Խաղողի արտադրության, վերամշակման էկոնոմիկայի և մարքեթինգի հիմնահարցերը ագրարային բարեփոխումների անցումային փուլում

ՀՀ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆԵՎ ԲՆԱՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԱՄԲԻՈՆ

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Կ.

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Կ. Կ.

`

ՍԱՆԱՍԱՐՅԱՆ

ԽԱՂՈՂԻ

ԼԱ

Ա. Ա.

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ,

ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆԷ ԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ԵՎ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐԸ

`

ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ

ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ

ՓՈՒԼՈՒՄ

ՀՀ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ԲՆԱՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՆԱԽԱՐԱԲՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԳՀՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Կ. Մ.

ՅՐԻԳՈՐՅԱՆ

Կ. Կ.

ՍԱՆԱՍԱՐՅԱՆ

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

Է.

ԱՄԲԻՈՆ

Ը.

՛

ԽԱՂՈՂԻ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ,

ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ

ԵՎ

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐԸ

ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ

ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ

ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ

ՓՈՒԼՈՒՄ

ՕՇգմությունխադողի առտադրության ս: սպառողինհամսկնելուե՞թահամալիրըն Դւսումսասիրող ՀԳԱ ուսանոդղմերին, ջոլեջննրի ն տեխնիկումների սովորողնռրիս

ԵՐԵՎԱՆ

20002

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Խաղողագործության էկոնոմիկան գիտություն

խաղը» դագործության իրավիճակի տնտեսագիտական գռահատմկլը, զարգավկմանմիտումների կանսատեսման, նվազագույնռեսուրսների ընտրության, նրա արտադրության տնտեսական հիմնավորվածության, շուկայի իրավիճակների (ներքին ն արտաքին), գյուղասիական տնտեսությունների, մարզերի, հանրապետության տնտեսության ն միջճյուղային հաշվեկշիռներում խաղասած դերի. ճյուղի ն արտադրական ենթակառուցվածքի փոխշահավետ ինտեգրացման, արտադոություն-սպառող տարածության ու ժամանակի կրճատման ն նվազ ծախսային դարձնելու, արտադրանքի ավելացման, արդյունավետության բարձրացման մասին: ՀՀ-ում խաղողի արտադրության էկոնոմիկան ն մարքեթիճնգն անվյալում լուսաբանվել են խորհրդային տնտեսության ընդհանուր ֆոնդի վրա՝ մակերեսորեն ն ածանսյալ ձնով: Բայակայել է մայրենի լեզվով գրականությունը: Մասրապրանքային արտադրության ն շուկայական տստեսության պայմաններում արմատապես փոխվել են խաղողի արտադրությանը ներկայացվող պահանջները, պայմանները: Խաղողագործության ենթահամալիքի զարգացման, ճանապարհին առաջավել են լուրջ խոչընդոտներ, որոնք նորովի մեկճաբանության կարիք ունեն: Բայակայում է տելղլեկատվուբյունը: Գյուղաիական տնտեսությունները՝ ելնելով շուկայի իրավիճասկիս, վաճառահանման բբ. քանդել դժվարություններից, միայն 19801995 են 21 հազար հեկտար խաղողի այգի կամ խաղողի այգիների ամ57 52 -ը, իջել է բերքատվությունը, խիստ վաբողջ տարածության տացել են ագրովերամշակման հնարավորությունները: է

նեջոդական այս աշխատության Գյուղատնտեսական ակաուսացողներին, քոլեջների, րին, տեխճիկումների սռվորողնեագարակատերերին ցույց տաղ շուկայի իրավիճակը ն միտումները, արտադրության հետագաընդլայնման

րատարակությունը նպատակ ունի դեմիայի

ն ճարմարությունը ճյուղը

ա

Խաղողագործության ն տնտ

նշանակությունը ՀՀՅւմ

նպատակա-

եսական

ՀՀ գյուղատնտեսության առաջատաք Խաղողագործությունը ն համբավաբեր է ճյուղերից ն մեծ դեր է խաղումինչաեսամբողջ հանրապետության,այնպես էլ խաղողագոր ործությամբ զբաղվող գյուղասիական տնտեսություններիէկոնոմիկայում: Այդ դերը է: բազմանշանակ Թվենք մի քանիսը. (

ծքով, շուկայական կայականհի. մունքներով հի Տրվում է ինվեստիլիաների ն պահանջի տնտեսական արդգնահատման ն այլն: մեթողիկան Հ

|

.

)րոմակետության շրջանի տնտեսությունը հետազողոր զոտող մի կողմից գիտությունները կրում ատու կան անցյալի կողմիվ՝ակտիվորեն ԲԸ: հարմարվում `

Սսան

ոշ

Ր

Լ

Է

ա

յն

է դրվում այդ նդիր մերով

|

չո:

տնտե-

են

ճյուս

|

|

են

շուկային:Այստեր անցումը դյուրին ն հնարավող շիչ կորուստիրականայնելու: Բնականէ, որ այդ անսուս է լինելու կ ելանէը երկարատն մերպատկերա Սումները, մտածե կերպնէլ Լոզերպըն գորժելապետքէ

ՄԱՐԳԵՐ

պն զարգան ն վեր համահունչ

ընթա գծով:

է:

է

|

:

Հ

է: Բնակչության1շնչի հաշԽաղողըլիարժեք ննդամթերք սննդամթերք վով տարեկանսպառմաննորմանՀՀ-ում սահմանված 60-70 կգ, որիցթարմը՝20-22 կգ: 17 06 շաքարայնությամբ1 կգ խաղողնիր կալորիականությամբկարող է բավարարել մարդու 1190 գ կար օրականպահանջի20 92 աթի, 887 գ մսի, գ հայ պարունակումէ օրգանիզմի յուրասվոդ ածխաջրեր, օրգանականնյութեր, Անն վիտամիններ:Թարմ խաղողիօգտագործումը է թափոխանակության բարելավմանը,սննդանյութերիհեշտ րասմանը,արյան պակասության, թա յին, տուբերկուլյոգայինհիվանդությունների բուժ դայինհամակարգիհանգստավմանը,թույլ ն հիվանդ խա ապաքինմանըն այլն: Խադողի հյութն իր լիարժեքությամը է մոր կաթիհետ: ճույնիսկ համեմատվում 1.

հետ-

ո բանան

"

|

|

րաոի Մի ատամ

կարոջի

:

կողոից հեշտ Խաային ոռբ

» զ բ ոիաային» աննաի -

Կն

եր արի

Իթան Աննան ար: որա ղի:

Խաղողը լիարժեքհումք է ագրովերամշակման մալիրիհամար ն կարնորմիջով Սր հա թյան ն այդ համալիրիճյուղերիինտեգրասման տո2 ն 200 լ) բերքատվության շաքարայնությամբ կամ500 դալ աի Մեն րիս կարելիէ ստանալ1300-1500 դալ գինի օգտագո ո մնացորդների օգուտ կարողեն բերել վերամշակման 2.

|

Տ

ծումը,այսինքն` անթափոն արտադրության կազմակերպումը: վերամշակումից, կան տնայնագործաաղո

եղանա նաբերական պատրաստվում

ծոներեն 3. Թարմ ն նրա խաղողը

'

Այճ

եսօր շուրջ

ք քանակությամբ

գինի, օղի. սլահա-

ՍԱԾ ս

2-3

ել

տարեկա

մլն դալ

ում

այլն:

՛

յդ քանակությունը հանրապետությանը ներկայումս կբերե «ԴԻՑ100120 մլն դոլարին համարժեք գումար: Դրանքաար շատ են "մոապետությանը անհրաժեշտ «անար:

Վ

Խաղողագործությունը նպաստումէ ինն վարման երկրագործության

Արյան բարձրավմիաոագիկուլտուրայի

լ

բար մ

) )ա մեծ ներդրումնե ամանակ) այգի հիմնելուն մինչն անային կազմումէին 1,21.5 մլն դրամ), որոնք

ա

որ այդ

են

Պո

|

5.Խ

աղողագործության ենթահամալիրը դե է խա կարնոր հանրապետության աշխատանքային Ր վածուքյան գործում: Միայն խաղողագործության է 2.5.3մլն մեջտարել ը ծախսվում սարդ/օր: Եթեդրան էլ ավելացնեն ղի մթերման, րր ղում

ռեսուրսների, -

պահպանման, խաղողին

ճրա վերամշակքխաղոտադրանքների վաճառահանման ոլորտներում ապա

զբաղվածկե ին, վիճակագրական ար վարչութ տվյալներով՝1990 խաղողագործությամբ զբաղված էր 3307 Բավիայդ խաղողի այն ավելի մեծ կլինի: ՀՀ թ

Հ:րեին ենություն ո

3հազար աղաքրնել

տարածությունը

փոքր

տնտեսություններ, ռրոնյիվ46

:

հազարը`

յ

:

աուն

Լ:

համախ տամախարք

|

կարե է

ր

ջ

հողե

գործում: Զբաղեցնելովմշակվող բարձրասման համախառնար այն տալիս է

285. "ոուրց դ ետության

ոլ

սնե

է

խաղողի այգին.

.

`

բերքա հաւաինն աարի տու շուրջ կռ ատեն «ՎԳային մեծացմանը, հարստության քանի ռեստ, ւ: եյութականանում երկարատկ ժամանակաշրջանի համը ա. Ն աժանող ճյուղ Խաղողի

կ

շրջանառու միջույն ֆոնդե

ապրանքափոխություն ՝

4.

այդ

ստեղծ

ո

էր

Ե Դալ

ԲՐԻ

|

ս

Հայաստանի արՀանրապետության

բյուջեի լրացման ն

ր տեկս

Բանք էտնկարկները. թվում բազմամյա ազար

հիմնական ֆոնդերի. իսկ տնկանյութը՝ ակտիվ տարրերի են, ն մեծ ազդեկություն են թողնում օգտագործման արդյունավետության վռա: Նրան կատարված ծախսերը կապրտալ ճերդրումների կՍարնու համար ոռդվածների են: ունի բարձր ապրանքայնություն. արտադրանքիմեջ բարձր է համախառն եկամտի ն վերջնական արդյունքի տեսակարարկշիռը: Այն այսօր շուկայական մրլունակ ճյուղերից է: 200 ց բերքի դեպքում հեկտարից ստանալ 2-2 մլն դրամ հասույթ կամ 1,0-2 մլն դրամի շահու Հետնապես, այն համարձակ կարելի է երաշխավորել սկսնակ ագարակատիրոջը, սակայնպետք է հաշվի առնել շուկայի տառողություգը:

Դոր ամոյան հոդվածներիս 90-ականթվականներըհնարավոր ձիճչն էլ գինի,շուրջ լ ն ո ր" ն Ն Տու ար օղելիկյորային խմիչք Չն

Է

մ

վերամշակման (կոնյակ,տեսակավոր արտադրանքնե գինիներ, հյութեր, չ ամիչ, կեր, էնոտանին, կանյութեր, էֆիր ն այլն, ն

աշխատողների որակավորման կր ափո Հ ՈՈԻԶ ար

ԿԱ

-

բուսաբուծության 5-6 Մ. -ը: տադրանքի տնտեսությու Հանրապետության ռումայմառաջատար ճյուղ է` չի սահմաճափակվում Շրանով խաղողագործո դեր

Մուտչորհատումճերը(արքատք) վառելիքն անասնակերեն. Ցյուսմշանաբույսնրի համար սակակ նամ ոչ

տազոնելու միջու նարն

Ի

է

տոդ

այն

հողերն պիտանի օ6 այխ-

տարբեբություն պտուղն

չկա: ատղաբերության պարբեբականություն գրեթե ԲԱ

կապվա մոշ

է մեկտեղ խադողիսչասությունը Հավարություններիհետ: Այն դժվար փռխադրուման. շուտմփչա է. պահանջում է բերթառավաքի նարճ դրոմթերք |

|

մեծ հատված

է. տախսումնեղ. փոխադորամիջոսներ, աշխատատառ խնամա միան մշակաբույսը է (չհաշմած նուռռ. Բուզո ան նք. թաղվող

1 բազմաթիվհիվանդությունճերի, բակա -

Իննջու

ն

բ

պահանջ այլն: Բացի այղ, խադողիմշակությունը նակյա մեծ ինվեստիկիաներ,երկարաձգվածէ կապիտալ ներչդ |

ն

մ

է եծ. յում կորեն մ

վեստիցիաների սառեցվածության

անջներըբ ավարարող սորտաթարէ մեծ միջոյներ,երկար ն հարուժամանակ կասիաթյուններ: Թարմ վիճակով կով

վի

էներգատար, կապիտ արագ

պահպանումը պա

լ

Մ

ժվարէ հարմարվում շուկայի

ն փոփոխություններին այլն:

Ը"

ՀՀ-ում ընթասել է ինչպես Խաղողագործության գարգասումը էքստենսիվ. այնպես էլ` ինտենսիվ ձնով: Անկած ժամանակահատվածում ստեղծվելեն խաղոդագործության խոշոր նն էապես է հյուսիս-արնելթյուններ, մշակությու պ եղ տեղաշարժվել է յան շրջանները, յուրակվել ֆելօքսերադիմապկուն արմատա կալների արտադրությանտեխնոլոգիան,ստեղծվելեն տասնյակ նոր սորտեր,գիտականհիմքերի վրա են դրվել նրասելեկյիան. մշակությունը, հիվանդություններիկու վնասատուներից տնկարանայինտնտեսությունը, է վերամն ն ՞շակման պահպանմանհզոր բազա այլն: .-՝ է խաղողագործ Պատրաստվել ագրոնոմների, գիտնականնեն է րի ոգոր բանակ.ստեղծվել գիտական փորձարարական հիմեն ճարկներիլայն վան, մշանվել ոռոգման,պարարտալյման, վազի տարածքայինօպտիպայքարի, մշակությանեղանակների ն այլն: իրացմանենթակառուցվածքներ մալ տարբերակներ, ՀՍտեղծվելէ հայկականկոնյակի,տեսակավորն աղանդերային գինիների, ալկռհոլային ն ոչ ալկոհոլայինխմիչքներիլայն նշանակությունուճի արտաքինտնտեսական կապերիզարգայմաճհամար:Հայկականկռնյակները,գիհամտեսների նիները միջազգային բազմիցսշահել են տասնյակոսկե ն արծաթե մեդալներ: ն Հայ ժողովուրդը դարերի ընթացքում ստեղծել է պայմաններինլավ հարմարվածՈսկեհատ,Գառան դմակ, Կախեբ, Մսխալի, Արաքսենի,Երնանի, սելեկՀ-`

աար

պա Կտեղծվել

պանումը,

,

ան նությ Խաղողագոր զարգա7 ում

ը

ՆԼ մ

-պարենիհանձնախմբի ԵԿ-Ի հն (ՖԱՇ: գյուղատնտեսության գինու ա բյուրոյի տվյալներով ճիջազգային խմզ իողողի ոոյիռ տարածությունները Եոնխար այում կազմր շոր մլն իսկ համախառն Խ բերքը՝ տոննա: Իսպանինան՝|.6 մլն մլնտ Իտալեւը կԱ ոոդրողներ Ֆրանսիան՝ մլն տ (8 ԱՆ գավա Բ որըիան` Կար ագո Մոլդովան, ն

ն

38 մն

ճեր56-

հա,

են

ն 56

ն 810

հա

տ.

Սայ:

.

է

-

1,3 հա

տ,

Ու-

|

ի ականի լ որը

ժամանակ

աար

«

իսկ Հադիսի, Նազելի, Ս. Պողոսյանը, Գ. Սարգսյանը, Պ. Այվազյանը, սիոներներ՝

են Արմենիա,Տոկուն, Հրազդան,Հաղթանակ, Կարմրաստեղծել

հյութ

գրավոր տեղեկությունները, `

հարմսլ

ըք

լ

Ի

կ ռույնե ը, խաղողի ագույն վերամշակման Մ երը,պահւվանված սերմերը յ

ր

՛

հն

դարերումկառուցված Մենուպյի վել են Վան քաղաքի

ն այլն:

Մ.

թ.

ա.

