Լեզվաբանության պատմություն. Հտ.2

ՓՐԵՎԱՆԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Դ. ՋԱՀՈՒԿՅԱՆ

ԼԵԶՋՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՏՈՐ

||

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ՀՐՈՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՅՒՆ

ԵՐԵՎԱՆԻ

ԵՐԵՎԱՆ-Լ 982

7 18ՔԹԸ2

ԵՔԵՑՃԱՇԽ(ՈՎ ՒԷՕՇ7ՈՃՔԸՂՑՔԷԻԱԼՎԵԱԱԼ

Ւ.

ԱռՃ7ԵՏՒԼ

ՂՇՕՂՕԲԱ

143ԵԼԽՕՅԻՃԻԼ

ՂՕԻ/

Ո8

||

ԷՔԵՑՃԻՇԽՕՐՕ

ԼԹՈՃ1ԵՂԵՇՈ8Օ

ԲՔՔՑ/ՒԼ--19Բջ

Ֆ7ԱՎՑՔՔԸՎԼԵԼ

Ն

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԿՈՂՄԻՑ

Սույն աշխատությանառաջին հաջոռր, ոբր ընդգըոկում էո ճին ժամանակնեոիցմինչն ՃԱՆ ղառի վեոջն ընէ տեսել1960 թ.: կած Հոջանը,մեջ ճրատառակությամբ լույս Է ՃՃ դառը, ՆԵուկա ճատոռում Լքննվում նեբառյալ նաե սովետական լեզվաբանությունը: Գիրքը նախատեսվածէ բանասիբական Տֆակուլտետհ ընդճանոապես ասպիոանջնեռի ՇԵրիուսանողնեոի, լեզվաուսումնասիոողնեւի համար: բանության ճառցեորն

է Հոատաբակվում Ենանի Փետական ճամալսառանի Խմբագոական-ճրաչաւշակչական խուճոդի որոշմամբ

Ղ

ՍԻՍՏԵՄԱՑԻՆ-ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱՐԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՋԵՎԱՎՈՐՄԱՆՇՐՋԱՆ

Րնոշագույն լեվվաբտնություն--ՃՃդար)

ԱՌԱՋԻՆ

ՀԱՏՎԱԾ

ՆԱԽԱՍՈՎԵՏԱԿԱՆ

ԵՎ ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆՅԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՌԱՖԻՆ ԵՆՔՑԱՇՐՖԱՆ

(1900--1920-ականթվականներ)

ՖՈՒՆԿՑԻՈՆԱԼԻՍՏԱԿԱՆ ՍԻՆԽՐՈՆԻԶՄ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ենթաշոջանի լեզվաբանականուղղություններըն նբանցձեավորման նախադոյալներնու պայմանները.-- Այս ենթաշրջանը ճամբրնկնումէ իմպերիալիզմի տիրապետության ն Հոկտեմբերյան ՍոցիալիստականՄեծ ոկոլյուցիայի ճաղթանակի դարաշրջանի Հետ:

դ. վերջում ն 41 դ. սկզբուր կապիտալիզմը վերջնականապես գնրաճում է իմպերիալիզմի՝ իր զաիգացման բարձրագույն ն միաժամանակ վերջին փուլին: Չտնսնված չափով սրվում են բուրժուական ՃճասարակությանՃակասությունները, որոնք իրենց են դեպի իմպերիալիստական պատերազմներ ն Հերթին տանում դասակարգային պայքարի աննախընթաց սրում: Առաջին շամաշխարճային պատերազմը ցնցում է կապիտալիստական Հասարակության Հիմքերը: Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Մեծ ոնոլյուցիան բաց է անում կապիտալիզմի կործանման ն սոցիալիզմի դարաշրջանը, աշխարճր բաժանում երկու լագերի՝ Ճճաղթանակի կապիտալիստական ն սոցիալիստական: Այս անգամանքը իր կնիթն է դնում գիտության, այդ թվում ն լեզվաբանական գիտու-

թյան զարգացման վրա՝ 4անգեցնելով այդ գիտության ղարդգացման երկու տարբեր ընթացքների: նախասովետականշրջանում ն սովետական շրջանին ժամանակակից արտասաճմանյան իրականության մեջ տեղի ունեցածֆ սոնտեսական, քաղաքական ն ընդճանուր իդեռլոդգիականփոփոխությունները բնականաբար ազդոսի են լեզվաբանության ընթացքի մի կողմից՝ մեծ նվաճումների է վրա: եթե լեզվաբանությունը Ճճասնում լեզվական 4ճնտազոտության եղանակների կատարելագործման, լեզվի ն մյուս երնույթների փոխչճարաբերությունների առանձին բացաճայտման, լեզուների ու լեզվախմբերի ոատումնասիրության մեջ, ապա մյուս կողմից՝ լեզվական երնույթների մեկնաբանության մեջ խորանում են իդեալիզմը ն պատմականությունաճանջը: Լեզվաբանական 4ոսանքների ձնավորնից կատարփող ման մեջ առանձնապես կարնոր դեր են խաղում իդեոլոգիական բնագավառում կատարված տեղաշարժերը: որոնք վերջին Ճաշվով պայմանավորված են տնտեսական տեղաշարժերի բնույթով: Այս ենթաշրջանի լեզվաբանության ճամար նախադրյալներ են ստեղծվում փիլիսուվայության, տրամաբանության, ճոգեբանության ն այլ գիտությունների զարգացման ողջ ընթացքով: Մարդազարգացումը նս բանության, ազգագրության ն այլ գիտությունների որոշակի ազդեցություն է թողնում լեզվաբանության վրա, որտեղ շատերը լեզվի Հարցերը սերտորեն կապում են մարդու զարգացման, ժողովուրդների կուլտուրայիզարգացման առանձնաճատկուճետ: մեջ այս ենթաշրջանում նկատթյունների Լեզվաբանության վում է մի կողմից երիտքերականների սկզբունքների ն Հետազոտության եղանակների նկատմամբ քննադատության ուժեղաում, մյուս կողմից՝լեզվական նյութի սիստեմավորման նոր, ցիոնալ սկզբունքների որոնումներ, պատմական ստատիկ ճայեԱռա պակետերի փոխճարաբերությունը պարզելու տենդենցներ: է դառնում լեզվի ֆունկցիոնալ քննության այհցակետը՝ ջատար այղ բառի լայն առումով. լեզվի՝ Ճասարակական աղորդակցական ֆունկցիան, լեզվի արտաճայտչական կողմը (ֆունկցիան), լեզվի կազմիչ տարրերի ֆունկցիոնալ արժեքը ն այլնյ--այս բոլորը դառնում են քննության առարկա: ՛

ռա-

ու

Այս ենթաշրջանում տարածում գտած փիլիսովփայական-տրամաբանական որոշ Ճոսանքներ լեզվաբանության վրա ազդեցություն են թողնում Հատկապես Հաջորդ ենթաշրջանում: Այդ պատճառով էլ դրանց մասին կխոսենք վերջինիս Հետ կապված: Այս8

«ոեղ, սակայն,անճրաժեշտ

ենք ճամարում խոսել մի քանիսի մ. սին՝ նկատի ունենալով նրանց ընդճանուր ազդեցությունը նան այս մտքերի վրա: իչարկե,այս դեպքումմենք խոսելու ենթաշրջանի այն կողմերիմասին, որոնք ուղղակիորեն ենք այդ Ճճոսանքների նրա պատկամ անուղղակիորեն առնչվում են լեզվաբանության ու

ն դ. վերջերին Ճճատկապեսնշելի մության Հետ: Դրանցից դ. սկզբներին տարածում գւտաժ՝Բերգսոնի ալոգիկական ին-

են

Հուսեոլիֆենոմենոլոգիական փիլիսովայությունը, տուիտիվիզմը, մախիզմը, նեոկանտականությունը, նեոճեգելականությունը, այլն ամերիկյան պրագմատիզմը: նշելի է, որ 44 դ. փիլիսոփայության մեջ տրամաբանության չարցերը ճատուկ ուշադրության առարկա են

դառնում:

Ֆրանսիացի փիլիսոփա Անրի

Բերգսոնը (1859--1941)Հան-

ղես է գալիս տրամաբանական մտածողության, ինտելեկտի քննա-

դատությամբն Ըստ Բերգսոնի՝ մարդկային բանականության (ինտելեկտի) նպատակը իրականության իմացումը չէ, իրականություն, որը ոչ մի կայուն բան չունի, որի մեջ ամեն ինչ փոփոխության ենթակա է: իմացության պայմանը փոփոխականն շարժականը անփովփոխի անշարժի, ածրնդչատականությունը ընդՀատականի վերածելն է, որ Ճիմք է տալիս իրականության վերաբերյալ Ճասկացություններ կազմելու ճամար: Հասկացությունները ոչ թե իրերի, այլ նրանց ճարաբերությունների պատկերներն են, տրոնք բավարար չեն իրականության ճանաչման Համար: Տրամաբանական դիտության մեջ բանականության առարկան ինքը բանականությունն է, նրա ձներն Հասկացությունները, Վերջիններս Հանդես են գալիս ոչ թե որպես պատկերներ, այլ որպես սիմվոլներ, որոնք միանալով կազմում են սիմվոլների աշխարտր:Տրամաբանությունը իրականության ճանաչման 4ամարժեք գործիք չէ, նա կյանքի ն մտածողության իրական պրոՀի Համապատասխանում ցեսներին։ իրերի բնույթի իսկական իմացումը տեղի է ունենում ինտուիցիայի ճանապարճով: Ճիշտ նրանց անմիջական ըմբոնման՝ է, Բերգսոնըիր քննադատությունն ուղղում է մեխանիցիզմի ղեմ, բայց այդ բանը կատարում է իդեալիզմի դիրքերից: իդեալիստ փիլիսոփա էդմունդՀուսեոլի (1859-Գերմանացի 1938) ֆենոմենոլոդիական փիլիսոփայությունը նորագույն ռացիոու

ու

ու

չմմ». 5.

ՖՎՇԵԱԼ ՊՕՐԻՒԽ

Վա, 1955, էջ

3ՈօՃ:

Փ.

ՃԸԿԽՆԸ,

ԽՂՀՇՅՈՒԼԵՎՇՇ::Լ

քա ՄՅՅՈ ԱՅ

ԻՒքում1 չ8Օոքօշել ՊՕՐԱՒՔՑ" ժողովածու, Մոսվ-

ԽՎոՇթոճն81388.

195--:03,

էԶ

նալիզմի տարատեսակներից մեկն է ն իր որոշ կողմերու Ճիշեցնում է պլատոնականությունը: Հուսեոլը Ճանդես է գալիս փիլիսոփայությունը իսկական գիտություն դարձնելու պաճանջով, ընդ որում, նրա կարծիքով՝ այն պետք է կառուցվի ապրիորի «իմունքներով ն Հիմնված լինի բացարձակ ճշմարտությունների վրա: Հուսեոլը սկզբնապես տրամաբանությունը կապում էր մտածողության Հոգեբանության Ճեւտ, սակայն շուտով, իր «Տրամաբանական ուսումնասիրություններից»| սկսած, ճանդես է զալիս տրամաբանության ճողեբանական (ճետնաբար ն ֆիզիոլոգիական, կարգի փորձերի Ճիմնավորման բոլոր դեմ: 16Տք. մատերիական) Հուսեոլի փիլիսոփայական սիստեմը «օբյեկտիվ» իդեալիստական սիստեմ է, Խիստ տարբերակում անցկացնելով մտածողության «օբյեկտիվ» («առարկայական») բովանդակության ն մտածողուքյան սուբյեկտիվ պրոցեսի միջն նա առաջինն ըմբոնում է որես «իդեալական-տրամաբանական» բովանդակություն, երկրորդը՝ որպես «իրական-Հոգերանական» պրոցես ն մերժում տրամաբանության Հոգեբանական մեկնաբանության ամեն մի փորձ: նա դիտում է որպես «մաքուր» ապրիորի նորՏրամաբանությունը բացարձակ մատիվ մի գիտություն, որ գործ ունի Հավերժական ճշմարտությունների Հետ. նրա նպատակը ոչ թե իմացության ծագման պարզաբանումն է, այլ իմացության կառուցվածքի, մտածողության օրենքների ներքին կապի բացաճայտումը: Տրամաբանական օրենքները Հուսեոլի Համար ղուտ իդեալական ինքնակա գոյություն ունեցող բացարձակ՝օրենքներ են, որոնք ոչ կախված են սուբյեկտիվ գիտակցությունից ն ոչ էլ ենքադրում են մատերիական առարկաների գոյություն, Րատ Հուսեոլի՝ «մաքուր» տրամաբանության նախապատրաստման ն պարզաբանման ճամար անչրաժեշտ են ֆենոմենոլոդիական ուսումնասիրություններ, որոնց ն նա մեծ ուշադրություն է Հատկացնում: ՖենոմենոլոգիանՀոսնոլի մու գիտակցության երնույթների (ֆենոմենների),--այդ թվում ն լեզվական երնույթնների, լեզվական արտաճայտությունների,--ուսումնասիրությու է՝ առնված այդ դիտակցության «առարկաների» նկատմամբ ունեդած ճարաբերությամբ, ընդ որում գիտակցությունը նրա մոտ «մաքուր» գիտակցություն է ն քննվում է անկախ իր ֆիզիոլոգիական ն ճասարակականճիմջերից: Հուսեոլյանտրամաբանության ու

Ի.

11ս««Հ6

Լ.

Լս

ճ««հ6

ՐՈՒԲԻՏԱՇհսոջճո. 1--)1.

19:0--1901

Համար միակ ճավաստի փաստը մտածողական ակտերի Հավաստիությունն է, ընդ որում այդ ակտերը բնութագրվում են իրենց ուղղվածությամբ (ինտենցիոնալ բնույթով )՝ որպես «առարկայաեն կան» ակտեր, որոնք միշտ ուղղված դեպի որեէ առարկա: Սակայն առարկան Հուսեոլի Համար նյութականառարկա չէ, այն ենթակա չէ որեէ «մետաֆիզիկական» բնութագրման: Հուսեոլը այս առումով տարբերում է իր քննաժ «ինտենցիոնալ առարկաները»: Մտածողությունն ուղղվածէ լինում կամ դեպի մեր փորձի մեջ երնան եկող էմպիրիկ բովանդակությունը, կամ դեպի երնույթների էությունը: երնույթների Հիմքում ընկած էությունները բացարձակ հն ինքնակա էություններ են, որոնք ոչ Հոգեկան ն ոչ էլ ֆիզիկական բնույթ ունեն. ի տարբերություն Պլատոնի, որ էլդոսներին կամ իդեաներին գոյություն էր ճատկացնում, Հուսնոլը բացասումէ դրանց ամեն կարդի «մետաֆիզիկական» մեկնաբանություն։ Այդ ությունները իմացվում են ինտուիտիվ, ճայեցողական ճանապար-

փորձճով. էության ճայեցողությունը (ինտուիցիան, Ճոտշհշսսոք.) նական տվյալների վրա չի Հիմնվում ն զուտ մտածողական պրոցես է: իմացության առարկան Հուսեոլի ճամար այդ էություններն են, «դոյության իդեալական տեսակները». այդ էությունների Հայեցողությամբ գիտակցությունը Հասկանում է իր իսկ վիճակները, իր երնան գալու ձները, ֆենոմենները:

Այսպիսով՝ մեր գիտակցությանը ներկայացնող երնույթները չուսեոլի Համար մեր գիտակցության իսկ վիճակ(ֆենոմենները) են, ներն նրա դրսնորումները:։ Հուսեոլի փիլիսովայությունը կաինոր դեր է խաղացել ժամանակակից ստրուկտուրալիզմի, Հատ-

ստրուկտուրալիստական դպրոցի(ելժսլն), կապեսկոպենչագենի այլն գերմանական չթնուինգվիստիկայլի (Վ. Պորցիգ ն 8. Վայս-

լեզվաբագերբեր) ձնավորման Համար: Ստրուկտուրալիստական հության վրա Հուսեոլի ազդեցությունը որոշվում է առաչին Հերթին նրանով, որ նա իմաստային ակտերը քննում է որպես անկախ, ինքնակա բնագավառ կազմող մեծություններ ն փորձում դրանք մաթեմատիկականճշգրիտ ստատիկ վերլուծության. այլ ենթարկել ճասնում է քննության բացարձակ իմանենկերպ ասած՝ Հուսեոլը տության: Պայքարելովչորամաբանության ն լեզվաբանության 4ոգեբանական 4ճիմնավորմանփորձերի դեմ՝ Հուսեոլը վերչինիս դեպքում վերադառնում է 1171-1711 դղ. ընդչանրական քերականության գաղափարինն լեզվի քննությունը վերածում ընդճանրական վերացական սխեմաների: Սակայն,ի տարբերություն Ա. Մար1)

սԿոիի,որ կարծում է, քեն ընդճանուր քնրականությունը պետք է 2իմնվիփորձի վրա, նկարագրի լեզուների մեջ եղած ընդճանուրը, Վմպիրիկ լինի, չուսեոլը այն դիտում է ապրիորի-ոացիոնալիստական դիրքերից: Լեզվաբանության ճամար զգալի դեր է խաղացել Հուսեոլիկողմիդըլեզվական արտաճայաության քննության ճետ նշանների դասակարգման փորձը: կվապվաժ՝ դ. փիլիսովփայությունն սկիզբ է առել 4 Պրագմատիստական ն դ. դարձել ամենից ավելի վերչին քառորդում՝ Ամերիկայում տարածված փիլիսոփայական ուղղություններից մեկը: «Պրագմատիզմ» տերմինն առաջին անգամ օգտագործել է 1878 թ. Չառլ Պիրսը(1839--1914):ՀետագայումՀանդես են եկել պրագմատիղզմի որոշ տարատեսակներ. այսպես, Ֆոն Դյուին իր ուսմունքը կոչում է ինստրումենտալիզմ, Շիլլերըեր ուղղությունըորակում է «Հումանիզմ» տերմինով ն այլն: Փորձը Համարելով «ապրումների Հոսանք»՝պրագմատիստները մերժում են այս կամ այն ճարցում միայն մեկ ճշմարտության դգոյություեը ն առաջ քաշում ամեն մարդու ճամար սեփական ճշմարտության գոյության դրույթը, դաղափարին: Ըստ ճանգում ճշմարտությունների «ոլլյուրալիզմի» սպրագմատիստների՝ ճշմարիտ է այն, ինչ օգտակար է, ինչ տվյալ ։-Պրագմատիզմը մարդու պրակտիկայում արդարացնում է իրեն ակնճայտ ոհլլատիվիստական ուղղություն է, 147 դ. լեզվաբանության, ճատկապես սոցիոլոգիական ուղղության ձնավորման մեջ կարնոր դեր է խաղադել նեոկանտականությունը, որի ներկայսցուցիչները ճանդես են եկել «ետ ղեպի կանձնավորվել է 417 դ. ւոր» նշանաբանով: նեոկանտականությունը ն ն Բադենի դպրոցների դ. սկզբներին՝ Մարբուրգի վերջերին դպրոցի ներկայացուցիչները (Մ. կոչեն, Պ. նամեջ. Մարբուրգի ստտորպ, է. կասսիրեր) իրենց սկզբունքները փորձել են Հիմնավորել բնական, Բադենի դպրոցի ներկայացուցիչները (Վինդելբանդ, Հ. Ռիկկերտ )՝ ճասարակականգիտությունների տվյալներով, նրանց մեթոդների վերլուծության միջոցով: Նեոճասկացությունների կանտականները փաստորեն կանտին ազատում են մատերիալիստական տարրերից՝ «ինքնին իրերը» դիտելով լոկ որպես «սաճմաային» ճասկացություններ, որոնց մենք աշխատում ենք ճասնել «որամաբանական սինթեզների միջոցով: Սգտագործելովմաթեմասռիկայի ներթափանցումը բնական գիտությունների մեյ՝ Մարբուրու

Հմմտ:

8.

Փ.

ՃՇՆԸ.

Հիշ. աշխ., էջ

ՀԱՏ--ՀԵՅ,

9...

գի դպրոցի ներկայացուցիչները փորձում են ժխտել ճասկացությունների օբյեկտիվ Ճիմքերը, դրանք մեկնաբանում են ապրիորիզմի դիրքերից: Մարբուրգիդպրոցի ներկայացուցիչները բնական գիտությունների «ընդճանրացնող» մեթոդին ճակադրում են սպզատմության «անճչատականացնող» գործ ունի մեթոդը: Պատմաբանը անճատական կն անկրկնելի փաստերի ճետ, որոնցից նա բազմաթիվ ընտրում է մեկր կամ մյուսը որպես պատմական փաստ՝ 4իմք ընդունելով «արժեքի» գաղափարը: Պատմականփաստ ճանդիսացող կուլտուրական «արժեքները» իմացության առանձին տիպի օբյեկտներ են, որոնք իրականության աշխարՃճինչեն պատկանում. նրանք ոչ թե «գոյություն ունենդ, այլ «նշանակում են», ընդ որում նշաեն ոչ թե ըստ նակում սուբյեկտի գնաճատման, այլ այն անչծրաժեշտության չնորճիվ, որին ենթակա է սուբյլեկտր իր գնաճատա-

կանով:

Լեզվաբանության վրա նեհոկանտականներիունեցած ազդեցությունը արտաՃճայսվելէ ոչ միայն «արժեքի» դաղափարի առաջքաշն ման, այլն բառի, Ճճասկացության առարկայիճարաբերության ըմբոնման, լեզվական նշանի գաղափարի մեկնաբանության մեջ: Ըստ ննեոկանտականների՝ բառը ունի երկու կողմ՝ «իմաստ» (86«նշանակություն» (ՌՊճոսոք«նկատի ունենալը»). առաջին կողմը Հարաբերակցվում է Հասկացության ճետ, երկրորՓիլիսոդը` ոնալ իրականության այս կամ այն առարկայի Հետ. ն ունեն փայությունը լեզվաբանությունը գործ միայն առաչին կողմի Հետ, իսկ երկրորդ կողմը կազմում է տարբեր գիտությունների մութ լեզվական նշանը նեոկանտականների առարկան:Այսպիսով, ն կտրվում է առարկայական Հիմքից առնվում լոկ Հասկացության Տետ ունեցած Հարաբերությամբ:

մճսսոք)

ն

դ.

վերջում

ն 17

շատ փիլիսոփայության

դ.

սկղբում

«Հանդեսեկած բուրժուսկառ

փորձելովճաղթաճաներկայացուցիչներ,

բել մատերիալիզմի ն իդեալիզմի «միակողմանիությունը», իրաեն գալիս ԱվոտկանումՃճանդես իդեալիստներ: որպեսբացաճայտ

րբիացիփիլիսոփա էոնստ Մախը (1838--1916) փորձում է իրի ՃճասկացությունըՀանգեցնել զգայությունների գումարին: Գիտության նպատակը նա Համարում է ոչ թե բացատրությունը, այլ նկարագրությունը, որով Հետն բացատրությունը ենթադրումէ պատճառականության Հնացած «դիցաբանական» ըմբոնման ընդունում: Բստ Մախի՝ գիտությունը պետք է պատճառի գործողության Հնացած գաղափարների փոխարեն գործի ֆունկցիոնալ ճարաբեու

տության դաղափարով,ընդ որում ֆունկցիոնալ Ճարաբերությունները կարող են արտաճայտվել մաթեմատիկական գաղափարներով: Գիտության զարգացումն արտաճայտվում է ոչ-Ճարկավորը դեն նետելով՝ ուժերի տնտեսման կամ նվազագույն ճիգերի սկրզբունքով։ Անմիջական նկարադրության մեջ չմասնակցող բոլոր բնազանցական ճասկացությունները պետք է մի կողմ թողնվեն: Մախի «նվազագույն ճիգերի սկզբունքը» ուժեղ ազդեցություն է մողնում լեզվի զարգացման պրոցեսի մեկնաբանության փորձերի, այդ թվում ն ֆունկցիոնալիստականլեզվաբանության վրա: Լեզվաբանության Ճետագա բախտի ճամար կարնոր նշանակություն ունեցավ մաթեմատիկական տրամաբանության ն այսպես կոչված «Ճարաբերություննեի տրամաբանության» ստեղծումը: եռն դարում անգլիացի մաթեմատիկոս Ա. Մորգանը (1806--1821) ճանդում է այն եզրակացությանը, որ տրամաբանությունը ուսումնասիրում է Հարաբերություններն նրանց տրւոմաբանական Հատկությունները անկախ առարկաների մասնակի Հատկություններից։ Մորգանը պաճանչում է տրամաբանությունը դարձնել իսկապես ձնական՝ վերանալով մի կողմից՝կոնկրետ բոմյուս կողմից՝լեզվական արտաճայտությւն վանդակությունից, սպատաճականություններից.Ա. Մորգանի, .9. Բուլի, 9. Պիրսի կողմից նախադրյալներ են ստեղծվում տրամաբանության ճանը: Ճաշվի ստեղծման Համար, որ կատարվում է է. Շոնոդերի (1801-Պա1902) կողմից1Ո դ. վերչերին։ Ֆոնգեի, ապան Պեանոյի, դոայի, Գիլբերտի,Ակկերմանի,Ուայթճեդի, Ռասսելիկողմից ղորգացվում է այն միտքը, որ մաթեմատիկան լոկ տրամաբանության մի մասն է, որ մաթեմատիկական բոլոր գիտելիքները կարելի է Հիմնավորել ն դեդուկտիվ կերպով արտածել որոշակի տրամաբանական տարիերից, ելնելով աքսիոմաների որոշակի շրջանակիր ն առանց դիմելու ինտուիցիային: Ֆորմալիզմը, մաթեմատիկայի լիակատար ձնականացումըդիտվում է որպես այն Ճակասություններից ազատելու նախապայմանը:Ռասսելի ն Ուայթճեդի «Մարէմատիկայի սկզբունքների» մեջ տրվում է մաթեմատիկական տրւմաբանության ընդարձակ շարադրանքը (նախադասությունների լ/ Ճարաբերությունների տիետեսությունը, կարգերի ւոնսությունը սությունը): Սրանովմի քայլ առաջ է կատարվում արիստոտելյան սորամաբանությունից, թեն մեկնաբանության մեջ Հեղինակներր Ճճանդեսեն գալիս որպես իդեալիստներ: ու

ՆԱՎ

դ.

վերչի ե1Վ1դ.

սկզբի

բուրժուսկան

սոցիոլոգիայի

բնագավառում Ճճատուկ ճիշատակության

արժանի է ֆրանսիացի որը կարնոր

ուսմունքը, սոցիոլոգէմիլ Դյուրկճելմի (1858--19127)

դեր է խաղացել լեզվաբանության սոցիոլոգիական դպրոցի ձնաէ փիլիսովորման մեջվ Այդ ուսմունքը իր ակունքներն ստանում ն փայական իդեալիզմից, կանտականությունի, ճամաքայլ է ընթանում մախիզմին: Դյուրկճեյմիճամար Ճասարակականըվերչջիվերջո Ճոգեբանական Ճճիմքունի. ճասարակությունը նա ճամարում է «յուրատեսակ Ճոգեբանական էակ, բազմաթիվ գիտակցությունների ասոցիացիա»: ինչպես կանտր,Դյուրկճեյմը սուբստանցիան, տարածությունը, ժամանակը, թիվը ճամարում է լոկ «բանականության կատեգորիաները»՝վերջինիս վերագրելովՃավերժականանփոփոխդգոյություն. Սակայն Դյուրկճեյմը փորձում է մախիսսաներինման Ճաղթաճարել իդեալիզմի ն մատերիալիզմի «միակողմանիությունը»: Այս կասլակցությամբ նա իր ուսմունքի Հիմքում դնում է ճասարաւկության գաղափարը. Հասարակությունը որպես «կոլեկտիվ գիտակցություն», նրա կարծիքով, վերացնում է մատերիայի ն զիտակցության առաջնայնության Հարցի դրման անճրաժեշտությունը: է, սակայն, որ Հասարակականըդիտելով որպես ՃոգեՀասկանալի կան, գիտակցական 4ճիմքունեցող ամբողջություն՝Դյուրկճեյմը դրանով իսկ մնում է մաքուր իդեալիզմի դիրքերում: Այս առումով է Հկնց, որ Դյուրկշճեյմըբացաճայտորեն Ճակադրվումէ Ճասարակական երնույթների մարքսիստականմատերիալիստականըմբբոնմանը՝ ժխտելով տնտեսական գործոնի՝ առաջադիմության աղբյուր լինելու գաղափարը: Դյուրկճելմը չի ընդունում տնտեսական գործոնի առաջնությունը, այլ նշում է Հասարակական միջավայրի

առանձնաճատկությունների բազմազանությունը: Հասարակությունը Դյուրկճեյմը պատկերացնում է որպես տարբեր տարրերի մի ունի ինքնակա կերներդաշնակ ամբողջություն, որը գոյություն մի բան: 9Չկարողապով, իմանենտորեն, որպես վերանչատական ն առանձինի նալով կամ չցանկանալով ըմբոնել ընդճանուրի, նկ Դյուրկչեյմն անճատականի 4Ճասարակականիդիալեկտիկան՝ ընդճանուր-Ճասարակականը կտրում է առանձին-անչատականներից ն դարձնում անձչատներից դուրս գտնվող ինքնակա էություն՝«Հասարակական փաստ», որբ պարտադրվում է անՀատներին որպես արտաքին անճչրաժեշտություն։ ծասարան կության բնույթը առանձնաճատկությունների Դյուրկճեյմը

1»

ծավալին խտությանը. ծավալը (անճատրակական միավորների է կապերի բազուժեղությունն ների քանակը) որոշում խտությունը Հասարակության «բարձրության» մազանությունը, բուն առարկան ամարելով Հասարակադգիտության աստիճանլը Ճասարակական միջավայրի այս մեխանիստական օրինաչափուորպես փակ սիստեմի ուսումնասի թյունների,Հասարակության՝ է օրինաՀետնելովկոնտին,տարբերում րությունը՝Դյուրկճեյմը, ն չափ ուսումնասիրության ստատիկան դինամիկան, բայց սիստեմի օրինաչավփություններըՃճասկանալու տեսակետից առավելուէ տալիս ստատիկային: Հասարակության ղարդացումը» թյուն Դյուրկճեյմի կարծիքով, աշխատանքի բաժանման վրա է Հենված, ընդ որում այդ բաժանումը նրա մուտ քննվում է ինքնին՝Ճասարակությունը կազմող միավորների փոխչճարաբերության տեսակետից» ն չի Հանգեցվում Ճասարակության գոյապայմանների տնտեսական Հիմքին: Հասարակականօրենքներին Դյուրկճեյմը վերագրում է ն Հրամայականություն, ընդ երկու պաճանջ՝ ընդչանրականություն նման, դրանք առնվում որում կանտյան կատեգորիկ իմպերատիվի ամեն են ժամանակից դուրս, որպես մի Հասա-չվերացականորեն, ն ամեն մի էպոխայի նկատմամբ կիրառելի պարակության Հանչներ: նահ կեզվաբանության Համար նշանակություն է ունենում Գ. Տարդի(1843--1904) տեսությունը, որով Ճասարակությունը ճանդեցվում է իրար նմանվող անչատների գումարի, մեծ տեղ է տրվում Հոգեբանական գործոնին. Տարդի տեսությունը արտացոլում է գտել ոչ միայն Շուխարդտի, այլե ճետագա լեզվաբանների մոտ: ու

Օ։-ու

լ(եղվաբանականուսմունքների Հետագա ընթացքի վրա զգալի ազդեցություն է թողնում Ճճոլանդացիբուսաբան-Հակադարվինիստ դե-Ֆրիզը, որ 1900--1910 թթ. առաջ է քաշում մուտացիոն տեսությունը, ի Հակադրություն Դարվինի բնական ընտրության էվոլլուցիոնիստական տեսության: Այս տեսության «ամաձայն՝ նոր տեսակները ծագում են ճանկարծակի թոիչքաձն փոփոխություննեբի՝ մուտացիաների ձնով (առանց միջանցիկ ձների՝ այդ փովոխությունների միջե), որոնք պայմանավորված են ներքին պատճառներով ն կախված չեն արտաքին պայմաններից: Հատկանշականէ, որ Պլեխանովըդե-Ֆրիզի մուտացիաների տեսության մեջ տեսնում է դիալեկտիկական կողմ, այնինչ այս դեպքում պարզ չէ որակական Հանկարծակի փոփոխությունների քանակական նախապատրաստումը: Ամեն ինչ փաստորեն կապվումէ ժառանգականության

պանգենների Հետ, մասնիկների՝

իսկ ձեռքբերովի ճատկուէ, ժխտվում ժառանգումը Ճետագաթյունների Մուտացիոնիզմը ն է Մառի ստրուկտուրալիստների Հայացքների ձնայում ազդել ւորման վրա' Հատուկ

Այս ենթաշրջանի լեզվաբանական ուղղություններն արդեն են մեծ չափով տարբերվել 411 դ. լեզվաբանականուղղու-

սկսում

լեզվական երնույլթների նկատմամբ թյուններից՝

ունեցած իրենց նրա ուսումնասիրության առարմոտեցմամբ, լեզվաբանության կւյի իրենց մեկնաբանությամբ: 417 դ. ուղղությունները բնորոշվում էին լեզվի ու լեզվաբանության բնույթի, տեղի դերի ըմբրոնման տարբեքությամբ, այն բանով. թե ի՛նչ տեղ են Ճատկացնում լեզվին Հարակից երնույթների ն լեզվաբանությանը՝ Հարակից զետությունների մեջ: 11 ղ. լեզվաբանական ուղղությունները բնորոշ«ում են առաջին Հերթին լեզվի նկատմամբ ունեցած մոտեցման չայնցակետերի տարբերությամբ, նրանով, թե որ կողմից են լեզվին մոտենում, լեզվի ո՛ր կողմն են քննության նյութ դարձնում, լեզվական ո՛ր ֆունկցիան են պաչում ուշադրության կենտ(ոնում: 1 դ. լեզվաբանները Հիմնականում զուրկ էին լեզվաբաքության՝ այլ գիտություններից անկախ ն ինքնուրույն բնագավառ լինելուըմբոնումից:131 դ. լեզվաբանները ն լեղվի ուսումնասիբությամբ զբաղվող մյուս գիտնականները աստիճանաբար մոտենում են այդ պետք է նկատի ունենալ Հետեըմբոնմանը: իշարկե, յալը. նախ՝ կոնցեսլցիան որոչում է Հայեցակեւտը, ուստի ե 111 դ. ւղղությունները ոչ միայն լեղվի բնույթր: տելեզվաբանության են, այլե չհ դերի տարբեր ըմբոնումներ լեզվին ո՛ր կողմից մոտենալու Հայեցակետեր. երկրորդ «այեցակետր մեծ դեր է խաղում կոնցեւլցիայի ձնավորման մեջ, ուստի ն 17 դ. ուղղուբյունները, մանավանդքննվող ենթաշրջանում, որոշ առումով նան կոնցեպցիայի տարբերություններ են. երրորդ՝ լեզվաբանության՝ այլ գիտություններից անկախ բնագավառ լինելու ըմբռնումը քնընվող ենթաշրչանում նոր է միայն ճանապարտճ Ճարթում, ուստի ե ու

ու

ու

ու

լեզվական տարբեր ուղղությունները այս ենթաշրջունում նան կոնոնպցիայի տարբերություններ են՝ որոշ դեպքերում կապված լիննյով 411 դ. վերջի կոնցեպցիաների ճետ ն Հանդես գալով որպես նշանց օրգանական շարունակությունը: Հաջորդենթաշրջանում լեզվաբանության՝ այլ գիտություններից անկախ բնազավառ լինելու ըմբոնումը դառնում է տիրապետող, ն լեզվաբանական ուղղությունների տարբերությունները փաստորեն վերածվում են «բուն»

Հ--Գ. Ջաճուն»»:

լեզվաբանության լեզվաբանական միջդիսցիպլինների ւտարբերությունների: Այս ենթաշրջանում կարելի է առանձնացնել լեզվաբանական ուղղությունների երկու խումբ: Առաջին խումբը կազմում են այն որոնք լեզվական երնույթների մեկնաբանության ուղղությունները, ճետ մեջ Հիմք են ընդունում լեզվաբանության կապված գիտուգիտական դիսցիպլինների թյունների նորադույն նվաճումները, Հենվում դրանց վրա կամ լեզուն քննում դրանց տեսանկյունով: երկրորդ խումբը կազմում են այն ուղղությունները, որոնք լեզուն քննում են անկախ այլ գիտություններից գիտական դիսցիպլիններից: իՀարկե,այս բաժանումը որոշ պայմանականություն ունի, որովճեսն մի կողմից՝առաջին կարգի ուղղությունների մեջ արդեն առկա են երկրորդ կարգի ուղղությունների սաղմերը, մյուս կողմից՝ երկրորդ կարգի ուղղությունների ներկայացուցիչները Ճենվում են նախորդների վրա, շարունակում արդեն առկա տրադիցիաները: ԱՎուսջին խմբիուղղությունները գրեթե այնքան են, որքան լեզվաբանության ճետ մերձավորապես առնչվող ն լեզվական երնույթների մեկնաբանության «Հնարավորություն տվող գիտություններ գիտական դիսցիպլիններ կան, այսինքն՝ 1) պսիխոլոգիզմ, 2) լո(եթնոգրագիցիզմ, 3) անթրոպոլոգիզմ ն կուլտուր-էթնոլոգիզմ ֆիզմ), 4) էսթետիղմ ն 5) սոցիոլոգիզմ։ երկրորդ խմբի ուղղությունները երկուսն են՝ 6) ֆունկցիոնալիզմ) ն 7) ֆորմալիզմ. ֆունկցիոնալիստները նպատակ են դնում բացատրել լեզվի կառուցվածքային փոփոխությունը` ելնելով լեզվական ֆունկցիայի նպատակ են դնում նկարագրել լե«աղափարից,ֆորմալիստները ղուն՝ ելնելով իր իսկ լեզվի ձներից։ Ֆունկցիոնալիզմը անդես եկել սոցիոլոգիզմի ն բիոլոգիզմի, ֆորմալիզմը՝ պաիխոֆորմալիզմի ն սոցիոլոգիական իմանենտիզմի բազայի վրա: Այս ենթաշրջանի լեզվաբանականբոլոր ուղղությունները ձնաեն նախ՝ երիտքերականների քննադատության վորվել նրանց թերությունների Հաղթաճարման, երկրորդ՝ ժամանակակից գիտության, ճատկապես ճասարակական գիտությունների բնագավառում Հանդեռ եկած նոր պատկերացումների տենդենցների, երրորդ՝ կուտակված լեզվաբանական նյութի, լեզվաբանության նախորդ Խվաճումների օգտագործման, այն ճակասություններից զերծ կերն սիստեմավորելու պով գիտականորեն մեկնաբանելու ձդտման ու

ու

ու

ու

ու

ու

Այստեղ «ֆունկցիոնալիզմ» բառը

զործսծված է ճեղ

իմաստով:

փաղայի վրա: Այս ձնքաշրջանի պսիխոլոգիզմը ն լոգիցիզմը,1214 դ. որոշ ճիմքեր ունենալով Ճճանդերձ, առաջինճերթին ճանդեսեն եկել ֆ լեզերիտքերականների միակողմանիոնետիզմը Ճճաղթաչարելու, մեծ վի ներքին կողմին ավելի շաուշադրություն Ճատկացնելու, րաճյուսության ն իմաստաբանության «Հարցերին պատշաճ տեղ ն կուլտուրորոնումների Ճետ կապված Անթրոպոլոգիզմը սոալու էթնոլոգիզմը ճանդես են եկել երիտքերականների կողմից լեզվի ն ժողովրդի, լեզվի կուլտուրայի պատմության կապի անտեսումը ճաղթաճարելու, լեզվի ծագման Ճճարցը կրկին առաջ քաշելու Ճեւտ ճանդես է եկել առաջին «երթին երիտքեկապված:էսթետիվզմը րականների ատոմիզմի ֆոնետիզմի լեզվի ն Ճճաղթաճարման, գրականության կուլտուրայի կապի անտեսումը վերացնելու, տճաբանության ճարցերը անուշադրության մատնելու Հետնանքները վերացնելուձգտման 4Ճետ կապված Սոցիոլոգիզմը Ճանդեսէ ու

ու

ու

եկել երիտքերականների ինդիվիդուալիզմը ճաղթաճարելու,

ստա-

«ոիկ վերլուծության ճարցերը կրկին առաջ քաշելու ստատիկ պ առոմական ճայեցակետի փոխճարաբերությունը պարզելու, լեզվաբանության առարկայի մասնատումը վերացնելու որոնումների ճանդես է եկել լեզվական կաՀեւո կապված: Ֆունկցիոնալիզմը ոուցվածքի փոփոխության պատճառները բացաճայտելու, այդ փոն

ու

«իոխությունները մեկնաբանելու, այսինքն՝ երիտքերականների ն իրենց նախորդող այլ լեզվաբանների՝ այս Հարցում ճանդես բերած թերությունը .Ճաղթաճարելու ձգտման ճետ կապված: Վերֆորմալիզմը ճանդես է եկել լեզվաբանության առարկան ջաղպես՝ լեզվի նկարագրության մեջ կանխակալ սխեփնքնուրույնացնելու, մաներից Հրաժարվելու,լեզվական երնույթների սիստեմավորման Պամար իր իսկ լեզվի տվյալները ճիմք ընդունելու ձգտման չետ լապված, մանավանդ որ մի կողմից՝ ստատիկ վերլուծություն երիտքերականների մուտ ուշադրության չէին արժանաՀարցերը ում ն մյուս կողմից՝ երիտքերականներն շատ այլ լեհզվաբաններ լեզվի նկարագրությունը էին կատարում չորադիցիոնձնով, ֆիլոլոգիական տրամաբանական քերականության տրադիցիոն ղանց առնում քննվող լեզուներիկառուցվածքային ախեմաներով, ու

ու

առանձնաչճատկությունները:

Լեզվաբանականուսմունքների զաոգացմանէտապներբը.--

Այս ենթաշրջանիլեզվաբանական ուսմունքների զարգացման մեջ կարելի է առանձնացնել երկու էտապ. 1) 1901-1915 թթ., երբ ուժեղ է երիոքերականության քննադատությունը, երբ լեզվաբա19

նությունը նոր ուզիների ռրոնումներ է կատարում, երբ Հոդնբանության ազդեցությունը դեռես ուժեղ է, երբ ընդշանրապես: նախորդ լեզվաբանության տրադիցիան դեռնս շարունակում | չանղես ն երբ լեզվի պատմական քննությունը դեռնս դալ դերակշոռղ է. թթ., երբ լեզվի Հասարակականբնույթի ըմբոնումըբ 2) 1916--1928 ուժեղանում է, առաֆանում է լեզվաբանության առարկայի սաճէն նախապատմանաղատման ն իմանենտիզմի տենդենց, Ճճիմբեր րաստվում Ճաջորդ շրջանին անցնելու ճամար. ռրպես երկու էստապների սաշմանազատիչ ճանդես է գալիս Սոսյուրի «Րնդճանուր լեղզվաբանության դասընթացը» (1916 թ.յխ 1.

ԼԵԶՎԱՔԱՆԱԿԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԿՈՆՑԵՊՑԻԱՆԵՐ

1.

ՊՍԻԽԱԼՈԳԻԶՄԵՎ ՊՍԻԽՈՖԻԶԻՈԼՈԳԻԶՄ

ն պսիխոֆիԸնդճանուբտեղեկություններ.-- Պաիխոլօագիզմը

ենթաշրջանում չարունակում են մնալ որպես լեզվաբանական տարածված կոնցեպցիաներ:մաիխոֆիզիոլոգիզմը Հանդես է գալիս երիտքերականների նրանց ճետեդրդների մուռ: է ՊաիխոլոգիզմբՃենվում մասամբ երիւոքերականների վրա, ս/աու երիտքերականների սամբ գալիսէ Շտայնթալից, Պուտեբնյայից քննադատներից, մասամբ էլ արդյունք է երիտքերականների ֆորմալիզմի դեմ ուղղված քննադատության: կեզվի «Հոգեբանական ըմբոնման կողմնակիցները, ի ։տարբերություն երիտբերականները, են լեզվի ներքին, իմաստային ուշադրությունը կենտրոնացնում կողմի վրա, մեծ տեղ տալիս իմաստաբանական շարաձճյուսական ՀՃարցերին։Պսիխոլոգիզժըայս շրջանում միատարր միշրիղսիխոլոշիոնակ չէ. այստեղ առկա են ն ինդիվիդուալիս տական ես մր. ն էթնիկական պաիխոլոգիզմը. սոցիոլոգիական դպրոցը մեծ չափոյլ|տուրք է տալիս պսիխոլոգիզժին: ԼեզվիՃոդեբանական մեկնաբանությունը կատարվում է Հոգեբանականտարբեր կոնցեպղիոլոգիզմը

այս

ու

ու

ու

ն. բիցիաների2Ճիման վրա. դրանցիցգեշտալտճոգեբանության

Հեվիորիզմի ազդեցությունը դրսնորվում է Հատկապես Հաջորդ շրջանում. այսպես, ամերիկացի նշանավոր լեղվաբան Բլումֆիլդը, որ սկզբնապես (այս ենթաշրջանում) ՎունդտիՃետնորդ է, 4եւոագայում անցնում է բիճեվիորիզմի դիրքերբ։ Այս ենթաշրջանում զգալի ազդեցություն է ձեռք բերում ֆունկցիոնալիսաականՃայեցակետը, որ դրսնորվել է Բրենաանոլի, Մարտիր ն ալլոցզ մոտ:

նշելի է,

Չոգեբանական ուղղության շատ Ններկայացուցիչներ՝ սյս նհնթաշրյանում պատմական քննության ճետ միասին անճրաժեշտ են ճամարում լեզվի ստատիկ քննությունը, ընդ որում կրկին առաջ են քաշվում (Ա. Մարտի) բնդճանրական քերականության ճարցերբ։ Վվելորդ չէ Հիշել, որ այս ենթաշրջանում սկսում է Հանդես գալ ոչ միայն որպես լեզվի բնույթի ըմբոնում, այլն որպես լեզվի Հոգեբանական կողմի ուսումնասիրություն. այլ կերպ ասած, լեզվի՝ որպես Հոդեբանական պրոցեսի՝ միակողմանիըմբոնմանը սկսումէ փոխարինել որպես յուրատեսակ միջդիսցիպլին: լեզվի լեզվի Հոգեբանությամբ զբաղվողները լեզուն ամբողջովին վերցրած՝ ոչ միշտ են ճամարում ճոգեբանական երնույթ, բայց ուշնդրություն են դարձնում լեզվի այն կողմի վրա, որ ճոգեբանական մասնագիտական ուսումնասիրության տոռարկաէ: Ճիշտ է, այս խնդիրը կատարվումէր ն նախորդ ենթաշրջանում, բայց այդ դեպքում լեզուն ամբողջովին ընդգրկվում էր Ճոդեբանական երնույթների մեջ, ն լեզվաբանությունը ձուլվում ճոգեբանության ճետ: Հանդես է գալիս ոչ միայն որպես ինքնուրույն Պասիխոլոգիզմը այլն Հաճախ էկլեկտիկորեն զուգորդվում է այլ ըմուղղություն, Ճեւո կամ դառնում այս կամ այն ըմբոնման աստաոռլո բրոնումների օրինակ, ոմանց մուտ Ճահդես է գալիս լոգիկո-պսիխոլոԱյսպես, Հաճա փիզմը (Դ. ն. 0վայանիկո-կուլիկովակի),»ոցիոլոգիզմլ է դրսնորվում որպես պոռիխոսոցիոլոգիզմ(Ֆ. դը-Սոսյուր), ոմանց մոտ էլ տեղ է գտնում լուրատեսակ բիոպսիխոլոգիզմ (Վան-Գիննեկեն), Պոիխոլոգիզմը ոմանց մոտ ծայրաճեղ արտաճայտություն է գտնում. այսպես, թ. կալեպկին լեզվի ողջ քերականական սիստեմի Ճիմբում դնում է խոսողական ակտի ժամանակ խոսողի նեցած Հոգեվիճակը: Հետագաքննության մնջ մենք կանգ կառնենք ւվսիխոլոգիզմի ամենից ավելի աչքի ընկնող Ներկայացուցիչների գրա, բայց անՀրաժեշտ ենք Համարում մի քանի խոսք ասել ն ուրիշների մասին: Ռուսաստանում պսիխոլոգիզմի մի տարատեսակը ենվում է որ

«Վան-Գիննեկեն, Ա. Մարտի,

պսիխոլոգիզմը

Հոգեբանությունը,

ու-

վրա: Պոտնեբնլայակպնության ներկայացուցիչներից Պուռեբնյայի

ճիշատակելիեն Չ. Ֆ. Սվսյանիկո-նուլիկովոկինն Դ. Ն. կուդրյավսկին, 0վայանիկո-նուլիկովսկին ճանդետէ զալիո որպես լոգիկոմտնի ին

ՔՅԱԽՃ,

1912.

1912.

Ո.

1111111Ա14211111111 ԷԼ

ԷԻ«1թք28շա

ոն,

02511111

ԹՅՇՎՇԽԱՇ 8

ՑՅԵԼՕՅԱՅՒԻՇԸ,

22211112

ԷէՕքեշտ,

պսիխոլոգիստ, փորձում Հաշտեցնել Պոտեբնյալի «ոռգեբանական կոնցեպցիան տրամաբանական քերականության սկզբունքների Ճեւու Այս առումով քերականական ձների վերլուծությունը նա փաստորեն փոխարինում է ճոգեբանական «ակտերի» վերլուծուՃիմքումդնում թյամբ, լեզվի ն «քերականական մտածողության» «անգիտակցական ոլորտում» կատարվող ակտերը: Քերականական ձնը ն քերականականիմաստը նրա մոտ դառնում են ՀավասաՊոբանշանակ Ճասկացություններ: Սվսայանիկո-նուլիկովսկին, կարնոր տեղ է Հատկացնում քերականական տեբնյայի նման, զարգացման ճարցին: կուդրյավսկին, ի տարձների ծագման է դալիս որպես ճանդես բերություն 0վսյանիկո-նովիկովսկու, խնամքով անջատելով լեզվի ճոգեպսիխոլոգիստ՝ Ճճետվողական Հենվելով Պոտեբնյայի բանական րըմբոնումը տրամաբանականից: է խոսքի մասերը նախավրա՝կուդրյավսկին գրեթե նույնացնում Հետ. նրա կարծիքով միայն բայի ն դասության անդամների ստորոգյալի տարբերակումը պետք է պաճպանվի, մնացած դեպքերում խոսքի մասերի ն նախադասության անդամների անվանման տարբերությունը չի արդարացնում իրեն: ՊոտեբնյայականությանՀետ միասին զգալի տարածում ունի սուբյեկտիվ պսիխոլոգիզմը: Բացի ԲոդուննԲոդունն-դե-կուրտենեի ն որոնք շարունակում են գործել, դե-կուրտենեիցԲոգորոդիցկուց, այս ենթաշրջանի Հեղինակներից Հատուկ Ճիշատակման արժանի ու

Շչերբան, որի գործունեության ծավալումն ընկնում է շրջանում. նշենք միայն, որ Շչերբայի վետական Հնչույթի ըմբըրոէ |. Վ.

սո-

նումը, որ մի նոր գիծ էր ավելացնում Բոդուեն-դնե-կուրտենեի ըմբրոնման վրա, շեշտում Հնչույթի իմաստատարբերիչ ֆունկցիան, կարնոր դեր է խաղում Ճաջորդ ենթաշրջանում տարածված 4նչույթաբանական ուսմունքների ձնավորման ճամալրս

Վունդտի Ճճոդեբանական կոնցեպցիան այսմ ենթաշրջանում դտնում է ն' քկնադատներ, ե՛ կողմնակիցներ. թննադատների թվում նշելի են ոչ միայն երիտջերականներր (Բ. Դելբրյուկ, Հ. Պաուլ),այլն ամենատարբեր ըմբոնումների ւեր այլ գիտնա-

կաններ.քննադատությամբ ճանդես են գալիս ն՛ սոցիոլոգիզմի Հետնորդները (Ա. Սեշեե), ն լօգիցիզմի ներկայացուցիչները ն ուրիշներ. Ոմանք (Զյուտաերլին)

էլ, քննադատելով Վունդտին, նրա ուսմունքի այս կամ այն կոաղմբ.վերչիններիտ է, օրինակ, լեճ լեզվաբան Յան Ռողվաղօվսկին: իր

օգտագործում

մեջ նշելի

են

«Բառակազմությունը ն բառիմաստը» գրքում) նա զարգացնում է Վունդտիիմաստաբանականտեսության որոշ կողմերը, Հատկապես բառերով արտաճայտված պատկերացումների երկանդամության գաղափարը: Ռոզվադովակին յուրաքանչյուր լեզվական կազմավորման մեջ տեսնում է երկու անդամ՝ նույնացնող ն տարբերող. դրանցից առաջինը արտաճայտում է տվյալ ճասկացության ծավալի մեչ տվյալ մտնող պատկերացումների ընդճանուր կողմը, երկրորդը՝ տիպի տարբերող կողւպատկերացումընույն պատկերացումներից մր. Ածանցավոր բառի .մեջ որպես նույնացնող անդամ Հանդես է գալիս արմատը, որպես տարբերիչ ածանցը. բարդության մեջչ՝ սովորաբար բարդության երկրորդ բաղադրիչը նույնացնող մասն է,

առաջինը՝ ւտտարբերիչը (ճմմտ. գերմ. Խղոմ-ոսի)6, Ճայ. հողմենթական նույնացնողանդամն է,

մեջ աղաց).նախադասության

բաատորոգելին՝ տարբերիչ: Էստ Ռոզվադովսկու՝ բաղադրյալ են էլ` շարաճյուսառերը ծագում բարդություններից, վերջիններս

կան կապակցություններից:

Ֆրեյդիզմը (Ֆրեյդի պսիխոանալիտիզմը)նս լեզվաբանության Հաջորդ ենթաշրջամեջ կողմնակից է գտնում ճանձին Շպերբերի: նում Բոումանըփորձում է Ֆրեյդի ուսմունքը կիրառել լեզվի «ներին ձնի» գաղափարինկատմումբ:ջ: Փիլիսոփայությանն Ճճոդեբանությանմեջ այս ենթաշրջանում սկսում է տիրապետող դառնալ ֆունկցիոնալիստական այեցակետը,

նշանավորվում է իղնալիզմի ն ագնոստիցիզմի խորացկենտրոնում դտնվում են «մաքուր» ֆունկմամբ: Ուշադրության ցիոնալ կախումները: Հոգեբանության գլխավոր առարկան ֆունկցիոնալիստներըՀամարում են Ճճոդեվիճակների,ճոգեկան ֆունկոր

ցիաների նկարադրությունը: Քննության մաթեմատիկականացումը օգտագործվում է մատերիական աշխարձն ու նրա օրինաչափությունները «մաքուր» Պասկացություններին մաթեմատիկականբանաձների ձնով արտաճայտելու ն մատերիայի գաղափարը դուրս մղելու Համար:

ԱնտոնՄառտի..- Մարտին մեծ չափով Ճենվում է եր ուսուցիչ Ֆր. Բրենտանոյիէմպիրիկ Հոգեբանական դրույթների վրա. Բրենտանոն փորձում էր Հայեցողական փիլիսոփայությանը Հակադրել իսկական գիտական «ներքին փորձի վրա Հենվող փիլի-.ծ.

"Լ

Վ.

Ւ0օշաոմօա5է Հմմտ.

ձ.

Ը.

Ն ԿԾղեմսոջ

8օստճո,

սոմ.

Ս8տ ՖոօԵԼՇո

ԻՏչճհօճոտ|»86,»Լ1ոքսճ", 1952, 111, 2. էջ

ձժէ

Պօոէնօմճսսոք, 1904. 1ռոճոճո Տքոոշհքօւտ սոձ

147--161:

սոփայությունը, որի միջուկը պետք է լինի շոգեբանությունը։ Լինելով այսպես կոչված ֆունկցիոնալ ճոգեբանության Հիմնադիրը՝ Բրենտանոնշապրումի անմիջական տվյալների» մեջ տարբերում է երկու կողմ՝ բովանդակություններ կամ ֆիզիկական երնույթներ ն Ճճիշողականպատկերներ, երնակայություններ (զգայություններ, բովանդակությունայլն) ն ակտեր (ըստ Շտումֆի՝ֆունկցիաներ՝ ֆիքսացիան որպես ների ն դրանց Ճճատկությունների միացումն պատկերացումներ, դատողություններ, Ճույզեր ն այլն). ճոդեբանության նպատակը ակտերի ուսումնասիրությունն է, իսկ բովանվերաբերում նն բնական գիտություններին, Հատդակությունները կապես ֆիզիկային: Ավելորդ չէ Ճիշել, որ Բրենտանոն տարբերում է երկու կարգի Ճճոգեբանական գիտություն նկարագրական ն գենետիկ, մի ճանգամանք, որ թերնս նույնպես դեր է խաղում լեզվի քննության երկու ճայեցակետերի Հետադա Ճակադրության Ճճամա» (Թեկուզն ոչ անմիջաբար). այս տարբերակումը արտաճայտություն է գտել Մարտիի լեզվափիլիսոփայության, լեզվի »արցերի նրա մեկնաբանության մեջ: հր աշխատություններումմ Մարտին առաջ է քաշում ն աշխատում նոր, ֆունկցիոնալիստական մեկնաբանություն տալ լեղզվափիլիսոփայական կարնորազույն ճարցերին, թեն շատ բանով դեռես ճենվում է Հին պատկերացումների վրա: Մարտին Ճնչյունական լեզվի ծագման քննության Համար Հիմք է ընդունում այն լեզվական դրսնորումները, որոնք կարող են դիտվել ն արդի էտապում: Մարդկային լեզվի կազմավորման վճռական գործոնը ճաղորդակցման ն Հասկանալիության սոմ 4՛6Տէձոմլքնոք) մտա(ԽԱԱՇԼԱսոջ դրությունն է, որ ըստ նրա ոչ այլ ինչէ, եթե ոչ տարբեր անճատների ճոգեկան փոխազդեցություն: Լեզուն ոչ թե միայն սեփական Հոգեկան կյանքի Ճաղորդման, այլ ուրիշների վրա ազդելու միջոց էչ Հենվելով մանկան զարգացման էտապների ուսումնասիրության վրա՝ Մարտին ւնդում է, որ լեզուն ն մտածողությունը միաժամանակ չեն առաջանում, այլ մտածողությունը նախորդում է լեզվին: գոյություն ունի ոչ-լեզվական մտածողություն. Հետնաբար՝ բայց լեզվի առաջացումըմտածողությանը մեծ չափով օգնում է, ն լեզուն ու Ճեւտագայումզարգանում են փոխկապակցված: ժտածողությունը ու

'

Ճձ.

Նոտքոսոջմ6ճր Տքոոօհծ. 1825. ՑՒսոզՅջ6ո մօր ՏքոտՇհՄոէ6ՐՏԱիսոքճո շսրբ Օռսոմլծքնոք 6Լո6ո 811ջ6տ6Լոճո սոմ ՏԸհոլքեծո, Ցքոոշհթհուտօքուծ. Ն 1908. ՀԿոՇհքօլոտտճոճ ՏքոճշհտէոսԼէսը,86ո, 1940.

1181ե),

թհւլօտօրհծ,1904. Օոդտտճէ

Ք87Շհ624

սոմ

Այս փոխկապակցումն էլ Մարտին այն ձնով չի պատկերացնում, թե մտածողության լացարձակապես Ճճամարժեք արտաճայտությունն է. ըստ նրա՝ այսպիսի բացարձակ «ճամարժեքության դեմ են խոսում լեզվականմիջոցների բազմիմաստությունը ն ճաքննում է նպատակաՄարտին մանշությունը:Լեզվի զարգացումը բանական (տելեոլոգիական) դիրքերից՝ որպես լուրատեսակ նպաորի Հիմքում ընկած է ձգտումը դեպրը տակադիր գործունեություն, ւզարղորոշությունը, ճարմարությունը, խնաճասկանալիությունը, այլն գեղեցկությունը: Տարբեր լեզունեյողությունը(Է ւՏքուուտ), րով խոսող ժողովուրդների մտածողության տարբերությունը ոչ թե Հիմնական է (սոմճոճուո|), այլ աստիճանական (918մս611)։ Չի լեզուն

բխեցնել տարբերություններից կարելի լեզվակառուցվածքույին

դրանց ճշգրտորեն Համապատասխանող մտածողական տարբերուեն 4նչյունական ձնավորմամբ, իմաստային կողմի տարբեր գործողությամբ, երնակայության սրանք էլ կապված են ճակումների, որոշ յոարբերություններով. պատմական բաղմաՎիորձի, կանխամիտումների (815քօՏ1էլօդ), ստատիկորեն առնվաֆ սոեսակ դեպքերի Հետ։ Լեզվակառուցվածքը մի միասնական ամբողջություն չէ, այլ ճնի նորիգոյակցություն: Սրան միանում է ն այն, որ լեզվի մեջ առկա են Ճասարակայնորեն ւտարբերակվածլեզվական շերտեր: Լեզվի ն մտածողության կապը այնպես պարզ ն անմիչական չէ, ինչպես այն ներկայացնում են

թյուններ. լեզուները տարբերվում

ու

Շտայնթալը, Վունդտր: Հումբոլդտը,

Մարտիիճամար իմաստային կողմը, նշանակությունը, որպես (լեզվի ճոգեկան կողմ, ավելի էական է, քան մտածողության արսաճայտման ձնր: նա հր լեզվափիլիսովփայությունը կոչումէ «ընդ-

ճանրական իմաստաբանություն»: Այստեղից էլ այն կարնոր նշանակությունը, որ ՄարտինՀափկացնումէ իմաստափոխության Հարցին:Հումբոլդտյան«ներքին ձնի» ճասկացությունը մեկնաբանելով որպես իմաստի ն արտաճայտության կապերի ամբողջություն՝ Մարտինտարբերում է 2 տեսակ ներքին ձն. 1) այսպես կոչված «պատկերավոր ներքին ձեր» (ՌՋնրկշհօ էոոճքՇ Տքոոշհէ Ծբու)նրա ճամար այն օժանդակ պատկերացումն է, որ Հիմք՝ ասաժ՝ տալիս ճին իմաստը նոր իմաստին փոխանցելու, այլ կերպ բառը փոխաբերաբարգործածելու. ներքին ձնր Մարտիի ճամար, այսպիսով,ամենից առաջ լեզվական արտաճայտության պատկերավոր կոզժն է. եթե Հումբոլդտիճամար «ներքին ձնր» դինամիկ «կզբունք է, ապա ՄարտիիՀամար այն նկարագրական արժեք

2) «կոնստրուկտիվ ներքին ձեր» Մարտին քննում է իմա-

ունի.

բստ նրա՝ կոնստրուկտիվ լեզվագդորնեկուորենն ւտելեոլոդիապես.

ծունեությունը արտաճայտվումէ որպես նշանի պարզեցում

հ

տըն-

տեսում:

ուրիշների ըմբոնմանը՝ Մարտին լեզուն դիտում է ոչ միայն խոսողի, այլն լսողի դիրքերից. լեզվական միջոցները ծառայում են ոչ միայն սեփական ճոգեկան կյանայլն լսողի վրա ազդելու Համար: ՀետնաբարլեզՔը դրսնորելու, վական միջոցների իմաստը ճոգեկան երնույթներ են (պատկերասրտի շարժումներ՝ Օճոսնջէճ ելքե6| ցումներ,ղատողություններ, են է արքնացկամ պետք (Կճշհւս Բո) (ո), որոնք արթքնացվում էր Ճովեն լսողի մեջ, Հենվելով Բրենտանոյի վրա, որ տարբերում ն Շտայնթալի Հակադրվելով

դեկան 3 Հիմնական երնույթներ՝պատկերացողական(օ1ՏԼ61|Շոմ6), դատողական (ԱԼԼՇԱՇՈՄՇ) ն շաճագրգոողական (ՈՈԼՇԼԸՏՏՇՈՇԻ ՈՀՈզ6)՝ Մարտին լեզվի ստատիկ քննության ճայեցակետից տարբե3 կարրում է ինթնանշանակ (ՃսէօՏճու2ՈէՏԸհ ) արտաճայտության

արտաճայտողներ միջոցներ՝1) պատկերացում (015: ԸԻսոքլ«գոյականներ»՝առանձին, որոշիչով կամ որոշիչ

ՏԱՔՔՇՏԱԿԽԸ)

նախադասությամբ|, 2) ասույթներ (Ճստտճք:ո) (ճարաբերական) գի

(դատողություններ

տողներ)

3)

ն

դատողությունների կոմպլեքսներ արտաճույՀուղականներ 9(ԲուօիխօՀ-1ՈԼ6Ր6ՏՏՈ6)ՏՇիՇոմ: ն

) (ճրաման,խնդիր»Ճարց,ցանկություն արտաճայՆՎԱՏՏ6ԼԱՈՔ6Ո

տողները):ինքնանշանակ լեզվամիչոցներին, որոնք «առանձին վերցրած նս ինքնին ճաղորդելի «ոգեկան երնույթի արտաճայտությունն են», Հճակադրվում են նշանակակիցները (ՏճոՏճոճոեէո )՝ շաղկապները, նախդիրները, չգոյականացված ածականները, դիմավոր բայաձները (բացի «Հրամայականից), թեք Հոլովաձները, երկրորդական նախադասությունները. սրանք գործում են միայն նախորդ տիպի արտաճայտություններ կազմելու ճամար: Մարտիի դրույթներից ժամանակին ընդունելություն չգտան Ճատկապես երեքը՝ ընդճանուր քերականության ստեղծման նրա ձգտումը, լեղվի ու մտածողության փոխչարաբերության ըմբոնումը ն «ներքին ձնի» նրա մեկնաբանությունը): Սակայն ընդճանուր քերականության ստեղծման նրա ձգտումը կանխում է կոպենճափաստորեն

Հմմտ.

Օ.

քհւ6, 1927, էջ 129, «Ճ. ԽՏրէ,

Հմմտ.

Լ.

Բսուճ,

Տեմլճո

շսբ

ԱԲՏԸՇհԼԸհԷԸ .6բ

ՏքոտԸհքհլ)050-

Օոսոմոճջծո մ6բ Տքուճհքհլյ080թհ16. 1904, էջ 108: Տքոճճհատտճոտճիտքէ, հԼնոճհծո, 1955, էջ 386։

ՃՐՇոՏ,

գենյան ստրուկտուրալիս տների փորձերը. Մարտին այն պատկերացնում է որպես նորմատիվ դիսցիպլին ն Հակադրում լեզվի կոնկըետ պատմությանը: Ընդճանուր քերականության ստեղծման Հնարավորության ապացուցումը Մարտին «Հիմնում է մւտածողության՝ ընդճանուր մարդկային բնույթ ունենալու դրույթի վրո։ Ավելորդ չէ նշել, որ Մարտին, քննադատելով Շլայխերի նախոսումէ բառի՝կամայական նշան լինելու մասին. ւտուրալիզմը, նա սրանով իսկ կանխում է Սույուրի՝ նշանիկամայականության դրույթը: է 0. ՖունՃետնորդներից առանձնապես Ճիշատակելի Մարտիի կեն: Յա. Վան-Գիննեկեն.-Հոլլանդացիականավորլեզվաբան Վան-Գիննեկենը 1447 դ. սկզբներին Հանդես է գալիս իր «Հողզեբանշանավոր աշխատունական լեզվաբանության սկզբունքները» պետք է կաթյամբ: Գիննեկենի կարծիքով լեզվաբանություն Բուցվի ՃճոգեբանականՃճիմունքներով,նրա սկզբունքները պետթ է ի տարբերություն երիտընդճանուր մարդկային բնույթ ունենան: քեքականների, որոնք լեզվաբանության խնդիրը սաչմանափակում լեզվաբանության նպատակը էին իաստագրմամբ, Վան-Գիննեկենը Համարում է «բոլոր լեզվաբանական երնույթների ավելի խոր պատճառների 4ետաղոտումը՝ դրանց ներքին լինելիության մեջ»: Այս առումով Գիննեկենը լեզվաբանությունը տարբերում է ն' ֆին՛ Ճճամեմատական լոլոգիական քերականությունից, քերականուպատճառների մեջ: ինքը Վանթյունից, որոնք չեն թափանցում Գիննեկենը այդ պատճառները որոնում է Հոգեբանական ոլորտում:

Հասարակագիտության Վան-Գիննեկենի՝ լեզվաբանությունը ն էսթետիկայի ճետ միացնելու փորձերը Ճարցը (սոցիոլոգիայի) Ըստ

թողնում են կես ճանապարՃին, որով Ճճեւոն այդ երկու բնագավառն ունեն, էլ վերջիվերջո ճոգեբանական 4ճիմք ներկայացնում են «Հոկեբանական դաշտում կամայականորեն առանձնացված երկու փոքրիկ Ճողամասեր»3: ճամար լեզվաԱյսպիսով, Վան-Գիննեկենի ւմ.

ճտո

Օ1ոոճեճո,

Ֆոյքօտ

մօ

1ոքստեզսծ քտրօհօ1օջլզսծ,

է տեսել 1904-1906 Տ7ոէհ6տ6, 1907 (բնագիրը լույս թթ., .ՆՓմյ6ուՏշհծ 81)9-8ջ6ո",Ղ--`11. ֆրանսերեն վերանայվածէ, ճրատարակությունը փոփոխված լրացված) ՎՄ. «ճո Օ1ոոծԷ6ո, Եողոշքօտ մ6 1ոքատոզսծ քտՇհօ1օ0ջնզսծ, 1907, էջ 1. Նույն տեղը,էջ լն 68581 մ6

ու

բանությունը ճոգզեբանական լեզվարանություն է: նա սոարբերում է ընդճանուր ն մասնակի ճոգեբանական լեզվաբանություններ՝ վերլեզուների տիպոլոգիան: ջինիս առարկան Ճամարելով Հանդեսդալով երիտքերականների էմպիրիզմի քննադատ կենտրոթյամբ, նշելով, որ երիտքերականները ուշադրությունը նացնում են լեզվի «նչյունական կողմի վրա ն ֆետիշացնում Հնչյունական օրենքը, վան-Գիննեկենը խիստ կարնոր է Համարում ն ներքին կողմի ուսումնասիրությունը, իմաստաբանուկարծիքով, «նչլության 4ճարցերիքննությունը: Վան-Գիննեկենի նական խիստ օրենքների սաճմանումը Հակասում է լեղվի մշտապետք է Քնրականություը փոփոխականության սկզբունքին: դրվի իսկական չոդեբանական «ճիմբերիվրա, մարդկանց ճոգեկան գործունեությունը պետք է դառնա այն Ճիմքը, որից ելնելով կատելի կլինի թափանցել լեզվի քերականական կառուցվածքի մեջ: Լեզվի քերականական կառուցվածքի քննության մեջ Վան-Գիննեկենը պաճանջումէ առաջնություն տալ իմաստային կողմին, Նա է քաշում «իդեողինամիկ օրենքների» դաղավարը՝ նշելով, «առաջ որ դրանք երկան են գալիս տարբեր լեզուների կառուցվածքի մեջ: Հոգեբանական գիտություն լիլնզվաբանության՝ Ընդունելով նելը՝ Վան-Գիննեկենըբնականաբար ելնում է լեզվի ճոգեբանական ըմբռնումից, լեզվական պրոցեսի էությունը որոնում անճատական խոսողական ակտերի Հոգեբանական Ճճիմունքներիմեյ:

ամեն Ըստ Վան-Գիննեկենի՝ մի լեզվական երնույթ կոնկրետ դոյություն ունի Ճաղորդակցման երկկողմանի ակտի մեջ, այսինքն՝ այն ժամանակ, կամ երբ մեկը խոսում կամ դրում է ն խոսակիցը ընթերցողը նրան ճասկանում է: Այստեղից էլ բխում է, որ քերականական արտաճայտության եղանակներն կանոնները կայուն էություններ չեն։ Լեղուն ներկայացնում է նշանների մի սիստեմ ն որպես այդպիսին առաջին Հայացքից անփուխոխէ թվում. սակայն իրականում խոսքի պրոցեսում այն փոփոխվում է անճատից անճատ ն րոպեից րբուղե՝ըստ անճատական կ րոպեական մորամժաԳիննեկենըիրեն նպատակ է դնում պարզաբանել դրությունների: ճաղորդակցման ակտերի, սովորական խոսակցության ճոգեբանական ճիմբերը՝ սկսած խոսող անճատի մուռ խոսքի սկղբնւսվորումից ն Հետագա էվոլյուցիայից մինչե Ճճաղորդվողմտքերն ղգազ.մունքները խոսողիկողմից կատարելասլես ըմբոնվելը:: ու

ու

չ

Հմմտ.

Հ.

ՈՀ

ՅՈոս,

15էռՒրւ ՏմոնտՃ6ն 1942.

էջ

337-538,

Իո աշխատության մեջ Վան-Գիննեկենըձղտում է տալ տարբերշայէյցակետերի ճամադրությունեը ն խուսափել լեզվաբանական տարբեր կոնցեպցիաների միակողմանիությունից: Այսպես կոչված ն իդեալիստների (իմա' հրիտքերականների ն Ֆոսլերի ֆոսլերականների) Հայացքների մեջ վան-Գիննեկենը՝ է է' դրական կողմեր, ն' թերություններ. առաչիններից տեսնում նա ճՃնարավորէ Ճճամարումվերցնել Հավաստի մեթոդը, երկրորդՎան-Գիննեներից՝ամբողջականության դրույթը: Միաժամանակ կենը նպատակ է դնում ճաղթաճարել ն' ծայրաճեղ իստորիզմը, ե՛ ստատիզմը՝քննադատելով Պաուլի միակողմանի պատծալյրաճեղ զուտ մականությունը, բարբառադետների ն նչյունագետների ստատիկ-նկարագրական մուտեցումը. ըստ նրա՝ առաջինները օզկարող են լինել այն բանի բացատրության դեպքում, թե տակար այն բափուխոխվում լեղուն, երկրորդները՝ ինչպե՛ս է ծագում նում, թե «ինչպե՛ս է կառմված լեղուն իր մանրամասնություննեբի մեջ»)։ իր 4ետագա աշխատությունների մեջ Վան-Գիննեկենը ոչ է պսիխոլոգիզմից, այլն կանգնում է լեզվի բիոԺիայնՀեռանում մեկնաբանության Հողի վրա' 1922 ք. ն Հետագայում խգիական նա 4նչյունական փոիր մի շարք Ճճոդվածներումշ Հրատարակած փոխությունների պատճառներըորոնում է բիոլոգիական ժառանէ այնտեղ, որ Վան-Գիննեդորդականությանմեջ: Բանը Հասնում կենը լեզվաստեղծագործության արցում տեղ է տալիս ռասայական մոմենտին՝ այն ղուգորդելով սուբառրատի տեսության 4ետչ Ըստ Վան-Գիննեկենի 4նչյունական փոփոխությունների պատճաոները պետք է որոնել երեխաների ժառանգած միատեսակ բնատուր: չնչյունական-արտասանական տենդենցների մեջ, ընդ որում այդ տենդենցներն ու առանձնաճատկությունները դիտվում են որպես ժառանգություն: նրա կարծիքով՝ նախբան Հնչյուսուբստրատային նական փոփոխություններիՀաստատվելը լինում է անցման շրջան, որի ժամանակ գոյակցում են Հինն ու նորը ն որից Հետո ընդճանրանում են ոչ բոլոր դեպբերը, այլ դրանը միայն մի մասը: 1930-ական թվականներին գրած գործերումվան-Գիննեկենը

պոզիտիվիստների ու

ու

ւմ.

1907,էչ 522.

տո

Օլոոօեճո,

Քոլոճլքօտ մ6

1ոքատեզսծ քտրՇհց10քնզսծ,

ճո 016 ՔՒԵԼՇԻԷ61է մ6բ Նտաէք6ճ86է76, Օ1ոոճմճո, 1Ք, ՆՆ, ն 1ք, Խն. չմմ.». Ե1010916մ6 15 Ծոտը ձ'8՛ԱՇստեօո, 1933, ,Ճեե 461 11ոջս1Տտէլշ, 1935, էջ 39 ն 65: Շօոքոծտտօ

մ.

1927.

Նտ

մ61 11

ուշադրություն է ճատկացրել լեզվի ծագման ն վաղ զարգացման աշխատելով բացաճայտել մարդկային լեղուների Հարցերին՝ կառուցվածքային վաղ առանձնաճատկություններըի: Այս Ճարցի լուծման որոնումների մեջ նա փորձում է Հենվել լեզուների կառուցվածքային արխաիկ տարրերի բացաճայտման ուղղությամբ կատարվող ուսումնասիրությունների վրա: Վան-Գիննեկենը ւ։տար3 է բերում լեզվի զարգացման շրչան՝ 1) «տեսողական» լեղվի շրրջան, 2) «կլիքսային» (ճթթոցային Հնչյունների) լեղվի շրջան ն 9) «լսողական» լեզվի շրջան: Առաջին շրջանում իշխել են ժեստեն միմիկան, որոնք բը սիմվոլավորել են ճասկացությունները ե անմիջական պարզություն են ունեցել՝ի տարբերություն «լսողն կան» լեզվի: Վան-Գիննեկենը այս շրջանի արտացոլում է ճաման ընդչանրապես րում չինական Հիերոգլիֆները պատկերագրաեն «կլիքսասիստեմները, որոնք կան-գաղափարական նախորդել Շատ յին» լեզվին: վաղ ժամանակներից սկսած ժեստերը ն միմիմեծ

կան

ուղեկցվելեն զանազան «կլիքսներով»՝ շուրթերի,լեզվի, կո-

կորդի ճթթոցային 4նչյուններով, որոնք նախապես շջդգտաղործվել են այն դեպքում, երբ շարժումների լեզուն չէր կարող օգտագործվել (օրինակ՝ մթնում) ն որոնց մնացորդները առկա են բուշմենների, ամերիկյան Ճնդիկների, կովկասցիների ն այլ ժողովուրդների մուտ: «կլիքսները» ունեցել են ձայնարկությունների արժեք. Ճետագայում միայն դրանք ձեռք են բերել բառային արժեք՝ փոխա-

միմիկային։ Սկզբնական բառարմատները րինելովվ|ժեստերին են «կլիքսների» տրոշման Ճետնանքով ն կազմված են առաջացել եղել միայն բաղաձայններից. կոկորդայինները ծառայել են որառասես ձայնավորների որոնցից Հետագայում փոխարինողներ, ու

ջացել են ձայնավորները. այսպիսով՝ ղրո աստիճանը ձայնդարձի նախորդել է լիաձայն աստիճանին Սեմական ն այլ կարգի գրային սիստեմները, որոնց մեջ ձայնավորները չեն նշանակվում, վան-Գիննեկենը Համարում է բաղաձայնական շրջանի արտացոլում: Ձայնավորների ներմուծումը Վան-Գիննեկենը բացատրում է 1.1.

«Յո

Շլոոծէճո, 1'հստճոլէճ,

ետ Ւ6ԸՕՈՏԵՐԱՇԵՕՈ

465 14Ո2ն6Ց Է37ք010ք1գսճ

1939. Ըօուունսիօո ձՃ 18 ՀՔ, ՃԱ,

ՔՅՈ ՈՂՑ1Ի6

Շոոքշրճ6 ձ6Ց 1ճոքս6Տ զս ՇՏսճշտտ6,նույն տեղը, ՃԼ|Լ, 1938. Ն68 6է 168 4»0761165ձճոտ 1'հ1տէԷ01-6 46 1"հսոտտունն, Շ11Շ8, 165 Շօոտօոոճտ

,ԲՐ0ՏՇԸՈՇ6Տ". ՇճոՒջ

Ը66մ1ոջտ օք էհճ 111 1ոէճոոճելօո) (ՕՈՋո658 օէ 7հօոելծ

8-Շհլվն6Ց

1939.

Շլո

ՂԵՆԻ, ԱԼ

Յ0

Վ6

Ո6ՓԱ6ը

1949:

Պ6Ր9սշհ

ձՃՃՃԳԿ՛,

շսր

ՂՅքօ10816 Պ6ճր

41է656ո

ՏքոճԸհտէրսԷէմոճո,

ավելի մեծ տարածության վրա լսելի լինելու կարիքը բավարարեանչրաժեշտությամբ: «վսողական» լեզուների առաջացումը, լու ըստ Վան-Գիննեկենի, տեղիէ ունեցելմ. թ. ւս. 5--4-րդ ճազա-

րամյակից(ճինքաղաքակրթության

կենտրոնների առաջացման շրջանից ոչ ուշ): «վսողական» լեզվի առաջացումը մեծ առաչընթաց քայլ էր, որ «նարավորություն տվեց ստեղծելու մեծ թվոլվ բառեր՝ որոշակի բառային իմաստով:

Շախմատով.--Ա.

Շախմատովը(1864--1920) ականավոր դեմքերից մեկն է, Լինելով սական լեզվաբանության Ա.

Ա.

ամենից ՀՖորտունատովի

Ա.

ոու-

ընկնող աշակերտներից մեկը ն պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության Հետնորդը՝Շախմասովը, սակայն, Հանդես է բերում նշանակալիցինքնուրույնունկ քեթյուն. նա զերծ է ՖորտունատովինՀատուկ ֆորմալիզմից րականական երնույթների մեկնաբանության մեջ ուշադրությունը վրա: նրա կենտրոնացնում է իմաստային կողմի վերլուծության լեզլեզվաբանական աշխատանքի գլխավոր բնագավառը ոուսաց շարաձճյուսությունն են. 1908--1911 թթ. վիվի պատմությունն մագրական Հրատարակությամբ երնան է, եկել նրա «Ռուսաց Հնչյունաբանուլեզվի պատմության դասընթաց» (ներածությունը, թյունը ն ձնաբանության մի մասը), 1915 թ. լույս է տեսել Հնչյունաբանությանմասի վերամշակումը «Ռուսաց լեզվի «նադույն շրրչանի պատմության ուրվագիծ»2 վերնագրով: Մի ւտտարի է անց լույս տեսել«Ռուսաց լեզվի պատմությանդասընթացիներածություեն նր»3: նտմաչու ճՃրատարակվել «Ռուսաց լեզՇախմատովի վի շարաճլուսությունը»/, ռուսաց գրական լեզվի «ժամանակակից աչքի

ու

ուրվագիծը»"«Ռուսաց լեզվի 8.

Հմմտ.

ՈԽՅՅոՏ,

պատմական

Օճաշճ

ո

8:

ձնաբանությունը»6։

1068քթօոծմուՕօճՁՅԵԽՕՅԱՅՑԻԱՔՏ,

նույնանուն ժողովածուում,Ւլ., 1956, էջ 126--157,

ԿՕՐՕ

Խ8.

Ճ.

Ճ.

238, Ճ.

Ճ.

«4.

Ճ.

Ճ.

ՕՎՇք: Ղքետաօմա6ոօոճքիօմճ

Ա/ՅՃոՅ108,

8ՑՇՈՇԵՆՇԸ8

1ԱՅ2Խ8108,

ԸԽԱՒՅԽՇՔԸ

11 5ր., 1941 'Խ. ԼԱ324Խ8108,

1930,

պՅելաճ,

Ք4ՇՇԽՕԽ7 ՅԵ",

ԵՀ,

Ջ8108,

11, 1816.

1925--1927, ԽօՐօ

ԼԱՅ»

ՈՇոքօոքՅ1, 1916.

ՊԼ,

Ճ.

Ճ.

1957.

քոշճճօօ

ՅԵՑ,

քՆՇՇԽՕՐՕ

Ց8եո.

Ջ3ԵԼ-

Լ-11,

ՕԿծճքոԸՕ8քճխՇոՒօՐՕ

այլն ,9է15 քյոօտ հԼ., 1982:

ԼԱՃաՅԾՑ.

Քմքը ՔՇօքչու

ՔՇ-

Խուօքոս

Ճ.

ձ.

քյ/շքտօօ ՊաղօքճոչքԼԱԱոոխուօ88 ոօ ՇՕՑ8քՇուՇելՕե

ԽԶ61ՕթԱՎՇԸԽՅՅ

աօքֆօոօրա: քոշճքօքօ

ՊՅե-

Ռուսաց լեզվի պատմության վերաբերյալ մինչ այդ եղած աշխատություններից նշելի է միայն Ա. Ս. Սոբոլեսկու «Դասախոսու-

լեզվի պատմության վերաբերյալ» գործը: է որպես ինդիվիդուալիստական պսիխոլոգիզմ: նրա ինդիվիդուալիզմը Հիմք ունի լեզերիտքերականների լեզվաբանական ուսմունքը: Անճչատական վագործածությունը ն, վերջին ճաշվով, իր իսկ լեզվաբանի լեզուն Շախմատովըքննության միակ Հավաստի առարկան է Համարում. «Ես կկեննտրոնացնեմիմ ուշադրություն այն փասսւերի վրա,-զրում է Շախմատովք,--որոնք ինձ ճայտնիեն անմիջական դիտողությունից, այն է` առաչին Հերթին իմ բառագործածությունից: Այդպիսի ինքնասաճմանափակումը կարողէ է որոշակի ՀետաՔըրքրություն ներկայացնել մեթոդոլոգիական պաճանջների տեթյուններ

ոուսաց

Շախմատովիկոնցեպցիան բնութագրվում

գյուղի, քաղաքի, նաճանգի, ժողովրդի լեզուն դուրս է գալիս որոշակի գիտական ֆիկցիա, որովճետնայն բաղսդրվումէ լեզվի այն ւտորիալ կամ ցեղային միավորի կազմի մեջ. մինչղեռ

անճատ-

այղ

ների թիվը անորոշ է, նրանց լեզվի սպառիչ ուսումնասիրությունն

անճնար»5:

եզվաբանականերնույթների ինդիվիդուալիստական մեկնա-

չպես տեսանք,

ճամար առաջին Շախմատովի

լեզվապրոցես է, իր ճիմքով «Հոգեկան է

ն

Ճճերթինանձչատական որոշվում է մարդկային

պսիխիկայով. սակայն լեզվական երնույթների այսպիսի ինդիվիդուալիստական Հոգեբանական մեկնաբանությունը չի կարող մեջ չընկնել իսկական պատմականության 4ետ. »ակասության «Ամեն մի մշակված սիստեմ,--գրում է Շախմատովը,--կարտաԶոլեր պատմական զարգացման էտապները, իսկ սրանք կշճնեռացնեին այն Ճիմքից՝ մարդկային պսիխիկայից։ Այս պատճառով էլ մենք ստիպված ենք սաշմանափակվել իր իսկ լեզվի երնույթների վերլուծությամբ ն արդեն դրանցով անել այս կամ այն եղրակացությունը այդ երնույթների Հոգեբանական4ճիմքերըմասին»: Այդ 1ճՃ.

Ը.

1888. էճ.

ԽՕՐՕ

Յ2

Ճ.

Շօ60268ա

1Ա872:3108,

835մ8, 1930, էջ ծ: Ե. ճՃ. ԼԱոռոճւ0օ8,

խի, ծամի

ոօ

պուօքում

ՕԿՇք: «08քօեՇիի0Րօ-քՇՕ ԸտածաՇկՇ

քյշճաօրօ

8318,

քշշաօրօ

օօ

8ՅԵԼԵՅ,

7:116ք317ք-

1. 1925, էջ

11:

առումով

ն՛

բառիմասը,

ն

քերականական կատեգորիաները նա

քննում է Ճճոգեբանականդիրքերից.բառիմաստները նրա մոտ Ճարաբերակցվում են պատկերացումներիՃետ, իսկ քերականական

կատեգորիաներըՃճամարվումեն պատկերացումներ բառերի չացրած Հիմնական իմաստների (իմա՛ պատկերացումների) Ճաառա-

մասին: րաբերությունների

Շախմատովիպսիխոլոգիզմը տարբերվում է ն՛ Ֆորտունատովի, ն Պոտեբնյայի պսիխոլոգիզմից: Ինչպես նշեցինք, ի տարն ի նմանություն նա բերությունՖորտունատովի Պուտեբնյայի, ն է կենտրոնացնում երնույթների շադրությունը քերականական իմաստային քննության վրա. սակայն նա Հեռու է խոսքի մասերի նախադասության անդամների պոտեբնյայական կնույլնացումից նման ն, Պուտեբնլյայի առաջնություն տալով նախադասությանը՝ զերծ է բառը որպես կննդանի խոսքի միավորի՝ բառի Հանդեպ. «արչեստական պրեպարատ» 4Ճամարելուց:Քերականության գլխաու-

ու

ճամար չարաճյուսությունն է՝ որվոր բնագավառը Շախմատովի խոսքի լես նախադասության ուսմունքի:Բառերը, կառուցվածքի

մասերը նրա կողմից արժեքավորվում են նախադասության Հետ կապված, քերականական կատեգորիաները դիտվում են չարաէ նա,--իր տարրերով ծնունդ Ճյուսական առումով. «Աեզուն,--գրում է առել ն զարգացել նախադասության կազմում, որովճետն նամտածողության՝ բառի մեջ դրսնորվելու եղանակն խադասությունը է»): Շախմատովի նախ գոյություն են ստացել նախակարծիքով՝ դասությունները, ապա նրանց անդամատմամբ ծագել են լ'առաղզուգորդումներն

ու

բառերը: նախաղասության «Հիմքում

նա

դնում

է «Հաղորդման» (կոմունիկացիայի) գաղափարը, որը է Հոգեբանորեն՝ որպես ուրիշներին Հաղորդվելու ճամար հախասաճմանում

տեսված երկու

զուգորդում. պատկերացումների

Շախմատովը փորձում

է ավելի լայն առում

ե դատողությանը, սությանը

տալ,

«ճաղորդմանը» քան

նախադա-

բառերի նեղ իմաստով. այս դեպքում նա տրադիցիոն կերպով նախադասություն ասելով Հասկանում է եհրկակազմնախադասությունը, դատողություն ասելով որեէ բանի ճաստատումըկամ ժխտումը. «ճաղորդման» դաղափաըի ներմուծմամբ Շախմատովըփորձում է ընդարձակել քննության շրջանակներըն իբրե «Ճաղորդում» քննել նան միակազմ նախադասություններըն բնդճանրապես բոլոր ճաղորդումներըչ որոնց մեջ ւ

3-4.

Ճ..Ճ.

ԼԱ34Խ3108,

Ջաճուկյան

այս

ԸՇրուշաճհը քջոշսօօ

Յե,

1, 1941, է:

18:

կարնորը որնէ բանի ճաստատումը կամ ժխտումը չէ (ճարց, ման, զգացմունք արտաճայտող «Ճաղորդումները» ն 2.

ճրա-

ԼՈԳԻՑԻԶՄ

ղարդացուԸնդնանուր տեղեկություններ.--Տրամաբանության

մր պյս ննթաշրջանում ճասցնում է արիստոտելյան տրամաբանության քննադատությանն լրացմանը, մաթեմատիկական տրամարբանությանլայն արմատավորմանը,տրամաբանության դերի նպատակների ըմբոնման ընդլայնմանը, այն ճոգեբանությունից սաճմանաղատելու փորձերին, տրամաբանական 4ետազուտության նկատմամբ Հետաքրքրության Տրամաբանության ձնականացմանըո աճման պայմաններում բնականաբար փորձեր են արվում տրամաբանության նորագույն նվաճումները լեզվաբանության նկատմամբ կիրառելու Այդ փորձերը կատարվում են մասամբ փիլիսոիատրամաբանների կողմից։ որոնց ճամար լեզվական վերլուծությունը Հաճախ խիստ կարնոր դեր է ստանում, մասամբ էլ լեզվաբանների կողմից, Վերջին կարգի փորձերը շարունակվում ն նույնիսկ եզվաավելի լայն չափեր են ընդունում Ճաջորդ ենթաշրջանում: բանության մեջ տրամաբանության նորագույն կոնցեպցիաների երկու ճանապարճով՝կամ տրաօգտագործումը տեղի է ունենում մաբանության մեջ ճանդես եկած տենդենցների «ետնողությամբ լեզվական քննությունը ձնականացնելու, ճակասություններից զերծ պաճելու, մաթեմատիկականացնելու, կամ տրամաբանական այս կոնցեպցիայի տվյալները լեզվական քընկամ այն ուղղության բացատրունության մեջ արմատավորելու, լեզվական երնույթների թյան նկատմամբ կիրառելու, լեզվական երնեույթներըտրամաբանորեն մեկնաբանելու, լեզվական ու տրամաբանական երնույթների միջն որակական տարբերություն չտեսնելու ձնով. վերչին դեպքում Ճճանդես եկող լոգիցիզմը լեզվական երնույթների նկատմամբ ճանդես եկած մոտեցմամբ սկզբունքորեն չի տարբերվում դարի լոգիցիզմից. տարբերությունը լոկ այն բանի մեջ է, թե ո՛ր տրամաբանականսիստեմն է Հիմք ընդունվում լեզվական երեվույթների մեկնաբանության Համար: ու

ու

ու

կերով

Միակազմ անվանական նախազասության զազափարը Հաստատուն դրվել է դեռես Ճ|Ճ դ. վերջերին Դորխաչի կողմից. ճմմտ. Ճ. 10օ-

Յա.

ՈքՅոտ, 1897:

611,

ՕՌԵՐ

ՇԸԽՅՇՎՕՊՕՐԵՒ «86168

քՇվի

ոճ

Փօբոլ ՈՃ

ՈՕԿՑՇ

ԼքՇՎՇԸ:ՕօՐօ

լեզվաբաններ լեզվաբանության ն Հարկավոր է նշել, որ որոշ կապի ճարցը առաչ են քաշում առաչին ճերթին ռսորամաբանության որպես հրիտքերականականֆորմալիզմի (ավելի ճիշտ՝ ֆոնետիզմի) Հակաղդրություն,երիտքերականների4ճնչյունաբանականֆորմալիզժը, իմաստային կողմի վրա ուշադրություն չղարձնելը առաչ է բերում Հակազդեցության տարբեր կարգի փորձեր. ոմանք ճակվում են դեպի պաիխոլագիզմը, երկրորդները՝ դեպի լոգիցիզմը, հրրորդները՝դեպի էթնոլոգիզմը (էթնոգրաֆիզմը), չորրորդները՝ դեպի սոցիոլոգիզմը. որոշ դեպքերում էլ Ճանդես են դալիս լոգիկոպսիխոլոգիզմի (2մմտ. 0վայանիկո-նուլիկովսկի), լոգիկո-սոցիոլոգիղզմի(2մմտ. Ա. Սեշնե),լոգիկո-բիոլոգիզմի (ճմմտ. 0. Եսպերսկզբունքները էկլեկսեն), այսինքն՝ տարբեր կոնցեպցիաներն ու

ոգիցիզմը տիկորեն կամ օրգանապես զուդգորդելու տենդենցներ: է գալիս որպես ւվսիխոլոգիզմի ճաառանձին դեպքերում ճանես Վադրություն, ուղղվում մանավանդ լեզվական երնույթներընախ՝ տրպես ենթագիտակցական ոգեկան ակտեր պատկերացնելու ն երկրորդ՝ինդիվիդուալիստորեն, անճատների դիրքերից մեկնաբանելու դեմ: ինչպես տեսանք, ճոդեբանական ուղղության շատ ներկայացուցիչներ լոհլյայն կամ բացաճայտորենպայքարում էին լեզվական ն քերականալեղուն տրամաբանորենմեկնաբանելու,

կան կատեգորիաների միջն լիակատար ղզուգաճեռ անցկացնելու, Վեզվի ն մտածողության միջն ուղղագիծ ճամապատասխանություն տեսնելու փորձերի դեմ, փորձեր, որոնք 4ճանդեսեն եկել սկսած Արիստոտելից,դրսնորվել միջնադարյան ՃճայեցողականքերակաԽության, 111Լ--1ՆՄՆԱԱ դդ. ընդճանրական քերականության, 11 դ. լոգիցիզմի, այլե նույնիսկ պատմա-ճամեմատական քերականուքյան վաղ ներկայացուցիչների մոտ որպես օղզուղաճեռականության» տեսություն: Լեզվի ճոգեբանական մեկնաբանության շատ Պ կողմնակիցներժխտում Դին այդպիսի «ղուղաճեռականությունը». ապա Շտայնթալը, Պուոնբնյան,

րություն էին

տեսնում

ն

Պաուլը արմատական

տարբե-

նկ քնրականական կատես։որամաբանական գորիաներիմիջն՝ մինչն գրեթե ամեն մի կապի ժխտում. Շուխարդոր նշում էր, որ տրամաբանությունը լեզվաբանության բնադավառիցճանելըլեզվաբանների ճողուց ծանիըքար կշաներ. Մարտինքննադատության էր ենթարկում լեզվի ն մտածողության զուտեսակետը: Այս ենթաշրջանի լոգիցիզմի որոշ դաճեռականության ճանդես են գալիս նման ծայրաճեղությունների Ներկայացուցիչներ

ճամապատասխանություններ ռրոնում, փորձում Հաշտեցնող գիծ տանել: Այսպես,եսպերսենի լոգիցիզմըոչ թե այս կամ այն

դեմ,

կոնկրետ տրամաբանական կոնցեպցիան լեզվաբանության նկատմամբ կիբառելու փորձ է, ալլ լեզվի ն մտածողության, քերականական ն տրամաբանական կատեգորիաների առնչությունները բաձգտման արտաճայտություն. «Քերականությունը,-ցաճայտելու գրում է նա,-- չի պարունակում դպրոցականտեսական տրամաբանությունը կամ ճամենայն դեպս այն ամբողջովին չի ներառում. նա պարունակում է այն, ինչ կարելի է կոչել ամենօրյա գործբայց նական տրամաբանություն: նա մարմնավորում է անթիվ սերունդների առողջ բանականությունը՝ կիրառած մարդկային կլածթջի այն ն Հաղորդում նկատմամբ, ռրոնք արտաճայտություն երնույթների են պաճանջումս |: Այսպիսով, նսպերսենը բողոբում է | տրամաբանական ուսմունքները լեզվի նկատմամբ մեխանիկորեն կիրառելու, ն քերականությունն տրամաբանությունը, քերականական Ձրարից լիվին անջատելու, տրամաբանական կատեգորիաները իրար ճակադրելու փորձերի դեմ: եսպերսենի լոգիցիզմը տելեոլոգիական (նպատակաբանական) ն բիոլոզիական (լոգիցիզմ էէ տրամաբանական կատարելուլեզվի մեջ նապերսենըտեսնում թյան ճասնելու ներքին ձգտում. միաժամանակ նա կարեոր ահղ է նա էկլեկտիտալիս բիոլոդղիականգործոնների դերին։ Այս բոլորը կորեն զուգորդում է սոցիոլոգիզմի ճետ: ու

ու

(ոդիցիզմի տենդենցներ այս

ենթաշրջանում Հանդես են եկել նորեենիշ, Զյուտտերլինի:, Դոլչբայնի:,մասամբ ե սռցիոլոգիական դպրոցի ներկայացուցիչներ Նեշեեխմուռ ն Բրյուսոլի", այլն: հր սկզբնական չրջանի աշխատություններում Դոյչբայնը Հունդես | գալիս որպես Հուսեոլի ֆենոմենոլոգիական փիչիսովայու-

նան

7Մ65ք6796ո, Լօր:Շ ճոմ Շտտոտո, 1924, Էջ 4 ԿՃՕՐՇ6Ո, ԲԼՈՒնհւսոջ 1ո մլ6 լաՏՇոտշհտք1Շեծ Թ6էրճԸհէսոք Գ6- Տքոտըհծ. Թ61էրՅա6շսհ1Լօէհօմ6 սոմ Ղքտչոօ10916 մ6- Օոատատե է, էնոյյ6 (88ո16), 1923 |օեղինակիշվեգնրենի բնականության (,՝Պձոէ Տքոձե-) 100.

«Ճ.

բծգնանութ բնույթ ունեցող մասեթի Թարզմանությունը|: 8. Լ. Ս16 մճսէտճե: Տնէն6ո1լո, Տքքոշհծ մլ ՕՐՇՇՈՑ:ւէ, 1922. Նճ61ք21ք,

«Լ. Օ6սծտօհեօլո, Տազճո, ՏքոճըհքտրԸհօ)109156Ի6 չհծո, 1918--)919. Տ7Ցեծտ մ6ր ոճսօոքյլտճշիճդՏջռծու, 1931. Բ.

Թրսոէ.

Լճ

Ե6ոՏ«6

6է

18 1Ճոթս6. Թո.

ԼԼ

Մ.

սք.

թյան ճետնորդ. նա ձգտում է ստեղծել մաքուր ն ապրիորի քերականություն՝ կառուցվածքի ֆենոմենոլոգիական ճիմունքներով։ Այս քերականությունը պետք է տարբերվի ինչպես պատմական, այնպես էլ տարածված նկարագրակտն քերականություններից, ունենա սորամաբանական-ճոգեբանականՀիմնավորվածություն: սուբյեկտիվ մտածողությունը շբյեկտիվ ն չեզոք Տարբնրելով մւտածողությունից՝Դոյչբայնը գտնում է, որ ավելի շատ ուշադրություն պետք է նվիրվի սուբյեկտիվ մտածողությանը, լեզվի ներքին ձենին:Դրանովիսկ մենք կդադարենք մտածողության լեզվական ձնին կառչելուց ն կզբաղվենք ինչպես նրա փիլիսոփայական կողմով, այնպես էլ էսթետիկական. արժեքով։ են Դոյչբայնի լեզվաբանական սկզբունքները անգեցնում «որամաբանական ն քերականական կատեգորիաներիսաճմանների ջնջմանը, լեզվի քերականություն տրամաբանական սխեմաների մեջ խղզկելուն, լեզվական ձնի արճամարչմանը: Այսպես,իր «Նոր անգլերենի շարաճյուսության սիստեմը» աշխատության մեջ նա առանձնացնում է բայական 16 հղանակ՝ ճաշվի առնելով նկարագրականբոլոր զուգորդումների մեջ բայի ճանդես բերած եղանակային իմաստների առումները. բուն բայի եղանակային ձներբ ԴոյչբայնըՀաշվի չի առնում` ամբողջովին ճենվելով իմաստի վրա Վ. միննույն մակարդակի վրա դնելով եղանակային իմաստի արտա բոլոր կարգի եղանակները. քերականական ձեր որպես ձայտմանխ

է մատնվում, դադարումուսումնասիայդպիսինանուշադրության

րության ինքնուրույն առարկա լինելուց: Լեզվի պատմական զարգացման մեջ Դոյչբայնր կրկին գերակշռություն է տալիս իմաստին, ընդ տրում իմաստային փովփոխուԹյունները մեկնաբանում է իդեսղիզմի ու ապրիորիզմի դիրբերից։ Քերականական այս կամ այն ձնի զարցացումը նա բոլոր դեպքերում փորձում է մեկնաբանել այնպեո, որ բացաճայտվիայդ ձնի առաջացման

իմաստային,տրամաբանական-4ոգեբանական Հիմ-

Այս տեսակետից առանձնապես Հիշատակելի է անվանական առաջացմանվերաբերյալ նախաղասության նրա կարծիքը, որ անյուրացվել է նան Մառի որոշ ճետնորդների(Ս. Դ. Քննադատաբար կողմից: Ըստ Դոյչբայնի՝ անվանականնախադասուկացնելսոնի) Քր:

ՊՕՇՐԱՆ

Ածխեճ

չ

Հմմտ.

ԿՎ.

Հմմտ.

8.

188014 Ցրուուծ|, էջ 85, Օոոքոոս, 8. Ցուաօրքնղօջ, Խհքոոաճ աօտպծույմւ ՇՈՅՂԱՅՊԵՏ քմթաո' «Յամ ԽԻ ԿեաՇկոտ. ,Ոքօիթ 87/ՊԵՐՏքԱՅՅԱՈՒԲ 838848ԿՏքաճմՅոճ 6 Յա ՉՏվձա Ն ., 1951, էչ 139.136. աա",

թյան առաջացումը կապված է իրականության առարկաները որպես է գասուբստանցներ գիտակցելու Ճեւտ, որի բազայի վրա Ճանդես ն լիս բառացի՝ անվանական) ճոլովը: ուղղական (ՈՕոՈԼՈՅԱԽԱՏ,

Բրյունոնիր «Մտածողություն

լեզու» գրքում փորձում է մտածողության փոխչարարերության «արցը նոր շատ դեպքերում նրա արտաճայտած մտջերը ձամեն ժիրարի մտքերի ճետ: Բրյունոն ընդչանուր առմամբ ընկնում նիտիլիստականդիրք է բոնում խոսքի մասերի նկատմամբ՝ չկարողանալով գտնել նրանց դասակարգման բավարար տրամաբանական 4իմքեր։ նա տարբերում է գոլականներ, բալեր, ածականներ, մակբայներ ն մասնիկներ: նորեենը ձգտում է խնամքով առանձնացնելլեզվի իմաստային կողմի ուսումնասիրությունը (լինի ալն բառային թե քերականական իմաստ) ն ուշադրությունը կենտրոնացնում է դրա վրա: նա տալիս է քերականության (լայն առումով) բաժինների ճետնյալ 1) Հնչյունաբանություն կամ «ֆոնոլոգիա»՝ լեղվի խմբավորումը՝ Հնչյունական, ֆիզիկական կողմի ուսմունքը (օժանդակ դիսցիպլեզվի իմաստակամ «սեմիոլոգիա»՝ լին). 2) իմաստաբանություն անկախ ալդ իմաստների արտաճայտման: յին կողմի ուսմունքը՝ տեմիջոցներից, այն է՝ լեզվի Ճոդեբանական-տրամաբանական ձնեսությունը. 3) ձնաբանություն կամ «մռրֆոլռգիաջ՝լեզվական

լեզվի ձնով. սակայն ւարզել

ն

ն

բի ուսմունքը անկախ նրանց արտաճայտաձ իմաստից: Լեզվի իմաստային կողմի քննության մեջ նորեենը ելնում է որոշակի տրամաբանական սխեմաներից առանց Ճաշվի առնելու լեզվի իրական տվյալները ե տվյալ լեզվի առանձնաճատկությունները:

Այսպես. շվեդերենի բայական ժամանակների նորեենյան սխեման Հի ընդգրկում շվեղեբենի բայական ժամանակային ձների լոլոր-

ռեալ իմաստները, որոնք սչ միշտ են այդ Ճամապատասխանում վերացականսխեմային:նորեեճի կենտրոնում այ ուչաղքության դեպքում միայն ստատիկքննության Ճաքցերն են, որոնք նար

խնամքով առանձնացնումէ պատմական կողմից: 0. Եսպեոսեն.-գիտնական եսպերսենը Դանիացի (1860--1942) պատկանում է հրիտջերակածության նկատսկզբունքների' մամբ օպողիցիոն դիրք բոնած ն ինքնուրույն ուղիներ որոնող լեզվաբանների թվին, Լեզվիստատիկուսումնասիրության Ճճարցերխ չ

Հմմտ.

Պ.. 1958, էջ Յ8

10,

Օ. Շ.

Բ1ՇՂ083-ՈՄ431:4:ԱՇա382.

ԼԱԲՇոՒ ու

Զ3Ախ.

1,

միասին նա ուշաղրություն է ճատկացրել նան պատմական են ընդ որում նրան Ճետաքրքրել ուսումնասիրության Ճճարցերին, ն՛ ընդչանուր լեզվաբանական, ն՛ առանձին լեզուների Հետ կապճետ

ված պրոբլեմները:

իր դործունեությունն սկսելով դեռես 21 դարում՝երիտքերաայն շարունականների տիրապետության շրջանում, եսպերսենը՝ կում է ընդճուպ մինչն մեր օրերը, ընդ որում ճանդես է բերում Ճաեսպերսենի լեզվաբանական Հայացքների զգալի էվոլյուցիա: քննությունը դնելով այս ենթաշրջանում՝ մենք այնույացքների ամենայնիվ անճրաժեշտ ենք Համարում նշել այս բանի որոշ պայմանականությունը. նսպերսենը շատ կողմերով կապվածէ ժամանակակիցլեզվաբանության Ճեւտ ն զգալի դեր է կատարել այդ լեզվաբանության ձնավորման գործում: ընդճանուր լեզվաբանական Ճայացքները արտաեսպերսենի ճայտություն են զտել նրա այնպիսի աշխատություններում, ինչպիսիք են «Առաջադիմությունը լեզվի մեջ», «Լեզու, նրա բնույթը» ն ծագումը», զաքդացումը փիլիսուխայությու«Քերականության նը», «Քերականության սիստեմը»,«Վերլուծականշարաճյուսուլեզվական փոփոխության մեջ», թյուն», «Արդյունավորությունը ն անճչատը լեզվաբանական «այեցակեազդը «Մարդկությունը, տից» ն այլն: Սրանցմեջ եսպերսենըզարգացրել է նան իր քերականական վերլուծության եղանակների ուսմունքը: եսպերսենը ճնչյունագետներից մեկն է: Հնչյունա ականավոր նվիրված նրա աշխատություններից բանությանը Ճճիշատակելիեն ճիմնական ճարցե«Հնչյունաբանությունը», «Հնչյունաբանական բը», «Հնչյունաբանության դասագիրքը» ն այլն: եսպերսենըՀայտնի է նան անգլերեն լեզվին նվիրված իր աշորոնց մեջ ճիշատակելի են «Անգլերենի զարխատություններով,-

0.

մ65քթ6ոՏ6ո,

Քւօջոօտտ1ո Լտոքսոջծ, ալէհն Տքօօ181Ք61Թտոօծ Նտոքստքծ:1է5 ՀՏեած. 01561օքոծոէՏոճ Օռլքլո, Նօոզօռ, 1922. Իհճ Քոյլօտօքհջ օք ճոգտոտո, Նօոմօո, 1924. 1հօ ՏՑեճռ օք Օոդոոտը, ,ՆլոջստելԸ" ժողովածուում, Շօքճոհտք:ճո,1933. ՃոտյրելՇ Տրոտ», Շօքծոհտջծո,1937. ԽԼՈՇ16ոշյ 1ո Լոջստեշ Շհտոջ:, ԲԵ, Ճո, 4, 1941. հճումոճ, ՀՅէլօո ճոմ Լոճմոձստ1 Մտ Յ ԱոջնտեՇ օք Մ1664,ԼօոԵօու էօ

Խոջլտի, Լօոմօո,

զօռ,1946. ՞

օտ

0.

1894.

`

Մ68ք6186ո,

ԻօոօԱե,

8քոօջ17մ, ԽծԵեծոհոճւո,1897--1899.

1904. Նճհբհոշհ

մճբ 2հօոճեէ.

6ո

տտեւտգիտւ(Ռօռտելոջ

Քհօոճելտշիծ

ԼՔք2Ք--Ց6որյո.

1904.

8է 18616ո

Շշսոմ Ոոջծո, Լ61ք21ջ,

կառուցվածքը». «Անգլերենի քերականության էական անգլերենի քերականությունը» ն «ժամանակակից կողմերը»,

դացումն

ու

այլն:

պատկանում է այն լեզվաբանների թվին, եսպերսենը նս են գրավել երիտքերականների Ճնչյունադիրք որոնք օպոզիցիոն կան օրենքի ըմբոնման ճանդեպշչ: նա կասկածի տակ է առնում Հնչյունական օրենքների՝ բացառություն չճանաչելու դրույթը ն կասկած Ճճայտնում, որ լեզվի ավելի խոր Ճետազուռությունը Ճճասստոսաիերիտքերականներիտեսակետը: Դեռնես 1882 թ. իր «Հնչյունական օրենքի «Հարցի շուրջը»: Հոդվածում երիտքերականների է քաշում անխիստ 4նչյունական օրենքների փոխարեն նա առաչ դրույթը՝ բավարար Ճճախստապա4անջ4նչյունական բանաձների մարելով, որ ստուգաբանողը իր մեկնաբանությունը Պիմնավորի Համատիպ «նչյունական փոփոխություն կրած բառերի օրինակով: Հոդվածին որպես լրացում գրած ավելի ուշ շրջանի իր այս (1937 թ.) Հոդվածում նա նշում է, որ Հնչյունական փոփոխու-

Թյուններն- իրոք մեծ մասամբ կանոնավոր բնույթ ունեն, բայց ալդ կանոնավորության պատճառըոչ թե մեխանիկական է, այլ ճասաէլ, սակայն, Հասարակական րակական. այս դեպքում զարգացման նման եսպերսենը գլխավոր գործոնը Ճամարում է մեջ Շուխարդտի կանոնավորությունը տեղի նմանողությունը. «Հնչյունափոխության Հէր ունենա, եթե լեզուն առաչին Հերթին ճասարակական փաստ, ն նրա էական դրսնորումը նմանողությունը չլիներ: Առանց նմանողության լեզու չկա»': նուլն այդ 1886 թ. Հոդվածում ենսպերսենը մտցնում է «արժեքի սկզբունքի» ԸԽ6րէքուոշլք, Քուոշւք16 օԼ ԽՅ/ԱՇ)գաղափարը, որ Հետագայում զարգացնում է նան իր «Վեզու. նրա բնույթը, զարգացումը ն ծագումը» գրքում (1922) ն 1933 թ. Հոդվածում: ի ւտտարբերություն որը բառերի Շուխարդտի, 0. Ժժճ8թ6856ո, Դհճ Օ010էհ Տոմ ՏէՒԿՇՒԱՐԸ 01 էհճ Քոջ իտի Լտոջնը Ք6, Նօլքոլջ, 1905. ԽՅ86ոելր)Ց օք Բոջ տի Շոճուռքո, 1954.Ճ ՖԱ0Վ6Իո Եոջյլտհ Օտտուտը օո ԷԼԱՑԵՑՐ1Ը81Քոլոճ1ք165.1--Մ1Լ, 1909--1949. ինչն 1950 թ. ե,Ո

պերոննի ճթապաբակաֆ աշխատությունների մատենագրականցանկը տե՛ս Խ1ՏՇ61 Ցո: »Ճ Օոճտտտտ1 ՕՒ6ճմ էս Օէէօ 768թօոտօո օո հլտ ՏՇԿ6ՈոՒ6էհ Ծաոէհմճյ"գրքում, Ըօքծոհտջօո-1933, էջ 435-457, Լօոզօո. Հմմտ. |. Իծոտջչ. ՄԵ6բ զճո Մճլլոսք 468 Նտսետոոցծ)15.ՃՆՃՏԼ, ՊՆ Լ-3. 1956, էջ 178--176,

Ժ68թ679Ց6ո. ճար Նոսէք6Ց6ե2Ո 86. ժողովածուում, (Օքճոհմջծո, 193).

ՓԱ1ՑԱՇՑ"

Օ,

Նույն

տեղը, էջ

227,

՛ԼՎ7Տ,

1882.

այլն

,ելո-

մաշումըկապում

եր

եսպէլ.

ճաճախության Ճեւ, գործածության

է տալ աենը «մեխանիկականբացատրության» փոխարեն փորձում ենՐստ բառը նսպերսենի՝ «Հոգեբանական բացատրություն»: ն մաշման այն դեպքում, Համառուռման թարկվումէ արտակարգ երբ այն Հեշտությամբ կարող է ճասկացվել կոնկրետ իրադրության լ ) ճետ այլ կարգիբառերը կապված (2մմտ. ողջույնի,Ճրաժեշտի Առանձկ Հաղորդակցմաննպատակի ճամար արժեքազրկվում է: նապես խիստ կերպով է բողոքում եսպերսենըճնչյունափոխոււտեսության թյունը բառիմաստից կտրելու երիտքերականական ու

դեռես կապակցությամբ պրակտիկայի դեմ. այս ն ճնչյունը ներքին կողմերը, նշում էր, որ լեզվի արտաքին

սոր

թ. իմասնա

ն

մեջ են: սերտ փոխճարաբերության

եսպերսենի կատարած աշչբնագավառում Հնչյունաբանության

խատանքի մեջ Հատուկ կարնորություն ունի վանկի ուսմունքը: Վանկը սաճմանելիս եսպերսենը ելնում է Հնչյունական շղթայից ն ոչ թե առանձնակի ճնչյունից:Շղթայի մեջ վանկերի առանձնա ցտարբերման ն ման, վանկարար ոչ վանկարար Հնչյունների ու

վանկերի սաչմանների որոշման

ՆԱՍԱ) (իաճնչության

Համար

նս

4իմք է ընդունում

սկզբունքը:Որոշ աստիճանավորու-

թյուն Հաստատելով 4նչյունների միջն ըստ լիաճնչության՝ ամենալիաճունչ ճնչյունից (8-ից) մինչե ամենանվաղ լիաչճունչ «նչյունները (Ք, Ե )՝ եսպերսենը դտնում է, որ խոսքի շղթայի մեջ շրջակա Հնչյունների ճամեմատությամբ ավելի լիաճունչ Ճնչյունը վանկ է կազմում ն դառնում այդ վանկի գլխավոր (վանկարար) 4նչյունը:

պատկանում է այն լեզվաբանների թվին, որոնք, եսպերսենը ի տարբերություն երիտքերականների, կարեոր տեղ են տալի: լեզվի ն՛ պատմական, ե՛ ստատիկ ուսումնասիրության ճարցերին: եթե Հոգեբանականուղղության ներկալյացուցիչները Շտայնթալը ն շատ երիաքերականեեր, քերականությունը կտրում էին տրաապա ամենայն խստությամբ դնում մաբանությունից, եսպերսենը ու Հ քերականական տրամաբանականկատեգորիաների կապի ճարՋը» անչրաժեշտ Համարում լեզվի արտաքին կողմը սերտորեն զուդգակցելներքինի Հետ ն իր առաջարկաժ՝ ստատիկ վերլուծման եղանակներիմեջ ելնում այդ անխզելի կապից:

Լեզվիտրամաբանական բովանդակության գլխավոր օ«խանգարիչը» նսպերսենը Համարում է Ճուզականությունը, որին նա կարնոր դեր է ճատկացնում: Ամժէն մի քերականության տրամաբա41

նական իդեալն է ամեն մի ֆունկցիայի ճամար մեկ արտաճայտուունեթյուն ն ամեն մի արտաճայտության ճամար մեկ ֆունկցիա նալը. սակայն լեզուն այս իդեալը չի իրականացնում, որովճետե Հուզական տարրը պարսպում ն երանգավորում է մտքի տրամաբանական արտաճայտությունը: իր երկարատն գործունեության լընքացքում եսպերսենը մեծ զարգացման, լեզվի ուշադրությունէ դարձրել լեզվի ծագման ն պատտենդենցների պատմական փոփոխությունների բնույթի, նա նշանա մեջ լուծման վրաւ Այս Ճճարցերի ճառների Ճւարցերի է տալիս բիոլոգիզմին, որ երնան է գալիս կալից չափով տուրք Հատկապես երեխայի լեզվի զարգացման ն խառն (ճիբրիդային) լեզուների քննության մեջ։ Դեռ ավելին. լեզվաբանության մեթոդը տեսակետից Ճեռու այս եսպերսենը ճամարումէ «բիոլոդիական»՝ ու

բիոլոգիղմի ներկայացուցիչներից: Սակայն այս բոլորովՀանդերձ՝ եսպերսենը լեզուն դիտում է որպես ճասարապայմանավորված երնույթ, լեզվական պրոցեսի բակականորեն ցատրության մեջ կարնոր տեղ է տալիս Հաղորդակցման կարիքչգնալով

դ.

ներին:

եսպերսենի լեզվաբանական կոնցեպցիայի մեջ էկլեկտիկորեն: վուգորդվում են լեզվի ինդիվիդուալիստական ն սոցիոլոգիական Ճետաղզայում փորձում է մեկնաբանության տարրերը, որոնք նա ավելի օրգանական կապի մեջ դնել՝ Սոսյուրի լեզվի ն խոսքի փոխՃարաբերության ուսմունքի ազդեցության տակ: լեզվական պրոյեսը նսպերսենը պատկերացնումէ որպես որոշակի նպատակով, այն է՝ Հաղորդակցման նպատակով կատարվող գործողություն: Լեզվական յուրաքանչյուր միավոր, յուրաքանչյուր բառ գոյություն ունի ոչ թն ինքնին, այլ որպես այդ ճաղորդակցման կարիքներին ծառայող մի միջոց. բառր ինքնակա կյանք չունի, այլ գոյություն է ստանում ճաղորդակցմանպրոցեսի ճետ կասված, որպես: մի բան, որ արտասանվում է, լսվում ն Ճճիշողությանմեջ պատվում, այսինքն՝ կամ անմիջաբար մասնակցում է ճաղորդման ակտին,. կամ նախատեսվում մի այդպիսի ակտի Համար։ եզվաէ Ճետաղգա կան (իմա' խոսքային) ամեն մի ակտ անճատական ակտ է, կայն այդ ակտը կատարող անճատը կազմում է նման սովորություններ ունեցող Հանրության բաղկացուցիչ մասը. ճետնաբառ: սա-

յ

չմմտ.

0.

Աոքատեօ Եօլու

168ք6Ր56ո, օք

ՀՃոուլոց, Պոէլօո Մ16:, Լօոզօո, 1940:

ձոմ

1ոզլտմստիե Ծօտ

լեզուն Հասարակական բնույթ ունի: Լեզվական պրոցեսի էությունը բացատրելուճամար անճրաժեշտ է ստեղծել մի բիոլոգիական կամ,

ավելի Ճիշտ, կենսագրական (բիոգրաֆիական) լեզվաբանություն, որի նպատակն է ուսումնասիրել խոսող մարդու կենսագրությունը: լեզԴատելով այս կերպ՝ նսպերսենը մեծ տեղ է տալիս երեխայի վական զարգացման ուսումնասիրությանը, աշխատում պարզել երեխայի կողմից մայրենի լեզվի յուրացման պրոցեսի առանձնա-

Հատկությունները ե, ճենվելով սնփական տվյալների վրա։ որոշ Հասակային էտապներ առանձնացնել: նա տարբերում է հրեխայի զարգացման3 շրջան՝ճիչերի, թոթովանքի ն իսկական լեզվի: Թոավելի ճարմար թովանքի շրջանը դիտելով որպես ավելի քաղցը սրանով իսկ փորձում է 4ճնչյուններարձակելու շրջան՝եսպերսենը կապ ստեղծել երեխայի լեզվի զարգացման ն մարդկային լեզվի՝ նախնական հրդգիցծագելու իր տեսակետի միջն: Սրանով Եսպերանաննը տարբերում է մանկական լեզուն, այն |՝ երեխայի լեզվի Հատական շրջանը ընդճանուր լեզվից, այն է՝ Հասարակական չշըրու

չանից': 1եզվի ծագման Ճարցում եսպերսենը կարծես թե խիստ բացասական դիրքէ դրավում ճատկապես ձայնարկությունների տեսութրոն նկատմամբ: Ըստ նրա՝ բառի ն ձայնարկության միջն կա ոչ միայն մեծ տարբերություն, այլն Հակադրություն. մարդը դիմում է ն դիմում է բառին, երբ ձայնարկությանը, երբ խոսել չի ուզում, է խոսել ուզում: Սակայն նույնպիսի խիստ վերաբերմունք եսպերսենը Ճանդես Հե բերում Հնչյունների սիմվոլիկայի ճանդեպ, որ բնաձայնությունների տեսության մի տարատեսակն է. այսպես, նա պնդում է, որ 1-ն փոքրության գաղափար է արտաճայտում:

լեզվի ծագման մի յուրաչատուկ տեսուչափով կապված է ժան ժակ Ռուսոյի արծարծած որ Հետ: Ըստ եսպերսենի՝ լեզուն սկիզբ է առնում գաղափարների նախնականերգից, որ նույնպիսի բնական մի երգ էր, ինչպիսին սիրաճարականերգն է տանիքների վրա։ Այս երգերը կատուների կազմող Հնչյունական զուգորդումները, որոնք նախապես որոշակի իմաստ չունեն, Ճետադալումսկսում են դառնալ Ճատուկանուններ՝ ըստ այն բանի, թե ո՛ւմ են ուղղված: ԼեզվիՃետագա քայլերը տեսնում է այդ Ճճատուկ անունների՝Ճճասարակների եսպերսենը

Ճեղինակէ եսպերսենը

խյան,որոշ

Գմմտ.

16811, 1945,

Է.

Ծոտջռոս,

15էժՑ

տտոնուծ, Լառոճծ

քօտեսյոտ,ԹսՇս-

մեչ՝ (վերածվելու

նշելով,

որ

դրանցիցէլ Հնչյունական

ու

իմաս-

բառակազտային փոփոխություններիմիջոցով քնրականական են ծագում:Որպես իր տեսության ապացույց մական մասնիկներն ն նոր լեզուների ունեցած տարբերուէ ճին բերում եսպերսենը Ճին լեզուներն ավելիբարդ, բոտ եսպերսենի՝ թյունների փաստերը. են, քան նորերը, չին լեզուները երաժշտականու բանասանկանոն ու

էլ։ ըստ եսԱյստեղից նորերը՝չորամաբանական: երէ չտարորոշված նախնական պերսենի,բխում ծին լեզուների՝

տեղծական են,

գին մուտ լինելը Այս տեսակետը լայն ընդունելություն չի գտել դիտական շրջաններում: Ավելի տարածված է Եսպերսենի տեսակետը՝լեզուների ղարչափանիշլեզուների ղարդացածության գացման ուղղության ու

ների մասին, մի ւոնսակետ, ե՛

որ

ունեցել

է ն՛ իր

կողմնակիցները,

ճակառակորդները:Րատ եսպերսենի՝ լեզվական փոփոխություն-

ները քննելիս պետք է նկատի առնել նրանց արդյունավետությունը, այն Հանգամանքը, թե որքա՛նաշխատանք է գնում խոսելու են լեզուները զարգացման կ լսելու պրոցեսում ն որքանո՞վ ընթացնա տեսնում է լեզվի զարգացման երկու քում դրանք նվազեցնում:

ձգտում, ւոննդենց՝ Հարմարության Ճճակադիր

որ

անչատական

պարզության ձգտում, որ Հասարակական բնույթի գործոն է, բնույթի գործոն էս կեզուն դիտելով յուրատեսակ նպատակավորության (տելեոլոգիայի) դիրքերից, այն Համարելով նպատակադիր եսպերսենը կարծում է, որ լեզվի փոփոխությունգործունեություն՝ ները պետք է գնաճատվեն այդ նպատակներին ճամապատասխանելու տեսակետից: Ոչ առանց կանխակալ կարծիքի ն նացիոնալիզմի զգացուվի՝ եսպերսենը այս առումով ավելի կատարյալ է ն

Համարում վերլուծական

տիպի (անալիտիկ)

լեզուները ն անցումը վերլուծականություն ճամարում առաջաՀամադրականությունից որպես այդպիսի կատարյալ լեզվի օրինակ նա ղիտում դիմություն. է անգլերենը: Վերլուծականությանզարգացումը Ճամադրականու-

թյան ճամեմատությամբ առաջադիմություն «Համարելու եսպերսենյան տեսակետը առաջին փորձն էր վերանայելու Շլեգելից սկսած տարածում գտած այն տեսակետը, թե վերլուծականությունր ճամադրականության Ճամեմատությամբ ներկայացնում է ետա-

դիմություն, թեքական Ճարուստ ձների քայքայում ն Հողմաճալեզուների պատմական զարգացման մեջ րում: Ըստ Եսպերսենի: են՝ Հ) քերականական բազմաձեունկատելի 1) Ճամառոտության,

վերացնելու,թյունը պակասեցնելու,յ անկանոնությունները դեպի վերլուծականություն 4) Ճամադրականությունից գնալու(մի քան առանձին ասելու), բառով շատ բան ասելուց դեպի ամեն 5) քերականական ձների պակասեցման, 6) ազատ չշարադասուանցնելու միջոցով երկդիժության թյունից կայուն շարադասության կավերացման ն 2) Համաձայնության կանոնների պարզման նոնավորման միջոցով կրկնություններից խուսափելու ձզտումները: եսպերսենի տեսակետները, բնականաբար, ունեցել են ն ճակառակորդներ: Մասնավորապեսնման կարծիքի դեմ է Վանդրինէտապներում որը լեզվի զարգացումը դիտում է որպես սը, բոլոր անընդճչատփոփոխվովլ «ավասարակշոռություն. բնական լեզուն երբեք չի կարող ճասնել այնպիսի տրամաբանականկատարելուարճեստական լեզուները: Բ. կոլլինդերը թյան, ինչպիսին ունեն ն լեզվաբանական «վեզվի վերլուծական ղզարդացումը նպատակաու

Ճոդվածում| ցույց բանությունը»

է

տալիս վերլուծականության

միասին ճամադրականության զարգացման զարգացման է կցական լեզուների բնույթի Ճճարցը: ճշտում դենցները, 4ետ

ոնն-

1եզվական սուբստրատին՛ լեզվական փոփոխության մեջ Եսպերսենը միայն որոշ տեղ է Ճատկացնում՝ դտնելով, որ այն չի ն կարելիունիվերսալացնել նրանով բացատրել ամեն ինչ: Եսպերսենը տարբերում է փոփոխությունների Հ խումբ՝1) փոփոխու-

թյուններ, որոնք առաչանում են լեզվի փոխանցումից այն սերունդներին, որոնք լեղուն նոր են յուրացնում, այսինքն՝ օտարերկրացիներին ն երեխաներին. առանձնապես կարնոր տեղ է տալիս եսպերսենը երեխաների դերին. 2) փուխոխություններ,որոնք կախված չեն լեզգի այդպիսի Կիոխանցումից'

է քաշում լեզվի ստատիկ վերլուծության: առաջ եսպերսենը նոր եղանակ, որ զգալի ազդեցություն է դործել քերականական նորագույնուսմունքների վրա՝ մրցելով Բլումֆիլդի վերլուծման

ամենից առաջ Եսպերսենն Հրաժարվում է խոսքի մասերիտրադիցիոն ուսմունքից ն առաջարկում վերլուծության նոր սկղբունք, որտեղ փաստորեն առաջնություն է տրվում ֆունկչափանիշներին: Ըստ նրա՝ կարելի է ցիոնալ-շարաչճյուսական վերլուծման 3 կատեդորիա, որոնց տակ կարող են բերտարբերել

եղանակիՀետ:

ւ

Ց:հ6

է.

(օ11լով:7.

Ճոձիետճնտ

Տքլոհճուցոաեյսոււ

«3611 էոմժաձուք ԽծշյճտծոջօԷ, Լ, 71616010.16,

սոմ

1935, էջ

քումմտե-

51-68,

46:

վել ն՛ բառերը, ն՛ նախադասությունները. վերլուծման ժամանակ կամ կարգերը (ճուտ) առանձնացվող այդ երեք կատեգորիաները ն նա կոչում է առաջնային (քոմ), երկրորդային (Տ6օոմւմ) են ճամարվում ղուգորղեբրորդային (16-էլ8ո7). 1) առաջնային ման գլխավոր, անկախ անդամները. այս ֆունկցիայով կարող են Հանդես գալ առավելապես գոյականները. բայց կարող են ծանդես գալ ն այլ խոսքի մասեր. այսպիսին են ն որոշիչ երկրորդական նախադասություն ունեցող գլխավոր նախադասությունները. 2) երկրորդային են Համարվում առաջնային կարգի բառերը կամ նախադասությունները լրացնող, որոշող բառերը ն նախադասությունները առանձնապես բայերը, ածականները ն որոշիչ երկրորդական նախադասությունները. 3) երրորդային են Ճամարվում երկբորդ կարգի բառնրը ն նախադասություններըլրացնող բառերն այն լ՝ ճիմնականում մակբայները կամ պանախադասություննքէրը: նախարագայական ֆունկցիա կատարող այլ խոսքի մասերն ԾՍսայլերսենի կարդասությունները։ Վերլուծման այս սկզբունքը, է տալիս խուսափելուբասւերի խոսբիծիքով, Ճնարավորություն մասային պատկանելությունը որոշելիս առաջ եկող դժվարությունանդամների ներից: Զուգադրելովիր 3 կարգերը` նախադասության տրադիցիոն բաժանման ն բառերի ճոլովական ձնավորմամբ որոշվող ֆունկցիոնալ ըմբոնումների Հեւտ՝ Եսպերսենը առաջին կարգի է ճամարում ենթակայի, խնդրի, ստորոգելիի ճոլովները, երկրորդ կարգի՝ Ճատկացուցչի Ճոլովր կամ սեռականը, երրորդ կարգի՝ ժամանակի, տեղի, չափի, ձնի ն միջոցի «ոլովները: Ինչպես տեսնում ենք, այս վերլուծման ժամանակ դժվարություններ են ծագում խնդիրների ճարցում, որոնք մի դեպքում կախյալ անդամ են (որպես բայ-ստորոգյալի լրացում), մյուս դեպքում` անկախ անդամ (իրենց լրացումների նկատմամբ): եսպերսենի վերլուծության ճիմքում դրված է կախվածության սկզբունքը: Բառազուգորդմանկարգերի այս ուսմունքը եսպերսենն անՃրաժեշտաբար լրացնում է ստորոգման գաղափարովն տարբերում նախադասությունը այլ կարգի բառազուգորդումներից: նա ւտարբերում է բառաղուղորդման երկու տիպ՝ կցույթ (Ոճճնտ) ն Հարում ()սոշելօո). առաջինը ստորոգելիական զուգորդումն է, նախադասություն առաչ բերող կապակցությունը (ենթակայի ն ստորոգզյալի կապակցությունը), երկրորդը ոչ ստորոգելիական, որոշիչԵՅ-եորոշյալային կապակցությունը. այսպես, օրինակ՝ Ճ1ԱՐԼ(Օստի/ նե ՛Ղիճ ԵՀոԷՏ չո. 0. «կատաղորեն ճաջող շուն» օք Խոօստի7«շունը կատաղորենՃաջում է» կապակցությունները երու

ու

վու տարբեր տիպի կապակցություններ

են,

մեկը՝ ճարում ()ԱՌՇ-

մեջ (2) էլօո), մյուսը՝կցույթ (ո62մՏ).առաջին կապակցության

է, Եոպոք-ը («ճաջող»)՝ («շուն») առաջին կարգի բառ երկրորդ, 1ԱԼ0ԱՏԼ/-ն («կատաղորեն»)՝ երրորդ: կցույթի դեպքում նսպերսենը ենթական դիտում է որպես առաջնային անդամ, ստորոգյալը՝ երկրորդային, ընդ որում ենէ որպես անդամ, որի մասին խոսվում է, քական սաճմանում ստորոգյալը՝որպես այն, ինչ խոսվում է ենթակայի մասին. խնդիրները դիտվում են որպես երկրորդ առայջնայիններ, բայիմաստը լրացնող բառեր: նշելի ք, որ ՈՇճնտ ն յսոշէլօո բառերը եսպերսենը գործածում է որոշ երկիմաստությամբ, մի կողմիըց՝նշանակելով կապի բնույինքը (անդամներով Քը, մյուս կողմից՝կապակցությունն Ճանդերձ): Ի տարբերություն ստրուկտուրալիստական ուսմունքների, Հատկապես Բլումֆիլդի սիստեմի, նսպերսենը մեծ ուշադրություն Վ դարձնում իմաստային կողմին, իմաստային-տրամաբանական կախվածությանը: Մյուս կողմից նա առաջարկում է եռամասնյա վերլուծման եղանակ, մինչդեռ Բլումֆիլդի ն ամերիկյան այլ ստրուկտուրալիստների մոտ կիրառվում է երկտասնյա վերլուծությունը: եսպերսենի սիստեմի թերությունը մի կողմից՝տրամաբանական քերականական կատեգորիաներիչփոթումն է, մյուս բայ-ստորոդյալի կողմից՝ բնույթի անբավարարլուաբանությունը, բայ-ստորոգյալն անվերապաճորեն երկրորդային կարգի մեջ դնելը: Սրա Հետ միանում է ն վերնում նշվաժ՝ խնդրի բնույթի անբավարար լուսաբանությունը:։ Անդգլերենին նվիրված իր աշխատություններից մեկում եսպերսենը առաջնային, երկրորդային ն երրբորդային կարգերի տարբերությունը Համարում է ղուտ տրամա«օՋ-ը

ու

բանական (իմա՛ ֆունկցիոնալ իսկ դրանցՀո սրամաբանական), կապվող3 խոսքի մասերի՝ գոյականների, ածականների ն մակբայների ւտարբերությունը՝զուտ քերականական. վերջին տարբերությունը

այդ

պատճառովէլ լեզվից լեզու փոփոխվում էլ

Լեզվիուսումնասիրության բաժիններիփոխճարաբերության սաՀչմանման ճարցում եսպերսենը ճենվում է լեզվի Հնչյունական նե հմաստային կողմերիւռարբերման վրա: նա տարբերում է առաջին ն Ճերթին 2նչչունաբանությունը որպես իմաստաբանությունը՝

Հնչյունական ն իմաստային կողմերի ուսումնասիրություն։ Ըստ Փոապերսենի՝ (նեղ իմաստու) երկու բաժիններից քնրականության

Հմմտ. Օ.

Ս68քթ6ոՏ6ո.

Ճ

Հ0ՕՅ6-ո

Խոջյտի Օոճտոոը, 1, էջ

8:

առաջինը ձնաբանությունը՝ ձների ուսմունքն է, երկրորդը՝ շարաՀյուսությունը՝ ֆունկցիաների ուսմունքը: Դրանցտարբերությունը եսպերսենը Ճճանդգեցնում է լոկ օբյեկտի նկատմամր ունեցած Ճանրան, որ ձնաբանության մեջ Հնչյույեցակետի ւոռարբերությանը՝ նից գնում ենք դեպի

շարաճլուսության (ֆունկցիան),

իմաստը

(ֆունկցիայից) ղեպի «նչյունը. ձնաբանությունը մեչ՝իմաստից ձների ուսմունքն է, շարաՃճյուսությունը՝ֆունկցիաների: պատմության Համար կարնոր էր նսպերիմաստաբանության սենի «Լեզու» գրքում ճայտնված այն միտքը, թե բառերը ճանդես են բերում խմբեր կազմելու տենդենց: Սակայն եսպերսենը այս տենդենցի Ճիմքերը չի պարզում: Յ.

ԷՍԹԵՏԻԶՄ

Ընդճանուրտեղեկություններ.Բ. ԿՐոչե.--Այս ենթաշրջանի

լեզվաբանական ուղղություններից մեկի՝ էսթնտիզմի ձնայվորման էսՀամար կարնոր դեր է խաղում նեոճեգելական իդեալիստական թետիկան: էսթետիկայի բնագավառում նեոճեդելական Բենեդեհտտո կրոչեն առաջ է քաշում նոր սկզբունք՝ լեզուն նույնացնելով արՀեւո՞։ Լեզվի մեջ, այսպիէսթետիկայի վեստի,լեզվաբանությունը՝ սով, միակողմանիորեն շեշտվում է նրա էսթետիկական կողմը: կրոչեի ուսմունքը մեծ դեր է խաղացել այսպես կոչված իդեալիստական նեոֆիլոլոգիայի ն նեռոլինգվիստիկայի ձնավորման մեջ:

իր աշխատություններում, Հատկապես իր «էսթետիկան որպես արտաճայտության գիտություն ն որպես ընդչանուր լեդվաբանություն» գործում կրոչեն Հոգեկան գործունեության իմքում դնում է ինտուիցիան՝ ի «ւսկակշիոբանուկանության: կրոչեի ուսմունքի Ճամաձայն՝արվեստը ծարայլում ինտուի-

ե (- արարտաճայառ:թյունը ցիայիարտաճոաւյտությանը,

թոօտօքիջ01 Շրտուոու, էջ 40, 46. դեսերին Գերբերթ ճանդեսէր եկել իր «Լեզուն որպես արվեստ» (,1)16 Տքսճհօ 819 ԽԱՈՏէ") գրթով, ոքի մեջ էսքթետիզմը զուգորդաժ էր գործնական բանասիրության ճետ, Սակայն Գփերբերիգիբբը լայն չգտավ արձաղդանք «ք.

ԽՒՆՇԵՆՇՑՇ0տծ

ԸՐ066, 5616ոշտ մ611` ճգքճՑ81006 6 1ոքուտե168 ՔՇՈՇՐ8|6. ԹՈ6ՆՀո0 մ16 68068:Շ8, Ե6ուոց, 1902 (դերմ. թարգմ. Ճ6ՏէիճԱե

Հմմտ.

0.

շ

Դեռնա

ՀԱ

16Տթ6րոՇո, Ա

ՊԽ/ՏՏՇոտշիճքնՎ6Տ ՃԱՅԱՐԱՇԱԽՑսոմ թարգմ. Ե. Բ քՕՎՇ, Յ«6ԼուՑ 061138 ՊԱԽՐՑԻՇՆԱՒՑ, 1, ԽԼ.., 1920. Տես ռուս.

ՔԱ8ՔՏ10, «ՐՕՈՀ6ԲՏ8ԱՍո1 ՕՎԱՇԻ6Հ-ում,

ոյժ

հո

ն

11բ6Ո61ո"

օ ԵՅտ Ք. ԸրօԸԲ.

1 սերիս», |1 5ր.,

Ռոջատեն,1902.

ԱՎԱՆՏԱ ԷՒսՏԲՑ

Սո.

1924,

21:

1լո-

էջ87--113։

ինտուիտիվ Ճիմք ունի. ինւաճայտչականությունը,

ՇՏքՈՇՏՏ10Ո6.)

տուիցիան միաժամանակ ն՛ արտաճայտություն է, ն՛ արվեստ: կեզուն որպես ոգու ամենասկզբնական արտաճայտություն նույնանում է արվեստի ճետ, «եւոնաբար լեզվաբանությունը ն էսթետիկան ինչ-որ տարբեր բաներ չեն. լեզվալանությունը նան էսթետիկա է. ն՛ լեզուն, ն՛ արվեստը ծառայում են ինտուխցիայի ար տաճայտությանը, միայն թե օգտվում են տարբեր միջոցներից, որ տվյալ դեպքում էական չէ: էսթետիկան որակների գիտություն է ն կարնորություն չի տալիս արվեստագետի սովորական մարդու ինտուիցիայի տարբերությանը, որ քանակական ն էմպիրիկ բնույթ ունի: կրոչեն, այսպիսով, ուշադրությունը կենտրոնացնում է լեզվի ներքին, «Հոգեկան» կողմի վրա. «Արվեստի գիտությունը ն լեզվի է կրոգիտությունը, էսթետիկան ն լեզվաբանությունը,--գրում չեն,--բառիս բուն իմաստով որպես իսկական գիտություններ դիտմիասնական բան: Ռչ ված, ինչ-որ անջատ բան չեն, այլ միայն թե այն, թե գոյություն չունի լեզվաբանությունը որպես Ճճատուկ բնագավառ, այլ որ լեզվի իսկական գիտությունը՝ ընդճանուր լեզու

այն չափով, որ չափով կարող է Ճարաբերակցվել վաբանությունը, ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ էսթետիկա: Ընդճանութ փիլիսուայությանը,

լեզվաբանության, այն է՝ փիլիսոխայական լեզվաբանության բնագավառի 4ետազոտողըգործ ունի էսթետիկականպրոբլեմների ճետ, ն ընդճակառակն։ եզվի փիլիսովայությունը ն արվեստի փիլիսոկրոչեն բողոքում է լեզվի Ճոգեբափայությունը նույն բանն են»: նսկան մեկնաբանության, լեզվի զարգացման ճիմքում ասոցիատիվ կապեր տեսնելու դեմ. նոր բառի կազմությունը «նի Հիման վրա, լեզվական նմանողությունը (իմիտացիան) շչ թե ասոցիացիա է, այլ

կրոչեն պաճանջումէ լեզվի քննության ստեղծագործություն: միաս-

նություն

լեզվական միակ իրականությունը 4ամարում է «նադրանտալով խիստ լայն առում խադասությունը»՝ (ձայնարկուՌյունից մինչե ամբողջական պոեմ՝ «նախադասություններ»են): Այս առումով նա քննադատում է նորմատիվ քերականությունը լեզվի մասնատման, ոչ էսթետիկական բենության Համար, լեզուն խոսբի մասերի ն քերականականկանոնների բաժանելու Համար: միավորում է ոչ միայն Ֆոսլերի իդեալիստական էսթետիզմը նեոֆիլոլոգիայիդպրոցը, այլն այսպես կոչված նեոլինգվիստիկայի որոնք, իրենց ողջ էկլեկտիզմով Ճճանդերձ, ներկայացուցիչներին, ն

Ց, ՇՐ0Շ6, ՔՏԵՇԱՇՃ

ՔՇՈ6Ո8)6, ԹոոԼ. 1922, էջ 155-156: '

6--Գ. Ջաճուկյան

Շօտտ

8616ոշտ 4611"

65ք65510ո6

11ոջսյտելՇՏ

են որպես էսթետիկական երնույթի՝ լեզվական լեզվին մոտենում Հետազոտության բուն ճարցերի քննության մեջ մեծ չափով տարբերվելով իդեալիստականնեոֆիլոլոգիայի ներկայացուցիչներից:

ա) Իզեալիստական

Ճճեոֆիլոլոգիա

ԿարլՖոսլեր.--Ֆոսլերը (1822--1942)

լեզվաբանության մեջ տեդ. սկզբներից: իր առաջին իսկ ընդարձակ Հանդես է եկել ն իդեասական աշխատության մեջ, որ կոչվում է «Պոզիտիվիզմը նա է ուղղում գլխավոր չարվածն մեջ», (եզմը լեզվաբանության աննա է 4Ճամարում այն դեմ: Պոզիտիվիստ երիտքերականների պատմական նյութի Ճճավաքմամբ ձանց, որոնք զբաղվում են նկարագրությամբ առանց խորանալու պատճառական կապերի մեջ, իդեալիստ՝այն անձանց, որոնք մտաճողված են առավելապես պատճառականկապերի սաճմանմամբ։ կավ պատմաբանը, Ֆոսլերի կարծիքով, պետք է ճաշտեցնի այդ երկուսի պաճանջները: Ֆոսլերը Ճամարում է արմատական (ռադիերիտքերականներին կալ) ւպոզիոիվիստներ՝մեղադրելով նրանց ւոեսական կուրության մեջ, նախնական նպատակը (նյութերի Հավաքումը)գլխավոր նպատակ դարձնելու մեջ։ Այս կապակցությամբ ավելորդ չենք Հաուսմունքի «իդեալիստական նեոֆիլոլոմարում նշել, որ Ֆոսլերի (այլ Ճորգիա անվանումն ուղղված է «երիտքերականություն» չորջմամբ «նոր քերականություն» կամ «նեոգրամատիզմ»)անվան դեմ. Հարցերի նեղ քերականացմանըՖոսլերը Ճակադրում է լեզվի ուսումնասիրության լայն ֆիլոլոգիական ւպլանը՝լեզվի ն դրականության կապի մեջ: Ֆոսլերի այս առաջին ծրագրային աշխատությանը 4նտնում են մի շարք այլ աշխատություններ, որոնց մեջ նա կամ ղարգացնում է իր գիտական դրույթները, քննում լեզվի մանրամասնում Փարաբերությունը կուլտուրայի զանազան բնագավառների եւո, կամ դրանք կիրառում կոնկրետ պատմական երնույթների բացասրության մեջ. նրա մյուս տեսական աշխատություններիցեն ՀՃեւտնյալները՝ «վեզուն որպես ստեղծագործություն ն ղարդգացում)2, «Ընտիր Հոդվածներ լեզվափիլիսոփայության շուրջը», «Ոգին ն

ու

ու

ւ

հ.

08516Լ,

'Ց6ո8Շհքն, 1904. "Ի. 708816, Ի. Մ08516Լ, ճ0

տոստ Թ0տլլ

սոմ

1468118ոստ

ո

ձ6-

Տքոոօհտ1Ց-

Տքոտշհօ818 Տօիծքքնոջ սոմ Խոէտւօէլսռջ, 1905.

Օ6ՅՏոծ1ե6

Ճսքտձէշօ

շսղ

1923. Տքոտօհքե)108օբհ16,

կուլտուրան լեզվի մեջի «Ֆրանսիայի կուլտուրան իր լեզվական աշխատությունում, որ Հետագայում զարգացմանճայելու մեջ» վերանվանվում է «Ֆրանսիայի կուլտուրան ն լեզուն»3, Ֆոսլերի նպատակ է դնում իր տեսական դրույթները կիրառել ֆրանսերեն լեզվի պատմության նկատմամբ: Ֆոսլերն ունի նան գրականագիտական աշխատություններ: Ֆոսլերն իր աշխատությունները գրում է մշուշապատ լեղզվով՝ ընդունված տերմինները ճաճախ գործածելով տարբեր իմաստով կամ երկիմաստորեն։ Սրան միանում են այն Հաճախակի փաստական անճշտությունները, որ նա թույլ է տալիս իր դրույթները «իմէ, թե ինչո՛ւ էին Ֆոսլերն նավորելու փորձերի մեջ: Հասկանալի նրա Ճետնորդները ենթարկվում այդպիսի խիստ քննադատության ճարձակումների տարբեր լեզվաբանների կողմից (Շյուռի. Յաբերգի ն այլոց)": Ֆոսլերի սակավաթիվ Ճճետնորդներբ գերազանցապես ոոմանագիտության բնագավառում են աշխատել: Օյգեն(երխը ֆրանսերենի շարաՀճլուսության մասնագետ է, Լեո Շպիցերը ճեղինակ է ռոմանական լեզուների ոճաբանությանը, իմաստաբանությանը ե ստուգաբանությանը նվիրված աշխատությունների, էւյեն Լորկը՝ անուղղակի խոսքին նվիրված մի աշխատության: իր յուրաճատուկ կողմերով Ճանդերձ՝ կոնցեպցիանմեՖոսլերի կոաի չէր կանգնած լեզվաբանության զարգացման րնդճանուր ընթացքիցն մեծ չափով պայմանավորված էր լեզվաբանական փիլիսուխայական նախորդ կոնցեպցիաներով։ Ֆոսլերի լեզվաբանական կոնցեպցիայի բոլորճիմնական կողմերը՝նրա էսթետիզմը, իդեալիզմը, ծայրաճեղ սուբյեկտիվիզմն ինդիվիդուալիզմըիրենց Հիմքերն ունեն նախորդ Ճոսանքների մեջ, թեն Ֆոսլերը դրանք մուրատեսակ սինթեզի է ենթարկում ն ներկայացնում նոր կերու

ու

ու

ու

սպարանքով:

՛

1) ինչպես տեսանք,Ֆոսլերն եր ճարվածիգլխավորուղղությունը դարձնումէ հրիտքերականների դեմ, որպես նախորդ գլխավոր Ճոսանքի։ նա քննադատում է երիտ լեզվաբանության

Ի.

Ի.

ՄՕՏ8167. 6619է սոզ Խաէսո 1ո զ6բ ՏքոտԸհճ,1925. Մ0ՕՏ5516ր, ՔՈՏՈՒՐԸԸՇԻՑ Խսվեսը 1ո Տք1661 Ց6Լոճք Տքոտշհգու-

ՅԱՇԼյնոջ, 1913. Ե Մ09816-,

Հմմտ- օրինակ, հ(օո.", 1926, 1--5։

Էօու.

Քոււլշիտ Է.

Խսես"

8Ծ6Րջ,

սոձ

1929. ՏքոտԸհճ.

1468118ե18Շհծ ՀՇսՈ101098Թ, ,Շօւո.--

լեզվական Հարցերի քննության նեղացմաս, տարեջերականներին՝

պոզիտիվիզմի, մանրախնդրության րային «մատերիալիզմի» ՀակապատմականությանՃամար: «ատոմիզմի», մեխանիցիզմի Սակայն այս բոլորով Հանդերձ Ֆոսլերը վուրացնում է հրիտքերալեզվական երնույթկանների սուբյեկտիվիզմն ինդիվիդութլիզմբ՝ ների քննության մեջ նրանց Հանդես բերած ալդ գծերը Ճճասցնելով վախճանակետի: ՖոսլերիՃամար լեզուն անձճատական 4ողեկան ստեղծագործություն է, ն լեզվի գաղտնիքների բանալին պետք է որոնել այդ անճատական ստեղծագործականակտերի մեջ: Միաժամանակ նա Գառւլի նման տարբերում է ճոգեկան ն լեզվական դրանց կամայական մեկնաբանություն է կատեգորիաները բայց ու

ու

ու

ու

տալիս:

2)

Ֆոսլերիիդեալիստական

չափով կապվածէ

կոնցեպցիան

նշանակալից

Հումբոլդտի կուլտուր-պատմական իդեալիզմի Հետո ՀումբոլդտիցՖոսլերը լուրացնում է ամենից առաջ լեզվի

կուլտուրայի պատոփության՝

պատմության մի մասը լինելու դրույթը: ընդ որում կուլտուրայի ղզարգաղմանպրոցեսը դիտում է իդնալիստորեն՝ որպես տվյալ ժողովրդի ոգու արտաճայտությունը: երկրորդ՝ ինչպես Հումբոլդտը, Ֆոսլերընս լեզուն դիտում է որպեօտ անընդչատ ստեղծադործական գործունեություն,միայն թե այս ստեղծագործականգործունեությանը նեղ-սուբյեկտիվ «իմբքեր է

ճաղորդում:երրորդ՝լեզունՃճամարելով մտքի կազմակերպող օր-

դան, ելնելով լեղվի բնույթից որպես մարդու ներքին «լառանջներով

պայմանավորված երնույթի՝Հումբոլդտըմարդկանց Հաղորղդակցման

ն

իրար

Ճճասկանալու այլ Հնարավորությունը,

կերպ

ասած՝

ն անճատականի լուծում էր նրաՃճակասությունը Ճասարակականի նով, որ ընդունում էր «մարդկային բնության նույնությունը»: Ֆոսլերը գրեթե նույնությամբ յուրացնում է մարդկային բնության նույնության այս մետաֆիզիկ-իդնալիստական դրույթը:Մարդկանց այս ընդճանրությունը, նրա կարծիքով. ճնարավոր է դարձնում անճատական ստեղծագործականակտերի մեջ ընդՀանուր զծերի

առկայությունը: Չորրորդ` յուրացնում է Հումբոլդտի, Ֆոսլերը մունքը ներքին ձնի մասին:Սակայն եթե Հումբոլդտը ներքին ձնր ըմբոնում էր լայն պլանով, ապա Ֆոսլերը ներքինձեր Հանգեցնում է լեզվական ճաշակին, այն եր ընդճանուր ճաշանցնում էսթետիուս-

կական

Հետ: կոնցեպցիայի

3) Ֆոսլերի վրա մեծ ազդեցություն է զործել թտալացի իդեալիստ փիլիսոփա ն դրականագետԲենեղետտո կրոչեն, որին

Համարում է իր անմիջական ուսուցիչր։ ՅուրացնելովԿրոչեի էսթեւտիզմը, Ֆոսլերը նախ՝ նրան Հաղորդում է ավելի սուբյեկտիվընդլայնում է արտաճայբնույթ, ծրկրորգ՝ ինդիվիդուսլիս տական տության ըմբոնումը ն ավելի շեշտում մոմենտը. դիտում որպես լեզուն Ֆոսլերը այն Կրոչեն էր արտաճայտություն, է Ճամարում անչատական Հոգեկան ստեղծագործություն: Այսպիսով, եթե Ֆոսլերի լեզվաբանական կոնցեպցիան մի կողմից՝ պայմանավորված է լեզվաբանական որոշ կարգի սկրզբունքների առկայությամբ, ապա մյուս կողմից՝ այն արդյունք է նախորդ լեզվաբանության մեջ որոշ անչշրաժեշտ ճարցերի պարկողմերի բացակայության, զաբանման անբավարարության ն րոշ ծրիտքերականներբրի լեզվաբանական պրակտիկան կլանված էր 4նչյունաբանական, մասամբ ձնաբանական ն շատ Քիչ՝ շարաճյուսական ն իմաստաբանական ուսումնասիրություններով: Ոճաբանության Ճճարցերըկամ բոլորովին ուշադրություն չէին գրավում, կամ ուշադրություն էին գրավում երկրորդաբար, կողմնակի կերւով: Ֆոսլերը իր ուշադրության կենտրոնը դարձնումէ Հենց ոճա-« բանությունը, որը նրա մուտ վերածվում է լեզվաբանության ջատար դիոցիպլինի։ Այս բանբ լիովին Համաձայնվում է Ֆոսլերի կրոչեի ընդՀանուր կենցեպցիայի Հետ, ոի ակունք է առնում մուտ մունքից։ Միաժամանակերիտքնրականների գրական լեզվի խնդիրները դադարել էին լայն ուշադրության առարկա լինելուց. ուշադրության կենտրոնում պաճելով բանավոր խոսքի ուսումնասիրությունը ն 4ճնչյունական կողմբ՝հրիւոքնրականները Ճեռացել ձին գրական լեզուների ուսումնառիրության կոնկրետ խնդիրներից: նա

ստնհղժագործական

առա-

ուս-

այս Ֆոսլերն

ճարցում նս Հակադրվում է երիտքերականներինն գրական լեզվի գրականության լեզվի Հարցերը դարձնում իր «Ճոկարնոր առարկաները: գածության ու

ինչպես նշեցինք, Ֆոոլերըպայքար

կանների «պոզիտիվիզմի»

է ծավալում

երիտքերա-

ատոմիզմի դեմ: նա մեղադրում է Վերջիններիս այն բանում, որ մի կողմից՝ տարվելով նյութի նկակորցնում են ընդճանուրի բագրությամբ՝ ղգացումը, մյուս կողմից՝ երնույթբ։ զրկում են այն իր ոդուց։ մանրատելով եթե լեզվաբանության գլխավոր Խպատակն է Ճոդնոր արտաճայտությանբացաեթե լեզվի պատմությունը ճայտումը, նպատակ ունի տալ արտաՃայտությանճոգեկան ձննրի պատմությունը, ապա երիտքերականների վերլուծական մեթոդբ ծասցնում է ճակառակ ն

արդյունքին:

Խոսելովլեզվի պատմական ըմբոնման մասիձ՝հրիտքերականնե

փաստորեն վարվում են Հակապատմականորեն, լեզուն զրկում «նրա նկատկննդանի զարգացումից, մանրատում ն զրկում ոգուց. են կատարում,--գրում է Ֆոսմամբ անատոմիական օպերացիա լերը: --կենդանի խոսքը բաժանվում է նախադասությունների, նաանդամների, բառերի, վանկերի ն Հնչյունների»: խադասության ամբողջությունը նրա «Ճոգու» մեջ է ն ոչ թե անդամՕրգանիզմի ու «ՌոՀոդերի: Որպես օրինակ վերցնելով Մելյեր-Լյուբկեի ների մանական լեզուների քերականությունը», որի մեջ Հեղինակը բարձրանում է Հնչյունաբանությունից դեպի ձնաբանությունը, ձնաբանությունից դեպի րբառակազմությունը, բառակազմժությունիցդեպի շարաճյուսությունը, սրանից էլ դեպի իմաստաբանությունը, իսկ ոճաբանությունը Ճամարում է ավելի շուտ գրականագիտականդիսցիպլին,--Ֆոսլերը գտնում է, որ իսկական քննությունը պաճանջում է ճակառակ կարգը. «Փոխանակ մանթ բարձրանալու դեպի ավելի խոչորները, Հարկավոր միավորներից «է, միանգամայն ճակառակ ձնով, ելեելով ոճաբանությունից, շո րաճյուսության միջոցով իջնել ձնաբանությունն ու Ճնչյունաբանուորպես բարձրագույն դիսցիպլինի, մեջ թյունը»: Ոճաբանության, պետք է իսկական մեկնություն ստանան լեզվական մյուս, ավելի ստորին կարգի դիսցիպլինների (ճնչյունաբանության, ձնաբանության, բառակազմության, շարաճյուսության) տվյալները: Այսպիսով, «այսպես կոչված քերականությունը պետք է լիովին լուծվի (լեզվի էսթետիկական քննության մեջ»2: աս-

տիճանաբար

Ռճաբանությունը դարձնելով լեզվական գլխավոր դիսցիպլինը՝

սրանով իսկ Ֆոսլերը

ձգտում է՝ 1) բացաճայտել լեզվի էությունը՝ որպես անճատականճոդգնոր անցույց ստեղծագործության, տալ

Հատականլեզվաստեղծագործության դերը լեզվիզարդացվան մեջ, մանավանդ որ ոճր նրա ճամար զուտ անճչատական երնույթէ՝

«անճատական լեզվագործածություն», «անճատական ճողեկան արտաճայտությունջ». 2) վեր Ճճանել լեզվական երնույթների կապը

կուլտուրայի պատմության Հետ ն, վերջին ճաշվով, ժողովրդի ոգու որ ոգին «բոլոր լեզվական ձների ծագման միակ գործող պատճառն է». 9) լեզվական բոլոր երնույթները՝ ն' Հնչյունական, ն՛ քերականական, քննել իրենց էսթետիկական արժեքի տեսակետից, էսթետիկական կողմբ դարձնել լեզվական բոլոր երեՀետ, քանի

1. Մ05516ր, Ք0Տ1Ա1Տոստ Բ6ոՑԸիտքէ,1904, էջ 10, Նույն տեղը,էչ 11:

սոձզ 146815ոստ

ո

մ6:

ՏքոՏՇշհ18-

վույթների քննության «իմք. Ֆոսլերի Համար «քնրականությունը գրականության կամ ոճերի պատմության մի մասն է, որն իր Հերթին մտնում է ճամընդճանուր Ճոգնոր պատմության կամ կուլւտուրայի պատմության մեջ»ն Ֆոսլերը լեզվաբանությունը դնում է պատմական գիտությունԼ ների շարքը գտնում,որ որոշակի կապ գոյությունունի լեզվի սւլատմությանն կուլտուրայի պատմության միջն, Նրա կարծիքով՝ լեզվական փաստերի պատճառական կապի բացաճայտումը, որին լեզվական-քերակաձգտում է «իդեալիզմը», ճնարավոր չէ զուտ նական քննության դեպքում: Այն Հնարավոր է լեզվի էսթետիկական քննության դեպքում, որ Հենվում է ոճաբանության վրա: «Ամեն մի լեզվական արտաճայտություն,--գրում է Ֆոսլերը,--իր էությամբ անչատական Հոգեկան ստեղծագործություն էո7: Հետեվաբար՝լեզվի ֆունկցիավորման էությունը ն փոփոխության պատճառները Հասկանալու ճամար պետք է սկսել անճատից. լեզվական ընդճանուրը անչատական լեզվագործածությունների գումարն է, ոճը՝ «անչատական լեզվական գործածությունն է՝ ի տարբերություն ընդճանուրի»3: Քանի որ լեզվի փուիոխության Հիմքում ընկաֆ են անչատականստեղծագործական ակտերը, ուստի ն լեզվի իսկական քենությունը սլաճանջում է ոճաբանությունիցգնալ դեպի շագործ ունի անչատական լեզրաճյուսությունը: Ոճաբանությունը որպես վագործաժծության՝ ստեղծագործական ակտերի Հետ, չարբաճյուսությունը՝արդեն նորմայի վերածվածՀասարակականսաՀմանման Հետ. վերջինս կարող է ցույց տալ լեզվի զարգացման պայմանները, բայց ոչ՝ պատճառները: հսկականգիտական մեթոդըչ որպես ինտուխտիվ մեթոդ, պաճանջում է անճատականիցդնալ ընդճանուրը, առանձին դեպքերից դեպի նորման. «Հետնաբար,-բացականչում է Ֆոսլերը,--նախ ապա շարաճյուոճաբանությունը,

սությունը:Արտաձճայտության յուրաքանչյուր միջոց նախքան նորմատիվ ն շարաճյուսական դառնալը, արդեն վաղուց եղել է անշատական

ոճական... Այլ կերպ ասաժ՝ լեզվի տաճայտությանոճական միջոցներ են»: նկ

տարրերը

բոլոր

ար-

ն Այսպիսով, Ֆոսլերիմուտ անճատականի Տասարակականի ւ

Ի.

Մ05516ր.

86Ռ8ԸՇհտ1է, 1904, էջ

:

ՔօՏ

Ա տտստ

սոմ

146215աստ

դ

46:

ՏքոտՇհՊ18-

Նույն անհղը, էջ տեղը,էչ 15. Նույն տեղը, էջ 16: 7.

Նույն

փոխճարաբերության պրոբլեմը լուծվում է սուբյեկտիվ-ինդիվիդուալիստական դիրքերից: Ըստ նրա` լեզվական փոփոխություններիՀիմքում ընկած են ոչ թեն ճասարակական լեզվագործածուանճատական լեզԹյունը, ԱՏԱՏ-ը, ծասարակական նորման, այլ անճատականստեղծագործականակտերը: Անվագործածությունը, ճատները, ճատկապես շնորճալի անճատները, լեզվի փոփոխուբոտ թյան կրողներն են, Հասարակությունը, Ֆոսլերի,լոկ ռղասսիվ յուրացնողի դեր է կաւտարում՝եղած ստեղծագործական ակտերը ինչպե՞ս է անձավերածելով կամ չվերածելով նորմայի: Սակայն տականը վերածվում Ճասարակականի,ո՞ր անճչատականնորամուէ մի արտաճայծություններն են նորմայի ուժ ստանում, ինչու տություն դառնում ավելի ճաճախակի, մյուսը՝ոչ: Այս ծարցերին պատասխանելու ճամար Ֆոսլերը դիմում է «ժողովրդի ոգու» հ «ումբոլդտյան ըմբոնմանը։ «մարդկային բնության նույնության» Անճատականստեղծագործական նորամուծությունը ընդճանուր բնույթ է ստանում, եթե ընդառաջ է գնում ժողովրդի Հոգեկան եթե անճատական ոճի Հիմքում րնկած է անճա սաճանջներին: տականՀոգեկանստեղծագործությունը, ապա շարաճյուսական կանոնը Ճճենվում է ժողովրդի «գու առանձնաճատկությունների վրա, բխում նրանից: Դնելովանչատական ստեղծագործականակտի՝ մի դեպքում Հասարակականնորմայի վերածվելու, մյուս դեպքում՝ չվերածվելու Ճճարցը՝ Ֆոսլերըպատճառր որոնում է այն բաեկավ խոսող դուրս նի մեջ, որ «առաջինըավելի Ճճամապատասխան ն. տննդենցներին, սպաճանջներին անչճատների մեծամասնության քան վերջինը:Շարաճյուսական կանոնը Հիմնվում է ժողովրդի

գերիշխող ճոգեկան յուրաճատկության վրա: Այն առաջանում է ժողովրդի ոգուց»: Սակայն եթե լեզուն անչատական ճոգնոր ստեղծագործություն է ն ճիմք ունի անչատի ներքին Ճճոգեկանպաճանջների մեջ, ապա ինչպե՞ս են մարդիկ իրար ճասկանում: Այս ճարցի լուծման Համար Ֆոսլերը դիմում է, մի կողմից, ինչպես նշեցինք, «մարդկային բնության նույնության» Ճումբոլդտյան դրույթին,մյուս կողմից՝ «լեզվական շնորճի» իդեալիստականդրույթին:Մարդիկ իրար Ճասկանում են, որովճետն նրանցբնությունընույնական է, որովճետն

գոյությունունի լեզվամտածողական որի «իմզուդաճեոություն, քում ընկած է բոլոր մարդկանց ճատուկ «լեզվական շնորճը»: 1եԽՃ. Մ08816Ր, 86ոՑճհտքէ,1904, էջ 17,

Եօտլլտտտստ

սոմ

1մծոլլտտստ

1ո ձ6-

Տիոգօհտ18-

թե յուրացվում է, այլչ ինչպես Հումբոլդտնէ ասում, «արթբացատրում Ճացվում»:«Լեզվական շնորճի» դրույթով էլ Ֆոսլերը է ն՛ լեզվի ծագումը,կ՛ մարդկանց իքար ՃասկաՃաղորդակցման, են իրար «երբ մարդիկ Ճճաղորդակցվում նալու ճնարավորությունը. Հետ լեզվիմիջոցով,--գրումէ նա,--ապա այդպիսի Ճաղորդակկամ լեղպումը Հիմնվում է ոչ թե լեզվական պայմանականության վական նյութի շարաճյուսական կառուցվածքների ընդճանրության վրա, այլ լեզվական շնորճի ընդճանրության վրա: Ընդչանրապես իրականության մեջ դոյություն չունի ոչ մի լեզվական ճանրուն այլն.... Ամենատարբերլեզվական Ճանրությունթյուն, բարբառ ների պատկանող ն ոչ մի ընդճանուր լեզվական Հմտություն չունեերկու կամ մի քանի անճատների դրեք կոնտակտի պայմանցող ների մեջ, ն նրանք շատ շուտով, չնորչճիվ այն բանի, որ նրանցից յուրաքանչյուրը լեզվական շնորճ ունի, կսկսեն խոսել իրար Ճետ: է ծագել անգլերենը ն մնացած բոլոր լեզուները...»ն Այս Այսպես մոռանում Հետ սնա է, որ իրար փակված դեպքումՖոսլերը են ունեն ները արդեն որոշակի զարգացման ճանապարճ անցել, որոշակի գիտակցություն ն լեզվական 4մտություններ, կարողանում են կոնտեքստիու շրջապատի միջոցով:նշելիէ, որ կողմնորոշվել եր ավելի ուշ շրջանի աշխատություններում Ֆոսլերը լեզվական փոփոխությանբացատրության Հարցում տեղ է տալիս կոլեկտիվ լեզուն փորձումէ քննելփոքր-ինչավելի Ճոգնորգործունեությանը, վայն կուլտուրական պլանով: հր «կեզուն որպնս ստեղծագործություն ն զարգացում» գրքում Ֆոսլերը նշում է, որ խոսքը, կապակցված բառերը(Դ/օրէ6) ապրում են անճատի «բողբոջում ճայեցողության (Ճոտշհճսսոք) մեջ, զարգանում են նրանքփոխՃաղորդակցմանմեջ»1: ղուն

ոչ

ու

Ֆոսլերի իսկական գիտականքննությունը կարծիքով, պաճան-

ջում է լեզվի քննություն անճատի դիրքերից: լեզվիՃճասարակական ջննությունը գիտականչէ, ուստի ն միակ իսկական դիտական որ քննում է լեզուն կյանքի մեջ, ոճաբանությունն դիսցիպլինը, է,

Մնացածդիսցիպլինները զրկում

են

մանում

է

ծում

մեուսծ ն

ել լեզուն մասերի.«Քնն

որպես նորմա,--գրում

լեզուն կյանքից,այն վերաորպես ճասարակականսատ-

է Ֆոսլերը,--նշանակում ելնել

'

Ի. Մ08516ը, Ֆ0Ց1ԱՑոստ սոմ 14681լտտստ մո 65 ՏքոտՇհտ15Ց6ո8Շիճքէ, 1904, էջ 37--38: 18. Ծ6 705816, սոմ Տքոտշհօ 815 Տշհիծքխոջ Թուտլոքլսո 5 իշ 1905, էչ 106,

Ե7

բխում է, հր շարաճյուսուոչ գիտական Հայացքներից: Այստեղից ճնչյունաթյունը գիտություն չէ, ինչպես ն ձնաբանությունն բանությունը, Քերականականդիսցիպլինների ողջ ճամակցությունբ անխոնջ պողիտիվիստների կողմից կառուցվածՃսկայական մի կամ մասգերեզմանոց է, որտեղ լեզվի մեռած մասները՝մաս-մաս սայաբար թաղված են շքեղ դագաղներում, իսկ դագաղները Հւ մա րակալված են ն օժտված մակագրություններով: Ո՞վ չի շնչաճեղձվել այդ պոզիտիվիստականֆիլոլոգիայի գերեզմանային մթնոլորւում... Կամուրջ կառուցել շարաճյուսությունից դեպի ոճաբանուու

-

նշանակում է արթնացնել մեռելներին»): Ֆուլերի ինդիվիդուալիզմը սերտորեն ղուզակցվում է իդեալիզմի Ճեւո։ ե՛վ անչատական ստեղծագործական ակտերը,ն Հասարակական նորմաները վերջիվերջո բացատրվում են Հոգեկան Հիմունքներով, ճանգեցվում ճոգեկանի։ ԱռաջինըՀոգեկանինտուիտիվ ակտ է, անճատական արտաճայտություն, անեճատական Հոգնոր ստեղծագործություն, պայմանավորված ներքին Հոգեկան թյունը,

ժողովրդի ոգու երկրորդբ՝ ռ"լաճանջներով.

արտաճալաություն է, որոշվում է ժողովրդի Հոգնոր պաճանջներով: Հումբոլդտի նման Ֆոսլերը լեզուն դիտում է որպես գործունեություն, անընդճատ փոփոխվող կենդանի ուժ, որ իր էությամբ Հոգեկան երնույթ է: Լեզվի պատմաբանի նպատակը պետք է լինի զանազան պատճառականօղակների միջոցով վերջիվերջո չառնել էսթետիկականին, փնտրել լեզվական փաստի «ճիմքում ընկած բանաստեղծականմիտքը՝ կուլտուրայով պայմանավորված իր փովփոխությունների մեյ. լեզվի իսկական գիտական պատմությունը պետց. է «պատճառների ողջ գործնականշարքի միջով «ասնի էսթետին ճասկանալի կականին, այնպես որ պարզ դառնա լեզվական ճշմարտությունը, լեզվական ճաշակը, լեզվական զգացողությունը կամ, ինչպես այդ կոչում է Վ. Հումբոլդար, ներքին լեզվական ձնլիր բոլոր ճոգեկան, ֆիզիկական, քաղաքական, ւոնտեսական կ. ընդճանրապես կուլտուրապես ւպայմանավորված փոփոխությունների մ եջ»2: հսկ ի՞նչ է ներկայացնում այդ լեզվական միւոքը։ Ըստ Ֆոսլերի՝այն իր էությամբ բանաստեղծականմիտք է, որի իդնալը եույնն է արվեստադետիիդեալի ճետ, այսինքն՝ ամենաբսցառիկ նդիվիդուսլիզմի միացումը ամենաբացառիկ ունիվերսալիղմբ ք. Մ088167, ՑՇոՑՇիՑքէ,1904, էջ 385, 'Ճ. Մ0658167,

ԵՑ

Ք081118տստ ՃԱՐՏԱ

շսք

սոզ

1մՎ6818ոստ

1ո զճր

ՏքոտՇի18-

Տքոտշհքհլօ5օքհ6, 1923, էջ

19.

Լեզվական ճշմարտությունը գեղարվեստականճշմարտություն

Հետ:

քերականությունը, է, բովանդակալից գեղեցկություն:Հետնաբար

ոճաբանությանը, սպասարկում է լեզվին որպես արվեստի:Հումբոլդտիներքին ձնր ճանգեցնելով լեզվական ճաշակին՝ Ֆոսլերը միաժամանակ փորձում է լեզվի քննությունը կապել լայն կուլտուրականֆոնի «ճետ. «Աեզվիպատմությունը,--գրում է Ֆոսպատմություն է, այսինքն՝ազդակների, լերըչ--լեզվական ճաշակի շրջապատումների պատմուազդեցությունների, չարժառիթների, են Այն լեզվի արտաքին "ղատմությունը: թյուն, որոնք կազմում ժամանակլեզվի պատմությունը չի կտրվում կուլտուրայի պատմությունից, այլ մասամբ կլանվում է նրա կողմից»: իր «Լեզուն որպես ստեղծադործություն ն զարգացում» գրքում նշում է, որ յուրաքանչյուր անճատի մեջ դրսնորվումէ "Ֆոսլերը երկու կարգի ձգտում՝ ստեղծել իր սեփական ոճը ն խոսել ուրիշների (կոլեկտիվի) նման. սրանով իսկ լեզուն Հանդես է գալիս որն ես ստեղծագործություն որպես զարգացում: Սրա Հիման վրա էլ ձուլվելով

կան սիստեմը Ֆոսլերը ճանգեցնումէ

բաժնի՝ 1) լեզվի էսթետիկական ուսումնասիրության (լեզվի քննությունը որպես ստեղծագործություն) ն 2) լեզվի էսթետիկա-պատմական ուսումնասիրության (լեզվի քննությունը որպես ղարդգացում ): Առաջիննզբաղվում է բացարձակ առաջադիմության, այն 1` նորամուծությունների ծագման ճարցերով, երկրորդը «արաբերական առաջադիմության, այն է այդ՝ նորամուծությունների տարածման Ճարդերով: Քանի ոթ նորամուծություններըարդյունք են անչատական ստեղծագործության, ուստի ն բացարձակ առաջադիմությունը էսթետիկական բնույթ ունի: Միաժամանակ, քանի որ նորամուծությունները րածվում են լեզվի մեջ ժամանակի ընթացքում, ուստի ն ՃարաբեՉ

տա-

րական առաջադիմությունը էսթետիկական-պատմական բնույթ ունի։ Այս ուսմունքի լույսի տակ էլ Ֆոսլերը մեկնաբանում է ճըն-

չյունական օրենքի ն անալոգիայի սկզբունքները՝ առաջինը ճատն բացարձակ առաջադիմության կացնելով էսթետիկայի բնադգավառին, ծրկրորդը՝Ճարաբերականառաջադիմության ն էսթետիկապատմական բնագավառին. առաջինը ստեղծագործությունէ, երկ-

րբորդը՝ զարգացում: ակտիվ Առաչինը

բան է, երկրորդը պասսիվ. լեզուն որպես զարգացում կոլեկտիվ ճոգեկան գործունեություն է:

Աւետա

չ

հ.

ՄՕՏ9167,

Ճսքտձէշ6

շսո

1923, էջ ՏքէտՇհքե11050քհ16,

5ջ

Հնչյունական երնույթների պատմական քննության Հիմքում է ակցենտի գաղափարը՝ԳաստոնՊարիսի օրինաոգին, ներքին ինտուիայն ճամարելով բարի ոգին: կով Լեզվի ցիան, Հոգեկան բովանդակությունը «նչյունական տեսակետից Ճանգեցվում են ակցենտին, ընդ որում վերջինս լայն մեկնաբանուգրեթե նույնացվելով արտասանական բազայի թյուն է ստանում՝ ճետ: այս առումով Հնչյունական փոփոխությունները բրմբոնման կապվում են ակցենտի բնույթի ճետ, որն իր «երթին կապվում է ժողովրդի Հոգեկան առանձնաճատկությունների ճետ: Զնաբանության բնագավառում ֆրանսերենի կրած փուվփոխությունների մասին խոսելիս՝ Ֆոսլերն աշխատում է անցկացնել այն ռացիոնալիզացիայի գաղափարը, որ ղարգացումը տեղի է ունենում է ն՛ ֆրանսերենի կայուն ուղղությամբ. այս բանը նա տեսնում ճոլովման սիստեմի քայքայման, շարադասության ստեղծման

Ֆոսլերըդնում

ու

նե՛ այլ զարգացման,

ճարցերում: Բանն այնտեղ է Ճասնում, որ 23711:դարում այսպես կոչված անիրականեղանակի գործածության մեջ մտնելը (ճոգզեկանապրում(ոթմստ 11163115) ներ արտաճայտող բայերի ճետ սկսում է դրվել զԱՇ-ուվ ստորադասական՝ փոխանակ սաՀշմանականի)Ֆոսլերը կապում է Դեկարտի տարած«ՏրակտատՃոգու մասին» աշխատության դաղավփարների ն՛

Հոդերի

ման

Ճեւտչ

եթե գնաճատելու լինենք Ֆոսլերի լեզվական գործունեությունը, ապա որպես դրական կողմեր կարող ենք մատնանշել՝ 1) երիտքերականների ատոմիզմի մանրախնդրության քննադատուու

թյունը, Հ) լեզվի պատմությունը կուլտուրայիպատմության Հեւ կապելը,3) լեզվի պատմության Ճարցերը գրականության պատմու-

Թյան ճետ կապելը, գրական լեզվի գրականության լեզվի ճարցերի ուսումնասիրության 4) լեզկարնորության մատնանշումը, վական ոճի ուսումնասիրության, ճարցերի առաչոճաբանության ու

քաշումը:Սակայն այս մասնակի արժանիքներիճետ միանում են բազմաթիվ որոնցից կարնոր է նշել ճատկապես թերություններ, 1) Ֆոսլերի է, ոչ բազանխախուտ Պետնյալները. փիլիսոփայական միասնական միատարր: Լեզվիքննության մեջ եղած նախորդ փնդիվիդուալիզմնիդեալիզմը նա Ճասցնում է ծայրաճեղուԹյան՝ Ճճանդես գալովորպես ծայրաճեղ սուբյեկտիվ իդեալիստ: Այս կապակցությամբ լեզվի էության ն լեզվի պատմության Ճարպերը նրա մուտ Ճճաճախ սխալ միակողմանի մեկնաբանություն ծեն ստանում: 2) Սրան միանում են Ֆոսլերի մեթոդիԹերությունու

ու

ու

Ք0

լուծման մեջ թույլ տված բազմաթիվ ներլԻ ն գործնական Հարցերի Լեզվիպատմության կոնկրետ Հարցերի նկատմամբ եր սխալները: սկզբունքները կիրառելիս նա գրեթե անճարակություն է ցուցաբերում, Հիմք ընդունում ինտուիցիան ն ոչ թե փաստերի ուսումնասիրությունը: 3) նշելով ոճաբանական ճարցերի ուսումնասիրության է ծայրաՃճեղությանն ոճաբաՖոսլերը Հասնում կարնորությունը՝ որ, նությունը դարձնում է լեզվաբանական գլխավոր դիսցիպլին, ն Ֆոսլերի տերմինաբաիչարկե, Ճիշտ չէ։ 4) Վերջապես, նշելի է նության կամայականությունը, բառերի երկիմաստ դործածությունը, որ ոչ միայն թյուրըմբոնում է առաջացնում, այլն դուռ բաց ամեն անում կարգի սխալների ճամար: Լեռ Շպիցերո.-Շպիցերնսկզբնապես զբաղվում էր ոճաբանանվիրված իր կան ճարցերով՝ անկախ Ֆոսլերից: Այսպես,Ռաբլեին նա Ֆոսլերի Հետնորդ չէ: աշխատության մեջ դեռնս իր այս չին աշխատությունից Հետո Շպիցերը ճարում է Ֆոսլերին՝ քննադատելով, սակայն, նրա Հետնորդների ծայրաճեղություններն առա-

ու

վորդների, միայն ֆրանսերենով չի զբաղվում, այլ ճետաքրքրության ավելի լայն շրջանակ ունի: Յուրաքանչյուրլեզվական ճարցի քննության ժամանակ Շպիցերը,մեկնակետ է ընդունում ոճական կողմը։ ընդ որում ոճական առումով նա քննում է կ՛ գրական երկերը,ն՛ խոսակցական լեզվի փաստերը: Միաժամանակ, չնայած պաւսմական փաստերի քննության մեջ ամեն ինչ անչատական Ճճանդեցնելուձգտմանը, Շպիցերը ճանդես է բեսկզբնավորմանը րում չարցերն ավելի բազմակողմանիորեն ուսումնասիրելու ձլրգտում: նական

կ

ստուգաբանական «Հարցերին:

առաջ Շպիցերն

է քաշում այն

քննել ուսումնասիրվող լեզվի տվյալներին:

մեջ Ստուգարանության

սկզբունքը,որ մեջ,

Շպիցերընս անչրաժեշտ կապ

ապա

բառր

դիմել

նախ պետք է

այլ

լեզուների

է տեսնում

լեզվի պատմության ն սովորական գրականությանպատմությանմիջն: Արվեստագետի մարդու լեզվի միջն, ըստ Շպիցերի, ն՛ նմանություն կա (երկուսն էլ արտաճայտում են իրենց խառնվածքն ու մտավորությունը), ե՛ տարբերություն(սովորականանչատն արտաճայտումէ իր մտքերն զգացմունքները առանց ճատուկ էսթետիկական նպատակադրման): ե՛վ գրողի, ն՛ սովորական անչատի լեզվի քննության ն

ու

դեպքում Շպիցերը պաճանջում է պարզել այդ գրողի ն անչատի Հոդեվիճակը ն արտաճայտության ձնի մեջ գտնել գրողի կամ խոսողի Հոգեվիճակի բանալին: Շպիցերը յուրատեսակ կամուրջ էնետում լեզվաբանության ն գրականագիտության միչջն ոճաբանության միջոցով. ըստ Շպիցերի՝ գրական երկի ուսումնասիրության մեջ առաջին տեղը պետք է տալ լեզվին: Բ) "ՆԵոլինզվիստիկա

(տտրածակաճլեզվաբաճություն)

Ընդճանուր ուղղուտեղնկություններ.--Նեձոլինգվիստիկական

թյունը ճիմնականում ձնավորվել է 1920-ական թվականներին: «նեոլինգվիստիկա» անվանումը նպատակ ունի ընդգծել այս ուղղության Հակադրությունը «նեոգրամատիզմին». Այս վերջին անվամբ Լնեոլինգվիստները կոչում են եհրիտքերականներին։ Նեոլինգվիստիկան էկլեկտիկական լեզվաբանական ուղղություն է, որտեղ ի մի են բերված գրեթե այն բոլոր լեզվաբանական են տարրերը, որոնք երիտքերականների ուղղությունների ուղղված սկզբունքների այս կամ այն կողմի դեմ. այստեղ կրոչնի Ֆոսլերի են սկզբունքները զուգակցվում Շուխարդտի Հումբոլդտի. Ասկոլիի, սկզբունքների Հետ: Առանձնապեսկարնոր տեղ են ժիլլյերոնի Ճատկացնում նեոլինգվիստները լեզվաբանական աշխարճագրուքյանը, որի պատճառով էլ նեոլինգվիստիկան կոչում են նան րածական լեզվաբանություն (արեալ լինգվիստիկա--ԼՈՋԱՏԱՇՁ Տքճ21816):Հանդիպում է ն «գեռլինգվիստիկա»տերմինը (Պիզանի ): ու

ու

տա-

Ջ. ԲՔեբտոնի, իշ Վիդոսսի, Ջ. Բոնֆանտե, Քառտոլի, Վ. Պիզանի.--նեոլինգվիստիկական ուղղությունը ներկայացված է գե. Մ.

րաղզանցապես իտալական ծագում Մ.

ունեցող

լեզվաբաններով՝

Բարսոլի, 9. Բերտոնի,9. Վիդոսսի,2. Բոնֆանտե,Վ. Պիզանի

այլն: Նձոլինգվիստների առաջին գլխավոր տեսական աշխատությունը Մ. Բարտոլիի (1823--1946)՝իտալականլեզվաբանական ատլասի «րատարակչի «նեոլինգվիստիկայի ներածությունն» էր ն

ճետ (1925 թ.)|։ Այդ նույն թվին նա 7. Բերտոնիի է ընծայում առձեռն գիրքը»7: «Նձոլինգվիստիկայի '

Լ. 8ողէօ11.

1ո6եօ41. ՕԼՈ6ՅՐ8, 1925. Հ 06. 86ոէօոլ

867էեօու ոք,

1925.

Եոոօլքլ

Լոնօմսչօոծ

ՀԼ 8ոոէօ11, ջծոճոճճ. 1Լ Լ.

միասին

լույս

Սակայննեո-

ոճօլոջյտէելՇտ. ՖոլոՇլք., Ց6օք1 »

Թատուօ

Թորեօ11Ն

ոօօլլոջստեօտ (Լ Օ. 31846է6Շո16ՇԼ),

Ըրէտրլ

մինգվիստիկայիսկզբունքների կիրառման որոշ փորձ Բարտոլին կատարել էր դեռես 1910 թ. լույս ընծայած իր «նոր լատիներենի աշխատուաղբյուրների շուրջը»: Ճոդվածում: Հետագա տեսական ջ. է առանձնապես նշճլի թյուններից «ՆեոլինգվիստիԲոնֆանտեիխ կայի դիրքը», որը երբեմն Համարվում է այս ուղղության մանիֆեստը ն ուղղված է Ռ. Ա. Հոլլի քննադատական Հոդվածի: դեմ. մեկ բերվում են նեոլինգվիստների ծրագրային այստեղ մեկ ն Համառոտակի բնութագրվում. Ննեոլինգվիստների դրույթները դրույթների Հանդգամանալիցքննադատությունը տրված է նան ԱլՎինկունի «Ռոմանականլեզուները» աշխատության մեջ'։ Նեոլինգվիստիկական այլ կարգի աշխատություններից Պարկավոր է նշել ն 9. Վիդոսսիի«Տարածական Մ. Բարտոլիի լեզվաբանության ուրՄ. վագծերը», «Տարածականլեզվաբանության ուրվաԲարտոլիի գծերը», Վ. Պիղանիի «Մ. Բարտոլինա տարածական լեզվաբանու«Մ.. Բարտոլիի թյունը», 9. Վիդուսսիի տեսության Թեր ն դեմ»-ը ն այլն»: առ

Ննոլինգվիստիկայի ներկայացուցիչներից մեկը՝ ՋուլիոԲեր-

Հետ սոոնին նախքան Բարտոլիի

միասիննեոլինգվիստիկայի սկրզբունքների նվիրված գրքի Ճրատարակումը շարադրանքին Ճանդես էր եկել «Ռոմանական որպես իդեալիստականգիտուֆիլոլոգիայի՝

թյան ծրագիրը» աշխատությամբճ, որը զգալի չափով նախասլատրաստում է նրա ճարելը նծոլինգվիստիկային.այս աշխատուճետ թյան ն երկու տարի Հետո Բարտոլիի միասին լույս ընծայած աշխատությանմիջն սկզբունքային կարնոր տարբերություններ չկան: Այստեղ նեսԲերտոնին ճանդես է դալիս որպես էկլեկտիկ,

ՅԼ

Ճեեյռ ՀՔ յ.

, 8ոոէս1

Ն

Ն.

Խ.Հ.

Ը

ՍԱո11Լ, քորօլտ

Բորէօ11

21ո1Ը, 1943. 1.

ԵյՏ2ու

մ61 ոճօլտէլոս. 7Ճ11966118Ո6ա1ո

Ճ6օԼոջսլտեՇ Ֆռտծօո,

»

գլ

օոօճ

ՃՃԼԼ

ՆՏՈԶՏԱՏՏԲ",

.

Ճձ. Իսհո, Ա.

Թու

Ղիծ

19. ւ

ԻՐօ

ՃԱՅ

1105էլտ",1910. 6. 8ոունուճ.

ՅԼ

6.

Թորօ1 Թորօ`

ՇՕՌՒՐՕ 16 060116 1

181,

ՁՇօԱոջս1ՏԱՇՑ, »նՆ8ոջս8ջծ",ԿԱԼ,

ոօտտուտբհծո

Տքտօհծո.

1946.

14058Ն Աոշոտճոլ ձլ ոջ ատաօտճ 8քրՏՅՏՔԼ ձ1 1լոքատելՕտ 5քտշ1816.ՂՕՐԼոօ. 1946. Մ. հոքատՇճ տքտայճ, Լ 1946. 0. Մ1զօ55ն

ՀԼ

Թտրեօ, ՃՏՎՏԵ

օք 1ոկտո 81:ՆԵԱօռջոտրհչջ

ՆՏՔ,

1, 27, 1947.

Հմմտ.

ճ

ելոջսՑԱ6ՇՏ8.8ոլելոօրճ, 1944. Մ. Բարտոլիիաշխատությունների բիջլիոգրաֆիան տրված է Ֆրա .ՏՏքցվո-ում, է

ՃՆԼ-ՃԱՆՆ

60.

86րեօու

Քոաօջուտոնձլ

Օ6ՓՈ6ԻՑ, 1953. ՈՏԱՇՑ.

ոլօ)094

ԷՒ0ւտտոշտձ

Ըօտ

ՏՇլ6ճոշտ

զուգորդումէ Ֆոսլերի, կրոչեի ն Փենտիլեր «իդեալիստական» Սրա կոնցեպցիան Շուխարդտին ժիլյերոնիսկզբունքների «ետ: Հետ միասին Բերտոնինզգալի տուրք է տալիս ն երիտքերականական «պոզիտիվիստական»կոնցեպցիային: նման էկլեկտիզմը Հատուկ է ընդչանրապես բոլոր նեոլինգվիստներին, այդ թվում ն նեոլինգվիստիկայի «ՀիմնադիրՔարտոԼիին. նա փոխ է առնում նախ՝ կրոչնի ն Ջենտիլեի այն դրույթը» թե որակական տարբերություն չկա լեզվի տարբեր կողմերի (բառապաշարի, քերականական կառուցվածքի, Հնչյունների) ուսումխասիրության սկզբունքների միչն. երկրորդ՝ կրոչեի իմիտացիայի սկզբունքը, ըսա որի մեկի կողմից այս կամ այն բառին, քերականական ձնին ն 4նչյունին նմանվելը (իմիտացիան) ոչ թե պարզ է, այլ վերաստեղծում. այս երկու սկղզբունքվերարտադրություն են ն ները առկա Ֆոսլերի կոնցեպցիալում։ Սակայն Բարտոլին, լեզվական ստեղծագործության էսթետիկական արժեքն ընղունելով Հանդերձ, չի խոսում ինտուիցիայի ն արտաճայտության, էսթեւիկայի հ լեզվաբանության նույնության կրոչհական սկզբունքների է տվել նան Մեյեի ն ուրիշների այն մասինշ։ Բարտոլին տուրք դրույթին, թե լեզվաբանական ազդեցությունը մի ժողովրդի կամ է նրա ճեղինաՀասարակականխմբի կողմից պայմանավորված նա կությամբ, այն բանով, թե որքան է ներշնչում նմանվելու ձըգտու: ժիլլերոնից Բարտոլին վերցնում է ոչ թե նրա մտռերը լեղվական ստրատիգրաֆիայի, բառերի անճետացման կամ փոխաըինման պատճառներիմասին, այլ աշխարճադրական-տարածական գործոնի կարնորության սկղբունքը՝ փորձելով Ճաստատել որոշ որը

նորմաներ:Միաժամանակ լեզվական

ատ փոփոխությունների

-

ճառների Հարցում Բարտոլին մեծ չափով շղգավում է լեզվական սուբստրատի ն խառնուրդի վերաբերյալԱսկոլիին. Շուխարդտի գաղափարներից:Ֆոսլերի նման Բարտոլին տակադրմումէ երիտբքերականներին, բայց այդ Ճճակադրությունը վերաբերում է նրանց ռունքի ոչ բոլոր կողմերին:ժխտելովերիտքերականների ճնչյունական օրենքներիսկզբունքը, նրանց «մատերիալիզմին» ճակառրելովիր «իդեալիզմը», մերժելովքննության ատոմիզմըն աշուս-

խարճագրականդործոնիանբավարար մնում այնուամենայնիվ

Հմմտ.

էջ

ն Հ

|.

1ոզոո.

69., Հմմտ. նույն

տեղ"

է

Հաշվառումը՝Բարտոլին պատմա-ճամեմատական Հետազոտու

1ոէձսաշօո

է

Քօռտոոշճ

Նոջատէ16Տ, 1957,

քյան դիրքերի վրա ն շատ բանով օգտվում Ասկոլիից Մեյերկոշբկեից։ ննոլինգվիստիկայիներկայացուցիչները զգալի աշխատանք էն կատարել ընդչանուր լեզվաբանության ն Հնդերոպական լեզուների չամեմատական քերականության զանազան Հարցերի (Հատկապես Հնդերոպականնախալեզվի բարբառային տեղաբաշխման ն զանաղան երկույթների աշխարճագրականբնութագրման. ճետ կապված) ոլարզաբանման ամփոփման ուղղությամբ: կարնոր է ՀիշատաՎ. Պիզանիի «Հնդնրոպականբարբառները», կել 9. Բոնֆանտեի «Հնդերոպականլեզվաբանությունը», այլե «Ուսումնասիրություններ Հնդերուլական լեզվի նախապատմության մասին», «Գեոլինգվեստիկանն Հնդնրոպականությունը»,«Ստուգաբանությունը(պատու

ու

ն Ճնդերոպամությունը,պրոլլեմները,մեթոդը)»ն «ԸնդՃանուր

վերջին երկուսը թարգմանվել են ռուսեկան լեշվաբանությունը»:. րեն ն Հրաւտարակվել1956 թ.։ նշելի է, որ ընդճշանրապեսՊիզանին պատկանում է նէոլինգվիստների չափավորթնինն որոշ Ճաշւեցում է փնարում երիտքերականների ն նեռլինդվիստների միջե: Նեոլինգվիստներըավելի ուշ շրջանում փոխ են առնում ստրուկլեզվական միության,լեզվատուրալիստների որոշ սկղզբունքները՝

(2նչույթի), լեզնան երնույթների իմանենտության, ֆոնեմայի ն ստրուկտուրայի ամբողջականության դրույթմական սիստեմի ընդճանուր առմամբ նրանք օպողիցիոն դիրք են ռերը:Սակայն դրավում ստրուկտուրալիղմի, Հատկապես կոպենչագենյան ստրուկտուրալիզմի նկատմամբ՝ այն նմանեցնելով ՃՍ դ. ընդճանրական քերականությանը ն մեղադրելով «վերացական, լեզվական շարմնավորմանը նախորդողսխեմաներ ստեղծելու մեջ»: Նեոլինգփիստիկայիսկզբունքները իտալիայիը ղուրս ճայտնի են դառնում ւ

0.

8օոքտուծ.

ԼՍոտ1ծեն

ՃԽԼՕՒ 1ոմօօառօքօ,

1949. Ֆլցրդոյ, Օ10էեօ109181ոմ06սառօքօ8,

Տէսմ1

8սլտ

1931. Մ. Խքօլ, 46118 1ոքոճ18Ե0ո18

ՔԱ6 1Ոմ06սռօք60, ՃՋՔՃԱԼ, Ց6ո, ՄԼ "01. 1Մ, 1856. 6, ԽՖօլտտ,1933. Օ601ոՔԱ188Շ86 Լոզօ06սռօքօ0, ՃԱՃԱԼ, «01. 124,1886. 2, Խօտտ, 1942. Ն'ծետօ10818,

8է0118---զԱ68Շօո1--1դ6էօձօ, հԱյՃոօ,

ՅՀո1947 (տուա. Թարգմ: 8. 12338115 ԽՇՕքազ-ոքօծճՇվե-ԽԽՇ101,հԽԼ, 19656). ԼլոքատաշՑ ջծճոօոտյծ6 1947 (գերմ. թարգմ. Մ. Ք188ոյ 1ՈՅ06ԱՐ0ք68, ձյջօտծլոծ սոմ «6բջ161ԽՕՊՕՐԵԻՑ,

Շհծոմճծ Տքոճօիտ1886ո8ՇԻճքե--Լոզօքօրաճուտեի, ՀՄՔ, Ո.

ՈոՅՅոր,

Օճաշծճ

հ

ՊՅԵԱՕՅԱՅԱԿՇ,

ԽԱՈՕՇթքօրօիշսօ6

ծՓուում,Մոսկվա, 19656)»

ռուս.

ճամանուն

թարգմ. 8. Ժողովա-

«Մ. ԵյՑ8ոյ, ՃձսջստէՏՇիլ61Ըիծը սոմ 6լոյքծ Ք1Շիէսոջծո 46 էքճո Տքոոճհտ1886ոՏՇիտքն, »ն1ոջսճ", 1Մ, 4, 1935, էջ 3489:

ծ--Գ. Ջաճուկյան

հծս-

Ճամեմատաբար ուշ. միայն 1940-ական

Ամերիկայում նրա մասին սկսում

թվականներին:

են

խոսել

նեոլինգվիստիկականուղղության ձնավորման ճամար ւառանձնապես կարնոր դեր են խաղացել Բենեդեւոտո կրոչեի փիլիսովփացական դրույթները ն լեզվաբանականաշխարճագրության սկզբունքները. առաջինը ճիմք է ծառայել տեսական ճարցերի լուսաբանումեթոդական սկզբունքների ճիմնավորման ճաթյան, երկրորդը՝ մար: նեհոլինգվիստիկայիուսումնասիրության բնագավառը սատճէ պատմական լեղմանափակվում լեզվաբանության խնդիրներով,

վական փոփոխությունների «արցերով: Ստատիկվերլուծության Հարցերը նեոլինդվիստներին գրեթե չեն զբաղեցնում: նրանց սումնասիրության գլխավոր բնագավառը ոոմանական լեզուների պատմությունն է: ինչպես նշեցինք, նեոլինգվիստիկան ճանդես է եկել որպես ու-

) Ճակադրություն: Նեոլինգնեռոդրամատիզմի (երիտքերականության

վիստները երիտքերականներին քննադատում են առաջին 4ճերթին այն բանի ճամար, որ լեզվաբանության մեջ նրանք Հանդես են գաԼիս որպես «մատերիալիստներջ»), որ նրանց կոնցեպցիան «լիովին մատերիալիստական ն դետերմինիստական է»: Այս առումով են կ. նեոլինգվիսաներըՃետնում Ֆոսլերիբնութադրմանը՝ նրա «պոզիտիվիզմ» տերմինի կողքին դնելով «մատերիալիզմ» տերմինը ն այդ տերմինին տալով միննույն իմաստր: Քննադատելով ձրիտքերականներիկոնցեպցիան որպես «նեղաճակատ մատերիալիստական դոդգմատիզմ»5ն փաստամոլություն՝ նրանք փորձում են դուրս մղել երիւոքերականների. ւոեսության բոլոր մատերիալիստական տարրերը ն լեզվական գործունեության Ճիմքում տեսնել միայն ն Ճոդեկան դործոններ: ինչպես Ֆոսլերը,նեռլինգվիստները են լեզուն քննում սուբյեկտիվ-ինդիվիդուալիստական, իդեալիստական դիրքերից, կրոչեի նման 4ճիմք ընդունում «ողին» ն «Ճողզեկան ակտիվությունը». նրանք լեզուն Համարում են «անչատների էսթետիկական ստեղծագործության արդյունք», լեզվի փոփվոխության պատճառները որոնում Հոգեկան դործոնների մեջ, նրանց կոնցեպցիայի մեջ կարնոր դեր է խաղում Բ. կրոչեի ն Կ. Ֆոսլերի դրույթը լեզվի՝ Հոգնոր գործունեության գեղարվեստական

կրոչեն

1211.

10.

4, 1941, էջ

Թղեօ11,

80ոքտուծ,

1ոէրօմսշօո6 եծ

346:

Նույն

տեղը, էջ

356,

ոծօօՍոքԱյՑ8164, 1925, էջ

6, ժան.

Պօօքոջս/տելՇ 2091էլօո,, »նՏ4ոջնճջ6«,ՎԱԼ

8:

ատեղծագործություն լինելու մասին: Այս իդեալիզմին միանում է տրոշ ագնուստիցիզմը, լեզվաբանական գիտելիքների ն ընդճանրաալես դիտելիքների ճավաստիության ժխտումը: հրիւոքերականներին Ճակադրվում են նան նեոլինգվիստները նրանց վերլուծական մեթոդների մեջ Հանդես եկող «ատոմիզմի» ն «դոգմատիզմի» ճամար. խորանալով լեզվական առանձին փաստեեն ամբողրի վերլուծության մեջչ՝ երիտքերականներըմոռանում ջչականությունը. միաժամանակ այս վերլուծության ընթացքում նրանք օգտվում են տրադիցիոն քերականւթյան ըմբոնումներից տերմիններից: Այս առումով նեոլինգվիստները նշում են, որ. ծրիտքերականները Հենց իրոք միայն քերականներ են, իսկ իրենք Ճճակադրվումեն նրանց որպես լեզվաբաններ (ւինգվիստներ), Ճա մար,-պում են իրոք լեզվաբաններ լինել. «նեոլինգվիստների լեզու է, այսինքն նրա էսթետիգրում է Բոնֆանտեն,--լեզուն կական արտաճայտության ամբողջությունը. մենք այն գտնում ենք ողջ լրիվությամբ պոհմի յուրաքանչյուր տողում, յուրաքանչյուր խոսքում, լուրաքանչյուր ասացվածքում: Ռչ մի ամենալավ անգլիական քերականություն չի կարող փոխարինել Շեքսպիրի կամ Շելխոսակցությալիր ընթերցմանը կամ լոնդոնցու ամենաճամեստ նը»ն:Լեզվիքերականական վերլուծությունը, Հնչյունաբանության. շարաճյուսության ն բառագիտության առանձնացումը, նեոլինգեն լեղուն ն այն զրկում իր իսվիստոներիկարծիքով, մասնատում կենդանությունից. երիտկական բնույթից, իր միսոսնությունից քերականներըխոսում են լեզուն որսվես պրոցես քննելու ն պատմասին, բայց իրականում այն քննում են որպես մականության ն «պատրաստիիր (52105) ոչ որպես դործունեութլուն (82504544). ճամար լեղուն իր է,--նեոլինգվիստների ճաերիտքերականների ճոգեկան մար՝ գործունեություն, անընդճատ գեղարվեստական խոսում են կենդանի լեստեղծագործություն. երիտքերականները զուների ուսումնասիրության կարնորության մասին, բայց իրենց ողջ պրակտիկայով ձղտում են դեպի Ճին լեզուները,աշխատում ընտրելճին վիճակները, նոր լեզուներն ուսումնասիրում են Հին Ճճիմքեն ընդնունում միշտ կենմեթոդներով,--կեոլինգվիստները դանի լեզուները. հրիտքերականները պաճպանում են Շլայխերի գծերը, խոսում լեզուների կյանքի մաճվան մանատուրալիզմի են, դտնում որ լեզուներն իրենց բնույ«ին,--նեոլինգվիստները ու

ու-

ու

ու

16.

1941, էջ

80ոքտ 307:

ուծ,

Ղե

ոճօլլոջս1տ11ՇՔ0ՏԼելօո,

,

Նոջստջ6", ԿՃԱՆ 4,

են, խառնածին

լեզուներն անչետ չեն կորչում, չեն «մեռնում», այլ Հարյուրավոր կողմնակի, թաքնված ն անորսալի եղանակներով ապրում են կենդանի լեզուների մեջ. երիտքերականները պիտակավորումը խառնում են բացատրունյութի Հավաքումն «պոզիտիվիզմին» Հակադրում թյան «ճետ, նեոլինգվիստները այս են ֆոսլերյան տիպի «իդեալիզմը»- եհրիտքերականների Համար 4ետազոտության գլխավոր բնագավառը «4նչյունաբանությունն է,-Համար՝ իմաստաբանությաւնը. ելնելու լեզվանեռլինգվիստների կան իմանենտիզմից՝ նեոլինգվիստները նույնիսկ պնդում են, որ որպես փորձնական ն ֆիզիոլոգիական գիՀնչյունաբանությունը, երիտբերականները տություն, լեզվաբանության մեջ չի մտնում. են «կանոնավոր» ն «անկանոն» բատարբերում ջանասիրաբար այդոլիսի տարձեերը,-- նեոլինգվիստները ժխտում են ռերն ամեն է ինչ կյպգեքում կանոնավոր բերությունը. նրանց կարծիքով՝ ն անկանոն, որչափով գոյության պայորչափով գոյություն ոււի, մանները տարբեր են: Խոսելովլեզվի ջննության պատմականության մասին՝ նեոլինգվիստները նշում են, որ երիտքերականների ճամար պատմաօրենքների մի կանությունը մի աբատրակցիա է, Հնչյունական շարք. մինչդեո իսկական պատմականությունը նեոլինգվիստենրը են այն բանի մնջ, ռր լեզուն քննվի որպես ժողովրդի կուլտեսնում տուրայի ժողովրդի ոդու էական մասը: թով

որ

ու

ու

ու

եհրիտքերականներիլեզվաբանական կոննեռլինգվիստները ցեպցիան զրկում են լեզվի ճասարակական բնույթին վերաբերող ն փոխադարձ ճաղորդակցումը, որոնք բոլոր տարրերից. ուզուսը ն Պաուլի որոշ այլ երիտքերականներիկոնցեպցիայի մեջ դեռն» նշանակալից դեր էին խաղում, նեոլինգվիստների մոտ դադարում են լեզվական երնույթների բացատրության մեջ որնէ աչքի ընկնող դեր խաղալուց. Բանն այնտեղ է Հասնում, որ նհոլինգվիստները մեղադրում են երիտքերականներին լեզուն որպես «կոլեկտիվ երեվույթ», «կոլեկտիվի օրենքներով կառավարվող» երնույթ դիտելու

տամար: Նճոլինգվիստների կարծի քով՝ անգլերենը,իտ:սլերենը

ն

այլն լոկ լեզվական կոլեկտիվը ոլասսիվ ֆունկցիաէ միայն կատարում. լեզվի փոփոխության ննորարարությունների (իննովացիաների) անձճատներնեն, ընդ որում Հեղինակները այնքան կարեորէ անճատիդերը, որքան նա աչբի ընկնոդ է. լեղուն ն ստեզժվում փոփոխվում է անճատներիկողմից: Լեզվականայս են, աբոտրակցիաներ

ամ

այն

նորույթի,

այս

կամ այն

նորագոլացմանՀաղթանակի

ասպաճովումըկապված է մի այնպիսի գործոնի ճետ, ինչպիսին է որը իբ բնույթով «ոգեկան երնույթ Ճճեղինակությունը (պրեստիժը), 4 ն ճանդես | գալիս ամենաբազմազան բնսգավառներում: Երիոքերականներինն ստրուկտուրալիստներին մեղադրելով դվերացականությանմեչ նեոլինգվիստներն իրենք «անգում են այդպիսի վերացականության, չենց ոխ լեզուն քննում են որպէս կոլեկտիվի ընդճանուր ունեցվածք: Վեզվաբանականաշխարչագրությունից առնված իզոգլուների մեթոդը նրանց ճամար դառԽում է լեզվական ընդչանրության միակ ցուցանիշը, իսկ իզոզլոսԽերը դիտվում են որպես ինքնակա, կոնկրետությունից զերծ բաԽեր, որոնք է՛լ վելի վլերացական են, քան նրանց կողմից քննադատվող երիտքերականների Հնչյունական օրենքների բանաձները. «հզոգլոսներ կոչելով այն տարրերը,--գրում է Պիզանին,--որոնջ կազմում են տվյալ լեզվաբանական ընդչանրության ունեցվածքը մենք լեզուն կարողենք սաճմանել որպես անտվյալ մոմենտում, Հատական լեզվական ակտերը միացնող իխզոգլոսների մի սիս«ռեմշն Այս նույն ձնով էլ «Հնդնրուակվան լեզուն» դիտվում էլ որպես այն բարբառները միացնող իղոգլոսների մի սիատեմ, որոնցից զարգացել են պատմական շրջանի ճնդերոպական լեզուները: կ մյուռ նեոլինգվիստների ճամար 4նդնմյս ռումով Պիզանիի րոպական լեզուն լոկ «լեզվաբանականճասկացություն» մ: Լեզուների ցեղակցության փոխճարաբերության ճարցերի մեկնաբանության մեջ նեոլինգվիստները զուգորդում են լեզուների խառկհման սուբստրատի, լեզվաբանական աշխարճագրությանն տեսության սկզբունքները. վերջին լեզվամիության (Տքոճշհեսոմ) գաղափարը նրանք փոխ հն առնոսէ Պրագայիլեզվաբանական դպրոցից: նեոլինգվիստներըայս կապակցությամբ ելնում են կոն Լեզվի գոյության ժխտումից, մերժում լեկտիվի ժողովրդային ազգային լեզուների՝ որպես իրական մեծությունների առկայության գաղափարը: եթե ծրիտքերականների Համար ֆրանսերենը, անգլեխենը, իտալերենը միանգամայն ոռնալ միասնություններ են, ապա կաբթծիքով՝այս դեպքում այդպիսի ոռնալմիասնեոլինգվիստների նություն չկա. կա միայն «տարբեր տեսակ բարբառների, իզոգլոսների, փոխանցումների, տատանումների մի Հակայականքանակություն,մրցակից ուժերի ն ճակամարտ սենդենցների մի անափ մրրկածուփ »վկիանաս2: ու

ու

1Մ.

20.

Քւտ8ու

80ռ(ՏՈէծ,

նլոջսլտելտ Տ6ո6-8)6 ծիչ. աչք-, էջ

)ոմօ6Աքօք68,1947, էջ

13:

Նեոլինգվիստներըցեղերի

խաչավորումն խառնումը դիտում են որպես լեղուների փովոխության ն նոր լեզուների նրանք քննադաԱյս կապակցությամբ ջացման կարնորգործոն, են ենթարկում երիտքերականների պատկերացումը ցետության ղակցության մասին, լեզվի միակտուրության (մոնոլիթության) նրանց ըմբռնումը, լեզուների ցեղակցության ծննդաբանական տալը Ննեոլինգվիստների«ճածառի ձնով պատկերացնելուն տուրք մար լուրաքանչյուր լեղու ներկայացնում է տարբեր տարրերի մի խառնուրդ: Ամեն մի լեզվի մեջ կարելի է առանձնացնել նրա նախնական ծադգումայինտարրերի ճետ միասին նան այն տարրերը» նա է ձեռք բերել խաչավորման ճանապարճով, մտնելով այս որոնք պնդում են, որ կամ այն լեզվամտիությանմնջ: Ննոլինգվիստները անխառն լեզու չկա, որ բոլոր լեզուները խաչավորված են. այսպես, օրինակ, Բոնֆանտեն գտնում է, որ որոչ պարզեցում թույլ տալով կարելի է պնդել, թն ֆրանսերենը լատիներենն է գերմաու

առա-

լատիներենը-- արաբերենը, իսպաներենը՝ (ֆրանկերենը), լատիներենը իտալերենը՝ --Ճունարենընհ օսկա-ումբրերենը, ներենը

ոու-

միներենը՝ լատիններենը--սլավոներենը, չեխսներենըսլավոներեգերմաներենը, բուլղարերենը՝ սլավոներենը Հունարենը, նր-Ի սերենը՝ սլավոներենը-Լ ֆիննա-ուգրերենը ն այլն. Անչրաժեշտ է նշել, որ նեոլինգվիստները դերի խոսելովէթնիկական խառնուրդի մասին, ճասկանում են ոչ թն ռասայական,այլ կուլտուրական ռու-

ընդ խառնուրդ,

որում կուլտուրականին տալիս են Ճոգեկան 4իմք. վերջիվերջո էթնիկական խառնուրդը նրանց Համար Հոգեկան խառո«նուրդ է: ժատելով լեզվի ոնալ միասնությունը ն բոլոր լեզուները Համարելով խառնածին՝նեոլինգվիստներըժխտում են լեզուների միջն կտրուկ սաչմանների գոյությունը. նրանց կարծիքով չի կարելի խոսել այդպիսի սաճմանների մասին ոչ միայն միննույն ընտանիքի լեզուների, այլն տարընտանիք լեզուների դեպքում: Այս-

Ճարցի ղիալեկտիկական ըմբոնում՝ննոլինգպիսով,չունենալով վիստները չեն կարողանումնկատել որակական անցումները ն՛ պատմական, ն՛ տարածական առումով: Միաժամանակ նրանք ժխտում են լեզվի մեջ «շիմնական» ն «ոչ-Հիմնական»տարրերի առկայությունը,բացասում դրանց տարբերակման ճնարավորությունը, լեզուների բոլոր տարրերը Համարում Հավասարապես խոցելի ն Հավասարապեսփոխառության ենթակա:ՐնդՀանութ առ-

մամբնրանք գտնում են,

թառյալ»ջ բառեր,

որ

բոլոր

որ

ճիշտ չէ տարբերել«բնիկ» «փոեն. ամեն բառերը փոխառություններ ն

վերչիվերջչո փոխ է առնվում մի ուրիշից, մի այլ տեղից, այլ սերնդիկողմից:եթե նկատի առնենք, որ նեոլինգվիստները (լեզվի փոփոխության պատճառները որոնում են անջտատական ստեղծագործության մեջ, ապա պարզ կլինի, որ յուրաքանչյուր է բառ նրանց կողմից դիտվում որպես այդ բառի ւտարածում՝անընդչատ փուվոխությունների Ճանապարճով:։Այս կապակցությամբ նրանք դնում են բառերի ծագման աղբյուրները, յուրաքանչյուր բառի կոնկրետ պատմությունը պարղելու անչրաժեշտության 4արցը: «Փոխառության» երիտքերականական գաղափարին նեոլինդվիստները Հակադրում են նմանողության (իմիտացիայի) գաղտափարը, որը Շուխարդտիճետկողությամբ իդեափոխ են առնում լիստ սոցիոլոգ Տարդից. յուրաքանչյուր լեզվական երնույթ տարածվում է նմանողությամբ. բայցնմանողությունը պատճենում չէ, այլ է նոր ձն ն վերաստեղծում, որի մեջ լեզվական փաստն ստանում նոր ոգի, արչտացոլումխոսողի անձնավորությունը: Դրսից միայն ազդակ (իմպուլս) է տրվում: առաջ քաշած Նկատիառնելով սուբստրատի ն Վարտբուրգի է լեզուսուպերստրատի գաղափարները, Բարտոլինխմբավորում ն ների խառնման բոլոր դեպքերը ավելացնում ադստրատի դաղափարը. եթե սուբստրատը բնիկների լեզվի տարրերի մնացորդն է, էթե սուպերստրատը տեղացիների մեջ ձուլված եկվորների լեզվի է, ապա աղդստրատը այն տարրերն են, որոնք տարրերի մնացորդն են տարածվում լեզվի մեջ՝ սաճմանային շրջաններում տեղի ունեցող էթնիկական խառնուրդների ճանապարճով անճաշտ դիրք են բոնում նեոլինգվիստները Առանձնապես երիտքերականներիգլխավոր սկզբունքի «նչյունական օրենքի սկզբունքի նկատմամբ: Նշելով, որ Հնչյունական օրենքի սկզբունքը չէ՝ նեոլինգվիստները երիտքերականների «ոլտնագործությունը են վիճարկում այս Ճարցում երիտքերականների առաջ քաշած սկզբունքները Հնչյունական օրենքի ֆիզիոլոգիական բնույթի ծագման կ կույր անճրաժեշտություն ներկայացնելու մասին: նրանք պնդում են, որ՝ 1) յուրաքանչյուր լեզվական երնույթ մարդուն ճատուկ Ճոդգեկան երնույթ է, ուստի ն ֆիզիոլոգիան ոչ մի լեզվական երնույթի պատճառրչի կարող բացատրել. այն կարող է տալ միայն երնույթի պայմանները. 2) լինելով «ոգեկան երնույք՝ Հնչյունական օրենքըչի կարող կապվել ֆիզիկական կամ ֆիզիոմի մի

բառ

ու

5-6

Հմմտ. 1Լ

Շ0Ոք ԻՑ

83011.

Տսետետէ0, Տոքծոտէտ էօ,84ՏէՒՅէ0. »քքօրետ Սոքն1տէօտ", 8-սք6տ, 1939, էջ 59--65,

8ս

1ոէօբոճելօոտ| 465

լեզուն

ստեղծումէ անճատը (լոգիական անչրաժեշտության ճետ. մոմենտում՝ իր կամքի ն երնակայության չուրաքանչյուր տվյալ ուժին ճամապատասխան.լեզուն մարգուն չի պարտադրվում որպես արտաքին անճրաժեշտություն: Լեզուն նեոլինգվիստների Հոամար ներկայացնում է իր բոլոր կողմերով ոգեկան, ուստի ն ն նպատակադիր (դիտումնավոր) երնույթ։ միշտ գիտակցական օրենքների գործողության կույր անճրաժեչճ նչյունական Խոսելով տության մասին՝ երիտքերականները դրանով իսկ Հնչյունական են ն՛ (եզվի մեջ, ն՛ լեզվից նեոլինգդուրս. օրենքները տեսնում են միայն վիստները Հնչյունական փոփոխությունները տեսնում բառերի մեչ։ Հնչյունական բանաձնր բառերից անկախ, ինքնակա գոյություն չունի, ուստի ն բանաձների տակ կարող են ընկնել տա-

է րասեռ տարաժամանակյա երնույթներ, որոնք անճրաժեշտ պարզել Ճճոգատարուսումնասիրության միջոցով, բանաձնն ինքնին ոչինչ չի բացատրում: Այս կապակցությամբ նեոլինգվիստները պաճանջում են՝ 1) ճաշվի առնել աշխարճագրական գործոնի դերը, պարզել վերականգնվողձների սկզբնական աշխարճագրականտեղաբաշխումը. ամեն բառ ունի ոչ միալն իր պատմությունը, այլմ իր աշխարճագրությունը. այլ կերպ ասած՝նրանք ժամանակագրոական ճայջորդականությունըձգտում են Հանգեցնել տարածական տարբերությունների. 2) երնույլթները քննելիս միշտ ձգտել պարզելու, թե երնույթների միչն ինչ ժամանակագրականճաջորդակնությունկա ն որն է ավելիճին. 3) չբավարարվել ենթաղրական, աստղանիշերով օժտված ձների ն անալոգիական դործոնների մատնանշումով, այլ շարունակել ճետազոտությունը, ավելի լավ պարզել 4նչյունական պայմանները ն Հնչյունական փոփոխության ն

պատճառները. կոնստատացիայիեն ենթորերիւտքերականները կում, որ Ֆ-ը իտալերենում տալիս է որոշ պայմաններում ՀՏ յլ

պայմաններում` ՏՏ, բայց չանք չեն թափում պարզելու, թն ինչու Ճ-ը նախաշեշտ վիճակում տալիս է շեշտաճաջորդ վիճակոււՐ ՏՏ. 5) 4ետնելով ստրուկտուրալիստներին՝ ա) լուրաքանչյուր փոփոխություն քննել մյուսների Ճճետ կապված, ոչ թե Հնչյունական անկախ, ինչպես անում են երիւտքերականները.բ) 4Հնչյուններըն Ճնչյունական քննել Հնչույթի (ֆոնեմատիկափուվոխությունները կան)ւոնսության լույսի տակ. նեոլինգվիստները4նչույթը (ֆոնեման)դիտում են որպես գիտակցականճոգեկան ակտ, որ գիտակցարար Ճակադրվումէ մյուսներին. սրանով իսկ նրանք ճակադրվում

երիտքերականներիսկզբունքին՝ Հնչյունական օրենբների՝անգիսոակցական-մեխանիկական ակտ լինելու մասին: մեղադրելով ժամանակագրական ն աչԵրիտքերականներին վմխարճագրական գործոնների անբավարար Հաշվառման մեչ՝ ննոլինգվիստները ձգտում են լեզվական երնույթների քննության դեւվ ուշ. Քում ժամանակագրականոիենտարբերել ճին նոր, վաղ Հաջորդ (1(8ՏՇքՕտէճլլ016), սաղժնանախորդ (1ՅՏՇ ՅՈՒՇԼ(ՕԼՇ) ԿՎորվողրւ անճետացող (1ՅՏՇ Տքշլէճ) փուլեր, տարածական տեմեկուսացված (8168 1ՏՕ12է8) չմեկուսացված, կենտսակետից՝ Մեծ թե փոքր րոնական (2162 մ1 ՈՇ270) եզրային (2162 |18է6ո211), տարածականընդգրկում ունեցող (8162 112994016Բ 8168 ՈՍՈՕ0ԼԸ), ն Հին բնակության ուշ բնակեցված (2162 Տ6ԸԼՕԼ6)շրջաններ ն յլն, ընդ որում նրանք փորձում են կապ Հաստատել ժամանակադրական փուլերի ն տարածական շրջանների միջչն։ Բարտոլին իր «Նեոլինգվիստիկայիներածության» մեջ տալիս է «լեզվաբանական «խուլերի» ((8Տ1 հոքտտեշհլ), այն է՝ լեզվական փոփոխության ժամանակագրական փուլերի որոշման մի շարբ նորմաներ, որոնք մեծ մասամբ ճենվում են այդ փվովոխություննեի տարածման վրա. շրջանների (8166)դիրբի փոխճարաբերությանսաչմանման 1) լեզվական փոփոխության փուլերից ավելի վաղ գրանցվածը առվորաբարավելի Հինն է («վաղ գրանցման» սկզբունք). 2) նաԽորդող փուլը սովորաբար պաճպանվում է տարածական շրջաններից ավելի մեկուսացվածում («մեկուսացվածշրջանի» սկզբունք). Յ) եզրային շրջաններում վկայվածը սովորաբար աւելի վաղ փուլն Վ, եթե միայն կենտրոնական չրջանը ավելի մեկուսացված չէ «եզրային շրջանի» սկղբունք). 4) երկու շրջաններից մեծը սովոէ զարգացման ավելիվաղ փուլը» եթե միայն տաբարպաշպանում փոքր շրջանը ավելի մեկուսացվածչէ ն բաղկացած չէ եզրային Խն

"

ու

ու

ու

ու

ու

ու

շրջաններից («մեծ չրջանի» սկզբունք). 5) զարգացման վաղ փուլը սովորաբար պաճպանվում է ավելի ուշ բնակեցված (դրավված, գաղութացված) շրջանում (ՅԷՇՅՏՇԱՕԼՇ),այսինքն՝ աշխարձճագրական այն շրջանում, որտեղ տվյալ երնույթը եկամուտ է, դրսից է բերվել («ուշ շրջանի»սկզբունք). 6) եթե զարգացման երկու փովլե-

րից մեկր գտնվում է անչետացման ճանապարճին, սովորաբար անչճետացման փուլն է ավելի Հինը («անչետացման փովի» սկրզՃաստատած այս նորմաները չենվում են մեծ բունք): Բարտոլիի մասամբ դեպքերի վիճակագրականգերակշոության վրա, ընդ որում Հակառակ փաստերինԲարտոլինբավարար ուշադրություն չի դարձ43

այս սկզբունքների վրա՝ Բար-ոոլին երիտքերատարբերում կանների կողմից գոյսկից ճամարվող յատ երնույթներ է ըստ ժամանակագրական ն աշխարճագրականտարածման. այսլես, նա չի ընդունում .նդներոպականՀ-ն, լատիներեն ք2161--

նում: Հենվելով իր

մեֆ անակը.ք1է83'(ճնդեր. "թօէ6Ի) ճամապատասխանության սանսկրիտական1-ն դիտելով որպես նորադոյացում.ժխտումէ Հնդնրոպական Հատուկ քմային ետնալեզվայինի (ո) դոյությունը քմայնացումը Համարում ուշ երնույթ ն այլն:

1:

ելնելովԼեզվի՝անչատականՃճոգեկանստեղծագործություն, նեոգեղարվեստական արտաճայտություն լինելու դաղափարից՝

լինգվիստները պաշտպանում են Հնչյունական սիմվոլիզմի գաղափարը,այսինքն՝ընդունում են Հնչյունների ն իմաստների միջն ներքին «խորճրդավոր» կապի գոյությունը: Նեոլինգվիստներիկարծիջով՝Հնչյունական սիմվոլիզմը բացատրում է բանաստեղծական ներդաշնակության գաղտնիքըն ճամապատասխանում է նեոլինգ-

լեզվի բանաստեղծականստնղծագործություն վիստների կարծիքին՝ ն լինելու մասին. այսպես, Բոնֆանտեն, կանգնելովկրատիլոսի

Ավգուստինոսիդիրքերի վրա՝ պնդում է, որ |-ն առաջացնում է օ-ն ն Վ-Ն՝ մեծերի,Հ-ն՝ մանը իրերի ն էակների պատկերացոսն, սայթաքող առարկաների գործողությունների, այլն արճամարն Ճճանքի այլն: եթե երիտքերականներըխոսում են բացառություն չճանաչող օրենքների մասին, ապա ճնչյունական նեռլինգվիստները պնդում ու

են,

բառ, ամեն ձն բացառություն է, որ բացառությունը կյանքի կանոն է. այս պատճառովէլ ամեն բառ ն ամեն ձնե արժանի է առանձին ճոգածու քննության, 0րինաչափությանժխտումը նեռոլինդվիստների ագնեոստիցիզմի ամենավառ արտաճայտություններից մեկն է, ւտտարբեր լեզուներում նույնական նորագոյացման: Հանդիպելով Հետ՝ երիտքերականները ճակում են ցույց տալիս դրանք մեկուսացված քննելու. մինչդեռ նեոլինգվիստները կարծում են, որ այս դեպքում մենք գործ ունենք միննույն պատճառովպայմանավորված երնույթի ճետ: ենթադրական նախալեզվին նոր լեզունհրի Հնչյունների Համընկնելու դեպքումհրիտքերականներըՀակում են ցույց տալիս դրանք բացատրելու որպես Հետադարձ պրոցես. նեոլինգվիստները գտնում են, որ այս դեպքում կարող է լինել ուղղակի կախում,եթե նկատի առնենք աշխամրճագրական գործոնը: որ

ամեն

նշելով,որ երիտքերականները միայն փաստորեն

մեկ մեթոդ

կիրառում` «Հնչյունական օրենքների մեթոդը, նեոլինգվիստներբ փորձում են դրան Հակադրել մի քանի մեթոդ: Բարտոլին, «նեռլինգվիստիկայի ներածության» մեջ (1925) նշում է երկու մեթոդ՝ »ուշարձանների ժամանակագրական Ճարաբերությունները ն են

տա-

րածական շրջանների

աշխարճադրական Ճարաբեիու(արեալների)

թյունները:Բոնֆանտեն քննելու մեթոդների ճարցբ:, ավելացնում

ութը՝ Ճասցնելով դրանց Թիվը տասի: Ընդճանուր առմամբ խեոլինգվիստներըգտնում են, որ երնույթը պետք է քննել Հնարավորին չափ շատ կողմերից ն Հնարավորին չափ չատ մեթոդներով: Այս տեսակետից նեոլինգվիստները նշում են լեզվական երնույթների բարդությունը. երիտքերականների մեթոդը «եշտացնում է Հարցի լուծումը, մինչդեռ նեոլինգվիստների իրենց մեկարծիքով՝ ն մեծ թոդը պաճանչում է լարում ընթերցողի ուշադրությունը ն գրավումէ դեպի պատմական, աշխարճագրական, կուլտուրական էսթետիկական բազմազան պրոբլեմները: է նս

4.

ՍՈՑԻՈԼՈԳԻԶՄ

Սոցիոլոգիզմի Ընդճանուր տեղեկություններ.--

նհրնան գալը

լեզվաբանության մեջ պայմանավորվածէր մի կողմից՝ երիտքերականների ինդիվիդուալիզմի դեմ ճանդես եկած քննադատությամբ, Ճճոսանքների, Հատկապետ մյուս կողմից՝ սոցիոլոգզիականորոշ Դյուրկճեյմի սոցիոլոգիական դրույթների ձնավորմամբ: Սոցիոձեավորման (ճատկապետ 4իմունքների լոգիզմի փիլիսոփայական լեզվական նշանի գաղափարիմեկնաբանման)մեջ մեծ դեր խաղաց դառնալով նրա աղբյուրներից մեկը: ննոկանտականությունը՝ Սոցիոլոգիականուղղության Հիմնադիրը շվեյցարական լեղվաբան Ֆերդինանդդը-Սոսյուրն է, Սոցիոլոգիզմի անվան տակ միավորում են երկու դպրոց՝1) ժննի կամ շվեյցաՀիմնականում րական դպրոցը, որին բացի Սոսյուրբց պատկանում են նակ նրա Ալբեր Սեշնեն,Շաոլ Բալլին, վերջիններիս աշակերտ աշակերտներ Ս. կարցեսկինը, ն. 2) Փարիզի կամ ֆրանսիական դպրոցը, որի

գլուխը Անտուան Մեյեն էն որին,բացի նրանից,չարում են ժակ Վանդրիեսը, էմիլ Բենվենիստը, Մարուզոն, ՃբնՄարսելկոչճենը, է

Հմմտ.

ՊՄՕՐՎ, 1. 1945, էջ 132--161:

աֆրամներիցմեկը, ուստի Քննության մեջ: Խմբակի

ն

րա

։

Հայացքների չարաղրանթը կարվի

այր

Լ12

ն ուրիշները: Սակայն նախ՝ սոցիօչլունաբանՄորիսԳրամմոնը ՀիշչոգիզմըՀՏետնորդներունի նան այլ երկրներում, ն երկրորդ՝

անվանումները չեն բացաճայտում սոցիոլոգիզմի տարատեՀՎված ւօակների էությունը, ուստի ն մենք երբեմն ճարկադրված ենք դիմԺելաւլրացուցիչ բնութագրումների ն անվանումների: դպրոցի ներկայացուցիչների կոնցեպժննի սոցիոլոգիական ցիան կարելի է բնութագրել որպես ստատիկ իմանենտիզմ: Դնելով Վեղվի քննության պատմական ն ստատիկ ճայեցակետերի Հարցը՝ ն մյուսները, այնուամենայնիվ, գերադասություն են Սոսյուրը իս ստատիկ քննությանը. միաժամանակ, լեզուն դիտելով որպես Ճասարակական երնույք՝Սոսյուրր ն նրա Հետնորդները Ճակված Ֆն այն քննելու իմանենտորեն, որպես ինքնակա, ինքն իր Համար գոյություն ունեցող սիստեմային ամբողջություն: Այլ է Հարցը Փարիզիսոցիոլոգիական դպրոցի ներկայացուցիչների ն նրանց այլ կողմնակիցներիմոտ. Մեյեն ն մյուսները նախ՝ խիստ կարնոր տել են տալիս պատմական 4ետազուությանը, ն երկրորդ՝ լեզուն քըննում են ոչ թե իմանենտորեն, այլ զարՃասարակության որվես գացումից կախված մեծություն: Այս առումով նրանց կոնցեպիչճարկն,պետք ցիան կարելի է կոչել պատմական դեպեդղենտիզմ: է նկատի առնել, որ այս կամ այն ուղղության ներկայացուցիչներին ոչ բոլոր դեպքերում կարելի է ուղղագծորեն դնել ճիշյալ անունների տակ կամ նրանց մեջ տեսնել Հճակասություններիցզերծ կարնոր դեր է խաղաՀայացքների տեր մարդկանց: ժննի դպրոցը կ ցել լեզվաբանական երկու կարնոր ճոսանքի՝ ֆունկցիոնալիզմի ապա ստրուկտուրալիզմիձնավորման մեջ. թերնս այս բանը նկատի ունենալով է, որ ոմանք Շառլ Բալիին, Ալբեր Սեշնեին ճամարում են ֆունկցիոնալիզմի Հետնորդներ, մյուսները ժննի դպրոցը դիւտում են որպես ստրուկտուրալիզմի վաղ արտաճայտություննեՔեց մեկը: Սակայն Ճանդերձդրանց սերտ առընմենք, ընդունելով չությունը, բուն ֆունկցիոնալիզմի անվան ւտակնպատակատարմար Ճճամարեցինքբննել միայն Բալլիի աշակերտ Անրի ՖրեյիՃճայացքները (գերմանական ֆունկցիոնալիզմի ներկայացուցիչների Հետ միասին),իսկ ռտրուկտուրալիզմնառանձնացնել որպես նոր էտապի արտաճայտություն, ժննի դպրոցի գլխավոր ներկայացուցիչները ավելի շուտ նախապատրաստումեն Ճիշյալ ուղղությունները, ջան ճարում դրանց: տա-

Սոցիոլոգիականուղղությանը ճարում

են

ն

Մեյեիաշակերյո

ն ճասարակություն» գիրքը: որի «վեղզու Սոմժժերֆելտը,

լից ազդեցություն է թողել «լեզվի նոր ուսմունքի» ների վրա, հ. Սխրիյնենըն ուրիշները:

որոշ

նշանակաՃետնորդ-

Սոցիոլոգիականուղղությունը ճետնորդներ է գտել նան սական ն ճայ իրականության մեջ. իրականության մեջ Գ. Վինոկուրը մեծ Ռ. 0. են ցիոլոգիզմին տվել չափով տուրք Շորը, նհ ուրիշները, ճայ իրականության մեչ՝ Մեյեի աշակերտ Հ. Աճառյանը: Սոցիոլոգիականուղղությանը մոտ են կուլտուր-էթնոլոգիզմբ որոշ ներկայացուցիչների, Հատկապես է. Սեպիրի Հայացքները: ռու-

սո-

ռուս

ա) Ժճնի

գպրոց

ՖԵՐդինանդ դը-Սոսյուո.-- Շվեյցարացի լեզվաբան Ֆերդիեանդ դր-Սոսյուրը (18572--1913) նոր լեզվաբանության խոշորաինչպես նշեցինք, ընդճանղույն ներկայացուցիչներից մեկն է։ Ն, րապես սոցիոլոգիական ուղղության ն մասնավորապեսժննի դրպրոցի 4իմնադիրն է. «աճախ խոսում են նան սոսյուրականության: մասին: Սակայն Սոսյուրի.դերը սրանով չի սպառվում. նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են թողել ժամանակակիցլեզվաբանական գրեթե բոլոր ուղղությունների վրա: կարելի է ասել, որ ամենից ավելի տարածված լեղվաբանական ուղղության՝ ստրուկւտուրալիզմի ակունքները վերջիվերջո ճանդում են Սոսյուրի լեզվաբանական գլխավոր դրույթներին: իր դործունեության տարբեր շրջաններում Սոսյուրի արտաճայտած գաղափարները ն լեզվաբաէ՛ ստատիկ-վերլուծական լեզվաւպատմա-ճամեմատական, որոնք Հաճախ անչաշտ բանությունների ներկայացուցիչներին, հ՛

դիրք

են

բոնում իրար.նկատմամբ:

Սոսյուրի լեզվաբանական դորժունեուցյան

մեջ կարելի է տարբերել երկու շրջան, որոնք իրարից բաժանվում են 1117 ն 17 դարերի սաշճմանագծով:Առաջինշրջանում Սոսյուրն աշխատում է »նդերոպաբանական նեղ պրոբլեմների վրան ճարում երիտբերապանությանլայպցիգյան դպրոցին: Այս շրջանում նա գրում է իր Ճնդնրոպական լեզուների ձայնավորների «Ռաումնասիրություն նախնականսիստեմի մասին»շ ն «Բացարձակ սեռականը սանսւճՃձ.

մսոծ

Տօտատծօոք611Ն,

Լտ

1տոքսծ8Շիտլզսծ, Օ510,

1ոոջսծ

6ճէ 18

80Շ16եճ. ԸՏԻտՇԵծՐ6Ց506157

1938.

Բ. զ6-Տոստ8Ար6, տսո 16 ՀՐ01-6 166 մճոտ 168 1տոքս6Ց1ՈՎ06Առօքծծոոճտ, 1879.

57տոծած քոլոլէլք

50761-

-

կրիտում» աշխատությունները: եթե սրանցից երկրորդը առանձին պատՀետք չի թողել, ապա առաջինընշանակալից դեր է խաղացել Կ/ա-Ճամեմատական Հետազոտության մեթոդի կատարելագործման մենջ՝ երնույթների սիստեմային քննության փայլուն օրինակ լու տեսակետից: Սոսյուրի այս գրքի Հիմնական արժանիքը ՞նդնրոպական արմատների Հնչյունական կառուցվածքի ն ճերթագայուկարնոր ճարցերի կապված մի շարք թյունների սիստեմի Հետ պարզաբանումն է: Սոսյուրը ձգտում է ճնդնրոպական ձայնավորների սիստեմը ՃՀանգեցնելմեկ Հիմնական ձայնավորի՝ 6-ին: Հընդնրոպական արմատների մեջ առանձնացնելով պարղ Ը ձայնավորի է 3 Խմբի՝ Հանգող տիպը՝ մնացած արմատները նա բաժանում ն նան ս-Խ) |-ին տիպ՝ 1) ձայնորդներով (ներառյալ վերջացող ՀՏԼՇԱ-, "Եհճր ն այն. Հ) ձայնորդ բաղաձայն կապակցություննեն այլն. 3) բա"մ6օմ-, "'Եհջոմհրով վերջացող տիպ՝ ՝16Ա-, ն ղաձայններով վերջացող տիպ՝ "ք6է-, "Տճեայլն: ՑուրաքանՀյուր խմբի ձայնավորը կարող է Ճճերթագայվել"-ի ն զրոյի ճետ, ընդ որում առաջին ն երկրորդ խմբերի արմատներում զրո աստիճանն որոնք արտաճայտվում է Ն Ա, թ ի, ո, ո 4նչյուններով, Սոսյուրը կոչումէ «ձայնորդային գործակիցներ»: Սրանց շարքում Սոսյուրը դնում է նան իր կողմից 1, Ս տառերով նշանակված որոնք,նրա կարծիքով, 2Հնդնրոպական նախալեզվում ճնչյունները, վել են 6-ի Հետ չճերթագայվող Յ ն 0: «Զայնորդային գործակիցները» զուղորդվելով 6-ի ն նրա Ճեւտ ճերթագայվողԴ-ի Հետ, այլն տա-

են մնալով միայնակ,տալիս Ճճնդնրոպական սիսձայնավորների տեմի ողջ բազմազանությունը Այսպիսով,ՇԼ, ՇԱ, 61, ՇՆ ճո, ճո

երկբարբառներըալնպես են ճարաբերում 1, Ա, Ս Լ տ, ը «ձայնորդային գործակիցներին», ինչպես երկար ձայնավորները՝ Ն, 0 «ձայնորդային դործակիցներին». «ճետնաբար,ըստ Սոսյուրի, երկար ձայնավորները կարճ ձայնավորների ն Ճ-ի ու(յ-ի զուդորդման արդյունք են, ընղ որում զրո աստիճանում մնում են որպե այս Ճ-նն Ճ, Ս" Սոսյուրի սկսում են նշանակել 0-ն Ճետագայում 9-ավ (այսպես կոչված ՏՇՒԿՅ 1Ոմօք6օոտճուշսո-ը): Այս իռացիոնայ Ճ, Օօ Հ եւտ Ճնչյունների առանձնացման կապվաժ՝Սոսյուրը միավանկ արմատների կողքին տարբերում է նան երկվանկ արմատներ՝ դրանք Համարելով միավանկ արմատների ն ՏԸՈՉ/2-ի միացում: Սրանովիսկ Հին Հնդիկների կողմից աոանց 1-ի ն 1-ով

Ց

բ,

Վ6-Տտստտարծճ,

ԼՇ

ջճուեք

ՑԵտօ1ս

6ո

Տճոտրլէ, 1881.

ն արմատների (ճոյլ աբմատներ

Տ6է

տաիթբերակուարմատներ)

ճը դուրս է դալիս ընդճանուր 4նդերոպական երնույթ ն բացատըՃուտում ճնդկական 1-ով արմատների ճՃամապատասխանպթյունը

արմատներին (ճգլա-341, 7216-90Լ, 06-34.)։ Միաժամանակ պարզվում է, »ր ճնդկական բայերի խոնարճման խմբերից թ-ը, Ա-ը ն 11-ը ունեն մի ընդճանուր դիծժ՝ կազմվում են Ո միջածանցով, որի բնույթը առաջին անդամ մատնանշվում է Սոսյուրի կողմից:Անչճրաժեշտէ, սակայն, նշել, որ Սոսյուրը Հստակ տարբերակում չի անցկացնում Ճճերթադայության զրո ն թուլացած աստիճանների միջն: Սոսյուրի գրքի գանական զ-ով,

6-ով

օ-ով

ն այլ Բրուգմանի ղափարները

երիտքերականների մուտ առանձին ընդունելություն չդտան՝ ազդեցություն ձեռք բերելով աստիճանաբար՝ ավելի ուշ շրջանում։ իր գործունեության երկրորդ շրջանում Սոսյուրն ղբաղվում է ընդճանուր լեզվաբանական ճարցերով՝ դնելով ն լուծելով լեզվաբանական մի շարք կարնոր պրոբլեմներ։ Այդ Ճարցերը Սոսյուրը է քաշում նախ Փարիզի բարձրագույն գիտելիքների դպրոառաջ պում (ԷՇՕ1Ըմօտ ԷԼնսէՏտ Իէսմճտ)1881--1891 թթ. ն մանավանդ 1906--1912 Ժննի Համալսարանում թթ. կարդացած իր դասախոսություններում, որոնք ուսանողական գրանցումների շիման վրա ճրատարակվումեն նրա աշակերտներ Շ. Բալլիի ն Ա. Սեշհեի կողլեզվաբանության դասընթաց» վերնամից 1916 թ.՝ «ԸՐնդճանուր դրովշ: Այս գիրքն է, որ Սոսյուրին մեծ տեղ է տալիս լեզվաբանական ընդճանուր ւնսության մշակման մեջ ն ղառնալու է մեր առաջիկա քննության Հիմնական առարկան:

լեզվաբանական կոնցեպցիան կարելի է բնութագրել Սոսյուրի տրպես սոցիալ-Ճոգեբանականիմանենտիզմ, որի 4իմքում ընկած է Վերջիվերջոփիլիսոփայական իդեսլիզմը։ եթե նրա սոցիոլոգիզմը

Ճակադրվումէ երիտքերականներիինդիվիդուալիզմին «ոիվիզժինն 4ճենվումէմիլ Դյուրկճեյմի ուսմունքի վրա, ներդաշնակում պսիխոլոգիզմը

պես

է ն՛

նշել ենք, Դյուրկճելմի ճամար

ՃոգեկանՃճիմքունի: Ճաշվով

լեզվաբանական Սոսյուրի չ

ու

սուբյեկապա նրա

մեկի, ն՛ մյուսի «ետ. ինչվերջին Հասարակականը

նս

կոնցեսւցիան ամենից

առաջ

բնու-

Հմմտ. Վ. Գորնունգի առաֆարանըԻ. Բենվեֆիստի«Հեղերոպական անունների կազմությանժազումը» գրքում (3- 121111117181171..27 ՔօՈ6նԸւօՇ ԽԱՇԵԵՕՇ Շտ08006քթ230831 6, 1955, էջ Ք): է 1. (6-ՏՈԱՏՏԱՐ6. ԸՕսոտ 46 11ոջսլտելզսօ Տ6ոծոտ16,1916. Բ.

ԱԶ

թագրվում է որպես իմանենտիզմ։ Սոսյուրի «Համարլեզուն մի ինքնաբավ, ներփակ սիստեմ է, որը լեզվաբանության առարկա է »ենց իբրն ք լդպիսին: Սոսյուրըլեզվաբանության իսկական աՀանում է այն բոլորը, ինչ այդ սիստեմի 4Ճետ արտաքին ռարկայից առնչությունունի, ինչ անմիչապես չի շոշա փում սիստեմի բնույէ Քը- «Վեզվաբանությանմիակ ն իսկական առարկան,--գրում ն նայ-է՝ իր Համար»:Լեզվաբալեզուն քննված ինքն իր մեջ Հակադրում է նախորդ լեզվանության իր այս ըմբռնումը Սոսյուրը բանական դպրոցների ըմբոնումներին, որոնց մեջ լեղվաբանությունը, նրա՝կարծիքով, կորցնում է իր իսկական առարկան, լուծվում զանազան գիտությունների մեջ, իր առարկան բննում այտ կամ այն կողմնակի գիտության Հայնհցակետից: Սակայն ի՞նչ բան է լեզվաբանության ուսումնասիրության իսկական առարկան՝ լեզուն: Այս Հարցին պատասխանելու ճամար Սռսյուրը փորձում է պարզել լեզվի Հետ առնչվող երեք ճասկացությունների՝խոսողական գործունեության (ռոքոքծ), լեզվի փոխշարաբերությունը: Ոճոքջնճ) ն խոսքի (ք87016) բնույթն Խոսողականգործունեությունը Սոսյուրի մոտ պարունակում է .այն բոլորը, ինչ կապված է մարդկայինգործուննհությանայս բնագավառիՀետ: Խոսողականդործունեությունը տարասեորբնույթ ունի, ինքնին միասնական չէ, բազմաձն է ն մուսրասիստեմ, որ նհրխուժում է ֆիզիկայի, ֆիզիոլոգիայի ն ճոգեկանիբնադավառը, պատկանումէ. ն Հասարակական,ն՛ անչատական ոլորտին: Խոսողական գործունեությունը փաստորեն դիտվում է որպես յուրաու

տեսակւտպրիորիընդունակություն,

նում

լեզվի

որ

արտաճայտություն է

գրտ-

խոսքի ձնով. այն Հատուկ է մարդուն ընդՀանրապես. է Սոսյու«Խոսողականգործունեության իրականացումը, --ասում Վ բը:չ--Ճանգչում բնությունիցմեղ Հատուկ ընդունակության վրա, այն ժամանակ, երբ լեզուն յուրացված ն պայմանական մի բան է»2: խոսողականգործունեությունը բաժանվում է էրկու մասի՝ լեդրանցից առաջինը խոսողական զու (ճոջնճ) կ խութ (981016). դործուննության Հասարակական կողմն է, երկրորդը անչատականը, ընդ որում մեկը չի կարելի Հասկանալ առանք մյուսի Խոսողական գործունեությունը, Սոսյուրի կարծիքով, ինքնին անէ. ճանաչելի որպեսզի կարողանանքթափանցել նրա բնույթի մեչ,

ն

«

Փ.

է

Նույն

ղՇ-Շօշոօք, տեղը, էջ

38.

ք

օ61168

ՊոիրՑաօ

յուն, 1933,

էջ

207:

քննենք որպես լեղվաբանության բուն առարկա: եթե խոսողական գործունեությունը բազմասեո է ն ներխուժում է զանազան ծրնույթների բնագավառը, ապա լեզուն միասնական է միասեռ ն կազմում է ներփակ մի ամբողչություն. «Լեզուն,-նշում վ Սոսյուրը,--մի կողմից՝ խոսողական ընդունակության չասարակական արդյունքն է, մյուս կողմից՝ այն անճրաժեշտ պայմանների ամբողջությունը, որոնք լուրացվել են Հասարակական կոլեկտիվի կողմից՝այդ ընդունակությունը առանձին անձերի մուտ իրականացնելու Ճամար»|։ Որպեսզի կարողանանք լեզվաբահությունը ճիշտ կերպով սաշմանազատել մյուս գիտություններից ն ճշտիվ որոշել նրա առարկան, անչրաժեշտ է խստիվ կերպով մյուս բնագալեզունխոսողական գործունեության տարբերակել վառներից. միայն լեզուն է, Սոսյուրի կարծիքով, Հնարավորություն ն նեցուկ տալիս Ճետազոտական տալիս ինքնաբավ սաճմանման մտքի զարգացման Համար: լեզուն Հակադրվում է խոսքին, որպես Հասարակականը՝անՀատականին,էականը՝ կողմնակիին ն ավելի կամ պակաս չափով պատաճականին,Լեզուն ն խոսքը պայմանավորում են միմյանց. եթե լեզուն անչրաժեշտէ խոսքը Հասկանալի դարձնելու ճամար, ապա խոսքն անճրաժեշտ է լեզուն Հճաստատելուճամար. սակայն խոսքի ակտր միշո նախորդում է լեզվին»,-«պատմականորեն պնդում է Սոսյուրը՝ խախտելով իր իսկ կառուցած ներդաշնակությունը: Հիմնավորելովայդ միտքը՝ Սոսյուրը նշում է, որ՝ 1) Ճասկացության կ բառապատկերի լեզվական ասոցիացիան ճնարավոր չէր լինի, եթե նրան չնախորդեր խոսքի մեջ տեղի ունեցող ասոցիացիան. 2) ուրիշներին լսելով ն բազմաթիվ փորձերիմիջոցով ենք աովորում լեզուն. 3) լեզվական 4մտությունները ձեափոխվում են ուրիշներից ստացած տպավորություններից։ եզուն մտքի ն՛ գործիքն է, նե՛ արդյունքը. բայց սրանով Հանդերձ նրանք տարբեր բաներ են, խոսողական ակտը, որ Հնարավորություն է տաԱնչատական լիս վերստեղծելուխոսքի շրջապտույտը, ենթադրում է առնվազն երկու անձի՝ խոսողի ն լսողի առկայությունը:Շրջապտույտն ակսվում է խոսողի ուղեղում որպես Հոգեկան ւվրոցես (Հասկացության զուգորդում ակուստիկական պատկերի Ճեւո),որին ճաջորդում է ֆիզիոլոգիականը (ուղեղի կողմից այդ պատկերինՀամասլետք է լեզուն առանձնացնենք

ն

ու

1Փ.

6--Փ.

ղծ-Շօ6Շթօք,

Ջաճուկյան

Խկ)յքօօծճուծճ ճոկոթոշւուտ,

1988, էջ

34.

պատասխանիմպովսի ճաղորդում խոսքի օրգաններին )։ Խոսողի ն է ականջի միջե ընկած բերանի լսողի ֆիզիկական պրոցեսը մուտ տեղի (ճ2նչյունականալիքների տարածում )։ Սսաողի է ունենում մուտ խոսողի տեղի ունեցածի Հակառակ պրոցեսը: Այսպիսով,խոսողական ակտըՃճոգեկան,ֆիզիոլոգիական ն ֆիզիկական պրոցես է: խոսողականգործունեության ուսումնասիրությունն սկսել, այսպիսով, խոսքից՝ ճիշտ չէ. վերջինս խոսողական գործունեության սաղմն է միայն: նշված շրջապտույտով կապված անչատների միջն սաճմանվում է մի միջին գիծ, Առանձին անճատների վերարտադրած նշանները լիովին նույնական չեն, բայց մոտավորապես նույնն են կ կապվում են միննույն Հասկացությունների ճետ: Ֆիղիկականլկողմը լեզվին չի վերաբերում. անծանոթ լեզվի «Հնչյունենք ները մննք լսում ենք, բայց չենք Ճասկանում, որով ն դուրս ես մնում ճասարակականփաստից: Հոգեկանը լիովին չի մասնակցում. կատարողականկողմը անճատական երնույթ է ն լիովին գտնվում է անճատի տրամադրության տակ: Լեզունճամարելովներփակ Ճճասարակական սիստեմ ն Խընամքով տարբերակելով անճատական խոսքից՝ Սոսյուրն, այնուէ Հոգեբանական դիրքերի վրա։ Լեզուն նրա ամենայնիվ, մնում ճամար նշանների մի սիստեմ է, որի մեջ էականը իմաստի ղզուդորդումն է ակուստիկական պատկերի Հետ. սակայն «նշանի այդ երկու տարրերնէլ Հավասարչափով ճոգեկան են»: Լեզուն որպես Հասարակականփաստ նրա Համար մնում է որպես Հոգեբանական

եթե խոսւերնույթ,Ճճասարակականը դիտվումէ որպես Ճճոգեկան։

քային գործունեության մի կողմը՝խոսքը ճոգեֆիզիկական երեվույթ է, ապա լեղուն Ճճոգեկաներնույթ է: Այսպիսով, խոսողական գործունեության ուսումնասիրության այն մասը, որը վերաբերում է լեզվին, այսինքն՝ բառիսսոսյուրյան իմասլեզվաբանությունը, տով, «զուտ ճոգեկան գիտություն է»2: է

Այսպիսով, լեզվաբանականսիստեմում,որ Ճենվում Սոսյուրի կանտականսոցիոլոգիայի Դյուրկչեյմի վրա, խոսողականդգործու-

նեությունը ներկայացնում է ապրիորի ընդունակություն, որը ակտիվանում է անճատի մեջ լեզվական միջավայրի ազդեցությամբ. այդ լեզվական միջավայրն էլ Սոսյուրի սիստեմումկատարում է նույն դերը, ինչ ինքնին իրը՝ կանի սիստեմում: մոտավորապես

Փ.

Նույն տեզը, էջ 42: գմ Ճույն տնզը,

Հ2

ղօ-ՇօՇՇօք,

մա.

եյքօ օճաշտ Դ.

Ն.

ուրտո

օո,

1933, էջ

ՎվեղէՖակուառաջաբանը, էջ

39:

13-14,

կոնցեպցիան առանձնապես ցցուն Սոսյուրիձիդնեալիս տական ձլնրպով երնան է գալիս այն պնդման մեջ, թե լեզվաբանության ընդճակառակը, մեջ «առարկան չի կանխորոշում այեցակետը. է է ասել, որ ճայեքակեւոն ստեղծում առարկան ինքը»): կարելի Սոսյուրի կարծիջով՝ միայն լեզուն է, որ մեկուսացվելով խուողական գործունեության մյուս տարրերից՝կարող է քննվել առանձխոսողական գործունեության Հասարակական նացված ձնով: կեղուն սոարըն է, որ անճատի նկատմամբ արտաքին երնույթ է. անճատը չի կարող լեզուն ոչ ստեղծել ն ոչ փոփոխել: Վեզվի ներփակ սիստեմ լինելու այս ըմբոնման ճետ սերտորեն կապված է «ներքին լեզվաբանության» ն «արտաքին լեզվաոչ պոանց Ճ11 դ. լեզվաբան Գաբեբանության»առանձնացումը՝ լենցի «կեզվաբանությանսիստեմը» գրքի ազդեցության: Այն բոինչ անմիջական կապ չունի լեզվական սիստեմի Ճետ, կազլորը, մում է լեզվի այսպես կոչված արտաքին տարրը, Սոսյուրը Ճճատկացնում է արտաքին լեզվաբանությանը. սրան են վերաբերում վեզվի կապը ազգի պատմության, ռասայի ն քաղաքակրթության, դպրոցի, եկեղեցու ն գրականության, աշխարձագրական բքածման նկ բարբառային տրոչման Հետ: Այս բոլորը կարնոր մոմենտներ են, ն խոսելով խոսողական դործունեության մասին՝ սովորաբարդրանցից են սկսում: Սակայնայդ մոմենտների ուսումնասիրության կարնորությունն Օ6ընդունելով«Հանդերձ՝ Սոսյուրը գտնում է, որ, այնուամենայնիվ, լեզուն կարելի է ուսումնասիրել մ առանց դրանց: Լեզուն իբրն սիստեմ ներկայացնումէ Ճենց ներՔին լեղվաբանության առարկան (Գաբելենցի ճամար այդպիսին է տա-

ջերականությունը).լեզվի Համար ներքին կողմ

է այն, ինչ որեէ ն ներքին չափով ներքնապես կապված է սիստեմի Հետ. Արտաքին լեզվաբանությանփոխճարաբերությունըՍոսյուրը ճամնեմատում է շախմատի խաղի եւո. ներքինն այն է, ինչ կապվում է սիտեմի ն խաղի կանոններիՀետ. արտաքինն այն է, ինչ վերաբերում է շախմատի պատմությանը, ֆիգուրներինյութին, ձնին, գույնին ն

այլն:

Խոսողական գործունեությունը բաժանելով խոսքի ն լեզվի՝ վերջինս էլ իր Հերթին բաժանում է սինխրոնիայի ն Սոայուրը դիախրոնիայի: Լեզվաբանական դիտությունը նա պատկերացնում է Հետնյալձնով. 1Փ.

Ո6-ՇՕօՇՇԹԾօք, հքօ

օ6ճաշտ ՈոաՑոՇ

ւմւք,

1933, էջ

33:

ՀՅ

ՍԱ (ճոջնծ)

Խոսողականդործֆունեու-լեզ». Թյ»"ւն (1ոջտջծ) բոբ (քճոօ16)

թինխրոն

Լեզվի ուսումնասիրությունը, այսպիսով,բաժանվումէ սինն դիախրոնիկ լեզվաբանության, ինչխրոնիկ լեզվաբանության սպեսոր Դյուրկճեյմը, Կոնտի ճետնողությամբ, անչատում էր տիկան ե դինամիկան: Այդ երկուսի առարկան Սոօյուրբսաճմաստա-

է Հետնյալ կերպ. կզբաղվի տիա«Սինխրոնիկ ն որոնթ այն մաբանական Ճճոգեբանական Հարաբերություններով, են գոլակցող տարրերը ն սիստեմ են կազմում, ո ւսումնակապում նում

լեզվաբանությունը

սիրելով դրանք այնպես, ինչպես ընկալվում գիտակցության կողմից:

Դիախրոնիկ

են

միննույն կոլեկտիվ

լեզվաբանություն,

ընդճչակառա-

ՇՆ որոնք կապում կը կուսումնասիրի այն Հարաբերությունները, տարրերը միննույն կոլեկտիվ գիտակցության կողմից չբեկալվոզ կարգով, տարրեր, որոնք փոխարինվում են Հաջորդականության

մեկը մյուսով, բայց սիստեմ չեն կազմում»: Այս սաճմանումից պարզ է դառնում, որ Սոսյուրի ոչ միայն Հրաժարվում է միակողմանի պատմականությունից, այլն սինխրոնիկ ճայնցակետը Համարումէ գլխավորը. լեզվի սինխրոնիկ թըննությունն է, որ բացաճայտում մ լեզվի էությունը որպես սիստեմի: ն դիախրոԼեզվի Քննության սինխրոնիկ(Համաժամանակյա)

նիկ (տարաժամանակյա) ՀճայեցակետերըՍոսյուրը Ճակադրում է միմյանց՝ գծելով երկու առանցքի ձնով՝ միաժամանակության

(Ճ)

ն

ստարաժամանակության (ԸԾ)։ Ճ

վՇ

Է

չը առանցքը, որից Ճանված է ժամանակի Միաժամանակության միջամտությունը, վերաբերում է գոյություն ունեցող բաների Հափաբերություններին. «Հաջորդականությանառանցքի վրա միանգամից կարելի է տեսնել միայն մեկ բան, ն այդ առանցքի վրա 1Փ.

«4

ղօ-ՇօՇԸթօք,

ԱԷյքօօծճածն ոաւտտիշ1աւտ,

1938, էջ

708.

դասավորվումեն առաջին առանցքի երնույթները՝ իրենց բոլոր փո«փոխություններով։Այսպիսով, սինխրոնիկ քննության դեպքում երնույթները քննվում են կապակցված, որպես սիստեմի տարրեր, որպես քննության դեպքում՝առանձնացված, դիախրոնիկ նակայինճաջորդականության շղթայի օղակներ:

ժամա-

Առաջ տանելով սինխրոնիայի ն դիախրոնիայի Հակադրության գաղափարը՝Սոսյուրբ պնդում է, որ տվյալ լեզվի «ինխրոնիկ են մի այլ տւսումնասիրության եղանակները ավելի մոտ լեզվի ռինխրոնիկ ուսումնասիրության եղանակներին, քան այդ նույն էլ բխեցլեզվի դիախրոնիկուսումնասիրության եղանակներին. վում է այն դրույթից, որ տարբեր լեզուների սինթարոնիկվիճակներն իրար ավելի մոտ են, քան միննույն լեզվի սինխրոնիկ ն դիախրոնիկ վիճակները: Սոսյուրի այս դրույթն է, որ Հետագայում սա

4ճիմքէ տալիս ստրուկտուրալիզմի «պանխրոնիայի» Հասկացության Համար, որը այն մուռեցնում է ընդչանրական-ոացիոնալիս տական քերականությանը ն տարբեր լեզուները զրկում իրենց սպեցիֆիկայից: Պատաճականչէ, որ Սոսյուրը գովում էր Պոր-Ռոլալի քեփականության Հետնողակաճ ստատիզմը՝ նշելով միայն դրա կիփառման անկատարությունը:

Սինխրոնիային դիախրոնիայի տարբերակումը Սոսյուրը կապում է արժեքի (ՄՅԲսւ) դաղափարիեւո: Ըստ նրա՝ այն դգիտու-

թյունները,որոնք

դործ ունեն արժեքի կատեգորիայի Հետ ն որոնց մեջ խոսքը վերաբերում է տարբեր կարգի բաների «Համարժեքությունների սիստեմին, ներքին երկվություն ունեն: Տնտեսական գիտությունների Հեւ միասին Սոսյուրը այդպիսի երկվություն է

ճատկացնում ն լեղվաբանությանը. մյուս գիտությունների մեջ ն դիախրոնիայի նման այդպիսի սուր երկվություն,սինխրոնիայի սուր Ճակադրությունիս նկատվում,

Ի՞նչ է դնում Սոսյուրըլեզվաբանական արժեքի Ճասկացուքյան տակ։ Արժեքը Սոսյուրի ճամար ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ լեզվական միավորի ֆունկցիան՝ սիստեմում. արժեքր որոշվում է Հետ տվյալ միավորի՝ այլ միավորների ունեցած Ճակադրությունների սիստեմով, նրա շրջապատով. լեզուն սիստեմ է, որի տարբերը մի ամբողջություն են կազմում ն պետք է քննվեն սինխրոնիկ կապի մեջ. ուստի ն այս կամ այն միավորի արժեքը որոշվում է տարրերի միաժամանակյա առկայությամբ։ Արժեքը Սոսյուրը տարբերում է իմաստից (նշանակությունից). տվյալ լեզվի տվլալ միավորի իմաստր կարող է ճամընկնել մի այլ լեզվի Համապաայլ

յոասխան միավորի իմաստի ճետ, բայց դրանք կարող են տարբեթ արժեք ունենալ` նայած այն բանին, թե ի՛նչ շրջապատի մեջ են ունեն գտնվում,ի՛նչ Հարաբերություն տվյալ լեզվի սիստեմի այ ճետ. ՈՂԼՕԱ1Ո Ֆրանսերեն բառի իմաստը կարող է Համտարրերի ընկնել 62քՅաբառիիմաստի ճետ, բալց այղ բառերը Ճամարժեք չեն, որովճետն, ասենք, ֆրանսերեն բառը ունի ն «ոչխարի միս» իմաստը, մինչդեռ ռուսերենում այս իմաստի Համար կս" Ճճոգնակիթվի արժեքը չի ՃամբնկՇ2քՅւաաՅ բառը: Ֆրանսերենի նում սանսկրիտի Ճոգնակի թվի արժեքի Հետ (թեն իմաստով դրանթ Հաճախ «ամընկնում են), որովճետն ֆրանսերենում կա միայն եզակի ն Հոգնակի թիվ, մինչդեո սանսկրիտում կա նան երկակի Թեվ։ Արժեքի գաղափարըՍոսյուրի ն նրա Ճետնորդների մուս սերՀետ: տորեն կապվում է ֆունկցիային նշանի գաղափարների են տալիտ այդ գաղափարներըՀնարավորություն Նրանցկարծիքով՝ Հասնելու լեզվաբանության առարկայի քննության միասնության, լեզվական միավորները դիտելու միայն լեզվաբանական ճայնեցակետով, լեզվաբանությունը սաճմանազատնելու ճարակից գիտություններից:ինչպես տեսանք, լեզվական միավորի արժեքը որոշտվյալ միավորը վում է նրա՝ սիստեմում կատարած ֆունկցիայով, լեզվաբանության քննության առարկա է դառնում շնորճիվ այն ֆունկցիայի, որ նա կատարում է լեզվական սիստեմում. ֆունկցիայի դաղափարըՃնարավորություն է տալիս լեզվական միավորը ոչ թե քննել մերթ ըստ իմաստի, մերթ ըստ ձնի ն դրանով ներխուժել տարբեր գիտությունների բնագավառը, այլ դիտել որպես մեկ ամբողջություն, որը լեզվի Համար կարնոր է իր ֆունկցիայով: ոուս.

