ELIB – Էլեկտրոնային Գրադարան | Գրքեր, նյութեր, հոդվածներ

էՍ Բնրախ ԷԶԲ

«ԶԻԼ

ԿԱՂԱՄԲԱԶԳԻ

դԲԼԱՑՈՈՄԲՈԱՇԸԾԲՅ0ԿՔԱՎԵԼ:

Մ.թ

«ԿԸ լուկ

ըչ/:

ՌԲԱՔՒՎԸ

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐ

Ուղեցույց

Ծրագրիֆինանսավորողներ Կատա ծ.--.

Ծրագրի իրականացնողներ :

ՃՍՏԼՈԼԱՎ

ՍՔԿԷԼՕԲԽՔԻԱԼ

ՇՕՕԲԲՅոՈՕԾԴ

ՍԽՌՇ

ԷԱրց քօռո

Սոյօո

հորուտ

ԽնՍտ

Ուռ ԸՒԿԷԼՍԲՈՈՒԿ

ՕԽՃձե2

Դի Օկ

աղամբազգի մշակաբույսեր, ուղեցույց

«ԱՌԱՐՁԱԳՇԻ«չարով լնթր,

ուղեցույբ

գ.գ.թ.

ՆունեՍարուխանյան, Հեղինակ՝ «Արի անն՝ Լեւ ՆոԶԵ

ՍնԱյ"

2016թ. Երեան, թթ", ան, ՔԱՂ

ԱԺ

յթ.

են Ուղեցույցում մշակաբույսերի կաղամբազգի շարադրված

"կենսա բուսաբանական: բանական՝ "առանձնահատկությու "պայքարը` | լունների: մշակության տեխնոլոգիան, վնա» հիվանդութ մոլա դդեմ. բուսայկ ն անության խոտային. սննդարար՝ սատուների՞ն. բուժիչ զային՝ հատկությունները, ճարկետի հարաբերությունն լ "իս այլ աթեթավորումը՝ ձնավորոմը, ն|: օգտակար ու

խորհուրդներ իու

ու

)

«ՍՉՀբսվրյոուծը

մո

"նոլեթմթում ներ

գոս

ժո:

մոլ

«կությր`

է ընթերցող Ուղեցույցը նախատեսված, շրջանակի կաղամբԱա գբաղվող մ շակությամբ՝ իների: ֆերմերնե ր մե մշա հ գբաղվ ազզիԱԻ ո "տնա երների: րծհողա եցո բ տների մասնագ ԱՅիՑ. ագավառի, ի համար: նողներ ան ր. եր ի

ա ԱԱ

)

Հ՞՞

լ |

)

ԻԼ

Ող

ն արժեշը խմբերի ՀԱՒ

».ժրագրի, որըԵվրոՍան 2րթանակում ՈՒԹ

ո Սնմ (ՍԽ/ԾՕ) հ զարգացման ԲԲ): ծրագիրը |

(Ս.

Տալ. հուստարակության: համար ամբողջ բովանդակության է հեղինակը: պատասխանատվությունը, ատանժնում: ան չո

ուհայացքները: արտահայտում, Եվրամիության, տնսակետնծրը:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԿԱԴԱՄԲԱԶԳԻ

ԳԼՈՒԽ

ԿԱՂԱՄԲԱԶԳԻ

ԱՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ԱՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆ Ը.

ԿԱՂԱԼՄԲ..ԼԼ.

Նոա

ԿԱՐՄՐԱԳԼՈՒԽ

Կաղամբազգի մշակաբույսերը պատկանում

կա

ԿԱՂԱՄԲ...

ԱՊԻՏԱԿԱԳԼՈՒԽ

ար ՆԻՆ

աաաաաաաայաաՑ

աաա

Լ... ԿԱՂԱԱԲՆ

ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ընդհանուրտեղեկություններ

աաա

աաա աաաաաաաաւաաաաանակասաՑ

ոմա

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

շակաբույսեր

Ամա արամ աապաաաաաաա աա

ասի

են

խաչածաղկաԱս

ԱԱՐՑԻո ղութՄարթ մշակությունը

ՀՀ-ում

հազարամյակների

պատ-

մություն ունի, իսկ վերջին տարիներին բավականին ընղարձակվելեն ոչ ավանղականնոր սորտերի ցանքատարածությունները:

ԾԱՂԿԱԿԱԴԱԼՄԸԾՆ

Կաղամբիտարբերտեսակներըսննղիմեջ օգտագործումեն ավելի ԲՐՈԿՈԼԻ աոոո կաաաաաաաաաա մեծ քանակությամբ,քան այլ բանջարեղենները: Եթե մեկ շնչի հաշվով ԿՈԼՐԱԲԻ բանջարեղենիօգտագործմանտարեկան միջին նորման 122 կզ Է, ապա ա ւան.

ԿԱՂԱԱԲ Լեո.

ԲՐՅՈՒՍԵԼՅԱՆ

Նաա աւ դրանից27,5 կգ-ը բաժին է ընկնումկադամբազգիներին: Կաղամբազգիները հարուստ են թաղանթանյութով, բուսական ԱԱՎՈՅԱՆ ԿԱՂԱՄԲԸ եաեւ ուա աանատաւաւշ2 ճարպերով ն պարունակում են ածխաջրեր, սպիտակուցներ, կարոտին,

ՊԵԿԻՆՅԱՆ ԿԱՂԱՄԲ

կալցիումականադեր, ֆոսֆոր, կալիում ն մարդու կենսագործունեության ՉԻՆԱԿԱՆ

ԿԱՂԱՄԲ...

համար անհրաժեշտ վիտամինների մի ամբոդջ համալիր: Բուսական ւաանաաննաք Հոաա գնուկան բԱւմաոո նի

ՏԵՐԵՎԱՅԻՆԿԱՂԵՍԸ:

հարուստ աղբյուր են, որոնք սպիտակուցները ամինաթթուների ՈՒ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

են

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԿԱՂԱՄԲԱԶԳԻՆԵՐԻ

անհրաժեշտ հյուսվածքների վերականգնման ու աճի, արյունաաապադաաաատատաաաաակարաւաքՏ

ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԻ

ստեղծման, երիկամների ու մակերիկամներիաշխատանքի խթանման,

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ.

վահանաձն զեղձի աշխատանքի բարելավման համար, ինչպես նան ԼԸ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԾՐ

նակակաաաաաաաաասա28 օրգանիզմիհամար վտանգավոր, օտարածինսպիտակուցներիլուծման ու աա29

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ...

օրգանիզմից դուրսբերմանհամար: Կաղամբազգիներըպարունակումեն

ՍՆԿԱՅԻՆ ՀԵԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՄ......32

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑՍՌՈՒՄՆԵՐԸ

աննշան քանակությամբօսլա ն սախարոզա, որի համար էլ խորհուրդ է ԼՆ

աաա

ԼՆ

ԻՐ

ՐԾ

ՊՐՈ

աաա

ՏՏ

222.222

Կարաս

դասաա

ՓԱԹԵԹԱՎՈՐՄԱՆ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ

ՀԱՍՆԵԼՈՒ

աաա

Լա

լո

Ն,

սրտե

անապական

Աաաա

Աո

ՀԱՋՈՂՈՒԹՅԱՆ

Նմա

ԱՏՆ

ողա

ՇՈՒԿԱՅԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ

աաա

ԸԼԼԱ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ականա

աաա

աա

ամաս,

ապաստան

աոա

կաա

աաա

ՏՏ

աաա

ւ...

ԵՂԱՆՍԿՈՎ

աա

ՏՈՈՈՈՐՐՈՅՅՒ»

ՅՐ

ՆՆ

ՕՐԳԱՆԱԿԱՆ

ակապ

ւա

աւա

ՊԱՅՔԱՐ

ԿԱՂԱԱԲԱԶԳԻ

ԵՎ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄ

ԿԱՐԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

աաաաաց8

Ասում կ գիրության հիվանդներին» հակումունեցող տրվումշաքարախտով

ւ աակմաաաաաաաաՅ6 ՔԱՅԼԵՐ,

ԼԼ

նամ... ասա

ԵՎ ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ..................

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Վոն

աաա

ԴԵՄՄե...

ԱԼ

ՀԱՍԱՐ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ

աաա

ւաակակ ոաաաաաաաարնաճՑ ակ

օրական մի քիչ կաղամբի աղցան կամ թթու օգտազործելովկարելիէ ապրել երկար ու առողջ: են, որ

որոշ

դրած կաղամբ

Չնայած կաղամբի օգտակար հատկություններին,այնուհանդերձ վերապահումներով այն հակացուցված է աղեստամոքսային

դեպքում: հիվանդություններիհատկապեսխոցայինհիվանդությունների

ԳԼՈՒԽ

ԿԱՂԱՄԲ

Գլուխ կաղամբը լինում է 2. ձնի՝ սպիտակագլուխն կարմրազլուխ: Կարմրագլուխկաղամբը ոչ ավանղականկաղամբազգիներինման ավելի քիչ է տարածվածՀայաստանում:Այն սկսել են մշակել վերջին տարիներին:

ՍՊԻՏԱԿԱԳԼՈՒԽ

ԿԱՂԱՄԲ

Մաո ՇՅթ/ՅԱ/Յ/եսոդ) (8.0/6/2668ՇՕՈւ2/

ՇՅԶ/ԱՅԼՅ,

Սպիտակազլուխ կաղամբն առաջացել Է վայրի տերնային կաղամբից, որը որպես մոլախոտ աճում է Ատլանտյանօվկանոսի ն հատկապես Միջերկրական ծովի ափերին: Հայաստանում ամենատարածված բանջարեղեններից մեկն է, մշակվում է կլիմայական բոլոր գուտիներում: Լավ նախորդներ են հանղիսանում վարունգը, պոմիդորը, գլուխ սոխը ն այլ բանջարաբոստանայինմշակաբույսեր:Սպիտակագլուխկաղամբ մարղիկ սկսել են մշակել ղեռնս մ.թ. Յ հագար տարի առաջ: Հայտնի է ավելի քան 100 տեսակ: Այն խիստ պահանջկոտ է սննղանյութերի` մասնավորապես օրգանական պարարտանյութերի նկատմամբ: Բացի օրգանական պարարտանյութերից, որոնք հող պետք է մտցնել աշնան ցրտահերկի ժամանակ (գոմաղբ` 40-80 տ/հա), վեգետացիայի ընթացքում կաղամբին պետք է 2-3 անգամ սնուցում տալ` օրգանական կամ հանքային պարարտանյութերով: Առաջին սնուցումը հանքային պարարտանյութերով պետք է կատարել առաջին քաղհան-փխրեցման ժամանակ, երկրորդը` երկրորդ քաղհան«իխրեցմանժամանակ, իսկ երրորդսնուցումը`կաղամբի գլխի կագմակերպմանժամանակ: Ըստ հասունացմանժամկետների կաղամբի սորտերը բաժանվում են 3 »

Աե: ԽԻՆ:

Նախալեռնային լեռնային Ազա գոտուուշահաս: պայմաններում հիմնականում ն

մշակվում են կաղամբիուշահաս սորտեր՝ որոնց հասունացումը տնում է 150-170 օր: Կաղամբըպարունակումէ 10-12 «6 չոր նյութ, հարուստ է ածխաջրերով, սպիտակուցներով,հանքային աղերով նս Շ վիտամինով: Պարունակում է նան կարբոտին,8..8շն ՔՔ վիտամիններ: Գլուխ կաղամբը երկամյա բույս է, է կաղամբագլուխ, որն իրենից ծաղկաառաջին տարին բողբոջ է ներկայացնում: Երկրորդ տարին կոթունը տնկում են ն ստանում սերմացու բույս, որը ծաղկում ու սերմ է տալիս: Կաղամբն ունի փարթամ առանցքայինարմատ, որը տարածվում է հողի վերին 25-30 սմ շերտում: :

մոմանթնում

Սածիլներով բազմացնելու ժամանակ եթե սածիլները հանելիս գլխավոր արմատըչի կտրվում, խորհուրղ է տրվում ծայրը կտրել` կատարել պիկիոովկա: Նպատակահարմար է սերմերի ցանքը կատարել թաղարներում կամ էլ` բաժակներում: Այդ դեպքում գլխավոր արմատը, հասնելով թաղարի կամ բաժակի հատակին, թեքվում է, որը նպաստում է, փնջաձն արմատի ձնւսվորմանը: Ցոդունի բարձրությունըկախված է սորտային առանձնահատկություններից ն լինում է 16-20 սմ: Վաղահաս սորտերի վարղակը լինում է փոքր, միջահասներինը` միջին մեծության, իսկ ուշահասներինը՝ խոշոր: Վարղակի տերնները լինում են ամբողջաեգր կամ քնարաձն, իսկ տերնւսկոթերը 4-15 սմ: Վարդակի տերնները լինում են բաց կանաչ, կանաչ, մուգ կանաչ, մոխրականաչն կապտականաչ, ծածկված մոմաշերտով: Կաղամբի ծադկափթթությունըողկույզ է, որի վրա հերթաղիրկարգով

դասավորվածեն ծաղիկները, որոնք երկսեռ են ս բաղկացածկանաչ գույնի չորս բաժակաթերթերից, չորս խաչաձն դասավորված ղեղին պսակաթերթերից, վեց առէջից, որոնցից չորսը երկար են, երկուսը` կարճ, ն մեկ վարսանղից, որի սպինառէջներիցբարձր է: Կաղամբը խաչաձնփոշոտվող բույս է. փոշոտվում է հիմնականումմեղուների, իշամեղուներին այլ միջատների միջոցով: Ծաղկման արդյունքումաստիճանաբար (ույն բույսի վրա միաժամանակկարող են լինել ն. բացված, ն չբացված ծաղիկներ,ինչպես նան կազմակերպվածպատիճներ: Պտուղը երկփեղկ պատիճ է: Սերմերը մանր են, կլոր, մուգ մանուշակաշագանակագույն: Երկամյացրտաղիմացկունբույս է, սերմերը սկսում են ծլել3-4"Շ-ում, բույսերի սածիլները դիմանում են -2-ից մինչն -Յ'Ը, իսկ մեծահասակ բույսերը՝ -5-ից մինչն -7"Շ ցրտին: Կաղամբի աճման համար օպտիմալ ջերմաստիճանը համարվում է

18-20:Շ-ը:

Կաղամբըխոնավասերբույս է, հողի նկատմամբ` պահանջկոտ, լավ բերք է տալիս բերրի, սննդանյութերովհարուստ, թեթն կառուցվածքային հողերում: Հանրապետության բոլոր կլիմայական գոտիներում վաղահաս կաղամբիսածիլներըպետք է աճեցնելջերմոցներում,իսկ միջահասն ուշահաս սորտերինը`բաց սածիլանոցներում(0,5-0,8 կգ/հացանքի նորմայով): սմ հաստությամբ հողախառնուրղում, նախօրոք Ցանվում են 10-15 նշագծված շարքերով, 6-8 սմ հեռավորությամբ, 0,5-1 սմ խորությամբ: Ցանքից հետո սերմերը ծածկում են հողախառնուրդի բարակ շերտով ս ջրում բարակ անցքեր ունեցողցնցուղով, որից հետո ջերմոցըծածկվում է: Մինչնսծիլերի երեպը ջերմոցում անհրաժեշտ է պահպանել 20-24"Շ ջերմություն,համատարածծլումից հետո 7-10 օր ջերմոցում պետք է պահպանել 14-16'Շ ջերմություն: Արնոտ օրերին ջերմոցը պահվում է բաց: Սերմերը ծլելուց հետո կատարվում է նոսրացումթողնելովբույսը բույսից 57

Պո

աը

հեռավորության վրա: Անհրաժեշտ Է կատարել օղափոխություն ն քաղհան-փխրեցում: մեջ կաղամբը պետք է ւտտեղադրել Ցանքաշրջանառության վարունհետո: Կաղամբի համար նագից, պոմիդորիցկամ արձատապտուղներից խատեսվածտարածությանամեն հեկտարինպետք է տալ 40-60 տ օրգանական պարարտանյութ,3-4 ց սելիտրա, 4-5 ց սուպերֆոսֆատ ն 2 ց կալիումականաղ: Կաղամբիհամար նախատեսվածհողը պետք է հերկել աշնանը` 25-30 սմ խորությամբ:Հանրապեւոությանկլիմայականբոլոր գոտիներում վաղահաս սորտերից խորհուրղ է տրվում մշակել «Նոմեր «Ալավա 1305», ուշահասներից` «Խարկովսկայա պերվի», միջահասներից՝` զիմնլայա»,Լենինականիուշահասսորտերը: Ուշահաս սորտերի բերքատվությունըկագմում է 80-100 տ/հա, իսկ վաղահաս ն ուշահաս սորտերինը՝ շատ ավելի քիչ: Սածիլներըղաշտ տեղաւիոխելուցառաջ սլետք է ունենան 8-8 տերն, լինեն կարճ, մուգ ն հաստ ցողուններով:

սմ

Կաղամբիսաժծիլման ժամկետները

Վաղահաս

Գոտինե ինոր `

Հարոավայրւյին

01.04

01.05 `

01.05-505

Ուշահաս

կաղամբ կաղամբ

15.05-- 1.05 Նախալեռնային,

(եռնային

Միջահաս

կաղամբ

5.05

10.06

16.06

15.05-20.05

01.06

25.05

01.08

-10.06

20.05--

10.08

Սածիլներիաճեցումըտորֆաբուսահողայինթաղարներում Բարձրորակսածիլներն առավել նս վաղ ու բարձր բերք ստանալու համարնախատեսվածսածիլներկարելի է աճեցնելտորֆաբուսահողային թաղարներում կամ տորֆ չլինելու ղեպքում` բուսահողային խորանարդիկներում: » թաղարներ պատրաստելու համար շաղախա»Տորֆաբուսահոդային նյութը պետք է կազմված լինի 7 մաս տորֆից, 2 մաս գումաղբային բուսահողիցկամ կենսահումուսից,1 մաս խոշորահաւոիկճմահողից ն 1 մաս տավարի7-10 անգամ նոսրացվածթարմ գոմաղբից: -Տորֆի բացակայությանդեսյքում թաղարներ կարելի է պատրաստել բուսահողին ճմահողի խառնուրղից 6:2 հարաբերությամբն մեկ մաս ճ

անգամ նոսրացված տավարի թարմ գոմաղբից: Երկու ղեպքերում էլ շաղախանյութիյուրաքանչյուր 1 7-ին պետք է ավելացնել բավարար քանակությամբ ազուռ, ֆոսֆոր ն կալիում պարունակող օրգանականպարարտանյութեր: Շաղախանյութըպեւոք է կազմված լինի հունցած խմորից: Մեկ հեկտար տարածությանհամար կպահանջվի 150-200 մ՛ բաց սածիլանոց, որտեղից կարելի է ստանալ

7-10

միջինը45000-60000

սածիլ:

Սածիլանոցիհողը պետք է նախապատրաստելնախորդ աշնանից կատարելով ցրտահերկ 25-30 սմ խորությամբ,ն պարարտացնել զոմաղբով ու այլ օրգանականպարարտանյութերով: Վաղ գարնանը հողը պետք է փոցխել. ցանքից 5-7 օր առաջ կատարել չիգելում, միաժամանակ հող մտցնել անհրաժեշտ պաըարտանյութերի քանակը, որի չափը կարող է աարգվել հողի անալիզի միջոցով: Այնուհետն տարածքը փոցխել, հարթեցնել ն պատրաստելսածիլանոցի մարգերը: Դրանք պետք է ունենան 1,5 մ լայնություն, 15-20 մ երկարություն,իսկ թմբերի լայնությունըպետք է սմ, որպեսզի վադ գարնան ցուրտ գիշերներին լինի 45-50 թմբերի վրա հնարավորլինի սածիլանոցիմարգերըծածկելուհամար ձողեր ամրացնելն ծածկոցներփռել: Բաց սածիլանոցներումբոլոր մշակաբույսերիհամար ցանքը պետք է կատարել բացառապես շարքերով 8-10 սմ միջշարային ն 6-8 սմ միջբուսայինսխեմայով, որի դեպքում 1 մշ մակերեսից կարելի է ստանալ 200-300 սածիլ: Բաց սածիլանոցի 1

մ՛-ի վրա անհրաժեշտ է ցանել միջահաս ս

ուշահասկաղամբի`3-5 գ սերմ: Ցանքը բաց սածիլանոցումանհրաժեշտ է կատարել այն հաշվով, որ հետո: ծիլերն առաջանանգարնանվերջին ցրտահարությունից պաշտպանելու Մինչն ծիլերի առաջանալը գիշերվա ցրտերիցղրանք համարանհրաժեշտ է օգտագործել ծածկոցներ: Սածիլանոցի հետագա խնամքն անհրաժեշտ է կատարել նույն եղանակով, ինչ սովորականջերմոցներում: Թաղարներ կարելի է պատրաստելհատուկ հաստոցներիմիջոցով, իսկ եթե դրանքբացակայումեն, ապա անհրաժեշտ է շաղախանյութը համապատասխանհաստության շերտով լցնել անմիջապեսջերմոցի

փոսերի մեջ, լավ հավասարեցնել, քառակուսիները տեղագծել, դրանց մեջտեդում անցքեր անել ու սերմերը ցանել: Հետագայում, ղաշտ փոխաղրելուց 10 օր առաջ մեծ դանակներովպետք է

խորանարդիկներ կտրել ն ջրել գոմադբահեղուկով: Դաշտ փոխադրելուց 4-5 ժամ առաջ լավ ջրել Ա զգուշությամբ հանել խորանար-.

դիկները:

Վաղահասկաղամբիսածիլներնաճեցնել 6266

մակերեսունեցող թաղարներում:Յուրաքանչյուրթաղարիմեջ անհրաժեշտէ աճեցնել 1 առողջ բույս: Նոսրացումը, եթե կա դրա անհրաժեշտությունը, պետք է կատարելբույսերիշաքիլատերնների կազմավորմանփուլում: Թաղարներում աճեցվող սածիլների առօրյա խնամքը ն սնուցումներն անհրաժեշտ է կատարել նույն ձնով, ինչ սովորական ջերմոցային գրունտումաճեցնելուղեպքում: ՍԹաղարայինսածիլները անհրաժեշտ է դաշտում տնկել առաջին տերասկոթունի խորությամբ` այն հաշվով,

որ

սմ

թաղարը

50250, միջահասները`70270, իսկ ուշահասները՝80280 սմ կամ 90290

մակերեսով: Լայնշարք ակոսային տնկումների համար պետք է վաղահաս սորտերը տնկել շարքը շարքից 50-60 սմ ն բույսը բույսից 30-35 ւմ, միջահասներիհամար 60-705::50-60 սմ, իսկ ուշահասների համար 80սմ անման

90»:70-80

սմ:

Սածիլները դաշտ տեղափոխելուցառաջ արմատներըկարելի է 2 ժամ թողնել կենսահումուսի ջրային լուծույթի մեջ: Բաց դաշտում կաղամբի սածիլումից 2-3 օր առաջ ղաշտը պետք ջրել ն հողը քեշի բերել: Պետք է սածօիլել խորը (օրվա հով ժամերին)` արմատների վրայի հողը լավ

սեղմելով: Սածիլները կպչելուց ն ամրանալուց հետո կատարվում է առաջին փխրեցումը ն բուկլիցը: Հետագա փխրեցումներըկատարվում են ըստ պահանջի2-3 անգամ ջրելուց հետո` հողի քեշի վիճակում: Ռռոգումը:Սկզբնականշրջանում պետք է ջրել չափավոր, մինչն տերնները մուգ կանաչ գույն կստանան,իսկ գլուխ կազմակերպելուժամանակաշրջանում` ավելի հաճախակի, այնպես, որ հողը միշտ լինի խոնավ

վիճակում:

Սնուցումը: Վեգետացիայի ընթացքում ջրմանը զուգընթաց 2-3 անգամ կատարում են սնուցում, 7-8 անգամ` նոսրացրած գոմաղբահեղուկովկամ 8-10 անգամ՝ նոսրացրածթռչնաղբով: Առաջին սնուցումը պետք է տալ սածիլումից 10-15 օր հետո, յուրաքանչյուր բույսին` 0.5 լիտր, երկրորղ սնուցումը` 20-25 օր հետո, իսկ վերջին սնուցումը գլուխ կազմակերպելու շրջանում, յուրաքանչյուր

1 լ

սը` ուշ աշնանը, միանվագ:

երկարատն պահպանության համար Պահպանմանհամար օղի հարաբերաամենալավը ուշահաս կան խոնավությունըպետք է լինի 90-9546, իսկ ջերմությունը` 1--իցմինչն ՂՐ:Հիմնականում ուշահաս կաղամբը պահպանում են պահեստներում, նկուղներում,խրամատներումն բուրգերում:

Պահպանությունը:Ձմռան

սորտերն են:

հողի տակ

խորությամբ: Քառակուսիտնկումների ժամանակվաղահասսորտերը սածիլում են մնա 2 սմ

չափաքանակով: Մեկ ղույլ ջրի մեջ լուծում են 18-20 գ ամոնիակայինսելիտրա, 40-50 գ սուպերֆոսֆատն 15-20 գ կալիումականաղ: Բերքահավաքը: Վաղահաս ն միջահաւ կաղամբի բերքահավաքը կատարումեն պարբերաբար` ըստ գլուխների հասունացման,իսկ ուշահաբույսին`

ԿԱՐՄՐԱԳԼՈՒԽ

ԿԱՂԱՄԲ

«2րոԹ.,

մար

(/8.0/82688 ՇՕՈՒՅՐ

ՇՅթոաեաՈ60)

Կարմրազլուխ կաղամբը սովորականկաղամբի տարատեսակ է ն արտաքինից տարբերվում է տերնների ն գլխիկի գույնով: Տերնների գույնը պայմանավորվածէ հատուկ նյութերով` անտոցիաներով: Տերնների համատարած ն համաչափ գույնը խոսում է բույսի լավ որակի մասին: Բույսի գլխիկներն ավելի փոքր են` խիտ կառուցվածքով քան սպիտակագլուխ կաղամբինը: Կարմրազլուխ կաղամբի բերքատվությունն ավելի ցածր է: Աչքի է ընկնում բարձր ցրտադիմացկանությամբ ն բավական լավ է պահպանվում ձմռան եր.

ընթացքում: Կարմրազլուխ կաղամբըբուսաբանական ն կենսաբանական հատկություններովշատ նման է սպիտակագլուխ կաղամբին: Կարմրագլուխ կաղամբը պարունակումԷ 90 96 ջուր, 5 26 շաքարներ, 1,8 95 ազոտականնյութեր, 1,2 Չօ թաղանթանյութ,0,7 օօ հանքայիննյութեր, 100 մգ օ6 վիտամին Շ: Վիտամինների քանակով այն կրկնակի անգամ գերազանցումէ սպիտակազլուխ կաղամճբին: Սածիլներն ստանում են ցանկացած տիպի ջերմոցներում կամ ջերմատներում, իսկ երբեմն ուշ ցանքերի դեպքում նան բաց սածիլաեն տեղափոխում նոցներում: Վաղահաս սորտերի սածիլները ղաշտ

սպիտակագլուխ կաղամբի վաղահաս սորտերի հետ միասին ապրիլի վերջերին ու մայիսի սկզբներին: Այղ ժամանակ թաղարայինսածիլները պետք Է ունենան 6-8. իսկ ոչ թաղարայինները4-5 իսկականտերն: Քանի որ

կարմիրկաղամբիվարղակը լինում է ավելի փոքր, ուստի սնման մակերեսը Ասթողնումեն փոքր: Վաղահաս սորտերը սածիլում են 50:50, միջահասները6̀0260, իսկ ուշահասները` 70270 սմ ցանքի սխեմայով:Բերրի հողերում խորհուրդ է տրվում սածիլները տնկել ավելի խորը: Հողի մշակության, հետագա խնամքի ու պարարտացման աշխատանքները նույնն են, ինչսյես սպիտակազլուխկաղամբինը: Հանքային պարարտանյութերինորման կախված է հողի կառուցվածքից ն սննդատարրերի քանակից: Հանքային պարարտանյութերով առաջին սնուցումը խորհուրղ է տրվում կատարել սածիլները կպչելուց անմիջապեսհետո, երկրորղսնուցումը տալիս են գլխիկներիկազմակերպսան շրջանում: ԼՄշակությանշատ կարնոր աշխատանքներից է բուկլիցը: Ուշահաս սորտերի համար այն պետք է կրկնել 2-3 անզամ: Առաջին բուկլիցը պետք է կատարել տնկումից 20-25 օր հետո, իսկ երկրորղը առաջինից15-20 օր հետո: Կարմիրկաղամբիմիջահասսորտերի բերքահավաքըկատարումեն պարբերաբար գլխիկների հասունացմանը զուգընթաց, իսկ ուշահասներինը միանվագ: Կարմիր կաղամբի բերքատվությունըկազմում է 60-70 տ/հա:

Օգտագործվումէ բազմազան կերակուրներիմեջ, ինչպեսնան թթու մեջ: դրածվիճակումն որոշ չափով` պահածոներիարղյունաբերության

ԾԱՂԿԱԿԱՂԱՄԲ

(8.0/8/2662ՇՕՈւՅ

ր ԹՇՆ)ՈՏմտ. ԲՕ(Դ715)

Ծաղկակաղամբի մասին սկսել են հիշատակել սկսած 7471 ղարից: ԾաղկակաղամբիհայրենիքըՄիջերկրականծովի ափերն են, որտեղից ն տարածվել է ամբողջ Եվրոպայում: Ծաղկակաղամբը, բացի սննդից, օգտագործվելէ նան որպես դեղաբույս: Բոլոր տեսակի կաղամբների սորտերի մեջ ձաղկակաղամբն առանձնանում է թավականին բարձր սննդարժեքով: Ծաղկակաղամբի մշակությաննպատակն այն է, որ ստանանք սպիտակ, ամուր գլխիկներ, են որոնք օգտագործվումեն որւվես սնունդ: Դրա տերեներըսպլարունակում մեծ քանակությամբ կոպիտ են, սննդիհամարոչ պիտանի: թաղանթամճյութ, Ծաղկակաղամբը,զլուխ կաղամբի հետ համեմատած, պարունակում է ավելի շատ վիտամիններն հանքայինաղեր, դյուրամարսէ:

եւ

Ծաղկակաղամբըստորա-

բաժանվում է երկու ենթատեսակի՝ կազմակերպում է բրոկոլի, որը գլխիկմանուշակագույն կանաչ կամ ս ներ, սովորական կամ ավանդաորը կազմածաղկակաղամբ, կան կերսլում է սպիտակ ամուր գլուխ: Աշխարհիմի շարք երկրներումսկսել են մշակել նակ ծաղկակաղամբի վարդագույն, մանուշակագույն ն ղեղին ապիրամիղայինտեսակները: Հայաստանում տարածված է որը սածիլներովաճեցվողմիամյա սովորականսպիտակծաղկակաղամբը, հողի նկատմամբ է: ցրտաղիմացկուն, Ծաղկակաղամբը մշակաբույս պահանջկուո,թույլ զարգացածարմատայինհամակարգովբույս է: Բույսի ցողունը կանգուն ու գլանաձն է, ներքին մասում գտնվող տերնները քնարաձնեն, երկար տերեակոթով, հետագա կազմակերպվող տերնները լայն նշտարաձն, բաց կանաչ կամ կապտականաչգույնի են, պատված մոմաշերտով:Գլխավոր ցողունի ծայրամասում առաջանումեն ծաղկաւոար շիվեր: Ծաղկատար շվերն իրենց աճի սկզբնականշրջանում մսալի են, խիտ ղասավորված,սպիտակ ն նուրբ, որոնք ն կագմում են գլխիկը: Սերմնաբուծությաննպատակով այդ գլխիկները ծաղկակաղամբի աճելով, տալիս են մինչն 35 սմ երկարության ղրանք հեռացվում. չեն որոնք իրենց հերթին ճյուղավորվում ու ծաղկում են ճյուղավորություններ, դեղին գույնի ծաղիկներով: Ծաղկակաղամբի պտուղը երկփեղկանի պատիձճէ, սերմերը մանր են, կլորավուն, գորշ զույնի, 1 գրամում առկա է 300-370 սերմնահատիկ: Ծաղկակաղամբիվեզետացիայի տնողությունը կախված է սորտից, մշակման պայմաններից ն եղանակից: Կա վաղահաս,միջահասն ուշահաս սորտեր: Այն լավ է աճում ծաղկակաղամբի ու զարգանում Հ13-18:Շ ջերմության պայմաններում:Հ25-Շ-իցբարձր ջերմությանպայմաններումբույսերն ուժեղ ձզվում ն Ժամանակից շուտ կագմակերպումեն մանր գլուխներ, որոնք արագ ճյուղավորվում ն կորցնում են իրենց ապրանքային տեսքը: Հ3-5'Շ-ի պայմաններում տերնների, ցողունների աճման պրոցեսները կանգ են առնում, իսկ է: Լուսի նկատմամբ գլխիկների կազմակերպումն ուշանում ծաղկակաղամբըսածիլ հասակում ավելի պահանջկոտ է: Այն երկարօրվա շատ պահանջկոտէ հատկապեսԱ-ինկատմամբ, բույս Է: Ծաղկակաղամբը իսկ գլուխների ձաավորմանժամանակ անհրաժեշտ են նան Բ, ՇՅ ն Բ: լավ մշակվում է խոնավ, օդաթափանց, Ծաղկակաղամբը՝ շատ

