Խորդենի

Ամեն

Հ. Բ.

«ՀԱՑԱՍՏԱՆ» ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈ

ԵՐԵՎԱՆ---1984

ԽՈՐԴ

ԱԼ

ՖԻ. ԲԱՐՍԵՂՑԸ-

ԼԿԱԼԸՇԵՎ, Տ. 8.

Ս.

Շ

ր

Ա.

ՄԱԹԵՎՌԱՅԱՆ

7» Դ. ն ուբշ.:

.

|

3803030102»չ0Ր(0734 124--84

"

արտադրո

՝

ախի

նում

ինչոլես

633.231

ԳՄԴ 42.19-4

արար

առնելով դեո

դրանց մշակության ոոնխնոլոգիան, Ճաշվի առաջավորփորձի նվաճումները:

րքույկընախատեսվածէ

ն

նագետներիճամար:

թյան

ե Ֆիզիոլոցիական կենսաբիժիկան զարգացման կենսաբանական առանձնաճատկությունն յունները, նան

եր քավոր բնական եթերայուղերի ստացու դտավ ամբողջ աշխարճում ն ներկայում այս կամ այն ծավալով արտադրում են ռրոնց Համաշխարճային արտադրանքի կաղմում է ավելի քան 20 ճաղար տոննամ

հ այլ Հնդկաստանից, եգիպտոսից

ու

Դապոնիայումավելի քան երկու ճաղ տագործել են դաղձ ն նրանից ստացել ե «նաթիվ եթերալուղատու բույսերը ժմ. թ. ճայլսնի են եղել նան ճոոմեացիներին, նան Միջին ՄերձավորԱրնելջիերկրնե ներին: րի

շատ

վաղ ժումանակներից։ Դեռնես ժ. ք. հգիպտացիները տարբեր նպատակների են ճամեմունքայինն բուրավետ բույսեր), Հայտնի են նղել վարդի լուղի ստացման ները:

եքերայուղատուբույսերի օգտագործ

ժողովրդական տնտեսո

բույսերի բաղմաթիվ տես Բուրավեւո արտադրության բնակ եթերայուղերի կիրառում ունեն ղնրում:

են

ԲՈՒՑՍԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

ՀԱՄԱՌՈՏ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԵԹ

աաա ո բրղ"Լրգատնտնսական կչանակությունը կաա ոնուցագրումը ը րանի,

ու

,

դոկտոր,պրոֆ. Ա,

ԳՐախոս՝ գյուղատնտեսական գիտություննեոի

աաալյան Ս. Գ., -- Բարսեղյան Խորդեն| մալայՀ. Բ., Ամվագլան Տ. 5.. եր.։ Հայաստան, 1984, 92 էչ նկ.։

«Հայաստան» Ճրատարակչություն,

.

Բ 32 յ

Բ321

ԳՄԴ 42.19-

մբ

4 ուա

/

լում:

է

ձ բարձր

նաճ է դգնաճատվում

ամաշ -

ձնեՃայտնի

0,4 կ

Ուկրաինա--16,2,ՄոլդաՌՍՖՍՀ--272,

Վրաստան--0,2, նիրգիզիա--0,4, Տաջիկստան-չայաստան--0,2 տոկոս:

վիա--4,6,

է Հետնյալ կերպ՝

թա

Սովետական Միությունումներկալումս մշակվում են էթեավելի քան 200 ճաղար ճեկտար յուղատու կուլտուրաների այն ըստ ճանրապետությունների պլանտացիաներ. բաշխված

թյամբ:

են 22 ընտանիքների, 467 ձներում լրիվ ճետազոտված են եթերայուղի ելը, ֆիզիկաքիմիական կազմը ն կայունությունը, իսկ 163-ում՝ միայն լուղերի ելը: 9/4 ձներ ճայտնի են միայն եթերային լուղի պարունակու-

րից, որոնք պատկանում

այլն: Այսւես, եքերայուղատու բույսերի

հ վարդի, եղեսպակի սի, դաղձի, մանդարինի, պաչուլիի,

դրվում է 1600 տոննա եթերայուղ, մոտ 40 տեսակի` ինկեղեգնի, անիսոնի, ռեճանի, իւորդենու, Հճիրիկի, գինձի, նարդո-

Սովետական Միությունում ներկայումս տարեկան արտա-

/

Վերջին

առո ա ի նին։

յուղը

իտալիան «Հասմիկի յուղի արտադրությամբ գրավում է առաջին տեղը ն աշխարճում միակ երկիրն է, որը մշակում է մեժ բերդամոտ: Ամբողջ երկրագնդում Համբավունի Բուլղարիայում արտադրվող վարդի յուղը, որի արտադրանքը տա1000 է րեկան կազմում կգ: Ցիտրուսայինյուղերի արտագրանքով առաջին տեղը պատկանում է ԱՄՆ-ին,Այստեղ արտադրվում են նան դաղձի, անիսոնի ն այլ բույսերի եթեբայուղեր։ Պետիզրենայինյուղի արտադրանքովաշխարճում առաջին տեղը գրավում է Պարագվայր: Ռեյունիոն կղզում ն Ալժիրում լայն զարգացաժ է խորդենու յուղի արչոադրությունը, որը որակով զիջում է ֆրան

յուղերի արտադրությունը: ռաղզինայի

որտեղ լայն ղզարդացում է դըմեկը դրավում է հսպանիան, նան դաղձի ն տել նվենու, ճազրեվարդի, նարդոսի, ինչսլես

զարգացման ամենաբարձր մակարդակին ասավ Ֆրանսիայում, որը նարդոսի յուղի արտադրությամբ գրավում է առաջին տեղը աշխարճում: եվրոպայում եթերայուղի արտադրանքովառաջին տեղերից

արտադրությունն իր եթերայուղի

ն

'

ղձա

ըստ

ԻԼ

,

թ.ոեր ր):

յուղի

ր Ի արտարին էթերակիի ակ

երկու խմբի՝

(էկակր ներքին երերակիր օրգաններ

,

ի միսի

Պորյի

էպի

են

աղատ

մասամ

ձնով ն ճեշտությամբ թորվում են Սակայն, երբ եքերայուղերը գտնվում են ժիացության մեջ, նրանց ստացման ճամ նախնականվերամշակում (ֆերմենտա

նեթերայուղերըմեծ բույսերում

կատային եղեսպակ, խորդենի, ոնճան ն Թյուն ներքին տիպի (գինձ, չաման, «նդկա ճեշտությամբ ն զգալի չափով կարող են կ

եթերակիրօրգանների կառուցվածքը ( ջին) դործնականում շատ կարկոր է: Հայ սերը, որոնք ունեն արտաքին կառուցվա

բջջային շերտեր):

ի

ի ԲՈՂ

1.

Սի, բաժանվում :

,

բույսերը, եթերայուղուտու

4.

Սերմերը (գինձ, չաման, անիսոն, Հեղկական քեմոն), 5. Արմատները ("իրիկ): 6. Սաղիկեերը,տերնները իչ քըիտասար նան պտղակեղեր (բերդամժոտ,կիտէոն, ն

բրաբիոն):

2.

Տերնները՝ երիտասարդճյուղերով ( յի՝ քաֆուրի ժառ), նվենի կ մեխակակամ 3. Ծաղիկները (մարդ» նարդոս,մուս

պաչուլի, խորդենի, ։լղպեղադաղձ)

1.

լուղ

ստանալու ճամար օգտագործումէ Վերգետնյա կանաչ զանդվածը (ե

1,400» կուլտուրաները՝ բույսերը բաժանվո եթերայուղատու

ցից

ռու

0,5 1,4, խորդենին՝ 0,8, ռեճանը՝ դոսը՝

եթնրայուղատու բույսերով զբաղեցր րածություններում մեծ տեսակարարկշիռ ծը), այնուճետն մուսկատային եղեսպակ (5,240):Մյուս կուլտուրաներից վարդը կ

եթերայուղերը, որոնք ստացվում են բույսերի թորման, ճղմման կամ անֆլնրաժի մեթողով, իրենցից լուժազատման, են սուր բնորոշՃճոտովցնդող ներկայացնում

նյութերի խառոկատարվելՃոտերիխսմբավորնուրդ Բազմաթիվ ման ուղղությամբ: ներկայումս ամենաճարմարը խենինդսի է, որը կատարվում է կողմից առաջարկված խմբավորումն ն բուրավետ նյութերի ֆիզիկական ըստ ճատկությունեերի բաժանվում է վեց տիպի՝ ծաղկաճուռ, մրդաճուռ, քունդ բուրմունքով կամ ճամեմունքայինճու, լսեժի ճուռ, խանձրաճուտ

փորձերեն

-

է

նեխաճուո:

`

եթերայուղերի կազմը շատ բարդ է: 2ճաճախնրա` մեջ են մեկ կամ ժի քանի ղզլխավորբաղադրիչներ,որոնմտնում ցով բնորոշվում է նրա չիոլիկ ճուտը, ինչպես նան որոշակի քանակությամբ երկրորդոկան տարրեր: Բույսերի խմբից տվողտիպիկ ներկալացուցիչներիցբնորոշները յուղ միատարը ջչրակարոսըկ անիսոնն են: Առաջինըպարունակումէ 80--900ը լեմոնեն, իսկ երկրորղը՝9040 անձթոլ: Տարբեր նյութերի ամենից բարդ քիմիական կաղմ ունի խորդենու (14), կիոլւոնի (17) ն կամֆորայի լուղը (24): եթերայուղատու բույսերիճռորբեր օրգաններ մեծ մասամբ պարունակում են միննույն լուղի տեսակը, սակայն այդ ընդ-

ցելլոնլինել շեղումները Օրինակ՝ յան դարչնածառիկեղեր, տերեները ն արատները պարունակում են իրարից խիստ տարբեր եթերայուղեր: նհեղնը պարունակում է դարչնալդեճիդ, տերեներըբ «Հիմնականում հվդենոլ, իսկ արմատներին բնորոշ է կամֆորայի առկալու-

Ճւնուր կանոնից

կարող

են

թյունը:

երերայուղի քանակական սլարունակությունը բույսի մեջ

կազմում ընդճանրապես

է չնչին

տոկոս:

Այսպես,օրինակ՝

ճատուկիծաղիկները պարունակում են 0,00309 լուղ, այսինքն՝ մեկ տոննա ճումք վերամշակելիս կարելի է ստանալ 80 գրամ եթերայուղ: Վարդիծաղկաթերթիկներումեթերայուղի տոկոսը կազմում է 0,04--0,06, նարդոսի ծաղկափթթությունում՝

0,8--1,4, վարդաբույր խորդենուտերններում՝0,1--0,5,

Սրպես բացառություն Ճանղդիխլում 16--2019 եթերայուղ պարունակողբույսեր (մեխա-

դինձի սերմերում՝ 0,8--1,2: են

նան

կածաո Ց

Որոշակի Ճետաքրքրությունեն ներկայացնում բույսերում եթերայուղերի առաջացման, ղրանց ղերի, ինչսլես նան կուԷ արտատակման կլ փոփոխման ճւարցերը: Հայրենական սաճմանյան մի շարք զիտնականներեթերայուլերի առաչացման բնուլթի մասին ունեն տարբեր կարծիջներ. դրանք կարելիէ բաժանել երկու «իմնական խամբի՝ այածխաջրատայինտեսություն, րատ որի եթերայուղերն առաջանում են ֆոտուինթքեզիառաջնային նյութերից, լ) ուղլիտակուցային տեսություն, որի կողմնակիցները դտնում են, որ տերպենները, որոնք եթերայուղերի մոտ են են ճեղք-՝ կազմում, սինթեզվում տոկոսն սապիոակուցների ման նյութերից՝ ամինոքթուներից: Սակայն առանձին Հեղինակներ դոտնումեն, որ ճավասար կարող են ճանչափով եթերայուղերի առաջացմանաղբյուր դիսանալ ինչպես սպիտակուցները, այնպես էլ ածխաջրատները:

եթերայուղի ֆիղիոլոգիականդերը բույսի կյանքում նույնպես պարզվածչէ: Շատ Ճեհւտաղոտողներ գտնում էն, որ եթեեն բույսերին տարբեր վնասատուրայուղերը պաշտպանում ներից

ն

է նան, ճիվանդություններից: Հայտնի

որ

եթերայլու-

ինչպես վնասատուներից,այննշում են, պես էլ ճիվանդություններիցը: Ռրոշճետաղոտողներ որ եթերայուղերը բուլսերի կենսադործունեու թյան ճետնանե ջով ճեղքավորված ոչ պիտանիհյութեր են, որոնց բույսերը ձգտում են դուրս մղել իրենց օրգանիզմից, կամ եթքերայուդերը օդում դոլորշիանալով պաշտպանում են բույսին ցերեկային առավել տաքացումից ն ջերմաստիճանի գիշերային անկումից, դրանով իսկ կարգավորելով տրանսպիրացիան: Մն շարք Ճետավուռողներգտնում են, տր հեթերալուղերնաղդում են բույսի աճի ն ծաղկման, ինչպես նան բեղմնավորման ու բաղմացման վրա: ինչպեսնշում է ե. Վ. վովֆը (1933), Հ. նիկոլը գալիս է այն եղրակացության, որ չի կարելի եթերաչուղերին վերադրել որեէ մեկ առանձին Հատկություն, որուվղատու

ճետն

բույսերը

դրանք

ֆունկցիաներ:

Հայտնի է,

յուղը

կրում է

տուժում

են

են բույսիկյանքում կատարում բաղմաթիվ

բույսի վեգետացիայիընթացքում եթքերամիայն քանակական,այլն որակական փովո-

որ ոչ

տարբերբնակլիմաորոնք սլայլմանավորված խություններ, են

լական պայմաններով, զարգացման փուլով, բերքաճավաբի ժամանակով ն այլն: 0րինակ՝ դինձը Հյուսիսում մշակելու դեպքում ավելանում է եթերայուղի կուտակումը ն լավանում որակը: նիսոնի աշլարչազրական ցանքերը Միության շ կնտերում ցույց տվեցին, որ լուղի Համեմատաբար բարձր ել նըկատվում է խոնավ կլիմայի պայմաններում: Ալոյան դղոտում (վալերիանի մեջ եթերայուղիպարունակությունըկատվախոտի է, քան գոտիներում, իսկ պղալնղաավելի բարձր ցածրադիր դաղձի մեջ նկատվում է Հակառակպատկերը: Ֆրանսիայում ոարբեր բարձրությունների վրա նարդոսի փորձարկումները գիտնականներինչՀանդեցրին ալն կարծիբին, որ այղ կուտուրայի յուղի որակը պայմանավորվածէ մշակության պայբնորոշվում է մաններով: Հայաստանում մշակվող խորդենին մեծ քանակությամբ ցիտրոնելոլով, քան Աբխազիայումմըր-

է

)

շակվողը:

եթե կոկոնակալման նե ծաղկման սկղբնական շրջանում բուրավետ բույսերի մի շարք ձների տերններում դիտվում է եթերայուղի նվազում, ասս ծաղկման վերջում ն սերմերի ճասունացման շրջանում յուղի ալարունակությունը հորից վելանում է.Մի խումբ Հետաղոտողներիտվլալների Համաձայն, դաղձի մեջ եթերայուղի առավելագույն կուռակումը նկատվում է մասսայական ծաղկման ժամանակ, իսկ չամանի ն գինձի մեյ՝ պտուղների կաքնային Հասունացման շրջանում: նկատված է, որ փշատերնիմեջ յուղի կուտակումը տեղի է ունենում կյանքի առաջին տարում: Վեգետացիայիերկրորդ ն երրորդ եթելույուղի դոյացում չի դիտվում, շրջաններում է ավելի շուտ նկատվում նրա մասնակի պակասում: Վեգետացիայիսկզբնական շրջանում ղաղձի երերայուղի սլարունակության մեջ դերակչոում է մենթոն կետոնը, իսկ Հետադայում, բույսի աճմանն ղարղացմանը ղուղընթաց ավելանում է մենթոլի սպիրտի քանակը, որն առավելաղդույնի է Հասնում լրիվ ծաղկման շրջանում: Որոշ տվյալներ Հաստատում են, որ լրիվ ցերեկային լույսը դանդաղեցնում է յուղի կուտակումը գինձիչ ռեճանի, պղպեղադաղձիմեջ ն ավելանում է որոշակի լուսաթողարկմանժամանակ: նարդոսի մոտ նկատվում է Հակառակ երնույթը: ա-

ու

Արնոտ պայմաններում աճող սիբիրական մայրի ծառերը ավելի շատ յուղ են պարունակում, քան պակաս լուսավոր դլայմաններում աճեցրածները: եքերայուղատուշատ բույսեր առավոտյան ժամերին չավացքելիս սարունակում են առաչ քանակությամբ ն լավ որակի յուղ, քան կեսօրվա վելադույն մ երեկոյանժամերին ճավաքելու ժամանակ: կարելի է բերել բազմաթիվ օրինակներ` նշելով նան, որ եթերայուղերի քանակականի որակական փոփոխությունները բույսերի մեջ պայմանավորված են եթերայուղատու օրգանենրի դասավորությամբ ջի ժամկետով, ինչպես

բույսերի

սնման

(յարուսականություն), բնրքաճավա նան պարարտացմամբ, դռոգումով,

մակերեսով ն

այլն:

Միությունումարտադրվողեթերայուղերի մեժ Սովետական

մասը օդտագործվում է պարֆյումերիայի ն կոսմետիկայի են արղյունաբերության բնագավառում, որոնք արտադրում անուն դուխի ավելի քան օդեկոլոն, ինչպես նան տարբնր քսուքներ (կրեմներ), շրթներկեր, ատամնափոչի,օճառ ն ու

բույսերը այլն: նքերայուղատու

եթերային յուղերը օղոադործվում սննդարդյունաբերությանտարբեր ճյուղերում: են ինձի, սամիթի ն չամանի պաուղներն զտագործվում ն ճացաթխման ձկան, մսի, սաճաժոյի արդյունաբերության ճյուղերում, Չամանի պաուղներն օզտագործվում են սլանրի արտադրությանմեջ: Որոշ եթերայուղերն դրանը բաղադրիչենրընօդտավործվում են բժշկության մեջ Այսպես, նվենու մուղը «ականեխիչ ճՀատկությանշնորչիվ լայն կիրաովում է ն

են

բրոնխիտի ն թոբերի շնչառական ուղիների ինճալացիայի,

շիվանդության դեպքերում:

Մենթոլը, որբ դաղձի յուղի բաղադրիչ մասն է, օգտակ չականեխիչ միգործվում է արպես ցավը ճանդգստացնող

Այն մանում է նան վալիդոլի կաղմի ժեջ։ եվգենոլը ե Թիմոլը ունեն ախտաճանիչ ճատկություն ն օդտագործվում չոց։

եհ

ատամնաբումման մնջ, 0դում նարդոսի, չամանի

ն

ւսլլ

շՌնրայուղերի ցրումը լավ ախտաճանիչ միջոց է ճիվանդակիր մանրէների դեմ, որը ե կիրառվում է ճասարակականՀիմհարկներում, կինո-թատրոննհրում, 4իվանդանոցներում ն այո

«ճետռ

Խորդենուճայրենիքը

բերվել

թ.

որսլես

է վայրի վի-

ԱֆրիՀարավային

աճում

Ա.

է խորերկար ժամանակ ճանդիսացել դենու յուղի ճիմնականկմատակարարողը Ճամաշխսարձճային 15 տ/ն-ից։ շուկայում,թեն բերքաւովությունը չի գերազանցել

կղվին Ռեյունիոն

Ռեյունիոնկղզում: Ալժիրում խորդենին մշակվում է որպես բաղմամյա բույս, պլանտացիաներ զբաղեցնելով 8 տարի: Ըստ Ե. Գյուննտերի (1931), այլ պայմաններում հքերալուղի ամենաբարձրելը նկատվում է երկրորդ ն երոորդ տարում (30--35 կգ):

թ. Ռեկլյուղզը (Ա. դեկորատիվբույս: Պրավդոլյուբովա, 1938) կիոնում խորդենուց առաջին անդամ ստացավ եթերայուղ, որը պարֆյումերների կողմից արժանացավբարձըր գնաճատակունի:1847 2 Հարավային Ֆրանսիայում 2ճիմնեցին խորղենու առաջին պլանտացիաւները:Մուռավորապես այդ ժամանակներից էլ այն սկսում են մշակել ֆրանսիական նախկինդաղութներում՝ Ալժիրում, իսկ 1880 թվականից՝

Խորդենին եմվրույա (Անգլիա)է

կան 7/բարեճուսոՀրվանդանը),որտեղ ճակում, քարքարոտ ճողերում:

Ճճամարվումէ

են

լավ պարարտանյութն թերն ճանդիսանում։ Եեթքերայուղասու շինանյութ(Խորղենի) բույսերընան:լավմնզրատուներեն, որի շնորչիվ զգալի չալիով լրացնում են մեղրի ու մոմի արտադրության պաճանջչը:

բույսեր վերամշակումից

ըըստացման ճամար: Անիսոնի,չամանի ն այլ եթերայուղեր օգտադործվում են տարբեր անասնակերերիմեջ, իսկ մի շարք եքերայուղատու

եթերայուղերը լայն կիրառություն են գտել կաշվի (նշի, նե մորթենարդոսի ն ճաղրեվարդի) կամֆորոյի,փեխակի, ղենի (նարդոսի,նվենու, ցիսլոնելոլի)արղդյունաբերության մեջ: Մեծ քանակությամբ եթերային ուղեր սպաճանչվումեն քիմիականն դեղադգորժության արդյունաբերությանմեջ: Խորդենու, բերգամոտիյ նարդոսի ն դարչինի նեքերայուղերնօդեն տագործվում ծխախոտիարդյունաբերության, իսկ Ճաղբեվարդի, ծոքրունի, մեխակի, նվենու, կամորալի, նարդոսի, ջեմոնի ն այլ եթրերալուղելը՝լաքերի ն ներկերի ալոռադլության մեջ: նվենու եքերայուղն օգտադործվում է ճանքաճա-

յիորձերըՃիմնականում ավարտվ

ն

թվականին:

Հ

Սապոնջյանըփո

Ճողատարածու

թ.

կաղմակեր Հայաստանու 0,5 ճեկասը տարա որանղզ

մենծ

,

ոսվլողը, կատարվում խորդենու մշակության սառվխողումկառուցվում է նան խորդեն հն

կայաններում

խորդենու մշակության փորձեր կատար բանական այգում։ Առաջին իսկ փորձե ների ճիման վրա սկսեցին խորդենին

Հ.

19260 Հարությունյանը

ն Հ. հությունյանը

ն.

Ըստ Ա. Ի. Խրիմլյանի (1940), Հայ դասու բույսերի մշակման առաչին փո

լոռղետություններում:

խորդենուբուլսր ՍովետականՄիու դամ թվականին ճայտնաբերել է Վ. Մ. Կողլովր Սուխումի քաղաքու կով աճեցվող սենյակային բույսերի մ 4934):Այդ բույսը ելանյութ է Հանդիսա վող վարդաբույր խորդենու արտադրա Համար: ՍՍՀՄ-ումխորդենի մշակում ջիկական ն ՎրացականՍովետական Ս

Մագազասկ սլանիայում,Թունիսում, ԱՄՆ-ում հ այլ Մու, Ճապոնիայուժ, վ

նպաստ է խորդենու աճի

զարգացմ ոռկղբնականշրջանում մշակվել է որպ Թ. յա Ֆաշեն (1932) սկսեց ուս ստանալու նպատակով, նրանից յուղ առաջին անդամ արդյունաբերական ճ եթերային յուղ. ներկայումս խորդենի

Հարավայինհտալիային Սիցիլիա

Հետն

պլանտացիանեսըտուժել են ց երաշտից: ներկայումս այդ երկրում ձ մեշյո փորձ, խորդենին մշակում են ծ լեռների ռտորուոներ կամ Ատլասյան

ալդ

Սկզբնական շրջանումՄարոկկոյու կատարվելխորդենու կուլաուրան նե

ն Ա.

Ի.

ն

վարդաբույր լսորդենու տնկարկներ:

թվականի սկզբին, ինչպես նշում

են

Ա.

Ա.

Բաբայանը ն 0. Պ. չովչաննիսյանը(1944), խորդենինմշակվել է 22 կոլտնտեսություններում, որից 8-ը էջմիաժՀայաստանի

տար

Խորզենու մշակության առաջին տարիներիինչես փորձերում, այնպես էլ արտադրության պայմաններում ճիմնականում կիրառվել է 255425 կամ 805450 սմ սնման մակերեռի սխեման, Սակայն, չնայած բուլսերի տճման ու զարդացման ճամար ստեղծված են եղել լավագույն պոաւյմաններ, այլլիարժեք տնկարկներչեն ստացվել, որովճետի նուամենայնիվ արմատակալների շուրջ 40 տոկոսը դաշտային պայմաննեէ եկել: 19372 րում չորացել ն շարքից դուրս թ. էջմիածնի կոլտնտեսություններում արդեն եղել են 6,9 Ճեկշրջանի

ներդրման Համար:

«Հատկապես խորդենու ուսումնասիրության ն արտադրության մեջ նրա արմատավորմանբնաղավառում մեծ ծառայություններ ունի Ա. Ի. Խրիմլյանը, 1934 թվականից սկսած նա ուսումնասիբել է խորդենու ազրոտեխնիկայի, ոռոդման, պարարտացման ե ներմուծված սորտերի փորձարկման ճարցերը՝ Եերնեանում (1994--1938 թթ.), Ստեփանավանում(1945 թ.), էջմիածնում ն (1937 թ.), չոկտեմբերյանում կուտայքում (1938--1939Թթ): Այղ ուսումնասիրությունները ճիմք Հանդիսացան 1938 թվականին Էջմիածնի ն Հոկտեմբերյանիշրջաններում խորդենու

Ա. Ն.