լեզվական Խոսելով

նշանների արժեքի ն սիստեմային բնույթի մասին՝ Սոսյուրը քննադատաբարէ մոտննում Հումբոլդտի«ներքին ձնի» ուսմունքին, ինչպես Ճայտնի է, Հումբոլդտը ներքին ձն սաճմանում էր որպես 4նչյունի միացում Ճասկացության ճետ, մթ սաճմանում, որի մեջ բավարար չափով Ճաշվի չէր առնվում լեզ...Մեժ վական միավորների ճանդես գալը որպես սիստեմի տարր. մոլորություն է ճայացքը լեզվական տարրի պարզապես որպես որեէ Ճնչյունի ն որեէ ճասկացության միացումլինելումասին,-գրում է Սոսյուրը:--Սաչտմանել այն այդպես կնշանակի մեկուէ, այդ կճանգեցնի սացնելսիստեմից,որի կազմի մեջ մտնում այն սխալ մտքին, թե իբր կարելի է սկանլ լեզվական տարրըերից ն նրանց գումարից կառուցել սիստեմը, այն դեպքում, երբ իրակա96

վերճարկավոր է, ելնելով Ճճավաքական ամբողջությունից, լուծության միջոցով ճասնել նրա մեջ եղած տարրերին»): Լեզվական միավորը կատարում է իր այս կամ այն ֆունկցիան որպես նշան: նշան ասելով Սոսյուրը Հասկանում է «Հասկացու)»3: թյան ն ակուստիկական պատկերի զուգորդումը (կոմբինացիան նում

"մեկ 4ասկացության տակ միավորել

լեզվական

միավորի երկու

կերը, Հասկացության ճետ միասին, Սոսյուրի մոտ Հոգեբանական է նյութական-ճնչյունաըմբոնում է, որից նա խնամքով անում է Սոսյուրը՝նկատի ունենական կողմը. «Այս վերջինը,--նշում լով նշանը,--նյութական Հնչյունը չէ, զուտ ֆիզիկական մի բան, Հնչյունի ճոգեկան դրոշմվածքը, մի պատկերացում, որ մեր այլ կողմից ստացվում է նրա մասին մեր զգայարանների միջոցով. այն զգայական պատկեր է, ն եթե մեզ պատաճում է այն «նյու-

դրությունից,որ

ունի զուգորդման երկրորդ, ընդճանրապես ավելի վերացական մոմժենտին՝Հասկացությանը»3: Նկատի ունենալով նշանի՝ որպես ամբողջության Հետ Հասկացության ն ակուստիկական պատկերի ունեցած փոխճարաբերությունը՝ Սոսյուրն առաջարկումէ վերջիններս կոչել «նշանակվող» (ՏքոՍՈԲ) ն «նշանակիչ»(Տ1Քուոշու): լեզվական նշանը «երկկողմանի Այսպիսով, Ճճոգեկանէություն» է, բայց որպես նշան նա միասնական է: Աեզվական նշանը, ըստ Սոսյուրի, երկու առանձնաճատկություն ունի1) այն կամայական է, ոչ թե այն իմաստով, որ խոսողը կարող է «նշանակիչի» քմաշճաճ ընտրություն կատարել, այլ այն առուժով: որ նշանըբնական կապ չունի նշանակվողի Հետ, պատճառաբանված չէ. «եթե նշանակիչը իր պատկերացրած գաղափարի նեկատմամբ ներկայացնում է ազատ ընտրված մի բան,--դրում է Սոսչուրը,--ապա, ընդճակառակը,լեզվական կոլեկտիվի նկատմամբ, որ նրանից օգտվում է, այն ազատ չէ, այլ պարտադրված է». այս առումով Սոսյուրըճիշտ չի Համարում Համար գործածել նշանակիչի սիմվոլբառը.վերջինս մինչե վերջ քմաճաճ չէ, այլ որոշ բնական կապ է դրսնորում նշանակիչի ե նշանակվողիմիջե: Միաժամանակ 1Փ.

նա

ղօ-ՇօՇՇօք,

Նույն տեղը, էջ Նույն տեղը, էջ Նույն տեղը, էջ

78:

էք

օճաշձ

տոհոտոօ

1938, էջ ՌՈԿԴՆ

113:

77--28.

կապակցությամբ Սոսյուրը նչում է, որ բացականչությունները (եզվասիստեմի օրգանական տարրեր չեն, բնաձայնությունները իրենց նշանակությամբ երկրորդական են ն չեն կարող այս դրույթը խախտել: Հ) նշանակիչը զծժայինբնույթ ունի, այսինքն՝ ծավալվում է ժամանակի մեջ ն որպես ալդպիսին ձգվում է որպես գիծ. միաժամանակ չի կարելի երկու միավոր արտասանել. նրանք շղթա են կազմում. այս Ճճատկությանճետ Սոսյուրը կապում է լեզվի մեխանիզմը: Հենվելով նշանի գաղափարի վրա՝ լեզուն Սոսյուրը ռաճմանում է որպես «գաղափարներարտաճայտող նշանների մի սիստեմ», որը նման է նշանների այլ սիստեմներին,միայն քե նրանցից ամենակարնորն է: Այս կապակցությամբ նա առաչէ թաշում մի այնպիսի գիտություն ստեղծելու անչրաժեշտությունը, որն ուսումնասիրում է «նշանների կյանքը Հասարակության կյանՔի ներսում» Այդ գիտությունը Սոսյուրբ կոչում է սեմիոլոգիա (նշանաբանություն) ն լեզվաբանությունը շամարում նրա մի մասը. ճոգեբրանիխնդիրն է ճամարվում սեմիոլոգիայի տեղի որոշումը գիտությունհերի մեջ, լեզվաբանի լեզվի սիստեմի տեԽնդիրը՝ ղի որոշումը սեմիոլոդգիականերնույթների մեջ: Սոսյուրիիդնալիստական պսիխոլոգիզմին միանում է նրա որոշ ագնոսաիխցիզմը: լեզվաբանականօրենքների մասին' Խոսելով Սոսյուրը նշում է, թն այդ մասին խոսել նշանակում է «ուրվականներ բոնել»։ նրա կարծիքով՝ լեզվաբանական օրենբների մաէ խոսել միայն խիստ արաբերական առումով. ոչ ոին կարելի աինխրոնիան, ոչ էլ դիախրոնիանբառիս բուն իմաստով օրենքներ այս ն

չունեն։ Հենվելով Դյուրկճեյմի վրա, Սոսյուրը նշում է, որ Հասարակական օրենքը երկու Ճատկանիչ ունը` Ճրամայականություն ն ընդճանրություն: Ոչ սինխրոնիկ, ոչ էլ դիախրոնիկ «շռրենքները» այս երկու ճատկանիշչըչունեն. «Սինխրոնիկ փաստները,--գրումՀ էլ որ դրանքլինեն, ներկայացնում են Սոսյուրը,--ինչպիսին որո-

շակի կանոնավորություն, բայց ոչ մի ճրամայական բնույթ չունեն. ընդճակառակը, դիախրոնիկ լեզվի նկատմամբ փաստերը Ճրամայականություն ունեն, բայց չունեն բնդճանրության բնույթ»: Լեզվիսինխրոնիկ վերլուծությունը ճիմնում է որո» Սոսյուրը

ճարաբերություններ վրա։ Ննա տարբերումէ երկու Ճաստատելու ն տիպի Ճարաբերություններ՝ սինտագմատիկ ասոցիատիվ,1) սին1Փ. Հ

ղօ-ՇօՇՇԹօք,

Նույն

«եզը, էչ

99.

քճքօ օճածշկ ոմա

1938, 1ման,

էչ

«0.

սոագմատիկ Ճարաբերությունները Հենվում են լեզվի («նշանակիչի») գծային բնույթի վրա, այն բանի վրա, որ արտասանության Ժամանակ լեզվի տարրերը շղքա են կազմում, դասավորվում մեկ պծի վրա: Մեկ կամ մի քանի Ճետնողականմիավորներից կազմված Սոսյուրը կոչում է սինտագմաներ (1. վեԵրկապակցություները Յ. 2. կյանբոլորի դեմ մարդկային ընթերցել. զբոսմենք կգնանք եղանակ լինի, Քըր.4. եթելավ ն այլն). 2) ասոցիատիվ ճարաբերությունները այդպիսի նելու գծային բնույթ չունեն ն առկա են ոչ թե արտասանվածքիմեչ, այլ ուղեղում. ասոցիատիվ ճարաբերությունները լեզվական միավորների միջն եղած բազմազան առնչություններն են ըստ այս կամ այն կողմի ընդչանրության: Տվյալ բառր կարող է ասոցիացիայի մեջ մտնել այլ բառերիՀետ արմատների, ճիմքերի,ածանցների ընդճանրության, իմաստային կամ Ճնչյունական ընդճանրության ՉՀ. սոն սովոր-ական, Հիման վրա (2մմտ. 1. սովոր-ել 4. 3. սովոսովորել նուսանել, «պՎ'որ-ելն գր-ել, բել

ն

կառուցել

նայլնի

վերլուծությունը Սույուրը Դիախրոնիկ

Հիմնում է Հնչյունական փոփոխությունների, անալոգիայի, կցման (ազլլուտինացիայի) ն ժողովրդական ստուգաբանության վրա. Հնչյունական փոփոխությունները Սոսյուրը դիտում է որպես քերականական ձները Քայքայող գործոն, որի գործողությունը սաճմանափակվում է անալոգիայով, որպես Ճավասարակշոող գործոնի: Անալոգիայի մեջ Սոստեսնում է լեզվական նորագոյացումների չիմքը, որ սկիզբ վուրը է առնում անչատական խոսբի ոլորտում: Սակայն անձչատիայս ակտիվ ստեղծագործությունը պայմանավորված է լեզվասիստեմի Հարաբերությունների բնույթով: Անալոգիանքերականական գործոն է, որ ենթադրում է ձները միացնող կապի գիտակցում: Անալոգիան որպես նորադոյացման գործոն Սոսյուրը Ճակադրում է նորադգոյացման մի այլ գործոնի՝ կցմանը. այս անունով Սոսյուրը կոչում է այն, ինչ կազանի դպրոցի ներկայացուցիչներ կոչում են «կցումը կայանում է նրանում,-պարզեցում (Օօոքօւ6էԱւ՞))գրում է Սոսյուրը,--որ սկզբնապես տարբերվող,բայց ֆրազի ներսում միննույն սինտազմայի մեջ Հաճախ Հանդիպրղ երկու կամ ավելի տարբերը ձուլվում են որպես մի բացարձակ կամ դժվարուԹյամբ վերլուծելի միասնություն» (2մմտ. այժմ) Անալոգիան 1Փ.

պՇ-ՇՓ6Շթօք,

Էք

օճածի

տաոԲաշշրես,

1983, էչ

103.

դործում է ասոցիատիս| Ճարաբերությունների ճիման վրա, կցումը՝ սինտագմատիկ. անալոգիան ակտիվ պրոցես է, կցումը պասսիվ, մեխանիկական: ժողովրդականստուդաբանությունը այս առումով մուտենում է անալոգիույին՝ տարբերվելով նրանից այն բանով, որ առաջին դեպքում վերլուծումը Ճենվում է 4ճիշելու վրա, երկրորդ դեպքում` մոռացման:

Լեզվի շարժումը ժամանակի մեջ Սոսյուրր պատկերացնում է

որպես անընդճատէվոլյուցիոն փովփոխություն:Քանիոր լեզվական նշանիերկու կողմերը ապրում են առանձին-առանձին, ուստի փոէ այն բազմաթիվ ուժեփոխման պատճառները Սոսյուրը տեսնում

մերթ մեկի, մերթ մյուսի վրաւ Լեզվի վրա արտաքին միջամտությունը բացառվում է շնորճիվ՝ 1) լեզվական նշանի կամայականության, Հ) լեզվական սիստեմի մեջ այդ նշանների բազմազանության, 3) լեզվական սիստեմի բարղության ն 4) կոլեկտիվի լեզվական իներտության: կեզվի ըմբռնումը որպես սիստեմի Սոսյուրին «անդեցնում է քերականության տրադիցիոն բաժինների վելեզվաբանության նա մերժում է քերականությանտրադիցիոն բաժանուրանայմանը: մր ձնաբանության ու շարաճլուսության ն դտնում, որ նպատակաՀարմար չէ բառադիտությունը Հանել քերականությունից։ Միննույն: բղռվանդակությունըկարելի է արտաճայտել ն՛' քերականորեն, ն՛ միաժամանակ բառը կարող է քննվել ե՛ այսպես, բառագիտորեն. նկ՛ այնպես՝ նայած ճայնցակետին։ Ընդճանուր առմամբ Սոսյուրըժխտում է տարբեր բաժինների միջն որոշակի սաճմանների գո բի մեջ, որոնք ազդում

են

ու

-

լությունը.

շարաճյուսության «Զնաբանության,

բառագիտունյան փոխներթավանցումը բացատրվում է բոլոր սինխրոնիկ փաստերի՝ րոտ էության նույնական բնույժով: նրանց միջն Հի կարող լինել ոչ մի կանխագծված սաճման. սինտագմատիկ ն ցիատիվ ճարաբերությունների՝վերնում սաճմանված տարբերումն է միայն Հիմք տալիս դասակարգման ճամար որ թնլադրվում է իրենցով--փաստերովն այն միակն է, որի վրա կարող է կառուցվել քերականական սիստեմը»: Ջնաբանությունը Սոսյուրը ճատկացնումէ ասոցիատիվՃճարաբերությունների բնագավառին,շարակ

ասո-

այդպես էլ ՄոսյուրըպաճանՊյուսությունը՝ սինտագմատիկային. ջում է լեզվական յուրաքանչյուր երնույթ ճանգեցնել ասոցիատիվ

կամ սինտագմատիկշարքերից մեկին: 1Փ.

Չ0

ոօ-ԸՇօ6օՇ

օք,

Ս)քօ օծճաշկ

ՊիհՐՑԻՀՂոթ

յը,1983, էջ

իր ընդճանուր սկզբունքներիցելնելով է Սոսյուրը քննում նան Ճճարցերը, թեն չի կարելի ասել, որ այստեղ Հնչյունաբանության նա լիակատար Հետնողականություն է ճանդես բերում: Հենվելով լեզվի ն խոսքի տարբերմանվրա՝ Սոսյուրը տարբերում է Ճնչյու-

(ֆոնոլոգիա.)։ ձայնախոսությունից (ֆոնետիկան) նաբանությունը Առաջինը պատմական դիսցիպլին է, որ զբաղվում է ճնչյունների էվոլյուցիայով, երկրորդը Հնչյունների ֆիզիոլոգիան է, օժանդակ արժեք ունի: ինչսլես լեզվաբանության ամար որ տնսնում դեռնս անճրաբաժանման մեջ Սոսյուրը նենք այս ժեշտ չափով չի պարկում Հնչյունական կողմի սինխրոնիկ քննության Հարցերի տեղը: ելնելով լեզվական երնույթների կապակցվածության դաղափարից՝Սոսյուրը պաճանջում է 4նչյունաՇհոյոճ քՃԵ16Ը) կան միավորները քննել խոսողականշղթայի (ւ արտասանխոսողի որ կա այն առնելով Նկատի ընդճանուրը, մնջ:

վածքի տարրերի

ն

լսողի

ակուստիկական

ստպավորությունների

«նախնամիջն, Սոսյուրը առաջէ քաշումֆոնեմայիգաղափարը. կան այն միավորները, որոնք ստացվում են խոսողական շղթայի վերլուծությամբ, բաղկացած են Ե-ից (--լոողական ժամանակը--

ժամանակը--Գ. Ջ.). դրանք (-Հ-արտասանական Ֆոնեման լսողական (ակուստիկական) կոչում ֆոնեմաներ: շարտպավորությունների ն արտասանական (արտիկուլյացիոն) Գ.

Ջ.)

ն

Ե'-ից

են

ժումների՝ լսվող միավորի ն արտասանվող միավորի գումարն է, որոնցից մեկը պայմանավորված է մյուսով. այսպիսով դա բարդ միավոր է, որ գտնվում է ն՛ մեկ, ե՛ մյուս շղթայում»ԺՈ Ամփոփելովմեր ասածները Սոսյուրիմասին՝ կարող ենք նչել Հետնյալը. Ճակադրվելով երիւոքերականների ինդվիդուա1) Սոսյուրը լիզմին, այնուամենայնիվ, չի կարողանում կանգնել լեզվի Հեւոնողական Հասարակականքննության դիրքերի վրա. այնա լեզուն դիտումէ որպես իմանենտ սիստեմ՝ կտրելով այն Հասարակության զարգացման կոնկրետ պայմաններից. արտաքին ն ներքին լեզվաբանության ՃճակադրումըՀանդիսանում է Սոսյուրի իմանենտիզմի Ճիմքում ընկած է Դյուրկապոթեոզը. բ) Սոսյուրիսոցիոլոգիզմի Հեյլմիիդեալիստական սոցիոլոգիական կոնցեպցիան, որի փիլիսոԱյս բառը ճկտազայում թարգմանում ենք այլ կերպ` «ճՖչույթարաբառով նկատի ունենալով րա մեջ դրվող իմաստի ատրբերու-

աու» «Փ.

16-ՇօօՇԾօք,

Խեքը օճածն

տողոտաշրուտ,

1983, էչ

37:

ԿիայականՀիմքը կանտականությունն է. ճասարակությունը Սոսյուրի մոտ վերչիվերչո դիտվում է որպես «ոգեկան ընդչանրուԹյուն, որի նյութական Ճիմքերը չեն բացաճայտվում. գ) չկարողաՖալով ներթափանցելընդճանուրի ն առանձինի, Հասարակականին անճատականի դիալեկտիկայի մեջ՝ Սոսյուրբ «ասարակականը գտնվող ն նրանց պատկերացնումէ որպես անճատներից դուրս պարտադրվողմի բան. անճչատներին վերագրվում է լոկ պասսիվ բնկալողի ֆունկցիա. այս առումով լեզվի ն խոսքի սոսյուրյան կաղումէ. խոսքը զուտ անչատական ակտ չէ, ոչ Հակադրությունը բան. խոսքը ճնարավոր է ընդճաՃասարակական էլ լեզուն զուտ նուր Հասարակական ճիմունքով, լեղուն վերանչատական բան չէ ն ճանդես Վ գալիս ոչ այլ կերպ, քան անչատական Խոսքերիմի-

ջոցով:

ւ

2) Փորձելով ճաղթաճարել մի կողմից՝ նախորդ լեզվաբանական դպրոցների թերությունը, որ արյոաճայտվում էր լեզվամեջ ձուլելու մեյ, բանությանառարկան տարբերգիտությունների քննության միավորների երկվումյուս կողմից՝լնզվաբանական է քաշում լեզվական նշանի միասնուքյան մեջ,--Սոսյուրը առաչ

է դուրս թյան գաղափարը, ն սրանովնա՝ ա) լեզվաբանությունից ն ն նրա առարկաառարկայի, բառիմաստի մղում բառիմաստի յական Հիմքի, լեզվի ն նյութական աշխարչի փոխճարաբերու|յյան պրոբլեմր- լեղվի կամայականության դրույթը «իմք է տայիս ոմանց ճասնելու ծայրաճեղության ն ժխտելու լեզվական նշանի ճասկացության ամեն մի կալ. Սոսյուրն արդեն խոսում է լեզվի մասին՝որպես «զուտ լեզվաբանական Ճճարաբերություններիսիստեմի» մասին. բ) լեզվական նշանի դաղափարին տալիս է ճոդեբանական մեկնաբանություն, այն ճամարում բոլոր կողմերով «ոդեկան երնույք՝ դրանով իսկ լեզուն վերջիվերչո բացատրելով Ճոգեբանությանդիրքերից. դ) խոսելով լեզվական նշանիկամայականության ն չպատճառաբանվածության մասին՝ մոռանում է բառերի պատմական պայմանավորվածության ու պատճառավորվաու

ժության առկայություննընդճանրապես,բաղադրյալ

ճառավորվածությունը մասնավորապես:

բառերի

պատ-

3) Դնելով լեզվիուսումնասիրության սինխրոնիկ ն դիաԽրոնիկ Ճայնցակետերի տարբերման Հարցը, Սոսլուրը՝ ա) նաՏանչջէ կատարում լեզվի պատմական քննությունից ն դերակեռուՔյուն տալիս սինխրոնիային դիախրոնիայի բ) պատմաՀանդեպ.

կան երնույթների քննությունը փաստորեն զրկում է սիստեմալնությունից՝ դիախրոնիկ ուսումնասիրությանը ատուկ Ճճամարեչով երնուլթների առանձնակի քննությունը. գ) Հնարավոր է Համալեզուների րում լեզվի պանխրոնիկ ուսումնասիրությունը, այսինքն՝ ժամանակից ու տարածությունից դուրս, նրանց կոնկրետ գոյից կտրված, սպեկուլյատիվ իմունքներով. դ) դիախրոնիայի չարցում մինչն վերջ չի Հաղթաճարում երիտքերականների: ֆոնետիզմը՝ շարունակելով «Հնչյունաբանությունը դնել դիախրո-

քննությունը եիայի 4իմքում:

ՇառլՔալլի.--Շառլ Բալլին իր ուսումնասիրության «իմնական առարկան դարձրել է ոճաբանության ն լեզվի արտաճայտչականության ու արտաճայտչականմիչոցների Ճարցերը: Դքոնսթ.

նա

լույս

է ընծայում իր եհրկճատոր «Ֆրանսիականոճա-

զործտեսությունը,երկրորդը՝ Հատորը՝ բանությունը» (առաջին նական վարժությունները), թ.՝ «Լեզուն նուր տեսական աշխատությունր. ավելի ուշ

կյանքը»2 ընդճաէ տեսնում նրալույս ն

«Ընդճանուրլեզվաբանություն ն ֆրանսիական լեզվաբանություն»3 աշխատությունը: Հենվելով սինխրոնիայի ն դիախրոնիայի սոսլուրական Հակադրության վրա ն էլ ավելի առաջ տանելով այն՝ Բալլին պաճանջում է ժամանակակիցլեզվական երնույթների քննության ժամանակ ընդանրապես մի կողմ թողնել լեզվի պատմությունը, քանի որ վերչինս գործ ունի ոչ թե սիստեմի, այլ առանձնակի երնույթների քննության ճետ: Դեռնս իր վաղ գործերում, ճատկապես իր «Լեզուն ն կյանքը» աշխատության մեջ, Բալլինդնում է լեզվի ջննությունը մարդու առօրյա կյանքի ճետ կապելու, լեզուն որպես մարն դու մտքերի Ճճույզերիարտաճայտության միչոց քննելու պաՀանջը. կենդանի ժողովրդական խոսակցական լեզվի կամ այսպես Շհ. ԴՊոոլեճ 46 ՏեՄԱՑԱզսծՈտոշտ86, 1-1. 1909. «քա 8811, Ֆախորգում է «Ոճարանության ութվագիժբ» (ՔԼ6618 46 8է7178Ազսծ,Գծոծրծ, ւ

1805).

2Շհ. Լ6 1ոոքոքծ6է 18 416, ՕՇոծսօ, 1913 (11 վերանայված 8811), բնգարձակվաֆճթատաթակությունը 1926 Թ:): 1Շհ. օէ 1ոքստեզս: 8ո11ջ, Լլոջուտեզսծ քծճոծճոտյՆ քճտոօտ186, Ֆո8, 1932. աարթոշւումՑ ո Օճաձ թարգմ. 11. ԾՅոու, օոքօճշել հԼ., 1965, Հ. Բալլն մէնչե 1999 թ. լույ» ՓքճոԱ)3շխօօ ՅԵՑ, բճժայաՓ 46 1լոքս18էլզսծ22(29:1 կաբնեոթաշխատությունների ցանկը տէ՛« »Խ1(618ոջ68 Ն Շիտլ)65 8ոյյյ« ժ,ողովածուի մեջ, ՕԸՈԵՆԸ. 1939. էջ Ճ--ԱՆ ն

ռութ.

վլոչված «բնական լեզվի» ուսումնասիրությունը նա Ճճամարումէ Վեզվի սինխրոնիկ ուսումնասիրության մեկնակետը՝ նրան բացարձակ գերակշոություն տալով գրավոր լեզվի ուսումնասիրության

Հանդեպ: «Բնականլեզունս

ոչ

այլ

ինչ է, եթե

ոչ

անչատական

ն

Հասարակականկյանքի արտաճայտությունը. սրանցով էլ ճենց են լեզվի ֆունկցիավորման ն զարգացման 4ճիմնական որոշվում, գծերը: Կյանքի երնույթների մեջ, ըստ Բալլիի, գերակչոում են Հուղական կ կամային տարրերը, իսկ բանականությունը ((ՈՒՇԱԼՔՇՈՇՇ) խաղում է միայն միջակա ռեր. «բնական լեզուն» այս կապտակցությամբ երբեք չի կարող լինել զոսո ինտելեկտուալ մի կառուցվածք: (եզուն անճրաժեշտ է, այսպիսով, քննել նան որպես զգացմունքների արտաճայտություն ն որպես գործողության միջոց. այս պաՀանջնէ Հենց, որ Բալլին աշխատում է կատարել իր ոճաբճնակոն «Լեզվի տրամաբանական ձկները երբեք աշխատություններում։ առաջին պլանում չեն. ճուզականություն ն արտաճայտչականուեն, իշխում են. անչճրաժեշտ է ճասկանալի, որ թյուն--սրանք ն նպադարձնել իրեն, բանականությունն է ծառայում այս տակին, բայց նրա դերը միջնորդի դեր (21ն Լեզունկապելով կյանլեզվի ֆունկՔի ն նրա բոլոր արտաճայտություններիՀետ՝ Բալլին է ոչ միայն Հասարակական, այլն բիոլոգիական. պիան Համարում լեզվի «ֆունկցիան բիոլոգիական է ն Ճասարակական»,--գրում է նաշ: եղվի զարգացումը, նրա էվոլյուցիան Բալլին կապում է Ճճակադիրգործոնների Հետ՝ 1) արտաճայտչական տենդենցը, որ Ճարուտացնումէ լեզուն կոնկրետ տարրերով, ն Հ) ինտելեկտուալ տենդենցը, որ, ընդճակառակը,վերացնում է լեզվի վերլուծական մաքուր գաղափարականինխորք տարրերը, փոքրացնում լեզվաբանական տարրերի ծավալը. վերջին տենդենցը Բալլինկապում է լեզվի ճաղորդակցականֆունկցիայի Հետ. Անճրաժեշտէ նշել, որ իր առաջադրած Ճարցերի լուծման մեջ Բալին ոչ միայն չի կարողանում Ճաղթաճարել սոսյուրական կոնցեպցիայիճակասությունները, այլ, ընդծակառակն,դրանք ավելի է խորացնում: Մի կողմից՝ նա Սոսյուրի նման լեզվական սիստեմի սպաճանջումէ քննել որպես ինքնակա սիստեմ, մյուս կողմից՝ աշխատում է լեզվական երնույթները կապել արօրյա կյանքի կարիքբների ճետ. մի կողմից՝ նա պաճանջում է սինխրոնիան խնամքով ու

ՍՃ

ւ

Շհ.

Նույն

88115,

Լ6

տեղը, էջ

18,

18որոցօ6է

1ո «16, Ծոլտ,

1926, էջ

23,

առանձնացնել ղիախրոնիայից, մյուս կողմից՝ խոսում է լեզվական զանազան «տենդենցների» մասին: Սակայն իր «Րնդճանուր լեզն վՎաբանություն ֆրանսիական լեզվաբանություն, աշխատության մեջ Բալլին,ելնելով լեզվի քննության ֆունկցիոնալ ճայեցակետից, որ ցայտուն արտաճայտություն է գտել ճատկապես նրա աշամոտ, լեզվական «տենդենցները» կապում է «կակերտ ԱնրիՖրեյի Հետ՝ րիքների»կամ «պաճանջների»

դրանով իսկ պատմական շարժումը փորձելով դնել սինխրոնիկ քննության մակարդակի վրա: նոր եվրոպական լեզուների, ճատկապես ֆրանսերենի ֆունկցիավորման շարժիչ ուժերը, ինչպես «Լեզուն ն կյանքը» գրքում, նա Ճանգեցնում է երկու Հակադիր տենդենցների «Հաղորդակցման ստինդենցի»(ճմմտ. «ինտելեկտուալ ն վերլուծական տենդենց») ն տենդենցի»: Առաջինի գաղափարը «արտաճայտչականության մոտ է ջչանքերի խնայողության» ճամաճունչ «մարդկային Քալլիի սոհսակետին. նրա կարծիքով` առաջինը միշտ ճանգեցնում է պարԲալլինայնբազմազանեցման: բարդացման`ն զեցման,երկրորդը՝ տանում այս գաղափարը, որ փորձում է անալոգիա քան է առաջ

տենդենցի ն ժամանակակից ռացիոնալիղզացիայի «ստանդարտիզացիաարդյունաբերության յի» տենդենցի միջն: նշելի է, որ Բալլին կասկածով է նայում ընդՀՃանրապես լեզվի առաջադիմության գաղա փարին՝դիտելով այն սկեպտիկի ն ռելյատիվիստի դիրթերից: կենտրոնացնելով ոճաբանության վրա՝ Բալլին Ուշադրությունը Ճակադրվումէ կրոչեի ն Ֆոսլերի կոնցեպցիային, որը, նրա կարծիքով, ճիմնված է ոճի ուսումնասիրության ն ոճաբանության նույնացման վրա: Ոճի Հարցերը ԲալլինՃճամարումէ դրականագիտության էսթետիկայի խնդիրը՝ գտնելով, որ վերջիններս պետք է զբաղվեն առանձին ճեղինակների լեզվական առանձնաճատկությունների ուսումնասիրությամբ. ոճաբանությունն, ընդճակառակը,. լեզվաբանականդիսցիպլին է, որի նպատակը պետք է լինի լեզվի սգացական կողմի ուսումնասիրությունը. «Ոճաբանությունը,-է կազմակերպված լեղվի արտադրում է Բալլին,--ուսումնասիրում ճայտչական փաստերը նրանց ճուղական բովանդակության տեսաանցկացնել լեզվի զարգացման

այս

ու

ու

Որպես րպ

հտից»։ կետից

ա

յդպ

սին

ոճաբանությունը բ յունը

փականության(որպես խոսքի դրականագիտության (որպես

տեղավորվում տեղավոր

տրամաբանության)ն

ւ

Ըհ.

88117,

Պոուծ

ձ6

էջ

ե-

էսթետիկայի գրական-դեղարվեստականարտա-

ՏԵՂՏէլզսծ ՌՏոշուտ6, Ն էջ

ու

16:

առումով Բալլիի նան «արտաքին ոճաբանական» այնպիսի ուսումնասիրություններից, որոնք Համեմեջ են դնում մի լեզվի սպեցիֆիկ կողմերըմյոաի մատության Հետ), թեկ, իշարկե, Բալլին ուսումնասիրուչի ժատում նման թյունների կարնորությունը: Այսպիսի զուգադրական ուսումնասիրությանըԲալլինուշադրություն է Հաւտկացնում ավելի ուշ: ՍաՀմանազատելով ոճը ն ոճաբանությունը՝ Բալլին նախ՝ փաստորեն դրանով իսկ սոսյուրյան տիպի սաճմանազատում է անցկացնում անճատականխոսքային ոճի ն լեզվական ոճի միջն՝ ուաբանուտարթյան բուն բնագավառը Ճամարելով այս վերչինը, երկրորդ՝ ն իր ուշադրուբերում է արվեստավոր խոսքը բնական խոսքից թյունը կենտրոնացնում վերջինի վրա: Բալլին նպատակ է դնում ուսումնասիրել լեզվի որպես Հասարակական երնույթի ընձեռաժ արտաճալյտչականմիջոցները, որոնցից օգտվում են ն առանձին Հեղինակները: Այս առումով նա 4իմք է ընդունում ամենօրյա կենդանի խոսակցական լեզուն, տվյալ էտապում (ստատիկ կտրված-

միջն: Այս չայտությանուսումնասիրության)

«ներքին ոճաբանությունը» սաշմանազատվում է

խնդիրները ճանունեցած միջոցները: Ռճաբանության գեցնելով լեզվի Ճուղական-ղգացականկողմի քննությանը՝ Բալին քննադատությամբ է վերաբերվում Սոսյուրի «ինտելեկտուաորոշ չիզմին» ն ձգտում կենդանի խոսակցականլեղվի տարբեր բնազավառներում ցույց տալ զգացական-Հուղական տենդենցների դերը: նրա կարծիքով՝ լեզվի սիստեմի Հավասարակշոությունը խախտըվում է կոնկրետ ճաղորդակցման պրոցեսում, որի մեջ մարդը ճան-

Քովլ)լեզվի

դես է գալիս

քե որպես անտարբերարձանագրող,այլ

իր խոսջը այս վերչինն առկա է նան այն դեպքերում, երբ տեքստն արտաքնապես թվում է չեզոք, չունի Ճուզականության արտաճայտման աչջի բնկնող միջոցներ: Այս դեպքերում էլ, այնուսմենայնիվ, առկա է խոսողի Հուզական-զգացական վերաբերմունքը իր ասածի ճանդեպ։ Միննույն տրամաբանականիմաստն արտաճշայտողասվածքները ամենից առաջ տարբերվում են իրենց զգացական-Հուզական դունավորմա մբ: Այս առումով Բալլինհր վերլուծության 2իմթում դնում է ոչ թե առանձին բառը, այլ մի դեպքում բառի ձենաբանական կազմիչները, մյուս դեպքում բառերիզուգորդումները՝ բառերն միշտ

օժտում

ոչ

է զգացական-Ճուզականգունավորմամբ..

ՀՈՐԴգտա.)օրինակ, Տրոտճհծ.Թ6-1ո.

1910:

Տէրօհտօ767,

Ծօ

Տէ,71 ձ6-

քտոշծ8196իգռ

առնված իրենցանմիջական կենդանի միջավայրում: Վեբլուծությունը պետք է կատարվի այնպես, որ բառերը կապվենիրենց գորԲացիլեզվի Հուզաժածության իրական ճանզամանքների ետ: կան-զգացական կողմից՝ Քալլին մեծ տեղ է տալիս այն բառերի ուսումնա սիրությանը, որոնք առնված են մասնագիտական լեզուներից, ծածկալեզուներից (արգո) ե այլնւ Բալլին պաճանջչում է գրական ն գրաորոշակի տարբերություն անցկացնել մի կողմից՝ վոր լեզուների, մյուս կողմիձ՝գրավոր ն խոսակցականլեզուների միջն: իր ուշադրությունը»ինչպես նշվեց, Բալլին կենտրոնացնում է վերջինիս վրա որպես բուն կենդանի լեզվի. այս լեզուն է Հանդես ձների ողջ Հարստությունը ն նա բերում'արտաճայտչականության է Համապատասխանում մեր դատողությունների անգիտակցական նորմային:Բալլին բացի արտաճայտչականության«ուղղակի» միջոցներից, զբաղվում է նան «անուղղակի» միջոցներով: Նշելի է, սակայն, որ նախ՝Բալլին բավականաչափՀատակությամբ չի ւտտարբառերի Ճուղզականարժեքի երկու կողմը, որոնցից մեկթ բերում

Հենց բառիմաստի անչրաժեշտ մասն է, մյուսը պայմանավորված Ճուծայրաճեղության է Հասնում է կոնտեքստի բնույթով. երկրորդ՝ զական-զգացականկողմի դերի բնութագրման մեջ: Բալիի արտա-չ Վան-ԳիննեՀայտչականությանուսմունքը աղդել է Ֆ. Բրյունոյիչ վրա: ձնավորման Մ Տ Հայացքների Ֆրեյի կենի,

իր «ԸնդՀանուր լեզվաբանություն ն ֆրանսիական լեղվաբանություն, աշխատության մեջ Բալլին,ֆրանսերենի ն գերմաներենի զուգադրական ուսումնասիրության Հիման վրա, դնում է քերականական մի շարք կարնոր Ճարցեր: Դեռնես 1928 թ. Բալլին նշուժ էր, որ որեէ լեզվի լիակատար սինխրոնիկ գործնական քերականությունը չպետք է լինի ոչ պատմական ն ոչ էլ Հոգեբանական, այլ պետք է ճիմնվի շճենց քերականության մեջ գործադրվող տեխնիկական նշանների խստիվ մշակման վրա. իր այս աշխատության մեչ Բալլիննպատակ է դնում Հենց տալու քերականության «տեխձիկական» վերլուծությունը: Այս կապակցությամբ նա փորձում է տալ արտաճայտման (ԲՈՕՈՇՀ2էլօո ) տեսությունը ն նշանի երկու կոզմերի՝ նշանակվողի նշանակիչի փոխճարաբերության տեխնիկան: ճետնողությամբ Ճան-ՀԲալլինիր աշթատության մեջ Սոսյուրի ու

1ոեճւոՏեօոտլ Հմմտ. ՃԸէօտ Վն քքօտո16: ԸՇօոքւծտ 8711 1928, Լօ7ճ6ո, 1928,էջ 37 ն 45:

ԷԹջ6

ձա 1Ս--15

2--Գ.

Ճաճուկյան

1ոջնլտեծտձ

,

դես է բերում քերականության խիստ լայն ըմբոնում՝ նրա մեջ գնելով այն բոլոր միչոցները, որոնք Հանդես են դալիս կենդանի Խոսքի մեջ որպես խոսբի ձնավորման միչոցներ (քերականական

ձնը, ինտոնացիան, ուղեկցող ժեստը

ն

այլն): Առանձնապեսմեծ

ուշադրություն է դարձնում Բալլին վերլուծական լեզվի արտաՀայտման միջոցների ն նշանի երկու կողմերի փոխճարաբերության Հարցին: հր վերլուծությունը Բալլին Հեկիւմ է պկտուալիզատորների ն տրանսպոզիցիայի գաղափարների վրա: Ակտուալիզատորների գաղափարը կապված է լեզվի ն խոսքի սոսյուրյան տարբերման Հետ. ապա եթե դիախրոնիկ առումով խոսքը նախորդում է լեզվին, «ինխրոնիկ առումով,ըստ Բալլիի,գոյությունունիՃակառակ ՃաԲառը,որ լեզվի մեջ գոյություն ունի վերացաջորդականությունը: կան ձնով, Ճճանդեսգալով խոսքի մեջ վերլուծական լեզուներում, կարիքէ զգում իմաստր կոնկրետացնող ու մասնավորող ակտուու(ճոդ, ցուցական դերանուն, ածական ն այլն), մինչ(իզատորների դեռ թեքական լեզուներում դրանց կարիքը ջիչ է զգացվում. Բալլին ճանդում է այն մտքին, որ բառը առանձին ոռնալ գոյություն չունի առանց ակտուալիզատորի, ընղ որում վերջինս կարող է առկա լինել կամ ենթադրվել (էքապլիցիտայինն սիմպլիցիտային առկա«ծառ» 4ՃՃԵրՐՇ առկա է կենդանի խոսքի մեջ որնէ բառը ոթյուն): առկայությամբ, ուղեկցվում է իմաստր կոնկակտուալիզատորի րբետացնողորեէ բառով, «Հանդես է գալիս այլ խոսքի մասերի

ուղեկցմամբ ն այլն: Տիանսպոզիցիա ասելով Բալլին ճասկանում է խոսքի մասերի փոխանցումները վերլուծական լեզուներում. այս նա է Բրյունոյին,--որը կապակցությամբ Ճակադրվում ժխտում

խոսքի մասերի գոյությունը վեիլուծական լեզուներում,--նշելով,

սրանսպոզիցիան, ընդճակառակը,ճաստատում

թյունը». իր

է նրանց

էր որ

գոլու-

«|եզվաբանական նշանների պատճառաբանվածության

մասին» Ճճոդվածում ԲալլինՃճենվելով Սոսյուրինշանների ուսուսմունմունքի վրա՝ առաջ է քաշում նոր սկզբունք: Ըստ Սոսյուրի Փի, պետք է տարբերել կամայական պատճառաբանված նշանից. այսպես, օրինակ՝ ՁրելՇ օծառ» բառր որպես լեզվական նշան կտմայական է, իսկ ասենք, թՕ11Է-161 օ«տանձ-ենի» կամ մլ-

նշանը

Շհ,

ՃԵԼ 1, էջ

8811,

73-88,

Տա

տօեցտեօո

տՏ1քոօտ 1ոջսլտէլզսօք,ԹՏԼ,

ռճնձ «տասն-ինը»բառերը,որպես լեզվականեշաններ, պայմա-չ են Խավորված, պատճառաբանված, մոտիվավորված բաղադրիչ` ների բնաւյթով: Շառլ Քալլինզարգացնելովայս ուսմունքը՝ տարբերում է նշանի երկու կարգի։պատճառաբանվածություն (մոտիվավորվածությոմն յ՝ աթտաքին ձեով որոշվող (բացականչություն ն ներքին ՀարաբերուՀնչյունականսիմվոլիզմ) բնաձայնություն,

Հարաբերությունթյուններով որոշվող (իմաստների ասոցիատիվ է ՖԽերով պայմանավորվող): Այստեղից էլ հալլինսաճմանում նշանի սպեցիֆիՀետնյալ սկզբունքը. լիովին պատճառաբանված ճա է որոշակի է, ներքնապես Հենյվում որ անձտրաժեշտ վան այն ասոցիացիայի վրա, իսկ լիովին Քմաճաճնշանի սպեցիֆիկան՝ այն, որ նա կապվումէ բոլոր մնացած նշաններիճետ արտաթին օժանդակ ասոցիացիաներիՀշիմանվրա: նշանի կյանքն անցնում է այս

երկու ծայլրաճեղ բնեոների

միջեւ:

ԱլբերՍեշեն.- Սեշենն ավելի

Ճճայտնեիե իր ընդճանուր զեզվաբանական չարաճյուսական 4Հետաղոտություններով՝«ՏՏսական լեզվաբանության ծրագիրն մեթոդները», «կոնստրուկտրամա«ոիվ մեթոդը շարաճյուսության մեջ», «նախադասության ն այլն: Սեշեեն առանձին բանական կառուցվածքը» րություն է նվիրել նան Սոսյուրի ն նրա 4ճետնորդներիլեզվաբանական դպրոցի (ժննի դպրոցի) սկզբունքների բնութագրմանը Յ: («Ընդճանուր լեզվաբանության ժննյան դպրոցը») Ալբեր Սեշեեն իր լեզվաբանական աշխատություններում Ճճատուկ քննության առարկա է դարձնում քերականության ընդճանուր. ընդորում լեզվի քերականական կառուցվածքի քրնտեսությունը, Ֆության ճիմքում նա դնում է տրամաբանական վերլուծության շատ

կ

ու

ունումնասի-

սկզբունքները: Այս բանը նրան չի խանգարում մնալուլեզվաբա-

Սության ճոգեբանական ըմբոնման Ճողի վրա. Սեշեեն ելնում է իր դավանած ընդճանուր սկզբունքից գիտությունների ն գիտական ն շտտռիադիսցիպլինների փոխներթափանցման (ԸՈՌԵՑ1ԼՇԼԱՈճՈՒ) դասության վերաբերյալ: եթե Բալլիի ուշադրության կենտրոնում

ԱՆ ճիչ. »չբ., էչ 15-14: Հմմա. 8. ՈՅ ՏծՇհծհտ:6, Իքօքճտտծ ծ6է տծեիօմօճճ ձ6 18 1լոքմտեզսծ ձս 18ոթոքծ,ՔԲ8ո8--Օ6ոծսօ--Ննօ1քթ11ջ, 1908. ՆՏ ածէհճօուզսծ, ԵՑ7Շհօ109816

2.

էհօզծ

ՇՈոտերԱՇէլ76

1091զս6 ձ6 14 3/.

18, ՃՆԼԿ,

6ո

Տծճեհ.ճիր»ճ,

192.

87ոճմճ.

քհոոտծ,ՔՅոլտ. 1926.

է՛66016

ԵՆՔ,

ՆԼ,

1916.

բճոօմ0186

«6

ՔաՑու

8սո

18 Ցե

սՇէԱՒ6

Լ

1ՈջսլտելզնծՓճո6ոՋ1Լ6,

6.

կենդանի խոսակցականլեզվի Հարցերն են, առ» իբ ոճշաՄԵշնենն դրությունը կենտրոնացնում է կոլեկտիվի լեզվի ընդշանուք կազմակերպականսկզբունքների վրա. այլ կերպ ասպա" առաջինի ուշադրության կենտրոնում լեզվի «ոգեբանական-Ճուղական կողմն է, երկրորդի ուշադրության կենտրոնում՝ լեզվի տրամաբանականինտելեկտուալ կողմը,մեկը (եզունկապում է կյանքի Հետ, մյուսք՝ Հետ: տրամաբանության

իր առաջինգլխավոր տեսական աշխատության մեջ («Տեսամեթոռդնեբը»)Հենվելով Արգիեն Նավիլլիգիտությունների բաժանման սկզբունքի վրա), որի Հիմքում Հաշվով ընկած է 0. Կոնտիպոզիտիվիստականբաժանումը» վերջին Սեշեեն տարբերում է փիասատական գիտություններ (Տո1ԸՈՇՇՏՄՇՏ. ն օրենքային գիտություններ (ՏԸԼԲՈՇՇՏՄՇՏ 101Տ).առաջինԷՏ) Ֆծրը բնորոշվում են օբյեկտիվ-զգայական Հայեցակետով, երկբորդները՝ սուբյեկտիվ-ինտելեկտուալ: Լեզվաբանությունըառաչին Հերթին պատմականփաստերի կամ պարզապես փաստական գիտություն է. սակայն այն անճչրաժեշտորենպետք է լրացվի օրենթային գիտությամբ, որ Սեշեեն կոչում է տեսական լեզվաբանուՔյուն (նոքսլտեզսծ էհճօոլզսճ)։ Տեսական լեզվաբանության կաՍեշենի կարծիքով, ռուցման մինչ այդ եղած փորձերը, շոշափելի ազդեցություն չեն գործել փաստական լեզվաբանության վրա, որի մեջ մեղավոր են մասամբ քերակաձները, մասամբ ճոգեբաններըառաջիններըբավարարվում եե սխոլաստիկ ն էմպիրիկ գիտությամբ, երկրորդներըբավարար ուշադրություն չեն դարձնում լեզվի ճարցերին։ Վունդտիփորձր Սեշենն Համարում է աճբավարար, մանավանդոր նա չի ճասկացելՔերակաճականպրոբլեմի կարնոբությունը.Վունդտը լեզվական փաստերը բերում ե տրադիցիոն ձնով, որ երբեմն Ճակասության մեջ է գտնվում նրա սկզբունքների Հեւ: Տեսականլեզվաբանությունը Սեշնեն ճամարում է մի այն«լիսի օրենքային գիտության մասը, ինչպիսին ֆիզիոլոգիական կան լեզվաբանության ծրագիրն ու

էչ Խոսակցակած Հոդերանությունն լեզուն,

բոտ

Սեշնեի,բաղկա-

ցաժ է քերականական -ն արտաքերականական տարրերից (Ը16դոճուտ օէ քոն ՀԱշշսմ). առաջինների իմաՋոշ էօս ցությունը վերաբերում է կոլեկտիվ ճոգեբանությանը(ՔՏնճհԺ0օք1Ը անճատականին։ Հենվելով գիտուօՕԱ6ՇԱԿՇ), եբկրորդներինը՝

Հմմա.

416Տռ, 1901.

ճ.

ՎՏՀ«1116,

ԽՊօս6116 օ14981868էլօդ

86168668, ՔՅր19,

յունների ներթափանցման դրույթի վրտ՝ Սնշնեն նշում է, որ ֆիզիոլոգիական ճոգեբանությունը թափանցում (ք բիոլոգիայի մեջ, Սեկոլեկտիվ ՃՀոգեբանությունը՝ անճչատականիմեյ, Այսպիսով, շենեն վերջին ճաշվով ճասարակականըճանգեցնում է անչատական Ճոդգեբանականակտերի պարզ գումարին, Հասարակական օրենքները անճատականներին, Հասարակականի ճիմքում դնում Ճոգեկանը, Հասարակականը բխեցնում անչատականից: Խոսակցական լեզվի երկու Կարգի տարըների սաշմանազատումը, դժվար լինելով ճանդերձ, ըստ Սեշենի, որոշ դեպքերում Ճնարավոր է: եթե նկասի ունենալով խոսակցական լեզվի մեջ առկա տարրերի գոյակցությունը (ստատիկ ճալեցակետով), Սեշենն տարբերում է քերավանական ն արտաքերականականտարրեր, ապա ըստ առաջացման Հաջորդականության (պատմական ալեցակեւտով) տարբելեզու ն կազմակերպված լեղու րում է նախաջերականական

1շոքոքՇ օքճոլտճ)։ Վերջինիսկազմակերպական սկզբունքը, այսինքն՝քերականությունը առաջանում 4 նախաքնրականականլեղվի ընդերքում. այն նախաքհրականավան լեզվի առանձնաճատուկ ձնափոխության պես մի բան էս «Քանի որ կոլնկտիվ «ոգին ոչ այլ ինչ է, քան մի աբստրակցիա, այն չի կարող ոչ մի բան ստեղծել,--գրում է Սեշնեն.--ամեն ինչ ջերականության մեչ գենետիկորեն Հանգումէ անծատականստեղԺազործության, այսինքն՝ նախաթերականականկամ արտաքերականական ակտի. այն ձնափոխվում է քերականության գրեթե որՈտոքոցճ քոճ0ՅՅ

"վես իներտ նյութ,

Ընթացքում(Տոէրճ

է ԸՅ| Բէ

ներծծում է կենդանի արարածը իր կյանբի Վօսլ ճՅոՏ 18 ՊԸ): նախաքեՍակայն

որը

ձ

Տօո

րականական գործոնները (ճք6ՈՒՏ)երբեք չեն դադարում գործելուց. այն երնույթները, որոնց նրանք տեղ են տալիս (ՁԱզճիօտԱՏ Վօոռոճու մշտապես նորոգվում են»: Ն), նախաքերականական Վեշեննճամարում է Հուզական կյանքի արդյունքի, գործոնները ջերականականները՝ինտելեկտուալ կյանքինը։ նախաքներականական լեզուն անմիջական արտաճայտություն է բնական նշաններով. նրա դեպքում արտաճայտման նշանները ստեղծվում են, իսկ կազմակերպված լեզվի դեպքում »գտագործվում են եղածները: Վերջին Հաշվուը այս վերչին դեպքում մենք գործ ունենք գաղափարների սիմվոլների ճետ, սիմվոլների լեզվի Հետ: Եթե Ճուզական լեզվի ուսումնասիրությունը անչատական ճոգեբանության բնագավառն 1. ՏծՇիծիճ7 ԷհծՓուզնճ,1908, էջ 77

`

Բոօտտտծ

ծ6շէ տծեհօմտ

մ6

1տռքսլտէլզսճ

ինտելեկտուալինը՝կոլեկտիվ ճոգեբանության խնդիրն է, վերջինիս մեթոդը Սեշենն Ճամարումէ դեդուկտիվ: մեկը՝ Այսպիսով, տեսական լեզվաբանության երկու բաժիններից անչաէ առնչում Սեշեեն ճուզական լեզվի ուսումնասիրությունը տական 4ոզեբանության ճետ, մյուսը` կազմակերպվածլեզվի խոսակցական ձնի ուսումնասիրությունը (ՏԸԼՇՈՇՇմս 1Յոքոք6 0192ոլտճ ՏՕՍՏ ՏՃ 1016 քճոլճճ)՝ կոլեկտիվ Հոգեբանության ճետ: կազէ,

ապա

ընդորում

մակերպված լեզվի քերականության կազմակերպողսկզբունքը Սեշեենն Համարում է տրամաբանությունը: «Քնրականության որը կազմականոնը (2 6926Տնք-Լծուճ), բարձրագույն կարգ ն է». է, է «Քերատրամաբանությունն կերպվում որը զարգանում ն կանությունը գործնական կիրառական տրամաբանություն էո: է, որ Սեշենն միջն ուղղագիծ լեզվի ն մտածողության Հասկանալի տեսնում` է նույնացման մինչն դրանց Համապատասխանություն աստիճան. դեո ավելին. «Բացարձակնույնություն գոյություն ունի մտածողության ն քերականության միջն»3,--գրում է Սեշենն՝ նշելով միայն, որ մտածողությունը միշտ ավելի Ճարուստ է, քան ու

Փերականությունը:

Ս.տեսական լեզվաբանության քննությունը՝ Շարունակելով շնեն Հետագա ենթաբաժանումներիճիմքում դնում է՝ 1) լէզվի վիճակների էվոլյուցիաների միչնեեղած տարբերության ն Հ) մտածողության ձնի այսինքն՝ «պայմանականության» (Ը«օոխծուօղ), Այս առումով նա «նչման տարբերության սկզբունքները: ձնի կազմակերպված լեզվի ուսումնասիրության մեջ տարբերում է 1) ստատիկ ձնեաբանուերկու ստատիկդիսցիպլին՝ դիսցիպլին՝ թյուն 2) ֆոնոլոգիա" (իմա՛ ստատիկ Հնչյունաբանություն)ն Հ էվոլյուցիոն դիսցիպլին՝ 3) էվոլլուցիոն ձնաբանություն 4) 4Հնչյունաբանություն (իմա՛ էվոլյուցիոն Հնչյունաբանություն ). ձնաբանության մեջ առանձնացնումէ՝ ա) իմառտաբաէվոլյուցիոն նությունը ն բ) էվոլյուցիոն շարաճյուսությունը, «նչյունաբանության մեյ՝ ա) ֆոնոլոգիական«ինդուկցիաների»(ասիմիլլացիայի ու

ու

ու

ու

ու

ու

Մ ե) բուն դիսիմիլյացիայի) գիտությունը Ճնչյունաբանությունը

Տծճհօոտճ, 1908, էջ 104: էիծօոլզնսծ,

4.

Նույն

Քօթտա6

6ճե

ծշլիօմտ

1ռ

որջստեզնած

եղբ: Նույն տեղը, էջ 120, : Այ» բառը ՍԷչեէն գործածում է դնեռն» ոչ Հետագայում ընդունված փմպստով,այլ Սոսյուր: նման նրա տակ ճասկանում է ճնչյունների ֆթղի»3

լոգրաֆ:

իմաստով: Այս դիսցիպլիններն էլ նա ենթարկում է նույն «ներլեզուն դնելով քավանցման» սկզբունքին: Աֆեկտիվ (Ճուզական) կազմակերպվածի, վերջինիս ստատիկ վիճակն էլ էվոլյուցիայի Հիմքում՝Սեշնեն դրանով իսկ առաջնություն է տալիս սինխրոնիային՝ դիախրոնիայի ճանդեպ. «...էվոլյուցիան Հասկանալու ճամար,--գրում է նայ--պետք է նախ իմանալ այն, ինչ էվոլյուցիայի է

ենթարկվում»): իր այս աշխատության մեջ Սեշենն դեռես 4աշվի չի

առնում

որ մի տարբերակում, լեզվի խոսքի սոսյուրյան տարբերակումը, Հետագայում կարնոր դեր է խաղում ն նրա մոտ. Սեշենն Հեւտագայում իր սկզբնական մտքերը զարգացնում է՝ ճենվելով այս /տարբենրակմանվրա ն աշխատելով Ճաղթաճարել նրա մեկնաբանության ն

սոսյուրյան թերությունները:

տրամաբանական կաՀաջորդ կարնոր՝ «նախադասության ռուցվածքը» աշխատության մեջ Սեշեեի ուշադրության կենտրոնում են «կազմակերպվածլեզվի» քերականական կառուցվածքի Այստեղ ընդունելովլեզվի ե տիկ ուսումնասիրության Ճճարցերը: խոսքի սոսյուրյան տարբերակումը՝ նա լեզուն դիտում է որպես «Հասարակության պրոդուկտ». սակայն Սեշեեի Համար նս ճասարակականը վերջիվերջո ՀոդեբանականՀիմքեր ունի. լեզվի «կազմակերպությունը» նա շարունակում է դիտել որպես կոլեկտիվ Սեշեեն բառը «Քերականություն» բնադավաոչ:, Ճոգեբանության ճասկանում է լայն առումով. «Ֆ. ղր Սոսյուրի «ետ միասին,-ստա-

գրում է նաչ-քերականություն

տերմինը մենք օդտագորենք իր ամենաընդչճանուրիմաստով: Քերականությունը մեզ ճամար այն բոլորն է, ինչ վերաբերում է լեզվի, Հնչյունների, բառապաշարի, շարաճյուսության կազմակերպությանը»շ:Ընդունելով սինտագմատիկ նե ասոցիատիվ «արաբերությունների սոսյուրյան Սեշնեն իր քերականությունը կոչում է սինտագտարբերակումը՝ մատիկ, ընդ որում նշում է, որ սինտագմատիկքերականությունը, ինչպես ստատիկ լեզվաբանությանը վերաբերող ամեն ինչ, նկարագրական բնույթ ունի: նրա նպատակը թերականականկառուցվածքի ուսումնասիրությունն է ինքնին առնվաժ՝ անկախլեզվական էվոլյուցիայի ն խոսքի ճոգեբանության Հարցերից: Այսպիսով, Սեշեեն ձղտում է քերականության՝ որպես լեզվի կազմակերծում

14.

11.

Տճհժհտ»չ6, ՏծՇհօհտ)

Բոոլտ,1926, էջ

6,

ճիչ. աչի.,

Խոտտ| ՑԱ

էջ

128,

ՑՏԵՒԽԱՇՒԱ6 1օջզսծ 46 15

քհոոօ»

«կզբունքի իմանենտ քննության, ընգ որում քերականական պող Վերլուծությունը կատարում է տրամաբանական «իմունքով ՍակայնՍեշեննբնականաբարչի կարողանում Ճասնել այսպիսի իմանենտ քննության ն, ելնելով լեզվի բնույթի ճոգեբանական րըմբբոնումից, դիմում է նան ճոգեբանական Հիմնավորման: «Քերականականձներըչ--գրում է նա,--միշտ պաճպանում են իրենց ֆունկցիայի՝իրենց տրամաբանական դերի առնվազն մի մասը. իսկ այս տրամաբանական դերը ածանցված է նրանց սկզբնական ն Ճճիմնական ոզեբանական դերից (Լլօ16քթտ՛շիօ10Ջ1զս: օղլքԼոճ1 ճէ

10ՈՎ2ո6ուՉԼ)::

Սեշնեն փաստորենայստեղ փորձում է շարունակել Սոսյուրի սինտագմատիկ վերլուծության սկզբունքը ն տալ նման վերլուծության կոնկրետ օրինակ: Հենվելով եր նախորդ աշխատության վրա ն այն լրացնելով Սոսյուրի դրույթներով՝Սեշեեն «կազմակերպված լեզուն» կամ պարզապես «լեզուն» սոսյուրյան իմաստով դիտում է երկու կողմով՝ Հնչյունական կողմը ն արտաճայտվող գաեթե Հնչյունական կողմը իր նախորդ աշխաղափարները: Սակայն ասելով «սիմվոլ» տության մեջ նա անվանում էր «սիմվոլիկա»՝ Ճասկանալովպարզապես նշանը, ապա այստեղ Սոսյուրի ուսմունՔի լույսի տակ այն փոխում է, որովճեւոն «սիմվոլ» բառով չի կաբելի կոչել կամայական նշանը (Տլքոճ Յ-ԵԼՐՅԱՒ6)։։ 1Աեզվի նշանները (իմա՛ 4նչյունները) Սեշեեն կոչումէ սեմաներ կամ սեմանտեմաներ, իսկ նշանների ուսմունքը՝սեմանտիկա, սեմասիոլոգիա, սեմիոլոգիա. վերջինս նա նույնացնում է ասոցիատիվ քերականության ճետ. ի տարբերություն սրա՝ սինտագմատիկ քերականության առարկան Սեշնեն ճամարում է ձնույթները (մորբֆեմաները), այսինջն՝բոլոր այն նշանները, որոնք դոյություն ունեն միայն սինտագմաների (սոսյլուրյան միջոցով ն նրանց Ճամար. իմաստով) ձնույթներասելով Սեշեեն Ճասկանումէ սինտագմայի (սոսյուրյան

իմաստով) բաղադրիչները: Սինտագմատիկ եղանակը(Քւ06646), ճենվում է ասոցիատիվ Սեշեեի, եղանակի վրա, այնպեսինչ-

ըստ

նշաններըարժեքավորվում են շնորճիվ զանազան թվայինկապերի առկայության: կապի ն կոմբինաՍինտագմատիկ պես

Վ

ե--

ցիայի միջոցները Սեշենն Ճամարում է

միայն Ճանգույցը, նախտարբեր ցուցիչները շարաղասությունն ու Ճճարակցությունը ոչ

վերջամասնիկներըն դիրները, շաղկապները, (ոճ1ՇճՏ 14.

Մ1ՄՇԼՏ),

այլե ՏծՇհճհտ)7

ԹՅոլՑ, 1926, էչ

133:

6,

ԹՅ881

ՑԱ-

ՏէՐԱՇէսբԲ

1091զս646

քհոոտ

««օոՏտէւսՇէլօո).վերչին անվան տակ նա Հասկանում է շեշտակիր բառի ն նրան ճարող անշեշտ բառերի, բառի ն նրան Ճարող մասնիկ-բառերի (քՅԼԱՇԱ16Տ)կապը: Սեշնեի այս աշխատության գլխավոր դրույքն ալն է, որ նախադասության քերականական ձնր Հաճախակի ընդճարման մեջ է գտնվում մտքի շարժման Հետ ն որ միննույն նախադասություները կարող են միանգամայն տարբեր բաներ արտաճայտել. ինստոնացիանն շարադասությունկ այս տարբերության մեջ Հատուկ դեր

խաղում:

են

Ինչպես նշել ենք, Սեշեեն լեզվի կազմակերպական սկզբունքը Համարում է տրամաբանությունը: Այս Հարաբերությունը նա պատկերացնում է ճետնյալ ձնով. «...լեզուն կազմակերպվելու ճամար բայց Խոսքի կենդանինյութը ենթարկում է տրամաբանությանը, Վա Ճանդիպում է դիմադրության ն այդ բանը իրագործում է մասամբ միայն»: Սեշենն այս Փարաբերություենը ներկայացնում է որպես «կոնֆլիկտ տրամաբանությանն կյանքի միջն»: ԼեզվիՔերականական կազմակերպման սկզբունքը Համարելով տրամաբաՖֆական՝Սեշենն այս սկզբունքի իրականացման մեջ տեղ է տալիս ն Հոգեբանական գործոնին պատկերացմանըկամ երնակալցաթյանը (ոճ ոեկօո). «Քերականական արտաճայտությունը,--գրում չէ նա,--ինչպես մտածողությունը, որ փորձում է ձնակերպվել ինքնին (56 էօս 16 ձ 1ալ-՛ոծո6), ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ տրվածի (արտաքին աշխարճից եկող պերցեպցիաներին սուբյեկտիվ աշխարճի մեկնաբանություն այն շրջանակներում, որ պզգայությունների) բնականորեն ընձեռումէ խոսող անձի ինտելեկտուալ ն երնակայական ակտիվությունը»3: երնակայությունը Սեշեեն Ճամարում է բաւերի՝ նախադասության մեջ ունեցած տրամաբանականֆունկցիաՆերի, ն նրանց քերականականարտաճայտության Խոսքի միջնորդը: մասերը դիտվում են որպես երնակայության կատեգորիաներիքեն սինտագմատիկ փականական արտաճայտություն, քերականության նպատակըՀամարվում է դրանց տարբերակումն փոխճարաբերության ուսումնասիրությունը. «Այն, ինչ որ մենք կոչում ենք բաու

սւերիԽմբեր՝գոյական,բայ,

տչ

ինչ են, եթե

այլ 14.

Հ

214.

ոչ

Ց6Շհծիոտծ,

ածական ն

ալլն,--գրումէ Սեշնեն,--

երնակայության որոշակի կաւտեզորիաների 88831

Տաք

138 Ցէ-ԱԸԷԱՐ6

10ջ1զսծմ6

քերաՑ6,

Նույն անզբ: Նույն «նհզբ:

քերականականարտաճայտությունը՝զննության ողջ մաածողությունից անբաժան կոնկրետացած

1ՕԱ1ՇքՇՈՏՇՇ

ՇՕՈՇԼՏէԼՏ66 ՇՈ

ՏՕՐէՇ մ6

ԱՈՇ

ձնով

որոշ

(1ՈՈՏճքճելճտմ6 Քերականական ՏքճշէճԸ1Ը):։

Ճիմնարկությունը Ոոտելխէօո) եր սինտագմատիկայով, եր գերակշոող մասով, թերնես նույնիսկ ամբողջովին, Հանդում է բառերի

ն Հ2ամախմբերիտարբերմանը նրանցփոխադարձ (ձւտեոշեօո) ) իմացությանը» ւպատասխանություների (ՔոօքոլճէճՏ

ԼՇՏք6ՇԷԼՄ6Տ

առարկան կազմող ստորադասական ՃարաբեՍինտազմատիկայի րությունները Սեշեեն ծագումով ճանգեցնում է նախնականՃամա-. որը ղասությանը, Համարումէ ամեն մի ինտելեկտուալ գործողության սկիզբ: Ջբաղվելովձնի ուսումնասիրությամբ՝ ՍնեշեեննՀնչյունների ուսումնասիրությունը Հատկացնում է 3 բնագավառի՝ասոցիատիվ 4նչյունաբանությանը, սինտագմատիկ Հնչյունաբանությանը ն խոսքի Հնչլունաբանությանը՝ առանց, սակայն, դրանցով զբաղվելու: Այս աշխատության մեջ Հենվելով լեզվի ն խոսքի տարբերման սկզբունքի վրա՝ Սեշեեն, սակայն, տարբեր ձնով է ըմբոնում՝ դրանց փոխճարաբերությունը.«Սոսյուրի Համար,--գրում է նա,-լեզուն գոյություն ունի խոսքի ճամար, բայց նա նան ծնվել է խոսՔից. նա նրանից սկիզբ է առնում ն այն Ճճնարավորդարձնում, ն մեզ ոչինչ չի ստիպում մեկը դնել մյուսից առաջ կամ մյուսից վեր: Սա մի կոմպլեքս է, որ միայն աբատրակցիան է վերլուծում: Մենք, ենք ընդշակառակն, ենց այս աբստրակցիայի մեջ տեսնում ն ու խոսատորադասության դասակարգման մի սկզբուք Քբ՝ իր նախաքերականական ձնով դնում լեզվից առաջը2: Այս տեսակետը, ինչպես կտեսնենք, Սնշեեն Հետագայում Հիմք է դարձնում լեզվաբանական դիսցիպլինների փոխճարաբերության՝ տարբեր ըմբոնման Սոսյուրից

4Ճամար: հր «Օրգանական էվոլյուցիա ն կոնտինգենտալ էվոլյուցիա» Ճճռդվածում:Սեշեեն լեզվական. փոփոխության"պատճառները տհսնում

է ոչ թե իր իսկ լեզվի մեջ,

թյան պատմության 14.

էջ

44.

ՏժՇհծեո»ծ6,

Նույն անզը, էջ

ի.

այլ

այդ

լեղուն կրող Հասարակուչ-

ժեջ, այսինքն՝լեզվի Ճասարակական-ՀաղորԽՏՏո1

տա

ՏերսՇէսրծ 10օքլզսծ46

1դ

քեր

86,

219,

Ց6ծՇհծհճ) 6, Իոժլսնօո օքճուզսծ օէ շաօ1ոելօո օօոնոջճոե6116, ,0(618ոջծ 46 1լոքստեզսծ օ11(6ոէտձ Շհ. Բոլ", 1938, էջ 12-39,

դակցականֆունկցիան Համարում է լեզվական փոփոխություննեգործոնըո րի տենդենցներըորոշող իր Հետագա «Սոսյուրյան երեք լեզվաբանությունները» սումնասիրության մեչ Սեշենն, ամփոփելով իր նախորդ ուսումնասիրությունները, փորձում է վերանայել սոսյուրյան 3 լեզվաբանությունների (սինխրոնիկ լեզվաբանություն, դիախրոնիկ լեզվաբանություն ն խոսքի լեզվաբանություն) ուսմունքը: եթե ՍոսյուՄեշնեն վարվում է ըը խոսքը կախման մեջէ դնում լեզվից, ապա է խոսքից, Հանդես գալիս որպես ճչակառակձնով. լեզուն ծագում նրա կազմակերպվելու տենդենցի արտաճայտությունը ն Ճճանդիսանում է բոլոր խոսողների գիտակցության մեջ առկա սիստեմատիկ գոյակցություն (Շ-օՕիճքճոշճ ՏՄՏէԵՇՈՅէզսճ) «Լեզվի գիտուու-

թյունը», ըստ

Սեշեճի,պետք

է

Հենվի«խոսքի

վրա գիտության»

«կազմակերպված տեսավ՝ ստատիկ լեզվաբանություն, ն էվոլյուցիոն լեզվաբանություն. խոսքի» ուսումնասիրություն 1) ստառիկ լեզվաբանությունն զբաղվում է լեզվական փաստերի ընդչանուր կողմերի քննությամբ. նրա քննության սաճմաններում կարելի է ն պետք է խոսել լեզվական փաստերի տրամաբանությանը ենթարկված լինելու մասին. 2) «կազմակերպված խոսքի» լեզվաբանությունը զբաղվում է այն Հարցերով, թե ինչպես է ֆունկցիավորվումլեզուն մարդկային կյանքի կարիքները բավարարելու ճամար. սրան են վերաբերում այն փաստերը, որոնք դուրս են ստատիկ լեզվաբանությանը վերաբերող ընդճանուր, տրամաշրջանակներից. 3) էվոլյուցիոն բանությանըենթակա փաստերի լեզվաբանությունն զբաղվում է այն բանի բացատրությամբ, թե. ինչպես է պատաճաբար ծագած Ճճնչյունը կամ ձենը տեղ գրտնում այն ձների ն Ճնչյունների մեջ, որոնց գործածությունն օրինականացված է, ինչպես է ստանձնում այս կամ այն ֆունկցիան: Սնշեեծնճիշտ չի Ճճամարումսինխրոնիանն դիախրոնիան տարբեր Հարթությունների վրա տեղավորելը. նրա կարծիքով՝ լեզվի զարգացումը չպետք է կտրել խոսող սուբյեկտների Ճոգեբանությունից,. այլ խոսքի ճոգեբանությունը ն բոլոր սինխրոնիկ ուժերը օրդգանական գործոններով Ճճանդերձ պետք է տեղափոխել ժամանակային Հարթության վրա: «Լեզվականվիճակը» յուրաքանչյուր տվյալ մոմենտում միայն փոխանցիկօղակ է երեկվա կ վաղվավիճակների միջն, անցողիկ ն անորսալի ռեալություն: հ ունենա

՝

14.

ՏճՇհճիտյճ,

Էօլթճո1Շճ«, Ժ, 1940, էջ

Լտ 1--48,

Ց8ԱՑՑԱՐՏ6ՈՈՑ6Ց,

,Ն0Ճ Դլոջոլտեզսծտ

Բալիիկող-

Նշելի է, որ Սնշենն քննադատաբարէ մոտեցել 2ից զգացականտարրերի դերի չափազանցմանը: Բ) Փարիզի

գպրոց

ԱնտուանՄեյե.-- Անտուան

Մեյեն (1866--1936) նոր ժամաՖակների խոշորագույն լեզվաբաններից մեկն է: նա ՀնտաքրբրուՔյունների ամենաբազմազանշրջան է ունեցել՝ զբաղվելով ն՛ ընդՀանուր լեզվաբանությամբ, նկ՛ Հնդնրոպաբանությամբ, ե՛ Հնդնրոառանձին լեզուների ուսումնասիրու«պական լեզվաճյուղերի Քյամբ։ Մեյեն իր ընդճանուր լեզվաբանական ճայացքներով ճարել Հ ընդծժանրապեսսոցիոլոգիական դպրոցին՝ շարունակելով ճատկապես Սուսյուրի գործունեության առաջին շրջանի գիծը: Մեյեն լեզվաբանությաններառաջին ճերթին պատմա-Ճամեմատական կայացուցիչ է: Մեյեի ընդչանուր լեզվաբանական աշխատություններից նշեեն լե1ի «Աշխարտճի Մարսելկոճենի Հետ միասին Հրատարակած զուները»մ)գիրքը, որ պարունակումէ մոտ մեկ ն կես ճազար լեզվի Համառոտ տեսությունը, այլե «Պատմական լեզվաբանություն ն մն«Համեմատական ֆնդճանուր լեզվաբանություն» ժողովածունշ, Քոդրըպատմականլեզվաբանությանմեջ»3 աշխատությունը: Հնդնրոպական լեզվաբանության ընդճանուր խնդիրներին պրոբլեմներին նվիրված աշխատություններից առաչին ճերթին Ճիշատակելի է «Հնդնրոպականլեզուների «Համեմատական ու

ու

ու-

որը սումնասիրության ներածությունը»",

Ճնդնրոպականլեզուների Ճճամեմատական երրորդ ամփոփիչ շարադրանքբն քնրականության է ն, չնայած իր սեղմությանը, տալիս է այդ բնագավառի գլխավոր

նվաճումների ճանրագումարը: զարգացման Հնդնրոպաբանության

ճամար կարնոր դեր է խաղացել նան նրա «Հնդնրոպական բարքառները»5 աշխատությունը, որտեղ նա առաջինփորձն է կատա-

ՏՐ ջո,

զս տօոզծ, ՆնՏՑ 1ոոջսծտ

«ձ.

Լ-1, 44.

Պսծ,

161116Է.

1921--1926.

1161116Ն

Օ810, 1925 (ուա.

ՊՇՇԽօ

ՋՅերՀ«ՕՅԱՅՒՈՆ

Հ

ձ.

21611164.

Եոլտ, 1925, 11 62ր. 1952,

6է 1ոջսլտելզո: ճո ԷՅ», Լլոքստեզսօ հ18տէօոլզսճ

ճբ. Ճ. Խ.ՇԱ6, հԼ., 1952): Լոնօգսօեօո

1903 (ռուսա. 6ր. 18406Ա-օքճծոոճտ.

ԿՅՄԿՇԱՒՇ

5.

Ջ3եաօ8,

ԱՒՅՇՇՏԹԾՈՇԱՇԵԽՃ

1(61116Է.

Շօտքտոտիլ

ԼՆտ տօեհօմճ

Ճ

.

ձո 1լոջստեզսօ հլտեժու8 «ՇլօքոԽՇրօղ ԸՇքոտաււօտեհան

16եսմճ

Ըօրքնոճէլյ6

/1ՇԱՇ,

ՔԹՇոՇԱԻՇ

1913, 11 չբ. 1938),

Լօտ ձ1816Շեօտ

18ոքաճտ

ՇքՏՑԱՈՂՇՅԵԿՇՇ

ՔՏոլՑ, ԼոՎմ0-ՇԱՒՕքծ6ոճտ,

1908.

բել ի մի ճավաքելու այն

տվյալները, որոնք վկայում

բոլոր

են

ամ-

բարբառների գոյության մասին, Հնդերոպականսկզբնական կատարված ուսումնասիրությունների փոփելու այդ ուղղությամբ ն

արդյունքները:

Հոդվածներ է նվիմենագրություններ Մելեն բազմաթիվ լեզուներին ն. բել «նդերոպական առանձին լեզվաճյուղերին ու

ու

Առանձնապեսնշենրանց այս կամ այն կողմի լուսաբանությանը: Հունարենին ն լատինենվիրված չի են նրա աշխթատությունները՝ մաբենին («կատինական Հոլովման մի ջանի նորագոյացումների ակնարկ»2,Վանդրիեսի սին»),«Հունարեն լեզվի պատմության Հետ՝ «Դասականլեզուների Համեմատական քերականությունը»38, փորձ", էռնուխ Հետ՝ «Վատի«վատիներենլեզվի պատմության ), Ճին պարսկերենին. ներեն լեզվի ստուգաբանականբառարանը:

), քոխարերենին (ճ«Թոխաքերականությունը»: («Հին պարսկերենի Հ ամեմատական Հայերենի Հայերենին («Դասական Հ ին րերենը»), Քերականության փորձ",«Հին Հայերենի տարրական դասալեզուներին («Գերմանականլեզուների գիրքը`), գերմանական սլավոնական լեզունեՀիմնական առանձնաձճատկությունները»10), բին («Ընդչանուր սլավոներենը»|1),եվրոպական Լնոր լեզուներին («Լեզուները նոր Եվրոպայում» 1) ն այլն: 16111687

14.

ծ

ԵՏր1Ց, 1906. ճտ. Ա61116Ե

118, 1913.

Րճ6 468 «

զսօլզստ

1ոո0481օո

Ճք6ճոօսմսոճ

14 մ6611ոտ18օո

հլտե011:6 ձմ6 18

18էլոծ,.

18ոքսծ ք6օռզսծ,

Ք8-

(61116Ե մ. Մճոցո:տ68, ՂՆոտլեծ զ6 «րճ տյոտ16 6է 1դոքն68Շ18851զս6,ԽՏո1Ց, 1925. ձ. (61116 հլտե0186 մ6 14 1Յոջս6 18Աոծ, Քտզսլտտ6ձնոճ

Հօտքծ-

ճ.

Ք8-

118, 1928.

Խբրոօսե

5.

Ճ.

6է

Ա61116Ե,

Ծ1ՇԱօոոտլծ

1ոոքնծ 18է1ո6, ՔՅոյՏ, 1932.

ծէ ո01051զս6

46 18.

65. 61116. Օոճտոտլիծ զս 716ս-ք6186, Թոլտ. 1915, 11 65թ.(Վէբամչակված ն ընդարձակվածԲենվենիատիկոզմից) 1931: «4. Լճ ԷէոՃիտուծո,չ7լոզօքծրատտոտշիժտ մճերեսՇի", 1. 1/(61116Ե 5. 46 178րա6ոլծռ. (611165 քտզատտ:4'սոծ ջոճտաճյոծ Շօտքտոծծ 1936: Մ16ոոծ, 1903, 62թ. օ18881զնս6, 5. ՃԼետոտծուտշիճտ Խ16ո6ուտրԵսՇիհ, ԷԼ61461Ե6ոք, 1913. 611164,

ձ.

(61116.

ՔՅո1Ց,1917,

ռուս.

ԼՆ6Ց ԸՃոճՇեծր6Ց

նր.

1952:

ձ.

611161.

Ն6

մ

ձ.

61116Ե

Լ68

Տլոսծ

աճոծոճԱմձ6տ 1տոջսօտջ6ոտտոյզսծ,

Շօտտսո,

Թոոլտ, 1924,

աուա.

շր.

1981:

1տոքնճՑմճոտ 1եաօքծ ոօսծ116, ՔՅոլտ, 1928. 109"

Մելեն զուգորդում է Սոսյուրի սոցիոլոգիզմը երիտքերականՖերի Հետազուռությանսկզբունքների Հետ: Սակայնայդ վուգորումն էկլեկտիկ զուգորդում չէ. դեռես 1906 թ. Մեյեն նշում էր, որ (ճնչյունական օրենք, անալոգիա սկզբունքները երիտքերականների հ են միայն մասնակի դեպքերը, գբացատրում փոխառություններ) սիստեմ կազմում ն երբեք այդպիսին բացատրությունները չեն բայց Հեն կարող կազմել»մԱյսպիսով, Մեյեն որդեգրում է երիտքերականների որոշ սկզբունթները՝ մի կողմից՝ դրանց տալով Հասարակական փորձելով պարզել դրանց մյուս կողմից՝ «ետ. Հարաբերությունը լեզվի սիստեմի այս վերջին առումով նա ն շարունակում խորացնում է Սոսյուրիառաջին շիջանի Հետազոսական սկզբունքներըշ: Մեյեն զգալի չափով Հաղթաճարում է նան իմանենտիզմը ն նշանակալից արդյունքների է «ասնում Սոսյուրի լեզվական երնույթների Հասարակականբնույթի մեկնաբանության մեջ: Մեյեն յուրացնումէ Սոսյուրի ուսմունքի երկու կարնոր դրույթը ն «Հեզվիճասարակականբնույթի նշանների սիստեմ լինելու մասին: Սակայն նա լեզվի ճասարակական էությունը շատ ավելի Հատակ կերպով, քան Սոսյուրը, կապում է լեզվի Հաղորդակցականֆունկցիայի Հետ: Այն Հանգամանքը, որ մի կողմից՝ լեզուն ենթակա է անընդճատ փոփոխության, մյուս կողմից՝ այն անձճրաժեշտաբար Հճանդեսէ դալիս որպես սիստեմ, Մելեն Համարում է լոկ թվացող

մեկնաբանություն,

որը լուծվումէ Ճճաղորդակցման Ճակասություն, անճրաժեշտությամբ.

լեզվի նշանների օգտագործման ազատությունը սաշմանափակված

է իրար ճասկանալու անչրաժեշտությամբ.

այսպիսով, Մեյեն լեղվանչպնների անչատական օգտագործումը ենթարկում է Հասարակական ճաղորդակցման կարիքներին: Լեզվիզարգացման պրոցեսը կախված չէ անհչճչատների կամքից. անճչատականնորափուծությունները ընդճանուր լեզվական արժեք են ստանում այն ժամանակ, են երբ Ճամապատասխանում Ճճասարակական նորմային,ընդառաջ գնում Ճասարակության նրա զարգացման րնդճասպաճանջներին, նուր տենդենցներին ն լեզվական սիստեմին։ Այս ւոեսակետից Մեյեի կարծիքը «ակադրվում է նախորդ լեզվաբանական պատկերացումներին,ճատկապես այն կարծիքին,ըստ երիտքեծրականձերի '

Լ էջ

ձ.

4161116Է

հլոջատեզոծ հլտե0ոլզսծ Ըէ

7.

1881--1891

թթ.

Սոսյուիը գասավանդել

Գ6Տ-ում, որանեզ սովոբելէ

ե

Մեյեն,

է

Խոքատեվսծ Ց56Ո6116, ՔԸ016

ԷԱՒՑ

Քէս-

տրի լեզվական նորույթների տարածման գործոնը նմանողությունն են լոկ որպես անչատական Վ։ Այլ կարգի նորամուծումները մնում ն ստանում: երանգներ տարածում չեն կեզունարտաճայտության միջոցների մի բարդ սիստեմ է, որի ղարգացման օրենքները ընդՀանուր ճասարակական բնույթ ունեն, բայց միաժամանակ ճանդես են գալիս որպես սպեցիֆիկ լեզվաբանական օրենքներ: Լեզվի ղարդացման օրենքները պետք է բացատրեն ոչ թենառանձին փասստերը, այլ այն ընդճանուր պայմանները, որոնց ենթարկվում է լեզվական երնույթների զարգացումը: Այդ օրենքները Մեյեն, ի տարբերություն երիտքերականների, չի «ամարում ոչ ֆիղիկաՎկլան-ֆիզիոլոգիական,ոչ էլ ճոգեբանական բնույթի: Մարդկանց Ֆիզիոլոգիական ն Հոգեկան պայմանները ամենուրեք միատեսակ ծն ն չեն կարող բացատրել լեզվի պատճառները: փոփոխության 1եզվի զարգացումը պայմանավորվում է Ճասարակական գործոն-

ներով: Այս կապակցությամբ Մեյեն վճռական կերպով դուրս է դալիս լեզվական ն ռասայական ընդճանրությունը շփոթելու դեմ: Վեզվաբանությունընպատակ ունի պարզել լեզուների զարգացման այն ընդճանուր օրենքները, որոնք Հատուկ են լեզուների զարդգացմանն ընդճանրապես: Քանիոր լեզվական փոփոխությունները Հասարակականբնույթ ունեն, կապված են Հասարակության կառուց«վածքում տեղի ունեցող փոփոխությունների Հետ, ուստի ն լեզվաբանությունը անճչրաժեշտորենպետթ է դիմի սոցիոլոգիային։ ՄԵյեի կարծիքով, լեզվաբանությունը Հասարակական գիտություն է ն

կազմում է Ճասարակագիտության մի մասը: Մե(սոցիոլոգիայի) յեն լեզուն դիտում է որպես տարբեր Ճասարակականու տերիտոտփիալ խմբավորումների մասնատված մի ամբողջություն, ընդ որում ամեն

մի խմբավորման Հատկացվում է իր լեզուն` իր

Ճատկություններով Ճանդերձ, նշելիէ, որ

Մեյեն

առանձնա-

չափով բավարար

Ճաշվի չի առնում լեզվի՝ որպես ւովյալ ժողովրդի բնդճանուր ունեցվածքի ն առանձին խմբերի «լեզուների» միջն եղած որակական տարբերությունը. որոշ դեպքերում էլ նա չափազանցնում է ճասարակական տարբեր խմբերի լեզվական ւտտարբերությունները:

Մեյեն տարբերում է լեզվական փոփոխությունների երկու խումբ: Մի խումբրկազմում են այն փոփոխությունների, որոնք բացատրվում են լեզվի զարգացման րնդճանուր օրենքներով. լեզվաբանության զարգացման Ճճետաղակարնոր խնդիրը Մեյեն 2աՄարում է զարգացման ընդճանուր բացաճայտումը ն օրենթների սիովոխության այնպիսի ընդչանուր բանաձներ Ճճաստատելը,որոնք

բացատրվում են մարդկության ընդչանուրՐ պայմաններով կամ» գոնե, քաղաքակրթության որոշակի տիպին ճատուկ պայմաննեբով, իր պրակտիկայում փորձելով որոշել այդպիսի ընդճանութ բանաձներ՝ Մեյեն, այնուսմենայեիվ, նշում է, որ դրանք ավելի շուտ 4ճնարավորություն են, քաե անճրաժեշտություն: Փոփոխու-թյունների երկրորդ խումբը կազմում են այն երնույքները, որոնթ ավելի սաճմանափակ բնույք ունեն, Հանդես են գալիս որոշակի ժամանակաշրչանում ն որոշակի պայմաններում: Մեյեն փորձում է բացատրել Լեզվիզարգացմանտենդենցները Հասարակական զարգացման պայմաններով ն դրանց ճետ կապնոր լեվաժ՝ մտածողության զարգացման բնույթով: եվրոպական զուների մեջ վերլուծականության (անալիտիզմի) ն նկարագրական ձների զարգացումը Մեյեն կապում է քաղաքակրթության զարդգացմամբ պայմանավորված վերացականմտածողության զարգացման պաճանջներիՀետ. այս պաճանջներըՀանգեցնում են ավելի կոնկըետ քերականականկատեգորիաներիվերացմանը ն այն կատեգոբիաների զարգացմանը, որոնք Համապատասխանումեն տվյալ պաՀանջներին: Լեզվի Հասարակական ըմբոնումից ելնելով էլ Մեյեն բացատըրում է ն" Հնչյունական օրձնքների, ն՛ անալոգիայի, ն' փոխառությունների երնույթները:

Հնչյունականօրենքի Հարցում Մեյեն յուրաճատուկ

բոնում:

նա

երիտքերականներինման

դիրք է

ընդունում է Հնչյունական

փոփոխությունների կանոնավորությունը ն նշում, որ Համեմատության պրակտիկայում պետթ է դիմել այդպիսի օրինաչափականություն Հաստատողբանաձների. սակայն նա փորձում է միաժամանակ արդարացնելն հրիտքերականներիՀակառակորդներիճարձակումները Հնչյունական «օրենքի դեմ։ Հենվելով լեզվի ն խոսքի սոսյուրյան տարբերակման վրա՝ Մեյեն գտնում է, որ երկու կողմն էլ արդարացի են յուրովի կամ, ավելի ճիշտ, երկու կողմն էլ անարդարացիեն, որովճետկ նկատի են ունենում կամ միայնլեղուն, կամ միայն խոսքը:Հնչյունական օրենքները, Մեյեիկարծիքով, 4«նչյունականփոփոխությունների էությունը չեն բացատրում, այլ իրենք կարոտ հն բացատրության: «4նչյունականփոփոխությունները առաջինՃերթին Ճճասարակական ունեն, պատճառներ իսկ ճնչյունական օրենքները այդ փոփոխությունների արդյունքն են միայն: ինչպես տեսանք անչատական փոփոխությունները Մեյեն կարնոր է Ճամարում այն չափով, որ չափով դրանք Ճամա112

պատասխանումեն դ»ասարակությանընդչանուր տենդենցներին ու տարածվում: Ընդչանուր առմամբ Մեյեն Հնչյունական օրենքները դիտում է որպես որոշակի .Պնչյունական ճամապատասխանություններ. նրանք տարբերվում են ն՛ բնական օրենքներից, որոնք արտաճայտում են պատճառականՀարաբերություն, ն' Հասարակական օրենքներից, որոնք արտաճայտում են Հաջորդականության Հարաբերություն: Ըստ Մեյեի՝ Հնչյունական օրենքները Հենվում են կանոնավորության փաստի վրա, բայց ոչինչ չեն ասում այդ կանոնավորության պատճառների մասին, որոնք տարբեր դեպքերում տարբեր կարող են լինել: փոխառությունների կարնորությունը լեզվի զարԸնդունելով գացման մեչ՝ Մեյեն այդ երնույթին շատ ավելի լայն բնույթ ու դեր է Հատկացնում, քան երիտքերականները: նրա կարծիքով՝ փոխաոչ միայն լեզուների միջն, այլե ռությունները տեղի են ունենում բարՀասարակական տարբեր խմբավորումների «լեզուների» բառների ն գրական լեզվի միջն։ ՄիաժամանակՄեյեն այս դեպքում քննում է բոլոր կարգի փոխառությունները՝Ճատուկ ուշադրուու

թյուն դարձնելով նան իմաստային փոխառությունների արցին: Փոխառությաներնույթի ճետ կապվաժ՝ Մեյենքննում է ն լեզվաՄեծ նշանակություն տալով սուբստրատի կան խառնուրդի Հարցը: Մեյեն, այնուամենայնիվ, փաստին ն լեզվական լխառնուրդին՝ այն Հե գործոնին դերը ինչ, ասենք,նեոխառնման վերագրում,

1ինգվիստները:Լեզուների խառնվածության աստիճանը կարող է

տարբերլինել, ն ընդչանրապես մաքուր լեզուներչկան: Սակայն Մեյեն ընդչանբապես գրեթե անչնար է Համարում ձնեաբանական փոխճարաբերությանն մի լեզվի՝մյուլեզուների խառնուրդները: սի վրա գործած ազդեցության աստիճանիՃարցում Մեյեն կարնոր տեղ է տալիս այնպիսի գործոններին, ինչպիսիք են ժողովրդի կուլ-

սուրականության աստիճանը, քաղաքական ազդեցությունն քաղաքական տիրապետությունը, վերջին ՃաշվուԻ մի Լեզվիճեղինաու

կությունը մյուսի Համար: Լեզվական Ճեղինակության ընդճանրապես կարնոր դեր է խաղում Մեյեի նրա ու

սկզբունքն Հետնորդնրա,կապ-

նս, ըստ ների մուո: Փոխառությունների առատությունը ճետ: ված է այս գործոնի Լեզվական խառնուրդն առանձնապես

Հմմտ. ձ.

161116Ե

)ա116Ե-Վ46Շ6Ռէ՞6:

Լ

տծէհօմօ8

46 18

11ոքստելզսծ,ԽԻՆ 1910,

8.

Գ.

Ջամուկյան

ուժեղ է լինում բարբառների միջն. նուլն ալդ ճեղինակությամբ է Մեյեն բացատրում ընդչանուր լեզվի ն կենտրոնական բարբաղի՝ մյուս բարբառների մեջ թափանցելուն դրանք դուրս մղելու փասՄեյեն ընդունում է լեզվաբանական աշխարճագրության ն տր: ալիքների տեսության որոշ սկզբունքները: տարբերում է բառերի իմաստափոխության 3 Մեյեն

պատճառ՝

գիտությունների, տեխնիկայի, «իմնարկների» 1) պատմական՝ բարքերի փոփոխությունը, 2) լեզվաբանական՝Հնչյունական, ձնաբանական նկ շչարաչճյուսականգործոնների դրսնորումը՝ «վարա-

Հ2ամակումը» («օուոք օո), ժողովրդական ստուդաբանությունը, ն նունների ընդճարումը զեղչումը (էլիպսը): 3) Հասարակական՝ ճասարակական փոխառություններ ն բառի ճՃասարակական տարան բառիմաստի ընդճանրացում ժավայրի(8116)տեղափոխությու՝ ն նեղացումն մասնավորում, լայնացում

Առանձնապես կարնոր է Մեյեի դրույթը բառիմաստի փոփոԽությունների Հասարակական ապայմանավորվածության մառին: Բառիմաստիփոփոխությունները Մեյեն կապում է բառի՝ մի Ճակամ սոցիալասարակական մյուսին, բարբառից խմբավորումից կան ժարգոնից ընդճչանուր լեզվին ն ընդչանուր լեզվից դրանց անցնելու ճետ. նեղ խմբավորումից լայնին անցնելիս բառը լայն իմաստ է ստանում, ե ընդճակառակն: Միաժամանակ4Ճասարակատարբեր խմբերը ունեն իրենց ճոգեբանությունը, որ դեր է որ տարբեր լեզուխաղումբառիմաստի մեջ: Այն Հանդամանքը, ների մեջ տեղի են ունենում այդպիսի միատիպ փոփոխություններ, կան

Մեյենբացատրում է

միատիպ Հասարակականխմբավորումների Ճճոդեբանությանմիջն ընդչանուր դծերի առկայությամբ: Լեզուների ցեղակցության պրոբլեմի լուծման մեջ Մեյեն ճանդես է բերում խիստ զգուշավորություն: Ընդունելով, որ ցեեն ղակից են այն լեզուները,որոնք ներկայացնում միննույնլեզվի

Հմմտ.

ձ.

ԻԼ61116Է.

168 ուստ

(ժտտու

Շհճոջճու

մ65

Տ6ՈՏ,

ՃՏ.

Օոձտւոճււծ հլտէօլզԱ6ճձ6Բ 1ո 1գոջսՔ Ս:ւոււմյտճ, 8՛, Տճ1905--1906:Նիրուլը, ավելացնում է նան ճոգերանականպատճառները՝ Տոելզսճ, 1913. արտաճՓայյտչականության ձգտումը, թարբուն ն էվֆեմիզմը, ճուզական ուժը:

Ավելորդ չէ նչել,

որ

Մեյեն

մի

այլ

զեպթում

ն ոսում օրենքներսաճմանելու ճնաբավորությունը ման ճնարավորության մասին. տիա ճՃձ. 161116.

ոլզսծ

6է

11Ոջս1Տելզս:ՏճՈճոու6.1. 1926, էջ

534--5235։

ժխտում է իմաստային է միայն դասակարզ-

Նլոջատեզսճ

ոյտե-

Մեյեն, այնուամենայնիվ, Հնարաժխտոսի է նախալնղում ճավաստիորեն վերականգնելու վորությունը: Ցեղակից լեզուների ճիմքի մասին կարելի է գադափար կազմել միայն ենթադբությունների միջոցով, որոնք ստուգել տարբեր էվոլյուցիաների

արդյունք,

Հնարավոր չէ. այստեղից էլ բխում է Մեյեի այն դրույթը, թե միակ իրականը հն

են

ծամեմատական քերականության առարկան կազմում

Պատմալեզուների միչն եղած ՀՏամապատասխանֆությունները:

Համեմատական մեթոդր պետք է կիրառվի

րականգնելու,

միջն եղա

լեզուների

այլ

թե նախալեզուն վե-

ոչ

Համապատասխանու-

թյունների սիստեմը բացաճայտելուճամար: նախալեզվի իրական

Հնարավորությունը երքելու ռոմանական լեզուների պատմությանը.

պատկերը լիովին վերականգնելու

նպատակով Մեյեն դիմում է

լեզուների Համեմատական ուսումնասիրությունը Հնարավորու-

այդ

թյուն չէր

թյունը,

այլն

բայական

բացաճայտելու

տա

ընդճանրապձաՀոլովման

երնույթներ, որոնք մեզ ճայտնի

են

շատ

ձենրի առկայու-

սիստեմի

լատիներենից,

ն

պատկերը,--

որոնցից

շատ

ճեռացած չէբ լինելու ժողովրդականլատիներենը:

Ցեղակիցլեզուների Հիմքում ընկած լեզուն («նախալեզուն») Մեյեն պատկերացնում է որպես մի ընդարձակ տարածության վրա խոռվող չություն:

ն

բարբառային տարբերակումներ ունեցող

ամբող-

Այդ լեզուն այնքան նախնականչէ, ինչպես կարծում էին

նախկինում, այնպես

որ

նրա քննությունը լեզվի գոյության սկրզբ-

Ֆական շրջանի վերաբերյալ

ոչ

մի ճարց չի կարող լուծել. Հնդերո-

պական նախալեզուն ճին հգիպտերենից կամ ճին բաբելոներենից

արխայիկ

ն

նախնական չէ։ Այդ նախալեզվին

է բարբառային այնպիսի տարբերություններ, հն

ն՛

«Հնչյունական,

ն

ձնաբանական,

ն'

ՄեյենՃճատկացնում որոնք բնորոշվում

բառապաշարային գժե-

րով: Ցեղակիցլեզուների փոխճարաբերության Հարցը պարզելիս

Մեյեն դիմում է

Ժիլլերոնի դպրոցի նվաճումներին իզոգլոսների ակզբունքին, Շմիդտի ալիքների տեսությանը. նախկին ծժննդաբանական ծառհրի փոխարեն Մեյեն առաջարկում է ճնդերոն՛

ու

է՛

«պականլեզուների ցեղակցության Հետնյալ պատկերը.

|

Հ

.

ՊՆ,

Ի ՏԺ-

Ս

պՏԺ

Հ

Հ

ԳՀ՝՝ |

ՂԱՅԿԱԿԱՆ

»

Հ

Հ

"Հ

Սակայննշելի է,

որ

Հ

Թ»

ՀՀ

նի

ՀԻ

Թ»

Մեյեն իր զգուշության մեջ այնքան

Հեռու

է գնում,

որ Համապատասխանությունների «իման վբա վերականգնված ենթադրական ձները դիտում է լոկ որպես գիտականորեն Հարմար բանաձներ։ Այս դեպքում Մեյեն բավարար չափով Ճաշվի չի առնում այդ վերականգնումներիտարապլանայնությունը, այն ճանդգամանքըչ Ճճամապատասխանումեն որ այդ բանաձները իրականությանը, բայց ոչ ժամանակային միննույն մակարդակի վրա ն ոչ տարածական ողջ ընդգրկումով: Այսուճանդերձ Մեյեն միշտ անչրաժեշտ զգուշություն է ճանդես բերում Համապատասպատմա-Ճամեմատասիստեմըբացաճայտելու, խանությունների

կիրառումից արված եզրակացուպաճանջում է ըստ Հնարավորության ճշգրի»

կան մեթոդը կիրառելու

ն

այդ

թյունների մեջ: նա լինել, զուգադրել ոչ թե առանձնակի փաստերը, այլ ցեղակից չեզուների սիստեմները: Միաժամանակնա անՀրաժեշտ է Ճամարում տարբերել ընդչանուր գծերը

քյանը «այն, ինչ

ե

զուգաճեռո,

չվերագրել նախնական ընդճանրուբայց

անկախ զարգացումներից է

առաջանում») եյն Հարցը, թե ինչպե՛ս

ն

ինչո՛ւ է փոխվում նախալեզվային

նյութը ցեղակից լեզուներում, Մեյեին Ճետաքրքրողկենտրոնական պրոբլեմներից մեկն է:

նա

փորձում է որոշել Հնդերուական լեզուների առանձին ճյուղերի ղարգացման ընդչճանուր տենդենցները, ցույց

տալ ւձ.

1 Էչ

102, ՛

նախալեզվային նյութի

Ա61116Ե

նախալեզփոփոխությունները,

Աոջատեզսծ հլտեօուվսծ 6է

Ք6Ո61816, ՌոքԱլտէլզած

«ից եկող ն նախալեզվից չեկող գծերը: ՛նախալեզվայիննյութն սիոփոխության ն նորագոլացումների ծագման ՃճարցումՄեյեն մեծ սոեղ է տալիս արտաքին դգործոններին՝խառնմանն նուբստրաոին Այսպես, օրինակ, ճայոց լեզվի բաղաձայնական սիստեմի կազմավորումը նա կապումէ կովկասյան սուբստրատի ճետ. Մեչեն Լեզվի մեջ նշում է տարբերակմանլ միասնականացման Հաառկայությունը՝ փորձելով վերջինիս պայմակադիրտենդենցների նավորել լեզվի ճասարակական ֆունկցիայով. «Յուրաքանչյուր ստարբեբակման,--գրում է նա,--վաղ թե ուշ, ն երբեմն անմիջասես Ճճետնում է մի ճակազդում, որը փորձում է վերականգնել կամ ճանգեցնել լեզվամիասնության այնտեղ, որտեղ առկա է կուլտուրական միասնությունբ»ն Լեզվական Ճամապատասխանությունների իրական բնույթը ւլարզելու որոնումների մեջ Մելեն առաջ է քաշում իր սկզբունքը մասին, որ կապժայրամասային ճամապատասխանությունների Վ|ածէ Մ. Քարտոլիի«եզրային շրջանների նորմայի» սկզբունքի ճետ: իրարից Ճեռու ընկած լեզուները Քանիոր ծայրամասային, է պետք ամենից ավելի վաղ ճեռացած լինեն, ուստի ն Մեյեն ենՔադրում է, որ նրանց ունեցած ճամապատասխանությունները պլարզելու տեսակետից. այսպես, կարնոր արժեք ունեն Հինվիճակը նա է նշում լատինական սեռականի 1-ի ն սանսկրիտի օրինակ, Համապատասխանորոշ ձների զուգաճեռությունը մատնացույց անելով երնույթի «նության վրա: Որպես արխայիզմ Մեյեննշում է -Լ-ով մեդիոպառսիվի (միջին-կրավորական սեռի) առկայությութոխարենը իտալա-կելտականում՝ մի կողմից ն խեթերենում ըբենում` մյուս կողմից: իտալա-կելտականում այն նախկինում Ճամարվում վր ՖԽորագոյացում,բայց թոխարերենի ն Խեթերենի ու

ու

տվեց ճարցր դնելու նոր ձնով: ճայտնաբներումը ճնաբավորություն Մեյեն առաչ է քաշելն այն տնսակեւտը,որ 4նդնրոպականլեզուն

ակզբնապես միայն շնչավորի ն անշունչի տարբերություն էր անցկացնում ն տր աիականի ու իգականի տարբերությունը Հնտագավում է առաչացել՝ շնչավորի տարբերակման ու անշունչի՝ որպես չեզոք վերաիմաստավորվելումիջոցով: (նդճանուր առմամբ Մեյեն առաջին լեզվաբաններիցմեկն է, տբ-ուշադրություն է Հատվացրել լեզվի մեջ տվյալ էտապում գոյլակող ձների ժամանակագրության4արցին: 14.

1. էջ

129.

Խ61116Է

Առջատիզսծ հլտեօուզսծ ճէ 1ոքսլտէլզսճՓճոծոՑ1Շ,

Է մի Վանդրինեսը Փակ Վանդոիես.--Ժակ

է բերել

սիստեմավորել սոցիոլոգիական դպրոցի ներկալացուցիչների «այացքնծրը լեզվի տարբեր բնագավառների նկատմամբ ն դրանք զարդգացրել այն ուղղություններով, որոնք Սոսյուրի, Մեյեի ն ալլոց մոտ անճրաժեշտ լուսաբանություն չեն ստացել: Վանդրիեսիգլխավոր աշխատությունը «Լեզու. պատմության լեզվաբանականներաժություն» աշխատությունն է|. այստեղ նա չոշափում է լեզվաբակարնոր պրոբլեմները ն դրանք լուծում նական գրեթե բոլոր յուրականության սոցիոլոգիզմի դիրքերից. ժակ Վանդրիեսի նեղ մասնագիտությունը դասական ն կելտական լեզուներն են, որոնց նվիրված աշխատություններ ունի. դասական լեզուների Ճամեմատական քերականությունը գրել է Մեյեի Հետ միասին: նս ընդունում ժակ Վանդրինար է Սոսյուրի ն Մեյեի լնզվաբանական Հիմնական սկզբունքները՝ լեզվի Հասարակական բնույթի, նշանների սիստեմ լինելու, նշանների քմաճաճության ն չպատճառաբանվածության, լեզվի ն ոասայի չճամընկնելու մասին ն այլն: Սրանց ճետ միասին Վանդրիեսը կանգ է առել Սոսյուրի ն Մեյեի կողմից ջիչ ուշադրություն գրաված այնպիսի ճարցերի վրա, են ն ինչպիսիք լեզվի մտածողության փոխճարաբերությունը,գրական լեղուների, բարբառների ու Հասարակական զանաղան խմբավորումների լեզվական առանձնաճատկությունձերը, Ճուզական խոսքը ն բնաձայնությունը, լեզվի ծագումը, լեզուների փիոխճարաբերությունն զարգացումը ն այլն: լեզուն Համարելով Ճասարակական նրա ծազփաստ՝ Վանդրինսը ման, զարգացման ու ֆունկցիավորման.ճարցերթ սերտորեն կաւում է Հասարակության գոյության ճետ, թեն, իճարկե, Հասարակության զարգացման օրենքների մասին նրտ ունեցած պաւոկերացումները Ճենվում են իդեալիստականսոցիոլոգիայի վրա Ճիշտ է, նա քննադատաբարէ վերաբերվում ազգի իդեալիստական տեսուչ թյանը,բսւտ որի այն միասնության ձգտման ն պատկանելակցուն թյան գիտակցության արդյունք է, տեղ է տալիս տնտեսական: գործոնին, բայց վերջիվերջո Ճասարակությունը նրա Համար լոկ Հոգեկան դործոններով, կոլեկտիվ գիտակցությամբ պայմանավորված ճանրություն է: Ըստ Վանդրիեսի կոնցեպցիայի՝ լեզվաբանության իսկական առարկան կտզմում է լեզուն, ռթոլնս ճասարաու

սոս-

ու

ու

չ

Ի6, Ջ

ՄՃ6ՈՎո»65,

ց.

1921,

ԿԸ7օքաօ,

ճթ. 20.

ռուս.

Լ,

1937,

Լծ 1ոոքոքճ:1ՈէրօմսԸէլօո 1լոջացվեզսծ4 1"ո1Ց801դոհտիշյոՎՇՇւՕՇ ՅԱԿ ԼԸ ԲՅողքեոծշ, 886Շ1ՇԻ

կական 4ճիմնեարկություն,որի ծագումը ն գոյությունը կապված են գոմարդկանց Ճաղորդակցման կարիքների ճետ: Հասարակության յության զարգացման օրենքները հրնան են գալիս լեզվի վոյուքյան զարգացման մեջ նրա առաչին իսկ քայլերից. լեզուն Ճասարակական կայուն ձներ է ընդունում այդ օրենքների ուժով Անճչճատական փոփոխությունները ընդճանուր լեզվական արժեք են ստանում, ընդչաեթե Համապատասխանում են Հասարակության են գնում դրանց: նուր տենդենցներին, ընդառաջ ԼեզվականընդՃանրությունը որպես Ճասարակական փաստ կապված չէ ոասաչեն ճամընկնում: յական ընդճանրության ճետ. լեզուն ն ռասան ու

ու

ելնելովլեզվի առկա, սինխրոնիկվիճակի ուսումնասիրության

առաջնության սոսյուրյան սկզբունքից՝ Վանդրիեսըփորձում է իբ ժամանակի Ճասարակականգոյությամբ պայմպնավորված օրինաժամանակչավփություններն ունիվերսալացնել, վերադրել բոլոր ն ն Բարբառների Հասարակական ներին բոլոր ժողովուրդներին: փողանաղան խմբավորումների լեղուների բնույթի ւվատմական փոխությունները անճրաժեշտ ուշադրություն չեն դրավում: Վանդբիեսը նս, Դյուրկճեյմի նման, լեզվի զարգացումը կախման մեջ է դնում ազգաբնակչության խտությունից, աշխատանքի լբաժանուչմից ն միջազգային կապերի զարգացումից. Վանդրիեսը խիստ կարնոր դեր է Ճատկացնում Հասարակականտարբեր խավերի լեզվական տարբերություններին դրանք չափաղզանցնելով գրեթե մինչն ժողովրդի լեզվի ընդճանրության ժխտման աստիճան:

եթե Հումբոլդտըն. ուրիշները, ելնելով լեզվի ն մտածողության ղզուդղաճեռականության տեսությունից, փորձում էին լեզուների կառուցվածքային առանձնաճատկությունների Ճճիման վրա որոշել ժողովուրդների մտածողության Ճոգեկան կերտվածքի առանձնաճատկությունները,ապա Վանդրիեսը ժխտում է այդպիսի անմիջական կապի առկայությունը: Լեզվական փաստերի վերլուէ տալիս, որ այդպիսի անմիջական ծության Հիմանվրա նա ցույց կապի դրույթը ճիմնված է մակերեսային դիտողությունների ու ճապճեպ ընդճանրացումների վրա: Վանդրիեսի կարծիքով քերականական կատեգորիաները, որոնք իրենց ծագմամբ կապված են ճասարակությանետ, չեն վկայում այդ ժողովրդի կուլտուրական զարգացման աստիճանի մասին, առավել ես՝ ոչ մի կապ չունեն ռասայական առանձնաճատկությունների Հետ: Լեզվի զարգացման տվյալ մակարդակի, քերականական կառուցվածքի բնույթի, այս կամ այն քերականական կատեգորիաներիառկայության կամ բաու

ցակայության Հիման վրա չի կարելի խոսել տվյալ ժողովրդի մտա-՝ ծողության զարգացման աստիճանի մասին: Այս կապակցությամբ Վանդրիեսը մանրամասն վերլուծության է ենթարկում լեզուների տալիս, որ ձնաբանական դասակարգման սկզբունքները ն ցույց մի կողմից՝լեզուներում առկա են բազմաթիվ անցողիկ օղակներ, կամ այն տիպը, մյուս ոչ մի լեզու մաքուր ձնով Հի դրսնորում այս կողմից՝ այդ տիպերը չեն արտացոլում մտածողության զարգացման տարբեր էտապները: Այդպիսի կապի օըբացակայությունը Վանդրիեսըշեշտում է առանձնապես ուշ շրջանի զարգացմանճաքերականական կառուցվածքի փոմար: նշելի է, որ վՎանդրիեսը փոխությունների պրոցեսը չի դիտում որպես իսկական զարգացում,

ավելի շուտ որպես յուրատեսակ ինքնակա շարժում որոշ շրջանի մեջ: ' Լեզվի ծագման Ճարցը Վանդրիեսըլուծում է նույնպես լեզվի ճասարակական բնույթի ճետ կապված. լեզվի ծագումը նա պայմանավորում է"'ճասարակության Ճաղորղակցման կարիքներով: Սակայն այս դեպքում նա դեռես չի կարողանում նախամարդուն տեսնել իր իսկական աշխատանքային գործունեության, դոյամիջոցների Հայքայթման կոնկրետ պայմանների մեջ: Անճատական գիտակցություն, պայմանավորելով ճասարակական գիտակցուայնուամենայնիվ, լեզվի ծագման գաղտնիքը Վանդրիեսն, թԹյամբ՝ սվնտրում է անչատական ճոգեբանության մեջ. «Լեզուն գոյություն ու խոսում են նրանով: նա չունի նրանցից դուրս, ովքեր մտածում այլ

արմատացած է անճատականգիտակցության խորքերի մեջ. այղէ նա ստանում իր ուժը՝մարդկային լեզվի ճնչյունների մեջ ստեղից մարմնավորվելու ճամար: Բայց անճատական գիտակցությունը անճատին իր օրենքներըթելադրող կոլեկտիվ գիտակցության տարՐերից մեկն է միայն: Հետնաբար լեզվի զարգացումը Ճասարակական ղարգացման տեսակներից մեկն է: նրա մեջ չե կարելի շարժում դեպի որոշակի նպատակ: Լ(եզվաբանի տեսնելանընդճչատ դործը կատարված է, եթե նա լեզվի մեջ Հայտնաբերել է ծասաբակական-պատմականուժերի փոխազդեցություններիխաղբ»ն Վանդրինսնայս կապակցությամբ Հակում է ցույց տալիս լեզվի ծագումը փնտրելու սկզբնական Ճասարակականճիչերի ն քայլելուն ու աշխատանքինմիմիկորեն ուղեկցող երգի մեջ: Ճիչը,ստաու

նալով խորճրդանշանիբնույթ, սկսում է ուրիշների կողմից կրկըն՛

2.

8ճողքոծը,

Յես,

1937, էջ

332:

վող ազդանշանի դեր խաղալ, ն մարդն այն օգտագործում է Ճճաղորդակցման կարիքների ճամար: Լեզվի ծագման վճռական քայլը վատարվում է նշանի գիտակցումով ն զարգանում Հետագա տարբերակմամբ: Վանդրիեսըլեզվի ծագումը կապում է նան արվեստների նախնական սինկրետիզմի ն նախամարդու գեղարվեստական ստեղծագործության ճետ: նշելի է, որ Վանդրիեսը նախ՝տարբերում է լեզվի ծագման Հարցը խոսքի ծագման Ճարցից, երկրորդ՝ լեզվի ծագման ճարցը լեզվաբանության պրոբլեմատիկայի շարքը Հի դնում: (եզվի զարգացումը Վանդրիեսըպատկերացնում է որպես երկու Ճակադիր ուժերի՝ տարբերակման Է միասնականացման տենդենցների գործունեություն: Այս վերջին դեպքում նա կարնոր տեղ է տալիս խառնուրդին, բայց գտնում է, որ լեզուն այդ դեպքում քլ իր ինքնատիպությունը չի կորցնում: Մեյեի նման, Վանդրիեսը լեզուների փոխճարաբերության մեջ կարնոր տեղ է տալիս այնիսի մի մոմենտի, ինչպիսին ճեղինակությունն է: Քերականական է շարժում կոնկրետից ն ղարգացման մեջ Վանդրինսըտեսնում մասնակիից դեպի վերացականն ընդճանուրը Անալոգիային նա վերագրում է քերականականձները միօրինակացնողի պարզեցնողի դեր: Հնչյունականփոփոխությունների դերը, Վանդրիեսի կարծիքով, չպետք է գերագնաճատել, երբ առանձնապես խոսքը վերաբերում է դրանց խաղազած դերին ներքին-իմաստային փոէ տվել փոխությունների մեջ: Ննշելի է, որ Վանդրինեսըտուրք առանձին բառերի ոնհալականությանբացառման տեսակետին: Արտաճայտվելով «նչյունական օրենքների «արցի շուրջը|՝ տարբերում է «Հնչյունական տենդենցներ» ն «ՃնչյուՎանդրիեսը նական օրենքներ». վերջիններս, ըստ նրա, առաչինների դրսնորման առանձին դեպքերն են: «Հնչյունական տենդենցները» լինում են երկու տեսավ՝ 1) ընդճանուր արտաքին (բնաձայնություն, առնմանում, տարնմանում, դրափոխություն ն այլե) ն 2) առանձին ու ներթին. վերչին տիպի տենդենցները Հատուկ են առանձին լեզուների ն կախված հն միայն ֆիզիոլոգիական-արտասանական անեն անճատից անճատ, բայց դործոններից. նրանք տարբեր են ն ամեն Հատների փոխազդեցությամբ ի մի մի 4ճաբերվում, է իր տենդենցները: Օ0»կեզվաբանը սարակական խումբ ունենում արանք քննելիս նախ պետք է վերլուծի տենդենցնեքրիարդյունքնեու

ու

ու

Հմմտ. ).

Մճոմո768,

ՕքԷ6-նՑ 18ոք68 11Ո5Ա18Է1զԱԲՑ

Ճ6ՈԲՅ 1 էԼ

Ճոելոճ

ՈՏ

տսք

168 10183

8161116է՞, ՔՅոլջ,

քօոճելզսճտ.,հ(6ճ1902.

պարզի փոփոխությունների ֆիզիոլոգիական գծերը, ապա որոշի այն տենդենցները, որոնք պատճառրեն դառնում տվյալ ճետեվանքների ճամար: Վանդրիեսըխիստ քննադատական վերաբերմունք Վ ցույց տալիս խոսքի մասերի տրադիցիոն դասակարգմանը: Ամենից նա իսկական խոսքի մասերի թվից ճանում է միջարկություառաջ նը՝ որպես ինտելեկտուալ խոսքի կառուցվածքից դուրս մնացող տարը: Դրանից Ճետո նա բացառում է նախդիրների, շաղկապների» Հոդերին անձնական ու Հարաբերական դերանունների ինքնուրույն խոսքի մասեր լինելու. «Հնարավորություն դրանք դիտելով որպես «ձնույթներ», որոնք այլ լեզուներում կարող են արտաճայտԲը,

վել շարադասությամբ, վերջավորություններով ն այլ կարգի ձնաբանական միջոցներով. «ձնույթներ» ասելով ՎանդրիեսըՀասկանում է քերականական իմաստ ունեցող,այսինքն՝ դաղափարների Ճարաբերություններ արտաճայտող տարրերը՝ի տարբերություն սեմանտծմժների, որոնք գաղափարներ են արտաճայտում ե որոնց քննությունը վերաբերում է բառապաշարին: Տարբեր լեզուների է տալիս, որ Համեմատությունը, Վանդրինսի կարծիքով, ցույց նան ճատակչէ սաշմանը մի շարք այլ խոսքի մասերի միջն՝ Հատկապես նիանց դրսնորման ձնաբանական առանձնաճատկությունների առումով. «Շարունակելով այս րընտրությունը,--գրում է Վանդրիեսը,--մենք գալիս ենք այն մտքին, որ գոյությունունի միայն երկու խոսքի մաս՝ բայ ն անուն: նրանց են Հանդում մնացած բոլոր խոսքի մասերը»: Սակայն բայի ն անվան տարբերակումն էլ ոչ բոլոր լեզունկրում է 4ճստակկերպով արտաճայտվածսրանց տարբերակման ամենից ավելի ճավաստի ճիմքը ճամարվում է շարաճլուսականը՝ անվանական ն բայական տիպի նախադասությունների տարբերակվածությունը բոլոր լեզուներում: Բագերի ընդճանուր դասակարգումը, Վանդրիեսի կարծիքով, «նարավոր է տրամաբանական պլանով, որ Ճիմնական լեզուների քերականություններում ճակասություն չի գտնում: ՍակայնՎանդրիեսը 2ճնարավոր է ճամարում ն Հոգեբանական դասակարգումը, որ ճիմնված է ոչ թե բառերի արտաճայտած պատկերացումների, այլ այն արժեքի վրա, որ գիտակցությունըվերագրում է այդ պատկերացումներին. նման դասակարգում կատարելիս բառնրը կարելի է դասավորել ըստ նրանց բանաստեղծականուժի ե Ճիշելիության. ն. այդ դեպքում ամենակոնկրետ բառերի (ճատուկանունների) '

շկ.

8Յողքոծճծը,

ՅԵԿ,

Խ.,

1987,

էջ

116:

ամենավերացական բառերի (նախդրի, Ճոդի ն ժխտական բառի) միջն Հիծրարխիայով կդասավորվեն մնացած բառերը: կեզվականմիավորների՝ իրարից ոչ կտրուկ կերպով առանձնանալու գաղափարըՎանդրինսնանցկացնում է ն այլ դեպքերում. այսպես, ըստ նրա՝ Ճստակ տարբերություն չկա ձայնավորների ն բաղաձայնների բնության միջն, այլ կա միայն ֆունկցիոնալ տարբերություն. ն՛ ձայնավորները, ն' բաղաձայնները կազմում են, ինչպես Ռուսլոն է ասում, այն բնական շարքի մի մասը, որի վերչեն միայն ճստակ տարբերվում. ւի բնեռումեն Ձ,6չ նային ւտարրերն ձայնավորները, մլուսում՝ք, Ն, է խուլ ւպայթականները: ելնելով լեզվի Հասարակականերնույթ լինելու գա ղափարից՝ Վանդրիեսը մեծ ուշադրություն է նվիրում բառապաշարի Ճասարակական տարբերակման,բառապաշարի փոփոխության ասարակական պատճառների, բառիմաստի փոփոխության Հաստրակական (իմա' «ճասարակական4ողեբանականջ ) Ճճիմքերի,լեզվիՃճասարալեզուների) բնույթի կական տարբերակումների (մասնագիտական Հեւտ

կապված Հարցերին:

իր դործունեության Ճամեմատաբար ուշ շրջանում Վանդրիեսը, սոցիոլոդիական դպրոցի այլ ներկայլացուցիչների նման, ճակում է ցույց տալիս դեպի տիպոլոդիական-ստրուկտուրայինվերլուծությունը: հր Հոդվածներից մեկում նա դնում է մի այնպիսի «ընդՀանուր լեզվաբանություն» ստեղծելու խնդիրը, որ պատմա-ճամեմատական մեթոդի փոխարեն օգտվի ընդճանրական-ճամեմատական մեթոդից. լեզուները կճամեմատի ոչ թե ծագումնային զուդաճեռ ն ոչ ղզուդգա(գենետիկ) առումով, այլ նման ն տարբեր, Հեռ երնույթների առումով, ընդ որում գործ կունենա ոչ միայն ճետ: ցեղակից, այլն ոչ ցեղակից լեզուների ՄորիսԳշամմոն.--Մորիս ուշադրության կենտրոԳրամմոնի նում Դեռնես 1911 թ. ձգտելով 4ճնչյունաբանությանճտրցերն են: Հնչյունական ընդճանուր օրենքներ Հաստատել՝ Գրամմոնըպնդում էր, որ լեզուն մարդկային երնեույլթ է, որ մարդիկ օրգանապես նույնն են, որ «լեզուն մարդկային օրգանիզմի ֆունկցիաներից մեկն է» ն որ, Ճեհւտնաբար, միննույն պատճառների ազդեցության տակ սա

տեղի են ունենում միննույն փոփոխությունները:Այսպիսով, սկզբնապես նա 4նչյունական փոփոխությունները փորձում էր բա17.

Ք

Մ6ճո

124, 1945.

Հմմտ.

ձո»

ԱՄԻ.

66, ՀՎ1Լ

ԼՏ

Շօտքձոճւտօո ծո

1911, էջ

1ոքստեավսծ,8ՏԼ,

ԼՆ

1,

323,

ցատրել մարդկանց անատոմիական-ֆիզիոլոդղիականընդճանրությամբ, տուրք էր տալիս լեզվի բիոլոդղիականըմբոնմանը: Հետազայում նա լիովին կանգնում է սոցիոլոգիական դպրոցի սկրզբունքների վրա, ընդունում լեզոււխոսք սոսյուրյան ճակադրությունը, թեն շարունակում է պաճպանել ն զարգացնել ընդճանուր թթ. Հնչյունական օրենքների գոյության գաղափարը: 1914--1924 նա 4րատարակում է մի շարք ճոդվածներ,, որոնք մեծ մասամբ մտցնում է իր 1933 թ. լույս տեսած «Հնչյունաբանությանուրվա-. գծի» մեջ: Մեյեի նման լուրատեսակ Ճաշտեցնող գիժ ՄորիսԳրամմոնը տանում է երիտքերականական կ սոցիոլոգիական դպրոցների միջն։ Երիտքերականներինման նա նս լցված է Հնչյունական այնպիսի առկա են օրենքներ բացաճայոելու ձգտումով,ինչպիսիօրենքներ ճետ միասին նա 4եբնական գիտությունների մեջ: Սակայն սրա

ըմբռնումից ն կանգնած է լեզվի Հասարակականբնույթի ըմբոնման վրա: Մեյեի նման, Գրամմոնը փորձում է բացաճայտել 4նչյունափոխական Ճամընդճանուր օրենքներ, որոնք Հատուկ են բոլոր լեզուներին: իր նա տարբերում է 2նչյունափոուրվագծում» «Հնչյունաբանության խության երկու ոիպ՝ 1) Հնչյունի բառի մեջ գրաված դիրքից անկախ փոփոխություներ ն 2) դիրքից կախված փոփոխություններ: Անկախ փոփոխություններ են ճամարվում այս կամ այն լեզվին «ատուկ, տվյալ լեզվում իր ուղղությունն ունեցող պատմական այնպիսի փոփոխությունները, ինչպիսիք են, օրինակ, «Գրիմիօրենքով» Ճճաստատված բաղաձայնական տեղաշարժերը գերմանական լեզուներում: Գրամմոնը ճակված է այս կարգի փոփոխությունները բացատրելու սուբստրատի ռու

է նրիտքերականների ինդիվիդուալիստական

ազդեցությամբ: կախյալ դեպքում, փոփոխությունների

ըստ

Գրամ-

մոնի, գործում են երկու կարգի գործոններ. առաջին կարգի գորժոնը Ճճամընդճանուր օրենքներիբնույթ ունի ն ազդումէ մարդկանց Ճոգեկանիվրա ընդճանուրու պարտադիր ձնով՝ Քիմիական ու ֆիզիկական օրենքների ձնով. երկրորդ գործոնը լեզվի ճնչույթային սիստեմն է, որ խանգարում է Ճամընդչանուր օրենքների ազդեցությանը, դադարեցնում, ձնափոխում կամ տալիս ալս կամ այն կոնկրետ բնույթը: Ուշադրությունը կենտրոնացնելով ճամընդճաՆուր օրենքներիվրա՝ Գրամմոնը այս կապակցությամբտարբերում

"Լ

(Տն,

1914-1954.

Օոոատտօո,

Պոոլեճ մօ

քհօոճէլզստ, Քոլ,

1933.

փոփոխություններ անմիջական միջնորդված փորձում պարզել դրանց ճիմքջերը. անմիջական են ճամարվում ոչ կից «Ճնչյունկից Հնչյունների փոփոխությունները, միջնորդված՝

է երկու կարգի

ու

ն

յուրաքանչյուր դեպջի տարբերակում ու ինտերվերՀամար տիպեր՝1) սիա ն 2) ճարասություն, տարնմանում ն դրափոխություն: Այս կապակցությամբ Գրամմոնը տարբերում է «Հնչյունական օրենքների» ն «Հնչյունական բանաձների» գաղափարները: Առաջին անվամբ նա կոչում է յուրաքանչյուր լեզվում ներկայացվող Ճիշյալ ընդճանուր տենդենցները (առնմանում, տարնմանում, դրափոխու-

ների փոփոխությունները:

են Տարբերվում

առնմանում,

թյուն ն այլն). երկրորդ անվամբ նշվում են ընդճշանուրտենդենցների կիրառումները առանձին լեզուներում ն առանձին դեպքերում: Սոսյուրի բաժանման ճամեմատ՝ «Հնչյունական օրենքները» վերաբերում են լեզվին (Ոոքսծ), գոյություն ունեն թաքնված ձնով ն սպասում են դրսնորվելու դեպքի. «Հնչյունական բանաձները» վերաբերում են խոսքին (Ք81Օ16)ն իրական դոյություն ունեն. ի տարբերություն 4նչյունական օրենքների սրանջ փոփոխվում են. ն դեպքից դեպք: բարբառից բարբառ

Ծ. ԿՈՒԼՏՈՒՐ-ԻԹՆՈԼՈԳԻԶՄ ԵՎ «ԷԹՆՈՊՍԻԽՈԼՈԳԻԶՄ»

Թել այս Ընդնանուր տեղեկություններ.-սանքների որոշ մասիճամար դեռես բնորոշ են

ենթաշրջանի Ճո-

ինդիվիղուալիզմն:

սուբյեկտիվիզմը, բայց լեզվաբանների մեծ մասը փորձում է ոչ Ճաղթաճարել այս նեղ ճարցադրումը: Ոմանք (է. կասսիրեր), են երիտքերականների փորձում Վունդտի ազդեցության, առանց ինդիվիդիուալիստական պսիխոլոգիզմին ճակադրել էթնոպսիխոլոգիզմը՝ Ճիմջ ընդունելով «ժողովրդի Ճոգի կամ ոդի» գաղափարը կ դրան տալով այս կամ այն մեկնաբանությունը. երկրորդներըն դիմում են բուրժուական սոցիոլոգիաՄեյե ուրիշներ) (Սոսյուր» կան տեսություններին. երրորդները (Ֆ. Ն. Ֆինկ) փորձում են. կրկին վերադառնալՀումբոլդտի այն գաղափարներին(«ժողովրդի ոգի», «ներքին ձն» ն այլն), որոնք երիտքեբականներիկողմից մբ կողմ էին դրվել որպես լեզվական կոնկրետ Հետազոտությամբ: ու

չբացաճայտվող,անըմբոնելի մետաֆիզիկական էություններ,.

մանավանդ որ վերջիններիս ուշադրության կենտրոնում Հնչյունաբանության ու ձնաբանության ն ոչ թն շարաճյուսության ու իմաստաբանությանճարցերն էին: Դեռնս 1899 թ. «Գերմանական: 126.

վեղվակառուցվածբըորպես գերմանական աշխարճայեցողության արտաճայտությունչ բնորոշ վերնագիրը կրող գրքում Ֆինկը (1867--1910) փորձում է լեզուների դասակարգման ճիմքում զնել արտաճայտության մեջ պատկերացումներիթե զգացդեզվական մտավորականության թնե զգացականումունքների (իմա՝ թյան) գերակշռություն ստանալը: Հումբոլդտի ազդեցությամբ պետք է բացատրել ն այն, որ Ֆինկը իր «(նզվաբանությանխընդիրի ն անդամատումը» աշխատության մեջշ տարբերում է լեզուն տրպես խոսք (Տբւօշիճո) ն որպես արտաճայտության միջոցների միասնական ամբողջություն, ընդ որում խոսքը որպես դործունեություն 4Ճամարումէ լեզվաբանության իսկական առարկան, միաժամանակ, ոչ առանց կրոչեխն Ֆոսլերի ազդեցության, նա խոսքը Ճամարում է զարտաճայտչական շարժում» ն «արվեստի ակտ»: Ֆ՛վ այս աշխատության մեջ, 1.՛Հենոագա«Լեզվակառուցվածքի ճՏիմնականտիպերը» գործում Ֆինկը լեզվաբանության նպատակը Ճամարում է խոսող ճանրության (ՏքԼօշհծոմծՕՇոճլոտշհճէէ)խոռՔի ձենընրա չոգնոր լուրաճատկությամբ բացատրելը: Ֆինկի նեոՃումբոլդտական Ճայացքները 4ետագայում ազդեցություն են թողնում գերմանական նեոճումբոլդտական էթնոլինգվիստիկայի ձնավորման վրա:

Քուրժուականշատ

սոցիոլոգներ,

կուլտուրայի պատմաբան-

ներ ն ազգագրագետներթեն չեն զբաղվել Հատկապեսլեզվի Հասրցերով, բայց մեծ չափով ազդել են լեզվաբանական ուսմունքների զարգացման վրա: Սրանց թվում կարելի է Հիշել ֆրանսիացի ցիոլոգ կյուսիեն Լեի-Բբյուլին (1852--1939),որ զգալի դեր է խաղացել Մառի լեզվաբանական ուսմունքի ձնավորման մեջ: Մախիստական դիրքերից նույնացնելով ն ՀաՃճասարակական գոյը նա սարակական զիտակցությունը՝ խոսում է նախնադարյանՀասո-

սարակությունների «կոլեկտիվ մասին: Ըստ պատկերացումների» նախնադարյան.այդ Լեի-Բրյովի՝ կոլեկտիվ պատկերացումները բնույթ ունեին ն որակապես տարբերվում նախատրամաբանական էին ժամանակակիցքաղաքակրթված մարդկանց ։տրամաբանական մւոածողությունից։ Այդ պատկերացումներընա ոչ թե բխեցնումէ Տասարակականգոյից, այլ Համարում է այսպես կոչված ճպար11.

Ի.

ԲԼոճԼ,

ծր

զճսկտըիծ

Տթոճճոիծճս յտ

ՃստմրսՇք

զ6սէ«ԸՇհճբ

8 ՛0ՐեՐ856, ԱոՒծսոջ. 1899. ՊՄ6Լեճոտբհճսսոջ, Ք, Կ 016 ձսքլքւծծ սոմ Բյոճք, Օ11646ռսոջ մ6բ Տրոճշիա ԼՑՏՇՈ-

ՏՇհՀ

քն,էԼո116, 1905.

«ոիցիպացիայի օրենքի» ն «գերբնականի աֆեկտիվ կատեգորիայի» միչոցով ձնավորված մի բան: կամա թն ակամա (նի-Քրյուլի ուսմունքը 4Ճիմքէ տվել ռասայական եզրակացությունների ճամար: ազգագրագետ ն լեզվաբան Բոուրզը (8085), ոբ Ամերիկացի (մեծ դեր է խաղացել ամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության ձնավորման մեջ, կողմ է լեզվաբանական ն ազգագրականուսումնասիրությունների սերտ զուգակցման, Ճանդես է գալիս որպես ազգագրա-լեզվաբանական դպրոցի ներկայացուցիչ: նա նշումէ լեզվական,կուլտուրական ն տնտեսական «շարքերի»գոյակցուպատճառական կապ Ճաստատելու: թյունը առանց դբանց մին

է. Կասսիբեր.-Նեոկանտականէ. կասաիրերը(1874--1945)

ազդել է ոչ միայն արտասաճմանյան նորագույն փիլիսոփայական ու լեզվաբանական ուղղությունների, այլն Ն. Յա. Մառի Ճալացքների ձնավորման վրաւ Լինելով Մարբուրգի դպրոցի ներկալացուցիչ՝կասսիրերըփորձում է կանտի փիլիսոփայություն ազատել իր մատերիալիստական տարրերից, դեն նետել կանտյան «ինքնին իրը» ն մատերիական աշխարճն նրա օրինաչափությունները Ճանգեցնել մաքուր» ճասկացությունների, մաթեմատիկական բանաձների։ Մատերիայի է քաշում ոչ մատերիական ֆունկցիոառաջ սիոխարեն կասսիրերը այսպես կոչված ֆունկցիոնալիզմի ճետնելով նալ կախումները՝ տնեսությանը,ինչպես այն դրսնորվում է Մարբուրգի դպրոցի ներկայացուցիչների մոտ (կոճեն, նատորպ, կասսիրեր), որպես իդեաՎիստական ն ագնոստիկական ոամունք: Ըստ այդ ուսմունքի՝ ամեն ու

մի գիտություն

թե օբյեկտիվ իրականության արտացոլումն է, այլ Ճիձրարխիկ կերպով կապված Ճասկացությունների մի տրամաբանական սխեմա, որտեղ ամեն մի ավելի ընդճանուր Ճասկացություն որպես արգումենտ որոշում է ավելի քիչ ընդճանուրը: Գիէ Ճասկացությունների ֆունկցիատական իմացության նպատակն ների պարզաբանումը: Թեն

ոչ

կասսիրերըգտնում

լեզուն ն ոդու մյուս դրսնորումները՝ կուլտուրական 4իմնարկությունները պետք է բացաճարովեն իրենք իրենցով ն ոչ թե նախապես առնված դոդմատիկ դրույքննրով, բայց նրա լեզվաբանական ուսմունքը փաստորեն ներկայացԽում է Վունդտի էթնուսիխոլոգիզմի դրույթների 4ճարմարեցումը նեոկանտականության ընդճանուր սկզբունքներին: իր «Սիմվոլիկ ձների փիլիսոփայության» մեջ, ճատկապես նրա առաչին գրքում է,

որ

(«եզո»)

լեզուն դիտում է որպես սիմվոլիկ ձն, որ մարդկա(ին ոգին ստեղծել է ինչպես աշխարը, այնպես էլ ինքն իրեն գիտակցելու ճամար: էստ կասսիրերի՝ լեզուն կրոնի (ՌՂՍԼհօՏ), գիտության ն արվեստի ետ միասին կաղմում է Հոգեկան ֆունկցիաների մի սիստեմ, որը ոչ թե պասսիվորեն արտացոլումէ աշխարՀը, այլ կազմակերպում այն: Լեզվին Հոգեկան մնացած ֆունկցիաների զարգացումը տեղի է ունենում նրանց մեջ դրված ինքնազարդացման ստեղծագործ սկզբունքով, ընդ որում լեզվի զարգացումը կասսիրերը պատկերացնում է որպես նրա ձների ավելի տվելի նա

ու

ղգայաուժեղացող սիմվոլականացում: Սիմվոլը, ն կանի Հոգեկանի միացումն է, ընդ որում զգայական կողմն անՀրաժեշտ է ճանաչողության Համար. սիմվոլի կարնորությունն այն է, որ «ճոգեկանի մաքուր ֆունկցիան ինքը զգայականի մեջ պետք է որոնի իր կոնկրետ իրականացումը (ԷղէսԱսոք), պետք է փնտրի ն այդ կատարումը միայն այստեղ կարողանա գտնել»: գլխավոր դրույթն այն է, որ ոգին իր կուլտուրակասսիրերի կան գործողությունների (Թօլճնքնոք) ընթացքում, ինչպես ոթ դրանք երնեանեն գալիս դիցաբանության (Խնիօտ) կամ կրոնի (86169:0ո), արվեստի, գիտության, այլն լեզվի մեջ, զգայական նշաններով կամ սիմվոլներով աշխարճի սեփական պատկերներն է ատեղծում. Այդ բնագավառները փոխադարձաբար կախված իմաստների ամբողջություններ են՝ իրենց սեփական 4ի'՛Լնադրական (ճօոՏեէս1իՄ)օկզբունքներով։ Լեզուն կասսիրերի շիստեմում ծառաչումէ որպես իմացության կամ մեկնաբանության իսկական փոխադրամիջոց «եսի» ն «աշխարչի» միջն։ Լեզվի, լեզվական նշանի միջնորդությամբ է ոգին զգայական ընկալումից (Տոոլլշիժ Է քիոմսոք) բարձրանում դեպի Ճայեցողությունը (ՃՏօեշճսսոք), ապա դեպի Հասկացականմտածողությունը(Ծ6քՈՒ ՈՇիՇՏ Սճոնծո) ն, վերջապես, դեպի դատողությունը: Լեզունարտացոլում է Ճոգեվոր զարգացման այս աստիճանները, ն նրա միջոցով կարելի է դրանք բացաճայտել. լեզուն սկզբնապես ընկած է կոնկրետ-զգայական ոլորտում (Տլտոլշհ-նօոխէրՇէծ Տքհձոշ). Ճետագայու` ւպաճպանելովայս զգայական տարրը՝այն լցնում է Ճոգնեոր բովանդակությամբ ն, վերջապես, դառնում մաքուր Ճոգնոր-մոտավորի՝ խորճրդանշանը(ՏԱՈԵՕԼ մօՏ որո Օճտիք-ԼոՇԱ6նէսոլթո): ըստ

ւի.

ԽՅ88167,

Տքոտշհճ,86-յլո,

1922.

Նույն տեղը, էջ

Քթիհլլօօքհյ6 6 10--17,

կասսիրերի,

ՔԲօտո. ո57ատեօլտշհտո

Լ

Սծ.

Այսպիսով, կասսիրերնընդունում է լեզվի զարգացման 4 փուլ. 1) Զգայական արտաչայտության շչիջան (մլ Քիճտը մ6Տ Հոոլւշիճո նրբ լեղուն դեռ գտնվում է զդգայականոՃստմոսշհտ), բեն-կոնկրետ ոլորտում: Սա Համապատասխանում է Շտայնթալի օնոմատոպոնղզիայիփովին: լեզվական արտաճայտության 2) ՀՊատկերավոր» փուլ (46 ՇիՅՏՇ մ6Տ «ՅոտոիշսկԸհծո» երբ լեզուն գտնվում է

/ՃՃսՏԱրԱՇՒՏ),

»այեցողության (Ճոտշհճսսոք) ոլորտում. արտաքին աշխարճի կամ օբյեկտիվ իրականության ճայեցողությունը «ենվում է րածության, ժամանակի ն թվի նշանակման լեղվական միջոցների վրա. սուբյեկտիվ աշխարտճի ներքին չճայլեցողությունը լեզվի մեջ է դրսնորվում նախ իմպլիցիտային արտաճայտություններով (լինի այն անվանական կամ բայական արտաճայտություն), ապա էքսպլիցիտային լեզվամիջոցներով (տարբեր տիպի ստացական դարձվածքներով), ընղ որում անվանական ն բայական լեզվատիպերի ճՃակազմավորումը (Ճստեւձսոջ)ցույց է տալիսոգու՝աշխարտճի տա-

նաչման տարբեր

ուղիները:

3) Հասկացական մտածողության (Ե6Ջ1111 շհճտ Շշուծճո) արտաճայտման փուլ, երբ ընդչանուր Ճասկացողությունը Հենվում է առանձինի վրա. այս փուլին լեզվականորենՀամապատասխանում է «ատկանիշի նշանակումը (16 ճո1ՏԵ6761Շհոսոք.) կամ «որակավորող» (զսո1121616ոմ6 ՏքոՅՇհլեզվարնկալումը Միննույն իրի կամ գործողության տարբեր տեՅՁԱՄԹՏՏսոք): ռակների Համար կան առանձին անվանումներ. այս շրջանին է վերաբերում ն սուպլետիվիզմը. սակայն դասանիչերի առկայությունը խոսում է արդեն այն մասին, որ լեզուն դտնվում է «րնդՀանրացման»(«Օ6ոճոՅԱՏՅԱ օո»), «սեռային ընդճանրության» վրա. սրանից անցում է /(«քՇՈՇղՏԸհՇ ՃԱքջտծլոհծ») աստիճանի կատարվում ձնական խմբավորմանը (օր. սեռային խմբերը): 4) Մաքուր վերաբերական ձների (8621Շհսոքտլօոտշո) արտաճայտման փուլ, երբ լեզուն ավելի ու ավելի սիմվոլիկ բնույթ է ընդունում. այն սկսում է արտաճայտել բառերի շարադասությամբ (Հինարենում),նախադասությանվերլուծական կամ Համադրական կառուցվածքային տիպերով, ճամադասությունից անցումով ստոբադասությանը, Հարաբերական դերանվանառաջացմամբ ն, վերջապես,Հանգույցի(օքս) ստեղծմամբ որպես Ճ2Ճամադրության արտաճայտություն: ն Վունդտի կասսիրերըմի կողմից՝ Հումբոլդտի, Շտայնթալի

Ք..Գ.

Ջաճուկյ»ն

ճանգում է լեզվի ն մտածողության որոշ նույնացման, լեզվի ներքին-իմաստային կողմի քննությունը նույնացնում ընդճանրապես լեզվի քննության ճետ, մյուս կողմից անճրաժեշտ լափով Ճաշվիչի առնում բառի կառուցվածքի Ճասարակական կողմը ն ճատկապես լեզվական նշանի սիմվոլի ւտարբերությունը ո: Վերջիվերջոամեն մի իմացության, ամեն մի գիտության 4իմթում կասսիրերը դնում է «ինքնաստեղծ սիմվոլները». «Ամեն մի պիտության 4իմնական ըրմբոնումները,--գրում է կասսիրերը,-այն միջոցները, որոնցով նա իր ճարցերն է դնում ն լուծումները այլես չեն երնում որպես մի առկա գոյի պասսիվ ձնակերպում, արտապատկերները (ձեելլմ), այլ որպես ինքնաստեղծ մտացի (ոռէկճշէսճ1լ) սիմվոլներ»չ։ եթե մի կողմից՝ կասսիրերը լեզուն մյուս կողմից՝ այն նույնացնում է մտածողության Հետ, ապա է գիտակցությունից, կտրում մտածողությունից վերջիններս Հնարավոր ճամարում ն առանց լեզվի: նրա կարծիքով լեզվական «ախմվոլիկ ձները» նույնիսկ կաշկանդում են գիտությունը, որը ձգտում է նոր սիմվոլիկ ձնի՝ թվերի «լեզվի». վերջինիս մեջ նյութականը վերածված է միայն ֆունկցիոնալի: Օ0Սաէլ վերչիվերչո կչանգեցնի ոչ միայն անչատական, այլն ազգային տարբերությունների վերացմանը, ն լեզվական տարբերությունները կդադարեն գոորը յության իրավունք ունենալուց: ի տարբերություն Հումբոլդտի, է այդ կապում լեզվական տարբերություննեը ազգային ոգու կասսիրերը դրանք դիտում է առանձնաճատկությունների Հետ, որպես ոզու կողմից զգացականը մաճաճ մասնատման ենթարկելու արդյունք: կասսիրերի լեզվական կառուցումների Հիմքում դրված է եսը. նա նս Վունդտինման լեզվի զարգացման մեկնակետը ճամարում է ժեստերը, այն է՝ ցուցական ժեստերը. սակայն «այդ ժեստերը կասսիրերի ճամար լոկ միջոց են, որոնցով եսը իրեէ Նից Հեռացնում պատկերացված պաճանջված բովանդակուսոմ Եճքշխւե Լոհշլ), Թյունը (ԿՕԼՋՇՏԷՑԱՆԵՇԼ այն վերածում «առարկայի» ն օբյեկտիվ բովանդակության: Մի ամբողջ շրջան անձճատըամեն ինչ անվանում |՝ կողմնորոշվելով դեպի հր սեփական մարմինը, յուրատեսակ օրինակ, որի իման այն դարձնելով նման

ու

ու

ու

է

էչ 66,

1ի.

քքոտոճ

Շ08քշաօէաօնՊոԱՐՑԱԸ

ՈՒՆ,

ՋԸ, 1926.

Ր

ԽՅՏՏ1ր6.

Տքոաշհծ, 86ո1լո, Հմմտ.

Այօք,

Հմմտ. թ.Օ. ֆան.

0.

1925.

ԵՀէՏԸհ.

Թույօտօքհլճ

Շւսոմըճջճո

տջտԽժիտըհճո Քօրաճը, մճբ

ՏքոճՇԻէ60Ր16.1955, էջ

1, լթ 30,

Վրա նա ճաշվում է, խմբավորում. այս շրջանում իշխում է անթրոպոմորֆիզմը, ամեն ինչ որոշում է երնակայությունը, ընդ որում շրջանն իր դիցաբանական այս մոդական բնույթով մարդու ճանաչողական Հնարավորությունների արդյունք է: Քերականական ձները, Կասսիրերիկարծիքով, ոգուներքին ապրիորի Ճնարավորությունների դրսնորումն են. կանտի Հետնողությամբ, կասսիրերը ժամանակը ն մ։տարածությունըդիտում է որպես Ճճայեցողության ձներ: ն աղզնոստիցիզմիզուգորդման Ֆ. Մաութներ.--Մեխանիցիզժի յուրատեսակ փորձ պետք է ճամարել մի այլ նեոկանտականի՝ Ֆ. Մաութների «Աեզվիքննադատությունը», որն զգալի չափով ազդել է ամերիկյան ն' մենտալիստների, ն մեխանիցիստների վրա Մաութները լեզվի ն գիտակցության կապն ըմբոնում է մեխանիստարեն. բառերը նրա ճամար լոկ զգայական տպավորությունների Ճուշանշաններ են. զգայական տպավորությունները տիճանաբար են ճասել իրենց առկա ձնին ն կարող էին դրոշմվել այլ ձների մեջ: Սակայն կապվելով լեզվի Հետ՝ գիտակցությունը է ազդում նրա վրա, որոշում վերչինիս բնույթը. «եթե Արիստոտելը խոսեր չինարեն կամ դակոտայի լեզվով, նա կստեղծեր բոլորոկամ Հչճամենայնդեպս, բոլորովին այլ վին այլ տրամաբանություն ուսմունք կատեգորիաների մասին»: Ո՛չ զգայական տպավորություններն իրենք, ո՛չ էլ դրանց Ճուշանշանները չեն կարող Ճավաստի իմացության աղբյուր Ճամարվել։ Քանի որ ամեն անճչատ կապն իր Հիշողությունների «ետ, ուստի ված է իր զգայությունների ն բառր որպես Ճուշանչան չի կարող զուտ սուբյեկտիվ ապրումը ուրիշներին Հաղորդելու միջոց ծառայել: էդուաոդՍեպիո.--էդուարդՍեպիրը(1884--1939) ամերիկյան նորագույն լեզվաբանության ականավոր դեմքերից մեկն է: կարելի Հ ասել, որ նրանից է սկիզբ առնում այն գիծը, որ ժամանակակից ամերիկյան լեզվաբանության մեջ միավորում է այսպես կոչված «մենտալիստներին»՝ ի ճակադրություն Բլումֆիլդից եկող «մեխաՆիցիզմի» գծի. ասկայն չի խանգարում Բլումֆիլդին՝ Սեպիու

աս-

սա

'

Բ.

Աոսեհոօ.

861456

չս

6ԼՈ6ը

ԽոԼԼԷ մօր Տքուշհծ.

ՈԼ ճս Ք57Շհգ10516. 11. շատ ՏքոճՇհա"տատտտոտշհճղ. Նօքա է. 1991--1902 (11 6ր- 1906--1913),

սոմ

Հր.

էջ

45-49.

Աոսէհոճւ,

Հմմ.

.ռ.

Շոմտտի

Տքոոօհ

ճիչ. աչխ., 111, 11 ճր., 1913, էջ 4: Օրսոզմուօօո մճր Տքոտշհէհճօծ.

թՅեՏՇի.

է

սոմ

1955.

ե՛ բին Համարելու իր ուսուցիչը. վերչիվերջո ն' մենմտալիստների, մեխանիցիստների լեզվաբանական կոնցեպցիան միավորվում է լեզվական ճչարցերի միննույն իդեալիստական մեկնաբանությամբ: լեզվական վերլուծության մեջ կարնօար տեղ են Մենտալիստները տալիս իմաստային կողմին, մեխանիցիստները փորձում են դուրս մղել այն ընդչանրապես: նշելի է, որ մենտալիստները փորձում են պարզել այսպես կոչված «արտաքին լեզվաբանության» («մեինչպիսիք են տալինգլիստիկայի») այնպիսի կարնոր արցերը, լեզվի ն կուլտուրայի, լեզվի ն ռասայի, լեզվաբանության ն մար-

դաբանության, ազգագրության Ճոդեբանության փոխճարաբերուն թյան ճարցերը այլն: Սեպիրը կարող է Ճամարվել ժամանակակիր ամերիկյան նկարագրական (դեսկրիպտիվ) լեզվաբանության ճիմնադիրներից մեկը, մի լեզվաբանություն, որը ստրուկտուրալիզմի տարատեսակներիցմեկն է։ Լինելով միաժամանակ նան մարդաբան (անթրոպոլող)ամերիկյան լեզուների աչքի ընկնող Ճետաղոտողներից մեկը՝ Սեպիրըզգալի ուշադրություն է դարձրել լեզվաբանական ն մարդաբանական ճարցերի առնչությանը՝ նշանակալից ազդեցություն զործելով արդի ամերիկյան «ազգագրական լեզվաբանության» (էթքնոլինգվիստիկայի)ձնավորման վրա' ավելի ճայտնի է իր «մեզու. խոսքի ուսումնասիրուՍեպիրը թյան ներածություն» աշխատությամբ: Այս աշխատության մեջ Սեպիրըէկլեկտիկորեն զուգորդում է ամննատարբերլեզվաբանական ուղղությունների դրույթները՝ կրելով ն՛ կրոչեի, ն՛ Սոսյուրի» ն՛ կասսիրերի ազդեցությունը: Լեզվի ճասարակական բնույթի սոսյուրյան դրույթը նա զուգորդում է լեզվի արվեստային բնույթի կրոչեական դրույթի ճետ, ն լեղուն սաշմանում որպես «արտաճայտության կոլեկտիվ արվեստ: Առանձնապնս նշելի է Սոսյուրի՝ լեզվի իմանենտության ն սինխրոնիայի առաչնության դրույթների գրքում Մնպիրը ազդեցությունը: Սակայնկարելի է նշել, որ այս եթե մի կողմից՝ Հանդես է բերում լեզվական երնույթների վերլուծման լուրջ կարողություն, ապա մյուս կողմից` առաջ է քաշում այնպիսի դրույթներ, որոնք Հիմք են տալիս ճետագա ոնակցիոն ոասայական եզրակացությունների ճամար։ Ամերիկյան նկարագրրական լեզվաբանության «նչյունաբանական վերլուծության ու

ու

ու

Է. Տոքլող, Տքճ6ճշհ, 1921, շ

ռուս.

քծԿք,

Ի8Լ., 1934:

23.

Շօուք,

Լտոքստք6:

թարգմ. Յ. Յա,

ճո

1ոեօմսճաօո

ՇՇճորք,

1934, էջ

176»

3.

է6

Տես

ձին

588ՇոծլաՇ

օ7

Ք137ՎՇՈԽՇ

պրակտիկայի ճամարկարնոր դեր է խաղացել նան Սեպիրի «Հընչյունային կաղապարներըլեզվում» ճոդվածըի: իր գրքում Սեպիրը Հանդես է գալիս լեզվի ն մտածողության կոնցեպտուալիստական ըրմբոնմամբ, որ սփիոխճարաբներության միաճյուսվում է կանտականության 4ճետշ. Այդ ըմբոնման Համաձայն՝ ինքնակա գոյություն ունեն ն՛ առանձին առարկաները, ն՛ ալդ առարկաների ընդճանուր խմբերը նշանակող Ճասկացություն-սիմ«վոլները. վերջիններս սիստեմի են վերածվում դատողությանը ճատուկ անփոփոխ օրենքների դործողությամբ, իսկ մտածողության պրոցեսը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ «ասկացությունների կազմավորման դատողական մեխանիզմ: Բառերնիրենց ճերթին այդ Ճճասկացություն-սիմվոլներիսիմվոլներն են, իսկ կոնկրետ խոսքը՝ այդ սիմվոլների կապակցված ֆիքսացիան» Լեզուն էլ, այսպիսով, ճամար լիովին մարդկային, ոչ բնազդական մի մսթոդ է` Սեպիրի դիտումով ստեղծված սիմվոլների մի սիստեմի միջոցով պատկերան Ճաղորդելու Համար: ցումները,զգացմունքները ցանկությունները

կեզվի այս

ըմբոնումը Սեպիրի մուռ զուգակցվում է մի կողմից՝ լեզվի իմանենտության սոսլուրյան ըմբոնման ետ, մյուս կողմից՝ իր իսկ Սեպիրի«լեզվական կաղապարի» (քՅէէ6Լո) մունքի Հետ. Յուրաքանչյուրլեզու նրա ճամար մի ներփակ սիստեմ է, որի անճատականձնր, (կաղապարը» խիստ կայուն է: Լեզվի «կաղապարը» անկախ է բառապաշարից ն Հիմնվում է ճնչյուՍական-ձնաբանական կառուցվածքի վրա. եհթե«կաղապարը» կախված չէ այդ լեզվով խոսող Ճանրության կուլտուրայի բնույթից աստիճանից, ապա բառապաշարը կուլտուրական փոխազդեցության չափանիշ է ԶՁնիգաղափարըՃիմնելով սիստեմի գաղափարի Վրա՝Սեպիրըլեզվին այն ճատկացնում է, կուլտուրային՝ոչ: Լեզվի փոփոխության պրոցեսը դիտելով որպես տարերային պրոցես, որի են «մի ընդճանուր կանխորոշված մեջ անգիտակցաբար ընտրվում ուռ-

ու

Սե: անճատական շեղումները, ուղղության»Համապատասխանող

է ճենց լեզվի «վիրը այդ կանխորոշող ուղղություն, ամարում «կաղապարը». լեզվի շարժումը ոչ թե արտաբին գործոններով ւխ.

Վ

37--56:

Տճթլո,

Հմմտ.

Ֆարբանը»

ԸԼՕ

Սեպիրիգիթե Ս.

չմմտ.

ԱՇԸ10

Քեեծրոտ

Տօսոմ

Ճուտ.

լո

Ս. Բելեքցկու ծրատարակության՝

առաջաբանըե Բելնիեջկո».

ՈՒՒՄՑԵՇԼՈԿՐ"

ԼՆեոքսոճջծճ. .Նճոքսճջօ",

Ա.

1925. ատռռա-

"Յոջձքո Շծութ Սուխոտինի

Թ. Շճուք, ճշագվածը.

93եւռ,

1934, էջ Մ--ՃՆ։

պայմանավորված պրոցես է, այլ ինքնաշարժում, լեզվին ներքնասպեսՀատուկ տենդենցների գործողություն: Լեզվի«կաղապարը» է գալիս որպես ինքնակա դոյլություն ունեՍեպիրի մոտ Ճանդես ցող, լեզվի բնույթը, առանձնաճատկությունները ն շարժման ուղփորձի մեջ տրված առանձին փաստերը միաղությունը որոշող, վորող կոնցեպտուալ կատեգորիա: Լեզվի էությունը պրակտիկայում երբեք մաքուր ձնով չի իրականանում, այլ Ճանդես է գալիս միայն «կաղապարի» մնջ։ Այդ «կաղապարը» Սեպիրը զրկում է նյութական արժեքից, դիտում որպես ֆունկցիոնալ Ճարաբերությունների սիստեմ. ցեղակից լեզուները կարող են Հնչյունապես միանդամալկ տարբեր լինել, բայց նրանց «նչյունական սիստեմների կաղապարները, այնուամենայնիվ, կՀամընկնեն. այսպես, մի լեզվի Ե, մ, ք ճնչյուններին կարող են ճամապատասխանելմի այլ լեզվի ք, 1, է Ճճնչյունները, բայց նրանց փոխճարաբերությունների սիստեմը կաբող է ճամընկնել: Լեզվի «կաղապարն», այսպիսով, Սեպիրը պատէ որպեսանփուխոխ կերացնում էություն, որ որոշում է, սակայն, ուղղությունը: Այն Ճանդգամանքը, փոփոխությունների բնույթն ն որ լեզուն «մտքի կաղապարները» ՍեպիրըՃամարում է սերտորեն միաճյուսվաժ՝ Հետագայում նրան ն նրա ետնկորդներին Հիմք է տալիս ոասայական եզրակացությունների Համար, տարբեր լեղուներով խոսող ժողովուրդների`տարբեր մտածողական կարողություն ունենալու մասին խոսելու Համար: ու

Սեպիրը

ուշադրություն է դարձնում տարբեր լեզուների մեջ ընդճանուր քերականական պրոցեսների (արտաճայտության վրա՝ տարբերելով 6 տիպ՝ շարադասություն, բարդումիջոցների) թյուն, մասնիկավորում, ներքին թեքում, կրկնության, շեշտի ն մեծ

այդ Անցնելով ինտոնացիայիֆունկցիոնալփոփոխություններ:

«պրոցեսների» արտաճայտած քերականական իմաստների վերլուծությանը, քննադատելով լեզուների տրադիցիոն ձնաբանական կցական կ թեքական տիպերի դասակարգումը(անջատական, ն նշելով առանձնացումը)

լեզուների վերլուծական ճամադրական տիպերի առանձնացման պայմանականությունը՝Սեպիրը լիս է իր կոնցեպտուալիստական դասակարգումը: Քերականական նա դասակարգում է րստ Հճասկացությունները նրանց ֆունկցիոնալ արժեքի ն իր դասակարգման մեջ Ճճիմքընդունում դրանց առկայության բացակայության փաստը նոՒ նշելի է, որ Սեպիրի այտ դասակարգումը մասամբ էլ բացատրվումէ նրա որոշ սկեպտիցիզմով դեպի պատմականՃայհզակետլը:: ու

տա-

ու

Առաջ քաշելով լեզուների դասակարգման կոնցեպտուալիստական սկզբունքը Սեպիրը տալիս է լեզուների բնութաղզրման3 Ճայեցակետ՝ 1) իմաստների ի՛նչ տիպեր են արտաճայտվում տվյալ են դրանք արտաճայտլեզվում, Հ) լեզվական ի՛նչ ւտտեխնիկայով ն վում 3) Համադրության (դրա բացակայության դեպքում` վերլուծության) ի՛նչ աստիճան գոյություն ունի: Առաջին Հճայեցակետով Սեպիրը տարբերում է իմաստների 4 տեսակ՝ ս) կոնկրետ (նյութական), բ) ածանցական (դերիվացիոն), գ) խառը-վերաբերական (խառը-ոելյացիոն ՀոգնակիությունՆ, քերականական )՝ սեռ ն դաս, դ) մաքուր-վերաբերական (մաքուր-ռելյացիոն )՝ Հոլով, բայասեո ն այլն: Երկրորդ Ճայացակետով տարբերվում է լեզվական տեխնիկայի (քերականականարտաճայտության միչոցների կամ «պրոցեսների») նույնպես 4 տեսակ ա) մեկուռսացում(իզոլլացիա) սպասարկու բառերի գործածություն, շաԲ) կցում, դ) ձուլում (ֆուզիա)ն դ) սիմվոլացում րադասություն, (սիմվոլիզացիա.)՝ներքին թեքում, շեշտ: երրորդ «այեցակետով տարբերվում է Համադրության 3 տեսակ՝ ա) բազմաճամադրական

դ) վերլուծականություն (անալիտիզմ):

1920-ական թվականների վերջերին սկսվում է Սեպիրի լեզնրա երկրորդ շրջանը,երբ մի կողժից՝ վաբանականգործունեության լեզվափիլիսոիփայականճայացքներն ավելի ոնակցիոն բնույթ են ստանում Սգդենի ն Ռիչարդսի փիլիսոփայության ազդեցության տակ, մյուս կողմժից՝նա ենթարկվում է բիճնիորիզմի ակնչայտ լոգիզմի. վերջին դեպքում դեր է

նրա 4չճամատեղ աշխատանքը բլումֆիլդի իր «եզվաբանության դրությունը որպես գիտության» Ճճոդվածում՛, լեզվական նշան-սիմվոլների իր Սեպիրը լեզվական Հայհցակետը միացնելով բիճնիորիզմի Հետ՝ երնույթները դիտում է որպես նշանային (մեմվոլիկ)վարմունքի առանձին ձներ: Լեզվական ըմբոնմամբ չեն տարնշանները Սճպիրի բերվում այս կամ այն վարմունքն առաջ բերող զանազան ազդանըշաններից։ Լեզուն Սեպիրըդիտում է լոկ որպես նշան-սիմվոլների ամենից ավելի բարդ կարգ: Եթե իր «Լեզու» գրքում Սեպիրըլեզվի նան

խաղում

Հետ:

է

1929,

Հմմտ.

82,

Պա",

Է.

Պ» Վ.

իլ.

1.

Ը7ՃԽՅհ,

1954, 78 1, էջ

Տորո

116,

՛Րիօ Տեճեստ օ1

Յ.

Ըշոռք

ո

Լլոքատելտ

ՊԱԽՐՑԻՇ,57Ա0Րթ8ՓԱՎՇԸՑՅՑ

ճտ

ՏԸ16Ո66, ԼՏՈՏԱՏջ6", ,

լեզուն կուլտուրայի միջն պատճառական կապ չէր տեսնում, է ճանրությունը տվյալ էր որպես այն, թեն ինչպե՛ս ն է մտածում մտածում, որպես այն, թե ի՛նչ իսկ կուլտուրան՝ անում, ապա այստեղ Սեպիրըգտնում է, որ լեզվի սիմվոլները արեն «Լեզուն,--գրում է «կուլտուրայի կաղապարները». տաճայտում ն

սաճմանում

կուլտուրայի գիտական Ճետազոտության ժամանակ այն իմաստով, յուրաքանչյուր քաղաքակրթության կուլտուրային կաղապարների ցանցը (ՈՇէաՕԼԽ)ցուցչավորվում է (15 ԼՈԱ646մ)լեզվի մեջ, որ արտաճայտում է այդ քաղաքակրթությունը»մ: նշում է ոչ միայն «կուլտուրայի կաղապարների ցանՍեպիրը ցի» ազդեցությունը լեզվի վրա, այլն լեզվի ազդեցությունը կուլսոուրայի վրա. ըստ նրա՝ «լեզուն շատ խիստ կերպով պայմանավորում է մեր խորճրդածությունները ճՃասարակական պրոբլեմների ճանդես են մասին»շ. եթե առաջին դեպքում Սեպիրի ճայացքները գալիս որպես նեոճումբոլդտականության տարատեսակ, ապա երկծաբորդ դեպքում Համաճունչ են դառնում 0գդենի ն Ռիչարդսի վացքների ճետագա ամերիկյան սեմանտիկների գաղափարների ճետ, որոնք Հասարակականչարիքները փնտրում են լեզվի մեջ: Ոչ պակաս չափով զգացվում է նան Մաութներիազդեցությունը՝ 0գդենի ն Ռիչարդի միջնորդությամբ: 1եզվի ն կուլտուրայի կապի դրույթով էլ Սեպիրըորոշում է լեզվաբանության տեղը Ճասարանս չի լուծում կական գիտությունների մեջ: նշելի է, որ Սեպիրը մուռ Սոսյուրի նկատվող Պճակասությունը լեզվի Հասարակական բնույթի վերաբերյալ դրույթի ն լեզվի իմանենտության դրույթի միջե. րստ Սեպիրի՝ «լեզվի կաղապարումը (ՔՅէուոք) նշանակալից չափով ինքնուրույն է ն կախված չէ ոչ-լեզվաբանական տիխ խաչաձեվող կաղապարներից»3:Ըստ Սեպիրի՝ լուրաքանչլուր լեզու ունի իր սնհփական կառուցվածքային կաղապարը, որով նա տարբերվում է մյուսներից ն մեժ չափով որոշում տվյալ ժողովրդի Ճասարակական ըրմբոնումների բնույթը (ամեն լեզու ունի իր «իրական աշխարը»). լեզվի ն կուլտուրայի կաղապարներն էլ Սեպիրը,բիչնիորիզմի դիրքերից ելնելով, վերջիվերջո պայմանավորում է տվյալ Հասարակությունը կազմող անչատների որ

ու

ւ

1929, էջ

Յ

Ք. 208,

Տոքլո.

Նույն Նույն

Դի

տեղը: տեզը,էջ

Տետեստ 01

Հ15:

նյոջսլտէլՑ

ՏՇԼԲՈՇ6,

,

նՃոջոտջճ"»,

բիո-ճոգեբանական վարմունքով: Այս դրույթները ճիմք ռասայական եզրակացությունների ճամար, որ անում են ն՛ նրա 4ետնորդները (Ուորֆը ն ուրիշները): ֆը, Վ.

Շմիդտըն

նբա

են

կ՛

տալիս

Սեպի-

«կուլտուրականշբջանների»ուսմունքը.--

թ. կարդինալ Վ. Շմիդտը ճանդես է գալիս «երկրի լեզվարնտանիքները ն լեզվաշրջանները» գրքով, որի մեջ քննադատության է ենթարկում լեզուների ծագումաբանական դասակարգման տրադիցիոն ուսմունքը ն փորձում Հիմնավորել այն դրույթը, թե ծագումաբանական դասակարգմանը չի կարելի առաջնություն տալ տիսլոլոգիական դասակարգման Ճճանդեպ։Շմիդտն առանձնացնում է այսպես կոչված տիպոլոգիական շրջաններ՝ ճիմք ընդունելով լեզուների Ճնչյունական, ձնաբանական ն շարաճյուսական ընդճանուր Ամեն մի տիպոլոգիական շրջան, բոտ առանձնաճատկությունները: Վ. Շմիդտի, ներկայացնում է այնպիսի լեզվական տարրերի որոշակի մի ամբողջություն, ինչպիսիք են ձայնավորներն բաղաձայննեիր, վերջիններիս խուլ ն ձայնեղ տեսակները (ճնչյունական մնդճանրություններ), թվի ն սեռի ձնավորման բնույթը (ձնաբանական ընդճանրություններ), Հատկաբառերիշարադասությունը, պես Հատկացուցիչն արտաճայտող սեռականի դրությունը (շարա1926

ու

): Տյուսւական ընդճանրություններ Շմիդտըպատկանումէ ազգագրագետներիկուլտուր-պատմա-

ներկայացուցիչներից են նան Գրյոբները, որի օրգանն է եղել «Ճոէհւօքօտ» ժուռնալը: բնութագըրըԱյս դպրոցը գալիս է դեռնս Հեռլանդիցն Ռատցելից 1) է (կովդիֆուղիաների դրույթներով. կուլտուրական վում ճետնյալ սԿտուրական 4իմնարկների՝ընդճանուր կենտրոններից ւտարածվելու) ուսմունքով. 2) միգրացիաների ն փոխառությունների ճամընդճանուր բնույթի ուսմունքով. 3) կոմպլեքսների (տարասեռ կուլտուտրականճիմնարկների կապվածության)ուսմունքով. 4) փակ կուլ«տուրական շրջանների տեսությամբ. 5) առանձին կուլտուրական (ոչ միայն նյութական, այլե Ճասարակական) ճիմնարկներիքարսոեզագրման եղանակովչ: Այս սկզբունքները իր գրքում Շմիդտը «փորձումէ կիրառել լեզվի նկատմամբ: Հենվելով Շմիդտ-կոպպերսի պան դպրոցին, որի

Շմիդտ-կոսչպերսը,ն

ու

'

Կ.

Տճհտլզգ,

ԽՐՎ6, ԷԼ6146156Րջ,1926.

Րքֆոզ",

Հմմտ.

մ.

1925, |,

զ.

ՍԲ

Տքոշհքրատլճո

1ԼԱ6քոծ6քո,

սոմ

ՇՕՑքՇածԷ88

Տքոտշիճուոտճ

31ԷՕՃՕՐԻՎ,

46ը

,3Լեօ-

վրա` Շմիդտը տարբերում է 4 տիպի կուլտուրական չրչան՝ բույսերի ճավաքման կուլտուրայով 4) նախակուլտուրական՝ ռանց ողագործության ն անասնապաճության. 2) նախնական. ա-

անասնապաճությամբ,. կուլտուրական՝ պրիմիտիվ) (առաջնային, արվեստով, արճեստներով. 3) երկրորդային ն Հողադործությամբ,

երրորդային կուլտուրական՝առաջին երկու կուլտուրական չրջանջուլճաների տարրերով խառնված, ամանեղենի պատրաստմամբ, ն գրությամբ. 4) նախապատկությամբ, մետաղների մշակմամբ մական կուլտուրական, որ առանձին կողմերով մերձենում է առաջին երեքին: Այս շրջանների մեջ էլ տարբերվում են ենթաշրջաններ աշխարճագրական տարածման ն այլ ըստ փոքր շրջաններ՝ նշելի է, որ կուլտուրակարգի առանձնաճատկությունների: կան շրջանները Շմիդտը բնութագրում է բազմազան գժերով՝տընու

ձներով (մատրիարխատ, պատրիարտիպով, ընտանիքի ն այլն: որոշվում Միաժամանակ խատ այլն), Ճավատալիքներով են կուլտուրական բուն կենտրոնների առանձնաճատկությունները, կուլտուրականփոխազդեցությունները: միգրացիաների դերն

տեսական ն

ու

տարբերում ՇմիդտըՀՃամապատասխանաբար

է լեզվական կուլտուրական շրջանների ճետ ն են ձնաբանական շարաճյուսական բնութադրվում 4նչյունական, առանձնաճատկությունների որոշ կոմպլեքսով։ Առանձնապես կարնոր է Համարում Շմիդտր «ետնյալ առանձնաճատկությունները. 1) 2նչյունական՝ «նորմալ» (8չՆ ս) կ «աննորմալ» (8, Օ, ս) ձայնավորների ֆունկցիոնալ ւտարբերությունները, ձայնեղ խուլ ն պայթական ու շփական բաղաձայնների տարբերությունը, ձայնավորների, ձայնորդների ու բաղաձայնների դիրքը բառի սկզբում ն վերջում. 2) ձնաբանական՝անունների դերանունների թվի, ն դերանունների երկակի Հոգնակի ձների ինկլյուզիվ ն էքակլյուզիվ ն ձների, արական իգական սեռի, շնչավորի ն սսնշունչի, անձի ն իրի տարբերությունները, Հաշվման սիստեմները. 3) շարաճյուսական՝ Հատկացուցչի նախադաս ն ետադաս գործածությունը, ստացական ն անձնական դերանունների գործածությունը: նկատի ունենալով լեզվի սիստեմային բնույթը՝ Շմիդտր փորձում է 4ատկացուցչի նախադաս ն հետադասդիրքը կապել նան վերջամասնիկավորման կ նախամասնիկավորման, ուղիղ խնդրի՝ ստորոգյալի նկատմամբ գրաված դիրքի, անձնական դերանվան՝ ստորոգյալի. մոտ դրվելու կամ չդրվելու ն բայի բնույթի ճետ:

շրջաններ, որոնք կապված

են

ու

ու

ու

Տօհտյմե-ՃԽօթքծոջտ,

ՄԾ)Է6բ

սոմ

1924. Խսլեսրոճո, Խճքծոտեսոք,

միայմ բնույթի, այլն լեզվական տարբերակլեզվական կառուցվածքի ն լեզվական խառնվածությաներեվածության միավորվածության, փորձում Շմիդտը

է կուլտուրականշրջանները կապել

ոչ

վույթների ճետ. այսպես, ըստ նրա՝ երկրորդականն երրորդական ն կուլտուրականշրջանների լեզուները այլնս մանրը լեզուների են լեղունեբարբառներիխմբեր չեն, այլ դրանց մեջ արդեն առկա լեզվան փաստերը. մերձակցության րի լեզվական ընտանիքների են ճամիավորման խառնուրդի կան ընտանիքները կազմվում են զարգացման նախորդ նապարճով, ընդ որում պաճպանվում ու

փուլի Ճճետքերը:

է Մառի տեսուզգալի չափով մուենում Շմիդտի ուսմունքը նա նս դիտում է լեզվական կազմավորումը ընտանիքների թյանը. բաժանկ ոչ թե նախալեզվի որպես մերձակցության խառնման ման պրոցես, Ճաշվի է առնում ճաբեթականլեզուների՝ Հնդնրոպաքանի կազմավորման մեջ խաղացած դերի մառական դրույթը» կուլտուրականփոլեզվի բոլոր կողմերը կապում տնտեսական ն այլն: Հետ փոխությունների Բերենք մի օրինակ, թե ինչպես է Շմիդտը կապում կուլտուրւնտեսական ն լեզվական երնույթները: Ըստ նրա՝ նախակուլտուու

ու

մի մասի, պաշրջանների (Թասմանիայի, Ավատրալիայի մի մասի, Հրո երկրի» Ճնասիական, սամոյեդական, պուասների լեզուները Ճոտենտոտա-բուշմենյան, Հնամերիկյան՝ ալգոնկինյան) րական

ունեն

մալ

Ճետնեյալառանձնաճատկությունները. 1)

վոկալիզմ(8,

Բ,

,

Օ,

ս). Հ)

ունեն

պարզ

է ձայնեղու բացակայում

ն

նոր-

խուլ,

շիական ձայնավորների ֆունկցիոնալ տարբերուպայթական թյունը. 3) բառասկզբի բաղաձայնները Ճանդիպում են ն բառավերջում. 4) կա թվի ճարոււտ տարբերակում (եզակի,երկակի, եռակի, ճողնակի).5) ճաշվման սիստեմը երկուորդական է. 6) կան դերանունների ինկլյուղզիվն էքսկլյուզիվ ձներ. 2) սեռային դասային դասակարգումները բացակայում են. 8) ճատկացուցիչը նախադաս է ն Համապատասխանաբարուղիղ խնդիրը դրվում է բա(ից, անձնական դերանուն-ենթական՝ ստորոգյալից առաջ: Այո ու

Շմիդտի,վկայում

են

Հոդեկան

մտավոր ոչ բավարար տարբերակվածության (2նչյունների չտարբերակվածությունը), սեռի ն տեսակի Ճասկացությունների բացակայության զույզային ընտանիքի (ճաշվ(ճատկացուցչի նախադասությունը), ման երկուռրդական սիստեմը), էքզոդամ ամուսնության մասին Հինկլյուզիվ ն էքսկլյուզիվ դերանուններ). չեն տարբերակվում բոլորը,

ըստ

ու

մարդիկ ն կենդանիները, տղամարդիկ ն կանայք. վերջիններիս Հասարակական զոյության պայմանները չեն տարբերվում (բովսանրիճավաքումը առանց Ճողագործության ն անասնապաճության): նախնականկուլտուրական շրջանի լեզուներում բարդանում է Ճաշվման սիստեմը, Ճանդես է դալիս շնչավորի ն անշունչի ն իգականի անձի ն երի, արականի տարբերակում, փոխվում է է կապել Հասարասրանք Շմիդտը փորձում ճատկացուցչի տեղը. ն կական-տնտեսական կուլտուրական փոփոխությունների ճետ. Ընդճանուրառմամբ կարելի է նշել, որ Շմիդտիմոտ՝ 1) մեծ մասամբ արճեստականորենեն կապվում՝ լեզվական ն կուլտուրական երնույթները. 2) լեզվական Հատկանիշները առնվում են ոչ թե փրենց սիստեմային կապերի մեյ, այլ զուգորդվում են տարբեր կոմբինացիաներով՝առանց լեզվական սիստեմների իրական բնույթի խոր ճաշվառման. 3) պարզեցվում են ն արճեստականորեն միացվում տարբեր լեզուների առանձնաճատուկ գծերը:

լեզվի Առանձնացնելով

տիպոլոգիական շրջաններ ն դրանք կապելով. կուլտուրական շրջանների 4ետ՝ Շմիդտըգտնում է, որ լեզվի տիպոլոգիական ձների զարգացումը կապված է մտածողության ձների զարգացման «ետ, ընդ որում մտածողության այդ ձեներն էլ պայմանավորված են մարդկային կուլտուրայի, նրա ճաաարակական-տնտեսական զարգացման տարբեր շրջանների բնույթով: Տվյալ լեզվի տիպոլոգիական ամբողջության տարրերը, Շմիդտիուսմունքի ճամաձայն, առաջանում են կուլտուրայի ն ճՃասարակական-տնտեսական զարգացման բնագավառում տեղի ունեցած տեղաշարժերի ն մտածողության ձների Ճամապատասխան 4Ճեւտ սիուվփոխությունների կապված:Այսպես,արական կ իգական անոնրի տարբերակումը Շմիդտը կապում է մայրիշխանական Հեւ, երբ կինը Ճանդես է եկել որպես առաջին Հոսոնտեսության ն ղզագործը դրանով իսկ կարնոր տնտեսական դեր կատարել. ճամաշնչավոր ն անշունչ առարկաների տարբերակումը Շմիդտը է որսորդական ն ձկնորսական տնտեպատասխանաբարկապում ռության ճետ ն այլն: Սակայն ճարցի մատերիալիստական լուժ-

փորձը Շմիդտի մոտ մնում է լոկ որպես փորձ. նախ՝ նա լեզվի մտածողության կապը տնտեսական այս կամ այն տիպի ճետ պատկերացնում է մեխանիկորեն տուրք տալիս որոշ վուլ դար սոցիոլոգիզմի. երկրորդ՝ Հասարակությանզարգացման օրի ըմբոնման մեջ նա վերջիվերջո մնում է իդեանաչափությունների լիզմի դիրքերում. մարդու կուլտուրական զարգացման 4իմքում նս ման

այս

ն

ու

դնում է «ոգեկան ղարդգացումընհ մարդու տրամաբանական մտածողության այնպիսի ձները, ինչպիսիք են ընդյանուրՃասկացումտաթյունները, դրական բացասական դատողություններն է Համարում Ճոգեկան ապրիորի, զդաչանգումները, մարդկային յական փորձով չբացատրվող կարողություն. երրորդ՝ մարդու մտածողության լեզվական կարողությունների ղարդացման ճարցում նա զերծ Է Հետնողական անդունդ է տեսպատմականությունից։ նում ն մարդու կենդանու միջն. մարդու տրամաբանական մտածողության սաղմերը նա ոչ միայն չի տեսնում կենդանիների մոտ, այլ, ինչպես տեսանք, այդ մտածողության ճատկությունները դիտում է որպես ապրիորի ընդունակության դրսնորում|: Շմիդտիուսմունքը որոշ առումով կապված է Մառի ստադիալականության տեսության «Հետ ն զգալի ազդեցություն է թողել ուսմունքի Պրագայի ստրուկտուրալիստների «լեզվամիության» ձնավորման վրա: ու

ու

ու

6.

ՖՈՒՆԿՑԻՈՆԱԼԻԶՄ

ա) Շվեյցարական

ֆուճկցիոճալիզմ

անունը գորԸնդճանուժ տեղեկություններ.--Ֆունկցիոնալիզմ ժածվում է իրարից մեծ չափով տարբերվող երկու ուղղության Ճաէ Շվեյցարիայում մար, որոնցից մեկը ձնավորվել (ժննում),մյուսը՝ Գերմանիայում: Շվեյցարական ֆունկցիոնալիզմը Հանդես է եկել սոսյուրականության բազայի վրա՝ նրա ուսմունքի Հակասական կողմերը վերացնելու որոնումների մեջ: Գերմանականֆունկցիոնալիզմը 4անդես է եկել որպես երիտքերականությանքննադատության արտաճայտություններից մեկը, ընդ որում ֆունկցիայի գագաղափարն րմբոնվում է որպես բիոլոգիական ֆունկցիայի ղափարիերկվորյակը: Շվեյցարականֆունկցիոնալիստներըառաջնությունը տալիսեն սինխրոնիային,աշխատումպատմական մեկնաբանել՝ ճիմք ընդունելով սինխրոնիանո ԳերմանաՃճարցերը կան ֆունկցիոնալիստները զբաղվում են պատմական ճարցերով: Թեն երկու ուղղության մեկնակետն էլ ֆունկցիայի դաղավփարն է, այն Հանդես է գալիս տարբեր ըմբռնմամբ. Եթե պարզեցբայց նենք Հարցը, ապա շվեյցարական ֆունկցիոնալիզմբ կարելի է

ՑԱՇՆԵԿՇ,

1933, էջ

Հմմտ. Փ. 9--10,

Ո.

88ՇոՇՕՇմռիհ,

շ-Շօշըօք-ի

,էյքե

Փ.

ոշ-Շօշըօք

օծածմ

մ

ՊոԽՐՑԵՇԼՈՒՄ`

ՇՐօ

Պ:ՒՐ-

գրքում,

իլ.

ԿՇԸ10

դիակոչելսինխրոնիստական-սոցիոլոգիական, գերմանականը՝

խրոնիստական-բիոլոգիական: ՖունկցիոնալիզմըՀանդես է եկել դեռնս ՍոսյուրիաշակերտԽեր Շառլ Բալլիի ն Ալբեր Սեշենի, Հատկապես առաջինի մուռ: Քալլիի «Լեզուն ն կյանքը» գիրքը ֆունկցիոնալիզմի առաջին արյոաճայտություններից մեկն է, իսկ նրա ուշ շրջանի գործերում, Ճատկապես«Ընդճանուրլեզվաբանություն ն ֆրանսիական լեզվաբանություն» աշխատության մեջ այն դրսնորվում է ամենայն Սակայն շվեյցարականֆունկցիոնալիզմի բուն ՑՋցունությամբ: ծրագրային փաստաթուղթը Բալլիի աշակերտ Անրի Ֆրեյի «Սխալների քերականությունն» է|: նկատի ունենալով Բալլիին Սեշեեի Հեւո՝ մենք ավելի նպատակաճարմար Ճճամասերտ կապը Սոսյուրի բեցինք նրանց Ճայացքները քննել սոցիոլոգիզմի ուղղության Հետ կարելիէ ասել, որ այս դեպքումսոցիոլոգիզմը խաչակապված: ձնվում է ֆունկցիոնալիզմի ճետ, թեն չվելցարական դպրոցի Խերկայացուցիչների իմանենտիզմը ճիմք է տալիս ֆունկցիայի գաղափարիիմանենտացման: Շվեյցարականֆունկցիոնալիստներն ընդունում են Սոսյուրի ճիմնական դրույթները. նրանք նս լեզուն դիտում են որպես նշանՖերի սիստեմ, որ եր բնույթովճասարակական երնույթ ւ, Ճակադրում են սինխրոնիան ու դիախրոնիան՝ սինխրոնիալի ակնճայտ ն գերադասությամբ այլն: Սակայն, ինչպես նշեցինք, նրանց կարժիքով՝ Սոսյուրի ուսմունքը դեռես պատասխանչի տալիս լեզվական փոփոխության պատճառներ|,Ճարցին, չի բացաճայտում այն դործոնները, որոնք որոշում են լեզվական շարժման ուղղությունը. սինխրոնիկ ընդճանրապես այդ ճարցերով չի լեզվաբանությունը մուռ ղբաղվում, դիախրոնիկ լեզվաբանությունն էլ Սոսյուրի ավելի շուտ փոփոխություններըգրանցող դիսցիպլին է, քան դրանք բացատրող: իրենց վրա վերցնելով այս խնդրի կատարումը՝ շվեյցարական ֆունկցիոնալիստները լեզվի փոփոխության պատճառները տեսնում են նման «պաճանջների» կամ «կարիքփոփոխության ների» (Ե6Տ01ոՏ) մեջ: Պաճանջների ուսմունքընպատակ ունի սինխրոնիկ երնույթների շարժումը, «լեզվի անընդճատ վերանորոգումը» բացատրել մնալով եր իսկ սինխրոնիայի սաճմաններում, առանց դիմելու դիախրոնիկ-պատմական բացատրության: ՐնդՃճանուրառմամբ շվեյցարական ֆունկցիոնալիստները խորացնում 11.

ՔՐ.

Ստ

Հրում

եզսճ 10ՌԸէ10ոո6)6. Քոոյտ, 1929.

«Վ6տ քտսեճտ. ԼոէՐձս6էլօո

ձ 1

Սոջատ-

Առսյուրի ՆՖատանջը պատմականությունից՝ լեզվի սինխրոնիկ տաումնասիրությանը բացաճայտ գերակշռություն տալով դիախրոնիկ ուսումնասիրության Ճանդեպ: Շվեյցարական ֆունկցիոնալիստները նս իրենց ՃետազոտուԹյան մեջ ելնում են ֆունկցիայի գաղափարից, լեզվական երեվույթները բննում են ըստ դրանց ֆունկցիոնալ արժեքի, ըստ լեզվական սիստեմի մեջ դրանց կատարած ֆունկցիայի, ըս դրանց արտաճայտչական արժեքի, ըստ ֆունկցիայի նմանության մերՎՃավորության(ճամարժեքության), ըստ ֆունկցիոնալ նպատակաՀարմարության։ Ամենատարբեր բնույթի լեզվական երնույթները Ֆոսնք դնում են միննույն մակարդակի վրա՝ նկատի ունենալով ն բավարար չափով ֆունկցիոնալընդճանրությունը Ճաշվիչառնեմով դրանց միջն հղած տարբերությունները: ԱնբիՖՐեյ.-- Որպես ֆունկցիոնալ լեզվաբանության ներաԺություն նախատեսված իր վերոչտիշյալաշխատության մեջ Ֆրեյը լեզվական փոփոխություններն փոխանցումները փորձում է բացարելամենատարբերբնույթի «կարիքներով» կամ «պաճանչերով» (ԵՇտօոՏտ): «Ֆունկցիոնալ լեզվաբանության» նպատակն է ինչպիսիք բացաճայտումը, Ճամարվումայնպիսի«պաճանջների» են «ասիմիլյացիայի պաճանջը» (այստեղ է քննվում ն անալոգիայի պաճանջը», երեույթը), «տարբերակման (պարզության--ԸլՅԼէծ) են

ու

ու

ՈՈԿՅ«Համառոտության պաճանջը»,«անփուխոխականության

«արտաճայտչականությանպաճանջը»: Ըստ Ֆրեյի՝ այս «պաճանջները» փոփոխվում, են լեզվից լեզու, դասակարգից դասակարգ ն ժամանակաշրջանից ժամանակաշրջան՝ կապված տվյալ լեզուն գործածող կոլեկտիվի Ճճասարակական վիճակի ճետ. տվյալլեզվով խոսողները, վյալ դասակարգի ներկայացուցիչները, տվյալ ժամանակաշրչանը առաջադրում են իրենց են լեզորոնք վերջին Ճաշվովպայմանավորում «պաճանջչները», վական փոփոխությունների ընդճանուրուղղությունը. ասարակության ազդեցությունն արտաճայտվում է «պաճանջների» դողզավորումը (405896)որոշելու մեջ: ՅԵ

էճ)

պաճանջը»

ն

Ֆրեյը ֆունկցիան Հակադրում

է

նորմային

կ,

Հետնաբար,

«ֆունկցիոնալ լեզվաբանությունը»՝ նորմատիվին:Դյուրկճելմի ն

ճայեցակետը Ճամարելով նորմատիվ՝ Ֆրեյը ֆունկցիիՍոսյուրի նալիստական մոտեցման օրինակներ է տեսնում սկանդինավյան մի շարք մտածողների մոտ՝ Տեզներ, նորեեն:Վերջիններս«ճիշտ» ծն ճամարում ոչ թե նորմային ճամապատասխանողը, այլ Ճեշտ

ն Հեշտ ճասկացվողը» այսինքն՝լեզվիՀաղորդակարտասանվողը ցական ֆունկցիայի կատարմանը, Հաղորդակցման «օ«պաչտանջներին» ամենից ավելի Համապատասխանողը:Ցուրացնելով այս Ճայեցակետը ն զարգացնելով այն՝ Ֆրեյր լեզվի մեջ տեղ գտնող սխալներն ու շեղումները (նորմայի դեմ կատարվող մեղանչումները) Համարում է Հենց ճաղորդակցման «պաճանչջներից»բխող երնույթներ. այստեղից էլ նրա գրբի «Սխալների քերականություն» անվանումը: եթե «Ֆունկցիոնալ լեղվաբանությունը» մի կողմից՝ Հակադըըվում է նորմատիվին, ապա մյուս կողմից այն Հչակադրվումէ պատմականին: Պատմականլեզվաբանությունը, ըստ Ֆրեյի, բավարարվում է փոփոխությունների փաստագրումով, մինչդեռ «ֆունկցիոնալ լեզվաբանությունը» բացատրում է փոփոխությունների պատճառները՝ճիմք ունենալով ֆունկցիաները (--օպաճանջները»). վերջիններս Ֆրեյր կոչում է «լեզվի կոնստանտներ» (16Տ ՀՕՈՏէՅՈՒ6Տ մս 12ոքք`), լեզվի Հաստատուն մեծություններ: Սրանով էլ, սակայն, Ֆրեյը փորձում է Հաղթաճարել ստատիկ նկարագրության միակողմանիությունը:

բ) Պերմանակաճ

ֆուճկցիոնալիզմ՝

ֆունկցիոնաԸնդճանուր տեղեկություններ.--Գերմանական

Լիզմը որպես ձնավորված ուղղություն ճանդես է եկել 1920-ական: նրա առաջին ցայտուն արտաճայտությունը Վ. Հոռթվականներին: նի «Լեզվական մարմին ն լեզվական ֆունկցիա» դգիրթնէ: Սակայն լեզվական փոփոխությունների ֆունկցիոնալիս տական մեկնաբանության փորձեր տեղ են գտել ն նախորդ լեզվաբանների, այդ թվում նան երիտջերականների աշխատություններում: Ինքը Հոռռնը Հնչյունական փոփոխությունների, բառերի քերականական վերջավորությունների անկման ու թուլացման փաստերի ֆունկցիոնալիստական բացատրության օրինակներ է բերում 0. Բեչագելի, Վ. Գ. Ն. ն վ. նույնիսկ Շերերիու Գ. Մելեր-Լյուբկեի, Հացդիակիսի ֆոն դեր Գաբելենցի Ֆունկցիոնալիստական աշխատություններից: մեկնաբանության տարրեր Հոռնը տեսնում է կցականության ն այլն ադապտացիայի լեզվական տեսությունների, կրճատումների: բացատրության փորձերի մեջ: ԸնդՀանուր առմամբՀոռնը բազմաթիվ այլ անձերի է նշում, որոնք այս կամ այն ձեի վեբացումը կա1

Պ.

ԷԼ0Ւո.

Տքոշհէծոթծ-

սոմ

Տքոչշհլխդէնօո, Էճոյո,

1921.

մի ձնի իմաստի կորստի, մի ձնի ֆունկցիայի՝ պում են այդ ուրիշին անցնելու, նախորդ տարբերակումը պաճպանելու անճրաժեշտ չլինելու

Հետ:

իրենց գլխավոր սլաքն ուղղում են երիտՖունկցիոնալիստներն թերականների էմպիրիզմի դեմ՝ առաջ քաշելով լեզվական փասեղզրակացությունտերից արվող տեսական ընդչանրացումների ների կարնորության Հարցը: եթե երիտքերականները տարվում (ին միմիայն փաստերով, ուշադրությունը կենտրոնացնում 2նչյումիայն նական օրենքների ճայտնաբերմանվրա, նկատի առնում այն, ինչ բացատրվում է Հնչյունական օրենքի ն անալոգիայի սկզբունքներով, ապա ֆունկցիոնալիստները նպատակ են դնում Հիմքերը,ցույց ւտալով բացատրելլեզվական փոփոխությունների անճետանալու պատկամ այն երնույթի երնան գալուկամ այս ճառները: Ֆունկցիոնալիստներիկարծիքով` Հնչյունական օրենքներն ինքնին ոչ միայն չեն բացատրում լեզվական փաստերը» այլն Ճենց իրենք կարիք են զգում բացատրության: կեզվականպրոցեսի ն լեզվական փոփոխությունների Հիմքերը ֆունկցիոնալիստները որոնում են լեզվական երնույթների ֆունկցիոնալ նպատակաՃարմարության, լեզվի Հաղորդակցական ֆունկցիայի առաջադրած ւպաճանջներինդրանց ո՛ր չափով Ճամապատասխանելումեջ: Սակայն միավորվելովլեզվի ֆունկցիոնալ ըմբոնման բազայի վրա՝ այս ուղղության ներկայացուցիչները Հանդես են բերում զգալի տարբերություններ առանձին Հարցերի մեկնաբանության մեջ: Ֆունկեն ստրուկտուրացիոնալիզմի որոշ տարատեսակները մուտենում լիզմին՝ մինչն նրանց Ճետ ձուլվելու աստիճան: Նշելի է, որ մեկնակետային ֆունկցիա բառը նրանց մուտ ըմբոնվում է երկու կերպ՝ որպես լեզվի՝ տվյալ Ճասարակականկոլեկտիվում ունեցած ֆունկցիա ն որպես լեզվական նշանների՝ տվյալ լեզվասիստեմում ունեցած ֆունկցիա: ու

եթե երիտքերականներիճետազոտության գլխավոր բնագավառը

Հնչյունաբանությունն էր, ապա գերմանական ֆունկցիոնալիստների ուշադրության կենտրոնում ընկած եե քնրականության Հարցերը: քերականական փոփոխությունները «ակված երիտքերականները են բացաճայտելու Հարկադիր 4նչյունական գործոններով. ֆունկցիոնալիստները, ընդճակառակը, Հնչյունական փոփոխությունների փորձում են բացատրել քերականական պատճառները Ճճնչյունների ֆունկցիայով: Ըստ նրանց՝ յուրաքանչյուր քերականական կատեգորիա, որ «լեզվական մարմնի» մեջ այս կամ այն որոշակի ֆունկ-

10--Գ.

Ջա ճուկյան

ցիայի կրողն է, արտաքնապես արտաճայտվում է ճնչյունով կամ ֆունկցիայի կորուստը ավեճնչյունակոմպլեքսով. քերականական է կամ ճնչյունակոմղպ4նչյունի դարձնում այն արտաճայտող լորդ նսա ավելի կամ պակաս արագությամբ լեքսի առկայությունը, կորչում է: Գերմանականֆունկցիոնալիստների տեսության մեջ կարնոր է մի քանի մոմենտ: 1) նրանք լեզուն դիտում են որպես մի միասնական ամբողջություն, ճանգում են լեզվի սիստեմայնության դաղավփարին.ճիշտ է, չոոնը ն մյուսները՝ լեզվի այս սիստեմային են օրգանական մարմնի ներամբողջականությունը Ճամեմատում Քին ամբողջականության ճետ, անալոգիա են անցկացնում օրգանական մարմինների ն «լեզվական մարմինների» միջն, լեզվաբանության կողմից լեզվի պատմության պրոցեսի բացատրության եղանակները նույնացնում են ֆիզիոլոգիայի մեջ ճայտնի դաղափարների ճետ, բայց ն այնպես բոլոր դեպքերում ելնում են լեզվի սիստեմայնության գաղափարից.այս կապակցությամբ նշելի է, որ են նրանք բառր կոնկրետ ֆունկցիավորման պրոցեսում առնում նախադասության ամբողջության մեջ. ֆունկցիայի գաղափարը նրանք կապում են նախադասության որպես ամբողջության մեջ Հեւ, կամ այն մասի իմաստայինլիարժեքության ելնում են այս շարաճյուական կապակցության առաջնությունից: Այս նույն ամբողջականության ու սիստեմայնության գաղափարնէ որ Հոռնին Ճճանգեցնումէ «ակցենտի» կարնորության մատնանչմանը որպես բառը միավորող ու ամբողջականացնող գործոնի: 2) Ֆունկցիոնալիստները փորձում նն կամուրջ գտնել իմաստի ն 4նչյունական ձնի, լեզվական միավորների ներքին ն արտաքին կողմերի միջն. ֆունկցիան նրանց ճամար ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ «բառամարմնի | իմաստի Ճարաբերություն»2:: Սրանով իսկ «Հնչյունական կողմժի՝ քերականականն իմաստային կողմից անկախ քննելուն նրանք ճակադրում են դրանց կապակցված քննությունը: 3) Ֆունկցիոնալիստների ուշադրության կենտրոնում պատմական 4նտազոտուեն, ընդ որում եթե ֆունկցիայի թյան Ճճարցերն գաղափարըստրուկ,

Նման մոտ, որը, բացատրության փորձ արդեն առկա է Փոտեբնյայի օբրենակ,դրում է. «Քանի որ այդ ճնչյունի մակբայական դերբայի մեջ արգեն իմաստ չունի, ապա նբա պաճպանումը միայն առանց կարիքի կդանՈօ 38ՈՒՇ0ա Իոսբի ն մտբի Ընթացքը»:3 ղազեցներ քՔջՇՇԽ օն ՐքՅոԽՅ8ՐԱԵՇ, 2մմտ. Յ. ձ.

ՈՕԱՈԼԻՇ Շ:ՇԼԸՎԵԼ

Ֆ3 1 1887, էջ 57. 8ՅԱԱ8,. Ռ0/1:1Շ8, 1,

ԽԼՈՍՄՉ5,

էջ 18-ի ժան..

շ

Գ.

Աօրո.

Լսե

սոմ

Լճեճո.

Է 1954, էջ

56,

«տուրալիստների

իմ.

մոտ

է տալիս

սինխրոնիկ

քննությանը

տեմում),ապա

գերմանական ֆունկցիոնալիստները ֆունկցիայի պատմական փոփոխությունների գաղափարը օգտագործում են պատճառների բացատրության նպատակով: Սրանովիսկ, սակայն, լեզուն նրանց ճամար դառնումէ ներփակ ամբողջություն, որտեղ փոփոխությունները պայմանավորված են լեզվի տարբեր կողմերի պաճանջի կենտ4) Ֆունկցիոնալիստների սփվոխճարաբերությամբ: րոնը լեզվաբանական մեթոդի բարելավումն է, մեթոդական կողմը. լեզվի բնույթի ճարցը ֆունկցիոնալիստների ճամար երկրորդական Հարց է: 5) Ֆունկցիոնալիստներըորոշ առումով ֆետիշացնում են ֆունկցիայի ճասկացությունը ն քննում ինքնանպատակորեն, բապատրում ինքն իրենով: 6) Ֆունկցիոնալիստների ճամար Հնչյունաբանությունը դադարում է ինքնուրույն բնադավաո լինելուց. ջին պլանի վրա են քաշվում շարաճյուսությունն ու իմաստաբանությունը: Սակայն առաջ քաշելով ֆունկցիոնալ նեպատակաճարմարության դրույթը՝ֆունկցիոնալիստները, այնուամենայնիվ, բավարար բացատրել,թե ինչո՛ւայս կամ այն փոչափովչեն կարողանում փոխությունը մի լեզվում նպատակաճարմար է, մյուսում` ոչ: միայն այս կամ այն լեզվի ներքին ֆունկցիոնալ նպաԶբաղվելով սոակաճարմարության զարգացման Հարցերով՝ գերմանական ֆունկցիոնալիատներըբավարար չափով չեն զուդադրում առանձին լեզուների փաստերը: կարելի է նշել նան, որ նրանք մեծ ուշադրություն 4Ճատկացնելովաննպատակաճարմարլեզվական միջոցների Հնոացման չարցին՝ բավարար չափով չեն զբաղվում դրանց փոխարինող միջոցների ծագման պատճառներով. բացի ֆունկցիոնալ նպատակաճարմարությունից՝ որնէ այլ գործոն հրանք չեն տնսնում: Սա բխում է ֆունկցիայի գաղափարի ինքնապարփակ քննությունից: Գերմանականֆունկցիոնալիստձերը մեծ աշխատանք են կասռարել առանձին Լեզուներիուսումնասիրության բնադավառում, ընդ որում նրանք զուգորդում են մի կողմից՝ փաստերի բաղզմաողմանի վերլուծություն, տեսական ճիմնավորման ընդճանրացումների 4ետչ մյուս կողմից՝լեզվի պատմական քննությունը՝ առա-

ու

Հմմտ.

1.

ՖԿՇոոն (85 ՃՆ-ՆՆ ՊԼ, 1957. է9 35:

Խ.

ՈԱՇՐ-Շքօ83, ԷքՅւաամ օՓ630քՊԵԽՐՑԵՇԼԱԿՇԸՏԻՃ ւ, 5 ԷՔտքօոծճ),.Ոքօծոխե 137ՎՇԱՅՅ 835048",

ԲՇաշ

լեզվի սիստեմային բնույթի առանձնաճատկությունների ման

4ետ:

ների սերնդի ներկայացուցիչ

Ճաշվառ-

սակայն, ճնչյունական փովփո-

ն որը,

մեջ տարերայնորեն, թե գիտակցախությունների մեկնաբանության բար դիմում է ֆունկցիոնալիստական սկզբունքին, իր «Գերմաներեն

լեզվի պատմության» մեջ ճատուկ տեղ է նվիրում այն դեպքերի քըննությանը, որտեղ «ֆունկցիայից զրկված կից վանկերում (ո Խոնմօոտ|օ0ՏՋճաԽ0ԼմԲոճո ԽՇԵ6ոՏ1ԵՇո)վերջավորության ձայնավորեն»: ներն ընկնում Բեչճագելը լեզվական փոփոխությունների ֆունկցիոնալիստական մեկնաբանությունը կիրառել է շատ վաղ ն Հոռնիցանկախ. Հոռնը որպես օրինակ բերում է նրա «կորուստը ն փոխարինումը գերմաներենում» Ճճոդվածը՞: Մ. Լեներտրը Հոռնի սկզբունքները նուլնպես փորձում է կիբառել անգլերենի պատմության մի այնպիսի շրջանի նկատմամբ, երբ տեղի է ունենում լեզվի քերականականվերջավորությունների թուլացման անկման պրոցես. նա իրեն նպատակ է դնում ոչ թե ու

եղած փաստերը, այլ պարզապես արձանագրել

ցույց

տալ

փովփո-

խության պատճառները՝ճենվելով չոռնի տեսակետի վրա. այտ պատճառներընա տեսնում է նախադասության՝որպես ամբողջության մեջ, քերականական ձների ֆունկցիոնալ լիարժեքության: աստիճանի մեջ: կարլ Մայերը ֆունկցիոնալ լեզվաբանության դիրքերից ջննության է ենթարկել բուլղարերենի վերլուծական ձների զարգացման ւվրոցեսը: հր «Հոլովմանանկումըբուլղարերենում» աշխատության մեջ:նա ցույց է տալիս, թե ինչպեսեն ճոլովների իրենց ֆունկցիան վրա վերցնում նախդիրները, թեն լավ չի բացատրում, թե նախ՝ ինչո՛ւ է ալդ բանը սլավոնական լեզուներից միայն բուլղարերենում ն երկրորդ իխնչպեսէ լրիվ կերպով տեղի ունենում տեղի ունենում Ճոլովներին փոխարինելու եկող նախդիրներիձեավորման "բոցեսը: էջ

10.

Թ6հտքհ:),

Շ6ՇտճհյՇհէճ

20.

8օհոքհճՆ

ՊճՈԱստէ սոմ

Տքոճճհճ, Մ ճր.,

մ6ր Վօստշհճո

338,

Կն.

341.

(ստ 1200). Ի. Լ 1920.

'

61, 1919--1911. Նհոոէ.

սոմ ՏքոտշիխԽոտ

Սւտ6 Սճքոտելօո,

3765.

ԵՐՏՏԵ,

Ս6ր

Թճոյո.

1953.

1ռ

մօ

մծսէտշիծո

Տթոոճհխուլօո

ՆԱՒՐՄՅՈՔ մ6ո

16:յՈԱօո

1928,

ՏքորՇհծ,

1ո ,Օոոոսյսո"

լտ

8ս1ջճոլտճհճո,

Վ. Հռոն.--Գերմանական ֆունկցիոնալիզմի գլխավոր տեսաբանը, ինչպես նշել ենք, անգլերենադետ Վ. Հոռնն է, որն իր «Լեզ-

լեզվական ֆունկցիա» գրքում զարգացրել է ֆունկցիոնալլեզվաբանության «իմնական դրույթները։ Այս դրույթները որոշ առումով կապված են դեռնս 1906 թ. Վակերնաբառիմաստի ն բառաձնի (ճնչյունական զելի առաջ քաշաժ՝ ձնի) ն նսպերսենի դավանած ծավալի փոխճարաբերության դրույթի արժեքի սկզբունքի ճետ: ՀոռնիՃճայացքներըազդել են կոպենճադգենյան ստրուկտուրալիզմի վաղ ներկայացուցիչներից մեկի՝ Վ. Բրյոնդալի Հայացքների ձնավորման վրա: երիտքերականներին այն բանում, որ նրանք Հակադրվելով է քաշում ֆետիշացնում են Հնչյունական օրենքը չոռնը առաչ Հնչյունական օրենքի բնուլթի բացատրության Հարցը: նրա կար4Ժիքով՝Հնչյունական օրենքը որոշվում է այն ֆունկցիայով, որ փոսիոխվող «նչյունը կամ 4Հնչյունախումբը կատարում է «լեզվական մարմնի» մեջ: Հնչյունական օրենքը ինքնին չէ բացատրում լեզվական պրոցեսի էությունը, այլ Հանդիսանում է լեզվական ֆունկպիայի արտաճայտությունը: եթե նախորդ լեզվաբանները փորձում էին այս կամ այն քերականական ձնի կորուստը կապել իմաստային ֆունկցիայի կովական մարմին

րըստի ճետ,

ն

ապա

չոռնը ճնարավոր

է ճամարում ընդարձակել

ֆունկցիոնալ մեկնաբանության բնագավառը, քերականական ձե«Վերիպաճպանումի նս բացասորելնրանց ֆունկցիոնալ արժեքով, ամեն ինչի բացատրության 4իմքում դնել ֆունկցիայի գաղափարը. զուրկ մասերն անճետանում «եթե Ճիշտ է, որ խոսքի՝ֆունկցիայից են՝ ճակառակ «4նչյունական օրենքների»,--գրում է Հոռնը,--ապա անշուշտ կարելի Օ0էնան մտածել (ձոռո 1Տ ՇՏ Ձաշհ Տճիւ Կօի բաղադրամակարնոր Վօշուծու), որ ֆունկցիայով են՝ սերը պաշտպանվում ի Հեճուկս «Հնչյունական օրենքԼլ իշխում օրենների» Ֆունկցիան Հնչյունական 117227 Հոռնը պաճանջումէ քերականական թեքույթների պատմական փոփոխությունների քննությունը կատարել ոչ թե մեկուսացված, ինչպես սովորաբար անում են, այլ տվյալ թեքման ձների շրջապատի ն ուղեկցող ձենհրի ճետ կապված: Քննության մեկնակետը ոչ

թե առանձին ձնբ կեք Կ

ւ.

Գ.

է լինի,

որի այլ ւյն կապակցությունը,

ՊՆՕՒսՈքոջ սոմ Պ՛ՕՐԷ(օոտ, ՎՕՃՊՄ. 1906. ՏքոոշեմծոքճԷսոմ ՏքոճշհքնոՒէլօմ, 11 ճ5ր., 1923, էջ 131:

ՏՇԱԷՔՐՈՏՏ61

ո,

«Այստեղ նշված մեթոդը,--գրում ոչ թե մեկուսացված, այլ է քննում այն կննսական ընգճանրության մեջ (ԼշեշոտքոճյոՏշհճ էէ), որի մեջ նրանք աճել են (6ԼԽՅՇիտճո)»):Շարաճյուսական իմաստը Հոռնի ճամար դառնում է վճռական գործոնը: «Լեզվական մարմնի» զարգացումը Հոռնը լիակատար կախմեջ Հանդես է գալիս տվյալ ձն:

է նա,--Ճետազոտում է թեքման ձները

մեջ է դնում նրա ներքին (ոոծճօհոճոմ) ֆունկցիայից: Ըստ նրա՝ լեզվի գիտական քննությունը անճրաժեշտաբար պետք է տարբերի լեզվի երկու կարգի ֆունկցիա՝ նպատակ ն արտաճայտություն: Խոսքի տարբեր մասերը տարբեր ֆունկցիոնալ արժեք ման

կարնորություն ունեն. այդ էլ որոշում է նրանց բախտք: Հոռնը է լեզվական ձների ֆունկցիոնալ կախումների ճետնյալ 5 տիպերը. 1) եթե որնէ բառի կամ բառակապակցության մասերը են, ապա ֆունկցիայից զուրկ կարող են թուլանալ կամ լիովին անճհտանալ. 2) եթե որնէ բառի կամ բառակապակցության են, ապա կարող են թումասերը ֆունկցիայով աղքատ լանալ. 3) ֆունկցիայով կարնոր «նչյունները կարող են պաճպանվել, նույնիսկ եթե մնացյալ (տ ՍԵրլքճո) Հավասար պայմաններում նրանց անճետացումն սպասելի է. 4) եթե մի որեէ է իր կողմից կրած ֆունկլեզվական մարմին շատ թույլ է ցիայի Համար, ապա կարող Հարմարվել դրան իր մարմնի ուժեղացմամբ (բառերի կցմամբ կամ տվյալ բառի ընդարձակմամբ՝ ձայնավորներով, թե բաղաձայններով). 5) եթե լեզվականմարմինը: է, ապա կարող է ֆունկցիաներով գերծանրաբեոնվում Հոռնը անալոգիական: Այս բոլոր եղրակացությունները կործանվել: է ճամարում օրգանական մարմինների մասին ֆիզիոլոգիայի տված տվյալների Հետ ն գտնում է, օր «օքգանական բնության ն լեզվական կյանքի քննության եդանակի միջն զուգաճեռականություն կաշ: նա մեծ չափով տուրք է տալիս բիոլոգիզմին, խոսում «լեզվական մարմնի» մասին ն այդ մարմնի զարգացումն ու մաՃճացումըկապում նրա կատարած «լեզվական ֆունկցիաների» Ճետո է Հոռնը փաստորեն վերականգնում Շբայխերիկոնցեպցիան, բոտ որի բառը ներկայացնում է կենդանի օրգանական միավոր: ինչպես տեսանք, րստ Հոռնի՝«լեզվական մարմնի» 4նչյունական կողմը պայմանավորվածէ այդ մարմնի ֆունկցիալով. մարմնի, նրա մաու

սաճմանում

11(0ՐՈ, ճիշ. աշխ., էջ Նույն տեղը,էջ 138-

Յ՛.

123.

սերի ֆունկցիայի թուլացումը կարող է ճանդգեցնելդրանց թուլացմանն

ու

ֆունկցիայի կարնորությունը՝ վերացմանը, ուժեղացմանը:

Հոռնի տեսակետը խստորեն քննադատվել է Լյուիկի (Լան) կողմից: Լեզվի մեջ չոռնը ամեն ինչ ենթարկում է ֆունկցիային,

բացատրում նրանով: Լեզվի զարգացման պրոցեսը նա որպես ֆունկցիոնալ նպատակաճարմարության աճման պրոցես.լեզվի զարգացումն ընթանումձ այն ուղղությամբ,որէ ավելի լավ կատարվի լեզվապեսզի որքան Հնարավոր ավելի կան ֆունկցիան: Այդ պատճառով էլ լեզվի մեջ մնում է այն, ինչ վելի լավ է Համապատասխանում այդ ֆունկցիային, անօդուտը օգտակարը ավելի լայն դեն է նետվում, քիչ տարածվածը, բայց ստանում: տարածումէ ուղղությունը որոշվում Լեզվի զարգացման է որպես նրա այնպիսի ձնավորման պրոցես, Ճճատկությունների որոնքնպաստում են իմաստի ավելի լավ արտաճայտմանը, Ճշգրըարտաճայտչականությանը: տությանն

որոշում քննում է

ու

ու

ու

Հոռնը

գերմանական մյուս ֆունկցիոնալիստները դեռես ղգալի ուշադրություն են ճատկացնում լեզվի պատմական բքննության Ճճարցերին՝ ֆունկցիայի գաղափարի միջոցով փորձելով կապ Հաստատել լեզվի ստատիկ ն դինամիկ (սինխրոնիկ ու դիախրոեիկ) ասպեկտների միջն: Լեզվի պատմական քննությունը պետք է նպատակ ունենա բացաճայտել Ճենց ֆունկցիոնալ նպատակաճարմարության պատմական զարգացման պրոցեսը: Այս դեպքում ոչ թե պետք է մնալ փաստերի մակարդակին, ինչպես անում են երիտքերականները, այլ թափանցել լեզվական երնույթների էության մեջ, բացաճայտել ճաղորդակցության պրոցեսի «ճետ կապված լեզվական ֆունկցիաները ն ցույց տալ, թե ինչպես են դրանք ձնավորում ստանում, կապվում այս կամ այն լեզվականձնի Ճետ: Այս քննությունը Հոռնը պաճանջում է կատարել երնույթների փոխն

կապակցված(սիստեմային)՛ուսումնասիրությամբ:Փաստերի

չրոճված, առանձնակի քննությունը չի կարող ցույց տալ լեզվի է ներսում կատարվող փոփոխությունների բնույթը: Հարկավոր փաստերը ճամեմատել իրար Հետ, կիրառել փոխազդեցություննեբի բացաճայտման մեթոդը: Միայն այդպիսի քննության դեպքում կարելի է պարզել, թե ինչպես է այս կամ այն լեզվական միջոցը այս կամ այն ֆունկցիան կատարելուց անցնում մի այլ ֆունկցիայի կատարման: Յուրաքանչյուրլեզվական փաստ, լուրաքան'

ԷՏ, ԼԿԱԼ

1921.

այն ֆունկցիայով, որ նա կատարում է լեզվական սիստեմի մեջ: | նոր ուղիներ» գրքում Հոռնը, իր «Լեզվիուսումնասիրության Հենվելով իր ընդճանուր սկզբունքների վրա, փորձում է դրանք պատմական 4ՃետազոտությանՃիմք դարձնել, «նչյունական փոփոխությունների պատճառները բացատրել նրանց ֆունկցիայով. ձնի դիմային այսպես, ըստ նրա, ճին անգլ. եւոմս «կապում եմ» չս կարող էր ընկնելմիայն այն բանից Ճետո, վերջավորությունը նրբ առաջացել էր 1Ը Ելոմս օնս կապում եմ» զուգորդումը, ն Ա-ի ֆունկցիան կարող էր իր վրա վերցնել 1Ը «ես» դերանունը. այսպիսով, Հոռնը զոնում է, որ Ճնչյունաբանությունը սերտորեն կապված է ձնաբանության, էլ շարաճյուսության 4ետ: Միաժամանակ, այս աշխատության մեջ Ճճենվելով փորձառական 4նչյունաբանության վրա, Հոռնը ցույց է տալիս. որ ձայնավորի որակական երանէլ՝ Ճույզից (աֆեկգավորումը կախվածէ տոնի շարժումից, Հուզմունքից կախված արտաճայտչական էներգիան դառտից): նում է ընդճանրապես փոփոխությունների ազդակ, մինչդեո նպատակաճարմար գործունեությունը, ընդճակառակն, փովոխությունները միասնականացնում է: Հնչյունական փոփոխությունները բարբառներում ավելի արագ են տարածվում, քան գրական լեղվում. անգլերենի պատմության մեջ էլ մեծ փոփոխություններ եղել են քաղաքական-Հասարակականմեծ տեղաշարժերի շրջանում, երբ դրական լեզվից ավելի քիչ են օգտվել: Ընդճանուրառմամբ Հոոնը դնում է լեզուն ն կյանքը իրենց ամբողջության մեջ քննելու Ճարցը:: Այս տեսակետը անգլերենի պատմության կոնկրետ փաստական ընդարձակ նյութի վրա լուսաբանելու փորձ է կատարված Հոռնի Հետմաչու ճրատարակված«Հնչյուն ն կյանք» աշխատության մեջ, որը նրա գործունեության յուրատեսակ ամփովումն է, Հոռնն ընդճանուր առմամբ աշխատում է այժմյան կենդանի լեզվի վրա կատարված դիտողություններն ու եզրակացություններըկիրառել պատմական զարգացման նկատմամբ, մանավանդ որ ժամանակակից կենդանի լեզուն կարելի է ենթարկել մանրակրկիտ Ճեւտազոտության:Այս վերջին դրքում Հոոռնըբառիմաստիդերի ն

չյուր երնույթետք

է արժեքավորել

սա

սա

1.

1010,

Հ6ս6Ք Պ'ԲՋԲ 06ր ՏթոճՇիքԹԷՏՇհսՈջ, 19:49. ս ՈԽՅՅՈԵԽ Օճաշծ քտվոօօքօոշնոօ6 ճամանուն գրքում,Ւլ., 1956, էջ 124:

3.

Խ8նո

Հմմտ.

8.

ԷԼօՐո, Լտսէ սոմ Լհոճոէ, 1-1, 86ոյլո,

Լօեօո.

Խճճրեօ1եծէ

(Հչոռնը մեռել

սոմ է 1955

83ԵԼ«ՕՅԵՅԱԽՇ

«0 հճոդստքօա6նթո

թ.)։

սրա

Հետ

կապված «նչյունական ֆունկցիայի

Հետ

միասին լեզվա-

կան Հնչյունական փոփոխությունների մեջ կարնոր տեղ է տալիս

«ակցենտին», այն

է բարձրության

ն

բնույթին. ««Ակցեն-

ուժի

փոՀնչյունական

գրում է Հոռնը,--մեզ բանալի է տալիս

տը»,--

Հոռնը Սրանով

փոխությունը ճասկանալու Համար»

Ֆոսլերի ուսմունքին

«ակցենտի»՝ լեզվի

Այսպիսով, Հոոնն

բերյալ:

խության

մոտենում

է

«ոգին» լինելու վերա-

ընդունում է բառի Հնչյունական փովփո-

կարնոր գործոն՝ ակցենտ

ֆունկցիա.

իմաստային

ն

կախ«Որեէ բառի Հնչյունական կերպավորումը (ԼՅսէքօտեվխոք) ված է

ոչ

միայն «ակցենտից», այն է՝ տոնի բարձրությունից

տասանության ուժից, այլն իմաստից, բանից, թե բառի կամ

թե

են

ճիշտ ւսսածժ՝այն

ավելի

(ՊՄՕԼԽՇԼԵԼոմսոք)

բառակապակցության

մասերը իմաստով լցված

Առանձին ուշադրություն

ոչ

պաճանջում բառի այն մասերը, որոնք որնէ ֆունկցիա գծում, պյսինքն՝ ծառայում

են,

Քառի այն

դրա

բնոր

են

ընդ-

աղքատ

մասերը, որոնք

«նչյունապես թու-

կարողեն

յանալ. բառի այն մասերը, որոնք ֆունկցիայից կարող

են

զուրկ

Ճճակապատկեր

(ՕԳՇքՇՈՏէԱՇ

Ն) բառի ֆունկցիայով

կա-

ուժի մեջ մնալշ

են

Այս աշխատության մեջ գերմանական

են,

կամ անճետանալ: եվ որպես

4Հնչյունապես թուլանալ

մասձրը կարող

են

որեէ չարաչճյուսական ճարաբերու-

են

թյան իմաստի արտաճայտությանը:

ֆունկցիայով

ն ար-

ակնճայտորեն Հոռոնը

նեհոճումբոլդտականների

ն

կրել է Սոսյուրի,

Բյուլերի

լեզվական

ֆունկցիաների տեսության ազդեցությունը, Զարգացնելովիր վաղ դրքի միտքը՝ Հոռնը լեզվի պատմությունը պես լեզվական նպատակի

(իմա՛

ճաղորդակցման ն

որ-

արտաճայտչական գործունեության

արտաճայտչական ֆունկցիաների) պայ-

երկրորդը ոնոլյուցիոն

քար.

ն

պատկերացնում է

ն

փոփաոխողսկզբունք է, առաջինը՝

ընտրող, ճարթող, կարգավորող. Ճաղորգակցումը պաճանջում է նկ կարգ: պարզություն, ճամառուտություն

Գ.

/1օրո.

ՀԱՃրէլո Լճհոծոէ.

1--1, Հմմտ. նույն

Նտսե սոմ

Թ6ոլլո,

տեղը,էջ

Լճնճո.

1954, էջ

ԽօճրնՔ1է6ե 55:

սոմ

հճրճատջճքճնօո40ռ

55--56.

7.

ՖՈՐՄԱԼԻԶՄ

Ընդճանուրտեղեկություններ.--Ֆորմալիզմիառանձին

տեն-

ամենատարբեր եկել տարբեր երկրներում դենցներ ճանդես Հոսանքների ներկայացուցիչների մոտ, սակայն այն որպես լեզշարունակելով վաբանական Հոսանք ձնավորվել է Ռուսաստանում՝ նան սովետական իրականության սկզբնական շբրեր գոյությունը ջանում: ինչպես արդեն նշել ենք, ֆորմալիզմը արդեն ձնավորված կերպով Ճանդես է եկել Ֆ. Ֆ. Ֆորտունատովիմոտ, որը այն սերտորեն միաճլուսում է 411 դ. երկրորդ կեսից լայն տարածում դտած Ճոդեբանական ըմբոնման Հեւ: Հետագաքայլը կատարվում է Ֆորտունատովիուղղակի ն անուղղակի ճետնորդների կողմից, որոնք աշխատում են դուրս մղել լեզվի իմաստային կողմի տրամաբանական ն չՀոդեբանականմեկնաբանության փորձերը, լեզուն նկարագրել ըստ արտաքին-ձնական կողմի, մեկնակետ դարձնել ձերը, ձնից գնալ դեպի բովանդակությունը, լեզվական արտաքին է մի թաղանթից դեպի ներքին իմաստային կողմը: Սա ունենում կ կողմնակի «ետնանք. եթե տրամաբանական ճոդեբանական ուղլեղությունների ներկայացուցիչները աշխատում էին տալ բոլոր զուների վերլուծության ընդճանուր սկզբունքներ ն դրանով իսկ փաստորենքիչ էին ուշադրություն դարձնում լեզուների առասնձնան

են

Հատկություններին, ապա ֆորմալիզմի ներկայացուցիչները ուշադրությունը կենտրոնացնում են ճենց այս կամ այն լեզվի առանձընդնաճատուկ կողմերի վրա: Հոգեբանականն տրամաբանական են Ճանուր վերացական սխեմաներին նրանք ակադրում տվյալ լեզվի անկանխակալ, լեզվական առկա ձներից ելնող ուսումնասիֆորմալիստական ուղղությունը իր Ճարվածն բությունը:Այսպիսով,

ուղղում է առաջին ճերթին ընդճանրականքերականության երկարատն տիրապետությամբՀաստատված վերացական սխեմաների

սկզբունքների դեմ՝ դրանց Ճակադրելով առանձին լեզուների մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը, նրանցտարբերիչ կողմերի վերճանումը: Ֆորմալիզմը Հանդեսէ գալիս ինչպես այլ լեզուներին «ատուկ կատեգորիաները ն ճայնհցողական ճանապարով մշակված ընդճանրականսկզբունքները տվյալ լեզվի նկատմամբ կիրառելու, այնպես էլ լեզվի Հին ն նոր շրջանները մեխանիկորեն շփոթելու, 4ին շրջանին Հատուկ երնույթները նոր շրջանին վերադրելու դեմ. նրա Համար մեկնակետ է դառնում լեզուն իր առկա վիճակով,իր առկա ձներով. էլ ճասցնում է լեզվի ստատիկ ու

ստ

քննությունըպատմականից խնամքով անջատելուն,

ընդճանուբ: սաճմանազա-

լեզվականը տվյալ լեզվին ճատուկ երնույքներից տելուն: պատմության մեջ խաղում է լեզվաբանության Ֆորմալիզմը երկակի դեր: Մի կողմից՝ այն ճանդես է դալիս որպես դրական ուղղություն, որ լեզվի ուսումնասիրության մեջ մտցնում է թարմ ու անՀոսանք, ճիմք տալիս առանձին լեզուների մանրակրկիտ ուսումնասիրության ն դրա Հիման վրա արվելիք Հեկանխակալ

ճամար,Լեզվի ուսումնասիրության գա եզրակացությունների մուս ստեղծում տեմեջ ելնում իրեն իսկ լեզվից»Հնարավորություն

ժամանակ որ երկար ղից շարժելու քերականական ուսմունքը, սխեմաների դուխում էր տեղում` ընդշանրական Ճճայեցողական մեջ: Մյուս կողմից՝ այն խաղում է որոշ բաստեղծմանսիորձերի դեր՝ ֆետիշացնելով լեզվական ձնը, անտեսելով լեզվի ցասական

ներքին իմաստային կողմը ն դրանով իսկ լեզվի ուսումնասիրուտալով ղուտ ձնաթյունը զրկելով եր բաղմակողմանիությունից, կան կողմի վրա Ճենվող զանազան միասնականդասակարգումներ ինքնին սխեմաներ, որոնք ճասցվում են ծայրաճեղության, ն լեզվական իմաստից կտրվելու ւայմաննեդարձվում նպատակ րում վերչիվերջո զրկվում արժեքից վերածվում անճեթեթության: ներկաՊատաճականչէ, որ ժամանակակից սւտրուկտուրալիզմի ու

յացուցիչները իրենց Հոգնոր ուսուցիչների թվում ճիշում են ֆորմալիստական ուղղության այնպիսի ներկայացուցիչների, ինչպիսիք են Ֆորտունատովը, Պեշկովսկինն ուրիշները. ստրուկտուրանս լիզմը ունի ֆորմալիստական ուղղության ներկայացուցիչների իր դրական բացասական կողմերով»,իր բեայս վրկվությունը՝ րած թարմ Հոսանքով ն իր սխեմատացման փորձերով: ու

ուղղության Ֆորմալիստական

ձնավորումը մեծ չափով կապված էր տրադիցիոն դպրոցականքերականության թերությունների լեզվաբանականզիտության նորազույն նվաճումտաղթաճարման, ները նրա մեջ կիրառելու, դպրոցտկանքերականության ն գիտական լեզվաբանության միջն եղած խզումը վերացնելու այն փոր11 դաբում, ճատկապես: ձերի Ճետ, որ լայն ծավալ են ստանում Ռուսաստանում: Ռուսական իրականության մնջցդպրոցական քերականության խիստ քննադատություն է կատարվում Ֆորտունան ուրիշտովի, Բոդունն-դե-կուրտենեի, Շչերբայի,կուդրյավակու ների կողմից: Այդ Հեղինակները դպրոցական քերականությանը մեղադրում էին տրամաբանական ն քերականական կատեգորիա155

ններըշփոթելու, նկարագրական-ստատիկն պատմական ճայեցակետերը խառնելու, միայն դրավոր խոսքն ուսումնասիրելու ն բանավոր խոսքն արձամարճելու մեչ: Պեշկովսկին փորձում է վերացնել այդ խզումը ն գիտական լեզվաբանության սկզբունքները կիրառել դպրոցականքերականության նկատմամբ: Ֆորտունատովյանձնի ըմբռնումը գրեթե նույնությամբ Ճճան.-

կովակին որոշ

առումով շեղվում է

այդ

ըմբոնումից՝փորձելով

Ֆորտունատովիուսմունքի Ճճակասություններըն այն Ճաղթաճարել լրացնել այլ լեզվաբանական ուսմունքների տվյալներով: նշելի է, որ ՖորտունատովիՃետնորդները միայն մասամբ են կարողանում Ճաղթաճարելնրա որոշ Ճճակասությունները: Այսպես,եթե Ֆորւոունատովը քերականությունը դիտում էր որպես բառերի ն նրանցը ձների ուսմունք, իսկ բառակապակցության ձները Հատկացնում էր միայն բառի ձներ չունեցող լեզուներին (շրինավ՝չինարենին ), նումը. Պեշկովսկին,ինչպես կտեսնենք, այն դարձնումէ շարաճյուսական ուսմունքի Հիմքը: Վ. կ. Պորժեզինսկին Ֆորտունատովիքերականական վերլու-

ծության սկզբունքները շարունակում է կիրառել Համեմատական ուսումնասիրությունների մեջ, թեն ավելի Հաճախ է դիմում ժամանակակից ոուսերենից առնված օրինակներին: Հնդնրոպական լեզուների ճամար տարբերվում են բառափոխական ձներ ունեղող ն դրանցից զուրկ բառեր. ձնաբանության նպատակը Համարում փոխականձներից զուրկ բառերի վերլուծությունը Ճճատկացվումէ ձներ ունեցող բառերը իմաստաբանությանը: ԲՔառափոխական են խմբավորվում Ճճետնյալ կերպ.1) ճոլովվողբառեր,2) Ճոլովվող բառեր՝ սեռային ճամաձալնության ձներով Ճանդերձ, 3) խոՖարճվող բառեր:

Հմմտ.

Ճ.

Շ. ՒԼ

օ686

6:

ԽօԽ

ՕԸՅՇԼԱՇԵԱՆԱ:

18.

Ս.

Ց

ՅաաՅ5,

1եՑԸԽԱ

Վ81ԱՇԽՕԽ

11 5ր.,

1910,

Տեր.

Եճքոայծ1

հ,

Օ«ԽԿՕՑԽԵՇ

ՈՕԽՏՂՔՑ

ՈՇոսօ86աօքօ, Գեշնովսկու ,Քշշճոն գրքում, ՄԼ ճր., ՌԼ., 1938, էջ 8--10,

Լքձոաուրւն

Շ:ԱՈՅաՇՔՇ

ԷՀՄԿ-

Է Քշօքու Ոօքաճտահշահն, Փօքու ՇոքճոաւծամտՑ 63ոԽ., 190Լ.

8 ԱՕՑՇԽՕԽ

հ 8038ք8շոռն Փօքո-ճ ՐորՕո08 1904. 93335,

ԹԹՇՈՇորՇ 8 ՁՅԵԱՕՏՇՈՇԻԽՇ,

Ք., ԽԼ., 1907,

Հմմտ.

Ն, հԼ,

Ս.

8.

8.

1938, էջ

59.

8ու0ՕՐքՅՂ108,

(ԸօՕտքեխշքամքաշ

մմ

Յեն,

Դ. Ն.

կատարում Ուշակովը

է ճաջորդ քայլը

ն

Ֆորտունատովի

քերականական վերլուծության սկզբունքներին ավելի լայն ասպարեզ ճատկացնում|: Ուշակովը միննույն բառի առանձին ջերակաէ որպես առանձին բառեր: Բառերի իմասնական ձները դիտում տային խմբավորումը ճամարելով ընդճանրական բնույթ ունեցող՝ /ւշակովըառանձին լեզուների, Հատկապես ոուսաց լեզվի ճամար պիտանի է Ճճամարումձնեական-ձնաբանականդասակարգումը, որի նա առանձնացնում է «քերականական խոսքի մասեր»: «ասամաձայն Սակայն խոսքի մասերի «զուտ» ձնաբանական խմբավորումը նախ՝ ըասցնում է մի շարք կարնոր բառային տիպերի ուսումնասիրությունը ձնաբանությունից ճանելուն,երկրորդ՝իմաստային նույն խմբերի մեջ մտնողբառերը (օր: ո82ն ոՋԵ) միանգամայն տարբոլորովին բեր ձնաբանական խմբերի Հատկացնելուն ն երրորդ՝ միննույն ձնաբանական տարբեր կարգի բառերը, ընդչակառակն, խմբի մեջ խցկելուն, ուստի ն Ուշակովն ստիպված է դիմել լրացուցիչ՝ իմաստային խմբավորումների: Այսպես, նա նախ տարբերում է ըստ ձնի փոխվող ն չփոխվող բառեր. 4իմք ընդունելով ոուսաց յեզվում առկա փոփոխության 3 տիպերը՝ ըստ Հոլովի, սեռի ն ԹՎվի՝ նա տարբերում է 1)ճոլովվող բառեր, այն է՝ այմիայն Հոլովվողներ միաժամանակ ըստ (գոյական անունները) ն Բ) ճոլովվողներ ու սեռի փոխվողներ (ածականները), 2) ըստ սեռի փոխվող, բայց չճոլովվող բառեր (բայերի անցյալ ժամանակի ձները) ն 3) ըստ դեմքի փոխվող,այսինքն՝ խոնարձճվող բայեր (բայերի ներկա ն ապառնի ժամանակի ձները): Այս ձնական դասակարգման ճետ միասին, որի դեպքում 4ճիմք է ընդունվում ձնի նեղ ըմբոնումը՝ վերջավորությունների փոփոխությունը, Ուշակովը դիմում է նան իմաստային դասակարգման, ընդ որում «բալ» տերմինը 4ճամարում է «գոյական» ն «ածական» տերմինների Համեմատությամբ պայմանական. վերջիններս, ըստ նրա, օղզտադործվումեն ն՛ իմաստաէ միանյին, ն՛ ձնական առումով, մինչդեռ առաջինը գործածվում դամայն տարբեր ձներ ունեցող բառերի (ըստ Ուշակովի՝ բայանունների, անորոշ դերբայի, ներկա ապառնի ձների, անցյալ ձների ն եղանակային ձների) ճամար: ու

Ա. Մ.

Ֆ. Ֆ. Ճճետո Պեշկովսկի.-Ֆորտունատովից

ռուսական

Ա. Մ. ներկայացուցիչը է, Սակայն ՊեշկովակինՖորտունատովի ուղղակի ՀեՊեշկովսկին

իրականության մեջ ֆորմալիզմի գլխավոր Ւ. ւ 1913, Մ 6ճթ., 1925.

էքնլեօ6 Տ88ՇղՇիի6 Ք7ՇՇՒՈԼ 8ՅԵԽ, ՄԼ 5ր:, 198,

ոճաօտ,

Էշ

Օ

ՔՅԵԱՑՇ,

Լ,

տնորդը չէ. նախ՝

միայնՃեռու

է լեզվի Ճճոգեբանական մեկնաբանությունից, այլն աշխատում է այն դուրս մղել, թեն նրան ոչ դեպքերումէ այդ ճաջողվում. երկրորդ՝ Պեշկովսկին Հանդես բոլոր է բերում ակնճայտ էկլեկտիզմ՝ Ֆորտունատովիսիստեմը տարբեր ժամանակներում փորձեյով լրացնել ամենատարբեր բնույթի ուղդությունների, այդ թվում Պուռնբնյայի, 0վսյանիկո-կովիկովսկու, Շախմատովի,Սոսյուրի դրույթներով. երրորդ՝ Պեշկովսկին ապրել կրելով տարբեր ազդեցություններ, Դճայացքների ուժեղ էվոլյուցիա՝ անընդճատ ելք փնտրելով եր սիստեմի ներքին «ակասություններից. ապրելով սովետական իրականության մեջ՝ նա աստիճանա4ասնում է լեզվի ն մտածողության, ձնի ն բովանդակության բար դիալեկտիկական փոխճարաբերության ըմբոնմանը, թեն, իճարկե, մինչն վերջ չի կարողանում ճաղթաճարել իր կոնցեպցիայի թերությունները: լեզվաբանական գլխավոր աշխատությունը «ՌուՊեշկովսկու ահրենի շարաճյուսությունը գործն է, գիտական լոաաբանությամբ» է տեսել որի առաչին Ճրատարակությունը լույս թ. Այդ աշխատության մեջ Պեշկովսկինձգտում է Ֆորտունատովի առաջ քաշած քերականական վերլուծության սկզբունքները կիրառել ն դպրոցական քերականության մեջ դրանով իսկ վերացնել գիտական ն դպրոցականքերականությունների միջն եղած խզումը. սաՀծանկայն Ճճենցառաջին իսկ Հրատարակության մեջ Պեշկովսկին դես է բերում ակնճայտ էկլեկտիզմ` փորձելով ֆորտունատովյա ուսմունքը լրացնել նրան միանգամայն Հակադիր պուտեբնյայական ուսմունքով: Պեշկովսկուազդեցությունը մեծ է լինում դպրոցական դասավանդման մեչ՝ երկար ժամանակ տիրապետող դարձնելով ձնական (ֆորմալ)քերականությունը: Սակայն,ինչպես նշեցինք, Պեշկովսկինմինչն վերջ կանգնած չի մնում իր առաջ քաշած սկրզբունքների վրա, դրանք վերանայում է լեզվաբանական նորագույն ւոեսությունների երնան գալու Ճեւտ կապված: Շախմատովի շարաճյուսական սկզբունքների ազդեցության տակ նա 1923 թ. սկսած վերանայում է իր աշխատությունը ն 1928 թ. լույս ընծայում նրա արմատապեսվերամշակված 3-րդ Ճրատարակությունը:Պեշկովոկին լույս է ընծայել ն այլ կարգի ցործեր, Ճատկապեսմեթոդիկային վերաբերող: Պեշկովսկու անցած ճանապարՀըվկալում է նրա "ՈՆ ալում,

ԻԼ,

Ճձ.

նա

ՈՇարօ8:Շ

1914.

ոչ

ի

րի,

Քյշշժհր

ՇոպճւաշնԸ

ՒԷՏՆՎԱՕԽ ՕՇՅՇ-

մտքի անընդճատ որոնումների սկզբնական նեղ ֆորմալիզմը ճաղՓաճարելու, իր ուսմունքի ճակասությունները վերացնելու, նորագույն լեզվաբանական ուսմունքների լավագույն կողմերը դպրոցական քերականության ժեջ կիրառելու ձգտման մասին: քերականական մեկնակետը ձնի Հասկացությունն Պեշկովսկու նա է Ֆորտունատովի նման: 4, որ նրա սկզբնապես սաչճմանում ուշադրության կենտրոնում է գտնվում լեզվական արտաքին ձնր, արտաքին ճատկանիշների ամբողջությունը, որից ելնելով էլ նա է կատարում իր վերլուծությունը: Պեշկովսկին տարբերում է երՀու կարգի ձներ՝ բառի ձներ (ձնաբանությունը) ն բառակապակորոնք միասին կազմում են ցության ձներ (շարաչյուսությունը), ձների ուսմունքի ճիման վրա վեզվի ձները։ Բառակապակցության ձլ նա կառուցում է իր նախադասության ուսմունքը: Խոսքի մասանրիտրադիցիոն իմաստային-տրամաբանական դասակարգման փոխարեն նա առաջ է քաշում բառերի (խոսքի մասերի) ձնական դասակարգումը: Բառի ձնեերըՊեշկովսկին բաժանում է երկու խմբի՝ բառափոխական ձներ ն բառակազմական ձներ, որոնք «թյռագայում կոչում է նան շարաչյուսական ն ոչ-շարաճյլուսական ձներ. բառափոխական կամ շարաճլումական ձներ են Համարվում գոյականի ՀՃոլովի, ածականի ոլովի, թվի ն սեռի, բայի դեմքի, թվի, սեռի (ռուսական բայի անցյալ ժամանակի դեպքում ), ժամանակի ն եղանակի ձները. բառակազմական կամ ոչ շարաճյուսական ձներ են Համարվում գոյականի սեռի, թվի, ածականի ճամեմատության բայի սեռի ն կերպի ձներին այլն աստիճանների, Այսպիսով, քերականական կատեգորիաներըՊեշկովսկին տարբերում է զուտ արտաքին-ձեական ճատկանիշներով ն դրանք բաժանում երկու խմբի՝ըստ շարաճյուսական ղուգորդելիության (ճամաձայնության ն մեջ կատարած դերիչ Քանի որ ոչ բոլոր բառերն խնդրառության) ունեն քերականական արտաքին ձնական Ճճատկանիշներ(բառաէ ձնավոր կամ բքհձներ),ուստի ն Պեշկովսկինբառերըբաժանում անձե ն կամ ոչ-քերականական րականական

(ճ6ՇՇՓՕքԽԲՈՒԵԼՇ)

կարող են լիխմբերի,ընդ որում անձն բառեր, րստ Պեշկովսկու, Խել ոչ միայն չթեքվող խոսքի մասերը, այլն թեքվող խոսքի մաաներիորոշ տեսակները (ճմմտ. չշճոլովվող գոյականները ն չխոուշ Գեշկովակինճանցում է այն մտքին, Ափելե ոչ-շարածյուսական կատեզորիաներչկան: պարձակապես

որ

լեզվի մեջ

բա-

նարճվող բառերը՝ ՈՅՎՊԵԼՕ, ԱԿՇՐ): Քանի որ այս

ԽՅՅՅՂՄ ն ՇԸԼԵ,

բաժանումը խզում էր առաջացնում բառերի իմաստային ն ձնական խմբերի միջն, ուստի ն Պեշկովակինստիպված է մի կողմից՝ ընդունել մեծ թվով անցողիկ աստիճաններ, մյուս կողմից՝ անընդճատ որոնել այս ծայրաճեղ ֆորմալիզմը Հաղթաճարելու միչոցներ: Ֆորտունատովինման պարբերելով լրիվ մասնակի բառեր ն Հիմք ընդունելով վերեոմ նշված սկզբունքները՝ Պեշկովսկին տարբերում է լրիվ բառերի 7 խումբ՝ բայ, գոյական, ածական, ածականական դերբայ (ոքոՎՅԸՂՔԸԲ), մակբայ, մակբայական դերբայ անորոշ (գոյականական)դերբայ (ՈԱՓոՒՃ(ՈՇ6ՈքԱՎՅԸԼԱՇ), խումժբ՝նախդիրներ, շաղ158)ն մասնակի բառերի նույնպես կապներ, բայ-շաղկապներ, ուժեղացնող սպասարկու անդամներ, ժինտականսպասարկու անդամներ, Հարցական սպասարկու անդամներ ն Ճրամայական սպասարկու անդամներ: Դերանուններըն որոշ կարգի այլ բառեր (ԸՅոտեա)Պեշկովակին Օվայանիկո-նուլիկովսկու ազդեցության տակ դիտում է որպես լուրատեսակ միջանկյալ աստիճան ն կոչում «անկյանք ձնական բառեր»: Խոսքի մասերը ձնական ճատկանիշներով դեՊեշկովսկին խմբավորելիս րանունները ն թվականները բաշխում է մյուսների ճետ միասին: անձն բառերը՝ ձնավոր բառերը բաՊեշկովսկին Առանձնացնելով ժանում է երկու խմբի՝ շարաճյուսական ձներ ունեցողների ն շարաճյուսական ձներ չունեցողների. առաջինների մեջ տարբերվում են ճոլովվող բառերի խումբը (անունները՝գոյականները, բուն ածականներըն ածականներիենթքատիպճանդիսացող դերբայները) ն խոնարճվող բայերի խումբը (բայերը). երկրորդների մեջ դրվում են մակբայները, մակբայական դերբայները (166րքովՀԸ1Ք8) ն (ււՓո անորոշդերբայները ՑԵԼ): Քանիոր մասնակի բառերը քերականական ձնից զուրկ հն, ուստի ն Պեշկովսկին ստիպված է նրանց Համար դիմել իմաստային դասակարդման: Բունշարաճյուսության, այն է՝ Հատկապես նախադասության ն 0վսուսմունքի Ճարցում Պեշկովսկին գտնվում է Պոտեբնյայի ուժեղ ազդեցության տակ: յանիկո-Կուլիկովսկու իր շարաճյուսական ուսմունքը կառուցելով բառակապակցության ձների ըմբոնման վրա՝ Պեշկովսկին նախադասությունըդիտում է որպես բառակապակցության՝ ստորոգյալով (լինի այն կա թե զեղչված) արտաճայտված տիպ: Այլ կերպ ասաժ' նախաու

աո-

տեո.

Հմմտ.

1, Լ.,

8.

Բ.

1938, էջ

Ցուօրք8ոօտ,

74:

Ք7Շշ ժն ՇՕԲքծածեեն

ՔՅԵ,

դասության տարբերիչ Հատկանիշը նա ճամարում է ստորոգդելիունա չի տարբերում թյունը, որ Պոտեբնյայինման բայականությունից: Ստորոգելիությունէ Համարվում բառի մեջ Հանդես եկող այն հրանգը, որ ցույց է տալիս, թե բառը Ճամապատասխանումէ ոչ քե պատկերացմանըժիայն, այլ ամբողջ մտքին: Այսպիսով, ըստ Ճճանդեսէ դալիս մեկ բառի միՊեշկովսկու, ստորողելիությունը ասած՝ դիտվում է որպես ողջ նաջոցով, այլ կնրպ ստորոգյալը Դեռ ավելին. ընդունելով, որ կան մեկ խադասության մտքի կրողը: բառից բաղկացած նախադասություններ Պեշկովսկին ճակասուճետ, որթյան մեջ է ընկնում նախադասության իր սաճմանման տեղ նախադասությունը դիտում է որպես բառակապակցության իր սկզբունքին՝շարաճյուսության մեջ Պեշտեսակ:Հակառակ է ըստ նախադասության տիպերի, որոնք քննում կովսկին ճարցերը են, առանձնացվում ճամենայնդեպս, ոչ ձնական սկզբունքով. միաժամանակ այստեղ նա նաճանջ է կատարում ստորոդելիության ԼօՏք. բայականության՝ նախադասության տարբերիչ Հատկանիշ լինելու իր ուսմունքից՝ ընդունելով նախադասության այնպիսի տիպեր, որոնք բալյլ-ստորոգյալով չեն արտաճայտված: Բառակապակցության ձների քննությունը Պեշկովսկին կատարում է ըստ շարաճյուսական կապակցության տիպերի՝ Համաձայնության: խնդրառության ն առդրության: «Բարդ նախադասություն» անվանումը Պեշկովակին փոխարինում է «բարդ ամբողջություն» (ԸՄՕ78(ՕԲ 116.106) սնվանումով՝նկատի ունենալով,որ առաջին անվանումով նախադասությունը Ճճամարվում է նախադասություններից բաղկացած: Պեշկովսկուգլխավոր արժանիքներից մեկը պետք է Համարել ն ռիթմի է նախադասության այն, որ նա զբաղվում ինտոնացիայի Ճարցերով՝դրանով իսկ գրավոր խոսքի ուսումնասիրությունըլրացնելով բանավոր խոսքի ուսումնասիրությամբ: 1.

ԼԵԶՎԱՔԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

1.

ԱՌԱՆՋԻՆ

ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ինչպես տեսանք լեզվաբաՆերածական տեղեկություններ.-նական տարբեր կոնցեպցիաների քննությունից, այս ենթաշրջանում լեզվաբանական աշխատանքի բնույթի ու տիպերի մեջ կարեվոր տեղաշարժեր են կատարվում: եթե նախորդ ենթաշրջանում ն ընդչանրապես ողջ 111 դարում ուսումնասիրության զլխավոթ ԷԶ

Գ.

Ջա ճուկյան

բնագավառները մասնակի լեզվաբանություններն էին, ապա ալս դերը պատկանում է ընդճանուր լեզենթաշրջանում առաջատար սկսում են լալն ուշադրություն գրավել ստատիկ ուսումնասիրության «արցերը, ընդ որում ոմանք, (շինխրոնիկ) ճասնելով ծալրաճեղության, դաղարում են պատմական 4Ճետազոտությանը քիչ թե շատ տեղ Ճճատկացնելուց:Պատմա-ճամեմատա-չկան լեզվաբանության մեջ էլ ուժեղանում են 4նչյունական կառուցվածքի ն քերականական ձների գենետիկական մեկնաբանության Ճետո աստիճանաբար ետին պլանն էին ճարցերը, որոնք Բուղպից ն որոնց ճամար գրեթե մեկ դար տնող զարգացումից Ճետո մղվել լուծման նպաստավոր պայմաններ էին ստեղծվել: Հիմքեր ձգեայս ենթաշրջանում որպես ղիսցիպլով 411 դ. վերջին քառորդում՝ (ին ձնավորվում է լեզվաբանական աշխարճագրությունը (բար): Լեզվաբանականայս նոր դիսցիպլինը ոչ միայն բառագրությունը Ճճանգեցնում է բարբառների ուսումնասիրության մեթոդների վերանայմանը, այլն նպաստում է լեզուների ցեղակցության Ճճարցի նոր մեկնաբանությանը: Տեղաշարժէ կատարվումլեզվաբանության բաժինների լեզվաբանական դիսցիպլինների փոխճաբնարաբերության մեջ: եթե նախորդ ենթաշրջանում առաջատար գավառը 4նչյունաբանությունն էր, ապա այս կնթաշրչանում առաջին պլանն են քաշվում քերականության, այլե ոճաբանության ու իմաստաբանության Ճարցերը: Ոճաբանությունը, որը մինչն ՎԱ դ. գոյություն ուներ ճարտասանության մեջ (4711 դաքում էլ այդ երկուսը խառնում էին) ն որը 411 դ. անճրաժեշտ ուշադրություն չէր գրավում, այս ենթաշրջանում դառնումէ լայն քննության առարկա. վերստին առաջ են քաշվում գրական լեզվի դրականության լեզվի պրոբլեմները: Ոճաբանությունը դալով փոխարինելու ճարտասանությանը, ինչպեստեսանք,ճանդեաէ դալիս երկու ձնով՝ 1) որպես արտաճայտչականությանուսմունք, այն է` արտաճայտչականության կամ նկարագրական ոճաբանություն (Բալլի) ն 2) որպես անճչատականոճերի քննադատություն, այն է՝ անՃատականկամ գենետիկական ոճաբանություն (Ֆոսլեր):: Փորձեր ձե արվում լեզվաբանական դիսցիպլինների ն. լեզվաբանության բաժինների նոր խմբավորումներ կատարելու, ստատիկ նկարագրության մեջ ազատվելու տրադիցիոն քերականության Ճակասուների կողքին

ու

ու

թյուններից:

Հմմտ.

թ.

Օս1որոձսմ,

նտ

Ց

118էլվսԱծ, ԵՅՈՏ, 1954:

աշխաոճագոություն(բաբբառագոություն). Ղեզվաբանական

Վոհդե.--Ինչպես նշել ժիլյեորոն,

ենք, գերմանական ն ֆրանսիական բարբառագիտական ատլասների քիչ թե շատ ամբողջական մշակումը տեղիէ ունենում Հրատարակումը ն տեսական լուրջ դարում, երբ, այսպիսով, վերջնականապեսձնավորվում ժիայն է բարբառագրությունը կամ լեզվաբանական աշխարճագրությունի Հետաղուտությանիր որոշակի սկզբունքներով: որպեսդիացիպլին՝ աշխարճագրությանձնավորման մեջ վճռական դեր մեզվաբանական է խաղում ֆրանսիական բարբառագրական դպրոցի գլուխ Ժիլցերոնը, որբ կտրնոր հզրակացություններ է Հանում բարբառագիտական ատլասի տվյալներից:

1) Ատլասի ուսումնասիրությունը պարզեց իմաստային-գիբառերի պատմուտակցական գործոնի դերը բարբառների թյան մնչ։ եթն նրիտքերականները կարծում էին, որ «նչյունական ու

Հատկանիշները բարբառների տարբերման 4իմնական շափանիշէ տալիս, որ միայն 4նչյունական ներն են, ապտ ժիլյնրոնը ցույց ն 4Հնչյուշական օրենքներով գործելը չափանիշներ սռաշմանելը ն խոսում է «4նչյունական ստուղգաբանուխիստ անբավարար է, թյան սնանկության» (Ո էճմիէՏ 46 ԼՇերոօ1օթ16քհօոծէլզսծ)մասին. նախ՝ Հնչյունական փոփոխությունները կարող են կատարվել նան ժողովրդական ստուգաբանությամբ ն կոնտամինացիայով. այն դեպքերում, երբ Հնչյունական փոփոխությունները Խրկրորդ՝ կարող են ճանդնցնել ճամանունության ն դժվարացնել ճասկաՖալըչ կամ պաճպանվում է անճեւտանալու ենթակա «նչյունը, կամ տեղի է ունենում փոխառություն ճարկան բարբառներից են առանձնապես գրական լեզվից: Խոսելով «Հնչյունականօրենքի ղաղափարի մասին՝ ժիլլերոնը նշում է, որ միատիպ Հնչյունական շարք ներկայացնող բառերի սաճմանները.չեն 4ամընկնում, որ Հնչյունական օրենքները խախտվում են:

2) Բարբառայինատլասի ուսումնասիրությունը բաղաձայտեց բառերի պատմության ճետ կապված մի շարք կարնոր մոմենտներ. Ֆախ՝ բացաճայտվեցին բարբառային բառապաշարի տարբեր Հնություն ունեցող շերտեր.ցույց տրվեց,որ եղի է ունենում տարբեր Հնություն ունեցող տեղական Ճճոմանիշներիմրցակցություն (ժիլվերոնն այս շերտավորումը կոչում է երկրաբանական տերմինուՐ «լեզվաբանական ստրատիդրաֆիա)» երնաց, որ խոշոր ): Երկրորդ՝ կենտրոններից դեպի ծայրամասերը բառերը տարածվում են որոշակի Հաղորդակցման ուղիներով ն կապված են իրար Ճեւտ. դրա163

նով իսկ Հնարավորություն ստեղծվեց խոսելու բարբառների ճասարակական պայմանավորվածության մասին, լե4) Հնարավորություն ստեղծվեց լուծելու բարբառների ղուների սաշմանների մասին եղած վեճերը.պարզվեց, որ բարբաոչ կտրուկ գծերի ուային որոշ սաչշմաններ կարելի է նշել, բայց ձեով. միատիպ լեզվական երնույթները (ճատկանիշները) միացնեկստանանք գծերի որոշ խիտ խմբեր» լով գծերով (իզոգլոսներ), ն են առանձին բարբառները: որոնք նշում Վերջապես, Հնարավորություն ստեղծվեց նոր ձնով դնելու գրական լեզվի ն բարբառների փոխչճարաբերության,բարբառների պատմության Հարցերը. նախկինում կարծում էին, որ ժամանակակից ոոմանական բարբառները ներկայացնում են նախկին ժողովրդական լատիներենի անմիջական Ճաջորդները, նրա տերիտոմինչդեռ ատլասի ստեղզարգացումները, րբիալտարբերակները, Հետո ծումից նրանց պատմությունը ներկայանում է նոր լույսի տակ, բացաճայտվում է շատ ավելի բարդ պատկերն է ծայրաճեղության ն Ժիլյերոնը տրոշ Հարցերում ասնում դրանով Ճիմք տալիս քննադատական դիտողությունների Համար: ն նրա ճակառակորդներիվեճերը նպաստում են Սակայն ժիլյերոնի բարբառայիներնույթների էության խորացված ըմբոնմանը: Առանձնապես ծայրաճեղության էր ճասնում ժիլյերոնը Ճետնյալ ճարցերում. նախ՝ նա խիստ կտրուկ կերպով էր առարկում բարբառների տարբերակման Հնչյունական չափանիշների դեմ՝ դրանք Ճամարելով անպետք. երկրորդ՝ նա խիստ մեծ տեղ տալով խաչավորմանը: լեզուների կազմավորման մեչ՝ դրեթե Հասնում էր ցեղակից լեզուների՝ մեկ աղբյուրից ծագելու դրույթի ժխտմանը. երրորդ՝ Պարիսի ն մյուսների օրինակով նա որոշ դեպքերում ժխատումէր բարբառների գոյությունն ըեդճանրապես. նրա կարծիքու՝ կարելի Է խոսել միայն առանձին բառերի սաչմանների առկայության, այսպես կոչված, «իղոգլոսներիդ մասին, ուստի բարբառների պատմությունը պիտի փոխարինվի բառերի պատմությամբ. «Դատողություններն ու փաստերը,--գրում էր ժիլյերոնը 1905 թ.,--Համաձայնեցված կերպով քանդում են բարբառ կոչված կարծեցյալ լեղվաբանական ամբողջությունը, այն կոնցեպցիան, որի ճՃամաձայն այս կամ այն ճամայնքը կամ նույնիսկ Ճճամայնքների խումբը ու

48)

ներկայացնում

ՇաՕՇ

Հմմտ.

են

լատինական ժառանգության ճավատարիմ պաշ-

Ա1քօֆ.

232ՅՕՅԱՅՎԵՇ,

ԻԼ.,

ո.

8.

Շճքրոծ8ԸՇմոհ,

1952, Ե9

258--261:

ԽՏԲԱՇԻԽԻԸ

քօխու-

«վանողները։ Մենք պիտի դեն նետենք բարբառի ըմբռնումը որպես պիտական ուսումնասիրության ճիմքի. բարբառի ուսումնասիրությանը մենք կշակագրենք բառի ուսումնասիրությունը»|. չորրորդ՝ ժիլլերոնը Ճանգում էր ակնճայտ ռելլատիվիզմի, ժխտում բառերի ուսումնասիրության գիտական ընդճանուր միասնական սկղզբունքների սաշմանման 4նարավորությունը՝ տալով իր Հայտնի բանաձնը՝ «ամեն բառ ունի իր պատմությունը»: Ժիլլերոնի լեզվաբանական «Հայացքները աչքի չեն ընկնում լուռ միասնականությամբ. նրա մոտ խառնվում են կուլտուրն ւլատմական բիոլոգիական ճայեցակեւտերլըո Ժիլյերոնի Ճետազոտությամբ վերջնականապես ձնավորվում է այն որ Ճայտնի է «լեզվաբանական աշխարճագրուդիսցիպլինը, Թյուն» անվամբ: Այս դիսցիպլինը նախ՝ տեսական բազա է ստեղծում լեզվաբանական որոշ ուղղությունների զարգացման ճամար ն Ճճիմքտալիս լեզուների ցեղակցության Ճճարցերի լուծման նոր սկըրզբունքների առաջքաշմանը. երկրորդ՝ այն բարբառների «Ճետազոստության նոր մեթոդ է առաջ քաշում ն ճիմք տալիս բարբառագիսական ատլասների մի ամբողջ շարքի ճամար: Այս նոր դիսգիպլինի բնութագիրը ներկայացված է այնպիսի աշխատություններում, ն ինչպիսիք են Կ. Ցաբերգի «Լեզվի «Աեզվատաշխարձճագրությունը» է. աշխարձճագրական «ալեցակնետերը», Գամիլշեգի «Լեզվատշէ. Դոզայի«Լեզվաբանականաշխարճագրուխարճագրությունը»), թյունը»2 ն այլն: Լեզվաբանական աշխարճագրության սկզբունքների մշակման Հարցում կարնոր դեր է խաղում Մ. Բարտոլին: Ֆուլերինման ժիլյերոնը իր ուշադրության կենտրոնում է պաճում ոչ թե լեզուն որպես սիստեմային ամբողջություն (սոսյուրյան իմաստով), այլ այդ լեզվի խոսքային դրսնորումները տվյալ շրջանում, լեզվի անմիջական արտաճայտությունները: Այս ւռումով նրա ճայեցակետըորոշ իմաստով ներկայացնում է սոսյուրյան ն՛ ՍոսյուՀայեցակետի Ճճակադրությունը:Սակայն այսուճանդերձ |՛ են Ժիլլերոնը ուշադրությունը կենտրոնացնում լեզվի ստաբը, տիկ ուսումնասիրության Ճարցերի վրա: հ տարբերություն ժիլյերոնն աշխատում հրիտքերականների՝ ւ

Գ6

Օ1116ր0ո

1՛Ք8ե,

1905,էջ

Հ7։

4(0ո`ա1ո.

ՏՇլտճո մտոտ 14

քՅս16ոօտճո

ձս Տսմ

ծէ

ւ

ՍոԵծոքջ, Ս16 Տքոտեհքօօջոճքիւծ,1908. ՃտքծօՇէտ ջճ0քքհլզսծ Պաս 18Ոջ896, 1956. Ի. Օ8տ11ՏԸՇհծջ, 1998. /. Օ16 Տքոտոհջօ0ջոտքիլճ, Լճ 9640աոճքիլծ 922. ԾՏս28ԵՆ 11ռժս1Ցելզսծ, Ս.