7-8-րդ

(Շամիրամ-սու) ջրանյքով ոռոզլհա

Տոսպ րթազայրի ւսյգիները,Դալմայի ջրանյքով՝ նրանից ոչ հեռու ընկ ած այգիները, Մարդարաւատի Արարատ ջրանյքով՝ յւսն հարթւսվ այրի հողերը ն այլն:

Սքու

ն

ուրիշ բարձրարժեքսորտեր:

Հա'երություն պտղաբ աբուծությանմ̀ինչՒ'ռրհրդային տարբերություն

Հ թ) խա ք ) ԱԳՈ որի բազայի ար լյուճաբերական նշ անակություն, մակարդակ, (Թաիրով,Շոստով) զարգացրին վրա ռուս արդյունաբերողները ճաբերությունը: վերամշա չրամշակողարդյունաբերությ Հայաստանիներկա տարածքում1213 թ.խաղողիայգետա 9200 հա էր, որիվ բերքատու հա, րածությունները բերքը՝ 58,5 վ, համախառն կազմումէր րի բերքատվությունը հագարհա (աղյուսակ1): )

'

լ

ՆՈ:

՝

ւ

հ

Ք

Խաղողագործության զարգւայումը մինչխորհրդային Հայաստանում |

Տարածություն, :

| |

|Համախառն բերք,

10643

10618

15746

50809

1 հեկտարի բերքը, 16,9

լ

տ

76159

ՊՂճ

Այզեգործությունը

Ծղյուսակ 1

"

մեծ

յունների Համախառն բերքը 19)0.թ.՝ Երնանինահանգում՝

5:

|

1950-ական Ցվականներին` կապվածոռոգման

նորք ձասակաոռգերի գործարկմանհետ: Դրա 1540-90. հետնանքու սկան

թվակասներին զրկնապատկվեսին այգետարածություննեվերակառումցվեւյին հին թմբայինայգիները, բարճրավվեցարտադրության ինտեճսիվակման մակարդակը: Ստեղծվեյին խաոողագործասկան ճոր գոտիներն տնտեսություններ: զան չէր, որ խաղողի Պատահահամաիլառն մը,

բերքը1940-96-ական թվակամչերին ավելայավ 5.5 անգամ: Մակայնկատարվածվիթխարի

աշխատանքները, ներդրումները Սանկալիարդյումք

չտվեսին: Ստեղծվեվ երկարատն տեղատվություն: Դրան էլ Սինանհեռատես. գումւարվեհախուռնու համատարած նեփականաշմնորհումը, տնկարկների վերաբերյալ գործուն օրենսդրական դաշտի բակակայությունը, պարենային հավահատիկով անապահովվածությունը, վերամշակման հնւսրավորությունների խիստ նվազումը, այգեգործության մա կարդակի ինտենսիվության

ճառահանման մեծ

անկումըն վա-

րնդունել Եր Այսօրէլ լուրջ խոչընդոտներ են հողի շուկայի բայակայությունը, շրջանառու լ

միջույների

անբավարարությունը, կան սորտերի տեխնճիկաբարձրտեսակարար կշիռը, տական դաշտի ոչ հստակ անկատարությունը, ագրարայինքա-

ֆինանսատնտեսագի-

ղաքականությունը, մակրոմիջավայրի (տարողունակ շուկայի բապակայություն, մաքսայինճհեռ

ոչ

ատես քաղաքականություն) ն նպաստավորությունը այլն: լ

|

ր

գորբաչովշչինայիվնասը: Վերոհիշյալ րը տարբեր չափերով անդրադարձանտարա ծությու բերր քատվությանն համախառնբերքի վրա (աղյուսակ 1981-98 թվականներին խաղողի հողատարածությունները կրճատվեկին 21 հազար հեկտարովկամ 56 72 -ով: Վերապել ու խոշոր զանգվածները,ավելավել են արդյունավեւո վարելու դժվարությունները: Ինտենսիվասման կածր հնար րությունները ն իրավմաճ մեծ դժվարություններըառանձնապես վնասում են խոշոր արտադրողներին: Է Բերքատվությունը խաղողի պայմանավորողվճռականգործոննէչ/ՀՀում խորհրդայինիշխանությանտարիներինայն մնաց Խրո կան յածր մակարդակիվրա: Բերքատվությունըառանձնապ Սածր էր հանրային հատվածում, այդ թվում բարձրագույնձն հորջորջված խորհտնտեսություններում: է որ 1960-90-ականթվականներին խորհտնտեսությունէ 2-5, ցերումբերքատվությունըկոլտնտեսություններին 5-7 անձնական օժանդակ տնտեսություններին(ԱՕՏ) ` Հենյ այստեղ էր կենտրոնացվելտարածությունների54-55 -ը: թե ամեն ինչ արված էր տնտեսավարմանԿԱ կան ձնի առավելություններըպույադրելու համար: Կային սուրսներ, ն արտադրությունըգիտականորեն հիմնավորված ղաբաշխելու, մասնագիտակնելու, արդյունավետ չափ սահմա լու հնարավորություններ, երաշխավորված շուկա, ռեսուրսավճար: Սա կադրեր,չկային գիտությանգաղտնիություն, կայն բասյակայումէր գլխավորը՝ օգտագործողիտնտեսականազատությունը՝դրանիվ լ հետնանքներով:Ձնականորենսեփականատ ալշտնտեսական իրականում արտադրամիջովներիցզրկվա այս դրությունը բերեյ ապրանքարտադրող ների ն ապրանքներիճաօտարմանը,տնտեսականանպատասխանատվութ Կառավարմանհամակարգըվերածվեց յան, անտարբերության: կարգադրելու,իշխելու կարգավիճակի: կամայականության,

են

արը

|

ազում՝ 2.1| Հարուր-Դարալագ) Խաղողագործությումը հանրապետությունում առավել մեծ տատ առավ

որրա թ |

2):

|

է

|

չ

|

|

յ

Մեճ էր

Նախիջնանի նահանգում՝3.8 լ Հուրտալուի գավառում` 5.7

Էջմիածնի` 36.4.

գոտում:

ուբվնաս կրեյ ռազմական գործողութ

`

արտադրության Ա արդյունավետությունը

ի սեփական

Բավ

կան նշել.

զիջել ի.

Ն

Կարծես

ռչակված, կատագրերի

7:

րե

Կը

կի

տե ը |

ոյի, բիո -

ը

յաս,

|

:

ՀԱՏԱՏ9ո«ճջ5| -

«Վո ՀԱՏ

օ

Ճ|Շ ԷՉԻ-«

-

Հ

-

ՀԻ ՅԾՕՂ ՅԱՏ

Տ|ՓՑՏԴՑ`ՃՋՀՏՀ

ՁԳ ՏՏ

Տ|՝

ած

Գ

.

ՇՓ «

Փ

Հ

ռա

:

ՀՅ Եռ

ՍեաւՀարիչ

թր օօ

ՓՓԳՃԺԶ -.

ՀԶ

:

տո

այլն: հավելագրումների ծ էր ճան նրանով, թյան, պայմանավորվա վությունը բերքատ ւՑածը ճնշման, ել էր ւոճտեսական հաղորդ ալ անների պետությունը բնույթ: ռր ը վերաբաշխելու միջոյներըբյուջեիօգտի ն

:

'

վարձատրության

տարիֆային ի դեմս ոխրահռչակ մանը, խորհրդայիերկրում, սահմանը:Դա վերին գույն էր նվազա սահմաճվում ղիմազրկուդրույքների, անկման, շաճագրգովածության "հասպրեսնյութական

Գ

ա

-`

-.-ՂՎ Դ

ԿՈՊՊՍՊ«ծԵՇ Կբ

-

ուր կառավարութերկրների,

բաղաքակիրթ սահտարբերություն լի ներքին թույլատրե

են ֆիքսում յունճերը ն

"

2-6:

ՓՃՓԺՃ՝

-

Յ

|

ՊԾՋ

-

Ց

'

Ի

ամբողենթարկվելու, խաղողըգրեթե Հանրայինհատ վածումարտադրված նրա տակ՝ փսկ տրա մադրության էր պետության ձեռք էին բերել ջովին.անցնում երումները Պետականմթ սահմանածգներով: բճույթ: հանձնումների տհկամայական պարտադիր այգիների էր ճան Տնտեսականգործոններից մեծ զանգվածներ սկռած 1960-ականթվականների աճ նախալեռնային ղաբաշխումը: Արարատ)ան գոգավորութ) տեղաբաշխվեսին տակ, հյուսիսարոռոգմանհամակարգի

Վ

յ

:

ծ

Ջ

օօ

։.

«ՈՀ՝ՀՊ --

ԴՊ

Ծ

.

-.

.

ՅԱՅ Տ

Տ

Հ տ -

Դ

:

ԶՊ «5 .

ՀՀՇ

ՎՀՃՏԾՀՇ ԵՏ|

ՏՀ-

ՇՏԾ «Վ

Արզնի-Շամիրամ հապճեպ, գուտում՝ ն այլ ն: Սակայն դա կատարվեց շրջաններում, Արդյունքում` նելյան ճահատման: ների անհրաժեշտ Գգ առանս ագրոռեսուրս եռթաշրջաննե-. Իջնանի Թալինի, ի, Կոտայքի, Նաիրի տնտեԱշտարակի, ործական խատողագոր մասնա գիտացված Սախոշոր յ ակ տասն Ծդեսիա)ի, Ն. րի Աշտարակի Եղվա րդի, (Արայի,

Ծ

Գ

է

'

Հ

Հ

-"

ՏՅտ

95:55

-

-

Դ«Փ

"-

ծ.

րր

88 --

Յ

ԷԷ

2253Յ

Թ-ԹԷ

ՅՅ ՀՏՏԱ585

Ց.

ա.

ա»

այ -8-Թ-Ա-ԴՏՅ «Բ

Տ58Տա

-

345258 22585

Իռ

ւ

«8

25:

5:9

հիմնվածայգիները

օ«Հ8: աա: Յ

`

ճրանքօրգա

նսած փուլ է: Այսօր

|

ատ

ԱՕՏ -ների վածություն:

8Տ83858Ջ |

ՀՅՅՅՏ

այն օր

չո ւնեն: պետք է սոսկ

փամար: ՀՀ-ում խաղողի բա ըձրացնելու յունը ն՛ շահագրգռնել բերքատվութ ման համար կան՛ փորձ, բարձրա Էջմիածնի. բերքատվության

:5"Յ

Յ

հանքային ծելուհնարավորություն ուղիներորոտանյութեր օգտագոր

կտան,քանիոր

Սակայնսա

-

-

ՅՏՅՅՅ

ՅՅՅ

.Հ8

Է

կենտներիկ

հողերիվրա Սածր բերք կմախքային աններիձեռքում, տնտեսութ) պարարն անգամգյուղա յիական նական

Զ

ատ

ցերին1 հեկտարի թվական ճիջինբերքատմուէապեսիջեցրեց

1960-90 -ական

« ՂԸՌ» այդւվեսէլ չիււտումվեմին: միջույներն չուսրիներ, դեռերկար թյունը:Ներդրված 10-30

"7

ռզՅՀ

Իջնանի

քատվությունը չանյավ,որը

5.:-Յ8

-ՋԷԴ-, Տ32

|88Յ2: ՏՅՅ5

նի,

-..ՅՏՋՏ

«221358 88382ՅՅ

ՏՅԶՋԿԾՅՔ

| 58Յ5

ՅՃՇԾՅԾ2Յ5Բ82|ՅՅՅԾՑ

ռտ Յ Ց"

|

ԷՏ-3-Ւ.Հ«

բերԶովունիի. այգիների սունիկի, ն այն) խաղողի վրա շրջ անի, Վազաշենի

Բ

ՀՏ5945:5`

ՀՅ -.5

սություններում ՊոոշյաՄրգաշատի, ՛Ն.Երզնկայի, Քասախիչ

Յ-ԼԱԱԻՀՏ

Հ3»»

Յ

83558 (3253:8 |ՅՏՅՏՅ2 ՅՉՅԹՅԳ 863833 8`

--

38285 33553

ՅՅ

շթ

Տ-ՀՅօ

ՀՀՇ

-

Տ

Դ

Տ.

ՀՀՀ

Տ

Գ

,

Բ. -Տ

ՍՔ,

Պ՞

ՏՎԳ

58558585

88ՏՏՏՅՅՅՅ|

ՀԱՅՅՅՅՅՅ

-

--

Հ.

ՀՃԺԹԾտՅՁՅՀ

ԹԱԹ, -ծ -

ՋՐ

.Գ

ՀՁ

-օ

--

:

-

Հ

:

-

-Հ..`

Բ

Վ

ՏՎ

Տ

՞ԾՀ.

՝

է

ն

Արարատի, . Արտաշատի,

Արմավիրի,Եղեգնաձորի,Նոյեմբերյանի, Տավուշի խաղողագործական տնտեսություններիարտադրության հմուտ կազմակերպիչներիձեռք բերած նախկիննվաճումները(Վանաշենի, Ավշարի, Այգեվանի, Վեդիի, Այգեզարդի, Այգեպատի,Քաղսրաշենի, Դվինի ն այլն) անցնումէին 200-250 ց/հա բնագիծը,իսկ առանձին տարիներ միջին բերքատվությունըհանրապետությունում հասավ մինչն 125 յենտների՝ չհաշված կողմնակի կորուստները: չ՛ Հ. Պրոֆեսոր Այվազյանի վկայությամբ,Վանի սորտը Մասիսի շրջանում ապահովել է 565 Ս բերքատվություն:Այնպեսոր, հանրապետության գյուղացիական տնտեսություններում200-250 Ս ն բերքի ստալումն անհնար անհասանելիբնագիծ չէ: Պարզաէ օգնելմասնավոր ագարակատեպես դրա համար այսօր պետք րերին: Նրանյ օժանդակողպետականն միջազգայինկառույցները պետք է համապատասխանելնել ներկապահանջներին: Գյուղացին պետք է ապահովվածլինի արտադրամիջունենպատակային րով,քաջատեղյակ լինի ռեսուրսների ունենա հուսալի ն փոխշահավետ մթերողներ. կանոններին, ման մատակարարներ, ֆինանսավորողներ, շուկայի անհրաժեշտիրավիճակայինտեղեկատվություն, հարկվի արտադրությունըխթանողհարկմանհամակարգով,հանրամատչելի ստանա ոռոգման ջրի, պարարտագիտականտեղեկատվություն նյութերի, բուժանյութերի օգտագործման ձների, եղանակների, ժամկետներիվերաբերյալն այլնչ Լայճորեն պետք է լուսաբանվի |

|

օգտագործ-

վերաբերյալ

Աճյումը շուկայւսկանազատ հւսրաբերություններին, վերնիս հարկադրանքիբալյակայությունը,շուկայական մրյակսությունը ստիպումեն վերայնելանարդյունավետ, յածր բերքատուայգիները, որն իր հերթինկտանիմիջինբերքատվությւսնբարձրացմանը: Բերքատվության քարձրայմանկարնորպայման է այգիների լիարժեքությանվերականգնումը: Այն կարող է ապահովել լրայույիչ 10-15 79 բերքի ստայում, միաժամանակ կկանխվի ռեսուրսներիաննպատակ ծախսը՝սւարեկան շուրջ 0,3 մլն մւարդ/օր 2-2,5 հազարհեկտարմշակվող,բայ բերք չտվող հող, 10-12 խորանարդ մետր ջուր, պարարտանյութերու բուժանյութեր,2025 հազարտ չստապված բերք ն այլն: .. ՛

մն

եղել արանդալիսովա յգիների լրասմանը,սակայնդրա մատակալներով, է վածը է: Բայակայումէ կամ շատ թանկ արդյունավետությունը այտնկանյութը,ոռոգմանջուրը տրվումէ բերքատու բարձրորակ -.

տնտեսություններըձեռնամուխ Գյուղացիական

են

չեն հասցնումլրացումնճենորմայով,շատ տնտեսություններ բարձրանն րին ժամանակ հատկակնել այլճ:/Բերքատվության

գու

անաս-

են շատ սովորույթներ, մանը խանգարում ավանդական այգիներիս ճակերի պակասը: Հազարավոր տնտեսություններ

Էջմիածնի,Արտաշատի, ԱյսօրԱրմավիրի, խոտ են ստանում Արարատի,Նոյեմբերյանի, Իջնանի շատ տնտեսություններում իսկ ոռոգմեծ են ջրի կորուստները, ոռոգմանջուրը բավարարչէ,

դուրս է եկելշարքի:«` կանցը մեկն էլ հիԷ պատճառներից Խաղողի ածը բերքատվության է«Ըստ համաշխարհային վարակվածությունը վանդություններով մանրէաբամեր հանրապետությունում բանկի գնահատումների չկան, իրազեկն գիտակ գիտնականներ նության բնագայվառում վաղ ու վնասատուների անբավարար է հիվանդությունների բազան,վիրուսիտարածնյութատեխնիկական հայտնաբերման .

ման

անբավարարէ մշակված արեալնու լրջությանմակարդակը, ծրագիրը: համապարփակ խաղողի այգիների սաճիտարական առավել մեծ է այսօր, երբ բայակայում Այդ պրոբլեմիլրջությունն է որակյալ խաղոպայքարը: Սա էապես իջեյնում է միասնական ն պայքարիտնտեսական հնարավորությունը արտադրության

ման

|

ղի

թվականն

Խաղողի համախառնբերքը 1940-1990-ական մակարդակո էր: Նրա առավելագույն բից գրեթեքառապատկվել 361 հազար ձեռք է բերվել 1981 թ. խիստ բարենպաստ արձագանքելու գորբաչովշչինային տոննա: Սակայն կուրորեն արդյունքըեղավ1986-1990 թթ. անհեռատես քաղաքականության

տարում`

տոննա

375 հազար ճյուղի խորը ճգնաժամը:Այդ տարիներին, համեմատ, պակաս խաղող, նախորդ 5 տարիների ավելի տոննա: Սակայն առկա ըսկ 1991-1998թթ.՝ 0,7 մլն ունի խաղողիայգետարածո մեծ է, մինչդեռհանրապետությունն բերքը 30-40 հազար հեկտար, որի համախառն

արտադրվ վտանգը

թյուններշ̀ուրջ 0,5-0,6 մլն տոճնա կարող է

կազմել:

գ5

Հեռանկարումճախատեսվում

տարածությունները կայուճապնել`հասնելով 23-24 հազար հեկտարի, համախառն բերքը՝ 230-240 հազար տոննայի, բերքատվությունը՝100-110 պենտների (աղյուսակ 3): Արտադրանքի բաշխման մեջ էապես կմեծանա վերամշակման դերը: Թարմ սպառման պահանջարկը բնակչության գնողունակության ցածը մակարդակի պատճառով կմնա չբավարարված: Արտադրության տեղաբաշխման գործում կառուցվածքային տեղաշարժեր չեն սպասվում: Արարատի, Արմավիրի ն Արագածոտնի մարզերը կմնան որպես հիմնական ապրաճքարտադրողներ: Պրակտիկայում խաղողի բերքատվությունը հաշվարկվում է Ֆիզիկական քաշով: Տեխնիկական սորտերի համար պետք է հաշվարկվի՝ հաշվի առնելով շաքարայնությունը:,. Խաղողագործության հետագա զարգասման համար տնկամութի աոտադրությունը 2000 թ. կհասցվի825 հազար հատի, իսկ Հ001-2005 թվականներին` 5.1 մլն հատի: ՄԺեծ կտրվի վրտադիմավկուն սորտերի ստեղծմանո: Հեռանկարում կարնորվում են. 1. Շուկայի իրավիճակի ուսումնասիրությունը կարճձաժամն կեւո երկարաժամկետ հեռաճկարի կտրվածքով 2. Գույքագրման իրականավումը 3. «Խաղող» ծրագրի ընդունումը ն իրագործումը՝ ա. խաղողագործության կայուճացմաճ ն զարգացման առաջնային ուղղությունների սահմանումը, բ- վերամշակող, արդյունաբերության կայունացման ն զարգասման առաջնային ուղղությունների նախատեսումըն իրացման մեխանիզմների ստեղծումը (դեխնիկական վերազինում, մրկունակ արտադրանքի թողարկում, ինվեստորների ներգրավում ն այլն), գ- կադրային քաղաքականությունը, դ. ֆինանսականապահովման ծրագրի ստեղծումը, ե. ծրագրի իրականացման մեխանիզմների ն միջոսառումների համալիրի մշակումը ն իրականացումը: Հ. Խաղողագործության մեջ ինվեստիցպիաների ն արտաղբական ծախսերի օգտագործման արդյունավեւոությանապահովման բարձրալման համալիրիմշակումն ու իրականակումը: է

'

Էէ:

Տ.

:18-

:

Տ

«Վ

Ձ

ՏՅ

Ց

Հ

ՅՏՈՁ

Ց 4ԹաԹ».

