Մաքսային գործառնությունների կազմակերպումը

Գ.Ս.ՉԱՏԻՆՅԱՆ

Հ.Լ.ՊԱՊՈՅԱՆ

ՄԱøՍԱՅԻՆ ԳՈՐÌԱՌՆՈՒÂՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄÀ

(¹ասախոսության տեքստ)

Երնան

ՀեÕինակային Ñրատարակություն

´ոíան¹ակություն Մաքսային գորÍառնությունների կազÙակերպուÙը 1.1. «Մաքսատուն» Ñասկաóությունը ն ¹րա գորÍառույթները 1.2. Մաքսային աßխատանքների կազÙակերպուÙը 1.3. Մաքսային ÓնակերպÙան ն եռների ÑսկոÕության կարգը 1.4. Մաքսային ռեժիÙներ

ՀՏԴ 339 ԳՄԴ 65.9 Չ 272

Հրատարակության ¿ երաßխաíորեÉ ՀՊՏՀ կոÙերóիայի աÙ իոնը

Գրախոսներ` տ.գ.թ., ¹ոóենտ Վ.Ե.Գրիգորյան տ.գ.թ., ¹ոóենտ Ռ.Ա.ԱÉոյան Մասն. խÙ ագիր` տ.գ.թ., ¹ոóենտ Մ.Զ.Հակո յան

Չ 272

Չատինյան Գ. Ս., Պապոյան Հ. Լ. Մաքսային գորÍառնությունների կազÙակերպուÙը: Դասախոսության տեքստ.- Եր.: ՀեÕինակային Ñրատարակություն, 2008.- 35 ¿ç:

ԳՄԴ 65.5

ISBN 978-9939-53-093-2

¡ Չատինյան Գ. Պապոյան Հ., 2008թ.

Չատինյան Գագիկ Սիրեկանի Պապոյան Հարություն Լնոնի

Մաքսային գորÍառնությունների կազÙակերպուÙը ( ¹ աս ա խո սո ւ թ յ ա ն տ եք ս տ)

äատíերª 261: âա÷սª 60x841/16: 1.9 հեղ. մամուլ, 2 հրատ. մամուլ, 2,25 տպ. մամուլ, 2,092 տպ. պայմ. մամուլ: Տպաùանակª 100:

Ðեղինակային հրատարակություն ՏպագրíաÍ ¿ §Տնտեսագետ¦ հրատարակãության տպագրական արտադրամասում ºր¨ան 25, Üալμանդյան, 128

Մաքսային գորÍառնությունների կազÙակերպուÙը 1.1. «Մաքսատուն» Ñասկաóությունը ն ¹րա գորÍառույթները Մաքսատունը պետական ÙարÙին ¿, որն ապաÑոíուÙ ¿ պետության սաÑÙանոí եռների, ուÕե եռների, Íանրոóների ն ոոստային առաքուÙների ոոխա¹րուÙն ու Ùաքսատուրքերի գանÓուÙը: ÄաÙանակակիó Ùաքսատներն ու Ùաքսակետերը տեÕա¹րíուÙ են սաÑÙանաÙերÓ գոտիներուÙ` է¹անաíակայաններուÙ, նաíաÑանգիստներուÙ, երկաթուÕային կայարաններուÙ, աíտոÙայրուÕիների ÑանգուóակետերուÙ ն պետության խոßոր քաÕաքներուÙ: ՀՀ-ուÙ գորÍուÙ են` Ùաքսատները ն 10 Ùաքսակետեր: ԱßխարÑագրական տեÕա աßխíաÍությունիó կախíաÍ` կարոÕ են ÉինեÉ սաÑÙանապաÑ ն ներքին Ùաքսատներ: ՍաÑÙանապաÑ Ùաքսատունը, որպես կանոն, ÑսկոÕություն ¿ իրականաóնուÙ Ùաքսային Íառայության գորÍունեության íրա` Ñայտարարությունների նիßտ ÉրաóÙան ն ապրանքների ոոխա¹րÙան ÑաÙար անÑրաժեßտ ոաստաթÕթերի առկայությաÙ : ՆßíաÍ Ùաքսատները ստեÕÍíուÙ են երկրի պետական սաÑÙանի երկարությաÙ : ՄիաժաÙանակ Ùաքսային կետեր կարոÕ են ստեÕÍíեÉ նան երկրի խոßոր ար¹յունա երական ÓեռնարկություններուÙ: Ներքին Ùաքսատներն իրականաóնուÙ են Ùաքսային ÑսկոÕության աßխատանքների ÑիÙնական ÍաíաÉը` զննուÙ, Ùաքսային Ñայտարարության ստուգուÙ, ապրանքաուÕեկóոÕ, íնարÙան ն այÉ ոաստաթÕթերի ստուգուÙ: Մաքսային գորÍառնությունիó կախíաÍ` Ùաքսատները ¹ասակարգíուÙ են` óաÙաքային, Íոíային, գետային ն է¹ային: Մաքսատները íերաÑսկուÙ են Ùաքսային էրենքների ն կանոնների կատարուÙը, ÑաßíառուÙ են ներÙուÍíոÕ ն արտաÑանíոÕ ապրանքները, եռներն ըն¹ունուÙ են ի պաÑ ն ÑսկոÕություն սաÑÙանուÙ ¹րանó íրա, ստուգուÙ են ¹րանó պարունակությունը, գանÓուÙ Ùաքսային տուրքեր, ÙուÍուÙներ, տուգանքներ, ինãպես պայքարուÙ Ùաքսային կանոնների խախտուÙների ու Ùաքսանենգության ¹եÙ: ´աóի այ¹, ÑսկոÕություն են սաÑÙանուÙ նան Ùաքսային ÓնակերպÙան ÑաÙար անÑրաժեßտ ոաստաթÕթերի առկայության íրա: Դրանó են íերա երուÙ` Ùաքսային Ñայտարարությունը /որո-

ßակի տեÕեկություններ եռների Ùասին/, ապրանքների ն եռների Ñաßիíները, տեÕեկությունները ապրանքի ÍագÙան ն որակի Ùասին, Éիóենզիան արտաÑանÙան կաÙ ներÙուÍÙան ÑաÙար, սանիտարական ն անասնա ուժական íկայականները: Մի ßարք երկրներուÙ Ùաքսատների ն Ùաքսակետերի ÑիÙնական նպատակը պետության արտաքին առնտրի ÙենաßնորÑի ապաÑոíուÙն ¿: Մաքսատան կարնոր խն¹իրներիó ¿ պայքարը Ùաքսանենգության ¹եÙ: Մաքսանենգություն ¿ ÑաÙարíուÙ Ñանրապետության Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքների տեÕաոոխությունը ÑսկոÕությունիó գաÕտնի կաÙ ¹րա ßրçանóուÙը: Մաքսանենգ են ¹իտíուÙ` • թÙրաÙիçոóները, ÑոգեÙետ ¹եÕերը, Ñոգեկան íինակի íրա ազ¹ոÕ Ùիçոóները, թունաíոր, ռա¹իոակտիí, ուժեÕ ներգորÍոÕ նյութերը, • զենքը, զինաÙթերքը, պայթուóիկ ÑարÙարանքները, Ñրազենը ( աóի Ñարթ ոոÕոí որսոր¹ական Ñրաóանիó ն ¹րա ոաÙոուßտներիó), • Ùիçուկային, քիÙիական, իոÉոգիական ն զանգíաÍային ոãնãաóÙան այÉ տեսակի զենքերը կաÙ íերçիններիս արտա¹րության ÑաÙար նախատեսíաÍ նյութերը ն սարքաíորուÙները, • ռազÙաíարական կարնոր ÑուÙքային ապրանքները, • գեÕարíեստական, պատÙական ն Ñնագիտական նßանակություն ունեóոÕ առարկաները, • պաßտոնատար անÓանó Íառայական ¹իրքի էգտագորÍÙան Ùիçոóոí ÙեÍ քանակությաÙ ապրանքային խÙ աքանակի տեÕաոոխությունը: ´ռնագրաííուÙ ¿ այն արտա¹րանքը, որի ներÙուÍուÙն ու արտաÑանուÙն արգեÉíաÍ ¿ կաÙ գերազանóուÙ ¿ սաÑÙանíաÍ քանակը:

ՄԱøՍԱՅԻՆ ՄԻՈՒÂՅՈՒՆ: Մաքսային Ùիությունը երկրների Ùաքսային քաÕաքականության ն ոոխÑաÙաÓայնության Ùիçազգայինիրաíական գորÍիք ¿: Տար եր ժաÙանակներ Ùաքսային Ùիություններ են ստեÕÍíեÉ որոßակի տարաÍաßրçանների երկրների կոÕÙիó: Այ¹ երկրների Ùիçն կնքíուÙ ¿ ÑիÙնա¹իր պայÙանագիր: Մաքսային Ùիությունը երկու կաÙ աíեÉի Ùաքսային տարաÍքները ոոխարինուÙ ¿ Ùեկոí, որը ենթա¹րուÙ ¿ ըն¹Ñանուր Ùաքսային տարաÍքի ÓնաíորուÙ ըն¹Ñանուր արտաքին սաÑÙաններոí, որտեÕ իրականաóíուÙ ¿ ապրանքների ազատ ßրçանառություն: Այ¹ տարաÍքուÙ սաÑÙանíուÙ ¿ ըն¹Ñանուր սակագնային ն ոã սակագնային կարգա-

íորÙան քաÕաքականություն: ԱյÉ կերպ ասաÍ, Ùաքսային Ùիությունն առնտրի այնպիսի ազատ գոտի ¿, որտեÕ Ùասնակիóները ÑաÙաÓայնեóնուÙ են իրենó Ùաքսային քաÕաքականությունն այն երկրների Ñան¹եպ, որոնք Ùիության ան¹աÙ ãեն: Մաքսային Ùիությունը Ùյուս պետությունների նկատÙաÙ կիրառուÙ ¿ ըն¹Ñանուր արտաքին սակագներ: Մաքսային Ùիության ստեÕÍուÙը նßանակուÙ ¿ Ùիասնական Ùաքսային էրենս¹րության կիրառուÙ: Վերçինս գորÍուÙ ¿ Ùիության ոÉոր ան¹աÙ երկրների տարաÍքուÙ (էրինակ` ԱՊՀ երկրներուÙ): Միասնական Ùաքսային տարաÍքը Ñնարաíորություն ¿ տաÉիս ստեÕÍեÉու տնտեսական, ÑետագայուÙ` նան քաÕաքական Ùիություն: Մաքսային Ùիությունը ապրանքների, կապիտաÉի ն աßխատուժի ազատ տեÕա աßխÙան Ñնարաíորություն ¿ ստեÕÍուÙ ն նպաստուÙ ըն¹Ñանուր ßուկայի ÓնաíորÙանը: Մաքսային íնարուÙները ապրանքների ÑաÙար սաÑÙանíոÕ Ùաքսային տուրքերի ¹րույքների ÑաÙակարգíաÍ անíանաóանկ ¿: Մաքսային սակագինը ներառուÙ ¿ ապրանքների անíանաóանկը ն գանÓíոÕ տուրքերի ¹րույքները, ¹րանó գանÓÙան կարգը, առանó տուրքերի աóթոÕնíոÕ իրերի անíանաóանկը, որոնք արգեÉíաÍ են արտաÑանեÉ, ներÙուÍեÉ կաÙ ոոխա¹րեÉ տարանóիկ: Մաքսային սակագնուÙ ապրանքների ¹ասակարգուÙը տար երակíուÙ ¿ ըստ երկրների: Այսպես` Եíրոպական տնտեսական ÑաÙագորÍակóության երկրներուÙ ն ÖապոնիայուÙ ապրանքները խÙ աíորíուÙ են ըստ արտա¹րական, իսկ այÉ երկրներուÙ` ըստ ÍագÙան Ñատկանիßի (ապրանքներ, որոնք ունեն կեն¹անական կաÙ ուսական ÍագուÙ) ն ըստ ÙßակÙան աստինանի (ÑուÙք, կիսաýա րիկատներ, պատրաստի արտա¹րանք): Àստ կառուóíաÍքի` Ùաքսային սակագների ¹րույքները աժանíուÙ են` պարզ (Ùիասյունյակային) ն ար¹ (երկու ն ազÙասյունյակային) ¹րույքների: Պարզի ¹եպքուÙ նախատեսíուÙ ¿ óանկաóաÍ երկրիó ներÙուÍíոÕ ապրանքների նկատÙաÙ Ùիասնական ¹րույքների կիրառուÙ: ´ար¹ սակագների ¹րույքները ներառուÙ են Ùի քանի ¹րույքներ Ùիննույն ապրանքի նկատÙաÙ : Դրանք գորÍուÙ են տնտեսապես զարգաóաÍ երկրների ÙեÍ ÙասուÙ` ԱՄՆ, Կանա¹ա, üրանսիա, ՄեÍ ´րիտանիա, ԳերÙանիա, Öապոնիա ն այÉն: ՆßíաÍ պետությունները, կիրառեÉոí ¹րույքների տար երակուÙ, Ùաքսային նպատակաուÕÕíաÍ քաÕաքականություն են իրականաóíուÙ այս կաÙ այն երկրի նկատÙաÙ ` ÓգտեÉոí զիçուÙներ Óեռք երեÉ այ¹ երկրներիó` արտաքին առնտրական, ինãպես նան քաÕաքական նագաíառներուÙ:

Մաքսատուրքերը պետական ¹րաÙական տուրքեր են, որոնք գանÓíուÙ են տíյաÉ երկիր ներÙուÍíոÕ ապրանքներիó, գույքիó ն այÉ արժեքներիó: Մաքսատուրքերի ¹րույքները սաÑÙանíուÙ են Ùաքսային սակագնոí: Վերçինս Ùաքսատուրքերի ¹րույքների ÑաÙակարգíաÍ աÙ ոÕçությունն ¿, որը սաÑÙանíուÙ ¿ տíյաÉ երկիր ներÙուÍíոÕ ապրանքների ÑարկÙան ÑաÙար: Àն¹գրկուÙ ¿ ÑարկíոÕ ապրանքների անíանուÙն ու ¹ասակարգուÙը, տուրքերի ¹րույքներն ու ÑարկÙան եÕանակները, ինãպես նան արտաÑանուÙը, ներÙուÍուÙը կաÙ առանó íերա եռնÙան տարանóիկ ոոխա¹րուÙը, առանó տուրքի թույÉատրíոÕ ն արգեÉíաÍ ապրանքների անíանաóանկը: Àստ ÑարկÙան է յեկտի` Ùաքսատուրքերը ÉինուÙ են ներÙուÍÙան, արտաÑանÙան ն տարանóիկ: Վերçին երկուսը Ùի ßարք երկրներուÙ գրեթե ãեն էգտագորÍíուÙ: ԳերակßռոÕ են ներÙուÍÙան Ùաքսատուրքերը, որոնք Ñայրենական արտա¹րությունն արտասաÑÙանյան ապրանքների Ùրóակóությունիó պաßտպանեÉու Ùիçոó են: ԶարգաóոÕ երկրները Ùաքսատուրքերը էգտագորÍուÙ են ազգային տնտեսության աÙրապն¹Ùան, զարգաóÙան ն պետ յուçեի եկաÙուտներն աíեÉաóնեÉու նպատակոí: Àստ գանÓÙան եÕանակի` ÉինուÙ են առանÓնաÑատուկ Ùաքսատուրքեր, եր գանÓուÙը կատարíուÙ ¿ կայուն ¹րույքներոí` ներÙուÍíոÕ ապրանքների Ñատիó, Ùիաíորիó, կßռիó, ն գնային Ùաքսատուրքեր, եր գանÓուÙը կատարíուÙ ¿ տոկոսներոí (ա¹íաÉորային)` ապրանքների գներիó: Àստ Ùաքսային սակագնի կառուóíաÍքի` Ùաքսատուրքերը ÉինուÙ են` տար երակíաÍ, Ñոíանաíորãական, արտոնյաÉ, Ñակա¹եÙպինգային ն այÉն: Տար երակíաÍի ¹եպքուÙ նույն ապրանքի ÑաÙար սաÑÙանíուÙ են Ùաքսատուրքերի Ùի քանի ¹րույքներ: Դրանք էգտագորÍíուÙ են արտաքին առնտրուÙ տար եր երկրների Ùիçն որպես խտրականության Ùիçոó: Հոíանաíորãական Ùաքսատուրքերը կիրառíուÙ են արտերկրներիó որոß ապրանքների ներÙուÍուÙը, ինãպես նան սեոական ÑուÙքի ու կիսաýա րիկատների արտաÑանուÙը խոãըն¹ոտեÉու, Ñայրենական արտա¹րոÕների ÑաÙար նպաստաíոր պայÙաններ ստեÕÍեÉու ն այÉ նպատակներոí: ԱրտոնյաÉ Ùաքսատուրքերը սաÑÙանուÙ են Ùեկ կաÙ Ùի քանի երկրների ÑաÙար` Ñատուկ արենպաստ Ùաքսային կարգ ստեÕÍեÉու նպատակոí: Հակա¹եÙպինգային Ùաքսատուրքերը սոíորականիó արÓր տուրքեր են, որոնք ներÙուÍոÕ երկրներուÙ կիրառíուÙ են այն ¹եպքուÙ, եր արտաÑանոÕներն արտաքին ßուկաներուÙ ապրանքները íանառուÙ են óաÍր գներոí:

ՀայաստանուÙ Ùաքսատուրքերը ÑնուÙ գանÓíեÉ են անóաÑարկի, Ùաքսի ն այÉ Óներոí: Միçին ¹արերուÙ Ùաքսատուրքերին ÑաÙապատասխանեÉ ¿ անóաÑարկը կաÙ Ùաքսը, որը սկզ ուÙ գանÓíեÉ ¿ íանառականներիó` որոßակի տարաÍքի սաÑÙանագÉխին, կաÙուրçների, գետանóների Ùոտ ն այÉն, ÑետագայուÙ` íանառքի íայրուÙ իրաóíաÍ ապրանքիó: ԿիÉիկիայի Ñայկական պետությունուÙ էտարերկրյա առնտրականները Ùաքսատուրքեր ¿ին íնարուÙ տեÕաոոխíոÕ կաÙ íանառíոÕ ապրանքներիó` որոßակի տոկոսներոí (սոíորա ար` 4, արտոնությունների ¹եպքուÙ` 1-2) կաÙ առանó տուրքի ¿ին գորÍուÙ: ´աóի տոկոսային Ñաստատուն Ùաքսատուրքերիó կիրառíեÉ են նան Ùասնակի Ùաքսատուրքեր, որոնք գանÓíուÙ ¿ին որոß ապրանքներիó /գինի, յուÕ, անասուններ, ոսկի, թանկարժեք քարեր, պÕինÓ, երկաթ, աÙ ակ, գորÍíաÍք ն այÉն/: Մաքսատուրքեր ¿ին գանÓíուÙ նան կիրներոí, Éեռնանóքներոí, կաÙուրçներոí, գետանóներոí, աÙ ոÕç ԿիÉիկիայի տարաÍքոí կատարíոÕ ոոխա¹րուÙների, ßուկայուÙ íանառասեÕան ունենաÉու ÑաÙար, նաíաÑանգիստներուÙ խարսխíոÕ նաíերիó, էտարերկրյա íանառականների անÓնական իրերիó: XlV-XVlll ¹¹. ՀայաստանուÙ Ùաքսատուրքերը եÕեÉ են տարատեսակ ն կաÙայական: Յուրաքանãյուր նíանոÕ կիրառուÙ ¿ր որոßակի Ùաքսային սակագին` եÉնեÉոí իր ßաÑերիó: Մաքսատները ն Ùաքսակետերը գորÍուÙ ¿ին ոÉոր առնտրական նանապարÑներին: Դրանք այնքան ßատ ¿ին, որ Ùաքսատուրքեր գանÓեÉու իրաíունքը Ñանախ կապաÉոí տրíուÙ ¿ին Ùասնաíոր անÓանó: ՀետագայուÙ կաÙայական Ùաքսերի ոոխարեն սաÑÙանíեó ըն¹Ñանուր Ùաքսատուրք` ապրանքի արժեքի 5%-ի ãաոոí: 1821թ.-իó ՌուսաստանուÙ սաÑÙանíեó Ùաքսատուրքերի Ñոíանաíորãական սակագին, որը ÑետագայուÙ կիրառíեó նան Ան¹րկոíկասուÙ: Մաքսատուրքերի 5% ¹րույքն ուժի Ùեç թոÕնíեó Ùիայն ասիական երկրներիó ներÙուÍíոÕ ապրանքների ÑաÙար: Եíրոպական երկրների ապրանքներիó գանÓíուÙ ¿ին արÓր Ùաքսատուրքեր, իսկ ռուսական ն տեÕական ապրանքները թույÉատրíուÙ ¿ին Ան¹րկոíկասիó արտաÑանեÉ առանó ÑարկÙան: Մինãն 20-ր¹ ¹արի սկիզ ը Ռուսաստանի Ùաքսային քաÕաքականությունն Ան¹րկոíկասուÙ ազÙիóս ոոոոխíեÉ ¿: ԱյժÙ գտնíուÙ ¿ կատարեÉագորÍÙան գորÍընթաóուÙ: ՆերկայուÙս ՀՀ Ùաքսային տարաÍքոí ապրանքների ոոխա¹րուÙների ¹եպքուÙ գանÓուÙ են ÑետնյաÉ Ùաքսային íնարները. Ùաքսային տուրքեր, 1. աíեÉաóíաÍ արժեքի Ñարկ, 2. ակóիզային Ñարկ,

3. Éիóենզիա /արտոնագիր/ տաÉու ÑաÙար, 4. Ùաքսային ÓնակերպուÙների ÑաÙար, 5. ÙաքսատներուÙ կաÙ ÙաքսակետերուÙ ապրանքների պաÑպանÙան ÑաÙար, 6. ապրանքների Ùաքսային ուÕեկóÙան ÑաÙար, 7. տեÕեկությունների ն խորÑր¹ատíության ներկայաóÙան ÑաÙար, 8. Ùաքսային անուր¹ների Ùասնակóության ÑաÙար, 9. այÉ Íառայություններ ÙատուóեÉու ÑաÙար:

1.2. Մաքսային աßխատանքների կազÙակերպուÙը ՀՀ-ուÙ Ùաքսային գորÍը կազÙակերպíուÙ ¿ իրաíական, íարãական, տնտեսական, կազÙակերպãական Ùեթո¹ներոí ն ուÕÕíաÍ ¿ երկրի տնտեսական ինքնուրույնության ու անíտանգության պաßտպանությանը: Մաքսային գորÍունեությունը Ñնարաíորություն ¿ տաÉիս ակտիíաóնեÉ պետության տնտեսական զարգաóուÙը, ապաÑոíուÙ ¿ քաÕաքաóիների, տնտեսական սու յեկտների իրաíունքները ն Ñայրենական ßուկայի պաßտպանությունը, իրականաóնուÙ ¿ ÑսկոÕություն, կարգաíորուÙ ¿ ապրանքաոոխանակությունը ն պայÙաններ ¿ ստեÕÍուÙ ազգային ßուկայի զարգաóÙան ու ըն¹ÉայնÙան ÑաÙար: ՀՀ-ուÙ իրականաóíուÙ ¿ Ùիասնական Ùաքսային քաÕաքականություն, որը ՀՀ արտաքին ն ներքին քաÕաքականության աÕկաóուóիã Ùասն ¿: Մաքսային տարաÍքը կազÙուÙ ¿ պետության óաÙաքային տարաÍքը, տարաÍքային ն ներքին çրերը, է¹ային տարաÍքը: Մաքսային ¿ ÑաÙարíուÙ այն տարաÍքը, որտեÕ Éրիí ÍաíաÉոí գորÍուÙ ¿ Ùաքսային էրենս¹րությունը: Պետության տարաÍքուÙ կարոÕ են գտնíեÉ Ùաքսային ազատ գոտիներ ն պաÑեստներ, որոնք Ùաքսային տարաÍք ãեն: Ազատ գոտիներուÙ գորÍուÙ ¿ Ùաքսային այնպիսի ռեժիÙ, ըստ որի ներÙուÍíաÍ ապրանքները տեÕա աßխíուÙ են ÑաÙապատասխան տարաÍքային սաÑÙաններուÙ, ն ¹րանóիó ãեն գանÓíուÙ Ùաքսային տուրքեր ու Ñարկեր, ÙիաժաÙանակ ãեն կիրառíուÙ նան տնտեսական քաÕաքականության Ùիçոóներ: Ազատ գոտիները նպաստուÙ են առանÓին ßրçանների սոóիաÉտնտեսական զարգաóÙանը: Ան¹րա¹առնաÉոí Ùաքսային տարաÍքին` անÑրաժեßտ ¿ տար երեÉ «Ùաքսային անկÉաí» ն «Ùաքսային ¿քսկÉաí» Ñասկաóությունները: Այսպես` Ùեկ պետության տարաÍքուÙ (Ա պետություն) կարոÕ ¿ գոյություն ունենաÉ տարաÍք, որը տíյաÉ պետության Ùաքսային տարաÍքի Ùաս ãի Ñան¹իսանուÙ, այÉ ուրիß պետության (´ պետության) Ùաքսային տարաÍք ¿: Հետնա ար` նßíաÍ տարաÍքը Ñան¹իսանուÙ ¿ ´ պետության Ùաքսային անկÉաíը ն Ա պետության Ùաքսային ¿քսկÉաíը: ԱնկÉաíներուÙ գորÍուÙ ¿ այն երկրի Ùաքսային էրենս¹րությունը, որի տարաÍքի անկÉաíն ¿ ¹ա: Մաքսային անկÉաíը ն ¿քսկÉաíը գորÍուÙ են Ùիçազգային-իրաíական ոոխպայÙանաíորíաÍության ÑիÙան íրա:

Մաքսային իրաíունք: Իրաíական-նորÙատիí ակտերը, որոնք կարգաíորուÙ են Ùաքսային-իրաíական Ñարա երությունները, կազÙուÙ են Ùաքսային իրաíունքը: Մաքսային իրաíունքը ÙßակíաÍ ¿ ÑաÙաÓայն ÑետնյաÉ սկզ ունքների` 1. Մար¹ու իրաíունքների ն ազատության ÑարգÙան սկզ ունք: ՆßíաÍ սկզ ունքը Ñատկապես կարնոր ¿ Ùաքսային ÑսկոÕության իրականաóÙան կարգի պաßտպանության ն անÓնական զննÙան ժաÙանակ: 2. úրինականության սկզ ունք: Դա նախատեսուÙ ¿ պետության սաÑÙանա¹րության, էրենքների, Ùաքսային էրենսգրքի, նորÙատիí ակտերի պաÑպանություն: 3. Մար¹ասիրության սկզ ունք: ԴրսնորíուÙ ¿ զենքի, զինաÙթերքի, թÙրա¹եÕերի ներÙուÍÙան արգեÉÙան Óնոí, եր կանխíուÙ ¿ պետության սաÑÙաններոí ¹րանó Ùուտքը: ՆßíաÍ սկզ ունքը ¹րսնորíուÙ ¿ նան ÑուÙանիտար էգնության ժաÙանակ, ինãպես նան ÑÕի կանանó ն անãաոաÑասների նկատÙաÙ , Ùաքսային արտոնությունների սաÑÙանÙան Ùիçոóոí: 4. Գիտականության սկզ ունք: Այս սկզ ունքը ենթա¹րուÙ ¿ Ùաքսային քաÕաքականության ն Ùաքսային էրենս¹րության ÙßակուÙ գիտության ու գիտատեխնիկական առաçընթաóի նíանուÙների, զարգաóաÍ երկրների ոորÓի íրա: 5. Միçազգային-իրաíական նորÙերի եÉակետի սկզ ունք: ՏíյաÉ սկզ ունքը նßանակուÙ ¿, որ ÑանրապետությունուÙ Ùաքսայինիրաíական կարգաíորուÙը պետք ¿ իրականաóíի Ùիçազգային նորÙերին ու պաÑանçներին ÑաÙապատասխան, ներ¹աßնակ ն Ùիասնական Óնոí: Մար¹ը Ùաքսային-իրաíական Ñարա երությունների առարկա ã¿, այÉ Ñան¹ես ¿ գաÉիս այ¹ Ñարա երությունների Ùասնակիó` սու յեկտ: ԱնÑատ սու յեկտների նկատÙաÙ Ùաքսային էրենս¹րությունը կիրառíուÙ ¿ տարատեսակíաÍ ÙոտեóÙաÙ ` կախíաÍ ուÕնորության նպատակիó` ուÕնոր, զ ոսաßրçիկ, ÍառայոÕական գորÍուÕուÙ, Ùßտական նակաíայր ÙեկնոÕ ն այÉն: Մաքսային էրենս¹րությաÙ տար երակíաÍ ÙոտեóուÙ ¿ óուóաերíուÙ տար եր կատեգորիայի անÓանó կոÕÙիó Ùաքսային սաÑÙանոí անóկաóíոÕ ապրանքների քանակի նկատÙաÙ : ԱռանÓին անÑատ սու յեկտներ, իրականաóնեÉոí իրենó պաßտոնական պարտականությունները, էգտíուÙ են տար եր արտոնություններիó: Այ¹պիսի սու յեկտներին íերա երուÙ են` տրանսպորտային