միայն արձանագրել, այլն բացատրել, որոնել պատճառները: վեգվականփոփոխության կարնոր պատճառներից մեկը նա Համարում է խոսողի՝ պարզության ն ճիշտ ճասկացվելու ձգտումը: է

ոչ

լեզվական փոփոխությունների պայմանները մաքուր «բնական» վիճակով երնան են գալիս բարբառներում, ուստի ն Ժիլյերոնը լեզվաբանականիր եհզրակացությունները «իմնում է առաչին Հերթին սրանց վրա: Գրականլեզուն ունի ճամեմատաբար ստանդարտ ձներ, ն այնտեղ լեզվական փոփոխության պայմանների ուսումնասիրությունը դժվարանում է: կեզվական երնույթների մեկնաբանության նպատակով ժիլյերոնը դիմում է այլ գիտությունների տվյալների մեջ անալոգիական երնույթներ որոնելուն ն իր ուսումնասիրության մեջ է ներն այլ քաշում երկրաբանության, բժշկության բնագավառներից ժամանակաճայտնի դաղափարներ տերմիններ: Բառապաշարի նա ստրատիգրակոչում լեզվաբանական շերտավորումը գրական է ֆիտա.խոսում է «բառերի ախտաբանության» ն «թերապնտիկ միմասին՝ նկատի ունենալով բառերի անճետացմահ չոցառումների» վտանգն դրանք կանխող լեզվական միջոցները. բառիմաստի դերծանրաբեռնվածությունըն դրա Հետնանքով արտաճայտչական ուժը կորցնելը որակում է որպես «իմաստային Հիպերտրոֆիա» ն որաայլն ժիլլերոնն ընդճանրապես իր նկարագրությունների կումների մեջ Հակում է ցուլց տալիս բառերի փոփոխությունը Քըննելու՝անկախություն ունեցող կենդանի օրգանիզմների փոխճարաբերության անալոգիայով, թեն, իճարկե, Հեռու է լեզվի «մաքուր» բիոլոգիական ըմբոնումից. այսպես, օրինակ, նա ճաճախ է դիմում «Հոմանիշների ընդճարման»գաղափարին: Ըստ ժիլյերտնի՝ լեզվի կյանքը ենթակա է ախտաբանական (ճիվանդացնող) ն թերապետիկ (բուժիչ» դարմանիչ) գործոնների անընդճատներգործությանն ու պայքարին: Որպես ախտաբանականգործոններ են Հանդես զալիս մի կողմից՝ 42նչյունականփոփոխությունները, մյուս կողմից՝ «իմաստային Հճիպերտրոֆիան»:Հնչյունական փոփոխությունները կարող են թուլացնել բառը մինչն անճետացում կամ առաջ բերել Ճամանունություն. վերչինս կարող է տանելի լինել (այդ դեպքում Ճամանուն բառերը մնում նն) կամ անտանելի (այդ դեպքում մեկը կորչում է): «իմաստայինՀիպերտրոֆիան»կապված է բազմիմաստության ճետ, որ նույնպես կարող է լեզվի մեջ շփոթություն առաչ քերել: Բուժիչգործոններիթվին Ժիլյերոնը Ճատկացնումէ ժողո-

Քանի

որ

ու

ու

ու

դերադնաճատելովսրա սւտուգաբանությունը՝ վըրդական

ն

«իմաս-

տային ճիպերտրոֆիայի» դերը:

անկետային տվյալների արդյունքները առանձԳերմանիայում ասիստենտ Վոնդեն նապես լայն քննության են ենթարկել Վենկերի ն սրա աշակերտ Ֆրինդար: ելնելովատլասի վրա կատարվող աշ-

խատանքի արդյունքից՝ Վոնդեն Հանդես է գալիս ծննդաբանական ծառի դեմ կ որդեգրում Շմիդտի «ալիքների տեսությունը»: Վոնդեի կարծիքով՝ ատլասը կասկածի տակ է դնում 4ճնչյունականօրենքնեբի անխախտելիությունըն ցույց տալիս որ դրանք խախտվում են բարբառների (խառնվելու միջոցով՝ որպես ետնանք ճաղոր-

Համաճարթումը (Տքոոշհբարբառների զարգացման ՃիմնաՃստքԱԱշհսոք:) կան օրենքներն են։ նրա կարծիքով՝ բարբառների սաճմաններըբ ն բարպատմական սաճմաններով, որոշվում են Հաղորդակցման պայման է տվյալ վայրի պատմության բառագետի ճամար Վռնդեն 4Ճակաինդիվիդուսլիզմին իմացումը:երիտքերականների է, սակայն, որ Վռեղեն դրում է ճՃասարակական Ճայեհցակետլ նշելի նս ծայրաճեղության է Հասցնում իր սկզբունքները՝ տակ կասկածի առնելով 4նչյունական փոփոխությունների օրինաչափականուՐատ Վոնհդեի՝լեզվախառնուրդը

ոլտճհսոք

ն

սոմ

կարնոր

թյունը: ն բառերի» պոոբլեմը.-- Գրիմի «ԻՐբեբի

ն

Շերերի կողմից

իրերի Հարաբերության Ճարցը նոր սրությամբ դրվաժ՝ բառերի սկսում է քննվել «1 դարի սկզբներին: Ռ. Մերինգերը(1869--1931) այն լեզվաբաններից մեկն էր, որ գիտակցումէ այդ Ճարցի առանձնաչատուկ կարնորությունը ն ձեռնարկում է «Բառեր ն՛իրեր» («ՄՄ6ՐԼ6-սոմ ՏՅշհճո») Հանդեսի «րատարակությանը: Չի կարելի միշտ ճաջողակ ասել, սակայն,որ այս կարգի վերլուծությունները էին, ն լեզվական փաստերը միշտ Հաջողությամբ զուղակցվում էին նյութական կուլտուրայի տվյալների ճետ: Մերինգերըլեզվի պատմությունը սերտորեն կապում է կուլտուրայի պատմության 4ետ. լեզվի պատմությունը նրա Համար քաղաքակրթության պատմություն է, ն քաղաքակրթության պատմության նպատակը՝բառերի գիտության ն իրերի գիտության կապի մեջ է: «Բառերին իրերի» ուսումնասիրության ճամար ամենից ավելի կարնոր բնագավառները Մերինդերը ճամարում է «ազգագրությունն» ու «ազգաբանությունը»:Լեզվական (Թե' Հնչյունական ն թէ' մեֆ իմաստային) փոփոխությունների Հարցում Մերինդգերը ն

տեղ է տալիս ճուզական կողմին, այլն մանկական սխալներին, որոնք արդյունք են լեզվին դեոնս չտիրապետելուն: «Բառերի ն իրերի» պրոբլեժը տեսական ն գործնական լուսանան Շուխարդտիմի շարք ճոդվածներում, բանություն է ստանում առանձնապես «հրեր ն բառեր» ճոդվածում: Շուխարդտը,թեն գրել

քննադատությունն սկզբունքային չէն դնում է բառերի պատմությունը իրերի պատմության ճետ կապելու Ճարցը ն նշում իրի առաջնությունը բառի Ճճանդեպ. Շուխարդտի՝ինչպես որ փաստի ն նախադասության միջն ըստ ընկած է միտքը, այնպես էլ իրի ն բառի միջն ընկած է գաղափարը (իդեան):Շուխարդտրտվել է իր ճայացքների տեսական ճիմնավորումը Հատկապես 1912 թ., բայց մինչ այդ էլ Հարցին եվիրել է է Մերինգերի դեմ, նա

նս

մի

շարք

բայց

այս

Հոդվածներ: եթե երիտքերականների ուշադրության կենտրոնում գտնվում ապա էր բառերի արտաքին կեղնը՝ «Հնչյունների Շուխարդտըպաճանջում է ուշադրությունը կենտրոնացնել ներքին կողմի՝ բառիմաստի ուսումնասիրության վրա: երիտքերականների ստուգաբանական ճետազոտությունները վերջիվերջո ճենվում էին 4Հնչյունաբանությանվրա, մինչդեռ Շուխարդտը4նչյունական կողմի ուսումնասիրությունը ն Հնչյունական օրենքների բացաճայւոումը դիտում է լոկ որպես օժանդակ միջոց. ստուգաբանական Հետազոտության կենտրոնում, նրա կարծիքով, պետք է դրվի բաընդ որում դրանք պետք է ռիմաստների ուսումնասիրությունը, կապվեն կուլտուրայի պատմության ճետ: Լեզվաբանականվերլուծությունը ինքնին բավարար չէ ն պետք է լրացվի կուլտուրայի պատմության տվյալներով Այս առումով «բառերի ն իրերի» ԸՄ6ոԼ6ոսոմ ՏՅՇհճո) ուսումնասիրությունը պիտի վերածվի «իրաբառերի» պատմության (ՏՅՇհԿԽՕՐէք6ՏԸհԼՇհէ6): Այս կապակցությամբ Շուխարդտըտարբերումէ չորս կարգի պատմություն՝ բառերի, իրերի, նշանակումների ն նշանակությունների. սրանցից նշանակումները կապված են բառերի ճետ ն ստատիկ մոմենտում ճամընկնում են նրանց ճետ. նշանակությունները կապված են իրեհի «Հետ: Սակայն պատմական շարժման ընթացքում նշանակումները կարող են չՀամընկնել բառերի ետ, նշանակություննեիրը՝ իրերի Հետ: Իրերն ու բառերը պետք է քննվեն ոչ թե որպես զուդաճեռ զարգացող կողմեր, այլ որպես փոխադարձաբարխաչավոր-

պատմությունը»,

աար շ22 1,

ե.

8ծոտԸճհծքը, էջ

Տք1ե76,

370,

161886

6-Ւ6

ՄԸՐ

ԷժտճուտբիհծոՏքոճճհտ18-

վող գծեր: ինչպես որ իրը առաջնային է բառի նկատմամբ, այնպես էլ նշանակությունը նշանակման նկատմամբ: Շուխարդտըքննում է այն դեպքերը, երբ բառը փոխվում է, իսկ իրը չի փոխվում ն երբ, ընդճակառակն,իրը փոխվում է, իսկ բառը՝ոչ: նշանակումնեբի փոփոխության պատճառը Շուխարդտըորոնում է անչատական կարիքի մեջ, ընդ որում այդ կարիքը, Շուխարդտիկարծիքով, ծադում է ճամապատասխանության, ճամառոտության, պարզության, արդյունավետության ն այլ պաճանջչներից: Ճարմարության, եթե իմաստաբանական 4ետազոտուիմաստաբանություն.-թյունների նշանակալից մասը այս ենթաշրջանում դեռնս կրում է ն Վիլճելմ Վունդտի դաղափարների ուժեղ ազդեՀերմանՊառովի ստվար խումբ որոնում է ցությունը, ապա լեզվաբանների բավական իմաստաբանության զարգացման նոր ուղիներ: «հրերի ն բառերի» դպրոցը, ինչպես տեսանք, ուշադրությունը կենտրոնացնում է իմաստափոխության արտաքին պայմանների նկարագրության, բառերի նշանակած իրերի պատմության վրա՝

Թե

ծավալուն քննության:

շատ

Հանս

Շպերբերը իր իմաստաբանական ուսումնասիրությունների մեջ) Հենվում է մի կողմից՝ ՖրեյդիՃճոգեբանականկոնցեպցիայի, մյուս կողմից՝ Շտյոկլայնի ու էրդմանի առաջ քաշած իմաստաբանական սկզբունքների վրա: Հուզական մոմենտը նա դարձնում է իմաստաբանական բոլոր փոփոխությունների առանցքը: ըստ նրա՝ բառերի իմաստային փոփոխությունները կատարվում են օրինաչափորեն, ընդ որում իմաստային օրենքը նա մեկնաբանում է որպես մեկ Հուզական կոմպլեքս կազմող բառերի իմաստային կանոնավոր փոփոխություն: Ավելիուշ էրդմանը, ճենվելով Շտյոկլայնի վրա, շեշտում է նան բառիմաստի փոփոխության պրոցեսը բառակապակցությունների Հետ կապելուանճրաժեշտությունը: էրիկ Վելլանդերը», Ճրաժարվելովիմաստաբանական Ճարցերի ն սրամաբանական Հոգեբանական մեկնաբանության փորձեիից, աշխատում է Ճճետնողականորեն անցկացնել իմաստափոխության ւվրոցեսի պատմական օբյեկտիվ Ճետազոտությանսկզբունքը: էմ"իրիկ-գենետիկական մոտեցումը: Այս նպատակով նա նախապես ՄՍԵ6Ր մօո ՃՈ6ԵՆ ոտ ՄոՏՅՇհ6 46 ՏթօԵ6`. ՏքոճՇհս6ոձոզ68օոո. 1923. Քլոքնհրսոք 1ո ձ16 Թ6մ6Աէնոջտ1ծհւծ, շք. շստ Տեսմլճո 1տ 1ԾճսԽ6115ոմճ:-, Թճժճսէսոջտաճոմ601 88շհծո. Նքքտոյտ,1917--1953. ւ

Ւնոջ,

էԼ

1914.

սաճմանազատումէ ոչ-լեզվական պատճառներով կատարվող փո-

փոխությունները՝ 1) բառերի նշանակած առարկաների փոփոխու թյունները («փոխարինման»դեպքերը), 2) իմաստային փոխառությունները

ն

3) իմաստի գիտակցական փոփոխությունները («ան-

վանման» դեպքերը), փոխաբերական գործածությունները, «միզմն մնում

ու

են

թաբուն, տերմինաբանական գործածությունները

էվֆեն

այլնւ

«իմաստի իսկական փոփոխությունները», որոնց մեջ Վել-

լանդերը դնում է զեղչման

ն

ճամառոտ

դործածության դեպքերը

(այս կամ այն կապակցության փոխարեն մեկ բառի գործածությու-

նը): «իմաստային օրենք» ասելով ՎելլանդերըՀասկանում է, Հընչյունական օրենքի նման, իմաստային փոփոխությունների կանոնավորության Հավաստումները: Այս բոլորով Հանդերձ Վելլանդերը մի կողմից՝ շարունակում է մնալ բառիմաստի տրադիցիոն ըմբրոնման

սաճմաններում, մյուս

կողմից՝չի

կան երնույթների ընդճանուր

Հասնում

իմաստաբանա-

օրինաչափությունների քիչ թե

շատ

Ճամապարփակընդգրկման: ն Ռիչարդսի 0Օգդենի «նշանակությաննշանակությունը» աշխատության մեչ) իմաստաբանականՀարցերիքննության Ճիմքում դրվում է երեք մեծությունների տարբերումը՝ 1) լեզվական նշանը կամ սիմվոլը (ՏՈՌԵՕԼ),2) վերաբերումը (էհօնքիէ օր 161676ոօճ),

այն է՝ նշանակվող Հասկացությունը, նշանակությունը ն 3) վերաԲերվողը (161616ոէ),այն է՝ վերաբերվող, անվանվող առարկան:

ՄԻՏՔ

ՎԵՐԱԺԵՐԹՄ

ՏԻ

Դ

»

Տ Հ » ՖԻՖ

ֆՖ

ՏՐ

2.2 ծ 2, Օշ» «Դ 2շ, 2. Հշ -՛5,

Հ

Թ Ջոյց ՆՇԿՆՀ ( վերագրվող ո

1Շ

4.

ոլոջ, Նօոմօո,

Օքձ6ռ 1923.

է

տոմ

մ.

ձ.

տալիս

փեքաբերում")

Ք1Շհոտոմ8,

«»

Հ

«

ՎԵՐԱԲԵՐՎՈՂ

7հօ

ճճուոք

օ1

34168-

առարՍրանով|սկ փորձ է արվում ցույց տալ, որ նախ՝ նշանի կայի միջն այնպիսի ուղղակի ճարաբերություն չկա, ինչպիսին կա բնաձայն բառերի, նկարների, ժեստերի դեպքում ն երկրորդ՝ լեզուն ազդում է մտածողության վրա: ու

ոչ միայն վերաբերման նըշաններ են, առարկաների նշանակումներ (սիմվոլներ), այլն խոսողի վերաբերմունքի ն Ճճետաքրքրություններինշաններ: Այսպիսով» քւ նրանց, լեզուն ունի երկու ֆունկցիա՝ նշանային (57Պտեօ1Ը) ըստ Հուզական (ճՇՈՕԱԿՇ), ընդ որում նշանայինը ոչ միշտ գերիշխող է ն ոչ էլ առաջնային: Հուզականմոմենտի կարնորության մատնանշումը, ճոգեբանական կոնտեքստիգաղափարիցելնելը այս տեսության գլխավոր կողմերն են, մի տեսություն, որ Ճճիմունքովէլ Համարվումէ Ճճոգեբանական:

Ըստ 0գդենի ն Ռիչարդսի՝ բառերը

Ստրուկտուրալիմաստաբանության զարգացմանՀամար կարեվոր նշանակություն ունեցավ Ռ. Մ. Մայերի «իմաստային սիստեմներ» Հոդվածը, որի մեջ 4եղինակը դնում է իմաստային կապերի սիստեմային բնույթի ճարցը|: իմաստաբանության զարգացման Հետագա ընթացքի վրա նշանակալից ազդեցությունեն գործում նան Սոսյուրի գաղափարնե ըը: Այսպես, Բալլին, օգտագործելով լեզվի ն խոսքի տարբերման սույուրյան գաղափարը տարբերում է իմաստը ն նշանակությունը (տոտ Շէ Տ1ՔուրօՅեօո). առաջինը նա ճատկացնում է լեզվին, երկրորդը՝ խոսբին:

Լեզուներիընդհանու դասակաոգմանընվիոբված աշխատուՎ. Ն. է. Սեպիրի, թյուններ.--Բացի Ֆինկի, Շմիդտիաշխատու-

թյուններից: որոնց մասին առանձինխոսել ենք, այս ննթաշրջանում ճրատարակվումէ նան Ա. Մեյեի ն Մ. կոշենի խմբագրած «ԱշխարՀի լեզուները» ծավալուն գործը:

տեղ են բոնում իխկտալացի լեզվաբան-պոլիգլոտ Ա. Հատուկ Բերելով աշՖրոմբետտիի (1866--1929) աշխատությունները":

լեզուների միջն եղած ընդճանրությունների փաստեր՝ է աշխարճի բոլոր լեզուների՝ մեկ աղբլուրից ծադելու (մոնոգենեզիսի) տեսակետը:

խարի

բոլոր

պաշտպանում Տրոմբնտտին

'

Խ. Լ

էճ. Խյօռծուլ

Խշ, ՃԼԼԼԱ 1910, էջ 352--368: 8646սեսոքտտ7տէ6Ո6, ԼՍուռ մ'օոքլոծ 461 11ոքստՔ10,8010ջոտ,1905. Ք10Եէ010918, 801օքոր, 1923.

7876,

Ուօտեեեն, մ1

Չ. ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

վերջում ն Այս ենթաշրջանի տեղեկություններ.-Ընդճանուր ն 8. տեսնում Ա. Պոկոռնու«ՀնդնՎալդեի Հաջորդի սկզբում լույս է

րոպական լեզուների ճամեմատական բառարանը», որ լուրատեսակ Հճանրագումարիէ բերում այս բնագավառում կատարված աշխատանքիարդյունքները. բառարանըպարունակում է 22289 արմատ. աճականով ն ածանցավոր ձները բերվում են տեքստում: Հնդերոպականլեզուների ուսումնասիրության պատմության ամփոփման տեսած կարնոր փորձ է Շտրայտբերգիճրատարակությամբ լույս որտեղ «Հնդնրոպականլեզվաբանության պատմություն» շարքը, են բերվում 4նդնրոպական ճանրագումարի յուրատեսակ առանձին լեզվաճյուղերի ու լեզուների ուսումնասիրության արդյունքները: Հնդերոպականճատուկ անուններին աշխատություն են նվիրում

Սոլմսենը ն Ֆրենկելը»:

ա) Հճղենրոպաբաճության ընդհանուր

պրոբլեմճերը

Գենետիկական պոոբլեմնեբի առաջքաշումը. ճհնդնբոպակահ լեզվակառուցվածքի աբխայիկշեբտերիպոոբլեմը.Հեբման Հիոտ.-Դեռնես 111 դ. վերջերին դրած իր աշխատությունների մեջ Հիրտը

ճակում է ցուցաբերում բացաճայտելու ճնդերոպական4նչյունական ն ձենաբանական կառուցվածքի արխայիկ շերտերը, ցույց լու ճնդնրոպական լեզվական կառուցվածքի առանձին կողմերի ծագումը: Այս աշխատություններին արդեն իսկ Հատուկ են ոչ բավերացականությունը, սխեմավարար ճիմնավորվածությունը, տիզմը ն որոշ ունիվերսալիզմը: Զնաբանականերնույթների ծադումը Հիրտըկապում է գերազանցապես «նչյունական բնույթի պատճառների ճետ, ձեաբանականերնույթների քննությունը Նֆում դրանց «Հնչյունականառանձնաճատկությունների վերլուծման տա-

տա-

ւ

ձ.

ոԼՎ6.

Տքոտշհծո,հոտջ. «օո

Պ՛ԾՐէՇԾսԸճհ ՊՇրջ16Ըհճոմօտ

մ.

ԵօԷօրոչ, 1--ԱԼ

192--1932.

1ոմօջօոտճուտեհճո Ավելի ուշ Գոկոոնին

ձ6բ

է սրա ճիման վբա կազմած իր ստուգաբանական պրակներով ճրատարակում գառավորված են այբբենական կարգով ն ոչ Փառարանը, որտեղարմատները

Քե

արմատների առաչին բաղաձայնների ֆիզիոլոգիական կազմավորմերձավորության. .). ՔՕԷօՐո, 1ոզօքօրատուտոհճտ Բէ7ա010918Ըի6Ց 1948 ն 62: ՊՄծՐԵ6քԵսԸՇհ, ըստ

«Լան

շր.

Տօյտցջճո--Ք.

Բուճուճ1|,

1ոժօքօւտնուտի:

Տք16թ61մ6ր ՃԱ1ԵՌԹՐԾԲՏԸԻԼԸՆ6.

ԷԼ(6146)Ե6ոք,1922.

Խլաճոոճտճո

ուղղությամբ: Այս գործերի մեջ Հիրտն արդեն

սկսում է նաճանջ: ն շոշափել Բոպւտրադիցիաներից կատարելերիտքերականության երիտքերականներիկողմից մի պի ժամանակից առաջ քաշված Հիրտի առաջին կակողմ դրված գենետիկական պրոբլեմները: սուր բնոր աշխատությունը «Հնդերոպականպարույկային տոնը Հնդկրոպական լեզուներում» դիսերտացիան էր, որը իր բնույթով սուր շեշտերի բնույթի մասին Ֆորտուկապված էր պարույկային նատովի, Բեցցենբերգերին Ֆ. չանսսենի, առանձնապես վերջինիս ուսումնասիրությունների Հետ: ծիրտր այստեղ փորձում է Ջույց տալ, որ գերմանական լեզուներում Հին պարույկավոր վերջավանկը երկար է, ճին սրաշեշտ վերջավանկը՝ կարճ: հր «Հնդներոպական շեշտը» գրքումշ Հիրտը փորձում է հե մի բերել Հնդներոպական շեշտի ուսումնասիրության արդյունքները ե Հաստատել Հնդերոպականշեշտի փովոխությունների որոշ Ճարաբերական ժամանակագրություն, ել ավելի ուշ շեշտի Հիերտը չետ է դրա կապվող մի բնույթի ուսումնասիրությունից անցնում այլ երնույթի՝ ճերթագայության(ձայնդարձի) ուսումնասիրությաէ ընծայում «Հնդնրոպական նը. 1900 թ. Հիրտըլույս ձայնդարձը՝ առնված գլխավորապես շեշտի ետ ունեցած «Հարաբերությամբ». աշխատությունը): Այս գրքում նա Հենվումէ Ֆիկի «բաղաներիջ ուսմունքի ն Դանիելսոնիու Յոշանսոնի«սաճող ձայնդարձի» դրույու

ու

ու

Թի վրա": Այստեղ միավանկ արմատները կոչվում են «թեթն բաղաներ», սոսյուրյան իռացիոնալ Ճ (ո) ձայնավորով կազմված «ծանր բազաների» դեպերկվանկները՝«ծանր բազաներ». բոլոր քերում Հիրտը ենթադրում է նախնական երկար վերջնաձայնավորի առկայություն՝ ճենվելով այն սակավաթիվ դեպքերի վրա, որոնց: մեջ երկվանկ արմատները ճակադրվում են երկար վանկերով ձայն -քրՅ-է-ի («լիություն») նավորներին |օրինակ, իզմ1րոհչի ճամար («լցրեց») "քո6-ի Հաստատելով նախնական որոշ տիոլի՝ «բազաներ»՝ ՀիրտրըՀնդնրոպական զանազան լեզուների արմատ-

Ղօո Լ 1ՈրԵե 7օտ Տշհյօ11Թոմծո սոմ քօտեօ85խ6ոճո Ք6ՐՈ8ոյտըհծո Տքոճճհծո, 1Բ, 1892. 5 ԷԼ. էԼ, Ճեշծու, 1895. 1ոմօքծոտտոյտճհծ Լ Ս6ո 1ոզօքծոտտոտճհծՃելրտասծ աօոծհտյշհ Ո ւ

Մճհձյեուտ

1ո մծո

1ոզօ-

1ո Ց61ոծռ

86էօոսոջ, 1900. օ1 3:աա0ՅԱՏինՇ 1ԼԱռօոչ, ԽԿոոօրքձե-«ԱոոօծտքօոօկշոօՕօ՞ Ջ3ելա0ո չՕծճաճծ ՈՇքոօն Կոքօտօհ օհ, ՔաղօօԲքօոօնշսօՓ

չս

«Փ. ԽՅԼԵԿ0Տ

ոօ

ՏԱՅՒԻՇ",

Լ,

1956, էջ

43.

178.

ն Հիմքերը դիտում է որպես այդ «բազաների» ձայնավորների Հետնողական մի շարք թուլացումների արդյունք, ընդ որում այդ էլ կապում է շեշտադրման տեղաշարժերիճետ. ԶբաղվելովՀնդերոպական լեզվակառուցվածքի արխայիկ շերՀիրտը ուշադրություն է դարձնում Կոնրի բացաճայտման ճարցով՝ նան 4նդնրոպական 4նէաբանության Հարցերի վրա ն նույնիսկ պոՀետ: Այս լեմիկայի մեջ մտնում Շոադերի Հիրտն բնագավառում ուններայն առավելությունը, որ լեզվական նյութը ավելի լավ գիտեր ն այն էլ իր անմիչական ուսումնասիրությունների միչոցով: հր նրանց տարածումը, նախաՀայրենիքըն կուլ«Հնդնրուացիները, աուրան» երկչատոր աշխատությամբ) Հիրտը փորձում է Ճնդերոպպական ցեղերի կուլտուրական զարգացման տնտեսականկյանքի փոփոխություններիորոշ էտապներ գծել: Սակայնորոշ արժանիքերով ճանդերձ նա Ճաճախ է դիմում Քիչ Հիմնավորված եզրակացությունների, ուստի ն նրա գիրքը լայն ընդունելություն չգտավ: է Ռրոշիմաստով Հերտի գործունեության մեջ բեկում սկսվում բայաթեքման ծագման մասին. գլոտոդոնիական «Հնդնրոպական են փորձ» ուսումնասիրությամբյչ Սրան ճետնում «Հնդենրոպական

Ֆերը

թուլացումներն

ու

Փերականությունը»3

ն

Հ. Առնցիվերամշակած

ձեռնարկը», «նախագերմաներենի

ապա

Հիրտի մաճից ետո Հրատարակած «Հնդնրոպականլեզվաբանության գլխավոր պրոբլեմները» աշխատությունը»: Այս աշխատությունների մեջ Հիրտբ նպատակ է դնում պատասխան տալու Բոպպիկողմից դրվաժ՝ թեքական ձների ծազման պրոբլեմին՝ Ճենվելով պատմա-Ճամեմատական լեզվաբանության առկա նվաճումների վրա. Սակայն Հիրտն այս խնդիրը ն

կատարում է խիստ մերձավոր կերպով: իր գործունեության երկրորդ էտապում Հիրտը ուշադրությունը կենտրոնացնում է զլաավորապես 4եդնրոպական ձնաբանական վառուցվածքի զանազան կողմերի կազմավորման 4ճարցերիվրա' Հնչյունաբանականճարցերի քննությունը այս էտապում մղվում է '

սոզ

Լ

է ւղ

1հորճ Խս1եսո. շ

ուտհծո.

Լ

Ռա

1--ԼԼ

11.

1հղ6

1905-190.

Մ6ԻՆԸՇԼեսոջ. 1հոճ

Նբիճլոու

ՆԵԽ6- ճո Պ՛6-Ն81116210ո րո 1ոզօ0օ6րոճՆոտքրսոջ Վճ 510եէժջօոյջշհճը ՄճոՏսԸհ, 1Բ, ՃՄՈ. 1904-1965». ԷԼ. 1Ոոր է. 1ոզօրճոտոուտշի: Շոճոտտճի է. Լ-ՆԱ, 1927--1937. «Լ. էՈ. 1ճռովեսշհ 465 Մոճոտգուտշհճո, Է-ԱԼ, 1931--19:34. Խո

51.

ԷՒԱՈՐԷ Ս16

Տ6ԲՈՏԸՇիճ

էէ, 1939.

1ոզօթծէտճոո,

մու էԼոսքէքոօելբատճ

Լոմօջ6ուռմուտըհճոՏքոոճհտտ-

Քրկրորդ պլանը ն ուշադրություն գրավում գերազանցապեսորպես նաբանական 4արցերի մեկնաբանության միջոց: Հնդնրոպական4նչյունական կառուցվածքի Ճետաղզոտության «մեջՀիրտը առաջնորդվում է ժամանակագրական շերտերի ճասստատման սկզբունքով: Հիմք ընդունելով շեշտի կրած փոփոխությունները,ՀիրտըՀաստատում է Հնդերոպականլեզվակառուցվածքի պատմության 4 շրջան. առաչին երկու շրջանում տեղիէ ունենում անշեշտ ձայնավորների թովացում ն մասնակի անկում. երրորդ շրջանում առաչանում է Հնդնրոպական «Ը ՅԾ «երթագայությունը՝ որպես շեշտի կորուստի Հետնանքովնախնական6-ի՝ 0-ի փոխվելու արդյունք, այլե ւոեղի է ունենում ձայնավորների4Ճեւտագա թուլացում. վերջապես, չորրորդ շրջանը բնութագրվումէ ձայնավորների կայուԽությամբ ն ձեռք բերվածվիճակի պաճպանությամբ: Քանի որ բարձբության (տոնիկական)շեշտը շատ ավելի քիչ է ազդում ձայնավորների որակի վրա, քան ուժայինը (դինամիկը), ուստի ն Հիրտը է, թե վաղ շրջաններում ենթադրում տիրապետել է ուժային շեշտը, ճետագա շրջաններում՝ բարձրությանը(երաժշտականը): Մինչե

Հիրտի Ճետազոտությունները բնականաբար4ճնդնրոպական բարձբության շեշտին ուժային շեշտի նախորդելումասին լուրչ խոսք չկար: քստ Հիրտի՝ ուժային շեշտը առաջ է բերում մի կողմից՝ անշեշտ վանկերի թուլացում, մյուս կողմից՝ուժեղ շեշտված վանկերի եր-

4իմք է տալիս երկար կարճ ձայնավորների Ճճերթագայության կամ քանակականձայնդարձի (Ճետեսխոք)Համար. բարձրության շեշտն, ընդճչակառակն, ճանգեցնում է առաջին ն եոին շարքին ձայնավորների (6-ի ն 0-ի ) Հերթագայության կամ Այս դրույթը որոշ Ճետաղոորակական ձայնդարձի (Ճեէծոսոք))։ սոողների կողմից կիրառվում է «նդնրոպականլեզուների ձայնդարձի Հարցերի մեկնաբանության մեջ: կառուցվածքի գենետիկականմեկՀնդնրոպականձնաբանական նաբանության ՃճարցումՀիրտնամենից առաջ Ճենվում է այն բնական ենթադրության վրա, որ ճնդնրոպականթեքականությունը կազմավորվել է մի նախնական ոչ-թեքական վիճակից: Ի տարբերուկարացում,

Վ65

որ

Հմմտ.

ու

Է.

1ոզօածրուճուտճիճՕոտտճի

1111 է.

ՆՐՏ6ԷՈՑՈԼՏԸԻԲը, Լ։

շ

1ԱՊԻ.

ՇքՀԽԽ

Հմմտ., օբինակ,

իւլ|ամ6լթիյր,

ՅԱՅ

Է.

ԵՒօԷ085Շհի.

(»ուս.

ԸՇՔԿՅԱՇԸՐՒԼՃ 24359108,

Ճ

ն,

՝՛

ն

Էճոցեսշհ

(ՕորքոոճելԲ Օ6ճԻՈՅուը ՕոճոԸքոուաւՇտԵՒՅ

3. թարգմ. Աքօօաօա, հԼ., 1954):

թյուն Բուպպի,որը ինքն էր առաջին անդամ լուրջ «իմքերի վրա դնում լեզուների Համեմատությունը, Հիրտը իր առջն ուներ պատմա-ՀՃամեմատական լեզվաբանությանմեկ ղարիարդյունքները, որոնց վրա Ճենվելով՝ նա Հույս ունեը պատասխան տալու Բոպպի դրած պրոբլեմներին: Հնդնրոպական թեքականությանը մի նախաթեքական շրջանի նախորդածլինելու դրույթը ապացուցելու Համար Հիրտը դիմում է ճնդերոպական վերականգնված ձների փոխկապակցված վերլուծությանը ն փորձում բացաչճայտել այդ նախաթեքական վիճակի Ճեւտքերը:Ըստ Հիրտի՝նման վերլուծությունը բացաՀայտում է մի վիճակ, երբ գոյություն են ունեցել Ճոլովական ձնավորում չստացած անուններ: իսկ ինչպե՞ս են այդ անուններից ծագել Հնդնրոպական թեքական ձները։ Հնդնրոպականճոլովական վերջավորությունների ծագման ճարցում Հիրտը դիմում է մի կողմից՝ Ա. Լուդվիգի ադապտացիայի սկզբունքին, մյուս կողմից՝ ն այլոց աճականների տեսությանը: Աճականները» Ֆիկի,Պերսսոնի որոնք, Հիրտի կարծիքով, սկզբնապես ցուցական արժեք են ունեցել ն զուրկ են եղել որոշակի իմաստից, աստիճանաբար սկսել են Հարմարվել ղանաղան Ճոլովական իմաստներ արտաչայտելուն ն վերածվել են որոշակի Հոլովական մասնիկների. իր «Հնդնրոպական Հիրտը թվում է այդ աճականները՝ քերականության» 111 Ճճատորում ՀՈ. . օտ, նՆռոախԽքԵՓք, է,Ո, Ո, 1, Ս 5, Դ, նշե2, լով, որ, այսպիսով, որպես աճական ճանդես են եկել գրեթե բոլոր ՀնդերոպականՀ4նչյունները։ Այդ աճականների՝ Հոլովական վերջավորությունների ն ճիմքակազմ տարրերի վերածվելու պրոցեսը Հիրտը Հետնյալ ձնով Էէպատկերացնում. «Թեքումը ծագել է ոչ թե

իմաստավոր միավորների կցման ճանապարճով,--այդ կարելի է տալ ցույց միայն մի քանի դեպքում,-- այլ այնպիսի տարրերի ճոլովական սկզբնապես որոնք իմաստների կցման Ճետնանքով, մի ընդչանուր բան չեն ունեցել: Այդ ապացուցվում է արդեն իսկ նրանով, որ միննույն տարրերը կարող են նշանակել տարբեր Հոլովներ ն որ այս կամ այն որոշակի Հոլովը նշանակվում է բոլոճետ

ոչ

կարելի էր սպասել: է մի տարրը, մի ուրիշ է Հարմարեցում: կցված առաջացել

րովին էլ ոչ միննույն տարրերով, ինչպես Այն բանից Հետո, երբ մի դեպքում կցվել

դեպքում՝մի

ուրիշ

տարը,

այդ

տարըն սկսել է ըմբոնվել որպես ճոլովամասնիկ, ինչպես այդ միշտ ն է տեղի էր ունենում ասել, կարելի որ ճարմաՃետագայում: ձեն է րեցումը Ճոլովակազմության նորմալ Հնդնրոպական լեզու176

ների զարգացման նան պատմական շրջաններում»: պարտճով է Հենց բացատրում Հիրտը մակբայների պրոցեսը:

Այս

ճանա-

առաջացման

Ինչ վերաբերում է բայական վերջավորությունների ծագման ճարցին, ապա այս դեպքում էլ Հիրտը դիմում է Ճարմարեցման սկզբունքին ն փաստորեն ամբողջովին ճենվում Լյուդվիգի եղրակացությունների վրա: ՀիրտիկարծիքուԻ՝բայը անվանականծագում ունի. անվանականձները սկզբնապես գործածվելով բայական նշանակությամբ՝ աստիճանաբար վերածվել են բայական ձների. այլ կերպ ասաժ՝ բայական ձները ծագել են անվանականներից՝ ն անորոշի դերբայական ձների պատաճական Ճարմարեցման ճանապարճով: անվան Հնդերոպական

թեքական ձների Հիրտյան վերլուծուէ Հոլովական ձների իմաստային, ձնական ն շարաբյունը գնում ընդ Ճյուսական ընդճանրությունների բացաճայտման ուղղությամբ, որում Հիրտը այդ կարգի ընդճանրություններն Համընկնումները է նախնական Հոլովական չտարբերակվածության ապաՀամարում ն ցույց: Այսպես, ուղղական, ճայցական սեռական Հոլովների ձնական, իմաստային ն շարաչճյուսական առանձին զուդադիպումների ճիման վրա Հիրտը խոսում է դրանց սկզբնական չտարբերակվածության մասին ն դտնում, որ ուղղականի ն սեռականի ընդչանուր Տ վերջավորությունը, չեզոք սեռի ուղղականի ն ճայցականի ընդճանուր ՕՈ վերջավորությունը ծագել են միննույն աճականներից: Հնդնրոպականբայական ձկերի ճիրտյան վերլուծությունն էլ գնում է այն ուղղությամբ, որ ցույց տրվի, թե ո՛ր բայական ձնի Ճիմքում դերբայական (անորոշի ն բուն դերբայների) ո՛ր ձեն է ընու

կաժո:

Այս բոլոր դեպքերում Հիրտը ելնում է այն ենթադրությունից» Հնդնրոպական քերականականկառուցվածքի մեջ կարելի է բացաճայտել մի դիֆուզ վիճակ, երբ անորոշ իմաստով ամեն մի աճա'կան կարող էր գործածվել այս կամ այն քերականական իմաստով, ընդ որում Հիրտն այս դեպքում ենթադրում է այդ շրջանի խոսողներիմեջ այս կամ այն կոնկրետ մասնիկի ճետ չկապված քերականական իմաստների ապրիորի առկայություն. այդ իմաստները Ճ4եոր

ւ

Աւե Հմմտ. ճ.

Լ.

1ոզօթծոտտուտիծՕտոտտի ն, ԱՆ էջ 160: ՈՇՇհողաՅ8, 8օռքօշե 837ՎՇրոտ քօղուտձ

Ց.

Շթքօոծիշաոճ43.աօո,

Խ.--1.,

1955, էջ

տաղօ-

225:

Գ.

Ջա ճուկյաՖ

տագայում կապվում են այս կամ այն աճականի ճետ կամ այն քերականականմասնիկը:

ն

տալիս այս

Այսպիսով, 1) Հիրտըիր գլխավոր նպատակը տեսնում է 4Հնդնրոպականքերականականկառուցվածքի ծագման մեկնաբանության մեջ. 2) այս բանը կատարելու ճամար նա օգտագործում է Բոպպի, 1յուդվիգի,Ֆիկի ն այլոց սկզբունքային դրույթները. 3) Հիրտի վերլուծությունն աչքի է ընկնում մակերեսայնությամբ ն զգալի չափով Ճենվում է աճականներիբնույթի ոչ Ճատակ--դիտական մեկնաբանության բացակայության վրա. 4) Հիրտը Հնդնրոպական դիֆուզ վիճակի պատկերացմանմեջ թույլ է տալիս իդեալիստական տպըբիորիզմ. 5) ընդճանուր առմամբ Հիրտի կառուցումները Հեռու են գիւոական լուրջ ճամողչությունից ն Հենվում են արտաքին փասստերիոչ խոր մեկնաբանության վրա:

Հնդեբոպական--սեմական ցեղակցության պոոբլեմը, «կոկոոդայիննեոբի ճիպոթեզի» առաջքաշումը. Հ. Մյոլլեր, Ա. Կյուճիմնալեզվի նի.--Հնդնրոպական

կառուցվածքի ժամանակագըրական ուսումնասիրության պրոբլեմը սերտորեն կապվում է Ճնդերոպական ճիմնալեզվի՝ այլ ճիմնալեզուներիՀետ ունեցած փոխ-

ճարաբերության պրոբլեմի Ճետ: Այդ պրոբլեմն անչրաժեշտ չափով ուշադրություն պեւտքէ գրավեր մանավանդ 4Հետնլյալպատճառնեբով. նախ՝ վաղուց ի վեհ նկատվում էին Հնդնրոպականն լեզուների ոչ-Հնդնրոպական

միջն այնպիսի նփանություններ, որոնք պարզ փոխառության արդյունք ամարվել չէին կարող. երկրորդ՝ Հնդնրոպականլեզվաբանությունը (մեծ չափով ն սեմականը) նշանակալից նվաճումների էր Հասել, ն արդեն Ճնարավոր էր

ոչ-Ճնդնրոպական լեզուների ցեղակցական դնել «նդնրոպական լեզվարնտանիքները կապի պրոբլեմը. երրորդ՝ երիտքերականները նրանց ծայրաճեղուէին. սաճմանազատում իրարից խիստ կերպով նպաստում թյունների նկատմամբ քննադատականվերաբերմունքը է ն այս Հարցի առաջքաշմանը. չորրորդ «նդերոպղականՃճիմնաանչրապատմականվերաբերմունքի լեզվի նկատմամբ խորացումը ու

ժեշտաբար պետք է կապվի այդ ճիմնալեզվի ցեղակցական առնչությունների պրոբլեմի Հետ. Հինգերորդ՝ լեզվաբանական աշխար-

սկզբունքների մշակումըպաճանջէ առաջադրում Ճագրության

նման

կարգի Ճարցադրումների նս:

Հնդնրոպականն սեմական լեզուների ցեղակցության Ճարցը առաջին անգամ լուրջ

կերպով դրվում է դանիացի գիտնական Հ.

է ընծայում իր «Հնդերոպերեն լույս սեմիտերեն» աշխատությունըը, փորձելով Հիմնավորել Ճճնդերոպական ն սեմական լեզուների ցեղակցական ընդճանրությանՃճիպոԹեզը. սրա Ճեւռ կապվում է ն Մյոլլերի «Հնդներոպական--սեմական բառարանը»2: Հ. Մյոլլերի՝ այդ ճարցին նվիրված ոսումնասիրությունները ունեցան նան մի կողմնակի Հետնանք. աշխատելով ընդճանրություններ ճաստատել ճնդնրոպական սեմական «նչյունական սիստեմների միջն ն վերականգնել դրանց ընդճանուր նախատիպերր՝ Մյոլլերը նշում է 5 կոկորդային ճնչյունկ առկայություն. նրա կարծիքով` 4նդներոպական ձայնավոր բառասկիզբը 4նարավոր է այդ կոկորդային Հնչյունների կորստի պատճառով, ընդ որում այդ կոկորդայինները որոշ լեզուներում դարձել են վանկարար 4նչյուններ (ձայնավորներ )։ Այս տեսակետը պարզ կերպով արտաճարոված է Մյոլլերի «Սեմական--նախաչճնդերոպակա

Մյոլլերի կողմից:

թ.

նա

ու

ու

դարձել

կոկորդային ուսումնասիրության մեջ, բաղաձայնները»

Հնդնրոպականսեմական լեզվական ցեղակզության ուսմունքի դլխավոր դեմջերից մեկը՝ Ա. կյունին, ի տարբերություն Մյոլլերի, ընդունում է 3 նախնականկոկորդայինբաղաձայնի առկայությունը՝ նշելով, որ դրանցից մեկը եղել է քմային (պալատալ), որ տվել է Հ, երկրորդը՝ հտնաքմային (վելյար), որ տվել է 8, երրորդը՝ շբրթնանհտնաքմային(լաբիովելյար), որ տվել է 0: Հ. Պեդերսենըդեռնս 1903 թ." խոսում է Հնդնրոպական, ու-

րալա-ալթայան կ քամա-սեմական լեզուների ցեղակցության մաաին՝ դրանք միավորելով «նոստրատիկ լեզուներ» (ոՈօՏտեՅէլՏեիծ

անվամբ: Տքո2Շհճո) լեզուների Շառանհյուսություն.--Հնդնրոպական

Համեմատա-

կան շարաճյուսության բնագավառումնոր էտապ է նշանավորում

շարաճյուսության Վակերնագելի «Դասախոսություններ

սշխաությունըծ, ւ

Ո,

շ

էԼ

1917. «Ճ.

Լ.

1ծ1167, 16116, 16116,

Շսո)ջ,

70310,

Ս.

սոմ Տճտլելտօհ, 1907. Լոմօժա6ճոտճուտհ 1ոզօ6սօք261ՏԷ-Տ6ո1ետիջ10588ոլստ. քւ

ԱԾԷ6Տ

ՀՃ1Ն1915.

8ճալելզնճ, ՃԵհ,

մասին»

Խօոտօոտուճո, 8ՏօտլեՇօհ-«օոլոմժատճոտտուտօհճո

մօ

քհօոճեզսծ

հտեօուզմծ 1ոմօօսրօքճճոոթճէ

5.

ԿՃՇԵ6ՐՈՑ61,

1924, 11 65ր., 1926.-1958:

ՊՕ/6ՇՑսոջճո Աշ

Տոն»,

1-1,

1920--

Գ) Հճգնրոպական առաճձին ուսում

լեզուճերի

ն

լեզվախմ

ճասիթբություճբ

բԵրթ

«Թոխաբական» լեզուների հայտնագոոծումը.-- 1892--1910 թթ. Սինծյանում (ՉինականԹուրքեստան ) կատարվող պեղումների

ընթացքում, ի թիվս այլ տեքստերի, ճալտնաբերվեցին երկու անծանոթ լեզուների տեքստեր, որոնք գրված են 4ճնդկականգուպզտա կոչված դրի ձնափոխված տարատեսակով: Այդ տեքստերը, ինչպետ պարզվեց, մեծ մասամբ թարգմանություններ էին սանսկրիտից ն կրոնական, բժշկական այլ բնույթի էին: 17 դ. սկզբներին Քուչա ն կարաշարվայրերում գտնված այդ տեքստերի երկու լեզուները գերմանացի գիտնականՖ. Վ. կ. Մյուլլերի,ապա սրա Ճետեվողությամբ Զիգի ու Զիգլինգի կողմից կոչվեցին թոխարերեն (թոխարերեն Ճ ն թոխարերեն Թ). ալդ անունը առնված էր այն ժողովրդի անունից, որը ճանդիպում է Ստրաբոնի (1424ք6.),չինացիների (ս--հօ--16), Ճճնդիկների(էսեհշոճ) ն ճալերի մուտ (թուխարի). Ճետադալում պարզվեց, որ այդ անվանումը արված է թյուրիմացաբար ն որ այդ երկու լեզվով կխոսոդ ժողովուրդը կապ չունի թոխարներիՃետ3. այժմ ավելի նպատակաճարմար է Ճ-ն կարաշարներեն, թ ոխարերեն Ճճամարվումթոխարերեն կոչել 8-ն՝ ջուչերեն՝ դրանց 4այտնաբերման վայրերի անունով (երկուսը միասին՝ քուչա-կարաշպարյան լեղուներ ): Ուսումնասիրությունները պարզեցին, որ երկու լեզուներն էլ Ճճնդերուլականբնույթի են ն որ դարերին: Առանձնապես տեքատերըվերաբերում են մ. թ. 71-71 կարնոր է «թոխարերենի» ուսումնասիրության Հարցում Զիգի ն Ճիգլինգի դերը, որոնք տրոշել են թոխարերենի Հետ կապված պլխավոր 4արցերը: Թոխարերենի ուսումնասիրության մեջ կարնոթ դեր են խաղացել նան Ա. Մեյեն, Ս. Լեին, է. Լիդենը, Ցու. Պոկոոնին,Հ. Պեդերսհնըն ուրիշներ: Առանձին ուշադրության է արժանանում թոխարերենի ն լեզուների մերձավոր կապերի Ճարցը: Հ. Պեյուս Հնդներոպական ու

2շսշ Խն1167, 8601. ՏՑՔՃՊ՛, ՀՈէե611916ո8, Տքոճճհճո

2816ջ

սոզ

Տ16Ք11ոժ,

հճո, ՏՑՔՃՄ/, ՃՃՃ1Ն, 1908, էջ Այս ճարցի մառին տես տ

ՇՐՕ

քքծաՇհտ

ֆե 128,

1952, էջ

123-135,

ճշոճսճչծո

86Տէտտսոք

11, 1907. ՂօՇիճոյտճի, 16

913--994:

Ճ.

Օ.ՇՎՇԸՂՑՇԻՒօՑ

Ճ.

Փքօն

մճբ սոնօէտոուճո

Տքոճշիծ ացի,

ՒԱՀՅյոՇ, ՖՎՇՒԽՇ

մ6ր

Լոժօտ57է-

Ղ1ՕՃՅքօարճ 8օոքօՇ 32րսշաա

ԱՐ",

դերսենը փ"րձում է մերձավոր կապ ճաստատել թոխարական խեթերենի կելտական լեզուների, ապա ն թոխարականլեղուների Ա. է որ միջե Մեյեն Հայտնում այն կարծիքը, թոթւարերենը միջին ստեղ է բոնում իտալա-կելտական, սլավոնական ն ճայկական լեղուների միջնշ: Ցու. Պոկոռնին նման մերձավոր կապեր է տեսնում թոխարական ն թրակա-փոյուգական լեղուների միջն, ընդ որում ծայերենը մտցնում է վերջիններիս մեջ: ու

ու

Խեթականտեքստերիճայտնագործումնու

լեզուների Թոխարական Հոռոզնի.--

վերծանումը.Բ.

ճայտնաբերումից ավելի

ան-

սպասելի էին այն պեղումների արդյունքները, որ անցկացվում էին Հ. Վինկլերի գլխավորած «նագիտական արշավախմբի կողմից, Անկարայից150 կմ արնելք գտնվող Բողազքյոյ գյուղի շրջանում: խեթական թագավորների Խաթուշա մայրաքաՀայտնաբերվեցին ղաջի մնացորդները ն. որ կարնոր է, խեթական թագավորների գըրադարանբ՝ 13 000 կավե թրծած սղյուսներով (ամբողջականկամ Հետագապեղումների այդ թիվր ավելացրին 3000 աղվնասված): յուսով: Աղյուսներիմի մասը ակկադերենով էր. սակայն մեծ մասը գրված էր անծանոթ մի լեզվով, որ գիտնականներըկոչեցին «խեԹերենջ՝ այն Ճամարելով խերական թագավորության Ճճիմնական ն այլ լեզուներով լեզուն: ՀնտադայումՀայտնաբերվեցին կամ ւպրոտոխեթերեն, լուվերեն, (խաթերեն խուռի-միտաներեն, ): «Խեթերենի» վերծանման Ճարցով սկսեց զբաղվել սվալայերեն 1915 թ. Հանդես եկավ իր գործի որը չեխ գիտնականԲ. Հռողնին, նախնական արդյունքների մասին ճաղորդումով: ն ապա 1917 թ. մի այլ գործով Ճաստատեց ն ընդարձակեց իր նախնական ուսում-

տեքստեր

նասիրության արդյունքները»:

11 ՃճազարամԽեթականտեքստերը վերաբերում են մ. թ. տվեց, որ խԽեթերենը ուսումնասիրությունը ցույց յակին:Հոողնու Հնդնրուվականլեզու է։ Այդ կարծիքը Հաստատվեց նան 4Ճետագա ա.

"1,

Օոճտտոտելի թօզ6.ոտ6ո, Մ/6ոք1616հծոմ6

Հիծո, 1Լ Շծեէլոջծռ, էջ 673 1 6)., Լօ ջքօսքճյոծու քճճոտ,ԾԽ0ԾՊՏ. ԱԲՀ, ՃԼ 3. Խծեճոհտչը, 1925: Լճ 10-հտոլւճը, 17, 1, 1914. 2". 961116. Ս16 Տէօլսոջ 31. Եօեօ6րոչ, Տբոոշիծո, 88.00, 1ոզօջճոտտուտօիճո «

ՆՆ

8.

Արօչշչոչ,

Թ6

Լծտսոք

մ6օՑ

Պլծո, մօ

Ածյելտշիծո

մ6բ

մ65

ձ1816Ըէ6Տ

ՂՊօշիտուտոհօո

1տ

Տքոտ-

Լոզօ6Արօ-

46-Ը

Խո6186

1919. հօէիչելտեհծո

Քօելօատտ,

0,

1915.

թ.

112-616շսւռ

ԹՇ 1օշոջ. Տթոտշհօ Պօ էԷԼՇեհլեօո, հռ 88ս սոզ շսջծիծԼոմօջ6ատուտշիծռ Տթոձշհտեճաա,Ս61թշլք, 1917.

ուսումնասիրություններով ճրատարակություններովն ընդճանուր մի նոր դիսցիպլին՝ խեթագիընդունելություն գտավ: Ստեղծվեց տությունըն լեզուները՝ «թոոր դեպի արնելք ընկած Այն 4ճսանդամանքը, ու

խարերենն» խեթերենը, դուրս

եկան ՇԲուսո խմբի լեզուներ, խախտեց 4Հնդնրոպականլեզուների դասակարգման 4իմքերը ն ճիմք տվեց նոր պրոբլեմների առաջքաշման ճամար: Հնդիրանական լեզուներ.--Հնդիրանականլեզուների ուսումնասիրության բնագավառում այս ենթաշրջանում առաչին Հերթին Հիշատակելի են «Հնդկաստանիլեզվաբանական տեսություն» բաղու

Ւ--11 մաճատոր աշխատությանշ

ն մ1 որոնց մեջ բերՃճատորները, ճնդղկականլեզուների նմուշներ, ն տրվում է դրանց քերականության ճամառուռ ուրվագիծը: Վեդայականճնդկերենին են նրԱ. Ա. վիրված աշխատություները՝:. միջին ն նոր ճնդկաՄակդոնելլի կան լեզուներին ն բարբառներին նվիրված աշյշխատություններից / նշելի են Գայգեքի,Բլոկի, Չատտերջիի Սեմպսոնիգործերը: նան Աշխատությունէ նվիրվում ՃճնագույնլեզվավիՀնդկաստանի ճակին":

վում

են

հրանականլեզուների ուսումնասիրության արդյունքների ամյուրատեսակ փորձ էր «իրանականֆիլոլոգիայի ճիմունքփովփման ները» աշխատությունըճ, որի գրելուն մասնակցել են բազմաթիվ Ճմուտ Վ. Գայգերը, վ. Միլլերը ն իրանագետներ(Կ. Բարթոլոմեն, ուրիշները). իրանականլեզուների վերաբերյալ տեղեկություններ է պարունակում վերնում Հիշատակված «Հնդկաստանիլեզվաբանա1 Խեթերն կերականում, ինչպես պարզվեց, իրենց լհզուն կոչում էին թագավորության ծնագույն Նեսերեն (ոՅՏ111, Ըստ ԻԵնեքական Ո6ճՏստու11)՝ մայրաքաղաքի՝ Նեսայի անվան: Հ Ղիճ ԼլոքջստելՇ ՏարՀճ7 օք 1ոձտ, Լ-ՃԼ ԸՑ)Ըսեեր, 1903--1925. 1910. Ճ. ՄՇ 87. օգ 4184640ո61), Օոճտոտտը, Տերտտտեսոք, Օոճտոգը 10բ Տէսմծճուտ, Օ210ոմ. 1916. « սոմ ԿՄ. 06167, ԼՆլետոճես ԵՅՍ, պՏթոոշհճ. Տէրտտտեսոք.1916, Լո /(0ոռտելօո մ6 14 18ՌԶա6Ո8ոէհճ, մ. 81)66Շէ, Եուլտ, 1923. Տ. հ. Շհոէէ6ո)1, Օոքլո ճում Օ15:61օքտճու01 էհ: Թ6ոքում Լճոքստքճ, Ը81ՇսՆեճ, 1926. Մ. Տճտքտօո, Ղհօ Ս116Շէ 01 էհճ ք7քտ16Տօք Պ՛Յ16Տ, ՕՃ10-մ, 1926 (աուբառարանով ծանղդերձ): գաբանական Տ. ՆճԿ, մ. Եղ) Քո6-Ճոյճռո ոժ 1ստել տոմ Ժ. 810Շհ, 1ո Լոձյը, Թբգմ- Ե. Շ. 8ճքշել-ի, Ըճ1ՇսեէՑ, 1929: 26-18: 1418ո 6 Օսոմուտտ մ6ր 1ոճուտեհծո Եոհ1010916,1--1Լ ճՃ ծափելփածային ժենՃա--

տոբ,

ՏերՑՑեսոք, 1895-1903:

կան տեսության» Ճ ճատորը: երնան են գալիս ճին ն միջին լեզուներից սվեստայի լեզվին, Հին պարսկերենին, պաշլավերենին, սոգդերենին, նոր լեզուներից՝ աֆղաներենին (փուշտու)ն պարսկական բարբառներին նվիրված աշխատություններ: լեզունեո.-- Քալթիկ-սլավոնականլեզուՔալթիկ-սլավոնական ների լընդճանուր Համեմատական ուսումնասիրությանը նվիրված են Տրաուտմանի «Բալթիկ-ալավոնական բառարանը», Վան Վեյկի «Բալթիականն սլավոնական շեշտի ն ինտոնացիայի սիսէտյուդները»2: տեմները», էնձելինի «Բալթիկ-սլավոնական Բալթիականլեզուներից Հին պրուսերենը ն լիտվերենը շարունակում են ուսումնասիրության առարկա լինել. ճրաՏրաուտմանը է տարակում «Հին պրուսական լեզվական ուշարձանները», «վիտվականստուգաբանական ցուցիչը», Ֆրենկելը Բենդերը՝ աշխատություն է նվիրում լիտվական Հոլովների շարաչճյուսական քննությանը, ոուսերեն 4րատարակվում է Ցավնիսի«Լիտվերեն ն մյուս բալթիական լեզուլեզվի քերականությունը»3: կ(իտվերենի ների Համեմատական ուսումնասիրությամբ է զբաղվում Կ. Բուդան բնագավառում մի շարք կարնոր աշխատուոր այս (1829--19424), թյուններ է ստեղծում": Լատվերենընույնպես այս ենթաշրջանում սկսում է անճրաժեշտ ուշադրություն դրավել. լույս են տեսնում

քերականությունը» գերմաներեն (ճամեմա«(ատվերենի էնձելինի տական տեղեկությունն քերականականաշխատուերով), Պլակայի թյունը լատվերեն, Մյուլննբախի «վատվերեն--գերմաներեն բաառա-

1. ԽՔ6.ՇԸհշլե Թորէհօ10Ո86. 6116. Օտտո:

Ը. 6.

Ի.

1929. Ճ.

Թ6Ոո«ԲՈԼՏԵ6,

7.

Լ.

Խե.

1923.

ՔԽյճտծճուճիսշիհ. 1ԷԹ6:461Ե6ո.1909, ՝ՎծՐՀԵսՇիհ, Տէրոտտեսոջ,1904. մ. մծ 41602-ք6156, Եոյտ. 11 5ր., 1931. Ք. Շոսնհ104 Էտտու մճ

Լ6

քբ. Դրոսետճոռ,

Վ.

ՊՂյԼ, ՏՏՄՏեճատճ,Ճոտեճոմճո, «ճո

ԽՆ Նոոսետտգող, Ի.

ԷԼ Է.

Շո.

Բոգճուծ61

Տու»:

Րքճխոճլտե-ն184108Ը:0ՐՕօ "

1925.

օք

Տձտոճո,

մ6

Ըօքճոհոքծո,

Ըօքծոհտջծո.1915.

8ոԼԱՏՇհ-Տ14:156հճտ

ԹոԼետշհծ

ի1.. Թոոյծտու,

1.

1928.

Տուտ՞եճ

սոմ

Ս

ՑՍքը,

Էո1ԵՏ

ԼՍ/6

/Ճ

մ6ո 11ճսլտշհծո

սոզ

1ոէօոտիլօո»

ԸոՏՑՑ ի0-62718ՄՇԽաՇ

ոք.

1ոճ62, Եոլոշծէօո, 1921. Եէ7 010Ք1681

ե.

խԽոտստ, Խտսոճտ, 1928. Հ. Վո 572, ՈԱՇչքօոքճո,1916.

17 Տ6ոօճծ, 1922. Ն16էս:1ս

Լնեստուճճ, 1/ՕՔՎԸՇ ՃԻ,

ՊՄծԸԱՇՒԾսՇհ,Շծեէլոջծոչ

Ճեշճոն-

յէքոճստտւտշհծո Սծոքտաճ)6ը, 6ծէէլոջճո,

1հսոճուռո

8Յաաճ,

Ն6Ց ճ18-

1921.

1911.

Յ1օղե,

1910.

մլտ166է6

ճէ Վ6 ճատ.

օտճո

«0ջ416ոոծ. 1--1, Քրոլտ. 1914-Ըօ1օվատլ քոտհէս, Օ86ոմ, 1915,

ոոււճ

ոճ

Տրոտ

ԵՆօուտօո

ԸհոՈ|ՏեԵՇոտճո,

166865 44

Ճաճտլտհշտ

1ԱՐՃՈԼՏՇի6տ

ՃՆ,

1, 1912.

Է 81Ե08

ոՇ,

1924-2օ47ոօ5,

բանըջ՝ ստուգաբանականնմուշներով ճանդերձ (Ճճրատարակելէ էնձելինը ն որոշ լրացումներ կատարել): կիտվականբարբառներին նվիրվում են մի քանի կարնոր աշխատություններ՝ Դորիչի «վիտվականբարբառագիտության շուրջը» գիրքը, Բարանովսկուն Շպեխտի«վիտվական բարբառները», Գոթիոյի «Բույվիձի խոսվածքը»: Սլավոնականլեզուների ընդճանուր Համեմատական ուսումնասիրության բնագավառում մի շարք կարնոր աշխատություններ են երնան գալիս՝ Մեյեի«Րնդճանուր Վոնդոասլավոներենը», կի «Սլավոնականճամեմատական քերականությունը», Միկկոլայի Բրոխի «Սլավոնական «նախասլավոններենի քերականությունը», աշակերտ Պորժեզինսկու 4նչլունաբանությունը», Ֆորտունատովի լեզուների Համեմատական քերականությունը», Սե«Սլավոնական լեզուների ճամեմատական քերականության Լէշչնի «Սլավոնական ներածությունը», Յագիչի «Սլավոնական ֆիլոլոգիայի պատմուն «Սլավոնականֆիլոլոգիայի ն թյունը», Տրաուտմանի Ֆասմերի կուլտուրայի պատմության ուրվագիծը», Նիդեոլեի«Սլավոնական Հնությունները» ն Բեռնեկերի «Սլավոնական ստուգաբանական բառարանը»(միայն մեկ Ճատոր. ընդճատվել է Ոօ0քԵ բառիվրա) ) նվիրված են Հին սլավոներենին (եկեղեցասլավոներենին 1923. մ. .Ե15Շոճտոտելէ, ԷԼ61161Ե6ոք, 1926. Ճ. 1ԼնհյլճոծտԸհ, Քճ. քթճատճետ, 1--1Մ, Խ1քճ, 1928--1932. Ն6եէլՏԸ հ-Վ6սէՏԸհՉՑ` ԳՄծՐէճքեոճհ, 11էոճսլտշիճո Ս1161եօ10916, Ղ151է, ե. թօ01է5ԸՇհ, Թճլեոճքծ շսո 1911. Քո ՏքօՇշհե Լլասատշհծ ձլխոմուեճո քճտճուոծ)եէ«օո Ճ. ԹոՐՃոՕՃճել (1 Ղ6ոտե, 1 Օոոտտտետոհծ Քլոյծքեսոք տլէ 1641 Է815օհճո Ճոհտոք), մօ Թսլլմշ6, Լ Ք. Օօեհյօե Քոոլտ, 1903. քոյր Նօլք219, 1920--1922. Լ 8: Եոոլտ. 1924. ԽՍԱ6116Է ՇՕտոսը, ճր- Ճ. ՇԵՇ, «օոժոտ հԽԼ., 1931. Կ. Է, Ճ՛6ոք161ՇիճոզծՏ1ոՕ6աճօտ289 Ա ՇԸտին23:ա, 11 5ր., 1924--1958. 7. ԿՏճշհճ 1906-1908. ոճե, Շծէնոջճո, 1-1. Շոճատ 1913. Օ. 8ոօՇհ, ՆոտլոՑՇեծ Շոտոտճեւն, Լ 11Թ61461Ե6ո2, 1: 1618, ւ Շոր 1911. 8. ՑԼոՈտՇհծ Եհօոճելէ, ն, ՇքոտսիՈօքյոօՅՔ Է161461Ե6ոք, Ճ.

ԻԲ. ՇՏՃոՃՇՈԵՒՏԶ

838108, 1, /1.., 1914. Լքճաամլիւ 1 ՇՈՅԹՑԱՇԵԱՆ

Խտ,

11.

Բոզշ61Լո,

ԼՆտս

«810485

Լծելլտեհծ

0քոտ

ռուս.

ԱԼՇՑ,

ԹՑՇՈՇԵԽԸ

Է232ե5,

1914.

7.

Մ

Շորեր Ըք281:աւՇոԵրԾ Րքմեխձւմ 8. ՇՅԹՅԱՇսօր ՎՐ: ՎՆ, 82օքոռ

Ք

235008,

1,

Փոտօտօլու, ՇԱՇ,

ՄՃՅՑՏաոճրբ,Օսոմոլտտ Վ6բ Ց1տ419Շիճո 1925 ն 625, Ն. Վ146ո16. Տ108ոիտեծ Ցեճո021էոօտե, Թտհտ, 1901.--1925 (ֆը. ճամառոտությունը ՖԼՏոսծ1 ձ6 Լտոելզսնեծ81276, Լ-1Լ Ք. 86ՐոճԱ6ո, Տլտտշիտ տուտ, 1925--1926. 6 Ա-ք 1 Պրակ, Թ6ոլլո, 1908--1914. Պ/ԾՐե6ՐԵսՇիհ, 6է7ո010թ18Շհծտ 1910.

Խ.

Դ

ոտսեոտոտճոռ

սոմ

Ո.

86-1լո, 1--Ճ, թհլլ010916 սոմ Խսյեսոք6տՇհյՇհեծ,

1եսկինի «Հին բուլղարերենի (Հին եկեղեցասլավոներենի)քերակա«Հին սլավոներենի քերականությունը», այլն նությունը»,Վոնդռակի ճին եկեղեցասլավոներենի Հնչյունաբանության Ֆորոտունատովի՝ վերաբերյալ դասախոսությունների Հետմաչտու 4Ճրատարակությունըն սլավոնական լեզուներին նվիրված աշխատությոմ,Առանձին ն այլ ներից,--եթեզանց առնենք Շախմատովի, Պեշկովսկու

ոոա

լեզվաբանների գործերը, որոնց մասին արդեն խոսել ենք,--Հիշաստակելիեն՝ 1) արնելասլավոնականլեզուներից ռուսերենի Համար Սոբոլեսկու ռուսաց լեզվի պատմության «Դասախոսություններ «Կերաբերյալ» գիրքը»Մեյերի «Ռուսաց լեզվի պատմական քերականությունը» ն Պրեռբրաժենսկու լեզվի ստուգաբանա«Ռուսաց կան բառարանը. ուկրաիներենի ճամար՝ Սմալ-Շտոկիի Գարտների ն Կոիմսկու «Ուկրաիներենիքերականությունը», կուլբակինի լեզուն», Գրինչենկոյի «Ուկրաիներեն լեզվի բառա«Ուկրաիներեն 2) րանը». բելոռուսերենի Համար՝կարսկու«Բելոռուսները»2. բնմտասլավոնական լեղուներից լեճերենի Համար՝ կոսի «Լեճերենի թերականությունը», Բեննիի, Լոռի, նիչի, Ռոզվադովսկուն Ուլաշինի «ԱԱճերենլեզվի քերականությունը», որ «ԼեՀական ճանրա«Լեչերեն լեզուն ն նրա պատմությունը» Հոդվածի մի դիտարանի», մասի Հրատարակությունն է, Բրյուկների «Լեճերեն լեզվի ստուդաբանական բառարանը». պոմորյաների (կաշուբերենի ն սլովեներեն քերականությունը» «Պուիոձի) Հծամար՝Լորենցի «Սլովեներենի ու

ա-

ւ1Ճձ.

Ն6ՏԷ16ո,

Շոդտտճ

5ր., էԼ61461Ե6ոք.1919.

(.ուա-

իԼ

ճբ.

մ6Ճ.

տ1էԵսյքճոլտշհճոՏքոոծհծ, 11--11 Բ, ԼքճխոճնլտանՊքծրխծ-

ՈՇՇՅ

ՕՇՈՅՑՋԻՇՑՕՐՕ)

ՇՕոՐՅքաՕՐօ (զքօտիՀօմՇքաՕՑիԱ

Մօոզոծճի,

ՃԱ1Ա1Ի`ՇԻՇոտ8418Ըհ:

Փօքչ)ջյա8108, Ըքճո,

1919.

շճՃ.

ՄՐՏաԱո:ԼՈօ

Ս.

ճթ., ԻԼ.,

Տքոճշհճ,

Է.

ԷԼ

ՃՅՒՒՅ,

ՈՏէԷ, 11

՛

Շու

ոօ

էՈտեօուտճհծ

հշչճքքու

1915.

ԽՅՅՅԵ

6ճթ., Թ6ոլլո,

ՓօԽՇւաւՇ Ը13ք0ՇՈՅՑ8ԻՇԽՕօ

աա), 416767,

Շօ60268Շ

1907.

Օրճո

1912.

ԽՄ. Փ.

1ՈՇքօ-

8358,

ք7շշաօրօ

Ջղճտոտելեմ6ր

Փ.

23858,

ոստտ15Շհճռ

ՇԿ ՔՆ,

ՅՀ.աԿՕՊՕՐԻՎՇՇԵԿՈ

Ոքճօծքոճածա 1910--1916. չարունա(մինչն տեց բառը. ՇԸ1083քԵ քշշաՕօրօ է 1949 թ. .1ք)ղա Սոշ1811714 կությունը, ոչ (ՐԷ տպագրվել ք7ՇՇաՕՐՕ

ՃԷԼ ՇՇՇՔ,

Է. ՕՇՊոէոծո, Տ. Տոո1-ՏեօՇելսոզ Ն հ.--Պ.). Շոգ տտ մ6բ Էսէհօուտեհճո 1918. Ճ. (սԶոոլուտբհճո) Տքոճճհճ, Պո, Շչ. 1907--1908. 1-1. հԼ, 1քոեԿշոոն, Ֆաքոապշեաճն ւքձոաուաճ, Ո71Ե6Յա տի, Մաքոոսշճամ83, Ճոքեսօտ, 1919, 5. ԸՐքուՎՇուօ, Ե. Փ. աօ81, Լ-1Մ, Ճուտ, 1908--1909. ՇՊՕ88քեֆաքՅԼԱՇԵԿՕօ1 1ԱՅքշտան, 1903--1908. ԵՇոօթ)օշե, 1--11, 8տքւոտտտ,

Լ.

Յօոո,

1923.

Ճ.

ՃՅԵաաՅ,

ԽՆ,

րաներեն (կաշուրերեն) լեզվի պատմությունը». պոլաբերենի Համար` (եր-Սպլավինսկու «Պոլաբերենի քերականությունը» ն Տրուբեցկոյի«Պոլաբյան ուսումնասիրությունները»:. 3) Հարավսլավոնական լեզուներից բուլղարերենի Համար՝ Մլադենովի «Բուլղարերեն լեզվի պատմությունը». սերբոխորվաթերենի Համար՝ |եսկինի «Սերբոխորվաթերենլեզվի քերականությունը», կուլբակինի «Սեր«Սլովեներենլեզվի բերեն լեզուն». սլավոներենի Համար՝ Ռամովշի պատմական քերականությունը»2: Հայերեն.-- Այս ենթաշրջանում մեծ նվաճումներ են ձեռք բերվում ճայերենի ուսումնասիրության բնագավառում: Հայերենի են նվիրված Մեյեի «Դասական Ճետազուտությանն Ճճավեմատական ճայերենի ճամեմատական քերականության ուրվագիծը», դեռես նախորդ դարի վերջերից լույս տեսնող «Հայերենի ճամեմատական

Պեդերշարաճյուսության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները», ն սենի «Հայնրեն շուրջը»,«Հայերենը դրացի լեզվի պատմության լեզուները»,«Հին Հայերենի ցուցական դերանունները» աշխատությունները, Լիդենի «Հայկական ուսումնասիրությունները»3: Հիշան է տակելի Մեյեի «Հին Հայերենի տարրական դասագիրքը», որը 17.

Լ0Տ,

1922--1927. 1. Ո6լ.

1.

Շտե

էռ

Թճոու

Ս.

Ս14527ո, Տ)0Կուն

Շուոճ

քօտետ, ԷԼԼԱԼ,

Նօ5.,

եռ 6278:

6է՛ո01091Ը2ո7

ԼՆտօա--ՅՏ288--ԽԼՅՒՕԾ,

1. Եօ27440678ԼՆ

ԽՃ. Հ1ենտշհ.

քօ15իլ6թժ. Խճեօա,

62718 ք015Է1650,

1923.

ձ.

Թոնօէ-

ԽՐՃԷՕԿ. 19271. Է.

նօ-

Տ1041Ոո235Շհծ Օոճտտճ եէ, ՏԵՇԷ6-Եսոք, 1903. Օ6ՏՇհ1Շհէ6 մ6ը քօտօՒ6ոՈՒՉ, 7ՏուՑՇհ6ո 1925. 1. (մոձտօհսեյտհճո) ՏքոճՇհճ, Թճոյո. եՆճհոտքյտայո՛-

Տե, Օոոու էճ քօ14Ն5եճ, ԼոօԿ, Տէսմ16ո, Պ՛Ղ6ո--Ննճ1ք7/ք,1929.

Տէ.

1 1ճւմ6.ոցխ,

1929.

Ճ.

ՖՒսԵ6ԲԷ2Էօ)»,

Եօլրոելտշիծ

հսյքոււտօհճո Տքոճճհճ, 86րյլո-Տ56-Խօ-ԵՐ04ԱՏճհճո ՏքոռՇշհծ, Շ1. մհ, Ե1Ե62: ԸՇճքծօաոնՅԵ, Ճճքեսւնտ,1915. Բր, էԼտեօոլքոճ ջոճտճելեճ5104«6ՈՏԱՇՔՏ ԵՏոօՆտ, )621է:, 11 1924. 3Ճ. 161116Է. հտզստտ6մ՝ռոծ Քոճոո:մոՇ ՇՕտքոոճճ6 1'4րտծոլճդ Շ18581զս6,Ե8ո1Ց, 1903, 11 62ր., 1936. Ք6Շհ6ոՇի6տ Տսր 1ո տոհ: ԸՕոքոոճ6ձ6 Լ61թ219, 1929. Ճ. 1161461Ե6ոք.1911.

18-:ո6ոյճո,

Լ65Է16ո.

Շ6ճՏՇիլշհէճ Օրուն

մ6ր

մ6

ԱԼ. Ք646Շր86ո 2նսՐ 8րտծոյտոլհճ 1898-1911. ԱԽՏԼ, Ճ--ՃՆ1., Հ. ճր. Գեդերարն, Նպաստ Տքոճճհջ68ԸՇհ1Շհեճ, (ճայ. մը ճայ լեզվի սոմ ձլՇ ԻճՇհիոոտքոոծհճո, պատմության, Վիեննա, 1904). ՃՐՈ6ուտճհ 12, ՂԱ, (ճայ: ծր. 4. Փեդերսըբն, Հայերեն ն դրացի լեզուները» մ6 1ՐՏՈ6Շ16ո 8ոճոլծո, ՎիէԽնա, 1907). Նօտ քոօոօտտ ձծտօոտաոճ1Ց Հ. (ճայ- 6բՒԼ1. երսաբն,Հեն շայերենի ցուցական դերանունները, ԽԻ. Նլմծո, Ճոտծճոյտշիծ Տեսձյօո, Օծե6եօրք, 19Ս6. Վիեննա, 1907յ)-

թեն Համեմատական բնույթի չէ, բայց գրաբարի լավագույն քերականությունն է օտար լեզվով: Հայ լեզվաբան Աճառյանը տալիս է ճայ բարբառների գրեթե ամբողջական ընդգրկում ունեցող գիտական դասակարգումը՝ բոտ ներկայի կազմության եղանակի, տարբերելով ում,կը նել բարբառներ. նրա գրչին են պատկանում բարեր:։ Դենտերաը բառագիտական մի շարք կարնոր աշխատությունն աշխատություն է նվիրել ճայերենի ն Հարավային կովկասյան լեզուների ցեղակցության Ճարցինշ: նշելի են նան 8. կարստի միջին Ճճայերենինն Աբեղյանի՝ ժամանակակից Հայերենին նվիրված գոր-

Թբակա-փոյուգական լեզունեո.-- Փռյուգերենին նվիրված

են

Ֆրեյզերի «Փոյուգիական ուսումնասիրությունները»:: լեզուներ.--իլլիրիական լեզուների ուսումնասիԻլլիրիական րության բնագավառում նշելի են կրաեի՝ հլլիրիական տեղանուն-

անձնանուններին նվիրված աշխատությունները": Ալբաներեն.-- Այս ենթաշրջանում երնան են գալիս ալբանեմեծ բենի նկարագրական մի շարք մասամբ քերականություններ՝ նվիրված նրա բարբառային տարատեսակներին:: Հունաբեն.-- Այս ենթաշրջանում 4րատարակվում են Ճճունարեուսումնասիրությանը նվիրված, այլն նի պատմա-Համեմատական ներին

ն

նրա պատմության

բնութատարբերշրջաններիլեզվավիճակը

ՀնչյունաՀիրտի«Հունարենի բազմաթիվ աշխատություններ՝ ձնաբանությունը», Ռայտի «Հունարեն լեզվի Ճաբանությունն ցրող

ու

Թուրքերենիազդեցությունըճայերենի վրա Ա 1902. Հայ Թուրքերենե փոխառյալբառեր ճայերենիմեջ, Վաղարշապատ), ԷԼ. 1911. Ճձյ 1118, բարբառագիտություն, Մոսկվա--Նոր-Ննախիջնան, 1909. (ՂՅՏՏԼՈՇՑԵ ՕՈձ6Տ մ1816Շէ65 Ճրտճոյճոչ, ԵՏՏ,

Հ.

20.

Աճա

ռո յան,

Թ6Շե6ՐՏ,

Ճրտճուտըհ

1926ծ--1927. 31.

1901. Տէոճտտեսոք, ղարչշապատ,

էԱտե01ՏՇիճ

ԻՏՐՏԵ Մ.

Աբեղյան,

սոմ Տնմետսետտ18Շհ, ,ԸՇՃԱՇՏՏ1ԸՏ",3--4,

ձ65 ԽԱլապՏՇհ--Ճոտծուտծհծո, քթոռտատճելեէ Աշխարճաբարի շարաճյուսություն, Վա-

1812:

Եհոջքտո Տէսմլ6տ, Լ 7ՇԵՔհ.Տ, Մ1 2, Շոռեոմթծ. 1913. 816ո Թոյետումմ7ո15Շհճո ջճօջոճքիլտշիծո ՃՏածո, Ն.ալօօո 1925. ԷԼ61461Է6ռք,1929. 8181117ո15հծբՔ6ոՏօոճոոճ ծո, 11614461Ե6Րք, Շոտտճի 60. Ե6 եո. է մօր տ1Եճոծտւտբհճո Տքոտօիծ, ՊՈծո, ծլճտճուճոճ 46114 1ոքստձճ1Եճո6ճ86 (մտՇոոտտոեոճ 1908. Ճ. Ն6օԷէ1, ձ1ետոծտլտշհծ 16էէօ 80560), 1161461Ե6րջ.1915. Շ. Հ 618Յոմ, ջոճոատելէ մ6118 Շտտոտելօտ չտ Ցնմջ6օջ15շհծոլոյ ԼՆօքաք. 1913. ձ. Բ6121, հոջստ 81Ե8ո686, Հճքօ11. 1929.

յ.

57.

ԲՈՏՏ6ը, Սոդհճ,

Ռւ6

(Լեզվի մեմատական քերականությունը», Հոֆմանի«Հունարեն տեսուպատմությունը», Մեյեի «Հունարեն լեզվի պատմության թյունը», Թումբի«Հունարենլեզուն ճելլենիզմի շրջանում» գիրքը, Մայսերի «Հունական պապիրուսների լեզուն», Մոուլթոնի «նոր կտակարանի Հունարենի քերականությունը», Պաալտնեսի «Բյուղան: "դական ժամանակագրությունների քերականությունը» Մելեն ն Վանդրինսը գրում են Հունարենի ն լատիներենի ճՃամեմատական քերականությունը»: Հունարենի առանձին կողմեր են առնված Վանդրինսի,Դեբրունների, Կյունիի, Մանքննության

ՇանտրենիաշխատություններումՅ: երնան են գալիս ճունարենի ստուգաբանական արժեքավոր ստուգաբանությանձեռնարկը», Մեյերի «Հունական բառարաններ՝ լեզվի ստուգաբանականբառարանի» վերամը«Հունարեն Պրելվիցի շակված 4րատարակությունը ն մանավանդ Բուազակի «Հունարեն Ստուգաբանական տեղեկու(եզվի տտուգարանականբառարանը»: թյուններ են պարունակում նան Մյուլլերին Պասսով-կրյոներտի՝ ճունարնենիբառարանները»: ենի,

Լ. էԷճոմիսռի մ6րբ քուծշիլտշհճո ԼՆտսէ- սոմ Բօոոճոյճիհրը, Է1ր., 1902, 11 5ր., 1912. մ. Մ ո1ջ հե, Ըօտքտոճել6Շոճտորո 01 էհճ 1161461Ե6Րք, Օ766Է Լտոքստջծ,Օէօոձ, 1912. Օ. ԷԼ(011Լտտ ոռ, Շ6ՏՇհլՇհեծ 46ը ջոլօճիլ8Շհճո ՏքոտՇհծ, Նճ1ք71ք,1911, Ա ճբ. 1916. ձ. Ֆ(61116Է, Ճք6ոօս 86ո1լո-ձՎսոծ հյտ801-6 46 18 1տոքսծՔ6Շզսծ, 016 բոճՔճոլտ, 1913. Ճ. ԴՂհսոծ,. Շիւտշհծ Տքոճշհծ 1 261է881է6Ր 468 ԷԼ6116ոլտոստ,ՏեոձՑտեսոջ, 1901. Բ. հտ սՕոտտեկք մծր քոլճշհլտնիճո Քոքջո, Լ-Լ, 861, 86ոլո--Նօլքշլք, 1923-1934. մ. ԷԼ. ձՀ1օս1ե00ո, Շոճտւոձբ օ1 ՀՎ Ղօտեճատճու 6: (լրացված Մ. Բ. Է(Ծաոոմ-ի կողմից), 1-1, Տ. Ց. ՔՑ81Է68, Խմլոնսոքի, 1908--1929. Օոճտոճի Լ մ6ր հջշձուլուտօիճը Շհոօուն:ճո, Շծէէլոջճո, 1913. '

2.

611166

1.

166 Վ68

Շոմո:65.

Պոոլեճ մ6

ջոճո

ուծ

Շօռքո-

|ճոքս6տՇ18551զԱ68,ԵՅո1Տ, 1925, 65ր., 1927. 8. գ2ՇՇճոեսՃելօո Մ6Փոմոտչ68, Ղլեծ քՐԻԲՇղս:, Քոլտ, 1904. 4. Օոծշիլտնիծ 1917. 7. թծԵերջսոոծո, ՝ՕՐԵՆԼՎսոթտյ6իրճ, 1Ւ1Թ61461Ե6ռք, Լօ ոօտերօ ձս61) Շո Ջքօզսծ, Լ6 ԽՔ8ոԼՏ, 1906. ՛. Շսոջ, Ետջուծո, ս ՒԷՈՏե0186 զս քտո(ուեքո66. Քոլտ ջո6ճը, Թ8ո18, 1912. Ե. Շհտուորոյոճ.,

1927.

Լ. 676. Էտճոմեսբհ ձ6ր ջո166հի15օհծո 1--ՐՄ, ԼՆ6լքՔեջոո010թ16, ՀՄ. Քո611ա12, 21ջ. Խէ՛ո010915Ըհօ8 ՊՄԾՐԵԼԵսշհ ջո166հլ86-հճո Տքճշհծ, 11 ճթ., Շծէէլոքծո, 1905. Ք. Թ01886 զ. ԾւՇելօոՈ1ր6 ճելտ010ջ1զս6 46 14 1տոքսծՔՐՇՇզսծճ, ԵՅՈ18, 1916, 111 ճթ. (բառացանճով), 1938: » բ. ի(ն1167», Շատի Պ՛օօոմ6ճռեօօէ, ՕԶոօոլոջօոտՕոճածոհրջ6, 1920. ԵՏ880-ՇՐԾՈ6ՐԼ, ՊՄԾԻԵՏՒԵսԱՇիհ46- թոլօշհլտոհճո Տքոոշիծ (Ճոթ '

1901--192.

Ջ:12142Ա ճրատարակություն,

ն

657.

ոտուգաբանական

նշումներով), ՕԳծեելոքճո,

Առանձնապեսաշխույժ ուսումնասիրության առարկա են դաոռ4Ճունականբարբառները. լույս են տեսնում Թումբի,Բեխտելի, Բակի,Դոկինսիբարբառագիտական աշխատությունները: Մակեդոներենըքննության է ենթարկվում Հոֆմանի կողմից: Իտալական լեզուներ.--իտալականճին լեզուներից լատինեբենի ուսումնասիրության բնագավառում ճանդես են դալիս.մի շարք նոր աշխատություններ, այլն վերամշակվում վերաճրատարակվում են մի շարք գրքեր՝ լրացվելով գիտության նորագույն տվյալներով. սրանցից նշելի են Շտոլցի ն Շմալցի «Լատիներենի քերականությանջ՝ կոյմանի ն Հոֆմանիկողմից արմատապես վերամշակված Ճրատարակությունը, Շտոլցի «վատիներեն լեզվի պատմությունը», Չոմմերի «վատիներենի ճնչյունաբանության ն տեձնաբանության» նոր ճրատարակությունները՝ առանձին լույս սած լրացմամբ Ճճանդերձ,Մեյեի «վատիներեն լեզվի պատմության եԼատիներենի պատմական 4նչյունաբաուրվագիծը», նիդերմանի նության ուրվագիծը», էոնուխի պատմական ձնաբա«լատիներենի 2նչյունաբանության ձեռնարնությունը»,ժյուրեի«Լատիներենի կը»3: Երնան են դալիս նան լատիներենի առանձին կողմերին նում

ու

նվիրվաժ՝ Վանդրինսի, Մեյեի,էոնուի,ժյուրեի,Ավեի,Լյոֆշտեդուսումնատի ուսումնասիրությունները": Ալոիզ վալդենատուկ ւ

1909.

ձ. Էջ.

1921--1924.

էրոոմեսշհ ձ6ծր թքոլւճճհյտշհճո Դհսոեէ, Ծ14166Ե6, ԷԹ61461Ե6ոջ, Սլ: Թ6օհե61, թոճշիլտշիճո Սլտ165ե6, 1-ԱԼ 6Շծեեոքծո, Շ. 0. 8սշե, 1ոէւօմսօլօո էօ էհճ Տեսմ7 օք էհճ Քո66Լ ք18-

Ա0զ6րո 16ՇէՏ, 8օտեօո, 1910, 11 ճր., 1958. Ք. Լ ՕճռաԷլու, ոճե 1ո հՈոօո, ՇՏռԵրլմջծ, 1916. : Օ. Օլտ6 Խո՛օմօոճո, լիւ6 Աօքքտտոռ, տՏքոոշիճ.սոմ լիր Մօ1եՏես, Զճծեելոջծո,1906. Մ բ, Տեօ1չ սոձ Լտեճլուտջ՞հ: Շոգտտճն, ՏՇհտոոշ, 6բ-., Բ. Տեօ17. ԶճտեհլՇիճ մ618է61ուլտշհծռ ՏքոճՇիծ, Խնոշհճո, 1924--1928. Էտոմեսշի 18է61ո1Թ6Ր1ո -- Ն6Լթշք, 1913, Ա 62ր., 1922. Բ. Տօտոծո, տիճո 11 5ր., Է61461Ե6-ջ, 1914. Ճ. 81Լ61116Ե ԼՆտսէ- սոզ Քօրտօոյծհրճ, Ճ518

1տոջսճ 1տճմոճ, Քճոլտ, 1928. Լ. ՀԼ6462քհօոճելզսծ հլտեօոլզսծճձա 18էլո, 8ոլշ, 1906 (Թարգմանհլտեօուզսծ 316ոքհիօ10916 ված է գերմաներեն ն ռուսերեն). ձ. եքոօսե, Խոոսօ1 մ6ծ քիհոճելզսծ 18էլոծ, Ետոլտ» 18էլո, ՔՏոլւտ, 1914. Շ. մսե ձսոճ Քտզալտտ6

զս 1921.

հ1տե0176 46 14

ԵՖրոճշլտՎճ

տոռ,

«մ.

Մ6ոզո:ճ68,

Խ6ՇՇհծոՇիճտ

տսր

1՛հ1տե0186

Շե 168 6քԼԹէ8

մ6 171ո-

61116 1տնո, ճուտ, 1902. ձ. է, 6 զսծլզսծտ 1ոռօ168 ճ1ճտճուտ ՃՏԱՕՈՏՑ 46 14 ձճՇլոտւտօո 18ելոճ, ՔՅոՏ, 1906. Ճ. Քրբոօսե, ծե ձո «ՕօՇճեսոյ6 ԱԽԼԸՑԱՆ 1ճեո, Քոոլտ, 1909. Ը. ԺժսղճՆ, Ծօտլոտոշճ ԻճՏ1ՏեճոՇ6 մճոտ 11 քհօոչելզսծ 18էԼոճ, 1Լ61461Ի6ոք, 1913. Լ. ԷԼ5"64, Խճոսծ1 8սՀ Է62Է68 18էԼոՑ,Ք8ոլտ, 1911. Ի. ՆծԼ5Էէ64Ե մԲ Շոյելզսծ Ճ6ՐԵՏԼ6 ձքք11զսծ6

ՏՅՈՒՏԸՇԵՐԸՑ,

1--11, 1928--1933. Տ6ոտէճ

1ուլտ16

ծո

լեզվական սիրության առարկա է դարձնում իխտալակելոտոական փոխճաիաբերություններիճարցը ն: երնան են գալիս ժողովրդական լատիներենին նվիրված մի շարք ուսումնասիրություններ, որոնցից «իշատակելի են Գրանդ-

ջենատի, կառնոյի,Պիրսոնի աշխատությունները»:

կատիներենիցեղակից օսկ-ումբրյան լեզուներին «ատուկ աշխատություն է նվիրում Բակը:: Բազմաթիվ աշխատություններ են նվիրվում առանձին ոոմանական լեզուների պատմությանը ն բարբառագիտությանը, այլն ստուգաբանության Ճարցերին: Ֆրանսերենի ուսումնասիրության Մեբնագավառում Հատուկ Հիշատակության արժանի են նիրոպի, ժեր-Լյուբկեի, Հերցոդի,Վարտբուրգին Գամիլշեգիաշխատությունները. իսպաներենի բնագավառում՝Հանսենին ՄենենդեսՊիդալի

աշխատությունները». սպլորտուգալերենի բնագավառում՝ Նունինսի, ն Գարսիա դե Վվիաննայի եիտե դնեՎասկոնսելլոսի, Գոնսալվես Գրանդբնագավառում՝ իտալերենի Դիեգոյիաշխատությունները:.

չենտի, Բերտոնիի,Մեյեր-Լյուբկեի Ճ.

Խ6|էճո

Շպիցերի աշխատություննե-

տքոձշհրհճ

9862:6հսոջճո

2ո15Շհճո

1տ1ե6ճոո, ԼոոտեւսծՇէ, 1917.

սոմ

Օրոոմք:ճու

1Շ.

8ԼԲՏէՇ

ՄԽ6Ը

Կ՛Յ1Վ6,

ն

ՇՏ-ոօտ. 8615, 1906. ց. Ճ.

Լ6

Ե1ՐՏ6ո,

Նլծջ6--ԵՑոԼՏ. 1906.

սօ Է,

ՅԸՇԸ

1ոԽժմսօլօո մ

Յելո

1ոոքսծ

Լճ

Շ8

ԿԽ7ոօք. Շօքճոհտճքճո, 1914--1930. «Մ.

Պսլջոր ԼՆելո, 8օտեսո, 1908. 11 65Ր., Թոստ1ոտծոլքելօոտ,

էօ

Խտքոջոճմ տթոճտ168

ոո

Օտտո:

0(/Օ5Ը8ո

1ոտՇոլքեօոտ18եւո6Տ ոմ

հլ,տէժոլվն: 46

մ6 18

քոս1ծ,

ՆՈԾոլտո, Թօտեօո, 1904. 1ճոքսծ ԷՈճոլտ1Տ6,1--Ճ՛

Է

ձ416367ՆնԱՖՆԷ:ճ. 1ԷԱՏԵսոտ՞հճ Քոռտտճեէ Ք. էԼ6ոքոոշծտ15Շհճո Տքոջճեծ, 11 6թ., 1--1, ԷԼ61461Ե6ո5,1913--1921. լէ

Ճ6ԱՌՏՑՈ7ՆԾՏ1ՏՇհծ

Է18161էեօաե6 20ջ, ջոճտտտիտշիծքԽլոյծյեսոք, ՆծլթՊ՛ծՐՀ. «օո Իրճոշծտ15Շիճտ

ԿՅՒԼԵսՐՔ,

6ճէր՛տ010518Շիճտ 21. 196. 1928. թ. Շոտ1118Շհճջ, Ցսոո. ւ6-եսՇհ. ԽԵ՛ոՍ10915ՇիճտՊՄծՐէ6ոեսՇ հ ձ6- Ռտոշծտլտըհծո Տքոճճիճ, էԼ61մ61Ե6ո5,1928. Բ. 11Յոտտ6ղ, Տքճոյտշիճժոճտտտել է ոսք հլտէ0115Շհծը Օբսոմյոջշ. 2. Հ16ոծոմծչ Խտոսօլ ոտ116. 1910. ւոյ, քճտճելՇղՑ հլտեօոլԸռւ `՛ ճ5ր., ՖԱճմոլմ, 1929. Թ1 1416 օՑ8քտՌ018, 68րձՈ01 6ո տՏստ քոլու6Ր0Տ 9ե16ռք05, ՊՄ.

1927.

Խմում,

Ն15508.

մ.

մ.

1919.

ՃսՈ6.Տ, Ս). ԵՆ61էՇ6

Ըօտքճոմմս մ6

ԵոԼՑ, Ե010916 թօրէսատ1Տ56. Նծլք21ք, 1903. Պ. 851618 ո1Շ4 Օ111658,Թսրցօս, 1909.

ՔոճտտելՕճհյտեօոլ4 քօրեսքԱ658, ԽտզսլտՑ6մ՝սոճ մլտ)6Շ1901. Ճ. Օոօ3176ո 1Տոոտճ,

ԵՕՐԵԱՏՈՒՏ,

մ6 Մ1650, ԽԼՇտ6ոէօտ մ6ճ ՋոճտճէլՇւ հլտէօ-

Ղ6

ՄՅՑԸՇօոՇ61105,

ն տը. ռումիներենի բնագավառում" Դենսիսիանուի Գարտների աշխատություններըշ. դալմատերենի բնագավառում՝ Մ. Բարտոլիի աշխատությունը. կատալաներենի բնագավառում` Մեյեր-Լկյուբկեի աշխատությունը. ռնտո-ոոմաներենի բնագավառում՝ Գարտների աշխատությունը`. սարդիներենի բնագավառում Վագների աշխատությունը:ջ, Ռոմանականլեզուների ուսումնասիրության բնագավառում Հիշատակելի են Բուրսինի«Ռոմանականլեզվաբանության տարերՔը» ն Ցաուների«Ռոմանականլեզվաբանությունը», այլն Գրյոբերի Մեյեր-Լյուբկեի աշխատությունների նոր «րատարակությունու

ները:

Կելտականլեզունեո.-- կելտական լեզուների Համեմատական ներդրում է Պեդերսենի քերականության բնագավառում մեծ «կելտական լեզուների «Համեմատականքնրականությունը»8, որ գալիս է փոխարինելու 8ոյսի արդեն Հնացած քերականությանը: լեզուների ուսումնասիկելտականառանձին լեզվախմբերի րության բնագավառում ճանդես են գալիս բազմաթիվ աշխատություններ. գալլերենի բնադավառում՝ Հոլդերիաշխատության նոր ու

Ճատորները ն ւ

6..

Շհ.

86-եօու,

ՕոՃՈՈՏԱՇՑ

ԷԼ

գանհլական լեզուների Դուտտինի աշխատությունը:. ճղոոմջծու

հ.

փ. ՆՄ.

Տրի,

հ.

՛

հԼ.,

(ռուս.

1952).

մ6ր

թարդմ.

1ձոզլՇհճ

Ե1Լծոճուտ

Յ.

մ6

Ե)քՇԵօ,

ոսո

Իսոաւուտբիծ

219, 1914--1917. Շհծո,

Լ.

Ը6մճԲրտծճո,

Է-1.,

Շծեեաջճո,

5.

Ա1մ6ր.

(անավարտ). 0.

Է0868ո1,

461 ճ1816էմ

մճր,

Տքոտծեծ,

ոստձուտճհճո

Էճէօոօտտուտըհծո

1910.

Թ0սրճ162, ձ.

Շճռեումբծ. 1927 8676ղ-եսԵելծ

Էմոտելտճհճ, Լ-1Լ. ՊՂծո, 1906. ոտ ԽՏեճոուտճիծ, 1161461Ե6ոՋ.1925.

ԷԼ. ն. ՊՃԶոծոը`. ոտ 1951. ՏքոճՇհծ, 116116156ոք.

1923.

1այտոտծ

ՍոՑեծյյսոջ

1տոզեսօհ

Օտոէոճո,

Ֆ6ՈՏՃէսՐ,էԼ8)16. Վ6բ

ՍՅՏ

Ի656ոՆնԽԷճ,

՝Պ7.

Ցօողռ, 1922. Մռքճոջտտքոոծհծ, էԱՏԵ0156 ձզ6 18 1ճոոջս6Ւ0ստտլոճ, Լ--|1, ՇՏոյՑ,

ՇՕճրեոօր.

Թճրէեօ1.,

19160.

1ճտ1լ:6ոյտեիծ

11116, 1904.

հնյլտոս,

տետո08-Շուճոճեձ մ61141լոջստ

ՂՕՐոլդօ. 1910. Լ. Տք1ե6». 2Օ. Սճոտստ18ոմ, 1901--1938.

էօ Լետո,

Լտեո

Իոօտ

ոտյճեեոյճ,

1ոճո

1Լոջսլտելզս:

Էօտտոծ.

քօխիՇԽօրօ

լտ

Է

մօր

Լլ-

Տքլճջճ1

11 ճր., ԵՏոլտ, ՔՅԵ

ՕՅԱՅԻԻՋՑ,

Տքոոճհղտտճոտշհոք, Լ-1,

ՊԸՐ161(Շիճոմծ Օոճտտ4ճի

1909---1913.

Տճոմլուծոտ

Նօենճո

ՕՇԽՕՏԵԼ

Տքոճճհծ սոձ

Էճլետշհճո

եճյք-

Տքոճ-

Տքոոշհտճհտէշ. 1--ՈԱՆ 1896--1913 /ոռջսծ օ8ս10156, Ք8լՑ. 1920.

Ճ1ե-Շ61Ատշհծբ

ՍօեենԼո,

Նտ

Դուռտինի, Մակ-Բայնիչ Վանդրիեսի, Թուռնայզենի, բնագավառում՝ բրիտանական լեզուների բնագաՔալդերի աշխատությունները).

Բոդիշի, Ջեների, ե-ելերկի,

վառում՝ ոունղի,

Սոմմերֆելտի

աշ-

խատությունները»: Գերմանական լեզուներ.--Բացի«Գերմանականֆիլոլոգիայի

ուրվագծի» նոր 4Ճրատարակությունից,այս ենթաշրջանում երնան են զալիս մի շարք դրանցից նշելի են կարնոր աշխատություններ. Մելեի «Գերմանական լեզուների կլուգեի «նախագդերմաներենըջ», ընդճանուր Ճատկանիշները», Բոնրի«նախագերմաներենի ձեռնարկը», կարստենի՝ գերմանաֆիննական բառական ընդճանրություններին վերաբերող ուսումնասիրությունները, Ֆալկի ն Տորպի

«Գերմանականլեզվամիասնության բառագանձըդ3:

առանձին լեզուների սպատմա-ճամեմատական Գերմանական նկարագրական ուսումնասիրության բնագավառում երնան են. գալիս բազմաթիվ նոր աշխատություններ. 1) արնելադգերմանական լեզուներից գոթերենի Համար՝ Կիկերսի«ԳոթերենիՃճամեմատական ելլինեկի «Գոթերեն լեզվի պատմուքերականության ձեռնարկը», Ռայտի լեզվի քերականությունը», Ֆայստի «Գոթներեն թյունը», «Գոթերենլեզվի ստուգաբանականբառարանըջ:. 2) Ճլուսիս-դգերն

Ղհսրոօծ756ռ,

ւր.

«909.

9.

Ծօեելո,

ՄՇոզո:65,

ՀԼճոսո)

Խե01091641

6.

շ

մ. Լ.

4Ղո1ճոմ818

01600ոճո7

ՇՏ1մ6»,

էրճոզեսշհ

ՇճծրՇ

օք

տօճո, էհճ Օօ

քոճտոճը, Պ/6յտհ

Ժօոծ68, մ. 8Տսմ15,

468 81Աոտճշհծո, Է--11,

«-ՎՐՏոՅՑՑ,

1161461Ե6ռջ,

Ֆտատ, 1908. 0. ԷԼ-1, ԵՏոլտ. 1913. ձ. 1ոՇ-881ո, Լճոքնոձջճ, 11 62ր., 1ոմժբոճտտ. 1911.

Զոստաոտ|ո6 մս

018890Պ., 1923.

Օուոոճո,

էԱՏէ0ո1681 ռոմ

Ըօտքտոճն«6,Օչ-

Օոոտոտը 01 Խոյ Պոյտհ. 1924. էԼ 15ոմ, 1913. Օքոմ, Ւէրճոմեօօք 01 չեծ Ըօբուտբհ Լոոքնձքօ.Լօոմօո, 1904. Լ. Ն6մ6ոոծ-, Շոտտոտյծ եճէեօո6 մս մճ ԴոԶոյճր», 11 5., Դոճքալ6ծո, մլո)շշէ6 61671, 1911. ձ. Տօտտծ61614, Ն6 Երճօո Քծճոքտոճ ձ ՏոուԵօ1-մ6-Լծօո, Ո6Ց,

1920.

Ա1սջ 3-Ի. 1913. Ք. Ը. Թօ6ո, 6, ՍԻճճոոտոլտճհ,111 ճ5ր-.,Տեոմտտեսրք, ՇճժտճոյտճհՕ6րօծրտճոտշհ էԷտոմեօճն. 1 ճ2թ., 1923. Ղ. Ե. Խուտչճո. ճռուտշհծ 1915. Քոք ո 8ս8 մօտ ջծել6է6 մ6: Լծհոջ:0ՐԵ-Տէսմ)6ո, ԷԼ6181ո81058, Թ6ճռնհոսոջծճո, Ք6րոտոյտշհ-Ոոոյտշիծճո ԷԼՒ6181ոջ 1078,1922. Ճ. Դօոք սոձ Է. Տ. Իոն, ՊՄօրետշիձեչ զօր քճոտտճոտօիճո Տքոոճհճլոհօ1է, Օծեեոջծո,

1909.

« ն. Ի 1ՇԱե6ո8, Էռոմեսշի մ6ո Կ6րք161Շիճոմճոքօետշիճո ցոճոտմ6- Քօելտւհշո ՏքոտՇ68ՇհյՇԻնծ եմ, Խ(նոշհճո,-1928. Խ. Է. 76111ոծճն, Օտտո օք եհճ ջօէհլՇ ԼտոՇհծ, 86ո1լո--Ն61ք21ջ, 1926. մ. Խո ւքհե

Քս8ջծ,

1910.

ՏքոճՇհծ, 11

Տ.

ՔԲ618

ճթ., է116,

է, 1923.

ՊՇՐՔ)61ՇհծոմօտՊՄԾՐԵՐԵսշհ

ձ6ր

րժէլտՇհօդ:

յանական (սկանդինավյան) լեզուների Համար՝ Ֆալկի ն Տորպի «նորվեգա- դանիական ստուգաբանական բառարանը», Յոշաննեսսոնի «Հին ճյուսիսային ռունական արձանադրությունների քերաքանությունը», Դալոուպի «Դանինրեն լեզվի պատմությունը», Բոռերի«Հին սկանդինավերենի ձեռնարկը»)4) արնելագերմանական լեզուներից գերմաներենի Համար՝ Հիրտի «Գերմանեբեն լեզվի պատմությունը», Բեշտագելի լեզվի «Գերմաներեն պատմությունը» ե «Գերմաներենի շարաճյուսությունը»,Բեզեկեի «Հին վերին գերմաներենի ներածությունը», Շացի «Հին վերին գերմաներենի քերականությունը»շ. անգլերենի Համար՝

Հյուշոնի«Անգլերենլեզվի պատմությունը», Ուայլդի. «Անգլերենի պատմությունը», էմերսոնի «Անգլերեն լեզվի պատմությունը», կրապպի«Անգլերենլեզուն Ամերիկայում» աշխատությունը» Ռայտի «Հին անգլերենի քերականությունը», «Անգլիականբար. Համառուռ

ն «Անգլիական բառաբարբառների քերականությունը», բառների անգլերենիստուգաբանականբարանը»,Ռւիկլիի«ժամանակակից

տտուզաբանաչ ռարանը» ն «ժամանակակից անգլերենի ճամառոտ ն «Անգլերեն լեզվի ստուՀոլոճաուղենի կան բառարանը», Մկիթի եսպերսենի՝ արդեն Հիշատակված դաբանականբառարանները»5, Համար՝Գալլեի«Հին սաքաշխատությունները. «ին սաքսոներենի

/Ճ

սոձզ Տ. Բոյն Պօղա6ա15Շհ-մձուտշիծտ ծէտ01091օք, ՕոճոՃ. Ժօհտոոճ850Ռ, 1910--1911. ՏԸՇհ6Ց ՊՄծԸԼ6բեսՇհ, Է161461Ե6րջ, աքոօմմտբհծո Խսոծոլոտօհոքնծո, 1923. Մ. Թդհ1յ6օոսք, օէ մօ տե ՕսզՎձոտեօ 8թօջտ հլտեօրոլօ, 11 6տր., Խճեճոհտսո, 1921. Ք. Շ. 8067,

1920:

ոՈ008ՏՇհ հճոմեօ6է, շ

Լ.

ԷԱ1ԸԷ, ՇօտշելՇինՇ

11 Հր., 1925.

Օ.

Թօհճքհօ1,

ձ6ճսէտոճհճո

Շօ8ՇհյՇհեծ

Տքոտշիճ, հքնոծհծո, 1919, Տքոտճիծ,Մ ճթ» 16146156, 1923-1932.

մծք Վ6սէտշհօո

Լ-Կ, ճսետոհծ Տյու», մ. ՏՇհհտեշ, 1918. 1ո մոտ ԷԼ0Շհմծսետօհծ, 8Թո6866ե6, Բլոքնհոսոջ 1927: ճ1չհցճհզծօսէտօհծ Օոճաճեե, էԱՏԵ01:6 6 18 1տոքսծ 3. 8ոջ1ուտծ,Լ-1Ն, Ք8ոլտ, 1923-էլսճհօռ, օք Տհօոտէ Շ. 1930. 1. Խոջիտիհ,ԱԼ 62ր., Նօոզօո, 1927. էտեօ-7 Մյ, օք ձեջ Լտոքստջ:ճ,Ա6ա 70-է, 1912. Օ.Ք. Խոքյտհ Շտօոոօո, ԷԱՏԵօԷ7 օրե, 1925. Ղհօ Խոքլտհ Լտոջստջօ 1ո Ճտծո168, 1-1, ՕՁ. 9. Խոոքք,

Թ6օոո--Նօքշք,

1928.

Գ.

-

հոջիտհ Օոճոոծո, 111 ճ5թ., 1925. Խոքլտհ 18166է Օոտտ1--ՄՆ Օ216ոմ, 1898---1905. Օ419-մ, Ոտ, Քոջլլտհ 181666 Ս1Շեօոտո7, թ. Մ66նե1յ6յ, ՔԲետօ10ջ1681Ս1Շելօոու օ1 ԽՕ0մօւո Խոք)յտհ, Նօծոցժօո, օք հ0մօո Շօոլտ6 Քոջտհ, նօոմօո, 1921. Խեյտօ1091681Ս1Շէօոտ7 օք եհծ Խոջլտհ Լտոջստ1924. Մ. Ս. ՏԵ, Բետօ1091681 Ս1Շօոտո մ.

ԽՄՐւջհե

1905.

ն ընզլայնված ճբ-, Օ»1054, 1910. Բ. էԼ010Եհտս686ո, 96, 11 վերանայված 11 6ր., Նծ)քշ1ք, 1927:

ՊՄԾՐԵ6ՒԵսՇհ

Տքոտծեծ, 6ոքտծհծո Խեջոոօ109186հ68

13--Գ.

Ջաճուկյան

սոներենիքերականությունը». ճին ֆրիզերենի Ճճամար՝Շտելլերի ստորին գերմանե«Հին ֆրիզերենի ուրվագիծը». քերականության

նրա բազայի վրա ծագած րենի նճոլլանդերենի (նիգեռլանդերենի) Ճճամար՝ Գ րիմեի «Ստորին գերմանական բարբառները», լեզուների Շյոնֆելդի«Նիդեոլանդերենի Համեմատական քերականությունը», Ֆրանկի «նիդնոլանդերեն լեզվի ստուգաբանական բառարանը», ն նեգրերի Ճոլլանդերենը», Հնսելինգի «Աֆրիկաանար» «Անտիլյան Յոսելին դը Յոնգի «Այսօրվա նեգրական Հոլլանղդերենը»ժ: ու

Յ.

ՈՉ-ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

բնագավառում Սեմա-քամական լեզուներ.--Սեմագիտության

առանձնաճատուկ տեղ ունի Կ. Բրոկելմանը, տորը ի մի է բերում սնմական լեզուների Համեմատական ուսումնասիրության արդաշխատությունից «ետո նոր աստիճանի յունքները՝ .Հ. Ցիմմեոռնի Ճճասցնելովայդ լեզուների Համեմատականքերականությունը":վ/էմական լեզուներին նվիրված այլ ուսումնասիրություններից կարելի է նշել Հ. Բաուերի ն Պ. (եանդերի, Մ. կոճչենիաշխատությունները": Քամական լեզուների ճամնմատական ուսումնասիրության

բնագավառում Ճիշատակելի է կ. Մայնչշոֆի աշխատությունը:: Փորձեր են արվում սեմա-քամական լեզուները կապելու ոչ միայն 4նդնրոպական,այլն այլ կարգի լեզուների Հետ:

Ճճ1884Շհտ18Շհ6 Օոճոատիէ, 1910. Օ81166, /ՃԵրլատՑ46: 8101ո16915՞իճո Օոճոտրելե, 1928. ՏԵ6116Ր, 4 1Լ 11 6րբ., 86ո1լո--Ն61քշ1ջ, ՒԵԼԱէեզծսետեհծ հԼոմճւեօո, Գուտտծ, ճո հճե ՀՊՇմծճոլտոմտ, Ա էԷՈՑԵ011656 Օոճատճեճ 1922. Ս. Տոհծոքօ14, մճո ՊՄ00146ոԵ06Լ Ո6մ6րմ. 1921. Բոտոօե, Խե՛տօ10918Շհ ճբ»: շԱնքհօո, ԷԵ ձՃրէճոտ, 11 65ր., Լ6օ718ոտՇիծ էճճ), Ա 6ր., 1912. 0. Շ. ԷԼՇՏ5611ոք, 465 Ս66ոտ6 ՃՈՒ6Ը, եօ7մծո, 1905. մ. Ք. ձճո, 1924. ԷԼՇԵ ՎԹք6-հօլ1տոժմտՇհ 088611Լո 1ԷԼ(ՇԵ հսլմջ6 46 ժօոջ, Ճյտենոմտո, ԽՊՏ6ջօւհօ11տոմտճհ,

Էա

յ.

7.

Լ

ֆ

8-օ6եօլտտ

4«Շ.

ող, Օւսոմուտտ

մօ

«6ջ161Շիծոժճո Օոոոտե:

ձ6ո Ց86տ1է8թհճոՏքոչշհծո, 1--Ա, 86ոլլո, 1908--1913. Խաղշք6(288ե6Պ6ԸՔ161Օոճտտճել է մօ տ6ուա8՞հճո Շհծոմծ Թ6ոյո, 1908. Տծճաղելտշհծ ՏՑՏքոճեհճո,

ՏքոճշհտտՑ6ԱՑՇիճք, Թ6ճրմո--Նօլքջջ,

1916.

»

|.

Թոսծբ

հ6Եւձլտշհօծո

861ելզԱՔ

սոմ

Է.

Ն6Ք8ոզծ67,

Տքոոշհճ, 1, Էտ116,

1922.

Խ.

(ֆր- Թարգմ:

ՒԷԱՑեօոտշհծ

Շօհծո,

Լօ

1910),

Շոտտտճեե 6-ԵՏԼ տտեծտծ

1'62ք6ո8810ոմս եծոքՑ, Եգոլտ, 1924. 016 Տքոտշեծո46 Էլճտլե6:, Աճտեսոք, 1912.

Շ. Առտեօք

11 65բ.

«Ուրալա-ալթայան» լեզուներ,ճապոնեբեն, կոբեերեն.--

Ֆիննա-ուգրականլեզուների ուսումնասիրության բնագավառում «ոյս Միննեյին ուրիշների աշխաենթաշրջանում նշելի են Գոմբոցի, «տությունները: Ֆիննա-ուգրագիտության զարգացման գործում

թվից «րատարակվող«ԷԲ1Շէլ 57616» թվից ճրատարակվող «Էլոոլտհ-սքոՏոհճ ԷՕրՏոհսոքճո» ծանդեսները: մոնղոլական ն տունդուսա-մանջուրական լեղուԹյուրքական, ների ուսումնասիրության բնագավառում նշելի են Հ. վինկլերի, ն ուրիշների աշխատությունվ. Գրյոնբեկի, ժ. Դենիի,ՋԶ.Գոմբոցի ներըշ: Որոշ լեզվաբաններ ճանդես են դալիս ոչ միայն ուրալա-ալթայան, այլն այդ լեզուների ն ճապոներենիցեղակցության գաղասարով (Վ. Պրյոլե, Հ. վինկլեր ն ուրիշներ):կարծիքներնն Հճայկարնոր դեր ն

են

խաղում

տրնվումնան ուրալա -ալթայանն շումերա-ակկադական(Ֆր. Հումել), ճնդերոպական (Ֆ. Ֆելդեն) այլ լեզուների ցեղակցության ու

Ճնարավորությանմասին: Ճապոնացիլեզվաբան կանաձավան ատուկ աշխատություն չէ նվիրում ճապոնա-կորեական ցեղակցության ճարցին,, իսկ սովետական գիտնական Պոլիվանովը կորենրենը նս մտցնում է տւրալա-ալթայանլեղուների ցեղակիցների մեջ: կովկասյանլեզուների Կովկասյան բասկեռեն.--Թեն լեզուներ. արբայց ուսումնասիրությունըլայն թափ է ընդունում ՍՍՌՄ-ում, տասաճմանում նս զբաղվում են-նրանցուսումնասիրությամբ: նշելի 4, որ Ա. Բրաունը Մառի ազդեցության տակ նույնպես մեծ տեղ է «տալիս կովկասյան լեզուներին Հնդնրոպական լեզուների ձնավորման մեջ կովկասյան լեզուների ուսումնասիրությանը նվիրված լեզուգործերից Հիշատակելի է Հատկապես մ. Դիռի «կովկասյան

2.

ՕօտեօԸշ,

1914. Տշւոո61 քթտե, 6Ր11ո---Ն61քշ1ջ,

8210Է8, ԹսմտՀտր 6Շե՛տա0105181 Բոուտշհ-սջոտօհ6 ՏքոոՇհ:տ1Տտտծոտօհր Է, 11 6ր.,

41(6116հ,

մ.

մ.

1925:

շշ

Է.

Մ1ոշմ1յճր,

մոտ

սոճլոյէուտեհծ

Սր

մտքճուտշհճ, Թ6ոյլո, Պ61է, Թ6ո1լո--Ն61ք7ք, 1921.

սոմ

1909.

Տքոոշհտճտտ: մոտ

Ց1էոլտոհծ

Մծ1Է6ո-

սոմ

Բյոուտշիտ

ՏքոոՇիծը»

1էն815հճո Տքոտշեճո, Թ6ճրլո, 1924. Մ, ՔԲՕՒՏեսմ6բ ե ՕԶոծոԵեՇհ, էո էւլտե)7ձհլտեօոլճ, ԽՃծեճռհտմո, 1902. մ. մզ6 18 1տոքսծ էարզսճ, Ք8ոլտ, 1921. շ. Օւտտտտւծ Ծո), Օօտեօօշջ շսր ԼտԱէՏճՑՇի1Շհեծ Վ6ո 418815Շհճո Տքոճշհճո, ՃՏ2, 1912 ն այլ: 3 յէ Տ. ԽՏոճշտԿ8, Նհծ Շօտտօո 0Ւ էհճ 8ոզ Օջլո մտքոոծտ6

Խ0Ր6Յո

Լճոքսձջօ5, 10է10,

Ոլ 8ոտսո, Շ6րոՏոծը, 86-Ը1լո, 1955. ՀՆ.

1910.

ՄՐԵ6ՆծԼ1Աճոսոջ հաօքճտ

սոմ

մլԲ

ԷԼՐԷսոք:

46:

ների ուսումնասիրության ներածությունը»: Գ. Դենտերսըաշխասություն է նվիրել Հալ-կովկասյան լեզվական կապերի ուսումնաՆ. Ս. Տրուբեցկոյը՝ Ճճյուսիսային կովկասյան լեղունեսիրությանը, բի Համեմատական 4նչլունաբանությանըշչ: Կովկասյան լեզուների ուսումնասիրության բնագավառում զդալի աշխատանք է կատարել էԱր Էրօթվից Լայպցիգում րատարակվող «761ՏՇիէ մ6Տ Խճսիճտստ» Հանդեսը: Տբհսոք մօր Տքոճշհճո սոմ ս1սոճո Այս շրջանում ոչ միայն ն. Յա. Մառը, այլն արտասաճմանյան մի շարք գիտնականներդնում են կովկասյան լեզուների ն բասկեբենի Հնարավոր ցեղակցության ճարցր (Ուլենբեկ )3։ Բասկերենին են նվիրում Հ. կարնոր աշխատություններ Հ. Վինկլերը Շուխարդտը, ն ուրիշները: 1902 թվից տեսնում «ԱԹՇԿԱՇ Փարիզում լույս է չոէճոՅՃէլօո|Շ մՇՏ ճէսմճտ Եշտզաճտ» Հանդեսը:

լեզուներ.--

դբավիդյան,մոն-քմեր Չին-տիբեթական,

դրավիդյան ն մոն-քմեր լեզուների մասին կարեջին-։տիբեթական, լեզուների վոր անհղեկություններ է պարունակում «Հնդկաստանի ւտնսությունջ բազմաճատոր աշխաությունը:՝ Գրինրսոնի ընդճանուր ղեկավարությամբ:Համատիպմի աշխատություն է նվիրել Լ. Ֆ. ԹեյլորըԲիրմայի լեզուներին:Չինականլեզվաբանությանճարցենշելի է ի. Բ. կառլգրենի «Բանասիրություգործերից նվիրված բին ն Հին 9ինաստանը»:: Տիբեթա-բիրմականլեզվական կապերին: նը Է նվիրված Ս. Վոլֆենդենի աշխատությունըձ: Վ. Շմիղտը ոչ միլեզուների ընդայն առանձին աշխատություն է նվիրել աշխարտճի լեզվարնտանիքին:: Հանուր տեսությանը, այլն մոն-քմեր Նճլք2)Ք,

1928.

20.

Ւ.

Տ.

Ք6606ոՑ,

Րրսեօէ2

ՆՏսէ16հր6

«

Էօզ

Տնզեճսեճտն5՞հ,

սոմ

Ճ-տճուտբե Տեսոծո

զտ

ճալ

մ67 Էտսեոտ19ՑԸհճո Տքոտշիծո,

Օ6նլճե6

(6է

ԼՆօրշք,

1923.

61ք161Շհճովճո

Տրոճճհծո, »ՐՑՈԸՏՏ1Ը4", 11. 1926. 66ո 1Աօբ611յե6 «6ՐաճուՑՇիձք«զո

էԱԼԲո, ՃՈՏԵ6ՒՈՑՈ, 1923.

քտ)860-ԷնսԷճ։1ՏԸՇիՔ

46Ր ոօոզեճսեոտտշհճո

ՕՀճբ

Սհյ6ճոհիծԸՇէ,

Ը, Շ.

Թ8ՏելՑՇհ

տճէ

Վ6

Տշիսօհտոզէ,

Է.

167,

ԽՂոօշք

1ո 485 Տէսմմստ

Բյոլնհոսոջ

որ,

ԱԲ

Օրդ Թոտելտճե.

սոմ

1Ե6ոՏԸիճ (ճբ

Բշերոճի

ո,

հէ

ԿՂ6Շո, 1907. Ո.

ՊՕՐԱՑԸԼՅՏ/4Ա1ՏՇհՔ տլէէ6118ոմւ8Շհծ.

Մծ1Ա6ո- սոմ

լ.

18.

ԽՃոլէսո:րՔ18,ԹՐ6Տ1Յս, 19Ս9. ք 1ոմ/8, 1. 1903--19Ս9, 1Մ, 1906, Ի. Դոյ1ծ», 01 8սոոշ, Ալոր սի Շ Տսո՛6 Հոռոջօ0օո,1917. Ֆուլ01027 տոմ ՃոՈՇՐՔԲոՒԸհլոճ, Օ510, 19256. ԵՅղ1ք»6ո,

ԼԼՈջ ս ԱՇ ՏԱՄ

Տ.

ՄՕ0օ1Ւ6ոզ

զօո, 1929,

Մ,

Տօհոյմէ,

ՄԾ1Ե6բ 26ոէՔԱ8518ոտ սոմ

Օսլոծ

օո,

ք

ՂԼԵ6Ե0-Թաոճոձ(օբքհօ)օջ»,ԼՆօո-

Ֆ0օո-Նհւոճը Մծ1Է6-, օո 8լոմծք1164 շալտՇիօթ ՃստէՍՈ6Տ16ո, 8ուսոտբհՆծ1ք, 19Ս6.

ն աֆոիկյանլեզուներ.-Ամերիկյան, ավստոալո-օվկիանյան

Ճճլուսիսի ն Ամերիկայիծայր Ճլրուսիսի լեղուներից չակիմոս-ալնուտյան լեզուների ձնաբանությանը մի աշխատություն է նվիրել Ուլենբեկը'։ յեղուներին նվիրված աշխատությունԱվստրալո-օշվկիանյան Դ. հն Հ. Ենսներից Հիշատակելի Մակդոնալդի, Ա. Թալճայմերի, Ս. Հ. Բ. նի, Ռեյի, Վ. Շմիդտի, Սպենսերի,Ֆ. 9. Գիլլենի գործեԲո՞: Աֆրիկյան լեզուներին նվիրված ուսումնասիրություններից Ֆ. 1. Միջիոդի, Ֆ. Լ՝ նշելի են կ. Մայնչճոֆի, Դ. Վեստերմանի,

ՍՍՌՄ

ծայր

Հ. Լ. Հոմբուրգերի, է. Ցյուլարցի, Գրիֆիթի,

Ստապլետոնի,Ա.

Հ.

Ջոնսոնի, վ.

Հ.

Վեռների աշխատությունները: Սուդանա-գվի-

դասակարգման երկու տարբեր փորձեր են պատլեզուների 1/2 Դրեքսելին:: Աֆրիկյան լեզուների կանումՄ. Դելաֆոսին են մի շարք պարբերականճանդեսներ: սումնասիրությանը նվիրված

նեյան

ու-

Օռէաճոք«ճո

ՄհյօոեօՇԼ,

Ը, Ը,

Ճ6ոք611յեճոմծ«օոոյճ6:

`Բ6ճոճ

զ67 ԽՏելտօետլ6ճո,Ճատտեճոմճո,1907.

շը. Օ«շճճոճ Օտտճեէլըճ1 իճօմօոտ1մ, Լճոջսոջ65: էհ ՏԱՐԲ, ՄՕՇՏԵս187, 8ոմ Օոլց1ո, Նօոզօո, 1902. Ճ. հիտ, Ք6

7ԱՐ

ԽօոոնուտՑ մճո

Եճոտօոճււ

ԿՊօտլու

1908. հՈքոօոշտլօոտ, ՏԵԱՆԵՑՅՐէ,

Ա.

սոմ

մ6ոտ6ո,

Ք0Տտ688178

Տեսմճո

շսք

ՏԵՐսԸ-

Թ61լեոճ-

Տքոճշիճո Սրքհօ10ք16 Շօտքորճիլմ6.

մ46-

Ճ քօ17ոօտ1:5տըհճո ՏքոճՇհճո, ԽՐ), 1953. Տ. ԷԼ Քո, ԽՐյճոճտոո 19/տոմ Տեսմ7 օ01ք իճ ԼՆտոքստաօտ, Ըճտելմջծ, 1926. ՊՄ. ՏՇհ ԹԼԲ 011646բսոջ ճո ՃԱՏԵՐՃԱ1ՏՇիճո Տքոճեհճո, ՊՂ6ո, ուզէ,

ՃՏել6 օք եի ՛Րո19Տ ՀՊԺրէիթրո ՂՊՇողեօո7օք ՃնտէոճԱլտ, Տք6ոՇ6-, ՊՃօրէհծրո ՂոլԵ6Ց օք Շճուրտ1 «ՃսՏէրՏԱ18, Նօոզծժո, 1914. ե. Սյ. օՕ1116ո, Ղհ Նօոգօղ, 1904. 3Շ. Ա6Լոհօրն Խոճեհօլտ, ՏեսէէՔ8Րէ, Տքոոշիճո ձ68 Վսոնլճո 1909. 016 տաօմճոոծ Տքոճհիքօ88՞հսոք 1ո Ճքտ, Թ6րո, 1910. ՕւսոմուտՑ 61ոծր ՆճսեյճերՔ 46: ԹռճուստքոտՇհճմ, 11 6շր., Թ6ոո, 1910. Շոսոմշնջ6 61ո65 Վ6 1906. Ս. ՀՄ68Օոոտտճ Աէ 86ոյլլնտ, Պ6ՐՔԼ61Շհճոմծո Թճոես-ՏքոճՇհօո, 8.

|

ծ6օրոտոռ,

Օլ.

Նտոքնճջօտօք

քոտեսոք, ՏսմճոտքոոՇհօո,

ՊՄ6ՏԵ ՃՈ,

1-1,

1911.

Բ. Լ.

119604,

Ղհժ

Ք. Ն. Շուքք1է հ, Նօոզօո, 1911--1913. ե. 27հ1872, Ղհճ Կսելձո Դ6ՃՑ օք եհճ Ըհուտելճո Ք6ոլօժ, Թ6ոյո, 1913. Օռտատելն, Նճլքշլջ, 1928. ն. ԷԼօտնծսոքծ6, ՕՐսոմշնջծ Ճ6Ր ոսելտօհծո մս ծտոէօս, Թ8ո1Տ, 1913. ԷԼ ԷԼ Մօհոտօտ, ՇօտքտՖհօոծելզստհ18տէ0ո1զս6 ճոզ ԷՏԱ1Խ6 Տեսմ7 օք էհօ Թոնս ՑՏծտլ8ճոււ Նտոքս:քօՏ, 1--1. 1919--1922.

օք Ըօոջօ ԼՆտճոքստք68, ԽՄ. ԷԼ Տետք16եօ0ո, Շօտքճոճեյծ էրոմեօօմ Թոուս Նճոքստթօ8,Նօոմօո, 1913. Պտեստս,1903. Ճ. ՀՄ6Լո61, Հմմտ. ,ՆօՏ Նտոքսօ8 զս Թտօոզծ", 1924,էջ 463--6560 Ճ ձ. 07626Ն ձզ6 Տրլետուտշիծո Տքոտծիծճը,չճոկհւօքօ8", ՃՄԷԼ-ՆՆ, Օմօրսոջ 1921--1925. է Դրեջսելին: Վ. Շժիգտը ճետեում

Ամերիկյան բնիկների լեզուներին նվիրված ուսումնասիրություններից ճիշատակելի են Ֆ. Բոուրզի, Ս. Ա. (աֆոն-Քվեվեդոյի գործերը: Ամերիկյանլեզուների ուսումնասիրության գործում նշամօսւոշլ օէ /Ճտ611ՇՅո նակալից դեր են կատարել «Լոէճոճեօոշ|

ԼլոքսլտէլՇտ»(Նյու-Յորք,

1912--1935

6էՇ մ6Տ Յող6Ո1ԸՅուտէ6Տ մ6 Քողլտ»

դեսները:

էրոմեօօք օք Ճաճոլճճո 1Լոմմշո ՊօՇրհ օր 8088, ԼՆտոջստջճտ 1911--1931. Տ. Ճ. ՆՏք0ո6-0ս67640. Է--լամ, ՊՄտտհլոքեօո, 1տոքսճտձ6 ելքօ ջսձրտօշսրսա 7 Շօիհլզալեօ Շժտքճոճմ88,Թսծոօտ 41168, ւ

(62160, Նտտ

1910.

Բ.

թթ.) ն «մօսւոճ| մ6 1Բ Տօ61(Փարիզ, 1904 թ. սկսած) Հան-

ԱՌԱՋԻՆԵՆԹԱՇՐՋԱՆԻՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԵՐԵՆ

1.

Աղայան էջ

լեզվաբանության

ձայ

Ի. 332--370

Երնան, 18958,

Ս

պատմություն,

398--408։

ն

2.

ՌՈՒՍԵՐԵՆ

ԵԾՇոծՔու մոն

Ը. Պ., Ք. Շշոռք-ի ,713ամ"-իԻթարգմանության առաջա1934, էջ Մ--11' բանը, Խ.--Ա., ԵՇոօՑ

/Ճ. ՍՄ., ԼՐքաԿՀՂՈՎՇԸԵՅՑ

ՇաՇԽՃ ոքօֆ. Ճ. հ1. ՈՇամոՕ86Շ 010. 1951. աՅատ. ղուՇԸՇք1., հ1., Ճւօքօֆ.

Ճ. Ի. ՈՇախօտշահի Ես ՊոհրՑոՇ1 Բ ԽՇւօուը, |Լ, ԽԼ., 1958. ԷԼՅՅՑ

351ՈՕՊՕ0ՐՕ-ՊԱԱԲՑԱՇԼԵՎՇՇԵՅՑ

Ց., ԽՈՇՕրտջ, 16օքոջ, ԵՅո7, 1927, Ք 5. ԵծՈ:68

Ւ. Ա., ՇԽմԵՅաՇԻՎՇԸԵՅՑ ԸԽԸԼՇԽ1

Ճ. ԼԱ1ուոուօ88, 1939. 0ՕՇշտելօի իտ ԵՖշճքոաշօտ ո ԷԼ Շ., ՕՇԵՑԱԵԽՇ 80օոքօշել ՇԱԱՄՅԽՇԻԸՑ Ճ. Ճ. Լ ՅԿ871083, /ՕՔԱԸ ճէ, ՃԱԿ: ԵՇՈ08

4.

ԵՇո868

ՈԼ

ԼԱԱ., Օճառ, ԵՖ7ՈՅՐՕ0Ց Ք. /', Բալլիի մասին--Ետտոո հԼ. 1955, էջ 3--19, 8օոքօշէ ՓքաւՅՇեՕՐՕ ՅԱՅ, ԵՖ7ՈՅ"ոօՑ ԻԼ.,

Ք.

Մ.,

Փ.

1933, էջ

Խ810883,

8.

8.,

Փօքոռճ

Շ208

ՅՑՇՐԱԽԱՇՑ

Մ. Ը,

ՒՏաոքօ8շա

,ՇոաոմեՇԽՇ ք7շշաօօ

Ճ.

Ճ.

ՖԿՇԻՒՇ մ

Օ

Լ/ՅւաՅ1088

Ճ.

Ճ.

Յար.

ՎՅԸՂՈՃ

83:ա8-

ՇՕ8քՇԽՇՒԱՕՐՕ

75--126.

"115 1քյոօ8 ՒԼ, 1952. Աէօո

8.,

ՇԽԱԼՅԱՃԸՇԽԸՅ

ԾՕՈքՕՇԻԼ

,

1950, «չք. ՇԲոտ

ո

ՇՕՇԸՕքոՅԵՇ180),

5--21

8.

8ոսօրքՅ2ո08

8ուօրք80Ց

(Շօշճօք

ՋՅԵԱԽՕՅԵՅՒԽՎՃ

ք

/. ՒԷ., Փշքոոմճոււ ոօ-Ըօօօօք հ 6ՇՕ ՎՇՇ10 8 ՊԱԱՅԱՇՈՇ-ԸՇօՇԸօք-ի ,եյքը օծաճմ տուորոաՇ ՌԱմ"-ի առաջաբանը,

Շմոն 1.6,

Լ,

ԷԽՍՅհԸ7Օքում

1951.

ՊԵԽՄՑԵԻՇՆԵԿՑ

քօԿտ ոօ

Ճ.

Յեդղ.

ԼԱռճատոՕ088

ՇՕ8քխԽշհօխ

ԸՕ8քածոնօրխ

Լ1ոչ-

Ճ.

93ենՅ",

քյշաՕրօ օ

Լ,

Րքնմաձւոծ-

քյ/շօօԽ ք)/շօճօս7

ԶՅԵԼԵՇ,

2357",

8 23:«ՕՅԱՅՔո:,

ՁԹՇԼՇԼԵՎՇՇԿԻՑ ԽղՇՅուՅմ

Ճ., 81., 1966. 1966, Տ 10. .ոշչ0քոտպծ" ԵՖՇեաօոօ10 ԷԼքօԿծ, 8, ոմ հ. Ձ., Ճճոծֆքօղ 7Լքօսծնճուի,Թոճոոաձտաճտ,1930.

8.

Օ6

ՒՏոՍքօ8շա:ատ

ի

Ճ ՇՐօ ՅՅՈՅՎԵ, ԸօտքշԿշսոօծ 43:1203:0Յկհ6 1926.

ՈՇՈՅՐՕՐԱՎՇՇԵՕՐՕ

Քե-18-, ՐԸօքշաօրօ ԻԼ Ձ., 235ոս Բ ԽՄԵԼ քՅ,. 1928 (Ֆոսլերի մասին): ՒԼՇԽոքօտ8շաոհ

ԷԼ ԸՇ., Օ ՊՃԽՐԹԱՇՐԻՎՇԸԽՕԵԽՆ

ԱօՓշոճ:068 Շ.

ԱՅԸՈՇՈՇՈՑՇ

ԷՅքածտՇաՕրօչ

Ձ.,

Լ

ԹոՅՈՑԵՅՑԵ83, 13866188

1957, :5

84,

Շծ6ծքՐԵՇ8Շեն

46--66.

4, Շ՛ք.

ԻԼ,

Ճաոոի ՌՇնօ

Բ

ՒԼ.,

1938, էջ Շասքոեծօտ Ը. 8.,

Ոքօֆ. Ո. ԷԼ. էջոքոտշասմ ոհ 1Լ8թո7օշսօլօՕաՑՇքօտա2,

80օոթօշե

65,

ՇտմԲտ

1958, օք.

եՇՕՐՕ 173--

Յոյճքըո Շօուք ո ՇՐՕ ԽՇԸԼՕ 8 ՊԱԱՐՑԵՇՆՅԵՇ, ԸՇշուք-ք թարգմ. մեջ, իԼ.--ՄԼ, 1934, էջ Ճ-ՆԽ

բ 4Ե:-ԱԵՅԱՇԱԵՇԱՅհք,

Ոռշքտօծաւլօ6 ԽԵտՇարՇ Ը861Շ «ՓՇԼՎՇՇճօն 76Շօքչու մ Փփոոօօօֆուս, 11. ԱԼ(առսիբերի մառին)։` Լ.

ռուս.

Ձ.,

11345.31083Ն5Ե0ՈՇԱ

11օք ԼԱլօք

ՇօտքՇխորԱՇ1ՇՎՇԵԽՑ Օ.

Ճձ.

)ճ. Օ., 1937, էջ 5-12: Ք.

Թ.

Ես)7886ոտ-Ք., 0. 81մոծ7

ԼՆօտ 815 Օո

Խ618Աօո

Ճոշաօօն

ԷԼ,

ՎՇ,

1926.

առաջարանը,ԷԻ...

թարդմ.

դուս.

Ճոճա-

ՕՏԱՐԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

631 հոտոճ8ոՄ7Օք16564 Թւոէհմո, Լօոձօռ, 1930.

Շհ., Ի. 46 Տոստտսծ Օ6ոծ«ծ, 1913. թտստ)16բ ք. Շր066 սոմ 4.

Սաքաջշմ, 1929.

ՊՒՒՑԻԽՇԼՈԿՇ,

էօոտճի

8ոսոքոօշ-ի .13Ե"-ի

Օոոոտ

81117

ո

1926. Լ, ՇՅեղքօտւվՎ ԼԱՅՃեՅւօ8, Ք. Օ., ԽքոտոշՇՕՑքՇխճաւօքՊԵԱՐՑԻԽՀԼԻՏԽ,

Յ.

։

առաջաբանը,

Ճձ. ԻԱ.,

6-ի "Մ3ԵԼ

ՎՇքՔՋԵՃ

Ճ

,Թ8ՇՈՇԱԱՇ..."-ի

187.

Փ

ՇքՅ8411ՇՊԵ-օՇ

5--56:

Ջ38«ՕՅԱՅԱՔՑ,

Շ7|յ201Ք6ե

28Թ86ղ6ոսՇ

ՇՐՕ

ՑՅԵԵՕ8շ,

ԽՅՄՎՇԱԱՇ ՔԱՂՕՇՅքՕՈՇԱՇԽԼՃ

էօ

Օէեօ

օո Ժօ8ք6օ-տօո

հլտ Տճչճոնծեհ :

6է

1"ԸՇեռէ ՀՇԷսՍ61 մ6օ8 ճէսձմ65

Պտէհճէն, 2Ճ

ՆԷ. .16,

1/ոթս1տելզսծ,

1922.

1լոքստելզսճՑմ6 Ք. զ6 Տտստտսրճ,ՆՄ, 7. 1942. ծհծ Քելօտօքհլ681 Ճոեհոօքօ1097 օք Բ. Շտտտ1-6Ր8ոմ 1է5

էօ էհծ ԷԱտեօո օք Ճուհոօքօ1081681 1հօսջին, չ՛Րհճ Եոլ0Տօրհ» 01 Խբոտէ ՇՑՑ81163", Եժճոտեօո, 1949. մ6 166016 Տ. Լո տօէհօմ6 Ց8էտելզսծ Խ1ոջտ քօոօմ0156, ,ԿՇօքհ1101091ն 136--146, ՇԱՏ՞, 16, 1931, էջ 58--64 Ի 618Է էԼ, Ց. Շոօ66, Օ688810 սոմ ՊՄ6-Է, ԾՄԼՇ, 8, 1930, էջ 60Ք--646: Քո16471Շհ ՇԻօօ686 Ճտոէհօեւ սոմ ՊՕտտ165 Տքոտօհքհ108օքե16, էԼ,

Քսուծ

2Բ ԵՍ, ՃՃՃԼ

Օ,

1932.

1ոռծոօ

Տքոտճհքօա. Քլոծ Խլոքնեւսոք 1ո քհ1լօ8օքհ16, Թոք, 1924. ՔսուօՕ.. հՈուեՑ Տքէտօքհլօտօթո16 սոմ ձ16 ոճսօք6 »11օՇհՑոհս1ա1886Ո",1924. Բսուծ

Բսուճ

Օ, Օ,

էջ 76-68:

Տեսզլծո

4.

շս

Թոէջ-ի

ճ.

Խորէ7ՄՑ Տքոտշհ-

Տքոտշհքօ8ո86եսոջ,

Օ68ՇելՇնէ6 մ6բ Տքոճեհքելլօտօքհլ6,1927. ,ՏՏեռ սոմ ՊՄօԼԷ"-ի վերջաբան-ջավելվածը,1928,

Շ1ոոճեո

Լ.

«ոռ,

հսլալտճ

ՂԵՂԼ, 57. 1909. Տեճոմ Օնուօո էԼ, շատ հծճսէլքջճո

էջ

8էտոմ ՝"Վ6բ

մ6-

ճ6ոծ3108էո8146եծոտշհձք

Տքտօիքօոտօհսոջ,ՊՏ, ՃԱ,

380--397.

Ի. Տոքլո, ՃՆ. Լ 1939. ՕՑէճրհճ1ձ, 1920. Օ6Իիսրէտեոջ, ՄՕՏտ16ՐՑ 5Ը. Օ6Ե., հճրդԱտջ656Ե6ո 146811ՑէլՏՇհ6 Պ6սՈ1010516. Ք6ՏԵԶՏԵ6 շս օո Մ. Խ1ճյոք6ո6ո,Ք. Ն6ոՇհ. էԼ61461Ե6ոք. 1992. 60. Օ6Ե., հԼԱոՇհճո, 19382. Ք6ՏէԶՂԵ6 շստ 1ք96ո 6.. Տքոճճհթելօտօքհլ6 46ը Օ65ա6ո78Րէ.Թ6ոէլո, 1930. ՝ՕՔՀԼՆ 1926. ՄՏՃՆ6րք Ի. 1465115Ե1(Տ6Շհ6 ՊՎՇսքելլ010թ16,

13617816:

3Որէ:

Հ6ԷՐ0105 ոսք

Լ..

Ի6ՑէՏՇհուքն

ՑԸւոճտ

շա

25.

--

4մ059Ց611ո

մ6 1. Է. Ք. ձ6. Լօոք. »նլոջստ«, 111, 3. 1953, էջ 243 -268:

1ո

Ը.

։տտօոճտ

Շ.

Մհլճոեօօշե,

Ն6Տ671Ր1Ն61-ր տնտթը, 2նրլՇի, 1930. Ճո1 ե Վ6ո Տքոճճհճ, ՃԼԱոծիծո, 1914. Ճո16բ Ա. Խոճստ ձ. Խո.--Ճձ. «Շ6տ8տտծյեծ Օ. ՏՇհոքեծո»-ում, Խոոմ-ի հոք. օո 6168, ՃոՑ է), Խոճստ, 115116, 1916--1920, ԽԹլկ6ո: ձ Շիճոյճտ 88117. Օծոծչծ, 1939 (Բիբլի»46 1լոթատէլզսծ ՕքԹոՏ ԽԱ61տոջ68 ԷՅղ1

Մ0ՕՏՑ16ր,

,06բ

Բոշ,

Հտսէհոճոտ

գրաֆիայով):

Խ61ոոջ68 6

Սոքստեզսծ 6է 46 քհաօ10916 ՕՏոետ -Ի8ո1Ց, (բիրլիոգրաֆիայով):

ձ

մ8զ

:ճճո

Շլոռծեծո,

Խ0շատմօատել 6ե 15 Ց8էրսՇէսոճլլտտ6 87ոռքտտճելզսծ, Ք. 7ոո «. «Լ1ոքսճ", Մ, Ն 1955, էջ 1--44 ն Մ, 2, 1956, էջ 145--204: 112 ստ Ի, Քմտտոզ Տորո 6է 18 Տ7ոնոքոճելզսճ, ՇԻՏ, 1. 1953, էջ 11--30: ՎՆօոծօ11ս ԷԼ մ6, Ք1 116ոջստեջծ Շօտ 8 քԹե 68նծելՇ 7 Շօտ 8 քօե 10916, ' ԽՈւօօ1օոտ, 1921 (նրոչեի մասին): (օուօ11ս Ի. 46, Ի 1ճոջսձ)6 Շօտօ ք6ոօտճոօ 6Տե6Է1Շ0, Թսօոօտ Ճ11868, ստ

1926.

Հ6ոօլօո1

0.,

Օէէօ

1068118տօ

764118տօ

ոճլլը

Տօլճոշտ

(անթվ.)։

Լճոշճ

11ոջսրքջ10,ԻԲ1-

ԽտոՑ Տքոոշհքհլօտօքհլծ, ՃՏՎՏԼՆ, 179, 1941, էջ 89--101: Տօտոտտոլօ ձլ ոճօ1ոթս1Ցէ1ՇՏՑ Լ Շոու Ցէեօո151 818106ԱՒօթ68. ՖԵՅՔ 11850 6 զսծտելօո1 է6011Ըհծ, Ջօտտ, 1930. մ6: Տու Ֆ6Տեո10271 Տ61է Ք. ՏՄոեոմնլտնհծԹ61եոճքծ.Լ Տրտեծատելն Բ,

/Ճ.

7.

1909. Խ168, Ն61քթ21ջ,

(Տօհոտւձէ

ՏՇհԼզէ,

ՏծՇհծհտրծ6

1927, էջ

4'հօտատքօ

Քտետըհրոլքն։ Քսծլշճեօո

օքԹ6ոէ6

ս

Ք.

ՊՄ.

Պ՛լ6ճո, 1928. Լ/'6Ը016 ջգՈ640186մ6 11ոջս1տելզս: 4.

1Բ, ՃՆԼՄ,

ք6ճոծո816,

217--241:

ՏճՇեհօծոտ7ճ 4. Լտ եԼ014 1լոջալտեզսօտՏՏԱՑՅԱՐՏՈոՈ6Ց,ՄՇ, Մ, 1940. էջ 1--48. Տէտոմ սոմ ՃԱք(ջձետո մ6ՔՓՑԵՑՇերլքէ Լն ՀՄ. Տերօ1էՏքոճօհտտտօոտճիտք, 1924. Ե6Րք,ԷԼ61461Ե6ոք, Շ., ՆՕքօոՏ ջ1օեե0109165ձւ Ճ1640 ՛Ղօտեօէել, 80105ոտ, ՛ՂՏջ181ո1 ՝

1929.

Պ6ոո8ԸՇհծբ

Ճ.,

Լ.

Լ՝հ1Տեօ1ո6

մ68

Օքօոմ, 1929.

ՆՐօտԵ6եէլ Մօո

ՄՊ. ՏԱԼ

10Քո,

1տոքս6Ց6ե

ՑեճեՕ քոօտծուծ 46118

1914.

ց60ք-տրելծ1լոքս1տելզսծ»

ջ10էէ010ջ18քճո68109168,8օ-

ՊՄ6ուծը

շս ՊՄԼՎ6, ԽրԾսՐջ, 1933. Ք. ք. Ըր066Տ8 Տքտօեքոլ1080քհ16, ,Ճստ 465 70լտտոլտշիօո ՊՄ61ե՞, 4, 1942, էջ 138--166: Մ6Փ1զտս6ո ՃԱԿ մ6Բո, էԼԱՅՑ6ո1Ց, ՂՊոճոտշօմճոեոմյքհծոօտծճոօ10916

Մ085816-բ

Մ61Շիհ

Ն6լք19,

1933.

8.

հ.

ԽՄ6115

էջ

ՖԽ ույօո

Ե, Տ.,

Ղհօ

Ֆուօտօօքհյ

0Ւ

31:

Է,

ԷԼստտ611,ԱՇ

Տտստտար68 Տտետ Մօո

19, 1, 1938, էջ

օք

ՄՕԼԷ, 1941. 010",

Նլոքստ68,

Տքոոշհքույօտ0քհ15հօոՍճոքճո

45--51

ն 81-93,

3, 1948,

Բոտոշ056ո, ՛Տ,

ԵՐԿՐՈՐԴ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

(1920-ականթվականնեւի վեւջեւիցմինչն այժմ)

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ (ՍՏՐՈՒԿՏՈՒՐԱՑԻՆ)

ԴԵԼԻՄԻՏԱՑԻՈՆԻԶՄ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ենթաշոջանի լեզվաբանականփոսանքնեբի ձեավորմաննա-

Ն Այս խադոյալնեոը պայմանները.--

ենթաշրջանում Սովետական տարածված լեզվաբանական Հոսանքները շարունակում են Ճճենվել առաջ քաշած ճիմնական սկղզբունքՍոսյուրի ների, այն է՝ լեզվի խոսքի, սինխրոնիայի դիախրոնիայի,

Միությունից դուրս

ու

ու

ոինտազմատիկասոցիատիվ Ճճարաբերությունները ւտարբերման, ու

նշանի, ֆունկցիայի, ֆոնեմայի գաղափարներիվրա: Սոսյուրի մուտ գերակշռություն ստացած ստատիղմը (պատմաառանկան 4ետազոտությունիցՃեռանալը) ստրուկտուրալիստական ձին Հոսանքների ներկայացուցիչների մուռ Ճանգում է իր տրամաբանական վախճանակետին: Լեզվիքննության ձնականացման պաճանջը նս որոշ դեպքերում Ճասցվում է ծայրաճեղության. այս տեսակետից Հիմք է ընդունվում Սոսյուրի այն դրույթը, թե «լեղուն ձե է ն ոչ թե տուբստանցջ»: ն

նշանի գաղափարնընդճանուր առմամբ կարնոր դեր է խաղում ոչ միայն լեզվաբանության, այլե փիլիսոփայական-տրամաբանական ն Հոգեբանական զանազան տեսությունների մեջ: Այդ գաղա-

կասէ ենթարկվում ոչ միայն Հուսեոլի, փարըմեկնաբանության Հիշատակվածաշխատություն» աիրերին 0գդենի Ռիչարդսիարդեն ու

ներում, այլն ԲերտրանՌասսելի,Ռուդոլֆկառնապի, կարլ Բրիտ

ն ուրիշների դրքեսոոնի, Ուիլբուր Մարշալ Ուբբանի, ՉառլզՄոռիսի Հետո մեջ Սոսյուրիը նշանի գաղափարը Ճերում: 1եզվաբանության

քննության է ենթարկվում ՇառլԲալլիի, ԷմիլԲենվենիստի, Լո 1եոնարդԲյումֆիլդի, էրիկ Բյուիսանսի, Ալան Գարդիների, Հենինդ Սպանդգ-Հանելմալեի,Օյգեն Լորխի,Սերգելկարցեսկու, Լեռ Վայսգերբերի, Ալբեր Սեշնեի, սենի,Յորգեն Ցորդգենսենի, Անրի Ֆբելի ն այլոց կողմիցչ որոնց մասին մասամբ առիթ ենք ունեցել ն մասամբ կխոսենք: նշանի դաղափարիշուրջը Ճանդես եխոսելու կող կարծիքներըարձագանք են առաջացնում ն սովետական իրաՄ. ե. Գալկիվ. Ա. Զվեգինցե, կանության մեջ (1. 0. Ռեղնիկով», Ս. Գ. Ախվլեդիանիե նա-Ֆեդոռուկ, ուրիշներ): տագա

Պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության ներկայացուցիչնե-

շարունակում են զբաղվել քերականականձների ծագման ն կառուցվածքային արխաիկտարրերի բացաճալյոմանՃճարցով։Վերջին աստիճանաբարսկսում է դառնալ գլխավոր խնդիրը: Դրան Ճճարցը Խապա ստում է նան ճնդերոպականմի շարք նոր մեռած լեզուների ն (խհեթերենի, թոխարերենի այլն) գրավոր տեքստերի Հայտնա դործումն վերծանությունը: Միաժամանակճամեմատական բավականաչավ մեծ նյութի կուրակումը 4նարավորությունէ տալիս սվելի վատաճորենխոսելու միջլեզվարնտանիքային կապերի մաօին։ Պատմական զարգացման մասին ստորուկտուրալիստներիունեցած Հայացքների վրա ազդումէ դե Ֆրիզի մուտացիաների տեսությունը նս: նորագույն լեզվաբանության բախտի ճամար կարնոր դեր են նորագույն Ճոսանքնեխաղումփիլիսովայական-տրամաբանական Հատկապես տրամաբանականպոզիտիվիզմը, սեմանտիզմը, բը, մաոգեշտալտ-իիլիսովայությունը», Հոանոլի ֆենոմենոլոգիական սամբ էլ պրագմատիզմըն Շպրենգլերիկուլտուրայի փիլիսոփայուորի ներկայացուցիչթյունը. նշելի է նան ննեոկանտականությունը, ինչպես տեսանք, նշանակալից ուշաներից մեկը՝է. կասսիրերը, դրությունէ նվիրել լեզվաբանության4արցերին, ճատկապես նշանների ճարցին: Տրամաբանականպոզիտիվիզմի դպրոցը ձնավորվել է 1920-ական թվականներին, Վինննայում: նրա ներկայացուցիչներն էին ըը

-

ու

Մորից Շլիկը, Ֆիլիպ Ֆրանկը,Ռուդոլֆ կառնապը,ՀերբերտՖոյդը ւ

իծ

չմմտ.էԼ Տքտոջ-Ա8Ո886ո,

ԼճոքնտջՔ Տ1ո, :

ՄՃՒԼ Օ72,

Ըօքճոհտջծո,1954:

19:48, Մ11, էջ

401-418:

Խ6Շօոն Ղիհծճ01դ168 01 էհօ

Խոէսո6 օք

ուրիշները: 2-րդ Համաշխարճային պատերազմի նախօրյակին խմբակի անդամները տեղափոխվեցին ԱՄՆ ն Անգլիա: Ռրոշ առումով տրամաբանական պոզիտիվիզմի ներկայացուՌասելի ցիչների Հայացքները սերտորեն կապված են Բերչորան ճետ: առրամաբանականէմպիրիզմի» ԲերտրանՌասսելըՃայտնում է այն Հայացքը, որ անցել է այն ժամանակը, երբ փիլիսոփաները կարծում էին, թե ապրիորի դատողություններով կարելի է բացա2ճայտել տիեզերքի գաղտնիքները: Փիլիսոփայության նպատակը պետք է լինի զբաղվել սովորական ընկալմամբ ն գիտության կողմից սաճմանված դրույթների տրամաբանական վերլուծությամբ: Ռասսելը գտնում է, որ ժամանակակից էմպիրիզմը ի վիճակի է կատարելու այդ խնդիրը շնորճիվ մաթեմատիկայի ներդրման ն սրամաբանական ճզոր տեխնիկայի զարգացման: Տրամաբանությունը նա Հայտարարում է փիլիսուխայությանէությունը, ն փիլիԽնդիրները ճանգեցնում զգայականտվյալների տրասուխիայության մաբանական վերլուծությանը: Ընդսմին մտքերը 4ամեմատվում են ոչ թե իրական առարկաների, այլ մտքերի ճետ. պոստուլատներ են ն

այդ

Համարվում «որամաբանական նախադասությունները»: Վիտգենճայեցակետը, ճանդում է այն շտայնը, առաջ տանելով Ռասսելի նպատակը պետք է լինի եզրակացությանը, որ փիլիսոփայության մերզեզվի վերլուծությունը, որովճետն այսպես կոչված փիլիսոփայական ւրոբլեմները իրականում այդպիսի պրոբլեմներ չեն, նրանք

Ճիմնված են «մեր լեզվի տրամաբանությունը»ոչ ճիշտ ճասկանալու վրա: Այն ճանգամանքը, որ կարելի է ասել «բարձր աղմուկ», բայց ոչ «կարմիր աղմուկ», ՎիտդենշտայնըՀնարավոր է Համարում բացատրել շարաճյուսական տվյալ զուգորդման անճնարինությամբ: Ճճետանքրքրուլեզվաբանականառումով ամենից ավելի մեծ են ականապոզիտիվիզմի թյուն ննրկայացնում տրամաբանական մոտ են Ռասվոր ներկայացուցիչ կառնապիՃճայացքները,որոնք սելի

ն

խնդիրը Ճճայացքներին: Փիլիսոփայության Վիտգենշտայնի

Հանգեցնելով գիտության տրամաբանականվերլուծությանը՝ կառ-

նապը գտնում է, որ գիտության տրամաբանությունը «դիտության լեզվի տրամաբանական շարաճյեւսություննէջ: կառնապըտարբեբում է լեզվի երկու մոդուս՝ դուսը

ն ձնական. նյութական

նյութականժո-

լեզվի ճարաբերությունն է իրերի նկատմամբ, բառիվմաստնե-

րի վերլուծությունը. լեզվի ձնական մոդուսը լեզվական ձների միջն է. կառնապըփիլիսոփայության խնդրի՝ եղած Ճճարաբերությունն

տրամաբանականվերլուծության նպատակըճամարումէ ոչ թե օբլեզվի, այն է` շարաճյուսական վերլուծությունը. այլ

յնկտների,

շարաճյուսություն ասելով մենք ճասկանում ենք «Տրամաբանական

լեզվի (իմա՛ դիտությանլեզվի--Գ.2.) լեզվաբանականձների ձնական տեսությունը այն ձնական կանոնների սիստեմատիկ շարադրանքը, որոնք կառավարում են լեզուն, այլե այն Ճետնությունններիզարգացումը, որոնք բխում են այդ կանոններից»: Տրամաբանական չշարաճյուսությունը գործ ունի լոկ լեզվական սիմվոլների 2ետ՝ անկախ նշանակությունից. այն մի սիստեմ է, որ զբաղվում է ն ձնականորեն, անկախ իմաստից քննվող լեզվի ձնափոխությամբ, այսինքն՝ նախադասություններ Համար կազվելու սիմվոլների կապակցման ն որոշ նախադասություններից այլ նախադասություններ ստանալու կանոններով: հր «Գիտության միասնությունը» դրքում կառնապը, նշելով, որ առանձին գիտություններն ունեն իրենց տարբեր լեզուները, առաջ է քաշում այն միտքը, որ կարող է գոյություն ունենալ դիտության Համընդճանուր լեզու, որին կարելի է փոխանցել բոլոր մլուս գիտությունների դրույթները: Այդ լեզուն կոչվում է «ֆիզիկական լեզու», իսկ նրա վերաբերյալ այդ

Գնավորմամբ

ուսմունքը՝ֆիզիկալիզմ: կառնապի

այս

ճայացքների

զարդաց-

կողմից: նեյրատի ւղողիտիվիզմիներկայացուցիչները խիստ մեծ Տրամաբանական կարնորություն են տալիս մաթեմատիկական չորամաբանությանը, ն գիտական դրույթների տրամաբանական-շարաճյուսականվերլուծություն կատարելու նպատակով դուրս են մղում բովանդակային կողմը, կարնոր Համարում միայն ձնական վերլուծությունը: նշելի է, որ մաթեմատիկական տրամաբանության մեջ երնույթների միջն Ճճաստատվող ճարաբերությունների տիպերին ավելի կարնոր տեղ վում

ն այլոց

են

տալը, քան Ճարաբերվող կողմերին,եր ազդեցությունն է ունենում ռտրուկտուրալիստականլեզվաբանության որոշ Ճոսանքների վրա

): լ(ելմալնիգլոսսեմատիկան

1930-ական թվականներին առաջանում է փիլիսոփայական մի սեմանտիզմը, որին ճարում են տրամաբանականպոուղղություն՝ Սեզիտիվիզմի շատ ներկայացուցիչներ, այդ թվում ն կառնապը: մանտիկյան փիլիսոփայությունը Ճճանդիսանումէ տրամաբանական պոզիտիվիզմիյուրատեսակ լրացումը. ճիշտ է, երկուսն էլ փիլիսո1ր. «ք.

"206

ՇՏոտք, ՇՕՏոտք,

1931, էջ Նօջ19իհծ ՏՄ7ոետտ, Ղեօ Սուն 01 Տ616ոծծ.

3:

եթե սիայական պրոբլեմները Հանդգեցնումեն լեզվականի, բայց տրամաբանականպողիտիվիզմը դուրս էր մղում բառիմաստը, ապա սեմանտիկները փորձում են այն լրացնել իմաստային վերլուծությամբ: Սեմանտիկներիայս իմաստային վերլուծությունը, իճարկե, Քիչ ընդճանուր բան ունի լեզվաբանության բաժիններից մեկի՝ իճետ. եթե մաստաբանության

վերջինս մի բաժին է, որ նպատակ ունի մարզապես ուսումնասիրել բառերի իմաստը ն իմաստի պատմական փուվոխությունները, ապա սեմանտիկները փիլիսուփայական ողջ պրոբլեմների էությունը Հանգեցնում են բառիմաստի ճարՋին, իմաստային վերլուծությամբ փորձում ւպատասխանտալ փիլիսոփայական բոլոր կարնոր պրոբլեմներին: Սեմանտիկների կարծիջով՝ մարդկային լեզուն ի վիճակի չէ ճիշտ կերպով արտաչճայտել գիտական գաղափարները.այն խանգարում է երնույթների ճշգրիտ ըբմբոնմանը ն առիթ տալիս վեճերի, Թյուրիմացությունների կռիվների. փիլիսոփայության բոլոր Հիմնական Ճարցերը, այդ թվում նան ոգու ու առաջնության Ճճարցըլոկ մետաֆիզիկամատերիայի ճան Հարց են՝ բառերի Ճարց, բառերի շուրջը տարվող ապարդյուն վեճ: իրականաշխարճի գոյություն Ճարցը Ճճանվում է որպես կեղծ Հարց, որովճեւոն դուրս է գալիս զգայական փորձի սաճմաններից, լեզվի սաճմաններից: Սեմանտիկների իմաստային վերլուծությունն էլ ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ պայմանական նշանների վերլուծություն, որովճետն բառերը լոկ պայմանական նշաններ են: Որպեսզի վերանա բոլոր թյուրիմացությունների աղբյուրը, սեմանտիկները առաջարկում են լեզվի բարեփոխություն գոյություն կատարել, նեցող լեզուն փոխարինել մի գիտական սիստեմով: ու

ու-

փիլիսոփայության Սեմանտիկյան

մեջ առկա են նան տարա«ոնսակներ ճոսանքներ, բայց այդ բոլորի ճամար ընդճանուր է մեզվական խնդիրներին գերակշոություն տալը, իրական աշխարճի գոյության Ճարցը պսնդոպրոբլեւի ամարելը, ընդճանուրի ն ռանձինի դիալեկտիկայի անըմբոնողությունը: Այսպես, Ուայթճեդը: լեզվի սկզբնական ֆունկցիան Համարելով գործնականը՝ գտնում է, որ այդ պատճառով էլ այն ի վիճակի չէ բացաճայտելու իրերի չությունը ն պիտի փոխարինվի մաթեմատիկական տրամաբանության լեզվով. Ուրբանը, ընդճակառակըչ,լեզվի նախնականֆունկէ ցիան Ճճամարումինտուիցիայի արտաճայտությունըն այս կապակցությամբ տարբերում 3 կարգի կատեգորիաներ՝1) ինտուիու

ա-

է

Հմմա.

Խ1ե6հՔճու,

ԽՐ06658

սոմ

641187, 19141.

լեզվի ներքին, իմաստային առանցքը, ռրոնք ուղղակի կապ չունեն լեզվի 7 ձնական-տրամաբանական, ճետ ն 3) քերականական,որոնք ղուտ արտաքին, իմաստային բովանդակությունից զուրկ կատեգորիաներեն: եթե Ուայթճեդըխոսքի մասերը դեն է նետում (փոխարինում է 45 նոր կատեդորիայով)՝ ո ր նրանք սխալ պատկերացում են տալիսերնեույթների գտնելով, մասին, ապա Ուրբանն, խոսքիմասերըանՀչրաժեշտ ընդճակառակն, է Համարում, որովճետնչ,ըստ նրա, դրանցով է լեզվական ինտուիցիան ձնավորում զգայական տվյալները: Մտածողությանեղանակթ նս անմիջական կախման մեջ դնելով լեզվի բնույթից՝ Ուրբանը կարծցւմ է, որ Արիստոտելի տրամաբանության բնույթը կախված է ճունարենի բնույթից, որ Արիստոտելի տրամաբանությունն այլ կլիներ, եթե Արիստոտելըճունարեն չգրեր: 1938 թ. իր «նշաններիտեսության ճիմունթները» գրքում, որի սկզբունքները նա Հետագայում զարգացնում է «նշանները, լեզուն ն վարմունքը» գրքում (1946),ՉառլզՄորիսըփորձումէ միավորել տրամաբանականպոզիտիվիզմի, սեմանտիզմի ն պրագմատիզմի դրույթները մի Համապարփակնշանների ուսմունքի՝ սեմիոտիկայի մեջ, ընդ որում նշանների Ճճիմունքներիորոշման ճարցում 4Հենվում է բիչնիորիզմի վրա: Սեմիոտիկան,Մորիսի կարծիքով, պետք է փոխարինի փիլիսուխայությանը ն միավորի գիտական իմացության բոլոր բնագավառները, որովճետն բոլոր գիտությունները օգտվում են նշաններից: Մորիսը տարբերում է նշանների 3 կողվ՝ նշանների 1) դեղի մարդը (պրագմատիստական4այե»արաբերությունը 2) դեպի նշանակվողը «պրազմատիկան»), ցակետը՝ (սեմանտիկական ճայնցակետը՝«սեմանտիկան»)ն 3) իրար Ճանդեպ(շարաճյուսական ճայեցակետը՝«սինտակտիկան»՝ կառնապիտրամաբանականպոզիտիվիզմի դիրքերիցառնված): Սեմիուտիկան զբաղվում է ճատկապեսնշաններիֆունկցիավորումով՝«սեմիողիսով»: Սեմիոառարկան ճանդիսացող նշանները ոտիկայիուսումնասիրության նշանները, սկսած սովորաբոշվում են նպատակադիր վարմունքով. Ճաշի Հրավիրող զանգից) մինչն կան ազդանշաններից (օրինակ, իրենց նշանակությամբ պարլեզվական արտաճայտությունները, տական են այն բանին, որ գործում են որպես վարմունքի կազմակերպիչներ: Լեզուն նշանների մի մասնաճատուկ դեպք է. այն Մոցիայի, որոնք կազմում

են

՝

րիսի կողմից սաճմանվում է որպես տարբեր իրադրություններում մի շարք, որոնք: այնպիսի«նշանակիցների» գործածվող (6օոտլքո) սաճշմանափակվածեն նրանց կոմբինավորման 4ճնարավոր եհղանակ208

ներով, ընդ որում օնշանակիցներ» են ճամարվում այն նշանները, միննույն նշանակությունն ունեն ե՛ դրանք գործածող, ն՛ որոնք դրանք աղզդակողօրգանիղմների ճամար: Լեզվի նշանները օրդանիզմի ռնակցիաներ են, իսկ ռեակցիաները՝ վարմունքի մաս: Լեզվի նշանի ն նշանակվողի միջն ներքին կապ չկա: նորագույն ՀոգեբանականՃոսանքներիցլեզվաբանության ճա հար կարնոր դեր են խաղացել գեշտալտճոդեբանությոնը ն բիչճեվիորիզմը: Հոգեբանությանմեջ ստրուկտուրայի կամ գեշտալտի դաղափարը գործածվում է, րստ (անգլ. ք2էէ6ոո--մոդել կաղապար) նոր, մասնաճատուկ, իմաստով՝«նշանակելու «Համար աւլլանդի, ամբողջը, որը բաղկացած է, ի Հակադրություն տարրերի պարզ զուգորդման, փոխպայմանավորվածերնույթներից, որոնցից լուրաքանչյուրը կախված է մյուսից ն կարող է այդպիսին լինել միայն նրանց ճետ կապված»): Հաստատվումէ այն միտքը, որ ամբողջը մասերի պարզ գումար չէ, որ ամբողջը ներկայացնում է որակական

ամբողջություն. մասերը քննվում

ամբողչի դիրքից: Գեշտալոսկզբում նկ ամենատարածվածիդեալիստական Ճոգեբանականուղղությունն երից մեկն է։ Այդ Հոգեբանության ներկայացուցիչները առաջ են քաշում Ճոգեկան պրոցեսների ամբողջականության գաղափարը. ըստ նրանց՝ Հոգեկան պրոցեսներըամբողջական կազմավորումներ են, «գեշտալտկազմավորումներ», տրոնք որակապես նույնական չեն դրանք կազմող մասերի գումարի Հետ: Սակայն ճիշտ կերպով դնելով ամբողջի մասերի պարղ դումար չլինելու, այլ նոր որակ ճանդիսանալու Ճճարցը՝դեշտալտճողգեբանությաններկայացուցիչները այդ ամբողջականությունը բխեցնում են ոչ թե իրական ռարկաների ամբողջականությունից, այլ մարդու ճողուն ոլլզբնապես 4ատուկ կարողությունից. ըստ նրանց՝ օդեշտալտի կազմավորմանո կարողությունը Ճոդգեկանի ներքին կազմակերպվածության դրսնորումն է, որի օրենքները կախված չեն փորձից: մոտ է Վուրցբուրգյան ՃոգեբանաԳեշտալտճոգեբանությանը կ. Բյուլերըկարեոր դեր է խաորի ներկայացուցիչ կան դպրոցը, պատմությանմեջ, ճատկասչ:ճսառրուկտուղացելլեզվաբանության րբալիզմիձնավորման Ճճարցում: Բիեչնիորիզմը11 դ. Հոգեբանությանիդեալիստական ն մեխաեբնան Ճճողերանությունը

է եկել

են

171 դ. Գերմանիայում՝

ա-

1 ՄՕՇՅԵսԱուՇ էՇշհուզսճ 1932, ՏԱԼԱՇէԱւԸ բառի տակ:

օուզսծ

մօ

թհլօտջօքուծ, 11, ՔՅոլտ,

14--Գ.

Ջա ծուկյան

նիստական ուղղություններից մեկն է, որ առաջ է եկել Ամերիկայում ն որի փիլիսոփայականնախադրյալներըառկա են եղել արդեն մախիզմի, պրագմատիզմի ն ննեոռնալիզմիփիլիսուխայականուղ-

Ուուոսոն, ղությունների մեջ: նրա ներկայացուցիչները (Թորնդայկ» է դրույթները, ծրագրային այս ուղղության թ. ձնակերպել որ առարկանՃաՃճողեբանության Վեյս ն ուրիշները) Լեշլի, Հանտեր, են մարում այն ճասկանալով որպես միջավայրի ազվարմունքը՝ ճանդեպ օրգանիզմի Հակաղդումների (ռեդակների (ստիմուլների)

Վարմունքի «Հիմքում դրվում են բնածին որոնց կողքին կարնոր տեղ է Ճատռնակցիաները (բնազդները), կացվում ձեռքբերովի ոնակցիաներին։ Մարդու գիտակցականգործունեությունը փաստորեն դադարում է որպես 4ողեբանության

ակցիաների) գումար:

առարկա դիտվելուց, ն գիտակցականպրոբլեմները Հանդեցվում օրգանիզմի պարզ նպա«ակազդումներին. ոգեբանության սակն է ճամարվում ազղակների ն ճակազդումների (ստիմուլների ն արտաքին պայմանների նկարագրությունը: ռեակցիաների)

ծն

Ստրուկտուրալիստների Հճայացքներիձնավորման Համար նշա-

նակություն

են

ունենում

ֆիզիկայի ն բիոլոդիայի զանազան ուսմունքներ Պլանկի քվանտների տեսությունը, որով լույսի ալիքները դիտվում են որպես մասնիկավոր-ճատվածայիներնույթներ, Կյուվեի այն ճայլացքներիօգտագործումը, որոնց Համաձայն Հատկանիշները փոխադարձ կապված են ն փոխպայմանավորում են

իրար

ն

նան

այլն:

Այս ենթաշրջանի տիրապետող լեզվաբանական ուղղությունը ատրուկտուրալիզմն է, որը ճանդիսանում է նախորդ ենթաշրջանի իմանենտիստական ու ֆորմալիստական տենդենցների Հետագա ընդ որում անցումըսոցիոլոգիզմից սոցիոլոգզիազարդացումը, կան իմանենտիզմից դեպի «մաքուր» իմանենտիզմը ն «մաքուր» ֆորմալիզմը կատարվում է տարբեր չափերով` ստրուվտուրալիզմի մեջ: Ստրուկտուրալիզմիկողքին շարուտարբերտարատեսակների որոշ նակում են գոյություն պաճպանել նան նախորդ ենթաշրջանի ն որոնք էսթետիզմը, ճատկապես սոցիոլոգիզմը ուղղություններ, ենթարկվում են ստրուկտուրալիստականոսանքների ազդղեցուու

թյանը: Քանի որ ստրուկտուրալիստական որոշ ճոսանքներ ճանզում են ծայրաճեղ իմանենտիզմի ֆորմալիզմի, ուսումնասիբության միակ իսկական առարկան 4ճամարումլեզուն ինքն իր մեջ, եր ֆորմալ կողմով, իր ստրուկտուրային ճարաբերություններով, ու

ուստի ն մւորուկտուրալ իմանենտիզմի անճրաժեշտ լրացումն են ճանդիսանում լեզվաբանական այն միջդիսցիպլինները, որոնք ղբաղվումեն լեզվի«արտաքին» փաստերի ուսումնասիրությամբ, կամուրջ նետում լեզվաբանության ն մյուս գիտությունների միջե: Ամերիկյան լեզվաբանները, իսկական լեզվաբանական ճայեցակետ ճամարելով լեզվի ներքին ստրուկտուրալ-ձնական նկարադրուկամ էքզոլինգվիստիկա (տճէճնոքստեճտ, ն արտալեզվաբանություն) 6Օօիոքջնլտլոտ--անդրլեզվաբանություն անունների տակ, Սակայնայդ դիսցիպլիններն ճոսանքները շատ

մետալինգվիստիկա

ու

դեպքում ամենամերձավոր կերպով առնչվում են լեզվաբանության ճետ ն արծարծում այնպիսի պրոբլեմներ, որոնք չեն կարող լեզվաբանության տնսադաշտից դուրս մնալ: Այդ սլատճառովէլ բուն ատրուկտուրալիզմին Ճճատկացնելով ստրուկտուրալ իմանենտիզմ կամ էնդոստրուկտուրալիստիկա/ներստրուկտուրալիստիկա)անվանումը՝ մենք դերադասում ենք սրանք կոչել էքզոստրուկտուրաՎիստիկա (արտաստրուկտուրալիստիկա )՝ նկատի առնելովն այն, որ սրանց նս Ճատուկ են ռտրուկտուրալիզմի շատ սկղբունքներ՝ ն այլն: լեզվաամբողջի,նշանի,լեզվական Ճակադրությունների բանական միջդիսցիպլինների ներկայացուցիչները Հաճախ ոչ թե մասնագետլեզվաբաններ են, այլ ուրիշ գիտությունների ներկայացուցիչներ (ճոգեբաններ,ինժեներներ ե այլն), որոնք դիմում են լեզվին իրենց գիտությունների դիրքերից, նկատի առնում լեզվի՝ իրենց Ճետաքրքրող կողմը: Լեզվաբանականդրականության մեջ դորժածության մեջ են մտել պսիխոլինդվիստիկա (լեզվաճոգեբասոգերմ. ՏքոճշհըտյՇհօ10ջ16), նություն, անգլ. քտ)Շհօ1լԱքսԼՏէԼՇՏ,

(անգլ. Տօօ1ժ1ոքս1ՏէլԸՏ ցիոլինգվիստիկա կամ էթնոլինդգվիստիկա տիկա կամ օէհոօրոքնԼՏալլ տ, գերմ. ՏքքճՇշհտօ210109/6), բիոլինգվի անվանումները այս(անգլ. Ելօլլոջն Տէօտ,գերմ. ՏքոճՇհԵլ010946)

պիսի միջդիսցիպլինների ճամար. մենք առաջարկում ենք տեխնոլինգվիստիկա տերմինը լեզվի տեխնիկական առումով ուսումնա-

(ինֆորմացիայիտեսություն, մեքենայական Ավելորդչէ նշել, որ շատերը խոսում են կիրաթարգմանություն): սիրության ճամար

տական լեզվաբանության մասին՝ նկատի առնելով լեզվի նասիրության գործնական բնագավառները, այդ թվում

ուսումն

լեզվի

ուսուցման մեթոդիկան: ինչպես կտեսնենք, սովետական լեզվաբանության զարգացման վաղ շրջանում լեզվաբաններից շատերը (Պո211

ուրիշները) Հատուկ տեղ էին ճատկացնում կիրառական Ճճարցերին՝կապված ամենատարբեր ժողովուրդլեզվաբանության ների Համար այբուբենների ստեղծման, լեզվի մասսայական իվանով

ն

ու-

սուցման

ն այլ

ճարցերի

ճետ:

էտապնեբը.-ուսմունքների զարգացման Լեզվաբանական

Այս ենթաշրջանի լեզվաբանական ուսմունքների զարգացման մեջ կարելի է տարբերել Հ էտապ. 1) 1920-ական թթ. վերջերիցմինչն թ., երբ լեզվաբանության զարգացումը բնութադրվում է Տոգեբանության ն տրամաբանության ազդեցությունից լիովին ազատագրվելու, որպես միանգամայն ինքնուրույն ն անկախ դիառարկան խնամբով լեզվաբանության տությունձնավորվելու,

մե-

կուսացնելու տենդենցներով. այս ենթաշրջանում տիրապետող է ստրուկտուրալիմանենտիզմը. 2) 11 դ. Ա կեսը, երբ ուժեղանում են արդեն լիովին ինքնուրույնացած լեզվաբանության ն մյուս մեկի նվաճումները մյուսի գիտությունների փոխազդեցության, նկատմամբ կիրառելու տենդենցները սկսում են տիրապետող դառնալ լեզվաբանական միջդիսցիպլինները: Լ.

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԿՈՆՑԵՊՑԻԱՆԵՐ

1.

ՍՏՐՈՒԿՏՈՒՐԱԼԻԶՄ

(ՆԵՐՍՏՐՈՒԿՏՈՒՐԱՎԻՍՏԵԿԱԿԱՄ «ՄԻԿՐՈԼԻՆԳՎԻՍՏԻԿԱ»՝

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ)

ԲՄԱՆԵՆՏ

Ընդնանուրտեղեկություններ.--Ստրուկտուրալիզմըժամա-

նակակից արտասաճմանյանլեզվաբանության ամենատարածված ուղղությունն է: Ս։ռրուկտուրալ վերլուծության առանձին տարրեր են լեզվաբանության պատմության դրեթե ողջ տնողուկիրառվել թյան ընթացքում. բայց մեթոդի ձնավորումն ամբողջական դիտակցումը տեղի է ունեցել 14 դարում, սկզբնապես 3 երկրում՝ ու

ն Դանիայում Ամերիկալում, Չեխոսլովակիայում (Պրագայում) ն ապա այլ երկրներում: Ոմանքստրուկտդուրա(նոպենճագենում),

լիզմի անվան տակ ճասկանում են լոկ եվրեողականստրուկտուրալիզմը։ Ամերիկայումստրուկտուրալիզմը ճայտնի է նկարագրական է դեռ լեզվաբանության անվան տակ, որ թեն սաղմնավորվել 1911 թ., բայց իսկական առումով ձնավորվել է 1930-ական թվականներից՝ճանդես բերելով եվրուղական ստրուկտուրալիզմին մերձեցող տենդենցներ: Սւորուկտուրալիզմը նեղ իմաստով Ճանդես

4 եկել ամերիկյան նկարազրական լեզվաբանության

ճատկապես այն թնի մեջ, որ ճայտնիէ ամենտալիզմ կամ անտիմենտալիղմ անունով ն որի առաջին ներկայացուցիչը կնոնարդ Բլումֆիլդնէ. են մոտենում ավելի Ֆրա Ճետնորդները ավելի եվրոպական, ն ճատկապես կոպենչճչադենյանստրուկտուրալիզմին: Բլումֆիլդը մեպիրը ստրուկտուրալիզմի նախակարապետներն են. եվրոպական սւտրուկտուրալիզմի ամենտվաղ դրսնորումը Պրագայի լեզվաբանական խմբակն է, որն սկիղբ առնելով դեռ 2Չ0-ականթվականների երկրորդ կեսից՝ լայն գործունեություն է ծավալում ն ճայտնի դառնում 30-ական թվականներից սկսած: կոպենճագենյանխըրմբակը ձնավորվել է 30-ական թ. սկզբներին: Այսպիսով, կարելի է ասել՝ 1930-ական թվականներին է, որ ստրուկտուրալիզմը սկսում է տիրապետողուղղություն դառնալ: Այն մեծ թվով Հետնորդներ ու

ն է գտնում ն Ֆրանսիայում (Մարինե, Գուգենճելմ ուրիշները), 1եՀաստանում (Ուլաշին, ն կուրիլովիչ ուրիշները), Հոլլանդիայում

(Վան Վեյկ, Ա. Վ. Գրոուռ ն ուրիշները), իտալիայում, Հարավասլավիայում (Բելիչ, Միկուշ ն ուրիշները) ն այլուր, հտալիայում 1945 թ. կազմակերպվում է այսպես կոչված ֆլորենտինյան խըմբակը՝ Պրագայի, նյու-Ցորքի,կոպենչագենի խմբակների օրինակով: 3 Հիմնական Սւրուկտուրալիզմի

ուդղությունները, ունենալով մերձավոր գծեր, Հանդես են բերում ն նշանակալից տարբերություն. այդ տարբերությունն առանձնապես ուժեղ է Պրագայի միջն.

պատճառով էլ, փորձելով ընդգծել ։ոարբերությունը, ոտրուկտուրալիստները իրենց ուղղություը բնորոշում Պրագայի են ոչ քե որպես ստրուկտուրալ, այլ ֆունկցիոնալ-ստրուկտուրալ լեզվաբանություն: տարբեր ուղղությունները դգնաճաՍտրուկտուրալիստական ելիս Հարկավոր է նախ՝ տարբերակվածմոտեցում Ճանղես բերել նրանց ճանդեպ ն երկրորդ՝ տարբերել նրանց տեսական 4Ճիմունքները այն մեթոդական սկզբունքներից, որոնք կիրառվում են լեզվաբանականվերլուծության մեջ. իշարկե, այս երկուսը Հանդես են այս

Մարտինեն, Բելիչը

դպրոցին.

Ֆ.

Միկուչլ

ցիոնալիստներին. ՔոտՅեն

ճմմտ.

էմ ՇԱԱԼՅՐԿՅԼՒՎՇՇԵՅՑ

ն

ուրիչները ավելի մոտ է այսպես կոչված

են

Փ.

ԱԼոշջա.

1Շօքթոք, 82,

Օ6ճշաղշհկՇ

կուղլլնննագենի

սբնտագզմատիկային

կանգնած

580Ոքօօօ08 Ըքաւ-

1937, 18 1, էչ

27--34:

դալիս գիրկընդխաոն, ստրուկտուրալիստները վերլուծման այս կամ այն մեթոդը կիրառելիս ելնում են որոշակի մեթոդոլոգիական Հիմքերից, սակայն նրանց մեթոդր զգալի ճնարավորություններ է ընձեռում լեզվի ստատիկ ուսումնասիրության ճամար: Ստրուկտուրալիզմըգրաղել է սան ոչ մասնագետ լեզվաբանՀ. ոսը առաջին ների ուշադրությունը: Հոլլանդացի փիլիսովիա Ճեղինակներից մեկն է, որ զբաղվել է ստրուկտուրալիզմի Հիմնակոնցեպցիան երնան է վորման Հարցով Ստրուկտուրալիստական ն նան լեզվի տեսության Հարցերով զբաղվող ճողեբան եկել կ. Բյուլերի աշխատություններում: Տրուբեցկոյի Հետ դրեթե միաՌեն ժամանակ 4նչույթի գաղափարնարծարծել է չինացի Յուն Զառն։ Ա. Վ. Գրոոտը Ճճատուկ ուշադրությունէ նվիրումստրուկշարաճյուսության ճարցերինչ: ւղուրալ դպրոցի ֆունկցիոճալ տտրուկտուրալիզմ՝ը

ա) Պրագայի լեզվաբաճակաճ

լեզվաբանական

խմբակի ձնավոբումը.-- Պրագայի Պբագայի լեզվաբանականխմբակը» որ կազմվել է 1926 թ. աշնանը, ստրուկտուրալիստական լեզվաբանության ամենավաղ ծագած միավորումն էր։ Այդ խմբակի կորիզը կազմում էին պրոֆ. Վ. Մատեզիուսի շուրջը ավելի վաղ խմբավորված լեզվաբանները՝ Բ. ՀավՌ. Յակոբսոնը, Բ. Տոնկան, Ս. կարցնսկին, որոնց միարանեկը» վորում էր ընդճանուր լեզվաբանական մի շարք կարնոր պրոբլեմների նկատմամբ ունեցած «Հետաքրքրությունը: Այդ սմբակի առաջացմանճամար նշանակություն ունեցավ նան ի. Զուբատիի (1855--1931)գործունեությունը, նրա պայքարը լեզվի մեխանիստական ըմբոնման դեմ. ի. Զուբատիիաշակերտներից էին Բ. ծձավն Պրագայի լեզվաբանական խմբակի րանեկը, հ. Մ. կԿորժինեկը անդամներ": Այս խմբակին «արում են ն Վ. Սկալիչկան, այլ Ն. Տրուբեցկոյը ն ուրիշները: Պրագայի լեզվաբանական խմբակը Հմմտ.

չ

Է.

).

ՔՕՏ,

1939, Ճճ.

Չե Ծ,

էջ "

ՃաՅԽՀ,

Մ.

Հմմտ. 90,

մօ

Օղօօե

Օ.

ՔՇԼտքեՇ Խտ մս Տասճքսւծյօ

աա,

Հմմա. Ե. քու ԾՄ, 19857, 19 3, էջ

ԽԷ Ցօոքօօ

ոյրք., 47:

ՏԱսճէսուլտտծ, 1ՇԼՔ,

Տսուոճ5, օ

Աէ ՈոշաԸշ

Ծծո

Լոք,

6շքյացքճտոտխը,

տւ ոօ

8օոքօճճոմ

ՄԼ.

1949.

824, 1952, 67ք)այք«-

ճամաշխարճային անուն

է վաստակում գլխավորապես իր Հնչույ-

ուսմունքով. քաբանական (ֆոնոլոդիական)

Ն.

մշաՏրուբեցկոյը

կում է ընդչանուր 4նչույլթաբանական ուսմունքի «իմունքներըչ Ռ. Յակոբսոնը կարնոր դեր է խաղում պատմական 4Հնչույթաբանության ստեղծման՝ 4նչույթաբանության սկզբունքները պատմալեզկան քննության նկատմամբ կիրառելու Ճճարցում: Պրագայի վաբանական խմբակի անդամների Ճետաքրքրության կենտրոնում եղել են նան գրականու բանաստեղծականլեզվի ոճի ն խոսբի Ն. Ռ. Ցակոբսոնիչ կուլտուրայի պրոբլեմները: Տրուբեցկոյի, Ս. կարցնսկու 2ճնչույլթաբանական ուսմունքի ձնավորման Համար նշանակություն է ունենում Շչերբայի ազդեզությունը:։ ինչպես որ ամերիկյան 4ճնդիկներիլեղուների ուսումնասիրությունը ամերիկյան լեզվաբանների աոռչնտրադիցիոն մեթոդները վերլուծության ավելի ռացիոնալ մեթոդներով փոխարինելու ւպաճանջառաջադրեց, ն Ցակոբսոնն ստիպված էին 4րաժարվել այդպես էլ Տրուբեցկոյը տրադիցիոն մեթոդներից՝ ոչ-ճնդնրոպականայլ լեզուների (կովկասյան,ւպալեոասիականն այլն) ուսումնասիրության արդյունքները նկատիունենալով: ու

Պրագույիլեզվաբանական խմբակի անդամները դավանում են ուոբուկտուրալիզմի 4իմնական սկզբունքները սւտրուկտուրային ֆունկցիայի, լեզվական նշանի ն լեզվական շարժման իմանենտության դաղափարները, բայց տարբերություններ ունեն ստրուկտուրալիստական մյուս դպրոցներից ինչպես լեզվաբանական տեսուփիլիսոփայական Հիմնավորման» թյան, լեզվաբանական Ճճարցերի այնպես էլ ճետազուռության եղանակների նյութի սիստեմավորման ճարցերում: Պրագայի աւտրուկտուրալիստներիցոմանք ուշադրությունը կենտրոնացնում են ընդչանուր լեզվաբանական պրոբեն ավելի նեղ շըրլեմների շուրջը, մյուսները սաճմանափակվում ու

լեզվաբանական խմբակի անդամների Ճճաջանակներով: Պրագայի

մար բնորոշ է ստրուկտուրալիզմի Հիմնական սկզբունքների տեղափոխումը լեզվաբանության Հետ այս կամ այն կողմով առնչվող

այնպիսի դիտությունների ինչպիսիք են դգրականաբնագավառը, ն գիտությունը, աղդգագրությունը այլն: Պրագայի ստրուկտուրալիստներից Բ. Տոնկայի ճայացքները զգալի չափով մոտենում կոպենճագենյան ստրուկտուրալիստների ճայացքներին:

լեզվաբանական խմբակը Պրագայի

էին

թթ. շրատարակում էր «Պրագայիլեզվաբանական խմբակի աշխատություննե1929--1939

(8 Հատոր),որոնցում տեղավորվածեն

խմբակի ճիմնաթ. սկսած Հրատարակվում կան գործերը: թթ. նան

Տ|ՄԲՏՈՕ0Տ։Խ

«Տ1ՕԿՕ էր պարբերական 4ճանդեսը: լեզվաբանական խմբակը 1928 թ. 1 լեզվաբանական Պրագայի Ճամագումարում ճանդես է գալիս այն ճիմնական դրույթներով, որոնք դրված են 1929 թ. Ճրատարակվածթեզիսների Հիմքում: բը»

1934--1944

այս

ն 1942

ՀաստատուՉեխոսլովակյանԴեմոկրաւոական Ռեսպուբլիկայի

աշխատանք

է տարվում ստրուկտուրալիզմի տեսական մից Ճետո ճՃիմունքների վերանայման ուղղությամբ: Առանձնապեսկարնոր է 1951 թ. «ՂԽօԼԵշ» Հանդեսի էջերում՝ բացված դիսկուսիան:։ Այս 83.1 ԷՕ3Է12114141» ուղղությամբկարնոր դեր խաղաց ն «ԹՕղքօճշոլ ճանդեսի էջերում բացված դիսկուսիան ստրուկտուրալիզմի գնաՃճատման շուրջը, տրին մասնակցեցին ն չեխոսլովակյան լեղվալեզվաբանական խմբակի Հայացքների բանները՝տալովՊրագայի

բնութագիրը":

խմբակիթեզիսնեոը.-- «Պրագայի ՊՐբագայի լեզվաբանական

լեզվաբանական խմբակի աշխատությունների» առաչին իսկ ճատոխմբակի թեզիսները, որոնց մեջ այդ րում 4րատարակվում են են սւռորուկտուրալիստոների Ճճիմնականտնսական տրված Պրագայի դրույքները Հենվելով Սոսյուրիլեզվաբանական սկզբունքների վրա՝ Պրագայի ստրուկաուրալիստները փորձում են Հաղթաճարել նրա Ճիմնական Հա՛կասությունները: «Թեզիսներում» առաջ քաշված ծրագրային դրույթները Պրագայիստրուկտուրալիստները մասամբ են միայն կարողանում իխրականացնել:«Թեզիսները» դրված են ալավիստներիԼ ճամագումարի կապակցությամբ, ուստի ն ընղՃանուր դրույթների ճետ միասին խոսվում է նան սլավիստների

խնդիրներիմասին: մեջ շեշտում «Թեզիսների» ճեղինակները լեզվի սաճմանման են երկու կողմ՝ լեզվի կառուցվածջի բնույթը ն լեզվական գործուննության նպատակադրումը:Հենվելով Սոսյուրի վրա՝ նրանք լեզուն դիտում են որպես սիստեմ, Ճենվելով լեզվի ֆունկցիոնալիստական ըմբենման վրա՝ որպես ճաղորդակցումն իրականացնելու ճամար անճրաժեշտ արտաճայտության միջոցների ամբողջություն. «Լինելով մարդկային գործունեության արդյունք,-- գրում են նրանք,--լեզուն միաժամանակ ունի նպատակային ուղղվածու1

ՂԼՅնձնՃ

մս Շ6ո616

1քսոՅ 824, 1957, 1թ 3, էջ

Ե.

ո

րք.,

44--62,

1լոքստիզսծ է

մ

ՀՈՇՔՄՇՇրւ

ՔՈոտսծ(1ՇԼթ). ոօ

8օ0ղքօօ8ռմ Շքք7ու7քՅ183եՅ,

դործունհության՝ որպես Ճաղորդակցման միջոցի՝ թյուն: Խուքային

վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ խոսողի ամենից ավելի սովոփական նպատակը, որն ամենից ավելի ճստակությամբ է դրանորվում, արտաճայտությունն է: Ուստի ն լնզվաբանական վերլուծությանը պետք է մոտենալ ֆունկցիոնալ Հայեցակետից: Այս տեսակետից լեզուն միջոցնեքի արտաճայտության է, է որնէ սիստեմ որ ծառայում նպաորոշակի տակի Ոչ մի երնույթ լեզվի մեջ չի կարող Հասկացվել առանց այն սիստեմի ճաշվառման, որին այդ լեզուն պատկանում էջմ ի որը սինխրոնիան կ դիախրոնիան ւռարբերություն Սոսյուրի, լիովին կարում էր իրարից, դնում միանդամայն տարբեր Հարթությունների վրա, «Թեղզիսների» Ճճեղինակները գտնումեն, որ դրանք են, փոխթափանցում սիստեմի. գաղափարըկիրառելիէ ոչ միայն սինխրոնիայիչ այլե դիախրոնիայի նկատմամբ: Դեռ ավելին, դիախրոնիկ վերլուծությունը կարող է Ճճաջողլինել միայն երնույթների աիստեմային վերլուծության դեպքում. այսպիսով, սիստեմի ն ֆունկցիայի գաղափարներըպետք է անճչրաժեշտաբարկիրառվեն դիախրոնիկ ուսումնասիրության մնջ: Սրա 4ճետ միասին սինխրոնիան չի կարելի լիովին կտրել դիախրոնիայից, լեզվի էվոլյուցիայի պրոցեսից. յուրաքանչյուր սինխրոնիկ ճատվածում առկա է այն բանի գիտակցումը, որ տվյալ ստադիան փոխարինվում է ձնավորման պրոցեսում զտնվող ստադիայով. այնպիսի դիախրոնիկգաղափարները, ինչպիսիք են արխաիզմների ոճականօգտագործումը ն գործուն ու ոչ գործուն ձների տարբերությունը, չեն կարող Ճանվել սինխրոնիկ ճետաղոտությունից: Այսուճանդերձ,Պրագայի ստրուկւտուրալիստներըմի կողմից՝ ավելի մեծ ուշադրություն են դարձնում սինխրոնիկ ուսումնասիրության ճարցերին, մյուս կողմից՝ փաստորեն սինխրոնիան դնում են դիախրոնիայի Հիմքում: Այս կապակցությամբ «Թեզիսների»Հեղինակներիառջնկանզէ պատմա-ճամեմատականմեթոդի ն «ընդճանուր նախալեզվի» նել գնաճատման ճարցր: «Թեզիսների» Հեղինակները վերականգնման ամենից առաջ պաճանչում են մի կողմ թողնել փաստերի մեկուսացված քննությունը ն դիմել փաստերի սիստեմային քննության. այս դեպքում նրանց կարծիքով «գենետիկական» խնդիրների ն «ընդճանուր նախալեզվի» վերականգնման փորձերի ճետ միասին մի կողմժից՝լեզվական կարնոր նշանակություն պետք է ստանան :

Ղհծտօջ, ՂՇԼՔ,

1, 1929.

կոնվերկից թե մուտ ցեղակից) ստրուկտուրալ Համեմատությունը՝ ն գացնող դիվերգացնող երնույթների ընդճանրությունների բացաՀճայտմամբ նկ Հարաբերական ժամանակագրության կիրառմամբ, մյուս կողմից՝ տնրիտորիալ խմբավորումների մեջ մտնող ցեղակից ոչ ցեղակից լեզուների էվոլյուցիայի տենդենցներիզուդադրումը։ Այս վերջին պաճանջը 4Ճետագայումճիմք է տալիս «լեզվամիության» (Տքոճշհեսոմ) ճետաղուությունդաղավփարին նվիրված ների ճամար: Սկսվում են ուսումնասիրվել տերիտորիալ խմբավորումների փոխազդեցության 4Ճետնանքով առաջացած ընդճանրուՃճեղինակներըպաթյունները:եզվականւպրոցեսը «Թեզիսների» Ճանջում են քննել որպես միանդամայն օրինաչափ պրոցես, որտեղ կամ այն երնույթի տարածումը մեխանիկական այս պատաճական բնույթ չի կրում. «Լեզվաբանական սիստեմը փոխող լեզվական երնույթներիւտարածումը,--նշվում է «Թեղզիսներում»,--մեխանիկորեն տեղի չի ունենում, այլ որոշվում է այդ փովփոխություններն ընկալող անճատներիճակումներով. այդ Ճակումներըդրսնոր. վում են էվոլյուցիայի տենդենցներին լիովին ճամապատասխան» մ Այս կապակցությամբ «Թեզիսների» ճեղինակները սկզբունքային տարբերություն չեն տեսնում միննույն աղբյուրից ծագող փովփոխությունների ն կոնվերդացնող բնույթի փոփոխություններիմիջե: երնույթների սինխրոնիկ վերլեզվաբանական Բնութագրելով լուծության բնագավառում կիրառելիք սկզբունքները՝ «Թեզիսների» Հեղինակները կարնոր`տեղ են տալիս Հնչույթաբանական (ֆոնոլոգիական) ն ձնաճնչուլթաբանական(մորֆոֆոնոլոգիական, կրճատ՝ առաջ ճետաղոտությանը։ նրանք ամննից ) մորֆոնոլողիական նն 4Հնչյունները«որպես օբյեկտիվ ֆիզիկական փաստ» տարբերում ն «որպես ֆունկցիոնալ սիստեմի տարը», որսլես Ճճնչույթ այսինքն՝ նյութական կողմը կարնոր (ֆոնեմա ). վերջին դեպքում Հնչյունների չէ, այլ կարնոր է նրանց՝ օնշանակությունները տարբերող ֆունկկոռելյացիան» ն փոխադարձկապը սիստեմի մեջ (ֆոնոլոդիական է պ ետք 1) կազմելֆոնեժամանակ Հետազոտության ցիաները): մաների ցանկը ն դրանց ճնչույթաբանական կոռելլացիաները, 2) պարզել տվյալ լեզվի «նչույթների կապակցություններիտիպերը՝ նման զուգորդումների Հնարավոր տիպերի ճամեմատությամբ ն 3) սաճմանել 4նչույթների ու դրանց ղուգորդումների օդտագործու

ու

ւ

Ղիճտօտ,ՂՇԼՔ,

Ն 1929.

«եիրացման ծավալը: Զնա4ճնչույթաբանական աստիճանն տազոտությունը պետք է պարզի «նչույթաբանական տարբերությունների ձնաբանական օգտագործումը. սրան է վերաբերում Հնչյունական ճերթագայությունների քննությունը: կեզվի բառապաշարին քերականական կառուցվածքի ֆունկցիոնալ քննության պաճանջը «Թեղիսների»Ճեղինակներին Ճանգեցնում է նոմինացիայի (անվանողական)տեսության ն սինտագմատիկայի առանձնացմանը. 1) առաջինին վերաբերում է բառերի ն բառի արժեք ունեցող կայուն կապակցությունների ֆունկցիոնալ քննությունը, որովճետն «բառը, ֆունկցիոնալ Ճայեցակետից քննված, անվանական լեզվաբանական գործուէշ». նոմինացիայի տեսությունը մանեության արդյունքն սամբ քննում է նույն երնույթները, ինչ բառակաղմությունը ն շա(խոսքի մասերի ն բառաձների իմաստը), բաճյուսությունը բայց դրանքքննում է տվյալլեզվի «նոմինացիայի սիստեմի» դիրքերից, բացատրում է երնույթները. սրան են վերաբերում ն իմաստաբանության ճարցերը. 2) սինտագմատիկանքննում է բառերի ոչ կայուն (ազատ ) կապակցությունները, առանձնապես ստորոգում (Վրեդիկացիա) արտաճայտող կապակցություններ նախադասությունները (պրեդիկատիվսինտագմաները): Զնաբանությունը Հատկացվում է մասամբ նոմինացիայի տեսությանը, մասամբ սինտագմատիկականտեսությանը (սինտագմատիկային ): ման

ու

«Թեղիսների» մեջ կարնոր տեղ է տրվում լեզվի ֆունկցիաների, դրականլեղվի, բանաստեղծականլեղվի բնութագրմանը, լեզվաբանական աշխարճագրության սկզբունքներին դրանց կիրառությանը, այլն ֆունկցիոնալ լեզվաբանության նշանակությանը սլավոնական լեղուների ուսումնասիրության նորմավորման կ խոսքի զարգացման ճամար, լեզվի մաքրության կուլտուրայի Ճարցերի Ճամար: Լեզվի ֆունկցիաների բնութագրման կապակցուԹյամբ «Թեզիսների» ճեղինակները պաճանջում են տարբերել ներՔին խոսողական գործունեությունը ե արտաճայտվածխոսողական ու

ու

առնել արտաճայրոուաշվի լեզվական գործունեությունը, թյունների ինտելեկտուալությունն աֆեկտիվությունը (ճուղզականությունը),նկատի առնել ինտելեկտուալ կողմի ճասարակական ու

բնույթը ն աֆեկտիվ կողմի մասնակի ճասարակականբնույթը: իր Ճասարակական դերով խոսքային գործունեությունը կատարում 2 կամ Ճաղորդակցականֆունկցիա,այսինքն՝ ուղղված է դեպի նշա219

նակելին, կամ բանաստեղծական ֆունկցիա, այսինքն՝ ուղղված է ղեպի նշանն ինքը: (եզվաբանականարտաչայտության ձներն են բանավոր ն գրավոր խոսքը. նշվում է ն ժեստերի ուսումնասիրության կարնորությունը: կարնոր են Ճամարվում լեզվական շփման մեջ գտնվող խոսողների փոխճարաբերության,նրանց՝ Ճա-

սարակական, պրոֆեսիոնալ,նրիտորիալ

աղգակցական կապեկապված միջլեզվային կապերի (ընդճանուրլեզուների),Ճատուկլեզուների, խառն լեզուների, քաղաքների լեզվական շերտերի բաշխման պրոբլեմները: ՔԲանաստեղծական լեզվի բնութագրման Հարցում «Թեզիսների» Ճճեղինակները են տալիս ուրք ժամանակի բուրժուական իդեալիստական էսԹետիկական ուսմունքներին, բանաստեղծականլեղուն Ճակադրում դրականին որպես իր ճատուկ օրինաչափություններն ունեցող լեզվի- «Թեզիսների» Ճեղինակներբ գրական լեզվի նորմաների տ

րի աստիճանի, այլն

սրա

ն

ճետ

խախտմանՀամար տեսական4իմք են փորձում ստեղծել՝ ներշընչված իրականությունը կամայական ձնափոխության ենթարկող

դրական-էսթետիկական Ճճոսանքների սկզբունքներով: Մեծ

տեղ է տրվում լեզվաբանական աշխարճագրության սկրզբունքններին. «Թեզիսների» Հեղինակները անճրաժեշտ են Ճճամարում լեզվաբանականքարտեզների իզոդլուները զուգադրել «անթրոպոչ-աշխարճագրական» ն ֆիզիկա-աշխարճագրականիզոգլոսների ճետ: լեզվաբանական խմբակի չիմնաՎ. Մատեզիուս.--Պրագայի դիր Վ. Մատեզիուսը (1882--1945),որ եղել է «Թեղիսների» Հեղինակներից մեկը ն զբաղվել է ճաւտկապես քերականագիտական է ճ2նտնյալ մեջ ելնում Հարցերով, լեզվի ուսումնասիրության սկզբունքներից. 1) լեզվի գիտական իմացությունը պաճանջում է սինխրոնիկ ն դիախրոնիկմեթոդների կոմբինացիա, բայց գիտական քննության Հիմքում պետք է ընկած լինի սինխարոնիկ վերլուորն աչքաթող է արվել երիտքերականների կողմից. չությունը, Հ) կարնոր ուշադրություն պետք է տալ ցեղակից ն ոչ ցեղակից լեզուների զուգադրականուսումնասիրությանը՝ «վերլուծական Ճամեմատության» մեթողին, որի նպատակն է ցույց տալ այս կամ այն լեզվի էական գծերը՝ «լեզվաբանականբնութագիրը». 3) այս մեԹոդը կարելի է Հաջողությամբ կիրառել միայն ֆունկցիոնալ ճայեցակեւի դեպքում. 4) վերլուծությունը պիտի նպատակ դնի պարզել տվյալ լեզվի գոլյակցող երնույքների պատճառականկապերը չէ

220`

Հմմտ.

Օ.

Ոօշատճ,

ճիչ. աշի.,

էջ

94:

կանգնելովֆունկցիոնալ ճայեցակետի վրա՝ Մատեղիուսըլեզվական սիստեմի ճիմքում դնում է Հաղորդակցականն ոչ արտաճայտչական ֆունկցիան: Ամեն մի ասույթ, ասված բան իրականության պարզ նկարաճանումը չէ. այն մի կողմից պարզեցնում է արտաճայտվող իրականությունը, մյուս կողմից՝ պարունակում է նան այնպիսի կողմեր, ինչպիսիք են խոսողի վերաբերմունքը դեպի արտաճայտվողիրականությունն ու դեպի անմիջապես ներկա կամ երեակայնկան խոսակիցը։ Ասույթի իմաստի ձնավորման մեջ կարնոր է որոշակի սիտուացիայի առկայության փաստը: ճամար անճրաժեշտ միջոցներն են անվաՀաղորդակցման ն նումները (բառերը) դրանցից նախադասություն կազմելու ՃաԸստ այդմ էլ Մատեմար գործադրվող կապակցության միջոցները: ղիուսմըտարբերում է օնոմատոլոգղիան(բառւ-անվանումներիուսմունքլ,)ն ֆունկցիոնալ շարաճյուսությունը (նախադասությունների ուսմունքը): 0նոմատոլոգիան ընդգրկում է իմաստաբանությունը, բառագիտությունը, խոսքի մասերի ուսմունքը: Անվանումները կազմում են ղանաղան չշարքեր՝ իմաստային ն բառակազմական ընդճանրությունների՞Հիման վրա: Սակայն անվանումների սիստեմի էությունը կազմում է նրանց խոսքի մասային վերջինս ճենվում է երկու խաչավորվող դասակարգման վրա՝ իրական առարկաների դասակարգումը ն ըստ շարաճյուսական ֆունկցիայի կատարվող դասակարգումը: Ամեն լեղու ունի խոսքի մասերի իր սիստեմը, որի ներսում տեղի ունեցող փոփոխություններն ու փռխանցումները լինում են երկու տեսավ՝ «ճայհցակետային փոխամոդիֆիկացիաներ), որոնց դեպքում կերպումներ» (ասպեկտային բառիմաստի միջուկը չի փոխվում (քիվ, մասնականություն, սեո, ն անորոշ առում, Համեմատության աստիճաններ, ժամաորոշյալ նակ, եղանակ, կերպ) ն «կատեգորիալ փոխակերպումներ» (սլավ. լեզուներում շնչավորի ն անշունչի, անցողականության ն անանցողականության կատեդորիաները ): է Ավելի Հայտնի Մատեզիուսի ուսմունքը նախադասության անդամատման» մասին, որ ճակադրվում է նախադա«ակտուալ

դասակարգումը.

(նախադասությանանսության քերականականանդամատմանը առանձնացմանը)ն ճենվում է նախաղասության՝կոնկդամների րետ սիտուացիայի ճետ ունեցած Հարաբերության վրա: Նախա-

առնվող մասը Այսպես է կոչվում ամբողջից ճնմմտ.ֆրանս.ել քլո (չ-ճացիմի մասը):

նչանակելուկհղզանակը-

դասության ձնական-քերականական անդամատումբը «ենվում է անդաենթակայի ն ստորոգյալի առանձնացման վրա, ակտուալ ն «ասույթի միջուկի» մատումը՝ օհլակետի» (ճայտնի բանի) կամ այն կոնկրետ սիտուացիայում մի դեպքում` քերականական ենթական կարող է Համընկնել «ելակետի» Հետ (2մմտ. «Հայրիկը գալի՛սէ»), մյուս դեպքում՝ «ասույթի միջուկի ետ» («Հայրի՛կն է գալիս»). կարելի է ասել, որ Մատեզիուսի«ելակնտի» ն «ասույԹի միջուկի» ճասկացությունները Հճարաբերակիցեն Ճճոգեբանական ենթակայի ն ստորոգյալի ուսմունքի Հետ. նախադասությանակտուալ անդամատումը որոշում է շարադասության: բնույթը.պատ մողական նախադասության մեջ գոյություն ունի «օբյեկտիվ շարադասություն» («ելակետ»-է «ասույթի միջուկ»), մի չարք այլ

(ճարցական, «Հրամայական,բացականչական նախադասություննե)՝ «սուբյեկտիվ շարի) դեպքերում (ընդգծման անձճրաժեշտություն

րադասություն» (ճասույթի նախադասության միջուկ»-Լ «ելակետ»). ակտուալ անդամատումըկարող է վել:

ն այլ

միջոցներով արտաճայտ-

Հարցում նս Մատեզիուսը կարնոր տեղէ Ոճի սաչմանման տալիս կոնկրետ սիտուացիայի ն ֆունկցիայի գաղափարներին. «Բառային բնագավառում ոճի տակ մենք «ասկանում ենք այն են կամ որով սովորաբար որով օդտագործվում որոշակիեղանակը, են օգտագործվում լեզվական արտաճայտության միջոցները որեկ կոնկրետ նպատակի Ճճասնելցւ ճամար»նի Ոճի բնույթը տվյալ սիւտուացիայում որոշում են՝ 1) տվյալ լեզվի Հնարավորությունները, 2) խոսողի կամ գրողի անճատականությունը ոճ) ն (անճատական 3) ասույթի նպատակադրումը(ֆունկցիոնալ ոճ): Ն. Ս. ՏՐուբեցկոյ.--Ն.Ս. Տրուբեցկոյի (1890--1938) գլխավոր ժառայությունը ստրուկտուրալիստականլեզվաբանությանը «նչույթաբանության բնագավառում է։ Այս բնագավառում նա առաջինուսմունքի վրա՝ փորձել է ներից մեկն է, որ Հենվելով Սոսյուրի ստեղծել Հնչույքաբանության (ֆոնոլոգիայի) ընդճանուր ուսմունՃճետագայումդառնում է ստրուկտուրաՔը: Հնչույթաբանությունը լիստական լեզվաբանության գրեթե ամենամշակված բաժինը, ն նրանում կիրառվող վերլուծության սկզբունքները սկսում են կի1

էչ 98.

Քաղվածքը Օ.

Մճաաո-ի ճիշատակված ճոդվածից, ԹՎ, 1953,

18 5,

այլ բաժինների, բառվելլեզվաբանության

այլն պատմական Ճետա-

ղուռությունների նկատմամբ: 1եզվաբանությանպատմության մեջ կարնոր դեր են խաղացել նան Տրուբեցկոլի առաջ քաշած սկզբունքները լեզուների փոխճարաբերության ու ցեղակցության ճարցերի բնագավառում: Տրուբեցկոյն սկզբնապես զբաղվել է կովկասյան, ֆիննաանցել Հնդնրոուդրական ն պալեռասիական լեզուներով, ապա Ճճետնորդներին, ԱշակերտելովՖորտունատովի պաբանությանը: այլն Բրուգմանին, կեսկինինն Վինդիշին՝ նա սկզբնապես Ճակված ձր պատմա-ճամեմատականլեզվաբանության կողմը ն պաշտպանում էր նրա ընդճանուր սկզբունքները, բայց շուտով սկսում է մեծ ստաուշադրություն ճաւտկացնելընդճանուր լեզվաբանության սոիկ ուսումնասիրության Ճճարցերինն լեզուների փոխճարաբերության ճարցին մոտենում է այլ կերպ: Հնչույթաբանության ՀարցերովՏրուբեցկոյն զբաղվել է իր գիսռական գործունեության դեո վաղ շրջանից: 1928 թ. Հաագայի միլեզվաբանական չազգային լեղվաբանական կոնգրեսում Պրագայի դպրոցի ներկայացուցիչները (Տրուբեցկոյ, Յակոբսոն, կարցնսկի) դնում են 4նչույթաբանությունը ն 4նչյունաբանությունը խստորեն տարբերակելու պաճանջ, առաջ են քաշում լեզվի Ճնչյույական կողմի ստրուկտուրալ վերլուծության եղանակներիճարցըչ ճակադրվում ծրիտքերականներիատոմիզմին նան այս բնագավառում: 1929 թ. 4Ճնչույթաբանականսիստեմի ընդճչանուր տեսու«Ձայնավորների թյան շուրջը» 4ոդվածում| Տրուբեցկոյը ճանդես է գալիս 4նչույքաբանության ընդճանուր սկզբունքների մշակման պաճանջով այս բնաձգտումով: 10 տարի անց (ճետմաճու) լույս է տեսնում ու

ու

աշխատությունը՝ «Հնչույթադավառին վերաբերող նրա Ճճիմնական մեծ է գործում ազդեցություն բանության սկզբունքները», որը ընդչանուր տեսության զարգացման վրա ն ճնչույթաբանության դառնում ստրուկտուրալիս տականլեզվաբանության կարնոր տեսական աշխատություններիցմեկը: եզուների փոխճարաբերության ն ցեղակցության ճարցերին նվիրած ուսումնասիրություններից առանձնապես ՃիՏրուբեցկոյի

քհօոօ1օջ1-

2ս մօր ՂԼսԵծօ7.խ0), 21քօտճլոճո ՛հճօղճ 39-67. 1ՇԼՔ, 1929, ՄՕքտլտ)5էՇուծ, էջ Կ. Տ. ՂԼսեճէչե03, Քհօոօլօջլ6, Ղ1ՂՇԼՔ, ՄյՆ Օսոմշնջճ մճ 1939. ֆը. մՇ քհօոօլօք16, ՔՅոլտ, 1949. ՔոլոշլքՇտ Թարգմ. 1խ.Տ

ՏՇհճո

շատակելի

է

«Մտքեր «նդերոպացիների պրոբլեմի

թյունը չժիտելով Ճանդերձ, խոսում

է լեզուների

մասին»'

ստրուկտուրալ

զուների Հիմնական ստրուկտուրալ առանձնաճատկությունները, զբաղվում է «լեզվամիության» (Տքւռշհեսոմ) դաղափարի քննությամբ: «լեզվամիության» գաղափարի ճետ կապված Տրուբեցկոյր փորձում է կոնկրետ կերպով քննարկել ն առանձինճարցեր. այսպիսի բնույթ ունի նրա «Մտքեր սլովակյան ճոլովման մասին» ու-

սումնասիրությունըշ: Առանձնացնելով4Հնչույթաբանություն՝ (լեզվի իմաստավոր սիստեմըՏրուբեցկոյր բաժանում է շարաճյուսական, դարձվածաբանական, ձնաբանականն բառային կանոնների ամբողջության: ճնչույթաբանական ուսմունքը Հչենվում է ՖերդիՏրուբեցկոյի նանդ դր-Սոսյուրի ն Բոդուեն-դե-կուրտենեի առաջ քաշած լեզվաբանական դրույթների Ճասկացությունների վրա: Տրուբեցկոյի Հնչուլթաբանականսկզբունքներիձնավորման մեչ որոշ դեր խաղացել են ն Հ. Սյուիտի անգլիական «Հնչյունաբանական դպրոցի կ ոչ տարբերիչ Հատկանիշսկզբունքները(ճնչյունական տարբերիչ ների առանձնացումըն Ճճնչույթի՝ որոշ տիպի Հնչյունների խումբ է լեզվի ն խոսքի ՃաՍոսյուրիցՏրուբեցկոյը վերցնում ճամարելը): կադրության, լեզվի սիստեմային բնույթի դաղափարները,Բոդունու

նից՝ֆոնեմայի(ճնչույթի)ե Հնչյունիւսարբերության դաղափարը» նրա ֆոնեմայի (ճնչույթի)վերաբերյալ ուսմունքիկորիզը,սկզբնապես ն 4նչույթի նրա Ճոդեբանականըմբոնումը: ինքը Տրուբեցկոյը Բո Լ.՛ մյուսից:Մասնավորապես ն՛ մեկից» Հի ժխտում եր կախումը դուննի Հայացքների ունեցած ազդեցությունը 2նչյունաբանության (ճնչյունների ուսմունքի) ն Հնչույթաբանության (ճնչույթների մունքի)սկզբունքային այն ճակադրության վրա, որ անցկացվում է իր կողմից՝ Տրուբեցկոյը նշել է Հեւոնյալ կերպ. «Առաջինը Բոդուննէ Հասել այն մտքին, որ Հնչյունների մասին երկու դե-կուրտենեն ուսմունք պետք է լինի՝ ըստ այն բանի, թե տարբեր նկարագրական պեւոք է քննվեն կոնկրետ Հնչյունները որպես ֆիզիկական երնույթուս-

Վ.

ՃՃԼ, |

Չ.

Կ.

Եէօռ, ՏՀՏ,

Տ.

ՂԼսԵ6Շ12

թարգմ:

ոուս.

ԴՂԼսԵՇ2ի07, ՃՄ, 1.

Տ.

Ըշմճոխօո

504, տե՛ս

8,

1958, Ք Օշմռոխո

նեօր մճձտ ԼոմօջօղոճոծշոքւօԵլօո

1, էջ 65--77: նեո

մլՇ

510741156հ6

Օծելոտ-

ներ, թենորպես ճնչյունական ազդանշաններ, որոնք օգտագործվում են կոլեկտիվի կողմից Հաղորդակցման նպատակովւթի Բոդուենի անցկացրած այս տարբերակումը 4ամաձայնեցնելով

դտնում է, որ ֆոնեմաները Սոսյուրի ուսմունքի Հեւ Տրուբեցկոյը (ճնչույթները) պետք է քննվեն լեզվի կամ լեզվակառուցվածքի իսկ Հնչյունները՝անճատական խոսքի կամ (Տքոճշհք6ել146), խոսողական ակտի (ՏքոօշհոեԼ) պլանով: Աեզուն որպես ստրուկ-

տուրային ամբողջություն (ՏքոճԸհք:ե1146),Տրուբեցկոյիկարծիքով, գոյություն ունի տվյալ լեզվական կոլեկտիվի բոլոր անդամների գիտակցության մեջ ն ընկած է անթիվ կոնկրեւո խոսքային ակտեբի ճիմքում։ Այս առումով Տրուբեցկոլը, ելնելով սուբյեկտիվ-իդեալիստական ղիրքերից, «Հնչույթը ամբողջապես կտրում է Հնչյունից ե Համարումնյուքական-ֆիզիկական ոնալությունիցզերծ էություն, ֆունկցիա, որ արժեքավորվում է որպես լեզվի կառուցվածքային տարը:Այսպիսով, մեկնաբանությամբ Հնչույթը դիտՏրուբեցկոյի վում է որպես անճատական խոսողական ակտերին նախորդող կոլեկտիվ գիտակցության Հետ կապված վերացական, նյութականությունից զերժ էություն: Չկարողանալովբացաճայտել Հնչույթի ն Հեչյունի, լեղվի ու խոսքի, գիտակցության լեզվի դիալեկտիկան՝ ճասնում ն է Հնչյուն, բացարձակ Հակա4նչույթի Տրուբեցկոյը դրությանը, ճնչույթը ճամարում զուտ վերացական-ընդճանուր էություն, Հնչյունը զուտ կոնկրետ-առանձնական էություն: Այս Հիման վրա էլ «նչյունաբանությունը ն Հնչույթաբանությունը լիովին անջատվում են իրարից, ճակադրվում իրար: Ըստ Տրուբեցկոյի՝ Հընչյունաբանությունը քննում է 4ճնչյուններր որպես ֆիզիկականֆիզիոլոգիական, նյութական էություններ, Հնչույթաբանությունը այս կամ այն լեզվի Հնչույթները՝ որպես լեզվակառուցվածքի մեջ որոշակի ֆունկցիա կատարող, իմաստատարբերիչֆունկցիա ունեզերծ տարրեր: ցող, նյութականությունից նե Հնչույթների առանձնացսաճմանման Հնչույթի գաղափարի ման ճիմքում Տրուբեցկոյր դնում է «ճնչույքաբանական Ճակադրուանվան տակ Ճճասկանալով «ճնչմանայնայղ թյան» դաղափարը՝ որոնք տվյալ լեզվում կարող են տարպիսի ւտարբերությունները, իմաստատարբերիչ կամ դիստինկբերակել իմաստները, այսինքն՝ տիվ ֆունկցիա կատարել: Այդպիսի Հակադրության անդամները Տրուբեցկոյր կոչում է «Հնչույլթաբանական միասնություններ» ու

տաղում

զ

ի,

Տ

1ԼսԵճլչհ0),

Օսոմշնքծ

մ6ճւ

Քհօոօլօք16, 1939, էջ

8:

22Ծ

15--Գ. Ջաճուկյան

(թեօոօ1684ՏշհծԵլոհճլեծռ) ն նչույթը Համարում տվյալ լեզվի նվա-

մտցնում զաղույն Հնչույքաբանական միասնությունը: Տրուբեցկոյր ս րան ճատկացնեդաղափարը՝ (արխիֆոնեմայի) լով նույնպիսի վերացականգոյություն, ինչ «նչույթին. գերճնչույթէ սնվանվում 4ճակադրությաներկու անդամների միավորումը: Քանի որ 4նչույթները տարբերակվում են Հակադրության Հիման վրա, ն են ուստի առաջին պլանի վրա քաշվում այն Հատկանիշները, րոնք տարբերում են տվյալ «նչույթը նրան ճակադրվող «նչույթիցդրանք կոչվում են ռելնանտ կամ դիստինկտիվ ճատկանիշներ ն արժեք չունեցող (եռելկանտկամ ինդիսոինկտարբերվում այղպիսի տիվ) «ատկանիշներից։ Այսպիսով, «նչույթը դադարում է որպես միասնական ամբողջություն դիտվելուց, հ առաջին պլանի վրա են Բանն այնտեղ է Ճասնում, քաշվում ռելնանտ Ճճատկանիշները: որ ռարուկտուրալիստ Մարտինեն Հետագայում գրում է. «Ոչ թե Ճնչույթը, այլ էական Հատկանիշն է կազմում «4նչույլթաբանության սակայն, դեռես այդպիսի ճիմնական միավորը»:Տրուբեցկոյը, նա Հի Հասնում. Հնչույթը ճամարում է «լեզվածայրաճեղության կառուցվածքի Ճնչույքաբանորեն ռելնանտ ճատկանիշների ամբողջություն»7, իսկ «նչյունը՝ նրա իրականացումը. միննույն 4նչույքն է ն դերչնչույթի

ո-

երացնող 4նչյունները կոչվումեն տարբերակներ(ՄՅԼՅուճո): Հընչույթի 2նչույթաբանորենոռելնանտՃաւտկանիշների ամբողջությունը է կոչում Ճճնչույթի «նչույթաբանական բովանդակուՏրուբնցկոյը թյուն ն այն կտխման մեջ է դնում Ճնչույթային սիստեմից: խմբավորումէ 3 սկզբունքով՝ ճակադրությունները Տրուբեցկոյր ողջ սիստեմի ճետ ունեցած ճարաբե1) ըստ Հակադրությունների՝ են միաչափ ն բազմաչափ, մեկուսացած նե րության տարբերվում ՀամամասնականՃակադրություններ.2) ըստ ճակադրության անդամների միջն եղող Ճարաբերության տարբերվում են բացառող, աստիճանականն ճավասարարժեքՀակադրություններ. 3) ըստ ի(ճայեջեճլէ)՝ ծավալի (ՃնՏրենց դիստինկտիվարժեքավորության Հետ ւտարբերվումեն կայուն ն չեՀարաբերության ունեցած ՈՈՅՏՏ) ճակադրությունն զոքացող եր: Հնչույթաբանության զարգացման ճամար առանձնապես կաբնոր նշանակություն ունեցավՀնչույթաբանական«Հակադրությունւ.

էջ

ՄՅոէլոճե

Օն

Շո

1ո

թհօոօլօքլօշ ,Լլոքսո՞,

1948, 1 1,

46.

կխ, Տ.

1ԼսԵշ(շեօ),

Օւսոմշնքճ

մօ

Քհօոօլօք16, 1939, էջ

35.

Օքքօտւների չեզոքացման» (ձլԸ /ՃՃսիճեսոք մ6օր քիօոօ10915օշհճո եօոճո, ԷՇԱրքՅո2321Ա14 օոոՕՅրոմմն)գաղափարըՓօՕԽԾՊՕՐՔՎՇԸՃԻՃ անվամբ նշանակվում է այն դիրքը» որի դեպքում Հնչույթների այս ծակադրությունը չեզոքանում է. այսպես, օրինակ, ոուսերենում բառավերջում ձայնեղները խլանում են, ուստի ն ձայնեղ-խուլ Ճակադրությունը չեզոքանում է, Հնչույթաբանության Հարցերի վրա՝ Տրուբեցկոյը Աշխատելով որոշ էվոլյուցիա է կատարել 6նչույթի բոդուննյան Ճճոգեբանական րմբոնումից դեպի զուտ ստրուկտուրալ ըմբոնումը: Սկզբնապես Տրուբեցկոյը նս ճնչույթը Ճամարում էր Ճճնչյունի պատկերացում: ճնտագայում նա Ճանդեսէ գալիս Բոդուննի այն սաճմանՍակայն ման դեմ, ըստ տրի 2նչույթը Հնչյունի Ճոգեբանական ճամարժեքն տեսնում է. այղ սաչմանման է մի կարնոր թերումեջ Տրուբեցկոյը թյուն. խոսբի ամեն մի Հնչյուն ունի իր «ճոգեկան «Ճամարժեքը», առաջացնում է ճամապատասխան ակուստիկական ն մոտոռային պատկերացում, մինչդեռ իրականում միննույն «նչույթին կարող են Ճճամապատասխանել խոսքի մի քանի ճնչյուններ (որպես տարբեէ, նշելի որ իդեալիստական ճիմունքներից ելնելով Ճանտակներ): կարողանում է տեսնել ճնչույթի ճոգեբանական դերձ՝Տրուբեցկոյը մեկնաբանությանթերությունները: ՀնչույթըՏրուբեցկոյի Համար առաջին ճերթին ֆունկցիոնալ ճասկացություն է, այն պետք է րոշվի իր կատարած ֆունկցիայով: ո-

4ճնչյունները, որոնք Առանձին

խոսքի մեջ ճանդես են գալիս որպես 4նչյունական՛Ճոսանքի տարրեր, թեն ինքնըստինքյան անսաճման ունեն, սակայնիրենց թվով ւաճմանա տարբերություններ

վիակվածէն 4նչյունական նորմաներով. ճնչյունականՀոսանքը կազմակերպվումէ այդ նորմաներով, որոնք էլ Ճենց կազմում են լեզվի վերջինս գոյությունունի իմանենտորեն, 4ակադրվում է ախիստեմը. աւանձին խոսքային ակտերին ն 4նարավոր դարձնում դրանք: Տրուբեցկոյի 4նչույժաբանական դրույթները Հասկանալու Ճամար ճարկավոր է նկատի առնել Պրագայիստրուկտուրալիստների, այդ թվում ն Տրուբեցկոյի դավանած ընդճանուր սկզբունքները: Նախ՝ստրուկտուրալիստներըառաջ տանելովՍոսյուրիուսմունքը՝ մտցնում են ստրուկտուրայի գաղափարը ն փորձում այն տարբերել աիստեմի գաղափարից. ոմանց մեկնաբանությամբ ստրուկտուրամի ն սիստեմի տարբերությունը 4ճնարավորությանն իրականության պլանների տարբերություն է. տտրուկտուրանլեզվական ձների բս227

ամբողջությունն է, սիստեմը՝ այդ տեղծման Հնարավորությունների կոնկրեւտընտրությունը լեզվի մեջ: երկրորդ՝ Հնարավորությունների յուրաքանչյուր լեզու ունի իր Հնչուլցաբանական սիստեմը, որը Ճակադրվում է այլ լեզուների Հնչույթաբանական սիստեմներին. այդ պատճառով էլ այս կամ այն լեզվի Հնչույթաբանական սիստեմը, այդ լեզվի ճնչույթների տարբերությունը կարելի է բացաճայտել ն այդ լեճիշտ նկատել այն դեպքում, երբ մենք նկատի ենք առնում զուների Հնչույլքաբանական տարբերությունը. այս առումով Պրագայի ստրուկտուրալիստները տարբերվում են կոպենճագենի ստրուկտուրալիստներից, որոնք ուսումնասիրությունը կառուցում են միայն տվյալ լեզվի ներքին «Հակադրությունների Հիման վրա. պատաճականչէ, որ Տրուբեպկոյր իր քննության շրջանակի մեջ է առել ավելի քան երկու ճարլուր լեզու: երրորդ՝ ստրուկտուրալիստ. ները, կարնոր ճամարելով սիստեմի ուսումնասիրությունը՝ գերակշռություն են տալիս սինխրոնիային դիախրոնիայի «անդեպ, իսկ պատմական Հետազոտության Հարցերով զբաղվելիս էլ սրա դնում են սինխրոնիան: Ճիմքում Հնչյունի ն 4նչույթի Հակադրման ճետ կապինչպես նշեցինք, վաժ՝ ՏրուբեցկոյըՀակադրում է Հնչյունաբանությունը ն Հնչույթաբանությունը:Տեղավորելովսրանք Սոսյուրիգծած սխեմայի մեջ՝ Տրուբեցկոյը Ճնչյունաբանությունը Համարում է անճատականխոսՔի վերաբերյալ գիտության բաժինը, ճնչույթաբանությունը՝ լեզվի վերաբերյալ գիտության, նեղ առումով՝ լեզվնբանության բաժինը:

Համար Հնչյունաբանության

Հնչյունների ակուստիկանա զբաղվում է 4ճընստարբերությունները, կան-ֆիզիոլոդիական չյունների ֆիզիկական-ֆիզիոլոդիական կողմով. ՀնչույքաբանուԹյան Համար կարնոր են ճնչյունների ֆունկցիոնալ տարբերուկարնոր

են

թյունները, նրանց իմաստատարբերիչ դերը. ճնչույթաբանությունը ուսմունքն է: Այս դեպքումՏրուբեցկոՀնչյունների ֆունկցիաների է բյուլերյան ուսմունքի վրա. բուն ֆունկցիաների լեզվի յը 4ենվում Հնչույթաբանության բնագավառը ճամարվում է ճնչյունական կ-

ռուցվածքի՝ ՀՃաղորդմանֆունկցիայի ճետ կապված կողմի ուսումՀնչյունական կառուցվածքի մյուս երկու ֆունկցիանասիրությունը. ների Հետ կապված կողմերի ուսումնասիրությունը Ճճատկացվումէ որը Տեւնտէե), 2նչույթաբանական ոճաբանությանը (քհօոօ1օք1Տ5շհճ ճնչյունական ոճաբանության (քեօոճէլտոհճՏԵրտեն) Հետ միասին

պնտք է կազմի մի ընդճանուր երկու բաժիններից մեկը:

4նչառճաբանության (ԼոսէՏտեյլՏէրե)

Հնչույթաբանությունը ճանդես է գալիս փաստորեն որպես լեզվաբանության գլխավոր բաժինը, որ դրվում է մյուս բաժինների ճիմսիստեմը որոշում է լեզվի բնույթը: Տրուքում: Հնչույքաբանական րեցկոյը լեզվի «Ճնչույթային կաճույքից», Հնչույթների թվից կախման մեջ է դնում ոչ միայն լեզվի ինտոնացիոն միջոցների ընտրուպաշարի ճարստությունը, մի բան, որ իրականում կախված է ժողովրդի զարգացման մակարդակից: ճնչույքաբանական Տրուբեցկոյի իմանենտիզմը վերչիվերջո ներկայացնում է լեզվի ն ժողովրդի կա"պիբացարձակխզում, լեզվի բնույթի ն բոլոր կողմերի որոշում նրա ներքին ճնարավորություններով, որոնց Ճիմքում էլ դրվում է Հնչույքաբանական սիստեմը: Այս կապակցությամբՀնչույթքաբանությանը վերագրվումէ երկու խնդիր. 1) վերլուծության միջոցով սաՀշմանել առանձին լեզուների 4ճնչույքաբանական սիստեմները, նրանց Հընչույթների քանակը ն տարբերիչ Ճատկանիշները.այս խնդիրը կատարումէ Հնչույլքաբանությանայն բաժինը, որ կոչվում է «սիստեմի Հնչույթաբանություն». 2) սաճմանել տվյալ լեզվի ճնչույթների

ճնարավոր զուգորդումները, ցույց տալ, թե ինչպես է տվյալ լեզուն օգտագործում եղած ճնչույթները, լեզվի «նչույթաբանական սիստեմը՝ բառեր, ձնույթներ (մորֆեմաներ) ն նախադասություններ կազմելու ճամար. այս խնդիրը կատարում են Հնչույքաբանության այն բաժինները, որոնք կոչվում են «բառի 4ճնչույթաբանություն», «ձնեույթի 2նչույթաբանություն»ջ կամ «ձնաչնչույթաբանություն» կրճատ՝ մորֆոնոլոգիա (մորֆոֆոնոլոգիա, ) ն «շարույթի (սին-

տազմայի) 4ճնչույթաբանությունջ»:

Առանձնապես ճարկավոր է կանդ առնել ձնաճնչույթաբանուգաղափարի վրա: Ձնա՞նչույթի (մորֆոթյան (մորֆոնոլոգիայի) մեջ առաչին անդամ մըտլեզվաբանության նեմայի) գաղափարը ասելով «ասցըրել է լեճ լեզվաբանՀ. Ռվաշինը:, որը ձնաչնչույթ ֆունկցիականում էր «ճնչույթը իմաստաբանական-ձնաբանական յում». ըստ նրա՝ 4ճնչույթը ճարաբերակիցէ վանկին (վանկի տարը է), ձնաճնչույթը՝ ձնույթին (ձնույթի տարը է). այսպես, նիղ--2ՈԵձնաեն բառերում մինչդեռ առկա Հնչույթները, Ե--ք հոլշճքետ) ր

|. Խո» ՍԱոՏ21ո, սառք էօղտլոօլօքշշոչ»շհ, ՔԻ, ՃԱ. 1927, Ճ. Ճ. Լոս, Քհօոճտճ, Խ0օղքիօոշտճ, ՂՇԼՔ, 1Մ, 1931. Հմմ. ՔՇՓօքՕ «օօ1ի0աճաու

ԽՏԼՇԽԵՒնՆ,

ՓօածօոաւԷ ՐքՅԱԽ ՅԼՈ ՑՄ, չ8օոքօշել Լք

ՑԱՎՇՇԽՕՐՕ

1955, էջ 96--102, թեն ճեզինակը Ուլաչինի 1927 թ. Շքօ4", ծոդվածը չի նչում: '

կազմում ըստ արպրոցեսի սուբյեկտիվ ստաբինակուստիկական-արտասանական Հնչույթները նույնն

ճնչույթները սիստեմ

են.

բոտ ձնաճնչույթները՝ Համարժեքության,

Համասեռության:

են

ներքին՝ ֆունկցիոնալ

այլ նկատառումներով փորձելով կաս ճաստատել Հնչյունաբանության ու ձնաբանության միջն ն այդտեղ կենտրոնացնել այն բոլոր Հարցերը, որոնց քննությունն առնչվում է ն՛ մեկի, նե՛ մյուսի եււ Ճճատկացվու են ՋԶնաշնչույթաբանությանը 1) ձնույթների Հնչույթաբանական կառուցվածքի ուսմունքը. 2) տվյալ ձնույթների՝ այլ ձնույթների «ետ զուգորդվելիս կրած փոխազդեցական 2նչյունափոխությունների (ձօռելոնօոլՏշհՇ ուսմունքը. 3) ձնաբանական ֆունկցիա կաԼՅսԽ6ՇԼՃՈՄ6ԼԱՈՔՇՈ) տարող 4Ճնչյունական4Հերթագայություններիուսմունքը:: Ուլաշինիձնաճնչույքի դաղափարն անցնում է նան ամերիառաջին անգամ կիրառվելով Դ. Լ. Թրեյջերի կողմից: կացիներին՝ ն, Տրուբեցկոյի ուսմունքի Հեւո կապված, Ճիմք տալով մորֆոնեմիկայի (ՊօրքհօոճոււօՏ) առանձնացման ճամար, որին ամերիկյան: լեզվաբաններըփոքր-ինչ այլ բովանդակություն են: Հատկացնում,.

շել փոքր-ինչ

քան

մորֆոնոլոդիային (ձնա4ճնչույթաբանությանը): Տրուբեցկոյը՝ ճնչույլթաբանական ուսմունքի ձնավորման' եթե Տրուբեցկոյի

ն Ֆերխաղացել Բոդունեն-դե-կուրտենեի ուսմունքների Համապատասխան կողմերը, դինանդդըբ-Սոսյուրի ապա լեզվամիության (Տքլճոհեսոմ) գաղափարի առաջքաշումը" զգալի չափով կապված է «ալիքների տեսության» ն «կուլտուրական շրջանների» տւամունքներիճետ. Անշուշտ որոշ դեր է խաղանան Ֆորտունացել Տրուբեցկոյի Հայացքների ձնավորման մեջ

ճամար վճռական դեր

են

Շլայխերի նախավերաբերմունքը տովի դպրոցի քննադատական լեզվային սխեմաներիՀանդեպշ: Այս քոլորով Ճանդերձ,լեղվամիության գաղափարիձնավորումը ճիմնականում արդյունք է լեզուների, Հատկապեսկովկասյան լեզուների, այն ուսումնասիրության,,. որ 1920-ական թվականներից կատաբումէր Տրուբեցկոյը: է

ոլետթ է

ուսմունքի Րատ Ռեֆորմատակուճիչ. տշթեխ.,ճերթազայությունների մնա այատեզ, բայց ներքին թեքումը պետք է քնեվի թերակտանու-

Թյոն մեջ,

ծան

1957, էջ

Հմմտ. 1. Ճ. (8 1Ճ11--71 37:

ՈՇՐՂՇքօ82, ԽՃքոոմ օ63օք ոաոՑաՇԼԱՎՇՇԽՆՆ 8 Էտքօոշ), ,/Ոքօծտօսեմ ՔՆ. ԻՅՍԳՇԵՍՑ 23.8",

ոծշսշտ

լեզվական Տրուբեցկոյը

նյութի

ուսումնասիրության

քում Հանդում է լեզուների փոխազդեցության ու

ընքաց-

շփման կարնորության գաղափարին,առաջ քաշում այն տեսակետը, թե լեզվական ընդճանրությունները կարող են ծագել շփման ճանապարճով: Տերի-

տորիապես մերձակից լեզուների տնական շփումը ըստ Տրուբեցկոյի կարող է ճանգեցնել ոչ միայն բառապաշարային, այլե 4նչյունական ու ձնաբանական ընդճանրությունների, «Հասցնել լեզվամիության ստեղծման: Այս Հարցում Տրուբեցկոյլր մերձենում է «լեզվի նոր ուսմունքի» Հետնորդների (Մառի,Մեշչանինովի ն այլոց) Հայացքներին:

Լեզուների ցեղակցականընդճանրությունը չժատելովճանդերձ՝ Տրուբեցկոյընախ՝ փորձում է «լեզվարնտանիքի» գաղափարըփոխարինել «լեզվամիության» գաղափարով, երկրորդ՝ ցեղակից Համարվող լեզուների՝ միննույն նախալեզվից ծագելու դաղավփարը մի կողմ`է դնում որպես գիտականորեն չճիմնավորված ենթադրություն, երրորդ՝ լեզուների, այդ թվում ն ցեղակից լեզուների ընդճանրությունը բացատրումէ «լեզվամիության» դգոյացմամբ,չորբորդ՝ լեզուների նյութական ընդճանրության կարնորության փոխարեն, որ պատմա-4ամեմատական Հետազոտությամբ բացաճայտվողցեղակցական ընդճանրությանպայմանն է, առաջ է քաշում լեզուների ստրուկտուրային ընդճանրություններիկարնորության դաղափարը։ Լեզվամիությունը կազմող լեզուների ստրուկտուրային ընդրանրությունները, Տրուբեցկոյիկարծիքով, ծագում հն տնական շփման ընթացքում ն բոլորովին էլ արդյունք չեն նա-

խալեզվից ժառանգած գծերի. սկզբնապես լեզուներբ կարող են նման չլինել, բայց շփման ընթացքում ձեռք բերել ընդճանուր գծեր ն մոնել այս կամ այն լեզվամիության մեջ. Որպեսղի այս կամ այն լեզուն մտնի տվյալ լեզվամիության մեջ, նա պետք է ունննա այդ լեզվամիության բոլոր ատրուկտուրային գծերը. բնդճակառակն, կորցնելով տվլալ լեզվամիության մեջ մտնող լեզուները բնորոշող ստրուկտուրային պծերից որնէ մեկը, լեզուն դադարում

է նշել, որ լեզլեզվամիությանը պատկանելուց: Անչճրաժեշտ ն. վական ընդճանրություններիմեկնաբանության լեզվականորակի է այդ

ըմբոնման մեջ ճանդես բերելով որոշ դիալեկտիկական բմբոնում, նշված դրույթների մեջ տարերայնորեն 4ճանգելովլեզվական ընդ-

ճՀանրություններիքանակի՝ որոշ աստիճանում որակ կաղմելու դաղափարին՝ Տրուբեցկոյը, ալնուսմենայնիվ, մեղանչում է դիալեկ281

սիկ քննության դեմ, լեզուների ընդճանրության բազմազանությունները վերածում սխեմատիկ ընդձճանրությունների: Վերնում Հիշատակված «Մտքեր ճնդերոպացիների պրոբլեմիմասին» իր

Հնդերոպական լեզուների Տրուբեցկոյր

Ճատ-

ձնաճնչույթաբանական՝ է այս կամ Ճամարում ձնաբանական՝ 1), որոնց առկայությունը

կանիշ է թվում Յ3ն

ստրուկտուրային վեց

(42նչույթաբանական՝2,

Հնդնրոպականդառնալու կամ պայմանը. 1. ձայնավորների (սինչարմոնիզմի) բացակայությունը. Չ. բաներդաշնակության ռասկղզբում բաղաձայնների զուգորդումների նույնպիսի ճարստությունը, ինչ բառամիջում ն բառավերջում. 3. նախամասնիկավորման առկայությունը կամ, այլ կերպ ասած, բառի՝ միայն արմաոով սկսվելու սկզբունքի բացակայությունը. 4. ձնեակազմության մեջ բացի մասնիկավորումիցնան արմատական ձնույթի ներսում գտնվող ձայնավորկերի Հերթագայության Հանդես գդալը. 5. բացի ձայնավորների Ճճերթագայությունիցնան բաղաձայնների Հերթագայության՝ձնաբանական դեր խազալը. 6. ուղղական ոլովի որպես ենթակայի ընդչանուր ձե Հանդես գալը՝ անկախ ստորոգյալից անցողականթե անանցողականբայով արտաճայտվածլինելուց: գտնում է, տր նշված դրույթներին ՀամապատասխանՏրուբեցկոյր Հնդերոպականլեզուների մերձակցությունը արդյունք է տնական է փոխադարձաբար կատարվող փոխաշփման,փոխազդեցության ռությունների,որոնց միջոցովլեզուները մոտեցելեն իրար՝առանց, սակայն, որնէ շրջանում լիովին նույնանալու Այս Ճատկանիշներից այն լեզվի Հնդերոպական լինելու, ճնդնրոպականությունը կորցնելու

մեկը կամ մի քանիսը կարող են ճատուկ լինել ն այլ լեզուների, բոլորի առկայությունը բնորոշ է ճնդներոպականտիպի ճաբայց առկայության մասին կարելի մար: Հնդնրոպականլեզվամիության է խոսել այն մոմենտից, երբ գոյացել է այս վեց ստրուկտուրային զոԲնականաբարայդ ընդՀչանրությունը գծերիընդճանրությունը: է Հարնանոււտնրիտորիալ լացել այնպիսի«լեզվաընտանիքների»

սրանք կամ նրանք. թյամբ, որոնք ունեն նշված ճատկանիշներից ն սեմական լեզուեն լեզուներ մի կողմից՝ կովկասյան այդպիսի

ններինախորդները,որոնք տեղադրվում են միջերկրածովյան շրչջան ունեն առաջին չորս ստրուկտուրային ճատկանիշները, ժյուս

նում

կողմից՝ ուրալա-ալթայան լեզուները (ճատկապեսֆիննական լե-

զուները),որոնք

ունեն

Հինգերորգ

ն

վեցերորդ

Հատկանիշները:

կարծիքով՝ սկղբնականՃճնդերոպական տիպը նման Տրուբեցկոյի

է

եղել արնելյան կովկասյան լեզուների տիպին ճետազա զարգացման ընթացքում մուեցել է ուրալա-ալթայան լեզուների տիպին: ն

«լեզվամիության» գաղափարին որոշ ունիվերսալ բնույթ են լիս, բայց այդ գաղափարը իրականում կարնոր գիտական արժեք է ստանում միայն այն դեպքում, երբ զուգորդվում է «լեզվաըբնտանիքի» գաղափարի Ճետ: Ցեղակցականընդճանրությունը կարող է որոշվել միայն նյուքական ընդճանրությամբ, այն է՝ կարնորագույն գլխավոր ն երկրորդական ձնույքների նյութական-4նչյունական օրինաչափ ճամապատասխանություններով:Սակայն այս ճանգամանջը չի բացառում ոչ-ցեղակից կամ ցեղակից, բայց ոչ այնքան մերձավոր լեզուների տնական շփման ճանապարով «լեզվամիություններ» կաղմելը։ Այս առումով «լեզվամիության» գաղափարը «լեզվարնտանիքի» գաղափարի անճրաժեշտ լրացումն է, Այլապես տա-

ճիման վրա մեկնաբանելը Ճաճախ չի արդարացնում իրեն ն թյուրիմացությունների տեղիք է տալիս. այս մեկնաբանությամբ, ասենք, ճայերենը, որ մինչն այսպես կոչված «ունաբան դպրոցի

կողմից բազմաթիվ նախածանցներիներմուծումը՝ գրեթե զերծ էր ծախածանցումից, դադարել էր ճնդնրոպական լինելուց ն դարձավ այդպիսին, Հենց որ Ճունաբան դպրոցի ճեղինակների արճեստական նախածանցներըկիրառություն ստացան: Սակայն այլ բան է, երբ մենք չժաւտելով Հայերենի Հնդնրոպականությունը նրա գոյության ողջ շրջանում՝ օլեզվամիութենային» կապեր տեսնենք սկրզբնապես կովկասյան, 4եւտադայում թյուրքական լեզուների ճնւո նրա ձեռք բերած ստրուկտուրային ընդճանրությունների մեջ: «|եզվամիության» գաղափարը այս առումով գիտականորեն օգտակար է ն լրացնում է լեզուների մասին եղած տվյալները: ցեղակցության

է շատ լեղվա«Աեզվամիության» գաղափարն ղբաղեցքել են լեզբանների, որոնք Հեւոաղուոության ենթարկել«բալկանյան» «եվրո«միջին խոսել վախումբը, լեզվամիության», եվրոպական Հետ պական լեզվամիության» մասին ն այլն: «վեզվամիության»

գաղափարն առաջ է քաշել դեռես Տրուբեցկոյը «լեզվամիության» թ. Հաագայի լեզվաբանական կոնգրեսում: Սակայն այդ գաղափարը նրա մոտ սկզբնապես ունիվերաալ բնույթ չուներ, նլեզուների ծաղզումարանական ճանդես է զգալի» չէր ժխտվում: Այդպիսի ունիվերսալիզմ Ըեդնանրությունը չէ

ճատկապես «Մտքեր ճնդնրուացիների պրոբլեմի մասին» ճոգվածում:

կապված ճարցերի մեկնաբանությանը աշխատություններ

նվիրել մասին»), Վ. Մկալիչկան(«եվրասիական լեզվամժիությանբնութագրմանշուրջը»), ՀատկապեսՀ. Բեկկերը(«Լեզվամիությունը» ) ն ուրիշները: Սկալիչկան, ինչպես կոեսնենք, նշում է քերականական կառուցն ցույց վածքի պաճպանողականությունը տալիս, որ լեզվամիությունների բնութագրման 4ամար այն անբավարար է: Մեծ դեր է ճատկացվում ֆոնոլոգիական բնութագրմանը: Ս. Կաոցնսկի.--Կարցնսկին (1884--1955)շզբաղվել է ընդճան ռուսաց ճարցերով: լեզվի քերականական Ծուր լեզվաբանական կառուցվածքի ուսումնասիրությամբ:, ընդ որում լեզվաբանական տեսության ընդճանուր Ճարցերը նա ճաճախ զուգակցումէ ռուսաց լեզվի ուսումնասիրության Ճեւո: կարցեսկուճամար բնորոշ է սինխրոնիկ պլանը դիախրոնիկպլանի «ետ զուգակցելու, նեղ սինԽրոնիզմը Հաղթաճարելու ձգտումը. ամեն մի լեզվաբանականնշան տվյալ կոնկրետ իրադրության մեջ Հանդես է բերում միաժամանակ ե՛ կայունություն, ն՛ փոփոխականություն, այլ կերպ ասած` է գտնվում Հարաբերական կայունության մեջ: ավելի աչքի ընկնող ուսումնասիրության մեջ՝ ամենից իր «Լեզվաբանականնշանի անճամաչափ դուալիզմի մասին», կարցնսկին լեզուն դիտում է որպես նշանային (սեմիոլոգիական) մի մեխանիզմ, որ տատանվումէ ընդճանուրի ն առանձինի, աբստրակտի ն կոնկրետի միջե: Լեզվաբանականնշանի երկու կողմերը՝ են

Ռ. Յակոբսոնը(«Ֆոնոլոգիական լեզվամիությունների

ՍԵ«Լ

թքհօոօլօքլտոհշո Տրոշշհեսոմօ, 1ՇԼՔ, մշտ Շսոտլտոհշո Տքճոհեսոմծտ, 1933. Ւ. ՇԶօճոՏքոշշհեսոմ, 1948. «/ԽՇԻԽ օճուճլու", ԹՇՇՔՇո Ջե. 12. 0ԵՏՕո, ՏՇքճ ԽԷՅ/-ՇԿՏել, ՇԻՏ, Ճ1Մ. ՒԼ. Շ. 1օ«չմմա. ՍՅԱ օԵՏօո, շս Հմ,

ք.

ւ

Մ.

Մ.

Տե

մյՇ

Ըհոճխ

ՇՏ

Օ

ՈՇ70օ8,

ՃւաեաՅԱ088, ՕՎօքեո

էջ

ԽՅՇՃՇոՈիմ

ՊԵԽՐՑԱՇԼԱՎՇՇԿՕԽ

ոօ

օծաօն

51-83.

Լջ

ՍԸՅԸՇՆՏիկ

զսա: Լ մսոլտոծ ս ՇԻՏ, («օոռւսուճէլՕո), Տ.

ՇԻՏ, ՃԼՄ

է

այլն:

ԱԸՅքԼԸ6ՆՏի

Տ.

Տ7ոՇհ/ՕՈլզսծ, Ք/8ք26,

հ

Շ.

ԱՅքԱՇՑԸԽօՐօ, 88,

տօաօաւօտօրհտ, քտփլճաօն

ե

այլն:

ստտճ: Ն, Տյտլեոծ մս ՇԵՇ 1927. Շ. ԵՅքԱծտշաատ,

Տ.

Յ1ԸՇԽՏեն ՍԵ

Ծս

ճսշիտած

Օ.

Շ.

1957,

մս ՇՏՏլտ 1տոքստալլզսծ աք Ոօտոօքուծտեհաւմ

ՏսոՏԱսԸէստ ՅԱՅ, հ1., 1929. Տ. ՕՅԼԸՇԽՏԵՆ էհօտօ .Շհճտքօղտ Օսոօլոօ զսլոզսճքծոօօ",

ՇԻՏ, Ճ1Մ.

ԻԼ.,

1տոջոքճ քլոոտ չտշտլօ1օքլզսծս 857ՈծնԱկզսծմս 5յքոսծ 11ոջստէլզսծ,.

Ք7ՇՇոօրօ ԼԱՏՏՇ,

1957.

325) Ռ6էյգսճմս

մս Տսետէոոէք

Քոճք26, 1938

Տլքոսծ 1ոքսլտկզսծ,

նշանակիչը ն նշանակելին կոնկրետ գործածության մեջ Հանդես են բերում ճակասական տենդենցներ. նշանակիչը ձգտում է ճանդես գալ իրեն Հատուկ ֆունկցիայից տարբեր ֆունկցիաներով ն սրանով իսկ դառնում է «ճամանունային շարքի» անդամ. նչանակելին ձգտում է արտաճայտվել իրեն ճատուկ նշանակիչից (62նչյունական ձնից) տարբեր միջոցներով ն դրանով իսկ դառնում է «ճոմանշային շարքի» անդամ: Այսպիսով, լեզվական նշանի երկու կողմերը նրա մեջ զուգորդված են անչամաչափ կերպող ն գոնվում են անկայուն Հավասարակշոության մեջ։ կարցեսկու քննությամբ լեղվաբանական նշանը պայմանավորվումէ ոչ թե սոսկական Հշակադրությամբ, այլ միաժամանակ կ՛ նմանությամբ, նե՛ տարբերությամբ: Այսպես, ձուկ բառը ունենալովձուկ կենդանին նշանակող ընդՀանուր իմաստը, կոնկրետ գործածության մեջ կարող է գործածվել փոխաբերաբար՝«ֆլեղմատիկ» իմաստով. այս դեպքում նա ճանդես է գալիս 1) ճամանունային շարքում, որովճետն նույն Հրնչյունական ձել (նշանակիչը) ճանդես է դալիս այլ իմաստ (նչանակելի,այն է` «ֆլեգմատիկ») դիրքում,2) Համաարտաճայտողի նշային շարքում, որովճետն այս կոնկրետ իմաստր կարող է փոխարինվել այլ 4նչյունական ձն ունեցող (ճոմանիչ) բառերով՝ կ ֆլեգմատիկ, սառր, անզգա այլ" հր անճամաչավփ դուալիզմի սկզբունքը կարցնակինփորձել է կիրառել շարույթի, ֆրազի ն բարդ նախադասությանկառուցվածքի էությունը բացաճայտելու ճամար: Շարույթասելով նա ճասկանում է, ինչպես Բալլին, մի գուգորդում, որի անդամները ճանդես են գալիս որոշիչ 3ց«արաբերությամբ.սակայն (1')--որոշյալ (1) շարույթը դառնալով ստորոգելական (պրեդիկատիվ)շարույթ, այճանդես բերելով արաբերություն դեպի սինքն՝բոտ կարցնակու խոսող անձը, դառնում է նախադասություն ն դրանով իսկ ճանդես գալիս ճոմանշային նոր շարքում. այսպիսով, ստորոգելական շարույթը զը

ն՛

ե՛ մոտ

շարույթ է,

ն'

նախադասություն: Այս նույն ձնով էլ ֆրամոտ չէ. նախադասությունը

է նախադասությանը,ե՛

որոշվում է որոշակի քերականական կառուցվածքով,ֆրազը որոՖրազը նախաշակի «Հնչյունականկառուցվածքով՝ ինտոնացիայով: .իրանախադասությունն դասության ակտուալացումն է: Որպեսզի է կանանա, պեւոք ձեռք բերի ֆրազի ինտոնացիա։ Տարբերքերականական կառուցվածք ունեցող նախադասություններըկարող են ունենալ միննույլն «Հնչյունական կառուցվածքը (ինտոնացիան ), 235.

դասությունը կարող է ունենալ տարբեր «նչյունական կառուցվածքներ (ինտոնացիաներ), այսինքն՝ Հանդես գալ Ճամանունային շարքում: նույն այդ անճամաչավ դուալիզմի սկզբունքով է լուծում կարցնսկին նան ճամադասության ստորադասության Հարցը: նն բոտ կարցնսկու, ծագում անշաղկապ կապակցությունՍրանք, են կ՛ ն՛ ներից, որոնց մեջ առկա առաջինը, երկրորդը, ընդ որում ՀՃամադասությունն անչշաղկապությունըընկած են Ճորիզոնական գծում, անշաղկապությունն ստորադասությունը ուղղաճայաց դծում։ Ավելորդ չէ Հիշել, որ Յ. Կուրիլովիչը, օգտագործելով Կարցնսկու ուսումնասիրությունը, խոսում է ոչ քն ճամանունությունու

ու

ու

այլ բազմիմաստություն-4ոմանշություն Համանշություն, Հակադրու-

թյան մասին: Եթե կարցնսկին ելնում էր աբստրակտի ն կոնկրետի ճակաղրությունից, ապա կուրիլովիչը Ճրաժարվում է «ընդճանուր իմաստ» աբստրակտ արտաճայտությունից ն Հենվելով բառի բազգաղափարի վրա, մտցնում գլխավոր ն երկրորդամիմաստության յին, առաջնային ն երկրորդային իմաստների գաղափարները,այէ բառի բազմիմաստության մեջ իմաստների սինքն՝ ճաստատում որոշ ճիերարխիա. բառի փոխաբերական դործածությունը դիտվում է որպես երկրորդային իմասու

Ռ. Ցակոբսոն.--Ռ. Ցակոբսոնի,լեզվաբանական տեսությունը ռլեւտք է տարբերել նրա կիրառած ստրուկտուրալ վերլուծության մեթոդից. առաջինը ռեակցիոն բնույթ ունի, Հենվում է Էէ.Հուսեոլի մերձենում Կոպենֆենոմենոլոգիականփիլիսոփայության վրա ճագննյան ստրուկտուրալիստների լեզվաբանական տեսությանը. հրկրորդը զերծ չէ ուսանելի կողմերից: հիրՀետագա գործունեությունը ծավալելով Ամերիկայում՝ Յակոբսոնը դրանով իսկ նպաստում է Պրագային Ամերիկայի ստրուկտուրալիստների վերլուծության մեթոդների մերձեցմանը: դործունեության գլխավոր բնաինչպես նշել ենք, Ցակոբսոնի ու

գավառը 4նչույթաբանությունն է: Փորձելով պարզել վերջինիս սաՀշմաններըն այդ ճարցում Ճենվելով նշանի գաքերականության Յակոբսոնը ղափաբի վրա՝ 1940-ական թվականների սկզբներին է Ճճնչույթանշաններով, դրում էր. «Քերականությունն զբաղվում բանությունը՝ այդ նշանները կազմող մասերով» սկզբունքի Հակադրությունների Հենվելովստրուկտուրային ու

'

Օ. Քազվածբը

Մօաստո-իշիչ.

828, ճողվածից,

1953,

16 5,

էջ

99.

նշանի» 4նարավորության մավրա՝ Յակոբսոնըխոսում է «զրո սին). այսպես է կոչվում այն նշանը, որ Հակադրվումէ ձնաբանական, շարաճյուսական ն ոճական որնէ ճատկանիշ ունեցող նշանին. այսպես, մարդ

ուղղականը ճայերենում ունի «զրո նշան» ի «ակադրություն մարդու, )՝ (իմա՛ վերջավորություն մարդուց, մարդով թեք Հոլովաձների. նախադասության վորական շարադասությունը «զրո նշան» ունի՝ ի Հակադրություն շրջուն շարադասության ն այլն, ճատուկ ուշադրություն է նվիրել «լեզվամիությունՅակոբսոնը ների» «նչույքաբանական բնութագրման Ճճարցին (2մմտ.«Հնչույթարբրանական լեզվախմբերի մասին» աշխատությունը): զրո

սո-

ՊատմականՃնչույքաբանության Ցակոբսոնն Ճարցերով զբաղ-

վել է

շատ

վաղ:

Դեռնս

թ.

լույս

է տեսնում

նրա

«Պատմա-

կան ճնչույթաբանության Ճիմունքները»ուսումնասիրությունը»3, որի մեջ դրվում է այդ դիսցիպլինի ճիմքը:

«Պատմական4նչուլթաբանության սկզբունքների» մեջ Յակոբսոնը զերծ չէ սովետական լեզվաբանության դիալեկտիկական Ճճայնցակետը որդեգրելու փորձից. սինխրոնիայի ն դիախրոչ նիայիչ ստատիկայի ն դինամիկայի «ակասությունը Յակոբսոնը դիտում է որպես լեզվի բնորոշ ճատկանիշը. սակայն լեզվի դիախրոնիկ ուսումնասիրության մեչ ճանդես եկող նպատակավոն «ժեխանիկական րության (1616016Ք16) ւպատճառաբանվածունա ներկայացնում Է սկզբունքները ռստճէճե) թյան» (լտշշհճուտոհճ է որպես լեզվի պատմական ուսումնասիրության օրինական դրսեվորումներ: Սրա Հետ միասին նա ճակված է լեղվի զարգացման էվոլյուցիոնիստականճայեցակետին Ճակադրելու մուտացիոնիզմը, փոփոխության պաշտպանելեւ լեզվի թոիչքաձն (Տքւսոջիճլլ) տեսակետը: կեզվի Հնչույքային սիստեմի փոփոխությունները նա ներկայացնում է որպես մուտացիոն փոփոխություններ: Տլքոսը 26710, .Հ161Յոք6տ06 1լոքսլտեզս: Օ16ո5 Շհ. 83117",Օ6ՈՇԽ6,1937,էչ 143-155. բովանդակության ճամառոտ չարա8. Որ զրանքը տե՛ս ք, ճիշ. աչի., էջ 95: շ ՍԵօւ մլօ քհօոօլօք15օհշո ք. Ս)ոխօԵտօո, Տքւշոհենոմծ, ՇԼԲ, ւ

՛,

ք.

)2.0օԵՏօո,

1931.