Տ. Հ ։

ՀՇ

ա|Ճ« 6|

| |

Տ

Բ. Տ

|Ց |

Հ:

"Ո:

:

«ՇՀՃՊՓԺՃԳԴԳԺԶՃՀՀ«Պ«

Տ:

Թ

ՊՓՓ

«51

:

ա

-ՎԱԱԱ աաա, Ց

|

|

Ց

ՏՈՑ

-

Դ

օօ

Հ

`

-

«Հ» :Շ ՝-ՀԺՀ օՕԳԴ ՃՓՓ օօ ԾՃ-« ռ

Փ

ո

:

»

-

2». Լոռ)

ՏՀՅՏՋՓՋՔՀՋՁՋՅԾՀՓԾՏԾ

ՏԵ

Բա

ՏԱԼՑԼՅ ԺՏ Տ Սայ Ջա

Հ

Հ.

Ց...

Ց

|

ՀՑ

Տ»ՏՅ

Տ

| |

Հ

Յ

ՏՀԺՓՓՏՋՑՃՀԳԾռՀ

ՓՊՋՓՀ-ՊՊՃ

"

ՀԿ

:

|

-

:

|

Ք

.ծ--

Դ

օ Տ

ռ Զ

ԸՃԶ:

օՉ ԺԶ.

մ

Հ

ԶԹԹԶՏԺԶՀ

ա-`՝Պժառ

ՕԶ )ը4Դ օՇ

ՖՓ -

|

'

Ք.

Տ

Դ

|ՃՑՑՏՋ

ւա

Վ

ՀՅՅՆՀՎ«Հ

ՇԽԵլ ւ

Ք

Օ

Շ

Է

լ

|

տ

:

`

| ՏՖ Հ.

Վ

Տ

ԺԹ

Զ

ՏՏՏՅՑՅՑ`ԹՅռ

Տ

'ԹԺՁԶՅԳՅՈՎՑՋՔ

ՀԺ

|

Տ

|

Տ

ՏՈՅ ռ 5»: Տ |

Տ

Վ

Գ"

-

յռ

Հ Ւ

Յ

ՉՀ-ԺԳՊՃ

Յ»ր

Թ

ՏՏ. |է.

Տ

Շ

:

Ե

ՀԼ

`

ւ,

ԹՋԹՓՀՅ|ԹՋՁԶԾՇՅՃՃԶՀ:ՔՃՀՁՀՏՀՇՓ

ՀՏ

Տ

Յ

«ՋԺՀՁՋՋԶԾՓԺ

ՇՈԳ ՊՓՊ"

Հա

Թ

ա

Է|

-

|

աե

Տ|

ԼԹ.

Զ

Թ

Գ

ՀՅԾԺՊՓՊՓՓԺԾՊ

ԼՀՇՀՏՋԶՃԶ-ԶՎԳՏՋ`ՋԳԴԳԳՊԳԴ

ՏՀՈ |1Յ |Տ| Տ

Ց

ՇՓՀՀՊՅՏՀՃԺՃԴԳՏՊԶՏԳԴՀ

Ր Շ 2. Վ

0ԺԾՎԺՇՎՓՅԹՀԺԺԶ.ՀՓ«ՀՀ«ՇՓՑՇՅՏՎ

տատո Հ

Ց"

|

ԴԺ

Հ

ւ

|

Հ |Լ Տ

2,2ՀՀՀ՝Փ

Թ

Լ

|

թ

ՓՓՉՁ ԶԳՋԳԳՊԿԶ ԳԳ

, ԾՈ

ԴՎՊ«ՀԺՃԳՊՃՀ

'

ա

ՁԶ

(ԸՋՊՀՊՊՏԾՏՀԳՊ-ՀԺՀ`ՀՀՀՏ

Եզ Ջ|ՅՏՋՏ ՋԼՑԹՏ

Հ

-

ՋՅՏԱՇՀՉԶՀՊՓԳՊՎՀԳՏ

Թ Հ Ժ

|Լ»

Տ

էմ

ՌռԺԵ

'ՏԱՇՉՀՃՔՇՀԺՓԶՓԳՏԶՅԶՅՀՎԾ

|

Ե |

Տ

ոռ

:

ՑՋ

լ

ՏՏ

ի

ՀԱԶ

ՌՈՊԺԾԺՀՀԺՁԶՓԳԳՊ

ՊՈՊԳ

ՋՊՋՏ

աապ ՅԱ,

Տ

է

ՏՏՏՅՏ

Տ

ԾՀՓ ԵՓԿՓՔՓՀՀՁՓԶՃԺԶՃՋԶՓ

:ռտջ

|

ՀԷԱ ԿՕԳ Տ:

(ճը

2.

նշանակություն

ՀՇՃ

լ

:

բ. -

աա --

լ»

Ը.

Յ քւ տթա:ջա8 Բ ՅՅ

Յ 8ՏՅ Հ - ՇՅՅ ՄՇԲՔՅ8 ԷԷ, |/Յ

շշԹՅՏՅՔԹԾԹՅԾՅՎԹ

ՅՅ ՏՅՃ ՅՅծ» |

մ

|

ՏՅ

Թ-Ռ-Ռ-

Ց ԱՌ

«տ

ԾՁՃ

ծառա Վերամշակող յություններիհամարտ հողա ը

րոտապ քեթինգային ծառայության ստեղծումը: ն Մասնագիտասումը տեղաբաշխումը ն Մասնագիտայումը տեղաբա

է

մար |

նավետության բարճրայման կարնոր

են: գործոններից Բայի. ներիառանձնահատկություն-

է առանձին կարնորվում գոտի

այդ,

ճերիօգտագործումը.

Արարատյան հարթավա

Լ

ն

լ

նրան

հարող նախալեռնարը սասնագիտակում: Մեղան

յին գոտին կունենա ունիվերսա

կարտադրվի կոնյւսկի, աթբաղի խերեսային մե կիս զինաքաղցր, սեղանի աժ,

-

ւ

ն

համեմատ«Ո թագոտում՝ շամպայն գինիների հ ումք: 2. 51»

Հյուսիս-արնմտյան գ ոտում

նեն

րաղե բարենպասուռ պայմանճեր

գինիների,

կան սեղանիթեթն

ա

.

:

:

:

կոնյակիգինենյութի րզա սաղողի ն

ա

աան

ի

Փորձը ե.

ըտադրությում

ԶՐՈ

-

-

)գնգործությունը ը ԱՅՅ այստեղ հնարավորություն է տայիս արտադրելէժան

հումք: պայմաններունի «Արենի» քր նպաստավոր տեղական սողանի բարձրորակ «Արենի» կարմիր աՆ "'տու գինիների հումքի արտադրության

այտ

|

Վս

գոտին ոն

ն

ը «Վերնաշեն» Հ"

ւր

համար

4.

Զանգեզուրի գոտո:

է տրվում մեծնշանակություն ն Արնիկ Սպիտակ Ալդարահազվագյուտ նորտերիպահպյսնմանն զարգացմանը, է «Արնիկ» որոնցիսէլ ստացվում եզակի փնջով արտադրված մնացած խաղողը կունենա տեղակ Գինին: Դոտում սպառման

(կտրվի). Մեղրիում

մ

ու

ոմ

մք

|

մ

նշանակություն: ուշադրություն կդարձվի խերեսային գինիների դիսացող Ոսկեհատսորտի պահպանմանն ու տերիտեղաբաշխումը:

ոի ը

կու

ընդլայն.

Տեղաբաշխման

տճկանյութի պակասը. սորտաշրջանապյմանիրւսզեկության անբավարարությունը,միջոպներիպակասը: Հյուսիսարնելյան գոտում տնկարկներըթաղելուկարիք չկա, սակայն օդի հարաբերական բարձր խոնավությունը մեծաքանակ բուժումներով հիվանդությունների դես պայքարի անհրաժեշտությունէ առաջասնում. մինչդեռՄեղրու ենթագոտուսշատ բարձր ջերմաստիճանըն հարաբերական սածր խոնավությունը օիդիում հիվանդության պատճառեն դառնում: Խադողըդժվարփոխադրոճակնշուտ փչայոդ արտադրանք է, ունի հասունացմանն վաճառահանմանկարճ ժամանակահատմած, հնտնապես նրա տեղաբաշխումըպայմանավորված է տարածքայինշուկաներիտարողությամբ:Ի տարբերությունմիամյա մշակաբույսերի,խաղողին պտուղներիարտադրությունըքիչէ եճթակա շուկայի ամենամյա տաբեռքին: Սակայն այստեղ թույլ տալ երկար տարիներ: տրված սխալը կարող է իրեն գգասնել Խաղողի իրասյմանշուկան Ս մարքեթինգը Խազողի արտադրությանմարքեթինգըներառում է արտադռությունես մինչն սաառողիմհս:սկնելու սարդկային գործոնները: Այս սկսմում է շուկայի ուսումնասիրությունից:Վերջինս ոչ միայծ պահանջարկը, առաջարկն ու նրանսով պայմանավորված 7ո:կայանան գներն են, այլն ապրանքը ստահոպսումիսմինչն սպառողներին ռասսսելու ողջ գործըսթասը: Հյստեղ կարնորվում Է նպաո՞նչ արտադրել, ռրը ներառում է խաղողի արտադրության տանկահարմարության բիզնեսը այլընտրանքիպրիզմայովդիտե(ինչքա՞լ. չը (իճտ՞ւ խաղող), խաղողի տեսականու ընտրությունը ն փաթեթավորումը.ապրասքաշարձը այյն: Այն դիւպրտադրել), է տարկվում շուկայը տարողությանհմասության առումով: Այտեղ կարնորվում է ռչ միայճռերքին,այլե արտաքին հնարավոր շուկաների օնոդունակ պլահասջների ճշգրիտ իսասուբյունը: Սպառողների պնոռունակ հսարասոռություննեոովսահմանափակված արտադրությունը սարթեթինգի ոսկե կանոններիս Այստեղ պետք է կատարվիամենավճռականքայլք: էա այսօլ. 1ասամբիռականասվումէ մերամշանմանկարողությունների մոհամատեղ ձեռնարտզգային աձուրդով սեփականաշնորհման, միջազկությունների ստեղծմանն տարաների,փաթեթավորման

վերամ արտադրաններին մոտեսման, ն արտադր յման, վերամշակվող գայինստանդարտների քի տեսականուընդլայնմանուղիներովն այլն: Խաղողի արտադրությանն իրացմանմարքեթինգիհամակարգումկարնորվումէ սպառողինհասվնելուգործընթացը:Խաառաքելու,շուկայում թարմ ղողը իրասվումէ վերամշակողներին ն միջոլյով: սպառմանձնով վաճառքի ապրածքափոխաճակնաձ ն Խաղողըդժվարփոխադրումակշուտ փչավողթերք է. մինչդեռ հիմնահարկերը: Վերամշակողկազմակերլուծվածչենիրապման են զում յածո Կ վճարումը ժամանակըն պություններձայն ընդու գներով. որը առավել հարվածում է խոշռը :երաշխավորվող արտադրանտնտեսությունների չահերըն. Գյուղատնտեսական ջի Ճորաստեղծմեծածախշուկամ ոչնչով չհ օգնուռ դրան. իսլ Է: Շուկան ու մանրածախշուկանծախսատարու աշխատատար մի սմածրտարողություն. հատմածավորուսըդռնված է դեպի ճնակչությանգսողունակփոքոաթիվխավո: Գյուղատնտեսականառտադրանթիվաճառահանմանդոր Ժում կարնորնշանանհություն ուճի միջազգայինմարքեթինգը:Հա Խաղողագործ ագառակատեճերըգեռ պետք է սովսրեն հայկ Կան բառձրորազ խաղողի վերամշանման արտադրանքներ| մրյակիցնեռիապրամքներիկզետվող ոռակականառանձնաոա |տուկ Վոդմը սպառողմերիձՎատուվելուարվեստը:Ըյս գործու փաթնթավոր խանգարում են -սարանքներոմավզնիշավորման, ման, ապրաոքի մակարդակների վերաբերյալ հասարակական արտահանմուն միքտեռեկատվությանանբավարարությունը, խարի արգելքները:Դուսմվ մեջ կւսրնորվումեն մակրոտնտեսական լծակները(օընենսդրական դաշտ, արտահամմանքաղաքակաճություն, սպառողներ, սրլյակիյներ, շուկայի իրավիճակս այլճ): Գործինմեծապեսվնասումէ ալկոհոլայինխմիչքներիներւտտակար Տարբերգնահատումներով րեկան ՀՀ ներմուծվումէ60-70հազարդալ գինի, 200 հազարշիշ շամպայն,40-50 հազարդալօղի, 350-400 հազարդալ սպիրտ: Դրան ներխուժումըգնալով ուժեղանում է շուկայի ոչ բավարարպաշտպանվածության, մարքեթինգի բավակայության, սեփական արտադրատեսակների թույլ մրսունակությանհետնանքով:Էժան ն կասկածելիծագումնաբանական, սակայնգրայ

Ակբա

հումա

ոհոլային յի ալկոհոլ փաթեթավորված |

վիչ

դարձնում վերամշակումը դողի է

խաներմուծումը խմիչքների նորքին

ա

շուկայում:

անգամ ըըրսունակ՝

՝

-

յան Խաղողագործուբ

ինտենսիվացման

յունը, արդյունավետու ն ուղղվածութ յունը էությունը արտադրանքն խաղողի

ավելալնելուն

է. ձնէ:ՀՀ ան ղանակ րար բարձրակնելո այմաններում 1արն հազերո ակումը

ա

այս

է, թենկան ուղինգլխավորն

հետագա ավելակման հ ար հեռանկա ղիտարածությունների

տարբեր ն Մասնամորապես, րու: գնահատու շուրջ 40 հազար հասնել ո այնկարելի ւ Խա թա ինտենսիվացումն Ր Խաղողագործության մեջ տվությա բերքատու, արագ բարձր Ինտենսիվ ԲԻ րածութ նղածժ ճոր այգիներհիմնելու :

է

ր

՛

՛

Լ

ն

մտնող սորտերով

յու

Տ:

ն խնամքի առաջադիմական տեխնոլո Սն ղեն ձներ առաջադիմական Ա» ծռխնիաման կիրո առատ ապահովման ւպելու,

աարի:

|

տն)

Ս

ար լ

Ի

պոր

ջրով - Ոռոգման

ն

ներդնելու,

ջր արդրական :

հրաբարերական արտադրության, տնկանյութի լարերի արգ

ն բարձրորակ վարա հիմունքներով ւ

կման, մերժ տնն չ Խաղողիայգիներհիմնելու,հենասյուների բուժման, հավաք

խճամքի այգիների առել, զոր անցկացման, իոն համակարգստեղծելու Կլր ու

մեքենաների փոխադրելու,

7.

Արդյունավետ փռխադրամիջույներ, պահեստարաններ, սառնարաններ, վերամշակման կարողություն ներ 8. օգտագործելու լու

Տարերային աղետնե րից խաղողիայգիները պաշտպանե. համակարգ ստեղծելու

(նարկտահարությու ններ,սրտահարություններ,հիվանդությունների ն վնասատուների զանգվածային տարածում,սելավներն այլն), 5. Ար տադրությանվարման գիտական, հատեղեկատվական մակարգեր, ճկուն ենթակառուցվածք ն ա

ուղիներով: Ինտենսիվայումը տեխնիկական առումով է հանգում ներդնելու

ղ

ի

տվյալ անհրաժեշտ

Դորտատեսականու աճմանու զարգացման համար Կայսանների բավարա րմանը:Այդ տիրույթումուղղակի կոռելյակապ գոյություն ունի Սիոս ն բերքի բերքատվության ստայմամ ձամարռեսուրսների պահանջիմիջն: Հետնապես. սնանընդհատ լեկյիան կստեղծիավելի բերքատու սորտեր, որոնք ավելի շատ միջոսների կենտրոնասմաճ ռաջացնեն: Ուրեմն. ինտենսիվավման գո րծընթակր հարատնէ: ինտենսիվացումը տ գյուղասիական ունի նտեսություններում ար

գիտական

անհրաժեշտություն կաւ

.

իը

՛

|

՛

այն

`

որ իրականավվում առանձնահատկությունը, է միասնական :

ստրատեգիական ազգային ագրարային ծրագրի բապակայուբՀան. առանձին` տնտեսություններում միմյանյիկանջատ-ամշատ. նվազագույն հնարավորությունների, նյութատեխնիկական բազայր թույլ զարգաման,

արտադրությանփոքր խոշոր արտադրության ծավալների, համար ստեղծված ն համակարգերի փոքր արտադրության անհամատեղելիության,մեռենափոքր յայման

բուժանյութերի ոռոգ-

միջույների, պարարտակյութերի,

ման ջրի խիստ պակասի,

վճարովիության

բնականռեսուրսների հոանավոր սեփականության բնույթին ճրա տիրապետման՝ տնօրինման ու օգտագործման միջն առաջակյած ներիպայմաններում: ,

դժվարություն-

Խոշորամասշտաբ, ազգային շատ մակրոտնտեսական `

Սառումներ (հողաջրաշինարարական,միջո-

տարերային աղետների շուկայական «ոոյքար, դեմ ենթակառուցվածքների են կարգավորում մ

այլն)վեր

անհատական գյողացիական

տնտեսությունների գյուղացին հնարավորություն ոժերիկ: Այսօր չունի ազատորեն ընտրելու մշակաբույս(թեկ իրավաբանորեն կարողէ), գործըն-

կեր, ռեսուրս,հետնապեսչկա ազատ շուկա: Դա էապես իջեսնում

ն արդյունավետութինտենսիվայմանհնարավորությունները յունը: Մակայն դրան հակառակ,վերանումէ վերնից եկող հարնադրանքը,միջոյները հատուցում տարածքների, մշակաբույսի, տեխնոլոգիայիվրա կենտրոնալնելու վտանգը, հետաորնինտենսիվայմանարդյունավետության բարձրացման գա խոստումնալից երաշխիքէ: Խաղողագործության ինտենսիվալումըբնութագրվում է նրա ն տնտեսական մակարդակի կուցյանիշների արդյունավետության

է

չխոստալող

համակարգով:

նեղեն

ն է բ Ինտեճսիվությանմակարդակը բնութագրվում արժեքայինյուանիշների համակարգով,որոնքյույվ են տալիս, թե ) հեկտարիհաշվով ի՞նչ միջույներ տնկանճյո ն ի՞նչ քանակով պարարտանյութ, ջուր, աշխատանք,տեխնիկա) են կենտրոնացված: Օրինակ,ենթադրենքԳառան դմակ սորտի խաղողի200 ս ծրագրավորվածբերքստանալուհամար Արմավի4 ապահովրի մարզի կուլտուր-ոռոգելիհողերի սննդանյութերի մածությանն "՛ դաշտայինխոնավության,300 մմ մթնոլորտային տեղումներիպայմաններումանհրաժեշտէ եղել 10 վ պարարտամյութ ն 7000 մ5 ջուր, բայյ ապահովվելէ 5 լյ ն 5000 15: Նշանակումէ, ինտենսիվուբյանմակարդակըեղել է չյածր: Մինչն այսօր հւսմար կատարված սոսկհամեմատվում են ինտենսիվավսման մերդրումներիմակարդակները: Օրինակ,-եթե գյուղացիականտնտեսությունըօգտագործել է 6 յ, երկրորդը՝5 ս հանքաին պարարտանյութ,ապա աներկբայորենգտնումենք, որ առամակարդակը20 օ2 -ով գերազանջին դեպքումինտենսիվության կումէ երկրորդին:Սակայն, մեր կարծիքով,դա բերի է: Պետք է ապահովվածությանմակարդակները:Օրինակ, համեմատվեն դեպքումանհրաժեշտէր 10 ց, եթե առաջին մակարդակ)կլիներ60 «2, իսկ երկրորդում5̀ ս (ինտենսիվության ն 100 96, կնշանակի, դեպքումինտենսիվության երկրորդ է: կարողություդակը ավելի բարձր Տվյալ սորտիօգտագործման ամեն ոչ միայն միս վեր տրված մի կիլոգրամպարարտանյութը ծախս է, այլն թույն, որը վատայնում է հողի միկրոֆլոավելորդ րան ն առաջւսվնումէ նվազողհատույց:

(բարձրորակ

առաջին

ապահովվածո

մակար

ո. ւ`

ինտենսիվության մակարդակը բնուԽաղողագործության են.

