուն սննդի թռչելու մասին, Աքսորյալ լինելու մասին: Ափեզրիմոտ մի խումբ ճայեր առանց բառ իսկ արտասանելու իհնդառաջ եկան նրան: Նա զգաց միայն, որ սա տուն է ն որ ինքը է այստեղ: Դա նրա համարմեծ օր էր, օր, որի արնածափասնկալի գի նա վաղուց արդենչէր հիշում: էլԼփումվայրէջք կատարելուհամարնա շրջվեց, մի մատնաչափ լսրձրութան վրա թները թափահարելով՝ կանգ առավ, ապա ռեթնորեն իջավավազին: Մյուսճայերընույնպես իջան՝ ն առանց ետուր իսկ շարժելու: Լուսաճերմակթները տարածած՝ նրանք համաչափորենճոճվեցին օդում, ապա սկսեցինիրենց փետուրնեճի կորությունն ինչ-որ կերպ փոփոխել այնքան, մինչն որ լրիվ կանգ առան: Նույն վայրկյանին էլ նրանց թաթերը դիպանգետռին: Դա հրաշալի ինքնակառավարում էր, բայց Ջոնաթանըշատ հոգնած էր այն կրկին փորձելու համար:Ափհասնելուն պես, դեռ բառ իսկ չարտասանած, նա քնեց: Արդեն հաջորդ օրերին Ջոնաթանըհասկացավ, որ թռիչքի համար այստեղ նույնքան շատ բան կար սովորելու, որքան ինքը Կովորել էր իր ողջ անցած կյանքի ընթացքում: Տարբերությունն 205 լրագ,

--

ճայերնայստեղ իր նման էին մտածում: Նրանցից համարամենաէականը կյանքումկատարելության յուրաքանչյուրի այն էր, որ

ամեն ինչիցշատ նրանք թռչել էին հասնելուձգտումնէր, աշխարհում սիրում:Նրանքբոլորն էլ զարմանալիթռչուններ էին, որ ամեն օր, ամեն ժամ մարզումներէին անում, փորձումնորանորթռիչքաձներ: վաղուցարդենՋոնաթանըմոռացել էր այն աշխարհիմասին, որտեղիցեկել էր ինքը, այն աշխարհի,ուր Երամնապրումէր աչքերն ամուր փակածթռիչքի երջանկության դեմ՝ թներն օգտագործելով միայնկերգտնելու ն այն իրարիցփախցնելուհամար:Բայցժամանակ առ այդ հիշողություններըմի պահնորից արթնանումէին: ժամանակ Մի առավոտ, երբ ծալված թներով ակնթարթայինպտույտներ գործելու պարապմուբիցհետո ուսուցչի հետ հանգստանումէին ափին,նա դարձյալհիշեց այդ ամենը: Իսկ ուր են մյուսները, Մալիվան., հարցրեց նա առանց' խոսքի՝մի հրաշալի հեռազգացությամբ,որով լուռ հաղորդակըց-| վում էին այստեղի ճայերը փոխանակ ճչալու ն աղմկելու: Ինչու մենք քիչ ենք այստեղ: Այնտեղ. որտեղից ես եկել եմ, ապրումէին... ու հազարավոր ճայեր, գիտեմ,-- գլխով. սահարյուրավոր --

-

--

'

Ես մի պատասխան կարող արեցՍալիվանը: -.

--

եմ

տալ,

Ջոնա-

թան, դա այն է, որ դու մեն-միակն ես միլիոնավորթռչունների մեջ: Մերմեծամասնությունըմիշտ էլ դանդաղ է շարժվել առաջ: Մի աշխարհից մենք գալիս ենք դրան րոլորովին նման մեկ, ուրիշը, իսկույն մոռանում ենք այն նախորդը,որտեղիցեկել ենք, ն, չմտածելով, թե ուր ենք գնալու, ապրումենք պահի համար: ես, թե քանի կյանք է հարկավորեղել, մինչն Պատկերացնում կծնվեր առաջին միտքն այն մասին, որ կյանքում շատ ավելի բարձր բաներ կան, քան ուտելը, կռվելն ու Երամին Հազարավոր կյանքեր,Ջոն, տաս հազարավոր,ն էլի ուրիշ րավոր կյանթեր պետք եկան, մինչն սկսեցինքհասկանալ, որ կա, կատարելությունկոչվածը,ու էլի այդքան, մինչն այն գաղափարը,որ այսուհետն այդ կատարելությունըհայտնամեր կյանքի նպատակն բերելն ու ցուցադրելն է: Նույն կանոնն,անշուշտ, գործումէ նան մեզ համար:Մենքմեր հաջորդ աշխարհնընտրումենք ելնելով նրանից, վ ինչ սովորելենք այս մեկում:Երբոչինչ չես սովորում,ապա հաջորդ աշխարհնըստ էության նույնն է, ինչ ն այս մեկը`հաղթահարման սպասող նույն խոչընդոտներովու կապարե ծանրությամբ' Նա տարածեցթները ն շրջվեց` դեմքըդարձնելովքամուն: Բայց դու, Ջոն,-- ասաց նա,-- կարճ ժամանակումայնքան շատ բան ես սովորել, որ հազարավորկյանքերիկարիքըչունեցար այստեղհասնելու համար: Մի վայրկյանումնրանք կրկին հայտնվեցինօդում մարզումնե անելու: 2ամատեղ գալարաթռիչքները դժվարությամբէին հաջողվում: Կիսովչափ շրջված ընթանալով`Ջոնաթանըստիպվա էր մտածել գլխիվայր կախվածո̀ւսուցչի հետ ներդաշնակորեն շրջելով թնի աղեղը: հակառակ

իշխելը:| հարյու-|

--

Եկ դա նորից փորձենք, էլի ու էլի կրկնում էր Սալիվանը, եկ դա նորիցփորձենք: Ապավերջապես. լավ է: Եվնրանք գարձյալ սկսեցինմահվանօղակներիեռանդագինմարզումները: --

--

--

--

Մի երեկո գիշերային թռիչքի չգնացած ճայերը մտքի մեջ սուզված կանգնածէին ավազին: Իր ողջ քաջությունըհավաքելով Ջոնաթանըդիմեց ԱվագՃային, որն, ասում էին, շուտով հեռանալու էր այս աշխարհից:

Չիանգ, ասաց նա փոթր-ինչ հուզված: Ծեր ճայը բարությամբնայեց նրան: Այո, որդիս: Տարիների հետ թուլանալու փոխարենՏոհմապետն ավելի ուժեղ էր դարձել, նա կարող էր գերազանցել Երամիցանկացածճային -

--

--

ն

--

գիտեր այնպիսի հմտություններ, որ մյուսները նոր էին միայն

չուրացնում:

Չիանգ,այս աշխարհըամեննինէլ երկինքը չէ, ճիշտ է: Դու դարձյալ Տոհմապետը ժպտաց՝ողողված լուսնի լույսով: սովորում ես, ՋոնաթանՃայ, ասաց նա: Լավ. իսկ ինչ է լինելու սրանից հետո, ուր ենք մենք գնում: Իսականումկաայնպիսիմի տեղ, որ երկինք է կոչվում: Ոչ. Ջոնաթան,այդպիսիտեղ չկա: Երկինքըոչ տարածութնա մի լան է ն ոչ էլ ժամանակ:Երկինքըկատարյալլինելն է: Դու շատ արագ թռչող ես, այնպես չճք: վան լուռ էր: --

--

--

--

հաճույք եմ զգում արագությունից, ասաց Ջոնան թանը շփոթված, բայց հպարտ,որ Տոհմապետը նկատելէր իրեն: Երկնքինսկսում ես հասնել այն ժամանակ,Ջոնաթան,երբ Խսսնում ես բացարձակարագության: Դա ժամում հազար կամ միլիոն մղոն անցնելը չէ ն ոչ իսկ լույսի արագությամբ թռչելը, Ես... ես

--

է, իսկ կատարելությունը բանզի լուրաքանչյուր թիվ սահման սահմաններ չունի, Բացարձակարագությունը, որդիս, այնտեղ Խալտնվելն է: 2Ձիանգըհանկարծչքացավ ն մի ակնթարթում հայտնվեցջրի եզրին հիսուն ոտնաչափ հեռու: Ապա կրկին չքացավ ն մեկ նազարերորդականվայրկյանանց կանգնեցՋոնաթանիկողքին: Մւս

միայն կատակէր, ասաց նա: ԶՋոնաթանն ապշել էր: Նա մոռացավերկնքի մասին հարցնելը: Ինչպես ես այդ անում: Ինչ ես զգում այդ պահին: Որքան տալիածությունկարող ես անցնել: Ցանկացածպահի կարելի է հայտնվել ցանկացածտեղում, ող. կամենաս, ասաց Տոհմապետը: Ցանկացածպահի ես Նա հայացքը հարող եմ լինել ամենուր, ուր հասնում է միտքս: է , ոստեց ծովին: Տարօրինակ այն ճայերը, որոնք կատարելութբունի ստորադասումեն պարզ տեղափոխությանը, լճանում են ու "դղւպես էլ ոչ մի տեղ չեն գնում: Իսկ նրանք, որոնք հրաժարվում Էս պարզ տեղափոխությունից հանուն կատարելության. վայրկենապես հայտնվում են ցանկացած տեղում: 2իշիր, Ջոնաթան, եոկինքը տարածություն չէ ն ոչ էլ ժամանակ, քանի որ տարա--

--

--

--

--

ծությունն

են

ժամանակըբոլորովինզուրկ

ու

Երկինքը... Կարող ես

որնէ իմաստից:

ինձ սովորեցնել այդպես թռչել,-- հարցրեց Ջոնաթան ձայը՝ մի նոր անհայտինվաճման մտքից դողահար: Իհարկե,եթե ուզում ես սովորել: Ուզումեմ: Երբկարող ենք սկսել: 2ենց հիմա էլ կարողենք սկսել, եթե համաձայնես: Ես ուզում եմ սովորելքեզ նման թռչել, ասաց Ջոնաթանը,. Ասա ինձ, թե ն աչքերը վառվեցին տարօրինակ փայլով: եմ ինչ անելու: ԶՉիանգը խոսում էր դանդաղ`հետնելով միշտ ջանասեր այդ պատանիճային: Մտքիարագությամբթռչել` նշանակում է լիասաց նա. դու առաջին հերթին' նել ցանկացածտեղում, է պետք սկսեսսովորել հասկանալ, որ արդեն հասել ես: Զիանգիասելով բանի էությունն այն էր, որ Ջոնաթանըպիտի մատնաչափթների դադարերդիտել իրեն որպեսքառասուներկու բացվածք ն նախապես տրված հնարավորություններունեցող սահմանափակ կարողություններովօժտվածմարմնի գերի: Էությունն այն բանի գիտակցումնէր, որ իր իսկականես-ը այնպես բացարձակորեն,ինչպես անվերջ թիվը. միաժամանակապրում է տարածությանու ժամանակիցանկացածկետում: Ջոնաթանըշարունակում էր մարզվել, մարզվել համառորեն, ամեն օր, արնածագիցմինչն կեսգիշեր,ն, չնայած բոլոր ջանքերին, մի փետրաչափիսկ առաջ չէր շարժվում տեղից: նորից ու նորից կրկնում էր Մոռացիր հավատիմասին, Զիանգը, թռչել սովորելիսհավատըքեզ պետքչեկավ, դու պետք, Դա հենց այն է, ինչ պետքէ: Այժմնորիցփորձիր:՝ է թռիչքը հասկանաս: Մի օր, երբ Ջոնաթանըփակ աչքերով ափին կանգնած կենտ-՝ րոնանումէր, մտքի հանկարծակիմի փայլատակումով հասկացավ,, թե ինչ էր ասում Զիանգը.«Իհարկե,դա ճշմարիտէ, իմ հնարավորություններն անսահման են, ես կատարյալ ճայ եմ»: Երջանկության հզոր ալիթը ցնցեց նրան: Լավ է, ասաց Չիանգըհաղթականորեն: Ջոնաթանըբացեց աչքերը: Ինքն ու Տոհմապետը միայնակ կանգնածէին միանգամայնանծանոթ մի ափում՝ծովեզրին խոնարհված ծառերովու կրկնակի դեղին արններով` հայտնված իրենցգլխավերԼում: լ Վերջապեսպատկերացրիր, ասաց Չիանգը, բայց' կառավարումդփոքր-ինչ մշակման կարիքունի: Ջոնաթաննապշել էր: Այս որտեղենք մենք: Կանաչերկնքով ու արնի տեղ կրկնակաստղերովինչ-որ մոլորակի վրա, տարՕրինակշրջապատի հանդեպ կատարյալ Տոհմապետը: անտարբերությամբ, իմիջիայլոցպատասխանեց Ջոնաթանըհիացմունքի ճիչ արձակեց,առաջինհնչյունը` ԵրՍՏԱՑՎՈՒՄ Է: կիրը թողնելուց հետո: է, Ջոն, ասաց Չիանգը, Այո, իհարկե միշտ ստացվում ԷՀ

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

ստացվումէ, երբ գիտես, թե ինչ ես անում: Իսկ այժմ կառավարման մասին... Արդենմութ էր, երբ նրանք վերադարձան:ՃայերըՋոնաթանին

Էլ

տեսել

հառեցին իրենց ակնածալիցոսկեգույնաչքերը.նրանք էին անշարժ դիրքից նրա անհետանալը: Մի քանի վայրկյան ականջ դնելով իրեն ուղղված շնորհավոԵս այստեղ նորեկ եմ, դեռ բոլորովին բանքներին՝նա ասաց. սկսնակ, ն այդ ամենը ձեզանից պիտի սովորեմ: Ջարմանում եմ, Ջոն, նրա կողքին կանգնելով ասաց Սուլիվանը: Տաս հազար տարումիմ տեսած բոլոր ճայերիցդու ես սովորելու մեջ: աժենահամարձակն Երամըլռեց, Ջոնաթանը հուղվեց շփոթմունքից: Եթե ուզում ես, կարող ենք սկսել աշխատելժամանակի վրա, մինչն կսովորես թռչել դեպի անցյալը ասաց Չիանգը, ն դեպի ապագան:Այնժամդու պատրաստ կլինես ամենադժվարը, ամենահզորն ու ամենագրավիչըսկսելուն: Դու պատրաստ կլինես սկսել վերընթաց թռչել ն կհասկանաս,թե ինչ են բարին ու սերը: Մոտ մի ամիսՋոնաթանըխելահեղարագությամբյուրացնում էր ամեն ինչ: Փորձըցույց էր տվել, որ նա միշտէլ արագ էր սովորում,իսկ աղլոմհենց իրեն՝Տոհմապետին աշակերտելով՝ այնպեսէր ընդունում նոր զաղափարները,ասես փետրավորհաշվիչ մեքենա լիներ: հւս Ա եկավ այն օրը, երբ Չիանգնանհետացավ:Նա հանդւսրտ զրուցում էր բոլորի հետ՝ հորդորելով, որ նրանք երբեք չթողնեն սովորելն ու մարզվելը, որ մշտապեսջանան ավելի ու վելի խորն ըմբռնել կյանքի իսկական,աներնույթ,անտեսանելի | ությունը: Խոսելու ընթացքումնրա փետուրներըհետզհետեավեչի ու ավելի պայծառ էին շողում, իսկ վերջին պահին այնպես փայլատակեցին,որ ոչ մի ճայ չկարողացավ նրան նայել: Ջոնաթան, ասաց նա, ն դրանք նրա արտասանածվերջին բառերն էին, աշխատիր ըմբռնել, թե ինչ է սերը: Երբ նրանք վերստացան տեսնելու կարողությունը, Չիանգն ալլնեսչկար: Որքանօրերն անցնում էին, այնքան ավելի հաճախէր Ջոնաթանն իրեն գտնումնորից ու նորից Երկրիմասինմտածելիս, այն Երկրի, որտեղից եկել էր: Եթե ինքն այնտեղ գիտենարայն ամենի մեկ տասներորդ,թեկուզ մեկհարյուրերորդմասը միայն, ինչ իմոդավ ալստեղ, որքան ավելի իմաստալիցկլիներ կյանթը: ԱվաՎին կանգնած նա հետաքրքրությամբ մտածում էր, թե գուցե ւյնժեղ եղել է մի ճայ, որը կարող էր խորտակելիրեն կաշկանդող սահմաններնու դուրս գալ դրանցից,որ կարողէր թիանավիցհացի փշրանքներ փախցնելուց անդին տեսնել թռիչքի իմաստը:27ավանաբար նա նույնիսկ կարող է հասցրած լինել Աքսորյալ դառնալ իր ճշմարտությունը Երամիերեսինասելու համար:Եվ որքան ավելի էր Ջոնաթանը մարզվում բարության դասերը յուրացնելու համար, ոթբան ավելի էր աշխատում ըմբռնել սիրո բնույթը, այնքան ավելի Էր ցանկանում վերադառնալԵրկիր: Չնայածիր միայնականցյալին, Ջոնաթան ճայր ծնվել էր ուսուցիչ լինելու համար. սիրո 209 --

--

--

-

--

7ինց վիպակ

արտահայտման նրաեղանակըիր հայտնաբերած ճշմարտությունը նվիրելն էր յուրաքանչյուրճայի, որն ուզում է գտնել այն: Սալիվանը, որն այժմ մտքի արագությամբթռիչքների գիտակ էր ն օգնում էր մյուսներին յուրացնել դա, հավանություն տալիս դրան: լ ես եղել: Ինչուես կարծում, Ջոն, դումի անգամարդենԱքսորյալլ | որ նույն այդ ճայերիցոմանք այժմ կցանկանանլսել թեզ, այն էլ թո այս տարիքում:Դու գիտեսառածըն այն ճիշտ է. «Որքան ճայը բարձ է թռչում, այնքան հեռուն է տեսնում»: Այն ճայերը, որոնցիցդույ հեռացելես, կպածեն գետնին,նրանք ճչում են ու կռվումիրարհետ: Նրանքհազարավորմղոններ հեռու են երկնքից,իսկ դու ուզում ես այնտեղիցցույց տալ նրանցերկինքը:Ախրնրանք իրենցսեփական թներիծայրերն անգավ չեն կարողանումտեսնել, Ջոն: Մնա այստեղ, օգնիր այստեղինորեկներին,նրանց, որոնք բավականաչափ բարձր են թռել հասկանալու համարայն. ինչ ունես նրանցասելու: Նամի պահլռեց, ապա ասաց: Ի՞նչկլիներ, եթե Չիանգըվերադառնար իր նախկին աշխարհը: Որտեղկլինեիր այսօր դու: Վերջինփաստարկըհամոզիչ էր հնչում, Սալիվաննիրավացի էր. որքան ճայը բարձր է թռչում, այնքան հեռուն է տեսնում: Ջոնաթանըմնաց ն պարապում էր նորեկ թռչունների հետ, որոնք բոլորն էլ շատ ընդունակէին ն արագ յուրացնում էին ամեն' ինչ: Բայցնախկինզգացումընորից արթնացավ,ն նա չէր կարո-: ղանում չմտածել, որ Երկրիվրա հավանաբար կլինեն ճայ, որոնք նույնպես կարող էին սովորել: Ինչքանշատ բան նա կիմանարայժմ, եթե Չիանգնիր կողթին լիներ այն օրերին, երբ) ինքն Աբսորյալ էր: | Ես պետքէ վերադառնամ, Քո Սալլի,-- ի վերջոասաց նա: աշակերտներըհիանալի առաջադիմում են: Նրանք կարող են օգնել քեզ նորեկներինուսուցանելու: Սալիվանըհոգոց հանեց, բայց չառարկեց: Կարծումեմ կկարոտեմթեզ, Ջոնաթան, միայն ասաց նա: Ամոթէ, Սալլի, հանդիմանեց նրան Ջոնաթանը, այդ-| քան խենթ մի լինիր: Հապաինչով ենք մենք զբաղվում ամեն օր:: Եթե մեր բարեկամությունը դեռնս կախված է այնպիսի ինչպիսիք են տարածությունն ու ժամանակը,ապա, վերջնակա-) նապես հաղթահարելովդրանք՝ մենք խորտակածկլինենք մեր երամակցական կապերը:Հաղթահարելով տարածությունըմ̀ենք կստանանք Այստեղ:2աղթահարելով ժամանակը՝կունենանք, ' Այժմ: Չես կարծում, որ կարող ենք մեկ-երկու անգամ հանդիպել Այստեղին Այժմվամիջն մի ինչ-որ կետում: : Սալիվաննակամածիծաղեց: Դու խենթ ես, համակրան-. քով ասաց նա: Եթե կա մեկը, որ կարող է գետնինկպածորնէ էակի ցույց տալ, թե ինչպես կարելի է հազարավորմղոններիչափ հեռուն տեսնել, ապա դա Ջոնաթան Նա ԼիվինգսթոնՃայն է: հայացքըհառեցավազին: Մնաս բարով. Ջոն, բարեկամս: Ցտեսություն,Մալլի,մենք Էլի կհանդիպենք: Այս ասելով

չէր.

--

--

մեկ-երկու

--

--

--

--

--

--

--

բաներից, |

`

--

--

--

--

--

--

»'ոնաթանը մտաբերեցճայերի մեծ երամների պատկերըմի այլ '»սմանակիմեջ ն սովորականթեթնությամբ զգաց, որ փետուրու "ոսկոր չէ ինքը, այլ ազատության ու թռիչքիբացարձակգաղափաիր. որ ոչնչով չի սահմանափակվում: Ֆլեթչեր Լինդ Ճայը դեռ բոլորովին ջահել էր, բայց արդեն գիտեր, որ երբնէչէր.եղելմի այլ թռչուն, որի հետ որնէ Երամ սլդքան անգթորենվարված լիներ կամ այդքան անարդարացի: "Ինձ համար միննույն է, թե ինչ կասեն նրանք,-- զայրացած մտածեցնա ն աչքերը մշուշվեցին,երբ թռչում էր,դեպի 'Իսյռերը: Թռչելըշատ ավելին է, քան տեղից-տեղ Հեռավոր փոխադրվելու համսը թներըթափահարելը, դե դա... դա ախր...դա մոծակնէլ կանի: Ընդամենըմի փոքրիկգալարաթռիչթՏոհմապետի շուրջը, հենց լոլողես, կատակի համարմիայն, ն ահա ես Աբսորյալ եմ: Նրանք կույր են ինչ է, միթեչեն տեսնում, միթեչեն պատկերացնում այն փառահեղ կյահթը, որ կունենանքմենք, երբ իսկապես սովորենքթռչել: Ինձ համար միննույն է, թե ինչ կմտածեննրանք: ես նրանց դուր) կտամ, թե ինչ է թռիչքը: Ես իսկականօրինախախտ կլինեմ, եթե նրանք այդպեսեն ցանկանում: Բայցնրանք դեռշատ կզղջան սրա -

համար»:

Զայնը եկավ հենց իր ներսիցու թեն այն չափազանց նուրբ էր, այնուամենայնիվ,այնքան վախեցրեց,որ նա երերացու

կարկա-

մեզ օղում: մյուս դա. Խ

Մի չարանա նրանց վրա, Ճայ Ֆլեթչեր:Քեզ վտարելով` ճայերը միայն իրենցեն վնասել, մի օր նրանքկհասկանան մի օր կտեսնեն այն, ինչ դու ես տեսնում: Ներիրնրանց

օգնիր հասկանալ:

երո աջ կողքովմի ադամանդափայլ ճայ էր թռչում, աշխարհի տմեխաճերմակ ճայը: Նա սահում էր առանցորնէ ջանքի, փետուր իսկ չշարժելով, ն դա այն դեպքում, երբ ինքը` Ֆլեթչերըթռչում էր գրեթե առավելագույն արագությամբ: Պասանիճայի հոգում մի պահ ամեն ինչ իրար խառնվեց: "Այս ինչ է կատարվում:Ես խելագարվել եմ, ես մեռել եմ: բնչ Է սաւ». զարմանում էր երիտասարդ ճայը: Ցածր հանգիստ. ձայնը թափանցեցնրա հոգու խորքերը՝ պատասխան պահանջելով. ՖլեթչերԼինդ ճայ, դու ուզում ես ու

--

թռչել:

'

`

ԱՅՈ, ԵՍ ՈՒՋՈՒՄ ԵՄ ԹՌՉԵԼ:

ըսե

Ֆլեթչեր Լինդ Ճայ, դու արդյոքայնքան:շատ ես. ուզում թոչել, որ կներես Երամին,կսովորեսու մի օր այնտեղ կվերադառհաս

կաշխատես օգնել նրանց իմանալու քո սովորածը: նայած հպարտությանն ու կրած վիրավորանքին, Ֆլեթչերն անկարողէր ստել այդ հիասքանչ,հմուտ արարածին: Այո, մեղմորեն ասաց նա: Այդղեպքում, Ֆլեթչ, ասաց այդ լուսաշող արարածը, ն այղ ձայնի մեջ այնքան բարություն կար, եկ սկսենքՀորիկոնական թռիչքից: ն

'

:

--

--

,

|

|

ՄԱՍՆ ԵՐՐՈՐԴ

|

Ջոնաթանըդանդաղպտույտներէր գործում Հեռավորժայռեր| վրա` դիտելով դրանք: Այդ անտաշ, ջահել Ֆելեթչերը գրեթ| կատարյալ աշակերտդուրս եկավ: Օդում նա ուժեղ էր, թեթ արագաշարժ,բայց, որ ամենկարնորն էր, նա լի էր թռչել սովոր լու կրքոտցանկությամբ: Հենց որ նա հայտնվեցայստեղ,նրա աղոտ, գորշ կերպարանքկ աղմուկով դուրս եկավ խոյաթռիչքից ն ուսուցչի մոտով սահե սուրալովժամում հարյուր հիսուն մ:լոն արագությամբ:Նա կտրու պոկվեցն փորձեցտասնվեցպտույտանի ուղղահայաց,դանդաղեց վածգալարաթռիչքկատարելբ̀արձրաձայնհաշվելովպտույտներ տես, Ջոնաթան, ես պտտվում ե Ութ... ինը... տաս... հնարավորառավելագույնարագությամբ... տասնմեկ...Ջոնաթա ես ուզում եմ այնպես գեղեցիկ ու հստակ կանգ առնել, ինչպե ղու.., տասներկու... բայց ոչ մի կերպ չեմ .կարողանում, գրող Հո

սա`

տանի... տասներեք... այս վերջին երեք պտույտները... առանց. տասնչորս... ատախ:

Անհաջողության հարուցածզայրույթն ու կատաղությունըբոլո րովինփչացրինգործը, ն Փլեթչերըխելահեղորենթավալվեցցա

ընկավ մեջքի վրա, թա |ալգլոր տալով՝ անշնորհք կերպո գալարվեցհակառակպտույտԼջքիմեջ ն, երբ ծանր շնչելով վեր ջապես ուղղվեց՝ թռչում էր ուսուցչիցհարյուր ոտնաչափներքն: Դու ժամանակդիզուր վաւոնում ես ինձ վրա, Ջոնաթան:Ե հիմար եմ ու անհասկացող:Անընդհատ փորձումեմ ու փորձում բայց ինձ մոտ դա երբեք էլ չի ստացվի: Իհարկե. չ Ջոնաթանըներքն նայեց ու գլխով արեց: ստացվի,չի ստացվիայնքան ժամանակ, քանի դեռ դու այդքա կտրուկես կանգ առնում: Սկզբում,Ֆլեթչեր, դու ժամում քառասու մղոն կորցրիր:Դու պիտիայդ անես կտրուկ, բայց սահուն, կհիշես Նա իջավ ու հավասարվեցջահել ճային: Եկ այժմ միասի փորձենք: ՈՒշադրությունդարձրու գալարաթռիչթիցդուրս գա» լուն: Հանգիստսկսիր, ն այն սահուն կլինի: Երրորդամսվա վերջում Ջոնաթաննուներ նս վեց աշակերտ բոլորն էլ Աքսորյալներ՝հրապուրվածիրենց նոր, տարօրինա գաղափարով` թռչել հանուն թռիչքի երջանկության: Նրանցհամար դեռնս ավելի հեշտ էր վարժություններիհստա կատարման մեջհմտանալը,քան դրանցներքին իմաստըհասկանալը Մեզանիցյուրաքանչյուրն իրականումՄեծ Ճայի գաղափար մարմնացումնէ, ազատությանհամապարփակ գաղափարիմարմնա ցումը, երեկոներըսովորաբար կրկնում էր Ջոնաթանն ափում վարպետորենթռչելը միայն մի քայլ է դեպի մերիսկականէությա արտահայտումը: Պետքէ մի կողմ թողնել այն ամենն, ինչ սահմանա փակումէ մեզ: Ահա թեինչիհամարեն ն բարձրարագության,ն ցածը արագության, ն ձնավորթռիչքների բոլոր այս մարզումները... Նա

--

--

--

-

--

--

--

"212

Իսկ ցերեկային թռիչքներից հոգնած նրա աշակերտները սովորաբար քնած էին լինում: Նրանքգործնականվարժությունսեր էին սիրում, որովհետն դրանց արագությունըխենթւացնում էր, րանք հագեցնումէին սովորելու նրանց ծարավը,որ յուրաքանչուր պարապմունթիհետ ավելի էր սաստկանում:Բայցնրանցից հ ոչ մեկը, նույնիսկ Ֆլեթչեր Լինդը, չէին պատկե կարողանում է րացնել, որ գաղափարների թռիչքը կարող լինել նույն բան իրական, որքան քամունըկամ փետուրինը: Ձեր ողջ մարմինըմի թնածայրիցմինչն մյուսը, մի ուրիշ անգամ ասում էր Ջոնաթանը, այլ բան չէ, քան հենց ձեր միտթը՝տրված տեսանելիձնի մեջ: Փշրեքձեր մտքի կապանքնեն դուք բր. կփշրեք նան ձեր մարմնի կապանքները: Բայց նա որբան էլ խոսում էր, միննույն է, այդ ամենը հնչում էր որպես նաճելի պատրանք,իսկ նրանք ավելի շատ քնել էին ուզում: Բնդամենըմի ամիս էր անցել, երբ Ջոնաթաննասաց, որ ժամանակն է Երամիմոտ վերադառնալու: Մենք պատրաստ չենք, ասաց ԺենրիԿալվինը: Մենք ատելի ենք նրանց համար, մենք Աքսորյալենք: Մենք անկարող ենթ ստիպել մեզ գնալու այնտեղ, ուր մեր երեսն իսկ չեն ուզում տեսնել, ղե միթե կարող ենք: Մենք ազատ ենք գնալու ուր ուզենք ն լինելու այնպիսին, ինչպիսին կանք, պատասխանեց Ջոնաթանըն գետնից բարձիանողով ուղղվեց արնելք՝ դեպիհայրենիափերը,դեպի Երամը: Սնակերտները որոշ ժամանակշփոթվածէին, որովհետնԵրամի որեեթն ասում է, որ Աքսորյալըերբեք չի վերադառնում,ն այդ ռրենթը տաս հազար տարվա ընթացթում երբեք չէր խախտվել: Օրենթն ասում էր՝ մնացեք, Ջոնաթանը՝եկեք.իսկ այդ պահիննա այդեն մի մղոն ճանապարհ էր անցել: Եթե իրենք մի քիչ էլ հապաղեին, նա մեն-մենակ կհանդիպերթշնամականԵրամին: Լավ մենթ ինչու պիտիենթարկվենք,եթեԵրամիանդամըչենք, փոթը ինչ վախվորածխոսեցՖլեթչերը: Եվ. բացիայդ, եթեկռիվ լինի, մենթ այնտեղ ավելի օգտակարկլինենք, քան այստեղ: ել| այսպես, արնմուտքից նրանք թռան-եկան այդ առավոտ, բոլոր ութը, գույգ ռմբաձն շարքով` թնածայրերովմասամբ իրար Ճասձկելով՝նրանք եկան.ԵրամիԽորհրդի Ափով`ժամում հարյուր երեսունհինգ մղոն արագությամբ: Ջոնաթանըգնում էր առջնից, երա սջ թնում սահունորենթռչում էր Ֆլեթչերը.ձախումտ̀ոկունորեն ջանում էր Հենրի Կալվինը: Ողջ շարքը մեկի պես դանդաղլորեն թեջվեգ դեպի աջ... հավասարվեց...մուռեցավ... շրջվեց... ավելի մոտեցավ... հավասարվեց...քամին մւտտրակում էր նրանց: երամիձակողճիչերի առօրյա աղմուկըասես հսկայականդաշույշ)3 նի հարվածովմիանզամիցկտրվեցճայաշարիհայտնվելով, նութ :

՝

--

--

--

--

--

--

--

հազարաչքերանթարթհառվեցին նրանցվրա:ՈՒթթռչունները մեկը մյուսիետնիցկտրուկբարձրացանվեր՝մահվյսնօղակ կատարելու, ապա, ողջ ճանապարհին դանդաղեցնելով ընթացքը,բացարձակորեն 2-ետո,ասես արտասովոր անշարժացան՝ ոչինչ չէր իջնելով ավազին: պատահել,Ջոնաթաննսկսեց քննարկել թռիչքի թերությունները: Նախ ն առաջ, ասաց նա ծուռ ժպտալով,--- դուք բոլորդ էլ մի փոքրհապաղեցիք շարք մտնել... Երամովմեկ կայծակի արագությամբմի միտք անցավ. այս են, ն նրանք վերադարձելեն: Բայցչէ թռչուններըԱքսորյալներ որ դա... դա չի կարողպատահել: Երամիշփոթվածության շնորհիվ կռվի մասին Ֆլեթչերինախագուշակությունները չիրականացան: Դե լավ, ասենք, թե նրանքԱքսորյալներ են, ասաց ճայերից մեկը, բայց ինչ կա որ, այնուամենայնիվ երիտասարդ է, չք, թե որտեղեն նրանք սովորել այդպես թռչել: հետաքրքիր Գրեթեմի ժամ պահանջվեց,մինչն որ Երամովմեկ կանցներ հետ խոսող Տոհմապետի հրամանը.արհամարհել նրանց:Աքսորյալի ճայը ինքն էլ է դառնումԱքսորյալ: Աքսորյալին նայողը խախում է Երամի օրենթը: Այդ պահից ճայերն իրենց գորշափետուր թիկունքներն էին դարձնում Ջոնաթանին,բայց նա կարծես ոչինչ չէր նկատում: Նա գործնականպարապմունքներն անցկացնում էր հենց ԽորհրդիԱփին ն առաջին անգամ սկսեց քամել իր աշակերտներինմինչն նրանց հնարավորութչունների վերջին սահմանը: Մարտին, կանչում էր նա երկնքից, դու ասում ես, թե. գիտես ցածր արագությամբթռչել: Դու ոչինչ չգիտես, քանի դեռ. չես ապացուցելդա, ԹՌԻՐ: Այդ այնքան փոքրիկ, սուսիկ-փուսիկ ՄարտինՈւիլյամ Ճայը համառորեն ջանում ու ջանում էր` վախենալովուսուցչի զայրույ- . թից, ն ինքն էլ հանկարծակիի եկավ. երբ հրաշքներգործեց ցածր. արագությանթռիչքների մեջ: Առանց, մի թնաբախմաննա կարո-. ղացավ փետուրներըկորացնելով վեր բարձրանալ ավազից ու նորիցցած իջնել: ԻսկՉարլզ-Ռոլանդը բարձրացավ2ողմերիՄեծ Լեռան կատարը` քսանչորս հազար ոտնաչափն ցուրտ, նոսր օդից կապտած . իջավ ապշահարու երջանիկ,վաղն նեթ ավելի բարձրթռչելու Հ"

--

։

--

--

--

՝

-

--

-

.