հլտէօոլտոհճո 3Տ. Քհօոօլօք16, 1ՇԼՔ, )2ենօԵտօո, Քոոշլքլաո մօ ԼՄ, 1931. ֆը. Թարգմ. Քոլոշլքօտ մո քթհօոօլօք16հտէօղզսծ, 1949 (ՏրուբեցՅակոբաոնիաչկոյե .թԼլոշլքօտ մՇ քիօոօլօքջ16"-ի վերջում, էջ 315-336): տե՛ս ժողովա.ԻԷօլ մ4եօԵՏտօո" Բեբլիոզրաֆիան զատությունների Խօոցո Փուում՝ նվիրված նրա ծննդյան 60-ամյակին,էջ 1-- 14:

ՊատմականՀնչույթաբանության առաչին կարնոր սկզբունքը Ճամարում է լեզվի սիստեմային բնույթի ճաշվառումը. «նչյունական յուրաքանչյուր փուխոխություն նա պաճանջում է քննել իր սիստեմային կապերի մեջ: Յակոբսոնը տարբերում է Հնչույթաբանական դեր չխաղացող փոփոխությունները այդպիսի դեր խաղափովփոխություններից՝ուշադրությունը կենտրոնացնելով վերցող չիններիս վրա: Այստեղ նա ամենից առաջ տարբերումէ 4նչույթանա

բանական մուտացիաների երկու

խումբ՝Ճճնչույթավորում (Քեօոօ-

որոնք 1291516ւսոք)ն ապաճնչույքավորում ( Բոէքիօոօ1օք1516ւսոթ), ճամապատասխանումեն Բոդունն-դե-կուրտենեի տարբերած դի-

վերգենցիային ն կոնվերգենցիային. առաջին դեպքում Հնչույթոբանական մուտացիայի րընդճանուրՃ 8»-/ճլ: 8լ բանաձնի մջ Ճ:8 քլ ՀակադրուճնչույթաբանականՀ, Ճ Ճակադրությունը թյունը 4նչույթաբանական է. երկրորդ դեպքում գոյություն ունի ճՃակառակ կարգը: Սրանցից տարբերում է այսպես կոչՅակոբսոնը ված վերաճնչույթավորումը(Սոտքհօոօ1081516ոսոք.). սրա դեպքում մի Հնչույթային տարբերություն փոխակերպվում է մի այլ ճնչուլքային տարբերության, որը, սակայն, Հնչույթային սիստեմի նկատմամբ այլ Հարաբերության մեջ է դտնվում, քան առաջինը: Այս 3 տիպի գլխավոր փոփոխությունների մեջ տարբերվում են որոշ տեսակներ ըստ փոխվող զուլգերի կամ փոխվածզույգերի ճակադրության' դիսյունկտիվ (տարբերիչ) թե կոռելյատիվ (ճարաբերակից) բնույք ունենալու:

Քանիոր

կամ այն լեզվի Հնչույթային կառուցվածքը բնորոշվում է ոչ միայն առանձին 4նչույթներով, այլն դրանց զուդորՑակոբսոնըուշադրություն է դարձնում ն այս վերջին դումներով՝ կարգի փոփոխությունների վրա. մեկ Ճնչույթը «Խչույքային մուայս

տացիայի ճետնանքով կարող է ճեղքվել ճնչույթային զուգորդման (Քհօոշուսօրելոմսոք) ն ընդծժակառակը:ՕգտվելովՊոլիվանովից՝ նշում է, որ «Ճնչույքային մուտացիաները տեղի են Յակոբսոնը ու-

փոխկապակցված,մի փոփոխություն ուղեկցվում է մի փոփոխությամբ:

նենում

Յակոբսոնը ուշադրություն

է դարձնում նան

այլ

այսպես կոչված

տարբեր լեզվաոճերի Հնչույլթաբա«ֆունկցիոնալ բարբառների», նական բնութագրման Հարցին: Այս կապակցությամբ նա առաջ է քաշում ֆունկցիաների վերամիացման(ՍՈՏշհճլնսոք մ6ո ԲսուէլօՍոմօրոծո) կամ ֆունկցիոնալ վերաարժեքավորման (ԼԱոՒէԼօոճԱ6

ոկզբունքը. ըստ այս սկզբունքի՝ միննույն լեզվաոճին պատոք) տեղի չեն կանող սիստեմի շրջանակներում «նչույթավորումներ ունենում, որովճետն սրանք ուղեկցվում են նրանց ոճական ար«արթվում են ժեքի կորստով. այսպիսի «նչույթավորումները ապաճնչույքավորումներով. այս ոճական սիստեմ(ճստք1ԹՇհծճո) ների ներսում կարող են տեղի ունենալ միայն վերաչնչույթավոկարող է տեղի ունենալ միայն 2 տարրումներ:Հնչուլթավորումը բեր լեզվաոճնրի փոխազդեցության Ճճետնանքով: ՍակայնՅակոբսոնըպատմական ճնչույթաբանության խնդիրները չի սաշմանափակում միայն Հնչույթային մուտացիաների նկարագրությամբ, այլ անճրաժեշտ է ճամարում ն դրանց բացաչորությունը, դրանց ուղղության դերի մեկնաբանումը: Այսդեպու

քում, ըստ նրա, մենք դիախրոնիայից անցնումենք սինխրոնիայի բնագավառը: Ոչ առանց ժննի սոցիոլոգզիականդպրոցի ն Ճատկա-

պես ֆունկցիոնալիստական թնի ազդեցության՝Յակոբսոնըիր

բա-

ցատրության մեջ Հենվում է 2 ճակադիր տենդենցների գործողունա կապում է սիստեմի քյան վրա. մուտացիաների ֆունկցիան Հավասարակշոությանվերականգնման պաճանջի ճետ. սրան ճակառակ, րստ նրա, գործում է մի այլ տենդենց՝ Ճճավասարակշոության խախտումը. առաջինիշարժիչ ուժը ինտելեկտուալությունն է, երկրորդինը՝Ճուղականությունն արտաճայտչականությունը.«երբ ինտելեկտուալլեզվի 4Ճնչույթայինսիստեմը իսկապես նորմալ ձնով Ճճավասարակշռությանէ ձգտում, ապա Ճճավասարակշոության խախտումը, ընդճակառակն, կազմում է ճուղական ն բանաստեղծական լեզվի 4իմնադրական(ՃօոՏեէսԱմ) տարրը»: Ցակոբաոնիճնտագա շրջանի (Ամերիկայում գտնված ժամաառանձնապես «իշատակելի են նակվա)աշխատություններից ճետ ն միասին գրած «Խոսքի վերլուծության սկըոզՖանտի չալլեի բունքները», ե Հալլեիճետ՛ գրած «Լեզվի Ճճիմունքները» գրքերը՞: Ցակոբսոնըն մյուսները «նչույիրենց աշխատություններում Հատճիմք են ընդունում տարբերիչ վերլուծության թաբանական կանիշների գաղափարը՝Հնչույքի «ասկացության մեկնաբանությունը Հիմնելով նրանց նախնականքննության արդյունքների վրա: ու

1ք.ՍՅԱ օԵՏօո,քրէոշլքլՇո

17, 1931,էջ Ֆ65--Չ06.

1): օԵՏօո,

մ.

Գ.

Օ.

ԻՆ

Տքօօշհ Ճոոյտ15, 1982. Հոռծոէուտ օէ Լճոքսոքծ, 1956.

Ք.

Ս/8եօԵՏօո

չբ.

ՈՅՈՇՏ

էՕ

ԻԼ

ՂՇԼթԹ, Քիօոօ|օք16,

հլտէՕլտոհծո Բու

ռոմ

ՈԼ

ճոմ

ԷԼՅ116, ՔոճլլտլՒԷԼ2116, Բսո-

ՈԼ

Հնչույթաբանության նկատմամբ կիրառելով եհրկատողականվերնրանք տարբերիչ Հատկանիշների լուծության ընդճանուր եղանակը՝

առանձնացումը կատարում են այսպես կոչված երկանդամ ճակասկզբունջի՝ դրության (էլոճրյ օքքօտեօոյ) սկզբունքով. ըստ այդ ն փոիխրարՃճակադրվող տարբերիչ Ճատկանիշները կազմում են խադարձաբար բացառող Ճատկանիշների սիստեմ:: Փորձառական նրանք աշխարտճի բոլոր վերլուծության Ճանապարտճով լեզուների ճա. են 4ճնարավոր12 ճատկանիշ՝ նշելով, մար սաճմանում սակայն, որ դրանք ոչ մի լեզվում լիակատար չափով չեն դրսնորվում. այսպես, օրինակ, անգլերենը ճնչույքները տարբերակելու ճամար այդ 12 Հատկանշից օգտագործում է միայն ինը: ն Ճատկանիշները, ըստ Յակոբսոնի Տարբերիչ ծալլեի,կառեն լեզվական մում վերլուծության երկրորդ մակարդակը. առաջին մակարդակը ճամարվում է իմաստայինը, որի դեպքում որպես նվաղազույն միավոր առանձնացվում է ձնույթը։ Տարբերիչ ճատկանիշները լեզվի այն ծայրագույն բաղադրիչներն են, որոնք ճնարավորություն են տալիս ձնույթները իրարից տարբերելու: Հնչույթները ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ գոյակից տարբերիչ Հատկանիշների փնջեր (Եսոմ 165):

են տարբերիչ «Հատկաժակոբսոնը ն մյուսները սաչմանում նիշների երկու խումբ՝ ներճատուկ (Ոոհճւճոէ)նհ առոգանական վերջիններիս մեջ նշվում են բարձրության (տոնի), (Ք-օՏ5041Շ). ուժի (շեշտի) ն քանակի (երկարության) տարբերությունները: իր «Մանկականլեղուն, աֆազիան ն ճնչյունական ընդճանուր օրենքները» Հողվածումշ Յակոբսոնըաշխատում է լեզուների ճնչյուսաճմանել՝ 4եննականզարգացմանորոշակի Ճաջորդականություն

վելով այն սկզբունքի վրա, որ դա Ճամընկնում է լեզվի ՀնչյուննեՃեւտ. երեբը երեխայի կողմից յլուրացվելու ճաջորդականության խայի լեզվում ամենից վաղ ճանդես եկող Ճճնչյունսերը (2մմտ.Ձ, այլն տո, ք, ապա ՆԽ ո) ամենավաղ ծագածներն են, որոնք տարածված են բոլոր լեզուներում. Ճետագայում երնան է գալիս լայն (ճ)ն նեղ (6. 1) ձայնավորների Ճճակադրությունը, ապա «նչյունների Ճե' Այս «կզրունքը քննադատության է ենթարկվել ֆրանսիացի նչանաԱ. Մարտինեի կողմից. ճմմտ. Ճ. ԿՀՇսաոՅՈ12էԼոճե ճնչյունագզետ վոր ճէ 1ոոշհլքհիօոճոճ, ՂՇԼՔ, 154էօո Մ1, 1996. ԾօՕոօույլՇ մՇ ՇհճշոքծտճուքհօՈճէլզսճ, Թ6Ո6, 1955. Լշսէշք. Ս)ոհօԵտօո, ԽԿԱոմճոտըոշհճ,Ճքհճտլճ սոմ Հքշտօլոծ 1942. ՏՏՍԻ, Սքըտոլռ Լշլքշլք,

ՔՇՏԸԷ76,

յուրացման պրոցեսում շփականներիօգտագործումընախոր. ետնալեղվայինների լուրացումը ենթադրում է առաջնալեղվայինների յուրացում. լեզուներում ամենատարածված ն ամենակայուն ճնչյունները երեխայի կողմից վաղ յուրացվողներն են, ն, ընդճակառակն, ախտաբանականխանՀագարումների դեպքում 4նչյունների կորուստը տեղի է ունենում կառակ Ճաջորդականությամբ: 7111 միջազգային լեզվաբանական ճամագումարում կարդացած «ՏիպոլոգիականՀեւտազոտություններըն նրանց նշանակություսը պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության ամար» զեկուցման ւռարբերում է լեզուների ընդՀչանրությունների մեջ Յակոբսոնը Քոննության 3 մեթոդ՝ 1) գննետիկական, որը գործ ունի լեղուների ցեղակցության Հետ, 2) տարածական (առնալային ), որ նկատի ունի լեզուների նմանությունները, ն 3) տիպոլոգիական, որ զբաղվում է լեզուների զուգաձնության (հզոմորֆիզմի) ճարցերով առանց ժամանակային ն յոարածական գործոնների Ճաշվառման: Տիպոլոգիական ճետազոտությանՀիմքում ընկած է լեզվական սիստեժի՝ որպես տարրերի բարդ ճՃինրարխիա կազմող ամբողջության վերլուծությունը. այդ վերլուծությունը ելնում է հնքադրականության(իպլիկացիայի) օրենքից, ըստ որի ՃՃ տարրը ենթադրումէ Թ տարր: ՃետազոտությունըՀնարավորություն է տալիս որոՏիպոլոգիական շել լեզվի զարգացմանՃնարավոր ուղղությունը ն օգնում է վերականգնման ճշգրտությանը: եթե լեզվավիճակի վերականգնումը չի ճամապատասխանում տիպոլոգիական 4ետաղզոտությամբ սաճմանվող օրինաչափություններին, ապա այն կասկածելի է դաոտաղա

դում է պայթականների լուրացմանը,

նումշ:

կիրասկզբունքը Յակոբսոնը' երկանդամ Ճակադրությունների նան այլ կողմերի նկատմամբ: Այսպես, է լեզվակառուցվածքի քննության առնելով ռուսերենի Ճոլովների ռիատեմը՝՝ նա առանձռում

ւք. ԷԼՏ101681

ՇօոքոճտՏօԼ

5,

ձ.

ՊՇՇԸԽԻՃ

8,

8.

17ք00ք1631 ՏԼսսլ6Տ Լլոքստէլօտ, Շքօք1տ Լոք ստէտ:, Տսքքլ., Օ510, 1957.

յ2.օ6Ետօղ, Շօուքաոճն6

Ցակորաոնի

չ

ձոմ

էհծլք

էհօ

ՇօուղեսէքՕոտ

Էմջհւ

1օ

Լուօքոգեօիձլ

այո ճարցում ան՛ ճայացքների քննադատությունը է ո.լօրօ8 1մոստօ:իհԽշսօ1ցքեաճ հքո՞հաՇ օթ,

Շօքօծքճհոհու

ԽՇՇՈՇՈՕԹՅԻհմ, ՑՎ, 1958 ԻՔ 5. տյատեզ ճեզինակը ճակագբվումէ ,Լոոօտօրի զ մ ՇքՅ8աուՇ2ԵՒ0-ԱՇ1ՕքԱՎՇՇՃՕՇ831 «ՕՅԱՅՄԱՇ"

Ա18Յոօ-ի

(նույն տեղի): Շոդվածին 3ք.

86ճռք շստ 811լքճոծյոօո ԷԽշտստլճհւծ.ՌՇտռոԼԵ6Խճտստ, 1ՇԼԻԵ, 1, 193Ծ. քստտլտեհօո

)2.0Ետօռ,

ՎՇսէսոքճո 46

24)

10--Գ.

Ջա ճուկյան

նացնում է 8 Ճոլով՝ուղղական 7 ճայցական (Ճ)։ սեռական 1 ն սանոականԱ (. մն0 Լ), ղործիական (1), տրական (5), ներգոն ցական ներգոյական 11 (Լ 1ն Լ 11), ընդ որում դրանց միջն Պաստատում է ճետնյալ երկանդամ Հակադրությունները՝

Ճ- Խ-(ԱՀԿ

9)ՀԱԼՀՆը»

Ա

ԱՀ Այս կապակցությամբ կոպենճագենյան ստրուկտուրալիզմի, ներկայացուցիչ Սյորենսենըփորձել է պարզել ելմսլեի ն Ցակոբառնի սիստեմների փոխւճարաբերությունը Ճոլովների Ճարցում|: Վ. Սկալիչկա.--Վ. Սկալիչկայի քերականական վերլուծության է մեթոդը ճենվում ստրուկտուրալ լեզվաբանության այն դրույթի վրա, որ լեզուն ներկայացնում է Հակադրությունների մի սիստեմ: սիստեմի վերլուծությունը, Սկալիչկայի Քերականական կարծիքով, ոլեւտքէ սկսել այդ սիստեմը կազմող նվազագույն միավորից: Այդպիսի նվազագույն միավոր ճամարվում է ձնույթը, որի բոդուննյան սաճմանումն ընդունվում է ն Պրագայիլեզվաբանական խմբակի կողմից: ՍակայնՍկալիչկանմի կողմից՝ վիճարկում է բոդուննյան դրույթըձնույթի՝անբաժանելի ձնաբանականմիավոր լինելու մաաին, մյուս կողմից՝գտնում է, որ այդ սաճմանմամբ 4նարավորչէ պարզել ձնույթի (մորֆեմայի)ն իմաստույթի (սեմանտեմայի) ձնույթն «անբաժանելի» միատարբերությունը. ըստ Սկալիչկայի, վոր չէ, որովճետն քերականական իմաստը ձնականորեն կարող է արտաճայտվել ձնույթի միայն մի մասով (ճերթագայության դեպն ԷԲԸՇէ ջում՝ 4մմտ. անգլ. էօՕէ «ուռք» կամ դուրս գալ «ուտքեր) ն սովյալ ձնույքի սաճմաններից անցնել մի այլ ձնույթի: Այս նկաստտառումներով Սկալիչկանմտցնում է սեմայի գաղափարը. սնման քերականականիրոք նվազագույն միավորն է, որ ձնական ուիմաստային առումով մեկ միասնություն է ներկայացնում ն կարող է կիրառվել բոլոր լեզուների քերականական վերլուծության մեջ: ըստ Սկալիչկայիչ «սեմաների զուգորդում է, որ արտաՋՁնույթը, կամ ուրիշ ձնույթինքնուրույնաբար ճայտված է միանշանակդրեն, ն ների օգնությամբ, Հնչույթների անընդճատ շարքով»: Սեման մորֆեման տարբեր լեզուներում տարբեր փոխճարաբերության մեջ Շօուուլեսօո ձ 12 մլՏԸստաօո Տսո 12 էհճօլԸ Շհ. ՏծԼՇոտ6Շո, .ՋՇՇհ6քՇհ6տ ՏէսՇէսոՅ16Տ", ԼՇԼՇ, ԸՇօքծոհճքսծ,1949, էջ 123--133: 2ս ՀՄ.

ՏԵՅ1ծՔՅ,

սոջճոտոհճո Օտտոն, էջ 66. քաղվածջթ 5 65, էջ 99, Օ. մ16առՅ-ի 824. 1953, ճիշ. աչի.» ծանոթություն: ''՛Ւ.

ՄՇՏ ԸՅՏ,

Ըս

թեքական լեզուներում (որտեղ,ասենք, Ճերթագայությունը քեէ ձեույթին, րականական ֆունկցիա ունի), սեման ակադրվում կցականներում (օր. թուրքերենում )՝ ոչ։ Սեման կազմում է սեմաձնույթ-բառ-նախադասություն շարքինվազագույն աստիճանը: Լեզվի սիստեմըկառուցվումէ մի կողմից՝ նշված սեմա-ձնույթբառ-նախադասություն միավորների («սեմաների» ), մյուս կողմից՝ մի սեմա--մի այլ սեմա, մի ձնույթ--մի այլ ձնույք ն այլն Հակադրությունների վրա: իր լեզվաբանական սիստեմի 4իմքում Սկալիչկան դնում է սոսյուրյան «լեզվական դործուննություն» (Յոքոքո) ն «լեղու» Ճաայն ճանգեցնելով լեզուների տիպոլոգիական տարկադրությունը՝ բերություններին: Լեզվական տիպը որոշվում է լեզվի սիստեմի կառուցվածքային չատկանիշներով՝ այդ ճատկանիշներիորոշակի կոմբինացիոն ճնարավորություններով Ճճանդերձ։ Լեզվական սիս«ոեմի սւտրուկտուրալ վերլուծությունը, Սկալիչկայիկարծիքով, միասնական սկզբունքներ ունի. քերականական վերլուծությունը Հենվում է նույն սկզբունքների վրա, ինչ ֆոնոլոգիականը: Ստրուկսուրալ քերականությունը Սկալիչկան Հճակադրում է նկարագրականին ն նրա խնդիրը Համարում սեմաների ֆոնոլոդգիականկասեմատիկ տարրերի 4Ճերթաղայությունների նրանց ռուցվածքի, օգտաղործման, սեմատիկ մորֆեմատիկ զուգորդումների դրանց փոխճարաբերությունների,Ճճամանշությաննկ Համանունության տարածման օգտագործման արցերի ուսումնասիրությունը: Ֆն.

ու

ու

ու

ու

Սկալիչկան ցույց է տալիս «լեզվամիությունների» որպես ՃետեՔերականական բնութագրման անբավարարությունը՝ (վանքքերականության պաճպանողականության,դժվար փոխվելու:

նշելի է,

որ

Բ) Կոպենհագեճյաճ ջերակաճությունը

ստրուկտուրալիստական

Եվ գլոսսեմատիկաճ

լեզվաբաճությունը)

բճգհաճրական

(հարաբերությունների

լեզվաբանական խմբակի ձնավոբումը.-- Եթե Կոպենճագենի

ամերիկյան նկարագրականլեզվաբանության ն Պրագայիլեղվաբանական խմբակի ներկայացուցիչներին պատկանում է ստրուկտուրալ վերլուծության մեթոդների վաղ կիրառման պատիվը, ապա կոսՎենճագենյանստրուկտուրալիստներն առաջիններնէին, որ Հանդես եկան ստրուկտուրալիզմի դրույթների ընդճչանուր տեսական ճիմ243

լեզվաբանությունը» «Սւորուկտուրալ նավորմամբ:Վ. Քրյոնդալի Հոդվածը (1939) կոպենճագենյանստրուկտուրալիղմի յուրատեսակ տալիս էր լեզլեզվաբանական մանիֆեսոն էր, որի մեջ Ճճեղինակը վի ստրուկտուրալ վերլուծության մեթոդների կիրառման անճրաժեշտության ճիմնավորումը ն ձնակերպում էր այդ ուղղության ,իմնական դրույթները: Ստրուկտուրալիզմի անցած ճանապարճի ն իր գործունեության արդյունքների լուրատեսակ Ճճամառու ամվփոփում էր ներկայացնում կուվենչագենյան ստրուկտուրալիզմի այժըմյան գլխավոր ներկայացուցչի՝ Լուի ելմալնի «Ստրուկտուրային վերլուծության մեթոդը լեվվաբանության մեջ» Ճճոդվածը(1950-1951

թթ.): կուլենչագենի լեզվաբանական խմբակր ձնավորվելէ 1930--

ական թ. սկզբներին, թեն առանձին ծրագրային դրույթների 4իմնավորման ն ստրուկտուրալ վերլուծման փորձեր կատարվել են Վ. ն Լ Բրյոնդալի ելմալնիկողմից ավելի վաղ շրջանում: 1934 թ. է ընժայում սկսաժ՝կոպենչճագենի լեզաբանական խմբակը լույս իր պարբերական «Բյուլետենը», իսկ 1939 թ.՝ «ՃՇԼո 1լոքՔ Տէ Ըն» »անդեսը, որը նախատեսված է ավելի լայն նպատակների ՀՃամար՝ որպես միջազգային ստրուկտուրալիզմի օրգան: Այս ճանդեսի ռաջին իսկ ճամարում տպվում է Վ. Բրլոնդալիայն ծրագրայինճոդվածը, ռր Հիշատակվեց վերնում: ա-

կոպենճադենյանաւտրուկտուրալիզմիտարատեսակն է Լուի ելմոլնի գլոսսեմատիկան, որի սկզբունքների մասին կխոսենթ ելմալնի Ճայացքների քննության կապակցությամբ:

Վ.

Վ. Բրյոնդալը (1887--19442)կուպենչճագենի Քբյոնդալ.--

ստրուկտուրալիզմի ականավոր ներկայացուցիչներից մեկն է ն մինչե Լուի ելմոլեի ճանդես զգալը եղել է այղ ուղղության պարազլուխը:Ոմանք նրան որպես իսկական ստրուկտուրալիզմի ներկայացուցչի տարբերում են ելմսլեից, որպես դլոսսեմատիկայի ստեղծողի. սակայն գլոսսեմատիկան իրականում սւրուկտուրալիզմի տարատեսակներիցմեկն է|։ Վ. Բրյոնդալի «Ս։տրուկտուրալ լեզվաբանություն» «ոդվածը Կկուենչաղենի ստրուկտուրալիստների 4իմնական տալիս է ծրագրային դրույթները ն, չնայած իր փոքր ծավալին, կարնոլթ

8ծոմճյ Լլոքսլտելզսճ ՏԱսճէսոլծ, ՃԼ, ՃԼ, ՄԼ 2--3, 1950-1951. |61ոՏ167,

Մ,

լ.

ՅսԱՇԱո

|, 1939.

Է

մս

Շ.լՇ

11ոքստզսծ

մօ

Շօրծոհոճքսծ.

ւիաստաթուղթ է ստրուկտուրալիղմի պատմության Համար: Այս չՀոդվածր Եելմալնի վերլուծության մեթոդը» «Ճող«Ստրուկտուրային վածի ճետ միասին (1950--1951Լ) կոպենճագենիստրուկտուրալիզմի բնութագրման ունի դրեթե նույն արժեքը,ինչ Պրագայի 4ճամար դպրոցի ճամար նրպ նշանավոր թեվիսները: լեզվաբանության գլթաավորտեսական աշխատությունը «Ընդճանուր Բրյոնդալի լեզվաբանության ուրվագծերն»1 են (ճՃրատարակվել է հտմաՀու): Այստեղ ի մի են բերված Հեղինակի կարնոր լեզվաբանական ողվածները կ ամբողջացված: Բրյոնդալի ծրագրային Հոդվածին նախորդած Ճոդվերոճիշյալ վածներից նշելի են նան «ԶՁնաբանության սաՀչմանումը» ն «Աեզվաբանական Ճոդվածներըշ: 1928 թ. Բրլոնդալը Ճակադրությունները» է լույս ընծայել մի աշխատություն՝ նվիրված խոսքի մասերին՝, 1940 թ. մի այլ նվիրված նախադրություններին. աշխատություն՝ 1950 թ. ճրատարակվելէ ֆրանսերեն թարգմանությամբ:: նշելի է ն նրա «Ֆրանսերենը վերացական լեզու»" գործը: ստրուկտուրալիզմը Ճենվում է մի կողմժից՝Սոսյուրի Բրյոնդալի լեզվաբանական կարնոր դրույթների, Հատկապես լեզվի ն խոսքի Ճակադրության, մյուս կողմից՝ գերմանացի փիլիսոփա էդմունդ վրա: Հուսեոլիփիլիսուխայլության Ճեռանալով լեզվական երեԲրյոնդալը, ծուսեոլիշռրինակով փորձումէ ստեղծել վույթների Ճճոդեբանական մեկնաբանությունից, յուրատեսակ ապրիորի լեզվաբանական գիտություն, որ գործ ունի կարծիիդնալական լեզվաբանական էությունների ճետ: Բրյոնդալի շարժվող լեզվական երնույթների ճիմքում ընքով փոփոխվող վերժամանակյա էությունները: կած են լեզվական անփուվոխ Լեզվականփասածերի իսկական քննությունը, այսպիսով, պետք է կատարվի վերժամանակյա ձնով, ոչ պատմականորեն, որովճետն այդպիսի քննությունն է բացաճայտում էությունները որ. լեզվական

Հերջինս

ու

ու

ւ

8ղծոմ,

Էտտուչ մ6

1լոքսլտելզս: ջճոճոշյճ, Շօքճոհոքսծ, 1943.

Ծ6ճղուլօո մօ Մ. 8ծոմ:ո, մօ Լոտօւքհօլօջլ6, ,Ռ161շոքօտ քսլտելզսՇ Շէ մշ թհմօլօքլՇ ՕքՇՈՒՏտձ . ճոռո Օտտոճնեճո՞, Քոոտ, 1937. ԼՇՏ Ք, 1938. օքթքօտ1էլօոտ 11ոքսլտէլզսծ, Մ. 8 ծոմռյ, Օմելոտտաողոծ: Քոէճտ օմօոլտ. ՏէսմիՇք-0Մ6Ր -մՇ մս քատ Տքօքլք6 ԽՅԼՇքօ6ք, ԽԿծԵճոհշմո, 1928. ֆր. ամփոփումը (ԼՏ շ

415«0սոՏ),էջ

Մ.

Մ.

227-575,

8/Ծոմլ 8-ծոմճ1

մճտ քւծքօտլէլօոտ,1950. Խռոօոլտ1ռոքսծ8ԵՏԱՅԼԼ, Շօքճոհճքսծ, 1936.

՛հճօղլճ Լճ

սպեսլեզվական անշարժ իդեալականվիճակի

Քերաբաղադրիչներ:

կանական կատեգորիաներըԲրյոնդալըքննում է որպես ճամընդճանուր ն անփովխոխ մտածողության դրսնորումներ: Քերականությունն էլ դիտվում է որպես ապրիորի գիտություն: իսկականլեզվաբանական քննությունը, Բրյոնդալի կարծիքով, սինխրոնիկ քննուցարձակ դգերակշոությունէ տալիս սինխրոնիկ քննությանը դիախրոնիկ, պատմական քննության ճանդեպ. վերջինս դադարում է ուշադրություն գրավելուց: Լեզվի այսպիսի ոչ պատմական, սին-

Հակադրությունների վրա։ Այսպիսի «իմքերի վրա էլ Բրյոնդալը փորձում է կառուցելեր ճամընդճանուր որն իր քերականությունը, բնդճանուր սկզբունքներով շատ քիչ է տարբերվում ՃՄ1Ա--1711 դդ. ռացիոնալիստական ունիվերսալ քերականություններից. այն նս կառուցվում է ապրիորիզմով, ձնվում բոլոր լեզուների Համար. տարբերությունը լոկ վերլուծության որոշ նոր եղանակների կիրառման հս իր ընդճանրական մեջ է: Բրյոնդալը քերականությունը կառուելիս կողմնորոշվում է դեպի տրամաբանությունը ն գովասանքով խոսում,օրինակ,կ. Վ. 1. Հայզնեի քերականական սիստեմի մասին: լեզվի ն խոսքի սոսյուրյան 4ճակադրությունը՝ Ընդունելով Բրյոնդալըլեզուն լիովին զրկում է նյութական էությունից: Լեզուն: նրա ճամար «ղուտ վերացական էություն» է, տվյալ լեզվական կոչեկտիվը կազմող բոլոր անճատների Համար պարտադիր նորմա. լեզուն գոյություն ունի որպես ներքին Հակադրություններով որոշվող փակ սիստեմ, որպես իրար Հետ դոլյակցող կարնորագույն տիպերի ամբողջություն (ճասարակադգիտական որոնք: վմաստուլ|), ամենաբազմազան եղանակներովիրանում են խոսքի մեջ։ Լեզուն, ըստ նրա, տարբերվում է խոսքից որպես ճասարակական Ճիմնարկություն (Հասարակագիտականիմաստով) ն սեռ (բիոլոգիական: Քնրականական ձների չությունը որոշվում է երկու իմաստով): Հատկանշով՝ նախ՝գոլություն ունի սեհռակաղմիչ,այսինքն` դասաէ բառի ձնաբանական միասնություոր սաճմանում կարգող տարր, նը կազմող անճրաժեշտ սաճմանները. երկրորդ՝ ալդպիսի կազմության ներսում բացակայում է որնէ շարաչճլուսականկապ:

ՀՐ ՑՆ,

Շշղուօո մօ 1ո տօւքիօլօջ16, .Ռ1ծլռոցօտժ6 1լո8ղծոմ:ն Օլոոծնճո, Քճոլտ, 1937, էջ 43. Քմ1տէլզսծ Շէ մ քհօ10916 օՄ6ՈՒՏՃ ). ճո 60. ճամառոտ չարադրանքը տե՛ս 8. ՈԽ3Յ81 Ք, Օ6ճԱՇՇ հ տաղօօ8քօոծի ՇԽՕՇ ՏՅԵՈՀՕՅԱՅԱԱՇ, ճամանուն ժողովածուում, 1956, էջ 88:

եթե Սոսյուրը լեզվագործունեությունը (/2ոքոքծ) Ճաման խոսքի (քտ10|6) ամբողջություն, րում էր լեզվի (Ռտոքջսօ) ապա Բրյոնդալըայն դիտում է որպես յուրատեսակ վերացական էություն, որպես «նշաններ ստեղծելու ն դրանք օգտագործելու ընդդանուր կարողություն», որն «իր բնույթով իդեալական է ն ընդՀանուր»3: լեզվի սիստեմ, ըստ Բրյոնդալի, կառուցվում է Յուրաքանչյուր դուրս ժամանակից տարածությունից գոյությունունեցող ռացիոխալ սկզբունքներով, որոնց ամբողջությունը կազմում է ճամընդՃանուր «կոլեկտիվ գիտակցությունը»: Այսպես կոչված ունիվերսալ անքերականությունը պետք է բացաճայտի այն Ճավերժական փոփոխ Ճճասկացական-տրամաբանական կատեգորիաները, որոնք ընկած են բոլոր լեզուների քերականական կառուցվածքների «ճիմքում: Բոլոր լեզուների քերականական կպոուցվածքների ճիմքում ընկած սինտագմատիկն ասոցիատիվ Ճճարաբերությունները,որոնք, է, Սոսյուրը ինչպես ճայտոնի դնում էր եր վերլուծության Հիմքում, Քրյոնդալը դիտում է որպես այդ ընդճանրական «ասկացականտրամաբանական կատնեդորիաների դրսնորումները: Լեզվասիստեմի որոշող այդ երկու ճարաբերությունները »ավասարակշոությունը Ճիմնվում. են ռիստեմի բաղադրիչների Ճակադրության օրենքի վրա» մի օրենք, որ բացարձակ ն արտաժամանակյա բնույթ ունի: ժոմանակից դուրս գոյություն ունեցող այդ կատեգորիաները Հանդես են գալիս որպես Ճճավերժական անիոփոխ մտածողության կ կոնկրետ լեզուների միջնորդները, տարբեր ձներով մարմնավորվում են տարբեր 4նչյունական լեզուներում, սակայն կախված չեն ոչ լեզուների կոնկրետ նյութական-ճնչյունական կողմից» ոչ էլ լեզվական տվյալ կոլեկտիվի մտածողական պրոցեսներից: Ընդճակառաբառաձները կարդգավորվում՝ ենն կըն, կոնկրետլեզուների բառերն միջոցով: Խոսելով անփոփոխ կատեղզորիաների մշտական այդ նախադասությանն նրա անդամների մասին՝ Քրյոնդալը գրում է. անդամների մեջ դրսնորվում է նախադասու«նախադասության Թյան ներքին էությունը, որը միշտ ն ամենուրեք մնում է իրեն Ճաու

ու

ու

ու

ու

ն անփոփոխ, որպես ունիվերսալ վասար,ունիվերսալ մտածողությանըՀատուկ մի բան»3: մարդկային

ն

անփուվոխ

ԷԻտտոյտմճ Լոքսլտեզսծ քծոծուծ, 1949, էջ Մ. 8ղծոմշն Նույն տեզըչէջ 70: Նույն տեզըչէջ 14:

57:

Րնդչանուր լեզվաբանության ճամար

սաճմանվում են երկու կարնորսկզբունքն եր՝ կոմպենսացիայի ն վարիացիայի. 1. «եթե տվյալ կատեգորիայի ներսում մի ձն սաճմանված է ավելի բարդ ձնով, քան մի ուրիշը, այս վերջինը կլինի ամենից ավելի տարբերակվածը»մ. 2. «նրկու զուգաչճեո| միաժամանակյա ն Ճամհրաշիխ (50142116) ավտոնոմ| սիստեմներ իրենց ընդճանուր շրջանակով (ԸՅ4ո6)կձգտեն,սկսած բարվգությոնմի որոշակիաստիճանից, փոխադարձաբարտարբերակվելու»շ.այս սկզբունքներից առաջինը գործում է միննույն սաճմանման ներսում, եիկրորդը անցնում է մեկից մյուսը. առաջինըքանակականբնույթ ունի, երկրորդը՝ որակական: քերականությունը ոչ միայն պետք է բացա՞ույ-Համբնդճանուր Ճճասոի բոլոր լեզվասիստեմների Ճիմքում ընկած սկզբունքներն կացական կատեգորիաները,այլն որոշի յուրաքանչյուր կոնկրետ լեզվի Համար այդ կատեգորիաների դրսնորման կոնկրետ քանակական արտաճայտությունները: Համընդչանուրքերականությունը պետք է որոշի, օրինակ, խոսքի մասերի առավելադույլն ն նվազագույն քանակը այս կամ այն լեզվում, ըստ Հակադրությունների սիստեմի ստեղծած Հնարավորությունների,պետք է ռ"լարզիճոլովների ՃնարավորԹիվը, նախադասության անդամների պարտադիր տիու

ու

պերն ու քանակը ն այլն: Խոսքի մասերի քննության ճարցում Բրյոնդալը Ճիմք է ընղունում լեզվի սիստեմային բնույթը՝ մեղադրելով նախորդ լեզվաբաններին այդ բանը Հաշվի չառնելու մեջ: Խոսքի մասերը սրանց մուռ սովորաբար քննվում են ոչ որպես սիստեմի փոխկապակցված անդամներ, այլ առնվում են առանց այդպիսի կախման: խոսբի մասերի առանձնացման, խմբավորման ն սաշմանման Ճարցում որոնք ԲրյոնդալըՃիմք է ընդունում 4 Ճասկացություն (ՇՕոշճթէ), նա ճամարում է լեզվի կոնստանտ կատեգորիաները. սրանք անլեզուներում ն բավարար են բոլոր Հրաժեշտորեն տրված են բոլոր լեզուների բառերը դասակարգելու ճամար: Այդ Հասկացություններն ն 2) Ճարաբերության առարեն՝ 1) ճարաբերությունը (5612Է6ո--ւ) կան (:61ճենու--Խ),3) նկարագրությունը(Վ6Տօրլքէօո--մ)ն 4) նկաայս 4 ճասկացություննեբագրության առարկան(46Տ6օղքեսո--Ծ). «արաբերակիցեն՝ 1) Հարաբերության ն 4) րը Բրլոնդալի մոտ

Բատուտմ6 11ռքստէլզսծ 8ծոմշն քճոծոոլծ,1943, է) նույն տեզը, էջ 117

Մ,

107.

սուբստանցի, 3) որակի ն 4) քանակի փիլիսուրայական-տրամաբանական կատեգորիաներին, միայն թե Բրյոնդալը մերժում է Հիմբ է ընդունել վերջիններս երկու նկատառումով. նախ՝ դրանք պետք ն բացարձակ բնույթից» որովչճետն, ղուրկ լինեն «մետաֆիղիկ» «լեղուն ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ աշխարտի՝ մեր նշանրստ Բրյոնդալի, ն ոչ քե ների կամ սիմվոլների իրերի (ՀիՕ565 ԼՎԱ սիստեմը ինքնին 65) պատճենը կամ պատկերը»). երկրորդ՝ լեզվաբանաճԱՏՏ-Ոոճ կան ճասկացությունները պետք է առնվեն սիստեմի դիրքերից՝ իըննց փոխկապակցության մեջ, իրենց նմանության տարբերության փոխադարձ ճարաբերություններով, մինչդեռ փիլիսոփայության ճիշյալ Ճասկացությունները,Քրյոնդալի կարծիքով, այդպիսի սիստեմային փոխկապակցության չեն բերված: Այս սկզբունքները նկատի առնելով՝ Բրյոնդալըգտնում է, որ խոսքի մասերը կարող են խմբավորվել ու սաճմանվել կամ սրանցից որեէ մեկի, կամ սրանց տարբնր տիպի կոմբինացիաների Ճիման վրա, ընդ որում սրանց միջն էլ կարող են այլ կարզի կապեր Հաստատվել. Բրլոնդալը սաճմանում | 14 Հնարավոր դասեր (Ը1ՅՏՏՓՏ). 1) վեիացական դասեր, որոնք պարունակում են միայն մեկ Ճճսսկացություն՝ ճարաբերական խումբ՝ ա) նախդիր (Լ) ն բ) ածական (Ք), նկարագրականխումբ՝ գ) մակբայ (զ) ն թվական (5). 2) կոնկրետ կամ արիստուելյան դառեր, որոնք պարունակում են երկու Ճասկացություն՝ ա) գոյական (Ջմ), բ) բայ (2), գ) դերանուն (ԷԾ) ն դ) շաղկապ (Ծւ). Քրյոնդալը սրանք կոչում է տարասեռ խմբեր («1ՅՏՏՇՏհճէճ056ՂՇՏ)՝ Հնարավոր Համարելով նան երկու Համասեռ

(հՕՈՍՑՔՃՈՇՏ)

փմբերի (Ք, Ծմ) գոյությունը. 3) բարդ դասեր, որոնք սլարունակում են 3 Հասկացություն ն առկա են միայն պրիմիտիվ տիպի լեՃնարավոր է Համարում այսպիսի 4 խումբ վուներում.Բրյոնդալը (084 ն օ8մ, ՍՔ ն ԵԾւ). 4) չտարբերակված դաս, որ պարունակում է 4 ճասկացություն՝ միջարկությունը (՛ոԾմ)։ ու

Խոսքի մասերի դնելով 3 լուծելի խնդիր՝ կապակցությամբ սաճմանում է սկզբունքները- 1) լեզուների Քրյոնդալը ճետնյալ Համար խոսքի մասերի քանակի մինիմումը րստ Բրյոնդալի։ կակոռելյատիվ դասեր), բացի միրող է լինել 2-ը (փոխադարձաբար 6՝ կոնկրեւո, 15-ը (4՝ վերացական, մաքսիմումը՝ ջարկությունից, 4` բարդ ն 1` չտարբերակված). 2) լուրաքանչյուր լեզու անձծրաԴեշտաբար բաժանված է բառադասերի (խոսքի մասերի), ն տյդ Մ

'

Մ.

8ծոմշյ,

ՕրտմելոտՏ6ո6,1928, էջ

244:

դասերը սիստեմ են կազմում. 9) ինչպիսի լեզվական «ճնարավոթ կամ իրականացած» տարբերացումներ էլ լինեն (լեզվատիպեր, նորմաներ, բոլոր լեզուների ճամար գոյություն ունի բարբառներ), միննույն տրամաբանականճիմքը: Լեզվաբանական վերլուծություԲրյոնդալը անբաժանելի է Ճամարում տրամաբանականվերլունԸ ծությունից։ Դեռնս 1930 թ. գրած իր սիստեմը») Ճոդվա«Քերականության ծում, քննության ենթարկելով առկա քերականական սխեմաները նշում էր, որ քե(Ռիս, Պորցիգ, նորեեն,եսպերսեն ), Բրյոնդալը է րականության ճամար մեկնակետ պեւտք ծառայեն 4նչյունը, բառը ն նախադասությունը. սրան Ճամապատասխանպետք է տարբերվի քերականության 3 բաժին՝ ճնչյունաբանություն (2նչյունի ուսմունկ շարաճլուսություն (նաՔԸ), ձկաբանություն (բառիուսմունքը) խադասության քննելով քնրականության ուսմունքր):Հետադալում | սաճմանաղզատման քեենթաբաժանումների Ճարցը՝Բրյոնդալը

րականության անվամբ առաջարկում է կոչել մի որեէ լեզվի մեկ վիճակի (սինխրոնիկ վիճակի) նկարագրությունն բացատրուու

թյունը՝ «լեզվի տեսությանը» (Լիճօ16 մս 1ռոքճքճ) Հատկացնելով Ճիմնական Ճասկացությունների լոզվի Ո՛ճոքճքծճ) (կոնցեպտների) սկզբունքների քննությունը: «Լեզուն (16 (ոք ճք6)ներկայացնում է 4 ասպեկտ,--նշում է Բրյոնդալը:-Լեզվաբանականնշանը միաժամանակ ներքին է ն արտաքին, նշանակվող նե նշանակիչ: Լեզուն ն է ՌՈՇ1Մոքշքճ) միաժամանակ սիստեմ ռիթմ, լեզու (/Բոքսօ) ն խոսք: կարելի է սրան ավելացնել, որ երկու առաջին ասպեկտներթ փոխլրացնող են (Ըօուք1ճՇոէոււծՏ), ինչպես ն վերջին երկուսը: ու

լեզվի (1ոքՅք6) այս Միացնելով

ասպեկտները, որոնք բոլորն այն կազմելու Համար («օոտելէս6Ր),մենք կկարողանանք կազմել մի աղյուսակ, ուր կմտնեն միաժամանակ քերականության, լեզվի (ճոքճքճ) տեսության ն. Հարնան գիտությունների տարբեր դիսցիպլինները»շչ. այստեղ՝ ճատկացվում է լեզվի ներքին սիստեմների 1) ձնաբանությանը (խոսքի մասերի, բառախմբերի, թեքման ն ածանցման սիստեմլեզվի ներքին ռիթմի ների) ուսմունքը. 2) շարաճյուսությանը՝ անճրաժեշտ էլ Հավասարապես

են

ուս-

ԼՇ Մ, 8ծոմռլն ՏյտլետԸ մ ջոռտոտյճ, .Ճ Օտտո Յէ ն ԲՏՏտոլտՄՇ ՕԱՇՈՇՄ էօ Օէշօ 16Տքծղտօո",1930. ան» 11դքսլտէլզսծ

ԽԱՏՇՅԱՅոՆ7

Ջծոճոոլ6,Շօքճոհոքսծ, 1943, էջ 1--7: ԲՏտոլտ մ6 Սոքսլտկզս:ճքճոծո16, 1943, էջ 1365: Մ, 8ծոմՅոյ,

ԼՇՏք.նախադասության, սրա անդամների ն եննախադասությունների կոմբինացիաների ուսումթաանդամների, մունքը («ֆրազի»

նասիրությունը). 3) ճնչույթաբանությունը (ֆոնոլոգիան ) Ճամարվումէ լեզվի արտաքին սիստեմների ուսմունք. 4) առոգանությունը )՝ լեզվի արտաքին ոիթմի ուսմունք. սաճմանվում են (Վրոսոդիան ն միջակա բաժիններ՝ ձնա-շարաճյուսություն (մորֆո-սինտաքս),

4նչատոռոդանություն (ֆոնո-պրոսոդիա ), ձնաչՀնչույթաբանություն շարաճյուսական առոգանություն կամ (մորֆոնոլոգիա),

պրոսոդիա,.

շարաճյուսական 4նչույձնաառոգանություն (մորֆո-պրոսոդիա.),

թաբանությունկամ ֆոնոլոգիա: կեզվի ստրուկտուրալ վերլուծության պաճանջների լույսի տակ իր «Ստրուկտուրալ լեզվաբանության» մեջ Բրյոնդալը լեզվի քննության որոշակի ճաջորդականությունէ սաճմանում՝ ստրուկտուրայի որոշումը ճամարելով գլխավոր նպատակ. քննությունն, ըստ նրա, պետք է ընթանա՝ 1) սինխրոնիայի, Հ) սիստեմի ն 3) ստրուկտուրայի որոշմամբ, ընդ որում սինխրոնիայի ճատկանիշն է Ճամարվում նույնությունը, սիստեմինը՝ միասնությունը, կառուցվածքինը՝ ամբողջականությունը: «Սինխրոնիայի (կամ տվյալ լեզվի նույնության) նշանի տակ,--գրում է Բրյոնդալը,-միավորվում է այն բոլորը, ինչ վերաբերում է միննույն վիճակին: Լիովին սաճմանվում են քերականության յուրաքանչյուր բաժնի բոլոր տարրերը, ն անխնա կերպով դեն են նետվում այդ վիճակին խորթ բոլոր բաները: (Լեզվի (կամ սինխրոնիկ ուսումնասիրության միջոցով նույորոշման Համար Ճճավաքվումեն նացվածլեզվական միասնության) բոլոր տարբերակներընվազագույն քանակությամբ՝ ճիմնական ն վերացական տիպերի ձնով, որոնց իրացումն են այդ տարբերակինչ այս տեսաբաց է թողնվում այն բոլորը, ները: Վճռականապես է կետից կարող գնաճատվել:որպես աննշան կամ անկայուն ն զուտ անչատական բան: Հետո ստրուկտուրայի մեջ (կամ քափանցենք Որպեսզի ն միասնությունը լեզվական ամբողջության մեջ, որի նույնությունը արդեն Հայտնի են), Հարկավոր է արդեն նույնացված ն միասնության բերված տարրերի միջն մշտական, անճրաժեշտ ն, 4եւտնաբար, Հարաբերակցություններսաշմանել:: որոշող Գիտությանճամար կարնոր ճամարելով լեզվական երնույթւ

Մ.

8քծոմոյ,

Իտտլտ մ6

Լոքսլտեզսճ քծոծ316, 1943, էջ

94--85:

ների Հիմքում ընկած ճավերժական, անփոփոխ ն նույնական կատեգորիաները՝Բրյոնդալըվերջիվերջո փորձում է Հանդել լեզվի «ամեն մի այնպիսիքննության, որտեղ չմասնակցի ժամանակը՝ ն է քաշում սպլանխրոռացիոնալականությանխոչընդոտը», առաջ նիայի ու ախրոնիայի գաղափարները: նշելով, որ ժամանակը ճանդեսէ գալիս նան սինխրոնիայի ներսում` Բրյոնդալը գրում է. «Այս ն պլանով ճՃավասարապես կարող է ծագել մի ուրիշ Ճճարց.ճնարավոր չէ՞ սինխրոնիայի ն դիախրոնիայի ետ միասին ենթադրել կամ ախրոնիա, այն է՝ Համամարդկային ւպանխրոնիա գործոններ, որոնք կայունաբար գործում են պատմության տնողության ընթացքում ն իրենց զգացնել են տալիս ամեն ժի լեզվի կառուցվածքում:։ ելնելով լեզվի սիստեմայնության դաղավփարից՝ Բրյլոնդալը մյուս ատրուկտուրալիստներինման կարնոր տեղ է տալիս լեզվական Ճակաղրություններիգաղափարին:Լեզվաբանական4Ճակադրությունների միջն նա անճրաժեշտ է Ճճամարումսաճմանել որոշ Ճինբարխիա. դրանցից մի քանիսը ընդծանրականն անճրաժեշտ բնույթ ունեն, երկրորդները մաքուր վայմանական են, երրորդները կախված են անչատական գործածությունից: Ընդճանրականն անճրաժեշտ են ճամարվում՝ 1) Հնչյունի (զգայական) ն իմաստի (մավոր) տարբերումը, որի վրա ճենվում է Հնչման (քհօուզսճ) քեն ւտարբերությունը, սիստեմիու ռիթմի (չուփի) րականության են տարիբերումը, որի վրա ճենվում ճնչույքաբանությանճնչյուշարաճլուսության ատարբերուձնաբանության նաբանության, լիի (այն է՝ 4ճաթյունները. 2) կենդանու ն մեռածի, դատարկի պարունակելիի)ճարաբերության առարկայի, պարունակողի են բառախմբերի, ճոլովների, որոնք ընկած կադրությունները, բայեղանակների, այլն տարբեր տիպի Ճճարաբերությունների,Ճատուկ ձների իմնավորության (օոմճտճոէ) ն մասնաճատուկ 3) նախադասության ձների, ՃամանշությանՃիմբքում. (5քճօ1816) այն է՝ ա) 2 բնեոույին (քօ1ոլծ) եզրերի՝ դրականի ու բացասականի, բ) երկու ոչ բնեռային եզրերի՝ չեզոքի կամ բարդի .ն գ) բենռային ոչ բնեռային եզրերի տարբերությունը: «Մաքուր պայմաՀամարում է պատմականճակադրությունները: նական»Բրյոնդալը ա) ճիշտ կերպով մատնանշելով բոլոր լեզուների Այսպիսով, ընդճանրությունների ն տիպերի բացաճայտման կսւռուցվածքային՝ անծրաժեշտությունը՝Բրյոնդալըայդ բնդճանրություննեիր կորում ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ւ

36.

Մ,

8-ծոմոյ,

Էտտոյտ46

1լոքսՏտիզս:ջծոճոոյճ, 1943, էջ

96:

է

լեզուներից, դարձնում բացարձակ,անփոփոխ,Հսվվերժական,

ապրիորի կատեգորիաներ.բ) ճիշտ կերպով նշելով լեզվասիստեմի Խերքին Ճարաբերությունների բացաճայտման մեջ Ճակադրությունեերի սկզբունքի կիրառման ան4չրաժեշտությունը՝Բրյոնդալը այղ Հակադրությունների օրենքին գոյություն է Ճատկացնում բացարձակ կերպով ն ժամանակից դուրս. գ) ճիշտ կերպով տարբերելով լեղուն ն խոսքը՝ լեզուն զրկում է նյուքական ճիմքից, ղարձնում ղուտ վերացական ն անփոփոխէություն՝ Ճակադրելով այն խոսքին. դ) ճիշտ կերպով տարբերելով սինխրոնիան ն դիախրոնիան՝փաստորեն դեն է նետում դիւսխրոնիկ քննությունը, սինխրոնիանդարձնում բացարձակ. ե) լեզուների սինխրոնիկ Ճարաբերությունների ամբողջությունը վերջիվերջո վերածում է ախրոնիկ, ժամանակից դուրս գտնվող օրենքների. դիալեկտիկայի տարրերը թեն առկա են Բրյոնդալի մուտ, բայց նախ՝ իդեալիստական դիալեկտիկայի ձնով ն երկրորդ՝ այդ պատճառովէլ ոչ մինչն վերջ կիրառված, սխեմա-

տիզացիայիենթարկված, կիսատ-պռատ: լեզվաբան Լուի ելմալեը(ծնվ. 1899 թ.) Լ. Ելմսլն.--Դանիացի ստրուկտուրալիստականլեզվաբանության ականավոր դեմքերից եկն է ն այսպես կոչված գլոսսեմատիկայի «իմնադիրը: Թե ոմանք գլոսսեմատիկանտարբերում են ստրուկտուրալիզմից,,բայն իրականում, ինչպես արդեն նշել ենք, այն ստրուկտուրալիզմիմի տարատեսակնէ: ելմսլնի գործունեության մեջ կարելի է տարբերել երկու շրջան, որոնց սաճմանը մոտավորապես կարելի է Համարել 1930-ական թվականների կեսը. 1935--1937 թթ. լույս են տեսնում ելմսլնի «Հոլովների կատեգորիան» աշխատության 2 ճատորները, որոնք բնորոշ են առաջին շրջանի ճամար, բայց միաժամանակ 1935 թ. կոնդոնի Ճնչյունաբանական կոնգրեսում ելմալեն ազդա-

1936 Թ. րարում է եր տեսական սկզբունքների ինքնուրույնությունը, Համառոտակիխոսում գլոսսեմատիկայի մասին, որի «ճիմունքների ընդարձակշարադրանքըտալիս է միայն 1943 թ.. կոպենչագենի3 լեզվաբաններ՝|. Ելմսլեր, Պ. ինրը (1Լ16ւ) ն Հ. Ուդալլըդեռնս 30-ական թվականների սկզբներինկազմել

էին «Հնչույթաբանական»մի խմբակ: Շուտով նրանք ճանդում են լեզվական արտաճայտության մի նոր տեսություն ստեղծելու զա«ֆոնեմատիկա». վերջինիս ղավփարին,որ նախապես կոչում են

Հմմտ.

8.

Օճաեծ ՈԽՅՅԻՔ, 1956, էջ 68:

6ամանունգրքում, ԻԼ,

Ք

Քիղօօ8քօրծուօՇ

83Ե60ՅՒՅՈԼՇ»

ակզբունքների ն կիրառման մասին ելմսլեր ն Ուլդալլը Ճաղորդում են անում Ճնչյունաբանականգիտությունների 11 միջազգային կոնգրբեսում, կոնգոնում,1935 թ.։ Հետագայում վերստին ձեռնարկելով քերականական ճարցերի ուսումնասիրությունը՝ նրանք Ճատուկ շադրություն են դարձնում «ֆոնեմատիկ» ն քերականականսիստեմների փոխճարաբերությանըն ստեղծում մի ընդճանուր ոամունք՝ լեզվի բոլոր կողմերի մասին. այս ուսմունքը Ելմալերդեոնաս թ. անվանել է «գլուսեմատիկառ» (ճուն. ՎԻ: «լեզու» բառից )՝ ի տարբերություն նախորդ լեզվաբանության («լինդվիստիկայի»): ԳՓլոսսեմատիկական ընդունելություն է գտել նան դանիացի ոչ դանիացի այլ «ետազոտողների մուռ. կարելի է նշել Կ. Թոգեբյուին, Բ. Սյերցեմային, է. Ֆիշեր-Յորգենսոնինն ու-

ու

Հայնցակետը

ուրիշներին: լուի ելմալնի առաջին շրջանի գլիւավոր աշխատություններնեն «Ընդճչանուրքերականության «Հիմունքները» ն վերնում Ճիշված է տեսել «Հոլովների կատեգորիան»2:Սրանցից առաջինը լոյս Բրյոնդալի «Խոսքի մասեր» աշխատության «ետ միաժամանակ ն ճարցադրումով առնչվումէ նրա Հեւո՝ տարբերլինելով,սակայն, լուծման եղանակով: երկրորդշրջանի գլխավոր աշխատությունը «լեզվի տեսության Հիմնավորման շուրջը» գիրքն է3: 1936 թ. սկսաժ՝ ելմսլեր ճանդես է եկել նան մի շարք ճոդվածներով, որոնց մեջ տվել է իր տեսության ճետ կապված զանազան ճարցերի շարադրանքը": նշելի է նան, որ 1936 թ. նա Ուլլդալլի աշխատակցությամբ լույս է ընծաճամառուռ Ճետազա ուրվադիծը»:, որ յում «Փլոսսեմատիկայի սսվելի ընդարձակ«Գլոսսեմատիկայիուրվագծի»ճ Ճամառոտ շարադրանքն է: թ. ՏԼ6ՈԼՏ6ո8, Հմմտ.

Ր

Տեսմ) օլ Օ10556:81Ա:5, ՇՈԱՇՅԼ Տսոմեր ԷԼոքսօ, 1955: ԼյՇ1լո:տ167, ՔՈՌՇԼ6Տ մօ քղ2ճտոոլճ քճոճոուճ, Շօքթշոհճքսը, Ըճլճքօո6 մ65 Ըճտ: ճէսմ6 մ6 ջղտտուճ քճոծոուծ, Ճ1 ՄՈ ն 15,

օք 115 ԲսոմոոճոէոԼ Լ.

1928. Լշ

Ճ

Շօոշճթէտ,Ղհծ

--1937.

Իյօլոտլ2ս, Օտեղոք տթոօքլՇօճոտ քսոմլոճքծտճ, 1943. անգլ. թարգմ. ՔԼ016թ0Ոճոո էօ 8 ՛Լհշօո՛ օէ Լշոքսոքծ, 1953: Հ ՈԽՅՅԵՒՆ Հմմտ. 8. 62իշ.աչի. էջ 85: Լ. Յոմ ՒԼ 1. Ս14211Ն, Տյոօքտւտ օք օո Օսելոծ ՒԼՍօ1ոտ5167 օէ Օ10Տ556ո21լշտ,ՒԼՏՏ, 1, 1936. 5Լ. Յոժ ՒԼ Ս. Ս14311, Օսլո: օէ Օ1055օոոէլոՏ. ԷԼ|ՇԼոՏտ167 Ճ Տես ո օք էհօ ՒԼստոուէլ6Տ Ճտի Տքճշլլ էհ էօ Ք6ք66ոշճ Ո1Շէհօմօ10ք7 "Լ.

Լյոքստէլօտ.Քու հշքծո, 1957.

Է ՕՇոօւոլ

Ղհշօյ--Ե:

ՒԼ. յ.

Ս1մու,

ՂՇԼԸՇ, Ճ, Շօքշո-

սկզբունքները» աշխատության իր «Րնդճանուրքերականության

մեջ ելմսլեր զարգացնելով Սոսյուրի տեսական

որոչ Ճայացքները՝

առումով դրանք Ճասցնում .է իրենց տրամաբանական վախճանակետին:ինչպես տեսանք, Սոսյուրը, առաջնություն տալով սինխրոնիային դիախրոնիայինկատմամբ ն նշելով, որ տարբեր լեզուների են, աինխրոնիկուսումնասիրության ճայեցակետերը ավելի մոտ քան միննույն լեզվի քննության սինխրոնիկ դիախրոնիկ Ճայեցակետերը,--դրանով իսկ Ճիմք էր տալիս լեզվի պանխրոնիկ(ճան վերչին աշվով՝ արտաժամանակային քրնմաժամանակյա) նության ճամար: ելմալնը այստեղ արդեն ճանդես է գալիս որպես ձնավորված պանխրոնիստ: Ընդճանրապեսիր ողջ գործունեության մեջ նա բացարձակ առաջնություն է տալիս սինխրոնիկ քննությանը դիախրոնիկի ճանդեպ ն սինխրոնիկ ուսումնասիրություններն էլ ճամարում պանխրոնիկ ուսումնասիրության միջոցներ: Դիախրոնիայի դեպքում էլ նա մուտացիոնիզմը Ճճակադրումէ էվոլյուցիոնիզմին ն նույնիսկ գովաբանում Մառի ճետնորդ Մեշչանինովին՝ Քռիչքաձն զարգացման դրույթը ընդունելու ճամար: Պանխրոնիկ ըստ նրա, ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ ընդճանուր լեզվաբանությունը, սինխրոնիկլեզվաբանություն. եթե աինխրոնիկըգործ ունի «լեզվի կոնկրետվիճակների» Ճեւո, ապա պանխրոնիկը ելնում է «վերացական վիճակից» (սո ճէէ ՅԵՏէ՛Լէ)։ ու

է այն բանում, որ նա կեզվաբանիխնդիրը Ելմալնը տեսնում ելնելով լեզվիչ որպես ներփակ նշանների սիստեմի, ներքին տրա-

մարբանությունից, վեր Հանի այն բոլոր լեզվական վերացական կատեգորիաները,որոնք ապրիորի կերպով Ճճատուկեն լեղվասիսսեմին, բացաճայտի «ֆունկցիոնալ կատեգորիաների» պանխրոնիկ սիստեմը, «պանխրոնիկ Հնարավորությունները»: Գոյություն ունեցող լեզուների առկա կատեգորիաներընրա 4ամար այդ վերան ճավերժականկատեզորիաների տարպական, արտաժամանակյա

բեր դրսնորումներն

են.

պլատոնական

ն

ճուսեոլյան

ոգով ելմսլեը որոնում է մի իդեալական լեզվական իրականանում է գոյություն ունեցող լեզուների մեջ:

իդեալիզմի

սիստեմ,

որ

Րատ ելմոլնեի՝ ընդչանրական քերականությունը որպես ղիս-

պիպլին պետք է պոստուլավորիմի ընդճանրական քերականական որը իրականասիստեմ (վերացական վիճակ--նո ճէճէ ՅԵՏէՐՅԼէ),

մեջ. է տարբեր լեզուների քերականական կառուցվածքների է քան այն ոչ ինչ, այլ ենթադրում Հնարավիճակր «Վերացական նում

2թթ

վորությունների ամբողջությունը, որոնք իրենց /որամադրություն: տակ ունեն մարդիկ լեզվի նյութի մեջ. կոնկրետ վիճակները ենթադրում նն այս ճնարավորությունների իրականացումը»): Դիմելով լեզվաբանության պատմությանը ն փաստեր որոնելով Համար՝ ելմսլեը փաստորեն զուդորիր տեսակեւտիՀաստատման դում է Սոսյուրի ուսմունքը ռացիոնալիստական ընդճանուր քերականության դրուլթների Հետ: ելմոլնի լեզվաբանական կոնցեպցիայի ձնավորման Համար մեժ դեր է խաղացել նան էդմունդ Հուֆենոմենոլոգիական փիլիսուիայությունը: սահոլի (1859--1938) է գիտական, 16Տ5ք. իմանենտ ն ելմլսնը նպատակ դնում ստեղծել, պանխրոնիկ քերականություն, որ զերծ լինի «Հոգեբանության ն տրամաբանության ազդնցությունից. ըստ նրա՝ մինչ այդ եղած քերականությունները 4ետվում են կամ մեկի, կամ մյուսի վրա: Քերականության սաշմանազատումը գիտական այլ դիսցիպլիններից ելմսլեր դիտում է ոչ միայն որպես եր իսկ քերականության, այլն նրա ճետաղզոտության առարկայի անկախացում Հարակից երնույթներից, իմանենտացում:, Քերականականկատեգորիաների տարբերակումը,ելմսլեի կարծիքով, պետք է Հենվի միայն ձնական ճատկանիշների վրա. «Մի կատեգորիա, որ Հի ճենվում ձնական վրա, չի կարող նրան (--քերականությանը--Գ. Ջ.) շափանիշների պատկանել»,-- գրում է ելմալեըշ:.Այստեղից էլ բլում է Ֆորտունատովի ու նրա ճետնորդների ֆորմալիզմի գովաբանումը: Այսպիսով, ելմսլեր Հրաժարվում է Բրյոնդալի կողմից ընդճանրականքերականության ճիմքում դրված տրամաբանական սկզբունքներից ն դիմում ձնական սկզբունքներին: Ճիշտ է, այս շրջանում ելմսլեր դեռես Սոսյուրի նման իր կապերը լիովին չի խզել լեզվի Հոդեբա-

նական ըմբռնումից. «ինչպես ընդչանրապես,-լեզվաբանությունն կազմում է (ոմ 6Ո ՇԱ16-րղճուճ) գրում է նայ-- քերականությունը Հոգեբանության մասը: Այն կազմում է նրա մի առանձին ճյուղը փաստերը ««(ճո 1Թ1է աճ6 Եւռոօհօ քճւԱշսիծոօ).քերականական որպեսՃոեն»5: Սակայն, քնրականությունը փաստեր գեբանական Հետ, մի մասըչպետք է շփոթելողջՃճոգեբանության գերանության ինչպես արել են. քերականության առարկան ոչ թե գիտակցոււ

1928, էջ

Լ,

Այօ1ատտ16ս, ՔՈոշլքօտ

268,

Նույն Նույն

տեղը, էջ տեղը, էչ

Հ8. 25:

մօ քոռտտոլծ

քճուոուծ, Շօքճոհճքս:,

6116-6Ո6), այլ այդ «գիտակցության թյունն ինքն է (ԸՕՈՏԸԼՇՈՇՇ բովանդակությունը Ճաղորդելու արտաքին միջոցները, այսինքն՝ արտաձճայտությունը»|.սրանով իսկ Ելմալեը սաճմանազատում է քերականության առարկան Հոգեբանության առարկայից` Հնարավոր ճամարելով նրա անկախ ուսումնասիրությունը, Անչշրաժեշտ Համարելով տարբերակել արտաճայտությունը նկ նշանակությունը 6է |ճ տլջուրշշեօո)՝ ելմալենրգկտական քերականու(/62քթոօտտօո թյան խնդիրն է ճամարում դրանց ճարաբերության ուսումնասիրությունը, ընդ որում կարծում է, որ այս դեպքում արտաճայտության քննությունից պետք է գնալ դեպի նշանակությունը ն ոչ թե Հակառակը" Բնականաբարելմալնը անչրաժեշտ է Համարում ճշտիվ տարբերակել այնպիսի կարեոր լեզվաբանական ճասկացությունները, ինչպիսիք են քերականական ձնր նհ քերականական ֆունկցիան. քերականական ձնր նա քննում է անկախ Ճնչյունական կողմից, Ճնչույթների սիստեմից. ճնչյունական կողմր «կոնկրետ է ն պայմանական» (ՇՕՈԿՇՈՒԼՕոոճ|1), քերականական ձեր՝ «վերացական ն ճանրաճաշվական». քերականական ձնր այն դաղափարմօտ 1466Տ-ՏյՂոԵօ16ՇՏ), որ իր սիմվոլների սիստեմն է (16 ՏՄՏԱՇՈՇ ձնր փազտրամադրությանտակ ունի խոսող անձը: Քերականական մող այս գաղափար-սիմվոլները մեր գիտակցության մեջ բաժանն քերականությունը «ոչ այլ ված են որոշ կարգերի (Ը1ՅՏՏ6Տ), ինչ է, եթե ոչ այս կատեդորիաներիգիտությունը»2: Այն ճանդամանքբ» որ ձնը կազմումէ «նշանակիչի» ն ոչ թե «նշանակելիի» (ճմմտ. Սոսյուր) մասը, ճենց քերականությունը դարձնում է փիլիսուբաՔերականաՀոգեբանությունից անկախ բնագավառ: նշանակությունը (8 տարրեր՝ կարգի ունի կան մի ակտ ն ն միչՏՔուհշՅէլօղ), ձեր Հնչույթը. ձենը«մտածողության բառի նորդն է»3: Քերականականֆունկցիան այս տեսակետից ելմալեր կամ նշանակուանճրաժեշտ է ճամարում տարբերել իխմաստից ն դիտել որպես ճետ են, շփոթում սովորաբար այն թյունից, որոնց ձնի մի տեսակը. «Քերականականֆունկցիա ասելով,-- գրում է նա,-մենք Ճասկանում ենք՝ 1) բացառապես (օխտխօոծու) տվյալ որոշակի ձնույթների ճետ զուդորդվելու (ՏՇ «օտելոճւ) րնդունակությունը ն 2) բացառապես տվյալ որոշակի ձնույթների մի-

յությունից

ն

ամեն

ւ

լ.

Այ6լոտ16Խ,

1928,էջ 26.

Նույն Նույն

տեղը,էջ տեղը, էջ

ՔՈՌՇլքՇՏ

մօ

քողն

քծճոծւոլճ,ՇօքճոհճքսծՇ,

118: 140:

17--Գ.

Ջա ճուկյան

ջոցով ուրիշ սեմանտեմների ճետ ղզուդորդվելու կարողությունը»: Այլ կերպ ասաժ՝ ֆունկցիայի Ճարցում ելմոլեը 4ենվում է ղուզորդելիության գաղափարի վրա: քնրականության սկզբունքները» աշՔննարկվող«Րնդճանուր խատության մեջ ելմալեր տալիս է լեզվաբանության բաժինների ն Ճետնեյալխմբավորումը. 1) Ճնչույքաբանություն (ֆոնոլոդիա) ճնչյունների ուսմունքը 2) քերականություն՝ ճնչյունաբանություն՝ սնմանտեմների ու ձնույթների կ նրանց կապակցությունների բառերի մունքը,3) բառագիտություն ն իմաստաբանություն՝ մունքը: հր ուշադրությունը կենտրոնացնելովայս բաժիններից քերականության վրա՝ ելմսլեը փորձում է նախ՝ դուրս մղել նրանից բառի գաղափարը ն երկրորդ՝բացաճայոել լեզվի Համաժամանակյա վիճակի ֆունկցիոնալ կատեզորիաները: Քերա(պանխրոնիկ) կանությունը սաճմանվում է որպես «ձնենրիուսմունք», որ Հակադրվում է Հնչյունների ուսմունքին: Քերականության երկու ենթաձնաբանության ն շարաճյուսության փոխճարաբերուբաժինների՝ թյունը ելմալեր ճասկանումէ այն ձնով, որ դրանց միջն Խիստ ռսաճմանաղզատում չկա. շարաճյուսական երնույթները վերաբերում նան են միայն քերականականձնին, ուստի ն վերջիվերչո ունեն ձնաբանականարժեք. ձնաբանական երնույթներն էլ ճենվում են Քերականական միավորների սինտագմատիկկապերի վրա, ուստի ունեն նան ձկաբանական քերակաարժեք:Չնայած սրան՝ելմալեր նական կատեգորիաների տարբերակման մեջ, այնուամենայնիվ, առաջնությունը տալիս է ֆունկցիոնալ «Ճիմունքին,շարաճլուսական ուս-

ուս-

այս Ճարցում նա Հատկանիշներին.

4Ճենվումէ Սոսյուրի ն նսպերանենիվրա: ելմսլեր խիստ ժխտողականդիրք է բոնում խոսքի ուսմունքի նկատմամբ, մանավանդ որ այդ մասերի ւորադիցիոն ուսմունքի Ճիմքում ընկած է նրա կողմից քերականության մեչմերժվող բառի գաղափարը:Խոսքի մասերի ալդ ուսմունքի փոխալեզվի «ֆունկցիոնալ կարեն ելմալնն առաջարկում է տարբերել ն բայ. անուն «սնմանտեմների» այս խումբ սոեդորիաների» 2 խմբի առանձնացման 4իմք է ընդունվում Ճոլովման ձնույթներ ընդունելու կամ չընդունելու ճատկանիշը: Անվան «ֆունկցիոնալ կատեդորիայի» մեջ էլ առանձնացվում են գոյականը, ածականը ն

ն անդամի երկրորդային երրորդային մակբայը՝ըստ առաջնային, ւ

1928, էջ

Լ. 123:

Լ|ՇԼտտ1լԸսմ,

Քոոշլքօտ մՇ քւճտտտր6 քծոծք216, Շօքշոհճքսծչ

ֆունկցիայում ճանդես գալու. այս վերջին բաժանման մեջ ելմսլեր Հենվում է ծսպերսենի ուսմունքի վրա: որ «ֆունկցիոնալ կատեդորիաների» երկու խմբի տարբերակման ճարցում ճիմք է ընդունվում Ճոլովների կատեգորիան, ուստի ն ելմալեը ճատուկ աշխատություն է նվիրում սրանց քըննարկմանը: «Հոլովների կատեգորիան» աշխատության մեջ ելմսլնը իր նախորդ աշխատության սկզբունքները զարգացնում կիրառում է մի մասնավոր բնագավառի նկատմամբ՝ փորձելով դրանք ճիմնավորել կոնկրետ լեզվական փաստերով: եթե իր առաչին աշխատության մեջ նա ճամեմատաբարքիչ էր դիմում փասեիին ն դրույքները մեծ մասամբ բխեցնում էր Հայեցողական ճանապարով,ապա այստեղ նա դիմում է ամենաբազմաղան լեզուների ն փորձում ստեղծել բոլոր լեզուների Հոլովների սիստեմի նկարագրությանընդճանուր ւռեսական Ճիմքը: Հոլովներիուսմունքը ելմսլեր ճիմնում է իր ընդճանուր սկզբունքի վրա, ըստ որի լեզվաբանական քննության առարկա պիտի դառնան Ճճարաբերությունները ն ոչ թենՀարաբերվող անդամները: ելմալնը Ճոլովը սա՞մանում է որպես «մի կատեգորիա, որ արտաճայտում է երկու առարկայիՃարաբերությունը»|: կեզվականփաստերի, առանձնավես ճյուսիսային կովկասյան Հոլովառատ լեզուների փաստերի վերլուծության Հիման վրա ելմսլեր քննության ն տրամաբանական սիստեմների ճամար կիրառելի փորձում է տալ Հոլովների բոլոր Հոլովներն առանձնացնելիս ելմալեր 4իմք է ընդուսկզբունքներ: մում սիստեմը ն, Ճավատարիմ լեզվական Ճակադրությունների սաճմանման իր ընդչանուր սկզբունքին, տալիս է մնալով լեզվի ճինրարխիկ խմբավորում. գլխավոր բաժանումը «իմնվում է 3 «չափերի» սկզբունքի վրա. այղ «չափերնջ ընդգրկում հն ճետնյալ 1) ուղղություն,այն է՝ մերձեցում ն Հեռա իմաստային գոտին ցում, 2) կոնտակտ, այն է` Հարակցություն ն անչարակցություն (Բօհճլճոշճ-ԼՈՇՕհճքԲՈՇԸ), 3) սուբյեկտիվություն-օբյեկտիվություն: իմաստային գոտի Ճճետնողաբարբաժանվում է 3 Յուրաքանչյուր են Ճոլովի, որոնք նշանակում մերձեցումը, Ճեռացումը ն Հանգիս«որ Այս ստորաբաժանմանանդամներից մեկր Համարվում է ինտնենսիվ.այդ Ճճոլովինշանակությունը տենդենց ունկ կենտրոնաՖալու միայն տվյալ Ճճոլովիմեջ. մյուս Ճճոլովներըկլինեն էքոտեն-

Քանի

ու

'

Լ.

տծ/ոլճ, |, էջ

Այօ1լատ167, 96,

Լճ

«21ճջօՇ

մօտ

Էճտ.

Քէսմօ

մօ քղոտուռմոճ քծ-

նրանք տենդենց սիվ, այսինքի՝

իրենց նշանակությունը վրա. էքստենսիվ Ճճոլովի Ճոլովների րածելու տվյալ գոտու մյուս ընտրությունը որոշում է չափի կողմնորոշումը որպես դրականի, բացասականի կամ չեզոքի. այսպես, օրինակ, անգլերենի Ճճոլովների սիստեմում որպես «ինտենսի անդամ» դիտվում է սեռականը՝ Հակադրվելով «ոչ-սեռականին», որպես անորոշ, ճոլովական տարբերիչների նկատմամբ անտարբեր ճոլովի իր գործունեության երկրորդ շրջանը ելմսլնը սկսում է նախորղ լեզվաբանական տրադիցիաներից սաչշմանազատվելուփորձով, թեն ն՛ իրականում նա անչրաժեշտ կախում ունի կ' Սոսյուրից, Պրանա դայի ստրուկտուրալիստներից: Այս շրջանում իր Ճայացքներով մուտենում

է

ունեն

տա-

չոտորամաբանական պոզիտիվիզմի ներկայացուցիչներին

չափով յուրացնում վերլուծման նրանցեղանակները: է՛լ ավելի առաջ տանելով իր նախորդ չրջանի դրույթները՝ ելմոլել նպատակ է դնում լեզվական կառուցվածքը ) («ստրուկտուրան»)

հ

որոշ

"շննել որպես«մաքուրՃարաբերակցությունների» սիստեմ,ընդ

ո-

րում ճարաբերակցվող միավորների ճարցր կարնոր չի ճամարվում. գլխավորը Ելմսլեի ճամար Հարաբերությունն է, իսկ ճարաբերվողները փաստորենդուրս են մղվում լեզվաբանական քննության բնագավառից: Լեզվաբանական քննության Համար կարնոր են լոկ տեքստի մասերի փոխադարձկախումները. «Ե՛վ ուսումհասիրության առարկան, ն՛ նրա մասերը,-գրում է ելմսլեը,-ունեն գոյություն միայն այս կախումների շնորՀիվ»: Լեզուն ելմըս-

բաժանվող

լնի Համար ինքն իր ճամար գոյություն ունեցող «մաքուր ձն» է, որ կարելի է լիովին անջատել նրա «իրացումներից»: Սիստեմիքննության ժամանակ առարկայական աշխարճը կարելի է բոլորովին Հաշվի չառնել ն լեզվաբանությունը դարձնել «լեզվի իմանենտ Հանրաճաշիվ». իր երկրորդ շրջանի գլխավոր երկի՝ «Լեզվի տեսուաշխատության մեջ ելմալեր Ճետաղզոթյան ճիմնավորման շուրջը» տության ինդուկտիվ մեթոդին Ճակադրոսի է իր էմպիրիզմը ն դեդուկտիվիզմը: Ելմոլնի էմպիրիզմը, նրա առաջ քաշած «էմպիրիկ սկզբունքը» ճանդում է լեզվական Հետազոտությանն առաջադրվող Հետնյալ պաճանջներին՝1) նկարագրությունը պետք է ազատ լինի ներքին Ճակասությունից, 2) սպառիչ բնույթ ունենա ն 3) ճնարավորին չափով պարզ լինի: Դեդուկտիվիզմը ելմալնի ըմբոնմամբ լ. 076,

1953,

Է

յ61յոտ16Ն,

էջ

13:

9Խ՝ՐԹՕ16քօտճոճ

Ղհշօ

օՒ

Լտոքսոքծ,

ՑՅԼէ-

Հանդես է գալիս մի ամբողջականություն ներկայացնող վերլուծելի մեջ. լեզվական Ճետաղոտությունը պետք տեքստի բաժանելիության է ընթանա ոչ թե ճատվածներից ղեպի դասերը (ն վերջին Հաշվով մասերից դեպի ամբողջը), այլ դասերից դեպի ճատվածները (ամբողջից դեպի մոռսերը). այսինքն՝ վերլուծական ն մասնավորող շարժում պետք է կատարի ն ոչ թե Ճճամադրական ընդճանրացնող. տեքստը ելմալնի ճամար մի կարգ է, ռր կարելի է բաժանել Հատվածների, որոնք կարգեր ես իրենց Ճետագդա ճատվածների Ճամար ն այլն՝ մինչն տեքստի սպառումը. ընդսմին այսպիսի վերլուծությունը պեւոք է Հենվի բաժանվող մասերի փոխադարձկախումների ճարաբերությունների վրա։ Այստեղից էլ լեզվի, որպես սեմիոտիկայի սաճմանումը, որպես «մի Հիերարխիայի, որտեղ յլուրաքանչյուր Ճատվածրենթակա է Հետագա բաժանման փոխադարձ Հարաբերությամբ որոշվող կարգերի, այնպես որ այդ կարգերից ենթակա է բաժանման փոխադարձ մուտացիայով յուրաքանչյուրը որոշվող ածանցյալների»: Լեզվական տեսության դերը ելմալեր տեսնում է Ճեւտազուռության այնպիսի եղանակներ ստեղծելու մեջ, որոնք ճնարավորություն կտան Հասնելու քննության առարկայի սպառիչ ն Ճակասություններից զերծ նկարագրության, որը ճենց առարկայի իմացումն է։ նախորդ լեզվաբանական տրադիցիոն Ճալեցակետր չամարելով «մետաֆիզիկական» ն եշելով, որ այն նկատի ուներ առարկաները, տալիս էր ռեալ սաճմանումներ,-դրան Ճակադրում է իր դլոսւսեմատիկական ճայեցակետը, ելմոալնը որի ճամար դոյություն ունեն միայն ճարաբերությունները ն որը տալիս է միայն ձնական սաչճմանումներ։ նախորդ լեղզվաբաությունը, ըստ ելմսլնի, ելնում էր անմիջական ճայեցողությունից,՝որ տալիս է առարկաները, դլոսսեմատիկան ելնում է գիտականքննուու

ու

են. առարթյունից, որի ճամար առաջնայինը Ճճարաբերություններն են ւոնսակետից՝ որպես Ճալոկ Հարաբերության կաները կարնոր րաբերվող եզրեր: Այստեղից էլ բխում ելմալնիձգտումը իր լեզկախումճարաբերությունների ճիմնելու վական վերլուծությունը ճՃաստատման վրա: հսկական գիտական լեզվաբանությունը ննրի (որպես այդպիսին դիւովում է Ելմալնեի գլոսսեմատիկան) պետք է լինի լեզվի իմանենտ Ճճանրաճաշիվ,այսինքն՝ կառուցվի ներքին-

է

ֆունկցիոնալ Ճիմունքով, ւ

18016,

Լյօքոտ16". 1953, էջ 08: Լ.

այնպես,

"ռարտաճայտության ուս-

որ

ՔՈ0Շքօտճոճ 1(օ

ու

ՂԼհօօո

օք

Լոքսշքծ,

ՑՅԼԱ-

չնուլնանա 5նչյունաբանության ճետ, կամունքը» (սմէյ6518676) իսկ ռուցվի առանց նյութական-4նչյունական նախադրյալների, «բովանդակության ուսմունքը» (ոմիօ14518626) չնույնանա իմասՃեւո, կառուցվի ստաբանության(նշանակությունների ուսմունքի) ռանց գոյաբանական նախադրյալների: հր «գլոսսեմատիկան» ելմոլերՃակադրում է տրադիցիոն «լինգվիստիկային» ն գտնումէ, որ իր ընդճանուր սկզբունքները կիրառելի են նան այլ գիտությունների նկատմամբ: ելմալնի մուտ լեզվական «մաքուր ձնր» լիովին սաճմանազատվում է սուբստանցային Հիմքից։ Լեզվականնշանը: դիտվում է որպես մի միավոր, որ բաղկացած է բովանդակային ձնից ն արտաճայտության ձնից. ն բովանդակությունը, ն՛ արտաճայտությունը դիտվում են ձնական առումով: Գլոսսեմատիկային: է երկու բաժին, որոնցից մեՃամապատասխանաբար ՃՀատկացվում կը քննու է բովանդակային կողմը (ոմանց կողմից պլերեմատիկա կոչված՝ 4ուն. ԱԻՀ «լի» բառից),մյուսը՝ արտաճայտության կողմը (ոմանցկողմից կոչված կենեմատիկա՝ «ուն. 2Տ36օ «ղան տարկ)բառից):Ողջլեղուն,այսպիսով եր ն՛ բովանդակության, արտաճայտության դիտվում է լոկ որպես ձն: Այս ճայլեցակետերով է, տեսակետից էլ ելմսլնը պնդում որ Հնչյունական սուբստանցը կարող է փոխարինվել յուրաքանչյուր այլ սուբստանցով. միննույն «բովանդակությունների սիստեմին» կարող է «Համապատասխանել մի քանի «արտաճայտություններիսիստեմ» (գրավոր, «Հնչյունական հ այլն): Քանի որ իր քննության մեջ Ելմսլեր լեզվական ձեր քընԽում է սուբստանցից անկախ ն օ«արտաճայտությանդ «բովանդակության» սիստեմների միջն որնէ անչրաժեշտ կապ չի տեսնում ուստի ն նա կարծում էչ որ՝ ա) իր գիտական ձեռք(Ճճռ Սոսյուր), մի լեզվական «ստրուկտուրայի» բերումները կիրառելի են ամեն է նկատմամբ» բ) կարելի որոշել, թե բացի առկա շ«արտաճայտության սիստեմներից» (իմա' առկա լեզուներից )՝ ուրիշ ինչ «արտաեն Հնարավոր տվյալ «բովանդակության: սիստեմներ» ճՀայտության ն ընդչակառակն: Այստեղից էլ Ելմսլնր եզրասիստեմի» ճամար կացնում է, որ լեզվաբանը պետք է ուսումնասիրի լեզվի՝ իր սաՀմի «ստրուկտուրա». այլ կերպ ասած` մանմանը ենթակա ամեն ելմալեր Կառնապինման կարծում է, որ կարելի է ստեղծել լեզվի ւ-

ու

ձամապատասխանարբար բովանդակային կողմի տարրելը կոչվում են ալերեմաներ, արտաճայտական կողմի տաբբերըբ՝կենեմաներ։ Գլերեմաները կենեմանեբը որոշվում են իրենց ճարաբերություխներով, որոնք ճենջ Խբանց ֆունկցիաներն են,

իդեալական մի սիստեմ, որի ուսումնասիրության տվյալները կարելի կլինի կիրառել սովորականՀեչյունականլեզուների նկատմամբ: ելմալնեըիր դլոսսեմատիկական կառուցումների մեջ փորձում է

լեզվի նշանների սիստեմ լինեՍոսյուրի դրույթին՝ մասին: (ստ ելմսլնի՝ այդ սաճմանումը նկատի է առնում լեզվի արտաքին ն ոչ Թե ներքին ֆունկցիաները, նրա արտալեզվական

Ճակադրվելնան

լու

կապերը:Ջգտելով լեզվական քննության իմանենտիղմը ճասցնել մինչե վերչ՝ ելմսլեը տարբերում է նշանը ֆիդուրիկ ն լեզուն սաճմանում որպես ֆիգուրների սիստեմ. ֆիգուրըելմսլեր մաճմանում է որպես «ոչ-նշան», որ մտնում է նշանի մեջ որպես նրա բաղկացուցիչ մասը. նշան ասելով ելմսլեր Հասկանում է նշանակավոր բառերը «ոչ-նշան» ասելով՝ դրանց նհնշանազուրկ միավորները՝ վանկերը. ամբողջական տեքստի (ճեչյունական) բաղադրիչները՝ վերլուծման ժամանակ անցումը նշանից ոչ-նշանին տեղի է ունենում ոչ ավելի առաջ, քան միավորների անսաչմանափակ թվից անցնելիս, այլսինքն՝բառերից վանկերին անցսաճչմանափակներին նելիս: «Լեզվի տեսուեր դլխավոր աշխատության՝ Այսպիսով՝ թյան Հիմնավորման շուրջը» գրքում ելմալեը փորձում է ստեղծել քննության վրա ճիմնվող լեզվա«մաքուր»Հարաբերությունների բանական սիստեմ: Առաջ տանելով իր առաջինծավալուն գործի մեջ տրված սկզբունքը ձեաբանության կ շարաճյուսության փոխճարաբերության մասին՝ Եելմալենայստեղ ընդճանրապես ժխտում է այդպիսի բաժանման նպատակաճարմարությունը,որպես Հին լեզվաբանության սկզբունքներից մեկը: նրա կարծիքով՝բառակապակցուԹյան անդամներին բառի բաղադրիչների միջն առկա են միատեսակ փոխճարաբերություններ: ելմալեը Ճաստատում է այդպիսի

Հարաբերությունների կամ «կախումների» 3 խումբ՝1) փոխադարձ 2) «միակողմանի կախումկախումներ (ինտերդեպեղենցիաներ), նե3) ավելի ազատ կախումներ (կոնսներ» (դետերմինացիաներ)

Այդ կախումները, ըստ տելյացիաներ):

լեզվասիստեմի ն տեքստի (իմա' լեղվի խոսքային դրսնորման)նկատմամբ ունեցած ճարաբերության, կարող են լինել 3 տեսավ՝ 1) եզրերի կախումներ շարժ-

մեջ, այսինքն՝ տեքստում,2) եղրերի կախումներ սիստեմի մեջ ն ) թե՛ տեքստի ն թե' սիստեմի նկատմամբ կիրառելի կախումներ: ման

Է

Ինչպես նշեցինք, նլմալեը փորձում

է ավելի «մաքրել» նույ«Հին նշելով, որ այն լեզվաբանության» նշանի գաղավարը՝ Ֆիսկ նկատի ունի լեզվից դուրս գտնվող բովանդակություն: Գլոսսեմատիկը, ըստ ելմսլնի, պետք է խոսի միայն ֆունկցիայի մասին: Ցանորոշակի տերմինային իմաստ տալ «ֆունկկանալով է Համարում տարցիա» բառին՝ելմալնեըր ֆունկցիայից անծճրաժեշտ բերել ֆունկտիվը. ֆունկտիվ ասելով Ճասկանումէ ֆունկցիոնալ կախման մեջ գտնվող միավորները։ Օ0նշանի ֆունկցիան միավորում է երկու ֆունկտիվ՝ արտաճայտությունըն բովանդակությունը: Տվյալֆունկցիայից զուրկ ֆունկտխիվըկոչվում է մեծություն: Փոխադարձֆունկցիոնալ կախման մեջ դտնվող ֆունկտիվներից մեկը ելմոլերկոչում է ճաստատուն (կոնստանտ), փյուսը՝ փոփոխական (անգլ.ԽՀԼՅԵԼ). Ճճաստատունֆունկտիվիառկայությունը անչրաժեշտ պայման է փոփոխականիառկայության, մինչդեռ փոփոխականֆունկտիվի առկայությունը անճրաժեշտ պայման Հէ մյուս ֆունկտիվի առկայության:Ֆունկցիայի գաղափարի այս

միանգամայն

ելմալել

դլոսսեմատիկականըմբռնումը,ելմոլեի կարծիքով, վերացնում է լեզվաբանության այնպիսի բաժինների տարբերումը, ինչպիսիք են ձնաբանությունը, շարաճյուսությունը ն իՃնչյունաբանությունը, մաստաբանությունը, որոնք տարբերում էր «Հին դասական լեզվաբանությունը»: ելմասլեր դիմում է բոլոր կարգի երնույթների քննության «իզոֆորմիղզմի» (զուդաձնության ), միատեսակության սկրզբունթին:Ֆունկցիան այնպիսի մի կախում է, որ ստեղծում է բաժանման

ն՛ տեքստի,ն՛ ընդճանուրնախադրյալներ

սիստեմի

երկու կարգի. 1) տեքստում նկատմամբ: Ֆունկցիաներըլինում ճանդես եկող ֆունկցիաներ՝ ոռելյացիաներ, որոնք ներկայացնում են

ճանդես տրամաբանականկոնյունկցիա (ն՛-ն') ն 2) սիստեմում են եկող ֆունկցիան եր՝ կոռելյացիաներ, որոնք ներկայացնում տրաեն

մաբանական դիսյունկցիա (լա՛մ-կա՛մ): Վերնում 42իշված կախման 3 տիպերից 1) առաջինը՝փոխկատեքստի նկատմամբելմսլեր կոչում է խումը (ինտերդիպեդենցիա)

ա) ճամերաշխություն (սոլիդարություն) ն սիստեմի նկատմամբ՝ 2) երկրորդը`միակողբ) փոխլբացում (լոմպլեմենտարություն).

տնքստի նկատմամբ կոչվում է մանի կախումը (դետերմինացիան) ընտրություն (սելեկցիա), սիստեմի նկատմամբ՝ մասնորոշում (օ«պեցիֆիկացիա.). 3) երրորդը՝ ավելի ազատ կախումը (կոնստելժամանակ մի անդամըչի ենթադրում ն չի բացառում որի լացիան,

մյուսի դոյությունը) տեքստի նկատմամբ կոչվում է կոմբինացիա, ավտոնոմիա: Այս սիստեմը ելմալերկիրառե. նկատմամբ՝ սիստեմի կողմերի նկատմամբ. այսպես, օրինակ, դետերմինացիայի (միակողմանի կախման) երկու արտաճայտու-

լի է Ճամարում լեզվի

բոլոր

թյուններից առաջինը սելեկցիան (ընտրությունը) երնան է գալիս բառազուղորդման մեջ որոլես խնդրառություն, բառի մեջ՝ որպես Հիմքի ն ոչ

ն

ածանցի Հարաբերություն, վանկի

մեջ՝ որպես

վանկարար

վանկարար տարրերի Ճարաբերություն: Գլոսսեմատիկական լ

է այն բանի մեջ,

որ

էությունը Ըը Ելմոլեր Չլոսլալ

վերլուծության ՐԼ

մեծությունների

բազմաքանակ

տեսնում

ն ճոծ

զանդգ-

վածները ճանդեցվեն սաչմանափակ թվով

ն

սիստեմավորված մե-

ծությունների, ընդ որում

ն'

ն՛ բովանդակության,

վերլուծությունը

արտաճայտության Համար տարվում է միննույն լեզվական բոլոր կոմբինացվում են

սկզբունքներով.

միավորները

բունքներով. ճովատակը (արու

կից (էգ ձի) այնպես, ինչպես

Տ|-ն

միննույն սկրզ-

ձի) տարբերվում է զամբի-

(5-1)՝

Ո-ից (ՈՒ1),

տակը (արու ձի) տարբերվում է տղամարդուց այնպես, ինչես Տ|-1՝ ՏոՈ-ից: Այս առումով ճնչույթի

րակների (վարիանոների)

«նչույքաբանական

ն

Հովա-

(արու մարդ) ն

նրա տարբե-

(ֆոնոլոդիական)

գաղափարները, «իզոմոբֆիզմի» (զուգաձնության) սկզբունքի

ճա-

լեզվական այլ երնույթների վրա. ճարաբերությունը այստեղ անվանվում է «անփոփոխակի» (ինվարիան-

մաձայն, տարածվում

տի)

ն

են

«փոփոխակի» (տարբերակի, վարիանտի) Հարաբերություն.

սրանով ելմսլեր փորձում է Հասնել ձնաբանության

կ

շարաճյուսուտեղափոխելով

քննությունը վերացմանը՝ Հարաբերությանպլանը. այսպես, «փոփոխակի» փոփոխակներ (վա(ինվարիանտի) անփովոխակի

թյան տարբերակման

«անփոփոխակի»ն

անվան որպես

կլինեն նրա տարբեր շարաճյոււական րբրիանտներ) որպես ենթակա

ն

ստորոգելի:

«Անփովփոխակների» (ինվարիանտվերլուծությունը, որ արկատարվող

ների) բացաշճայտմանճամար տաճայտվում է մի պլանի կոռելլացիայի՝ մի ցիայի Զում

է

ճետ

ֆունկցիաները

այլ

կոռելյապլանի

ունեցած ճարաբերությունը որոշելու մեչ,

ելմալել, կո-

կոմոստացիա: կոմուտացիայի գաղափարը խիստ կարնոր

դեր է խաղում ելմալնի լեզվաբանականսիստեմում, որովճետն այն կապում է լեզվի երկու կողմերը՝ բովանդակությունը

տությունը, որոնք,

ըա

ելմսլնի, գոյություն

արտա՞այ-

ն

լոկ որպես

ունեն

ճա-

բաբերություն՝միայն իրար Ճետ ունեցած փոխադարձկապի մեջ իր գործունեության երկրորդ շրջանում գրված ճոդվածներից մեկում

վերացնելի («Դիտողություններ

սին»)

ելմալեր, ելնելով նույն զուգաձնության

Հակադրությունների

մա-

(իղոմորֆիզմի)

սկզբունքից, Պրագայիլեզվաբանական դպրոցի Հնչույթաբանական սկզբունքներին ընդճչանուր տեսական

որոշ

նշելով,

որ

այդ

նոր սկզբունքները Հնարավորություն

տարբերություն նախորդ շրջանի, մաքուր ձներից գնալ դեպի սուբստանցի փաստերը,

փաստերը ն

ոչ

վերագրում՝

արժեք է ն

են

տալիս, ի

ֆունկցիաներից

ընդճանուրից դեպի կոնկրետ

թն ընդչակառակն: Առանձնակիքննարկման է

են-

թարկում ելմալերՊրագայի4նչույթաբանների «Ճակադրությունների չեզոքացման» (ելմսլնի Հորջորջմամբ՝ «վերացնելի Ճակադրություն-

ների») սկզբունքը. դրությունը որոշ

ըստ այդ սկզբունքի որոշ Հնչույթների Հակադիրքում կարող է չեզոքանալ, այսինքն՝ տվյալ դիր-

ելմալնն այս

քում տարբերվող Հնչույթները կարող

են

ակզբունքինընդճանրականարժեք է

նշելով, վերագրում՝

երնեույթըտեղի ունի

ն

նույնանալ.

քերականության մեջ (2մմտ.

լատ.

կան-ճայցականի ճակադրության չեզոքացումը չեզոք սեռի ների դեպքում):

Ընդճանուր առմամբ նշելի է, Թիվնոր տերմիններ

ու

որ

որ

այդ

ուղղաանուն-

ելմսլեր մտցնում է բազմա-

սաշմանումներ՝ առանց դրանք

առատ

օրի-

նակներով օժտելու. գլոսսեմատիկական այսպիսի նոր տերմինների Թեվը ճարյուրից անցնում է: Հիմնականսխեմաների փոխճարա-

բերությունը կարելի է արտաճայտել Հետնյալ սխեմայով.

Հմմտ. Օ. 1953, 7Ե 3, էչ 42. շ

օ

ՇԸ. ՃՃաՅ80842,

Ւյ)ՇյՈոՏ16Շմ, ՊՕԼՇՏ 8. Տ1Շէ5ՇոՅ, չմմո. Լ.

ՐՈՕՇՇՇԽՅՆԵՒՑ

Տսք

165 օքքօտլօոտ

ճիշ. աչի., էչ

74:

Մո

5Զ, ԷտեխԸտ683, |

1939. տսրքուռտԵ1Լ65,

Տերմիններ՝կիրառված ն

տեքստի սիստեմի նկատմամբ.

արա ու

Տերժիններ՝ կիբառված սիստեմնկատմամբՀպաթադիգմատիկու-Հ: կոռելյացիոն տ5իեճենրարխիա բարխի»

Տերմիններ՝ կիբառված տեքստի Խկատմամբ--պբո- | ՑեսՀ-սինտագմա- | աիկաՀւռելյացիոն |

Ռելյացիա կոնեկցիա «Ե՛Վ-ն՛» ֆունկ-

ո

Ցի» ) Փոխաղարձություն իԻնտերդեպե(1661ք:06113) ոնա իար :

(2-ը միննույն

աե-

|

| ճաստատուն )

կոռռելյացիա

|

Իջվիվալենցիա. «կա՛մ-կա՛մ» ֆունկցիա

կոմոլլեմենտարուՍոլիզարություն թյուն

'

Դետերմինացիա Հարակցություն

(«Օհօ5/օո)

) Ո-Շ ճառտատու'ն ի

((

շաստատունյ|

.

Սոլեցիֆիկացի»

Սելեկցիա

փոփոխական)

Փոխադարձություն կոնսատելյացիտ ( ՛

6Ը1քթոօ611: )...տե(2 ,

(Հ-ը մինխույն

ռակի)

վփոփոթա-կոմբինացիա

քան)

Ավտոնոմիա

«Գլոսսեմատիկայիներածության» մեջ սաճմանվում են Հետնյալ5 սկզբունքները, որոնց վրա կառուցվումէ գլոսսեմատիկական տեսությունը.

1)եմպիրիզմիսկզբունե(րեծ

ՕՏու).--

Նկարագրությունը պետք

Էւուլք

օ1

Էտքլու-

լինի ինքնակա (561ն սպառիչ չափ պարզագույն: «ՇոտլՏէճոէ), Ճճնարավորին Սկզբունքի ձրեք մասերը կարգավորված կախման մեչ են, այնպես որ սպառչությունը ենթարկված է ինքնակայությանը (ՏՇ1-ՇՕոՏԼՏէԲոօՄ)ն սլարզությունը սյլառչությանըո: օէ սկզբունք (հ թՔոուշլք|օ Պարզության 2) ն երկու ինքնակա սպառիչ նկարագրություններից Տոբլճլե/).-գերադասելի է այն, որ ավելի պարզ արդյունք է տալիս: Հավասաէ

Այս բառբելմ«լերն ուրիչներըգործածում 12 Սոայուբի «առոցիափոխարեն նի տարբերություն «սինտագզմատիկայի»: Հ լ. ԷԼ|ՇԼոՏտ16:Խ շոմ ՒԷ. ). Ս1մ2811 Օսէնոծ օք Օ10Տ56տ41էլ«Տ. 1. ԸՇոօշ1 Ղհշօքյ, Շօքճտհճքծո, 1957. էջ 20--31: ՛

էյի»

ն րապես պարզ արդյունք տվող երկու ինքնակա (5Տ61-ՇՕոՏ1ՏէՏու) սպառիչ նկարագրություններից գերադասելի է այն, որ ավելի սլարզ գործողություն է պաճանջում:: սկզբունք (Աճ ԲՈԼւՇլյքԼ6օԼ Թ6մսօ3) Վերածման

եօո).-- նկարագրությունը գործողության ձն.է ընդունում: Ցուրաքանչյուր գործողություն պետք է շարունակվի ն կրկնվի մինչն նկարագրության սպառվելը ն պետք է ճասցնի արդյունավորիչների (16Տս1էռուտ)Հնարավոր փոքրագույն թվի գրանցմանը»: սկզբունք 4) Տնտեսման (Ռի6Քողոճլք)6օԼ Քշօոօէ ո).-պետք նպատակ ունենա տալու ՀնարաԳործողությունը վոր պարզագույն արդյունքը ն պետք է դադարեցվի, երբ որնէ 4ետագա պարզեցում չի Ճեւոնում՝: 5) Ընդչանրացման սկզբունք (ի Էղոօլք|6 օ1 ծթե մի օբյեկտ ենթարկվում է մի որոշակի Օ6Ո6ՈՅԱՏՅԱօո).-նկարագրության առանց երկմտություն առաջացնելու ն մի այլ օբեկտ յդ միննույն նկարագրությանը ենթարկվելիս երիկմտություն է առաջ բերում, ապա, ընդճանրացվում է՝ երկու նկարադրությունը օբլեկտնեիի նկատմամբ էլ կիրառվելու Համար": «Գլոսսեմատիկական Հանրաճաշվի» Հետագա տեսությունն ակսվում է ֆունկցիայի գաղափարից, ընդ որում ֆունկցիայի գաղափարը ն ճետագա յուրաքանչյուր գաղափարՀամապատասխան Հանրաճաշվականնշանակում է ստտմնում: Ֆունկցիա (օ) առելով Հասկացվում է ամեն մի կախում. ֆունկցիայի (կախման) մեջ մտնող ամեն մի բան կոչվում է ֆունկտիվ (Ի). իրար Ճետ տվյալ ֆունկցիայով կապված ֆունկտիվները կոչվում են տվյալ ֆունկցիայի եզրերը Ո6ոոոյտ). տվյալ ֆունկցիան իր եզրերի -ճետ հճլմ), իսկ (սոշեօու միասին կոչվում է ֆունկցիոնալ դայտ Հետ ֆունկտիվային դաշտ միասին՝ ֆունկտիվը իր ֆունկցիաների ճետնում են սինտագմատիկֆունկցիայի, ((սոշէլաճ) Ոօ1մ): Սրանց ֆունկցիայի ու պարադիգմատիկ դեդուկցիայի, վերլուծության, Համապասաշտշմանումները՝ բազմաթիվ այլ գաղափարների(54) են ն տրվում ճանդերձ, դլոսսետասխան մեկնաբանություններով օրինակներ: մատիկական ճանրաճաշվականգործողությունների :

'

Լ

Ս1431Ն |ՇԼոՏ167 Ղիճօ/, Շօքօոհճջծո, 1957, էջ 28 Նույն տեզը,էչ 72. Նույն տեղթ,.էջ 33: Նույն տեզը, էջ 34.

Օճոճոլ Հ

Լ.

Է

ոմ

ԷԼ. ).

Օսլո

օք Օ10556տ8էլՏ.

Վ) Փմերիկյաճ ամենտալիստակաճ ճկարագրակաճ (զեսկրիպտիվ) լեզվաբաճություճ

լեզվաբանությանձնավոռումը.-նկաբագոական Ամերիկյան

Ամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության ձնավորումը տեղի է դործնական Ճճիմքերիվրա: Նրա տեսաունեցել որոշ տեսական կան սկզբունքների ճանդես գալը կապված էր փիլիսոփայական ն Հոգեբանականայն Ճոսանքների Ճեւտ, որոնց ճիմնական դրույթների բնութագրությունը տրվեց քննարկվող ենթաշրջանի ընդճանուր բնութագրության Ճետ կապված: Այդ լեզվաբանության տեսականլեզվաբանականՃիմունքները ն վերլուծական մեթոդների ակունքները կարելի է տճանել Ֆերդինանդդը-Սոսյուրի ն էդուարդ Սեպիրի լեզվաբանական դրույթների վերլուծական մեթոդների մեջ. ճատկապես վերջինս կարող է ճամարվել ամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության վաղ ներկայացուցիչներից մեկը, թեն նրա վերլուծության մեթոդը չունեցավ այն տարածումը, ինչ ամերիկյան լեզվաբանության մի այլ ներկայացուցչի՝ Լեոնարդ Բլումֆիլդի մեթոդը:Ամերիկյաննկարագրական լեզվաբանության ձնավորումը կապված էր ն որոշ գործնական պաճանջմունքների ճետ. ինչպես Հայտնի է, ամերիկյան լեզվաբանները, մարդաբանները ն ազգադգրագետները նշանակալից ուշադրություն էին ճատկացնում ամերիկյան բնիկների (ճնդկացիների) լեզուների ուսումնասիրությանը: ընթացքում պարզվեց, որ դասական լեզվաբանության Աշխատանքի կիրառած մեթոդները, որոնք կառուցված են Հատկապես Ճունարեեի ն լատիներենի առանձնաճատկությունների վրա, գրեթե անպետք են ամերիկյան ճնդիկների լեզուների ուսումնասիրության ճամար:Այս տեսակետից կարնոր դեր խաղաց մարդաբան ն ազգագրագետ, ազգագրության«պատմական դպրոցի» «4իմնադիր ՖրանցԲոուրզը (ԹՕՅՏ, 1858--1942), որին Համարում են ամերիկյան նկարագրականլեզվաբանության ճիմնադիրը: Ճյուսիս-ամերիկյան Հնդիկների անթրոպոլոգիաԶբաղվելով Բոկան (մարդաբանական ) ն ազգագրական Հետազոտությամբ՝ նան է լեզվական ճարզբաղվեր ուրզն անճրաժեշտաբար պետք ցերով:Աշխատանքիընթացքում նա 4ամողվում է, որ իր ունեցած դասական լեզվաբանականպատրաստությունըոչ միայն չի օգնում գործին, այլն նույնիսկ խանգարում է. Հնդերոպական լեզուների ու

ու

Քերսկանությունից Հայտնի այնպիսի կատեգորիաներ, ինչպիսիք են խոսքի մասերը, ճոլովը, եղանակը ն այլն, ամերիկյան լեզու26Ժ

նաճատկությունների աղճատման, ճնարավորություն չի տալիս նկատելու նրանց իրոք Ճատուկ կատեդորիաներըի ընդչակառակն, որոնք իրավերագրել է տալիս նրանց այնպիսի կատեգորիաներ, կանում նրանց Ճատուկ չեն կամ ունեն դրսնորման ուժեղ տարբերություններ: 1911 թ. իր «Ամերիկյան Հնդիկների լեղուների ձնոայդ դժվարունարկի») առաջաբանում Բոուրզը կանգ է առնում թյունների վրա, խոսում նոր մեթոդների կիրառման անչրաժեշտության մասին ն փորձում տալ այդ նոր մեթոդների կիրաոման օրինակներ:Սակայնամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության Ճճետագա ներկայլացուցիչները, աշխատելով բոլոր լեզուների նկարագրության ճամար կիրառելի մեթոդներ գտնելու ն դրանք կատա-

ասնում են ծա րելագործելու ուղղությամբ, յրաճեղությունների, ճանդում ակնեչայտֆորմալիզմի, իրենց լեզվական Հայացքների ւռեսական ճիմնավորման մեջ անցկացնում ռեակցիոն-իդենալիսԿուսկան ն վուլգար-մեխանիստականտեսակետները: Այս առումով պետք է պռանձնացնել ամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության մեթոդների դրական կողմերը այդ մեթոդի կիրառման մնջ Հանդես բերած ֆորմալիստականծայրաճեղություններիցն. լեզվաբանական ուսմունքը տեսականորեն «Հիմնավորելիս» առաջ քաշված ռեակցիոն փիլիսոփայական Ճայացքներից:

թ. Ֆր. Բոուրզի նախաձեռնությամբ սկսում է Հրատարակվել «Ամերիկյան լեզվաբանության միջազգային Հանդեսը»: Ամերիկյան որը լայն թափ է Հաղորդում սկսված աշխատանքին նկարագրական լեզվաբանության գլքավոր օրգանը դառնում է ճանդեսը, որ Հրաթ. մինչն այժմ շրատարակվող «Աեզու»3 տարակում է 1924 թ. վերջերին չիմնված Ամերիկյանլեզվաբաօէ Ճ61162): Կան ն այլ նական ընկերությունը (Լ1ոքնլՏեՇ ՏՕՇԼ6է7 լեզվաբանական պարբերական ճանդեսներ': Ամերիկյան լեզվաբանությանճամար ճետագայում էլ շարունակում է բնորոշ լինել կապը լեզուների գործնական ուսումնասի1920

։

Ք,

8025,

1938.

ոյ,

ԼՈւ6ԲոՀէԼօոճլ

ԷԼոմեօօն )օսւոտլ

օք Ճտծոճշճո

օէ Ճոծոօոո

Լոմռո

Լճոքսոքօտ,1-1,

1911,

ԼլոքսԼաէլջ.

Լոոքսոք6. ւ ,Լտոքստջօշհաոօքւճքիտ" (19258թվից), .Լտոջսճջօ ԾԼ5Տ6/8էլՕոտ" (1920 թվից), .Ճոշհլմստ Լլոքատշստ" (1939 թվից), .1Մ04" (1945 Թիլ)

Լ

այլն:

րությանն այնպիսի բնագավառներիճետ, ինչպիսիք են մարդան թեն լեզվի «մաքուր վերլուծուազգագրությունը:, բանությունը թյան» մեջ խորացող լեզվաբանները խզում առնում իմանենտորեն:

են

այդ

կապը

ն

լեզուն

ն մեխանիստնեոը ամե.. Մենտալիստնեոբը (ամենտալիստնեոը) մեջ.-- Ամերիկյան լեզվաբանության մեչ ՞իկյանլեզվաբանության են երկու Հոսանք մենտալիստների (անգլ. ճոէշլ տարբերում «մտավոր, մտածողական» բառից) ե մեխանիստների (ամենտա-

լիստների). առաջին ճոսանքի կողմնակիցները լեզվաբանական վերլուծության մեջ կարնոր տեղ են տալիս իմաստային կողմին, Հհրկրորդները լեզվական պրոցեսները Ճճանդեցնումեն մեխանիկատանում կան ակտերի, ավելի ավելի առաջ լեզվի առանց փմաստային կողմի միջամտության կատարվող վերլուծությունը: Այս նհրկուճոսանքների գնաչատման Ճարցում Հարկավոր է նկատի ունենալ երկու Ճանգամանք. 1) այս միատարր ամՀոսանքները՝ բողջություն չեն ներկայացնում, ն դրանց մեջ կարելի է նկատել մեն կարգի փիլիսոփայական, Հոգեբանական լեզվաբանական Հոսանքների Չ) այդ Ճճոսանքները չի կարելի արտաճայտություններ. շփոթել մատերիալիստական իդեալիստականուղղությունների Հետ: Ռիշտ 1՝ մեխանիցիզմը երբեմն բնութագրվում է որպես լեզվաբանություն», բայց այդ «մատերիա«մատերիալիստական (զմը», եթե այն որոշ դեպքերում էլ արտաճայտվում է, վուլգար մեխանիստականմատերիալիզմ է, որը այնպիսի մի Հասարակական երնույթի քննության մեջ, ինչպիսին է լեզուն, արտաճայտվում է որպես իդեալիզմ. մենտալիստների Հոսանքն էլ միավորումէ զանազան իդեալիստական ուղղությունների ններկայացուցիչների՝ կոնցեպտուալիստների,նեոֆոսլերականների ն այլն: ՊատաՀական չէ այն ճանգամանքը, որ 1930-ական թվականներինՍեպիրի Քլումֆիլդի գլխավորած գլխավորած «մենտալիստական» դպրոցը «մեխանիստական» դպրոցին մերձեցնելու փորձ է կատարվում. երկուսն էլ փաստորեն Հանդես են գալիս որպես միննույն «նկարագրական (դեսկրիպտիվ)լեզվաբանության» տարատեսակներ: Մեն«տալիստներիճոսանքը կազմող Ճետագա դպրոցներից մեկը նեոֆոսլերյան եռ Շպիցերի գլխավորած դպրոցն էր, որը է՛լ ավելի տեակցիոն-ֆիդնիստական բնույթ էր տվել ֆոսլնրականությանը: ու

ա-

ու

ու

Հմմտ. Լ. ԲՈ Օ02տՇք, «ԱՇշքոուոտիանՊԱԽՐՑԱՇ 4321603ԱՅԱԽՇ", 1956, էջ 55--57: հԱՂՕՇոքօոՇիշսօՇ

ՆՈՒՑ

ՇԼԱՃ,

չՕ6-

Հետազա ղարդացումն էլ «Մեխանիցիզմի»

տանում է դեպի «մաձնական սլերլուծությամբ» զբաղվող լեզվաբանությունը, որը իր ողջ ուշադրությունը կենտրոնացնում է լեզվի ֆորմալ-իմանենտային վերլուծությանվրա: քուր

ճՃ)Ծեխաճիցիզմ՝

Լ.

(ֆիզիկալբզմ)

Բլումֆիլղ.--(եոնարդ Բլումֆիլդը (1882--1949)ժամանա-

կակից ամերիկյան նկարագրականլեզվաբանության Հիմնադիրնեբից մեկն է, որ «մենտալիստների» (մեպիրին ապա ֆոսլերական

Շպիցերի կողմնակիցների)դեմ տարվող վեճերի մեջ գլխավորել է մեխանիցիզմի թներ. նրա լեզվաբանականուղղությունը Հայտնի է որպես օ«մեխանիցիզմ»ն նույնիսկ որպես «մատերիալիստական» ավելի ուշ ինքը Բլումֆիլդը լեզվաբանություն. գործածության մեջ

«ֆիզիկալիզմ» տերմինը: Հիմնականգծերով ձնավորվելով 1930-ական թվականն երից՝այդ ուղղությունը 40-ական թվականներից դառնում է տիրապետող լեզվաբանական ուղղությունը: է մւոցրել

9. Հառիսը, Ռ. Ուելար, Այս ուղղությանը ճարում են 9. Հոքետը, Ք. Փայկը, 2. Թրեյջերը, Բ. Բլոխը ն է. նայդան, Ս. Ֆյոդելինը, ուրիշները, որոնք 4անդես են գալիս «լեզվի մաքուր վերլուծության» պաճանջով. այս վերչինների ուղղությունը նեղ առումով մենք Հետագայում կկոչենք ֆորմալ-անալիտիզմ: երկար ժաԲլումֆիլդը մանակ գլխավորել է «ԼճոքԱՅք:» («եզո») Ճանդեսը, որ ամերիկյան լեզվաբանության ամենից ավելի աչքի ընկնող օրգանն է: իր գործունեության վաղ շրջանում Բլումֆիլդը Հանդես է եկել որպես այն ժամանակ լայն ազդեցություն ունեցող վունդտյան պսիխոլոգիզմի Հետնորդ: Սակայն ոչ միայն Ճետագայում Բլումֆիլդը է ճրաժարվում դրանից, այլե լեզվաբանության մեջ գլխավորում 18920-ական թվաայդ պսիխոլոգիզմի դեմ տարվող պայքարը: ն մեջ իշխող բիճեփիլիսոփայության Հոգեբանության կաններին են ու դնում նան վիորիզմն պրագմատիզմըիրենց կնիքն Բլումֆիլդի վրա, որի լեզվաբանական մեխանիցիզմի ճիմնական դրույթներն արդեն ձնակերպված են «Մի շարք պոստուլատներլեզվաբանության Համար» Ճոդվածում|. այստեղ նա ճանդես է բերում լեզվաբանության մաթեմատիկականացման,լեզվաբանական բքննոււ

Ջս4ք6.

Լ.

81(0օո1161մ,

.ԼճոքսճքծՇ". 1926,

Ճ

ԻԵ 3.

Տ6է օք ՔօՏէսլու6տ

էհՇ

ՏԸլ:ո«շծ

օք Լճո-

թյունը որոշ պոստուլատների վրա ճիմնելու ե Սեպերի նման բոլոր սկզբունքներ չասՀամար ընդճանուր լեզուների նկարագրության տատելու ձղտում: իր գլխավոր աշխատության մեջ, որ նույն անունն ունի, ինչ Սեպիրի գիրքը («Լեզու»), Բլումֆիլդը տալիս է իր լեզն. լեզվաբանական վերլուծության իր Եեվաբանական Ճճայացթների ղանակների շարադրանքը, որ Ճետագայում լայն ազդեցություն է թողնում ամերիկյան (ն ոչ միայն ամերիկյան)լեզվաբանության Հաընթացքի վրա: 1930-ական թվականների կեսերից Բլումֆիլդի յացքները ենթարկվում են տրամաբանական ւողիտիվիղմի ազդեցությանը. այդ բանն արդեն նկատելի է «եզո՞ւ, թե՞ գաղավփարներ» Ճողվածումշ, ապա ավելի մեժ չափով արտաճայտվում է «Գիտության լեզվաբանական Ճայեցակետերը» գրբում:: Բլումֆիլդի

են վաղ աշխատություններից «ԼեզվիուսումնասիրուՏիշատակելի

թյան ներածությունը», ավելի ուշ շրջանի դորժերից՝ «0տարլեզուների գործնական ուսումնասիրության ուղեցույցը»:

Բլումֆիլդը նս զբաղվել է ամերիկյան բնիկների լեզուների սումնասիրության Հարցերով: նշելիէ,որ Բլումֆիլդը լայն աղզդեցություն գործելով ամերիկյան լեզվաբանության վրա՝Եվրոպայում երկար ժամանակ գրեթե անծանոթ է եղել: ու-

իր Հանդես գալու ժամանակից կապմեխանիցիզմը բլումֆիլդի

ամենից ված էր ամերիկյան բիճնիորիզմի ճեր: Բիչնիորիստներից է Բլումֆիլդի վրա ԱլբերտՎեյսը, թողել ավելի ուժեղ ազդեցություն բիճնիորիզմի ներկաորը Հանդես է եկել որպես «ճասարակականջ» յացուցիչ՝ բիճնիորիզմի դրույթները կիրառելով Ճճասարակական Բլումֆիլդի վուլգար երնույթների, այդ թվում ն լեզվի ֆիզիոլոգիականմատերիալիղմն էլ կիրառվելով այնպիսի մի Ճասարակականերնույթի նկատմամբ, ինչպիսին լեզուն է, վերջիվերջո Հիմք էր տալիս իդեալիստական ագնոստիկական եղզրակացությունների ճամար:

նկատմամբ: : ու

ւլ լ. 5Լ.

81:օօտլ61մ, 81/0օտճտ:մ,

Լոոքսշքծ, ՎՇԽ 71օԼէ, 1933. 14625, .Լոոքսոքծ", 1936, 36 2 Լոռոքջսոջծ օք ՏոԼՇոշճ, ՎՇԽ Մօու, 1939. ԼլոքսլտաՇ Ճտքծճլտ 1ուօմսշօո էօ էհճ Տեսմ: օք Լճոքսոքծ, 1914

81օօո1լօ14, 81օօո1լ614. (իբ «Լեզու» զրջի առաջաբանում Բլումֆիլդը այն ճամարում է այս դրբի վերանայվածվերսիան, բայց տարբերությունն այնքան մեծֆ է, ոբ ԲլումՕսէլոճ Օսլմ6 ֆելդի ասածր կարելի է ընդունել մեծ վերապաճությամբ)«Լ.

Քո

էլօլ Տւսմ) ճձ. թ.

էջ

օք

Մ6Շ1Տ5.

55-57,

ԲՕէճլքո Լռոջսշքծտ, 1942. ԼլդքսլտԱօտ ոմ Քջ:Շհօքօք),

,Լշոջսճքծ",

1925,

18--Գ.

Ջաճուկյան

Բիչնիորիզմը Բլումֆիլդը էկլեկտիկորեն զուգորդում է Սոսյուրի ուսմունքի որոշ կողմերի Հետ: Ամենից առաջ Բլումֆիլդը խոսում է որ

ղերի մասին, այն ֆունկցիայի մասին, լեզվի Ճճաղորդակցական կատարում է լեզուն ավյալ լեզվական անրության (Տքօճճշհ-

մեջ, Սակայն այդ ֆունկցիան աղորդակցական «օոողսու) ն Բլումֆիլդը դիտում է պրագմատիզմի բիչնիորիզմի ղիրքերիցՃաղորդակցումընրա 4ամար յուրատեսակ բիոլոգիական Հակավզդում է արտաքին ազղակների(ստիմուլների)ճանդեպ, ) (ոնակցիա մարդկանց՝ միջավայրին Ճճարմարվելու ձներից մեկը։ Միաժամա-

փոխ է առնում նշանի միասնության, Բլումֆիլդը Սոսյուրից կամայականության ) ն տվյալ կոլեկ(չպատճառաբանվածության նակ

տիվի ճամար պարտադիր լինելու դրույթը: Սակայն Բլումֆիլդր Հեռու է կանգնած լեզվի սիստեմային բնույթի իրական ըմբոնումից: Դեռես 1926 թ. իր «Մի շարք սպոստուլատներ»4ճոդվածումայս կամ է որպես «այն արտաայն խմբակցության լեզուն նա սաճմանում սանվածքների(սԱ:6ՐՅՈՇ6)ամբողջությունը, որոնք կարող են արվել ւովյալ լեզվական խմբակցության մեջ»): Արտասանվածքասելով Ճասկանում է խոսքի՝որոշ ամբողջություն ներկայացԲյումֆիլդը նող 4ատվածները: Այսպիսով, լեզուն Հանդգեցվումէ խոսողական ակտերի(- արտասանվածքների ) գումարին, ընդ որում այդ ակտերը են ոիպես այն միակ ռեալությունը,որի ճետ դիտվում կարողէ դործ ունենալ լեզվաբանը: եզուն ճանդգեցնելովարտասանվածքների գումարին՝ Բլումֆիլդը վերջիններս էլ քննում է բիճնիորիզմի դիրքերից ն բացատրում է ազդակների ու Ճճակազդումների(ստիմուլների ու ռեակցիաների)մեխանիզմով. արտասանվածքնընկած լինելովխոսողի ն լսողի ներվայինսիստեմների միջն, առաջ է բերում ազդակների Հակաղդումներիշարք: ու

Բլումֆիլդը մարդկային լեզուն դիտում է որպես Այսոլիսով, մարդու վարմունքի ձներից մեկի ն լեզվական մեխանիզմը ճանճակազդումներին. խոսքը Համարվում է գեցնում ազդակներին Ճճակազդում(ռեակցիա) արտաքին ազդակի (ստիմուլի)Ճանդեպ, ընդ որում խոսքն էլ իր Հերթին դառնում է ազդակ (ստիմուլ) լսողների մեջ Հակազդում (ռոնակցիա) առաջ բերելու ճամար: Սրանով իսկ Բլումֆիլդը մի կողմից՝ Ճանդգեցնումէ ֆիզիոլոՀաղորդակցումը ու

Հմմտ.

ԽՍ.

Ի.

Լ.

էջ

154,

81Լօօտ1161մ,

Շին մրիոմտրօւա

Ր77Խ3,

ԵղյսԿֆոտոճ,ՂԱՋ, 1Մ, 1954, էջ Ճ

125.

Տօէ

օք

ԽՇՃՅԵԽԱԵՏԵ

Քօտէսլու6տ, .Լշոքսոքշ",

1926, Ե

7.

2,

դիական ռ"լաճանջներիլյավարարման ճամար կատարվող ազդակակտերի, մյուս «ճակազդումներիպարզ կողմից՝ դուրս ների ն է մղում գիտակցությունը, գիտակցության բացառումլեզվի փոխճարաբերության պրոբլեմը: էեղուն իբրն այդպիսի ազդակների ն. ճակաղդումների ամբողջություն,րստ Բլումֆիլդի, որակապես չի տարբերվում այլ կարգի ազդակներից ճակազդումներից։ Այն որպես սովորական բիոլոգիական ակտ Ճավասարեցվում է այլ կարու

ու

գի բիոլոգիական ակտերին, արտաքին ազդակների ւտռաջացրած կենդանական ճիչերին, ն, այսպիսով,լեզվի ծադման պրոբլեմը «լուծվում է» կախարդական դավաղանի մի Ճարվածով, դադարում պրոբլեմ լինելուց։ Այս առումով Բլումֆիլդը լեզվի ազղանշչանների ճետ միասին նման տիպի ազդանշաններ է ճամարում ն կենդանաեն ազդակների ն կան այն ճիչերը, որոնք նույնպես անգեցվուլ ճակազդումների։ Սկզբնապեսդրանց միջե որակական տարբերություն չէր դրվում. մարդկային լեզվի ազդանշանները տարբերվում են կենդանական այդ «ազդանշանակման ճիչերից» մեծաքանակությամբ, ավելի մեծ տարբերակվածությամբ ճշգրտությամբ: ճետադայում մարդկային լեզվի «ազդանշանների Սակայն աիստեմի» ն կննդանական «աղզդանշանանման» ճիչերի բուն .ե տեսնել փորձում Բլումֆիլդը մարդկային սարբերությունը ունենալու մեջ, նշանշանակություն լեզվական միավորների է Բլումֆիլդի, «լոկ այն իրադրություն Ֆֆակությունը, րստ է այդ ձնր, նայն Ճակաղ(Տմաճեօդ), որի մեջ խոսողը դործածել Այսպիսով, Բլումֆիլդը նախ՝ դումը, որ առաջացել է լսողի մոտ»"։ է միշտ կոնկրեւտիրադրության բառի նշանակությունն ըմբոնում ճետ զրկում է իր ընդճանրացնող բառը կապված, (սիտուացիայի) մեջ Հանդես է բերում լուծման Ճարցի այս արժեքից,երկրորդ՝ մոտեցում,բառիմաստը կասուբյեկտիվ-ինդիվիդուսլիստական երրորդ բառիմաստը պում է միշտ առանձին.անճատների եւո, գտնվող մի դուրս լեզվի կառուցվածքից փորձումէ դիտել որպես ու

բան՝ Հիմք տալով այն լեզվաբանական ճետազոտությունից դուրս մղելու ճամար. րաւ Բլումֆիլդի՝ լեզվական ձնի ճիշտ նշանակուինչ կա «խոթյունը որոշելու ճամար պեւոք է իմանալ այն բոլորը, էլ գործնականորեն անչնար է, սողի աշխարճումօ. քանի որ ն Ճամարվում են լեզվաբանության Հնարավորություննեքը ուստի սա

էջ

Օք ՔՕՏէսուօտ,

ւ

լ,

81օօտ11614մ.

Ճ

լ.

810օօտ1161մ,

Լոոքսճքծ, 1943, էջ

157.

ՏՇԼ

.Լտոքսձքծճ". 1926,

39 2,

138,

խիստ սաճմանափակ. Բլումֆիլդը Հանդես է գալիս որպես սգնոսռիկ: Սակայն եթ բառիմաստը կապված է կոնկրետ իրադրության են մարդիկ իրար ճասկանում, ինչպե՞ս է տեՀետ, ապա ինչպե՞ս Հաղորդակցումը: Այս Հարցը լուծելու Համար Բլումղի ունենում ֆիլդն ստիպված է դիմել «ընդչանուր իրադրության» գաղափարին ն խոսել մասին, այ«առարկաներիընդճանուր Ճճատկությունների» սինքն՝ Հակասության մեջ մտնել իր իսկ մեկնակետի Հետ. առարկաների ընդճանուր Ճատկությունները ն ընդՀանուր իրադրությունը, են ըստ Ճնարավորություն տալիս տարբեր մարդկանց: Բլումֆիլդի, միատեսակ առարկա տեսնելիս արտասանել միննույն «նչյունակոմպլեքսը, որին նրանք վարժվել են մանկությունից: Միաժամանակ՝ լեզվի Հաղորդակցականֆունկցիան բացատրելու նպատակով` Բլումֆիլդը յուրացնում է Սոսյուրի դրույթը նշանի՝ տվյալ կոլեկւտիվի սաճվաններում պարտադիրլինելու մասին ն այն դարձնում` լեզվական ուսումնասիրության մեկնակետը, թեն լեզվի այդ ճատկությունը իր բնույթով անբացատրելի է ճամարում: Բլումֆիլդը՝ յուրացնում է նան Սոսյուրի դրույթը լեզվական նշանի կամայականության (չպատճառաբանվածության ) մասին՝գտնելով, որ լեզվաէ կան նշանների սիստեմը կարելի փոխարինել նշանների ամեն մի այլ սիստեմով: «նշանների» սիստեմը լրիվ կտրվումէ առնվում լոկ տվյալլեզվով Խոսող ճանրության պատմությունից, առանց իր պատմական պայմանավորսինխրոնիկ ճայեցակետով, է, կամայականուոր լեզվական նշանի Հասկանալի վածության: ն միասլեզվաբանականքննության թյան, սպարտադրականության

Լեզվական

նության 4իմք տալու տարել դեպի լառի

սոսյուրյան դրույթներից ճեշտ է անցում կա-մտածողության տարբառիմաստի, լեզվի ու

ու

բերության ժխտումը, եթն, մանավանդ, այս դրույթները անցկացկատավում են բիճնիորիզմի ն պրագմատիզմի բովով: Այդ քայլը հում

է

Բլումֆիլդը իր «ԱԱզո՞ւ,թնե՞գաղափարներ» բնորոշ վերնա-

գիրն ունեցող Հոդվածում,

որ

ուղղված է «մենտալիստների» դեմ:

Բլումֆիլդը այս Հոդվածում գտնում է, որ այն, ինչ մենք կոչում ենք ճասկացություններ գաղափարներ, լոկ լեզվական երնույթների ոչ ճիշտ նշանակումներն են. այլ կերպ ասաժ՝ Բլումֆիլդը ոչ ու

բառաձնի ն բառիմաստի միջն. մի տարբերություն չի տեսնում գաղափարները դիտվում են լոկ որպես խոՀասկացություններն սողական կոմպլեքսներ, որոնք ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ ազդակների 4ակազդումների մեխանիզմի դրսնորում. ասկացություն կոչու

ու

վածը խոսողական ձնի ավանդական՞մթին Ճճոմանիշնէ. «Այն մարէ, թե ինքն ունի ուղիղ գծի դաղափարը, Ճասկացուոր ասում դըչ Թյունը,-- գրում է Բլումֆիլդըհր «եզո՞ւ, թե՞ գաղափարներ» Հոդվածում,--իրականում ասում է՝ ես բարձրաձայն արտասանեցի կամ ներքին խոսողական շարժումների միջոցով ստեղծեցի«ուղիղ գիծ» բառր, միաժամանակ ինձ մոտ տեղի ունեցան մի քանի աղոտ է ուղիղ Ներքին ռեակցիաներ, որոնցով սովորաբար ուղեկցվում Հատվածի ղզդայությունը կամ «ուղիղ» բառի տեսողական ն խոսողական ընկալումը»): Այսպիսով, նախ՝բառը ն Հասկացությունը, ն լեզուն մտածողությունը նույնացվում են. երկրորդ՝ լեզվական մտածողական պրոցեսներըՀանգեցվում են ազդակների ճակազու դումների (ստիմուլների ռեակցիաների)շարքի. երրորդ՝ դրանով իսկ մտածողական ու լեզվական պրոցեսները դիտվում են որպես «մարմնական պրոցեսներ», չեն տարբերացվում ֆիզիոլոգիական մյուս կարգի պրոցեսներից. չորրորդ՝ բառի ն ճասկացության (բալեզվի ն մտածողության պրոբլեմը ռիմաստի), փոխճարաբերության Ճամարվում է կեղծ պրոբլեմ: Այնպիսի Հարցեր, ինչպիսիք բառիմաստի ն Հասկացության, բազմիմաստության, բառի ն բառիմաստի փոխճարաբերության,բառի մեջ դրսնորվող ընդճանրացման ն աբստրակցիայի Ճարցերն են, ոչ միայն լուծում չեն ստանում, այլն նույնիսկ չեն ղրվում։ Պայքարելով «մենտալիստների» դեմ՝ Բլումֆիլդը վերջիվերջո ճանդես է դալիս որպես ագնոսու սեմանտիկներին: ստիկ ն ձեռք մեկնում պրադմատիկներին էլ կապվում լ եզվաբանական կոնցեպցիան Բլումֆիլդի է նրա մեՀետ. թոդի բեույթի լեզվաբանական ուսումնասիրության նպատակր «անդգեցվումէ արտաքին լեզվական ձների դասակարգմաննու նկարագրությանը. այստեղից էլ ամերիկյան նկարագրական(դեսկրիպտիւլ) լեզվաբանության ողջ նպատակավորումը։ քլումֆիլդը լիովին առանձնացնել փիլիսոփայուձգտում Լ ու

ու

լեզվաբանությունը

քննել ինչնաՀողեբանությունից, թյունից, ւորամաբանությունից, վայորեն։ Բլումֆիլդն այս առումով նույնիսկ փորձում է վկայակոչել Պանինիինորպես լեզվի էմպիրիկ նկարագրության լավա-

գույն ներկայացուցչի: որ տալիս է ԲլումԱյստեղից բխում է այն դգերադասությունը, նա լեզուն քննում է ֆիլդը սինխրոնիային դիախրոնիայի ճանդեպ: ւ,

Հ

95.

81օօտ1161ժմ,

ԼոոքսոքՇ

օւ

,Լտոքստճքօ",1936,

2,

Չ77

թենպատմական շարժման հ տվյալ ժողովրդի պատմության ճետ որոլես ազդակների ճակազունեցած կոնկրետ կապի մեջ, այլ Հծադումների մի մեխանիզմ. դիախրոնիկ Հայեցակետր Բլումֆիլդի մար մղվում է ճեւտին պլանը, լեզվի մեջ կատարվող փուվոխությունների Հարցերը նրան քիչ են 4ետաքրքրում: նա ոչ մի ջանք չի գործադրում որոնելու լեզվի դիախբոնիկ վերլուծության ռացիոնալ եղանակներ ն իր ողջ ուշադրությունը կենտրոնացնում է լեզվի սինխրրոնիկ քննության վրա: Լեզվի ծաղման զարգացման Ճարցերը մի կողմ են քողնվում: նկարադրելու ճամար,-- գրում է «Լեզուն Հէ ոչ մի պատմական գիտելիք. դեռ ավեԲլումֆիլդը,--Ճարկավոր լին, այն Հետազոտողը, որ թույլ կտա այդպիսի գիտելիքներին ազդելու իր կողմից արվող սինխրոնիկ նկարագրության վրա, անկաղավաղի իր ստացած տվյալները»): Լեզվաբապայմանորեն նության խնդիրը Ճճանդգեցնելով լեզվական երնույթների դասակարգմանն նկարագրությանը՝Բլումֆիլդը տառապում է սխեմատիղմով: Լեզունկտրվելով իր կոնկրետ պատմությունից, Ճասարակության մեջ ունեցած հր ռեալ կապերիցն վերածվելով մի ինքնակա երնույթի (ինչպեսՍոսյուրին Սեպիրի Բլումֆիլդի կն նրա մու), Հծետնորդներիմեջ աստիճանաբար զրկվում է իր նյութական էությունից, վերածվում ապանյութական ճարաբերությունների սիստեմի։ ԼեզվականՃարաբերությունների քննությունը մաթեմատիկանացվում է, դառնում նյուցականությունից զերծ սվերացական ճարաբերությունների մի ամբողջություն: Լեզվաբանությանառարկան ճամարելով «մաքուր լեզվական փաստըջ՝ Բլումֆիլդր մի կողմից՝ կրում է մաթեմատիկական ւոորամաբանությանազդեցությունը, մյուս կողմից՝Ճիմք տալիս ամերիկյան նկարագրականլեզվաբանության ներկայացուցիչների ն եվրոպական ստրուկտուրալիստների միավորման Համար. լեղվական ճարաբերությունների քննությունը վերածվում է զանազան կառուցվածքային (ստրուկտուրալ) ոչ

ու

ու

ու

միավորների նրանց ղուգորդելիությանքննությանը, «ղոււո» ու

նկարագրությանն վերլուծությանը: Բլումֆիլդի Հետնորդների մուռ «մաքուր լեզվական ձնի» քըննությունը, «զուտ լեզվական» վերլուծությունը սկզբունքորեն ճամբնկնում է Կոպենճագենի ստրուկտուրալիստների «մաքուր ճարաու

բերությունների» քննության դրույթի ճետ: Բլումֆիլդի մեթոդը սերտորեն կապված է նրա լեզվաբանաւ

Լ.

81:6օօոք1614,

Լոոքսոքճ, 1933, էջ

719--20:

Սակայն եթե նրա կոնցեպցիան իր բնույթով ընդճանրապես արատավոր է, ապա նրա մեթոդը ունի դրական կողմեր, որոնք նշանակալից ազդեցություն են թողել լեզվաբանության Հետագա ընթացքի վրա: Ճիշտ է, Բլումֆիլդր լեզվի Ճճանգեցնումէ ազդակների ու ճակազդումների ֆունկցիավորումը ւլարզ բիոլոգիական մեխանիզմի, բայց այդ մեխանիզմի նրա նկազերծ չեն ընդճանուր Ճետաքրքրություրագրությանեղանակները մեթոդը գերաճում է նրա լեզվաբանական կոննից. Բլումֆիլդի կան ընդճանուր կոնցեպցիայի

Հետ.

ցեպցիայի սաճմանը:Այստեղ առկա

նույն ճարամուտավորառլես բերությունը, ինչ Հեգելի փիլիսոփայականիդեալիզմի ն նրա դիալեկտիկական մեթոդի միջն, թեն չի կարելի ասել, թե Հեգելի դիալեկտիկական մեթոդրռնրտորեն Հի կապված նրա իդեալիստական է

Հետո: կոնցեպցիայի

Բլումֆիլդիլեզվաբանական կոնցեպցիայի ազդեցությունը նրա մեթոդի վրա արտաճայտվում է ամենից առաջ այն բանում, որ նա իր վերլուծությունից աստիճանաբար դուրս է մղում վերլուծվող

միավորների իմաստը:

հր «կեզուն» աշխատության մեջ Բլումֆիլդը նշում է, որ լեզերկու բաժին՝ վաբանությունը իդեալական ձնով պիտի ունենա ճնչյունաբանություն ն իմաստաբանություն. առաչինը պետք է ուսումնասիրի արտասանվածքը անկախ իմաստից, այսինքն՝ Հետազուռության առարկա դարձնի խոսողի արտասանական օրգանների լսողին կապողճնչյունական ալիքները շարժումները,խոսողին ն լսողի մեջ դրանց առաջ բերածռեակցիան, իմաստաբանությունը պետք է ուսումնասիրի Հնչյունների ճարաբերությոնը իմաստի տա, Ճեւտ,այսինքն՝ թե ինչպե՛ս են որոշակի 4ճնչյուններ արցույց որոշակի ւտասանվում որոշակի իրադրության մեջ ն լսողի մու տիպի ոնակցիա առաջ բերում: իմաստաբանությանմեջ Բլումֆիլդը ու

տարբերում է երկու

ն բառարանը քերականությունը էնքաբաժին՝

(162:16օո)։ Լեզվական ձեր սաճմանելով որպես Հնչյունական

ձն

ն,

իմաստ ունեցող այսպիսով, «նչյունական ձեր անխուսափելիո-

ընեն կապելով իմաստի է մաքուր ֆորմալիզմի

Ճետ՝ ու

Բլումֆիլդն,այնուամենայնիվ,

մնում

մեխանիցիզմի դիրքերում. նրա կարծի-

բով՝ ա) Հնչյունական-4նչույքաբանական վերլուծությունը պետք է նախորդի իմաստաբանական վերլուծությանը. Բ) 4նչյունական վերլուծությունը լիովին ընկած է լեզվաբանության տնօրինության սաճմաններում, ն արտասանվածքի 4նչյունական լրիվ վերլուծու279

թյունը Ճնարավոր է, մինչդեռ իմաստաբանական վերլուծությունը առնչվում է մյուս գիտությունների ճետ, որովճետն լեզվական ձնի ինչ կաճիշտ իմաստը տալ՝ նշանակում է իմանալ այն բոլորը, վերլուծության տարվում է «խոսողի աշխարճում: իմաստային միակ բնագավառը,որ կազմում է բուն լեզվաբանության առարկանն որտեղ իմաստային կողմր կարող է սաճմանվել «լեզվաբանական տերմիններով», ըստ Քլումֆիլդի՝ այն բնագավառն է, որ վերաբեբում է լեզվական միավորների դասակարգմանը, այսինքն՝ քերականական ձներին կատեգորիաներին. սպեցիֆիկ լեզվական իմաստր եքնան է գալիս միայն այն դեպքում, երբ կաբելի է խոսել ձների դասերի (խմբերի) մասին: Սակայն այս դեպն նրա Քում էլ Բլումֆիլդը, նման, նկատի Սոսյուրի Հետնորդների ունի ոչ թե ձների բուն իմաստը, այլ ձների ֆունկցիոնալ արժեքը. իմաստի գաղափարը փաստորեն դուրս է մղվում ֆունկցիայի գաղափարով. ձների ֆունկցիան սաչմանվում է որպես «դիրքեր (Քօտեօոտ),որոնց մեջ այն Հանդես է գալիս». քերականական դասերն առանձնացվում են ըստ շարաճյուսական ֆունկցիայի ընդ. շարաճյուսական վերլուծությունը Բլումֆիլդի մոտ Հանրության. ու

դառնում է քերականականվերլուծության ճիմքը:

Քնրականությունըսաճմանվումէ որպես «ձների իմաստավոր

նրա խնդիրը ճամարվում է ղանակարգավորում» (8112ոքճա:ու). զան կառուցվածքների ընդ որում (ԸՇօոՏէրԱՇէլՕռ) վերլուծությունը, զբաղվում է կապված ձների,այսինքն՝ առանձին ձնաբանությունն

չգործաժվող ձների (իմա՛ բառի կառուցվածքային տարրերի) վերբառաչ լուծությամբ,շարաճլուսությունը ազատ ձների, այսինքն՝ զուգորդումների տարբեր տիպերի վերլուծությամբ: Քանիոր բառի ուստի ն Բլումֆիլդն տարրերը ձնույթներն են, կառուցվածքային իր ուշադրությունը ձնաբանության մեջ կենտրոնացնում է դրանց է ձլաբանական վերլուծության վրա. բառր փաստորեն դադարում միավոր լինելուց: ձնույթների առանձին խմբերի իմաստային տարչեն առնվում, ն բոլոր ձնույթներն ուշադրության բերությունները են միննույն շարքի մեյ: ԶնույթըԲլումֆիլդի Համար քեընկնում րականական վերլուծության նվազագույն միավորն է, ֆրազը (նաառավելագույն միավորլճ 1926 թ. Բլումֆիլդը խադասությունը)՝ էր մաթեմատիկական Ճայլեցակեերկու միավորը սաճմանում այդ է ըստ արտաճայտման տով, որը Ճետագայում վերանայվում միայն Լ.

81լօօտ1ւլօ1մ,

Լշոքսճքօ, 1933, էջ

185:

ձնի. ձնույթը սաճմանվում է որպես «նվազագույն ձնյ. «ֆրազը» )՝ որպես «առավելագույն կառուցվածք (ՈՈՅՃԼ(նախադասությունը տսո Շշօոտեւս-էօո)արտասանվածքիմեջ». այդ երկուսի «ամար 1) «Նվասորվումեն Ճետնլալ մաթեմատիկական պոստովւլատները. Ճ-ն է, որ բաղկացած չէ ավելի փոքր 4-ից»:. զագույն Ճ-ը այն մ-ն այն չ-ն է, որը ավելի մեծ 2-ի մասը չէ»: 2) «Առավելագույն Բլումֆիլդը փաստորեն վերածում է քերականության Քառարանը Ճավելվածի. նրա խնդիրն է 4Ճամարվումտալ տվյալ լեզվի բոլոր ձնույթների ցանկը, դրանցից յուրաքանչյուրի ձնական խմբերը, այլն որեէ բանով արտասովոր բարդ ձների ու զուգորդումների ցանկը: «վեզվիձնույթների ողջ ֆոնդը նրա բառարանն է»,--գրում էչԲլումֆիլդը": նշելի է, որ ձնաբանական վերլուծության մեջ ԲլումՖիլդը կարնոր չի Համարում բառաթեքական ն բառափոխական 4նույթների ւտտարբերությունը, շարաճլուսական վերլուծության մեջչ՝ զուգորդման տարբեր միավորների տարբերությունը. վերլուծման մեջ գլխավորը Ճամարվում է միավորների զուգորդելիությունը: վերլուծության 4իժք ընդունելով արտասանԼեզվաբանական վածքը՝ Բլումֆիլդը սրա Ճնչյույական վերլուծությամբ Ճասնում է ճնչյունական (ավելի ճիշտ՝ 4նչույլթաբանական ) նվազագույն միաՃ նչույթին, քերականական քերականական վորին՝ վերլուծությամբ՝ նվազագույն միավորին՝ ձնույթին: Հնչյունի ֆիզիկական ն ֆիզիո(լոգիական կողմերը Բլումֆիլդի ուշադրությունը գրավում են երկրորդաբար. գլխավորը Ճնչյունների մեջ այն տարբերիչ Հատկանիշներն են (Գ1ՏէլոՇԱՄ6 (ՇՅէմ6), որոնք առանձնացվում նն խոսողի ն լսողի կողմից. Հնչույքը սաճմանվում է որպես «տարբերիչ «ճնչյուսուէ օլ նական Հչատկանշինվազագույն միաղզորը»(4 տլուտստ ՓՏտեոշէմճ Տօսոմ 16շէսճ)։: Այս առումով զուտ Հնչյունական ու (ակուստիկական ֆիզիոլոգիական) կողմը կարնոր չե Համարվում. կարնորը տարբերիչ կողմն է, այն, ինչ տարբերումէ տվյալ 2նչույթը մյուսներից. «Հնչույթի նշանակությունը նրա Հնչյունական ալիքների իրական կերպավորման (կոնֆիգուրացիայի) մեջ չէ, այլ ունեցած «նչույքներից բացառապես տվյալ լեզվի մյուս բոլոր ւ

էջ 155.

լ.

81օօոէլԸ1մ,

Նույն

Լ.

Նույն Նույն

Ճ.

տեղըչ էջ

158:

տեզը,էջ

105,

81օօտէլ61Մ.

տեղի, էջ

ՏՇԼ

օք Քօտէսլուօտ,

Լտոքսճք:, 1933, էջ

.ԼճոքսճքՇ", 1926,

7Ք 3,

26:

78:

տարբերության մեջ»: Այսպիսով, Բյլումֆիլդը Հնչույթը կտրում է նրա նյութական-ֆիղիկական Ճիմքից,դիտում զուտ ֆունկցիոնալ առումով, անկախ նյութական էությունից. սրանով իսկ 4նչույթի ուսմունքը մի կողմից՝ կապվում է Սեպիրի «կաղապարների» մունքի Հետ, մյուս կողմից՝ Հիմք տալիս 4նչույքաբանության բնագավառում ամերիկյան նկարադրական լեզվաբանության նե եվրոպական (ճատկապես ստրուկոուրալիստների ճակուենճագենյան) յացքների մերձեցման Համար: իր քերականական վերլուծության մեկնակետը «ամարելով Հիմք է ընդունում սովորական պարզ արտասանվածքը՝ Բլումֆիլդը նհախադասություններիմր շարք (1օհո Լո ՁԱՅՆ «Ջոնը վաղեց Ճեռու». մօիո ԷԸ11 «Քոնն ընկավ» ե այլն) Այդ վերլուծության մեջ նպատակ է դնում բացաճայտել, Սոսյուրի տերմինով Բլումֆիլդր ասած, սինտագմատիկՀարաբերությունները։նրա ուշադրությունը կենտրոնացած է զուգորդելիության "արցի վրա. զուգորդման բաղադրիչների («ՕոՏէէԱՇՈՒՏ)«ընտրությունը» (նրանց բնույթի ՀարՋր) դիտվում է լոկ որոլես ղուգորդելիության որոշ առանձնաձատկությունների ս։պարզաբանմանՀիմք: Բլումֆիլդի որոշ Հետնորդներթ (ճատկապես Հառիսի)մոտ վերլուծությունն է՛լ ավելի ձնական բնույթ է ստանում, ն զուգորդման բաղադրիչների քերականական նշանակությունը դադարում է բնդճանրապես ուշադրություն գրավելուց: Բլումֆիլդը տարբերում է, ինչպես նշեցինք, կապված ն ազատ ձներ. կապված ձն (ոճ Եօսոմ Թո) ճամարվում է «այն լեզվական ձնը, որ երբեք մենակ չի արտասանվում». մնացած «լեղն այլն) «Համարվում են ազատ վական ձները» (1օհռ (շո ձն», է որպես «նվազագույն ձներ»:։ Բառը սաշմանվում աղատ Այսուճանձների զուգորդում ազատ որպես երկու ֆրազը (քեոոտճ)'՝ դերձ, բարդ բառերի ն բառազուգորդումների տարբերակման ճարԶուգորդման ցում Բլումֆիլդր անճրաժեշտ սլարզության չի Հասնում: է անճրաժեշտ ճՃամարում Բյումֆիլդը ժամանակ վերլուծության տարբերել «անմիջական բաղադրիչներ» Ոուոճմլոլճ Շօոտելէսճուտ) ն «ծայրագույն բաղադրիչներ» (սլեոՅէճ օոտիսճուտ). անմիջական բաղադրիչներ Բլումֆիլդը առանձնացնում է միշտ երկուսը (ճմմտ. քօ01 մօհո//ոշոՁՄՅՄ «ԽեղճՋոնը վազեց Հեռու»),սրանց ուս-

Լճոքսճքճ. 1933. էջ 76. Հմմտ. ճիչ. աշիթ., էջ 148: ԸՐՃխՅԻ, 8Լ. 81օօո1լ61մ, Լոոքսճքծ, 1933. էջ 160: '

չ

Լ.

810օօո1լ61մ. Ի.

ՈՎ.

Հնարավորության,դարձյալ երկուսր (ճմմտ.քօօՐ/մօհո, ՅՈ//ՅՆՅՆ «վաղեց//Ճեռու», վերջին բառի մեջ «խեղճ//Փոնը», դարձյալ երկուսը՝ 84/83) ն այսպես մինչն «ծայրագույն բաղադրիչներին»՝ ձնույթներին Հասնելը (քօօ )օհո ոո ՁԱՅՆ ֆրաղի մեջ, այսպիսով, կա 5 «ծայրագույն բաղադրիչ» (ձնույթ)՝ 1. քօօր, 2. մօհո, 3. շո, ն 4. Հ5-ԽՁՆ): Զնույթների իմատոի («սեմեմաների») ուսումնասիրությունը հլումֆիլդը լեզվաբանի գործը չի չամարում: Այսպես, շարաճյուսության դերը, րստ Բլումֆիլդի,

մեջ էլ,

ըստ

պետք է լինի

տալ

լոկ «զուգորդումների

կան սաճմանումը»Ս

ն

ձնական դասերի

ձնա-

արժանիքը պետք է Բլումֆիլդի

Համարել լեզվական վերլուծությանն ըստ ճնարավորինլրիվ ընդգրկում տալու ձգտումը: Հեք ընդունելով բանավոր խոսքի ակտը, արտասանվածքի վերլուծություեր՝ Բլումֆիլդը փորձում է իր վերլուծության մեջ ընդգրկել ոչ միայն Հնչույթներով արտաճայտված իմաստային միավորները, այլն քերականական իմաստային միավորների դրսնորմանը ծառայող այնպիսի միջոցները, ինչպիսիք են շարադասությունը, ձայնի մոդուլյացիան (ուժը ն բարձրությունը), բաղադրիչների այնպիսի «նչյունականձնափոխությունը, որ պայմանավորված է նրանց միացման բնույթով (դադարի առկայությումբ կամ բացակայությամբ) ն այլն: եթե բառարանի մեջ նվազագույն իմաստավոր միավորներ են «րառային ձնույթները», ապա քերականության մեջ այդպիսի նվազագույն միավորներ են ծառայում «քերականականձնույթները» կամ այսպես կոչված տագմեմաները. բառային ձնույթի (մորֆեմայի) տազմեմայի իմաստը՝ իմասար Բլումֆիլդը կոչում է «սեմեմա», քերականա«էպիսեմեմա»: Բառային ձնույթը կամ մորֆեման են մի ընդճանուր կան ձնույթը կամ տագմեման միավորվում «գլոսսեմա» անվան տակ. գլոսսեմայի իմաստը կոչվում է «նոեմա»: Միաժամանակ նշվում է, որ բառային ձնույթները այնպես են ու

Հարաբերում 4նչույթներին, ինչպես քերականական ձնույթները կամ տագմեմաները տաքսեմաներին: Այսպիսով, «նչույթները բառային նվազագույն իմաստազուրկ միավորներ են, տաքսեմաՏաքսեմաները լինում են չորս տեսավ՝ նհերը՝ Քերականական: 1) շարադասություն, 2) մոդուլյացիա, 3) Հնչյունական ձնափոխություն (Հերթադայություն) ն 4) ընտրություն (561ԲԸէօո). վերջին դեպքում Բլումֆիլդը նկատի ունի զուգորդվող բաղադրիչների տի1

«ԼՅոքսձք:`,1931.

79 3.

Ռիշի զրքի զրախոսականը, էջ

204:

կամ այն ձնական խմբին պատկանողբառերի (իմա՛խոսընտրությունը, ընդ որում ջի մասերի, օրինակ՝ բայի, ածականի) ն շարաճյուսական' ենքախմբերը որոշվում են ըստ այդ խմբերը ֆունկցիայի ն զուգորդելիության (այս կամ այն ածանցի կամ վեր-

պը,

այս

ջավորության Հետ զուգորդվելու կամ չզուգորդվելու. 4ճմմտ. «ուղղական արտաճայտություններիձնական դաս», որ բաժանվում է ձնեականենթադասերի, «անձնական գոյական հզակիինկ Հոզգզնակիի արտաճայտությունների ձնական դաս», «անորոշ արտաճայտուն այլն): Բլումֆիլդը բողոքում է խոսքի թյունների ձնական դաս» ուսմունքի դեմ` գտնելով, որ այս դեպքում մասերիտրադիցիոն նկատի է առնվում բառերի իմաստը, մինչդեռ բառերի խմբավորման ճիմք կարող է ծառայնլ նրանց շարաչճլուսական ֆունկցիան, զուզորդման մեջ կատարած դերը: 6) Ֆորմալ-անալիտիզմ՝

ուղղության ձնավոբումը.-- Բյումֆիլդի Ֆոբմալ-անալիտիզմի

լեզվաբանական կոնցեպցիան ն լեզվաբանական վերլուծության սկզբունքները ճետադա ձնափոխության են ենթարկվում «լեզվի մաքուր վերլուծության» դպրոցի ներկայացուցիչների կողմից, որոնք մեծ մասամբ Իլումֆիլդի աշակերտներնեն. նրանք զբաղվում են գերազանցապեսձնական վերյուծությամբ, աշխատում մի կողմից՝լեզվաբանականվերլուծությունից դուրս մղել իմաստր, մյուս կողմից՝ այդ վերլուծությունըմեկուսացնել լեզվի քննության ճետ կապված մյուս բնագավառներից, քննության առնել միայն այս դպրոցի ներկալեզվաբանական փաստը»: Այսպիսով,

«ղուտ

վացուցիչներին ճատուկ են ֆորմալիզմը ն իմանենտիզմը: Այս Դպրոցի ներկայացուցիչները իրենց ճայացքներով ու մեթոդներով նն եվրուլական աստիճանաբար մոտենում ստրուկտուրալիստներին: է. Հոգենը «ժամանակակից (եզվաբանության ուղղություննեդրքի առթիվ գրած գրախոսականում" Հոդվածում ն ելմոլնի, Ըը» նշում է, որ ամերիկյան ն կոպենչադգենյան ստրուկտուրալիզմը են ոչ միայն Ճիմնական զծերով, այլն էական մանրաՀաժընկնում ն որ տարբերությունը գերազանցապես տերմինաբամասներով, նության մեջ է: ւ

Ք.

1951, 7Տ 3. չ

ԷԼԲսքՇտ,

ՍՃԼ,

Ծ1Շ«էօոտ

1954, Ճ2, Տ

3.

ո

հլօմօ6ո

Լլոքսլտլշտ, ,.Լոոքսճքծ",

Ֆորմալ-անալիտիզմի ուղղության ներկայացուցիչները աշխաեն ինչպես Բլումֆիլդի ստրուկտուրալ վերլուծության ընդճաայնպեսէլ դրանք առանձին: նուրմեթողներիկատարելադործման, լեզուների նկատմամբ կիրառելու ուղղությամբ: նրանց ուշադրությունը կենտրոնացած է Ճնչույթային ն ձնույթային վերլուծության տում

վրան բնագավառների

կարնոր նշանակություն տալով սիստեմին՝ ֆորմալ-անալի-. տիզմի ներկայացուցիչները ամեն ինչ զոճում են Հանուն սիստեմի,. չանուն նկարագրության սկզբունքների միասնության: Խիստ ճազվադեպ փորձեր են միայն կատարվում նկարագրական լեզվաբանության վերլուծական սկզբունքները կիրառելու պատմական Ճայեցակետով, ընդ որում դրանք սաճշմանափակվում են փաստորենմիայն Հնդախեթական։րոբլեմով ն անգլերենի պատմությամբ: լեզվաբանության վերլուծական մեթոդները Նկարագրական տեղ են գտնում ն բարձրագույն դպրոցների տւսուցման պրակտիկայում. փորձեր են արվում դրանց ուսուցման լայն Հիմքեր տալու: նշելի է, որ ամերիկյան նկարագրականվերլուծության մեթոդները ունեն ն իրենց քննադատներն ու Ճակառակորդները (Ռ. Հ. Դ. ն Հ. Ստետսոն, Բոլինջեր,1. Հ. Գրեյ ուրիշները), որոնք գերադասում են ղեկավարվել ավելի ընդճանուր տարածում դտած սկրզբունքներով: Ամերիկայում 4նչյունաբանության, ճատկապես փորձառական Հնչյունաբանության մեջ ճանդես է եկել մի նոր ճյուղ՝ ակուստիկական Հնչյունաբանությունը, տր Հնչյունաբանական Ճարցերը քննում է լսողի դիրքերից՝ իսկ նպաստելով42նչույթաբանական սրանով տեսության Հիմնավորմանը:. բուն «նչյունաբանական Հարցերը

ամերիկյան:

ներկայացվածեն

Ք.

Վ. Փայկի

աշխատություններով": Առանձինուշադրություն

ն

Ռ.-Մ.

Ս. Հեֆների ամփոփիչ

է ճատկացվում

լեզվական երեույթ-

օ

Հմմտ.

չմմտ.

Է16. ՏԱԼ, ՄՈԼ

ե

Լ. Լ.

խլ.. Իլ. Օ.

ճիշ: աշխ.,էջ

104:

Շհւօոօ1097 օՒ 1ոժօ-ՒԷԼ:ՂոՅք6ճղ Շհոօոօլօք: օէ Պօւհ-Եսոօքօճո. ՃՃ, ԼՄ. 1953. 1հճ Տեա: օք Օլմ Քոքլտհ Քհօոօլւօքտ, Քհ, Յոժ

ԷԼ

Տտ1էհ,

1950. 1հշ

Տոտսճ1լտ,

այլն:

Ր2ԿԽ3:,

ՃՇՀՕսչԱլ 11. Ս)0ՕՏ. ՖհօոճԼլտ, Լ ճոռ Ք1Բճ. Քիօոշւտ. «Կ. Գ6ՈՇոՅ| ՔիօոՇաոտ. հԼոմ15օո. 1951.

Ցոլէլուօ76, 1948. 1942. Ք.-ԽԼ Ճէօւ

Տ.

ԷԼ6ԷԼոճն

285.

ների վիճակագրական ուսումնասիրությանը.այս բնագավառում առանձնապես Ճճայտնիեն Ցիպֆի աշխատությունները: Սկզբնապես փորձում էր որոշ Ճճաստատել Ճճարաբերություն Ցիպֆը Հնչույթների Ճաճախականության ն պատմական «նչյունափոխության միջն, ապա ընդարձակում է իր քննության շրջանակները ն ներառում լեզվական նան այլ երնույթների:Լեզվականվիճակագրության Ջուսն է. Հոգենը: զբաղվում են |լ Մարտին Ճճարցերով ու

ժեստերի ուսումնասիրության փորձ է կատարել Հետաքրքիր կոչված կինեսիկայի (ԸԼՈՇՏ1ԸՏ) անվան ակ: ՓՖոնի,ալլոֆոնի ն ֆոնեմայի անալոգիայով նա տարբերում է կին, ալլոկին ն կինեմա: կիննսիկայի գոյությունը Բիրդուիստելը այսպես Բիրդուիստելըշ

Ճճնարավորէ Ճճամարումկինեմաների ձեռքբերովի լինելու դեպքում, է սկսած՝ ցույց Դարվինից տրվում տարբեր

կուլտուրաների Բոց րբկայացուցիչների արտաճայտության եղանակների մու

նմա-

նությունը, մանավանդ ուժեղ Ճճույզերիդեպքում: Ամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության ներկայացուցիչները վերլուծության եղանակների բարելավման փորձերի ճետ կապվաժ՝ ներմուծումեն նոր տերմիններ ըմբոնումներ,որոնք զգալի չափով տարբերվում են եվրոպականլեզվաբանության րածված տերմիններից ըմբոնումներից: նրանց տերմինաբանության կարնոր սզզբունքնելրիցեն՝ 1) լեզվաբանության բաժինները ն լեզվաբանական դիսցիպլինները նշանակելու ճամար -լո գիա մաս(-1087, -բանություն)բաղադրիչի փոխարեն -իկա (-1«Տ) փոխ. ֆոնոֆոնեմիկա նիկի դործածությունը՝ (քհօոճոուօտՏ, մորֆոֆոնեմիկա (ոօքհճույծՏ), լոգիա), մորֆեմիկա ու

տա-

ու

մորֆոնեմիկա (տ՛քհօքհօոծճուտ, օռհճոծոււ:Տ, մորֆոՊրագայի խմբակի մորֆոֆոնոլոգիակամ ձայնի տակտիկա նույնիսկ

(ՒԹԸԱՇՏ,

նոլոգիա տերմինը), ն սինտակաիկա Հատկությունների իմաստային արժեքի ուսմունքը) (57ոէ8ՇէլՇՏ). 2) լեզվաբանական վերլուծության գլխավոր միավորները նշանակելու ճամար -եմպ (-ՇՈճ) մասնիկիգործածություկամ

25մմտ.

օք Քհօոճէլք օլւոտլոռու 2721թ ՔՇԱԲԱԿԸ ԲԼՇգզսճոււ 4582 ՏԼսմլ6տ օէ

ՏՇԼՇՇԼՇմ

1929. ՔՇտտ, ԷՄում,

ՍՈԽՇՐՏՎԱ:

Շիճոքծ, ՇճտԵւքծ, 1932. հօ էհշ Քոլոոքը|6Տօք ՋօԱՅԱԽՇ ՔԲԼՇզսշում ո Լտոքսոքօ, Շճտեմքօ, ձոմ Լհծ 86շհուօսո Էլսոշո 1935. օէ Շճտծոմքծ, Լոոքսճքօ, քչտջ-հօ-81010ք: Քղլոշլք1Ը օք Լճճտ ԵՄօՐԼ. 1949.

ւ.

ՀՔ

ՏՄՏԼՇտ 10:

լ.

8լոմահլտլօ1լ,

Ճոձ515

օ1

Ծօմչ

Լումօժսլօո

Ճ1ԾԷօո

ճոմ

էօ

ԽՈՇՏ1ԸՏ,

ձո

Ճոոօլոօո

Օծտլաւծ, Ս/ոտհլոքէօո, 1952.

նը

բայց ավելիլայն տարածմամբ (ինչպեսեվրոպայում, )՝ ֆոն

ե-

(ՏճոճոԲ), (քիօՈՀՈՒ), մորֆնմալր(ոօւքիճոճ), զրաֆեմա տագմեմա (91թիճոլը), (ԵքոՈճաճ) ն այլն. 3) Ճիշված միավորների տարբերակները նշանակելու ճամար մի մա

ս

նմ

ետա

բառերի դործակողմից՝ալլո-(211/Թ0Ծ-, այլա-) նախաբաղադրիչով ծությունը՝ ալլոֆոն (ճւօքհօոճ), ալլոմորֆ (816:ոօքհճ),ալլոսեմ

(210566),

ալլոգրաֆ (810Քւճքիճ) ն այլն, մյուս կողմից՝ -եմաով կազմված բառերի այդ մասնիկիբացթողումը՝ֆոն (ջհօոճ), ն այլն, ընդ որում որոշ մորֆ (ոօծրքթհճ) ւտտարբերակում է անցկացվում այս երկու կարգի տերմինների միջն (օր.՝ ֆոներրընկատի ու-

Հնչույթների դիրքային տարբերակները). 4) բազմաթիվ այլ պարգի տերմինների շասկացությունների ներմուծումը՝ սուբսատիմոուցիա(5սետէսէօո), անմիջական բաղադրիչներ (տտտճմլՅէ6 նեն

ու

ՇՕՈՏէԼԼԱ6ՈՒՏ),

ծայրագույնբաղադրիչներ (սլ

է6

ՇՕոՏԱէսճՈՒՏ),

ն այլն: բաղադրություններ (Շ«ՕՈՏԱԼԱԼ6Տ), ալտերնանտ (811:Բ6ղոճու)

նկարագրականլեզվաբանության ողջ ներկայացուցիչների

ու-

շադրությունը կենտրոնացված է լեզվի կառուցվածքի սինխրոնիկ նկարազրության տեխնիկան բարելավելու վրա. քննության տեխնիկացումը ն ձնականացումը կաղմում են նրանց գործունեության քվինտ-էսենցիան. քննության տեխնիկացման ձգտումն արտաՃավավում է նույնիսկ տերմինների ընտրության մեջ (չմմտ. մի կողմից՝ ֆոնեմիկա, մորֆեմիկա ն այլն ե մյուս կողմից՝ փեխնիկա, մեխանիկա ն այլն): Վերլուծության տեխնիկայի «բարելավման», միասնականացման, մաթեմատիկանացման ն Ճճասկացու-

այս ձգտումն,է, որ Հառիսին, նկարագրության է իմաստը Թրեյջերին,Բլոխին,ՍմիթինՀանգեցնում Ֆյոգելինին, լիովին դուրս մղելու գաղափարին. լեզվական վերլուծությունից

թյուններից զերծ

նշելի է, սակայն, որ ոչ բոլորն են վարվում նման «Ճետնողականունս լռելյայն կամ ոչ թյամբ»: Ամերիկյան ստրուկտուրալիստները են (զուգաձնության) սկրզդիմում իզոմորֆիզմի սկզբունքները կիրառելով բունքին՝ Հնչույթային վերլուծության

լռելյայն

ձնույթային դրական

ողջ

ն

շարաճյուսական վերլուծության նկատմամբ: նկարատեխնիկան ճանգեցվում է փաստորեն արտասանված-

Քի (սԱէԲՐշՈՇՇ)բաժանումներին (երկատումներին) ն քննվող ֆունկցիայի ընդստացվող միավորների դասակարգմանը ըստ

Հանրության. այս տեսակետից կարնոր դեր է խաղում սուբստիտուՑՋիայի՝ նույնատիլ ֆունկցիա կատարող միավորները մեկ խմբի

մեջ դասելու, ընդճանուր ֆունկցիա ունեցող միավորները իրարով փոխարինելու սկզբունքը: Ավելորդ չէ նշել, որ ամերիկյան ստրուկտուրալիստներիոչ միայն տերմինները, այլն այդ տերմինների արտաճայտած իմաստները իրարից երբեմն բավականաչափտարբեր են. այսպես, եթե Պրագայի խմբակի ներկայացուցիչներիմորֆոնոէ միննույն ձնույթի 2նչյունական տարբերակլոգիան վերաբերում ների ուսումնասիրությանը, ապա ամերիկյան ստրուկտուրալիստները մորֆոնեմիկայի անվան տակ մեկ խմբի մեջ են միավոբում բոլորովին տարբեր ծագում ունեցող ձնույթների, քննությունը, եթե այդ ձնույթները կատարում են միննույն ֆունկցիան, ունեն նույն իմաստային ծավալը:

Ֆորմալ-անալիտիզմիուղղության ներկայացուցիչների վերլուվերլուծման եղանակն Բլումֆիլդի տեսնելուց անմիջապես «ետո սկսվում են Հնչույքաբանական վերլուծության առանձին Հարցերի քննարկման, Բլումֆիլդիվերլուծման տեխնիկայի բարելավման, լրացման, Հակասական կողմերի Հաղթաճարման, կիրառման սաճվերլուծության մաններիընդարձակման փորձերը: Հնչուլթային 9. Ֆ. Հարցերը ներդրավում են Մ. Սուոդեշին, Ու. Ֆ. Թուոդելլին, Հ. Լ. Սմիթին, Ք.Լ Ջ. Ս. ՀչաՀոքետին, 9. 1. Թրեյջերին, Փայկին, Ռ. Ս. ն է. ոիսին, Հոգենին, Ուելսին ուրիշներին, Քննության ռարկա են դառնում Ճնչույթային արժեքի որոշման այնպիսի դըժծական տեխնիկայի մեկնակետը է, Բլումֆիլդի «Լեզու» գրքի լույս

ա-

12.

էջ

112--129.

Ծոյատօօ.

7հշ ՔհօոօլԸ Տամժճտհ, Քոոշքլճ, ԻՒ. ՈՐաճժօ11, Մ Օո Օօհուոք հւ

1935.

Շ.

Բ.

ԷԼօ

ՇԽ

է

Ճ

,Լճոքսոքճ", Քհօոշտծ.

Տատ

Ճ, 1934, Լն, )Ջ 16,

օք Զօտողքանճ Քհօոօլօք», Հոմ Ք. 810Շհ, 1ոշքծօղ "ԼՅոքսջօ", օէ Էոքտհ, Ղհծ ՏՄԱՑԵլծ Քհօոճաճտ .Լճոցսոք:". ՃՄԱ, 1941. 8. 81օշհ ձոմ մ. Լ. ՂՈՅՀքՇո Օսլլոճ 0էԼլոքատլԸ Ճոճրտյտ, 1942. 2. Տ. ԷԼՐո/Տլուսլոոծօսչ ԼՏ. Շօուքօոճուտ ո Քհօոօլօրչ:, .Լոոքսոքճ". ՃՀՊ, 1944. օ Բոքլտհ, ,Լշոքսձքճ",. ՃՃԼ 7հօ Քոշհ Քհօոօշտօտ Ք. Տ. 6115, 1945, Ելի հօ Լուօոճեօո օՒ Ճոծուօտո Է. Լ. էջ 27--39. Եոքլտի, Ճոռ ՃԵօ, 6.

ՃՆՈԱԼ

1945.

4Լ

Տա

1942, էջ

ճմ`ճտհ.իճ

Օ.

3-21.

Ֆհօոճւո

10.

.

Լ.

/ուօքքոօքուօո

օլ

Լոոք Շօոտօոտուտ,

Գ Լ. Դոոքօող ՂիհՇ Քհօոշտլ ՂօոԼ-Լճոքսճքօ". ԿԱԼ 1937, էջ Էճու օԼ Տո 5253. 8. |-ՄՕԿՇԼ, .ԼճոքսձքՇ", ՃՆ 1949, էջ 520 81օՇհ, Քհօոծո 8. 810Շհ, Ճ Տօէ Ը Օխօղոթթլոք, ՃՏ, ՊՄԱՆ1941. էջ 278-284. 106 ՔհօոծտւԸ օէ ՔօտԼսլու6Տ Ճոյտ, 19148,էջ 3-46. .Լճոքսոքօ", ԽՐ. Ք1մ "Լ. 6, Օրոտոտտաօճլ ՖրՇղՇզալտլճտ10 ՔիօոճտլԸ Ճոյա»Ա5, ,Մ/ՕՐՄ",

Ը. Ի. ԷՉՇՔ6էՆ

1947. էջ 15--72. 1ոօ ա, Բսոմճուճուճմ ՔօԵԼոՏ ո 1949. Շ. Շ. ԲՈԼԸ: ոմ Քհօոծէոտ, ՏԼ, Մ. ԽՍ. Լ. Քր 6, ԸօճատլՇու ՔհօոճուԸ

ՏտտլՇոչ, .Լռոջսճքճ", ՃՃՄ,

19485 ն այլն:

վարին դեպքերը, ինչպիսիք են երկար ձայնավորները, կիսաձայնները, երկբարբառները: կրկնակ Հնչյունները, ձայնի ճատկությունները (ուժ, բարձրություն ), դադարի ազդեցությունը, այլն 4նչյունական քերականականկառուցվածքի փոխճարաբերության, գրական ն բարբառային ճնչույթային տարբերակների փոխճարաբերության ճարցերը։ Մեծ ուշադրություն է ճատկացվում նչույթային՝ վերլուծության մշակված սկզբունքները տարբեր լեզուների նկատմամբ կիրառելուն, ճատկապես անգլերենի Հնչույթային կառուցվածքի ուսումնասիրությանը. 4նչույթային վերլուծությանը այսպիսի մեծ ուշադրություն Հատկացնելը մասամբ էլ բացատրվում է Հնչյունականկառուցվածքի առանձնաճատկությունանգլերենի ներով: ու

ղանց են այռնումՊրագայի ստրուկտուրալիստները Ամերիկյան

սկզբունքները, ինչպիսիք ստրուկտուրալիստներիայնպիսի կարնոր ն դիրքիչեզոքացման արխիֆոնեմայի(գերճնչույթի) գաղափարփորձել է որոշել ճարցը՝ մտցնելով ները: Այս առումով ծձառիսը ՇՕողմիաժամանակյա բաղադրիչների Հնչույթային (5տոս|էճոծօսՏ քօոճուՏ) գաղափարը":Հառիսիբաղադրիչայինվերլուծությունը կիրառվելէ Հոքետի ն ուրիշների կողմից: Բլոխը առաջ է քաշել այն սկզբունքը, որ տվյալ 4նչյունը չի կարող պատկանել մեկից ավելի Հնչույթների (Ըճոռօէ Եծ1օոքէօ ոօրճ էհճո օոծ քհօոծոոճ):՝ են

յուրաչՀ վերլուծության կատարվածի բնագավառում Հնչուլթային

Հոքետի«Հբն'Փայկի«Ֆոնեմիկան», տեսակ ամփոփում են տալիս ն Թրեյջերի ու ձեռնարկը», այլե Բլոխի Թրեյչջերի չույքաբանության ձեռնարկները": Սմիթի լեզվական վերլուծության ընդճանուր է կատարվում անցում ճարցերից Հնչույթային վերլուծության ն շարաընդչշանրապես ձնույթային դեպի մորֆոֆոնեմիկան են 2. Ս. Հյուսական վերլուծության Հարցերը, որոնցով զբաղվում ու

ու

Ք. Հառիսը,

Հմմտ.

ւ

1951, 3, էջ

Լ.

Փայկը,Ռ.

բ.

Ճ.

Էուլ

Ս.

Ուելսը,9.

1ո,

Ճոճոշոո

Ֆ.

Ռ. Ս, ՓիտմաՀոքեւտը,

Լլոքսլտաօտ,1925-1950,

ՃԼ,

117:

Տ Տոտսնոճճստ ԷՈՈԼՏ, Շօտքթօոճուտ(ո Քհօոօլօքչ, ,ԼոոՃՃ, 1944, էջ 181--205։ 38. ՔհօոշտլԸ 810Շհ, Օխճոճքքյոք, ՃՏ, ՃՆ, 1941, էջ Հ78--284: Ճ 1օհոլզսօ 10 Ծօձսշոք Քհօոծյուտ: «Ը Լճոքսոջօտ(6 Քյրօ, 1947. Շհ. ԷԼօօխ6Լե Խումոք, Ճոո Ճեօւ, Ճ հԽտոսօլ 01 -Քհօոօլօք), օք ԼլոջսՕսլկոծ ռոժ ՕԼ Ղ1ՈՇո 83101016, 1955. 8. 816օհ օք Ճո Օսքոօ ճոծ ՒԼ Լ. Տուլհ, ԱՇ Ճոյտ», 1942. Օ. Լ. 1ոռքօո Հլ,

Քսքճ",

Լ

Բոջ տի ՏԼաՇէսոճ,

1951.

19.

Գ.

Ջաճուկյան

Բ. Բլոխը,9. նը, Ցու. Ա.նայդան,

Լ.

Հ. Թրեյջերը:

Ն Սմիթը

ն

ու-

բիշները։ Մորֆոֆոնեմիկայի Ճարցերը, Բլումֆիլդից սկսած, առանձ9. Ֆ. նապես զբաղեցնում են Մ. Սուոդեշին, Ս. Ֆ. Ֆյողելինին, Ռ. ն Հոքետին, Ս. Ուելսին ուրիշներին: Գլխավորզբաղեցնող պրոբլեմները ձնաբանական շարաճյուսականմիավորների վերլուծման բաղադրիչների առանձնացման)ն դասակարգման, (բաժանման, ձնույթների «երթագայությունների ուսումնասիրության ն այլե Հարցերն են), Այս բնագավառում առանձին տեղ են գրավում ծՀառիսի Ճոդվածները ն մանավանդ նրա ամփոփիչ աշխատանքը՝«Ստրուկտուրալ վերլուծության եղանակները»: Հառիսը փորձումէ տալ լեզվաբանական բոլոր միավորների վերլուծության դասակարգման ընդճանուր սկզբունքներ՝Հենվելով այդ միավորների ալտերնանտու

ու

ների (տարբերակների) ն զուգորդումների (կոմբինացիաների) մանրամասն նկարադրության վրա: Այս դեպքում նա դիմում է մաթեմատիկականձնակերպոսիների սիմվոլների: Ոմանքնրա վեր(լուծության Ճամառոտության ու ճշգրտության ձգտումը ճամեմատում են նկարագրության.եղանակի Ճեւտ3: Պանինիի ու

Զնույթային ն շարաճյուսական վերլուծության եղանակների ամփոփման փորձերի մեջ նշելի են Ցու. Ա. նայդալի «Զնաբանուե այլե Բլոխի Թրեյջերին Թրեյ-. գօՇարաչճլոսությունը»:, թյունը» ջեբի Սմիթէ՝արդեն 4իշատակվածձեռնարկները: ու

ու

13. ՀՈԼ

ւխ. Լ. ՔԼԱշ, 1943, է) 95-65. 1947, էջ 64--117. Շհ.

Ի.

Ք. Տ.

ոմ

ԼտոծճմլւՇ

Մ/6115,

ՔրԵԼՇտտ

Էօ-ԽՇէԼ

1947, է)

ՎԱԱԼ.

ՂոճՇտօտ

Ի. Տ.

3/13--343.

ԼտտօմլուՇ

օէ

Շօոտլլէսծուտ, ,Լճոքոտքօ", ՇօոտեէսՇուտ

"Լշոքսճքծ",

հ16-քիճտյԸ Ճոճլջլտ, .Լճոքսճքճ", ԱՀոշլՇոք

ՔԼէէտոո,

Տեաշլսածտ

ո

Լլո-

587--3592. հօ Է. ձ. 1մ6ուՎ1մ2, ՋսՏԱՇՏ, .ԼՅոքսճքօ", ՃՃԼՄ, 1948, էջ 4(4--44Լ Ղհճ օք ՈՇՅՃԱօո Ճոոլ-, 8Ոօ-քիշտօտ,.ԼՅոքսճքօ", ՃԱՆԼՄ, 1948, էջ ՏՏ օէ ՕՒոտ ոճի ՇոլՇօոտէլէսծոէտ, .Լճոքսճքօչ, ՃՆԼՄ, 1948, էջ 168--777: ԽՆճոօտլոլ հ10քհօքհօոշուօտ, 7ՇԼՔ, ՄԱԼ 1939 Լ. 81օօտ11614,

էչ

105-115.

լլո,

Ճ

Քհօոօք

ՏամօՏհ

ԻՆ

Յոմ

Ը.

Ի.

ԲօՕՇք611ո,

Քւօելօու

Ճ

1ո

Բօշջօ.Լտոքսշքօ", ՃՄ, 1939, էջ 8/՛օքիճաոծ Ճ116Բոճուտ Յոմ. էհօ ԾլտէղԵսէլօո, .ԼճոքստԲԻ. ՒօՇՍՇԼԵ 1917. Թ 3. Շհ. 6", Քճլքլոք հ10քհօքհօոճուշտ, .ԼոոՔ. Տ. Մ6Շ1լտ, ՃսլօուշԸ ՃԱՃՄԼ 1950, էջ 63--85. Ճ6Շոոճնօո, Ջսշջօ', ոլ

Ճ116-ոճնօռ,

ՔոՇԵԼՇտ

1-1.

2.

Տ.

տք.

Ճ

Ի.

լո

"Լշոքսճցօ", ՃՃՄ, 1949, էջ

Շ.

ԷԼՅ11

-- 116,

Տ16Շէհօմտ Լո ՏՖէւսԸէսոու

Վ(ՅԼՈԼՏ,

1,

65: չք,

էչ

15Ո

Լլոջսյտէլտ, Շհլճքօ,

" Բ ճՃ. ՎԼ4, Խ0Օւքհօլօք)յ). 1հշ Ս6տողքէլմօՃոյտ Օ1օոմՅ16, 1944. Տ/ուռռ. Ճ Ս6տողքէԽՇ Ճոճտ15, ՕԼԲոմՅլճ, 1946.

Ձ90

1951.

օք ՊՄՕԼ45,

Փայկը նՓիտմանը մտցրել են «միջուկի» ն «արբանյակի» (ոսօլճստձոմ Տոէգլ էճ) գաղափարները տվյալ կապակցության ճիմնական ն լրացական անդամները տարբերակելուճամար. «Լիճ Խոք օլ Էոջլոոմ» («Անգլիայի թագավորը») կապակցության մեջ էհ հլոք-ր («թագավոր») «միջուկ» է, 01 Էոքլոմ-ը («Անգլիա-

յի»)՝ «արբանյակը», բայց «Լիճ Խոոք օ1 Էոջըոոմ//օքշոշմ Քու(«Անգլիայի թագավորը|/|բացեց պառլամենտը»)կապակ-

Էռտծճո»

ցության նշված երկու մասերն էլ Ճավասարարժեք միջուկներ են: Մ. ուսը ճանդես է բերում լեզվի մաթեմատիկական-տեխնիկական քննության ձգտում. նա փորձում է լեղվի իմաստային ն Հնչյունական ձները կտրել ժի կողմից՝ իմաստի ոհալությունից, մյուս կողմից՝ ձայնի ոհալությունից ն քննել մ'աթեմատիկական սիմվոլներովշ:Սրանովնա մերձենում է ելժալեի քենության եղանակին: կոպենճչագենյանն ամերիկյան ստրուկտուրաԲնութագրելով

լիստների վերլուծական սկզբունքները՝ Հոգենը անցկացնում է ճեւտնյալ կարնոր զուգաճեռները. «Սկզբունքորեննրանք (ամերիկյան ն կոռպենտճադգենյան դպրոցները--Գ. 9.) փորձում հն տալ լեզվաբանական քննությունների մաթեմատիկական ձեակեքպում (օոոսոեօո),--գրումե Հողենը:--Հառիսը ինութագրել է իր շարբաճյուսականվերլուծությունը որոլես «մաթեմատիկական». Ելմսլնր ճայտարարում է, թե իր նպատակն է ստեղծել «լեզվաբանական ՛

մատնանշում Ճանրաճաշիվ»: Հառիսը բացաճայտորեն (62ք16ՏՏԻ:)

է, թե իր վերլուծությունը զուտ ձնական է. ելմսլեր բնութագրում է իր տեսությունը որպես ճիմնված «բացառապես պոստուլատների ձկական սիստեմի վրա»: երկուսն էլ փորձում են Հեռանալ տրադի-

ցիոն լեզվաբանության պատաճական (իքհոշոոմ) էմպիբիկ տերն որ անդրլեզու ՃՈՔմՅք՞), Հիմնել մի մինաբանությունից (ՌՈՇ ամեն մի լեզվի սինխրոնիկ նկարագրության մեջ: պետքական կլինի (թհօոծոոճ) կարծես թե «նչույթ Սակայն նրանց բառապաշարը էլ կիունի: երկու խժբակն բան բառից այն կողմը բիչ ընդճանուր

վերլուծության մի սկզբունք, որ կարող է կոչվել երկմասնյա (ծւքճրէլէ6) բաժանում.նրանք արոոասանվածքըբաժանում են երկու (կամ երբեմն էլ ավելի) մասին սրանցից յուրաքանչյուիր բաժանում են մինչն ծայրագույն բաղադրիչներին «ասնելը: են

րառում

ւ

էջ

շ

Վջ

Քլլւտոո,

ԿՃսճլճոք ՏԱսԸլսոտ

287-292,

ՍՄ. 1005,

ՍՕճտուճթեօոօք

(ո

Լլոքսլտաօտ,.Լմոքսոքօ", 1948,

Լոյոջսոքօ օտլքո,

1ՃՏՃ,

ՃՃԼՆ

1950,

701--700:

ելմալնը սա կոչում է դեդուկտիվ եղանակ. Ուելսր կոչում է անմիչական բաղադրիչներովվերլուծություն: Այն, ինչ Ուելսը կոչում է բակոչում է դաս (Ը1ՅՏՏ). այն, ինչ ղադրություն (ՇՕՈՏէԼէսԼՇ),ելմալեր Ռւելոր կոչում է բաղադրիչ (ԸօոՏէնՇու), ելմալնը կոչում է ածանցյալ (մ611Մ8է6): Այն, ինչ Ուելսը կոչում է կիզակետային դաս (1ՕԸԱՏ Շ1ՅՏՏ),Ելմսլնը կոչում է պարադիգմ. այն, ինչ Ուելսր կոչում է Հետնողական դաս (ՏզսճՈՇ6 ՕԱՅՏՏ), ելմալեր կոչում է շղթա: Այն ռեխնիկան, որը երկու խմբակն էլ կիրառում են որնէ տվյալ բաղադրության բաղադրիչները որոշելու ճամար, անդես է գալիս որպես մի բան (1ԱԼՈՏօսէ էօ ԵՇ ՕՈ6Շ),որ ծս այստեղ կկոչեմ փ խարինում Փորձելով արտասանվածքիորնէ (ւ6ք122շ6ռծու): մասը փոխարինել այլ լեզվաբանական նյութով՝ անձճրաժեշտէ ն թե ինչպե՞ս որոշել, թե արտասանվածքը բաժանելի՞ է արդյոք պետք է լավագույն ձնով այն բաժանել։ Այս տեխնիկան Հառիսի ն նրա ճեւտնորդներիկողմից կոչվել է սուբստիտուցիա. ելմըսլնն այն կոչում է կոմուտացիայի փորձ (Շօոէ Յէնո է6Տէ)ն այն դարձնում իր ողջ տեսության Ճիմնական սկզբունքը (ճոմճածու:լ): Թերեսամենակարնոր ընդճանուր գիծը այս Հիմնական (ԵՅՏԼԸ) տեխնիկայի կիրառումն է ամեն տեսակ լեզվաբանական նյութի նկատմամբ՝ լեզվի ամեն մի մակարդակում՝ամբողջական արտասանվածքիցմինչն ֆոնը (քհօոծ)»:: ստրուկտուրալիզմիմասին ավելի ամբողջական Ամերիկյան մեջ կքննենք մի շարադրանքի գաղափար տալու Համար ճՀետաղզա կանգ առնելով նրանց քանի աչքի ընկնող ներկայացուցիչների՝ կարնոր աշխատությունների վրա ն անճրաժեշտ դեպքերում նշումներ անելով նան այլ ներկայացուցիչների Ճայացքներիմասին: 9. Հառիս.--Ջ.Հառիսըմի շարք աշխատություններէ նվիրել ատրուկտուրալ վերլուծության սկզբունքներին. առանձնապես նշելի են նրա «Զնույթիալտերնանտները լեզվաբանական վերլուծուո-

«Խոսքի վերլուծությության մեջ», «Զնույթից արտասանվածք», ձնույթ», նը», «Հնչույթից մանավանդ գիրքը՞:

ն

ւ

1951,

Է.

Ւշսք`Շո,

3, էջ

2.

«Ապատնականձնույթներ» Ճոդվածները «Ստրուկտուրալ լեզվաբանության մեթոդները»

Տ.

ք16ՇՇլօոտ

ՒԷՅՈոԼՏ,

հօմօւո

/106քիճտճ

Լլոքստեօտ, ,Լոոքսճքե",

|/ո Լլոքատեշ Ճոր515, հ1օքեշոծ 1օ ՍԼ16ոտոշծ, .Լճոժսոք`", 76 3Յ. ՍտՇՕսոտը 1. 1952, ԱՎԱ. Ճորտլտ, ,Լշոքստքօ', ԽՖՔ

"ԼՀՈքԱՀքՇ", 1942, ՃՄ/Ա,

1946, ՃՃ1,

լո

212--214:

ԻՔ 3. ԻւՕտ

Ճ1:6քոճուտժ

իր ռոուրալ

այս

մեջ ծչառիսնզբաղվում աշխատությունների

է ստրուվ-

Լեզվի տեսական

վերլուծության մեթոդների «արցերով: են զբաղեցնում. այս տեսակետից որպես

Հարցերը նրան քիչ

որոշ

Հիմունքները»շ գրքի «Վեզվի

առթիվ, որտեղ նա պաշտպանում է ատրուկտուրալ վերլուծության մեթոդը ն ընդճանրապես սինխրոնիկ առավելություն տալով նրան դիախրոնիկ վերլուվերլուծությունը՝ նպատակը Հածության ճանդեպ: Ստրուկտուրալ վերլուծության է ռիսը սաճմանափակում լեզվի ձնական գծերի դասակարգմամբ՝ րստ դրանց նմանության: Հնչույթները պիտի խմբավորվեն րստ այդպիսի ձնական գծերի, ձնույթները՝ ըստ դրության ն ըստ զուգորդելիության: Քանիոր ամեն մի լեզվի կառուցվածք (ստրուկտուրա) որոշվում է լեզվական միավորների դրանց Հարաբերությունների բնույթով, ուստի ն ռւտրուկտուրալ վերլուծության մեթոդի խնդիրը պետք է լինի ամենապարզ լեզվական միավորների՝ ճնչույթների ու ձնույթների առանձնացումն ու դասակարգումը՝ դրանց ունեցած Ճարաբերությունների տիպերիճիման վրա: Լեզվական կառուցվածքի (ստրուկտուրայի) տարրերի «արաբերություններին այսպիսի կարնոր նշանակություն տալը պետք է բաՋպատրելեվրոպական ստրուկտուրալիստների, Հատկապես կոպենճագենյանստրուկտուրալիստներիազդեցությամբ: հր «Ստրուկտուրալ վերլուծության մեթոդները» գրքում Հառիսը նպատակ է նա նս դնում Ճենց այդ մեթոդների կոնկրետ բնութագրությունը ստրուկտուրալ վերլուծությունը սաճմանափակում է ձլական վերլուծությամբ՝ առանց վերլուծվող միավորների իմաստի Ճաշվառրման: Միաժամանակնա կս պաճանջում է լեզուն քննել ինքն իր մեջ ն լեզվաբանությունը լիովին անջատել «ոգեբանությունից, Բանն այնտեղ է տիամարբանությունից փիլիսոփայությունից: Ճասռնում, որ Հառիսը բողոքում է լեզվական նշան ն սիմվոլ գաղափարների դեմ, որովճետն այդ գաղափարներըենթադրում են լեզվի կառուցվածքից դուրս գտնվող բան: Լեզվականփաստերը պետք է տարը՝ առանց Ճարաբերվելու առնվեն որպես լեզվի կառուցվածքի ու

ու

Թ15«օու152. 1Օ ձ10-քիշուճ, .Լճոքսճքօ", 1955, ՃՂԿ, ի16էհօմտ |ղո ՏէւսՇէսոճլ հ10-քիճաճտ, .Լճոքսոքճ", 1945, էջ 151-127. Լոջս տետ, ՇհլԸճքօ, 1951. ' ,Լոոքսոքծ", 1940, ՃՄԼ Տ 3. Իօսոմտէլօոտ օէ Լմոքսճքճ, ՎՇա 7օոե, 1939. Լ. ԷԼ ՕՏ, կ. Ո. չմմտ. ԸՐ72աՅԱ, ճիշ. աչի., էջ 108: Ի/օտ

Քհօոճտճ

ոսօստ

որեէ արտաքին փաստի Ճետ. դրանք բացարձակբնույթ ունեն: Քանի որ ստրուկտուրալ վերլուծության գլխավոր նպատակը դասակարգումն է, իսկ դասակարգումը Ճենվում է ճՃարաբերակցությունսաճմանելու վրա, ուստի ն Հառիսը ներ (կոռելյացիաներ) վերջիֆետիշացմանը, վերջո ճանգում է ճարաբերությունների դրանց առաջին պլանի վրա մղելուն, Ճճարաբերակից միավորներին երկրորդական տեղ տալուն, քննության առարկայի ապանյութականացմանը: նման ն Ֆյոգնլինը, որ իր «Լեզվածայրաչեղ գիծ է տանում ն առանց իմաստի կուլտուրան առանց բառերի» բնոբանությունն Շոշ վերնագիրը կրող Ճճոդվածում լեզվական կառուցվածքը Ճանգեցնում է Հնչույթների ձնույթների բաշխմանը տվյալ լեզվում, ընդ որում գտնում է, որ այդ միավորներն առանձնացնելիս չպետք է դիմել իմաստին։ Այս առումով մարդու լեզվի ն կենդանիների «արտասանվածքիջ»ողջ տարբերությունը Ճանդեցվում է նրան, որ կենդանական «արտասանվածքը» մեկ անվերլուծելի ձեույթ է, մինչդեռ մարդկային լեզուն բազմաձեույթ է, ուստի ն վերլուժելի կառուցվածք ունի: ու

վերլուծության 4իմնական միավորների առանձլեզվական Հետնում նա սաշմանման է Բլումֆիլդին. մեջ Հառիսը նացման ու

այդպիսիներ է Համարում ձնույթը՝ որպես նվազագույն իմաստավոր միավոր ն արտասանվածքը՝որպես առավելագույն իմաստավոր միավոր: Վերջինսբաղկացածէ Համարվում ոչ թե բառերից ձնույթների Հետնողական շարքից: (եզվական ստրուկտուրա այլ ասելով Հառիսը փաստորեն Հասկանումէ այդ ձնույթների ամբողն ջությունը նրանց ճաչջորդականշարքը: իր ուսումնասիրության մեջ Հառիսընպատակէ դնում դասակարգել ձնույթներն րոտ նրանց դիրքի զուգորդելիության։ Այսպիսի «ձնականացված» վերլուծության դեպքում լեզվաբանինչի Ճետաքրքրում ձնույթի բնույթը՝ Ֆյուքական թե քերականական իմաստ ունենալը, որպես բառ, ծանց թե վերջավորություն ճանդես գալը, այլ այն ճանդամանքը, կամ Ճճետո կարող է թե տվյալ ձնույթր ի՛նչ ձնույթներից առաջ Հանդիպել: ի՛նչ դիրքում կարող է ճանդես գալ, ի՛նչ ձնույթների Հետ կարող է զուգորդվել, իմաստային կողմի անտեսումը չառիսը այն կարող է լիովին փոխարինվել Ճիմնավորում է նրանով, որ ու

ա-

1Շ. Խ1լհօսէ

Բ.

ԲօՓ6քՋ611ոռ, Լա

Ճ/0105, ,Մ/0Ր4Տ", Մ, Ք

հօսէ սատԱոտ

1.

աոտոյոք

Յոժ

ԸՇմլսւՇ

զուգորդելիության գաղափարներիկիմիավորների բաշխման ն Թ ձեույթներ եթե տարբեր իմաստՃ «Որեէ երկու րառությամբ. ունեն,-է նայ--ապա ուրեմն որնէ տեղ տարբերվում գրում ներ են բաշխմամբ (1ՏէԵսէօո). կան այնպիսի շրջապատներ, որոնց մեջ մեկր Հանդիպում է, մյուսը՝ ոչ»: կամ մորՀառիսըայսպես կոչված ձնաճնչույքարանության ու

առաջին ֆոֆոնեմիկայի(կրճատ՝մորֆոնեմիկայի) բնագավառի

մեկն է։ Այդ բնագավառի ձնույքային վերլուճնետազուտողներից ծության ճիմքում դրվում են Հնչույթային վերլուծության սկզբունքները» ձնույթները քննվում են Հնչուլքաբանական վերլուծության եղանակների անալոգիայով: ինչպես որ Հնչույթները Հետնեողական շարքի մեջ Հանդես են գալիս դիրքային տարբերակների ձնով, ն Հնչուլթային վերլուծության մեջ անչրաժեշտ է այդ տարբերակների փոխճարաբերության առաջացման պայմանների քննությունը, այնպես էլ ձնանճնչույթաբոսնությունըպետք է նկարագրի դատակարգիտարբեր ձեույթների դիրքային տարբերակները ն Համեմատի դրանք իրար հետո: ԶնաՀնչույթաբանության քննության Խյութը փաստորեն պետք է լինեն ձնաբանական արժեք ունեցու 2նչյունականճերթագայությունները, բայց Հառիսըքննության բնագավառը լայնացնում է՝ ընդգրկելով դբեթե ողջ ձնեույքային պետք է նկա1եղվաբանը, Հառիսի կարծիքով, վերլուծությունը: ն կարգի տարրագրի, խմբավորի Ճամեմատի ձեույթային բոլոր Զկույթների ճերթագայությունները Հառիսիկողբերությունները: մից քննվում են ըստ տվյալ ձնույթների՝ այլ ձեույթների ճետ զուգոխդվելու ճնարավորության, այլ ձնույթների նկատմամբ ունեցած դիրքի. ձնույթների տարբերակները կամ Հճերթագայվող տիպերը են այդ ձնույթների իրացումները տարբեր «լեզվաբաՃամարվում տարբեր բնույթի Հարաբերակցունական շրջապատում», այսինքն՝ այսպիսի ճերթադայվող տնսակները թյունների մեջ: Տվյալձնույթի ու

ու

Հառիսըկոչում

է

Չեաճնչույալտերնանտնեք(ճերթագայույթնհր):

Հենց զբաղվում է ձնույթենրի ալոնրնանտնհրի դրանց ճաժեմատուճնչույթային կազմի տարբերություններով, Սրանցխժբավոթման թԹյումբն խմբավորմամբ: ժեջՀառիսիՃիմբ է

թաբանությունը

ընդունում ֆունկցիայի

էչ

Տ.

ՒՅԼոՈՒՏ,

7.

Հմմտ.

միննու/ն ֆունկցիանբեդճանրություեր.

Շիշճքօ,. 1951, Խ6եօմտ լո Տասոլսոո)էլոքվլակօտ ՛

մօբֆոֆոֆոլողիան (կրճատ՝ ատբու Գրագայի կաութալիս տների

մռրֆոնոլոգիռ: ):

միավորներըխմբավորվումեն` փաստորեն անկախ վատարող

ընդդրանց նյուքական-4նչյունական ձնավորումից: Ֆունկցիայի են իբրն միննույն ձնույթի ալտերՀանրության Ճիման վրա կարող առանձնակի ոչ միայն ձնույթները, այլն միննույն դիտվել մանտներ ձնույթի Հերթագայվող տարրերը. նման նիշերի բացակայության դեպքում իբրն ալտերնանտ կարող է դիտվել ն զրոն. այսպես, օրիմակ, անգլիական անցյալի ձնույքի տտրբերակներ են Համարվում ն |-ն (2մմտ. ԽՀՈՒ-6մ ոչ միայն -14-ը, -4-ն |Կ,ու-լմ| «ուզեց», ՁՈՏԽԲԸ-ԸԱ |1: ոտօ : մ| օ«այատասխանեց», ԿՕԼԷ-Ըմ |ա : Է-|| «աշ6Լ//ս-ն ատեց», այլե, օրինակ, (ճմմտ.լէ122 ԱՆՎ «վերցնել»ն ն զրոն օօ: Լեն վերցրեց») (ճմմտ.ՇԱԷ «կտրել» ն Ըսէ «կրտրեց»): Վերլուծությանայս եղանակը տարածվում է նան սուպլետիվ կազմությունների վրա, որոնք՝որպես միննույն ձնույթի ալտերնանտներ միավորելու ճամար 4ճիմք է ծառայում ֆունկցիայի ն տարբեր «լեզվաբանական շրջապատում», տարընդճանրության բեր զուղորդումներում ճանդես գալու փաստը. այսպես, | ՀՈ «ես եմ» ն ԽԸ ՁԼ6 «մենք ենք» զուզորդումներում ՅՈ-ը ն 16-ը Հառիորբ դիտում է որպես միննույն «լինել» ձնույթի ալտերնանտները, ռրովճետն դրանք ֆունկցիոնալ ընդճանրություն ունեն ն Ճանդիպում են տարբեր լեզվաբանականշրջապատում. ՅՈ-ըր «եմ», օրինակ, ճանդիպում է միշտ 1-ի («ես») Հետ, մինչդեռ ՅԼ6-ը («ենք») երբեք չի Հանդիպում 1-ի («Քռ»)ւու:

Զնույթային վերլուծությունը

Հառիսը դիտում

է որպես մի

է նվաորի ժամանակ վերլուծողը առանձնացնում զործողություն, ն քննում, թե զագույն իմաստավոր միավորները պայմաննեի՛նչ

բում դրանք կարող

դասակարգվել որպես միննույն ձնույթների են իրենց նյութական ճիմքից դիտվում որպես որոշ ֆունկցիայի մարմնավորող Ճճարաբերակից տարրեր': են

ձնույթները կտրվում ալտերնանտները: Վերջիվերջո ու

-

նպատակ իր «Զնույթից արտասանվածք»Ճճոդվածում Հառիար է դնում ըստ զուգորդելիության ն դիրքային տարբերությունների խմբեր ) ընդչանրությունների ձնույքային (18 ո՛չ բառային Հաստատել. այս խմբերը նրա մոտ փոխարինում են խոսքի մասեՐին ն Հիմնված են զուտ ձնական Հատկանիշներիվրա: Այսպես, մի խումբ են ճամարվում այն ձնույքները, որոնք Ճանդիպում են Ճոգնրա տարբերակներից առաչ ն էհԸ Հոդից նակերտ Տ մասնիկից ու

ու

Հչմժտ. ԿԽ. Ի.

Ր726աՅՆ, ճիշ. աշե» `

էչ 178--

(80.

ածականներից Ճճետո. այս խումբը Հառիսի մուտ Համապատասխանում է գոյականներին ն նշանակվում է Ւ/ նիշով. մի այլ խումբ

ու

-Բզ

առաջ կազմիչից Հոք մասնիկից ու

կ Վ

ՀՏհօսմմ,

(իմա՛ դոյականներ)

"111 ն այլն կապակցություններից Ճճետո. այս խումբը ճամապատասխանումէ բայերին ն նշանակվում է Մ նիշով. բայերի

անցողական(/ձ) ն անանցողական (76) ենթախմբերն էլ տարբերացվում են նրանով, որ առաջինները Հանդիպում են անունն երից առաջ,մինչդեռ երկրորդները չեն ճանդիպում:Նման կարգի է 33 ձնական խումբ, դործողություններով Հառիսըճաստատում մեծ սրանք էլ միավորում է ավելի խմբերի մեչ՝ նկատի ունենալով արդեն Ճիշվածչսուբսատիտուցիայի կամ փոխարինման (Տնետելէսէօ) սկզբունքը, այսինքն՝ այն, որ տվյալ միավորը կարող է տվյալ ֆունկցիայում մի ուրիշով: Նման կարգի խմբավորփոխարինվել ման մեջ են դրվում ն բառազուդորդումները՝նայած այն բանին, 22 ի՛նչ ֆունկցիա են կատարուի: զ. ՀոՒետ.--Հոքետը Հեղինակ է ինչպես 4նչույքային, այնպես լ ձնույթային վերլուծությանը նվիրված աշխատությունների: Հբնչույթային վերլուժության ճարցերին են նվիրված նրա բազմաթիվ աշխատանքները.սրանցից նշելի են «Նկարագրական4նչույթաբանության սիստեմը» Հոդվածը: ն առանձնապես «Հնչույթաբանության ձեռնարկը», որտեղ ի մի են Բերվածճեղինակի՝ այդ բնասակայն այստեղ Ճեղիգավառի Ճեւտազոտությանարդյունքները. է ամերիկյան նկարագրականլեզվակատարում որոշ շեղում նակը ն մուտննում Պրագայի ստրուկտուրաբանության սկղբունքներից լիստներին, Հատկապես Տրուբեցկոյին, Ջնույթային վերլուծությանը նվիրված ուսումնասիրություններից նշելի են նրա «Զնույթային վերլուծության պրոբլեմները»"ն «Դիտողություն «ատրուկ-

տուրայի»

մասին

ճոդվածները՝:

Շհ. օՇՔ6Լե 1947, Տ 4. 2Շհ. ԼօՇե6էԵ

Ճ

ւ

ՃԱ,

Հմմտ.

էջ

ճ.

Լօօնճ

օք

օէ

Զ6տօշուքմ6-Քհօոօօք5, ,Լճոքսճք:", Քհօոօլօք7, 881106,

ԲԱՎ-ում, գրախոսականը

ՇՊԹԾՇՅ8ք688-ի

Ք օծելատտ օք

ԷԼՇօեՇէե 1947, էթ 4.

5Շեհ.

հռոսոլ

Ճ

Շե.

ՃԱՆ Վջ

էլ.

126-135,

ՏչտլՇտ

ւե

Ճ

ԿօՓՇ

օո

ՌօքիշտլԸ

Ճոտտ,

.ՏԵասճէսճ",

ՍՃԼ,

1955.

1987,

7,

.Լռոքսճքծ", ՃՄ,

1948,

209-571.

իր Հնչույթաբանական վերլուծության մեջ Հոքետը ելնում է խոսքի Հակադրության լեզվի սիստեմայնության ն լեզվի սոս-

ու

յուրյան սկզբունքներից, ընդ որում սիստեմի ճասկացությունը նրա մուտ, ինչպեսայլ ստրուկտուրալիստների մուռ, Ճարաբերակցվում է սեպիրյան «կաղապարի» (քՅէէճւո) ըմբոնման ճետ: Լեզվի սիսէ տեմը սաճմանվում որպես «սովորույթների (հետ) սիսբարդ տեմ»: Լեզվի սիստեմի մեջ Հոքետըտարբերում է 3 կենտրոնական: ն 2 եզրային ենթասիստեմներ. կենտրոնականենթասիստեմներն են՝ Լ) քերականական սիստեմը (ձնույթների պաշարի ն նրանց

), Հ) Հնչույթային (ֆոնոլոզուգորդումների. ուսումնասիրությունը

գիական) սիստեւր (ճնչույթների Հնչույթային միավորների ն դրանց զուզորդումների ուսումնասիրությունը) ն 2) ձնաչնչույթային (մորֆոֆոնեմատիկ) սիստեմը. եզրային ենթասիստեմներ նն՝ 1) իմաստային սիստեմը, որը ղուգորդում է ձնույթ(սեմանտիկ) ներն ու նրանց միացությունները մեղ շրջապատող աշխարճի ու

ա-

երնույթների ռարկաների երնույթների կամ առարկաների սակների Հետ, ն Հ) Ճնչյունական սիստեմը,որը ծառայում է որպես յուրատեսակ կող՝ 4նչույթների անընդճատ շարքը 4նչյունական ալիքների վերածելու Համար: Լեզվի սիստեմը տարբերվում է ձայնարձակման այլ եբնույթներից նրանով, որ նախ՝ խոսքային ազդանշաններն ունեն միաժամանակն՛ ճնչույթային(ֆոնոլողիական), ն՛ քերականական կառուցվածք ն հրկրորդ՝ ճենվում է այնպիսի Ճակադրություննեիի վրա, որոնց միջն անցողիկ գծեր չկան: Խոսելով սիստեմի կամ «կաղապարի» ն ստրուկտուրայի (կադրանց տարբերուռուցվածքի) ճարաբերության մասին՝Հոքեւտր թյունը ճիմնում է լեզվի ն խոսքի սոսյուրյան ճակադրության վրա. «կաղապարը սովորույթն է (ՈտԵւ), ստրուկտուրան՝ վարքը.կաղաէ, լեզուն ստրուկտուրան՝խոսքը. կաղապարը կուլտուրան է, պարը կառուցվածքը՝կուլտուրայի դրսնորումը վարքի մեջ: Ստրուկտուրան Հատուկ պատմական երնույթի մասերի տարածա-ժամանակային տեղադրությունն է, կաղապարնայն է, ինչին ավելի կամ պակա մոտավորությամբ Համապատասխանում է ստրուկտուրանջ2: Այսպիսով, Հնչյունական սիստեմը Հոքետըներկայացնում է որպես վերացական սխեմա, կաղապար, որ իրանում է արտասանական շարժումների ն Հնչյունական ալիքների միջոցով: Հոքետըբ ւՇե.

ԷԼԵԿ

տե-

ու

ու

ճե

Նույն տեղը, էջ

Ճ 176,

Խշոս

օէ

Շիօոօլօք:,

1955, էջ

74:

նպատակ է դնում կատարել

այդ

կաղապարի մաթեմատիկական

փոխճարաբերությունների վերլուծությունը:Այս դեպքում,փնչպես նա ելմսլեր ն կուրիլ"վիչը, Քննությունըկատարում է 4նչույթային

սիստեմի չՀիերարխիկբնույթի բացաճայտմվան ձնով, ընդ որում վերլուծման մեջ դիմում է բլումֆիլղյան անմիջական բաղադրիչնեբի օգնությանը: նա վերլուծությունն սկսում է երկու դադարի միջն բնկած Ճճատվածից՝մակրոսեգմենտից. անմիջական բաղադրիչնեբով կատարվող վերլուծության «Հետ միասին Հոքեւոր նշում է ն Հնչուլթաբանական վերլուծության այնպիսի «ին մեթոդներ, ինչպիսիք են՝ 1) Հակադրության լրացման, 2) Հնչյունական նույնության 4) կաղապարի տարբերության, Ճավասարակշոության ու

ու

ւ

4)

տնտեսման

սկզբունքները:

Հնչույթը Հոքետն ըմբոնում

է Պրագայի ստրուկտուրալիստների նման ն նշում է, որ ամերիկյան ստրուկտուրալիստնեբն այդ բմբոնումը խիստ լայնացնում են՝ դրա մեջ մտցնելով նան ինտոնացիան, շեշտը, Հնչյունների կցույթը: վերլուծության Հոքետյան եղանակը ներկայացԶնույթային նում է Հառիսի գործադրած եղանակի Ճետագա կատարելագործման մի փորձ: Ալտերնանտիփոխարեն չոթետբ գործածության մեջ է մացնում օմորֆ» տերմինը, թեն որոշ տարբերություն է անցկացնում այդ երկու տերմինի միջն. ըստ նրա՝ ալտերնանտի մասին կաէ բելի խոսել որպես ձնույթի արդեն ապացուցվածղիբքային տարբերակի, այսինքն՝ երբ տվյալ տարբերակը որոշված է որպես այդպիսին, ակնճայտ բնույթ ունի. մորֆի մասին կարելի է խոսել այն դեպքում, երբ անչրաժեշտ է ապացուցել նրա՝ այս կամ այն ձնույթի տարբերակլինելը: Որպեսզիձնույթների կոնկրետ իրացումները խմբավորվեն որպես այս կամ այն ձնույթի տարբերակները, անմիննույն նշանակությունը, ճչթաժեշտ է, որ նրանք՝1) ունենան 2) չճանդիպեն միննույն լեզվաբանական շրջապատում ն 3) դիա-

պազոնով Ճամընկնեն իրենց ճակադրվող ալաերնանտների Հետ. 5, 17| կազմիչները այսպես, անգլիական «ոգնակիի -ՇՈ ն -Տլ2,

կարող են դիտվել իբրն մորֆեր, որովչճեւտննույն նշանակությունն ունեն, չեն ճանդիպում միննույնչլեզվաբանական շրջապատում

է այնպիսի ձեհույթների Հետ, ոբոնց (-6ո-ը զուդգորզվում

չի զուղորդվում.

վեր», բայց եզակի թվի

ոչ

Հմմտ.

ՕՎՇՈ

«եզներ»,

բայց

ՇՕՊ/6Ո)դիապազոնովՍույնն

զրո

ե

ձնույթի

Հետ.

Այլ կերպ

Ճետ

ԸՕԿՇՏ

Տ-ը

«կո-

ոչ

ՕՏ.

են

իրենց Հակադրվոդ միննույն ձնույթի

ասաժ՝

Ճակադրականբաշխման մեջ» (ո ՈօոՇՕոէՐՅՏԱԿԽՇճ15էծսմօո): ն նշանակում են միննույն բանը: Ջ. Թ-եյջեր, Բ. Բլոխ, Հ. Սմիթ.--.9. Թրեյջերըկրելէ ն՛ է. Սեազդեցությունը. նա որոշ տարիներ աշխաՎիրի,ն՛ Լ Բլումֆիլդի տել է է. Սեպիրի ճետ միասին. բայց իր վերլուծության եղանակների մնջ անշուշտ տանում է Բլումֆիլդի գիծը: Նա աշխատում է Վաշինգտոնի(կոլումբիայի շտատ ) Համալսարանումն 1942 թ. ճրաճանդեսը»: ւսոարակում է «Լեզվաբանականուսումնասիրություններ» Թրեյջերը Ճեղինակ է ինչպես ընդճանուր, այնպես էլ առանձին լեզուների ուսումնասիրության Ճճարցերիննվիրված աշխատությունների: Առանձնապեսկարնոր նն շարաճյուսական վերլուծությանը որոնք Փայկի ն Ուելսի Խվիրված նրա ուսումնասիրությունները, ճետ միասին այդ բնագավառի գլխավոր գործերն են: Հոդվածների մոռրֆերըգտնվում

են

«ոչ

Բլոխի ն Հ. Սմիթի Հնտ միասին: նրա աշխատություններից ճիշատակելի են Բ. Բլոխի Հետ գրած «Աղյուսակներ 4նչյունական նկարագրության սիստեմի Համար», «Անգլերենի վանկային «նչույթներն» «Լեզվաբանական Որոշ գործեր

Հրապարակել Թրեյջերը

է Բ.

ու

Հ. Սմիթի Հետ գրաժ՝«Անգլերենի ուրվագիծը»3, է. կառուցվածքիուրվագիծը»", ՀոլլիՀետ գրած՝«կուլտուրայիվերվերլուծության

լուծությունը», առանձին գրած՝ «Ակցենտուսլ սիստեմի տեսությունը», «կիսաձայններիՀնչույթային քննությունը», «Լեզվաբանության առարկանջ6|. այլն: Բ. Բլոխի այլ աշխատություններից նշելի են «Անգլիական բայի ներքին թեքումը»,«Մի շարք պոստուլատներ «նչույթային Համար» Ճճոդվածները՛: վերլուծության

ԷՇ

.ԼճոքսճքՇ", 1947,

Տէսժլ6Տ

8.

Լո

810շհ

Ս6տշոթօո,

4, էջ

358:

Ւոճխճո, 1944.

Խա

«ԼճոքսճքՇ", 1941, էջ 076,

Ք

-ԼչոքսԼտէլօտ. ճոմ Օ. ՂոՈճքճօո հշ

Օսրոշտ

253-246.

1942.

"

0.

821016,

1ՂՈոք6ո

տոմ

Է.

1ՈՅք67

ոոմ

Ի.

ՂՈՅՔՇ7

իճ

Ն/ՅՏհլոք

օո,

Օսաոճ

Տոլքհ,

ՀՇ.

Դ.

1,

Էլ

1953.

՛հշօտ

օք

Յոժ

Օ«օՅՏլՕոոլ 18.

ՔՅք6ւտ, Ք 81օՇշհ,

ՏՇէ օք ՔՕՏէսԱուօտ:10-

Մ6՛Ե

Ղհշ

Լոհլշէօո,

ՔԽԺոշոլԸ Ճոտ8.՛

Քոջիտի Տէաշէսւծ,

Ճորատտ

Տյտլճտ,

օ

Շսլէսքճ,

,Լճոքսճքօ,

1941. ՂհՇ ՏՄԱՅԵլԸՔիօոշտօտ

1.

Ծոքլտի

Ղհ՞

օՕՒ ՃՇշճուսձլ

ՔՇքտօոլ էտ",ՌԼՇոռտիճ, Ս/1Տ., Եոջ տի, ,Լտոքսճք6", 1941, էջ 224--246.

Յ00

ո ՏՏԼՇո օք ՔիօոօՏոոԵելԸ Քհօոճտօտ օք Բոքլտի, օէ ԼլոքստտեՇ Ճո»տ, ՑՅԼԼ

1942.

50.

Շսլս՛Շ

ԴՃԵԼՇՏ

ԲԱմ

օք

օէ

Լլոքսլտ ետ, ՏԱԼ,

1947, »"ԼՅՈքնՅջՇ",

Թ

.Լճոքսոքօ", Ճ71Մ, 1948: 5.1.

4.

Ճ

Սժիթի աշխատություններից նշելի են «Մետալինգվիստիկական վերլուծության ուրվադիծը», «Շարաճյուսական վերլուծուն թյան ճնչույթաբանական բազան» այլն: իր «Լեզվաբանության առարկան» աշխատության մեջ Թրելջերը ի մի է բերում ն դասակարգում լեզվաբանական այն դիսցիպլինները, որոնք ճանդես են գալիս ամերիկյան լեզվաբանական. Լեզվաբանական աշխատանքի ողջ բնագավառը պրակտիկայում: է որպես մակրոլինդվիստիկա («Մեծ լեղզվաԹրեյջերը սաճմանում բանություն»), որը բաժանում է երեք բնադավառի՝ 1) պրալինգվիստիկա («նախալեզվաբանություն» ), 2) միկրոլինգվիստիկա («փոքր լեզվաբանություն» ) ն 4) մետալինգվիստիկա («անդրլեզՃճիմնականբնագավառը միկվաբանություն»): (եզվաբանության րոլինգվիստիկան է. պրալինգվիստիկային վերաբերում են այն ճարցերը, որոնք առնչվում են կուստիկական-ֆիզիոլոգիական լեզվի ուսումնասիրության եւո, ՃճատկապեսփորձառականՀնչյունաբանությունը ն խոսքի ճոգեբանությունը. մետալինգվիստիկային. է վերաբերում լեզվական նշանների իմաստի ուսումնասիրությունը, որը տրադիցիոն լեզվաբանության մեջ կաղմում է իմաստաբանության բնագավառըն առնչվում է կուլտուրայի զանաղանբնագավառների 4ետշ: իմաստաբանության բնագավառիանջատումըլեզվական ճետազոտությանբուն բնաղզավառից խիստ Հատկանշական է ֆորմալ-անալիտիզմի ուղղության Համար, որը լեզվի ուսումնաէ ձնական վերլուծությամբ: սիրությունը սաշմանափակում Միկբոլինգվիստիկայի մեջ առանձնացվում են՝ 1) ընդճանուր լեզվաբանությունը, 2) նկարագրական(դեսկրիպտիվ)լեզվաբանությունը, որն զբաղվումէ «լեզուների (լամ լեզվի) կրկնվող տիպային երնույքների ճանգեցումով նկարագրական ձնակերպումների՝ արտաճայտված առավելադույն Ճճետկողականությամբ,խնայողա3) զուգադրականլեղզվաբանություկանությամբ ն լրիվությամբ»3, է տարբեր լեզվասիստեմների ընդճանուր ն նր, որը բացաճայտում Հ.

ա-

օէ 16էոլոք ստ Ճոճր 515, Ճո Օսլո: Ւ. Լ. Տո լէհ,

ԳՄՈՏԼԱԼՂ,

11, 1952. 1հշ Քհօոօլօք1շճլ 84515 100 ՏտուճՇէՇ Ճոճմր)/515, Մ/8Տհլոքէօո, 1951. ինչպես տեսանք, մետալինզվիստիկական վերլուծֆությանը առանձին աշխատություն է նվիրել Սմիթը" «Մետալինգվիստիկայի» (ՈՇէՅԼոքս1տէլ ՇՏ) են փոխարեն մի խումբ լեզվաբաններ ն ճողեբաններ 1951 թ. առաջարկում «էքզոլինգվիստիկա» (ՇՃՕԼՈքս15 ԱՏ) տերմինը: Ղիհճ Բ61մ օէ Լլոքսլտաշտ,1949, էջ 4. 5մմտ. 10. գլոսսե1ԼՅՔՇ ւ

մատիկայի էմպիրիկ օկզբունթը: Յ01.

տարբերիչ գծերը (սրա մեջ է դրվում բարբառների ուսումնասիրությունը) ն 4) պատմական լեզվաբանությունը, որն զբաղվում է մեկ կամ մի քանի ցեղակից լեզուների զարգացման տարբեր ժամանակաշրջաններով:

կեզվի թրեյջերյան սաճմանումը Ճենվում է մի կողմից՝ լեզվի նշանների սիստեմ լինելու ըմբոնման, մյուս կողմից՝լեզվի՝ կովլտուրայի մլուս ձների ճետ ունեցած կապի դրույթի վրա. լեզուն ն Բլոխրի կողմից դիտվումէ որպես կամայական ճնչյուհաԹրեյջերի կան սիմվոլների կամ նշանների մի սիստեմ, ոբի օգնությամբ Ճասարակության անդամները իրականացնում են ճամատեղ դգործողությունները իրենց ճամար ընդճանուր կուլտուրայի սաճմաննեբում: Թրեյչերը ե Բլոխը նս լեզվաբանությունը սերտորեն առնչում են մարդաբանության (անթրոպոլոդգիայի) «ետ, լեզուն մտցնում կուլտուրայի ընդճանուր սիստեմի մեջ: Լեզուն նրանք Համարում են

ոչ

միայն կովտուրայի

տարրը,

այլն

«բոլոր

կուլտուրական

գոր-

Բլոխի 2իմք»'.. Թրեյչերի ծողությունների (Ըաէսոշլ 2ՇԱա1ԱՇՏ) վրա շարունակում է ազդեցություն գործել Բլումֆիլդի դավանած դիտվում է որպես այնբիճնիորիզմը. լեզվական գործունեությունը ն պիսի ազդակների Հակազդումների շղթա, որոնց միչոցով կոորդինացվում հն մի խմբի անդամների լեզուն, իստ նրանց, կապող օղակ է խոսողի ն լսողի ներվային սիստեմների միջե, ն

դործողությունները.

դլխավոր գործուննության Թրնյջերի ն նրա Ճամախոճների է, մեջ որի առյուծի լեզվաբանությունն բնագավառը նկարագրական ն ձնույթային վերլուծությանը: բաժինն ընկնում է Հնչույքային դասակարգումըա̀ճա նկարաԽոսքի փաստերի վերլուծությունն գրական լեզվաբանության նպատակը. «էեզվաբանիխնդիրն է,-դգրոսիեն Բլոխը ն Թրեյջերը,--դասակարգելխոսթի փաստերը ն տալով այնպիսի ընգճանուր բացաճայտել ((ՇԿ6ՅԱ)լեզվի ,սիստեմը՝ ձնակերպումներ ((օոսլռէոք քօճոծոճլՏէՅէՇոՇուտ), որոնք ժածկում են (ԸՕԿՇԼԼՈ) օբյեկտիվորեն տարբեր, բայց սոցիալապես Ճավասարարժեք մեծ թվով դեպքեր (ՇԿՇՈՒՏ)»4: Բլոխը ն հրենց «Լեզվաբանական վերլուծության ուրվագծում» Թրելջերը ընդգրկում են «Հնչյունաբանությունը, Հնչույթաբանուու

ւ8.

810շհ

տոմ

1942, էջ 8. Նույն տեղը, էջ

Օ. 39,

ՂՈՅքՔ6ո

Օսլո

օք

ԼլտքատեՇ Ճոշլտ1(»

ն «Անզշարաճյուսությունը: (քիօոճուօՏ):ձնարբանությունը

թյունը

լերենի կառուցվածքի ուրվագիծը» փոքր-ին: այլ կառուցվածքունի. այստեղ ողջ նյութը բաժանված է 3 մասի՝ «Հնչույթաբանություն»

ն «Անդրլեզ«Զնույթաբանություն» (/16քքեծուօՏ) (Քհօոօ1085'), տտ որում ընդ օտ), վաբանությունջ «Զնույթաբանու(Ղ6էճնոցջ

զյան» տակ միավորվում են ձնույթային վերլուծության, ձնաճնչույն շարաչյուսության Հարցերը: թաբանության (տօքքիօքեօոծճուլշտ) վերլուծության Հիմնական միավորը՝ 4ՀընՀնչույթաբանական ը

սաճմանում են որպես «Հնչյունապես մերչույթը Բլոխըն Թրեյջերը ձավոր այնպիսի, խումբ, որոնք ճակադրվում են ն փոՀնչյունների խադարձաբար բացառում Հնչյունների բոլոր նույնական խմբերը լեզվի մեջ»: Հնչույթը կազմող խմբերի անդամները, այն 1՝ 4ըննրանց դրսնորման ձերը, կոչվում են չույթներիտարբերակները, ալլոֆոններ, ընդ որում նկատի են առնվում Ճատկապեսդիրքային տարբերակները. 4նչույթի անչատական տարբերակները ճափարվում են Հնչույթի ազատ կամ ոչ- պարտադիր տար(ֆակուլուռտիվ)

բերակներ:

:

Բլոխի, Թրեյջերի ն ամերիկյան մյուս ստրուկտուրալիստների Համար բնորոշ է 4նչյունաբանական վերլուծության բացառիկ մանրամասնությունը. այսպես, ձայնավորների արտասանության ժամանակ լեզվի տարբեր բարձրացումները՝ վերինը, միջինը ն են ստորինը նրանք մանրատում աստիճանի(հլքե, 10Խ6.-իլքի, 10Խ6--տլմ, հւքի6ո-ոււմ, Ոճռո-ում, հլջիճո-10Խ, 1օա). քանակային տարբերությունների Հ աստիճանի (երկար ն կարճ) փոխարեն նշում են 5 աստիճան (օսօքլօոք,|օոջ, իո-1օոք, 5տհօէ ն 4 աստիճան՝ գիլտարբերում ուժային շեշտի (ԹՁԱՀՀ)) հՅ1է-Տիօու), խավոր կամ ուժեղ (10նմ), երկրորդական կամ թուլացած ուժեղ (16մսշօմ |օսմ), երրորդականկամ միջին (Ոճմ131) ն թույլ (ԿԽօՅե)», ընդ որում մանրամասն քննարկման հննքակա են Համարվում վանկերի տարբեր քանակ ունեցող բառերն րստ շեշտի տարբեր աստիճանների ն այլն: վերլուծության ժամանակ նկատիեն առնրՀնչույթարանական վում մի կողմից՝ Հնչյունական երնույթների Հեչույթայինբնույթը» մյու կողմից՝ Հնչուլթի ալլոֆոնները: Հնչույթայինարժեք է վերա-

ՀՈ ՅՏ Վ942, էջ Հ

2)

`

3)

81օ«հ

ռոմ

Օ.

ՆՈՅՔ6-.,

Օսլոծ

օք

ԼլտոքստեՇ Ճոշլտ15,

40:

«Անգլերենի կառուցվածքի Բե

4)

ուրվագծում»

դրանք նշանակում

են

1)

Նչաններով

Ա

գրվում նան ձայնի այնպիսի Հատկություններին (առոգանությանը), որոնք կարող են իմաստատարբերիչ արժեք ունենալ, այն է՝ քանակին (երկարությանը ն կարճությանը), ակցենտին (ուժի ն ) ն այսպես կոչված՝ բարձրության կամ տոնի տարբերություններին կցույթին ()սոՇէսւճ). կցույթ անվան տակ միավորվում են ճնչյունների միացման կամ կցման եղանակի ճետ կապված երնույթները» ճատկապես դադարի առկայության կամ բացակայության փաստերը: ԲունՀնչույթները (ձայնավորներն բաղաձայնները) ամերիկյան ստրուկտուրալիստները, այդ թվում նան Թրեյչերն ու Բլոխը կոչում հն դծային (ճատվածային ձայսեգմենտային) Ճնչույթներ, նի՝ Հնչույթային արժեք ունեցող ճաւոկությունները (առոգանության տարբերակումները )՝ առողանական կամ վերգծային (վերսուպերսեգմենտային)Հնչույթներ. այս վերջին անՀատվածային՝ վան փոխարեն Հոգենը գործածում է «պրոսոդեմաջ» (առոդանույթ) է կցույթի 2 տեսավ՝բաց ն փակ. բաց տերմինը):Տարբերվում կցույթը բնորոշվում է ոչ Հարթ՝ սուր ու որոշակի անցմամբ կամ դադարով ն կարող է ազդել տոնի վրա, փակը՝ առանց այդ ճատկությունների. բայց կցույթն՝ էլ կարող է լինել արտաքին (օրինավ՝ սկզբում ն վերջում) ն ներքին (բառի մեջ կամ նախադասության բառի նրան ճարող մասնիկ-բառերիմիջն. Հմմտ. ուքիէ-Բ2է6ն. ուէ՛ոէճ, Յո ճտ ն ո ոռտճ)։ Թրեյջերը ն Սմիթը «Անգլերենիկառուցվածքի ուրվագծում» տարբերում են բաց կցույթի 3 տեսակ՝ 1) միատակտ (/), որի դեպքում տոնի փոփոխություն չի կատարվում (վերջնային ճարթ տոնը), 2) երկտակտ (|), որի դեպքում տոնը բարձրանում է (վերջնային բարձր տոնը), ն 3) խաչաձնվող /(5է)։, որի դեպքում տոնն իջնում է (վերջնային իջնող տոնը): է եթե «Լեզվաբանական վերլուծության ուրվագծում» Թրեյչջերը Բլոխը Հնչույթային վերլուծությունը սաճմանափակում էեն գծային ն վերջնային ճնչույթների քննությամբ, ապա «Անգլերենի կառուցվածքի ուրվագծում» սրան միանում է ն Հնչյունական շղթայի կամ, ավելի ճիշտ, արտասանվածքի (ԱՒՇՐՃՈՇՇ)4նչյունական կողմի քննությունը: Արտասանվածքիմեջ Թրեյջերըն ՍմիթըՀետնողաբաթ նախադասություններ կամ «Հնչույթային առանձնացնում են «Հնչույթային ֆրազներ կամ ասույթներ» (քթհօոճուԸԸԼՅԱՏՇ), ն (քհօոճուՇքիոշտճտ) «Հնչույթային բա(բառա յզուգորդումներ» ռեր» (քիօտճոուԸ Հնչույթային նախադասությունը կամ

Կ/ՕՐՍՏ):

ու

ու

ա-

՞

ւ

Յ04

Ք.

ՈՏսք.ճո,

Քհօոճուճ

Օօ

քթ/050մ6ճ,

,Լճոցսճքծ", 1949,

78 3.

ռույթը» արտասանվածքի որոշակի ամբողչություն ներկայացնող ճչատվածն է, կամ նվազագույն լրիվ արտասանվածքբ (8 տլուոլ որ բնորոշվում է վերջնային կցույթով ն ՀաՇՕրոք)6(6

սԱԲՈՅՈՇՃ),

մապատասխան ինտոնացիայով (մեկ կամ մի քանի բարձրացումով): Հնչույթային ասույթների մեչ կարող են առանձնացվել ՀընՀնաչույքային ֆրազներ, որոնք ունեն մեկ առաջնային շեշտ րավոր այլ շեշտեր ն նորմալ կցույթ կամ ներքին բաց (դրական) կցույթներ. Հնչույքային ֆրազների մեջ էլ կարող են առանձնացվել ճնչույքայինբառեր, որոնք չունեն ներքին բաց (դրական)կցույթներ ն Համապատասխանաբար երկրորդային շեշտեր: Հնչույքային բառեր են ճամարվոսի4նչույլթային շղթայի այնպիսի ճատվածներ, ինչպիսիք են ո լոծա|վ, էճմ6 |ա67ռ»լյ, էո՛մ6 1ե |է67ԷԼե), ու

քտ7Հհ01991681 լուն հոր

161. ռրպնս այնպիսի ճնչուլթալին ֆրազների օրբնակներ, որոնք ճնչուլթալին բառեր չեն, բերվում են 119ստծ լաճ էՀհ»ոճատ), Ենօմեօռջոմ տնտնլալները ՝Միլե: օ11 տում ԼԵ1265--Եծհոմ|, |ծ»մ : ոճ), ուր, տոտ աճ մօ ֆօս Հհյու մ-Հ 79-Ի0գե-Լ«ծի ն Հնչույթաբանականվերլուծության բնագավառը Թրեյջերի Բլոխի մուտ սաճմանափակվում է Հնչույթային Հատկանիշների, ճնչույթների ալլոֆոնների ն դրանց շրջապատի ուսումնասիրությամբ. ձնաբանության բնագավառնսկսվումէ այն ժամանակ, երի խոսվում է Հնչույքների ն Հնչույթային արժեք ունեցող միատիպ միավորների Ճետնողական շարքի մասին: (գլխավոր) Զնույթային վերլուծության մեջ Թրեյչերը ն Սմիթը ճանդես էն բերում ձնական վերլուծության բոլոր ճատկությունները. եթե Բլում-

նան իմաստը, ֆիլդը ձնույքը սաճմանելիս նկատի էր ունենում ապա Թրեյջերն Սմիքը աշխատում են այն բոլորովին դուրս մղել: Ճիշտ է, «Լեզվաբանականվերլուծության ուրվագծում» Բլոխը ն են նման Թրեյջերը ձնույցը սաճշժանում որպես «ազատ Բլումֆիլդի կամ կապված ձն, որ չի կարող բաժանվել ավելի փոքր իմաստավոր նշում են, որ իմաստին ուշադրումասերի», բայց միաժամանակ թյուն դարձնելու կարիքը գործնականդժվարություն է առաջացնում: Այս Ճանգամանքնէ, որ վերչիվերչո ճանգեցնում է ձնույթի Թրեյջեր-սմիթյան սաշմանմանը որպես «կրկնվող կաղապարային մասնակիությունների (ԼՇԸԱԼՐԼոքթ84էՇՒո6մքուէ1Տ)»27, որոնք բաղկաու

810շհ

18.

1942. էջ

1951. էջ

53,

ԼՈւք67

10.

20---Գ. Ջաճուկյան

Յոժ

Յոմ

1Ո2ք6շո

Օ. ՒԼ

Տուլհ,

Օսքտոշ Ճո

Օսաոծ

օք

1ոջստեՇ օէ

Էոքտի

Ճորատլտ ՏէւսԸքսւօ»

Յ0Ծ

ցած են մեկ կամ ավելի ճնչույթներից, այլն երբեմն կաղապարի բացերը լրացնող զրո տարրերից: վիակատարանալոգիա է անցկացվում4նչույթային ն ձնույթացին վերլուծության միջն. «Աեզվի քերականության վերլուծության սկզբունքորեն սվրոցեդուրան,-- գրում են Բլոխը ն. Թրելջերը,-նս մնջ։ Այստեղ մենք քննում ենք արնույնն է, ինչ

ֆոնեմիկայի

տասանվածքներիմի Հավաքածու(ՅՁԸօՕԼ16ԸէլօոօԼսէլՇոՅՈՇ6Տ), ցուցակագրումկրկնվող Հատվածամասերը(Տէ էհճ 1ՇԸնուՇոէ 118Շէլօոտ) ն կազմուի ենք դասեր՝ միասին խմբավորելով տարբեր արտասանվածքներիմասերը, որոնք նման են ձնովն ֆունկցիայով»: Քերականության երկու մասերից ձնաբանությունն, ըստ նրանց, զբաղվում է բառի կառուցվածքով, շարաճյլուսությունը բառերի զուգորբառակապակցությունների ն նախադասություններիմեջ դումներով՝

Յոմ ՏՇՈԼՇՈՇՇՏ):

(ո քիւոտօտ «Անգլերենիկառուցվածքի ուրվագծեւ րում», որտեղ վերլուծության եղանակն է՛լ ավելի է ձնականացված, քնրականականկ բառապաշարային ճիմնական ճասկացությունները սաճմանվում են ճետնյալ կերպ. «Ջնույթներըկարող են տարբերակներ ունենալ տարբեր դրություններում, Սրանք ալլոմորֆներ ննշ։ Լեզվի ձնույթների բոլոր ձների քննություեը մորֆոֆոնեէ. միկան Ջնույթների «անդիպող ճետնողական շարքերի օք ողօքքիծուօտ էհճէ օՇշսւ) քննությունը շարադա(56ՇզսճոՇշճՏ է սությունն (81Յոքոոծղէ) (կոչված նան տակտիկա) ինչպես Անգլերենում,

շատ

այլ լեզուներում,ճարմար

է

Ճճամարվել

միավորների(1ՈէօԵՀՏՇՏ ձնույլթները ն Յոժ 11 օէիճոտ)(տե՛ս ստորնե), ապա ձնույթային Ճետնողական շարքերը, որոնք ներառումեն միայն մեկ Ճիմքբ,քննել մեկ վերնագրի իսկ այն շարքերը, որոնք ներառում են տավ ձնաբանություն, մեկից ավելի Հիմբեր,-- մի այլ վերնագրիտակ շարաճյուսուՕ:։Քերականություն բառր կարողէ օգտագործվել Թյուն լեզվի վերլուծության ամբողջությունք՝ ֆոնոլոգիան ն մորֆեմիկան ընդգրկելու ճամար: Մորֆոֆոնեւմիկայիուղեկիցներից մեկը տվյալ ը»: Հնչույթների լեզվի բոլոր ձնույթների ցանկն |՝ լեքսիկոն գծային ն վերգծային տեսակների անալոգիայով տարբերվում են երկատել Ճիմջերիունման

այլ

Օ. 1ոճքօմ ռոմ ԷԼ ՏոԼԼի, Հիշ. աչի., էջ 53: Ալլոմողֆ տերմինի փոխարեն Թրեյջերը ն Բլոեը «Լեզվաբանական Վերլուծության ուբվազծերում» կործածֆում են ալտեւնանտ տերմինը, որ, ինչ,

՛

սլես տեսանք, առկա է

Յ06

0.

1ոոքօւ

Ֆան

Յոմ

Հառիսի ԷԼ

Հոքետի մոտ: Տոլէիհ, ճիշ. աչի., ն

էջ

54--55:

դժծային Ճատվածային)ն վերդգծային(Վերսեգմժեն(սեգմենտային՝ «ային՝ վերչատվածային ) ձնույթներ. գծային ձնույթները սովլորական ձնույթներ

են

(բաղկացածգծային ճնչույթներից՝ ներառյալ

ն

1) շեշտերի ճետնողական ալլոմորֆները), վերգծայինները՝ շարքեր՝ բաց (դրական) կցույթներով կամ առանց դրանց ն զրո

2) տոնային 4նչույթների Ճետնողական շարքեր՝ վերջնային կցույքով. առաջին տիպի վերգծային ձնույթները կոչվում են վերմասնիկներ (ՏԱքօԼՈՆՇՏ)՝ նախամասնիկներին վերջամասնիկների շրինակով, երկրորդ տիպի վերգծային ձնույթները՝ ինտոնացիոն կաղապարներ (1ՈէօոՅլօո քմէէճոտ): Գծային ձնույթներ են «Հիմն Քերը» վերջամասնիկներր (վերջածանցներն վերջավոեն Ճամարվում րությունները).նախամասնիկները (նախաճիմքեր»: որոնքդեն են նեւվում որպես ք Խոսքիմասերի փոխարեն, մաստի վրա ճիմնվող դասակարգում, Թրեյջերը, Բլոխը,Սմիթը ե են դասակարուրիշները օդտվում այլ կարգի բաժանումներից դումներից. «Դասակարգումներիմշակման ժամանակ,--գրում են Բլոխն Թրեյջերը,-- չպետք է դիմել իմաստին, վերացական տրափիլիսուիայությանը»: Այս դեպքում էլ Ճաշվի է մաբանությանն առնվում ոչ թե ճարաբերությունների ն զուգորդումների ողջ բազմազանությունը, այլ այս կամ այն տարբերիչճատկանիշը: Բլոխըն իրենց «Լեզվաբանական վերլուծության ուրվագծում» Թրեյջերը բառերի խմբավորման 4իմք են ընդունում բառերի ձնաբանական կառուցվածքը ն շարաճյուսական ֆունկցիան` անուն, բայ ն այլն անվանումները Ճճամարելովերկրորդական: Ավելի ուշ Թրեյջերը ն Սմիթը այս ճարցում 4իմք են ընդունում Հիմքերի ն վերջամասնիկների զուգորդելիության Ճնարավորությունը. բառի այս կամ այն խմբին պատկանելը որոշվում է այն բանով, թե տվյալ բառր (4իմՔը) ի՛նչ մասնիկ է ընդունում ն է՛նչ չի ընդունում: Թրեյջերը ն Սմիթը ձնաբանության ն շարաճյուսության քննուքյան առարկաների տարբերման Ճիմք են ընդունում ձնույթների ճաջորդման շարքի մեջ ճիմքերի առկա քանակը. միայն մեկ ճիմբ (մեկ Հիմք ն ցանկացած քանակությամբ վերջամասնիկներ)ունեցող կոչվում է ձնույթային բառ (Ո՛0օքքիճուԸԿօւմ) ՃՀաջորդմանշարքը ն Հատկացվում է ձնաբանությանը. մեկից ավելի ճիմքերի զուգորդումը կոչվում է ձնույթային ֆրազ (տօքիհճոււԸ քհր2Տ6)ն Հաւոկացվումէ շարաճյուսությանը: Վերջինիսբնագավառնէ 4ամարվում նան այսպես կոչված ձնույթային ասույթների (տօքքիճուը Ը6:2ՍսՏ6) ու

ու

ու

ու

ւ

8.

810շհ

ճոմ

0.

ՂՈոճքծղ, ճիշ. յոչի.,

էջ

68:

ուվումնասիրությունը. այսպես են կոչվում ձնույթային ֆրազների միացումները ինտոնացիոն կաղապարներիՃետ: Շարաճլուսական վերլուծության մեջ նս Թրեյչջերնու Սմիթը առաջնորդվում են ձնական սկզբունքով. նախադասության սաչմանը որոշվում է զուտ 4ճնչույքաբանական սկզբունքով ինտոնացիոն գծի վերջանալով, դադարով: Արտասանվածքների շարաճլուսական վերլուծության ժամանակ որպես «անմիջական բաղադրիչներ» առանձնացվում են «շարաճյուսական (տոճմլոէծ նախադասությունները կամ ասույթները» (Հ-«ձնույթային ասույթնեորոնք Համապատասխանումեն Ճնչույթաբանության բնագաբին»), վառի «Ճնչույթային ասույթներին». «շարաձճյուսականֆրազներն» էլ Համապատասխանում հն Հնչույթաբանության բնագավառի Հնչույթային ֆրազներին: Շարաճյուսական Ճատվածների բնույթի որոշման ճիմք է ընդունվում նրանց ֆունկցիան, րնդ որում լիտկատար անալոգիա է անցկացվում սրանց հ բառատեսակԽերի (խոսքի մասերի) որոշման սկզբունքների միջն. «Այնպիսի մի ն Սմիթը,-լեզվում, ինչպիսին անգլերենն է,-- գրում են Թրեյջերը՝ է ձնաբանորեն նույնացնել ֆրազների շատ Հատվածներ Ճճնարավոր բառերի տարբեր խմբերի «ետ. Զբաղվելովշարաճյուսությամբ, մենք առանձնացնում ենք Ո(ճզճոկի7 օսէ) դոյականներ, անձնական դերանուններ, ածականներ ն բայեր՝ օգտվելով ձնաբանության մեջ սաճմանվածչափանիշներից: Այդ բանը մեզ ճետադայում օգնումէ կատարել մեր փոխարինումները ավելիդյուրին (5սԵետեսէլօոտ) ուղղակի եղանակով ն անվանում տալ ամբողչական ֆրազներին՝ ըստ առանձին բառերի ֆունկցիաների ճետ նրանց ֆունկցիաների նմանության կամ նույնության»: Փոխարինումըկամ սուբստիտուցիան, ինչպես նշել ենք, նկարագրական լեզվաբանության կարնոր սկզբունքներից մեկն է: Շարաճյուսական ֆունկցիաների արտատեղ է տրվում շեշտերի դիրքի ճայտության միջոցների մեջ կարնոր բնույթի, բառերի շարադասության ուսումնասիրությանը, մանավանդ որ դրանք խիստ կարնոր դեր են խաղում անգլերենում` փոխարինելով թեքույթներին: հրենց «կեզվաբանականվերլուծության ուրվաղծումը Բլոխը ե Թրեյջերը շարաճյլուսական ծայրադույն բաղադրիչներ ճամարում են բառերը, որոնց վերլուծումն արդեն կազմում է ձնաբանության բնագավառը:

ՇՕոՏէէէա6ոՒՏ)

ու

ու

ւ

Յ08

0.

ՂՈոջ6:

ճոմ

էԼ

Տոլլիհ,

տիչ. աշխ., Լջ

73--74:

իր «Մի շարք պոստուլատներ Հնչույթային վերլուծության Հաէ. մար» Հոդվածում Բլոխը պաճանջում է 4նչույթի սաչշմանման տեառանձնացման Հարցում տեղ չտալ իմաստային կողմին: Այս սակետից նա մեղադրում է Բլումֆիլդին այն բանի Համար, որ վեջինս Հնչույթը սաճմանելիս նշում է նրա իմաստատարբերիչ դերը ն ընդծանրապես տեղ է տալիս նշանակությանը: Բլոխը փորձ է նում «իմնել ղուտ Հնչույթային ողջ վերլուծությունը արտասանական Հատկանիշների վրա: խԲլոխը Հնչույթային վերլուծության մեջ կիրառում է Հոքետի ձնաբանական վերլուծության սկզբունքը` »նչույթի ոչ Հակադրական ստարբերակներըկոչելով ֆոներ (քհօոճ) ն 2Հնչույքը սաճմանելով որպես «ոչ Հակադրական ն 4նչյունապես նման ֆոների դաս»: ՉնայածՀիշյալ պաճանջին՝ իրենց վերլուծության մեջ Բչոխն Թրերերն, այնուամենայնիվ, ստիպված են տեղ տալ իմաստավին կողմին. այսպես, բայի դեպքում նշվում է նրա ժամանակային ա-

ու

բայը Դարաբերականությունը.

սաճմանվում է որպես մի խումբ, որի մեջ մտնող բառերը ածանցների ն զանազան ձկափոխությունների օգնությամբ արտաճայտում են ներկա ն անցյալ ժամանակի տարբերությունը:

գլխավոր ճոսանքնեբիընդնանբուՍտբուկտուբալիստական բոՍտրուկտուրալիստական թյուններն տաոբեբություննեոըր.-Ճավոր Ճոսանքների ճամար բնորոշ են՝ լեզվի ն խոսքի սոսլուրյան ու

սիստեմային

բնույթի ընդունումը, լեզվի որակական ամբողջականուսւորուկտուրային (կառուցվածքույին) թյան դրույթը, սինխրոնիկ քննությանն առաջնություն տալը դիաբնույթի ըբնխրոնիկիՀանդեպ,լեզվի փոփոխության մուտացիոն ղունումը, քննության ունիվերսալացումը ն լեզուների տիպոլոգիաՀչ կան ղզուղադրմանը նշանակությունւռալը,ստրուկտուրակարնոր

կադրությունը, լեզվի

լիստական լեզվաբանությունը ողջ նախորդ լեզվաբանությանը լեզվական բոլոր կարգիմիավորների (ճնչյունական, Ճակադրելը, ձնաբանական ն այլն) միննույն սկզբունքներով քննելը (զուգալեզվական քննության մեջ բառը ձնություն կամ «իզոմորֆիզմ»), գրեթե դուրս մղելը (ճատկապես կոպենճագենյան ն ամերիկյան նոր ատրուկտուրալիզմի մեջ)»քննության մաթեմատիկանացումը, ջ6",

158. 810Շհ, ՃՄ1Մ, 1948, Տ չ 8. 81օՇհ,

Հջ 90.

Ճ

Տ6Լ օք Ք0օՏէսլուլօտ 16

ՔհօոծոյԸ

Ճոլտ15,

1. ԽՕո-ԸՕոԼւոՏԱՆԽ6..

.Լտոքսոքճ",

1950,

ՃՆ,

.ԼՅոքսՁՔ

Ն,

տերմինների ներմուծումը,

բաժիններից տրադիցիոն

«ճրաժարումբ

ի տարբերություն այլն: Ստրուկտուրալիստները, Սոսյուրի,Ճակված են ընդճանրապեսլեզվական նշանը սլատճառաբանված ճամարելու: ն

Սրա ճետ միասին առկա

են

ակնճայտ տարբերություններ:

կոպենչագենյան ստրուկտուրալիստ1) եթե ամերիկյան ների ճամար բնորոշ է իմանենտիզմը, լեզուն ինքնին քննելը, այն ժողովրդի պատմությունից ն լեզվական նշանը արտալեզվական իրականությունից կտրելը, ապա Պրագայիստրուկտուրալիստները լեզուն ն լեզվական նշանը դիտում են արտալեզվական իրականության ճետ կապված, լեզվական նշանը կապում նրա իրացման Հետո,Պրագայի լեզվաբանները պաճանջում են լեզուն ն Քննել գրականության կուլտուրայի, Հասարակության մեջ նրա: կատարած ֆունկցիայի Հետ սերտորեն կապված, թեն լեզն

վի ֆունկցիոնալ տարբնրակումներին նրանք առաջնային տեղ են տալիս՝ գրեթե մինչն լեզվի ընդչանրության ժխտումը: Այս կապակցությամբ տարբեր է ֆունկցիայի ըմբոնումը. Պրագայի լեզլեզվական միավորների վաբանների Համար ֆունկցիան կիրաոռությունն է, կուվենչճագենյան ստրուկտուրալիստների (ելմալեի)՞ամար՝ զուտ ներքին-ֆունկցիոնալ կապ: լեզվական Հ) կեզվի ն մտածողության, լեզվական ձնի իմաստի փոխճարաբերությանՃարցում առկա են ակնճայտ տարու

ամերիկյան ստրուկտուրալիստները լեզվի բերություններ.

ն

մտա-

ծողության պրոբլեմը Համարում կեղծ պրոբլեմ, լեզվական իմաստը դուրս Հանում լեզվաբանական քննության պրոբլեմիցեվրոպական ստրուկտուրալիստները լեզվական իմաստը դիտում են որպես լեզվաբանական քննության անճրաժեշփ տարը, ընդ որում կուպենճագենյանստրուկտուրալիստները իմաստը քննում են լոկ լեզվական ճակադրությունանկախ ոռնալ իրականությունից՝ ների ճիմանվրա, մինչդեռ Պրագայի ստրուկտուրալիստները կարեվոր տեղ են տալիս լեզվական միավորների ոռնալ իրականության Հեւո ունեցած կապին, անվանման էության բացաճայտմանը: են

3) կուպենճագենյանստրուկտուրալիստները (ելմսլեր)պամինչդեռ Պրագայի Հանջում են ւտեքատի սպառիչնկարագրություն, ատրուկտուրալիստներըայդ ճամարում են անչնար, որովճետն լեզուն չի կարող միայն ինքնին քննվել, այլ պետք է կապվի ոչ լեզվական երնույթների Հետ:

4) Կուլենչադենյան ստրուկտուրալիստների ճամար լեզվական միավորը կարնոր է միայն ճարաբերության միջոցով՝որպես Հարաբերության մի կողմը, որպես այլ միավորներին ճակադրվող միավոր, որի ինքնուրույն գոյությունը էական չէ (ծլմսլնի «էմպիրիկ» սկզբունքը). Պրագայի ստրուկտուրալիստների Համար լեզվական միավորը: ստրուկտուրալ ճակադրությամբ արժեքավորվելով ճանդերձ, կարող է քննվել ն ինքնուրույն կերպուր 2.

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՄԻՋԴԻՍՑԻՊԼԻՆՆԵՐ

(ԱՐՏԱՍՏՐՈՒԿՏՈՒՐԱԼԻՍՏԻԿԱ ԿԱՄ «ՄԱՅՐՈԼԻՆԳՎԻՍՏԻԿԱ»)

Նեբածականտեղեկություննեո.-- Այ,

միացնում ենք այն

անվան տակ մենթ դիսցիպլիններն Հոսանքները, որոնք են առարկա դարձնում ոչ թե լեզվական

բոլոր

ուսումնասիրության

ու

առնչությունները: Մի կողմից՝ դրանք յուրատեսակ միջդիսցիպլիններ են լեզվաբանության ն այլ (ճասաբակական ն բնական) գիտությունների միջն, մյուս կողմից՝ լեզվաբանականՀոսանքներ,որոնք, ի տարբերությունբուն ստրուկտուբալիստների (ստրուկտուրալ իմանենտիզմի ներկայացուցիչների)» լեզվի ուսումնասիրությունը բռլորովին էլ չեն սաշմանափակուտ ներքին ստրուկտուրային կապերով, այլ լեզուն դիտում են իր տարբեր կողմերով մարդուն մարդկային Հասարակության Հետ կապված. եթե ստրուկտուրալ իմանենտիզմի ներկայացուցիչները խնամքով սաճմանազատում են լեզվաբանությունը մյուս գիտություններից, լեզվաբանության բուն խնդիրը Ճամարում լեզվական ատրուկտուրայի բաղադրիչների դասակարգումն կապակցության եղանակների, ուսումնասիրությունը, ապա այս միջդիսցիպլինների Հոսանքների ներկայացուցիչները կամ, ընդունելով այս սկզբունքը, իմանենտիզմի ներկայացուցիչների ստրուկտուրալ կամուրջ են գցում լեզվաբանության ն մյուս գիտությունների միջն՝ ուսումնասիրության առարկա դարձնելով այն բոլորը, ինչ դուրս է մնում լեզվական ստրուկտուրայի ներքին կապերից, կամ լեզվաբանությունը դիտում են որպես յուրատեսակ Համապարփակ գիտություն, Հատկապես որպես ճասարակական գիտությունների ճիմթ ն նրան նույն տեղը տալիս ասարակական գիտությունտեխնիկաների մեջ, ինչ տրվում է մաթեմատիկային բնական կան գիտությունների մեջ: «արտաքին» կապերն

ու

ու

ու

ու

Է

Ամերիկյան լեզվաբանության ներկայացուցիչներբ սկզբնաառումով զործածում էին էթնոլինգվիստիկա տերմինը, Ճետագայում այն փոխարինում են էքզոլինգվիստիկա (արբայց տերմինով այստեղ դնելով այն բոլորը, տալեզվաբանություն) է մնում «ներքին» լեզվաբանության քննության ինչ դուրս տերմինն արտացոլում է ամերիկյան այս որ սաճմաններից: Քանի սպես լայն

այն կարծիքը, թե բուն լեզվանկարագրական լեզվաբանության

բանություն առարկան լոկ ձնույթների ֆորմալ դասակարգումն

է, Քե լեզվի ուսումնասիրությունն փոխառնչությունների

ու

ուսում-

նասիրությունը առանձնացնել դգիտակցութե լեզվի ն թյան ն մտածողության ուսումնասիրությունից, ն ն ժողովրդի, լեզվի կուլտուրայի, լեզվի գիտակցության ն են, այլ|իլկապերըբ լեզվաբանության տնօրինությունից դուրս ն մենք ավելի ճիշտ ենք Համարում այն փոխարինել ուստի 1) սրանով իսկ «արտաստրուկտուրալիստիկա» տերմինով. նախ՝ մենք խուսափում ենք այտ ղիսցիպլիններբ բուն լեզվաբանությունից դուրս Ճամարելու սխալ ոնսակեւտից ն ընդգծում, որ այս դգիսցիպլիններն Հոսանքները, տերտորեն կապված լինելով լեզվաբանության ճետ ու նույնիսկ մտնելով նրա մեջ, տարբերվում են բուն սւորուկտուրալիզմից նրանով, որ ուսումնասիրում են լեզվական ստրուկտուրայի ոչ ներքին ֆորմալկապերը. 2) երկրորդ՝ մենք սրանով իսկ նշում ենք,որ այս դիսցիպլիններն ու ճոսանքները նույնպես Ճենվում են ստրուկտուրալ Ճետազոտության մեթոդների վրա. այսպես, էթնոլինգվիստիկայի (նեղ իմասլեզվական կաղապարի տով) ներկայացուցիչները փորձում են ռամունքը տեղափոխել կուլտուրայի բնագավառը, կամ բառիպետք է խնամքով

ու

ճիման վրա: լեզուն կապված է ամենաբազմազան Հասարակական, բնական ու տեխնիկական գիտությունների «ետ, ուստի ն գոյություն ունեն լեզվի ուսումնասիրության ամենաբազմազան

պերի

ճՃաստատման

Քանի

որ

տեխնիկայի

բիոլոգիա', լեզվի ուսումնասիրություն (կապի կամ ն Ճճաղորդակցման,մեքենպյական թարգմանության այլն) դիրքեբից ն այլն: Մենք այս բոլոր Պայլեցակետերի մասին խոսելու ճնարավորությունչունենալով՝ ընատբումենք ամենից ավելի ակ,

չ

1952,

Յ12

Հժժտ.

|. Լ

Մօօժջ6օե

ԾՕՓօք/

տոմ

Լոքստքճ,

Շռտեւլմքճ,

եղած անվանումները «Համար մապամբ օգտագործելով (էթնոլինգվիստիկա, պաիխոլինդվիստիկա), մասամբ էլ անալոգիայով ն այլն). էթմտցնելով նոր անվանումներ (տեխնոլինգվիառտիկա Ֆոլինգվիստիկա անվանումր, ի տարբերություն ամերիկյան լեզվաբանների, մենք օգտագործում ենք նեղ առումով՝ այստեղ դնելով լեզվի ն ժողովրդի ունրա կուլտուրայի կապի վերաբերյալ սոեսությունները:

ա) Կիրառական լեզվաբաճություն Տեխնսլինզվիստիկա

Կիբեռնետիկան, ինֆոոբմացիայի աեսությունըն լեզվաբանումեքենայական թարգմանության թյունը. պոոբլեմբ.-- Կիբեռնետիկան որպես գիտություն առաչացել ձնավորվել է բազմաթիվ ն զիտական նորագույն պատկերագիտությունների զարգացման` ցումների Հետնանբով: «կիբեռնետիկա» տերմինը որպեոռայդ գիստության անվանու: առաչին անգամ օգտագործվել է ամերիկացի զիտնական Ն. Ուիների «Կիբեռնետիկա կամ «սկողությունն ու մեչ» գրքում: կԿիՀաղորդակցումը կենդանիների ու մեքենաների ն արտաքին աշխարճի փոխազդեցությունը բեռնետիկան անչատի դիտում է որպես Ճճաղորդակցում ն սրա նկատմամբ կիրառում ՞»աղորդակցման տեխնիկայի սկզբունքները, Հաղորդակցման տեսության տարրերը: Այդ պատճառով էլ Հաղորդակցման տեսուքյան շատ ճեղինակներ Հաճախ են դիմում Ուիների գրքի Հեղինակությանը: կիբեռնետիկայի կարնորադույն սկզբունքը այն մի բանիճավաստումն է, որ գոյությունունի որոշակիանալոգիա կողմից՝ էնտրոպիայի ն ինֆորմացիայի, մյուս կողմից՝ կենդանի շրգանիզմների կ ավտոմատ կերպով ղեկավարվող մեքենաների ժիջե: մեջ ճասկանում են էնտրոպիտա ասելով թերմոդինամիկայի էներգիայի մի ձնի՝ մյուսին փոխարկվելու այն չափը, որի դեպքում վերջինս չի կարող ինքն իրեն փոխվել նախորդ ձնին։ Ըստ ու

ո ՃոլՇօուօլ տոմ ԸՇօոտսուճօո ԸՇԵճԼոՇէԼԸՏ. օ Մլոճղ ձ14Շհլոշտ, ԱՇԽ ՄՕե, 1948. Տե՛ս ն ՇԼԵՇԼՈՇԵՇՏ 8ոմ ՏՕՇԼՇԼ:, ԼՕոմօո, 1954. ռուս. Չ6ծաՆՇօ18օ0, հԼ., 1958. Թարգմ. |. Խոծճքաօւրստ եհ Ցոհշք, Հմմտ. 3, Վ. ԱՕՇՋԵԽՋՅի, ԷՒԽՇԾօքեօլաաՅ, հԼ, 1956. 8. 8. Շօ20պ08Ա.ո0օ8, ՒԼՐԽօօքած ՎՇքել Է166քթեօւուս, հ1., 1956ն այլն:

ւի.