յույանիշներիս հեկտարիհաշվով՝ ն բուժանյութերի ա, պարարտանյութերի գործադրմանչափը ն ապահովվածության աստիճանը: Ուսումնասիրություններով պարզվածէ, որ 1 ց պարարտանյութը տալիսէ 6-7 Ս խաղողիհավելում,ինկ1 դրամիհաշվով բերումէ 4-6 դրամշահույթ: աս-. ն ջրիապահովվածության ի. ոռոգմանջրի օգտագործումը

թագրող

1Լ1

տիճանը:

2. Մեքենաներով ն էներգառեսուրսներովապահովվածութ-

՛յան մակարդակըն մեքեճայայման աստիճանը:

վերամշակման Պահեստարաններով,սառնարաճմներով, կարողություններով,մասնագիտացվածփոխադրամիջուներով. 3.

Լմեոգառեսուոսներովապահովվածությանմակարդակը: 4. Հասաշխարհայիս առչսվել բեռքատու սռոտերի ներդրսաս ոատոռասով

բճերքատսվությաս սանաոդանը:

լ

»Անմանռամակարգը. հենասյուներով ապահոմվածութ'բւսո. այգիներիլիարժեքությումը, այգիների աճը, զարգասպումը. Հ.

բերքատվության մեջ մտճելու ժամանակաշրջանըն այլն: Մակայն բնեղեն յուցամիշներով հնարավոր չէ ինտենսիվության մակարդակըսիւսսնական մեկ սումաճիչշովարտահայտել ն տնտեսություններըկամ ճյուղերը միմյանց հետ համեմատել: Ասենք,մի ագարակատերբարձր բերքատուսորտ է օգտագործել, երկրորդըլավ ջրապահովվածէ, իսկ երրորդըշատ պարարտանյութ է օգտագործելն այլն: Այդ նպատակովինտենսիվության մակարդակըբնութագրվումէ համադրելիարժեքային յուցանիշներով,1) հեկտարիհաշվով, ինչպիսինեն. 1. Բերքատու խաղողի այգու հաշվեկշռային արժեքը 2. Հիմնականն շրջանառու արտադրականֆոնդերիարժեքը 3. Ամենամյաարտադրականն աշխատանքայինծախսումճերի գումարը: Ինտենսիվայմանտնտեսականարդյունավետությունըցույց է տալիս ռեսուրսներիօգտագործմանտնտեսականհետնանքը, Որպես կանոն արտադրանքի աճր նպատակահարմարությունը: պետք է գերազանսիներդրումներին:

ասման ե Ի առրվում էբ

տնտեսակ ան

նս արդյունավետություն

Դրանցիս ին սույանիշներով:

է բնեղենարժեքա) բնութագրվում ն

անշական ենճ.

:

այգուբերքատվությունը, Խաղողի ճերդրումների շահույթը, 5) չբացուցիչ Արդան, կապիտալ Ճը՝ֆոնդահատուսումը. րա Սերո ծախաւր րեւ շահույթիճորման,4) լրացուցիչ յունը (շահույթ`) վետութ արի, մերի հ Վերդրումրն աաա լրակույիչ չան վրա, 6) էներգետիկ Կա ատադրողականութ Խնկեն: արտադր հեկտարի

Խր

2) |

տ

հեկտարիսստակ

ված

|

Կա

նետը,

քիվ,

,

5)

ն այլնւ

չուն

՛

ծս

արան անոդի Ան ատոթյան արդյունավ տնտեսությունների ագարակային րի որ դիտենք

ռը՝խաղողի| չքը

'

ն

ն

1 հեկտարիսն այլս:

տնտեսական

երկու

ի

Ի մը ր Լ րնտ առավել մակարդակիռեսուրսների արեն

(Այ) առավել ագարակատերը Առաջին միջոցով շատ

ծախսումճերի անհրաժեշտ տադրական ն

բարձր սիվայման ն: բելիփոխհատույմա

նար

|

Աա

Խաղողիայգու

1.

հազար

արժեքը, հաշվեկշռային

ծախսերը)

Արտադրական

2.

հազար

3. 4.

դրամ

| հա

հաշվով, հեկտարի

գրո

5.

հեկտարիբերքատվությունը, կ

6.

հազարդրամ ինքնարժեքը, խաղողի հազար դրամ | հեկտարիս

Շահույթը

.

7. Տ.

Օ/6

Շահութաբերությունը, 100 դրամֆոնդիհաշվով Ֆոնդահատույումը, ր

«գը

Ն

հեկտարի

ելքը Համախառնարւոասդրանքի հաշվով,հագար դրամ

|

լ

`

նշ

|

"24

Բերված օրինակը վկայում է,

ճառվե՞նարղյոք խաղողը ն նրա վերամշակման արտադրանքնե-

առաջին ագարակային հազար դրամ կապիտալ ներդտնտեսությունումլրայույիչ ն րումները հազար դրամիարտադրականծախսերն անտեղի չեն կատարվել:Դրան հետնանքովբերքատվությունըբարձրաել է 50 յենտներով, դա էլ իր հերթին բերել է 500 հազար դրամ հասույթ, 290 հազարդրամշահույթ, 2,9 Չօ ֆոնդահատույկիհավեէ, որ արտադրանքի լաճ: Հատկանշական հավելաճի50,օ2 -ը ներԱհա է գյուղասյիականտնտեսութկայավված շահույթի տեսքով: յուններումինչը պետք է հիմնավորիայսօրվա ուսանողը,վաղվա Այստեղիսէլ առաջասելէ «նվազագույնծախսումներով առավելագույնարտադրանքի արտադրություն» հասկահետո հեյությունը. Մակայնդա անվերջչէ: Որոշ մակարդակիս տագա ներդրանին աստիճանաբար տալիսէ նվազողհատույվ: որ

էշական ենրորւները, Սարո, ինչալրսիչն ութեր ինչո՞ւգնորդները »ը

ի

ն

ի՞նչ գնով

կվաճառվեն:

-

Ին

լունը,

հեն իր խաղողըկգնեն: Ինչպիսի՞նէ վափոխադրման ուղիները, ճառահանման նպաստավորությունը` ապրանքը հնարավորությունները,

ծախսերը, պահպանման հասնելու ենթակառուցվածքը: Մ

առողին ճպաստավորությու պայմանների 3. Մակրոտնտեսական գները, ապահովարկայինհամակարգը,շուկայական կերը այլն: քաղաքականությունը ու յունը մաքսային վազ ռեսուրնբավարարվածությունը, Վ Սեփական ռեսուրսներով պայմանները: բերմանհնարավորություններն ճերի Ա ձեռք հետ պետք ն 5. Հարաբերությունները բանկերի դրամատների վրա պետքէ հիմնված Իրականհաշվարկների է անկեղծ լինեն: գրավչութէ նրանցհամոզել բիզնեսի

Կ

հա

մասնագետը:

ն

"

ու

պետք լիճի բիզնես-պլանը, մեջ: շահավետության յան ն երկուստեք 6.

ագործության Խաղող տնտեսական

փոխհատույմա ստացմանպա յմաններին, ինվեստիցիաների ն շահույթիզանգվածիշահու-

արդյունքի, ժամկետի,վերջնական գների մասին: Ագարակատերը ինքնարժեքի, թաբերության, անդամներիզբաղվածությունն պետք է ապահովիիր ընտանիքի Նա պետքէ տեղյակ լինի արնմուտքում լայու

'

|

արդյունավետուք յունը ն ն բ ար ձր

:`

ացմա

բարեկեցությունը:

Խաղողագործությամբ զբաղվելում

համար

.

առաջ

Պ

.

արդյունավետության

օրենքի նկան աոնսագիտու ենք», հայտճի «Նվազող հատույյի մեԱ տեսությունը օրենք», «Փոփոխվողհամաո աոզանային օգտակարության Ն նություններիօրենք» անվանումներով: 4): (աղյուսակ ճ եիույադրել հետնյալօրինակիվրա իոն գնալովաճում է, Տ: մ Գիս երնումէ ռրբերքատվությունը սկսած՝դրսնորվումնվազող «

անքի

տ

ն

ր

ագարակատերը

պետք է իր պարզիմի շարք հարսեր. 1 Ինչո՞ւ է ուզումխաղողարտադրել: Բնականէ, ռր ուզում է 1 հեկտարիցշատ համախառն եկամուտն շահույթ ստանալ: Դա վսանկայած բիզնեսին ելակետն է, ն վերջնակետը:Դրա համար նա խաղողի1 հեկտարից ստացվող համախառնեկամուտըն շահետ: հույթը պետք է համադրիայլ մշակաբույսերի Հ. Շուկայի իրավիճակին մարքեթինգի իմասությունը:Կվա26

.

Արդյուճավետության տնտեսականբովանդակություն Ն

տնտեսությանպայմաններում շուկայական

պատկերայումն

ճորեն տարածվածարդյունավետության հնարավոր համար, այն Այգին հիմնվումէ 50-60 տարիների պես անընդհատբարձրբերքատու չէ միամյա մշակաբույսերի է որոշակի Սա էլ պայմանավորում փոխարինել: ճոր սորտերով

ԸՇում ուղիները

4.1

նորույթներին, տեխնոլոգիական Լավատեղյակությունը

ուժ

է

օր

է

|

ա

|

է

սահմանիկ ոոշակի ակայն ո

է

հա-

ենքը։ տույվիօրենքը

տնտե-

«Նվազող հատույվի օրննքի» մեջ դրսնորումըխաղողագործության

յույանիշներ

|

ց հավելաճը՝

հար կՎյ00 | վով:

ց պարար-

խարան յ ա

Հր

|

| 35 | 442 | 500

433`

|

ւՀ

|

|

|

--

| |

|

է

լ

ան

ժեքը,

համախառն ն նապրանքա ատ յինարւռադրանքը, անախառն

ա.

տնտեսական էլնույն համակարգեն նոտարն ԷՓոխվում սոսկ նրա հրաման աան անար Այս լությունը: են գնահատումայն: առումովտնտեսագետները տարբերդիրքերիս ր Կանոնական տնտեսագիտու է դիտարկում առումով,իսկիրականմտածելակերպի րը առաջ ո. են տնտեսական մությունըտալիս բուն կան արդյունքին,շահին՝ անկախ նրասոցիալական լական հե

տ Ն

հետնանքների:

ն

արդյունավետութ-

այսինքն մինչններդրումները՝ մակարդակում. ն

արտա

նրանց

Ջոոթ ԱԻ որոշվում արդյունավետությունը Կապիտալներդրումների Կր

Մ

`

է

այնպեսէլ հարաբերական, ինչպես

արդյունավետո բայարձակ

առումով: թյան գնահատման ն ամենայն արներդրումների Խաղողիայգիկարելիէ հիմնել պայտարբերհարաբերակցության ծախսումների տադրական քիչ ներդրումնե քիչ ծախսումներ, (շատ ներդումներ մաններում

ազետությունը աովիալ-ոնտեսական: հեռնանքների յյ,Խ,,ԽՄ/ Ն

արդյունավետության ներդրումների կապիտալ ոո»

|

բոլոր

Ն

արդյունքը,

պահանջը Կապիտալ ճերդրումների

յունը որոշվումէ |

ր

Աթ թ եկամուտը, վերջույան շահութաբերությումըծախսումների արտադրական

զուտ

-

է

արտադրանք

արտադրողականությունը, աշխատանքի աշխատատարությունը, ն

դ.

|

ի

ինքնար-

ծախսերիարդյունճավետությունը, արտադրական

գ

ը

շաքարի

|

համար նան

սորտերի տեխնիկական բերքատվությունը, էներգածախսի հաշկամսպիրտիելքը հեկտարից,

բ.

գ

:

յ

Լ

ՀՀ-Ի

արդյունավետությունը, վեկշիոը,

ն պահանջը

(ինվեստիյիաներ) կապիտալներդրումների

ա.

զ.

|

էյ

`-

|

ծ

տնտեսականարդյունավետութ.

-

-

արդյունավետությունը արտադրության պարագայում է սույանիշների օգտագործվում Ռատի վում է տարբերկողմերից: ւ«ԳԶ Խաղողագործության յաս յուսանիշների համակարգը

|

|

|Նվազող հատույկի

դրսնորման միտում

Լ

իրական Շուկայականտնտեսությանպա յմաններում է` առան միագիծ մտածելակերպը միանշանակ ճագիտական Այս ծառայություն: "ահի, առանկ շահույթի չկա արտադրություն, գճահատ-

համակարգ:

կգ|-- | 100 |250 |-267.| 83 1350 ն կատմամբ՝ |իժի ւյնը 7" -ով 64: 62 | 55 50 Լ Պ՞ ը լ |Հաջորդը՝ճախորդի նկատմամբ/ բե"

5.

ը

| Հատույյըառաջին

|

3.

տանյութի

3.

||

4:

նույնը«շ -ով

| Բերքը|

ն Ս/հա

ա

բերքի Հեկտարից :

2.

չափաքանակը

Պարարտացման

Պարարտացտան արդյունքային

Հն

լ.

ԼԱղյուսակ4

՛«

-

ծախսո

շառ միջինչափիներդրումներ շատ ծախսումներ. գեն այլն):Այս դեպքում ծախսումներ քիչ ներդրումներ ներ, քիչ -

-

-

ընտրվումէ բերովի ծախսերի (Բծ) սուտարբերակը րադասելի

վանիշի միջոսով, որտեղԼ հեկտարի ամենամյա արտադրական բերմած ծախսերին(Ի) ավելացվումէ նրա համաչափելիության (Կ. Ն.), որտեղ մասնաբաժինը ներդրումների կապիտալ Ն 0.16: նորմատիԱյսինքն`կապիտալ ներդրումներիփոխհատուվսման վայինժամկետըընդունվումէ 6,2 տարի(1: 0,16):

`

Հ

Բեծ-Ի-ԿՀՊՃՆ

(Ս

նվազագույնի

Դիսուք, գյուղացիականտնտեսությաննառաջարկվում է1 ն մինչն բերքատու հասակի

այգի Խո փու արան հետնյալ 4տարբերակը, ասցնելու

Կաապրտալ `

ժեռդոուսննո

առտաղը,

սայսոմ

բերովի ծախսեր

"՛

:

,

համարդրամ

Հո

«ԶԵ

հագարդրամ

|

է

:

Տ

համապատասխան

պլան):

Որոշվումեն | հեկտարի ստասվելիքխաղողիբերքիքան կարելի է ընդուճելշրջապասակը արժեքը:Բերքատվությունը տի միջին առաջադիմական մակարդակին հավասար:Դիյուք, ԱրմավիրիմարզիՀոկտեմբերի տնտեսությունում այն կազմումէ 1 պենտների 100 յ, շուկայականգինը սպասվում է 15000 որի սպասվելիքհասույթը1500 հազարդրամ |

`

իր Արց Ղ002

:

900.000

600.000

դրամ

(2)

արդյունավեկապիտալներդրումների Այդ տարբերակի ժամկետի(Ժ) միջովով: տությունըորոշվումէ փոխհատուվման հա(Կն) 2000 հազ. Դոա համար կապիտալներդրումները դրամ Վաբերումենք ստասվելիքշահույթին (Շշ.

ա

՝՛

ՅՈՐ

1-ին տարբերակը, նախընտրելի Նշանակում է.

այսինքն՝1.500.000

Ս

թենայն 3-րդ ն 2-րդ տարբերակների ճկատմամբավելի կապիտալատարէ, է սակայնապահովում նվազագույնբերովիծախսերը: տարբերակը,ագարակատհԸնտրելով րոջ հանձնարարությամբ ձեռնամուխ տնտեսագետը է լինում կապիտալներդրումների արդյունավետության որոշմանը:Այս կաէ (կազմելովբիզնեստարվում հետնյալ հաջորդականությամբ |

Շ-Հ--Իլ,

200Շ

ռազար գոամ

:208.

Իմանալով, որ 3-րդ տարբերակում | հեկտարի ամենամյա է ծախսը (արտադրանքիինքնարժեքը) արտադրական կազմում ծախ400 հազար դրամ,դրանավելացվումեն շուկայահանման սերը (դիսուք200 հազար դրամ)ն որոշում հեկտարիսսպասվեհանում լիք շահույթիզանգվածը(Շ): Դրա համար հասույթիս(Հ) (Ի). ենք լրիվ՝ինքնարժեքը 2.

մեջ այդ ժամկետինպետքէ ավելավԽաղողագործության մեջ մտնելու ժամկետը(Ժլ), որը ընճել մինչն բերքատվության դունված է համարել 4 տարի: Հետնապես.բանաձնըկընդունի 4.