ստրուկտուրային, օրզանական նյութերով հարուստ հողերում: Նրա լավազույն նախորդներն են ղղմազզի ն թակլագգի մշակաբույսերը: Ծաղկակաղամբըջրի նկատմամբ պահանջկոտ է: Ան իր աճման ընթացքումպահանջում է հողի 75-8046 Ա օղի 85-90:6 հարաբերական խոնավություն: Հայաստանի բոլոր կլիմայական գոտիներում կարելի է մշակել ծաղկակաղամբ,սակայն լեռնային ն նախալեռնայինշրջանների հողակլիմայականպայմաններնավելի նպաստավորեն: Նախսղեռնային շրջաններում ցանքը կարելի է կատարել փետրվարի 20-ից մարտի 1-ը, սածիլումը` աւպրիլի15-ից մայիսի 1-ը: Բաց ղաշտում մշակելու ժամանակ, անկախաշնանը ն գարնանըտրված պարարտանլութերից,անհրւսժեշտ է դարձյալ սնուցել: Արարատյան հարթավայրի պայմաններում ծաղկակաղամբը մշակում են երկու ժամկետում` վաղ գարնանը(սածիլումը կատարում են ապրիլի առաջին տասնօրյակում) ն աշնանը, որի դեպքում կրկնացանի նպատակովսածիլումը կատարվում է վաղահաս կարտոֆիլի, վարունգի, դղմիկի,լոբու ազատված տարածություններումհ̀ուլիսի կեսերին: Ծաղկակաղամբի զլխիկների մեծությունըկախված է ցողունների Ա տերններիմակերեսիհզորությունից: Արնի ճառազայթներըբացասաբար են ազղում ծաղկակաղամբի գլխիկների որակի վրա" առաջացնելով այրվածքներ (զցում են ապրանքային տեսքը): Այրվածքներիցխուսափելու համար պետք է տերնները հավաքել ն կապել գլխիկի վրա: Գլխիկները հասունանում են տարբեր ժամանակ, այղ պատճառով էլ բերքահավաքը պետք է կատարվի ընտրովի: Հասունացած ծաղկակաղամբի զլխիկը լինում է ամուր, սպիտակ ն խիտ: Գլխիկները պահում են ստվերի տակ: Ծաղկակաղամբը սածիլում են շարքը շարքից` 60-70, բույսը բույսից՝ 30-40 սմհեռավորությանվրա: Ծաղկակաղամբիմշակությանժամանակ բուկլիցներիցառաջ պետք է կատարել արմատային սնուցում: Առաջին սնուցումը, որպես կանոն, կատարվում է ազոտական պարարտանյութով(10 լիտր ջրում` 3-4 լուցկու տուփ կւսմ60-70 գ ազուռականպարարտանյութ): Երկրորդ սնուցումն անհրաժեշտ է կատարել օրգանական պարարտանյութով (թռչնաղբահեղուկ կամ զոմաղբահեղուկ):Մեծ տարայի մեջ կեսը լցվում է գոմաղբ կամ թռչնաղբ, իսկ մյուս կեսը` ջուր: Այդ

զանգվածըփայտե ձողով պարբերաբարխառնվում Է ւ խմորմանհամար

Երրորղ սնուցումը ծաղկակաղամբնստանում է ծաղկափթթուսկզբին: Այս սնուցումըկատարվումէ հանքային թյուններիկազմակերպման 10 լիտր ջրին՝ 20 գ կարբամիդ,կալիումականաղ ս պարարտանյութերով. 50 զ հասարակ սուպերֆոսֆատ`յուրաքանչյուր բույսին տալով 1 լիտր խառնուրղ: Մեկ շաբաթ հետո այդ սնուցումը պետք է կրկնել, որպեսզի ծաղկակաղամբի գլխիկները մնան սպիտակ ն նուրբ: Դրանք ցրտից մզանում են ն կոպտանում,որի համար հարկավոր է ամռան վերջին մի ն քանի (2-3) տերն բարձրացնել,որպեսգիզլխիկը փակվի կապել թելով: ըստ գլուխների Ծաղկակաղամբի բերքը հավաքվում է պարբերաբար` ն չաճեն իրարիցչանջատվեն: հասունացման,որպեսզի ծաղկացողունները ունեն ծաղկակաղամբին բրոկոլիի 400-ից Ներկայումս զոյություն

ավելի սորտեր: Հայաստանումմշակվում են «Սնեյնի շար». «Պերֆեկշեն են Մոսկովսկի», «Հաագսկայա» սորտերը: Վերջին տարիներին սկսել ն մի շարք սորտեր հիբրիդներ: մշակել նան արւռասահմանյան Ծաղկակաղամբնօգտագործումեն խաշած, յուղով, ձվով տապակած, թթու ղրած վիճակում:

ԲՐՈԿՈԼԻ (8.0

«.ուՅո:

է8-

12165)

Բրոկոլին պատկանումէ կաղամբազգիներիընտանիքին,ծաղկակաղամբիենթատեսակին: Այն շատ նման է ծաղկակաղամբինս արտաքինից տարբերվում է միայն կանաչ գույնով: Ծաղկակաղամբիհամեմատ ավելի շատ սպիտաԷ պարունակումն Օկուցներ,ածխաջրեր,հանքային աղեր ն վիւտամիններ ունի մի շարք բուժիչ հատկություններ:Պահանջը արտաքին պայմանների նկատմամբնույնն է, ինչ որ ծաղկակաղամբինը: հակաօքսիղանտԲրոկոլին հարուստ է Բ, 8, Շ, ՔՔ վիտամիններով, մ ագնեզիում,կալցիում, Ա միկրուլեմենտներուվ մի շարք կարնոր ներով կալիում, երկաթ, նատրիում, ինչպես նան մեծ քանակությամբսպիտակուցներ ն հանքայինաղեր: Բարձրացնում է Մեծ են նան բրոկոլիի բուժիչ հատկությունները:

կանխարգելումէ աթերոսկլերոզի, օրգանիզմի դիմաղրողականությունը, օրգանիզմում: քաղցկեղիզարգացումը

պահպանվում մեկ շաբաթ: Այնուհետն զանզվածը նոսրացնում են 7-8 անզամ (1 դույլ խառնուրդին 7-8 ղույլ ջուր) Ա նոր միայն օգտագործում սնուցմանհամար:

80ծյո8

որակը: Նկատի ունենալով այս հանգամանքը հոդախառնուրղի կազմը պետք է վերցնել` 1 մաս ճմահող, 1 մաս փայտիթեփ, 1 մաս կենսահումուս ն 6 ժաս տորֆ: Առաջարկվողտեխնոլոգիայի կիրառմանդեպքում անհրասմ ժեշւո է սածիլները սնուցել 4-5 տերնի փուլում: Սերմերը ցանել1,2-1,5 խորությամբ: Գարնանային մշակությանհամար, ինչպես արդեն նշվեց վերնում, Արարատյան հարթավայրում ցանքը կատարելփետրվարին 35-45տաքացվող ջերմատներում, ն սածիլները դաշտ տեղափոխել օրական հասակում: Սածիլումից 2-3 օր առաջ դաշտը պեւոք է ջրել: Պետք

Ֆիզիոլոգիականակտիվ նյութերի քանակության շնորհիվ բրոկոլին խորհուրղ է տրվում սրտի

նյարդային անբավարարություն,

համակարզի խանգարում ունեցող մարդկանց: Բրոկոլիի մեջ քլորոֆիլի մեծ քանակը հրաշալի ազդեցություն ունի արյան բաղադրությանվրա: Վադ բերք ստանալու համար Արարատյան հարթավայրում ցանքը պետք է կատարել շատ վաղ փետրվարին, իսկ սածիլները դաշտ տեղափոխել ապրիլին: Բրոկոլիի ցանքը նախալեռնային ս լեռնային գոտու համար պետք է կատարել ապրիլի երկրորդտասնօրյակից սկսածմինչն մայիսիսկիզբը բաց սածիլանոցներում: Սածիլը աճեցվում է սովորական ն թադարայինեդանակով: Բերքը աշնանը ստանալու համար ցանքը կատարել հունիսին բաց սածիլանոցներումն դաշտում տնկել օգոստոսին: Բրոկոլի մշակելու համար ավելի լավ են թեթն կավավազային, բերրի հողերը: Հողը պետք է նախապատրաստել աշնանից: Բրոկոլի չի կարելի մշակել կաղամբից, բողկից ն նույ ընտանիքին պատկանող այլ մշակաբույսերից հետո: Բրոկոլիի մշակությունն սկսվում է հողի ճիշտ ընտրությունից ն նախապատրաստումից: Ի տարբերություն կաղամբի մյուս տեսակների բրոկոլին ավելի պահանջկոտ Է հողի նկատմամբ:Հողամասի ընտրության ժամանակ առավելությունըպետք է տալ հարավային թեքությամբ,Թեթն, ավագակավային,օրգանական նյութերով հարուստ հողերին: Բրոկոլին լավ աճում է չեգոք հողերում: Հոդամասերի ընտրության ժամանակ առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել հողերի միահավասարությանը,քանի որ ոռոգման ժամանականհարթ,թեք հողակտորներում բույսերը չեն ստանում բավարար քանակի ջուր կամ ջրափոսերի են պատճառովջրախեղղ լինում: Նախքան վարը հողը պետք է պարարտացնել օրգանական պարատանյութերով, որից հետո տեղագծել Ա կատարել սածիլում: Առաջարկվումէ սածիլները մշակել թաղարայինեղանակով, ինչի դեպքում, սովորականեղանակով սածիլների մշակության համեմատ, վերանում են հիմնական աշխատատարգործընթացները քադհան, փխրեցում, նոսրա-

ցում ն այլն: Միաժամանակայն ապահովումէ բույսերի կպչողականությունը 98-9942-ով: Սածիլների մշակության նոր տեխնոլոգիայում կարնոր սշանակություն ունի նան հողախառնուրդի կազմի ճիշտ ընտրությունը, քանի որ վերջինիս բաղաղրիչ մասերից է կախված աճեցվող սածիլների

տնկել քեշի եկած հողում6̀0:35, 70:40. 90»:50 սմ պայմաններից:Միջբուսասխեմայով,կախվածսորտից Ա բնակլիմայական յին մեծ հեռավորությանդեպքում ավելի ակտիվ են զարգանում կողային ճյուղավորումներիվրա առաջացած փոքր գլխիկները:Ամառային մշակուէ տեղափոխելղաշտ

ն դաշտ թյան համար ցանքը պետք է կատարել հունիսի 10-20-ին տեղափոխել30-35 օրական հասակում: Մեկ հեկտարիվրա պահանջվում 40-50

են

բույս,400-450գսերմ:

հազար

Սերմերի ծլման լավագույնջերմաստիճանը17-20:Շ,սակայն կարող Սածիլների աճման ընթացքումպետք ծլել նան 3-4:Շ-իպայմաններում: է

մշակաբույս ջերմություն:Բրոկոլինցրտադիմացկուն պահպանել 15-25`Շ է:

թրջվի: Բրոկոլիիսածիլումըպետք է կատարելօրվա հով ժամերին: Սածիլը հետո ջրել կաճ պետք Է տնկել խորը ն շրջակայքիհողը լավ սեղմել, որից տնկել ջրման հետ միաժամանակ:10-15 օր հետո ղաշտն անհրաժեշտ է նորից ջրել ն 2-3 օր անց` հողը քեշի գալուց հետո կատարել առաջին փխրեցումնու բուկլիցը: Հետագայում դաշտը ջրել ըստ պահանջի,միշտ ն 2-3 անգամ մաքուր պահել մոլախոտերից,հաճախակի փխրեցնել

Բրոկոլին բավականինպահանջկուռ է հողի խոնավությաննկատխիստ բացասական ցածր պարունակությունը մամբ: Հողում խոնավության վրա ն երկարացնումէ բույսի վեգետացիոն ագղում է բերքատվության 80-85 7": շրջանը: Օդի հարաբերականխոնավությունըպետք է լինի Վեգետացիայի ընթացքում ոռոգել 12-15 անգամ, ոռոգման նորման մեկ հեկտարի համար կազմում է 350-400 մ": Շատ կարնոր նշանակություն ունեն պարբերական ջրումները: Պեւռքէ ջրել այնպես,որ հոդի 40 սմ շերտը

| |

սնուցել: Բրոկոլին ծաղկակաղամբիհամեմատ ավելի քիչ պահանջկոտ է աղքատ սննդատարրեինկատմամբ,կարող է աճել նան սննդանյութերով էէ պարունակոդ պարարտահողերում: Առաջին սնուցումը տալ Պ, Ք, 10-15 հետո, (Վ. Բ, Խ)` ղրանից երկրորղը օր տնկելուց նյութերով`սածիլը Լ

կեա

20-25

օր հետո

երրորդը (Պ)` զլխիկների կագմավորմանսկզբում: Լավ կլինի, եթե երկրորդ սնուցման ժամանակոռոզման ջրի հետ մեկտեղւորվի ս

գոմաղբահեղուկ:

Գարնան մշակությանհամար հողի նախապատրաստումը պետք է սկսել հիմնականում աշնանը հողը պարարտացնելով օրգանական ն հանքային պարատանյութերով:Պարարտացմանհամար մեկ հեկտարի հաշվով հող մտցնել 180-200 կզ ազոտական, 50-80 կզ ֆոսֆորական240280 կգ կալիուճական պարատանյութեր: Առաջարկվողպարարտացման նորմաներըկարող են փոփոխվելկախված հողի որակից ն հողում առկա սննղատարրերիքանակից: Կալիումական ն ֆոսֆորական պարատանյութերը հող մտցնել աշնան վարի հետ, իսկ ազոտականը ն գարնանը ամռանը սնուցումների ձնով: Օրգանական մշակության դեպքում պարատացնել հասունացածգզոմաղբով2̀0-30 տ հեկտարի կամ շվով, այլ օրգանական պարատանյութերովկումպոստով,կենսահումուսով ն այլն: Բրոկոլի մշակաբույսիվեզետացիոն շրջանը հիմնականում կազմում է 70-150 օր՝ ծլումից մինչն տեխնիկականհասունացումը:Բույսերն առաջին իսկականտերնի կազմավորմանփուլում կարող են դիմանալ -5, -8:Շ, իսկ հասուն. բույսերը` մինչն -8"Շ կարճատն ցրտերին: Սածիլների աճեցման համար բարենպաստջերմաստիճանը է համարվում 16-18'Շ-ը:Շատ զգաէ յուն բարձր ջերմաստիճանինկատմամբ,հատկապես,գլխիկներիկազմավորման շրջանում: Այն բավականին պահանջկոտ մշակաբույս է հողի խոնավության նկատմամբ: Բրոկոլիի բույսերը հասունանում են ոչ միաժամանակ:Այդ իսկ պատճառով բերքը հավաքում են ըստ գլխիկների հասունացման: Գլխիկները հավաքում են, երբ դրանց տրամազիծըհասնում է 10-25 սմ-ի, կւորում են դանակով,ընտրովի 5-10 սմ երկարությամբցողունի հետ միասին վաղ առավոտյան կամ երեկոյան ժամերին: Գլխիկները պետք է կտրել Ժամանակին, այսինքն` դեռես կոկոնները չբացված, որովհետն հակառակ ղեպքում իջնում է ղրանց որակը, կոշտանում են, կորցնում պահունակությունըն սննդայինարժեքը: Հիմնականգլխիկները հավաքելուց հետո մուո 7-14 օրից կողային են ավելի փոքր գլխիկներ,ինչը հնարավորուճյուղերի վրա կազմավորվում թյուն է տալիս ստանալ լրացուցիչ բերք: Բրոկոլիի սերմը կազմավորվումԷ երկրորդ տարում: Միջին բերքատվությունըկազմում է 10-25 տ/հա-ին՝ կախված սորտային առանձնահատկություններից: Կողային ճյուղավորումներից առաջացած փոքր գլխիկները կարելի է օգտագործել կողքային ցողուններիհեւո ծիասին:

ԱԱ

պարբերաբար

Բրոկոլիի բույսերըհասունանում են ոչ միաժամանակ:Այդ իսկ պատճառով բերքը հավաքում են պարբերաբարը̀ստ գլխիկներիհասունացման, երբ գլխիկներիտրամագիծը հասնում է 10-25 սմ-ի: Գլխիկներըպետք է կտրել ժամանակին` կոկոններըդեռ չբացված, քանի որ դրանք մատղաշ են, հակառակ ղեպքում կընկնի զլխիկների որակը, պահունակությունըն սննդայինարժեքը, ինչպես նան կուշանա կամ կղադարի կողայինընձյուղ-

ներիզարգացումըն գլխիկների առաջացումըն կնվազի բերքատվությունը: Ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում անհրաժեշտ է Ժամանակին ն կանոնավորկերպով պայքարել հիվանդություններիս վնասատուներիղեմ:

ԿՈԼՐԱԲԻ

(8.0/Թ2662 ՇռուցըՅՇճքհճԾ մացՕոց) 20065)

Տարածված է եվրույական մի երկրներում` Հոլանդիայում, Անշարք զլիայում, Ավստրիայում, Գերմանիայում ս աշխարոն սպ ուշ Ախո նազ Արու աին

ՍԱՔԵՎՈՆ ԳԱեն

տանում սկսել շատ քիչ քանակությամբ մշակել հիմնականում կանաչ, իսկ շատ հազվադեպ նան մանուշակագույն ւտեսակները: Անվանում են նան ցողունակաղամբ,երբեմն` նան արծատայինկաղամբ: Մշակում են ն բաց4 ս փակ գրունտում: Օգտագործումեն թարմ ն պահածոյացվածվիճակում: Աչքի է ընկնում վիտամիններիբարձր պարունակությամբ:Կոլրաբին ցողունապտուդ է: Բույսի ցողունը սկսած 2-4 իսկական տերնի հիմքից, սկսում է հաստանալ ն գրկվել տերններից: Սորտերի մեծ մասի մուռ ցողունը կլորավուն է, բաց կանաչավուն կամ կապտամանուշակազույն :

երանգով: Ջերմաստիճանի բարձրացմանը զուգընթագ տերնակոթերը կարճանում են, տերնաթիթեղներըգագաթի հատվածում փոքրանում են ն կենտրոնանալովմեկ կետում առաջացնում են վարդակ: չ5"Շ ջերմաստիճանիպայմաններումմնալով` բույսերը ձնավորում են ծաղկացողուններ: է վեգեւտացիոնշրջանի կարճ ւտնողուԱյս մշակաբույսն առանձնանում (50-60 թյամբ օր) Հարավի պայմաններումբույսերը քիչ պահանջկոտ են խոնավությաննկատմամբ: Այն համեմաւտաբարաղաղիմացկունէ` միջին ցրտաղիմացկունությամբ, բավականինդիմացկուն է ւտերնակեր միջատների նկատմամբ:35-40-օրական սածիլները պետք է տեղափոխելդաշտ` տնկելով 50:25 կամ 50»:30 սմ սխեմայով: Մշակությունհսկսվում է հողի

ճիշտ ընտրությունիցն. նախապատրաստուժից: Հողամասիընտրության ժամանակառավելությունըպետք է տալ հարավային թեքությամբ,թեթն, ավագակավային, օրգանական նյութերով հարուստ հողերին: Կոլրաբին աճում է լավ չեգոք վարը հողը պետք է պարարտացնել

հողերում: Նախքան

հանքայինպարարտանյութերով,որից

լում:

հեւոո

տեդագծելԱ կատարել սածի-

Նախալեռնայինգոտու համար կոլրաբիի ցանքը պետք Է կատարել ապրիլի երկրորղ տասնօրյակում: Կոլրաբին կարելի Է ցանել տեղում ն կարելի է մշակել սածիլներով:Առաջարկվումէ սածիլներըմշակել թաղարային եղանակով: Կոլրաբիի սածիլները պետք է տնկել օրվա հով ժամերին: Սածիլը պետք Է տնկել խորը ն շրջակայքիհողը լավ սեղմել, որից հետո ջրել կամ տնկելջրի հետ միասին: 7-8 օր հետո ղաշտն անհրաժեշտէ նորից ջրել ն 23 օր. անց՝ հողի քեշի գալուց հետո, կատարել առաջին փխրեցումն ու բուկլիցը: Հետագայումդաշտը ջրել ըստ պահանջի,միշտ մաքուր պահել մոլախոտերից, հաճախակիփխրեցնելն 2-3 անգամ սնուցել: Ամբողջ վեգետացիայիընթացքում անհրաժեշտ Է ժամանակինս կանոնավորպայքարել հիվանղությունների ավնասատուների դեմ: Կոլրաբիի բույսերը հասունանում են ոչ միաժամանակ,այդ իսկ պատճառով բերքը հավաքում են ընտրողաբար ըստ գլխիկների հասունացման, երբ գլխիկները ունենում են 4-8 սմ տրամագիծ: Միջին բերքատվությունըկազմում է 15-25 տ/հա: Առանձին սորտեր, որոնց բերքատվությունըկագմում է 60 տ/հա ս ավել, հիմնականումմշակումեն վերամշակման համար:

ԲՐՅՈՒՍԵԼՅԱՆ

ԿԱՂԱՄԲ . /8.06ո206Յ

ՕԹո0Թ8

ՊՊԲրյուսելյան

Ջա»

) ԷՅՐ ցՑոոոՂ1 Թոռ, Դ

կաղամբը հիմնականում մշակվում է Հոլանղիայում,Անգլիայում,Ֆրանսիայում, ինչպես նան ՀյուսիսայինՍմերիկայում ն հարավայինԱվստրալիայում:Վերջին տարիներին սկսել են մշակել նան աշխարհի մի շարք այլ երկրներում, շատ քիչ քանակներով նան Հայաստանում:

Սածիլ հասակում շատ քիչ Է տարբերվում կադամբի այլ տեսակներից,շատ քիչ

կարելի է տարբերել տերնի ձնից: Ի տարբերությունգլուխ կաղամբի բույսն

գլուխ չի կազմակերպում: Հետագայում բոլոր կողքային բողբոջներից ձնավորվում են փոքրիկ, մի քանի սմ տրամագծով գլխիկներ, որոնք աճելով լցնում են միջհանգուցայինտարածքը: Պետք է նկատի ունենալ, որ մեծ խորությամբ կատարվածսածիլումը բացասաբար է ագդում կադամբագլխիկներիաճի վրա: Ծայրաբողբոջի ծերատմամբկարելի է նպաստել գլխիկների մեծացաճում

| | ե

է երկարությամբ,սակայն գագաթնայինբողբոջը

| |

մանը:

Խոշոր կադամբագլխիկներնստացվում են 12:Շ-իպայմաններում: Բերքահավաքի ժամանակ անգամ -30 "Շ ցրտերը չեն վնասում, քանի որ տերնները պառկելով ծածկում են գլխիկներին: Սակայն երկարատն վնասում է բերքին: բացասականջերմաստիճանը Վաղահաս սորտերը 5, իսկ ուշահասները 7 շաբաթ ցածր ղրական 4ԻՇ անցնում են ջերմաստիճանի պայմաններում մնալուց հետո զարգացման: Բրյուսելյանկաղամբիվեգետացիոնշրջանը տնուչ է 120-150 օր: Բրյուսելյան կաղամբը խոնավասեր է ն հողի նկատմամբ համեմատաբար քիչ պահանջկոտ:

Բրյուսելյան կաղամբի մշակությունն սկսվում է հողի ճիշտ Պետք հատկացնելբերրի, ջրա» ընտրությունից նախապատրաստումից: ն օդաթամփանց հողեր: Հիմնական մշակությունը պետք է տանել ուշ ժամկետում աշնանըբերք ստանալու համար: Սակայնվաղահասսորտեր կարելի է մշակել նան շատ վաղ ժամկետումբերք ստանալու նպատակով: Բրյուսելյան կաղամբիհամար հողը պետք է հերկել աշնանը 25 սմ-ից ոչ պակաս խորությամբ նե հող մտցնեզ պահանջվող օրգանական ամբողջությամբս հանքայինպարարտանյութերի6042պարարտանյութերն պետք է փոցխել, որից հետո տեղազծել ն ը: Վաղ զարնանը դաշտը սածիլում կաւտարել: Հողամասի ընտրության ժամանակ առավելությունը հարավային թեքությամբ, թեթն, ավազակավային, պետք է տալ օրգանական նյութերով հարուստ հողերին: Բրյուսելյան կաղամբըլավ է

չեզոք հողերում: գոտու համար պետք է Բրյուսելյանկաղամբիցանքը նախալեռնային Խ որհուրղ կատարել ապրիլիերկրորդտասնօրյակում: է տրվում սածիլներն աճեցնել թաղարայինեղանակով: Այնուհետն 35-40-օրական սածիլները պետք է ղաշտ տեղափոխել: Վաղահաս սորտերը տնկել 60:50, իսկ ուշահասները՝6070 սմ ցանքի սխեմայով: Բրյուսելյան կաղամբի սածիլները պետք է տնկել օրվա հով ժամերին: Սածիլը պետքԷտնկել խորը ն շրջակայքիհողը լավ սեղմել,որից հետո ջրել կամ տնկել ջրման հետ միասին: 10-15 օր հետո դաշտն

աճում

| |

ԿԱՂԱՄԲ (8.0/8/2058ՇՕոմշր

մօ Շճքոտնռ

ՏՅԵՋԱՕԹ)

փոքր տարածքների վրա անհատ ֆերմերների կողմից: Մշակությունը նույնն է, ինչ որ սպիտակագլուխ կաղամբինը:Սավոյան կաղամբը նման է գլուխ կաղամբին, սակայն տերնները բշտիկավոր են: Ձնեւվորում է խոշոր ն փուխր գլուխներ, որոնցում սպիտակուցներիպարունակությունն ավելին է, քան սպիտակագլուխկաղամբինը:Տարածված են հատկապես գերվաղահաս սորտերը: Որպես վաղ գարնանային բանջարաբույս հեռանկարայինէ ն կարող է մեծ տարածում ունենալ: Օգտագործում են հիմնականումթարմ վիճակում: (Թթուդնելու ս երկար պահպանելուհամար պիտանի չէ: Այն կարող է սառնարանում պահպանվել 1-6 շաբաթ: Անհրաժեշտ է գլխի հետ միասինթողնել նան արտաքին տերնները, որը նպաստում է պահունակության ժամկետի երկարացմանը: Սավոյանկաղամբիվեգետացիոն շրջանը տնումէ 80-180 օր: Սավոյան կաղամբը հարուստ է Ճ, Շ, 8 վիտամիններով,ինչպես նան կալիումով,մանգանով,կալցիումով,երկաթովն մագնեզիումով:

հիմնականում մշակվում

Տարածված է հատկապես արնմոյան Եվրոպայում ն ԱՄՆ-ում: Հայաստանում

ՍԱՎՈՅԱՆ

անհրաժեշտէ նորից ջրել ն 2-3 օր անց հողը քեշի գալուց հետո կատարել առաջինփխրեցումն ու բուկլիցը: Հետագայումդաշտը ջրել ըստ պահանջի, միշտ մաքուր պահել մոլախոտերից,հաճախակի փխրեցնելն 2-3 անգամ սնուցել: Պարարատացումը նույն ձնով է կատարվում, ինչ գլուխ կաղամբինը,սակայն գլխիկներիձնավորմանշրջանում պետք է ձեռնպահ մնալ ազոտական պարարտանյութերովմիակողմանի սնուցումից, որը խթանում է տերնների աճը, նվազեցնում գլխիկների քանակը ն գցում որակը,ինչպեսնան ընկնում է ցրտադիմացկանությունը: Առաջինսնուցումը պետք է տալ սածիլըտնկելուց 10-15 օր հետո, երկրորդը դրանից20-25 օր հետո ն երրորդը մինչն գլխիկներիկազմավորմանսկիզբը: Բերքահավաքըկարելի է կատարել ս ձեռքով, ն մեքենայացված եղանակով:Կարելի է վաճառել Ա անջատված գլխիկներով,ն՛ ցողունային խմբերով: Բերքատվությունը 80-200 ցհա է` կախված սորտային առանձնահատկություններից: Բերքը կարելի է պահպանել2-4 ամիս` 1"Շ-ի ն օդի բարձր խոնավությանպայմաններում:

| Եվրոպայում ն Ամերիկայում:Հ տարածքներիվրա մի քանի ֆ Պեկինյանկաղամբնարտ տերնների ծայրերը գանգրավ ամինաթթու,որը լուծում է ոչ ամրացնումանոթները: Պեկինյան կաղամբը ցրտ Սերմերը ծլում են 3-4 "Շ ջե ձրացման հետ ծլման ընթացք լավագույն ջերմաստիճանըհա Պեկինյան կաղամբի հա վարունգը, պոմիդորը, սոխը ն կազմում է 2-3 գ սերմ 55 կատարել սերմերով ն սածիլ արդեն կարելի է օգտագործել: բերք: Հայաստանումայն կար տանքներից են միջբուսային նը, ջրումները,նոսրացումներ 20 սմ: Քանի որ սերմերըմանր փայտի թեւիի կամ ավազի հ նախատեսվածտարաների կ Ցանքը կատարումեն 1-2 սմ խ շարայինհեռավորությունըթող Պեկինյանկաղամբիմշակ ջերմատներում: Այստեղ նպա սխեմայով: Ջերմատներում 1 Մշակություննարնայինջերմոց

ՊԵԿԻՆՅԱՆ

ՉԻՆԱԿԱՆ

ԿԱՂԱՄԲ

հիմնականում օգտագործվումէ որպես անասնակեր, իսկ այն տեսակները, որոնք ունեն լավ որակ, հաճելի տեսք Ա համ, օգտագործում են սննղի մեջ: Աշակությունընույննէ, ինչ պեկինյանն չինականկաղամբներինը,պարգասմ սնման մակերեսով: Ցրտապես ցանքը պետք է կաւոարել 3060

(8.0: Ռ6ոՏ5)

Աիամյա, կարճ վեգետացիա ունեցոդ բանջարային բույս է ն Օգտագործվում է թարմ, երբեմն շոգեխաշած վիճակում: Չինական կադամբը համարվում է սալաթային բանջար, որն ունի բաց կանաչ, հյութալի, բարձր համայինհաւոկություններովօժտված տերններ: Հաւտկապեսշաւո տարածված է հարավային Չինաստանում ն հարավարնելյանԱսիայում: Լինելով ցրտադիմացկուն մշակաբույս, այն շատ լավ կարող է աճել նան ավելի խիստ կլիմա ունեցող երկրներում: Վերջին տարիներին չինական կաղամբնսկսել են մշակել նան հյուսիսային Եվրոպայում: Հայաստանում

դիմացկուն մշակաբույս է, դիմանում է նույնիսկ -10-12Շ

ցրտերին:

-ծ-...

Երկամյա

վիւռամիններով, իսկ Շ վիտամինիքանակըկրկնակի է հազարի հետ: Օրգանականթթուններիցհարուստ Է կիտրոնաթթվով: Ունի դիետիկ ն բուժիչ հատկություններ,օգտագործվում է սրտային հիվանղությունների, ստամոքսի խոցի, շաքարախտիբուժման, ինչպես նան քաղցկեղի կանխարգելմաննպատակով:Չինական կաղամբը գլուխներ չի ձնւսվորում, փոխարենն ունի հարթ, մուզ կանաչ գույնի տերնհամեմաւոած

ներ:Պահանջըարտաքին պայմաններին հողի նկատմամբ,ինչպես նան նույնն է, ինչ որ պեկինյանկադամբինը: մշակությանազրոտեխնիկան

Դոծբհտթ չտ՛.