տՅլտ ճոմ

թերմոդինամիկայի երկրորդ օրենքի՝ յուրաքանչյուր փակ վերչէնտրոպիան միշտ ձգտում նական մակրոսիստեմի (մեծ սիստեմի) ամեն է աճելու, այսինքն՝ փակ սիստեմ միշտ ձգտում է իր ամեհից ավելի Հավանական վիճակին, որի ժամանակ նրա էնտրոպիան առավելագույնն է. Այսպիսով, բոլոր փակ սիստեմները ձգտում են ավելի քիչ Հավանական վիճակներից ավելի շատ ճավանական վիճակների, այլ կերպ ապաժ՝ այն վիճակներից, որոնք բնորոշվում նն տարբերակվածության ն անմիատեսակության բարձր աստիճանով, անկազմակերպվածության ն միատեսակության վիճակի։ Այս սկզբունք, կիրառելով կյանջի երնույթների նկատմամբ՝ կիբեռնետիկան նշում է, որ կենդանի օրգանիզմների փոխճարարբերությունըարտաքին աշխարչի Ճճետ իրականացվում Է Ճճամապատասխանինֆորմացիայի ստացման ն օգտագործման միջոցով: Սրանից բխում է, որ մեր գոյության ն արտաքին սլայմանների վրա արդյունավետ կերոլով ներգործելու Համար ճամապատասխան ինֆորմացիա ստանալը բացարձակ անճրաժեշտուէ։ է, Բլուն կԿիբեոնետիկան գտնում որ էնտրոպիան ն ինֆորմադիան կարելի է որոշ իմաստով ճակադիր մեծություններ Ճամարել. առաջինը անկազմակերպվածությանչափն է, երկրորդը կազմակերպվածության. էնտրուլիան կարող է միայն աճել, ինֆորմացիան՝ միայն նվազել: Որքան ավելի Հավանական են տվյալ յսզդանշանները, այնքան ավելի պակաս է դրանց՝ինֆորմացիա սլարունակելու Հավանականությունը: Հաղորդման յուրաքանչյուր մեծ է քանակի ինֆորմացիա պարունակում, տարբ այնքան ավելի որքան ավելի մեծ

է այն տարրերի թիվր, որոնցից

կարող է ընտրվել. եթե ընտրվող տարրերի թիվը նշանակենք ո-ով, իսկ տարրերի ընդճանուր թիվր (որից ընտրվում են տվյալ տարրերը )՝ ո-ով, ապա Ճնարավորճաղորդումների թիվր ԸՆ) կարտաճայտվի

Հ-

Ո"

նա

բանաձնով:

կիբեռնետիկան սովորեցնում է, որ կենդանի օրգանիզմների ավտոմատ սիստեմների միջն առկա է որոշակի անալոգիա։ Այստեղից էլ բխում է, որ կենդանի օրգանիզմների ուսումնասիրությունը Ճնարավորություն կտա ստեղծել այնպիսի մեքենաներ, սրոնց մեջ կարելի կլինի կիրառել ինֆորմացիայի ստացման, փոխակերպման ն օգտագործման այն կատարելագործվածսկզբունքէլ հերը, որոնք առկա են կենդանի մեջ: Այստեղից օրգանիզմների են ծագում տեխնիկական պրոցեսների ավտոմատ ղեկավարման, ինքնալարվող ինքնակատարելագործվողն նույնիսկ ինքնավեն

ու

ստեղծման փորձերը: էլեկտրոնային բարտադրող մեքենաների

Հաշվիչ մեքենաների ստեղծման ճետ միասին սկսում են փորձեր արվել դրանք թարգմանության ճամար օգտագործելու: թ. Հունվարի 2-ին նյու-Յորքում ցուցադրվում է էլեկտՃ րոնայինաշվիչ մեքենայի միջոցով ոուսերենից անգլերենի թարդգմանելու փորձը, ընդ որում թարգմանվում է 60 նախադասություն նախադավպությանթարգմանուտարբեր բնագավառներից ամեն վայրկյան տնողությամբ. թյան սլրոցեսի 6--Ց թարգմանության ն կազմվել էին միայն պարզ ընբառ, էր Համար Սա միայն նման թարգմանության դարձակ նախադասություններ: Հնարավորության ապացուցման փորձ էր. Հետագա աշխատանքը

ընտրվել

ընթանում է մեքենայական թարգմանության այնպիսի բարելավման ուղղությամբ, որ Հնարավորություն ստեղծվի թարգմանելու ամեն տիպի դժվարության տեքուո։ Հրատարակվումէ «Մեքենայական թարգմանություն» Հան-

լուսաբանումեն նման թարգմանուդեսը, որտեր սլարբերաբար թյան Հետ կապված Ճարցերը: Ոմանցկողմից նպատակաձճարմար ճամարվում մի այնպիսի իդեալական միջնորդ-լեզվի ստեղծումը, որը Հնարավոր կդարձնի Հեշտացնել ամենատարբերլեզուների միջն կատարվող թարգմանություն այդ միջնորդ լեզվի շղնությամբ. այլապես անճրաժեշտ կլինի մշակել ամենատարբեր սիստեմներ՝ մի լեզվից մի որեէ այլ լեզվի թարգԷ

մանելու ճամար,

որ

կդժվարացնի աշխատանքը:

Մեքենայական թարգմանության իրականացոմը

պաճանչում որոշ նախապատրաստական աշխատանք, որ ճանգում է ն քերակաբառապաշարի (ներառյալ ն դարձվածաբանությունը) կական կանոնների սիստեմավորմանն ու Համարակալմանըկամ այսպես կոչված կողավորմանը։Մեքենայականթարգմանության պրոցեսը 4անգում է 3 փուլի՝ 1) վերլուծությունը, այն է՝ ներմուժվող լեզվով (՛ոքսէ 12Ոքն2Ք6) տրվող ճաղորդման կոդավորումը մշակված կոդի Համաձայն, Չ2) փոխակերպումը, այն նախասլես 1՝ տվյալ կոդի փոխարինումըմի այլ կոդով ն 3) Ճամադրությունը, է

կող ասելով Հասկանուժ են պայմանական նշանակումների կամ ազՀ գանչանների տվյալ սիստեմը, ընդ որում դրանք սովորաբար ճամառոտվաֆ պարզեցված են լինում. այսպես, օրինակ, ճեռագրման մեջ կիրառվում Է Մորզեր կողը: Իլեկտբոնային ճաշվիչմեքենաների կոգը Ֆերկայարնում է այն սիստեմը, որը կիրառվում է ճաշվումների ծրագիրը այգ «ճրամանների» մեջ ներմուծելուճամար: մեքենաների

ու

Յ8165.

ապակոգավորումըարտաֆվոզ այն (` վսխակերպվաժ ճազորգման (զվե (օսէքսէ |ոքսքծ) տնջստի՛: կապի բնգչանուր տեսության կամ այսպետ կոչված ինֆորմացիայի (կոմօեիկացիայի) տեսության: զարգացումը պաՀանչում է լեզ(աբանության ե տէխնիկայի է՛լ ազելի «երտ կապ. Ազզաբանօչթյան Համար կարնոր ձն ինֆորմացիայի կամ կապի տեցության եվամումեերը, կապի ինժեներների Համար՝ (եզվտբանՖճրի գործակջ«լյունը: Հեչյունների ՀնչույփաբանականջթենուՔան Հակնջակետըաջակցություն է զոնում ինֆորմացիարի(ձ"միչոջեերի ժօմվգվաջիայի) «ձռովյան կոզմից: Հազորգզակջցման

ուշագրո յունր անետխընթացաձր օրում է կապի փնժեներեձրի ՀասկաԲոռթի Հնչյունների լոռզական րբնկալմտե, ազուսավիֆայի, Ֆազիսվրան Հարցերի ուզզովյամբ։ որոնց ուսումնառիրոյան Հասեհում: բնազաառում նրանբ նշանակալից տրգյունթնէրի են Հոզոիգակցման(կապի, ինֆորմացիայի) տնսության առաջին զեռես «իսածմասփկ շարացրանջբ տվել է Կլոգ է. Շաննեոնր 1948 թշ. ալն Հաջորգ տարին վնրաչրատարակվել է Շանեոնի ե 1«ԻՎեբի«Հազոբջակջման մաթծմատիկականտեսությունը» գբրՓո, Հազոթցակցումբլալն փխմաստովրնդգրկում է ոչ միայն բանավոր ն րավոր լեզվական Հազորգակջումը, այլե արվեստի զանազան տեսավների (երաժշտոփլով, նկարչովյուն, թասորոն, Բալետ) ն բնգշանրբապեսմարգվացին վարմունջը, որբ անչրաժեշտաբար պայմանավորվում է օբգանիկմի՝ արտաջին աշխարՀի (անծատի ն իրադրության անծատի սռաքաֆ «Հարրի դումների» :

աա».

Ա.

ԿՏԱԵՏ«ոնըրեղաաան.

1. Ո.

Խոաղթօոօ.

Խճատոռահ

1954. )Փ 5, է5

ոշրշօօղ

ս

աքօճրօաը

117:

տոֆոքտնպոս) բառրբ ՖԽշանակում է «չ Սնարմացիա (ոմորոոօռ, ճազորգումը, այլն Հազորման բովանջավությունը, Շազորջվոզ «տեզեայն թոզնել անփշֆ«ի՝ ֆՓություննվրը, շատի ն մեե գնրացատում նբ առանք «ճազորգում» լրառավ թարգմանելու: Հարսրգագջումբ կամ կոժունիֆազիան ինֆղրմադիայի (փոլզանավումն է «պե երկվֆոջմնի ափ, ն ԻՖՖան Փօրճացիավէ «Արությունը չանախ վոչ" Հ նն ՇազոթթավցմաՖփամ վոմւնիիաթիանի «ետուվթյու Ն. 1Իու«Խերը,.3Շօքրն առֆօքաձգաս" ն ,7Շօբոր

ԿՇԱԽՏՈՒԵՑԼԸ

աոնվխ»նումներիցչլեուշավելով Հանգերք, գործածում ԷՖ Ֆան «06Ատն 7ոզըոք Շարսս՛ (փապիԸՖցնանաւթ աճռություն) անվանումը` փելի ջո փազի աեխդիքագանճիֆոցների '

բայն

«ճաշթյան աո

ՍԵՆԻ 194կ.

«Ը

Է

Ֆհրոոսո

ճմ

9/ Օսոռատեճեաո, Լնխոս, 2. Ք. Հրես փորճեց

1949.

ՋՓ

կ»

Խա

1եշ հնլեշաջէէ21 ԼԵՀօ«

գորի ճառին զրալատափանէ տրցեը

1868, .Լսոքսկքե-՞ «ում,

ծւ

ճ«վ'

1111,

8.

էլ

6--Յ:

փոխազգեցության)բնույթով, նեղ տեխնիկական իմաստով Հազորգակցման տեսություն, վերաբերում է Հազորդակցման կամ կապի տեխնիկական միչոցներին՝ Հեռագիր, Հեռախոս, ռագիո, ն այլն, 2եռուստատեաություն թնականաբարենթադրում է 3 բան՝ ՀաղոբՀաղորդակցումը ն ճաղորդում Հաղորդման ստացող. դող, սակայն որպեսզի Հաղորզումր Հաղորդողից ճառնի Հաղորդումն ստացողին, անՀրամի ամբողջ սիստեմ, որի տարրերն ժեշտ է կապի իրականացման էն՝ 1) ճաղորգիչը, որ շաղորգումը կոդավորում է՝ վերածելով ազդանչահեէրի, Ֆ) Հաղորդման գիծն Հաղորդվողազդանչանները ն 3) բեղունիչբ, որ ազդանշաններ, ապակոդավորում 1' փոխաՀաղորդման: Մարդր սովորական Հազորգակցմանպրոկերպելով եա Ցեսի դիրթերից առեված ունի բոլոր բաղադրիչները,որովծետն ե՛ ն՛ որպես Ճաղզորդող, որպես բնգունող: Հանգես է գալիս կապի կամ Հազորգակցման բրնեդչանուրտնաության ճետ կապված`սովորաբարտարբերում էն պրոբլեմների էրեք թումբ՝ 1) տեխնիկական, այն է` կապի Ճուատալիությունը,Հաղորգվոզ եշանեձրի փոխանցման ճշգրտությունը, բնգունվոզ ն Հազոթգվոզ 2) արբգյունավետեղեկությունների Համապատասխանությունրը. է՝ ստացված Հազոթգման (աեաության (էֆեկտիվության), այն դեկության) արգյունավետությունր.3) իմաստաբանական,այն է Հազորգվոզեչաննեքրի՝տվյալ իմաստր փզոռլխանցելու ճչգթաոթյան աստիճանը: կապի բնգչանուր անռության բուն բնենությանառաթեան առաջին երկուսն են, բնգ որում Հաւաալիությունն արդյու մէյ են. Հօաայքունավետությունը Հակառակ Հարարբրնրովզյան Քյունբ պաչանջում է ազգանչանների ավելացում, արբգյունագեմ զեվեոառթյունբ՝ գրանց պակասեցում, բիչ նչանննքով չոռ Թյունենր Հազօբգելու Հնարբավոթությանճմ1Լժացում.կոպի բնգճաանուր անսությունբ փորձում է գրանց մբջն «բոյ Հա առարաղջաթ.-թյուն շանզժել։ Այո կապակցությամբ է. «բ ճանցնաէն Բիրգոք ավելօբգալնության (ԼՇԱՄՈՎՅՈԸՆ, 136 ՈՉ ԹԸ.) ն քբավաճգավալիության (Հմմտ. էնարապյիա Հայոոնի(. օբ ճաջդբյ զազազարենթը: | շազորանքիթԲեւգոզին Հականալու Համար ճաճայն բազան «էրի կնշբ- ատյանը, շնռագթելի» մենթ զանց էաեթանում զրոն բոլոբ «պառարկու բառնքը, բայց այ չի թոնգքաթում ճասգաննա(ոէ. «րան իշ այդ բաոքրք դաոմում 18 ազնչորֆային . տարան «բոշ առախճանի«ազնլոթգայնությոնթ» տարրն դրեշկ ԲԱԲԱ ԿՔաւար ու

տ.

բէր չափի անճրաժքչաաւքյուն«ք.

(աղի

«բոսիճի

խորոտբամ

-

այն լ` փոխակերպվածճաղորդման

ապակոդավորումը արտածվող

լեզվի (օսէքսէ 1ռոքսճք6)տեքստի կապի ընդճանուր տեսության կամ այսպես կոչված ինֆորմացիայի (կոմունիկացիայի) տնսությանչ ղարգացումը պաճանջում է լեզվաբանության ն տեխնիկայի է՛լ ավելի սերտ կապ. լհզվաբանության ճամար կարնոր են ինֆորմացիայի կամ կապի տեսության նվաճումները, կապի ինժեներների Համար՝լեզվաբանների գործակցությունը: Հնչյունների Հնչույթաբանական բննուքյան Հայեցակետբ աջակցություն է գտնում ինֆորմացիայի (կոմունիկացիայի) տեսության կողմից: Հաղորդակցմանմիջոցների աննախընթաց աճը սրում է կապի ինժեներների ուշադրությունը ակուստիկայի, լսողական րնկալման, խոսքի Հնչյունների Հասկանալիության Հարցերի ուղղությամբ, որոնց ուսումնասիրության բնագավառում նրանք նշանակալից արդյունքների են Հասնում: (կապի, ինֆորմացիայի) տեսության առաջին Հաղորդակցման սիստեմատիկ շարադրանքը տվել է Կլոդ Է. Շաննոնը դեռնա թ.72. այն Հաջորդ տարին վերաչրատարակվել է Շաննոնի ն Ռւիվերի «Հաղորդակցմանմաթեմատիկական տեսությունը» գրրլայն իխմաստով րընդգրկում է ոչ միայն Քում3.Հաղորդակցումը

բանավոր ն գրավոր լեղվական Հաղորդակցումը, այլե արվեստի տեսակները (երաժշտություն, նկարչություն, թատրոն, զանազան ) ն, ընդճանրապես բալետ մարդկայինվարմունքը, որը անչրաժեշտաբար պայմանավորվում է օրգանիզմի՝ արտաքին աշխարճի անճատի ստացած «Հաղորդումների» (անճատի ն իրադրության

93:

Հմմտ.

ՒԷ.

Ո.

68-ՈոՕՇքճղուտամ. 88,

Ճոռքօտ,

1957, ԻՔ 5, է5

Խռատիրեն

ոշրօտօղ

117,

ս

ո"քօծոճար

Ինֆոոմացիա(ԼլոքօՈտէօո, հոֆօքաատա) բառը նչանակում է ոչ միայն ճաղորդումը, այլն ճաղորդման բովանզակությունը, ճաղորդվող տեղզեկությունները, ուստի ն մենթ զերադասում ենք այն թողնել անփոփոխ՝ առանք «ճազորդում» րառրով թարգմանելու, ծաղորդակցումը կամ կոմունիկացիան ինֆորմացիայի փոխանակումն է որպես երկկողմանի ակտ, ն ինեն նան ֆորմացիայի տեսությունըաճախ կոչում ճաղորդակցման կավ

կոմունիկացիայի տեսություԿ". Ռուօները,.16Շ0օք88 ԼոՓօքեոճւու՛ն «1Շօքիւ ԱՎ ՆՆՆՆՆՏՈՆՆԱանվանումներից գործածում են Ֆան չխուսափելով ճանդերձ, 50611238 16Շօքոզ Շ8823ա՛ ((ապի Ընգնանուր տեսություն) անվանումը՝ ավելի

շատ

կապի տեխնիկականմլֆոցների տեսության 8Տ՛յ, 1948.

առումով:

Յոմ ԽՄ. 762746, ՛հճ ԲճւհօոՅէ «ոլՂհճշօ7 ՍԵճոճ, 1949: Այ. գրքի մառին գրախոսական է Գրվել 9. Ֆ. Բ 1 էչ 09-93, Հոքետիկոզմից .ԼՅոքսՅքօ"-ում, 1953, ՃՆ

«Ը.

օք

Բ.

Տիճոոօո

Շօտոսուճիօո,

բնույթով: վոխազդեցության)

նեղ ոեխնիկական իմաստով Ճաղորդակցման տեսությունը վերաբերում է Հաղորդակցման կամ կապի տեխնիկական միջոցներին՝ Հեռագիր, Ճեռախոս, ոասդիո, շճեռուստատեսություն ն այլն: բնականաբար ենթադրում է 3 բան՝ ՀաղորՀաղորդակցումը ն Ճաղորդում ղող, ճաղորդման ստացող. սակայն որպեսզի 4աղորգումը ճաղորդողից Հասնի ճաղորդումն ստացողին, անճրաժեշտ է կապի իրականացման մի ամբողջ սիստեմ, որի տարրեին էն՝ 1) ճաղորդիչը, որ Հաղորդումը կոդավորում է՝ վերածելով ազ2) Հաղորդման գիծն ճաղորդվող ազդանշանները դանշանների, ճ 3) ընդունիչը, որ ազդանշանների ապակոդավորում է՝ խոխաՄարդըսովորական Հաղորդակցման պրոկերպելով ,Ճաղորդման: Ջեսի դիրքերից առնված ունի բոլոր բաղադրիչները, որովճետն նա ճանդես է դալիս ն՛ որպես ճաղորդող, նե՛ որպես ընդունող: կապի կամ Հաղորդակցման լընդչանուր տեսության Հետ կապվաժ՝ սովորարար տարբերում են պրոբլեմների երեք խԽումբ՝ «աղորդվող 1) տեխնիկական, այն է՝ կապի «ուղալիությունը, ն նշանների փոխանցման ճշգրտությունը, ընդունվող ճաղորդվող սւեղեկությունների «Ճամապատասխանությունը.2) արդյունավետության (էֆեկտիվության), այն է` ստացված Ճճաղորդման(տեչեկության) արդյունավետությունը.3) իմաստաբանական,այն է՝ Հաղորդվողնշանների՝ տվլալ իմաստը փոխանցելու ճշգրտության աստիճանը: կալի ընդճանուր տեսության բուն քննության առարնան առաջին երկուսն են, ընդ որում ճուսալիությունն արդյուեն. չճուսալիունավետությունը ճակառակ Ճճարաբերության մեջ Բյունը պաճանջում է ազդանշանների ավելացում,արդյունավեւությունը՝ դրանց պակասեցում, քիչ նշաններով շատ տեղեկություններ Ճաղորդելու Ճնարավորության մեծացում. կապի ընդճանուր տեսությունը փորձում է դրանց միջն որոշ ճավասարակշոություն ստեղծել: Այս կապակցությամբ է, որ Հանդես են բերվում ն բովանդակաավելորդայնության (1ՇմսոՈմՅո՞

Մ, 136ԵԼՐՕՎԱՕՇՂԵ)

լիության (ճմմտ. էնտրոպիա)գաղափարները: Հայտնիէ, որ Ճաղորդողին Հասկանալու Համար Հաճախ բավական է չՀաղորդելիք բառերի կեսր. այսպես, ճեռագրելիս մենք ղանց ենք առնում գրեթե բոլոր սպասարկու բառերը, բայց այղ չի խանգարում Հասկանալուն. սրանով իսկ այդ բառերը դառնում են ավելորդային. սակայն որոշ աստիճանի «ավելորդայնությունը» տարբեր դեպքերում տարբեր չափի անչրաժեշտություն ունի. կապի սիսուեմի խիս:ո խանու

ու

ռարումների դեպքում ավելորդայնության աստիճանը ուղիղ ծամեմատական է ճասկանալիության Ճճավանականությանաստիճանին: Հաղորդմանբովանդակալիություն, տեղեկությունների այն քանակությունն է, որ ընկնում է Հաղորդման յուրաքանչյուր տարբին: Հաղորդմանբովանդակալիությունը կախված է ոչ միայն Ճաղորդման տարրերի քանակից, այլն տարբերի այն ընդճանուր ամբողջությունից, որից ընտրել ենք տվյալ տեքստի տարրերը: Ահաժամանակնշելի է, որ Ճաղորդման տարրերը նույն ՀաճախաԼանությունը չունեն ն որ նրանք Հանդիպման անճավասարՃճավանականություն ունեն: Այդ պատճառով էլ անճրաժեշտ է լինում դիմել ճավանականության տեսությանը ն վիճակագրական 4աշմումներ կատարել, որպետզի պարզենք, թե շավանականությունների ինչպիսի բաշխման դեպքում կարելիէ 4ասնել աժենաբարձր արդյունավետության։ Այս կապակցությամբ երնան է գալիս այս կամ այն լեզվի Հնչուլթների Ճավանականությունը ն էնտրոպիան (բովանդակալիությունը) 4Ճաշվելու անչրաժեշտությունը: է նկատի առնել Հաղորդման մի կարնոր առանձՀարկավոր նաճատկությունը. ճաղորդումը տեխնիկապեսընդճատական (դիսն՛ անընդչատ ճաղորբնույթ ունի. ն.՛ ընդճատական, կրետային) դումները կապի (լոժունիկացիայի) սիստեմում վերածվում են ինդճատականների, այսինքն՝ Հճաղորդումըտարրալուծվում է բաղադրիչների:

թ) Լեզվի

հոգեբաճություն

(պսիխոլիճգվիստիկա)

Ընդճանուր Այս անվան տեղեկություններ.--

տակ միավորայն բոլոր ուսումնասիրությունները, որոնց մեջ արծարծվում են լեզվի ոգեբանության (գերմ. Տքւճշհքտմշհօ10916) ԱՄՆ-ում կամ լեզվաբանական ոդգեբանության արցերըբ այս վում

են

մտել նան «ոլսիխոլինգվիստիկա» (քտյշհօկոքջատիոտ) տերմինը, որը աստիճանաբար ավելի լայն քաղաքացիություն է ձեռք բերում: ԱՄՆ-ումերբեմն պսիխոլինգվիստիկան ճամարում են էթնիկական «ոգեբանության կամ սոցիալ-Ճոգեբանության կամ Տօ61օքտշհօօքյ7)մի ճյուղը: (6Հէհոօքտաշհօ)097 եղվաչո-

գեբանական զբաղվում են Գերմանիայում Ճճետազոտություններով ԱՄՆ-ում՝ ն կայնցը, կանտորը ուրիշներ: կայնցը լեզվաբանու1

Այսպես

է

ՃԵՏ էՐ2Ը

ԷՏ" ճանդեսլո վարվում,օրինակ,.Ք5)՛Ըհ010ջ1681

առաջինին Հատկացնում է լեզվի, երկրորդին՝ խոսքի ուսումնասիրությունըկիբեռնեւոիկայինեկոմունիկացիայի ու ինֆորմապիայի տեսության ճետ կասղված անդես են դալիս լեզվաճոգեբանական նոր պրոբլեմներ, որոնց լուծման փորձ է կատարված ոբ

մից:

եթե պսիխոլինգվիստիկա անվան տակ դնենք այն բոլոր սումնասիրությունները, որոնք առնչվում են լեզվի «ոդեբանուՔյան ճետ, ապա պսիխոլինզվիստիկայի վաղ ներկայացուցիչներ |լ Վունդտը.տարբերությունն այն է, որ կլինեն նան Շտայնթալը նրանք լեզուն դիտում էին որպես ճոդեբանական երկույթ ն լեզվաբանությունը Համարում «ոդեբանության մի մասը, իսկ բուն լեզվաբանությունը ն ՃճողեսպսիխոլինգվիստիկայիՀճետնեորդները բանությունը ղիտելով որպես անկախ գիտություններ՝ փորձում են Լեզվաճոգեբանական«րոբլեմդրանց միջն կամուրջ նետել: ներով զբաղվողները գերազանցապես ճողեբաններ են: «Պսիխովինգվիստիկայի» ճեղինակները փորձում են ստեղծել մի միջդիստիպլին, որ զուղորդում է երկու գիտությունների նվաճումները ն դրանք քննադատաբար օգտագործում: Հայտնի դԴոգններկա ճՃատվածումմենք քննում ենք նան բան ն լեզվաբան կ. Բյուլերի Հայացքները, որոնք կարնոր դեր են խաղացել ժամանակակից ստրուկտուրալիսուական տեսության ձնավորման ճամար: ՔիՀնիորիստական Հոգեբանությանսկզբունքները լեզվի ն՛ նկատմամբ կիրառելու փորձեր կատարվել են ն՛ ճոդերանների, նման են ն լեզվաբանների կողմից. փորձնրից Բլումֆիլդի Մոռիսի արդեն ծիշատակված աշխատությունները: ու-

ռացիոնալիստական ապսիխոաքսիոմատիզմը. Բյովերի --

կ.

ԿարլԲյուլերը մասնագետ ճոդեբան

է

ն

պատկանում է վյուրց-

Խուոշ, Քտ:Շհօլօք16. մ6ղ Տըոոշհծ, Տէսէէքու, 1941 1943. Էլոքնհղսոք 1ո մ1Շ Տըոճշհքտ7:Ըհօլօք16,ՊՈՇո, 1916. քՔՏ)ՇհօլլոթստԱՇտ.Ճ Տարճ: Օօ 7ԼԱԵՇօոՀոմ ՔՇՀՇուշհ ՔօԵԼ6ւոտ, ն

7. Ճ. ՏՇԵՇօԽ, ՃՃ, Տ

Վ (Ռ6ոաօլո 10). միաժամանակ Խմբ: Ը. Է. Օտոքօ61 է լույս տեսել որպես )ՃՏԵ-ի ճավելված, ՎԼԼՆ, 8 4: 0. Մ. Ախմանովան իբ

-Օ ՈշրՃՕՈՒԱՐՑԱՇԸԼՔԵՇ",

81... 1957, աշխատությունում պսիխոլինգվիստիէ կայի նկարագրությունը սաճմանավակում այս գրքով՝ առանց նկատի ունենալու ողջ նախորղ պատմությունը: Այստեղ մենք գործ ունենք «պսիՔռլինդվիստիկա» անրմինի նեղացման ճետ, ւ

Բ.

բուրգյան

Ճճոգեբանական դպրոցին,

որբ

մոտ

լինելով գեշտալտ-

Հոդեբանությանը՝ վերջինիցս տարբերվում է գերազանցապես Հիմնավորման եղանակով. եթե գեշտալտ-4ոգեբանության ներկայացուցիչները իրենց Ճայաղքների ճիմնավորման մեջ դիմում են ճշգրիտ գիտություններին, ապա վյուրցբուրգյան դպրոցի ներկայացուցիչները ելնում են փորձի ռացիոնալիստական մեկնաբանումից։ Բյուլերը մտածողության Հոգեբանության խոշոր մասնագետ 0. կյուլանի աշակերտն է։ Բյուլերի «Հոգեբանական աշխատություններից առանձնապես «իշատակելի են «Գեշտալտ-րնկալումները», «երեխայի Հոգնոր զարգացումը» ն «Արտաճայտության տեսությունը», որոնք որոշ կողմերով նախապատրաստել են նրա գլխավոր լեզվաբանական աշխատության երնան դալը: Բյուլերն զբաղվում է նան լեզվաբանությամբ, ընդ որում նրա ուշադրության կենտրոնում գտնվում են շարաճյումության ն լեզվի ընդչանուր տեսության պրոբլեմները: Լեզվական ճարցերին Դեռնս

թ. քննատեսությունների գրած իր «նախադասության նորագույն դատական զննություն» աշխատության մեյ նա տալիս է շարաՀյուսական զանազան տեսությունների քննադատական տեսությունը ն այս կապակցությամբ անդրադառնոսքլեզվի ֆունկցիաընծայած իր «Լեզվի տեսությունը» ների Հարցին։ 1934 թ. լույս աշխատությանմեյ: նա նպատակ է դնում բայզաճայտելլեզվի աքսիոմատիկան,--այն աքսիոմաները, որոնցից ելնելով պետք է Հետագա այս եննության ենթարկել լեզուն.--ն կապակցությամբ նա

մուսռհնում

է Հոգեբանական ճայեցակետից։

մշակման է ենթարկում լեզվի ֆունկցիաների իր նսությունը: Այս աշխատության մեջ, բացի «ոգեբանական ուսմունքներից, Բյուլերը Հենվում է մի կողմից Կանտի ն Հուսեռլի (ման սամբ նան Մարտիի փիլիսոփայական սիստեմների, կասսիրերի) մյուս կողմից՝ Սոսյուրի ն Սեպիրի լեզվաբանական կարնորագույն ։կզբունքների վրա: Լեզվի ֆունկցիաների եռակի բաժանման սաղմերն առկա են արդեն է. Հուսեոլի ն Վ. Պորցիգիմուտ: է

Բ. Ցնոլօո Օ6ՀԼոԱլԹձհւոշհտսոքՇո,1913.

մօտ Կ1ոժ6Տ, 1918. 265,

1), 1 ՀԽ".

1933. ՃստժսԸխտէհ6օօո16,

Ցնելօղ

ԽՃՈՒՀԸԻՇ

Ծսիյծղ

Տրոոշհլիծօոլճ, ճոճ,

1918.

/412516սոք մօ

ՈՇս6քո

Օ6լտվք6 թոլալԸելսոք 7իճօղճո

մ6տ ՏՅԼ-

Համատիպ վերնազրով մի

ՕՅղմլոծո Ղհշօու: օք Տքճօշհ ձոմ Լճոքսոքճ, ՕՃԹԾոմ, 1932), որ, ն սակայն, իր արժեքով ազդեցությամր շատ բանով զիջում է սրան: Այա»եզ Քննվում է լեզվի ն խոսքի տարբերության ճարցը»Ընդ որում նախադասուԹյունը ճատկացվում է խոսքին: (Ճ. Է,

Հենվելով Սոսյուրի բաժանման վրա ն ճամեմատելով Բյուլերի ուսմունքը Է. կասաիրերիԿՆ ոամունքների Հետ՝ Վայսգերբերի լեզվաբանության սլատմաբան Հ. Արենարնշում է, որ կասսիրների է (Յոքոքօ), ջննության առարկան մարդու խոսելուկարողությունն վայսդերբերինը՝ լեզուն (Տոքսծ), Բյուլերինը՝ եր խոսքը (Ք81օ16) անմիջական բանավոր դրսնորմամբ|: Սակայն Արենսի այս մեկնաբանումը միայն սխեմատիկ կերպով է Համապատասխանում իրականությանը. այսպես, շրինակ, Վայսդերբերի քննության առարկան շատ Ճեռու է սոսյուրյան լեզուն լինելուց. Միաժամանակ Բյուլերը մեծ ուլադրություն է Հատկացնում ն լեզվի ճարցերին: եզվի ֆունկցիաների բյուլնրյան տեսությունը սկզբնապես ռենեւտիկ-էվոլյուցիոնիստական բնույթ ուներ. Բյուլերը նպատակ էր դնում սլարզել լեզվի ֆուկցիաների էվոլյուցիան: Բատ նրա՝ կենդանուն ի սկզբանե արդեն Հատուկ է երկու ֆունկցիա՝ 1) ձայնարձակումը (Ռսոմթոեճ) որպես չնպատակադրված, զուտ ղզգացական ձայն, ինչպես որ այն երեան է գալիս ցավի ն կատան 2) ղության ճիչերի մեչ, կանչը (ՃստՏ16Տսոք )՝ որ։վնս Ճասարակական կոնտակտի նշան, ինչպես որ այն ճանդես է գալիս Այս արտաՀրապուրման ն նախազդուշացման ձճիչերիմեյ. ճայոչական նշանները մարդու մուտ ձեռք են բերում նոր «իմաստային ծավալ»՝ գործածվելով որպես առարկաների ե իրավիճակների նկարագրություն կամ շարադրում (Ծւտէճ|նոք), որբ լեզվի երրորդ ֆունկցիան է ն Հատուկ | մարդուն): հր «Լեզվի տեսությունը» աշխատության մեչ, նպատակ դննելով տալ լեզվի ամբողջականմի քննություն՝ իր բոլոր կողմերով» Բյուլերըլեզվի ֆունկցիաների Հարցը կապում է լեզվի կաղապարային բնույթի (առաջինաքսիոմայի) քննության «ետ: Բյուլերթ ուսումնաայս աշխատությունը բաժանվում է մասի՝ 1) Լեզվի սիրության սկզբունքները, 2) Լեզվի ցուցական դաշտը ն ցուցաե անունները (Կ6ոոկան բառերը, 3) Լեզվի սիմվոլային դաշտը ն ՆԽՕԼԵՇՈ)4) Մարդկայինլեզվի կառուցվածքը՝ տարրերը ն բաղաԱԿծո): Լեզվի ուսումնասիրության սկզբունքդրումների(Ճօութօտ ները Բյուլերը Հանգեցնում է ճետնյալ 4 աքսիոմային. 1) լեզուն ւ

էջ

էԼ

Ւ,

ՃՈ6ՈՏ, 1955, էջ 446: Տքոոշխալատջճոտճհճէէ, Հմմտ. Օ. Ք4էՏՇհ, ՏքւշշհԼհ6օւ6, Օւսոժրոջճո մ6

Ւ/ՏԱ6, 1955

82է 31.

Գ.

Ջանուկյան

է. 2) լեղուն նշանամի որոշ միջոց-կաղապար (Օքոոօոօ461Լ) է. մին բնույթ ունի, նշանների սիստեմ 3) լեզվի մեջ միասնաբար կամ գործունեությունը տրված են լեզուն ն խոսքը (րստ Սոսյուրի)

(Տ86քլ5:6,ՂՃԱՔԱԵՇԼ)ն գործը (50694, ՊՆ6ԼՃ) (բատ Հումբոլդտի). տիպ երկսիոտեմ է, այսինքն՝ճենվումէ 4) ամեն մի լեզվական Ճավասարապեսանձճրաժեշտ երկու կատեգորիայի՝բառի ն նախա-

դասության վրա, ամեն մի լեզվի մեջ այս երկու միավորը անճրաԼկեզվական աքսիոմատիկային Բյուլերն ժձշտաբարտրված են: սկղբնապես առանձին ուսումնասիրություն է նվիրել: (եզվի կաղապարի ըմբոնումը Բյուլերի մոտ ճենվում է լեզվաակտի քննության վրա: Ըստ Բյուկան կոնկրետ Ճճաղորդակցական լերի՝ լեզվի յուրաքանչյուր ճաղորդակցականակտ անճրաժեշտաբար ենթադրում է մի որոշակի կաղապար (/104611)՝ կապված լեղՀետ. վի՝ մի բան Հաղորդելու միջոց (ՕԼքոոօո) լինելու լուրաքանայդպիսի ակտ ենթադրում է ճաղորդող, ընդունող ն Հաղորդչյուր ման առարկա: ամեն մի լեզվական երնույթ կարող է Այսպիսով, Հաղորդողի, ընդունողի ն ճաղորդման քննվել երեք Ճայնեցակետով՝ նյութի: 1եզվի քննության այս 3 Հայեցակետերն էլ ենթադրում են տրված 3 ֆունկցիա, ընդ որոմ դրանց Վեզվիանճրաժեշտաբար առանձնացմանճամար ԲլյուլերըՀիմք է ընդունում լեզվական նշանի Հարաբերությունը դեպի խոսողի ներքնաշխարճը կամ ներՔին ապրումը (արտաճա րոում), դեպի լսողը (ճՃաղորդոսի) ն

առարկաներն երնույթները աշխատության մեջ, ի տարբերություն

դեպի արտաքին աշխարճը, նրա

): Այս (նկարագրություն

ու

նախորդի,Բյուլերը լեզվի ֆունկցիաների ճարցը քննում

է անկախ

գենետիկ երեք ֆունկցիաները դնում իրար կողքի որպես մարդկային լեզվի երեք գոյակից ֆունկցիաներ. որոշ փուիոխություն կատարված է առաջին երկու ֆունկցիաների անվանումների մեչջ՝ ձայնարձակման (Ռսոմքշճեճ)փոխարեն ն այդ Ճճաջորդականությունից

արտաճայտում

(ՃԱՏԱԼԱՇՆ), կանչի

(Ճստլծտսոց) փոխարեն

դիմում կամ Ճճաղորդում ( Ճքքօն), որչափով որ դրանք Հանդես են դալիս որպես մարդկային լեզվին Հատուկ ֆունկցիաներ:Լեզվի

միջոց-կաղապարլինելու աքսիոման Հետնյալ սխեմայով. ւ

994111

Ա

սել

ՃԿՕԱՅՃԱ:

մօ

Բյուլերն արտաճայաում է

Տուն

ալատշոտշհու, Էէուտէեսմլճո,

(ԱՌԱՐԿԱՆԵՐ

«

լ

|

լ

111: | ար |

ԱՐՏԱՃԱՅՏՈՒՄ

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐ )

ւ|

ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Լ...

ԼՈլ

4ԱՂՈՐԴՈՒՄ)

ԴԻՄՈՒՄ(

`

ճանլեզվական նշանը արտաճայտմանֆունկցիայի դեպքում ճաղորդման դեպքում, դես է գալիսորպես Ճճայտանիշ (Տտոքէօու), մուտ Ճակաղդում (ռեակցիա) ունի լսողի նպատակ երբ ճաղորդողը ն նկարագրության բերել,--որպես առաջ ազդանշան(Տքոլ) ֆունկցիայի դեպքում` որպես խորչրդանշան (Տափտեօլ)։Նկարադրական ֆունկցիան, որպես միայն մարդկային լեզվին ճատուկ ֆունկցիա, Բյուլերը Ճամարում է այդ լեզվի Համար ամենից ավելի բնորոշր, Սակայն իրականում այսպես կոչված նկարագրման ֆունկցիան ինքնին առկա է մյուս ֆունկցիաների մեջ, որովճետն ն՛ ճաղորդման ֆունկցիան ինքնին կ՛ արտաճայտման ֆունկցիան, ենթադրում են, որ մի բան արտաճայտվում է (այն է՝ մտքի բովանդակությունը, որ վերջիվերջո այլ բան չի կարող լինել, քան առարկայական աշխարճի ճետ կապված մի բան) կամ մի բան բովանդակությունըչ որ նույնչաղորդվում է (այն է՝ Ճճաղորդման ճետ պես այլ բան չի կարող լինել, քան առարկայականաշխարճի կապվածմի բան): նշելի է, որ թեն ճաղորդակցումն ունի 3 կողմ (ճաղորդողը, ընդունողը ն ճաղորդվողը), արտաճայտումը՝երկու կողմ (արտաճայտողըն արտաճայտվողը), բայց չի կարելի միայն դրանց Հիման վրա առաջին դեսլքում առանձնացնել երեք ֆունկցիա, երկրորդ դեպքում՝ երկու (կամ երկու դեպքում էլ երեք՝ ջինների տարածմամբ նան երկրորդների վրա): առա-

Հմմտ.

խ.

Ը.

ԱռԿ06384,

ՖՎՇՒՇ

,.8օոքօշել այլն էջ 93--94, մ6ը ՏըոոԸհէհճօոլ6, ԷԼոԼլ6, 1955, էջ 34--35: Պո

ա.

ՕՕԼԱՇԸԼՑՇՒԻԵՕԵ ՁՅՈՇԻԽՒ,

8.

Շճուաճ",

ԽԼ.,

1952,

1.

8.

8435ՌՕՅԵՅՒՒՑ

Օ.

Շոուն

Ք815Շհ,

օ

ԸՇ86716

1քտղօ8

Օսոմիճք6ո

Լեզվի երկրորդ աքսիոմայի քննության մեջ Բյուլերը ճենվում

լեզվաբանական Սոսյուրի

վրա՝այն

անցկացնելով Ճճուսեոլյլան ֆենոմենոլոգիական գդեշնեոկանտականության տալտ-փիլիսոփայության բովով: նա Ճեռու չէ նան, լեզվի կասսիրբերյանըմբռնումից որպես սիմվոլիկ ձեի: Լեզուն Բյուլերի Համար որոշակի նշանային բնույթ ունի. լեզվական երնույլթներըբազմակողմանի ն բազմաստիճան նշանացիպատկերներեն (26.Շհճոհճ6 Օճել1մ6Շ).«Աեզվական երնույթները,-- դրում է Բյուլերը,--ամբողջովին նշանային են Որպես նշան ն ի նշան (815 261Շհշո սոմ է

կոնցեպցիայի

ն

261Ըիճո)է կառուցված արդեն որնէ (ՀԱռոքելձ): 115շհճ (-«սնղաններ--Գ. 9.) 2ստ

բառի «նչապակերը որսլես 4նչում ։պա-

բառը

տարբերում ենք «նչանման կազմավորումներից (Օճել1մ6 )։ Այս բնութագրիչները բառի «նչույթներբ ֆունկցիավորում հն որպես նիշեր (ոօէշ6, 16ղնոՁ16).դրանք 4նչապատկերով տարբերիչ նշաններ են։ Այնուճետն. ամբողջ «ՂԱՏԸիԲ» 4նչապատկերը իմասստռալից խոսքի մեջ ֆունկցիավորումէ որպես առարկայի նշան. այն

իր կամ իրերի մի դաս (տեսակ):Վեթջապես, կոնտնքստում ունի տեղական արժեք (ճո ՏԱՇԱԲՈն հրբեմն «նչույքապես վերջից. ճարստացվում է Տ-ով ԽԸ) սո 6լո բոլորր միասին (ձլ6Տ 21 տճլո) (Ե6ՐԲԸհճոէ Տ). այս դաշտային արժեքներ են (ԷԺՎԿՇՐԼՇ),որոնք բառր իմաստակից շրջապատում (ՏՍՈՏՇՈՅՈՒՏՇհօՏՄոլ6մ) կարող է ստանաթՈ Լեզուն Բյուլերի Համար վերջիվերջո յուրատեսակ «սիմվոլիկ է. լեզվական ղաշտ» նշանները գիտակցության ապրիորի կատեդորիաներ են, որոնք Ճանդես են գալիս որպես իրերի, երնույթների կապերի սիմվոլներ (խորճրդանչշաններ).այս կապակցությամբ էլ ենց լեզվի նկարագրական ֆունկցիան, որի դեպքում լեզվաեն զալիս որպես սիմվոլներ, Համարվում կան նշանները Ճճանդնես է մարդկային լեզվի ամենաբնորոշ, այդ լեզվի էությունը որոշող գիտակցությունը, ըստ Բյուլերի,իր էուֆունկցիան:Մարդկային թյամբ սիմվոլիկ բնույթ ունի. լեզուն էլ ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ գիտակցության կաղապարլԲ կեզվի երրորդ աքսիսմալի քննության մեջ Բյուլերը ճանդես է բերում ակնտճայտ էկլեկոիզմ՝` փորձելով զուգադրել Հումբոլդտի ե Սոսյուրիճայեցակետերը: հրականում Հումբոլդտի զործունհու-

է մի ներկայացնում «Լ:ՏՇիճ»

բառը

ու

"Լ

Եծմեհլծղ.

Տրոոշհլի6օ715. 1231, էջ

գործի ըմբոնումները արմատապես տարբերվում են Սոսթյան բրմբոնումներից. լեզուն ն՛ իբրն գործ) ն՛ չուրի լեզվի ուխոսբի իբրն գործունեություն Հումբոլդտի ճամար ժողովրդի ոգու արտաՀայտությունն է, մինչդեո Սոսյուրի ճամար լեզուն Ճասարակական ձրնույք է, խոսքը՝ անճատական: կեգվի «ասարակական բնույիր Բյուլերի մուս գիտական որեէ լուրջ մեկնաբանության չի ենթարկվում. ընդչանուր ՀասարակականըԲյուլերի ճամար լոկ ճոգերանական կատեգորիա է, որ արտաճայտվումէ ընդճանուր պատկեՀումբոլդտի ն Սոսյուրիտարբերած կողմերի րբացումներով: ու

«դործողություն»,Ա -ՆՄՇՈԷ«գոլ։ծ», /Ճ--ՃՃԸէ զակտ,խոսողական ակտ»,գ--ՕԲեԵԼԱԱՇ «կառուցվածք, իմա՛լեզվաՈԼ-Լռոմխոք

կառուցվածք») էկլեկտիկ

ճետնյալ սխեման.

|

| |

|

Ճ

ձնականացման

| | | ենն |

էլ

Կվուդորդմամբ Բյուլերն

ն

լ

ոտանում

է

Բլաչերի մեկնարանԷ տալիս ալատեզ1-ը ցոյց ռուբլեկտինվերաբերող (ՏսհյոէԼԵՇ20թԸո6),||-բ՝ ռոբվեկտից անկավ (ՀԱհ|ԵԷԼՀ«Հ«ոէծսոմճոս) հրեԸուո

ման

վուլթները: Վ4-ը՝ձն ականացման ատարին աստիճանը

(ՈՒՎԵԼԸ

»-ը՝

ԱԱԱԱԵԱԽԱԽԵԻՀԱՄՑԵԱ

բարձր աստիճանը (իծիճճ ԻԺ:ՈՑՆՅՇԸԱոք»էԱ ի»):

Լեզվիչորրորդ

աքսիոմայի քննության մեջ Բյուլերը նպատակ լեզվի՝ որպես նշանների սիտոեմի տարբե-

4 դնում բացաճայտել

բությունը նշանների այլ սիսատեմներից։ Ըստ Բյուլերի լեզուն Կոարբերվում է մյուտ կարգի նշանային սիստեմներից նրանով,որ դրանք միակարգ սիստեմներ են, մինչդեռ լեզուն երկկարդ սիսսեմ է. լեզվական նշանների սիստեմը անձճրաժեշտաբար ճանդես չէ դալիս երկու կարգի վիավորների՝ բառերի ն նախադասությունների ձնով. լեզվի մեջ դոյություն ունեն սիմվոլներ (բառեր),որոնք լեզվի սիմվոլային դաշտում որոշակի «Հարաբերություններիմեջ են փոնուտ (նախադասություններ կազմում) ն որոշակի շարաՃյուսական ֆունկցիաներ կատարում: Լեզվի Հետագա քննությունը Բյուլեքի մոտ 4ճենվում է 4իշված աքսիոմաների ճաշվառման վրա, ընդ որում Բյուլերը նախ քննում է բառերի՝ որպես լեզվական նշանների խմբերն ու դործածության պայմանները, ապա մարդկային խոսքի կառուցվածքը (խոսքի կառուցողական տարրերը ն դրանց կոմպոզիցիան), Լեզվական

նշանների տեսակների գործածության ընդճանուր պայմանների բննությունը Բյուլերը Հիմնում է երկու դաշտերի գաղափարիվրաբաո նրա` ինչպես որ նկարն ստեղծելիս գույների գործածության Համար անճրաժեշտ են որոշակի իրադրություն ն գույների ֆոն (ՈԱ2Ճշհճ), այնպես էլ լեզվական նշանների իմաստային գորճշոման Համար ծածության «արկավոր են «ցուցադաշտ» ն (26191611)կամ իրադրություն «սիմվոլային դաշտ» (ՏԱՊԵօԼ61մ) կամ լեզվական կոնտեքստ. ցուցադաշտը այլ կերպ Բյուլերը կոչում է «այստեղ-այժմ-ես սիստեմ», այսինքն՝ այստեղ մտցնում է այն ոչ-լեզվական պայմանների կոնկրետ ամբողջությունը, որի մեջ տեղի է ունենում խոսքը. սիմվոլային դաշտը միավորումէ իր մեջ լեզվական նշանների գործածության լեզվական պայմանների ամբողջությունը, ն նրա գաղափարը ճենվում է լեզվի շարաճլուսական ն լեքսիկական կողմերի «արաբերության բյուլերյան ըմբրոնման վրա: Ցուցադաշտիքննության Հետ կապվաժ՝ Բյուլերը. տարբերում է ցուցման 3 տեսակ, որոնք Ճենվում են անմիջական առկայության, ստեղծագործական երնակայության ն Հիշողության ու

ու

վրա՝ 1) ցուցադրում ակն (ձճուօոտէոՅօ 8մ օշս/0Տ), 2) ցուն 3) վերաբերում ցում երնակայությանը (ձՏԱՏՏ ճտ քհճուռտոտճ) է առաջինը ենթադրում անմիջաբար առկա առար(ճոճքհօոճ). կա, երկրորդը՝ երնակայությամբ պատկերացվող, երրորդը՝ խոսքի մեջ ճիշվող. վերջինս, ըստ Բյուլերի, բուն լեզվական առումով ամենից ավելի նշանակալիցն է: Սիմվոլային դաշտի քննության Հետ կապվաժ՝ Բյուլերը տարբերում է լեզվական նշանների 3 տեսակ ֆոն (Սոլո1մ)՝ 1) սինպրակտիկական, 2) սինֆիզիկականն 3) սինսեմանտիկական. առաջին երկուսը նկատի ունեն լեզվական նշանների մեկուսացված գործածությունը, այսինքն՝ այն դեպՔերը, երբ նրանք ունեն աղքատ կոնտեքստ կամ զուրկ նն կոնառ

տեքստից. երրորդը նկատի ունի այն դեպքը, երբ լեզվական նշանները գործածվում են նրանց իխմաստըբավարար չափով ճշտող կոնտնեքստներում:Սինպրակտիկականըճանդես է դալիս այն դեպփում, երբ կոնկրետ իրադրություն, բավականաչափ ճշտում Է անկախ կոնտեքստի տվյալ լեզվական նշանի, դործածությունը՝ կամ աղքատ կոնտեքստի դեպքում (այսպես, օրինակ, երբ սրճարանում Հաճախորդըմատուցողին ասում է «սն» կամ տաքսի վարձողը վարորդին՝«ուղիղ»). սինֆիզիկականը Ճանդես է գալիս լեզվական նշանների նշած առրհարկայիանմիջական առկայության դեպքում, երբ, ասենք, բառն անմիջապես «ազդանշում է» առարՅ26

պիտակները, գրքերի անունկան (ինչպես,օրինակ,ապրանքների ները ն այլն): Բատ նշված երկու դաշտի ճետ ունեցած Ճարարբերության՝ է Բյուլերը տարբերում բառերի երկու Հիմնական խումբ՝ ցուցական ն անվանական բառեր (ՊՇոոճծրԼ6ւ):Ցուբառեր(261Ջ4761Լ6Լ) ցական բառերը անձնական ն ցուցական դերանուններն են, ցուցական մակբայները ն ընդշանրապես ցուցական բառերը. անվահական բառերը գոյականներն են, ածականները ն այլն: Ցուցական բառերը ճանդես են դալիս որպես ազդանշաններ, անվանաՑուցական բառերի իխիմաստը կան բառերը՝ որպես սիմվոլներ: է ցուցադաշտում, անվանական բառերի սպեցիֆիկ Բշտվում իմաստը՝ սիմվոլային դաշտում, սինսեմանտիկականշրջապատում. ռսկայն բայերի Հրամայականը փաստորեն ճանդես է գալիս որսպես գործողության ազդանշան, գոյականներն էլ երբեմն կարող են դերանվանական ֆունկցիա կատարել: Զայնարկությունները Բյուլերը դիտում է որպես ցուցական ն անվանականբառերի միջե զտնվող բառեր, որոնք իրենց բնույթով Հատուկ են ոչ թե մարդկային լեզվի երկկարգ նշանային սիսոնմին, այլ միակարգ նշաններին (ճիչերին). միակարգ նշանային սիստեմի տարրեր են Ճամարվում նան այո՛ ն ո՛չ բառերը: խոսքի կառուցվածքի (Ճսթշս) քննությանը՝ ԲյուԱնցնելով լերը տարբերում է կառուցվածքալին չորս շչարք՝ 4նչույթ, բառ, ն նախադասություններիկապակցություն: ԱյսխԽախադասություն տեղ առանձնապես ուշագրավ է վերջին երկու շարքի քննությունը, մանավանդ որ Բյլուլերը Հատուկ ուշադրություն է ճատկացնում Ռիսի սաճմանուշարաձճյուսության Ճարցերին։ նկատի ունենալով այստեղ տեսնում է նշված նախադասության3 Ճատմը՝ Բյուլերը կանիշ՝ «քերականական ձնավորվածությունը», «խոսքի նվաղագույն միավոր լինելը», «Ճարաբերություն, դեպի իրականություճշտել հերընդճանուր սկրզնը», ն փորձում է դրանք բացատրել բունքների լույսի տակ ընդ որում Հատուկ ուշադրություն է դարձնուի առաջին Հատկանշի վրա. «Թե ինչո՛ւ են մարդկային ծանոթ լեզուները դարձել մի այլ բան, քան այդպիսի սիմվոլների ճարուստ միակարդ-սիստեմներն են, բացատրվեց աքսիոմատիկայի է Բյուլերը,-- ճամենայն դեպս նրանք ինչ-որ մեջ,--գրում սիմվոլային դաշտ-սիստեվներ, ն այդ տարբեր բան են, այն է՝ պետք է նախադասության ուսմունքը Ճաշվի առնի: Ռիսի սատմանման այն ցուցումը թե լրիվ նախադասությունը(Մօ1Տճե) «քերականորեն ձնեավորված» է, շատ անորոշ է ե ճապաղ ու

Խոքճ)։ Մեն, այն փոխարինում ենք մի այլ ճշգրտվածցուցումով, որ լրիվ նախադասությունը ներն Հի փի ակված մբո Ղչֆովին կայացնումէ (2ԱԽԽ61Տ6Ո) սիմվոլային դաշտ

(ճտ քՇՏԸԱ1ՕՏՏՇՈՇՏ

վբաղեցված սոմ օհյԵօտլէչ6Տ Տոեօ1614): Սա այն Հիմքն է, որի վրա պետք Ա կառուցվինախադասության ղուտ քերականական ուսմունքը»ս Ըստ Բյուլերի՝ սինպրակտիկական ն սինսեմանտիկական շրջա-

ՈՏէ 161

2ս

սոնօտեւոտէ

սոմ

ա

են ճնարավորություն (Նտլ6յմ) գաղափարները ռւլատների

տալիս թափանցելու նախադասության բնույթի մեջ. նախադասության բյովերյան ուսմունքը 4Ճենվումէ նախադասության որոշակի սխեմաների,որոշակիկաղապարների ենթադրոն վրա, ընդ որում դրանք բնականաբար ղիտվում են որպես մտածողության ընղճանուր տրամաբանականսխեմաների դրսնորումներ: Այդ կաղապարները կամ սխեմաները Հնարավորություն են տալիս բառերը զուդորղելու ն նախադասություններ կազմելու: նախադասություն ների մեջ բառերի զուդորղելիությունը ենթակա է որոշակի կաըսո նոնների. այս կամ այն որոշակի կտրգին պատկանող բառը, Բյուլերի,եր մուտ ունի մեկ կամ մեկից ավելի ազատ տեղեր, որոնք զբաղեցվում են այս կամ այն որոշակի խմբի բառերով (այստեղից նախադասության բյուլերյան սաճմանման մեջ «ամթե ինչ կարլողջովինղրաղեցված» ). այն 4ճանգամանքը, բառերը դի բառեր կարող են զբաղեցնել այդ ։տեղերը, որոշվում է այս կամ այն Հարցականբառով, որն, այտպիսով, դառնում է բառերի կարգը որոշող նշան. քերականական այնպիսի տարրերը, ինչպիսիք Հոլովանիշերն են, ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ բառերի մի որոշակի կարգի՝ գոյականներիկողմից զբաղեցվող տեղերի նշանները: Խոսելով անդեմ նախադասությունների մասին՝ Բյուլերը նշում է, որ այս կարդի նախադասությունների դեսլքում բայի մուտ գզոնվող

դեռ նույն բայը այլ դեպքում ունի ո՞վ (ե՞նչ) ն ո՞ւմ (ե՞նչ) Ճարցերին պատասխանող ազատ տեղեր: կապակցության, պարղ նախադասունախաղասությունների թյուններից բարդ ամբողջություններ կազմելու Ճարցի քննության է «վերաբերական» մեջ Բյուլերը կենտրոնացնում ուշադրությունը տարրերի դերի վրա. Սրանց օգնությամբէ, որ (անաֆորիկ) են ձնավորվում նախադասություններիկապակցությունները, կապ են տրվում նախորդն է ստեղծվում տարբեր մասերի միջն, ցույց ֆունկցիա կարող են Ճաչորդը, ընդ որում անաֆորիկ

կատարել

ու

1. Յ28

Քսհլճ՛,

Տքոոշհլիճօոլ6, 1934, էջ

366:

միայն անձնականն ցուցական դերանունները, այլն ճարաբեըյսկան դերանուններն ու շազկապները։ Այս Հարցում Բյուլերը իր ուսումնասիրության 4իմնական արդյունքը ճամարում է այն բանի ինքը դառնում է ցուցադաշտ Հավասոումը, որ «կոնտեքաոն հԽօուօձէ Տշլետե Խ6Շմճ շսռ (...մՇւ վերաբերման միջոցով ոչ

26191614ո մօր ՃՃոօ18)»:: Այսպիսով, Բյուլերը՝ 1) ձգտում է բացաճայտել

այն

պարզ

աքսիոմատիկ ճիմքերը, որոնց ճիման վրա կառուցվում մարդկային տարբեր լեզուների նշանային սիստեմները. իրականում բյուլերյան աքսիոմաները կառուցվում են որոշ ապրիորի ճիմքերի վրա. Չ) Բյուլերի ուշադրության կենտրոնում գտնվում է լեզվական երնույթների ներքին կողմը, որ բացատրվում է նրա Ճոգեբանական մուտեցմամբ. արտաքին կողմը Ճճաշվիէ առնվում միայն ներքին կողմի քննության Հեւո կապված. 3) այդ նույն Հիմունքով Բյուլերը եր ուշադրությունը կենտրոնացնում է խոսքի վրա, աշխատում պարզել լեզվական նշանների սիստեմի գործածության սլայմաններն ճիմունքները. այս կապակցությամբ նրա մուտ կորչու է իսկական Ճճասարակական րմբոնումը՝ լուծվելով Հճաղորլեզվի դակցման առուսնձինակտի քննության մեջ. այս Ճողի վրա է, որ Բյուլերի մոտ երնան է դալիս նկարագրության ֆունկցիայի դաղափարը, որ լեզվի, որպես ճասարակական երկույթի, քննության է լեզվի, որպես Հասարակական երնույթի, Ճաղեպքում մտնում ն արտաճայտչական ֆունկցիաների մեջ իբրն ղորդակցական բաղկացուցիչ տարր. 4) Բյովերը իր գլխավոր աշխատության մեջ ուշադրությունը կենտրոնացնում է լեզվական սիստեմի ֆունկպիավորման վրա՝ պատմա-դենետիկական մոմենոր թողնելով մի կողմ. այս առումով Բյուլերի լեզվի տեսությունը սերտորեն կապված է ստրուկտուրալիղմի Ճետ. Բյուլերի՝ լեզվական ֆունկցիաների կաուսմունքը օգտագործվել է ղանաղան ստրուկտուրալիստների՝ ն ուրիշների «նչյունաբանական դրույքզիցիուսիշ,Տրուբեցկոյի ների Համար. Տրուբեցկոյը մասնավորապես այդ ուսմունքի վրա է ճիմնում Ճնչույթաբանական դիսցիպլինների իր դասակարգումը. Բյուլերներ ճերթին ողջունել է Տրուբեցկոլի Հնչույթաբանական են

ու

դրույթները՝: ւէ.

Ծնելճո Տքոռշհլհօօոծ, 1934, էջ 386: ՔՐՕԵԼՇՈՇ մ6ք Քհօոօլօ916, Սոքոուտհճ 1ռհւԼՀ71ՇԸ21ստ, Եմշհծւ", ՃՄ, 1935. ՏԱ. Ցնհլճ, Քհօոճեկլքսոմ Քհօոօլօք:6, ԴՇԼՔ, 17, 1931, էչ55--83Ֆ: 21.

Մ.

.

Բյուլերի Հետնորդներից նշելի է Բրունո Սնելլը:

(պսիխոՀաղոոդմանտեսությունը ե լեզվաճոգեբանական «Հետանկատմամբ Լեզվի պոոբլեմնեոը.-լինգվիստիկական)

Քըրքրության ընդճանուր աճը, այն ամենաբազմազան ճայեցակետերով ուսումնասիրելու ժամանակակից պաճանջները ն այդ բնագավառում ձեռք բերված նվաճումները առաջ են բերում լեզվի Ճոգեբանական քննության նոր խնդիրներ, առաջադրում լեզվաճոբնկալվողի փոխճարաբերությունը վաղուց

է փիի վեր դզոտնվում

նպատակ դնելով լեզվական Ճճաղորդակցմաններճոգեբանները այնպիսի Քին Հոգեբանական կողմի քննությունը զբաղվում են

կարնոր Հարցերով, ինչպիսիք են Հճաղորդակցողի(ճաղորդողի ն ընդունողի, խոսողի ն լսողի, գրողի ն ընթերցողի) ն Հաղորդվողի է բեփոխճարաբերությունը: ինֆորմացիայի տեսությունը առաջ բում Ճեւտաքրքրության նոր ալիք լեզվական սլրոբլեմների նկատԲամբ ն բնականաբարդնում լեզվաճոգեբանական նոր պրոբլեմներ. եթե ամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության ներկայաչափի ջուցիչները ձղզտում են լեզվական քննության Ճնարավոր ձնականացման ու իմանենտացման, աշխատում են «բուն» լեղվաբանական քննությունից դուրս մղել նշանակության (իմաստի) Հարցերը, ապա լեզվի Հոգեբանները (պսիխոլինգվիստները)իրենց վրա են վերցնում դրանց քննությունը: 1953 թ. ամռանը Հրավիրված լեղվաճոդեբանական սեմինարի ժամանակ երկու կարգի խնդիր է դրվում՝ 1) լեզվական ոլրոցեսի նկատմամբ Ց տարբեր մուռեցումների քննությունը. ա) լեզվի լեզվաբանական կոնցեպդիան՝ որպես սիստեմատիկորեն Հարաբերակից (ՏՆՏՇՈՅԱՇՅԼՄ միավորների մի ստրուկտուրայի. 1ու6ու618է6մ) բ)լեզվի ուսուցման մեթոդիկայի կոնցեպցիան (էհճ 162ոլոջ էիտօոտի'Տ -օոշճքեօո)" որպես նշանները վարմունքին ճարաբերող սովորույթների մի սիստեմի (8Տ 1 Տտծօտ օ հճետ ոճռեոք տլքոտէօ Եշիճծսւ)-

գ) Լեզվի՝ ինֆորմացիայի տեսության կոնցեպցիան որվլես ճաղորդման փոխանցմանմի միջոցի.2)լեզվիքննության այս երեք տարբեր

Ճայեցակետերի ճետ

կապվաժ՝ լեզվաճոգեբանականպրոբլեմների

քննությունը: Որոլեսարդյունք

լույս

է ընծայվում

«Պսիխոլինգվիս-

տիկա» մենագրությունը՝ դրված սեմինարին մասնակցող մի խումբ:

լեզվաբանների, ոգերանների

ն այլ

մասնագիտության անձերի:

կողմից): կարելի է ասել, որ այդ գիրքը ամերիկյան լեզվաճոգեբանության նվաճումների լուրատեսակ ամփուվփումնէ: Լեզվաճոգե-

բանական առումով մենագրության Հեղինակները նպատակ են դընում քննել Հաղորդակցման պրոցեսի Հոգեբանական կողմը, «կոչ դավորման ն ապակոդավորման պրոցեսները, որոնք կապի մեջ են դնում Հաղորդումների վիճակները ճաղորդակցողների վիճակների Հեւ»2, այսինքն՝ այն պրոցեսները, որոնց օգնությամբ խոսողի մըտադրություններըվերածվում են տվյալ կողի ազդանշաններին ն վերջիններս էլ Հակառակ փոխակերպման են ենթարկվում վերածվելով լսողին Հասկանալու փաստի: «ՍՊաիխոլինգվիառիկայի» Ճեղինակները, նախքան բուն լեզվաճոգերանական պրոբլեմներին անցնելը, խոսում են ճաղորղակցման պրոցեսի մոդելների (ինչպես դրանք տրվում են ինֆորմացիայի մոեսության մեջ), ճաղորդակցումն ուսումնասիրող դիսցիպլինների, լեզվի քննության՝ վերնում Հիշված 3 ճայեցակետեընիմասին ն այլն, ապա փորձում պարզել լեզվաբանական ն Ճճոգեբանական միավորների փոխչճարաբերությունը նե սաճմանել լեզվաճողեբանական միավորները: Լեզվի Հետագա լեզվաչճոգեբանականքննությունը կատարվում է 3 պլանով՝ 1) սինխրոնիկ լեզվաչճոգեբանության,որ Ճենվում է սինխրոնիկ լեզվաբանության ու սինխրոնիկ Հոգեբանության տվյալների վրա ն ընդգըըկում է ինչպես միկրոստրուկտուրայի (միկրոլինգվիստիկայիկամ «բուն» լեզվաբանության քննության առարկայի), այնպես էլ մակբոռտդրուկտուրայի(էբզոլինգվիստիկայիկամ «արտաբին լեզվաբանության» քննության առարկայի) Հարցերը. Չ) դիախրոնիկլեզվաճոգեբանության,որ Ճենվումէ դիախրոնիկ լեզվաբանության ու դիախրոնիկճոդեբանության ավյալների վրա. 3) ճաջորդային կամ անցումային լեզվաճոգեբանության (տճզնշոկոլ օր էշոտեօոռլ որ-Ճենվում է Հաջորդալին լեզվաբանության բՏ7ՇհօԼոքաւՏէլ6Տ), ճաջորդային Ճճոգերանության(Հաջորդման 4ավանականության՝ ու ՀաճախականությանՀարցերի) վյալների վրա: «Պսիխոլինգվիստիկայի» Ճեղինակներբ լեվլվաչոգեբանական պրոբլեմները Քննում են փոքր-ինչ այլ Հաջորդականությամբ, քան վերնում նբշվեց. նախ խոսում են սինխրոնիկլեղվաճոգեբանությանը վերաբեու

տոտ.

Ճ ՏԱԼ թՏ: Շհօլոքս Խմբագրությամբ Շհ. Է. Օտջօօմ-ի

օՒ

Րհշօղլճտ

մոմ

ՔՇտջճճշհ ՔոօԵԼ6ուտ.

ՏՇԵՇօԽ-ի. 8211լտօօ,

Օ ոՇշիճՕՊՈԱՐՑԱՇՆԵԿՇ,

Հմմտ. Օ. Ը. ՃՃԽՅԱՕ88,

Խ., 1957: 1954, էջ 4: ՔՏՖՇհօլլոք ՏԱՏ, ն

՛Ղհ. Ճ.

1954:

ՅՅէ

միկրոստրուկտուրայիՀարցերի- ապա Ճաջորդային լեզվաճոգեբանության մասին, Հետո անցնում դիախրոնիկլեզվաճոգեբանությանը ն վերջացնում սինխրոնիկ լեզվաճոգեբանության մյուս բնագավառի՝մակրոստրուկտուրայի ճարցերով: ամերիկյան լեզվաճոգեբանության ներկայաԲնականաբար, են ընդունում ճի ք Ճամար լ եզվաբանականքննության քուցիչները ամերիկյան նկարագրական տվլալները,Ճոգելեզվաբանության բանականքննության Համար՝ ամերիկյան բիճնիորիստական Հոգեբանության ըմբոնումները: Հետագա շարադրանքի մեջ կխոսենք քաշած քննած «Պսիխոլինգվիստիկայի» Հեղինակների առաջ կարնոր պրոբլեմների մազին: րող

ու

ենչպես մոնսանք, ամերիկյան նկարագրական լեզվարանության ներկայսցուցիչները վերլուծության գլխավոր միավորներ են ճամարու 4նչույթը ն ձնույթը: Լեզվաճոգեբանության ներկայացուցիչները ճաղորգվան քննության «Հետ կապվածֆ՝փորձում են պարզել, թե արդյոք Ճաղորդման, առաքման կ ընկալման պրողեն սում, կոդավորման ապակոդավորման ժամանակ Հաղորդողն բնդունողը ի՛նչ Հատվածների են բաժանում չաղորդվող տեհքատը են այդ ճատվածներըլեղվաբանքն արդյոք Համապատասխանո՛ւմ ների կողմից առանձնացվողմիավորների՝Ճնչույթների ն ձնույթների սաչմաններին։ Լկեզվաճոգեբանները«Հաղորդմանն ընկալման պրոցեսի Ճճոգեբանական վերլուծության Հետնանքով գալիս են այն եզրակացության, որ Ճատուկ լեզվաբանական սլատրասոություն չունեցող Ճաղորդողի ն ընկալողի ճամարբնական վերլուծության միավորներ են լեզվաբանության մնջ Հավաստի սաճմանման չենթարկվող այնպիսի միավորները, ինչպիսիք են մի կողժից՝ ն նախադասությունը: ան բառը վանկը, մյուս կողմից՝ ի՞նչմիավորներ կարելի է առանձնացնել լեզվաճողգեբանական «այնհցակետով։ Այդպիսի միավորներ կարող են ծառայել, ըստ լեզվաճոգեբանների, կոդավորման ն ապակոդավորման պրոցեսում ֆունկցիոնալ տհսակեոից ամբողջական միավորները, ընդ որում մարդու ներվային սիստեմի կազմակերման տարբեր «մակարդակնեբի» ղեպքում այդ միավորները տարբեր էն լինում. 1) մոտիվացիոն (ոօԱԿՅԵՕոոԼ 1Բ61) Մակարդակի դեպքում, երբ առկա է ընդճանուր որոշման անճրաժեշտություն (խոսել թե չխոսել, Ճարց ալ, կարդադրել ն այլն), որպես միավորէ ժառայում նախադասությունը, որովճետն ճաճախ ապակոդավորելուճամար Ճարկավորէ մինչն վերջ լսել ճաղորդումը (այլապես կարող է լինել ինտոնացիայի ու

Յ3Յ2

նախադասության բնույսխալ ընկալում ն Համապատասխանաբար Թի ոչ ճիշտ մեկնաբանում).2) իմաստային մակարդակով, երի աոկա է իմաստային տարբերման անճրաժեշտություն, ա) կոդավոիման դեպքում որպես միավորներ կարող են ծառայել «ֆունկցիոլայն նալ խմբերը» (իմա շարույթները՝նոր մեքենա, ն խմբեվերարկուն այդ որովչճետն այլն)» թննոցներով բըչ ասենք զարգացած ճամաձայնություն ունեցող լեզուներում միավորվում են որպես մի ամբողջություն, բ) ապակոդավորմանդեսլքում՝ այսպես կոչված միջուկը (ՌԱՇ1ՇԱՏ).եթն Հաղորդողն արդեն դիտե, թե ի՛նչ ։վեոք է ասի ն առնում է ամբողջ «ֆունկցիոնալ խումբը», ապա ապակոդավորողը աստիճանաբար է ինկալում «Հաղորդվող նոր ճատվածների Հանդես գաճատվածներըն դրանք ձնեավփոխում` լուն զուգընթաց. որպեսզի ճասկանանք «միջուկի, գաղափարը, է առնել ՃետնյալըԸ. փորձելով պարզել բառի Հարկավոր նկատի ն բառի փոխճարաբերությունը՝ լեզվաճոսաճմանը, ձնեույթի գեբանները ելնում են «իրար փոխարինող մորֆերի խմբի» (ԻՓՄԽ) ն «միջուկի» այնոլիսի (ՈԱՇԼՇԱՏ)գաղափարներից. ԻՓՄԽ-ն ռանձնակի մորֆերի (խոսքի նվազագույն իմաստավոր միավորնեբի) շարքն է, որոնք տվյալ կոնտեքստում սինտադմատիկորենկաբող են իրար փոխարինել. երկու կամ ավելի ԻՓՄԽ-երիցբաղկացած այն շարքը, որ տվյալ առանձնակի ԻՓՄԽ-ին կարող է փոխաոինել, կոչվում է «Թեմատիկ շարք». թեմատիկ շարքի մաս չճան« ԻՓՄԽ-ն ն ԻՓՄԽ-ից կազմված «թեմատիկ դիսացող առանձնակի շարքը» կոչվում են «միջուկ». միջուկի սաճմանը կարող է ճամժընկհել բառի սաճմանի ճետ կամ ոչ. միչջուկների միջե կարելի է խոցնել միոյն սաշմանափակ թվով միջուկներ, մինչդեռ բառերի միջն կարելի է մոցնել անսաճմանափակ թվով միջուկներ. միջչբաոային սաճմանում միջուկների ընտրությունը սաճմանափակվածէ ա-

միջուկը կապված է նախորդ ն Դաջորդ միջուկների ճետ, իսկ բառերի սաճմանում ընտրությու կախված է խոսողի կամքից (կատարվում է իմաստային ընտրություն` Հաղորդման բովանդակության ճամապատասխան),որ ն 4նչյունապես Հաստատվում է դադարների դասավորությամբ. այսպիսով, տտրուկտուրալիստական վերլուծության շարքը լրացվումէ նոր գաղափարներով,նխոէ բացվում բառի իմաստավոր մասերի ուսումնասիրությունը. 4) կարգասաճմանչականմակարդակի դեպքում, երբ Հարաբերություն է Հաստատվումասույթի փաստերի միջն Հաղորդող ն ընդուճետն

ճող ծայրերում, որպես միավոր է ծառայում բառը. կոդավորման առանձնանում է երկար կցույթի «Համեմատաբար առումով բառը ն ճնչուլթների Հերթագայուբնույթով, քան ձնույթների դեպքում, թյան ունակությունների մշակվածությամբ. ապակոդավորման ռումով բառերի իմաստային սաճմաններիտարբերիչը կցույթի երգրության մեջ նշանակվում է բառային կարությունն է, որ սաճմանների միչն արանջ թողնելով. 4) ամբողջականացող մակարդակի դեպքում, երբ գործ ունենք լեզվի ամենափոքր տարրերի ճետ ա) կոդավորման ժամանակ որպես միավոր է ծառայում վանկը, որովճետն այս դեւղքում այն 4Ճանդեսէ գալի որպես շարժողական վարժության բնական նվաղադույն բաղադրիչ (եթե խուսՔը դանդաղեցնենք, ապա վանկերի կբաժանենք), Բբ) ապակոդատարբեր ժամանակ՝ 4Հնչույթը, որովճետն «նչուլթների վորման է առաջացնում ն, գործածությունը իմաստային տարբերություն Ճճետկաբար,ապակոդավորելիսդրանք չեն կարող չտարբերվել: Ճոգեբանական միավորների Պարզելով լեզվաբանական ն միափոխճարաբերությունը սաճմանելով լեզվաճոգեբանասկան վորների որոշ Հինրարխիա՝«Պսիխոլինգվիստիկայի» Հեղինակները անցնում են սինխրոնիկ ն դիախրոնիկլեզվաճոդգեբանության Ճարնս են մեջ Սինխրոնիկ լեզվաճոգեբանության տարբերվում ցերին: ն միկրոստրուկտուրայի մակրոստրուկտուրայի արցեր (ճմմտ. միկրոլինգվիստիկա ն մակրոլինդգվիստիկա տերմինների արժեքի ամերիկյան նկարագրական լեզվարանության ներկայացուցիչների ա-

ու

մոտ

): լեզվաճողեբանական քննությունը Մեկրոստրուկտուրայի

պա-

բունակում է ճաղորդակցման3

տիսղերիունրանց փոխճարաբերության ճետ կապված Ճարցերը: հնչոլես Հայտնի է, մարդկանց անմիջական ճաղորդակցումը կարող է լինել 3 տիպի՝ 1) ձաոյնալսողական, ՉՀ) ժեստա-տեսողական ն 9) ձեռնա-իրադրական (ոճոլքսՅէլօոճ|-ՏԼս2եէօոճ), Սրանց լեզվաճոդգեբանականքրննությունը պարունակում է ճետնյալ Ճարցերը՝ սրանցից ամեն մեկի դեպքում ի՛նչ չափով է կոդավորումը ընդճատական կամ անըբնդճատական,ի՛նչ չափով է բնական, ինչպիսին է կիրառվող կոդի կազմակերպումը կամ կառուցվածքը, «Ճաղորդման կաղմի մեջ մտնող փաստերի ո՛ր խմբերն են արտացոլոսի մտադրության

կա (ինտծենցիայի) ընդճանրությունը, ի՛նչ Ճարաբերություն

անընդճատ կոդավորվող ն ընդծշատարբարկոդավորվող աղդանշանների միջն: 1) Ջայնա-լսողական Ճճաղորդակցման քննության

Ճեղինակները անձճրաժեշտ ւսռնչությամբ«Պաիխոլինգվիստիկայի» ձն Ճամարում 3 կարգի» այսինքն՝ ճնչյունական, Ճնչույթային ն ճո-

դեբանական սռարածություննեոի փոխճարաբերության պարզաբանումը: Հնչյունական տարածությունը «իրական» է (իմա՛ անփոփոխ, տվյալ լեզվի գոյությունը այն չի կարող փոխել) ն անընդչատ (մի Հնչյունը չի կարող բռնել մյուսն տեղը). ճնչույքային տարածությունը փոփոխականէ (որոշվում է տվյալ լեզվի կողներքնապես մից որոշված բաժանումներով) ն ընդճատական չկարգավորված (երկուՀնչյուն կարողեն պատկանել կամ նույն, կամ տարբեր խմբերի): Լեզվաճողգեբանականքննության ճամար ամննակարնոր Ճարցը, այն է՝ լեզվաբանական միավորների նմանության ճարցը այս երկուսից առաջինի դղեպքում որոշվում է Հնչյունների դիրքերի միջն եղած տարածության չափումով, իսկ է գտնվում: Քանի որ ամեն երկրորդ դեպքում երկրորդ պլանիվրա մի լեղու ունի իր ընկալողական (պերցեպտիվ) սովորույթները, ուստի ն ճնչյունական սարածությունների միջն ճնչույթային ճշգրիտ Ճամապատասխանություններչկան. տվյալ լեզուն ճաշվի 4 առնում որոշ տարբերիչ Հատկանիշներ ն անտեսում մյուսները: Հոգեբանականտարածությունը Հնչյոնականի նման անընդճատ է, բայց տտարաՀնչույլթայինի նման փոփոխական: Հոգեբանական ն ծության տարբերությունը Հնչյունական 4նչույթային տարածություններից Հնչյունների տեղաբաշխման փոխակերպման մեջ է, առաչին դեպքում փոխակերպման Հիմքում ընկած են տվյալ բայց լեզվով խոսող կոլեկտիվի ընկալողական սովորույթները, երկբորդ դեպքում` տեղաբաշխման չափանիշները: Հոգեբանական բածությունը սրանով իսկ ընկնում է Հիշյալ երկու տարածությունների միջն, Հնարավորություն է տալիս պարզելու 4Հնչույթային վերլուծության էությունը, վերլուծության տարբեր տիպերի նպա2) Ժեստա-տեսողական աղորդակցման տակաճարմարությունը: Հոդեբանական կողմի քննություեշենըպաճանջում է նախ ժեստերի քննություն. այս բանը փորձել է կատարել Բիրդուիստելը՝՝ նկարագրական լեզվաբանական վերլուծության օրինակով ստեղծելով հր կինեսիկան (2մմտ. ֆոնեմիկա) ն տարբերելով կիներ (ճմմտ. ֆոն), կինեմաներ (ճմմտ. ֆոնեմա) ն ալլոկիններ (2մմտ.ալլոֆոն)։ Սակայն այս դիսցիպլինը լեզվաբանական վերլուծության ու

ու

տա

ւր.

Տ):516

81Ոժահլտլօ1Ն

ՃՈՅՆՀԱՏօՒ 80մ:

Լ.

1ուօմսշեօո ՃօԷ1օո

էօ

ԽԱՈՇՏԼԸՏ. Ճո

Ճոռօլնօո

ՕՇտԼսւճ, Ն/ճՏեհլոքԼօո, 1952.

սովորական եղանակներով կառուցելու դեմ խոսում է նախ՝ այն. Հլինի առանձնացնել ընդշճատական միավորթերնս Հնարավոր ն հեր երկրորդ այն, որ ճավանաբար «կինեմաները» բնական ն ոչ թն ձեռքբերովի երնույլթներ են: Լեզվաճոգեբանությանտեսանկյունից Ճարկավոր է պարղել, թե ժեստա-տեսողական ճաղորբնույթ ունի, թե՞ ավելորդային է մյուս երդակցումը ինքնուրո՞ւյն կուսի նկատմամբ: 3) Զեռնա-իրադրականկապր առաջին Ճերթին գրավոր Ճաղորդակցումն է, երբ գրողը (կոդավորողը) ստեղծում է առարկայական այնպիսի իրադրություն, որին ռեագիրում է ընԹերցողը (ասպլակոդավորողը): Հաղորդակցման 3 տեսակների փոխճարաբերության Հարցի քննությունը ամենից առաջ կապված է դրանց՝ իրար Հանդեպ ունեցած ավելորդայնության ճարցի ետ. ձա յնա-լսողական ն ժեստա-տեսողական կապերը կարող են կամ նժան իրար լրացնել,կամ իրար ճակադրվել. Ճճարաբերություննհեր կարող են լինել նան ձայնա-լսողական ու ձեռնա-իրադրական ն ժեստա-տեսողական տիպերի միջն՝ դրանձեռնա-իրադրական ցից միաժամանակ օգտվելու դեպքում: ռր

ու

Մակրոստրուկտուրայիլեզվաճոգեբանական քննությունը պարունակում է «ետնյալ արցերը. 1) մոտիվացիոն վիճակների ազդեցությունը կոդավորման ն ապակոդավորման վրա. մոտիվացիոն վիճակները կարող են ազդել Հաղորդման միավորների տեդաբաշխման վրա (ճմմտ. նախադասությաններգործականն կրավորական կառուցվածքները, ստորոգյալի ն այլ անդամների դիրն այլն՝ կախված խոսողի Քը 2) նշանակուվերաբերմունքից): նշանի թյան (իմաստի) բնույթը. ինչպես ճայտնի է, 9. Մոռիսը ուսումնասիրության երեք կողմերը խմբավորել էր սեմանտիկայի» սինտակտիկայի ն պրագմատիկայի կամ, ինչպես նշում են, օիրադրային», «լեզվական» ն «վարմունքային» կողմերի. «Պսիխոլինդգվիստիկայի» Հեղինակները այս եռակի բաժանումը փոխարինում են զույգ Հարաբերությունների սիստեմով՝ տարբերելով ա) «լեզԲ) «իրադրույինը»--«վարմունքավականը»--«արտալեղվականը», մինը», այլն գ) «ներքինը»--«արտաքինը» ն դ) «ընդճանուր կոնդումարը»--ճայս տնքստը»--«րնդճանուր կոնտեքստերի

բոլոր

կոնտեքստերին ճատուկ տարբերիչ Հատկանիշները»: Այս Հարաբերություններին տալով տառային նշանակումներ՝ նրանք փորձում են Հասնել վերլուծության ավելի սպառիչ ու գիտական քննության Է բոլոր տեսակետների վերագնաճատման: 3) ինֆորմացիայի փոխանցումը լեզվական Ճճաղորդումներիմիջոցով. այս նպատակով ՅՅ6

«Պաիխոլինգվիստիկայի»ճեղինակները դիմում ծն ինֆորմացիայի տեսությանը, այլն խոսում թարգմանության պրոբլեմների մասին: 4) լեզու, գիտակցություն ն կուլտուրա. «Պաիխոլինգվիստիկայի» ճեղինակներն առաջարկում են տարբերել լեզուն որպես Ճաղորդումների կամ կոդիֆիկացիաների սիստեմ ն գիտակցությունը որպես այդ լեզվից օգտվող «վիճակների» ամբողջություն. կուլտուրան որպես լայն տերմին «Պսիխոլինդվիստիկայի»Ճեղինակները առաջարկում են փոխարինել ավելի նեղ վարմունք» տերմինով, նրանց կարծիքով անչրաժեշտ է ստեղծել այնպիսի փորձնական վիճակներ, որոնք 4նարավորություն կտան պարզելու փոխճարաբերությունը. այս լեզվի, գիտակցության ն վարմունքի Ժ կողմի միաճլուսումը Ճիմք է տալիս դրանք լավ չտարբերելու ն իրար խառնելու Ճամար (2մմտ. էթնոլինգվիստիկայի ամերիկյան Այս կաններկայացուցիչների,Հատկապես Ուորֆի տեսությունը): պակցությամբ ձնավորվում հն ճետնյալ Հիմնական դրույթները. ա) գիտակցության այն վիճակները, որոնք կասլված են ազդակների Ճետ, ազդում են այդ ազդակների առաջացրած Ճակաղդումների (ոնակցիաների) վրա. Բ) այն վարմունքը, որ առաչանում է որոշակի ազդակներով, ազդում է գիտակցության՝ տվյալ ազդակների նշանների Հետ զուգորդվող վիճակի վրա. գ) լեզվի այն Ճատկությունները, որոնք օգտագործվում են տվյալ ազդակներիմասին խոսելու ճամար, ազդում են այդ ազդակների Հետ կապված դիտակցության վիճակների վրա. դ) տվյալ ազդակների Ճեւտ կապված գիտակցության երնույթները ազդում են այն լեզվի կոդիֆիկացիայի ձնի վրա, որով խոսում են այդ ազդակների մասին:

Դիախրոնիկլեզվաճոգեբանության ճետ կապված՝ քննվում է ճարց. 1) առաջին (մայրենի) լեզվին տիրապետելը. լեղվաճոգեբանության դիրքերից Ճանդգում է նշանակությունների կազմավորման պրոցեսի քննությանը. 2) երկրորդ լեզվին տիրապետելը ն երկլեզվությունը. երկրորդ լեզվին տիրապետելը կապ3

սա

ված է կոդավորման ե ապակոդավորման նոր կարդի ունակությունների կազմավորման 4ճետ, ընդ որում դրանք որոշ Ճակասության մեջ են մտնում նախորդների ճեւտ. երկրորդ լեզվի լուրա-

ցումը կարող է կատարվել երկու ձնով՝ կոմբինավորված ձեով ն լեզվաբանական սիստեմների ստեղծումով. ւս Հարաբերակից ջին դեպքում մե դեր է կատարում թարգմանությունը, երկրորդ ռա

է այլ դեպթումուրացումը կատարվում լեզվական կուլտուրայի մեջ խորանալու 3) լեզվական միջոցով.

ՀՀ

Գ.

Ջա Տուկյան

-

կոլեկտիվի փոփոխուՅՅ7

թյունը. եթե լեզվաբանները մեծ նյութ են կուռակել լեզվի փոփոխության փաստերի կուտակման ուղղությամբ, ապա «Պղիխոլինգվիստիկայի» ճեղինակները փորձում են խորանալ այդ փոփոխությունների պատճառների մեջ. լեզվական փոփոխությունները կատարվում են ներքին դինամիկայի երնույթների կամ արտաքին ճնշման տակ. լեզվաճոգեբանների քննության գլխավոր առարկան առաջինն է: Հնչյունական փոփոխությունները լինում են պայմանավորված ն ոչ պայմանավորված. առաչին դեպքում 4ճնչույթների դիրքային տարփոփոխությունը տեղի է ունենում Հնչույթների վերածվելու, այսինքն՝ )՝ բերակների(ալլոֆոնների այդ դեպքում տարբերդիրքից անկախ դառնալու միջոցով. վում են կանոնավոր ն սաղմնային փոփոխություններ: կանոնավորների դեպքում գործում են ճետնյալ կանոնները. ա) որպես

պայմանավորող դործոն ավելի շատ ճանդես է գալիս Ճաջորդող Հնչույթը.Բ) պայմանավորող գործոնը մեծ մասամբ գտնվում է փոփոխվող «Հնչյունի անմիջական արնանությամբ. գ) առնմա-

նական փոփոխություններն ավելի Հաճախաղեպ են, քան տարնմանականները. դ) վերջնային դիրքը ավելի ճաճախ է Հանդես դալիս որպես փոփոխող գործոն, քան առաչնայինը: Սաղմնային

փոփոխությունների դեպքում զործում նեն Հճետնյալկանոնները. ա) ամենից Ճաճախ փոփոխվում են Լ, Ն, տ, ո, Տ, Տ Հնչյունները. բ) պայմանավորող դործոնը ազդում է Հեռվից (ճմմտ. լատ. քԸՐ(ԸՔՈՈՈԱՏՀիաալ-քոԱ6ՑՈՈո). գ) տարնմանման երնույթները Ոչ նույնքան տարածված են, որքան առնմանման երնույթները պայմանավորվածփոփոխությունը տեղի է ունենում մի տարբերիչ Հատկանիշըմյուսով փոխարինելու միջոցով, ընդ որո կարող են առաջանալ կամ արդեն եղած 4նչյուններ, կամ դեո չեղածներ. երկրորդ դեպքում տեղի է ունենում 4ճնչույթներիձուլում ն լեզվի Հնչույթների քանակի կրճատում. Հնչույթների ձուլման ճամար նպաստավոր են՝ ա) 2նչույթի արտակարգություննընդճանրապես, բ) նրա փոքր Հաճախականությունը, գ) ձուլվող Հնչույթների ար-

տասանության կետերի մերձավորությունը» դ) նրանց ճամար մեֆ Թվով տարբերիչ Հատկանիշների առկայությունը ն ն) այդ Հրնչույթներով տարբերվող լեզվական ձների փոքրաքանակությունը: Ձնաբանականփոփոխության ճիմնական գործոնը անալոդիան է, արի դեպքում՝ ա) կամ միննույն ձնույթի (մորֆեմայի) ճերթազալման միջոցով մի կաղապարը (մոդելը) փոխարինվում է մյուսով,

«սովորաբար ավելի ստարածվածով, բ) կամ «4ծրթագայությունը ոչնչանոսի է ձների փոխանցման միջոցով: Ռրոլեսզի կարողանան բացատրել լեղվական փովոխությունճեղինակներն անների պատճառները՝ «Պսիխոլինդվիստիկայի» տեսությանը ն Հրաժեշտ նն 4ճամարում դիմել ինֆորմացիայի Հատկապես ճաղորդումների կառուցվածքի վիճակադրական վերլուծությանը: Այսպիսով, ճաջորդային լեզվաճոգեբանությունը զործ ունի առաչին Հերթին ճաջորդականությունների կառուցվածթե տվյալ քային վերլուծության ճետ, այն բանը պարզելու եւ, ն բառերի) Հակարգի միավորների (ճնչույթների, ձնույթների ջորդման ի՛նչ ճավանականություն կա, տվյալ 4Հնչույթին (ձնույքին, բառին) այլ «ճնչույթների (ձնույթների, բառերի) Հճաջորդման ի՛նչ Հաճախականություն է առկա, ինչպիսի՛ զուգորդումներ են ավելի ճավանական ն Ճաճախադեպ: բաժնում քնեվում լեզվաբանությանի Ճաստկացված Հաջորդային են Հետնյալ Հարցերը. 1) անցումային ) 2ավանակա(ճաջորդման ն նությունը, լեզվաբանական կառուցվածքը սովորույթային (հ3Եւէ-էռու) Հինրարխիայի սիստեմները. 2) Հնչուլթային Հաջորդումների Հավաստի (Շճէճլո) բնութագրումները. 3) էնտրոպիայի Հաօէ Շոեօքմ ԼԱՇՏսաւտ) չափերի կիրառումները (ճ2քքթիշճեէօոտ ջչորդական կառուցվածքի պրոբլեմների նկատմամբ. 4) անցուհային կազմակերպությունը զուգորդային տեխնիկաները (ՅՏՏՕեռեօո էճշհոլզսճտ). 5) կանալի կարողությունը (Շհճոոծլ օճքտՀԵ) իմաստային ապակոդավորման ժամանակ: Այս Ճարցերի շ«անդամանալիցշարադրանքը մեզ շատ Ճճեռու կտաներ ն կպաճանջեր բազմաթիվ կողմնակի տեղեկություններ. այդ պատճառով էլ մենք կբավարարվենքմիայն որոշ մասնակի Ճարցերի մատնանշմամբ:

վերլուծության էությունը 1) Հաջորդման կառուցվածքային լեզվական տվյալ կարգի («նչույթների, ձնույթների, բառերի) միավորների 4ՃաջորդմանՃճավանականությանպարզաբանումն է, տվյալ 7 միավորին Մ Թե 2 ճաջորդելու ճավանականջուայսինքն՝ քյան աստիճանի որոշումը. այսպիսի ճաշվումներ առայժմ ամենից ավելի կատարվել են տառերի նկատմամբ: Անճրաժեշտէ նկատի առնել, որ կառուցվածքի վիճակագրական ն լեզվաբանական վերլուծման նպատակները միննույնը չեն. նախ՝ եթե վիճակագրական վերլուծության ժամանակ գլխավորը տվյալ միավորի ճանդես է, հ, դալու ճավանականությունն Հետնեաբար, ուշա'

դրության կենորոնում Հաճախականությունն է, ասլա լեզվարանական վերլուծության առումով գլխավորը տվյալ միավորի ճանդեւ է, ուստի ն ճաճախականություգալուճշնարավորությունն նը այս դեքում ռելնանտ չափանիշ չէ. երկրորդ՝ եթե վիճակագրական վերլուծության ճամար կառուցվածքայինմակարդակներին Ճիելեզվաբանական վերլուծուէրարխիայի Հարցը կարնոր չէ, ապա թյան Համար խիստ կարնոր է (ճմմտ. ամերիկյան լեզվաբանու«անմիջական բաղադրիչթյան մեջ ընդունված վերլուծությունը վերլուծուվիճակագրական չնայած ների» սկղբունքով|). սրան՝ տարբեր կարգի միավորների որակապես տարբեր սաճմանները Այսպես կոչված «սովորույտարբեր Ճաճախականություն ունեն: թային «Հիերարխիան» «Պսիխոլինգվիստիկայի» «եղինակները սաճմանում են որպետ «ասոցիացիաներիմի փունջ, որի մեջ անՋ.) ընդղամներից մեկը՝Տ կամ Ս (սաիմուլ կամ ռնակցիա--՝Ի. Հանուր էո»). կոնվերգենտ «սովորույթային Ճճիերարխիայի»դեպքում` տարբեր ստիմուլները Ճանդեցնում են միննույն ոհակցիային, դիվերգենտ «սովորույթային Հճինրարխիայի»դեպքում՝ մինԶունույն ստիմուլը զուգորդվում է տարբեր ոնակցիաների ճետ: գաճեղ անցկացնելով ստիմուլ-ոնակցիա (ճաղորդում-ընդունում) ն կոդավորում-ապակողավորում ճասկացությունների միջն՝ «Պռիճեղինակները փորձում են օգտագործել ինխԽոլինգվիստիկայի» ֆորմացիայի տեսության տվյալները լեզվակառուցվածքի վերլուծության ճամար. պարզվում է, որ կոնվերգենտ «սովորույթային Ճինրարխիաների» դեպքում առկա է լինում ճամեմատարբար ցածր էնտրոպիայի անցում, դիվերգենտների դեպքում` ընդճակառակն (առաջինի ճամար կարող է օրինակ ծառայել բազմազան 4իմՔերին սաճմանափակ թվով մասնիկների «ՊսիխոլինգՀաջորդելը): վիստիկայի» Ճեղինակները այս կապակցությամբ Ճատուկ ուշադրություն են դարձնում կցույթի ()ԱՈՇէԱԼԸ),դադարի ն Հապաղժան երնույթների վրա՝ խստորեն տարբերակելով վերջին երկուսր Է ճաստատելով մի շարք (5) կանոններ, ընդ որում նշվում է, որ լեզվաբանական դաղարները նախ՝ ավելի կարճ են, քան ճչապազման երնույթները (հօՏէճիօո քիճոօտճոճ) ն ծրկրորդ՝ նրանց Համար, ի տարբերություն Հապաղման երնույթների, կարնոր չեն կոնկրետ իխրադրությունից կախված ճանգամանքները (Խխոսողի՝ նյութին ծանոթ լինելը թե չլինելը, կարդալը թե Հրնթացս խոսելը):

ք97-հօլլոքս151165,1954, էջ

86:

2) Հնչույթների Ճաջորդման ճարցը տարբեր է խոսողի ն լսոպի դիրքերից քննելիս. խոսողի «ամար ամենաճեշտ արտասանելին ամենից ավելի նման 4նչույթների Հաջորդումն է, լսողի Համար ամենից ավելի տարբեր 2նչուլթների ամենաճեշտ Հասկանալին՝ Հաջորդումը:Այս դեպքում, բնականաբար, խոսքը ջանքերի է, որ ցածը սկզբունքով կառուցելու դեպքում սպասելի ն՛ ն՛ նման, շատ Հաճախականություն լինի շատ տարբեր ՃնչույթԽերի ճամար" 3) Հնչուլթների Հաջորդման Ճճարցիքննության ճամար 4եղինակների դիմում են Հավանականության տեսությանը ն ինֆորսլրոցեսների» Ճասմացիայի տեսությանը, ճատկապես «Մարկովի ն այսպես կոչված ամբողչի կառուցվածքի մեթոդին կացությանը տնտեսման

Ռփհճ61026

ք1Օշճմար6):

խոսքի Բնական

բնույթի վրա կարող են ազդել Հետնյալ չորս կարգի գործոնները՝ 1) խոսողի վիճակը, 2) աուդիտորիայի բնույթը, 3) ոնֆերենտների (նշանակվող առարկաների)ներկայությունը կամ բացակայությունը, դրանց ծանոթ լինելու աստիճանը ն այլն, 4) բառերի կապակցությունները, այսինքն՝ տվյալ բառի՝ Ճաջորդ բառերի ինորության վրա ազդելու աստիճանը: Բառերի զուգորդման ճավանականության չարցը պարզելու ճամար ա ջարկվում է բառերի զուգորդման տեստը. տարբեր անձերի ռաեն ն չարկվում բառեր, րստ դրանց (որպես ստիմուլների) պատասխանելու ճամար օգտագործվող բառերի Հաճախականության՝ պարզվում է տվյալ կուլտուրական խմբին պատկանողների Համար բառերի Ճաջորդման ճավանականությունը:

4)

առա-

5) կանալի ըստ ինֆորմացիայի տեսության, կարողությունը, ավյալ կանալի՝ տվյալ Ճճաղորդոմը նվազագույն աղավաղմամբ փոխանցելուառավելագույն արագությունն է. եթե արագությունը ավելին է, քան կանտլի կարողությունը, ապա արագության ավելացմանը Համապատասխանաճուի է աղավաղումը: Այս երնույթը բնականաբարտարածվումէ ն լեզվական Ճաղորդակցման պրոցեախ վրա՝ առաչ բերելով լեզվաճոգեբանական կարնոր արցեր: անճատը որպես ն' Հաղորդող, ն՛ ընդունող կանալ ենՄարդկային թակա է քննության այս առումով: Ամեն մի իմաստային սիստեմ, որ ներառում է ճաղորդման ն ընկալման սիստեմները, ունի 1) ռավելագույն կարողություն ն ՉՀ) ֆունկցիոնալ կարողություն. ռաջինը նրա կարողությունն է լավագույն (իդեալական)պայմանտվյալ պայմաններում: Ֆունկցիոնալ Ներում, երկրորդը՝ կարողուա-

ա-

կարող է կամ ճավասար լինել առավելաթյունը (տարողությունը) գույնին, կամ սլակաս լինել նրանից, ընդ որում վերջինիս որոշման Ճամար Ճատուկ դրույթներ են սաշտմանվում:

կեղվական փոփոխության 4ճիմքերի քննության ված

քննվում

են

փովոխության

տեղի

ն

«ետ

պրոցեսի

կապ-

բնույթի

Հարցերը:Քննվում են փոփոխությանպրոցեսի չետնյալ կողմերը. ա) փոփոխության իրականացումը, որ տարբեր խոսողների

տարբեր չափ ունի (երեխաներիմեծերի, տարբեր սերունդների մուտ, տարբեր պայմանների ազդեցության տակ ն այլն)՝ բոտ տարբեր աստիճանի. լ) ճասարաինքնավերաճսկողության կական վերատճսկողությունը,որ իրականացվում է գերազանցաղես ավագ սերնդի միջոցով (ավագներն ավելի շատ են ուղղում երիավելի շատ տասարդներին, քան վերջիններս, սրանք էլ ավելի մաս են ենթարկվում Հաղորդման դ) ինքնավերաճակողության). կազմող՝ չուղղված փոփոխությունները դառնալով սովորական, մրցում են մյուսների Հետ, ընդ որում փոփոխությունը կարելի է կանխատեսել՝ նկատի ունենալով ինքնավերաչճսկողության թուլացման տվյալ կետերում կամ վայրերում փոփոխության պատբաս լինելու աստիճանը. դ) սովորույթների ուժեղացմամբ նոր տենդենցները տարածվում են, ընդ որում սաղմնային փոփոխությունների պայմանավորված դառնալուն նպաստող պայմանը Ճաճախականություննէ. ընդզծվող (էմֆատիկ) մասերը ավելի բիչ ենթակա կլինեն փոփոխության. ե) լեզվական փոփոխությունները տվյալ կոլեկտիվում աստիճանաբար են կուտակվում, ընդ որում մուտ

ու

ու

Հոգեբանները ենթադրում են երկու ձների տատանման շրջան (լեզվաբանները Հոգեկան գործոնը ն փոփոխության տարածումը միաժամանակյա են Համարում). եթե դիմելու լինենք Հաղորդման

(ինֆորմացիայի) տեսությանը,

ապա լեզուն կարելի է դիտել որպես անկայուն Ճավասարակշոության վիճակ արդյունավետության-

ավելորդայնության գործոնների միջե. զ) որքան մեծ չափով է տվյալ լեզվական սիստեմի էնտրոպիան շեղվում արդյունավետուն

թյան ն ավելորդայնության գործոնների Հավասարակշոության էնսրոպիայից, այնքան ավելի մեծ կլինի փոփոխության տենդենցը Ճավասարակշոության ուղղությամբ: Այդպիսի Ճավասարակշոության մոտավոր արդյունավետություն, 50 տոկոս է: եթե լեզումունի բարձր արդյունավետություն,

իջեցնելու

ն

ընդճակառակն:

ապա

տենդենց է նկատվում այն:

Գ) Էթճոլին գվիստիկա

տեղեկություննեո.--էնթոլինգվիստիկայի Ներածական

առա-

ների, /ովյալ դեւ թում՝ աղգադրության, կուլտուրայի պատմության, մարդարանության նկ սոցիոլոգիայի միջե կաղ ստեղծելու, մեկի ովյալները մյուսի ճամար օգտագործելու ձգտման ճետ: Այս մով էքնոլինգվիստիկան ճամարվումէ մի նոր գիտական դիսցիպլին, որ ընկած է լեզվաբանության ն նշված գիտությունների միջեւ: էքե Սոսյուրը ն ստրուկտուրալիստները խնամքով անջատում են ներքին լեզվաբանությունը արտաքինից, աղա էթնոլինգվիստիկան ուշադրության կենտրոնում է պաճում Հենց «արտաքին» լեզվաբաԽության «արցերը։ էթնոլինգվիսւռիկան որոշ իմաստով ն' նոր գիտական դիսցիպլին է, ն՛ նոր լեզվաբանական ուղղություն: Այս անվան տակ միավորվում են այն լեզվաբանական ուղղությունԽերը, որոնք լեզուն նրա պատմությունը սերտորեն կապում են ժողովրդի ու նրա կուլտուրայի պատմության Հետ: Սակայն լեզվի ժողովրդի, լեզվի կուլտուրայի Հասարակության, լեզվի կապի ըմբոնումը կատարվոսի է տարբեր Ճիմքերի վրա. մի դեպքում Ճիմք են ծառայում կուլտուր-պատմական դպրոցի, Ճառկապեսնրա ականավոր ներկայացուցիչ Հումբոլդտիդրույթները, մի այլ դեպջում` Սոսյուրի ուսմունթը լեզվի Հասարակականբնույթի մասին. ոմանց մուտ էլ այդ երկու ճիմունքներն էկլեկաիկորեն զուգորդառու-

ու

ու

վում

են։

էթնոլինգվիստիկայի վաղ ներկայացուցիչներից մեկլ՝ Սեպիրը նշանավորում է անցումը էթնոպսիխոլոգիզմից ն սոցիոլոգիզմից աւտրուկտուրալիզմին: Լեզվականկաղապարինրա դրույթը տանում է մի կողմից՝ դեպի ամերիկյան ազգագրականլեզվաբանություն, մյուս կողմից՝ դեպի ստրուկտուրալիզմ. վերջինիս ճամար կարնոր դեր է կաղապարի ուսմունքը ձնաբանականիվրա խաղացել Հնչյունական ի յռարածելու միտքը: տարբերություն ամերիկյան ստրուկտուրալիստների, որոնք աշխատում են լեզվաբանականքննությունից դուրս մղել իմաստը, էթնոլինգվիստիկայի ներկայացուցիչներըուշադրությունը կենտրոնացնում են ճենց սրա վրա: Ամերիկյան էթնոլինգվիստիկայի բուն ներկայացուցիչների (Ուորֆ. Դորոթի Լի, Թոմսոն ն ուրիշներ) Հայացքները մեծ չափով ձնավորվել են ամերիկյան Հնդիկների լեզուների ուսումնաւ

29 2.

ՒԼ

8251115ստ,

ԿՋ6օ-հստեօլմԱշո

ԵԼլհոօրոքստիՇտ,,ՀՄ/օ4", 1952,

սիրության, այդ ուսումնասիրության արդյունքների իդեալիստական մեկնաբանության վրա: եվրոպական էթնոլինգվիստիկան ներկայացնում է կուլտուրողլատմականղդոլրոցիսկզբունքների վերածնման, չՀումբոլղտիլեզվափիլիսովայական սկզբունքների կիրառության փորձ: Ռրոշ Հեղինակների մոտ Հումբոլդտի ն էքնոլինգվիստիկայի դրույթները օգտագործվում են բացաչայտ ռասայական նկատաոումներով( Է. Գլեսսեր ն ուրիշներ):

էթնոլինգվիստիկականուսուփնասիրություններով Անգլիայում զբաղվում են Բասսոնըն 0'Կոննորը: 8) Եվրոպական

(գերմանական) ճեռիուՐբոլգտական Էթճոլինզվիստիկա

Գերմանական էթնոլինգվիսԸնդճանուր տեղեկություններ.--

ւռիկան մի միատարր ամբողջություն չէ: Այս անվան տակ մենք պայմանականորեն միացնում ենք այն բոլոր Ճոսանքների ներկալեզվով յացուցիչներին, որոնք լեզուն սերտսրեն կապում են այդ խոսող ժողովրդի մտածողական առանձնաճատկությունների ն կուլտուրայի Հետ: Գերմանականէթնոլինգվիսոիկան այս լայն մով ձնավորվել է ամենաբազմաղան փիլիսուքայական,Ճոգեբանական կ լեզվաբանականՀոսանքներիազդեցության տակ: Փիլիսոփայական Ճճոսանքներիցնշելի են ամենից առաջ Հուսնոլիֆենոմեն որոնք նոլոգիական փիլիսուվայությունը նեսկանտականությունը, են արտաճայտվել ճատկապես իմաստային վերլուծության Հարցերի ճոսանքներիցնշելի է առաջին ճերթին գեշտալոմեջ: Հոգեբանական Տոգեբանությունը՝իր մերձավոր Հոսանքներով ճանդերձ. այդ Ճոգեբանության ազդեցություննարտաճայտվում է Հատկապեսլեղուն որոլես ամբողջություն, որպես միասնական մի սիստեմ քննելումեջ, ընդ որում (լեզվական դիտվում է որպես լեզվի կոնսամբողջությունը ուժ. ։տիտուտիվ այս Ճարցուհ որոշ չափով ազդել են նան Հումբոլդտը Ոնզվիսիստեմի իր դրույթով), Սոսլյուրըն ավելի ուշ շրջանում: ռտրուկտուրալիստները: կարելիէ ասել, որ գերմանական էթնոառու-

ներկայացուցիչների ատրուկտուրալիզմիձնավոլինգվիստիկայի բումից անկախիմաստաբանական ուսումնասիրությունների մեջ կի-

րառելեն ււորուկտուրալվերլուծության

սկզբունքները

(3. Տրիր,

Գ. Վ. Պորցիգ, 1. Վայսգերբեր, ): ինչպես նշեցինք,դերմաիսլսեն

նական էքնոլինգվիստիկայի նծրկալացուցիչները

Յ44

լեզուն դիտում

Հետ որպես վյալ ժողովրդի կապվածն կուլտուրայի սերտորեն որոշ առումով որպես տվյալ ժողովրդի մտածողական առանձնաճաւոկությունները պայմանավորող գործոն. այստեղ երնան է գալիս Հումբոլդտի ն Ֆինկի, այլն Վոնդեին Ֆր. Մաութներիազդեցությունը: Այս կապակցությամբ վերստին Հանդես է գալիս «ներքին ձնի» պրոբլեմը, որի լուծմանճամար փորձել էր նախադրյալներ ստեղծել կասսիրերը ն որը լայն մեկնաբանության առարկա է դառնում Լ. նն

ն վ. Պորցիգի Վայսգերբերի,

աշխատություններում:

այլոց

Գերմանականլեզվարաններին Ճետաքրքրողլեզվական պրոբլեմները վերաբերում են բացի լեզվական ամբողջության «ներքին ձնի», լեզվի ժողովրդի, լեզվի ու կուլտուրայի փոխճարաբերունան իմաստաբանության ն շարաճյուսության բնադգավառներից՝ թյան բաժիններին, որոնց մեջ նրանց ունեցած նվաճումները, իրենց թերություններով ճանդերձ, ակնճայտ են. այսուճանդերձ կարելի է են ասել, որ այս պրոբլեմները շատ ճեռու վերջնական լուծում ստանալուց: Քառիմաստիոլրոբլեմը գերմանականլեզվաբաններին ամենից 8. Տրիրից, 1. Վայսշատ զբաղեցրած պրոբլեմներից մեկն է: Բացի դերբերից, Վ. Պորցիգից, որոնըմասին առանձին ենք խոսելու, այդ Ճարցով զբաղվել եհ գերմանական զանաղան փիլիսոփաներ ն լեզվաբաններ: Սրանցից նշելի են Հ. Շպերբերը, 8. Շտենցելը, ու

Հ. կրոնասսերը, է. կայՀ. Հացֆելդր, 0. Մայզինգերը, է. Շտրուկը, ռին: իմաստաբանական 4Հետազոտությունների ուշադրության

կենտրոնում լեմները:

բառիմաստի

են

նրա

ն

փոփոխությունների

պրոբ-

որպես Շարաճյուսությունը,

մի բնագավառ, որ իմաստաբամիասին ամենից ավելի սերտորեն է կապվում լեղվի

նության ն նրանով խոսող ժողովրդի մտածողության եղանակի «Հարցի «ներքին ձնի» գաղավարի ճետ, նուլնպես ուշադրության առարկա Ճետ

ու

ւ

1923.

էԼ

ՒԼ

Տք6ԵՇո Է ու

1614. Տաոո,

Էլոքսհւսոք ԼՇոմշո

մ/Շ

ո

մօ

Լշրըշլյոը 8ՇմշսքսոքչլՇհւ:, 8օոռ ՄեքքյԸԼՇհշոմօո 8Շմծշսլսոքտլօիւծ.

Ք. Զշրումօո. Խիճ», Ծճմշսլսոք, ճջ, 8ՇժշսէսոքչետլՇքօղՈՇստմ 8շքոմ. Օ. 16Շ151որճռ Ս/01Լեսոմճ. Թ6ՇժօսսոքտՇհւծճ,հԼնոշհծո, 1932. Մ6Ջ 161Ըհճոմ: 8611ճքՇ շս Է. 1940. մօ Ծ6ոլո, ՏԼԱՈսՇխ, Տյտտուխ 8ԹՇշմճսեոք»տլհտճ,Լճլքշլք Ւ. 4/Շ Խսլճ 1ռ մօ Ւռոմեսշհ (Օոճչտճւ Ելունհւսոք ՏՇումտօ10916: սոմ

Օ«ՏՇհԼԸհԼճ, ՔՕԵԼՇՈՅՒՆ

ՂՇրտյոօլօքլՇ օք 86մճսքսոքՏծհւծ, ՒԼՇԼ461-

1.

ՏԼՇո2շ6Լ

ՏթոճՇհ1օւտ, Կ՛0ոէ

սոմ

ՆՕօւԱոհշլ, Ե6ոք, 1952. Ե. ԼՇ15, 1953. Էոցլոոմ, ՒԷԼՇԸԼՄՇԼԵՇոք,

Տո

Տեւսելսք

լո

Սծսէտոհլոմ

սոմ

Ռիսը 1931

է մնում։

թ.

գիրք՝

է ընծայում մի նոր

լույս

այս

անդամ

Հարցեպրոբլեմին:Շարաճյուսության նվիրվածնախադասության

կ. Մ. Ռերով զբաղվոսի են Վ. Պորցիգը, Բյուլերը,վ. Հավերսը, Բ. ն Օտտոն գուլան, է. Զայդելը, Ձոննեկը, է. ուրիշն.: Շարաճյուսության Հարցերը, ինչպես տեսանք, գրավում են նան փիլիսուիա-

տրսսմաբաններիուշադրությունը տրամաբանականպողիտիվիզմթ Հետ կապված (Ռ. կառնասլ): 2ւսԳերմանականնեոչումբոլդտական էթնոլինգվիստիկային բում են կեռ Վայսգերբերը,Յոստ Տրիրը, Գունտերհպսենը, Գեորգ Շմիդտ-Ռորը, Ֆրից Շտրոտճը, որոշ առումով ն Վ. Պորցիդը: Ամենից ավճլի ծայրաճեղ դիրք գրավող լեզվաբաններից է Գ. Շմիդտ-Ռորը, որ լեզվին դրեթե միակ գործոնի դերն է ճատկացնում ժողովրդի ն մարդկության կազմավորման մեջ. իր «Լեղուն որպես ժողովուրդների կազմավորողը» դրբումշ նա գտնում է, որ լեզուն պայմանավորում է մտածողության, զգացողության, գնաճատման կ գործողության լուրաճատուկ եղանակը: Այն որոշում է աշխարճի ընկալման բնույթը: Ժողովուրդներին ազգերի գրեթե միակ տարբերիչը Շմիդո-Ռորի Համար լեզուն է. ազգը նա ճամարում է «մարդկության՝ մի որոշակի լեզվի միջոցով անչատականացած Հոգնոր ձն»: Լեզվի ն նրա բնույթի ըմբռնումը Շմիդո-ՈՌոբի մուտ կապվում է մասամբ Հումբոլդտի, մասամբ Է. կասսիրերի

Հեւո։ լեզվափիլիսոփայության ներկայացուցիչներ էթնոլինգվիստիկան երկրներում: Այսպես,շվեդացի լեզվաբան է տալիս դրան իր

եվրոպայի ւսյլ Օմանը ակնճայտ

ունի Ս.

ն

ն աշխարճի «Բառիմաստը

պատկերը» գրքում. այստեղ նա գրում է, որ «ոչ թե մարդն է ձնավորում լեզուն, այլ լեզուն է ձնավորում մարդուն»3:

տուրք

ԻԽՖօ71ք, ՕյՇ ՃսքքՅեշո մ6ղ 1ոմօքճղուոուտւհծոՏույ, .Տճոժ Մ Ճսկքոծշո մօ Տթճշհալտտճոտչհո, Թճաատճհու էն Տաեոք", Ւռոմեսշհ մօ ՇՀոմլձՇոմճո 6Լո ՒՇՈՃ61ԵՇոք, 1940. Մ. ԷԼՑ7Շ7», Տույ: ԵԼ ՕԼ5:Ըհսոքմօ ՄՇՐՏսՇհ շսք ո սոմ Ցշժիոքսոքճո սոմ 7ՈՇԵԽՈՒՆ Տյու, 1931. ՃԼ. Քճքս1ո, սոմ ՕսոմքոօԵՏարտու, ՒԼ մ6լԵօք, ՕԼսոցլճքսոք 1ՇոՇ մօ մշ 2ս՛ ՕՇտշհյլշհլՇ սոժ Տտոճռ, ԷԼՇԼՄ6ԼԵ6Ոք,1951. Է. Տլ ԽՈԼ Բ մշ 1935. 8. ՏօոճոՇն, ճոճ, աԽոՇհլքտլշոՏոլշմճրումօոշո, ՏՅԱ 81տ Էլոհճլէ սոմ մլ6 ՏՅԱՀոէ6ո, ՃՕՔ, ՃՇՐՄ, 1935. Բ. Օ Էէօ, ՏքւոշհՇ սոմ սուճք Տքոոշհեշաճշհքսոք: Աք տճոՇ ՏթոշհլՇհՇ 8ՇշնԸՔտհէլհսոք ,Պ

սոմ

Վ6ք

ԿՊ/ՕոէՅւե11 65ր., 1944: Օ. Տճհում-Քօհղ

ՄՇՈՅ, 1932. 4Տ.

Օհտոո,

4/օոլլոհոլէ

ԹՇ սոմ

Տքոշհօ

8մոշղո

Ճ/ՕօՐԼԵ1մ,Տւօ«Խհօլո,

մօ

ՄծԼք,

1951, էջ

361:

Գերմանական էԼթնոլինգվիստիկայի ներկայացուցիչները նս լայն ուշադրություն են դարձնում լեզվի ն փիլիսուայական ըմԱ. Շտնոր ն այլն). այսթբոնումներիկապի ճարցին (3. Շտենցել, թ. Հատուկ ուսումնասիրության ալես,Շտենցելը դեռնետ ռարկա է դարձնում Հունարենի՝ փիլիսոփայական րմբոնումների կազմավորման վրա ունեցած ազդեցության ճարցը։ լուծելով այն Ֆ. Մաութների ն 4ճետագաէթնոլինգվիստական լեզվաբանության ներկայացուցիչների ոդով: Դեռնս 1923 է ընծայում «Գերմաներեն թ. նաումանը լույս պատմության լեզվի պատմության՝ որպես գերմանական ոդու ա-

փորձը»:

Ավելորդ չէ նշել, որ լեզվի նոլինգվիստներիցանկախ դնում

ն են

կուլտուրայի կապի դրույթը էթն նեռոֆիլոլոդգիայի նեոլինգու

վիստիկայի ներկայացուցիչները (2մմտ., օր., |. Շ։ղիցերի ուսումնասիրությունները), որոնց ն էթնոլինդգվիստների միջն, չնայած տարբերություններին, կան ն զգալի շփման կետեր. տարբերությունը Հիմնականում սուբյեկտիվ ն օբյեկտիվ իդեալիզմի մեջ է։ Այս սաճռումով Հատկանշական են Ֆոսլերի «(եզվասոցիոլոգիայի մանները»2 ն |. Շպիցերի ուսումնասիրությունները, որոնք լուրատեսակ կամուրջ են դցում երկու ուղղությունների միջն. Շպիցերը ելնում է «ոճի» խիստ լայն ըմբոնումից (ճմմտ. օր. «եվրոպական ոճ» ն այլն )՝ փորձելով գտնել կուլտուրական ոճի ն լեզվական ոճի Այս ճարցում որոշ դեր է խաղացել ճՃամապատասխանությունները։ ն Ֆոսլերիինդիվիդուալիզմի խիստ քննադատությունը: Ֆոսլերը լեզվի սոցիոլոգիական քննությունը ընդունում է միայն որոշ սաճմաններում: 8. Լ եվրոպական նեոչճումՎայսգերբեր.--Ժժամանակակից բոլդտական էթնոլինգվիստիկայի գլխավոր ներկայացուցիչը Ցոշանն 1եր Վայսգերբերնէ (ծնվ. 18899 որն իր բազմաթիվ թ.), աշխատություններում: փորձում է վերակենդանացնել կուլտուրա-

ՀՏ

'՛Սոստող,

Ն6ՈՐսճհ

ՕՇ«ՇհԼԸհքՇԸ մշտ մճսլտոհճո է

Ե.

ՄՕՏՏ516.,

Օշոշշո

Տօ21010ք16,,ԷԼլողօւսոքտքԵ6

ճլոճ

ՕճջհլհլԸ

Օճլտէ65, ԾԿԼՕ, մօ

|, 1923.

մճսլտ«ճհշո

ՏքոշշհՇ

Տքուհջօ71010ք16: ԷԼասքէքւօԵԼԲա:46

սոմ Լճքշլք, 1923. ՊՇԵ6Ր", հննոշհճո 3). Լ. սոմ ՕծէքոՄ6Շ15ք67ԵՇո Պալճոտքոճշհճ Օճլ5165Ելմսոք, սոմ. Քհլօտօքհյլբ 2շստ 8ՇմճսլսոքտքոՕԵԼ6ո, ՔՇո, 1929. ՏքոոշհալտտաբոտոհճքԼ 1931. ԹՇ ՏէՇսոջ մ6ղ ՏքոոշհՇ տ ՃսէԵռս մօ Օշտճունս|լսո, 1933. էԼօ7հնս Տքո2շհ1Շհշ 8ամսոք, 1932. ԼՍՇսլտշհծջ ՊԿօլ սոմ մծճսէտշհծ Տքոոշհճ, 1939.. 1ու 4125

Հումբոլդտի լեզվապատմականդպրոցի կոնցեպցիան, Ճճատկապես ն դարձնելկոնկրետ ղրանք դրույթները փիլիսոփայության կարնոր Հիմք. Աշխատելովգերազանցապես վերլուծության լեզվաբանական գերմաներենի բնագավառում`Վայսգերբերը փորձում է բացաճայւռել գերմաներեն լեզվով խոսողների կուլտուրայի առանձնաճատկությունները:Լեզվական իմաստների վերլուծության մեջ Վայսգերբերը մեծ չափով (Հատկասլեսվաղ շրջանում) ճենվում է Հուսեոլի վրալ: իր տեսական կառուցումների մեջ Վայսդգերբերը Ճակադրվում է մի կողմից՝ երիտքերականներին,մյուս կողմից՝ Սոսլուրին: երիտքերականներիկոնցեպցիան, նրանց սոնսությունն ու պրակտիկան Վայսգերբերը խոցելի է Համարում այն պատճառով, որ այդտեղ ուշադրությունը կենտրոնացվում է ձնական-4նչյունակաւ զուգադիպումների վրա ն ներքին-բովանդակային կողմը անՀրաժեշտ ուշադրություն չի գրավում. միաժամանակ, երիտքերականների մոտ Ճճամեմատությանընքացքում ճանդես է գալիս քընճության «ատոմիզմ», լեզուն մանրատվում է, դադարում իր ամբողջության մեջ որպես սիստեմ րմրոնվելուց: Վայսդերբերըսրան «Հակադրում է ճումբոլդտյան սկզբունքԽերի վրա ճենվող այնպիսի քննությունը, որի դեպքում լեզուները զուդադրվում են որպես լեզվական բովանդակություններիամբողջական սիստեմներ: Համեմատականլեզվաբանության նպատակը ճամարուի է տարբեր լեզուների «աշխարճապատՎայսգերբերը ն կերների» (ՄՄՇԼԱԵԱՎ) կառուցվածքի յուրաճատկության ուսումԱմեն նասիրությունը: մի լեզու սերտորեն միաչշյուսված է տվյալ Վեզվի ժողովրդի ճոդեկան առանձնաչատկություններին, Հանդես է բերում այդ ժողովրդի ոգին, ստեղծում է աշխարճի այլ պատկեր, մոու քան մյուս ժողովուրղների Լեզուն Վայսգերբերի Համար տվյալ ճանրությանը պատկանողների կողմից աշխարտճի՝ դարերի ընթացքում ստեղծված Հասարակական օբյեկտիվ աատկերն է կամ կուլտուրական ունեցվածքը, որ որոշում է ճանրությանը պատկա-

թ: Բոլմշեսոք

Լս

էԼՇՈՏքոշհճ

Տլոռ 6սՕրձ15շհճո Զճոխճո, 1918. 6 մո ԽՃՒԼՇո մշտ տշոջշհլՏքոոշհՇ սուղ Քսլէսո, 1950. 6» հլսէէՇոտքոճհՇ տ ՃսքէԵեճս սոչծօր ԾԸ ք6տժհլԸհէլՇհՇ քՅՒԼ մօ ժ6սլտոհշո Տքոոշհօ, 1950. Ծոտ 1օո չշսո Խալ(6/Տ5քո86հօ, 1951. ԿԽօո ՊԽշլեւլմմ «մօ ժմճսլտշհճո Տքոոշհճ, 11 62ր., Օնտտճ4օէ, 1953,

ՄՇՏ Ճ/ՕԼԷԸՏ .մ6ս տոհ", Շհծո ԾՅջօլոտ, 1949.

1949.

ԶլՇ

սոմ չմմտ. ՏքոՅՇհԽԼՏՏՇՈՏԸԻՅՒԼ 16տ,.ԾԾՔհ, 1Մ, 1930,

Յ48

Քհլօտօքիլբ

շստ

8ՇմշսէսոքտրոօԵ-

մտածողության եղանակը նե պարտադրում նրան իր «ներքին ձնը», ճասկացությունների ն նախադասություներթ կազմության իր եղանակը: Վայսգերբերը Ճատուկ ուշադրուէ դարձնում մայրենի լեզվի ճարցերին, որովճետն ըստ վայսթյուն գերբերի, մայրենի լեզուն է ճենց այն բանալին, որով մարդիկ բացում են արտաքին աշխարճի դոները, ընկալում արտալեզվական Լեզվական ընդճանրությունն է որոշում ազգաիրականությունը: յին ընդճանրությունը. գերմանական ԱՇԱԼՏՇՐի «գերմաներեն, գերմանական» բառր սկզբնապես նշանակել է գերմանական լեզվամիայն դարձել գերմանական կան ընդճանրությունը, ապա ժողոընդճանուր անվանում: ոչ վըրդի վայսգերբերը քե ժողովրդի պատմությունն է դարձնում լեզվի պատմության 4իմք, այլ լեզվի պատմությունըն առանձնաձճատկությունները՝ ժողովրդիու նրա առանձնաճատկությունների4իմբ: էթնոլինգվիստիկայի ներկայացուցիչննեոճումբոլդտոական կողմից փորձ է արվում Հումների, այդ թւում ե Վայսգերբերի, բոլդտի ուսմունքը ներկայացնելու որպես մի լեզվաբանական տեսություն, որի մեջ արդեն կան տրված Հետագա լեզվաբանական այդ թվում ն Սոսյուրի, կոնցեպցիայի բոլոր տեսությունների, կախնորկողմերը: Այս առումով նրանք Սոսյուրի լեզվաբանական ուսմունքը քննադատում են որոշ մատերիալիստական տարրերի Համար: նրանք բառիմաստը դիտում են որպես լեզվական նշանի կառուցողական տարրը, որպես ինքնին տրված իդեալական Լություն, որ ոչ քն ածանցվում է իրերի ճիման վրա, այլ, ընդճակառակն, Ճնարավորություն է տալիս դրանք իմաստավորելու, ըմբրոնելու որպես «ոգու օբյեկտներ»: եթե Սոսյուրի ուսմունքը ճնարավորություն է տալիս բառիմաստն ածանցելու իրականությունից, ապա նեոճումբոլդտականների ճամար. այն որոշվում է «ոգու» առանձնաճատկություններով,ածանցվում նրանից: Ըստ Վայսնող

անչատների

գնթբերի՝ «...Ճայեցակետերն են միայն ընդճչանրապես աշխարճի իրերն տվյալները (ՕՇքՇեճոհճլո) որպես իմ գիտակցության «առարկաներ» ձնավորում»2: Հումբոլդտի իդնալիստական կոնցեպցիայի վրա՝ Հենվելով լեզուն ճամարում է անընդճչատգործունեություն ն Վայսգերբերը ու

սոմ ԻԼ Ղօտլու ո Հմմտ. ,ԱՎՇոռաճո" ,.Սճս(Խօո" Տ1օէէ7, »ՏքՈՀԸհԸ"սոմ ,6մ6ճ", 1Բ, ԼՃ1, 1954: Լ. Մ6լՏքջ6Ե6ղ Մօտ ՄՇ1Ելլմ մօ մշսէտւիծո 11 Ճս., ՏքոոՇշհծճ, Ծստտ61մ07է 1953, էջ Ք.

թն կանոնների ու ձների պատրատտիՃճավաբածու:Լեզվական գործունեությունը ինքնակա պրոցես է, որի եջ լեզուն Ճանայդ ղես է գալիս որպես ինքնասաճմանող ն ինքնագոլացող ստեղծագործ ուժ: Լնզուն իրականացնում է մարդու ներքնաշխարճի ն արսոաքին աշխարճի կապը, դրանց ճամադրումը, ընդ որում վճռական դերը պատկանում է ներքին կողմին: Լեզուն, ԼՇՏք. մայրենի լեզուն ոգի ստեղծող ուժ է, որ որոշիչ դեր է խաղում մարդու աշԽխարճբմբոնմանմեջ, Հնարավորություն տալիս արտաքին իրականությունը ձնավփոխելուն ենթարկելու ոգուն: եթե մարդը մտածում էջ. այսէ, ապա մայրենի լեզուն է, որ «նրա ճամար մտածում տեղից մի քայլ է մնում դեպի լեզվի՝ տվյալ լեզվով խոսողների Համար ճակատադրականուժ լինելու դրույթը, ն Վայսգերբերըկատարում է այդ քայլը` նշելով, որ «...մայրենի լեղուն առանձինի ճակատագրական ուժ Համար ճակատագիր է, ժողովրդիլեզոմ՝ ոչ

Համար»': Հանրության

տեսնում է մի Լեզվաբանության նպատակը Վայսգերբերը ն կողմից՝ լեզվի, որպես մարդու ներքնաշխարճը արտաքին աշխար4ը, սուբյեկտը ն օբյեկտը կապող «միջնաշխարՃի»(ՆԷԼՇՈՊՇ1ԼՆ, ն մյուս կողմից՝ մայրենի լեզվի վրա Ճենվող աշ2ԿՈՏՇհՇՈԿ/Բ1Լ), մեջ: Սրա4ետ կապված՝ նա սաշխարճրմբոնման րբացաճայտման մանում է լեզվի Հիմնական օրենք՝ 1) լեզվական Ճանրության է՝ լեզվական «անրությունների բաժանված մարդկության՝ (այն լինելու), 2) մայրենի լեզվի (այն է՝ անճատի՝ մայրենի լեզվին ենթակա լինելու) ն 3) լեզվով պայմանավորվող գոյի: Ըստ Վայսգերբերի, լեզվաբանի ուշաղրության կենտրոնում ոլետք է լինեն առաջին Հերթին բառապաշարի ն ապա կառուցման առանձնաձճատկությունների (չշարաճլուսական կառուցվածքի) սումնասիրությունը. բառապաշարի մեջ է, որ երնան են գալիս չեզվի ուսումնասիրության Հետ կապված երեք շերտերը (բառաիրական դոյր)ն դրանց փոխ2Հնչումը, գիտակցական աշխարտճն ճարաբերությունը: Լեզվի պատմական ուսումնասիրության նպառակը պետք է լինի առաջին Հերթին լեզվի ղարգացումը որոշող ուժերի Հնտաղուությունը: ըմբոնումների ճիշւո սաճմանաղատելու Լեզվական նպատակով Վայսգերբերը տարբերում է 4 բան՝ 1) խոսքը (Տքւճշհճո), 2) անճատի լեզվական ունեցվածքը (օք Տքոճշհեօտլե՛մօտ 6Շլոու-

ու

"Լ.

էջ

164,

Ց650

Մ6ՇլտքօԵՇ,

ՈաէլտքոճշհՇ

սոմ

(65տ165Եմսոմ,

1929,

261ոճո), 3) լեզուն (ՏքոՅիճ) որպես մի Հանրության կուլտուրական ունեցմածք ն 4) լեզուն որպես մարդկության Համար ճատկանշական լեզվաունակություն, որպես ճամամարդկային սկըրզ-

բունք:Սրանցմիջն

նա

Ճճաստատումէ

որոշ

ճինրարխիա՝ գտնելով,

զգայականորեն ընկալելի խոսողական դրսնորումը (խոսքը) էլ՝ տվյալ լոկ անճատի լեզվաունեցվածքի երնան գալու ձենն է, վերջինիս ճամար էլ ժողովրդի լեզվի արտադրոշմը (ՃսՏքոճքսոջ:). որպնս սկզբնաղբյուր, որպես «վերջին իրականություն»ծառայում է մարդու լեզվարնդունակությունը: Այսոլիսով, ճիշտ սաչմանաղաւում է իդեալիստական անցկացնելով՝ Վայսգերբերըճաստատում հ ոչ դիալեկտիկականՃարաբերություն. չկարողանալով ճիշտ կերպով լուծել կոնկրետկ ն աբատրակաի դիալեկտիկական կապը՝ Վայսգերբերըփորձում է ժխտել այն կարծիքը, որ ճիշյալ աստիէ դեպի ավելի բարձր աբստրակցիա. ճանավորությունը տանում նրա կարծիքով` բարձր աբստրակցիան անիրական աշխարչճն է, մինչդեռ այս դեպքում նս մենք դործ ունենք իրականի ճետ: Լեզվի՝ ինքնակա կուլտուրական ունեցվածք լինելու սկզբունքը Վայսգերբերի ճամար Ճճաղորդակցման նարավորությունը բացատրելու նույնպիսի բանալի է, ինչպես ՀումբոլդտիՃամար՝մարդկային բնու, թյան ընդճանրության ն Ֆոսլերի Համար լեզվականշնորճի մետաֆիզիկական սկզբունքները: Քանի որ լեզուն Վայսգերբերիճամար առաջին Հերթին կուլտուրական ունեցվածք է, աշխարճի օբյեկովիվ պատկեր ն ոչ թե իրար Ճճասկանալումիջոց, ուստի ն վերջին Ճաշվով Վայսգերբերը լեզվական իմաստների ընդճանրությունը, իրար Ճասկանալու ն Հաղորդակցման 4Հնարավորությունըբացատրում է Հենց լեզվականով. ժխտելով մարդկանց՝ Ճամատիպ Ճճասկացողություններով ծնվելու ն առանձին անճատների կողմից սնփական փորձով ու ապրումներով դրանց «ասնելու ճնարավորությունը՝ Վայսգերբերըընդունում է միայն «երրորդ «նարավորությունը»՝ այն, որ «բովանդակությունների միատեսակությունը այնպես, ինչպես 2նչյունական նշանների միատեսակությունը, միջնորդված է լեզվի միջոցով, այսինքն՝ որ այս բովանդակությունները պետք է դիտվեն որպես լեզվի կուլտուրական ունեցվածքի բաղկացուցիչ մասերը ի սրանով իսկ ընդճանուր են որեէ լեզվական ընդճանրուխյան պատկանողներիՀամար»: արտաքին ներքին կողմը Վայսգերբերըդիտում է որԲառի որ

սա

ու

ւ

Լ.

Գ

Շ1Տց67ԵՇւ,

ՈՆէօտքոճշհՇ

սոմ

Օճտէճտեյլմսոք,1929, էջ51 Յծ1

պես անբաժանելի կապի մեջ գտնվող կողմեր. Ճնչյունական նշա«արտանի ն նրա իմաստի միջն եղած կապը, րստ Վայսգերբերի,

են». Վայսգերբերըբառի ներքին բովանդակությունը մանավորում ձեո: է Բառը նշանակում է ոչ Թե նույնացնում Հասկացության ա-

ռարկան որպես այդպիսին, այլ նրա մասին ունեցած մեր ճասկաէ իր ցական րմբոնումը, ընդ որում բառը լեզվի մեջ ստանում ըմբրորոշակիությունը սիստեմի միջոցով, ուստի ն բառի բնույթն նելու Համար պետք է ելնել լեզվական սիստեմից: վ. Պորցիգը(ծնվ. 1895 Վ. Պոոցիգ.-թ.) աշխատում է նե Հատկապես ընդճանուր լեզվաբանության «2նդնրոպաբանության բնադավառում. ներա ուշադրության կենտրոնում գտնվում են նախաղասության, բառիմաստի,Հեղերուվական լեզուների դասակարգման ե այլ շարցերը": լեզվաբանությունը ճամարելով Ճասարակական գիտություն նա

(Օ61ՏԱՇՏԽԼՏՏԲՈՏՈՅՒԼ)՝

կարծում է, որ այն Հիմնական Հասաէ, րակական գիտությունն ինչպես մաթեմատիկան բնական գիտությունների մեջ։ Այս ըմբոնումը պայմանավորվումէ լեզվի բնովթի տիկական ընդճանուր ըմբռնմամբ. «Միայն(6-Տէ) նա Լթնոլինգվիս Գ. 9.) Ճճոգեկանպրոցեսները դարձնում մարդկաէ (-- լեզուն մին ապրումներ ն Հիմնադրում որի վրա կաՀասարակությունը, ռուցվում է ողջ մարդկային կուլտուրան», գրում է Պորցիգըտ: ինչպես որ բնական գիտությունների իսկական գիտանվաճումները կանարժեք ձեռք բերելու ճամար պետք է մաթեմատիկականձնակերպում ստանան, այնպես էլ մարդկության Ճոգնոր նվաճումների ո-

--

(ԼՀՏխոցծոյ) վերաբերյալ բոլոր գիտելիքները պետք է Հանգեցվեն դրանց լեզուների կառուցվածքին ն նվաճումին (Լ61Տէսոք)»': Պորցիգը

կարծում է, մեկը կազմումէ

նա

ամեն

'

լ.

մարդկության բազմաթիվ լեզուներից: աշխարճի մի տարբեր պատկեր, ընդ որում

որ

ն/ Շ1ՏՔ6քԵ6.,

Պալլճոչը/2ւշհ6 սոմ ԱՀԱՆԱՎԻՆԻՆԻԻ4 էջ 28. 1929, 8ճբոէ մ6 |Ոդ6օո Տքոո-հքօւու, 1923. ՍԵՓ մ. ՃսմքքՅե6ոմ6ղ |ոմօքօրտճուտւհօոՏճոԼլա, .Տաոմ սոմ ՃաքքՅԵՇոմ6ք ՏքոոշհԲՇՏէՏՇհուքէ քն Մ/ ՏԼ6ԱԼԵ6/ը",

ԽՂՏՏՇՈՏՇՈՅՒԼԼ,

Թ:6 Խճտծճո ՒԼ (մ6ԼԵ6ոք, 1924. քն ՏոԼոհձլԸ (տ Օո6ՇհլտաԸհճո սոմ Սո 1Ո4096ւճուտօհօո, 8օղ լո Լճլըշք, 1942. Թ.Ը Օշմօղսոք մօ5 1ոմօքօողճու«ճհօո Տքոճհք`Ելօէտ, ՒԼՇ1461Ե6ոթ, 1954. Թոտ Կ/'սոժօ մօ Տրոշհճ, 86ւո, 1950. Տքոճ-հ/0ո սոժ 86մճսէսոք. «ԱՊ ոտ Մսոմծք մօր Տրքոշհօ, 86ղո, 1950, էջ 7: Ֆօղ7յք, «Մ.

Յճջ

թօ/71ք,

Նույն

տեզը,էջ

ք6ո

306:

Հանրության

մեջ ապրող Ճճոգնորուժերով. «Ոչ միայն աշխարՀի մի (առանձին) պատկեր, այլն սեփական ճոգնոր գոյության (Թ2561ո) մի (առանձին) պատկեր են գծում ժողովուրդները իրենց լեզուների մեջ, ճենց դրանով էլ նրանք դառնում են ժողովուրդներ»): Պորցիգիկարծիքով՝ լեզվի զարգացումը տանում է դեսլի այն, որ մտածողությունն ըմբոնում է ոչ միայն իրերի Հարաբերությունները, այլն ՀարաբերություններիՀարաբերությունները, մի աստիԲան, որտեղ այն չի կարող յոլա գնալ առանց սիմվոլների օգնուպրոցեսը, բացի զգաԱբստրակցիայի թյան (2մմտ. նասսիրեր)։ ն է «ավելի բարձր կարգի առարյական առարկաներից,ստեղծում

կան

կաներ»:

Հասկանալիէ,

«ներքին ձեի» պրոբլեմը պետք է Պորցիգին Հետաքրքրող դլխավոր պրոբլեմներից մեկր լինի: Դեռնս 1923 թ.7 խոսելով «ներքին ձնի» մասին՝ Պորցիգն ընդգծում է սրա ճետ կապված սիստեմայնության (ամբողջայնության) գաղափարը. ներքին ձեր Պորցիգըպատկերացնում է որպես լեզվի շայեցողական ձն, (ՃոտոիգնսՈՔՏած1Տ6),ստատիկ ն դինամիկ վիճակների մեջ առկա «իմանենտ սկզբունք», որ լեզվական երնույթներին տալիս է միասնություն (ամբողջականություն, սիստեմայնություն): ներքին ձնի գաղափարը, նրա կարծիքով, պետք է Միաժամանակ պարզելու այն ճարաբերությունը, որ լեզուն Հնարավորություն որպես «օբյեկտիվ Հոգնոր արտադրանք» (օեյօխիսՇ ՕՇլտէ6Տ6126ԱՔՈԼՏ)ունի այնպիսի ճոդեոր արտադրանքներիՃետ, ինսղիսիք են արվեստը, կրոնը ն այլն: Տվյալ լեզվական Հանրության մեջ մտնող անճատների ճամար, բստ «իր մայրենի լեզվի Պորցիգի, ձները ապերցեպցիայի իսկական ապրիորիկ ձներ են». ներքին ձենըբնականաբարՊորցիգիՀամար երնկանէ գալիս բուն իմաստային կողմի ն շարաչճյուսության մեջ, որոնք ն նրա ուշադրության կենտրոնում են Հուսեոլի՝իմաստային բնադավառի՝ ամեն մի ֆիՀենվելով զիկականից անկախ լինելու ապացուցման փորձի վրա՝ Պորցիդը փորձումէ նռր ձնով դնել բառիմաստի ն շարաչճյուսության Հարցերը: Դեռես 1924 թ. նա փորձում է Հնդերոպականչարաճլոսուոր

տա

Ս.

Սոտ Մ/սոմծղ

Մ.

Քօղ21ք, Ք021ք, 2Ն. Քօ7լքջ, 1924. Ւ/61461Ե6ոք,

մ6 Տքոոշհճ, 8ճղո, 1950, էջ 366-327: 8ճքոմ մօր 1ողոճւճո Տքոոշհէօո, 1Բ, 17, 1923. Ը Ճսքքճեշո մօ ՍԵշ 1ոմօքօղոտոտհճո Տույ»,

ՅԵՅ 23.

Գ.

Ֆ-

ծուկյան

թյունը քննել ֆենոմենոլոգիական ճայեցակետից: Ըոտ Պորցիգի՝ այս առումով մեզ պետք է Հետաքրքրի ոչ թե արտասանվածքի Ճողեկան կողմը, այլ նրա ճարաբերությոնը դեպի (Ճնստտքոսծհ) նկատի ունի այն, ենչ որ արտաճայտությունը իրականությունը,

իրականուՊորցիգի,արտասանվածքի՝

(աճւու): իմաստը,ըստ

թյան մի կտոր նկատի ունենալու (Ո ճլոճո) կարողությունն է։ Արտասանվածքի մեջ տարբերելով 3 կողմ՝ 1) արտաքին արտաճայռությունը 4Ճնչյուններիմիջոցով, Հ) այն Հոգեկան իրականությունոր նա արտաճայտում է (ճսոմտեէ) ն 3) նրա ները (Օ6ՏՇհճհոլտտճ), է 1) քեիմաստը,--Պորցիգը ճամապատասխանաբարտարբերում

բառակաղմությունը), որին վերաբեբում է արտաքին կողմի նկարագրությունը, մասամբ էլ ճոզեբանական բացատրությունը, Հ) լեզվի ճոգեբանությունը ն 3) իմասիմաստի ուսմունքի մեջ նա տի ուսմունքը (ԹՇԱՇսէԱՈՔՏԱՇիրԸ): տարբերում է երկու «դիսցիպլինջ՝իմաստաբանություն (ՏՇոոՏԼ016բանությունը՝ ներառյալ

ՔԱՇ կամ Տճոճուն),

նան

զբաղվում է իմաստային բովանդակուն շարաճյուսություն, որ զբաղվում է Թյամբ(86ճճսէսոքտոհտլ) իմաստային ձներով ( ԹՇ46ԱէԱՈՔՏԿՈՇԼՏՇ): Պորցիգը բաժանում է նախ՝ Շարաճյուսության բնագավառը պարզ նախադասության կառուցվածքի (տիպերի), երկրորդ՝իմաստային ֆունկցիաների, երրորդ՝ իմատոային կատեգորիաներին չորրորդ՝ նախադասությունների կապակցության քննության: Պորցիգը տարբերում է, բացի ստատիկ շարաճյուսությունից, նան "պատմականն Համեմատական շարաճյուսություններ փորձելով գտնել սրանց նպատակները ն վերլուֆության եղանակները: Նշելի է, որ մեկնակեւո ընդունելով շարաճլուսության ոիսյան ըմբոնումը, բայց խմբագրելով այն րոտ Հոանոլյան ֆենոմենոլոգիայի, ՊորՑիգը զտնում է, որ ոչ միայն«բառը» ն «բառակապակցությունը», այլն «ձեր» ն «իմաստը» Ճճակադիրճասկացություններ չեն: Յոստ

Յ.

ՏՐիրըՆ

Տրիրը իր մի

որ

նրա

«իմաստային դաշտի» ուսմունքը.--

աշխատություններում: նպատակ է դնում կիրառել իմառտտաբանական Հետազոտության որոշակի եղանակներ: Սակայնիր ուսմունքըՏրիրը կառուցում է Հերդերին Հումշարք

1 յ. մշստոհճ ՊՖՄՕՐՏՇհշլչ լտ ԴՈ1ԼՇ:, 6 Տյլոռեօշլե մօտ ՄՇտէճո1931. ՏքոշհլլՇհՇ Բ6լմօ7, 28, ՄԱԼ 1932. ոտ

ՎՇՏ, ՒԼՇԼՎՇԼԵՇոք,

Տտքոտշհլլշհծ ԻՇլմ, ԿԽՍՄ/8. ԾՇսլտոհՇ Տ8Շմճսէսոքտօտոհսոք, ՔԲշտլտշհուէլ էն Օէօ .ՕՔհ,

ՑՇհճքեճԼ", ՒԼՇ(մ61Ե6ոք,1934

այլն:

բոլդտի իդեալիստական ուսմունքների Հիման վրա: Այդ ուսմունքի Հիմքում ընկած է այն միտքը, թե նախ՝ամեն մի լեզու լուրովի է բառերը մտքում մեկուկառուցումիրականությունը, ն երկրորդ՝ սացված գոյություն չունեն, այլ գոնվում են սիստեմային Հարամեջ: Որպեսզիկարողանանք բացա՞այտել այս բերությունների մեջ լեզվի առկա իմաստների բնույթի ու իոխճարաբերուայն կամ թյան առանձնաճատկությունները, պեւտք է այդ լեզվի բառապաբաժանենք առանձին «իմաստային դաշտերի», որոնց մեջ շարը մտնող բառերը ունեն իմաստային այս կամ այն ընդչճանրությունը (գույների,Ճճագուստների զարդարանքների, բարոյական Հատ կությունների, մտավոր կարողությունների, կլիմայական եղանակի դաշտերը ն այլն ն այլն): Տրիրն իր ուշադրությունը կենտրոնացնում է այն Հարցի վրա, թե ինչպես պետք է առանձնացվեն իմաստային դաշտերը, ն տալիտէ իմաստային դաշտի մեջ ալդ մտնող բառիմաստների վերլուծման օրինակներ: Տրիրը լեզուն դիտում է որպես գոյություն ունեցող ավտոնոմ (ինքնակա) ստրուկտուրա, որ բաժանվում է մասնակի սիստեմների. լեզվի ողջ բովանդակությունը ճանգեցվում է լեզվական բաղադրիչների Ճարաբերություններին. «Յուրաքանչյուրլեզուընտրության սիստեմ է, որ գտնվում է օբյեկտիվ իրականությունից վեր ն Հակադրվում է լեզու տտնղծում է իրականունրան:Փաստորեն յուրաքանչյուր ն թյան ինքնաբավ ամբողջական վերարտադրություն: Ցուրաբանչյուր լեղու իրականությունը կառուցում է յուրովի, որին Ճամապատասխան սաճմանվում են ն տվյալ լեզվի առանձնաճատկությունը կազմող բաղադրիչները»: եթե դնաճատելու լինենք Տրիրի «իմաստային դաշտերի» ուսմունքը, ասլա կարելի է ասել, որ այն ներկայացնում է իմաստաբանության նկատմամբ ստրուկտուրալ մեթոդի տարերային (դեռես նախքան ստրուկտուրալիստական Հոսանքի ձնավորումը) կիրառոման փորձ. այդ էլ ճենց որոշում ու նրա դրական բացասական է կողմերը. Այդ ուսմունքի «նարավորություն է տալիս նախ՝ բացաճայտել տվյալ լեզվի իմաստային ստրուկտուրային առանձաինխրոնիկ կտրվածքով, տվյալ էտապում, նաճատկությունները պարզել իմաստների քանակը, տիպերը ն փոխճարաբերությունը, հրկրորդ՝ ցույց տալ տվյալ լեզվի իմաստային կառուցվածքի մեջ կատարված պատմական տեղաշարժերը, «իմաստային դաշտերի» ու

'

Ս.

ՂՈԼՇո

ԾՍոտ Տրւոշհլլշհճ

-

Իճյմ, ԿՍՄՑ,

Ն

1934, Էջ

458.

փոխճարաբերության փոփոխությունները տեսակների, կազմի ն ծրրորդ՝ տվյալ լեզվի իմաստային ստրուկտուրայի առանձնաՃատկությունները այլ լեզուների ճամեմատությամբ: Սակայն այս դրական կողմերի ճետ միասին՝Տրիրի ուսմունքը ունի ն իր բացասական կողմերը. նախ՝ ինչպես ստրուկտուրալիստները,Տրիրը ես լեզվի իմաստայինկառուցվածքըքննում է իմանենտորեն, կտրում արտաքին աշխարճից։ դիտում լոկ ներքին ճարաբերությունների ճիման վրա, մինչդեռ բառիմաստները ոչ այլ ինչ են, էթն ոչ առարկայական աշխարճի Հասարակականնշանակումները. երկրորդ՝այս իսկ պատճառով «իմաստային դաշտերի» առանձնացումը կատարվում է որոշ կամայական 4Ճատկանիշներիիման վրա, որոնք այս կամ այն նկատառումով առանձնացնում է 4եւտազոտողը. երրորդ անձճրաժեշտչափով Հաշվի չեն առնվում ճասաբակական տարբեր խմբավորումների «իմաստային դաշտերի» կազմի ն փոխճարաբերության տարբերությունները: այս «իմաստային դաշտերի» ուսմունքի արժանիքներն թերությունները 4իմք են տվել ոմանց քննադատականդիրք բոնելու նրա նկատմամբ, ուրիշներին էլ որոնելու րստ «իմաստային դաշտերի» կատարվող ուսումնասիրության մեթոդիկան բարելավելու ուղիներ: Տրերի քննադատները նշում են, որ «իմաստային դաշտերը» ոչ Թե օբյեկտիվ բնույթ ունեն, այլ սուբլեկտիվ արբստրակցիաներ են (Բեց), որ դրանց միջն որոշակի սաշմաններ չկան (Շայդվայլեր), որ Տրիրը ճանդես է բերում բիոլոգիական րմբոնուվ՝ Դարնման մրստնետերի խոսելով բառերի, կյանքի ու մաչճվան մասին ու

ու

ն այլն: (Դոռնզայֆ) Վայսգերբերը, սկզբնապեսընդունելով Տրիրի ուսմունքը,

Հետագայում ճանդես է գալիս այն բարելավելու փորձով: եթե Տրիրը բառապաշարի ուսումնասիրության Ճիմքում դնում է Հասն լեքսիկական կացական (կոնցեպտուալ) «դաշտերի» տարբերակումը, ապա Վայսդերբերը ճիմք է ընդունում «Հնչյուն», «ւքի միջնորդավորողաշխարճ» ն «իրական գոյ» հռանղամ Ճարաբերակցությունը. նա խոսումէ «լեզվական դաշտի» մասին, այն դիտում շարժման մեջ որպես «դինամիկ իրականություն» ն բառերի բաշխումը կատարում է ըստ «իրային խմբերի»: Պորցիզըի տարբերություն Տրիրի, որ ուշադրություն էր դարձնում այն բանի վրա, թե ինչոլե՛ս պետքէ տարբերվեն«իմաստային

դաշանրը»,փորձում

է պարզել,

Թե

ինչպե՛սպետք

է

բառեր

տցվեն ույս կամ այն «իմաստային դաշտի»մեջ. եթե Տրիրը աումնասիրում էր անունները, ապա Պորցիգրխոսում է ն բայերի կամ մասին, «իմաստային դաշտի» կենտրոնը ճամարում բայր ածականը՝ որպես ստորոգելիի ֆունկցիա ունեցող ե ճեոնաբար ավելի որոշակի բառեր: իմաստով նշելի է, որ Իպսենը ն ուրիշները այսպիսի դաշտերի առանձՖացման Համար աշխատում են զուտ լեզվաբանական-ձնական որոշել: չափանիշներ ու-

6) .մերիկյան

Էթնօլինգվիստիկա

(ազգազրական լեզվաբանություն)

Ազգագրականլնեզվաբանուտեղեկություններ.-Ընդճանուբ

թյունը ժամանակակից ամերիկյան լեզվաբանության ամենատաոսծված ուղղություններից մեկն է. Այդ ուղղությանը զուղորդում եե Սեպիրի դրոււթները, «ատկապես նրա կաղապարների մունքըՀումբոլդտիճայացքների Հեւո՝ Հանդես գալով որպես նեոԻնքը Սեպիրը «ետագայում կրել է Հումբոլղտականություն. այդ ուղղության Հակադարձ ազղեցությունը, մանավանդ իր աղզգագրական ուսումնասիրություններում: էթնոլինգվիստիկալիննրկայացուցիչները ճեպիրյան կաղապարների ուսմունքը տեղափոռասայական խում են ազգագրության բնաղավառը՝ ասնելով տիկան լյուրաճաեզիակացությունների։ նշելի է, որ էթնոլինգվիո է լեզվաբանության միջին ազգագրության սոուկ ուղղություն ն միջն, նրա ներկայացուցիչները ճաճախ նույն չափի ազգագրագետներ են, եթե ոչ ավելի, որքան ն լեզվաբաններ: լեզվաբանության ձնավորման ճամար կարնոր Ազգագրական են դեր խաղացել Օգդենին Ռիչարդսի«նշանակություններինշանակությունը» գրքում արծարծված գաղափարննեիրմիացած ազբ. Մալինովսկու ռասայական մեկնաբանությունների գագրադեւո Հեւ: | Ռիչարդսըճենվում են մասամբ 0Օգդենը Ռասելին Վիտգենշտայնի, մասամբ էլ Ֆ. Մառութների ճայացքների վրա ն իրենց Հերթին նշանակալից դեր են խաղացել սեմանտիկների ՀալացբՖծրի ձնավորման մեջ: Ըստ նրանց՝ լեզուն, որը նրանք դիտում են որպես «նշանային վարմունքի» ձներից մեկը (արվեստի, փիլիսոուս-

ու

Շ.

Լ.

Օքմծո

Յոմ

ոլոքտ, 1923. գրջին կցվաժ է

Լ ն

Բ.

ՔԼԸհշոմտ, ԼհՇ Իշոյոջ Մալինովսկու ճագվածը:

Ճ.

օք

հ18-

փայության, տրամաբանության 4ետ միասին),

ոչ

միայն նախորդել

է մտածողությանը, այլն ստեղծել այն, ընդ որում լեզուն մտածո-

պրոցեսի վրա բացասական ազդեցություն է գործում: Բ..Մալինովսկին այդ գրքին կցված «նշանակությունների պրոբլեմը նախնական լեզուներում» ճոդվածում, փորձելով «Հաստատել ն Ռիչարդսի Հճայացքները, ճամեմատում է նախնական ն 0Օգղենի Ըստ կուլտուրական ժողովուրդների լեզուները: նրա՝լեզուն ծագել աշխարճի ատիմուլն-ե նկատմամբ բ մարդու ռեւ կց է որպես մարդ նկ որպ շխար իժուլների ների Հնչյունական արտաճայտություն. ճաղորդակցության ֆունկցիան երկրորդային է Լեզվի այս նախնական բնույքով էլ Մալինովսկին բացատրում է նախնական ժողովուրդների լեզուների «սիտուացիոն» բնույթը: Ըստ Մալինովսկու լեզուն որոշում է գիտակցության բնույթը, Մեր գիտակցության բոլոր ձները դիտվում են որպես լեզվի տոնեղծազործություններ: ղության

ա-

են,

Ռ. Բենեդիկտը, Քլուկճոնը Ազգագրագետներ առաջիններից

Սեպիրի «կաղապարների» ուսմունքը

տեղափոխում են ազգագրության բնագավառը ոսսայական եզրակացումի ժողովուրդ կամ ցեղ ունի իր թյուններ:Ըստ նրանց՝ ամեն անփովփոխկառուցվածքային «կաղապարները», որոնք որոշում են նրա աշխարճրմբոնումը, նրա կուլտուրան, նրա ճասարակական կազմակերպության ձները։ Այսպես, «ՀնդիկներիՀասարակական կազմակերպությանձները Բենեդիկտըդիտում է որվես «կուլտուրական-վարմունքային կաղապարների» արտաճայտություն: Տարբեր ռասաները ունեն իրենց տարբեր «կուլտուրական-վարմունքային կաղապարները»ն ՃետնաբարՃավասարարժեքչեն Բ. Ոտոֆ.--Բ.Ուորֆը ազգագրականլեզվաբանության գլխավոր ներկայացուցիչներից մեկն է: իր բազմաթիվ եզրակացությունները նա ճիմնում է ամերիկյան բնիկներիլեզուներից մեկի՝ Հոպի լեզվի ուսումնասիրության վրա, նրա Ճողվածներից ճատկապես նշելի են «Չորս ուսումնասիրություն մետալինդվիստիկայից» Սեպիրի շարքում միավորվածները (1949 թ.)։ Ռւորֆը ընդունելով է, մերժում: նրա իմանենսակայն, ուսմունքը՝ կաղապարների տիզմը ն փորձում կապ ճաստատել լեզվի ն կուլտուրայի միջն: Այս առումով նա Ճճակադրում է Ճոպի լեզվի «կաղապարային ստանդարտը» «հվրոպղականստանդարտին», իր վերլուծությամբ փորձու: պարզել այն գծերը, որոնք դրանք տարբերում են իրարից: Հոպիների«կուլտուրական նորմաները» կապելով «լեզվական կաղապարների» Հետ՝ Ուորֆը նրանց ողջ, աշխարճայեցողությունն որ

ն

անում

ոճ

Յ58

ապրելակերպը որոշում է լեզվական կաղապարների բնույթով: Բնությունը մենք ընկալում ենք մեր լեզվական կաղապարին Համապատասխան. ղդայական փորձը ձնավորվում է մեր լեզվական տիպը», ե՛ վարկաղապարով, որը որոշում է ն՛ «կուլտուրայի մունքի ձեր: ՔերականությունըՃճամարվում է դաղափարներիստեղԱմեն մի կոնցեպտուալ սիստեմ Հարաբերականբնույթ ունի ժողը. հ կախված է լեզվի բնույթից: եթե այժմյան թուրքական կամ չինական գիտնականները նկարագրում են աշխարճրը եվրոպացիների նման, ապա այդ լոկ նշանակում է, որ նրանք լիովին յուբացրել են եվրոպական եղանակր ն ոչ թե բնածին Ճայեցակետով այն մշակել: Բ. Ուռրֆի Հայացքները իդեալիզմի ն ռասիզմի յլուբատեսակ խառնուրդ են: Ա.

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

1.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԱՌԱՆՋԻՆ

ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

տելեկություննեո.--(եզվաբանականդիսցիպլինՆեբածական

ներից այս ենթաշրջանում ամենից ավելի շատ ուշադրություն են գրավում, ինչպես տնսանք, ընդճանուր լեզվաբանությունը ն նկաբագրական քերականությունը. ինչպես որ 417 դ. ընդճանուր լեզվարանությունը Հենվում էր Համեմատականքերականության վրա, ն այդ երկուսը զարգանում էին գիրկընդխառն, այս չրջանում էլ բընդճանուր լեղվաբանությունն ընթանում է նկարագրական քերականության Հետ գիրկընդխառն: Քանիոր լեզվաբանության գլխավոր նպատակը Ճամարվում է բոլոր լեզուների կառուցվածքի վերլուծության Համար միասնական սկղբունքներ ստեղծելը, ուստի հ շրջանում ընդճանուր լեզվաբանության ճարցերը քննության այս են ենթարկվում նոր ճիմունջների վրա դրված ընդճանուր քերա-

կանության, նկարագրական ուսումնասիրությունների

Ճետ

լեզվաբանության,ղուդգադրական

կապված:

Ֆոր փորձեր, որոնք կապված են նոր մեթոդների արմատավորման ճետ նկ որոնց մասին մասամբ խոսեցինք առանձին Ճճոսանքների է Քննարկման ճետ կապված: նշենք, որ Ճատուկ կարեորություն որը ձեռք բերում ֆոնոլոդիան (2նչույթաբանությունը), որպես «ֆոնեմաների (2նչույթների) ուսմունք Հակադրվում է ճնչյունաբաՅՇ9

նությանը որպես «նչյունների ֆիզիկական ն ֆիզիոլոգիական նկարագրության. Հանդես է դալիս նան այսպես կոչված 4նչաէ չափություն, ճնչյունաբա(ֆոնոմետրիա), որ անգում նության մեջ վիճակագրական մեթոդների կիրառմանը: Տարբեր բաժինների դիսցիպլինների միջն Հաստատվում են սաճմանակից բաժիններ միչդիսցիպլիններ: նոր զարգացում են ն նում ստոպոնիմիկական մի շարք այլ դիսցիպլիններ բաժիններ՝ բառագիտական ն. օնովմաստիկական ուսումնասիրությունները, ն այլն. գիտության ու տեխնիիմաստաբանականուսմունքներ ճետ կայի նոր ճյուղերի զարգացման կապված ծագում են նոր են ինֆորմացիայի Ճճարցեր. առանձնապեսնշելի (կոմունիկաու ճե սրա մեքետեսության, կիբեռնեւտիկայի կապված ցիայի) նայական թարգմանության Ճաիցերը: նորագույն վերլուծական մեթոդներն արմատավորվում են նան պատմա-ճՀամեմատականաշխատություններում, որոնց մեջ սկսում են Հանդես գալ նոր տենդենցներ՝ կառլված լեզվի սիստեժային ըմբոնման, լեզվաբանական աշխարձճագրությանտարածման, պատմա-Ճճամեմատական վերլուծման մեջ տարբեր ժամանակագրական շերտերի բացաշայտման տենդենցների ն ներքին վերականգնման մեթոդի կիրառման ետո: ինքնուրուլնացման փորձերին զուգրնթաց Լեզվաբանության Ճճանդեսեն զալիս լեզվաբանության ն այլ գիտությունների միջն կամուրջ ստեղծելու, մեկի նվաճումները մյուսի նկատմամբ կիրան ռելու միջակա դիսցիպլիններ ստեղծելու փորձեր. այդողլիսի փորձերի ճետ է կապված էթնոլինգվիստիկայի, պսիխոլինգվիստիկայի, մաթեմատիկական լեզվաբանության ստեղծումը ն այլն: ու

ու

ստա-

ու

Բացիընդճանուր լեզվաբանական ն

ընդճանուր ջքերականական լնույթի այն աշխատություններից, որոնց մասին մենք առիթ ունեցանք առանձին խոսելու, այս ենթաշրջանում ճանդես են գալիս նան բազմաթիվ այլ աշխատություններ. սրանցից Ճճիշատակելի են Գրաֆի «Լեզունն լեզուները», Գրեյի«ԼեզվիՀճիմունքները», Կոչենի «Լեզու՝ կառուցվածքը ն էվոլյուցիան», Սկոտի, կառին Ռւլկինսոնի «Լեզուն ն նրա աճր», Պալմերի«Ժամանակակից լեղվաբանության ներածությունը», Վարտբուրգի «Լեզվաբանության սպրոբլեմատիկային մեթոդիկայի ներածությունը», Ստուրտնանտի «Լեզվաբանական գիտության ներածությունը», Տալյլավինիի «Լեզվաբանության ներածությունը», Վ. Պորցիգի «Լեզվիճրաշալիքը»,

Գյունտերտին Շերերի «Լեզվաբանության Հիմնական Ճճարցերը»,

Յ60

Պտտոյի«Րնդչճանուր լեզվաբանության վիճակըն խնդիրները», «Լեզուն», Գարսիա «Լեզվի Հայեցակետերը», Ուատմոուխի էնտուիսլի ն իապանական լեզվաբանությունը» ն դե Դիեգոյի«Րնդձճանուր տեսած դեմոկրատիայի երկրներում լույս այլնն ժողովրդական

ընդճանուր լեզվաբանական աշխատությունների Հեղինակները աշխատում են դրանք կառուցել դիալեկտիկա-մատերիալիս տական Ճճիմքբերի վրա օգտվելովսովետական լեզվաբանության նվաճումն. ուրիշներ):ԼեզվաբանականմոնսուՖԽերից (Դ. Պեչ,Ա. Գրաուր են Թյան կարնոր ճարցեր արծարծվում նան մի շարք պարբերա1928 կաններում:։: թ. սկսած ճրավիրվում են միջազգային լեզվաբանական կոնհդրեսներ,որոնք կարնոր դեր են խաղում լեզվաբանական աշխատանքի կոորդինացիայի բնազգավառուի: պրոբլեմն այս շրչուՍուբստոատիպոոբլեմը.--Սուբոատրատի նում Հազգալի առաչընթաց է կատարում: Ննեոլինովիստների քննությունից տեսանք, դաղափարը յացքների որ սուբստրատի Մ Լ. էօ ԼլոՕՐոէ ԼոոքսճՇ ձոմ ԼՀՈՔԿԱՀԹՇՏ:ճո ԼոււՕ4սօլօո 1932. Լ. ԷԼ ՕՏ, ԲՕօսոմուօոտ օէ ԼոոքսոԼօոմօո.

ՔԱՏԱՇՏ, ԿՇԱ-10Ու

Ճ. ԼԸ Շէ ՇՕհճՇո, ՔՇ, ԱՇԿ՛-Մ0Րէ, 1939. 11 5ր., 1950. ՄԹոքոքճ: ՏէսՇէսըբ Մ. Լ Շոոոր ռոմ ՕՕ ԿՈԼ «ՃՕսԱօո, Քոորլչ, 1950. ԷԼ Բ Տօ Է հ 1յոչօղ, էօ Լհճ ԷՈՏ(2ո՛ օէ Լճոքսոքծ ձոմ 14 Օրօա տ: ոո 1ուօմսշկօո '

ԼՅոքսճքճ, Ըհոոջօ0, Լոք ատո օտ,ԷՕոճօո, տճոն

Հ1ԼՇէիօմ:է

սոմ

Ք/ՕԵԼՐՈՇՏ

Ճո

Ձու

1935.

1936.

ու

Լ.

Կ

ճու

հօմճչ

մշ

|ուօմսշնօո

ձո

1ոէ՛Օմսոնօո

էօ

ձԼ0մծո

ԿԳոքւԵսոք, Էլոէնիւսոց տ ՔոօԵլճՏթոոշհաոտտճոտշհո, ՒՈՒՇ, 1943. ֆր. Թարզմ,օՕո

ւոչմզս:,

ոջ

էի

(օ

Քուուբե

Ք.

Լոք

տտիԸ

Քողտչ, 1946. Ի. ԷԼ ՏէսոէճՏՇՒ՝ՇՈՇ:, ՊՇԿ 1Առմճո, 1917.

Ա ք19(10199:, Խ՛ 6թ. 8օլքօքոճ, 1950. ԳՕսուճոէ սոմ Տրւոճհճ, 86ւոճ, 1956. ՒԼ ձ. ՏԸհ6ՇՇո Տրոոշհսոտտշոտճհճ, ՒԼԼմՇԼԵՇոը:, 1956. Օտաոմոճքճո մշ Է. Օօ, սոմ ՃսմոեՇ մօ Տոոմ 8ՇՀԱՄԲտճոշո Տբոոշհատտճո:ցՏիճքէ, Ն 1954. 1. Եութ օէ 1953. հո, է1ԸՇ, Լօոմօո, Ճտրշոտ Լճոքսոքճ, յտ Լոոքոճք:: 1 1046ւո Տուիօտլտ, Լօոժօո, 1956. 4. ՕՅ-ՍՄեշլտոսքհ, «10 օ16Ք0, ԼոքնատիշտքՇո:ոճլ 7 Շտրոոօշ, հեճմում, 19517 ՀՄՄ. ն ըճոտՅոշու -8լԵրօքոռթիլճ 1ոքսլտէլզսճ բսԵոօ թ ո Շօտյեչ 1ուօղոճեօոճլ

Ը. Վ

Ղոքլոււու Ֆօղչլք,

ՄՇ

1լոքս1Տէ6Տ,ՍԷ՛ՇՇհԼ 20.

ՃԼ

հօտ ՄԸ2

Գ/սոմճւ

Տլսցլ

Ծսլճո

ԲՇմյոճոմ

ժծ

մճր

8սչՇԱ6Հ,

Օւսոժրոքճո

ՔՅլՏՇհ,

ՕղՅսղ

Լումօժս/օոճ

ոտ

մօ 1ո

ԱՍՎՈԱՆ

մօ

1957"

աշխատությունը:

ՏըոոշհլհճօոՇ

ԷԼՇ

(Տո),

1955.

Ք6ՈՇո812ՑսՇսք6Տէե, 1955:

Լլոքստեզսծ ժ6 Թորտ (Փարիզում). ԸՅ(ժննում). Լլոքսո (Հառլեմում). Ճոն Լոքստժծ

Տօ

մՇ Տճստտու:

ն Մ՛Օօղմ(Նյու-Յորթում).ԼոոջսճքՇ (հոպենճագենում Բուղապեշտում).

(Քալտիմորում). 421տոճ

1ոքստլեստ

ՃԼԸհլմստ

(Ֆլորենցիայում)

ն

այլն:

(ֆլազգոյում)-.

Ճշելմօ

910Էէ01օ0ք1օ

ժամանակակից լեզվաբանության մեջ տարբերակվել է՝ Հանգեցնելով օտար տարրերի երեք շերտի առանձնացմանը (սուբստրատ, սուղլերստրատ, ադստրատ). այս բանում կարնոր դեր են խաղատեսության ընդճանութ ցել Վարտբուրգրն Բարտոլին: Սուբստրատի Ճարցերի մշակման ն կիրառման փորձերի ուղղությամբ աշխատել են նան

Վ.

վ. Բերտոլդին, Բ. Տեռաչինին, Ա. Շմիդտը, Բրյոնդալը,

Պոկոռնին։ Վերջինս փորձում է ապացուցել իոլանդերենի մեջ Ճյուսիս-աֆրիկյան-քամական սուբստրատի առկայությունը, ընդ. որում սուբստրատի ճարցի քննությունը փորձում է կապել ճասարակության կառուցվածքի վերաբերյալ բուրժուական սոցիոլոգիական պատկերացումների Հետ: Սուբստրատիտեսության ն ստրուկյտուրալիզմիփոխճարաբերության ճարցը քննվել է Ն. Ա. նինլսենի կողմից: Սուբստրատի տեսության ճամար իսկական գիտական Հիմքի ստեղծումը պաճանչջում է Հնագիտական, մարդաբանական ն ազգագրականտվյալների խստիվ Ճճաշվառում,մի բան, որ փորեն անել սուբստրատի տեսության ժամանակակից Ճետնորդձում ները: 8.

ն ճնչույթաբանություն.--ՀնչյունաբանուՀնչյունաբանություն

թյունը այս ենթաշրջանում ներկայացված է մի շարք դիսցիպլիններով՝ փորձառական ն վիճակագրական «նչյունաբանությամբ, ստատիկ ն պատմական ճնչույթաբանությամբ: Փորձառական4նչյունաբանությունը այս ենթաշրջանում Ճետագաքայլեր է կատարում` նոր մեթոդների արմատավորման, 4ճնչյունի ն Հնչույթի փոխճարաբերության Ճճարցիմեկնաբանության ուղղությամբ ն այլն: Որոշլեզվաբաններ Ճճանդեսեն դալիս «նչույքաբանությունը՝ փոխարինելու պաճանջով. 2նչաչափությամբ (ֆոնոմետրիայով) ըստ այս դիսցիպլինի 4իմնադիր է. Ցվիոների ն նրա Հեւնորդ1917. Ճ. Տշհտմե 1Ն 8րծոմ:ւ, 1ոոո, Եծհշոհուղ, Տսետջֆ141670Ք ք6ղուոուտշհՇ ԼոսխԽօտճհլճեսոցսոմ հղ Գ՛6րէ Լող մ/Շ ԲոճքՇ ոճշհ ՒԼ6/` ոէ մօ Տսետլոու86Շուօ14մ1 1ոմօքճոոճոծո, .ՒՍՈ:Տ ԻՇՏԵՏԸհոււ", 1. ՕճԵլԸ(6Բ 46: թոօԵլճւոճբ:ուճհօժօ10915Ըհ6ը Ճ՛6ՐՏսշճհ սք մօտ քթղճիլտ(0Ո5ՏԸհճո

ԹՇ

1931. 8. Կ/Օ»՞հճւշճտ,

Ղ1ՃՇԼՈՈՇԼու

Տօտեոոէէօ, 1937. ). Օոտ ուշհքոժօ1օոԵճլ", ՔօՔԽօ6ու, լո սոմ 1լտոհճո, /"ԸՇՔիհ,ՃՄԵ 1927. ՏսԵտոունշօոճ Ք6ՇԼՈՅՈՒՏԸհԸՏսետլոճ մ6 ՆհՔՈՅէ |ոմօքճոճոճո, 4140. ԼՄԼ 1936. Օւտոճոճո

»ՏՇՐԱէԼԼ 1ո

սոմ

Օոօ6

'Ճ

մճտ

մլ

Ճ.

Խ ԼեշօՈՇ մճչ 5սետտոթ Շէ Վ1Ա6Բ156ո, Լո 1լոքսլտէզսՇ 1952. ՄԼ, 2, 3ԲԻ. 2ալքոճղ, մճղ Տքոճշհնճոք16(Շհսոք ՃսմլքճԵեճոսոմ հ16էհօմճո մստշհ հատ» սոմ սոմ 11 Ի. 2Խ11ոծ Ի. 28հիյԲ, Քհօոօտճէ՛ճ, 28, մօ Քիօոօտծէոլճ, 86ոլո, 1936. 2Խ1Ո6Շ:, Օոմիճջճո

ՀԿ.

ՏԱԿսՇԷԱՐՅԼ6,ՃԼ,

Յ62

դառնա չ՛ Ճնչյուգլխավոր մեթոդը: նշելով, որ Հնչույթի ուսմունքը գալիս է լեզվի չոդեբանական ըմբոնումից՝այս Ճճեղինակներըպաճանջում են դեն նետել ճոդեբանական ն տրամաբանականբոլոր կարգի պատկերացումներըլեզվական 4Ճարցերիոաումնասիրության բնագավառից. նրանք որաչեն տեսնում կական տարբերություն Հնչյունի ն ճնչույթի միջն, ժխում են ինչպես խոսքի ն լեզվի, այնպես էլ Հնչյունի ն 4նչույթի ոարբերման գիտական գործնական օգտակարությունը ն աշխատում միավորել 4նչյունաբանությունն ու 4նչույթքաբանությունը. Հնչաչափական-վիճակադրական վերլուծության դեպքում, ըստ նրանց, այս տարբերությունը դադարում է էական նշանակություն ունենալուց: Ըստ Է. Ցվիռների՝ կոնկրետ անտատականլեզվական ակտերը ինքնին առնված ոչ ոքի չեն ճեւտաքրքրում.4նչաչափությունըպետք է դրանց ուսումնասիրությունը օգտագործի «նչյունի միջին արժեքը ն Հնչյունական նորման որոշելու, Ճնչյունական վարիացիաները պարզելու ճամար: Րնդճանուր առմամբ նշելի է, որ վիճակագրական վերլուծուն թյուր քննության մաթեմատիկականացումը ամերիկյան ստրուկտուրալիստների բնորոշ գիծն են. Ձնավորվում է նան մի ճատուկ դիսցիպլին՝ մաթեմատիկական լեզվաբանությունը: Հարցերում լուրաճատուկ դիրք են բռնում Հնչյունաբանության անգլիական 4նչյունարբանները(Ջոունզը ն ուրիշները): Հետագա զարգացում է Պատմական Հնչույթաբանությունը

վերլուծությունը պետք է ների՝վիճակագրական ն՛ նաբանական, ձնաբանական վերլուծության

ու

լեզվի վերլուծությունը արում: Ստրուկտուրալ-4նչույքաբանական կիրառելը նշանակալից արնկատմամբ Ճճարցերի պատմության դյունքների է ճասցնում: Պատմական 4նչույքաբանության ստեղծման ուղղությամբ, ինչպեստեսանք, նշանակալից աշխատանք է կատարումՌ. Յակոբսոնը: Սակայն ֆրանսիացի լեզվաբան

Մարտիննին է պատկանում դիախրոնիկ «նչույքաբանության ստեղծման առաջին լուրջ փորձը: Մարտինեն խոսում է Հնչյունասկզբունքի,փոփոխուկան փոփոխությունների մեջ տնտեսման ն այլ երնույթների մասին: թյունների շղթայաձնության ե «Սեմանտիկա» իմաստաբանություն.-Բառագիտություն են երկու տարբեր Հ ասկանում անվան տակ այս ենթաշրջանում Ա.

մեկը, բաժիններից լեզվաբանության բնագավառներ՝ ւ'ճձ

ԽՍուղլալոճե

ԻՇօոօտլծ

քհօոօլօք16 մ122հւօուվսճ, 86ոծ,

մօտ

որ

ղզբուղվուր

Ըհշոքճտճու քհօոծէլզսծ. Պոլ:

ժճ

1955.

նրա փոփոխության Ճարցերով փիլիսոփայականսեմանտիկյան փիլիսոփայությունը, որը տրամաբանական պրոբլեմները ճանգեցնում է լեզվական-իմասէ գերազանցապեսբառիմաստի

ու

ն

փիլիսոփայության տաբանական պրոբլեմներին): Սեմանտիկյան ունենում է Հետնանքը, որ լեզայն երնան գալը բնականաբար զբաղվողները նեղացնում են վաբանական իմաստաբանությամբ հրենց քննության շրջանակը, ավելի ու ավելի սաշմանափակվում ն դրանց փոբառիմաստների ներքին փոխճարաբերությունների փոխությունների ուսումնասիրությամբ: Այս բանն աջակցությոմք է դտնում ստրուկտուրալիստականՃոսանքների կողմից, որոնք փորձում հն սաշմանազատել ղուտ իմաստաբանության լեզվականը, նս արմատավորել ստրուկտուրալիստական մեջ իմանենտիզմի սկզբունքները: Հետապնդած Չնայած ոչ լեզվաբանական իմաստաբանության նպատակների տարբերությանը այն Հաճախ ազդում է բուն լեզվաբանականիմաստաբանության վրա: Այսպես,այս ենթաշրջանի լեզվաբանական մի շարք Հարցերի մեկնաբանության մեջ կարնոր դեր են խաղում 0գդենի ն Ռիչարդսի՝ արդեն Հիշված եռակի տարաստիճանների ն Ա. կորժիբսկու՝ բերակումը, վերացականության ԺեՍ2 ն կորժիբսկին, 2ճանգույցի բնույթիվերլուծությունը այլն: Հեռանում հն ատաֆիզիկորեն նշելով, որ վերացական բառերը է աբստրակցիայի որոշ ռարկալից, ճաստատում աստիճաններ. նա այս բանոսի Ճճենվում է «անդգույցի բնույթի վրա. ըստ նրա՝ ն մեծ է-ն, որ ծառայում է որպես Ճճանդգույլց դեր խաղում տրադիցիոն տրամաբանության մեջ, իրականում արտաճայտում է 3 տարբեր իմասո՝ նույնություն մսագործի շունն է»), («Բողարը "ղատկանելություն ժի որոշակի կատեդորիայի («Բողարը շունՈրոշ լեզվաբաններ տարբերում են 3 տեսակ սնմանտիկա՝ լեղվարաՆակտնի կողին առանձնացնելով ու լեզվաբանական մոտեցման ոչ թե մեկ, երկու բնաղավառ՝ 1) լեցվարանական՝ բառի ն նրա ձեի այլ իմաստի «ոխճարարերությունը, բառերի իմաստային ճարարերությունները, բառերի՝ իրենց ֆունկցիան ինչպե՛ս կատարելու ճարցը ն այլն. Ֆ) փիլիշովայակաֆ՝ Ֆչանի ն իրականության փոխճչարաբերությունը, այն ճարցերը, թե ո՛ր լայ'

ու

են մաններում է նշանը կիրառելի օբյեկտին, ի՛նչ կանոննե ապաճովում ճշգրիտ նչանավումը (կառնապ, Մորի). 3) ձողերանական-առցիոլողիական՝ այն ճարցերը, թե ինչո՛ւ հնք ճաղորդակցվում, ի՛նչ է նշանը, ի՛նչ է կատաթվում մեր ճոգում ճաղորդակցման ժամանակ, ինչպիսի՛նէ նշանային ՓաղորդակցմանՏոգերանական ճիմբը ն մեխանիզմը (0գդենն Ռիչ»րղ",կոթշմմտ. Ք.. ԼՅ 1955, ԳՕս118սմ, Ք2115, Ժժերսկի): Տճեուռթէլզսճ,

սուբյեկտիվ կենդանի է») ն առարկայից անջատված օբյեկտիվ Հատկությունների վերագրում նրան («Բողարը սն է, գեղեցիկ ու

այլն»): լեզվաբանական իմաստաբանության բնագավառու ստրուվտուրալիստական վերլուծության եղանակների արմատավորումը նշանավորվում է մի կողմից՝ ստատիզմով, պատմականությունից կատարվող նաճանջով, մյուս կողմից՝իմանենտիղզմով,բառիմաստի ղզուսո լեզվաբանական քննության չափանիշներ սաճմանելու որոնումներով: Դեռնս թ. Ֆ. Ռ. Բլեյկր նշելով, որ մինչ այդ հղած իմաստաբանականուսմունքները պատմական բնույթ են կբել, դնում է ստատիկ իմաստաբանության ստեղծման ճարցը: բնականաբարայս դեպքում ծագող առաչին միտքն այն մ, որ այդպիսի իմաստաբանության 4իմքում պեւք է դրվի տրամաբանական դասակարգումը. սակայն, քանի որ բոլոր իմաստները մեզ Հայտնի չեն, ուստի ն Բլեյկը խնդիր է դնում կատարելու ոչ թե է ն

է, չար

այլ լեզվաբանական դեդուկտիվ-տրամաբանական,

րություն:

ուսումնասի-

Սակայն ստրուկտուրալիստականիմաստաբանության ստեղն ծոսիը,որի մեջ, ինչպետ տեսել ենք, կարնոր դեր են խաղացել գերմանականնեոճումբոլդտականները, չի բացառում պատմական իմաստաբանության ղարդացման ուղղությամբ կատարելիք որոմի նշանակալից թիվ աշխատում է նումները: Լեզվաբանների իմաստափոխության տիպերի դասակարգման ավելի ռացիոնալ սկզբունքներ որոշելու ուղղությամբ, դրվում է պատմա-ճամեմատական ուսումնասիրությունների մեջ իմաստաբանությանն ավելի շատ տեղ տալու Ճարցլո Պատմականիմաստաբանության ամենից ավելի զբաղեցնող բնագավառըիմաստափոխությանտիպերի դասակարգման ն իմաստային օրինաչափությունների բացաճայտման պրոբլեմն է: Այս կ. ՍանԳ. Ստեոռնի, բնագավառում 4Ճիշատակելիեն ՋԶ.Փոմբոցի, ՄՍ. դենի, Ուլմանի աշխատությունները":

Բ

բ.

81ոմ6,

օք Մլճա, |Բ, ԼՄԼ 1938. 12. ՕօտԵօճշ,

Ղհշ

Տլսմ:

ՕօԼոոքսոբԸ

1օտ

էհճ

ՏետճոլլԸ Քօլու

ՄՇԼԸՈԼՏէո, Ք6Շ6տ,1926, ն ճետագա մի շարք ճոգվածներ. ՕԳ. ՏԱՇԼո, հԼՇռուռք ոմ Շիհշոջբ օէ Բ6ճոոլոջ, ՕծԼՇեօք, 1931. Ճ Խճա ԷԷ /տօլօք12շո1 Մ6ԼԵտՏ մոմ էհճլը Է. Տսոմծճո, Օւօսթ օէ Օճոոշուը ճո ՅԱՆ6Տ, ՂհՇ Քոլոշլք165 օք Տետոուլտ, ՕծԼճեօքք, 1943. Տ. Ս11ոճռոռ,

ԳԼոտքօա,1951.

Հունգարացի նշանավոր լեզվաբան, ֆիննաուգրագետ Գոմբոիր իմաստաբանական4ետազոտություններիմեջ 4ենվում է մի կողմից՝ 0գդենի ն Ռիչարդսի,մյուս կողմից՝ ՔԲլումֆիլդի վրա։ Տարբերելով անունը ն իմաստը՝ վերջինիս նա տալիս է զուտ ֆունկցիոնալ մեկնաբանություն: իմաստափոխության տիպերի անէ ընդունում գոմբոցյան մեկնաբանությունը վերջիվերջո 4իմք ն վան իմաստի ճարաբերության փոփոխությունը դրանցից մեկի կամ մյուսի ասոցիատիվ կապերի Ճիման վրա. 1) անվան փոխանՋում՝ իմաստների ասոցիացիայով՝ա) րոտ օբյեկտիվ ն սուբյեկտիվ նմանության ն Բ) ըստ առընթերության, 2) իմաստի փոխանցում՝ անվան ասոցիացիայով՝ա) ըստ նմանության ն բ) ըստ ընթերության: Ստեոնը էկլեկտիկորեն ղուգորդում է Հ. Պաուլի, 0գդենի տրամաբանական, ճոգնեբանական ն Ռիչարդսին է. Վելլանդերի պատմա-գենետիկական սկզբունքները փորձելով ստեղծել իմասստափոխությանճամապարփակ մի ուսմունք: Ստացվում է Հետեվալ սխեման. Ջը

աո-

ու

1) Արտաքինպատճառներ կարգ1--սուբսաիտուցիա Հ) ԼԷնզվաբրանական պատճաոներ ա) Բառային ճարարնրու-- կարգ Հ անալոգիա փոփոխութլուն Թլան կարգ 1- Ճամառուտում Բ) Առարկայական վերաբե-- կարգ 2--անվանոս մ բությանփոփոխություն (Դի) տուննավորփոխանցում կարգ 9--Կ«իոխանցում (ոչ դիտուննավոր փոխան--

ցում)

դ) Սուբյեկտիվ վերաբեր.-- կարգ 6--տեղափոխություն մունքի փուվխոխություն ճենվելով Ստնեոնի վրա, Սանդենը,

կարգումը:

տալիս է Ճճետնյալդասա-

1) Բառիմաստիփոփոխություն. 1 կարգ-- անալոգիայովկատարվողիմաստավփոխություն. 2 կարգ-Հշամառոտությանդեպքում կատարվող իմաստափոխություն: Յ66

մի ռեֆերենտից (անվանվող առար2) Արտաճայտություն՝ ճետ փոխանցելու կապված իմաստափոխություն. մյուսին վկայից)

խություն.

կարգ-- անվանման դեպքում կատարվող իմաստափո-

կարգ-- կանոնավոր փոխանցման դեպքում կատարվող

իմաստափոխություն. Տ

կարգ-- նույնացման դեպքում կատարվող իմաստավփո-

Խություն:

կամ լսողի՝ ռեֆերենտի Ճճանդեպունեցած վերա3) Խոսողի

կապված իմաստափոխություն. Համեմատության դեպքում կատարվող փոփո-

փոփոխության բերմունքի

խություն.

կարզ--

Հետ

կարգ-- տեղափոխությանղեպքում կատարվող փոփո-

կարգ-- իմաստային ընդլայնման դեպքում կատարվող

խություն.

փմաստավփոխություն: նաԱ. Մեյեի դասակարգոսհնեՌւլմանը, խոսելով Հ. Շպնրբերի րի արժեքավորության մասին, ալնուամենայնիվ, փորձում է նոր դասակարդում տալ.

1) Լեզվաբանականպաճպանողականությունիցկախված ե-

(նշանակություններ): մաստափոխություններ 2) Ազվաբանական նորագոյացումներից (իննովացիանհ(նշանակափոխությունՐեց) կախված իմաստասփոխություններ Ներ). ա) անվան փոխանցում. Ձ) իմաստների նմանությամբ, 6) իմաստների առրնթերությամբ. Բ) իմաստի փոխանցում. 1) անունների նմանությամբ, 6) անունների առընթերությամբ. գ) խառը փոփոխություններ:

Ուլմանըայն -կարծիքին է, որ գոյություն ունեն իմաստային ՀՉրենքներ, ընդ որում այդ օրենքները պանխրոնիկ բնույթ ունեն: Ուլմանը տալիս է լեզվաբանության բաժինների ստորադասաՎկանխմբավորում. 1) ամենից առաջ ըստ «լեզվաբանական միա:

Ուլմանը տարբերում

է

Ֆշանակությունը

Շուխարդտի ճետնողությամբ նշանակությունը փմաստիփոխճարաբերություն:

ն իմաստը՝ Վունդտի դիտելով որպես անվան

ն ն

վորների չափման», այն |՝ ըստ լեզվի կառուցվածքային 3 միավորներից որի՝ Ճճնչույթի, բառի թե սինտագմայի ուսումնասիրուքյան՝ նա տարբերում է 4նչույթաբանությունը, բառագիտությունը ն շարաճյուսությունը. 2) ըստ «ձնաիմաստային չափմանջ»՝նա տարբերում է՝ ա) բառային ձնաբանություն բառային իմաստաբանություն ն բ) շարաճյուսական ձնաբանություն շարա յուսական իմաստաբանություն. Ճնչույթի նկատմամբ ձնաիմաստային չափումը կիրառելի չի Համարվում. 3) ըստ օոարածա-ժամանակացին չափման»՝ ճիշյալ բաժինները բաժանվում են սինխրոնիկ նե դիախրոնիկ տիպերի: Այնպիսի ճետազոտողների պատմական իմաստաբանությանը նվիրված աշխատությունները, ինչպիսիք են Լեո Շպիցերը, էթնոլինգվիստները ն ուրիշներ, նպատակ ունեն իմաստափոխությունները կապելու կուլտուր-պատմական որոշ կարգի փուիոխությունների Հետ: Շպիցերի ճամար բառերի պատմությունը նան իղեալների սատմություն է: Ջուդորդելով Շութարդտի ն Ֆոսլերի սկրվզբունքները՝ նա փորձում է բառիմաստների պատմությունը կապել կուլտուրայի առանձնաճատկությունների ն քաղաքակրթության Ճետ. տեղաշարժերի այսպես, եվրոպական լեզուների մեջ տեղի նեցած իմաստափոխությունների քննությունը, ՇպիցերիկարծիՔով, պետք է բացաճայտի Քրիստոնեական քաղաքակրթության, յուղաիզմի կամ դասական կուլտուրայի «ոճերի» ազդեցությունը. իմաստաբանության տակ,-- գրում է Շպիցերը,--ես «Պատմական եմ որոնք Ճասկանում այն որոշակի իմաստների մեկնությունը, են որոշակի քաղաքակրթությունների կոնկրետ բառերն ստանում «ոճի» ազդեցության տակ»: Շպիցերըփաստորեն ձգտում է «րնդ»ունուր եվրոպական» իմաստաբանություն ստեղծել, ընդ որում պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության տվյալներն անտեու

ու

ու

ու-

սում

է:

Սոցիոլոգիականդպրոցի ներկայացուցիչ ֆրանսիացի Գ. Մաէ որպես «Հասարակագիբառադիտությունըսաճմանում տական մի դիսցիպլին, որը օգտագործում է այնպիսի լեզվական ն յութ, ինչպիսին բառերնեն »2: եթե Տրիրը ն մյուս նեոչումբոլդտականներըփորձում են բացաճայտել «ոգին», երա Ճոժողովրդի ւտոռեն

Լ.

էջ

«6.

ՈՏ, 1950, էջ

Տքլ1767

՛

80 ուօղճ,

50,

ո Խատուտ

Լո

ոճլիօմճ

էԷԼՏԼՕՈԸ81

Շո

ՏճոճոմԸտ,

Վա

16516010ք16,Ծօտտլոճ

Հօր,

Մուտ,

1948, ՔՅ-

գեկան կյանքր,

Ճոդեկան կյանքի

այդ

այս

կամ այն շրջանի

պատ-

ՄատոռենՃեւտաքրքրվում է բառապաշարի «նյութա կերը» կան» կողմով, այն բանով, թե վյալ շրջանիւոոնտեսական,տեխնիկական, քաղաքական երնույթները ինչպե՛սեն արտացոլվել բաուսպաշարի մեջ: Ըստ Մատոռեվ՝ բառագիտական Ճնտազոտությունը պետք է նպատակ դնի բառապաշարից ելնելով բացատրել Ճասպա

սարակությունը: Ֆրանսիայի պատմության մեջ վերածնությունից Մատոռեն սկսաժ՝ առանձնացնելով 11 օ«ճատված»(Շօսք6եՏ), բան ռերի (նորաբանությունները այլն) վկայություններով փորձում է ւլարզել այդ էտապներում եղած Ճասարակության «ՀասկացողուՀասն, այսպիսով,տալ ֆրանսիացիների իչունների շրջանակները շրջանակի պատմական կացողությունների փոփոխությունները: Հաղորդակցմանտեսության Հանդես գալը առաջ է բերում իմաստաբանական նոր պրոբլեմներ նշանի պարունակած Հաղորդման քանակր, ինչպես ճայտնի է, որոշվում է նրա ճավանականությամբ, այսինքն՝ Հաղորդումը նշանի Հավանականության չափն է: Բառերը ներդաշնակորեն բաշխվում են րստ ճանդիպման մեՀաճախականության, որր Ճանդես է դալիս որպես Հաստատուն ծություն, Թվային կախում գոյություն ունի բառերի իմաստային ծավալի ն նրանց Հաճախականությանմիչն. բառերի Հաճախականության փոփոխությունները կապված են նրանց իմաստային փոփոխությունների Հետ: Այսպիսով, լեզվաբանական վիճակագրությունը Հնարավորություն է տալիս լուծելու նան ֆունկցիոնալ իմաստաբանության ն պատմական իմաստաբանության մի շարք կարնոր Ճարցեր: Քառարանագրությանտեսության բնադավառում 4ճիշատակեԽ. կասարեսի«Ժամանակակիցբառարանագրության ներաէ լի

ծությունը52:

Շաբահյուսություն.-- Շարաչճյուսական նորագույն ուսմունքների զարգացման ճամար վճռական դեր են խաղացել լեզվի սիստեմայնության դաղափարի ներթափանցումը լեզվաբանական աշխատանքի մեչ, ստրուկտուրալիստականվերլուծության մեթողնեՀմմտ.

,

ԷՏտլ

մճ

Ք.

1ո(0ոՅԱօռոճ|

ՏԱՅԼ

ՔՅ//Տ,

մճ

ԼՇՏ

1951.

ԸՅՐՈԸԼԻԼ6Տ տա Ատիզսճտ մտ ԽՕՇՃԵսւծ. ԼՇ ՏսեԼոոջսոճքջՇ Շէ «ՕտուսումԱօո.

ՒՏԼ,

13 Տճտճոչմկեօո,

ԻՅոտ, 1955.

ԼՅ

Տճոոուլզսծ,

19557

2). 1950.

Օս1ղոսմ,

Ոճլհօժօ1օչոճ, ՔԱԲ,

առւո.

ՒքտՓաօ, Լ.

ՇՅՏՅԼՇՀ թարգմ. 1958,

|Լոււօմսշմօո Ճ.

Աէ

ՅՇՅքՇՇ,

Հ

16:1Ը0քւոքհիլձ տոօՕմճղոճ,ոոմոժ,

ԹՔՇՈՇԱՈՇ

ՇՕ8քօխօի լօ

ՊՇ։ԸԲԽՕ-

24.

Գ.

Ջա Տուկյան

րի արմատավորումը, Կ. Բյովերի կողմից Հաղորդման խոսողական ակտի կառուցվածքի վերլուծությունը, Յոն Ռիսի կողմից շարաճյուսության տեղի դերի պարզաբանումը: Շարաճյուսականկարնորագույն պրոբլեմներից մեկր նախադասության պրոբլեմն է: Յոն Ռիսը, որ խստորեն տարբերել. է նաու բառազուգորդման ուսմունքները ն բուն շարախադասության ՃճլուսությանըՃճատկացրելբառազուգորդման ուսմունքը, ճանդես է գալիս մի նոր աշխատությամբ ՝«հ՞նչ է նախադասությունը»):ԲԵՇելով նախաղասության բազմաթիվ սաճմանումները (150)՝ Ռիսը փորձում է դրանք խմբավորել ն Հանդել որոշ ընդճանուր չափանիշձերի: նախադասության կառուցվածքի Հիմքում ընկած ճարաբերությունները երկու խմբի բաժանելը (թոսողի վերաբերմունք ն օբլեզվաբանների Կ. յեկտիվ բովանդակություն)ճատուկ է ն այլ Դեոնս Պեշկովսկին տարբեԲյովերին, Շ. Բալլիին ն ուրիշներիշչ։ կատեզորիաներ: րում էր «օբյեկտիվ» ն «օբլեկտիվ-սուբյեկտիվ» Մոտավորապեսայս նույն սկզբունքով էլ Բյուլերը առանձնացնում է ցուցադաշտը ն սիմվոլային դաշտը, Բալլին՝ մոդուսը (խոսողի վերաբերմունքի արտաճայտությունըբովանդակության ճանդեպ) ե դիկտումր (արտաճայտությանբովանդակությունը): սկսում են կարնոր նշանակություն տալ լեզուլեզվաբանները ների կառուցվածքային ամենից ավելի բնորոշ առանձնաճատկությունների շարաճյուսական բնուցադրմանը, այլն աշխատում են բացաճայտել այդ առանձնաճատկություններիձնավորման պատմական Հիմքերը: նման բնութագրման ավելի կամ ս։վակասՃաջողնե Վ. ված փորձեր են կատարում անգլերենի ճամար 0. եսպերսննը ն Կ. է. գերմաներենիճամար Բոոստը, ֆրանԱցցալինոն, Դրախը ն այլն: անրենի Համար՝Շ. Բալլինն Վ. Վարտբուրգը Լեզվիստրուկտուրալիստական վերլուծության զանազան մեթոդները մեծ մասամբ բնութագրվում են նրանով, որ մեծ տեղ է տրվում շարաճյուսական կողմին, վերլուծությունը սկսվում է առաջին ճերթին տեքստիշարաճլուսականանդամատումից: Շարաճյուսական մոմենտին այսպիսի դերակշոություն տալը ճատուկ է ն՛ կոպենՀչադենյան,ե՛ ամերիկյան ստրուկտուրալիստներին: Տեքստի ու

Է

Հմմտ.

ՅՀՈՅՂ6

ՔլՇ:,

ւ

Ճ7

Նույն

ՄՅՏ

8.1. 8.

15Լ Շո

Տուշ»

ՃՈԽՕօՕոԽ,

Ըչք/ա1/ քոս,

տեղը,էջ

53--54:

9րաք, ՔՅՈԼԻՇ

82,

1931.

ՇՔԱՅԵՇԽՎՇՇՕՆ

1956, ԻԵ

,

էջ

50-51

16օքտա

մտ

անընդճատերկատման սկղբունքը փաստորեն մի կողմն է թողնում սուբյեկտիվ մոմենտի,խոսողի ն լսողի նախ՝նախադասության ճարաբերության վերլուծությունը, երկրորդ՝ նախադասության իմաստային կողմի վերլուծությունը Ամերիկյան նկարագրական լեզվաբանության միայն որոշ ներկայացուցիչներ են, որ քիչ թն չեղվում են այս ընդճանուր տրադիցիայից (2. կ. Ֆրիզի շատ

): «Անգլերենի կառուցվածքը»

մեջ այս Ոճաբանություն.--Ոճաբանության

շրջանում շաճակադիր դործել կոնցեպցիաներ, որոնցից երկու րունակում է մեկը ճենվում Ֆոսլերի, մյուսը՝ Բալլիի առաջ քաշած սկզբունքների վրա: Ֆոսլերի Ճեւտնորդներիցմեկը՝ Լեո ՇպիցերըՃանդես է գալիս ոճաբանական մի ուսմունքով, որ կոչում են «գրական ոճա բանություն», «նոր ոճաբանություն» կամ «ոճաբանական քննադատություն»: հր ոճաբանական ուսմունքը Շպիցերը կառուցում է կրոչե-ֆոսլերյան սկզբունքների ն Բերգսոնի փիլիսոփայական դրույթների յուրատեսակ ղուդորդմամբ: Ճճամարելովլուրատեսակ կամուրջ լեզվաբաՈճաբանությունը ն գրականագիտությանմիջն՝ Շպիցերը փորձում է պարնության ղել գրական երկի ոճաբանական քննադատությանսկզբունքները ն Նա ուտեղծել այդպիսի քննադատության որոշակի մեթող: են

1) Քննադատուտալիս է իր մեթոդի Հետնյալ կողմերը. է երկի այն պետք է նկատմամբ. թյունը իմանենտ գտնվոզ ապրիորի ելնի «ենց երկից ն ոչ թե նրանից դուրս ակզբունքներից. ՉԺ)ողջերկըմիամբողջություն է, որի կենտրոնում ընկած է այն ստեղծողի ոգին. 3) ամեն մի մանտա փամասնություն պետք է| Հնարավորություն քՔափանցելու երկի կենտրոնը. 4) երկի մեջ թափանցում հն ն գեէ դիւտտողություններով իխնտուիցիայով,որ Ճճավաստվում դուկցիայով. 5) այս ձնով վերակառուցված երվը մտնում է մի ամբողջության մեջ (մեկ երկի կամ էպոխայի ամբողջության մեջ), կազմում է այդ ամբողջության մի մասը. 6) նման ուսումնասիրությունը ոճաբանական է, այն մեկնակետ է րնդունում լեզվի բնույՔր (ճատկությունը). անչատական 7) բնորոշ գիծը (ճատկությունը) Շհ.

ՂհՇ ՏԱասոլսոՇ օէ Էոքլտի. Ճո 1Ոոււօմսոլօո էօ Էոքլլտի ՏՇճոլՇուՇտ, ԻՇԽ 10Լն, 1652. Ֆբիզի չարատյուտե՛ս. 82, ատական սիստեմի վերլուծությունը Աղմսածֆիի ճիշվաֆ Ճոդվածում, էհծ

1956,

Շ.

ԲՈԼԸՏ,

ԸՇօոտէոսօէլօո օք 4:

0,

լ.

է9

Տք

59-03.

Լլոքատմօտտոմ Լո

ՒԷԼՏԼ6Ո7,1948. Յ7Լ

ոճական շեղում է. 8) ոճաբանությունը պետք է լինի Համակրանքի

Քննադատություն:

Շպիցերի «դրական ոճաբանությունը» կողմնակիցներ է գրտ52. Ա. Հացֆելդիլ Ալոնսոյի, 5. Շպյոռիի, Հանձինս Դամասո է նշելի Ոճաբանությանը նվիրված աշխաություններից

նում

ոճաբանությունը»2: Զայդլերի«Ընդճանուր գործեր.--Այս ենթաշրջանում դասակաոգողական Ընդհանուր ե Ա. Մեյեի են Է. «Երկրի Կիկերսի Հիշատակելի լեզվաբները»3 ու

Մ.

կԿոչշենի խսմբագրած«Աշխարճիլեզուների»

(1952): Հրատարակությունը Չ.

հրկրորդ լրացվածձ

ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱ:Ն,ԼեԶՎՈԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Նեբածականտեղեկություննեո.--17

դ.

30--50-ական

թվա-

պրոբլեմների աշխույժ կանները 4նդնրոպական լեզվաբանության են. ճիշտ է, ստրուկտուրալ լեղզվաբաՀետազոտության տարիներ նրա Ճճենության տիրապետությունը արտասաճմանումն Մառի մո" տնորդների«լեզվի նոր ուսմունքի» տիրապետությունը մեզ ուշադրությունը երկար ժամանակ կենտրոնացնում լեզվաբանների են արտասաճմանում ստատիկ վերլուծության ն մեզ մոտ՝ նախան այնպես լեզպատմական լեզվավիճակի Հարցերի վրա, բայց վաբանների մի նշանակալիցթիվ շարունակում է Ճնդկրոպական ու

ուսումնասիրու-

լեզվաբանության կարնորագույն պրոբլեմննրի

թյունը: Լեզվիսիստեմային բնույթի

ըմբռնումը

ե

ստրուկտուրալ

վերլուծության սկզբունքների առաջքաշումը 4ճիմք են տալիս նոր Ճաջողությունների ճամար:

Այս ենթաշրջանի ընդճշանուրբնույթի աշխատություններից ռաջին ճերթին Հիշատակելի են է. Կիկերսի «Հնդնրոպական ԱզՅու. վաբանության ներածությունը», Ա. Վալդեե ն Պոկոռնիի ա-

լեզուների «Հնդնրոպական կումը Ցու.

Ւ. չօ

Ճ

է ոճաբանության Շու

ճանգամանալից բիբլիոգրբաֆիա-

81:ԵԼօքոճքհ

օէ լին

Ճա

ՏԵՀԼԱՏԱՇՏ

ոքք64

Լ11(68լս6տ, 1900 1952, Է, ՏումլՇղ ՃԱքշտճլոճ ՏԵՍՏԵԱԱՑ, Օծնոքճո, 1953. Ս/Շ Տը աշհատոածմ6 Է. ՍԵ16ՇԽ6:Տ, Բրմօ, Է|61մ61Ե6ք, 1931.

լԼհԸ Քօտտոշճ

Ց ՞ռ

Վերջինս կազմել

Ւ Է21614,

ձ.

Համեմատական բառարանի» վերամշաԱ. Դողայի«ԼեզվաբանականԵվրո-

Պոկոռնիիկողմից,

ճնդերոպական լեզուների ընտիր պան»,կ. Դ. Բակի «Գլխավոր Հոմանիշների բառարանը»: 8. Վ. Գեորգինի, է. Բենվենիստի, Ֆ. Շպեխտի, Կուրիլովիչի,

Ստուրտնանտին ուրիշների աշխատությունների մասին

է. Հ.

ա-

ռիթ կունենանք խոսելու: Այս ենթաշրջանում շարունակվում են փորձերը «նդերոպական լեզուները կապելու սեմա-քամական լեզուների (Լ չՀայլման), կոլլինդեր, Սովաժո, ֆիննա-ուգրական լեզուների (Հ. Պեդերսեն, ն էսկիմոսերենի Հետ բասկերենի Միկկոլա,Պոստեկ), (Ուլենբեկ)։ Սակայն նկատի ունենալով այս կարգի կապերի բազմազանուհետազոտողներ (Ուլենբեկ, Բարտոլի, Պիզանի) թյունը որոշ փորձում են դրանք բացաճայտել ոչ թեն ընդճանուր նախալեզվով, լեզվաբանական աշխարճագրության դիրքերից, իխզոգլոսսա՛այլ յին կապերով, երնույթների նախնական ներթափանցմամբ: Համեմատաբարսակավ ուշադրություն են գրավում Հնդնրոպական շարաճյուսության Հարցերը: եթե մի կողմ թողնենք Հիրտի «Հնդնրոպականքերականության» մեջ շարաճյուսությանը կարելի նվիրված մասը, ապա այս բնագավառի աշխատանքներից է նշել Ա. Շերերի Հողվածը՝ նվիրված Հնդնրոպական 4ամաձալնության տարբերությանը դասանիշներ ունեցող լեզուների շարաՃյուսական կապակցության Համապատասխան եղանակից ն Հերմանի ուսումնասիրությունՎանդրիեսի,Հոլտի, կոշմիդերի ու

ները բայական կերպի վերաբերյալ": Այս ենթաշրջանում ճամեմատաբար ավելի մեծ ուշադրություն են գրավում 4նդնրոպական լեզուների օշնոմաստիկայի (ճատուկ անունների ուսումնասիրության) Հարցերը, Հիմնադրվում ծն օշնոմաստիկական ճանդեսներ', '

Բ.

ՍԵ16ՇՇԽ6:ՀՆ

ՏՇհՅք, 1933. ). Քօմօղու, ՈլՏտՏշիծո Տքքճշհշո, Թեո,

Ւլոքնեւսու 1ո ժ:6 լոմօքճոտտուտոհծ ՏքոՅոհԽ556ոՄՇՐքԱԼԸհշոմշտ ՊՄծՐԼԹԼԵսշհ մօր (/ոմօջօոոո1918 ն 29. Ճ. Ծճս78ե ՄՔԾսոօքծէլոքստելզսծ,

4 ԽոՇԱՕոոու Օօ ՏՇԼՇՇԼԸԱ Տոօոտտ 1940. Շ. ք. 1ո էհօ 8Ցսշխ Ք/լոշլըճ1 Լոմօ-Շսւօթօճո Լճոքսոճտ», ՇՈԼոքօ, 1949: 274. ՄՇՀՇո սոմ ՏԸհօքՇղ ԷոլտէՇհսոք մօ 1ոմօց6րոճուտճհշո ԽՕՌՔԼսՇոշ, .Օ7տոՅՀստ սոմ ՊՈՏՀՇոՇշհոՒւԼ. Ք6Տ(ՏՇհոէէ 465 շոջչտռատ ոՅՏ(ատ Լո ձլնոշհշո, ). Նշչ ոօլօոչ մճ 1950, էջ 40--155. Մճոմո:Շ». Շէ »ԵՕԽԼՇ" Շէ ,Ոոոտոքօք" `Շո 1ՈմՕՇսոօքճճո 1ՊՏքՇՇէԿ6-ԵՅԼ 8ՏԼ, 41, 1940, յ. էջ 25--38. էԼօ ԼԵ ԵԽլսմշչ մ 4Տքճշե Ճմյ, ՃՄ, 2, 1943. Բ. «օ0ՕՏԸՇհտլօՎՇ7, 2ս մո ՕւսոմրճքՇծո մօ ՃտրճխէԼհօօոլծ, 1Բ, 53, 1935, էջ 362.--264. 1948. Լլօո, 1ու6օո2ճէլօոճմՇ ՔՇՄսօ Օոօոճտլօո, մ'օոօտ:տլլզսծ, ՔՅ/Տ, 1949 ն ճջ. 861ձքօ չս Պտճոքօ5տշհսոջ,ՒԼՇ/461Ե6ժք,1949 ք 4.

ՔոոՏ,

տ) Ըճգհաճուր

պրոբլեմճԵր

լեզվաբանականհնեաբանություն.-- եզվաբանական

Հնէա-

կրաեն, Գյունբանության ճարցերով այս շրջանում զբաղվում տերտր ն ուրիշները: Սրանցից առաջինը 1935 թ. լույս է ընծայում Շոադերի գիրքը նոր վերամշակմամբ: Լեզվաբանական 4նէաբանության կարնորագույն խնդիրն այս շրջանում լեզվաբանության տվյալները ճնագիտության ն այլ բնագավառների տվյալների Հետ առնչելն է: Կրանն Հնդնրոպացիներինճատկացնում է ձիու ն են

մարտական տապարի (ՏէճԼէճէ) օգտագործումը, առանձին գեն րեզմանները թելային կերամիկան (Տշհոսոեծոճուն): Ըատ. կրահի՝ եվրոպայի ճնագույն բնակիչների Հնագիտական առանձնաճատկությունները պետք է տարբեր եղած լինեն. Գերմանիայի Հնագիտական տվյալներով սրանց ճարավում ճատուկ է եղել ժապավենային կերամիկան (8Թճոմեճոճուն), «Հյուսիսում մեգալիթային կուլտուրան տապանաքարային րնդճանուր գերեղմաններով: 0. Շռադերի աշակերտ Ա. ներինդր 4նդնրոպացիներին Հաայդմ մարում է տրիպոլյան կուլտուրայի ստեղծողներ ն րստ նրանը սկզբնական տարածման կենտրոնը ճամարում աջափնյա Ռւկրաինանն նրան ճարող ճարավարնելյան եվրոպայի շրջան-

ները:

Վ. Բրանդենշտայնըշփորձում է վերականգնել «նդերոպացիների արտադրության եղանակների պատկերը: նույն Բրանդենչթտայնըզոնում է, որ 4ճնդնրուղացիների սկզբնական «նախաճայրենիքը» եղել է Ճյուսիսային Դազախատանը, որտեղից նրանք, ճնղդիրանցիներիանջատվելուց Հետո, Հարավային Ռուսաստանի տափաստաններովշարժվել են «ճարավային (եճաստան» (իմա՛ ն Վոլինի բոնած տարաԱրնմտյան Ուկրաինայի Բելոռուսիայի,

Բրանդենշտայնի, ճնդիրանցիները

ժությունը).այսպիսով, ըստ ծրբեք եվրոպայում չեն եղել: Բոնֆանտենն

9.

14Ճ.

ո,

ՄՑԵԼ, շ

ՆՅԵԼ, 1936,

Տեսմյլշո

չս

ԼՄ, 1936, էջ 10--228, ՍՄ. 8ՈՅոժճոտլշաո, ԹՇ 1Մ, 1936, էջ 231--577.

30.

ԽՕ0ԼՈ), 1936, էջ

ԱՇհղլոք,

Պոկոռնին՝ Ճնդնրոպացիների«նախա-

Յու.

ԼՈմօքօոտճուտոհճոԽսլս

սոմ

Սհճլ-

մ6 ,|ոմօքճոումոճո", ՊՄԼՇո, (ոմօքօղոճոլտւհՇ Պ/ՀոմՇսոք, ՀՐՏ16

8օուոուճ, Տնսետեւճլլհաօօ 6Ք---91:

Լ2 սոմ

Շսճտլծո

Սհճտճէ

ԼՇշեճշոտքօ0ւոճո

մճ 105 Հո05, մ6օ

ՃՍՄ,

1, 1937.

1). Քօ-

Լոմօքճոտճոճո, 1ՃՕՄ,

66»

ճայրենիքը» փորձում են որոշել ոչ-Հնդերոպական սուբստրատի շրջանում Պոկոռնին Հետքեր որոնելու Հիման վրա: Ավելի ուշ Հնդերոպացիներիսկզբնական բնակության կենտրոնը փնտրում է միչին Գերմանիայից մինչն Վոլգան ընկած տարածության մեջ ե փորձում պարզել ճնդնրոպացիների սկզբնական Ճճարաբերությունները

Ճեւտ: լեզվաընտանիքների

այլ

«ճնդներոպացիներիսկզբնական բնակավայրը Ճաղարամյակի շրջանում(բոտ նրա` մ. թ. միասնության կեսերին) տեղավորում է միջին եվրոպայում, րնդ որում նրանց Հառտկացնումէ հ՛ թելային, ն" ժապավենային կերամիկաների

Մեյերի

է.

ա.

կուլտուրան: Ա. Շերերը,նշելով «նախաճայրենիք»

բառի մեջ դրվող 3 տարբեր իմաստները ն տալով իր ըմբոնումը, որպես այդպիսին միջին կամ Հարավային մասը: ընդունում է Ռուսաստանի

ուրիշներ) ընդունում 2նդնրոպացիների դասային, նույնիսկ Հնդիկների կաստաները ճիշեցնող բաժանում. քրմական դասին վերագրվում է բարձր ոճի գրական լեզվի օգտագործումը. այղ գիտական լեզվի ն բանասհն տեղծական խոսքի տիպական տարրերի ճետքերը փնտրում ն Վակերնագելը Շպեխտը: են

Որոշլեզվաբաններ (Մեյե, Դյումեզիլ

ն

Հնդերբռպական լեզվամիասնությանժամանակիե տաբածաՎ. Գեոոգին.-կան բաշխման (եզվաբանականաշպոոբլեմնեոը. խարճագրության սկզբունքների (այդ թւում իզոգլոսսների մունքի) կիրառումը, իւլոալական «տարածական լեղվաբանության» ե Հանդես գալը, 2Հնդերոպական նոր լեղուների ճայտնադործումը ուս

նթանց փոխչճարաբերությանՀարցերի մեկնաբանումը, ներքին վեբականգնման մեթոդի կիրառումը, Հնդերոպական ն այլ լեզունեբի ցեղակցության Ճճարցերիառաջքաշումը ն այլնյ--այս բոլորը սրում են 4Ճետաքրքրությունը 4նդերոպական լեզվավիճակի նախնական տեղաբաշխման ն ժամանակի 4ճարցերինկատմամբ: Այս բնագավառում նշանակալից աշխատանք են կատարում Մ. Բարտոն ուրիշներ: լին, Վ. Պիզանին, Վ. Պորցիդր, Վլ. Գեռրգինը են գալիս Ճնդերոպական նաԸնդճանուրառմամբ Հանդես խալեզվի վերականգնման առկա փորձերի բազմաթիվ քննադա16767.

Ի.

4Ճ. ՏՇհօքՇ,

ՏԼճոժքսոխ է

մօ

ԾԼՇ

1ոսօքօճրոճոճոճքճ, ձ18ւծսք,

Ծոտ Ք/օԵԼՇու

մօր

1948.

Մքհծլոոէ 1ոմօքծճոոյճոլտճհճո

ՏքոոշհԽտՏճոտճհձք,ՃԵ, 33, 1950, էջ

օտ

1--16,

վերականգնած 2ճնդնություններ, Այնը նշում է, որ Բրուգմանի բոռլական նախալեզուն ճին շճունարենի ն Հին Հնդկերենի խառնուրդ է, իսկ Հիրտի աշխատության մեջ խեթերենի ն թոխարեհրենը տվյալները Ճճաշվիչեն առնված: Ննեոլինգվիստիկայի ներկայացուցիչները, Հատկապես Պիղանինշ, Հնդերոպական նախալեզվի վեեն այն տեսակետը, որ րականգնման փորձերին Ճակադրում մեն ինչ այս դեպքում Ճանդգումէ բոլոր ճնդնրոպական լեզուներն ընդգրկող իղոգլոսներ Հաստատելուն. նրանք ժխտում են ընդչանրապես ինչսլես 4Հնդնրոպական,այնպես էլ նախազերմանական, կ նախասլավոնական այլ նախալեզուներ վերականգնելու Հնարավորությունը. նախալեզվի վերականգնումը ստրուկտուրային րնղՃանրությունների սաճմանմամբ փոխարինելու փորձ է նան Տրու ե՛վ Պիզանին, բեցկոյի ն մլուսների «լեզվամիության» գաղափարը: են ն՛ 4նդնրոպական նախալեզուն դիտելլոկ փորձում Տրուբեցկոյր որպես անցողիկ ստադիա,որով անցնում են բոլոր 4նդներոպական կամ տիպ, որ մոտ է մի կողմից՝Ճյուսիսալեզուները (Պիզանի), յին-կովկասյան, մյուս կողմից՝ ֆիննա-ուգրական ն ալթայան տիպերին (Տրուբեցկոլ): երնան են գալիս բազմաթիվ աշխատություններ նվիրված Հնդնրոպական լեզուների փոխճարաբերությանը Հնդնրոպական «նախալեզվի» բարբառային տարբերակմանը, այդ բարբառների ն լեզուների փոխճարաբերությանը լեզվաճյուղերի 42նդնրոպական ն այլն: Դրանցմասին մասամբ կխոսենք առանձին լեզուների սումնասիրության արդյունքները քննարկելիս: Բուլղարացիլեզվաբան ՎլադիմիրԳեորգինըզգալի դեր է կատարել 4ճնդնրոպականլեզվաբանության մի քանի կարնոր պրոբլեմների ուսումնասիրության ուղղությամբ: իր «նախաճունական լեզվաբանությունը» աշխատության ն է մի շարք այ գործերի մեյ Գեռրգինը առաջ քաշում ա-

ու

ու-

ւ.

Լ ճոճ,

Տ

ԼիՇ

Օո

«ԼՔոքսձժ6". ՃՎՄ, 1949, էջ

Հմմտ.

ճամանուն

Մ

1945.

8.

ՈոՅՅոտ,

ում, ժողովածու

ԳՇ0/ք16Մ, ԵԼու

ԻՔ 2. Շօուոծսիօո

ՔրոչՀՇու

Խ.,

Տառ

օք

345:

Օծճ1626 1966,

հ

Լոմօշսոօքճճո ԷԼլոքսՏէ ՇՏ,

ՏՅԵԼՕՅՈՅԻԱԼԸ,

ԽԵՂՕՇՑքՕՈՇԱԸԽՕՇ

107,

ՄՕՐթոԱՇՇհլ««հԸՏքոոշհատտճոտշհտք,Է 1, Տօրո, ժը հոքստեզսՇ րուհճրճոլզսծ, ՏԼ, 1948,

4ՇէսՇ| ժշտ ճէսմշտ

Ճ

Էճաժծ

մը

քՇԼՇոմստ թւճհՇլլշուզսծտ,ՏօՈ2, 1948.

ՀքՇղՒՅՇՎԱՕԿՎՕքՇՏԻՃ

ՁՅԱԽՕՑ,

23.08.

ՈՒԱՕՇՑքՕՈՇԱՇԽՒԿՃ

էօքթօոյտո թոճզսճ,

84, 1956, Տ 1. ՍօՇՃՇոօոտուտ 1988 2 այլն.

Եօ-ԱՇԼՕքհՎՇՇԿԳԿՄ 830Ա0ՉԵՅՈՒԹ. Ք...

ոքտտ

մշտ ԱՇսճ

ԸՐՇօքոՔՇտ, Ցօոքօշեւ քօղո184 824, 19541. Ք 4. Ոքօծոճոճ 8031ՄԽԵՕՅՇԽԱՎ 8.

ոօ

ՇքՅ8աււօտԵ-

Ճնդնրոպական լեզվամիասնության ժամանակի, սկզբնական ւստարածման, բարբառային տարբերակվածության ն վաղ լեզվական փոխճարաբերությունների Հարցերը: ի տարբերություննաԽորդ կարծիքների, որոնք Հեդերոպական լեզուների առանձնացման սկիզբր դնում են մ. թ. «Ճճազարամյակիկեսերին ն նույնիսկ վերջերին, Գեորգինը գտնում է, որ այդ ժամանակր պետք Մ--17Մ ճազարամյակները. իր այս է Ճետ տանել մինչն մ. թ. տեսակետը Գեորգինը Ճիմնավորումէ նրանով, որ՝ 1) նախնադարյան ճասարակարգում Հասարակական կյանքի ն լեզվի փոփոխությունների պրոցեսը «այնքան ավելի դանդաղ է տեղի ունենում, որքան մենք ավելի Ճեռու ենք քոս փանցում ՃաղարամյակԼԱ Ճազարամյակում որոշ ենրի խորքը». 2) մ. թ. Հնդերոպական լեզուներ արդենձնավորված էին ն, Ճճետկաբար, պետք է են ցեղերը Հնում ընդարձակ տերիտորիա թադրել, որ 4ճնդերոպական էին զբաղեցնում,որի մեջ երկար ժամանակի ընթացքում կարող էին տարբերակվել Ճնդերոպական լեզուները. 3) 2նազիտական 111 Ճազարամյակը են տալիս, որ մինչն մ. թ. տվյալները ցույց այժմյան ՍՍՌՄ-ի եվրոպական մասում արդեն առկա էին այն էթեն ուշ շրջանի պատմությանը. նիկական խմբերը, որոնք ճայտնի 4) լեզվական փաստերը, Ճատկապես տոպոնիմիկան (՞իդրոնիմիկան)ն անտիկ Ճճեղինակներիտվյալները ցույց են տալիս, որ այդ բնակչությունը պետք է լիներ 2 լեզվարնտանիքիսլատկանող՝4Հնդերոպական ն ֆիննա-ուգրական. 5) 111 դարում նախաճչնդերոպական Համարված շատ ցեղերի լեզուներ ավելի մերձավոր Հետազոտությամբ ճնդնրոպական դուրս եկան կամ ամենայն Ճավանականությամբ այդպիսին են, թեն փաստերը ոչ միշտ են բավական այդ ա.

ա.

ա.

ա.

ապացուցելու:

Վլ. Գեռրգինըմեծ ծառայություն է մատուցել Հնդնրոպական լեզվաբանությանը օնախաշճունարենի»Հայտնաբերման ն կրոտեմեքենյան տեքստերի լեզվի մեկնաբանության բնագավառում: Հուհարենի՝ նախաճունական բառերի ն տեղանունների ուսումնասիէ տվել, որ «նախաճունարենը», Հակաբությամբ Գեորգինըցույց ռակ ընդունված կարծիքների, եղել է «ճնդնրոպական,ն նրան շատուկ են բաղաձայնների տեղաշարժն 0Հրղ անսումը: Մ 4ազարամլակում ճնդնրոպական մ. թ. Ըստ Գնորգինի՝ լեզուն արդեն բարբառային տարբերակվածություն ուներ, ե կարելի է տարբերել 3 բարբառախումբ՝1) Հյուսիսային (բալթիկ-սլաու

ա.

ւ8. 23:1508,

84,

ՐՇօքրածտ,

1956, ԻՏ 1, էջ

1Աքօճղօոձ

46:

ԹՕՅՒՎՈԿԿՓՑՇՒԱՑ

Պոաղօօ8քօածոշում

է տ պարունակող Ճոլովական որ բնորոշվում վոնա-դերմանական), 2) կենտրոնական՝ ա) արեմտյան (կելտական, վերջավորությամբ, որ բնորոշվում է եզ. սեռականի -1 վերիտալական, վենետական),

ջավորությամբ ու բ) բուն կենտրոնական (ճունական, թրակյան ն 25նդիրանական,ընդ որում Հայնրենը ճամարվում է ճատուկ թրակյան բարբառ, իսկ փոյուգերենը՝ Հունարենի ն թրակերենի միջակա է ճնից որ բնորոշվում պաճպանվածբնորոշ ճատկանիշբարբառ), ներով, այլն ճնդիրանական-ճունական Ո-Ո անցմամբ, ուն. ն -ՂԱԼ, ճիչ. Ճնդկ. -16 այլն, 3) Ճարավերջավորություններով վային լ պելասգերեն կամ «նախաճունարեն», լիկիերեն, «իներոգլիֆյան խեթերեն, էտրուսկերեն, լիդիերեն (կարինրեն), լուվերեն ն խեթերեն ||,որ բնորոշվում է բաղաձայնների տեղաշարժով, ՀՆ անցմամբ, կոկորդայինների պաճպանմամբ ն այլ 3ձնաբանական Հատկանիշներով. Հայերենը Ճճամարվումէ կենտրոնական ն Ճարավային խմբերի միջն անցումային բարբառ: ն Տոէօո խմբերի Փեորդինընոր ձնով է դնում նան ԸԸուստ փոխճարաբերությանճարցլո Ըստ նրա՝ 2ճնդներոպականմիասնության շրջանում գոյություն է ունեցել շրքնայնացած ն չշրքնայնացած ետնալեզվայինների ճակադրություն. քմայնացումը ն քմակիսաշփականների՝այսպես վինների վերածումը շփականների կոչված ՀՅեՅՈ խմբի լեզուների անկախ զարգացման արդյունք է: ու

Հնդեբոպական լեզվակառուցվածքի աբխայիկշեբտեբիպոոբլեմը. ստոուկտուբշալ խոոնոլոգիզմ.«կոկոոբդայիննեբի ճիպոթեզը». Յու. Կուբիլովիչ,է. Քենվենիստ, Ֆ. Շպեխտ.-- Հնդնրոպականլեզ-

վակառուցվածքի առանձին կողմերի ուսումնասիրության մեջ առաջքաշված նոր պրոբլեմները կապված են մի կողմից՝ նախորդ ենԹաշրջանում ճանդես եկած մի շարք ուսմունքների (գենետիկական պրոբլեմների առաջքաշումը, ճնդնրոպական-սեմականցեղակցության ճարցը, լեզվաբանական աշխարճագրության ռկղզբունքների՝ 2նդերուական լեզվաբանության մեջ կիրառելը)»մյուս կողմից՝ ատրուկտուրալ ճետաղոտության մեթոդների արմատավորման ճետ: Այս նոր պրոբլեմների առաջքաշման ու լուծման մեջ կարնոր դեր են խաղում ճատկապես ու. կուրիլովիչր, է. Բենվենիստըն Ֆ.

Շպեխտը:

լեզվաբան կուրիլովիչի աշխատությունները նվիրված են գերազանցապես4նդերուական լեզվաբանության ճարցերին։ նրա եժ

շ

չմմտ.

8.

ԸՐՇօքՐրոՇր, ԽՍՇՇտծո08Յիհտոօ 1958, էջ 37 ն ճչ.

ՊՇՇԿՕԵԽՆԶՋՏԵԽՕՅԱՑԽԱԽ0Օ,Ի3.,

Շքյտո

մ

ւՇՊԵԽօ-ՔԸ70քո-

ուշադրության կենտրոնում են եղել «ատկապես 4նդկրոպական Հնչույլքաբանության, շեշտադրության, Ճերթագայությունների ծագման ն արմատի կազմության 4արցերը: Այս բոլոր դեպքերում կուբիլովիչի քննության եղանակն աչքի է ընկնում սիստեմայնությամբ ն ժամանակագրական սկզբունքի ճետնողական պաճպանմամբ: կուրիլովիչը լայն տարածում գտած «կոկորդայինների (լարինգալների) ուսմունքի» ակտիվ պաշտպաններիցմեկն է: կուրիլովիչի առաջին ուսումնասիրությունը, որտեղ նա արծար»-ն ն խերածել է կոկորդայիններիճիպոթեզը, «Հնդերոպական կան ի-ն» ճոդվածն էր Այս Հարցին նա Ճճետագզայում անդրադարձել է իր «Հնդերոպական էտյուդննրում»3, որոնց մեջ տեղ է տբրված ճնդնրոպական 4նչյունաբանության նկ ձնաբանության, «ատկ արմատի կապես շեշտադրության Հնդեկազմության Հարցերին: րոպական շեշտադրության Ճարցերը Հատուկ քննության նյութ են դարձել նրա «Հնդնրոպականլեզուների շեշտադրությունը» գրրքում, որտեղ այդ Ճճարցերըճեղինակր կապում է ձնեաբանական: պրոբլեմների Ճետ։ Ավելի ուշ կուրիլովիչը մի ընդարձակ աշխատանք է լույս ընծայում Հնդնրոպական ճերթագայության մա-

սին":

Նշելի է, որ ձնաբանականՀարցերին Կուրիլովիչնքնդճանրաճիմնավորում է յոաճնչյունաբանական-4նչույթաբանական լիսչ դրանք քննում փոխկապակցությանմեջ: Խոսելով Հնդերոպական 4Հնչյունաբանության ձնաբանության պրոբլեմների մասին՝ կուրիլովիչր գտնում է, «ինչպես որ 4նչյունաբանական, այնպես էլ ձնաբանական փաստերի «արխբեբական ժամանակագրությունը պետք է կազմի ամեն մի այնպիսի նպատակ է ուսումնասիրության կենտրոնական պրոբլեմը, որբ պես

ու

դրել Հնդնրոպական մայր-լեզվի

նկարագրությունը»: չՀնդնրոպա-

կան Հիմնալեզուն կուրիլովիչր դիտում է որպես պատմական ամվերականգնման Ճճարցում բողջություն:Այդ Ճիմնալեզվի կուրիլոՍ.

Խաղ:

էո

հՕոօտճո

ո211Ըտ6

2). 31).

ԽՈՒօԿ, էյ

5.4,

«1. 5).

10Խ1Ը7,

|օ0.

1ՈժՕԲսլօթոճո61 հ հԱԱՀՀ, .Տչոեօլրծ

Ք07Խ200ԽՏիԼ",

քոոտ-

ԽՈՅՒօԽ. 1927

Ը«սԽ1ՕԿԽ1Ըշ, ՔԼսմ6Տ ԼՈմՕ6աղօՕքոճողծտ, Լ ԽշեՕԽ, 1935.

Լ ՅԸՇՇՈԼսՀ«Աօո

ժշտ օա1622, սրտ 1չոքսշտ 1ոմ0ՇսՕքծճՇոտ, ն 1952: Տես 8. 8. ՍԹՅ:ԾԲ-ի 8Ա-ում, 1954, գրախոսություն

125--136,

Եսող10Կ1ԸՇ2, Ես10Խ1Շ7,

Լճրօքեօոլծ Շո 1Ոժօ-ՇսոՕքեՇո, Պ//0Շ13Ժ, 1956. ԻԵլսմօտ 1ոմօ-ծսոօքծ6ոոծտ,1, 1935, էջ 111: Յ/9

վիչն անչրաժեշտ է Ճճամարում«ներքին վերականգնման»

մեթոդն

ճաստատումը, կիրառումը,Ճամեմատական ժամանակագրության արխայիկ տարընրի բացաճայտումը:

Հնդնրոպական չեհշտադրու-

է ջաթյանը նվիրված իր աշխատության մեջ կուրիլովիչր առաջ որի սկզբունքը, րստ շում ներքին վերականգնման մեթոդի այն

նախալեզվային վիճակը երբեմն կարելի է վերականգնել մեկ լեզվի արխայիկ տարրերի Հիման վրա՝ առանց դիմելու ցեղակից լեզուների տվյալներին: «ներքին վերականգնման» սկզբունքն ընդՀանրապես լայն 4նարավորություններ է բաց անում Հետազոտողների առջն՝ կատարելագործելով կան մեթոդր:

ու

ճշտելով

պատմա-ճամեմատա-

իր վերլուծության մեջ կուրիլովիչը ելնում է լեզվի սիստեմային բնույթի սկզբունքից ն կիրառում ստրուկտուրալ` վերլուծուեվիրված իր թյան մեթոդները: Հնդերուական շեշտադրության աշխատության մեջ կուրիլովիչը նշանակալից աղղեցություն Հ

Ճատկապես կուպենճագենյան ստրուկտուրալիստներից, փորձում կիրառել լեղվասիստեմի տարելմսլնից, ընդունում է բերի Հինրարխիայի, արտաճայտության բովանդակության«իզոն մորֆիզմի».(զուդգաձնության) դրույթները: հր «լեզվաբանությունը նա նշանների տեսությունը» ճոդվածում փորձումէ որոշ օրինաչափ

կրում

ու

ու

կապ սաճմանել նշանի բովանդակության ն գործածության ոլորտի ծավալիմիջն՝տալով ճետելալ «սեմիոլոգիական» օրենբր. որքան

նեղ է նշանային (սեմիոլոգիական) միավորի

գործածության ո-

այնքան Ճարուստ է նրա բովանդակությունը, ն ընդճակառակն. այս օրենքի կուրիլովիչը տարածելի է Համարում ն բովան-

լորտըչ

ն դակության («պլերոլոդիական»՝ ելմսլեյան իմաստով), ճայտության (ֆոնոլոգզիական)պլանների վրա:

արտա-

Լեզվի սիստեմայնության դրույթը 1945 թ. Հետո եկող շրջաԿուրիլովիչը փորձում է կապել լեզվի Հասարակականբնույթի ճետ: նրա կարծիքով պատմական Հետազոտության Ճաչողության նախապայմանը լեզվի սիստեմայնության ն Հասարակական գործոնների ճաշվառումն է. «կոնկրետ քերականական սիստեմը,-նում

գրում է նա,-կերպումներ 11.

ինչպիսի զանալոգիական» փոխաՍակայնմիայն ճասարակական գոր-

որոշում է, թե են

Հնարավոր:

Ես7/Վօայշշ,

Լտքատեզսճ

ՇԼ

էհշօոծ

վճ 5լքոծ, ՍԲ, 41, 1949.

թն իրականանալո՛ւեն արդյոք այդ Հնարավորությունները եթե իրականանալու են, ապա ո՛ր չափով»: կուրիլովիչի անունը Հայտնի է ղարձել առաջին Հերթին որպես կոկորդայինների ճիպոթեզի առաջին ճիմնավորման փորձի «եղինակներից մեկի: 1927 թ. Կուրիլովիչը ցույց է տալիս, որ ՍոսյուՐի առանձնացրած/Ճ «նչյունին խեթերենում Համապատասխանում է ՒԻ-ն.սրանով իսկ նախ՝ փորձ է կատարվում 4նդերոպական լեզուների տվյալներով «Հիմնավորելու Սոսյուրի առանձնացրած է տրվում, որ փաստր ն երկրորդ՝ ցույց ճնչյուններիառկայության այդ Ճնչյունները ոչ քն ձայնավորներ են եղել, ինչպես սովորաբար կարծում էին, այլ կոկորդային Ճնչյուններ. այսպես ունականդորիականըճմոս-ի դիմաց առկա է խեթական Ոտիլոծ-ը, որոնց »ՈՂԸՀ.|-0-Տ Ղ ճամար վերականգնվում է, ըստ այս ճիպոթեզի, նախաձնը։ Այս Հիպոթեզը Ճետագաիմնավորման է ենթարկվում էտյուդների» «Անճչետացած «Հնդենրողական բաղաձայնական տարրերի մասին» գրում: Հենվելով իր Ճայտնագործության վրա՝ կուրիլովիչն առանձՉ՝Չ.ն ՅՑ,ընդ որում այս դեպքում նա ես նացնումէ 3 տիպի 9 Չ ճիմք է ընդունում ՃնդնրոպականՃերթազայության տիպերը. 6-ի ճետ Չ-ն նշանակվում է որպես Յլ» 8-ի ճե ճերճնրթազալվող Դ. Շի,ո Ը, Տիերի ԸՇ-ի Թագայվողի՝ առայվողը՝ եուրիլովիչի՝ ծոնն

է որոշում, ն

Ճեդերոպականերկար ձայնավորներնառաջացել են կարճ ձայնավոբներին Յ-ի տարբերտեսակների միանալու Ճնտն անքով:ալռինքն՝6-96. 6-Ի3.ՀՅ, 6Վ-3չ-»6, 0-1 9լ`»6(երջին դեպքում նկատի է առնվում 6-ի Հետ Հերթագայվող 0-ն): Այս տեսությամբ նա նախ՝ փորձում է բացատրել 4նդերոպական երկար ձայնավորների ծագումը, երկրորդ՝ Ճճնարավորություն է ստեղծում բացաճայտելու Հնդնրոպական ձայնավորների պատմությունը, երբորդ՝ 4իմք է տալիս «Հնդերոպականարմատի կազմության մունքը վերանայելու ճամար: Քանիոր բառասկզբի կարճ ձայնավորների ծագումն էլ բացատրվում է որպես նույն նախնականկոկորդայինների անկման արդյունք, ընդ որում ենթադրվում է, որ Չ-ի տարբեր տեսակները անճետպնալով՝պետք է ազդեին Ճաջորդ նախքան 4նդերոձայնավորի որակի վրա,-- ուստի ն կուրիլովիչը պական արմատի ձնավորվելը ենթադրում է միայն մեկ ձայնավոԻի՝ 6-ի առկայությունը. սրա Հետ կապված ենթադրվում է, որ ուս-

11.

Հսղմ1051Ը2,

ԼՅ

ոոլս՛Ը

կոքստԱօՅ",ԸՇօքճոհճքսծ,1945-1949,

ՄՇՏ

թղՕՇԻՏՏմլլտ Յոտյօքլզսծ,

Մ, 1, էջ

,

ՃԸԼճ

37,

Յ81

նախաՀշնդերոպականարմատր

ունեցել է բաղաձայնՒՇՎբաղա-

ձայն տիպը: ՐՐ

կոկորդայիններիճետ կապված իր առաջ քաշած սկզբունքնեԿուրիլովիչըձնակերպում է ճետնյալ կերպ. գտնված դիրքում կարճ 6-ի ն նրան 1) Բաղաձայնիցառաջ

տեղի ունեցած Ճաջորդող ժլչ ժշ ժլ կոկորդայինների շատ ճնում ամփոփման ((ոնտրակցիայի) Հետնանքով առաջացել են երկաբ չլաին քն՝ Ը9լ 26, ԸԺշ-ԹՅ, ձայնավորները: 60ժց.»0-6 ձալնավորիճետ

Ս-ն նս միանալով Ճերթժագալվոզ Յլ-ի ճետ բոսր ման

վել

է օ.

2) Միջձայնավորայինյ-ն անճետացել է՝ Հանգեցնելով իմոտ եղած (ճորանջի մեջ գտնվող) ձայնավորների ամփովփ(կոնտրակցիայի): -ն անճետացել է՝ Հետքեր թող3) Միջբաղաձայնական

նելով միայն Հունարենում: 4) Քաղաձայնին ձայնավորի միջն 39-ն անչետացել է՝ առաջացնելով ճաջորդ ձայնավորի թուլացում, այսինքն՝ վերածում օ-|» որը ճՃնտաղդալում ,ովել է 4 կում ւ ք, Ն, Է մուլ վանկալին Ժ-ն ճնդիրանական լեզուներում Ճաջորդոզ ւլայլթականներին Է|լ է շնչեղ-խուլ ւղալթժականները: ջացրել քհ, եհ, մո

ձայնավորներիննախորդող9-ն 5) Բառասկզբում

աչ

անճետա-

ազդելովդրանց որակի վրա» ալաին քն՝ Ժլ6-»6, Յչ0.-»8, օ-ի դեպքում ). ալոապիսով, Չջ6-»0(Վերջինս՝6-ի ճի չճներլթազալվող

ցել է`

ձայնավորով սկսվող

բոլոր

Հնդնրոպականարմատները նախապես

ես Ս-ով. բաղաձալններից առաջ ակավել

Յ-ն

է՝ աուանց անճեւոացել

ազդելու դրանց որակի վրա: 6) Խեքական կ-ն 39-ի ձնափոխության արդյունք է, ոչ բոլոր դեպքերում է Ճնդնրոպականմյուս լեզուների 4-ին

թեն Խե-

Թերենում ի ճամապատասխանում,վերջին դեպքում Կուրիլովիչը Հնարավոր է Ճամարում ենթադրել մի 3-ի առկայություն, որը Շ-ի ճետ զուգորդվելիս բոլոր Ճճնդերոպականլեզուներում տվել է Տ, Մինչդեռ 9չ-ի զուգորդումը խեթերենում տվել է ոչ թե ՅՁ, այլ նե կուրիլովիչը փորձում է որոշելն խեթականհ-ի եհ-ն- "պատմական տարբերություն՝ Ճամապատասխանեցնելով առաջինը Յշ-ին, երկրորգը՝9-ին: Հնդնրոպական շեշտի ճարցերը կուրիլովիչը քննում է Ճճատկապես ձնաբանական արցերի ճետ կապված: Դեռես 1925 թ. նա է ընծայում «Ավեստայի» շեշտին նվիրված իր ուսումնասիլույս րությունը: Այս բնագավառում կատարածի ճանրագումարը վերեու

գիրքն լեզուների շեշտադրությունը» վում նշված «Հնդներոպական մեծ է Հնչույքային (ֆոնոշեշտի նպաստում է։ Այս գիրքը չափով լոգիական)արժեքի ուսումնասիրությանը. սրա ճետ է կապվում կուրիլովիչի այն դրույթը ըստ որի շեշտը 4Ճինճնդկերենում,ճին Հունարենում ն բալթիկ-սլավոնականլեզուներում դրվում է բառի վրա ամբողջապեսվերցրած ն ոչ թե որոշում է առանձին վանկերը։ նախաճնդերոպականվիճակի շեշտը բնութագրելիս կուրիլովին թույլ «ոչը նշում է երկու կարնոր Հատկանիշ՝շարժական շեշտ լովների շեշտման պարտադիրբնույթ: Այդ ճին շեշտի փոխակերն ձնաբանական գորպումը կուրիլովիչը կապում է 4նչյունական են ճետ. թուլացած ձայնավորգործոններն ծոնների ճնչյունական հն ձայնորդներիֆունկցիայիփոփոխությունը, ների անճետացումը ձնաբանականզործոններ են թեքական ձների մեջ իրար Ճակադըըվող վերջաշեշտավորն ոչ-վերջաշեշտավորտիպերի փոխազդեցու-

թյունը: Զնաբանականճարցերի քննության մեջ կուրիլովիչը ուշադրությունը կենտրոնացնում է Հնչյունական կողմի վրա, ձնաբանական պրոբլեմների: պրոբլեմներըվերածում Հնչյունաբանական կենտրոնական ւրոբլեմնեՀնդնրոպականլեզվաբանության վերածվում է ճնչյունափաստորեն րից մեկը՝ արմատիպրոբլեմը նչյուբանական պրոբլեմի. ըստ կուրիլովիչի՝ «արմատը զուտ կերպ՝ Կուրիլովիչո նական ճասկացություն է»: Մոտենալով այս բացառում է աճականների պրոբլեմը. արմատ է Ճամարվում միայն արմատի այն ճնչյունակոմպլեքսը, որ ճամապատասխանում է -բաղաձայն զուգորդման. աաճմանմանը որպես բաղաձայն-Այնպիսի վերականգնումները, մնացած դեպքերը ժատվում են: ինչպիսիք են Ասվսե «գիշեր» ն այլն, բացառվում են, որովճեւոն. արանց մեջ իրար կողքի ճանդիպում են երկու պայթական,-- մի բան,

որ

ըստ

4Ճնդերոպական ես Ճամապատասխանում Կուրիլովիչի»

արմատակազմության օրենքներին. «Արմատըչ-- գրում է կուրիլովիչը,չ-- բառի այն մասն է, որ պարունակում է՝ 1) սկզբնային բաղաձայնը կամ բաղաձայնների սկզբնայինխումբը»2) ճիմնական ձայնավորը ն 3) վերջին բաղաձայնը կամ բաղաձայնների վերջնային խումբը: Վերջնայինխումբը կարող է բաղկացած լինել առաոչ ավելի քան երկու բաղաձայնական տարրերից, որոնցից մեծ բացվածք ունի, քան երկրորդը: Այդ նշանակում է, ջինն ավելի ւյ.

Քաղ

ԹԼԱմՇՏԼոմօծսօքծճոոծտ, 1, 1935, 10օաԼՇշ,

էջ

1548:

որ

ր-ն

առաջին բաղաձայնականտարրը նն,

|-ն, Ա-ն, 1-ը,

Էր,

ն

տ-ը

իսկ երկրորդը՝ բաղաձալնըալդ րառի նեղ իմաստով` պալՀ-ր կամ կոկորդալինը(8.. Յչ, Յչ)»/:

թականը,

Մ կոնգրեսում լեզվաբանների կուրիլովիչնառաջարկում

է

արմատի մի այլ՝պատմական-ձնաբանական սաճմանում, որի րստ մասն է, արմատը «բառի որ չի պայմանավորված բառակազմության գործուն կամ կենդանի պրոցեսով»: առաջացման ձարցր Կուրիլովիչը, Հիրտի նման, Արմատների կապում է շեշտի դիրքի փոփոխության Ճետ կապվաժ՝'ձայնավորների Ճաջորդական թուլացումների Հետ: Լատ կուրիլովիչի՝ արմատներն առաջացել են առաջին թուլացման Հետնանքով՝ նախնական Հնչյունական կոմպլեքսներից՝ «բազաներից», որոնք կԱուրիլովիչր վերականգնում է ճ-ի մասին արած իր ենթադրություննեբի լույսի տակ ն շեշտի առաջացրած 4Ճնարավորփոփոխություննեբի ճՃաշվառմամբ: Հետագա թուլացումները, րստ նրա, առաչացնում են մի կողմից «նչյունական-ձնաբանական կոմպլեքսների Հետագա տարբերակումներ, դրանց 4նչյունական կառուցվածքի Ճետագա փոփոխություններ, մյուս կողժից՝իմաստային տարբերաճիման վրա էլ տեղի է փոփոխություններ: Սրանց կումներ նննում բառակազմական ն բառաթեքական երնույթների Թթեմատիկ ու աթեմատիկ ճիմքերի, Հոլովաձների, ածականների ն այլն առաջացումը: Առանձնապես նշելի է Հնդնրոպականի ուղղականի ըստ որ, առաջացումը կապելը նախկին «ակտիվ» Հոլովի ճետ, մոտ. է անցողական բայերի ճոլով ենթակայի Կուրիլովիչի, եղել այս դեպքում, սակայն, բավարար փաստական ճիմնավորում չի տրվում: նոր Ճճոլովներիառաջացումը բացատրվում է որպես մի ճոլովական ձնի փոխարինում մի ուրիշով, մի Ճոլովաձնի ֆունկցիաների շրջանակի լայնացում մյուսի Ճաշվին: նշելի է, որ ձայնավորների բնույթի (նիանց ճերթքագայության)՝ շեշտի դիրքի բնույթի ճետ կապված լինելու ն ճատկապես բառի կաղմիչների փոխճարաբերության՝ 4նչյունական պատճառներ ունենալու այս տեսակետը ներկայացնում էր մի պրոբլեմի լուծման փորձ, որ դրրվել էր դեռնս Բոպպի կողմից. սրան էր վերաբերում «վերջավորությունների ծանրության» օրենքը, որը Բոպպը ձնակերպել էր իր կամ լեզվաճամեմատական քննադատություններ 8. «Վոկալիզմը ու

ու-

ու

ՍՍԱՈՀ:1ՉԽԼԸ2, ԲԼսմօտԼոմօ6մսքՕքոճճոոծտ, |, 1935, էջ 121: |ոլ6ոճօոոլ մօտ ՇՕՈՔԼԸՏ Լլոքսլտլօտ, ՔՈՇո6ք քսելլօոէօո, ՔճքօոտճտՅս զսծտլլՕոոՅ6Տ, 1940, էջ 12, 81սքժճտ, ւյ.

չ

ՄՎՇՈՇ

Գրիմի«Գերմանական քերականության» ն Գրաֆի «Հին վերին գերմանական բառաղանձի մասին՝ձայնդարձի մի նոր տեսության ուսումնասիրության մեջ: 1956 թ. լույս ընծայած Հիմնավորմամբ» 4ճնդերոպականում» աշխատության մեջ կուրիլոիր «Զայնդարձր վիչը նոր տեսակետ է ճայտնում

ՊՃնդերոպականձայնավորների այն կապելով

Հերթագայության (ձայնդարձի)ծագման մասին՝

ձնաբանական պատճառների

Հետ:

Բենվենիստը ինչպեսԿուրիլովիչր,

4Ճնդնրոպականարմատի քննության մեջ ելնում «4իղոթեզից ն Հարցը քննում Ճնչյունական կառուցվածքի առումով՝ ձնաբանական ճարցերի մեկնաբանությունը կատարելով 4նչյունաբանության դիրքերից: Բենվենիստի ճամար ես արմատը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ բառի՝ րոշակի «նչյունական կառուցվածք ունեցող տարր: հր «Հնդերոպական անվանական բառակազմության ծագումը» գրքումշ Բենէ կոկորդայինների

ո-

վենիստը ելնում

է

այն

ոլ' ենթադրությունից:

6-ն,

12,

օ-57

(6-ի

"ւ, որին չճերթազայվող) ճ-ն, -ն, ներկալացնում նախորդում կամ ճաջորդում են ո-ի երեք ձները. ալղիտով, ն Լ 6- ԳՆ 9ց-Ի՝Ը»օ ՉԵ գցլ--Ծ 6-բԹչ--Յ 6. լ--Օ. է Պատկացվում՝միալն Բ 0 ճերժաղալությաարժեք Ձնարբանական

ճե

6-ն

ն

դիտվում ձնացաժները

են

-ի տարբեր /ոնսակների գուգորդուններիարդլունք: Այս առումով Բենվենիստրնախ՝ ժխտումէ երկվանկ արմատների գոյություն ընդճանրապես, երկրորդ՝ փորձում է Հստակ անցկացնել աճականների («արմատի որոշիչների») սաճման ածանցներիմիջն ն երրորդ աշխատում է օրինաչափ կապ Ճճասնր,

են

որպես 6-ի

ն

ու

տատել արմատական տիպերի միջն,

ն

ածանցական ձնույթների Ճերթադայության

Իր վերլուծության մեջ Բենվենիստըելնում է լեզվի սիստեմային ամբողջականության ն պատմականության դաղավփարներից՝ տարածելով դրանք 4Հնդերոպականլեզվի ուսումնասիրության վրա: նրա գրքում, իր իսկ խոսքերով, «Ճնդնրոսլական լեզուն քննվում է թե որպես անփուխոխսիմվոլիկ նշանների ճավաքածու, այլ որսպես լեզու իր զարգացման մեջ, որն իր ձների մեջ դրսնորում է

ոչ

ւ.

Է.

Օ'սու160"խԽ1Ըշ, Լ2քօքհօոլճ 8Շոխնճուտէճ, Օղքլոշտ ժ6

ՇԱԼՕքճՇո, Ք, Շ«ՕՇ

ՔԵԱՇԵՒԽՕՇ

Նույն

1935.

ռուս.

տեղը, (ոուս.

Յ.

թարգմ.

հ1Լ. Ը/08006քթ83088ԱԵՇ,

Շո

Լոմօ-ՇսՕքճճո, ՊՄՈՕՇ13Կ,1956, 19ոճօո

մծտ

ոօտտ

Շո

1ոմօ-

ԵԾՇԵՑՇԱԻԽԸՇԼ, Խաո0օոքօոօե-

1965:

թարզգմ-), էջ

148-149,

ՅՏ5

Գ.

Ջաճուկյան

ծագման ու ժամանակագրության այնսլիսի բազմաղանություն: ինչսես պատմականորեն վկայված լուրաքահչյուր լեզու. այն քննվում է որպես լեզու, որը, թեկուզ ն վերականգնված, բայց Ճճնարավորություն է տալիս գենեւտիկականվերլուծություն կատարելու»ո ն արմատների ձնաբանական կառուցվածքի փոխԱծանցների իր օրենքը Բենվենիստը կապում է ինքնուրույն Հարաբերության վերածվելու ն ձայնդարձի (ձայնավորների բառերի՝ ածանցների պրոցեսների ճետ: Ածանցը,ըստ Բենվենիստի, Ճերթագայլյության) կարող էր ծագել միայն ձայնդարձի Ճճնդնրոսւլականտարրերի ռաջացումից Ճետո. նախկին անկախ բառերի՝ածանցների վերածկապված ձայնդարձի օրենքները տարածվում են ն վելու ճետ ռրանց վրա: Այսպիսով, ածանցը որպես նոր, ձայնդարձի առաջացումից Ճետո ծագած տարրը կարող էր ունենալ ձայնավորում, մինչդեո աճականը, որը բառակազմական ն բառաթեքական միջոց է միշտ որպես բաղաէր նախքան ձայնդարձի ծագումը, մնում է իր ձայնական տարրը: Այստեղից էլ Բենվենիստըճաստատում ա-

օ-

րբենքըարմատական ն ածանցական տարրերի ճերթադայության տիպերի փոխնճարաբերությանմասին. ըստ այդ օրենքի՝ արմատի ձայնավորման լիաձայն (6-ով ն 0-ով) աստիճանին կարող է Հաձայնավորումը ն Ճճակամապատասխանել ածանցի միայն զրո ռակը:

Բենվենիստը բացաճայտում է ճնդնրոպական արմատի կազմության Ճետնյալ կառուցվածքային գծերի ամբողջությունը. 1) Հնդերոպականարմատը միավանկ է, հռաճնչյուն՝ բաղկացած երկու տարբեր բաղաձայնների միջն գտնվող Ճիմնական

6-ից:

2)

Օգ բաղաձայն մշտական Բաղաձայն

սխեմայի մեջ են ճետնել ցանկացած կարգով, միայն իրար կարող բաղաձայնները Թե տարբեր լինեն. բացառվում է միայն խուլի զուգորդումը շրնչեղ ձայնեղի ճետ: 3) Արմատից ածանցի օգնությամբ կազժվում են երկու ՃճերքադայվողՀիմժքեր՝ Լ շեշտվող արմատի լիաձայն ձայնավոբումը Է ածանցի զրո աստիճանը. Ա. արմատի զրո աստիճանը փշեշտվող ածանցի լիաձայն աստիճանը: 4) Աժանցին կարող է միանալ միայն մեկ աճական, որը 8Շոսճու»տէ6, Օղքլոճտ մՇ 12 1Թոառկօո մօտ ՇԱմօթշճո, ՔՅոտ, 1935. թարգմ. Յ.

ԵՇԻՑՇԵԽԸ1,

ՇԵՇ

ԽԱՇԻԱՎՕՇ

Ը1/08006ք433082ԱՇ,ԻԼ. 1955, էջ 56։

Է,

ռուս.

ոօուտ

Շո

Լոմօ-

քԱՂՕՇՅքօոշե-

կամ ավելացվում է ածանցից ճետո 1 ճիմքին, կամ դրվում է արմատական տարրի ն ածանցի միջն 11 Հիմքի մեջ (միջածանցում): 5) եթե արդեն ածանց ն աճական ւարունակող ճիմքին վելանում է մի աճական կամ մի ածանց նս, ապա դրա Ճետեվանքով պարտադիր կերպով առաջանում է անվանական Ճիմք: նան իր գրքի մեջ Բենվենիստըկանգ է առնում տարաճիմք ոճոլովման ճարցի վրա: Քննադատելով այդ (ճետերոկլիտիկ) լովման բացատրության փորձերը՝ Բենվենիստր դրանց ընդճանուր քերությունը Համարում է այն, որ արխայիկ այդ երնույթը փորձել հն բացատրել Հաջորդ շրջանների նորմայով, կանոնավոր տիպերի ճիման վրա, մինչդեռ դրանք պետք է քննվեն այն սիստեմը բնուլթի ճաշվառմամբ, որի մեջ նրանք գործել են: Բենվենիստր 3 ւիպ՝ Հաստատում է տարաճիմք ճոլովման 1) ուղղական-4այ-Ո-ով 4իմք. պականում արմատի մաքուր ձն, իսկ թեք Հոլովներում՝ 2) ուղղական-Ճայցականում -լ-ով ն թեք Հոլովներում` -ո-ով Հիմք. 3) Է-ով Հիմք ն թեք ՀոլովնեՀաբում -ո-ով Հիմք. միաժամանակ 1-ով ն Ա-ով Ճոլովումների մեմատությամբ Բենվենիստը բացառում է Այո 4ճերթադայության ա-

ուղղական-Հայցականում

գոյությունը: Առանձին ուշադրություն է դարձնում ՔԲենվենիստընան ներգոյական Ճոլովի ճարցի վրա՝ Հիրտի նման այն կապելով «անորոշ Հոլովի» ճետ: ներդոյականիզրո վերջավորությամբ ձները նա զուդադրում է լ-ով չեզոք Հիմքերի ն ո-ով մակբայական կազմությունչ ների Հետ, իսկ | վերջավորությամբ ձները՝ 1-ով կազմությունների Հետ. դիտվում են որպես նախաթեքական այսպիսով, այս բոլորը շրջանի անորոշ ճոլովի մնացորդներ:

նշելի է «ԳործոԲենվենիստիճետադա աշխատություններից գործողության Հնդերոպական անունները» դիրքը): ճիպոթեզը» կողմնակիցներ է գտնում Հան«կոկորդայինների ձինս Վ. կուվրյորի, է. Սեպիրի, է. Ստուրտնանտի, Հենդրիկսենի, ղի

Լ

ն

ն ուրիշների, Զգուստայի

պոթեզն ընդունում

են

այս

ընդ որում սրանցից շատերը կամ այն մեկնաբանությամբ:

է. Սեպիրը ն է. Ստուրտկանտր պաշտպանում

կորդայինի գաղափարը, ընդ որոմ Սեպիրը 9լ-Ը Յ:-ը՝ շիականներ: '

Է.

քոճճո, Ք»,

ԾՇՈւՇՈՒՀԼՇ,

1918.

որ ն

այղ

Հի-

են

կոչորրորդ առաջադրվել էր Կուրիլովիչի կողմից, ժլ-ը ճամարում՝ է այլթականներ, 3լ-ը

Կօուտ

մճքճուտ

ԸԼ

ոօտտ

ժ44ՇէՕո

Շո

Լոմօճսոօ-

Սրան Հակառակ,

ՒԱՁխԽն Ն,

Թ.

Մաուրեբն ընդունում է երկու կոռկորդա՛-

6-ն որոնցից երկրորդը, ըստ նրա, Ճճարնան փոխում է 4-ի: Միաժամանակսրա ճիման վրա Մաուրերն աշխաթում է նոլ ձնով բացատրել Ճնդնրօպական ձայնդարձրը: կոկորդայինների ճիպոթեզնունի այնպիսի Ճակառակորդներ, Վ. ինչպիսիք են 9. Բոնֆանտեն, Ցու. Պոկոռենին,Վ. Պիետերսենը, ն ուրիշները: 9. Բոնֆանտեն նշում է, որ խնթքակախ Շտրայտբերգը բառասկ բային կ-ն կարող էր ճնդնրոպական ժացզում չոնենալ, իսկ բառամիջի ե-ն կարոց էր լոկ ոջդղոազլուկանարժեք սւնենալ: են մ՝ Խամ ուրու մ՝ ն. Խեթականի-ն ուշ ձեուբբելոո լեզ վողրյաններ: լլ դիրք է բոնում չե Ջգոււստան։ լնզվաբան Լ Յուրատեսակ նախ՝ նա ընդունում է 6, 0, 8 ձայնավորների նախնականությունը՝ ընդունում Լ մերժելովդրանք 6-ի Ճանգեցնելու փորձերը,հթկրորղ՝ միայն մեկ կոկորդային (ՒԼ), որը ավելի Ճարմար է Համարում կոչել «ձայնորդային գործակից», որովճետն դրա 4Ճնչյունական արժեքը լիովին պարզ չէ: Ֆ. Շպեխտը, որին 4Ճամարումեն ուշ հրիտքերականների ներկայացուցիչ, իր «ՀնդերոպականՃոլովվան ծագումը» աշխատության մեչ) տարբերում է Ճոլովման աիպերի ժամանակազրական սերտորեն դիտում է կուլտուրայի ճետ շերտեր: Շպեխտըլեզո ճամարելով թելա կապվաժ՝ 4նդնրոպական Հիմնալեզվի կրողներ Ըստ նրա՝ 4նդնրոպացիներն յին կերամիկայի ստեղծողներին: սկզբնապես ապրել են որսորդությամբ ն ձկնորսությամբ, ապա ուշ ենոլիթի շրջանում ((1Լ-- 11 4ազ. մ. թ. ա.) անցել անասնապաճու-

թյան

ն

Ճողագործության: Ճնդերոպականանունների Ճճոլովման ծպեխտի՝

Ըստ

տարա-

Ճիմք տիպը, որին պատկանում են ավելի ժեծ Հնությա՛ն Ճասկացություններ արտաճայտող բառեր (ոչ միայն չեզոք բառեր), նախորգել է 0-ով ն ՅՀ-ով ճիմքերի կազմավորմանը: Վերջիններսսկզբնապես կապված են եղել բայերի «ետ, Հանդես եկել որպես գործող անձերի գործողության անուններ ն վերացական բայանուններ: 0-ով ն Ղ-ով ճիմ քերը առտիճանարարընդլայնում են իրենց գոր ընդ որում մի շարք Հիմքեր ծագում են ծածության շրջանակները, ու

բ

ՕծԼմոքծո, Ա

Տքթշշհե 1948.

Շպեխտի

այս

Սոտըոսոք Վ6օ1ոժմօ26:ուՅոլտոհճոԶճնոուօո, '

չայացթները խառնվում

ճետաղոտություններոկ Տ5Խագետների

՛

որոշ

նացիոնալիլմի

ճետ

դերբալականձներից (տմ. «ովեսստ«դիշատող դայլլչ).ալո ճիմն ՓոՀՓերի տարածումը Շոլեխոաւը կալ ում' է անասնապածուլթյան Ճեո: Ճարավից ղադգորժուլժյան դոալու տիպի չ։ռարածման պայմաններում 4նդնրոպացին Տարաճիմիք բոլոր առարկաները շնչավորում էր. սրա Ճճիմանվրա առաջանում է արական, իդզական ն չեզոք սեռերի ճետազա տարբերակումը: Տարաճիմք տիպի տարածման շրջանում գոյություն է ունեցել միայն երկու «Հոլով»՝ուղիղ ն թեք, ընդ որում ածանցի վերածված

դերանուններըծառայելեն

նան

այս

ճոլովների

տարբերակմանը:

Այս երկու «ճոլովից» աստիճանաբար զարգացել է

Հոլովանոց սիստեմը, որի ժամանակ ուղիղ ն թեք «Ճոլովների»՝ տարաՀխմքությամբ Ճակադրվելու անճրաժեշտությունը վերացել է: շպեխտը նս Հոլովական իմաստների ծագման Ճարցում կանդնած է տարածական իմաստների նսախնականության տնսակետի վրա:

կամ

Բ) Փոռառձին լեզուճերի ն լեզվախմ բերի ուսում նասիրությունը

Խեթականվոոբլեմը. լիկիեբեննե լիդիեբեն.--Այս ենթաշրջա-

ավելի մեծ վեճերի տեղիք է տալիս խեթական պրոբլեմը,որ կարնոր նշանակություն ունի Հնդնրոպական լեզուների Ճճամեմաական քերականության ճամար: 1933 թ. ամերիկացի գիտնական է. Հ. ՍտուրտնանտըՃանդես է պալիս «Խեթերենի Համեմատական քերականություն) աշխատությամբ, որի մեջ փորձում է ապացուցել, թոն չնում դոյություն է կ քե նախաճնդնրուպերենն ունեցել մի Հնդա-խեքական լեզու խում

ու

Խախախեթերենըներկայացնում դրա Ճետադա ճյուղավորումները: Այս սռեսակետը լայն քննադատության է ենթարկվում Հ. ն ,9. Բոնֆանտեի կողմից:Պեդերսենըիր «Խեթերենը ն Պեղերսենի է տամեջ ցույց մյուս Տնդկրոպական լեզուները»2 աշխատության սոարրերը լիս, որ խեթերենի ձնաբանական կառուցվածքի բոլոր են

կարելի է բացատրել ճնդներոպականճիմնալեզվի վերականգնված ձնեերով՝որոշ ձների կորուստ ն այլ ձների նորազոյացում ենթահ խեթերենը» դրելով «Հանդերձ: իր «Վիկինրենլ: մեջ` աշխատության չ

Ի.