հետնյալ տեսքը Ժ-

Կ

Շ

Հ

Ժլ

Ժ-

(9

244- 6 տարի

ն մեջ, մտնումբե ե մեջ. բերքատվության վաղ են տնում ավելի մեջ մտնելը, քան ընդունվածէ, բասի այդ, մինչն բերքատվության է այգուց ստասվում որոշ քանակիարտադրանք,որը շահույթ (2) է բերում: կարելի է փոքՀետնապես,կապիտալ ներդրումները րասնել այդ չափով: Ասենք,վերջին 2 տարում ստավվել է 40. բերք,որի իրայումիվստակվել է 200 հազարդրամիշահույթ, այդ կմնան| մլն 800 հազար,իսկ դեաքումկապիտալներդրումները փոխհատուվմանժամկետըկկազմի6 տարի: Ուստի կապիտալ արդյունավետության վերջնականբանաձնըկլինի. ճերդրումների ե 5.Ո րոշ սորտեր

Ա--2.

ՀՅ.

Փ.ՏՀՑ

չգ

ծաարի

Թ

Գյուղատնտեսուբթյան մեջ կապիտալ ներդրումների ճյուղային արդյունավետության գործակիվըըճդունվածէ 0,07, այսինքն` թույլատրելի ժամկետըկազմումէ շուրջ 15 տարի,հետնապես,մեր տրիճակվում ռիսկը արդարավվածէ: Կապիտալներդրումների արդուսավետությանհաշվարկըճպատակունի պարզել նրա նպա:ՃԴավահարմարությունը, ռիսկի արդարացվածությունը, թույլատ-

ոսրութա յունը:

Իմվեստիվիաների պահանջիհաշվարկ1 հա խաղողիայգի տիռնելուն բերքատու տարիքիհասսնելուհամար(մլն դրամ). 1.

Հողի նախապատրաստում

5.

Տնկանյութի ձեռք բերում (2666 հատ)

0,4Ն

3.

(Կու տնկում ն առաջինտարվա խնամք

0.10

0.1

Հռնասյուներիձեռք բերում հատ 1060) տնտեսությանհասսնելու այսներ

0.60

5.

Հենասյունիտնկուս

6.

Մետաղալարերիձեռք բերում ն անսկավամ(15.000գծամետր)

0,10

Երկրորդ, երրորդն չորրորդ տարիներիխնամք

0,30

Վարկի տոկոսներ

0.30

Հ.

"Հաճ

7.

ծ.

արտադրականֆոնդերի օգտագործԽաղողագործության ման արդյունավետությունը Որքան էլ ինվեստիյիաներիպահաճջըն արդյունավետությունն նախապես ճիշտ լինեն ռրոշված, կյանքը ն ժամանակը են մտնում, սրբագրումեն դրանք:Ուստի. իրենց ճշգրտումներն որոշվումէ նան ճրանվ օգճերդրումներիարդյունավետությունը տագործմանընթաքում, ռրպես գործող ֆոնդերիարդյունավետություն՝ֆոնդահատույյի,շահույթի նորմայի,շրջանառության գործակվի,շրջապտույտիտնողությանձնով ն այլն: Ֆոնդահատույյը (Ֆհ) որոշվում է գործող հիմնականարտադրականֆոնդերի(Ել) 1 դրամիհաշվով ստավվածխաղողի, սպիրտիկամ արտադրանքի արժեքի(Ա) ելքով, իսկ խաղողիայգու ամբողջ կյանքում` որպես ֆոնդահատույմանմիագումար

(2 Ֆլ):

:

ընդամենը`

`

2.0

Բնական է. ռր այն նւսխված կլինի բազմաթիվհանգամաքարտի ռաքներիվ:Դա հաշվարկվումէ տեղում՝տեխնոլոգիական 1 հեկտար ն սակագներից: իրական ցների միջույով, ելնելով տզկանյութի, հենասյուների լարերի. պարարտանյութերի,ջրի պահանջը տվյալ վայրի համար հաստատագրված,իսն աշխավառելիքիծախսերը տավարձը,գները,սպասարկման, ն այլն փոփոխականծախսեր են: Ագարակատերըդա նարող է հաշվարկի ինքը կամգնի որնէ հավաստիտվյալներիբանկիլ.

մ.

Ֆհ-

Ֆե-ՀՖհւժ

դրտեղ Ժ-ն խաղողիայգու բերքատուհասակինռրմատիվա(40 տարի): )ին տարիքնէ տարիներով Եթե այգու հաշվեկշռայինարժեքըիսկապես 2,0 մլն դրամէ. իսկ 100 ց բերքի արժեքը1,5 մլն, ապա հիմնականֆոնդերի1 դրամի հաշվով տվյալ ժամանակահատվածում (լավ կլինի տալ 5 տարվա միջինով)արտադրվելէ 0,75 դրամ: Այս յպույանիշըկարելի է հաշվարկելնան հիմնականն շրջանառուֆոնդերիհաշվով. Ֆի-

քա

Ֆեհչ--

՞

40251500 շցց

կամ 4020,7523000

(7

Շահույթի նորման(Շ) շահույթի մեծություննէ արտադրական հիմնականն շրջանառու ֆոնդերիմեջ՝ դրամիհաշվով. Շն

Է

Ֆե

-

`

Շոլ00

Ֆլ.Ֆշ

Խաղողի այգու ամենամյա արտադրական ծախսերի 9046 -ը շրջանառու միջույներնեն: Այստեղ ճրանվարդյու33

նավետությունըպետք է չափվի նան որպեսշրջանառու միջոսնեԲանն այն է, որ րի արդյունավետություն: ագարակատերըկարող Է դրամ շահել նան շրջապտույտի արագալյման միջոցով, որը որոշվում է շրջանառությանգործակցովն շրջապտու յտի տնողության սուվանիշներով: Շրջանառությանգործակիվը(Շգ) որոշում է իրասման հասույթները(Հ) շրջանառու միջույների(Շմ) միջին տարեկանարժեքին հարաբերելումիջոյով: Եթե շրջանառու միջոցներըեղել են 550 հազարդրամ, իսկ հասույթը1,5 մլն դրամ, ապա այն կկազմի. Հ

Շգ

1,5

2,712

(8)

Նշանակում է, շրջանառու միջույների1 դրամիհաշվով արտադրվելէ 2,72 դրամ կամ 1 դրամը կատարելէ 2,72 պտույտ: Շրջապտույտիտնողությունը(Տ) որոշվում է տարվա օրասույային օրերի թիվը շրջանառությանգործակցինհարաբերելու միջոյով (աղյուսակ 5): Տ

«Հ

365:

Շգ

365: 2.75 «134 օր

(2)

Շրջանառու միջոյների արդյունավետությունըխաղողագործությանմեջ` 1 հեկտարի հաշվո եկտարիհաշվով

ոմ

Հհ

լ

ի

Ցույանիշներ

Շրջանառումիջոյառումների պահանջ

Չա

միա

ի

հազ. դրամ

2.

Շրջանառությանգործակիս

Շգ

3.

Շրջապտույտիտնողություն

Տ

4.

Հասույթ

5.

Մեկ շրջապտույտի համար շրջանառուֆոնդերի

6.

Աղյուսակ5

աշ

Խաղողա- | տուր գործության կամ այլ

|

մեջ

ոլորտ

|

2,712

հազ. դրամ

պահանջ

հազ. դրամ

«Հասույթը 1 օրում

հազ. դրամ

ի

24176

Դիցուք,ագարակատերնուզում է այգու 1 հեկտարիմշակության ն արտադրամսքի իրայման համարպահանջվող670 հազար դրամ շրջանառու միջոցներընան այլընտրանքայինայլ ոլորտում փորձել:Դրա համար որոշվում է. նման պարագայումկդադաԲնականէ, որ ագարակատերը րի խաղողագործությամբ զբաղվել այնքան ժամանակ,մինչնոր շուկայում խաղոդիառաջարկիկրճատման Լ պահանջարկի մեծակման հետնանքովձնավորվիայնպիսիգին, որը ծախսված1 օրվաարտադրականծախսերին ֆոնդերի 1 դրամի հաշվոմ ագարակատիրոջը կբերինույնքանհասույթն շահույթ, որքան. ասենք, առնտուրը(ներառյալշուկայականռիսկը): Արտադրական ծախսերիարդյունավետությունը. ինքնաոժեքի հաշվարկըբաղկացածէ խաղողիայգու հաշվեկշռային արժեքիկն ձեճասյուների ամենամյա արժեթիկկատաոմող 2.5ն 520 ամոոտին տվյալ «արոս մասհանումնեռիս տարվա առտառրականծախմեճով: Երկրորդխուսբվուվանիշներիս առավել գործածական է, է աշխատանքի Ինքնարժեքը ներառում այվարձատրությունը. զու ն ուրիշ այլ հիմնական սիջուների,հենասյուների ամորտիզավիան, օգտագործված ութերի ու բուժանյութերի, պարարտամ վառելին արագամաշ քի. ջրի, փոքրարժեք առարկաների արժեքը արտադրանքիշուկայահանման,պահպանմանն վերամշակման ծախսերը. հողի հարկը,ինչպես նան ճյուղի վարմանհետ կապված անուղղակի (գույենուղղակի)ծախսերը՝ միավորարտադրանքի հաշվով: « Արնմտյան գրականությանմեջ.Ծախսերի մի մասըկճչվում են հաստատագրված, մյուսը՝ փոփոխական:Հաստատագրված են կոչվում այն ժախսումմճերը, որոնք անկախ են արտադիվող արտադրանքի քանակիվ:Խաղողագործության մեջ դրան կարելի է վերագրելայգու հենասյուների ն այլ միջոկներիհամարհաշվարկվողամորտիզացիան, այգու մշակությանծախսերիմեծ մասը, ոռոգմւսն ջուրը ն այլն: Փոփոխուն ծախսերըկախվածեն արտադրվողարտադրանքիքանակիս` պարարտանյութ,աշխատաչ վարձ.աշխատանքային ծախսումներ, վառելիքն այլն: ։ Ցածր վարձատրության,էժանագին ռեսուրսների. օգտագործման ն սպասարկումների Սածր սակագներիհետնանքով 1ց `

1980-1990 թթ. արտադրվում խաղողը էր 40-70 ռուբլով:

|

35.

խաղողի

Մոտավոր հաշվարկներով այգու 1 հա մշակության, խնամքի ծախսումները1999 թ. կազմումէին 500-600 հազարդրամ, որի շուրջ 55-60 02 -ը կազմում էր աշխատավարձը,6-8 52-ըամորտիզայիան, պարարտանյութերի. բուժանյութերի, ջրի արժեքը 9». տեխնիկայիվարձակալման 10-12 Բնական է, որ ինքնարժեքիմակարդակնէլ պայմանավորված կլինի բերքաւռվությամբ: Ագրոտեխնիկայովպահանջվող անհրաժեշտ ծախսերի տնտեսումը տանում է բերքատվության "անկման ն ինքնարժեքիբարձրալյսան: Ներկայումս այն կազմում է 2000-5000 դրամ: Խաղողագործությանձեջ հաշվարկվումեն. 1) ճախնական, 2) սպասվելիք (ճշգրտված: 3) փաստասի ինքնարժեք ռ Նախնական (նորմատիվային,պլանային, կանխագուշակվող) ինքնարժեքըհաշվարկվում է նորմաւդիվայիննյութերով, տեխնոլոզիական քարտերի հիսաս վրա: Այս դեպքումաշխատանքիվարձատրության գումարըհաշմարկվում է 1 հեկտարիվրա մարդ/օրերի ծախսը աշխատուժի վարձակալման տվյալ պահին ձնավորված 1999 թ. ագարամակարդակովբազմապատկելումիջույով:Դիւյուք, կատերը հաշվարկել էր, որ իր 1 հա խաղողի այգին մշակելու ն բեր380 մարդ/օր,իսկ 1 օրվաշուկաքր իրաւյնելուհամար կպլահանջյվի յական գինը 1000 դրամ է: Հեւոլաապես, կպահանջվի 380 հազար դրամ: Ապա դրան ավելացվում են ճախադռեսվողնյութականռեսուրսների (պարւսրտանյութեր, վառելիք, ջուր, բուժանյութ, ամորն արագամաշ առարկաներ),տեխնիկայի տիզացիա, փոքրարժեք վարձակալման, սալառսարկումների, ապահովագրական ն այլ ն վճարվելիք գումարները բաժանվումծրագրավորվածբերքի վրա: Նորմատիվային ինքնարժեքը հաշվարկվում է ռեսուրսների պահանջըն տվյալ տարվա տնտեսականարդյունքըորոշելու նճպատակով: Շուկայի տվյալ իրավիճակումայս ինքնարժեքըհիմնավորում է բիզնեսինպատայկահարմարությունը (աղյուսակ6): Տարվա ընթայքում, երբ արդենձնավորվել բերքը, կատարված ն կատարվելիք ծախսումները ն սպասվելիք բերքը, հաշիսկ տարեվերվարկվում սպասվելիք ն ջի կատարվածփաստասի ծախսումների ստացված բերքի հի-

Հ

3Հ

Տ

8. Հ

ծախսումները 94.ն այլն:

Հ

-

(ճշգրտված) ինքնարժեքը,

|

լ Ո

Տ

Հ

օօ.

ՏԳԳաԴ

ՅՑ«ԺԾՊՀ՝

Ց

«

ՓՇ

ՊՖՅ

:

լ

Յ-

|

լ

ՎՏՏ : ԼԹ 8

Հ

աջ

-

:

ՀԵՅ

Հ

ՀՏ:

1-1

ԷՀ

-

ԲՈՒԱ-՝

5.

ւ Տ՝

Հ-Տ |Հ Հ

|

-

-

8.

:

ՏՀՏՅՏ -Տ-

ՅՅ

ՏՏ.

Տ Հ |Յ8-ՏՅ

Հա ՏՏՏՏ:

558 ՀՏ---

ՏՏՅՀՏՑ Տ: ՀՏ

..ՅՏ

ՏԿ:ԿՅՏ

ՅՏ

ՏՏ

ՀՏ

35:

ՀՏ

338.

՞Պ

ՊՀ.

|

Տ»: -

Ց

ՏՅ ՓԳ -:

-

«Հ 3ՏՀ

ՀՏ

ՀՀ

-

:

ա

|

ւ

|

Տ

"Տ 3 (ՏՏ

Ը

-

ՀՏ.

:

Հ

Հ...

Հ...

ՏՊ |Տ

Ն

է

:

--

.

է

`

լ

՞

թ

Ո» 5 5 ՈՒԹ, ՏՅ88 88.

«Յա» 22335552251 142255855ՏՅՅՅՅ5ՅՅ835 .

|355. ԷԷ 1ՏՅ:ՅՃՑՅՅՅ::

ՅՅՅՅՅՀՀՅՑՅՑՏՅՅՀ

ՇՏՃՏՑՋՅՅԾՅՀՁՀՃՀՎՓՀՑ ՏՇՀ՝

--

Վ

ՇՏ

ՖԻՃՀՏ

Հ

-

վրա հաշվարկվում է փաստի ինքնարժեքը: Այն կարելի է հաշվարկել միայն արտադրականծախսերի մակարդակով(առտադրական ինքնարժեք) ն վաճառահանման ծախսերի ընդգըկումով (լրիվ, առնտրական կամ շուկայական ինքնարժեք): Գյուդացիական տնտեսություններումխաղողի ինքնարժեքը դեռնս չի ռաշվարկվում:Դրա պատճառը աշխատավարձիֆիքսված սակարդակի,հաշվարկման անհրաժեշտության ն հանրառատչելի ձների բացակայությունն է ն այլն: Սակայն շուկայի պայմաններուսդա սոսկ ժամանակավորերնույթ է, քանի որ միջույների ծախսման նպատակահարմարությունըմիայն ինքնարժեքով կարելի է հիմնավորել: Աշխատանքի արտադրողականությունը արտադրանքի ելքնէ միավոր ժասանակամիջովում:է ստապվածբերքը բնեղեն կամ արժեքային ձնովծախսված (ծախսվելիք) Այն եարելի Է հաշվարկել մարդ/օրերինհարաբերելու հնքնպրժեքի հաշվարկմանբոլոր փուլերում: Օրինակ, եթե 1 հեկտպրի հաշվով ծախսվել է 150 մարդ/օրն ստասվելէ 100 ս խաղող, ապա | մարդ/օրումարտադրվել է 67 կգ խաղող (400: 150) կամ դիճամիկայումպետք է ճրա արժեքը: Արտադրողականությունը գներովկամ բնեղենձնով: հաշվարկվիհամադրելի Աշխատանքայինծախսումներիպահանջը հաշվարկվում է կատարվողաշխատանքներիծավալները արտադրականնռրմաՁերինհարաբերելու,իսկ մարդկան թիվը՝այդ ծախսումներըօրայուսային օրերիթվի վրա բաժանելումիջուով: Օրինակ, եթե նորման100 վազ է, 1 հեկտարը վրա կա 2600 թաղի արտադրական էլ վազ, ապա դրա համար կպահանջվի 26 մարդ/օր, իսկ եթե Լ պետքէ թաղել 13 օրում, ապա օրականպետք աշխատի մարդ: այգեԱռավել աշխատատար գործընթա է այգեբացը,ա յգեթաղը, կապերը,բերքահավաքը,որոնս փորը, քաղհան-փխրելումը, 7): 2/3-ը (աղ)Սուսակ ծախսումների ժին է ոնկնումաշխատանքային Այսօրվա թերսնմանպայմաններիհամարհաշվարկվածարսան

բ

րոշվում

միջուով7

այգե-

այն

բա-

խաղողիայգու մշակությանհաէ շուրջ 300-350 մ/օր, եթե այգեմիջյան մար պահանջվում վարիս կաւռարվեն ու կուլտիվասիայիյ բայի մնացած աշխատանքները ձեռքով:

տադրականնորմաներով 1

հա

Խաղողագործությանմեջ աշխատանքային ծախսումներիպահանջիհաշվարկըագաքակային տնտեսությունում(ներառյալ վաճառահանումը) Հե Գ

Յ

Յէ

Էլ

Լ.

2.

վազ վազ

էտ

3.

Արքատ

լ

4.

Չոր կապ

|

5. 6.

7. 8.

10.

1.

հավաքել Լարերի

վաո-պարպո.

Պարարտան. : . փոխադրում Այգեփոր4021 Քադհամ--փխրե-|

Կանաչ կապ

17.

18. է9. 20. 21.

23.

ՀՏ Ձ

ԺՑ

հատումներ

|

ձեռքով

|

ձեռքով ձեռքով

26001120.