վճռականությամբ լի: Ֆլեթչեր Ճայը, որն ամենից ավելի ձնավոր թռիչքներ էր: սիրում, դժվարությամբհաղթահարեց իր տասնվեցպտույտանի

ուղղահայաց, դանդաղեցվածգալարաթռիչքո, իսկ հաջորդ ռրբ կրկնեցայն թնի վրայովդարձող եռակիպտույտով: Արնիճերմակ. շողերի մեջ նրա փետուրներըկայծկլտում էին՝ ցոլքեր սփռելով ափին. որտեղիցբազմաթիվաչքերհետնում էին նրան: Զոնաթանը միշտ հասցնում էր լինել իր աշակերտներից յուրաքանչյուրի կողքին, ցույց տալ, խորհուրդտալ. ազդել նրանց վրա,

ուղղություն տալ: Նա աշակերտներիհետ թռչում էր ն գիշերը, ն, ամպոտ եղանակին, ն փոթորկի ժամանակ, թռչում էր հենց միայն թռչելու համար,իսկ նույն այդ ժամանակերամըտխուրկուչ էր գալիս ու սեղմվումգետնին: հետո էին Թռչել-վերջացնելուց աշակերտները հանգստանում ավազին, ժամանակիհետ նրանք ավելի ու ավելի ուշադիր էին լսում Ջոնաթանին:Նա ինչ-որ խենթ գաղափարներուներ, որ իրենք չէին կարողանումհասկանալ,բայց կային նան ինչ-որ լավ բաներ, որ հասկանալիէին: Գիշերները աշակերտների խմբի շուրջը աստիճանաբարմի ուրիշ շրջան էր գոյանում,հետաքրքրասերճայերիշրջանը, որոնք ժամերշարունակ ականջ էին դնում խավարումն, չցանկանալով նկատելմյուսներին ու նկատվել որնէ մեկի կողմիցա̀նհետանում էին լուսաբացիցառաջ: Երամիառաջին Նրանց վերադարձիցմի ամիս անց սահմանը ն հարցրեց, թե ինչպեսկարելի ճայը խախտեց-անցավ է սովորել-թռչել: Այդ հարցնելով ԹերրենսԼոուել Ճայը դարձավ Աքսորյալն Ջոնաթանիութերորդ աշակերտը: Հաջորդգիշեր ԵրամիցանջատվեցԲիրքՄեյնըրդՃայը. ավազի վրա կողթից-կողք օրորվելովու ձախ թնը թարշ տալով՝եկավ ու ասաց նա Օգնիր ինձ. փլվեց Ջոնաթանիոտքերի մոտ: աշխարհում ամենից այնքան կամացուկ, ասես մեռնում էր, ավելի ես թռչել եմ ուզում: Դե ինչ, առաջ արի, ինձ հետ ասաց Ջոնաթանը. ն սկսենք: գետնից միասին բարձրացիր Դու ինձ չհասկացար:Թնս, ես չեմ կարողանումթնս շարժել: ՄեյնըրդՃայ, դու ազատ ես այստեղ ն այժմ լինելու այնպիսին, ինչպիսին թո ես-ն է, քո իսկականես-ը, ն ոչինչ չի կարող է: խանգարելքեզ: Դա Մեծ Ճայի օրենքն է, ն օրենքն այդպիսին Դու ասում ես, որ ես կարողեմ թռչել:

միայն

--

-

--

--

--

--

--

--

--

--

«Հ

Ես ասում եմ, որ դու ազատ ես:

Քիրք

Մեյնըրդն արագ, ինչպես-ասվել էր, առանց մի ճիգի տարածեցթները ն բարձրացավդեպի գիշերային խավարերկինքը: Երամնարթնացավնրա ձայնից. հինգ հարյուր ես կարող նա ողջ ուժով ճչում էր. ոտնաչափ ԵՄ ԵՍ ԿԱՐՈՂ ԹՌՉԵԼ: եմ թռչել, լսում եք: շուրջ հազար ճայեր շրջապատելէին աշակերտԱրնածագին ն հետաքրքրությամբ նայում էին Մեյնըրդին:Նրանց ների խմբին հոգն էլ չէր` տեսնում են իրենց, թե ոչ, նրանք լսում էին Ջոնաթանին ն փորձումհասկանալնրա ասածները: Նա խոսումէր շատ պարզ բաներիմասին՝որ ճայն իրավունք ունի թռչելու. որ ազատությունը նրա բուն իսկ էության մեջ է, որ պետք է թոթափել ազատությանը խոչընդոտող ամեն ցանկացած ինչ, լինի դա սովորույթ, նախապաշարմունք,

Այնպեսպարզ

ու

բարձրությունից

կարգի սահմանափակում: '

--

թե

,

ՀԵ

եթե նույնիսկ Թոթափել լսվեց բազմության միջից, դա Երամիօրենքը լինի: Միակ ճշմարիտ օրենքն այն է, որ տանում է դեպի ազատություն, ասաց Ջոնաթանը, ուոիշ օրենք չկա: Իսկմենք դեռ ինչքանպիտիսպասենք.մինչն կարողանանք Ախրդու յուրահատուկ լսվեց մի ուրիշ ձայն քեզ պես թռչել, --

--

Հ.

-

--

--

--

-

-:

ես, տաղանդավոր, աստվածային,ղու վեր

ես

մյուսներից:

Նայեցեք Ֆլեթչերին, Լոուելին, Չարլզ-Ռոլանդին, , Ջուդի ՞Լիին,նրանք նույնպեսյուրահատուկ են, տաղանդավոր,աստվածային: Ոչ ավելի, քան դուք. ոչ ավելի, քան ես: Միակ,մեն ու միակ տարբերություննայն է, որ նրանք սկսել են հասկանալ, թե ով են իրենք իրականումն սկսել են այդպես ապրել: Նրա աշակերտները,բացառությամբ Ֆլեթչերի, դժվարանում էին գլուխ հանել այդ ամենից: Նրանցմտքով իսկ չէր անցել, որ դա հենց այն էր, ինչ իրենք անում էին: Ամբոխնօրեցօր մեծանում էր. գալիս էին հարցնելու, մեծարելու, ծաղրելու: մի Երամումխոսումեն, որ եթե դու Մեծ Ճայի Որդինչես, առավոտ, ԲարձրԱրագությանՎարժանքիցհետո, պատմում էր ՖլեթչերըՋոնաթանին, ապա հազար տարով առաջ ես անցել քո ժամանակից: Ջոնաթանըհոգոց հանեց. «Ահա տգիտության պտուղները, մտածեցնա: Քեզ սատանա են անվանում կամ աստված»: ես Ինչ կարծում, Ֆլեթչ. մենք առաջ ենք անցել մեր ժա-`

--

--

-.

--

--

մանակից: Երկար լռություն տիրեց: Իմ կարծիքովթռիչք ասվածըմիշտ էլ գոյություն է ունեցել յուրաքանչյուրիհամար,ով ցանկացելէ այն գտնել: Դա ոչ մի կապ չունի ժամանակիհետ: Թերնսմենք առաջ ենք անցել ընդունվածից, առաջ ենք անցել այն ճանապարհին,որը տանում է դեպի բոլոր ճայերի թռիչքը: Ահա թե ինչ, ասաց Ջոնաթանը՝ ճոճվելով թռիչթի գնալիս ն ապա մի պահ շրջվելով, ն հետո, դա ամեննին էլ վատ չէ, ինչպես նան քո ժամանակիցառաջ ընկնելը: Դա պատահեցուղիղ մի շաբաթ անց, Ֆլեթչերը մի խումբ նոր աշակերտների ցուցադրումէր բարձր արագության թռիչքի տարրերը: Յոթ հազար ոտնաչափբարձրությանվրանա դեռ նոր էր դուրս եկել խոյաթռիչքիցն երկարու գորշ մի հետագիծ թողնելով դեռ սլանումէր ափիցմի քանի մատնաչափիվրա, երբ իր առաջին թռիչքն անող մի ջահել ճայ մորը կանչելիս ուղիղ հայտնվեց նրա --

--

--

--

վայրկլյանու,պատա ճանապարհին:Գոնե մեկ-տասներորդական մեծ նուց խույս տալու համար Ֆլեթչեր Լինդ Ճայը կտրուկ կեր'զով դժվարությամբնետվեցդեպիձախ ն ժամում երկու հարլուր մղո դեպի գրանիտեկարծը ւայոը նից ավելի արագությամբ խոյացավ ծանրդուռ թվ'սս հսկայական. տանող Ժայռընրանմի այլ սշխարհ հեյոո ինչպես ինբը չգիտես Այրողսարսափ,հարված ու խավար, իսկ մոռանում էր, հիշում, նորից երկնքում, հայտնվել էր մի տարօրինակ ցավալի: մոռանում, սարսափելի էր, ւոխուր ու ցավալի,անասելիորեն օրը, երբ ինթը առաջին այն ինչպես Ձայնը նրան հասավ

հանդիպեցՋոնաթանԼիվինգսթոնին: Բանն այն է,

փորձումենք Ֆլեթչեր. որ մենք համբերությամբ

նախապես տրված սահհաղթահարելմեր հնարավորությունների մանները:Մենք դեռնս չենք սովորել ժայռերիմիջով թռչել. դրան պիտի հասնենք քիչ ավելի ուշ:

Ջոնաթան:

--

ասաց նան Մեծ Ճայի Որդի. խստորեն Անվանյալ

ուսուցիչը: Ժայռը: Ես արդեն... Մբթե ես... -

ս

ես անում:

Դու այստեղ բնչ միթեչեմ մեռել: ես Ախ,Ֆլեթչ, ուշքի եկ: Մտածիր:Եթե դու այժմ խոսում ինձ հետ Քեզ կատարհետ, ուրեմն պարզ է, որ չես մեռել, այնպես չէ: մակարդակը գիտակցության որ քո վածն այլ բան չէ, քան այն. ընտրիր: պարզապես կտրուկ կերպովփոխվել է: Հիմա ինքդ ն սովորել այս մակարՈՒղինայս է` դու կարող ես մնալ այստեղ -"

--

դակում, որն իրոք քիչ ավելի բարձր է, քան այն, որում դու ապրել ն շարունակել աշխատանքդ ես, կարող ես նան վերադառնալ Երամիհետ: Ավագներն,իհարկե.հույս ունեին. որ մի ինչ-որ ցնցվեցինսարսափած,բայց աղետ կպատահին, չնայած ն

-դրան,

գոհ, որ այդպիսի առիթ տվիր իրենց: մոտ: Ես հենց Երամի ես, իհարկե, ուզումեմ վերադառնալ --

հետ:

մի խմբի սկսել պարապելնորեկների թներն ու բացեց աչքերը տարածեց ցնցեց Ֆլեթչերը գլուխը, խմբված Երամի ն գտավ իրեն ժայռի ստորոտումի̀ր շուրջը ճիչ ու աղանա ճայամբոխից շարժվեց, կենտրոնում: 2ենց որ

նոր

եմ

ղակներիսարսափելիաղմուկբարձրացավ: --

--

Նա կենդանի է: Մեռած էր ն Մեծ ճայի Որդինդիպավու

հիմա կենդանիէ: կոչեցնրան: կյանքի

ՍԱՏԱՆԱ: Նա

եկել Ոչ, նա-հերթում է դա: Նա դն է, է կործանելուԵրամը: ամԿատարվածը սարսափելիէր ազդել չորս հազար ճալերի նման թռչումէր նրանց ճիչը բոխին, ն օվկիանոսայինփոթորկի -

Ապակեփայլաչքերով. կտուցներն ամուր սեղմած, նրանք ավելի ու ավելի էին մռտենում` պատրաստ հոշոտելու: ՍԱՏԱՆԱ:

թեզ ավելի լավ չէիր

Դու

--

զգա,

եթե մենք հեռանայինք,

Ֆլեթչեր, հարցրեցՋոնաթանը: Ես, իհարկե, բոլորովինդեմ չէի լինի, որ մենք... Մի ակնթարթումնրանք հայտնվեցինայդտեղից կես մղոն հեռավորությանվրա, ն ճայամբոխիպարզած կտուցներըմխըրճվեցին դատարկությանմեջ: Ինչճւ է այսպես, տարակուսումէր Ջոնաթանը, աշխարհում ամենադժվարբանը թռչունին համոզելն է, որ ինքն ազատ է, ն որ ինքն իրեն կարող է ապացուցելդա, եթե մի բիչ մարզվի: Ախրինչու է դա այդքան դժվար: Ֆլեթչերըդեռ աչքերնէր թարթում՝տեսարանիփոփոխությունից մենք հայտնվեցինք այստեղ: ապշած: Դու այս ինչ արեցիր:Ինչպես Դու ինքդ ասացիր,որ կուզեիր հեռու լինել ամբոխից,ճիշտէ: Այո, բայց ինչպեսես... Ինչպեսցանկացածայլ բան, Ֆլեթչեր` վարժանք: --

--

:

--

--

--

--

--

--

Առավոտյան Երամնարդեն մոռացել էր իր երեկվա խելացնորությունը, բայց Ֆլեթչերըհիշում էր այն: Ջոնաթան,հիշում ես, թե ինչ էիր ասում այն ժամանակ Երամի հանդեպ ունենալիք այնպիսի սիրո մասին, որը կստիպի վերադառնալնրանց մոտ ն օգնել նրանց սովորելու: -

-

Այո,իհարկե: Չեմ հասկանում:Ինչպեսդու կարող

ես սիրել թռչունների ամբոխը,որն ուղղակի փորձումէր սպանել քեզ: Օհ, Ֆլեթչ, դու չէ որ սիրում ես: Դու, իհարկե, ատելությունն ես վարժվելն նրանցից ու չարությունըչես սիրում:Դու պարւոավոր ամեն մեկի մեջ բարին տեսնել, տեսնել ճշմարիտճային ն օգնել. նրանց իրենց մեջ հայտնաբերելու այն: Ահա սիրո իմ ըմբռնումը: ՈՒղղակի երջանկությունէ, եթե հասել ես այդ անելու հմտությանը: Ես հիշում եմ մի տաքարյուն, երիտասարդճայի, ի դեպ, Ֆլեթչեր Լինդ է նրա անունը: 2-ենցնոր Աքսորյալդարձած,Երամի նա իր սեփական հետ կենաց ու մահու կռիվ տալու պատրաստ, դժոխքն էր. պատրաստվումստեղծել 2եռավորԺայռերիվրա: Իսկ՝ այսօր.ահանա իր սեփականերկինքն է ստեղծումդրա փոխարենն ողջ Երամն առաջնորդում դեպիայնտեղ: Ֆլեթչերը շրջվեց ուսուցչի կողմը, նրա աչքերում մի պահ. եմ: Դու ինչ նկատի ունես, հայտնվեց: Ես առաջնորդում սարսափ ասելով, թե ես եմ-առաջնորդում:Ալստեղուսուցիչը դու ես: Դու չեմ կարողլքել մեզ, դա անկարելի է: Անկարելիասում ես: Իսկ թո մտքով չի անցնում, որ կարող --

այդ

--

--

--

-

--

գոյություն ունենալ ուրիշ երամներն ուրիշ Ֆլեթչերներ,որոնք ավելի շատ են ուսուցչի կարիք զզում, քան այս մեկը, որն արդեն կանգնած է դեպի լույս տանող ճանապարհին: ես, Ջոն, ախըես ընդամենը մի սովորականճայ եմ, իսկ դու... Մեծ Ճայիմիակ Որդին,այնպես չք, հառաչեցՋոնաԴու իմ կարիքնայլնս չունես: թանը հայացքը ծովին հառելով: Դո. անընդհատինքդ քեզ գտնելու կարիք ունես միայն. ամեն օր. ճի վւ.թր ավելին խոոուդու իսկական, ոչնչով չսահմանափակված Ֆլեթչեր Լինչ Ճայի մասիս: նա է քո ուսուցիչը: Քեզ անհրաժեշտ է ճանաչել նրան ն վյանքի կոչել: Մի պար անվ Ջոնաթանի մարմինը կայծկլտալովտարուբերվեց ու սկսեց աստիճանաբար լուծվել օդում: Թույլ մի տուր նրանց հիմարություններտարածել իմ մասին ւ«աստվածացնել ինձ, ղամ. Ֆլեթչ: Ես ճայ եմ, ես սիրում եմ թռչել, գուցե... Են

-

--

կամ.

ՋՈՆԱԹԱՆ:

Խեղճ Ֆլեթչ: Աչքերիդմի հավասա, նրանք

ամեն ինչ չէ, որ խորն ըմբռնիր այն ամենն, ինչ արդեն.գիտեսն կտեսնեսթռիչքի տանոդճանապարհը: Շողարձակումը դադարեց:Ջոնաթանն անհետացելէր երկնթի -»

տեսնում

են:

Դու մտքով նայիր, ի մի բեր

ու

անհունում:

Որոշժամանականց Ֆլեթչերը, հազիվ պահելով իրեն երկընքում, ներկայացավիրենց առաջին դասին սպասող աշակերտների

նոր խմբին:

Առաջինհերթին,

ծանրորեն ասաց նա,-. դուք պետք հասկանաք,որ ճայը ազատության համապարփակ գաղափարի. մարմնացումն է, Մեծ Ճայի կերպարը, ն ձեր ողջ մարմինը, մի թնածայրիցմինչն մյուսը, այլ բան չէ, քան ձեր միտքը: Ջահել ճայերը տարակուսանքովէին նայում նրան: «Ժեյ, բա-րեկամ, մտածում էին նրանք, դա ամեննին էլ օղակ կատարելու կանոն չէ»: Ֆլեթչերը հոգոց հանեց ու նորից սկսեց: Հըմ: Ահ... Շատ լավ, ասաց նա՝ քննադատաբարզննելով նրանց: եկեք սկսենք 2որիզոնականթռիչքից: Եվ այդ ասելիս նա միանգամից հասկացավ,որ իր բարեկամնիրականումաստվածայինէր ոչ ավելի, քան ինթը՝ Ֆլեթչերը: Դե «ՈՒրեմնսահմաններչկան, Ջոնաթան,-- մտածեցնա: ինչ, այդ դեպքումհեռու չէ այն ժամը, երբ ամպերիմիջից կհայտնըվեմ քո ափին ու քեզ մեկ-երկութռիչքաձներցույց կտամ»: ՈՒ թեն Ֆլեթչերը փորձումէր աշակերտներիննայել պահանջված խստությամբ,բայց ն այնպես նա հանկարծ բոլորին տեսավ այնպիսին,ինչպիսիննրանք կայինիրականում:Դա մի պահ անեց նա ոչ միայն հավանեց, այլն սիրեց միայն, բայց այդ ընթացքում այն, ինչ տեսավ: «ՈՒրեմնսահմաններչկան, Ջոնաթան», մտաՁ219 ծեց նա ն ժպտաց: Սովորելուիր երթն սկսվածէր: --

է

--

--

--

--

--

--

--

.

ՄԱՐԿԵՄ ԳԱՐՍԻԱ ՄԻ

ՀԱՅՏԱՐԱՐՎԱԾ

ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԽՐՈՆԻԿԱ ԳԱԲՐԻԵԼ

իսպաներենիցթարգմանեց

ՀԵՆՐԻԿ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ

«Սիրո որսը

արդյունք մեծամտության է»:

ԽԻԼ ՎԻՍԵՆՏԵ

Աւ

Նասարը երբ պետք է սպանեին նրան, Սանտյագո արթնանում է առավոտյան 5-ն անց 30-ին, որպեսզի դիմավորի չոգենավը, որով պետք է ժամաներ եպիսկոպոսը: Երազումնա թզենիների անտառում էր, մեղմ անձրն էր մաղում, մի պահ նա իրեն երջանիկ զգաց, բայց արթնացավ ամբողջովինթռչյունների ռերտում կորած: «Երազումմիշտ էր տեսնում, 27 տարի անց վերհիշելով անիծյալ երկուշաբթվամանրամասնությունները, Լիներոն: Անցյալշաբաթ երազ ասաց ինձ նրա մայրը՝Պլասիդա եր տեսել, իբր թռչում է նրբաթիթեղից պատրաստված ինքնաթիռում` առանց արգելթիհանդիպելու, թռչում է նշենիների միջով», պատմածերազները ճիշտ ասաց նա ինձ: Սակայն,անոթի փորով գուշակողի բարի համբավըվայելելով,նա որդու այդ երազների միջն չի նկատումոչ մի ճակատագրականկապ, ինչպես չէր իր սկատել առաջներում, երբ որդին արթնանալով առավոտյան, ձւսռազարդ երազներնէր պատմումնրան: Նասարըչէր հավատումկանխանշաններին:Նա Սանտյագո վատ էր քնել, առանց շորերը հանելու. արթնացելէր գլխացավով, քիմքում` ինչ-որ տհաճ համ, որը նա բացատրումէր որպես մինչն կեսգիշեր տնած հարսանյացխրախճանքիբնական հետեվանք: Բոլորը, ում նա հանդիպումէ 6-ն անց 05-ին տանիցդուրս հետո, մինչն մեկ ժամ անց ինքը խոզի պես կտոր-կտոր զալուց կլիներ, նրան հիշումէին քնաթաթախ, թեն լավ տրամադրութհսմբ: ն բոլորին էլ առանց որնէ հիմքի համոզում է, որ օրը օրը,

ծառեր

--

--

քիչ

ու

Ոչ ոք հաստատ չկարողացավ ասել` արդյոք նա որ առավոտը եղանակընկատի ուներ: Շատերնէին համաձայն, հրաշալի

է:

էր, իսկ ծովից փչող թեթն զեփյուռը կորչում էր թզեննիների մեջ ն, ուրեմն, դեպքը կատարվել էր փետրվարյան մի գեղեցիկ օր: Բայց ոմանք էլ պնդում էին, որ եղանակըվատն էր, երկնքից գորշ, գետնահուպ ամպեր էին կախվել, կուտակված օրերի ծանր հոտ կար, իսկ դժվարության պահին Սանտյագո եասարիերազումտեսած բարականձրեն էր մաղում:2.արսանիքի Սերգինարբութից հետոես ինձ գցել էի ՄարիաԱլեխանդրինա վանտեսի աստվածայինգիրկը, որտեղ ինձ չկարողացանգտնել զանգերը,որոնք, ով իմանա,գուցեն եպիսԿույնիսկ ահաբեկված կոպոսի պատվինէին ղողանջում: ՍանտյագոՆասարը հագնում է չօսլայած սպիտակ կտավե ու տւսբատ վերնաշապիկ, ինչպիսին նա հագել էր հարսանյաց ւասառատ

|

թի

եսա

որը

Դա

վտանգավոր ճոխություն էր նրա համար:

եսվակոպոսի ժամանումը, կհագներխակե վերնաշապիկն հեծյալի երկարաճիտ կոշիկները ն ամեն երկուշաբթվա պես կմեկներ հորից ժառանգած՝ իր «Աստվածային պատկերը»փարա"ինել:

ա

խը, որ կառավարվումէր բարեխղճորեն,բայց առանց որնէ հաջո-. ղության: Այդ օրերին նրա ձիու թամբին «357-Մագնումն» էր, ինչպես ինքն էր ասում, ուզածդ որից արձակած գնդակը, Իսկ դեռ «3006 ՄալինչերՇյո-: պահարանում երկու կես կաներ: նաու» կար, «300 Հոլանդ Մագնում»,հեռադիտակայիներկփողանի «22-Հորնետ» ու նան «Վինչեստեր»:Նա իր քնելաձնն էլ հորից էր ժառանգելզ̀ենքը միշտ բարձի տակ: Բայց այն օրը,

ձիուն

տանից հեռանալիս, նա հանում է փամփուշտներնու փակում լցրած չէր թողգրասեղանիդարակում:«Երբեքպահեստատուփը նան, որ նում», ասաց ինձ նրա մայրը: ես դա գիտեի, գիտեի մի այլ, որպեսզի զենքը պահումէր մի տեղ, իսկ փամփուշտները՝ տանը ոչ ոք չօգտվեր դրանցից: Այդ սովորությունը հայրն էր մտցրել այն օրից, երբ աղախինըբարձրացնումէ բարձը ն հրացանը ընկնում է հատակինու... պայթում, գնդակըջարդում է պահարանը,ծակում դահլիճի պատը, աղմուկ հանում հարնանիճաշասենյակում ն հրապարակի մյուս եզրին ջարդուփշուր անում եկեղեցու նախասրահում դրված գիպսե սրբուհուն: Սանտյագո Նասարը,որ այն ժամանակդեռ շատ փոքր էր, հետագայումերբեք չի մոռանում այդ դասը: Վերջինանգամմայրը նրան տեսավ ննջասենյակովփութկոտ քայլերով անցնելիս: Նա արթնացավ, երբ տղան լոգարանում, մթության մեջ ասպիրինիհաբերէր փնտրում,ն երբ վառեց լույսը, նա կանգնած էր դռների մեջ՝ ձեռքին ջրամանը, ու այդպես էլ մնաց մոր հիշողության մեջ: Այդ ժամանակէլ ՍանտյագոՆասարը պատմեցմորը իր երազը, բայց մայրը նրա երազում տեսած անտառիննշանակությունչտվեց: Թռչունների մասին բոլոր երազներըքաջառողջությանհետնանք են, ասաց նա: Նա տեսավ որդուն նույն մահճակալին ն նույն վիճակում, ինչ վիճակում գտա ես նրան. երբ վերադարձա այդ մոռացված ղակը, որպեսզի ցրված բեկորների օգնությամբ վերականգնեմ հիշողությանս փշրված հայելին, գտա նրան նույն մահճակալիմե ն նույն վիճակումշ̀ուլալված ծերության վերջին շողերով: լույսի տակ հազիվ էին նշմարվում նրա դիմագծերը,գլխատակին երնում էին մշտականգլխացավիդեղատոմսերը,որ հանձնել էհ որդինննջասենյակովանցնելիս: Պառկածէր մահճակալիճաղե'

--

--

գյու

եր

222:

րին կպած, որպեսզի կարողանա անհրաժեշտ դեպքում սալ:

բարձրա-

Կիսամութիցբորբոսահոտէր գալիս, որն ինձ ոճրագործութ-

յան այն առավոտըհիշեցրեց:

Երբ ես երնացի դռան քառանկյունում, նա իսկույն որդուն՝ Սանտյագո էր կանգնած,ասաց նա ինձ: Նասարին հիշեց: «Այդտեղ ջրով լվացած սպիտակկտավետաբատնէր. 2ագինսովորական ձնված օրից չէր կարողանում տանել օսլայիխշշոցը՝շատ նրբազգաց էր»: Այդպես մահճակալինպառկած,նա հիլի ընկույզներ էր ծամում, մինչն որդու վերադարձնհիշեցնող տեսիլքըչքացավաչքերից: 2.ետո նա ձանրհոգոցհանեց.«Իմ կյանթում միակիսկականտղամարդնէր»: Մոր այդ վերհուշի մեջ ես տեսա նրան: Քսանմեկ տարին լրացել էր հունվարի վերջին շաբաթ օրը: Բարեկազմ,գունատ դեմքով, արաբական կոպերով, հոր գանգուր մազերով: Նա միակ զավակն էր ամուսնական զույգի, որը ոչ մի երջանիկ օր չէր ունեցել, սակայն ինքը երջանիկ էր հոր հետ` մինչն վերջինիս հանկարծամահլինելը, ն հետո էլ մինչն այն անիծյալ երկուջաբթին, երեք տարի շարունակ իրեն երջանիկ էր համարում նան մոր հետ: Մորից էլ իր բնազդն էր ժառանգել: Իսկ հորից՝ զենքին տիրապետելու,թամբին վստահ նստելու վարպետությունը, ձիասիրությունը, քաջության ն ողջախոհությանարվեստը: Նա հոր հետ արաբերեն էր խոսում, բայց ոչ ՊլասիդաԼիներոյի ներկայությամբ,որպեսզի մայրը չընկճվի: Նա զենք չէր կրում, միայն մեկ անգամ գյուղում նրան տեսան զենքը ձեռքին, այն էլ որսորդական բազեներիցուցադրմանմիջոցին: Հորից հետո նա թողեց ուսումը երկրորդ կարգի վերջին դասարանից դպրոցի . ն զբաղվեց ընտանիթի գործերով: Ուրախ,խաղաղ, բարի սրտի տեր մարդ էր ՍանտյագոՆասարը: Այն օրբ, երբ նրան պետք է սպանեին,մայրը տեսնում է նրան ն թվումէ, թե որդին շփոթել է ամսաթիվը: սպիտակ հագուստով, «Հիշեգրի, որ օրը երկուշաբթի է», ասաց նա ինձ: Որդինպատասխանում է, որ քահանայականհագուստը վրան է քաշել նրա ստիպվածլինի համբուրել համար,որ գուցե հանկարծ եպիսկուվոսի աջը: Մայրըանտարբերէ ընդունում որդու այդ խոսքերը: պատասխանումէ մայրը: Գուցենավից նույնիսկ չիջնի էլ, Մի չնչին օրհնանք կնետին կդառնաեկած ճանապարհով:Նա զզվում է այս մարդկանցից: ՍանտյագոՆասարը հասկանում է, որ մայրը ճիշտ է, բայց եկեղեցական կանոններն աներկբա հնազանդություն են պարտադրում: «Ասես կինո լինի», մեկ անգամ ասաց նա ինձ: Եպիսկոպոսի ժամանման հետ կապվածմիակ բանը, որ հետաքրքրում Էր մորբ, այն էր, որ որդին անձրնի տակ չբնկներ՝ գիշերը նա լսել 223

--

--

Ստիպումէ անձրնանոց էր որդու հազը քնած ժամանակ: վերցնել` է բայց ով էր լսողը. որդին ձեռքով հրաժեշտ տալիս մորը ն դուրս ելնում: .Դա նրանց վերջին հանդիպումնէր: Գուսմանը,խոհարարուհին,համոզված էր, որ անձրն Վիկտորիա այն ոչ « Ընդհակառակը, չկար ոչ օրը, էլ ամբողջ փետրվարին: ասաց նա ինձ, երբ մահվանիցքիչ առաջ ես տեսությանգնացի նրան: Արնը սկսեց այրել ավելիուժգին, քան Շներովշրջապատված,նա երկրորդնախաճաշի համար նապաս՛ մտնում: է էր Սանտյագո Նասարը խոհանոց տակներ մորթում, երբ արթնանումէր դժվար անցկացրած գիշերվահետբերը «Սովորաբար դեմթին», դժկամորեն հիշում էր ՎիկտորիաԳուսմանը:Արդեն. հասունացածԴիվինաՖլորը, նրա դուստրը, ինչպեսմիշտ, կոնյաՆասարին,նախորդ գիշերվա կով սուրճ է մատուցումՍանտյագո ծանրությունից նրան ազատելուհամար: Խոհանոցումկրակիճտճտոգը,կեռերից կախված նապաստակներըխորհրդավոր տեսք ունեին: Սանտյագո Նասարըասպիրինի ես մեկ հաբ է կուլ տալիս, նստում ն դանդաղ կումերով սուրճ է խմում, երազկոտ հայացքը: փորո-՛ չկտրելով կանանցից, որոնք կրակի մոտ նապաստակների են տիքն մաքրում: Իհարկե, Վիկտորիա Գուսմանը: չնայածտարիքին, լավ էր պահպանված, իսկաղջիկը՝վայրենի,դեռնսչթամբած, ասես: ՛

--

օգոստոսին»

--

դատա

սեփականկրծքերի գրոհից Ճնշված: Երբնա մոտենում Է է նրադաստակը: Նասարըբռնում. վերցնելու,Սանտյագո բաժակը ասում է նա: Արդենթամբելուդժամանակնէ, | Գուսմանըցույց է տալիս արյունոտ դանակը: Վիկտորիա նա: ես սասչոում է Քանի ողջ լպստածիմեկը, -եմ, դու այդ ջրից չես խմի: ԻբրահիմՆասարիսիրուհին չէր մոռանալցավը: Կալվածքիտարբերանկյուններում երկար տարիներ վայե| ված գաղտնի սիրո հաճույքը վաղուց էր սպառվել, խարսխվել | խոհանոցին,ն նա, տանտիրուհու փոխարեն,դարձել էր ընտանի-քի աղախինը:Ահա սա էլ` Դիվինա Ֆլորը, վերջին սիրո պտուղը, իրենպարտադրվածէր զգում ՍանտյագոՆասարիմահճակալի քաղցրության գաղտնիքներն իմանալուն ն այդ մտահոգության շուտ տանջանթների ժամանակից մեջ էր ընկել: «Նրա պատճառով նման մարդ դեռ չի ծնվել», ասաց նա ինձ հպարտ,բայց ձայնով, շրջապատվածիր մյուս սերերիպտուղներով:«Իսկր հոր Գուսմանը: կտորն էր, նետեց Վիկտորիա -- Կղկղանք»: Բայց: չկարողացավխեղդել հոգում բարձրացածփոթորիկը,երբ հիշեց. թե ինչպիսի սարսափ պատեցՍանտյագո Նասարին,երբ այն օր ու ինքը ճղեց ճագարներիցմեկի փորն գարշահոտ --

Ձայնդ,

--

--

կարողանում իր:

թախծո

--

նետեց շներին:

փորոտի

--

Մի լինի բարբարոս,

Էլ աստծո ծնունդ է:

ասել էր նա:

--

Պատկերացրու, որ

դա

ՎիկտորիաԳուսմանին պետք էր քսան տարի` հասկանալու համար, որ անօգնական կենդանի սպանողը նույն անտարբերությամբ էլ կարող է մարդ սպանել: «Տեր աստված, գոչեց նա ուրեմն նա կանխազգում էր այդ ամենր»: սարսափահար, Բոոճայնպես այդ առավոտնա այնքանդառնությունէր ճաշակել, ոո «ատոնակում էր կերակրելշներին մյուս ճագարներիփորոտիքով միայն թե դառնացներ Սանտյագո Նասարինախաճաշը: Նույն պահինէլ գյուղն արթնանումէ նավի շչակների սուլոցից, որ եպիսկոպոսիժամանումն էր ազդարարում: Տունը երկհարկանիհին շինություն էր, որի երկթեք ցինկաւպատ տանիքը դարձել էր բակում ավելորդ թվացող իրերի պահեստ: Կառուցվածէր դեռ այն ժամանակ, երբ գետը նավարկելի էր, ն ծովային մակույկներն ու նավերը, օգտագործելով բնական օրավազանները,մինչն այս վայրերնէին հասնում: Երբ քաղաքագիականկռիվներիցհետո ԻբրահիմՆասարըժամանեցարաբների հետ, ջուրն արդեն նվազել էր, ն նավերն այլնս չէին հասնում այստեղ, ոչ էլ պահեստներն էին օգտագործվում: ԻբրահիմՆասարը մի փոքրիկ գումարով գնեց պահեստներըո̀րպեսզի խանութ բացի, օգտագործի, բայց չբացեց, այլ ամուսնացավ ն դրանք վերածեց բնակելի տան: Ներքնահարկի սենյակներիցմեկը դարձրեց արհեստանոց, խորքում ախոռ կառուցեց իր չորս առույգ, բանող ձիերի համար,մի սենյակնէլ, որի պատուհաններընայում էին գարշահոտ ջրերով ողողված բակին, վերածեց խոհանոցի: Միակբանը, որ նա անփոփոխթողեց սրահում, ինչ-որ նավից փրկած զսպանակաձնաստիճաններն էին: Վերնահարկում, ուր անցյալում նավավարչությանաշխատասենյակներն էին, սարքավորեցերկու ընդարձակ ննջասենյակ,հինգ փոքրիկ սենյակներն էլ մանկասենյակների վերածեց`իր ապագա բազմաթիվ երեխաների համար: Բակի ծառերի վրա հարթակ սարքավորեց, ուր ՊլասիդաԼիներոնմարտի երեկոներին իր մենությունն էր կարճացնում: Շենթի ճակատիկողմից ւպահպանեցգլխավոր մուտքը, որի երկու կողմից նախշազարդ պատուհաններբացեց: Պահպանեց նան ետնամուտքը,լոկ փոքր-ինչ բարձրացրեցայն, որպեսզի հնարավոր լիներ ձին հեծած ներս մտնել: Օգտագործմանմեջ դրեց նան նավամատույցիմի մասը: Այդ մուտքն էլ դարձավ ն ոչ միայն այն պատճառով,որ ճաշասենյակէր ամենաբանուկը, տանում ու բակ ելնելու ն այն շրջանցելուհարկչկար, այլն՝ ուղիղ բացվումէր դեպի նոր նավահանգիստտանողփողոցը: Շքամուտթը, բացի տոնահանդեսներից, միշտ փակ էր, սողնակն էլ գգված: 225 --

--

թ

Հինգ վիպակ

Քսանչորստարեկանն միմյանց այնքան նման, որ հազիվ էի տարբերվում: «Փորձված, բայց բարեկիրթ բնավորության տե մեջ: Ես ճանաչումէի նրան մորից», ասված էր եզրակացության առաջինկարգի դպրոցիցն նույնր կասեի:Այդառավոտյաննրանց սն կոստյումներնէին՝ Էլ-Կարիբեի համա հագին դեռ հարսանյաց