ն ոոստային ÍառայոÕները, ¹իíանագիտական գորÍակաÉները ն սուրÑան¹ակները: Մաքսային արտոնությունները տարաÍíուÙ են ինãպես ՀՀ, այնպես ¿É արտասաÑÙանյան քաÕաքաóիների íրա: Մաքսային էրենս¹րությունը նßանակաÉի արտոնություններ ¿ նախատեսուÙ պետական արÓրաստինան պաßտոնյաների ÑաÙար, էրինակ` երկրի նախագաÑի: Մաքսային իրաíաÑարա երությունների Ùասնակիóներ կաÙ սու յեկտներ կարոÕ են ÉինեÉ ýիզիկական ն իրաíա անական անÓինք, անÑատները ն կոÉեկտիíները: ԱնÑատ սու յեկտ են ՀՀ ն արտասաÑÙանյան քաÕաքաóիները, քաÕաքաóիություն ãունեóոÕ անÓինք, որոնք` ա) անóնուÙ են ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí, ) տեÕաոոխուÙ կաÙ նախապատրաստíուÙ են Ùաքսային սաÑÙանոí տեÕաոոխեÉ եռներ ն տրանսպորտային Ùիçոóներ: Մաքսային իրաíաÑարա երությունների սու յեկտ կարոÕ են ÉինեÉ նան այն կազÙակերպությունները, որոնք Ùաքսային ÙարÙինների կոÕÙիó իրաíունք են ստանուÙ Ùաքսային ոÉորտուÙ զ աÕíեÉ որոßակի գորÍունեությաÙ : Դրանք են` Ùաքսային րոքերը, Ùաքսային եռնակիրը, Ùաքսային պաÑեստի, անÙաքս խանութի տնէրենները ն այÉն: ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքների ն այÉ առարկաների տեÕաոոխÙան կարգը, Ùաքսային ÑարկուÙը, ÓնակերպուÙը, ÑսկոÕությունը, Ùաքսային քաÕաքականության կենսագորÍÙան Ùյուս Ùիçոóները կազÙուÙ են Ùաքսային գորÍը: ՀՀ Ùաքսային գորÍը զարգանուÙ ¿ Ùիçազգային պրակտիկայուÙ ըն¹ունíաÍ նորÙերի ն ãաոանիßների Ñետ ներ¹աßնակեóÙան ու ÑաÙապատասխանեóÙան սկզ ունքոí: Մաքսային գորÍի ըն¹Ñանուր ÕեկաíարուÙն իրականաóնուÙ են ՀՀ պետական իßխանության ն ՀՀ կառաíարÙան արÓրագույն ÙարÙինները: Վերçիններս կազÙուÙ են Ùիասնական Ñանրապետական ÑաÙակարգ, որը ներառուÙ ¿. - ՀՀ կառաíարությանն առընթեր Ùաքսային պետական կոÙիտեն, - ՀՀ Ùաքսային պետական կոÙիտեի Ùաքսատները, - ՀՀ Ùաքսային պետական կոÙիտեի Ùաքսային կետերը: ՀՀ Ùաքսային պետական կոÙիտեն ՀՀ-ուÙ Ùաքսային գորÍի կառաíարÙան կենտրոնական ÙարÙինն ¿: Այն ՀՀ կառաíարության ÑաÙաÓայնությաÙ ստեÕÍուÙ, íերակազÙաíորուÙ ն ÉուÍարուÙ ¿ Ùաքսատներն ու Ùաքսային կետերը:

ՀՀ Ùաքսային կոÙիտեի ներկայաóÙաÙ Ùաքսատները ն Ùաքսային կետերը գորÍուÙ են ՀՀ կառաíարության կոÕÙիó որոßíոÕ տարաÍքների սաÑÙաններուÙ: Մաքսային Íառայության կանոնա¹րությունը ÑաստատíուÙ ¿ ՀՀ կառաíարության կոÕÙիó: Երկրի Ùաքսային ÙարÙինները ÙասնակóուÙ են պետության Ùաքսային քաÕաքականության ÙßակÙան գորÍին, ապաÑոíուÙ են Ùաքսային էրենս¹րության պաÑպանուÙը, պաßտպանուÙ են քաÕաքաóիների իրաíունքները ն ßաÑերը, երկրի տնտեսական անíտանգությունը, Ùիçոóներ են ÓեռնարկուÙ առնտրատնտեսական Ñարա երությունների Ùաքսային կարգաíորÙան ÑաÙար: ՀՀ-ուÙ Ùաքսասակագնային Ñարóերի կարգաíորÙան íերա եյաÉ առաçարկությունների ÙßակÙան ն այÉ խն¹իրների իրականաóÙան նպատակոí ՀՀ Ùաքսային պետական կոÙիտեին առընթեր գորÍուÙ ¿ Ùաքսասակագնային խորÑուր¹, որի կազÙը ն կանոնա¹րությունը ÑաստատíուÙ ¿ ՀՀ կառաíարության կոÕÙիó: Մաքսասակագնային խորÑր¹ի խն¹իրներն են` 1. ՀՀ Ùաքսասակագնային քաÕաքականության ÑիÙնական ուÕÕությունների íերա երյաÉ առաçարկությունների, ներառյաÉ Ùաքսատուրքեր սաÑÙանեÉու, íերաóնեÉու ն ոոոոխեÉու, սակագնային արտոնությունների ն առաíեÉությունների, ինãպես նան Ùաքսային սակագնի անíանաóանկի ոոոոխությունների Ùասին առաçարկությունների ÙßակուÙը: 2. Մաքսասակագնային կարգաíորÙան Ñարóերի íերա երյաÉ ՀՀ էրենս¹րական ակտերի ն ՀՀ Ùիçազգային պայÙանագրերի նախագÍերի ÙßակուÙը: 3. ՀՀ Ùաքսային տարաÍք ապրանքներ ն այÉ առարկաներ ներÙուÍեÉիս ն այ¹ տարաÍքիó արտաÑանեÉիս Ñանրապետության ßուկայի պաßտպանության ÙիçոóառուÙների ÙßակուÙը: 4. Մաքսային գորÍին առնãíոÕ այÉ խն¹իրների íերա երյաÉ առաçարկությունների ÙßակուÙը: ÂÙրանյութերի ն ÑոգեÙետ խիստ ներգորÍոÕ նյութերի Ùիçազգային ապէրինի ßրçանառության ¹եÙ պայքարուÙ իրաíապաÑ ն պետական այÉ ÙարÙինների ÑաÙագորÍակóության ապաÑոíÙան նպատակոí ստեÕÍíեÉ ¿ Ñանրապետական ÑաÙակարգիã խորÑուր¹, որի կազÙը ÑաստատուÙ ն ¹րա գորÍունեության կարգը սաÑÙանուÙ ¿ ՀՀ կառաíարությունը: ՀՀ Ùաքսային ÙարÙինների ÑիÙնական խն¹իրներն են`

1. ԱպաÑոíեÉ ՀՀ տնտեսական ինքնիßխանությունը ն տնտեսական անíտանգությունը, Ñանրապետական ßուկայի պաßտպանíաÍությունը: 2. ԱպաÑոíեÉ Ùաքսային գորÍի íերա երյաÉ ՀՀ էրենս¹րության իրականաóուÙը: 3. ԱպաÑոíեÉ ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքներ ն այÉ առարկաներ ոոխա¹րեÉիս Ùաքսասակագնային ÙեխանիզÙի իրականաóուÙը, ապրանքների ն այÉ առարկաների ներÙուÍÙան ն արտաÑանÙան թույÉտíության կարգի ար¹յունաíետ կիրառուÙը, Ùաքսատուրքերի ն Ùաքսաíնարների ÑաíաքուÙն ու ÙուÍուÙը Ñանրապետական յուçե: 4. ՏնէրինեÉ Ùաքսային եկաÙուտները: 5. ԿատարեÉագորÍեÉ Ùաքսային ÑսկոÕության ու ÓնակերպÙան ÙեխանիզÙները: 6. ՊայքարեÉ Ùաքսանենգության ն ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքներ ն այÉ առարկաներ ոոխա¹րեÉիս Ùաքսային կանոնների խախտուÙների ¹եÙ, աçակóեÉ Ùիçազգային աÑա եկãության ¹եÙ ÙÕíոÕ պայքարին: 7. ԱçակóեÉ ՀՀ արտաքին տնտեսական կապերի զարգաóÙանը: 8. ԱçակóեÉ Ñայրենական սպառոÕների ßաÑերի պաßտպանությանը` ներÙուÍíոÕ ապրանքներիó նպատակաուÕÕíաÍ ÙիçոóառուÙների իրականաóÙան ßնորÑիí: 9. ԱպաÑոíեÉ ÑաÙապատասխան Ùասնագետների պատրաստուÙը: 10. ԱպաÑոíեÉ ՀՀ Ùիçազգային պայÙանագրերոí նախատեսíաÍ պարտաíորությունների կատարուÙը Ùաքսային գորÍին íերաերոÕ ÑարóերուÙ, ինãպես նան ÑաÙագորÍակóությունը էտարերկրյա պետությունների Ùաքսային ն այÉ իրաíասու ÙարÙինների, կազÙակերպությունների Ñետ: 11. ՎարեÉ ՀՀ Ùաքսային íինակագրությունը: 12. ԿատարեÉ Ùաքսային գորÍի íերÉուÍական, Ñետազոտական ն խորÑր¹ատíական աßխատանքներ: Առարկաների աժանուÙը ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների, կապíաÍ ¿ íերçիններիս Ùաքսային Ñարկերիó ազատեÉու Ñետ: Այսպես` Ùաքսային էրենս¹րությունը տրանսպորտային ¿ ÑաÙարուÙ Ùիայն այն Ùիçոóները, որոնք անÙիçականորեն էգտագորÍíուÙ են եռների ն ուÕնորների Ùիçազգային ոոխա¹րուÙների ÑաÙար: Այն ¹եպքուÙ, եր տրանսպորտային Ùիçոóները (աíտոÙեքենա, կոնտեյներ ն այÉն) ներկրíուÙ են ազատ ßրçանառության կաÙ ßաÑագորÍÙան ÑաÙար, ապա ¹րանք ¹ասíուÙ են ապրանք-

ների կատեգորիային: Ապրանքներին ¿ íերա երուÙ նան óանկաóաÍ ßարժական գույք, այ¹ թíուÙ` տարա¹րաÙը, íաÉյուտային արժեքները, ¿Éեկտրա¿ներգիան, çերÙային ն ¿ներգիայի այÉ տեսակները: Ապրանքները երկրի Ùաքսային սաÑÙանը ÑատուÙ են երկու նպատակոí` կոÙերóիոն ն ոã կոÙերóիոն: ԿոÙերóիոն ապրանքները ներÙուÍíուÙ, արտաÑանíուÙ կաÙ տարանóիկ Óնոí տեÕաոոխíուÙ են արտաքին առնտրական ßրçանառության Ùեç առքուíանառքի նպատակոí: ԿոÙերóիոն ապրանքների ßարժը պայÙանաíորուÙ ¿ արտարժույթի տեÕաոոխությունը: Ոã կոÙերóիոն ապրանքները նախատեսíաÍ ãեն առնտրական ßրçանառության ÑաÙար: Մաքսային սաÑÙանոí ¹րանք տեÕաոոխուÙ են` ա)քաÕաքաóիների անÓնական էգտագորÍÙան ÑաÙար, )տար եր ÑիÙնարկությունների ն կազÙակերպությունների կանոնա¹րական ն այÉ խն¹իրների իրականաóÙան ÑաÙար, որոնք կապíաÍ են առնտրի Ñետ: ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí կարոÕ ¿ տեÕաոոխíեÉ óանկաóաÍ ապրանք կաÙ այÉ առարկա, որի ներÙուÍուÙը ՀՀ ն արտաÑանուÙը ՀՀ-իó, ինãպես նան տարանóիկ ոոխա¹րուÙը ՀՀ տարաÍքոí, արգեÉíաÍ կաÙ սաÑÙանաոակíաÍ ãեն: Ապրանքները ն այÉ առարկաները ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí տեÕաոոխíուÙ են Ùաքսային ÑսկոÕության ներքո, որն իրականաóíուÙ ¿ ÙաքսատներուÙ ն Ùաքսային կետերուÙ: Մաքսային սաÑÙանոí ապրանքների ն այÉ առարկաների տեÕաոոխուÙը ենթակա ¿ Ùաքսային ÓնակերպÙան: ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ոոխա¹րíոÕ տրանսպորտային Ùիçոóները (ներառյաÉ անÑատական էգտագորÍÙան ոոխա¹րաÙիçոóները) կանգնեóíուÙ են տíյաÉ սաÑÙանի Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի գտնíեÉու íայրուÙ` ÑաÙապատասխան Ùաքսային գորÍոÕություններ կատարեÉու նպատակոí: Տրանսպորտային Ùիçոóների ÙեկնուÙը թույÉատրուÙ են Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի ÍառայոÕները ն սաÑÙանապաÑ զորքերը: øաÕաքաóիները կարոÕ են ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí անարգեÉ տեÕաոոխեÉ óանկաóաÍ իր, որի ներÙուÍուÙը ն արտաÑանուÙը որոßակի քանակներոí արգեÉíաÍ ã¿: øաÕաքաóիների կոÕÙիó ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí իրերի առանÓին տեսակների տեÕաոոխÙան քանակային ն արժեքային ãաոերը սաÑÙանíուÙ են ՀՀ կառաíարության կոÕÙիó: ԱրտասաÑÙանուÙ գրանóíաÍ ժառանգական գույքի կազÙի Ùեç ÙտնոÕ ապրանքները ն այÉ առարկաները ՀՀ ներÙուÍեÉու ÑաÙար ÑիÙք են Ñան¹իսանուÙ ժառանգÙան իրաíունքի ն ժառանգÙան

գույքի կազÙին այ¹ ապրանքների ու այÉ առարկաների պատկանեÉու Ùասին սաÑÙանíաÍ կարգոí էրինականաóíաÍ ոաստաթÕթերը: ԱրտաÑանÙան ÑաÙար նս անÑրաժեßտ են ÑաÙապատասխան ոաստաթÕթեր:

1.2. Մաքսային ÓնակերպÙան ն եռների ÑսկոÕության կարգը Մաքսային ÑսկոÕությունը ն եռների ÓնակերպուÙն իրականաóíուÙ ¿ Ùաքսային ÙարÙինների կոÕÙիó` ÑաÙագորÍակóեÉոí Ñայտարարատուների, եռներ ոոխա¹րոÕների ն այÉ անÓանó Ñետ, որոնք իրաíասություն ունեն ապրանքներ ն տրանսպորտային Ùիçոóներ ոոխա¹րեÉու: Մաքսատները ÑիÙնականուÙ զ աÕíուÙ են եռների զննուÙոí ն ¹րանó ÓնակերպուÙոí: Ար¹յունա երական խոßոր ÓեռնարկություններուÙ, որոնք Ùßտապես արտաքին տնտեսական կապեր են իրականաóնուÙ, կարոÕ են ստեÕÍíեÉ Ùաքսային ÑսկոÕության Ñենակետեր: Վերçինիս պաßտոնատար անÓը կոãíուÙ ¿ Ùաքսային Éիազոր: Մաքսային Éիազորության գորÍունեության գոտին տարաÍք ¿, որը ÑրաÙանոí աÙրագրíաÍ ¿ Éիազորին: Մաքսային Éիազորը կազÙակերպուÙ ¿ զննոÕ ÑանÓնաժոÕոíի աßխատանքներն իր գոտուÙ ն պատասխանատíություն ¿ կրուÙ նրա գորÍունեության ÑաÙար: ՀայտարարագրÙան են ենթակա ոÉոր այն ապրանքները ն տրանսպորտային Ùիçոóները, որոնó Ùաքսային ռեժիÙը ոոխíուÙ ¿, ինãպես նան այն ¹եպքերուÙ, որոնք նախատեսíաÍ են էրենս¹րական ակտերոí: Հայտարարությունը տրíուÙ ¿ սաÑÙանíաÍ կարգոí` գրաíոր, անաíոր, տíյաÉների ¿Éեկտրոնային Ùիçոóոí ն այÉն: Հայտարարատուն պարտաíոր ¿ նßգրիտ տեÕեկություններ տաÉ ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների, ¹րանó Ùաքսային ռեժիÙների Ùասին, որոնք անÑրաժեßտ են Ùաքսային նպատակներոí: Հայտարարություն տաÉու Óնը ն կարգը, տեÕեկությունների óանկը որոßíուÙ են ՀՀ Ùաքսային պետական կոÙիտեի կոÕÙիó: Մաքսային ÙարÙինների կոÕÙիó ապրանքները ÑայտարարագրÙան են ենթարկíուÙ այնտեÕ, որտեÕ իրականաóíուÙ ¿ ¹րանó ÓնակերպուÙը: Տրանսպորտային Ùիçոóները ÑայտարարագրÙան են ենթարկíուÙ ապրանքների Ñետ ÙիաժաÙանակ: Մաքսային Ñայտարարագրերը տրíուÙ են ÑաÙապատասխան ժաÙկետներուÙ: Հայտարարություն ներկայաóնոÕը կարոÕ ¿ ÉինեÉ անÓ կաÙ Ùաքսային րոքեր, որը տեÕաոոխուÙ ¿ ապրանքներ ն տրանսպորտային Ùիçոóներ: öոխա¹րաÙիçոóները, ապրանքները, ինãպես նան Ùիçազգային էտարերկրյա կազÙակերպություններին ն ներկայաóուóãություններին պատկանոÕ առարկաները, արժույթը ÑայտարարագրíուÙ են

Ùաքսատանը կաÙ Ùաքսային կետուÙ: ՀայտարարագրուÙը կատարíուÙ ¿ ՀՀ Ùաքսային պետական կոÙիտեի կոÕÙիó սաÑÙանíաÍ կարգոí, որտեÕ նßգրիտ տեÕեկություններ են նßíուÙ ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքների ն այÉ առարկաների, ¹րանó տեÕաոոխÙան նպատակի Ùասին, ինãպես նան` Ùաքսային ÑսկոÕության ն ÓնակերպÙան ÑաÙար անÑրաժեßտ այÉ տեÕեկություններ: ՀայտարարագրուÙը կատարíուÙ ¿ Ùաքսային կոÙիտեի Ñետ կնքíաÍ պայÙանագրի ÑիÙան íրա: Հայտարարատուն պարտաíոր ¿. 1. Ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների ÑաÙար Ñայտարարություն տաÉ Ùաքսային էրենս¹րությանը ÑաÙապատասխան: 2. Մաքսային ÙարÙնի պաÑանçի ¹եպքուÙ ներկայաóնեÉ ÑայտարարագրíաÍ ապրանքներն ու տրանսպորտային Ùիçոóները: 3. Մաքսատանը կաÙ Ùաքսային կետին ներկայաóնեÉ Ùաքսային ÑսկոÕության ն ÓնակերպÙան ÑաÙար անÑրաժեßտ տեÕեկություններ ոíան¹ակոÕ ոաստաթÕթեր: 4. ՎնարեÉ Ùաքսատուրք ն Ùաքսաíնարներ, եթե ապրանքներն ու այÉ առարկաները ենթակա են Ùաքսային ÑարկÙան: öոխա¹րաÙիçոóների, ապրանքների ն այÉ առարկաների, այ¹ թíուÙ` Ùիçազգային, էտարերկրյա կազÙակերպություններին ու ներկայաóուóիãներին պատկանոÕ ապրանքների ու այÉ առարկաների ÑայտարարագրÙան գորÍոÕություններն իրականաóíուÙ են Ñայտարարատուի Éիազոր ներկայաóուóիã Ñան¹իսաóոÕ անÓի կոÕÙիó: Այն ապրանքներն ու առարկաները, որոնó Ùաքսային ÓնակերպուÙը աíարտíաÍ ã¿, այ¹ թíուÙ` ՀՀ տարաÍքոí տարանóիկ տեÕաոոխíոÕ ապրանքներինը, կարոÕ են Ùաքսային ապաÑոíության Ùիçոóների կիրառÙաÙ ոոխա¹րíեÉ Ùի Ùաքսատնիó կաÙ Ùաքսային կետիó Ùյուսը: Այ¹պիսի ապրանքները պաÑպանíուÙ են ոոխա¹րÙան ըն¹ունաÍ կազÙակերպության կաÙ քաÕաքաóու պատասխանատíության ներքո: Եթե ոոխա¹րաÙիçոóը íթարի կաÙ անÑաÕթաÑարեÉի ուժի Ñետնանքոí ãի կարոÕաóեÉ ÑասնեÉ ÑաÙապատասխան Ùաքսատուն կաÙ Ùաքսային կետ, ապա ապրանքների եռնաթաոուÙը թույÉատրíուÙ ¿ այÉ íայրուÙ:Այ¹ ¹եպքուÙ ապրանքների ոոխա¹րուÙն իրականաóնոÕ կազÙակերպությունը կաÙ քաÕաքաóին պատասխանատու են այ¹ ապրանքների ÑաÙար: Վերçիններս պարտաíոր են Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի պաßտոնատար անÓանó

տանեÉ այ¹ ապրանքների գտնíեÉու íայրը կաÙ ապաÑոíեÉ ¹րանó ոոխա¹րուÙը Ùաքսատուն կաÙ Ùաքսային կետ: Մի Ùաքսատնիó կաÙ Ùաքսային կետիó Ùյուսը ապրանքների ոոխա¹րÙան ժաÙանակ ¹րանó կորստի կաÙ ãÑանÓնեÉու ¹եպքուÙ, եթե ¹ա պայÙանաíորíաÍ ã¿ է յեկտիí պատնառներոí, ոոխա¹րուÙն իրականաóնոÕը պետք ¿ íնարի այն Ùաքսատուրքերն ու Ùաքսաíնարները, որոնք կíնարեին ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքները տեÕաոոխեÉիս` պաÑպանեÉոí այ¹պիսի տեÕաոոխÙան սաÑÙանíաÍ կարգը: Մաքսային տարաÍք ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների ներÙուÍÙան (արտաÑանÙան) ժաÙանակ ոոխա¹րոÕը Ùաքսային ÙարÙնին տեÕեկաóնուÙ ¿ Ùաքսային տարաÍքը ÑատեÉու Ùասին: Մաքսային ÙարÙինը գրանóուÙ ¿ այ¹պիսի տեÕեկությունը ն նßանակուÙ ¿ ժաÙանակն ու íայրը, որտեÕ ապրանքները ն տրանսպորտային Ùիçոóները պետք ¿ Ñասնեն Ñետագա Ùաքսային ÓնակերպուÙների ÑաÙար: Իսկ այն ապրանքները ն տրանսպորտային Ùիçոóները, որոնք ÑասեÉ են նßանակÙան íայրը Ùաքսային ÙարÙնի աßխատանքային ժաÙերիó ¹ուրս, պետք ¿ տեÕա¹րíեն Ùաքսային ÑսկոÕության գոտուÙ: ԱյստեÕ ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների Ñետ գորÍոÕությունները, գորÍառնությունները ( եռների եռնուÙ, եռնաթաոուÙ, ոաթեթաíորուÙ ն այÉն) կարեÉի ¿ իրականաóնեÉ Ùիայն Ùաքսային ÙարÙնի թույÉատíության ¹եպքուÙ: Ապրանքները ն տրանսպորտային Ùիçոóները Ùաքսային ÙարÙնին ներկայաóնեÉու պաÑիó Ùինãն ¹րանó ÑաÙապատասխան Ùաքսային ռեժիÙոí աóթոÕուÙը գտնíուÙ են Ùաքսային ÑսկոÕության ժաÙանակաíոր պաÑպանÙան տակ: ÄաÙանակաíոր պաÑպանուÙն իրականաóíուÙ ¿ Ñատուկ առանÓնաóíաÍ ն կաÑաíորíաÍ կառույóներուÙ կաÙ ժաÙանակաíոր պաÑպանÙան պաÑեստներուÙ: ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ոոխա¹րíոÕ ապրանքները Ùինãն Ùաքսային ÓնակերպուÙը կարոÕ են պաÑպանíեÉ Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի կոÕÙիó, իսկ կազÙակերպությունն այ¹պիսի ապրանքները պաÑպանուÙ ¿ Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի թույÉտíությաÙ ն նրա ÑսկոÕության ներքո: Մաքսային ÓնակերպուÙները սկսíուÙ են այն անիó Ñետո, եր Ùաքսային ÙարÙնի պաßտոնատար անÓը ÑայտարարուÙ ¿ իր պատրաստ ÉինեÉու Ùասին` ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների Ùաքսային ÓնակերպուÙների իրականաóÙան ÑաÙար: Մաքսային ÙարÙնի պաÑանçոí Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքներ ու տրանսպորտային Ùիçոóներ տեÕաոոխոÕ անÓը պարտաíոր ¿ իրականաóնեÉ ոոխա¹րուÙ, կßռուÙ, եռնուÙ, եռնաթաոուÙ,

íնասíաÍ ոաթեթների ուÕÕուÙ ն այÉն: Մաքսային ÓնակերպուÙների նպատակոí, Ùաքսային ÙարÙիններն իրաíունք ունեն íերóնեÉ ապրանքների ոորÓանÙուßներ ն իրականաóնեÉ ¹րանó Ñետազոտությունը (ոորÓաքննությունը): Մաքսային ÙարÙինների կոÕÙիó նÙուßների ոորÓաքննությունը իրականաóíուÙ ¿ սաÑÙանíաÍ կարգոí: Ապրանքների նկատÙաÙ իրաíասություն ունեóոÕ անÓն կարոÕ ¿ ոորÓաքննության ÑաÙար նÙուßներ íերóնեÉու ժաÙանակ ներկա ÉինեÉ այ¹ գորÍընթաóին: Ապրանքների նկատÙաÙ իրաíասություն ունեóոÕ անÓի աóակայության ¹եպքուÙ Ùաքսային ÙարÙինները կարոÕ են ոորÓանÙուß ն ապրանքային նÙուßներ íերóնեÉ ոորÓաքննության ÑաÙար այն ¹եպքուÙ, եր նßíաÍ անÓը ãի ներկայանուÙ ապրանքը ներկայաóնեÉուó Ñետո 10 էրíա ընթաóքուÙ, ինãպես նան անÑետաÓգեÉի իրաíինակների ¹եպքուÙ: ՆÙուßներ íերóնեÉիս պետք ¿ ներկա Éինի ¹րանó ոորÓաքննության ար¹յունքներուÙ ãßաÑագրգռíաÍ ýիզիկական անÓը: Ապրանքների նկատÙաÙ Éիազորություն ունեóոÕ անÓը կաÙ նրա ներկայաóուóիãը իրաíունք ունի ÍանոթանաÉու íերóíաÍ նÙուßների ոորÓաքննության ար¹յունքների արÓանագրություններին: Մաքսային ÓնակերպուÙների ժաÙանակ ßաÑագրգռíաÍ անÓանóիó գանÓíուÙ են սաÑÙանíաÍ Ùաքսային íնարներ ն ÙուÍուÙներ: Մաքսային íնարուÙները գանÓíուÙ են Ùաքսային Ñայտարարությունների ըն¹ունÙան ժաÙանակ կաÙ Ùինã այ¹: Մաքսային պաÑպանության տակ գտնíոÕ ապրանքները պետական այÉ ÙարÙինների կոÕÙիó կարոÕ են ստուգÙան, ÑետազոտÙան կաÙ այÉ գորÍոÕությունների ենթարկíեÉ Ùիայն Ùաքսային ÙարÙինների թույÉտíությաÙ կաÙ ÙասնակóությաÙ : Ապրանքներն ու այÉ առարկաներ Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի ÑսկոÕության ներքո կարոÕ են պաÑíեÉ Ùեկ տարի ժաÙկետոí: Այ¹ ընթաóքուÙ Ùաքսատունը կաÙ Ùաքսային կետն իրաíունք ունի կատարեÉ ապրանքների ն այÉ առարկաների գույքագրուÙ: Մաքսային ÑսկոÕության ներքո պաÑպանíոÕ ապրանքներն ու այÉ առարկաները կարոÕ են ÑանÓնíեÉ ապրանքատիրոçը Ùիայն Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի թույÉտíությաÙ : Առանó թույÉտíության ապրանքները ÑանÓնեÉու ¹եպքուÙ ÑիÙնարկներն ու կազÙակերպությունները պետք ¿ íնարեն այն Ùաքսատուրքն ու Ùաքսաíնարները, որոնք պետք ¿ íնարեին ապրանքներն ու այÉ առարկաները տեÕաոոխեÉիս: ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքների տեÕաոոխÙան նկատÙաÙ Ùաքսային ÑսկոÕության ապաÑոíÙան, ¹րանք Ùաքսային տարաÍք ներÙուÍեÉու, Ùաքսային սաÑÙաններիó արտաÑանեÉու ն