ծարությունյանը Խրիմլյանը: եթերալուղատու բուլսերի ձայաստանում

թ. Անդրկովկասյան պետական առնտրի վարչուկից կազրյան (Անդրպետառի) ճալկականբաժանմունքին մակերպվել է երեանիփորձաղաշտը(Դալմայի այգիների է որտեղ խորդենու տերիտորիայում), ճամարառանձնացվել ն Սե ճաէ քսան 1» «եկտ. ճողամաս ծովի ափերից.բերվել կտրոն: 1934--1937 թվականներին խորդենուվերաբերղար փորձաճետազոտական աշխատանքներըչարունակեցին յալ

աշդադարեցվում են դիտաճնետաղզոտական կապակցությամբ խատանքները:

եթերալուղատու բույսերի ճումքի վերամշակմանգործարան: Սակայն 1932 9. սովխողը լուծարքի է ենթարկվում ն այդ

19-ը Հոկտեմբերյանիշրջանում` տարածությամբ:

կուլտուրաների ճա եթերայուղատու

ն

նան էջմիածնի շր մշակությունը

սնման

ու

տոննա:

ված տարեկան միջին Համախառն բերք

բաղվում

ներկայումս այդ կարնոր կուլտուրայ են չոկտեմբերյանի շրջանի 28 Հ սովխոզ էջմիածնի շրջանի 18 կոլ մուտ 2000 Հեկտարտարածությ ղեցնելով Տասներորդ ճնդամյակում խորդենոմ

են

ժակերեսի, ջրման ո Հիդրոպոնիկ եղանակով աճեցման, նաբուծությանն այլ ճարցեր:

ման,

սիրվում

Վերջինտարիներինբազմակողման աշխատանքներեն կատարվում երնհա ԳԱ՛ագրոքիմիայի պրոբլեմների ն ճիդ գործության դիտաճետաղզոտական ինստ տեմբերյանի խորդենու փորձակայանու

ք նրա

1962-1971

թթ. Հոկտեմբերյանի ս սկսվում է ջերմատնային լայն թափով ն ցումը, որը 4իմք է Հանդիսանում շրջ կության արագ զարգացմանը: 1969 թ. ն

տակ:

ջանի եղեդնուտի սովլաովինառընթեր ե ճայկական փորձակայանը, ո տուրաների կուլոոուրաների «ճամամի րայուղատու տաղոտական կիխնստիտուտի (Սիմֆե

եթերայուղային

ի ռովխովւ-կոմբինատ կազմակերպվե Հանրապետությունում

նուկանկայանին ենքակա Հոկտեմբ թ. ՍՍՀՄ սնեդարղյունաբ կինտը: կազմակ թյան «Գլավոպարֆյումեր»-ը

տաճետազոտականիխնստիտուտը1989 կերսլել է եթերայուղային կուլտուրանե

տար

նի

Ն

36,4

290,1

191,»

`

|

72.6

63.4

32,1

56,8

46.6

126.8

լ

սովխոզ

ծ76

այան

ոլտնտնկոլանան

Հոկանմբերյանի շրջան

,

65,

68,7

62,0

11,6

ա

2»

-

:

Ո

աուն

ոլտնետեկոլանան

Հ-

-

0.8

5,1

-

ռ

-

ի

-

լա

սովխող

Հ

էջմիածնիշրջան

խորդենու կանաչ գների բարձրացումը նոր խթան ճանդիսացավ այդ արժեքաոր կուլտուրայի տարածություններիընդլայնման ն բերքաոսվության բարձրացման Համարնման գների տարբերու ձճանձնման թյունն ըստ ժամկետներիսաճմանելը շաճագըըդրոում է սնտեսություններին Հումքը բարձր յուղայնությամբ

հ այլ շալույսի,Շաճումյանի

կոլտնտեսությունները: դնման ղզանգվածի«ճումքի պետական

ծում մեծ ճացոչ ավելացան չում ջի արտադրության Դր թյ գործու վ վելաց: չ ղություններ ունեն Հոկտեմբերյանի շրջանինոր Ամասիայի: բաղարանի, Մրգաշատի, նոր Արմավիրի, Հոկտեմբերի, ինչպես նան էչմիածնի չրջանի Մրդաստանի,Առատաշենի, Ար-

ՉՏ

Ց,

-

Տ

-

:

Հ

`

ւ

՝ ՋՀ

-

Տարիներ

ր

ն ընդճանութ Խոբդենուզանքատառշածությունները բեշքը

Աղյուսակ1

որով միաժամանակ ապա որքան շուտ է Հա որովճետն շաճերը, է եթերային յուղ բարձր վածը, այնքան ն բարձր է գնման գինը ե, ընդճակառ Հավաբիդեպքում իչնում է Հումքի յուղ ոլես նան՝ դնմանդինը, Այսպես,եթե կոնդպիցիա ունեցո Հանձնված բազիսային Հ00 ռուբլի, ասլա ճոկտ է դնաչատյվում նրվոսծն ընդունվում է 185, Հոկտեմբեր պածը՝ 120, իսկ նոյեմբերին Հանձն

թ. մեզ

մու"

է 9,1 արտադրվել

տո

որ

մեր

«Հանրապետություը

0Սժտվածլ գործածվու

ապան ճատկություն ունենալու շնորչիվ

նե Հիգիենայի բնագ ռսնիտարիայի

օղու

արտադրության մեջ: բուժիչ Ճճակություններով,

ու

դրանքիմեջ, որոնց թիվն անցնում է 3 / լավագույն Թանկարժեքօծանելի օճւսոի, ոնեղի արդյունաբերության,

ն կոսմետիկայիղանազ ֆյումերիայի

շուկայում: Համաշխարճային որպես բաղադրիչ յուղը Խորդենու

Միությունում արտադրվող յու խորդենու կոռը, որն եր որակական ցուցանիշն

նշել,

ք. արդեն մոտ 32,0 տոննա, այ անգամ: ներկայումս Հայաստանըխոր նական արտադրողներից մեկն է ՍՍՀ

(965

ռուբլի: ՍովետականՄիխությունումեթնրայ նրա օգուգործվում է խորդենու լուղո է, մյուս քան եթերայուղերինը: ավելի ու վոծից ստացված եթերային յուղն բուրմունք ն ոչնչով չի զիջում վարդի յ վարդի լոսլի ատաման ինքնարժեքը մ դամ ավելի թանկ է, քան խորդենու լուղ Վերջին տարիներին խորդենու յուլի Հանրապետությունը ճասել է զգալի Հ

՞

Հանձնելու,

ԵՎ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԱՌԱՆՑՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵԲՐԸ

ԲՈՒՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

ն

ընդունակ է խոր թքասիանցելու տողի մեջ. Սակայն Հանդիպում են տեսակներ, որոնք ունեն պլալարաձն արմատներ, որի «Հետնանքովայդ տհսակներն ավելի չորադիմացկուն ն կենսունակ են: Մարլոտը (1915) բերում է նման կենսունակության զարմանալի օրինակ, երբ չճերբարիումում 7 ամիս պաճված Պելարգոնիում մոնիլիֆորմե տեսակի բուլսր պաճպահել է իր կենսունակությունը ն փոխադրելովճողի մեջ սկսել է աճել:

ցաժ, ուժեղ ճյուղավորված

Խորդենինբաղմամրո կիսաթփայինբույս է, պատկանում է խորդենապգիների(Ը6Ր4Ո1ՅԸՇ46) ընտանիքին, արադլախոտերի (6ուզօոսո) ցեղին: է, Հաստացած, փայոաԲույսի արմատն առանցքային

ԽՈՐԴՆՆՈՒ

նաբերության մեջ։ Այն պարունակում է նան մեժ քանակությամբ ւոկոֆերոլ՝ վիտամին Է, եթճրայուղի թորումից Ճիտո մնացած թափոնը նան լավ օրգանական պարարտանյութ ք, որն արդյունավետությամբչի զիջում գոմաղբին: Վերջերս մշակվել է Հատուկ ագրեղատներովարաադրական քափոնեերի, անասնապաճության Համար կերալյուր ռւլատրասահլուտեխնոլոդիա, որը 1928 թվականից արմատավորվել է Հոկտեմբերյանիսովխով-գործարանում: 38--40 ճաղար աոննա խորդենու կանաչ զանգվածը վերամշակելիս Հնարավոր է թափոններից 8000 առննա կերալյուր ստանալ:

են տվել, որ իյորդենու այնսլես էլ ինչոլնս թարմ բույսը, ձթներայուղիթորումից մնա5--6 ցաժ քասիոնը պարունակում է տեսակի դաբաղանյութեր՝ տաննխիդներ,որոնք կարող են օդտադործվել կաշվի արդյու-

ցույց Ուսումնասիրությունները

վանդանոցները, մանկապարտեզները, դպրոցները, կինոխատրոններըն ճասարակականօգտագործման այլ վայրերը ախուսճանելուճամար: յուղի արժանիքներիցմեկն էլ այն է, որ ունի Խորդենու ուրիչ եթերային լուղերի ճետ լավ ճամակցվելու «ատկություն հն Մեծ մասամբ կաղմում է այդ ժիացությունների Հիմնական մասը, դրանով իսկ փոխարինելովթանկարժեքվարդի յուղին:

նախօրյա

յ

տված

ծն

գեղ եթերայուղի«շ անդիսանում եմ են

եղրերով,ծածկված

չոր

է

ն

ն

ավա

նշ

որոշ

Հանդիպ տեսակներ

ՃԱՆ Ք. ոմն

2.

«ոթմուառ 41-ը

են

Ֆիանսիայու՝ք.

ՊԱՀ,

ն

Ծ-

105օստ

ՋՐԱՎ

ՊՈ

ա

6Օ

Հ«

մմ

Հ.

Խորդննի

բանական ծաղման

վերաբերը

Սովետական Միությունում արտ ւ0ՏՇառ ունի վարդաբույր խորդենին(5.

ջո րով: Ալժիրում մշակում ք. ԿՂԱՄ տեսակները, կոնդոյում՝

ք.

սանդիռում է երկուտարատեսակ րավուն ծաղիկներովն վասրմիր,մուղ կ

լում՝թ.

վում: հն.

անոադառ

է6

ՆՂԱՂՆԵ թ. «ճ

Ոտջաոտ, ք. Թվարկածանսակներիցչ իրենց

ԿՇՕԼՇՈՏ

ն

մի շարք այլ վայրելյ Ավսարալիայում տեսակնե Արագլախուի բաղմաթիվ են (թ. 10 յոթը հալու Համար մշակում

բիկայում,

սակ,

նրվելով ե. Հոլմեսի տվյալների վրա, որոնք Հիմնականում տարածված

արագլախուտի

տվյալները վկալումեն, Գրականության տեսակ, իսկ ե. Գյու

Հունիսից

Հասունանալիս վեր

տ

առէջները ճինդ թերթանի, պսակբ՝ է ածվու

սկսվում է Սաղկումը

վը

ժան,

են

սպիտակ կա ծաղիկները ռիղենո, ժաղկակորիկիվրա" սր:

սավորվածերկար

՛"

ական

թոք Ար եք Հիմնականում "ի գային մաղիկները, որոնք 58--65 ունեն ժի ստորին մակերհոի վրա» 3--4 վփոքը, դլանաձեՀիմ կազմվածեկ որտեղն գտնվու մեկ գնդաձնզլխարջջից։

Ի

մա

ԿԱ անդացած ներով ծածկված: Բո ո երկար տ Գ

1,0-հարությունը կարող է Հասնել է, իսկ վերհում՝`դալա

Հոյսուն(բերքաճավաքի

Հայրենական ՀնսոաղոտողներՎ,

ժ.

Դեմյանովը (1936):

Վ, Սուրչլլարովան(1947), Տ. Լ Պրավղոլյուբովան, խորկուչալորիան (1970) նույնպես նշում են, որ վարդարույր ոեն ն 92. Քոմառ «ոքլոսո ստացվել է դենին Հիբրիդ է ինչպեսնշում է 5. Այսպիսով, սակխելի տրամավաչումից: բնական Մյասլովան(1957), վարդաբույր խորդենին բարդ «բրել Է, ստացվել է խարդենու տարբերձենրի բազմաթիվ մ.

Մ.

Ա.

փոշոտումից:

վարդաբույը խորդննին բաղմամյա, մշտադալար

կիսա-

մետր բարձրության, արմատը Սուփ է. առահցքային ձ, «իմքի մուս ճաստացած, ճյուլավորված ն խոր թափանցող: Ձողունը Հիմքի մոտ փայտացածէ, իսկ վեոնում դալար, ուժեղ ճյուղավորված ն ծածկված է խիտ մազմրղուկենրով: է 1,0

ճասնում

--1,2

կլոր ատումՏերնները ճերիադիրեն, ժատնաձն կտրտված, ու եղրերով։ Տերնեիներսի դրսի մակերեսներըլսվաոլաստվածեն ն իրենց վրա կրում են եթերային յուղ պարունակող մեժ թվով գեղձեր»որոնք գոնվում են դետեղարաննեռում, Ռրքաս շատ են տերնի վրա զեւտեղարանները,այնքան է տերնի մեջ, Տերններիճասակից կախովիեթքեփոջը շատ տոկոս, բայուղի թսնանը տատւսնվում է 0,16-ից մինչե 026 հն պարուիստ որում՝ հրիսասարդ տերեննրը ավելի շտ լուղ ակում, քան ծերացածները: խաձն

ծ

ե.

Վարգաբույր խորդենը,

1.

Արտասաչմանյան ժ) շարք

ճետ

Խորդենին արդարութ դոյի(1824) փարժիթույ ոնի

ղոտողների կարծիքով Հիբրիդային ժագում: Այսպես, արդարո Բ

ՎՐ Խորգենին Պիբոմա ք եկ ՃԸՕԱԸլլՏոքսավՍակայնՀեղինակի դրությունըՀիժնավորված յ Հա մորֆոլոգիական իայն Բի չն առղացուցված ձեան ուսումնասիրություփոր նշում է, որ (1914) Դ. Կնուռը մարդաբու մե արան ը ք. ռ 814660/6ոՏ-ի օո ախ տաջճեմ լ

Հերա,

|

որից:

րրՊմքալեծրով,

47177

դարում` 0քսֆո

դեԻԲորխաչաձնուժից

Գազան մասին" խորդննու Ըրդային Հեբ, ար նն Ր նռն ծ. Հոլժեսը Հայտնել (1913),մ. Ջիրիչ, շե Դուցելլինըը (1938), դու

դասավորված Սաղիկները

են

խիտ ճովանոցներով, լուրա-

Փ--10 «աւո Վերնի երվու ալսակաքերոանչյուր ճովանոցում րնըը ռօսվորաբայավելի խոշոր են, քան ներքնի երեք պսակաթերքերըն ունեն երկուսկան մուգ կարմիր դույնի շերսոեր: ժազկի վարսանդը սովորաբար ավելի երկար է առքջներից Հ սւ ոի: ր

լ

Խորդենինջչնրժասերբույս

«յս«անջում է 3800--4000" Դարձային զոսու

է ն

ընխացքում փեղետացիայի

Շ ջերմություն:Որպեսմերձարնա-

տիպիկ ներկայացուցիչ, չի դիմանում ցածր ազդեցությանը: Ըստո գրական աղբյուրնե չնրժասախճանների հն ուրիշներ 1966, նի (Վ. 8. Դեժյանով, 1932, Ռ. հ. ե. 9. ն. Տ. Տոսլաձե, 1268), օղի ջերմաստի

Դոգոնաձե

Ց4ակոբաշվիլի, սամ Վ0--12"Ը-ի Հ

ձահի նվազումը

է աններում,արղելակո

են բուլսի աճը, իսկ խորդենու

է, ցրոաՃճարվում Ինպես :7

ն շում

--2-ից

Ի. Ռ. 7 6

են լ

Ը-ի դեպքում

Աղյուսակ2

լրիւ

ճաբաբեռությունը ե 9 ողունիկշռային լտեշնի բույսի տռկոոննոով Թոոդենո' ընբացզքում, վեզետացիայի աարաԽԵթՒ.Փ9

կ,ոքու-

Դողոնաձեն,Վ. Շ.

աաա

աստիխիձեն, ախ ե ճանները ոչ մի բացասական ազդեցություն չեն թողնում խորդենուբույսի վրա, եքն դրանց տնողությունը չի գնրազան8.

Ժժ5

Ծո

կ.

Բե

ն

սլայմանժամից:Ավելին,Տաչիկատանում դաշտային են տալիս, որ ւ-Ֆ65 փորձերը ցուլյ մինչե

ա որմ '

Ա

է միայն խորդենու վերգետնյա մասը,

քու

իսկ մնացել

ն անման վին Համակարգըարմատավղզիկով անվնաս,

աան են

Ի

րար

ՅՅն

լ

ոո

ւվրոցեսըանդի

ԲԻ իրի

ք

խորդենին մշակվում է որպես բի միջոցով, որոնց արմատակալման | ում

ր

ո" ի

րո

ունենում ձ մուսնը ելա (մա նջերմատնային

ջերմատանը բարձ կպչողականությունը

ներում

|

20/9

Տերն 64,6 Ցողուն ՛

|

լ

«ետո

59,5

ԹԱ

55,9

"7

""

--

-

մա

:

-

է, որ ինչ2) երեում (աղյուսակ տվյալներից Բերված Հումքը: վերջում, տերեների

այնպեսէլ

սկզբում, է ցողուններին: վեղետացիայի զերազանցում Հարաբերությունը օղում կշռային ամպլալմաններում

աես

կ Հարքավայրի կողզԱրարատյա ն ի կանաչ զանգվածում ե ու ք տերեների ինը՝35, ապա բերքաճավաե 56 է 65 տոկոս,իսկ ցողուններ

եթե ոին

ո Է

ն 44

( 72)պրիլի7 Ս--25-ը ,) ըն ե ո զարգացումը դանդաղ ընթանում խորդենու ամռան է մինչե առաջին երկրադործության գիտաճելտազոսւական ինսաճի դինամիկայիվնրաբերյալ կատարված ուսումՏ.Տ զ բությունները ցույց են տվել (Ս. Գ, Բարսեղյան Ավագյան, խորդենու մեկ բույսի մի5640, իսկ օգոստոսի 20-լ ՆՐ աա յին բայը 224 դրամ Հոկ-ին՝ 901 ն 1126 բի ծ ն ն անմբերի 5-ին Չ0-ին՝ զրամ,։ Այղ Բ 15-օր է, որ բույսի րվա միջին աճր նշված աաա մել է 5,5, 118, 30,6 հ 55,2 խորղենու եթերայուղը Հիմնականում դոնվում է տերննի րում ն չն ցողուններում։։ Ալդ պատճան նրա եթերայուղայնությունը ոով է որոշվում են տե բրեստր ցողուննե Ճա ինչ-

աճն

բերք ( ուք

դուրս

Հետ

/1

են

ու

Աթ Տարոթալում րխ

ե

"

-

ւմ

5 արդարու

Բր. Կամրեյի սի

։

.

օ

։

ԱաոԻ Լ

Նար

աւր աա Բարագուի Աա ԿԻ: ավ բարձր տերնները, '

"

Քան

շատ

նն

մում

դուռ

Ս

կազմում

սոուս խանաբար

Պոտ

տոկոս:

թյան

փոփոխությունը

Հարաբերու ցողունների է տբվոլւսյմանավորված ոչ միայն չէ է ընթացքում վեգետացիայի առանձնաճատկություններով: ճողի բույսի յալ սպարարտացմամբ, սնման մակերեսներով, ին չմաններով, աղանձնաճատկություննն սռրտային խոնավությամբ» (1936),ն. 9. ՅՑակոբաշվիեն Վ. Է. Վորոնցովը եշում խորդեսլես պալմաններում (1968),կորմալման է սլետք լին, Գ, Տ. Տողլաձեհ շրջանում Հա սունաց Տերնների ն

|-

Խու

թփերըտեխնիկական ցողում" ն

0 9Ղ ի 6040 տերն բույր Խորդենինչատ լուսասեր

ւնլնան

Բաթումիի բուսաբո՝ փորձերը կողմիցկատարված նական այգում4, 9. Խուցիշվիլո' Հարավմիննույնոլ ժաններում են որ խնամբի ւովել, ցույց մշակված Հողամասում է:

ւնեցող

աթնմտյան կողմնադրություն բերք, քան ՞վուէ 36 տոկոսով ավելի ո

ստացվել խորդենուց

(4 ե. մշակվածից Հողաժասում սիսայինկողժնադրության

բռնաղաս ասն բայն մշակ Մուն 7արմատակալները տնղավփոխելու

Վորոն

,

էչ

Հատկապես

ման

պ

-

կփրոնհերի մասսայական արմատակալում:

Փաիւնան Ը դաշտ

63,4

ե

օր

5|10

64,6

15-օրյակին օղի երմասավճանը յն Հմա առաջին Քի նախօրյակին անար Պոր -դեպլքում 25--Չ8 նը Շ-ի հ այս

|

|

ր

դաշտ

(նծ

առաջինշրջանում

ան

ունեն վա Հանջ

ութ

ն

խոնավությունո 2)

է

իւոր

այնքան

քանակը, իտրոնելոլի փիային արժեքը:

ն

ը

տարա

ց.

)՝

հունիձիմքը,

Քի:

օքսիդացման

Վար-

վածի, եթերայուղի քանակի ն հրա քիմիական կազմի վրա Ժե սննդատարըերըինչպիսի աղպդումէ նան այն ճանդգամժանքը, միացություններիձնով են արվում: Այսպես, օրինակ, պարվվել է, որ ազոտի ամոնիակային ձեր նպաստում է եթերացուղի կուտակմանը, իսկ նիտրատային ձեն ուժեղացնում է պրոցեսները ե իջեցնում է նթերայուղի պարունակությունը: Խորդենու բարձր բերք ն եթերայուղի մեծ ել է մոչացվում օրգանական ե Ճճանքային պարարտանյութերի ն Հատկապես դրանց Համատեղ կիրառումից: Խորդենին, որպես շարաճերկ կուլտուրա, "աջողությամբ ոլայքարում է ոլախոռերի դեմ ն լավ նախորդ է դգյուղատընյոեսական մյուս կուլտուրաներիմշակություն 2Ճամարչ դաբույր խորդենին մշակվում է միայն եթերայուղ ստանալու եպատակով։ եթերայուղնանգույն, դեղնավուն կամ կանաչավուն, վարդի ճուտ ՃճիշեցնողՃեղուկ է, «Հիմնականումալիֆատիվ տերոլենային սպիրտների՝ ցիտլրոնելոլի, ցերանիոլի ն քանակությամբ լինալոոլի խառնուրդ, որի մեջ այդ նլուՄերը գանվում են մեժ մասամբ ազատ վիճակում: Այս նույն խառնուրդը(ռոդինոլ անվամբ) կաղմում է նան վարդի եթեորով ն պայմանավորված է դրանց «ուռի այստեղից ե իւորդենու անվանումը: մանությունը

են տվել,որ կանաչղանդցույց /ւսումնասիրությունները

ուտացված400

է մոտ կանաչ ղանդվածում ռ"լարունակվում 20 կդ. ֆոսֆոր ն 135 կգ. կալիում: Վեգետա120 կգ. աղոտչ ցիայի առաջին շրջանում խորդենին զդում է Հատկապեսֆոսֆորի, իսկ երկրորղում (բույսի բուռն աճի ժամանակ ազոտի: ն կալիումի աճ անջ:

,

լ

Լ

նա

գ 75 0

իւորդենուեթեբայուղը, կ

-

Մ.