բավականին գորշ ն հասարակ, դեմքերի արտահայտություն տանջվածէր, բայց սափրվելուիրենցպարտականությունը նրան կատարելէին բարեխղճորեն:2չարսանիթի նախօրլակիցէին սկսե խմելը, երեք օր էր անցել, սակայնհարբածչէին, միայն անքնու յունն էր տանջում:Եվ այժմ, ԿլոտիլդեԱրմենտայի կրպակումերե ժամ անօգուտ սպասելուց հետո, արնի առաջինշողերի հետ քու էին մտել`շաբաթ օրվանից սկսածառաջինանգամ: Երբ եպիսկո պոսի շոգենավը սկսում է սուլել, նրանքնույնիսկ աչք չեն բացում Նասարըդուրս է գալիս տանից,բնազդն բայց հենց որ Սանտյագո արթնացնում է նրանց: Նրանք բացումեն լրագրերիփաթեթներԼ ու է տեղից: Պեդրո Վիկարիոն' բարձրանում Իսեր աստծու, աղերսումէ ԿլոտիլդեԱրմենտան, գոն սենյոր եպիսկոպոսի պատվիհամարթիչ սպասեցեքթ' «Դա սուրբ հոգու վերջին ճիչն էր», հաճախ էր կրկնում ԿլոտիլդեԱրմենտան:Իրականումդա բնազդայինպատահականություն էր, րոպեականբարեգթություն:Վիկարիո երկվորյակներըմի մտածում ն են, նա, որ արդենբարձրացել էր տեղից, նորի պահ նստում է: ՈՒ հետնում են, թե ինչպես է Սանտյագո Նասար անցնում հրապարակով:«Նայում էին ավելի շուտ խղճահարությամբ», ասում էր ԿլոտիլդեԱրմենտան:Ծխականդպրոցիցվերադարձող երեխաներն ալդ պահին լցվում են հրապարակն իրենց գյուղական խայտաբղետ հագուստներով անփույթ խառնաշփոթ ստեղծումայնտեղ: Պլասիդա Լիներոն ճիշտ էր. եպիսկոպոսը նույնիսկ շոգենավից: Բացիերեխաներիցու պաշտոնականներկայացուգիչներից, նավամատույցումահագին ժողովուրդ էր հավաքվել, յուրաքանչյուրի ձեռքին` ցանցավանդակ, մեջը՝ լավ բտած աքաղաղ, որ եպիսկոպոսիննվեր էին բերել. բոլորին քաջ հայտնի էր, թե նա ինչպես էր սիրում աքաղաղներիկատարներիցպատրաստած ապուրը: այնքան փայտէր կուտակված,որ Նավամատուլցում բարձելու համար երկու ժամից ավելի էր պետք: Բայցշոգենավ կանգ չի առնում: 2րեշի պես փնչացնելովնա հայտնվում է գետաբերանին,այդ պահիներաժշտախումբը նվագում է եպիսկոպո սի հիմն վանդակներում փակված աթաղաղները աղմուկ են բարձրու: ու ոտթի հանում գյուղի բոլոր աքաղաղներին: Այն ժամանակներում փայտիօգնությամբշարժման մեջ դրվո |

--

--

չիջա

յում ,

առասպելականշոգենավերը անհայտանալուվրա էին, այն թչերն սրահ ունեին, ոչ էլ, որ դեռ օգտագործվումէին, ոչ երաժշտական էլ մեղրամիսն անցկացնելու համար հարմարեցվածմենախցեր: Նրանքհազիվ էին շարժվում հոսանթինհակառակ:Բայց սա նոր նավ էր, մեկի փոխարեն ուներ երկու ծխնելուլզ: Դրանց վրա օղակաձն դրոշներ էին նկարված, նավախելին գտնվող շրջանաձն ղեկանիվր իսկական ծովային նավի տեսք էր տալիս նրան: Վերինտախտակամածին, նավապետիխցիկի կողքին կանգնած էր եպիսկոպոսնիր ճերմակթիկնոցով, շրջապատված իսպանացիներից կազմվածշքախմբով: «Ժ.արությանտոների առթիվ շրջագայություն՛էր կատարում»,ասաց ինձ իմ քույր Մարգոն:Ինչպեսնա բացատրեցն̀ավը խտացածգոլորշու մի ամպ է թողնում նավամատույցիմոտով անցնելիս ն ցրցամումմարդկանցգոլորշու կաթիլներով: Եպիսկոպոսըձեռթի խաչով սկսում է խաչակնքել նավամատույցում հավաքվածներին,երնի նույնն է անում նան մտովին, է տեսադաշտից,ն մնում է միայն մինչն շոգենավն անհետանում աթաղաղներիբարձրացրածաղմուկը: ՍանտյագոՆասարը իրեն խաբված զգալու հիմքեր ուներ: ՊադրեԱմադորիօգնությամբ նա մի քանի կույտ փայտ էր պատրաստել, անձամբ ձեռք էր բերել ամենաթմփլիկաքաղաղները: Բայց նրա սրտնեղությունըրոպեներ է տնում: Իմ թույր Մարգոն, որ նավամատույցումնրա կողքին էր կանգնած,գտնում էր, որ նրա տրամադրությունըբարձր էր, նույնիսկ տոնահանդեսըշարունակելու ցանկություն էր հայտնել, թեն ասպիրինիհաբերը ոչ մի օգուտ չէին բերել: «Նա բոլորովին էլ մրսածչէր երնում, միայն անընդհատհաշվում էր, թե ինչքան նստած կլիներ հարսանիքը», ասաց նա ինձ: Նրանց հետ էր նան ՔրիստոԲեդոյան. ըստ նրա հաշվումների,հարսանյացծախսերնավելի մեծ են եղել: 2 արսանիքից հետո մենք միասին էինք՝ ես, Սանտյագո Նասարնու Քրիստո Բեդոյան,բայց մեզանիցբաժանվելովայս վերջինս ոչ թե մեկնում է ծնողների մոտ քնելու, այլ մնում է տատի տանը՝ նրա հետ զրուցելու: Այնտեղէլ նա ստանում է անհրաժեշտտվյալներ, որոնք լրացնումեն հարսանիքիծախսերիընդհանուրպատկերը:2-յուրերի պատվին իրենք զոհաբերում են քառասունհնդկահավ,տասնմեկ խոճկոր, ինչպեսնան չորս հորթ, որ փեսացունմորթելէ տալիս իր կողմից`հրապարակումհավաքվածամբոխիհամար: Ոչնչացվում է մաթսանենգներից ձեռք բերած205 արկղ խմիչք՝մոտավորապես 2000 շիշ շաքարեղեգնիռոմ, որ բաժանումեն ամբոխին: Ամեն ոք, աղքատ թե հարուստ, իր բաժինն է ստանում այդ աղմկաշատ գինարբուքիսեղանից:Սանտյագո Նասարըբարձրաձայներազումէ. 229

ասում է նա: ամուսնություննէլ այսպիսինէ լինելու, են խոսելու: Մարդիկմինչն իրենց կյանքի վերջ նրա մասին նա Է է, նախանձով հրեշտակ իջել: Քրոջս թվում թե երկնքից է հիշում Ֆլորա Միգելին, նրա բարի բախտը, որը, կյանքում հետո, Հարության. տոներին այս տարվա այնքան բան ունենալուց «Ես նան հասկացա, որ ՍանտյագոՆասարին: պետք է ունենար --

իմ

--

--

ասաց նա ինձ: զուլգ նա դժվար թե ճարի, ես` Պատկերացնում գեղեցիկ, կարգապահ.քսանմեկ տարեկա-

նրանից բացի ուրիշ --

--

քույրս նախաճաշի այդպիսի հաջողություններ»:Սովորաբար էր հրավիրումնրան, երբ տանը մանիոկայիբլիթներ էին լինում, իսկ մայրս այդ առավոտբլիթներ էր պատրաստել:Այդ անգամ էլ Սանտյագո Նասարըուրախացածհամաձայնել էր: ասում է ն հանԻսկույն փոխեմշորերս ու հասնեմ թեզ, Ժամը կարծհիշում, որ ժամացույցըթողել է գրասեղանիվրա:

նում

--

--

--

քանիսնէ: Ժամը 6-ն անց է լինում 25: ՍանտյագոՆասարը բռնում է ՔրիստոսԲեդոյայիթնը ն տանում դեպի հրապարակ: ասում է նա թրոջս: Քառորդժամից ձեր տանն եմ, Քույրս առաջարկումէ մեկնել հենց նույն պահին, միասին, քանի որ նախաճաշը արդեն սեղանին է: «Առաջարկությունն Ինձ ինձ Քրիստո Բեդոյան: ասաց արվեց իմիջիայլոց, նույնիսկ թվաց, թե Մարգոնգիտեր, որ պետք է սպանեննրան ն ուզում էր փրկել»: ԲայցՍանտյագո Նասարըհամոզում է նրան` նա պետք է հագներ հեծյալի զգեստշարունակել ճանապարհը. ները, առավոտյանմեկնելու էր «Աստվածայինպատկեր»`խոզերին կրտելու: Քրոջս հրաժեշտ է տալիս ձեռթի նույն թափահարումով ն գնում դեպի հրապարակ, տանելով իր հետ թնանցուկ արած ՔրիստոԲեդոյային: Դա վերջին անգամն էր, --

--

--

որ թույրս

տեսնում

էր նրան:

--

շատերին

էր հայտնի, որ Նավամատույցումհավաքվածներից Դոն է Ապոնտեն, Ն ասարին: Լազարո Սանտյագո պետք սպանեին զորքի կանոնավոր նահանջիդասընթացներիունակադեմիայի` կընդիրն ու ահա արդեն տասնմեկ տարի մունիցիպալ ալկալդը, ձեռթի շարժումով ողջույն է հղում նրան: «Ես իմ սեփական հաստատ կարծիքն ունեի այն մասին, որ այլնս ոչ մի դժբախտություն չի պատահի»,ասաց նա ինձ: ՊադրեԿարմենԱմադորը նս չի անհանգստանում:«Երբ տեսա նրան ողջ ն առողջ, մտածեցի, որ այդ ամենը անհիմնէ», ասաց նա ինձ: Ոչ մեկն ինթն իրեն հարց չի տալիս նույնիսկ, թե ՍանտյագոՆասարընախազգուշացված է արդյոք, որովհետն բոլորին անկարելի է թվում, որ նա նախազգուշացվածչլինի:

իմ թույր Մարգոնմեկն էր այն սակավաթիվմարդԻրականում կանցից, ովքեր դեռնս չէին հավատում, որ կարող են սպանել նրան: «Իմանալուդեպքում, ես տուն կտանեինրան, եթե նույնիսկ անհրաժեշտլիներ նրան կապկպել», հայտարարեցնա թննիչին: Տարօրինակու զարմանալին այն էր, որ մայրս նույնպես անտեղյակ էր: Արդեն երկար ժամանակնա տանից դուրս չէր գալիս, անգամ պատարագինչէր մասնակցում,բայց ամեն ինչ բոլորից շուտ էր իմանում: Ես դա հասկացա այն ժամանակ, երբ դպրոցի պատճառովսկսեցի վաղ արթնանալ: Մայրսգ̀ունատ, խորհրդավոր դեմթով, ավելը ձեռքին, այգածագիլույսով ողողված, մթընշաղում բակնէր ավլում ն սուրճիիմ ամեն կումիհետ ինձ պատմումէր մեր քնած ժամանակաշխարհումտեղի ունեցածը: Ասես գաղտնի իր հասակաթելերովէր կապվածգյուղի բնակիչների,առանձնապես կիցների հետ. դեռ տեղի չունեցած այնպիսինորություններ էր հայտնում, որ ոչ մի կերպ չէր կարող իմանալ, եթե գուշակելու ընդունակությունըչունենար: Այն առավոտ,սակայն,նա չունեցավ նախազգալուսադեմիժամըերեքից գյուղումթնածողողբերգության ցումը: Նա վերջացրելէր բակնավլելը ն բլիթներիհամարմանիոկա էր մաթրում: «Աքաղաղների կանչեր էին լսվում», սովորաբարասում է մայրս,հիշելով այն օրը: Սակայն հեռվիցլսվող աղմուկըկապումէր ժամանման, այլ հարսանիքիվերջինժամերիհետ: ոչ թեեպիսկոպոսի Մեր տունը գտնվում էր գլխավոր հրապարակիցհեռու, գետի ափին,մանգոյի անտառիեզրին: Իմ քույր Մարգոննավամատույց է գնում գետի ափով: Մարդկանցուղեղում եպիսկոպոսիժամանումն էր, ուրիշ նորություններով զբաղվելու ժամանակ չկար: են պատշգամբներում, որպեսզինրանք Հիվանդներին նստեցնում աստծո դեղորայքն ընդունելու հնարավորություն ունենան, կանայք բակերիցդուրս են վազում` ձեռքներին հավեր, խոճկորներ, զանազանուտելիթներ, դիմացիափից մոտենում են ծաղիկներով բեռնված նավակներ: Բայց երբ մեկնում է եպիսկոպոսը,ոտնահետթ անգամ չթողնելով ափին, աղմուկ-աղաղակովիրեն զգալ է տալիս մի ուրիշ նորություն: Իմ թույր Մարգոյիականջին այդ լուրը հասնում է ինչպես շանթի հարված. ԱնխելիաՎիկկարիոն, նախորդ օրն ամուսնացածգեղեցիկ աղջկնակը,ետ է ուղարկվել է, որ նա զրկված ծնողների տուն, որովհետն փեսացունպարզել է եղել կուսական սրբությունից: «Թվաց, թե այդ ես պետք է նեի,-- ասաց քույրս: Բայց ինչքան էլ տեղի ունեցած դեպքը. ծամեցին-ծամծմեցին,ոչ ոթ չկարողացավ բացատրել, թե այդ ինչպեսդժբախտ ՍանտյագոՆասարը դարձավ նման չարախոսության առարկա»: Միակբանր, որ հաստատ հայտնիէր բոլորին, այն էր, որ ԱնխելաՎիկարիոյի եղբայրներընրան էին սպասում, որ սպանեննրան:

մեռ-

--

:

'

դառնում, իր մեջ հազիվ խեղդելովլաց լինելու հանդիպում է ճաշասենյակում,տնային կապույտ ծաղկավորզգեստով,որ նա հագելԷրեպիսկոպոսի պատվին, եթեհանկարծվերջինսբարեհաճերպատվոայցելություն կատարել մերտուն: Քթիտականպատասխան սիրոֆադո մռտալով,նա սեղան: գցելիսէ լինում: ՔույրսնկատումԷ, որ սեղանըսովորականիցճոխ է: Ինձ: ՍանտյագոՆասարիպատվինէ,-- ասում է մայրս: ես ասացին, որ դու նրան նախաճաշի հրավիրել: Վերջտուր,-- բարկանում է քույրս: | Եվ նույն պահինԷլ պատմումէ ամեն ինչ: «Բայցնա ասես Եղավայնպես, ինչպես գիտեր այդ մասին,-- ասաց ինձ քույրս: միշտ, ինչ որ բան էր պատմում,ն դեռ պատմությունըկեսին : ան արդեն գիտեր, թե ինչպես է վերջանալու»: Ալդ լուրը : դժբախտ մորս համարանլուծելի խնդիր էր: Նասարինմորս պատվինէին։ Սանտյագո կոչել, նա նրա կնքամայրնէր, բայց մայրս արյան կապի | նան մեջ էր ՊուրաՎիկարոյինե̀տ ուղարկված հարսնացուիմոր | հետ: Լուրը մինչն վերջ չլսելով, ան հագնում է բարձրակրունկ ։ կոշիկներնու վրանգցում սն թիկնոցը,որ օգտագործումէր միայն դժբախտդեպքերիպահին:2-այրս,պառկածտեղիցլսելով խոսակ- է ճաշասենյակում ն ցությունը, տնային զգեստով ան-. հայտնվում է հանգիստհարցնում, թե այդ ուր պատրաստվումնա: Խնամի Պլասիդային զգուշացնելու,-է մայրս: Արդարբան չի. երբ ողջ աշխարհըգիտի, որ երեխային | պետքէ սպանեն, իսկ նա չպետք է իմանա: Ինչպես նրա հետ ենք կապված,այնպես էլ կապվածենք. հետ,-- ասում է հայրս: Վիկարիոների Բայցհարկավորէ միշտ լինել նրա կողմը, ում մահ Է սպառնում,-- ասում է մայրս: Կից սենյակիցերնում են փոքրիկ եղբայրներս: | ահաբեկվածողբերգականհեռանկարից, սկսում է լաց չի ոչ անգամ մայրս ուշադրություն -դարձնում Կյանքումառաջին նրանց, ոչ էլ ամուսնու վրա: Սպասիր,հագնվեմ,-- ասում է նրան հայրս: Բայցմայրս արդեն փողոցում է լինում: Իմ եղբայր խայմեն, | էր դպրոց գնար: ընդամենըյոթ տարեկանէր, պատրաստվել ՈՒղեկցիրմորդ,-- հրամայում է հայրս: խայմեն վազում է մորս ետնից, չիմանալով, թե ինչ է կատարվում ն ուր են գնում, կախվում է նրա թնից: «Նա ինքն իրեն | «Անօրեն մարդիկ, խոսելով էր գնում,-. ասաց ինձ Խայմեն: ։ շշնջում էր նա, կեղտոտ կենդանիներ, որ բացի դժբախտություն: բերելուց, ոչ մի շնորհք չունեք»: Նա նույնիսկ գլխի չր ընկնում, որ ետնիցքարշ է տալիս թնից կախվածերեխային:«Երնիմարդիկ մտածեին՝ցնդել եմ,-- ասաց նա ինձ: Միակբանը, որ ես հիշում եմ, հեռվից եկող աղմուկն էր, ասես հարսանյաց հանդեսընոր էր:

Քույրս տուն

է

ցանկությունը: Նա մորս

--

։

--

--

արդեն : չհասած,

--

| պատասխա

--

--

--

--

| Ամենափո լինել:

--

որ

--

--

--

սկսվել, ն ամբողջ աշխարհը վազում էր դեպի հրապարակ»:Նա ինչքան ուժ ուներ, արագացնումէ քայլերը, որքան հնարավորություն էր տալիս տարիքը`գործադրում է այդ ուժը, մինչն որ ղիմացից վազող ինչ-որ մեկը նրան հանում է զառանցանքից: Մի անհանգստացեք,Լուիզա Սանտյագա,--գոռում է ան, անցնելով կողքից,-- արդեն սպանեցիննրան: Բայարդո Սան Ռոմանը, որ ետ է ուղարկում նորահարսին, հայտնվել էր գյուղում նախորդ տարվաօգոստոսին, հարսանիքից վեց ամիս առաջ: Նա ժամանել էր շաբաթօրյա շոգենավով,արծաթե փայլուն սուսերակալը ուսերին, գոտու համապատասխան ճարմանդով ն երկարաճիտկոշիկների ցողուն խթաններով: Երեսունին մոտ, լավ հագնված, ցլամարտիկիբարեկազմմարմնով, աչքերը փայլուն, մաշկը արնի հուր-կրակով այրված: Ժամանեց՝ հագին կարճ պիճակ, լայն ճտքերով տաբատ, երկուսնԷլ բնական խրոմից,նույն գույնի մի զույգ ձեռնոցներով:Նրա հետ ժամանեց նան ՄագդալենաՕլիվերը, որ ամբողջնավարկությանժամանակ «Ասես կաչաղակլիներ,-- ասաց նա ինձ: աչքը չէր կրտել նրանից: Այնպիսիհրապուրիչ տեսք ուներ, որ մնում էր վրան կարագ քսել ու ողջ-ողջ ուտել»: Նա առաջինը չէր ն ոչ էլ վերջինը, որ այդպես մտածեց ն ԲայարդոՍան Ռոմանինանվանեց տղամարկությունից զուրկ ոչնչություն: Մայրս օգոստոսի վերջերին նամակ է գրում ինձ՝ քոլեջ ն, իմիջիայլոց,հայտնում. «Մեզ մոտ է եկել հազվագյուտ մի տիպ»: 2աջորդ նամակումհաղորդում է. «Այն հազվագյուտտիպինկոչում են Բայարդո Սան Ռոման, ասում են, որ սքանչելի մարդ է, բայց ես հնչ-որ չեմ նկատել»: Թե նա ինչու էր ժամանել, այնպես էլ առաջ ինչ-որ մեկը չկարողացավզսպել չիմացվեց: Հարսանիքից հետաքրքրասիրությունը,ն նա պատասխանեց.«Գյուղից գյուղ րնկած հարսնացու էի փնտրում»: Ով իմանա, գուցեն ճիշտ էր ասում, նման ձնով կարող էր նան ուրիշ բան ասել. այնպես էր խոսում, որ ավելի շուտ մտքերն էր թաքցնում: Հենց նույն երկեկոկինոյում մարդկանցհասկացնումէ, թե իբր է, խոսում է երկաթուղու կառուցմանմասին, ջոգեքարշաշինարար որը գյուղակը կկապի արտաքին աշխարհի հետ ն կփրկի նրան գետի քմահաճույքներից:Հաջորդ օրը հեռագրատիպիվրա անձամբ ինչ-որ հեռագիր տկտկացնում, հեռագրավարինսովորեցսում Է լիցքաթափվածէլեկտրամարտկոցների օգտագործմանսե'հական ձնը: Նույն ձնով զրուցում Է շրջանում տարածված հիվանդություններիկապակցությամբգյուղ ժամանած զինվորական բժշկի հետ: Նրան դուր են գալիս աղմկալի, երկարատնֆիեստասերը, նա լավ խմում է, նույն հաջողությամբ լուծում ծագող վեճերն ու դառնում թղթախաղի կատաղի թշնամի: Մի կիրակի, մամերգությունից հետո, հավաքում է բոլոր լողորդներինու մըրթողնում 233 կումներ կազմակերպում.նույնիսկ ամենաճարպիկներին --

-

կես Ճանապարհին:Մայրս այդ մասին հայտնեց ինձ հետնյալ նամակում. «Երնում է՝ նա լողում է նան ոսկու մեջ»: Այդպիսին էր: նրա կարծիքըիսկույն ծնված այն առասպելի մասին, ըստ որի ԲայարդոՍան Ռոմանըոչ միայն ամեն ինչ էր շատ լավ անում, : այլն ուներ շատ մեծ հարստություն: Մայրսնրա վերջնականգնահատականըտվեց հոկտեմբերին ուղարկածնամակում.«Մարդիկշատ են սիրում նրան,-- գրում էր ' նա ինձ: Ասում են՝ պատվավոր,բարեսիրտմարդ է: կիրակիծնկի եկավն մասնակցեցլատիներենպատարագին»:Այն ժամանակներումչէր թույլատրվում հոտնկայսպատարագ կար-։ էր միայն լատիներենը,բայց մայրս դալ, օգտագործվում բար հայտնիփաստերիէր դիմում, երբ ուզում էր թափանցել իրերի , խորքը: Իր այդ աստվածահաճոհայտնագործությունիցհետո նա. էլի երկու նամակ գրեց ինձ, բայց ԲայարդոՍան Ռոմանիմասին ոչինչ չէր հայտնում,նույնիսկ երբ հայտնիէր դարձել,որ վերջինս: հետ: Միայն պատրաստվումէ ամուսնանալ ԱնխելաՎիկարիոյի նա անիծյալ հարսանիքից շատ անց հաղորդեց, որ շատ ուշ է ճանաչել նրան, երբ արդեն անհնար էր ուղղել հոկտեմբերին . ուղարկածնամակը,ն որ նրա ոսկեգույն աչքերը իրեն տագնապ են ներշնչել: Նա ինձ վրա սատանայիտպավորությունթողեց,-- ասաց նա ինձ: Բայց ինքդ ես ասել, որ այդպիսի բաներ նամակումչի կարելի գրել: Ես ծանոթացանրա հետ ավելի ուշ, քան մայրս, երբ 2Հարության տոների առթիվ արձակուրդէի եկել: Նա այնքան էլ վատ չթողեց, ինչպես ասում էին: ՈՒշագրավ տպավորություն էր, թեն ոչ այնպես, ինչպես իր իդեալական երազներում պատկերացնում), էր Մագդալենա Օլիվերը:Ավելիզուսպ թվաց, քան իր թեթնսոլիկություններն էին, նրա մեջ նկատելի էր ինչ-որ քողարկվա խստություն, որ նա դժվարությամբ էր թաքցնում նրբաճաշա շարժուձնի օգնությամբ: Բայց ն տխուր թվաց ինձ: Նա արդե հետ կապվածսիրային բոլո կարգավորելէր ԱնխելաՎիկարիոյի ձնականությունները: Այնպես էլ չիմացվեց, թե ինչպես էին նրանք ծանոթացել: Ամուրիների կացարանիտիրուհին,ուր բնակություն էր հաստատե Սան Ռոմանը,պատմեցհետնյալը.սեպտեմբերիվերջին, Բայարդո սրահներիցմեկում, ցանցաճոճինպառկած,նա ետճաշյա սիեստ է վայելում, երբ նկատում է ԱնխելաՎիկարիոյին՝ մոր հետ հրաՀ պարակով անցնելիս, ձեռքերին արհեստականծաղիկներով լի զամբյուղ: ԲայարդոՍան Ռոմանն աչքերը կիսաբաց է անում տեսնում է սնազգեստ կանանց, որ ետճաշյա թմրության այ ժամին միակ շնչավորնեն են լինում, ն հարցնում է, թե ով է այ երիտասարդ աղջիկը: Տիրուհին պատասխանումէ, որ կնո կրտսեր դուստրն է` ԱնխելաՎիկարիոն:ԲայարդոՍան Ռոման --

Անցյալ:

սովորա|

--

--

հայացքով ուղեկցում է նրանց մինչն հրապարակի հեռավոր անկյունը: Շատ լավ անուն ունի,-- ասում է նա: Հետո գլուխը վերստինդնում է ցանցաճոճիթիկնակինն փակում աչքերը: Երբ արթնանամ,-- ասում է նա,-- հիշեցրու ինձ, որ պետք է գնամ նրա հետ ամուսնանալու: Անխելա Վիկարիոնպատմեց ինձ, որ կացարանի տիրուհին հայտնել էր իրեն այդ մասին ավելի շուտ, քան ԲայարդոՍան Ռոմանըսեր կբացատրեր: «Դա ինձ վախեցրեց»,ասաց նա ինձ: Կացարանումբնակվողներիցերեքը հաստատեցինայդ փաստը, բայց մյուս չորսը ժխտեցին: Իսկ տվյալները վկայում են, որ ն ԲայարդոՍան Ռոմանըգալիս, մոտենում ԱնխելաՎիկարիոն է աջ կողմում դրված վիճախաղի արկղին, որը մինչ բռնակը ծածկված է լինում սն կտավով, ն հարցնում է, թե ինչ արժե երաժշտականգործիքը:Աղջիկը սադափենախշերով զարդարված է վիճակախաղի ոչ թե հայտնում է, որ գործիքը վաճառքի: Այդպեսավելի Ավելիլավ է,-- ասում է նա: էժան կնստի: ավելի Աղջիկը խոստովանեց ինձ,. որ նա ցանկացել է զարմացնել իրեն, բայց ոչ սիրային դրդապատճառներիցելնելով: Ընդհակա«Բարձրահասակ մարդիկմիշտ էլ տհաճություն են պատճառել ինձ, սակայն այդպիսի փառամոլիերբեք չէի հանդիպել,-ասաց ինձ, հիշելով այն օրը: Բացիդրանից,ինձ թվաց, թե նա լեհ է»: Նա ավելի է լցվում ատելությամբ, երբ վիճակախաղի համարը հանելուց հետո, ի զարմանս բոլորի, պարզվում է, որ երաժշտական գործիքն իսկապեսԲայարդոՍան Ռոմաննէ շահել: Դժվարէր ենթադրել, որ նա, լոկ աղջկան զարմացնելու համար, . բոլոր տոմսերը: կարող էր գնել վիճակախաղի Երեկոյանտուն դառնալով, ԱնխելաՎիկարիոն գործիքը գտնում է իրենց տանը՝ թղթով փաթաթված ն գեղեցիկ «Ես այնպես ժապավենով կապած: էլ չհասկացա,թե նա որտեղիցէր իմացել,որ իմծննդյանօրն էր», ասաց նա ինձ: Նա մեծ է հավատացնումծնողներին, որ ինքը ԲայարդոՍան Ռոմանին այդպիսի նվիրատվության ոչ մի առիթ չի տվել, առավել նս մի այնպիսիձնով, որը ոչ ոքի համարչէր կարողաննկատմնալ: Այնպես կացարանեն որ ավագեղբայրները, Պեդրոնու Պաբլոն,նվագարանը տանում տիրոջ վերադարձնելու նպատակով, ն դա անում են մի այնպիսի աղմուկ-աղաղակով,որ մարդ չի մնում, որ նվագարանի բերելը տեսած լիներ,տանելը՝ոչ: Բայցթե ինչ քաղցր լեզվովէ հարցը Սան Ռոմանը,մնում է գաղտնիք: Երկվորյակները լուծում Բայարդո հիմնովինհարբած,նորից չեն երնում մինչն լուսաբաց: Առավոտյան, ետ են բերում նվագարանը,իսկ նրա հետ՝նան ԲայարդոՍան 235 --

--

հանված --

--

ն,

հեշտ. կլինի,

ռակը:,

--

երաժշտական

դժվարությամբ

Ռոմանին,որպեսզիանավարտթողած խրախճանքըշարունակեն իրենց տանը:

ԱնխելաՎիկարիոնիրենցկարիքավոր ընտանիքիկրտսերաղջիկն էր: 2չայրը՝հասարակոսկերիչՊոնսիոՎիկարիոն, ընտանիքի պատիվը մի կերպ պահպանելուհամար այնքան էր լարված աշխատել, որ զրկվել էր աչքերի լույսից: Մայրը` Պուրիսիմադել Կարմենը,մինչն ամուսնանալըուսուցչություն էր անում: Դեմքի

անհանգիստ, փոքր-ինչ ցրված արտահայտությունը լավ էր քողարկում նրա բնավորության խստությունը: «Իսկականմիապետուհու էր նման», հիշում է Մերսեդեսը: Նա այնպիսի ինքնազոու ամուսնուն է հաբերությամբ նվիրվում երեխաներիդաստիարակությանը, որ մարդիկ հաճախմոռանում են նրա գոյության մասին: Երկու ավագ դստրերին ուշ է ամուսնացնում: Թաղում է տենդից մահացածմիջնեկ աղջկան, երկու տարիանց էլ շարունակում է կրել սն սգաշորը, որը տանը իր սիրտն է մխիթարում, փողոցումխ̀ստություն տարածում նրա շուրջ: Երկվորյակ եղբայրները արդեն հասունացել էին, աղջիկներըա̀մուսնական շեմին կանգնել: Նրանք ասեղնագործությամբ էին զբաղվում, մեքենայի վրա կար անում, ժանյակներգործում, լվացք անում ն արդուկում, արհեստականծաղիկներ ն քաղցրեղեն պատրաստումն, վերջապես, կարողանումէին խմբագրել գործնական փաստաթղթերը: Ի հակադրությունժամանակակիցշատ աղջիկների, որոնք անտարբերեն մահվաննկատմամբ,չորս քույրն էլ քաջածանոթէին հիվանդներին բուժելու ժողովրդականավանդույթներին, գիտեին՝ ինչպես հուսադրելմահամերձերինն ինչպես հագցնելհանգուցյալներին: Միակ բանը, որի պատճառովմայրս կշտամբում էր նրանց, քնելուց առաջ մազերըսանրելն էր: «Աղջիկներ, ասում էր նրանց մայրս, քնելուց առաջ մի սանրվեք, բախտներդ կփախչի»: Բայցնա համոզվածէր, որ նրանցից կիրթ աղջիկներ հաճախ էի լսում գոյություն չունեին: «Կրթվածաղջիկներեն, ես նրանից: Ամեն մարդէլ նրանց հետ երջանիկկլինի. նրանք ամեն ինչ կարող են անել»: Սակայներկուավագ քույրերի ամուսիններըչկարողացանկտրել նրանց կապը,որովհետն ամեն տեղ նրանք շարունակում էին միասինգնալ, ամուրի կանանց պարեր էին կազմակերպումն միշտ պատրաստ էին լինում նորից արձագանքելու տղամարդկանցոտնձգություններին: ԱնխելաՎիկարիոն չորս քույրերից ամենագեղեցիկնէր. մայրս հաճախէր կրկնում,որ նա ծնվել էր ինչպես պատմությանըհայտնի բոլոր թագուհիները`պորտալարը վզին փաթաթված: Բայց նա անպաշտպանն հոգեպես աղքատ էր, նրան խախուտ ապագա էր սպասում: Ամեն տարի, երբ արձակուրդիէի գալիս 2արության տոներիառթիվ,ես հանդիպումէի նրան, ն ամեն անգամնա թվում էր ավելի անօգնական: Պատուհանիգոգին նստած, նա երեկոները թղթե ծաղիկներ էր պատրաստումկամ էլ հարնանաղջիկներիհետ --

--

--

--

ասում էր ինձ իոային վալսեր երգում: «2չիմարազգականդ, է Սանտյագո Նասարը, պատրաստ առաջին պատահածթելից կառչելու»: Երբ, քրոջ մահից քիչ առաջ, նրան առաջին անգամ հանդիպեցի փողոցում, կանացի գեղեցիկ տեսք ուներ, մազերը խոպոպածէին, ն հազիվ ճանաչեցի: Բայց այդ տպավորությունը: րոպեականէր. նրա հոգեկան աղքատությունը տարիներիընթացբում ավելի էր խորացել, խորացել էր այնպես, որ երբ հայտնի Է Սան Ռոմանը է ամուսնանալնրա որ Բայարդո դառնում, ցանկանում ենտ, դա շատերինչարակամներիսարթածդավադրությունէ թվում: Ծնողները ոչ միայն լուրջ են ընդունում այդ լուրը, այլն ուրախության աղմուկ են բարձրացնում: Ելքը գտնում է Պուրա Վիկարիոն.նա առաջարկում է ԲայարդոՄան Ռոմանինպարզաբանել իր ով լինելը, քանի որ դա ոչ ոքի հայտնի չէր: Իսկ այդ սնցյալը հեռու չէր գնում այն երեկոյից, երբ նա ափ իջավ իր դերասանականհանդերձանքով,իսկ այդ հանդերձանքնայնպես էր ձուլվել նրա բնավորությանը, որ ամենահիմարենթադրությունն էլ կարող էր ճշմարտություն թվալ: Օրինակ, որ նրա հրաՎանատարությամբ Կասանարեում գյուղեր են հողին հավասարեցն են նա րել սարսափ տարածել, որ փախել է Կայենայից,որ նրան են տեսել Պերնամբուկոյում`վ̀արժեցրած արջեր խաղացնելիս, ն որ Քամիներիջրանցքում թաքցրել է ոսկով բեռնված իսպանական գալերայի ջարդված աճյունը: Բայարդո Սան Ռոմանը մի հարվածով վերջ է տալիս այդ բամբասանքներին. նա գնում ն բերում է իր ընտանիքը՝ լրիվ կազմով: Նրանք չորսն էին` հայրը, մայրը ն երկու աղմկարարքույրերը: ժամանում են պյսշտոնական տարբերանշաններ կրող «ֆորդ» է-ով, որի ազդանշանները առավոտյան տասնմեկին ոտքի են հանում փողոցները: Մայրը`ԱլբերտաՍիմոնսը,կյուրասաոցիմի աժդահա մուլատուհի, որ շարունակում է խոսել կրեոլների հե'ռամնացիսպաներենով,երիտասարդհասակում ճանաչված էր Անտիլյան կղզիների 200 գեղեցկուհիներից ամենագեղեցիկը: Բույրերը, արդեն հասունացած,երկու անհանգիստ զամբիկների են նմանվում: Բայց գլխավոր խաղաքարտըհայրն էր` գեներալ ՊետրոնիոՍան Ռոմանը,անցյալ դարի քաղաքացիական կռիվների հերոսը ն պահպանողականվարչակազմի գլխավորփառակիրներից մեկը, որն այդ պատվին արժանացել էր Տուկուրինկայի դժոխքիցգնդապետ Աուրելիանո Բուենդիայիփախուստըկազմավերպելուհամար: Մայրսմիակնէր, որ դուրս չեկավ նրան դիմավոռելու: «Իհարկե,շատ լավ էր, որ նրանք ամուսնանում էին, ասաց նա ինձ: Բայցմի բան էր այդ ամուսնությունը ն բոլորովին այլ բան` ձեռք մեկնել մի այնպիսիմարդու, որ հրամայել էր թիկունքից կրակելԽերինելդոՄարկեսիվրա»: Այն պահից,երբ նա մեքենայի պատուհանիցսկսում է սպիտակսոմբրերոյովողջունել մարդկանց, բոլորն էլ ճանաչում են նրան շնորհիվ բազմաթիվ '

--

--

--

--

նկարներիբ

Հագին ցորնագույն քաթանե կոստյում կար, խաչաձն քուղերո կոշիկներ,ահագինքթին ոսկե շրջանակներովակնոցն էր նստա բարակշղթայով ամրացվածբաճկոնիկոճկառից:Պիջակիլամբա կին «Փառքիշքանշանն» էր ամրացված,իսկ սուսերի բռնատեղի