ՀՀ տարաÍքոí տարանóիկ ոոխա¹րÙան պետական կարգաíորÙան Ùիçոóների կիրառուÙն ապաÑոíեÉու նպատակոí, Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի պաßտոնատար անÓինք կատարուÙ են Ùաքսային ÓնակերպÙան գորÍոÕություններ: Մաքսային ոաստաթÕթերը ÓնակերպíուÙ են Ñայերեն, իսկ անÑրաժեßտության ¹եպքուÙ` նան Ùիçազգայնորեն նանաãíաÍ որն¿ Éեզíոí:

ՄԱøՍԱՅԻՆ ՀՍԿՈÔՈՒÂՅՈՒՆ: ԻրականաóíուÙ ¿ Ùաքսային ÙարÙնի պաßտոնատար անÓանó կոÕÙիó` ստուգեÉոí այն ոաստաթÕթերը ն տեÕեկությունները, որոնք անÑրաժեßտ են Ùաքսային նպատակների ÑաÙար: Դրանք են` ա) Ùաքսային զննուÙը (ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների զննուÙ, անÓնական զննուÙ` որպես Ùաքսային ÑսկոÕության աóառիկ Óն), ) ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների ÑաßíառուÙը, գ) ýիզիկական ն պաßտոնատար անÓանó անաíոր ÑարóուÙները, ¹) ÑաßíառÙան ն Ñաßíետíության ÑաÙակարգի ստուգուÙները, ե) տարաÍքի ն ժաÙանակաíոր պաÑպանÙան պաÑեստի կառույóի, Ùաքսային, ազատ պաÑեստների, ազատ Ùաքսային գոտիների ն առանó Ùաքսային տուրքերի խանութների ն այÉ íայրերի (որտեÕ կարոÕ են գտնíեÉ ապրանքները ն տրանսպորտային Ùիçոóները, որոնք ենթակա են Ùաքսային ÑսկոÕության) զննուÙը: Մաքսային ÑսկոÕության իրականաóÙան ժաÙանակ կարոÕ են էգտագորÍíեÉ տեխնիկական Ùիçոóներ, որոնք íնաս ãեն ÑասóնուÙ ն անíտանգ են Ùար¹ու, կեն¹անիների, ույսերի կյանքին ու առոÕçությանը: Իսկ այն անÓինք, ոíքեր ապրանքները ն տրանսպորտային Ùիçոóները տեÕաոոխուÙ են Ùաքսային սաÑÙանոí, պարտաíոր են Ùաքսային ÙարÙիններին ներկայաóնեÉ ոաստաթÕթեր ն տեÕեկություններ, որոնք անÑրաժեßտ են Ùաքսային ÑսկոÕության ÑաÙար: öաստաթÕթերի ն տեÕեկությունների անíանաóանկը ու ¹րանó ներկայաóÙան կարգը որոßíուÙ են Ùաքսային Íառայության ÙարÙինների կոÕÙիó: Մաքսային ÑսկոÕության իրականաóÙան ÑաÙար Ùաքսային ÙարÙիններն իրաíունք ունեն անկերիó ն այÉ íարկային ÑիÙնարկներիó տեÕեկություններ ստանաÉ առանÓին անÓանó Ñաßիíների íինակի ն իրականաóրաÍ գորÍառնությունների Ùասին, որոնք ապրանքներ ն տրանսպորտային Ùիçոóներ են անóկաóնուÙ Ùաքսային սաÑÙանոí: ՆßíաÍ անÓանó íրա իրականաóíոÕ ÑսկոÕությունը ¹րíաÍ ¿ Ùաքսային ÙարÙինների íրա: Մաքսային ÑսկոÕության ÑաÙար անÑրաժեßտ ոաստաթÕթերը պետք ¿

պաÑպանíեն երեք տարուó ոã պակաս: Մաքսային ÙարÙիններն իրաíունք ունեն էրենս¹րությանը ÑաÙապատասխան ըն¹գրկեÉ իրաíապաÑ ն ÑսկոÕ այÉ ÙարÙինների, ինãպես նան ոորÓագետների, որպեսզի նրանք աçակóեն Ùաքսային ÑսկոÕության իրականաóÙանը: Մաքսային ÙարÙինների կոÕÙիó íերը նßíաÍ Ùասնագետների Ùաքսային ստուգուÙների ըն¹գրկÙան պաÑանçի կատարուÙը պարտա¹իր ¿ այն ÑիÙնարկների Õեկաíարների ÑաÙար, որտեÕ այ¹ Ùասնագետներն աßխատուÙ են: Մաքսատները ն Ùաքսային Íառայության íերա¹աս ÙարÙիններն իրաíունք ունեն նßանակեÉ կաÙ իրենó իրաíասության սաÑÙաններուÙ անóկաóնեÉ անÓանó ýինանսա-տնտեսական գորÍունեության ստուգուÙներ, որոնք Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքներ ն տրանսպորտային Ùիçոóներ են տեÕաոոխուÙ: üինանսա-տնտեսական գորÍունեության ստուգուÙների անóկաóÙան ժաÙանակ Ùաքսային ÙարÙինների պաßտոնատար անÓն իրաíունք ունի պաÑանçեÉու óանկաóաÍ ոաստաթուÕթ (ներառյաÉ անկայինը) ն տեÕեկություններ, որոնք íերա երուÙ են արտաքին տնտեսական ն այÉ գորÍունեության իրականաóÙանը, սակայն ¹րանք անÑրաժեßտ են Ùաքսային գորÍի ն Ùաքսային ÙարÙինների գորÍառույթների իրականաóÙան ÑաÙար: Մաքսային ÙարÙիններն իրաíունք ունեն պաßտոնատար անÓանóիó ն այÉ աßխատոÕներիó ստանաÉ տեÕեկանքներ, գրաíոր ն անաíոր աóատրություններ, կնքեÉ կառույóը, արÓանագրության կազÙÙան Ùիçոóոí ռնագրաíեÉ ստուգÙան ÑաÙար անÑրաժեßտ ոաստաթÕթերը ն այÉն: Մաքսային Íառայության պաßտոնատար անÓի գորÍոÕությունները ստուգուÙների ժաÙանակ ãպետք ¿ íնաս Ñասóնեն ստուգíոÕին: ՍտուգÙան ար¹յունքները պետք ¿ ներկայաóíեն ստուգíոÕին: Ապրանքների ն այÉ առարկաների íրա Ùաքսատուրք ¹նեÉու, Ùաքսային ÓնակերպÙան ն Ùաքսային ÑսկոÕության, ինãպես նան Ñայրենական սպառոÕների ßաÑերի պաßտպանության ապաÑոíÙան նպատակոí Ùաքսատունը կաÙ Ùաքսային կետն իրաíունք ունի íերóնեÉու ապրանքների ն այÉ առարկաների ոորÓանÙուßներ, իսկ Ùաքսատան Éա որատորիաները` կատարեÉու ¹րանó Ùասնագիտական ուսուÙնասիրություն ն ÑետազոտուÙ: Դրանք ãպետք ¿ անÑիÙն ÓգÓգեն ապրանքների ն այÉ առարկաների աóթոÕուÙը սաÑÙանիó: Մաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի կոÕÙիó ոորÓանÙուßներ ու նÙուßներ íերóնեÉու կարգը, ժաÙկետները ն ¹րանó ÑետազոտÙան, ինãպես նան տնէրինÙան կարգը, որոնք անÑրաժեßտ են ¹րանó պաÑպանÙան ÑաÙար, սաÑÙանíուÙ ¿ ՀՀ Ùաքսային պետական

կոÙիտեի կոÕÙիó` ÑաÙաÓայնեóնեÉոí ՀՀ ար¹արա¹ատության նախարարության Ñետ: Պետական ÙարÙինների, ÑիÙնարկների ն կազÙակերպությունների ու ¹րանó պաßտոնատար անÓանó, քաÕաքաóիների կոÕÙիó ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքների ն այÉ առարկաների տեÕաոոխÙան կարգի պաÑպանուÙն ապաÑոíեÉու նպատակոí իրականաóíուÙ ¿ Ùաքսային ÑսկոÕություն: Մաքսային ÑսկոÕությունն իրականաóíուÙ ¿ Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի պաßտոնատար անÓանó կոÕÙիó` ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí տեÕաոոխíոÕ ապրանքների ն այÉ առարկաների ÑաßíառÙան, Ùաքսային ÑսկոÕություն ÑաÙար անÑրաժեßտ ոաստաթÕթերի ստուգÙան, Ùաքսային զննության Ùիçոóոí, ինãպես նան էրենս¹րական ակտերոí սաÑÙանíաÍ այÉ Óներոí: ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ապրանքներ ն այÉ առարկաներ տեÕաոոխոÕ քաÕաքաóիները, ÑիÙնարկներն ու կազÙակերպությունները, ինãպես նան ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ուÕնորíոÕ քաÕաքաóիները պարտաíոր են Ùաքսատանը կաÙ Ùաքսային կետին ներկայաóնեÉ Ùաքսային ÑսկոÕության ÑաÙար անÑրաժեßտ ոաստաթÕթեր: Ապրանքների ն այÉ առարկաների զննուÙը կատարíուÙ ¿ ¹րանք տեÕաոոխոÕ կաÙ ¹րանó պաÑպանուÙն իրականաóնոÕ ÑիÙնարկի, կազÙակերպության ներկայաóուóãի ÙասնակóությաÙ : Այն ¹եպքուÙ, եր ÑիÙքեր կան ենթա¹րեÉու, որ Ùաքսային սաÑÙանոí տեÕաոոխíուÙ են ապրանքներ, որոնք պետական այÉ ÙարÙինների կոÕÙիó ենթակա են ÑսկոÕության, արգեÉíաÍ կաÙ սաÑÙանաոակíաÍ են, Ùաքսատան կաÙ Ùաքսակետի պաßտոնատար անÓն իրաíունք ունի կատարեÉու այ¹ իրերի զննուÙ` աóեÉոí ուÕե եռը: øաÕաքաóու իրերի զննությունը կատարíուÙ ¿ Ùիայն այ¹ քաÕաքաóու կաÙ նրա Éիազոր ներկայաóուóãի ներկայությաÙ : Եթե քաÕաքաóին կաÙ նրա Éիազոր ներկայաóուóիãը աóակայուÙ են, ապա իրերի զննուÙը կատարíուÙ ¿` 1. այն ¹եպքուÙ, եր ÑիÙքեր կան ենթա¹րեÉու, որ ãուÕեկóíոÕ ուÕե եռը պարունակուÙ ¿ այնպիսի առարկաներ, որոնք Ùար¹ու կյանքի ն առոÕçության ÑաÙար íտանգ են ներկայաóնուÙ կաÙ կարոÕ են նյութական íնաս ÑասóնեÉ քաÕաքաóիներին, ÑիÙնարկներին ու կազÙակերպություններին, 2. ãուÕեկóíոÕ ուÕե եռոí իրերի ստաóÙան էրíանիó Ñետո Ùեկ աÙսíա ընթաóքուÙ քաÕաքաóու կաÙ նրա Éիազոր ներկայաóուóãի ãներկայանաÉու ¹եպքուÙ,

3. իրերի Ùիçազգային ոոստային առաքÙան ¹եպքուÙ: øաÕաքաóու կաÙ նրա Éիազոր ներկայաóուóãի աóակայության ¹եպքուÙ իրերի զննուÙը կատարíուÙ ¿ այ¹պիսի իրերի ոոխա¹րուÙը, առաքուÙը կաÙ ¹րանó պաÑպանուÙն իրականաóնոÕ ÑիÙնարկության կաÙ կազÙակերպության ներկայաóուóիãների ներկայությաÙ : ԱնÓի զննուÙը որպես Ùաքսային ÑսկոÕության աóառիկ Óն, թույÉատրíուÙ ¿ կատարեÉ Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի պետի կաÙ նրա տեÕակաÉի գրաíոր որոßÙաÙ , եթե աíարար ÑիÙքեր կան ենթա¹րեÉու, որ ՀՀ Ùաքսային սաÑÙանոí ուÕնորíոÕ կաÙ Ùաքսային ÑսկոÕության գոտուÙ գտնíոÕ քաÕաքաóին իր Ùոտ թաքóնուÙ ¿ Ùաքսանենգության առարկաներ,ապրանքներ ն իրեր, որոնք Ùաքսային կանոնների կաÙ Ùիçազգային պայÙանագրի խախտÙան անÙիçական է յեկտներ են ն արգեÉíաÍ են ՀՀ տարաÍքոí տարանóիկ ոոխա¹րÙան ÑաÙար, որոնó ÑսկոÕությունը ¹րíաÍ ¿ Ùաքսային ÙարÙնի íրա: ԶննուÙը սկսեÉուó առաç Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի պաßտոնատար անÓը պարտաíոր ¿ քաÕաքաóուն ներկայաóնեÉ պետի կաÙ տեÕակաÉի գրաíոր որոßուÙը, քաÕաքաóուն ÍանոթաóնեÉ այ¹պիսի զննÙան ընթաóքուÙ նրա իրաíունքների ու պարտականությունների Ñետ, առաçարկեÉ կաÙաíոր ÑանÓնեÉ թաքóրաÍ առարկաները: ԱնÓի զննությունը կատարíուÙ ¿ նույն սեռին պատկանոÕ Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի պաßտոնատար անÓի կոÕÙիó, նույն սեռի երկու ընթերականների ներկայությաÙ , սանիտարաÑիգիենիկ պաÑանçներին ÑաÙապատասխանոÕ ÙեկուսաóíաÍ սենյակուÙ: Զննությանը ãÙասնակóոÕ քաÕաքաóիների Ùուտքն այ¹ սենյակ պետք ¿ աóառíի: ԱնÓի ÙարÙնի զննուÙը կատարíուÙ ¿ Ùիայն նույն սեռի ուժաßխատոÕի կոÕÙիó: Մաքսային ÑսկոÕություն իրականóնեÉիս Ùաքսանենգությունիó աóի այÉ նßաններ Ñայտնա երեÉու ¹եպքուÙ Ùաքսատան կաÙ Ùաքսային կետի պետը կաÙ նրա տեÕակաÉը Óեռք երíաÍ տեÕեկությունների Ùասին պարտաíոր են ÑայտնեÉու ÑաÙապատասխան իրաíապաÑ ÙարÙիններին: Մաքսային կանոնների խախտÙան ÑաÙար կիրառíուÙ են պատժի ÑետնյաÉ Óները` զգուßաóուÙ, տուգանք, ÑաíատարÙագրի կաÙ որակաíորÙան ատեստատի Ñետ íերóնեÉը (íերçիններս տրíուÙ են ՀՀ Ùաքսային ÙարÙինների կոÕÙիó որոßակի գորÍունեություն իրականաóնեÉու ÑաÙար), ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների ռնագրաíուÙ: ´ռնագրաííուÙ են այն ապրանք-