խորդե Վրաստանի Արեժոյոաւն են

զերաղանցի

որից

52.63գը

այլ

ւնակում է

Այսպես,սովո թռիչքաձեւ հթերայուղը պարո խորդենու «նհնթոնայինձնի» բույսերի հքերայու

Խաբար,

նի կուտակումըբույսերումտեղի

(1950) ուսումն Պրավդոլլուբովայի է ունեն

դործվել

Լ

մենքոն։ Այդպիսի"ՂԸ բա ճամար, բո չէ օծանելիքի արտադրության ինչսլես ցույ այլ նպատակներով:

ձե»անունը, նային

վարդաբույր այն ստացավ լակցությամբ ստայված եթեր

առաջին անդամ

բույ Հայտնաբերվել վա չեն տարբերվում մորֆոլոդիապես մենթո ունեն ուժեղ արտաճայտվաւ բայց

է լին յուղում չպետք

վարդա պարունակությունը Մենքոնի 15 տո

Հատ

խորդ

է անցանկալի նշված նյութերից խիստ իջեցնում է վարդաբույր

եթեր է պարունակում ապիլոոներից, ձնով),ֆորմ երանիլտիզլինատի ցիտրոնելա 2լիտ,տիզլինաթթու, տերպեններ, ալդեճիդներ, մժեն 7 անավան

վարղաբույր

ՍովետականՄիուքյան

:

իսպանականի

Ալժիրի

|

ըթն արտադրվ աշրկրներում Մթ Հ» պ Հետնյալ Հարաբերությու ի աների ան պիր 7-3 եքերայուղու Ռելունիոնի աաամոթյուվ ա Էաի փիարտի, պար ությունից րանիոլ

:

լբեջա

շուկայում վարդաբումր ային գերա է տատ ցիտրոնելոլի » ում զնա ընդչանոս որովՀետն ն գության, Գրականության բար Ան

Խորդգենինբարձր բերք է ունեցող, փուխր, լավ օդաթավփանց տալիս ճզոր վարելաշերտ աճում թթու ճողերում։ Հողերում։ Այն վատ է աղբյուրները վկայում են, որ խորդենին գերադասում է թույլ Հիմնային Հողեր, այլսինքն՝երբ ԵՒԼ-րճավասար է կամ չնչին չառիով ավելիէ շ-ից: որը կաղմակերպուէ է ճղորվերգետնյա կանաչ Խորդենին, լանդված, պաճանջկոտ է պարարտանյութերի նկատմամի:

նկատմամբ: ողաճովվածության

կուչալորիայի (1964),«մենթժոնային ձնի»

առա-

ե

1. ն.

Վ.

Փու

իը

դրես

«Սեկ աթ քորն չեն պարզաբանված: Այդ

Վառրաւոա

ու-

ամին ձեր»:

տերեի

սչա-

0,32

0,91

(22

2:34

5.15

փով, տոկոս

շոր

նյութերի Հաշ.

Ցուղի էլը

քաշը

բաժանել

կողմից

Ա ններում

աու

Գ.

առավելադույն կուտակում նկատվում նաբուռն կ ակտիվ աճման շրջանում:

Ս.

Բարսեղյանի ն 5. ծ. Ավագյա աիրություններիցպարզվել է, որ վեզետա խորդենու նթերայուղի պարունակություն անկախ սոլոոթւյին(ճիբրիդային)առանձնա

Վայ

զրամայի երնում է, որ եթ րաբոյի աշխատանբներից տերեներում ծաղկման նախօրյ խորդենու Հետո կրկին ավելանում. մինչդեռ Գ. կ. իսկ ները վկայում են, որ եթերայուղի առավելա է բույսերի լրիվ ծաղկման շրջանում:

Վե

պար Վուլֆի,հթերայուղի

ն.

Վ. Վլասենկոն ուսումնասիրելով եթ

"ջոցում,

դինամիկան օրվա ընթացքում նշում բարձր ել նկատվում է ժամը 13-ից 16-ն ը որը ճամբնկնում է Տ. Շ. Բադա ից ստացված տվյալների Հետո:

ման

4-ին՝ ի

ժամը 8-ին՝ 1,16, ցերեկվա ժամը 12-ին՝ 0,9 Հին՝ 1,127 ն երեկոյան ժամը Ց-րն՝ 1,29 տո

դենու բույսի մեջ (չոր նյութերի ճաշվով) ե

Ըուո Վ. է.

նթերալուղի փոփոխություն նկատվում է վեղետացիայիշրջանում, այլն օրվա ընքաց

0,126--0,122, Հոկտեմբերի սեպատեժբերին՝ 0,044--0,104 տոկոս: նոյեմբերին՝

կ, Դ,

Չալողնին (1945) ճենվելով Պախ է տալիս, որ յանի տվյալների վրա, ցույց տատա տերեներում ելը դենու եթերայուղի 0,165--0,220, օդոստոս ների. Ճուլիսին՝

պարունակությունը: լուղի

երը

07 հրնում է, որ յուղի առկայությունը բույսի տեՀավասարաչափ չեն ամենից շայո յուղի ւզարունա յությունը նկատվում է հրիտասարդ Ըոտ մ. Ս. տերններում: Խոտինի(1968), երիտասարդտերննելրում հթերայուղի ունակության բարձր քանակը կարելի է բացատրել նրանով, ոլ/ մուղագոյացումը սկզբնական շրջանու

Ա

տերեներ

իվեր"

րացած

Լիովին դարգացած տերեներ անրններ

երիտասարդ, քերնակի վարգացաժ տերններ

տնրններ

լ երիտասարդ

կոնը, ը,

դեռ չկարդացած

շման

Տեբններիխումբը

ու

Մ

ւջ

տեր

ննաան աջագրա իուկոյի

տեսակետից ըատարվածփորձերը,Հեղինակը բույսի է 5 խմբի ե որոշել դրան ց քաշն յուղի

չ

(մուտ98) Բարա Տորո դուռակ Կրողրովի անրններում, Այս

"

Աա

էրնույթի դեմ որեւ Ը պայքարի միջոց առաչարկվում է բաղառման ի ցան նղատակովկտրոններ վերցնել ճատուկ այղ նպատաԴաջոնրից, ճնանելով, որ այնտեղ տեղ չգրա-

յերին

հակությունը

ճետ ընսացվում սինքեղով։ Բազմաթիվ քա եթերայուղի է, որ խորդենու ն ելո ֆիղիկական կազմը զ էլ արտա այնպես ներքին, վում է ինչպես ճետնանքով: ժոնեերի աղդեցության

նակը պակասում է, որովեքան

աճը: Հեւտ վում,քանտերնի Հլուսվխածքի երա գոլորշ

,արզվել արայա-

են

հվանովան (1969) նշում են, որ այդ տեղի է ֆերմենտների չափազանցակտիվությունից:

թան յ"

որ

Տուլաձեն (1968) գանում ավելացումը նթերայուղում մենթոնի Հնարավորէ քին գործոններինրկարատն Տ. չաղդեցությունից, հոկ

հորտքաակային բիմիական փոխոխուքյան արդուկ Բացումը էչ ն. ճ. Ցակոբաշվիլին ն Գ. Տ.

Ըսա Տ. 1.

որ

Տ,

Շ.

կաԲաղալյանի ուսումնասիրությունները

են

Օ«

-

Տ

|

14,8 13,4

14,0 16,0

25»

13,6 : 16,0

5,2

10,0

76,5

.

Է14,0

0,138

0,086

0,115

|

|

|

0,061 0,068 0,022

| | |

0,124

0,150

|

|

0,106

ՀԴ

Հ

Տ.

ՀԷ

ծ

:

Է

ՕՀ-

": ՏՋ

ւ

|

ԹԺՀՀՅՇ

18,3

16,0

|

ՅՀ

Հ-Հ«

10,շ

20,7

14,0

Հ

Տ

(ՀՊա|

Հ

Հ.

|3Տ

Հ

ԷԼ:

-

14,8

Հ.

ՇԳ"Հ -- 5

ՀՅ -

10,0

Հ

պ

-

:

|

Ճ :

Հ

Հ

'

ՀՀ

Հ

Հ

428,0--1,3 10,0

331,3-Է2.0

15/10

1/1

222,1-Է1,4

--Հ-

8Հ-

ճո եր `

ՆՏ

Է

1/10

«Հ

Տ

ա

«ՀՁ

«Հ Յ

ՀՀ ՅՀ

Յ

--

«Ը

|

-

20,816

29,104

26,108

38,1

28,5

38,2

33,3

29,4

Հ. Հ.Զ

Հ

Հա--

Տ-

Հ:

ժամկետիազդեցությունըխորղենուկանաչ զանգվածի ԲԵրքամավաջի ե եթեբայինյուղի քանակի վոա (ըստՏ. Շ. Բադալյանի)

Հոկտեմբերի15-ին ժամը 16-ին Հավաքած բերքում եթե-

տարվել

Հոկտեմբերյանի շրջանի պայմանենրում նե որոունեն մեր Ճճաննշանակություն շակիդիտականու պրակտիկ ենք ճամարում մեջ բերապետությանՀամար, անձճրաժեշտ բել ժի քանիւվվլալներ:Այսպես, աղյուսակՅ-ում բերված տվյալներից երնում է, որ կանաչցանդվածումեթերային յուղի պարունակությունը տատանվում է ոչ միայն բերքաճավաքբի՝ օրացուցային ժամկետից, այլն օրվա ընթացքում բերքաճավաքի կատարման ժամից կախված: Հոկտեմբերի 1-ին ժամը 16-ին կատարված դեպքում, ժամը 10-ին կաբերքաճավաքի տարված բերքաճավաքիճամնեմատությամբ,եթերային լուղի քանակը զգալի բարձր |՝ 0,03200 կամ 8,467 կգ/հ,

Քանի ժամ ը

10-ին

ջերմուխ

Հ զա

աա

ժամկետների

բնորոշ Խրանիմ մշակվող խորդենին

1964):

ն

8.

Գոգիա,

Ա.

Լալայան,

Վ. Տ.

Բ.

Գ-

Մ

1. ն. Թ.

(ն. քիմիական աղդակները

կիլոյան,Հ. ֆիզիկականն

Հ.

Խուցիշվիլի,1929,

(1. ե. պարարտանյութերը օրգանական

րայուղ

ն ուրիշներ, 19 (Ի. Վ. Վինոգրադովա Խորդենուլուղի քանակին որակի վրա ո թյուն են թողնում մշակման ադրուտե

նկատվում ամերիկյան, ֆրանսիական իտ Ըստ Վ. Մ. կողլովի։ էթիլենիմթնոլոր է 20--2 դենու կանաչ զանգվածը սլարունակել

Տ.

էխիմյ հոսիդան (1961) Ծապոնիայի երից նում կատարված ուսումնասիրությում տա որակական բակացության, որ ղդալի

իվանովայ

մի վերաւնիոլիբարձր պարունակությա ն Տաջիկստանում նում մշակվողլսորդեն յ (Վ. պարունակությա րնկնում դիտրոնելոլի հ

ներջնիննն,ում:

Ըստ Տ-

Խոսիդայի նե ե. Իմառկույի (19 կախ քանակըխորդենուկանաչ ղանդվածում ճասնում է առավելագ այն ռաղայթումիը։ տերեներում լուղ «Ր դագաքնային Գ Հաճախ է յու թյունը օրվա ընացքում ավելի

ուղ:

բերքաճավա Առավուռյանժամը կանաչ յին տղի պարունակությունը նույն օրը ժամ բայց կոսից ն ղներազանցել, լուղայնութ դնալքում վսծ բերքաճավանքի ստա ն Հեկտարիցլրացուցիչ 0,011սոկոսով

բերքաճավաքի 10-ի

ավելացել ո եզվածը ավելի վաղ

պայմաններու երականխոնավության է, սակայն խիստիջել է

կգ.

նոյեմբերի1-ին կատարվ Ուշ ժամկետում՝ ն «ետնարար։ ցածր ժամանակ, ի Ք

12.585

բարձր է ( ակը նույնղես րային յուղի քան Հավաքվածբերքի

`

այլն:

Ս.

Դավթյան, Ս. հ.

Մայրա-

5.

դրված

ժամ

իոսիդայի (1960)Հեւտաղոտության արդյունքին,

այդ

ժամա-

խակամիջոցում տեղի է ունենում թեթն ֆերմենտացիա ն գլյուճետ կոզիդների գլյուկոզայի կապված եթերայուղը քայքայվում է, որի Հետնանքովավելանում 4 եթերայուղի պարունակությունը տերններում։

վալուվսոքրանալու է, որ Համար:ենթադրվում

Խորդենու կանաչ զանգվածի քառամեցման դրական դերի վերաբերյալ Համանման կարծիքներեն Հայտնում Ե. ԳՓյունտերը (1950), ինչպես նան նավեարե Անգլան (1933): Վերջիններս նշում են, որ Ալժիրում բերքաչավաքից Հետո բույսը (թ. 62ա6016ոտՏ Ճ1է) պաշտումեն 24 ժամ՝ չորանալու ն ծա-

բոտ

որի խորդենու լուղի առավելագույն քանակությունը(առանց նրա քիմիական կաղժի ստացվում է, փոփոխության) երբ տերնեները 10--14 օր տնողությամբ չորացնում են, որի ընթացքում դրանք կորցնում են հրեն, քաշի 1/3-ը:

են

Ճեւոո

Ճելուց

ցույց

արնի տակ պաեթերայուղի կորուստըկավմում է 21,440, իսկ ցեմենաի ճատակի վրա 10 սմ շերտով 20 ժամ պաճելուց Ճետո եթերայուղի կորուստչի նկատվել: եթերայուղի50,746 կորուստ, նրա որակի վատացման կ Ն. Տ. Տոզուգակցմամբ, եկառվել է Ն. 9. Ցակոբաշվիլու պաձեի (1908) փորձերում, որոնք խորղենին պաճել են մինչե ժամ տնողությամբ, Սակայն, ինչպես նրանց, այնպես էլ վերոչճիշյալճեղինակների տվյալները ամբողջովին ճակա-

(1961)

է տալիս, որ խորդենին 2,5

մից։ Այդ առաջարկությունըճեղինակը Հիմնավորում է նրաժամ նով, որ խորդենին 5--7 ս"լաճելուցճետո կորցնում է մոտ ն 2090 խոնավություն 3040 եթերայուղ: Ն. մ. Բուղինովը

Դեմյանովը(1987),բերքաճավաքից մինչն վերամշակումն ընկած ժամանակաշրջանը չպետք է դերազանցի3 ժա-

է վ. 8.

տու

Հաշվի առնելով խորդենու տեխնոլոգիական առղանձնաճատկությունները, ի տարբերությունմի շարք եթերայուղակուլտուրաների(գինձ, անիսոն, Հնդկական քեմոն, Հոռոմ-սամիթ ն այլն), բերքաճավաքիցՃճետո այն անմիջապես ենթարկվում է դործարանայինվերամշակման. ինչպես նշում

ն

ւվետյան, 1969)

Հիդրոպոնիկմշակությունը (Դ.

Հ

ՈՒ ՍՈՐՏԵՐԻ

ԵՎ ՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻՄԻ ՔԱՆԻ

ԽՈԲԴԵՆՈՒ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ԲՆ

(0,

է

եղել վարդաբույր

աեզի ունեցող վեգետատիվ մուտռացիան Հով 1922 թ. առաչին անդամ ի. Գ. կուզնեն

չպեսպայմանավորված

բորդ

թերությունը բույսերի փուվածություն դժվարություններ է ստեղծում միջշարայիմ րածությունների մշակության ն բերքաճավ գործում, Այդ թեր ները մեքենայացնելու լեկցիոներներին ճարկադրեցին ուղիներ փ նոր սորտեր ն Հիրրիդներ, որոնք վարդաբույր Հեյո կան Հատկանիշների մեկտեղ ունենան բարձր ել ն թփի ՀամաՀչավաքվածություն: Սկզբնական շրջանում սորտնրի ստեղծու

ու

կբնրայուղատու խորդենու բազմազանձնե Միությունում ավելի քան 50 ն մեր Հան մոտ տարի անընդմեջ մշակվում է միա խորդենին, որը, քեն ունի մի շարք առավ բարձրորակյուղ), բայց լիս է բարձը բերք շարք (ական թերություններից.նրա կանաչ խիստ ցածր է ղի պարունակությունը

օդի

կ օդափոխությունի ջերմաստիճանից, ն ա բույս) ամբողջական (ուերնեներ, բնույթից

են

շատ Անկասկածայս փուփոլությունները շերտի Հաստությունիը կանաչ զանգվածի

Հետո, երբ քաշիտարբերությու աճելուց 0,14 տոկոսից իջել է ւարունակությունը լողի

դիտաճ երկրագործության Հալաստանի մ ե բուսականռեսուրս սելեկցիայի տիտուտի Ճետազոտու մ րությանբաժնու կատարված խորդենու տերններ տվեցին, որ վարդաբույր Համեմատած քաշի կորուստը, թառամեցնելիս է 3,300, իսկ եթերայու հերի Հետ, կաղմել չե նկատվել, կետից ու մի փոփոխություն

են

ընկել

ն

ու -

արմատակա-չ

ցածր կաչողականության վարակունակության ալու

Բ կլա

ա.

Ս.

Ս.

որ

մի քանիսը

վեդնտատիվ փորֆոլոդիա-

ատանալվարդաբույր խորդենու ֆերտիչ ձներ։ ինչպես ցուլ տվեցին պիտոգենետիկական անալիղները, ֆերոիլ ձների Քրոմոսոմների քանակը անդամ ավելիէր, քան կրկնակի սովորական ստերիլ վարդաբույր խորդննունը, այսինքն՝ ստերիլ վարդաբույրխորդննու սոմատիկ բջիջներում քրոմոռոմեերի Թիվը կազմում 144. է 275,իակ ֆերտիլներինը՝

բույսերից

"լես խիոտ տարբերվում հն մայրական բույսերից իրենը փարթամությամբն Հոռոկապնսծաղկի մեծությամբ: ինչ վերարերում է յուղի քանակինն որակին, Ս. մ. Շավինսկայան ալդ մասին չի նշում, Սակայն կարնորնայն է, որ ճեղինակինՀաջողվեց միննույն ժամանակայդ վեդետատիվաճող

ստացվաժ բույսերից ճանապարձճով

պարդված է, Ուսումնասիրություններով

թույսնը:

րդենսենի (բոտ Շավինսկայայի, 19827) կողմից առաջարկված մեթոդը, ըառ որի ցողունի աճման կոնի Հեւացման ճանապարճովառացված քին վեզետատիվ Առաջին անդամ բազմացող վեգետատիվ ճանասարճով խորդենուբույսեր ստացվեցին թ. Մ. Վ. Ցոռոարինովի կողմից,իսկ եկ տարի անց Ս. Ա. Շավինսկայան(1932) ոչ միայն ստացավ, այլն ԱՌՈ բակրկիտ դրանը ուսումնասիրեց:

տիւ արի

ճառներովտարածում չգտան: քվականներինաշխատանքներ 1890-ական սկսվեցին վեգնետասոխվ ճանապարճով վերաճեցվածբույսերի միջոցովխոր-

չելու

ժեր

բարձր լուղայնու-

թյամբ: Սակայն ցածր բերքատվության,վատ

ն ճանրապետությունում աչքի

յուղ,

քան վարդաբույր խորդենին: մ .յդ սորւոերը,ինչես Ա. Ի. է նշում Խրիմլյանը(1940), փորձարկվելեն նան

վեց նոր սորտ՝ «Մուտանտ կուզներ» իսկ 1931 թ. անվանումով, «Շրումաջ կոլոնտեսությունում (ԱբխազականԻՍՍՀ)Ճայտկ, Ն. նաբերվեց երկրորդ մուտանոր: Հեւտադայում Մակարովայի (1935) կումից առաջարկվեցին մի շարքմուտանաներ, որոնցից 5 ն 14 ՀՃամարներն աչքի Լին ընկնում բարձր լուԸստ ճեղինակի, մուտտանո ղայնությամբ: 5-ը սորտաիորձարկման ժամանակ ապաճովեց 45 տոկոսից ավելի եթերա-

Հիբրիդացմա վեղետատիվ Հատկապես

բոլոր

կոգ

ք.

որ ամն մահացու Պին բարձրորակսորտերի ճիբրիդն Լից /(սորդենու լավադույն ճանապարճր սեռական Հիբրիդացու րավորություն է տալիս ընտրության ճետ ճամ ժել նոր, բարձրարժեքսորտեր ն Հիբրիգներ: Սելեկցիոն աշխատանքներնայս կայանն կան փուլում կատարվուժ էին վարդաբույր խոր ե ժառանգման բն քիմիական ճատկանիչների լու ուղղությամբ: Մեծ քանակությամբ ելանյո սիրման միջոցով պարղվել է, որ խորդենու բա թյամբ ն թփի ճսվաքվածությամբ բույսեր գո բանի ձների միջոեսակային Հճիբրիդացմանմ նական սելեկցիայում Հիմնականում օգտագո Ք.ոմ դենու երեք տեսավ՝ք. Լ056ոատ Պոմ, թ. Ըստ ռրում, որպես ճ Ըձթոաո--30-ր։ վերցվել են վերջին երկուսը: «որոտ ՃԱ-30-ը իր Հայրծնիքում է Տերն բազմամյա, խիաձն րուլս Աֆրիկա) որտաձե,չկտրտված ն ունեն բաց կանաչ զով Թույլ մանուշակադույն ճ են, ճավաքված, 5--10 Ցաձն: Աոքջենրը 5--10 Հատ են, փոշեճատիկ մինչե Հասունացումը ունի մուդ վարդի դույն, ի

ՍՍՀ) ն Պախտաբա Սուխուժիի(Վրացական Մ0Հ)հթելայուղատու կուլտուրաների կայանն ն ված բաղմաթիվբազմամյա ուսումնասիրութ

թից:

ական

այս

մեթոդներով ստեղծված ձնե դրեթե չունեցան: նշանակություն սկսվեցի թվականիցաշխատանքներ վում են ճաագույթման միջոցով խորդենու նոր ինչ Այդ կապակցությամբ, փոն ուղղությամբ: են է, նոր ատեղծվել (1924) հշում կուլանին էլ եթ այնպես ժորֆոլոգիապես, ինչպես որոնք են տարբերվում զգալի չափով բունակությամբ

ե

ավայն

Մր ն

են

աշխատանքներ տարվել խ բազժաթիվ սերնդի ((լո բաղմացման վեգետատիվ

կարմրավուն է: եթերայուղի պարունակությունըտերեներում, Հասակի, տատանվում է 0,04--0,08 տոկոսի սաճմանբոտ

ներում: եթերայուղը պարունակում է 8200 ցիտրոնելոլային թթու (Ա. Ա. Պրավդոլլուբովա, 19384):Ըստ 1. ն. հվանովայի(1975), եթերայուղի ֆիզիկաքիմիականցուցանիչները Հետնյալն են՝ զ 114--1,4660, Թ. թ.--254, ե. թ.--8,45, Եթերներ՝ 2--0,9312, 4,9600, կարբոլինայինմիացություններ՝15500, ազատ ցիտբոնելոլ՝ 38900 ն ֆենիլէթիլենային սպիրտ՝0,327: թ. Յմսշ Լ. Է16ո1է--29-ըիր ճայրենիջում (Հարավային Աֆրիկա) բազմամյա թփաձն բույս էչ Տերեները մուղ կանաչավուն են, մատնաձիե կտրտված ն ճերթադիր դասավորվաձ ցողունի վրա Ծաղիկներըբաց վարդադույն են, մուգ է, Փոշհճատիկըֆերտիլ դծիկներով։ Առքջներիթիվը 5--10 ք: Տնրեներըխիւս ծածկված են եթերակիր գեղձերով: եթնրայուղի պարունակությունըտերնեներում ճասակի տատանըստ վում է 1,0--1,5 տոկոսի սաճմաններում։ եթերայուղը 4Հիմնականում (80--9040) պարունակում է մենթոն (Ա. Ա. Պրավդոլլուբովա, 1938): Ըստ |. ն. հվանովայի(1975) տվյալների, հթհրայուղի ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշները Ճետնյալն են՝ ձ Ով--1,4619, թթվային թիվը՝ 4,5, եթերային 20--0,9104, 14,6, 88,200. մենթոնը՝ Թիվը՝ 29 կամ վարդաբույր ն վարդաբույր ն ոադուլա Խորդենու կապիտատում 30 տեսակներիխաչաձնումիցստացված չՀիբրիդներբ կրկնակիխաչաձնելով ճայրականձեերից մեկի ճետ, սերնդում ստացվել են բարձրյուղայնությամբ նոր բույսեր, տրոնք օժտված են մայրական ձեի, այսինքն վարդաբույը խորդենու լուղի որակով: Դրանովիսկ լուծվել է բարձր յուղայնությամբ խորդենի սյոանալու ճարցը։ Ստորնբերում ենք ստացված մի քանի սորտերի(ճիբխաչաձնմանճանապարձճով

բիդների)նկարագրությունը: ՀԻԲՐԻԴ.--24: Ստացվելէ Սուխումիիեթերալուղատուկուչտուրաների կայանում 1949 Թ. երկու տեսակներիկրկնակի 3. ւշմսո) խաչաձնման ճանապարչով (Ք. շքթւմռճռէսում

Ք. ճմս12: ն Տ.

վիչը մինչն եկ

ճն 9. Հեղինակներն

Բ.

Ռ. Ի. ԱզարեվՎագինան,

Նկ.

Մասլովան։ Թփի ձնը ճամածավաք է, կանդուն, սմ տրամագծով: մետր բարձրությամբ ն 50--60

Ա.

3.

Խորդենի

2.