ազգայինգերբ կրող մականը: Նա առաջինն է իջնում մեր անխնավ փողոցներիայրող փոշու մեջ կորածմեքենայից. էր ոտքն բավական ո իջեցնի մեքենայից, որպեսզի ամբողջ աշխարհըհասկանար, Սան Ռոմանը կարողէր ամուսնանալուզածդաղջկահետԳ Բայարդո Իսկ ԱնխելաՎիկարիոնչէր ցանկանումնրա հետ ամուսնանալ «Նա ինձ համարավելի քան տղամարդէր երնում», ասաց նա ին Բացիդրանից,ԲայարդոՍան Ռոմանըչի բարեհաճում նրա հեպ նույնիսկ խոսել, այլ իր հմայքներովուղղակի հրապուրում Էէնրս ծնողներին: ԱնխելաՎիկարիոներբեք չէր մոռանում այն սարսա: փելի երեկոն, երբ ծնողներն ու ավագ քույրերը, իրենց ամուսին ների հետ դահլիճումհամախմբված,ստիպումէին իրեն ամուսնա նալ մի մարդու հետ, որին ինքը նույնիսկ չէր տեսել: Երկվորյակ| ները մի կողմ են քաշվում: «Մեզ թվաց, թե դրանք կանաց հիմարություններեն», ասաց ինձ ՊաբլոՎիկարիոն:Ծնողներ վճռական փաստարկն այն էր, որ սահմանափակ հնարավո րությունների տեր ընտանիքն իրավունք չպետք է ունենա հրա ժարվելուճակատագրիմի այդպիսիպարգնից:Անխելա Վիկարիո դիմում է սիրո բացակայության փաստին, բայց մայրը մի նա խադասությամբ ոչնչացնում է նրա բոլոր փաստարկները: Սիրունէլ են ընտելանում: Այն ժամանակներումնշանադրություններըխիստէին ն տնու էին երկար: ՍակայնԲայարդոՍան Ռոմանինշանադրություն տնում է ընդամենը չորս ամիս: Ավելի կարճ չի տնում լոկ այ նրան ստիպում է սպասե պատճառով, որ ՊուրաՎիկարիոն անցավ այն թեթնութ ընտանիքիսգի վերջանալուն: Ժամանակն Սան Ռոմանըկարգավորեզ յամբ, ինչ թեթնությամբ Բայարդո բոլոր գործերը: «Մի երեկո նա հարցրեց, թե որ տունն է բոլորի շատ դուր գալիս ինձ, պատմեց ինձ ԱնխելաՎիկարիոն: Ե նրա թե դա ինչին էր պետք, պատասխանեցի,ո էլ, չիմանալով, տունը դե-Քսիուս այրու ամառանոցնէ»: Ե գյուղի ամենագեղեցիկ Նա կանգնած էր մի գեղեցիկ բարձունքի վր էլ նույնը կասեի: ն նրա սանդղահարթակից մանուշակագույնծաղիկներովծած անսահման գեղեցկություններն էին բացվում. ա ված դաշտերի ռան պարզ երեկոներին կարող էիր տեսնել Էլ-Կարիբեի մաքո եկող զբոսաշրջիկներո հորիզոնն ու ՀնդկականԿարտախենայից լի օվկիանոսայինհսկա նավերը: Նույն երեկոյան ԲայարդոՍա ակումբ ն նստում դե-Քսիուսայր Ռոմանըգնում է Հասարակաց հետ մի պարտիադոմինո խաղալու: ես գնում եմ քո տունը: Այրի, ասում է նա, Նա չի վաճառվում, է այրին: պատասխանում --

--

--

238:

--

--

--

--

Առնում եմ ներսի եղած-չեղածով: Դե-Քսիուս այրին իր հին բարի դաստիարակությամբ պատասէ, խանում որ այդ իրերը, ամբողջ կյանքում ինքն իրեն զրկելով, ձեռք է բերել հանգուցյալ կինը, ն որ դրանք իր համարմնում են --

որպես կնոջ մի մասը: «Նա խոսում Էր, ասես հոգին տալով, ասաց հետ ինձ դոկտորԴիոնիսիո Իգուարանը,որ նրանց նույնպես դոմինո էր խաղում: Ես չէի կասկածում,որ նա կգերադասիմեռնել, բայց չի վաճառի այն տունը, որտեղ երեսուն տարի երջանիկ կյանք էր

--

հասկանումէ նանԲայարդոՍան Ռոմանը: վայելել»: Պատճառը ասում է նա,-Լավ, այդդեպքում վաճառիր միայն դատարկտունը: Բայցայրին մինչն պարտիայիվերջանալըմնում է անկոտրում: Երեք օր անց ԲայարդոՍան Ռոմանը,ավելի լավ նախապատէ դոմինոյիսեղանի մոտ: րաստված,վերադառնում Այրի, նորից է սկսում նա, ինչ արժե քո տունը: Նա գին չունի: Ասա մի որնէ գին: Ցավում եմ, Բայարդո, ասում է այրին, բայցդուք, երիտասարդներդ, սրտիփաստարկները չեք հասկանում: ԲայարդոՍան Ռոմանընույնիսկ չի մտածում: ասում Է նա: Ասենք՝հինգ հազար պեսո, Ազնվորենխաղա, պատասխանումէ նրան այրին` պատԴա չէ այդ տան գինը: շաճ հարգանքով: Տաս հազար, ասում է Բայարդո Սան Ռոմանը: Հչենց հիմա, դրամը՝ կանխիկ: Այրիննայում է նրան արցունքոտ աչքերով: «Բարկությունից էր լաց լինում, ասաց ինձ դոկտոր ԴիոնիսիոԻգուարանը,որը բժիշկ լինելուց բացի, նան կրթված մարդ էր: Պատկերացնում ես, ձեռքի տակ ունենալ այդպիսիմի գումար ու հոգեկան հասարակ թուլության պատճառովասել`չէ»: Այրիդե-Քսիուսիձայնը չի լսվում, բայց նա բացասաբար տարուբերումէ գլուխը: ասում Այդ դեպքում կատարեք իմ վերջին խնդրանքը, Սան Ռոմանը: Սպասեցեք է Բայարդո ինձ այստեղհինգ րոպե: Եվ իսկապես,հինգ րոպեանց նա Հասարակաց ակումբ է վերան դառնում արծաթապատթղթապանակըձեռքին սեղանինէ դնում թղթադրամներիտաս կապոց՝յուրաքանչյուրը հազարպեսո, որոնց վրա դեռնս Պետականբանկի կնքադրոշմը կար: Այրիդե-Քսիուսը մահանում է երկու ամիս հետո: «Դրա պատճառովմահացավ, ասում էր դոկտոիԴիոնիսիոԻգուարանը: Նա մեզանից առողջ էր, բայց եթե քննեիր նրան, կլսեիր, թե ինչպեսեն արցունքները եռում նրա սրտում»: Ռրովհետն նա ոչ միայն վաճառումէ տունը իր ամեն ինչով, այլն խնդրում է ԲայարդոՍան Ռոմանինմաս-մաս վճարել, որովհետե տանը նույնիսկ մի փոքրիկ սնդուկ չի մնում, որտեղ կարողանարպահել մի այդպիսիմեծ գումար: --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Ոչ ոքի մտքով չէր անցնում նույնիսկ, որ ԱնխելաՎիկարիոն: կարող էր իր կուսականսրբությունը կորցրածլինել: Երբեքոչ մի տղայի ծանոթ չլինելով, մեծացել էր ավագ թույրերի հետ մի. կնոջ հսկողության տակ, որպիսին նրա այնպիսի պողպատակամ մայրն էր: Նույնիսկերբ հարսանիքիներկու ամիս էր մնում, Պուրա | չի թույլատրումնրան ԲայարդոՍան Ռոմանիհետ Վիկարիոն հետ միասին ապագա տունը տեսնելու, այլ ամուսնու անձամբ ' ուղեկցում է նրան, որպեսզի հսկի աղջկա պատիվը: «Աստծուց ՛

գնա

միայն մի բան էի խնդրում` ուժ տալ, որ կարողանամանձնասպան | ասաց ինձ ԱնխելաՎիկարիոն: Բայցնա չտվեց ինձ լինել, այդ ուժը»: Ազդված,նա որոշում է պատմելմորը որպեսզի ազատվի այդ տանջանքից, բայց ընկերուհիները, պատուհանիմոտ նստած օգնում էին նրան կտորից պատրաստել,ետ են պահում այդ խելացիքայլից: «Ես էլ հիմաԻնձ թվաց, թե նրանք ասաց նա ինձ: րաբար լսեցի նրանց, տղամարդկանցխաբեբայություններիլավ գիտակներեն»: Նրան համոզումեն, որ կանայքառհասարակ«պատվոնշանը» կորցնում են մանուկ հասակումայս կամ այն դժբախտությանհետնանքով: Պնդում են, որ անհրաժեշտդեպքումկարելի է կոծկել ամեն ինչ:. են, որ տղամարդկանցից շատերըհարսանյացգիշերն Հավատացնում են այնպես կորցնում գլուխները,որ առանցկինարմատիօգնության անել ն ճշմարտություննապացուցելու պահին ոչինչ չեն կարողանում չեն կարողանում պատասխանելիրենց իսկ կատարածիհամար: : «Նրանքմիայն սավանիվրա տեսածինեն հավատում»,պնդում են այդ ընկերուհիները:Սովորեցնումեն, թե ինչպես քողարկել ջանքի հետքերըկրող սավանը, որպեսզիբոլորը տեմհենայն: է: ԲայարդոՍան Ռոմանն էլ իր հերթին Եվ նա ամուսնանում է տարվում հարստությամբն բախտի բերումով երջանկություն գտնելու երազներով,որովհետն խնջույքի հետ կապվածծախսերի է նան համահավասար մեծանում նրա ախորժակը:Իմանալով եպիսկոպոսիայցելության մասին, նա նույնիսկ աշխատումէ մեկ օրով հետաձգել հարսանիքը, որպեսզի առաքյալն անձեմբ ամուսնացնի իրենց, բայց Անխելա Վիկարիոն «Իրականում, ասաց նա ինձ, ես չէի ցանկանումստանալ մարդու բարեմաղթումները,որ ապուրի համար կտրում էր աքաղաղների կատարները, իսկ աքաղաղներին նետում աղբանոց»: Բայց առանց եպիսկոպոսի բարեմաղթությունների էլ, հենց իր | ներքին ուժով, հարսանիքը վերածվում է մի այնպիսի բարդ. խրախճանքի,որ դուրս է գալիս ԲայարդոՍան Ռոմանիհսկողութ-: յան տակիցն դառնում համաժողովրդական կերուխում: ' Այս անգամ գեներալ ՊետրոնիոՍան Ռոմանն ընտանիքիհետ | ժամանում է Ազգայինկոնգրեսի հատուկ շոգենավով, որ մինչն | ֆիեստայիվերջանալը երնում է նավամատույցինկպած, իսկ նրա ' հետ ժամանած պաշտոնականանձինք բազմության մեջ դառնում --

--

եշմարտո

ծաղինն

--

--

տան-4

--

--

հակառակվո

այն

աննշան դեմքեր: Նվերներնայնքան են լինում, որ էլեկտրականության առաջին բումի ժամանակներումհարգարժանհյուրերի համար կառուցված ն արդեն մոռացության մատնված սենյակի անհրաժեշտություննէ զգացվում: Իսկ օժիտն ուղղակի տեղափոխում են դե-Քսիուս այրու հնաոճ մենատունը, որ արդեն պատրաստ է լինում ընդունելու նորապսակներին:Փեսացուինավտոմեքենա են նվիրում, որի գործարանայինդրոշմանիշի տակ գոթական տառերովնշված էր նրա մակնիշը: 2-արսնացուին նվիրում են մաքուր ոսկուց պատրաստածպիտույքատուփ` քսանչորս անձի ն երկու նվագախումբ, համար: Հրավիրումեն նան պարոՌիներ որոնց միանում են տեղական նվագախումբնու գինարբուքի աղմուկ-աղաղակի վրա հավաքված բազմաթիվ ակորդեոնիստներ: Վիկարիոընտանիքն ապրում էր աղյուսաշեն տան մեջ. նա ուներ արմավենուցպատրաստած երկու ձեղնահարկ,որտեղ ամեն հունվար հավերն էին թուխս նստում: Առջնում տերրասն էր իր ծաղկամաններով, բակում անթիվ հավեր ու պտղատու ծառեր կային: Բակիխորքում ախոռատունն էր, ուր գտնվում էր երկվորյակների արհեստանոց-սպանդանոցնու մսամշակման սեղանը: Պոնսիո Վիկարիոյիկուրանալուց հետո այդ ախոռատունն էր ընտանիքի եկամուտիմիակ աղբյուրը: Գործն սկսել էր Պեդրո Վիկարիոն,բայց երբ նա զինվորականծառայության էր գնացել, դրան ձեռնամուխ էր եղել երկվորյակեղբայրը: Սենյակներըքիչ էին, բնակվելուն հազիվ էին բավարարում: Ավագ թույրերը մի այդպիսի բազմամարդ հարսանիքի համար ես, փորձեցին վարձով տուն ճարել: «Պատկերացնում ասաց ինձ Անխելա Վիկարիոն, նրանք ի նկատի ունեին Պլասիդա Դներոյիտունը, բայց, բարեբախտաբար, ծնողներս հայտարարեմեր երեխաները կամ հարկի մեր տակ պետք է ամուսնաոր նան, կամ էլ չպետք է ամուսնանան»: Այնպես որ ներկում են տունը իր բնական դեղին գույնով, կարգի են բերում դռներն ու ամրացնումեն աստիճաններիհարթակները. մի խոսքով, համապատասխանտեսք են տալիս: Երկվորյակները անասուններըտեեն 'ղափոխում ուրիշ տեղ, խոզանոցում չվառած կիր են փռում: Բայցնույնիսկ այդ վիճակում խոզանոցը մնում է իր թափթփված Սան Ռոմանի տեսքով:Ի վերջո Բայարդո առաջարկով,քանդում են բակի պատերը,վարձումհարնանիկից սենյակներն ու հնդկական արմավենիներիստվերի տակ բացում ճաշասեղանները: Միակչնախատեսվածիրարանցումնինքը` փեսացուն է գցում, "որ ԱնխելաՎիկարիոյիետնից երկու ժամ ուշացումով է գալիս. աղջիկըչի համաձայնում հագնել հարսանյաց հանդերձանքը, ես, մինչն չտեսնի նրան իր առջն: «Պատկերացնում ասաց նա ես նա ինձ, ուրախ կլինեի, եթե չգար, բայց երբեք թույլ չէի տա, որ նա լքեր ինձ, երբ ես արդեն հագած լինեի հարսանյաց շորերը»: Դա բնականէր. կնոջ համար չկա ավելի մեծ խայտառա- 241 են

--

--

Հին

--

--

Հինց վիպակ

կություն մարդկանց աչքում, քան հարսնաշորումլքված լինելը: Եվ ընդհակառակը,առանց անարատ լինելու ծաղկազարդվելնու հարսնաքողը գլխին գցելը հետագայումկարող էր մեկնաբանվել որպեսԱնխելաՎիկարիոյի կողմիցանարատության խորհրդանիշի պղծում: Մայրսմիակնէր, որ գնահատեցմինչն վերջ հաստատակամ ու անզիջում մնալու նրա այդ քայլը: «Այն ժամանակներում, `

նա ինձ, պատասխանեց աստված այդպիսի բաներիշուտ էր տեղեկանում»: Իսկթե ինչ խաղաթղթերէր խաղացնում Բայարդո Սան Ռոմանը, մինչն հիմա ոչ ոք չգիտի: Սերթուկովու ցիլինդրով երնալու պահիցմինչն իր տանջանքների աղբյուրի հետ փախչելու նա պահը, երջանիկփեսացուիկատարյալօրինակ էր: Զիմացվեցնան, թե ինչ խաղաքարտերէր խաղացնումՍանտհետո նան եկեղեցում,մենք միասին յագո Նասարը:Հարսանիքին, էին` Սանտյագո Նասարը,եղբայրս`Լուիս Էնրիկեն,ՔրիստոԲեու ն ես, մեզանից ոչ մեկը նրա մեջ ոչ մի փոփոխություն դոյան չնկատեց:Այսհանգամանքըես շատ անգամ եմ հիշել. մենք չորսս էլ դպրոցումմիասինենք մեծացել, արձակուրդներին եղել ենք մի խմբիմեջ, ն ոչ մեկսչենք մտածելնույնիսկ, որ կարող ենք մյուսից գաղտնիքպահել, առավել ես` այդպիսի գաղտնիք: Սանտյագո Նասարըխրախճասեր մարդ էր, մահվան նախօրնա յակին չտեսնված բավականությունստացավ,հաշվելով հարսանիքի հետ կապվածծախսերը:Եկեղեցումնա մեծ ուրախություն ապրեց, ծաղկեփնջերնկատելով գերեզմանաքարին,որի տակ հանգչողը կրկնել էր տասնչորս հերոսների սխրանքը:Այդ տեսարանը երկար տարիներ պետք է հետապնդերինձ, որովհետն ՍանտյագոՆասարը բազմիցս կրկնել էր, որ փականքի տակ գտնվող ծաղիկներիհոտը, իր կարծիքով, անմիջականկապ ունի մահվան հետ, իսկ այն օրը եկեղեցիմտնելիսնա նույնը կրկնեց: «Ես չեմ ուզում, որ իմ գերեզմանինծաղիկներ լինեն», ասաց նա ինձ, չմտածելով, որ հենց երկրորդօրը ես պետք է զբաղվեմ այն տուն բանով, որ ծաղիկներ, իսկապես, չլինեն: Վիկարիոների նա վերադառնալիս հաշվեց փողոցներըզարդարող գունավոր ծաղկեփնջերիարժեքը, ավելացրեց երաժշտության ն հրավառության գինը ն նույնիսկ ահագին.քանակությամբ այն բրնձի արժեքը, որով դիմավորեցինմեզ ֆիեստայիժամանակ:Կեսօրվա թմրության պահին նորապսակներըմտան բակ: ԲայարդոՍան Ռոմանըդարձել էր մեր բարեկամը,ինչպես այն ժամանակէին ասում` մեր բաժակակիցընկերը. նա լավ էր զգում իրեն մեր սեղանի շուրջը: Անխելա Վիկարիոն, առանցհարսնաքողին թագի, հասարակքրտնապատշորով, շուտով իր դեմքին ամուսնացած կնոջ տեսք հաղորդեց:Սանտյագո Նասարըշարունակումէր հաշվել, հետո ասաց ԲայարդոՍան Ռոմանին,որ մինչն այս պահը հարսանիքը,երնի, ինը հազար պեսո նստած կլինի: Երնինորահարսնընդունեց այդ որպես ոչ ժամանակինարտահայտած միտք: --

--

-

«Մայրսասել է, որ օտար մարդկանցներկայությամբերբեք փողի Բայարմասին խոսել չի կարելի», ասաց նա ինձ: Ընդհակառակը, ն նույնիսկ դո Սան Ռոմանն ընդունեց դա մեծ բավականությամբ պարծեցավ.

Բայցմենք դեռ նոր ենք սկսում: Համարյա, ասաց նա: Վերջումմոտավորապեսկկրկնապատկվի: ՍանտյագոՆասարըփորձում է հաշվելմինչե վերջին սանտիմը, բայց կյանքն այլ բաժին է հանում նրան: Նավահանգստում, Բեդոյանհաղորդում մահից քառասունհինգրոպե առաջլ,Քրիստո է նրան վերջնական տվյալները, ն նա գալիս է այն եզրակացության, որ ԲայարդոՍան Ռոմանիենթադրություններըճիշտ են եղել: Ֆիեստայիցստացած ն մտքիս հեռավոր խորքերում պահած տպավորություններըես հետագայումմաս-մաս արեցի:Պարզվեց, որ երկարտարիներիընթացքումմեր տանը խոսելիս են եղել այն օրերիիր մասին,թե ինչպես հայրս նորիցձեռքն է առելերիտասարդ ու է թե ինչպես ջութակն սկսել նվագել նորապսակներիպատվի, միանձնուհիքույրս ցլամարտիկիիր սովորությամբմերենգեէ պաԻգուարանը,մորսհորեղբորտղան, ստիպել րել, դոկտորԴիոնիսիո ժամանէ նավ նստեցնելիրեն ն հեռացնել, որպեսզիեպիսկոպոսի ման երկրորդ օրը չգտնվի այնտեղ:Այսխրոնիկայիհամարնյութերն ուսումնասիրելիս,ես հայտնաբերեցիլուսանցքներում կատարած Սան Ռոմանիքույրերի բազմաթիվնշումներ, ն նրանցմեջ՝ Բայարդո ուշադրությանարժանիհուշերը. նրանց թիթեռնիկներովնախշազարդվածթավշյա զգեստներնարժանանումեն ավելի մեծ ուշադրության, քան նրանց հոր հնդկահավայինգոռոզությունն ու ռազմականշքանշաններիշարանը: Նշվածէր նան, որ ես, գինարբուքից գլուխս կորցրած, ինձ հետ ամուսնանալ եմ առաջարկելՄերսեդես Բարչային,որ նոր էր ավարտելառաջինկարգի դպրոցը: Եվ երբ տասնչորստարիանց մենք ամուսնացանք,նա էլ նույնը հիշեցրեց ինձ: Բայցամենածանրպատկերը,որ անիծյալ կիրակինթողեց իմ մեջ, բակիկենտրոնումդրվածաթոռիննստած ծեր ՊոնսիոՎիկարիոյի պատկերնէր: Երնինրան այնտեղ նստեցրելէին, մտածելով, որ դա ամենապատվավորտեղն է: 7.յուրերըբախվումէին նրան, գցումուրիշների վրա, հետո փոխումԷին նրա տեղը, որ չխանգարի, իսկ նա, նոր կուրացածիանօգնական դժվարությամբ,այս-այն իրեն չուղղված կողմն էր թեքում ալեհեր գլուխը, պատասխանում ու հարցերին ողջույններին,երջանիկ՝իր մոռացությանշրջանակներում, հագին հարսանիքի առթիվ գնած օսլայից փայտացած վերնաշապիկ, իսկ ձեռքին` նոր ձեռնափայտ: Ձնական մասն ավարտվեցերեկոյանվեցին, երբ մեկնեցինպատվավորհյուրերը: Նավը, իր բոլոր լույսերը վառած,իրենիցհետո թողեցդաշնամուրի արձակածվալսի հնչյունները, ն մի պահ մենք մնացինքանշարժ, "ասես անհայտության անդունդի եզրին կանգնած, մինչե նորից նկատեցինք միմյանց ու սուզվեցինք գինարբութի խորքերը: Քիչ 243 --

--

--

|

անց, բաց մեքենայի մեջ երնացիննորապսակները: ԲայարդոՍան Ռոմանըհրավառությունսկսեց, աջից-ձախիցառաջարկածշշերից հետ իջավ մեքենայից` ագուարդիենտե խմեցն ԱնխելաՎիկարիոյի ՛ նորից սուզվելու իրարանցման ոլորտը: Ի վերջո, հրամայեցպարել, : ինչպես ինքն ասաց՝մինչն կյանքի վերջը, իսկ ինքը սարսափահար հարսնացուինտարավիր երազածտունը,որտեղդե-Քսիուսայրին ապրել էր երջանկությանմեջ: Ընդհանուրխրախճանքնավարտվեցկեսգիշերին,միայն Կլոտիլդե Արմենտայի ձեռնարկությունըմնաց բաց հրապարակիմի անկյունում: Ես ե ՍանտյագոՆասարը,եղբորս` Լուիս Էնրիկեի ն ՔրիստոԲեդոյայի հետ, մեկնեցինքՄարիաԱլեխանդրինա Սերվանտեսիբարեգթության օրրանը:Եկաննան Վիկարիո եղբայրները, որ Սանտյագո Նասարիհետ խմումու երգումէին նրան սպանելուց հինգ ժամ առաջ: 2-արսանյաց քեֆի ցիրուցանեղած բեկորներըդեռ շարունակումէին խրախճանքը,մեզ էին հասնում երաժշտության հնչյուններ, հեռավոր աղմուկ-աղաղակ,որ, թեն նվազած, բայց լսվում էին նույնիսկ այն պահին,երբ երնացեպիսկոպոսիշոգենավը: ՊուրաՎիկարիոն պատմելէր մորս, որ աղջիկներիօգնությամբ հարսանիքի թափթփուկներըկարգի բերելուց հետո, անկողին է մտնում երեկոյանժամը տասնմեկին:Իսկ տասի մոտերքը, երբ դեռ մի քանի հարբածշարունակում են երգել բակում, Անխելա Վիկարիոնմարդ է ուղարկում իր անձնական իրերի փոքրիկ ճամպրուկիետնից,մայրըցանկանում է ուղարկել նան ամենօրյա շորերի ճամպրուկը, բայց հանձնակատարըչի սպասում: 2-ետո պառկում է քնելու: Խոր քնի մեջ լսում է, որ դուռը ծեծում են: «Երեք անհանգիստ հարված, պատմել էր նա մորս, բայց նրանց մեջ վատ լուրերի ինչ-որ տագնապզգացի»: Որպեսզիոչ ոքի չարթնացնի, դուռը բացում է առանց լույսը վառելուն փողոցի Սան Ռոմանին, լույսի տակտեսնում է Բայարդո չկոճկված մետաքսյա պահվողտաբատով: վերնաշապիկով, ուսակալներուվ «Դեմքըկանաչ գույն ուներ, ասես ցնորվածլիներ»,ասել էր ՊուրաՎիկարիոն մորս: Է է Անխելա Վիկարիոն ստվերում լինում, նրան նկատում միայն այն ժամանակ,երբ ԲայարդոՍան Ռոմանը նրա ձեռքից բռնած լույսի տակէ քաշում: Շապիկըպատառոտված,մարմինըմինչն գոտկատեղը երեսսրբիչովփաթաթված:ՊուրաՎիկարիոյին մի պահթվում է, ն է թե մեքենան վթարի ենթարկվել, նրանք ջարդուփշուր են եղել: ՍուրբՄարիամաստվածածին, շշնջում է սարսափահար: եթե դեռ այն աշխարհը չեք գնացել: Պատասխանեցեք, Սան Բայարդո Ռոմանըներս չի մտնում, կնոջը ներս է հրում սենյակ, առանց որնէ բառ արտասանելու: 2Ճետո համբուրում .

--

--

--

--

--

.

է

Պուրա Վիկարիոյի այտը: ամեն ինչի համար,մայրիկ, ասում Շնորհակալություն նա թախծոտձայնով: Դուք ինքը՝ սրբությունն եք: ՄիայնՊուրաՎիկարիոյինհայտնի մնաց, թե ինչ էր անում նա --

է

--

՛

--

հետագա երկու ժամում, ն նա այդպես էլ գնաց այս աշխարհից, տանելով իր հետ իր գաղտնիքը:«Միայնհիշում եմ, որ, մի ձեռքով մազերիցսբռնած, մյուսով այնպիսիմոլուցքով էր հարվածում, որ թվում էր՝ ուր որ Է շունչս կփչեմ», պատմեց ինձ ԱնխելաՎիկասիոն: Բայցնույնիսկ դա անում Է այնպես, որ հարնան սենյակնե"ում քնած ամուսինն ու ավագ աղջիկներըոչինչ չեն իմանում մինչն առավոտ: որոնց տագնապահարկանչում է նրանց մայրը, Երկվորյակները, ոուն են վերադառնում երեքից քիչ պակաս: Նրանք Անխելա Վիկարիոյինգտնում են ճաշասենյակում՝ գզգզվածմազերով ն ապտակներից կարմրատակածդեմքով, երեսնիվայրընկածթախտին: «Այլես չէի վախենում, ասաց նա ինձ: Ընդհակառակը, այնպես էի զգում, ասես վրասմահվանթմրություն էր իջել: Միայնուզում էի, որ ամեն ինչ շուտ վերջանար, են ես կարողանայի քուն մտնել»: ՊեդրոՎիկարիոն,ամենավճռականը,բարձրացնումէ նրան թախտից ն տանում, նստեցնում ճաշասենյակի սեղանի վրա: Դե, աղջիկս, ասում է զայրույթիցդողալով, ասա մեզ՝ ով էր: Անունն ասելու համար նա հազիվ մի անհրաժեշտընդմիջում Է անում: Այդ անունը նա փնտրում է մտքի խավարում,առաջին իսկ վայրկյանիցգտնում այս ու այն աշխարհներումցրված այնբան ու այնքան անունների մեջ ն, ինչպես ցանցն ընկած թիթեռնիկի, որի դատավճիռըհանված է ծնված օրից, նետի դիպուկ հարվածով մեխում է պատին. --

--

--

-

ՍանտյագոՆասարը, ասում է նա: պաշտպանում Է այն միտքը, որ սպանությունը Դատախազը պատիվըօրինական կերպով պաշտպանելուհետնանք էր. դա հավանություն է գտնում երդվյալ ատենակալներիկողմից, իսկ դատի ավարտիցհետո երկվորյակներըհայտարարումեն, որ այդ նույն պատճառովնույնը կանեին թեկուզ հազարանգամ: Ինքնապաշտպանությանայդ միտքընրանց ուղեղում ծագումէ այն պահին, երբ սպանությունիցքիչ անցանձնատուրեն լինում եկեղեցու առջն: --

--

Հազիվ փրկվելով ետնեներիցընկած արաբների խելահեղ խմբից, նրանք ներս են ընկնում դատարան ն սայրերն արդեն մաքրած Դանակները դնումեն պադրեԱմադորիսեղանին:Նրանքուժասպառ Էին եղել սպանության բարբարոսականարարքից, շորերին ու ճեռքերին՝արյան հետքեր, դեմքերը՝քրտինքին դեռնս չչորացած. արյան մեջ կորած. սակայն ծխականքահանան նրանց անձնատըվության արարողությունըհիշում է որպես անձնուրացմի երնույթ: ասում է ՊեդրոՎիկարիոն, Դիտմամբ սպանեցինքնրան, բայց մենք անմեղ ենք: Գուցե միայն Աստծո առջե, ասում է պադրեԱմադորը: ասում է ՊաբլոՎիկարիոն: Աստծո ն մարդկանցառջե, Դա պատվիհարց էր: Դեռ ավելին. դեպքերի վերականգնմանընթացքումպարզվեց, --

--

"

--

--

--

--

-

սպանությունն ավելի դաժան էր եղել, քան իրականում, այկ պես որ անհրաժեշտէ լինում նույնիսկ որոշում`հանել Պլասի վ Լիներոյի տան գլխավոր մուտքի դուռը, որ տեղահան էր եղկ դանակների հարվածներից,համայնքի դրամական միջոցնե հաշվին վերականգնելումասին: Ռիոաչայինախնականկալանպ վորման առանձնատանը,որտեղ նրանք, գրավականովազատվ լու համարվճարելու ոչինչ չունենալու պատճառովանց են կազ| նում երեք տարի` սպասելով դատին, բանտարկյալներըհիշուգ էին, որ նրանք բնավորությամբբարի ն հոգով մարդամոտէին բայց նրանց մեջ երբեք չեն նկատել զղջումի հետք անգամ: Իս փաստերըվկայում են, որ Վիկարիոեղբայրները նույնիսկ չեկ փորձում Սանտյագո Նասարինսպանել հանկարծակի,ծածուկ առանց որնէ ուշադրություն գրավելու: Ընդհակառակը, նրանք շատ բան են անում, որպեսզիորնէ մեկը հասկանան խանգարի իրենց, բայց ուշադրություն դարձնող չի լինում: | Ինչպեսիրենք պատմեցինինձ տարիներհետո, նրանք են փնտրել նրան ՄարիաԱլեխանդրինա տանըք Սերվանտեսի են ե լինում: Այս մյուս շամ որտեղ մինչն ժամը երկուսըմիասին տվյալներընդհանուրեզրակացությանփաստաթղթերումչեն նըշ ված: Իրականումայն ժամին, երբ երկվորյակները գնում են նրպ Նասարն արդեն այնտեղ չի լինում: Մեն ետնից, Սանտյագո դուրս էինք եկել գիշերային շրջագայության. երկվորյակներ ճիշտ չէին ասում: «Նրանք երբեք չեն վերադարձել», ասաց ինձ ն, լավ ճանաչելով նրան, ե Սերվանտեսը, Մարիա Ալեխանդրինա նա ասում էր ճշմարտությունը: Նրան երբեք չկասկածեցի,որ սպասում են նրան ԿլոտիլդեԱրմենտայիկրպակում, որտեղ ա Նասարիցբացի: «Դա միա խարհիկեսն էր հաճախում,Սանտյագո են հայտարարում նրանք բաց վայրն էր», քննիչին: «Վաղ թե ուշ նա պետք է հայտնվեր այնտեղ», ասացին ինձ արդարացումից հետո: Բոլորինհայտնի էր, որ Պլասիդա Լիներոյիտան գլխավոր որ

սկսում

այլ

նրան, նա տուն է մտնում իսկապես այդ դռնից, իսկ հանգամանքը,որ եպիսկոպոսինդիմավորելուհամարդուրս է գա: լիս դեպի հրապարակբացվող դռնով, այնքան հասարակփաստ է թվում, որ քննիչը նույնիսկ ուշադրություն չի դարձնում դրա վրալ Այդքանհայտնիսպանություն երբեք չէր եղել: Քրոջիցիմանալով անունը, Վիկարիո երկվորյակներըմտնում են խոզանոցիհարակից պահեստը,ընտրումերկու ամենալավ դանակները,մեկը՝մասնատվ ման, տաս մատնաչափերկարությամբ ն երկուսուկես՝լայնությամբ: մյուսը` մաքրիչ, յոթ մատնաչափերկարությամբն մեկուկես`լայ նությամբ: Դրանք փաթաթում են կտորի մեջ ն տանում շուկա) սրելու: Նոր բացվող կրպակներումհաճախորդները քիչ են լինում են

են, որ երկվորբայց հետագայումքսաներկու հոգի հայտարարում յակներըդիտմամբբարձրաձայնէին խոսում,որպեսզիիրենք լսեն: ՖաուստինոՍանտոսը,ծանոթ մսագործը,նկատումէ նրանց ներս ու մտնելիս 3-ն անց 20-ին, երբ հենց նոր էր բացվել կրպակը, չի հասկանում, թե ինչու են նրանք եկել երկուշաբթիօրը, այդքան վաղ, այն էլ հարսանյացսն կոստյումներըհագած:Սուլորաբար գալիս էին ուրբաթ օրերը,քիչ ավելի ուշ, կաշվե գոգնոցներով, որ հագնումԷին տավարըմորթելու ժամանակ: «Կարծեցի,թե այնպես են հարբել, ասաց ինձ ՖաուստինոՍանտոսը, որ ոչ միայն ժամն են խառնել,այլն օրը»: Եվ հիշեցնում է նրանց, որ օրը երկուշաբթիէ: Իսկդա ով չգիտի, հիմար, լավ տրամադրությամբ պատասխանումէ ՊաբլոՎիկարիոն: Եկելենք միայն դանակներըսրելու: Ինչպեսմիշտ, դանակներըսրում են պտտաքարիվրա. Պեդրոն դանակներն Է շուռումուռ տալիս, իսկ Պաբլոն բռնակի օգնությամբ թարն է պտտեցնում: Միննույն ժամանակ պատմում են հարսանիքի ճոխության մասին: Մի քանիսը բողոքում են, որ նրանց ընկերը լինելով հանդերձ, իրենց փայաբաժինկարկանդակը չեն ստացել: Երկվորյակները խոստանում են ուղարկելայդ փայաբաժինը:Վերջացնումեն գործը, դանակները խփում են քարին, ունկնդրումդրանց արձակած զնգոցը: Պաբլոն իր դանակը զննում է լույսի տակ ու հիանում նրա փայլով: Պետք է սպանենք Սանտյագո Նասարին, ասում է նա: Նրանքպատվավորմարդու այնպիսիհամբավ էին վայելում, որ ոչ ոք բանի տեղ չի դնում այդ հայտարարությունը:«Մտածեցինք՝ մսաերնի շատ խմելուց խելքները թռցրել են», Իչսյտարարեցին գործներից շատերը, ՎիկտորիաԳուսմանըն էլի ուրիշներ, որ հետագայումհանդիպել էին նրանց: Ես մսագործներինմի քանի անգամ հարց տվեցի, թե` արդյոք այնտեղ, արհեստանոցումչէին հող նախապատրաստելմարդասպանությանհամար: Նրանք բոէ մորթում, չի համարձակվում ղոքեցին: «Երբ մարդ անասուն նույնիսկ նրա աչքերին նայել»: Իսկ նրանցից մեկը նույնիսկ հայտնեց, որ չի կարողանում ուտել իր մորթած անասունի միսը: Մի ուրիշն ասաց, որ ընդունակ չի լինի մորթել իր ճանաչած անասունին, առավել նս, եթե խմել է նրա կաթը: Ես հիշեցրի, որ Վիկարիոեղբայրները մորթում էին հենց իրենց աճեցրած կենդանիներին, որոնց այնքան էին ընտելանում, որ տարբերում էին միայն անուններով: «Ճիշտ է, նրանցից մեկը: պատասխանեց Բայց լավ իմացիր, որ նրանք այդ անասուններին միայն ծաղիկներիանուններ էին տալիս»: Ֆաուստինո Սանտոսըմիակն էր, որ լուրջ է ընդունում ՊաբլոՎիկարիոյի սպառնալիքըն կաեն տակով հարցնում, թե այդ ինչու ուզում սպանել Սանտյագո Նասարին,երբ շրջապատումմահվան արժանիայնքան հարուստներ կան: Սանտյագո Նասարըգիտի, թե ինչու, պատասխանեց 247 --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Սանտոսըպատմեց,որ իր կասՊեդրո Վիկարիոն:Ֆաուստինո