ձեռքով

|

:

ձեռքով

:

վ

|

մ:

:

|

ձեռքով

Չ

։ | 6000|2000 | լ )

ԴՎ6

50:

4000:

|

8:

|

լ

' :

100.

200:

ձեոքով

8000|

ձեոքով ձեռքով

2600|

լ

|

ձեռքով

0.8-

.

(2 անգամ)

հա

Մրսկում

1-548

կուլտիվատ| ,

(4 անգամ)

հա

ՂՎ-548՝

(4անգամ)

հա

Ղ-548

Փոշոտում Այգու

պահպանությունօր Բերքահավաք Բերքի փոխա-

րիյ անջատում Ծերկապ

-

-

մեքենայով

Ս

ձեռքով

վազ

ձեռքով ձեռջով ձեռքով

2600:

վազ

-

վ.

վազ

Այգեթաղ

-

ձեռքով

ռահանում

Վազերըլարե-

ՕԹ-3

դրում շուկա

Բերքի վաճա-

.Օ8-4Ճ

Ս

Ընդամենը

2600|

.

հատ

վազ վազ

Կուլտիվայիա

313358 `ՅՀՅ

|ՑՋ

|

|

:

յում (2 անգամ) | տ Ջրուս (5 անգամ)հա

Թ.

16.

հա

վազ

ՈՏ

|

-

Պեխոդոգիա Հ լ Հա 135355

Լ.

1գժ.մետր: ձեռքով ա հա | 1Ք8էԼ»25| |ՐՏգ

ւ

Այգեմիջյան

Կանաչ

15.

:

ուղդում

12.

14.

|

Հենասյուների :

ուղղում

-

ԳՀՑ

Ալգեբավ

Կատար

Ը

Տ

ՀՅ

22.

|

-

Աղյուսակ7

-

2600|

|

Դ10

ՇՀՀ--

Մ

|

((3)

|

«5

Ց

|

-

. Տ

Տ ՏՏՀ

Հ

ՅԱՅ

,

18815

Տ.ԹԹՈ

-

Լ

յուսակ

ԽՕ |Հ Լ

ո

|ՏՏ

-

Ե

5 Հ ա

ՄՈ

ԱՄՈՂԾՈՑԹաաա

--Հ-

ՏՕ

`

-ծ-

-

ՓԱՋ|ՏԱՋՏԱՀԼՏ

ԳԱՋ

ԱՋԹԱՏԱՃԽ:Ձ

ՀԷ-

«Վ|

ՀՁ

ՀԿ

ԼՏ | )Ջ|Չ

ԶԵՐ

15218

|Տ 13.

15/33 -Հ 43 ԺՀ:ՅԱՀ|Տ՝ Տ

Հ

-

3Յ|2 Յ|3

ՎՊՐԹՏ55523585155:5 անին -

Հ

լ

Տ Յ3133Թ513 | | 8358

ՀՑՋՀաՑՅ|Տ

Ց «Վ|

|:

|

32155315

3|

Այդթվում ի հաշիվ

ՏՈՏՈ 56503558 5. ՑՈ ԹՅՅԱՅՅԼ :

ՏԱՅԻ

ի

ի

Հ

ՀՀՀՏՏՏՅՅ.

,

ն

«11552

Օահույթի վրա զանգվածի գործոնճերիչազդեվությունը տարբեր

,

է:|Շաշվարկվում (Իլ) տարբերությունն ինքնարժեքի լրիվ էինչպես հասույթի(Հ) հաշվով:

Ը

ՀԾ»

Ցւան:յուռիտղուն: ազդեսությունռկառելի է որ տչեւ տառբեռոււտւմերի ռձաշվմառնման նոամտվով:Է լխաես, դոլուք բերքատովուՋուսն պլասայկիս::- ցեոոնեռին ճասել է 500 պռԱտսերի, լսո: տադրական օջախները հեկսրորո վրա 600-իկ՝ 700 ռավզարի. : իրացման գինը որակի բաոձրասսան մենտների դեւռոնանքո 10.000 Դրամից հասել է 15.300 դրամի:

Լ

Լ

ՏՕ 2106 Ն"

ՇԱ-

որաս:

ինտենբերքատվության

-

Փ2

Հահույթըզանգվածիմըա աճոդումեն ծժախմումնեղի զակգԱսՇո. Լ կենտներիգինը ս բերջատյությունը: Մրամվիսլուոււ-

կույանիշչը

:

Է

կնշանակեր, որ Ժարոոիած| դրամը բեագարանատիռոջը դել է 2.45 (1300:550) դրամի ռասու թ. | որը դրամըփոխհատույեւ է հրեմ ն արդյունքում մնացելէ ԼԳ:

--

:

ՇՅ--

Դա

հազար

մենտների,այնպես էլ իրայված ամբողջ Այս դեպքումգործ ունենք շահույթի զանգվածիհետ: Եթե ստա բերքիս90 սենտները տսեր բերք ված 100 Ս ենտներ իրակվել է, ռրիյստավ350 հազար դրամ,իսկ արտադրության ըն վա վել է. դիյուք, մլն դրամ, ապա շահույճառահանման ծախսերըկլինեն550 հազար թը կկազմի.

«100

Շ

ծախսումները

`

Շահութաբերության մակարդակը (Շմ) որոշվում է շահույ(տոկոսային արտահանությամբ) լրիվ ինքնարժեքին հարաբեՇ1»-

նյութական բերքի

(Շահույթը

«800

րելու միջուլյով: Հետնապես.

է

ծախսերի

--550

դ.

թը

ար-

դյունքը.

ՇՀ0

հաշվարկվում ամ-

միայն կենդանիաշխատանքային ծախսումներով,մինչդեռ բողջական աշխատանքայինծախսումներիշուրջ կեսը կացմող է: Դա բարձր արտադառարկայավսածաշխատանքը անտեսվում ռողականությանպատրանքէ ստեղծում:1 պենտների վրա ներկայումս գյուղացիական տնտեսություններումծախսվում է 4-5 մարդ/օր:Դա արնմտյան համանման լյուպանիշներինգերազանյում է 10-15 աճգամ: 1. Համախառնն զուտ եկամուտը,շահույթը, վերջնական համախառնեկամուտը նոր արդյունքն է ն որոշվում ծախարժեքի (ՀԱ) հանելով ստացված արդյունքի սումները(ՀԱ-ՆԾ): Դիսուք,հեկտարիսստացվածՍ 670 հա500 հազար, իսկ 1 հեկտարի արժեքը 1 մլն արժեքը 290 զար դրամ է, ռրից նյութական դրամ է: Այս դեպքում համախառն եկամուտը կկազմի 290 Հ1210 հազար դրամ:

ՀԱ-ՀԱ--ՆԾ,

(10) ագարակատիրոջհամար առավել դյուրին Այս հաշվարկվողն է ն կապված չէ աշխատանքիվարձատրության հետ: Այս դեպքումհամախառն հաշվարկմանդժվարությունների (ՀԱ) գնահատվումէ իրայմանփաստայի գներով: արտադրանքը . Խաղողի արտադրանքի արժեքում նյութական ծախսերը ն զբաղեսնումեն 20-30 «օն կախվածեն սիվությանմակարդակիս,գներիս նայլն: Զուտ եկամուտըհամախառնարտադրանքի արժեքի նար է տադրականծախսերի(ԱԾ) տարբերությունն ՋԵ-ՀԱ--ԱԾ07 ն (հասույթի) (Հ) 6 իրավվածարտադրանքիարժեքի է

Իլ

հազարդրամ (12) Իսկ այն Սենտներիմեջ պարունակված,բայ չիրասված շահույթնընդունվածէ անվանելզուտ եկամուտ:

Աշխատանք արտադրողականության հաշվարկման առանձնահատկություննայն է, որ մինչն այժմ այն

Տ

ՆՈ

|

Հշ

Տ Տ

«Հ

.Փ..Ձ

|

|

լ

Թ

Ս

|

|

Շահույթի վրա իրացված ինքնարժեքիփոարտադրանքի փոխության ազդեսությունը որոշվում է յեն. ների ինքնարժեքիլ հանելով պլաճայինը բազմա ն պատկելով իրացման փաստասիքանակով, այսինքն 100 հազար (4000-3500) 2 200 բ. Գնի փոփոխության ազդեսությունը որոշվում է գնիս հանելով պլանայինը ն տարբերությունըբազմապատկելո փաստայի բերքով` (15000 10000) 2 200 «1000 հազար ն գ. Իրացված արտադրանքի թողած ազդ ւ ո կարելի է որոշել իրավված քանակի չունը բազմապատկելով Ս արտադրանքիպլանայիճ գնի արժեքի տարբերությանը. (4000 4000) 300 հագար տար Շատ այլ գործոնճերիս (պարարտալում, ոռոգում, ափը Ծախս, ա.

ատակի տարբերությունը

Հ

աաա

-

|

քանակի արտադրանքի

ր կութ)

ինը ք

ԲԱՔ 50):

-

-

-

Աո Գրացիա

Ինբճարժենքե իջելումո ինդեջսայոնտեսքով Կարելի չասճել բետնյալ նանաձայվ

-

ՎԱ:

չայ

Է

ռուռեղ

)ար աշ

բ

ւ

`

:

ր.

`

`

Ր

«1. իւՏը ն

ԼԸ | չն)» յգՏ -

լ

`

լ

ոչ "յ

52: յր էը

ավ

յկ

աՀ

.-

Վերոհիշյալ Սույանիշներով չի ավարտվում խաղողիարտադրության ն վաճառահանման արդյունավետության բնութագրումը: Այստեղկարելիէ տնտեսական գնահատական տալ տարբեր սորտերին, ագրոտեխնիկական միջոսառումներին, հասա-

կարգին(թմբայի՞նթե" լարային): :

կան սեթոդներով:

«ՏՀ

լ

Դա

կատարվումէ ավանդա-

Խաղողի վերամշակման

'

տնտեսական

հիմնախնդիրները

(14)

Լ

է

ինդեքսը.

ար-

տեսակարար կշիռն մշրձատրության Տ իաշխատանջը, յ որական ին Աա, ար Կարի տեսակարար ախար կշիռն ինքնարժեքուս 5-Բոական է

է

է

տեսակարար կշիռն ինքնարծախաերի Տոանագան է

ժեքում

սուրսներիթանկացման, ն նյութական վարձատրության ծախսետեսակարար կշռի աճման, թե՞ կառավարմաճ աշխատանքի արդյունավետության անկմանհետնանքէ ն այլն: րի

րկ

ոնդեքսն աշխատանքի արտաչդրոդականության որը պոտք է ետ մնա աշխատավատոծն ՍՏ

-

վարձատ-

րության կապիխախտմա՞ն,թե՞ միջոցների ոչ արդյունավետօգտագործման հետնաճքով ռեսուրսատաիության աճման, թե՞ ռե-

յուրաքանչյուրի Գուն միջույճերի զոնի

ուսումնասիրում է բազմագործոն այլն) ի,

Այսինքն`պետք է պարզել, թե ինքնարժեքի բարսրասումը վանիջեյումըաշխատանքի ն արտադիողականության

կ գինու Գիսեգործության կոնյակիարտադրությանհամար խաղողի ՀՀ-ում կ մշակությունը արնոր նշանակություն ունի ինչպես ներքին Հոկայի Կլահանջմունք ների ,

բավարարման.

այնպեսէլ արտահամության առումով:Հանրավետությունում արտադրվող խաղոդի շուրջ 90 օ2 -.0 ունի տելսնիկական նշանակություն: Մինչն 1990-ական թվականները արտադրվողխաղողի 8-10 52 -ը օգտագործվում էր թարմ սպառման կամ արտահանության. իսկ մնասյածը՝

էր գինու համար: ֆերմենտասվում Արտադրվող գինիների շուրջ կեսըքաղկր աղանդերային են. մասամբ՝ ե դառը փրփրուն: ղի մի մասն էլ Խաղոօգտագործվում հյութերի,մարինադների, է մուրաբաների,կոմպոտների արտադրությանհամարն այլն:

Խաղողի վերամշակման

կ

,

կոնյակ

:

Ը

,

-՞

նե Իր

'

Գինի || հյւթե,

է

արտադրանք "

հետագայում

| | պահածոներ լ արան

| | թափոններ

ՏԻՀԸ ՀՀ. ' ՀՀ, | | | աղանդերային ||կոսպոտ| |մարինադ)լմուրարա) |խեղանի

առնի

|

յ

Ր

Մ.

դրոժներ ր -

կ

| |

----էֆիր,

|

:

| ֆերմենտներ

՛

ճզմվածք ' ' յ | ' չած: Լապիրտ|լսերմեր |գինեջույլնաշկ)լ | Է.

ՍՈՎ

Ս

|նվիտամիններ

Ւ,

ն

"

,

:

|

ն

.

`

Րսուրճ| յուղ | էնոտանին| ||ներկանյութ | |անասնակեր | անասնակեր, ' |պարարլտպնյութ Ը պարարտանյութ | ՄՐ

|

մանն

Է--

լ

Հե| Ցույանիշներ

ւ

Լ

էթիլ

ունի

-

լ.

Կնա սօր կորչում ն Ի րաղողի վերամչակմանգործը Հայաստանում պատմավավերագրա-

Ծո

Գ.

հնա-

զաաագրված գինի) բարձր ԱՔ լ

ուրա,

Աղյուսակ 9

Ր

`

|

հատ

հազարշիչ

Կոնյակ

հազարդկլ

րագրի

հազարդկլ

| |

է խաղող Վերամշակվել Տարեկա արեկան

| հազար դկլ

Աշխատողճերի թիվը

|

| 5000

|

|

հազարդկլ |

մարդ

| |

հազարտ

իրացվել է`գինի կոնյակ լ

|1998

| Տարեկանարտադրանքը՝գինիհազարդկլ |9263 Շամպայնգինի

| |

| Կոնյակիգործարաններիթիվը| հատ

5.

6.

|

վերամ- հատ

Օղի ն օղելիկյորային րայի

-

| Չափի միավոր

Խաղողի նախնական թիվը Մրրանպունկտերի |

է

գույն պատմություն,որը կանհավաստիտեղեկություններով: ելանյութերի (կոնյակ, Խաղողի վերամշակման ունա ն իր վրա սնեռես որակը դարասկզբին Պոն Խուբ ով րի (Շուստով, Սարաջն, Աֆրիկով,Աբրամով, Գյոզալով, մեծ արդայն խաղացին դեր որոնք էլ րով ն այլք) ուշադրությունը, Բավական գործում: դնելու հիմքիվրա յունաբերական էնշել, որ Եր-ն նանի նահանգում1905 թ. արտադրվել էր մլմ աստիճանսպիրտ

|

Գինու գործարաններիթիվը

2.

լ

այլպ

հնարավորությունները:

համակարգում

երամսՈւսումնասիրություններըսույ են տվել, որ ) տ խաղողի վերա շակման մնասորդներիվկարելի է ստանալ 2. կգ գինեքար, 3, 1 1,6 կգ տասպիրտ, 20 գ էնանտաեթեր,2,8 կգ խաղողայուղ, նին,8,9 կգ հեղուկ ներկանյութ, 21 թեփահեղուկ(Փ3ՔՓ3ԹՕ7), 47 կգ կերի դրոժ, ածխաթթու ն այլն: Դրանլ) հիմնականմասն այդ ո վերամէ խաղողի եղանակով շակման

թյան

Գինու ն կոնյակի արտադրությունը «Արարատ» արտադրական միավորման

-

«

շ

կոնյակ,ռրոնքվաճառվումէին Ռուսաստանում, Բաքվում,Արնմտմա ն Եվրոպայիերկրներում,Պարսկաստանում ն ա յլուր: Ելնելով խորհրդային տարողունակ շուկայի պահանջիկ` խաղողի վերամշակմանարդյունաբերությունը էլ ավելի կենտրոնավցվեվ, հզորայավ ն դրվես գիտական հիմքի վրա: 80-ական թվականներին ստեղծված էր շուրջ 10 մլն դկլ Գինու, 2 մլ դկլ կոնյակի,3 մլն դկլ օղու, շուրջ 400 հազար տ խաղողի վերամշակումից ստացվումէր 8-10 մլն դկլ գինի, 1,5-2,2 մլն դկլ օղելիկյորայինխմիչքներ,1-11 մլն դկլ կոնյակ, 15-20 մլն դկլ հյուն այլն: թեր, մուրաբաներ Սակայն 80-ական թվականների գորբաչովշչինայի տխրահռչակ քաղաքականությանը կուրորեն արձագանքելու ն հետագա իրադարձությունների հետնանքովՀՀ-ում գինիներին 1213. շամպայն գինիներինը՝ 5 ոնյակիրութւնը կրճատվեց 3-5, կոնյակինը՝ 4-5 անգամ: Դա էապես նվազեյրեյ արտադրու-

աշ

|

լ

|

13162

11420

|

| 706. |

|9000

|

լ

|

|4212

|3044

| 258 |

|

-----.1

Խաղողի վերամշակմանէկոնոմիկայի հարյերը ներկա շուայական տնտեսության պայաններումհույժ մեկնաբանության կարիք ունեն: Նրա էկոնոմիկայիհամալիր մեծաքանակհիմնաոարսերիլ) այստեղ արծարծվում են փոքրաթիվ հարյեր,ինչպիսրն են վերամշակողարդյունաբերության հետ հումք արտադրող տնտեսություններիհետագա ինտեգրացման,վերամշակողկարողությունների պահպանման.օպտիմալ տեղաբաշխմանկամ սեփականաշնորհման.արտադրության արդյունավետության գնահատմանն բարձրացման,արտաքինշուկա դուրս գալու հնաբավորություններըն այլն (աղյուսակ 10): արդյունաբերության Խաղողի վերամշակման բնաիրային ների ծավալները. վալները արտադրանքների բնաիրայի

ի

«| Անվանում

Է 2.

Է 3.

,

6.

:

:

7.

Է

Ի

Շամպայն գինի

| նգ |1բնակչիհաշիով թարմխաղողիսաառ-| ման երաշխավորվող

նորմանինքնա-

8.

|

| Բնակչության

Բնակչության 1 | .Բնակչությա

.

|

ՊՍ

|

|

շնչի

ւ Գինեգործության

ա

|

|

26:

|

|

քայինարտադը-իմեջ

պ 2.