24, Հիբրիդ

`

թվականից Ճիբրիդ

56--70

24-րներդրված

են

է

Արեմույան:

կգ եթերային

է

60/4040

թ. մուխումիի եթերայուղաու ազատ կայանուվ՝ ճիբրիդ փոշո24-ի կուլտուրաների են Տ. Ռ. հ. |. տուժից: ծչեղինակներն կուչուլորիան, Ազարնիչը ն Վ. հ. Շուրգայը։ Թփի ձնր Համաճավաք է, կանգուն: Տերեները ուժեղ կտրտված են, բաց կանաչավուն: Տերենեբի ն ցողունների ճարաբերությունը60/40 տոկոս է: Մաղիկները բաց վարդագույն են, փոշեճատիկըֆերտիլ է։ եքերաէ յուղի պարունակությունը կանաչ զանգվածում կազմոմ 0,29--0,3440. եքերայուղում ազատ սպիրտների՝ ցիտրոնելոլին գերանիոլի պարունակությունը64,4 տոկոս է, մեն-

է 1956 Հիբոիդ--81: Ստացվել

Հիբրիդ7-ը կգ եթերայուղ: թ. շրջանացված է Վրաստանում:

ն

է 110--770 ւտարից առպլաճովվում

լոլի

ոլարունակությունը24յն6 տոկոս է, մենթոնի դգերանիխոլի 2,0--5,0 տոլոս ն հթերների պարունակոււլարունակությունը՝ 17,0 տոկու: Աբխազիայի մեկ ՃեկթԹյունը՝ պայմաններում

Սաղիկներըբաց վարդագույն են, ծաղկափոշինֆերտիլ է' եթերայուղի պարունակությունը 0,40-կանաչզանգվածում 0,49 տոկոս է. եթերայուղում ազատ սպիրտների՝ցիտրոնե-

կանաչ ղանդվածումկազմում րաբերությունը

Թիի ձեր Համաճավաքէ, կանդուն, մինչն 1,5 մ բարձրուսմ Հււթյան ն 60-80 Տերեներիի ցողունների տրամագծով:

,

վրաստանում: ՀԻՔՐԻԴ .-.7: Մոացվել է Սուխուժիի եքերայուղատուկովբարձր յուղատու ճիբրիդ 24 ն ճիբրիդ տուրաների կայանուփ՝ են Տ. Լ 5-ի խաչաձնումից: Այդ ճիբրիդի Ճճեղինակներն ն Ի. Ռ, ի. Վ. նուչուլորիան, Ազարնիչը Շուրգայը:

ուղ:

յուրաքանչյուր ճեկտարից ատանում

6,0--12,8, ժենթոն՝Տ,2-րոնելոլ՝44,5--58,400,դերանիոլ՝ ն 8,0 եթերներ՝ 10,0--19,000. Աբխազիայի պայմաններում

կանաչ գույնի, ծաղիկՏերեներըուժեղ կտրտված են, բաց ները մանր, վարդագույն,ծաղկման սկզբնականշրջանում են, իսկ մասսայական ծաղկման առանձին ծաղիկներ ատերիլ կանաչ պլարունակությունը ֆերտիլ։եքերայուղի շրջանում՝ 0,24--0,28 տոկոս է: զանգվածում ճիմնականբաղադրիչ մասերն են. ազատ ցիտեթերայուղի

ՀԻԲՐԻԴ--

3.

Հիբրիդ7.

95 սմ:

ՍՍՀ

Ստ

Տերններըուժեղ կորտված են,

բ

Պախտաբադի եթերայուղատուկու 1. «. կողմից: Վարդ կրաչկովսկայայի 1 2 վեգետա խումիի ղուղակցության է, կանգուն, բույսեբ ճՃամաճավաք

Ք/2--Ա--32--2,

թոնինը՝ 9,8 տոկոս, եթերներինը՝18,0-զիայի պայմաններում մեկ ճեկտա --116 կգ եթերայուղ:

Նկ.

կումն

առատ

է,

տալիս է ֆերտիլ ծաղիկներ: նթերայուլի 0.36

կանաչ ղանգվածում րունակությունը

պա-

տոկոսէ: Պախտա-

սովյալներով,չ կայանային փորձարկման բադիպայմաններում, մեկ ճեկտարիցստացվում է

կգ եթերայուղ:

Հայէ եթերայուղատու կուլտուրաների ԱԻՍՏ.--4։Ստացվել

ինստիտուտի ճայմամիութենականդիտաճետաղոտական ՍՍՀ-ում չրջանացվելէ Հայկական լական փորձակալանում: Բ. Մ. Մ. Հ. Ալիյան: Վարդանյան, 1982 թ. Հեղինակներ՝

Թուփը կանգուն է, Համաճավաք, ինչն 90 սմ բարձրուսմ տրամագծով: Տերնեները են, կորոված թյամբ, 60--20 բաց կանաչավուն, ծաղիկները՝ Համեմատաբարխոշոր, վար-

դագույն, ձամատարած ֆերտիլ, եթերայուղի պարունակությունը կանաչ զանգվածում 0,43--0, 4640, Սորանաչքի է ընկնում եթերայուղում ցիտրոնելոլիբարձր կազմում է պարունակությամբ՝մինչե 2500. ԳՓերանիոլը 6--240, մենթոնը՝ 3--400: ՀԻԲՐԻԴ Ը 18 ի4։ Ստացվել է 1954 թ. Պախտաբադի Եթեն րալուղատու կուլտուրաների կայանուվ՝ Սուխումիի18 աղատ մի շարք բարձր լուղատու լխաչաձնումի Ճճիբրիդների ց: է |. Պ. կրաչկովսկայան: Հեղինակն Թւիիձեր 2Ճամաճավաք է, կանգուն ն Հասնում է մեկ ն ավելի մետր բարձրության: Տերններըուժեղ կտրտված են, մուգ կանաչագույլն: Ծաղկափոշին ֆերտիլ է, եթերայուղի պարունակությունը կանաչ 0,3240։ ղվանդգվածում՝ պայմաններում, կայանային սորտափորԴախւտաբադի ձարկժան տվյալննրով, 1 հ-ից ստացվում է 193,6 կգ ճթեբա |ուղ:

ուղատուՃիբրիղդների Բարձր շարքինեն պատկանումնակ

տաջիկական15, բոտ որու՝ վերջինս 1952 թ. (Լ Կրաչկովսկայա,1961) գրանցված է որոլես ն շրջանացված է Տաչջիկական ՍՍՀ-ում: սորտ Պեւոքէ նշել, որ Հիբրիդների արմատավորումըարտադրությունում սկղբնական շրջանում Հանդիպում էր որոշակի դըժԻնչպես նշում է Տ. Ա. Մասլովան(1952), վարությունների։ առաջինդժվարությունն այն էր, սր մինչն վերջերսպարֆյումերային արդյունաբերությունըպաճանջչումէր ոչ միայն բարձր բերքատու ն բարձր լուղայնությամբ սորտեր, այլն այնպիսիները, որոնք եթերայուղի կազմով գրեթե չտարբերվենվարդաբույր խորդենու յուղից: Այդ պատճառովմի շարք բարձր յուն լուղի ղատու Հաշլավ որակ ունեցող սորտեր խոտանվեցին, վի առնելով, որ յուղի կաղմով դրանքչեն Համապատառխանում վարդաբույր խորդենու ցուցանիշներին: Երկրորդ դժվարությունը, որը խանգարում էր խորդենու այն էր, որ միննույն ճիբրիդաանլեկցիոն աշխատանքներին, լին բույսերից ատացված եթերային յուղերը տարբեր տարի1615,

Ը18

Ա4--2

ն

Պ.

նկ.

4.

Արո

4:

'

5.

Շ18 1146 Հէբբեդ

ԵՐԵ

ճիբրիդային ձները

որ չնայածայնբանին, յուղայնությամբ:իսկ ճիբրիղները են արտադրությունում գերազանցում թյամբ անճամեմատ

-

ք.

ա

գործը: արտադրությանմեջ արմատավորելու Մ կողմից պետության Ճ ումքը Հայտնի է, որ խորդենու ն ոչ յուղայնուվում է կանաչ զանգվածիբերքատվությամբ

ստացված նոր` դրանովդժվարացնելով

ներին պարֆյումերներիկողմից գնաճատվումէին տարբեր,

եկ.

տիր

Կրո

Բի

արմատային մ «ր

Ճճամակ փ

խորդենու առավելութ Վարդաքբույր ների ն տեսակներինկատմամբ ի ճայտ է յի վերջում։ Այսպես, տնկումից մինչն բե նի բույսերի անկումը կազմում է 12,200 ն ներին 18,3-ից ( տեսակներինը՝ 30,4 (ճիրրիդ 24) տոկոս:

սորտո-42

նե

դաշտային կպչոզականությունը, Հատկ տում Հիբրիղինը, «տուղիչ վարդաբույր տությամբ, ցածր է։ Այդ երնույթր կար

խորդենուն

կալման տեսակետից (արտաճայտվա զիջում վարդաբույր (աղյուս

նասիրվել են վերոճիշյալ ճիբրիդները, "արգել, թե դրանք ինչպես կդրանորե մայական պայմաններում: Չնայած ուսումնասիրվածսորտերը կ

Ուսումնասիրվումեն (ճատկապեսՎ կենաաքիմիական,ֆիզիոլոդիական առ ները ն մշակման տեխնոլոդիան: Սկսած 1968 թվականից, ձալաստ դիտաճնտաղուսական ինստիտուտումՃա

մշակվող վարդաբույր խորդենուն, սակա բերքատվությամբ զգալի չասիովզիջում ե Ըս յուղայնության խորդենու 4Ճում դրվել է բաղզմիցսչսակայն մինչի այժմ Համաձայն ՍՍՀՄ ն ՎՍՍՀ դյուղատնտ թյունների առաջարկությունների այգ ու վեցին փորձնականաշխատանքներ: ավարտվեց Ուսումնասիրություններն պայման ներով,սակայն արտադրության ՍՍՀՄ վում։ Միայն Մինիստրների բորչր ում մշակվող բարձր լուղատու ճիբրիդնե է սաշճմանվածգների կրկնակի չասիով։ զդալի չափով շաճաղրգովածությունմտց թյամբ զբաղվող տնտեսություններում նո ուղղությամբ:

սորտ-

Ա ուրեմակ

կապիտատուժ

Ռադուլա

Դ.

Տաջիկական

Հիրրիդ 16125

ՀիրրեդԸ 1814

93,2

94,7 89,9

94,4

96,5

96.6

`.

Ն37

Հիբրիդ81

94.3

օրում

կրոնների

Հեբրիդ9

արմա-

-

`

90,3

22,3

82,8

24,6

79,3

33.4 82.5 33.

90,6

30-րդ օրում

20,8

28,7

21,2

28,4

26. 22,6

28,0

82,3

նախօրյակին

քաճավաքի

'

պաճպանվա|ծությունըբեր-

Արմատակալների

կպչողակաանմ 30-րդնտթյունը

:

Հիրբիղ24

Հիբրիդ 7

Վարար

տեսակ

Սորտ, Հիբրիդ,

Գ.

.

են

ե աբմատակալնեբի Խոոբդենու կտբոննեբիաշմատակալման դաշտային տվյալնեոր, տոկոսներով կպչողականության համեմատական

15) տոկո:

բույր

ն

վարղաճիբիիդները տեսակները ղգալի չափով զիջում խորդենուն, Տաջիկական15-ը ն ճիբրիդ 24-ը՝ նույնիսկ 2 անդամ: Սակայն ինչ վերաբերում է կանաչ զանգվածում ապա առաջիններիւսռավելություտերնների քանակությանը, նր կապտումէ 0,6-ից (ճիբրիդ 1655) մինչն 3,9 (Տաջիկական

բոլոր

:

քանակությամ

բույսեր: Մել բույսի միջին քաշով ուսումնասիրվող

միավոր մակերեսի վրա տեղադրելավելի մեժ

ինչպես նշվեց, վարդաբույր խորդենու թուփը ունի փռված ն բերէ մեքենայացվածմշակությունը որը դժվարացնում նոր սորտ-ճիբրիդների առավեԱյդ տեսակետից քաճավաքը: երնուի է, լությունը բսցաճ այո է: Աղյուսակ6-ի ւտվլրալներից ե ճիբրիդները որ եցն բույսերի բարձրությամբ նոր սորտերը Հիմնականում գերազանցում են վարդաբույր խորդենուն,. տրամագծով, առանց բացառության, մեծ չափով զիալա ջում են: Այդ «Հնարավորությունէ տալիս միննույն ժամանակ ձե,

Սորտ, Ճիբրիդ,

59,

55,

52,

| 580

|

|

|

| 589

58,

|

իրենց ճ

Մեր ուսումնասիրությունների ռլար

են

առրտերը, իբրիդները ն տեսակներըվա սակայն ճիվանդության ա վանդությաժբ, ման տեսակետիցնկատելիորեն տարբերչ սերի քանակով, ինչպես նան ճիվանդու աչքի է ընկնում ճիբրիդ 24-ը: Միննույ

|

որոնքչորանալով կորցնում ուղի արտադրությունը:

Ռադուլա

58,

|58

|

|

|

Է

--

|

-

թառամումը կամ Վերտիցիլիումային եր վարակում է բաղմաթիվ (ավելի քան սակներ, սակայն խորդենու ճամար այն րիք է, քանի որ խորդենու Հիմնական ա

Պ.

| |

|

:

Հ

-

:

ԷԶ

| |

Հ

Հ

"

-

Տաջիկական

ս կապիտատու յ :

Հիբրիդ16115

ա

ՀՀ|/|,

.

ՀՏ

Հ.

«8

ր

-

:

ՀիբրիդՇ 1814

Է-92--2

ՀեբբիդՔ/ջ

Հիբրիդ

Հիբրիդ24

Հիբրիդշ

խորդձնիլ Վարդաբույր

երակ աեսա

ի

ն Տարբերսոբտերի Բիբոիդնեբի ընդճա

նկատվել

են ն 2--8

են

Պ.

նեն

Չիկովանու

.

տերեների

տվել, որ վերջին(1964) ուսումնասիրությունները ցույց ներս աչքի են ընկնում անչամեմատ բարձր քանակությամբ գեղձային մազիկներով, որոնցում ն կուտակվում է եթերայուղը: Բացիայդ, դազաճեղուկայինքրոմոտոդրաֆիայիեղանակով կատարված լաբորատոր ուսումնասիրությունները են ցույց տվել, որ նոր Հիբրիդները լուղի որակական ցուցանիշներով ոչ միայն չեն զիջում, այլն որոշ դեպքերում գերազանցում են վարդաբույր խորդենուն(աղլոտակ 6): 24 ն 81) ն ցի"Հիբրիդները դերանիոլի (բացառությամբ 1615) պարունակությամբ վղալի րոնելոլի(բացառությամբ չափով ղերաղանցում, իսկ մենթոնի առկայությամբ, առանց բացառության, մեծ չասիով զիջում են վարդաբույր խորդենուն: Տ ինչ վերաբերումէ առաջինների պարֆյումերային գնաՀատականին, ապա Մոսկվայի շնովայա Ջարլա» ն Լենինգրադի «Սեվերնոյե սիլանին» պարֆյումերային ֆաբրիկաներիՀամտեսային ճանձնաժողովներիկողմից այդ ճիբրիդները ստացել են լավ ն գերաղանցդգնաչատականներ։ եթն այս ամենի Հետ Հաշվի առնենք ն այն, որ նոր Հիբրիդների

անատոմիական կառուցվածքի վնրաբերյալ

Ն.

է, որ որոշ դրության փորձից եքերայուղատու Բո'յճայտնի սեր մշակելով մեկ այլ էկոլոգիական պայմաններում,զգաավելացնում են եթնլիորենկորցնում կամ ընդճակառակը, հթերաԱյդ տնսակետից ճատկությունը: րայուղսինթեզելու ոաումնասիրությունը յուղի քանակականսլարունակության նան սորտ-ճիբրիդների մուտ ոչ- միայն գիտական, այլ 6-ոմ բերված նշանակություն ունի: Աղյուսակ գործնական է, եթեեհրնում որ բոլոր սորտ-Հիբրիդները տվյալներից էի իսկ թ/2-1-37--2-ը պարունակությամբդրեթե րայուղի հ Հիբրիդ 2-ը ավելի քան 4 անգամ գերազանցում են վարխորդենուն: Այսպես, եթն բերքաճավաքինախօրյադաբույր կին վարդաբույր խորդենուտերնեներումեթերայուղի պարուն. նակությունը կաղմումէ 0,15900,սպա թ/271-32--2-ինը 0,698 ն 0,69640, ճիբրիդ 2-ինը, ճամապատասխակաբար, «իբրիդների Վարդաբուլրխորդենու ն բարձր յուղատու

որ

դեպքեր, երբ ճատուկենտ բույսեր վաօրվա ընթացքումլրիվ ոչնչացել: րակվել տվյալներից, այնպես էլ արտաԻնչպես դրականության նշել, -

-

0,458|

Հիբրիդ1685

կապիտատոում Ռագուլա

Գ. Պ.

0,022

0,248|

0,256|

,

41,4

ո:

-.

55,5

03401494

0,413| 63,5

68,3

50,8

47,6

-ԱԾՎ-

1,045

0,051|

0,418|

0592|

ՀիրրիդԸ191Վ

Տաջիկական15

0,698|

«-32--2

Հիբրիդ թ/2--

0,381|

Հեբրիդ24

0,221|

0,696| 0,404|

0,159|

Հիբրիդ2

Ի"րո

0,087|

Հ.3-38Տ

Հ:3 :: `3 Հ

աա-

Աարգարույը

վ

Սռրտեր,

ր

կար կությունը

|

|

|

|

|

ն ծթեբայոպի քանակական եռակական ց

վարդաբ

Բերվաժտվյալներից (աղյուսակ 2.) Հիբրիդներիցմեկ Հեկատարի եթերայու 68,1 մինչե 24) (ճիբրիդ1884) կգ գ բույի խորդենու բերքին, թեն վերջին միջին բերքատվությունըառաջինների տասխանորեն՝ 271--152գ/հ, Փրեքե

են վարդաբույր խորդեն գերազանցում

բայց վ ն դր պարունակությամբ,ճետնաբար

Է փորձարկվողճիբիիդներին,

վաժի բերքի քանակով

սիրված Հիբրիդների առավելությո

քանակը կանաչ ավելի շա զանդվաժում կանաչ զանգվածում, ասպա խորդենու

`

:

Է

եկամուտի դրամական

նան ընդճանուր թյունն է նկատվում յուղի բերբիչայնպեսէլ դրամական Ինչպես Հաշվարկներում: անիշներունեն տեսակետից շատ բարձրցուց

եկամուտների Ք/28-32--4, Ը185-4ն

ճիբրիդները:

Աղյուսակ

պաբու եթեբայուղի զանգվածի, եկամտիմիջինցուցա դրամական նակու-

թյուՆ նիշները(1968-1970

Կանաչ

-

թթ.

միջինը)

«ՃԲ

Ի»

Հ

Հ

«Հ

Հեբրիդնձր

-

Էր

եկաժուտը Դրամական

ւ

թ

Ց

-Հ ՀՏԹ Էյ ՀՐ

կատարում Առէջքատումը

Հեկտարից,ռուբլի

եթերային | կանաչ զանգված քուղ

55,0 7955,

445,8

42,6

7578,6

2225,

90,7

37825

174,3

38,9

2963,9

42,2 245,

23,3

4202,4

15259,5

106,1

4992,3

22811,5

Հիբրիղքթ/2--1--37--7253,2

104,0

4304,4

22360,0

289,7

23,9

4924,9

15888 38,5

3383,0

10900,5

լւորդենի Վարդաբույը Հիբրիդ 7 Հիբրիդ բր

Հիբրիդ 81

մ

293,9

Հիբրեդ Օ1814

Հիբրիդ 161--5

199,0

Տաջիկական

50,7

մայրական բույսերը տնկելով ծաղկամաններում, ձմռան ամիսներինպաճում են ջերմատներում, որպեսզի վաղ զգարնանը դրանք ծաղկեն: Խաչաձնումիցառաջ ծաղիկները թղթյա պարկերի ժեջ (18»«20)ժեկուսացնում են, իսկ լավ զարգապած ն ծաղիկներինմոտիկ գտնվող տերններըճեռացնում են է՛ ծաղիկը առէջքատում (կաստրացիա),Վարդաբույր խորդենու վրա առէջքատում չի կատարվում, քանի որ նրա ծաղկափոշին ստերիլ է ն առանց արճեստականխաչաձենփոշոտման չի բեղմնավորվում ն սերմ չի կազմակերպում, ուստի ն այն օգտագործվում է միայն որպես մայրական բույս այլ տեսակների ճետ խաչաձնման ճամար:

19500,0

8364,5

պինցետիօգնությամբ՝ Հեռացնելով առէջքները՝ ծաղկափոշին: Վարսանդի ասունա-

Ընցումը տեղի է ունենում առէջքատումից 1--2 օր ճետու 1--8 ժամ է դունված ծաղկափոշու ճավաքը կատարել առաջ մինչն վոշուռումը, բայց քանի որ խորդենու տարբեր տեսակները ն նրանցից ստացված ճիբրիդներր տարբերվում են ծաղկման ժամկետներով, ապա ինչպես նշում են Ն. Գ. Գեցաձեն ն |. Վ. 0բոլաձեն (19242),խորդենու ծաղկափոշինսենյակի պայմաններում թղթյա տոպրակներիմեջ կենսունակությունը կարող է պաճպանելՉ0 օր: Սակայն նույն Ճեղինակների տվյալներով, արտաքինիցնորմալ թվացող փոշեճատիկներից կենսունակէ չնչին մասը՝ մոտ 1 տոկոսը:

Փոշոտումիցճետո ծաղկավփթթությանվրա ճագցնում են մեկուսիչ, որի վրա նշում են զուգակցությունը, փոշոտման ն փոշոտված ծաղիկների քանակը: Ըստ Տ. Մ. Մասլոօրը վայի

Համառուտակի Այսպիսով,

տալով

Հազրինավան սելեկ-

ճա

ոն

բնութաղիրը»Հարկ ենք ցիայի նոր Հեբրիդների միջոցով դրանք ստեղծվել կարագրելայն մեթոդը, որի

Մ

"

ՏԵԽՆԻԿԱՆ

ԽԱԶԱԶԵՎՄԱՆ

Հաշվիառնելով,

ծաղկումը Հիմնական խորդենու ունենում, ապա խաչաձնումը

առա-

որ

կարար»

ջին տարում տեղիչե բույսերիվրա: նախատեսվա վում է 2--3 տարվամայրական

են

(1852),

առատ

ն

կրկնակի փոշոտումը

է ավելացնում

բեղմնավորված ծաղիկներիքանակը՝ որոշ դեպքերում 2-ից անդամ: Բեղմնավորումիցճետո սերմերի Հասունացումը ստեղիէ ունենում մեկ ամիս ճետու խորդենուծաղկի սերմապարկը «ճինդբնայինէ, լրիվ բեղմնավորումից Հետո ամեն բնում կազմակերպվում է մեկական սերմ: Այղ սերմերից ըստացված բույսերն իրենցից ներկայացնում են ինքնուրույն Հիբրիդներ, որոնք տարբերվում են թե՛ եթերայուղի բանակով որակով, ն Թե՛մորֆոլոգիաղպես: ու

խոր

(ջայքայում):

ջայինը՝

տերեները:

են

մինչն

ն փոխադրելը

ապրիլի Սերմնաբույսնրը

միչբու-

1--2

ն

բարձրուէն

բույսի յուրաքանչյուր Հրո կատարում: 15-ից

տրամագիծը,օգոստոսի

անգամ չամիումեն

ա-

աչքի

նն

46.

ն Պ.

խորդենու վարդաբույր

բույոնրն բիդային

"է

,

.