կածը չի փարատվում.նա լուրը հաղորդումէ գործակատարին, որ քիչ անց գալիս է ալկալդի նախաճաշի համար մի ֆունտ: անունը, ըստ եզրակացականփասլյարդ գնելու: Գործակատարի | տաթղթերի, Լեանդրո Պորնոյ էր. նա մահանում է մի տարի անց, տոնահանդեսի ժամանակ, ցլի հարվացից: Այնպես որ ես: երբեք չկարողացա խոսել նրա հետ, բայց ԿլոտիլդեԱրմենտան հայտարարեց, որ ինքն առաջինը կրպակ մտավ, երբ եղբայրներն արդեն նստած սպասումէին: ' մոտ նոր էր ԿլոտիլդեԱրմենտան վաճառասեղանի առավոտյան փոխարինել:Դա սովորականերնույթ էր: Կրպակում ՝ կաթ էին վաճառում, օրվա ընթացքումփ̀որոտիք,իսկ երեկոյան. յոթից հետո այն վերածվում էր գինետան:ԿլոտիլդեԱրմենտան ' կրպակըբացում էր լուսադեմին3-անց 30-ին: Ամուսինը,բարի դոն Ռոխելիոդե-լա-Ֆլորը, մինչն փակելը վարում էր գինետան ետ մնացած այնքան գործերը:Սակայնայդ գիշեր խրախճանքից հարսանքավորներկային, որ նա պառկումէ արդեն երեքն անց, արթնանում առանցդուռը փակելու, իսկ ԿլոտիլդեԱրմենտան է սովորականիցշուտ, որպեսզիկաթը վաճառիմինչն եպիսկոպոսի ժամանումը: Վիկարիոեղբայրներըներս են մտնում 4-ն անց 10-ին: Այդ Արմենտանմի ժամին միայն մթերք էր վաճառվում,բայց Կլոտիլդե շիշ ագուարդիենտեԷ զիջում նրանցոչ միայն այն պատճառով,որ շատ էր հարգում նրանց. նա հարսանյացսեղանից ստացել էր Նրանք երկու երկվորյակներիուղարկածիր բաժինկարկանդակը: շնչում դատարկումեն շիշը, բայց չեն հագենում: «Մրսածէին երեում, ասաց ինձ ԿլոտիլդեԱրմենտան: Մի ամբողջնավի բերածնավթով չէի տաքացնինրանց»:ժետո հանում են մահուդե ժակետները, զգուշությամբ կախում աթոռների թիկնակներին ե խնդրում մի նոր շիշ: Վերնաշապիկներին չորացած քրտինքի օրվա միրութը, որը նրանց հետքեր կային, դեմքերին`նախորդ շիշը դատարկումեն ավելի լեռնցու տեսք է հաղորդում:Երկրորդ Լիներոյիտան դանդաղ,հետնելով փողոցիմյուս ափին՝Պլասիդա ամեփակ պատուհաններին:Պատշգամբելնող պատուհաններից նամեծըՍանտյագո Նասարիննջասենյակիպատուհաննէր: Պեդհարցնումէ, թե այդ պատուրո Վիկարիոն ԿլոտիլդեԱրմենտային հանում լույս չի տեսել, ե նա պատասխանում է, որ՝ ոչ, չի տեսել, Է սակայն հարցը տարօրինակ թվում: Ինչ է, բանէ պատահել, հարցնումէ նա: Ոչինչ, պատասխանումէ ՊեդրոՎիկարիոն: Ուղղակի մենք նրան փնտրումենք, որ սպանենք: Պատասխանն այնքան բնական Է հնչում, որ նա չի հավատում: ձեռքին խոհանոցայինփաԲայցնկատում է, որ երկվորյակների դանակկա: երկու լասներումփաթաթածմսագործի

Վիկարի ամուսնու

:

--

--

--

--

--

--

--

Կարելիէ իմանալ, թե ինչու եք ուզում այսքանվաղ սպանել

--

հարցնում է նա: Ինքը գիտի, թե ինչու,

նրան, --

--

--

է ՊեդրոՎիկապատասխանում

րիոն: ԿլոտիլդեԱրմենտանէլ ավելի լրջորեն է հարցաքննումնրանց: Նա այնքան քան լավ գիտեր նրանց, որ կարող էր նույնիսկ վերադառտարբեջակել,առավել ես բանակիցՊեդրոՎիկարիոյի նալուց հետո: «Երկու երեխայի էին նման», ասաց նա ինձ: եվ սարսափում է իր իսկ ենթադրությունից, որովհետե միշտ այն կարծիքին էր, որ միայն երեխաներխեն ամեն ինչի ընդունակ: Այնպեսոր կաթը վաճառքի պատրաստելուն պես, արթնացնում ն հաղորդումկրպակումտեղիունեցածը:Դոն Ռոխեէ ամուսնուն լիո դե-լա-Ֆլորը լսում է նրան կիսաքուն վիճակում: ասում է նա կնոջը: Սրանք ընդունակ Հիմար մի լինի, չեն ոչ ոքի սպանելու, առավել նս` հարուստի: Երբ Կլոտիլդե Արմենտանվերադառնումէ կռպակ,երկվորյակները զրուցելիս են լինում ալկալդի համար կաթի եկած Լեանդրո Պորնոյի հետ: Նա չի լսում զրույցը, բայց ենթադրում Է, որ իրենց մտադրությանմասին են խոսում, որովհետենկատումէ, թե դուրս ինչպիսիհայացքէ գցումդանակներիվրա: գնալիս գործակատարն արթնանում է չորսից քիչ պակաս: ԳնդապետԼազարոԱպոնտեն Նա նոր է վերջացնում սափրվելը,երբ գործակատարԼեանդրո Պորնոյը ներս է մտնում ն հաղորդում Վիկարիոերկվորյակների մտադրությանմասին: Նախորդգիշեր նա բարեկամներիարած այնքան հիմարություններէր տեսել, որ չարձագանքեցնս մեկին: Լուռ հագնվում է, բազմիցս փորձելուց հետո, վերջապես տեղը նստեցնում վզկապ-թիթեռնիկնու վիզը գցում Սուրբ Մարիամի թալիսմանը:Նա պատրաստ էր դիմավորելուեպիսմիաբանության կոպոսին:Մինչկնախաճաշերսոխի օղակներովծածկվածլյարդով, Սան Ռոմանը ետ է ուղարկել կինըոգնորվածպատմումԷ, որ Բայարդո նա ԱնխելաՎիկարիոյին, այդ լուրն ընդունում է ավելի հանգիստ: Աստված իմ, մրթմրթում է նա: Ի՞նչ կմտածի եպիսկոպոսը: հենց Բայցմինչ կվերջացներընթրիքը. հիշում է գործակատարի նոր հաղորդածը,ի մի է բերումերկունորություններն ու հանկարծ հասկանում, որ դրանք զարսանալիկերպովլրացնում են մրմյանց, տանող ինչպես մի հեքիաթի երկու մաս: Եվ նոր նավամատույց փողոցով,որի երկու կողմից ձգված տներն սկսում են արթնանալ, գնում է դեպի հրապարակ:«Ստույգ հիշում եմ, որ ժամը հինգն էր դառնում ն սկսում էր անձրն մաղել», ասաց ինձ ԼազարոԱպոնտեն: Ճանապարհին երեք հոգի կանգնեցնում են նրան ն ծածուկ հայտնում, որ Վիկարիոեղբայրներըսպասում են ՍանտյագոՆասարին, որ սպանեն նրան: Մեկընույնիսկ ասում է, թե որտեղ են --

--

սպասում:

--

--

--

--

ԿլոտիլդեԱրմենտայիկրպակում: «Երի տեսա, մտածեցի, որ պարզապեսպարծենկոտությունեն արել| հայտնեցնա ինձ իր պաշտոնականմիտքը: Նրանքայնքավ էլ հարբած չէին, ինչպես կարծում էի»: Նա չի հարցաքննուվ նրանց, այլ խլում է դանակներնու հրամայում գնալ քնել: Վար: Նա գտնում է նրանց

--

--

վում է նույն ինքնավստահներողամտությամբ,որի օգնությամբ վերջ էր տվել կնոջ իրարանցմանը: ասում նա է թե ինչ եք, նրանց, կասի Պատկերացնում եպիսկոպոսը,եթե տեսնի ձեզ այս վիճակում: են: է զղջում ալկալդի եղբայրներըգնում ԿլոտիլդեԱրմենտան այդ քայլի համար. նա գտնում է, որ անհրաժեշտէր ձերբակալեց երկվորյակներին,մինչ կպարզվեր ճշմարտությունը: Գնդապետ Ապոնտեննրան ցույց է տալիս դանակներըո̀րպես վերջնական լուծման վկայություն: Այլնս ոչ ոքի չեն կարողանասպանել, ասում է նա: Դա չէ գլխավորը, --ասում է ԿլոտիլդեԱրմենտան: Գըլ4 խավորը այդ խեղճ տղաներին գլուխները մտած սարսափելի վտանգիցփրկելն է: Որուվհետննա նախազգում է, որ Վիկարիոեղբայրները ոջ այնքան ձգտումեն ի կատարածել իրենցմտադրությունը,ինչքա հանդիպելմեկին, որ բարեհաճիարգելել իրենց: Բայցգնդապետ Ապոնտենխաղաղ գոյակցությանմեջ Էր իր սեփական խղճի հետվ պատճառով մարդկանց չեն ձերբակալում| Կասկածների ասում է նա: ԱյժմանհրաժեշտԷ նախազգուշացնելՍանտ: յագո Նասարին,ն... ցանկանումեմ ձեզ բարի Նոր տարի: ԿլոտիլդեԱրմենտանհետագայումմիշտ հիշելու է, որ գնդա պետ Ապոնտեի սահմանափակ տաղանդընրա իսկական դժբախ3 տության պատճառնէր, բայց ես նրան հիշում եմ որպեսերջանիկ մարդու, թեն, հեռակա կարգով ստացածհոգեբանության գիտե: լիթջներիյուրովի կիրառմանպատճառով, փոքր-ինչ հետամնաց Երկուշաբթիօրվա նրա վարքագիծը նրա դյուրահավատությա վերջնականփորձությունն էր: Ճշմարտություննայն է, որ նպ այլես չի հիշում ՍանտյագոՆասարիմասին՝ մինչն նավամատույզ ցում նրան հանդիպելը, ե ինքն իրեն շնորհավորել է` արդա որոշում ընդունելու համար: Վիկարիոեղբայրներըիրենց մտադրությունը հաղորդում եվ խանութեկածավելի քան տասներկումարդու, վերջիններսմինչ վեցը այդ լուրը տարածումեն ամեն տեղ: ԿլոտիլդեԱրմենտայիկ անկարելիէ թվում, որ դիմացիշենքում կարող են չիմանալ այդ մասին: Նա կարծումէ, որ Սանտյագո Նասարըտանը չէ, քանի որ ն ննջարանի լույսը վառած չէ, բոլորին խնդրում է նախազգուգ նրան, էլ շացնել որտեղ հանդիպեն: Նույնիսկ միանձնուհիների համար կաթի եկած կուսանոցի մատուցողուհուն ուղարկուվ 250 է պադրեԱմադորինհայտնելու այդ մասին: Իսկչորսից հետո, երք --

--

--

--

--

--

--

-

--

--

|

ՊլասիդաԼիներոյի տան խոհանոցում լույս է նկատում, շտապ Գուսմանի մոտ է ուղարկում այն Վիկտորիա հանձնարարությամբ

մուրացկանուհուն, որն ամեն առավոտ գալիս էր մի բաժակ կաթ խնդրելու: Երբ լսվեցինեպիսկոպոսի շոգենավի սուլոցները, ամբողջ աշխարհըոտքի ելավ, ն միայն շատ քչերի հայտնի չէր, որ Վիկարիոերկվորյակներըսպասում են ՍանտյագոՆասարին,որ սպանեն նրան, թեն սպանության դրդապատճառըիր բոլոր մանրամասնություններովարդեն հայտնի էր բոլորին: ԿլոտիլդեԱրմենտանկաթը դեռ չէր վաճառել, երբ վերադառնում են Վիկարիո եղբայրները՝լրագրերումփաթաթածուրիշ երկու Մեկըմիս կտրելու դանակ,ժանգոտած, բայց ամուր դանակներով: սայրով, տասներկու մատնաչափերկարությամբու երեք մատնաչափ լայնությամբ, որ ինչ-որ մետաղիցինքը՝ ՊեդրոՎիկարիոնէր պատրաստել,երբ պատերազմիպատճառով այս կողմերում գերմանական դանակներչէին վաճառվում:Երկրորդն ավելի կարճ էր, բայց լայն սայրով ու կեռ: 2.ատուկքննիչը դա նկարագրելէ եզրակացությունում, բայց չի կարողացելտալ իսկականնկարագրությունը ե լոկ համարձակվելէ նշել, որ այն նման Էր փոքրիկսուսերի: Հանցագործություննայդ դանակներովէ կատարվում: ՖաուստինոՍանտոսըչի կարողանումհասկանալտեղի ունեցածը: «Նրանքնորից եկան սրելու դանակները, ասաց նա ինձ: Եվ նորից սկսեցին գոռալ, որ թափելու են ՍանտյագոՆասարի փորը: Դե, ես էլ ուշադրություն չդարձրեցի ոչ նրանց գոռգոռոցի վրա, ոչ էլ դանակների, կարծեցի նույն դանակներնեն»: Բայց ԿլոտիլդեԱրմենտաննրանց ներս մտնելուն պես նկատում է, որ այլես առաջվա վճռականությունը չունեն: Իրականում նրանցմիջն տեղի էր ունեցել առաջինընդհարումը: Նրանք ոչ միայն տարբերէին ներքուստայնքան, ինչքան արտաքուստ նման էին թվում, այլն դժվարպահերինբոլորովինհակառակ բնավորություններունեին: Մենք, նրանց ընկերները,դա նկատել էինք դեռնս առաջին աստիճանի դպրոցում: Պաբլո Վիկարիոն եղբորիցվեց րոպեովմեծ էր, ավելի դյուրագրգիռ, սակայն ավելի վճռական: Պեդրո Վիկարիոնինձ միշտ ավելի սենտիմենտալէր թվում, գուցե այդ պատճառովէլ` ավելի հեղինակավոր:Քսան տարեկանումնրանք միասին ներկայանումեն զինվորականծառայության, բայց ՊաբլոՎիկարիոյին ազատումեն, որպեսզիընտանիքիհոգսերը հոգա: ՊեդրոՎիկարիոնտասնմեկ ամսվա ընթացքում հասարակականհանգիստն հսկելով է կատարումիր զինվորականպարտքը: Ջինվորականկարգուկանոնը,նան վախը մահվաննկատմամբամրապնդումեն նրամեջ հրամայելուձգտումն ու եղբոր փոխարենորոշումընդունելու սովորությունը:Նա վերադառնումէ սերժանտական տրիպերով,հակադրվումզինվորական բժշկության ամենադաժան մեթոդներին,զառիկադեղիբոլոր սրըսկումներին ն դոկտոր ԴիոնիսիոԻգուարանիաղի մագնեզիումով 251 --

--

ստամոքսիմաքրումներին:Միայնմեկուսարանումեն կարողան բուժել նրան: Մենք, նրանց ընկերները, շուտով նկատեցինք, անծպտուն ենթարկվում է զորանոցայինոգ Պաբլո Վիկարիոն կրտսերեղբորը՝նրա զինվորականծառայությով դաստիարակված հետո, հատկապես երբՊեդրոՎիկարիոն նից վերադառնալուց ամկ ու էր թաշում հանդիպողի առջն վեր ցույ վերնաշապիկիփեշն տալիսձախ կողքին գնդակի սպիացածվերքը: Բայց,չնայած դրա| նա մի ինչ-որ ամոթ էր զգում եղբոր փոխարեն,որը, հասունացա այր լինելով հանդերձ, ցուցադրումէր իր հիվանդությունըմարդ կանց որպես մարտականպարգն: Պեդրո Վիկարիոն,ըստ սեւիական հայտարարության,ինք է ընդունում Սանտյագո Նասարինսպանելու որոշումը, իսկ եղ հետնում է նրան: Բայց ն ինքն է ասե բայրը սկզբում միայն է նրանց: Սակայն հաշտվում,երբ ալկալդը զինաթափում այդ պահի Քնն է իր վրա վեցնումհրամանատարությունը: Պաբլո Վիկարիոն չին առանձին-առանձին արած վկայության ժամանակնրանցից մեկը չի հիշում այս տարաձայնությունը:Իսկ Պաբլո Վիկարիդ) եղբորը բազմիցսկրկնեցինձ, որ իր համարհեշտ չի եղել համոզել վերջնականորոշումընդունել:Գուցենայդպես է եղել: Բայցփաս այն է, որ Պաբլո Վիկարիոն մենակ է մտնում սպանդանոցմ̀յու երկու դանակիետնիցայն պահին,երբեղբայրըծառի տակ,ջանալով միզել, ողողվածէ լինում քրտինքի մեջ: «Եղբայրսոչ մի պատկերպ ցում չուներ, թե դա ինչ է նշանակում, ասաց ինձ Պեդ Վիկարիոն մերմիակհանդիպման ժամանակ: Ասես փշրածապակ միզելիս լինեի»: Պաբլո Վիկարիոն,վերադառնալովդանակներ ձեռքին, նրան գտնում է ծառին դիմհար: «Ցավիցկորել էր սառը Նա փորձեցհամոզել ինձ, որ ել քրտինքի մեջ, ասաց նա ինձ: մենակ մեկնեմ, որ ինքը ոչ ոքի սպանելու ուժ չունի»: Նա նստուկ է ծառի տակ` հարսանյաց ճաշկերույթի համար դրված հյուսնի սեղաններիցմեկի մոտ ն տաբատը իջեցնումմինչն ծնկները: «Մի կես ժամ մոտիբինտով վիրակապնէր ւիոխում», ասաց ինձ Պաբլգ րոպե էլ չի տնում, բայց Պաբլ: Վիկարիոն:Իրականումտաս Վիկարիոյին դա այնքանդժվար,այնքանտհաճ Է թվում, որ նա դպ համարում էր որպես մինչն առավոտ ժամանակ շահելու՝ եղբոր որ նա եղբոր ձեռքն է խոթում խորամանկություններից մեկը: Այնպես դանակըն ուժով տանում իր ետնից՝քրոջ կորածպատիվըփնտրելու Սպ ասում է նա եղբորը: Սրանից պրծում չկա, նման բան է: ժառանգությունստանալու Շների հաչոցի ուղեկցությամբ նրանք դուրս են գալիս զուգավ րան տանող ետնադռնից, ձեռքներին՝ մերկ դանակները:Լույսը սկսում է բացվել: «Անձրն չէր գալիս», հիշում էր Պաբլո Վիկարիգ ոն: «Ընդհակառակը, հիշում էր Պեդրոն, ծովից քամի էր փչում, ն դեռ կարելի էր հաշվել աստղերը»: Իսկ լուրն այնքա Բաուտեն բացում է իր պատուհանը Է տարածվում,որ 2։որտենզիա (

--

--

--

--

--

--

--

Ճիշտ այն պահին, երբ նրանք անցնում են տան մոտով, ն առաՆասարիհամար: «Այնպես ջինն է արցունք թափում Սանտյագո են թվաց, թե արդեն սպանել նրան, ասաց նա ինձ: Փողոցային լույսի տակ նկատեցիդանակները,որոնցիցասես արյուն էր կաթում»: Մեկնայն սակավաթիվտներից, որոնցդռները բաց էին այդ լքված փողոցում, ՊաբլոՎիկարիոյի հարսնացուիՊ̀րուդենտունն սիա Կուռոեսի էր: Միշտ, երբ երկվորյակներն այդ ժամին անցնում էին այս կողմով, հատկապեսուրբաթ օրերը շուկա գնալիս, ներս էին մտնում առաջին բաժակ սուրճը խմելու: Նրանք հրում են բակի դուռը, անցնում շների կողքով, որոնք մթնշաղում ճանաչում են նրանց. բարնում են այդ ժամին խոհանոցում գրտնըվող Պրուդենսիա Կոտեսիմորը: Սակայնսուրճը դեռ պատրաստ չի լինում: ասում է Պաբլո Վիկարիոն: Այժմ մենք Սուրճը՝ հետո, շտապում ենք: Հասկանումեմ, զավակներս, ասում է պառավը: Պատիվը չի սպասում: Բայցնայնպես նրանք սպասում են, ն արդեն ՊեդրոՎիկարիոյին է թվում, թե եղբայրը դիտմամբ է ձգում ժամանակը: Մինչ նրանք սուրճ են խմում, խոհանոցէ մտնում լիովին հասունացած ՊրուդենսիաԿոտեսը,ձեռքին վառարանվառելու լրագրերի կա-՛ պոց: «Ես գիտեի՝ուր են գնում, ասաց նա ինձ: Եվ ոչ միայն համաձայն էի, այլն երբեք չէի ամուսնանա նրա հետ, եթե նա չկատարեր իր տղամարդկայինպարտքը»: Նախքանխոհանոցից դուրս գալը Պաբլո Վիկարիոն վերցնում է նրանից երկու լրագիր ն դրանցից մեկը մեկնում եղբորը: ՊրուդենսիաԿոտեսըխոհանոցում սպասում է այնքան ժամանակ,մինչն տեսնում է նրանց բակի դռնից դուրս գնալիս, ն այդպես էլ շարունակում է սպասել ամբողջ երեք տարի, մինչն որ Պաբլո Վիկարիոն դուրս է գալիս բանտից, ն նա բովանդակ կյանքում դառնում է նրա հավատարիմ կինը: ասում է նրանց: Զգույշ եղեք, Այնպեսոր, ԿլոտիլդեԱրմենտան չի սխալվում,երբ նրան թվում է, թե երկվորյակներնառաջվանման համարձակչեն, ն նրանց մի շիշ դեղձախտիծաղիկներիցպատրաստածխմիչք է տալիս՝վերջնականապեսսթափեցնելու հույսով: «Այդ օրը ես հասկացա, ասաց նա ինձ, թե ինչքան ենք մենք, կանայքս,միայնակայս աշխարհում»: Պեդրո Վիկարիոննրանից խնդրում է ամուսնու սափրվելու գործիքները,ն նա բերում է վրձնիկը, օճառը, սեղանի հայելին, անվտանգածելին՝իր նոր սայրով, բայց Պեդրոնսաւիըրվում է իր հետ բերած դանակով:ԿլոտիլդեԱրմենտային թվում է, թե ձն «Ասես է: դա բուժման նորագույն կինոնկարներում տեսած վարձկան մարդասպանլիներ», ասաց նա ինձ: 2Ճետագայում Պեդրոնհայտնեց, որ մեկուսարանումէր սովորել դանակովսափըրվելը ն այլնս երբեք ուրիշ կերպ սափրվելչէր կարողանում:Եվ դա 253 --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

ձնով՝ ճիշտ էր: Եղբայրնիր հերթինսափրվումէր ամենահասարակ ածելիով: դոն Ռոքելիոդե-լա-Ֆլորիտված Վերջումլուռ, ձգելով դատարկումեն շիշը, մեկ-մեկ հայացք նետում դիմացի տան՝ լուսաբացիմանուշակագույններկվածփակպատուհանին,իսկ այդ : ժամանակսուտի հաճախորդներեն ներսուդուրս անում, առանց անհրաժեշտությանկաթ են գնում, չեղած ուտեստեղենիմասին : հարցեր են տալիս, ն այդ ամենը անում են լոկ մի նպատակով՝ Նասարին,որ իմանալճ̀իշտէ, արդյոք, որ սպասումեն Սանտյագո սպանեն նրան: այնպեսէլ լույս չեն Վիկարիո եղբայրներըդիմացիպատուհանում տեսնում: Սանտյագո Նասարըտուն է մտնում 4-ն անց 20-ին, բայց. վառելու կարիք չի զգում. ննջարան անցնելու համար լույսը լույսը վառած սանդղահարթակի է լինում ամբողջգիշեր: Մթության մեջ, առանց շորերը հանելու, իրեն մահճակալինէ գցում`քանի որ քնելու համարմնում է ընդամենըմեկ ժամ: Հենց այդպես էլ նրան երբ ներս է մտնում արթնացնելու, գտնումէ Վիկտորիա Գուսմանը, : որպեսզիմեկնի եպիսկոպոսինդիմավորելու:Մենք մինչն երեքն Ալեխանդրինա Սերվանտեսի տանը,երբ անցմիասինէինք Մարիա նա անձամբճանապարհեցերաժիշտներինն հանգգրեցպարահրա՛պարակի լույսերը, որպեսզիիրեն օգնող մուլատ աղջիկներըպառկեն հանգստանալու:Նրանք աշխատել էին երեք օր անընդհատ,` նախ՝սպասարկելով պատվավորհյուրերին,ն ապա՝դուրս տանելով . ում հետ մենք չէինք կարողացելկիսել հարսանյացխրախնրանց, ։ ում ճանքի սեղանը: ՄարիաԱլեխանդրինաՍերվանտեսը, մասին | ասում էին, թե կքեի միայն մեկ անգամ,այն էլ հավերժականքնով, կինն էր, որինես երբնէհանդիպել էի, ամենագեղեցիկ ու ամենահեզ Նա ծնվել նան ամենահնազանդը անկողնում,բայց ն ամենախիստը: ՝ ն մեծացելէր այստեղ, այստեղ էլ ապրում էր, նրա վարձով տրվող բազմաթիվսենյակների դռները միշտ բաց էին, հսկայականբակը որ նա պարերիէր հարմարեցված, զարդարվածէր լուսարձակներով, սն շուկայում: Այդ նա էր, որ իմ. ձեռք էր բերել Պարամարիբոյի նա մեզ սովորեցրեց շատ ավելին, : սրբությունից: սերնդին զրկեց է քան պետք մենք իմանայինք,բայց ամենիցառաջ մեզ սովորեցրեց, որ ոչ մի բան այնպես չի վախեցնումմարդուն, ինչպես թափուր անկողինը: ՍանտյագոՆասարն ուշքն ու միտքը կորցրեց, երբ Եթեբազեն առաջինանգամ տեսավ նրան: ես նախազգուշացրեցի. ձկնկուլին դարձավ ընկեր, դե ուրեմն ցանցն է ընկել: Բայցնա, , համար մրմունջներով հարՍերվանտեսի ՄարիաԱլեխանդրինա նա նրա անբուժելիցավն էր, 15-ամյա հասակում բած, չլսեց ինձ: Նասարըգոտու նրա արցունքներիպատճառը,մինչն որ Իբրահիմ . օգնությամբ չհանեց նրան իր մահճակալիցն մի ամբողջ հետո նրանց կապերը պատկերում»:Դրանից չփակեց'«Աստվածային | դարձանլուրջ, բայց առանցսերն աղտոտելու,ն նա այլես Սանտյագո Նասարի չմտավ: Մերայն: ներկայությամբոչ ոքի հետ անկողին :

:

,

|

տարի,

վերջին արձակուրդներիժամանակնա մեզ շուտ էր ճանապարհ դնում, պատճառբռնելով սուտ հոգնածությունը, բայց ներսից դուռը չէր փակում, միջանցքի լույսն էլ թողնում էր վառ, որպեսզի ես կարողանամգաղտնի ետ դառնալ: Սանտյագո Նասարըտաղանդավորտղա էր, նրա սիրած զբաղմունքն էր մուլատ աղջիկներինիրարխառնելը:Գողանումէր մեկի շորերն ու հագցնում մի ուրիշին, ն աղջիկներընմանվում էին այդ ուրիշին: Մի այդպիսիդեպքիցհետո աղջիկներիցմեկը, նկատելով դեմը կանգնած ամբողջովին իրեն կրկնող մուլատուհուն, կորցնում է խոսելու ընդունակությունը: «Ցենց կարծեցիես եմ հայելուց դուրս պրծել», ասաց նա ինձ: Բայցայն երեկո ՄարիաԱլեխանդրինա Սերվանտեսըթույլ չտվեց ՍանտյագոՆասարինգործադրել իր ընդունակությունները,ն դա արեց մի այնպիսիսառնասրտությամբ, որ այդ դեպքի ծանր հետնանքները շրջեցին նրա ողջ կյանքը: Մենք երաժիշտներինմեզ հետ տարանք գիշերային շըրջագայության ն շարունակեցինք ֆիեստան մեր ցանկացածձնով այն ժամանակ, երբ Վիկարիո երկվորյակներն սպասում էին նա չորսի մոտերքը ՍանտյագոՆասարին,որ սպանեն նրան: ու առաջարկեց բարձրանալ դե-Քսիուս այրու՛ տան համար նորապսակների սերենադներերգել: Մենք ոչ միայն երգեցինք պատուհանների տակ, այլն այգում հրավառությունսարքեցինք,բայց սենյակներումկյանքի ոչ մի նշույլ չնկատեցինք:Ժազիվթե մենք գլխի ընկնեինք, որ ներսը մարդ չկար, քանի որ մուտքիմոտ կանգնածէր դեռնսմաքուր, փայլուն կապոտով ու թղթե ծաղկեփնջերով ավտոմեքենան՝ գունավորժապավեններով ծածկված, որոնցով այն զարդարել էին ֆիեստայի ժամանակ: Եղբայրս՝Լուիս Էնրիկեն,որ մասնագետերաժշտինման կիթառ էր նվագում, նորապսակներիհամար մի երգ երգեց` ամուսնական մասին: Մինչն այդ պահըանձրն չէր գալիս: անհավատարմության լուսինը Ընդհակառակը, երկնքի զենիթում էր: Օդը թափանցիկէր: Ձորիխորքիցերնում էին գերեզմանոցիլուսավորցոլքերը: Դիմացի ափին,լուսնի լույսի տակ,տարբերվումէին կապույտինտվող բանանի թփերը, սարսափելիխորխորատներնու հորիզոնի վրա՝ Կարիբեի լուսավոր ուրվագիծը: ՍանտյագոՆասարը ցույց տվեց ծովում նշմարվող լույսի կետը ն ասաց, որ դա Սենեգալի ստրուկներով նեգրականնավի հոգու առկայծումնէ, որ խորտակվել բեռնավորված է 2շնդկական Կարտախենայի գլխավոր մուտքի դիմաց: Դժվարէր ենթադրել, թե դա նրա ծանր մտքերի հետնանքն էր, թեն այն ամուսնաժամանակինձ դեռնս հայտնի չէր, որ ԱնխելաՎիկարիոյի Սան կան երջանիկկյանքըվերջացելէր երկու ժամ առաջ: Բայարդո տուն նրանհոր էր տարելոտքով, որպեսզիշարժիչիաղմուկը Ռոմանը ժամանակիցշուտ չտարածիիր դժբախտությանլուրը, ն այժմ նորից ներսում: մենակէր դե-Քսիուսայրու՝լույսերը հանգցրածկալ վածքի Երբբարձունքիցիջանք, եղբայրս մեզ հրավիրեցշուկայի կըր- 25"

Իսկ

բարձունքն

պակներից մեկում խորոված ձուկ ուտելու, բայց Սանտյագո Նասարըմերժեց`մինչն եպիսկոպոսի ժամանելըցանկանում էր գոնե մեկ ժամ քնել: Նա հեռացավ Քրիստո Բեդոյայի հետ,4 խույս տալով աղքատների տներից, որ հին թաղամասումէին: ն ուր արդեն սկսել էին վառել լույսերը: Եվ մինչ կշրջեր վերջին

անկյունը,՛ ձեռքով հրաժեշտ հղեց մեզ: Դա վերջին անգամն էր, որ մենք տեսանքնրան: Քրիստո Բեդոյան, որի հետ պայմանավորվումեն ավելի ուշ բաժանվումէ նրանց տան. հանդիպել նավահանգստում, Նասարից ետնամուտքիմոտ: Շները, ըստ սովորության, սկսում են հաչել, երբ նա մոտենում է դռանը, բայց Սանտյագո Նասարըբանալինե-. րի սովորականզնգզնգոցով հանգստացնումէ նրանց: Վիկտորիա Գուսմանը կրակի մոտ սուրճով էր զբաղված, երբ նա անցնում. է խոհանոցով ն գնում դեպի խորքի սենյակը: ' Մաքրամոլ, կանչումէ նա, սուրճը հիմապատրաստ կլինի: ՍանտյագոՆասարըպատասխանումէ, որ սուրճ կխմի ավելի ' ն խնդրում է հաղորդել Դիվինա Ֆլորին, որպեսզի ուշ, իրեն) արթնացնի հինգն անց կեսին ն պատրաստիմի զույգ մաքուր / փոխնորդ, այնպիսին, ինչպիսին հագին է: Նրա պառկելուց փոքր-ինչ անց, ՎիկտորիԳուսմանըկաթիմատուցողուհու միջոցով : ստանում է Կլոտիլդե Արմենտայի նախազգուշացմանլուրը: 5- 1 անց 30-ին նա կատարումէ հրամանը,բայց ոչ ԴիվինաՖլորինէ ուղարկում, այլ` կտավե գոգնոցըկապած, է ննջարան բարձրանում, որովիիտն երբեք չէր մոռանում | պահել աղջկան տիրոջ ոտնձգություններից: տան դուռը բաց էր ՄարիաԱլեխանդրինա Սերվանտեսը Ես բաժանվեցիեղբորիցս, անցա միջանցթով,որտեղ ծաղկամանների արանքում իրար վրա թափված քնել էին յ կատուները,ն առանցբախելուհրեցիննջասենյակիդուռը: Լույսը" մարած էր, բայց մտնելուն պես զգացի կնոջ տաք մարմնի բույրը ն տեսա մթում փայլող ընձառյուծի աչքերը, ն հետո այլես ինձ, մինչն որ սկսեցինզարկել զանգերը: Տուն գնալու եղբայրս մտնում է ԿլուռիլդեԱր-, Նա այնքան էր խմել, որ իր ծխախոտ գնելու: մանտայի կրպակը՝ հաջողություններն այդ հանդիպմանմասին միշտ էլ խավարով պատված մնացին, բայց նա երբեք չմոռացավ մահաբեր այն բաժակը, որ մեկնեցիրեն ՊեդրոՎիկարիոն:«Կատարյալ կրակ էր,. կրակ», ասաց նա ինձ: ԿիսաքունՊաբլո Վիկարիոննրա ներս մտնելուն պես թռչում է տեղից ն ցույց տալիս դանակը: | Պետքէ սպանենք Սանտյագո Նասարին, ասում է նա: Եղբայրս չի հիշում այդ դեպքը: «Ժիշեի էլ` չէի շատ անգամ է կրկնել նա ինձ: Այդ որ հիմարի գլխին կփչերչ հավատալ, որ երկվորյակներըմարդ պետք է սպանեն, այն է մսագործի դանակով»:Հետո նրանք հարցնում են, թե որտե --

--

|

արթնացնելու

թե` | ինքն հեռու

թողե

մուլատուհինե

մոռացա

ճանապարհին

--

--

--

հավատ

Նասարը,քանի որ տեսել էին նրանց միասին: Բայց Սանտյագո եղբայրս այնպես էլ չկարողացավվերհիշել իր պատասխանը:Իսկ ն Վիկարիո ԿլոտիլդեԱրմենտան եղբայրները, այդ լսելով, այնպես են զարմանում, որ միմյանցիցանկախտրված բացատրությանմեջ նշում են նույն պատասխանը:Ըստ նրանց, եղբայրս պատասխանում է. «ՍանտյագոՆասարը մեռած է»: Հետո եպիսկոպոսի է է նետում, հենվում հասցեին մի հայհոյանք բազրիթինն ճոճվելով դուրս գնում: 2-։րապարակի կենտրոնում բախվում է պադրե. ուղեկցությամբ Ամադորին:Պադրեն,զանգը ձեռթին, օգնականի իր պաշտոնականհանդերձանքով գնալիս է լինում նավահանգիստ: Նրա եւտնիցմի քանի մարդ տանում էին ամբիոնը՝եպիսկոհամար: Տեսպոսի պատվին բացօթյա ժամերգություն կատարելու նելով նրանց, Վիկարիոեղբայրներըխաչակնքումեն երեսները: Կլոտիլդե Արմենտանպատմեց, որ իրենք կորցրեցինվերջին հույսը, երբ ծխական քահանան անցավ նրանց տան մոտով: «Մտածեցի,որ իմ ուղարկած լուրը չի ստացել», ասաց նա: Բայց, շատ տարիներ անց, պադրե Ամադորը,-որ աշխարհից հեռացել ն փակվել էր Կալաֆելի առողջատանը,ապշեցրեց ինձ, հայտնելով, որ Կլոտիլդե Արմենտայի ուղերձն ու էլի մի քանի այլ նախազգուշացում ստացել էր այն պահին, երբ պատրաստվումէր նավահանգիստ մեկնել: «Ճշմարտություննայն է, որ ես չգիտեի ասաց նա ինձ: Առաջինպահին մտածեցի,որ դա ինչ անել, ոչ թե իմ, այլ քաղաքացիականպաշտոնյաներիգործն է, բայց հետո որոշեցի հայտնել այդ մասին ՊլասիդաԼիներոյին»: Բայց երբ հրապարակնանցնումէ, բոլորովին մոռանում է որոշումը: «Դուք պետք է հասկանաք,-- ասաց նա ինձ: Այն անիծյալ օրը ժամանում պահին գլուխն էր եպիսկոպոսը»:ՈՌճրագործության ատում է է այնպես կորցնում, այնպես ինքն իրեն, որ չի կարողանում անել ավելին, քան հրամայել`կրակ բացել: ԵղբայրսԼ̀ուիս Էնրիկեն,տուն Է մտնում խոհանոցի որ մայրս միշտ բաց էր պահում, որպեսզի հայս չիմանար մեր ներս է լոգարան, բայց քնում է զուգա-գալը: Պառկելուցառաջ մտնում րանակոնքիննստած, ու երբ Խայմեն՝եղբայրս,արթնանումէ դըպրոց գնալու համար, գտնում է նրան սալահատակին երեսնիվայր ընկած, թնի մեջ երգելիս: Միանձնուհիքույրս, որ ճանապարհորչէր դությունների հանդեպ ունեցած վախի պատճառովմտադիր եպիսկոպոսին դիմավորելու, չի համարձակվում արթնացնել նրան: «Երբ ես լոգարան մտա, ժամացույցը զարկեց ժամը հինգը», ասաց նա ինձ: Ավելի ուշ, երբ քույրս Մարգոն,նավահանգիստ մեկնելուց առաջ մտնում է լոգարան լվացվելու, գտնում է նրան ու մեծ դժվարությամբ ննջարան տեղաւիոխում:Եվ դեռ չարթնացած, երազներիայն աշխարհից, նա լսում է եպիսկոպոսի շոգենավի շչակների սուլոցը: 2չետո, գինարբուքիցհոգնած, քնում է հիմնավորապես, մինչն որ միանձնուհիքույրս մտնում է ննջասենյակ, է

՛

-

--

--

--

դռնից,

Հինգ միպակ

առնի ճանապարհիհագուստն արթնացնի վրան հաս

որպեսզի

ու

հիստերիկգոռոցով.