(8.0Թ:2062 ռու» Տ80ՅՔԸՏ):

ունի ուժեղ կարճացածհանգույցներ ն խիտ ւոերնավարդակ, իսկ երկրորղ Ցողունը, կախված սորտից կարող է լինել տարում` ծաղկացողուններ: ճյուղավորված կամ սովորական, տերնների գույնը տատանվում է բաց կանաչից մինչն մուգ կանաչ կամ մանուշակագույնիտարբեր երանգներ:

զուխ կաղածբը:

նան Ճ, ՔՔ, 81, 82

ԿԱՂԱՄԲ

ների համար:

ԿԱՂԱՄԲԱԶԳԻՆԵՐԻ

ՈՒ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ

ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԻ

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ

Կաղամբազզիների հիվանդությունների, ն մոլախոտերի քանակը է կարելի հասցնել նվազագույնի միայն մշակության ազրոտեխնիկայիճիշտ կիրառման ղեպլքում,որը նշված է ուղեցույցում:

Անվանում են տերնակաղամբկամ բեյլ («88): Աիջնադարում այն համարվել է կաղամբի

վնասատունների

.,.Ներկայումս ամենատարածված տեսակը: է մշակվում Նորվեզիայում, Շվեղիայում, Գերմանիայում, Շոտլանղիայում, Բելառուսում ն Հայասմերձբալթյանհանրապետություններում: տանում վերջին տարիներին դեկորատիվ նպատակներով մշակվում Է ցողունային կաղամբի գանգուր տեսակը: Գոյություն ունեն տերեւային կաղամբիտարբեր տեսակներ, որոնց մի մասը կոպիտ է, դժվարամարս ն

է: Առաջին տարում կազմակերպումէ ցողուն, որն

Տերնային կաղամբն ունի լավ զարգացած արմատային համակարգ: Խոնավասերէ, սակայնավելի բիչ չափով, քան Տերնակաղամբըպարունակումէ 3:42196 չոր նյութեր, 50-150 մգօ6 Շ վիտամին, 2.0-4,5 մգցծկարոտին, Ղ-596 շաքարներ, 1490 ազոտական միացություններ,Ց շարքի պեկտինային նյութեր վիտամիններ ն (կիտրոնաթթու, խնձորաթթու, քացախաթթու, կաթնաթթու, թրթնջկաթթու ն այլն): Տերնները լինում են զանզուր ն հարթ: Հարթ տերնով տեսակներնօզտազործումեն որպես անասնակեր,իսկ զանզրուտ տեսակներնօգտագործումեն սալաթների,ճաշատեսակներին մարինաղ-

այն մշակում են հատուկենտ ֆերմերներ: Որոշ երկրներումանվանում են նան բոկ չոյ (8օի Շիօյ): Այն հարուսւո է պեկտինային նյութերով, ածխաջրերով, ազոտային նյութերով, ինչպես

ՏԵՐԵՎԱՅԻՆ

բույս

կարճատն

Գյուղատնւոեսական մշակաբույսերի, բարձր ն որաթվում կաղամբազգիների պայկով բերքի ապահովմանկարնորագույն ն է մոլախոտերի դեմ հիվանղությունների մաններից վնասաւոուների, 6:

այղ

վ |

ԶԻՆԱԿԱՆ

ԿԱՂԱՄԲ

օգտագործվումէ հիմնականում

որպես անասնակեր,իսկ այն տեսակները, որոնք ունեն լավ որակ, հաճելի տեսք Լ համ, օգտագործումեն սննդի մեջ: Մշակությունընույնն է, ինչ պեկինյանԱ չինական կաղամբներինը,պարզասմ սնման մակերեսով: Ցրտապես ցանքը պետք է կատարել 3060 է դիմացկուն մշակաբույս է, դիմանում նույնիսկ -10-12:Շ կարճատն

(8.ՇԽՈՑՈՏԹ)

Միամյա, կարճ վեգետացիա ունեցող բանջարայինբույս է նե օգտազործվում է թարմ, երբեմն շոզեխաշածվիճակում: Չինական կաղամբը համարվում Է սալաթային բանջար, որն ունի բաց կանաչ, հյութալի, բարձր համայինհատկություններով օժտված տերններ: Հատկապես շատ տարածված է հարավային Չինաստանում ն հարավարնելյանԱսիայում: Լինելով ցրտադիմացկունմշակաբույս, այն շատ լավ կարող է աճել նան ավելի խիստ կլիմա ունեցող երկրներում: Վերջին տարիներին չինական կաղամբնսկսել են մշակել նան հյուսիսայինԵվրոպայում: Հայաստանում այն մշակում են հատուկենտֆերմերներ: Որոշ երկրներումանվանում են նան բոկ չոյ (օխ օհօյ): Այն հարուստ է պեկտինայիննյութերով, ածխաջրերով, ազոտային նյութերով, ինչպես նան ՃԲ,ԲԲ, 81, 82 վիտամիններով,իսկ Շ վիտամինի է քանակը կրկնակի համեմատած հազարի հետ: Օրգանականթթուններիցհարուստ է կիտրոՈւնի նաթթյվուլ: դիետիկ ն բուժիչ հատկություններ, օգտագործվում է սրտային հիվանղությունների,ստամոքսի խոցի, շաքարախտի բուժման, ինչպես նան քաղցկեղի կանխարգելմաննպատակով:Չինական կաղամբը զլուխներ չի ձեւսվորում, Լլհոխարենն ունի հարթ, մուգ կանաչ գույնի տերն-

ցրտերին:

ներ:

Պահանջըարտաքինպայմաններիս հողի նկատմամբ,ինչպես նան մշակությանազրոտեխնիկաննույննէ, ինչ որ պեկինյանկադամբինը:

ՏԵՐԾՎԱՅԻՆ

ԿԱՂՍԱԲ

4ճծքոճթ

մմ.

(8.08աոն2

ճուտ»

ԿԱՂԱՄԲԱԶԳԻՆԵՐԻ

ՈՒ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

Անվանում են տերնակաղամբ կամ քեյլ («8Թ): Միջնաղարումայն համարվել է կաղամբի

կաղածբը -

ՏՅԵԹԱՇԹ):

.,.Ներկայումս ամենատարածված տեսակը: մշակվում է Նորվեգիայում, Շվեդիայում, Գերմանիայում, Շոտլանդիայում, Բելառուսում Լ մերձբալթյանհանրապետություններում:Հայաստանում վերջին տարիներինղեկորատիվ նպատակներով մշակվում է ցոդունային կաղամբի գանգուր տեսակը: Գոյություն ունեն տերնային կադամբի տարբեր տեսակներ, որոնց մի մասը կոպիտ է, ղժվարամարսն

Երկամյա բույս է: Առաջին տարում կազմակերպում է ցողուն, որն ունի ուժեղ կարճացածհանգույցներ ն խիտ տերնւսվարդակ, իսկ երկրորդ տարում` ծաղկացողուններ: Ցոդունը, կախված սորտից կարող է լինել ճյուղավորված կամ սովորական, տերնների գույնը տատանվում է բաց կանաչից մինչն մուգ կանաչ կամ մանուշակագույնիտարբեր երանգներ: Տերնային կաղամբն ունի լավ զարգացած արմատային համակարգ: Խոնավասերէ, սակայնավելի քիչ չափով, քանզուխ Տերնակաղամբըպարունակում 3:42196 չոր նյութեր, 50-150 մգօ Շ վիտամին, 2,045 մգօծկարոտին, 1-596 շաքարներ, 18 շարքի 45. ագուտական միացություններ, պեկտինային նյութեր վիտամիններ ն (կիտրոնաթթու, խնձորաթթու, քացախաթթու, կաթնաթթու,թրթնջկաթթու ն ալն): Տերեւներըլինում են զանգուր Ա հարթ: Հւսրթ տերնով տեսակներն օգտազործումեն որւպեսանասնակեր, իսկ զանգրուո տեսակներնօգտագործումեն սալաթների, ճաշատեսակների ս մարինադների համար:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ

ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԻ ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ

Կադամբագգիների հիվանդությունների, վնասատունների ն մոլախոտերիքանակը կարելի է հասցնել նվազագույնիմիայն մշակության ագրոտեխնիկայիճիշտ կիրառման դեպքում, որը նշված է ուղեցույցում: Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի, այղ թվում կաղամբազզգիների բարձր ն որակով բերքի ապահովմանկարնորագույնպայմաններից է վնասատուների, հիվանղություններիԱ մոլախոտերի դեմ '

արդյունավեւոպայքարի կագմակերպումը:Ցավոք, այդ գործում առաջնայինը ղեռնս պայքարիքիմիականեդանակնէ: Սակայն այղ եղանակի միակողմանի կիրառումը, շրջակա միջավայրի աղտոտման պատճառ է

դառնում:

Գյուղատնտեսականարտադրությանը,ինչպես նան կադամբազգի մշակաբույսերի ցանքերին մեծ վնաս են հասցնում տարբեր տեսակի վնասատուները,բակտերիալ, վիրուսային ն սնկայինհիվանդությունները: Դրանց գործունեությանհետնանքովխիստ ղանդաղում են բույսերի աճն ու գարգացումը,իջնում են բերքի քանակըն որակը: Վնասատուների դեմ պայքարի կարնոր միջոցառումներից է ագրոտեխնիկականպայքարի կիրառումը, որի ժամանակ ստեղծվում են այնպիսի պայմաններ, որոնց դեպքում բացառվում է վնասատուի զանգվածայինբազմացումը: Վնասատուների դեմ պայքարում էական նշանակություն ունեն ցանքի ժամկետները:Այն բույսերը, որոնք ցանված են ուշ ժամկետներում, ավելի են տուժում վնասատուներից,քան շուտ ցանված բույսերը: Հիվանդություններ ե վնասատուների վարակվածության վրա ազղող գործոններիցէ նան ցանքի խտությունը,խոնավությունը,պարարտացումը, մոլախուտտերի վարակվածությունը:Պետք է նշել, որ խիտ ցանքերում հիվանդությունների նե վնասատուների վարակվածության աստիճաննավելի մեծ է լինում, քան նոսր ցանքերում:

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐ

նաս

Կաղամբիբվիկ (4/227551/2 8/ԹՏՋԸՑ6:Լ.)-Վորասատուն Հայաստանումլայն տարածումունի: Բվիկի թիթեռըմուգ գորշավուն է, առջնի թների վրա կան մուգգծեր բիծ՝ սպիտակկետերով: Թների վածքը 5 սմ է: Ձվերը կիսազնդաձնեն ն ունեն ղեղնականաչավուներանգ: Թրթուրներիգույնը տարափոխվում է կանաչից մինչն գորշ կանաչավուն կամ մինչն գորշ դարչնագույն:Դրանց մարմնի կողքի երկայնքովանցնումէ դեղնավունլայն շերտ: Հասակավորթրթուրիերկարությունըմինչն 5 սմ է: Հարսնյակըողորկ է, փայլուն, կարմրագորշ,ունի մինչն 2,5 սմ երկարություն,ձմեռում է հողի մեջ` 10 սմ խորությանվրա: Թիթեռիթռիչքը տեղի է ունենում մայիս-հունիս

հիրկու

բաց

ամիսներին: Բեղմնավորված էգը ձվերը ղնում է մինչն 150, երբեմն մինչն 200 հատ հիմնականումտերնիստորինմակերեսին: Սաղմնային զարգացումը տնում է 10-18 օր: Առաջին հասակի թրթուրները առանց ցրվելու ապրում են խմբերով, իսկ մեծանալիս առանձնանում են: Թրթուրը բազմակերէ, վնասում է հիմնականում խաչածաղկավորներին: Սնվելիս թրթուրները գերադասում են կաղամբի ամենաերիտասարդ տերնները, որոնցում անկանոն անցքեր են բացում: Աճման կոնով սնվելիս կաղամբըգլուխ չի կազմակերպում,կրծում են նան կաղամբի ձնավորված զլուխները, բացում են միջանցքներ, կեղտոտում կղկղանքով այն դարձնելով օգտագործման համար ոչ պիտանի: Վնասատուն տարեկանտալիս է 1-2 սերունղ: Պայքար: Մոլախոտերի ն բուսական մնացորդների հավաք ն ոչնչացում: Թունանյութերիցկիրառել Ալեքսանդեր 0,16 լ/հա, Ակտելիկ 11,5 մՄհա, Անթիո 0,8-1 լիա, Արիվո 2 լ/հա, Բագուդին, 1 լ/հա, Դեցիս 0,3 հա, Կարատե 0,1 լ/հա նայլն: Կաղամբիլվիճ (85760776 ԵԹՏՏԵՅՏՑ Լ.)՝ Փոքրիկ միջատ է: Գառնանը ղուրս են գալիս սերնդահիմնաղիրները,որոնց գաղութները արագ բազմացման շնորհիվ երկու կոդմից ծածկում են բույսերիտերնները: Բջջահյութով սնվելու հետնանքով, ւտերնները ոլորվում են, գունագրկվում, ն ղադարում է գլխիկների գարգացումը, իսկ սերմնաբույսերիմուո սերմերչեն ձնավորվում: Վեգետացիայի ընթացքում է մինչն 15, իսկ ծաղկակաղաբին

ակա անման

Վնասատուներիցկաղամբագգիմշակաբույսերինտնտեսապես մեծ մ մ մ են հասցնում ճը. կաղամբի լվիճը, ցեցը

արն աաարաաա արատ

ու Ձմեռում է ձվի փուլում` ղաշտում մնացած կաղամբակոթունների րազնայխ մոլախոտերիկյու խեծավ Կաղամբիլվիճը մինչն աշնան վերջը (մինչն նոյեմբեր)բազմանումէ կուսածնությամբ թրթուրներ ծնելով: Ձվադրությունը կատարում է միայն սեռակիրների կողմից աշնանը ծնած բեղմնավորված էգը: Ամռան ընթացքումկաղամբիլվիճը տալիս է մինչն 16 սերունղ: Պայքար:Մոլախոտերին բուսական մնացորդներիհավաք ոչնչացում: Թունանյութերից Ակտելիկ 05 կիրառել Ալեքսանդեր 0.16 հա, Դանադիմ 0,8 լ/հա, Բի-58 նոր 0,8 լ/հա, Դեցիս.0.03 լ/հա, Կարատե. 0.1 լ/հա ն կալիպսո 9,2 Մհա:

հա

ՈԱԱՏ լրաաաաաաաաաաաաթաթաթաթռթռշռոաՋաՋթ3չոո

ԻՆ

Կաղամբի ցեց (ԲԱԹմռ ոնսկքօոոտ Շնող):Լայնորեն տարածված բրոկոլիի, վնասատուէ: Թրթուրները, ուտելով կաղամբի,ծաղկակաղամբի, ն աճման կոնը, երիտասարդ տերնները կոլրաբիի ն այլ կաղամբազգիների են ասիմիլյացիոն են աճը, կրճատում բույսի վեգետատիվ դանդաղեցնում մակերեսըն վերջին հաշվով թուլացնում,ճնշում բույսերի հետագա աճն ու

գարգացումը:

թիթեռներըն հարսնյակները:Մեկ էգը դնում է 45-ից մինչն 330 ձու: Վնասատուն գարզանում Է մինչն 6 սերնղով: Բույսին վնասումեն այս վնասատուիթրթուրները.ձվադրումից3-7 օր հետո դուրս են զալիս թրթուրները,մտնում պարենքիմի բջիջներիմեջ ն սնվում, որից հետո դուրս են Քիմիականպայքազալիս տերնի ստորին մասի վրա ն կրծում պարենքիմը: ն Սումի ալֆայի է` Դեցիսի, Ակտելլիկի, դեմ իրականացվում րը դրանց թունանյութերիլուծույթներով,համապատասխանաբար0,3, 0,3 ն 0,2 լ/հա Ձմեռում

են

նորմայով:

Լ) ճերմակաթիթեռ (Բթոտ ՈՅՏՏԵՑ է մասսայական վնաս նույնպես Ճերմակաթիթեռը Թրթուրները սնվում հասցնում կադամբազգիներին: են խաչածաղկավորների տերններով` ոչնչացնելով ամբողջ տերնաին մակերեսը ն թողնելով միայն կոպիտ ջղերը: Վնասատուն ձմեռում է հարսնյակի փուլում: Թիթեռները ձվեր ղնում են տերնների ստորին մակերեսին միաշերտ խմբերով: Մեկ էգը 7 կարող է դնել մինչն 320 ձու: ճերմակաթիթեռը 2 կադամբի վրա գարգանում է 4, իսկ ծադկակաղաճբիվրա 3 սերնդով: Պայքար:Կարելի է օգտագործել Սումի ալֆայի (0,2լ/հա) (0,3/հա), ինչպես նան Բազուղին 600-ի պատրաստուկը կաղամբաճանձ/(ՇՌՉՈԾՔՈՎԾ ա. Գարնանային

աան

բոլոր

տարածված է ՀՀ

կլիմայական գոտիներում: Թրթուրները

հատկապես վնասում են կադամբին, ծճաղկա-

կաղամբինն

բրոկոլիին:Ձմեռում

է հարսնյակը

սմ խորուրան վրա: հողում մինչն 17 ձու բույսերի 80-140 է էգ դնում Յուրաքանչյուր արմաւոավզիկի վրա, ցողունի հիմքի կամ հոդի ճեղբերում:Թրթուրներըգլխավորապես վնասում են երիտասարդբույսերի արմատներըն ցոդունի

ՀԻՎԱԽՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԹհնռԳթծատոսո հեռո:

ոտիկը (Օլթախո»ծրոտտոթօ 7/0ռ Սնկային հիվանդություն է, որն առաջացնում է մի քանի սնկեր: Տարածված Է ամենուրեք, առավել հաճախ հանդիւպում է սածիլանոցներում:Վնասում է կաղամբի արմատավզիկը,որը զորշանում է: Ցողունը բարակում է Ա կոտրվում, որի արդյունքում Սն

է:

Երբ տարիներիընթացքում սածիլա-

նոցի հողը չի փոխվում` հողում հարուցիչների կուտակմանհամար ստեղծվում են նպաստավորպայմաններ:Հիվանդությանդրսնորմանընպաստում աա

Դեցիսի

0, ԱտՆաի:

Վնասատուն

զարզացումը:Առավել վնասակարեն կաղամբաճանճիառաջինսերնդի թրթուրները:Վնասատուն գարգանում է 2-3 սերնդով: Պայքար: Քիմիական եղանակով պայքարում են հատկապես մասսայականձվադրմանշրջանում` բույսերի շուրջը շաղ տալով Բազուդին 10-ի պատրաստուկ հեկտարին 10-25 կզ նորմայով: Վեզետացիայի ընթացքում խորհուրդ են տրվում Բի 58 նոր պատրատուկի 0,6-1,0 լ/հա-ի նորմայով սրսկումները:Լավ արդյունք են տալիս նան Ագրորի 0,8 լ/հանորմայով պատրաստուկով սրսկումները: ու

բույսը մահանում

ՐՐ

հատՋտտ8):

հիմքի մասը: Բույսն ստանում է մանուշակագույն երանգ, դանդաղումէ աճն

է նան

բարձր թթվայնությունը: հողի

ծոտ 26 Է10ո):Հիվանդությամբվարակվում

Կիլա (Բոտոօճնշքհօո»

թե սածիլները, թե մեծ բույսերը, թե կազմակերպված կադամբազգիների գլխիկները:Հիվանդություննառավելաւվեսգարգանում է թթվային, խոնավ ն կավայինհողերում: Օրգանական սննդանյութերով (հումուս ն այլն) հարուստ հողերում հիվանղությունը թույլ է են

արտահայտվում:Հարուցիչը ձմեռումէ հողում: Վարակն արտահայտվում է արմատային համակարգիվրա` տարբեր չափերի ուռուցքներով, որոնք ժամանակիընթացքումւիտում ն քայքայվում են: Բույսերը սածիլ հասակում վարաէկլվելիսարազ մահանում

են:

-՛

Շատ տարածված Ֆոմոզ (չոր փտում) (Քիօոռ մոցատ Քօտո): է: սնկային հիվանղություն Կադամբը վարակվում մինչն է հասակներում, սածիլից բոլոր վրա սածիլի սերմնաբույս: Արտաքին նշաններով

ուտիկին:Վարակվում է սածիլի հիմքի մասը: Բույսերի աճը դանղաղումէ, ներքնի հատվածի տերնները ընդունում են կարորամանուշակագույն,երբեմն` կապտավուներանգ: Ցողունի արձատամերձհատվածում նկատվում է չոր փտում: Հիվանդ մահանում: բույսերի մեծ մասը չորանում է: Ուշ վարակի դեպքումբույսը չի պատիճներիվրա Սածիլի Ա մեծ բույսերի, ինչպես նան սերմնաբույսերի ֆոմոզն արտահայտվումէ մոխրագույն չոր բծերի ձնով: Հիվանդ են պատիճներումզարգանումեն հիվանդ սերմեր, որոնցից ստացվում հիվանդ բույսեր: Վարակը փոխանցվումէ հիվանդ մնացորդներով,որտեդ նպաստում կարոդ է պահպանվել2-3 տարի: Հիվանդությանգարգացմանը ն Հատկապես եղանակը: տաք են օդի բարձր (60-8046) խոնավությունը շատ

նման

է սն

ԱԱԳՈԼ

է, երբ

վարակվումեն սերմնաբույսերը: Անոթային բակտերիոզ (Ճռ(Ո0Ո0ոՅՏ տարածված 00): Հիվանդությունը Շռոոքօտլոտ

«Վարակվումեն ն առաջին ն տարվա, սերմնադաշտիբույսերը: Հիվանդության առաջին նշանները նկտավում են սածիլը է

սմենուրեք

հետո։

շաբաթ տեղափոխելուց 2-3 են, ջղերը` մգանում: Այսպիսի ախտանիշներ

դաշտ

դեղնում եզրերը

Տերնմ(երի

եզրերի

ջրային Ժակոառաջանում են, երբ բույսը վարակվում է տերնի տիներից, ապա ջղերի միջոցով անցնում դեպի անոթներ` առաջացնելով խցանումներ: Վարակը տերնների ջղերով անցնում է տերնակոթունով է կոթունին` առաջացնելովօդակաձն գորշացում: Նույն տեսքն ունենում մեծ մասն վարակն արմատներիցցոդուն թափանցելիս:Հիվանդ բույսերի է արմատի վրւս թառամում,չորանումէ: Հարուցիչը պահպանվում հոդում՝ վարակված բուսական մնացորդներում,սերմերում: Անոթայինբակտերիոու խոնավ զի գանգվածայինտարածմանընպաստումէ տաք

եղանակը,

Աոա ԱՏ ը: Ա-ն

ինչպես նան միջատներիու բույսերի վրա Լորձային բակտերիոզ/ԷՌԽՁ ՇՃր0(ԹՆՕՈ3 ա աթւաա Բակտերիաների այս Ծո)

վարակում է միայն թուլացած արտահայտվումէ բույսերը: Հիվանդությունն թաց (փափուկ) փտման ձնով, որն ուղեկցվում

խումբը

եմ

հոտով: Դաշտում հիվանղությունն սկսվում է լորձով ն, տհաճ տերնւակոթունըկոթունին միանալու տեղից, ապա տարածվում դեպի գլխի մակերեսը:Հիվանդ բույսը կա՛մ մեռնում է, կամ իր աճով խիստ հետ մնում առողջներից: Վարակված մեծահասակ բույսի գլուխը ամբողջովիննեխում է

է, զողունը ջարդվումԷ ս արձակում շատ տհաճ հոտ:

Հարուցիչները պահպանվում են հողում, հիվանդ բուսական մնացորդներում: Հիվանղության զարգացման համար նպաստավոր է 20-25"Շ:

ՄՈՋՇԱՈՇՇԱՌ

գլխիկի բակտերիոզ(Բ56000/ՌՕՈՅՏ Ծաղկակաղամբի

(ԽՇՇան Տթոտ):

Տարածված բակտերիալ հիվանդություն է: Արտահայտվում է ծաղկակաղամբիզարգացման բոլոր փուլերում` ծլից մինչն սերմնառաջացում: Ամենաբնորոշը գլխիկի սն փտումն է: Սկզբում գլխիկի վրա ի հայտ են գալիս սն դարչնագույն բծեր, որոնք օղի բարձր

կելով

շատ

սակայն

տհաճ հոտ:

այլ

խոնավության ղեպքում մի քանի օրում ընդզրկում են ամբողջ գլուխը: Վերջինիս սնանում, փափկում է` արձահյուսվածքը Սովորաբար վարակը տեղի է ունենում դաշտում,

վրա գլխիկների

կարոդ է

տեդափոխման,

տարածվել

ժամանակ:Հիվանդությանհամար նպաստավոր պահպանմանն իրացման են 17-25-Շ ն բարձր` 9595. խոնավությունը: Վարակը փոխանցվում է բուսական մնացորղներով,սերմերով: 5 ՕրՑոր Բոր): փտում (8 Մոխրագույն է Սնկային հիվանդություն է: Բույսը վարակվում դեռ դաշտում, սովորաբար ամռան վերջին, անձրեռո եղանակին` ցածի տերնների տերնակոթուններըկոթունինմիանալուտեղում: Հիվան-

ղությունը գարգանումէ հատկապես պահպանման ժամանակ, թաց փտման ձնով` մեծ վնաս կադաճբին: Գլխիկի մակերեսի տերնները ծածկվում են մոխրագույնթավոտ փառով` հետագայում առաջացնելով սն կետեր (սկլերոցիաներ): վնամՀիվանդությանարագ զարգացմանընպաստումեն մեխանիկտկադ: վածքները ն պահպանմանջերմաստիճանը:Ցածօրջերմաստիճանընվա-

պարենայ պատճառելով Հ.

զեցնում է վարակմանաստիճանը: Խորհուրդ է տրվում կաղամբը պահպանել 0Շ-ից մինչն 1-Շ-իպայմաններում:

աաա

թնի

աան

փտում (ՏՅԹնութ Հաիմագ վարակն սկսվում է գլխի արտաքին տերններից, Տ56/8ան օա

(Լծ)0.8)):

Սովորաբար

որոնք նեխում են, դառնում լորձային: Տերնների արանքում զարզանում է թաղիքանման,սպիտակ սնկամարմին, որի վրա հետագայումառաջանում են սկլերացիաներ:Սովորաբար վարակը տեղի է ունենում

ղաշտում, հատկապլեսերբ բերքահավա-

քի ժամանակ անձրնւայինեղանակ է լինում: Հիվանդությանընթացքում վարակը հիվանդ գլխիկներիցանցնում է

առողջներին:

Կաղամբազզիներիպահպանմանռեժիմի խախտումընպաստում է սկզբնաղբյուրը հողում զարգացմանը: Հիվանղության արագ հիվանղության վարակվածբուսական մնացորդներնեն: ՊԱՅՔԱՐԻ

ՍԻՋՌՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՍՆԿԱՅԻՆ ԴԵՄ

ն բերքահաԱնհրաժեշտ է կատարել ճիշտ ցանքաշրջանառություն վաքից հետո հավաքել ու այրել սնկային հիվանդություններովվարակված

բույսերիմնացորդներնու կատարել խորը ցրտահերկ: Խորհուրդ է տրվում սածիլանոցում հոդախառնուրդըփոխել ամեն տարի: Եթե ինչ-ինչ պատճառով հողախառնուրդըչի փոխվել, ապա հողը պետք է ախտահանելբարձր ազդեցություն ունեցող որնէ ախտահանիչովՀողն ախտահանելաշնանըկամ գարնանը ցանքիցառնվազն30 օր առաջ, երբ հողում ջերմաստիճանը8-10Շ աստիճանից սլակաս չէ: Ցանքի համար օզտագործել առողջ բույսերից ստացված սերմեր: Դաշտից հեռացնել բուսական մնացորղները, կիրառել ցանքաշրջա-

նառություն:

առաջ սածիլանոցի օր կիլայի ցանքից 10-12 ն յուրաքանչյուր շրջանակի համար օգտագործել գրավչանյութ մոխիր: Սն ոտիկի ն կիլայի օջախներ հայտնաբերելիս բույսերը հանել դաշտից, Սն

ոտիկի

պայքարել վնասատուներիդեմ: Առոդջ սերմնացու ստանալու համար սերմնադաշտերում(կոկոնակալումից մինչն սերմի հասունանալը) սրսկել պղնձի օթսիքլորիդի 0,4 տոկոսանոց, կուպրոկսատի0,5, բորդոյան հեղուկի 1, անտրակոլի 0,2,

ռիղոմիլ գոլդ 68-ի 0,25 տոկոսանոց լուծույթներիցորնիցեմեկուլ (12-14 ընդմիջումով):

օր

աաա

ՕՐԳԱՆԱԿԱՆ

ԵՂԱՆԱԿՈՎ

ա աաա աաա աայ

ՊԱՅՔԱՐ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱՂԱՄԲԱԶԳԻ

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԵՎ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ԴԵՄ

Հիվանդություններին վնասատուներիդեմ օրգանական եղանակով պայքարն առավել արղյունավետէ, քանի որ այն կշռադատվածպայքար է: Համապատասխանբույսերի օզտագործումը հնարավորություն է տալիս դուրս մղել որոշ վնասատունների: Վնասատու միջատների քանակի կարզավորումը բանջարանոցում է առաջ բերում հավասարակշռություն,քանի որ դրանք սնունդ են հանդիսանում օգտակար միջատներիցշատերի համար: Միջատներիլրիվ ոչնչացումն առաջ է բերում բնության հավասարակշռությանխախտում: Ընդհանուր առմամբ միջատներին կարելի է բաժանել 2 խմբի միջատներ, որոնք կրծում են բույսերի առանձին մասերը, ն միջատներ, որոնք ծծում են հյութը: Առաջին խմբին պատկանում են թրթուրները, մրջյունները,բգեգները, որդերը, գիշերաթիթեռիթրթուրներըն ծդրիդները: Այս բոլոր միջատներինկարոդ են վանել բուրավետ ն տհաճ համ ունեցոդ մշակաբույսերը:Լավ արդյունք է տալիս նան դրանց տարբեր բույսերի լուծույթներուլսրսկելը: Ծծող միջատների թվին են պատկանում տզերը, լվիճները, վահանակիրները:Ախ միջատներիղեմ պայքարում են օճառաջրի օգնությամբ, օգտազործում են յուդային լուծույթներ, որոնք, ծածկելով դրանց մարմնիվրա զտնվող շնչառականանցքերը, խանզարումեն շնչառությանը: Միջատների ղեմ պայքարի համեմատաբար լավ մեթոդ է համարվում բազմագան մշակաբույսերի աճեցումը: Օրինակ խառը ցանքերում խիստ պակասում է վնասատուներիքանակը: Բույսերի վրայից միջատների հավաքումը ձեռքով: Միջատները բույսերի վրայից պետք Է հավաբեք այն ժամանակ, երբ համոզվեք, որ դրանք վնաս են հասցնում: Լվիճների, ինչպես նան այլ վնասատուների դեմ օգտագործել կծու պղպեղի պատրաստուկը: 100 գ շատ Կծու պղպեղը պետք է մանրը կտրատել, լցնել ապակյա տարայի մեջ, ավելացնել 1 լ ջուր, բերանը ծածկել կափարիչով ն եռացնել մեկ ժամ: Այդ պատրաստուկը փակ վիճակում պլետք է թողնել 2 օր, որից հետո լավ ճզմել ու քամել թանզիֆով: Սրսկման համար 10 լ ջրի մեջ պետք է լուծել 40 զ տնտեսականօճառ ն 125 գ պղսպյեդի պատրաստուկ: Սրսկումըպետք է կրկնել 2 անգամ,7-10 օր ընղմիջումներով:Այս պատրաստուկըոչնչացնումէ ոչ միայնվնասատուներին,այլն դրանցթրթուրներին: Սխտորի պատրաստուկով սերմի ախտահանումը լավ արղյունք է տալիս: 500 զ լավ ծեծած սխտորը պետք է լցնել 3-լիտրանոցապակյա

տարայի մեջ, լիքը լցնել ջրով ն բերանն ամուր փակել, դնել մութ, տաք տեղ: Հինգ օրից հետո թուրմը քամել: Սերմերիախտահանմանհամար պետքէ վերցնել 1 լ ջուր, մեջը լցնել 30 գ պատրաստի թուրմ: Սերմերն այդ թուրմի մեջ պահել 1 ժամ, որից հետո չորացնել ն գանել: Լվիճների նե տարբեր տեսակի թրթուրների դեմ պայքարելու նպատակով կարելի է օգտագործել պոմիդորի փրերը (առանց պտուղների): Երկու կիլոգրամ մանրացրած, չոր փրերը պետք է եռացնել 3 լ ջրում` 1 ժամ տնոդությամբ: Սրսկման ժամանակ 1 լ եփուկին պետք է ավելացնել 5 լ ջուր: Կարտոֆիլիփրերըկարելի է օգտազործելնան ծծող վնասատուների

փրերը կանաչ վիճակում անցկացնել մսաղացով,քամել, լցնել ջրի մեջ ու սրսկել: Եթե փրերը չոր են, օգտագործել 100-120 գ զանգված, լցնել մեկ լիտր ջրի մեջ, բերանը խցանել,3 օր թողնելուցհետո քամել ու սրսկել: Կալիումացվածսողանօգտագործելսնկային հիվանդություններիդեմ: Ղրա համար այն լուծել ջրի մեջ (50 գ՝ 10 լիտրին),ավելացնել տնտեսական օճառ (50 գ՝ 10 լիտրին) ն օգտագործել սրսկմանեղանակով` մինչն պտղակալումը: նկենսահումուսի լուծույթներըկարելի Նեխած խոտի, գոմաղբի ջրային է օգտագործել որպես ախտահանող, սնկասպան ւ վանող միջոց բույսերիպաշտպանությանգործում: Գոմաղբիջրային լուծույթը (1:6 հարաբերությամբ)օգտագործվում է բանջարաբոստանային մշակաբույսերի սերմերի ախտահանման 6 ժամ: Տավարի համար` ցանքից առաջ լուծույթի մեջ դրանք սպլահելու| գոմադբի,նեխած խոտի կամ գոմաղբիթուրմը կարելի է օգտագործել ալրացողներիդեմ: Մոխիրնարդյունավետմիջոց է վնասատուներիդեմ: Արդյունավետ են փայտի ն ծղոտի մոխիրները:Մաղած մոխիրը կարելի է օգտագործել լվիճներից պաշտպանելու համար` ւիոշոտման եդանակով: Ծախսի նորման կագմում Է 5 գ` 1 մ՛ տարածության հաշվով: Մոխրի ջրային լուծույթն օգտագործվումէ նան ծծող վնասատուներիղեմ: Մոխիրը խառնումեն եռացրած ջրում (1 կգ` 8 լ ջրին), թողնում2 ժամ, քամելուց հետո ավելացնում ջուր` մինչն 10 լ, դրանում լուծում տնտեսական օճառ (40 գ՝ 10 լիտրի հաշվով) ն օգտագործումսրսկմանեղանակով: Նման ձնով պատրաստած հեղուկով ամսվա ընթացքումսրսկել 2-3 ղեմ: 60-80

ջրով: Որպեսգիջուրն արագ հոտի, կարելի է ավելացնել մի քիչ մսաջուր: Ջրի լավ հոտելուցհետո

օգտագործում սոսկման եղանակով: Հազարատերնուկիթուրմը եփուկը վնասատուների դեմ պայքարի են օժտված բարձը արդյուսավետությամբ: (Թուրմ գործում պատրաստելու համար բույսի չորացած մանրունքը լցնել բաքի մեջ, վրան լցնել ջուր (800 գ՝ 10 լ ջրին) Ա թոդնել 36-48 ժամ: Քամելուց հետո (40 գ՝ 10 լիտրին) ու սրսկել: դրա մեջ լուծել տնտեսական օճառ

ջրին), թողնում2-3 ժամ, քամում

Բույսերը հավաքում են ծադկմանսկզբում: -.

Լ տզասպանբույս է: Դրա թույնի Կովկասյաներիցուկըմիջատասպան

հիման վրա սինթեզվել են բարձր արղյունավետությամբօժտված մի շարք պատրաստուկներամբուշ, ցիմբուշ, ռիպկորղ. սումիցիդին ն այլն, որոնք լայնորեն կիրառվում են բույսերի պաշտպանության ն այլ բնագավառներում:Թուրմ պատրաստելու համար չորացրած բույսը մանրացնել, խառնելջրի հետ (200 զ՝ 10 լիտրին), թողնել 10-12 ժամ, օգտագործել սրսկման եղանակով: Փոշի քամել ե ապա

1 լ

անգամ: Լվիճների դեմ կարելի է պայքարել հոտած

բույսերի վեգեւոագիայիընթագքումպետք է սրսկել 2-3 անգամ: Թրթնջուկի ջրթուրմն օգտագործվում է լվիճների դեմ: Բույսի վերգետնյաօրգաններըմանրացնում ն լցնում են ջրի մեջ (800 գ՝ 10լ

պատրաստելու համար երիցուկի մանրափոշինխառնել մոխրի կամ ճանապարհի փոշու հետ (1:17 հարաբերությամբ) ս օգտագործել փոշոտման եղանակով:Ծաղիկների մանրունքնարդյունավետ է նան բնակարանային մակաբույծ միջատներին ոչնչացնելու համար: Պահեստները նե փակ տարածքները վնասակար միջատներից պաշտպանելու համար կատարվում է ծխեցում` վառելով երիցուկի ծադիկները(5-6 գ՝ 1 մ5-իհամար): Հալվեն (ալոե) կարելի է օգտագործել որպես ախտահանիչ՝ բանջարաբոստանայինմշակաբույսերի սերմերը վարակազերծելու համար: Սերմերը 6 ժամ պահում են հալվեի հյութի ջրային լուծույթի (1:1 հարաբերությամբ)մեջ, ապա լվանում մաքուր ջրով, չորացնում ն օգտագործում ցանքի համար: թուրմն օգտագործում են լվիճների ն Թավշածաղկի(հնղկաշահոքրամ) այլ վնասւստուներիդեմ: Այն պատրաստելու համարչորացրած բույսը մանրացնել, լցնել 10-լիտրանոգդույլի մեջ (1/3-ի չափով), ղույլը լրիվ լցնել ջրով ն թողնել 2 օր, որից հետո քամել, դրա մեջ լուծել 40 գ տնտեսական օճառ Ա օգտագործել սրսկման եղանակով: Բույսերը հավաքել ծաղկմանշրջանում,չորացնել ստվերում: Սածիլների փտման դեմ պայքարում են սերմերը ցանքից

փայտի մանրացրածածուխի հետ խառնելով:

առաջ

| |

՛.

Կիր. Օզտագործել խխունջներիդեմ պայքարի համար` բույսերի շուրջ շաղ

տալով:

Կրի վրայով անցնելիս խխունջներն ստանում

են

հետո անհրաժեշտ է նորից այրվածքներն հեռանում են: Անձրնքներից կիր շադ տալ: Կոմպոստի թուրմը սննդարար նյութերով հարուստ հեդուկ է: Այն օգտագործվում է բույսերի սածիլման, ծաղկման ն պտղատվության շրջանում ն.բարելավում է բույսի ընդհանուրառողջությունը: Թուրմը բույսերի վրա շադ տալով հաջոդությամբ կարելի է կանխել

հիվանդությունները: ՇՈՒԿԱՅԻ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ

ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄ

Բերքի շուկայահանումը շահույթ ստանալունպատակով:Ֆերմերների մասը կարծում է, որ ավելի լավ է ժամանակն անցկացնելայգում բերք աճեցնելով, քան մտածել, թե ինչպես վաճառել այն: Սակայն ժամանակի ընթացքում նրանցից շատերը հասկանում են, որ կարնոր է նան բերքը վաճառելու մասին: Երբ ֆերմերները մշակում են մի որնէ մշակաբույս, որն իրենց համար շատ ավելի հեշտ է մշակել, միայնայն ժամանակ են նրանք շուկա ունենալու կարնորությունըզգում, երբ որ իրացման հեւտ կապված դժվարություններիեն հանդիպում: Պետք է ուշադրությունը կենտրոնացնել ս որակյալ գյուղմթերք աճեցնելու, ն այն վաճառելու վրա: Երբ բերքը նախատեսվածիցշատ է լինում, մարդիկ սկսում են պարզապես այն նվիրել հարնաններին ն բարեկամներին, որպեսզի դրանք չփչանան, կամ եթե նույնիսկդրա կարիբը չունեն, չափից շատ են պահածոյացնում կամ տալիս անասուններին: Այդպեսհողից եկամուտ ստանալ հնարավոր չէԵթե նույնիսկ թույլ եք տվել բազմաթիվ սխալներ, սակայն վստահ եք, որ ունեցել եք նան հաջողություններ, այղ ամենը ձեգ օզնում Է ավելի լավ հասկանալգյուղմթերքներիարտադրությունը ն բիգնեսը: Պետք է հաղթան զբաղվել շահութաբեր հարել դժվարությունները գյուղատնտեսությամբ: Շատ կարնոր է հասկանալ,որ ձեր տնտեսությունըբիզնեսի կարնորճյուղ է, ն պետբ է արդյունավետ կերպով իրականացնեք ն արտադրության,ն վաճառբիկազմակերպումը,պլանավորումնու կառավարումը: Փորձենք ներկայացնել այն թայլերը, որոնբ ձեզ հնարավորություն կտան զբաղվելու շահութաբերգյուղատնտեսությամբ: Պլանավորում նախքանտնկելը:Բերքի իրացման համար անհրաժեշտ է հստակ շուկայավարական պլան` նախքանցանք կամ տնկումներ կատարելը: Ունենալովայս պլանը վստահ եղեք, որ բերքի մեծ մասը կվաճառվի: մեծ

մտածել

Երբեմն դա այնքան էլ հեշտ չէ անել: Նախ պետք է ուսումնասիրել արտադրվածբերքի հավանականգնորդներինն պարզել, թե ովքեր են այն մարդիկ կամ կազմակերպությունները, որոնց անհրաժեշտ է տվյալ արտադրանքը: Ճշտել, թե ինչպիսի՝ ս ի՞նչ որակի ապրանք են նրանք գնում ն որքա՞նեն պատրաստ գնելու: Այս տեղեկատվությունը կցեբ ձեր արտադրական պլանին ն օզտագործեք այն ձեր վաճառքը լավագույն կերպով կազմակերպելու համար: Անշուշտ պետբ է հաշվի առնեք նան ձեր տարածքի կլիմայական պայմաններըն հոդի առանձնահատկություններըն այն, թե ո՞ր մշակաբույսերը լավ կաճեն ձեր հողատարածքում: Օրինակ հայաստանյանշուկայում այսօր արդեն իսկ պահանջարկ է ձնալվորվումմի շարք նոր, ոչ ավանդական կադամբազգիների (բրոկոլիի. կոլրաբիի, պեկինյան ն չինական, բրյուսելյան, տերնային, սավոյան ն կարմրազլուխ է ձեր հողի Ճշտել, թե կավայի 6 է, այն ավազտ: է, թե յն: Որքա՛ն է ձեր հողի թՒ-ր Որքա՛ն է սննդատարրերիքանակը. ս արդյո՞ք նպաստավոր են դրանք այն մշակաբույսերիհամար, որ ցանկանումեք մշակել: Պեւոբ է հաշվի առնել նան այն հանգամանքը, որ ցանկացած, նույնիսկ վատ որակի կարելի է բարելավել, պարգապես թե որքա՛ն են է ձեր կոդմից կատարվողներդրումները`այն բարելավելու ձեր կողմից կատարվողներդրումներըարղարացված կլինեն: Բնականաբար, այդ ծախսերը, ավելանալով բերքի կբարձրացնեն արտւնդրանքի գինը, Ա դութ պուոք է պարզեք, թռ կարող եք այդ գնով վաճառել շուկայում, կամ քանի տարի է հարկավոր. որպեսգի սկսեք աշխատել եկամուտով: Մեծածախ ն մանրածախվաճառք: գիտենք, զոյություն ունի ապրանքը վաճառելու երկու հիմնականձե` մանրածախն մեծածախ: Մանրածախ կամ ուղիղ վաճառբի ժամանակ ապրանքըվաճառվում է վերջնական սպառոդին: Մեծածախիրացմանժամանակ ապրանքը վաճառվումէ միջնորդին,որն էլ այն վերավաճառումէ սպառողին: Ուդիդ մարքեթինգը (ուդիդ ուղիղ շուվայահանում) ավելի իրացում, է պահանջում, քան մեցժածախը,սակայն շատ ջանքեր ն առաջինի դեպքում զներն ավելի բարձր են: Մի շարք ֆերմերների զոհացնում է, երբ իրենց արտադրանբն անձամբ են վաճառում, մյուսներին էլ ավելի շատ գրավում Է մեծածախ վաճառքը, հատկապես, եթե արտադրանքի բանակը բավականին շատ է: Սակայն երկուսիհամատեղումըշատ ավելի արդյունավետ է:

կադամբների) նկատմաճբ:ինչպիսին մեխանիկակ կազմը, կավավազագի ն,ավազակավայի ն.թե թթվայինալկալիական: անհրաժեշտ պարզել,

հո,

կազմելու

հառարձարդ

ինքնարժեքին,

Ինչպես

ժամանակ

Ներկայացնենք ուղիղ շուկայահանման մեթոդներիցանկը: Շուկայանման մուռեցումը հետնյալ փորձված մեթոդներից մի քանիսի համաւոեղումնէ: Ֆերմերներիշուկաներ: Ֆերմերային ընտանիքին միշտ հաճույք է պատճառում մարղկանց հետ շփվելը: ադ հանգամանքից ելնելով անհրաժեշւո է գյուղմթերքիորոշ մասն արտադրել միայնգյուդաւտնտեսական/ֆերմերայինշուկաներում վաճառելու համար: Հիանալի է, երբ օրվա վերջում գրպանդ լի է քո արտադրած մթերքի վաճառքից ստացված գումարով: Պետք է գտնել մի այնպիսի շուկա (վաճառքի վայր), որը համեմատաբարմոտ է ձեր հողատարածքինու նան հարմար է գյուղմթերքն այնտեդ տեղաւոխելը ն ձեր արտաղրանքը վաճառելը: Մարդիկ կամացկամաց կսկսեն սովորել ձեզ ն կդառնան ձեր հիմնական հաճախորդները: Շատ կարնոր է, որ այղ մարղիկ իմանան ս վստահ լինեն, որ կարող են ամեն շաբաթ որոշակի օրերի գալ ն գնումներ կատարել: Երբ վաճառում ես այն, ինչ շատերն են վաճառում,երբեմնստիպվածես լինում մրցակցության նպատակով իջեցնել գները: Այդ պատճառով եթե նույնիսկշուկայում շատ մարղիկ են վաճառումնույն ապրանքը,ապա ղուք ամեն ինչ պետք է անեք, որ ձեր ապրանքի որակը լինի յուրահատուկ ն շատ լավ, ոչ սովորական ն գեղեցիկ ղասավորված:Այդ դեպքում դուք ավելի բարձր գնով կարող եք վաճառել Լ.հավատացած եղեք, որ գնորդները միշտ ավելի գոհ կլինեն, քան երբ էժան, բայզ անորակապրանքզնեն: Շատ կարնոր է, որ դուք շփման մեջ լինեք Բաժանորդագրություններ: առանձին հաճախորդներիհետ` վերջիններիս շաբաթը մեկ ձեր արտաղրանքըվաճառելով:Նախապես ղուք կարոդ եք խոստանալ նրանց շարունակականմատակարարումն բանավորպայմանավորվածություններ ձեռք բերել: Հաճախորդներին կանոնավոր կերպով թարմ ապրանք մատակարարելու ղեպքում նրանք կարող են նույնիսկ սեգոնի սկգբում վճարել ձեգ ասենք 3, 6 ամսվա կամ նույնիսկմեկ տարվա արտադրանքիհամար: Այդ դեպքումդուք նսվստահ կլինեք, որ ձեր արտադրանքիմի մասը նախապես վաճառված է: Գյուդմթերք արտադրելուց առաջ այս փաստը նս հաշվի է առնվում մինչնպլանավորվումկատարելը: վաճառք: Շատ ֆերմերներ հաճախ վաճամփեզրինիրականացվող են ճառքն իրականացնում ճամփեգրին:Իհարկե, սա այն դեսպյքում, երբ իրենց տարածքին մոտ գտնվող ճանապարհին երթնեկությունը շատ աշխույժ է: Այս ձնով վաճառք հիմնականում իրականացնում են այն ֆերմերները, որոնց հողակտորները կամ բնակության վայրը մոտ են գտնվում գլխավոր մայրուղիներին:Սա նս հաջողվածմարքեթինգիկարնոր եղանակներիցէ: հանման

Տնտեսությունումիրականացվոդվաճառք:Հաճախորդներըզալիս են ձեր տնտեսությունն գնում առկա գյուղմթերքը:Այս դեպքում փոխադրման ծախսեր չկան, սակայն գները մի փոքր ավելի ցածր են: Ոմանք իրենց արտադրանքիփոքր մասն են այսպես վաճառում, սակայննրանք պարզել են, որ այս ձնով վաճառքնավելի շահութաբերէ: Վաճառք բեռնատար ավտոմեքենայից:Որոշ ֆերմերներ որոշակի տարածքում վաճառքն իրականացնում են բեռնատար ավտոմեքենայի վրայից: Նման տիպի վաճառք հատկապես իրականացանումեն խոշոր ֆերմերները, ովքեր ունեն բավականաչափարտադրանք ն երբեմն չեն ցանկանում պահեստավորել` լրացուցիչ ծախսերից խուսափելու համար: Շատ ֆերմերներեն նախընտրում վաճառքի այս ձնը: Կան որոշ ռեստորաններ, որոնք ամեն Վաճառք ռեստորաններին: շաբաթ ֆերմերներից գնումներ են կատարում: Սովորաբար ռեստորաններն ավելի լավ գին են վճարում, որովհետե ապրանքը բարձրորակ է ն ունի թարմ ն հաճելի տեսք: Որոշ ֆերմերներպարգապեսգիտեն, թե ինչ են ցանկանումայդ ռեստորաններըն հատուկ դրանց համար մշակաբույսերեն աճեցնում:Իրենցարտաղրանքիմի մասը սառեցնումկամ պահածոյացնում են ն դրանք նույնպեսսեզոնի ավարտիցհետո վաճառումռեստորաններին: Ինքդ քաղիր: Այս եղանակը հատկապես տարածված է ԱՄՆ-ում ն Եվրոպայում:Ֆերմերներըբերքի մի մասը թողնում են, որ հաճախորդներն իրենք քադեն: Սա նվագեցնումէ ֆերմերներիաշխատանքայինծախսերը, ինչպես նան զյուղմթերքիգինը` գնորդի համար: Մարդկանց, հատկապես քադաքայինբնակչությանը, իսկապես դուր է գալիս գալ տնտեսությունս իրենցձեռքով հավաքել նախընտրածբերքը: Ֆերմայում վերամշակվածարտադրանք: Որոշ ֆերմերներ իրենց արտադրանքի ժի մասը պահածոյացնում են, որը ձմռան ամիսներին վաճառում են ֆերմերային շուկաներում ն այդ դեպքում վերամշակված արտադրանքն ավելի թանկ են վաճառում: Պատրաստի արտադրանք վաճառելիսշահույթը շատ ավելի մեծ է լինում: Ասենք, ոմանք թթու են դնում, մյուսները հյութեր ն մուրաբաներ են պատրաստում կամ մրգեր ու տարբեր կանաչիներեն չորացնում:Այս ձնով նան նվագեցվումէ կորուստը: Ընտանեկանզամբյուղներ:Վաճառքի այս ձնը սկսել է կիրառվել նան Հայաստանում:Որոշ ֆերմերներ ունեն հաճախորդներիմի ստվար զանգված ն ամեն շաբաթ նրանց համար պատրաստում են բանջարեղենով Նույնիսկ եթե իրենց կամ մրզերովգամբյուղներ,ինչպես նան կաթնամթերք: հողամասում նրանք չունեն որնէ բանջարեղեն կամ միրգ, ապա դրանք գնում են հարնան ֆերմերներից,որպեսզի բավարարենիրենց հաճախորդների պահանջը:Շատ կարնոր է, որ հաճախորդին երբեմն անակնկալներ