Ւ,

Տես

էԲ ո Յ4ոե

Լսոքսձքծ, Քհզլոմօլջիւճ,

յամբ:

1933.

Ճ

Շօտրուում

11 5թ. 1951

`

Օտտտու

թԹ.՝ Է. Ճ.

ԷԼոհո-ի

օք

էհճ

ԷԼ

աշբատակցու»

ՒԼԼէԿԱՏ«հ

սոմ ձլՇ շոմօո Ք6մ6:«6ո, Լոմօճսւօթձլտճհճո 1938. ԽՇԵՇՈոհճռո, Տթոճշհճո, ԷԼԲՃՆ ՃՃՄ, 3 Լ. ՔՇմ656ո, Լեյտոհ սոմ ՒԼԷԼԱՀՇհ, ԽԼԾԵՇոհշճո, 1945.

Ւ.

նույն ճեղինակրըփորձէ անում խեթերենը ճին Փոքր Ասիայի մյուս լեզուների Հեւոմիասին միավորել Հնդնրոպական ճամարվող մի «անատոլիական» խմբի մեջ՝ ճայերենից անջատելով նե մտցնելով այստեղ նան փոյուդգերենը: Խեթականհ-ի ճարցին ճատուկ աշխատություն է նվիրել Կուվրյորը::ժյուրեիկազմած «Խեթերեն լեզվի ստուգաբանական բառարանըջ2,չնայած այս բնագավառում առաջինփորձր լինելուն, չի կարող Հաջողվաժ Ճամարվել. այն լի է բազմաթիվ չսիմնավորված ստուգաբանություններով: է տրվում խեթական տեքստերում Այս ենթաշրջանում ցույց որոշ այլ Հճանդիպող լեզուների՝լուվերենի ն ւպալայերենի Հնդնրոերկլեզվյան պական բնույթը: կարաթափայում այտնաբնրված ճնարավոր դարձավ արձանագրությունների վերծանումից ճետո Խոսել ճիերոգլիֆյան խեթերենի ճնդնրոպական բնույթի մասին, է Հնուտ. /մբի լեզու: Ընդ որում ալդ լեզուն Ճամարվումմ նե նրան մերձավոր ցեղակից Հնդենրոպական լեԽեթերենին զուներին (այսպես կոչված «ճին անատոլիական» 4ճնդնրոպակաի լեզուներին) կարնոր աշխատություններ են նվիրում նան 8. ՖրիղՀ. Օտտենը,Հ. կրոնասերը:: բիխը, Ֆ. Զոմմերը, Բ. Ռոզենկրանցը, Պ. Լիկինրենին ն լիդիերենին նվիրված են նան Գ. Դենհտերսի, այդ

Մերիջչջիի ուսումնասիրությունները:: Թոխաբական պոոբլեմը.--Թոխարական լեզուների

ուսումնա-

սիրությունը այս ենթաշրջանում Ճետագա քայլեր է անում: Զիգր ե Ձիգլինգըր Շուլցեի աշխատակցությամբՀրատարակումեն քոխարերեն Ճ-ի Ճանգամանալից է. Բենվենիստըն քերականությունըծ:

Աջ

ՔՇՀ,

1947.

ԸՕսխԽլճսաս՛լ, ԹՐ մսե

հիճէլլէլ5շիծ

ՃՕ«ճես/ուղծ

40. 8օոլճուճ Ւր Ա16" ճտօոք էհճ

ոմ

ե.

Լ/ՇսԽճո,

ճ1-ոօ1օքլզսբ

1. յ.

Օշլե,

հշ

մօ

Բ

1935.

|ոոքսօ հլէլէ6,

քօտ11օո

օք

,

Լլոօ-

ԷԼ6:օքի-քհլօ

1945. |ոմօ-Քսղօքօճո Լճոքսոքօ», ՍՃՕՏ, ԼՄ, եյ. ՒԷՇԼհւլԱտոհշտ ԻԼտշուուծսշհ, ԲՈԼ6մՈւՇհ, Լ-11 ՒԼ61461Ե6/ք, ՒԼՇԼհւէլՏըհօշտ» ՊՄԾՈԼԼԵսՇի, ՒԼՇԼՄ61Ե6ոք, 1940--1946, 1952. Ի. Տօոոծող, ՒԼՇԼԵՈԼ6Բ սոմ 1947. 58. Քօ56ոնոոոշ, ՒԼՐԼեւԱտշհ, Տէսէէքոե 861118ջ6 շսք 2սո քւոտԽԼ015Ըհսոջ մճտ ԼստլտՇհշո, Ս//6ՏԵՀԺՇո,1952. Ւ. ՕԷԼՇո, 4 էլ եՅ115օհճո սոմ 16:18Խ8115Ըհճո 8ոտելտուսոք մճտ Լսոտշհճո, 86ղո, 1953. ՒԼ Մ 6շհշոմծ

ՍՐՕՈՅՏՏ6Շ`

Լոսսոմ Բօոտշոլհ՛Շ մշտ ՒԼՇէհլէլ-

1956. ՏԸհԸՇո,ՒԼ6/Մ6ՇԼԵ6ոք, 5Օ.

ԹՇ616ո:,

Լեռ

(Տքոշհօ)

ն Լլ (Տքոոշիծ սոմ ՏԸՇհոԼէէ), ԽՄ6Շուքքն, քօղ |ոմօքօւոշոլտուստ ն մօտ Լելտշհշո մօՏ լոմօքօւուռուտուհբՇհուու 6 Լչմ15օհշո, ,Բ6տէՏԸհոՒԼէ 1նղ Ւ. ՒՍու 1936: 1, ՒԼ61մ61Ե6քք, "Մ, Ի. սոմ Պ. Տհս176, ՂօշհոոտոիճՇ ՏլՇք ՏԼՇք լոք,

ԽՃ,

Օճո

էջ

ոճն,

2283-2291

ն

2153-2101.

ՕծԼԱմոքճո,1931.

թ.

քաշում թոխարերենի՝ ճնդներուղական լեզվարնտանիքի մեջ գրաված տեղի ճարցը: Ըստ Բենվենիստի՝ թոխարերենը նախապատմական մի խմբի անդամ է, որին թերես պատկանել է խեթերենը ն որը սաճմանակցել է մի կողմից՝ բալթիկ-սլավոնական, մյուս կողմից` Ճունական, Հայկական ն թրա-

Հ. Պեդերսենը կրկին

առաջ

են

Թոխարերենիննվիրված աշխատություններից ճիշատակելի են Վան Վինդեկենսի, Պեդերսենի,Կուվրյլորին Վ. կրաուզեի աշխատություններըո: լեզուներ, Բայեւեն. թոակեոենի պոոբԹբակա-փոյուգական ճետ կապզարգացման լեզվաբանության լեմը.-- Հնդերոպական է զգացվում վերանայել քրակերենի Ճճարված անճրաժեշտություն ցը: իր «Թրակերենիբնութագիրը»: աշխատության մեջ՝ փաստերի ճնչյունական բազմակողմանի վերլուծության միջոցով բուլղարացի է տայիս, որ թրակերենը Հ«ԱԺՈ խմբի լելեզվաբան Դեչեր ցուց ն րոտ զու է տարբերվում է տերիտորիապես մերձակից, բայց, նան

Դեչնի,Շճուսռ

խմբին պատկանող հլիրերենից փոլուգերենից: ՄիաժամանակԴեչնը ցույց է տալիս, որ թրակերենը ենթարկվել է ւոեղաշարժի, որ Ճիշեցնում է Հայերենի բաղաձայնբաղաձայնների Ճնետ միասին Դեչեր ճայտնում է սրա ների տեղաշարժը՝: Սակայն կասկածելի մտքեր թրակա-իրանականսկզբնական մերձավոր ցեիրանականից ունեցած տարբերության՝ ղակցության ն թրակերենի՝ էտրուսկերենի ազդեցության արդյունք լինելու մասին: ու

` ւ

Բ.

1, 1936, էջ

8ՇՈՆճՇոտէ6,

Ղ1օՃհշոծճո

Շէ

|(ոմօ-Էսոօթեճո,

ԷՄՈՒԻՇՏԼՇ

237,

հոլլ

|

.«ո ՄԼՈոճճնճոջտ, |ոմօ-ԲսՕրծճտշհՇ Եճտէձոժմ:6Յ16ո 1ո մ6 Ծծճելոտած, Լ1ՇսԽօշո, 1940. Լշոլզսծ ճԷւ01օ0քլզսճ մ6Տ մլու6Ըէ6Տ (Օռհճոլճո, Լ1ՇսԽճո, 1941. ՈՂ0քիօլօք16 -օտքոուճ մս էօխիճուճո, Լլ6սաճո, 1944. Ւ, ՃՕո 7ՕՇհճոտշհ Ք6ժ6756ո, Օ651Ըհէտքսոխէ 1/Ոմօ6Շս՛օքձլտոհճո

Մ. Ս.

ՂօՇհՅՈՏԸհճ

ՏքոՅՇհՆ6քք161Ըհսոջք, ԸՇօթծոհճքծո,1941. 2ս Լ0ՇհլՏԸհՇո ՒԷՕօքմոճնճո "ճո Ըօքծճոհճքծո,1941. Մ. Շօսսճսոդ,

ՏըոՅՇհք6ՏՇհլՇհԼճ,

մօ 1Օ-հճճտճ

Էլոոխ-

ՆՕԼՈԼ66ք, Լ1ՇսԽճո, 1947. ԷՅ Ա. ՈՇԿ6Ց, Շտոն, 1քթտատիօաատւ ՃճքյալճքմաՃ Շօֆու էհղճնլտոհՇ 1952. Տե՛ս Ֆան նբա ,16 Տքթւոշհլճտէ6"-ն, Ն/1Ըո, 1957: ' Այս ն մի շարք փաստերի ճիման վրա Ի. Դյակոնովը իր «խեթերը» ն ճայերը» ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր, 1956, .5 11, փթյուգացիները ծՏոդվածում, վերատին առաջ Էէ քաշում ճայ-թրակա-փոյուգական մերձավոր կապերի ճարցը, որ չայտնի էր ճույն պատմիչների ճաղորդումից: » 18 5, Ե. Ս. Ա-ում. 1955, Հմմտ. ՒԷՊոտոԵ-ի գրախոսությունը 138--143 ն 8. լ. 1954, 2, ՑՈւ1-ում, էջ էջ Փ0--90: ՃՇՅԸՑ-ինը՝ Շո

Յ91

Թրակերենինվերջերս մի կարնոր աշխատություն է նվիրել Վ. Գեորգինը։։ Այստեղ Գեորգինը «Հայտնում է Հետնյալ կարծիքր. փոյուդերենը Ճայ-փոյուգական լեզվախմբի երկու «Հայերենն ու

սրանով խոսել է (նախա)ճայա-փոյուգական 111 Հազարամյակում բնակվելիս է մ. թ. եղել Բալկանյանքերակղզու կենտրոնական մասում». չնայած իրենց մերձավորությանը՝(ճայա)-փոյուգերենը ն թրակերենը երկու առանձին (ինքնուրույն) լեզուներ են եղել կամ իրարից էապես տարբերվող երկու բարբառներ: Գեորգինը Հենվում է 4Հնդնրոպաարտական 0-ի ն ձայնավոր ձայնորդների՝տվյալ լեզուներում

բարբառներն բնակչությունը,

են.

որը

ա.

«ՈՀ»0 վլաո.Հւի/ աւ. Ճալա-չվոլուգերեն՝ պոլվելոո աարբերությունների ն ն ճու "լ, "բ "Վ, "ե ո, "0»41, 8, ո. Թրակերեն՝ «Հ

"ո՞»սխ, սք, սո, սո։ Հայերենին այս կամ այն չափով անդրաղառնում են ն Ա. ՄեՍ. կիոնեն, Մ. Լերուան, յեն, Հ. Պեդերսենը, է. Բենվենիստը, վ. Պիզանին, 9. Բոլոժ. Ֆուրկեն,9. Բոնֆանտեն, Ֆր. Ֆելդին, Ս. ժ. Ռ. Հ. Հ. Վ. Եենսենը, Ֆոդտը, Գուսմանին, Բելարդին, նեզին, Գ Գ. ՈՌ. Սոլտան,Հ .կարսաինը. Վան Վենղեկենար, կյունհնղեն, Ու. Ուինտերը, /.. 0Օստինը, Ս. կեոնար, բ. Շվարցը, 0. Հատսր, ն վ. Զաբրոցկին է. Պոլոմեն,Լ. Բրնրցյանուն, ուրիշները»: Հնդիբանական լեզուներ.--Այս ենթաշրջանում մի շարք կար,

ընոր աշխատություններ են նվիրվում ճին ն միջին Հնդկական լեզուներին, նոր Ճնդկական լեզուների Հնագույն վիճակի ու զարգացման նախաճնդկական լեզուների բնույթին ն. ճին ՃընդՃճարցերին,

կերենի Հեւո ունեցած կապերին,

ն ճնդիրանական ցեղակցությանը

Շօֆոռ, 1957: ՓոյուգիացիՐԸՇօքբոօթ, ՂքոոսկշսոտւՇՅմւ, Թրակացիների նրանց լեզվի մասին տե՛ս նան Կ. Սօե1-ի Տողվածն մ6օք ՄՕւքօտեհլՇհէ6"-ում, 10 ե Ք6216:6օո ՖԽերը(.Քհ/քօ" ,Լհղմմք") 18.

ռերի

ն

ու

,

13,

ն

1929,

2Ճ ժսոճ Օտա /16111ՇԵ ՇօտքճւծՇ մօ Լ 4րտծոլշո ԻԵտզատտօ

ԼՇտ 1ՏՕք1ՕՏՏՇՏ

ՀԼՅՏՏԼզսճ,11 62ր., 1936, ՌՕ. 8Ցօոքշճուծ, ՋԼՇԸՕ-8ՈծուՇոո6տ, "Ո161շոքօտ ԱոքստէլզսճտՕՄՇՈՒՏ ձ ՒԼ ՔՇմծտծո", Շօքշոհճքսծճ, 1937, էջ 15--

ՃԼՈՇՈւՅոՏ

Ճոտճուռո քմճոտ,

Օսճոէծրն", 1, 1, 1948. Մ. Ճստ1942, 38 1. Մ. Քլտշոլւ ԼՅ թոճլշ757Օոճ Յոտճոշ, ՃՏԳԽՆ, Լ 1948 (այլե Ք1ԸհճւշհՇ Բոռ

ՔՇԱՇՃՇՏ 181լոքՅ16Տ

1լոջստԱՇհճ,1, 1950, էջ 165--193). Ե. Քօ10տճ, ՔոօԵլշուտ էո Ճոաճոլճո ՅԼՈծոՈԼՇո, ՃՍՔԻՒԼՕՏ, 10, 1950. 7. ՄԼուճո, քհօՍՏ ՏԱ2ռալտճհճԼոքօոԸեէ ոօօք3, .Լճոքսճքծ", 1954, Ք 2. ՒԼ. ԷՍՅտէելԸո, սոմ մ6ք 8ՈւՇոլտըհճ ՄՅտւո6ք", Մ/165ԵժՇո, 466Շ-Ճ01(5. ԲԲՏԼՏՇհոԼքԼ էնք հու 33.

ձոմ

15 Ճոտճուռո

էԼո,

Քհ

ո

.

Լոռոքսճքծ, .Լշոքսճքօ",

Ճոճօլշո

,

Յ92

ն

այլն:

սաճմանային Հնդիրանական

այլնն

լեզուներին

է նվիրված

Մոր-

դենշտիոնեի ծավալուն աշխատությունըշ: իրանականլեզուներին նվիրված աշխատություններից նշելի են Ա. Մեյեի «Հին սլարսկերենի քերականության»՝ է. Բենվենիստի կողմից վերամշակված Ճրատարակությունը, Ս. կոնովի «Սակյան ուսումնասիրությունները» ե «Խոտանսակերենի Քերականությունը», Ի. Գերշնիչի սոգդերենի քերականությունը», «Մանիքեական Վ. Հինցի «Հին պարսկերենի բառագանձր», Ա. Գիլենի«Պարթներեն լեզվի ուրվագիծը»: ն այլն: Քալթիկ-սլավոնական լեզունեո.-- Բալթիկ-սլավոնական լեՎուներին նվիրված ընդճանուր բնույթի աշխատություններից նշելի է Շտանգի«Սլավոնականնե բալթիական բայը» Բալթիականլեզուներին են նվիրված Ձենի ն Ֆրենկելի աշխա-

տությունները»:

են Բազմաթիվ աշխատություններ նվիրվումսլավոնական

լոն ճամեմատական զուների քերականության պատմության Ճարցետին. դրանցից Հիշատակելի են Վան Վեյկի,Վայանի, Տրաուտմա1

լ.

ՔՇոօս,

Ք161Ըհճոմ:Տսոմ

Օւոտոուճ

ՏՃՈՏՇՈՒ,

Քողտ, 1930.

Մ.

ՄԷ

Մստե

ճտ Ճ1է-Լոմօ18ոլտհճո, ՒԼՇԼու010ք15ոհճՏ ՀՄԾԼՔԼԵսհ ոք, 1935 ն 69. ՛1. 8ՑսողղՕա, Լոոքսձճքծ օք էհճ Է հուօտէհլ Ծօշստծուտ ՀՁ6ԼԵ6 օտ Շհլոճտճ 1սեճտճո, Շտեղմքծճ, 1937. Ք. Լ. ԴՂսւոճո, Շօտքուեմծ 1931. Յոմ օք էհշ ԽՃՇրոլլԼճոքսոքօ, Լօոմօո, Ելոօ1օք12ոճ1 Թլլօոշո ).

81օՇհ,

).

Ըսլքճո

Լ

ճէ

|ոմօ-ոուճո մս ՄՇմո

հ1Լ(ՇհշոմՅլճ, Օ.

ԷԼՏէօՈՇՅԼ

Օ61ք6ղ

Ց.

Ճ

Օտոտոճք

ո

Օւոուտոր

օք էհօ

Աօ0քճոտէել:ճւոճ,

Քո. Լոտողւլքէլօոտլ Ճքտեհոճոտ՛8, Քօօոճ Թճսճլօքտճու Օոսհոլ, օէ

ոմ

Տլոհոլօտ6 |ոմօ-րճուո

1934.

Բ.

ծ.

1948, հԼ Վ. ոէՏ, Քօօոշ, 1948.

օՒ

Օտտո

1էՏ Բօուոձլօո Ճտտմոճտտճ,

Խ21, ՆՄ.

ՒԼՏԷՈՒւԸՅԼ

Բշքոճ,

Մ.

էՇտրտ ուՕմ6քո6տ, ՔՀ, Տճոտեո, Ճոտէ6ւմմտ,

Յսչ

0մ5

Քոօլօ-գսոմճ

1948.

8.

Է 2-

Ճատճտ, 1941. ԼՅոքսձջծ, ՇՕ1օտԵօ, 1938. Իւօուծ

Լռոքսճքօտօո

էհճ

Օտ10, 1929---1938. մս ՆԼՇՆԱՃ քթճտճ, ՕւտոտճլՇ Ք. ՅՇճոՒշճոյտէ6, 3։Խ ԹՌԱ6116է Տճեռ Տէսցժ/6Տ, ՕՏ510, 1932. ԽհօէճոտձետշւհՇ ՕւոուՔ2/15, 1931. Տ. ԵօՕոօա, օք Ճ Օտտտու հլճուիծճո 1941. 1. Օ6ՇոՏհծալյէտի, աք, Լշլրշք, Տօքջմոռո, Օ»156:մ, 1954. ՆԽ. ՒԷԼԼոշ, 7Ճ1էթ6տլ5շհօքՊ/ՕՐՀՏՇհուշչ, Լ6լը7լք, 1939. ատոլ տս 1942. Ճ. Օհլլռլո, քճ/էհճ, Լօսմլո, « ոտ Տ1Մ15ՏոհՇ սոմ Եճլլտշհծ Ը, Տ. Տեոոք, ՄՇԼԵստ, Օ510, 1942. մօ 5. ԼԱէտատշհճո Տքւոշհօ, ՒՇԼՄՇԼԵՇք, 1957. ՏԲՈՂՌ, ԷԼՅոմեսշհ Է. ԼԼտսլտոհօտ ԲՈշՇուճ Շր աօ1օք:5հօտ Ս/ԾՈԼՇ-Եսշհ, ՒԼՇԼՄ6ԼԵ6ոջ--

լոժօ-1Ճոլճո

Բոօոէլ6ւ,

|է -1,

1ռոքսօ՝

մասինտե՛ս ռովեատՕճէլլոք6ո,1955.ն ճջ. Ընձելինիաշխատությունների

ճան լեզվաբանությանը

ճատկացված ճատվածում:

նի, Աեր-Սպլավինսկու,Հորալեկի, նիդեոլեի, նաճտիգալի

աշխա-

տությունները: Հին սլավոներենին կամ եկեղեցասլավոներենին նվիրված աշխատություններից նշելի են Վայանի, Վան Վեյկի ն Սադնիկի Այցետժյուլլերի գրքերը»: կենտ. լեզուների ուսումնասիրությունը Արբնելասլավոնական րոնանում է գերազանցապես Սովետական Միությունում, ն այղ լեզվի մասին առիթ կունենանք խոսելու, Արտասաճմանումոուսաց է ուսումնասիրության գործն ուժեղանում Հատկապես երկրորդ ճամաշթարձճայինպատերազմից Ճետու նշելի է Ֆասմերի «Ստուգաու

բանական բառարանը»3:

Արեմտասլավոնականկ Հարավսլավոնական լեզուների սումնասիրությունը կենտրոնանում է գերազանցապեսժողովրդական դեմոկրատիայի երկրներում. մի շարք կարնոր աշխատուու-

Կ.

ւ

Մշո

ՄԼյե,

Լ65

քօՇհօմ76ոլս

|քոքս6տՏ18Խ6Տ: ժ6 շՕոթոոնճ

քլսոճիէ(, Քո1տոքս:տ513765, Լ)Օո, ԹՇ ՏոԿտոհշո ՄծԱՇւ սոմ Տքոճշհօո: Շլոօ ԲլոՕ Շծէնոջճո, 1947. 71. Լշհղտը|ունոտելց թ30)Ը262՛ո6 Տ|ՕՉԽ1ոո,Քօշոոո, 1946. 7. ԼՇհ-Տը|Յալո-

ՈՏ, 1937. Ճ. Մոլ1լոոեՆ 1950. Ք. Բոոսէտ:տոռ, Տատն, քնհւսոք ո 6

Օտուոոււծ

Էսոյն

մօտ

ՏՈՅՈտե, Ք.շշքլնմ | հոն ՔԵՑ Տ|ՇԽԱոտեչԸհ,Մ/8152252, 1954. Կ. ԷԼՕՈՅ16Շի, Սխօմ ժօ Տէսժլճ ՏԼՕՃՈՏՔՆ՛Շհ)2շչեն, Քոռիռ, 1955. Լ. Ա16Մ6716, ԽՃսեօԽճէՏ1ՕԿճոտե՛Շհ Տեն

Գ

ՍԽսոշտիՇայոշ,

Ի.

62. Կօ՛Խ

ՏԼՅՈօ21էոօտէ, Թւճհճ, 1953. լյշոՅճ, 1952:

Ք.

Վճհելք

Ն,

ՏԱՀՕխոոտել )621եյ,

25թ., Լյսե-

շ'Խ հտոսծճլ մս «1ՇսՃ ՏԱՆԸ, ՔՅոտ, 1948 (ոուս. թարդմՄՅՀԱԼՀուՆ 8ՅՑՅա, Խ., Քյաօ80160180 ոօ ԸձքՕշղմ8ՋիՇսօԽ «ատ, 1952). Կ. "շո ՕճտշհլշհլԸ մ6ք 81էխն11ԸհշոտլճԽ1ՏՇհծճո Տքոոճճհճ,|Լ, Թճոյլո-ՄԼյն, Լ61ք2լք, 1931 (ոուս. թարգմ. Է. 8Յի-86շճ ո, ԱՇօքոզ ՇՈՅքՕՇՈՅ8Ջ Ա ՇնօՐՕ սոմ ՒԷԹոոմխԽծուօԽԼ., 1957). Լ. Տուն Ք. Ճ126էոնմ116ղ ՋՅԱԽՅ, Եսշհ 2ս մ6շո 41է411ԸհՇոտյ|2աՏոհճո 7ՇՃԼՇո, ԷԼ6Լմ61Ե6քք,1955: 3 ՈԼ ԽՋաստտլւտշիճտ Մոտո, Շի՛ու010ք15ոհշտ Պ/ծՐէ6Եսոհ, Ւ1461Ճ.

ԵՇոք, 1950-

1958.

«Ղ. ն 167. ԼՇհղՏք1ոխԽԼո՛տի քօտել, 11 :չթ., ՆՍ81523ա8, 1951 հ Ըն,

ՈՕՊԵՇՃԻՒ 23:ռ,

(ոուս. թարգմ. 1. 16ք-ՇողՅՅի ԽԼ., 1954). Մ. Քօ010576ՇաՏի Ն ՔօմտռաՄ քոռտճւել քօտելճ), |, Ս/ՅՐ5728, 1952. Տե Տ1օո՛տե յ, ՒԱՏԱՕՈՅ |Բշմեռ քօլտիեճցօ ա 22187516, ՆՄՅՐՏ2ՅՆՅ, 1953. Տե ՍԼԵՑՈ՛Շ2737 Է, 23:75 41816. քօ15.լ6յ, ՍՄՅ528Խ2, 1953. Բ. 1 Ո2Հ՛Նէ0)օ0ք11

ուժճե,

ՒՈՏ(0ՈՇԿՅ՛

ՇՇՏեՕՏԼՕԿՇոտեց՛,Քոճհտ, 1935. հԱսմոլշճ Տքթարգմ- Փք. ՂքՅՑԱՔՎՏՇԵ, Րքմա1։ւՅ

ՎՇԼԱԸԽՕՐօ

1, Լ, ՏՅասծձ, 1950). ծ. Է 2 ճոճի, Պաւշքճ17քիօԲօ Ի՛661 1. Քս214ՀՀ65ե8՛, ՀՄԼՅՏԱԽՃԺՅ,մ. 1, Քոճհիճ, 1934. Ի. Քճսլլո)չ, ՏՕՄՈՃ

Յ94

Ոյսմուբ

ՇՇՏԼլու, |, Քղռհճ,

1948 (ռուս.

թյուններ

«Հանդես գալիս

են

ն

մի

երկրներում: բնագավառում

այլ

շարք

Հունաբեն.-- Հունարենի ուսումնասիրության

նշելի

է.

են

Աժյոնի,Հ.

Պ. Շանտրենի, Մ. Ֆ. Բլասի, ժ. Հումբերտի, Շվիցերի, Ֆրիսկի,Գ. Զոյտերի, 8. Բ. Հոֆմանի, Ա. Միրաբելի ն

աշխատությունների նոր ճրատարաաշխատություններն կությունները, որոնց մեջ ուսումնասիրվում են Ճունարենի տարտարբեր շրջանները: բեր կողմերն կարնոր նշանակություն է ձեռք բերում նախաճունականլեզուժողովուրդների շերտերի որոշման ճարցը: Վ. Գնորգինըեր ների մի շարք աշխատություններում: նախաճունական բառերի շերտի ն այլոց

ու

ու

ու

1955. Է. ՔՅսլլոյ, 1. ՏէՕ1Շ, ՏԱՕՆՇոտեո՛ քւուոձիեո, 11 ճր., հո, հ ԿՊուօԱ Տ5ԹԹճրոչ տքատՕօՆոճյ) Տ10Շոմլո), 812ԷՏ|Յնճ, 1918. Մ. ՄՅշու, Ք՛ոռհճ, 1934. Բ. Քօ1յտոճ՝, Խ6ոտիե4ճ՛, 151018 Տրքտեօհմ2(5505106ո2ՇԱ ՃԱսխուՇ

ՔՇՏՇԼԱՅ7,

Խոյ 7ճմոօք |621եճ, 23քթւՇԵ, 1836. Հ. 82782 5քԵօ1916. Ի. ՔՅատօՆտ, ոա ԸհշրՄՁ՛տՏիճհօ, թոարգմ- «սերբերենից, Քճհճ, ՒԷ 1936. .1. ՃեղքօԱՎո շք0մօմլոճ 510Նճոտեճքճ )շշլխձ, 1, Լյսելյճոճ, ՕՀեօտոճ 6ԵՊՐՅքՇաՅ (ՕՓեճ, 1944 (ոուս. թարգմ. ԸքՅոո ուիաճ քմա, ԷՅ ՋՅԵՒԽՅ, ԽՆ, 1949). էճ. /1ոքԿՇՔ, ՐքՅոշւքեՅ

602ՐՅքՇաՕՐՕ

1Խ1Ը2Ը7օքովճշաճ ԾԵտրճքօոճ ԱՅՊՇԵՆՕ6ԵՊՐՅքՇԵ Ն,ՇՅիս, Շօֆոզ, 1955. Շ. Շօ841:108, ԽՇոօշ ճ. 1955. ՈՈՅւճոօտաճ Լքմալոա մ, ՇեօոյՇ, 20Րա1, աք, Շօֆո, Ե.

Է ՕՇՇՔԻ,

19:0. ԼՐքոճխում 1աւծք817քճա |83:Աւչ աճիճ ԿՅԽՇոՕեՇՑՔօ 1. ԷԼօ1սԵ, Բ. Եօքշծու, Լ-1, Շտօոյշ, 1952--1954. ԵԷտօ10օք1շե7՛ Տ(ՕՃոււ ՏՕօՕԿԽում Շէ՛տօլօյճշչեռ ՀՇտեշհօ, Քռհճշ, 1952. Ի. ՏՈոատճն Ք122ո: )Ը2:եՅ ք015.16քօ, ԽոՈճնծա,1952-1958»

Օրմոռտճելն, Լճլքշլք,

ԿՄՕօՕԿՊԿԸ6Րե,

ԵԷսշքօ1255(Շ ՕԵճտ01Ել5ճհծ Օւտուլի մ ոլԲմճղտ01Ել5ոհճո Տաճ1լ2, Տթոճշհճ, 8Յսէշճո, 1952. բ. ՏՇհա:26:ղ ՕՈՇՇիՏԸնճ հննոշհծո, 1934-Օոուտճեն, Է-1 1959 (11 ճատորբըՃձ. ՕճԵւսոոծո-ի, 11-ը՝ ք. յ. Ո60ղցուճտ-ի աշխատակցուԻ. 81255, Օրոտտին մճտ ՈՇաէճտէՅւտճուլհճո ՕոՇշհլտոհ, 14 թյամբ). 1954. յ. ճր., Օծէմոքջճո, ՒստԵօոե Քոլտ, 1945. Ք. Տմուճճ6 քեճզսծ, 11 ճր., 1947 (ռուս: Շհուրմյոճ, հՌ10՛քիօլօքլՇ հլտօոզսծ մս քւ, յք

1951.

Ց.

1. ԶՅեւՅ, ԹՌ6օքովՇԸատԿօքֆօտօրիմ ՐքշվՇսՕՐօ 113: 7ք6ե, 1953). ՕւոտոճւՇ հօտճոզսճ (քհօոծէլզսծ Շէ Պօւքհօլօք16), 11 2ր, ՂՊՈէճ մ ՔՅոտ, 1949. Լ ԼՇյՇսոճ, թհօոճզսծ քեեզսծճ, Ք85, 1947. ՕոՇՇիլտշհճտ Ւ). ԻՈՏ:, Շատօլօքլտ5հճտՃ՛ծոլ6քծսշհ, ՒԼՇԼՄ6ԼԵՇոք, ն սոմ Տշհոլմօ Օոտոմմի ճջ. Օ. Տօ3է6ո ոճսքոծշհլտւհճտ ՄօլտԷԱ 010ք156հշտ Տքոճճհշ, 111 62րթ., Կ/ՈԼԹՏԵշմ6ո, 1955. ). Ց. Լօ7ոտոո.

թարգմ. Խ.,

Ֆ/ծՈԼ6ԵԾսշհ ոՅ11Շ

մս

լհՇ

Մ,

Օոճշհլտշհճո, ԷՆ,հլնոշհճո, Ոօմճոճ, ՔՅոլտ, 1949,

մ65

ՇԸ

Օ60ղք16Խ,

ԷԼՇՈասոքէ սոմ

1հԸ

Ս/Շ ՛Ղքօւ Տքոուհճ, Լ-)լ,

Տօիշ, Լ--Լ, ՏքոՅՇհԽ1ՏՏՇոտշհձքէ, 6ոջտ,ԼՇ քճոտքլզսճ. ԲՏտլ

մԱ

Ոլզսճ, ԼՕսխոլո,

1952. զս:ճ, ԼՕսխոլո, 1954.

Շօոէղեսէօո

մօ

Տօհո,

1941--1945.

տս

սոծ

ձ

1949.

Ճ.

ձ4112Ե6.

Օոտտ-

ՔԽսսո, հոլլտշհ-ոնշուտւհօ 1937--1938. ՄՕօԼքուՇՇհլտշհծ

տծս

նան

Ճ.

4.

ճո

ՄԼո-

1ռոքս՞ 1ոմօճսոօքճճոոճ քոճհլլճժճ 1՝Չոօտոտեզսբքօլոլտք1-

1Շլսմօ

Յ95

"տեղանունների ուսումնասիրության Ճճիմանվրա «նախաճունարեէ որպես նր», Ճակառակ ընդունված կարծիքների, սաշճմանում ն Հնդնրոպական նրան ճատուկ Ճամարում բաղաձայնների տեղա-

ՍՀ. անցումը:Գ. կրեչմերը եր նոր աշխատությունում շարժն առանձնացնում է նախաճունականլեզուների հ ժողովուրդների 5 շերտ՝1) անատոլիական, 2) դանուբյան կամ պելասգա-էտրուսկյան, բնդ որում էտրուսկերենը, ճակառակ Գեորգինի, Համարում է ոչ-Հնդերոպական լեզու, բայց փաստորեն այն կապում է ճնդերոպական վիճակին նախորդող նախաՀշնդնրոպական ճիմքի ճետ (այսինքն՝ ընդունում է էտրուսկա-Ճնդներոպական նախալեզու), 3)Ճուն նական, 4) վեննետյան 5) իլիրիական. վերջին երկուսր խստոբեն տարբերվում են: ու

Հունարենի ուսումնասիրության ճամար կարնոր նշանակու-

կրետե-միքենյան այսպես կոչված 8 գծային գրի վերծանումը Մ. Վենտրիսիկողմից (1953 թ.)27։ Այս բնագավառում վաստակ ունի նան Վ. Գեորգինը, թեն սկզբնապես նա զգալիորեն շեղվում էր ճիշտ ուղուց: Վերծանումըպարզեց, որ այդ գրի լեզուն ոչ այլ ինչ է, հթե ոչ Հունական մի բարբառ. սրանով իսկ Ճունարե11 ճազանի ճուշարձանների 4Ճնությունըտեղափոխվեց մ. թ. րամյակը:

թյուն է

ունենում

ա.

կալլերիսը ընդարձակ աշխատություն է նվիրում մակեդոնացիներին, որոնց լեզվից մնացել են լոկ ատուկ անուններ նհ բառեր):

Ալբաներբեն, իլիբիականլեզուներ.--Ալբաներենինայս ենթա-

շրջանում նվիրված աշխատություններից Ճճիշատակելիեն

Տալյավինիի

ն

Ռոջեի գրջերը'։

իլիրիականլեզուների

քննվում

են

Մաննի,

Քոնվեյի, Ուատմոուի

ու

ԹԸ «017ՈՇՇհլտ«6ոՏքոոշիՀմմտ. Հատկապես Ի. ԿԵԼԸէՏԸհո:, ՄՕջտտոհլԸհէճո, .Օ1օէէո", 28, 1938 ն 30, 1913, Հոմ Հմմտ. ԻՆ Մ`Շուղւլ:Հ Ս. ՇհոճոմալոԸք, ԷոՆԱՇճոճ 107 ՕԸՇե ո էի Թ/16Շէ 1ՒԼՏ, 73, 1953:

ձ1՛ԸՇՇՈՅ6ՅՈՃԻՇՏ,

սոմ

51.

6է

Կ.

ԵՅ11ճ

ԼՇտ 2ՈՇԼՇոտ

ԼՏ,

Է Ճէհճոճչ, 1654. Էլտ5էօ0Ոզսծչ, ՃլԵճուռո «Տ. Ե. ԻԼ(2ոռ, Տհօու

Ո1Յտու ԸհՇՏ

Յ96

ՏԱԼ

ԼլԵՅոօտճ

1ԸՏ ՀՈՇ(ՇՈՏ

1635, Շո,

1932.

մ:

Խլսմճչ

1ոքատէլզս6Տ

1932. Ը. 1 Օրճուոու, Լօոժօո, ՀքՔՇՇհՇԲ10-6ուտ, 1937. Ն ՔօզսճՆԵ 41Եճոչւտ 81Եոճտ, Քուտ, 1932. Լծ ժլԸլօոոոււծ

Զոլոճ7լր,

ԼՇՃԼՇՏ

Ո1Ա2Շճմօոլծոտ.

ցոնսոնին

կրաեի ծավալուն աշխատություններում |: Լեզվանկատվում է վենետերենը բաններիմուո (հրեչմեր,Պիզանի) մյուս Հ.

իլիրիական լեզուներից առանձնացնելու տենդենց: Վենետերենին Հատուկ աշխատություն է նվիրել Բիլերը»: Ռրոշլեզվաբաններ (Ցու. Պոկոռնի:ն ուրիշներ) խիստ ընդարձակում են հլիրիացիների սկզբնական տարածման չրջաննեբը: հլիրիական սուբստրատի ն կուլտուրայի ճետքեր որոնվում են եվրոպայի ճնդնրոպական զանազան ժողովուրդների մուու Իտալականլեզուներ.-- (ատիներենիննվիրված աշխատություններից առանձնապես նշելի են էոնուի Մեյեի ն Վալդեի լեզվի ստուզաբանական բառարանները», Հոֆմանի«վատիներեն Դնոտոլի, Բենտի ն Պիզանիի աշխատությունները: (ատիներենին ցեղակիցօսկ-ումբրյան լեզուներըքննված են Քոնվելի, Ուատմոուի ն ոնսոնի՝ արդեն Հիշված աշխատության մեջ: աշխատություններ են նվիրվում նոր-իտալական Բազմաթիվ կամ ոոմանական լեզուներին. ֆրանսերենի բնագավառում սշելի ու

ու

էվերտի, Փոուպի, Գամիլշեգի, Վալկճոֆի, Դոզայի, կոճենի, Սիլվենի,Պիշոնի ն Դամուրետի աշխատությունները՝. իսպաներե-

են

Ս. Մեհշէոօսքհ, Տ. Ի. Սօհոտօո, Ք:Շ-112Շօոա), օէ 1ոտ, Լ-Ու 1933. Ւ. թ6 ՍՏՃ, ռ հծ, Շոտեղմքճ, ԽՄ 111776. 1. 16 ՕսօլՇո, Ն/16ՏԵմծո, 1955. Ղհծ ՄՇոճլԸ Տ. 86316. Լշոքսքծ, 86:167--էօտ Ճոքծ105,

չք. հշ

շտ

Տքոշհճ

մ. Լ

1949. 3).

27ս

ՔօԽ07ու,

21ք, 1938.

ՄքքօտշհյշհլՇ

մօ

Խո

սոմ

116,

Լ6ճյք-

801օքոշ, 1940. Ճ. Թ ծճոտօլօքլզսճ մ |1ոջսծ սոմ 1. 8. Էօքոռոռ, 1951. Ճ. Մ/ճ146 18էլոշ, Քոտ, ԼՅ161ուլտոհ6ճՏ 67 ոօ010ք15ԸհօՏ ՊՄծՈՒՇԼԵսշհ, ԱԼ ոճսԵօճւեճքէօՇ Ճսոճքծ, ԷՂ1հշ Տօսոմտ օք ԼՅէո, 111 65բ., Խ. Օ. Շոն ա, ԷԼ61մ61Ե6ջ, 1938--1956. «

Քճնօէօ,

Ց.

ԵՐՈօսէ

1945. ՂհՇ

82111076,

12ո

'ոՅԱ1ԸՅ

Ի՛օտ

Բօղոտ

ՏէօՈԱՇՅ

5'Ճ

Բաշ

Լոլո

էօ

էկոքսձ

ՏՓօտոճ օո

Ո61116ե 1932, 111 ճթ., Ճ.

Շէ

Շ

օք ԼՅէո,

881(Լտօ6,

էո, Ղսոլոօ, Ը«Օտքուճ Իւշռոշհ

Ղհճ

Խօմծո

Քօտճ,

մլ

Ծ։՛Աօոոշոը

Իշոշհ,

1946.

Մ.

Ք1Տ3ոյ,

Օւոո-

1948.

Լշոջսճքճ,

Լօոմօո,

հԼճոշհօտէ6, 1934.

Է.

1933.

Ի.

Քօքծ,

Օտո1լ115շհծջ,

Յս Շտոճմճ, Օսճշեշշ. 1930. 1. Մոլիհօքե 1938. Ճ. ՕՅսԽՅԱՇոո6տ, Օքօոլոքջծճո--84212718. ՒԼՏԵՕՄ6 մ6 13 Թոքսծ ԽՅոճոյտծ,Ք2715, 1930 (ռուս. թարգմ. Ճ. ԱՕօ33, 28Ն 8Յաած, 1. 1956). Զա.Աօոոճւճ Սշւօքոտ ՓքհւՅՇաօօ ճ15տ0օլօքլզսծմ6 քոլ լ մշ ՔԲռոշճ, ՔՅ, 1ոոքսՇ Խոոշոլտօ, ՔՅոլտ, 1938. ԼՇտ ոօտտ հ. ՒԱՏ(ԹՕՄՇ մ'"սոծ 1947. Շօհծճո, Լոոքսծ: 1Շ ՔԽոոշտտ, Ք215, 1947 Տ. Տս1ՆՁՅ1ո, ԼՇ շճօ16 հոլ լԲո, ՆՄ6ԼԼՇԼՇՈ-Ք0/է-Յս-Քոլոշճ, 1936:

1ՕՏՏՅ1ԼԸ

մս

Քհ1օ10ք16 6Շէ

քճոճ

Խճոշճտ

1էլճոռսւՇ

Յ97

ն կապեսայի աշխատությունները:. ն էւղիֆանիո դա Սիլբնագավառում՝Վիլիամսի պորտուղալերենի վա Դիասի աշխատություններըշ. իտալերենի բնագավառում՝ Փեյի ն Ռոլֆոսի աշխատությունները. ոռումիներենի բնագավառում՝ Ռոսետիի աշխատությունը: Ռոմանիստիկայի ընդճանուր քննությանն է նվիրված Ռոլֆսի «Ռոմանական ֆիլոլոգիան»": կելտական լեզուներ.--կելտական լեզուների բնագավառում նշելի են Լյուիսի ն Պեդերսենի«կելտական լեզուների Համառոուռ Համեմատական քերականությունը» ն Հարդիի, Վայսգերբերի, 0՝ նոլանի, 0' Ռաճիլիի, ոունղի, Թուռնայզենի, նինի, Մ. Գինսի

եի բնագավառում՝ էնտվիսլի

աշխատությունները::

ԳԵՐբմանական լեզուներ.-- Գերմանականլեզուների փոխճա-

րաբերության ընդճանուր

մասնակի Ճարցերին նվիրված

ու

են

Հիր-

աշտի, Պոոկոշի, կոլլինդերի, Ֆոինգսի, կրաեի,Շվարցի, Շտրոճի

խատությունները, կյովեի աշխատության նոր ճրատարակությունր" Քարբառագրության ղարդացման ճետ կաղված՝նոր ձնով են ւ

Մ

7.

ՋսՇՏՇ.

Ղհճ Տքճուտի Լճոքսճքծ, է0քՇէհծք Խլէհ ՒԼՏԱօՈՅ Թոտզսծ. Լօոմօո. 1936. Ք. ԼՀք6տճ,

Եութալտէլճ.

ՕՅէռլճո.

ձոմ

Ճ165.

1ռոջսձճ6տթմոօլռ. հ1ճժոմ--Ցսճոօտ

Է.

8.

Մ1Լ1լճ

Էքլքեհշուօ

Ճ.

5բ., Լ1ՏԵՕո, 1933. մ6

Յի.

Ք15Շհօո

Օռտտճեն

ՒԼ

Օծէւոքճո.

Օոտտու

1տելւլ

Քօտճուտճհծ ճոմ

ԼՇալյտ

ՍԷքուազ քի

Քհլոմծլքիլռ, 1938, ՔՕօւեսքսօտծ.

Տ/ուռճճ հլտծոօճ Ս. ԶՅտօսոճէէճ,

1գոտ16Շոլտոհճո

15էօղճ

Քօիլէտ,

50. Ւ.

6է

Թ6քո, 1949. 4 Կ

ՔՕՏՏՇԱԼՆ

1940. Եշ

Է.

էօ

|Յոքսծ 18ո68156, Լ-ՄԱԼ Քոոլտ, 1929.--1939. Լ1ոռրշո 1հճ Ք6, Լճոքսճքծ, ԿՀՇԿ-10ւ5,

ՒԼՏԼՕՈ:Տոհ`

Լ-1Ն

Ծ1Յ5,

Տ11ԽՅ

1942.

Լովո

Բոօտ

տտ,

մ

ՔՕրէս-

Տքոճշհճ

օտճոճ,

քօտսքսօտճ,

Բատ

1941. լիճ

սոմ

|Լ ԼԱԼ

ժ6

Օ.

քուո-

Քօհէքս.

հ1Լսոմշոլճո,

Ւ8սշհճոտե, 1938 շ

1950---195շ. Քիլ010թ16, Լ--11, ՒԼՇԼմ61Ե6ոք,

Ճ ԸՕՈՇ:ՏՇ

ԸՇօտքուոոնը Ը (ռուս. թարգմ. Լ. ՊԵօթա:Շ ո 2. ՈՇ-

Ք646/56ո,

1937.

ԽՇՈԵԼԸՏԻՃ

ԶՅԵԼՕՑ, ԻԼ., ՐքաաձիՅ Ւ8օո 1954). 0. Մ. Բ. Է/ողմ16. ԷԹԲոմեօօս օք Խօժմօո (Ճոտօոշոո), Լ. Մ 1ԼՇՏք6Ե6ո 1948. Շո, ԲճտԱճոմ։ծլէճո, Տքոոշհճ մօ Օ. Օ'ՎօԼՅո, Խճա Էւ Օոողտու ՏՔՕԽեՇ4յ, ՃՀ, 1930, էջ 147--556.

քշե.

ՌՈօժօո

1լտիհ. սել,

Ք/6ՏՇոէ.

Ծսելլո,

վարտ). Ք.

).

).

ՏՇ,

1. Բ.

Ճ

Օոտո:ճւ

71. Բ.

մօոճտ,

1931--1934.

ՒՆ

Ք.

86/1լո---Լ6լքլք,

Ե.

Լոտի

1216Շէտ

Քոտէ ճոմ

Տչուռշ,

1936.

մօտՏ

Օճոտճուտճհն

ԼՕՇաճ,

ՄՇտհ

ՄՍքճուոտուտեհծո,1-1, ՒԼ մ61Ե6ք, Տքոճշհխլտտոոտոհճք,17 6ր., Լ--ԼՆ ՔՈօՔօ0ՏՇհ, ԸՇօտբումնծ ՕծոդոուԸ Օտ ոու,

Ւ:ոոմեսշհ

1933.

ՕՔճհւլլլ:,

1931 (անաՇոոժլ, Ճ Օտտո օէ Օա 1946. 1ւտհ, սերո. 01 հ1տոճ Լճոքսճջծ, Օչէ6ոմ, 1931. հ. Օս:65-

|ոոքսծ ԵԼՇէօոոծ, Օսլործ, Ւ.

1934.

1932.

Րհսղոճ:Տ56ո,

Ս ոՇ6ո,

ԼՅ

աւՇտերտ4

գերմանական բարբառների ու լեզուների փոխճարաբերության, գերմանական լեզուների պատմության Ճարցերը: Գերմանականառանձին լեզուների բնագավառում նշելի եյ Հետնյալ աշխատությունները. գոթերենի բնագավառու՝ Ֆայստի «Գոթերենի Համեմատական բառարանի» նոր ճրատարակությունը

դրվում

սկանդինավյան կրահի,կրաուղզեի աշխատությունները. լեզուների բնագավառում` Սքուտոուպի,Հելքվիստի, Գուտենբրունաշխատություններըշ. անգլեՀոլտճաուզենի ների, Ցոճանեսսոնի, Զիվերսի ն րենի բնադգավառում՝ Բոուի,Մենքենի,Հոլտճաուզենի, հ

Մունի,

Բրունների, այլն ստրուկտուրալիզմի նշանավոր դեմքերի արդեն Հիշված աշխատությունները. գերմաներենի բնադգավառում՝ Ֆայսլեզվի» երկրորդ ճրատարակությունը, Ֆոռինգսի, տի «Գերմաներեն ժոլիվեի ն Մոսեի աշխատությունները: Մաուսերի,կարստինի, (ռուս. թարգմ:

Քհւլոմճլքհլք, ՀՅ1ԻԵ8

Յ.

հԼ.,

ՐՇքԽՅԻՇԽԵՆ

Լշճհոածոէօք Լու Բլոուտշհճո.

83816408,

1954).

Ոքօաօամ,

Ըքտտոմյ6ՊԵ-ճն ՐքմաՄոքօոտճուտճհՇ

Շօ111ոմ:ո.

8.

Մքտոլճ. 1932. 1 հ. Իղլոքտ. Օճոռճուց-ՔօոՅՏքոոշհալտտճոտջճհշ,.Լ -11. 1948. Ե. սոմ Օօլճո. ՏՇհաւշ. ՊՎՕւմքօոոճոշո. Ճոքճլտճշհտոո, 1951. ՍՇսլտոհծ ժ6/ Բ. Ւտռոմեսշհ 1951. Տէղօհ. ջօշրոտուտհՇ Քոօլօջ6, ՒԼՇԼմ61Եօջ. ջօքոՅուտհճո Քհօ1օք16. 8Շոլլո, 1952: 1Տ. ՊՄծՐԼ6ԼԵսշհ մօ ԲՇԼՏԵ Մ.թ ՇՇհճոմօտ քօլտշոհճո Տքոճշհծ, 111 5ր., Լ6)մօո, 1939. Ի. ԽԼՕ0556, ՃՈ Ճոսօլ 46 13 1ռոքսՇ ջքօԼհլզսծ,Քոլ, Ոճ.

1932.

ո

ՒԼ.

հճ,

1942.

Ւ.

«7ճհճ.

1948.

Մ.

ՍԵՈՅստճ,

Ի. Տ.

Օ6.ոոռուտոճհՇ

ՒԼՏԼՉՈտՏշհՇ ԷԲոմեսշհ

ՏԵՅսէւսը,

ք.

Տե ՒԷՒ611զս Օսեճոծւսոոծո

Զէ

ՏԽՇոտմ

Լոսէ-

տւ

ոօլօք

ՒԷԼԱՏԼՈՏԸհ6

415ՇհՇո, ՒԼ6(461Ե6/ք, 1959. ՏՇհՇՏ ՊԽ/ծՈՒՇԲԵսշհ. 86ո,

Ճ.

Ւ.

հ1Լօոշճճո,

Լ.

Տ.

ԻՇլՏէ.

Շ.

Խոտ

Ճ.

101176

5,

1942.

Տքոոճհճ,

ՒԷԼՏէՕՈւՏոհճ

ԼՇո,

է

Րհ.

1948.

Շէ

Բ.

Ո/0Տ556.

ԻԲօտաճոլճհ՛Ը

1944.

1939.

ժ6ճտ ՃԼԱՏՅո-

1518ոմլտ5ոհօտ

Քոքլտե Լռոքսոքծ, ԽԿՇա-70ռ. Լշոքսշքճ, վերանայված ճր., ԱՇԿՃԱՇոքիտոհշտ Շրտօ1լօք5շհօտ ՊՄԾՈԼՇՐսոմ Խ. 8ոսոոօղւ ՃԼշոջտշհծ էհո

Ճոճոշշո

Օ1Շ մճսէտոհճ

հԱԼՇլիօշհմճշսլտհճ

Լմոմ,

ՇԾ՛օլօք1ՊՇՐցլՇԼԸհճոմօտսոմ 411Խ6ՏէոօՕրմլՏօհծո.Ճ1էոՕրա՛Շք1ՏՇհ-1514ո41-

Բ. ԷԼՕ1էհոճստճո, 1936. Ե. ՏՈ/Շ76Տ 1934. Եսշհ, Լօլքշլք. Օտտոն, ԷԼո|լ6, 1942:

ԽՅստտօք,

մօտ Օօոտոհծո,

ԷԼօ1էհճստճո,

Ի.

Հօ,

ձ

սոմ

ՍՕհճոոճտտօո.

1956.

7հօ

|Լ 1.

օւմեօք.

Լոսէ-

մ6օծ Հէ/տօ1օք15Ըհ6ՏԽ/ծ116Ծսշհ ՏՇհՇո, ՕծԼԱոքճո, 1948. օՒ ճձ..Օ. 8ոսքհ.

ՒԷԼՏԵՕօ7՛

1935.

ԻօտտճշոլճհւՇ

սոմ

մօտ Օօէտշհճո, հԼոոշհծճո, 1953. մոոտեՇ տքոօջտիլտօոճ. Ն Խծեճոհճնո.,

Տքւոշհճ,

Օ. ճթ., հնճնճոշհճո,1933. Լ-1, հնճոշհծո, 1932-1933. 1939. Օոռտտճեե.

Լ ՒԼՐՇԼՄՇ1Ե6ոք,

Օտտոն, ԺՇսլտշհ` Ռոսօլ

ԲոՈւոքտ, Օղսոմլքսոք

մ6 ԷՅԱՇՈոտոմ մս «լո

ՕՇտհլԸհլՇ

տօճո ձքճ, ՔՅմօ մօսէտոհշղ

ՈՉ-ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սեմա-քամական լեզուներ.-- Սեմա-քամականն մի

շարք

այ/

լեզուների ուսումնասիրության բնագզավառր աստիճանաբար քափանցում են «ճնղնրոպականլեղվաբանության նորագույն գաղաՀնդերոպականլեզվաբանության խոր մեթոդները սեմափարները: կան լեզուների ուսումնասիրության նկատմամբ կիրառելու նմահ մի փորձ է Լ. Հ. Գրեյի «Սեմական Համեմատական լեզվաբանության ներածությունը»: Քամա-սեմականլեզուներին կարնոր աշխատություններ են նվիրված Ա. էմրերի, Ֆ. կալիսի ն Հ. Բաբեցի, Գ. Ռիկմանսի, 9. Կոչենի, Կ. Հ. Գորդոնի, ն խի ուրիշների կողմից": Մ.

Հառիսի,8. Ֆրիդրի-

Ֆին«Ուբալա-ալթայան»լեզուներ, ճապոներեն,կոբեերբեն.--

նա-ուգրական լեզուների ուսումնասիրությունը ճամընթացէ գնում Հնդերոպականլեզուների ուսումնասիրության մեջ իշխող գաղաՃունդգա 0Օրբանին ավելի ուշ Լ. Հակուլինենի՝ փարներին: Գաբոր ն ֆիններենին նվիրված ունեն նույն աշխատությունները: րբերենին 0. Բեճագելի ն վ. բնույթն կառուցվածքը, ինչ 0. եսպերսննի, աշխատությունները՝ նվիրված անգլերենին, գերմաՎարտբուրգի ներենին ն ֆրանսերենին: Գրեթե Համատիպ գործ է ն կ. Գրյոնբելեզվակառուցվածքը» աշխատությունը": կի «Թյուրքական կեզվաբանությանմեջ ավելի ու ավելի տիրապետող է դառնում տարբեր ժամանակներում ճանդես եկած այն գիտնականների կարծիքը, տրոնք վիճարկում են ուրալյան ն ալթայան լեզունեու

ՒԼ

ւլ.

ՊՇա-70ռ,

ուօմսոօո

ՕԼՅՀ,

էօ

ՏոտլմԸ

ԸՇօտքուճնծ Լլոքստկօտ,

1934.

ԲԵք:քէօ-ՏօոԼՇԸ Տէսմլօտ. Լճլքշյք, 1930. Բ. Շ31166 Օսոմլոքծո մ65 4քջ7քատշհ-տ6ոէլտոշհճո Ն/օՕՐէք161ԸհսոԵՏտ41 -օտքումելի տս 6է | 1Շ մօշճեսլու: Ջ6Շո, ՊՄ16ո. 1936. Ի. ՇօհՇո, 1947. Շ. ՒԼ Օօ7ժմօո, քհօոշէզսծ մս Շհճուէօ-Տճ1էէզսճ. ՔՅ5. Սքոոէշ 1947. Օ. Ք.շրտոոոջ, Օւոտտոտուճ 8ՇԸՅՄ16ԴՈո6, Ւռոմեօօն, Քօտշ, 1938. 2. Տ. ՒԼՅՈՈՒ 5. ՍՔճնճլօքտօշուօք (հ ՇոոճոշւէՇ Լօսխո,

ԶԼՅԱՇԸԷՏ,

Խշա ՒՐԹխշո, 1939. յ). ԲՈԼՇժուՇհ. Քհծուշլտոհ-քսուջւհՇ Օղռոտտէլն, Քօ1

ԷՊտԵճ՛,

սոմ

ՒԷ.

Ոճ,

1951.

Թճո

ՃԻ

82Ե6շ.

ՕզԵօ7

Խ161Շո Յխծոծ

ոո, ՕՐրԵՅո, Ճ ոճքոո ուծի, 1935. Լ. ՒՅՔս1 1554. 1941 (ռուս. Թարգմ. 1. 8 Խ6Շհլէր5, ՒԼ 15լոք

ՔՅՅՑ:ԱՆաՇ

ԱՇԵ,

Օ.,

Բ

ՕԼքյանքՅ Օօաէհ

)65ք6ղ56ո. Ք6Շ, 1919. Օ. 8շհոճքհճԼՆ

ԽՄՕԼԱԱօո

Շէ ՏԱսԸէսոբ մ6 5Խ. ՕՐԼծոԵճՇն, '

ֆահշճօրօ 235:ա8, շոմ

Տէւսշքսւճ

Է-1Լ

օք

էհ

Տսօ-

Ճ3ա-

1958-1955): Խոքլտհ ԼոոքսճՄ. ՄՅԼԵսոք,. ԽՆ,

մճսէտոհօ Տքոճշհծճ,1935. լռոքսճ 138Ո6Յ156, 1939. օո 1նղո5շհՇ Տքոոճհեոս, Շօքճոհճքծո, 1936. (6

րի ցեղակցությունը ն, ընդչակառակն, դնում են ուրալյան (ֆիննա-ուգրական) ն Հնդներոպականլեզուների ցեղակցության Հարցս (ն. Անդերսոն, Գ. Սվի, Կ. Բ. Վիկլունդ, 2. Պատսոնեն, է. ն. Սե-

տելե,Բ. կոլլինդեր,Գ,

ի,

Գ, Ռաժստեղտ):

ի.

Ռամստեդտր,

ֆիննա-ուգրական լեզուների կասլելով Ճնդնրոպականներիետ, յուս կողմից՝ ընդլայնում է ալթայան լեզուների ցեղակցության շրջանը ն ներառում նան ճապոներենն կորեերենը:Ալքայան լեզվաբանությանը նվիրված նրա բազմաթիվ աշխատություննեծեն «Ալթքայան բից նշելի լեղվաբանությաններածությունը» ն բառարանը». վերջինս փաստորեն ալթայան լեզու«կալմիկերեն ների Ճամեմատական բառարան է: Այս բնագավառում նշելի է ն Մ. Ռ. լեզուների «ՀնչյուններիպատմուՌյասանենի «Թյուրքական թյան նեյութերը»3: Ֆիննա-ուզրականլեզուների ճամեմատականքերականության ն ցեղակցության ճարցերին կարնոր աշխատություններ են նվիրվում Մ. ժիրայի, Բ. կոլլինդերի, ֆիննա-ուգրական ն լուքագիրյան Ք. ցեղակցության ճարցին՝ կոլլինդերի կողմից՝: ու

լեզունեո.--կովկասյան լեզուների տվյալները: Կովկասյան ճաճախ են օգտագործվում ստրուկտուրալիստներիընդճանուր լեզվաբանական կառուցումների մեջ (ելմոլն, Տրուբեցկոլ):Հյուսիսային կովկասյան լեզուների ուսումնասիրության բնագավառում նշելի են Գ. Դյումեզիլի ուսումնասիրություններլ: «Համեմատական ճյուսիս արեմտյան կովկասյան լեզուների վերաբերյալ» ն «Հյուսիսային կովկասյան լեզուների Ճճամեմատական քերականության ներածությունը»: ւօ.

յ.

ԲՅոտլճմժե (ռու.

ՏՇհՁքԼ,ՒԼՇԼՏԼոն), 1952

ՆՅԳՇԽօՇ ՎՅԵԼԿՕՅԱՅՒԽՇ,

ՀԲԼՃեՏ

հ,

ԵԼոխհոջ

ո

ժ:Շ

1էոտ15հՇ

ՏքոճշհխԽլտտծո-

ՔՅաօծո, 8Շղոշհաօ » 1957). քՃոլուշխլտշհօտ ՖՄԾՐԼՇԼԵսշհ, Լճտ1Ը2

Թարգմ. Լ.

Ա.

3:Տօ-

Բշոոօ-ՄքուՅ6, 3, 111:

Խոշ Լ. Քտձճոճո, Ըո շս ԼսէքօտշհլշհլՇ մօ էնելտշհշո ՎՄ, Ւ61Տոնի, 1949 (ռաւռ».թարգմ. ԽՄ. ԹՏքոՅՇհծո, ,Տէսճ2 ՕլՇուիճ", Ոօ 167ՕքազՇԸոօՓօաշուՇ ՕՏՌՇԻԽ, իՈՅՂՇթաոտւ ոօքոշխոտ 9ՅԽխԽօ8, /1.,

1955),

291131, ՀԱքՄւ-րոո ծտտշժհճշօո1լ1օ՛ Ո) 61Մէճո,Թսմ2քօտէ,1936. տշհ սոմ մ: սեք Ցսմճքծտե1937. 8. Շօ111ո 10հՕոտգ՛քսոն, Բլոոսքօք ԵՅՈՏՇհ, Սքտոյռ,1940. Բճոոօ-ՄքուՇ ՄօշՅԵսոո/. Ճո ԵԼ Ոօ10ք1681Ծ1Շ-էօօք էհշ Սու Լոոջսոջօտ, Տէօշխհօլո, 1955. ՈՅ Քլսմօտ ՇՕտթմո ՇՏ Տսք 1ՇՏ 1ոքսՇտ ՇՅսՇ8ՏԼՇՈո6Տ «Գ. Օսոճշ1ն մս ոօմՇօտքոծծ 465 1ռոՕսճտե ՔՅոտ, 1932. ԼոէոօմժսԸԱօո ձ 18 քոռուՇ

ի.

ՔԱՇՏ ԸՀԱՇՅՏԱՇՈՂՇՏ մս ոօմ,

Բ211Տ, 1933.

Չ6--Գ.

Ջա

Տուկյան

Ասիայիչին Առաջավոր

լեզուներ.-- Հին փոքրմի շարք լեզուներ այժմ լեզվաբանների կողմից ի: Ճճատկացվումեն Հնդնրոպականներին Մյուս կռրգի լեզուներին ն նվիրված ընդճանուր բնույթի աշխատություններից նշելի են 3. Ֆրիդրիխի, Ֆ. Բորկի ն ուրիշների գործերըշ: էտրուսկերենին, որը ոմանք ճամարում են Հնդերոպական, նվիրված հն է. Ֆիզելի նՀ. (Լ. աշխատությունները): Խուռոի լեզվին նվիրված է է. Շտոլտենբերգի ասիական

ն: Ա. Սպեյզերի, Ռ. ժեստենիաշխատությունը շումերերենին՝ Չին-տիբեթական, դբավիդյան,բուբուշակի լեզուներ.-- Շա-

րունակվում է աշխատանքը չին-տիբեթական ն չարավ-արնելյան բազմաթիվ լեզուների ուսումնասիրության ուղղությամբ` ինչպես կողմից:

Չին-տիբեթականլեզուների բնագավառում նշելի են Վ. Սիաշխատությունները": մոնի, Կ. Վուլֆի ն այլոց մեջ կարնոր Դրավիդյանլեզուների ուսումնասիբության վանդ են մտցնում Ա. ն. նարասիմիան,ժ. Բլոկը, Գ. Ս. Գեյըճ: Հնդկաստանիծայր Հյուսիս արնելքում դպտնվող բուրուշակր լեզվին (Վերշիկերենին, որ ոմանք «ամարում են դրավիդյան, մյուսները` մունդա լեզուներին ցեղակից) նվիրված է Դ. |Լ. Ռ. Լոբիմերի ծավալուն աշխատությունը: ա-

8. չմմո. ԸՐՇօքոոՇտ, ԽԹՕղքօշելքօղո883 ՇքշղոՅտՇուՕխՕքոտքճ ոօ 824, 1954, 78 4, էջ 42--75. ՍՇՇոշոօ8որտ

ԸքՅՑՒ 1 ՆՇՊԵԽօ-ՔԸՇԼ01958:

քԻԿՇՇԽՕԿՄ 83ԵԼԵՕՅԱՅՒԱԱԾ, ԻԼ,

1). ԲՈԼՇՄՎՈԼՇհ,

ԽԱԼՈՀՀԱՈՒՀՇհՇ Տքոոշհմծոխնտճլօ, 86ղյո, 1932.

93208,

ՒԼՇԷհլէլ56հ

ՔԼՇԼՈՀՏ13Է156հՇ

սոմ

քոտ ՍՔսէտշհճ,

սոծՇրճոուՇ

1938.

Լ6ք7ք, Էու21Ա16ղսոք,

Ե6ք, ՏՇՈ,

«Բ.

ք.

Տըրօլտօղ

Ճ

ԼՇ

Մ,

Մս1 6.

Էօոտ,

ն

ՄՇԼքԵՇ

Շհլոճտլտոհ

Վ.

1դէւօմսշէլօո

ՏսՈճՈՇո, սոմ

1941.

ԿԱՎ(ՇոոՇՏ, Ք2ո5,

1.

71Ծ.

1938.

Լ

Կ.

մ:

1946.

Օ.

օք

Տ.

Լօլատոծճո

ՏանշքսքՇ

Շու Ղհշճ

Լճմճքեստ:ճո, 1941.

86Շուո, 1930. Պ/ՄՕՐէք161ՇհսոքՇո,

181, ԸՕՕքճոհոքծո,1934.

81ԼօՇ ք.

ՈՅմճ, ՔՕօոճ, 1946. 1936.

8օղն,

ԽՃՇա-ՒՆՇո,

1943.

Օւոտտու

ԱՅՈՅՏԱտ18,

ԷԼ ռո,

(օօ

Քո,

՛ՂՎԵՇԱՏՇհ-Շհլո6ՏՏհՇ

ՏՈտօղ,

ձ1750-6,

Լ. ԾէւստքլտշհՇ Օօէլոճտճո, ԼՇՄՇքեստօո, 1958.

ԵԼստիծ՛,

ՏքոոշհՇ մօ

1)6ՇՏէլո.

Ի.

Օւսոմլք6ճո

ԼՇլքշք, 1931. ԷԼ. Լ. Տէօ1էՇո«ՕԼԱՏԱՃոմյքօտՊՄՐԼՇԼԵսՇհ, Լ6Մ6ոմս-

տէ

Խ/օ0:է5-հ2էշ.

1950. ԵԼւստելտշհճ

1957. Օ1.Շ

թ.

ՏթոճշհլՇհՇ

ԵԼստելտոհՇ

1932.

ԲԱստիեւտհ, Թ6ոլլո-

ԲԱ6Տ61,

8.

Տքոոշհծո, ԾՇոլո Լճլքշլք, Քճտ Տճհճտոճ: Տրոոշհծ սօո

էհն

ՔՈՅ

ՒԼՏԷօՈՇԸՅ,

Օլմօ5է

ՅէԸճլՇ Օւոտտու

ՔՅոճՇտճ մօտ

|ոտօղլք(Յոքս6տմոո-

0Լ էհշ

ԹԾսոաստիճճմ Լոոքսոքծ,

Օլմ

1,

Քոո-

Օ5օ,

ԵՐԿՐՈՐԴ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆԻ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԵՐԵՆ

1.

Բբ

ն բուրժուական Գ., Արդի ամերիկյան 1954: էությունը, երնան),

ուտյա

ցիոն

2.

ՃՈԿՕՉԵՔ

Ր.,

8.

ՔՅՅՑԱԼԱՇ

ԸՔԱՆՅԵՇՑԿՇՇԵօՈ

82,

1956,

Ե

Ը.,

ԼՐօՇ«Շաւքտեաճ

ՃՃԽե«էլ083

Շ.

Օ

ԱՅ,

Օ.

ոռոճաօթՅ

ՃՃ25ԽՅՈՒՕ84

6,

Մե

Շ.,

ՕԿճքաւ

Օ.

ԸՇ.,

Օ քՅՅրքՅաաԿՇում

ոօ

քորձիՇ

Տուօեք

Ը.,

Օ.

Օ

օք. Տ

ՐքորօքԵօտ չո,

58. Ա.,

Ըտ082

Ր7ՃԿԽՀՅԻ 3հՆ Ի.,

Լ)2ԿԽՅ8:Կ

Ւ.

ամ

ՈԼ,

ՔԱՒԿՅԵՇԽՕԵ

ոա. ԼՃԻ

լոք

Է

Տա

ՇՏՕՑ8ՕՇՕՎՇԼՅԱՒԼՑ,

ՅՅ)

օք.

66.

ուա Շահա:

ՀԿՇ-

ԷԼՐՇՇԽՃՕՊԵւօ383ՎՇՎՅՒԱՈԼ Օօ Շ1ք7.17քՅռւեՇ 4,

ոՑաՇ

ոճ,

ԼՐ1Վ,

Ոքօատ

ԽՈՇՅորՅան

1954,

«շք.

ՄՊ.

Ըք. հՅ

1955,

84,

ԽճքեաՇշքուԸեձն ՏԱՒՐՑԱԸՒԿՅ,

Հ:

843եւ0ՅԱՅԽՈՒԼ

1956,

92--105.

մ

Եաֆուղոձ

ՇՇԿՅԱ-

մ

ՈՇՇ-

111-189.

օո

Հաճ8 հ քշճակմմ ՇԸՕօտքշզՇիւ ՃԱՅՐՑԵՇ711. ԹոջոՓոտոց հ .ՈՇՇոքիմուաՑէ

281--294. 1952, 7Շ 4, «ք. ՕՁ, հ ՊՅԱՑԱՇ ՒՆ ԻԼ., Յ. Ըճուք ,«51:8ՕՐքմֆովօճաձմ 110-127. 1954, ԺՏ 1, «ւք. 8. ՈԼ., Հ.Շօոօք Փքոխո ետո ԼՇքոռատօւ. շլոքոջոշսուն 4,

61քալ-

ԽՇԸՇՈՇ1Օ8ՅՈՑՏ

1952, ԻՔ 5, «ւք.

ՐջճՃԽՅԻ Մ,

181.,

ՔԱՕ101:ւ,

Պո ՒՐՑՑՇԼԻԵՎՇՇԵՕԼՕ

24-26. Ըք.

ՊԱԱՐՑՔՇՆՐԵԿՇՇԿԵՍ ԿՇՃՅԱԽՆԼԱՅՆՎԼ

1958,

եքոումտաՅւ

ԻՇ 3.

ՊԱԱՒՀՅՔՇԼԵՇ

հոծիօմ (օ 60քեճե 8 ՅՅոուօմ ԵոուՓատոօռւհ 1. ԼԱումճքօխ), 84, 1957, 352,

.1.

62--64.

84,

քմշշսօն

հ

ՊԱՎԱՑԵՇԼՔՎՇՇԿՕՐՕ

84,

ՃՊ., Օ1ԼքյոՂՄքՅՎԱՅԿփ 1, օք.

1953,

8.

Յոսյօտ

ԱՇ: 59--70.

ՈՕՊՇԽԱՒԿՇ

ՐքՅչք

ԽՇ10ՂՇ

Ը1քյայքճ1:108,

Օ.,

Լ.

ՃԱ

1955.

Լ, ԵԱ Ճ

33որ6

Ւ

ԷԲՊԵԿԸՊՇԲՅ4,84,

1957. Լ,

օճածճտ

քօՓ. ոօտօք. 1աՇօշ., հԼ., 1954. Օ. Ը.,

ՕՇԵՕՑԻԵԼՇ հճոքՑՈՇ

ՃՃԽԵՅԱՎ084

քմոոՅոճ,

ՃՃԿԽՅԵՒՕՑՅ

16օ0քրխ 44--64.

«ւք.

ճօՕՊԱԱՒՑՔԸ1:ԱւՇ,

ոճ

Օ.

1957.

փիլիսոփայության ռեակ-

ՌՈՒՍԵՐԵՆ

ՇԼքատքՅ Օ.

ՃՃԿԱՅԱՕ84

Է

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

18" ԵԵ,

84,

ԱԼՃԷԼ ՕՆ

Յ63--373.

ՀՈՇԽՄՇՇՈՇ0

օ

:քտուցքճուՅոճ.

84,

1998,

Իթ 2,

8. Ճ., ԸՇՇճԽՏԸՇԼՕ401884,

ՅՔՇՐԻԵԱՇՑ

հԼ., 1957. 8Յեւա8

ՅՑՏօՐԱԽՒԱՇՑ 8. Ճ.,

ՅՈՅԵՕ80օ7Յ

11|ք06դ6ՇԽ3 մ 03:

ՀԱԵԽԲՑՈԻՉՆՆաՅՑ

հոօ, հԼ.., ԸՇօտքծաւծվւճտ

Պատ

հ1.,

1959,

84,

57--68.

օք.

ՔԷտօոքօշ)

Օ., 103. Յ.

12:36

մոքովոճոե24

Ճ.,

ՑՎ, 1958,

67քյոցքՀտոՅխ6,

օ

26օքոն

8օոքօճել ՃԷԼ

մ

Զառ, հեղօ-ՇՑքօՈԱՇԱՇԽՔՃ

ԽՅԱւՔ

55--11.

օք.

Խ Շ., ՕպծօկաՇ 34--49. 19657, 79 6, 6ք. Փ., Օ6ՇաղպծկոՇ Քօոքօ08

ՌՈՊՇՊԵՒԽՎՄԵ Ճ.

ԾՎ,

ԻՔ ույա ՇԵՅ8Զ8

1Շօքոտ,

ՈտեոՓոտօտ8 Է.

75 5.

8,

ՖՅ

ԸքՅթաա1ՇՊԵհօն քքճա2, 1957,

օ1թ7ա17ՄքՅղհՅեՅ,

ՈրԽփՑԱ:ՇԼԱԿՇՀԵ0ւ0

ԱՆ մ

ԸքույքՅՏԻՅ

ող. 71՞Շատոոքոշսօքօ

1-ւօ

օք.

Րքյ)3. ՇՇՔ,

«ոածբաՅԼ:ՎՇ-

821, 1957, 7Ֆ 1, «չք. 27--34. Ոքօտոտքշձակւօաաօն ԽՇԼՇՈՕՀՕՐԵՒ

«1քյայյքտաՅ Է/084 832608,

7Ք2,

ՕՐՕ Օ8քՇաՇա

1ոօօչքճա. 246--258. «ճքոտ, 1. 1954, «ք.

ԽՆ ՊՅԵԱԵՕԹՇՈՎՇՇԿՅՑ

Ք. Ի., ՇքյաքՅղւՅս ոքձո1ւուՅ, Ոուօ1քօ8Շոոք )Ք 26--:5. 1957, 84, 4, «ք. ՔօոՅո ՇՇԵՅաւրոՃ 11 ոքօճրճա ւ 1. Ս., ԸքաւջքՅոծհճտ ՈՒՒՐՑԵՇԼԼԵՅ, ւ

84,

ԽՅՄՎՇԵԽՏ 2388,

ոն մշա Է. Ճ.,

ՔշՓօքու

ԱՕ

«յք.

Ը,

Ւ.

ՔՇճւմմոճ

Աստ,

803Ա882181,

ԷՇՇՃՕԵԽօ

առն

ՈԼՈ., 1, «ւք.

84,

ՀԵՅԿՇ,

Ե.,

ԷՐՇՇԿՕՊԵԿՒՉ34ԽՇԳՅկրն

Ո.

113758

Շ.հԽ.,

«չք.

11278:

Օ

օք.

Շ.

ԽՃ.

Յ.,

ՈքօծճդճստՓօիօխեւ, 1/ԷԷ

Շճօ80

63--54.

ՈԽՇաՖՇա

Յ.

ՇՅՈՐօ11

1.

Ք6լ8164 ՇՅՏ51767

ԷՅԼ

«քաւյքաօնծ

«արօօգո

8.

7հշ

Տամ:

Օօ

8օոքօ-

ՓօոօՕոօրոտ.ԽՃքումոտՓօւօ-

1952, օթ.

տոոՑաուման

38--54.

343.

117ո66Շք

ոօ

311--323.

ՒԼՏՃԱՏՅԱՇԽԼՅՔՑ

16օքատ

իճ... 1968.

83148,

11872:

Ը7քյուքոձտ

Շ.,

(50,

ոոշմ7ՇՇճո 44--52.

օք.

Է ՊԵխԸտ6842, ՅՈԼՄ,

7Շօքու

Շչքալյք8-

Օօ

է

ռք.,

ո

1957, ԻՔ 3,

61քյաղքճորյեոն, 1Ատճ)յոագոՇ. Խ., Ոքօտլտ 8Ր0Շ1:աՅաճ ՊՕՐ.

Կօ-

35--40.

1քօ«օ4

81,

«Յե

1957, 78 6,

ՇԽԽՅԲԱՅԼԱՎՇՇՒՕՄ1 16օքու,

օ

51--54.

1957, Թ 84326 Ա.,

ԸՇ16Շ6իհ-ԱՏԿՇ:ՆՇ

Ը408

84,

67քաճՅատտ1Շօքոն 7

6715 «7ՎՅՀսու

1954.

Է. Ճ.,

ՇՇՈՇՅԵԽՒԱՆ0օ8

84, 1958, Տ 4, օք.

31--41.

օ1թյաւյքուտա:,

18:06

25--87.

թօղՅ6Ց2Վ

Դքսա

2, օք.

1957, Տ

հվ

ավտո

Օ.ՂՎ,

օթյամքոաւտոծ,

ոմ,

81,

1952, 1. օք. 84,

1956,

1957, )Ք 3,

ՉՏԱՐ ԼԵԶՌԻՆԵԼՐՈՎ

օ1

Լշդքսճքծ.

Օ1ՏԸք11Ռ6Տո Ճուճո Է, Տեասոքսոոլլտու դ

8.

Շո

Հ40467ո

օ Տամ: Լլդքսյտեօտճոմ 1953. ձո55. ԵւմմքՇ, Լ, 2, 1945. Լլոքստ Ատ. 7074", Ճ

ՌԳՇոշոմճ2-Ք1431 Լո 6տշսօռ 0. ԼՍոքատ2 օտբո՛ճօ8 7 ՇՕՈՇՇրԸ|օո 461 |Բոքսճյ6. ձ124ոլմ, 1955. անհ Դ. Է, Տօտօ Ղ1`ոմտ ո Շօ111ոշօո Քու Լլոքտտաշ ՛Լհշօղ 1օ Ք616-Շոշծ 306-322, 3. 1948, Ն, ՏքօՇՅլ Տ:ուՇ էջ ՇՏ. ,ՆԱոքս". Գ. Ճո ՃՇշճօսու օէ 06 ՕոօօԷՏ Շօ111ոտջո Է. .ՏէսԸէսոՅլԸ Տ)ուոչտ" Լո Ատ Ճթթաօճեօո 6 ոտի, ,Լլոքսճ", 111,2, 1952. ԵՁոջ

ԸՇՅՀՅյոո Տս

Շօոքոծտ1ո(6ՐոշէԾոճ|

մ

Է.

Շ12«ն6օոտշճոո

Լ2

1947. Իօք

Քօուռո

12:ԾԵօՕո.

ՒԹՔսծ. հնօսլօո,

Ցս1լոճսմ

Ք.

Լ

Օսոճսմ

Ք. Ք., Ք.

ԼՅ

Օս1ոՅսմ Օս1ւՅսմ

ԼՅ

Ք. Ճ

ուլ

ԵՏ«Յ:Հ Ծո

Ք. /'.

Ւոճոտ

էջ

1,

1ո /1Շաօոռտ Ճ

81:օօտրծլժ. ,Լոքսճ".

Լշօոշւմ

օք ՕՀԽԾԹտտու

ԹԱՇՇԸԼԾոչ

ՃՈԱ՞ՇՈԱԸո

8սք Վ. Տ.

՛ՂՇհռլոշլ

ԼլոքստեՇ

1սԵշէշեօչ,

ՃԼ,

Ստճքծ, ՃՃՄԱ

1, 1939.

Շօոքւօտտօէ Լլոքստէտ,տէհ՛, Շօոք ոջ... ԿՄ, 2ս Տքոշհտլսձեօո քշքճոաոլքճո

ո

Ծշսէտ-հ1ոժ,

1953.

Լ 61է

ԷԼ.

ՕՇՏշհլՇհէծ.

8Շէսճլ

մօտ ճէսմօտ 326--236։

ԷՈոմծսօհ

մօ

ՔՈՓԵԼՇՈՅԱ

Ն

ՒԼ6(մ6ԼԵ6ոք.1952.

Ելունհւսոք 1ո 435 ՏՇուտօ10ք16. Խաչ ՛7շոտլոօ1օք16Վ6ղ Թ6ժճսէսոքտյՇիւծ,

ս ՒԼ, Տքոճշհալտտօոշհտքէ Լլոքստեմ մո ՍՏՃձ. 2ՔհճՏջ,

ՅՅեոԽօՅԱՅԱՒՇԵՃ

1ոքսլտէլզսծտՇո 7ՇհշՇհօտլօ"ճզս1շ,

սոմ

Խ1ն1167

ճ6ք,

11, 2. 1950.

.,Լոոքսոքօ', Լլոռքստաօտ,

ԽՓժօռ

լո

"Լլոքսձճ". 11, Չ. 1950. էջ

՛օոտտօ

11-- ՛.

ՃԼ,

«

Բ.

Ե 1ԼՇոթօօ ԹՇոլո. Կօքշ1| Կ.

8/ւնեմտյ. հօ

ՄԷ ԷԱոքատեզսօ,

12 Տէտեզսծ

Լոքջատշտ 1925-1950,

1951, 3Ֆ 3. 322Խ0ԵՏօո

Ք, ԱՊՇԵԼ

Ե

մշ

1954.

Ճճտշղոճռ

1950.

1ու6ոձէլօոտլ

օք հլտ ՏԱՃԱՇէհ

1947. 86ւո,

Ք3ոլՏ, 1958.

բոտ,

1`.

Ի. Ր,

Է շսքշո

ձ

տելզոճ, ՔՅոՏ, 1955. Տոտոուլզսճ, ԹՅոՏ. 1955.

117-158:

1925...

Տո

1952. Ւ11

ՕՇՇՅ5օո

էհ

Տսլտտե

1956.

8(ԼԵկօքոտթիլճ«ոէլզսճ

166հ(-ՃոխծոՏ.

1928--1957.

1 11, 1Սոքս15165. Ոոքստկզսե Հո

կՕ8ետ

Ոշսօո

ՄԼ ուն...

Պ:քշո.

1953.

ռուսա.

ԾշտհճլեՇոմծ

լ

թարգմ.

,ՕՇաՇՇ

հ

Ր.

1 .8-

մԱղօՇ8քօոշղըսօօ

ՕՅԱՅՎՈՇ",

ԽԼ., 1956: 86քՔ. Տառոմ սոմ ՃսքքՅԵճ մօ Տքթուշհալտտճոտշհճք, 1ք6ծլոճո կո, 1954. Ք1Ճ15-հ Օ., Օսոմքճքճո մօ Տթոմշհէհճօոճ, ՒԷԼ:ԱԸ (5316). 1955.

ՕԶէԼօ

Քլ5Յոլ

Կ,

Լլոքատօճ քճոճոոլՇ Շ 1ՈմՕՇսոօքօ4.Տձքջք16 Ճ1Աք6ոծլոՇ սոմ ճջ |61Շհշոմծ

1947. գերմ. թարգմ:

ՏՇհՅՒԼ---Լոմօք6ոտճուտ լե, ՄԲ, 2, 1953. Օճլոծօ ս տվղօՇ8քօոծնորօծ8301ՅՕ0ՅԱՅԵՒՆՇ, ռուս.

ՊՆ., 1966::

թարգմ.

ճամանուն

41560151. հնլճոծօ,

Տքլշշհայտտծո-

ՈոՅՅՅուՆ ժազովածուում, 8.

40»

Ք6ՇՇհ6ւշհճտ 5էսԸէսոՅ165

1949.

ՇՕքճոհճքս:ճ,

1949.

Օ. Մ. Ճ. Տհամճէշչիմ Էքճծոլտտծ մ6ճղ 6ւ51:Շո 30 ոհղծ Ե1010ք15հՇո ՏթոՅՇհքօղ5ճհսոք,ՃԱ8Ա1Լ66Ե6/ք,1946.

օէ Օ10ՏՏ6ՈՅԱՇՏ.

օք 1էՏ ԻսոՏԼ6Ո(5Տ6Ո4 ՇոԱՇՅԼ 8. Ճ., Տե Տար: ձճՅ6ումլ Շօոշծքէտ. Ղհճ ԷԼոճքսծ,1955. ՏօՈռճոէճ|է 4.. Մ. 8:ծոմո, .Լլոքսո". Լ 2, 1948, էջ 561-362, ՛7ՇՕ165 օո էհ ԽՅԼս՛Շ օէ Լհճ ԼճշոքսոքՇ ԷԼՅոջտճո ՔՇՇՇՈԼ ՒԼ, ՏքճոքՏ|քո, Շօքճոհճքծո, 1954.

ա11

Շ6չեւ՛ )62:Կօքսէո)՛

117117 ՈՕԽՃ

սՇ6ո|

Օ

|677Ը6, Քոճհճ, 1956.

5էւսխէսոճլէտտստ

ՆՇ

ՏՆ6ԱՇ

Տ5121-

1, ԼՅ ՍոքսլտԱզսճքօ1օոլտը Յթծտ 14 քսճուծ. Ետտլտ ժ6Շ ԵյԵՂՈ՛քսծեօ 1948. 1օքոռքելճ, Տէօշճհօլո, մ 12 1տոցսծ ԽԲոճոշուլտճ, է, Տեասոլսւճ ԼտտտճոճուՇ 1օքծԵ) Շօքճոհձքսը 1951.

ԵՐԿՐՈՐԴ

ՀԱՏՎԱԾ

ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ու

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

նախադոյալներն Սովետական լեզվաբանությանձնավոջբման պայմանները.Մարքսը, էնգելսը, Լենինը ն լեզվի հառցեոը.--

Մեծ Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական

ոնոլյուցիան արմատական տեղաշարժեր առաջ բերեց իդեոլոգիական բնագավառում: Դիալեկտիկական մատերիալիզմը դարձավմիակ տիրապետող աշխարճաԱռաջնաճերթխնդիր էր դրված, ի թիվս այլ Ճասարակական յացքը։ զիտությունների, վերակառուցել նան լեզվաբանականգիտությունը դիալեկտիկական մատերիալիզմի փիլիսոփայական «իմքի վրա: մատերիալիզմի սկզբունքները լեզվաբանության Դիալեկոխկական մեջ առանձին

«իշատակության արժանի է կաֆարգի «Լեզու

ն

Անչճրաժեշտէին տեսական բանների ճետնողական աշխատանքը: ճամառ նախորդ լեզվաբանական ողջ ջանքեր, ստեղծագործական ն լավագույն կողմեվերանայում քննադատական ժառանգության րի ստեղծագործականյուրացում: Սակայնլեզվաբանության մեջ ճարթ կերպով տեղի մարքսիզմի արմատավորումըմիանգամից չունեցավ: Հանդեսեկան երկու կարգի ժայրաճեղություններ, որոնց Ճճաղթաճարումըպաճանջեց երկար ժամանակ ն տեղի ունեցավ ու

չէր կարող ճրաժարվել այն իդեալիստական Հայացքներից, որոնք ընկած էին նրանց լեզվաբանական կոնցեպցիաննրի «իմքում. փորձեր էին արվում մարքսիզմը ճարմարեցնելու սեփական կոն407

ցեպցիաներին, էկլեկտիկորեն զուգակցելու դրանք մարքսիզմի ճետ կամ նույնիսկ լոությամը անցնելու մարքսիզմի կողբով՝այն ՀաՃետ կապ չունեցող մի մարելովլեզվարանության բան: Լեզվաբանների մի այլ մասը Հանդես էր գալիս լեղվի միանգամայն «հոր բոլոր ուսմունքի»ստեղծման պաճանջով, կողմերովփորձում Ճակադրվել նախորդ լեզվաբանությանը, սովետական լեզվաբանությունը կարել նախորդ ողջ լեզվաբանական տրադիցիայից, փաստորեն ճրաժարվում նախորդ լեզվաբանական ժառանգությունից: լեվայս Լեզվական երնույթների գիյոական խոր վերլուծությունը վաբանների մեջ Հաճախ փոխարինվում էր դեկլարացիաներով. այս դեպքում էլ մարքսիզմի ճիմունքների ոչ խոր ն ոչ ստեղծագործական լուրացումր Ճանդեցնում էր մարքսիզմի դոնչկացված րմբրոնման, վուլգար սոցիոլոգիական մեկնաբանության: Այսուչանդերձ, առաջ էր գնում՝ սովետական լեզվաբանությունը քայլ-առ-քայլ անցնելով երկու ծայրաճեղությունների դեմ մղած պայքարի բովով:

Միության կողքին Սովետական

ժողովրդական դեմոկրատիայի երկրների առաջացումը մարքսիստ լեզվաբանների բանակըճամա(րում է նոր ուժով ն է՛լ ավելի լայն Հնարավորություններ ստեղծում լեզվաբանության Հարցերի մարքսիստական լուծման ճամար:

Մարքսիստական դիալեկտիկա-մատերիալիստականփիլիսոփայության ստեղծումը Ճճեղաշրջում էր գիտության պատմության մեջ, միանդամայն նոր էտապ բնության, Հասարակության նկ մտածողության զարգացման օրենքների բացասորության մեջ: գիտական Դիալեկտիկական մատերիալիզմի կիրառումը ասարակության ստեղծումը, այն է` պատմական մատերիալիզմի նկատմամբ, ն Մարքսի էնգելսի մեծադույն ծառայություններից մեկն էր. Պատմական մատերիալիզմը որակասղլեսլիովին տարբերվում էր բուրժուսկան սոցիոլոգիայի ամենաբազմազան արտաճայտություննեՐբից ն առաջին անգամ իսկական գիտական բազա էր ստեղծում Հասարակության զարգացման օրինաչափությունների ճանաչման Տամար: Այն 4նարավորություն էր տալիս մինչն վերջ թափանցելու մի այնպիսի երնույթի էության մեջ, ինչպիսին լեՃասարակական է՝ զուն լեզվաբանության ուսումնասիրության առարկան: է առաջին Դիալեկտիկականմատերիալիզմը ակադրվում ատեն կարգի իդեալիստական Ճերթին դուալիսոական (վերջին Ճաշվով՝ նույնպես իդեալիստական) փիլիսոփայական Ճոսանքնեբին՝ որպես Հետնողականմատերիալիստականմոնիզմ, որ ելնում ու

աշխարճի նյութականության, մատերիայի առաջնության ն դիտակցության ածանցայնության երկրորդայնության դաղափարներից: ի տարբերություն ագնոստիկականզանազան 4ոսանքների՝ նա գտնում է, որ աշխարչր ճանաչելի է, որ կան միայն չճանաչված, բայց ոչ անճանաչելի երնույթներ: Տարածելով այս ըսՀասարակության նկատմամբ՝ մարքսիստական փիՍրզբունքները լիսոփայական մատերիալիզմը գանում է, որ «ասարակության ղարդացումը նույնպիսի օրինաչափ երնույքԼ, ինչպես բնությանը, որբ մարդկանց ճասարակական կեցությունն է որոշում նրանց գիտակցությունը, որ Հասարակության օբենքները միանգամայն ճՃանաչելի են ն օբյեկտիվ բնույթ ունեն: Պատմական մատերիալիզմը ելնում է այն բանից, որ Ճասարակության վպարդգացումըորոշող վճռական գործոնը ոչ թե աշխարճագրականմիջավայրը կամ ազէ

ու

գաբնակության խտությունն են, այլ Հասարակական արտադրության եղանակը, գոյամիջոցներ ճայթայթելու եղանակը: «իրենց ժամանակ,-- գրում է կ. կյանքի Ճասարակականարտադրության քննադատության շուրջը» աշՄարքսըիր «Քաղաքատնտեսության խատության առաջաբանում՝ տալով սլատմական մատերիալիզմի են անճրաՀիմունքների շարադրանքը,--մարդիկ մտնում որոշ, ժեշտ, իրենց կամքից անկախ Հարաբերությունների՝ արյտադրական ճարաբերությունների մեջ, որոնք Համապատասխանում են իրենց նյութական արտադրողականուժերի զարգացման որոշ աս-

ամբողջուտիճանին:Այդ արտադրական ծարաբերությունների է թյունը կազմում Ճճասարակությանտնտեսական ստրուկտուրան,

քաայն իրական բազիսը, որի վրա բարձրանում է իրավական ղաքական վերնաշենքը ն որին Համապատասխանում են Հասարակական գիտակցության որոշ ձներ: նյութական կյանֆի արտադըըման եղանակը պայմանավորում կյանքի սոցիալական, քաղաքաէ կան ու Հոգեկան պրոցեսներն ընդճանրապես: Ոչ թե մարդկանց ղիտակցությունն է որոշում նրանց կեցությունը, այլ, ընդչակաէ ռակն, նրանց Հճասարակականկեցությունն որոշում նրանց գիիրենց ղարգացման որոշ աստիճանի վրա ճասաւոռակցությունը: րակության նյութական արտադրողականուժերը Ճակասության մեջ են ընկնում գոյություն ունեցող արտադրական Հարաբերությունէ ների կամ--ինչ որ դրա իրավաբանական արտաձճայտությունն միայն--սեփականության ՀարաբերություններիՀետ, որոնց ներսում նրանք զարգանում էին մինչն ալժմ: Արտադրողական ուժերի են ածվում զարգացման ձներից այդ Պարաբերություններըվեր ու

երանց կապանքների: Այն ժամանակ սկսվում է սոցիալական

ոնո-

լյուցիայի դարաշրջանը: Տնանսական ճիմքի փոփոխվելու Ճետ միասին շատ կամ քիչ արադ Ճեղաշրջում է տեղի ունենում ամբողջ վիթխարի վերնաշենքում»ո: Տարբերվում են նախնադարյան-4ամայնական, ստրկատիրական, ֆեոդալական, կապիտալիստական ն սոցիալիստական Հասարակական ֆորմացիաներ (ճասարակական արտադրական Ճճարաբերությունների տիպեր): նախնադարյան ճամայնական Հասարակությունը ղեռնս դասակարդային կառուցվածք չունի. դասակարգերը նրա ընդերքում զարգանում են աստիճանարար. Հետագա ֆորմացիաների պատմությունը դասակարգային ճակամարտության, շաճագործող ն շաճագործվող դասակարգերի պայքարի պատմություն է. սոցիալիստական ճասարակության մեջ վերանում են շաճադգործողն շաճագործվող դասակարգերը: Մատերիալիստական դիալեկտիկական մեթոդը ճակադրվում է մետաֆիզիկային, որ երնույթները ղիտում է որպես մեկընդմիշտ որ տրված անփոփոխ էություններ, վուլգար էվոլյուցիոնիզմին, ն մուտեսնում է միայն աննկատ քանակական փոփոխություններ, որաւտացիոնիզմին, որ զարգացումը դիտում է որպես անընդչատ կական թռիչքներ առանց քանակական նախապատրաստման:Նա երնույթները դիտում է շարժման ու ղլարդացման մեջ, որտեղ քանակական փոփոխությունները ճանդգեցնումեն որակական թոռիչքների, որտեղ երնույթները ծնում են երենց ճակադրությունները, վերջիններս էլ՝ իրենց Հակադրությունները՝ առանց սակայն, նույնանալու ելակետի ճետ: աղբյուրը դիալեկտիկան Զարգացման տեսնում է ճակադրությունների պայքարի, երնույթների ներքին ճակասությունների մեջ. ամեն մի երնույթ «ակասական է, ամեն մի երնույթ վերջիվերջո ներկայացնում է որոշ Հակադրամիասնություն. Սակայն սրանով ճանդերձ դիալեկտիկան Հեռու է երնույքների պարզունակումից, սխեմատացումից ն մեխանիցիզմից. նա երնույթները դիտում է որպես փոխադարձաբարպայմանավորվող տարրերի ամբողջություն, ամեն երնույթ քննում է իրեն շրջապատող երնույթների «ճետ կապված. սրանով դիալեկտիկական մեթոդը ճենվում է երնույթների փոխպայմանավորված ն պատճառական քննության վրա, բայց տարբերվում է նեղ ստրուկտուրա1.

էջ

427--428։

Մա

ՐՔ

ս

ն

Ֆ

Ինգելս, գել

ւ 1)

Ը

երկեր, Կրլշը

6.

1,

1950, Եբնառ, Շ

լիստական մոտեցումից, որի դեպքում երնույթների փոխադարձ կախումը սխեմատացվում է ն ձնականացվում: Դիալեկտիկական մեթոդը անճրաժեշտ է ճամարում երնույթների բազմակողմանի քննությունը, նրա բոլոր կարգի կապերի ճաշվառումը: նա ելնում է այն սկզբունքից, որ առանձինը ն ընդճանուրը, ձնը ն բովանդան սլատակությունը,երնույթը ն էությունը,անճրաժեշտությունը ն ճականությունը, ճնարավորությունը իրականությունը ն այլն,-բոլորը այս բազմաթիվ անցումներով կապված են, փոխադարձաբար իրար պայմանավորում են, որոշակի ճակադրամիասնություն են ներկայացնում: Դիալեկտիկական մոտեցումը խուսափել է տալիս դրանց Ճճարաբերությանըմոնման միակողմանի ուղղագծությունից: Մարքսիստական լեզվաբանության ընդճանուր փիլիսոփայական սկզբունքները ստեղծելու ճետ միասին մարքսիզմի կլաարած իրենց դիտողություններով սիկները լեզվի մասին որոնց դրել են այն իմքերը, վրա սլետք է կառուցվի մարքսիստական լեզվաբանության չենքը: ինչպես տեսանք սույն աշխատության 1 ճատորում, Էնգելսը իր «Ֆրանկյան բարբառով» ժամանակին տվել է բարբառագիտականուսումնասիրության օրինակելի նմուշ: Մարբոիզմիկլասիկներըիրենց բազմաթիվ ասույթներում ելեն ամենից առաջ նում այն դրույթից, որ լեզուն ճասարակական: երնույթ է, իսկ այն ուսումնասիրող դիտությունը՝ լեզվաբանությունը՝ Հասարակական դիտություն: «կեզուն,--գրում է Մարքարչ-որպես առանձին մարդու արտադրանք անմտություն է: Խոսքը որոշակի կոլեկտիվի արտադրանքն է»: Հասարակությանէության ու զարդացման օրինաչափությունների գիտական-մարքսիստական մեկնաբանությունը Հիմք է տալիս լեզվի էության ու զարդացման օրինաչավփություններիիսկական գիտական ըմբոնման ամար: (եզվի ն նրանով խոսող ժողովրդի պատմության կապի դրույթը սրանով իսկ Հանդես է դալիս նոր լույսի տակ, Ճնարավորություն է ստեղծվում կատարելու լեզվի էության զարդացմանԼեզվի գիտական վերլուծություն: օրինաչափությունների իսկական Հասարակականբնույթի մարքսիստական դրույթը ուղղվում է, այսպիսով, մի կողմից՝ լեզվի ինդիվիդուալիստական մեկնաբաու

1»

/113քաշ, Փօքսխա, ՈքշումօուտաՕաած

ԽՅՈՒՆՅՈՒՇՀԱՎՇՇԿՕԽՄ

,/քօոտ678քշաճնքշտօուօատ», "Տ Յ, 1939, էջ 164:

ոբՕա3ՅՑ0ՈԸ1Ց7.

41է

նությունների դեմ, որոնք երնան էին գալիս երիտքերականների մյուս կողմից՝ լեզվի իմանենտ, ինքնակա, ճասարակության ռ"լատմությունից կտրված այն քննության դեմ, որ առկա է ստրուկտուրալիստական լեզվաբանության որոշ ճոսանքների մեչ. իճարկե, չի խանդարում օգտագործելու լեզվի պատմական ն ստատիկ վերլուծության նրանց մեթոդները՝ դրանց բարելավման ու սոնսական նոր մեկնաբանության պայմանովՃանդերձ:Միաժամանակ մարքսիստական լեզվաբանությունը տարբերվումէ ե՛ Սոսյուրի նրա Ճետնորդների պսիխոսոցիոլոգիզմից, որ արտաճայտվում է ճասարակության Ճճոգեբանական ըմբոնմամբ,Հասարակականի անճատականիՃակադրությամբ, դրանց փոխճարա. բերության ոչ մինչն վերջ Հասցրած գիտական ըմբոնմամբ, ն՛ ֆունկցիոնալիզմից, որը ֆունկցիայի գաղափարըվերջիվերջո ֆետիշացնում է հ դարձնում ինքնակա մի բան, ճակադրում նյուքական ձնավորմանը։ Մարքսիզմըելնում է ճասարակության բնույթի զարգացման դիալեկտիկա-մատերիալիս տականրմբոնումից, անչատականի փոխճարաբերության դիալեկճասարակականի տիկական բնույթից, լեզվի ճաղորդակցական ֆունկցիայի՝ նրա էությունը որոշելու փաստից: «վեզուն մարդկային Ճճաղորդակցման է Լենինը): Խոսելով լեզվի ն կարնորագույն միչոցն է»,--գրում Ճասարակության կապի մասին ն միաժամանակ Ճճասարակության մարքզարգացման Հիմքում դնելով տնտեսական ռպլատճառները՝ են սիզմի կլասիկներն զգուշացնում այս դրույթի գոնճկացումից. ւոնտեսականը վճռականն է, բայց ոչ միակը ն ոչ միշտ | անմիչաթե որեէ կանորեն, առանց միջնորդող օղակների ազդում. «Հազիվ մեկին Հաջողվի, առանց ծիծաղելի դրության մեջ ընկնելու,-զրում է էնգելար Բլոխինուղղված նամժակում,-- տնտեսական տեսակետից բացատրել լուրաքանչյուր փոքր գերմանական պետության գոյությունն անցյալում ն ներկայումս, կամ թե տնտեսակահ տեսակետից բացատրել Հնչյունների վերին գերմանական մտեղամինչն Տաունուս շարժի ծագումը, տեղաշարժ, որը Սուդետներից ձգվող լեռնաշղթայի ստեղծած աշխարճագրական բաժանոսքր լայճասցնելով մինչն մի իսկական ճեղքի, որն անցնում| նացրնց՝

մոտ,

սա

ու

ու

ու

ու

ամբողչԳերմանիայով»:

Մարքսիզմի կլասիկները Հանդես ւ

վ.

շե.

էջ

629.

Լենին, Մարս

ի.

երկեր,

ձ

Ֆ.

6.

30,

Իէնզել

է

են

էջ 495--493. Ընտիր

գալիս լեզվի

երկեր,

ԼՆ

ն

գիտակ-

Երնան,1950,

կապի դրույթով նրանքելեում են այն ցության դիալեկտիկական ֆունկփաստից, որ լեզունն գիյոակցությունը իրենց ծագմամբ են ճետ ն պայմանապիավորմամբսերտորեն կապված միմյանց վորում են միմյանց.«Լեզուննույնքան ճին է, որքան ն գիտակն ցությունը,-- գրում են Մարքոր էնգելսը«Գերմանականիդեոէ լոգիայում».--լեղուն գործնական, ուրիշ մարդկանց «ամար ն միայն դրանով իսկ նան ճենց ինձ ճամար գոյություն ունեցող ու

գոյությունունեցող

իրական գիտակցությունն, գիտակցության լեզուն առաջանումէ միայն կարիքից, այլ մարդկանց 4ետ Ճաղորդակցվելու ստիպողական անճրաժեշտությունից»|: Մարքսի հ Էնգելսի այս դրույթը Հնարավորություն է տալիս սաճմանազատվելու լեզուն գիտակցությունից կտրելու ն գիտակցության ետ նույնացնելու փորձերից, որոնց Ճիմքում ընկած է լեզվի ն գիտակցության փոխճարաբերության դիալեկտիկական բնույթի անըմբըո-. նողությունը:կեզուն ու գիտակցությունը, յեզուն ու մտածողունման,

թյունը կապված լինելով միմյանց Հեւո՝ ինքնակա, իմանենտ երեվույթներ չեն, այլ իրական կյանքի արտացոլումը, Դրանց բնույթրն զարգացման օրինաչափությունները կարելի է ճասկանալ միայն կյանքի ճետ ունեցած կաղի միջոցով. «Ոչ միտքը, ոչ էլ ն էնգելոր,-- ինքնրատինքյան առանլեզուն,--գրում են Մարքսը ձին թագավորություն չեն կաղմում... նրանք միայն իրական կյանՔի արտաճայտություններն են»: Լեզվական ձեր ինքնին վերցրած ոչինչ չի տալիս, եթե նկատի չի առնվում նրա ճարաբերությունը դեպի առարկայական աշխարճի այս ՛կամ այն կողմը: Անվանումը կապ չունի առարկայի բնույթի ճետ, ուղղակիորեն չի դրսնորում էր նշանակած առարկայի բնույթը. «Ռրեէ երի անվանումը,-«կապիտալում»,--ոչ մի ընդչանուր բան չունի գրում է Մարքսը նրա բնության «ճետ: ես բացարձակապես ոչինչ գիտեմ տվյալ մարէ»3: դու մասին, եթե միայն գիտեմ, որ երա անունը Հակոբ մտածողություն գոյություն չունի. մտածողությունը «Մաքուր» արտաճայտվումէ նյուքական-զգայական ձներով. հրենց գոյության ճենց սկզբից գիտակցությունը ն մտածողությունը նյութական ձնավորում են ստացել, կապվել զգայական էության 4ետ: «նույնիսկ մտածողության ճիմնական տարրը,-գրում են Մարքսը ու

'

մ

էջ Հ

խ.

29):

Ոռքոօ

Նույն կ.

Ք

տեզը, էջ

Փ

ՅՈԵՐՇՊԵՇ,

ԸօՎԽԵՇԵԽՑ, 1Մ,

էջ

20-21

(1

435,

Ն 1954, էջ Մարթ», կապիտալ,

110.

էնդելսը,-- այն

տարրը. որի մեջ արտաճայտվումէ մտքի կյանզգայական բնույթի է»: Մտածողությունը առանձնակի «մաքուր» բնագավառ չէ, ինչպես այն պատկերացվում է իդնալիստների մուռ. այն լեզվի ճետ միասին կապվում է կլանքի Ճետ, որոշվում նրանով. «ՓիլիսուրաներիՀամար,-- դրում են Մարքսը ե էնգելաը,-- ամենադժվարին խնդիրներից մեկն է մտքի աշխարչից իջնել իրական աշխարչը. Մտքի անմիջական իրականությունը է: Քանի որ փիլիսոխաները առանձնացրել են մտածոլեզուն ղությունը, ապա նրանք ն լեզուն պետք է առանձնացնեին որւվես մի ինչ-որ ինքնուրույն թագավորություն: Սրա մեջ է փիլիսոփայական լեզվի գաղանիքը, որի մեջ մտքերը որպես բառեր ունեն նկ

Քը՝ լեզուն՝

հրենց սնփականբովանդակություն Մտքերի աշխարչճիցիրական աշխար"ն իջնելու խնդիրը ղառնում է լեզվից կյանք իջնելու խնդիր»:

Լեզուն

մտածողությունը մարքսիզմի կլասիկները դիտում որպես իրականության ընդչանրացնող արտաճայտությունը. է, որ ճնարավորություն է տալիս բարձրանալու զգայական խվմացությանաստիճանից ն ընդգրկելու ու արտաճայտելու առարն

են

ւա

կայական աշխարճի անչուն բազմազանությունը. «Զդայությունեն ները ցույց տալիս իրականությունը. միտքը ն բառը՝ ընդճահուրը»,-- նշված է լենինի «Փիլիսուխայական տետրակներում»:-«Ամեն բառ (խոսքը) արդեն ընդշչանրացնում էչ3. Լեզվի ն դիտակցության, լեղվի ն մտածողության սերտո կապի սկզբունքի վրա է Հիմնված Լենինի այն դրույթը,բոտ որի իմացության թեորիան ն դիալեկտիկան կազմող գիտելիքների բնագավառի մեջ առանձնաճատուկ տեղ ունի լեղուն. լեզվի պատմությունը իմացուքյան պատմության կարնոր բնագավառներից մեկն է: ՔընԼեզվիծագումն ու զարգացումը մարքսիզմի կլասիկները նում են Հասարակության ծագման զարգացման, դիտակցության ծագման զարգացման ետ կապված: էնդգելար, որ ճատուկ մարդու վերափոխվելու ուսումնասիրություն է նվիրել կապկի պրոցեսի բնութագրմանը, լեզվի ծագումը կապում է մարդկանց Համատեղ աշխատանքի Հետ. Աշխատանքի պրոցեսում է, որ ասելու մարդիկ պաճանչ զգացին «միմյան ինչոր բան Պաճանջըստեղծեց իր օրգանը, կապկի անզարգացած կոկորդը ու

ու

ո Ո/ռքոշ տեղը, 1,

ւ

Ս.

Նույն

588. Ս.

Ու

էի,

ՅԵՐՇՈԵՇ,

Փ.

էջ

ԸՇօԿԽԱԵՇԵԵՑ,11,

էջ

434:

Փայօշօֆորածճ161քու,

1947, էջ

356:

630:

մոդուլյացիայի միջոցով դանդաղ, բայց անշեղորեն փոխակերպավելի զարգացած մոդուլյացիայի ճամար, իսկ վում էր ավելի բերանի օրգաններն աստիճանաբար սովորում էին արտասանել ն Ճճետո դրա մեկ ճոդորոշ ճնչյուն մյուսի Ճետնից»): Աշխատանքը են Հեւտ միասին խոսքը ազդում մարդկային ուղեղի Ճճոդաբաշխ զարգացման վրա, որն իր Ճճերթինճւսկադարձ ազդեցություն է ն աշխատանքի վրա։ գործում լեզվի Կկապկիցզատվելուց ետո մարդու ճետազա ողջ զարգացումը կապված է Ճճասարակության ճետ. ժողովուրդների մոտ ն տարբեր էպոխաներում «Տարբեր տիճանով ն ուղղությամբ տարբեր լինելով,երբեմն նույնիսկ ընդՀետադարձ շարժումներով, այդ զարգաՀարվելով տեղական ցումն ընդչանուր առմամբ նկ ամբողջությամբ ճղզոր քայլվածքով առաջ էր ընթանում, ստանալով, մեկ կողմից՝ նոր ճզոր խթան, իսկ մյուս կողմից՝ ավելի որոշ ուղղություն այն բանի շնորճիվ, որ պատրաստի մարդու երեան դալով ի լրումն առաջացավ նս մի նոր ւարը՝ Ճասարակությունը»3: Առարկաների անվանման պրոցեսը սերտորեն կասղված է մարդու առօրյա կյանքի պաճանջներիՀետ. Ամեն մի առարկա բավարարում է մարդկանց այս կամ այն պաճանջը. տվյալ պաճանջը բավարարող առարկաները մարդիկ սկսում են տարբերել մյուս կարգի առարկաներից, դրանց առանձին խմբերին առանձին անվանումներ են տալիս: Անվանման պրոցեսի ելակետը մարդկային պաճանչների բավարարման պրոցեսն է. «Մարդիկ փաստորեն են արտաքին սկսում են նրանից, որ իրենց ճամար լուրացնում որպես իրենց սեփական պաճանչմունքաշխարճի առարկաները ները բավարարելու միջոցներ ն այլն, ն այլն. ավելի ուշ նրանք նշանակում են Ճանդում են այն բանին, որ բառայնորեն դրանք որպես իրենց պաճանչմունքների բավարարման միջոցներ, Հ-որպիսին դրանք նրանց ճամար արդեն ծառայում են պրակտիկ փորձում,-- որպես առարկաներ, որոնք նրանց «բավարարում են վերաբերվում նման են»... Մարդիկ ոչ միայն առարկաներին որպես իրենց պաճանջչմունքների բավարարման միջոցների, այլն պատկերացմանմեջ ն այնուճետն բառային արտաեն դրանք որպես առարկաներ, որոնք մեջ նշանակում Հայտության են» «բավարարում իրենց պաճանչները ն դրանով իսկ ու

աս-

ու

պրակտիկայում

ծենցիրեն ւկ. շ

ց»::

Մարթա

ն

Նույն տեղը,էջ

Եգ.

/Ո/Յքոաճ հ

Ֆ. 97.

Փ

Ինզել»,

Ըճավր երկեր, 11, 1950, էջ

ՅԿոԵՐՇՃԵՇ, ՇօզմոՇկիզ,

ՃՄ, էջ

95,

462:

ինչպե՞ս է ընքանում լեզվի զարգացման նկ տարբեր լեզունեբի փոխճարաբերության սվզրոցեսը: լեզուներին ճատուկ են մի

կողմից՝բնդճանուրօրենքներ կատեգորիաներ, մյուս կողմից՝ ու

առանձնաճատուկկողմեր. առանձին լեզուների զարգացումը կազէ ճենց այն տարբերությունը, որ կա առանձինի ն ընդճանուրի միջն. «... թեն ամենից ավելի զարգացած լեզուները ունեն ն օրենքներ սաճմանումներ, որոնք ընդծանուր եկ ամենից ավելի Քիչ զարգացածներիճետ, բայց Հենց տարբերությունը այդ ճամն ընդճանուրից այն է, ինչ կազմում է ընդճանուրից նրանց զարզացումը» Ո Լեզվի զարգացման բաժանող միասնականացնող տենդենցների բնույթն չափը տարբեր է լինում պատմական տարբեր էպոխաներում:։ Տոչմատիրական կարգերում իշխում է բաժանման, տրոճշման պրոցեսը, որը Հանգեցնում է լեզվական տարբերությունների գոյացման. «Բաժանման մըշէ տական տենդենցը,--գրում Մարքսր,--արմատավորված ուժնեէր տոչմական կազմակերպության տարրերի մեջ. այն ղանում մեջ տարբերությունների կազէր լեզվի է մավորման տենդենցով որն անխուսափելի նրանց (այն է՝ վայրենի բարբարոսական ցեղերի) Հասարակական տերիտորիայի զբաղեցրած դրությամբ ն նրանց Թեն Հիսբանավոր խոսքր ընդարձակությամբ է իր բառային կազմով ն է լ ավելի նալի կերպով կայուն այն կայուն իր քերականական ձներուվ, բայց մփասնատՏեղային չի կարող անփուվոխ մնալ վածությունը տարածության մեչ՝ ժամանակի ընթացքում մում

ու

ու

ու

տարբերությունՀանգեցնում էր լեզվական ների երնանկ գալուն. սա էլ Հասցնում էր շաճերի առանձնացն լիակատար ինքնուրույնության»3: ման Առանձնապեսկարնոր տեղ են Հատկացնում մարքսիզմի կլա-

սիկները ազգային լեզուների կազմավորման ճարցերին։ Մարքսը ն էնգելսը ազգային լեզուների կազմավորման երեք տարբեր ուղի են նշում` կապված ազգերի կազմավորման պրոցեսի առանձնա«...Ցուրաքանչյուր ժամանակակից զարՃճատկություններիեւ. են գացած լեզվում,--գրում առաջացած նրանք,--լնականորեն '

Ի.

ՀԽ. ԼԱՇՇ180",

Մքսճ,

//3քաշ,

Է տքումած ՈՕՂԱԼՈԿՇՇԸԽՕՉՅ3:ՕԷՒօԽԽՆ 1958, էջ 185:

ԽՕՓաՇՈՇաԼԿԵԽՐՔ

Եա Ը հլօքրոիճ ,/1ք6օՅածճ 0օ6-

հ

ՅԵշՇՏԵՇՑ,

Ճքճոտ Խ1տքաշճ

1Ճ,

1941, էջ

78:

խոսքը բարձրացել է մինչն ազգային լեզու մասամբ շնորճիվ լեղվի պատմական զարգացման պատրաստի նյութի, ինչսլես ոոմանական ն գերմանական լեզուներում, մասամբ շնորչիվ ազգերի խառնման, ինչսլես անդլերեն լեզվում, մասամբ խաչավորման Համակենտրոնացման միասնական աղդգաշնորճիվբարբառների քաղաքական յին լեզվիմեջ՝ պայմանավորված տնտեսական ֆեոդալիզմի դեմ ճամակենտրոնացմամբ»:: կապիտալիզմի՝ րած ճաղթանակի էպոխան բնութագրվում է լեզվական միասնականացման ուժեղ տենդենցների առկայությամբ, որովճետն լեզվական միասնությունը կապիտալիստական Հարաբերությունների զարգացման անձճրաժեշտպայմանն է: կապիտալիստական Հարաբերությունների ձնավորման ւլրոցեսը ուղեկցվում է մեկ լեզվով լեղուն դրականության մեջ խոսող տերիտորիաներիմիավորման ա շխարճոսի ֆեոդալիզմի դետ ամրապնդելու պրոցեսով.«Ամբողջ կապիտալիզմի տարած վերջչնական ճաղթանակի չրջանը,-- գրում է Լենինը,--կապված է ազգային շարժումների ճետ: Այդ շարժումների անտեսական 4ճիմքնայն է, որ ապրանքային արտադրության վերջնական Ճճաղթանակիճամար անճրաժեշտ է, որ բուրժուազիան նվաճի ներքին շուկան, անչրաժեշտ է պետական Համախմբում այն տերիյտորիաների, որոնց բնակչությունը խոսում է միննույն լեզվով, վերացնելով այդ լեզվի ղարգացման ն գրականության մեջ այն ամրապնդելու դեմ եղած բոլոր արգելքները: Լեզուն մարդկային Ճաղորդակցմանկարնորագույն միջոց է, Լեզվիմիասիրոք ազաո ու լայն, ժամանահությունըն անարգել զարգացումը կակից կապիտալիզմին Համապատասխանողառնտրական չրչաառանձին դասակարգերի նառության, բնակչության ըստ բոլոր ն լայն խմբավորման կարնորագույն պայմաններից մեկն է, աղատ յուվերջապես սերո կապի պայման է շուկայի ն ամեն կարգի ն տնտեսատիրիկի, վաճառորդի ն տնտեսատիրոջ րաքանչյոր ու

ու

տա-

ու

ու

դնորդի միջն»: Նշելի է, որ մարքսիզմի կլասիկների ճամար լեզվի

ուսումնա-

սիրությունը սերտորեն կապվում է Հասարակական պրակտիկայի ճետ: Լեզվաբանությունըոչ միայն պետք է նկարագրի ու բացատ-

բի երնույթները, այլն օգնի Հասարակության կոնկրետ խնդիրների իրադործմանը, մշակի այն սկզբունքները, որոնցով պետք է ընթա'

էչ 42),

Ե.

2Վ.Ի.

/ոքոճ Լենին,

հ

Փ.

ՅԿեՐրօտԵՇ,

Երկեր,

4.

Չ0,

էջ

ՇօՎակՇիո,,

17, էջ

(1

:5ր»

495--493,

27- Գ.

ա ծուկյան

ավգային գրական լեզուների ղարգացման ու մշակման սլրոցեսր: Լեղվական տեսության սերտ կապ լեզվական պրակտիկայի Ճճետ--աճա մարքսիստական լեզվաբանության կարնոր դրույքնա

ներից մեկը:

լեզվաբանությանզաբզացման Սովետական ճիմնականէտապմատեդիալեկտիկական լեզվաբանությունը ները.--Սովետական

րիալիզժի փիլիսոփայական Հիքերիվրա ձնավորվելու պրոցեսում անցնում է 3 ճաջորդական էտապներ. 1) 1912--1923 թթ., երբ դեռնս առկա են գրեթե այն բոլոր ուղղությունները, որոնք գորժում էին նախասովետական շրջանի Ռուսաստանում, այլն նկատվում է արտասաճմանյան լեզվաբանության որոշ Ճոսանքների աղդեցությունը.սակայն սովետական գիտության վերակառուցման ընդճանուր խնդրի ճետ կապվաժ՝ սկսում են Հանդես գալ լեզվական երնույթների մարքսիստականմեկնաբանության ն նախասովետական ժամանակակից արտասաճմանլան լեզվաբանական ուղղությունների մարքսիստական քննադասության փորձեր: 2) 1924--1950 թթ., երբ իդեոլոգիական բնագավառի ընդճանուր տեղաշարժերի Հետ կապվաժ՝ ուժեղանում են մարքսիզմըլեզվաբանության մեջ արմատավորելու փորձերը,թեն դրանք ոմանց մուտ Ճճանգեցնում են փարքսիղմի դգռեչկացմանն լեզվաբանության նվաճումների նիճիլիստական ժխտման: նախորդ «լեզվի նոր ուսմունքի» Տիրապետող լեզվաբանական ուղղության՝ Խերկայացուցիչների ուշադրությունն ուղղված է լեզուների Հնէատիպավորբանական վերլուծության ն տռադիալ զարգացման ման ճարցերիվրա, ընդ որում ստադիաների ն ստադիալ անցումների ըմբոնման մեջ երնան է դալիս մատերիալիստականդիալեկսոիկայի խեղաթյուրված մեկնաբանությունը: «Լեզվի նոր ուսմունՔի» դրույթները ազդեցություն են գործում նույնիսկ այդ ուսմունքի նկատմամբ քննադատաբար տրամաղրված անձերի վրա: 3) 1950 թ. մինչն մեր օրերը, երլ/ ճաղթաճարվում էն «լեզվի նոր ուսմունքի» սխալները, աշխատանքէ տարվում մարքսիլմը առանց խեղաԹյուրումների լեզվաբանության մեջ արմատավորելու ուղղությամբ. մարքսիզմիուղենիշ լույսի տակ ի մի են բերվում ն քննադատաբար ստեղծագործաբարօգտագործվում լեզվարանական ողջ ժառանղության լավագույն կողմերը:

մարքսիստակա

ու

ու

ու

Լեզվաբանական աշխատանքի բնույթն ու տիպերը.սովետական լեզվաբանությանգործնական տեսական լխնդիոբնեոը.-ՍոցիալիստականՄեծ ոռնոլլուցիայից անմիջապես Հոկտեմբերյան ու

սովեւոական լեզվաբանության առջի դրվեցին մի շարք գործնական տեսական խնդիրներ: Գործնականխնդիրները կառլվված էին առաջին ճերթին նախկին ոուսական կայսրության բազփոքր ժողովուրդների ազդային վերածնության ն մաթիվ մեծ Սովետականպետության ազգային քաղաքականության ճետ: Ոչ մի լեզվաբանության առջն դեռնս այդպիսի լայն մասշտաբի խնդիրներ չէին դրվել: Այդ գործնական խնդիրները Ճետնյալներն էին. 1) նոր այբու'ենների ստեղծում ն ուղղագրական Հարցերի երկրում գտնվող շատ մշակում.--Սովետական լայնածավալ էին գրից Ժողովուրդներ ընդճանիապես զուրկ գրականությունից. այդպիսի գրազուրկ լեզուներից էին աբխաղերենը, թաՃետո

ու

ու

ու

չուկուսերենը, կոմին, ադրգեյերենը, նանայերենը, բասարաներենը,

աշխատունդգուսերենը, գոլդերենը նե այլն: Անչրաժեշտ էր լայն տանք ծավալել այդ լեզուների Հնչյունական կառուցվածքի, Ճնչույառանձնաճատկությունների ուսումնասիրության քային կազմի ուղղությամբ. այս բանը ճաջողությամբ կատարելու ճամար կային անչրաժեշտ նախապայմանները, մանավանդ որ մեր երկիրը բոլոր ուներ որակյալ 42նչյունագեւոներն Հնչույթի ուուիունքի Ճճայրենիքն Վր: Զգալի թիվ էին կազմում ն այն ժողոյլուրդները, որոնք օգտվում էին իրենց լեզուների Հնչյունական կառուցվածքը բավարար չափով գրությունից (ճատկապեսարաբական դրությունից). Հարտացոլող թյուրքական ժողովուրդներն են՝ ադրբեզրանք գերազանցապես չանցիները, ուզբեկները, թաթարները ն այլն: Այբուբենների ստեղծման ուղղությամբ կատարված աշխատանքի «ետնանքով 50 ժողովուրդներ ստացան գրության ճՃամապատասխան սիսշուրջ անցան օգտվող ժողովուրդներն «ոեմներ. արաբական գրությունից ու

լատինական, ապա ոուսական Ճիմքի վրա կառուցված այբուրեննեգրականություն ունեցող լեզուների ուզղագրությունը ժամանակակից արտասանությանը մուտեցնելու նպատակով կատարվում են ուղղագրական բարեփոխություններ Ռուսաստարի: Հին գիր

նում

ու

Հայաստանում: Չ) նոր գրական լեզուների բարբառային ն

«իմքի որոշում.-գրականության ստեղծման աշխատանքը սերտորեն կապվում էր նոր գրական լեզուների բարբառային ճիմքի որոշման աշխատանքիճետ: Այս խնդրի լուծումը իր Հերթին պաճանջում էր կատարել բարբառագիտականընդարձակ ուսումնասիրություններ, որոշել բարբառների ։եսակարար կշիոր ն առանձնաճատկությունները, մշակել գրական լեզվի զարգացման անճրաժեշտ նորմաներ

Գրի

ն

կ՛

ե՛ ն ն՛ ուղղախոսության, ուղղագրության, քերականության,

բառակազմության բառափոխառությանբնագավառներիՀամար: 3) նորմատիվ ն նկարագրական քերականությունների ըստեղծում.--նորագիր ժողովուրդների Համար դպրոցական քերականությունների ստեղծումը առաջնաճերթ անճրաժեշտությունէր: Սրա Հետ միասինանճրաժեշտ էր գիտական քերականություններ ստեղծելայն լեզուների ճամար, որոնք թեն երկարատն գրական տրադիցիա ունեին, բայց չունեին գիտական քերականություններ: Պետք է նշել, որ դոլրոցական ն գիտական քերականությունների զերծ չի մնուսի որոչ թերություններից. ատեղծման աշխատանքը առանձնապես նշելի է ռուսական քերականությունների մեխանիճետեսրա կական րբնդօրինակման փաստերի առկայությունը. վանքով որոշ դեպքերում անչրաժեշտ լուսաբանություն չեն Ֆում որոշ առանձնաճատկուտվյալլեզուների կառուցվածքային թյունները ն, ընդճակառակն, ներմուծվում են այնպիսի Ճասկացուտերմիններ, որոնք այդ լեզուների ճամար ավելորդ են: թյուններ տարբեր տիպերի ստեղծում.-- Քառա4) Բառարանհների րանագրական աշխատանքի ծավալումը սովետական լեզվալանության կարնոր խնդիրներից մեկն էր: Ռուսաց լեզվի կուլտուրական կարնոր դերբ անճրաժեշտ էր դարձնում ոուսերենի Հետ առընչվող քարգմանական բառարանների ստեղծումը: Սրա Հետ միասին ազգային գրական լեզուների զարգացումը պաճանջչում էր ու

սսա-

ու

/ստեղծել բացատրական, տերմինաբանական, ուլլղզագրական այլ տիպի բառարաններ: Այս աշխատանքը լուգակցվում է բառա-

րանագրական-բառաշիտական ։ոենսական խնդիրների մշակման Հետ:

5) Ռուսաց լեզվի ն սեփական գրական լեզվի ուսուցման մեթոդիկայի մշակում.-- Ազգային դպրոցներում ռուսաց լեզվի ուսուցումը, այլն ազգային գրական լեզուների դասավանդումը անճրաժեշտարարկապվում էին դասավանդման մեթոդիկայի մշակման խնդրի ճետ. էր խոր կերպով ուսումնասիրել Հարկավոր ռուսաց լեզվի ն տվյալ ազգային լեղվի կառուցվածքային առանձ-

նաճատկությունները, մշակել ազգային

գրական լեզուների դասավանդման ռացիոնալ մեթողներ, մանավանդ որ խնղիր էր դրվում

անգրագիտության վերացման ն

տարածման: կարեոր էր նան Հարցերի մշակումը, որչափով մում

գրագիտության մասսայական լեզուների դասավանդմահ

օտար

լեզուների ուսուցումը կազէր սովետական կրթական սիստեմի անձճրաժեշտ մասը: որ

օտար

6) Բուչական դասագրքերի ձեռնարկներին լեզվաբանական տրակավորումը բարձրացնող աշխատությունների ստեղծում.-Նախկին ճատուկենտբուճերի փոխարեն ճամալսարանների ինսսոիտուտների ) լայն (մանավանդ ազգային ռեսոլուբլիկաներում ցանցի առաջացումը, այլն լեզվաբանական կադրերի քանակական ձեոաճը պաճանջում էին ստեղծել. Համապատասխանդասադգրբեր, նարկներ աշխատություններ, Հրապարակել մասսայական ամաագրեր: Սաեղծվում են րնդճանուր լեզվաբանության, լեզվի պատմության, Ճամեմատական գրական լեզվի քերականության, պատմության, դիտական քերականության դասագրքեր, մշակվում են առանձին ճարցեր, թարգմանվում են լեզվաբանական կարնոտագույն բազմաթիվ աշխատություններ ն այլն: Լեզվական Ճարցեու

ու

ու

րին տեղ է տրվում ՍՍՌՄ

ակադեմիայի Գիտությունների

ձին ոնսպուբլիկաների տեղեկադրերում, «ՔՆՇՇԽԵՎԼ 2ՅԵՍ Լ1ո0:16» ամսագրերում: 1952

ԳՂԵօԸՐքՅԷԵՌՑ

23ԵԼ5

ն

լույս

է

տեսնում

147» երկամսյա «Թօոքօշել83ԵլաՕ3ՒԷԼ8ԷՐ

կան ճանդեսը: 7) Օգնություն

այլ

ն առան-

թ.

1մաժղ6»

սկսաժ՝

ւվմարլերա -

լեզվադիտություններին.--Սովետական

կարնոր գործնական խնդիրներիզ մեկն բանության

էլ մյուս գիտուտալն էր նրանց ամենթյուններին գործնական օգնություն ցույց ռրյա աշխատանքում: Սովետականլեղվաբանության առջե դրված տեսական խրնդիրները կալվում էին մի կողմից՝ իդեոլոգիական բնադավառում մյուս կողմից՝ Ճիշված ընդճանուրտեղաշարժերի, կատարվող լուծման Ճետ. նախորդ լեզվաբանության զործնական խնդիրների տեսական ճիմունքների քննադատական վերանայման ն մարքսիզմի արմատավորման աշխատանքը սովետականլեզվաբանների մուտ չէր կարող սերտորենչզուգակցվել գործնական խնդիրների Հետ, որոնց իրագործումը սլաճանջչջումէր Համապատասխան տեսական բաղա: Սովետականլեղվարանության առջն դրված «ոեսական խնդիրները Ճետնյալներն էին. մեջ, լեզ1) Մարքսիզմի արմատավորում լեզվաբանության վաբանական տեսության ն սրակտիկայի վերակառուցում մարքսիզմի պաչտանչներինն սովետական կուլտուրական շինարարության խնդիրներին Համապատասխան.-- Այս խնդրի լուծումը, ինչպես նշվեց, Հարթ չընքացավ. երկար ժամանակ տիրապետություն Հաստատեց ն. Յա. Մառի ն նրա ճետնորդների վուլգար ճետ սրա միասին շատ պիոլոգիական «լեզվի նոր ոամունքը». սո-

լեզվաբաններ շարունակում էին մարքսիզմի ինքնուրույն ստեղծադործական կիրառման աշխատանքը, որն աննախընթաց ծավալ ու թափ է ստանում «Պրավդա» թերթում սովետական լեզվաբանության վիճակին նվիրված դիսկուսիայից (1950 թ.) Հետո, երբ վովդար սոցիոլոգիզիը վերջնականապեսճաղթաճարվում է. ե՛վ ն մարքսիզմի ինքնուրույն ստեղծագորուսմունքի», նոր «լեզվի ծական կիրառման փորձերի մասին կխոսենք բուն շարադրանքի մեջ:

2) Պատմական

ստատիկ վերլուծության եղած մասնածատուկ մեթոդների մշակում կատարելագործում, դրանց մեթոդի պաչանջներին, Համապատասխանեցում դիալեկտիկական լեզվաբանական վերլուծության նոր մեթոդների ստեղծում.--Այս ամենակարնոր խնդիրնեխնդիրըսովնտական լեզվաբանության րից մեկն էր, ն սրա լուծումը խիստ անձճրաժեշտէր սովետական լեզվաբանության Ճիշված դործնականխնդիրներիլուծման 4ամար։ Այս մասին նռ կխոսենք առաջիկայում: 3) Արտասաճմանյանլեզվաբանական ճոսանքների իդնալիստական իմքերի քննադատություն, նրանց ազդեցության: ՀճաղթաՀարում, նրանց նվաճումների քննադատականօգտաղործում.-- Այս են տեսնում խնդրի իրագործման ճեւո կապված լույս բազմաթիվ ու գրքեր, որոնց մեջ արծարծվում են արոասաճմանՀոդվածներ յան լեզվաբանական Հոսանքների քննադատական օգտագործման մեՃարցերը, տրվում է լեզվական ճարցերի իդեալիստական խանիկական մեկնաբանությունների քննադատությունը: Հրավիրվում են դիսկուսիաներ՝ նվիրված լեզվաբանության զանազան ակտուալ ճարցերին: ու

ու

՛

ու

4) Հայրենական լեզվաբանության նվաճումների քննադատական օգտագործում, գոյությունունեցող լեզվաբանական 2ոսանքների իդեալիստական կողմերի ճաղթաճարում, այդ Ճոսանքբներին Հարող լեզվաբանների ճայացքների մարքսիստական վերակառուցում, նրանց ներքաշում սովետական լեզվաբանության ջե դրված տեսական ն դործնական խնդիրներիլուծման մեջ.-- Սովետական լեզվաբանների ուշադրության կենտրոնում հղած կարնոր խնդիրներից մեկը Հայրենական լեզվաբանության նվաճումների, այղ թվում ն ոնոլյուցիոն դեմոկրատներիլեզվաբանական ժառանգության քննադատականօգտագործումն է, Մովետականկարգերի Հաստատումից անմիջապես Հետո, բացի այն ուղղությունից, ոթ ճենվում էր մարքսիզմի վրա ե աստիճանաբարտիրապետող դաոառո-

կային նան լեզվաբանական այլ կոնցեպցիաներ, մեթոդոլոգիական այլ ճիմքեր ուննցող ճոսանքներ։ Սովետականշրջանում աշխատանք է արվում այո մեթողոլոգիական-

նում,

ուղղությունների

փիլիսոփայական «Հիմքերիիդեալիստական կողմերի Հաղթաճարման ն լեզվաբանական տեսության մեթոդներիբնագավառում երանց ձեռք բերած նվաճումների օգտագործման գծով: Այդ աշխատանքը գնում է մասամբ իրենց իսկ՝ այս կամ այն ուղղության ճարող Ճեղինակների Հայացքների էվոլյուցիայի ն սեփականիդեոլոգիական սխալների մասամբ էլ սովետական Ճաղթաճարման, այլ գիտնականների կողմից ծավալված քննադատության միջոցով։ Վերջին դեպքում ուշաղրության են առնվում ոչ միայն կենդանի լեզվաբանների աշխատանքները, այլե նախորդ լեզվաբանական քննադատական վերանայման Հարցերը: Այս աշժառանգության խատանքը լայն ծավալ է ստանում ճատկապես «լեզվի նոր Ճետո, երը վերացվում են նախորդ լեզմունքի» Հճաղթաչճարումից վաբանական ժառանգության նկատմամբ նիճիլիս տական վերաբերմունքի Ճետքերը: 5) Սերտ «Համագործակցություն այլ գիտությունների գիւոական դիսցիսլլինների Հետ.-լեզվաբանների չեն Սովեւտական կարող չգործակցել գրականագետների, Հոգեբանների, ազդադրագետների, փիլիսուվաների, տրամաբաններիչ 2նագետների ն այլ Ճետ։ մասնագետների նշելի է, որ լեզվի ծագման, լեզվի ն մտածողության փոխճարաբերության այլ «արցերում սովետական Հոփոխադարձաբար օգնում են ճնազետները, (լեզվաբաններին ն զեբանները այլն: ու

ուս-

ու

ու

Սովետականլեզվաբանության աոջն դրված տեսական խընդիրները միանդամից լուծում ստանալ չէին կարող. Պաճանջվում

որոշ ժամանակ, մինչն որ լեզվաբանների Հին սերունդր անճրաժեշտ չափով կծանոթանար դիալեկտիկական ն պատմական փատերիալիզմի ճիմունքներին, մարքսիզմը կդարձներ լեզվաբանական ճարցերի մեկնաբանության 4իմք, կճրաժարվերնախորդ կոնցեսպցիաներից,կկարողանարքննադատական լուրջ վերաբերփվունք ամեն ցույց տալ կարգի իդեալիստական մփեկնարանություններթ Հանդեպ Ոչ պակաս ժամանակ էր պաճանչջվում լեզվաբանական այնպիսի նոր կադրերի Հանդես գալու Համար, որոնք ոչ միայն կլուրացնեին մարքսիզմը ն կփորձեին այն Ճետնողականորենկիրառել լեզվաբանության մեջ, այլն կյուրացնեին լեզվաբանության նախորդ նվաճումները, անչրաժեշտ լեղվաբանականպատրաստա -

էր

կանություն կստանային՝ սովետական լեզվաբանության ւոեսական ն գործնական խնդիրների լուծման նախաձեռնությունը իրենց ձեռքր վերցնելու Համար: Սրանց միանում էր ն այն, որ սովեւոական լեզվաբանության առջն դրված դործնական խնդիրների վիթմարի ծավալը սկզբնապես կարծես փոքր-ինչ ավելի ետին պլանն էր մղում տեսական Ճճարցերը.լեզվաբանների Հին նոր սերունդների ներկայացուցիչները գործնական Հարցերի լուծման որոնումների մեջ կարծես մոռանում էին տեսական ճարցերի սրության մասին, կիրառական լեզվաբանությունը դառնում էր լեզվաբանների գլխավոր առարկան: ուշաղրության Սակայնայս վիճակը երկար շարունակվել չէր կարող. շուտով տեսական ճարցերբ սկսում են դրավել իրենց արԴանի տեղը, թեն դրանց լուծումը սկզբնապես դեռ շատ Ճեռու էր մարքսիղմի իսկական պաճանջներին Համապասասխանելուց: ու

Լեզվաբանությանվինակըսովետականկարզերի գոյության թ. Հճեւտո շարունակվում է ճայրենասկզբնականշոջանում.--

կան լեզվաբանության մեջ դոյություն ունեցող լեզվաբանական 4ոռանքների գործունեությունը, այլն ճանդես է գալիս արտասա«մանյան լեզվաբանական նորագույն կոնցեպցիաների աղդեցությունը: եթե ոմանք փորձում են դրանց.նվաճումներն օգտագործել

Հետո, ապա անչրաժեշո մարքսիստական քննադատությունից մյուսները պարզառլես նույնությամբ յուրացնում են այդ կոնցեպեն կատարում: պիաները կամ լոկ էկլեկտիկական զուդորդում են Քննարկվող շրջանում դործում մի կողմից «այրենական լեզվաբանության այնպիսի «ոսանքների ներկայացուցիչներ, ինչպիսիք են պսիխուսթետիզմը (պոտեբնյայականությունը), պսիխոֆունկցիոնալիզմը (Բոդուհն-դե-կուրտենեի դրպրոցր), պաիխոլոգիզմր (Շախմատովի ն նրա «ետնորդները), ոլսիխոֆորմալիզմը ն ֆորմալիզմը (ՖորտունատովիՃետնորդները, Պեշկովսկին նրա աշակերտները), մյուս կողմից արչտասաճայնպիսի ուղղությունների Ճետնորդնեմանյանլեզվաբանության րր, ինչպիսիք են սոցիոլոգիզմը (սոսյուրականությունը), էսթետիզմը (ֆոսլերականությունը): ՀաճախՃանդես են դալիս սրանց սկրզբունքները էկլեկտիկորեն ղուդորդելու փորձեր, ինչես, օշրինավ՝ Պեշկովոկու մոտ, որ աշխատում է Ճաղթաչարել սկզբնական ժալրաճեղ ֆորմալիզմի թելւությունները։ Այս ուղղությունների ազդեցությունը շարունակում է գործել ն Հաչորդ ենթաշրջանում: Քանի որ ենթաշրջանի լեզվաբանական Հիշյալ կոնցեղցիաները այս ու

ա-

չունեն, ուստի ն ավելորդ ենք Ճամարում տանձինօրիգինալություն Նրանց ճանդամանալից ք դրանց Ճակբավարարվեն բնութագիրը: տեսությամբ:

մառոտ

Այս շրջանում ճնից եկող լեզվաբանական Հոսանքների մեչ Կսմենից ավելի ազդեցիկն նշանավորը Բոդուեն-դե-Կուրտենեի դպրոցն էր: Սովետականտարիներին շարունակում էին դեոնս գորն ծել ոչ միայն ինքը Բոդուեն-դե-կուրտենեն Բոգորոդիցկին, ն այլն Շչերբան Պոլիվանովը, որոնց լեզվաբանական գործունեությունը լայն թափ ծավալ է ընդունում Հենց Սովետական իշխանության տարիներին: Այս ուղղության ներկայացուցիչների մոտ ու

ու

1920-ական թվականների կեսերից են սիորձր արվում սուբյեկտիվ

բեկում է նկատվում. Հոգեբանական րմբոնումը

Հետո

Ճաղթաձճարել,լեզվի նկատմամբ կիրառել դիալեկտիկականու պատմական մատերիալիզմի Հիմնական սկզբունքները, Ճետնողա-

կանորեն անցկացնել լեզվի Հասարակական ըմբոնումը։ Այս ուղմեծ ղության ներկայացուցիչները դեր են խաղացել կիրառական

լեզվաբանության զարգացման, սովետական լեղվաբանության դործնական խնդիրների լուծման ուղղությամբ:

ՏեղականՃճիմքերունեցող Ճոսանքների ներկայացուցիչներից Բոդունն-դե-կուրտենեիազդեցությունը Հանդես էր գալիս Հատկա-

"ղես ընդճչանուր տեսական

ն

Հնչյունաբանական Ճարցերի

լուսա-

ազդեցությունը քերականագիտության, բանության, Պոտեբնյայի գրական

լեզվի

պատմության

ոճաբանության,

ն

Պեշկովսկու ազդեցությունը քերականության սոովի Համեմատական ճետազոտության ընագավառում: ն

Ֆորտունան

պատմա-.

Պսիխոֆորմալիզմի ն ֆորմալիզմի ազդեցությունը առանձնապես տնական բնույթ է ընդունում քերականության բնագավառում: Դ. Ն. Ուշակովը ն ուրիշները Պեշկովսկին, Մ Ն. Պետերսոնը,

Ճանդեսեն

դալիս լեզվական Հարցերի նեղ նական ըմբոնմամբ: ՔերականականՀարցերի

թվականներինծավալվում որոնց մասնակցում

են

Ա.

Մ.

են

սուր

ն.

շուրջը

վեճեր

Պեշկովսկին, Դ.

է. Վ. Շչերբան, ն. Պետերսոնը,

«ձեական»-ձնաբաու

Ն.

Դուռնովոն ն

1920-ական

դիսկուսիաներ,

Մ. Ն. Ուշակովը, Պեշուրիշները:

կովսկու կոնցեպցիան քննադատության է ենթարկվում Բուդդեի ե

կողմից:Չնայածսրան՝ձնական ուղղության Քուլախովսկու

ացուցիչները

կարողանում նենճասնելայն բանին, որ

ներկաչ

դպրոցում

նրանց սկզբունքներըամուր Հիմքեր են գցում. Ռուսաստանում «ձելուսմժողկոմատըՃատուկ ցուցում է տալիս ուսուցչությանը վական» ուղղության սկզբունքների կիրաոււսն, քերականության ուսուցման մեջ դրանք արմատավորելու մասին: Ֆորմալիզմը իր Պետերսոնիաշխատություններում ծայրաճեղությանն է Հասնում :

Պետերսոնը առանձին բառեր քերականական տարբեր

ձները,

տարբերելիս4իմք ընդունել

առաջարկում

միննույն բառի բառերի խմբերը

ձնական

«Հատկանիշներըն

է Համարում

միայն

այն էլ լուրաքանչյուր դեպքում միայն մեկը: «Մաքուր» ձնեըֆետիլեզվի ն մտածողության» շացվում է ն լիովին խզվումիմաստից:

ձնի

բովանդակության խզումը

ն

նին։ եթե

Ֆորտունատովըն

Հասնում

է իր վերջին աստիճա-

նրա ճետնորդները դեռես գտնվում էին

լեզվի Ճոդեբանականըմբոնման ազդեցության տակ, ճաճախ ւտանվոսիձնական ն 2ոգեբանական ըմբոնումների միջն, ապա տա-

Պետերսոնըդեն է նետում լեզվի Հոգեբանական ըմբոնման ամեն մի նշույլ. իի «Ռուսաց լեզվի շչարաճլուսության ուրվագծում» (1923 թ.) նա ճրաժարվում է նախադասության գաղափարից՝այն ճամարելով ոչ թե լեզվական,

այլ

Ճոդեբանականկատեգորիա. շա-

բաճյուսության ուսմունքը Պեւոերսոնըկառուցում է բառակապակցության ձների ուսմունքի Հիման վրա:

Զնականքերականությունը սովետականդպրոցներում իշխում` մինչն դպրոցի վերաբերյալ պարտիայի ն կառավարության 1931--1932 թթ. որոշումները:

է

լույս

Սովետական կարգերի Հաստատումից է տեսնում Սոսյուրի գիրքր։ Քանի

մեկ տարի առաջոր մարքսիստական

լեզվաբանությունը ելնում էր լեզվի Հասարակական բնույթի ըմբոնումից, ուստի ն սովետական լեզվաբաններբ լեզվի ն Հասարակության

փոխճարաբերության Ճճարցիորոնումների մեջ չէին:

կարող լոությամբ անցնել սոցիոլոգիական դպրոցի ներկայացութվականներին, երբ ցիչների Հայացքների կողքով: 1920-ական ն Հասարակություն» «լեզու թեման ընդճանուր ուշադրության առարկա է դառնում, նկատվում են այդ դպրոցի ազդեցության

ւ

1923.

ՄԼ.

Ւ.

Քշշմոն

ՈՇ-Շքօօ, 232,

ՈՕ-ՕՇԽՇ

ՕԿծքո ՇՅՒՅԵՇՎԸՑ

քյոշաօրօ Օքճոօոոտւծտճն, հԼ, 1925.

ՀՈՏ

ՅԽԱԽՑ,

ի1.,.

տարբեր դրսնորումներ. այդ ազդեցություն »արտաճայտվում է մասամբ սոցիոլոզիական դպրոցի դրույթների անքննադատ լու-

րացման, մասամբ նրա սկզբունքները էկլեկտիկորեն այլ սկղզբունքների ճեւտ ղզուդորդելուձնով. սակայն արդեն նկատվում է 4ետնողական մարքսիզմի դիրքերից այդ ուղղությունը քննադատորեն օդգտադորիծելու ձգտում:

զնաճատելու

ե

Սոսյուրականությանն Բոդունն-դե-կուրտենեիազդեցությունը

արտաճայտվում է

նան

այն բանում,

որ

ոմանց կողմից ակնչճայտ

դերադասություն է տրվում սինխրոնիկ «ետազոտությանը դիախրոնիկի ճանդեպ։ Քանի որ սովետական լեզվաբանության գործնական խնդիրները առաջին ճերթին կապվում էին սինխրոնիկ ՃեՀեւո, ուստին ոմանց մոռ ընդչանրապես նկատտազոտության վում է նեղ պրակտիցիզմին նեղ սինխրոնիզմի զուգորդման տենդենց: Սրան շուտով միանում է ն այն, որ Մառր ն նրա Ճետնորդ-

ները ընդճանրապես բացասական դիրք մեմատական մեթոդի նկատմամբ:

են

բոնում պատմա-ճա-

Այս ենթաշրջանի Հուզող Հարցերիմեջ նշելի

լեզվի ֆունկլեզ-

են

բանաստեղծական լեզվի, արձակի ցիոնալչոարբերակների,

վից ու ։ոսակցական լեզվից նրա ունեցած տարբերության, լեզվի կուլտուրայի Ճարցերը։ Այս Հարցերով զբաղվում են տարբեր լեզ-

վաբաններ՝ սրանով իսկ ճանգելով լեզվի Հաղորդակցական ֆունկԼ Պ. Յակուբինսկու Հոդցիայիխորացված ուսուժմնասիրության: Բ. Ա. վաժր դիալոգային խոսթի, (արինի Հոդվածր զեղարվեստական խոսքի տարբերակների, վ. Վ. Վինոգրադովիճոդվածր ոճաբանության խնդիրների մասին սրա լավազույն նմուշներից են: չէ, որ ժամանակակից ինֆորմացիոն տեսության: Պատաճական մշակողները մեծ արժեք են տալիս սովետական շրջանի այս տեսություններինշ։ ՈճաբանությանըՃատոմլ ուշադրություն է դարձնում ն Պեշկովսկին, որը փորձում է բացաճայտել իր ժամանակի լեզվական ճաշակի նորմաները, թյան ճարցերը':

թյ

Հ

Հմմա.

իո

ք-ՎԵ, Օ. Ի,

Շծօքեաա, |, 1923. Բու. Տքուոքճո

էօո, ՇՂուծքւմք`, ձ1855., 1956: 3Ճ.

ԸՇ6. ԸԼՈՒՄ,

Ս.

Ի1.,

ՈՇառօՔօշռս

1923.

մշակել նորմատիվ ոճաբանու-

մ,

.1հշօոլտ

Տօ6է

1ո

Շօտտսոլճ-

'

ՊԽԻԽՐՏԿՇԼԵՆՑ,

ՌԽՇՐՕՂՆԻԽՑ,

ՇԼԱԽՇԼԵՒՅ-

՝

«ԼԵԶՎԻ ՆՈՐ ՈՒՍՄՈՒՆՎԻ» ԶԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ԵՎ. ՏԻՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԷՏԱՎ (1924--1950 թթ.)

1.

ԼԵԶՎԱՔԱՆԱԿԱՆ ԿՈՆՑԵՊՑԻԱՆԵՐ--

ԼԵԶՎԱԿԱՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹՆԵՐԻ

ԴԻԱԼԵԿՏԻԿԱ-ՄԱՏԵՐԻԱԼԻՍՏԱԿԱՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՏԱՐԲԵՐ

ՓՈՐՁԵՐ 1.

ՎՈՒԼԴԱՐ (ՄԼՏԵՐԻԱԼԻՍՏԱԿԱՆ

ՈՒՍՄՈՒՆՔ»)

ՍՈՑԻՈԼՈԳԻԶՄ («ԼԵԶՎԻ ՆՈՐ

նոր ուսմունքի»ձնավոոբման նախադոյալներն «Լեզվի ու

Մարքսիզմի արմատավորումը մանները.--

պայ-

սովետական լեղզվաբանության մեջ չարք ճավասար չի կատարվում: Քառորդ դարից ավելի տիրասղետող ուղղություն է դաոնում Ն. Յա. Մառի ստեղծած որը իր բնույթով վուլգար սոցիոլոգիական «լեզվինորուսմունքը», ուսմունք էր, մարքսիզմի ճիմունքների գոնտիկ մեկնաբանություն լեզվի ուսումնասիրության բնագավառում: Վուլգար սոցիոլոգիզմի՝ սովետական լեզվաբանության մեջ տիրապետող դիրքեր ՃճաստաՀեւո։ էր ախշարք Ճանգամանքների տելը կապված ու

1) Ն. Յա. Մառիմինչ այդ դավանած լեզվաբանական մունքի՝ «Հաբեթարանության» մեջ, որ 1923 թ. վերջերից վերաուս-

մկրովում է «լեզվի նոր ուսմունք» անունով, արղեն առկա էին լեզվի վուլգար սոցիոլոգիական մեկնաբանության սաղմեր ն ընդճանրապես այն սկզբունքների տարրերը: որոնք կաղմում են «լեղՎի նոր ուսմունքի»Ճիմքը: Այսպես,օրինակ,դեռես 1909 2 հր «Հին Ճճայերենի աշխատության մեջ նա գրում էր. քերականություն» են փաստեր 4օդգոսո այն բանի, որ նա ( ճին Ճայ«Գծագրվում ծառա կական գրական լեզուն, դրարարը--Գ. յել է 9.) առաջներում որպես կենդանի ճաղորդակցության գործիք, որ մշակվել է քաղաքականորեն իշխող Ճասարակության շրջանում Ճայ արքունիքի, քուրմերի ն ւտեղական իշխանների, նախարարների Ճեթանոսականորեն կրթված դասի խոսքի միջոցով»: Հասկանալիէ, որ այս ըմբոնումը Հեշտ էր Հետագայում վերածել լեզվի դասակարգալՖֆության գաղափարի, գրարարը ճամարել ֆեողալական դասակարգի լեզուն ն այն ճակադրել գյուղացիական լեզու-բարբառներին: Այդ նույն ձնով էլ Ն. Յա. Մառիսկզբնական ուսմունքի մեջ արդեն կային լեզուների զարգացման պրոցեսում լեզուների բարբառու

'

չ9 ԿԱՆ

Լ.

1.

Առքք,

ՐքձաաաուՅ ղքի

Ցի Ը Շձքա

0Ր0

2328,

ՇՈՇ,,

1907,

ների անընդճատնվազման, լեզուների խաչավորման դերի չափալիըմբոնման,բոլոր լեզուների խառն զանցված խաչավորված նելու, աբեքական լեզուների ատուկ դերի ն ընդճանրաՍրան միանում էր ն այն,. կանության դրույթների սաղմերը սպատմա-Ճճաժե-« որ Մառր երբեք Ճետնողականորեն չի կիրառել դեռ շատ մատական մեթոդր, վաղուց դիմել է կամայական ստուգաբանությունների ն այսպես կոչված էլեմենտային վերլուծության: Այսպիսով, Մառի նախորդ գործունեությունը, մարքսիզժը կիսատ-պոատ յուրացնելու պայմաններում, նրան 4ճնարավորություն էր տալիս իր նախորդ ուսմունքը ճայտարարելու տարերա1923 յին «մարքսիստական» ուսմունք: թ. վերջերին նա ի լուր ամենքի ճայտարարում է Հաբեքաբանության մեջ կատարված նոր: մասին, որով, ըստ ներա, այն լիովինսկսում է Համշրջադարձի բնկնել մարքսիզմի ճետ: չաբեթաբանությունը վերանվանվում է «լեզվի նոր ուսմունք»։ Այս «շրջադարձը» սկսում են ներկայացնել իբրն մարքսիստական լեզվա անության սկիզբը: Չ) Վուլգար սոցիոլոգիզմը իր երկվորյակեերն ուներ նան այլ բնագավառներում՝ պատմագրության, գրականագիտության, արվեստադգիտությանմեջ: Պատաճական չէ, որ Մառի «լեզվի նոր: ուսմունքր» մեծ դրվատանքով ըրնդունեցին այդ բնագավառների այնպիսի ճեղինակություններ, ինչպիսիք էին Պոկրովսկին,Ֆրիչեն՝ ն ուրիշները: Պոկրովսկին,որ Հայտնի էր պատմության Հարցերի վուլգար սոցիոլոզիական իր րըմբոնմամբ, «հզվեստիա» թերթի թ. մայիսի 23-ի Համարում գրում էր. «եթե էնգելսը դեռես ապրելիս լիներ մեր մեջ, Մառի տեսությամբ այժմ կզբաղվեր մեն մի կոմբուճական, որովճետն այն կմտներ պատմության մարքսիստական ըմբոնման երկաթյա կաճույքի մեջ»: նույնպիսի դրրվատանքովէր խոսում Մառի «լեզվի նոր ուսմունքի» մասին նան դիալեկտիկական ն պատմական մատերիալիզմի Հարցերի մեկնաբանության մեջ իր իդեալիստական շեղումներով ճայտնի Դեբոըինը։ Մառն ինքը մարքսիզմի ն մարքսիստական փիլիսոփայության 4ճիմունքները«յուրացրել» էր ոչ այնքան մարքսիզմի կլասիկներից, որքան Քուխարինի, Դեբորինի, Ֆրիչեի ն այլոց աշխատություններից:Մառի Հաջողությունն ապաՀչովում էր ե այն, որ նա իր բոլոր կարգի լեզվաբանականմարզանքները քողարկում էր բարձրագոչ մարքսիստական ֆրազներով ստեղծելով մարքսիստական լեզվաբանության մշակման պատրանք: 3) 0դտաղործելով սովետականլեզվաբանությանմեջ իդեաու

ա-

429'

Վիզմի Հաղթաչարման ուղղությամբ տարվող պայքարը՝ Մառը ն ղեկավարող դիրքեր են դրանրա 4Ճետնորդներըաստիճանաբար վում սովետական լեզվաբանական կարնորագույն Հիմնարկներում, «լեզվի նոր ուսմունքը» ճրամցնոսի որպես լիովին մարքսիստական ճնշում նրա դեմ ուղղված քննադատության ամեն մի ուսմունք, Հասնելով այս պայքարի մեջ, «լեզվի նոր Կիորձ ԾՍայրաճեղության

մի քննադատություն ներկայացուսմունքի» դեմ ուղղված ամեն ելով որպես բուրժուական դիրքերից եկող քննադասություն՝ Ման նրա «աշակերտները» փասոորեն սկսում են մի կույտի մեչ որ նետել նախորդ լեզվաբանության, այդ թվում ն Հայրենական լեզբացասականը, ճրաժարվել նախորդ վաբանության դրականն փոլոր նվաճումներից, բոլոր դեպքերում նախորդ լեզվաբանություէր Համարվում այն նը փոխարինել սեփականով: Մարքսիստական ինչ այս կամ այն չափով ճակադրվում էր նախորդ լեզբոլորը, վաբանությանը, լիներ այն Ճիշտ թե սխալ, փաստերով ճիմնավորչած թն անճիմն։ Մառին ն սրա ճեւոնորդներին Հատուկ էր ծայրաՃեղ նիչիլիզմը. լեզվաբանական գրեթե ողջ ժառանգությունը Ճայէր բուրժուական, դատապարտվում նրանից օդավելու ամեն մի փորձ, Ճավասար մակարդակի վրա էին դրվում նախորդ դրեթե բոլոր լեզվաբանները, անպետք էր ճամարվում ոչ միայն ողջ նախորդ լեզվաբանական տեսությունը, այլն մեթոդը. սպատմաճամեմատական մեթոդը ճամարվում էր ֆորմալիստական մեթող։ Սառի «լեզվի նոր ուսմունքի» տարածմանը նպաստում է ն այն, որ սովետականիրականության մեջ դեռնս ճնից մնացած լեզվաբանական ուղղություններիներկայացուցիչների մի մասր ճեռու էր կանգնած մարքսիզմիկ ն ակնճայտ անբարլացակամությամբ էր վերաբերվում լեզվաբանության մեջ մարքսիզմի արմատավորման փորձերին, երկրորդ մասը մարքսիզմը իր լեզվաբանական կոնցեսցիային Հարմարեցնելու վեչճերուռփորձեր էր կատարում միայն, վերջապես երրորդ մասը թեն շարժվութ էր դեպի մարքսիղմ, բայց դանդաղ կերպով: Սրանց ճակառակ Մառի կատարած կրտրուկ շրջադարձի նրան դրեց ավելի նսպաստավոր պայմանների մեչ։ Քերականության բնագավառում ֆորմալիղմի դեմ է՛լ ավելի ամրացրեց Մառի ն նրա Ճետնորդտարվող պայքարը ների դիրջերը, որոնք սկսեցին այղ պիտակիցշատ ավելի օգովել իրենց ճակառակորդներիդեմ պայքարելիս, քան պետք է: Այս բոլորով Հանդերձ, մարքսիզմի անբավարար լուրացումը հ լեզվի վուլգար սոցիոլոգիական ըմբոնումը Մառին ու նրա Հետեու

ս"արարվում՝

վորդներին ճիմք են տալիս յուրացնելու բուրժուսկան արնմուտքի այլ կարգի կոնայնպիսի փիլիսոփայական, լեզվաբանական են մարքսիզմին մու: Մառն ինքը որոնք նրանց թվոսի ցեպղցիաներ, է դե-Ֆրիզի մուտացիաների տեսությունը որպես դիայուրացնում լեկտիկական բնույթի ուսմունք, մեծ չափով օգտագործում նեոկանտական իդեալիստ փիլիսոփա կասսիրերին, ֆրանսիացի սոցիոլոգ 1եի-Բրյուլին ն ուրիշներին: Մառի «ճետնորդներըես այս ճարցում զերծ չէին իրենց ուսուցչի դյուրաճավատությունից. նրանք «աճախ ն ձին դիմում Սեպիրի, բերած Ուլննբեկի, Սոմմերֆելտի ուրիշների փաստերին ու եզրակացություններին, լեզվի ստադիալ-թոիչքաձն զարգանալու ուսմունքը փորձում ճիմնավորել նրանց տվյալներով: Ընդճանուրառմամբ կարելի է ասել, որ «լեզվի նոր ուսմունքը» բավարար ճիմքեր չէր տալիս արտասաճմանյան բուրժուական լեզվաբանական ուսմունքների քննադատության Համար, ն այդ մունքի տիրապետության շրջանում դրանց կազմակերպված քընՀէրւոարվում: նադատություն Վուլգարսոցիոլոգիզմի վերջնական Ճճաղթաչարումըկատարվում է 1950 թ. «Պրավդայի» դիսկուսիայից Հետո, որի մասին դռնհչկացման, կխոսենք ստոր: Սակայն դիալեկտիՀչ մարքսիզմի վուլգար-սոցիոլոգիական մեկնարբանուկտկան մատերիալիզմի թյան դեմ պայքարելու փորձեր առկա էին դեռնս «լեզվի նոր մունքի» սոիրապետությանշրջանում, մինչն 1950 թ.։ Այդպիսի 1920--1930-ական փորձեր առանձնապես շատ էին տեղի ունենում վերջերին ն 1930թվականներին (մանավանդ 1920-ական թթ. ական թթ. սկզբներին ), երբ «լեզվի նոր ուսմունքը» նոր էր տիրապետող դիրքեր գրավում: Սակայն այդ շրջանում «լեզվի նոր մունքի» քննադատության փորձերը չչասցրին նրա վուլգար սոցիոլոգիական սխալների ճաղթաճարմանը.բացի այն բանից, որ լեզվաբանական վուլգար սոցիոլոգիզմը աջակցություն էր գտնում պատՀեղիմության, արվեստի, փիլիսոփայության բնագավառի որոչ նակավոր անձնավորությունների կողմից, այստեղ դեր խաղացին նան մի շարք Ճանդամանքներ: այլ դեմ պայքարը «Լեզվի նոր ուսմունքի» սկզբնապես ա) էր Ճճատկասվլեսզանազան իդեալիստական ոսանքստարվում ների ն մարքսիզմը մինչն վերջ չյուրացրած լեզվաբանների կողմից: Այս դեպքում պետք է նշել Ճատկասլես սուբյեկտիվ ՀոգեբաՖական ուղղության ներկայացուցիչներին (ե. Դ. Պոլիվանով ն է, որ այդ պայմաններում «լեզվի նոր ուստւրիշներ):ծչասկանալի ու

ուս-

ուս-

ուռ-

ն մունքի» ներկայլացուցիչների ճամար ճեշտ էր նման պայքարը քննադատությունը ներկայացնել որպես մարքսիսսական լեզվաբանություն ստեղծելու փորձերի ղեմ ուդղված պայքալո

լ) «Լեզվինոր

ուսմունքի» քննադատությունը մի շարք կողմից նույնպես Ճաջողուվետական երիտասարդ լեզվաբանների թյամբ չպսակվեց, որովճետն այդ լեզվաբանները նախ՝չունեին անճրաժեշտ Ճեղինակություն ն լեզվաբանական պաստրատոականություն, երկրորդ՝, իրենք էլ պայքարի բնթացքում թույլ էին տալիս սո-

ծայրաճեղությունների, ճանդես չէին բերում սխալներ, Հասնում բնույթ ուներ, օրինակ,. անճրաժեշտ Ճետնողականություն: Այսպիսի «Անզվաճակատր» «լեզվաճակատայինների» պայքարը:

(«ՎՅԵԼԵՕՑՇՈետ

մի շարք երիտասարդ Փքօո՛ւ»կամ կրճատ՝ «ԱՅԵւճՓքօու») լեզվաբանների (Ի. Աբան, Կ. Ալավերդով,Ս. Բելեիցկի, Մ. Գուս, Գ. Դանիլով, է. Դրեզեն, Ե. Կոմշիլովա, Ֆ. Կուրե, Տ. (ոմտե, Յա. պայքար էր մղում «լեզվի նոր (ոյա) խմբավորում էր, որը մունքի» դեմ՝ գտնելով, որ տվյալ էտապում այն ավելի մեծ խուընդոտ է իսկական մարքս-լենինյան լեզվաբանության ճանապարՀին, քան «ջարդված 4նդնրոպաբանության մնսսգորդները»: ուս-

ճիշտ կերպով նշում էին, որ «լեզվի «Աեազվաճակատայինները» նոր ուսմունքը» բավարար չափով կապված չէ ժամանակակից լեղուների ուսումնասիրության ն սովետական լեզվաբանության գործնական 4արցերի Հետ: նրանք նշում էին, որ ն. Յա. Մառր ն նրա Ճճետնորդներըուշադրությունը կենտրոնացնում են լեզվի նախապատմության ն Հնէաբանական վերլուծության վրա՝ աչքաթող անելով ստատիկ ուսումնասիրության ճարցերը:

«Մեր լեզվաբանական ճակատի արդի վիճակը,-- գրում

էին մանիֆեստում դեռնս իրենց (1930թ.),«լեզվաճակատայինները» ակնճայլտորեն անբարեճաջող է: Լեզվի տեսության բնագավառում, այլն մեր դպրոցներում ու բուճերում, մինչն այփի տիրապետում են իդեալիստական ու ֆորմալիստական ուղղությունները ն նրանցից աճող անսկզբունք էկլեկտիզմը (Հնդնրոպական դպրոցը):

Պրոլետարականդիկտատուրայի գոյությունը, իչճարկեն, անճետնանթ չանցավ լեզվաբանական գիտության ճամար: Սովետական Միության մեջ առաջացավ լեզվի նոր ուսմունքը մատերիալիստական 4իմքի վրա (ճաբեթական տեսությունը): Սակայն այղ ուսմունքը դեռես դիալեկտիկա-մատերիալիստական կառուցումԱֆ այլ միայն առաջին քայլը դեպի այդ կառուցումը:

Լեզվաբանական ճակատի վիճակը անճրաժեշտություն չէ ստեղծում ամենավճուսկան,անպզոք պայքար մղելու ճեդնրոպաբանության ն ամեն տեսակ էկլեկտիզմի դեմ՝մի կողմից ն ծավաժելեզվաբանության

լուն Հարձակման անցնելու ժամանակակից

խանիստական տենդենցների դեվ՝ մլուս կողմից:Միայնժամանակակից լեզվաբանության մեջ եղաժ մեխանիստականտենդենցների Հաղթքաճարումնէ, ապաճոռվումիսկական Ճճաղզթանակը իղեան է ճող մաքրում լեզվի իսկական դիալիզմի, ֆորմալիզմի դեմ լեկտիկա-մատերիալիստականգիտության ստեղծման Համար՝ լեզվաբանական մքի ողջ նախորդ նվաճումների Հաշվառումով»:: Սակայն ճիշտ քննադատությանը միանում էին (ինչպես մասամբ հրնաց նե. քաղվածքից) նիճիլիստական մոտեցումը լեզվաբանական ժառանվությանը, նեղ պրակտիցիզմի սլաշտպանությունըչ ազդային Հարցում թույլ տված սխալները, սովետական Ճճասարակության դասակարգային կառուցվածքի սխալ բմբոնումը ն այլն ն (Դ. Դանիլով ուրիշները): Այս բանը «ենց 4նարպվորություն տվեց «լեզվի նոր ուսմունքի» ներկայացուցիչներին 4ճեշտությամբ Հաշիվ մաքրելու «լեզվաճակատայինների» Հետ: 1930 թ. աշնանը կու. ակաղեմիայի լեզվի ն զրականության սեկցիայում Մոսկվայի տեղի ունեցած դիսկուսիան անճաջող է վերջանում «լեզվաճակատայլինների» ճամար: Մասամբէլ այս նույն սլատճառներով պետք է բացատրել Ճաբնթաբանության ն մարքսիզմի շուրջը Բաքվի դիսկուսիայի արի. հ. դյունքները: թ. Բաքվում կարդացած «ՀաՄեշչանինովի ն բեթքաբանություն մարքսիզմ» թեմայով զեկուցմանչ ն 1930 թ. Մառիայս կապակցությամբ ունեցած ելույթի առթիվ խոսողները, ճետ դրական գնաճատման փորձերի միասին, ճաբեթաբանության Մառին քննադատում էին քառատարր վերլուծության չճիմնավորման, լեզվի մոգական ծագման սխալ դրույթի առաջքաշման, դաԿակարգի մարքս-լենինյան ըմբոնման ոնիզիայի ն այլ ճարցերի ժեջ. Մառիպատասխաններըոչ միայն չկարողացան ինչպես Հարկըն է բացասել նրան ուղղված քննադատության ճշտությունը, '

պ.

ք.

Ճ3ԼՒ

.23:ռ068Շոիխի Օճքոածհեհծբթյոյ Փֆքօու. ՂԵ. 1930. Ք ս ԽՅքեՇշոյո քբ. .. (ոօատղ 8Ոծաշոտոօտ, ԱՓօլւողօտօՐԱ8

ՍՇատուվօ88 4:

հ

18-Ր0 օատծքք |Լ.

զ.

ոքք,

1932.

«ԻՅած,

Եր,

28--Գ.

Ջաճու կյթն

ոքշկստ

ոօ

հավ

հտ

38Շոձաու

1929 Բո), 1830. Եռ, Էէ Շշճկոշաօփ դոլմա ԸՇ Ու

1.

ոքօֆ.

ՒԱՃԽ-

8ՓՇւողօտ0Րո ն

ոքո հ

Խխքա-

տվեցին քննադատությանիրավացիությունը: ՃրնՄառին նրա Հետնորդներին Հաջողվեց Այնուամենայնիվ, զիշել «ճաբեթաբանության» Հակառակորղդների քննադատների

ալլն փաստորեն ցույց

ու

ու

սիադրությունը: գ) Անկախ «լեզվի նոր ուսմունքին» Հարելուց կամ չճարելուց՝ լեզվի վերնաշենքայնության դրույթը մինչն 1950Թ. ընդունվում էր սովետական լեզվաբանների կողմից: (եզվաբանները կարբոլոր ծում էին, որ Հասարակական երնոթները կարող են Ճճատկացվել կամ լյազիսին, կամ վերնաշենքին ն որ Մարքսի ն էնգելսի ցուպումները Ճիմք են տալիս Խոսելու լեզվի՝ վերնաշենքային կատեդորիա լինելու մասին: Միաժամանակ լեզվաբանների մեծ մասը Հետ կապված րնդունում էր լեզվի դասակարգայնության սրա դեպքերում այդ ըմբոնելով այնպիսի դրույթը, իճարկե, ոչ բոլոր գռեճիկ ձնով, ինչպես Մառոր.ալս դեպքում մատնանշում էին վորաբար կամ այն, որ լեզուն (Հատկապես գրական լեզուն)ծառայում է առաջին 4ճերթինալս կամ այն դասակարգի շաճերին, կամ այն, որ տարբեր դասակարգերըտարբեր կերպ են վերաբերվում լեզվին, տարբեր իմաստ դնում բառերի մեջ: կային ն լեզվաբաններ, որոնք ընդունելով լեզվի վերնաշենքայնության դրույթը՝ ժխսոում էին լեզվի դասակարգային երնույթ լինելու կարծիքըէր ճրացանի ճետ, այսպես, Ա. Չիքոբավանլեզուն ճամեմատում որ Ճավասարապես կարող է ծառայել ճակառակորդ դասակարգեբին: Ընդչանուր առմամբ պետք է նշել, որ սովետական լեզվաբաններին զբաղեցնող կարնոր ճարցերից էին տարբեր Հասարակական ֆորմացիաներում լեզվի զարգացման օրինաչափությունների ն Հասարակականտարբերակվածության Հարցերը, որոնթ ամենաբազմազան մեկնաբանությունների տեղիք էին տալիս: Լ. Պ. ն Վ. Մ. ժիրմունսկին: առաջին անգամ լուրչ են ուշադրություն դարձնում ազգային լեզուների կազմավորման Հարցերին: Յակուբինսկիննկարագրումէ լեզվական փոփոխությունները ֆեոդալիզմից կապիտալիզմին անցնելիս, աշխատում բացաճայտել լեզվի զարգացման Հասարակական պայմանների պատկերը. ֆեոդալական Հասարակության լեզվական կատեգորիան նա ճամարում է բարբառր, բուրժուական Հասարակուսո-

Յակուբինսկին

"Ն.

1932.

8.

ՈԱՅՇաԼել,

ՁԵՄ6ԻԿՇԱՑ:ԽՄՆ, ՕԿծքոաս ոօ 83::

էԷԼՈԱԿՕԱՅՈԵՒԼԵՍՑ

7եսքոաուՇճոն,

ՍՈ61ո08, 1.

հԼ.,

1936.

ՅԱՆ,

Խ.,

ՇՉԱՅՅՈԵՒԱՇ

թԹյանը՝ազգային լեզուն: Սրա

Հետ

միասին տրվում է լեզվի բնուԹագիրը կապիտալիզմի զարգացման տարբեր էտապներում, գրծվու կապիտալիստական ճասարակության լեզվական տարբեբակումների պատկերը: Լ. Պ. Յակուբինսկու տեսակետր լեզվի շարաՃյուսական կառուցվածքի փուիոխությունների բնուլթի մասին մեծ Զափով ազդում է «լեզվի նոր ուսմունքի Հետնորդների» ստադիալձնավորման վրա: շարաճյուսական կոնցեպցիայի Մեծ թիվ էին կազմում սովետական այն, լեզվաբանները, տրոնք «լեզվի նոր ուսմունքի» նկատմամբ քննադատական դիրթ Հին գրավում, չէին ընդունում նրա Ճիմնական դրույթներից գոնե որոնում սիիքանիսը, էին մարքսիստական լեզվաբանության ատեղծման ինքնուրույն ուղիներ. եթե «լեզվի նոր ուսմունքի» կողմնակիցների գլխավոր չանքերն ուղղված էին լեզուների դիալդասակարգման կ լեզուների մեջ ւոարբեր ստադիաների Հատստա-

կանիշներորոնելու դործին,ապա

նրանց 4Ճակառակորդները ձրգէին պաճպանել լեզվաբանության նախորդ ժառանգությունից մնացած լավագույնը՝առնելով այն, ինչ ճամասատասխանում է դիալեկտիկական մատերիալիզմի սկզբունքներին. կարելի է սել, ոու:

«լեզվի նոր ուսմունքի» Հակառակորդների ն նրանից շեղվողների ջանքերն ուղղված էին լեզվի տարբեր ֆունկցիաների, նրա Հաղորդակցական ն արտաճայտչական կողմերի բազմակողմանի Թերնս «լեզվի նոր ուսմունքի» նկատմամբ ուսումնասիրությանը: քննադատական դիրք գրաված լեզվաբանների ճիմնական ուղղությունը կարելի լինի որակել որպես մատերիալիստական սոցիոլոդիզմ, թեն ոչ բոլորն էին ճեւտնողականորեն ճանզում սրան: «Լեզվի նոր ուսմունքի» լարգացման մեջ կարելի է տարբերել 2 փուլ. 1) 1924--1934 թթ., երբ դեռ կենդանի էր ն. Յա. Մառր ն որ

ուղղություն էր տալիս «լեզվի նոր ուսմունքի» Ճճետնորդների-գորձունեությանը. այս փուլում լեզվի սռադիալ զարգացման պրոցեսը

բնութագրվում է ձնաբանական կառուցվածքի բնորոշ գծերով, կիեն Մառի ուսմունքի գրեթե րոլոր կողմերը. 2) 1935--

րառվում

թթ., երբ Մառի«աշսկերտները» ուշադրությունը կենտրոնացնում են շարաձճյուսական յիսլոլոգիայիճարցերիվրա, գրեթե

վերլուծության մեթոդին դիմելուցՄառի «լեզվի նոր ուսմունքը» ներկայացվում

դադարում Մառի քառատարր այս

փուլում

Ն.

է որպես միակ

շճետնողները

այս

Յա.

մարքսիստական ուսմունքը, ն նույնիսկ նրան կամ այն չափով տուրք են տալիս այդ ուսմունքին:

«Լեզվի նոր ուսմունքի» Հետնորդները ուշադրությունը կենտբոնացնում նն լեզվաբանական«նաբանության, իմաստարբանության ն շարաճյուսության ճարցերի վրա. լեզուների դասակարշարաձճյուսականտիպավորումը ձեռք են գումը ն ձնաբանական բերում առաջնակարգ պրոբլեմների նշանակություն: Մառըն նրա: ու

էին կանգնած «4նչյունաճարցերից, Քիչ էին ուշադրություն բանության ձկնաբանության դարձնում դպրոցական քերականության Հարցերին. սրանք մշակվումեն գերազանցապես «լեզվի նոր ուսմունքին» անմիջականորենչճարող լեզվաբանների կողմից: «աշակերտնեիր»

Համեմատաբար

Հեռու

ու

Մառիգիտական գործունեության մեջ տարբերում են երկու շրջան, որոնց բաժանման կետր չամարվում է. 1924 թ.։ Այս թվականին նա լույս է ընծայում իր «Միջերկրածովքի լեզուները» Հաղորղումը, որ նա արել էր 1923 թ. Հնդնրուղական Ն.

Ցա.

Մառո.--

նա Ճայտնում նոյեմբերի 21-ին: Այստեղ է այն միտքը, թն Հընդեն նրոպական լեզուները փոխարինել Հաբեթական լեզուներին: իբրն նոր ստադիա, ն այդ ստադիալ փոփոխությունը կաղում է շրջանից էլ այս արտադրաեղանակի փոփոխության ետ. սկսում են խոսել «լեզվի նոր ուսմունքի» գոյության մասին` Հակադրելով այն ողջ նախորդ լեզվաբանությանը:

Մառն

իր գործունեությունն սկսել էր դեռնս նախորղ դարի քվականների վերջին՝Հանդես զալով վրացերենի ն սեմական լեզուների ազգակցության գաղափարով: Հետագայում նա է՛լ ավելի է ծավալում այդ գաղափարը ն աշխատում խոսել այսո"լես կոչված նոյական նախալեղվի մասին, որի ժառանգներն են: ն՛ սենրա կարծիքով, կ՛ կովկասի Ճաբեքական, Հանդիսանում, մական լեզուները: Այս շրջանում, ինչպես տեսնում ենք, նա Հանդես է դալիս ճՃնդերոպականլեզվաբանության Հետազոտության միննույն եղանակներով, թեն Ճճենցսկզբից աչքի է ընկնում պատմա- Համեմատական կիմեթոդի սկզբունքների ոչ Հեւտտնողական րառմամբ. նրա նշած Համապատասխանությունները Հնչյունական չեն ենթարկվում, մեծ մասամբ որոշակիօրինաչափությունների ունեն ն 4ենվում են բառարմատների կամաբնույթ բոնազբոսիկ 80-ական

մեկնաբանությունների վրա: Համնմատությունների այտ կամայական բնույթն էլ Հետագայում ճիմք է ալիս նրա էլեմեն-

յական

տային վերլուծության եղանակի Համար, որտեղ այդ մեմատությունները ճասցվում են ծայրաճեղության:

կարգի

Ճճա-

նախապեսզբաղվելով ճայ-վրացականբանասիրությամլ., այդ

ՔվԼլում ն ճայ-վրացական լեզվական կասռսլերով` Մառըասոիճանա-՝ բար ընդլայնում է իր ուսումնասիրած լեզուների չրջանակբ։ Ունենալով վրացերենի ն սեմական լեզուների ցեղակցության գաղափատը, Հենվելով լեզուների ծննդաբանական դասակարգման վրա ն չգաագործելով աստվածաշնչի անվանումները՝ Մառբ վրացերեեր՝ նրան ցեղակից մենգրելերենի, ճաներենի ն սվաներենի Հետ միաաին անվանում է ճաբեթական լեզվաճյուղ, ն այդ լեզվաճյուղը, Հայտարարում սեմական լեզուներին ցեղակից (մմ. նոյի ն նրա ն որդիների՝ Սեմի, Քամի Հաթեթի անունները), Հնտագալում նա ն 4Ճաբեթականէ չամարում նան ալ'խազերենը, ադրգնյերենը Դաղստանիլեզուները: է՛լ ավելի ուշ Մառը Հաբեթական լեզուներ է որոնում կովկասի սաշմաններից դուրս (բասկերենը Պիրենյան Փերակղզվում ն վերշիկերենը Պամիրում) ն Հին մեռած լեզումերի մեջ (էտրուսկերենը,ուլելասգերենը, խեթերենը,՝ ուրարտերենը, էլամերենը)։ 1920 թ. Մառը Հանգում է այն մաքին, թե Հարեթական տարրը միջերկրածովյան կուլտուրայի ստեղծման մեջ եղել է ձրրորդը՝ Հնդերոպականի ն սեմականի Հետ միասին՝ ժամանակապրականորեն նախորդելով նրանց:

Սակայն Մառի ճաբնեթականտեսությանը բախտ էր վիճակված Հայտարարվելու ընդճանուր լեզվաբանական տեսություն ն վերամկրտվելու «լեզվի նոր ուսմունք» անունով: 1924 թ. Մառը ի լուր ամենբին Հայտարարում է ճաբեքական տեսության մեչ կատարված շրջադարձի մասին. ճարեթական լեզուները դխովում են իբրն լեզուների զարգացման մի ստադիա, ն սրանով նախկին ծննդաբանական դասակարգումըփոխարինվում է ստադիալ դասակարգմամբ, որի էությունը մինչն վերջ էլ մնաց չպարզված: Մառր ննրա «աշակերտները» անրնդճատ փոխում էին լեղվի ստադիալ դասակարգման սխեմաները՝ չկարողանալով Ճասնել քիչ թե շատ «ոտակ,

Սակայն ստադիալ դասամիասնական րմբոնման: որոշակի միանում էին ն այլ դրույթներ, կարգման դրույթին անճրաժեշտորեն ու

որոնք կապված էին մի կողմից՝ Մառի նախորդ լեզվաբանական դրույթ» պրակտիկայի, մյուս կողմից՝ նախորդ լեզվաբանության

ների վերանայման պաճանջի Հետ. Մառի կարծիքով, «նոր մնացած կետերում նս մունքը» պետք է բոլոր մանավանդ լեզվաբանությանը, Հաբեքական լեզուները

դրույթին

որ

ստադիալ

աշխարձի

ուս-

Հեն Ճակադրվեր

ղասակարզման

բոլոր

լեզուներին

ճայտարարելի ցեղակից

լեզպաճանջում էին վերանայել այդ ունեցած պատկերացումները: վաբանության մեթոդը դիտում է իբրն Հայոնի է, որ մարքսիզմ-լենինիվմը լեզուն ն

Հասարակական կատեգորիա: Մառը չեր կարող չընդունել այս դրույթը: Բայց ընդունելով այն՝ նա պետք է պարզեր այն տեղը, ռր լեզուն բոնում է մյուս Հասարակական կատեգորիաների շարՔում։ Մառն այս ճարցում չկարողացավ մինչն վերջ որոշակիմիասնական կարծիք Հայտնել. նա Մեծ մասամը սլաշտպանում էր այն: երնույթ է, սակայն գտնում էր, միտքը, թե լեզուն վերնաշենքային լ եզվի որ նախքան Հնչյունական երբ,բսսո նրա, յոիրապետությունը, գործում էր ձեռք-լեզուն, այն դեռ չէր առանձնացել իբրն վերնաշենթ ն ուներ արտադրության գործիքի արժեք: Մի կողմից՝ նա լեզուն ն մտածողությունը դիտում էր որպես վերնաշենքային ամենապարզ կատեգորիաներ, որոնց Հիման վրա ն որոնցից աստիճանաբար ձնավորվել են Հասարակական իդեռլոգիաների ավելի բարդ ձները, մյուս կողժից՝ գտնում էր, որ «լեղուն նույնպիսի վերնաշենքային ճասարակական արժեք է, ինչոլես գեղարվեստը ն

Լեղուն վերնաշենքային կատեգորիա ընդճչանրապես արվեստները»:

Համարելու դրույթի «եո կապված անճրաժեշտ էր ւլարզել մի շարք Ճարցեր, որոնք սակայն Մառի ն նրա եւտնորդների մոտ Ճարկ եղած լուսաբանությունը չստացան: Առանձնապեսկարնոր էր չուծել Ճետնյալ Հարցերը: 1) Հայտնի է, որ արտադրության պրոանճնար են առանց դեսը ն արտադրական ճարաբերությունները մարդկանց Հաղորդակցման. այսպիսով, լեզուն թափանցում է ոչ միայն վերնաշենքային կատեգորիաների մեջ, այլն անչրաժեշտ է մարդկանց Հասարակականկյանքի բոլոր կողմերի, այդ թվում ն արտադրական ճարաբերությունների Համար. Ճետնաբար լեզուր կապված է ոչ միայն վերնաշենքի,այլե բաՃճավասարապես զիսի՝ արտադրական Ճարաբերությունների Հետ ն երնան է գալիս` այն բոլոր դեպքերում, երբ անչրաժեշտ է ճաղորդակցությունը: մաքերի փոխանակությունը: Զգալովլեզվի վերնաշենքայնության: դրույթի լեզվի «Հասարակականայս Համապարփակ ֆունկցիայի ն ազատվել այս ՃակաՄիջն.եղած Ճակասությունը ցանկանալով սությունից՝ Մառիորոշ ճետկորդներ լեզվին Հատկացնում էին երկու ֆունկցիա՝ Հաղորդակցականն իդեոլոգիական։ Վերջին դեպջում լեզուն դիտվում էր իբրն իդեոլոգիաների գոյության ձն ն դրրու

չ

Ւ

Հ.

ոքք,

ՒԷԹՅ6քտուեՇ ք607Խ,

11, էջ

102:

վում էր վերնաշենքային երեուլթների շարքը որպես ամենալայն վերնաշենքային կատեգորիան: Մառիորոշ այլ Դետնորդներ դըոնում էին, որ «սկզբնապես նախնադարյան ճամայնքի զարգացման նախնական էտապում մարդկանց եյուցական գործունեության ճետ լեզվի ն մտածողության ունեցած անմիջական կապի շնորճիվ՝ տրամաբանական ն քերականական կատեգորիաները չամընկնում էին, ԴասակարգայինՀասարակության մեջ, լեզվի՝ վերնաշենքի: վերածվելու շնորճիվ, քերականական ձները ն մաածողության ձեվերը Ճակասության մեջ են ընկնում ինչպես իրար, այնպես էլ երանց ոռնալ բովանդակության Հետո: Այնուամենայնիվ, այտ դրույթը չէր խանգարում Մառինն նրա ճետնորդներինքերականական կատեգորիաները անմիջաբար կապելու դասակարգային «ասարակության բոլոր կարգի ճարաբերությունների Հետ: 2) Լեզուն իրն վերնաչենք դիտելը անճչրաժեշտ էր դարձնում պարզել լեզվի տեղը վերնաշենքային այլ կարգի կատեգորիաների մեջ: Անչտրաժեշտ էր պարզել լեզվի ն իդեռլոգիական վերնաշչենքերի տարբեընդճանրությունը, զույց տալ լեզվի։ մտածողության ն բությունն ու

այլն մաածողության, իդեոլողիաների փոխճարաբերությունը,

տարբերությունը. այիդեոլոգիաների ն աշխարճայացքի կապն լապես լեզվի վերնաշենքային էությունը մնում էր լոկ Հճայտարարություն, Այս առավել ես դժվարանում էր այն պասոճառով,որ լեզուն մի կողմից՝ դիտվում էր որպես Հասարակական գիտակցության որոշ ձեերի՝որոշ կարգի իդեոլոդգիաների գոյության ձնչ մյուս կողմից՝որպես գիտակցության ն մտածողության գոյության ձե։ Այս Հարցի լուծման որոնումների մեջ Մառր ն սրա ճետնորղները ջնջում էին սաճմանը մաածողության, իդեոգիտակցության, լողիայի ու աշխարճայացքի միջն: բազիսի արտադրության, լեզվի ն Լեզվի ն /վվերնաչշենքի, մտածողության, գիտակցության, իդեռլոգիայի աշխարճայադփի փոխճարաբերություններիմասին ունեցած խառնաշփոթ պատկերացումների Մառի ն նրա ճեւտնորդներիմոտ կաղվում էին լեզվա-քերականական կատեգորիաների վուլգար սոցիոլոգիական իմբոնման Հետ. Լեզվի քերականական կառուցվածքի ն քերակաԽական կատեգորիաների փոփոխությունների անմիջաբար բխեցվում էին բազիսում կատարված տեղաշարժերից, արտադրության ու

ու

ու

։

ղքօֆ.

ԷԼ.

ոհօ-ՎՇքեՇՇԸԽՕ1Օ

Փ. 83:32,

Րքնախտոտ

ԶԵ083ՅՇՔ,

1048,

էչ

3.օքույքոօոօ

ատ68ք-

36,

արսաղիական ճարաբերությունների լուանքանչյուր փոփոխու. թյուն անվիջապես կապվում կր քերականական կատեգորիաների Հետ. «կեղուն իր ողջ կազմով,-- գրում էր Մառր,--մարդկային կու ն

,

(եկոիվի ստեղծագործությունն է, ոչ միայն նրա մտածողության, այլն երա «ասարակարդգին տնտեսության արտացոլումն է տեխնիկայի ն կառուցվածքի, Հավասարապես ն իմաստաբանության մեջ». ապա՝ «Ոչ միայն բառերով արտաճայտված Ճասկացողուչ թյուննեիը, այլն իրենք լառերն ու նրանց ձները, նրանց փաստական՝ կերպարանջը բխում են ճասարակականկառուցվածթից, նրա վերնաշենքային աշխարչներից ն նրանց միչոցով՝ էկոնոմիկայից, տնտոնկսական կյանքից»: լ բխում է գոյություն ունքցող տրադիցիոն «ձեաւ Այստեղից քերականությունը դեն նետելու, այն իդեոլոգիական դարձնե: փան» ն լու լեզվի կառուցվածքի դինամիկայի չարադրմամբ փոխարինելու սառշանջը:«Ֆորմալ իդեալիստական ուսմունքը, որի վրա կառուց: ված է այաոլես կոչված քերականությունը,-- գրում է Մառը,բացարձակապես չի ճարմարեցված ո՛չ իսկական կենդանի խոսքի, ո՛չ նրա (խոսքի) բազայի, արտադրության ն արտադրական ճափարբերություններին ո՛չ էլ նրանց Հետ աճող «Ճասարակությանն ճանաշխարճայացքի Հետ ունեցած աղերսինո. հրականում գում վր քերականական կատեգորիաներըիլրն անմիջական իդեոսա

յոգիական արտաչայտություններ բազիսի Հետ մեջ կատարված բոլոր կարգի տեղաշարժերն

ու

առնչելու, բազիսի շրջաղարձերը ան-

միջապես լեզվի մեջ «ցույց տալու» պաճանջին: Այս ուղղությամբ կլ ընթանում էին Մառիքերականակուն«4եւտազոչություններ ոո: եզ-

վի դարգացումը ըստ Մառի, իր ստադիալ փոխանցումներով, իր անջատական, կցական ն քեքական ստադիաներով առնչվում է բազիկատարված փոփոխությունների «ետ. անդամների ճամաձայնություն արտացոլում

նախադասության «արտադրական

սում

է

կազմակերպության անդամների» «Համաձայնեցվածությունը, ուղիղ ն թեք Հոլովները՝ «կոլեկտիվի երկու տարբեր կատեգոբիաները», Ճամեմատության աստիճանները 4ասարակության դա: սային ն դասակարգային տարբերությունեերը, «Հոգնակի թիվը' ւ Հ

Յ

է.

Ձ.

Նույն Նույն

1ոքք,

1Ն, տնեզբ,

տեզը»1,

Է36քռւմեՇ ք260եւ, էջ էջ 374--325, 46.

11.

էջ

սովյալ Ճասարակական խմբավորումը այս կամ այն առարկայի «ոիրողին ն այլն: Այսպիսով,Քերականական րոլոր կատեգոբիաներն ստանում էին վուլգար սոցիոլոգիական մեկնաբանություն, անպայմանորեն նկ անմիջաբար կապվում Հասարակական արտադիական «արաբերությունների, Հասարակության դասակարգային ն դասային կառուցվածքի, Հասարակական կյանքում կատաբվոգ անղաշարժերի Հեւո, ընդ որում Մառն ունեն այդ տնդաշարժերի մուտացիոնիստական ըմբոնում: յուրօրինակ

կեզուն իդեոլոգիաների Հետ միասին դնելով վերնաշենքի մեջ՝ Մառը բնականաբար պեսք է դիմեր «Հաջորդքայլին ն ընդուներ այն իլըն դասակարգային երնույթ: Բայց այս դեպքում էլ Մառբթ դիմում էր ծայրաճեղության՝ լեզվին Ճճաղորդելովդասակարգային

բնույթ նույնիսկ նախադասակարգային Հասարակության ժեջ: վեզվի դասակարգային բնույթի իր բմբոնման մեջ Մառն այնքան էր ճեռու գնում, որ վերանայման էր ենթարկում մարքսիզմի դրույթները դասակարգերի նրանց ծագման Հասարակականբնույթի մասին. ու

ն

լեզվի ընդանուր

կ մարքսիզմի վերաբերյալ ա) Հաբեթարանության Բաբվի Մառին առարկում էին «դասակարգ» բառը ոլ դգիսկուսիայում

մարքսիստական իմաստով գործածելու մեջ. Մառը դրան պատասընկել եմ խանում էր. «նս լիովին Համաձայն եմ ձել Հետ, բայց

եմ, որ դուբ նկատի ունեք դադժվարին դրության մեջ: ես տեսնում սակարգի մարքսիստական ըմբոնումը: Բայցես, ի"արկե, նկատի

ինչպես չունեմ դասակարդի այնպիսի սաճմանում, ասում են «դասակարգ»: ես տերմին եմ փնտրում, ն

ոչ

այժմ, հրբ ոք չի կա-

ինձ այն նշել: երբ կար ոչ արյան վրա Հիմնված կոլեկտիվկազմակերպություն, ապա այստեղ ես գործածում էի «դասակարգ» րող

սոնրմինը, աճա թե լչանն ինչումն է: Այստեղ կոլեկտիվր կազմվել է արտադրության սլրոցեսում... լ/այց ոչ այն պատճառով, որ կար զուտ ցեղակցական կապ: Այստեղ

լեզուն մեզ

այդ

ազդանշում է...

են, ն անտեսական Հիմունքներ ես Համառուտության «Համար

կամ արտացանկանում էի կոչել Հասարակական-(ոնտեսական այդ չափազանց դժվար է: ես վերց-՝ դրական խմբավորում: Բայց Նում

էի

այդ

տերմինը ն օգաագործում այլ

ինչո՞ւ նշանակությամբ:

է իսկական վիճակըն մայնչգործածել:Այդպիսին

ոչ

Թե ցանկու-

44է

իմ դասակարգերը Հակադրել ռսաճմանված ըմբոնմանը»':

թյուն

կա

նրանց՝ մարքսիստորեր

Մառինառկայության ժասին նախադասակարգային Հասարակության մեջ: Մարքսիզմրթ: Բ) Դասակարգիայս

4նարավորություն

ոչ

մարքսիստական րմբոնումը

է ընձեռում խոսել դասակարգերի

դասակարգերը դիտում է իբրն պատմական կատեգորիա, նրան ժագումը կապում է տումատիրական կարգերի քայքայման ետ: Բայց այս բանը ակնճայտորեն ճակասում էր Մառի այն դրույթին, թե «չի կարելի ոչ միայն լռել, այլն անվճռականորեն խոսել այն մասին, որ արտադասակարգայինլեզու մինչն այժմ չի եղել, լեզուն դասակարգային է եղել իր ծագման մոմենտից... այդ եղել է

գործիքներին, այդ թվում այն էպոխաների արտադրության բոլոր նե մոգություն-արտադրությանը տիրապետած դասակարգի լեզուն»): իմանալով այս դրույթի ակնչայտ ճակասությունը մարքսիզմին՝ Մառր գրում էր. «Հաբեթարանության լեզվաբանական եզրակացությունները ստիպում են նրան ամենավճռական ձնով ծագել են Թե դասակարգերը սել, որ էնգելսի այն ճիպոթեզը, կարիք է ղգում լուրչ մատիրական կարգի քայքայման ճետկանքով, ոո

ուղղումների»": լեզուն ճենց իր ծագման սկզբից դիտելով գ) Հնչյունական իբրն քուրմերի ն մոգերի սեփականությունը՝ Մառը ելնում էթ չեզվի՝ ի սկզբանե Հաղորդակցման միջոց լինելու մարքսիստական ըմբոնման դեմ: նրա կարծիքով՝ լեզվի մոգական ֆունկցիաննախորդել է Հաղորդակցական ֆունկցիային. «...Ամենախորը են է, թյուրիմացություն երբ լեզվի «սկիզբը դնում 2նչյունական խոսքի ծագումից, բայց պակաս էական մոլորություն է, երբ ոչ լեզուն ենթադրում են 4ենց սկղբից այժմ առաջնային՝ խոսակցական ֆունկցիայով: Լեզուն մոգական միջոց է, արտադրության գործիք՝ մարդու կողմից կոլեկտիվ արտադրություն ստեղծելու առաջին էտապներում, լեզուն արտադրության գործիք է: Լեզուն իբրն ճաղորդակցման միջոց օգտագործելու պաճանջն ճ«նարավորությունը 4ետագա գործ է»: ու

'

ՕոՅԿՇ.

'

«ԵՅԽՇ,

Ւ. զ. Է Շոաոշւօհ Ոռքք. Ուշ ԿՄ Շշհւ ԵՅոմ, 1982, էջ 38. Նույն 1172 էջ 10, Ի. Ո36քոոհեծճ ք2607Ե, 11, Վ. /ոքք,

Ի.

էջ

Ձ.

Ո1շքք,

Է ՇՅարոշմօհ

ՊԽՇրՆ«Շրի

Օօ

էչ Օօ

ՋՓՇոՈՕՀՕՐՈԼՆՔ

Խքե-

25.

2Փ61ա046Րկս

հ

Խքե--

դ) Այա բոլորից Հետո Մառն ակնչայտորեն պետք է Ճճանդես: դար տոճմի, ժողովրդի, ազգի լեզվի բմբոնման դեմ՝ այդ բմբրոնումները ճամարելով ֆիկցիա. միակ իրականը նա ճամարում էր դասակարգային լեզուները, եթե մարքսիզմի կլասիկները խոսում` էին ազգային լեզվի մասին, ապա Մառըգրոսի էր. «Չկա ազգային, Համազգային լեզու, այլ լթջդասակարգային լեզու, ե տարբեր երկրների միննույն դասակարգերի լեզուները, Ճճասարակականկառուցվածքի նույնության դեպքում, ավելի շատ տիպոլոգիական: են Հանդեսբերում, քան միննույներՀարակցություն (օքօրոո8օ) կրիչ միննույն ազգի տարբեր դասակարգերի լեզուները»::

Լեզվի դասակարգայնության դրույթը, իճարկե, չէր «Հիմնվում լեզվական լուրջ ապացույցների վրա. Մառն այս դեպքում մի կողմից՝ ճիմք էր ընդունում գլխավորապես բարբառային տարբերակների առկայությունը լեզվի մեյչ՝ այդ տարբերակները դիտելով իբրն դասակարգային լեզուներ, մյուս կողմից արճամարճում էր նյութական նույնություններն նմանությունները ն Հենվում տիպոլոգիական նմանությունների վրա: Լեզվականտիպերի պատմական փուվոխություններն էլ նա կապում էր Հասարակությանդասակարգայինտեղաշարժերի ն բազիսում կատարվող ՃեղաշրջումներիՀետ: Աեզվիայս կամ այն տիպը, արտաճայտության այս կամ այն եղանակը ճամարելով այո կամ այն դասակարգին Ճճատուկ՝Մառր Ճեշտությամբ այդ տիպի, կամ այդ եղանակի փովփոխությունը կապում էր դասակարգային: ճետ. Ճճեղաշրջման Դասակարգային տարբերություններ Մառր փորձում էր արտացոլված տեսնել քերականական կատեգորիանեբի մեջ (ճամեմատության աստիճաններ ն այլն): Այստեղիցէլ բխում է «4Հին, բուրժուական քերականությունը»՝«նոր, պրոլետաբական քերականությամբ» փոխարինելու պաճանջը: Լեզվի վերնաշենքային ն դասակարգային բնույթի մառական ու

է Մառիստադիալականուբմբոնման Հեւտ սերտորեն զուգակցվում թյան ուսմունքը: Քանի որ լեզուն վերնաշենքային երնույթ է, որը` մեխանիկորեն արտացոլում է բազիսում կատարված փոփոխուքանի որ յուրաքանչյուր դասակարգ ունի իր լեզուն,-թյունները, ն ուստի արտադրական «արաբերություններիմեջ կատարված ոնվռլյուցիոն տեղաշարժերը, մի դասակարդի՝ մյուս դասակարգի դէմ տարած Հաղթանակր պետթ է Համապատասխանորեն արտաՀայտվիլեզվի մեյ: կեզուն,այսպիսով, ըստ Մառի,զարգանում է ւ

Ի.

Ձ.

/12քք,

Խ3ծքոոնհեծք:60ԼԵ, 11, էչ

415,

ստադիալ թռիչքներով: Լեզվի ստադիալ զարգացման իր դրույթը նա աշխարում էր ներկայացնել որպես մատծերիալիատական դիալեկտիկայի կիրառման փորձ: Սակայն իրականում լենդ" վի զաբգացման պրոցեսը նա պատկերացնում էր իբրն լեգվի անբնդատ արմատական վերակառուցումների պրոցես: Սոադիալ անցումբնա ներկայացնում էր որպես լեզվի շին կառուցվածքի թոիչքաձն,

փոխարինում միանդամայն նորով, լեզվի Հին կառուցվաձքի այք: ն արմատական Հեղաշրջման պրոցես: փասունի Մառի մոտ տորեն Հանդես է գալիս դիալեկտիկայի խեղաթյուրված րմբոնում. ա) դասակարգային «լեզուները»,ինչպես տեսանք, նա դիտում է իբրն միանգամայն տարբեր տիպոլոգիայի կրողներ. բատ այդ Բ բոնման՝ այս կամ այն դասակարդի Համար փաստորեն մեկրնդմիշտ կանխորոշված է այս կամ այն լեզվական տիպր, այսինքն՝ ն անէ իբրն Ճճաստատուն տվյալ օդասակարդային լեզուն» մնում դասափոփոխ, կանխորոշված կառուցվածքով մեծություն. այգ կարգային լեզուն էլ սոցիալական ճեղաշրջման մեջ ոչ թե փոխակերպվում է, այլ պարզապես իր տեղր զիջում մի այլ դասակարգային լեզվի, որը ունի նրանից տարբեր տիպոլոգիա. պարզ է, որ դեպքում մենք գործ ունենք լեզվական պրոցեսի ր/ացաճայտ այս մետաֆիզիկ բմբոնման Հետ. բ) րստ Մառի՝ լեզուները գտնվում են ստսդիալ զարգացման տարբեր աստիճանների վրա, ընդ որոմ փորձեր էր անում որոշելու աշխարՀի լեզուների ՐառըՀաճախակի գրաված դիրքը ստադիալ Հաջորդականության այս կամ այն աստիճանում. այս ըմբոնման ճամաձայն աշխարճի տարբեր լեղզուները, ներկայացնելով Համաշխարճային լեզվական պրոցեսի այս կամ Ճատուկ այն աստիճանը, փասոորեն քարացել են այդ աստիճանի տիպի մեջ նե այլնս ոչ մի զարգացում չեն արում. չինարենը ներէ, օրինակ,րստ Մառի,լեզուներիստադիալիպոլոկայացնում է. պարզ դիայի ամենաստորին աստիճանը ն այդպիսին էլ մնում

է, որ ստադիալ տիսլոլոգիայի այս բնբոնումը ոչ մի րբնդճանուր բան չունի լեզուների զարգացման իրական պատմական ընթացբի

գ) քանի որ լուրաքանչյուր լեզվական տիպ, լուրաքանչյուր դասակարգային լեզու զրկվում է ներքին զարգացումից, դառնում

Հետ.

մեկընդմիշտ ձնավորված ն կայուն ճատկանիչներով տիպ, ուի ն լեզուների զարգացման պրոցեսը Մառը դիտում է իբրե չնախապատրաստված թոիչբների ճեդաշրչումների մի շղքա. ստադիալ անցումները չնն պայմանավորվում այդ ստադիայլի մեչ կատարու

ված քանակական աստիճանական փոփոխություննեերով.Ալյսպիառվ, Մառը դիալեկտիկան նենգափոխում է մուտացիոնիզմով, մի տեսությամբ, որ ընդունում է միայն թռիչքները առանց այդ Քոիչքների միջն փոխանցիկ օղակներ որոնելու. ն իրոք, Մառի չեր ժխոում,

որ

իր ստադիալականության ուսմունքի Հիմքում ըն-

դե-Ֆրիզի մուտացիաների բիոլոգիական ուսմունքը, որը շանդես էր եկել որպես դարվինիզմի էվոլյուցիոն զարգացման

կած է

նա գտնում էր, ուսմունքիՃակադրությունը.

որ

կար«մուտացիոն

դի Ճեղաշրջումային շարժումները» Հանգեցնում են «լեզվի վերամիավորմանը 4ճերթականնորագույն տիպի մեջ»։։ «Այղ ճեղաշրրջումային տեղաշարժերը,-- դրում էր նա,-- այնքան Հզոր,այնքան են Ճետո ստեղծագործող վիթխարի տեղաշարժերից փոփոխություն

ԸՂՑԻՐՅԿԽ

ներով (ոօ ԸՕՅԼՂՅԾՕԼԱԽՆՅԸՔ ՔՅԿԲԻՇԻԻՑԵԱ), որ նոր ոերունդները թվում են այլ աշխարձճից եկաժ՝ այն նախորդների ծամեմատությամբ, որոնցից նրանք առաջացել են»շ. դ) ստադիալ Մառը կառուցում էր ժիանգամայն ֆանտաստիկ ձնով՝ /խեմաները անկախ լեզուների կոնկրեւուատմությունից.լեզուների կոնկրետ պատմությունը Հակադրվում էի ստադիալ տիպոլոգիային, ն վերջինս զրկվում էր ամեն մի սլատմականությունից՝ դառնալով վերհրկրրային, ժամանակից տարածությունից դուրս մի բան. «Հաբեթական ւտեսությունը,-- գրում էր Մառը,--իր լեզվաբանական ճետաղզոտություններումլիովին սաշմանազատվում է պատմականությունից», նրա ստաղիալ որակումները սաճմանվում են «կովւտուրական կ գրային լեզուների ժամանակագրական նորմաներից -

ու

անկախ», Լեզվի զարգացման դիալեկտիկան Մառր փորձում էր պատկերացնել Հեգելլան տրիադայի ձնով՝ փաստորեն ճանգելով, կայն, լեզվի ն մտածողության իդեալիստական խզման: (եղվի զարգացման ժեջ նա տարբերում էր 3 Հիմնական շրջան՝ ձեռք-լեզվի («կինետիկ», «գծային» լեզվի) շրջան, ճնչյունական լեզվի շրջան ն «ապագա լեզվի՝ մտածողության շրջան, որն աճոս/ է բնական նշենք, որ տեխնիկայի մեջ», ի միջի այլոց մատերիայից ազատ այս ։որիաղան Մառի մուս խախովում է. որոշ դեպքերում նա խոսում է Հնչյունական լեզվին էլ «կոմպլեքս լեզվի», չդիֆերենցված սա-

''՛Լ.

զ.

Նույն Նույն Նույս

ՌՈքք,

եզը,

856քոհոՇ

|||, էջ

քոծօեա, 1, էջ

336,

26:

տեղը,ԼՆ, էջ 182։ տեղը, ն, է. 131, 445.

Վեզվական վիճակի նհախորդելումասին: Առանձնացնելով (եզվի զարգացման այդ 3 շրջանները (ստադիաները) Մառր փորձումէ ռստադիաներՃաստատել նան 4նչյունական լեզվի զարգացման մեյ. «Սակայն,մինչն վերչ էլ Մառր ն նրա աշակերտները չկարողացան որնէ միասնության Հասնել ոչ ստադիաների թվի, ոչ էլ լեզուների ատադիալ դասակարգման 4Ճիմունքիորոշման մեչ. Մառը տալիս էր «Իերթ 3 ստադիա, մերթ 4, ննա աշակերտները թվում էին 3-7 ատադիա ե այլն, (եզուների ստադիալ ճամար Մադասակարգման ռր ճիմք էր ընդունում մերթ ձնալանական տիպերը (անջատական, կցական, թեքական), մերթ լեզուների ծննդաբանական ղդասակարգմամբ ճաստատված ընտանիքները՝շարելով դրանք ծագման որոշ Հաչորդականությամբ, մերթ էլ միաժամանակ ն՛ ալս, Նե՛ այն. նրա «աշակերտները», ինչպես կտեսնենք, դասաստադիալ հարգման Հիմքում դրեցին շարաճյուսական սկզբունքը: Չկարոզանալով դուրս գալ ատադիալ տիպոլոգիայի փորձերի կախարդական շրջանակից ն ընկնելով անելանելի դրության մեյ՝ Մառբ ն նրա Հետնկորդներնստիպված էին խոսել անցումային ստադիայի լեզուների (ինչպես Հայերենը), միջանցիկ ստադիան րաց թողած լեզուների (ինչպես գերմաներենը), «բազմաստադիալ» լեզուների մասին (ինչպես Ճաբեթական լեզուները) ն այլն: Չկար որոշակիություն ն ստադիալ սիստեմում լեզուների ունեցած Հաջորդականության մասին. ճաբեթական լեզուները մերթ դիտվում էին իբրն նախապատմական՝բոլոր լեզուների զարգացմանը նախորդած շրջանիմնացորդներ, մերթ դրվում էին սեմական Հնդնրոպական լեզունեն բից անմիջապես առաջ մյուս բոլոր լեզուներից Հետո (քամական լեզուների «եո). Մառի ստադիալ սխեմաներում նրանք մի դեպքում սւտադիալ դիրքով նախորդում են ֆիննա-ուգրական, թյուրքական ն մոնղոլական լեզուներին, մի այլ դեպքում, ընդչակառակրն, ճաջորդում|: Ավելորդչէ նշել, որ լեզվի զարգացման անջատական, կցական ն թեքական ստադիաներըՄառր փորձում էր կապել տնտեսական զարգացման տարբեր փուլերի2Հետ՝ «ասարակության դրսնորելով ակնչայտ վուլգար տոցզիոլոգիզմ: Քանիոր լեզուն մտածողության ճետ միասին դիտվում էր որսլես վերնաշչենքային երնեույթ,ուստի ն բնականաբար Համապասւադիալ տեղաշարժեր էին Ճաստատվումն մտածողուտասխան ու

ԽՕՇ11

ԱՇԱ ՈՑ

8.

Հ/մտ.

«քաշ

8.

8ուօրքնտօ8,

ճքունամ

ՔՕՉԽԱՇՈՍԽՒ

ՇԼՅՈՒՅՈԵ-

ԷԲ ԿԵԼԱՑՇԼՈՑ,

.ՈՂքօւոՑ 87/8ԵՐքԵ3381 ԱԼ 1 Ւ 3ամ8 8 830 1951: 1, ք3ա:

6ՕՅԵՅԱՌՏԸ,

քՅ3887ա

ԹՅՑք3-

քյան զարգացման մեջ. ունենալովՃճարցիդիալեկտիկական րմՀետ, բոնում՝ Մառը լեզուն մերթ նույնացնում էր մտածողության մտաանչատոսւմ. «վեզուն լիովին պարզապեսՃնչում չէ, այլն մերթ Ժողություն,-- գրում էր Մառը,--բայց ոչ միայն մտածողություն, այլ մտածողության ճերթափոխումների, աշխարճայլացքի Հերթափոխումների կուտակում»: Մառի մոտ ինչպես լեզվի, այնպես էլ մտածողության ստադիալ զարգացման միասնական լրժբոնում Հկար. ընդճանուր առմամբ նա ճենվուի էր իդեալիստ գիտնական Վեի Բրյուլիսխեմայի վրա, րստ որի մտածողությունը իր զար2 է դացման պրոցեսում անցնում փուլ` նախատրամաբանականն Կորամաբանական:Մառը տարբերում է տոտեմական, կոսմիկական ն տեխնոլոգիական (ֆորմալ տրամաբանական) մտածողության ատադիաներ, որոնցից առաչին երկուսը Համապատասխանում են Վնի Բրյուլի նախատրամաբանական փուլին, երրորդը տրամաբանականին: Տոտեմական շրչանը Մառի մոտ ընդճչանուր աոմամբ ճամընկնում է ձեռք-լեզվի տիրապեւոության շրջանի «ետ, մերթք այն Թեն Մառը, այս Հարցում նս Հետնողական չլինելով, Հասցնում | մինչն շնչյունական լեզվի շրջանը, մերթ, ընդչակառակն, կոսմիկական մտածողությունը բերում մինչն ձեռք-լեզվի շրջանը: Տոտեմական շրջանում, ըստ Մառի, փարդիկ դեռնաչունեն ընառարկայական աշխարճն ոորամաբանական մտածողություն, կալում են ֆանտաստիկ ձնով, արտադրողական ուժերն ըմբոնում դիցաբանորեն, Հասարակական կոլեկտիվն իր արտադրական-մոգական գործունեությամբ դիտում իբրն տուսեմի մարմնացում/ կոսմիկականմտածողության ստադիայուի նախնական չդիֆերենցված մտածողությունը տարբերակվում է, ն երնան է դալիս տարբերակված պատկերացումը վերին երկնքի,ներթին երկնքին տին երկնքի մասին (--բուն երկինք, գետին ն ջուր), որոնց ճետ կապվումեն երկնքի, գեւոնի ն ջրի չՃեւտ առնչվող առարկաները ն անվանում ստանում: Ճամապատասխան Միաժամանակ, Հճենվելով ատոո-

վրա, Մառըկարծում կասսիրերի

է,

որ

այս

շրջանում մարդր իր

մարմնի մասերով Ճատկություններով՝իբրն միկրոկոսմ զուգադրվում է մակրոկոսմին՝ բուն կոսմոսին, ն առարկաննրին անաեն (ոգիական անուններ տրվում: Վերջապես,տեխնոլոգիական է ստադիայուի երնեան գալիս ֆորմալ /որամաբանական մտածողուու

'

Ցեղ.

ՒԼ...

60,

էջ

Ա1ճքք. 9:

Ա3Կռ

ՇՕ8քծԿՇի 80ՇԼԵ,

11386018

ԼՃՈՌՅԱ,

1932, ՝

Քյունը։ Այս սխեման Մառր փորձում է Հարմարեցնել ոչ միայն լժգվական ստաղիաներին, այլն ճաստրակության զարգացման: փուլերին, քեն, ինչպես բոլոր դեպքերում, կապում է մեկ ալս, մեկ ճեւտ. այսպես, օրինակ, տեխնոլոգիական մտածողուայն շրջանի թյունր նա կազում է դասակարգային ճասարակության ճետ, լայց այդ լի խանգարում դասակարգային տարբերություններ որոնելու լեզվի ծագման ենց սկզբից, ն սրանով խախտելու սխեման: Մառի այս ստադիալ սխեման ակնճչայտորեն Հակասում է մարքսիզմի կլասիկների ասույթներին: ա) Ամենից առաչ՝ ի Հակադրություն լենինյան արտացոլման տեսության, ըստ որի մարդկային մյոածողությունն ընդճանուր առմամբ ճիշտ է արտացոլում արտաքին աշխարչճը, թեն արտացոլման պրոցեսի զիգզագաձկնության պատճառով այն ունի իր մեջ երնակայության՝ իրականությունից կտրվելու Հնարավորություն,--Մառր ընդունում է մարդկային մտածողության մեջ զարգացման մի երկարատն չրջան (շատ ավելի ժեծ, քան տրամաբանական մտածողության շրջանը),երբ ֆանտաստիկ մարդկային մտածողությունն ընդանուր առմամբ ձնով էր արտացոլում իրականությունը. պարզ է, որ այս դեպքում անձնար է պատկերացնել արտադրական պրոցեսի «նարավորությունը: բ) Խոսելով Հեգելի ալն դրույթի մասին, թե միայն դիալեկտիկական մտածողությունն է բնական, էնգելսր գրում է. «Մեզ ն կենդանիներինընդչճչանուրեն դատողական գործունեության բոլոր ստենսակներ՝ինդուկցիան, դեդուկցիան, Հետնաբար ն մոս"՝ աբստրաՀումը (սեռային Ճճասկացությունները. Դիդրոյի անծանոթ առարկաների ան աչորքոտանիներ ն երկոտանիներ), (ի զը (ընկույզը ջարդելն արդեն անալիզի սկիզբ է), սինթեզը (կենդանիների խորամանկ արարքների դեպքում) ն, իբրն այդ երկուսի միացում, էքսպերիմենտ (նոր խոչընդուների ն Ըստ դժվարին դրությունների դեպքում): տիպի այս բոլոր մնեթողՆերը ուրեմն սովորական տրամաբանության կողմից ճանաչված՝ դիտական «ետազուտության բոլոր միչջչոցները,-միանգամայն նույնն են մարդու ն բարձր կենդանիներիմոտ: Միայն աստիճանով (ճամապատասխան մեթոդի ղարգացմամբ) նրանք տարբեր են: Մեթոդի Ճիմնական գծերը նույնն են մարդու ն կենդանու մուտ ն Հմմ. պՇ101

հ

Ե.

Խքումաճ

Հ/2քք2, ,Թօոքօա: էջ

108-169,

Ճ. ԼՅ:

Շճքշծքծսհու

ՒՅՅԱՑՅՇԽՕՐՕ

ՅԱԽՑՕՅՈՅԽԻՔ

08,

ԸքՑ։

Մ

Շ1ԵՒ0-8Շ7Օքա«ծշեսք

Յաշտա:յտ ՎՇԼԵքՔՇՃՅՈՇՎՇուհօՐօ «8616 8. Ըտշսիո՞, 1. քքյոօ5

ՒԼ.

8.

19650.

Հասցնում են միննույն վում ն բավարարվում

որքանով արդյունքներին,

են

միայն

այդ

երկուսն էլ դիոտարրական մեթոդներով:

Ընդչակառակն,դիալեկտիկական այն մւտածողությունը,--Ճենց պատճառով, որ

նա

իբրն

ունի իրենց նախադրյալ

չասկացությունէ միայն մարուսումնասիրությունը,-Հնարավոր ն դու Համար, այն էլ վերջինիս միայն տ»ամեմատաբար բարձր զարդացման աստիճանի վրա (բուղղճայականները |լ Հույները)ն լիակատար զարզացման է Հասնում միայն նշանակալիորեն ավելի է, որ անուշ՝ նորագույն փիլիսոփայության մեջ», Հասկանալի Հնար է Հաշտեցնել այս տեսակետը Մառի կարծիքի «եւ. հթն նույնիսկ կենղանիներինՀատուկ են տրամաբանականդատողության եղանակները, ապա ինչպե՞ս կարելի է մարդուն ղրկել դրանցից երկարատն ժամանակաշրջանում. կարելի է մյուս կողմից,ինչոչլե՞ս մտածողության զարգացման ողջ վերջին շրջանը բնութագրել իբրն ֆորմալ տրամաբանության շրջան՝ ոչինչ չասելով դիալեկտիկական մտածողության մասին։ Լեզվի զարգացման մառական րմբոնումը չէր կարող չճանգեցնել պատմա-ճամեմատական մեթոդի լիակատար բացասման, որովճեւտն, Մառի կարծիքով, ի Հակադրություն ստադիալականության ուսմունքի՝վերջինս Ճճենվումէ լեզվական պրոցեսի աստիճանականությանդրույթի վրա, միննույն լեզվախմբին պատկանող լեզուները դիտում է իրրե տարբերակումներիաստիճանականխորացման արդյունք. «Համեմատական մեթոդը,--գրում է Մառը,-է, ընդճանրապես խաբուսիկ «նդներոպաբաններիգոյություն ունեէ ցող մեթոդն էլ դուրս եկավ լոկ ձնական ուսմունք, որը մոռանում որ մարդկությունը փոխել է ձները, լեզվի ճենց տիպերը, նրանց ճետ փոխել է ոչ միայն բառերի նշանակությունները, այլն նշանակությունների բաշխման ճիմունքները ն նույնիսկ նրանց ստեղծագործումները կապված տնտեսական կ Հասարակականկյանքի արմատական վերակառուցումից, կախված մտածողության սիստեմների փոփոխության 4ետջ: իր գործունեության սկզբնական շրրջանում իսկ Ճետնողականորենչկիրառելով այդ մեթոդը ն ճետադայում Ճանգելով ստադիալականության ուսմունքին Մառը «ձնական» Հայտարարված պատմա-ճամեմատական մհթոդին ճակադրվում է քառատարր վերլուծության «ճնէաբանական»մեթոդով: ների բնության

ւ'Փ. Հ

Է.

ՅոՐՇՊԵՇ,

Ձ.

Մոճքք,

ՊաՅՈՇԵՂոԽՅ ոքոքօղեւ,

1941,

ՒՈ3Յծճքոոխած ք8601։:, Մ, էջ

էջ

178:

326,

38.

Գ.

Ջա ճուկյան

ա) եքե պատմա-ճամեմատական մեթոդը ելնում է Հնչյունական

կերպով պաճպանելու արմատների սկզբունքից, քերականական մասնիկների Ճամեմատությունը կատարումէ ռրոշակի 4նչյունական ճամապատասխանություններՃաստատելու Ճիման վրա, ապա այսղլես կոչված քառատարը վերլուծությունը ներ-

օրենքները խռիվ ն

րակայացնում է այդ կարգի ատենւտեսակ օրինաչափությունների ցասում: Բառերի ճամեմատությունը կատարվում է նրանց կամայական տրո՞ումների ն այդ տրոճվող մասերը իրար «ճետ ղզուղզադրեճիման վրա, ընդ որում Մառի մոտ յուրաքանչյուր ճնչյուն կալու

Ճետ՝`

անկախ տեղից, ժամանակից ն Բ) Պատմա-ճամեմատական մեթոդր «ենվում է ռլայմաններից: լեզուների կոնկրետ պատմության ովյալների վրա, արմատների փաստերի վերլուծությունը կատարում պատմական իմունքով,

րող

է ճամեմատվել մյուսի

մանրակրկիտ ուսումնասիրությամբ։ Այդ մեթոդր ելնում է լեղզուների ցեղակցության դաղափարից, նրանով օգտվողները նպատակ են դնում ըացաճայտել ցեղակից լեզուների ընդճանրությունները՝ առանձնացնելով եկամուտ ամենայն խնամքով տարրերն տվյալ լեզվին ճասոուկ նորադոյացումները: Մառը ճամեմատությունները կատարում է անկախ լեզուների ցեղակցությունից, առանց Ճաշվի առնելու ցեղակցության մոտ կամ ճնռավոր բնույթը, արճամարճելով լեզուների կոնկրետ պատմության տվյալները: նրա մուտ լյուրաքանչյուր լեզվի յուրաքանչյուր բառ կարող է ճամեմատվել մի այլ լեզվի որնէ բառի Ճեւո՝ կախված ճամեմատողի քմաճաճույքից: մեթոդը Ճենվոսի է ճամեմատվոդ արդ) Պառտմա-ճՃամեմատական մատների կամ քերականական մասնիկների իմաստի նույնության կամ նմանության վրա, ընդ որում իմաստի փոփոխություններն տարբերությունները բացատրվում են ճայտնի օրենքներով (բառիու

ու

մաստի նեղացում կամ լայնացում, ն ու

նմանության, առընթերության

ճակադրության զուգորղդություններ),ինչպես ն ժողովուրդների նյութական կուլտուրայի պատմության այսնի տվյալներով.

իճարկե, շատ ճարցերում պատմա-ճամեմատական մեթոդի կողմնակիցները ստիպված հն խոստովանել, որ իմաստային փովփո-

խությունների բոլոր տիպերը չեն որոշվել, ն դեռնս չկան լիովին դոճացուցիչ իմաստաբանական ուսմունքներ:

Մառը,ունենալով

մտածողության զարգացման վերաբերվալ է Ճամիանդամայն ֆանտաստիկ սխեմաներ, իրար ետ Հմեմատում ես բոլոր կարգի իխմաստները: Այդ առավել Ճեշ450

ստացնում էին Մառի «ճաստատած» Ճափրնդճանուրփմաստաբանական «օրենքները»՝ 1. նշանակությունների բնեռացման օրենքը, այն է՝ չդիֆերենցված իմաստից բնեռային (ճակադիր) իմաստների առաջացման Ճճնարավորությունը,Հ. մասն ըստ ամբողջի կոչելուն 3. պատկերավոր մտապատկերի ամբողջության օրենքները, ըստ որոնց ճՃնարավորէր դառնում բոլոր անվանումները կապել Ց բերքի՝ օդի (երկնքի), ճողի (գետնի) ն ջրի (ծովի) Հետ, 4. ֆունկՋիոնալ իմաստափոխության օրենքը, որը Ճնարավոր էր դարձնում միացնել ֆունկցիայի միասնությամբ կապված առարկայական իմաստները. կամայականությունն է՛լ ավելի էր խորացնում դիալականության ուսմունքը, որով իխմաստային բոլոր կտրուկ անցումները կարող էին դիտվել որպես ստաղիալ տեղաշարժերի Հետնանք։ եթե պատմա-ճամեմատական մեթոդր ճենվում էր ՀրնՀյունական օրենքների վրա,ասլա Մառը, այդ Ճճամարելովֆորմա(լիզմ, արճամարճում էր ճնչյունական օրենքները ն բառերի Ճճադեպքում շեշտը մեմատության դնում իմաստի վրա՝ դիմելով իր ֆանտաստիկ սխեմայից բխող մերձեցումներին: Ո՞րն էր քառատարը վերլուծության էությունը: Մառը գտնում փր, որ աշխարի բոլոր լեզուների բոլոր բառերի բոլոր արմատները կ իմաստակիր մասերը կարելի է ճաանգեցնել 4 չտարորոշված էլենա մենտի, որոնք պայմանականորեն նշանակում էր Ճ, 8, Ը, ծ տառերով կամ սալ, ոոշ բեր, յոն, անվանումներով: Այսչորս են նախնական էլեմենտները ճատուկ եղել, բստ Մառի,մարդկային Հասարակական բոլոր նախնականխմբավորումներին, ն բոլոր լեբառերը ներկայացնում են այդ տարրերի ձնավփոպուների բոլոր խությունները, կրկնություններն ու խաչավորումները։ Այդ էլեմենտների թվի ճարցը (ինչո՞ւ4 կոչ թե ավելի կամ ղակաս) Մառր թողնում էր անբացատրելի՝ բավարարվելով 4այտարարությամբ «այդ այդպես լինելու» մասին: նախապես Մառր ընդունում էր փլեմենտների ավելի մեծ թիվ, բայց աստիճանաբարպակասեցնում է դրանք՝կանգնելով4 թվի վրա: երբեմնմիայն Մառըփորձ է անում բացատրելու այդ թիվը նրա նախնական մոգական բնույթով: Այդ էլեմենտների առանձնացումը Մառր կատարել էր ցեղանունների մեջ ճաճախ Հանդիպող 4նչյունական զուգորդումների Հիման վրա, բայց Ճետո դրանք սկսեց դիտել որպես նախնական դիԱնբացատրելի ֆուզ տարրերի պայմանական նշանակումներ մնաց նան այն, թե ինչուբոլոր Ճասարակականխմբավորումներին պետք է Հատուկ լինեին Հենց այդ էլեմենտները եհ ոչ ուրիշները. տա-

ստա-

բանը տնտեսական պայմանների նույնությամբ այդ լոկ վուլգար սոցիոլոգիական տրյուկ էր:

բայատրելը

իր էլեմենտային մեջ Մաոն ակնչայտորեն վերլուծությունների արձճամարճումկամ անգիտանում էր լելուների կոնկրետ պատմությունը. նրա որոշ ւտրոճումները առաջին իսկ ճայացքից ղարմացեն նում ծայրաճեղ անմտությամբ ֆանտասոիկությամբ. այսնա վես, օրինակ, «ձեռք», քճ-ԻՁ «զետ» ն թմբերում էր քյ-եՅ, ԸՁՈ-:Ձ «ջրաճարս,Ճավերժաճարս» շարքը, որոնց առաջինէլեմենտները դիտում էր որպես ոռոչ էլեմենտի վարիացիաները ն շարքի Ճետ՝ իբր որպես ըստ իմաստի կապում ձեռք-ջուր-կին ն ձեռք-լեզվի նախնական կոսմիկական մտածողության փուլի գոայն «անգամանքը, որ քչ-ԲՅ բառի քՄ մասը, յության ապացույց. բոտ պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության տվյալների, նախապես Հնչել է քօՒԼ, Մառինչի շփոթեցնում: Այդպես էլ նա «ան լատ. մեմատում ՁԼԵ0ը է 6օք «խի փշատերն անտառ» «ծառ» բառերը՝ անտեսելով, որ ՅԼԵՕԼ-ր նախապես ունեցել է "21ԵօՏ ձեր ն Հետագայում ենթարկվել է ռոոտացիզմի:Այս նույն ձեով «Համեմատվում են թուրք.. քո «օր», այ. կին, «րնկղմել», ՕսՕ «աչք», օ-ՅՄԱ-27Ե ԿՕՒ-Մքճ «շան բույն», Օ-ԼՕԱԵ «կրակ», ԽՕքԵ «ձի, նժույգ», գերմ. ՒԼոզ «շուն» բառերը որպես Շ կամ յոն էլեմենտի տարբերակները՝իրար Հետ կապված կոսմիկական մտածողությամբ ն ֆունկցիոնալ իմասոովի: Լեզուների այսպիսի խառը «այիմատությունը անկախ ցեդակցական կապերից, բոլորովին ատրբեր տիպի լեզուների բառԼփնարելլ,, ոչ ցեղակից բի մեջ միննույն էլեմենտի տտսրատեսակներ լեզուների միջն կամայական րբնդճանրություններճաստատելը՝քերականական ն բառապաշարային անսիստեմ ն անօրինաչակփզուՀիման վրա, միայն դասակարգային լեզուներն գադրությունների իրական Համարելը, լեզուների ստադիալ փոխակերսլումների մոս բոլորը ուսմունքը,--այս Մառի սերտորենառնչվում էին լեզուների ցեղակցության բնույթի խաչավորման արդյունքների յուրօրինակ ըրմբոնման Հետ: այ) Պատմա-Ճամեմատական մեթողբ ելնում էր այն բանից, որ լեզուների ցեղակցությունր արդյունք է նրանց՝մի նախնական աղբյուրից ծագելու, որ ցեղակից լեզուների ընդճանուր տարրերը ավելի Հին են, քան տարբերիչ գծերը. Մառը ժխտում | այս տեսակետը ն առաջ քաշում լեզուների ընդճանրուու

ոուս.

՛

ոուս.

ու

Հմմտ.

Ե,

Ճձ.

ԸՇՇքՇծ6ծքծիհոմ

ժ8,

5րչ. աչխ,

էջ

108:

Թյունների՝ ճեոագա ձեռքբերում լինելու տեսակեւոր. «եղվի բնական Հատկությունները կամ որակները,--գրում էր նայ--ժառանդական ղծեր չեն,-- այլ ձեռքբերումներ»: ՝ Մի այլ տեղ, վելի ւննդարձակելով իր այս միտքը, նա գրում էր. «Մի չարք ցեղերի ընդանուր լեզուն, առավել նս միասնական լեղուն, Դնետադա նվաճում լիովին չի իրականացել, այլ տվել է էլ որը, ի միչի այլոց, (եզուների տարբեր ընտանիքներ: Լեզուների ընտանիքի կազմավորումնինքը լեզուների զճբգացման Հետնազույն ստադիատէ»: բ) եթն պատմա-ճամեմատական մեթոդր ենթադրում է, որ ցեղակից լեզուները պատմական ղարդացման ընթացքում սաճղանում են ընդճանուր աղբյուրից ժառանդած քերականական ն բառապաշարային ճիմնական ընդճանրությունները, որ սուբառրատային ազդեցությունները, խաչավորումներն խառնուրդները չեն խախ«ոում նրանց ծագուժաբանականինքնատիպությունը,--ապա Մառր, ոչ առանց Շուխարդտի ն այլոց ազդեցության, Հայտնում է այն «Ժիտքը, թե աշխարչի բոլոր լեզուները խաչավորված են, թե խաչավորումը տալիս է նոր լեզու, նոր լեզվական որակ՝ լինելով լեզուների առաջացման կ զարգացման ճիմնական գործոնը. «Առանց խաչավորման չէր կարող ծագել ոչ մի լեզու,-- դրում է նայ,-առավել նս չէր կարող Ճետագա զարգացում ունենալ որնէ լեզու»ժ: ու

Վրանով փաստորեն ժխտվում է լեզուների զարգացման ներքին ղործոնների դերը,

ն այղ

զարգացման Հիմնական շարժիչը

որոնվում

մեջ: խաչավորման փոխազդեցության դործոնների՝ դրույքր մերժվում է, ն լուրաքանԼեզուների ինքնատիպության

է արտաքին

ու

տարրերը բառապաշարի բոլոր լեզվի քերականության են եկող դիտվում որպես տարբեր աղբյուրներից ձնեռքբերումներ՝

չյուր

ու

կապվելով որակական ոտադիալ ձնափոխումների ճետ. «Աեզունեբի ամբողջական կազմավորումներ չկան,-- գրում էր Մառը,-.լեզուն խաչավորված է, 2յուսված բազմաթիվ թելերից, որոնցից առանձին յուրաքանչյուրը առանձին արտադրական-ճասարակական խավի ներդրումն է, ն մի շարք լեզուների, ամբողջ խմբի, ամբողջ այսսլես կոչված ընտանիքի ընդանուրբառերը մի Հետագա խաՔաղվածբն էջ 4486. Հ

Հ

ՒԼ.

նո

Ձ. նշ

ըստ

/1ոքք.

եզր,

լ,

8.

Ճ.

հԱՅ:Եաօ88-ի

1156թՅմաաՇք3601", էջ 399,

.ԷԼ. 1,

Վ.

է

հՈքք"

ՀՊՐՇԷ, 1948,

3-4

վի, Հետագա Ճասարակական խմբավորման ներդրումն

են»).-

ճւ)եթե

պատմա-ճամնմատական լեզվաբանությունը սովորաբար ընդունում է սաճշմանափակթվով լեզվարնտանիքներ՝ դրանց մեջ մտնող լեզուները կապելով սկզբնական ընդճանրությամբ, ապա Մառը միակողմանիորեն բացասում է լեզուների տարբերակման ու միննույն աղբյուրից ծագելու 4նարավորությունը ն, ճակառակ ամեն ո"լատմական կարգի փաստերի (2մմյո. սլավոնական ն ոոմանական լեզուների ծագումը), ընդունում միայն լեզուների միավորման խաչավորման ռեալությունը. լեզուների խաչավորումն էլ, ըստ Մառի, տալիս է լեզվական նոր որակ իր զարդացման նոր օ«րինաչափություններով։ Լեզուների վարգացման չճամաշխարճային ԹԼի: Մառրբմիակողմանիորեն դիտում է իբրն լեզուների պրոցեսը կ դեպի միալեզւսնընդճատնվազեցման բազմալեզվայնությունից վայնություն գնացող պրոցես, որի ընթացքում ճին լեզուները որակական վերախմբավորումների վերակառուցումների միջոցով փոխվոսի են նոր լեզուների: Այս բոլոր դրույթները Մառի մուտ վերջիվերջո ճանգում էին մի ընդճանուր դրույթի «Համաշխարճային լեղվաստեղծական: պրոցեսի միասնության» դրույթին, որ կազմում էր Մառի ուսմունՔի Ճիմքը: Ունենալովայն վուլգար սոցիոլոգիական ըմբոնումը, թե լեզվի զարգացումը մեխանիկորեն արտացոլում է բազիսում կաէ, տարված փոփոխությունները՝ Մառըբնականարար մտածում թե ինչպես որ կան ճասարակական-/ոնանսական տարբեր ֆորմացիաներ, որոնցով որոշվում են ժողովուրդների պատմության ճամաշխարճային պրոցեսի ընդճանուր օրինաչափությունները, այնսլես էլ պետք է լինեն լեզուների զարգացման ընդճանուր ստադիաներ. լ'ոլոր լեզուները, ըստ Մառի, անկախ տեղից ու դիրքից, անց-, նում են այդ ստաղդիաները ն Հանդես գալիս որպես Ճամաշխարճային միասնական լեզվաղրոցեսի այս կամ այն ստադիայի արտաճայտությունը: Լեզուների միջն եղած ընդճանրություններըԻ են դիտվում իբրն միննույն Ճասարակական-տնտեսականճարաբերությունների արդյունք, տարբերությունները՝ կապվում են նրանցգոյության Հասարակակուն-տնտեսականպայմանների տարբներությունների ճետ: եզուների զարգացման ճամաշխարձճայինպրոցեսի միասնության ղրույքը Մառի մուտ վերացական ն սխեմատիկ բնույթ ունի: ու

ու

ԱՇԱԻՑ

Մառի արխիվից. թաղվածքն 83եաա031Յ3Ռ1Ո1" ԽԵՅաքե(իՀտխձ2

րոտ

,1|թօոՑ

8ՆՏՈԵՐՑքՈՅՅԱԱԵԼհ հ38ք2-

ժողովածուի առաչաքանի, |, էջ

6--7:.

ա) Ըստ այդ դրույթի լեզուները Համարվում են միննույն էլեմենտային ատաղձից ծաղած. բոլոր լեզուների քերականական կ բատապաշարային տարրերին ճատկացվում է միննույն էլեմենտային (մառական իմասաով) ծագումը, ն բոլոր լեղուների ճիմքում դըրվում են 4 ընդճանուր էլեմենտները: Պայքարելով նախալեզուների գաղափարիդեմ` Մառր փաստորեն ավելի ճեռու է գնում ն նախալեզվային ընդճանրության գաղափարը փոխարինում էլեմենտային ընդճանրության գաղափարով: բ) Բոլոր լեզուներին, ըստ Մառի, Հատուկ են ձնաբանական, շարաճյուսական ն իմաստային միննույն կարգի օրինաչափությունները,ե նրանց տարբերությունները ներկայացնում են այս կամ այն ստադիային ճատուկ դրսնորումները:Բոլորլեզուների զարգացմանը նախորդել է ձեռք-լեզվի փուլը, բոլոր լեզուներն անցել են մտածողության միննույն դիաները, բոլոր լեզուների մեջ կարելի է գտնել միննույն իմաստային օրինաչափությունների դրսնորումները, բոլոր լեզուները են այս կամ այն տիպոլոգիական ստադիայում: գ) Վերդոնվում ջապես, րստ Մառի, բոլոր լեզվական ընդչանրությունների նե տարբերությունների ճիմքը կազմում հն արտադրական արաբերությունների, Հասարակական-տնտեսականպայմանների րնդճանրություններն ու տարբերությունները: Դրանց Հեղաշրչումներն էլ են բերում լեզվական ստադիալ անցումներ, որակական վեառաջ րակազմումներ: Մառի «լեզվի նոր ուսմունքի» այս 4իմնական դրույթները բացասական ազդեցություն են թողնում լեզվաբանական ընդճանութ մի շարք սկզբունքների, առանձին լեզուների պատմության, ժամանակակից լեզուների ուսումնասիրության 4արցերի գիտական Հետազոտության վրա. 1) Մառի ֆանտասոիկ լեզվա-մտածողական ախեմաները, անընդճաւտզբաղվելը լեզվի ծագման, լեզվական բնդճանուր տարրերի ն իմաստային օրենքներ որոնելու ճարցերով՝ առանձին լեզուների ուսումնաբացասաբար էին անդրադառրնոսի սիրության կոնկրետ ճարցերի լուծման վրա, ժամանակակից լեէին չպարզազուների ուսումնասիրության սկզբունքները մնում ճամարեբանված. Չ) քերականությունը դատարկ ձնականություն լը ճանդեցնում էր քնրականությունն արճամարճելուն, բուն քերականական որոշակի Հարցերով զբաղվելու փոխարեն առանձին լեզուների ստադիալ սխեմաներ ճաստատելու փորձերին. 3) չնջվում էր լեզվի մեջ գլխավորի ն երկրորդականիսաշմանը, լեզվի բոլոր տարրերը դիտվում էին որպես ճավասարարժեքբաներ, քերակաստա-

բառապաշարը, այլն բառապաշարի բոլոր մասերը է ին միննույն ձնով. 4) իմաստաբանությունը դիտվում էր դիտվում իբրն լեզվաբանական գլխավոր դիսցիպլինը. մնացած բաժինների սիեջ լխավոր դեիը Ճատկացվում էր շարաճյուսությանը, որովչճեսոն լեզվի շարաճյուսական կառուցվածքը ճամարվում էր ճասարա-

նությունը

ն

կական-տնտեսական ճարաբերությունների ընդօրինակումը. ձնաբանություն, ՄառորՀճամարում էր շարաճյուսության, իսկ «նչյունաբանությունը՝ ձնաբանության տեխնիկան։

ՆերածականընդհանուրտեղեկություններՆ. Յա. Մառի ճեմասին.--ն. Յա. Մառի Հաբեթաբատնոբդներիգործունեության

նությունը,վերամկրովելով «լեզվի

նոր ուսմունք» անունով ն ներկայացվելով որպես միակ մարքսիստական լեզվաբանական ուսմունքի, մեծ թվով ճետնորդներ ունեցավ. նույնիսկ ընդչանրապես նրան չճետնող սովվետականլեզվաբանները ուտիպված էին տուրք ոալ նրա առանձինդրույթներին: նրա օրոք Մառիկենդանության Հետնորդներն աշակերտները րնդունում էին «նոր ուսմունքի» դրեթե բոլոր կողմերը՝ փորձելով «զարգացնել» ղրանք կամ կիրառել առանձին լեզուներիուսումնասիրության նկատմամբ:Սուկայն ՄառիմաճիցՀետո, 1930-ական թվականների կեսերից րսու

կրսած, նկատվում է որոշ փոփոխություն նրա 4ՀետնորդներիՀետաքրքրության շրջանակների մեջ: ԶգալովՄառի քառատարր

վերլուծության անպտղությունը,

բայց

չճամարձակվելով Հրա-

ժարվելնրանից,--որովետնՄառիուսմունքիմի

դրույթները (լեզվաստեղծական պրոցեսի միասնության, Հնէաբանական վերլուծության ն այլն) ճենվում էին ճենց նրավրա,-- Մառիճեւտնորդների մեծ մասը դադարում | այն կիրառելուց. սրանով իսկ նաՃանջ է կատարվում Մառի Հաբեթարանությունից, ն մի կողմ թողնրվում Մառի ձնաբանական ստադիալ ս։ոիպոլոգիան։Մառի «ետեեն վորդները ուշադրությունը կենտրոնացնոմ գերազանցապես շարածյուսական ստադիալ տիպոլոդգիայի ճարցերի վրա՝ շարունակելով իսկական պատմականությունից Հեռանալու գիծը. շարաՃյուսությունն առաչին պլանի մղելը նրանք Հիմնավորում են Մառի դրույքով շարաճյուսության առաջնության մասին՝ նշելով, որ Մառր մտադիր էր խորացնել 4ենց այդ կողմը: նրանք զուգադրում են ամենատարբերկառուցվածքի լեզուները, փորձում ըստ շարաճյուսական Հատկանիշների դրանք դասավորել որոշ ճաջորդական գծի վրա ն պարզել այս կամ այն ստադիայից մյուսին անցնելու տնտեՀիմքերն մտածողության ստադիալ փոփոխությունները, սական ու

4Ե6

շարք

նույնացնել իդեոլոԼեզուների ւիսլավորմանը դիայի ստադիալ-շարաճյուսական է զուղգրնթացաշխատանք տարվում այս կամ այն ստադիային Հատկացվող առանձին լեզուների ն լեզվախմբերի մեջ նախորդ ստադիաների մնացորդները որոնելու ուղղությամբ. 9Չկարողանալով լեզուները մտցնել իրենց ստաղիալ կաղապարներիմնջ՝ Մառի Հետնորդները ստիպված են լինում խոսել բազմաստադիալականության ն անցողիկ ստաղիալ տիպերիմասին:

ընդ որում մտածողությունը

շարունակում

են

ետ:

1930-ական թվականների կեսերից «Հետո տարվող աշխատանքը կապված էր դեռես 1930-ական՝ թվականների առաջին կե-

կատարված մի չարք ուսումնասիրությունների ճետ: ինչպես ճայտնի է, այսպես կոչված Հաբեթական լեզուների կարնոր Հատկանիշը ճամարվում է էրգատիվ կառուցվածքը. կովկասյան «Ճճաբեթական» լեզուներում, բասկերենում, Ասիային Ամերիկայի որոշ լեզուներում անցողական բայի ենթական դրվում է ոչ թե ուղղականով (ինչպես անանցողական բայհրի դեպքում), այլ այսպես կոչված էրգատիվ «ոլովով, իսկ ուղիղ խնդիրը դրվում է ուղղականով. էրգատիվ կառուցվածքի լեզուներում Հայցական ոլովը չացակայում է. այս կառուցվածքը գրավել է Ա. Մ. Դիռի, Հ. Շուն ուրիշների Հ. կ. Ուլենբեկի, Ս. Սոմմերֆելտի խարդտի, ուշադրուն. Յա. թյունը: Մառր այդ կառուցվածքը կապում է «ՃճասարակաԴեռնես 1930--1934 կան պասսիվի» ճետ: թթ. գրած իր մի շարք Հոդվածներում: Ս. Լ. Բիխովսկայանտարբերում է երկու ստադիա՝ էրգատիվ ն նոմինատիվ (ուղղական )՝ երկրորդը Համարելով սում

առա-

Հայցական ՞ովրա՝ նա պնդում է, որ Ճնդերոպական ուղղական են պասսիվ Հոլովներից. լովները ծագում նախկին ակտիվ կայն էրգատիվ կառուցվածքը նա բնորոշում է ոչ քն որպես սլաս«իվ, այլ որպես ակտիվ-սղասսիվ, որտեղ դիֆուզորեն տրված են է՛ ե՛ սյասսիվությունը: էրգատիվն նոմինսսոիվկաակտիվությունը, ու

սա-

ու

Հմմտ.

ՅքԼՅԼԱՑԵՅՑ

ԵՕԵՅքՇՑ,860

17ՈՒՇՈԵՒՀՑ8

8.

Հմմտ.

8.

ԿօԱաշւքմանկոց ոքօֆ. Ճ.

օ71Յ-Ե.

ՑուօբքՅ3ղօ8. Ք

ոքշղոօյւօամ, Շ.

Վոսօ6882,

Է.

«ՕՇՅԲոտ

1..

Ճձ.

1950:

էքթուստշ աօաաշումն .1քօնոՑ 875ԵՐ8քթոՅմաու

ՇԼՅՈՒԹՊԵ-

հ Խ38քշ107: ԽԱԼ, 1951. 1, էջ ՄՊ. Ծոր08ՇԵ32, 4-Շ. ՈՅոծանս 8 ՐքյՅիոՀւՕԿԽ Բ ՅքաՏԱԵՇՕա ղքճտ8ՅԵԵՅՃ Ց ՈՅՑՇՕՒԻՕՊՕՐԵՎՇՇՏՕԾ ՕՇՑՇալՇՒՒՆւ, ՎՇ, Մ1 1930.

ԽՇԱԵՆՇքՅԱՄքի

Է ոօոքօօ օ 1քՅոշֆօթոաանք836068, »/ՈՕատՅոլ ՃՒԼ ՇՇՇՔ", 1930. 26Շոտ-

ԽՕՇԼԱ

Ց

ՎՈՇԽՎՏ

քորուոմ

ԽաքաՇո3Յա-Յ

ԿԵՄՈՇԻԽՔ,

ԶՅԵԽՕՅԱԵՅԱԱՒ»,

ա

(381

ԿՕԱՇԼՔՅԵԱԲՑ

Հ3ԱՅԵՅՆ,

ՎՓՇՂԱՎՇՇԵՑՃ

չ43աա

ս

ԿԱԼՍՈՇԵԽՇ",

11, 1934.

ռուցվածքներին Բիխովսկայան 1934 թ. նախորդել է տալիս մինախնական ստադիա, երբ մարդը բայերը զուգորդում է ըտտ կոնկինտ բովանդակության՝ տարբերելով, այսպիսով, 3 կառուցվածք՝ դզացական բայերի (ճմմտ. ԽԱՇ ՃՕՎՇՆԸԼ), գործողության բայերի ն վիճակի բայերի ճետ: Վ. ի. Աբանը Ն. Յա. Մառի Ճեւտնորդներիմիտքն ուղղում է այսպես կոչված «խիդնոսեմանտիկայի»ճարցերի կողմը՝ Ճենվելով մտածողության ն իդեոլոդիայի նույնացման մառական սկզբունքի վրա նրա ուշադրության կենտրոնում են ստադիալ բառադիտության ճարցերը, թեն նա ավելի ուշ (1948 թ.) Հնարավոր լ ճամարում «իդեոսեմանտիկայի» սկզբունքները կիրառել են ձնաբանության ու շարաճյլուսության նկատմամբ: 1934 թ. սկսած իր մի շարթ Հոդվածներում Աբանը, լեղուն Ճամարելով իդեոլոգիա ն նշելով, որ իդեոլոգիան պատասխանում է ոչ թե «ինչ», այլ «ինչպես» Հարցին, լեզվի այս «իդեոլոգդիական ֆունկցիան» «ակադրում է. ճաղորդակցականին, դզոնում, որ լեզվի գործածության ընդլալչ նումը, նրա գործածությունը որպես Ճաղորդակցման մեխանիզմի ճանգեցնում է ապաիդեոլոգացման, ապաիմաստավորման, տեխնիկացման (ՊՇՃԵՅՅՅԱՅՏՆ), երբ կարնոր է դառնում«ինչը». «Ամեն մի լեզվական կազմավորման՝բառային, ձնաբանական, շարաՀյուսական՝ իդեոլոգիական բովանդակությունը,--գրում է Աբանը,. գիտակցվում է խոսողի կողմից միայն նրա գոյության առաջին շրջանում, քանի դեռ ուժի մեջ է մնում ճասարակական պրակտիկայի ն աշխարճայացքի նրան սնող սիստեմը: ԴրանիցՀետո խոս: է (01261886)ն: քային կազմավորման իդեոլոդիան մաճանում մոռացվում, իսկ ինքը կազմավորումը, նրա նյութական ձնր կարող է դեո անորոշ երկար ժամանակ շարունակել իր գոյությունը, բայց արղեն ուժասպառ (ԹԵԼոՕՀԼԱՈՄԸՏ), ապաիմաստավորված, տեխնիկացված տեսքով»2 Քերականության գոյությունը Աբանր ճամարում է Հենց տեխնիկացման ճետկանք. ինքնուրույն բառերթ վերածումը սպասարկու մասնիկների այդ տեխնիկացման արտաՀայտություններից մեկն է. ձնաբանության վերակառուցումն էլ --

18.

»ՅԱր

,132ա«

Էի,

ՄՅ եմ

էջ

Ս.

62368,

ԽՅԵԱԱՈՇԻՔՇ", Ա,

Լ

հ

հ

ՅԱԿ

Եա

1934.

ԷալՇ

ղՇՕՔօՐԲՑ

Օօ 23ՅԱԱՇ

ԿԵԱԼԱՔՇԵԽՇ", ՄԼ-ՆԼ,

Հմմտ. Ճ1., 1945.

ԽՎԵԱԱՊՇԻԽԸ",

հ

1986. 8.

ՅԱՅ

16ՃԷԱԱԻՅ»-

Կճք

1ՈՇՕՏ4ՕՐ:ւ

ԵՅո

1ՇՃ

ԵՅք

ՈԱօՇաց1իՇ 1Ղ160«ՇԵՅՅԵԼՔՒ

8.

Կ.

ՅԹոհօրքոոօտ,ճիշ. աչբ.:-

117--151

18.

Ո.

Ճ636Շ8,

Յա

Խոս

ԽՈՇՕՊՕՐԵԻՑ

հ

ՅԱ:

եՅմ

1ՇՃի

կաճ,

է939-

ճանզեցնում է շարաճլուսության տեխնիկացման: Լեզվի զարդակարծիքով, որոշվում է երկու կարգի դործոններով՝ ցումը, Արբանի Հասարակականացմանօրենքով (լեզվի փոփոխությունը Հասարակական գործոնների, Հատկապես խաչավորման ազդեցությամբ) ն ԷԼ ՈքշճխոլԸՕԱԽՅՀԵՅՅԱՑՆ ժառանգորդության օրենքով (38ԽՕՒԵԼ 861 10ՇՐՔ): հր «սոեսությունը» Աբանրը փորձումէ դիալեկտիկական «օրենքով (թեզիս-անտիթեղիս-սինթեզ)՝ բացասման բացասումի ներկայացնել որպես լեզվաբանության վերջին նվաճումը (սինթեզ )՝ ձնական-ճամեմատական քերականություն (թեղիս) ն խոսքի. Հետու Հնկարանությունից(անտիթեզիս) Լեզուն յուս իդեոլոդիաէ նրանով, որ նրանց մեջ տեսնում է ապաներից Աբանըտարբերում իմաստավորում, բայց ոչ տեխնիկացում, ւոեխնիկականօգտագործում. առլաիմաստավորումնէլ ճանդգեցնումլ այղ իդեոլոգիաների կորստին. լեզուն սրանով իսկ, ըստ Արանի, մուռենում է նյութական կուլտուրայի առարկաներին: Սոադիալ-շարաճյուսականտիպոլոդիզմի զարգացումը կաղված էր նան երկու այլ Հանդամանքի ճետ՝ պալեոասիական լեն զուների տվյալների օգտագորման արտասաճմանյան լեզվան այլոց ազդեցու-բանների՝ Սոմմփերֆելտոի, Ուլենբեկի, Սեպիրի թյան: Ուլենբեկի ազդեցությունը նկատվում է էրգատիվ ն նոմինատիվ կառուցվածքների փոխճարաբերության մեկնաբանման,. Սոմմերֆելտինը՝լեզվի ն Հասարակության վաղ շրջանի կապի ըմբոնման, Սեպիրինը՝էական (ննրգործողի ն ներգործվողի) ն ոչ էական շարաչճյուսական ճարաբերությունների տարբերակման: շարաճյուսական կառուցվածքի «միջուկի» (ենթակայի ն ստորոգլալի Հարաբերության) գաղափարի առաջքաշման մեջ նհ այլն: Մառի միջնորդությամբ կամ առանց դրա շարունակում են ազդեցություն գործել նան Աւի Բրյուլը, կասսիրերը ն ուրիշները: Ալելորդ չէ նշել, որ Մառի Հետնորդների տիպոլոգիական վերլուծությունը, լեզվի ուսումնասիրության բաժինների փոխճարաբերուարտասաճմանյան: թյան ըմբոնումը ն այլն, զուգաչնհոներ ունեն լեզվաբանության, ճատկապես սւտրուկտուրալիստների մի շարք նրա ճետնորդների խաչավորման: որույթների «ետ. Մառի դրույթը Հարաբերակից է Պրագայի ստրուկտուրալիստների մառականների ստադիալ տի«լեզվամիության» դրույթին, մուտացիոնիզմին, ւպանխրոպոլոգիան՝ ատտորուկտուրալիստների նիային, ունիվերսալիզմին, տիպոլոդիականղուղզադրմանպաճանփոխճարաբեջին, մառականների՝ լեզվաբանության բաժինների ու

459.

ության վերանայումը՝ ստրուկտուրալիստների Համառիպ փորձերին ն այլն: «Լեզվի նոր ուսմունքի» որոշ Հետնորդներ առանձին մանրամասների մեջ զերծ չեն չետաքրքիր մտքերից ն երբեմն Ճանգել են դրական արդյունքների:

Ստադիալ-շաբահյուսականտիպոլոգիայի Ն (քեբականության գլխավոր ճարցեոր Ի. Ի. Մեշչանինովի. Ս. Դ. ԿագՄեշչանինելսոնի, Ա. Պ. Ռիֆտինի աշխատություններում.--

նովի ուշադրության կենտրոնում եղել են շարաչյուսության Հարցերը: իր աշխատություններում. նա պաշտպանել զարզացրել է ն. Ցա. Մառի «լեզվի նոր ուսմունքի» կարնորագույն դրույթները: ու

1930-ական թվականների 1-ին կեսին գրած իր աշխատություններում Մեշչանինովը գրեթե նույնությամբ ընդունում է Ն. Ցա. ուսմունքի բոլոր այդ թվում քառատարը Մառի վերլուծությունը ն ձնաբանականստադիալականությունը. լեղուն ճամարելով վերնաշենք՝ անձն, կցական ն թեքական տիսլերը Մեշչանինովր կապում է նախնադարյան ճասարակարգի, ստրկատիւ,րական ու ֆեոդալական բազիսների Հետ, ընդ որում նշում է, որ մեջ շարունակվում է թեքական բուրժուական ասարակության ստադիան՝ շնորճիվ վերնաշենքի վլարգացման որոշ ինբնուրույնության։։ Սրա Ճետ միասին նա փորձում է առսլացուցել, որ ահզլեբեն ֆրանսերեն լեզուների վերլուծական կառուցվածքը ներկայացնում է կապիտալիստականճասարակարգի զարդացման պաճանչջի դրսնորման ցուցանիշ: նկատի առնելով նան նախապատրաստական դիֆուզ տիպը ն անցումային տիպերը Մեշչանինովը սաճմանում է 2 ստադիա՝ Լ) ազդանչանային, նույնը ն դիֆուզ,

կողմերը,

ու

է նչել, Հես,ոաբրբիր

որ

"լականդասական Թվականների

Ի. ն

ն Ս. Դ. »նղդնրոկացնելաոնը Բենվենիատր

տՀամեմատու

նիկների ուսումնասիրության մեջ ճասել ճմմտ.

ՇՕՑՇ1ՇԽ0ՐՕ

83Ե603Ե8սԲ8, |17)1ոքՅ38:1Բ8

թյան աստիճան կազմող մասմիատեսակ արգյո' նբթների. 84, 1957, 8 5, էջ 15.

են

ԼՃԻ Հյ.

83ԱԿՕՏԵՃ

բր. ՍՈՇոանո տս «18ղոն, 08, Է 80ոքօ7.,0

Օօ -ՀԱԱՅՈԵԽՕԸԼՔ

8 ՈՒՀԵԿՇ

ՕՏ, 1931, 7Փ 7. ԽՍ 8Օոքօշւ Ք3ԵԼՇ.-138. ԸՑՇ16 5 6. ՐՃՈՒՆ, 1931. ՄԼ, Ոքօծոճսճ ԽՈՅԸՇԽփոաճմոմ ՖՎՇԱՍՑ

ՒՕ80ՐՕ

ԱՇ,

ՈքօծոՇոԿօ 1940.

ԼՆ

8.

Հմմտ.

քՅրւ

իւ

Խճքաճհյաճ

8.

.Ղ.

Ց

ոտ հ

մ

լքոտումմ

ՒՐԹՑօ6Շ 3ՎՇՒԻՇ

Օա

Ըճ082

քօշԿեա, 8Լ.,

ՎՅՇՐՆ

ԿՎԵԼԱՈՇԵԽԸ,

03ԵՅխհն",

1988.

1936.

Ցուօ0րքՅղ08,

43:68

Լ.--711.,

5831.,

-ԼԱՈՕՈՕՐԻՑ,

ԿԱԿՇոեոքշողօեծի

ածհիտ

ՑՅԱաՇ,

Շ-ՅՂՒՅՊԵՒԼՉ0ԼԻ

1949 ն այլն: 06181

Օ

ԸՅՂԱՑՈԵՒԼՑ4

83.

Օօ 83Ե-

ն.

ՕՅԱԵՅԱԻՇ,

ոքշղ/ժօսօշխոտ. 1945. Ըոտոօտ, 1. Բ

Իքումաճ ԵօխԱշուսնմ .ՈԱքօոտ 87 1ԵՐ8քեՅՅԱԱՅ

1, Խ1., 1951, էչ

ն

«յ.

Հո մ

.,

Պ.,

Հ8Ե-

838ք4-

երբ առկա

նեն

ազդանշան Ճանդիսացող բաոռո-ֆրազները («զա'նգ,.

տիի). Հեռախո՛ս»

2) անձն- Համադրական, երբ բառերն անձն են,. նրանց իմաստր որոշվում | տեղով. 3) անձնե-կցական կամ որոշչային (դօրճքնուտքՆՕ11881),հրբ առկա են սպասարկու բառեր ն

Հեռավոր (օշրինավ՝

արնելյան լեզուները, աբխազերենը՝ շաջորդ ստադիայինանցնելունշաններով).4) կցական,երբ սպասարկու բառերի մի մասը, կորցնելով շեշտը, կցվումէ Հիմնական բա-

ոնրին (օրինակ՝ թյուրքական լեղուները՝ Ճաջորդստադիային անց5) մասնիկավոր, խելունշաններով). երբ սպասարկու բառերը վերածվում են մասնիկների (օրինավ՝ ռուսերենը՝ Ճաջորդ ստադիա-

յին անցնելու նշաններով). 6) թեքական, երբ շանդես լ գալիս ներքին թեքումը (շրինակ՝մի կողմից՝գերմաներենը՝ մասնիկավորման, կցականության ն նույնիսկ Համադրականությանտարրերով, մյուս կողմից՝ սեմական լեզուները). 7) նախդրավոր, այն լ՝ վերլուծական, որի մեջ նախորդ ստադիաների գծեր կան, բայց ն «որակապես» ձնափոխված (շրինավ՝ֆրանսերենը անգլերենը): ՞ն իր «Լեզվի դրի ստաղդիալականության աշՃճարցիշուրջը» խատության մեջ Մեշչանինովը տալիս է լեզուների ստտդիալ խրմբավորման նոր փորձ՝ աշխատելով լեզվի ե նրա զարգացման ետ: ստադիաներըկապել «Հնագիտականտվյալների իր «վեզուներիդասակարգման պրոբլեմը լեզվի նոր ուսմունՔի լույսի տակ» Հոդվածում Մեշչանինովը լեզուների ծագումաբանական դասակարգմանը ճակադրում է ստադիալ-շարաճյուսական ։սիպոլոգիան: Հենվելով Ս.Լ կառուցումների Բիխովսկայայի վրա՝ նա տարբերում է նախադասությունների կառուցվածքայինզարգացման3 շրջան՝ 1) ակտիվ-դիցաբանական, 2) էրգատիվ կամ ակտիվ-պասսիվ ն 3) նոմինատիվ կամ ակտիվ-տրամաբանական: Ավելի ուշ «եղվինոր ուսմունքը, ստադիալ տիպոլոգիա» աշխատության մեջ (1936 թ.) Մեշչանինովըուսումնասիրության մեջ է ներքաշում պալեռասիական լեզուները ն փոփոխություն մտցնում ճիշյալ սխեմայի մեջ: Մեշչանինովի կարծիքով`լեզվի զարգացման ստադիաները նույնությամբ չեն ճամընկնում մտածողության ստադիաների Հետ, որովճետն լեզուն բնորոշվում է իր «ձնական մասով» նե որպես ձն ետ է մնում բովանղակությունից: Հենվելով լեզվաստեղծականպրոցեսի միասնության դրույթի վրա՝ Մեշչանինովր լեզվի ստադիաները կապում է ճասարակական-տնտեսական կառուցվածքի փոփոխությունների ճետ: իր նախորդ ստա461

ղիալ-շարաճյուսական սխեմայի մեջ Մեշչանինովը փուվոորոշ խություն է մւոցնում. էրգատիվ կառուցվածքը բնութագրելով որնա սլես պասսիվորեն ակտիվացված ստադիա՝ առանձնացնում է ւսկտիվ-ոլասսիվ ստադիան որպես երկրորդ ստադիա. ակտիվ-դիցաբանական ստադիայի գերապրուկ է ճամարվում Հյուսիսային Ամերիկայի 4նդկացիների որոշ լեզուների մնջ առկա ներմարմնավոբումը՝ նախադասության արտաճայտությունը մեկ բառով. ակտիվսասսիվստաղդիան բնութագրվում է որպես սինթետիզմ, երբ ներ-

տրոչճվում է մասերի, ինչսլես մարմնավորված ամբողջությունը են պալեռասիական որոշ լեղուներում, հ այդպիսով առանձնանում կ ճամապատասխանաբար սուբյեկտը, օբյեկտն ստորոգղյալը նունն բայր՝ երկու Ճոլովի առկայությամբ: «Ընդճանուրլեզվաբանություն,բառի ն նախադասության աշխատության մեյ զարդացման ստադիալականության շուրջը» ճիմքում դնում լ շաիր կառուցումների (1940թ.) Մեշչանինովը բաճյուսական այնպիսի մի Հատկանիշ, ինչպիսին է սուբյլեկտաօբյեկտային ճարաբերությունը: Ընդճանուր առմամբ այստեղ նկատվումէ ձնաբանությունը վերացնելուտենդենց. լեզվի գլխա"վոր միավորնել. Ճամարելով բառը ն նախադասությունը՝ Մեշչանինովը տարբերում է քերականության երկու բաժին՝ 1) լեքսիկան, են որի մեջ մտցվում իմաստաբանությունը ձնաբանության՝ ն 2) շարաճյուսուբառակաղմությունը ուսումնասիրող մասը, Սյունը, որի մեջ մտցվում է նախադասության իմաստի ն ձնի վերաբերյալ ուսմունքը: Այսպիսով, ըստ Մեշչանինովի, ընդճանուր առմամբ պեսք | տարբերել 1) Հնչյունարանությունը (ուսմունքը Հասարակայնորեն նշանակավոր(3:12Վ8 ԵԼԵԼ) 2նչյունների մասին), 2) լեքսիկան (ուսմունքը առանձին բառի ն լեքսիկական կարղի բառաղզուղզորդումներիասին) ն 3) շարաճյուսությունը (ուսմունքը բառի մասին նախադասության մեջ ն նախաղասության մասին՝ ամբողջությամբ վերցրած):կեղուների ստաղիալ-շարաՃյուսական տիպոլոդիան ձեռք է երում ֆորմալիստական ակրնծայտ երանգ, կտրվում լեղուների սլատմությունից, դառնում նա(շաղասությունների կառուցվածքային տիպերի արտաժամանակային զուգադրում։ Մեշչանինովը տարբերում է ճետնյալ կառուցվածքային տիպերը՝ 1) ներմարմնավորում, որից տրոճմամբ ջանում է մասնակի ներմարմնավորումը. Հշ ենթակայի ն ստորոգա-

ու

ու

ու

առա-

ւն.

ր.

ՌՇատո

մ օ8,

Օճ1166

«ՅԵՐՇՅԱՅԵՔՇ,

1940,

էջ

37:

ջալի ներմարմնայվորված ամբողջությունների առկայություն. 3) նախադասության Ճետազգազարգացում ստացական (ոսեսիվ) ե էրգատիվ կառուցվածքների ուղիով. 4) նոմինատիվ կառուցսվածք, որ ծադում է էրգատիվ կառուցվածքից։ ինչպես նշում էին ն «լեզվի նոր ուսմունքի» մյուս 4ետնորդները ստադիալ տիպոլոգիայի առումով այստեղ որնէ նորություն չկար նախորդ գրքի Ճամեմատությամբ: լեզվաբանության» մեջ արդեն առկա են այն ճա«ԸՐնդճանուր վացքի սաղմերը, որ Ճետագայում Հանդես լ զալիս Մեշչանինովի «նախադասության անդամները ն խոսքի մասերը» ն «Բայ» աշէ եկել անունից ն բայ խատություններում. «Բայը դուրս դարձել նրան որ ստորոգյալն ամրացրել իր այն պատճառով, ցուցիչէ ՆՖերը, որոնք ճետո դարձել են բայական»: Այդ աշխատությունների մեջ Մեշչանինովըորոշ նաճանչ է կատարում ստադիալ-շարաճյուսական տիպոլոդիայի ճարցերից ն զբաղվում նախադասուկազմավորման թյան անդամների ու խոսքի մասերի բնույթի Ճարցերով։ ելնելով Մառի ուսմունքից ն այն էկլեկտիկորեն զուչորդելով նախադասության անդամների ու խոսքի մասերի ուԹումՃայեցակետերիՃետճ, Մեշչանինովի խոսքի նասիրության այլ մասերը բխեցնում է նախադասության անդամներից. խոսքի մաանհրը,րստ Մեշչանինովի, «ներկայացնում են լեքսիկական մի ու

շարաճլուսավմբավորում, որը բնորոշվում է ճամապատասխան կան ճատկություններով: Դրանք ձեռք են բերվում նրանց կողմից նախադասության մեջ, որտեղ բառերի մի որոշակի խումը Հարմա-

փեցվում է առավելաղես ճանդես գալու այս կամ այն նախաղաէ նրա կաղմի մեջ: սության անդամի նշանակությամբ կամ մտնում ինչպես նախադասության անդամը, այնպես էլ Միաժամանակ, խոսքի մասը ունեն իրենց ճատկությունները, որոնցով ն նրանք առանձնանում են՝ նախադասության անդամը նախադասության մեջ, խոսքի մասը՝ լեզվի լեքսիկական կազմի մեջ, նրանք երկուսն էլ ունեն իրենց իմաստային նշանակումը ն իրենց ձենականտարբերությունները: նրանց իմաստային նշանակումը ճանդես է գալիս որպես նրանց ընղճանուր Ճատկանիշը՝Հատուկ բոլոր լեղզուՖերին,որոնց մեջ գոյություն ունեն նախադասության ն լեզվի բաւք.

ԽԵտոՕ82

ՈՇաոա

Ո.

Հմմտ. հ8

138թ8ԼԱՇԱՑ

Լ.

Լ.

տաօ8,

ՕՇւպՇՇ

ՈՇՀՇքՇօհի,

ՋՅԵԼՒՕՅԵՅԻԱՇ,

ՅետծաւոՅա

էք

ՎՅՇՆԼքՇԿԱ,

ոքծոյօյեճիիմ

8ՅԵԼՀՕՅԵՅՒՌՈՒ:,

1, 81.,

ԽՅքեՇԽՅԵՃ

ՎՈՇԵԽ

1040, էջ

834108

235:

11. 11. ՌՇա-

չ711քօլոտ871ԵՐՅթաՅմ 1952, էջ

383--3Ք7։

Աուք

ռսապաշարիտվյալ տիպի անղամատումները: Այդ ընդճանուր Ճաոկանիշները երնան են գալիս ամեն մի լեզվում առանձին ն այդտեղ ուղեկցվում են լրացուցիչ, ամեն մի լեզվում նրանց բնորոշող Ճատկանիշներով, որոնք այդ լեզվոսի ճանդես են գալիս» , Այդ բնորոշ ՀՃատկանիշները Ճենց քերականական կատեզորիաներն են: Սատարբերում ւճայն քերականական կատեգորիաները Մեշչանինովը

կատեգորիաներից» (ոօ «Հասկացական կատեգորիաներով արվում «Հասկացական ԽՅ1Շրօքոմ).

է այսպես կոչված

Նէ

ԽԵԲ

են

-

իր

իսկ լեզվի մեջ տվյալ »ասարակական միջավայրում զոյություն Այդ «ասկացությունները չեն ունեցող Հասկացությունները: նկարագրվում լեղվի մեջ, նրա բառապաշարի ն քերականականկառուցվածքի մեջ: Այն Հասկացական կատեգորիաները, որոնք լեզվի են իրենց շարաճյուսական կամ ձնաբանական ձեր, մեջ ստանում դառնում են, ինչպես վերնում նշվել է, քերականական կատեդորիան պրեդիներ»27:։Այսպես, օրինակ, տրամաբանականսուբյեկոր են, կատր Ճասկացական կատեգորիաներ որոնք Հանդես գալով մեջ՝ դառնում են ենթակայի ն ստորոգյալի քեխԽախադասության Հասկացականկատեգորիաները գիկատեգորիաներ: բակտնական տակցության կատեգորիաներ են ն միաժամանակ լեզվական կատեգորիաներ, որչափով ճանդես են գալիս լեղվի մեջ: Հանգելով

լեզվի գիտակցության մետաֆիզիկական խզման՝ Մեշչանինովը են է, պնդում որ «առանց լեզվի մեջ երնեանգալու, դրանք մնում ու

գիտակցության բնագավառում»: իր այս աշխատության մեջ Մեշչանինովը Հատուկուշադրություն է դարձնում չշարաճյուսականՊարաբերությունների արտաճայտման եղանակներին՝ այս դեպքում, սակայն, առանց դրանց ստադիալ ՃաջորդականությանՀարցի սրման: ՄիաժամանակՄէշչանինովր այդ միջոցների այլ կարգի խմբավորումներ չի կատարում՝ ի մի բերելով ամենատարբերբնույթի երնույթները: Որպես այդպիսի միջոցներ նշվում են՝ 1) լրիվ ներմարմնավորումը (8ԿճօքոօքաքՕ8Յ2ղաՇ ՈՕՂԻՕՇ),2) մասնակի ներմարմնավորումը (11Կ«ՕքոօքոքՕտճիոՇ ՎՅԸՐԱՎԱՕՇ), 3) սինթետիղզմը,այն |' բառերի կապն արտաճայփող ատուկ մասնիկների (դասանիշերի) գործածությունը, 4) ճամաձայնությունը, 5) ներփակումը (38 ԵԼ52-

"ր.

հ.

,.Պ., շ

:

ր.

1946,

Նույն Նույ

էջ

ԱՅԻՔԻՕՔ,

տեզը,էջ եղբ, էջ

196, է98,

ՎՅՇՒ:

Ոքշղոօշօհոտ

հ

ԿՅՇԼԻ

քճզո,.

ԽԱՎԸ),այն է` նախադասությանանդամի բաժանումը իր կազմիչ տարրերին (ճոդ ն դոյական, նախդիրն դոյական ն այլն) նպրանց միջն տվյալ անդամին վերաբերող բառերի ներմուծումը (ճմմտ. ոՅէԱրԱշիճ ԽՅՏԱՏ), դերմ. ԱՇԼ 6) Հարումը (ոքԱԽԵՒՍՅԵՔԸ), այն է՝ շարաճյուսական կապի արտաճայտումը շարադասական պարզ առդրությամբ, 7) վարումը (խնդրառություն, ոլովառուիյուն, Սոք8ՂՇԻ 16), 8) առանձնացումը(«ՇոՅքոՂ381121),այն է՝ նախադասության ինքնուրույն անդամների առանձնացումը շարադասությամբ 9) տեղաբաշխումը ձնավորմամբ, (1052183314127 ու

այն է` բառերի

ԽՇԸՂՕՈՕ10Օ256ՒՈՒՇ),

շարադասական

բաշխումը,

ք «0) ոիքմիկ խմբերը շարույթները (քՈԱՂԿԱՎՇԸՃԻՇ Րքյողել

ՇՀԱՒՂՅՐՆԵԼ),

այն է՝ նախադասության անդամների կխմբավորումները Հնչյունական ն իմաստային որոշ շատկանիշներով, 11) ինռոնացիան: Սրանց մեջ տարբերվում են այն միջոցները, որոնք ծառայում են ողջ նախադասության ձնավորմանը, ն այն միջոցհերը, որոնք շանդես են գալիս առանձին խմբավորումների մեջ՝ 1) լրիվ ներմարմնավորում, ներմարմնավորում ն մասնակի ն Չ) սինթեւտիզմ Համաձայնություն, 3) առանձնացում ն վարում 4) տեղաբաշխում ն ճարում, 5) ինտոնացիա ն. (խնդրառություն), շարույթ. ներփակումը ֆունկցիայով ճարարերակից է ճամարվում ոասնակի ներմարմնավորմանը: օրիդինալությամբ աչքի չեն ընկնում «լեզվի նոր Առանձին

ն

ուսմունքի» մյուս տեսաբանների, ճատկասլես Ս. Դ. Կացնելսոնիչ Ս. Պ. ն ուրիշների ստադիալ կառուցումները: Ռիֆտինի Ս. Դ. կացնելսոնը իր «նորմատիվ նախադասության ծագման ն ճամառոռ շուրջը» ուրվագիծ» աշխատու«Լեզվաբանության թյուններում գծում է ստադիալ-շարաճյուսական3 ստադիա, փորձելով Համապատասխանկապ ստեղծել մւտտածողության զարգացման ոտադիաների Ճետ՝ 1) բառ-նախադասության ստադիա՝ տոյոեմական մտածողությամբ, 2) էրգատիվ ստադիա՝ պատկերավոր-դիցաբանական մտածողությամբ ն գործողության ակտիվ բայիչ բայի սուբյեկտի ու վիճակի պասսիվ սուբյեկտի, անվան ու

տարբերակմամբ» անցողականության անանցողականության ու

3) նոմինատիվ սւտադիա. վերջինիս մեջ կԿացնելսաոնը տարբերում է աստիճան՝ վաղ նուշ. եթե այս երկու ասոիճանի տարբերման ւ1Շ. ԽԽՑ,

Խ.-.1.,

Ո.

ԽԻՅաոՇ1ԵՇօհ, 1986.

ԽԷ ՐՇԽՇՅԱԵԸՄհօպիԱՀիՑիօրՕ Պ. 194.

Օ0ՅԵՅՒԻՆԸՆ,

ոքճղտօյեծ-

Խքութւմ ՕՎՇքոե 23

30-.Գ. Ջաճուկյան

Ճիմքում ընկած է Պոտեբնյայի ուսմունքը, ապա նոմինատիվ ստադիայի առաջացման Հարցում կացնելսոնը «ենվում է Դոյչբայնի այնկարծիքի վրա, թե նախադասությաննոմինատիվ կառուցվածքը առարկաները որսլես սուբստանցիաներ Ժագել է իրականության

կապված): հր «Քերականական կատեգորիայի մասին»

գիտակցելու

ճեւտ

ն

«Պատմա-քե-

բականական Ճետազուռություններ» աշխատություններումշ կաց-

նելսոնը ճանդես է գալիս քերականությանմի շարք տեսական Մառի Մեշգործնական ճարցերի մշակման փորձով: Հենվելով չանինովի վրա ն դերադասություն տալով նախադասությանը բառի Րատ կացճանդեպ՝ նա փաստորեն վերացնում է ձնաբանությունը: է կապակցված խոսքից, նախադասունելսոնի՝բառըառաջանում Քընճետնարար բառի առանձնակի թյունից, բառազուդորդումից. Խությունը պետք է «ճանգեցվի նախադասության կառուցվածքային քննության: Դեռնս «Աեզվաբանության Համառոտ ուրվագծում» կացնելսոնր գրում էր, որ «բառի ձեր բառակապակցության ձնի մասնակի դեպքն է» ն որ, Ճետնաբար, այն «ղետք է Ճանգեցվիբառակապակցության ձներին, այնպես, ինչպես ձնաբանությունը ամբողջովին ենթակա է շարաճյուսությանը Ճանդեցվելու»: Այսեղից էլ կացնելսոնը քերականական կատեգորիաները կապում է ոչ թն առանձին բառերի, այլ լեզվակառուցվածքի ճետ: նա առաջ է քաշում «շարաճյուսական ձնաբանության» գաղափարը ն ճակադրում «թեքական ձնարանության» տրադիցիոն դաղափարին.նրա կարծիքով՝ «շարաճյուսական ձնաբանության» խնդիրը պետք է լինի բառաձների Հանգեցումը բառազուդգորդման ձներին. այս Ճճարէ Մեշչանինովին, պում կացնելսոնը Հետնում որը «Ընդանուր լեզու

վաբանության» մեջ վերացնելով ձնաբանությունը՝ ույն ճատկացէր մասամբ լեքսիկային («լեքսիկական ձնաբանություն»), մասամբ շարաճյուսությանը («շարաճյուսականձնարբանությունդ ). լերջինիս ճատկացվում էր այն ձնույթների վերլուծությունը, որոնք Հանդես են բերում բառի փուխոխությունները՝ կախված նրա դերից նախադասության մեջ: Շարաչյուսականձնաբանության Հետ ճում

"ՀԼ ճմ տ.

ե

8.

շՇ. 1948,

Իջ 2. Ը.

էջ 34:

ՔօշստշհԵճշլո, Ց.

Ո.

Տուշ

8Ցւղաօրքճղրօր,

Խճղ

Շրեօօս,

սոմ

Օ

Նռհշմ,

5իչ. աշխ., էջ Էքսոուն

ՔՀծլճշո. 159--130։

«եՕ

1ՇԸՇՊՇոՈՕԲՅոտտ,

112-10քոուօ-ԼՅԱՆՅՒՈՎԸՇՇԽՔԵՇ

Ո.

ԻՏԱՅՑ7ԵՇօ,

Սքոււոմ

1519, էջ

ՅՈ,

Էուօրօթու,

Է. ԽԼ

ՕՎՇքա 23ԵԼ6ՕՅԱՅՈՑՔ,

35.

.1.,

Պ.,

1949.

1941,

կասղվում կացնելսոնի փորձր՝ լայնացնելու սպասարկու բառերի սուպլետիվիզմի շրջանակը: Միաժամանակոլայքարելով"'գձնական քերականության» դեմ ն փորձելով քերականական կատնգոտիաները կապել ստադիալ վերլուծության իդեոլոդիական փոշետ՝ փոխությունների կացնելսոնը ճանդգումէ «լեզվի իմացաբանություն» ստեղծելու դաղափարին: «Քերականական կատեգորիաՆերի կամ, որ նույննէ, քերականական իմաստներիմասն աճա է սոճւկ վերլուծությունը,-- գրում նա,--պետք է աջակցի նրանց Ճիմքուփ ընկած մտածողության կատեգորիաների ն տվյալ լեզվում ֆրանց դրսնորիան սպեցիֆիկ առանձնաձճատկություններիբացաՀայտմանը: Մտածողության կատեգորիաներ, առանձնացմամբ ալետք է, վերջապես, սկսվի «լեզվի իմացաբանության» արցերի մշակումը, քերականական ձների իմացաբանական էության սլարգաբանումը որսլես աշխարճի օրինաչափ կապի լուրատեսակ ար4

ՎՆ

ու

տացոլման»3:

Ռիֆտինըես ստադիաներն առանձնացնում է սուբյեկԿոխի,օբյեկտի ն նրանց փոխճարաբերության րմբոնման Հիման վրա': Նա տարբերում է 4 ստադիա՝1) նախադասության «երկսուբյեկաային»կառուցվածք՝տոտեմային մտածողությամբ ն պասսիվ սուբյեկտի միջն նույնության-սլատակտիվ սուբյեկտի կանելության Հարաբերության արտաճայտությամբ (օշրինավկ՝ Ա. Սոմմերֆելտի վերլուծած ավստրալիական արանտա լեզուն, որտեղ օբյեկտը դիտվումէ որսլես պասսիվ «սուբյեկտ» ). 2) «նաերբ կ՛ սուբյեկտը,ն՛ խադասության օբյեկտային»կառուցվածքը, Են օբյեկտը դիտվում որպես օբյեկտ, սուբյեկտը կախվածէ զգում իրեն օբյեկտից, անտեսանելի աշխարճր իշխում է տեսանելիի վրա. 3) նախադասության էրդատիվ կառուցվածք՝սուրյլնկտի ն օրլեկտի որակական խիստ 4Ճակադրությամբ,ընդ որում անանցողական գործողության ղործողր դիտվում է որպես օբյեկտ (Ռիֆտոինըսրա ճամար տիպականէ Համարում ութե կովկասյան լեզուների, այլ Ա.

Պ.

ու

կաղնելսոնից առաց «իայցարանական բերականու քյան» ոտեղծման Գ. Սնակի իր «Խոսրի մասերի փորձով ճանգեա Լ եկել չայ լեզվաբան մմունբը» աաշխասոու թյան մեչ (1939 Թթ.) որտեղ խոսբի մասերի ն Ֆալվադաճակաղրու«ության անդամների տարբերու թյունը կապվում է լեզու-խոսք Ւ ԱԱ Ճեսո։ 2ԸՇ.

ԱՇՇՀՇՂՕՑ8ՍյՆ ԻՋ ԱԽ62ՃԵՇօի.

11ԸՇ1օքատօ-ԼՔՅՋՅՎՅՆԼՎՇՇՒՈՇ

ուս-

է9

41141,

ՂԵՒ

5Տ'Խ..Ո.

ՔՅԵԼԽԸ,

ՕՇԱՕՑՒԵՇ

ՔոֆՓղոս, որմաումոե ՀՇՇՇչու 126211Շիեօք կվոօԱ .՛Լք15

Ց

ՈՕՇ1բօՇԻ 160թԳՈԼ ՂՐ" 1946.

շումերերենի կառուցվածքը). 4) նախադասությաննոմինատիվ կառուցվածք՝ սուբյեկտի ն օբյեկտի միասնությամբ նե ձնական տարբերակմամբ: Այս ստադիաները Ռիֆտինը փորձում է կապել «Հասարակական-տնտեսական զարդացման փուլերի Հետ: Զգալի ազդեցություն է գործում Ռիֆտինի մշակած դրույքը բարդ նախադասության առաջացման երկու ուղիների մասին" 1) պարզ նախադասություններիմիացման ն 2) պարղ նախադասության մեջ գտնվող դերբայական դարձվածների ծավալման ուղիով (ոչ առանց Լ. Գ. Յակուբինսկու ազդեցության ): 2.

ԱՅԼ ԿՈՆՑԵՊՏԻՍՆԵՐ

մենք. Ընղճանուրտեղեկություննեո.--Այս վերնագրի ակ լեզվաբանների ուսմունքները, որոնք. միավորում ենք այն բոլոր չէին Հարում «լեզվի նոր ուսմունքին» կամ քննադատաբարէին նայում նրա զանազան սկզբունքներին: Այս լեզվաբանների մեջ կային: ինչպես Հին, այնոլես էլ նոր սերնդի ներկայացուցիչներ: Հին սեընենդիլեզվաբանների մի մասը, ծանոթանալով մարքսիզմին, փորձում էր նրա սկղբունքները ինքնուրույն կերպով արմատավորել լեզվաբանության մեջ, խուսափել «լեզվի նոր ուսմունքի» ակընճայտ գռեչկացումներից ն դեկլարատիվությունից: Սակայն որոշ մասն էլ «լեզվի նոր ուսմունքին» Հակադրվում էր ոչ թն մարքսիզ(ի, այլ նախկին լեզվաբանական կոնցեպցիաների դիրքերից: նոր սերնդի ներկայացուցիչները տեսնում էին Մառի ն նրա Ճեւտնորդտալ շեղումները, փորձում ցույց ների ակնճայտ վրիպումներն դրանք, ստեղծել իսկական մարքսիստական լեզվաբանություն: Այն ճանդամանքը, որ «լեզվի նոր ուսմունքի» Հակառակորդների միջե չկար միասնականություն, ն որ նրանք ոչ բոլոր դեպքերում էին ելնում մարքսիզմի չշաճերից, մեծ չափով թուլացնում էր նրանց ընդշանուր դիրքերը ն ճնարավորություն տալիս «լեզվի նոր ուսմունքի» ներկայացուցիչներին իրենց դիրքերն ամրապընդելու: Դեռես 1920-ական Թթ. կեսերից սովետական գրեթե բոլոր լեզվաբանների մեջ արմատանում է լեզվի Հասարակականբնույու

"ՃՈ. հո

ՔոՓւան,

ՁԵԽՅՂԸԿՕԽ

Քննադատությունը ՇՊՕշմեՕՐՕ

ՅԱԿԸ,

տե՛ս

ոքծղոօշոՇիիզ"

Օ ուտ

ոմ

,ԸՕՑՇլԸւՕՇ

Գ. Ս.

քտվւիտ

ԷՊՕ7Խ0ՐՕ

8ՅԽԿՕՅԵՅԱԽՇ՞-,

ԱՆ

կնաբեի ,ԲոլՇ ք33 Օօ ոտ7Ճ ոյլոտ ճողվածում, 84, 1955, 7Տ 1, քջ 108--116:

ոքճղոօյեճ1937: Պ., քոյրուոր

լ մարքսիղմի բազայի ըմբռնումըԱյս բանը կատարվում վրա,

իի

սկզբնապես նշանակալից աղդեցություն է դործում

յայց

ուրի

նս՛ն

Սոս-

ՀոՄեյեի սոցիոլոգիզմը: Գրեթե բոլոր լեղվարանական

ու

կատարվում

սանքների ներկայացուցիչների մոտ շրջադարձ է դեի լեղվի Հասարակական ըմրոնումը. բացառություն չեն կազմու ն Հոգեբանական դպրոցի ներկայացուցիչները, Հատկապես Ի. Ա. Ե. Դ. Պոլիվանովըն ուրիշԲոդունն-դե-կուրտենեն, Լ. Վ. Շչերբան, ները, որոնցից վերջին երկուսը կարնոր աշխատանք էն կատարում սովետական լեզվաբանության առջե դրված տեսական դործնական խնդիրների լուծման ուզղությամբ: Որոչ լեզվաբանների մուտ էլ, ինչպես, օրինակ, Ա. Մ. Պեշկովսկու աշխատություննեէ րում, Հանդես գալիս տարբեր լեզվարանական Ճոսանքների ն մեթոդների էկլեկտիկական զուգորդման փորձ:«վեզու դործադրվող ն ճասարակություն» թեման զբաղեցնում սովետալ գրեթնբոլոր է տարվում սուբյեկտիվիզմի կան լեզվաբանների միտքը. ոլայքար ն ինդիվիդուալիզմի դեմ, փորձ է արվում օգտագործելու սոսյուչրական սոցիոլոգիզմի նվաճումները մարքսիստական լեզվաբանության ստեղծման ճանապարճին: Այս ճարցերն առանձին սրությամբ դրվում են Ռ. 0. Շորի, Մ. նՆ. Պետերսոնի,Յա. Վ. Լոլայի, ու

ն այլոց աշխատություններում Սելիշչնի, Գ, 0. Վինոկուրի |: ն. Յա. Մառի «ետ միասին ընդունելով լեզվի վերնաշենքայնության, մասամբ ն լեզվի դասակարդայնության դրույթները՝ վետական լեզվաբանների՝«լեզվի նոր ուսմունքին» չճարող կամ այն վերապաճումներով ընդունող մասը լեզվի վերաշենքայնու-

Ա.

Մ.

սո-

թյան դրույթը ոչ միշտ էր ճասկանոսի այնպես, թե բազիսում կատարված փոփոխությունները անմիջական արտացոլում են գրոում կողմերով «ավասարապես է լեզվի մեջ ն թե լեզուն իր բոլոր ճետ. կապված բազիտի նշվում էր լեզվի Հարաբերական անկա-չ դիալեկտիկական բազիսի կասի բարդ խությունը, լեզվի ու

ւթ,

1926. ԽքոտտԸՕ8քՇԿՇՒաօն 1Լ1օք, ՃՅառ ո օ6ճ1Ա60480. Լ., /1.. Լ. 1921.

ՈծՇ.76Շք82Փ6Շ1ԻՎԸՇԳԱԼ

Շ6ճօքհտա՞",.Ղ..

Օ.

,Մ

ԳԱՒՑՔՇԼԵՔԻ,

ՁՋՅԵԽ

«Շօե,

ԿՅ

ՇՈԼԱՅՊԵՒՉՇ

481Շիի6,

ՎՇԵԵՇ

38ուՇաԽ

ԷԼՂՎ

ՔՃԻԱՕՒԼ,

Ց

ՋՅԵԿՕՑՇՂՇԻԿԻԵ,

ԽՎՇԱՎԱՅԽԸ

Աքօւոտ ԸՇչ6ծ6ՆՇա1ԱՑԻ010 Ճ. ԻԼ Շշաե»Վ3ԽՅՕ8ՇՂ6ՈՒՇ Է Խողճքատտոտս" 1. 1928, էջ 151Լ-Հ17. տոօձտ. 1928. ԼՐ. Օ. ՀՅ: ՎԱոՇՑ, Խ., Ցուօաք, քՇշտօտօմաօտոօք Ո. Ջ. 1. ԸօտքօՎՇքբ Ետ, ԽՖ1Ե:ՔՅ ՁՅԵ.ԽՅ, ԽԼ., 1925, 11 5ր. 1930.

8 ՊՃՈԽՐՑՈՇՆԱՈՒւՇ.

7ՀՇՎՇԵԼԱ

ՎՇԽԼԱՇ

2. ՔՄՇԸՀՑԼ ՅԵ:

քշտօոօւԱւտ. 1ք-

Վ.

զ.

Բ1ՇԽ,

8.

Դօ,

1929,

արվում ճշւելու լեզվի տեղը մյուս վերնաշենմեջ: կատեգորիաների քային դրույթն ընդունողլեզվաբաննե1եզվի դասակարգայնության բի մի զգալի մասն էլ այսուճանդերձ նախ՝ ելնում էր դասակարզի մարքսիստական ըմբոնումից ն դասակարգային լեղվի մասին խոսում էր միայն դասակարգային Հասարակության ճետ կապված. երկրորդ դասակարգային լեզվի րմբոնումրը չեր բացարձակացնում ն չէր Հասցնում տոճմի, ցեղի, ժողովրդի, աղգի ճամար ենդճանուր լեզվի ժխւոման.երրորդ՝ ի տարբերություն Մառի ն նրա որոշ «նետնորդների դասակարգային տարբերությունները տեսնում էր դերազանցապեսբառապաշարի, բառերի իմաստի,. լեզվի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի, զրական լեզվի մշակ-

բնույթը, փորձէր

սկզբունքների տարըերության մեջ: կեզվի Ճճասարակական ըմբոնմանՀեւ կապված՝ վերանալվում են որոշ-կարնոր տեսական մեթոդական Հարցեր: Այսպես, ուսմունքը: արմատականվերանայման է ենքարկվում «նչույթի ն. Ֆ. Յակովլեր, որը «լեղվի նոր Դեռես 1920-ական Թլականներին ուսմունջթին» Հարելով Հանդերձ՝ զերծ չէ դրական Հայացքներից, լ 4նչույթի գաղափարի մեկնաբանուՃրաժարվում Հոգեբանական թյունից: 1930-ական թվականներին այս «այացքը դառնում է տիրապետող: նշելի է միայն, որ սովետական ոչ բոլոր լեզվաբաններն են միասնական կարծիք ճայտնում Հնչույթի ուսմունքի զանազան կողմերի մասին. եթե Մոսկվայի Հնչույթաբանները՝ վան

ու

Ռ.

Խ.

Ավանեսովը,Վ.

կազմում Ռեֆորվատսկին են

Ն.

Պ. Սիդորովը,

մի թնը, ապա գալիսՇչերբան ն նրա աշակերտներն

Ձինդերը,

Ս.

Ի.

են

Բեոնշտեյնը, Մ.

ի.

Ս.

կուզնեցովը,Ա.

Ա..

մյուս քնում Ճանդես

Լ Ռ.. Հետնորդները՝ ՀնչույթաբանուՄատուսնիչը: ու

թյան բնագավառում զգալի տարբերություններ են ճանդես գաԻ. նան Ա. լիս Սմիոնիզկու, Գ. Ա. Ախվլեղիանուն ուրիշների ճայացքների մեջ: ըմբոնման Հետ կապվաժ՝ սովետական լեզվիՃասարակական են լեզվաբանները առաչին պլանի վրա քաշում լեզվի ճաղորդակցական ֆունկցիայի առաջնության ճարցը: եթե Մառր ն նրա '

1քթ:ռո

ի.

Փ.

Ձ:ա08168,

ոօզքտտքող2

1ԼՅՇՀԻԱԵՒ Փօսճիւմ

ՒԽԸԸՇՊԸՂՕՔԹՅԱՒՑ

8ՕՇ7ՕԱՎՕՑՇՎՇՄԽԻԻ 8

71ՕՇԽՑԸ",

Խ)7Յ ՈՕԸԼքօճիհց ԻԼ., 1998.

44Փ428:ողռ, ,Խ:1517ք3

ճռո.

ԵճծճքՂիՀ ա010

ՊՃՅԽԵՅ»

ՇՇՑԵքՕԽՅՅՒՅՅԸԽԻՃ ՅԵԻԽօՑ

ոքու Սու--6 1, /121., 1923.

հիՈ31ՇԽՅԼՈՎՇԸԽԲՅՑՓօքԽ

ԱՅՇԵԽՇԱԵԽօՇԼԵ

806708",

Ճճետնորդները ճաղորդակցական ֆունկցիան «Համարում էին ոչ ակզբնական, խոսում էին լեզվի սկզբնական մոգական բնույթի մասին, ապա սովետական լեզվաբանների գրեթե ողջ, մնացած մասը շեշտը դնում էր լեզվի ճենց այս ճաղորդակցական ֆունկցիայի վրա, որպես լեզվի «ճասարակական էությունը որոշող ֆունկցիայի: Այս կապակցությամբ սովետական լեզվաբանների ձեռք բերած արդյունքները կանխում են արտասաճմանյան լեզվաբանության մեջ ինֆորմացիայի տեսության ճետ կապված լեզվի ճՃաղորդակցական ֆունկցիայի ուսումնասիրությունները սկսաժ՝ բնագավառում: թ. լեզվի Հաղորդակցական ֆունկցիայի առաջնության դրույթը ընդչանուր ճանաչում է գտնում: 1եզվի ճասարակականըմբոնումը անճրաժեշտ է դարձնուր Սոսյուրի կողմից դրված լեզվի ն խոսքի յիոխչարաբերության քննությունը: Սովետականլեզվաբանները փորձում են այս Հարցը լուծել դիալեկտիկական մատերիալիզմի դիրքերից ն այտոտեղմեծ են ընդչանուրի ն առանձինի դիալեկտիկան։ Այս մասամբ տեսնում Հարցի լուծումր Սմիոնիցկու մոտ կքննվի նրա լեզվաբանական կապված: Հայ լեզվաբան ցործունեության բնութագրման «ետ Գ. Սնակը փորձում է խոսքի մասերի ն նախադասության անդամն ների փոխճարաբերության Հարցը լուծել լեզվի խոսքի փոխճարաբերության պլանով: Ընդչանուր առմամբ ճիշտ դնելով այդ երկու կարդի կատեդորիաները Հատակ կերպով տարբերակելու անՀարցր՝Գ. Սնակը, սակայնմի կողմից՝ գրեքե անՃրաժեշտության սեսում լուծել չ դրանց լեզվական սռղլեցիֆիկանն փորձում ճարցը միայն «իմացաբանական» Ճիմունքով, մյուս կողմից՝ բավարար ղրանց անցումները, դնում է կողք-կողչափով Ճաշվի չի առնում Քիչ անջատում իրարից, խստորեն Հակադրում միմյանց: Գ. կ. Դանիլովր, քննադատելով Սոսյուրին, երա ուսմունքի ւմենից ավելի խոցելի կողմերից մեկր Համարում է այն, որ լեզվական պրոցեսների նյուքական-ֆիզիոլոգիական Հիմքր Սոսյուրը է Հոգեբանական մեկնաբանության չի պարզաբանում, այլ մնում կ արծիքով լեզվական պրոցեսների Հաճմաններում: Դանիլովի նյուքական կողմի սլարզաբանումը կազմում է օմարքոիստական այդ գլխավոր խնդիրը, ընդ որում նյութական սոցիոլոգիայի» կողմի պարզաբանմանՃճիմքումնա դնում է Պավլովի ռեֆլեքսների

ԸՅԼ1օո,

Հմմտ. 0. Ք. Տթրոլոքօո ՇՃտԵքմքՇ, ձԼոտտ.,1956:

Էր:

ՏՕՀՇԼ

հՇօղճտ

ո

Ըօուոսոլ-

ուսմունքը: Սոսյուրի «լրացումը» չի խանգարում Դանիլովին գրեքե նույնությամբ յուրացնելու լեզվի սոսյուրյան սաճմանումը. նա է որպես որոշակի կարգի պայմանական այն լեզուն սաճմանում սիստեմը, նշանների (բառերի,ժեստերի ն միմիկական նշանների) են տվյալ մարդկային կոլեկտիվի "ամար: որոնք ընդճանուր Պավլովիռեֆլեքսների ուսմունքը (ռեֆլեքսոլոգիան)լեզվի նկատմամբ կիրառելու փորձեր կատարում են ն ուրիշները Ա. Քոգդանովը, ի. Պրեզենտը, Ս. Մ. Դոբրոգանը7:Սակայն եթե մի կողմից՝ այս փորձերը դիտական արժեք էին ներկայացնում խոսՔի Ֆիզիոլոգիական Ճճիմունքների ուսումնասիրության տեսակեի. ապա տեց (Ս. մյուս կողմից որոշ դեպքերում Դոբրոդան), դրանց մեջ ճանդես էր գալիս բիոլոգիզմը մարքսիզմի ճետ էկլեկսշիկորեն զուգորդելու տենդենց: Այս ճեղինակները խոսքը դիտում նն որպես պայմանական ռեֆլեքսների պարզ կոմպլեքս: Ռրոշ տուրք նուարեի՝ լեզվի աշխատանքային ծագման է տրվում նան ստնսությանը: Այս է պատճառր, որ նրանք քննադատության են ն՛ մառականների,ն՛ ոչ մառականների կողմից. ենթարկվում ՇորըԴոբրոգանիուսմունքը դիտում է որպես սոցիոլոգիզմի ն բիոլոգիզմի էկլեկտիկական զուգորդում, Ասմուսր Բոգդանովի ն Պրեզենտիուսմունքը որակում է որպես վուլգար սոցիոլոգիական նճատուրալիզմ: Ռ. 0. Շորր իր «Լեզու ն ճասարակություն» գրքումՍոսյուրի առաջ սոցիոլոգիզմի փոխարեն

է քաշում

Մեյեի սոցիոլոզիզժը՝

այն ամենից ավելի Ճամարելով մարքսիզմին: Մեյեի սոգիոլոգիզմը լրացվում է նրանով, որ վերջինիս նշած կուլտուրական դործոնի կողքին տեղ է Ճճատկացվում ն տնտեսական գործոնին: Շորի աշխատությունը նս ներկայացնում է արտասաճմանյանսոցիոլոգիզմի ն մարքսիզմի դրույթների էկլեկտիկ զուգորդման փորձ: Դեռ ավելին, Շորը նեոկանտական ՄաութներինՃամարում է մամուռ

"Ւ

ՀԼ.--ՈԼ.,

Ւ.

ՈՅւտոտօ8,

շխ.

ԽԵԼԱՈՇԱՔՑ,

ԾՕՐՈՅԿՕՑ,

ԾԵՃ,

հԽԼ,

ԽԵԱԱԱՇԵԽՔ,

ԱԽՅՈԵՒԵՔ

34ՇԽՇի

1925,

1928.

լել

Բ

ՓեՅաօտօրի մ քշզտ 11938", ՔՇՎՇՑԵԸ

օոքօժ

ՖՎՇԵՒՇ

39 10. Շ.

Լ.

ՖՎՇԵՒՈԼ

.1.,

Օօ

ԿԽՅքԻՇԱԸԼԸ«Օ1ՊՔԻՒՏՑՔՇԸՐԵՇ,

քեֆոճաօՅմ Ք 32Ր8Ղ:ւ ՈՇքԲօ6եւ11Է0ՐՕ ւ. Ոքշոտշաոշ, ՈքօոշճՕյորշհրՇ քվո ՓաՅտՕՊՕՐԱԼՎՇՇԽԼԱՆէ օՈօճքօՅճՑ, Օ

ՎՇՈՕՑՇԵՅ,

քՇԿվ ,Ղքյ/տու ոճ60ք8:օքոտ 1929. ՖԿՇՒԽՇ Օօ քշՓոճոոճ ո ոքօ6ծտշամտ Օ

Ո.

»713ԵՕ8ԲՇՈԱՇԵԽՇ

ԽՀւՇքիճույա", ի1լ. .Ղ., 1917 քՇշՓոՇշաՇել,

ԶՅԱԽՕՑՇԱՇԵԽՑ,

ճ

Է

1928.

տե.

1,

.Ղ.,

1931.

տէ՛"

«ոնբիալիստ՝ նշելով, որ վերջինս քերականական կատեգդրիաների (եջ որոնում է ճասարակական-տնտեսական կողմը: Պետերսոնը քերականության բնադավառում Ֆորտունատովի վերլուծության սկզբունքները Հասցնելով ծայրա՛շնեղության՝լեզվի Հասարակական բնույթի մեկնաբանության մեջ ճենվում է Սոսնա է փորձում յուրի վրա: Սոսյուրին Հաշտեցնել ֆորմալիստների Ճեւոչ Ռրոշլեզվաբաններ էլ, Սոսյուրի ուսմունքը դիտելով որպես ուսմունք՝ ֆորմալ-իմանենտային փորձում հն օգտագործել Ֆոսլերի ուսմունքի դրական կողմերը (լեզվի ն կուլտուրայի կաոլի, գրական լեզվի ն ոճի ճարցերի դրումը ն այլն) մարքսիստաՎան լեզվաբանություն կառուցելու Ճարցում: Այստեղ առաչին Ճերթին պետք լ Ճճիշել Վ. Մ. Վոլոշինովին, որ Ճատուկ տեղ է նվիրել նան լեզվի նշանայնության գաղափարի մատերիալիստական 4իմնավորման փորձին. սրա ճետ միասին նա տուրք է տալիս իդեոլոիական երնույթների նշանայնության դաղակիարին, 1էնինի կողմից քննադատված ճիերողլիֆիզմին։ Հասկանալի է, որ պայքար էր գնում ոչ միայն «լեզվի նոր ուսմունքի» Ճետնորդների ճակառակորդներիչայլն այս բոլոր կարգի ճայացքների կողմնակիցների միջն. այսպես, Շչերբանն ուրիշները ճանդես էին ցկալիսքերականության Հարցերի նեղ ձեսվական-ձնաբանականրմբոնման դեմ. Շորը ն մյուսները քննապատում էին Վոլոշինուվվին՝ մարքսիզմից թույլ տված շեղումների Համար ն այլն: Ավելորդ չէ նշել, որ Սոսյուրի ն մասամբ Բողուեն-դե-Կուրտենեխորոշ ՃեւտնորդներՃարձակումներ էին ղործում պատմա-Ճասինխրոնիկ մեմատական լեղզյլաբանության դեմ, առաջ քաշում ուսումնասիրության առաջնության ճարցը: Հետագաքննության մեջ կանգ կառնենք այն լեզվաբանների վրա, որոնք առանձնաճատուկ դեր են խաղացել սովետաՎան լեզվաբանության պատմության մեջ: Լ. Վ. վ. Շչերբայի(1880--1944)լեզվաբանական Շչեոբա.--1. դգորժունեությունըկարելի է բաժանել երկու շրջանի՝ 1900-ական թվականներից մինչն 1920-ական թվականների կեսերը ն Ճետադա տարիները՝ մինչե մատը: Առաջինշրջանում նա Ճանդես լ գաու

18. Ղ930.

ո.

8020:

ա08,

իլճքաշոտյա Է

Փատօօօֆու

ՅԱԿ,

1.

լիս որպես սուրյլեկտիվ պսիխոլոզիզմի չճետնորդն լեզվաբանական գլխավոր մեթողը ճամարում սուբյեկտի մեթոՀետազոտության սրա Շչերբան Ճճամարում է տվյալ լեզվով խոսող դը. նպատակր խոսքայինգործունեությանՀոգեկան- գիտակցական անչճատների շրջանում նա ճաղթաճապայմանների պարզաբանումը: Երկրորդ

բում է սուբյեկտիվ պսիխոլոգիզմը են աստիճանաբար կանգնում չեղվի դիալեկաիկա-մատերիալիստական ըմբոնման դիրքերի վրա, լեելնում լեղվի «աղորդակցական ֆունկցիայիառաջնությունից, զուն դիտում որոլես Հասարակական երնույթ, դնում լեզվի ն մոաուսմունքը ծողության դիալեկտիկական կապի Ճարցը, Հնչույթի

մնրանայում այդ սկզբունքների լույսի տակ: Շչերբան այս շրջանում մեծ դեր է տալիս լեզուների խառնմանբ ն դնում տիպոլոգիական Հճամեմատությունների կարնորության Հարցը: Հիմք ընդունելով լեզվի սիստեմայնության գաղափարը՝ Շչերբան պաճանլեզվական ջում է լեղվի տարրերի փոխկապակցված քննություն, սիստեմը դիտումլ անընդճատ շարժման մեջ, լեզվական նորմայի անրնդՀատ մեջ, փնտրում լեզվի նկարագրության փոփոխության ռացիոնալ եղանակները Շչերբայիգլխավոր ծառայությունը լեզվաբանությանը րնմշակման Մեջ է: եա է, Շչերբան երչույլթիուսմունքի Ճճետագա կար ժամանակ մնումէ ՀնչույթիՀոգեբանական ըրմբոնման դիրքերում՝որպես «նչյուն, պատկերացման, բայց ղեռես 1911-1912 թթ. նա տալիս է ճնչույթի իմաստային բնութագիրը, նշում 2նչղւյթի իմաստատարբերիչ ֆունկցիան, կարնոր դեր Հատկացնում ճնչույթի ֆունկցիոնալ կողմին: 1911 թ. նա խոսում է «իմասուժի»|՝ Հնչույթի գլխավոր ճատկանիչ լինելու մաս։ատարբերիչ է որպես «տվյալ սին, իսկ ճաջորդ տարին Հնչույթը սաշմանում լեզվինվազագույն ւլատկերացում, որն ի ընդՀշանուր Հնչյունական «ետ է ղուդորղվել իմաստային պատկերացումների վիճակի ն կարող է առանձնացվել խոսքիվ՝ բառերը տարբերակել առանց, կազմի աղավաղմանոշ: բառի«Հնչյունական իր գործունեության երկրորդ Շչերբան վերանայում շրջանում է ճնչույքի ուսմունքը դիալեկտիկական մատերիալիզմի դիրքերից: Ընդունելով«նչյունի3 կողմ՝ ֆիզիկական, բիոլոգիական ն լեզվաու

ւ

Լ.

չտ. Խօխ

4.4

ՏՇ6ՇԼԵՑ, Ըօսոլ 11Լ6ք63,

օ1801Ածեիկո,

ՇՈ,

Շռքօտչ ժշ

Ք-ՇժԽՇ 1912, էջ

ԼՈՅկԱՇ

14:

|դ ըօոօուուՕո

ԽՅՎՇՇԼՑՇՒՒՕԿԽ

քստտճ,

1911, էջ

ԽՕՊԱՎՇԸԼՑՇԱ--

Հ:

բանական կամ Հասարակական՝ՇչերբանՀնչույքը դիտում լ ճենցայդ Հասարակական կողմի դիրքերից. Այս առումով Շչերբան տարբերում է ճնչույթը, որսլես Հնչյունի ճասարակական կողմը, ճնչույթի որպես կոնկբետ իրացումից՝ դրանց միջն տեսնելով ընդճանուրի ն առանձինի դիալեկտիկական կալ. «նչույքի տարբերակները, ըստ Շչերեն, որոնք բայի, «իրաղես արտասանվող տարեր նչյուններն

տարբերակից (վարիանտից), այդՀնչույթի

ճանղիսանում են այն մասնավորը, որի մեջ իրացվում է ընդշանուրը (2նչույթը)»):Հնչույթը,որպես արտասանվողտարբերակնեբի ընդճանուր կողմ, «Հնարավորություն է տալիս Ճաղորդակցման չսրոցեսում տարբերակելու բառերն ու բառաձները, ըստ իմաստային ֆունկցիայի րնդճանրության՝ արտասանական տարբերակները միավորելու մեկ Հնչույթի մեջ: ՄիաժամանակՇչերբան նշում է տվյալ լեզվի չնչույթների սիստեմայնությունը, Հակադրությունների որոշ սիստեմ կազմելը. «Ամեն մի Հնչույթ որոշվում է նրանով,-- գրում է Շչերբան,--ինչ նրան տարբերում է միննույն լեզվի ուրիշ Հնչույթներից,Դրա շնորչիվ յուրաքանչյուր տվյալ լեզվի «Հնչույքները կազմում են ճակադրությունների մի միասնական սիատռեմ,որտեղ ամեն մի անդամ որոշվում է տարբեր ճակադրությունների շարքով, ինչսլես առանձին ճնչույթների, այնպես Հերէ. դրանց խմբերի»: Շչերբան խոսում է նան Հնչույթների Ավելորդ չէ նշել, որ Շչերբանբողոքում է Մասին: չ/ագայության ն ն Հծեչյունի «նչույթի, Հնչյունաբանության Հնչույթաբանության ժետաֆիզիկական այն «ակադրության դեմ, որ անցկացվում է ստրուկտուրալ լեզվաբանության ներկայացուցիչների կողմից: է ամեն կերպ բողոքել այլդ՝ Հեչույթաբա«ինչի դեմ ճարկավոր այդ բառի նեղ իմաստով, կրոՆ»գթյունը է: տվյալ լեզվի Հնչույթների սիստեմը, Րելու ղեմ Ուսումնասիրել ամեն որոշել նրանցից մեկի «իմաստավորված» («ԸՇԽՅԱՂԵՅՈք0ԲՅԱՍԵԼ») Հատկանիշները, կարելիէ միայն տվյալ լեզվի կոնկրետ արտասանության, այդ արտասանության առանձին տարրերի ոչ ուսումնասիրության պակաս կոնկրետ պատճառական կապերի

Հնչյունաբանությունից,

միչոցով»ն ՏԻՊ.

էջ

Մ,

(1

8.

ԱԼՇքճճ,

Փօաօւուտ

Հրատարակո, թյունը՝

Նույն

1.

8.

եզը,

էջ

ԼԱօք63,

ծ, 1945, Լջ

ՁՅեԽՀ, ՓքտիաատեոՕՐ0

11 5ր..

1939,

թ.),

18:

--150:

93:Խ086օ16հեհց, ՕԿշքշրվոճ ոքօ6ծ46Շիւմ

Մ1ՃՒԼ ՕՂՏ.

415.

Շչերբայիշնչույթաբանական

նրա գնաչատելիս՝

ուսմունքը

Հետնորդներընշում են 3 կողմ՝ 1) Հնչույթի նոր սաչմանում (է» Հ) Հնչույթի երանգների ուսմունքը նլ 3) Հնչույթի պաստմականության Ճաշվառումը |: տա-

ճետ Հնեչյունաբանության Պարցերի

միասին Շչերբան կարնոր

տեղ է տվել նան լեզվի ընդճանուր տեսության բառագիտության, ն մասամբ շարաճլուսության արցերին։ Քերականության մեչ ու

Շչերբան առանձնացնում է 4 բաժին՝ 1) բառակաղմությունը, 2) ձեակազմությունը, 3) շարաճյուսությունը ն 4) խոսքի մասերի կամ բառա-քերականական կատեգորիաների ուսմունքը: Տարբերելով լեզուն ն խոսքը՝Շչերբաննշում է, որ խոսքի մեջ առանձին բառերը չեն տրված. «խոսք-մտքիշ»՝ «առանձին առարկաներ» արտաճայտող ն տվյալ իրադրության մեջ այլես չբաժանվող (նվաԱ զադույն-ՃքճւՎՅԱ 56)

միավորները շարույթներն են (սինտադմաները), որոնք կազմված են բառակապակցություններից կամ բառերից. «լեզվի» մեջ դրանց ճամապատասխանում են բառերը՝ որպես լեզվի՝ այլես չբաժանվող միավորներ ն տվյալ կոլեկտիվի մեջ մշակված առանձին Ճասկացությունների արտաճայտությունկեր: Ե. Դ. ե. Դ. Պոլիվանովը եղել է այն լեզվաՊոլիվանովշ.-բաններից մեկը, որոնք Սովետական իշխանությախ տարիներին որոնել են մարքսիստականլեզվաբանության զարգացման ինքնուբույն ուղիներ, ակտիվ պայքար մղել «լեղվի նոր ուսմունքի» վուլգար սոցիոլոգիական դրույթների դեմ ն զերծ հղել անցյալի լեզվաբանական ժառանգության օգտագործման Հարցում ն. Յա. Մառի նրա ցուցաբերած նիՀիլիզմից: ճետնորդների ղբաղվելէ Պոլիվանովն նկ՛ ընդճանուր լեզվաբանության (Հատկապես Հնչույքաբանության տեսության) Հարցերով, ն՛ առանձին լեզվախմբերի լեզուների նա մեծ է աչքի ընկնող սլոլիգլոտ, դեր ուսումնասիրությամբ. եղել կատարել չինարենի, ճապոներենի, կորեհրենի, թյուրքական լեռուների (ճատկապես ուզլ'եկերենի), ռուսերենի ն այլ լեզուների ու

ու

Հմմտ.

Ղ. Ք. Օճատ Յուղօք. Փօրուիաճ, ոօալօքիճտ ղոՇշՇթէջ 6912: Զինդերը վիճարկում է Տրուբեցկոյի այն կարծիբը, թն Շչերբան առաջինն է նչել Հնչյունի բառատարրերի: ֆունկցիան՝ այդ ճամարելով վաղուց ճայտնի մի բան:

1954,

7ՅԱԽՏ,

"ԲՅԱՕՑ2,

ան

չմմտ.

84.

8. 1957,

8. 1:

ՈՅ: 3,

էջ

Օ8, 55--73.

աշխատությունների ցանկը,էջ

ՀԱԱՐՏԱՇԼԻՎՇՇՏ:Շ

83Րո91Եեւ Է. Ո.

Հողվածին կցվաֆ է 73--276։

Ոօու-

Պոլիվանովիգիտա-

ուսումնասիրության մեջ: Տեսական խոր գիտելիքները նա զուգորդել է գործնական աշխատանքի ճետ: Պոլիվանովիընդճանուր տեսական աշխատություններից «իշատակելի են Հատկապես «վեզվաբանության ներածություն ն ընղճանուր ճնչյունաբանության կոնսպեկտ» (վերաճրատարակված «Լեզվաբանության ներածություն ն ընդճանուր 4նչյունաբախության դասախոսություններ» վերնագրի տակ), «Լեզվաբանության ներածություն արնելագիտական բուճերի Ճամար»շ2,«Հանուն մարքսիստական լեզվաբանության» աշխատությունները ն այլն: Թոլիվանովիլեզվաբանական գործուննության մեջ նս կարելի չ տարբերել Չ շրջան: Առաջին շրջանում, գտնվելով Բոդուեն-դեկուրտենեի ն Շչերբայիլեզվաբանականճայացքների ազդեցութան տակ, նա դեռնս ճանդես է գալիս որպես սուբլեկտիվ սղսիխոլոգիկզբան ավեյի վաղ է ազատվում պսիխոլոգիզմի ազդեցությունից, քն մինչն 1937 թ. շարունակում էր 4նչույլթը որը Պոլիվանովը,

ղիտել որպես «Ճճնչյունապատկերացում», 4նչուլթաբանությունը՝

որպես «պսիխոֆոնետիկաջ»: Պոլիվանովիգործունեության առաջին շրջանը, սակայն, զերծ չէ ուսանելի կողմերից. պատաճականչէ,

լեզվաբանական խմբակի ներկայացուցիչները,ճատՊրագայի կապեսՏրուրեցկոլը,Հնչույթաբանական տեսության զարգացոր

մեջ Բոդունն-դե-կուրտենեին Շչերբայի Հետ միասին Ճիշատակում են ն Պոլիվանովին: իր դործունեության այս շրջանում է, է որ Պոլիվանովը Սոսյուրից միանգամայն անկախ կերպով առաչ ընդ որում այդ դգաղափաքաշում լեզվական արժեքի գաղափարը, րր «իմնում է լեզվի Հաղորդակցականֆունկցիայի վրա. «Հարկավոր է նկատի առնել,-- գրում է նա,--որ 1) Հնչյունների ոչ բոլոր ն ֆիզիկական տարբերություններ (այսինջն՝ ֆիզիոլոգիական ն «4Հնչարտադրական ակուստիկական ըստ տարբերություններն լեզվի ճամար որպես Ճաղորկազմի) միննույն արժեքն ունեն դակցման միջոցի ն որ Չ) տարբեր լեզուներում երկու «նչյունների որեէ տարբերության արժեքր կարող է տարբեր լինել»: ման

աայ

մ

Թ ԶՅելաՕՈԱօ0ՅՈՑՅԱՆԵՕՑ, Խօեճոճար ՀՇԽԿԱՎԼ ոօ 88ՇղՇետօ 8 1915 1916 7Կ. "օո,

Լ ՈծւքօՕ61161 ՓՕԿՇՈԱԿՇ, ՎԱԼՀԿԿԵԱՃ

ՑՅԵԱԽՕՅԱՅՒԻՇ

հ Օծալ6օ11 ՓօԽրՇլուծ, 1916. 7Պ6ասիխ ոօ

ԹԹՇՂՇԽԱԽՍՕ 8

Ւքող. ԵՇքոիխ, 1923.

ՅՈՅԻԱՇ

հ

Է.Ո

ԽԵՃ

85308. 1. "

ՅՈՅիԽՇ

Է. հ

ՈօՇՓՀԻԵՑՅԱԵՕՑ, ԾՅԸՀՇԵԽՇ

71., 1928.

23ԱԽՕՅԱՅՆԻՒՇ

ղոՋ

80ՇԼՕԿՕ86ղ-

ՈօՉՓՈւՑՅո Ո օ8, 33 ԽոռքեշխԸուլեօճ Զ3ԵԼ«ՕՅԱՅՒԻՇ, ԻՕԿՇՈՇԵԼՆԵԼ /Շու ամ ոօ 886ՇոՇիու0

ՈօՇՈՒՑՅԵՕՑ,

Ո. օծճածտ Փօիօաւծ, 1, 1916, էջ 87:

ԽՆ, 1931.

232ենօ-

Սոցիալիստական ոռնոլյուցիայից «ետո, իր Հոկտեմբերյան աստիճանաբար «գործունեության երկրորդ շրջանոսի Պոլիվանովը Ճեռանում է լեզվական հրնույթների սուբյեկտիվ Հոդերանական մեկնաբանությունից ն կանգնում լեզվի Հասարակական րմբրոնման է Հողի վրա: Այդ առանձնապես ցայտուն կերպով երնան «Հանուն մարքսիստական լեզվաբանության» ճոդվածների գալիս ժողովածուում: նշելով,

նախորդ շրջանի լեզվաբանների եթե ուշադրուեն լեզվի «Ճասարակական բնույթի վրա, ապա լեզվաբանական պրակտիկայում այդ կողմը անուշադրության են մատնել, Պոլիվանովը սովետական լեզվաբանության առանձնաճատկությունը տեսնում է ծանրության կենտրոնը լեզվի ուսումնա սիրության սոցիոլոգիական կողմի վրա տեղափոխելու մեջ: Այս պայմանը ն նպատակը նա կապակցությամբ լեզվի գոյության տեսնում լ ճասարակության ճաղորդակցական կարիքների բավաէ ճաղորդակցբալան մեջ ն լեզվական նշանները Ճճամեմատում ման «ետ: եզուն Պոլիվանովի ծառայող այլ կարգի նշանների ճամար «Հասարակականճաղորդակցման նշանների մի սիստեմ է:

յուն

որ

էլ դարձրել

ի

տարբերություն «լեզվի նոր ուսմունքի» ստադիալականության տեսաբանների՝Պոլիլանովը դոնում է, որ լեզվական փոփոխությունները կատարվում են աննկատ, որով ն Ճճնարավորէ դառնում Ճճաղորդակցումը տարբեր սերունդների միջն։ Հասարալեզուն արմատական «ճեղաշըրչջչի ենքարկվում։ Լեզվի ոչ բոլոր կողմերն են Հավասարապես զգայում" ճասարակական անղաշարժերի ճանդեպ։ եթն բառապան դարձվածարբանությունըամենազգայուն շարը բնագավառներն են, ապա նույնը չի կարելի ատել շնչյունական ն քերականս'կան կողմերի մասին: Հասարակական-տնտեսական դործոնները վերջին դեպքում նախ՝ որոշում են ոչ թե Հնչյունական կամ ձնարանական կոնկրետ փաստերը, այլ տվյալ փոփոխության՝տվյալ կոլեկտիկական տեղաշարժերի դեսլքուս

ման

վում իրականանալու ճնարավորությունը (կատարվելը կամ չկատարվելը)ն երկրորդ՝ձնափոխում են լեզվական փոփոխության հլակեսները: Լեզվի պատմության ե Հասարակության պատմության կապը Պոլիվանովը սլաճանջումէ Հիմնել փաստերի կոնկրետ ուսումնասիրության վրա: է Բոդուեն-դե-կուրտեիմաստով փորձում նեի Հողեբանական դպրոցի դրույթները վերաիմասոավորել մարք-

Պոլիվանովըորոշ

ոիստական տեսանկյունից: եթե Բոդուննըխոսում էր «անչատական խոսվածքների» ՈՌԱՍՔՑԱՆԾՈՅՊԵԼԵԸ ՒՕՉՑՕթել)մասին, ապա Պոլիվանովր դրունց միավորման Տիմքում դնում է «կոլեկտիվի կոուլերատիվ սլաճանջմունքը»:։ նա ընդունում է լեզվի փոփոխու-

թյան 3 դործոն՝ ֆիզիոլոգիական, Հոգեբանականն կուլտուրական. վերջինիս կաղակցությամբ նա խոսում է նան այնպիսի գործոնՖերի ազդեցության մասին, ինչպիսիք են դասակարգային տպայքարը, արտադրական արաբերությունների փոփոխությունը ե սայլն: Ֆիզիոլոգիականզործոնի կապակցությամբ Պոլիվանովը, ոչ առանց նսպերսենի ազդեցության, խոսում է շարժման տնտեսման` արտասանական փոփոխության վճռական գործոն լինելու մասին:

Պոլիվանովըմեծ ուշադրություն էր ՀճատկացնումՃասարակական բարբառագիտության Հարցերին՝ Հասարակա-խմժբային բարբառներ Ճամարելով ծածկալեզուները (ճքոոՈւ0181Ք8ՎԸՇՃԽԸ շոճք-

խոսՒՕԷԼԵԼ),դասակարգային ն մասնագիտական (պրոֆեսիոնալ) վածքները. սակայն, որոշ դեպքերում, Պոլիվանովը սրանց շարքն էր դասում ժողովրդի ընդճանուր ստանդարտ լեզուն՝ կոյնեն, որպես գերազանցապես տիրապետող դասակարգի կողմից օգտադործվող լեզու. Փնարելովբարբառների ուսումնասիրության նոր մեթոդներ՝ ՊոլիվանովըՀանդում է բարբառագիտական վիճակաղրության ն բարբառագիտության մեջ մաթեմատիկական մեթողերի (ֆունկցիաների ) կիրառման դաղափարին: Բարտեսության բառների ստատիկ նկարադրությունը Պոլիվանովը կապում է սլատմական վարգացման Ճետադա սաղմերի ուսումնասիրության Հեւո, անճրաժեշտ ճամարում որոշել այն Ճակասությունները, որոնք Ճճանգեցնումեն լեզվական փաստերի փոփոխությանը, որպես շակասության լուծման:

շատուկ ուշաղրություն է դարձնում պատմաՊոլիվանովը պաշտպանության ճամեմատական Հնտազոտության արցերին, տակ առնում պատմա-չամեմատական մեթոդը, անճրաժեշտ 4ամարում պատմա-ճատեմատական լեզվաբանության նվաճումների օդտագործումը սովետական լեզվաբանության կողմից: Այս տե-

ռակետից նա Ճակադրումէ պատմա-ճՃամեմատական մեթոդր Մառի քառատարր վերլուծությանը՝ ցույց տալով այս վերջին «մեթոդով»

կատարվածսռուդաբանությունների անչճեթեթությունը, Սրա4հտ միասին նա պաճանջում է պատմա-ճամեմատական ուսումնասի419

ճնությունները» բության արդյունքները, ճատկապես«2նդներոպական գնաճատել սոցիոլոգիական տեսանկյունով: Պոլիվանովի պատմաՀամեմատական 4ետազոտությունների ճամար բնորոշ են՝ 1) ղատմա-Ճամեմատական Ճետազոտությունների մեջ նկարագրական լեզվաբանության արդյունքների, այլե երնույթների «Հարաբերական: ներքին վերականգնման ժամանակագրության Հաստատման սկզբունքների կիրառումը, Չ) պատմա-ճամեմատական լեզվաբասրա ճետ կապնության տվյալները սուբստրատի, խաչավորման վաժ՝ «լեզվամժիություների» տեսությամբ լրացնելու պաճանջը, ղուղադրական ուսումնասիրության միջոցով 3) լեզվասիստեմների երնույթների՝ տվյալ սիստեմների մեջ ունեցած տեղի ման ձգտումը: ու

ու

սլարզաբան-

1եզվականէվոլյուցիայի պատճառները որոշելիս Պոլիվանոառանձին տեղ է տալիս լեզվական միվը, ՃճետնելովԲոդուենին, ջոցների տնտեսման սկզբունքին: Այս սկզբունքի դրսնորումը նա կապում է լեզվի ճաղորդակցական ֆունկցիայի ճետ՝ նշելով, որ: լեզվական միջոցների տնտեսումը ն ջանքերի խնայումը կիրաովում են այն չափով, որ չափով չեն. խանգարում Հաղորդակցմանը՝ խոսողական գործունեության նպատակին: Հնչյունական բնագավառում Պոլիվանովնընդճանուր տենդենց էր ճամարում նեղ ձայնավորների անկումը, ձայնեղ բաղաձայնների ավելի արագ շփականացումը, քան խուլերինը ն այլն: կարնոր են Պոլխլանովի նվաճումները

Նա ոչ բնագավառում:

միայն կիրառել է

«նչույթաբանության

Շչերբայի ՀընԲոդուենի,

սկզբունքները բազմազան լեզուների նկատմամբ, չույքաբանական այլն

առաջ

4նչույլթաբանական տեսությունը.

տարել

1925թ. ոք»1-ոքողտիպի ղզուգադրմանճիման վրա

նա

առաջ

դեռես

է

քա-

շում «պոտենցիալ» բառատարբերման գաղափարը, որը կանխում՝ է Պրագայի լեզվաբանական խմբակի «նչույթաբանական Ճակադրությունների չեզոքացման դրույթը. նա առաջին 4նչույթաբանն է,

որ

զբտղվել է վանկի 42նչույթաբանական ղերի բնութագրմամբ.

ճենվելով

վրա՝ Շչերբայի

(ֆակուլտատիվ)

ն

«նչույթի

պարտադիր զուգորդային (կոմբինատոր) տարբերակների նա

որոշել

է

ոչ

Պոլիվանովը Ճճատուկ ուշադրություն փոխճարաբերությունը: դարձրել շեշտի դերի

«Հնչույքաբանական բնութագրմանրը՝զար-

կարնոր դգացնելով Բոդուեհնի Ճայացքները: Առանձնապես վանովի դերր

է

պատմական 4նչույթաբանության

է Պոլի-

սկզբունքների

մշակման մեջ. այստեղ նա Ճճետազամշակման չէ ենթարկում դիվերգենցիայի ն կոնվերգենցիայի ուսմունքը՝ դրանց միջե սաճմանելով փոխադարձ կախման ճարաբերություն. այս ուսմունքն օգ-

Ռ. Յակոբսոնի կողմից, ճետագայում լայն ընդուտագործվելով

նելություն լ գտել: Հնչույթները դիտելու որպես փոխկապակցված սիստեմի տարրեր, Պոլիվանովը նախ՝ցույց է տալիս, որ մի փոփոխությունը պայմանավորում է մյուսը (Հետագայում Ա. Մարտինեի՝ «շղթայաձն ռնակցիա» կոչած հրնույթը). երկրորդ՝ օգտալ վիճակագրական տվյալները՝ 4նչույթների տարբերակդործոսի ման կարողության աստիճանը (ճետագայում «ֆունկցիոնալ բեռնավորում» կոչված երնույթը) որոշելու Համար. երրորդ՝ ճենվելով Հնչույթների սիստեմային շարքերի վրա՝ դիմում է ներքին վերականգնման եղանակին, որոշում բացակայող անդամը: լեզվի ուսումնասիրության մյուս բաժինները նս գրավել են Պոլիվանովի ուշադրությունը. 2նչույթարբրանականվերլուծության արդյունքները նա փորձում է կիրառել ձնաբանական վերլուծության- նկատմամբ, քերականական երնուլթների ուսումնասիրությունը կապում ճնչյունական սիստեմի ուսումնասիրության եո: տարբերում է ձնույթների երկու տիպ՝ բառային ն ձեՊոլիվանովը մ վական (ՈՇՃԸԱՎՇԸԽՔՇ Փօքաճտեքելճ),ընդ որում սրանց տարբերակման ճամար 4իմք լ ընդունում ինչպես իմաստը, այնպես էլ բառերի մեջ մասնակցելու, կամ, ինչպես ինքն է կոչում, ֆունկցիայի, Հաճախականությունը:Խոսքիմասերի դասակարգումը Պոլիվանովը կատարում է ըստ բառայինձնույթների՝ տարբեր ձնական ձնույթների ճետ գզղուգորդվելու առանձնաճատկությունների,. ն խոսքի մասերի փոխանցումները: առնում է ընդ որում Հաշվի է ձնույթից,նախ՝ նրանով,որ բաՊոլիվանովը բառըտարբերում ունի մեկուսացման (14301812151) ոլուռենցիալ ընդունակություն

որ

երկրորդ՝ նրանով, որ բառր որպես շարաճյոււական միավոր Հաւոկություններով այս կամ այն լեզվում ճնչյունական որոշ ն

առանձնանում

է:

եջ, բացի ճՀնչյունաբաժինների Լեզվիուսումնասիրության ն բառաշարաչյուսությունից բանությունից,ձնաբանությունից, է նակ գիտությունից (16566188),Պոլիվանովն առանձնացնում Միաժամանակ Պոլիվանովը ատուկ դարձվածաբանությունը:

ուշադրություն է դարձնում այսպես կոչված «կիրառականլեզվաբանությանը»՝ սովետական լեզվաբանության գլխավոր առանձնամեկն էլ Համարելով գործնական աշխատանքը Ճաւտկություններից Վ91

31--Գ.

Ջաճուկյան

ւսլբուլենների

ձեռնարկներ, դասաստեղծման, բառարաններ, նշանակալից աշգրքեր կազմելու ուղղությամբ: ԻնքըՊոլիվանովը խատանք է կատարել այբուբենների ստեղծման նկ բարեփոխման այն 4ճետաքրքրությունը, որ Պոլիվանովր դործում: նշելի է նան Ջուցաբերում էր դեպի ոճի ճարցերը, Ճասոկապեսդեպի բանաստեղծական լեզուն: Ա.

ԱՌԱՋԻՆ ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐ

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

1.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

լեզվաբանության տեղեկություններ.--Ընդչանուր Ներածական մենագրություններում ՃողՃարցերին նվիրված դասագրքերում, ու

վածներում այս ենթաշրջանում ավելի ու վե նոր ոււմունքի» ազդեցությունը: Ի.

քուր լեզվաբանությունը», Ս.

ծամառոտ

ուրվագիծը», Լ.

Ա.

Դ.

ավելի է զգացվում «լեզ-

Ի.

Մեշչանինովի «Ընդճա-

կացնելսոնի«Լեզվաբանության

Գորբուշինայի

Վ.

ն

Գ. Ցակովլնի

«Աեզվաբանության Շորի Չեմոդանովի է. Աղայանի«(եզվաբանուներածությունը», «Լեզվաբանության տարերքը»,Ռ.

0.

ն

Ն.

ՄՍ.

Թյան ներածություն ըստ լեզվի նոր ուսմունքի» աշխատությունը ն ներկայացնում են «լեզվի նոր ուսմունքի» կիայլն ,--այս բոլորը րառման փորձեր. ճիշտ է, նրանցից ոչ մեկին չի Հաջողվելն չէր էլ կարող Ճաջողվել, «լեզվի նոր ուսմունքի» սկզբունքները Ճետնողականորեն տարածել լեզվաբանության բոլոր Ճարցերի վրա, բայց ն այնպես ճեղինակների մեծ մասի մոտ այդպիսի ձգտում առկա է: Սրանցկողքին առկա են ընդճանուր լեզվաբանության այնպիսի դասագրքեր ն ամփոփիչ շարադրանքներ, որոնց մեջ կամ բացաճայտ Ճակադրություն կա «լեզվի նոր ուսմունքի» Հանդեպ, կամ այն անտեսված է, կամ նրան տուրք է տրված միայն այն չափով, տր չափով Ճեղինակները ստիպված են եղել ալդ անելու: Այսպիսի աշխատություններից Ճիշատակելի են ե. Դ. Պոլիվանովի «ԱեզՄ. Ն. Պետերսոնի «Լեզվաբավաբանության ներածությունը», նության ներածությունը», Գ. Ղափանցյանի«Րնդճանուր լեզվա-

ւռ... Շ. Ո.

ՕԾԱՇԸ ԶՅԵԻԽՕՅԱՅՔԱՇ.

.1., 1940. ՈՇոաւճոոաօ8, 1941. .Ղ Ճ. ՐօքՀԱՒՇՀՅԵՇօԽԵ, Իքուեխի ՕԿՇքե 83.ա03ԵՅհմ8, Պ., ք. Ի հ3

ՅՈՇԿՇԵԼԵԼ

տ ՇՑՇՈՇշԽիտ

ՁաԵօՑՀԸՑ.

6ՕՀԱՅԱԻՑ

67առոճ ՅԱԼ ԷԼ ՈԽշԵխը, Լ Ք Ը. 1941. Օ. Խ61օքոտ ք7ՇՇԽօՐՕ 83:ան Լ1օք ո Ւ. 3. Ազայան, 1945.

ՎՇԿԽՕՈՅՒԱՕՑ, ԹՅՏՇՎՇՒԼԸ 8 ՊՅԵԱԿՕՑԸԱՇԱՔՇ, ձ1.,

1եզվաբանության ներածություն ըստ լեզվի նոր ուսմունքի, երնան, 1949. Է

բանությունը»,Ա. Չիջոբավայի «Ընդճանուր լեզվաբանությունը», Ա. Ա. Ռեֆորմատսկու լ «Աեղզվաբանության ներածությունը» այլն: Մեծ թիվ են կաղմում լեզվաբանական ղանազան ընդճանուր շարցերին նվիրված մենադրություններն ճոդվածները՝ մեծ մասամլ գրված «լեզվի նոր ուսմունքի» աղդեցության տակ: Շատ են Ճճարցերտեղիք տալիս աշխույժ վեճերի ն մեկնաբանություննեեն բիչ ճանդես դալիս տարբեր մեկնաբանության փորձեր: Հատկապես լայն վեճեր են առաջացնում Հնչույթի ն սինտագմայի Ճճարցերը, որոնց մասին անճրաժեշտ ենք ճամարուժ առանձնապես խոսել. նշենք, որ «նչույթի Հարցը լուծելիս Մառի ճետնորդները ելնում էին իրենց ուսուցչի պատաճական մի սաՀչմանումից (որ Հնեչույթը «ճասարակայնորեն մշակված ճնչյուն» է), իսկ սինտագմայի ճարցը թողնում էին առանց լուրջ միջամտության, որովչետկ այստեղ Ն. Յա. Մառի ցուցումը չկար: 1930-ական թվականներին ոուսերենն են թարգմանվում ե տեսնում առաջաբաններովու առանձին մեկնություններով լույս ու

Ֆ. դը-Սոսյուրի, ժ. Վանդրիեսի,Ա. Մեյեր, է. Սեպիրի կարնորա -

դույնաշխատություններըչ։

Առաջաբաններիմեջ տրվում էր այդ լեզվաբանների կոնցեպցիայի գնաչատականը ն լեզվաբանական մեթոդի վերլուծությունը Այդ թարգմանությունների կարնոր դեր խաղացին սովետական լեզվաբանական կադրերի դաստիարակտան

գործում:

Հնչույթի բնույթի Հասարակական մեկՀնչույթի ուսմունքը.-նաբանության առաչին փորձը, ինչպես նշել ենք, տվել է Ն. Ֆ. Ո.

ւք.

ՀՅԱԿՕՅԱՅԽԿԵՇ

ՔԹՅՇՈՇԿԵԽՇ

ՈՕՈՈՅՅԱՕՑ.

դոտ

8Օ0Շ10:Օ8ՇՈ-

ԹՑՇՂՌՇՈԽԸ8 838:086ՈՇ.ՇքՇշօտ.

Գ. 1928 -1929. տՇսհճ, ՅՅ ղափանցյան, Ընդճանութ Ա. Ջիթորավա, Ընգճանուր լեզվաբաչեղվաբանություն, երնան, 1939. Ճ. Ճ. Է-1Ն Ֆություն, Թրիլիսի, 1947--195Հ (բացերեն). ՔօՓօքաոշճ՛1ՎՇՇւա,

8308,

1928. 1--16, ., 71.

ԹՅՇՈՇՒԵՇ

Շռոք,

Վ.

ՒԷ.

ԽԼ,

23:08ՇՈՇԱԽՇ.

հմքթ օ6ա6 ղ6-ՇօՇՇօք. ՇողԵտ ՇՎ. Ք. Օ. Ղ. ԼԱՇք, 88օուտմ

ՊՔԿՐՑՈՇԼԱՎՇԸՑՕՇ

Ք2դկՂքոծոԸ, Յամ. մ ո. Շ. էՅածաօ823, ոօ. ոքր. քճղ.

Փ.

Ռ/Շեճ,

ոօր.

Խ.

քօ1.

.,

ՁԱԵՐՃ.,

ԹՑՇՂԸՇՒԼԵՇ8 ԸքՅՅԱԱՇ

հ

1938.

ոքախճս.

Յ.

ոքոԽխշվ. Բ Խ1.--7Լ.. «010, ՊՇՑում

ՊԵՒօՇ

Շճոտք, 880.

Յամ, Ը181Ե:

Ճ.

ՊԱԽՈՑՈՇՆԿԵԽ,

ՒԼ

8Թ8ՇղՇոՇւօօ.

8ՇՂՇԱԽԻՇ

Ք.

837ՎՇԱԽՇ

1Լմօք,

Ք.Օ

1947։

8օյոու.

ԲՅՇՈՇՒԵԼԽ

Ի.

ոօ.

Խ.,

քեղ. ո ոքո1933. շե.

քՇւօքտօ.

ոքկխՇԿ.

11օթ, Խ.. 1937. Ճ. Ք3Ե:08, ՔՒ:ԱՂՕՇտքօոշնշամ շղՅւԵտ հ1Լ. ՇճքոածՑՇոՕՐօ, Օ.

Ը ՔՅՄՎՇԱԵՇ քշվիմ, ոճք Շ. ՄՊ. Ե6ոքծղոշտ.

Ըջոօոատ,

1934.

Հետագայում կարելիէ Յակովլեր։

մամբ

նկատել ճնչույթի ծարցի նկատ-

տարբեր մուռեցում:

փորձում են ճըն«Լեզվինոր ուսմունքի»ներկայացուցիչնելը ն լեզվի վերնաշենքայնության չույթի գաղափարը մեկնաբանել դիրքերից:Նման մեկնաբանության վաղ դասակարգաւյնության

փորձերից մեկը պատկանում է ի. Սունցովային, որը 1994 թ. գրում էր. «Հնչույթը «ասարակայնորեն-իմաստավորտիպ է, դասակարթգայինլեզվի ակուստիկորեն ն ֆիզիոլոդիաղզես մերձավոր: ճնչյունների ընդճանրացում, որ, այդ ձնով է մի շարք խոսքային Հարաբերում իր մասնակիներին ն կարողէ տարբերակել քանդել բառիմաստը»): Մառիմյուս Հետնորդները ես այս կամ այն: են տալիս ճնչույթի՝ նան չափով չւուրք ըմբռնմանը, փորձում Ճճնչույթի ողջ ուսմունքր կառուցել Մառի՝ ի միջի այլոց Ճայտնած կարծիքի Հիման վրա, ըստ որի «ճնչույքթր «Ճճասարակայնորեն մշակված «նչյունն» է: Այս մոտեցումը ճանդես է եկել Հնչույթի շուրջը ծավալված դիսկուսիաներում ու վեճերում: 1. Վ. Շչերբան, ոչ առանց Յակովլնի ն Սունցովայի ազդեցուՃասթյան, վերանալելով իր նախկին «ոդգեբանականմունցումը, նում ն է Հնչույթի բնույթի, «նչույքի 4նչյունի ղիալեկտիկականփոխճարաբերության րմբոնմանը՝ առանց վուլգար սոցիոլոգիաճան շեղումների: ն նրա Ճճետնորդների«րնԻնչպես նշել ենք, Լ. Վ. Շչերբայի չույթաբանական ուսմունքր առարկության է Հանդիսլում Մոսկվայի «նչույքաբանների կողմից, որոնց Հայացքների շարադրանքը՝ ի, ն Վ. Ն. Սիդորովի կարելի է գտնել,Ռ. «Ռուսաց: Ավանեսովի Ռ. ի. Ավանեսովի ռրական լեզվի քերականության ուրվագիծ», «ժամանակակիցոուսաց դրական լեզվի Հնչյունաբանություն» ն Ա. Ա. Ռեֆորմատսկու«Լեզվաբանությաններածություն» ն այլ աշխատություններումշ: 1. Լ. Շչերբայի ն նրա Ճետնորդների Ճաու

Շջոմ083.

ք. թ.

շ

ք.

Փօեխշոռ, .Ո10803:386780", 8.

Ճ8ՅՅ:ԱՇՇօ8Ց

Է

1931,

ՇՔղՂօքօտ8.

Ք

ՕԿօշքո

2. էջ

123։

Րքոխտր

աւ

1945. Ք. հԼ. Ս. Ճ8Յ2ռղՇՇՇթ. ք7ՇՇԽՕՐՕ Պաղճք31ՄքիօՐՕ ՅԵՑ. ՒԷ8օոքօօ7 Օօ Փօխօած, 71Ճ էԼ ՕՊՎ, 1952. ՃԼ Փօ.ոճորւն ՇՕ8քՇԱՇՒՈԼօՐՕ ք37շշաՕրօ 5 ՇՕՇՀ84382, ՇորամՅ Խ1., 1956. ՍքճԿՅԱԼՈՅՑ 38760888 տուծքճ17քեօՐօ 5ծ

Ը0827

Ճ.

Ճ.

Լ 1955. Լ, Կօքֆծռեա, ,8օոքօշել ԼքՅխուովՇՇԽօՕ Ըքօ-",. ՀՔԽՐՔՇՓօքոմ1շտոք, Ոքօծոճսռ փՓֆօաճխո ՅԵառքասձեւաօն

8ԱՇՆՔ6«Շ,

1956. Խ0116Էլոմ ՇԵՕՐՕ

11Ո1,

ԷԵոքօծոշԽՇ

ՓՕԽՇԼու:

Շ7քօ8",

ի.,

1941, Մ.

ՓՕԽՇԿԵ հ

ԹՇՈՇԻՈՇ

ն

238:503ՒՅ:ՅՇ,

Մ ճՃ Փօեխօտօրքմո, ի ՕՈՋ,

կանն

քո

ո

այլն:

հ.

1952.

11 5ր..

1947. ՃԼ

Օ

(սօքփօտօրոհ), ,8օոքօշծւ ոքճ ոտք

շօօՎ6-

ացքների

Շչերբայի«Ֆրանսերենի «Րնդչճանուր4նչյունաՄատուսնիչի

շարադրանքը տրված է Լ

տնչյունաբանություն», Մ.

Ի.

Վ.

բանության ներածություն», Լ. Ռ. Զինդերի «Հնչյունսաբանության ճարցերը» ն այլ աշխատություններում|: Հնչույթիշուրջը տարվող վեճերն արտացոլված են ՍՍՌՄ ԳԱ «Տեղեկագրի» լեզվի ն գրան

4անՋ3ԵԼ«ՕՅԷԼՁ

Ե Յ184» կանության շարքում ավելի ուշ «Թօղքօ«ել ւդեսում: Հնչույթաբանական դպրոցի ներկայացուցիչների ե Մոսկվայի Շչերբայի նրա «ետնորդների գլխավոր տարբերությունը լեզ«վական մեկնակետային միավորների ընորության մեջ է, մի շանճետ: դամյսնք, որ իք ճերթին կապված է այլ կարգի արցերի ն նրա ճետնորդների մեկնակետը բառաձեն է, Շչերբայի Մոսկվայի. Հնչույթաբանական դպրոցի ներկայացուցիչներինր՝ ձնույթր.առաջինները կողմնորոշվում են «նչույթների ֆիզիոլոգիականակուստիկական արժեքի ընդչանրություններով տարբերություններով, երկրորդները՝ «նչույթների ֆունկցիոնալ ընդչանրություներով տարբերություններով. առաջինները Հատուկ ուշադրություն չեն դարձնում «նչյունական Հերթագալությունների վրա, են երկրորդները, ընդճակառակն, ելնում Հենց դրանց առկայության «փաստից. առաջինները ուշադրություն չեն դարձնում ուժեղ ն թույլ դրություններում (ԸԱՀԵԼԵՐ 1 ԸՂՅԾԵԸ Ո03մմմւ) 6նչույթների ցուցաբերած տարբերություններիվրա, երկրորդները խիստ կարնոր են ճամարում այդպիսի ւտարբերությունները. այսպես, օրինակ, Շչերբայի ն նրա ճետնորդների ճամար միննույն Հնչույթն է առկա 101, ԴՅխ բառերի սկզբում ն 101, ԸՅՂ ԼԸ2) բառերի վերջում, մինչդեռ բառասկզբումբաղաձայն Հնեչույթները չեն փոխփոխվել. Մոսկվայի վում, իսկ բառավերջի դիրքում կարող են 1Ղ-ն նույնը չեն Համարում ՂՕՐ-ի 1-ի Ճետ, ճնչույթաբաններըԸՅՈ-ի որովճետն առաչին դեպքում Ղ-ն ստացվում լ միայն բառավերջում՝ Ղ-ից, այսինքն՝ առկա է ԼՂ չերթագայությունը: ու

ու

ու

Ալօքճճ.

'Ղ8. Մ

ԽՆ Ա.

Հր., 1955. 1941, 11 5ր., 1948.

Փափօւիւճ

ԿՈՀ7Շ6ՅՒւՎ,

Ք. Յոոօք

Դ.

ՕՁ, Փօխշխօ. ՃՒ 1948. Շտածօտուօ1 փօեշտտճհ. Ղ., Մլ. Օճառ 71., 1960: Փօծխօաաւճ.

քես

ՖՎվշկատ

:

4Ճ9 135

Հմմտ. ն

Փքճոատյոեօօ ու

Ք.

ԷԼ.

ՃՅՅ։ԿՇԸ08,

ՀԼ

1953.

օ

ո

ԷԼ

ՅԵԼԵՅ,

«1Լ--ԻՋ.,

1937,

Օ6ծաՄԹՓօսօուտ, 71. Ի 8610հ1817«6Շ8ԽՎ, Պ. Ք. Յոխղօք, 8օոքոօեւ ՈՃՒ ՕՊՂՏ, 1948, քվե»

ԹԵՇՂՀՇԵԽՇ

ԽքՅւԿտիւմձա38740888

ՇՊՈՌԱՅ...,

:ջս

թերություններ Շչերբայթ նրա Ճետնորդների 1Լ)-բավարար չափով ճաշվի չեն նրվում 4նչյունական ճերթագայությունները, ուժեղ ն թույլ դիրքերը. 2) անչրաժեշտ ուշադրություն չի Հատկացվում ճնչույթների Ճերթագայության ընթացքում ծագած տարբերակների ֆիզիոլոգիա8214-ի կան-ակուստիկական տարբերությունների վրա. այսվես 2-ն ն Ձ-ն ճամարվում են միննույն Ց 2ճնչույթը.3) Հնչույթային կողմը կտրվում է քերականական կառուցվածքից են բառապաշաճնչույթաբանների մոտ չկա չնչույթի շստակ ըմբից: Մոսկվայի բրոնում, «նչույթը դառնում րայց Լ ֆունկցիայով նույնական, ամենատարբեր ակուստիկական բնութագիր ունեցող տարբերակների գումար. այստեղ զգացվում է Պրագայիստրուկտուրալիստների ազդեցությունը, ն նկատվում է Ճնչույթը իր Հնչյունական ՀիմՔից խզելու վտանգ: Մոսկվայի Հնչույթաբանները տարբերում են Հնչույթի տարբերացումները (82քիճւաա) ն տարբերակները (82ԵԼ). յոարբերացումներ են կոչվում Հնչույթի դիրքային փոքո փոխակները կամ նրբերանգները, Հիմնական տիպից կատարվող` շեղումները, այլ կերպ ասածժ՝ «Հնչյունական Ճոմանիշները». այսէ.. ռլես, օրինակ,ռուսերենում Ե-ն 1-ի դիրքայինտարբերացումն են կոչվում տարբեր ղիրքուի տվյալ Հնչույթների՝ չտարբերակներ «ճնչյունական Համակերպ ասած այլ ճամընկնող արժեքները,

երկու ուղղություններն էլ

ունեն

մոտ`

ն

աո-

նունները». ալսպհս։ օրինակ, 3Յ-ն ն ձ-ն ներկայացնումեն -ի ն 0-ի ընդռանուր տարբերակները 10801 |1Յ8480՛ս| ն 10520801 |89:աոօ՛ս|բառերի 4նջ: ՎերջիվերջոՄոակվալի մուտ Հնչյունների տարբերակիչ ֆունկցիան ենթարկվում է դիրկ տարբերակելիս Ճճիմքընդունվում միայն մեկ Քերին, «Հնչույթները դիրքը (ինչպես Ս. Ա Ռեֆորմաոսկու մոտ): Սինտագմայի (շարույթի) ուսմունքր.-- «Սինտագմա»տերմինը գործածության մեջ է մտել դեռնս նախասովետական չշրջանում... Բոդուեն-դե-կուրտենեն «սինտագմա» ասելովճասկանում՝ էր լառը կապակցված խոսքի մեջչ՝ ի տարբերություն մեկուսացված կերպով առնված բառի՝ «լեքսեմայի»։ Ֆ. դր-Սոսյուրը, ինչ-

«նչա կարաննե

ես

նշել ենք, տարբերումէր ասոցիատիվ

Խօհ

Փու

Է. Ճ. ո Օ6ոոոօն Ը80316Շ8, օն, 88, 1957, 7Ք 6, էջ 59--63, Հմմտ. 8. 8. ԱՉոՑրոՇ ՅոհօՐք1025.

Հմմտ.

քՖՇՇԽՕՐՕ

Խ., 1950:

ՅԵԽՑ,

.ԹՕոքօշեւլ

ՇԽՒՒՅԿՇԱԸՅ

ու

սինտագմատիկ չաՈՕՅո

Քոյր

ու

ք832ԱՎԱԼՇՅԻՀ

ՇԽԱՈՅԵՇԱՇԸ

ԸՕՑ8քՇԿԸԼԱԵՕՐՕքթ»ոօոՕՐՕ

ՋՅԵ

ԱՃ"

րաբերություններ ն «սինտագմա» անվանում լրացուցչի ն լրացյալի ճարաբերության մեջ գտնվող ճետնողականմիավորները (լինեն

դրանք ածանցյալբառերի,բարդությունների, բառակապակցուբարդ նախադասություններիկաղզմիչներ): Սովետականշրջանում Սոսյուրի ըմբոնումը արտացոլում է գտել Ս. ի. կարցնսկու «Ռուսաց Լազվի կրկնողական դասընթա-

թյունների թե

ցում»): Այսպեստարբերվում են որոշչային, խնդրային ն պարաէ գայական սինտագմաներ, իսկ նախադասությունը սաճմանվում

որպես ստորոգյալ (կամ նրան Համարժեք անորոշ դերբայ) ունեցող սինտագմա։ կարցնսկու ճայացքին մերձ է Ա. Ա. Ռեֆորմատսկու ճայացքը,որ շարադրվածէ նրա «Լեզվաբանության ներածության» մեջ: Վերջինս օգտվելով նան Շախմատովից, սինտագման դիտում է որպես օճաղորդման (կոմունիկացիայի) Հատիկ». նանա սաճմանում է որպես «ստորոգելիական (պրեխադասությունը փորձելով ճաշտեցնել սոդիկատիվ) սինտադմա»: Միաժամանակ սյուրյան սինտագմայի ուսմունք, միակազմ ն երկկազմ նախա-

ուսմունքիՀետ՝ Ռեֆորմատսկին շախմառովյան դասությունների

Խոսում է թաքնված սինտագմաների մասին, որոնք կարող են սլարունակող մեկ բառից(«իՂՕքօՅու», կազմված լինել Ճաղորդում ն այլն) ն որոնց մեջ լրացուցչի դեր են խաղում քերա«ԱՇշչաՅք» բառերի ղուկանական միջոցները (ներառյալ ե ինտոնացիան). է արտաքին, բագորդում ներկայացնող սինտագման Համարվում ղադրյալ բառ ներկայացնողը՝ ներքին: «Սինտագմաջ տերմինի այլ 3գործածություն է առկա Լ. Վ. մուտ, որը թեն իր ուսմունքը կառուցում է Բոդուեն-դեՇչերբայի կ Գրամմոնի որոշ ազդեցության տակ, սակայն այդ կուրտենեի տերմինին ճաղորդում է այլ արժեք՝ այն դիտելով որպես իմաստա-շարաճյուսական միավոր: Դեռնս 1927 թ. նա օգտագործում է

ամբողջությունը» տերմինը պարզագույն շարաճյուսական է որչվես «Հնչյունշանակելու 4ամար:: Ավելի ուշ այն սաճմանում խուք-մտքի որ պրոցեսումարնական այնսվիսի միասնություն, տաճայտում է միասնական իմաստային ամբողջություն ն կարող այդ

,

Լ.,

Ը. Ս.

1928. Ե

11 4թ.,

Ճ.

ՔֆՓօքխոլոտոր,

8.

Լլօք6ծ.

ՔՏԸՂՇԵՒԼ՝

ԽքՇ

քմեճաօրօ

ՅԱԱԵՕՑՇՈՇԻԽՇ,

«3եյաճ,

ԽԼ., 1947»

1955.

37.

ՔՇԿԵ՞,

ԱՕՑ.օքուճոեհամ

ԻՅքաշտոտոմ,

Բեո.

Օ

Պու

քվո

քջշեՕխ

ՁՅԵԱԵՇ,

,Ք3ՇՇ

1, 1927.

է բաղկանալ բառից, բառազուդորդումից

նույնիսկ բառազուգորդումների խմբից»: Շչերբայի ճայացքների ոչ բավարար պարզությունը «Հիմքէ տվել տարբեր մեկնաբանությունների ճամար. ոմանք այն գրեթե նույնացնում են խոսողական տակտի ճետ (քճՎ68օԴՅԵ՛Լ)՝որպես խոսքի «ճնչյունական վերլուծման միավորի, ուրիշնախադասության անդամի ները՝ բառազուգորդման, երրորդները՝ Հետ (լինի այն մեկ թե մի քանի բառով արտաճայտված): Սինտագմայիուսմունքը ճատուկ քննության նյութ է դարձրել Վ. Վ. Վինոգրադովը, որի կարծիքի մասին կխոսենք ճետու ն

նշենք միայն, որ սինտագման, սովետական լեզվաբանության մեջ ընդունված առումով, պետք է տարբերել բառակապակցուԹյունից. նախ՝ սինտագման կարող է մեկ բառով արտաճայտվել, բառակապակցությունը՝ոչ. երկրորղ՝ սինտագման արտաճայտում է միայն ստորադասական ճարաբերություն, բառակապակցությունը՝ նան Համադասական. երրորդ սինտագման կապված է նախադասության կոնկրետ կառուցվածքի ճետ ն ինտոնացիոն ձնավորվածություն ունի, բառակապակցությոնը կապված է բառի Հետ նս, անվանականարժեք ունի, կարող է դիտվել ն նախադաաությունից դուրս: 2).

ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ն. Յա. Մառիկենդանության Նեբածական տեղեկություննեո.--

օրերին նրա ն մյուս մառականների ույադրության կենտրոնում գտնվում էին Կովկասի «ճարեթական» լեզուները, այլն Կովկասից դուրս դտնվող այն լեղուները, որոնք «ճաբնեթական»էին ճամարվում: նրա մաճից Ճետո, իրենց ջանքերը կենտրոնացնելով ստադիալ-շարաճյուսական տիպոլոգիայի Ճարցերի վրա, «լեզվի նոր ուսմունքի» Հեւտնորդներըսկսում են մեծ ուշադրություն շատկացմանել նան պալեռասիական լեզուներին (Ի. ի. Մքշչանինով|), սամբ էլ ներքաշել ամերիկյան ավստրալիական բնիկների լեզուների տվյալները (Ա. Պ. Ռիֆտին,Ս. Դ. կացնելսոն )՝ վերջին դեպքում ոչ անմիջականուսումնասիրությամբ: Այս բոլոր լեզուները օգտագործվում են գերազանցապես ընդծանուր լեզվաբանական ն ստադիալ ուսմունք ստեղծելու, Հնէաբանական վերլուծության սոիպոլոգիայի նկատառումով: Սակայնբավական մեծ թիվ են ու

մ.

8.

ԼՈք62,

Փօաօւում

83ՅԵ6Յ, ՓքձաաչՅօաօքօ

1937, էջ

80:

առանկազմում այն աշխատությունները, որոնք նղլատակ ունեն ձին լեզուների ուսումնասիրության մեջ .կիրառելու «լեղվի նոր

ուսմունքի»սկզբունքները:

ճետազոտության Պատմական

բնագավառում կատարված ուսումնասիրությունները արդյունքների չէին կարող Ճճասցնել, որովչետն մի կողմից՝ քառատարր վերլուծությունը գիտականորնէ Ճավաստի եզրակացության չէր կարող Ճճանգեցնել,մյուս կողմից՝ Հետազոտական պրակտիկայից դուրս էր մղվում պատմա-Ճամեմատական մեթոդր որպես «ֆորմալիստական» մեթող։ .Առանձին դեպքերում միայն տիպոլոգիական զուգադրումները ն սուբստրասոի տեսության կիրառումները որոշ ուշագրավ արդյունքներ են ուսումնասիրության բնագավառում նս որոշակի տալիս: Ստատիկ մեթոդներ չկային։ Մառն ընդճանրապեսՃճեռու էր տոատիկ վերլուժության նկատմամբ որնէ Հետաքրքրություն ցուցաբերելուց ն բավարարվում էր միայն առանձին նշուվներով։ «Լեզվի իմացաբանություն» ստեղծելու բնագավառում նրա աշակերտների որոնումները, ձնաբանությունը վերացնելու փորձերը, լեղվաբանության բաժինների փոխճարաբերության խառնաշփոթ րմբոնումները ն այլն,-- այս բոլորը նույնպես չէին կարող ապաճովել ստատիկ ուսումնասիրությունների քիչ թն շատ բարձր մակարդակ: մեծ

լեզուների Հնդնրոպական

«ամեմատական քերականության ընցճանուր ճարցերը գրեթե դադարում են ուշադրություն գրավելուց, մի ճանդամանք, որ Ճանգեցնում է այդ բնադգավառուիձեռք բերված ընդճանուր արդյունքների անտեսմանը: 1938 թ. լույս Ա. տնսնում Համեմատական քելեզուների Մեյեի«Հնդերոպական այն բայց ուսումնասիրության ներածությունը», րականության այլես չէր կարող ազդել րնդչանուր տրամադրության վրա: Սակայն

ուսումնասի 2նդնրոպական առանձին լեզուների ն լեզվաճյուղերի այլն շատ դեպոչ միայն կանգ չի առնում, բության աշխատանքը քերում նշանակալից արդյունքներ է տալիս: Այս լեզուների մեջ են սլավոնական լեզուները: առանձնապես Ճճիշատակելի

Մառի ն սրա Ճետնորդների ազդեցությունը լեզուների Համեն ծագման զարգացման ճարցեմատական ուսումնասիրության որ պայքար նրանով, րի մեկնաբանության մեջ արտաճայտվումէ ն զարգացմանու է տարվում նախալեզվի գաղափարի լեզուների ու

դեմ, փորձերեն իշխող պատկերացումների ւիոխճարարերության

արվում այղ Ճարցերը քննել խաչավորման, ստադիալ զարգացման, տիպոլոգիական ն ճնէաբանական վերլուծության սկզբունքներով:` ուշաՍլավոնականլեզունեո.-- Սլավոնական լեզուներից ղրության կենտրոնում են բնականաբար ՍՍՌՄ տերիտորիայում

զոնվողները՝ ռուսերենը,ուկրաիներենը, բելոռուսերենը:Չի ղադարում նան սլավոնական լեզուների ընդչանուր ճարցերի մշակման Սլավոնական լեզուների սլատմա-ճամեմատական աշխատանքը: ուսումնասիրության բնագավառում աշխատում են ն. Ս. Դերժավինը, Ա. Մ. Սելիշչնր, Ն. Ն. Դուռնովոն, Գ. Ա. հլյինսկին,Լ. Ա.

Պ. Ս. ն Ս. Բ. Բեռնշտեյնը Բուլախովսկին, կուզնեցովը, ուրիշները: են Ճիշատակության արժանի սլավոնական լեզուների «աՀատուկ

մեմատական ուսումնասիրության սելիշչնյան փորձը, բուլղարական պատմական բարբառագիտությանՀարցերի ուսումնասիրությունը Սելիշչնի ն Բեռնշոեյնի կողմից, շեշտադրության ճարցերի ն այլն: Բուլախովսկու կողմից Սլավոնականլեզուների ժշակումը ճամեմատական ուսումնասիրության բնագավառր զերծ չի մնում որ նկատվում է, օրի«լեզվի նոր ուսմունքի»ազդեցությունից, նակ, Ն. Ս. Դերժավինի աշխատություններում: «Լեզվի նոր ուսմունքի» ազդեցությունը ռուսաց լեզվի ուսումնասիրության բնագավառում արտաճայտվել է առաջին Հերթին ռուսաց լեզվի ծագման, զարգացման ն բարբառների փոխճարաբերության ճարցերի մեկնաբանության, այլն շարաչճլուսական բառագիտական Ճարցերի քննության մեջ: Ռուսաց լեզվի ծագման ու զարգացման «Հարցերիմառական մեկնաբաններից առանձնապես Ճճիշատակելիէ Ֆ. Պ. Ֆիլինը՝: Մառականության ազդեցուու

Ներկա աշխատության ծավալը չափից ավելի չընդարձակելու նղատակով այստեղ ն այլուր խուսափում ենք ճիշատակված լեղվարանների աշխատությունների մանրամասն թվարկումից՝ բավարարվելով միայն մասնակի մեզ ազատում է նան այնպիսի բիբՖշումներով, Այդ պարտականությունից ինչպիոին է ,Ծոճուօքնֆովծոսուն լիոգրաֆիկ աշխատության գոյությունը,

ՖԵՅՅՅ1ՇՊԵ տուՇքՅ17քե 1957 1.". 1, ԻՆ, (Ես. ԽՃ. ԿԽ.

ՇՇ2։

ոօ

Ո.

Փոտո,

ԸՇՊՅՑՋԱՇ

ԱՇՑ,

(ճաջորդ երկու չատորները :Փ.

ՋՅԵԱԽՉՅԵՅԵՒԾ0Ծ,

1957): լույս

հոոիօի

ՕՇ

չեն տեսել):

ԼՇԽՇՆԱՆՎՇՇԽԻՇ

ՇՇՇՔ

ՔՅԵԽՕՅԵՅԻԽՇ,

1,

Շ

/1.,

ք2ՇՇԿ0Րօ

0ՕՆԱՕԼԱՇԷԱՈՑ

ոօ

8382աՅ

քոռծօ7435Ւ. Վ. հտքքճ, .8օօԷՅքօուօօւշհ ՇՇՇթ

«ՕԹՅԽԽՑՔ Լ(6ՇԽՐթՖՈԵՒԼԹ:Ն

ԷՕսուծ1 Է08010 Յոֆտուճ Ւ. 8. հտքքմ", 1936. Ւ. Վ. Ո1տքքո ոտյԿՇկսՇ ՅՒԱԿՅ, ՊԱ, ՄԱ, 1937. ՕԿծքո ոշւօ»քյշշաօրօ

Ը

ՑՅե

քու

Յամ

ոքյոու

քյՇշոՕօրՕ

Յետ,

7ՄՎ., 194.

«ոՅտ6ա1ՕՊՕՐԻՎՇՇԽՎԻ -ծօքեռւ",. 2ո16ք8317քոօ-օ

83:նՅ

Խ Ց8Օոքօօ

օ

քօոշճ0Օշոշետտ

ՀԵՅՔԵՋ,.

Տ8Օտօոոճ, 1942. .ՂՇաՇՔաՅ քյՇօաօւօ. 5ոօճմ, .1., 1949. դքօՑիՇխոՇտՇաօմ Ա,

Թյունը նկատելի է

նան

ճնագետների, պատմաբանների,

աղզդա-

ին շրջանիննվիրած սլավոնական դրագետների՝ ժողովուրդների Ճետաղուություններում (Դերժավին, Տրետյակով,Արցիխովոկի, ն ուրիշներ): «Լեզվի նոր ուսմունքի» սկզբունքՏոլստով, Ուդալցով

ները փորձու:

կիրառել ոուսական շարաչճլուսության բնագան ուրիշները, Ռուդներ, Վ. Վ. Մատվենա-խանան (ոչ առանց լեզվաբանական բարբառագիտության բնաղզավառումի աշխարճագրության սկզբունքների ազդեցության )՝ Ֆ. Պ. Ֆիլինը, Մ. Դ. Մալցեր, Ն. Պ. Գրինկովան, բառագիտությանբնադավառում՝ Ա.

վառում

են

Գ.

Ֆիլինը,Ն.

Ֆ. Պ.

Գրինկովանն ուրիշներ:

Պ.

Ռուսական բարբառների ուսումնասիրության մեջ Հանդես

են

դալիս նոր գծեր, առաջ քաշվում նոր պրոբլեմներ խնդիրներ: առաջին Ճճերթինպետք է նշել քաղաքային բարԱյս մ։տեսակետից բառների, ժարդոնների ն արգոների ուսումնասիրությունը (ք. Ա. ն Ն. Մ. կարինսկի կոչված օ«սոցիալաուրիշներ),.այսպես կարին, կան բարբառների» ։վրոֆեսիոնալ լեզուների զարգացման 4ՃարՀետազոտությունը, ռուսական ցերի, վերջիններիս բառապաշարի բարլչառադիտականատլասի կազմման նախապատրասաումը: Ռուսական բարբառների ուսումնասիրության ու նկարագրության Հարցերով զբաղվում են, բացի արդեն ճիշվածներից, Ա. Մ. Սելիշչնր, ու

ու

Պ. Յա. Չեռնիխը, Պ. Ա. Ռաստորգունը,հ. Չեռնիշեր, Պ. Ա. կուղնեցովը, Վ. Գ. լանովը,Ռ. Ի. Ավանեսովը,

Վ. ի.

Վ. Ն. Սիդորովրն ուրիշները:

թ. Ռ.

ի.

Ավանեսովըլույս

Գ.

Գո-

Օոռլովը, է ըն-

ուրվագծերի» առաջին ժայում «Ռուսականբարբառագիտության

մասը, որտեղ փորձում է ի մի բերել ոուսական բարբառների ուսումնասիրությոն արդյունքները: ուշադրուՌուսաց լեզվի պատմության Ճճարցերիմեջ Հատուկ

թյան առարկա են դաոնում

գրական լեզվի ծագման ն լեզվի ծագման /եզվի ծագման զարգացման Հարցերը: Ռուսաց են երկու որոնցից մեկը տենդենցներ, Ճակադիր Հարցումնկատվոսւի լեզվի ծագման նախորդ յոնսակետներից սկիզբ է առնում ռուսաց ոուս

ոուսաց

ու

ն ուրիշներ), մզուսը Հենվում է «լեզվի նոր (Ա. ի. Սոբոլնեսկի Յա. Մառ, Ֆ. Պ. Ֆիլին)։ Ռուսաց գրական լեզվի մունքի» վրա (ն. ուս-

ծագման ճարցում, անկախ «լեզվի նոր ուսմունքից», դրսնորվում են նույնպես երկու տեսակետներ. տրադիցիոն Հայեցակեւտրդալիս ւ

,

7Լ,

քօր

1951, ք.

1.

8: ՀԵՐ8թՈՅՅԱԽԻ

էջ

Բ

Խ8ՅՑքթՅԱՏՇԻԻՑԽՅքաՇոՅոն

43եյւ03ԱՅՒՈՒԼ,

00--304.

ՃՅՅԱՇԸՕՑ,

ՕԿճթար քշճժօմ

Ղ1346:1040ԼԻՒՆ

|, հԼ, 1945. 49)

ձր Ա. Ա. Շախմատովից, ըստ որի շին ոուսական գրական լեզվի Հիմքում ընկած է Հին սլավոներենը. նոր տեսակետը զարգացնում է Ս. Պ. 0բնորսկին. Հենվելով Շախմատովիտեսակետի -իմունքՃեւտազոները խախտող ուսումնասիրությունների նիր սեփական

սության արդյունքներիվրա՝ նա գալիս է այն եզրակացության, որ ռուսաց գրավոր լեզվի կուլտուրան գոյություն ուներ դեռես 111 դդ. ն որ նրան խորթ էր բուլղարա-բյուղանդական սկզբնապես կուլտուրայի ազդեցությունը. վերջինս երնան է գալիս 4217 դարից ոչ վաղ: Ռուսաց գրական լեզվի ինքնատիպության, սկզբնապես կերպարանք» ն ժողովրդական խոսակցական «լիովին ռուսական Հիմունքներ ունենալո։ տեսսկետը 0Օբնորսկին վերջնականապես ապացուցել է իր «Ռուսաց գրական լեզվի պատմության ուրվագծերբում»նՌուսաց գրական լեզվի ղարգացման պրոցեսի ուսումնասիրության առաչին լուրջ քայլը կատարել է Ցակուբինսկին,որ Ճաստուլ աշխատություն է նվիրել նան ճին ռուսերենի ուսումնասիՌուսացգրական լեզվի պերիոդիզացիայի ն պատմափությանըշ: Վան զարդացման Հարցերըգրավել են առաջին Հերթին վ. վ. Վինոգրադգրադովիուշադրությունը, որը մշակել է ճատկապես ոուսաց կան լեզվինոր շրջանի պատմությունը: Վինոգրադովի ծառայությունր մեծ է նան եկեղեցասլավոնիզմների դերի վերաբերյալ նոր ճարցադրման, գրողների լեզվի ն ոճի ուսումնասիրության բնագավա ռում3: Ռուսացլեզվի պատմության, պատմական քերականության ն Հնչյունաբանության ճարցերը քննության են ենթարկվու Մ. Պ.

ե. Ֆ. կարսկու, Ե. Ս. իստրինաՎինոգրադովի, Լ. Պ. Ցակուբինսկու, Սելիշչնի, Լ. Ա. Բուլախովսկու,

0բնորսկու, Վ. Վ.

վիչ Ա.

Մ.

Ռ. Ի.

Ավանեսովի,Պ. Ցա. Չեռնիխի, Վ. փի աշխատություններում:

Ի.

Բորկովսկու ն ուրիշնե-

ռուսաց ժամանակակից

լելվի ոսումնասիրության բնադավանշանակալից աշխատանք լ կատարվում: Ռուսաց լեզվի Հասարակական-քաղաքական ն կուլտուրական վլարնոր նշանակությունը ճիմք է տալիս նրա ուսումնասիրության Հարցերը սովետական (ն ոչ միայն սովետական) լեզվաբանների ռում

նս

,

Ճիշղ.

Շ.

16ք817քաօ0ՐՕ 838ամ,

Վ. Վ.

Օ6ճռոօքշաետի, ՕԿճքես

81.

Հրատարակվել

ոքծտեծքմշշեօրօ

Ճբվի

Ո.

435:աՅ.

.Ղ.,

է

հԼ,

ճետմաճու,

Լ.

1953»

Ո.

ոուօքա

Ջոմչ6րի

Վինոգրաղովի աշխատությունների

ճայջորդ էտապի

ոօ

քշշաօրօո

1մ-

1946.

կապակցու թյամբ"

«բոն,

ընդճանուր

ՒԽՌ6օւօբոճ բնութագիրը

ուշադրության կենտրոնում պաճելու ճամար: Ռուսացլեզվի գիտական ուսումնասիրության սկզբունքները կարնոր դեր են խաղում` նան Ճճամապատասխան Հարցերի ժողովուրդների լեզուների այլ լեղվի ուսումնասիրումշակման ճամար, մանավանդ որ ոուսաը

Ռուսաց լեզվի բառապաշարի ուումնասիրության արցում` կարնոր ավանդ են մտցրել առաջին «երթին բացատրականբառարանները՝ Դ. ն. Ուշակովիխմբագրած «Ռուսաց(լեզվի բացատրական բառարանը»), Ս. իհ. 0ժեգովի «Ռուսացլեզվի բառարանը»2: Ուշակովի բառարանի բերած նորությունն այն է, որ նա կառուցված է նորմատիվ Ճիմունքներով։ Մեծ թիվ են կազմում ռուսաց բառարանները, այլն տերմինաբանական, Հանրագիտական, ուղղադգրականն այլ կարգի բառարանները: մեծաքանակ մի կոլեկտիվ աշխատում է Ռուսագետների սաց լեզվի բառագիտության, քերականության: ճնչյունաբանության բնաղզավառում: Սովետականտարիներին լույս են տեսնում չշարաճլուսական այնպիսի կապիխոալաշխատություններ, ինչպիսիք են Ա. Ա. Շախշարամատովի«Ռուսաց լեզվի շարաճյուսությունը», Պեշկովսկու 2յլոսական աշխատության արմատապես վերամշակված 3-րդ ոու-

Պետերսոնիշարաճյուսական աշխատությունՃրատարակությունը, ռուսաց լեզու ն ները. Վ .վ. Վինոգրադովի «ժամանակակից

«Ռուսաց լեզու» աշխատությունները անրագումարի են բերում ոուսաը լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսզւմնասիրության նորարդյունքները: Վեճերեն գնում արտասանության՝ Մոսկվայի մաների ճարցի շուրջը: աշխատանք է տարվում նան ուկրաիներենի նշանակալից ու

միասնականացումը, միջնակարգ կազմումը, բարբառների դասագրքերի բարձրագույն դպրոցների բարբառագիտականատլասի կազմման ուսումնասիրությունն բազմազան տիպի բաուղղությամբ կատարվող աշխատանքները, լեզվի ուսումնադրողների ուկրաինական կազմումը, ռարանների սիրությունը, ուկրաիներենի պատմության ճարցերի մշակումը,-մշակումն ուղղադրության

ու

ու

ու

:

Է-Ն,

ՂՕՊԵՕՑԵՍ ՇոՕ8ճքե Խ., 19935 1940.

ՇՊՕՑՅքԵքմՇՇԽ0րՕ

քչՇՇԽՕՐՕ

83ԵԽ8,

8354,

ԸՕԸ18811

ոօ1.

քշող. 11. ՒԼ.

Շ. 11. Օոօրօտ,

հն,

57.088, 1949.

493:

այն գլխավոր խնդիրները, որոնք զբաղեցնում գեւտների՝ 1. Ա. Բուլախովակու,Ֆ. Տ. Ժիլկոյի, Ն.

աճա

են

կ.

ուկրաինա-

Գրունսկու,

Վ. կ. Դեմյանչուկի, Ա. ե. կրիմսկու, Մ. Յա. Ցալինովիչի

ն

ուրիշ-

բարբառագիտուների ուշադրությունը: ժԺիլկոյի «Ուկրաինական թյունը», ալդ բնագավառում կատարված աշխատանքի լուրատեռակ ամփոփման փորձ էր: Բելոռուսերենի ուսումնասիրության ե. Պ. Ա. Ռաստորգունի, նշելի են ե. Ֆ. կարսկու, բնագավառում աշխատությունները: Ռ. Ռոմանովի ն գերմանաւՌոմանա-գեբմանական լեզուներո.--Ռոմանական կան լեղուները, Հատկապես ֆրանսերենը, իսպաներենը, անգլերենը ն գերմաներենը դառնում են բուճական ուսուցման առարկա: Այս կաղակցությամբ առաջնաճերթ խնդիրներ են դառնում բուՀական դասագրքերի ստեղծումը ն ոոմանա-դերմանական լեզվաբանության կարնորադույն Ճարցերի մշակումը: Գերմանականլե-

են Վ. Մ. բնագավառում աշխատում ղուներիուսումնասիրության հ. Մ. Մ. Գուխմանը, Ս. Դ. կացԱ. ժիրմունսկին, Սմիոնիցկին, Տ. Վ. Սորոնա-ՍոԼ Ռ. Զինդերը, նելսոնը, Ա. վ. Դեսնիցկայան, Ն. Ս. 9եմոդանովը, Բ. Ա. կոլսկայան, իլյիշը։Վ. Ն. Ցարցնանն

վ. Ֆ. Շիշմարբնագավառում՝ 0. Ի. Սերգինսկին, Բողոփոլովան,

ուրիշները, ոոմանական լեզուների

ովը,

Ռ.

Ա.

Լ

Վ.

Շչերբան,

Մ.

Բուդաղովը, կ.

Ա.

Վ.

Գանշինան,Մ.

Ն.

Պետերսոնըն ուրիշ-

դերմանագիտությունը, ները: Այս հրկու բնագավառնէլ, ճՃատկապես

«լեզվի նոր ուսմունքի» րընդչանուր ազդեՍ. Դ. կացնելսոնը, Ա. Վ. Դեսնիցցությունից. Մ. Մ. Գուխմանը, կայան ն ուրիշները, ճետնելով Մառին, շարունակում են գերմանական լեզուների ստադիալ-տիպոլոգիական մեկնաբանությունը, փորձում նրանց նկատմամբ կիրառել «լեզվի նոր ուսմունքի» րսկըզբունջները, իրենց լընդչանուր լեզվաբանական դրույթները նրանց պատմությունից բերած տվյալներով: սականլեզուներ.--Այնճանդամանքը, որ դասական լեզուները մեզ մուռ միջնակարգ դպրոցի ուսումնասիրության առարկա չեն, իջեցնում է գործնական ճետաջրքրությունը նրանց նկատմամբ: Սակայնայգ լեղուների բուճական ուսուցումը ն լեզվաբանական ճարցերի յուծման մեջ նրանց ունեցած կարնորությունը նպաստում են այղ անձճրաժեշտորեն լեզուների ուսումնասիրությանը: Այս բնազավառում ատուկ Հիշատակության արժանի են Ս. ի. են Հունարենի Սոբոլնսկու աշխատությունները: կատարվում զերծ

չեն

մնում

Միավոր

լատիներենի պատմական քերականության առանձին կողմերին նվիրված մի շարք աշխատությունների թարդգմանություններ: Հնդիբանականլեզունեո.-- Հնդիրանականլեզուներից բազմակողմանի ուսումնասիրության ն մշակման առարկա են դառնում ՍՍՌՄ տերիտորիայում դգտնվածները: Հատկապես Հնդկական լեզուներից բնականաբար ուշադրություն է գրավում առաջին ճերթին սանսկրիտը, որը Ճճաւտուկկարնորություն ունի ճնդնրոպական լեզվաբանության, Հնդկական լեզուների "ատմության, ճնդկական կուլտուրայի ուսումնասիՀնդկաստանի մեջ: Զղալի ծավալ է ընդունում սանսկրիտականտնքըսրության տերի ճրատարակումը: Թեն սանսկրիտից ավելի պակաս չափով, ն այնպես ուսումնասիրվում են ի նոր բայց ճնդկական լեզուները: Սովետական 4նդկագիտության զարգացման մեջ առաջին երթին պետքէ նշել Ա. Պ, ՔԲարաննիկովին: կ

ու

իրանականլեզուների

նշելի

են

Ի. ի.

ուսումնասիրության բնագավառում Զարուբինի, Վ. Ի. Աբանի, Բ. Վ. Միլլերի, Ե. է.

Ա. կ. Արենդսի, Ն.Ա. Ա. Ա. Ֆրեյմանի, Բերտելսի, Բելգորոդսկու, ն Ա. Ա. Ռոմասկնիչի Վ. Ի. ժիրկովի, վ. Ս. Սոկոլովայի, այլոց

աշխատությունները: Մեռած իրանական լեզուների աշխատանք րության ուղղությամբ նշանակալի ՁՕ` Ա.

մ.

է. Ֆրեյմանը,

ի.

կլիմչիցկին, Ֆ.

Ա.

ուսումնասի-

կատարել Ռոզենբերգր. Հանդես են

գալիս ն տեղական կադրեր, որոնք աշխատանք են ծավալում ւաջիկական, օսական, քրդական քերականության, բարբառամշակման ուղգիտության ն այլ կողմերի ուսումնասիրության ղությամբ: Ընդճանուր առմամբ իրանական լեզուների ուսումնասիրության բնագավառում աշխատանք են տանում՝ ա) տաջիկեբենի քերականության բնագավառում հի. ի. Զարուբինը, Ա. Ա. հն

ու

Սեմյոնովը,0.

Ա.

բնագավաբարբառագիտության Սուխարնան.

Զարուբինը, Մ. Ս. Անդրենը, ն. Ա. կիսլյակովը, Ա. 92. Լ. Բուզուրգզողան, 0. Ջալիլովը,Բ. նիլազմուճամեՌոզենֆելդը, ղովը, Վ. Ս. Ռաստորգունան, Հնչյունաբանության բնագավառում՝ վ. Մ. ի, ի, Զարուբինը, Վ. Կ. Օ0րֆինսկայան,Լ Բուղուրգզոդան, Վ. ի. Աբանը, Ա. Մ. Կաբ) օսերենի բնագավառում՝ Սոկոլովան. Կ. ն. Գագկանը, Վ.Ֆ». Միլլերը. գ).քրդերենի բնագավառում՝ սանր, ի. Գ. Ցուկերմանը, 0. Լ. Վիլչեսկին, կ. Կ. Քուրդոնը. Բ. Վ. Միլի. ի, Չաիրանական լեզուների բնագավառում՝ լերը. դ) Պաժիրի ի. հ. Ս. Ի. բնագավառում՝ րուբինը, Կլիմչիցկին. ե) Բ. Վ. Միլլերը. է) թաՁարուբինը. ղ) թալիշերենի բնագավառում՝

ռում՝

ի.

ի.

բելուջերենի

49»

թԹերենիբնագավառում՝ Վ. Ֆ. Միլլերը, Բ. Վ. Միլլերը.ը) պարսկերենի բնագավառում՝ Ա. Ա. Ռոմասկնիչը (պարսկական բարբա), ն. Ցա. Մառր, Բ. Վ. Միլլերը, Ե. է. Բերտելսը, ռադիտություն

Բերտելսր»ջ Ասլանովը. ժ) մեռած իրանական լեզուների բնագավառում Ֆ. Ա. Ռոզենբերգը ), Ա. Ա. Ֆրեյմանը (Սմամար(սոզդերեն մոտ՝ Մուգ լեռան վրա գտնված սոգդերեն ւտտեքստերի ղանդի վերկ. Ի. ժիրկովը. թ) աֆղաներենի բնադավառում՝ ե. է.

Մ.

Գ.

թ., խորեղմերեն, պաշճլավական բառարանագրություն, ավեստայի լեզվի, միչին ն նոր պարսկերենի ստուգաբանություն, իրանա-սլավոնական լեզվական կապեր նե այլն), Ս. Ի. ելիմչիցկին (սոգդերենի ն յաղնոբերենի Հարաբերությունը): իրանականլեզուների ուսումնասիրության բնագավառը նս ղերծ չի մնում «լեզվի նոր ուսմունքի» ազդեցությունից (Վ. Ի. Աբան, հի. Գ. Ցուկերման). իր «0սական լեզուն ն ֆոլկլորը» աշԻ. Վ. խատության մեչ Աբանը, քննելով օսերենի լեզվական կապերը, Հատկապես օսերենի նախորդը «ամարվող սկյութերեեի Հետ նրա ունեցած ճարաբերությունը, գալիս է այն եղրակացության, որ «օսերենը իրանական լեզու է՝ ձնավորված կովկասյան սուբստրատի իման վրա, իրանական ն կովկասյան տարրերի խաչավորմամբ»: Ավելորդ Հէ, սակայն, նշել, որ օսեբենի իրանական բնույթը որոշելիս նա ելնում է «Հիմնական բան քերականական

1ՇՑԸՔՎՇԸՃԻՆ Փօող)

ռային ֆոնդի» (ՕՇԱՕՑԻՉԱՆ կառուցվածքի բնույթից: Հայերեն.--Հայերենիպատմա-ճամեմատականուսումնասիբության բնագավառում նշելի են առաջին երթին Հ. Աճառյանի: «Հայերեն արմատական բառաՃճատկապես աշխատությունները, ծանում

րանը» (1-7,

(11926--1935)ն «Հայոց լեզվի պատմությունը»

1940--1951). Հ. Աճառյանը ելնում է Հայերենի Հնդնրոպական զարգացնում Հ. Հյուբշմանի, Ա. Մեյեի բնույթից ն շարունակում Հայերենի ծագման Հարցի լուծման մեջ ճանդես են սկզբունքները: դալիս երկու այլ կարծիքներ նս. ն. Ցա. Մաոռրն նրա Հայ ՃետեԱ. Ղարիբյանը ն ուրիշները նշում են Ճճայերենիխառնզորդները՝ խաչավորված բնույթը (ճնդերուղականն կովկասյան տարրերով). 11,

ու

Հայերենի Ղափանցյանը,

խաչավորված բնույթը նշելով Հանդերձ, մեջ գերակշռում են փոքրասիական («աՀայերենի որ ն՛ մեկ, ն՛ մյուս կողմերի կարծիքները զուրկ սիանիկ») տարրերը.

Գ.

գտնում է,

8.

Մ.

Ճ63Շ8,

Օշճրոշ

մոն238:

փսսծստօթ,8Լ--Ո.,

14:9.

գիաական ճիմնավորումից, թեն անկախ սրանից՝ Գ. Ղափանցյանի աշխատությունները որոշ արժեք ունեն Ճայ-խեթական, Ճայ-ուրարտական, Ճճայ-ակկադական կապերի ւսումնասիրության տեսակետից: են

լուրջ

նշելի են Հ. Աճառյանի, Քարբառագիտության բնագավառում Ա. Ղարիբյանի, է. Աղայանի աշխատությունները: Ա. Ղարիբյանը Հենվելով Հ. Աճառյանի ձնաբանական դասակարգման վրա (րստ ներկայի կազմության), փորձում է ՀատտատելՃայ բարբառների մի նոր՝

չորրորդ

Ճյուղի առկայությունը:

Հայերենի ուսումնասիրության ժամանակակից բնադավառու Գ. նչելի են առաջին Ճճերթին Մ. Աբեղյանի, Ա. այլն Ղարիբյանի,

Սնակի ն Յ.

այլոց

աշխատությունները:

ՈՉ-ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

ՍՒՍՈՒՍ

ՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

լեզուներ.-- Ֆիննա-ուգրական Ֆիննա-ուգբա-սամոյեղական

լեզուների ուսումնասիրության բնագավառում բեղմնավոր աշխատանք է կատարում սովետական ֆիննա-ուդրագիտության Ճիմնադիր Դ. Վ. Բուբրիխը։ նա զբաղվում է ֆիննա-ուգրական լեզունեբի՛ներքին ն արտաքին կապերի Համեմատական ուսումնասիրությամբ, աշխատություններ նվիրում առանձին լեզուների պատմության, քերականության ու բարբառագիտությանճարցերին: «Աեզվի նոր ուսմունքի» ն Պրագայի լեզվաբանական դպրոցի ազդեցության տակ նա առաջ է քաշում ֆիննա-ուգրական լեզուների «կոնտակտի» դրույթը՝ փորձելով խուսափել նախալեզվի ըմբոնումից: տեՆրա խմբագրությամբ գործուն մասնակցությամբ են լույս սել «Սովետականֆիննա-ուգրագիտություն» ժողովածուները: Նա տվել է ֆիններենի, ուդմուրտերենի, էրզյաներենի պատմական քերականությունների ուրվագծերը: ու

աշխատանքեն կատարում բնագավառում նշանակալից

նան

Վ. Ի.

Սիդորովը պերմերեն), Զուբովը, Պ. Ն. ի. ի. Մայշնր,Վ. Ա. Մոլոդցովը, Արիստեն, (կոմի), Ն. Մ. ՏերեշԳ. Գ. կարամզինը, վ. Մ. Վասիլնր, Պերնոլչիկովը, իտկինը (կոմի, ճին

Ա.

Ա.

Ս.

Գ.

Գ. չենկոն,

Ն.

Պրոկոֆեր ն ուրիշնեոր:

մոնղոլական, Ալթայան (թյուրքական, տունգուսա-մանջ Բական) լեզուներ.--Սովետական Միության տերիտորիայում ն նրանից

դուրս

գտնվող

թյուրքական լեզուների բազմաթիվ

պատ-

3»-

Գ.

Ջաճուկյան

մա-ճամեմատական ուսումնասիրությունը սովետական լեզվաբանության կարնոր խնդիրներից մեկն էր, մանավանդ որ ռուսական այդ լեզուների ուսումնասիրության մեծ տրալեզվաբանությունն դիցիա ուներ: ինչպես տեսանք, թյուրքական լեզուների ուսումնասիրության մեջ նշանակալից ավանդ են մտցրել ոուս լեզվան ուրիշները: ւփաններԲոգորոդիցկին, Պոլիվանովը Պոլիվանովը է է մեկն եղել, որ արել ռաչիններից մատնացույց կորենրենի ն «ալթայական» լեզուների ցեղակցության ճարցի վրա, մի ճարց, որ, ինչպես նշել ենք, մանրամասն քննության է ենթարկվել ֆինն լեզվաբան Գ. ի. Ռամստեդտիաշխատություններում: թյուրքագիտության ուշադրության կենտրոնում Սովետական դտնվում են առաջին Ճճերթինսովեւտական մի շարք ոնսպուբլիկաների ն ավտոնոմ ոնսպուբլիկաների լեզուների քերականության ն

տնրմինաբանության Ճարցերը։ նշանակալից ուշադրություն են գրավում նան թյուրքական լեզուների պատմության բարբառագիտության, ճին գրավոր Ճուշարձանների «Հրատարակության ն ուսումնասիրության Հարցերը: Այս բոլոր ճարցերի լուծման մեջ սովետական թյուրքագիտության բնագավառում աշխատում են նան տեղական կադրերը՝ Ադրբեջանում`Մ. Ա. Շիրալինր, Ա. Դեմիրչի-զադեն, Ղազախստանում՝Ս. կ. կննեսբանը, ն. Տ. ՍաուՍ. Ա. Ամանժոլովը, րանբանը, Մ. Բ. Բալկանը, Թուրքմենստաու

Ա. Գ. Խրդրրովը, Ուզբեկստանում՝ Ն. Դ. ԴավՔյամալովը, կարակալպակիայում՝ Ա. Ա. կ. Կ. Լ կարանը, Այմբետովը, կրդրրբանրը, Թաթարիայու՝ Ռ. Ա. Գ. Կ. Տ. Ձալյայը, Հաքիմովը, Բաշկիրիայում՝9. ԱՀմեդովը, Բաիշնր,Ա. ի. Խարիսովը, կիրգիզիայում՝Բ. Մ. Ցունուսալինը, ժ. Շ. Շուքուրովը, ն Հ. կ. կարասանր ուրիշներ: քնրականության ժամանակակից թուրքերենի (շսմաներենի) նում`

Պ.

Ա.

Ազիմովը,

Ֆ. Գուլյամովը,

Մ.

Ն.

կ.

Ճճարցերով,այլն օսմանական տեքստերի ճրատարակությամբ

են զբաղվումՎ. թարգմանությամբ

րբինը,Ա. Ն.

Գորդլնեսկին,Ն. Կ. ԴմիտՄալովը Հրատարակում է Ճուշարձաններ, ույղուրական

Ս.

Կոնոնովը ն

ու

Ա.

Ե.

ուրիշներ: Տին թյուրքական գրական մի շարք բարբառագիտականտեքստեր, աշխատություններ նվիրում ղազախերենի ն կարակալպակերենիպատմության ճարցերի ուսումնաոիրությանը: ՍովետականՄիության տերիտորիայում գտնվող թյուրքական ւթ.

Ո.

08, ՈՇոտոՑՅ8ա

ԿՕքճկԸրօրօՔ ,8413ԱՇ

14:

8308,

Է

Օօ քօղՑՇ ՑօոքօՄ 1Ճլ ՇՇԸՇՔ, 1927,

ւ 1Ճ ՕԱօԱ6աոց5

էջ

1195--1208:

զեզուների պատմության բարբառագիտության Ճճարցերովզբաղվում է լեզվաբանների մի նշանակալից թեվ՝ Մ. Ա. Շիրալինը, ու

Աշմարինը (ադրբեջաներեն), ն. Կ. Դմիտրինը, Թ. Գ. իհ. Ա. ), կ. կ, Յուդախինը, Բաիշնր(բաշկիրերեն Բաթմանովը (կիրգիզերեն), Վ. Վ. Ռեշնտովը (ուզբեկերեն), Ն. Ա. Բասկակովը (նողայերեն), Ս. Ա. Ամանժոլովը(ղազախերեն ), Լ. Զալյայր(ՋալՆ. Գ. Ա. հնկիժեկովալետդինովը) (թաթարերեն), Դոմոժակովը, ն ուրիշներ: ) վը (խակասերեն Ն.

Ի.

լեզուների ժամանակակից

քերականության ճարցերով

զբաղ-

ի. Ա. Բաթ«լում են ն. կ. Դմիտրինր (բաշկիրերենն կումիկերեն), Ա. Վ. «Մանովը (կիրգիզերեն), Բոգորոդիցկին(թաթարերեն ն այլ

լեզուներ),Ս. Վ. Ցաստրեմսկին, Ե. Ի. Ուբրյատովը ), Ն. Ա. Բասկակովը (յակուտերեն (նողայներհն, կարակալպակեե. Դ. Պոլիվանովը, Ա. Ն. Կոնոնովը, Վ. Վ. Ռեշետովը (ոզբեն), ), Ն. Ա. Դիռենկովան ,բեկերեն (ալթայերեն,շորերեն, խակասեՍ. Կ. կննեսբաբանը (ղազախերեն), րեն ), Ն. Տ. Սաուրանբանը, Պ. Ի. Ազիմովը, Մ. Ն. ԽրԱ. Դեմիրչի-զադեն (ադրբեչաներեն), թյուրքական

Դըրովը (թուրքմեներեն) ն ուրիշները: Մեծ քափ է ընդունում բառարանադրությունը, Հետ առնչվող բառարանների կազմումն «ռուսերենի կումը: ու

Ճատկապես Հրատարա-

Թյուրքականլեզուների ուսումնասիրության բնաղավառր ն. զերծ չի մնում «լեզվի նոր ուսմունքի» ազդեցությունից: Այսպես,

ադրբեջանական լեզվաբանները, չափազանցնելով տեղական շերտի ն խաչավորման դերը, սկսում են խոսել ադրբեջաներենի մեդական (մարական) ծագման մասին, այն դեպքում, երբ ադրբնառանձնաճատկություններով ն իր ջաներենը կառուցվածքային Հիմնական բառաֆոնդով տիպիկ թյուրքական լեզու է:

Մոնղոլական լեզուների ն բարբառների ուսումնասիրության բնադավառում աշխատում են Բ. Յա. Վլադիմիրցնը, Ն. Ն. Պոպի. Ա. կլյուկինը նհ ուրիշները: Սրանց ուշասեն, Գ. Դ. Սանժենր, են գտնվում Համեմատական քերականուդրության կենտրոնում ն ժամանակակից լեզուների քերականուլեզվի ճին գրական թյան, Ճճարցերը: թյան, մոնղոլական բարբառագիտության Տունդուսա-մանջուրական լեզուների բնագավառում աշխատում են Վ. Ա. Ավրորինը, 0. Պ. Սունիկը, Վ. ի. Ցինցիուսր, Տ. Ի. Ա. Ֆ. Բոյցովան, Գ. Մ. Վասիլնիչր, Մ. կ. ՄակսիմոՓետրովան, վան, վ. ի. նինը ն ուրիշները: «Լեզվի նոր ուսմունքի» ազղեցու499

թյունը մեծ չափով զգացվում է այս լեզուների ուսումնասիրուն Սունիկի թյան մեջ, ճատկապես Ավրորինի աշխատություննե -

բում:

լեզուները, կովկասյան լեզունեո.--կովկասյան

որոնք ն. Յա. Մառի նրա Ճետնորդների կողմից կոչվում էին Հաբեթական, ինչպես նշեցինք, գտնվում էին ուշադրության կենտրոնում: «Լեղնոր ուսմունքի» իրենց րնդճանուր տիղովի կողմնակիցները լոգիական մարզանքների մեջ Հաճախ էին դիմում նրանց: Սակայն կողք-կողքի գործում էին նան այն լեզվաբանները, որոնք -եռու էին կանգնած «լեզվի նոր ուսմունքից»: կովկասյան լեզուների ցեղակցության Հարցերը դեռնս բավաբար չափով չեն լուծված: Ոչ միայն այդ լեզուների ներքին փոխն

Ճարաբերության, այլն արտաքին կապերի մասին չՀչաճախ են Ճայտնվել ոչ բավարար չափով Հիմնավորված կարձիքներ: Միջերկրակովկասյան լեզուների ն Առաջավոր Ասիայի ծովքի ոչ-Ճնդնրուական լեզուների, փոխճարաբերության Ճարցերով զբաղվել են Ն. Ցա. Մառր, Ի. Ա. Ջավախիշվիլին, Ա. Ս. Չրու

քոբավան,Ս.

Ն.

Գ. Ջանաշիան,

վ.

լեզուԾերեթելին: կովկասյան

ների պատմա-ճամնմատական ուսումնասիրության բնագավառում նշանակալից աշխատանք են կատարում Ի. Ա. Ջավախիշվիլին, Ա. Ս. Ս. Ն. Ջանաշիան: կովկասյան լեզուների ցեՉիքոբավան, ղակցությունը Համարելով ճավաստի փաստ՝ վրացի լեզվաբաննեբր դրանք միավորում են «իբերա-կովկասյան ընտանիք» անվան տակ, մի անվանում, որ տարածվել է ն այլուր: «իբերա-կովկասյան» լեզուների ցեղակցության Հարցերին են նվիրվում ատուկ ժողովածուներ:

կովկասյան լեզուները գրի ն գրականության առումով նելրկայացնում են խայտաբղետ պատկեր: Հին գիր ն գրականությու ունեցող վրացերենի կողքին կան նորագիր լեզուներ: Հասկանաչի մշակմախ է, որ երնան են գալիս ղրանց ուսումնասիրության ն

Ճարցերիմիանգամայնտարբերմոտեցումներ:Տարբեր խորությամբ են ուսումնասիրված կովկասյան տարբեր լեղվախմբերըի ցեղակցական փոխճարաբերությունները: Այս տեսակետից ամիենից ավելի նպաստավոր վիճակում են քարթվելական լեզուները՝ Ո որոնց ցեղակցուսվաներենը, մենգրելաճաներենը վրացերենը,

Քարթվելական թյունը ակնճայտ է ն լավ ուսումնասիրված: ճատուկ տեղ է բոնում մեջ լեզուների կովկասյան ընդճանրապես բարբավրացերենը, որի քերականության, Հնչյունաբանության, ն

ո00

«ոագիտությահ, ոլատմության Ճարցերը մշակման Ճանդամանալից են են ենթարկվում: Հրատարակվում բարբառագիտական քա ռա -, աններ ն ուսումնասիրություններ: ուսում Հնչյունաբանության նասիրության բնագավառում Ճատուկվաստակ ունի 4. Ս. Ախվլեղիանին:Վրացերենի քերականության ուսումնասիրութքյան բնագավառումնշանակալից ավանդ են մտցնում ն. Յա. Մառը,ի. Ա.

Ա. Գ. Շանիձեն, Ղիփշիձեն, Ա. Մ. Չիքոբավան, Վ. 5. Թովուրիան, Դ. Դոնդուան, Վ. Գ. Ռուդենկոն: Սովետականտարիներին լայն

կ.

Փավալ է ընդունում

աշբառարանագրական-տերմինաբանական

խատանքը: Մյուս կովկասյան լեզուների

ուսումնասիրության բնագավամի մեծ բանավ՝մշակման ենլեզվաբանների քարկելով բարբառագիտության, քերականության, բառապաշարի ն այլ ճարցեր: Աբխազա-ադրգեյական լեզուների բնագավառում աշխատում են ն. Յա. Մառր,Ի. Ա. Ջավախիշվիլին, Դ. Ի. ԳուՍ. Ն. Ա. Ս. լիան, կ. Վ. Ջանաշիան, Չիքոբավան, (ոմթատիձեն, 4. Վ. Ռոգտմվան, Ա. Ն. Գենկոն, Ն. Ֆ. Դ. Ա. Յակովլեր, ԱշխամաԳ. Պ. Ֆր, Գ. Ֆ. Տուրչանինովը, ն Սերդյուչենկոն ուրիշները:Բաց-

տում

նս

աշխատում է

բիա-կիստինյան (վեյհախյան) լեզուների բնագավառում տում

Դ.

Ս.

Ն. Ֆ. Յու. Մալսագովը, Ցակովլեր,

9. կ.

են

Ռ. Ռ. հիմնայշվիլին,

լեզուների

Դ.

աշխա-

Դեշիրինը,

ն Գաղզուան ուրիշները: Դաղստանյան

բնագավառում աշխատում

Չիքոբավան, ե. Ա. ԲոԹուուրիան, Բոկարլյովը, Ս. ի. ի. Ա. Բիխովսկայան, Ռ. Մ. Շաճումյանը, կարյովը, Ֆ. Ն. Գ. ե. Շ. Վ. Ցերցվաձեն, Պանչվաձեն, Գափրինդաշվիլին, Տ. Ե. Գուդավան, Ա. Ա. Մաէ. Ա. (ոմքատիձեն, Ջեյրանիշվիլին, Ն. Ս. Գ. Բ. Մ. Մ. Աբդուլանը, Հումետովը, Հաջինը, ՄուրկելինսԼ.

ի.

Ժիրկովը,Վ. Տ.

կին, Մ.

Ս.

Սաիդովը,

Ա.

են

Ս.

Ա.Ա.

6.

Ի.

Միքայիլովր

ն

ուրիշները:

«Լեզվի նոր ուսմունքի» դրույթներըկովկասյանլեզուների

նկատմամբ կիրառելու մեջ առանձին չանքեր Լ. Բիխովսկայան, Ն. Ֆ.

Մեշչանինովը, կովը, Գ. Պ. Սերդյուչենկոն: Ս.

են

թափում

Յակովլեր, Ա

հ.

Ի.

լեզուների Պալեռասիական լեզուներ.--Պալեոասիական

ի.

ԺիրՃա-

մար գրի դպրոցների Ճիմնադրըգրականության ստեղծման աշխատանքը անճրաժեշտ է դարձնում մտածել դասագրքերի ն ուսուցչական կադրերի մասին։ 1922 թվից Հանդես են գալիս դաեն բուճական ուսուցման սագրքեր, այս լեզուները դառնում ու

ն

ման

ա-

է Հյուսիսի ժողովուրդների ինստիտոււոլ: արկա, Հիմնադրվում

Պալեոասիականլեզուների

ուսումնասիրության բնագավառում` Գ. Մ. կորսաՍ. Ն. Ստեբնիցկին, սշխատում են վ. Գ. Բոդորազը, Ե. Դ... ն Ա. Յա. կովը, Սկորիկը ուրիշները: Պալեռասիակրեյնովիչը, կան լեզուների տվյալները լայն կերպով օգտադործվում են «լեզվի նոր ուսմունքի զարգացման երկրորդ էտապում, Հատկապես ի.

ի.

Մեշչանինովի աշխատություններում: Չին-տիբեթականլեզուներ. ճապոներեն.կոբեեբեն.-- Չին-

տիբեթական լեզուներից ամենից ավելի շատ ուսումնասիրվողբ՝ չինարենն է: Այս բնագավառում, բացի Ե. Դ. Պոլիվանովից, աշեն Ա. Ա. Մ. Ալեքսենը, Ա. ի. իվանովը, Վ. խատում Դրագունովը, Ա. Վ.

Բ. կ. ի. Պաշկովը, Մարակունը,

Մ.

0շանինը,Ն.

Ն.

կորուտ-

կովը, Վ. Ս. Կոլոկոլովը ն ուրիշները 0շանինրը,Պաշկովը, Կորոտկովը փորձեր են կատարում չինագիտական ճարցերի ուսումնասիրության մեջ արմատավորել «լեզվի նոր ուսմունքի» սկրզբունքները: Մյուս լեզուներից նշելի Վ վլետնամերենը (աննամերենը), որի նկարադրության փորձ է կատարում Յա. Կ. Շուցկին: Ե. Դ. Պոլիմեջ առաջին Հերթին նշելի են՞ Դապոնագիտության ն իհ. ն. վանովի կոնոադիիանունները: Մյուս Հետազոտողներից

ճայտնի են դովիչը,`Ն.

Ե. Մ.

Ա. (ւեզվի պատմություն), կոլպակչին

Ֆելղմանը,

Ա.

Խոլո-

Պողդնենը 0. Պ. Ե. ն ուրիշները: Լ. (քերականություն), Պետրովան, նավրոնը Մեծ չափով տուրք է տալիս «լեզվի նոր ուսմունքին» Ա. Ա. Խոլողովիչը, որը, բացի ճապոներենից, զբաղվում է ն կորեհրենի Ի.

Ա.

Ա.

Պաշկովսկին,

Դ.

Մ.

ու-

սումնասիրությամբ:

Սեմա-քամական,աֆոիկյանն

լեզու-ավստոալա-օվկիանյան

ներ.--Սեմա-քամական կենդանի լեզուներից ամենից ավելի մեծ ուշադրություն գրավողրըարաբերենն է, որը բուճական ուսումնասիրության առարկա է: Սովետականարաբագիտությունը տալիս է մի շարք անուններ՝ ի. Յու. կրաչկովսկի, Դ. Վ. Սեմյոնով, ն. Վ. են քերաՆ. Վ. Ցուշմանով:Սրանքղբաղվում 0դե-Վասիլնա, ճրատարակուբարբառագիտությամբ, տեքստերի կանությամբ «լեզվի նոր թյամբ ն այլն: Այս բնագավաոռրնս զերծ չի մնում ուսմունքի» ազդեցությունից. այսպես, Ն. Վ. Յուշմանովր զբաղվում է արաբերենի քերականության ստադիալ շերտավորման ենն Ն. Վ. Ցուշմանովի մշակում ճարցով:ի. Յու. կրաչկովսկին Ճետ նան կապված ճարցեր: եթովպական լեղուների Որոշ աշխատանքէ կատարվում նակն ճին եգիպտերենի ն. սրա' Հետնորդի՝ ղպտերենի ուսումնասիրության բնագավառում): ու

Հաուսա

Օլդնռողգեն

են նվիրում Դ. Ա. աշխատանքներ որոնք զբաղվում են ն աֆրիկՅուշմանովը,

լեզվին առանձին ն Ն.

Վ.

Հարցերով: 1937 թ. ճրատարակված «ՃԼԱԱՇՅՈՅ» ժողովածուում Վ. տեղ գտած ճոդվածների ճեղինակները(Ի. Լ Սնեգիրյով,Ն. են աշխատում այս բնագավառում կիրառել «լեզվի Յուշմանով) նոր ուսմունքի» դրույթները: Ընդճանրապես նշելի է, որ սուաՃճիհ ամճարերենը բուճական լին, զուլուն, Ճաուսան դասավանդման ն գիտական մշակման առարկա են դառնում ենինդրադում (Դ. Ա. Ն. Պ. հ. Պ. Ս. Վ. 0Օլդեռոգգե, Յուշմանով, կուզնեցով, Ստրոդա-

նովաւ):

Փոքր

Ասիային Միջագետքի ճին լեզուներո.-- Այս լեզուների

ուսումնասիրության բնագավառում ուժեղ կերպով արտաճայտվում

է «լեզվի նոր ուսմունքի» ազդեցությունը: Առանձնապեսլայն ուշադրության առարկա է ուրարտերենը (խալդերենը), որին նվիր4. Ա. Ղափանցյանի, վում են Ն. Տա. Մառի, Ի. ի, Մեշչանինովի, 4.

վ. Սերեթելու աշխատանքները:

ԱՐԴԻ ԷՏԱՊ

(1950

թ.

մինչն մեր օւեռր)

Լ ՎՈՒԼԳԱՐ ՄԱՏԵՐԻԱԼԻՍՏԱԿԱՆ ՍՈՑԻՈԼՈԳԻԶՄԻ

ՀԱՂԹԱՀԱՐՈՒՄԸ ԵՎ ՀԵՏԵՎՈՂԱԿԱՆ ՄԱՐՔՍԻՍՏԱԿԱՆ

ԴԻԱԼԵԿՏԻԿԱ-ՄԱՏԵՐԻԱԼԻՍՏԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱՔԱՆԱԿԱՆ

ԿՈՆՑԵՊՑԻԱՅԻ

ԱՐՄԱՏԱՎՈՐՈՒՄԸ

Ընդճանուր տեղեկություններ. «ՊՐբավդայի»

թ. դիսկուԲարցերիշուբջը. սովետական լեզվաբասիան լեզվաբանության կոմունիստական պարնության վիճակր դիսկուսիայիցճետո.-ն տիան Սովետականկառավարությունը չէին կարող երկար ժա-

փակել սովետական լեզվաբանության մեջ տիրող ան Հանդեպ: «կեզվի նոր ուսմունքի» երկարամբարեճաջող վիճակի յա տիրապետությունը մեծ վնաս էր ճասցնումլեզվաբանական աշխատանքինլ լեզվաբանական կադրերի պատրաստմանը» վտանգի տակ դնում լեզվի ուսուցման գործր, խանգարում մարքսչենինյան լեզվական քաղաքականությանիրականացմանրը, դրժվարացնում լեզվաբանական գործնական ճարցերի լուծումը: «Լեզմանակ

աչք

Վի նոր ուսմունքի» վուլգար սոցիոլոգիական դրույթների Հաղքամեջ Հճարման ն մարքսիզմը անբասիր կերպով լեզվաբանության էսսրմատավորելու դործում բացառիկ դեր խաղաց «Պրավդալյի» թ. մայիսի 9-ից մինչն ճուլինսի 4-ը ջերում տնող դիսկուաիան։ Բանալով դիսկուսիան «Պրավդայի» խմբագրությունը գրում էր. «Այն անբավարար վիճակի կապակցությամբ, որի մեջ գտնվում է սովետական լեզվաբանությունը, խմբադրությունը է Համարում «Պրավդա» թերթի էջերում կազմակերանչտճրաժեշտ պել ազատ դիսկուսիա այն նպատակով, որ քննադատության ն ինքնաքննադատության ճանապարճով Ճճաղթաճարվիսովետական լեզվաբանության լճացումը ն ճիշտ ուղղություն տրվի այդ բնագավառի Հետադա գիտական աշխատանքին»: Դիսկուսիան սկսվեց Ա. Չիքոբավայի «Սովետական լեզվաբանության մի քանի ճարցերի մասին» Հոդվածով, որն ուղղված էր «լեզվի նոր ուսմունքի» Հշիմնական դրույթների դեմ. նշելով, որ «ն. Ցա. Մառի անվիճելի ծառայությունը սովետական լեզվաբանությանը լեզվի վերնաշենքային պրոբլեբնույթի է», Մի դրումն Չիքոբավանառարկում էր այս դրույթի վուլգար սոցիոլոգիական մեկնաբանության, լեզվի բոլոր տարրերը անմիջականորեն բազիսի Հետ կապելու, լեզուն արվեստի Հեւ ճավասարեցնելու դեմ: նա մարքսիզմի ճետ անճամատեղելի էր Համարում լեզվի դասակարզայնության դրույթր՝ նշելով, որ մարքաիզմր ելնում է ազգային լեզվի՝ ողջ ազգի Համար միասնական լինելու փաստից: Չիքոբավան ճատկապես խիստ կերպով էր քննադատում վերլուծությանմեթոդր, ձեռք-լեզվի առաջնության, քառատարը լեզվի՝ սկզբնապես մոգական արարողությունների միջոց լինելու, լեզվաստեղծական պրոցեսի միասնության,լեզվի ստադիալ ղարզացման դրույթները: Հոդվածին Ճճետնեցի. ի. Մեշչանինովի «ԱկաՋիքոբավայի Յա.

Մառի ժառանգության ստեղծագործական զարՄառի գացման ճամար» ճոդվածր, որի մեջ Հեղինակր, նշհլով անմշակ ուսմունքի մի շարք խոցնլի կողմերը, թերություններն Ճալ'ցերըչ այնուամենայնիվ, կարծում էր, որ սովետական լեզվա դեմիկոս

ն.

ու

ոլետք բանությունը

ուսմունքի ճիման վրա: տե9իքոբավայի Մեշչանինովի Հոդվածներից ճնտո լույս սան քննադատների «լեզվի նոր ուսմունքի» ճակառակորդների ն կողմնակիցների Ճոդվածներ: Հետնորդների մի շարք այլ Ն. Յա. Մառի ուսմունքի քննադատությամբ Ճանղես եկան մասէ զարդանա

այդ

ն

ու

ու

Ե04

Բ. ՍերեբրեննիՎ. Վինոգրադովը,Լ. Բուլախովսկին, նավորապես

կովը, Գ. Ղափանցյանըն ուրիշները. պաշտպանության դերը իրենց Ֆ. Ֆիլինըն ուրիշները: Վրա վերցրեցին Ն. Չեմոդանովը, Հունիսի 20-ին «Մարքսիզմի վերաբերյալ լեզվաբանության մեջ» Ճոդվածով ճանղես եկավ ի. վ. Ստալինը՝փորձելով պա4 է տասխան տալ Հետնյալ Ճարցին. 1) ճի՞շտ արդյոք, որ լեզուն վերնաշենք է բազիսի վրա. 2) ճի՞շտ է արդյոք, որ լեզուն միշտ է ղասակարգային, որ եղել է ն մնում Ճասարակության «ամար միասնական ոչ դասակարգային, Համաժողովրղաընդճանուր են լեզվի բնորոշ Ճատկական լեզու գոյություն չունի. 3) որո՞նք ու

նիշները. 4) ճի՞շտ վարվեց արդյոք «Պրավդանջ՝ ազատ դիսկուլեզվաբանության Հարցերի շուրջր. Դիսկուսիոն Ճողվածին Ճճետնեցին«Լեզվաբանության մի քանի Ճճարցերիշուրն «Պատասխանընկերներին» ջր» «ողդվածները, որոնց մեջ նա պատասխան էր տալիս լեզվաբանության վերաբերյալ՝ իրեն ուղղված որոշ Ճարցերի: Այդ բոլոր Ճոդվածները միավորվեցին «Մարքաիզմը ն լեզվաբանության Հարցերը» ընդճանուր խորագիրը կրող Ի. Վ. Ստալինի գլխավոր նպատակաշխատության մեջ: փորձն էր, թե չի կա«իմնավորման ներից մեկր այն բանի րելի լեզուն Համարել վերնաշենք բաղիսի վրա, որ լեզուն ն տարբե որպեսՀասարակականերնույթ ունի իր ուրույն տեղը սիա բանալով

վերնաչհնքից։ Լեզվի ն վերնաչենքի տարբերության դրույթը Հիմնավորվում է Հետնյալ կերպ.

է բազիսից

ու

1) Ամեն մի բազիս ունի իր Համապատասխան վերնաշեննոր բաղիսի ստեղծման ճետ միասին ստեղծվում է նոր վերնաշենք. Հին բազիսի լիկվիդացման ճետ միասին լիկվիդացվում է

Քը.

մնում է Ճիմնականում նույնը՝ Ճին վերնաշենքը: մինչդեռ լեզուն ն Ճիմնական բակառուցվածքը պաճպանելով իր քերականական ուսյին ֆոնդը: Չ) Վերնաշենքըակտիվորեն օգնում է նոր բաղիսին ճին բաղիսի դեմ, օգնում է մի դասակարգինմյուսի դեմ. մինչդեո լեզուն

Հավասարապես սպասարկում է ինչպես Հին բազիսին, այնպես էլ իշխող դասակարգին, այնպեսէլ մյուսներին: նորին,ինչպես է 3) Վերնաշենքըարդյունք մեկ դարաշրջանի, երբ գործում դարաշրջաններին է տվյալ բաղիսր. լեզուն արդյունք է մի շարք ն որնէ վերնաշենք: ապրում է ավելի երկար, քան որնէ բազիս

4) Վերնաշենքըարտադրությանճետ

կապված է

ոչ

Թե

ան-

օ0թ

միջականորեն, այլ բազիսի միջոցով. մինչդեռ լեզուն ինչպես մարդու արտադրական գործունեության, այնպես էլ նրա դգործունեության այլ բնագավառների ճետ կապված է անմիջականորեն: իհ. Վ. Ստալինը ժխտում է նան լեզվի դասակարդայնության դրույթը: Ըստ նրա՝ լեղուն Ճճամաժողովրդական բնույթ ունի, ն չի

կարելի խոսել առանձին դասակարգայինլեզուների գոյության մասին: լավագույն դեպքում կարելի է խոսել դասակարգային բարբառների կամ ժարգոնների մասին, որոնք արմատապես տարբերվում են տերիտորիալ բարբառներից. դասակարդային բարբառնեմ (ժարգոնները), ի տարբերություն տերիտորիալների, չունեն սեփական քերականական կառուցվածք Հիմնական բառային ֆոնդ ճամաժողովրդական լեզվից) ն (այդպիսիների փոխ են առնում չեն կարող ընկնել ազգային լեզուների կակմավորման 4իմքում: ու

Հենվելով վաղուց ի վեր ճայտնի դրույթների վրա՝

ի. Վ. Ստա-

լինը նախ՝ նշում է լեզվի ն Հասարակության սերտ կապը, երկրորդ՝ գտնում է, որ լեզվի էությունը որոշում ն նրա կայունությունն հն ապաճովում քերականական կառուցվածքը ն բառային ճիմնաժխտում է լեզվի Հանկարծակի Ճեղաշրջումկան ֆոնդը, երրորդ՝ ների ն լեզվական «պայթյունների» Հնարավորությունը, չորրորդ՝ նշում է, որ լեզուների խաչավորումը չի «անգեցնում նոր որակի է լեզուներից մեկը, որը, Հւալեզվի ստեղծման, այլ պաշտպանում բրոտանալով պարտված լեզվի ճաշվին, շարունակում է զարգանալ իր զարգացման ներքին օրենքներով: Ի. Վ. Ստալինի ճոդվածներում, «լեզվի նոր ուսմունքի» տի«անրաճայտ ճրշրապետության շրջանում անտեսվող մի շարք ճետ միասին, քիչ չէին ճակասական տեղերն մարտությունների բավարար չափով չճիմնավորված դրույքները, ակնճայտ սխալներն վերնաշենքի վրիպումները: իր գլխավոր դրույթի՝ լեզվի ն Ճանդես տարբերության Ճարցի Ճիմնավորման մեջ ի. Վ. Ստալինը է բերում միակողմանի մոտեցում, անճրաժեշտ չափով Ճաշվի չի առնում բազիսի ն վերնաշենքային կատեգորիաների փոխճարաբերության ողջ բազմազանությունը, մեխանիկորեն է պատկերացնում բազիսում տեղի ունեցած փոփվոխությունների՝վերնաշենքում է վերնաշենքի արտացոլվելու պրոցեսը, գրեթե լիովին անտեսում տարբեր տեսակների սպեցիֆիկ կողմերը, լեզուն քննում է ընդՀանուր կերպով՝ առանց նրա պատմական ն Հասարակական տարբերակումների բնույթի Հաշվառման ն այլն: Այս նույն ձնով էլ» լեզվի դասակարգայնության ճարցիըքննելիս նա ճաշվի չի առնում` ու

ու

տարբեր լեզուների պատմության տվյալները, Հարկ հղած չափով` չի բացաճայտում Համաժողովրդական լեզվի ներսում օրական ն այլ տարբերակների գոյության ճասարակական Հիմքերը, կամայական ձնով է մեկնաբանում Մարքսի, էնգելսի ն Լենինի ն մւոքերը ն այլն միանում են լեղվի զարգացման այլն: Սրանց Հարցերի ուղղագիծ սարզեցված մեկնաբանությունը, Ճամաժողովրդական լեզվի ն լեզվի զարգացման ներքին օրենքների Ճասկացությունների գործածության, այլե նախալեզվի ճանդեպ ունեցած վերաբերմունքի անճստակությունը, պատմա-ճամեմատական մեթոդի թերությունների վերաբերյալ դրույթի անպարզորոշությունր, ռուսաց ազգային լեզվի բարբառային 4Ճիմքին լեզվի ու մտաժողության, փոխճարաբերության Ճարցերում թույլ տրված սխալները ն այլն): Անճատի պաշտամունքի պայմաններում այս թեմեկրությունները առիթ են տալիս ճակասական կարծիքների են դտնում նույնիսկ սխալ նաբանությունների Ճամար, տեղ դրույթները Ճճիմնավորելուփորձեր: Ընդճանուրառմամբ կարելի է ասել, որ «լեզվի նոր ուսմունՔը» տիրապետող դիրքերից զրկելը մեծապես նպաստում է սովետական լեզվաբանության ընդճանուր վերելքին: Անչճատի ւ աշտամունքի ճետնանքներիլիկվիդացիայից Հետո այդ վերելքը անկարճ ժամանակում արվում է այննախրնթացբնույթ է ստանում: քան բան, որ սովետական լեզվաբանությանը ճնարավորություն է տալիս քայլելու Ճամաշխարչճային լեզվաբանության առաջավոր դիրքերում: Սովետականլեզվաբանության զարգացման այս էտապի Համար ամենից ավելի բնորոշ է իր ունեցած սխալների գիտական քննադատությունն Ճաղթաճարումը, նախորդ լեզվաբանական ժառանգության ն ժամանակակից արտասաճմանյանլեղզվաբանության (առաջին Հերթին ստրուկտուրալիզմի)քննադատական վերագնաճատումը, լեզվաբանական գիտության նվաճումնեքննադատական օգտագործումը` մարքսիստաբի Համադրումն կան դիալեկտիկա-մատերիալիստականփիլիսուբայության սկրզբունքների լույսի տակ: Պատմական ն ստատիկ վերլուծության բոլոր մեթոդների դնաճատման Ճճիմքըմատերիալիստական դիակոնցեպցիաների լեկտիկական մեթոդն է, լեզվաբանականբոլոր Դիալեկտիցնաճատման 4իմքր՝ դիալեկտիկական մատերիլիզմը: ու

ու

ու

ու

Այս Թերություններն

թ. գրված մեթ .Օ

Տողվածում,

որ

ու

քննված Հանգամանորեն սխալները

հՇա010քմմ

ձանձնված է

8օոբօօ25

ԿճքաՇշհըլըա0Ր0

տպագրության:

են

դեն»

0ՅՒԱՅՔՒՑ507

կական մատերիալիզմը սովետական լեզվաբանության ընդճանուր սվիլիսուխայական4իմքն է: Մարքսիստականդիալեկտիկա-մատերիալիստական փիլիսոփայությունը դառնում է լեզվաբանական Ճայացքների ճիմք նան ժողովրդական դեմոկրատիայի երկրներում: Լեզվական երնույքների մարքսիստական մեկնաբանության փորձեր առկա են ն այլ երկրների որոշ լեզվաբանների մոտ. որպես օրինակ կարելի է նշել ֆրանսիացի կոմունիստ-լեզվաբան Մարսել Կոճենինս դիսկուսիայից Ճետո եկող շրջանի՝ դեոՉնայած «Պրավդայի» նս կարճ ժամանակ րնդգրկելուն, Օ0կարելիէ տարբերել երկու 1950--1955 երբ սովետական թթ., լեզվաբանության մեջ փուլ. 1) իշխում է ընդճանրապես դոգմատիկ մոտէցում ի. Վ. Ստալինի «Մարքսիզմը ն լեզվաբանության Ճարցերր» աշխատության նկատմամբ. անճչատի պաշտամունքի պայմաննհրում բացակայում է որեէ քննադատական վերաբերմունք, բոլոր դրույթներն րնդուն: վում են առանց որեէ վերապաճության. 2) 1956 թ. մինչն այժմ, երբ 11 Ճամագումարի որոշումներից ն «Պրավդայի»՝անչատի պաշտամունքի դեմ ուզղված ՃճոդվածներիցՃճետո սկսվում է դոյություն ունեցող դոգմատիկ մոտեցման Հաղթաճարումը, վերանայվում են առանձին սխալ դրույթներ, ավելի մեծ տեղ է սկսում տրվելայն ճարցերին, որոնք մինչն այդ Ճեռու են գտնվել սովետական լեզվաբանների ուշադրությունից: են Լեզվաբանականաշխատանքի բնույթն ու տիպերը մնում ճիմնականում նույնր, բայց նշանակալից տեղաշարժ է կատարվում նրանց տեսակարար կշռի մեջ: Հնչլունաբանա կուն ն ձնաբանական ճարցերը կրկին գրավում են իրենց պատշաճ տեղը, անՀրաժեշտ ոլայմաններ են ուոեղծվումՃճամեմատականե սվատմական քերականության չարցերի զարգացման ճամար: Սովետականլիզվաբանության գլխավոր օրգանը ղառնում է թ. լույս տեսնող «ԹՓՈքՕՇԵԼ83ԵԼԳ0ՅԱՃԻՈՑ» նրկամսյա Հանդեսը: Սովետական լեզվաբանության կարնորագույն պրոբլեմների թվում շարունակվում են առաչջչնակարդտեղ գրավել լեզվի ն Հասարակության փոխճարաբերության պրոբլեմները: Հաղթաճարե,

մ /ՏՇստտՕօո

ունիս, ՈՏ,

ն

1955:

ԼլոքսլտէլզսՇ Շէ տճօՈՅԱտաճ ձլա81ՇՇեզսծ,1948. Լո Շո Սոլօո 1950, 11ոչ/ս15լզսճՇ Տօրոքեզս:ճ, ,Լ՝ՒԼսոճուն", չձմմո. Հ. ԸՕհճո, ԸՇլոզսճուծՈՌԵՇՏ Վե ԼԲՀհԸ:Ըհ65, ՔՁ-

Շօհճո,

12.

Տսր

այլն:

լով լեզվի զարգացման պրոցեսի՝ Հասարակության զարգացմանր լիովին ճամբնթաց փոխվելու վուլգար սոցիոլոգիական տեսակե-

րնդունելով լեզվի զարգացման ներքին օրենքների դրույմիաժամանակ դնելով լեզվի ճասարակության սերտ կապի դրույթը` սովնեւոականլեզվաբանությունը անճրաժեշտաբարպետք է լուծեր այնպիսի Ճճաքբցեր, ինչպիսիք են Համաժողովրդական լեզվի բնույթի ն Համաժողովրդական խոսակցական լեզվի, գրական տր,

թը

ն

ու

ու լեզվի բարբառների փոխճարաբերության փոխազդեցության, տարբեր պատմական էպոխաներում նրանց ունեցած տեսակարար կշռի ու օրինաչափությունների, էթնիկական ն ազգային լեզունեբի ծավալի ն կազմավորման պզոցեսի առանձնաճատկություննեբի, ճասարակության սոցիալական տարբերակումների ու դրանց փոփոխության պրոցեսի լեզվական արտացոլման, լեզուների պատմական փոխճարաբերության փոխազդեցության, լեզունեն րի պատմության, այդ թվում գրական լեզուների պատմության պերիոդիզացիտյի, լեզվական նորմայի բնույթի փոփոխության Ճարցերը։ Այս Հարցերի լուծումը ունի Հաճախ ոչ միայն տեսա քաղաքական կուլտուրական կարնոր կան, այլե գործնական, նշանակություն, եթե նկատի ունենանք Սովետական Միության առանձեաբազմաթիվ ժողովուրդների զարգացման բնույթն ու Հատկությունները. Այս ճարցերը «Հատուկ կարնորություն են ստանում նան այն տեսակետից, որ նախորդ լեզվաբանության կողմից դրանք կամ չեն լուսաբանվել, կամ անբավարարչափով են լուսաբանվել,իսկ «լեզվի նոր ուսմունքի»կողմնակիցներիկողմից «լուծվել են» ուղղագիծ միակողմանիությամբ, սխալ կերպով ն ճաճախ միայն դեկլարատիվորեն. մինչդեռ դրանց լուծումը ու բազմակողմանի աշխատանք, բազպաճանջչջումէ երկարատն ումաթիվ լեզուների մանրակրկիտ ուսումնասիրություն ն այդ ու

ու

ու

ու

անկողմնակալընդճանրացում: արդյունքների սումնասիրության քննարանցկացվում են դիսկուսիաներ Այս կապակցությամբ տեսնում են մենագրական ուսումնասիրիւթյուններ կումներ, լույս ու

ու

Ճոդվածներ, ընդ որում ճանդես

են

գալիս պրոբլեմների

պար-

ճակադիր ղաբանման ամենաբազմազան փորձեր, ճայտնվում լուծումը Ճճաճախ բարդաՀակասական կարծիքներ: Հարցերի են

ու

լեզուներն խորությամբ ուսումնասիրված: նում

է նրանով,

որ

ոչ

բոլոր

են

Հավասար չափով

ու

Սովետականլեզվաբանության մեջ վեճերի տեղիք է տալիս բովանՀենց Համաժողովրդական լեզվի գաղափարի ծավալի ու

դակության, պատմական տարբեր ժամանակաշրչաններում նրա ունեցած բնույթի Ճարցը: Համաժողովրդական լեզվի ՞"արցը տարբեր ձնով է լուծվում պատմական տարբեր ժամանակաշրջանների ն տարբեր լեզուների Ճամար՝ կապված դրանց ղարդացման բնույթի առանձնաճատկությունների4Ճետ, մանավանդ որ ոչ բոլոր դեպքերում գոյություն ունեն ճասարակական տարբեր միավորների (տոտճմ, ցեղ, ցեղային միություն, էթնոս, ազգ) սաճմանազատման որոշակի չափանիշներ, դրանց գոյացման ժամանակի «վերաբերյալ ճշգրտորեն որոշված տվյալներ:

Լեզվի զարգացումը կապելով ճասարակության վզարդացման մարքսիստականլեզվաբանությունը այդ զարգացումը չի դիտում որպես ճասարակության զարգացմանը ճամրնքաց ավտոՄատ տեղաշարժեր: |նզուն ունի իր զարգացման ներքին ն արտաՔին գործոնները, ընդ որում գլխավորը ներքին գործոններն են՝ կապված լեզվի ճասարակական ֆունկցիայի, լեզվասիստեմի ներՔին ՃճակասություններիՀետ. արտաքին գործոնները (խատչավոեն րումն լոկ եղած պրոցեսներն արագացխառնումը) խաղում նողի կամ տարածողի դեր, այլն ազդում լեզվի որոշ կողմերի վրա՝ առանց անմիջական որակական փոփոխություններ առաջ բերելու "նրա մեջ: Լեզվի ղարզացումն ընթանում է երկու ճակաղիր տենդենցների փոխազդեցության տակ՝ տարբերակում (դիֆերենցիապիա) ն միասնացում (ինտեգրացիա). սրանց տեսակարար կշոիխ տարբերությունները կապված են Հասարակության ղարգացման բնուլթի աստիճանի ճետ: Աեզվիզարգացումն ընթանում է անճավասարաչասի,լեզվի կառուցվածքային տարբեր կողմերը փոՀետ՝

ու

ու

փոխվում են ոչ նույն տեմպով. այս Ճանդամանքը ճանդեցնում է լեզվասիստեմի անընդճատ Ճճակասությունների, լեզվի մեջ միշտ լինում նն անցյալի ճետքեր ն ապագայի սաղմեր: Դնելով լեղվի մեջ քանակական աննկատ փոփոխությունների որակական անցումներ տալու Ճարցը՝ մարքսիստական լեզվաբանությունն այդ անցումները չի ճասկանում ոչ որսլես սիստեմի «պայթյուն», ոչ էլ որպես մուտացիոն փոփոխություններ:

Առանձնապես մեծ վեճերի տեղիք է տալիս ազգային լեզվի բնույթի ղարզացման առանձնաճատկություննելփճարցը: «վեզվի նոր ուսմունքի» ներկայացուցիչները, ելնելով ազզերի՝ կապիւտալիստական Ճասարակության ծնունդ լինելու դրույթից, ազգային լեզուն դիտում էին որպես միանգամայն նսր ֆորմացիա, լեղվի ղարգացման նոր ստաղիա. նրանք չափազանցնում էին ազգաու

Ե10

ն, վին լեզվի՝ էթնիկական լեզվից ունեցած տարբերություններ անտեսում ընդճակառակն, կառուցվածքային բազմաթիվ ընդՃանրությունները։ 1950 Թ. «ետո սովետական լեզվաբանները ն՛ ատիպված էին պայքարել այս վուլգար սոցիոլոգիական տեսա կետի,ն՛ բուրժուական լեզվաբանության շատ ներկայացուցիչնետրիայն տեսակետի դեմ, քն բացակայում է որնէ կապ լեզվի ն Հասարակության զարգացման միջն: Սովետականլեզվաբանների մի մասը, տարվելով «լեզվի նոր ուսմունքի» քննադատությամբ ն ծայզաճեղության Ճասցնելով հ. Վ. Ստալինիդրույթը, Հայտնում է այն միտքը որ ազգային լեզուն իր կառուցվածքային առանձնաճատ,Վություններով, իր քերականական կառուցվածքով ն 4ճիմնական բառային ֆոնդով ընդճանրապես չի տարբերվում էթնիկական լեզՎեց: Սակայնսովետական լեզվաբանների մեծ մասը Ճանգում է այն մտքին, որ ազգային լեզուն, իր կառուցվածքային առանձնաՃատկություններով էապես (որակապես) չտարբերվելով էթնիկականլեզվից այնուամենայնիվ, որոշ տարբերություն ունի, որ | պսզգային լեզուն էթնիկական լեզվի Համեմատությամբ ավելի զարգանում կատարելագործվում նան իր կառուցվածքով": լեզվի գաղափարի մեկնաբանությանՃարցում ՃայտԱզգային նրվել են սթալ տեսակետներ ու կարծիքներ. Ոմանք ազգային են լոկ ազգային գրական լեղուն. սրյալեզու ասելով ճասկանում նով նեղացվում է ազգային լեզվի ըրմբոնումը, բարբառներով խոսողները փաստորեն ճանվում են ազգային լեզվով խոսողների Ճետնաբար ազգր կազմողների թվից, ն ազգր զրկվում է լեզվավկան միասնության Հատկանշից։ երկրորդներր ազգային լեզուն դիտում են որպես գրական լեզվի ն բարբառների պարզ մեխանիկական գումար. սլանով էլ չնջվում է ազգային ն էթնիկական լեզուների տարբերությունը, ժատվում ազգի որակապես նոր բնույու

ու

ՔԵԱՃ

«Ը8616

«քյոօ8 Դ( Ցօոքօօ) օ ԻՔ 7, էջ 53:

քօՇել

84, ՕՐՕ

քօօ Ք 6,

չմմտ.

Շ8616

1.

7ԿՇԿԱՏ

Օօ

թ.

156--35

Ծտոուօտ-ին

ԱԼ.

Ը8616

115-713.

էջ

քՅԵԼ

քճՅտումտ

քջ

ԵՅԱԱՕԻՅՃԵՕճքթՅ3Յ088իա6Ք քտուտՇ ԸՇձՀաան, .Ծօոքօշել ՅԵՕՅԱՅՒԻ Շ. 1. 1992, էջ 332. Խ., ՍՄտուտծք,

8.

Փօքխաքօտմեաւ ՈՕՊԵՇԿօԱՆ 67քաշւօն

1952, ՒՇ 4,

1.

աա", ԸՇՀՅու

8.

43ԵԼԽՕՅԻՅԱՆՑ

ՇՅԻ7ՇՇՑ,

Լ.

Ը

չմմտ.

82381608

օ1

ն

ԷՅքօոխօօլտ, ՅաոՅ

8.

ԷԼ.

Վքաօճ-ի

8. Շուն" 1քյ/ոօտ8 1. 8. Ս. ՈՀՃոօտ, 84,

ԷճքօՕղեօօւմ

Օ6

1952, ԻՇ 6, Ք

1952,

81,

եճատա,

պրալոսականը ,8Օոժողովածուի մաին,

էջ

ԻՅԱԼՕՒՅՊԵ-

ՎԱՆ

140--125.

ԷՀԱՎՈՕԵՅՊԵՒԼՉԵՄ

83Ե

Է ա",

8Օո-

81,

այլն:

թը, ազգային լեզվի կազմավորման Հարցր դիտվում է ուղղագիծ պարզությամբ: չաղթաճարելով«լեզվի նոր ուսմունքի» դրույթ» ազգային Լեզվի՝ լոկ բուրժուական դասակարդի ստեղծագործություն լինելու մասին, այլն մերժելով թված տեսակետները՝ վետական լեզվաբանների մեծ մասը կատարած աշխատանքի ետնանքով զարգացնում է այն միտքը, որ «ազգային լեղուն ներկայացնում է լեզվի ֆունկցիոնալ-ոճական, Հասարակական ն տերիտորիալ տեսակետից որակապես տարբերվող ձների բարդ ճյուղավորված սիստեմ՝ լեղվի գրականորեն մշակված տիպի՝ որպես ազգային լեզվի բարձրագույն ձնի գլխավորությամբ, որի է բանավոր-խոսակցական լեզվի կազմի մեջ միաժամանակ մտնում (քՇՎԵ) ողջ բազմազանությունը: Ազգային լեզվի Համաժողովրդական բնույթը կայանում է նրանում, որ նա Ճանդիսանում է տվյալ ազգի բոլոր անդամների սեփականությունը, որոնք դգործնականապեսօգտվում են պատմականորեն պայմանավորված նրա մի քանի սո-

տարատեսակներից»: :

լեզվի

ճասարակության կապի պրոբլեմի «Հետ սհրտորեն առնչվում է լեզվի պատմության պերիոդիղզացիայիչճարցր։ Այ Հարցի լուծումը կարնոր նշանակություն ունի այս կամ այն լեզվի պատմության պրոցեսի գիտական մեկնաբանության ճամար: ՍովետականՄիության ն ժողովրդա-դեմոկրատական երկրների լեզվաբանական գրականության մեջ Հանդես են եկել այս ճարցի լուծման երկու կարգի տենդենցներ: մի մասը, ել(եզվաբանների ն նելով լեզվի Հասարակության պատմության սերտ կապի դրուլլեզվի «արթից, առաջարկում է պերիոդիզացիայի «Ճիմքընդունել տաքին» պատմության փուլերը, այսինքն՝ որպես լեզվի պատմության պերիոդներ դիտել նրա զարգացումր որպես ցեղային, էթնիկական ն ազգային լեզու: եզվաբանների մի այլ խումբ (այդ այ: Քվում բուլղարացի լեզվաբան Վլ. Գեռրգինը) գտնում է, որ կամ այն լեզվի պատմական զարգացումը տալիս պետք է ելնել նկատվյալ լեզվի կրած առանձնաճատուկ փոփոխություններից, տի առնելով առաչին Հերթինլեզվի կառուցվածքի փոփոխությունդնում ները: Որոշ լեզվաբաններ էլ պերիոդիզացիայի «իմքում են մեկից ավելի Հատկանիշներ՝ ավելի կամ պակաս սերտ կապ ն

1ԸԼՕքաՎՇԸԽՕՐՕ քու

8ՕոքՕՇԵլԸՕ86ՇԿՕՍ ՈՅ ատ. ՅՅՀԵՕԽՕԿՇքԻՕՇՆԼ

83ԵԼՅՃ

Է ԿՇՇԼԻԱՃ

Ը0ՕՇՈՅՑԱՂՒ

ՈՈՀՊՇԵՆՕ8.

ք83Ր080թե01օ

Օ6ԱԼՇԵՅՃքօՈՒՕՐՕ

ք. Ս. ՏՊՒՇԸ08Ց, ԷԼ. Ճ. ԵՅԸոճաօտ, Է. Ճ. Ծօաճքծտ, Լ. 1. ԸճԽնո, Ո. իք. Ոծախքոշտ, /1., 1958, է9 15,

7ոՑ

Ե12

ճաստատելով դրանը միջե:

մեծ մասը Հետազոտողների

«այտէ նկատի ճարցը լուծելի Օ0սղետք առնել ճամաժողովրդականխոսակցական լեզվի ն գրական լեղուների տարբերությունը, այն ճանդամանքը, որ վերջինիս զարգացումը ենքակա է գիտակցական միջամտության. «Համաժողովրրդական լեզվի զարգացումը ճատկապես Հնագույն ժամանակաշրջաններում ն նրա անգիր ձնում ամբողջովին վերաբերում է լեզվի ներքին զարգացման ոլորտին, այլն--որոշակի պատմահում

է այն կարծիքը,

որ

այս

պայմաններում-- միջլեզվային փոխազդեցություններին

կան

(սուբստրատի ազդեցությունը): Հնչյունական օրենքները, քերավերաբերում կանականպրոցեսները, անալոգիայի ազդեցությունը են ամենից առաջ Ճամաժողովրդական լեզվի զարգացմանը: հսկ գրական լեզվի՝ որպես կուլտուրայի սպեցիֆիվ երնույթի զարդացման ճամար բնորոշեն ամենից առաջ ինչայնպիսի գործոններ, ն կանոնարկումը պես ընտրություն տ վյալ (ք6ո2Ն6Է12112)՝ լեզվի նորմաների կազմի մեջ որոշակի շրջանում որոշ երնույթնեբի ներմուծումը ն նրանցից Համապատասխան այլ երնույթների բացառումը:Սրանով,իշարկե,Հե Հանվում գրական լեզվի՝ իլ» ներքին օրենքներով զարգանալու Ճարցը, միայն թե պետք է դրրվի այն Հարցը, թե գրական լեզվի կառուցվածքի ո՛ր կողմերում ն ի՛նչ չափով է տեղի ունենում նրա զարգացումը րստ, հերներքին

օրենքների»: Այս բոլոր ճարցերը բնականաբար սուր

կերպով կապվում են լեզվի զարգացման ներքին օրենքների բնույքի պարզաբանման խնդրի ճետ: Այս պրոբլեմին նվիրված զանազան աշխատությունինչպես մարքսիզմի ընդճանուր տեսական սկզբունքների, այնպետ Խ., )998, էջ 13-14: Այս կառլակՕԱհոՅեք..., Դեռնս ճետեյալը։ թ. մեթ չենք ճամարում նշել ությամբ ավելորգ պերիոդիզացիայի ճարցերը» ճողվածում, ԳՀԱԺ» «Հայոց լեզվի պատմության 5. 52, | մաս, ծայ ճամաժոզովրդական լեզվի պատմության սլերիոդիզատարատեսակների փոխճարացիան մենք առաջարկելենք ճիմնել րա բոլոր պերիոդիզացիայի ճիմբում մենք դնում բերության ճաչվառման վրա. այս ենթ լեզվի դարգացման օրենքները. միաժամանակ ինչպես այստեղ, այնպես էլ (մեր «Հայ լեզվաբանական միտքը ն աշխարճչարարիճարցերը» դոկտորական գիտերտացիայում մենք սաճմանազատում էնթ ճամաժողովրդական լեզվի ն գրական գրական պերիողիզացիայի «կզբունքները. լեզվի պատմության դնում ենք «նրա լեզվի պատմության պերիողիղացիայի ճիմբում մենք ֆունկցիաների ընդլայնման պրոցեսը ն այն փովոխությունները, որոնք տեղի են ունենում նրա մեջ ղարպացմանե մջակման ընթացքում»:

8Օոքօճել ԸՕ861Շ

33. Գ.

Զա

ճուկյան

ձլ առանձին լեզուների կոնկրետ ելութի ուսումնասիրության արդյունքների բազմակողմանի ՃճամադրմանՃճիմանվրա (Վ. Վ. Վի-

նոգրադով,Ա.

նիկով, Վ.

Ն.

Բ. Ա. ՍերեբրենՎ. Ա. Զվեգինցն, 9իքոբավա, Մ. Մ. Մ. Վ. ժիրմունսկի, Գուխման ն Յարցնա, Ս.

ու-

րիշներ): Լեզվի զարգացման ներքին օրենքների ընդճանուր պրոբգեմի Հետ կապվաժ՝ քննվում են ճետնյալ ճարցերը. 1) «լեզվաբանական օրենք» ն «լեզվի զարգացման ներքին օրենք» ճասկաներմասնակի

Կոնմում. 2) լեզուների զարդացման ընդճանուրն

նատիպության ն նրանց զարգացման ուղիների «ետ. Յ) լեզվի տարբեր կողմերի զարգացման, նրանց փոխկապակցության ն

4) լեզառանձնաչճատկությունները. փոխպայմանավորվածության

վի զարգացման ներքին օրենքների ն լեզվի ֆունկցիավորման Ճարաբերակցությունը սիստեմի մեջ. 5) լեզվի զարգացման ներքին

անխզելիորեն կապված. 6) ցեղակից լեզուների ընտանիքում լեզվի զարգացման ներքին օրենքների դրսնորման ճարցր. 2) լեզվի մեջ զարգացման տենդենցների ն առանձին փուվոխությունների Ճարաբերակցությունը կոնկրետ լեզվի զարգացման ներքին րենքների Հետո: Լեզվի զարգացման ներքին օրենքների ճետ կապվաժ ճարցերի քննարկման Հետնանքովարվում են Հետնյալ ընդօ-

Ճանուրեզրակացությունները. 1) լեզվի ղարգացման ներքին բննքները լեզվի կառուցվածքի տարբեր օղակների փոփոխության փոխկապակցությանդինամիկ օրենքներ են. ուստի ն չե կարելի միայն լեզվի պատմության առանձին փաստեսաճմանափակվել բի ճավաստմամբ՝ առանց պարզելու լեզվի բոլոր կառուցվածքա յին կողմերի կապերը. 3) լեզվի զարգացման ներքին օրենքները «-

ձատկառյես 1106018410ՌՀՇԻՅԸ ՄՎՇԱՕԼՕ

Հմա.

ՃՒ

ԿՕՅԵՑԱԻՑ

այլե

8.

օ6ճւԱ61

8.

ՇՇՇՔ

Ծ. Ճ.

38ՇՐԱ 1.

8.

8Ցոոօրք8106,

ՇԽԱՇԼԸՇԽՇ

քո6օ7

օտ

Փօտթոյ

ԷԱԺոՑՆՒԸ

Ր.,

8,

81Ղ0ՇԻԿՈՃ

ԽԱմքեՇՔՇՐԸ«ՕՐՕ 43ԵԻՕՅԽԵՅՒՑ8,

ՒԱՇ8,

ՕԼոշհստ

ԱՇիցւտՇ

ՇՕո6712

1952,

8ԱՅԼքՔՇԻԵԽՀՃ

ԽԱՇՈՒՄ1ՅՔՅԵլ8,

ՅՅաՕԻԾ8

841, 1952, թ 3428ԲՕԷօՑ

քուր

էջ 148--145, ը838814

92. է93 Թ

4` ԸՅՇՀՇ

Ց ԸՑՇ1Շ .89ոքօշա 43Խ:40ՅԱՅՆՔՔ 1952, էջ 183-517. 7քտոօտ ||. 8. ՇԼՅաՈոՅ", 81., ք238եւքեւխաՇ ՅՅ՛ՕԽԵԼ ԲՈՒՅ 83.8, 8Ն., 1959 ն այլն: Տե՛ս նան լեզվի զարզացման ներբին օբենբների շուրջր տեղի ունեցած զիակուսիայի վերարերյալ ճազորզումը ԹԱ-ում, 1958, ն 3, էջ 141-148: 88, 1987, 55 3, էչ 148--1/5, ոօ

6ՍՅԱԿԱՍՑ,

՛

ջնդգրկում

են

լեղվի կառուցվածքի բոլոր

տարրերը՝ Հնչյունական,

մի առանձին փոփոխություն կամ Խույնիսկ զարգացման ավելի ընդճանուր տենդենց է վերաճում ղարդացման օրենբի. 3) լեզվի զարդացման ներՔին օրենքները, որպես դինամիկ օրենքներ, պետք է սաւմանաղատելլեզվի ֆունկցիավորումից՝ սիստեմիմեչ, բայց ֆունկցիավորման օրենքները չի կարելի կտրել լեզվի զարգացման ներքին որոնց Հետնանքն են Հանդիսանում օրենքներից, դրանք, այնպես փնչպես զարզացման ներքին օրենքների ուղղությունն ինքը որոշվում է տվյալ լեզվի առկա սիստեմով. 4) լեզվի ղարգացման ներբին օրենքները ապաճովում են առանձին լեզուների զարգացման .աղգային ինքնատիպությունը ն որոշում նրանց որակր. լեղվի զարգացման ընղճանուր ներքին օրենքների որոշում են լեզվի կառուցվածքի փոփոխությունների ընդճանուր ուղղություն սԿոիպը՝դրսնորվելով ամեն մի կոնկրետ լեզվի նյութի ն ձնի մեջ ս ձուլվելով նրա ղարդգացմաններքին օրենքների չետ. ուստի ն ն Ճճիմքչկա խզելու լեզվի զարգացման ընդճանուր մասնակի ներՔին օրենքները. 5) լեզվի զարգացման ուսումնասիրությունը պետք է անցկացվի ժողովրդի՝ այդ լեզուն կրողի ն ստեղծողի պատմության Հեւտ անխզելիորեն կապված. այստեղ միննույն ձնով անընդունելի են ինչպես Մառի նրա ետնորդների վուլգար պիոլոգիզմը, այնպես էլ այդ պատմական օրինաչափությունների ժառր բնորոշ է ճրաժարումը, Կաճմանումից Հակապատմական լեզվաբանությանը. ճարկավոր է «իմանակակից բուրժուսկան լեզուներից որ անցումը ժողովուրդցեղայինեերի, շել, մտո ճմային է տարբեր ժանրերի կապված ների լեզուներից ազգայինների՝ ոճերի մշակման «Հետ, որոնք անմիջականորեն արտացոլում են փոխաՀաղորդակցման ձների ղարգացումը ճասարակության կերոլման պայմաններում. 6) ցեղակից լեզուների ղարգացման ներքին օրենքների ուսումնասիրությունը պետք է դառնա պատԿա-Համեմատական լեզվաբանության անբաժան մասը

քերականական, բայց լեքսիկական,

ոչ

ամեն

ո

սո-

ու

ու

ԸնղՀանուր առմամբ, խոսելով լեղվի զարգացման ներբին րենբների մասին,սովետական լեզվաբանները կարծում են, Թե Հաէ լեզվի զարգացումը կատարվում այնպիսի ուղղությամբ, որ մապատասխանում է ճասարակության վարզացմանը, կուտակում է այնպիսի տարրեր, որոնք օգնում են նրան ավելի լավ կատարեզու իր ֆունկցիան": --

1958, 163,

:

88,

8օոքօՇիլ

էջ

Ը08616:0Խ

148,

ԷՅՄԵԵ...,

Ռ.,

1958, է9

9.

կեզվի զարգացման պրոցեսի լուսաբանության մեջ

կարնոր. բռնում բարբառների բնույթի ու փոփոխության, ազգային լեզվի բարբառային ճիմքի, լեզուների փոխազդեցության, տարբերակման միասնականացման պրոցեսների՝ տարբեր պատմական էպոխաներում ունեցած տեսակարար կշոի, սուբստրատի պրոբլեմները: Վերջին Հարցր դառնում է Հատուկ դիսկուսիայի ռարկա ն տեղիք է տալիս ճակադիր կարծիքների բախման ա-

տեղ

են

ու

ա-

մար:

ղարդացման Բարբառների

ճարցի լուսաբանության մեջ մեծ. դեր են խաղացել Ռ. Ի. Ավանեսովի աշխատությունները: Բարբառների Ճամարելով պատմական կատեգորիա` նա քննում է դրանց փոխճարաբերությունը ճամաժողովրդական լեզվի Հետ՝՝ պատմական տարբեր պայմաններում: նա տարբերում է ցեղային բարբառները Ճետագա տերիտորիալ բարբառներից: Ֆեոդալիզմի պայմաններում Ավանեսովը նշում է երկու կարգի պրոցեսների առկա յությունը՝ մի կողմից՝եղած բարբառների տարբերակումը: յուս կողմից՝նույն ֆեոդալական միավորի կազմում գտնվողբարբառների միավորումը: Սուբստրատիտեսության գնաճատման Ճարցում կարնոր նշանակություն ստացավ 1955 թ. փետրվարին տեղի ունեցած դիսկուսիանն Այստեղ ճանդես են դալիս Բ. Ա. Սերեբրեննիկովին վ. ի. Աբանի Հակադիր տեսակետների սուբստրատի արցի մասին: Սերեբրեննիկովըպաշտպանում է այն միտքը, որ «մի լեզվի ազդեցությունը մյուսի վրասսուբստրատ-լեզվի ազդեցության պայ մաններում ըստ էության ոչնչով չի տարբերվում լեզուների ազդեցության մյուս տիպերից»2: Ըստ Սերեբրեննիկովի՝իրականումի լեզվական Ճճարթությանթյան մնջ երբեք տեղի չի ունենում մյուդրում մյուսի վա, մի լեզվի մակաշերտում (1ՅԸՎՅԱՑՅԱՄԼԸ) ԷՆԵ)" պարզապես լեզուների շփում (ճ01185:Ր1ք084 է փոխազդեցություն: Սերեբրեննիկովը տարբերում լեզուների: շփման երկու տիպ՝ եզրային (ՎՅքԻՔՒԼՅՂԵՒՕՇ ԽՕՒՐՒՁԽ՛11ք0841167 ն միջերկրային (8:

1քմքՇՐԱՕԷՅՎԵՒԼՕՇ

ԽՕԽՐՅԵՆԱՁՕ8ՅԻԼԲ).

ջին դեպքում տեղի է ունենում եզրային շփում (ուստի ն տոպոնի միկայի ընդճանրություն չի նկատվում), երկրորդ դեպքում՝ էքնիկական ներթափանցում. առաջինի ճամար օրինակ են ծառայում՝ ուդմուրտերենն թաթարերենը, երկրորդի Համար՝ մարիերենն

սի վրա,

այլ

ն

առա-

ու

Հմմտ. ՈՇԱՋ,

չ

ՈՇո

ք,

14,

ոս

14, 1956,

էջ

53.

ն

88,

1955,

ՀՆ 5,

էջ

176--176:

Հչուվաշնրենը։ Սուբստրատ-լեղզունկարող է անչետանալ

լիովին մասամբ: Սերեբրեննիկովիկարծիքով՝ սուբստրատի Ճճարցը գտնվում է բուն պատմա-ճՃամեմատական լեզվաբանության ն պետք է սաճմաններից դուրս ուսումնասիրվի լեզվաբանության »ատուկ դիսցիպլինների կողմից (ճամեմատական իմաստաբա նության, Համեմատական փորձառական 4նչյունաբանության կ լեզուների փոխազդեցության տարբեր տիպերի արդյունքներն սումնասիրող Ճատուկ դիսցիպլին): վամ

ու-

Վ. Ի. Աբանը ելնում

է

այն պաղափարից, որ

սուբստրատի եւրնույթը Ճակադրվում է լեզուների փոխազդեցության երկու այլ առիպերին՝ ցեղակցությանը ն փոխառությանը՝ միջանցիկ դիրք դրավելով նրանց միջն: Հենց ղրանով էլ սուբստրատի Ճարցը լեզվական արժեք է ստանում. իսկ ընդւանրասլես սուբստրատի դաղափարը լեզվաբանական դաղափար չէ, սուբստրատի մասին կարելի է խոսել այն դեպքում, երբ տեղի է ունենում էքնիկական խառնման ն բնակչության տեղափոխման պրոցես. սուբոտրատր է ն լեզփր էությամբ էթնողենետիկական պրոցես է, որ ունենում վական Հետնանքներ։ կեզվականսուբոտրատր միշտ ենթադրում է է էթնիկական սուբստրատ: Սուբոտրատի երնուլքը անդես ունենում է բնակչուգալիս այն դեսլքում, երբ տեղի տեղական որպես «նթյան կողմից օտար լեզվի մասսայական յուրացում՝

սոնանք նվաճման, էթնիկական կլանման, քաղաքական տիրապենկ այլն: տության, կուլտուրական դերակշոության Սուբոատրատր ճատուկ նշանակուճարցը սովետական լեզվաբանության "ամար ն ժողովրդի պատմության թյուն ունի որպես լեզվի պատմության ռերտ կապի դրսնորումներից մեկը: Սուբստրատր տարբերվում որպես ավելի խոր ներթափանցման ոլրոցես. փոխառությունից ն ի ճակադրություն փոխացեղակցության նման սուբստրատը՝ սության՝ էթնոգենետիկ սպղրոցես է ենթադրում. այն -տոդորում է լեզվի ողջ կառուցվածքը (այդ թվում ն ձնաբանական տիպը, թեւ մինչդեռ փոխառությունը ընդգրըոչ ձնաբանական մասնիկները), է կում լոկ բառապաշարի որոշ շերտեր. ի տարբերություն փոխաոության՝ այն ենթադրում է երկարատն երկլեզվայնություն: Ֆում

կեզվաբանների գերակշռող է Աբանի տեսակետը:

մեծամասնությունը

պաշտպա-

Սովետականլեզվաբանության կարնորագույն պրոբլեմներից գլուտոգոնիականն էթնոդլոտոգոնիական,մարդկային լեզվի ե առանձին լեզուների ծաղզեզվարնտանիքների, լեզվախմբերի են

ու

ճարցերը: Այս ճարցերի լուծման մեջ սովետական լնզվաբանները փորձում են սերտ կոնտակտ Հաստատել փիլիսուիանեման

ն աղգադրարի, պատմաբանների, Ճճնազետների, մարդաբանների

ղետների

ճետ:

Լեզվի ծագման Ճճարցր լուծելիս սովետական լեզվաբանները հելնում են Էնգելսի ցուցումներից, լեզվի ծագումը կապում մարդու

Հասարակական աշխատանքային գործունեության «ետ: Սովետական լեզվաբանները գտնում են, որ լեզուն մտածողությունր ծագել են միաժամանակ, ն պայքարում են լեզուն մտածողության ն մտածողությունը լեզվին նախորդել տալու փորձերի դեմ: Ի տարբերություն «լեզվի նոր ուսմունքիշ»՝սովետական լեզվաբանությունը զարգացման արդի էտապում առաջնային է ճամարում՝ ճնչյունական լեզուն, մերժում է Հնչյունական լեզվի ծագման ճենց սկզբից դասակարգային բնույթ ունենալու ճակագիտական տեսաենթարկելով լեզվի ծագման ինդիվիդուակետր:Քննադատության լիստական, իդեալիստական մեխանիստական ուսմունքները՝ սովետական լեզվաբանները ելնում են լեզվի ն մտածողության,. լեզվի ն ճասարակության կապի դիալեկտիկական բնույթից, օգտագործում Ի. Պավլովի ուսմունքր լեզվի երկրորդ ազդանշանային սիստեմ Ճճանդիսանալումասին: Սովետական մարդաբան Վ. Վ. Բունակըշ ելնելով լեզվի: (խոսքի)ն մտածողության սերտ կապի, առաջին բառերի՝մւոածողության Ճեյտ միաժամանակ ծագելու դաղափարից՝ փորձել է ն գծել լեզվի ծագման Ճճիմունքների զարգացման սկզբնական: պատկերը:Մարդը,ըստ Բունակի,անցնելով գորստադիաների է ընդչանրացման ծիքների մտադրված պատրաստմանը՝ճասնում ն վերլուծության զարդացման այն աստիճանին, որն արտաճայտձեավորման րնդունակուվում է ընդՀանուր Ճասկացությունների խոսողաթյան մեջ. վերջիններիս ձնավորումն էլ տեղի է ունենում լսողական ն ձայնա-շարժողական դրգոումների ճիման վրա:Առաջին: ու

ու

Հմմ».

է

ՊՇԻԽՇ

ԶՅԵԱՈՅ

Ք

1957, էջ

Ճ.

22.

Ի.

Ց

,

վաբանական ոսմունթի

,

լույթի

տակ, ԵՊՀԳԱ, ՃԱՆ,

ՈԱքօոշճՕոծ Ե7 ոճա, Լ «ԱքօոշճօշաոՇկոՇՎՇՈՕԹՇՒՃ քԸտիՇՇ 18.

1951, Ե18

էջ

8.

-290,

ԸՇուքքոտվ, ՈԱքօոշճօյո8 Շ8616 1. 8. 7քյոօտ

640ՅԻԵՅՒԻԵՔ

ԽՐ

Ճ. Ր 1Աքօոշչօշւոշկած էջ 372 -410. Շորքետս, Մայա տօոՇ 1 235Խ՞, հԼ,. ՓօքումքօտՅի

տմԽԵԼԱԼՈՇԵԽՔ,

Ր. լեզԱղայան, Լեզվի ժաման ճարցթ ստալինյան

1952,

թՕՊԵ

ՇՐՕ

«օաղքնաօտա ԹօՈքօշեԼ 830

ԽԿԱԼԱՈՇԻՒՑ,

ԽԼ.,

ԸԼՅ:ԽԵՅ",

Լ. Ք

Շ

քՇվի

է

ոօ

քճշշճղճկիՇ

83.

ՈՅՒՒՀԵՀՎԻԵ 2ա1քօՈՕՊՕՐՈՒ,-

ԿՇՈՕՑՇԿՇԸ184",

1.

բառերը ծագում են կապիկների փոխակերպված կենսական աղՀ նչյունական ազդանշանների այն Ճատուկկատեգոմուկներից՝ բիայից։ որ տարբերվում է ճուզական ճիչերից:Պետք է ՛տարբե-

րել առաջնայինն երկրորդային ժեստեր. առաջնային ժեստերը ծաղել են լեզվի ճետ միաժամանակ: Սկզբնականխոսքը կազմված է եղել առանձին ասույթներից (քՇՎԲԷՈՅԼ),որոնք ունեցել են բո-

վանդակության լրիվություն,միաժամանակ արտաճայտելգոր-

ծողության առարկան, նպատակը ն միջոցը, Մասնագիտացված մանր գործիքների պատրաստումը նշանավորում է լեզվի (խոսքի) զարգացման երկրորդ փուլը, երբ մարդր ձեոք է բնրում առանձին ն, ճնետնաբար, բառերը կապակցելու ունաՀասկացություններ ն կություն: Լեզվի (խոսքի) «Հնչյունական իմաստային կողմերը զարգանում են միաժամանակ: Առաջին փուլը Համապատասխանում է ստորին պալեոլիթին, երկրորդը՝ վերին: լեզվարնտանիքների ն առանձին լեզուների (եզվախմբերի, ծազման ճարցերը լուծելիս սովետական լեզվաբանները պայքարում են ինչպես «լեզվի նոր ուսմունքի նրա ոհցիդիվների, միակողմանիության դեմ, նշում այնպեսէլ հրիտքերականական լեզուների ցեղակցական կապերի ողջ բազմաղանությունը: Դրրն Հետ են նախալեզվի կամ 4Հիմնալեզվի նրա կապված Ճ4իմվում նաժողովրդի պրոբլեմը, Հնարավոր է ճամարվում լեզուների՝ մեկ սովետական ազգադրագեւո աղբյուրից ծագելը: Մերժվում է Տոլսատովի«սկզբնական լեզվական անընդչատականության» տեսակետը, որբ «լեզվի նոր ուսմունքի» ճարցադրման մի տարատեսակն է: ու

1եզվի

մտածողության, ձնի ն բովանդակության, տրամաբանական, Ճոգեբանական կ լեզվական կատեդորիաների, Ճասկացության ն բառի (բառիմաստի), դատողության նե նախադասության փոխչճարաբերությանՀարցերը միշտ էլ գտնվել են սովետական լեզվաբանների ուշադրության կենտրոնում, արծարծվել ինչձեռնարկնեպես ընդճանուր լեզվաբանության դասագրքերում րում, այնպես էլ զանազան մենագրություններում Հոդվածնե բում: Լեզվի ն մտածողության փոխճարարերությանՀարցը լուծելիս մարքսիստ լեզվաբանները նախ՝ խնդիր են դնում տարբերակել այնպիսի կատեգորիաները, ինչպիսիք են մտածողությունր, գիտակցությունը, իդեոլոզիան ն աշխարճայացքը, մի բան, որ չէր երկրորդ ելնում կատարվում Մառի նրա Հետնորդների մուտ. ծն լեզվի ե մտածողության ինչպես նույնացման, այնպես էլ իրան

ու

ու

ու

Րից կտրելու դրսնորումների դեմ, ծագմամբ գոյությամբդրանք սվայմանավորում միմյանցով, նշում դրանց կապի դիալեկտիկական բնույթը. երրորդ խոսելով մարդու մտածողության զարդացման մասին՝ նրանք ժխտում են նախամարդու կողմից աշխարտը ակզբնապես միայն ֆանտաստիկ ձնով արտացոլելու դրույթը, գտնում, որ ավելի առաջ գնացող իրականության ավելի մարդու գոյության անճրաժեշտ ճանաչողության զարգացումը Կայմանն է: Բառինհ Հասկացության, նախադասության եհ դատողության, լեզվի նշանային բնույթի ճարցերն արծարծված են Սմիոնիցկու, Գալկինա-Ֆեդոռուկի,Զվեգինցնի, Ախմանովայի ն ուրիշների աշթեն Հի կարելի ասել, թե այդ ճարցերըլուծխատություններում, ված են Ճճավապար խորությամբ ն Ճճաջողությամբ։ Այս ճարցերը լուծելիս լեղվաբաններն աշխատում են ճենվել մատերիտլիստական դիալեկտիկայի վրա՝ օգտագործելով լեզվաբանության ն այլ դիտությունների նվաճումների արդյունքները: Լեզվի պատմական կ ստատիկ վերլուծության մեթոդների ճետ ստրուկտուրալ կապված Ճճարցերը, պատմա-ճամեմատական ն վերլուծության մեթոդների նկատմամբ մարքսիստական լեզվաբանության ունենալիք վերաբերմունքի ճարցերն արծարծված են ու

ու

Գուխմանի, ԳորՍմժիռնիցկու, Ախմանովայի, Սերեբրեննիկովի,

նունդի, Վ. Վ. Իվանովին ուրիշների աշխատություններում: Սովետականլեզվաբանները, ստատիկ ուսումնասիրության մեջ կարնոր տեղ ճատկացնելով ձնույթային վերլուծությանը, այնուամենայնիվ, կարծում են, որ լեզվաբանական ճետաղոտության դլխավոր միավորը բառն է, որպես այս կամ այն լեզվով խոսողի տարբերուների կողմից իրապես գիտակցվող միավոր. բառը, թյուն ձնույթիչ Հանդես է գալիս որպես ինքնուրույն քերականական (ձնաբանական)միավոր, մինչդեո ձնույթը այդպիսի ինքնուրույնություն չունի ն կարող է որպես անկախ միավոր Ճանդես գալ միայն որպես բառ ձնավորվելով: իչարկե,բառի ն ձնույթի փոխՃճարաբերությանճարցը ղեռնեսվերջնական լուծում ստացած ճարց չե կարելի Համարել: Բառիայս մեկնակեւտային բնույթի ըմբոնուԻ. մը արտաճայտվել է Ա. Սմիոնիցկու Հետնյալ տողերում. նա,-է բառը,-ճանդես է դալիս որպես լեզվի անգրում ն' Հրաժեշտ միավոր լեքսիկայի (բառային կազմի), ն' ջեէԼ օրինակ, Գալկինա-Ֆեդոռուկի .ԸՆԽՈՇԱԵԽՇ ոքօղոՕյւճէ լՇ" Ն. Ի. Ըրոշյուրի զրախոսականը՝ զբված կոնզակովի 8Փ, 1957,Ք» կողմից»

Հմմտ.,

րականության քերականական կառուցվածքի բնագավառում, մ: ճետնաբար բառը պետք է Ճամարվի ընդճանրապես 4նմնական լեզվական միավորը. լեզվի բոլոր մյուս միավորները (օրինակ՝ ձեվույթները,դարձվածաբանական միավորները, այլնայլ քելեսկանական կառուցումները) այս կամ այն կերպ պայմանավորված են բառի առկայությամբ ն, ճետնաբար, ենթադրում են այնպիսի միավորի գոյությունը, ինչպիսին բառն է»): Սրանով սովետական դիալեկտիկա-մատերիալիստական լեզվաբանությունը Ճակադրվում է ն ստրուկտուրալիստական ձնական վերլուծությանը,որի մեջ զլխավորմիավոր է դարձելձնույթը» ն «լեզվի նոր ուսմունքին»,որի մեջ փորձ էր արվումայդպիսիճիմնական միավոր դարձնել նախադասությունը: Բառի ուսմունքը անմիջականորեն կամ միջնորդված կերպով առնչվում է մի շարք ճարցերի Ճեւո, որոնք անճրաժեշտաբարգրավում են սովետական լեզվաբանների ուշադրությունը՝ բառի իմաստային ն Ճնչյունական, օբյեկտիվն սուբյեկտիվ, լեզվական ն խոսքային, լեքսիկական ն քերականական կողմերի փոխճարաբեն բությունը, բառիմաստի պրոբլեմը, խոսքի մասերի ուսմունքր այլն: ի տարբերություն ամերիկյան ստրուկտուրալիստների ամենտալիստական կամ մեխանիստական րմբոնման, սովետական լեզվաբանները բառիմաստր Ճամարում են բառի անճրաժեշտ մասը: Սակայն նշելի է, որ բառիմաստի ն Հասկացության փոխճուրաբերության Ճարցում ճանդես են զալիս երկու Հակադիր տեսակետներ. ոմանց կարծիքով բառիմաստը Ճճամընկնում է Ճճասկացության Ճետ, մյուսների կարծիքով՝ ոչ: Սովետական լեզվաբանները նոր մեկնաբանություն են վիս շարույթի (սինտագմայի)ն բառաղուղորդման ուսմունքին, շարբաճյուսության մեջ առանձնացնում բառաղուգորդումների, պարզ նախադասությունների ն բարդ նախաղասությունների ուսմունքը: Բառրճամարելով լեզվական վերլուծության մեկնակետը՝որոշ Ճնչույքաբաններ, այնուամենայնիվ, Ճնչույքաբանական վերլուծության մեջ ելնում են ձնույթից: Ճետաղզոտությանմեջ կարնոր տեղ Պատմա-ճՃամեմատական սոալով պատմա-ճամեմատական մեթոդին՝ մարքսիստական լեզվաբանությունը նախ՝ ելնում է ստատիկ ն պատմական վերլուտա-

ւՆ 96,

Մ.

.8օոքօճ

ՇԿՈոքԻՒՒԱ:ԻՑՆ,

բքձաամրոՎվՇՇԽ:00

ՀՈՇաՇԽՎՇՇԽՕՇ Է

Շ1քօ8",

հԼ.

քմա

1955, էջ

ՅՂՒՎՇՇՒՕՇ

ՇղՕ-

11:

ծության ոչ քե Ճակադրությունից, այլ փոխադարձկապից, երկբորդ՝ անձրաժեշտ է Համարում պատմա-ճամեմատականմեթոդի կատարելագործումը, երրորդ` այդ մեթոդի տված արդյունքները գնաճատում է դիալեկտիկական մատերիալիզմի լույսի տակ, փորսերտորեն շաղկապել լեզվաբանության տված արդյունքները պատմության, Հնագիտության, ազգագրության ն այլ դիսցիպլինների տվյալների 42ետ: թ. Հուլիսին տեղի ունեցած դիտկուսիան խոսքի մասհրի Ճճարցիշուրջը Ճանդես է բերում երկու Հակադիր տեսակետ. Ն. Ս. Պոսպելովր ն ելույթ ունեցողների մեծ մասը պաշտպանում են խոսքի մասերի՝բառերի լեքսիկա-քերականական կարգեր լինելու գաղափարը. Ա. Բ. Շապիրոն խոսքի մասերը նույնպես դիտում է որպես բառերի լեքսիկա-քերականական խմբեր, բայց նրանց ռանձնացման «Հիմքում դնում է ձնաբանական «Հատկանիշները» պաշտպանում Ֆ. Ֆ. Ֆորկոունատովիմոտեցումը: Ընդճանրապես սովետական լեզվաբանության մեջ իշխում է այն կարծիքը»ոլ խոսքի մասերը բառա-քերականական (լեքսիկա-քերականական) են, այն լ` բառախմբեր, որոնք տարբերվում են կատեգորիաներ կ՛' քերականական իմաստով: Այս տեսակետից ե՛ բառիմաստային, անձճրաժեշտենք Համարում նշել, որ քերականական իմաստր բառային իմաստից կտրված մի բան չէ, այլ սերտոխենկապված է նրա Հետ: ձում

ա-

Այժմ անցնենք

սովետական մի քանի ականավոր լեզվաբան-

ների ճայացքների բնութագրմանը: Վ. Վ.

Ակադ. Վ. Վինոգոբադով.--

Վ. Վինոդգրադովր զբաղվում

լեզլեզվի ճարցերով: Սակայն ոուսաց նա է լեզվաարծարծում վին նվիրված իր աշխատություններում բանական տեսության բազմաթիվ կարնոր Ճճարցեր.քիչ չեն ն նր այն ուսումնասիրություններն Ճոդվածները,որոնց մեջ նա է լեզվաբանության պրոբլեմներով: զբաղվում մարքսիստական է գլխավորապես

ռուսաց

ու

Վ. Վ.

ուշադրություն Վինոդրադովը Ճատուկ

է դարձնում գրական գրական լեզվի) պրոբլեմներին ն ոճի Ճարցերին։ հր աշխատություններում նա փաստորեն ի մի է բերել, վերագնաճատել ն լեզվաբանական Ճամադրել մքի, ռուսական քերականագիտության Հատկապես կարնորագույն նվակարնոր դեր է խաղացել «լեզվի նոր ճումները:Վինոգրադովը մունքի» վուլգար սոցիոլոգիական դրույթների քննադատության լիկվիդացման գործում:

լեզվի (ճատկապեսռուսաց

ռուս

ուս-

ու

Ե22

լեզվին Ակադ. Վ. ՎինոդրադովիԻժամանակակից ոուսաց են «ժամանակակից ոուսաց նշելի նվիրված աշխատություններից ե այլեսՎիլեզուն», «Ռուսաց լեզուն», «Մեծ ոուսաց լեղուն» ն լեզվի ակաղեմիական քերառուսաց նոգրադովր մասնակցել է

կանությունը դրելուն խմբագրելունշ: նվիրված աշխատուՌուսաց գրական լեզվի պատմությանը «Հ71--1171 են գրական լեզոուսաց դդ. թյուններից Ճիշատակելի լեզուն», «Պուշկինի վի պատմության ուրվագծերը»,«Պուշկինի ն այլն: ոճր» Ռուսականլեզվաբանությանպատմությանըվ. Վ. Վիանդրադարձելէ ինչպես «ժամանակակից ոուսաց լեզնոդրադովը այնպես էլ բազմաթիվ ճոդվածներում՝ նվիրվի» 1-ին մասում, Ցակուբինսկու ն Շչերբայի,Պեշկովսկու, ված Շախմատովի, րիշների Հայացքների բնուքագրմանր. զգալի տեղ է տալիս Վիու

ու-

նոգրադովը նան առանձին ճարցերի ուսումնասիրության պատմությանը: նշանակալից թիվ են կազմում լեզվաբանականւոնսության բառի Հետ կապված Ճարցերին, ճատկապես ռանձինՀարցերին, ոճի ճարցերին, դարձվածաբանությանը բառակազմությանը, ա-

նվիրված ուսումնասիրությունները: ՎինոդրադովրՃետնողականորենանց է կացնում գրական առանձնացնելու գաղապատմությունից լեզվի՝ լեզվի ընդճանուր պատփարը: նշելով գրական լեզվի պատմության կապը լեզվի նա միաժամանակ ընդգծում է դրաՀետ՝ կողմերի մության բոլոր Քոշսոմ ՐքոաՀուճ

1938.

38. Յան

հ.

1941.

ՊԱՐՑԵՇԼԻՎՇՇԵՕՆ

Օ6

1946.

8.,

8ոսօրքՅոօ8,

«8.8. ԿՅ:

-ՃԼԱ

հօօ

քջ«Շեօրօ

ՑուօրքՅ3108,

8.

ՕՇԽՕՑԵԽՃ

օճօքեհմ ,Ճ.

Ճ.

ՋՅԵՐՑ,

1938.

Ի1.,

11, 1953

ԱԼՈՃԽՀօ8",

1954.

քյ/շճճօրօ ՕԿշքճհ հշւօքամ 1935. Շոտե ՁՅու Ոսունոճ,

Օ«ԻՕՑԵԵՇ

ՈՕԽՏՐԱՈ

Թ6:ՇՃՒՕ1

քյու Շոու ՓքոտշօՕտօրսՎվՇՇրհՃ

ոՈԽՇԱԽԱՈՔԽԽ,

հոճւ

1,

86տուժու

1947.

ՑՅամ,

լ

ԸՕտքեաօկիե քաշօխոմ Ք3ԵԼ, 1945. ԷԼ, քջոճւոմ ՅԵԿ,

8։ԱՒ:.ՕՐքՅՈԾՑ,

8.

8.

1947.

ԱՇԻՑՆիՇ

Շրխյձրխ

Պալճքճ17ք-

Ուտում,

քՇԸւօհ Փքտ3օ070Րամ «Շօճմո

ՈՐ",

Ղ.,

ք7/ՇՇեօրխ 83եԼ6Շ,

ՇԽԵՂՅԵԸՔԸՇ

ք7.1950.

.ԹՕՈքՕօշեՇԽԱՎՈՅԽՇԻՇՃ ՇՕ8քօխՇկոօրօ քմոՇմՕրօ 83եամ«, քօտո 8 հՇլօքհեւ Օ6 Օօաօրհօու ՓօեղԸ տ ՓՐՕ ՇՂ08006ք337:Ծ01161 ԸտՕոձքոօա 1952. 8. ք. 08676

ԸՇՂՅՈրսՅ",

Յե 7ք7ո08 ՋՅԵԽՅ. ,Թօոքօշել

ՕՅԱՅԻԼՑՏ

ՅԱՅՎՇԵՏՈ 1084,

84, 1953, Ի 56.ՕՇեօովեւՇ

ՇՃՇԱԿՇՇՒԻՆ

ՕՇԱՕԹԱԵԵԽՇ1ԻՈԽ

ՋՅԵԼԿՅ,

ՇԵՕՐԾ

ՔՕՈքՕՇԽ

է

Շ1աաԸԽԸճ

ոքշոճօՇրոտ,

.8օոքօշա

ՐքմաաուիվՇՇԽօրՕ Ը7ք08",

այլն:

կան լեզվի՝ որպես տվյալ լեզվի մշակված ձնի, ուսումնասիրության արկարնորությունը ն մատնանշում առանձին դրողների՝ այս ուցում կատարած ղերը: Այս առումով Վինոգրադովը ատուկ շադրություն է դարձնում ոճաբանության Հարցերին՝ այդ ճարցեմիայն գրական լեզվի րի Ճաշվառումը կարնոր Ճճամարելովոչ

բառապաշարի ուսումպատմության, այլե քերականության նասիրության ճամար: Գրական լեղուն փոխկապակցվածՃճարաբերակից ոճերի սիստեմ է, ն նրա պատմությունը մեծ չափով նան փոխազդեցուձնավորումների, ճական տարբերուղղությունների է. լեզվի դրական տեղաշարժերի պատմություն թյունների է պատմության մեջ էլ Հատուկ ուշադրություն պետք գրավեն գեղարվեստական գրականության լեզվի (լեզվի, որպես գեղարվեստական գրականության Ճճիմնականգործիքի) ճարցերը: Վինոգրադովի լեզվա-քերականական վերլուծության մեկնալեզվի կառուցվածքի վերկետը բառն է. ժամանակակից ռուսաց լուծությունը նա կատարում է բառի ուսմունքի Հիման վրա, ընդ ու

ո-

ու

է բառի ինչպեսնեղ ձնաբանական (ձնական), որումպայքարում

այնպես էլ սուբյեկտիվ Հոդեբանականըմբռնումների դեմ. «Բառը որպես ձների ն իմաստներիսիստեմ,--դրում է Վինոգրադովը, միավորման ն փոխազլեզվի քերականականկատեդորիաների Բառը դիտվում է ճնչյունական նհ իդեցության կիզակետն է» միասնության, մաստային կողմերի անխղելի կառուցվածքային օբյեկտիվ ն սուբյեկտիվ կողմերի բառային ն քերակտնական, է որպես «բառաԱյն սաճմանվոմ փոխկապակցության մեջ: ն քերականականիմաստների ներքին, կային (ՂՇՃՇՔՎՇՇՃԱԱ) բառի էությումիասնություն». սակայն սրանով ռուցվածքային նան կոլեկտիվ կամ աննր չի սպառվում. բառը արտաճայտում է ճանդես կերպ ասած այլ ճատական սուբյեկտի դգնաճաւտականը, --

որպես արտաճայտչականությունկրող: Վինոդրադովրը անճրաժեշտ է Ճամարում տարբերել բառի իմաստը ն դորկայուն են ն ընդճանուր բոլորի ծածությունը.«իմաստները է գալիս

նան

Գորժածուճամար, որոնք տիրապետում են լեզվասիստեմին: բառիիմաստներից մեկի միայն ճնարավոր կիրառությունը թյունն է, երբեմն շատ անճատական, երբեմն ավելի կամ պակաս Վինոդրադովըառանձնացնում է բառերի 4 իմաստարածված»: Ցոուօըք3108, նույն տեղը, էջ 18: Նույն տեղը, էջ 5ն

18.8.

ՔՇՇԿԱՈԼ83ում,

1941,

էջ

15:

տա-քերականական կատեգորիա՝1) բառ-անվանումներ կամ խոսքի մասեր, 2) սպասարկու բառեր կամ խոսքի մասնիկներ, 3) եղանակիչ բառեր ն 4) միջարկություններ։ Այս խմբավորումը նա դնում է բառերի խոսքի մասային դասակարգման Հիմքում՝ նշելով, այս դասակարգումը կատարելիս պետք է նկատի առնվեն բառի կառուցվածքի բոլոր կողմերը, որ քերականությունը միշտ կան ենթակա չէ ռուցվածքային է («ՕԱԸՐՔՄԵՂԱՑԱԵԼՆ) մեխանիկաոր

կան բաժանումների, որ քերականական ձկներն ու իմաստները սերտ փոխազդեցությանմեջ են գտնվում բառային (16ՃՇԼՎԲԸԽԱՆ) իմաստների ճետ:

Զգալի ազդեցություն է գործել սովետական լեզվաբանության կատարվող դարձվածաբանական ուսումնասիրությունների վրա դարձվածաբանական զուգորդումների այն դասակարգումը,

մեջ

որ տվել է Վինոդրադովը:Այս դասակարգումը ճիմնված է դարձվածաբանական զուգորդման կառուցվածքի անդամների կապի

սերտության աստիճանի վրա: նա տարբերում է դարձվածաբանական սերտաճումներ (ֆքոոՕՀՕՐԱՎՇԸԽՔՇ Ըքճւաճու) (իդիոմ-

ները),դարձվածաբանականմիասնություններ (Փք83601ՕՐԱՎՇԸՃԱՇ (ասացվածքներ, առածներ ն այլն) ն դարձվածաբա-.

ՇՈՒՄԱԸՂ88)

նական զուգորդումներ (Փֆք360ՂՕՐԱՎՇԸԽԱՇ ԸՕՎՇՈՅՒԼ) (բառերի ոչ աղատ զուգորդումները): մեջ Քերականության

առանձնացնելով ձնաբանությունը ե շարաճյուսությունը՝ Վինոգրադովըառաջինին Հատկացնում է բաբառակառաձների ն բառակազմության ուսմունքը, երկրորդին՝

ԲՔառակապակցուուսմունքը պակցության ն նախադասության թյան ուսմունքի՝ որպես շարաճյուսության առանձին բաժնի տարբերումը Վինոդգրադովի շարաճյուսական ուսմունքի առանձնաճատուկ կողմն է: ԲառակապակցությունըՎինոդրադովըանճրաժեշտ է Համարում տարբերել չարույքից

(սինտագմայից՝ վերջին տեր-

մինին սովետական լեզվաբանության մեջ տրվող իմաստով

թե սոսյուրյան

ն

ոչ

առումով|): «Շարույթը,--գրում

մաստային-շարաճյուսական միավոր է,

որ

է նա,-խոսքի իարտացոլում է «իրա-

կանության ժի կտորը»՝ լի տվյալ Ճաղորդման ինտոնացիայով ն կենդանի արտաճայտչականությամբ. նա գտնվում է սերտ իմաս8.

8.

Ցուօրքճ

03,

Քշշճո

մ

23ելե,

1917, էջ

Հ:

ԵՉ5.

տային կապի մեջ նույն այդ ասույթի (ՑԵԼԸՃՅՅԵԼՑՅԵԼԸ),նույն այղ խոսքի մյուս բոլոր այդպիսի իմաստային-շարաճյուսական միա«ետո: վորների «Շարույթըն բառակապակցությունը տարբեր են. շարաճյուսական պլանների Հասկացություններ Բառական սլակցության ուսմունքը բառի նախադասության քերականական ուսմունքի անձճրաժեշտլրացումն է: Այն սերտորեն կառղված է ռուսաց լեզվի կազմում դարձվածաբանական միավորների բառա -

իմաստային ուսումնասիրության ճետ: Բառակապակցության լեզվում շարույթների տարբեր տեմունքն անճրաժեշտ է ռուսաց յուրաճատկուսակների կառուցվածքային («ՕԽԸՐՔՆԽԵՂՔՑՈԵՆ) թյունները Ճասկանալու Ճամար»2:Բառակապակցությունը, րստ Վինոգրադովի,կարող է դիտվել խոսքից դուրս՝ որպես երկու կամ ուս-

"ավելի բառերից բաղկացած կապակցություն, որ նախադասության Համար ծառայում է որպես շինանյութ. «Բառակաղակցություննեմիայն նախադասության կազմում հ նախադասության միջոցով են մտնում լեզվի ճաղորդակցական միջոցների սիստեմի մեջ:

րը

Բայց նախադասությունից դուրս դիտված, որպես երա շինանյութ, բառակապակցություններընույնպես, ինչպես բառերը, պատկաերնույթլեզվի անվանական միջոցներին, առարկաների, ների, պրոցեսների ն այլնի նշանակման միջոցներին»: Խոսքիմեջ, են

նում

նախադասության կազմի մեջ բառակապակցությունն կարող է Ճճանդեսգալ ոչ միայն որպես մեկ շարույթ, այլն բաժանվել երշարույթի կազմի մ եջ՝ նրա շարույթ կազմելով. այսպես, օրինակ, ՈՊՀՇՆԼԱՔ

կու շարույթիկամ մտնել մի

ավելի

բարդ

(ՕՐՁԵՏՔ

թյան

այլ

գործածության մեջ» կարող է

ժանվել երկու մասի՝ «ԼԼԲՎՅՂԵՒԵԼԸ. Ը

ՈՄԱ), ԻՕԱՔԻԵԼԵԼԸ «ԷԱՇՅԵՅՇԵՕԾՕ»

ՕՇՄԻԵՄՏԱԽՈԿԱՊ.Մ

ԽՕՐՅԽՔ

Ա ուՂՇ շոՁշմոՕ1 ռլ ՐՕ.ՂՕՈՕԿԼ) Ի

,

ՒԼ.,

ՃՅ1.

1950,

էջ Նույն

ԷԼ

Ա. հ. Սմիռնիցկի.-8.

8.

ԽՈ

ԸՕ

ՇօտքճխՇրլօ1օ

քմշոօ0

374.

ԸքաԿ ԿԱՂԱբաոՇ 1:00 83ԽԽԻ8, ԱՃ

1,

1, ՃՆ,

1954, է)

է

ո

253:

տեղբ,էջ

ոնք,(ճ

ՒՕ8Շքթի.181 /1քնՆՐ

ՈԱՓԱՅՐԻՇ

ՇԽԱՅՐԿԵ

ՇՄԱԼՅ5Շ1Շ4

բա-

(ԽԽՎԱԽՎԵԼ

Ըլքճիօթ,

ԸՂԲՅՅԵԱՑԶՑ

Սմիռնիցկինզբաղվել

ՑուօոքՅ1օ08,

.8օղքօճու

2ՖՇՇԽՕՐՕ 44Ե64,

Ը

ճետնյալ նախադասուբառակապակցությունը

ՈՄՆ

«կենդանի չարույթային

ոթյո»... Ա. Ի.

ճետ

15:

ինչպես

ՇՅԱՒՐՅՔԸԿՇՇ

83.1 ԵՅ«,

եզվաբանության րնդճանուր տեսական Հարցերով, այնպես էլ անգլերենի պատմության տեսության խնդիրներով": իր «Լեզվի գոյության օբյեկտիվությունը» ուսումնասիրության մեջ ճիշտ ճամարելով լեզվի ն խոսքի սոսյուրյան, տարբերակումը՝ սակայն, քննադատում է լեզվի բնույթի ն լեզվի Սմժիոռնիցկին, խոսքի փոխճարաբերության սոսլուրլան ըմբոնումը. ըստ Սոսյուրի՝ լեղուն Հոգեկան երնույթ է, գոյություն ունի խոսողների «ոդեկանի(ոժմճա 2) մեջ, որովճետն լեզվական նշանի երկու կողմն էլ՝ ե՛ իմաստր, ն՛ ակուստիկական պատկերը, ճոգեկան են. սրանով իսկ Սոսյուրը Հանդես է գալիս որպես իդեալիստ. ելմսլնի մուտ լեզվական նշանը զրկվում է նան Հոգեկան ճիմքից, վերածվում «մաքուր» ճարաբերությունների կամ ձների միացության. Սմիռնիցկին, աշխատելով Ճաղթաճարել ն' Սոսյուրի, ն ստրուկւսոուրալիստներիիդեալիզմը, ճարցը լուծում է այն ձնով, որ լեզուն գոյություն ունի խոսքի մեջ որպես օբյեկտիվորեն տրվաժ Ճասարակական երկույթ, որը, սակայն, կարող է առանձնացվել Խոսքից Հատուկ լեզվաբանական քննության Համար. լեզուն այլ կերպ չի կարելի ուսումնասիրել, քան խոսքային դրսնորումների մեջ: Բնութագրելով Սոսյուրի ն իր մեկնաբանությունների տարբերությունը՝ Սմիոնիցկին գրում է. «Տարբերություն կար արդեն այն բանի մեջ, թե ի՛նչն է առաջ քաշվում որպես կարնորադույն Ճարաբնրակցություն. դր-Սոսյուրի մոտ՝ |ՅՈՔԱ6-քՅւ016,մինչդեռ Համապատասխանում է այստեղ՝ խոսք-լեզու, որ ավելի շուռ ու

ու

մոտ Հետնաբարդր-Սուսյուրի դի-սոսյուրյան|շոքոք6-|Յոքն6ճ-ին: լռոքոքօ-ր Հանդես է գալիս գերազանցապես որպես 1ՅՈթԱ6-ի ն

սկսում է այդ միացության քննությումս |ճոքճքծ). իսկ այստեղ այն, նից որպես ամբողջի, |'ՇՈՏեԵլՇ ինչ կա խոսքի մեջ (այսինքն մոտավորապես դը-սոսյուրյան |ռոքոք:-իիմաստով),բացի լեզվից, որպես այդպիսինից, քնրնվում է ճենց որովես որոշ «մնացորդ», այսինքն՝ որպես մի բան,

քՅ1016-իմիացում (թեն

ԿՇԻՔՑ

Էուլք8846

ՄԱՑԵՕՇԼԵ

«Խո

ՇԿԽԻքԿԱԵԼԵԱՈ,

Ս.

Ճ.

ՇԽԿՕօՕԽԽՇԼՕՈԸ

հ

84,

81,

8ՅԵԿՕՅԵՄԻԱՔ,

ՈՒ:

ՈՅՒԿՇԱԱՈՑ

ՇյաԱՇԸԼՑՕՑ4ԱՑ

ԽՇւօՈ

«տո,

նա

ՕոքշղՇՀ

1955,

7Թ 2.

ւՀ

ոճ,

ԻԼ,

1957.

ձեւտ

ո «օօ

ի.,

/1օրֆօա0օ1 ւ

1991. քօդ

83ԵԱԻ080-0

.«ԼՇՇԼՎՇԸՒՕՇ

օ

4.

Շքձ8աԸտԵհօ-1:10քտՎ6Օ6

835634,

Օ1ՎՇՎԵՒՍԵ

Յան.

քՕՇԻԼ ԲքՅԽԽՅՈԱՎԱԱՀՇԻՕՐՕ

Շլքօա", Ճ. է. նան, Շոոքո

ՎՅԽՇՔՒՕՏՕՐՈՑ

ԽՃ 8օորօօչ 1982, ԻՃ:

ք

84,

Օ-ՕՇՇԽԵՕԸՆՑ:

օ603էլ8-

ՍՏԱԱ,

ՕՖ6Շա-

1994.

ՇքոտաւՇՊԵհօ-ԽՇօքլծԽ.,

1955.

ՐքՅԽԿՎՈՒԼՎՇԸՏՕԸ

Ց

ՅԱԵՅԿՇԱԽՇ

ԸՋՕՑԸ,

.8Օո-

1955.

3ՅԵՌ:8,

83եառ. 195. ՈքոՑաճՀոար2ոնՇաՔմ Ն,

ՅաՇ ԻՇ ՅԱՐՅՈՒՇԵՕԼԾ 23511956. Շո

ԻԼ.

ՅԵՐՈՒՄԸԽօՐՕ

80Յ,հԼ.,

1959.

որ լեզվաբանական տեսակետից չի բնութագրվում ինչ-որ դրոսկան Ճճատկանիշներով,այլ առանձնացվում է որպես իսկական իմաստով լեզվին չվերաբերող բան» Սոսյուրյան լեզուն ավելի շուտ լեզվի իմացումն է, քան բուն լեզուն: Լեզվի ամեն մի միավորի գոյությունը նրա կանոնավոր վերարտադրություն Օէ Ճասարակական մասշտաբով: Լեզվի ն խոսքի մեչ առկա է փոխադարձ կապ, ընդ որում շարժումէ կատարվում խոսքից լեզու. «Խոսքի առանձին ճաւտկությունները կարող են վերածվել լեզվի գծերի ն լեղվի խոսքի մեչ կազմող ռանձինարտադրանքները (ոքօ8386յ16Է114)-նոր բառերից մինչն ամբողջ նախադասությունները-- կարող են դառնալ խոսքի միավորներ»2: ինչպես տեսան, Սմիոնիցկին նս լեզվական մեկնակետային միավոր է Ճամարում բառր: Այս կասլակցությամբ նրան զբաղեցնում են բառիմաստի, բառի բառային ն քերականական կողմերի ճամար լեղվափոխճարաբերության ն այլ ճարցեր: Եթե Սոսյուրի կան նշանը, լինելով ճոգեկան երնույթ, ուներերկու կողմ՝ՀասՍմիոնիցկին կացություն ն ակուստիկական պատկեր, ապա է լուծումը, ինչանճրաժեշտ Ճճամարում այնպիսի մի ճարցի ն բառի «նչաղպատկեոլիսին բառի4ճնչման(387ՎՅԷԱԼԸ ԸՂ088) րի (այդ 4նչման՝ գիտակցության մեջ արտացոլվելու) փոխճարաբերության Ճարցր. բառիմաստր կապված է ն' առաջինի, ե՛ երկրբորդիՃեւտ, բայց բառիմաստի կապը ճնչման ճետ («արտաքին խոսքի» ժամանակ) առաջնային է, ճնչապատկերի ճետ («ներքին խոսքի ժամանակ»)՝ երկրորդային. սրանովիսկ Սմիռնիցկին բառիմաստի ն բառի արտաքին կողմի փոխճարաբերության ճարցո փորձում է լուծել մատերիալիստականդիրքերից: Սրա Ճետ կապա-

վաժ՝Սմիոնիցկինկարնոր

է ճամարում դնել այն ճարցը, թե բառիմաստը արդյոք բոռի կազմի մե՛ջ է մտնում, թե նրա նկատմամբ ինչ-որ արտաքին բան է. այս ՃճարցըՍմիռնիցկինփորձում է լուծել՝ ճենվելով նախորդ Ճարցադրման վրա. «... բառիմաստթ ռեալ ճնչման ն գիտակցության մնջ սրա արտացոլման ճետ ունե: ցած կապով կարծես թե երկրորդ կապ է ստեղծում մեկի մյուասած, սի միջն ն բառի Ճնչապատկերին ավելի տալիս,այսպես մեծ կշիռ, քան այն, որը սովորաբար Հատուկէ գիֆունկցիոնալ տակցության մեջ որնէ երնույթի արտացոլմանը: Սրա շնորճիվ՝ ու

ւ"

'

Շսոքոռատ

ճՃ Մ.

1954, էջ

14.

Նույն տեղը,էչ

30։

ուք,

Օ6ԵՇԵԼՔՑԱՕՇԼԵ

ՇՄԱՇԸՑՕՑՅԱՔՎ

ԶՅԵԼՁ.,.

թն պարզասլես «կապված» է նրա «ճնչման (ն Հընույլ կարծես«ընդերված»ճենց բառի կառուցվածքի մեջ»|: Այս բոլորի ճետ կապվաժ՝ արծարծում Սմիոնիցկին է բառի արտաքին ն ներքին կողմերի (2ճնչմանն իմաստի) կալի կապը ճամարելով պայմանական, կամայական, Հարցը. այղ ն ճնչման իմաստի բնույթով չորոշվող՝ նա միաժամանակ նշում է, որ «այդ կապի պայմանականությունը, իճարկե, պայմանականություն է իրենց իսկ երնույթների բնույթի տեսակետից, նրանց ֆիզիոլոգիական ն տրամաբանական-Ճոդգեբանական կողմից: Համր սարակական-պատմական կողմից լեզվի գոյության ամեն մոմենտում այդ կապը պայմանավորված է լեզվի նախորդ տվյալ

բառիմաստը

ոչ

Հետ, չապատկերի)

Պատմականությունը, սլատմությամբ»2: չպատճառաբանվածությու-

Սմիոնիցկու, վերաբերում է անվերլուծելի միավորներին՝ ձնույթներին, իսկ մյուս դեպքերում Ճճանդեսէ գալիս պատճառան. պատբաանվածությունը.իճարկե, ն՛ պայմանականությունը, Հարաբերական բնույթ ունեն։. նկատի Ճառաբանվածությունը է որպես բառիմաստը սաճմանում նելով այս բոլորը՝Սմժիոնիցկին նը,

ըստ

առ-

«գիտակցության մեջ առարկայի, երնույթի կամ Ճարաբերության լկամ եր բնույթով անալոգիական Հոգեկան գոյաարտացոլում ցում` կազմված («ՕԱԸրքՄԱքՕ88 ելն) իրականության առանձին է բառի կառուցվածքթ տարրերի արտացոլումներից|, որ մտնում մեջ որպես նրա այսպես կոչված ներքին կողմը, որի նկատմամբ բառի 4նչումը ճանդես է գալիս որպես նյութական թաղանք անմիայն իմաստի արտաճայտման ն այն ուրիշներին Հրաժեշտ ոչ այլն 2ճենց նրա առաջացման, ձնավորման,գոլուՃճաղորդելու, ն զարգացման Համար»3:. Այս առումով բառիմաստի ճասթյան կացությունը Սմիոնիցկին ընդլայնում է՝ դնելով այստեղ ն այն, ինչ արտաճայտվում է Բառը,լինելով լեզվի ճիմնական միավոր ն՛ բառապաշարի, կ՛ քնրականական կառուցվածքի: տեսակետից, րստ Սմիռնիզկու, Հանդես է գալիս որսլես բառային ն քերականական կողմերի Սմիոնիցկին «ամեմիասնություն: Բառային կողմով բառը մատում է թվաբանական մեծության չետ (1, 2, 3նայլն), քերա«ետ (Յ կանական կողմով՝ Ճանրաճաշվական մեծության

միջարկություններով:

ւճՃճ.

էջ

ԱՋ.

ԸԽոքիոոմմոն,

ՅԻՈՅՎՇԽԻՇ

-տ088,

824,

1955,

2,

-82,

Նույն տեղը»էջ 82։ Նույն տեղը,էջ 89,

Գ.

Ջածուկյան

նայնիվ,թիվ

է

ներկայացնում: Բառիբառայինն քերականական

կողմերի ճարաբերության բնույթից բխում է բառագիտության ն քերականության փոխճարաբերության բնույթը. եթե քերականությունը,--գրում է Սմիոնիցկին,-բերում է կոնկրետ բառերը որպեսնյութ կամ օրինակներ,ապա բառադիտությունլ, ճետ է պետք բերի տվյալ բառերի կապված քերականական փասԿոերը այն չափով, որ չափով այդ փաստերը բնութագրում են այդ բառերը որպես այդպիսիք կամ որպես բառերի այս կամ այն խմբի, կարգի կամ տիպի մեջ մտնողներ»|: Սմիոնիցկին տարբերում է շարաճյուսական կապակցության 3 տիպ՝ որոշչային (4ՐքԱԾՆՂԱՑԱՅՑ ԸՑՋՅԵ), խնդրային (ՃՕԽՈՊՇՊԱՑԱՅՎ, Ը89235): Հ8ՋՅԵ) ն ստորոգելիական (ողքճղաճորոտոճմ է ա ռաչինը միշտ ներկայանում բառակապակցության Սրանցից յուրատեսակ մեջ, երրորդր՝միշտ նախադասության մեջ, երկրորդը միջին դիրք է գրավում կապակցության երկու տիպերի միջն. սրա դեպքում կապակցության կազմիչներն կապի մեջ ավելի ազատ են, քան մյուսների դեպքում. այս կասլակցություր զործում է ճետ սրոցեսա-առարկայական «Ճարաբերությամը ատորոգզելիի կապվող երկրորդականանդամ ներմուծելու դեպքում: իր «Լեզվաբանության մեջ պատմա-Համեմատականմեթոդի ն «Պատմա-ճամեմատական մեթոդը ն լեզվական Ճարցի շուրջը» ցեղակցության որոշումը» ուսումնասիրությունների մեջ Սմիռնիցկին քննության է առնում լեզվի պատմական ճետազոտության ցեղակից լեզուների՝նույն ծագումն ուկարնորագույն Ճարցերը. նեցող տարրերի Համար Սմիռնիցկին գործածության մեջ է մտցընում «դենետիկական նույնության» գաղափարը: Պատմա-4ամեմատական մեթոդր Սմիոնիցկին Հասկանում է նեղ առումով, նույնացնելով այն վերականգնման եղանակի ճետ: «Պատմա-Ճամեմատական մեթոդը լեզվաբանության մեջ այդ տերմինի մասնա-

երկու

վերականգնման (ոռեկոնստրուկցիայի)եղանակն |՝ այն կամ մի քանի կոնկրետ լեզուների նյութապես իրար Համապատասխանող ավնլի ուշ փաստերի պլանաչափ ճամեմատության ճանապարճով, որոնք Հայտնի են գրավոր Հուշարձաններով կամ անւմ. ՑԸ,

Ե30

1.

ՇԿԽԱքՈ ՒԱ

ԷԷԼ,

.«ՂՇԿՇՔՎՇՇԵՕՇ

.ԹՕղքօշել ԼքՅԿԿԱՈԼԼԿՇՇԵՕՐՕ օըօ84",

1975, էջ

ՐքՅաՅ11ՎԸԸՅՕՇ

53:

ԸՊՕօ-

«միջական կենդանի զործածությամբ բանավոր խոսքի մեջչ/։ Ալս կապակցությամբ Սմժիռնիցկինսլատմա-ճամեմատական մեթողից սոարբերում է այսպես կոչված «Հնչաձնույթաբանական վերլուծության մեթոդը» (.610ր Փօոօխօքֆօն0ԼԱՎՇԸԽՕՐՕ 4:Է2.1838), որը Կիաստորեննույնանում է ներքին վերականգնման մեթոդի «ետ: Սմիոնիցկին մատնանշում է ն Ճճնչյունական ձնաբանական պրոցեսների փոխճարաբերության ողչ բարդությունը տալով այս դրույթի «ամար օրինակներ դերմանական լեզուներից՝: Ա. Չիքոբավա.-Վրացի լեզվաբան Ա. Չիքոբավան զբաղվում է լեզվաբանական ընդճանուր տեսական ճարցերով ն կովկասյան լեզուների ցեղակցական փոխճարաբերության պրոբլեմով։ Չիբոբավան այն լեզվաբաններից մեկն է, որ գրեթե իր ողջ դգործունեության ընթացքում պայքարել է ն. Ցա. Մառի վուլգար սոցիոլոգիական դրուլթների դեմ՝ զուգորդելով այդ պայքարը արտասաճմանյան իդեալիստական լեզվաբանական ուղղությունների քննադա1950 թ. ղիսկուսոության ճետ: ինչպես նշել ենք, «Պրավդայի» աիան բացվեց ճենց նրա ճոդվածով: է, Ըսւո Չիքոբավայի՝ լեղունայնպիսի նշանների սնստեմ են րոնք նյութով ֆիզիկական (3818Վ51(ճնչյունը), նշանակմամբ Խ(ՕՇԼԵ)ն օգտագործմամբ`ճասարակական (ճաղորդակցման միջոց Հանդիսանալը): Առարկայի ն բառ-անվանման կապը պայՃասաքակական մանավորված է ոչ թե առարկայի բնույթով, այլ կոլեկտիվի տրադիցիայով: Լեզուն սիստեմային երնույթ է, ընդ ու

ո-

րում այդ սիստեմայնությունը երնան է գալիս նան լեզվի առանձին կողմերում՝ ինչպես նյութական, այնպես էլ կառուցվածքավին. այսպես, Չիքոբավանխոսում է Հնչյունական սիստեմի, լեջաիկական սիստեմի մասին ն այլն: Լեզվի սիստեմային բնույթն է Հենց, որ որոշում է լեզվի ներքին ամբողջականությունը:

ՀՈՐ ՎԱՆ ՖԼ.ՇԿԽեաքերւ

-ՕոքՇՈՇՀ61ՈԼՇ

83008010

Հմմտ. 8օրքօշխ 23.608.

ԽհԱղՕՇ8քՕՈՇՏՇԽՒՃ

ճՃ. Ո. ՇԽոքեի .

191(ՎՇՇԵՕԼ

ԸԽՇՂԸՇԽԵԼ

Ա.

Թբիլիսի, Ճ.

ուղա

Չիքորավա, ԸԽղչանուր

ՎԻԻ06383,

Խքաշհտեո ՖՆՇԼ.

1998, էջ

ՍԵՇՒԱ

ն8

432:

հ

ՊՅԵԼՕՅԱՅՒ

23510ՅԻՅիՑ

6ՕՅԱՅԽՒՑ,

հԼ.,

ա.

էչ

1, ն

ԱՅՎՇԷԱԼՑ

55:

ԹՇՂՏԿՈՒՑԻՀՀԸՒԵՃ

23ռղ4Ճ,

կեզվարանության լեղվարախություն

ՈՒ,

8316ՕՅԱՀԱԵՒՇ,

չՈքօլոՑ ԽՆ.

Է

11:

ԸքձոՂՇ1ԵՒ0-ԱԵՇԼՕքԻՎՇՇԻՍԻՕ

ՐՇքԿՅՒԸԿՈՃ

ԹՅԸՂՇԱԵՇ

ի,

Խ5ճլօղ ԸՇքոտոււՇտե-Օ-ԷԱՇԼՕքիվՎՇՇԹԱԼ

1985,

ԽՇօչվ

1952.

«Օ6 ՔՇԼօքիՅԿՇ

մհհ,

ք0416184,

խմ

1Ճէ

Լ

հւՕքոզ

ԷքճԽաՅ-

ՕՈ, 1951, 2, 1. Ներածություն (վբացերեն), (վրացերեն), Թրիլիշի, 1947. 1,

1.

87ՊԵՐՅթոՅՅԱՈՒ

1952. Ոքօծոօխճ

1952. Է

ՋՅեւաճ

է

8օոքօոտ

138քՅԼԱԸԷ:ԼՅ

ԷՅՀ

Ոոքշղ-

այլն: օ31

Ջիքոբավան տարբերում է լեզվի

երկու ֆունկցիա՝ Հաղորդակցական արտաճայտչական. վերջին անվան տակ նա Հասկանում է լեզվի ֆունկցիան որպես մտածողության միջոցիչ Ելնելով լեզվի ճասարակական բնույթի մարքսիստական դրուլթից՝ Ջիքոբավան այս ֆունկցիաներից առաջնային է Համարում Ճճաղորդակցականը, որպես լեզվի էությունր որոշող ֆունկցիայի: Այ" տեսակետից նա քննադատության է ենթարկում ինչպես Ֆոսլերի ինդիվիդուալիստական կոնցեպցիան, որի մեջ առաջնությունը: տրվում է արտաճարտչականֆունկցիային, այնպես էլ Բյուլերի ուսմունքը լեզվի 3 ֆունկցիաների մասին՝ նշելով, որ այսոլես: կոչված շարադրման ֆունկցիան (ԹողՏՐԲԱսոքտնուիօո) ներառվում է արտաչճայտչական ֆունկցիայի մեջ։ նչելի է, սակայն, որ Ջիքոբավանլեզվի երկու ֆունկցիաների փոխճարարբերության: Ճարցը անչձրաժեշտչափով չի պարզաբանում, որով ստացվում | դրանք խզելու տպավորություն. միաժամանակ նա կարծես Ճակում ունի մերժելու լեզվի ն խոսքի տարբերման անճրաժեշտությունը, թեն ճենվում է այն ճիշտ դրույթի վրա, որ խոսքի մեջ ոչ բոլորն է անճատական, ն որ լեզուն երնան է գալիս անճատների' խոսքային գործունեության մեջ: Լեզվի մարքսիստական տեսության կարնոր կողմիրից մեկը: ՉիքոբավանՃճամարումէ Ճետնողական պատմականության սկրզբունքի անցկացուժր: Լեզվի ժամանակակից ստատիկ ուսումնաչի: միայն սիրությունը (նկարագրական լեզվաբանությունը) ոչ Ճակասում այս սկզբունքին, այլ ներկայացնում է նրա անճրաժեշտ' լրացումը. այս դեպքում ընտրվում է լեզվի զարդացման մի որոն դրանով իսկ Հննակետ տալիս պատմական շակի մոմենտ սումնասիրության Համարշչ: Սակայն, ՋՉիքոբավայիկարծիքով, չնայած լեզվի պատմական ղարդացման գաղափարի գիտական լեզվաբանության կարնորսկզբունքը լինելուն, դնոնս Հի մշակված: լեզվի պատմական զարգացման տեսությունը: կեզվի զարգացումը, ըստ Ջիքոբավայի, պալմանավորված է Ճասարակության զարգացմամբ. լեզվի զարգացման ընդճանուրտեմպը կախված է ճասարակության զարգացման տնմպից։ Սան

ու-

ՎոճՃՕ63838,

Ճ. ՑՇԷԱԼՕԽ

Ա

Ջ8ՊՇ Ահ,

1952, էջ

շԽ.

,8Օոքօշել

93եւա0ՅԻՅԻՔՔ8

8.

ԸձՀոՅՅ

Ը8616

Օ

ԽԿճ« Օ.ԱՇԸԼ-

8ՅելեՇ

7քյոօտ

11. 8.

ԸՇլոտուո".

86.

Վու0688548,

»«Ղքօրոտ871ԵՐ2քո3Յմ

3՛ԿՇԽԻՒՇ 1.

աի.

Ն

Օծ օոթօօ ԹԸօքտՅոծ: 1, 1052, էջ 43»

8:

83ԵԼՔՕՅԱՅԽԱԱՒ.

կայն լեզվի զարգացումն ավտոմատ կերպով չի արտացոլում Ֆասարակության զարգացման էտապները. լեզուն ունի իր զարգացման ներքին օրենքները,որոնք վերջին Ճաշվովպայմանա«վորված են ճասալրսոկությանզարգացմամբ: կեզվի զարգացման են .ներքին օրենքներըճակադրվում «արտաքին օրենքներին», ոնք առաջանում են այլ լեզուների ազդեցությամբ: Լեզվի զարդացման օրենքները լինում են ընդճանուր՝ բոլոր լեզուներին Հան ուկ մասնակի՝ միայն ւտվլալ լեզվին կամ տվյալ լեզվախմբին Ճճատուկ. որպես լեզվի զարգացման գլխավոր րնդճանուր օրենք -Չիքոբավաննշում | բառապաշարին քերականական կառուցվածքի: անձավասարաչափ ղարդացման օրենքը Այս անճավասարաչափ ղպարդացմանճետ են կապված լեզվի սիստեմի ճակասություննեսրը որոնք կազմում են լեզվի ղարգացման էությունը: Լեզվի զարդացումն լնքանում է տարբերակման ն միասնականացման սղլրո.եսներով, ընդ որում սրանց տեսակարար կշիոր տարբեր է սլատմական էպոխաներում։ Լեզուների խաչավորումը միասնականացման պրոցեսի մասնակի դեպքն է: ո-

1.

ԼԵԶՎԱՔԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

1.1. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐ

ԱՌԱՆՁԻՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Նեբածականտեղեկություններ.--

թ. լեզվաբանական բազմաթիվ ժողովածուդիսկուսիայից լույս ընծայվում մասամբ Խեր, Ճոդվածներ, մենագրություններ՝նվիրված սովետական լեզվաբանության մի շարք կարնորագույն ճարցերի ն դրույթների շարադրմանը, պարզաբանմանն մասսայականացնոր ուսմունքի» մանր, մասամբ էլ. «լեզվի քննադատությաեն գալիս նան նր Աստիճանաբար անդես ընդչճանուր լեզամփոփիչ վաբանության ն լեզվաբանության ներածության դասագրքեր ինչպես ռուսերեն, այնաշխատություններ սպես էլ այլ դրանց մի մասր ներլեզուներով, րեդ որում կայացնում է նախկին աշխատությունների վերամշակումը: Այս ճետո

են

ու

ու

են Ա. Ս. Լ. Ա. Բուլա9իքոբավայի, կարգիաշխատություններից Ռ. Ա. Բուդաղովի, Մ. Ն. Պետերսոնի, Ա. մ. ՌեֆորմաւրսխԽովսկու,

կու, է. Բ. Աղայանի ն 1.

«1.

Ճ.

-1.

Ճ.

ՇԸ. ՎԱւԿՕ6382,

ԵջոճշչօՔՇատն, րւ, Ե73408ՇԻԷ

այլոց

դասաղրքերն

8ՅՇՈՇՒԽՆ

ԾՑՇղոճկաՇ

3 3818ՊԵՒ0:0 ՒՐԹքԻՇԵ

ձեռնարկները:

ու

ՏՅԵԽՕՅԵՑՈԽԸ,

Լ, էԼ,

Վ.

:0ՅԱՅԱԱՇ,

Վ.

1,

ԽՕ0803:88ԸՇ184,

1982.

7Պ., 1983. էԼՈ18, 1955.

Թարգմանվումն բանություն

է ընծայվում Շ. Բալլիի «Ընդճանուր լեվվա-

լույս

գիրքը:

ֆրանսիական լեզվաբանություն»

ն

Կիրառականլեզվաբանություն.մեքենայական թարգմանության բաոցը.--1955 թ. սկսաժ՝ մեքենայական քարգմանության: աշխատանք է փորձեր են արվում մեզ մուտ: Այդ կառղակցությամբ

կոդավորման սկզբունքները տարվում թարգմանվող լեզուննի որոշելու ուղղությամբ: Մեքենայական թարգմանության վերաբեր43Ե4 յալ պարբերական նյութեր են տպվում «ԹՕղքօշել 031181Ը» տեսնում

«ԵթՕ:ՀՂՀ6ՂՇԱՖ

է Հանդեսում, թ. սկսաժ՝' լույս

ՕԾԵԲՈՒԵԲԵՔԸ ոօ

պարբերականը: ՈՇքճրօ177 ԿՅԼԱՔ ՌՈՒՄ թ. սկզբներին ՍՍՌՄ ԳԱ Ակուստիկայի Հանձնաժողովի խոսՔի ուսումնասիրության սեկցիային կից ստեղծվում է կիրաորակայ" լեզվաբանության կոմիտե, որի առաջին իսկ նիստում որոշվում է բնագավառի պրոբլեմների շրջանակը՝1) մաքեմատիկական այդ մեթոդները կիրառական լեզվաբանության մեջ. 2) լեզվաբանական վիճակագրություն. 3) մեքենայական քարգմանության ալդգո4) փորձառական «նչյունաբանությունբ.. ռիթմների մշակումը. լեզճոգեբանականմեթոդները ֆիղզիոլոդիականն 5) կիրառական վաբանության մեջ. 6) տառադարձությունը, գրադարձությունր ն փորձառական ուղղագրությունը. 7) արճեստական լեզուներն ու

կոդերը::

ն հնչույթաբանություն.-- Այս ենթաշրըՀնչյունաբանություն

փորձառական 4նչյունաբանուեն առնըուսուցումը, բաղմաթիվ լեզուներ: 0տար լեզուների լեզվի ուսուցումր ազգային դպրոցներում պաճանչ

ջանում 4Ճետագաքայլեր

է

անում

թյունը: Փորձառականուսումնասիրության շրջանակի մեջ

վում ՍՍՌՄ այլն ռուսաց են առաջադրում մի կողմից՝անգլերենի, գերմաներենի, ֆրանսեբննի «Հնչյունական առանձնաձճատկությունների բացաճայտման, լեզվի ե ՍՍՌՄ մյուս ազգային լեզուների: մյուս կողմից` ռուսաց 2նչյունական զուզադրման: Զգալի աշխատանք է տարվում փորձա0ռական 4Հնչյունաբանության լաբորատորիաներում: Մոսկվայի տար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտին կից` Փորձառական4Հնչյունաբանության ն խոսքի Հոդեբանության լաբո-

ք,

Ե713Ր08,

Ճ.

ԽՅ767 Խա,

Օ

իԼ

ՕԿշքոատոօ ԻԼ.

236.

1955.

(բազմացնող

8 3ԵԱՕՅԱՅԵԻԸ,

ԹԹՇԱՇՒԵԱԽՇ

Եբնան,1952 ԽՖերածություն, '

ԵՅ4

82,

1958,

13 Յ.

է)

ԽԼ.,

ՈՇ.ՇքՇօ:,

ապարատով). 19855. Ի. Բ.

(ոուս.

հԼ1.,

ՊՏԵՍԽՕՅԵՑՈՎՒ.

հԼՆ Է.

-137։

թարգմ:

Ճ.

Ճ.

8ՅԵԼԵՈՅԻՅ-

ճյա ՔՇՓօքոժու ոյ.

Ազայան,

1900):

88ՇոծաւՇ

1953.

8ՑՇՈՇիՔՇ

Լեզվաբանության

րատորիան, որը մինչն 1950 թ. Հրատարակում է օտար լեղուների ուսուցման արցերին նեվիրված ընդամենը 2 ժողովածու, է թ. լույս ընծայում մի քանի ժողովածու՝ ավելի լայն բո-

վանդակությամբ: Գրվում են բազմաթիվ դիսերտացիաներ՝ նվիրված օտար լեզուների ն ՍՍՌՄ լեզուների Հնչյունական առանձնա Ճատկությունների փորձառական ուսումնասիրությանըի: Այս բնադավառի զործերից Հատկապես ճիշատակելի է Վ. Ա. Արտլոմովի «ՓորձառականՀնչյունաբանությունը»: Հանդես են գալիս ընդճանուր 4նչյունաբանության ճարցերին նվիրված աշխատություններ՝Ախվլեդիանիի աշխատությունը վրան Ռ. Լ. պերեն Զինդերի «Ընդճանուր դոկտո2նչյունաբանություն» բական դիսերտացիան: (ֆոնոլոգիայի) բնագավառում եհրնան Հնչույթաբանության են գալիս նոր աշխատանքներ: Հնչույթի ն «նչուլքաբանության են հղած տարաձայնություններլ թմբոնման մեջ շարունակվում ՇչերբալյիՃնտնորդների ն Մոսկվայի «ճնչույլթաբանականդպրոցի ներկալացուցիչների միջն: ՖոնոլոգիականՃարցերի մեկնաբանուորթ թյան ֆայրաճեղ գիծ է նկատվում Ս. Կ. Շաճումյանի մոտ, դեոնս թ. ընդունելով Հնչույթների տարբերիչ ճատկանիշնեբի ակուստիկական բնութագրման անչրաժեշտությունը, «4ետագայում Ճանդես է գալիս 4նչույթի ուսմունքը ն ֆոնոլոգիան. իրարից լիովին տարբերակելու պաճանչով, ֆոնոլոգիական «արցերի ուսումնասիրության մեջ ճիմք է ընդունում ելմալնի լեզվաբանական կոնցեպցիան, Հնչյունները ն իմաստները ինքնին վերցրած Համարում լեզվի նկատմամբ արտաքին մի բան: Չ.

ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ

«վեզվի նոր Ներածականդիտողություններ.--

ուսմունքի» վուլգար սոցիոլոգիական դրույթների Հճաղթաճարումից ետո պատմա-Համեմատական մեթոդր վերստին դրավում է իր արժանի

ՂԵ:

Հմմտ.

զրքում,

սրանց ցանկր Ծ. Ճ. Ճր1ՇԽ08-ի ,ՅԽՇՈՇքԱԿՇԵԼՅՊԵՒՅ8ՓՕ0ԽՇ354: 1956, էջ 251 ԿԼ, ,

ն, Աքօծ26Խո Փօհշխե. ՃՒ Լոտո ՕՂՁ, 4, էջ 330, 88, 1936, Օ Կ. 3Ը. «քտաւքնույաւ, «ջախօշու 1Ատտչատա, մօ 167 Օճքթճոտլոոմ 5. Տ Կ. ՏՇհշսույտո., ԵՖհօոօլօք16,2ՔհճՏ, Ճ տեւ» 8. է. ՐքուՅ, 1957: Շաճումյանի տայացթների քննադատությունը

ՀՇ.

Կ.

ՐօՕքԵ6Ց-թ ԼՇՇԿՕՊԵՒՕ 388ՇՎՅԱՈՒ

է, 8Ջ, 1958, ԻՔՎ. չելի ճումյանի գերմածերեն չոդվածլո »

ջում,

Օօ

մ

ՇՇԽՀՈՂԻԽՇ"

ՀողվաԳրիգորնը զանց է առել Շա-

Շ1ք3Կ11ք82ոՅխՇ

սակայն,

որ

ստեղիլեզվաբանական ճնտազոտության մեջ: երնան հեն գալիս Հճնդնրողական ն ոչ-Հնդերոպական լեզուների պատմա-4ճամեմատական ուսումնասիրությանը նվիրված բազմաթիվ ոդվածներ, մենագրություններ ն դիսերտացիաներ։ Միաժամանակ է՛լ ավելի ՍՍՌՄ-ում ն նրա սաչճմաններից դուրս լայն թափ է ստանում գտնվող լեզուների ստատիկ ուսումնասիրությունը:

լեզուներ.--Սլավոնականլեզուների Սլավոնական

«ամեմա-

տական ուսումնասիրության ճարցերը ալս ենթաշրջանում ուժեղացված քննության առարկա են: Այս Հանգամանքը բացատրվում է մեթոդի նկատմամբ «լեզվի մի կողմից` պատմա-ճՃամեմատական ունեցող նոր ուսմունքի» տիրապետության շրջանում գոյություն մյուս ՀՃաղթաչարմամբ, կողմից՝Սոժխտողական վերաբերմունքի գտնվող սլավոնական երկրներում վետական Միությունից դուրս «ետ կապժողովրդա-դեմոկրատական կարգերի Ճաստատման վաժ՝ այս բնագավառի աշխատանքի կոորդինացման «նարավորությունների աճմամբ: Հատուկ դեր խաղաց 1958 թ. Մոսկվայում տեղի ունեցած սլավոնագետների միջազգային ճամազումաբր որտեղ ի մի բերվեցին սլավոնական լեզուների ուսումնասի-

րության արդյունքները տար պրոբլեմները:

ն

նշվեցին սլավոնադիտության

առաջա-

Սլավոնականլեզուներին ն նրանց ճամեմատական քերականության Հարցերին բազմաթիվ ուսումնասիրություններ են նվիրՍ. Բ. Բեոնշտեյն,Ա. Ն. կոնդրաշով, վում (Լ մ. Բուլախովսկի, Ա. Գ. Շիրոկովա ն ուրիշներ), թարգմանվում են Լ Դ. Անդրելյչինի, Տ. Լեր-Սպլավինսկու, Ֆ. Տրավնիչեկի աշխատությունները՝ նվիրված բուլղարերենին, լեչերենին, չեխերենին: լույս են տեսնում սլավոնական լեզուների ուսումնասիրության Ճարցերին նվիրված ժողովածուներ, թարգմանվում է Ա. Մեյեի գիրքը՝ նվիրված սլավոնական լեզուների ճամեմատական քերականությանը: Լույս են տեսնում մի շարք ինքնուրույն ն թարգմանական դործեր՝ ին սլավոներենին նվիրված:

Ռուսաց լեզվի ուսումնասիրության բնագավառում նույնպես աննախընթաց աշխուժություն է տիրում: Արագ լիկվիդացվում են «լեզվի նոր ուսմունքի» տիրապետության շրջանում տարածված լեզվի սխալ պատկերացումները, Ճրատարակվում են ռուսաց պատմության, ճամեմատական քերականության, բարբառաղիտության, ժամանակակից ոուսաը լեզվի քերականության, Հնչյունաբանության, բառապաշարին, բարբառագիտությանը նվիրված

արժանի բազմաթիվաշխատություններ: ՀատուկՃիշատակության հն «ժամանակակիցռուսաց գրական լեզվի բառարանը», -որի 15

ճՃատորներիցմի քանիսը արդեն լույս են տեսել, ռուսաց լեզվի կադեմիական քերականությունը, «Մոսկվայիցարնելք ընկած կենտրոնական շրջանների ոուսական ժողովրդական խոսվածքնեբի ատլասը» ն այլն: Ռուսաց լեզվի պատմության պատմական քերականուա-

ու

«Հին ռուսերենի պատմուներից նշելի են Լ. Պ. Ցակուբինսկու թյան» 4ետմաճու 4րատարակությունը, այլն Վ. Վ. Վինոգրադովի, Պ. Յա. Չեռնիխի, Դ. Ս. Տ. Բուլախովսկու, կուզնեցովի, Դ. Ա. Ա. Ս. Բ. ի. ոմտնի, նիկիֆորովի, կարինի, եֆիմովին

Լ. մ.

Պ. ու-

րիշների աշխատությունները: Ռուսաց լեզվի պատմության ամար ճատուկ արժեք ունեին նովդորոդի պեղումների ժամանայլ Հայտնաբերված գրությունների կեչակեղնի վրա: ռուսաց դրական լեզվի 4նչյունաբանություն ժամանակակից ն Ռ. հ. բնագավառում նշելի են առաջին Ճճերթին ուղղախոսության

Վ. Վ. Վինոգրադովի, Ավանեսովի, քերականության բնագավառում՝

0բնորսկու, Ե. Մ. Գալկինա-Ֆեդոռուկի, Ն. Ս. Պոսպելովի աշխատանքները, ոճաբանության ն առանձին ծեղինակների լեզվի ուսումնասիրության բնագավաղում՝ Վ. Վ. Վինոգրադովի, Ա. Ն. Գվողդնի, Ա. Ի. եֆիմովի ն ուրիշների, ուղղագրության բնադաՍ.

Պ.

Ա. վառում՝Ա. Ն. Գվոզղնի,Մ. Ն. Պետերսոնի, ուրիշներիաշխատությունները:

Շապիրոյին

Բ.

լեզունեո.-- ՍովետականՄիության ՀրնդԱյլ ճնդերոպական

հրոպական

լեզուներիուսումնասիրության Հարցերը

«լեզվի

նոր

արժանանում: Սլավոնական լեզուներին մեկնաբանության են մերձավոր ցեղակից բալթիականլեզուների ՃամեմատականուսումՀատուկ վաստակ ունի էնձելինը, նասիրության բնագավառում տնսած որբ իր «Աիտվերենլեզվի քերականություն» թ. լույս աշթատության մեջ ի մի է բերում բալթիական ն սլավոնական լեզուների բնագավառում իր կատարած աշխատանքը: Ավելի վազ '

.--Մ., ՊՅԸ

ՇՕ8քճխճե: ՕՐՕքմշշաօրօ ԸՇտօՕոճքե 1950 ն 259.Ըքճխոուհանճ քճշաօլօ

քՄոշսհտ

ՃՂՕՇԽՑԵԼ, հ1.,

31).

ՒԷքօղւեւտ 1957.

Բոմչօ1լո»,

1Լօտօքօո

ԼՅՒԿՎՇՏս

ՀոՇքմւմքոօրը ՅԻՑ,

ԱՇԵւքՅՂԵԽԵՃ,

Է-Ա, Օծոտո ւկ

ԽՅՕմոտ Օւոտճենռ,

ԶՅԵԱԽՅ,

1 ն

1958-1954. հ

8ՕՇԼՕԵՄ

4.

Ճ.-

Օօ

ԽՔլքշ, 1951.

է ընծայել իր «Հին պրուսերենի քնրականու(1944 թ.) նա լույս թյունը»): Ռոմանա-դերմանական լեզուների բնագավառում լիկվիղացեն տեսնում վում է «լեզվի նոր ուսմունքի» ազդեցությունը, լույս այդ լեզուների «ճամեմատական քերականությանը, պատմության ն ժամանակակից նվիրված մի շարք ինքնուրույն վիճակներին թարգմանական գործեր: Գերմանականլեզուների բնագավառում` նշելի են Վ. Մ. ժիրմունսկու, Ա. ի. Սմիոռնիցկու,Մ. Մ. Գուխմա նի, Մ. ի. Ստեբլին-կԿամենսկու,Վ. Դ. Արակինի, 0. Ս. Ախմանոէ. Ա. Մականի,. վայի, Վ. Գ. Ադմոնիի, Մ. Դ. Ստեպանովայի ի. Ի. Ռեզինի ն ուրիշների աշխատությունները: ՌոմանականլեՄ. Վ. Սերզուների բնագավառում նշելի են վ. Ֆ. Շիշմարյովի, ն գինսկու,Վ. Ն. Անդրենայի, Մ. Մ. Գերշենզոնի ուրիշների աշխատությունները: Հին Ճունարենի ն լատիներենի ուսումնասիրության բնագաի. Մ. վառը Ճարստանում է Ա. Ա. Բելեցկու, Պ. Վ. եռնշտեդտի, ն այլոց աշխատություններով: Տրոնսկու լեզուների ուսումնասիրության բնագավառում` Հնդիրանական: նս զգալի աշխուժացում է նկատվում. 4րատարակվում են սանն սկրիտի նոր Հնդկական լեզուների դասագրքեր բառարաններ, գրվում են մենագրություններ լեիրանական Ճոդվածներ: զուների «նչյունաբանության, բարբառագիտության, քերականության բնագավառը Ճարստանում է նոր գործերով՝ Վ. Ս. Սոկոլոու

ու

ու

Ա. Դ. Ջալավայի, Ա. Ա. Ֆրեյմանի,Բ. Ս. Ռաստորգունայի, Դ, Թ. Թաջինի,Բ. Վ. Միլլձթի». լովի, Բ. նիյազ-Մուճամեղովի,

Աբանի,Գ. Հայոցլեզվի

Վ, Ի.

Ե.

ն ուրիշների Գագկանի

աշխատություններով: պատմության կ պատմա-ճամեմատական քերականության բնագավառը ճարստանում է Հ. Աճառյանի,է. Բ. Գ, Ջաճուկյանի, Ա.Ա. Ս. Ղազարյանի, Աղայանի,

Աբրաճամյանի

աշխատություններով, որոնց մեջ դրվում նե լուծվում են մի շարք: պրոբլեմներ: Հայ բարբառագիտության բնագավառում երեան են գալի նոր աշխատություններ(Հ. Աճառյանի, Ա. Ղարիբյանի, է. Աղան Ս. Բաղդասարյանի յանի,Հ. Մկրտչյանի, ուրիչների),այլն կատարվում է ճայ բարբառների դասակարգման նոր փորձ: Բարբառների նոր ճյուղեր երնան գալու կապակցությամբ է. Աղայանըն Ա. Ղարիբյանը առաջարկում են տարբերել Չ բարբառա-11.

Էոմչ611ո,

Օրոտտոին, Խլք8, 1911. 741էքՇստտլտճհ:

խումբ` գրաբարատիպ-նախամասնիկավոր(գրաբարատիպկր-ով,. հ դերբայակաղմ (ու-ով, կա-ով,Բա-ոսվ) -ել-ով, -ս-ով|):: կայն վեճերի տեղիք է տալիս չայ բարբառների ծագման: Հարցը": դրական լեզվի ն նրա սլատմության բնադաժամանակակից վառում Հանդես են գալիս նոր աշխատություններ՝ Գ. Սնակի, Ա. Մուրվալյանի, Գ. աշուկյանի, Վ. Առաքելյանի ն այլոց Ճե-ղինակությամբ: 3.

Ո9-ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

թյուբբական,մոնղոլական Ֆիննա-ուգբա-սամոյեդական,

տունգուսա-մանջուբական լեզունեո.-- Այս լեզուների

ուսումնա

ե.

-

սիրության բնագավառում նս «լեզվի նոր ուսմունքի» տազդեցության վերացումը նպաստում է լեզվաբանական աշխատանքի նորմալ պայմանների ճաստատմանը, այդ լեզուների պատմա-ճամեմատական ուսումնասիրության վիճակի բարելավմանը: Թարգ-

թյուրքական լեզուների վերաբերյալ պատմա-ճամեմատաայլ կարգի ուսումնասիրություններ (Հակուլինենի,Ռյասյանենի,Հ. Քալաշայի),գրվում են բազմաթիվ ինքնուրույն աշն այլոց գործերը: խատություններ, ճրատարակվում են Բուբրիխի Ֆիննա-ուգրական լեզուների բարբառադիտության, պատմության,քերականության բնադավառում Հիշատակելի են է. Պյալլի,. ների կան

ն

ն

կ. Բ. Ա. Սերեբրեննիկովի, Ա. Ս. Սիդորովի, կիտկինի, կ այլոց աշխատությունները: Մայտինսկայայի

Վ. ի.

ե.

Թյուրքական լեզուների ճամեմատական ուսումնասիրության

բնագավառում կարնոր էտապ պեւոք է Ճամարել ույդ լեզուների

Հա-

Հետագայում Ա. (արիբյանը առանձնացնում է իրարից զրարբարատիպ նախամասնիկավոր խամբերը։Մեր «Հայող լեղվի պատմության պերիոդիղաՑի"յի ծաթցերը» Հոդվածում, Փ:Աժ, 19656, | մաս, էջ 80, այս բաժանումները: մենք փորձել ենք ճիմնավորել պատմականորեն՝ 1) սրանց ճամար օգաաղործելով՝ Նախկին («արեմտատայ ն արհելաձայ բարբառներ» անվանու մները իստ պասոե մականչ-աչխարճաղրական բաժանման Հ) միաժամանակ առաջարկելով՝ Ճյուղերը տարբերելիս 5իմթ ընդունել ծազման մեկնակետային ձնույթներբ ն ոչ թե նրանց ձնափոխթումները(կու ն ոչ Թե կր, ել-ալ ն ռչ Ն լիս ն ոչ ս)" Հ Գ. Սնակի, Գ. Ջաուկյանի արմտ. Ա. ղարիթյանի, Է. Աղայանի, չոզ1

վածներըԳՓԲՀ-ում,

5,

1958,

Տե՛ս

ե

89Ջ,

71958--1961:

4նչյունաբանությանը ն ձնաբանությանը նվիրվածֆ որոնք նպատակ ունեն ամփուի գաղափար տալու ժողովածուները, բնագավառների ճիշատակվող կարնորագույն «արցերի մասին: Թյուրքական լեղուների ւպատմա-Ճամեմատական ուսումնասիրուէ. Վ. Սնորդյանի, թյան բնագավառում նշելի են ն. Կ. Դմիտրինի, մեմատական

Ֆ. Գ. իսխակովի, Ս. Պ. Գորսկիի, Վ. Բասկակովի,

Ն.Ա.

Գ.

եգո-

ըբովի ն ուրիշների անունները: Շարունակվումէ ճին թյուրքական տեքստերի Հրատարակությանն ուսումնասիրության գործը (Ս. Եե. Մալով),ճրատարակվում են ժամանակակից լեզուների քերականությանը ն բարբառագիտությանը նվիրված բազմաթիվ աշխատություններ, մշակվում են թյուրքական ե ռուսական զուգադրական քերականության Ճարցերը, գրվում են բառարաններ, դրվում են տերմինաբանական Ճճարցեր (Մ. Ա. Շիրալին, Ս. Ս. Ջաֆա-

Բաիշն, Ն. կ. Դմիտրին,Ռ. Ն. Տերեգուլովա,կ. 9. Մ. Բ. Ախմեւտով, Բալական,Հ. Հ. Մաճմուդով,Գ. Գ. Մուսան. Ա. Ն. Ա. Ալպին, հ. Ա. Բաթմանով, կ. Դիյբան, Բասկակով, Ք. Բ. 0. Ք. Սարթբան,Դ. Շուքուրով, կանով, 0Օրուզբակնա,

բով, Տ.

Գ.

Յունուսալին, է. Մ. Ախունզյանով, Ռ. Ս. Գազիզով, Լ 9. Ա. Գ. Գուլլամով, է. Վ. Սնորդյան, Զալյայ (Ձալյայետդինով), Ֆ. Գ. ի. Ա. կիսսեն, վ. Վ. Ռեշետով, իսխակով,Ս. Պ. Գորսկի, Բ.

Մ.

Ն.

Ա.

Պ. Ռեզլուկով,

Պ.

Լ Բորաշկով,

Ն.

նհ Խարիւոոնով

ուրիշ-

ներ): Մոնղոլական լեզուների ճամեմատական ուսումնասիրության բնագավառում նշելի է առաջին ճերթին Գ. Դ. Սանժենի«Մոնղոլական լեզուների ճամեմատական քնրականությունը»2: Տունգուսա-մանջուրականլեզուների քերականության բնագավառում նշելի են Բ. Կ. Պաշկովի, Վ. Ա. Ավրորինի ն ուրիշների '

աշխատությունները:

Կովկասյան լեզուներ.-- կովկասյան լեզուների

թյան Ճճարցը տեղիէ տալիս

դիսկուսիայի

2827ճանդեսիէջերում: Գրվում

ցեղակցու-

«Թօոքօճել

83ԵՐՕ-

կովկասյան լեզուների ռանձին խմբերին նվիրված պատմա-ճամեմատական ուսումնասիրություններ, մշակվում են առանձին լեղուների բարբառագիտության, քերականության Ճարցերը։ գրվում են ղանաղան տիպի ՅԱ ոա

են

ա-

ԱՂՇԸՊՇՈՉՅՅՒ ոօ

ԸՇքտամա6 ՂԵԼ

ՕԱ ՐքՅԿԵՅՆԱ ԵՇ 10Օքաճիճ ՀՅԱԱՒՕՑ,

ՒԼ. ք. ՈԿոտքոօ88, Լ -1Լ 1955- 1956. ՒԼ, օ6ծա6ի քշոտամածն

ԽՕՐՕՊԵՇՐՃԵՃ

2Ր ՇՅԽԵա:ճօտ, 7. Ըքճտաւ6ՀԵ- 8 Լքձոաձաաճ

ոօղ

՝

ՋՅԱԵ08,

ՓՖ40

հ1.,

1958.

բառարաններ. վերջիններիս մեջ ճատուկ Ճիշատակության արժանի է ՎրացականՍՍՌ Գիտություններիակադեմիայի կողմի: ճրաւստարակվող՝ վրացերենի բացատրական բառարանը (2 Ճատորովի): կովկասյան լեզուներից վրացերենի բնագավառում շարունակում է աշխատել լեզվաբանների մի ստվար թիվ: Աբխաղզա-ադրգեյական լեզուների բնագավառում նշելի են Գ.

Պ.

Սերդյուչենկոյի,

Մ.

Կ.

Դելբայի,

բիշների, բացբիա-կաստրինյան

ն

Բ.

Մ.

Կարդանովի ն

դաղստանյան լեզուների

ու-

բնա-

Դեշիրինի, Ս. Աբդուլլանի, Ե. Ա. Բոկարյովի, Բ. Գ. Մուրկելինսկու ն ուրիշների աշխատությունները: Պալեռասիականլեզուներ.-- նշանակալից աշխատանք է տարվում այս լեզուների ցեղակցական փոխճարաբերության Ճարցերի ճշտման ն «լեզվի նոր ուսմունքի» տիրապետության շրջանում տարածված պատկերացումների Ճաղթաճարման ուղղուԵ. Ս. Ռուբցովայի աշխատությունը՝ (ույս է տեսնում թյամբ: նվիրված էսկիմոսերենի չապլինյան բարբառին: հ. Ս. Վղդովինը գրում է պալեռասիական լեզուների ուսումնասիրության պատմությունը: Կին-տիբեթականլեզուներ, ճապոներեն,կոբեեբեն.-- Չինական ժողովրդականՌեսպուբլիկայի ն կորեականժողովրդա-դեմոկրատական Ռեսպուբլիկայի ստեղծումը նոր ազդակ են ծառայում չինարենի կորեհրենի ուժեղացված ուսումնասիրության Ճամար: Հրատարակվումեն այդ լեզուների ն ռուսերենի Ճեւտ առնչվող դավառում`

Յու.

Դ.

ու

երկլեզվյան ընդարձակ մի շարք բառարաններ, գրվում չինարենի դասաղրքեր, բազմաթիվ աշկորեերենի քերականություններ քերականուխատություններ են նվիրվում դրանց պատմության թյան ճարցերին: Չինագիտականկարնորագույն 4ետազոտությունԽերից նշելի են Ա. Ա. Դրագունովի,հ. Մ. 0շանինի, ն. ի. կոնոադի, ու

ու

ու

Ս.

ե.

Տ. Ցախոնտովայի,

Պ.

Զադոյենկոյի,վ.

Մ.

Սոլնցնի,

իսայենկոլի աշխատությունները: Հատուկ ուշադրության կա են խոսքի մասերի ն բառի սաճմանների պրոբլեմները:

Բ.

Յու. Ն.

Ճիշատակելի են կորեերենի բնագավառում

Ա.

Ա.

առար

Խոլոդովիչի,

Մազուրի աշխատանքները: բնագավառում նշելի են Ա. Ա. Խոլոդովիչի, Ճապոներենի իհ. Ֆելդեմանի, ե. Մ. Կոլպակչիի աշխատանքները: ն.

ամեՍեմա-քամական,աֆոբիկյան,ավստոալա-օվկիանյան, ւք.

Պ.

Պ.

ՇԸ. 1954.

8108,

ՂԱՇՐՕքոզ137ՎՇԱԲՋ

ՈՅղՇՕ838/81ԸԲԽ

ՃՅԵԼԽՕ8,

Րիկյանճնդիկներիլեզուներ.-- Սեմա-քամականլեզուների բնազա"վառը ճարստանում է մի շարք նոր աշխատություններով: ձրատարակվում են ի. Յու. կրաչկովսկու արաբագիտության «Ռուսական պատմության ուրվագծերը», «եթովպական ֆիլոլոգիայի ներածությունը» ն երկերի ժողովածուի առաջին Հատորըլույս են տեսնում Գ. Վ. Ծերեթելու, Գ, Շարբաթովի բարբառագիտականդործեԿ. Խ. Դ. Ա. 0լըը, Բարանովի«Արաբերեն-ռուսերեն «ձաուսա լեզուն», դեռոգդղեի

ղուն»2

ն

Ս.

ն.

այլն:

Աֆրիկյան լեզուների

րույթներից նշելի

է ի.

բառարանը»,

Պետրովսկու «նգի տերենլե-

ուսումնասիրության

բնագավառի կնոՍտրոդանովայի«Սուաչիլի լեզվի քրես-

Պ.

տոմատիանջդ:

Ամերիկյան Ճնդկացիների ուսումնասիրության բնագավառում Հատկապես պետք է նշել Յու. Վ. Անոռողովին,որը վերծանել է մայա կոչված ժողովրդի ճին գրությունը: (ույս են տեսնում Առաջավոր Ասիայի հին լեզուներ.-աշՓոբր Ասիայի ն Միջագետքիլեզուներին նվիրված մի շարք են խատություններ, որոնց ճեղինակները աշխատում Հաղթաճարել

«լեզվի նոր ուսմունքի» ազդեցությունն այս բնագավառում ն ի մի բերել այդ լեզուների գիտական Հետազոտության արդյունքները: Հեն փոքրասիական4Հնդնրոպական լեզուների ուսումնասիրության Ի. Մ. բնագավաում նշելի են Վ. Վ. իվանովի, Ա. Վ. Դեսնիցկայայի, ն ուրիշների աշխատությունները: Դունանսկայայի ի. ի. բնագավառում նշելի են Գ. Ա. Մելիքիշվիլու, Ուրարտերենի Գ. վ. Ծերեթելու, Մեշչանինովի, Տ. թյունյանի,Մ. իսիայելլանի,

հ.

Վ.

Ն. ՀարուԴյակոնովի, Գամկրելիձեի աշխատանքՄ.

ները: Ակկադերենիբնագավառում նշելի է 1. Ա. (իպինի «Ակկաղերեն լեղուն»: ւզ. Հատ,

հ.

|Օ.

-Ո.,

ԵԷքճԿ60ՑՇ:Ւ

1950.

ոհ,

886ՂՇԽԻՇ

ՕԿՇքար ոօ ուօքուտ քշօաօ 8ք86եօ1955. 3փաօոշգօ Փոաղօրօրտօ,.Ղ.

ՇՈՎՔՈՒՇԵՒԼ,

Ն Լ. .Ղ., 195.

2356քթՅԽԿԵՇԸ

8 Շքճճուճր Ճ3նս, ՀՐ 8. էԼ ՃքծըեզոՇ ՂԱՅՅՇԵԼՆԵԼ 1Լ(Շք6-6տռս, Ի. 1956.

1954. ՃՅՇ6ԸՅՒՇ ՂԱՅՊԸԵՆԵ

|, ՇԲԹ, ԸՇքօուշհ ճյու Ալ2ք683708, Ճքօւօաուքտ ոո 6-ԱՈՇԼՇԽՕԽ: դմՅ16ա17, հԼ1., 1954 (բազմացնող 1957. հԼ., ապարատով). Ճ. Ի. ԵՅբՅԻԱՕ8. Ճք2ծըա0-ք3ՇՇաոււԸո08քե, 1951. Վ. ԷԼ. Շ. Ճ. ՅԻՐ Պ. Օտեւծքօոր6ճ, ՀՅճ, ՈՇւթօտ-

ՇՅԱ,

ԵՐԻՈՇՆԸԱԿՈԼՒ835,

Շքօ3ս088,

41.Ո.

1950. 4:41.

Ճ.

մաոտճ8,

.1.,

1954:

Ճքճօօսոաւոմ

ՃԵԿՁՅԱՇԽԺԵՈԼ

2ՅԵՒ,

ՅԱ

Լ-Ա,

ամո,

71., 1957.

1,

Պ.,

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱՔԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

1.

ՖՎզայան

ի,

ՀԱՅԵՐԵՆ

լեզվաբանությունը

ՀԳԱՏ, 1946, տարում, էջ |, Երնան, Աղայա ն ՒԻ., Հայ լեզվարանության պատմություն, 19585. 1956. Հրաչյա Հակոբի Աճառյան. ներածականը պրոֆ. Ի. Աղայանի, Երնան, Գ. Գասպարյան Սովետաճայ բառարանադրությունը, ԼԻԱԺ, 11, երնան, .310: 1848, էջ 95

Հայ

73,

Հայ լեզվաբանությունը Սովետական Հայաստանում տարում, «Լեզվի ե -48: Ն 1960, ոճի ճարցեր», էջ երնան, 'Դազարյան Ս., Բազմավաստակ Հայազետը (4. Աճառյան),

ԳՀԳԱ,ԵրեՃՆ

վան, 1954, էջ| Ս., Ղազարյան կեղվաբանական գիտության զարգացումր Սովետական Հայաստանում,ԼԻԱԺ, 11, Երնան,1948, էջ 65 124: Ա., Հին ն նոր Լ ԼԻԱԺ, ձայագիտություն, Ղարիբյան երնան,1946,

էջ

76:

մ., Մանուկ Աբեզյանիքերականագիտական ժառանգուչՀ Թյունը, «Փրական-բանասիրական տետախուզումներ», երնան,1946,

Ղա Շի

Ի յ ան

էջ 149--100. Ա.յ պատմության Ղարիբյան Հայագիտության 57: Հ. էջ 35 ՀԳԱՏ, 18945, 81 Գրիգոր Այվաղի Ղափանցյան. ներածականը

նճիմնական փուլերը,

կուտանյանի,

երնան,

1959.

Վափանցյան 1845,

Մեչչանինով

էջ

Գ., Մառըն ճնդնրուլաբանու թյունը,

ՄԱԿԱ,

1,

երնան,

1--34.

Ի. Ի. Լեզվի նօր ուսմունքը ԼԻԱԺ, 11, Երնան, 1948, էջ 5.--40:

զարզացման արգի փուլում,

տիբապետու«լեզվի նոր ուսմունքի» ծանկում բերվում են նան տեսած որոնք օգուսումնասիրություններ, մի շարք թյան շրջանում լույս սռագզործելիսրնականաբար պետք է Քենադատական մոտեցումճանդես բերել:

Վ. Միխիտանկովա 1946, էջ

Մովսիսյան վան,

Լեզվի ճին

Ա.,

ն

ուսմունքները,1ՎԻԱԺ, Ն Երեան).

Ֆոթ

27--50։

Ա.

Ն.

Ն.

Մառի կյանքն

Յա.

գործունեությունը,

ու

1940:

Ջաճուկյան

նրե-

Գ.

Հայոց լեզվի պատմության պերիողիզացիայի ճարցերը» |, 1956, էջ 45--102, 40` Բ. 4. Վերդյան, Վ. Ա. Քոսյան, Սովետաճայ լեզվաբանությունը տաբում, ՊԲՀ, 1900, 18 4, էջ 79-91 Տե Ը- ան նասյան է., Մանուկ Աբեղյան,«Գրական-րանասիրական Փետախուզումներ», Երնան, 1946, էջ 89-21 ԳՀԳԱ,

57,

Բ

մաս

ՌՈՒՍԵՐԵՆ

2. 8.

ՃՑ8քօքոհ

8, ոՈՇո

Ճքօքոհ

«ւք.

ք338ա1իտ ,1Շօքթոմ" ԸԼՅՈՒՅՊԵՒՕՇՆԼ»

5:8ո

105--106.

32--50.

Ս.

ս Ճ. Ռ., ԱԼՇքծ62: 467. 5, 1988. օք. ԱՅԱԿՕՅԵՅՈԵՇ 8 Ճքոճհախ,

8.

ձ.

ՈՃՒ

Խ6աատաօտ,

Մ.

ՃՆԼՆ,

ՕՊԶ,

5.,

Յ.

ՃՐՅՑԱԵ

ՕԿՇքշղւօտ

Ճձ..

1953,

Յ,

1952,

824,

5, «ւք.

Տ

116.

ՃԵՅոՇԱԻՑՄ8.

1Շէ,

Ցաոօրքոօտ

8.

1956, ւք.

հ1.,

ՃՂՇոԵ6Շքտո

71.

Ճուշեճքե Ս

/Ճ. Ճ.

ՕՊՏ, Ո.

2,

ՃՄ11,

21 2

Ան

8.

Եօքոօտճխան

8.

Ս.,

տք. քօյաՂՇեի

Հոտ

ՄԱ Օտ,

1Ք4,

8810քշֆ.

ՅԵՑ,

-օ

ԸՇՇճխԽաղՇՇՑւոտ6իՇ7.

111121:

ՃՆ

1,

Եօքօուօտ

Ճ.

Ս.,

Ի.,

3218,

«ԼՅ,

1.

Մ.,

178--175.

Ֆյոոմօ8շաօօ,

Ճ.

81--86. Շ.

Ո.

106.

584, 1958,

Խաքոոտնաօօ

ԱՃԷՐ

Փքօա-

1931.

1958,

76--83.

1958, )Փ 2, «ք.

օք.

հ1Լ.--մ1.,

Օճօքշամ.

ԱԱ11111112:

ԲԽ-1Յ,

ՊԱՒՐՑԵՇԸԼԱՎՇՇԽՕԽ

Է 70-ոծոոյօ յՀ մ08Շխին. 176--182. 1958, «ք.

Ֆռքոաւռաօ88 (1870--1952),

մատ ԵՖօքաօտճշ

Ե76հ6

ԷԼ

Ճ3.

1959.

.1.,

է.,

Ա.

ՈՃԻ

Օք.

Ո.

ՔՍՇւօքոտո3)ԿՇիհտ

Ց.,

Մ. ՊՒՇՇ.,

ԵՖՇոօոճզ

Ճ.

Շ.

Ճետոօո

63--77.

ԽՅիղ.

11111111

Ի.,

Շ.

Ը1-

ՓօխՇիել 8

ՈՕՒԱԽՅԵԲՑՏ

ՕՇոօՑՅ

ոօշտծղօ84816768, 73

Շրօ

ՕԿՇքՇղՈՒԽՇ 33ՂՈՅ8Վ: ԽՅքաՇԱԼԸՂ08-83:ա086ղ08,

Եոքշյոտքօ8 «ք.

ԵՅԵՅԵՕՑՅ

Ք

1955, «ւք. 91--97. 8. 5.,

ՈՕՊՕՇԻԽՇ

ԸՇօտքխՇկաՕօ

ԻՔ 4, 1Շ

ԼԱՇքծա

8.

Շծօքետե

11661Խո668181614Ծ0.

309.

ՔՈՇՅՈՒՇԼՈԿՇՇԵՅՑ

ԻՐ ԻԼ.,

ԽօուլՇունաւմ

Օճեօքօաոն, ՔՎԼԱ,

ԽՅՄԿՇԵԵՇ23068

1Մ, 1952, օք.

տախօտոձիած

հճքօրոօ8

126--146.

Շօտօւօաօտ

1958, 78 3,

Շքշղկօն տոտ,

ճոռ

84,

«ք.

Ր, 99--

հ Է3384--

1954, 16).

Տոհօրք8708

Ք.

ՖՎ.

ԽԿԵԽՐԵԽ

83ՅԱԽՕ8ՇՈՎՇԸԵՅՑՈ6Շ81ՇՊԵ`օ0Շ1Ե

ՕՊՎ,

ՍՃՒԼ

էօքօսօրօ, ետա

Ծ.,

8.

8ռհօրքոո08

Ց.,

Ճ'1,

ԷՇԼՈՒՇՊԵՒԼՉՇ

ՌԽ-712

ԸՕ86185

հաա ւ օ988 չՎ2Շրա ոքծոտօածճոտ 108--110. 19858, օք. 7--19, 8. ծ., ՈՅՄԿՇԱԻՇ քյօշոօրօ աօքճյքիօօ Ց ՇՇՇՔ, 1955. 1Վ6ՇԸՑ1Ի161ո8 հԼ.,

Ցոոօրք208

ՈՕՇՊՇՈՒԽՇ

8ուօք22708

:Շ Ոքօծ0ՊՇմլ ՕՇեոօտի

Ծ.,

Ց.

քոՅետլոք

ոքօՑիոօք7ՇՇմօրօ

8Տոհօրք4408

Է.

5.

աՄտՊԵքոօրօ

ՑՃՒԼ

Ց8ուօրք84108

Ծ

ՅՅՈՅՎՅՃ

517--329.

Ծ.

ՇԸՇՔ, 1957, րի

ԻՔ 1.,

ՐՅ1:ա րո 8-ՓՇոօքջչե

ՐՅ32: 1 ա3-ՓՇՂօք)ա

ԸՕՑՇ1ԸՀԸՅ

ՐՅքոծ8ի

Ը,

Ճ.

Րու367քո

1ք7ոօ8

գս

ՍԱՃՒԼ

ՕՊՏ,

)Օ.

4Ս ՀԵԼ,

ի,

ՃումաքոշրօԸԽիՇ 85աՅ ա ւօ82, ԱՇՈՏ,

է 60-618Ծ0 Ոլ, 78--82.

Ռ.,

ՔժՅՑԱԼՒՇ

ՖՇՈՇՃ: հե

ՅքաՇր աւ 27-31. ՖԿՇԽԻ.

ԽՔոՑԻրոՇ

Ո.,

ՔՅԵԽՇ

08,

1Շ6ոՅ

ԿՇԷԼ

Եմ

Խ

8.,

80ՈքՕՇ2ՕՑ

Ս'ՃԷԼ ՕՁ,

Օ

ոՅո.,1952. ՈՃՒ

43.

ոօՕքօւտմ ՐքմռամւիԿՇ-

8.

ԸՇօտօւն

ԽաղձղօրհշեԿՇԻ

ՇքԹԱուՇՊԵ կօն Րքմեաձի 1952,

19657.

4, օք.

20--31,

8աաօրքՅոօ88չ

Ց.

38 40 6 քթյշՇէօՕՐՕ 83:160313Ո18 Ծ, Շւք. 8--15. ՇՕ8Շրոճոտ ոօքոօտ, ԱՃ

հտԶ3ԵԼ6ՕՅԵՏՅՒՈԼՆ

Օ1Շոճի

ԼԱՃ

.ԷԼ080Ր0 7ՎՇԵԽՏ"

8 Զալ

ԿՕ8038/8861Ը188

618168, Էտ,

ՇՓ

1954,

4,

3, 1953, «ւք.

Յեճղ.

ԱՃՇՇ-հԽԱԵՅՑ

հ

ՃԱՆ

1950, 11

Շոուն,

195., ԻՔ օ, օք. ՇՕ8Շ1Շաա0 3Ո027, 84,

ԽՔՅՑԱւաՇ

)Օ.

ԽոՈՕՈՒՇԵԿՇԱՒԼԱՃ

Ո, ՃՊծահքոճ8 ՇՇՇԹթ, հԼ, 1955. ՇՇՇՔ

ՋՅԵԼՕ-

ՊոՒԼՑԵՇԼ

ենա

ՈՅԽՏԼՒ

ՓատՕՊՕՐԻՎՇԸԿՕՐՕ

Փ-14 :1ՆՐ7, ՈՕՇՑՋԱԼՇԻԽօ0Շ

ԻՏ 113--117. 181, 1954, 6, Շաքէ աաաօրօ, օք.

Ճծահքոճտ

ոօ

208--217.

1, 1958, «ւք. 3.,

ՅՅՇՇՈՅՒԵՇ

Ք.

ԷԼ. 8.

ԵՎԼԱԼ, 1957,

814821,

ՃԿԼ

ՕՊՏ,

ՔՅԵԼԽՕՅԱՅԽԻՑ,

11.

.-ք. Է.

ՈՇքծօքօիու

Ւօրո

ԸՇրոոոձ

5.

հԼ.,

ք. Է.

Է.

Բ»

ՔՌՇշւօքոտ (1 14.ոծոհոշոո, 1953). Շօքծծքծշհ հիաօ8 Շ. Ճ., Օ «00708 1.

ՔՅԱԿՅ

Շ8616

11.

ԽօՒԱՇուտի

1956,

Մոծժ

Ո.

Ի.,

11.

Ճ:ՅճքօՅԱԱԵՅԻՇԽՕՇ83է:աՕՅՒՅԻԻՇ

Յ-ՓՇոօք)ա

ՔԱԼԼ,

.1.

ո

3,

ՒԼ

Շեօն 107.

(քօֆ.

ԸՇՕ8ՇԼԸՃՕՐՕ

ԹօոքօՇԻլ 43ԵԼ6Օ»ԱՅԱՆԸ

ՐՅ1:

1, օք.

ՕՐՕհՅԽԽՅ.

8ոհօրք2408

ՐՅոտ,

ղդքշՑեօք/«ՇԽօքՕ

ԽԱՇԼօքո

օք.

Ե.,

Ծ.

ՈքծՑժՇքՇՇո Ւ

1952,

ՋՅԵԽՑՅ

հ ԽՀՅՄՎՇիՔԼ, Օ6քթ830884իի8 195ծ: 41.,

Շ.

1քյ/ո08 15-31.

Ը861Շ

ՎՀՇՆԼքՇզա՞,

հ

235եա8,

Եձքճ)7ոձքօ8

ո

83ԱԽՕ08Շ1ՎՇԸՇԽՕՈ

ք8601Է1 8

ՅԱՅՒԽօ,

38ՇՇ73քտուահքՇիւօխ ՇՇԸՇթ ոօ օծ6օաղծաուօ

ՃԻ

1.

1.

ՃՇԱՈ8, Յ,

Օ6-

Ւճ

Ըտօ80

832ա0ՅՈՅԽՒ2

Շ. Ո.

աղ.

247-252.

1958, օք.

Յ,

505--343.

մ

ոճքմլեշծւլն ՔՇՔ

ոքօֆ.

Ճ.

Ա.

հձքօր08

ՔՅԱԽՕՑ

18--50. ՔՅԵ

Ւճքօղօ8

ԽՅ

1ՇԸՊՇղ0-

աղօօ8թօոծմ

ՁՅեւատ

Օ

23:

աՇ

շօքօռ

քօալտ. 361ք-

Ց ՔՕՇՇա: Ը 1914 ՒԼ ՒԼ,

ՃՅԵԽՕՅԱՅԱԵՇ

ՕՇ6աճշօ հ Շո8ԹՅԱԸԽօՇ 1925 ՐՕր. ,174Օ0ՇՈՕՏՇԱՇճհՓեոտօոտօր", Մ, ԾՇօբքղ, 1925--1926, 240--297. օթ.

ճտ7քոօ6օ ոօ

Չ75-

Գ.

Ձաճուկյան

ՅՑ6ՇՐԻՒԼԱՇՑ

Յսւղօք

1.

Թ.,

8.

0օ8

Մճատիճ,

"31,

Ա

8օոքօշել 8322 հաքք:

ՅատոՇուաճ

1935.

Լ. Է1., Ի. 1386Ը188 1ՕՐօ-ՕՇճ1. Ի.

ԽՇԸՅ6Ց

7ՎՇիատ

Փօ-

օ

62--75. Ե.

8,

Ոօոոտճաօ838,

Ղ.

55--76.

Շւք.

Ր.,

Ո.

Ա88ոօ8

1, 1953, «ւք.

ՃԼՆ

Մ։ԱԽՐՑԽՇԸՐԻՎՇՇԽԻՇ 83Յրտտու

ԻՔ Յ,

1957,

ՍՅԱԿՕՅԵՅՒՆՈՇ Ց 81ՕՇՇՏՕօՑԸԿօՕՎԽ

ՄԱԵԽՑՇքՇԱԼՇԼԸ ՈՕՇՈՑ

8--20. 38, օք.

ՕՈԶ,

ԱՃՒԼ

ԽՇԿՇ,

ԱՅՅ

Ճ.,

8.

ՈՋԼԱ, 1955, Տ Օատծքեշւօի քշտօտօմտո, ո Ք. ԽՍ քհշւօքոս ՌՕ1317Շ6օ8ԱԿՎՈԼ. .,

Թճորւօն

ո

Ճ602466

Ռ՛աքեաշճ,ԹԵՐՇՊԵՇՅ, Րօքեսօօ, ԸՇճքձեշխ,1934,

ՑԵԱՇԱԵՅՅԵԼՑՅԱԽԱՆ

ԽԱաշհոշ

ոքճեոոլ-0Շ61Ք:086ղ. աեքտոհօնւտոն

ԽՅբ

Յ96--

1958, օք.

9,

ԷԱ-18, ԷԼ27Վ:օ-ԽՇՇտՇո0837.

4. 8. Օ6 8Յ7ԳՎՇիոտ ԸՅԻՇԽքուծ 8 ՇՕ0861Ը:օԽ Շօօ36. Ս., 23--36. 1967, էՔ 8, «ք. Է. Փ., Ե ճռքշռոն ՕԿօշքաե ոչԿոօի քոտք60ատ քյօճաօրօ ՅԵՏ 1926. ոօ: ՇՇՇՔ, 1.,

8.17,

ԵՅ:ՃԵՑու

ԷՇ:

ՀՊ., ԸՇօշլօՋիՇ

/.

քշշո6ճոմա...,

1953, Շ7ք. 23--82. ԵՇԻՇՇ6368 էԼ. Շ. ՒԵՇ

ԱօտոՅւօ8

,Ղքյու" Բ

83ԵԱՕՅԱՑԻՒՑՔ

Եո-18

Յան

ՇԱ"քաեաճծ636811.

հ

Ո.,

ԽոամճՇոօի

4328:086Շ108

38ՈՅՎՆ

Է

Խ33420:0Շ

11., 1957,

Իջ 11,

2,

ՇՇՔ,

ՃՒԼ.1478.

տու.

ՇՇՔ,

ՎՅԵԱԽՕՅՈՒԿԽԸ8 ՂՅԱԿոՒ ԼԸ

ՂՅԻՇ,

ԹՃՒԼ

ոծչ.

Ճ.

3Շ10ԽՇՏՕՐՕ

ոքծ-

Ց

83.

60ՅԻՅ-

685--66.

«ք.

ՕՎ,

1957,

18 5,

186--158. 6ք. ՒօՈԱՂՊՇեոօ ՌՄ. ՌԼ,

Ւ

Ղշօքող ՇտօշճեՕՈՕՂՆՎԱՇԽԻԵՉՐՕ ոքծշոտօշաճի ամա 1954. Օծօօ8, հող. ՂոՇՇ.,

ՏՅԵԼՒՀՕՅԱՅԼՈՔ,

8810քօֆ.

ք«ՇեԽԽ Ճ. 8.,

ԲԵ

ՄԱԼ,

օրա.

ՀՅթոս

Ե ՍԵԼ"

Ճ.,

ՈՇՇՆՈՀՇԷԱ Ց Ը08616608 1958,

7Ք 2,

ԸՇօշՕՋԱՒՄՇ

11-13

83062

Մաո

հոտն

3ՅՈՅՎՔ

Է

ՈՓաԼիՀ

Օծո301

ՅԵՐՈԵՇԱՈԿԼ

Յ--14.

տաւծքո1:քեւ

Բ

45.

ՈՈ0(ՇՊԵՒՔՎՆԵ Ճ. Շ,

համ, 88510քօֆ.օտ.

օք.

որշողօշօծիոտ,

ՇՇՔ, Ց

2,

1958,

ԸՕՑՇԼԸԿՕԽ

օք.

33--

843Ի1(ՕՅՒՅ-

ԽՈՇՑ, 1952.

ոսշճ.,

տւօո

Ո. Ս..

ՃԻ--.ԱԱԱՈՑԻՇԼԻՎՇՇՃԻՇ

ՕԿշքոտ ոօ հոօքոս 1945. ճ.16ք817ք086ՇՈՎՇՇՒԱՇ հԼ--Ա., Էակ. տօո Ր

ԼԱ, ՈՕՇՈՇՑՕՇԿԿԵՇ

Փաղօոտօ108-Խ0Ւք8601: ԸՕ861ԸւհՃ

Լ

ՒՇԱՏՑ, 21, 1958, օք. 17--31.

Ռւ2ՅՊԵԿՔ

1. Ե., Ա3ԱԿՕՅՒՇՒԼՇ Ց ՃԵՅՈՇԱԱՑՃ ՇԸՕԾՅԽԿՃ

88, 1957, Տ 1, «ւք. 161--169. Փեումոճ ՃՒԼ ՇՇՇՔ,

ՐՕՊԵՇԼօ8.

Ռո8իա088

8.

ճ.,

Ւ.

ՇՐօ ՌՄռքք, ՕՎՊծքա

Վ.

1ՇՊԵՒՕԸՇ1Է, իՂ1.--71., 1948.

1օաոՈ:8

ի

Ճ.,

Մճֆքը

Ք

ՇԸՇԹ, 1952, 7Ք 5, Շք.

ՒԼԲ623:5.728եԿ617108 Ե. Շեօն Փետօոօրամ 33 «ք.

.1ք7-

ԶՅԵԼՒԽՕՅԱՅՆՔՏ...,

ՊուՕ8ԸԽՕԼՕ

ՃՒԷԼ ՈՅւՑ.

ԱՊՇաՇհաօ-

11 -28.

էՇոօլօքեած

45--59. ԷԼ

Ի

295 ոօ,

80քքօշը

7ճկՅա

մ

քշշոֆծոտք եԷ Բ

ո6տԽԵՅՄՎեօք

83.2:03:2 1:01.1ԼՃՒԼ

Ճքու.

Ճ.

ՅՈՇՊԵ"ԽՅԻ

ԸՇ., ՔՅՅՑԱԼԻՇ 18ՈաԱՂՕՕՒԼԼՐ ՃՒԼՐ Յոս.

ՇՇՔ, 6, 1954,

ՕՇքուպծհ նօ Էթյողա ՕՀ

,43ԵԼ6Օ086ՇՈԿԵԼԱ Փքօաու",711,

/Ճ., 8եոճօաանօք

ԵՅ--Ծ7.

Օք:յ363683

1940, ԻԹ 1.

(օ 89-ոծւաօ

ՊՈՒՐՑԵԽՇԼ

աւ շ.ԽՋօախ

Վ. Յհոյոտնհճ),

16մոջ

կՀԽոն

ԼԻ

6շօ

մա18ու:,

Շօտ.

քօյա-

ուտ

1958, 7Ք 2, օք.

ԱԽքոաՀումն838 Խ08ՇՈԿՇԸԽՅՎ ԷՅյաձ 38 40 261, ,71քյղեւ" Ք տու. ՃԼ ԽոքրոտշաօհՇՇՔ, 9, 1957, օք. 5--14. 8 ՇՇՇՔ. ՕԿՇքաւ Ոօ 8Ըւօքոտ ՏՅԵԼՒՕՅԱՅՒՒՑ Ոքօշոծու, հԼ1., 1953. 1414Կ92: ՅաադՇա աւճ ՄԼ. 8. ԼԱծքծեա(1880--1944), ԻՆ, 1951. Է.,

ՌԽ-18

ԱՈՅհօ8

Օ6 ՕԼոԿազՆ Ս,

ԱԽՅԱԿՕԱՒՅՊԵՒ0ՐՕ 8ՅԱաՃ

84, 1952, 76 6, Ըւք. 120--125. /Ն Ճ,

ԸօՇՕՋԱԽՇ

Ո31Ե1ԼԱԸ«ՕՐՕ

83ԵԼ6ՕՅՒՅԽՔՑՆ

է.

Աօշ1ի,

ՈՇՊԵՍՇ

քշշոծոմւհ..., ,1քյղեւ" այտն

8ՇՈՕՑ

Ը.,

ՒԼ

օ1ք. 83--92. Ճ. ՍՄ.,

հԼ,

Ժ.

Խ

տու.

32Ո8Վ51

ԶՅեԼ«Օ-

71318101", 1952, )Փ 5, օք. 7-ՃՒ 818. ՇՇՔ, 1953, )Ք 2,

Ցուօոքմոօը, ՃՒ

8.

Ոոսաուո ՄԼ. 8.

87ՊԵՐՁթԱՅՅԱԽՔ

1951--1992.

Ո71Ք քՅ38:Ա1Ի8

ԸՕ861Շ

Խճքոօհտաձ

33.

ՃԻ,

76 157,

Ւճ

տեւո.

2, 1958,

314ոՇ

ՒՕ8օԽ

1--11,

Վ.

1967,

8,

1955,

1,

432ԽՕՅԱՑԽԻԽ,

(ոշքծոօ882),

ԽՕՅԱՅԵՔՋՑ

ՅԵ

Ծ., Ֆ360ՇԽՇԽՕՇ ՔՅԵԱԽՕՅԱՑՔՈՇ

19--26. ՇԸՇՔ, 1953, ԻՋ 4, օք.

Ծ.

ՈՃԻ

Է38քմւԱՇիԲ1

17.

Յ

«ւք. Փ6լա6108

էԼ

Օմ,

Եյծքո»ռ. 7317.

257--245.

«ւք.

1քօ1իտ

ՅԵաաՅՑ

Է2քօղ-

5--22.

Ը1ք. 1օշոծ:08 1օոօ8

,ԵՕՊԵԼԼՇՑ:Ո Շօ8.

5,

ք838ա188.

Մ. ՈՃՒ Ճ. Ճ. Ճ., Շահքաաատճ(1903-1954), ՕՂ, ՃՈ. ծ, 1954, «ւք. 571-573. հ Է. Ին., .ՂՇՒԵՒԵՒՕ 23ելած 43եյք ԾԵԼ ՒԼ, 1936. .16:ա8, Ց ՇՇՇՔ,

ՇՅ։եԿ«Շ6Շ8

Ա՛ՕՒՐՕՊԵՇԽՕՇ 23է1603Ւ:ՒՅՒԿՇ

Լ. 1, ԼՔ, 1Մ, 1953. 914811

ք. Օ., ՕՇԵՕՑԻԱՇ

«81148136 Խհուօքում քելի, 88-0քճՓ.

ԽՇՓօքեոճյշահհ

ԵՅԻՀՆ

Շճքածո6օ8 օք.

Շճօքեհս ծ.

ԼԼ,

ԼԼ

Վ3ՅեաաՕՅԱՅՒ

140-144.

յմ 8.

Եքօտմի, 1951.

դեոշճ.,

1959.

Ռոսօրքոոօտյ, ԻԼ, 8.

3.

Օ«Շ8օքռխ

ԱՔ6Ս-1553),

Ը0տոլշաճտ

Յ.

ՀՇտօքրտի

ք.,

ՁՅԵԽՕՅԵՅՒԽՇ

Բ.,

ԽՍ3Յհշշօքաւ ԱՃՒԼ

1958,

ԻԱՇՇԽՕՑԸԽ. ե-18

7Օքեօտօրիտ

Ճ1Լ 6,

ՕՈ,

ՍՃԷԼ

871.

ԽՅՅՃԸ1ՅԵՇ.

ՈքօՓ.

3ՅելաՕՅԱՅՏԱօ.

ոօ

1993,

2,

Մ

ՀատոՇ ԱՈ

Լողա

ՈՕՇոՇՈՑԸԽՄԸՇՇՔՕԽՒԵԼՎՇ

510--519.

օչք.

36ՇԱԽՇՂՅԵՇ.

8Զ,

Տ

ծ, օւք.

116--

121.

Յ.

Շ6տօքրտո ճւ

ՒԼ.

Շօտօքոզո

1956,

հ. Յ. Ե

3,

ՇՇքշծքճեոհուօ8 Ճ68682

ՈԿուքոճո3),

ՈՕ

Բ.

«1թ.

քՅ38ուրտ

ՕՈՑ,

ՍԽ. ՈԿուքոօտ

Ւ.

Ը0861Շ

ՃԱ,

Էհ

օհ

7օՕքաօտօրոս (ոձաց-

2, 1955, օւք.

ՇՕՑՇԼՇԵՅՑ

196--162.

87,

օքաօտօրոտ,

101--107. Ե.

80ՈքՕ62":

ձ.,

8 քյու Օ Խոճքքոշշշխհիտ օտփծաճճ ԱՈՇԱԱ, 8, 1953, օք.

ՋՅԵԼՕՅԱՑԵՒՆ,

8.

11.

112--134.

Շօքօտ 167

1957, «ք.

ՇՀՇոՅ08

Ի.

ՇՇՇՔ,

օէ

ԸՕ861Ը

ՊՆ,

ՂթոումմԵ ՈՋԼԵ

8., 7317,

հտհ ՓատօտՕՐԱԿՇՇԽՕԱ

(ոշքօոօ884),

397--406.

1ԽՇյօքոտոՅՄՎՇԵԽՑ քՕխոկշԽիՃ

Իջ 232, 35,

ՕԽմծքմ

ոՈօ

ԶՅԵՍԿՕՉԲ

ՅԵԱԽՕՑՇՈՇԷ

0.

ԹՕՇՇւԱ

ո

184.

(ոշքծղօ8342), 88,

835:4503ՈՅ:իՇ

ԸՇՕ861Շ0Շ

մ

1952. Թ 6. 67ք. 7--24. Ղ., Ճքօշուօխուոմ Ղ)քօ8

19584, օք.

ԱՃԷԼՐ ՕՊՏ.

առ.

ՑԵՇ`ԵՅՅԵՑՅԱՒՑ

1.

ԵԾՅՐԸՑՇԼԱՇԽՇԽ, 1932.

(ՅքաՇԱՅԱՅ-ՈՇԵԱԼԱՈՒՅԱՅ Օ 2ՅԱԽՇ,

հ 8. 8. /., Վոօ06384 Ի. Բ. ՄՅոԸ. ԵծքոոՅծ 11Լ(6քծօ16ր

ԽՕՑՇՈՎՇԸԽԵՅՑ

ՐքյՅոմ, 82, 1952, 1Ք 2, Ըք. 138-ք2601838 Շ0867Շւօ1

ԽՈՅՇՇԽԱՕԹ

151.

Ն. ՛.,

ՎոեՇՐՋԵ088

Աալօք

Թ.

Օ.

Ւ

ոո:

7ՎՇԵԽՇ հԱՈքաշոշւԸւՕ-ՊՇԵՅՈՒՇԽՕՇ ւ ԽճքեշքՇԸւօն տոհորՑոՇ1տաՇ,

Յ.

Հոօելօճհ

քս8",

Ռշոոլոք Սճոոլոք

էջ

Ը.

Շ.

8Լ., 1957-

83եծ,

հ.--Մ.,

1931.

ՕՏԱՐ ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

8ՇէսօԱ6

մ6

219--Հ53,

4ձ., 1ճքհճեմօլօք, լո Ճ. ԻԱՕրչ

,

1ոքսւտեզսծ

.Լճոցսքծ", ձոմ

Տօ

Ազած,

7, 1931, էջ

Ճոճռուճո

,Լլո-

146:

Տեասմլօտ. ՃՕ,

ե

514-820.

Ռ111էհճ"Տ հաճ

Ռ1116աՏիլ, սող

1, ԼՅ Տէսճլօո 111,2, 1952, էջ

օ

ԾԴ. ԻԷ. Ղիհծ ՍճշքիճկՇ7հշօու, ՏԵՔ, ՃՆՄԱ. 68. էջ 172--19:, ձլո Օ., Ճջտքօշլճ |լոքսլտոռ ՏՕԿՐՇԱՇՃ, սշսոճտէլ,1958.

Լք, |, 1948, ռոմ Ք. 4. ՆԿ, Իռոքլո Է0օ11լոք

ՇՕՈՒՕՆՇԻՏ7,ԱՇԽ Մօր, 1951.

ՔԱ1ԼՏԱԸ 1.

Ի., Ղհշ

Տօսէ

Լլո-

ՒԼ, 7իՇ ՔՇշճու ԸՇօողլԸէ 1ո Տօծէ Լլոքատելտ, .Լճոքսո27, 1951, ք6՝, էջ 287-287, մս դտրտլչՇէ ոտՏՈ6ծ. 1ստծւՇ .Ճ Ճ., Լյոքսլտաեզսօ ՏՅսԿՅք601է Ոճ", | էջ 160--168. 0. Տօտէ ՛իշօոլ6տ լո ՇՕօտտսուճՅէլօո, Շո Ք. ԵԷ Տքոէոքծո Երլմքծ. փ1358., 1956. ՏօսԿԱԸՑ, ,ՏոլԲոշճ Շ Ըսլեսո ՂԴոք1Յ8մ1ոլ Ը, Լ8 Լոքստ օտոօլ՛Մուօոճ Ո61ՐՄՔՏՏ", 1351, էջ 222-276, ՂհօոՅծ Լ. Լ, հօ ԼլոքջստաԸ Ղհշօոօշտ օք ԿԽ. Ս. ՈՂՅ, 86մլ67-ԼօՏ 1957 (գրախոսականը .Լոքսմքճ"-ում, Ճոյտ, |, 1958, 34, 5 էչ 89--91): Ց. Օ., Տօտծճ Ք6չճու Տէսմլոտ ո ԼհՇ ՒԼՏԼօո/ օք էհՇ Քստտլառ ՍոԵճՇքռսո Լշոջստջծ, ՕՏԵ, Մ, 1954, էջ 117-152: ՄՇՈժո7 1921, հԽոո, ՔԸ, ԿՆ յճքհծեզսծ մօ հ. 65 1), ԼՅ էհշօՇ էչ 291-383. ՔսԵեճոտլճյո

Բ48.

ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

1.

ՏԱՆԿ

ՀԱՅԵՐԵՆ

Լեզվիինստիտուտի աշխատու Թյունների ժողովածու «Տեղեկագիր», տասարակականգիտություններ: ՃՄԱԿԱ- Երեանի Փետական ծամալսարանի Ն. Մառի անվան կարինետի խատություններ:

ՎԻԱԺ-ՀՍՍՌ

ՀՖԱՏ--ՀՄՍՌ

ԳԱ

ԳԱ

9ՀԲ--Փատմաբանասիրական տանդես, ԳՓետական ծամալսարանի Երնանի

ՋՀԳԱ-

2.

ՃամմՇխոռ ՑՃՒԼ-86Շ61ոո«

8:1--Ցօոքօշել ԾԵ/Ճ-

ԹՇՇՆՈԲ:

ԾՈՄ--8Շշաու

գիտական աշխատություններ:

ԹՈՒՍԵՐԵս

ԷԻ.

ԽՇւօքու.

Ճաղճեին.

ՕԿԿԱՆԵԽՇԸԼԻԿՇԸԽՕՍ

ՈՇիխորքՅոՇւօՐօ ԱԵԹՇքԸււ 618.

Շշքոտ

Խշքօքոտ,

Հա6քՅ17քեւ.

ՇԿՕՐՕ Ցօոքօշե ՇՈՅՑՔ Ա 84--8օոքօշել Կ3ՅԵԼ«ՕՅԵՏՒՈՑ.

8ՇՋ--

-շ-

813Ե60ՅԷՅՒՈԼՆ.

ՃՒԼ

ՊՇԱՋ--Ոօաոոու հ ՇՕՕԾԱՇԻԽՏԸ ԽԵշ181713 23 ՏԵՅԵՅԽԵԿՑ

ՌՃՒԼ ՕՄՎ-ՇՇՇՔ.

ՃամՂՇԿ Օղծոծաոծ եյ 13866181 Լ

ՇՇՇԹ. Ճուշք417քե

ո

83518.

Օ6166793

2ՕՕՈՃ--138ծ«Լատ

ՕԾՇՊՇՂՕՑՅԽԽԶԷ Է37ԿՇՒԽՏ

ԽՕՕՒԻ-13866 ՕԼՈՇՊՇԵՅՎ Օ61Ա6Շ1ՑՇԻՒԵԱՃԷՅՄԻ.

83:ան ԱՕ ՃՒԼ-3860ւոտ ՕԼՂՇՊՇԵԱՑ ք3Շօտսօ

Ճ3Շք6281ա48:4.

ատ

ԽԱԼ

ի

Պաքճլյքե

Ճանոծ-

Էչո.

Ց Լ.ՕՊՇ.

ՍԱՋ3--ԱԻՓՇՊքՅաեաՇ ԸՕօ6աՇաւտ պՒՇՈՑ-Եքորոած Էւօ1817147 800Շ-Օ08ՇղՇի ւմ ՇոՅ882:08ՇոՇոանՔ

ԷՇՈՇ--քքՅուխՇ ՇՕօ6ԱՇԻՍՑ ԽՍԽՇԼԵՆ7Լ2

ՃՊո-ՈաշօքՅ17ք8 Բ ԽՀռԸՇ180. ո ԿԽքաշսյա. ՀԽԼ--ՈաքՅյք ՃՒԼ ՂՈՋթյու Մոշ 8 23:03:18 ԹԱԼԱ--Ք7Ըշսհն 23:ա 6 ԱսՕ16.

ՃԷԼ

ԸՇՇՔ.

ՃՒԷԼ ՇՇՇՔ.

ՇՓ--ԸՕ8Շ7ԸԽօՇ

ՓեՒԵՀաՕ7Րք08ՇՃ6ԱՇ.

ՖՅԱՑ--ՄԿՇԽԵՇ

38ոհՇահ

ՖՅՈՖ--ՖԿՇԻԵԱՇ

38ՈԽԸԽ

ՖՅ-ՄԿՎՇԵԵԽՇ

32Ո2Շ:տ.

հռո.

ՐԱՎՇՇԽԵԻՃ

ՖՅԻՖ--ՖՎՇԽԵՇ

ՁՇ-

Ռ1ՕՇԿՕ8ԸԿ010

3ՅՈՒՇ:Ա

տուճքուք2.

հ

ս

ԿԵԼԱՇԻԽՇ.

ՄՓօոզՇՇւստ Հ6օթաու.

Ճուօքօ10ք15է.

ՃՃ--Ճա:ուՅո

Ճ)ՔհՕՏ.-ՃոոսւծՇմճ Շէ

ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

ՕՏԱՐ

Յ.

Լ11ոտէէսէ

Թհլօլօք.

ՏԼՅՆՇՏ.

Ճ)--ՃՇէ

ծէ

Օոշուոլտ

Խսլկսքճտշհլշհւճ. Լլոքսլտեշստ.

քն

ՃԼ--ՃհխԽստ

Տէ ՃԼ-- ՃԸէՅ 11ոքջս 68. Ճ6Յ Լոքջսլտո2ճՃՇճմծոտ6 ՃԼՃՏՒԼՃՕ-- Ճ(ոճուճո Օստոէճոլմ. ՃՔՃԱԼ--Ճէէլմօտ Ք6ՇՅլՇ ՃՇճմճուշճ ՃԱ1ՕՊ-Ճոոճյլմ6լ Ք6Յ16 1ոտելէսէօ

ՒԷԼսոքՅՈԼԸՅ6.

ՏՇլճուուստ

մ61 Լլոշծ.

ԱՅԱՇՈՅՐ

մլ

Օոճուոլճ

ՏօՇ1Օ|Օքլզսծ. ՃէէԼ մ61 Տօժ811710 ջ16է(010ք16օԽԱԼՅո6Տ6. ՃՏՕՈ/--

ՃՏ--ՃՈՈՇՇ

ՃՏԱՏԼ--ՃՇհլմ քն ՃՏԱՏՔ ԼՏԻ--Ճոոտլլ ՈՅ

ՇԻՏ--ՇՅհլ6տ

մոտ Տէսմլստ մ6լ8

մճ

Տսօլ:

մ6

15 ՍոԼ651մ3մ

ՏՏէւտ

Աճքօն.

Տքոշշհ- սոմ Լ1Լ6ոՅԼսր. Տսքճոօ6 մլ Քլտճ. ԼՇԼԼՇԼՇ.

Բ6ղմլոոոմ

մ6 ՄՅԼՇոՇԼՅ.

մօ ՏՅստտաճ. քն

Լ16Յէս

ՏՏՇոտոհճքէ րա

սոմ

Օճլ5է6:-

ՏէսմլՇո.

Օտ.

Ք. հ1օոճտտճհուքէ.

ՍՈՒՏ Խ.օոօքոճքհ Տտ ՕՍՈՏԼԼՂ--ՕՇօքճօԽո Լշոքսքծ Ղ6ՅՇհԼոք. ՒԲՈԼ-- ԼՏ :օոՏ.-Ո1010Ջ15.6 հ16446161567. ՒՕ--ՒԷ(Թոմեսշհ

Օճուոյլտեն.

1Բ--|1ոմօքծոոուտճհծԲՕ5շհսոքծո. օէ Ճոօրոճ|

ԺՃՏՔ--յօսւոլ )Ք--յօսքոճլ

Տ51օ-

ՂՇԸՇհուը2| մօսոտ.

ՇՕ--Շ1ՅՏՏ1Ը41 Օսոոէճոլ. ԾՄԼՕ--6սլտճհօտ Մ16Ոէ6լյճհղեսշհ Ք6ՏՇհ1ՇհԼծ.

ՒՏ-Բոջլտշհ:

ՈՇսծ՛ճո

ՎՁօոոոլԲ

Ո105083.

ՃՍՄ--ՃոՈՅ|6Տ

8Տ՛11--8611

ՕՔՈԼ-

4'ՒԼ5Տ(06

)սԱՅոմ 18.

ՃԵ--ՃՇԸԻԼՆ

մծ

ԼՈՂ-Լոոքսճջծ ԵՇ0

Շծճքոռ Փոտօտօրմ-

եոոտճքըուօ8.

ՒԻՅՄԽ.

ԿՇՇՒԱՃ

9ՌՂ-3առ ՋԽԼ-Ջ3աս

ՃՒԼ ՇՇՇՔ.

ՌՄԽշաւ18 80610ԿՕ8ՇՀՇԻ:Ք Շծքոզ Փողօտ0ՊՇմախոթոշսօօ եքտծքոտ3.

ձոմ ՏՕՇԼ

ՔՏ7Շհօլօք16. Ռ0Օօոօքճքիհտ.

ՔՏ7Շհօլօք».

օո

Լոքոատէլտ ձոմ

ԼՔ-Լլոքջստ ՔՕտոճուծոտ)չ. ԼՄ--ԼՅՈոքսճտ ՄԱԽՅՈԼՇՏ. ՊՕՃՄԾ/-ԽՏՇհո-Ըհլո

մօ Օծէլոքտոհօք» 318ՏՏ6. Քհլլօք156հ-հ15է01156հՇ

ՃեոմճոյԸ

,

մշ

Վ/5չՇոտճհճքլՇոչ

ՕՏՔ--Օչ107մ

Տլմօոլը Եճքթծրտ. Է1010ք127ոծ. ՔԼ-- Ք53՛Ըհօլօք16մս |Յոքճքծ.

ՔՇ--Ք6ՆսՇ

Ը6Լէզաճ. ԽԵ Ճ-- Ք6Յ16ոշ:1օրձմ1:6մ67 ԽԱՅտտլտշհշո

ՔԻ--Ք/Յշճ

ՔԼՔ-

ՔՇՆսՇ

ՏԻՈՏ--ՏԵօԼուն

ՏՔ--՛

հշ

/ո015.

Լոքսլտէլըճ. ձ1601556

ՏլռնօուԸ

ձոմ

Տ/ՕԿԲՈՏԵՇյ.

Էճչէ-ԵսոՕթճճո ՔԸՇԿՇԽ.

ՂՇՔհ--ՂճոտճշԱօոտ

օէ էհօ

ՂՔԻհՏ--1ՈՅոչՅՇԱօոտ

օք էհծ

ՂԻԱՂԼ--15:4ՏՇհոքէճ. ՄՔ--ԿՕՃ

Ճ11(6Շ/էստտնսոժծ.

մճշտ |ոՈքսճտ Օուճո6Տ.

ճս

ՔՈԼ--ՔԸՇՆսճ

ՏԼ--Տէսմոճ

'

ՇոտԵեւլմքծՔհօլօք1681 ՏՕՇԼ6էՆ. Քհւօ10ք1621 ՏօՇ16է7.

ՎՇմ6ճոտոմշհՇ

ՂՅՅ-

Շո

Լ6էԼՇՈւԿոմծ.

ՕտՅոլ8.

ԽԾԲ--ՆԽ/1ՏՏՇոտշհճէլԸհճ

ՖԽՈՂ-ՄՇՏԼ6Ոոոտ

ԾՏ--Ա/ծ(16(

սոմ

Թ6Լհծ). ԲՕ5Շհսոքտե։ոլԸհԼՇ

(,Շ1ՏէՇՏԽԱՏՏՇՈՏՇԻՅԼԱԸհԼ:

Ի1ՕոՅէՏիՇՈ6. ՏՅՇհծո.

ՃՏ5լհՇմ:

սոմ

2ՃՃ5--/61ԷՇհՈՐ

2էԲՍ

քող Ոճոշծտլտոհճո

26ա15Հոէ

սոտէխ/տատշոտոո(քէ. 81քճտճլոճ ԽՏ Շոքիտոհճո ՍուճոշհԼ.

սոմ

ԱՆՁՆԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

Աբան վ. 496,

Ի.

432,

391,

516,

517, Ն.

Ս.

459,

458,

538,

546,

Աբդովլան Աբեղյան Մ. 187, 492, 543, Աբրաճամյան Ա. Ա. 538, Ադմոնի Վ. Գ. 370, 371, 403, Ազիմով Պ. Ա. 498, 499. կ. Ա. 432. Ալրսվերղով

Ախմետով Կ. Ախվլեդիանի

ԱռնցՀ.

544:

Ջ.,

Ասմուս

266,

Աչմեդով

Ս.

204,

Աճառրան Հ. 538,

539,

538,

Հ.

470,

277, 187,

Ա.

498,

499.

Այմբետով Կ. Ա. 498: ԱյցետմլույյերՌ. 394. Աջթիգոն Բ. 0. 548.

Անդերսոն Ն. 401: Անդրեյչին Լ. Դ. 395, Անդրեն Մ. Ս. 495: Անդրեն Ն. Դ. 316: Անդրենա Վ.

Ն.

Աշմարին

Ի.

2:22

543,

543,

Ս. Ամանժոլով

Ն.

538. 499.

539:

174.

Վ.

492,

331,

319,

Ախունզյանով է. Մ. 540. Ակկերման 14: ԱՀմեդով (Ախմետով) Կ. Զ. 498, Աղայան Էէ. Բ. 199, 482, 497, 534,

544:

Դ.

Ֆ.

12,

9,

65:

472.

ԱվանեսովՌ. ի. 470, 484, 485, 491,

Կ.

Ձ. 501,

535.

533.

501:

Բ.

512,

537.

516,

Ավգուստինոս 74: ԱվելԼ 189:

տե՛ս

Գ.

Ա.

Ասլանով Մ. Գ. 496, Ասկոլի Գ. Ի. 62, 64,

538:

538.

520,

Աշխամաֆ Դ. ԱպտեկարՎ.

Վ. Առաքելյան

501,

Ալեկբերլի Գ. Գ. 544, Ալեթսեն Վ. Մ. 502, 372: Ալոնսո Դամասո Ա. 540, Ն. Այպին Ախմանովա6. Ս. 534, 403,

495, 547.

ՏԱՆԿ

496,

540:

518,

497,

Ա.

ԱվրբորինՎ.

540,

544:

538.

Արենդս Ա. Կ. 495: րենս Հ. 321: Արիստե ԳՓ. 497. 35, 131, 208. Արիստոտել Արտլոմով Վ. Ա. 535. Ա. Վ. Արցիխովսկի

Ացցալինո Վ.

491.

3270.

Բոսբեց Հ. 400. Բազիլիուս Հ.

343.

Բաթմանովհ.

Ա.

499,

Լ

Վ.

Վ.

540.

Քաքմանով Տ. Բաիշն

Բալաշա Բալական Մ. Բալլի

Շ.

162, 370,

Քակ

Կ.

498, 499,

Գ.

8.

536:

500,

499,

Վ. Դ. Արակին

Բ.

75,

498, 76,

171, 371, Դ.

540:

539, 540:

93--99,

79,

199--201, 534.

189,

Բաղդասարյան Ս.

190, Հ.

373, 538.

204,

1132,

235,

Թ.

Քառոու

Քասսոն

ԲիլերՄ.

393:

Ն. Ա. Քասկակով

512,

499,

540.

344:

Ա. Պ. 495, Փարաննիկով Պ. Քարաշկով Պ. 540:

Բարանով Խ.

կ.

Բարթոլոմե ն. 182, ԲարխուդարովՍ. Գ. Քարտոլի Մ. 62, 63, 74,

75,

544:

Ռ. Լ. Բիրդուիստել

183. 545.

544, 64,

23,

362,

323,

375.

Բլո,

Բ.

Բաուժլեր

200,

Բեզեկե Գ. 193. Բելարդի Վ. 392. Բելգորողսկի Ն. Ա. Քելեցկի Ա. Ա. 538:

Բելեվիցկի Բելիչ Ա. Ի. 213. Լ.

Ս.

Վ.

Մ

Ռ.

Ֆ.

Ի.

Ֆ. Բեխտել Հ. Բեկկեր

182,

393,

Ն

20,

213,

328,

148,

ԲերիձեՎ.

193,

9,

Մ.

204.

319--330,

214,

Բոուրզ Ա.

Ֆ.:

472.

494:

502.

425,

22,

386,

183,

387,

204,

323,

390-393,

199.

Բ. 490, Ի.

498,

536:

156,

190,

191:

155, 424,

238,

423,

472--480,

501,

512,

65,

66,

67.

54Բ

69,

390,

392.

161, 173, 174, 176, Բոպպ 384. Քորկ Ֆ. 402, Բորկովսկի Վ. Ի. 493, 544: Քորովկով Ա. Կ. 544:

178,

74, 374, Կ.

388,

389,

370:

Ֆ.

545"

Քերտելս Ե. Է. 495, 496: ԲերտոլդիՎ. 362, Բերտոնի Ֆ. 62, 63, 64, Բեց 356. ԲեցցենրերգերԱ. 123, Բրնբցյանու |. 398,

Բոկարյով Ա. Ա. 501. Բոկարյով ն. Ա. 452, Բոյցովա Ա. Ֆ. 499. Բոնֆանտեջ. 69, 63, Բոոստ

469,

427,

22,

230,

ՔԲոերՌ. Կ. 192, 193. Բոլինջեր Դ. Հ. 285. Բոլոնեզի Ք. 392.

70,

470:

227,

487.

486,

75. 109,

Ս.

305,

532.

225,

425,

186.

ա Բեսկրովնի

Բերգսոն Ա.

303,

192.

224,

400.

184.

Ս.

300, 403.

209,

տե՛ս

Ֆ.,

5,

272--285,

499.

358.

385,

Բեոնշտեյն

153,

370,

47, 271,

Ի. Ա. Բոդունն-դե-կուրտենե

185,

Բեոնչտեյն Ն. Քեոնչտեյն Ս.

366,

Բոգդանով Ա.

183.

460: Բեռնեկերէ.

294,

319,

Վ.Ա. Բոգորոդիցկի

534:

ԹենվենիստԷ.

290,

309,

Բոդի»8.

144.

303--

402,

269,

Բոգորազ Վ. Գ.

544.

300,

45,

0. ի. Բոգոմոլովա

189.

Բեշագել Բենդեր Հ. Հ. Բենեդիկտ Ռ. Տ.

483:

335.

282--290,

288,

Բոաս

432,

199:

0.

461Լ,

412.

346,

495.

199,

458,

365.

272,

Բյուլեր կ.

կ.

Ի.

286,

Բլուիսանս է. 200,

133,

452,

395.

Բլոկ Ժ. Բլոմֆիլդ

194:

Ա.

Բեննի

Ֆ.

204,

ՔԲաուերՀ.

Բելյան Բելոդեդ Բելով Ա.

Բլաս Բլեյկ

309, 21,

66.

191,

165,

112,

397,

542.

Ա. 184: Քարանովսկի

Ս.

Բիդնի Դ. 200. Բիխովսկայա Ս. Լ.

Բոու

Ա.

Գ.

399:

Բոութզ (հոաս) 309,

270,

ՖՐ.

17,

192,

198,

275,

Ա.

Բոուման

Կ.

Գեյ Գ. Գենկո

23:

Վ. 374 Բրանդենչտեյն

ԲրաունԱ.

կ. Քրիտտոն

23,

24,

395,

26:

203:

Բրյոնդալ Վ. ՀԵ6,

Գեորգին

195:

Բրենտանո Ֆր. 20,

Հ44--252,

1498,

254,

362.

Բրյուկներ Ա. 185, 186: Բրյունո Ֆ. 36, 38, 97: Բրոխ 0. 184: Բրոկելման կ. 194: Բրուգման կ. 79, 223, 376:

կ. Բրուններ

399:

Բրուտյան Գ. 403, Բուազակ է. 185, 188. Բուբրիխ Դ. Վ. 497, 539, Բուգա կ. 183: Բուդաղով Ռ. Ա. 199, 494,

534: Բուդղե Ե.

Ֆ.

542:

511,

533,

9.

494,

505,

Ա.

425,

533,

536,

Ն. 429, Բուխարին

Բուխենե Տ.

ի.

Բուրսիեէ.

Գագկան կ.

Ռ. Գագուա

Հ.

Եե. 495,

538.

194.

Մ.

545.

190,

393.

ԳարդիներԱ. Գարտներ Թ.

204,

Հ.

185,

320:

191:

Շ. Գ. Գափրինդա»վիյի

.9. 390.

397,

542.

Կ. Ա. 494. Գանչինա Գ. 543. Գասպարյան

ԵՇ4

144:

ՄՍ. 540.

Գայգեր Վ. 182,

Գելբ 9.

83,

501:

է. 165, Գամիլչշեգ Տ. Վ. Գամկրելիձե

Ա.

482.

Ա.

498.

Հ.

204,

520,

76,

360,

`

374.

537:

123-.125,

361,

487:

191.

385:

Գրեյ 1. Հ. 285, 293, 360, 361, 535: Գրիգորն Վ. Ի. 403, 491, Ա. 196. Գ. Գրինրսոն Գրիմ 8. 167, 384--385: Գրիմե 194: Գրինկովա Ն. Գ. 491: Գրիչենկո 185: Գրիֆիք Ֆ. Լ. 197: Գրյոբեր Գ. 191: Գրյոբներ 137: Գրյոնբեկ կ. 400. Գրյոնբեկ վ. 195, Ա. Վ., դե 213, 214: Գրոռոտ Գրունսկի Ն. Կ. 494: Գուգենտայմ 218.

Գուղավա

Տ.

Ե.

392,

400:

Գորդոն Գորկի Մ. 546. Գորնունգ Բ. Վ. 520: Գորսկի Ս. Գ. 540: Գվոզդն Ա. Ն. 486,

Գրաֆ Վ. |. դեր

ն. Գալկինա-Ֆեղոռուկ

537,

375--328, 512.

Գրամմոն 190, 9. Հ. Գրանդջենտ 403: Ա. 361, Գրաուր

ֆոն

193,

323, 402,

Գերչենզոն Մ. Մ. 538: Գերչնիչ Ի. 393: Գիես Մ. 398. Գիլբերտ Դ. 14: Գիլեն Ա. 393: Գիլլեն Ֆ. 9. 196, 197. Գինզբուրգ Ռ. 9. 545: Գիրո Պ. 162, 364, 369: Գլեսսեր է. 344: Գյունտեր Հ. 201 Գյունտերտ Հ. Է. 360, 361, Գոթիո Ռ. 183, 184: Գոլանով ի. Գ. 491 Գոմբոց Զ. 195, 365, 366.

Մ.

518:

Ռ.

ԳազիզովՌ. 8.

492,

191.

Գ., Գարելենց

Գայյե

490,

537, 544,

544:

Բունակ Վ. Վ.

501:

396,

կ.

14:

Բուլախովսկի |.

Ն.

Վլ.

Լ Գորբուշինա Վ. Գորդլնեսկի

425,

ԱԼ 495: Բուզուրգզոդա

Բուլ

ՄՍ. 402:

Ա.

400:

ԳուլիաԴ.

ի.

Գ.

Մ Գուխման

293,

Գուս

498,

Մ.

520,

538.

Մ.

432.

Ռ.

285, 514,

Դամուրետ Դանինլսոն Դանիյով Գ.

կ.

432,

Դավնարան ն.

Դ.

187,

196,

Դելաֆոս Մ. 197: Դեյրա Մ. Կ. 54: Դեյրոուկ Բ. 22. Դեմիրչի-զադե Ա. Վ.

Դեմ լանչուն

Դենի Դենսուսիանու Դեշերեհն Յու.

499:

494.

Դեչն Դ. 391Ո Դեսնեոնայա

512,

501,

Ա.

545:

542,

545:

Ֆերդինանդ, տե՛ս

Դր Սոսյուն

Դերժավին Դե-Ֆրիզ Ա.

Ս.

490,

16,

204,

431,

195,

196,

457:

Ն.

Հ. Մ.

Դիռենկովա Ն. Դմիտոին

Ն.

Դյակոնով

Ի.

Դյուի 9. Դյումեզիլ

Ա.

կ.

Մ.

391,

12.

Գ.

375,

491:

490,

499,

540,

299,

310, 427,

Հ.

543.

206,

204,

545:

311,

292,

380,

401,

403,

200,

392:

Վ. 538:

Պ.

36,

38--48,

250,

400,

429:

320, Ա.

291,

եսպերսեն /.

եֆիմով

242,

284,

535.

197,

Ի.

537.

Վ. 392. Ձաբրոզկի

Զադոյենկո Տ. Գ. Ձալյյալետոինով,

տե՛ս

540.

Զայդել է.

Ձայդլեր Հ. Զարուրին 540,

192.

253-268,

499,

445.

499:

498,

542.

Զալյայ Ն 2.» Զալյալ (Ջայլալետդինով) Լ. Զ. 498.

Ֆ.

յուր

Դիռ

Սոս-

540:

Ն.

201,

եռնշտեռտ 541,

Գ.

404.

Ենսեն

177, 494,

Վ.

197.

եգորով Վ. Ելյինեկ Մ ելմսալեՆ

390:

19Ռ

Դ.

54Ո

230:

498,

նկ.

43.

502,

Գ. 397:

Դնոտո

245,

195:

Ա.

Դունանսկալա Ի. Մ. Ռուռնովո ն. Ն. 425,

Դաուզատ Դեթորին Ա. Մ. 429: Դեբոուններ Ա. 188. Դեգտերնա Տ. Ա. 147, Դե Դիեգո Գ. 190, 361 Գ.

192:

184:

Ա. Դրեբսել

373.

466:

356:

Ռրագունով Դրախ ե. 320: Դրեզեն Էէ. 432.

356:

37,

191,

Ա.

398.

498.

Ա. Դարմստետեր Դարվին9. 286: Ա.

471, 472.

433.

Սիլվա Դիաս Էէ.

84, 84.-

501:

Դորիչ Վ. 394: Դորոշնսկի Ն. 28, 37, Դրագանու Ա.

173.

79, ՛

36,

Դոնդուա կ. Դ. Դոռնզայֆ Ֆ.

398:

75,

143:

Դոբրոգան ՄՍ. Մ. 472, Դոզա Ա. 165, 372, 397. Դոկինս Ռ. Մ. 189: Դոմոժակով Ն. Գ. 499:

Դոտտին Գ.

397,

16,

15,

118,

91,

ԴոյչբայնՄ.

399,

193.

Ժ.

Ժ.

512,

392:

Դալոուպ Վ.

Դենտերս

282,

274, 494,

Ջ. Գուտենրրուններ

Դա

88,

540.

135, 40,

296,

Գուսման

ԴյուրկչեյմԷէ.

501:

Ա.

Գուլլամով

547:

346: 372,

հ.

Ի.

Ջգուստա |. 387, Ձեն Ա,

393:

Ձիգ

180,

Ֆ.

495. 388:

390:

Ձիգլինգ Վ. 180,

390.

55ծ

Զինդեր Լ. 535,

Ռ.

476,

420,

485,

494,

546.

Ձիեվերս է.

399.

514,

Ն .Զյուտտերլին

22,

Ձոմմեր Ֆ. 189, Ձոյտեր Գ. 395. Ձոննեկ Բ. 346. Ձվեգինցն Վ. Ա. 520,

ԺիերկովԼ Ի. 495, ժիրմունսկի Վ. Մ. ժյուրե ժյուրե

36:

390.

199,

404,

204,

514,

Ջուբատի Ի.

Ձուբով

Ա.

446. էդելման Հմբեր Ա. 400. էմերսոն 0. Ֆ. 193: Էնգելա Ֆ. 4027, 409, 448.

412,

434,

390:

Կ.

189.

Ա.

իլյինսկի Գ. իլյիշ Բ. Ա.

546.

Մ.

իսան

410-417,

429,

«49,

502,

518,

184,

183.

393,

537,

538,

494,

490.

494.

Ս.

ի.

501.

Գ.

540.

հատրինա ե. Ս. Մ. հսրալլյան 502,

357:

346,

546.

Ֆ. իսխակով

492: 542.

իվանով Վ. Վ.

Ւնձելին 3.

434,

399.

Ինկիժեկով Ա. 499, իպսեն Գ. 201, 344, իսայենկո Բ. 541

Ս.

Ա.

Ա.

իմնայշվիլիԴ.

214: 497.

403,

538.

ԺոլիվեԱ.

546.

496,

434,

4241, 379,

476,

546:

542,

520,

547:

էնտուիսլՎ. Ա.

էոնու

Ա. Էէվերտ

էրդման էրինգա

9.

361,

8. Լազիցիուս

398.

397,

կ.

169.

Ս.

200.

Ֆ.

կ.

254.

Լ

Ն

548:

Թոմաս

Թորնդայկ Է. |. Թոփուրիա Վ. Տ. Լ.

Թրեյջեր 9. 290,

300,

Ռ. Թուոնայզեն

Ժեստեն

Ռ.

Ժիրայ

Մ.

Ժիրար

38,

ՖԵճ

210:

230.

272.

285,

287--

62,

546:

197,

198,

376,

ԼԱներտ Մ. 148, Լենին Վ. Ի. 4Ոշ, 502,

ԼԱ»յի

303--309.

288:

190.

153.

412,

414,

417,

423,

5522,

236,

243,

431,

447.

547.

546.

Կ.

Աշկա

188:

210:

0.

220,

214,

404,

ԼԽոտտի Ա. 1եսկին Ա.

192, 398:

187.

146,

185,

(նի-ԲրյուլՆ

494:

401:

532,

Լեւտե դե Վառսնոնսելոս Ժ.

405.

ՀԺիլկո Ֆ. Տ. ԺիլչերոնՆ Ժ.

Ս.

Լայն Գ.

Հ01.

Թումբ Ա. 188. Թուոդելլ Ու. Ֆ.

491, 546.

աժյոն Մ. 395, ա-նյերկ Ն 192,

196.

343. Թոմպսոն

329,

Ս. Ա. (աֆոն-Քվեվեղո 194. Գ. ԼԱանդեր

197. Ա. Թալճայմեր Դ. Թ. 538. Թաջին

Թեյլոր 1. Թոգերյու

Վ.

(ալլանդ 209: (այվի Էէ. 345. (ապեսա Ռ. 398. արին Բ. Ա. 427. Լ.ֆարգ Գ. 407,

397.

189,

109,

126,

2523.

127,

459.

64,

115,

16Ֆ--166.

(աե Ս.

180,

(աին Վ.

Ի.

182.

499,

Տ. 186, (Ար-Սպլավինսկի

394,

336:

(երթ 0. 51, 204: (երուա Մ. 392. Լի Դ. 343: Լիեր Գ. 253, Լիդեն է. 180, 186: (իոնե Ս. 392. Լիպին 1. Ա. 542. Լիտկին Վ. Ի. 497, 539: էյովե Ռ. 398, Լյոֆշտեդտ է. 189. կՍուփկ 151Ռ Լյուդվիգ Ա. 126, 177, Լյուիս Հ. 398. է. (ոմթատիձե

(ոմթատիձե Տ.

ոմտն

ոյման

Վ.

501:

432,

432,

1որենց Ֆր. (որիմերԴ.

185,

է.

447.

559.

15,

16,

Ի. կառլգրեն

կառնապ

364:

Բ.

503,

542,

190.

կասարես

Խ.

368:

Ա.

Մ.

495:

185,

492,

494,

546:

187:

ծ.

192.

399. 392:

234,

200,

235,

204,

315,

214,

230:

Դ.

Ս.

460,

նկ. 499,

կեպեսկի

466»

465,

548:

կրդըրբան Ա. կ. 498: Կիկերս Է. 192, 372, 373: կիսլյակով Ն. Ա .495. կիսեն Ի. Ա. 540. Կլիմչիոկի Ս. Ի. 495, 496. կլյուկին Ի. Ա. 499: կլուգե Ֆ. 192. կյուննոե Գ. 392, կյուլան 0. 320, կյունի Ա. 178, 179, 188. կյուվին ժմ. 210: Ս.

կնոբլոխ 8. կնոռոզով 8. 720.

468.

548:

Վ.

Բ. կոլլինդեր

45,

կոլոկոյով Վ. կոլպակով Ա.

Ս.

կոլմ ան

Է.

ժ.

346,

կոչեն

Մ.

3723, 398, 502.

40Է:

Մ.

502,

75,

108,

127,

131,

361,

372,

397,

194,

360,

400,

404,

508.

ն.

Ս. 498,

Հ

546:

171,

ի.

399,

313,

12,

կոմշիլովա Կոն

545"

Պ.

Ե. կոլպակչի

208,

546.

395.

Մ. 392.

կեոնս

196:

Ա.

Ֆ.

Գ. կԿնարե

82, 127,

203--206,

կառնուա

498:

Մ.

Կ.

318.

Ռ.

497.

Մ.

Ն.

կենեսբան

500,

Գ.

կ.

346,

345,

467, 482, 488, 494.

Վ. |. 360, 361.

կասան

431,

Ս. կացնելաոն

469.

186.

Վ.

12,

կանտորԳ.

կառ

353,

253,

կալեպկի Թ. 21: կայի: Ֆ. 40Դ, կայլերիս 8. Ն. 396. կալյանով Վ. Ի. 544, 546: կակատի Բ. 393. Խայնց Ֆ. 318, 319։ կանաձավա Մ. Ս. 195, նանտ

321,

Ս. 75, կարցեակի

537:

122-132,200.

320,

կարստ կարստեն Տ. կարատինԿ. կարստինՀ.

178:

125,

204,

38.

Խարիսով Ա. ի. 498: Խարիտոնով |. Ն. 540: Խլդրրով Մ. Ն. 498, 499. Խոլոդովիչ Ա. Ա. 502, 541

ԾերեթելիԳ.

546.

203,

կարինսկի կարակի 0.

Ռ. 183, 402:

Լ.

Խ.

կարամզին Գ. կարասան Հ. կարդանով Բ.

186:

185,

Ա.

կասսիրեր է. 12,

189.

Յ.

ոս

Վ.

50Ո

կ.

Փ.

8.

ոյա

Ա.

կասկ

-

432:

499:

-

Կոնդակով Ն. ի. 520: կոնդգրաշովԱ. Ն. 518, 536: ՎԿոնեսկիԲ. 395: Կոնոնով Ա. Ն. 498, 499: կոնով Ս. 393: կոնռադի Ի. Ն. 502, 541 "կԿոնտ 0.

84,

Կոպիլենկո

Մ.

կԿոպլենՎ. Ի.

187,

կրաչկովսկի կրապ Գ. Փ.

Կրատիլոս

398,

502,

48, 132,

502, 392:

185,

Կուն

Ա.

Ֆ.

66,

483,

155,

490,

200,

491,

186. 393,

կ.

543.

390,

391:

Ն.

Ա.

345,

Ա.

542.

144: 3272.

498:

Ֆ.

229,

284,

448.

399:

182,

188,

384,

3827, 398.

236,

193,

Հյուբշման Հ. 496: Հյուշոն Ռ. 193. Հոգեն է. 286, 288, Հոլդեր մ. 191:

299,

373,

123,

125--128,

201,

3273, 376,

291,

292,

304.

548.

Հոլլ

Էէ. 300.

Հոլտ

Ժ.

Հոլուր

432.

Հ13,

299,

346.

323,

ՀոլտճաուզենՖ.

394:

382.

282--2927,

282,

Բ.

Վ.

Գ.

Հոլինգ Ֆ.

382,

328-385,

64,

546:

8. Կուրիլովիչ

Հալ Ռ.

22,

21,

420,

ի.

ԿուրասկեվիչՎ.

0.

62,

63.

Վ. Կուվրյոր

Հաս

Ն.

185,

Բ.

Կունին Ա. Վ. կուսիկյան Հ.

'կԿուրեՖ.

53,

537:

կուլրակինՍ. կույպեր

390.

52,

545:

Հերդեր 8. Գ. 3584 Հերցոգ 190: Մ. 285. Հեֆներ Ռ.-Մ. Հինց Վ. 393. 142, 122, Հիրտ Հ.

199.

կուդրլավսկի Դ. Կուզնեցով Գ. Ս. 503,

190:

Հենդրիկսեն 387. Հեռլանդ 137: Հեսելինգ Դ. կ. 194:

399:

345,

222,

Հելքվիստ է.

201.

49,

Բ.

95,

548.

173,

Հացֆելգ Հ. Հաքիմով Ռ.

399:

542.

Հեգել

"կԿրեյնովիչ0. Ա. կրեչմեր Գ. 396,

'Կրոչե

Մ.

Գ. Հացդիակիս

193.

0.

246:

3273.

214, 394: Հավրանեկ Հարդի Դ. Վ. Ֆ. 398. Հարությունյան Նն. Վ.

24:

Կրիմսկի Ա. կրոնասեր Հ.

Ֆ.

ՀավերսՎ.

կրաուզ0. Ա. 201:

'կԿրիգ

240: 539:

400.

397,

Յ.

կրաուզե Վ. 391,

Մ.

Ռ.

374,

Ի.

Հանկին

Հանսեն

Հառիս Ձ.

Հ.

կորժիբսկի Ա. 364. Կորժինեկ Ի. Մ. 214: կորոտկով Ն. Ն. 502: կորսակով Գ. Մ. 502: կռիմսկի Ա. 185:

նրանՀ.

Վ.

կ.

՛Հաչին Մ. Մ. 501, Հաչինա Ն. Ջ. 545:

546:

200:

Հ. կոստանյան

Հայզե

239,

Հանտեր 210:

323:

Մ.

126,

ՀայլմանԼ.

100:

կոչմիդեր Էէ.

Հալլե Մ.

Հակուլինեն |. 400,

8.

399,

395.

Հոմրուրգեր Լ. Հոմմել

193,

Ֆր.

197.

195:

358. Հոպիներ Հոռն

392.

Ա.

289,

290:

Վ.

Հորալեկ

144, Կ.

394:

146,

148,

149-153,

Հոքետ 9.

Ֆ.

292,

2272,

298,

Հոֆման Հոֆման

8.

Բ.

0.

188,

ՀոոզնիԲ.

309,

395,

397:

245,

126,

125,

543,

349,

348,

203,

36,

344,

320,

Ղ.

Ա.

130, 322,

357:

9--12,

Ս. Ղազարյան

62,

58,

129,

343--346,

256,

Ղարիբյան

52,

25,

ֆոն

354--355,

Հուսեոլէ.

204,

348,

236,

353.

543.

Ս.

496,

497,

538,

539,

545:

Գ.

Ա.

482,

Ս.

Ե.

Մալցն

Դ.

Վախ է.

կ.

358:

Ա.

Մակ-Բեյն

540:

Մայեր է. 188: Մայեր կ. Հ. Մայեր Ռ. Մ.

է.

ն. 141.

8.

146,

404,

538:

468, 488--

500,

501,

503,

531,

543,

544,

Ս. Ս. Մասլովա-(աշանսկայա Վ. 214, 220, 221, Մատեզիուս

Մատթես

Ռ.

Մատոռե

Գ.

38.

222,

345.

Ու. Մատթյուս

Կ.

548.

368,

369.

Վ. Վ. 498ՌՈ Մատվենա-խանա Մ. Ի. 470, 485, 546: Մոտուսնիչ Ա. Վ. 502. Մարակուն

Մարկով Մարտի

Ա.Ա.

Ա.

11--12,

200,

Մարտինե

20,

201,

Ա.

23-27,

21,

320.

213,

226,

240,

363,

507, 345,

546:

347,

399. 388.

Ն.

393.

195.

Մելնիչուկ Ա.

542,

Ա.

Գ.

Ա.

Մեյե

434, 136,

4272.

Մելիթիշվիլի

192.

ՄՍ. 404,

64,

25,

546.

76,

22,

108--118.

127,

125,

121,

180,

182,

184,

186,

188,

189,

195,

375,

392,

393,

489,

496,

2Հ00, 367,

322,

397,

473,

469,

483,

181,

536.

148.

Մելեր Էէ. 325.

171:

Մեյեր-Լլուբկե Վ. 190,

Փիդայ

Մենջեն Հ.

Լ.

196,

196,

Մեշչանինով

Ի.

546.

231,

255,

Ռ.

Ի.

460--464,

192,

65,

144,

188.

190.

399,

466,

231, 482,

255.

488,

433, 545--

501--504.

Մերինդգեր162, 37,

54,

19:

Մենենդես

396:

17, 195,

519,

468,

484,

548.

Մելիչ Ց.

Մայզինգեր 0. 345: Մայնչոֆ Կ. 194, 197: Մայչե ի. Ի. 497: Մայտինսկայա Կ. Ե. 539: Մանինգ Ս. Ա. 548: Մանյեն Վ. 188: Մառ

496,

515,

Մաուսեր 0. Մաուրեր Թ. ՄեՀշենդեյլ Մ.

501:

Մակդոնալդ Դ. 197 Մակդոնելլ Ա. 182. Մակսիմովա Մ. Կ. 499: Մաշմուդով Հ. Հ. 540: Մաչումետով Ա. Ա. 501

Ս.

494,

352,

Ա.

Մանն

491,

Մարուզո ժ. 75: Մարքս Կ. 402-417, 131, Մաութքներ Ֆ.

13,

Մական է.

496,

501:

498,

Մալսագով Զ. Մ.

483,

481:

Մազուր Յու. ն. 541 ՎՐալինովսկիԲ. 357,

ՄալովՍ.

483,

543:

505,

Ի. Ղիփշիձե

466,

479,

35,

Ղափանցյան 492,

463,

4276,

546,

325,

324,

427--460, 420, 504,

18Ո

119,

351,

290,

316:

188:

ՀումբերԺ. 395: ՀումբոլդտՎ., 86,

289,

288,

299,

139,

Մերիչչի

322,

Միլլեր

Գ.

Բ.

168,

169:

390.

Վ.

495,

496,

538,

Միլլեր

Ս.

ի.

ՄիլրալչիԴ.

ն.

Գ. Միլխայլա ՄիխայլովԳ.

Ն Ցակուբինսկի

51Ո

Միլլեր Վ. Ֆ. 182, Միլնսկի Թ. 548:

495,

468,

496:

Յավնիս

Կ.

ի.

Լ

Մյոլլեր Հ. 128, Կ. Մյուլենրբախ Մյուլլեր Գ. 271:

Մոսե

Ֆ.

նադել

184:

Ֆ.

Նայդա

204,

208,

319,

Ն. 416:

9.

տե՛ս

Ցաբերգ կ. 51, 165, Ցագիչ Ի. Վ. 184 Մ. Ցալինովիչ

236,

Ցա.

ԵՇ0

482:

Ա.

394:

272,

215, 363,

223,

4270, 484,

290:

100.

Նավրոն ե. Լ. 502: Նատորպ Գ. 12, 127: Նարառիմիա Ա. Ն. 402:

Նին

214,

Ֆ. 439,

Գ.

391:

347.

199, 200:

Ն.

495,

538,

546.

494:

Ե.

237--241,

Ցակովլն Ն. Ցակովլն Վ.

503:

Բ. նիյամուշամեդով

Վ. 548.

ՅախոնտովաՍ. Ցակոբսոն Ռ.

540:

498, 502,

Նիդեռլե |. 184, 394. Նիդերման Մ 189, Նիելսեն Ն. Ա. 362, Նեկիֆորով Ս. Դ. 537.

Մոռիս 9. Հ. 188. Մոուլթոն Գ. Գ, 540. Մուսաբան Գ. Բ. 501, 541: Մուրկելինսկի Ա. Մուրվալլուն Ա. 539: Մուռա

Մ.

Նեմիրովսկե Մ. Յա. Նելրատ 206: Նենչոնի 2. 201 ներինգ Ա. 374

544:

315.

Մորիս9.,

ի.

Յու.

ՆավիլլԱ.

497:

Գ. 393. Մորգենշտիոնե

Մորզե

Բ.

Նաուման

Մովսիսյան Մորգան Ա. 14 Մորգան Գ. 1.

201:

499:

Վ.

Նա»յտիգալ

188:

188,

399:

Ա.

194,

214:

Ռ.

ՈՒորիս)9.

364.

Բ.

179:

183,

Մյուլլեր Մոլոդցով Վ. Ա. Մոմջյան Խ. 546.

Մոռիս

Պ.

8.

կ.

Ն.

Տուշմանով

538.

399:

193,

առ

Ռեն

Բ. Յունուսալին

186:

511,

Յուդախին

Յուն

499:

494, Ա.

կ.

հ.

435,

173:

Յորդան 8.

Հ. Մ. Մկրտչյուն

Վ.

Ն.

Յոսելինդը Յոնգ 8. 204: Յորգենսեն

395:

Միրչե կ. 395: Միքայիլով Շ. Մլադենով Ստ.

434, 545:

392:

Յոշանսոն

197:

ՄիրաբելԱ.

Վ.

Ս.

ՑոՀաննեսսոն

546.

404:

213,

ՄիջիոդՖ.

Յոկլ Ն.

546:

427, 537,

183.

Յարցնա Վ.

548.

Գ.

523,

Ցաստրեմսկի

546.

Միբանկովա Վ. Ա. 453, 544, ՄիեկկոլաՅ. 184, 373:

ՄիկուշՖ.

492,

234,

,.

398,

250.

Ա. Շախմժատով

32,

185, 501:

9.

Նիչ կ. 185, 186: Նիրոպ Կ. 190. Նորեեն Ա. 36, 38, 143, Նուարե |. 4272: Նունինս Ժ. Ժ. 190:

493,

199,

Ա.

200,

31,

424,

33,

158,

487,

492,

523.

0. Շախմատովա-կոպլեն

Ա. 200.

Ռ. Մ. 501: Շաճումյան Շաճումյան

Ս.

Շանիձե

Ա.

Գ.

Շաննոն

Կ.

է.

316:

Կ.

Ֆ. Շայդվայլեր

404,

Շոադեր 0. 174, Է. 14: Շոռնեողեր

535:

ՇվարցԲ.

356.

Գ.

Շարբաթով Շաց 8. 193. Շելլի Պ. Բ.

ՇերերԱ. ՇերերՎ.

Շեքսպիր Վ.

Շտեոր

373,

361,

Մ.

375:

167.

Շիրոկովա Ա. Գ. 536. Շլայխեր Ա. 27, 67, 150, Շլիկ

540:

230:

44:

168,

362:

137, Շմիդտ-կոպպերս

Շմիդտ-Ռոր Շմիդտ Վ.

Գ.

132--141,

167,

171,

Շյոնֆելդ

194:

0.

Ռ.

77,

Շչերբա 1. Վ. 22,

484.488,

469,

472,

425,

469,

427,

480,

535,

544,

548.

155,

215, 475,

474,

473,

420,

200,

130,

483,

482.

473,

523,

494,

547:

Շչերբակ Ա. Մ. Շպեխտ Ֆ. 173, 388,

544:

Շպերբեր Հ.

23, 197:

325,

328,

272,

Շ.

498.

Չադվիկ .9. 396: Չատերչի Ս. Կ. 182: ՉեմոդանովՆ. Ս. 482, Ջեռնիխ Պ. Յա. 200, Չեռնիչշն Վ. Ջիջոբավա

Ի.

500,

533,

548.

62,

168,

190,

191.

Պադոա 148

371,

329.

Գալմեր Լ.

403,

Փալյարո 372.

Շպրենգլեր

204:

Հ.

Փատսոնեն

Ռ.

505:

491,

492, ՛

491:

ՄՍ.

Ա.

483,

367.

368,

494, 469,

537.

345,

342,

71,

455"

453,

368,

390:

169,

Շպիցեր 1. 51, 61,

Տ.

388.

Շուցկի Յա. ն. 502: Շութուրով Դ. 540:

501,

Չիստյակովա Ա.

Շպենցեր Բ.

Շպյոռի

373,

184,

388.

271,

367,

ժ. Շուքուրով

201:

Մ.

Շյոււ Շոր

347.

196,

ՇուլցեՎ.

138.

346:

115, 197,

196,

347:

345,

Ա.

Շտրուկ է. 345: ՇուխարդտՀ. 16, 35, 40, 62, 64,

204.

Ա.

393:

194:

137: Լ. Յա. Շտեռնբերգ 404. ՋԶ. Շտիբեր Շտյոկլայն169: Հ. Ն 402: Շտոլտենբերգ Յ. 395. Շտոլց ՇտոլցՖ. 189. Վ. 172, 201, Շտրայտբերգ ՇտրոչՖ. 346, 398, 399: ետի Շտրոմայեր 96:

Շմալց 189. Շմիդտ

Ս.

Շտելլեր Վ.

Շտենցել8.

Շիլլեր Ֆ. 12: ՇիշմարյովՎ. Ֆ. 494, 538: ՇիրալինՄ. Ա. 498, 499, Շլեգել Ա.

ՇտանգԿ.

67:

144,

25, 26, 35, 41, 129,

20,

319:

542:

360,

395:

Հ. Շտայնքալ

Փ. 395: 188, Շանտրեն Ա. Բ. 522, 537. Շապիրո

398:

392,

Շվիցեր Էէ.

374:

253, 504,

434, 514,

452, 531--

1. 548:

401:

360,

Ա.

201:

Փանինի 277,

290:

Վ, Ի. 511, Փանով

547:

36--Գ.

Զածուկյան

Փանչվաձե Վ. Պանֆիլով ն.

Ն.

501:

425,

431,

469,

Դ.

404:

499,

502,

546:

Բ. Կ. ԳՓաշկով

Ա.

ԳՓոլոմեէ.

502:

188: Փասսով-կրյլոներտ Փավլով

ՓարիսԳ, Հ. ԳՓաուլ 373.

Փաուլինի է. ԳՓեանո

29,

35,

169,

366,

Ա.

186,

373,

Մ.

155--161,

427,

425,

523.

482,

534,

537.

323,

426,

493,

483,

185, 469,

199, 493,

237,

155,

463, 494,

469,

533,

ՓիեկեԿ.

Լ.

Գիրս 9.

Ժ. ԳՓիրսոն Գլակա 8.

Փյանկ

Մ.

375,

289,

290:

353,

361,

375:

Գ.

Գրելվից Վ.

404:

22,

Հ.

Ջոնսոն

Հ.

ֆոնսոն

Ս.

ոունզ 9.

16:

156,

35,

466:

184:

344, 256,

345,

346,

357,

360,

399:

497:

182.

Ս.

523:

538, 495:

Բ.

Գ.

Ս.

ն.

Ս.

539,

538,

50Ռ.

Ի. Ա.

501:

500. 540:

Ե.

Ֆ.

501:

192.

Մ.

Հ.

211--312,

238,

Ռարլե Տ.

192:

է.

392,

Մ.

19,

285,

502:

195,

33,

425,

ֆենտիլե64: 510:

Ջուս Դ.

21,

320, 354,

8.

Ա.

Չաֆարով

539:

Մ.

Կ.

Ն.

Գ.

եյրանիչվիլի

Լ.

537,

188:

Ցալալով վ. ջալիլով 0. Ջաշուկյան

Ֆեներ

է.

522,

234,

161,

ԳՓոոկոշէ. 125, 398, ՓաալտեսՍ. Բ. 188: Գրեզենտ Ի. 473,

ավախիշչվելի

183.

Գոլիվանովն.

352,

Փանաչիա

190.

Գոզդնեն Դ.

373,

152, 148

կ.

Վ. ՓԳորժեզինսկի գՓորցիգՎ. 250,

Պուշկին

398.

11: Փլատոն Գ. Վ. Գյլեխանով ԳՓյալլէ.

288,

20,

160,

Պրժիլուսկի

397.

285,

ԳիոտրովսկիՌ.

158,

Պրոկոֆն

253,

246,

Պիշոն է. 397,

200,

Ա. 185: Փրեռբրաժենսկի Գոյոլե Վ. 195:

31, 62, 63, 65, 69, 99,

392,

326,

Ս.

Ն.

547.

361:

Գետրովա Տ. հ. 499. Պետրովա 0. Փ. 502: Պետրովսկի Ն. ՄՍ. 542, Գերսսոն Գ. 176. Փերնոլչիկով Գ. Ն. 497: Վ. Փիզանի

499:

214:

146,

Փեչ Գ. 130, 131, 321, ԳՓեստալոցցիՌ. 201: Գետերսեն Վ. 388: Գետերսոն Մ. Ն. 425, 473,

429:

547:

Ա. Ա. ԳՓոտեբնյա

187:

424,

Ն.

397.

Փոստեկ 373:

398:

547:

Փեկմեցի Գ. Ա. ԳՓեշկով«կի 370,

181,

180,

392,

391,

Ա.

Հ.

Պոսպելով

148:

389,

Պոկրովոկի Մ. Պոպով Ա. ի. ՊՓոպպեՆ. Ն. Փոս

394--395:

Գեդերսեն Հ. 129,

Պելշե

52,

388,

362,

181,

180,

1722,

322--325,

164.

60, 22.

392.

Ց. ԳՓոկոռնի

422, 518:

Պ. 471,

Ի.

498,

Ֆ. 395: ԳՓոլյանեց

540:

502,

Պաշկովսկի Ա.

476--483,

286,

363, 291:

398,

Ռամովչ

Ֆ.

395.

186,

Գ, Ռամստեդտ

ի,

539.

498,

401,

Ռայխելտ Հ. 183: Ռայտ .,Փ. 1827, 188, 192, 193: ՌասելԲ., տե՛ս Ռասսել Բ..

Ռուսլո

Գ.-Ժ.

Ռուսսո

Ժ.

123:

ժԺ. 43:

Սադնիկ 1.

394:

Մ. Սաիդով

Ս.

Կ. Սանդեն

365,

ՌասսելԲ. 14, 203, 205, 352: Գ. Ա. 491, 494. Ռաստորգուն 538. Բ. Ս. 495, Ռաստորգունա 137: Ֆր. Ռատցել

ՍամուելսՄ.

Ռեզյուկով Լ. 0. Ռեզնիկով Ռեյ Ս. Հ. 197:

Սարթբան

Ռեգուլա

Մ.

|.

Ա.

204:

534,

547:

547.

540, 538:

229,

Ա.

486,

484,

230,

404,

487,

533,

400:

171,

366:

364,

358,

170,

136,

135,

Ա.

327,

283,

8.

346,

460,

Պ.

Տ.

547:

499:

540.

547.

Ա.

Մ.

Ա.

404:

490,

469,

184,

Սեմպսոն 9. 182. Սեմյոնով Ա. Ա. 495: (Սեմյոնով Դ. Վ. 502: Սեշեն Ա. 22, 35, 36, 25,

491,

465,

467,

468,

79, 95--

76,

204:

201,

142,

199,

131-137,

77,

ՉԱՑ,

201,

213,

269,

271,

272,

273,

228,

282,

300,

320,

343,

357,

358,

382,

Սետելեէ.

Ն.

459,

431,

403,

Վ.

Սեվորդյան է.

370:

547:

583:

547:

540,

401:

Սերգինսկի Մ. Վ.

483,

494,

241,

448,

452.

517,

520,

539,

491,

497,

200,

164,

538.

488.

Մ. Ռյասանեն

Ռոգավա Ռոձնիչ Ն.

Շ.

Սեպիր է.

12:

250, Ռիս Ռիտ ե. Մ. Ռիֆտին Ա.

Սարիբան Շ.

108,

Ռեկկերտ Հ. Ռիկմանս Գ. Ռիչարդս հ. 357,

Ք.

540,

511,

547.

492.

Վ. 499,

483,

Ք.

Սելիշչւ

Ռեվզինի. Ի. 404, Ա. Ռեֆորմատսկի 420,

0.

Ե. Սեդելնիկով

395:

Ռեշետով վ.

Հ.

499,

Սաուրանբան Նն.

540:

393.

Ռեշետար Մ.

366.

Դ.

Գ.

Սանտաձե

346:

Ն.

Ռենու

Սանժեն

501:

|Լ. 285,

Ս.

401,

Ռ.

Վ.

Գ.

Ռոզենբերգ

Ռոզենֆելդ

9.

Ա.

495,

Ռոզվաղովոկի 3. Ռոլֆ Գ. 398.

Ռ. 494: Ռոմանով Ա. Ա. Ռոմասկնիչ

22,

Դուժիչկա

514,

545,

547:

23,

185,

186:

501, Ա.

516,

319,

Ա.

420,

Ս.

541:

484,

539.

Սիլվեն ՄՍ. 397: Սիմոն Վ. 402: 495,

ՌուդենկոՎ, Գ, 501 ՌուդննԱ. Գ. 491. 394,

505,

Սիբիոկ Թ. Սբդորով մ.

495:

Ռոսետտի Ա. 398. Ռոջե Մ. 396: Ռուբենշտեյն Հ. 548: Ռուրցովա ե. Մ. 541

Ց.

496:

390:

Բ.

Ռոզենկրաց

Ջ.

Գ,

Սերդյոգենկո

ՍերերրեննիկովԲ.

404:

Ա.

Ֆ.

539:

496:

Սբնիեյ8.

195.

Սիրիբան Շ. Սլավսկի Ֆ.

Շ.

546:

394,

395:

Սլոնսկի Ստ. 394: Սլոտի Ֆ. 349.

Սլյոաարնա Սխրիյնեն

Ն.

Ի.

Վ. Սկալիչկա

Ա.

297:

77:

214,

234,

243,

243:

Սկիթ Վ. Վ. 193: Սկոտ Ֆ. 360, 361: Սկորիկ ԳՓ. Յա. 502: Ս. Սմալ-Շտոկի

Սմթջթ Հ.

Սմիոնիցկի

Ա.

Ի.

300,

471,

420,

538,

494,

520,

ՍտեբնիցկիՍ. Ն. 502: ՍտնեպանովԳ. Վ. 548: ՍտեպանովաՄ. Դ. 538:

ՍՖելլ

հ.

Ս.

Ռ.

Սուխարնա 0.

32:

80--92,

Սուխոտին

Սունիկ 0. Սունցովա

313:

Սուողեշ

77,

431,

192,

Վագներ

20,

21,

94,

96,

22,

103, 104,

98, 99, 110,

125,

118,

Վալկչոֆ

136,

141,

142,

183,

13,

158,

165,

1721, 199,

203,

204,

216,

225,

227,

228,

Վայան

260,

Վայգանդ

Ֆ30,

245,

247,

255--258,

263,

267,

269,

9274,

280,

282,

310,

354,

325,

343,

381,

412,

426,

469,

471,

422,

473,

477,

483,

486,

487,

522.

320,

344,

278,

276, 321,

322,

349,

361,

528.

Սովաժո Ա. 373, Սպեյզեր

Ա.

402.

Սպենսեր

Բ.

197:

Սպիրկին Ա.

Գ.

Սպրենջեր .. Սվելա.Բ.

3895,

ի.

Փ.

484:

290.

492,

421,

|.

3897:

Ա.

Գ.

394:

187:

Ց. 204, Լ Վայսգերբեր 3.

25,

45,

192,

200,

118-123,

373,

483,

188, 548:

394:

392,

395:

190,

400,

497: Մ.

վ., Վարտբուրգ 360,

27--31,

22,

21,

201:

Վասիլն Վ. ՎասիլնեիչԳ. 546:

344--

321,

398:

356,

Վան-ֆիննեկեն 97,

375:

175,

149,

393,

Ֆ. 205, Վայդաունր

352,

,397

190,

189,

122, Մ.

Վան-Վեյկ ն. 183, 213, 393, Վան-ՎինդեկենսԱ. 8. 391,

471,

539:

395.

Վախեկ8. 404. 8. Վակերնագել

189,

410:

427,

483:

200,

500.

288,

Մ.

Գ.

323,

399:

Վանդրիես Ժ.

548,

Հ. 204: Սպանգ-Հանսեն

ՎալդեԱ.

108,

224,

499,

Մ.

ՎաժնիՎ.

107,

252,

494:

361,

457,

75--28,

42,

360,

133,

Սքոտոուպ Սնակ Գ. Գ. 467,

538.

495,

Ա.

545:

495:

Մ.

Պ.

Մ.

106,

17,

Հ.

Ա.

Ա.

392:

Ս.

502,

538:

389:

387,

467.

Սոսյուր

Գ.

404,

Վ. Ստրոնա-Սոկոլսկայա

175.

Ֆ.

285:

Ի.

Տ.

իհ. 494:

Սոլաա Սոկոլովա Վ. Սոժմերֆելո 459,

366.

Հ.

Ստոյկով Ս. 395: Ստրոգանովա ի.

491:

185,

Վ, Վ. Սոլոգովնիկով Սոլնցնվ. Մ. Ֆ4Դ Գ.

365, Ռ.

Ստուրտնանտ է.

ՍոբոլնսկիՍ. Ֆ.

Գ.

Ստետսոն

330:

ՍոբոլեակիԱ. Սոբոլեակի Ա. Սոլմսեն

Ստեոն

511,

545:

197:

Մ. Ստեբլին-կԿամենսկի

542:

545,

532,

Հ.

508,

506,

505,

323,

301,

կմիոնով Ս. Վ. 200: Այերցեմա Բ. 294, 266: Սյորենսեն Հ. 242: Սյուրո Հ. 224: մնեգիրլով հ. Լ. 503. Բ.

Վ.

518,

Ստապլետոն Վ.

185:

526--531,

521,

401:

Ի.

514,

287--Ֆ90,

285,

304--308:

Սվիտ Գ. Ստալին

361,

499,

ֆոն 362,

71, 370:

«Վդովինհ. Ս. Վերդյան Բ. Հ.

Տեր-Մինասյան Տոլստով Ս. Գ. Տորպ Ա. 192, Տոնկա Ք. 214,

544:

է. Վելլանդեր

170,

169,

366:

Վելթ Եե. Փ. 202, Վեյս Ա. 210, 273: Վենկեր Գ. 167, 202: Վենտրիս Մ. 396: Վեռներ Ա. 196, 197: Դ. Վեստերման

Ֆ. Տրավնիչեկ

Վիաննա Գ. 190: Վիդոսսի 9. 62, Վիլիամս է. Բ. Վիլնսկի 0. 1.

ՏՈՐ

Վինկլեր Հ.

398. 495:

196:

488,

492, 537,

522--526,

Վինոկուր

Գ.

0.

77,

Վոլֆենդեն Ս. Վոնդռակ Վ.

ՎովչերկԳ.

458,

460,

466,

493,

505,

514,

403,

545, 468:

499,

196: 185.

184,

395.

159,

130,

319,

169,

122,

367.

548:

Տարդ Գ. 16, Տեգներ 143: Տեռաչինի Բ. Տերաշե |. Ա.

360,

201,

361,

Վ» 540: 497.

199,

Ս.

Ուդալցով

186,

196,

214,

215,

329,

376,

461,

501:.

499,

Ս.

363:

495,

Ն.

14,

496.

2027, 208:

193:

Ե.

Ի. Դ.

Ա.

202,

499: 491:

222,

288,

289,

390,

329,

230:

300,

Տ.

361:

186,

313,

113:

Ու.

Ու.

Հ.

360,

193.

392: 316:

ՈՌւաշինՀ.

Ուլդալ

202:

286:

Ուիլկինսոն Գ.

Ուիվեր

201,

501:

Ի.

Կ.

Ուբրյատով

Ոփնտեր

202:

171,

354--357,

194:

Ա.

Հ.

Ուիներ Ն.

362.

394:

538.

ի.

Ցերցվաձե Ցիմմեռն Հ. ճինցիուս Վ. Ցեպֆ Գ. կ.

Ուիկլի է.

Ռ. Ն. Տերեգուլովա Ն. Մ. Տերեշչենկո

396,

393,

191:

Ի.

292, Կ.

346,

297,

Ցաուներ Ա.

Ո,ելա Ռ.

Վ. 393.

Տալյավինի

345,

Տուռներ Ռ. Լ. 393. Տուրով Տ. 548. Տուրչանինով Գ. Ֆ.

Ուայլդ

184,

4277:

Ուայքճեդ

483.

404:

491:

Ցյուլարց է. 197. Ցոյս Ի. Կ. 191. Ցվիոներ է. 362, Տվիոներ Կ. 362: Ցուկերման Ի. Գ.

423:

ՎոռհդեՖ. 163, 167, 345: Վվեդենսկի Դ. Ն. 141, 199, Վուդգեր 9. Հ. 312: Վոլֆ Կ. 40: 100, Վունդտ Վ. 20, 225, 5,

Վուստ

547.

357:

Յա.

Վ. Մ. Վոլոշինով

199,

544,

Լ 205, Վիտգենշտայն

Վչադիմիրցն Բ.

156,

32,

452,

446,

486,

183, Ն.

344,

476,

195,

216, 536:

368.

ախ

Վ. Վ Վինոգզրադով 427,

215, 394,

222-233,

202:

181,

3.

519:

193:

Տրոմբետտի Ա. Տրոնսկի Ի. Մ. Տրոստ Գ. 404: Տրուրեցկոլ ն.

63:

Վիկլունդ Կ. Ք. 401: Վինդելբանդ Վ. 13. Վինդիշ223:

ՎինկլերԷ.

491,

Տրաուտման Ռ. Տրետյակով Գ.

197:

54Բ

Գ.

ե.

185, 8.

ՖՖՖ, 254,

367,

268.

Ուլենբեկ

Խ.

Կ.

196,

197,

373,

201,

Ուլման Ս. 365, 367: Ուշակով Դ. Ն. 156, 157, 425, ,9. 361,

ՈՌւոտմոու

Բ.

9.

Ուոտսոն

Ֆագարե

396,

493:

210:

Ուորֆ Բ. 137, Ուրբան Ու. Մ.

343,

358,

204,

207,

208:

394:

Փայկ

285,

1. 272,

359:

Ֆայզի

289,

291,

300:

291:

Գ.

Ֆանտ

Գ.

192:

Գ.

ն.

Քյամալով

նկ.

Ֆ.

Քոնվեյ

Ռ.

498:

397.

396,

0Օդե-Վասիլնա

0զոլ Ա. 547: 0ժեգով Ս. Ի. 0լդեռոգգե Դ. 0'Կռննոր 344:

Վ.

502:

503,

542:

Գ.

0շանինԻ.

402.

Գ.

158,

Փոտո

Փրբան Գ.

ԵՅՑ

361:

342,

351,

Ֆ.

173,

184,

185,

424,

425,

426,

Ա.

0.

540,

547:

9223, 230,

76,

143,

142,

23,

Գ.

200:

0.

Ժ.

144,

204:

169: 187:

Ա.

172,

180, 495, 183, 393:

390,

Ֆրիզ 9. ն. 288, Ֆրինգս Թ. 167, Ֆրիչե Վ. Մ. 429, Ֆրիսկ Հ. 395:

Ֆուրկն

256,

522:

473,

194.

Ֆրիդրիլս8.

22,

532:

154--160,

33,

399,

398,

8.

126, 202,

473,

371,

368,

95, 201,

66,

200,

165,

Ֆֆորտոնատով Ֆ.

Ֆուկե

400:

ՓրուղթանաԲ.

394:

Վարտբուրգ

տե՛ս

64,

49--62,

16,

Ֆրենկելէ.

160:

346,

176.

40:

Կ.

Ֆրեզեր 9. Գ. Ֆրեյլման Ա.

390:

է. 201,

Ի.

153,

Ֆրել

Դ. Ն. 21, 0վայանիկո-նուլիկովակի 35,

123,

171,

126,

345:

Ֆրեյդ Ջ.

541:

0'ՌաչշտիլեՏ. Ֆ. 398: 0ոլով Վ. Գ. 491: Յսգուդ 9. է. 319, 331: 0ատինՈւ. 392,

0Օտտեն Հ.

505:

491,

490,

125,

ՖրանկՖ. 204:

502,

541:

Վ., Վարտբուրգ

Ֆրանկ

398:

Մ.

502,

Ֆրանկ-կամենեցկիԻ.

Ս. 346. ՈՕժան 0"Նոլան

Ի.

392:

Ֆռեգե 14: Ֆոինգս Թ.

483:

Ա.

194:

195:

ՖելդմանՆ.

Ֆոնադ Ֆոսլեր

366:

364,

կ.

239:

Վ.

0բնորսկի Ս. Պ. 492, 537, 544, 545: Փգդեն Կ. Ա. 135, 136, 170, 171, 203, 358,

399:

184,

Ֆ.

Ֆեյդի Ֆ. Ֆիզել է. Ֆիլին Ֆ. Ֆինկ Ֆ.

Ֆոն

Քոսյան Վ. Ա. 544: Քրիստենսեն Ա. 183: Քուրդոն կ. Կ. 495.

357,

293:

Ֆիչեր-Յորգենսոն է. 254: Ֆյոգելին Ս. 272, 287, 290, Ֆոգտ Հ. 392: Ֆոյգ Հ. 204:

397:

ՔլուկՀոն 358:

495:

195,

Մ.

Գ.

128,

Քալդեր

կ, 393.

187:

ՖասմերՄ.

Ֆելդեն

Փեյ Մ. 398: Փիտման Ռ. Ս. 289, Փոուպ Մ. 397:

Փենտ

Վ.

Ֆալկ Հ. ՄՍ. 192, Ֆայստ Հ. 200: Ֆայստ Ջ. 192, Ա.

337,

Ստ. Ուրբանչիկ Ք.

0րֆինսկայա Վ, Գ,

459:

431,

26, 392:

27,

400, 371:

403:

200:

402:

496,

538»

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ԵՎ ԼԵԶՎԱԽՄԲԵՐԻ ՅԱՆԿ

Աբխազա-ադրգեյական լեզուներ

187, Ալբաներեն

396.

498:

տե՛ս

Ալքայան լեզուներ,

ալքայա-

լեզուներ:

Ալթայերեն 499: Ալկադերեն 181, 542. Ամերիկյան բնիկների լեզուներ,

457,

488,

148,

152, 289,

460,

193, 300,

315, 461,

370, 494,

տե՛ս

տե՛ս

ավստրալիական լեզուներ:

488:

լեզուներ, Ավատրալիայի

տե՛ս

ավս-

տրալիական լեզուներ:

Արաբերեն70,

Արանտա լեզու

502,

542:

467:

192,

193.

ամերիկյան Արհելասլավոնական լեզուներ

396:

57,

69,

111,

209,

240,

260,

303,

304,

306,

371,

399,

400,

185,

Արնելյան կովկասյան լեզուներ 233: Արնեմտասլավոնական լեզունեվ 188, 394:

Աֆղաներեն (փուշտու) 183, 1927, Աֆրիկյան լեզունե 541,

534:

496:

502,

503,

542:

193,

վլյետնամերեն:

Անտիլյան նեգրերի Հոլլանդերքն

Աշխարչաբար513:

բնիկների լեզուներ» Ավատրալիական

394:

Անգլիական բարբառներ

Աննամէրեն,

1927,

541:

լեղուներ Արնեելագերմանական

|

Անատոլիականլեզուներ Անգլերեն 39, 40, 47,

308,

358,

503.

285,

502,

(ճնդկացինե-

Ամերիկյան ճնդիկների

Ատչարերեն

198,

2273, 343,

տե.

496:

լեզուներ Ավստրալա-օվկիանյան

139,

տե՛ս

541--542.

աան

183, Ավեստայի լեզու (ավեստերեն )

Ավատրալիայի)լեզունեթ նիկների,

լեզուներ: Ամերիկյան լեզուներ 135,» 192, 269--270,

Հին փոք-

402:

ԲբԱվստրալիական (ավստրալիական

ամերիկյան

215,

լեզուներ 402,

րասիական լեզուներ

Ալգոնկինյան լեզուներ, տե՛ս Հնամերիկյան լեզուներ: Ալթայական (ալթայան) լեզուներ 400, 497,

503:

Ասիայի լեզուներ457: Ասիանիկ լեզուներ, տե՛ս

4327, 4681 437:

Ադրբեչաներեն 499:

կան

500,

'

419, Աբխազերեն 419, Ադրգեյերեն

401,

Հին Առաջավոր Ասիայի

541,

501:

194.

Բալթիականլեզուներ

183,

393,

532:

Բալթիկ-սլավոնական լեզուներ

18,

383,

391,

393:

լեզվամիություն» «Բալկանյան» լեզվախումը(«զեզվա- «Եվրասիական Եվրոպականլեզոձներ 95, 368: միություն»)233: 499: Բաշկիրերեն

Բասկերեն 195, 196, 3273, 437, 457: Բացբիա-կիստինյան (վեյնախյան) լեզուներ

185, Բելոռուսերեն

493,

490,

494,

Բրիտականլեզուներ

լեզուներ 197. էսկիմոսա-ալեուտյան բարբառ

նախալեզու էտրուսկա-Հնդնրոպական 396:

192,

186,

Բույվիձի խոսվածք

էլամերեն 437.

196:

148, Բուլղարերեն

503:

էսկիմոսերեն 3273: չապլինյան էսկիմոսերենի

495: Բելուջերեն լեզուներ Բիրմայի

Ձուլու լեզու

534:

536:

էտրուսկերեն 328,

184:

391,

396,402,

437:

Բուրուշակի լեզու, տե՛ս վերչիկերեն: էրզյաներեն 497: Գանլականլեզուներ

Թաբասարաներեն419:

191:

191: Գալլերեն

բարբառներ Գերմանական 494,

531,

Գերմաներեն70,

192,

398,

183,

193,

211,

347, 446,

348,

Թյուրքական լեզուներ

1370, 399,

400,

538.

148, 349,

461,

494,

Գոթերեն 192,

399:

534,

535.

419: Գոլդերեն

Գրաբար (տե՛ս ն Հին Հայերեն, սական Հայերեն) 187, 428:

Դալմատերեն Դակոտայի լեզու

դա-

յան լեզուներ: լեզուներ 437, 501, Դաղստանյան

193: Դանիերեն Դանության (ուլելասգա-Լտրուսկյան ) 396.

Դասականլեզուներ 118, 494: ԴասականՀայերեն (տե՛ս ն

186։

լեզուներ 'Դրավիդյան

եթովպականլեզուներ

196,

461,

539,

540:

476,

195,

Հ33,

401,

497,

498,

499,

Թոխարականլեզուներ (ջուչա-կարոաՃ շարյան լեզուներ, թոխարերեն 182, 204, ն 8) 17, 180, 181, 3276, 390,

391: Ս

ք,

ւտե՛սթոխարա-

լեզուննք Թրակա-փոյուգական 182,

181,

391:

378, 391, 392. Թրակերեն ) 243. Թուրթերեն (օ.սմաներեն 499, Թուրքմեներեն

ժամանակակիցանգլերեն 193: ժամանակակից թուրթերեն (օսմաներեն) 498. գրաբար) ժամանակակիցթյուրքական լեզուներ 499.

402:

Հայերեն 187: Ժամանակակից ռոմանական ժամանակակից

502:

տե՛ս Ֆվեղնցասլավոներեն, վոներեն:

Ե68

446,

կան լեզուներ:

Գաղստանի լեզուներ, տե՛սդաղստան-

542, Շգիպտերեն

լեզուներ 139. Թասմանիայի

Ճ Թոխարերեն

191:

լեզուներ

516.

123,

Գերմանականլեզուներ 399,

499, Թաթքարերեն

Թաթերեն 495--496: Թալիչերեն 495:

399:

ներ

2ին

սլա-

ռուսաց ժամանակակից

532.

բարրբառ-

164.

գրական լեզու

ռուսաց Ժամանակակից

492,

493,

523,

156,

լեզու

) 185, կաշուբերեն (պոմորյաներեն .

186.

536:

524,

115, լատիներեն Ժողովրդական

190:

Իրբերա-կովկասյան լեզուներ,

տե՛ս կարաշարերեն (թոխարերեն /)

կովկասյան լեզուներ: Իրերա-կովկասյան ընտանիք (տե՛ս կովկասյան լեզուներ) 500:

կատալաներեն 498, կարակալպակերեն

190,

397,

նե

494։

իտալականլեզուներ 397: լեզուներ 117, Իաալա-կելտական Իտալերեն 69, 70, 190, 398, 182, 393, լեզուներ իրանական 496,

188,

495,

538:

Լատիներեն

70,

189,

74,

190,

117,

115,

1Լատվերեն183: 1ԱՀերեն 185, 536: Լիդիերեն 389, 390: 1իկիերեն 3278, 389, 390: Լիտվական բարբառներ Լիտվերեն 183, 537: Լուվերեն 181, 3278, 390:

164,

538.

494,

397,

232,

500,

501,

401,

531,

540,

401,

400,

Կորեերեն 195,

541:

498,

476,

541:

502,

բարբառ

42:

182,

204,

376,

389,

390,

391,

խեթերեն:

393, Խուտանսակերեն

Խորեզմերէն496

ան՛սԽուո(ո)իչ Ֆոււ(ո)ի-միտաներեն, 439: Կարարդինա-չերթեզերեն

446,

237,

496,

392.

186,

181,

378,

538,

390,

544:

Հայկական լեզու, տե՛ս Հայերեն: Հայոց լեզու, տե՛ս Հայերեն: Հարավայինկովկասյան լեզուներ Հարավ-արնելյան լեզուներ 409:

187:

186, արավելավոնավան լեզուներ

'

Հաուսա

181, 402: `

392,

391,

181,

233,

199,

539.

538,

497,

Հայերեն(Հայոց լեզու) 117, 182,

436,

452"

446,

187, Հայ բարբառներ

38,

)ի լեզու Խուռ(ո

223,

Հայ-փոլուգական լեզվախումբ

117,

Խեքերեն լեզու,

467,

196,

488,

432,

381,

տե՛ս

457,

կովկասյան (իբերա-կովկասյան) լե) 195, զուներ (լեզվաընտանիք

Հաբեթական լեզվաճյուղ 437: Հաբեքական լեզուներ 139, 429,

184:

(Հիբրիդային) լեզուներ

437.

լեզու-

կումիկերեն 499:

Խակասերեն499:

378,

լեզուներ,տե՛ս կովկասյան ներ:

3277:

տե՛ս ուրարտերեն: Խալդերեն, Խեթերեն

կարիերեն կելտական լեզվախմբեր 191: 181, 191, կելտական լեզուներն 118, 398։ կիրգիզերեն 499: կոմի լեզու 419, 497: կոյնե (ստանդարտ լեզու) 479. ) կովկասի (կովկասյան «Հաբեքական»

կրետե-միքենյան Հունական

Խաթերեն, տե՛ս նախախեքերեն:

Խառն

180:

328:

Իլիրերեն 391, 396: Իլիրիական լեզուներ 187, 396, 397: Իլիրիական լեզու, տե՛ս իլիրերեն: իռլանդերեն 362: 70, իսպաներեն

499.

լեզու 503,

543:

արնելյան Հեռավոր

լեզուներ 461 Հլերոգլիֆյան խեթերեն 378, 390:

Հին անգլերեն 153, Հին բաբելերեն

193,

115:

Ծ69

Հին բուլղարերեն

վոներեն.տե՛ս

(Հին հկեղեցասլանան

ներեն)185:

Հին եգիպտերեն115,

Հին

Հին սլավոչ

տե՛ս եկեղեցասլավոներեն,

Հին

Հին իտալական լեզուներ 189: Հին Հայերեն(ոե՛ս ն գրաբար) 186, 428.

Հիզեր 308Ջր Տո ն ն

376. 383,

Հոն Հունարեն

՛

,

538:

,

աաա

,

185,

394,

492,

536.

194:

Հյուսիսային գերմանական (սկանդի192, 193, նավյան) լեզուներ

399"

Հյուսիս-արեմտյան կովկասյան լեզուներ

Հնդներոպական լեզվի բուն-կենտրոնական բարբառներ (ճունական, աաա աար լեզվի կենտրոնական Հնդնրոպական 378:

(բալթիկ-սլավոնա-գերմանական) 377--378:

րեն)

65,

181,

376,

Ճնդերոպե-

մայր-լեզու, 377,

379,

384,

388.

65,

69,

լեզուներ Հնդենրոպական 77,

122,

108,

173,

180,

182,

401:

լեզուներ

Հնամերիկյան (ալգոնկինյան) ներ

125,

176,

178,

129,

194.

195,

204,

232,

372,

373,

375,

376,

389,

390,

432,

446,

269,

352,

327,

379,

381-383,

400,

401,

404,

488,

489,

535,

436,

5327, 545:

536,

սիական լեզուներ:

Հնդա-խեքականլեզու

չ՛

տո

ք

Ե70

նրոպական լեզու

լեզու-

կոապալրոաչ-

Հնդնրոպականնախալեզու,

տե՛ս

հրոպական լեզու: Հնդերոպականնոր լեզուներ

շչնղկրոպերեն,

տե՛ս

Հընդ-

375:

Հնդերոպակաֆ-

լեզու:

389:

Հնդերոպականբարբառներ

377--378.

Հընդ-

մայր-լեզու,տե՛ս Հընդ196, Հնդերոպական

139:

լեզունե Հնասիական Բզումթ

74,

156,

116,

115,

109,

179,

178,

117,

115,

69,

հրոպական լեզու:

462:

կովկասյան Հյուսիսային 259,

ն խե-

բարբառախումբ

ւոե՛ս ՀնդերոպականՀիմնալեզու, Ամերիկայի Հնդկացիների Հյուսիսային լեզուներ

ե

լեզվի Հյուսիսային Հնդերոպական

խալեզու,

193:

Հին փոքրասիական «նդերոպականլեզուներ (տե՛ս ն անատոլիական լեզուներ) 402, 542. Հին ֆրիզերեն

978.

նալեզու (2իմնալեզու, Հնդերոպական

193: սկանդինավերեն

Հին վերին գերմաներեն

րոնական գ բարբառներ (կելտական, խտալական, վենիտական )

աան աաա կիերեն, լիդիերեն, լուվերեն Թերեն) 378:

Հին պրուսերեն 183, 538: ի Հ.ին ռուսերեն 492, 537, 545: Հին սաքսոներեն 193, 194:

Հին

տե՛ժ

լեզվի արնեմտա-կենտՀնդերոպական

բարբառախումի

Ն

Հին սլավոներեն 184,

ճյուղեր)172, 180, 489: լեզվաճյուղեր, Հնդնրոպական

Հնդներոպականլեզվախմբեր:

502:

բուլղարերեն:

էն

Հնդնրոպական լեզվախմբեր (լեզվա-

Հնդիրանական լեզունե 65,

108,

393,

495,

182,

392,

538.

լեզուներ Հնդկական

182,

196,

495:

Հոպի լեզու

358:

լեզուներ 139. Հոտենտոտա-բուշմենյան

Հրո երկրի լեզուներ 139: Հունական բարբառներ 189: Հունական լեզու, տե՛ս Հունարեն: 188, 208, 377, Հունարեն 70, 187, 378,

391,

395,

498, Ղազախերեն

396,

494:

400,

499:

Ղպտերեն 502:

Նախասլավոնականնախալեզու

Նողայերեն 499: 436. Նոյական նախալեզու 129: լեզուներ» «Նոստրատիկ Նոր իտալական լեզուներ 397: 182, Նոր Հնդկական լեզուներ 495,

Ճապոներեն 195, 502,

401,

400,

476,

437,

Մակեդոներեն 189. Մանիքեականսոզդերեն Մարիերեն 516:

Նախասլավոներեն 184: Նանայերեն 419: Նեգրական Հոլլանդերեն 194: տե՛ս ՀոլլանդերենԻ Նիդերլանդերեն,

Նոր

392,

538.

496. պարսկերեն

Շորերեն 499: Շումերա-ակկադականլեզուներ1953. Շումերերեն 402, 468.

393:

437. Մենգրելերեն 500: Մենգրելա-ճաներհն

Չեխերեն 546: Չինարեն 1298,

Մեռած

իրանական լեզուներ 495, Հին լեզուներ 503, Միջագետքի

496: 542:

ոչ-ճնդնրոպական լեՄիչերկիածովբի

502,

131,

156,

444,

լեզուներ196, Չին-տիբեթքական 502,

476,

402,

Չուկոտերեն 419. զուներ500: 517. «Միջին եվրոպական լեզվամիություն»Չուվաշչշերեն 253:

Մեջին Հայերեն 187: Միջին Հնդկական լեզուներ Միջին պարսկերեն 496: լեզուներ Մոնղոլական 499,

Մոն-քմեր

196:

539,

195,

Փալայերեն

182,

392:

497,

(լեզվարնտանիք)

Մունդալեզուներ 402: Տակուտերեն 499: Տութագիրյան լեզուներ

401:,

նախալեզու 326: Ֆախագերմանական Նախագերմաներեն174, 192. Նախախեթերեն(պրոտոխեթերեն, խա-

թերեն ) 181,

389.

389: Ֆախաճնդերոպերեն Նախաճնդկական լեզուներ

378,

396:

501,

502,

396.

461,

462, 488,

ՊաՀշլավերեն 183: Պամիրի իրչնական լեզուներ 495: Փապուասներիլեզու 1399 183: Պարսկականբարբառներ Պարսկերեն 496: Պելասգա-էտրուսկյան լեզուներ, ոկ դանուրյան լեզուներ:

328, Պելասգերեն

437:

Պոլաբերեն 186: Պոմորյաներեն, տե՛ս Պորտուգալերեն190,

կաշուբերեն: 398:

տե՛ս նախախեթերեն» Փրուտոխեթերեն, Ռետո-ոոմաներեն

392.

Ֆախաշունական լեզուներ 395,

Ֆախաճունարեն377,

390:

ներ 215, 223, 459,

446,

540.

լեզուներ

181,

(Հնասիական) լեզուՓալեռասիական

191:

Ռոմանա-գերմանական լեզուներ 494, 538:

Ռոմանական (եզուներ 190,

51,

397,

191,

454,

63,

115,

494,

538,

492,

522,

548:

Ռումիներեն 70, 191, 398: Ռուսական բարբառներ 491: Ռուսաց գրական լեզու 491,

54"

545:

Ռուսաց գրավորԼեզու 492. Ռուսաց լեզու, տե՛ս ռուսերեն: Ռուսերեն(ռուսաց լեզու) 32, 70, 1572,

234,

183,

158,

315,

Տաջիկերեն 195,

86,

199,

227,

394,

461,

476,

490,

7523,

493,

499,

534,

536,

537,

541,

526,

533, 546:

542,

232,

400,

436,

4327,

373,

400,

Սեմիտերեն

502,

179,

194,

լեզուներ Սլավոնական 393,

454,

184,

181,

489,

490,

185,

536,

537.

Սլավոներեն 270, Սլովիներեն 185:

516:

499: 493:

490,

238,

400,

129,

195,

539:

) լեզու(ֆինա-ուգրական

ներ 400,

401:

432, ) Ուրարտերեն (խալդերեն 545.

ԱսիայիՀեն լեզուներ 402, 182, 378, 390, 391, Փոռյուգերեն Փուշտու, տե՛ս աֆղաներեն:

503,

Փոքր

179:

Սերբոխորվաթերեն186: 221,

194,

542.

541,

Ուդմուրտերեն 497, (Ուզբեկերեն 476, Ուկրաիներեն 185,

Ուրալյան

446,

Սեմա-թքամականլեզուներ

540:

539,

499,

419: Տունգուսերեն

232,

179,

128,

497,

լեզուներ Ուրալա-ալքայան

Սամոյեդականլեզուներ 139: Սանսկրիտ 117, 180, 495, 538։ Սարդիներեն լեզուներ Սեմական

495:

Տունգուսա -մանջուրականլեզուներ

185,

492,

Վենետյան լեզու, տե՛ս վենետերեն: Վերշիկերեն (բուրուշակի) 402, 432: Վյետնամերեն (աննամերեն) 502: Վրացերեն 436, 437, 500, 501, 535,

Քամական լեզուներ

194,

446:

Քամա-սեմական լեզուներ, տե՛ս

186:

392։

սե-

մա-քամական լեզուներ:

Սկանդինավյան լեզուներ,տե՛ս 2յու-

Քարթվելական լեզուներ

Սկյութերեն 496. Սոգդերեն 183, 496: Սվաներեն437, 500:

Քուչա-կարաշարյան

սիսային գերմանական

լեզուներ:

500:

լեզուներ,

տե՛ս

քոխարական լեզուներ:

Քուչերեն (քոխարերեն 8)

180:

Ստորին գերմանական բարբառներ 194։

Ստորին գերմաներեն 194: Սուաճիլի լեզու 503, 542: Սուդանա-գվինեյանլեզուներ Վէդայական Հնդկերեն Վեյնախյան լեզուներ,

տե՛ս

Ֆ72

397:

496:

0ակ-ումբրյան լեզուներ 197:

Սսկա-ումբրերեն,

տես

70,

190,

397:

օռկ-ումբրյան

լեզուներ:

0սմաներեն, տե՛ս թուրթերեն։

183,

կիստինյան լեզուներ: 396, ՊՎենետերեն

Օսերեն495,

բացբիա-

Ֆիննա-ուգրականլեզվարնտանից,ան՛շ ֆիննա-ուգրական լեզուներ:

Ֆիննա-ուգրական լեղուներ (լեզվարնտանիք) 195, 401,

446,

223,

492,

373,

322,

400,

539:

Ֆիննա-ուգրա-սամոյեդական լեզուներ 497,

539:

Ֆիննականլեզուներ Ֆիններեն 400, 497: Ֆրանկերքն 20: 51, Ֆրանսերեն 95,

461,

190,

494,

60,

245, 534:

232:

61,

69,

70, 86.

320, 397, 400, 460,.

ՔՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Գ

ՍԻՍՏԵՄԱՅԻՆ-ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

ՋԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՇՐՋԱՆ

ՃՃ դար) (նորագույն լեզվաբանություն,

ԱՌԱՋԻՆ ԼԱՏՎԱԾ

ՆԱԽԱՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԵՎ ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆՅԱՆ

ԼԵԶՎԱՔԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՌԱՋԻՆ

(

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

1900--1920-ական թվականներ) Էչ

սինխրոնիզմ Ֆունկցիոնալիստական Ներածականտեղեկություններ

-

Ենթաչրջանիլեզվաբանական ուղղությունները

ն

նրանց

ձեավորման նախաղրյալներն պայմանները լեզվաբանական ուսմունքների զարգացման էտապները

ու

ուղղություններն կոնցեպցիաներ ԼԷԼեզվաբանական 1.

Ճսիխոլոգիզմն պսիխոֆիզիոլոգիզմ Ընդճանուր տեղեկություններ Անտոն Մարտի Ա.

2.

»

մ.

Լոգիցիզմ

»3

Շախմատով

Ընդճանուր տեղեկություններ 0. եսպերսեն

ԷԵսթետիզմ

«Տ

Ընդճանուրտեղեկություններ-

ա) իդեալիստական նեոֆիլոլոգիա կարլ Ֆոսլեր

էՀ2 :6

է12

Վան-Գիննեկեն

Յա.

Բ.

կրոչե

«6

լեո Շպիցեր հ) նեռլինգվիստիկա (տարածականլեզվաբանություն)

6:

Ընդճանուր տեղեկություններ Մ. Բարտոլի,. Բերտոնի,Ջ. Վիդոսսի,3. Բոնֆանտե, Վ. Փիզանի

4.

Սոցիոլոգիզմ Ընդճանուրտեղեկություններ

6.

շ7

Լ22

«էթնոպսիխոլոգիզմ»

Ընդճանուր տեղեկություններ Ի. կասսիրեր Ֆ. Մաութներ իդուարդ Սեպիր Վ. Շմիդտը ննրա «կուլտուրական շրջանների» ուսմունքը

Ֆունկցիոնալիզմ

Հոոն

Ընդճանուրտեղեկություններ Մ.

Ֆորմալիզմ Ա.

Բ) Գերմանական ֆունկցիոնալիզմ Ընդճանուրտեղեկություններ

Ա.

ա) Շվեյցարական ֆունկցիոնալիզմ Ընդանուր տեղեկություններ Անրի Ֆրեյ

Վ.

ա) Ժննի դպրոց Ֆերդինանդ դր-Սոսյուր Շառլ Բալլի Ալբեր Սեշեն բ) Փարիզի դրոց Անտուան Մեյե ժակ Վանդրիես Մորիս Գրամմոն

5. կուլտուր-էթնոլոգիզմն

Գեշկովսկի

աշխատանքիառանձինբնագավառներ Լեզվաբանական 1. Ընղճանուրլեզվաբանություն

16.

Ներածական տեղեկություններ լեզվաբանական Ժիլյերոն, Վոնդե «իրերի ն բառերի» Վրոբլեմը Թյուն իմաստարանու Լեզուների ընդչանուր դասակարգմանը նվիրված աշեատություններ

«չքարճագրություն (Բարբառագրությու .

2.

Հնդներոպական լեզվաբանություն

17»

տեզեկություններ ԸնԽգճանուր ա) Հնդնրոպաբանության Ընգնանուր պրոբլեմները կան լեզվակառուցվածթիարքային չերտերի լեմը. Հերման Հիրտ

17:

պրոբ-

Հնդեթրողական-սեմական ցեղակցության պրոբլեմը, «կոկորգայինների ճիպոլթեզի» առաջքաշումը. Հ- Մյոլլեր, Ա. կյունի

դ) Հնդներոպականառանձին

լեզուների

ռումնասիբությունը

ն

լեզվախմբերի

ու-

«Թոխարական» լեզուների ճայտնագործումը ծայտնազործումն Խեթական տեքստերի Բ. Հռոզնի Հնդիբանական լեզուներ Բալթիկ-ալավոնական լեզուներ Հայերեն Թրբակա-փոյուղական լեզուներ Իլլերիական լեզուներ Ալբաներեն Հունարեն Իտալական լեզուներ կելտական լեզուներ Գերմանական լեզուներ ու

3.

վերծանումը:

Ա:22

18ջ 19Հ

Սեմա-քամական լեզուներ «Ուբալաչալթայան» լեզուներ, ճապոներեն, կորեերեն կովկասյան լեզուներ.բասկերեն մոն-քմեր լեզուներ Ջին-տիբեթական, դրավիգյան, Ամերիկյան, ավատրալո-սվկիանյան կ աֆրիկյան լեզուներ Գրականություն առաջին ենթաշրջանի վերաբերյալ ԵՐԿՐՈՐԴ

18Հ

լեզուների ուսումնասիրությունը Ոչ-ձնդերոպական

(1920-ական

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

մինչն այժմ) Թվականների վերջերից

Կառուցվածքային(ստրուկտուրային) դելիմիտացիոնիզմ

Ներածականտեղեկություններ

Ֆ03Ֆ

-

յ.

ենթաշրջանիլեզվաբանական ճոսանքներիձնավորման ն պայմանները նախագրյալները Լեզվաբանական ուսմունքներիզարգացման էտապները

ուղղություններն Լեզվաբանական լ.

կոնցեպցիաներ Ստրուկտուրալիզմ(ներստրուկտուրալիստիկա կամ «միկրոլինգվիստիկաջ՝իմանենտլեզվաբանություն)

Ընգնանուրտեղեկություններ ա) Պրագայիլեզվաբանական դպրոցի ֆունկցիոնալ տուրալիզմը

Պրագայի լեղվաբանական Իմբակի ձնավոբումը Պրագայիլեզվաբանական խմբակի թեզիսՆերը Վ. Մատեզիուս Ն.

բ76՝

Ս.

ՏՖրուբեցկոյ

ստրուկ214 22ֆ

Ս.

կարցեսկի

Վ. Սկալիչվա

.

Բ) կոպենչտագենյան ոստրուկտուրալիստական ընդճանբական ն գլոսսեմատիկան (ճարաբերուքերականությունը թյունների լեզվաբանությունը ) կոպենճագենի լեզվաբանական խմբակի ձնավորումը Վ. Բրյոնդալ 1. Ելմալե

2.

Ջ.

Թրեյջեր,Ր.

26Ֆ

8) Մեխանիցիզմ (ֆեզիկալեմ) 1. Բլումֆիլդ 6) Ֆորմալ-անալիտիզմ չառա

դ) Ամերիկյան ամենտալիստական նկարագրական (դեսկրիպտիվ) լեզվաբանությունը

Ջ.

27»

Բլոխ, Հ. Սմիթ

Լեզվաբանականմիջդիսցիպլիննեւ (արտաստրուկտուրալիս311 տիկա կամ «մակրոլինզվիստիկա») Ներածական տեղեկություններ

կիբնոնետիկան, ինֆորմացիայիտեսությունը ե. լեզվ»թարգմանության բանությունը: մեքենայական պրոբլեմը Բ) Լեզվի չոգերանություն

(պաիխոլինգվիստիկա)

Ընդչանուրտեղեկություններ

.

կ.

Բյուլերի ռացիոնալիստական պաիխոաքաիոմատիզմը Հաղորդման տեսությունը ն լեզվաճողերանական (ոի խ»լինգվիստիկակտնյ պրոբլեմները .

4) էթնոլինգվիատիկա Ներածական տեղեկություններ 8) Եվրոպական (գերմանական) նեռճումբոլդտական էթԹնոլինգվիստիկան

Ընդճանուրթ տեղեկություններ ՅՑ.

|. Վայսգերբեր

Վ. ԳՊորցիղ

Յոստ

Ֆրիրը ն նրա իմաստային դաշտի» ուամունթբ 6) Ամերիկյան էթնոլինդվիսաիկան (ազգագրական լեզվա-

բանությունը)

Գ.

Ջ-

ճուկյան

Ընդճանուրտեղեկություններ Բ.

1.

Ուորֆ

աշխատանքիառանձինբնագավառներ Լեզվաբանական 1. Ընդճանուրլեզվաբանություն տեղեկություններ Ներածական պրոբլեմը Սուբոատրատի ն ճնչույթաբանություն Հնչյունաբանություն ն Բառագիտություն իմաստաբանություն

Շարաճյուսություն Ոճաբանություն

լեզվաբանություն Հնղներոպական

Բ) Առանձին լեզուների

լեղվախմբերի ուաումնասիրությունը Խեթական պրոբլեմբ. լիկիերեն ն լիզինրեն Թոխարականպրոբլեմը լեզուներ.

ծճայերեն. լթրակերենի

Հնդիրանական լեզուներ

չունարեն

Ալբաներեն. իլիրիական լեզուներ

խտալականլեզուներ

կելտական լեզուներ

Գերմանականլեզուներ

Ոչ-ճնդերոպական լեզուների ուսումնասիրությունը

Սեմա-քամական լեզուներ

«00

«Ուրալա-ալթայան» լեզուներ, ճապոներեն, կորեերեն

կովկասյանլեզուներ

«01

ԱռաջավորԱսիայի ճին լեզուներ Ջինչ-տիրեթական, դրավիդյան, բուրուշակի լեզուներ Գրականություն երկրորդ ենթաշրջանի վերաբերյալ

ն

Բալթիկ-սլավոնական լեզուներ

3.

Լեզվարանական ճնէարանություն Հնդնրոպական լեզվամիասնության ժամանակի ն տարածական բաշխման պրոբլեմները. Վ. Գեորգին Հնեգնրուլական լեզվակառուցվածթի արխայիկ շերտերի պլթոբլեմը. ատրուկտուրալ խրոնոլոգիզմ. «կոկորդայինների ճիպոթեզը». Յու. կուրիլովիչ» ե. Բենվենիստ, Ֆ. Շ.լելիտ

Թրակա-փոյուգական պրոբլեմը

Ներածական դիտողություններ ա) Ընդճանուր պրոբլեմներ

«

Ընդճանուր դառակարդողական գործեր

2.

ԵՐԿՐՈՐԴ ԼԱՏՎԱԾ

ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ներածականտհղեկություններ

ձնավորման նախադրյալԼենինը ներն պայմանները. Մարքսը»Ինգելար, ն լեզվի ճարցերը Սովետական լեզվաբանության զարգացման ճիմնական

Սովետականլեզվարանության ու

էտապները բնույթն լեզվաբանականաշխատանքի

սովետիպերը: տեսական տական լեզվաբանության գործնական

ու

ու

խնդիրները

Լեզվաբանության

վիճակը սովետական կարգերի սկզբնական շրջանում

թյան

զոյու424

ն տիրապետության «Լեզվինոր ուսմունքի»ձեավորման էտապ

(1924--1950 թթ.)

Լ.

Լեզվաբանական կոնցեպցիաներ--լեզվական Երնույթներիդիալեկտիմեկնաբանությանտարբերփորձեր կա-մատերիալիստական 1. Վուլգար մատերիալիստական սոցիոլոգիզմ (զեզվի նոր ուս-

մունք»)

«Լեզվինոր ուսմունքի» պայմանները Ն.

Յա.

ձնավորման

նախադրյալներն

Մառ

Ա. կացնելսոնի,

Պ.

ներում

2.

Ռլֆտինիաշխատություն-

Այլ կոնցեպցիաներ

տեղեկություններ ԸԽդճանուր 1. Վ. Շչերքա Ե.

Ա.

Դ.

Պոլիվանով

Լեզվաբանական աշխատանքի առանձին բնագավառներ 1. Ընդճանուր լեզվաբանություն Ներածական տեզեկություններ Հնչույթի ուսմունքը

2.

Ն. Յա. Մառի Ներածական Ընդշաֆուրտեղեկություններ ճետեորդների զործունեության մասին Ստադիալ-շարանճյուսականտիպոլոգիայի ն քներականության գլխավոր ճարցերը Ի. Վ. Մեչչանինովի,

Ս. Դ.

ու

Սչնտագմայի (շարույթի)ուսմունքը

Հնդերոպական լեզուներիուսումնասիրությունը Ներածականտեղեկություններ Սլավոնականլեզուներ

Ռոմանաչ-գերմանական լեզուներ

Դասական լեզուներ Հնդիբանական լեզուներ Հայերեն 3.

լեզուներիուսումնասիրությունը Ոչ-ճնդերճպական լեզուներ Ֆիննա-ուղզրա-սամոյեղական

«Ալթայան»

(թյուրքական,

մոնղոլական,

) լեզուներ մանջուրական լեզուներ լեզուներ ԳՓալեռասիական

տունգուսա497

կովկասյան

50օ

Ջին-տիբեթական լեզուներ. ճապոներեն, կորեերեն ն Սեմա-բամական, աֆրիկյան ավատրալա-օվվիանյան

50»

լեզուներ

50»

ԱռաջավորԱսիայի շին լեզուներ «

1.

(1950

Արդիէտապ թ.

մինչն մեր օրերը)

սոցիոլոգիզմիճաղթաձարումըն ճետեՎուլգար մատերիալիստական: վողական մարքսիստական դիալեկտիկա-մատերիալիստական կոնցեպցիայիարմատավորումը լեզվաբանական Ընդծանուր տեղեկություններ. «Պրավդայի» 1950 թ. ղդիսկուսիան լեզվաբանական ճարցերի շուրջը: սովետաճետո կան լեզվաբանության վիճակը ղիսկուսիայից Վ. Վ. Վինոգրադով Ս. Ի. Սմիշնիցկի Ա. Ջիքոբավա

1.

աշխատանքիառանձին բնագավառներ Լեզվաբանական 1. Ընդճանուրլեզվաբանություն

տեղեկություններ Նեբթածական կիրառական լեզվաբանություն.մեքենայական նության

2.

.

թարզմա-

ճարցը

635:

Ոչ-ճնդերոպական լեզուներիուսումնասիրությունը Թյուրքական, Ֆիննա-ուգրա-սամոյեղական,

տունգուսա-մանջուրական կովկասյան լեզուներ Գալեռասիական լեզուներ

Հնղնրոպականլեզուներիուսումնասիրությունը

ն

Ներածական դիտողություններ Սլավոնական լեզուներ Այլ Տնդնրոպական լեզուներ

3.

մոնղոլական

լեզուներ

կորեերեն Ձեն-տիբեթական լեզուներ:ճապոներեն,

536.

Սեմա-թքամական, աֆրիկյան, ավոտրալա-օվկիանյան,

ամերիկյան ծնղիկների լեզուներ ԱռաջավորԱսիայի ճին լեզուներ Փրականություն սովետական լեզվաբանության վերաբերյալ

ցանկ Համառոտագրությունների ցանկ Անձնանունների ցանկ Վեզուներին լեզվախմբերի Լ ն 11 ճատորների բովանդակությունըռուսերեն

54Հ

լեզուներ Ռոմանաչ-զերմանական Դասական լեզուներ

Հնդիրանական լեզուներ Հայերեն 3.

Ոչ-ճնդերոպական լեզուների ուսումնասիրությունը Ֆիննա-ուղրա-սամոյեդական լեզուներ «Ալթայան» մոնղոլական, (թյուրքական, ) լեզուներ մանջուրական կովկասյան լեզուներ

տունգուսա497

Ջին-տիբեթական լեզուներ. ճապոներեն, կորեերեն ն Սեմա-քամական, աֆրիկյան ավատրալա-օվկիանյան

լեզուներ

1.

թ.

Արդի էտապ մինչն մեր օրերը)

ն ճետեՎուլգար մատերիալիստական. սոցիոլոգիզմիճաղթահարումը վողական մարքսիստական ղիալեկտիկա-մատերիալիստական լեզվաբանական կոնցեպցիայի արմատավորումը

Ընղծանուր տեղեկություններ. ԸՊրավդայի» 1950 թ. ղիսկուսիան լեզվաբանական ծարցերի շուրջը: սովետական լեզվաբանության վիճակը ղիսկուսիայից ճետո Վ. Վ. Վիոգրաղով Ս. Ի. Սմիոնիցկի Ա. Ջիքոբավա

11.

50»

50»

ԱռաջավորԱսիայի ճին լեզուներ

(1950

«497

աշխատանքիառանձինբնագավառներ Լեզվաբանական 1.

Ընդճանուրլեզվաբանություն

Հնղնեիոպական լեզուներիուսումնասիրությունը

դիտողություններ

Սլավոնականլեզուներ

Այլ Տնդնրոպականլեզուներ 3.

Ոչ-ննդերոպական լեզուներիուսումնասիրությունը

.

Ներածական

Նեբածական տեղեկություններ մեքենայական թարզմակիրառական լեզվաբանություն:

2.

Ֆիննա-ուգիա-ռամոյեդական, թյուրքական, մոնղոլական ն տունդուսա-մանջուրական լեզուներ կովկասյան լեզուներ Գալերասիական լեզուներ ՉլԽ-տիբեթքական լեզուներ:ճապոներեն,կորեերեն

535:

53»

Սեմա-քամական,

աֆրիկյան, ավոտրալա-օվկիանյան,

ԱռաջավորԱռիայի տին լեզուներ

սովետական լեզվաբանության Գրականություն վերաբերյալ

ցանկ Համառոտագբրությունների

ցանկ Անձնանունների

Վեզուներին ւն

-

ցանկ լեզվախմբերի ճատորների ռուսերեն բովանդակությունը

ՕՐՂՃՑՂՔԻԱԵ

| ՂՕՂ

86606816

Շք1.

ՔՅՀ60օ1Ե1ոօ

օ6ւմկ

ՔՅ6Օ7Ել

ՕԼՈՇՊԵՒԻԼԼ

ոօ

հօւօքիտ

21օքոմ

ոճքոօոո

8օոքօճէլ ԽՇ1Օքատ քՅ601345հ ՈՕՇօՇոճՃ

ՔՅ60օ1Ել

ոօ

Է1Շչօքոտ

Ք1(Թաօրքֆու հ

ոօ

1է

Ք3ԵԼ«ՓՅԵՅԱՒԼԶ

ՕՇԾԼԱԱՇՅՅԵԼՕ8ՇԱՎՇՇՒԽՒԼՃ

Մ

23ԵԼԵՕՅԱՅԽՈՄ

ՎՅՇՆԼԵԼՃ

Ը131Եմ

ՄՈ ՄԼ

03:ՅՒԱՑ

83:

ԶՅԵՌՕՅԵՅՒԻՑ

2.

1(քճոււսս 0630ք ԱՇուօքսօշքգգասՋ3եօ03ԿասՑ Ւ 8ՕոքօՇշել ՇԸ

837ՎՇԱԵՎ

Սշօքից 435 603:ՅԽՒԻՑ

Օ1ՎՇՊԵՒԵԸ

83ԵԼԵՕՅՒՅԵԱՏ

Մ

հօոքօօ2մ

հոչօքիո

ՄԱ

8օոքօճեւ ոօքաօՕժԱՅգԱԱս ԱՇոօՕքաս 83ԵՍ«030ԳԱ1 ՂքոոհմոօխամնՈՇքոաօոաՅաաք 8670քոքմ 830 6ՕՅԱՅՒՈՎՑ ոծքոօուՅմա Ոքու ւու մ Խ610ք211 823Ե6ՕՅԱՅԽԻԵՑ 8 186108ալն ք86016 83: ԽՅքՅաւօքիԱՇՎՇքել 1քօճ ոօքոօղօտ ՔՇւօքա 603ԷՅ-

ՄԱԼ ՆԱյ

-

Յ.

ԽԵՒՋ

Վ641066466Ո64 մ10պ3ԵԼԸ08604ՇԸԱՇդքօՕճուգ616ՅԱԳ

Օ

Վ3ԵԼգ6

8 7Շ1ոՕԿ ԷՅքօղվօի(

180քՎՇԸՐՑՇ

Ոքշոշո8816էա, օ 232ԽՇ 1ոՓել Օօ ոքօտոշճՕշղծիտի 838 23808 տ ոքօղ8ոՓեաօ ոքօաշճօյտոծ ՈԼ ԽԵԱՕՐՕօ6քթ33844 Շ188ոճի

ա

օ6

Ոքճոշյտ8Պ6Ա8

Օ

ՈքճղշՅ8ՈՇ Ա,

օ

օ1Խօ11ՇԷ

ՈքծոշոՑՈՇԻՒՆ Օ Ոքծշոշւ86 աւ օ Խ

Ե82

ՇՐՕ

838ԽԱ001Ւ0116Խ

հՃ

1236"

ւք

-

(.23210Յ85Ճ")26801111

Ք

ՎՇՊՕՅՇՎՇՇԿՕԽՄ 8357

Շա քօտո հ Ը8օ0801834

:օ6013.

ՅԱՅՎՇԵՑ.

Խ0ՕՊԱՕԱՇԷԽՀԼ`

83281

ՔՅԵաՇ

ՈՕՈՒ

8Շո

մ

Բ

ՏՏԳ4յԼ

ՃՆՃՄԼՍ ՃԼ

ՇՐօ

ՃԼ11

ԽՍ

833214001ԱՕԼԱՇԷԱՈԼ

1Ճ

23ելա2

ՔԱՇ

ՃԼՄ ՃԼՄ

ՇՊ083-Է838Յ:81

ՆԻՔ31401011

ՃԼ1

Ճ

ՈՒՔՈՂՈՕ,ՂՓՕՔԵՈՂՔՕՑՃՒԱԱՑ

ՃՒԼՃՈՈՂՈՎԵՇԽՕՐՕ

(Շքօճ

3Ե:ՕՅՈՅԱՒԲ--Ը

Շ: ՃՍ

803ԺԱՅԵՕՑ6ԱԼՑ

ՅԱճատտ ղօ

ՃՄ

օօւոտձ

ՈԲՔՑԵԼԼ

ՈՎԵՇԵԽՈ-

23ԵխՕՅԻՒՃԻՒՈՑ

6086ՂՎԲԸԽԱՀ

8.)

ոօղՈթթոօղ

(1քօ8ատՇ86Շա8)

ԱՅՕՊՂՎԱԱՕԿԽԱՅԿՎ

Ճո0ՇոծքԱաօքԱՇդԱՎՇԸՀԱԱ

ԹԹՕՈՒԵՇ 388ՇՎՅԵՒՑ

Յ

Ոքշղոօշ աու

հ

Լ

1.

Ց

ԱՇԵՆքՕ8

7ՎՇԵԻոք 43եւ08ՇԱՎՇՇԿՕՈՅ ք86015

Ծ

73ԵՍՕՅԱԳԿՎԱԾ

ԸՑ606ԽԱԳ

(Օա Ոքճոոօշ եՈժ ք

ԵՐԻՈՇՆԸԽՕՇ

2.

8աղել

հ

ԸՅԱԽՕՇ10416ՊԵ-

83ելեՕ8ՇՂՎՇԸԽԱՆ

ք838աին

Պքմաւծք

«06 Քշաոծո:ը

8ՕՅԼԱՒՒԱՕՑՇԻՈՎՑ

832Յ16Օ8ՇՈՎՇՇՆՈՆ

ԽԵԼ

ԹՀՅՈՒ

ոտօ82114

83ԵԼ«Օ8ՇՈՎՇՇՐՈՆ

8ՕՅՒԼՈՒՒՕՑՇԻՒՑՆ

Յահաք

Ց

ՌՒՇԵԽՏ

Ա Փա/0/102ԱՎ6Ը«06 Վ3ԵԼ«03ԿԳԿԱ6 Մ1Ա0ՕատԱազ6Ըս06

ՕՇ7ԿՇԵԿՎՇ

ՇՐԱՎՈՇԼԸՃՕԿԽ,ՈՍՃՇԵԽՄ (ԻքՅԽ016)

86ՇՈ6:18Վ Օ6ԿՇվաՇ ոքր:

լ'ՕՂոՕՐՕ Տ3ԵԼ:Յ

Օ67ԿՇԻԱՇԽԷՒՕՇԼՔՅՈԻՒԹԼՎ83ԵԼՅՎ

ՔՅՅՑԱւհՇ

11.

232ԱԿՕ8ՇՈՎՇՇՃԻՆ

ՅՈՅՒոն

Ամ.ա6ք0-ԳԵՏ0ԸԽՕ6Վ3ԵԼՆՕՅԽԳՎԱԾ

1.

Օճալսճ 00600644 Աքճղոօ« Ատամ

ՇԽԸԼՇԽՅՃ

8ՕՅՒՌԱՑՒՕՑՇԻՒՎՆ

23:1208ՇՈՎՇՇԽԱՃ

ՅԵՅիոն

Ա

Փաօ.02ԱՎ6ԸԿՕ6 Վ3ԵԼՕՅԿԳԿԱՇ

ՐքոՓաշրուն

ՄՏւօւօՐքձֆոտ 104:Օ8ՏԱԱ6 1ՇԵՇ108

ՓԱՈՊՕՊՕՐԱԿՇԸԽՕ-ՐքՅԽԱՅՆԻՎՇԸՇՐՕՇ

ԵԽճոխՕՆՇՎԱՕՇ ՊՇոօ

իաուգԱՇ «06

2.

1. Օ6ճապլսծ 0Յ606ԽԿա5 ԽաձԱՇո0Շ

«03Յ4ՅԱ6

ՈքծղոօժԱՊէ

ՈՒՇԵԽՑ

2. աժտգումգօըա06

ԱԼ

-

80ՅՒՌԱՀԵՕՑՇԱՔՎ

ՋՅԵԽՕՑՇՈՎՇՇՃԻՃ

ՈՒՇԵԽՕ

Ճ43ԵԼ«03ԱԽԳՅԱՇ

116ք02.4ագաՇուսգ60«0-ՓԱ40402ԱՎ66Խ06 ԷաւԱՇաՅ8 ԽծքօրտոՓոշւուՅ

Մ6աՇմ«օքքՅֆեզ

Յոձեոն

Ֆ89

3.

Վ3ԵՍ«ՕՅԱԳԿԱՇ

Փնս/0ՇՕ0ՓԸ«06

ՕճաատծՇՑՇՈՇԵԶ

8Օոքօճ ա08ԵլՇ

0Ամ«06Ք3ԵՐ(ՕՅԿՃԱԿՇ

17.

Էս

ՎՕՅՇԸՆԼՎՇՇԵՕՅ ՓողօշօՓու

1. Օճալս6 ԸՅ606ԱԱՏ

ՅԻՅՎՇԵԽՇ ԱՍԱԱՇԵՕՐՕ

ԹՇղեԼ

Ւ

քՕտԵ

հ

ՋՅԵԼՕՅԵՅՒՈՒՆ

ՑԵԱԼ

ԹՕՅՒ։ԱԿՐ

Ց

ԽաղոմԸոօրօ

2351ա0-

ՅԵՅՔՈՑ

2.

Փոա0102ԱՎ6ԸԿՕ6

83ԵԼՀ03Վ4ՎԱ6

ԾօոքօՇել ՋՅՎԵՅ

8ՇՈՅԵՐՅՃ

ՈՅոու

ՂՕՊԵՕՑՅ1ԸՈ Ւ, ԱՅաու Ց--ԷՅԼԵՑՑՒՅ,

ԼՈՅ:ԱնոՅոմ,

7բոճքո

Օծճաշջ

քմա

հետանօսօն

քճաճքոշւրոճ

ՇԽԸՂՇԻՐԻԼ

3.

Եճք-

ՂԻՎՇՇաօ1

Մ6ՇւՇհաօրքֆոզ ԼԱՒ Թօոքօշե ՇԱՆԸ Ի

Վ3ԵԼԵՕՅԿԳԿԽԱՇ

Փա/ճ0ՇՕՓԸԽՕ6

8 քեղոնՇաքտՃ

ՇԽԸԼՇԽՅՃ

8օոքօճշել32:48 ՓճտօօօֆորւոճՃ նետն ատա

ԷԵՋՁ ՓոտօշօՕՓոզ ՓոտօշօՓոց ՇՅԱԿՃԵՋ ՓողօշօՓոց ԿՒԻԽԵՅՀԵՇՀ

Ն. ՃաԱգա06

(Հ2քօ«0-քԱ«Ը«06) Ջ3եր(ՕՅՎՃԻԱՇ

1. Փայ0օ0ՓԸ«0643ԵԼՀ«ՕՅԿԳԿԱՇ

8) Շոօքա Օօ Փո». հ 0:95. 8 ոքօտոշն Րքշղառ

230 08ՇՈՎՇՇԽԵՆ

Ոքծղոօշե տեմ80ՅԱՄԱԵՕՑՇԵԵՔ

ԽՃ ՈՇքՑՕՆԽՅՎՅՈԵՒԵԼ

723թՅ:ա16ք Շոօքեւ Օ Փշցու է 0405: ՐՇքտատու 31268108 Աչօ88 (տոօհշաՅՑԼԱԽՕ4) Տսօսքու ՈՈՅՀԾԻ հ ՇՐօ ՊոտօՐ ,է քո" ՃքաՇշ1016ՊԵ

7ԿՇՒ ոն

ՇԼՕՅԵՄ ՇԽ6ում

Յուաքօնաե Ոօոա

րտ

Ք Կ«ոՏՇՇոՓաաաա օ6061Ա6ԷԱ014

6) Շոօքե: ՅԱՅՊՕՐԻԸԼ08 Շարխօշւե Շոօքն ՅԵՃՎՇկիծ

-ոօք1

Ց

ՏԱՕԱՏԱՒԵԸՈՕ8

3ՈՕ27

3ոտաւՅա

.

ոդոմ

Րք-ՎզՇՇՕ8ԼքմաՓօքռեոքօտ81ատ

Յուն

8.

ՈՇՓու ւք: 384816

ոքաաոքծետ

ՂՇօքաւՈքօիշճօշռոճմ 26օքում

Շոօքճատտ 610քօռ

իմ 238

Խօաոօխօլոն

(/ճՇե)

ղքշթվւօնՐքօւաու

Ւ.

ՅՅՎՅԼԵԼ

16ՇՕքմու 38760ոօղթյոծ

ՅՅՎՅԼԵԽ

1ՇԸքում ՇՕԱԽՅՊԵՒՕՐՉ

ՔոՇ

ղքՇտեծե

ՅԱՀՈՕՐՏԼ

Բ

ՅեաօԵՅ-

8օոքօճ ոքօ1ԸՃ025 4338 7 Մյաքօսոտ Էք

83Ե6Օ3ԱՅՒԱՇ

ԱՅչքոՇՆաուՕ-1ՇՕ4ՕՐՒՎՇԸ:«ՕՇ հ ԼաՇ 8ՇԱՇՒ. ՃտրՇԼոմ 8օոքօճ Օօ 83321Խ001Ի0ԱՇիմմ ՑօոքօՇ օ ոքօաշճօտողծմ այք83518 ՈՏԻ

ՅԼԱՈԿՕՊՕՐԱՎՇԸՇԽԵՇ

7ՎՇԽՒՋ ՖԸտՕ8ԱՑ

8ՕՅՒՒԼԿԵՕՑՇԽԽՒՎԸ

ՒԼՇՈՇՇՆՅՆԵՒ 8ԵԼԵՎԻօՆ

ՇՆՕՔՕԽՒԱԱՀՆ

295: ԱՓՈԽՆԵԻ

Օ«օ6ՇԱԵՕՇԼԱԼ

ՔաոխՇ

ոքՇՑոՇո

Օօ

Շ.

տ83ԵԼ:8 ոքեոքօշրոծէ 06111835ԵԼ:Յ

Ցօոքօշ Օօ ոքոօծքծ1ծշւեօշեի հող 8օոքօշե: ՓատօշօՕֆՓՇխօրօ

35:«ՕՅՈՅԱԽՆ

ՐքՇԿՇԸտօՇ8ՊԱՑ ՒՇ

Օ ՕՀԻՕՅՕՇԽԽ Շոօքօ8 գՓշ95:Խ 0:95:, Պա

1.

ւմ

ՈոքօքշճօղՇէ

31Է2ՕՊՕՐԵՋ

7 ԼքՇՎՇՇԽԻՃ

Կ4010ՐՄՒ

Փողօօ0Փ08 7 տքշճետտ Լքօ-

14481383

3131Ո(0/ՕՐԱՎՇՇԽՕԼՕ

31ԱԵՕՊՕՐԵՔ

0:95:

Մ

7ՎՇԷում

ԿՕ1ՕՐԱՎՇՇԽՔՃ

ԵՕ

էՕ8

Զ.

ՅԼԱԿԽՕՈՕՐԻՑ 8 ոքՇՑեՇխ թեո Աքուատուլ 8ո.ՒԿԻՉՏ 31ԻԽ040Րոք

80դքժճեւ ՋԵ

Բ ջՇԸՈւՑ6"

ս

ՇԱՂ,

քաուօքած

Օ67ՎՇաԽՇ

քօղոօխ 43: ՔՕղԵ ՅՈ68108 1 ՇՕՓոշլ08 ոշ

(չ7քսուՕքազօԸԿ0.Վ ԱՇ-

)

Է

չքեւօքովծլրօՇ

ք238:1իմ

ԱԸԽՇՇԼՑՕ՞

քուօքոամ

է

աան

1Աօ6-օօ6ծոտ 1շօտք817

Մ

Ճ:ԱՅԿՇՒԿՎՇՈՃՆոօ

քուօքիուՇ

Ճքոշ10161Ե

Յ.

Շ1ո-

ՂՇօՓք:61 ՅՅ Թօոքօշել քաւօքուխ Է Շ1ԱՊԱՇԼԵ Ա 8 3ոօ77 3Ո2 ԽԱ

Է ՇԼԱՊԵՇԼԱԵՃՒԻ

8 ՈքՇՑԻՇԻ թոծ 8օոքօՇել քուօքոճի ԻքճմԿճոՈ Աագ (.2քն24ՎՃՈԱՎՇԸԽՕՇ

ԱԸԵ)ԸԸՇՊՈՑ0"

)

8 ՐքՇՎՇՇՒօՎ

Յ.

ՊՒԼՈՅԵՆԱՎՇԸԽՕԵ

Բօոքօշա

ՐքՅԱԽՅԼԱՎՇՇՃԻԵՇ

պ ՓոտօշօֆՓշեօխ

::ՕՅԱՅՒԱՑՆ

ՐքՅեաԽՅԼիաՅՃ է ՈքՇղՈՕՇԵԼՈԽՒ ՇՇ 803ԱՆԱՅԵՕ8ՇՐքՇԿՇՇաՅՑ

ԵՑ

ԽՒՋ

Օ67ԿՇԵոՇ ԼքՅոՕ01Շ

ՈՀԽօեքու

ո»7ՎՇԿՒՇ

Օ

67842"

Ղ

11310

խքոշլ0161Ե Շուն 6.

ՓատՕՊՕՐԻՎՇՇԵՏՅ ԷքՅնաւի

ՓոՕՊՕՐԻՎՇԸԵՅՎ

ք6086

ԱՀԱԱԱՂՆՆՆՆ

ծՇՇ

327Ո

3Ո0Ճ7

քօտե

Ւ ՀոՇա«ՅողքինԸանն քնա ՈծքոտաշաՅ8

ԿՆՏ 8

Փօքոսքօտձիստ

11ոՕ1էլ

ՏԼԻՎՇՇՃԱՎՇ

՛9

շամ տնօհոշհն Փքոաստ

,ՐքՅԽԿՏԼԱՎՇԸԽՉՇԽՇԸպՄԸՇ-

Շրօ

Ք

Շ180"

ԸքՅեոմ1իՇ1ել ԱՇՓՇոճոՄթԹուհծ

Աքշաօտ

Ճոօրտօսոն Ց.

11 ՇՐՕ

ոօ

ք86018 .Օ

ՅԱՅ

ՇՔաՆՏ:ՇԽՇՇ"

ՔՇտ7ՄԸՇ180« 8 ՈքՇրաՇամ Քոխծ

»ՐքՅԱԿՅՐԱՎՇԸԽՕՇ

ՅՈՒ ՒՇ ԱՇքՅեւծՇՑՇոՇաատ ոօ ԷքՅԱԿԽ 7 քոսոցն

Թոքքօհ թճոոմ

ՈԱքհխօիճեի`

ՈՏոճսօհ.

Շեօն

բքՅԽԿՅՂի

ՈՉՇոՇոՄԹա ոՇ քուր ս Ոքոշղոռն

ա:

մ

ՇՅՇԼՇՎԵԱ

աքի ՇՇԵՇԼ Յռուքու

ԼԵՒ

8ՈՇաՇՅեպքոն-

ՈՅ1ԼՔԱՇԿՕԿ7 23827

ւել

ԱՇԽՕՐՕ

31Խ

օր

ՕՇՕօՇՇԷԱՕՇ1Ն 17318ԱՇ

ՈՓՈԵ

.

8ՏԵՅ.

Րքձզոուոււ մ ՅԵՔՎԵօՄ Րքոմաճ

րիԿ6ՇՇւօի16օքո.

7 դքօրիոտ

ՈՕԻՑԼԻԵՋ

ԼքՇեօ8

ԽՇՇՈՇՈՕԹՅԱՔՑ

ՀաՅտծո1ՕՊՕՐԱՎՇՇԽՔՇ

տմուծքՅ47ք8ոօ

ոծքթօխ),

98.

ոօղոճքոօո

87ՕՔՕրլ

Աօեո

ԲՅՅրգ60ու1 ժԱ6ո040ՀԱՎՇԸԿՎԱՃ 60դք0606 Է աձոծեւՕՊՕՐԻՎՇՇԽԽՇ ոշռքթաՇ ՐքՇԿՇԲսՇ ոտոծաւա

4.

ՈՕղՈԲՔՈՕՈ

(ՇքծոխոծՇ86աՅ) 002.44ում3.Վ Ճռքաօքաշուազ6ծ0ԿԱՄ

860ՕԿԵՏՇ

34.Վ6ՎԳԿԱՏ

Ոքճոոօշթում է 7տօ8իոմ

ՇՓՇծքԶ238:ՕԲՇՈԿՇԸԽՕՐՕ

ՅՀՅոԽ

ք338աին

ՃՅ8քձաւծքՒ Լ

Շժօքգ 1.

«ճում

«Օչ0

1ԼԱՂԵԼ

Օ06ծք33083:1,ՕՐքՅՒԱԼՎՇԵԻՒԵՃ

8ՊԻՋԱ

23ԵԼ6Օ8ՇՈՎՇՇԽԻՃ

Ի8

832:4086ՇԱՎՇՇԽՕԱք3601ԵԼ

7ս0ճուս«6Ը«Օ-գա./10.4102ԱՎ6ԸԿ06

ՃՅԵՍՀՕՅԱԳԽԱՇ

8Յե(ՕՅԻնԿԱՇ

ԸՃ0446ումզ6660-ՓԱա100009ԸԿՕ06

Օծաքծ

ՇՑՇԱՇԻ ԻՋ

Բ շ108

Շոօքե ԿՕԽՏՎԱՔՇՆՐՕ8,

քո ճօԽԱՇՈՒՄ 178108

ՓԱՊՕՇՕՓՇԸԽԵՇ

,ՇՈՇԵՄՈՑՂԻԹԱԵՇ«ՐքՅա ոՅի ար ՑօոքօՇշօ6 Խոտ 186ի օխ

Յ.

Ի6Կ6ՈԱՎՇԸՕ6

ՇԸՇուծԸՈՑ6(ԱՕ-ԱՇՈՕքԱՎՇՇԸԿՕ6

935:1608ՇՈԿՇԸԽՅԱՈՇՅ1ՇՊԵՒՕՇԼԵ

թօրածք

Ե86

ԵԽծոօի

64ԱՑԽԱՑ

Օ6ԿՇԿԽՇ 8327 էւ ԸքՇղեՇՑՇեՕ884ՐքՅխեւՅո ՄՀոաաօրքՓոք

2.

Յոշուն

ՆԱուօ

ՋՅԵՍՕՅԱԳԱԱՇ

Ս.

Ըցօքգ շք60-Ց434ՎՈԱԱԸ020 64ԱռՅԱՅ 1. Րքճյշ0-ՑԱՅԳԽՈԱԱՇԵ06

Ջ3ԵԼԵՕՅԽԻԳԿԱՇ

2.

ՐքոխոուտոնՒ քուօքաաո մ13166101ՕՐԻՎՇՇԽԻՇ ք86012 4քա48Ը«06 Զ3ել«ՕՅԱԳԱԱՇ

ՈքծոոօՇԵԼՈԿԼ80ՏՈՒԱԱՎՕՑԸՒՒԼՆ

ՅքԽԵՑԱՇՃՕՐՕ 83ե:03113ԷՈ18 ՕՀքշՒաՇ Շոօքօ8 Օ 225: Է 09»:

1|6ք68օտ»ՐքՔՅԿԽՅԼԱՎՇՇԽՕԼՕ

ՔՇԽՄՇՇ7ԲՅ"Սոօքաօիտ ՓքյԿԽՑՇՃՕՐՕ

ՈՇքՑելՇ

ՐքՅԽՈՈՅԼԻՎՇՇՑԻՇհ

ՃԼ-ՃՄ

Յ.

4.

ՇՐՕ

101.:082Ւ18

ՕքֆօրքոֆոսօսսՇ

88.

.

ՂՕՊԵՕՑՅԱԽՇ 8Օոքօճ

Օօ

Ը/2ՌՅԱԱՎԸԽՕ6

Վ3ԵԼՒ

ՕՅՎԱԿՎԱԾ

հ ԿԱԲքեօքոտծմ

ՇՕ

ՇՈՅՑԳԱՇԵՈ»"

ԱԼ

Ե. Յ.

խճաՎՇՇօԷ

ՇտՇ6-

՝

Օօ

ՈՒՇԵԽԿՇԵՅՃ

Խ

ոքճղոօօելտեր

ՇՐՕ

80ՅԱՆՄԵԷՕ-

՛

ՊՇՏԼՇՊԵՒօՇԼԵ

2.

ՕծՈՅ861

ՃքոՇՇեՅՑ ԻքՅՎԽԱՅՆ1Յ

Ց ՃԱԱ--1Մ

88. ՃքՅ6ՇաՅՋքոմ 6. Մ6աշոսօքքոֆոտ

ՃքՅ6ԸեՅ8 ՊՇԵՇՔ«ՕՐքֆիտՔ ՇՇ ՅՈՑՎՇԵԽՇ

ՇՊօ8ճքո ՅՊԵ-Ոուճյճ8քո հ ՅոԵ-ՐՇքրւ ԸՊօ88քո ՅոԵ-Փոքյ33868ով ՒԼԲՈՇՇՆՅԼԲՒ 8ք862սօն ոծաշհոօրքձֆոմ 3Կ6ԱԱ6 ՎօմքգծըԿկ: ՋՅԵԼՕ6

«ՕՅԱՅԱԵՇ

8. ԵՑքօնրօՇ 4353

Օճախծ

Շ8ՇղՇԱՒՏ

ԱՀՅՆՆԵ

ԸԱՇՀՇԿԵԼ

8ք366:օ8 ՐքՅոԽ8ԼԻՎՇՇԿօՅ ՃքճծշաքՇ ՐքմաԱՅ11Շ1 1 ոո ՇեոծՅ86ԱՐ. ԼԱճօտեւ Եշքել հ էա ՇՐՕ

,Շրճմիիծ

Օ«օ6ՇԻվԿՕՇ1Ք

հ

88.

ՂՇօքու ոքօաշՃօշւոծի մտԶ3ԵՐՃ 8օոքօճ Օօ ՈքօաշՃՕշաղՇ էա 3ք86ՇԽՕՐՕ83Ե1:8

83Ե21ԽՕՅԱՅԷԻՇ

ԱԿՇՇՃՕ-ՓԱՈՕՊՕՐԱՎՇԸՇԽՕՇ

ՐքՅո 8128

ՇԱՇՅՑՇԱՐՄ

Մ1-271

ք Շ108

Զ3ԱԽՕՅԵՅՒՈԻՇ

ՃքՅ6Շա0օ6

8օոքօշեւլ օքֆօրքոռՓու Շցծքճ ճքճ66Ըո02064ԱգեԱԶ 1. ՊքճծԸա06

ՅԵՍՕՅԽՃԿԱՇ

Ճ.

ՐքՅԽեՅ1ՔՎՇԸՃԻՇ

ք2601Ե1 Շու

ԽԱՕՐՕՕծք33ի:ՔՅԵԼ08

ԸնքսԱԸ06 Ջ3ԵԼԿՕՅԱՈԳԽԱՇ

հ Շտքոմշրոք ՅԵ տաօքՅ77ք8 ԹՕՅՒԱՈՒԼՕՔՇԻՔՇ Շրքոնշսօն Ըքմնո Հու Ս Ը12088քո 8 ԸՇտքճմշաած Իքձա ՅԻ աք ջիՇլոտ 3ք36Շոօհ Րքե ՈօՓու ոքի Խե : ՇիքոնԸճօխ 83567 Ճքձծք

ք86օ071

126.

Ճ--1Ն1

88...

Րքձե

Հրեն

Ե87

ԷտքօիշոՅցԼքՅԱ 6.

ԱՅԼԻ:

Յ

7օքաշսոտ,

Ա3Յ7ԿՇԱԽՇ

ՊՏոՇԽոՕՐքձֆոռ

ԽՕՒՕՊԵՇՃՕՐՕ,

ոՈճքոքտղշաօօ

ԽՕ8

.

12112211.

17.

Ֆ.

հՈՅշոՆո ՅՀԵ-ԵՅԱՐՅքի Ք

ՖՅՖՎՇԵՔՇԽՕՒՐՕՊԵՇԿՕՐՕ

քօտե

ՇՐՕ

«020 64ԱՑԿԱՑ ԸցօշքգԱսպցամե 1. Ք139Կ6։.Ա6

ԱԿՕԱԱԸԸՈ»Ց Ջ3ԵՐ«06

Ջեյ

ոօքաօտօրիւ

(ԱԿՕԱԱԸԵՕ6 Վ3ԵՍՕՅԱԳԿՎԱ6)

ՐքՏԽԽԱՅ ւՅ Լ. ՊՇաՇրաօրքֆոց 2. 113Կ6ԱՎԱՇ

ԿՇԱԿՕԱԱԸԿԱՃ Ջ3ԵԼՆ06

238608

ՖՅՄՎՇԻՔԽՇ

ոքթիղԸսհՃ

ԸՓճքգ «ԱՌԳԱՇ«020 1.

1(սոգԱ՝«06

ՋՅԵՍՕՅԱՂԿԱ

հ

ՇՇԽՅԱՆԱԵԽ,

ԸքՅԱ ԿՈՂՔՆ

Շ18-

ՀԸ

ԱՇՀԱՊՃԱԸԿԱՆ

113ԽԿՓԿԱՇ

Վոօհշտօծ

ՎՅԵՍՀՕՑ

838:Խ0ՅԱՅԱՔՇ

ԷօքօմԸս0օծ83:

Հուշօք87)7ք2 ոօ

64ԱՑԽԱԶ

8օոքօ-շել Փօաօյին Թօոքօշ ՊՇաՇԱԵՕՊՕՐԵԽ

2.

87օքօխմ

Խ0ՅԱՅԽԻՇ

ոօղոճքոօոմ

ՅԱ Ա112215 803քօյոոծեոց ո ՃՄԱ-ՃՄ

(Յոօճ8

88.)

Ա քՈկԱՕկճճսԸՌԱՎՇԸԿԱԱ Ձաղսքու0-ուժմՎԱՎՇԸԿԱՄ ֆեԱՑ6քԸն.4Ա314

60ՕԿԵ(Շ

31Ա6ԿԴԿԱՎ

»

Ոքճոոօշետեմ

հ

Ֆոտօրոմ

ՈՒԿՑԱՈՅԱԽՒԼ

ՕՐքՅԱԽՎՇԱԽՕՇՆԱ

ՀՈՒԼ

ք33881Ի8

18քայծք

Բ

1ԼիՌԵԼ

ՅԵռխոք

ՋՅԵԽՕՑՇՈՎՇՇԿԵ»

238608ՇԱԿՇՇԿՕՈ ք3601Ե

մ. Փճ.ճ«0.102ԱՎՇԸԿՕ6 ԿՕր.ԱՎԳՈՂԱՑԱՎՕ-ՕՌԱԸՇՃՈԼՑՂԵԿՕ6 Վ3ԵՍ(ՕՅԿԳԿԱԾ

1.

,/Ո0.460ԺԱ.410.402ս8" Յ.

Ս ՈՅՇՇԽԳՇՇԵՅՑ

Փոտօտօրոզ

թՅ7ԿՇԵԽՇԻքՇՎՇԸԽՕՐՕ 83ելոՅ8

93:62

Թ37ՇԱԽՒՇ221ԲԽԸ:ՕՐՕ

6. ԸՇՊՅՅՑԱՇաՅ8Փատօոօրոտ

ԹՅՎՇԱԽՇ ԸԼՅքՕՇՈ8888Ը ՕՐՕԶ3ելւ8

1/60Փա.ւ0.402սգ

-

2.

մ221օ18ՈՒ

8)

ՔօԽՅաՇաճՑ

ՈՇքոՅց

16 Ւ

ԽՇոՏ18ԱՕԼԻՈՒՆՇ

Աշ քաո

ԽՇՈՅՎԸԽՕՐՕ

Պ6ծքուօռ

ՈՇքՅԵՇ ԽԼՅՈԵՋԵՇԽԻՇ

Ե7օԽՏուՇո

ոճ, ՅԱՅ,

Շ/088քԵ

Բ

ոքձթաոն

ՇՕ1884ՇեհեաՇ

Տուն

Փոտօ0Րոտ

քանի

83ԻՌ:08ՇՈՎՇՇԵՕՅ

օքֆօրքֆու

ՃաՕԽՒՇԽ

ոծ-

Րքի(աՅ8182Ա--Փօքլյսոօ,

ԵՇԽՇօ, ՞

ՈՇքթալՇՐբքճոաւմշ մ Փքոմ36ա0Րօ 83Ե64--ՈՏՂԵՇԸքՅՑ, յետ 184, /նօ673, 816րքծ, ՔՅո7Ը 83Ե:08. քօԽձիՇնիՃ ԹօՈքօՇԽ ՈՒՇԵԽՇԵԽԿօՄ Ւօքաույմվոր 1660 ՔւՕՐքֆո ւք 186. 6) ԼՇքունոԸ Փեոտօտօրիք Բ

ՒԷՇՈՇքՏեւՇ ԼքՅԱԿԽՅՐԱԸԼԱ, ՊՇԵՇԽԵՕՐքՅՓԵ

16օքելիտի .

ԽՇԼԱՕՐՕ

8--ԽՆՈՅԾ6ԾՇ,ԱԼ017ՇՊԵ, ՐՕ111ա6/, Ճոծ-

եւր

ՐքՅ: ԿՅԼՔՇԼԵ, ՊՇաՇտաօրքֆելհ 1Շօքօրաւմ 232ա8

«օխ

Ո6քճւ

ՃՄ-ՃՃ

88.--ՐԱՋտտ, Մօտ,

188.

Րքճխոճլաւան

93ԵԼԷՅ 83584

ՕՐՕ ԼԱՑՇոՇ

ՈՕՊԵՇԽՕՐՕ

մ

Շ1088քի

ՎՇԼոշխՕՐՕ

ԸտՕ8Յքո

հ

ՃՄԼ-190

ՑՅԵԼԵՅ

ք3601եւ

.1ՕԽՕԽՕՇՕ088.

Շ«.ԼՇԽօ1"

ՆՄԱ-:1Ն11188-

ոօ 88.

օբֆօոքոֆու

ք7օ-

,ՔՕՇՇԻՑԸԽԵՅՑ

Լքմե-

չՇտօ88քԵ ՃեաճոշմաոմՔօ0Շ191

Էտքօոռլ տ) Ե37Կ6ԻԽՇոքյրու 83008 ւղօօ8քօո6օմոմիծ 83ելմտ ԶՅԵԼԵՔ

ՒԼԱա ՈօՇՑքօՈՇԱՇԽՒՇ

.

80Շոօգ4Վ

192: 192. 193.

Փնճ0402Ա8

,«0/40ԽԱՌՂԵՒԼՏՑ"-

Ա

194.

Փեիտօ0ՐԽՋ

Յ) ՇՇԽուեճք

6) ՃքաՇԽ ԽԸԼԱ ԵՅ Սսղօոքձուօի

») Ւ) Ճ) 6) ա)

աճ

ԱԼՅՇՑՇՈՇԵԱԵՇ

ՍԱ

198.

ՋՈոԾԵՕՑՇոՇԽԻՇ

ՋՅԵԼոՕ8

ԱՅ7ՄԿՇԵԽՇ

ճքՄՐԻՃ 80610ՎԵԵՒՃ

ՃԽՇքաՅիոՇ18ան մ Յֆքոհձատօւմա8, հՅՄԿՇՒԽՇ ՕճՇՏԵԱՎՄԼ-

Չ0Օ

135.108

Շեկ

Ս.

83ԵՅ

ՃՄ1--ՃՄ)11

189. Ց

190.

Շտօ88քի

ԽՅԼԱԵՅ"

Յա

Փոտօտօրի

հ

83218

110010

88.

Շտօտձքմւ

ՒԼ(ՇՕՇՈՅՑՑԻՇաձ2

189.

ՏՅԵԼԽՇ

ԼՕ1ԸՅ:ՕԽ

88.

ՒքՅաոտ

ՒքՅԽԽՅԻՔ

ՐքՅԽԽճւիւն,

ՐՕՊՈՅՒՂՇԵՕՐՕ

Քհ նաօԽւՕ0րքոՓա 1օօքօում

ՃՄԼԼ

քքելԽԸճօե

Ճ.1-ՃՄ11

Րքնե խտ

ոՈշճքտեամ Շտօ88քե

հ

189. Օօ

ՐքՅԿԽՅՂՈՇՆԽ,

ՇԽ0Լ0

մնոօա-

տք.

հ

ՇՏաղՇ1ՇՊԵՇ180

ր)

ՅԵՐՃԵԱԱՅՇԵՕՐՕ

83եԼԿ0ՅԱԳԽԱՇ

Ձում.ա0.«402Ա3սքյ0պծ-ԿՂճՇՇԱՓավաքյՕպօծ

1.

Ձում0402ԱՎՇԸԿԱՇ

2.

ԻճքԱՇԽգտ

ԽՎԵԽԱՏ

չՀԱդօուշյգ

ՂՈօշ8ի «օ8

ՌՈօոռքո

83:08

ֆզ6վԱ6

80Ոոքօշճ 1Մ1 8.

ոօատ381Ե

շճՀիհո

Ա

Օօ

Օ

202.

,20քՎ0ԽԱԿԱ 301408"

ՇՑքեմշսօխ ոքօհշճօապծիմ

ՈՕտօաճիիՇ

:

ՃՄ--ՆՄ)11

Օօ

ՎՅԵԼ-

Շտքծնշսօամ ոքօոշճօա88.

Չ0Դ

ԵՅՋ

Ժ. Քոպոսծ

Ա3)Կ6ոմռ

ՇքգծդԱուծ.ԵԿՕ-ԱՇՈՕքԱՎ«ՇԸԿ020

ՈՕՊելումԱ

Վ3ԵւմՕ8

քՕՕՇՈՂՑՇԱԿԵԼՃ

23ԵԼՏԻ 3) Սւտօճրքօոշմխած

թՕԽՅԵՇԽՒՇ

մ

238:

23ելաի

ՐՇքեԽՅԱՇԽԻՇ

ՇՊՅՑՏԱՇԽԽՇ

Թօոքօ

օ6

ք

83եյ08

ՈօՇՅԻօՅաՅ

Օծամճ

8Օղքօ68

ՅքխետեՇաօրօ

3ՇԵ(Շ1Յ5

քօղո86

ՇՁԱԵՇքԻՅ

Ը

հ

ոքոու

ԽՇւօ10քելոք

83. ՅԽԼ

Շ8քՕՈՇԱՇԽԻՒԸ

23. Շ աաւոօօ8քօոճիՇտվՇ ՒԼ մ 23:08. ԷԼ. 7Պյոօտեֆ Ցօոքօշ Օօ քօոշյ86Շ ՇՇԽԱԼԸԿՈՃ ,7ք240-37138Շատտ"ՋՏԵԼ8օոքօշ Օօ քօղօ8ՇԱ հԱՃԸ8ոՅզ15 Խ08. Փ. ԸՇւքոծո66քւ. Շ. ԱԵռքուը ԲգճՕռել դ0 ԸՕ6ԱքգոԱ Ա ՇՕՌՕՇու06Դ6ՎԱԾ

ՋՅԻԱՕՑԵԼՃ

Փճզուօ6 ԸօծճեքՅի ՓՅոլօտ քՅՅԱԱՃ 235608

իծ Է ՇՕՈՕՇՐՅՑՈՇԻԻՇ

6)

4.

ՈԿՕՐՕՋՅԱՎԱԵՇ

Շտօոձքւ 1. )Օ. Խոոօ«Յ

ծ.

Շ.

ԼԱՈՅոոտոճ.

Քած

»

Կ/1ճՇԱՕծճապօմ 260շքգգԱ6ԸԿ0-26Ա644102ԱՎ6ԸԿՕԱ Փաովսն 83ԵԼ06 ՈօՓոռւնի հԵ1ՅՇեՓէաՅԱմ ԽՑքօու ի 235408

թտծօ18

ՇԲՕ

ՅքՔ8օ2

ոօ

Օ6116Ա

տո8ՇՇ

,ոքշ835աճ

ԲոՈՇՋ 80ՇՇՐՅԵՕԹՈՇԱԽՑ

Փու

ւ

235408

ՋՅԵԼՕՅԵՃԽԱՇ

.7102ագ0-ՓնյՕ-ԸֆԸԿՕծ 1. Փա.060ՓԸ«0-2.10ուուՕ0ՀՕՎԱՎՇԸԿԱՇ ֆզծկԱՑ

Յ) ՅԽուքմւօ-Ե8ԼՇքաՅՈՒՇՂԱՎՇՇՃԻՇ

ՖՎՇԱւՑ ՃՄԼԱ

ԹԹՕՈՒԵՇ

323Խ6ՎՏԱՈՏ

Փքճեշհը

ԽտեՕՒ

8.

Րօ666

մըսօխ 7մօռտ

6) Յա

օաՅՈՒՇԼՔՎՇՇԽՕ-

Թ8ՕՂՒԵՇ

ԼԱՇՅՈՒՇԼԱՎՇՇԽԱՇ

7ՎՇԵրՑ,

ՃԱ

Մ6ճճոո

Փաղօշօֆճտւ.ԱՈ6ատքը 5.

ԹՅՕՈՂԽԵՇ33ԽՇՎՅԵՌԼՑ

ԽօհղիրԵՑ:

16-5քօշճ

23288" ՈՉՓՈԽ

ՆՑ ՇՕՅՈՅՒՈՑ չ06116-0 (ՓԵՊՕՇՕՓՇԽՕՐՕ)

Ր) ՍՇտօքուօ-Յաք0ՈՕՈՕՐԵԿՇՇԽԻՇ 7ՎՇորճ 5 ՃՄՈԼ 8.

ՑԹՕՂՒԽՇ 32ԽՇՎՏԱՏ

Քյ«շօ

28Յո

ո Խ(օոշք թո

Ճոո

ՇԽոլ

Ս1օԵՇՕՄ

ՐՇքոծք

-

«8ք1Շ3ՅԱՅա ւօ

8) ՈՈՇՃՅԱԱՀԼՈԿՇՇՃԻՇ 7ԿՇիոտ Ճ711

շեռո

8.

38ԽՇՎՅԵԽՏ

ԹօոքօՇել 83ելա2

Ռօդեւոշս

ՄՊ6նՇաո Խմ

ձմ.

Ա.

Չ09

ՂոտՀե Յե

Ղ6ԼՇԷՇ ՅԹՊԵԼՇք

ՃՈՇՈՖԱԵՐ

ո.

2.

Յուօ

սս

ՖԿՎԱՅՇքԸԳ.1ԵԼՕ-ՓԱ/ՊՕԸՕՓԸԿԱՇ

շքճ.4.«ՃՈ

388ԵԼՇՎՅԵԼՑ

ԹԹՕՈՒԽԿՎՇ

մոււօք217ք3

Րքմոխուրւծ Ոօք-Քօ ոտ Ք քմոօհՅՈ5 Ւ0-ՈՕՐԱՎՇՇՃԽՇ ԱՑՇքՇՅՈԵԵօ-Փմ/0ՇօՓՇսհՇ ՖՈՒԼ ՐքՅեԿՅւՔւ ա 5 ՃՄԱԼՑ. 7եոքք, Ե0օ036, Րքթքոշ, Ոքոշյտո, Լօքո Ղա ոօ

1քօԵՇԽ7

ոօղոծքոօոտ

«69

Ե

ՈԲՔՈՕԾղՂ ՓՕՔ1Ք08Ճ1

ոՇՂՕՔՈՎԵԷՇՃՕՐԼՕ

(ՒԼ0806

ՎՋՅԵՌՒՕՅԻՈԵՃԻՒԱՈՑ

,։ՈՅՇԸՔՎԲԸ:Օ6"

Խմ

ԸՇՔՃՑԱԱՂԵՈԵԽՕ-

ՅԵ

:0ՅՈՅՒՔՇ--ՃԱԼ

86ռ)

ՈԲՔՑԵ Ո ոՈօողթթո օղ

ՃԱՆ 86ՇաՅ)

(1 ոօոօտաւմճ

ԼՏԽ6ՈԱՎՇԸԿԱՄ «07«ՈճքնոՂԱՑԱՅ14

1Թ860ՕԿԵԼ6 302(6ՎՃԱԱՅ

Վ3եւաՕ8ՇՈՎՇԸՃԵՇԽԿՕԽԱՇու

ՈօՇԵ

Պոմ

Ֆտ08:8

ԽԷ

ՅՀՅոԵւլ ք8388118

ւ

ոօղոշքոօոձ, ոճ

Փօքոլւքօ845Ւ8 7ՎՇԵՒԱԼ

օծճտաւծոքծո2665 Չ69

408ՇՈՎՇՇՒԻՃ

ք260ԼԻԼ ՏՅԵ08

8 ԷՅՎՅՈՇ

ԽհոՅշշոֆաաւձԱոմ 8. ՃԱ Ճոծտոր մ ՓՅաք 1137ԿՇԷԽՇ ՇՅեՇաքում. հ(օքֆօտօրաԿՇՇաՅ8 էՈՅՇՇոՓնուձԱա

Խ8քայծք

թյծօել

Ւ

ՑԱՂԵԼ

23ե08ՇՈՎՇՇԿՕՄ

0ծ6ածհ

ոօ

Փ.

23608.

Բ

ԼԱՈՇՐՇու

Ճ.

Ը1ՅԼԱՎՇՇԽԱ-ՅԱՅՈՒՆԻՎՇՇԽՕՇ

Ճ1Ճ Ճ.

8.

ՆԱՎՇՇԽՕՇ

Լ

ՄՕՐՔՎՇԸԵՅՑ

ԵՇքաքու հ

Փ.

ՇՐՕ

ՃՅԵԼՍԱՕՅԱՅԵՆԻՑ

ՔՈՅ

ՐքՅԻԼԵԼՅ

7ԿՇԷԱՇ

ՕՇպՍտճ

1.

4162:

44ԱՇՈԱՎ6Ը«սԱ

ԹՅՕՈՒԵՇ

2.

Փքոով

Ա

«Օզվշովաս

ոգուցքճ.4Ա3Կ

388ԼՇՎՅԱԽՑ

Եօոռ

Ք 4ծուեքկօ-ԱՇու0քազՓԸ

ԵԾ

ԵՖծաւօքձ

ԸքնտվԱուծ/ՂԵԿՕ-ԱԸՈՕքԱՎՇԸԽՕ20

243Ե14086046Ը «ԱՇԿճոքճծ.6ԿԱՅ1

Լ ՈՉՕՊՕՑԻԱՇ

ՕծալՇՅՅԵԼՕ8ՇԱՎՇԸԵՕՇ 1 ՐքմաՅ-

ՐքոաՅ11ՎՇՇԽՕՇ7ՎՇԽԽՀՇէ.

Յ70ՀՇՇՎԱՇ

«06ՎՃՈքԳՑ/46ԱԱծ

պ3ԵԼՀ«ՕՅՎԿԳԿԱՅ.

Ե91

3.

ԹՅՕՈՒԼԵՅՇ38ԽՇՎՅԵՒՎ

ԵՅՇԽԸ ՔՅՇ:

Ջոօտ Րքոխխ

ԹԱՊԵՐԸ/ԵԽ ՓօԽպ-Ր7Կ60ՊԵղԼ

Էքուրն ՃօԵԱՇունու Ը7(604Եում

Յ0Յ.

Օ6ածծ

80610:08

քգ6Օուեւ 13Ելմ Փս'ճ40Ը0ՓԱՍ ՔՅԵԽՅ. 8. ԷԼ. Եքօոշռօքֆ, 11. ՒԼ.

ԾԹՕՅԵՒՇք

83ԵԼԿՕՅԵՍՎՇԸԿՕԳ

3ԵԼԿՕՅԱՎԿԱՇ

ՖՎՇԵԽԸ

Ա

քտումմ ԽԱՅոՑոր, Փ.

2.

Ց50

Օու064ԵԽԵԼ6 0644ԸՊԱ 1.

Յ5

ՎՇքեեւԱՇՑՇՒՒՈՎ

Փատօ402ս3.4

ՃՊՇաՇՅիոքՃքոշյօՓօքօ8:Վ

Ա.

Յ13

Օ

ՓՕԽՇԼՈՒՅ

356.

23:08. տատօօոքօոշնոտիճ ԽՕՊՕՐԱԽ

ՅՅՈՕԽՇԵՔՇ

ՊՒԱՐՑՔԸԼԱՎՇՇԿօՅ

ՕՇիօտ

օ6ծաոՃ 80ոքօշօ8

Յ) ԽԱՅՄԿՇՒԵՇ

Ոօ:

պ3ԵԼԿՕՅԱԳԽԱՇ

111:0068քՕՂ6ԱԸԿՕ6

ԹՕՈքօՇԵ318

ՅԾՅ

Ճ.

Փ.

ՈՏղՇՕԽՒՐՕՊՕՐՏԱԼ.

ՅԵՑ ՃոտԵՇ6ք1 էո

ԽՅՄՎՇՒՔՇՒԱՅՕՇՑքօոօհԸրիՃՓ0ԽՇԼԱՎՇՇՃԱԵՃ

ԿՇքշոօտմաոն

Յ59

ֆոճքծաւզ

Ւ

3 քոռ Ք3ԵԼ608

6) ԽՅԿՇՒԽՇ Օ1ՈՇՊԵՒԵՃ

ՇԻՇ 2ՅԵՌԸԼ. Սւտօ-աքՅԱ ՔՅուասՓքօ8:2 ղքօթաշոշքշքոշւու

«ՈՒ Լ006քՅՅԱԵԼՆ,

ԷՅրուշօի ՃքԽՋ Շնոր 93ԵԼ Ք 1Յ18

ՍՈՅՇԸԼՎՇՇԽԻԱՇ ՋՅԵ ԽԱ (ղքՇՑիՇրքՇվՇՇՒԱԼ

Շմոն) -

ՔՕԽՅԱՇԽԵՇ

Փ.

23ԵԼ6.

մի

ՐՇքԵՅԱԸԿԻՇ

23:

մու

ԵՅուոնՇԽՕ-ԸՈՅՑՑՒՇԽՔԼՇ

ՃՇՅԵՇ Յ.

Կոն

32:

:

ՔՅԵ

«Ֆբճ70-ՅոԱ

Ք

Յ66

8ՇՇրքօտօՐԻմ

ՇԻՇ"

ոօքշհաՃ

հ

ՊՅԵԱՒԼ`.

ԸՅԽՕՇՈՇԿԻՆ

Տ8օոքօ 230608

քօղշւտծ Օօ

Փոմուօ-

տքյոսծ «ՅԱ: մ1ա76ք8ւ7)ք2ոօ ոծշքտօխԽ7 ոօղոոշքոօո

51ՕՔօՌ (ոլ

Ց60

ՅՑ2 ՅՑՅ ՅԲ5

Ջ3ԵԼ06

1139Կ6ԿԱՇԱՎՇԱԽՎՕ066քՕՈ6ՇԱՇԿԱՃ

ԼՔ. ՇՐՅՈՇՆԸ Ֆ3.110-ՇՇԽԱ1Շ1 ԻՇ23ԵԼ ՔՅՇւԱԽՓքօ8ա8 Հւ Խ6քօԼՈոՓօՑ ու 8-շՇրքոմշսօն ատփօուըք. 33քօաղշոսծ

ՇՐաուՕՊՕՐԻԽ

ՅԲՕ

ՅՔ7

ՅՑ7 ՅՑ Յ69

ոօղորթյՕղ

Կօ186քւԵ

8.)

Ք6ՕԿԸՈքՖԿՈԱՑԽՆԵԼԱ

Խ0ՂռքգոԱծԱ3Յ« 890016

34.46Վ4ՎԱՅ

ՎՅԱԱԽՕԹՇՈՎՇՇՃԻԸ

հոքձ82Շհո, որ

հ

70108ող

ս

ոօոոճքոօոձ,

ֆօքոսքօոճսոտ

ոքօղոօճ

ետ-

Յ74

ԹՅՈ

Լ

քտրունտ

ՃՅքձայօք Բ

ՏՅԱԽՕՑՇՈԿՇՇԸԽԿԼ`Ն

ՑԱՂԵԼ

7Ք83ԵՍ40660Կ604Ա6 Խճնոքճկ/Ո6կԱ 1.

Յ)

3.

Յ7Ց

ԿՕԿգծովաԱ

Ա

ս 6Ա0.4102Ա314 ԱԼՄգուքճնտայմ

8ՑՕՈՒԵՇ

2.

7ԿՇիտմ

23Ե1Օ8ՇՈՎՇԸ:օՄ քթ8601Է

Յ8 ՅՑ

383Խ4ՇՎՅԵԽՏ

ու

ԵոՕոՕՐ`աԿՇՇԽԵԼ ԻՅ17ՄքճրոՅ

ՃՑԻ7ԸԼ ԼԱղ6Բ6օք

ՅՑ1 Յ81

6) ԵոՕտօրոՅո ԽՈՏ Խնօողծք

ԱՇս0.702ս3.Մ

Թ8ՕՈՒԽՇ 382:ՅՇՎՅԻՈԽՎ

Րա

ԼԱՇճԵՐՅՊԵ

ՃՊՇեՇՅիոք ՃֆՅոճՇԵՇՑԱՎՈօԼՇՇԾԵՅ

1(941Եույքո0-360.«10ԱԱՕԿԱՇՈԱՎՇԸԿ06 Ագղքո646ՑԱ6 ՄԽՈԵՏԿ Ոջճիւ ՖՄուեո

ՑԱՊԵՐՇՊԵԽ ԼԱ6Շքօք

Փօղօք Ե1ԹՅԱՕՑԻՎ Ե7ԸՈՅ68

Ճքօծո Ճա

լքի

ՈօՓՐօԸ ՕՑԵՅՒՎԻ

ՎԱ. Օդւ06.45ԽԵԼ6 0641ԳՇուս ՋՅԵՍՕ660Վ6Ը«ՕԱ 1.

2.

ՕՇալծ623ԵՍՕ3ԱԳՎԱ6

ՓօԽՇՆԵԿՅ.

ԵքօատեՇ

քճճՕուել

Վ3ԵՍԼՕՅԱՃԽԱՇ

81.0068քթՕՌ6ԱԸՇԿՕ6

օճաաւՃ 80ոքօօշօ08

8) ԽՅՄՎՇԵԽՒՇ

Հու

1օ18ՎՇՇՅՑ

ՌՅոՇ017070ՐԻՏ

ՇքՅՑԱՈ ւՇՊԵՒՅՑՓՕԽՇԼՔՒՅ.ՅՅեՕՒ ԼքշՇու ճե 51 Րքյոռ 23Ե608

6) ԽՅՄՎՇԵԽՇՕԼՈՇՈԵԼԵՃ

լտօ-ՔքՅի ՀմիՇ 83.յմի աին 23ելամ. Ի. 1 7քաայո ՐքծզՇՇաԼ Ք 22ԱՇ ԶՅԵԼԱԼ

ՐՇքԿխՅԱՇԵՅՇ

ԼՇՈԵԼՇԽՔՇ

83ելե

Ճքեոցեշսոք

ք

մՇԽՕ-ՇՈՏՑՋԱՇԽՒԵՇ

ԵՂԱ Յ.

Զ3ելք

ՅԱԼ

ԵՒ

Վ3ԵԼԸՕՑ

113Վ6:1ԱՇԱՇԱԿՕՕ66քՕո6ԱՇԿԱՀ

Ֆ8Խ.ՐՕ-ԸՇԽԱՎՇԽԻՇ

83:

Ք8710-31188Շ

ԱՇ" ԶՅԵԵԻ

մույծք817ք8

մքրհծ ոօ

ՋՅԵՐԱ

81օքօս

ոօրոշքաօղ 1ՔԷՂ

(1օ6ողւ

ԱԼ ոօղՈթթյօղ

Վօ186Շք1Ե 2111 5.)

1ԱՎՇՇԿԱԱ 360./0ԱԱՕպԱՅԱ

1/101440ո16

Թ860ՕԽԿԵ634.Վ6Վ6ԱԱ4

-

ոօռոշքոօոձ, ՐՕՇՈՕԱ6ՑՄԹԼԱ6 Խճոքորոշւած Է 7Ըտ08իմ Շրօ Շետեհ Փօքոաքօ84ատտ

ոքշղոօ-

-38--Գ.

Ջաճուկյան

ՁՅՂՀՅոՒԼ

ք3388114

ՃՅքմաուծքԷ

«0660Կ6ԸԿԱՇ ԱԱդքոծ6ԿԱՏ

1. 3

1.

ՅԻՈշիոն

830Յ08ՇՈՎՇՇԿԻՆ

8:ղԵԼ

(08ՇՈԿՇԸԿՕԱ

ԿՕկվճոկաս

Ա

1/6մ0ՓաՅաօ.102Ա31 8) ԼոՅոօոքՅԱԿՅ

459"

ք8601ԵԼ

-

օ)

հ

միա: հԼոՅոօՐքՅո

ԹՕՈՒԻԸ

ԲՃ

ւք

(160-ք8մԽԱ8183ի)

32:4ՇՎՅԵՅՎ

Յ. ՅՔՑՇքճ, ք. Թճքաճքձ, Ր. ՃօՓօքռսաքօոտւճւ Խոճոօրքձաո 2181 ՎՇԸԽՕՐՕ ԽՅոքՅՑՊ6 Ատ. Յ8ռօէ 8ծքոօք Ոքճղոշտօ8ոծ Կ ի1օքֆօտՕրիԿՇՇտմ ԽՇՇՈՇՈՕԹՅԱԿՑ ԻԼ" ո խհ. Եքյբոճաւտ Ր. ՕշօՓճ Խճքո Եքրոճն ՐՇքոՅւ ՕօչոօՓ ԵՇք7015ղ ՈՇՊԵԾքթօե ԻՇքեՅւ ՈՀ7տԵ Քօտծ

.1ՇԸԽԵՅ,

Ճ.

ԽօՕտմԼ

5.

-

Օճահծ

ՑԵՑՕՂԵԼ

8) քուստ

ԽոՏՈՕՐքՅԵ

ՅԷ

328:(ՇՎՅԱՅՏ

Ք8ԹօՈՒԵԽՎՇ

Ր.

էքաւօ

Ե01

Փք. 116, Ր. բ.

6)

ԼԱզողւ

Բ

ԽՈՇԽՕՑԸԵՅՑ

6Ր0

ճձ.

Ւ.

8.

Ց.

Ճ.

ԱՕ

ՊԽՀՎՐՑԱՇԼԱ`ՎՇՇԵՅՑ

ԱՕ

ՊՒՒՐՑԱՇԼԻՎՇՇԵՅՑ

Եօոտա-ոօ-Ն7Մք1Շո» Եքաածտշաուն Եօրօքօղունոն

ՁոււՕոշԱ»50.102Ա324

ԹԱՊԵՐՇՊԵԽՍ8յոու

Սմ. Օդ064ԵԽել6 1.

801"

116օքոմ

ՓՇճղօքօ88ԿՓօք17ա2108

Փոճոո հ.

1օ6ո6օք

Ր7ոօ Լ17:28թու

8) ԱՅՅՅԱՇԹՅՑ

2.

71.

ՃՇաօտո

Ս10ՐՅու

0644ՇՈ

Ա 43ԵԼԿՕ660Կ60ՕՃ

Օճածծ 3ԵՍՇՕՅՎԳԽԱՇ Ոօոռաճ

Օծօ6ալՇրւտ,

ոքօծոՇա

ՕծԼԱՇՐՕ

օշիեծօւոնմ ՅԵԱ

6Շ16ուլ

Ծ5Ծ

քճնՕուել Է

ԾՅԾ

.էտ8ՇՇւՓաամարու

Ր. Փօաոօշք

ՕՅԵՅԼԻՑ.

Ր2-

7. ՒԼՅքծ ՂՇօքու ՈբօԽՇՃօշղՇԱ մ ԶՅԵԼՅ. Ոքօծոծխձ շ7661ք818 ՓՕԽՇՆԱԵՅ. ՅոտՇշոծքինօիւՅՂԵ` 8 ՓՕխՇՐաւՅ

ՇԽԱԵԵՇԽՇ.

1,

ՇՀաձաւաաճ. ԻԼ

Աօաքօտշ«ում Եքմոծ, տոճտծաւօՊՕՐոճ.ՒԷԼ(ՑՎՅՈ0ք8601Ե8ԷՈ ՒՇաՇաԱժւմ այ3ոճխ

մ

ԾԵ6

Ծ68 559.

Քոշ

Ո.

Բ.

ՈՒՏՊՇԵԼՕՂՕՐԱ`ՎՇՇԽԱԱՈ

317868.

հ

Փքոո-

Ր. 8ծո-

ո 7. եծք Փ. ՅորճղԵ«4

Ք2607Ել

2.

ՀԱոտԵՇքօլ.

.Փքոաաշսհճ ոտոծաւ՞

83ԵՐ:08. օ6աա68 ք6ՈՅ6ՇկՓ:աՅաւտ

ոօ

Փք. հնօողճք.

Փք. ԽԸ Շի

պ3ԵԼԿՕ3Կ4ՑԱ6

մո0066ք0Ռ6ԱՇԿՕ6 օ6ծ6ա11480ոքօ6շ08

Յ) Ա3ՅՆԿՇՒԵՇ

ուղ0ՇԲԹօոքօել 3128Խ:10101 1, Փօիշաում Բ հօքֆօ0օրտտմ 8 ք860723:4 հ Շ. 16քՃ. Փեն քօոճհշմամ 83.08 ՑԱ

ԼԱՑԵ

հոց

հել հ

ոքօծոճխեւ ոքքօ11ՇԸպծոօ82ԽհԱաղՕՇՑքօոծմա6Ց.

ՈՅՈՇՕԱԼՕՀՕՐԻՋ

Խելք

Լ/քոձօքճ,

Օ.

57է

ՄԽԵՐՑԵՇԼՔՎՇՇԵՅՔ

Ճո

Մ.

Է

ԼԱխոում

ճք.

ո

Ճ. 71018878 Աքհհոճո ճոճում: 4. 88Ծօղքօճել ԱՅ7ԿՇԵԽՑ Է1ա1068ք0Ո61ԸԽ010 712քճաոց. Փ. Փ. Փօքոմու08,

Ճ. ԵՖՇԱԱՇԵՇՇքՐՇք,

ՊԵ, ԽԵՇքեճրճ

Փ.

ԸՃԱՇՇՇԵ. ,32ռօհ

ԱՃ 01ՈՇՊԻՒ

6) Ս1Յ7ՎՇԱՒՇ

ՈՇքօշխօ1ք ոքհոււոօտ

քՅԽՒՎՈՒՔ:

հԱւՃՇՊԵՇՅ"

43Ե1ա08

ս

քմոո

Շքճտիուօքեհ

ՕԼՈՇՊԵՒԵՃ

23:08

Լիւտօ-ՔքՅԱՇԵՔՇ843ԻԱՒ ՃքԽՔեՇքոէ 83:

ՃՊՇՅԱՇ ԽԱՄ

ոճ

Է

Ք17ՕքովՇՇԽԻՃ

քոռ

ԱԶ

83Եմ

ԵՏՈՐոԼԸԽՕ-ԸՈՅՑՑՒՇԽՔՇ

ՅԵԿ

ՓքոահմՇռհնՋ3ելմ ՐքՇԿՇՇԽոմ 23Ի ԱՂՅ:

մԸԽԻՇ

ԽԱՇՊԵԼԸԿԵՇ

Յ.

83.մմ

մ

ԾԵԾ

ՐՇքխճեՃոՇ 83ԵԼե է 83ԵԼ408

119)Կ6ԿԱ6ԿՓԱԿՕՕՇ6քՕՌՇԱՇԿԱ:Ճ

ՇՓ Ա10-ՃՅԱԱՄԸՑԻՇ

Ե85

Ե86

43:ամ

.3ք810-811886Շ5Ի6" 23.141

Է Ո88Շ«Օ-1:ՒՇ661Ը:ԱՇ

ճքջուծ

մուօքույքն ՇդսշօՕԽ 434646

ՇՌԱՇՕՀ

ոօ

23.

ն

ԴՅԵԼՆՕՑԵԼՆ

23:ար

Աս.

Ա

,8861ք033:31ԸՅԻ6"

Ե89

1ք6օ1ԵՇո7 ոօղոծքոօո

Շ0սքճապծեսմ

3ԵԼԵՕ6

շքյոդ

1ՕՊ

ՓՕՔՈՂՔՕՑ8Ճ

ԱԷռՔոօՕՈՂՈ

ՃՒԷՃՈԱՂՈՎԵՇԵՕՐՕ

ՇՈՇՂԵՒՒՕ-

ՃՒ

83ԵլմՕՅՒ

ՅԵԱ 86Բւ) (Է10868Յւմ66

ՕՅԱՅԱՆԸ--Ճ7

ՈՇքտաւմքճ3ոճո

11000861Ը1:061

38քթ7Շ62:Ե06230

603ՒՅ8

ՈԲԹՑԵԼՈ ոՈՕոՈՔո օղ (1900--1920-ԵՇ Րօղեւ)

ՓջկագԱՕԿգ4ԱՇԴԱՎՇԸԿԱՄ ԸԼԱպ:չքօպսյզ Թ6ՕԳԿԵԼՇ 34746448ԱՑ ՅԵ

ՇԵՎեր

Լ

հճոքնոտծքա

ՕԲՇՈԿՇՇԿԻՇ

ԽԷ

ՅՀՅոԵւ թ238ոմա

0384066046ԸԿԱՇ Կ,գդքճ6.16կԱ 1.

Ոճա0402Ա3Վ

Օծած

ԱՇոՇե ԼԱՅւո8108

4.

8ոո-Րու Ճ.

71/02ապսյամ Օ.

ՇՅՇՈՇ:ԵՏ

ԽՇոծքօճի

ՅՇԹծոս3Յո

Օճա Ե96

«Օպկծովկսս

ՂՇԱ:Ճ00Փ63ւ0.02Աս314

հ1ոքյո

Ճ.

ՕճալՇ 3.

ս

ու

ՇԹՇՈՇԻԱԽՁ

ՃԱԵԼՉՒ

2.

ս

Ոօղոօքաօոձ,

ֆօքաոքօոատ

83ԱԽՕ8ՇՈՎՇՇԽԼՎՃ

7ՎՇհոն

7ՇոՕ8իմ

ԸԹՇղ

ժգ.

ԽՇԱՇղծ:ւօ Խքօ«Շ

ոքճղպօ-

Յ) ՍՈՇՏՈոՇԼԻՎՇՇԵՅՑ ԿՇՕՓԻՊՕՊՕՐոՏ

ֆտքո ՓօՕՇՇք Մ6օ Լմռոււծք ԷԼՇՕուաոՑոՇ1Ի:Յ (ոքօօքնաշյտՇկոճն 6)

ԵՇ ԵՕ

4քօ/թ

ոո

81ՇՊԱԵՅ)

Օ6աիճ

ՇԹՇՈՇԵԻՏ

Եխքւօու, ոա. Եծքոօրո, ՓՅեւճ, Ց. Աոտճիտ ԸՇօպս0.102Ա324 Լ.

4.

ճտ

ՊՄՐ-

նս.

Ծոտօշշտ, Մ.

Եօո-

Օճատոծ ՇՏՇոծոք

ս

3) 7Ա4ՇոծտշաճտԼմսՕրձ Փծքոսոճեղ Պ6-Շօշըթօք Թռոոռ ԼԱ/Ցքոտծ ՃՊԵՇՇք Շճլծ3 6) ՈՅքաւՇաՅտասօՕտձ ՃաՅի Ռ6Շնծ Լ ԱՖ:11112: փ1օքոշ Իքճխոօո ծ.

ն է»)

ԱՃոքճ616.Ա6 1(54Եույքա0-3Ո104102ԱՎ6Ը«06

Ա

,3ՈԱՕդ6Ա040-

203"

Օ6աած

ԷԱՅՇՇսքօք Փ. Խոեօք Յ. Շօուք 8.

ԼԱխող:

7ՎՇԵՒՇ

ՇՐՕ

Ք

Օօ

Փջլվս0աճ1Ա324 8) ԼԱՑՇԱԱՏքՇռոմ Փու օԻ8ուՅն Օճալկճ

չետեյյքեատ

եք"

ՇԸՑՇՈՇԱԱՑ

Րօքո 7. Փօքագ.1ս3յ ( «0քժ0.1402Ա3.մ) Ճ.

Ա.

ՈՇուօԲոտոն

(Օու06.1ԵԿԵԼՇ Օ644Շում 1.

83ԵԼՀ066046Ը«ՕԱ

ՕճապծծԶ3ԵԵ03Յ4ԿՎԱՇ ԹՑՕՈՒԵՇ

քօմ,

ՊԱՒՊԵՇ88 ԼՇՕՐքծֆոն(տոճտծալօրքձՓիտ). հ

8ՇԱՇՈ"

ՇՇԽՅՏԵՐՆԵՏ

ոօ

8232:08 օծալ631 «186ՇհՓՃԱՅԱԽՆ

80066քՕՌ6ԱՇԵՕ6

Վ3ԵՍ«03184Ա06

ԾՅՕՈՒԽՇ

38ԽՇՎՅԵՒՆՏ

161,

Ցքծղծ

Ոքօծճոճոճ .Շտօ8

ՔՅծօ7Խ:

քճծՕնԵլ

38ԽՇՎՅՈՒԶ

ՄԱհՐՑ:ՇԸԼԱՎՇՇ

2.

Շ8ՇղՇ ուտ

ԻԼ

ՇԲՇՈՇԵԽՁ

Ց.

Օատ

Ճոքեո Փքօն 6) ԷՇա6Աւոն Փրաաաւօոճտոտթ Օճաած

ԸՑՇՈՇԻԵՑ

Չ.

6.

Յ) Օճարծ ոքօծՊՇ6խԽ Ա ԽԼլՕՇՑ8քօո:ճիՇՂո ւ

ԱօՓՇՈՅԵՕՑԵՑ ԼՇՒՇԼԱԵՎՇՇԼԻՃ

ոքօծոճխ. 1Աքօծղշխոճ 8քճՅաՎԸ 068 ՒԵՃ Խիեղօշտքօոշնշօկ 830808 61քա)ՔԵԼ. ԸՇքոշո Լոքո Աքօճոշխճ ԱԼՈՕՇ8քօոՇշմշԽօ-ՇՇԱԱԼՇԽՕՐՕ քօղպօ7883. .չ.14Լհոօ16383". Ը. 8ԱՇտտօք, Ճ. էօ քոմձպԵ`Յ28

ՇԽԱ`ԼՀԵՇԵՇ

Բ

ՈՃ

Ե.

16108.

Րքօ3-

ԵՅՈԼԱՒԼԸԽՕ-ՇՈՅԹՋՒՇՃԵՒՇ 83ԵԼ:Ի

Ճքե ՔՀ ԽԵԼ 23. Ւ

հ 23երճո Փքուոն շաա ՓքորաւՇտում ՋՅԵՒԸԼ տտիքի նՇԽԱՇ

ՃՊՇՅԱՇԵԵ1

835:

ՐքՇ«ՇՇմամ

23:

ՇՔՒՇ

ԷՇՈԵՆՇԽԻՇ

ԶՅԵՒՏԻ

23.ան

232:

ՐՇքԿՅԱԸԵՈՇ

ք Վ3ԵԼԵ08 1813)ՎԵՑԱՇ

ԽՇԱԽՕՕծՅքՕՈՇԱԸԿԱՃ

ԸՇոու10-Ճ48ԽԱ1ՇԽԱՇ

23եԼ ամ

«3 ՔՅ10-8114ԱՇԽԻՇ" 832,

ԷՅ82423Շ ԲԱՇ

8ՅԵԼՔ.

Եշեշահք

ՏՈՕԵՇԵԱ, օօքօնօաոն

23եւմ

ԽԱԼՅԱՇԽՉ-7ՈՇՇԸԽՔՇ, ոքձտաղշտոՇ

ԶՅԵԱԵՔ

հ

ԿօԽ-

Յելի

ԽԱճք

Խ Փքոմճե

ՃԱՇՔՈՒՅԱՇԵՈՇ,8861քթ341:8Շ:0-ՕԽՇՅԵՒԿՆՇԽՔՇ

-

ՇՔԽՒՇ

մաւծքթՅ17ք8

ոօ

ՈՇքոօխ,

Ա Զ3ԵԼ

.

հօտ

1920-Ե:

Շուքունք

ՈՕղոթթյաՕղ ՐՕղօ8

ոժ

Է8ՇԼՕՑ)ԱՇՇ

8քօատ)

եԼմ 06. 4Ա.4ԱգկԱՕԽԱՅԱ

34.464գ:ԱՏ

Ոքծօղոօշթլում 1 7ողօ8ոմ Փօքխոքօտ8ոտմՃՅԵՐՕ8ՇԱՎՇՇեաՃ ԽՅոքմ8ղՇաւմ ոօղոծքեոօոձ ՅԼՏու

ՋՅԵԿՕՏՇՈՎՇԸՑԱՆ

քՅտիւից 7ՎՇաոմ :

73ԵՍ:0660Վ6ԸԿԱՇ Խճղքնծ/Պ6կԱզ

Ա

«ՕխԽգշովսա

Շոքջաույքգ,Ա3մ ( 30906ոքթյաոքգՊԱՇո6ւմագԱա «ապշՅԱՇՌԱ --ԱԱԱվեվուկ06 ագ" Օճաճ

Յ)

,նզքօ-

Տ3ԵԼ603Խ4ԽԱՇ)

ՇՑՇՈՇԻԻՏՑ

ՓյոամԱաօի ՅՂԵՒԼնՇւքյաւյքոճմոտամ

զՇՇԸԿօԱ ԱԾԵԼ

ոօղոծքթոօո)

81ՕՔՕր (Շ

1.

1ո1օ-ՔքՅիՇԽԻՇ83Եք

118188

Է

բքյոո

Խամ

860ՕկԵԼ6

235608

ՕԼՈՇՊԵՒԼԵԱՃ

6) Ե1Յ7ԿՇԱԽՇ

835108 ՕյոքեււքՇ ,1023քշխիՃ" Օեքեււհծ հ քեաուՓքօ8:8 Ճ611Շ

Յ.

ոքմեշաօն

ՊԻԽՐՑԻՇՐԻ-

Փօքոաաքօտմիոծ Ոք

ՂՇՅԽՇԵԼ Ց. ՒԼ. Շ. ք.

աՕ1օ

աքյոեոճ

ՊԱՒՐՑԱՇՆԱՎՇՇԽՕՐՕ

ՊԱԱՏՑԻԵՇՆԱՎՇՇԵՕՐՕ

քու ւՕօՐօ

ԽքաաոՅ

Ո(Յ16ՅոՆՇ

Շ. Ղքմճուտւօն Էճքածտշմոմ

Վաօ6ՇՕԷ

8. ԸՇԽՅՈՒՎԵՅ

6)

ԽՕՈՇԵՐ2ՐՇԻՇԵՅՑ ՕԼքՖաւՄքՏոծՅ8

7ՄԷԱՑՇքՇՅՈԵՒՅՑ (8ՇՇՕ6-

ալՅ84)ԻքճխԽԿՅԼուՅ Ք ԼոՕՇՇՇԵՀԼԱԵՅ

ԱօՈՇԵՐՅՐՇԱՇԿԱՆ ՊՔԽՐՑԵՇՆԱՎՇՇԿԻՄՆո«քուօւ

21. ԲոԵխԽԸ68

8.

5քծօաոոտԵ

6) ՃԽՇշքտւ ու

ԿճտՅԱՇԵԼՅՈՒՇԼՔՎՇԸԵՑՑ

եքոուքտա8) Փօքետքօ8ՅԲԽՇ

(ոշօ-

ՕՈՍՇՅՇՊԵՒՅՑ

ՊԱՒՐՑՔՇՆԵՒՅ

ՅեՇքոտձիՇւօն ոշշաքոումթոօն

ովոտո-

ԸԼԻ ԿԱ

ՔՂՇԵԼՅՈՒԸԼԵ

ՇեօԷԼ

(ԿՇՃՅԱՔԱԽՇԼԵ)8

ՅԱՇԵԼՅՈՒՇԼԻԼ

է

ՅԿՇքիաՅե-

ՊՄԱՐՑԱԽՇԼՆԵՇ

Յ) ՍԱՇՅ:աւԱոՅ` (ՓոտուշուՅե) 1. ԵղջԽՓոտԵղ

6) ՓօքաճոԵ`Օ-ՅԱՅՆԵՂԼԻՎՇՇԽՕՇ

ԱՅոքՅԲՈՇկ ԱՇ ՅԵ:

Օ-ՅԱՅՈՒՆԻՎՇՇԸԽԹԻՕ

հՃոքՋՑոճ Փօքխ ոքօՕ8ՅարՇ Փօքհլ Յ. ՃՅքքոշ Վ.

էլմ

Ճ0օԽՇ7

նւ. 1քօխնածք,Ե. Քոօճ, Ր. Շռու Օճաած ո ք3318ՎԱՆՇՊԵԼԵԱՇ ՎՇքլել

Ն օ1ք7աւյքճ.

Պ122Ը6ՑԵԼ6 ՎՅԵԼՍՀՕՑԵՕՎՇԸԿԱՇՕԱՇԱԱՂՃԱԿԽկԵԼ

(9Խ30Հուքաունքգ-

Յ)

6)

,չՀ(6-ք01ԱԿՀՅԱՇՊԱԽՃ" )

ճաշում

ԱՂԱ

ԹՅՕՈՒԵՇ

38ԽՇՎՅԵԽՎՃ

Յե

Է

6ՕՅ8ՅՒՈԼՇ.

Յ13

Ք3Յեճ

Յ18

ԹՅՕՈՒԵՅՇ 32ԱՇԿՅԵՒԽՏ

իօամլոՅմ

է.

ՂՇօքոտՔեՓօքեճաու մ ՈՇԱՃՕՊԻԿՐՑԱՇԼԱՎՇՇՃԻՇ ԽԵԼ

ՈՇԱՃՕՏՊԱՒՈՑՔԸՆԵՒՅ

ՃԽԱՇքմաՅԱՇաՅ8

8) ՅՈւՕՈՒՄԸՑ ԻՇԼԻ

ԵօՕտօքո ոքօծոծ-

Յ

8ԹՕՈՒԵԽՇ38Ա2ՇՎՅԵՒՑ

37ՒԱՕՊՊԵՐ6) ՇՏքօոշնշաոն (ԽՇԱՇԱԽՅՏ)ԷՇօ0Ր7ՎՇ60ՊԵՌԼԱՅԻՇԵՅՔ

ԼԱԱՂԵՆՏ

Օճալհծ լ.

Պ.

ՇՏՇՈ6Ա

Ց

86օճշրծքծ6ք

Յ11 Յ1Յ

ԱԽՇԾՇքեօլոա, 1ՀՇօքոտ աֆօքոեճմոտ ՈՇքօ80ղ4 Ոքօճպծեն ԿՅԼԱՌԱԱՕՐՕ

ՈՇք

ԹՅԱԽՉԵՏՈՒԸՆԱԵՎՇՇԽՔՒ

ՅԸՑ

Յ11

ՂՇՃԵՕՊԵԿՑԻՇՆՈՒՑ

Ոշոճօտօրւզ

Յ00

ՕՇշոՕՑԽԵԼ

ԷՅՈքՅ8ՇԵոն

ԱՇՆԱՎՇՇԽԻՃ

Յ48 Յ44

Յք2

8. Աօքթաաւր

Ղքոք ո ՇԼՕ ՎՇԱՒՇ Օ

3ԼԱՕԱՈԱՑԻԸ

8) ՃԱՇքԱԿՒՅԱՇԵՅՔ

Լ.

չՇՇԽՅԱՐԱՎՇԸՕՎ

ՆԻՒ (31:0Րք8ՓԻՎՇՇԵՅԶՊԵՒՎ-

8ՔՇԼԵԵՀՅ)

Օճաաւծ Ե.

ԱՕՊՇ"

7օքֆ

ՎԼ. Օուց61ԵԽԵլ6 Օ644ՇՈՂԱ պ3ԵԼ:0660460«ՕԱ քճ6ճՕուել 1. Օճաօծ Ջ3ԵՐ0ՀԱՃԿԱ6

8ՑՕՈՒԵՇ

Յ59

32Խ5ՇՎՅԵՅՔ

ՈԱքօծճոծե-ճ Ը7667ք318 ՓՉԵՇՀԵԵՅ Է Փօաօոօրաք

ՊՇաՇտաՕՊՕՐԻՑ

Յ61

Խ ԸՇԽՎՅԵԼԵԽՐՅ

ՇԱԱԼՅԱԵՇԻՇ

ՇՂԼՈՊԻԸՇՆՔՒՅ

քՅծօել

2.

օ6ալն

ոօ

հոծ

Յ72

մֆոաոաա:83516008

Զ3ԵԼԿՕՅԱՃԿԽԱծ

11/.0066քՕՌ6ԱԸԿՕ6

ԹոՕՈԿԵՇ

38ԱՇՎՅԱՈՏ

ոքօծճոՇ"Խ Լ

Օճղոծ

ՀԱԱՒՐՑԱԸԼՔՎՇՇԽՅԶ

ՈՅ8ՇՕԽ1010Ր8

հ Ոքօծոօխել Ճքօրօտօրիւ 1ւշքքուօքոճտեխօրօՕ քշոքօղծճեմա ոլ ղ068քօոճկճսօր238:ա0801

Օ6ԼԱԽՆօ6ԼԻ. 8.

ՐՇօքոքծՑ 83ե Աքօծոճե-ձ ՅքՃՅՎԱԵ:Ճ ՇՊՕՇՑ ՀԱՈօՕՇ8քօոօմշսօկ 1:Օ. է17«շք աւյքել.ՇւքՄա1ՄքՅՂՈԵՒՅՑՔ Ճքօհօտօրոմ.

քԵՊՕՑԱՎ, Յ.

ԾՇաՑՇՒԱՇւ, Փ.

Լմ1ոճո7

1 Րքյոռ

ՕԼՈՇՊԵՒԵԼՃ

6) Ա137ԿՇեսՇ 83ԵԼ Ֆ611Ը 38 ոքօծոՇուճ ՂՕՅքշեՋ ոքօծՊՇո2 Փքախնշահն հ Փքորոնօաոմ23եմհ. Փքճաոնշատտ ոքօծՊՇոՅ. Ճքացիշաճ: 3ե: ջրտօ-ԲքՅիՇԿ ՔՇ 232: ամ

ԵՅոԼհԱԸ.Օ-ԸՈՅՑՑԱՒՇԽԻՇ

Րքծ«օշահտ23

ՃՊՇԾՅԱՇԵՒՑ

ԶՅԵր..

ՍԱՈՏՈւՑԸԲԻՇ

ԷԼՇՈԵԼԸԽԻՇ

ԶՅԵՔ

Սլողաքիիշթոծ23եւտ աի

82321 աի

ՐՇքեՅՒՇԵԻՇ23.1.

Ս.

ՎՅԵԼՍՀՕՑ

113,Կ6.ԱՇԱՎՇԱԿՕՕ66ք0ՕՌ6ԱԸԿԱՃ

Շ6ՇԱԱԼՕ-Ճ8Կ11Ը

ԻՇ 23Եւմ

«Յամ,

»37ՔՅՊԵՇԵՕ-ՅՈՂՅԱՆՇԽԵՇ"

888Յ33Շ5

ԱՇ

ՊքօտիաՇՅե

ՃՈՕԵՇՏԻն, ւօքօնշաուն

ՎՅԵՌԾԼ

ԱՇքծրուծնՃՅՈՒ

ԱոձԱՇ եՕ-181Շ67ԸրԱՑ, ՊքՔաղԸւսՇ

մածք817ք3

(6յքուաշատմքու

ոօ

8:0քօայ

Յ57

Յ57

ԸՑՇՈՇԷՑ

ոօղոծքոօղ»

«ՅԱ,

86քաուօարքն23առ)

67քյ աոատ

Յղօքօպ քճՅղճո Օ66Ո1Ը06

Գ3ել«Օ3ԱԳԿԱ6

1860ՕՌԵԼՇ 34.46ԿԳ1ԱՅ

Ոքշողոօշ ետք Է

ԽԱքոշ,

ԽՕՅԱՅԵՒԼՑ.

Ջ3ԵԼԸՅ

ՕՇԵՕՅԽԵՇ

ՃՀաքուք

ՅԱՅՒՈԼՑ

ՇՕՇՂՕՋԱՒՇ

ՎՅԵԼՕՅԱՅԵԸ

Ց

ՕՐՕՇ1Լքօ8

ՇՕ861ՇԽ

80օոքօճել

ՋՅԵԼՀՕ3:ԼՅՒՑ

ՇՕ861ԸԽ01Օ

1ՇՕքլտՎՇՇԽԱՇ

ՋՔ3ԷԼ-

ՊՃՅԵԽՕՑՇՈՎՇԸԽՕԼ

ք2601ե.ւ. Ոքոաովծ-

Ցող

ՇԱԽՇ

ԸՕ861ԸԽՕՐՕ

ՅԵՐՇՊԵՇ, Շոու

ք8381ւոն

318ՈԵ(

հ

ՓօքոլքՕ8Յ1:Ն

7Շ208իմ

ՀՅՈՅՎԽ

ՇՕ867Ը:0ՐՕ

ՅԵ

Օ-

ՈՇքԹԵԼՇ ՐՕղեւ

Ա 20ՇՂՕՕ6ոցգ ՁՅոճո ցօքպաքթցտճ0ՅԱ:

չ806020

Շ711Շ018088:8

Օօ 73ԵՍ66"

զծկԱտ

(1924-1950 22.)

Լ.

ԽՕԿԱՇՈՍԱԱ.

7030«066046Ը:ԱՇ

գոծքԱճ.ԱՇՈՂԱՎՇԸԵՕ20 1.

ՃԱՇԱԿԸ 8.Եշգքո0-24ԴոծքԱգ

ՖՎՇԿԱՇ

պ3ՅԵԼԿ6"

Օ

տմ 1քծոոօշել

Լ.

Շ8ՇոՇաւ

2.

ՈՇՎ1ՇՂԵՒԼՕՇ1Յ

ոօշտլօ083-

մ

Ց

|Է1.Ս. ՏԱՅ: ք23601245 Ո. ՔոՓում

088,

տ

Ոօոոտաօ8

Ջ3ԵԼԿ0660460«01

Ջ3ԵԼՀՕՅԱԳԽՆԱծ

Օճապճծ

ԹՅՕՈՒԵՇ

ՂՅՈՒՅՊԵԽՕ-ԸՔՈԼԼՅ6ՇԼՎՇՇԽՕԱ2ղոօտօ-

Լքմախում

ԼՇք68

Օուօ6.15ԽԵԼ6 06446 1.

Օ

ԽոալօՊԵ«ՕՒՅ, Ճ-

«ՕխԿվճոկամ

Օճայծ

Ա.

7ՎՇՕ8Օ0ՐՕ

Ռռքքո

ոօոքօշել

ՐԵ

Շ.

ՇՑՇՈՇԱԼՑ

ՒԼ. 2.

Պոն

Է. Ո.

չի

88ՕՂՈԿԵԼՇ

ՕՇԵՕՑԻԵՇ

71. 8.

Փֆօքեսքօտիոն

7տօ8ոն

(:10606

-Օգսօճ02Ա3Վ

հ1քք

Օա

1քջշս:

«Ամ

6ում0-

)16.46:ԽԱՄ

Օօ 8ՅԵԼՇ"

ԵԽճ

ՒԼ 8.

2.

Վ3ԵԼ«Օել

)

տ,

ժա,

ՔԱՅԴԱՎԿԽԵՏ6 ՈՕՌելուս

ՊՕ4ՊԿՕՅԳՎԱՑ

քգծօոդել

3ՅԽՇՎՅՒՈԼՎ

ՖԿՇԵԽՇ

Օ

ՖՎՇԵԽՇ

Օօ ՇՔՒԼՅՐԵՇ

ՓՕսՇուՇ

43եԼ«06 1813,Վ6ՅԱՇ

ԱՂՕՕՕՅքՍՈՇԱՇԵԱՃ

38ԽՇՎՅԵՒՎ

8ԹՕՈԿԵՇ

ԸՊՏՑՎԱՇԱԱՇ

23Եմի

ՔՕԽՅԵԱՕ-ՐՇքԽՑԵՇԽԱՇ

Է ՈՏՇԸԱՎՇՇԽԱՇ

831:

Խլոօ-Ք1քՅԱՇԽԻՇ

ՃքոՋ «ռին

243.

ա

ի

Ժ.

ՃՅԵԼՕ6

113յՎ6:սՇ ԿՓԱՎՕ066քՕՌ6ԱՇԿԱԽ

832148

Փոհ`օՕ-7ՐՕքՇոՕ-ԸՅԽՕՇՈՇՒՒՇ

«ՃՈԼՅԱՇԽԵՇ" (ոօքոշխիՇ, ԽՕՒՐՕՊԵՇՒԻՇ,

Յելի քշնհճ)

ԻՇ ՏՅԵԼՒԱ

ԵՔ

ՈՅոՇՕ83831Շ ԽԱՇ

ՋՅԵԼ Խո1Յ1Շ60-18661Ը 86 23ան ի. Ջ3ել

17ՄԱՐՇՇԽՕ-ԻԽՅՒԼՎ497

Է Յ86Յ3ՅՇ6

Լ

ԱՇքծղւՇն

ունդ Շ0ՕճթօվՇախելմ

շ.

Կճճուօգաեօ

ոօ

Ոօ

ՄՇ

38ՎՇՎՅԵՒՆՏ.

ՈՕՀՀՇ

8.

ճՃ. Շ.

Ա.

ԿՕխվճովնս

ՂքոաՅՃ ԽՆՇՇԻՑ

Թ:ուօրքճոօ8 Շ. Ս. Շաքճքեունեն

8.

ՇՕպա0102Ա3.46

«ԱՊքզՇԱՇՈՇԿՕզագո

83ԵԼՕՅԵՅՒՈՒՑ.

80ոքոշՅմ

93ԵԽՕՅԱՅԵՍՑՑ

ծք6.մմ)

ՊՂԱՎՇԸՕ20

ՂԱՇ

ԶՅԵԼ0660Վ6ԸԿՕԱ

ճուժքԱգՂԱՇԱՎ«ԸԿՕԱ

ԹՅՕՂՒԵՇ

ՈՕՊՕՇեաՇ

մ

Ա«0-

ԵՇ 0642ՇՈԱ Օու06/1Ե

ՇՕ861Շ:0ՕՐՕ

Ծ0Ց

ՂԱՇԽԸՇՀՈԼ

83ԵԼԿՕ660Վ«6ԸԿՕԱքգ6Օդւել

1.

Օ՝6ալօ6 13ԵԼ«Օ3ԿԳԽԱ6

2.

ԹօոքօՇելԽՅԱՍՈՍ ՈՇքօոօոձ ՈքեուտՅուՅ8Պ:ՄՑԵՇԼՔԵՅ. ՕՐՕ

ՓՕԽՇՆՈՒՅ Բ ՓՕԽպօՃՕՐԵՏ

Վ3ՅԵՍՀՕ6

113)Վ6ԱԱՇ

ԱՎԺՕ66քՕՈՇԱՇԿԱՆ

ԹՅՕՈՒԵՇ

Յ.

38ՎՇՎՅՒՈԼՑ

3385:ՇՎՅԵՒՏ

ՇՊՅՑՏԱՇԽԵՇ

ԵՅՇ

8ՅԵլւք

թյու ԽԱՈօՇՏքօոծիշտիՇ ի 351606

ԱՇԱԿՕ066քՕՌՇԱԸՇԿԱՅ

1139Կ6ՅԱՇ

ՓԱԽԱՕ-7ՐՕքԸտօ-ԸՅԽՕՇՈՇԽԻՇ,

1օքեշճտՇ,

ՂՄԵՐՄԸՇՒՕ-ԱՅԱՎաքՇախՇ

Է ՅՅաՅՅՇԿԻՇ ՔՅԵ տ

Ո8ո60338131ՇԽ

ԻՇ

ԿՕՅՐՕՊԵՇԽԻՇ

է

մ ՔՅԵԼ

ԶՅեՌՒԼ

Է1Յ8ՇԽ0-18661ՇճաՇ

ԶՋՅԱԽԽ.

8351:

Վոօիշրոմ

23.

Եօքօեշսուն .

ՇՇաո1Օ-Ճ2:111ՇԽԱՇ, ՅՓքաոաճաշսիծ,8867քՅտիԱՇաօ-0Շ8-

ԽԱՑՇՐԽՇ,8Ա6ՇքումոշրածՇ

Վ3Յեաս Ոշքծուճն Ճ3Յրւ

մուծքն1)ք3 ոօ ՇՕ86-ԸԽՕԽՄՄԶ3ԵԼԲՕՅԱՅՏՈԼԾ Շդաշ0Խ 60«քճնպծռխսմ ՇդաՇՕ

4ազԽԿԵԼԵ

Շոաշ04

Պ3ԵԼՎ06

Ազծռ Ա

պ3ԵՍՀՕՑԵԼՃ

503.

.Աքոտղեւ"

ԱոաՕ6388

ԹՅՕՈՒԵՇ

Ե08

ՃՅ::

Ոքջ00046ԽԱ6ճ).1Ե2գքմ0-44(4Ո6քԱգ Ց.ՇՕքեիԱ6 ՊՕՇՊՇՍ060616ՂԵկ0մ մ

Լօքծնօաոմ

Խհոնշմրճ 23

(Ը

Վոօաշաւմմ 23առ.

ՀֆքարճալքիՇ, Հ8ՇՐքՅոիմՀ:Օ-ՕԽՇՅ-

ՇՇԽԱՕ-ՃՅԱԱՆԸԲԻՇ,

շքյոդ

83աան

Ե41

Ե42 Ե49

ԵՄ

ՆԿԱՏՎԱԾ ԿԱՐԵՎՈՐ ՎՐԻՋԱԿՆԵՐ

Տող

ն.

ե.

«օ

ն.

վ.

(Յան.

ն.

ՏԱԱքե6լ6ո

18-14|

ՖԽ. 14. 13 17ե18 ՖԽ. 79

ՄԱՇԱ

ՅԱ6/6մ

օ16164

ՏՇհօքքսոք

Տհծքխոք

խոսբթային ոտուգաբանության վր»

Խոռողական

ՍԵ«/

ՒԼՅսէ6Տ

ռառւգարանության ՓեԽության Լ/Հա

գոյության ճարցը լեզվաբանության պրոթոխաթերեն

գոյությունը լեզվաբանություն

պբոաոխեթերեն

ՖԽ. 2

վ.

ՂօԿ-

ԹօՖ

ն.

ԼԷլէճոլտոհճ

Լ1է2ս15Շհ6

ն.

Խ.

| սլովիներեն Օոոնն...

ԽՇՇի6ոՇհՇՏ

Կ.

ԼՅոՇ1Շո

ԼՅՈՀ16ո

բառային քճոՇլէ

բարբառային թՀոԼուէ

վ.

ն.

Խ.

Տսո-

էնի

նխ. 12 ն.

վ.7

Կ.

|

Էճշ1շո

ձնոսճլ

ՏըԼ6Հհճի

Տք:շշհձճի է

Օոոաււուու, 115 էօ: Մօո

չուներ

ուներ

261ՇհՇորոէլԸ

2Ը1Ըհճոհ աէ Ը

ՕճԵլ1մ6

Օշելմշո

ընդճատական ընդճանրական Հին փոբրասիական(«աչ | ԱռաջավորԱսիայի տին լեզուներ սիանիկ») լելուսեր

ն.

Ն

Ա ԶԱՆԱՆ

ն.

Հ

Ն.

Ն.

Շչերբայե

Շչերբայի

55Հ,

2-րդ

սյունավ

վ. Ն.

ն.

ՁԶԱՄԱԱՀ մա. Մառի

Տտո-

Է16:

վ.

ճոլճո

ԼծԷ5ԼէԸՇԸժե էոԸ

Մոճռսոլ Քո ում, Ն.Հէ0:՝`:| օո

Է.

ԷՀ1Շո

վ.7 վ. 13 վ. 58

Տքոոշհծ

ՔԸ 11Խ1էշ

Լօ10:6մ.ե

Ք.

Ք6Շհ6Շհ6տ

|

ԹԱԱՎԱՆԱՆ

2-1

Խ.

վ.

Օճոտձելն...

Տքոձշհծ

ն.

ալովեներեն

ն.

19»

Թս71Մ26

Ցս1Կ1416

ն.

մեջ

մի

լինի

ճրատարակությունը

ԿՈԼԸՄ

է

ՕճոնէտէձճէԼքի61է6ո

ՒԼՅԱԷՅՏ

ՖԽ. 18

վ.

Օշում

բնագիրը

ՄԵ«-

ն.

|

10-11

վ.

Գեթ

Տոլված Է

|

Փորբ Ասիայի զետբի

Րալլե Ծ.

ն

Մի

|

Յա.

Մառի

Առաջավոր Առիայի

ԲալլիՇ.

ԳԵՎՈՐՖ ԲԵԳԼԱՐԻ

ՖԱՀՈՒՖՅԱՆ

Հազվարաֆությանպատմություն Հատոր 11

Հրատ. խմբադիր՝

Ար». Հ. ԳԱԳՈՅԱՆ

Սեն. խմրագիր՝ Հ.

Ա.

ՀՌՎԱՍԱՓՅԱՆ

Վերաաոգոզ սրբագբիչ՝ Հ- Ա.

ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

Խմր.-Հբատ. խորձրգի օբոչում

Խ 3, 8/Մ-1989 թ... Հանձվաժ է արտադրության 3/111-1901 թ.. է ապագրության 12|1Մ-190Ֆ Սառրբագրվաֆ թ..

ՎՖ 08047,

Պատվեր1765,

Ֆիրաժ1000.

37,75 Թուզք՝60582:|1ո: Փզղագբ-

մամուլ:

Հաչվ.--ճրատ. 33,6 մամուլ:

Գինը 3

ո.

կ..

Երեանի Պետականճամալսարանի ճթատռարակչությանապարան: փոզոց 1 106:

Աբ«վյոն Երեան,