Սանտյագո Նասարինսպանեցին... Դանակների հարվածները հազիվ թե պատճառլինեին դաժան --

դիահերձման, որ դոկտոր ԴիոնիսիոԻգուարանի բացակայության «Ասես մահից հետո մենք ժամանակ կատարեցպադրե Ամադորը: նորից սպանեցինք նրան,-- ասաց ինձ ծխականքահանան Կալաֆելի իր մեկուսարանում: Բայցդա ալկալդի հրամանն էր, իսկ այդ բարբարոսի հրամանները, ինչքան էլ որ անմիտ լինեին, պետքէ կատարվեին»:Նա ճիշտ էր ոչ լրիվ:Այն անմիտերկու-՝ --

հեռախոսով մեջ գնդապետԱպոնտեն ՛շաբթվա` իրարանցման է նահանգապետի շտապ կապվում հետ, իսկ այս վերջինս նրան-

լիազորումէ կատարել:նախնականհետաքննությունը,մինչն. պաշտոնական քննիչի ժամանումը:Ալկալդն առաջներումզինվորական

էր եղել, իրավաբանական հարցերիմասին որնէ ն զուրկ ինքնահավան մարդ էր,պատկերացումից բավականէլ որպեսզի որնէ մեկին հարցներ, թե գործնինչից սկսի: Առաջին միտքը. որ ծագում է նրա ուղեղում, դիահերձումնէ լինում:` ՆասաՔրիստոԲեդոյան,որ բժշկականիուսանողէր, Սանտյագո րի բարեկամիիրավուքով փորձում է դիմադրել: Մի պահ Ալկալդը մտածում է, որ մինչ դոկտոր Դիոնիսիո Իգուսրանիվերադառնալը դիակը կարելի է սառցարանում պահել, բայց մուռերթում ոչ մի" մարդաբոյ սառցարանչի գտնում, իսկ շուկայի միակ հարմար սառցարաննէլ չէր գործում: Մինչն դագաղ պատրաստելը դիակը տեղավորում են դահլիճի կենտրոնում, մետաղյա ծալովի նեղ: ն հարնանների մահճակալիվրա: Ննջասենյակից տներից բերում են օդափոխիչներ,բայց նրան տեսնել թիվն այնցանկացողների քան շատ է լինում, որ ստիպվածդուրս են տանում կահույքն ու Ա տեղահանանում սենյակների ծաղկասեղանները միջնորմները: Բայց շոգը մնում է անտանելի: Դիակիհոտից բորբոքված շները վտանգն ավելի են ավելացնում:նրանք հաչում էին: այն պահից, երբ ես դահլիճ մտա, իսկ ՍանտյագոՆասարը խոհանոցումդեռնս հոգնարքի մեջ էր: Իսկերբ մտա խոհանոց, Դիվինա Ֆլորը բարձրաձայն լաց էր լինումու երկար քշում շներին: են ուզում Օգնիր, կանչեց նա ինձ: Աղիքներն Նրանց մի կերպ փակեցինք շնանոցում: Ավելիուշ Պլասիդա Լիներոն հրամայեցմի հեռու տեղ տանել նրանց,մինչն մարմինը հողին կհանձնեն: Բայց կեսօրին, աստվածգիտի թե ինչպես, ն գազազածտուն թափվե-. նրանք փախանիրենց մեկուսարանից ցին: Պլաստիդա Լիներոնմիանգամիցկորցրեց համբերությունը: 0՛, այս զզվելի շները, Սպանեցեք դրանց: գոռաց նա: իսկույն ի կատար ածվեց ն սենյակներում լռություն տիրեց: Մինչ այդ պահը դիակիվիճակը սպա

.

.

փայտո

--

--

--

2րամանն

տանել:

-.

-

--

նորից

անհանգս

առիթ չէր տալիս: Դեմքիարտահայտությունն անփոնալուորնէ

փոխ էր, այնպես, ինչպես կար, երբ նա երգում էր. Քրիստո Բեդոյանփորոտիքն իր տեղն էր դրել ն ծածկել քաթանով: Բայց երեկոյան վերքից սկսեց ծորալ դեղնագույն հեղուկ, ու ճանճեր հավաքվեցին: Կզակիներնաց մանուշակագույն մի բիծ, որ դանդաղ, ասես ամպի ստվերը ջրի երեսին, սկսեց շարժվել դեպի մազերի հիմքերը: Ժպիտը,որ միշտ ներողամիտէր, թշնամական արտահայտությունստացավ, ն մայրս ստիպված եղավ դեմքը ծածկել թաշկինակով: Գնդապետ հասկացավ,որ այլես Ապոնտեն ն է, սպասելն անհնար պադրե Ամադորինհրամայեցսկսել դիահերձումը: «Մեկ շաբաթից հետո հողից հանելն ավելի վատ կլինի», ասաց նա: Քահանան Սալամանկայումբժշկություն ն վիրահատում էր ուսումնասիրել, բայց սեմինարիէր ընդունվել առանց քննությունների, իսկ որ դիահերձմանհամար անհրաժեշտ էր պաշտոնականթույլտվություն` նույնիսկ ալկալդին էր հայտնի: Չնայած դրան, նա ստիպեցկատարելհրամանը: Դա սպանություն էր` գրառումներկատարողդեղագործին արձակուրդի եկած բժշկականի առաջին կուրսի ուսանողի եզրակացությամբ, իրագործվածաշխարհիկդպրոցիշենքում: Նրանց ձեռքի տակ միայն վիրահատմանմի քանի հասարակգործիք կար, մնացածը պարզունակ եղանակովպատրաստվելէր տեղում: Ինչ վերաբերումէ զուտ դիահերձմանը, ապա պադրե Ամադորիգրառումներն այնքան հակիրճ էին, որ քննիչը դրանք միացրեց եզրակացությանը,որպես շաւո օգտակարհաղորդումներ: Բազմաթիվ վերքերիցյոթը մահացու էին: Դանակիերկու ուժեղ հարվածից լյարդըերկու կես էր եղել: Ստամոքսին էր հասցված չորս վերք՝մեկն այնքան խոր, որ դանակն անցել միջով. նրա էր ն վնասել: ենթաստամոքսային գեղձը: 2ասցված էր նան վեց թեք հարված խթաղին կ բազմաթիվավելիթույլ հարվածներ երկար աղիքին: Մեջքին հասցվածմիակհարվածը դիպել էր ողնաշարի երրորդողի բարձրությանըն ծակել աջ երիկամը:Որովայնախոռոչը ծածկված էր արյան հետքերով: Ոսկեմեդալիոնը, որ Սանտյագո Նասարըկրում էր չորս տարեկանհասակից, հայտնաբերվեցստամոքսում հավաքվածկղկղանքի մեջ: Երկուհարվածիջել էր կրծքասահմավանդակին,մեկը՝աջ կիսավանդակի երկրորդմիջկողոսկրի նում, հասել թոքին,երկրորդը՝ ձախթռատակինշատ մոտ:Վեցտեղից խոցվածէին թներն ու ձեռնափերը,կար նան երկու հորիզոնական կտրվածք,մեկըաջ ազդրին,մյուսը՝փորին:Աջձեռքիդաստակին խոր կտրվածքկար: Գրառումների մեջ ասված է. «Ասես խաչ էին հանել նրան»: Ուղեղը յոթանասուն գրամ ավելի էր կշռում, քան նորմալ անգլիացունը, ն պադրեԱմադորնիր տեղեկության մեջ նշեց, որ ՍանտյագոՆասարըվերինաստիճանիկրթված անձնավորություն էր, որին սպասում էր փայլուն ապագա: Սակայն վերջնական գրառումների մեջ նշված էր լյարդի գերաճ, որ վերագրվում էր 25 .

|

բոլոր)

չբուժված շնչահեղձությանը: «Այսինքն, ասաց նա ինձ, Դոկտոր" դեպքերում նրա ապրելուն քիչ տարիներէին մնում»: --

--

նասարիշնչահեղձությունը ԴիոնիսիոԻգուարանը,որ Սանտյագո

հասակում,վրդովմունքովէր. տարեկան նկատելէր դեռնստասներկու հիշումայդ դիահերձումը:«Այդքանհիմարլինելու համարհարկավոր Ես այնպեսէլ չկարողացա նա ինձ: էր քահանա լինել, ասաց ապրող մարդիկավելի մեծ հասկացնել նրան, որ տրոպիկներում մեջասվածէ, որ մահը վրա լյարդ ունեն, քան գալլերը»: Տեղեկության է հասել հետնանքով: յոթ խոր վերքերիցմեկի արյունահոսության Նրանք բոլորովին այլ դիակ վերադարձրինմեզ: Ոսկրաշաղափման հետնանքով գանգի կեսը ջարդված էր, իսկ գեղեցիկ դեմքը, որին մահը նույնպես խնայելէր, կորցրել էր իր նմանությունը: Վանականնամբողջովին հանել էր փորուոիքը,բայց, չիմանալով ինչպես վարվել դրա հետ, բարկությունիցմի անեծք էր. Դպրոցիպատուհաննե-, արձակել ն փորոտիքը նետել աղբարկղը: համարներկայացումըվերջանում րից կպած հետաքրքրասերների է. անհայտանում է օգնականը, իսկ բազումմահեր տեսած գնդապետ ԼազարոԱպոնտենվերջացնումէ նրանով, որ, բացի հոգեբան լինելուց, դառնում է նան բուսակեր:Լաթերով ու չվառած . կրով լցրած, մախաթի ն կոպիտ քուղի օգնությամբ մի կերպ: կարկատած պատիճը քիչ էր մնում մաս-մաս լիներ, երբ այն ։ իջեցնում էինք մետաքսյա փափուկդագաղիմեջ: «Մտածեցի,որ. այդպես ավելի երկարկպահպանվի»,ասաց ինձ պադրե Ամադորը:. Բայց պատահեցհակառակը.ստիպվածէինք լուսադեմին շտապ ' կերպովհողին հանձնել դիակը,որովհետնայնպիսի դրության մեջ էր, որ տանը պահելն անկարելի էր: Գալիս էր անհանգիստ երեքշաբթին: Ես համարձակություն չունեցա այդքան ճնշող դեպքերիցհետո մենակ քնել, ն հրեցի տան դուռը այն հույսով, որ ՄարիաԱլեխանդրինա Սերվանտեսի դեռ շողում էին, սողնակըգցածչէր լինի: Ծառերիվրա լապտերները էին վառվում, կաթպարահրապարակում ահագինփայտակույտեր սաներիմեջ, որոնցից գոլորշու ամպերէին բարձրանում,մուլատ էին խառնում: աղջիկներըձողի օգնությամբիրենցպարահագուստն Ես ՄարիաԱլեխանդրինա գտա, ինչպես միշտ, Սերվանտեսին արթուն ն, ինչպես միշտ, բոլորովինմերկ, երբ տանը կողմնակի իր : ձնով նստած էր թագավորական մարդչէր լինում: Նա արնելյան մահճակալիվրա, ուտեստեղենովլի բաբելոնյանսկուտեղիառջն. հորթուկի կողոսկր,տապակածհավ, խոզի ոտ, մրգեղենին բանջաԱնչափուտելը րեղենիմի մեծ կույտ, որ հինգ հոգու կբավարարեր: ն ես ձնն նրա արտասվելումիակ նրան երբեք չէի տեսել նման էր, կատարելիս:Հագնված, դժվարությամբայդ պարտականությունը արտասվելով,պառկեցիլ ձնով առանցմի խոսք ասելու, ինքս էլ իմ մտածում Ես նրա կողքին: էի.ՍանտյագոՆասարիդաժան ճակաէր : տագրիմասին, որն իր անիծյալ քսան տարվամեջ պարունակում --

--

.

.

`

միայն մահ, այլն մարմնի քառատում, մարմնամասերիցրում ու ոչնչացում: Երազումսմի կին ներս մտավ երեխանձեռքին, ն այդ երեխան ինչ-որբան էր ուտում, թեն ձեռքին ոչինչ չուներ. բրնձի հատիկներըհամարյա տեսանելի լցվում էին նրա ստամոքսը: Կինն ասաց ինձ. «Երեխանինչ-որ բան է գտել ու ծամում է, թեն զզվելով ու սիրտը խառնելով»: 7անկարծ զգացի, որ ինչ-որ ձեռքեր, արձակումեն վերնաշապիկիսկոճակները,զգացիմեջքիսսեղմված սիրո գազանիկներիվտանգավոր բույրը, զգացի, որ նա թաղում է ինձ իր մարմնիշարժուն ավազի հմայքներում: Բայցհանկարծնա ՞»ափովթռավ տեղից ն իրեն դուրս մղեց իմէությունից: Զեմ կարող, ասաց նա, քեզանից նրա հոտն է գալիս... Ոչ միայն ինձանից: Այդ օրն ամեն ինչից ՍանտյագոՆասարի հոտն էր փչում: Վիկարիո եղբայրներըդա զգում են բանտախցում, որտեղ ալկալդը փակում Է նրանց, մինչն կորոշի, թե ինչպես վարվել նրանց հետ: «Ինչքանէլ օճառով ու ճիլոպով լվացվեցի, էլի այդ հուռից փրկում չեղավ», ասաց ինձ ՊեդրոՎիկարիոն:Թեն երեք գիշեր չէին քնել, չէին կարողանում հանգստանալ,որովհետն աչքերը փակելունպես կարծեսվերստին ոճիր էին գործում: Եվ արդեն համարյածերացած, ջանալով բացատրելայն անիծյալ օրն շատ հանգիստասաց ինձ. ապրածիր վիճակը, Պաբլո Վիկարիոն «Կարծեսերկրորդ անգամ էի արթնանում»: Այս խոսքերից ես հասկացա, որ բանտախցումնրանց համար ամենածանրըպետք Է որ մտքի պայծառացումըլիներ: Բանտախուցն ուներ երեք մետր լայնություն, ցանցապատձեղնանցք: փոքրիկոտատեղ,լվացարան՝իր տաշտով ու սապնամանով, ն քարից շարած երկու մահճակալ, իրենց ծղոտե ներքնակներով: ԳնդապետԱպոնտեն,որի ղեկավարությամբայն կառուցվել էր, պնդում էր, որ երբեք այդպիսիմարդավայելհյուրանոց չի եղել: Եղբայրս՝Լուիս Էնրիկեն,համաձայն էր դրան,որովհետնմի երեկոնվագողների հետ վիճելու համար նրան ձերբակալել էին, ս ալկալդը թույլ էր տվել,որ մուլատուհիներիցմեկը ընկերակցի նրան: Երնի Վիկարիոեղբայրներն էլ նույնն էին մտածում առավոտյանութին, երբ իրենց արդեն փրկվածէին զգում արաբների ձեռքից: Այդ պահին նրանք ոգնորվում էին պարտքը կատարողի զգացումով: Լոկ այն անտանելի հոտից էին անհանգստանում: Նրանք տաք ջուր են խնդրում, ահագին կույտ Օճառ, ճիլոպ ն լվանում են ձեռքերի ն դեմքերի արյունը, վերնաշապիկները, պահանբայց չեն կարողանում հանգստանալ:Պեդրո Վիկարիոն ջում է ստամոքսի մաքրման ն միզամուղ դեղորայք: Պահանջում է նան մի փաթեթ մաքուր բինտ ն երկու անգամ փոխումէ վիրա-. նրա համար այնքան կապը: Սակայն օրը բացվելու հետ կյանքը է դժվարանում,որ հոտըմոռացվում է: Ժամըերկուսին մոտ շոգն այնպեսէ սեղմում, որ ՊեդրոՎիկարիոնոչ կարողանումէ պառկել քարե մահճակալին, ոչ էլ ոտքի վրա մնալ: Աճուկներիցավից 261 ոչ

--

--

--

մարմինըջարդվումէ, մեզը` կապվում,նրան թվում է, թե ամբող ամիս շարու կյանքում այլնս չի կարողանալուքնել: «Տասնմեկ Ես նա ճանաչում նրան` նա էի լավ ինձ: նակ չեմ քնել», ասաց Նա Ի ուտել անգամ չի կարողանում: սկ Պաբլո Ճիշտ էր ասում: ժամ հետդ| Վիկարիոնբերածիցմի-մի պատառ ուտելուց քառորդ վիճակիմեջ: Երեկոյանժամը վեցին, երբ ընկնում է հիվանդագին են Նասարին, ՊեդրոՎիկարիոնպահանդիահերձում Սանտյագո ջում շտապ կերպովկանչել ալկալդին. նրան թվում է, թե եղբորը: ասաց ինձ Պաբլդ թունավորել են: «Քրտինքիմեջ կորել էր, այն մտքից,-որ այ ա զատվել Վիկարիոն: Չէինք կարողանում են»: երկու անգամ) այդ, Մինչ ամենը թուրքերի սարքած դավերն մաքրումեն փոքրիկզուգարանը,մի վեց անգամէլ հսկիչն է նրա 2.անդիպելովնրան այնգ քաղաքայինոտաճանապարհուղեկցում: ն տեսնելով, թե ինչ դժվարությամբէ նա իր բնակակ տեղ գնդապետԱպոնտենմտածում Է, որ թունազ պարտքը կատարում, Բայց երք վորելու միտքն այնքան էլ հեռու չէ իրականությունից: ու ընթրիթիվ ո ւղարկած Պուրա Վիկարիոյի պարզվումէ, որ ջրից բացի, նա բան չի դրել բերանը, գնդապետըհրաժարվումէ այդ մտքից: Սակայնալկալդն այնպեսէ հուզվում, որ բանտարկյալնել րին տեղափոխումէ իր տուն ն պահումհատուկ հսկողությակ քննիչն ու նրանց Ռիոալ տակ, մինչն ժամանում է պաշտոնական չայի բանտուղարկում: Է փողոցում: Իհարկեց Երկվորյակներիվախն արձագանքվում արաբներիկողմից բռնության դիմելը չէր բացառվում,բայց ոչ ոք: նույն թվում նան Վիկարիոեղբայրները,չէին հավատումթունա ավելի շուտ կարող էին գիշերով նավթ լցնել վորելուն: Արաբներն ն այրել նրանց: Սակայնդա էլ հեշտ ձեղնանցքից բանտախցում մի խաղաղ համայնք էիվ ներգաղթածների գործ չէր: Արաբները կազմում, որ դարասկզբինհիմնավորվելէր Կարիբեիամենաաղվ կտրվածշրջակայքում: Նրանք ապրումէիկ քատ ու շրջապատից ն գունավոր լաթերի առօրյա մանրուքներիվաճառքով: Նրանք համախմբվածէին, աշխատասերն... կաթոլիկ: Ամուսնանում էին իրար հետ, արտահանումէին ցորեն, պահում էին ոչխարներ, Նրանցմիակ վտանաճեցնում անուշաբույր մրգեր ու բադրիջան: գավորզբաղմունքըթղթախաղնէր: Ավագներըշարունակումէին խոսել հայրենիքիցբերած գյուղականարաբերենով,օջախներում նրանք այդ լեզուն պահպանեցինմինչն երկրորդ սերունդը, սա կայն երրորդ սերունդը, բացառությամբՍանտյագո Նասարի/ իսպաներեն ծնողներին լսում էր արաբերենն պատասխանում պապական ոգիկ հառներ մեջ նրանց թե Այնպես որ, դժվար մի ն փոխհատուցում համար, պահանջեր հայրենակցի մահվան մահ, որի պատճառըգուցեն մենք բոլորս էինք: ՆույնիսկՊլասիդ Լիներոյի ընտանիքիկողմից խոսք չէր կարող լինել վրիժառութ) յան մասին.նրա անդամները,մինչն հաջողությունըկլքեր նրանց)

է

--

--

կ

`

հայտնի, ազնիվ ն համարձակմարդիկէին, որ ժամանակինիրենց անվան շնորհիվ ոչ քիչ հարբեցող վարձկաններիկյանք էին փրկել: Այդ 2շուկներից անհանգստացած,գնդապետ Ապոնտեն մեկ առ մեկ այցելեց արաբականընտանիքներըն այս անգամ ստացավ առնվազն դրական տպավորություն:Նա գտավ նրանց խուճապահարու վախեցած, մեչիդների բարձրությունից իրենց ցավը ողբալիս, բայց նրանցից ոչ մեկը վրիժառությանհամար ոչ մի քայլի չէր դիմել: Լուրերը լուսադեմին կատարվածհանցագործության թարմ հետնանք էին, ն իրենք` հանցագործները համաձայնեցին, որ, բոլոր դեպքերում,հազիվ թե փրկվեն: Ընդհակառակը, ինքը՝ հարյուրամյաՍուսեմե Աբդալան սովորեցրեցօշինդրի ն ուրիշ ծաղիկներիխառնուրդիցպատրաստածդեղամիջոցը,որը փրկեցցավից ոչ միայն Պաբլո Վիկարիոյին,այլն վերջ տվեց նրա երկվորյակեղբոր ծորացող ցավին: Պեդրո Վիկարիոնխոր քուն մտավ, իսկ առողջացածեղբայրը սուզվեց իր առաջինանտագնապ երազները:Այդ վիճակում գտավ նրանց ՊուրիսիմաՎիկարիոն, երբ երեքշաբթի լուսադեմին ալկալդը նրան բերեց տղաներին որաժեշտ տալու: Նրանքգնդապետ Ապոնտեիգլխավորությամբեկան լրիվ կազմով, նույնիսկ ավագ աղջիկներըի̀րենց ամուսիններիհետ: Եկան աննկատ,օգտվելով ժողովրդիհոգնած անտարբերությունից,երբ մենք ՍանտյագոՆասարիդիակն էինք հանձնում հողին: Եկան յուռ, ինչպես բոլոր ոգիները ն, ինչպես ալկալդն էր վճռել, գնա» գին լուռ, գնացին ն այլնս երբեք չվերադարձան:ՊուրաՎիկարիոն, հարվածների հետքերը քողարկելու համար, լաթի կտորով ծածկել էր ետ եկած աղջկա դեմքն ու հագցրել վառ-կարմիրշոր, որ չասեին, թե սիրեցյալի սուգն էր պահում: 2.եռանալուց առաջ նա պադրե Ամադորից խնդրում է մեղթերի թողություն տալ զավակներին,բայց ՊեդրոՎիկարիոնմերժում է, համոզելով եղբորը, որ իրենք մեղք չեն գործել: Նրանք մնում են մենակ ն համոզված իրենց Ճշմարտությանմեջ: Ռիոաչատեղափոխվելուօրը այնպես համարձակեն պահումիրենց, որ պահանջումեն տեղափոխելօրը ցերեկով, ճակատներըբաց, այլ ոչ թե այնպես, ինչպես իրենց ընտանիքի անդամներին: 2.այրը, Պոնսո Վիկարիոնմահանում է Քիչ ժամանականց: «Նրան տարավ հոգեկան ծանր վիշտը», հետո երկվորյակասաց ինձ ԱնխելաՎիկարիոն: Արդարացվելուց մնում են Ռիոաչայում,որտեղից մինչն Մանաուրե,ուր ները ապրում էր ընտանիքը, ընդամենը մեկ օրվա Ճանապարհ էր: Մեկնեցնան Պրուդենսիա Կոտեսը,որպեսզի ամուսնանա Պաբլո Վիկարիոյիհետ, որը հոր արհեստանոցումաշխատում էր որպես իսկական ոսկերիչ: Պեդրո Վիկարիոներեք տարուց հետո նորից զինվորականծառայության է մտնում, ստանում է կրտսեր սերժանտի ուսադիրներ, մի պայծառ օր էլ նրա պարեկախումբը երգեր երգելով մեկնում է պարտիզաններիկողմից 263 պոռնկական

այլնս նրա մասին ոչինչ չլ ազատագրված շրջաններն ոչ ոք

ու

իմանում: Ճնշող

համար միայնԲայարդոՍան մեծամասնության

Ռոմանկ

էր զոհը: Ընդունում էին, որ ողբերգությանմյուս մասնակիցները անձնվիրաբար,նույնիսկհերոսաբարկատարեցինիրենց պարտ քը կյանքի նկատմամբ:ՍանտյագոՆասարըզրպարտությանզոփդ դարձավ, Վիկարիոեղբայրները տղամարդուիրենց պատիժըկրե ցին, զրպարտվածքույրը նորից վերականգնվեցիր պատվո իրա վունքներում:Միակմարդը, որ կորցրեց ամեն ինչ, ԲայարդոՍակ Ռոմանն էր: «խեղճ Բայարդո», ինչպես անվանում էին նրա տարիներշարունակ: Սակայն ոչ ոթ նրան չհիշեց մինչն այկ շաբաթ Օրը, երբ տեղի ունեցավ լուսնի խավարում,իսկ դե-Քսիուվ այրին ալկալդինպատմեցիր տան կտուրիննկատած այլ լուսարվ ձակ թռչնակիմասին, որը, երնի, կնոջ հոգին էր, որ շարունակու էր պահանջել իր բաժինը: Ալկալդը աջուվ զարկում է ճակատին: դա, ձակայն,այրու նկատածտեսիլքի հետ ոչ մի կապ չուներ: ես մոռացել եվ Սատանան տանի, գոչում է ալկալդը, այն խեղճ մարդումասին: Պարեկիհետ բլուրն է բարձրանում,ամառանոցիդիմացնկատուկ է բաց մեքենան,ննջարանումլույս է տեսնում, բայց նրա կանչերին Ջարդումեն դուռը ն ստուգում Ճրագներով ոք չի պատասխանում: լուսավորվածսենյակները: «Ամեն ինչ ասես կրակի ճարակ էլ Սան Ռոմանն անկենդակ դարձել», պատմեցինձ ալկալդը: Բայարդո ընկած էր մահճակալինայնպես, ինչպես տեսել էր նրան Պուրպ երեքշաբթի լուսադեմին՝գեղեցիկտաբատով,մետաքսյա Վիկարիոն շշերը՝ հատակին| վերնաշապկով, բայց առանցկոշիկների:Դատարկ ավելիշատ դեռչբացածշշեր՝ մահճակալիկողքին շարված,ու ոչ մկ վերջինաստիճանինէր հասել»,ասաց ուտելիք: «Նա հարբեցողության որ փրկել էր նրան: 2-ետո նա ուշքի Իգուարանը, ինձ դոկտորԴիոնիսիո է գալիս, ն հենց որ խելքը գլուխն է հավաքում, բոլորին դուր է վռնդումտանիցայն հեշտությամբ,որին միայնինքն էր ընդունակ Բոլորդչքվեցեք աչքիցս, գոռում է նա, --- նույնիսկ հայրս՝ վետերանիիր արդուզարդով: Ալկալդը դեպքի մասին, մինչն վերջին բառը, տագնապալի հեռագրովհայտնում է գեներալՊետրոնիոՍան Ռոմանին:Գենեպ ամբողց րալ Սան Ռոմանը ստիպված էր ոտքի հանել որդու արիությունը, որովհետն ոչ թե ինքն է գալիս նրան օգնությանց այլ ուղարկում է կնոջը, դստրերի ն երկու տարեց կանանց հետ որոնք, ըստ երնույթին, իր քույրերը պետք է լինեին: Նրանք Սա ժամանում են բեռնատարմեքենայով, ն, ի նշան Բայարդո խառնիխուռնմազերով, ոտքից գլուխ սկ Ռոմանիդժբախտության՝ ամուր հողին իջնելը, նրանք հանում են կոշիկներն հագած: Մինչ ու փողոցիայրող փոշու միջով ոտաբոբիկքայլում դեպի բլրագա գաթին կանգնածմենատունը: Նրանք ճանկռոտում են երեսներ վ

--

--

--

"

դ

--

--

գոռում են այնպես, ասես ուրախություն լինի: Ես նկատեցի նրանց Մագդալենա Օլիվերի տան պատշգամբիցն, հիշում եմ, մտածեց նույնիսկ, որ ողբի նման արտահայտումըերնի կոչված է քողարկելու մի ուրիշ, ավելի մեծ ամոթ: Գնդապետ ԼազարոԱպոնտենուղեկցում է նրանց դեպի բլրակ, իսկ քիչ անց ժամանում է նան դոկտոր ԴիոնիսիոԻգուարանը՝ իր շտապ օգնության ջորու վրա: Երբ արնը բարձրանումէ, գավառի երկու ներկայացուցիչ Բայարդո Սան Ռոմանինդուրս են բերում իրենց ուսերին երկար ձողից կապված ցանցաճոճին պառկած ն մինչն գլուխը կարպետով Նրանց ուղեկցում է ողբածածկված: սացների շքախումբը: Մագդալենա Օլիվերինթվաց, թե նա մեռել է: իմ աստված, Տեր բացականչեցնա, ինչպիսիկորուստ: Թեն նա արդեն երկրորդ անգամ էր ալկոհոլից ուշքը կորցրել, բայց շնչում էր. աջ ձեռքը կախվել էր ն քարշ էր գալիս գետնին. հենց որ վայրը այն դնում էր ցանցաճոճի մեջ, ձեռթը նորից էր կախվում, ասես մենատան սանդղահարթակից մինչն մեքենայի դուռը ինչ-որ կորած բան էր փնտրում: Սա էր նրանիցմեզմնացած վերջին հուշը՝ հուշը այդ զոհի մասին: Մենատունըդատարկվեց: Ես ն եղբայրներս, երբ արձակուրդի էինք գալիս, երեկոներն այնտեղ կերուխում էինք սարքում, սակայն ամեն գալով լքված սենյակներումավելի ու ավելի քիչ արժեքավոր բան էինք գտնում: Մի օր էլ նկատեցինքԱնխելաՎիկարիոյիձեռքի. ճամպրուկը,որ նա գիշերը խնդրել էր մորից, բայց ուշադրություն հարսանյաց. չդարձրինքվրան: Մեջըսափրվելուն կնոջ դեմքին գեղեցկություն հաղորդելու պիտույքներ էին, որոնզ իսկականնշանակությունը հասկացա լոկ այն ժամանակ,երբ տարիներանց ԱնխելաՎիկարիոն պատմեց, թե ինչ խորհուրդներ էր տվել իրեն թավորկինը՝ ամուսնուն խաբելու համար: Դա միակ ապացույցն էր, որ իր հնգժամյա ամուսնության վայրում թողել էր ԱնխելաՎիկարիոն: Տարիներանց, երբ ես վերադարձաայստեղ` այս խրոնիկայի համար անհրաժեշտ փաստեր հավաքելու, անհետացելէին Յոլանդա դե-Քսիուսի հոգին լուսավորող մոմակալները:Անտեսելով ասգնդապետԼազարոԱպոնտեիձեռնարկածբոլոր միջոցները, նան վեց տիճանաբարանհայտանում էին իրերը. անհետացավ դռնանի հսկա պահարանը,որ Մոմպոքսիվարպետներըհավաքել էին հենց տան ներսում, քանի որ հավաքածվիճակում նրա ներս տանելը անհնար էր: Սկզբից դե-Քսիուս այրին հանգիստ էր, կարծելով, թե դա կնոջ օյինբազություններն են, որը ձգտում Է ստանալ իրեն հասանելիքը: Գնդապետ ԼազարոԱպոնտենձեռք նա մի երեկո որոշում է, այդ անեծքը Է առնում նրան: Բորբոքված, փարատելու համար, մասնակցել հոգեհանգստիժամերգությանը, ս Յոլանդադե-Քսեուսի հոգին վարագույրների ետնից շարժուձեէ է վով հասկացնում նրան, որ իբր ինքն իր անդրշիրիմյան ու

--

--

--

մենախցիկտեղափոխումայդ երջանկաբերկահ-կարասիթը: նատունն սկսեց ավերվել: Մուտթիմոտ կանգնած հարսանեկավ մեքենան քանդված-տարվածէր, մնացել էր ժամանակիցժանգդ տած կմախքը: Երկար տանտիրոջ մասին լուր չկալ տարիներ Եզրակացությունում կա նրա ցուցմունքը, բայց այնքան հակիր| ն խորիմաստ, է, արված է միայն մի նպատակով:Երբ թվում որ, տարիանց ես նրա հետ խոսելուփորձ արեցի,նա հարձակողակա| դիրք ընդունեց ու հրաժարվեցհիշել այն վերջին պահը, որի օգնությամբ ես կկարողանայիորոշել ողբերգության մեջ նրա մասնակցությանսահմանները:Նույնիսկծնողները չգիտեին նրս մասին ավելին, քան մենք: Հայտնի չէր, թե նա ինչու էր եկել այգ խուլ ու մոռացվածանկյունը ն ամուսնացել մի կնոջ հետ, որիլք երբեք չէր տեսել: լ Եվ ընդհակառակը,ԱնխելաՎիկարիոյիմասինես միշտ բազ մաթիվ լուրեր էի ստանում, որոնք իմ մեջ մի իդեալականացվա պատկեր ստեղծեցին:Ջանալով պահպանել իր աստվածապա տության վերջին բեկորները, իմ միանձնուհի քույրը որոշ ժամպ նակ ապրեցԳուախիրայի կուսանոցում:Եվ Կարիբեն շրջապատղ: դաշտերում,որտեղ ջանում Է կործանել ԱնխելաՎիկարիոյի կյազ քը, թույրս հաճախ էր զրույցի բռնվում նրա հետ: «Ողջույննե հորեղբորդաղջկանից»,ասում էր ինձ միանձնուհի քույրս: Ի Մարգոն,որ առաջին - շրջանում նույնպես այցելում էր նրակ պատմեց,որ նրանք մի մեծ, բարեշեն տուն են գնել, որի ընդար ձակ բակում քամիներն են վզզում, մակընթացությանժաման կղկղանքը ելնում է ջրի երես, իսկ ննջասենյակներումձկներն թպրտում:Տեսնողներնասում էին, որ նա ամբողջովինտարվպ էր իր կարիմեքենայով,որի օգնությամբհանգիստէր ձեռք բերել Շատ ժամանակ անց, որոնումներիայն տարիներին, երբ Գու խիրոյի գյուղերում հանրագիտարաններն բժշկության մասի գրքեր գնելով, ես աշխատումէի հասկանալ ինքս ինձ, բախ բերմամբ ընկա հնդիկների այդ փոքրիկ գյուղակը: Օրվա թել ժամինծովափինկանգնածտներից մեկի պատուհանումնկատեց կարիմեքենայից կառչած մի կնոջ՝ սնը հագին, մետաղյա ակնոց: աչքերին, մազերը՝կիսաճերմակ:Գլխավերնում կախվածվանդա կից անդադարլսվում էր դեղձանիկիերգի ձայնը: Ես չէի ցանկա նում հավատալ,որ դա նա էր, իմ իմացածկինը, ներքուստ ձգտու էի ընդդիմանալ այն մտքին, որ կյանքը կարող Է վերջանս այնպես, ինչպես վերջանում է վատ գրքերի մեջ: Բայց նա էվ ԱնխելաՎիկարիոն, ողբերգությունից23 տարի անց: Նա ինձ, որպես հարազատ հորեղբոր տղայի, լավ ընդունեց ազնվորեն, նույնիսկ հումորով պատասխանեցհարցերիս: ադռույգ էր, աշխատունակ,դժվար էր պատկերացնել, որ դա Մե

`

ե

`

նույն աղջիկն էր: Անհավատալի էր, բայց նա հասկացել էր սեփական կյանքը: Մի քանի րոպե անց նա արդեն չէր թվում այնքան պառաված, ինչպես առաջին հայացքից. ջահել էր, ինչպես հիշողությանմեջ, ն ոչ մի կապ չուներ այն աղջնակի հետ, որը ստիպվածէր 20 տարեկանհասակումամուսնանալ առանց սիրո զգացմունքի: Պառավածմայրն ընդունեց ինձ՝ որպես թե դժվար ըմբռնելի տեսիլթի: Նա հրաժարվեց վերհիշել անցյալը, ն ես ստիպվածէի այս խրոնիկայիհամար անհրաժեշտփաստերըկորզել մորս հետ ունեցած նրա կցկտուր զրույցներից,օգնության կանչելով նան սեփականհուշերիս փշուրները: ԱնխելաՎիկարինա ոյին ողջ-ողջ թաղելու համար արել-էր հնարավորիցավելին, սակայն աղջիկն ինքն էր ջարդուփշուր արել մոր երազանքները, սեփականդժբախտությունիցոչ մի գաղտնիքչսարքելով: Ընդհակառակը: Նա բոլորին պատմումէր այդ դժբախտությանմասին, բայց երբեք չէր բացում գլխավորը. ով, երբ ն ինչպես էր իրեն պատվազրկել:Ոչ ոք չէր հավատում,որ իրականումդա կարող էր լինել ՍանտյագոՆասար: Նրանք երկու տարբեր աշխարհիցէին: Ոչ ոք նրանց միասին չէր տեսել, առավել նս՝ միայնակ: Սանտյագո Նասարըբավականին բարձր էր, որպեսզի ուշադրություն դարձներ նրա վրա: «Քո հիմար ազգականը», ասում էր նա, երբ ստիպվածէր լինում այս կամ այն առիթով հիշել նրան: ՍանտյագոՆասարըբարձրթռիչքի տեր մարդկանցիցէր: 2-որ պես միշտ մենակ, փշրելով աղջիկների սիրտը, նա թափառումէր սարերում. գյուղում նա ոչ ոթջիհետ կապ չուներ, լոկ Ֆլորա Միգելիհետ կապված պայմանն էր ու մեկ էլ այն կարկուտը, որ ամբողջտասնչորսամիստեղումէր նրա գլխին ՄարիաԱլեխանդրինաՍերվանտեսը:Ճիշտը գուցե այն էր, որ ԱնխելաՎիկարիոնթաքցնում էր իր իսկականսիրեցյալիանունը, իսկ ՍանտյագոՆասարիանունը տվել էր իմիջիայլոց,չենթադրելով, որ եղբայրները կարող են ծառս լինել նրա դեմ: Ես ինքս փորձեցի պարզել այդ ենթադրությունը, երբ երկրորդ անգամ, փաստերովզինված, այցելեցի նրան, նա հազիվ հայացքը կտրեց կարի մեքենայից: Է Մի փորփրիրանցյալը, եղբայրս, ասաց նա ինձ: Նա էր: Մնացածընա պատմեցառանցթաքցնելու, նույնիսկ այն անիծյալ հարսանյացգիշերը նկարագրեց:Պատմեց,որ ընկերուհիները խորհուրդէին տվել ամուսնականմահիճմտնելուց առաջ հարբեցնել ամուսնուն, նրա առջն ամոթխածություն խաղալ ն ստիպել հանգցնել լույսը, կարմրաջուրպատրաստելն սավանի վրա բծեր քաշել` երկրորդ օրը նորապսակներիիրենց բակում կախելու համար:Նրանցխորհուրդներըմիայն երկու բան ի նկատիչունեին. գինեմոլ ԲոյարդոՍան Ռոմանիվճռական. դիմադրությունն ու 267 --

--

-.

իր միամիտ անմեղությունը.որ կրում էր ԱնխելաՎիկարիոն ասա «Ես ոչ էլ մեկնչարեցի, երազներում: նրանց ասածներից նա ինձ: Ինչքան մտածում էի, այնքան լավ էի հասկանում, որ: դրանքհիմարություններեն, որոնցովչի կարելի ամբաստանելոչ" ոքի, առավել նս մի խեղճ մարդու, որը դժբախտություն է ունեցել: ամուսնանալինձ հետ»: Եվ նա թույլ է տալիս մերկացնել իրեն, լուսավորված ննջասենյակում,լավ հասկանալով իր հետագա կյանքին սպառնացողբոլոր վտանգները:«Դա շատ հեշտ էր,-3 ասաց նա ինձ,-- որովհետնես պատրաստ էի մեռնելու»: Իր դժբախտությանմասին խոսելիս,նա չէր փորձումնույնիսկ1 որ իրեն տակնուվրա թաքցնել իսկական դժբախտությունը, անում որ իրեն ետ հավատա, ներսից: Ոչ ոք չէր Ռոմանն առհավետկմնա նրա սրտում: Նա ԲայարդոՍան ասաց ինձ այդ մասին: Դա հազիվ խոստովանություն էր: «Հենց ես հիշեցինրան»,ասաց նա ինձ: որ մայրս սկսեց հարվածելինձ, 2չարվածներընրան ցավ չէին պատճառում, քանի որ այդ: Ամեն ինչ մոռացած,` հարվածներըստանում էր նրա պատճառով: ընկած ճաշասենյակի թախտին,նա աղեկտուրլաց էր լինում ն... | մտածում նրամասին: «Ոչ հարվածներն էինցավպատճառում ինձ, ոչ: էլ կատարվածը, -- ասաց նա ինձ: Ես լաց էի լինում նրահամար»:շ է մտածել Շարունակում էր՝ նրամասին,երբմայրըսառը կոմպրեսներ ն դնում, նույնիսկ երբ փողոցիցգոռոցների զանգերի տագնապալի ՛' ձայներէ լսում, ն երբմայրըներսէ մտնում հաղորդելու, որ այժմկարող է հանգիստքնել, որովհետնամենասարսափելին է: արդեն կատարվել Նա շարունակում է պահել նրան իր խոհերում:Մի օր մոր հետ մտնում են հի-: Ռիոաչայիհիվանդանոցգնալիս ճանապարհին . վանդանոց: Պուրա Վիկարիոնմի բաժակջուր Է խնդրում հյուրանոցի ծանոթ տիրոջից: Մեջթով դեպի աղջիկը կանգնած, մայրը ջուր Է խմում: 7 անկարծսրահի հայելիներիմեջ երնում է այդքան տարվա նրա մտատանջանքներիառարկան:ԱնխելաՎիկարիոն շրջվում է դեպի նա, բայց... ապարդյուն. առանցորնէ ուշադրութէ նա յուն դարձնելունրա վրա, գալիսհյուրանոցի դռներից: դուրս Աղջիկըփշրված սրտով շրջվում է դեպիմայրը:Պուրա Վիկարիոն ափով սրբում է շրթունքներն ու ապակումիջից ժպտումաղջկան:, Այդ ժպիտի մեջ առաջին անգամ ԱնխելաՎիկարիոնտեսնում է մորը այնպիսին, ինչպիսին նա կար սեփական իրականում. թերություններինգերի դարձածմի խեղճկին: «Կեղտոտի մեկը», մտածում է աղջիկը: Նա այնպես է ազդվում, որ վերադարձի երգում է, հետո էլ, երեք ամբողջ ճանապարհինբարձրաձայն է լինում: շարունակ մահճակալինընկած, լաց Եվ նա վերածնվումէ: «Նրա համար խենթացել էի, ասաց նա ինձ,-- գժվել էի ամբողջովին»: Բավական էր փակեր աչքերը, տեսնում էր նրան, ծովի հառաչում լսում էր նրա շշունջը, կեսգիսուրբ

:

--

--

`

էր| ուղարկո ինքը:

|

.

.

օր

`

--

շերին արթնանում էր անկողնում նրա մարմնի առկայության պատրանքից: Եվ, վերջնականապեսհանգիստըկորցրած, ամսվա վերջին գրումէ նրան առաջին նամակը: 2ամառոտ ուղերձի մեջ հայտնում է, որ տեսել է նրան հյուրանոցից դուրս գալիս,ն հասպաճելի կլիներ, եթե նա էլ իրեն նկատած լիներ: Սրտատրոփ սում է պատասխանի: Սպասումիցհոգնելով, նա գրում Է նույն կողմը գուբովանդակությամբերկրորդնամակը, որի արատավոր ցեն այն լիներ, որ նա մեղադրում է նրան քաղաքավարության մեջ: Վեց ամսում նա արդեն վեց անպատասխաննամակ է գրած լինում, բայց նրան մխիթարում է "այն միտքը, որ նամակները հասնում են հասցեատիրոջը: Առաջինանգամ սեփականՃակատագրիտերը-լինելով, Անխելա Վիկարիոնհայտնաբերում է, որ ատելությունն ու սերը նույնանման զգացմունքներ են: Ինչքան շատ է գրում, այնքան շատ է բորբոթվում կրակը նրա ներսում, ինչպես նան բորբոքվում է ատելություն մոր նկատմամբ: «Մորս տեսքն անգամ սիրտս Ամեն անգամ մորս տակնուվրա էր անում,-- ասաց նա ինձ: տեսնելիս անմիջապես նրան էի հիշում»: է նույն հեշտությամբ, ինչպես չամուսնացած Կյանքնանցնում տարիներին. ն ինչպես հնում կտորից Կ թղթից ծաղիկներ ու թռչուններէր պատրաստումչայնպես էլ այժմ կարի մեքենայի անիվն է պտտեցնումընկերուհիների հետ, բայց հենց որ մայրը մտնում է անկողին, նա նստում ն մինչն լույս անհույս նամակներ է գրում: Նա սիրունանում է, դառնում վայելչագեղ, իր բախտի տերը: Նա դառնում է սուրբ՝ միայն նրա համար,չի ընդունում ոչ մի հեղինակություն, բացի նրա հեղինակությունից,ոչ մի ծառայություն, բացի իր մտքում նրան ծառայելուց: Նա շաբաթականմեկ նամակ է գրում, ն այդպես ամբողջ կես կյանքը: «2աճախչէի իմանում` ինչ գրել, ասաց նա ինձ բավական էր իմանալ, որ ծիծաղիցթուլացած: Բայցինձ համար նա ստանում է նամակներս»:Սկզբում դրանքհաշվելու ակնարկներ էին, հետո` սիրուհու գաղտնինամակներ,թորշոմածհարսնացուի բույրը հիշեցնող գրություններ, գործնական հուշեր, սիրո վկայագրեր, ն ի վերջո նրանք դարձանստահոդ նամակներըլքված կնոջ, որը սոսկալիհիվանդություններէ հնարում, միայն.թենրան ստիպի վերադառնալ: Մի երեկո թանաթը թափվում է նամակի վրա, ն փոխանակպատռելու, հետգրությամբնա ավելացնումէ. «Որպես սիրուս վկայություն Ճամփում եմ քեզ արցունքներս»: 2-աճախ, արցունքներիցհոգնած,ծիծաղումէ ինքն իր հիմարությանվրա:Վեց անգամ փոխվումէ փոստիաշխատակցուհին,ն վեց անգամշարունակվումէ նրանց համագործակցությունը:Նա միայնիր ձեռնարկած "գործիցետ կանգնելու մասին չի մտածում: Բայցնրա տառապանքները մնում են անպատասխան:Ասես նա գրում է... ոչ-ոքի: ԱնցնումԷ տաս տարի:Մի օր նա արթնանումէ այն զգացումից, 269 -

-

--

-.

--

--

`

գրում:

մերկ, պառկածէ Նա,

իր հետ անկողնում: Եվնա քսան էջից բաղկացածմի նամակ ու, առանց ամաչելու, հայտնում բոլոր դառնությունների մասին, որ այն անիծյալ երեկոյից հետո կրել է իր սրտում: Գրումէ մշտականցավերի մասին, որ նա էր իրմարմնում,նրալեզվի քաղցրությանմասին,նրա աչքերում թողել Նամակըհանձնում է փոստիաշխատակխաղացողկայծերիմասին: ցուհուն,որն ուրբաթ օրերին գալիս,նրանիցնամակներէր ստանում, ն որոշում Է, որ դա իր տանջանքների վերջինճիչը կլինի: Պատասխան չի ստացվում:Այդօրից հետո նա արդենչի գիտակցում,թե ում ն ինչ է գրում, բայց շարունակումէ գրել Էլի՝ տասնվեցերկար տարիներ: Օգոստոսյանմի շոգ օր, ընկերուհիների հետ կար անելիս, հանկարծ զգում է, որ ինչ-որ մեկը մոտենում է դռանը: Գլուխը բարձրացնելունույնիսկ կարիքչի զգում՝ իմանալուհամար,թե ով է եկողը: «Գիրացելէր, մազերն սկսել էին թաւիվել, արդեն ակնոցների կարիք էր զգում, ասաց նա ինձ: Բայց նա էր, նա էր»: Տխրում է, որ, երնի, նա էլ իրեն տանի, սատանան է գտնում այդքան մաշված, ինչպես ինքը` նրան. չի կարողանում հավատալ,որ նրան պահելու համարիր մեջ եղած սիրուց կարող էր նան նրա մեջ լինել: 2ագին քրտինքի մեջ կորած նույն վերնաշապիկնէր, որ տեսել էր առաջին անգամհ̀այրենի գյուղ ժամանելիս,կապել էր նույն գոտինն արծաթե զարդանշաններով նույն ուսակալները:ԲայարդոՍան Ռոմանը մի քայլ առաջ է գնում, ուշադրություն չդարձնելով կարով զբաղված կանանց վրա, հանում է ուսակալներն ու դնում կարիմեքենայի վրա:

թե իբր

է

--

Ահա ն ես,

--

ասում

է նա:

--

փոքրիկ

ՃճամպՁեռքին շորեղենի ճամպրուկն էր ու նան մի րուկ՝ մոտ երկու հազար նամակներով,որ գրել էր նրան: Նամակէին ըստ ամսաթվերիգ̀ույնզգույն քուղերով ները դասավորված կապածծրարների մեջ

ն

բոլորն էլ... չբացած:

թե

Տարիներիընթացքում մենք չէինք կարողանում խոսել այլ բաների մասին: Մեր ամենօրյա խոսակցությունը, որ մինչ այդ պտտվում էր հասարակիրադարձություններիշուրջ, միանգամից սկսվեց պտտվել այդ ընդհանուր ցավի շուրջը: Ամեն առավոտ աքաղաղներն իրենցկանչերովփորձումէին ստիպելմեզ կարգավորել այն բազմաթիվ իրար հաջորդող պարտականությունները, որ հնարավոր դարձրին թյուրիմացությունը,բայց մենք չէինք անում դա ոչ թե այն պատճառով, որ վախենում էինք բոլոր գաղտնիքներըլուսաբանելուց, այլ այն պատճառով,որ մեզանից ոչ մեկը ամբողջ կյանթում հանգիստ չէր թնի, եթե հանկարծ նախախնամություն՝ պարզեր յուրաքանչյուրիս, հատկացված տեղն ու դերը: եվդա այդպես էլ չիմացվեց: Քրիստո Բեդոյան,

հետագայու

ճանաչված վիրաբույժը, չի գնում ծնողների մոտ, որտեղնրան սպասում են լուրն հայտնելու համար, այլ մնում է տատի տանը ն ժամանմանը նախորդող երկու ժամը կորցնում Է այդտեղ. նա այդպես էլ երբեք չկարողացավներել իրեն: Իսկ նրանք, ովթեր կարող էին, բայց չկանխեցին դժբախտությունը, հանդգնորենհայտարարեցին,որ պատվիհարցերըմութ ոլորտներ են են, որոնց գաղտնիքներըմիայն դրամայի մասնակիցներին հայտնի: «Պատիվըսերն է»,հաճախ էր կրկնում մայրս: 2.որտենզիա Բաուտեն, որի մասնակցությունը լոկ այն էր, որ տեսել էր այդպիսին չէր, այնպես դանակը, երբ դա դեռնս արնաթաթախ է ազդվում պատրանջից,որ ի վերջո կորցնումէ հոգեկան հավասարակշռությունըու մի օր էլ, փախչելով երնակայական հետապնդումից, մերկացածընկնում է փողոցները: Ֆլորա Միգելը, Նասարի հարսնացուն, փախչում է սահմանապահ Սանտյագո ընկնում Վիմեկի հետ ու պոռնկանում, ձեռթքից-ձեռք սպաներից ԱուրաՎիլյերսոնը,որի չադայի ռետինագործներիշրջապատում: օգնությամբ երեք սերունդ էր լույս աշխարհեկել, լուրն իմանալուն պես միզափամփուշտիխցանում Է ստանում ն մինչն կյանքի դե-լա-Ֆլորը, վերջըխողովակիօգնությամբմիզում: Դոն Ռոխելիո Արմենտայիբարի ամուսինը, երկարակեցության Կլոտիլդե տարեկանբացառիկնմուշը, վերջին անգամ տեղից բարձրանում է տեսնելու, թե ինչպես են դաշունահարում սեփականտան փակ դռանը մեխած, ն այլնս:չի տանում այդ հարվածը: Պլասիդա Լիներոն այդ դուռը փակումէ վերջին վայրկյանին, բայց հետագայումնա Էլ է իրեն ազատում մեղքից: «Ես դուռը փակեցի, քանի որ ԴիվինաՖլորը երդվեց, որ տեսել էր տղայիս ներս մտնելիս, պատմեցնա ինձ: Բայց,ցավոք, դա նա Ճիշտ չէր»: Սակայն երբեք չներեց, որ ծառերի խաղաղ հանգիստը խանգարվումէր թռչունների ճռվողյունով, Ա շարունակեց այն ժամանակներիիր հիմար սովորությունը հիլի հատիկներ

եպճսկոպոսի

`

Սանտյագո Նասարին

--

--

չրթացնելը:

տասներկու օր անց պաշտոնական հե2անցագործությունից տաքննիչը գյուղը գտնում է առույգ ն ուրախ վիճակում: Գավառականակումբիկեղտոտ սենյակներիցմեկում, օգտվելով բուրավետ սուրճի ն շաքարեղեգնի ռոմի խառնուրդից,որպես շոգի դեմ պայքարելու միակ միջոց, նա ստիպված է լինում զինված ուժ պահանջել, որպեսզի կարգի հրավիրիամբոխին,մի ամբոխ, որը ձգտում է շեշտած լինել դրամայիմեջ իր կատարածդերը: Ուսումը նոր ավարտած,նա տակավին չէր ազատվել իրավաբանական ուսումնարանի սն համազգեստիցն ուսումնարանի գերբը կրող ոսկե մատանուց, ինչպես նան փառամոլությունիցու երջանիկ ամուսնության հեռանկարներից:Նրա անունը երբեք չիմացվեց: Նրա բնութագրության տեղեկությունները ես հայթայթեցի վերջնական եզրակացությունից,որ թսան տարի հետո. շատ շատերի

27/1

`

-

`

Ճ

«`

' Օգնությամբ, հայտնաբերեցիՌիոաչայիԻրավաբանության Պաոր երկու օր Ֆրենսիս Արխիվը էր, իսկ շենքը, թափթփված վատում: Դրեյկիհամար ծառայել էր որպես ամրոց,իր ուսերին էր կրում զավթիչներիկուտակածհարյուրամյաբեռը: Ներքնահարկըմա- ՛փ ժամանակմիշտ լցվում էր ջրով ն ցիրուցանեղած ք կննթացության հատորները լողում էին լքված սենյակներում: Մինչն ծնկներս 4 ջրի մեջ, ես անձամբ հետազոտեցիկորցրածգործերի այդ ջրամն միայնպատահականություննինձ օգնեց, հինգ տարի / բարը, անընդհատ փնտրելուց հետո, հայտնաբերել 322 խառնաշփոթ 1 ՛ էջ՝ ավելի քան 500 էջից, որ պետք է ունենար եզրակացությունը: Քննիչի անունը չգտա, բայց որ նա գրագետ էր եղել` կասկած ( չկար: Նա ծանոթ էր եղել իսպանական դասականներին,որոշ 1 : ուսանողների շրջալատինացիների,Նիցշեին`այն տարիներին նում ամենահայտնի հեղինակին:Լուսանցքների գրառումներն ասես արյամբ էին կատարված,ն ոչ միայն գունավոր թանաքի իրեն բաժինընկածգաղտնիքից ն շըրպատճառով:Սարսափելով ջանցելով այն, հակառակիր անմիջականպարտականություննեէր րի, նա բազմաթիվլիրիկականզեղումներ է արել: Կատարվել էր էր անարգել, նրան նախոիդել պասպանություն, կատարվել տահականությունների մի ամբողջկծիկ, որ, առհասարակ,արգել- գ վում է գրականությանբոլոր օրենքներով: Եվ նա զարմանքից քար է կտրում, թե այդ ինչպեսկարող էր այդպես ստացվել: Նա լավ է աշխատում,աշխատումէ բարեխղճորեն,սակայն ոչ | մի կերպչի կարողանումհանդիպել դժբախտությանմեջ Սանտմեղքի նույնիսկ չնչին ակնարկի:Անխելա լ յագո Նասարիունեցած մտերիմ ընկերուհիները երկարտարիներ շարունակում Վիկարիոյի վ չ էին պնդել, որ նա իրենց տեղյակ էր դարձրելիր-. գաղտնիքին հարսանիքից.դեռ շատ առաջ, բայց ոչ-մի անհւն չէր հայտնել: ՝ գրանցված էր նրանց ցուցմունքը: «Նա 3 Եզրակացությունում հայտնեցմեզ հրաշքի մասին, բայց չտվեց հրաշագործիանունը»: 3 Անկոտրումէ մնում նան ինքը` ԱնխելաՎիկարիոն:Երբ պաշտո- 4 նական քննիչը հարնանցիորենհարցնում է, թե նա գիտեր,արդ- 2 մ Նասարը,նա անտարբեյոք, թե ով էր հանգուցյալ Սանտյագո է. րությամբ պատասխանում Նա ինձ հետ կատարվածի հեղինակն էր: Ընդամենըերեք օր տնած հետաքննությանընթացքում քաղա- 8 քացիականներկայացուցիչն էլ իր բաժինն է մտցնում հարցն ՛ ավելի աղավաղելու գործում: ՉգտնելովՍանտյագոՆասարիդեմ 4 ուղղված որնէ փաստ,բարեխիղճպաշտոնականքննիչը կորցնում 3 է իրեն,. հուսահատվում: 416-րդ էջի լուսանցքում դեղագործի ՛Օ կարմիրթանաքով նա անձամբ գրում է. «Տվեք ինձ նախապաշնչող այս մ շարմունք, ն ես կշրջեմերկիրը»: 2ուսահատությամբ նա է նետահարված սիրտ նկարում: Նրա, ֆ ձնափոխության տակ ինչպես նան ՍանտյագոՆասարի բարեկամներիհամար, հե-.

չ

--

տաքննության վերջին պահին դրսնորվածայսօրինակ վարքագիծը համազորէր վերջնական կարծիքի: մահվան օրը Սանտյագո Նասարըշատ լավ Սեփական ցում է, թե ինչպիսին է լինելու իրենվերագրվողանարդարության գինը. դրանում ոչ մի կասկած չկար: Նա լավ էր ճանաչում շրջապատը, գիտեր, որ երկվորյակները կնահանջեն,եթե դիմադրություն ցույց տրվի նրանց: Ոչ ոք չէր ճանաչում ԲայարդոՍան Ռոմանին,բայց ՍանտյագոՆասարըգիտեր, որ հասարակփառամոլության տակ քողարկվում են շատ պարզ բնական ձգտումներ: Գիտեր,բայց ուշադրություն չէր դարձնում: 2ենց այդ տարբերությունն էր, որ դարձավ նրա սպանության պատճառը:երբ վերջին պահիննա իմանում է, որ Վիկարիոեղբայրներ իրեն են սպասում, որ սպանեն, հակառակընդհանուր կարծիքի, նա չի տագնապում, այլ ավելի բացահայտէ ցույց տալիս իր անտարբերությունը: Իմ կարծիքով`նա մահացավ, չհասկանալով սեփականմահը: Քրոջս` Մարգոյիհետ ընթրիքի մասին պայմանավորվելուցհետո, ՔրիստոԲեդոյանթնանցուկ է անում նրան ն տանում նավամատույցից: Նրանց անհոգ տեսքը կեղծ գոհունակության պատրանք է ստեղծում շրջապատում: «Այնքանուրախ էին քայլում, ասաց ինձ Մեմե Լուիզան, որ ես փառքտվեցիաստծուն. թվաց`հարցն Նասաարդենլուծված է»: Բայցոչ բոլորն էին սիրում Սանտյագո րին: Պոլո Կառիլյոյին, էլեկտրական ցանցի սեփականատիրոջը, թվում էր, թե նրա հպարտությունըցինիզմիցէ, ոչ թե գիտելիքներից: «Կարծում էր` հարստություննանձեռնմխելի է դարձնում իրեն», ասաց նա ինձ: Կինը, Ֆաուստա Լոպեսը,մեկնաբանեց. «ինչպեսբոլոր թուրքերը»: Ինդոլեսիո Պարդոննորէ դուրս ելնում Կլոտիլդե Արմենտայիկրպակից, երկվորյակներըհայտնում են նրան, որ եպիսկոպոսիմեկնելուն պես պետք է սպանեն ՍանտյաՆա էլ իր հերթին էր մտածում, որ դրանք հարբածգո Նասարին: ների զառանցանքներեն, բայց ԿլոտիլդեԱրմենտանհասկացնում է նրան ն խնդրում՝զգուշագնել Սանտյագո Նասարին: ասում է նրան ՊեդրոՎինույնիսկ նեղություն չքաշես,-նա ես հաշվել, որ արդեն մեռած է: կարիոն: Ինչ էլ լինի, կարող Դա արդեն մարտահրավերէր: ՈրԻնդոլեսիոՊարդոնՍանտյա2-այտնի գո Նասարիմտերիմն էր` քաջ հայտնիէր երկվորյակներին: նա էր նան, որ միակ մարդն էր, որ կարող էր կանխել ոճրագործությունը, չվարկաբեկելով իրենց՝ երկվորյակներին:ՍակայնԻնդոլեսիո Պարդոննավամատույցիցվերադարձողբազմությանմեջ ՆասարինՔրիստոԲեդոյայիհետ թնանհանդիպումէ Սանտյագո ն ցուկ քայլելիս չի համարձակվումնախազգուշացնել:«Տագնապս է երկուսի ուսին. անցավ», ասաց նա ինձ: Ձեռքով թմփթմփացնում ն թողնում, որ շարունակեն ճանապարհը: Նրանք, Ինդոլեսիո Պարդոյիվրա հազիվ ուշադրություն դարձրած, շարունակում են տպավորությունների հարսանիքիցստացած

գիտակ-

--

--

--

չիգ

վիգ

փոխանակում

ինչ-որ շրջանակի մեջ են առնված՝ դատարկ շրջանակի, ասես: մարդիկ, գիտենալով, որ ՍանտյագոՆասարըպետք է մ խուսափումեն նրա հետ շփվելուց: ՔրիստոԲեդոյաննույն ` է հիշումի̀նչ-որ տարօրինակ վերաբերմունքիրենգ նկատմամբ: ասես երեսներիս բան էր նկարած», «Մեզ նայում էին այնպես, . նա ասաց ինձ: ՍարաՆորյեգան կոշկեղենի կրպակըբացում է նրանգ անցնելու պահին ն սարսափումէ Սանտյագո Նասարի դեմքի գունատությունից: Ծառին Սարաաղջիկ, ասում է նա առանց ՛ կանգ

մեռնի: բանն./ .

|

--

առնելու:

հենվիր,

--

|

Սելեստե Դանգոդը, :

Տնային շորերով դռան շեմին ծաղրելով նրանց, ովքեր պճնազարդվելէին եպիսկոպոսիպատ-վին, Սանտյագո Նասարինհրավիրումէ սուրճ խմելու: «ժամանակ` շահելու համար, մինչն կմտածեի`ինչ անել», ասաց նա ինձ: ՍանտյագոՆասարը պատասխանումէ, որ պետք է շտապ կերպով փոխի շորերն ու գնա քրոջս հետ նախաճաշելու:: «եվ ես տեղի տվեցի,-- բացատրեց ինձ ՍելեստեԴանգոդը:: Թվաց, թե իր անելիքներում այդքան վստահ մարդուն դժվար թե կարողանանսպանել»: Ջամիլ Շաուին միակն է, որն անում : է այն, ինչ անհրաժեշ էր անել: Շշուկներն իմանալուն պես, ՛ նա կանգնումէ իր պարենային խանութի շեմին ն սպասում ՍանտյագոՆասարին: ԻբրահիմՆասարի հետ եկած վերջին արաբը մինչն վերջ նրա հավատարիմ գործընկերն էր ն այժմ. էլ մնում էր նրա ընտանիքի ամենամոտ խորհրդատուն: Միայն նա ուներ Սանտյագո հետ Նասարի խոսելու ամենամեծ իրանա մտածում է, վունքը: Սակայն որ շշուկները կարող են անհիմն լինել, ն այդ դեպքում ինքն անտեղի անհանգստություն կարող է պատճառել նրան. որոշում Է դիմել ՔրիստոԲեդոյային . ն պարզել, թե արդյոք, է գործին: : այս վերջինս լավատեղյակ Ձայն է տալիս: Քրիստո Բեդոյան հրապարակի անկյունում ։ ձեռքով թփթփացնում է ՍանտյագոՆասարի մեջքին ն գնում դեպի Ջամիլ Շաուին: Մինչն շաբաթ, բաժանվելիսասում է նրան: ՍանտյագոՆասարը չի պատասխանում, ինչ-որ բան. այլ ասում է Ջամիլ Շաուիին արաբերեն, վերջինս, բարձրաձայնծիարաբերեն:«Բառախաղ էր, / ծաղելով,պատասխանումԷ նույնպես ՝ որ միշտ փոխանակումէինք», ասաց ինձ Ջամիլ Շաուին: Սանտյագո Նասարըձեռքի շարժումով իր սովորականնշանն է անում: : նստած

--

:

--

--

անգամն

նրանց ն թեքվում հրապարակի անկյունը: Դա վերջին էր, են որ նրանք տեսնում նրան: ՋամիլՇաուիիցլուրն իմանալուն պես, ՔրիստոԲեդոյանդուրս է թռչում խանութից ն վազում Սանտյագո Նասարիետնից: Նկատում է նրան անկյունում թեքվելիս, վազում է, բայց գրվող բազմության մեջ չի գտնում նրան: Ում դիմում է, նույն պատասխանն է ստանում:

--

Ժենգ նոր նրան քեզ հետ տեսանք: Անհնարէ թվում, որ այդքան կարճ ժամանակումնա կարող էր տուն հասնել, բալց վազում է տուն: Այդ պահերինսովորաբարբաց մնացող դռնով նա ներս է ընկնում, չնկատելով հատակինընկած. ծրարը: Մարդկանց չանհանգստացնելու համար,անշշուկ, խավաէ րի մեջ անցնում դահլիճը: Շները ընդառաջ են գալիս, բայց նա տանտիրոջ պես բանալիների զնգզնգոցով հանգստացնում է նրանց ն նրանց ուղեկցությամբ էլ մտնում խոհանոց: Միջանցքում հանդիպում է ԴիվինաՖլորին, որը ջրով լի թասն ու փալասը ձեռքին գնում է դահլիճի փոշին մաքրելու: Նրանիցիմանում է, որ Սանտյագո Նասարըչի վերադարձել:Երբ նա մտնում է խոհանոց, Գուսմանըհենց նոր է կրակին դրած լինում ճագարի Վիկտորիա մսով ապուրը: Աղջիկնանմիջապեսհասկանումէ: «Սիրտըբերանից դուրս էր գալիս», ասաց նա ինձ: ՔրիստոԲեդոյանՍանտյագո Նասարիմասին է հարցնում, աղջիկն անփույթ պատասխանումէ, որ դեռնս չի եկել քնելու: ասում է նրան Ճարցըլուրջ է, Բեդոյան: Նրան --

Քրիստո

--

--

փնտրում են, որ սպանեն նրան: Եվ Վիկտորիա Գուսմանըմոռանում է իր անփութությունը: ասում է նա: Ալդ ողորմելիներըոչ ոքի էլ չեն սպանի, են ասում է Քրիստո Նրանքխմում շաբաթ օրվանից, Բեդոյան: Հենց այդ պատճառով, պատասխանումէ աղջիկը: Ոչ մի հարբածիր կղկղանքը չի ուտում: Քրիստո Բեդոյան վերադառնում է դահլիճ, որտեղ Դիվինա Ֆլորը հենց նոր է բացած լինում պատուհանները: «Երնի այն պատճառով,որ անձրն չէր գալիս, ասաց ինձ ՔրիստոԲեդոյան: Դեռ ժամը յոթը չկար, իսկ ոսկեշող արնն արդեն պատուհաններիցներս էր ընկել»: Նորիցէ հարցնումԴիվինաՖլորին, թե վստահ է, արդյոք, որ Սանտյագո Նասարըդահլիճի դռնով ներս չի մտել: Այս անգամ աղջիկն առաջվանման վստահչէր: 2եետո հարցնում է ՊլասիդաԼիներոյից,աղջիկըպատասխանում է, որ երկու րոպե է առաջ գիշերային սեղանին սուրճ դրել, բայց չի արթնացրել նրան: Այդպես էր. կարթնանար յոթին, սուրճ կխմերն ցած կիջներ` --

--

--

--

--

--

--

.

--

--

| '

ընթրիքի հրահանգներ տալու: ՔրիստոԲեդոյան նայում է ժաէ երկրորդ ' մացույցին. ժամը 6-ն անց էր 56 րոպե: Բարձրանում հարկ, համոզվելու, որ Սանտյագո Նասարըներս չի մտել: դուռը ներսից փակէր: Սանտյագո Նասարըմոր Ննջասենյակի ննջարանով էր դուրս գնացել: ՔրիստոԲեդոյանոչ միայն լավ էր ճանաչում սենյակները,այլն այս ընտանիքում վայելում էր այնպիսի վստահություն,որ ուղղակիՊլասիդաԼիներոյիննջարանով է անցնում կից սենյակը: Ցանցաճոճի վրա կողքիպառկած,ձեղսեղմած նահարկիցընկնող արնի շողը դեմքին, ձեռնափն այտին «Ասես է տեսիլք լիներ»,ասաց կինը հրեշտակ հիշեցնում նրան. ինձ ՔրիստոԲեդոյան:Այդ գեղեցկությամբ տարված՝մի պահ հիանումէ նրանով, հետո անձայն դուրս է գալիս ննջարանից, անցնում լոգարանի կողքով ն մտնում Սանտյագո ՆասարիննջաՏեսնում է տեղաշորըհավաքած,աթոռի վիա՝ խնամքով սենյակը: ծալած ամենօրյա հագուստը, վրան՝ հեծյալի սոմբրերոն, հատավրա կին, մտրակիկողքին` երկարաճիտկոշիկները: Գրասեղանի 6-ն է ՍանտյագոՆասարի զարթուցիչը ցույց տալիս անց 58: «Մտածեցիե̀րնի զինվել ու նորից դուրս է գնացել», ասաց ինձ ՔրիստոԲեդոյան:Բայցատրճանակըգտնում Է գրասեղանիդարակում: «Նա երբեք զենք չէր կրակել,-- ասաց ինձ Քրիստո Բեդոյան: Որոշեցիվերցնել ատրճանակնու տանելՍանտյագո Նասարին»:Ատրճանակըվերնաշապիկիտակից կոխում է գոտհետո է նկատում,որ այն կատեղն ու միայն հանցագործությունից դատարկէ: 2ենց դարակըփակելիս էլ ՊլասիդաԼիներոն գավաթըձեռքին հայտնվում է դռների մեջ: է նա: Այս ինչպես Տեր Աստված,-վախեցրիրինձ: ՔրիստոԲեդոյանէլ իր հերթին է վախենում: Տեսնում է նրան վառ լույսի տակ, ոսկեգույն, նախշազարդշրջազգեստը հագին, մազերն արձակած, ն նրա սկզբնականհիացմունքը իսպառցն-. դում է: Փոքր-ինչ շփոթված պատասխանումէ, որ եկել է Սանտագո Նասարիետնից: Գնացելէ եպիսկոպոսինդիմավորելու, ասում է Պլասիդա Լիներոն: Այնտեղիցվերադարձավ, ասում է նա: Ես ենթադրում էի... Նա շշնջում է կինը: անարժան, մոր զավակ է: չի կարողանում հանգիստ Նկատելով,որ ՔրիստոԲեդոյան կանգնել, կտրում է խոսքը: «Հուսով եմ` աստված ինձ կների, ասաց ինձ ՊլասիդաԼիներոն,-- բայգ նրա շփոթմունքն այն:

--

սուրճի

--

բացականչում --

յ

|

--

--

--

--

--

--

--

--

-

պիսին էր, որ ասես գողության էր եկել»: Հարցնում է, թե ինչ է պատահել:ՔրիստոԲեդոյանվախենումէ կասկածանքառաջացնելուց ն չի Բամարձակվումասել ճշմարտությունը: Ոչինչ, պատասխանումէ նա: ոչ մի րոպե աչք չեմ փակել: Հեռանում է, ոչ մի բագատրություն չտալով: «Բոլոր դեպքերում, --ասաց նա ինձ, նրան միշտ էլ թվում էր, որ իրեն են»: Հրապարակում հանդիպում է բացօթյա ժամերկողոպտում գությունից եկեդեցիվերադարձողչյպադրե Ամադորին, բայց մտածում է, որ վերջինսՍանտյագո Նասարիհոգինփրկելուհամարոչինչ անել է չի կարող: Որոշում վերադառնալնավամատույց, երբնկատումէ, դր ԿլոտիլդեԱրմենտայի կրպակիցկանչում են իրեն: Մազերըխառնած, դեմքի գույնը գցած, կոճակներնարձակածվերնաշապիկի թները վեր քշտած,սուսերի ծայրից անձամբ շինած դանակը ձեռքին, շեմքին կանգնածէր ՊեդրոՎիկարիոն:Նրատեսքն ավելի թշվառէր թվում, քան հանցագործըկունենար, բայց դա այն բանի միակ ու ակնհայտ վկայությունը չէր, որ նա վերջին րոպեին էլի մի փորձ է անում, որպեսզի թույլ չտան ոճրագործություննիրականացնել: ասա Քրիստոբալ, գոռում է նա, Սանտյագո Նասարին, որ այստեղ իրեն ենք սպասում, որ սպանենք: ՔրիստոԲեդոյանգուգեն նրան խանգարելուայդ ծառայությունը մատուցեր: «Եթե ես ատրճանակկրակելիմանայի, Սանտյագո Նասարն այժմ ողջ կլիներ», ասաց նա ինձ: Բայց ատրճանակի փողին դեմ առնող գնդակի պայթման վտանգի մասին այնքան լսելուց հետո, նա սարսափումէ այդ մտքից: խոսակցություններ եմ` նա զինված է այնպիսիզենքով, որ Նախազգուշացնում գոռում է նա: մեքենա կարող է ջարդուփշուր անել, Պեդրո Վիկարիոնգիտեր, որ դա ճիշտ չէ: «Նա երբեք չէր զինվում, եթե հեծյալի զգեստ հագած չէր լինում», ասաց նա ինձ: երնի կգերադասեր, դր նա զինված լիներ, երբ ինքը Սակայն որոշեց մաքրել քրոջ պատիվը: Մեռածներըչեն կրակում, գոռում է նա: Դռներումհայտնվումէ Պաբլո Վիկարիոն:Դեմքը եղբոր դեմքի նման գունատ, հարսանյաց երեկոյին հագած ժակետով,ձեռքում` լրագրի մեջ փաթաթածդանակը: «Եթե դա չլիներ, ասաց ինձ Քրիստո Բեդոյան, երբեք չէի իմանա, թե նրանցից ով՝ ով է»: ՊաբլոՎիկարիոյի թիկունքում հայտնվումէ ԿլոտիլդեԱրմենտան: Նա գոռում է ՔրիստոԲեդոյային,որ շտապի, ն որ թուլամորթների ողբերայս երկրում միայն նրա պես մարդը կարող է Ը

--

--

--

այլես.

Ուղղակի

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

գությունը:

-

խափանել

.

սեԱյն, ինչ կատարվում է հետո, դառնում է հաննուրի փականություն:Նավամատույցից վերադարձողժողովուրդը, գո-

տեղ ռոգներից բորբոքված, սկսում է հրապարակի շուրջը գրավել,- որպեսզի ներկա լինի հանցագործ արարքին: Քրիստո Բեդոյանծանոթներին հարցնում է ՍանտյագոՆասարի մասին, բայց ոչ ոք նրան տեսած չի լինում: 2ասարակացակումբի մուտքի մոտ հանդիպում է գնդապետ Լազարո Ապոնտեին ն պատմում ԿլոտիլդեԱրմենտայի -կրպակի դիմաց հենց նոր տեղի ունեցածիմասին: Չի կարողպատահել, ասում է գնդապետ Ապոնտեն: Ես նրանց ուղարկեցիքնելու: Ես հենց նոր հանդիպեցինրանց խոզ մորթելու դանակները ձեռքներին, ասում է ՔրիսյտոԲեդոյան: Չի կարողպատահել,որովհետննախքանքնելու ուղարկելը, ասում է ալկալդը: ես խլեցի նրանց դանակները, Երնի դու ես տեսել նրանց: դրանիցառաջ Ես նրանց երկու րոպե .առաջ տեսա, ամեն մեկի ձեռքին մի-մի խոզ մորթելու դանակ, ասում է ՔրիստոԲեդոյան: ասում է քաղաքագլուխը: Սատանան տանի, ՈՒրեմն նրանք վերադարձելեն ուրիշ դանակներով: Նա խոսք է տալիս անմիջապեսզբաղվել այդ հարցով, բայց մտնում է Հասարակաց ակումբ` երեկոյի համար մի պարտիա դոմինո պատվիրելու,իսկ երբ դուրս է գալիս այնտեղից,ոճիրն արդեն կատարվածԷ լինում: ՔրիստոԲեդոյանկատարումէ իր միակ մահացու սխալը. վճռելով, որ Սանտյագո Նասարըվերջին պահինորոշելէ առանց շորերը փոխելուգնալ մեր տուն ընթրիքի, ինքն էլ գնում է նրա ետնից: Շտապ քայլերով անցնում է գետաամեն փով, հանդիպողիհարցնում, թե, արդյոք, չեն տեսել, բայց ոք ոչ չի կարողանումճիշտ պատասխանտալ: Նա չի վհատվում` մեր տուն տանող ուրիշ ճնապարհներ էլ կային: Պրոսպերա է Արանգոն,պճնուհին, աղերսում նրան որնէ օգնություն ցույց տալ մահճակալի վրա ընկած մահամերձ հորը`նրան եպիսկոպոսի անեծքից փրկելու համար: «Ես նրան տեսա անցնելիս,-- ասաց ինձ քույրս Մարգոն: Դեմքը հանգուցյալի դեմքի էր նման»: ՔրիստոԲեդոյանկորցնում է չորս րոպե, խոստանումէ վերադառնալ ավելի ուշ ն հիվանդինավելի մանրազնին քննել, սակայն ՊրոսպերաԱրանգոյինօգնում է հիվանդին ննջարան տեղափոխել ն էլի երեք րոպե է կորցնում:Երբ վերջապեսդուրս է գալիս, լսում է հեռավոր աղմուկ, ն նրանթվում է, թե հրապարակում հրաձգություն է սկսվել: Փորձում է վազել, բայց գոտկատակը --

--

"

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

խոթած ատրճանակը խանգարումէ նրան: Շրջանցելովվերջին անկյունը, թիկունքից ճանաչում է մորս, որ քարշ տալով տուն էր տանում փոքր տղային: էուիզաՍանտյագա, գոռում է նա, ուր է քո սանիկը: Մայրսհազիվ Է շրջումարգունքներով ողողված դեմքը: ասում են՝ նրան Ախ, որդիս, պատասխանումէ նա, սպանեցին: Այդպես էր: Այն ժամանակ, երբ Բեդոյան Է նրան, Սանտյագո Նասարըմտնում է նշանածի՝ Ֆլորա Միգելի տուն, որ գտնվում էր ճիշտ այՄ անկյունում, որտեղ Քրիստո Բեդոյան վերջին անգամ տեսել էր նրան: «Մտքովս անգամ չանցավ, որ նա կարող էր այնտեղ լինել, ասաց ինձ նա, տան որովհետն այդ ապրողները երբեք կեսօրից շուտ չէին արթնանում»: Դա սովորականերնույթ էր. Նաիր Միգելնամբողջ համայնքի կողմից հարգված մարդ էր, նրա հեղինակությունն անառարկելի էր, ն, համաձայննրա կամքի, ընտանիքի բոլոր անդամներըքնում էին մինչն ժամը տասներկուսը: «Դա է պատճառը, որ անհոգ Ֆլորա Միգելը բացված վարդի է նման», ասում էր Մերսեդեսը: Ճշմարտություննայն էր, որ նրանք շուտ ն արթնացող աշխատասեր մարդիկ էին: ՍանտյագոՆասարի ն Ֆլորա Միգելի ամուսնության պայմանըծնողներն էին կապել: ՍանտյագոՆասարը պաշտպանում էր ամուսնության նկատմամբ հոր ունեցած հայացքները ն վճռականորեն կողմ էր պայմանի իրականացմանը: Թեն Ֆլորա Միգելը լիովին օգտվում էր իր ծաղկուն վիճակից, բայց ազնվության ն համեստությանհարցերում դեռ շատ պակասություններուներ: Նա արդեն քավորկին էր եղել իր սերնդակիցների բոլոր հարսանիքներին, այնպես որ ծնողների պայմանըուղղակի չտեսնված փրկություն էր նրա համար: Նրանց նշանադրությունը հասարակ էր, առանց այցելությունների ն սրտագին հառաչանքների:Բազմիցսհետաձգված հարսանիքըվերջապեսնշանակվածէր գալիք 7.արության --

--

--

`

--

--

--

Քրիստո

փնտրում

--

--

տոների

"վերջերին: Այնօրը Ֆլորա Միգելն արթնանում է եպիսկոպոսիշոգենավի սուլոցից սում

են

ՎիկարիոերկվորյակներըսպաՍանտյագոՆասարին,որ սպանեն նրան: Միանձնուհի ն

քիչ անց իմանում,

որ

դժբախտությունից հետո արժանացել էր նրա հետ խոսելու բախտին,չի կարողանում ասել, թե ով էր հայտնել իրեն նախատեսվողսպանության լուրը: «Միայն հիշում եմ, որ առավոտյան ժամը վեցին ողջ աշխարհը գիտեր այդ մասին», ասել էր նա քրոջս: Բայցնա չի հավատում, որ կարող են սպանել Սանտքրոջս,

որ

Նասարին, այլ մտածում էր, որ, երնի, ուզում են բռնի կերպով ամուսնացնել ԱնխելաՎիկարիոյիհետ` վերջինիս կորցրածպատիվըվերականգնելունպատակով:Նա ստորացմանճըգնաժամէ ապրում: Եվ երբ բոլորը եպիսկոպոսինեն սպասում, նա ննջարանում խեղդվում է հուսահատության արցունքներից ն զայրույթով արկղիկն է ճխտում ՍանտյագոՆասարի`քոլեջից ուղարկածնամակները: Ֆլորա Միգելինայցելելիս ՍանտյագոՆասարը բանալիներով մետաղյա ճաղերը,թեկուզ միշտ տկտկացնումէր պատուհանների տանը Ֆլորա Միգելիցբացի ուրիշ մարդ չլիներ: Այդ օրն աղջիկը սպասում էր նրան. արկղիկըփեշի տակ պահած: Սանտյագո Նասարը փողոցից չէր կարող տեսնել նրան, ն, մինչն բանալիներով կտկտացներ, աղջիկը մետաղյաճաղերի միջից նկատում է նրան: Մտիր, ասում է նա: 6-ն անց 45-ին այդ տան դուռը բացող դեռ չէր Առավոտյան կըրՆասարըՋամիլ Շաուիի եղել, նույնիսկ բժիշկը: Սանտյագո մոտ հենց նոր էր բաժանվել ՔրիստոԲեդոյայից.անհավապակի է, տալի որ հրապարակումգտնվող այնքան մարդկանցիցոչ ոք նկատածչլիներ նրա՝ հարսնացուիտուն մտնելը: Պաշտոնական քննիչը փորձեց գտնել գոնե մեկին, որ տեսած լիներ: Նա այդ անում է նույն այն համառությամբ,ինչ որ ես, բայց`ապարդյուն: Եվ եզրակացության382-րդ էջի լուսանցքում կարմիրթանաքով գրում է մի նոր իմաստնություն. «Ճակատագիրըմեզ կույր է դարձնում»: Սանտյագո Նասարըմտնում է գլխավորմուտքից, բոլորի աչքի առջն: Ֆլորա Միգելը,զայրույթից դեղնած,սպասում է նրան դահլիճում ն, վերջինիս ներս մտնելուն պես, նրան է մեկնում նամակներիարկղը: ասում է նա: Առ, Եվ թեկուզ սպանեն քեզ: Նասարիձեռքից,նամակԱրկղնընկնում է ապշածՍանտյագո են Նա ները գրվում փորձում է մտնել ննջարան, հատակովմեկ: բայց Ֆլորա Միգելը փակում է դուռն ու գցում սողնակը: Նա ամբողջ բախումէ դուռը, ժամինանպատեհաղմուկ բարձրացնում, հանում: են նրա ավելի տունը ոտքի Երնում թվով տասնչորսից մեծ ու փոքր դիվանագետները: Վերջինըհայտարյունակիցները՝ է բերած նրվում ՆաիրՄիգելը` ներկած մորուքով, հայրենիքից հանում, տանը: նույնիսկ երբեք գլխից չէր բեդվինի չալմայով, որ Ես ճանաչումէի նրան. ծանրակշիռ, հաղթանդամ մարդ էր նա, բայց նրա ուժը նրա հեղինակության մեջ էր: Ֆլորա, կանչում է՛նա իր լեզվով, բացիրդուռը: յագո

՛

--

|

Վ

/

--

|

--

--

--

--

--

Հ-պ-Խ ա...

Նա մտնում

աղջկա ննջարանը, մյուսները զարմացածնայում ՍանտյագոՆասարին, որ, ծնկաչոք, հատակից հավաքում է նամակներնու դարսում արկղիկիմեջ: «Խղճալիտեսարանէր», ասացին ինձ: Մի քանի րոպե անց Նաիր Միգելը դուրս է գալիս ննջարանից, ձեռքով նշան է անում, ն ընտանիքի բոլոր անդամեն: ներն իսկույն անհետանում Նա ՍանտյագոՆասարի հետ խոսում է արաբերեն: «Իսկույն զգագի, որ իմ հայտնածիմասին նլ ոչ մի տեղեկությունչուներ», ասաց նա ինձ: Տեղեկանումէ, թե գիտի, արդյոք, որ Վիկարիո եղբայրները նրան են փնտրում, որ սպանեն:«Գույնը գգեգ,իրեն այնպես կորցրեց,որ դժվարէր որոշել` հասկանումէ թե ոչ», ասաց նա ինձ: Եվ որոշում է, որ նրա այդ վիճակը ոչ թե վախից է, այլ շփոթմունքից:. Դու ինքդ պետք է գիտենաս` նրանք ճիշտ են, թե ոչ, ասում է նա: Բոլոր դեպքերում դու միայն երկու ելք ունես. կամ պատսպարվումես այս տանը, որ նան քո տունն է, կամ վերցնում ես հետդ իմ հրացանը: Ես դրանից ոչինչ չեմ հասկանում, ասում է Սանտյագո է

են

--

--

--

--

--

Նասարը: է

Դա միակ նախադասությունն է լինում, որ նա արտասանում իսպաներեն: «Ասես թրջված ծիտ լիներ», ասացգ ինձ

Նաիր Միգելը: Նա նրա ձեռքից վերցնում է արկղիկը, որ շփոթված Սանտյագո Նասարը չի իմանում ուր դնել, երբ ուզում

բացել դուռը: ասում է նրան: Նրանք երկուսով կլինեն քո դեմ, ՍանտյագոՆասարը մեկնում է: 2չրապարակում հավաքված ժողովուրդն ասես ներկայացմանսպասելիս լիներ: Բոլորը նկատում են նրան, բոլորը հասկանում են, որ նա արդեն գիտի, որ պետք է սպանեն իրեն, բայց չի կարողանում գտնել տան ճանապարհը: Ասում են՝ իբր ինչ-որ մեկը պատշգամբիցգոռում է. «Ոչ այստեղով, թուրք... Հին դռնով, հին..»: Սանտյագո Նասարը փորձում է գտնել այդ գոռացողին: Ջամիլ Շաուին գոռում է, որ վազի դեպի իր կրպակը, իսկ ինքը տուն է ընկնում որսորդական հրացանի ետնից, բայց չի կարողանում հիշել, թե որտեղ է պահել փամփուշտները: Սկսում են գոռալ ամեն կողմից, ե ՍանտյագոՆասարը, միաժամանակլսվող. այդքան ձայներից շփոթված, մի քանի անգամ աջ ու ձախ է վազում: Նա վազում է դեպի տան ետնամուտքը,բայց հանկարծհիշում է, որ գլխավոր մուտքի դուռը բաց է: է

--

--

..

Գալիսէ,

--

ասում

է

ՊեդրոՎիկարիոն:

Երկուսնէլ միաժամանակեն նկատումնրան: ՊաբլոՎիկարիոն է ժակետը, կախում է աթոռի թիկնակից, բացում է փաթեթն ու դանակը բարձրացնում, ինչպես յաթաղան: Իարից անկախ նրանք խաչակնքում են երեսները: Կլոտիլդե Արմենտան կառչումէ ՊեդրոՎիկարիոյի վերնաշապիկիցն գոռում է կսպանեն Սանտյագո Նասարին, որ փախչի, որ ուր-որ նրան: Նրա այդ ահռելի գոռոցը ծածկում է բոլոր ձայները: ասաց ինձ Կլոտիլդե Արմենտան, «Սկզբում նա վախեցավ, ն .ով թե չհասկացավ, որտեղից է գոռում»: Բայց երբ տեսնում է է նան նկատում նրան, Պեդրո Վիկարիոյին, է տապալում կնոջն ու եղբորից որը մի հարվածով գետին առաջ իջնում: Սանտյագո Նասարը այդ պահին գտնվում էր տանից մոտ մետր հեռավորության վրա. վազում է դեպիգլխավորմոտքը: Դրանից հինգ րոպե առաջ Վիկտորիա Գուսմանըխոհանոցում պատմում է ՊլասիդաԼիներոյին այն, ինչն արդեն հայտնի էր ամբողջ աշխարհին: ՊլասիդաԼիներոյի ջղերն ամուր էին, ն նա չի ընկնում իրարանցմանմեջ: 2-արցնումէ Վիկտորիա Գուսմանին, թե նա հայտնել է, արդյոք, տղային այդ մասին, ն վերջինս կանխակալ ստում է, պատասխանելով, որ, իբր, երբ տղան իջել է սուրճ խմելու, ինքը դեռնս ոչնչի տեղյակ չի եղել: ԴիվինաՖլորը շարունակումէ սրահի փոշինմաքրել ն հանկարծ է հրապարակ նկատում է ՍանտյագոՆասարին,որ մտնում ն սկսում է բարձրանալ ննջարան տանող հին նավամատույցի աստիճաններով: «Դա, իրոք, տեսիլքի էր նման, պատմեց ինձ ԴիվինաՖլորը: 2ագին սպիտակ շորերն էին, ձեռքին ինչ-որ բան ուներ. ինձ թվաց, թե վարդերի փունջ էր գրկել»: Այնպեսոր, երբ ՊլասիդաԼիներոն հարցնում է, ԴիվինաՖլորը հանգստացնումէ նրան: ասում է նրան: Մեկ րոպե առաջ սենյակ մտավ, Այդ պահին ՊլասիդաԼիներհն նկատում է հատակին ընկած ծրարը, բայց չի մտածում բարձրացնել այն: Միայն հետո, ողբերգական շփոթության պահին, ինչ-որ մեկը հաղորդում է նրան նամակիիմաստը:Բայցդռնից նա հանկարծնկատումէ Վիկարիո եղբայրներին, որ մերկացրածդանակներով վազում են դեպի իրենց դուռը: Իր տեղից նա տեսնում է նրանց, բայց չի կարողանում տեսնել որդուն, որ դեպի դուռն է վազում մյուս անկյունից: «Մտածեցի,որ նրանք ուզում են ներս խուժելն տանը սպանել նրան», ասաց նա ինձ: Նա վազում է դեպի դուռն ու կտրուկ փակումայն: Արդենսողնակըգցած, լսում է ՍանտյագոՆասարի գոռոցն ու դռանըիջնող տագնապալիհարվածները, բայց կարծում է գալիս, որտեղից է, թե այդ գոռգոռոցը ննջարանիպատշգամբից տղան հայհոյանք է թափում Վիկարիոեղբայրների գլխներին: ՈՒ ինքն էլ նետվում է օգնելու նրան: Մի քանի վայրկյան է մնում, որ ՍանտյագոՆասարը տուն գցի իրեն, երբ դուռը փակվում է ներսից: Նա բռունցքներով հանում

--

--

--

--

--

--

ծեծում

է դուռը, բայց նույն պահին էլ ստիպված է լինում շրջվել ն անզեն ձեռքերով դիմավորել թշնամիներին: «Ես սարսափեցի, երբ տեսա նրան դեմս կանգնած, ասաց Նա կրկնակի մեծ ինձ Պաբլո Վիկարիոն: թվաց, քան կար իրականում»: ՍանտյագոՆասարըբարձրացնումէ ձեռքը, որ կասեցնի աջից հարձակվող Պեդրո Վիկարիոյի առաջին հարվածը: Պոռնիկի լակոտներ, գոռում է նա: Դանակըանցնում է նրա աջ դաստակի միջով ն մինչն կոթը խրվում կողը: Նրա գոռոցի ձայնը լսքւմ են բոլորը: Ախ,մայրիկ... Սսագործ Պեդրո Վիկարիոնդանակը դուրս է թաշում ըստ սովորության ն մի երկրորդհարված է հասցնումհենց նույն տեղը: «Զարմանալինայն էր, որ դանակը մաքուր էր դուրս գալիս, հայտարարեցՊեդրոՎիկարիոն քննիչին: Ամենաքիչըերեք հարվածհասցրեցի,բայց մի կաթ արյուն չկաթեց»: Երրորդհարվածից հետո ՍանտյագոՆասարըփորն է պաշտպանում ձեռքերով, հետո գազանի նման մռնչում ն փորձում է մեջքը դարձնել նրանց: ՁախիցՊաբլոՎիկարիոնկեռ դանակովմիակ հարվածն է հասցնում գոտկատեղին ն արյան ուժեղ շիթը ցրցամում է նրա վերնաշապիկը:«Արյունիցէլ նրա հոտն էր գալիս», ասաց նա ինձ: Երեք անգամ մահացու վիրավորված, ՍանտյագոՆասարըդեմքը նորից է նրանց դարձնում,հենվում է մեջքով մայրական դռանն ու այլնս ոչ մի դիմադրություն ցույց չի տալիս: «Էլ չէր գոռում, ասաց ՊեդրոՎիկարիոնքննիչին: Թվացթե նունիսկ ծիծաղում է»: Եվ վախի սահմանն անցածի կույր համարձակությամբ նրանք սկսում են դաշունահարել նրան` դռանը սեղմած, համաչափ, թեթն հարվածներով:Նրանք չեն լսում իրենց իսկ ոճրագործությունից սարսափահար եղած ամբոխիաղմուկ-աղաղակը:«Ինձ զգում էի անպես, ինչպես արագ ընթացող ձիավորն է զգում իրեն», հայտարարեց ՊաբլոՎիկարիոն:Ուժասպառ եղած, շուտով երկուսն էլ ուշքի են գալիս, բայց... նրանց թվում է, թե Սանտյագո Նասարըերբեքչի ընկնելու: «Սարսափելի բան, եղբայրս, -- ասաց ինձ Պաբլո Վիկարիոն, դու չես պատկերացնում, թե ինչքան դժվար է մարդ սպանելը»: Որպեսզիմիանգամիցվերջացնիգործը, Պեդրո Վիկարիոնփնտրում է նրա սիրտը այնտեղ, որտեղ առհասարակխոզերի սիրտն է լինում: Իրականում ՍանտյագոՆասարը. չի ընկնում այն պատճառով, որ դանակի հարվածները նրան գամած են լինում դռանը: ԳազազածՊաբլո Վիկարիոն մի հորիզոնական հարված է հասցնում փորին ն փորոտիքը բլթոցով դուրս է թափվում: Պեդրո Վիկարիոնպատրաստվում է նույնպիսի հարված հասցնել, բայց վախից սիրտը կանգնում է, ն հարվածը գալիս է ազդրին: ՍանտյագոՆասարըէլի որոշ ժամանակ մնում է դռանը հենված, հետո նկատում է լույս աշխարհ ելած սեփական փորոտիքն ու... ծնկի է իջնում: --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

կապտագույն

Ննջասենյակներումբարձրաձայնկանչելուց հետո, Պլասիդա. : Լիներոն մոտենում է պատուհանինն նկատում հրապարակով դեպի եկեղեցի վազող Վիկարիոերկվորյակներին:Որսորդական հրացանըձեռքին նրանց ետնիցեն վազում Ջամիլ Շաուինու էլի ն ՊլասիդաԼիներոնմտածում է, որ մի խումբ անզեն արաբներ, վտանգնարդեն անցել է: Նա պատշգամբէ ելնում ն մուտքի մոտ, կեղտի ու փոշու մեջ նկատում ՍանտյագոՆասարին,որ փորձում է վեր կենալ սեփականարյան միջից: Մի կերպ ոտքի կանգնելով, նա ձեռքի մեջ է հավաքումդուրս թափվածսեփականփորոտիքն ու սկսում է քայլել: Շենքը լրիվ շրջանցելու ն խոհանոցիմուտքից ներս մտնելու համար, նա անցնում է հարյուր մետրիցավելի: Նա դեռնսպարզորոշ հասկանում է, որ փողոցի կողմից ճանապարհը երկար է, ն մտնում է հարնան բակը: Պոնչո Լանաոն, նրա կինն ու հինգ երեխաներըչեն լսում, թե իրենց մուտքիցքսան մետրի վրա ինչ է կատարվում:«Աղմուկ լսում էինք, ասաց ինձ նրա կինը, բայց մտածեցինք,որ, երնի, եպիսկոպոսիպատվինեն գոռում»: Եվ՞այն պահին, երբ նրանք պատրաստվում են ընթրիքի նստել, ներս է մտնում արնաթաթախ ՍանտլագոՆասարը, որ գրկած բերումէ սեփականփորոտիքիկույտը: ՊանչոԼանաոն ասաց ինձ. «Երբեք չեմ կարողանումմոռանալնրանից փչող կղկղանքի հո-տը»: Նրա ավագ դուստրը, ԱրխենիդաԼանաոն, պատմեց, որ ՍանտյագոՆասարըքայլում էր իր մշտականհպարտությամբ, հաստատ քայլերով, իսկ գանգուր մազերովշրջափակվածարաբական դեմքն ավելի գեղեցիկ էր, քան երբնէ: Սեղանիմոտով անցնելիս նա ժպտումէ նրանց ն գնում դեպի խորքում գտնվող Լանաոն: դուռը: «Վախից քար էինք կտրել», ասաց ինձ Արխենիդա Ալդ պահին իմ հորաքույր ՎենեֆրիդաՄարկեսը,որ գետի մյուս ափին գտնվող իր տան բակում ձուկ էր չորացնում, նկատում է նրան հին նավամատույցիաստիճաններովբարձրանալիս: Սանտյագո, որդիս, ինչ այդ գոռումէ նա, --

--

--

է

--

--

պատահելքեզ: ՍանտյագոՆասարընույնիսկ կարողանումԷ Այն, ցր ինձ սպանեցին,Վենե մորաքույր, --

է նա:

Վերջին աստիճանի վրա

նրան: ճանաչել.

--

պատասխանում

ոտքի իսկույն սայթաքում է, բայց

կանգնում: «Նույնիսկ չմոռացավ ձեռքով աղիքներից մաքրել հողը», ասաց ինձ իմ հորաքույրՎենեն: 2ետո նա տուն է մտնում ետին դռից, որ բաց էր առավոտյան ժամը վեցից, ն երեսնիվայր ընկնում է խոհանոցիհատակին:

է

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԼԲԵՐ ՔԱՄՅՈՒ.

ԱՆԿՈՒՄ

Ֆրանսիացինշանավոր թատերագիր, թատերգակ,էսսեիստ ն փիլիսոփա Ա.Քալուի (1913-1960) «Անկում» վիպակը լույս տեսավ 1956 թվականին: Այն հեղինակի ստեղծագործություններում առանձնահատուկ

նշանակություն ունի. ինչպես նշվել է՝ վիպակը նշանավոր գրողի ողջ գրական-տեսականժառանգությանյուրօրինակհամառոտագրությունն է, ուր, ասես ոսպնյակում, ի մի են բերված ստեղծագործական գրեթե բոլոր մոտիվները: Իր.հերոսիինքնախոստովանությամբ` Ա.Քամյունտվել է ժամանակակիցմարդու ներաշխարհի ամբողջական ն ուրույն մի համայնա-

.

պատկեր,որը, կարելի է ասել, բնութագրականէ դարաշրջանայինիմաստով: Վիպակի հիմնախնդիրը համատարած. ա ն կ ման պատմությունը կերտելն է, որում բացահայտված են ստի, կեղծիքի, փարիսեցիության,աբսուրդի (իր բոլոր դրսնորումներով), մարդկային հարաբերություննեի ենթագիտակցական այլասերման, օտարման, խորթացումի հոգնոր. հոգեբանական, սոցիալական ն բարոյական հիմբերը:

ԹՈՄԱՍ ՎՈՒԼՖ.

ԵՐԿՐԻՈՍՏԱՅՆԸ

«Վուլֆյան խոսքիկերտվածքըեիշեցնում է Հոմերոսին,-դա հնադարի երգասացի ասք-արտասանությունէ». Մալքոլմ Քաուլիիայս արտահալտությունը լավագույնս բնութագրում է ամերիկյանգրականության հսկայի՝ Թոմաս Վուլֆի (1900. 1938) ռղջ գրականությունը:«Երկրի ոստայնը» վիպակը հրատարակվելէ հետմահու (1939 թ-ին): Ինչպես «Նայիր տանը քո, հրեշտակ», «Ժամանակին գետի մասին» ն «Դեպի տուն վերադարձ չկա» վեպերում՝հեղինակն այստեղ ստեղծագործումէ ֆոլքներյան հայտնի բնորոշմամբ՝ ողջաշխարհըտեղավորելասեղի ծակի մեջ: գրեթե առասպեմենախոսություն-պատմության Ամերիկացի գեղջկուհու

լաբանական կառույցը ներառում է գոյության ողջ խռովքն ու խուլ տագնապը: «Մեզանիցդուրս ն մեր մեջ իսկ ինչ-որ «անբացատրելի» բան կա»` արձակագրիհենց այս խոստովանությանմեջ էլ թաքնվածէ վիպակի վսեմն ողբերգական,տագնապալին արարչագործկենսառիթմը:

ՌԻՉԱՐԴ ԲԱԽ. ՋՈՆԱԹԱՆ

ՌիչարդԲախը(ծնվ.

`

ԼԻՎԻՆԳՍԹՈՆ ՃԱՅԸ

1933 թ.)

ամերիկացիօդաչու է, գերմանացիմեծ կոմպոզիտոր Յո.ԱՍ.Բախի շառավիղներից: Գրականությամբ հիմնավորապես երբեք չզբաղված հեղինակը լոթանասնական թվականներին հրա։ռարակեց «ՋոնաթանԼիվինգսթոն ճայը» այլաբանություն-վիպակը, որն իսկույն բեսթսելեր դարձավմ̀ի տարվա մեջայն թարգմանվեց աշխարհի

բազմաթիվ լեզուներով: Ամերիկյանքննադատությունն այն նույնիսկ հանրահայտ«ՄոբիԴիքի»կողթը դրեց: Վիպակումգրողի անշուշտ նան «օդաչուական» փորձից ծնված վերապրումըմիահյուսվածէ ավետարանական(գուցե նան բուդդայական) ընթերցողը կնըընկալումներին. «բացարձակթռիչքի» հոգնոր վիճակում կատիքրիստոնեական նուրբ, նորովի ն արդիականմի վարդապետության ընկալում, որը մարդուն հաղորդակից է դարձնում անդրանցումային գոյությանը, մաքրագործում է նրան ն միաձուլում համատիեզերական կեցությանը:

ՋՈՐՋ ՕՐՎԵԼ. ԱՆԱՍՆԱՖԵՐՄԱ

Անգլիացիհռչակավոր գրողի (1903--1950)

«84»

ն

«Անասնաֆեր-

վեպերըքսաներորդ դարի «հակաուտոպիալի»հանրահայտնմուշներ են, ուր հեղինակը թննարկում է տոտալ ռեժիմներիպայմաններումանհատականությանոչնչացմանգործընթացը:«Անասնաֆերման»ս'ով եընթերցողին մեկնելու հարկ հազիվ թե լինի. նա իսկույն տական են` առաջին հայացքից) կճանաչի ն անասնաֆերման, ասում (ինչպես ե... թող ներվի ասել` անասուններին: մա»

ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ

ՀԱՅՏԱՐԱՐՎԱԾ

ՄԱՐԿԵՍ.

`

ՄԻ

ԽՐՈՆԻԿԱ

ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ

«Մոգականռեալիզմի» կարկառուն դեմքերից մեկի Գ.Գ. Մարկեսի ՝ (ծնվ. 1928 թ.) վիպակը շարունակում է «Հարյուրտարվամենություն» ն «Նահապետի աշունը» վեպերի գեղագիտականխնդիրը`ֆանտաստի`

հեքիաթային պատումիհնարքներով պատկերելկյանքը, տալ նրա ։ հավաստիպատկերը:

կայի

ն

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

`

Ալբեր Քամյու. ԱՆԿՈՒՄ (թարգմ. Գր. Քեշիշյանի) Թոմաս Վուլֆ. ԵՐԿՐԻ ՈՍՏԱՅՆԸ (թարգմ. Ա. Ջիվա Ջորջ Օրվել. ԱՆԱՍՆԱՖԵՐՄԱ (թարգմ: Ա. էմինի)

ՌիչարդԲախ.ՋՈՆԱԹԱՆ ԼԻՎԻՆԳՍԹՈՆ ՃԱՅԸ

(թարգմ. ն. Հարութլունյանի............ ԳաբրիելԳարսիաՄարկես. ՄԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՎԱԾ ՍՊԼ ԽՐՈՆԻԿԱ (թարգմ. 2. Սահակյանի)........

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՏՅ.«Հ«ՊԶՇՈ0«.«.Փ......

ԱԼԲԵՐ

ՔԱՄՅՈՒ

ԹՈՄԱՍ

ՎՈՒԼՖ

ՌԻՉԱՐԴ

ԲԱԽ

իե ն2 ԻրԵՐ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ

ԳՍԲՐԻԵԼ

Լ

Ւ.

ԱՆԱՆ

ՀԱՐԳԵԼԻ

ԸՆԹԵՐՑՈՂ,

ԹՎԱԿԱՆԻՆ

«ԳԱՐՈՒՆ»

ԳՐԱԴԱՐԱՆԸ

ԶԵԶ

ՀԵՏԵՎՅԱԼ

ԱՋ Աաաա

ճԵՐՍԵՍ ԽՈՐԽԵ

ԼՈՒՒՍ

Ան լոո

ՕՍԻՊ

ՄՄՍ՝ՆԴԵԼՇՏԱՄ,

«ՄԵՌՅԱԼ

«ԵՐԿՈՒ ԵՐԿՈՒ

ԱՄՍԱԳՐԻ

ԿՆԵՐԿԱՅԱՑՆԻ

ԺՈՂՈՎԱԾՈՒՆԵՐԸ

ՇՆՈՐՀԱԼԻ,

ԲՈՐԽԵՍ.

ԵՐԿԻՐԸ»

«ՀԻՍՈՒՍ

ՈՐԴԻ»

ԱՐՔԱՆԵՐՆԽ

ԼՍԲԻՐԻՆԹՈՍՆԵՐԸ»

«ԲՐԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒԽՆԵՐ»

ՈՒ

Ա