մատուցեք ն վաճառեք միայն ու միայն որակյալ ապրանք: Այս ղեպքում օրեցօր կավելանա ձեր հաճախորղներիթիվը` ընդհուպ մինչն այն աստիճան, որ ձեզ արղենօզնական էլ հարկավորկլինի: Ուդիդ մարքեթինգ: Այն հրապուրում է շատ ֆերմերների, հատկապես, փոքր քանակությամբբերք արտադրողներին,որովհետնապրանքըբարձր գնով է վաճառվում:Սա նրանց համար վաճառքի լավագույն ձն է: Նրանք արդեն տարբերակել են, թե ինչպես վաճառեն իրենց արտադրանքը: Եթե վաճառքի մի ծնը չի հաջողվում, այլ ճանապարհովեն փող վաստակում: Սակայնշատ ֆերմերներ չունեն մարղկանցհետ շփվելու համապատասխան խառնվածք: Երբ ֆերմերն ընտրություն է կաւտտարում մեծածախ ն նա մանրածախշուկաներիմիջն, պետք է որոշի, թե արդյո՞քինքն ունակ է

Աաաա կաետն Աաատնոի

Մեծածախ շուկայում ապրանքըվաճառելու մի քանի եղանակ կա: Ֆերմերներիմեծ մասը երնի թե դրանցիցշատերն են փորձել: Վաճառք մեծածախվաճառականին, որն էլ հետագայումապրանքը վերավաճառումէ ավելի բարձր գնով, ն տարբերությունըլինում է նրա շահույթը: Եթե չի հաջողվում ապրանքը շահույթով վաճառել,ապա մեծածախ զնորդն Է վնաս կրում, այլ ոչ թե ֆերմերը: Սա շատ լավ եղանակէ հատկապես սկսնակների համար ն մեծաքանւսկապրանքիառկայության դեպքում: Վաճառելմիջնորդին,որն ապրանքը ֆերմերի փոխարենվաճառում է ն վաճառքից տոկոսներ է պահում իրեն: Եթե ապրանքը շահույթով չի միջնորդը, ֆերմե նաս են կրում: կրում:Տարիներ ս վ աճառվում, վ նե շարունակ ն իջնորդը, ֆերմերը վնաս մեծ շատերը հաջողությամբմիջնորդներիմիջոցով միրգ ս բանջարեղենեն վաճառում ռեսւոորաններին:Սակայն, երբ սկսում են ավելի լավ հասկանալ ճարքեբինգից.դադարում են միջնորդներիհետ աշխատել Ա իրենք են նսննդի այլ կետերի հետ: արդենսկսում աշխատել ռեստորանների են ինչպիսիք հիվանդանոցները, դպրոցները. ն այլն: Սա ավելի մեծ ծավալով, սակայնավելի կոոպերատիվները ցածր զներով ուղիղ մարքեթինգէ, որովհետն այս դեպքում ֆերմերը ստիպված հետ: Սա կարելի է կիրառել պետք է մրցակցիմեծածախառեւտրականների այն դեպքում, երբ որոշակի ապրանքիցչափից ավելի շատ եք ունենում Ա պետք է այն արազ վաճառել: Միննույն է, եթե դուք պահեք այդ ապրանքը, քիչ է հավանականությունը, որ կարոդ եք այն բարձր գնով վաճառել, սակայնայս դեպքումգոնե չի փչանա: Արտադրականկոոպերատիվներ:Ֆերմերների մի խումբ գումար է հավաքում ն վարձում մեկին, որն զբադվում է ապրանքի իրացմամբ: Նրանք միավորում են իրենց արտադրանքը` ավելի մեծ քանակության

են

Վաճառք հիմնարկներին,

գյուղմթերք ապահովելու ւ տրանսպորտային ծախսերը նվազեցնելու նպատակով: Այս եղանակը կիրառելու անհրաժեշտությունը հատկապես կարնոր է ֆերմերայինխմբերիհամար:Մեծածախիրացումնիմաստալիցէ դառնում այն ֆերմերներիհամար, որոնք ուղղակի չունեն շուկայահանման համար անհրաժեշտժամանակ,էներգիա,ցանկությունկամ խառնվածք: Փորձեք ավելի լավ ուսումնասիրել ներկայացված այս բազմաթիվ ձներն ու եղանակներըն ձեզ համար ընտրել այն լավագույնները,որոնք են ձեր խառնվածքին: ավելի հոգեհարազատ

ՀԱՋՈՂՈՒԹՅԱՆ ՀԱՍՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ

ՔԱՅԼԵՐ

խոն

Շուկայավարականինչ ձնե ն եղանակ էլ որ ընտրեք, զոյություն են, այլ անհրաժեշտպայմաններ,որոնք, ըստ մեգ, ոչ միայն պարտադիր,եթե ցանկանումեք հաջողությանհասնել:

օգտակար

նան

ձեռք բերեք որակիբնագավառում Հեղինակություն

1. »

Ապրանքիորակ նշանակում է թարմություն,հաճելի համ, գրավիչ տեսք ս օգտակարություն (առողջարարություն),այսինքն` կեդտի, պեստիցիդի ն մնացորդների այլ վարակիչներիբացակայություն, եթե ձեր ապրանքըբարձրորակչէ, իջեցվածզնով վաճառեք այն, հպարտացեքձեր վաճառած ապրանքով: Հեղինակությունստեղծեք՝ որպես հուսալի գործընկեր

2. »

Եդեք հուսալի:Եթե դուք խոստանում եք կատարել ապրանքի առաքում, աշխատեքապրանքիպատվիրված քանակությունը ժամանակին տեղ

հեյո որոնք աբլրերւն ենորոնչզւլ ֆեգերավլն երա: այք ծ

ման

գինը:Օրինակ`

ռեստորաննե

ՇՈ

բորպես իԿԱնւվոն որբ: գործընկեր ելը Պահպանեքձեր հեղինակությունը՝ ազնիվ Աա Ա

Յ. »

ՋԱՅԻՆ

ՂԱՆՈՆ

որակա

Արմենն

Մի խախտեքձեր խոստումները,պայմանագրերնու համաձայնագրերը, եթե նույնիսկ դուք դրանիցվնաս եք կրում, ստիպեք, որ ձեր աշխատոդները համապատասխանեն ձեր չափանիշներին:Երբեք ոչ ոքի թույլ մի տվեք թերակշռելկամ ձեր հաճախորդի մանրըոչ լրիվ վերադարձնել, միշտ պրոֆեսիոնալտեսք ն գործելակերպունեցեք:

Աշխատեքմիշտ գոհացնելհաճախորդին

4. »

Պարզեք,թե հաճախորդնինչ է ցանկանումկամ նրան ինչ է անհրաժեշտ ն, եթե հնարավորէ, փորձեքդա տալ նրան,

աճեցրեք այն մրգերն ու բանջարեդենները, որոնք ձեր հաճախորդներն են ցանկանում,այլ ոչ թե այն, ինչ դուք եք ցանկանում, աշխատեք գոհացնել հաճախորդինարազ ս բարեհամբույրսպասարկ-

մամբ, ժամանակառ ժամանակվաճառվոդ մթերքիցինչ որ բան անվճար կամ դա շատ լրացուցիչտվեք (հաճախորդներին է դուր գալիս), եդեք աշխույժ ն զվարթ, եթե նույնիսկ այդպիսի տրամադրություն չեք ունենում,

եթե հաճախորդըբոդոք ունի, ցույց տվեք, որ զղջում եք, որ նա բավարարված չէ ն անհրաժեշւոութան դեպքում առաջարկեք փոխել ապրանքըկամ փոխհատուցումւուլ:

Շուկայավարման խորհուրդներ Օզտագործեք պրոֆեսիոնալ փաթեթավորում:Այնպես արեք, որ ձեր ունենա ն. փաթեթավորվածվիճակում (կամ ապրանքը գրավիչ ւտտեսք Ա տուփի մեջ), վաճառասեղանիվրա, »զտեք շուկայի մի «չնկատված» անկյուն, արտադրեք մի այնպիսի հատուկ ապրանք, որը մյուսներինավելի քիչ է հեւտաքրքրումկամ այլ ֆերմերներ չեն կարող մշակել ն դուք կունենաք ձեր առանձնահատուկ

շուկայահաւտտվածը, ընտրեքայնպիսիբույսեր, որոնք ավելի հեշւո եք աճեցնում, «ձեր ապրանքի գները համապատասխանեցրեք տեղի շուկաներին, սակայն ավելացրեք 10-25օ6, եթե ունեք թարմ, բարձրորակ, օրգանական արտադրանք, ոռոգումը պարտադիր է ոչ միայն բարձր բերք, այլն բարձրորակ »

արտադրանք ստանալու համար, ընտրեք այնպիսի արտադրանք, որոնք ւիխրուն չեն, կարելի է փոխադրելկամ պահեսւոավորել, ընդլայնեք ապրանքատեսականին:Եթե մի ապրանքատեսակըլավ չի վաճառվում,ապա մյուսներըձեզ կհանեն վատ վիճակից, վերջինը, սակայն ոչ պակաս կարնորը` ապրանքի իրացման գործում մեծ

ջանքեր ն էներգիաներդրեք:Ի՞նչ օգուտ լավ բերք ստանալուց,եթե չես կարող այն վաճառել:

ԿԱՐԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՓԱԹԵԹԱՎՈՐՄԱՆ

ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԵՎ

Նույն որակի զյուդմթերքների առկայության դեպք ում շատ կարնոր է գրավել հաճախորդների ուշադրությունը ն շատ ավելի կարնոր է հաճախորղների մուտ վստահությանձեռք բերումը: Ճիշտ ն գրագետ փաթեթավորմանմիջոցով դուք կարոդ եք բարի ու հաճելի հարաբերություններձնավոլել ն պահպանել երկարատնու շարունակականհարաբերություններձեր Երկարատն ու լավ հարաբերությունների պահպանման համար անհրաժեշտ է կանոնակարզել հաճախորդների պահանջները ն առաջարկել հենց այն ապրանքը ն փաթեթավորումը, որը լիովին բավարարում է նրանց պահանջները: Գոյություն ունի այն կարծիքը, որ «ապրանքները վերադառնում են, իսկ գնորդ-

հեւ: գնորդների է

ոբ

ները` ոչ»: Ուստի գյուգատնտեսությանգարզացմաններկա փուլում, երբ առկա է մրցակցային դաշտ, ն չկան կանոնակարգվածշուկայական արտադրված ապրանքի կարնտր է հարաբերություններ, շատ արդյունավետիրացումը: Այս տեսնկյունիցշատ կարնոր նշանակությունէ ստանում փաթեթավորումը, որը հանդիսանումէ հաջոդությաներաշխիքներիցմեկը: Փաթեթավորումըմարքեթինգայինշղթայի կարնոր օղակներից է, որի շնորհիվ մենք տեղեկությունենք տրամադրում գնորդներին: պետք է դիտարկել որպես հզոր մարքեթինգային Փաթեթւասվորումը զործիք, որը գյուղմթերք արտադրոդին հնարավորություն Է տալիս ընդլայնել արտադրությունը ն վստահություն առաջացնել սպառողների շրջանում: Շատ կարնոր է, որ գյուղմթերքի փաթեթավորումը ւոեղեկատվություն պարունակի ոչ միայն արտադրանքի, այն արտադրոդի ն արտաղրության պատմությանու վայրի մասին: Փաթեթավորումըապրանքի ձնավորմայն կարնոր մասն է, ն փաթեթավորման հետ կապված ծախսերը պետք է մտնեն վաճառվոդ ապրանքի գնի մեջ: Այն փաթեթավորումն է ավելի կարնոր, որն ապահովումէ ապրանքիամբողջականությունը, դրա պահպանման ն տեդափոխմանհարմարավետությունըն հետագա օգտագործումը:

Պետք է հաշվի առնել նան այն հանգամանքը, թե ձեր կողմից արտաղրվող արտաղրանքը նախատեսվածէ թարմ սպառման, թե տեղափոխման կամ պահպանման համար, ւ թե փաթեթավորմանհամար ինչպիսի նյութ է նախընտրումսպառոդը (բագմակի օգտագործման,փայտե, պոլիէթիլենային,թե թղթե տոպրակներ, ծղոտե գամբյուղներ, թե մեկ այլ

տիպի):

Անկախ նրանից, թե ինչ փաթեթավորում է նախընտրում սպառողը, փաթեթավորման հիմնական նպատակը մնում է տեղեկատվություն սպառողին հասցնելը, նրան նախընտրած քաշով ապրանքի ւտրամադրումը,մթերքիապրանքային տեսքի ն անվտանգության պահպանումը: Փաթեթավորման տուփի կամ տարայի կրկնակի կամ օգտազործումը կարող է էականորեն նվազեցնել փաթեթավորման բացասական ագդեցությունը շրջակամիջավայրիվրա: Փաթեթավորումը պետք է ապահովի նան օրինակ այն հեշտությամբ հարմարավետություն, պիտի բացվի ն փակվի ապրանքի մնացած մասը պահպանելու համար, հարմար լինի տեղափոխման համար Լ այն: Փաթեթավորումըշատ կարնր գործընթաց է, որի միջոցով կարող եք ցույց տալ նախ Կ առաջ ձեր կողմից արտադրված ապրանքի առանձնահատուկությունները(օրինակ մաքրության, առանց թունանյութերի մշակության, առողջականհատկությունների ն սննղարարությանվերաբերյալ), որը գնորղիմուռ կառաջացնիապրանքը գնելու ցանկություն: Յուրահատուկ փաթեթավորման միջոցով ղուք կարող եք անհաւտականացնել, առանձնացել, կարնորել ձեր ապրանքը ն անհրաժեշտ տեղեկատվությունտրամադրելձեր հաճախորդներին, խրախուսելնրանց, որն անշուշտ կնպաստի ձեր արտադրանքի ծավալների աճին նս եկամուտների ավելացմանը: Փաթեթավորման ընտրությունը պետք է լինի գիտակցված նս հիմնավորված:

բազմակի

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ

1. 2. 3.

ԳյուլխասյանՄ.Ա., Բուսաբուծություն - Երնան,2001 Ա.Շ., Մելիքյան Բանջարաբուծություն,Երնան, 2005 ՍարուխանյանՆ.Գ., Օրգանական զյուղատնտեւություն, Երնան,

Սարուխանյան Ն.Գ.,

Գյուղատնտեսականաշխատանքների ուղե-

ցույց, Երնան, 2072 5.

-՛

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Օրգանական զյուղմթերքների շուկայի Սարուխանյան ՆԳ, ձնւսվորումը,Երեան ՀՀ գյուղատնատեսության նախարարություն, Հայաստանի Հանրապետությունում զլուղատնտեսական մշակաբույսերի վնասալւոուների, հիվանղությունների ն մոլախոտերի դեմ օգտագործման համար թույլատրված բույսերի պաշտպանությանքիմիական ն կենսաբանականմիջոցներիտեդեկատու, Երնան 2007, Թերլեմեզյան Հ.Լ., Գրիգորյան Ա.Հ., Կարտոֆիլի, կաղամբի ն գագարի հիվանդությունների ս վնասատուների դեմ պայքարի ուղեցույց,ԵրնԱււն2004, հռո Քոռ, Տստեւոճելթ ԲՐռՇԱՇ6տ 1ԾՐ Կօցծթե թ Բառմսշեօո ո էճ Տօսհ,

1996: Քոութժ |ո 1իՑ ԼյոլԲժ

ՇՕԿ6Լ Խ/աոճցյոց

ՇԾքՏտ քոօրէճեհ/,Լյոււթմ

10. ԽՈՐՇ 1. Օ8օաիելտ Թյ/ոեր/քեւ 11. Ք0ՅՅԻԱԾՑՅ Չ.Ր.,

ՏեԹտ 01 /ՃՈ6ՈՇՅ.

ոքճ

Տայթտ, 1998,

1990.

յոճսօտետ. ԽԼ: 1999

ՕԾԹՎՆ

Փորձագիտականտեղեկություններիհամար դիմե՛ք

Հեղինակ, գ.գ.թ

Նունե

Սարուխանյանին,

Գյուղատնտեսությանաջակցության«Կանաչ արահեւո» ՀԿ,

ՀայաստանիՀանրապետություն, ք. Երնան, Մխ. Հերացի 24, Հեռախոսներ`

:Հ374 10 575 995, 374

91 541

էլ-փոստ` օ1866(298656ոյոծ.Յ Կայք՝ ԿՈՒԺ. զՐ66ՈԹո6.Յո