Խաղողի վերամշա-

3.

|

|

|

Ճլ

Ս:

|

յ

|

|

4,4

|

|

| |

| |

|

:

հատ

|

1569 11940

123.4

լ

|

| հազալ

ո

|

,

|

Հ.Օղու արտադրություն | հազ. դալ այդթվում` հազ. դալ|

|

179|

|

|

:

96|

15)

1163| 134

| 94) |33.0|

| 365

Թթ

|

|

19/8 19,

:

5-Կոնյակի յ

արտադրություն |

|

| հւտ

սեփականաշնորհված

-

|

42:

|

Լուրա

|

:

1249 |

25:

թվում՝սեփա-

|մատչ

կանաշնորհված .|հազդալ|

|

|

205:

Գինենյութիլյման այդ

|

կում

սեթվում՝ փակամաշնորհված

անն

|

ան

այդ

|

:

|

ւ

ապրանրամշակման

Համպայն,

|

|

Աղյուսակ1/1

է Օգտագործ. Է Չափի | Արտադր. |Արտադրվել գործակիցը Է միավոր |հզորություն

ոզվանում

|.

իո

աա

Ե

|

ԿԳ

իւ

22:15...

20|

18)

|

րար

2ա|12

"`

:

,

ար-.

ը

|

99|

ապահովվածությունը Ճ աղողի

9.

|2000|2005 | Ր

|

նանան | Բեսակա| արանքի կշիռըագրովե|

|

լ

լ

դկլ

մլն շիշ

| խաղողով

|

|

|

|

|

Խաղողի վերամշակմանարտադրական հզորություններիօգտագործման բնութագիրը

Աղյուսակ10

|

17|

Ա

Ի

|

| Կոնյակ

`

|, | հազար | | 550| 401500||550

ենլն ոն

| Ոչ ոգելից խմիչքներ ԽԱ

|

|1980| 1990

միավոր

Օղի

|

Չափի

:

Խաղողի վերամշակմանկարողություններիանբավարարօգհազարավորապրանքարտադրողների տագործումը, հումքիձեռքն բերման պատրաստիարտադրանքների շուկայահանմանդժվարությունները,ձեռնարկությունների մի զգալիմասիֆինանսատնտեսականծանր վիճակը,տեխնոլոգիական շուհետամնալյությունը, կայի մարքեթինգային հետազոտության անբավարարմակարդակը ն այլն, այսօր խաղողիվերամշակման ողջ համակարգը կանգնեվյրել են ծանըտնտեսականկայության առաջ (աղյուսակ11):

-`

հազ. դալ|

|

|

136.0

Բերված աղյուսակիս երնում է, որ եղած արտադրականկարողություններըօգտագործվումեն միայն 2354 -ով, այդ թվում՝ սեփականաշճորհված կարողությունները՝ միայն 10 52 -ով: Անկումը '

|

պայմանավորվածէ տեխնիկականանբավտուր սարքավորվահումքիճերկրֆինանսականանաւվահովվածութ)ս:մբ, ծությամբ, ման ծախսերի աճով, արտադրանքիՍածր որակով.անքավարար մարքեթինգիվատ կազմակերպմամբ.ներքին փաթեթավորմամբ, նկատմամբ պաշուկայում տեղական արտադրատեսանանու ն հանջարկի նվազումով այլն: Ձեռնարկություններիմեծ մասի հնալյած ն էներգայռարեն, ճոր սարքավոսարքավորումները 41 7օ-ր րումներիտեսակարարկշիռը24.3 4: է, Սարքավորումների բարոյապես մաշված է, 75 22 «ը սահմանված 1012 տարվա լիոխարենշահագործվուչէ 20 դարի ն ալելի: Ռրոշ հույսեր են ճերշնչումարտերկրներիինվեստորների կհրավիրենտեղականապներգրավումը,որոնք մրյակկության

րանքարտադրողներին:

վերառմշակման կարողությունների օպտիմալ տեղաբաշխումը:Ձհիմնավորբերում է իոխադրականծախսերիանհարված տեռաբաշխոումը կի ավելացմանը, հումքի թանկացմանը:Հանրապետությունում անհաշվենկատ երբեմնկրել է կամայական, այդ տեղաբաշխումը

կարնորագույնպրոբլեմների Էկռնոմիկայի

է

:

բնույթ:

Այսպես. օրինակ, երբ Աշտարակիշրջանի (Աշտարակ.Օշատարիներշակարողությունները կան, Ոսկեվազ)վերամշակմած գինու գործարանկառույ րունակ մճում էին թերօգտագործված. վես Եղվարդում: Այստեղ գիտականօբյեկտիվպահանջներից արտադրանքի մեկն այն է, որ հումքի ն պատրաստի ծախսերը (Ծր: այսինբն`բերովի ծախսերը լինեն նվազագույն, ձգտեննվազագույնի.

փոխադրման

Ծբ-ԻՀԱՀՆՀՏ

ւ

-----Ֆ-

նվազագույնը ւ

՝

ինքնարժեքն1 միավորիկամ զանգվածի Ի արտադրանքի Կ կապիտալներդրումները է՝ գործակիս0 Ն ճյուղայինարդյուցավետության իրացարտադրանքի ն պատրաստի ձեռքբերման Տ հումքի ման ծախսերնեն: է կան Ասենք, կոնյակի պատրաստումըշշալմումը պետք վայրերում,քանի որ այլ սպառման տարվիոչ թե աբտադրական, ՍՏ

-

-

ՍՏ

-

-

պատրաստիկոնյակը պարունակում է միայն 40-45 42, իսկ կոնյակի սպիրտը՝65-70 օօ մաքուր սպիրտ, իսկ մնացածը ջուրն է ն հատուկհավելումները:Հումքի գոտիներումկոնյակի պատրաստումը ն շշերով սպառման վայրեր ուղարկելը հումքի նկատմամբ առաքվողարտադրանքիզանգվածըմեծանում է 4 անգամ: ուժերի Այստեղ պետք է հաշվի առճել ճան արտադրողական ն տեղաբաշխումը նրա հետագա միտումը,հումքային բազաճերի հետագա կառուցվածքայինտեղաշարժերը,շուզայի սպասվելիք ռազմավարությունը, ձեռնարկութէկոլոգիականնկատառումները, ն այլն: յան արագ վերամասնագիտաւսման հնարավորությունները Խաղողիվերամշակմանարտադրանքիարդյունավետություճը պայմանավորվածէ ոչ միայն շուկայական գներով,այլն արտադրանքիինքնարժեքով: Ինքնարժեքի մեջ արտասոլվում են արտադրությանտեխնոլոգիան,ռեսուրսներիօգտագործմանվիճակը, արտադրության կառավարման. խնայողության մակարդակո ն այլն: Շուկայի հետ միասին այս սուսանիշը ձեռնաոկութաս կառամառմասաճտեսանեւիձեռքերն են: իճքսարժեքը ներառում է հումքի ն հիմնակամ նյութերի. օժանդակնյութերի,վառելիքի ն էլեկտրաէներգիայի,աշխատանքի վարձատրության, ամորտիզացիայի, տարայի ն փաթեթավորման, գովազդի, տրանսպորտի,ապահովագրականհատկակումների, ապրանքը գնորդին հասսնելու, հարկերի ն այլ ուղղակի ծախսերը,ինչպես նան ընդհանուր արտադրամասայինն ընդհանուր գործարանայինծախսեր: Անուղղակի ծախսերն ըստ արտադրանքներիբւսշխվում են ուղղակի աշխատավարձին, սարշահագործման ն պահպանման ծախսերին, ընդանուր արտադրաճքիմեջ առանձին արտադրանքների տեսան ա կարար կշիռներին համապատասխան ինքնարժեքում հումքի ն նյութերի, վառելիքին էլեկտրաէներգիայի տեսակարար կշիռներըհասնում են 50-55 92 -ի: է լիտը գինին 1998 թ. Երնանի գինու գործարանում նստելէր 80,0, 1 լ օղին՝ 133, իսկ 1 լ կոնյակը Երնանի կոնյակի գործարաճում 400 դրամ: Արտադրության արդյունավետությանբարձրացմանկարնոր մույանիշներիլյեն աշխատանքիարտադրողականությունը, ֆոն-

քառորումների

դն: Արտադրա

դահատույլյուժը, շահույթի նդրման, զանգվածը ն այլն: Խաղողի մշտապես եղել են բարձր վերամշակմանձեռնարկությունները

շահութաբեր:

պես պետական: Կարնորվում է սեփականաշնորհող անկախ

Այս ձեռնարկություններըգործ ունեն հազարավորմասնահետ: Գինեգործությաննայվոր մանր ապրանքարտադրողների անհեռասօր մեծ վնաս է հասյնում խաղողի սորտայինկազմի ցածր որակը, տես փոլիոխությունը,հումքիոչ համասեռությունը, անհուսալի շուկան ն վարակվածությունը, հիվանդություններով ձեռնարսեփականաշնորհման մաքսայինքաղաքականությունը, վաղվա անորոշությունըն այլն: կությունների օպտիմալացվելուեն վե«Խաղող» ծրագրովհեռանկարում րամշակման ծրագրերը: Վերամշակմանհամար խաղողի արհատադրությունըպետք է հասցվի 2000 թ. 100, իսկ 2005 թ.120 զար

--

--

80 ն100 հազար տ տոննայի, որից համապատասխանաբար`

այդ թվում՝ գինեգործությանը, կհատկալվի արդյունաբերական կոնյակի համար գինեհումքին՝50 ն 55 հազար տոննա: ն Խաղողի վերամշակման ենթահամալիրի հետագա արդյունավետզարգացմանհամար անհրաժեշտ է. միտումներիհստաՏնտեսական հարաբերությունների կեսում: Միանշանակ չպետք է պնդել կամ ժխտել սեփականաշպետք է ստեղբոլոր ձների համար ճորհումը: Սեւիականության ն ծել իրավականն տնտեսականհավասար պայմաններ մրսակայս բլոկում կարՄիջոցառումների սության հնարավորություն: սահմանումը, որի համաձայնպետք նորվում է այն չափանիշների որո՞նքեն մնալու պետական է որոշել, թե ձեռնարկություններից որո՞նքպետք է վաճառվենմասնավոր սեփակարգավիճակով,

-.

կաճատերերին: --

Պետք է ստեղծել

'

կանոններնու սեփականաշնորհման

ն ձեռնարկություններըՀՀ թաղաքավիներին կանոնակարգը`

վաճառելու վերաբերյալ, հստակեսվիֆիօտարերկրավիներին ներգրավելու, սեփակաօտարերկրավիներին նանսավդրման, ապրանքարտադրողների ճաշնորհման առաջնահերթության, -

ն բազմաթիվայլ ինտեգրակման հարցեր: փոխշահավետ այն է կառավարության տրվի պետք Հիմնավոր գնահատական պահել որեն ձեռնարկությունը որոնք ճախատեսում ծրագրերին, `

հետ:

հանձնաժողովիանկողմնակալությանապահովումը: 1998 թ. սննդի ն վերամշակվող 185 ձեռնարկություններիսլիովին սեփականաշնորհվելէին 163. այդ թվում՝ գինեգործական19 ձեռնարկություն. Տեխնոլոգիաներիբարելավմանճպատակովպետք է դիտարկել մասնավոր լիսենզիային ընկերությունների հիմնումը, որը պետք է համատեղձեռնարկություններիհամար գործընկեր գտնի: Պետք է դիմել երկարատնլիզինգի,որը հայկական կողմիս չի պահանջի մեծ կապիտալ ներդրումներ: Կարնոր ձշանակություն կստանան գոյություն ունեվոդ մեր գործարաններումօտարերկրա արտադրողներիսարքավորումների տեղադրման խռախուսումը` սեզոսային շահույթիկ վճարման պայմանով: Առաջին պլաս կմղվի արտադրվող գինիների. կոնյակի. հյութերի, մուրաբաների.կոմպուռների,մանկականսննդիռոակը: Ստասդարտնճեր մշակող սեկտորի հարաբերականտեխնիկական հետասնակվությունըո շատ մուրջ խոչընդոտ է այս ճանապարհին. քաձի որ ճրանով է որոշվում արտադրանքի որակն ու արժեքը. ինչպես ն ճրանց վաճառման հավանականությունը:Արտահանվող արտադրանքիարդյունավետության ն մրլյունակությանռազեն մավարության գործում կարնորվում տարայի, փաթեթավորնայլն: ման, գովազդի արդիականմակարդակները `

-

`

Գինեգործության`մասնագիտասմանկանխատեսումները. ըստ խաղողագործական նախկինշրջանների,կատարվելեն հողակլիմայական,արնի ակտիվ ջերմաստիճանների գումարի, խատողի շաքարայնության կուտակման տվյալների, գիտական ու արտադրական մշակումների վերլուծության արդյունքների հիման

վրա:

|

Հայկականբարձրորակթնդեսված ն աղանդերային գինիների արտադրությունը,որը կազմում էր գինեգործության ողջ արտադրանքիավելի քան 70 տոկոսը,իրականավվել է ներմուծվող, բարձր մաքրությամբսպիրտ-ռեկտիֆիկատի օգտագործմամբ: Վերջիններիսբացակայության պատճառով, ներկայումսխաղողի վերամշակումըկատարվումէ հիմնականումսեղանիանապակ

գինիների արտադրությանուղղությամբ: Սակայն տեխճոլոգիան իրայման միջուկների կան անհրաժեշտ նյութերի, պահպանման մեծ մասը թորման բասակայության պայմաններում նրան է ենթարկվում՝սպիրտառումք, այնուհետն օղի կամ սպիրտ-ռեկտիֆիկատ ստանալուհամար: Բարձրմաքրությամբսպիրտ-ռեկտիֆինատն անհրաժեշտ է նան խերեսայինգինիներիարտադրության համար, որոն հայկականնմուշներընախկինԽորհրդայինՄիությունում թողարկվող նման գինիներիհամար հանդիսավելեն որպես էտալոն: Նրանք միջազգային համտես. մրցույթներում բազմիսսգերազանկել են իսպանականբնօրինակխերեսներին: ն մասնավորապես ՈւկրաՈւստի կարնորվումէ արտերկրներիս, ոնայից, բարձր մաքրությամբ ցորենի սպիրտ-ռեկտիֆիվատի մերմուծումը:Տնտեսապեսայն արդյունավետէ օղու արտադրության համար ն ներդրվողմիջոյները կապահովենբարձր փոխ-

`

|

`

Ն`

`

|

հատուում:

Անհրաժեշտ է որոշ չափով ավելասճել կոնյակի գինենյութի արտադրությունըն մասամբ լրալյնել հնեցման տակ գտնվող թանկարժեքսպիրտի պաշարները:Ընդ որում, դրա համար չեն պահանջվումթանկարժեքնյութեր (ծծմբային գազ, ծծումբի եր(օքսիդ. սոսնձանյութեր,ֆիլտր-ստվարաթուղթ ն այլն): Այս խնդրի լուծումը հատկապեսկարնռրվումէ այն պատճառով. որ ճերկայուծս դադարեցվածէ կոնյակի սոլիրւռի ճերմուծումը,իսկ շուրջ1 մլն դալ չեն օգտագործվում կոնյակի արտադրությունում 140 հազար դալ տակառներ: տարողություններ, այդթվում՝ Ելնելով նրանից, որ խաղողիգնումներըհնարավորություն ծաչեն տալիս արտադրելուկռճյակի սպիրտիպահանջվողողջ մալները. նախատեսվում է վերջինսլրակ նել արտերկրներիկներմուծելու միջոկով: Միաժամանակհարկ կլինի օգտագործելԼեովոմյակի արտադրութ» ճային Ղարաբաղի խաղողագործությունը լան բազա դարձնելուտարբերակը: առավել հիմնահիմնախնդիրները Կոնյակի արտադրության է վոր կերպովլուծելու ճպատակովնախատեսվումմշակել, գռրծողությանմեջ դնել «Կոնյակ» ծրագիրը: հիմնվածէ հիմնակաարտադրությունը Շամպայճ-գինիների տեսականուվրա (1լիգոնում հյուսիսարնելյան գռտու խաղողի .

:

5.

Լալվարի, Բանանվ, Պինո ն այլն): Սակայն վերամշակվող խաղողիտեսականինդեռեսչի ապատովվում,այն ներկայասճում է տարբերսորտերիխառնուրդ(ոչ շամպայնի սորտեր), իսկ գինենյութերը հաճախ չեն բավարարուս շամպայն գինիների նկատներկայավող պահանջները:Ուստի նախատեսվումէ որամամբ կականհսկողությունսահմամելխաղողիսորտերիգնմանն գինենյութերի արտադրությանգործընթացիվրա՝ մշակելով ու գործողության մեջ դնելովհամապատասխան պետակաճչափանիշները (ստանդարտներ): Գինեգործությանկարնորագույնխնդիրճերիսմեկն էլ ծոագբում դիտվում է անթափոն տեխնոլոգիաների մշակումըն ներդՏումը. որը երկրորդայինհումքի վերամշավումիսլրացուցիչ եկաճուտներիստացման հետ մեկտեղ ունի նան էկոլոգիական 05անակություն:Այդ կապակցությամբ նախատեսվումէ պահպանելն ընդլայնել գինեգործության ջափոնների "սրտադոությունը՝ Գոնեթթվակիսպիրտահումքի,խաղոդոի էնոտանին,էնոներկաճյութ.. էնովիտամին.ամիվիա հաակտիվ նյութերով ն կեզսաճամական րուստ այլ արտադրատեսակների արտադրությումճը՝ այն կենտքոնասնելովմռարածաշրջանճերի մասնագիտավկված ձեռնարկություններում՝ լայնորեն կիրառալովհայրենականգիտությաննվաճումները: Հանրապետության շրջափակման ն ֆինանսական դժվարին պայմաններումխազողի վերամշակման առավել ճպատակաուղլլությունը կոնյակի գինենյութին սեղանիանապակ հարմար գինիներիարտադրությունն է: Սեղանի անապակ գինենյութի որակյալ ն դիմացկունմասի՝ սովտական ն տեսակավոր.խերեսայինն շամպայն գինիներիարտադրությունընախաւռեսվումէ ներքինշուկայի պահանջներըբւսվարարելու համար, իսկ հումքի մասը թորման՝ կոնյակի սպիրտ. սպիրտա. մնացած կենթարկվի հումք, ապա օղի կամ նպիրտ-ռեկտիֆիկատ ստանալու համար: Այդ նպատակիհամարկօգտագործվեն ճան թնդեպված գինընե. ըը, պորտվեյնները («Այզեշատ», «Պռրտվեյն», մասնավորապես, «Էջմիածին»,«Պորտվեյն լավագույն», «ՊորտվեյնԱրարատ», «ՊորտվեյնԵրնանյան»), ինչպես նան առանձին 1աղաճդերային («Արնիկո», Գետւսշեն»,«Արնշատ», «Սապերավի», «Կարմրատե.

`

Տ ``

'

ւ

`

«

Ֆ3

գիմակնիշների կաս բուտերում: ճիճերը՝դրանքհասունակնելով.տակառներում

ն այլ աղանդերային») հյութ», «Հոկտեմբերյանի

մեծ շամպայն ունեն պահանջարկ շուկայում նան մ որոնվ բանախատեսվում որակի գծով գազայված գինիները,սելեկյիոն նոր սորտերովհամալրելավման,հումքային բազան րելու միջոկովապահովել մրյունակ ջոարտադրատեսակների տեն կքնդլայնմեն հետ

կություններով:Այդ գործոններըբյուր ն բազմաբնույթեն. որոնս. գծերով.կարելիէ բաժանելհետնյալ խմբերը. ընդհանուր

Տեղական

լ.

2.

է

մեկտեղ կպահպանվեն ղարկումը:Դրա ղական(ավանդական) ն ներմուծվողհայկականգինեգորժություԳառան ճում բայսառիկդեր խաղասող Ոսկեհատ, Մսխալի, դմակ.Սապերավի,Մուսկատ սորտերը: ապառոգիտական ծրագրիիրականայման Նախատեսվող նոն գիճեգործության է այգեգործության վումը իրականայնելու կենտրոնը: րաստեղծգիտական կպահանջիտարեկան2 մլրդ. ընԾրագրիիրականայումը իսկ ամենամդամենը17-18 մլրդ դրամիկապիտալ ներդրումներ, մլրդ դրամ: ծախսերը4̀-4.5 յա արտադրական

|

ասցումը բազմաձնությումը շուկայական Սեփականության են

ատաժելն: տնտեսասան

փոխում տճտեսությանարմատապես քանակը, բնույթը: Հրտադրա նքը կերպըն գործելակերպի այսօր առավե" հասպնելուհնաբավորությունները, ճին, սպառողին որոնքբնութագբեն լապես պայմանավորվածայն գործոններով.

տեսակա-

տնտեսաձնիվ մասնավոր են ռամայնավարական ագարակավում առանձնահատ-

ակյման ժամանակաշրջանի յինտնտեսությանն

5Հ

ԷԼ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ

անով

յարդ

այն հառաբեռություննե-

մեջ է մտսում համառանուբհարաբերությունների չուընդգրկումէ ագրարայինհառաբեռութոունները. կան, գյուղի նկատմամբ վարվող պետականքառառանանություհամանաոզուէ 11:12: նո, ձնավորվածֆիճանսատնտեսական Դրանպիսառավելբնութագրականեն ա. Շուկայի իրավիճակը՝պահանջարկը.առաջառվը. գոնո Ն միտուսները,մարքեթինգիկազմակերպումնու գարգւոսումո. «երքին շուկայի պաշտպանվածությանապահովումը: Այս առումոս պետք է ապահռվելՄոսկվայի, Մաճկտ՝Ղետերբուրգո ս Սառւստովի գինու մասճաճյուղային գործարաններիվերականգնումը. կտա, անգամ ռուսական բաոձր մաօռսառրը պայմաններում(1 լ կռմյակի հասար 5 էքյու. գրնու ռատուրքերի սար՝ էքյու) ունենալ արդյունավետն տարողումակն շուկա: Լուրջ ուշադրություն դարձնելառաքվողարտադրանքիորակին ն արմրջովնեռոս տաքին ձնավորմանը:Զանգվածային լոատվության ' աներին իրականավնելգովազդն բ. «Խաղող» ծրագրի ստրատեգիական հիմճնարարսերիս ն ւարամետրերի ճշգրտում քաղաքականությանհստակեսում: Պետք է զուգակյվեն ագարակատերերի, ենթակառույսները ս ֆունկկիոնալստրատեգիականմիավորումներիշահերը` գ. Արտադրության չափը, կենտրոնավման մակարդակը: դ. Արտադրության տեղաբաշխումը.մասնագիտասուսը. կոոպերացիան: ե. Վերջնական արդյունքի նկատմամբ գյուղավիական ոսն կենսաեռանդի շահագրգռվածության Ժախսսանարոտանիքի չունավետությանփոխհարաբերությունը: `

հնարավորություն

արդյունավետության ուղիները ն

:

քարտադրողը յան հետ: Դա

|

ՇԸում

տեխնիկատեխնոլոգիական, բնականպայմաններն ագրոռեսուոսնեոիհամալիր. մանաոդամ: աշխատողների կույլտուր-տեխնինանան

րի ամբողջություննեն, որոնկոմ գյուղատնտեսանան աւսռառ-

|

բարձրացման

4. Ն`

Խաղողագործության տնտեսական

3.

տնտեսականգործոններն պայմաններ,

քարոզչություն

|

Պետական, կոռղպերատիվտստեսությունների ն մասնավոր ագարակատերերի նկատմամբ կիրառվող տնտեսական լծանների` հարկերի, վարկերի, արտոնությունների համակարգը: Սեփականության իռացման տնտեսական ն իրավական դաշտի կարգավիճակը: Օտարերկրյա ինվեստորների կարգազ.

րումը. որով 2001 մատակալ,

ներդրումներ,

|

Պետական պատվերի ն մասնավորշուկայի տնտեսապեւ հիմնավորվածզուգակցմանպետականքաղաքականությունը: թ. Խաղողի այգիներհիմնելունն հին, կածը բերքատուայգիմերը վերակառուկելունպետական աջակսություն՝նոր սորտերի, արտոնություններիտրւսմադրմամբ: միջոսների,

--

Մ`

ճերովզինվածության աստիճանը, ոռոգմանհամակարգը ն արհամապառասխանությունը դիական պահանջճերին, վառելիքով,պարարտանյութերով, տաբուժաճյութերով. Ն

--

:

ստալման ենթահամակարգը: ի. Արտադրությանտնտեսական ս սոյիալական ենթակառումվածքը ն այլն: Խաղողի արտադրությանավելասման ու արդյունավետության վրա տնտեսական պայմանների ն գործոնդերիթողած փոխազդեւությանհարկերի գիտանանմեկնաբանություն ունի տեսական ն գործնականկարնոր նշանակություն, քանի որ նրանս կարգավորմանբասակայությունըկամ չարաշահումը կարող է ինչպես այսօր: Խոչընդոտել ճյուղի զարգասումը, Անվման շրջանումկուտակվել են բազմաթիվպրոբլեմներ. կ որոն լուծման համար անհրաժեշտ ժամանակ,փորձ. պե

"`

Շ-

փոխադրամիջովւներով, բաներով, սառնարաններով. վերամշա ման կանությունը:

որոնք պետք խստագույնս

ՊԱՅՄԱՆՆԵՐ,

ԲՆԱԿԱՆ փ ճյուղի տեղաբաշխման. ինչպես սորտերի ինտեն 1 համակարգումառաջադիմական աաա աան Գործոնների ացնելու համար: ոռ

հա

4.

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ ԿՈՒԼՏՈՒ ՒՐ

ՏԵԽՆԻԿ ԿԱՐԴԱԿ, որի տակ հասկացվումէ նրամս գիտականգիտելիքների, արտադրական

Սո

ՊԱՅՄԱՆՆԵՐ

ԵՎ

ավելակմանն արդյուԽաղողի արտադրության նավետությանբարձրացմանկարնորգործոններիկեն. ձեռնարկությունների,գյուղացիս:գյուղատնտեսական բազան ն ճրա հական տնտեսություններինյութատեխնիկական այդ տնտեսություննեիկարգավիճակին. մապատասխանությունը ապահովումը նախատեսվումէ 1996տնկանյութերով 120 հա մայր այգիներիհիմճադ: 2000 թթ. կազմակերպել խաղողի

ԳՈՐԾՈՆՆԵԲ.

--

ճան

ը

"

ՏԵԽՆԻԿԱ-ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

է

ն

առ

մ

քաղաքականություն: կան աջակցությունն ստրատեգիական շ.

դրանս արդիա

կարողություններով բավարարվածությունը,

ՏՈ

են

ն միջույների առկայությունը գիտատեխնիկական գիտելիք-

ման

Հաշվառմանն հաշվետվությունների,տեղեկատվության

լ

`

խաղողագործության վարման գիտականհամակարգը ՀՇ գյուղացիական տնտեսություններում փոքր մեքենայա

ը.

ժ.

-

ֆինանսականաջակցության մեխանիզմների որռնումը ամբողջ ծրագրի իրալման համարանիրաժեշտ եճ շուրջ 1,2 մլն սյուներ, 240 հազար հատ խարսխասյուճեր, շպալերային 1800 տ մետաղալարը̀նդհանուրառմամբ1748 մլրդ դրամի կապիտալ

Այգիների ապահովագրությանհամակարգի վերականգ-

նումը:

ար-

2 մլն խաղողենու տարեկանկարտադրվի

--

վիճակը: է.

թ.

-

Անոմ ոզխանուր հմտությունների ամբո Այսգործոնների իմայու-

-

|

Նոան կիրառելուկուլտուրան: գիտելիքներիորակավորման մամակարգը ոոդողագործների հիր բարձրա, մշակելուհւսմար: ն

Ս

ականա րենական բութ ն ացաոումները աաա ոմ,1լսն գավըան ինո մաննե րակա ո լես լ պատականյե ագարակատիրոջ Կղատակամվել ազգի ո աար, հերին: հե մեկուսի,սակայը արերի համընդհանուր շահը

|

ջ ատ

տք

:

շահերը հաճախ ազգայինշահեր են:

ուի,

հար

աւսկայն

վա): շա ն ազգի շաարիա առու մով ՍՈՐ

118.

ԱռաղսԿոխ

Ա380ՊՃՇՆԾԳ

Ձ.

1097. Ս.

Սամյուելսոն Հ-2.

1295.

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

՞'

-1.

581ՒԼՕՐքՅՃՅ.

ԽՅՂԱՔԱՅՏՑ

7ՕհնՅ

ԶոՕԽՕԽՈՎՇՇԵՑՆՑ

-

-

ԻԼ,

1992.

Ծ:1ՕՐքՅճմքԸՆՑՕ ԱՇ

Փ., Նորդհաուս

Ե. 1997

3տֆֆճոնատմՕՇԼ.

Դ.

ԷԼՕՑԸԽԽ,

տմքօ-

ՒՇԽՔԸՃ

Տնտեսագիտություն.

ՀՀ,

Ե.

թ.

ՆԵ

Գյուղատճտեսության վարման համակարգը, Ե. 1981 թ. Կ. Ը. Գյուղատնտեսությաճ արտադրակաճ ֆոնդերը. կապիտալ ներդրումներընն: գրամԱՊ"օ տագործման րթա Բարուն գործմս վումը. Ե. 1988 թ.. նորը՝1999թ.

Բորյան

ել

)

-

լ

Չ»ՕԽՕԻՈԱՆՅ Շ/3., ԽԼ, 1992. 8.4. Օծռեւլաււ 8.Ք. Խաոքնիօտ է.ր1Լ ս ցք. Լօքծա6ո» -

11 ..

ՔԱՇԱԴԵՔՔ

է1Լ.

ԽՕՅՈՕՔԸ

ՄՇՃՕՑՔՏու. ԽԼ., 1995. ԶԵՕԽՕԽԵՈՒՅ. ՖՎՇԾԻԱԽ ոցց քոց. 36օԽ0ոՈՅ

ԽՎԱԽԿԾԻԵՃ Է. Ք.,

ՎԱՊԻՑ

4.

Աոէաթ4.

8.

-

8.

-

ԾեյչչԲՕտ.

Ճօքօա

19.

Ի1.,

11.11.

Տքօ

քճց. Ը.

Ք.

Օ «/2

1998. -

Խ.

4ճ.. ԼԶԽԱՃԵՈՕԽ

ԽԼՇԱԿԸՇՒ

ոճքոօոճ ոքճյՕՃուօՐՕ

ՅԽՕԽԵՕԻՈՀ.,

1993. (թԵղՕՎՈՅՏՑ

Բ... Փտր Ճօռսռոքյււ

ՂՇԱԱՕՃՕԱՆ

`

Ճրքսծօտ 10.141.

1992. 26.

ձրքճքիֆո'

8ոՕ2468118

1.

1աճոճօ ԽՃ քուեւճՄ). -

ՉԵՕԽՕԿՔԻՅՑ

Է

1986.

ոքճքմՇ875ԵԼ84)Օ1161: ԲԱրօՕրքՅոծ.

-

յռքիաաօոռ ոճ.

71.4.

-

ԹԵՕՏՕԽՀՈՑ

ԻԼ., 1980.

3.

մՃ18-ԲՂ8,

օո

ոճքճոմշաւ

դՈԱՇճշորթումմ8 քո.

1978.

Ոօո080-1ՐՕՃ1Ե

ՇՇՔ

ետ

1 88177618

19847.

՝

Ե, 1984

յան պայմաններում. Ե. 1992 Կ.Ա.

հր

շուն

աճ

ն աան լայական բազմակավութաձն տճտեսության

Ե. 1992

տոտն

պա

բ.

ննբ

մս ննե-

ներածություն, ռ Մարքեթինգի րրգորյան Ա.Հ.Խաղողագործությանտնտեսական արդյուորոսյան կոլտճտեսություններում, »ջօրենքը տությունը գյուղացիական մքի ան թատե Կ.

Ե. 1997

ՀՍՍՀ

լեկ

ն գյուղացիա

բ.

Ե. 1978 թ

Պու գոիվ

սությունների մասին, Ե. 1991 թ. Վարդանյան Ս. Ա Այգեգործության թ Գարգակուռը Սովետական .

Հայաստամում,

Ե. 1960

տնտեսական Աարողագործության Նանա բարձրավման ուղիները ՀՀ-ում,Ագրոարդ.գ/ա 12, Թում

ըձրապ

ե.

32.

բ.

արտադրության

Գյուղատնտեսության ինտենսիվալյմա արիզորյան բարձրակման ուղիները արդյունավետությունը, սական

«

3Լ.

ԵՀ :ՒՕրքմխւ

Բ.1985.

-

թ,

19905. ՛ Այվազյան

Պ. Ե.

արդյու

Խաղողագործություն, Ե. 1976 թ.

84:107ք8-

17 3ֆՓօուտուօճԼԵ ԲՁՃՎԸԸ

հ1ուոքոչս«օ 11, Վճքրծի 81101Րք4448. Հաւտա6տ, րքօոՅրօրԸւրձ -

1993.

ոքօաՅՕԸՂՑՅ

30.

327184

(ՓշքոօքԸոօրօ)ԴՕՅԼՏՇՆԲՅ.

մեջ,

ա»-

ր

Լ ԻՂ.,

ՂՇաԱԵՅՆ

Աքօա5808Ը184

Վջսեօտ

28. 29.

է:ՕԲօ: օՇԴՂԵ

քրտ

ուն

յան

բում, 27.

1980.

ԽՃ ՇՓայճքատու ԽԼԹԻՕՃԱՎՇՇԽՈՇ ՀոզՅճխտմ 1981. 6/2. ՇՀ,

ՅԷՕԲՕԽՅԵԽՇ

ԾԵՕԽՕԻՈՂԻՃ 1լքճօՂԵՑԻ11.11. 1Աճրքօուօ 218.

ՇԲՕՒՕ

17.

ոցի

-

տա

Գյուղատնտեսական արնի առույվածքըբազմակավութաձճն ն Սախամիրեմ

Ղ.3).

1ոլ0Օրքճոճ Ի տաԱտի68,

Բ

դքօրւեվւնա 1061.

13.

16.

Ոճի

ոիգորրան քային ռեսուրսների օգտագործումը Գյուղատնտեսո

խ

Կ.Ը.

1989.

ԹՅԱՅՆԾՃԴԵՒԵԼՏ

Բ.

Կ.

շ

-

.

15.

տ Շ/5

1989.

հ/.,

ՇԸ ՕՇՈՕՏՅԵւՄ

120826 րՅուր.1465,

ԽԵԻՕՐՕՂԲՅԱՒԸ

1 1.2.

ճքո3108,

օո»

Փոտի

11.

14.

Ճ03811Ը16օ.

ոօօոօբոյլոո.

Յ:ՕԵՕԽրտո

-

Քյճնոօոռ. ՔզԱԸծ6քրը. Խ1., 1987. Լ.

ն

լ

ԻՂ., 1995.

Թոօոօոարոցչ.

-

ԴԼքՑՇՆՏՑԸ06

ԷԼ.

Ք ՕԹԱՂԵԱՕ

Ը ոօր,

հասարակական ծախքերը Կ. ԸԱրտադրության մրիգորյան: արտադրանքի ինքնարժեքը, Գողատնտեւական ս արտադրողականությունը Ը. Աշխատանքի Ա.

23.

քե

դի

4. Ը.

5. 4.

|

Ե,

Փճթոոքօոճամճ

-

ԽՕՎԱԵՇ:

ԲՄքօ

"ԹԵՕԽԵՇԽՈՒԽՑ

-

1995.

Ի1.,

Աքճոութւցւտտ.

ը,

-

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ .

1.

ԽԱՂՈՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՀ-ում

Ան աան նա նն

5. ԽԱՂՈՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ-ում

ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

ԼԼ...

3.

ԻՆՏԵՆՍԻՎԱՑՄԱՆ

ԽԱՂՈՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ

ՎՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ,

ՈՒՂՂՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ.

ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԶԶԱՎԼՎԼ

4.

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԽԱՂՈՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸԵՎ ԲԱՐՁՐԱՑՄԱՆ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

5.

ԵՎ

ԱԱ ԼՅԱՆ ԱՏ

ՀՀ-ում

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԽԱՂՈՂԻ

ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ

ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

8,

ԽԱՂՈՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

ՀՀ-ՈԼմ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԲԱՐՁՐԱՑՄԱՆ

ԱԱԿ

Լ...

. ՖԱ. ո"

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Կ

Կա

ՈՅՑԱԱ ԱՎԱԶ

ԿԱԳ ԱԱՅԱԿ ՆԱՆ ԱԿԱ

ՔՎՑ:ՅՏՎԹ:Վ»»

է տպագրության05.04.2000 ստորագրված 3.8 :

116,տպ.մամով ափաը 60584

)00 տվեր 87, տպաքանակ

ոմուպարան, Հ

Տերյան 74

Կ