ները ն տրանսպորտային Ùիçոóները, որոնք Ñան¹իսանուÙ են Ùաքսային կանոնների խախտÙան անÙիçական է յեկտ (ապրանքներ ն տրանսպորտային Ùիçոóներ, որոնք ունեն գաÕտնարաններ): Մաքսանենգության ն այÉ ÑանóագորÍությունների ÑաÙար նախատեսíուÙ ¿ քրեական պատասխանատíություն:

1.4. Մաքսային ռեժիÙներ Ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների տեÕաոոխությունը ՀՀ Ùաքսային սաÑÙաններոí իրականաóíուÙ ¿ նրա Ùաքսային ռեժիÙին ÑաÙապատասխան: Մաքսային ռեժիÙը ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների ßարժÙան առանÓնաÑատկությունն ¿: ՀՀ Ùաքսային էրենսգրքի ÑաÙաÓայն` նախատեսíաÍ են ապրանքների ն տրանսպորտային Ùիçոóների ÑետնյաÉ Ùաքսային ռեժիÙները. 1. ներÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար, 2. íերաներÙուÍուÙ, 3. տարանóիկ ոոխա¹րուÙ, 4. ներÙուÍուÙ Ùաքսային պաÑեստ, 5. ներÙուÍուÙ անÙաքս առնտրի խանութ, 6. ժաÙանակաíոր ներÙուÍուÙ íերաÙßակÙան ÑաÙար, 7. ժաÙանակաíոր ներÙուÍուÙ, 8. ժաÙանակաíոր արտաÑանուÙ, 9. ներÙուÍուÙ ազատ Ùաքսային գոտի ն պաÑեստ, 10. ժաÙանակաíոր արտաÑանուÙ íերաÙßակÙան ÑաÙար, 11. ապրանքների íերաÙßակուÙ Ùաքսային տարաÍքիó ¹ուրս, 12. արտաÑանուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար, 13. íերաարտաÑանուÙ, 14. սեոականության իրաíունքիó ÑրաժարուÙ` Ñէգուտ պետության, 15. ոãնãաóուÙ:

1.«ՆերÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙն, առանó Ñետագա արտաÑանÙան պարտաíորության, ապրանքների ներÙուÍուÙն ¿ ՀՀ Ùաքսային տարաÍք: Մաքսային այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ նախատեսíուÙ ¿ Ùաքսային íնարների, Ñարկերի գանÓուÙ, ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóների կիրառուÙ, ինãպես նան տնտեսական, քաÕաքական ն այÉ Ñարա երությունների պաÑպանուÙ: «ՆերÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙի էրինակ կարոÕ ¿ Ñան¹իսանաÉ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը կաÙ քաÕաքաóին íանառքի նպատակոí ՀՀ ¿ ներÙուÍուÙ ապրանքներ: ՍաÑÙանíաÍ կարգոí ապրանքները ÑայտարարագրեÉուó ն Ùաքսային íնարները կատարեÉուó Ñետո ¹րանք ¹ուրս են գաÉիս Ùաքսային ÑսկոÕությունիó ն կարոÕ են íանառíեÉ առանó որն¿ Ùաքսային սաÑÙանաոակÙան:

2. «ՎերաներÙուÍուÙ» ռեժիÙը ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó «ժաÙանակաíոր արտաÑանուÙ íերաÙßակÙան ÑաÙար», «ժաÙանակաíոր արտաÑանուÙ» ռեժիÙներոí արտաÑանíաÍ ապրանքների ն «արտաÑանուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙոí արտաÑանíաÍ` ՀՀ ÍագուÙ ունեóոÕ ապրանքների Ñետա¹արÓ ներÙուÍուÙն ¿ ՀՀ Ùաքսային տարաÍք: Մաքսային այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ գանÓíուÙ են Ùիայն Ùաքսաíնարներ, աóառությաÙ այն ¹եպքերի, եր այս ռեժիÙոí ներÙուÍíուÙ են նախկինուÙ «ժաÙանակաíոր արտաÑանուÙ íերաÙßակÙան ÑաÙար» Ùաքսային ռեժիÙոí արտաÑանíաÍ ապրանքներ: Մինãն Ùեկ տարíա ընթաóքուÙ ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó «արտաÑանուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» Ùաքսային ռեժիÙոí արտաÑանíաÍ ապրանքների ներÙուÍÙան ¹եպքուÙ íերա¹արÓíուÙ ¿ ¹րանó արտաÑանÙան ÑաÙար գանÓíաÍ Ùաքսատուրքի գուÙարը: Այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ ãեն կիրառíուÙ ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóներ: ԱրտաÑանÙան ÑաÙեÙատ ãպետք ¿ Éինեն ապրանքների նական ÙաßíաÍության Ñետնանքոí առաçաóաÍ ոոոոխություններիó աóի այÉ ոոոոխություններ: Այս Ùաքսային ռեժիÙի կիրառÙան ¹եպքուÙ ապրանքները ՀՀ Ùաքսային տարաÍք պետք ¿ ներկրíեն արտաÑանÙան պաÑիó` ÑաßíաÍ տասը տարíա ընթաóքուÙ: Որպես «íերաներÙուÍուÙ» ռեժիÙի էրինակ կարոÕ ¿ ÉինեÉ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունն արտասաÑÙանուÙ ժաÙանակաíոր էգտագորÍÙան, որն¿ պատíերի կատարÙան ÑաÙար, նախկինուÙ «ժաÙանակաíոր արտաÑանուÙ» Ùաքսային ռեժիÙոí, որոßակի ժաÙանակոí արտաÑանեÉ ¿ իր սեոականությունը Ñան¹իսաóոÕ Ñաստոó կաÙ սարքաíորուÙ: ՆßíաÍ պատíերը կատարեÉուó Ñետո տíյաÉ Ñաստոóի կաÙ սարքաíորÙան Ñետա¹արÓ ներÙուÍÙան ժաÙանակ ¹ա ÑայտարարագրíուÙ ¿ «íերաներÙուÍուÙ» ռեժիÙոí, ն íնարíուÙ ¿ Ùիայն Ùաքսաíնար: Մեկ այÉ էրինակ` կազÙակերպությունը արտասաÑÙանուÙ íանառեÉու նպատակոí ՀՀ-իó «արտաÑանուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙոí արտաÑանեÉ ¿ իր սեոական արտա¹րանքը, որը ãի իրաóíեÉ ն Ñետ ¿ ներÙուÍíեÉ ՀՀ: Այս ¹եպքուÙ պետք ¿ Ñայտարարագրíի «íերաներÙուÍուÙ» ռեժիÙոí, Ùիայն Ùաքսատուրքի íնարÙաÙ : 3. «Տարանóիկ ոոխա¹րուÙ» ռեժիÙը Ùաքսային ÑսկոÕության ներքո ապրանքների տեÕաոոխուÙն ¿ երկու Ùաքսային կետերի Ùիçն` առանó եռնագիր ոոխեÉու: Մաքսային այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ նախատեսíուÙ ¿.

• Ùաքսային íնարներիó ազատուÙ աóառությաÙ Ùաքսաíնարի, • ãեն կիրառíուÙ` ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóներ, տնտեսական քաÕաքականության Ùիçոóներ, աóառությաÙ էրենքներոí ն ՀՀ Ùիçազգային ÑաÙաÓայնագրերոí նախատեսíաÍ ¹եպքերի, պաÑանçíուÙ ¿ երկու Ùաքսային կետերի Ùիçն ապրանքների տեÕաոոխÙան աíարտ` առաíեÉագույնը տասն էրíա ընթաóքուÙ, իսկ անÑաÕթաÑարեÉի ուժի ազ¹եóության ¹եպքուÙ, նßíաÍ ժաÙկետուÙ այ¹ ապրանքների ÑանÓնուÙ Ùաքսային ÙարÙինների պաÑպանությանը: Այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ ՀՀ կառաíարությունը սաÑÙանուÙ ¿. • «տարանóիկ ոոխա¹րուÙ» ռեժիÙոí ՀՀ տարաÍքոí ոոխա¹րÙան ÑաÙար արգեÉíաÍ ապրանքների óանկը, • այն ապրանքների óանկը, որոնó տարանóիկ ոոխա¹րուÙը ՀՀ տարաÍքոí ենթակա ¿ ÉիóենզաíորÙան, ն նßíաÍ ¿ ÑաÙապատասխան կարգ, • ապրանքների տարանóիկ ոոխա¹րÙան պարտա¹իր Ùաքսային ուÕեկóÙան ¹եպքերը: Նßենք, որ ապրանքների «տարանóիկ ոոխա¹րուÙ» ռեժիÙոí տեÕաոոխÙան ÑաÙար սաÑÙանíաÍ պատասխանատíություն կրուÙ ¿ ապրանքներ տեÕաոոխոÕ անÓը: Որպես «տարանóիկ ոոխա¹րուÙ» ռեժիÙի էրինակ կարոÕ ¿ ÉինեÉ այն ¹եպքը, եր իրանական որն¿ կազÙակերպություն ՎրաստանուÙ իրաóնեÉու նպատակոí ՀՀ Ùաքսային տարաÍքոí տեÕաոոխուÙ ¿ ապրանքներ, որոնք պետք ¿ Ñայտարարագրíեն «տարանóիկ ոոխա¹րուÙ» ռեժիÙոí ն տասնէրյա ժաÙկետուÙ ¹ուրս երíեն ՀՀ-իó: 4. «ՆերÙուÍուÙ Ùաքսային պաÑեստ» ռեժիÙը ՀՀ ներÙուÍíաÍ ապրանքների պաÑպանուÙն ¿ Ùաքսային ÑսկոÕության ներքո` այ¹ նպատակի ÑաÙար նախատեսíաÍ Ùաքսային պաÑեստներուÙ: Մաքսային այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ Ùաքսային íնարներ ãեն գանÓíուÙ, աóառությաÙ Ùաքսաíնարի, ãեն կիրառíուÙ ոã սակագնային կարգաíորÙան ն տնտեսական քաÕաքականության Ùիçոóներ:ՆßíաÍ ռեժիÙը կարոÕ ¿ ընտրíեÉ այն ապրանքների ÑաÙար, որոնó ներÙուÍուÙը ՀՀ տարաÍք արգեÉíաÍ ã¿: Այն ապրանքները, որոնք կարոÕ են íնաս պատնառեÉ Ùաքսային պաÑեստուÙ գտնíոÕ Ùյուս ապրանքներին, պետք ¿ պաÑպանíեն Ñատուկ ÑարÙարեóíաÍ պաÑեստներուÙ: Մաքսային պաÑեստուÙ ապրանքների գտնíեÉու ժաÙանակ պետք ¿ ÙիçոóառուÙներ Óեռնարկíեն ապրանքների պաÑպանÙան ÑաÙար, իսկ անÑրաժեßտու-

թյան ¹եպքուÙ Ùաքսային ÙարÙնի թույÉտíությաÙ իրականաóíեն ապրանքների íանառքի ն ոոխա¹րÙան պատրաստեÉու գÍոí գորÍառույթներ: Վերçիններիս íերա երուÙ են` ապրանքային խÙ աքանակների Ùասերի աժանուÙը, տեսակաíորուÙը, ոաթեթաíորուÙը, պիտակաíորուÙը, եռնուÙը, առաքուÙը ն այÉն: Այս ռեժիÙոí ապրանքները կարոÕ են պաÑíեÉ Ùինãն Ùեկ տարի ժաÙկետոí: Դա կարոÕ ¿ սաÑÙանաոակíեÉ` եÉնեÉոí ապրանքների էգտագորÍÙան ժաÙկետիó ն պաÑպանÙան առանÓնաÑատկություններիó: ՆßíաÍ ժաÙկետը ÉրանաÉուó Ñետո ապրանքները տասնէրյա ժաÙկետուÙ ենթակա են ÑայտարարագրÙան այÉ Ùաքսային ռեժիÙոí կաÙ ÑանÓնÙան Ùաքսային ÙարÙինների պատասխանատու պաÑպանությանը: «ՆերÙուÍուÙ Ùաքսային պաÑեստ» ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը Հայաստան ¿ ներÙուÍուÙ ÙեÍ քանակությաÙ ապրանքներ` ենթա¹րենք Ñագուստներ: Եթե տíյաÉ պաÑին կազÙակերպությունը ãունի «ներÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙոí ÓնակերպեÉու ÑաÙար Ùաքսային íնարների գուÙարը, ապա ներÙուÍոÕը ¹իÙուÙի ÑիÙան íրա ապրանքը կարոÕ ¿ ÑայտարարագրեÉ «ներÙուÍուÙ Ùաքսային պաÑեստ» ռեժիÙոí, Ùեկ տարին ãգերազանóոÕ ժաÙանակոí, որի ¹եպքուÙ կíնարíի Ùիայն Ùաքսաíնար: Մինãն թույÉատրíաÍ ժաÙկետի ÉրանաÉը կազÙակերպությունը կարոÕ ¿ «Ùաքսային պաÑեստ» ռեժիÙոí ÑայտարարագրíաÍ ապրանքները Ùաս-Ùաս կաÙ աÙ ոÕçոíին ÑայտարարագրեÉ «ներÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙոí` íնարեÉոí ÑաÙապատասխան Ùաքսային íնարները: ԿազÙակերպությունը Ùաքսային պաÑեստին պետք ¿ íնարի նան ապրանքի պաÑպանության ÑաÙար, որի ãաոը սաÑÙանուÙ ¿ Ùաքսային պաÑեստի սեոականատերը: 5. «ՆերÙուÍուÙ անÙաքս առնտրի խանութ» Ùաքսային ռեժիÙը ապրանքների ներÙուÍուÙն ¿ ՀՀ տարաÍքուÙ գորÍոÕ անÙաքս առնտրի իրականաóÙան íայրեր (է¹անաíակայանուÙ, նաíաÑանգստուÙ, երկաթուÕային կայարանուÙ գտնíոÕ Ñատուկ խանութներ): ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó անÙաքս առնտրի իրականաóÙան íայրեր ապրանքների ներÙուÍÙանը պետք ¿ նախոր¹ի այ¹ ապրանքների աóթոÕուÙը «արտաÑանուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» կաÙ «íերաարտաÑանուÙ» ռեժիÙոí: Մաքսային այս ռեժիÙի ßրçանակներուÙ Ùաքսային íնարներ ãեն գանÓíուÙ, աóառությաÙ Ùաքսաíնարների, ãեն կիրառíուÙ նան ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóներ: Այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ ապրանքներն իրաóíուÙ են Ùաքսային ÑսկոÕության ներքո պետու-