Ռադուլա

խաչաձնուժից չոեսակի

Այսպես,

բաղմաղանությամբ

ընկնում հլունքու' այլե միայն մորֆոլոգիապես, նքերայուղի

լաձեի(1968)

Ճուտ

տճաճ ունեցող բույերկրորդ ստուդումը, որի դեպքում հե է ճամարակալում մնացածները սերը խոտանումձն, իսկ են տալիս Լ. Վ. 0բոցույց որոշում եթերայուղիելը' Ինչպես առաջին սերնդիճիբուսումնասիրությունները:

թյունը

միս

ամեն

խնամքը պարարտացումը ընթացքում Վեղետացիայի Համաձայն: կանոնների

"

10--25-ը, անկում են սմ, Հողի մշակումը, տաճմանելով ` սային տարածությունը կատարումեն ագրո՞ ն բույսերի

ՀԻՔՐԻԴԱՅԻՆՏՆԿԱՐԾՆ

դաշտ

մեջ, որոնցում դրանք ճում սերմակալներըըոՀիբրիդայինտնկարանում ժամանակ այդ ճոտ ունեցողները խոտանում: տուզում են ն մենթոնային

ղափոխում

Հեւոո սերմակալները տերնադոյացումից երկուսից-երեք սմ 7--9 են բարձրությունունեցող բաժակների

1--1,5

սմ,

Արկղերը դնում տչ պակաս: 5--6 պետք է Լենի 23--22-ից ջերմաստիճանը են ծլել, դուրս են դալիս առաջին սկսում օր Ճետո սերմերը ն այնուճետն իսկական տերնները շաքիլային լույգ տե-

որտեղ ջերմատանը,

տարածությունը 3--4 միջբուսային պաճպանելով են

տ

վեցին մեր ուսումնասիրությունները, է ղգալի չաիովկախված րումը դենու ծաղիկներիբեղմնավորումը ծնողական ձների ընտրությունից». մասնակցող խաչաձեմանը որտեղ բեղմնաունակությունից, այսինքն`զուդակցության նան ստացվածսերմերի ծլունակուվորմանտոկոսը, ինչպես Հասունացած մեկից չի անցնում, դեպքերում որոշ թյունը բուսական են, ճեռացնում Հիբրիդայինաերմերը ճավաքում ահրն ապակյաթղթի օգնունյամբզգուշությամբ քափուկները բարակացնում մերի ամուր կեղեը տրորելով՝ ցանում են արկղերի մեջ` Դեկտեմբերիվերջերինսերմերը ն միջշարցույց Ինչպես վ

տնկարանումընտրված Հիբրիդային չոնկարան, որտեղ 3--5 սելեկցիոն

ՏՆԿԱՐԱ

ՍԵԼԵԿՑԻՈՆ

վում են դրանց տնտեսական ն կենսա Ճատկությունները ն բաղմացնում: Խո դործակիցըկաղմումէ 1:10: Սելեկցիոն ները կատարում են ապրիլի սկղզբի Մակերեսով։Հողի մշակումը, պարարտ տարում են ագրոկանոններիՀամաձայն լոգիական դիտումներ՝ աճի ու զարգա թյուններ, տերնների չափումներ, որոշ տիլ կամ ատերիլ լինելը ն այլն: Ս ամիսներին ճաշվարկում են բերքատվ ղայնությունը, եթերայուղայնությունը ո րում են մի քանի բույսեր (առաջին տ չարիներին՝5--15), մի թանի բույս թող թյան Համար: կտրված բույսերից վերց 10 կգ քաշով ն անջատումտերնները, ց

են

-

թյամբ լավ ցուցանիշներունեն, կտրոնն Հետագա սելեկցիոն աշխատանքների Հա

նյութերի

թանակը,

|

առաջին սերնդի բույսերի եթերայուղի պ ըններում տատանվում էր 0,38-ից մինչ մաններում: ծուղայնությունըորոշելու ճ ներից անջատում են 200--250 գ տերն ն կով որոշում եթերայուղի քանակը: Դրան այն բույսերը, որոնց եթերայուղալնութ Հետն որոշում են բարձր յուղայնությ եքն նրա պարունակությունը է, ավելի այդ բուլսերը նույնպես խո Հիբրիդներիյուղի նմուշները ուղարկու վետ Համամիութենականգիտ սոիտուտ՝ ճամտեսային դնաճատական բույսերը, որոնք եթերայուղի պարուն ինչպես նան բերքատվությամբ ն թփի

ները»Այդ բաղադրամասերն կշռում առանձին

տերնների

են՝

ցողունների Ճարարբերությունը որոշելու Համար: Տերնային ղանդվածից վերցնում են երկու նմուշ, յուրաքանչյուրը 2 կգ ն մոնհղաղրում 19 (իորանոց առար ատ ում, որտեզ ն կատարում են թորում: ուղի ւրարունակությունը տրոշում են ճետեյալ ձով: են- :: Թադրենք կգ նմուշը պարունակումէ 4800 գ տերն, 4200 գ ցողուն, 400 գ թասիուկ, 100 գ կռրուսո: 12 լիտր ջրատարողություն ունեցող թորման ապարատում տեղադրվածէ 2 կգ տերն: Թորումից«եո նելով ընդունի չու անջատվեց88,7 ն

'

-

'

նշագիժ յուղ: Յուրաքանչյուր գծի չասիը ճավասարէ 0,025 Յուղի քանակը վերածենք միլելետբերի 88,2»«0,025-22,1

ար սկ

ճետո

աների ուրն

մմ:

մլ, ե (ոմսակ. կշիոբ)- 18,6

22,15«0,89

զ

7-2

Այժմ

տերեներից անջատվեց18,6 ՇԱՐ

19,6. 100

--

տոչ

իսկ

զ յուղ,

0,989ե

յուղի տոկոսայինպարունակությունը ճաշվարկենք

ամբողջ բույսի ժեջ։ 10 կգ նմուշում կար 4800 գ տերն լ 100գ տերեից ստացվում է 0,9800, ՈՐՔուրեմն՝ :

ա.

.4800.098

04684, '

Հեբրիդներիեթերայուղում որոշվումեն ճիմնական բաՂադրամասերը՝գերանիոլը, ցիտրոնելոլըն մենթոնը,

տարիներս Վերջին կիրառում է գտնլ բաղադրամասերի որոշումը դաղզաճեղուկային քրոմոտոգրաֆիայի հղանակով: ինչպեսնշում է Մ. Վ. կոտլյարովան (1969), այդ մեթոդով որոշումն ունի մի չարք առավելություններ: նոր

լայն

ստեղժված Հիբրիդային սներմնաբույսիցստացվում է չնչին բանակությամբեթերայուղ, այն չի բավարարում քիմիական մեԹողովտալու նրա նախնականբնութագիրը,մինչդեո

գազա-

Ճեղուկույին քրոմոտոգրաֆիայի Համար պաճանջվումէ

թալուլի մի բանի կաթիլ:

ն է ւոալի Հնարավորությու եղանակը դաղաճեղուկային «՛

Այն մն

Ի Բարը Բաղարա

բույսերը, բոյ

էքե-

Մյուս առավելությունն էլ այն է, :

որոնք

գերանիոլի

ընկնում

մ

յտնաբերել: ունեն յուղի

միական քիմիակ

որոն որոնք

մասեր, ասեր,

յուղում որոշել ճանապարճովդժվարէ

բարձր ել

աչբի

ն

.

Մո րոթոր արն հար ան Օն

Մ Բ,

չ

աճատական, մերա ն "2 բազխոզոո Ուսում Հումար։ են ր ուսումնասիրութ) տագա մացնում են դրանց կտրոնների արմատակալումըհ արնասիրում ը ճղու չ ը բ ուտի մատակալներիդաշտայիլ ունը, չ րությունը, ցողունների ն տերնների Ճճարաբերությունը ն չվ ես հան ճիվանդությունննրի վնասատուներինկատմամբ

նան

-.

Լ

-

ԲԱՆ ի ոք ր չն -

'

դիմացկունությունը:

`

-

.

ե Հաշվարկենք յուղի սլարունակությունը տերններում,

կոսներով: Չ000 100 գ կլինի 4:

որ

ԿԱՑԱՆԱՅԻՆ ՍՈՐՏԱՓՈՐՋԱՐԿՈՒՄ

կավ դնաճատականստացածբույսերըսելեկցիոն տնկարանից տեղափոխում են նախնականբազմացման տնկարան, որտեղ բազմացնում են կայանային սորտասիորձարկման նան Հանձնելու, «ետագա 8 սորտոասիորձարկման իխնչպես տարիներինկտրոններովապաճովելունպատակով: Այստեղ Հիբրիդներն առաջին տարում անցնում են նախխական, ն 2-9 տարի՝կոնկուրաայինփորձարկում: Փորձամ 2 է, չորս կոկնողությամը: -մարդերք չասիըբ100--200 ճողությամբ: Որպես Ռրոլ ստուգիչ Հանդիսանում է արտադրությանմեջ մշակվող վարդաբույր խորդենին։վնգետացիայիընքբացքումկատարում են դաշտային կպչողականության,աճման էներգիա դիոումներ՝ մ դեմ ռի/ր»ժաղկման, ճիվանդությունների վնասատուների վերաբերյալ: կանաչ զանգվածիբերքաճամացկունության վաքը կատարում են սովորաբար մեկ անգա

15--25-ը:

Հոկտեմբե

ւ,

կանաչ զանգվածի բերքը ն եթերայուղիպարունակությա ճաշվարկը կատարում են այնպես, ինչպես սելեկցիոն տնկաբանում, Այն ճիբրիգները, որոնք կոնկուրսայինսորտամիորճելտո ունեցել են բերքատվության, ության, որակի ն այլ բարձր ցուցանիշներ, բաղմացմա տնկարանումբազմացնում են՝ արտադրականփորձերը տընդանուքոլ ապաճովելու ճամար: Հիբրիդննրիարտադրական

Հարգումից

4.

Խորդենի

որան

փորձերը ն բազմացումը կատարում են 1--Ց տարի, 0,5 հ-ից վրա: տնկման ն վեոչ պակաս ճողատարածության՝ Բույսերի դետացիայի ընթացքում խնամքի աշխատանքները կատարում են ըստ ընդունված ընդճանուր Ցուղայնությունը որոշում են ամբողջ կանաչ զանգվածից՝ կաթսաներում վերամշակելով: կատաԲերքատվության Հաշվարկը փվորրում են ամբողջ չարածությունի ց: Արտադրական ձարկումից ճետո լավագույնՃիբրիդըՀանձնվումէ պետական սորտափորձարկման(3 տարի) Վարդաբույր խորդենու ստետիլությունը, բեղմնավորված սերմերի ծլունակության ցածր տոկոսը: ելանյութի ծաղկման ժամկետների տարբերությունը որոշակի դժվարություններեն ստեղծում սելեկցիոն աշխաՃայտանքում. Ոատի պետք է արժանի գնաչատականտալ րենական սելեկցիոներներին, որոնց քրտնաջան

ագրոկանոնների,

'

աեր աշխատ

թս

շնորձիվ ստեղծվել նն խորդենու բարձր յուղայնությամբ պիսի արժեքավորճիբրիդներ, որոնց մեջ եթերային յուղի 2--Տ անգամ գնրագանջում է, իոկ տրա րոաավուքյունք դով չեն զիջում մշակվող վարդաբույր խորդենուն:

|

՛

ԽՈՐԴԵՆՈՒ ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

պետք

է

առնել այդ

ատացվում: բարձր բերք չ " կանաչզանգվածի կաղմ ունեխորդենու մեխանիկական ե

բերրի,Հզոր

թերթն են վարելաշերտ Համարվու շամար լավադույնն

Խորդենու բու-ցող Հողերում: ջրաթափանց ռեակցիայով, չեզոք կամ թույլ Հիմնային Հզոր ալյուվիալ ճոսածողերովՀարուստ գետածճովիտների կավային, Վատ է աճում ծանր կավաավազաճողերը: ն

ղերը ն կեղնակալվողՀողերում: խոնավ(ճաշճացաժ) փորձը ցույց է տվել, ե

խ տնտեսությունների Առաջավո ն

կարելի խորդենի դեպքում Ր

որ:

կիրառման. պարարտանյութերի նվազ բերրի

նան շրգանական Հանքային է մշակել

երում:

"

Ճո-

է. Հանձնարարվում խորդենին

կուլտուՑ8անքաչրջանառության շարաճերկ խոտաբույսերից: բազմամյա յո տեղադրել յանի մեջ

եննե

(Վճացաճատիկային

ԻՆԱ

կամ աշնանացան զիալտացորննից ճետո' տնտեսություննե տուրաներից շրջանի առաջավոր է ատացվում Հոկտեմբերյանի արդյունջ լավագույն

4.

5. 6. 7:

8.

տվել,

.

որ

ղեւլքում: ցանքաշրջանառության դարի, առվով" բ անացան ցորեն կամ

շաբ

՝

Համատեղ

դաշտ--առվույտ դաշտ-խորդենի կուլտուրաներ բոստանային դաշո--բանջարա ն ցորենկամ դարի դաշտ--աշնանացա դաջշտ--խորդենի

կուլաուրաներ աոլուտի ւմ դաշտ-բանջարանոցային

առաջին Գան ցանբաշրջանառության անքը պետք է կատարոլ

ի

մ

Այս

Ն

ն

ԱԾ

Համատեղ շաբդարի Ճետո' բերքաճավացից

ց

,

կի

ՀՈՂԻ ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

բերք ճումքիբարձր

|

Հ Հաշվի

դաջտ--ալ Հետ դարի

:

լույս արնի

ի"բոմուքյունը աարի Խզատմամբ, չր

ամանա

է

փորձըցույց Հետնեյալ 1.

ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆ

2. ղալտ--առվույտ

ՀՈՂԱՄԱՍԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

4.

Վարդաբույրխորդենու մշակությանճամարպետք է Հատկացնել ոչ մեձ թեքությամբ Հարթ չողամաս, որպեսզի մեքենայական մշակումը կ Հատկապես ակոսային ջրումը կան ե անթերի: տարեկ Խորդենինպաճանջում է շատ ջերմություն, ն ն խոնավություն,բայց վատ է տանում Հողի գերն Թե ինչպիսինէ նրա վերաբեր չորությունը: եը ասում է այն փաստը, որ միննույն դեպքում խորդենու տնկարկները Հարավարնեմոյան տա ր վայրնրում, ի տարբերություն ճյուսիսայինների, չորս ր ի տոկոսով ավե Բ Բարրի ԲՈՐ անրնդմեջ ապաճտովել լ են (Վ. ն. Վորոնցով,1936): ,

տտռ'

կարնոր նալու Համարը

ոնկման

Խորդենու խորդենու ունի ողի մշակությունը: կովնշանակություն ոլեւթքէ նախորդ Հողամասերում

ն աճման Խորդենու կպչողականության վրա բացասաբար ուժեղ քամիները, ուստի Հողամասի ընտրության

ո ում կ հյ

"

ճամար

առանձնաճատկությունը: «

Հատկացված

ժամանակինկատարելցրտաճերկ. բոտ որում՝պրտավարիխորությունը պետք է Համա պատասխանի ճողի վարելաշերտիճղորությանը: Վարելաշերտի փոբր Հզորության դեպքում խորճուրդ է տրվում Հողը վասմ-ի սաշմաններում՝ խուսափելովենթաճողային րել 20-22 շերտը ճողի երես բարձրացնելուց: կավային ճողերն ունեն խիստ պնդացած վարելաշերտ, որը արգելում է տեղումների ն շղի ներքավփանցումը:Պնդացածշերտը քայքայելու ն նրա քափանցելիությունը մեծացնելու նպատակով պետք է վարը սմ խորությամբ: կատարել ոչ պակաս,քան 25--28 ոտնտնեսություններում առաջին վարը կատարում ը,

բայց

այդ

փոց-

ում

խ

Հ.

Երր

պետք է լ աշելիս

բ

մազարմա Նո պայ դաշտայի որաակալները Տնկիները ո

Տնկինե

ն

արմ պաճալանվի ու ՀեշտՀանվենՀանել զգույշ՝փայ

|

տնկման: արկում տնկմ շրջաններում վակլիմայա (196 Ւլրանի եր Տ րթա

ն

դարսում արկղեր թեթ Հատակը» ի արկղի

են

խորր ի քոյոնկող

Իր

ր

ն

դոր"

խորճու ն

«Հինգմաս ջրի, որպեսզ

Գոր

սնման

մակե

ձեռ

առաջնաճերթ տրպես

:

ինտենսիվաց ղատնտեսության ճար:

"լայման Հողակլիմայական պ

Բույանրիլավագույն

անման

բեր

սմ

մակերոսի Միշ րո կտրոն, այսինքը րի վրա:

կն

ի տնկում Արմատակալներ քառակու օգնությամբ» բենայի յուրաք

կալեն:

կենսունակ ռամեն, պաճպանեն

լին Հողից

է մեկ բաղկացած

ել թանձր սննդ թարախ արմատները մառ տավարիգոմա

առաջ

բերելու լա վագույ

20--25-ր' Դաշտում կելուց

կալներիդաշտ

ձերը,

պ ր Հա րթավայ 97:19Արարատյա

մանում: քն

..

,

թ

ե

վորում

ԳՕՍՏ-ով

աեսկպչողականություն չա սաշմանված պլաճանջչն

Հէ

նելու

էն

կատարում աչ

«ՃԸ

ԴԱՇՏ

բարձ աճեցրած, արմատակալաժ տնկիներով:Փերմա ատասխանող պետք է Հողը լ ժա առաջ

Դաշտում տնկումը

`

ՏՆԿՈՒՄԸ

ԱՐՄԱՏԱԿԱԼՆԵՐԻ

Հնամա

կատարել

տնկումից մեկ-երկու շաբաթ առաջ: եթե ճողամասերը կրրկնավարից ճետո ծածկվել են մոլախուտերով,պետք է փխրեցում կուլտիվատորով: երբ խորդենու տնկումը կատարվում է մեքենայով, անճրաժեշտ է առանձնապեսխնամքովնախապատրաստել ձողը հ լավ ճարթեցնել դաշտի մակերեսը, Այդ նպատակովպետք է տնկումից առաջ կատարել կուլտիվացիաչիզելով ն զիգզագ փոցխով փոցխել, որից ճետո դաշտը ճարթեցնել տրակտոչ րային «արթեցուցիչով, լավագույն պայմաններ ստեղծելով աածիլողմեքենայի աշխատանքի ճամար:

ու

Միջակկավատվազաճողերը,գորշաճողերը,ավաղաձողերը խորճուրդ է տրվում վարել աշնան վերջին: Հողիճիմնական մշակության ճամար նղատակածարմար է գործադրել 4 կորպուսանի կախովի ՊՆ-4--35Ա մակնիշի «զախար» գութանը: Հողի գարնանայինմշակումը չիղելացումն է կամ փոցխումը, որը կատարում են ՅԲՋՏՈՒ-1,0 մակնիշի փոցխի օգնությամբ, ճողի վերին շերտի «ասունության ժամանակ: խիստպնդացած ճողերում ն առվույտից ազատված ճողամասերում ճանձնարարվումէ գարնանը կատարել կրկնավար, որից ճետո չիզելում ն երկարությամբ լայնությամբ

ւ

ժամանակ պետք չէ վարել ծանր կավային Ճճողերը,որովճետն մինչն գարուն դրանք խիստ պրնդանում են, Այդպիսի Ճճողերի վարը նպատակաճարմար է ձմռան կատարել վաղ գարնանը: վերջում՝

արծ

Կոուրույի բերքաճավաքիցճետո

մ.

նիչիպորովիչիբազմամյա

ուսումնասիրու-

խոնավությունը, սննդանյութերը,

այլե

առա-

Ի.

որ

տարբեր սնման մակերեսների դեպքում ուսումնասիրել մի շարք սելեկցիոն նոր սորտեր, որոնք ունեն բարձր յուղայհություն ն թսիիճամաճավաքվածություն:

րով,Հոկտեմբերյանի

Ա.

են

-

Տավբերիձեկ ե Գ. Ա. Սիմոնյանի տվյալնեշրջանի պայմաններում խորդենու ն բարձր բերք ստացվում է, երբ այն մշակվում է 8040 սմ Տ. ծ. սնման 805250 մակերեսով. սակայն Բադալյանի (1969), ինչես նան մեր կողմից ավելի ուշ կատարված ուլ, որ վարդաբո սումնասիրությունները ցույց են տվել, վարդաբույր խոր դենու ճամար Արարատյանճարքավայրի պայմաններում լասմ սնման մակերեսն է։ Ս. Գ. Բարսեղյանը վաղդույնը60560 ն Տ. 5. Ավագյանը(1972) երկրագործությանդիտաճետազոինստիտուտի էշմիածնի փորձարարականբազայում տական

են տարբեր տվյալներ:

են

արնի լույսի էներգիան: վելագույն չափով կլանում Բույսերի սնման մակերեսի ճիշտ ընտրությունըետք է Ճաշվի առնելով սորտայինառանձնաճատկությունները, որոշվի, ճողի բերրիությունը, մշակուբնակլիմայական պայմանները, ն թյան հ բերքաճավաքի մեքենայացման աստիճանը այլե. թերես այդ է պատճառը,որ նույնիսկ երկարաժլա ն բազմաթեվ ուսումնասիրությունների դեպքում, ինչպես Հայրենական, այնպես էլ արտասաճմանյանճետազոտողներիմոտ ստացվել

Ճողում եղած

թյունների ցույց են տվել, որ դաշտային պայմաններում բույսերից բարձր բերք ստացվում է այն դեպքում, հրբ տերեների մակերեսի գումարային մեծությունը առավելագույն աճի շրջանում մեկ ճեկտարիվրա Ճասնում է 40--60 ճաղզար են մշ, Այս դեպքում ո չ բույսերը միայն լավ օդտադործում

Ա.

Բույսերը արտաքին պայմանների ազդեցության տակ իո. փոխվելովընդունակ են օգտագործել չափով ն ձնով տարբել սնման մակերեսներ: Այս դեպքում նշանակություն ունեն նան սորտային առանձնաճատկությունները: Սակայնորոշակի պայմանների4ամար գոյություն ունի լավագույն սնման մակերես, որի դեպքում մեկ միավոր տարածությունից բույսերը ապաճովում են ամենաբարձրբերքը:

է,

ն մակ որ

նոր»

ճաջողու

1-37--2

Հէբրեդ Ք|2--

Հիբրիդ24

Հիբրիդ 4.7

ԳԱ

Հ.

60540

60540

60540

60560

Տաթ

.` Հիրբիդնճր

Հ:

Տջ

|

բերքըՆ

ՂՏ

35378

310,1|

478,2|

| 3588

| |

|

թա

0,395

0,210

0,391

0,086

ՀՅ ՀՅ

Հ Ը

մակե

ակոսի լ

Հ ՀՂ3 ՏՆ «ՆՀ Ա33

տարբեր եկամուտը

ն

լոպի եբեռային կանաչ զանգվածի, սնման

են ակոսում վրա կատարում

Խորդենինձեռքով տնկելու

մշ ներկայումս րինելարտադրությունում խորդենուն: դեպքու

որ

որոնք Հիբրիդները»

ծարկ է նշել,

բարձր

մուտ:

յուղա բարձր բոլորով ցուցանիշներով ղի որակական Հեղին Հետնեաբար, խորդենուն: դաբույր որ մեր Հանրապետ եհվրակացության, զանգվ ինչպես կանաչ պայմաններում թ բերք 27 տալիս Տաջիկական

ճիբրիդներ յուղաթու տանալներմուծված նան դրամ կ յուղի բարձր բերք, ինչպես

փոքրացմ ճետնաբարսնման մակերեսի

քա բույսերի տարածությունում միավոր

են Հիբրիդներըլավ արդյունք տաղիս դեպքում (ա սմ-ի սմ:ն նույնիսկ 60530

անման

Համար՝ լավադույն՝ խորդենու ապաճով է, որի տարբերակն դեպքում բերք,ապա ե բարձր յուղի վածի եթերային սնման

Փորձերի տվյալներիցպարզվել

ետնել,

որ-

երկարությամբ, ,ճատուկուշադրություն դարձնել կանոնավոր Հատված սմ

ստանալու վրա, շարալիեջ տարածություններ

գ)

10--15

ու

"

տարաժու-

րով նշում են բների տեղերը: Ակոսաճանվածդաշտում ճատման տեղերում ճողուրագներով կամ բաներով բացված բների մեջ տնկում են արմատակալները։ Արմատակալները բների մեջ պետք է տնկել ակոսի թմբի վրա՝ արնոտլանչի կողմում ն ճետեել, որ արմատնեիը ձավասարաչափ տարածվեն բնի Հատակին, ապա Ճողը լավ պնդացնել: Արմատակալները Հողի են 12--13 սմ խորությամբ: Տնկելուց Հետո ակոսմեջ տնկում ների մեջ ջուրը պետք է բաց քողենլ փոքր ճոսանքով, որպեսզի այն չողողի ակոսները ն թմբերը ծածկի: 8-10 օրվա ըննե ավելի անդամ չրում նն՝ մինչն արմատաքացքբում 3--5 կալները կպչեն: Արտադրությանը առաջարկվողտաժիլող մեքենան բավաէ բարում խորդենու տնկման բոլոր ագրոտեխնիկական սպաճանջները, սակայն մինչն այժմ սածիլումը բոլոր տնտեսություններում կատարվում է ձեռքով: մեկ Հճեկտարիվրա ծախանլովվ30--35 մարդիօրվաաշխատանք: խորդենու թյունները ՍովետականՄիությունում տարեցտարի լրնդարձակվում են, Հչետնապեւ ն աշխատատար պրոցեսները պետք է ամենուրեք մեքենայացնել: ԱՌՆ-Գ ՎԻՏԻՄ սածիլող մեքենան Հիմնականում նախատեսվածէ ծխախոտի ն մախորկայի սածիլման Համար: նրա դրում է Դ. Ս. կուկովանյ-- Վրասմոդեռնացումից ճետո,-տանի եթերայուղատու կուլտուրաներ մշակող մի շարք կոլտնտեսություններում ու սովխողներում այդ մեքենան միանգամայն իրեն արդարացրել է խորդենու ւլոնկման աշխատանքներում: նրա օդտագործումը, ինչպես նշում է Հեղինակը, Համեմատաժ ձեռքով կատարվողտնկմանՀետ, տալիսէ բան5--6 անդամ, արտադրողականուվորական ուժի տնտեսում է 0,15--0,30 թյունը Հասնում Հեկտարի մեկ ժամում: Մեջենայով տնկման դեպքում խորչուրդ է տրվում կասուսրել «եւոնյալ միջոցառումները. ա) տնկումից առաջ լավ փխրեցնել ն Ճճարթեցնելճողըչ մաքրել կոճղարմատներից մոլախոտերից, Բ) խորդենու տնկիները տեսակավորել րատ ստանդարավ՝

ա վրաս կուլտիվատորի

ակտորը

է

ն

Համեմա

աածիլող )ակտաճանիչ ընքանա: պետք ի

Լ

չբախտվիչ ավորությունը մեքենաներ

Հանող

10.

օր

Հետո

ո

ո

մոլախուտերն

աճում

են

արագ

խորդե

մոտ

որ

Ժ

կգ

աղոտ,

շ0

կ

կա ցենտներ

փաստը:

թյուն ստացվում է

.օրդանաձա դեպքում: պարարտացնելու Հողը

բերք այենաբարձր

Առաջավոր տվյալներըցույց են ոտությունների ն եթերայինյուղի

կալիում: փորձ տնտեսություններ

ունակվումէ

ստացված ծությունից

ասում է այն նկատմամբ,

միջոց

արդյունավետ թյան բարձրացման ձ է: Թե որքանէ նրա պաճանչ

Պաբաբտացում:

ույսերին:խորդենուկանաչ զ

իսկ

քն՝

տացումն

՛

այսին

ություն

այն ժամանակ, երբ

է Հատուկ ուշադր

ւմ

ե

կուլախվացիա ժամանակ ու գարնան-ամոան երեք անդամ, ժաման ոռեվավն Հիվա ւվայքարել տացիոն ջրումները, խնա դեմ: Պլանտացիանե ատուների ամառ դարձնել

խ

ընթացք վեդետացիայի վիճակում, թույլ քաղճան, չտա ե

Հողը

Խորդենուպլա նյռացիաների վերջը պ կումի սկսած մինչն բերքաճավաքժ

ար

ՄՇԱԿՈՒՄ

ՊԼԱՆՏԱՑԻԱՆԵՐԻ

Հնտո

ատուղել մնացա ՐԾանկումից սածիլնե սոնկել: տնկումից 14--15 ե, րնու նոր ար ջ ուլսերի տեղում տնկել առանձնա նախապես թաքոո նակով ճամար պաճ տնկման ոի Հիմնական չափով: տոկոսի առնվազն նակության

մ

'

ակոս պլեսղի

Ա ա քնա ԿԱթն արարտա

Հա

մեկ Հեկտարի «ամար օգտագործել

են

ֆորի Հաշվով):

բավական

Բ

տ՞

|

կ

ւքը՝ Հունիսի ի քան Հուլիս տչ ուշ)

կամ

"

չ

սուպերֆոսֆա

10---20-ը՝100--150

ճետ:

լռ նաբտալ ույումըՀեւոի՝ ըռաջին 100--150 կ տնկելուց երեք շաբաթ ո արա100--150 Կգ սուպերֆոսֆե սկզբին»նույն դոզաներո

չ ագրեգատվում բուսասնիչը։ Տ-40Ա տրակտորի

որն

դործադրել

սնուցում:Սնուցման բարտանյութով 4--4 ԿՌՆ-4»2մակնիշիունիվեր 5.38Մ «Բ

տացիայի

ն

4--5

թոչ

առո

է

Պե է խառնելջրի պետք որոցնելուց 10 լիտր գոմաղբաճե բերությամբ՝ ն մոխիր՝10 դույլ ջրի 22,5 կգ թոչնաղբ ակո են միջլարքային լցնում խառնուրդը

ց

կամ գոմաղբաշեղուկ պար փայտիմոխիր: Այս

վորական

տոննա

Խորչուրդէ տրվում

թոլն

գոմաղբաճեղու րարտանյութերը՝ վրա մեկ Հեկտարի

փով օդտագորժել

է

Համար պետք սնուցման եղ խորդենու տնտեսությունո նան

ն

առի

ը

Հիմնական Իյա մի որր

աթ,Հոր

լոոմն որմանծըը ամնիա-

իվա

պա

որ

այդ

է

տն

Մեկ տարվա

յ

:

խորդենու ընթացքում

Հաշվով մտցվել

կողմից" խորդ ինչպես նշում է Հեղինակը, տակ վարի յո աշնանային մտացիայում է 8 տոննա դոմաղբ

որ

Հողակլիմայականչափերը, վում է պարարտանյութե կոլտնտես «կոմունիզմ» շրջանի

խորդենագործ Հայաստանի ՍՍՀ խորդ ն Հայկական (Տաջիկստանի նման պայմանները

ունենալով,

ֆու

րգանածանքա առաջարկումվեգետաց յլ աելովակին արտանյու՞ նպատա ւ Հանքայինսնուցման սխեմանկար"ւ

մեկբայ Լ ո,

ոո "զի առնել ' :

ար

ւր

տոննա

. խառնուրդի բների մեջ լցնելու 0րդգանաճանքային է ճնկտարինաալ ՛ փում Հանքային պարարտանլութենրիխառնուրդով: Գոմա եո մեջ մտցնելուց մեկ օը առաջ պետք է լավ ֆոսֆատի նորմայի 2--8 մասի ճետ (36--54 կ յա րոմ Խորդենուտնկման ժամանակ են 0,3--0,5 կգ գոմաղբաճանքայինպարարտան ին քրե Համեմատաբարքեթն ճողերում Մե է քն մտցնել բների ոչ կարելի րարտանյութերը ամբողջ տարածության վրա. Այլ դեպքում պա չուեն, ապա կու տոր»մ թերը ճավասարապեսբաշխում սմ խորությամբ: ժածկում 8--10 եթե խորդենին տնկում են այնպիսի ճողամասում տեղ նախորդը խոտաբույանր չեն եղել, Հանձնարա ճանջքայինսպլարարտանյութերի ճետնյալ 850 կգ տուպերֆոսֆատ (լրիվ նորմա), 700--750կ կային սելիտրա ն 300--350 կգ կալիումական ա կալիումի կարիք ունի), Այս դեպբում վարի ւք ն նո են սուպերֆոսֆատի կալիումի մանակ տալիս Հեռ 2--84-րդ մասը: Տնկելու ժամանակ բուսաճողի ն ամոնիակային աաա բների մեջ լցնում են սուպլերֆուֆատ

բուսաճող:

ող,

աին կամ

պարա

1|3 մասը:

ւրից նորմայի րա՝լուրաքանչյո պետք է ժամանակաշրջանում

էլ սելիտրա նույնքան րոնների բրիռադն ները Առաջավորօղակ ուսա սնուցումը՝ կեսին: օգոստոսի

եթն րտավարի ժամանակ Հողում օրդանական տանյութ չի մոոցվել, անճրաժեշտ է գարնանը՝ ժամանակ լուրաքանչյուր բնում լցնել 1 կգ

չ»

ի /որաժառչյուր ազրովանոննե :

Ն

պարարտանյութ օդգտագորժումեն մնացորդները: Խորճուրդ: է որսում ամար ճատկացված խորդենու մանրա սիլոսաճատ մեքենայով ն պաճել րացնել մնացորդները ծածկի տակ։ Թթվությունն իջեցնելու նպատակով պետք է ավելացնել կիր՝ տոննային 20--25 կգ: Ըստ օրգանական պարարտանյութերըպետք :. Հող մոոցվեն մոցվ իմնականում աշնանը ցրատվարից առաջ, լուղ տոննա րաքանչյուր Հեկտարին 40--45 գոմաղբ կամ 50--60 տոննա խորդենու մնացորդ

"չիմա

գոմաղբ

արիան չխարիուհ

ոչխւորի գոմաղբ

աուայերֆոսֆատ

ոե-

իայն

ոչխարի գոմաղբ

ան-

ս,

Հր:

ք

չ1

սհպամմ-

բերի 10-ը

10-ից ճրատուսի

14-6

ՀԱարա 8 19

ճուլիսի 1-ից մինչե Տուլիսի 9-ը

ք

12-ի Հոնիաի

.-

այի

Մարո:

Մ

3.4

ն

ավելի։

շը

Տ,

ջա Հոկտեմբե է դրել

ե 3

երջին (ջ

ոարբերա րբոր

կե

ե

են

որ

աղոտ նպաստումեն թ

տվել,

ճատի: ժամանակ

աղոտ

կան

Սնուցումների լ բուլ նպաստում ավելացումը քանակի ավել

1194-1252

իսկ 2368--2423դրամիսաճլվաններում,

ու

թերի բարձրդոզաները քաշիավել քանակի հ ստերնների որտեղ մ:ոց տարբերակներում, 2-րդ կանալ զ թ.150.-180 ն Հ-60--90 կգ/հ, փորձի տար ըստ սի միջին բերքն

Փորձերը ցույց

մապատասխանաբար,

ս բերքի ավելացու կանաչղանդվածի ել ն յուղի 65,5--66,2տոկոսովեթերային 44,2--52չ0 տոկո

ե Նախավերջին Ա.

անգամ սնուցման Հունիսի 30-ը մայիսի, 30-ը կետները՝

վարիժամանակ

փորձեր ներում պարարտացման են 10 որոնք բերված Փորձիտվյալները» բեր էն տալիս որ կանաչզանգվածի ցույց է դիտվում այն զի ելքի առավելագույնը ֆոնիվ պարարտացմ որտեղՀիմնական մոց ցում: չանքային պարարտանյութ ձնո

ՍՍՀ ծչայկական

ներ

սնուցում ու

սրարարտանյութեր, Հ տարիների վերջին ձըր ագրոտեխնիկա, Հեկտարի Հոմքք բարձրբերքատվության՝

քային

ու

շրջան ե էջմիածնի Հչոկտեմբերչանի օղակներն մշակող խորդենի թյուններում մեծ դողա րի ժամանակ օղզտագործելով` `

րրա

Համ

Ա

ո

կնեԲորաթաոգյութ

չոՀ

՝

'

կա

այլն դրանցկենս քանակը, ընների

բերբիորակի ճամար խորդենու

է

պարարտանը երկարության միջչանդույցների աա քանակի րային պարարտանյութերի ճլո աի զուն կրճատվումբույսի բարձրություն լի արարատանյուքն օրգանական տարածությունը' Հանգուցային

օգտագործվել է 63 տոննա ամոնիակային սելիտրա սուպերֆոսֆատ ն օրգանական "'504 տոննա, ոչխարի թեր (գոմաղբ, խորդենու " դոմաղբ՝ 22 տոննա): աղբը տրվել է ոչ միայն ձորով, այլը մուպիրֆուգատի րի ճետ՝ լավ չաղ Համա գոմաղբը հախօրոջ փոտալու շիացնում են: Այս բոլո Հեկտարից բդենու կանաչ զանգված: ստացվելէ 45

միք Հինդե

իրորդ

չխարի ի

մ աղբ գոտ

ցորրո

ո

նավային որոն սուպերֆոսֆատ

-

ռուռլերֆոսֆասռ150

րորդ

Համակ

ոչխարի զոմագբ

ամոնիակային

իա երկրորգ սուսլներֆոսֆաւո

Առաջին

ռելի տրա

ամոհիակային

Ջ

Քանակը, Սնուցման կգ ախարաացման ժակետը

յութեոի տարբեր ղոզաներիոաումեասիռությունը Հանքայինպաճաոտանյութե «կոմունիզմ իզմ» կոլտնտեսության պայմաններում Տաջիկստանի

Աղյուսակ8

՛.

6.

Տ.

4.

3.

2.

7.

Ւ| 90

3 30

սնուցում ցո

օր

օր

20272|

Ը3Յ0

(1-ին

օի

սնու-

ետո)

թ30

Ք30

՛

343,0|

ետո) Գ Խ30 Ք3ց (տնկումից 30| Հետո) -- ԱՇ60 ք30(2-րդ ք ի ուցումից Ժ44,3 | օր ճճառ)

((ոնկումից

Ֆոն--ռնուցում օր

Դ ԱՅ0 Ցումից 30 օր Հետո) 1.30 (2-րդ սնուցոմից7 30 «օր Ճետո)

Գ ՎՅ0

(ոնկոմից

ի

ետո)

Ւ|

245,8|

248,3

-

|

18,6|

անա

13,8

-

Հ

Կ

66,2

65,5

|

լ

|

(1-ին սնհուցու300,0| 44,8 | ետո)

Ֆոնի սնուցում Ւ|30

մի ից 30

Խ 30 130

(տնկումից

ճետո)|

օր

թ30

Հեռո) Ւ50

օր

(տնկումից 40

Ֆոն-Է սնուցում

Ի

Ւ| 30230

է

-

-

Տ ՝

ը

0,108

0,109

0,098 ,

0,100 ,

0,153

0,114

ՀՀԴ

:

-

32,2,

մ2,3

շ

26,4

24,6,

աք

29,0

24,4

Վ

ԵՀ

-ծ«

-

52,Փ

44,2,

8,2

0,8

18,3

ՏՅ

կրեւ-|

`

Հ

ԱԿ

Ց: ՏՅ

:3

|

:

|ՆՔ

4ՀԱԱՏՎՀՅՐՎ

Հ.Փ

ՅԱՐ

Հ

(արժատակալների

սնուցում

(տնկումից

Ֆոն

ո

-

12/1 ՀՏՀ

"Հաա Գ` ՀՏ` Հ Հ

-

ենդունվել 235,8| "րոլես կոմից առաջ ֆոն)

է

ցրատշտերկիտակ

տոսչիչ

Ք80Խ60

Ս

Տ

իչ3

ծրքջ:տարվամիջինը

(բստ Տ

28312.

: ՀՅ

եթեբայինյուղի ելունի վբա

Փորձի տարբերակը

Ֆոն-

:

Հ

Հ

բԵոքի Ն

Բի ազդեցությունը վառդաբույբխոոդենու Հանքային պաբաբտանյութե

ն Աղլուաակ

Հ

(ՏՅՏ|

`Տ

-օ--

90,2

`

՞

Հ

՛

որ

այդ

պ

ը

տատված է,

նան

որ

պա աղզոտակա

երկրորդայիններից: չ կուլտուրանե եթերայուղատու կայանում կատ Հետազոտական ն

բար

իսկ Հիմնականընձյուղներից»

է բույս ի լավ Հասո նորման նպաստում է, Հեղինակիփորձերից պարզվել կ ԽՔԱ-ի փոքր դոզաներիդեպքում ձ

խիզը' Մբա բույսի վրա ցողունների

կա քանակից Պարարտանյութերի

1,8--7,8.:

է ստուգիչի տարբ ե վել քանակդիտվում նացածընէ բարձր պարարտա բացասա կա 5--7), որտեղ ստուգիչից

Է չոր

Է

տերննե

է.

--

Դ

անցի պար

քանակը Տերնների

դեր ունի դեղնող կարնոր են տվել, ցույց տությունները

շ

92,1

92,1

90,2

91,5

91,3

8 55

`.

89,3

|

-

|ՏՅԵԼ 25

"3

`

`,

՞

Հ Հ

Էլ --

`

տ

ությունըվ ազդեց պաբաբտանյութեռի Ն Հանքային ե կենսունակությ դաշտային Տ. Շ. Բուդալյտ տնկիների (ըստ

ն

խառնած

,

-

է,

մ

որ

,

:

:

որդենու Խրո ոլ Գրեթե նուն օրինաչափությունն է նկատվե մ չափման տվյալներում. Ա 150 Ք 90 160 սաղարթիտրամագծի տարբերակում թփի տրամագիծը, ստուդիչի ամեմատուսմ-ով: թյամբ, մեծացել է 10,0--14,3 պարարտանյութերը Հանքային ղգալիաղդեցություն են ունենում նան խորղենու կանաչ զանդվածիբերքատվությանն յուղայնության բարձրացման վրա: ինչպես ցույց են տւսվիս ուսումնասիրության արդյունքները (աղյուսակ 12), խորդե-

ռումից:

նվաղագույն փորձարկված տարբերակներից Պարարտացման «ամատեղ կիրաարդյունք ստացվել է Ք 90-ի ն 60-ի

ր

ների տվյալներից է,

Ֆ

ն ն կալիումական պարարտանյութերըտրվել ոսֆորական են աշնանը ցրտաճերկի ժամանակ, իսկ ազոտականը՝ վեղետացիայի ընթացքում երեք սնուցումների ձնով: Բ բարձրության ն սաղարթի տրամագծի չափումույսների պարարտանյութն "իր մու Կոբո նշվ պարզվել պարզվոլ որ նշված յալներից ր ոն ոոն դրանց Համակցություննրը որոշակի աղդոցությու վրա Բերքաճավարի կախօրնելել բույսերի աճեցողության հն տվել, որ ք չ միայն չափումները ցույց յակին կատարված ճա150 ստուդիչի տարբերակիցբույսերի բարձրությունը, Ւ| Վ սմ-ով, իսկ 150-ի ն մեմատությամբ, ավելացել է 4,8--2,5 սմ-ով: վավագույն թց0.ի Համատեղ կիրառումից՝6,1--9,0 տարբե ունք Վ150 ի աթար է ստացվել ՆՆ 11 ի Ա ավելացել է 4,4--14,1 սմ-ով: բարձրությունը դեպքումբույսերի

Լ

8. Անի փորձարարականրբաղայում Հ. կ. Գրիգորյանի, Հ. լոյանի ն Ա. Թ. Մանուկյանի կողմից տարվել են ուսումն աճետնյչալ տարբերակներով սիրություններ ւպղարարտացման Ե90 1160: Վ150 Վ 150, Վ150 Թ90, Ք90, 60,

-

Ւջմիածինստիտուտի դիտաճետաղոտական երկրագործության

:

բարձտալիս խորդենու կանաչ ղզանդվածիբերքատվության ն յուղի ստացման տնսակետից: րացման եթերային Ճարցի պարզաբանմանճամար. պարարտացման խորդենու

բն

բարձրացման բերքատվությանբարձրացման

ունենում

խորդենու կանաչ վրա, իսկ ֆոսֆո են նպաստում հքերային յուղի րական ւզարարտանյութերը մնացորդների կումպուսորճանքախորդենու ավելացմանը: է Հետ ան լավ արդյունքներ լին պարարտանյութերի

նգվածի զանգվածի

են ազդեցություն արդյունավետ

ն

0,2

ց:

47,5

ոտի

Ք.

ո

Ա.

Բ.

ք

:

|

ն

րելուց:

վածի

ու

եթերայուղի բերքատվություն ժ Ճողի նախացանքային մշակության տնկանյութի Հաջող ըն կատարելուց, ժամկետից որակից: այլի ւնկարկ ժամանա փխրեցման աշխատանքները

Վարդաբու Քաղճան-փխոհցում:

'

Խորդենու Ը 18-Խ-4 ճիբրիդի Ի 270 արդ մշակման դեպքում տնատնասկան մՄում է 6602,2 ո/հ, ստուգիչ տարբե կամ 2298,7 ո/ճ-ով ավելի:

,

մեկ բույսի կշիոր,կանաչ զանզվածիբե ելո կանաչ ղանդվածի (288,6 ցն) հ ե կգն) առավել բարձր բնրբատպութ 2 սնուցման ձ Ք 120 Ա60 ֆոնի վրա, Որ ներմուծման դեպքում: Ստուդիչի Համեմատությամբ այդ զանգվածիբերքը կազմել է 1351 ցն եր՝ 48,5 կգկգյճ ղինը

Է

..Բ.

Ման 1վալայանը նւն. Թ. Մանու աղուռի բարձր դողաների ավելացման

Ուշագրավճետաղոտություն են կա

էու լունքի

90 116 ռում: ՎԱ50 Ք90 տվյալներում: րակում ստացվել է 41 կգհ ավելի լուղ,

է

Խո

ն

կալիումական եթե ֆոսֆորական ե օգտագործումից բերքի միաժամանակյա դրանց ճամատեղ մու նկատվում, աւա եր անդվաժ կանա որդենու Հ Հեւտ՝ ' ն ցեն տոկոսով կամ լացնում է նկատվ նույն օրինաչափությունն

է

ազորի, ընդամենըԼո" կազմել ֆորքորի

:

րով,

նին Հատկապես զգայուն է ազոտի նկա ք տվյալ .: Է մ իջին ե: ոէ 68 տարիների քում, ստուդիչի Համեմատությամբ, յո բից ստացվել է 141,2 գ Հավելյալ բե բո Ժեի Համ ւ. Համատեղ

ն

Առաջին տրակտորային կուլտիվացիան(երկարությամբ ձեռքով փխրեցումը պետք է կատարել լ 10-12 կատարել օր անց կպչողական յրումից «ետո. միջ-. երկրորդ կուլոիվացիան, որից անմիջապես ետո ն շարքերում միջբուսային տարածություններումքաղճանկատարել: 16--Ձ0 օր ճեւտո պետք է կատարելերրորդ կուլտիվացիան, ապա քաղճան, որից Հետո Հանքային պարարտանյութերով սնուցում: կաՓխրեցումը շարջերում, թփի շուրջը պետք է զգույշ

ալնությամբ) ու

Է

տարել, որպեսդի խուսծրը մեխանիկական վեռավածքնիր» չոտանան։ Այն ճողամասերում, որտեղ դժվար է շարքերում տրակտորայինկուլտոիվացիակատարել (երբ խախտվել են ել 1է ձեռքով մ մ իի պետք կատարել 8--12 ԿԱ սմ-ից ոչ պակաս: քաղճան-փխրեցում՝ խորությամբ:

շու տարածությունները), է ՄԱիքոք,

Խորդենուառաջինքաղճան-փխրեցումըպետք է կատարել սմ-ից ոչ պակասխորությաժբ, այնուճետն նայած ողի վիճակին ն բույսերի զարգացմանը: խուսափելու ճամար խորդենու Բույսերիվնասվելուց վեր-ջին կուլտիվացիան կատարել մինչն միջշարքերում ճյուղերթ ն թերի տերեներիիրար միանալը: Թիերիվերերկրյա մասի խտացմանը ղուդընթքացդադաբեցնել կուլտիվացիան, իսկ ծողուրադով քաղճանչ-փխրեցումըկատարել միայն մոլախոտերի աճման ե ճողի կեղնակալման ժամանակ: կուլտիվացիայի կամ ձեոքով փխրեցման ժամանակ անէ կուլտիվատորի ճրաժեշտ բանողօրդաններն Ճճողուրադները ամեն անդամ սրել: վեգետացիայի ընացքում կատա-Հրել 3--4 կուլտիվացիա ն 8--4 քաղճան-վխրեցում, «նձել միջնակների,առուների եղրերի մոլախոտերը:

.

ու

ներկայումս գիտաճետավոտականկ փորձնական լայն են կատարվում դեմ քիմիական աշխատանքներ մոլախոտերի պայքարի միջոցների մշակման ուղղությամբ: Մոլախուերի դեմ որպես քիմիականպայքարի միջոց Գ. Ա. եսվանջիան ւ Ա. Ձ. Սեպաշվիլին (1968) առաջարկումեն խորդենու պլանտացիաներում օդտագործել ամինոտրիազոլ, դալապոն ն նատրիումի տրիքլորացետատ ճերբիցիդները. Հեղինակները 86.

իսկ դալապոնը 15 ---20 0-Պո (ազդող նյութի օգտագործելու դեպքում, մոլախուտերիոչնչանալու 4ետ մեկն որակական փոփոխությունտեղ, եթերայուղի քանակական ներչեն նկատվում: ջբումներ:Արարատյանճարքավայրը բնոՎեգետացիոն րոշվում է չոր կլիմայով ն ջրային պաշարներովապաճովված չի. ուստի խոնավությունըճողում պաճպանելու ն ոռոգումը ճիշտ կաղմակերպելու ամար ջուրը պետք է օգտագործել գոնում են,

ամինոտրիաղոլը

որ

:

:

.

չ

կգ/ի տրիոքլորացետատը

խիստռացիոնալ' Ջրումների թիվը

ն

Հաշվում

ժամկետներըսաչմանում

մեջ տնտեսության յուրաքանչյուր `

բոտ

են

տեղերում

ճողային կոնկրեւո

ութլան, Թեթնե ե . Թեք մեջրերի խորության, ն ստորերկրյա պետք խանիկականկաղմ ունեցող Հողերում պլանտացիաները է չրել ավելի Հաճախ, մինչդեռ ծանր Հողերում չրումները պետքէ կատարել ոչ Հաճախակի: խորդենինակոսներովչջրելիս պետք է ջուրը բաց թողնել փոքը շիթերով, ՀավասարաչավիխոնավացնելովՀողի ամոռողման ժաՋրի ծախսումը յուրաքանչյուր բողջ մակերեսը: մանն պայմանների

ն

է 800--17000 խմ մեկ Հեկտարին: մանակ կազմում կայանըբազեթերայուղատուկուլտուրաներիՏաջիկական ճանձտվյալներով 4եւտաղոտությունների տարիների մամյա նարարում է ջրման ճետնեյալնորմաները. այն ճողերումչ որսմ խորության տեղ ստորերկրյա ջրերը գտնվում են 20--90 վրա՝տալիս են 4-5 ջրում,մինչն 150 սմ խորության դեպ150 «ստորերկրյա Քում՝ 6--8, սմ-ից ավելի խորը՝ 8--10, ն խոր ջրերի շատ դոնվելու ամառվա բարձրջերմաստիճան12 ն ների դեպքում՝ ավելիանգա: բերԱրարատյանճարթավայրի խորդենու պայմաններում Քատվության ճետադա բարձրացման գործում կարնոր նշանակություն ունի ջրման ռեժիմի ճիշտ ընտրությունը:Այդ իսկ

Հ. պատճառով

ն.

ն Հ. 8. վիլոյանի Փրիդորյանի,

Ա. Թ.

Մա-

են

ճամւասպանուկլանի կողմից երկար տարիներ կատարվել ուսումնասիրությունտասխան ուսումնասիրություններ, Այդ ների Հիմնականնպատակն է եղել պարզել խորդենու ոռոգման լավագույն ռեժիմը, այսինքն՝ ջրումների օպտիմալ թանորման: նակն ու

դրվել Փորձերը

հըկրադործության դիտաճետաղուտական

են

ինստիտուտի էջմիածնի փորձնական բաղայում։ րումները կատարվել են դաշտային սաշմանային խոնավունակության (ԴՍԽ)50, 60, 20 ն 80 ։ռոկոսի սաճմանննրում: Աղյուսակ 12

Ջրի ծախսըխոբանաոդմետոշեբով ՝

Ը

Է Յա

Վեզետացիոն

Հ"

ջրումների Թիվը

|1

՛

ն

չիի քանակը, խմ

ռ

Ը

-

տոկու

|

Դն

60--»-0-.-

80--»--

|

| 145108)

|

Ը

«2|

72|

ճ6|

5»

|

տ

ՆՏ

կաթ

:

լ

|

Հ

|

Է

|

|

|

Այդ ուսումնասիրություններից պարզվել

է

(աղյուսակ 13),

|

տարբերակներն էլ մուռավորապեռտոռողմաննույն են ջուր ստացել,սակայն տարբեր քանակով,այնորմայով 50 տոկոսի դեպքում 3 60 տոկոսի սինքն՝ ջրում, դեպքում՝ որ

բոլոր

Ալյուսակ

վրան (ոեր

կանաչզանգվածի Ոոոգմանազդեցությունը խորդենու բեոքի մաշվա միլին ազյալնետք)

աա

ՏարբերակներԲճնրքը,ցն ։

տոկոս

(ԴՄ)

358,2

Հավելումը

Ա

տոկոս

րանը, կգ/ճ չ

-Կ

-.

36,6

42,5

13,3

38,8

60-»-

403,7

20Հ-թ--

445.5

89,3

25,1

42,2

80--»--

500,4

144,2

40,5

47,3

Հ

խավոր

նա

«350

6 ն 80 8 չրում: տոկոսի դեպքում՝ տոկոսի դեպքում՝ են տվել, որ ջրման ոհժիմբ Ուսումնառիրություններըցույց որոշակի ազդեցություն է թողնում նան բույսերի կշոի, ցողունների քանակի, բույսի բարձրության ն սաղարթի ստրա մագծի վրւս: պարզվել է, ոո Արարատյան Ռաումնասիրություններից կանաչ վպանգվածի ճարքավայրի պայմաններում խորդենու բարձր բերք է ապաճովվում, երբ չջրումներըկատարվում են դաշտային սաշճմանային խոնավունակության 80 տոկոսի դեպքում, յուրաքանչյուր չրման նորման կազմում է շուրջ 500 խմ, իսկ ոռողմանը՝ կպչողականչրի Հետ ժիասին՝ 5000 խմ, Միաժամանակպարզվել է, որ ջրման ռեժիմը ռրոշակի ն է թողնում ժ ն զդեցու զղրցություն նում նան մ տարածությունից բռ այսինքն՝ բերելունքի յուղի վրա, կանաչ զանդվածի տացված

4,

-

է բարձրացմանը ղուդրնքաց քասովության ավելանում

ստաց-

վող յուղի քանակը:

խորդենի մշակող Հանրապետության

տնտեսություններում

պետք է խատորեն պաճպանելվեղետացիայիժամանակաշըըջանում ջրումների ճերքականությունը ն թույլ չտալ, որ ճողի

է աղղդումբույսերի միջին Հորիղոնը չորանա. դա բացասաբար ե ղարդացման ճումքի բերքի վրա: խորդենուբերքաճավաբից 2--9 շաբախրառաջ պետք է դադարեցնելջրումները:

ԽՈՐԴԵՆՈՒ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ, ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ

ՆՐԱՆՑ

ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ

մեժ Խորդենուն

վնաս

տեսական վնասատուներ

նն ե

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

տալիս

|

դյուղաոբնբազմաթիվ

ԼատՎ. Դ. ճիվանդություններ:

Վողոլագինի (1968), խորդենուն վնաս պատճառողվնասա-

սռուների թիվը կազմում է 55, իսկ Հիվանդություններինը՝9: վնասատուներիցճատկապեսվտանդավոր են կարադրինայի ն աշնանայինբվիկի թրթուրները, ինչպես նան լվիճը, իսկ Հիվանդությունննրից՝ քառամումը, մոխրագույն բորբոսը, սհ ռտիկը ն արմատային սե փտումը: կարադրինայիթրթուրն ունի բաց կանաչ դույն, զլութը սն կամ դեղնա-չ մարմնիկողբերից ունի մոխրագույն կետերով,

ճամար օգտագործում

մեծ

են

|

-

են

ն զարգացումը

1վիճներնաշնանը մեծ

ն

վնաս չեն ճասցնում, բայց կարող նախ վարակվում են մոլախոգցել բերքի որակը:մվիճով տերը, որտեղից վնասատուն փոխադրվում է խորդենու վրաւ Այդ վտանգի կանխելու նպատակովպետք է ոչնչացնել խոր79

են

:

վնասումլրիվ կաղմակերպվածտերե-

ու

ներին, սակայն տեղափոխվելովբողբոջների հոր առաջացած տերններիվրա, կարողանումեն մեծ վնաս ճասցնել խորդենու պլանտացիաներին:

նրանք ավելիՔիչ

դադարում է լվիճների մասսայական աճն

Ամառվաընթացքում օղի բարձր չերմաստիճանիդեպքում-

են Մնում:

Լվիճով վնասված բույսերն իրենց աճով առողջներից ետ

մասում

մասամբ կպչում է տերնի ներքնի ճատկապես աճման կոնի երիտասարգ տերնների վրա ն սնվում է տերնի ճյութով: Ինտենաիվ ծծելու ճետեանքով տնինները թուլանում են, դառնում գանգուր ն երբեմն չորանում են հան երիտասարդն թույլ զարգացած բույսերը: էվիճները Հիմնականում ապրում են խորղենու տերնների վրա մեծ կուտակումներով (գաղութներով):

Խորդենու լվիճը

տալու

առվուրո կամ որեէ մոլախուտ։ Այս վնասատուներիթրթուրները լավ են ուտում գրավչանյութը: կանաչ դրավչանյութը թրջում են մկինդեղային նատրիումիլուծույթով՝ 50 լիտր չրի մեջ խառնելով 400 գրամ թույն ն 500 գրաւ ալլուր:

կանաչ դույն

տա-

Թրթուրներիմասսայաբար երնալու ժամանակ յուս Ճողամասերիվրա նրանց անցումը կանխելու նպատակովՃողամասերի շուրջը բացում են ակոսներ, որոնց մեջ շաղ հն լիս կանաչ գույնի թունավոր դրավչանյուք. գրավչանյութին

ցանման:

`

մոխրագույնշերտիկներ,մաշկը ծածկված է մանր փշերով, Բվիկների, ինչպես նան կարադրինայիդեմ օգտագործում 12 տոկոսանոց են փոշի:Առաջինփոշոտումը չեքսաքլորանի են կատարում թրթուրների երնալու շրջանում, իսկ այնուճետեն Վնաանճրաժեշտությանդեպքում կրկնում են 5--6 օր ճեոչ են ուտում սատուի թրթուրները խորդենու տնհրններն կողբեբից ն երբեմն էլ մեջտեղից, որից դրանք դառնում են ցանանաբազինը

ն

նիկ

սունկը,

է նան վանդությունը ճայտնաբերվել միածնի բոլոր տնտեսություննե

Վ/ՍՀ բուսաբանական

թվականին Հոկտեմբերյ ինստիտուտի տաբանական այգու տերիտորի

ճճաիլոճ Է1ճե

անգամ նկատելեն Ա. Ա. Բաբայան

Մ6րէլոլ ատ

Խորդենու Թառռամում Ճիվանդ

պայմաններում լայն չափերով տար ռամումը: Բացի այդ, ջերմատնայ սն ո վում է մոխրագույն բորբոսը, տումը: Վրաստանում այչ տիվա վարակվում է նան դաշտային պայ խոնավությունըբարձր է:

Սնկային ՀիվանդություննՀ

դեմ Վվիճի

Նիկոտինսուլֆատը Ճեղուկ է, որը կոս նիկուին։ Լուծույթը պատրաստ թյամբ, ինչպես անաբազինսովլֆա

օճառ:

Անաբազինսուլֆատի լուծույթ վերցնումեն մեկ լիտր ջրին 5--Տ դ

են

դեմ քիմիական 1վիճների պայ

միջոցներից ձ այլն:

սրսկումը պետք է կ տրովճետն լվիճները շատ արագ են արսկման պատճառովկենդանիմնա նորից վարակել ամբ ժամանակում վում է սրսկումը կատարել վաղ առա վա տաք ժամանակվերոճիշյալ թույն ները կարող են վնաս պատճառելբ տերեների այրվածքներ: եթե սրսկո պետք է տերնների չորանալուց ։

մոտակայք գենու պլանտացիաների

Քուսականությունը:.

այդ

Վեզետացիայի

ու

է, Հիտիճանաբար ճիվանդ բույսերի քանակն ավելանում նչոնճամար խորդենադործական վանդությունը կանխելու սություններում սլետք է կիրառել ճետնյալ միչոցառումներըո 1. Խորդենու պլանտացիաների ճամար ճատկացնել քառամփմոան առողջ Ճճողամասեր: աղզատ՝ ճարուցիչից -. չվակտրոններ պատրաստելու Համարառանձնացնել րակված ճողամասեր կամ ինորել թույլ վարակվածՀողա ասերի առողջ տեղերից: 4. ընթացքում արմատաճան անել ե դաշՎեգետացիայի տից Հեռացնել թառամման ճեհտնանքովչորացած, վերամշակփան Համարանպետքբույսնրը: 4. Հիվանդության սուր արոաճայովելու դեպքում ճիվանդ 5--10 օրը մեկ անդա Հայվաբույսերը ռիսւռեմուոիկաբար բել ն ուղարկել գործարան վերամշակմանճամար: 5. 2--4 անդամ ոնուքելՀանընթացքում բային պարարտանյութերով(ՎԵԽ)։ Վերչիններսբարձրացնում են բույսերի դիմադրողականությունը, ավելացնում կանաչ զանդվածըը 6. ճետո կատարվելիք վարի ժամանակ Բերքաճավաքից ճավաքել ճողում մնացած խորդենու մնացորդները ն Հեւացնել դաշտից: Արմատներիսն փտում ճիվանդության ժամանակ բույոն աստիճանաբարդեղնում է, Հետո ճյուղերը քառամում են չորանում: Հիվանդությունըճիմնականում ընթանում է 4ետենյալ կերպ. սկզբում սնանալով ոչնչանում են մաղարմատները, Հետո ճասնում արմատարմատավզիկին,այնուճնտան հերի վրա փտում է կեղնը, փայտանյութըդառնում է սն գույնիւ

առ-

ՀիվանդությունըՀիմնականում արտաճայտվում է ճունիսի վերջերից, երբեմն ճուլիսից ն մինչն վեգետացիայիվերջը

նում

բոտ վոտանդավոր Ճճեղինակի, Հիվանդությունով. է տեսակը: ռաղդուլա Պելարդոնիում ավելիՔիչ ճիվանդանում

Հիվանդության առաչին նշանները արտաճայտվում են բույսի ցածր ճյուղերի Խրոշչտերնեների որից «ետո դեղնումով, են: բոլոր բույսերը րիվ չորանում տերեներըդեղնում ն սլա Տ. 5. Ավաղյանի(1921) կողմից կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ խորդենու տարբեր սորտեր, ճիբրիդներ ն տեսակներ տարբերչափով են ճիվանդա-

|

' |

փտում

կորվա

վարակվածկտրոնները ծաժկվում

ֆո

ԲԵՐՔԱՀԱՎԱՔԸ ԵՎ ՀՈ

շուրջ

8-ից

ստարիչորից

Գ.

Չալոն (1928) նշում է, որ Ալժ թացքում խորդենու կանալ զանգվա որումո̀ւք տարվում է 3 անդամ, ըս ժա Հովվում է առաջին բերքաճավաքի ճերը (1931) նույն երկրի պարաննե

թա ւոնկարկները անկման պատճառով

մշակվումէ

երկրներում ճարավային խԽորդենին

ԽՈՐԴԵՆՈՒ

օդափոխել:

փչացած կտրոնները,իսկ զլխավորը՝ պանել օդի նորմալ խոնավությունը

ախտ ռսանոց լուծույթովնախապես ե Հեռա Հելուռդայում ճատակը: տերը

սրայքարելունպատակովպետք է

ւղեղիկներով:Մոխ նամոլխրագույն

են՝

են

ւտսրածվում արագ վանդություններն Հի չերմասունը վատ է օդավփոխվում:

հ

Հիմնակա

րոնների վնասվածմասերում

բորբոսը Մոլխրագույն

Հիվանդություններեն առաջա Այդպ ների վրա նան ջերմատներում: ոն վումը ն արմատային դուլն բորբոսը 21717 դաշտայինպայմաններում: "Շատ

լցնել չճանդած կիր:

ին

հրնալուդեպքումժամանա իսկ Հեոաց Հիվանդբույսերը, ճեռացնել

կյա Հիվանդությունը ն նրա դեմ Քիչ Ֆեն ուսումնասիրված: Որպես նախ ռում 2Ճանձնարարվում է դաշտերում տնկ կիներ, խուսափելխորդենինցածրադիր ղամասերում տնկելուց: Չի թույլատրվ մի քանի տարի միննույն Հողամասում

`

ալներ, որ առաջին տարում մեկ ճեկտարից ատացվածեթեչրայուղի ելը կազմում է 10 կգ, 2-րդ ն 3-րդից՝ 30-35

4-րդից՝ 25--28կգ, 5-րգից՝

-7-րդից՝ 6--10կգ,

կզ,

20--55

կզ, 6-րգից՝ 15--208գ,

Սովետական Մրբությունում

Հիմ-

խորգենու

ձականում կատարվու է Մեկ անդամ, բերքաճավաքը բացառությամբ Վրասստանի որոշ շրջանների, որտեղույն չ ան-

կատարվումծրկու

քատ ծ. ե.

ն Մ. Վ. Չիկվանալյայի Կոտլյարովի (1865), զրկնակի բերքաճավաբը վեգետացիայի չի ավեընթացքում վացնում կանաչ ղանզվածի, ինչպես նան նթերայուղի ՀամախառնԲերքը

գամ:

«ռում

միավոր տարածությունից, այն Սակայն

է Հետագա մեքենայացված

նպաս-

նան ժշակությանը, ինչպես կանոնավորել Ճուժքիմատակարարումը

է լինում Հնարավոր վերամշակող գործարաններին, ՀայկականՍՍՀ ԳԱ ն ագրոքիմիայի սպրոբլեժների 4իգՔոպոնիկայի ինստիտուտի տվյալներով, Հիդրոպոնիկայի դայաճեցվածխորդենու

ժանննրում անգամ,

«որել

բերքաճավաքր կարելիէ

կա-

Տաջիկոտանի, ր Հայաստանի Վրաստանի խորդենիմշակող առաջավոր տնտեսությունների է տվել, որ փորձր Ցույց դործարանի Հետ նախապես Համաձայնեցված բերքաճավաքի ,

գրաֆիկի բացակայությունը, փոխադրական միջոցներովու բանվորականուժով ապաճովված չլինելը, բերքաճավաքի այլ «րորագաներիանբավարար լինելի պատճառ էե

ա

ա

9ովի զործարան ն

Հումեթնրայուղիեգառնում

ոԻոարար :: արքան աան նն

ո

լինի եթերայինյուղի կո

Ճումքըշուտ ՀասՍորամշակվի, այնքան թիշ

ատար

075 ԱրքԻ Քերջաճավածից

դնտացիոնջրումները,

աղդում

։ դաղարեցնել վեէ բնրքաճավաքը կատարել ,

ի պոտք

ն

եղանակին, Խորդենին պետք է կտրելռուր կավ մանդասեկատորով դով, րստ որուփ՝ բույսերի բոլորտերհակալածկանաչցոզուններք կարում են, թողնելումրայններջնի փայտացած Զի Թույլատրվում Ժասերը: բերքաճավաքը դատարծլ Ճճողզուրադով, ինչպես Հաճախ անում են փ ի շարք տնտնռություննեԲ բում: Մյս դեպքում Ճումօիորակը վատանում է, ջանի որ

չոր

պարզ

փորղենու կանաչ զանգվածի Հետ խառնվում են չոր ցողունների, ճյուղերի ն այլ մնացորդներ: կտրելուց Ճետո կանաչ զանգվածըպետք է դուրս բերել դաշտից, Հոսքքը փոխադրել գործարան՝ վեքամշակմանճամար:

ըթնրայուղային

դեպքերը, երբ խորդենու Հումքի ՀավաՔիչ չեն այնպիսի այս կամ այն պատճառներով ձրձգվում է ն վաղ աշկանաչ ղանգվածը ցրտա-չ նանային ցրտաՀարությունննրից ճարվում է: 8րտաճարված դաշտից նույնպես Հումքը պետք ն ուղարկել վերամշակման, Հ անմիջապեսճափվաջել Քը

ցույց էն տվել,տր արդյունքները Փորձերի

խորդենու տեբնեներիյուղայնությունը վեգետացիայիտարբերշրջաններում կայուն չէ. եթերայուղի առավնլազույն պարունակությունը նկատվում է սեպտեմբեր ամսվա, սկզբներին, սակայն բերքա.ճավաքը կատարում են սեպտեմբերի վերջերին կաժ չ2ովեմբերի սկզբներին(նայած տարվա պայմաններին), այսինՔըն՝ կանաչ զանգվածի առավելագույն կուտակման ն Հնտնաժապես եթերալուղի ընդանուր ելի բարձր քանակության

մանակ:

կանաչ զանգվածի բերքը Խորդենու

գործարաննընդունում ունեցող ՀաշվարկայինկոնդիցիաներինՀամաՀումքը պետք է Համապատասխանի սլատասիխւան։ Հետնյալ է գոյություն

պպաճանջներին.

արտաքին տեսքը պետք է թարմ լինի, տնինակալաժ կանաչ կոշտ ցողունների ն ճյուղեառանց րի, գույնը՝ վառ կանաչ, «Հոտը՝ միայն խորդենուն Հատուկ բուրմունքով, որ Հիշեցնում է վարդի Ճոտը, առանցկողմնակի

մասձրը փայտացաժ

խառնուրդի:

Բորբոսնածբույսերի, Ճլուղերի, ցողունների կամ

կողմուրիշ եթերատուների խառնուրդի առկայության դեպքում խորդենու գործարանը կարող է չընդունել: Ճճուսմքը նակի բուրավետ նյութերի

ն

Խորդենուեթերայուղը ստանում են բույսի վերերկիլա կաԽալ զանզվածից, չրային դոլորշիների օգնությամբ, 4-5 մթնոլորտ ճնշմանտակ: Թռրումի, որը կատարվումէ 1,5 1 ծավալով մետաղյա դլանաձն սարքերում, տնում է մոտավո35

Մլությու-

թ. խորդենու ճումքը Սովետական

վերամշակվում ձր 15

Մինչե

արտադրողա-

.

է 50

|լ

է

տր

ճարկ շն: ինչպես մեր (Ս. ժ. Բարսեղյան, ՏԻ: Ավագյան, 1925), անպես էլ խորդենի վերամշակող

Ճասսնում

է 0,095

ժամկեսների խախտումը: Սկսած սնպԲերքաչավաքի

Չ-րդ կեսից վերջացրածՊոկտնմբերի անհմբերի կեսի առաջին փոխարեն արտադրության ո" լայմանեերումի բերքաճավաքը: կատարում են ՀիմնականումՀոկտեմբերի2-րդ կեսից:

7.

պաժր ելի պատճառները ծթերայուղի Հետնյալնեն.

Հոկտեմբերյանի գործարանում միջին Ճաշվով ստացվել է 850, իսկ էջմիաժեի գործարանում` 690-810 դրամ եթերայուղ:

950.

մենչե 0,10540, այոբնքն՝ մեկ տոնհա Հումբից պետք է ստացվի գրամ նթերալուղ, Դործնականում նշված քանակության եթերայուղի փոխարեն

ների վածում կազմու

տվյալներով, ուղի պարունակությունը կանաչ զանդ-

ն Հոկտեմբերյանի էջմիածնի դործարաններիբոբորատորիա-

չ

թյունը

ւ

կառուցվածքի

արտադրողականուչ ավելի տոնխկայի:

տական աշխատողներիկողմից մշակվել | նոր թորմանապարատ ՍԴՏ--8, որի օրվա

չեր անցնում 24 տոննայից: կանությունը եթերայուղատու դուլտուրաների գիՃամաժիութենական տաչետաղզուտական խինաոիոուտի տնխնոլոգիայի բաժնի գի-

նոլոգիականորոշ թերություններ. դրանց օրվա

ապարատների էլ ունեին տեխ-

արտադրությանը ներկայացվեցին Ռնազով-Մոսկալլոկառուցվածքի ՌԻՌՄ--2 մակնիշի անինդմեջաշխատու

ապարատները: Սակայնայս

վի

սկսած

մինչն 6 մ: տարողության, ցածը ունեցող ապարատներում. Հումքի արտադրողականություն աճը պաճանջում էր ստնղժել նոր ապարատներ ն 1953 ը.

նում

10--75տոկոսով:

Քում

ինդ որում՝ առաջին 80 րոպեի ընթացթորվում է ամբողջ եքերայուղի 65--66 տոկոսը, ճա30 չոր րոպնում՝ 25-20 տոկոար ն վերջին մեկ ժամու՝ մնացած 8--10 Մեկ կիլոգրոաժ տոկոսը: եքնրայուղ ստանալու Համար ժախսվում է մոտավորապես կգ գոլորշի:Հումքի թորման ժամանակխորճուրդ է տրվում օգտագորժել միչանկքոլ ցանցեր. այս դեպքում եքերայուղի ելը մնծանում է

րապես երկու ժամ,

լրիվ ա

ԱԴռԵՑՈՒՄԸՋԵ

ճողզը 2--

խապեսոչնչացնելով մոլախոտե

բ) ամառվա ընթացքում

նս ավագի շերոո քել ն առանձնացնել

սեզոնին նա ու Ի աւոնն ջորդ ամ Ճաջո զ մար ճանձնարարվումէ կատարել Ճե ա) դարնանը ջերմատներից կտ բոլոր բուսական մնացորդներըՀեռա

Հատուկ ջերմատներում:

ՏՆԿԱՆՑՈՒԹԻ

Խորդենին արտադրության մեջ մշ բազմացման միջոցով: Ամեն տարի ների Հիմնման Համար անչրաժեշտ տ

զդում

հճարկն, վերոճիշյալ պատճառնե նթերայուղի հլի վոտ, ռակա վերացնելը կամ նվազագույնի ճասցն յուղի բերքի ավելացմանը ն լուրաքա Հաշվով 1--1,1 կգ եքձրայուղ ստան

ոչ

Հումքի մեջ մոլախուերի առկա Թորման ապարատներիանկան կավորապնս եթերայուղի

6.

ծ.

Բերքաճավաքինախօրյակին չ կանաչ զանգվածի քաշի ավելացմանը 2009), առանց եթերայուղի պարունա ժ. Տերնների ն ցողունների ճարա Ուշ ժամկետի բերքաճավաքը, ինչպես րաստման կանոնների խախտումը զգ ձն անրենձրի ն ցողունի միջն եղած գուտ իսկ ինչոլես ճայրո վերջինների, թե ամբողջովին կուտակվում է տերնն 4. Հումքի ընղունման ն վերամշ Հետնեանքով կանաչ զանգվածի մաստ չ ինջնայրում ն ննխում։ Հ.

Խորադոտմնաարահլութ Հաչնակը փերժաների պատերը սպիտակեցնել թարմ Ճանդած կրով,

ճրա

դ) ջերմատներիՃողզը պատրաստելուճամար անճրաժելտ՝ սմ տրամադծով է այն լավ խառնել բաչով, մաղել 1--1,5 անցքեր ունեցող մազով ն մաղած ճողի ծ ժասին ավելացնել բուսաճող ն նույնքան ավաղ: /

մաս

երնք տարին մեկ անդամ ջերմատան «ողը շուրջ 145 սմ շերտով պետք է ճանել, ճեռացնել, փոխարենընոր ճող լցնել:

ճողախառնուրդըլցնում են մարգերը 14--15 Պատրաստած սմ շերտով, լավ ճարթքեցնումն թեթնակիւպնդացնում,որիմ Հետո մարդերը ծածկում են լվացած սվաղի 4- Ց սմ շերտով: շելոտի ճաստության վերաբերյալ կան տարբեր կարԱվազի ծիքներ: Այսպես, Ու Վ. Վոլխովակայան (1961) նչում է, որ կուլտուրաների փորձնականկաՍուխուժիի եքերայուղատու յանում կատարված փորձերը ցուլց տվնցին, որ խորդենու

Չ սմ կտրոնների արմատակալումը լավ է տեղի ունենում վազի շերտի ճտաստությանդեպքում, մինչդեո, ըստ Բ. Մուշրջանի խորրադյանի(1970) տվյալների,Հոկտեմբերյանի դենու սովխովղ-գործարանի պայմաններում կատարված ուսումնասիրություններիցպարզվել է, որ լավագույն արմատակալներ կարելի է ստանալ ճ սմ ավազի շերտի դեպքում: տա-

Ա. Ա. Պոչխուանուսումնասիրելովփայտաթեւիիմեջ խորդենու կտրոնների արմատակալման ճարցը, եկել է այն եղրակացության,որ չնայած նրան, ոլ այս դեպքում կտրոններն արմատակալում են ավելի շուտ, բայց սննդանյութերի անբավարար լինելու պատճառով ստացվում են թույլ զարգացած արմատակալներ: սմ խոկտրոններըջերմատներում պետք է տնկել 4-5 րությամբ հ 4»«4 կամ 55«5 սմ սնման մակերեսով: Տնկելուց 1-Չ ժամ մարզերն տոռատորեն,բայց ղդուշությամբ առաջ ջրել շերտը: Ցերմատան ցնցուղով, որպեսղի չողողվիաովսւղզի որպես կանոն, պետք է ախտաճանել պղըբնՃճողախառնուրդը, ձարջասպի1 տոկոսանոց, իսկ ավազի շերտը՝ 0,1 տոկոսանոց լուծույթով:

ԿՏՐՈՆՆԵՐԻ ՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ ՋԵՐՄԱՏՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

Համար խորճուրդ է տրվում բույկարոննեըպատրաստելու կամ ւնաեհսության սերն ընտրել մայրականպլանտացիայից որոնց բույսերի վրա շիվերը (Ճյուլավագույն Հողամասերից։ են ընդունվածստանդարտնեՀամապատասխանում ղերը)

րին:

Համար կտրոնների պատրաստման Խորղենու

մոտավոլ

Համարվում չ ահտեմբերի մեր պայմանեծրում մամկնտը 15-ը: 25-ից մինչե Հոկտեմբերի Կյորոնկտրելուգործիքներըսլետք է լինեն լավ արված. են այդու սեկատոր դործածում սովորաբար նպատակով այդ

դանակ:Խորդենուկտրոններըպետք է կրտկամ պատվաստի ճյուղերի ճիմձասունացած ճյուղերից: բել լավ Հասունացած Այդ ժամանակա Քի մասը քնքնակի փայտացածէ լինում։ շրջանում դրանց վրա առաջանում է մանուշակագույն երանՀառուն ճյուղը մատով սեղմելիս քնքնակի ռով արնայրուկ: ճկվում է ե չի ջարդվում: են Հետնյալ կերպ. շիվ Շիվից կտրոն պատրաստում ն ածեբոնում են ձախ ձեռքով սուր դանակով կամ անվտանգ րա)» յիով (Հատուկ Հարմարեցվածմետաղյա թիթեղիկի 1--2 Հեռացնում են տերեները՝ թողնելով միայն գագաթի ։

`

՛

նն, ապա Ճաշվելով շիվի տերենձրը, որոնք քերղարգացած ենւ 5--6 ներքնից ուղիղ կտրում ժիջճանդույց, դադգաթից կյորվածքը, րստ ճամար կտրոնների Արմատակալման

ն առանց վնասվածքի: ագրոկանոնների,պետք է լինի ուղիղ ւյռան Սակայնի. Ա. Տավբերիձեն Լ. Վ. Օբոլաձեն (1920) Հիմեվելով քեջ. ջարկում են կտրոնի կտրվածքը կատարել են այն հղզրակացուփորձնականտվյալների վրա նրանք եկել է մակերեսը դեպքում ավելանում թյան, որ քնեքկտրվածքի են արավելանում շփումը ճողի ճետ. այս պայմաններում ու

տոկոսը: արմատակալման մատների թիվը։ ինչպես նան են ն արկղերի կտրված կտրոնները տեսակավորում դարսում տնկման ջերմատները ուղարկում մեջ կամ ղամբյուղների Համար:

Մեկ ստանդարտ ջերմատունը խորդենու տնկանյութով ապաճովում է միջին ճաշվով 7,5--Ց Ճճեկտար պլանտացիաւ .

ու

նպատակովբույսերից Տեկանյութ պատրաստելու

Հատանացան առողջ

ն

կտրված

Համապատասխան ստանդարտին ՞

նության ն

(մ մ Բ), ոլատրաստոի կտրոններիպատրասաւոսիը եկ.6. խորդենու կորոնը (Գ):

ցողունները պետք է պաճպանելն դրանցից-կտրոններպատքառամելուց պաշորաստել, ծածկի տակ, ստվերոտ ւռեղում՝ անելու ճամար: կատարում են կիարժեքկտրոններ ստանալու նպատակով յուրաքանչյուր կտրողի մոտ Հետեյալ միջոցառումները. (ծածկիտակ) դնում են ջրով լցված թիթեղյա ամաններ կամ սմ լայՀճողիմեջ փորում են 1 մետր երկարության, 60--70

սմ

խորության փոսեր, Այլ արվում է պատրաստի կտրոնները պարբերաբարչրով թրջելու ճամար հ որից ճետո դարսում են ուղղաճայլաց ուղղությամբ՝ կոբրվածքը ներքե: կտրոններիպատրաստման բոլոր աշխատանքներումսաճմանվումէ խիստ ճաշվառում` արտադրանքի նորմաների ն Ճակողություն աշխատանքների որակի վրա: տրոնային ղանդված ժքերողը դաշտում օրական պեոք է մթերի լիարժեք, Հասուն շիվեր՝4000 կորոնի ճաշվով, իսկ կտրողը նույն ժամանակամիչոցումնորմայի Համաձայն պետք է կտրի 2500 կարոն։ Քանի որ կարոն տնկողների աշխատանքիվարձատրությունը կախված է կարոնների կպչողականությունից, այդ կապակցությամբ նրանց իրավունք է վերապաճվաժջերմատանը տնկելու ժամանակ խոռտանելպատրաստված կըրտրոնները:կտրոնմթերողների ն կտրողների արտադրանքի նորման սաճմանվում է տնկողների ընդունած նորմալ քանակուր կտրոններիճաջող արմատակալման ն դրանցից բարձրորակ տնկանյութ ստանալու ճամար խորճուրդ է տրվում ցերմաստներում տնկելուց առաջ խորդենու կտրոնները մշակել աճման փոշիով, Այդ կատարվում է 1 գ «ճետերոաուքսինը վոշիացնելով ն 1 կգ տալկի Հետ խառնելով. կարելի է նան 1գ Հճետերոաուքսինըլավ լուծել ջրի մեջ, ապա չուրբ ավելացնելով խառնել 1 կզ տալկի ճետ: Պատրաստված կտրոնները ջերմատներում տնկելու ճամար կտրված ծայրով թաթախում են աճման սմ խորությամբ, փոշու կամ եղուկի մեջ 2--3 ճեւտո են որից դարսում արկղերի ժեջ՝ ջերմատները ուղար» կելու ճամար: Մեկ կգ աճման նյութով կարելի է մշակել ժինչե 10--12 է տրվում ախտաճանման Ճճաղարկտրոն: խԽորճուրդ նպատակով կտրոնները նախապես մշակել փայտածուխիփոշիով։ կտրոններըայս եղանակով մշակելու դեպքում արմաէ մինչն 95--100 տակալումը ճասնում տոկոսի, իսկ առանց մշակման կենդանի մնացող կորոնների քանակը չի անցնում 25--80 տոկոսից: Կտրոններիվրա արմատներիքանակն որը նպաստում է վելանումէ զգալի չափով(2--Ց անգամ), ն դաշտային պայկազմակերպմանը արմատային սիստեմի մաններում ստացվում է բարձր կպչողականությունն ճետնապես լիարժեք Հեկտար: 12-15

ա-

|

6--Խորդքնի

հնչպես նշում է Ռ. Խ. Տարեցկայան (1961), աճման խթա-. նիչները մանքլով կորոնի մեջ, ընդգրկվումեն նյութափոխա-. են սննդա-նակության մեջ, արագացնում այն, նպաստոսի նյութերի Հոսքին դեպի արմատներըն պայմաններ ստեղծում: դրանց աճի Համար: Վերջին տարիներս Տաջիկականեթերալուղատու կուլտու. րաների փորձակայանում մշակվել ն արտադրությաննէ ջարկվել խորդենու կտրոններինախատնկմանվերամշակումը, այսպես կոչված «բոլտուշկա» լուծույթով, որը կազմված է. կավի, գոմաղբի ն ալֆանաֆթիլքացախաթթվի միացություն-. առա-

ննրից:

|

Տարբեր խթանիչների փորձարկումըչոկտեմբեր յանի շրջանի խորդենու սովխոզի սպլայմաններում (ճ. Գ. Մու-. րադյան,1920)ցույց տվեցին, որ կտրոնների արմատակալաճման

նան ն ման,ինչպես կանաչ ղանգվածի ավելաց». եթերայուղի ման տնսակեւոից լավագույնարդյունք ստացվում է, երբ: յոնկանյութը մշակվումէ 30 մգ/լ ինդոլիլքացախաթթվի լու.

ծույթով:

՛

Գի , իՍ)

ՀՐ"

նկ.

7.

ՈՐՏ՛

Մրմատանըմիաժամանակ տնկված կատրոնները՝ աչից երձքըմշակված էն ճետեիռաուքսբնու, իսկ մյուս ծրեքը՝ ոչ:

ստնկու են մարգերիմնչ՝ ձեո«ծրմատներում կտրոննեիք ն 1,5 մետր երկարության Քի ակոսիչով: Ակոսիչը 0,35--0,40մ

մի լայնության սմ

տախտակ է, որի վրա ամրացված էն 4,5--5 ձրկարության ն 1,5 սմ Հաստության կլորացրած ատամներ, ՄիջատամայինՀեռավորությունը փոփոխվում է ըստ մեկ քառ. մետրի վրա եղած բույսերի խտության: Ակոսիչովբացված բների մեջ կտրոններըտնկում են այնպես, որպեսղի ներքնի ծայրի տակ դատարկություն չլինի ն նրա ծայրը կպած լինի բնի ճատակին։ Տեկելուց ճետո բունը ծածկում են ճողախառնուրդով,ետո պինդ սեղմելով, ավազը ձեռքով ճարքծցնում են կտրոնի շուրջը: մեկտրոնների ելունքը առավելագույն Բուլսնրից չասիով ծացնելու նպատակով վերջին տարիներին հթերայուղային կայանում դիտական աշխատողկուլտուրաների Սուխուժիի 5. ն 0. ի, Մշակել կուչուլորիան ներ արտադրուԱզարնիչը են թյանն նոր ճանձնարարել խորդենու կտրոն պատրաստելու մատերի ձնով նե կրնկաձն: Մատերի ձեով կոռրոն մեթոդներ՝ պատրաստելու էությունն Օ-այնէ, որ գագաթի կտրոնները կտրելուց ն վերցնելուց ճետո թվերի վրա մնացած լավ աճած, դեռ չճասունացած, տերկակալած, առանց գագաթիշիբայց վերը կարելի է օղտագորժել որպես կտրոններ, Դրա ճամար սմ երկաճեղինակները առաջարկում են շիվը կորել 14--15 մնում են րությամբ,որի վր վերինտերնեները բողբոջով կամ շչիվով, Մնացած տերնները ճեռացնում են ն ներքնի ճանգույցի տակ անում են ուղիղ կոտրվածք: կրնկաձն կտրոնը պատրաստումեն Հետնյալ կերոլ. վերցնում են խորդենու 10--14 սմ երկարությանլավ վարգացած 3--4 են տնընածոցեճյուղը՝ ճանդույցով, որոնք առաջացել հից: Ցողունի վրա այդպիսի շիվերը զգուշությամբ կտրում են ճիմնական ցողունի մի փոքր մասիճետ միասին կրնկաձն՝ հ օգտաղործում են որպես կրնկաձնկտրոններ: Հեղինակներընշում են, որ արմատակալմանժամանակաշրջանում կրնկաձն կտրոնների վրա զգալիորեն ավելի չատ մաղարմատներեն գոյանում, քան ուղիղ կտրված գազաքնալին ն մատի ձեով կտրոններիվրա: Հաստատված է նան, որ խորդենու մատի ձեովն կրնկաձն կտրոններըսովորական կտրոններից ոչ պակաս կպչողաու

Նկ.

8. -

Խորդձնուտնկին գարնանը,

:

11, մշակյուղայնությունը:Արտադրության վող վարդաբույր խորդենու բազմացման գործակիցը բարձրացնելու ճամար վերջին տարիներին չոկտեմբերյանի խոր-

բերքին, որոնք պակասում նան

Խար

կանություն ունեն: Այդ կտրոնների արմատակալումը 4 տարում միջին Ճաշվով կազմել է 72--7640, իսկ գագաթնային 2200: ' տրոններինը՝ կտրոններ կտրելու դրական նշանակությունն անգամ ավելանում է խորդենու այն է, որ այս դեպքում 2--3 բաղմացման դործակիցը: կրնկաձն ն մատնաձն կտրոններից աճեցրած խորդենու բույսերի կանաչ զանգվածի բերքը չի զիջում այն բույսերի աճեցվում են գագաքնային կտրոններով. չի

ճետ

են

ԽՆԱՄՔ

օդի ուսկեցում:ցերմատանը լինելու դեպքում սլետք է օդա կողքի շրջանակները ե վերնի կտրոնների զանգվածային ա ջերմատան ջերմությունը պետք Տեկելուց70--12 օր անց, կ ջանալուց Ճետո, պետք է ուժեղ

կտրոններըջերմատներում անճրաժեշտ է ցնցուղով զգու օր տնողությամբ չերմատների Ճամար կատարում են ապակ

ԿՏՐՈՆՆԵՐԻ

կալները տալիս են դաշտային ընթացքում աճր «Աեդետացիայի ներին: կանաչ զանդվածիբերք նայինս կտրոններըչեն զիջում Այս մերոդի կիրառումը չ առանձին աշխատանքային ծ ճանդիսանում է խորդենու տն ցիչ աղբյուր:

են ն ունենում մատակալում

վին») լինում են դաճաճ ն ղիջ դարա) աշնանային կտրոններ

ճամար:Այրուղիսի կտրոններ

Հանգույց (նայաժ տնկիի երկ կարդով ճեռացնում են կողքի ճ գաքնային թերզարգացածտեր Այնուշնտն կտրոնը տնկում

տացած տնկիներիվրա կտրում

լո

պատրաստո Սոլանի ԲՈ ժեքոդի էությունը

դենու սովխողվ-դործարանըձեռ ֆոցառում, այսպես կոչվաժ՝ ձմե

|

առողջ

աճման

կոն: Արմատակալների

ն գյուղատնտեսական ճիվանդություններով վնասատունեչ

րովվնասված, ունենան

նեն

Հաստատվածստանդարտիճամաձայն վարղաբովը խորդենու սորտային տնկիներըպետք է Համապատասխանեն ւառաջին կարգի պաճանջներին,բալց երբեմն թույլատրվում է շեղում. տնկանյութի պակասիդեպքում տնկման Համար թույլատրվում է օգտագործելերկրորդկարդի տնկիներ: Մտորն բերվում է 3528-47 ԳՈՍՏ-ի Համաձայն քույլլատրվող խորդենոււոնկիների դասակարդումը: խորդենուարմատակալներըռլետք է ունենան լավ զարդացած արմատայինսիստեմ, բաց շագանակագույներանգ, չլի-

ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ

ՍՈՐՏԱՅԻՆ ՏՆԿԱՆՑՈՒԹԻՆ ԱՌԱՋԱԴՐՎՈՂ

օր անց, ջերմությունը, իսկ արմատակալումիցճետո Հ0--22 սաշ8՝"-ից մինչն պլյուս 10-ի թյունը պաճպանել պլյուս քանա Զմեովաընթացքում կարոններիխնամքը նրանց պարբեջրումն է, մոլախոտերիճեռացումը ձեռքով, չորացած րաբար ն Հիվանդ կտրոնների շավաքումը, ստերնեների չերմատնային ղեմ պայքարը: չի րվում ջերմաԽորճուրդ վնասատուների տներում բարձրացնել օդի խոնավությունը,որը կարող է նըպաստել սնկային ճիվանդություններիզարգացմանը:Ավելորդ խոռնավությունըպետքէ կարգավորելոռողումների քանակով հն օդի չերմաստիճանով։ Սկզբում կտրոնների արմատակալման ժամանակ անճրաժեշտ է օդի ավելի բարձր խոնավություն, իսկ տնկումից ճետո 2--8 շաբաթ անց խոնավությունը պետք է Հասցնել նորմալ վիճակի: 2--84 շաբաթ տնկիները դաշւոտեղափոխելուց Գարնանը առաջ պետք է դրանց ընտելացնել արտաքին պայմաններին (կոփել), որի Համար առաջին3--4 օրր ջերմատներըգիշերցերեկ բաց պաճել. այդ ընթացքում եթե օղի ջերմաստիճանը դրսում իջնի պլյուս 1-ից մինչն մինուս 2, ծածկել ջերմատան կողքի փեղկերըն վերին վաճանները(ցրոաճարությունըկանխելու Համար): ու

ա

թողնվող տնկանյութի ճա խատորենպաճպանել այլ

ճ թողնվ

սիստեմը կամ արմատային տային ճյուղավորումներ ղ) ճել է (երկարացածմիջճան մետրից ավելի բարձրության: չ

պակաս է ղունիբարձրությունը

ու

ա) տնտեսության անունի ն Հ թյան անունը, զ) ւոնկիներսո քանակը, ե) կարանտինային քղթի ճամարը ն ամիսն ա Չի թույլատրվում առաջին արմատակալները, որոնք ունեն ա) արմատավզիկիճաստությու

րի լուրաքանչյուր խմբաքան կության մասին վկայական,

Տնկարաններից բաց

կանյութ ներմուծելու դեպքու

է

տին տեսչության թույլտվությ

ից

կի ճաստությամբ, որպես կա պանված տեղում, չերմատան մանը մազարմատները չչորան խորդենու արմատակալն

Հանձնարար տեսակավորումը

ձողունի բարձրությունը(սմ)

Վրմատավզիկի Հաստությունը(մմ)

՛

Թեվը ԱրաՐՎՏԵԱր

կողքիՃյուղերիքիվը

Ցուցանիշները

Այս

բոլոր

կետերըխատորենոլնտք է պաճպանեն արտա-

Պրության պայմաններում:

ա

որոր արմատավալենրի իր Բար իմքերի վրա դնել սերմնաբու-

ծությունը կ

գործը:

ստացման Հեւդ

Բ

(րական

նրա

տնկարանների կազմակերոլման

ՀեմճարկեերիփորձերովճաստատՀ ԳիտաՀչետաղզոտական

ված է,

Բ յ"

է չորը

Բարձրորակ տնկանյութ ստանալու ճամար

Հեիմնվոմ Ճատուկմայրական տնկարաններ, որտեղ տնկանյութէ աճեցճամար,Մայրական են

տնկարան. յ. Հորթի աաոոոլու կոլտնտեսություններում, այնպեսէլ չելոս

Հոկտեմբերյանի «խորդենի» սռվխող-զորժարանումերե-

անա ամ որաների ա

լուղա

ու

Հայկականփորձակայանում լավագույնՀողամասերը, որոնք վարակված ւ չեն ն վնասատուներով Հիվանդություններով: ՄայրականտնկարանիՀիժնման ճամար օգտագործվում ա-

Լ

ճն

տնկարանի

միայն առաջին կարդի տնկիներ, Մայրական դաշտում ընտրում են լավագույն ն Հասունացաժ, մենթոնաՃուտ չունեցող բույսերը՝ մուղի բարձր պարուեթերային ակությամբ. Այս նպատակով, լաբորատորանալիզ կատաբելու ճամար ընտրված բույսերից կտրոն

պատրաստելուց

ոէ ենե աճարմուր ոա բից: րոյա ոի վերցվում

են

ԾՆ

նմ

"շենը.

:

ճիշտ կշովաժ քանակությամբ

Բփի դանազանմասձՀամաձայնկտրոնի

տում արքան այն Թփերը, որոնց հարձր իսկ աա ա րանագություը ենքնի յիրումաղզությունը ցածլո տոր

ճամարդա եե.

Հ

անա

աաա

ացնում

են

տե-

է,

Մայրական տնկարանների Համար

Հողամասի նախապատ Հետագա ագրոտեխնիկական միջոցառումները կատարումեն ժամանակին ն բարձր մակարդակով, Մայրական տնկարանումմեկ սնման

բաստումը

ն

բույսի Համար

|

մակերեսիքա-

ռակուսի-բնոյին եղանակով տնկման դեպբում ընդունվածէ 90»«90 սմ։

ր պլանտա

կատաջրում պակաս այլն դադարեցնում են կտրոնները պատրասատելուր շաբաթ առաջ: Մայրականտնկարաններումպետք է ճաեն

ն

նպատակով վեգետացիայիընթացքում երկու անդամ թվերը ձնավորում են Առաջինանդամ կտրում են Թիի սակի դաչդաթները ն Հեռացնում են թույլ հ թերզարգացածու գետնի վրա պառկածճյուղերը: Թիերի երկրորդ (Վերջին)ձեավորումը կատարում են կտրոն մեկ առաջ:Հայստատված է, որ լավ աճած ն ձնավորված մեկ թիից ստացվուժ է 20-30, իսկ մեկ Հեկտարից՝ 150--200 Հազար ստան-

պատրաստելուց ուի

Մ

Իայրական կտրոնների վերաբերյալ երի

Հե ճետադա

վերաբե

ն աշխատանք-

ները նրանցպատրաստումնէ ն աճեցումըջերմատնայինպայմաններում: Խնամբի ե մշակման աշխատանքները չերմա"սոներում նույնն են, ինչ որ արդյունաբնրականկտրոնննրինը:

յ

առաջ

մնաց

տուկ ուշադրություն դարձնել թփերի ձեավորման վրա, Այդ

ՏՆԿԱՐԱՆՆԵՐԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

ր,

1" «1 .. որ լո արդյունաբերակա ատնկարաններում,

ցիաների ճամեմատությամբ, 1--2 2--8

'

թորդննու այդպիսի նոսր տնկման չնորճիվ առղա-

. կանյութի Հավասարաչա լոավորո Մայրական ը:

այրական

րում

ԽՈՐԴԵՆՈՒ ՄԱՅՐԱԿԱՆ

ռր

ԽՈՐԴԵՆՈՒ ԷԼԻՏԱՑԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

Խորդենու էլիտային տնկիներ աճեցնում

են

սորտի Ճեղի-

տրն-

Ար աան ' աե աա իինկ իանած կման (է այէլի չուսբ նկինծ անաաի Համաձա նակնն

անքի

Հետնլալ

սիեմալով

մայրական

ե

ան

Մ

( եռրդենու սովխունե սերմ աա աաաոն աշխատանքները

ն չք Հանձեվում տա):

ո

Ր"այուղա

-

միջ

ւխ(ուսու

աին

ղդաշ

նը

--

ռլատակ են ճետապնդում սաճմանել խորդենու առանձին թփե-

բի մթերատվության տատանումներիառկայությունն ու սաճմանները, նրանց եթերային լուղի որակը, պարդել այդ ճատկանիշների կայունությունը վեգետատիվ սերնդի մեջ։ Այդպիսի կայունության առկայության դեպքում բազմացվում նն խորդենուլավագույն ճամարներըորպես էլիտա:

Սամսոն Գեռոգի, Բառշսեղյան ԼալանՀբանտ ՏիոգենՏիգրանի Ավագյան

Բաղդասարի,

ԽՈՐԴԵՆԻ

ԵՅքԸՇՇՐՑ

ւ ՇՅուշ0

Րճտօքեօտիս,մլշոճօտ Ր թաւ ՂրթՐեք Ղուքճոօրիս

Յո:

ԾարոճոնթօտոՎ,

ՐԷԲՂԻԵ

ՌԱԲՅթԽՏԱՇԿՕԿԽ 93ել6)

11312161ԵՇ780 «ՃՈՅԸՅՎ» Է քՇՅՅա, 1984

Հ. Հ. Ղազանչյան Խմբազիր՝

նկարիչ՝ խԽ.Հ. Գյուլամիոբյան Հնդ. խմբագրը՝ Հ. Կ. Մնացականյան Տեխն.խմբագիր` Ա. Գ. Սաոգսյան Վերոտուղողսրբագրիչ՝ Ն. Գ. Ալեքսանյան

115 տջ 4000

Հանձնվածէ շարվածքի8.12.1983 ք.. է տպագրության 18.06.1984 Ստորադրված ք.. Տառատեսակ՝ «գրքի սովորականու Ֆոռրմատ՝84541081): Թուղթ տղ. 12: Տոազրություն՝ բարձր: 4,893 պայմ. տպադր. մամ., 5,048 սպարմ.ներկ. թերի, Հրատ.՝ 4,02 կոպ.:

մամ.

Պատվեր՝3591:

ՎՖ 08890.

Տպաքահակ՝ 1000.

Գինը՝

«Հայաստան»ճրատարակչություն, նրեան--9, Տերլան 91: 281416156180 «ՎՈռշ1ձե», Եքօտ28-9, տ. Ղօքովռ, 91. ՀՍՍՀ ճրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի ն գրքի առնետրիգործերթ ենեաական նկոմիտնի դունավոի տպագրության տպարան, Սրնան--82,.

Աղմիրըիոանովի որա».

հա

ՈՕ Պ6ղ2ոք 331216ՂԵ618,. ԲՕՇաօքարծրտ օր եժ ուվեիը` ՇՇՔ. Եքօ83:-82, Ճքխ. ՈՀՆԻոշավիձվոււթ: թոնրում 7գջոոատ `

Ղու

»-Քի ՃղմիքնոՍԱՅԵՕՑՁ,

48.