թյան տարաÍքուÙ:Մաքսային այս ռեժիÙը ãի կարոÕ կիրառíեÉ ՀՀ տարաÍք ներÙուÍÙան ն արտաÑանÙան ÑաÙար արգեÉíաÍ ապրանքների նկատÙաÙ : Որպես «ներÙուÍուÙ անÙաքս առնտրի խանութ» ռեժիÙի էրինակ կարոÕ ¿ ÑաÙարíեÉ այն ¹եպքը, եր ՀՀ անÙաքս առնտրի խանութի ÑիÙնա¹րÙան Éիóենզիա ունեóոÕ կազÙակերպությունն իր խանութի ÑաÙար արտասաÑÙանիó ներÙուÍուÙ ¿ ապրանքներ: Այս ¹եպքուÙ ապրանքը կÑայտարարագրíի «ներÙուÍուÙ անÙաքս առնտրի խանութ» ռեժիÙոí ն կíնարíի Ùիայն Ùաքսաíնար: 6. «ÄաÙանակաíոր ներÙուÍուÙ íերաÙßակÙան ÑաÙար» ռեժիÙը ենթա¹րուÙ ¿ íերաÙßակÙան նպատակոí ապրանքների ներÙուÍուÙ ՀՀ Ùաքսային տարաÍք` ÑետագայուÙ այ¹ ապրանքներն արտաÑանեÉու պայÙանոí: Այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ ãեն կիրառíուÙ տնտեսական քաÕաքականության ÙիçոóառուÙներ: Այ¹պիսի ապրանքները կոãíուÙ են ժաÙանակաíոր արտաÑանíոÕ (ներÙուÍíոÕ): Այս ¹եպքուÙ ապրանքների սեոականատերը ãի ոոխíուÙ, ի տար երություն արտաÑանÙան-ներÙուÍÙան ÙատակարարուÙների, այÉ ապրանքները Ñետ են íերա¹արÓíուÙ սեոականատիրոçը: Մաքսային այս ռեժիÙի ßրçանակներուÙ Ùաքսային íնարներ ãեն գանÓíուÙ, աóառությաÙ Ùաքսաíնարի: Մինãն արտաÑանուÙը կազÙոÕ ժաÙանակը Ùեկ տարի ¿: Այս ռեժիÙոí ներÙուÍíաÍ ապրանքներն արտաÑանեÉիս «íերաարտաÑանուÙ» ռեժիÙոí Ùաքսային ÓնակերպուÙների ժաÙանակ ապրանքներ տեÕաոոխոÕ անÓը պարտաíոր ¿ íնարեÉ íերաÙßակíաÍ ապրանքների արտաÑանÙան ÑաÙար «íերաարտաÑանուÙ» Ùաքսային ռեժիÙոí նախատեսíաÍ Ùաքսային íնարների ն íերաÙßակÙան նպատակոí ներÙուÍíաÍ ապրանքների ÑաÙար «íերաարտաÑանուÙ» Ùաքսային ռեժիÙոí ÑաßíարկíոÕ Ùաքսային íնարների ¹րական տար երությունը, աóառությաÙ Ùաքսաíնարի, որը ÑաßíարկíուÙ ¿ առանó նíազեóուÙների: ՀՀ Ùաքսային տարաÍք ներÙուÍíաÍ ապրանքների ÑաÙար սաÑÙանíաÍ նßíաÍ ռեժիÙի «ներÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙոí ոոխարինÙան ¹եպքուÙ ապրանքներ տեÕաոոխոÕ անÓը պարտաíոր ¿ íնարեÉ «ներÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙոí նախատեսíաÍ Ùաքսային íնարները ն ¹րանó սաÑÙանíաÍ ժաÙկետիó ուß íնարեÉու ÑաÙար էրենքոí սաÑÙանíաÍ տույժերը` ÑաßíարկíաÍ այ¹ ապրանքների ներÙուÍÙան պաÑիó: ՆßíաÍ ռեժիÙոí ներÙուÍíաÍ ապրանքները սաÑÙանíաÍ ժաÙկետուÙ ãարտաÑանեÉու կաÙ Ùասնակի արտաÑանեÉու ¹եպքուÙ ապրանքներ տեÕաոոխոÕ անÓը, եթե íերաÙßակÙան նպատակոí

ներÙուÍíաÍ ն սաÑÙանíաÍ ժաÙկետուÙ ãարտաÑանíաÍ ապրանքները ãի ÑանÓնեÉ Ùաքսային ÙարÙինների ժաÙանակաíոր պաÑպանÙանը, պարտաíոր ¿ ÑաÙապատասխան տույժ íնարեÉ: ՆßíաÍ ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր արտասաÑÙանյան կազÙակերպությունը որոßակի ապրանքների íերաÙßակÙան պատíեր ¿ տíեÉ ՀՀ կազÙակերպությանը: Այս ¹եպքուÙ ապրանքները կÑայտարարագրíեն նßíաÍ ռեժիÙոí, Ùեկ տարին ãգերազանóոÕ ժաÙկետոí, կíնարíի Ùիայն Ùաքսաíնար: 7. «ÄաÙանակաíոր ներÙուÍուÙ» ռեժիÙը կարգաíորուÙ ¿ ապրանքների ներÙուÍուÙը ՀՀ Ùաքսային տարաÍք Ñետա¹արÓ արտաÑանÙան պայÙանոí: Այս Ùաքսային ռեժիÙի ¹եպքուÙ ապրանքների էգտագորÍուÙը ՀՀ Ùաքսային տարաÍքուÙ կաÙ նրա սաÑÙաններիó ¹ուրս թույÉատրուÙ ¿ Éրիí կաÙ Ùասնակի ազատեÉ Ùաքսային տուրքերիó, Ñարկերիó ն ãկիրառեÉ տնտեսական քաÕաքականության ÙիçոóառուÙներ: Մաքսային այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ Ùաքսային íնարներ ãեն գանÓíուÙ, աóառությաÙ Ùաքսաíնարի, ãեն կիրառíուÙ ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóներ. թույÉատրíուÙ ¿ Ùինãն Ùեկ տարի ժաÙկետոí: ÄաÙանակաíոր ներÙուÍíոÕ ապրանքներն ենթակա են Ñետ íերա¹արÓÙան, առանó ¹րանó íինակի ոոոոխության, աóառությաÙ այնպիսի ոոոոխությունների, որոնք կապíաÍ են նական ÙաßíաÍքի ն նական կորուստի Ñետ: Այս ռեժիÙոí ներÙուÍíաÍ ապրանքները սաÑÙանíաÍ ժաÙկետուÙ ãարտաÑանեÉու կաÙ Ùասնակի արտաÑանեÉու ¹եպքուÙ նախատեսíուÙ ¿ տույժ íնարեÉ: «ÄաÙանակաíոր ներÙուÍուÙ» ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը որոßակի աßխատանքներ իրականաóնեÉու ÑաÙար արտասաÑÙանյան կազÙակերպությունիó ներÙուÍուÙ ¿ սարքաíորուÙ, որը ÑայտարարագրուÙ ¿ նßíաÍ ռեժիÙոí, Ùեկ տարին ãգերազանóոÕ ժաÙկետոí, íնարեÉոí Ùիայն Ùաքսաíնար: ÄաÙանակաíոր ներÙուÍÙան (արտաÑանÙան) Ùաքսային ռեժիÙը ÙեÍ նßանակություն ունի Ùիçպետական կապերի ÑաստատÙան ն զարգաóÙան ÑաÙար: Այն թույÉ ¿ տաÉիս իրաóÙան նոր ßուկաներ ¹ուրս գաÉ` նÙուßների óուóա¹րÙան, ÙեÍաÍախ տոնաíանառների, գոíազ¹ի ն այÉնի Ùիçոóոí: 8. «ÄաÙանակաíոր արտաÑանուÙ» ռեժիÙը կարգաíորուÙ ¿ Ñետագա ներÙուÍÙան պայÙանոí ապրանքների արտաÑանուÙը ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó: Մաքսային այս ռեժիÙի պայÙաններուÙ պաÑանçները նույնն են, ինãպես íերը նßíաÍ ռեժիÙի ¹եպքուÙ ¿: ՀՀ կառաíարությունը սաÑÙանուÙ ¿ այն ապրանքների óանկը, որոնó ժաÙանակաíոր արտաÑանուÙը ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó

նßíաÍ ռեժիÙոí արգեÉíուÙ ¿:Այս Ùաքսային ռեժիÙի ժաÙկետները ÑսկíուÙ են Ùաքսային ÙարÙինների կոÕÙիó: «ÄաÙանակաíոր արտաÑանուÙ» ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը արտասաÑÙանյան կազÙակերպության որոßակի պատíերոí արտաÑանուÙ ¿ որոßակի տեխնիկա, որը կÑայտարարագրíի նßíաÍ ռեժիÙոí, Ùեկ տարին ãգերազանóոÕ ժաÙկետոí, ն կíնարíի Ùիայն Ùաքսաíնար: 9. «ՆերÙուÍուÙ ազատ Ùաքսային գոտի ն պաÑեստ» ռեժիÙը կարգաíորուÙ ¿ ՀՀ Ùաքսային էրենսգրքոí նախատեսíաÍ ազատ Ùաքսային պաÑեստներուÙ առանó Ùաքսային ÑսկոÕության պաÑպանեÉու նպատակոí ՀՀ ապրանքներ ներÙուÍեÉը: Մաքսային այս ռեժիÙի ßրçանակներուÙ` • Ùաքսային íնարներ ãեն գանÓíուÙ, աóառությաÙ Ùաքսաíնարի, • ãեն կիրառíուÙ ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóներ: ՆßíաÍ ռեժիÙոí աó թոÕնíաÍ ապրանքները ՀՀ Ùաքսային տարաÍք կարոÕ են ներÙուÍíեÉ «ներÙուÍուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙի ÑաÙար նախատեսíաÍ կարգոí: Այս ռեժիÙոí աó թոÕնíաÍ ապրանքները ՀՀ տարաÍքիó կարոÕ են արտաÑանíեÉ «արտաÑանուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» կաÙ «íերաարտաÑանուÙ» ռեժիÙներոí առանó Ùաքսային íնարների գանÓÙան ն ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóների կիրառÙան: Մաքսային այս ռեժիÙը ãի կարոÕ կիրառíեÉ ՀՀ տարաÍք ներÙուÍÙան ն արտաÑանÙան ÑաÙար արգեÉíաÍ ապրանքների նկատÙաÙ : Այս ռեժիÙոí ապրանքները կարոÕ են պաÑպանíեÉ Ùինãն երեք տարի ժաÙկետոí, որը, սակայն կարոÕ ¿ սաÑÙանաոակíեÉ` եÉնեÉոí ապրանքների էգտագորÍÙան ժաÙկետիó ն պաÑպանÙան առանÓնաÑատկություններիó: ՆßíաÍ ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը ՀՀ տարաÍքուÙ արտա¹րություն կազÙակերպեÉու նպատակոí արտասաÑÙանիó Óեռք ¿ երուÙ ն ներÙուÍուÙ տար եր պարագաներ: Դրանó ներÙուÍÙան ÑաÙար սաÑÙանíաÍ íնարներ ãկատարեÉու ն արտա¹րանքի ինքնարժեքը ã արÓրաóնեÉու նպատակոí Ùաքսային ÙարÙինների թույÉտíությաÙ կազÙակերպությունը կարոÕ ¿ ներÙուÍíոÕ ապրանքները ÑայտարարագրեÉ նßíաÍ ռեժիÙոí, երեք տարին ãգերազանóոÕ ժաÙկետոí` íնարեÉոí Ùիայն Ùաքսաíնար: Այս ռեժիÙոí ÑայտարարագրíաÍ ապրանքները ãեն գտնíուÙ Ùաքսային ÑսկոÕության ներքո, որի ßնորÑիí Ñնարաíոր ¿ իրականաóնեÉ ¹րանó աíարար íերաÙßակուÙ, էրինակ` ներÙուÍíաÍ կոßիկի ÑուÙքիó` պատրաստի կոßիկի արտա¹րություն, որիó Ñետո

կոßիկը ÑայտարարագրեÉոí ն Ùաքսային íնարները կատարեÉոí Ñետո Ñնարաíոր ¿ արտաÑանեÉ ազատ Ùաքսային պաÑեստիó արտասաÑÙան կաÙ ՀՀ Ùաքսային տարաÍք: 10. «ÄաÙանակաíոր արտաÑանուÙ íերաÙßակÙան ÑաÙար» ռեժիÙը կարգաíորուÙ ¿ ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó íերաÙßակÙան նպատակոí ն Ñետագա ներÙուÍÙան պայÙանոí ապրանքներ արտաÑանեÉը: Մաքսային այս ռեժիÙի ßրçանակներուÙ` • Ùաքսային íնարներ ãեն գանÓíուÙ, աóառությաÙ Ùաքսաíնարի, • սաÑÙանíուÙ ¿ Ùեկ տարին ãգերազանóոÕ ժաÙկետ, որի խախտÙան ¹եպքուÙ տույժեր են նախատեսíաÍ: Այս ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը արտասաÑÙանուÙ íերաÙßակեÉու նպատակոí ՀՀ-իó արտաÑանուÙ ¿ որն¿ ապրանք, էրինակ` Íխախոտի ÑուÙք: Այս ¹եպքուÙ ÑուÙքը կÑայտարարագրíի նßíաÍ ռեժիÙոí, Ùեկ տարին ãգերազանóոÕ ժաÙանակոí` íնարեÉոí Ùիայն Ùաքսաíնար:

11. «Ապրանքների íերաÙßակուÙը Ùաքսային տարաÍքիó ¹ուրս»: ՏíյաÉ Ùաքսային ռեժիÙի ¹եպքուÙ Ñայկական ապրանքներն արտաÑանíուÙ են` առանó նրանó íրա կիրառեÉու տնտեսական քաÕաքականության ÙիçոóառուÙներ ն íերաÙßակíուÙ ¿ ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó ¹ուրս` նպատակ ունենաÉոí íերաÙßակեÉուó Ñետո ՀՀ Ùաքսային տարաÍքուÙ էգտագորÍեÉ ազատ ßրçանառության իրականաóÙան ÑաÙար: Այս ռեժիÙի ¹եպքուÙ ապրանքները Éրիí կաÙ Ùասնակի ազատíուÙ են Ùաքսային տուրքերիó ն Ñարկերիó, ինãպես նան ãեն կիրառíուÙ տնտեսական քաÕաքականության պատժաÙիçոóներ (սանկóիաներ): 12. «ԱրտաÑանուÙ ազատ ßրçանառության ÑաÙար» ռեժիÙը կարգաíորուÙ ¿ ՀՀ տարաÍքիó առանó Ñետագա ներÙուÍÙան որն¿ պարտաíորության ապրանքներ արտաÑանեÉը: Ապրանքների արտաÑանուÙն իրականաóíուÙ ¿ արտաÑանÙան Ñետ կապíաÍ Ùաքսային տուրքերի ն Ùաքսային այÉ ÙուÍուÙների պայÙաններուÙ` պաÑպանեÉոí տնտեսական քաÕաքականության ÙիçոóառուÙները, կատարեÉոí ՀՀ Ùաքսային էրենս¹րության ն այÉ էրենս¹րական ակտերի պաÑանçները: Ապրանքների արտաÑանÙան ժաÙանակ ¹րանք ազատíուÙ են Ñարկերիó, կաÙ íնարíաÍ գուÙարները Ñետ են íերա¹արÓíուÙ ՀՀ Ñարկային էրենս¹րությանը ÑաÙապատասխան: Մաքսային այս ռեժիÙը ենթա¹րուÙ ¿ Ùաքսային íնարների գանÓուÙ, ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóների կիրառուÙ, ապ-

րանքների արտաÑանուÙ ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó Ùաքսային ÓնակերպուÙիó Ñետո առաíեÉագույնը տասն էրíա ընթաóքուÙ, իսկ անÑաÕթաÑարեÉի ուժի առկայության ¹եպքուÙ նßíաÍ ժաÙկետուÙ այ¹ ապրանքների ÑանÓնուÙ Ùաքսային ÙարÙինների ժաÙանակաíոր պաÑպանությանը: ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó արտաÑանեÉուó Ñետո` ¹րանք ¹ուրս են գաÉիս Ùաքսային ÑսկոÕությունիó: 13. «ՎերաարտաÑանուÙ» ռեժիÙը կարգաíորուÙ ¿ ՀՀ Ùաքսային տարաÍք ներÙուÍíաÍ ապրանքների Ñետա¹արÓ արտաÑանուÙը ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó: Այս ¹եպքուÙ արտասաÑÙանյան ապրանքները արտաÑանíուÙ են ՀՀ Ùաքսային տարաÍքիó` առանó Ùաքսային տուրքերի ն Ñարկերի գանÓÙան: Մաքսային այս ռեժիÙի ßրçանակներուÙ գանÓíուÙ են Ùիայն Ùաքսաíնարներ, ãեն կիրառíուÙ ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóներ ն íերը նßíաÍ Ùյուս պայÙանները: «ՎերաարտաÑանուÙ» ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը արտասաÑÙանիó ներÙուÍեÉ ¿ որն¿ սարքաíորուÙ, ն աßխատանքները ¹րանոí կատարեÉուó Ñետո այն արտաÑանíուÙ ¿ նßíաÍ ռեժիÙոí` íնարեÉոí Ùիայն Ùաքսաíնար:

14. «Սեոականության իրաíունքիó ÑրաժարուÙ Ñէգուտ պետության» Ùաքսային ռեժիÙը կարգաíորուÙ ¿ ապրանքների անÑատույó ÑանÓնուÙը ՀՀ ապրանքներ տեÕաոոխոÕ անÓի կոÕÙիó: Այս ռեժիÙի ßրçանակներուÙ Ùաքսային íնարներ ãեն գանÓíուÙ, ãեն կիրառíուÙ նան ոã սակագնային կարգաíորÙան Ùիçոóներ: ՀՀ կառաíարությունը սաÑÙանուÙ ¿ այն ապրանքների óանկը, որոնó նկատÙաÙ ãի կարոÕ կիրառíեÉ նßíաÍ Ùաքսային ռեժիÙը: Որպես նßíաÍ ռեժիÙի էրինակ ¿ ÉինեÉ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունը ՀՀ ¿ ներÙուÍեÉ ապրանք, որի Ñետ իրաóÙան խթանÙան ն գոíազ¹ի նպատակոí արտասաÑÙանյան կոÕÙն անíնար ÑատկաóրեÉ ¿ այÉ ապրանքներ: øանի որ ՀՀ Ùաքսային էրենսգրքի ÑաÙաÓայն գոíազ¹ային նյութեր ոíան¹ակոÕ ն իրաóÙան խթանÙան ապրանքները ãեն ազատíուÙ Ùաքսային íնարներիó, իսկ ներկրոÕը ãունի Ùիçոóներ íնար կատարեÉու ÑաÙար, ապա նրա ¹իÙուÙուÙ նßíաÍ ապրանքները կարոÕ են ÑայտարարագրíեÉ նßíաÍ ռեժիÙոí` առանó Ùաքսային íնարների կատարÙան: Այ¹ ապրանքների Ñետագա տնէրինուÙը պետության կոÕÙիó իրականաóíուÙ ¿ ՀՀ էրենս¹րությաÙ սաÑÙանíաÍ կարգոí: 15. «ՈãնãաóուÙ» ռեժիÙը ենթա¹րուÙ ¿ ապրանքների ոãնãաóուÙ ¹րանք տեÕաոոխոÕ անÓի ÑաÙաÓայնությաÙ , Ùաքսային ÑսկոÕության ներքո, Ùաքսային ÙարÙինների թույÉտíությաÙ , առանó Ùաքսային íնարներ գանÓեÉու: Ապրանքների ոãնãաóուÙն իրականաó-

íուÙ ¿ ներկրոÕի Ñաßíին: ՆßíաÍ ռեժիÙի էրինակ ¿ այն ¹եպքը, եր ՀՀ կազÙակերպությունն արտասաÑÙանիó Óեռք ¿ երեÉ ն ՀՀ-ուÙ իրաóնեÉու նպատակոí ներÙուÍեÉ սնն¹աÙթերք, որը տար եր պատնառներոí պիտանի ã¿ Ñետագա էգտագորÍÙան ÑաÙար: Այս ¹եպքուÙ ապրանքը կÑայտարարագրíի նßíաÍ ռեժիÙոí ն ¹րա ÑաÙար կíնարíի Ùիայն Ùաքսաíնար: Ապրանքների ոãնãաóուÙ ãի թույÉատրíուÙ, եթե ¹րանք íնասուÙ ¿ ßրçակա Ùիçաíայրը: ÊոսեÉոí Ùաքսային գորÍի կազÙակերպÙան Ùասին` Ñարկ ենք ÑաÙարուÙ կանգ առնեÉ արտաÑանÙան ն ներÙուÍÙան գորÍառնությունների Ùաքսային íինակագրական ÑաßíառÙան ÙիասնականաóÙան խն¹րի պարզա անÙան íրա: Մաքսային ÑաÙագորÍակóության ÊորÑուր¹ը (ՄՀÊ) Ùիçկառաíարական կազÙակերպություն ¿, որը կարնոր, առաçնային ¹եր ունի Ùաքսասակագնային ÑիÙնախն¹իրների կարգաíորÙան գորÍուÙ: Վերçինս կոոր¹ինաóիոն ն Ùեթո¹ական կենտրոն ¿ Ùաքսային ÑսկոÕության ոÉորտուÙ: ՄՀÊ-ն ÑիÙնíեÉ ¿ 1950թ. որպես ինքնուրույն Ùßտական գորÍոÕ Ùիçազգային ÙարÙին: ՄՀÊ-ի ÑիÙնա¹րÙան Ùասին կոնíենóիան ուժի Ùեç ¿ ÙտեÉ 1952թ. íերçերին, իսկ 1953թիó ՄՀÊ-ն սկսեÉ ¿ իր աßխատանքները Ùաքսային ÑաÙակարգի ներ¹աßնակեóÙան ն ÙիասնականաóÙան, Ùաքսային գորÍի տեխնիկայի ն Ùաքսային էրենս¹րության արեÉաíÙան ուÕÕությաÙ : Սկզ նական ßրçանուÙ ՄՀÊ-ի կազÙի Ùեç ¿ին ÙտնուÙ 17 ան¹աÙ երկրներ, 1961թ.` 29, 1971թ.` 66, 1981թ.` 93, իսկ 1990թ.` աíեÉի քան 100 երկրներ: ՄՀÊ-ի գորÍունեության ÑիÙնական ուÕÕությունը Ùաքսային սակագներուÙ (տուրքերուÙ) ապրանքների ¹ասակարգÙան ÑաÙար Ùիասնական անíանաóանկի ստեÕÍուÙն ¿, որը թույÉ ¿ տաÉիս ÑաÙա¹րեÉ Ùաքսային ÑարկÙան Ùակար¹ակը ն ոոխա¹արÓ զիçուÙների ãաոերը, ինãպես նան նույն կերպ Ùեկնա անեÉ Ùիçազգային առնտրուÙ ßրçանառíոÕ առանÓին ապրանքների նկատÙաÙ սաÑÙանաոակուÙները ն արտոնությունները: ՄՀÊ-ի գորÍունեության Ñրատապությունն անեÉ ¿ Ñատկապես ներկա պայÙաններուÙ, եր զգաÉիորեն աíեÉաóեÉ ¿ Ùիçազգային առնտրուÙ ßրçանառíոÕ ապրանքների տեսականին ն անíանաóանկը, ¿ապես ըն¹ÉայնíեÉ ¿ Վերազգային կորպորաóիա ներýիրÙային ոոխանակությունը, Ñետագա զարգաóուÙ են ստանուÙ տնտեսական կապերը տար եր երկրների Ùիçն ն այÉն: ՀաÙարíուÙ ¿, որ Ùաքսային ÑաßíառÙան ÙիասնականաóÙան առաçին ոուÉը եÕեÉ ¿ ´րյուսեÉյան Ùաքսային անíանաóանկը, որը ÙßակíեÉ ¿ íերոÑիßյաÉ խորÑր¹ի կոÕÙիó ն գորÍոÕության Ùեç ¿ ÙտեÉ

1959թ.: 1987թ-ին այն ըն¹գրկեÉ ¿ ÑաÙաßխարÑային առնտրի 80%-ը ն ըն¹ունíեÉ ¿ 150 երկրների կոÕÙիó: ՍկսաÍ 1973թ-իó ՄՀÊ-ի Ñոíանու տակ աíեÉի քան 60 երկրների ն 20 Ùիçազգային կազÙակերպությունների Ùասնագետների կոÕÙիó աßխատանքներ են կատարíուÙ ´րյուսեÉյան անíանաóանկի նորաóíաÍ տար երակի ստեÕÍÙան ուÕÕությաÙ , որը կարոÕ ¿ էգտագորÍíեÉ ինãպես Ùաքսատուրքերի ÑաÙար, այնպես ¿É íինակագրության Ùեç ապրանքների ¹ասակարգÙան ÑաÙար ն այÉ խն¹իրներ ÉուÍեÉու գորÍուÙ: Այ¹պիսի նորաóíաÍ անíանաóանկ Ñրատարակíեó 1978թ-ին, որը Éայն նանաãուÙ ստաóաí ն էգտագորÍíեó որպես ÑիÙք ազգային Ùաքսատուրքերի ստեÕÍÙան ու íինակագրական ÑաßíառÙան ÑաÙար: 1983թ. ՄՀÊ-ն կոնíենóիա (ÑաÙաÓայնություն) ըն¹ունեó ապրանքների ÍաÍկագրÙան ն նկարագրÙան ներ¹աßնակեóíաÍ ÑաÙակարգի Ùասին, որը ուժի Ùեç Ùտաí 1988թ. Ñունíարիó: Այ¹ ժաÙանակíանիó նոր ոուÉ սկսíեó Ùաքսային ÑաßíառÙան ÙիասնականաóÙան գորÍընթաóուÙ: ՆßíաÍ խն¹րի ÉուÍÙանը Ùասնակóություն ունեóան Ùի ßարք կազÙակերպություններ, որոնք սերտ կապի Ùեç են ՄՀÊ-ի Ñետ ն ÙիÙյանó Ñետ գորÍուÙ են ոոխÑաÙաÓայնեóíաÍ: Անíանաóանկի ներ¹աßնակեóíաÍ ÑաÙակարգի ÑիÙնական տարրերն են` ¹ասակարգÙան ÑաÙակարգը ն կո¹աíորÙան ÑաÙակարգը: ԴասակարգÙան ÑաÙակարգի ÑաÙաÓայն` ապրանքները խÙ աíորíուÙ են տար եր Ñայտանիßներոí` ըստ ÍագÙան, նßանակÙան, ÙßակÙան աստինանի: ÊոßորաóíաÍ խÙ երը կարեÉի ¿ ներկայաóնեÉ ÑետնյաÉ կերպ. Àստ նßանակÙան. • պարենային ապրանքներ ն խÙիãքներ, • ար¹յունա երական ÑուÙք, • íառեÉիք ն քսայուÕեր, • Ùեքենաներ ն սարքաíորուÙներ, • տրանսպորտային Ùիçոóներ (արտա¹րական ն անÓնական էգտագորÍÙան), • Éայն սպառÙան ար¹յունա երական ապրանքներ: Àստ ÙßակÙան աստինանի. • ÑուÙքային ապրանքներ (արտա¹րական ն ոã արտա¹րական նßանակության), • կիսապատրաստուքներ (արտա¹րական ն ոã արտա¹րական նßանակության), • պատրաստի արտա¹րանք:

ՆßíաÍ խÙ երն իրենó Ñերթին աժանíուÙ են ենթախÙ երի, առանÓին ապրանքների, Ùակնիßների ն այÉն: Անíանաóանկի ներ¹աßնակեóÙան ÑաÙակարգուÙ խստորեն պաÑպանíուÙ ¿ ապրանքների Ùիանßանակ íերա երության սկզ ունքը այս կաÙ այն խÙ ին` ßնորÑիí ապրանքների ¹ասակարգÙան ÑիÙնական կանոնների, որտեÕ Ñստակ աóատրություն ¿ տրíուÙ նßíաÍ Ñարóերին: ÌաÍկագրÙան ÑաÙակարգը ներ¹աßնակեóÙան Ñնարաíորություն ¿ տաÉիս ÑաÙակարգուÙ տեÕեկատíությունը ներկայաóնեÉ ու ÑարÙար Óնոí` ¹րա ÑաíաքÙան, ոոխանóÙան ն ÙßակÙան ¹եպքուÙ: Իսկ ÑաßíոÕական տեխնիկայի էգտագորÍուÙը թույÉ ¿ տաÉիս ժաÙանակի ոոքր ÍախսուÙներոí ÙßակեÉու ÑսկայաÍաíաÉ տեÕեկատíություն: Այսպիսոí` ներ¹աßնակեóÙան ÑաÙակարգը կարնոր ¹եր ¿ խաÕուÙ արտաÑանÙան-ներÙուÍÙան գորÍառնությունների Ùաքսասակագների կարգաíորÙան ն ¹րանó íինակագրական ÑաßíառÙան գորÍուÙ: