Մարդկության աստեղային ժամերը

Մեր նպատակնէ հասարակությանմեջբարձրացնելսերըդեպիընթերցանությունը, առաջացնելհետաքրքրությունդեպիդասականն արդիգրականությանը,ն կոտրել բոյոր այնկարծրատիպերը, թե այսօրվահայիրակահությանմեջընթերցողներչկահ:

/Պթւ(|

ԲՏԱԾՔԼ.ՅՈՂ

Գիրքը համացանցումէ տեղադրվելԳրքամոլ Նախաձեռնությանկողմից: Բոլորի կողմիցսիրվածԳրքամոլֆեյսբուքյանէջը սկսել է մի նախաձեռնություն,որի նպատակնէ համացանցումԷլեկտրոնայինտարբերակով տեղադրելբոլոր այն գրքերը,որոնքսիրվածեն հայ ընթերցասերներիկողմիցն ցանկանումեն դրանքընթերցելնան էլեկտրոնայինտարբերակով:Ժամանակի ընթացքումմեր կողմիցհամացանցումկհայտնվենբոլոր այն գրքերը,որոնքմինչ այս ինչ-ինչ պատճառներովձեզհամարեղել են դժվարձեռքբերելի:

Գրքամոլը, ունենալով իր ուրույն տեղը համացանցում,իր առջն նպատակԷ դրել հասարակությանմեջ բարձրացնելսերը դեպի ընթերցանությունը,առաջացնել հետաքրքրությունդեպի դասականն արդի գրականությանը,ն կոտրել բոլոր այն կարծրատիպերը,թե այսօրվահայ իրականությանմեջ ընթերցողներչկան:

Սիրելիընթերցողներ,սրանք մեր առաջին քայլերն են

ասպարեզում, ն մենք շատ ուրախ կլինենք, եթե կլինեն մարդիկ, ովքեր կցանկանանմեզ օգնել այս հանրօգուտ գործում: Մենք բաց ենք բոլոր նվիրյալ ն օգնել ցանկացողմարդկանց համար: Եթե դուք տանը ունեք լուսապատձենահանմանսարքեր, ն ուզում եք միանալ մեր կողմից ձեռնարկվող այս հանրօգուտ գործին, ապա գրեք Ձեր ջոզոտօ(Թու «օտ: Շնորհակալություն, որ ցանկությանմասին մեր էլ.- հասցեռվ` հետնում եք մեզ: Ցանկանումենք բոլորիդհաձելի ընթերցանություն: այս

ԳրքամոլՆախաձեռնություն

2013-2014 ՍԵԼ:

Փ

ՕոզոծԼ

Ճ1

Խլջիտ656764,

տոր քոզճաօ1418, քզճաօ1 ջյա օ-ոմմԼ

օօ

Աղունի

Ալէ

11111

ՋՈՑ

երու

ո

ՐԵՆ

Չեմ տնփան Խալ ԱԱՆրԴնԿըՈՒ Թաուն

Անջեղագին ՋԱՄԵՐԸ

ՀՀՎրուսաուննոաանո՞ւ մներ: աւա

Հ»

ՅԱԽԱԱՏԱՅԻՆ

ԵՐԵՎԱՆ,

«ԼՈՒՅՍ»,

ԳՄՂ. 84.4 Ց 860

Ավ ՌուսերենիցթարգմանեցինԼեոն Հախաստեղային վեբդյանը («Մառդկության ժամեոր»)Ն Լիլի Պողոսյանը(«Շախմատայիննովել»)

ՑվաղգՍ.

աստեղայինժամերը(պատմ.մանբապատումՄաշդկության 1. թառգմ.՝ Շախմատայիննովել. թարգմ.` է. նեո). Հախվեոդյան, համար (կազմ.՝ ն Պողոսյան.միջին բարձ» տաբիքիղպոոցականնեոի ԵՐ.: Ս. Հ. Պապոյանը.:), Վ. Մանդակունի,-Լույս, 1986. 207. էջ. նկ.՝ Ստ. Ցվայգնիո մանբապատումներում էջերիցե նեբկայացբելէ պատմության նշանավոբմառդկանց կյանքիցառնվածայնպիսիդովագներ,որոնք ունեցել են ն իբեն ճատուկ վարպետությամբ դրբացանայաել բախտորոջ նշանակություն, Րանցճուզական խորքնու. պատմականխոբնուրդը։«Շախմատայիննովելը» է ֆաշիստական մի մառդու, ոո պատաչ բանտարկված մենախցում պատմությունն է նաբար ձեռքն ընկած շախմատային խաղեոիժողովածուիշնոբհիվ փոկվում կռոցնելուանխոտսափելի վտաճգից: բթացումիցե սեփականանճատակաճությունը

4208000000

(01)

(25)

208. 1986

ԳՄԴ |

84.4Ավ

Ըյճֆճո Արտեր

ՅԵՐՅՈՒԵԼՔ

ՎՃՇԵԼ

ՎԵՂՕՏԷՎԵՇԼՑՃ

պաա (86րօՕքավճժրատ

114Ճ141Է48

ճոճ

շքճղատիօ

շոօքա)

ԷԼ08Ք71711Ճ

օ1ճթատբօ

1տՕտեհօրօ

ճտ ճքատքռ0խ

Եքժտճւ,«մեշ»

ԾԹ«Աույս»Հրատարակչություն,կազմի ն

803թ2672

ՏՅԵղւծ)

ճամարչ 1986 նկարազարդումների

տաաոըերանի Արտոկմար տարին `

գ

Ռչ մի արվեատադետ օր-օրի, ամեն վնուտագետ չի լինում.

բոլոր

օր

քսանչորսժամշարունակար-

ճշմարիտ,անանց արժեքները,որ

է ստեղծել, նա ստեղծում է ներշնչանքի սակավաթիվ

ու

Հաջողվում

Ճազվագյուտ

պաճերինմիալն

Այդոլեսէլ պատմությունը, ի դեմս որի մննք Հարգում ենք բոլոր` ժամանակների մեժադույնբանաստեղծինու արարչին, բնավ էլ անընդմեջ չի արարում: եվ «ոնը աստծու այդ խորճրղավորարճնատանոցում», ինչպես կոչումէր պատմությունը Գյոթեն, աննչան սովորական շատ ու

բան է տեղի ունենում:

Այստեղէլ, ինչսլես կլանքի

ոլորտներում, ճաղվադյուտ են

մեծ

ու

հւ

արվեստի

բոլոր

անմոռաց պաճերըոԱվելիՀաճախ

Խոնանաչառությամբշարումէ փաստ` ոլատմությունըտարեհդրի փաստի վից, օղակ օղակավելացնելովայն վիթխարիշղթային, որ ձգվում է Ճաառ

զարամյակներիմիջով, քանի որ դարաշրջանիամեն մի

քայլը

պաճան-

ճաամեն մի ճշմարիտիրադարձություն ջում է նախապատրաստություն,

սառւնանուէ է

ներքուսու

մարդկանցից, Միլիոնավոր

որ

ժողովուրդ

են

կաղմում, ծնվում է միայն մի ճանճար, ապարդյուն անցնողմիլիոնավոր ժամերից միայն մեկն է աստեղայինժամն է:

հրո. դառնում

Դրա փոխարեն,եթե

պատմական.ղա մարդկության

նա ժնում է Հայտնվում, Ճճանճար արվեստում

է ապրելու դարերով. երբ խփիաստեղայինժամը, նա կարողէ կանխորո-.

շել դալիք տարիներնու ճարչուրամլակները,ն

այդ

պածին,ինչպես շանթ-

աիդելի ծայրին է բեհովում մթնոլորտի բովանդակէլեկտրականություն

ամենակարճճատվածը բաղում ժամանակի պարունակի պատմական .

"

Այն, ինչ սովորաբարճոսում կիրադարձություններ: մանակ կամ Հետնողաբարչբտանում է

կարգավորում

ու

կանխորոշում

է ամեն

այլ

է Ճամաչասի,միաժա-

եղակի ակնքարթում,

ինչ. մի միակ

մի «չափազանցվաղ է» կամ «չափազանց ուլ»

կամ

«այո»

ն դա

«ոչ»,

կանխորոշում է Ճարյու-

րավոր սերունդներիբախտը, ուղղություն է տալիս առանձինմարդկանց, ամբողջ ժողովրդի կամ նույնիսկ բովանդակմարդկությանկլանջին:

Այդպիսի դրամատիկականլարումներ, այդպիսի նշանավոր ակըն-

քարթներ,երբ դեպքերիայն շրջադարձը,որից կախվածէ

կանյ այլն ապագան, ի կատար է ածվում մեկ օրում, մեկ

նույնիսկ մեկ րուլեում, ճազվադյուտ գյուտ

են

նն

մարդու

միայն ներ-

ոչ

ժամում

կյանքում

պուոմության ընթացքում: Դրանցիցմի քանիսը, առնվածամե-

նատարբերդարաշրջաններիու երկրների պատմությունից, եմ

մտաբերել

այս

գրքում:

նս

այդ

ժամերն

աստեղային եմ

պատճառով,որ դրանք, ճավերժականաստղերինման, են

կամ

նե Հաղզվա-

ես

փորձել

կոչել այն

մշտապես շողում

մոռացության ն անէացման գիշերներում:Ոչ մի տեղ նա չեմ Ճանդրգ-

նել սեփականմտքի կուսճումներովխլացնել կամ ուժղզնացնելկենսական

երնույթներիբաքնված կամ ակներն ներքին ճշմարտությունը,քանի

որ

իր բարձրագույն վարպետությանպաճերին պատմությունը կարոտ չէ

շտկումների: Այնտեղ,ուր բանաստեղծն

պատմությունն է արարում իբրն ներշնչված

դրամատուրգ,նրան գնրաղզանցելու ոչ մի արվեսմասին

տադետերաղել անդամչի ճանդդնիո

ՎՏԱՆԳԸ ՄՈՏԵՆՈՒՄ

Է

քվականիփետրվարի 5-ին ՓոքրԱսիաուղարկվածծրպ-

տյալ սուրձճանդակը Սուլքան Մուրադի ավագ որդոմբ Մաճմուղինբերում է նրաՀոր մաճվանբոքսանմեկամյա թր: հր խորճրդականներին նախարարներինոչ մի խոսք չասելով, խոբամանկ միաժամանակ եռանդունիշխանըթոչում է իր լավագույնձիու ու

ու

քաժբինն զտարյուն, սքանչելի նժույգին մտրակելով, առանց շունչ առ» նելու սուրում մինչն Բոսֆոր ընկած Հարյուր քսան մղոնը,ապա առանց անցնում նրա եվրուլական ափը՝ ԳալլիպոլիուՄիայն այնՀապիաղելու

մերձավորներինճալանում, որ Հայրը մետեղ է իր ամենաճավատարիմ ն, է կանխել ամեն մի ոտնձգություն դաճր կամենալով իոկույնեեթ ոնլ նկատմամբ,անմիջապես ընտիր ղորադունդէ կազմում ն առուջնորդում դնի Ադրիանադոլիս,ուր Մածմուդինառանցառարկությանճանաչում են իբրն Օտոմանյանկայսրության տիրակալ: նոր սուլթանի առաջինիսկ վճիոր ցույց է տալիս, քն որքան աճավոր է նրա դաժան կառավարական հր արնեկիցճնարավորմրցորդներիննախապեսմեջվճռականությունը: տեղից վերացնելու ճամար նա 4րամայում է լողարանում խեղդել իր անչափաճասեղբորը, իսկ դրանից անմիջապեսճետո, որ նույնպես նրա

արյունռուշտ ն անողոք ղդուշավորության վկայությունն է, սպանվածի ետնից մյուս աշխարճնէ ուլարկում նան վարձված մարդասպանին:

Այն լուրը, թե շրջաճայաց Մուրադիփոխարենթուրքականսուլթան

է դարձել երիտասարդ,անզսպելի ն իառատենչ Մաշճմուդի, Բլուզանդիա-չ լրտեսների օդնույում սոսկում է առաջ բերում: Քանի որ Ճճարյուրավոր

թյամբ ճայոնի է դառնում, որ այդ փառասերըերդվել է նվաճել Բյուպանդիայիմայրաքաղաքը,որ մի ժամանակ աշխարճի մայրաքաղաքն էր ճամարվում, ն որ նայ, որքան էլ երիտասարդ, ղօր գիշեր անց է կացնում իր կլանքի այդ գլխավոր ծրագրի ստրատեգիանքննելու վրա. են նոր փադիշաչի ժյուս կողմիցբոլոր լուրերի միաբերանՀապտատում ն ռազմի դիվանադիտական աչքի ընկնողընդունակությունները:Մաճմուդը միաժամանակբարեպաշտէ ն մոլագար, տաքարյուն է ն նննդամիխո, ուսյալ մարդ է ն սիրում է արվեւտոյնտ չուլիոս կեսարն Հռոմեացիների ու

"

`

կարդում է բնադրով, ե այդ ամենի Հետ միասին վարքադրությունները է նհ արյուն է թափում չրի պես: նրաղկուն,մելամաղձոտ Ճաբարբարոս Փացք ն չարագուշակ, թութակի կտուցի նման կեռ քիթ ունեցող այդ մարդու մեջ 4ամադրվում են անխոնջ աշխատավորի,անվեճեր, զինվորն ու երկերեսանի դիվանադետը,ն բոլոր այդ վոտանդգավոր ուժերը խտացված են 4անուն ժի նպատակի.գերազանցելիր պապ Բայաղետին դործում իր Հայր Մուրադին,որոնք ախաջինանդամ եվրուղայինցույց տվին թուրՔոականնոր աղդի ոազմական գնրազանցությունը, Բայց նրա առաջին Հարվածը(դա Հասկանում հն, դա զդում են ամենքը)ուղղվածէ լինելու ն Բյուզանդիոն քաղաքի՝ կոստանդինոսի Հուստինիանոսի ու

վերջին շքեղաշուք գոճարի դեմ թագի

փալամ

Այդ գոճարը շատ մատչելի է ղավթիչիընչաքաղցձեռքի ճամարէ բոլորովին անպաշապանէ: Բյուղանդիան,նույն ինքը Սե ծովից արնելք ընկած կայսրությունը, մի ժամանակ տիրում էր աշխարճին, ձղվում մինչե Ալպեր Պարսկաստանից վերստին մինչն ասիական անապատներըչ հ նրա տարածքըկարելի էր չասել ամիսների երկար ճանաչ ու

"

պարչձով,իսկ Հիմա մի ծայրից մյուսը ոտքով կարելի է Հանդիստ անցնախկին Բյուղանդական պետությունից, ավա՛ղ, գլունել երեք ժամում: խորնէ մնացել առանց մարմնի, մայրաքաղաքնառանց երկրի, կոստանդչ նուպոլիսը,կուտանդինոսիքաղաքը, Ճնում՝ Բլուզանդիոնը,ն կայսեր՝բառիլնաին, այժմ պատկանումէ Բյուզանդիոնիմի մասը միայն՝ այժժյան Մոամբուլը,իսկ Գալաթանարդենջեհովացիներիձեռքին է, քաղաքիսլարիսոլներիցդուրս հղած ամբողջճողը՝ թուրք զավթիչների:Վերջինկայսեր տիրապետությունըՀիմա ձեռքի ասիիչասիբան է, հղած-չեղածը վիթխարի մի պարիսպ, եկեղեցիներու պալատներն մեկ էլ աների մի կուտակոսք, ժի խոսքով այն, ինչ կոչվում է Բյուզանդիոն:Այն քաղաքը, օր մի յանդամ արդեն մինչն Հատակըկողուլտել էին խաչակիրները,որ կիսով չափ Հալումաշ էր եղել նոմադդատարկվել էր ժանտախտիՀամաճարակից, ների արշավանքներիցմշտապես պաշտպանվելուկարիքից, որ բաժանայդ քաբաժան էր եղելազգայինն՛կրոնականերկպառակություններից, չէ ձեռք բերելու ղաքն այժմ ի վիճակի ո՛չ զինվորներ, ո՛չ արիություն, թշնամուց. այն քշնամուց, որ ուժերով պաշտալանվի ռրպեսղիսհվփական բոլոր կողմերից վաղուց ի վեր քաղաքն առել է իր ճանկերի մեջ. Բյու-

դանդիայիվերջինկայսը կոստունդինոսԴրադաշիծիրանին ճիմա ճողմաճարվածթիկնոց է դարձել, նրա թաղը՝ բախտի խաղալիք:Բայց ճենց

արդեն շրջապատված քԲյուղանդիոնը այն պատճառով, որ թուրքերով արեմտյանաշխարճիկողմից սրբաղործվածէ իր ընդճանուրՃաղարամճամար ծառայումէ ասես կուլտուրայով, ալդ քաղաքը ենվրուղայի իբրե պատվիխորճրդանիշ. միայն այն դեպքում, երե քրիստոնեությունը յա

ճամախմբվելովպաշտպանիիր վերջին, արդեն փլվող պատվարն Արեելքում՝ միայն այդ դեպքում Սուրբ Սոֆիան կարող է մնալ իբրն Ճավատի բաղիլիկաչիբրն արհելաճոոմնականքրիստոնեության վերջին հ սբանչելագույն տաճար: կոստանդինոսն իսկույն տեսնում է վտանգը: ԶանսալովՄաճմուդի բոլոր խաղաղասիրականճառերին, նա պաշարվում է միանդամայնՃասկանալի երկյուղով ն սուրճանդակ սուրճանդակիհնից առաքում է խոալիա, սուրճանդակներ՝Վենետիկ, սուրանդակներ՝ցենովա, խնդրելով

ն ղինվորներ: Բայց ծոոմը տատանվում է, իանավեր ն

վենետիկընույն»

ալիս՝քանի որ Արեմուտքիկրոնի Արնեելքիկրոնի միջնդեո էլի բաց է նախկինանդունդը: Հունականեկեղեցին ատում մնում դավանաբանական

2ոոմնականը, ե նրա պատրիարքը«րաժարվում է ի դեմս առի Ճանադերադույն4ովվապետին: Ճիշտ է, վրա Հասնող թուրքական վոաներկու տաճարները՝ Ֆեռարային Ֆլորենցիայի տատճարները առաջ ղի արդեն վճիռ են ընդունել երկու եկեղեցիները միավորելու մալաղուց ն դրա դիմաց Բլուղանդիոնին օգնության խոստում է տրված ընդռին, Հեռու քաշվել իրենցից, ղեմ թուրքերի:Բայց Ճաղիվ էր վտանգը մի քիչ դեմ մեջ դնելոմո նվ ճունական սինողները եղան դաշնադիրն ուժի երը երբ սովին դարձավ, կարիքը դերակշոնցուղմիալն, Մաշմուդը Հիմա ձոդկորականության ձամառությանը. օղնության խնդիրքի ճետ դաիառ Հոմ է առաքում անելու իր պղատրաստակափություվիջում բյուղլանդիան նը: նվ աճա թիանավերըբեռնվում նն զինվորներովու ռազմամթերքով, մեկով գալիս է նան պապի պատվիրակը, որ պետք է բայց նավերից ճոչակի երկու եկեղեցիներիՀաշտփուՀանդիսավոր տոնակատարությամբ որ նա, ով կճարձակվիԲյուղաննի լուր աշխարճի աղղարարի, թյունը քրիստոնյա մարդկուվրա՝ մարտաճրավեր-կնետի բովանդակ դիոնի ՛

չել

թյանը:

ի

ՀԱՇՏՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՏԱՐԱԳԸ

փարԴեկտեմբերի այդ օրը նշանավորվեց վեճաշուք մի պատկերով. մարով, խճանկարովն թանկագինքարհրով զարդարունճրաշադեղիազիլիկայում(այժմյան մեչիղին նայելով նրա հրբեմնի շքեղությունը դժվար է նույնիսկ պատկերացնել)կատարվումէր ճաշտության առնա4այկայսրությանբոլոր մեծատոճմիկ անձերովշրջապատված՝ Հանդեսը:

բասիլեար.նանիր կայսնրականքադն ասեռ արնվումէ կուտանդինոսը՝ ու դնրագույնվկաներն հրաշաավորներնեն այն իրողության, որ ՃավերՀու ժականՃճաշտությունն խաղաղությունըչեն խախոովիչվիքլխարի է, լ ոխ-լեցուն տաճարը ճաճանչավորում են ճաղարավոր մոմեր. ճարը ատրուշանիտոաջ եղբայրաբար պատարադում են պապական դաճի պատվիրակհաիդորոսըն ուղղափառպատրիարքԳրիդորը.ալդ հկեղեցում առաջինանդամնէ պապիանունըՃորջորջվումաղոթքներում,առաչ տա-

ԿԸ

աադաանաւռռաաաաա

Սուրբ Սոֆիա քրիստոնեականտաճարըթուրքերըքաղաքը Կոստանդնուպոլսի

ճնտո դարձրինմեչիդ: նվաճելուց

ջին անդամն է Հնչում ն դեպի Հավերժականտաճարի բարձրադիրկամարներն ալիքվում բարեպաշտ երգեցողությունը վատինն ույն լեղուներով, մինչ ցածում ճաշտություն կնքած երկու եկեղեցիների սպասավորները Ճանդիսավորությամբ ներս են բներում սուրբ Սպիրիդոնիմաթվում սունքները։ Արնելքն ու Արեմուտքը, մեկ ն ժլուս դավանանքները են առմիշտ կապված, ն բաղում-բաղում տարիներիճանցավորերկպաՀ իմասոը ռակություններից 4ճետո եվրոպայի դաղամփարը: Արեժուտբի է: կարծեսքն կենսագործվում

Բայց

պատմության ժեջ Հաշտությանն բանականությանճաղթանակի րուեները կարճատկ են ու վաղանցուկ: երե տաճարում, ընդճանուր ի մի են ճլուսվում ձայները, աղա նրա պաաղոթբիմեջ բարեպղաշտորեն տերից դուիո, վանքի մենախցում, ուսյալ վանականԳեննադիունարդեն դավաճանությունը: մերկացնում է լատիններին ն ճշմարիտ Հավատի Այնկասը, որ Հաղիվճազ ամրանում էր բանականությանշնորճիվ, կրոՃողնչ նական ֆանատիզմնիսկուլնննք քանդում է: Ու նքե Հունադավան անկեղծորեն ենթքարկվելու մասին, վորականությունըչի էլ մտածում ապա ծովի մլուս ծայրին «ոռոմենականձճողնկորականուՄիջերկրական թյունը մոռացության է տալիս օգնության խոռտումը: Ճիշտ է, մի ջանի քիանավ է առաքվում ն մի քանի ճարյուր զինվոր, բայց ճետո քաղաքը թողնվում է բախտիբմաճաճույքին: '

ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ՍԿՍՎՈՒՄ Է

Պատերաղմնյութելիս բոնակալները, երե դեռնա լիակատար վին-

ված չեն՝ Հաճությամբ հն բարբաջում խաղաղությանմասին: Այդղես էլ Մաճմուդի, դաճ բարձրանալուց ճետո, Կոստանդինոսկայսեր դեսպանՀ ններինընդունելիս ենց նրանց է ամենից ավելի չոատյլումիր ամենաՀ բարեճաճ ն ճանդստաբերխոսքերը: նաչ Ճրապարակավն Ճանդիսավորլ

երդվում է աստծով ու

ռր ճրեշտակներով ղուրանով, մարդարնով, ու

սըր-

բությամբ կպաճպանի բասիլնսի Հետ կնքած դաշնադրերը:եվ միաժամանակ այդ եհրկերեսանին Համաձայնագիրէ կնքում Ճունդարների սերբերի ճետ երեք տարիերկկողմանիչեղոքություն պաճղանելումասին, ենց այն ու

երեքտարին, որոնց ընթացքում մտադիրէ անարգել նվաճել կոստանդ`

նուպոլիսը։ ծվ իսկույն,

խաղաղության մասին խոսքեր

ն շոայլելուց

խաղաղությունպաճպանելու եհրգումներ տալուց անմիջապես «ենտոյ Մաճմուդըհրդմնազանցէ դառնում ն պատերազմէ ճրաճրում:

Մինչ այդ

ււ

``

թուրքերին էր պատկանումԲոսֆորիմիժամանակները ն բյուզանդականնավնըն անարդել կարող ափը, ուստի ասիական այն էին Բյուղանդիոնիցնեղուցով դուրս գալ Սն ծով, դեպի ցորենի սհվական չտեմարանը: Մաճմուդը Օ0նրանցառաջ փակում է այդ ուղին ն, չփորձելովնույնիսկ արդարացնել իր գործողությունները, Հրամայում է Հիսարիկողքին, ընդ որում ամրոց կառուցել եվիուղլականասիին,Ռումելի ամենանեղ տեղում, ուր պարսկականկռիվների ժամանակներում քաջաչ րի Քահրքանսըանցավ նեղուցի մլուս ասիր: Մի գիշերում ճաղարավորյ տեսնյակ Ճաղարավորճող փորողներիջնում են Բոսֆորի եվրուլակուն ափըչ ուրչ դաշնադրիՃամաձայն, չպետք է ամրություն կառուցվեր (բայց բոնակալներիՀամար ի՞նչ նշանակություն ունեն դաշնադրերը ): եվ նրրանք սնունդճայթայիելու ճամար ամայացնում են շրջապատի դաշտերը, ամրոցի կառուցման քար Ճճայթայթելուճամար ավերում ոչ միայն տնեբիչ այլն Սուրբ Միքայելիվաղուց ի վեր Հռչակված եկեղեցին. սուլքանն ինքը, դօր ու դիշեր Ճանդիոտչառնելով, գլխավորում է կառուցումը, իսկ Բյուզանդիայինմնում է անպորությամբնայել, թե ինչպես են ջանում խեղդելիրեն՝ բոլոր օրենքներինու դաշնադրերինՀակառավ՝ փակելովիր ելքը ղեպի Սն ծով: Այն նավերը, որ պետք է անցնեին մինչն այժմ ազատ րերը, արդենենթարկվում են դգնդակոժման:Բեն դեռ ոլատերաղզմ չի ծադել, բայց իր դորությունը ցույց տալու առաջին ճաջողակփորձից «նտո խաղաղասերձնանալու խաղերը սուլթանի ճամար դառնում են ավելորդ: 1452 թվականիօգոստոսինՄաչճմուդը Ճավաքում է իր բոլոր փաշաներին ու ն աղահերին բացաճայտ ճայտարարում Բլուղանդիոնի վրա դրոճելուն զավթելու իր մտադրությունը: Հայլտարարությանը ճաջորդում է բոնությունը. թուրքականկայսրության բոլոր վայրերն են առաքվում մունետիկներ, նրանք ճավաքում են զենք կրելու ընդոմակ բոլոր տղամարդկանց: ն 1453 թվականիապրիլի5-ին, Ճանկարձաճասփոթորկի ավ նետած ալիքի սպես, անընդդրկելի օտոմանյան զորաբանակըՃճեղեղում է Քյուզանդիոնիառջն ընկած ամբողջ Հարքավայրը։ ընդճուպ մինչն նրա

պարիսպները:

իր զորքերի գդլուքն անցաժ, շքեղ ճադգնված, ընքանում է ճեժյալ նա մտադիր է իր վրանըխիել ուղիղ ավետարանիչ Ղուկասի սուլթանը: դարպասներիառաջ: Բայց նախքանիր գլխավոր շտաբի դրոշները կծածանվենքամուց, նա ճրամայում է դետնին աղոթքի գորդ փռել: Բոկուտն կանգնումէ նա գոռրդին, երեսը դեւղի Մեքքադարձրած, երեք անդամկոանուիէ՝ ճակատըգետնին իսկ նրա թիկունքի կողմում դոյաչ դիպցնելով, նում է շքեղաշուք մի տեսարան.ճաղզարՃաղարավորզինվորներ նույն մ

ոլես կռանում են նույն կողմիվրայ նույն ոիթմով ասում են նույն աղոքՔըեչ պաղատելովալլաճին, որ իրենց զորություն ն Հաղթանակպարդեի: ԴրանիցՀետո մլայն սովթանը ոտքի է ելնում: -Ալլաճինճչնազանդվողը որից դառնում է մարտակոչնետող) աստծո խոնարտծառան՝ տիրակալ ու ռաղմիկ, ն ճամբարովմեկ շուտափույթ ցրվում են նրա սուրճանդակու ները, որպեսղիըմբկաճարությունն սկսվելուն պես շնփորաճարությունը է: ազդարարեն՝ քաղաքիպաշարումնակսվա՛ժ

ՈՒ ԹՆԴԱՆՈԹՆԵՐԸ

ՊԱՐԻՍՊՆԵՐՆ

փրրԲյուլանդիոնըմիայն պարիսպներունի, դրանըեն նրա ուժն կությունը.ոչինչ այլնս չի մնացել նրա երբեմնի աշխարճակալ զորու թյունից, բացի փառավորու երջանիկ ժամանակներիայդ ժառանգությունը: Քաղաքիեռանկյունինպատված է եռաշերտ զրաճով: ներքնում պաշտպանում են թների Մարմարա պարիսպներըքաղաքը քարակուի ն Ոսկեղչյուրիկողմից. իր վիքիւարիզանդվածով պատնեշըտաՀծովի րածվում է դեւի Ճարքավայրը. դա այսոլես կոչված Թեռղոսիոսի պաբիոն է: Հնուց անտի կոստանդինոսը, գալիք վտանգներըկանխատեսնլով, Բյուղանդիոնը դոտնորել էր թերքաքարն պարսպով, իսկ Հուստինիանոսը շարունակել էր պատնեշր բարձրացնելու ամրացնել: Բայց ամրոց կառուցել, Թնոդոսիոսնէր յոթ կիլոմետրանոց պարսպապատ որի քարակուռզորության մասին չիմա էլ կարելի է պատկերացումկազն ատամմել նրա բաղեղապատավերակներիննայելով: Հրակնատներով ներով զարդարուն,չիով լեցուն փոսորակովպատված, քառակուսի«զոր պաճակային:աշտարակներովպաշտպանված՝ ամրոցը ձղվում էր երկու ամեն ն նրեք ղուղաճենո ե շարքերով, մի քադավոր, մի ամբողջ Ճաղարնորոգել է քաղաքը պաշտպանող այդ ամյակի ընթացքում,լրացրել վիքխարիաժրոցը: Այդ Հոլաշնն միջնաբերդըայն ժամանակՀամարվում էր կատարյալ անմատչելիությանխորճրդանիչ:ենչես ճնում բարբարոու

ու

սական անզապելիճորդաների ն ճեղեղի պես վրա տվող թուրքական յո-. կատներիառաջ, այնպես էլ Հիմա այդ բառակուսի զանգվածներըթվում նն անխոցելի մինչե օրս ճորինվածռազմի սարքերի դիմաց. ամեն տեսակի բաբանների,քարաձիգ գործիքներին խոյերի, նույնիսկ վերջերս անզորուՀչ ստեղծված ճիանոթներիու շրասանդերի ննտած թյամբ քավում են՝ այդ ուղղագիժճարթությանըդիպչելով: Ոչ մի եվրոպականքաղաք չի պաշտպանվածավելի ամուր ն որքան կու իր Թեողոսիոսի տանդնուղոլիսը՝ ռլարսսլով:

ազանոդրը .

Ճուսալի,

-՞»-Ն

Ր

ՇՇՀՀՀՑա Մաճմուդին ավելի, քան մեկ ուրիշին Հայտնի է, քն որքան Հոր է ու Հուսալի այդ պարիսպը: կվ բաղում ամիսներ տարիներ իր անքուն ու է դիշերներին երազներում նրա միտքը սնեռված այն նպատակին,թե ինչպես խորտակիանխորտակելին։ նրա սեՀաղթի անձճաղթելին, ինչպես ղանին օր-օրի ավելանում է քշնամական ամրությունների չավերն ձենրը ցույց տվող զժագրերիկույտը: նրան քաջ ճայտնի է պարսպի ն՛ սեկ, է՛ մյուս կողմում ղտնվող ամեն մի Հողաթումբ, ամեն մի ղառիվայր ամեն մի ջրատար առույ ն նրա ինժեներներնիր ճետ միասին մշակել են բոլոր մանրամասները:Բայց նիանց Հիասթափությունէ պասել: են տալի, որ գոյությու ունեցող ռազմի սարբոլոր Ճաշվումներըցույց քերով ԹեոդոսիոսիպարիսպըխորտակելՀնարավոր չէ: Ուրեմն պետք է նոր Հրանոթներգործի դնել: Դրանքպետք է լինեն ավելի «ղորչ ավելի Ճեռաճար, քան մինչ այդ ռազմի ավելի երկարավփող։ արվեստին ճայտնի ճրանոթները: եվ նետվող արկերն էլ պետքէ ուրիշ "լինեն՝ավելի ամուր քարիը, ավելի ծանը, ղոր ու խորտակիչ, քան մինչ ալդ եղածները: Այդ անմատչելի պարիսպը խարխլելու ճամար պետք է ճնարել նոր ճրետանի,ուրիշ ելք չկա, ն Մաճմուդըճալտարաէ ամեն դնով ստեղծել Հաիձակման նոր միջոցրում է, որ պատրասո :

տ

ու

"

ու

թ

'

ներ:

.

գնով. այսօրինակՀայտարարությունն ինքնին արդեն բորբոաճա, է Քում ատտեղժաղործ, կենդանիուժերը: նվ պատերազմճայտարարելուց շատ չանցած, սուլթանի մոտ է դալիս ճունդար Ուրբասըկամ որՃալանի էր իբրն Հրեունու ամենաիորձվածն ամենաճնարաչ Օրբասը, միտ վարպետ ճիշտ է, նա քրիստոնյա է ն քիչ առաջ իր ծառայություն ներն առաջարկելէր Կուստանդինոս կայսրին, բայց մտածելով, ն իրավամբ, որ սուլքանն իրեն ավելի լավ կվարձատրին իր արվեստըցույց նա Ճայտարատալու ճամար ավելի ճամարձակխնդիրներկառաջադրի, է, անսաճմանափակմիջոցներ ստանալու դեպ` քում է, թե պատրաստ ր ջում, ձուլել այնպիսի վիքխարի թնդանոթ, որի նմանը աշխարճում դեռ Վիեղել: Սուլթանը,որին, ինչպես մի միակ մոոքովբոնված ամեն մարդու, ոչ մի գին չափազանցչի թվում, իսկույլննեթնրան տրամադրումէ կաք Ճճասցնում 4ճազարավոր մեցաժ թվով բանվորներ է Ադրիանապոլիս մեժ պղինձ: Հրետանադգորժը ջանքերով կավից ձուլման կաղապար ան. դործի դնելով ջրմխում կատարելուգաղտնիմիջոցներ: Մի4 ռարքում՝ "Վայն դրանիցճետո կերող է սկսվել պղնձի Հալված զանգվածիձուլումը: Այդեդիրը Ճաջողվում է ի կատար ածել, Հրանորիվիքխարի փողը. ամենամեծըմինչ այդ աշխարճումձուլվածներից,. դուրս է բերվում Ամե՛ն

Բ

`

"

/

|

Մաճ-

կաղապարիցն սառեցվում, բայց նախքանառաջին փորձարկումը մուդը մունետիկներ է ուղարկում ամենուրնք, որ կատարվելիքիմասին ճղի կանանց: Ու հրբ Հրեշավոր թնդլույով, ասես կայնախազղգուշացնեն քարն ճղոր ծակի փայլով 4րավառված, նրա երախըդուրս է ննտում ն է մոտակա պարիսպը դունդը այդ առաջին միակ փորձը խարխլում Մաչմուդն անձապաղճրաման է արձակում ստեղծել նույնքանվիթխարի ձրանոթներիցբաղկացածմի ամբողջ մարտկոց: Առաջինմեծ «քարանետմեքենան», ինչես Հետագայում դա կկոչեն երկյուղած ճույն պատմագիրները,վերջապես ստեղծվում է, Բայց առաջ է դալիս էլ ավելի մեծ դժվարություն. այդ 4րեշը, ոլղնձաձույլ այդ վիշտն ինչոլն՞սքարշ տալ ամբողջ Թրակիայովն ճասցնել մինչե Բյուղանդիոնիպարիսպները:եվ սկսվում է մի ոդիսական,որ ոչնչի «ետ չի կարելի ճամեմատել. մի ամբողջ ժողովուրղ, մի ամբողջ ղորաբանակ երկու ամսվա ընքացքում պոաջ են մղում չափից դուրս հրկարավիղայդ ճամառ 4րեշին: Հեծյալ չոկատներնառջնից, իբրն մշտականպաճնորդներ,պնտք է պաշտպանեն այդ գանձը «Ճնարավորճարձակումներից: են բաղմաճարյուր, դուցնն բաղմաճավարմարդիկ, որ նրանցչետնում են գիշեր՝ փորում են ճողը ն տեղափոխում սայլերով, տքնում ղօր որպեսզիվերացնենայդքանծանրաքարշ տրանսպորտիառաջ եղա բոճանաչ լեր անչարքությունները,իսկ նա իր հտնից վերստինավերում է պարչը: Անիվներիվրա դրված այդ բերդին լծված է ճինգ ճարյուր զույգ եղ, իսկ սոնու վրա, ինչպես մի ժամանակ նշանավորկոթողը եզիտոսից ձռոմ բերելիս, դարսված են ճրանոթների վիթխարի փողերը: Ըստ որում, դրանցծանրությունը խնամքովտեղաբաշխվածէ. երկու ճարյուր հեն սնմարդ աջ ձախ կողմերից անխոնջ կերպով Հավասարակշոում փական ծանրությունիցճոճվող վիքխարի վանդվածը,իսկ ճիսուն սայլաղորժ ատաղձաղործշարունակ փոխում կամ լուղում են փայտն դլանները,պնդացնումեն ճենարանները,կամուրջներեն դզում. ամենքը ճասկանում են, որ միայն քայլ քայլ դանդաղվարդով կարող է այդ անվերջանալի քարավանըառաջ շարժվել լեռնաշզքաներիվրայով ուտաՀփաստանիմիջով: Հավաքվումեն շրջակա գյուղերի դեղջուկներըն զարմանք կտրած նայում սղնձաձույլ Ճթեշին, որին, իբրն պատերազմիասչ. տրծու, երկրիցներկիրեն տեղափոխումնրա քուրմերն սպասավորնեչ ն են իը: Բայց շատ չանցած, նրա Հետքերով քարշ տալիս իր եղբայրակիցներին՝նույնպես ոլղնձաձույլ, դուրս բերված իր կավաշեն մայրական դիկից: Մարդկայինկամքը մեկ անդամ չէ, որ անճնարինըդարձրել է ճնարավոր։եվ աճա արդեն քսան կամ երեսուն նույնպիսի «րեշներ, ու

՞

ու

ու

ու

առ

ու

հն դեպի Բյուղանչ արած, դարձել մուտք գործեց պատերազմներիպատմություն, դիոնը. ծանր ճրետանին ն սկսվեց մենամարտը ծչռոմնական Արեելքիկայարներիճազարալակի եռրսուլքանի նոր Հրետանումիջե: ներ կանգուն միջնաբերդի

իրենց կլորավուն ոն հրավերը

ՎԵՐՍՏԻՆ ՝

`

:

"

ԾԱԳՈՒՄ

Է ՀՈՒՅՍԸ

Դանդաղ,Համառ անկասելի Մաճմուղի «րանոքները շողավայլ կժոցներովճոշոտում են ու փշրում Բյուզանդիոնիպարիսպը:ծրանոթներից լուրաքանչյուրն առայժմ կարող է ամեն օր արձակել ոչ ավելի, քան վեց-յոթ կրակոց: 0ր-օրի սուլթանը տեղադրումէ նորանորճրանոթներչ ն ամեն մի կրակոցիճետ փոշու ամպեր են բարձրանում,ու նորանոր ճեղքեր են բացվում քարակուրպարսպիմնջ: Ճիշտ է, պաշարվածները գիշերով այդ ճեղքերըփակում են փայտի սեպերով, թեն սեպերը հն, ինչպես նան քաթանիկոորտանքներից սարքված դնալովպակասում ն դնդերով, այնպես Հիմա արդենպաշարողներըերբեմնի անմատբայց չելի միջնաբերդիդեմ չէ, որ կովում են եվ պարսպիհոնում ութ 4աղար պաշարվածները սռսկումով են մտածում այն ճակատադրական պածի մասին, երբ Մաճմուղիճարյուր ճիսուն ճազար ռաղմիկներըվրճռական դգրոճիկելնեն հ կնետվենճեղքեր տված պարսպիվրաո ժամանակնէ, վաղուց ժամանակն է, որ քրիաոռոնհական աշխարտճը մարերի սովածխոստումը. կանանցբազմություններիհրհխաներիճետ եկեղեցիներումօրերով ծունկ են չոքում սուրբ մասունքների առաջ, իսկ պինվորնեերը պաճնորդայինաշտարակներիցղզօի ու դիշեր նայում են 4իռուն՝ թուրքականնավերով լեցուն Մարմարածովում չի՞ երնում արդյոք չոռոմիպապի խուտացած կամ վենետիկյանպաճեստայիննավաչտորմիդի: ապիիլի 20-ի ժամը 3-ին բոնկեց աղդանչանը:ՀորիղոՎերջապես հուժ առադաստներնշմարվեցին:Ճիշտ է, դա այն ճղոր քրիստոնեական չէ, որ երաղում էին`պաշարվածները,բայց ն այնպես քանավատորմը մին դանդաղորեն դեպի ափ է մղում չենովական երեք մեծ նավ, իսկ ետնից ցորենով բարձված մի փոքր բյուղանդականնավ, որ շրջապատված է այդ երեքի ոլաշտպանությամբ: հսկույննեք ամբողջ կոստանդնուպոլիսըՀավաքվում է առափնյաամրությունների մոտ՝ օգնության ճասնողներին ցնծագին ընդունելություն ցույց տալու ճամար: քայց պաճինՄաչճմուղըթոչում է ձիու քամբին, իր ծիրանափայլ հույն այդ քառատրու սուրում դեպի ցաժ, դեպի նավաճանդիատ, վրանի ր

աի

'

բաց

ուր խարիսաէր նետել թուրքականտորմիղը, ե ձրամանէ արձակում: ամեն Ուկնավաճանգիստը՝ գնով խանդարել նավերին

Բյուղանդիոնի

հղջյուր մտնել:

նավերի

Թուրքականտորմիղըբաղկացածէ ճարլուր Հիսուն փոքր անմիջապեսլավում է մի քանի Հաղար թիակներիճողփյունը: Աբորդաժային կեռեր, կրականետերն պարսատիկներունեցող ճարյուր ճին

սուն

մուտենում նավերըդժվարությամբ

են

չորս

բայց, դալիսններին,

՛

ուժեղ Հողմից մղվելով, այդ «զոր նավերն առաջ են ընկնում ն իրենց տակովն անում թուրքական նավերը, որոնց միչից ճիչեր: աղմուկ ու կրակոցներեն լսվում: Փքուն, կլորավուն առադաստներովվսեմաշուք, նավեՀարձակվողներիՀանդեպ արճամարճանքովլեցուն ճաղքանակած մոտենում են որի ճոչակավոր իր ՈսկեղջյուրիՀուսալի նավաճանդատին, դեռ նրկար կծառայի նրշղթան, ձզված Ստամբուլիցմինչն Գալաթքայ, րանց գրոչներից ու Հարձակումներիցպաշտպանելուճամար: Զորս դալիոնը գրեթե Հասնում են իրենը նպատակին.առափնյաամրությունների մոտ խոնվաժ Հազարավոր մարդիկ կարող են ամեն մեկի ղեմքը տեստղամարդիկարդեն ծնկի են դալիս, նել առանձին-առանձին,կանայք ասածուն ու բերելու ճամար, որ նրա սրբերին փառք տոււուն փրկություն շղթան, որ բացվի ե, քաղաքը չիր արդեն զրնգում է նավաճանդստային ջափակումիցազատելով, ներս թողնի փրկարարնավերին: եվ Հանկարծ կատարվում է մի աճավոր բան: Քամին անսպասելիչորս նավե էլ որեն դադարում է: Ասես մադնիսականուժի ղորությամբ են մի մեխվում իրենց տեղում, ուղիղ ծովի մեջ. պարսատիկիՃճազիվ ննտման քանի տարածություն է նրանը բաժանում փրկարարնավաՀանդառից: նվ քուրքականթիանավերիամբողչ ոճմակը վայրենի, Ճաղքական ճիչերով նետվում է տեղում ղամվածժչորս նավի վրա, որ չորս աշտարակիպես մնացել են ծովածոցում անշարժ տնկված: եղջերուից կառչած որտորդական շների պես, մանր նավերը կախվում նն մեծ նավերից: Թուրքերըկացիններովջարդում են մեծ նավերի կողերը, որ ջըառաՀ անեն: նորանորիւմբեր են մագլցում խարսխաշղթաներով՝ րասույզ դաստներիվրա ջաճեր նետելով, որ այրեն նավերը: Թուրքականարմաչ դայի նավապետնիր ծովակալային նավը վճռաբար ուղղում է ցորենով բարձվածդալիոնի վրայ, որ խոլաճարի նրանչ նավերն արդեն կցվելեն միմյանց իբրն շղթայի երկու օղակ: Ճիշտ է, բարձրադիրնավակողերով ու սաղավարտներով պաշտպանվածջենովականնավաստիներըդեռկա. րող են հտ մղել վեր մագլցող թուրբերին,նրանք դեռ կարողանումեն թուրքերինխո քշել քարերով ն Ճունական կրակով: Բայց շատ ու

ժոոժրուն

պայքարի վախճանը:Ուժեիըշատ են անճավաֆենովականնավերը դատապարտվածեն կործանման: սար Ի՛նչ աճավոր պատկերայն ճաղարավորմարդկանըՃամարյ որ ւՀ վտքվել են քաղաքի պարիսպներիմոտ: Դա կատարվում է նույնքան Բ ժու, ինչոլնսկրկեսի ճրապարակում, երբ ժողովուրդը ճուտնում է ար պունալիմննամարտերինյ,այնքան տանջալիորենմուռ, որ բազմությունն է ծովամարտը՝ իր պաշտպաններիանխուսափելի "աչքի առաջ տեսնում կործանումը, քանի որ ամենաշատը նս երկու ժավ՝ ն չորս նավն էլ պարտվածկլինեն ծովային մարտում: Զուր եղավ բարեկամների գաՆ լոտը, ամրությունների վզո՛ւիցՀույները, կանդնած կոստանդնուպոլոի ճեռու այնքան միայն, որ ննտված քարը կըչ .. վրայ իրենց եղբայրներից ը Հասննը, սեղմուժ հն բռունցքներըապարդյունցասումով, քանի որ ոչընՈմանք էլ իրենց մոլեգին չով չեն կարող օգնել իրենց փրկարարներին: շարժումներովջանում են ողեշնչել բարեկամներին:Մյուսները, ձեռքնեՔրիստոսին, ըր երկինք կարկառաժ, Հրաշք զործելու աղաչանքեն անում ն ու Միքայել«րեշտակաղպետին նրանց վանքերի տաճարներիբոլոր սըրւՔնրին, որ այսքան դարը պաճապանեն եղել Բլուլանդիոնին։ Բայց Հակադիրասիին, Գալաթքայում, թուրքերն էլ իրենց Հերթին են նույնքան չերմեռանդ աղոթում, որ ճաղքանակնիրենց վորքին շնորճվի. ծովն ապես կրկեսի 4րապարակէ դարձել, ծեվամարտը՝ գլադիատորենրի կոիվ: է Սուլթաննինքը քառատրուիսուրացել ծովափ: հր փաշաներովշրջապատված, նա այնքան է խորացել ջրի մեջ, որ ղգնստը թրջվել է ն, ձեռՓի ափերը շեփոր դարձրաժ,իր զինվորներին աճեղ Հրաման է տալիս գրավել քրիստոննականնավերը ինչ գնով էլ լինի: եվ ամենն անդամ: երբ թուրքականնավերիցմեկին ստիւլում են ետ բաշվել, կեռ չաթքաղանը թափաճարելովնա 4Հայճոլումու սպառնում է իր ծովակալին. եթե Դճաղթես՝-կենդանի չվերադառնասջ: Քրիստոնեականչորս նավ դեռ դիմանում չն, բայց ծովամարտը 5 մոտենում է վախճանին. նետելու ականները,որոնցով քրիստոնյաները Հ Քտ են մղում թուրքական նավերը, սպառվելու վրա են, նավաստիները ճոգնել են Հիսուն անդամ դերակշիո ուժերի դեմ բազմաժամ կոիվ մղելուց: 0րը թեքվում է, արնը մայր է մտնում: նվս մի ժամ, ն նավերին, երն նույնիակմինչ այդ թուրքերը նրանց աբորդաժիչվերցնեն, Հոսանքը ՎՔշի դեպիՀանդիպակացափը, որ գրավել է թշնամին: նրանք կործանեն վա՛ժ էն, կործանվա՛ժ,կործանվա՛ժ:

չանցածդալիս

է

այլ

ւ:

`

`

6`

`

:

`

ալն, ինչ Բյուղանդիոնի կողմի Ճճուսաէ կականբարձրացնողբազմությանըՀրաշք թվում: Հան-

Բայց աճա տեղի է

1ոքվող, ճիչ

Մ.

Ցվայգ

ու

ունենում

կարծ ծովը Ճուղվում է բեքնակի,քամի է բարձրանում: եվ չորո դալիոնիսկույն լցվում են, ուռճանում, մեժաների թոշնած առադասատները նում, դառնում կլորավուն, Քամին, բաղձալի, փրկարա՛ր քամին վերըսախն զարթնեց: Գալիոնների նավախելերըբարձրանում են ճաղքականորեն, առագաստներըուռճնցրած, ճանկարծակիմղումով առաջ են շաիժբոլորը վում ն, Ճակաճարձակման անցնելով, խորտակում են չորս են արդեն, նրանք վիատացողթուրքական նավերը: նրանք ազատվել են: փրկված չաղզարավոր բաղմության ցնժադին աղաղակներիուղեկէ մտնում առաջիննավը, Ճետո երկրորցությամբաղլածովնավաճանդիստ Ճետո ճետո "դը, երրորդը, չորրորդը. փակոցայինշղթան, զրնդալով,վերըոտին բարձրանում է, իսկ թուրքական նավերի վտառը, այլա արդենանօգնականյ ծովածոցովմեկ ցիրուցան, մնում է հտնում։ եվ մոայլ 4ուսաճատությանմատնված քաղաքի վրալով մի անդամ նս չառադույն ամոլի նման անցնում է Հույսի ցնժությունը:

ՆԱՎԱՏՈՐՄԻՂՆ

ԱՆՑՆՈՒՄ

Է

ԼԵՌԱՆ ՎՐԱՅՈՎ

Միայն մի գիշեր է տնում պաշարվածներիանզուսպ «ճրճվանքը Բայց չէ որ դիշերը միշտէլ բորբոքում է մեր երեակայությունըն մեր Հուլսնրի հլարուրում տենչանքնիրիքաղցր թուլնով։ Մի դիշեր միայն իրենը փրկված ն ապաճով են ճամարուսխՉէ որ այնպաշարվածներն պես, ինչպես այղ չորս նավը բարեճաջողտեղ Ճասան՝ զինվորներկ պաչ րբենամթերքբերելովյ--հրաղում հն կոստանդնուպոլսիբնակիչներիչ-այդալես էլ շաբաթ շաբաթնորերը կդան. նվրուղանիրենց չի մոռացել:նվ նրանք,վաղաժամ Ճույսերի փարած, քաղաքն արդեն տնսնում են պաշարումից աղատ, իսկ ոսոխին՝ անարդված ջախջախված: Մաճմուդընույնպես երաղող է, բայց ուրիշ բնույթի երաղող, շատ առ

ու

ավելի 4աղվադյուտ երնույք. նա մեկն է այն մարդկանցից, որ կամբի ուժով կարողանում են կենսադործել երաղանքը:եվ նույն այն ժամանակ, երբ գալիոնները, Ռսկեղջյուրի Ճասնելով, իրենց նավաճանդիատը արդեն ապաճով հն կարծում, սուլքանը ճղանում է մի ծրագիր, այնքան աններնակայելիորեն Հանդուգն, որ պատերազմներիպատմության մեջ, առանցճոգուն մեղք անելու, կարելի է Հավառարեցնելձաննիրալին նաչ պոլեոնի ամենից անվեճերգործերին: ինչպես ոսկեղեն պտուղ, ինկած է սուլքանի առջե, Բյուղանդիոնը, սա չի կարողանումտիրանալ նրում: Գրոճելուհ տիրանալու բայց դլխավոր խոչընդոտը խորունկ ծովածոցնէ: Ոսկեղջյուրըկույրաղիքինման

.

:

մի ծովախորշէ, որ մի քնից պաճում է Կոստանդնուլոլիսը:Այդ ծովամոտ խորշի թափանցել անչնար է փաստորնն, Քանի որ.նրա մուտքի որի Հանդեպ Մաճմուղը պարքաղաքը, ընկածէ չենովականԳալաքա է իսկ ծովի վրայով մինչն Թըշպաճել, այնտեղից տավոր չեզոքություն է նամական քաղաքը ձգվում շղթայափակոցը:Ուստի ե սուլթանի տոր միղը չի կարող ճակատայինՀարվածով ծովախորշը մտնել. միայն ն միայն ներքին ավազանիկողմից, այնտեղից, ուր վերջանում է ջչենովական ռաչտմանը,կարելի է Հարձակվել ու տիրել քրիստոնեական նավերին: Բայց տորմիղն ինչպե՞ս նետել ներքին ծովախորշը: իճարկն, կարելի է նավերն այնտեղ սարքել ն նոր տորմիղ ստեղծել: Բայց դա շատ ամիսննր կպաճանջի,իսկ անճամբեր սուլթանն անկարող է սպասել: եվ այստեղ Մաճմուդի գլխում Հանճարեղ միտք է ծադում: Արտանավերը մանդաղաՔին ծովից, ուր նրա տորմիղը կանդնածէ անօգուտ, ձն քերակղղու վրայով քարշ ներքին ծովախորտալ մինչն Ոսկեղջլուրի շը: Լեռնային թնրակղվու վրայով ճարլուրավոր նավեր տեղափոխելու Հանդուգնմիտքն առաջինճայացքից այնքան անձճեթեքու անղորժադրեն՛ է թվում, որ լի բյուզանդացիները,ն՛ Գալաթայիջենովացիները-դըզուբան նույնքան նվաղ տեղ են Ճատկացնումիրենը ստրատնհդիական դակշոում, որքան Ճոռումհացիները,ապա ն ավատրիացիները՝ Ալպերի վրայով Հաննիբալիու նապոլեոնի սրընթաց անցումին: երկրային փորձն ասում է, որ նավերը կարող են միայն Բովանդակ չրով անցնել, բալց նավատորմըերբեք չի անցել լեռան վրայուն Սակայն բոլոր ժամանակներում դիվային կամքի նշանը եղել է ճենց այն, որ անճնարինըդարձնի ճնարավոր, ն ռոաղմիճանճարըմշտապնաճանաչվում է ըստ այնմ, քն ինչոլես է պառերաղմի ընքացքում արճամարչ ճում պատերաղմ վարելու սովորական եղանակներըն Ճարկավոր պաճին փորձվածմեթոդներըփոխարինումէ Հճանպատրաստից ստիղծագոր

ծությամբ:

`

եվ սկսվում է ռազմականմի կամպանիա որ Ճաղիվ թե կաբելի է ճամեմատել ոազմի պատմությանէջերում ճանդիպող որեէ դրր«ագի ճետ. Մաճմուղըդաղտնի Հրամանէ տալիս անճամարքանակուքլամբ գերաններբերել, ճյուսները դրանցից սաճնակներեն շինում, ն Հետո նավերը դնում են դրանց վրա: Միաժամանակ Հազարավորմարեն դիկ գործի անցնում, որպեսզի տրանսպորտիառաջ րատ ձճնարավոբին լավ Հարթեն այն նեղ արաճետը, որ պիտի անցներ Բերայի բարձունքիեղրով դեւի վեր ն վար: Այդքանմեժաքանակ բանվորների կուտակումըքշնամուց քաքցնելու ճամար սուլքանն օր ու գիշեր ծովային աճա

9"

Հրասանդներով աչՀաբեկող գնդակոժությունէ կատարումԳալաքա չիղոք քաղաքի վրայով. գնդակոծություննինքնին չունի որեէ իմաստ, բայց ունի այն նպատակը, որ շեղի թշնամու ուշադրությունը ն թաքցնինավերի ճամփորդությունըլեռների վրայով ճովիտներով՝մի չրից ժյուու

ալս Ու

.

մինչ ըշնամին զբաղված է Հարձակում է սպասում միայն ցամաքից։ թուրքերը նավերը դնում են առատորենլուղված դլաններիվրա. դոմեշների անձճամար զույդեր քարչ հն տալիս նավերը, իսկ նավաստիները պաճում են կողքերից: Այաղնաչբարձունքիվրայով, թուրքերնանց են կացնում նավ նավի հտնից: ն

Ռազմական բոլոր խոշորադույն դործողություններիժամանակամեպաշն է։ Այստեղկա մենք տեսնում նից վճռականը անապասելիության ենք ՄաճմուդիռազմականՀանճարի ապացույցը: Ոչ ոք չի կոսճում նրա «իմ 4ղացումների մասին մորուքիս թեկուզ մի մաղն մտադրությունը: նես արմատիցկղպոկե՛մ այդ մաղը»չ-- այսպես է խոսել մի անիմանա՝ ն դամ այդ ճանճարեղ նենգավորխորամանկը: եվ այն ժամանակ, երբ

ճրասանդներիարձակված դնդերը դիպչում են կոստանդնուպոլսիպաբիսոլներին՝նրա Հրոսմաննի կատար ածելով, ապրիլի 22-ին յոբանասուն նավ անցնում են լեռների չովիոների, բաղողի այգիների ու ճոչ Հասնում մի ծովից մյուսը վիտներիմիջով Հաչորիդառավուռյան բլուղանդացիներին նվում է, թե նրաղի մեջ են՝ թշնամականնավատորմը, ասնս ուրուների ձեռքով քն առած ու լողում է իրենց ծովախորտեղափոխված, դրոշներով նավաստիներով, շում, որ ճամարումէին անմատչելի: նրանք դեռ տրորում են աչբերը՝ ջանալով կռաճել,թե ինչպե՞ս կատարվեցայդ ճրաշքը, իսկ մինչ այդ` պաշտպանվածպարիսպներիտակ արդեն լավում է շխփործժովախորշով ների, ծնծղաների ըմբուկների ցնծադին ժխորը: նվ ամբողջ Ոսկեղջյուրը, Գալաթայիմոտի ժի նեղ չեղոք տարածությունիցբացի, ուր մեու

ի

ու

ու

ու

կուսացվածէ քրիստոնեականնավատորմը, այդ Հանճարեղ գործողության չնորճիվարդեն պատկանումէ սուլքանին ն նրա բանակին: Հիմա արդեն նա կարող է իր զորքը նավերից կապված կամրջի վրայով անարգել դրոճի տանել ավելի թույլ ամրացված պարսպի վրա: Դրանով ապառնալիքիտակ է դրվում պաշտպանության ավելի թույլ քնը, հ պաշարվածներիառանց այն էլ նոսր շարքերը ստիպվածկլինեն ավելի ձրդվել, ավելի նս նոսրանալ: երկաքեբոունցքն ավելի ու իր պոչի պարանոցլը

ավելի է

մեղմո

ԵՎՐՈՊԱ,

ՀԱՍԻ՛ՐՕԳՆՈՒԹՅԱՆ

սին պատրանքներ չեն «յլուռում այլե Պաշարվածները

նրանք

որքան էլ ուժեր կենտրոնացնենճեղքված թնում, մինդնդակոծումներից ավերվող պանույն է, չեն կարող երկար դիմանալ րիսպներիետնում, ութ ճազարը չի կարող դիմագրավել ճարյուր ճիսուն "Հազարին, եթե օգնության ձեռք չմեկնվիո Բայց մի՞թե վենետիկյանսինխոստում չի տվել: Մի՞թե Հռոմի լորը նավեր ուղարկելու ճանդիսավոր պապը կարողէ անտարբերմնալչ երբ Սուրբ Սոֆիային,Արեմուտքիսըրբաղնագույն տաճարին, սպառնում է անճավատներիմեչիղ դառնալու վոանդը: Մի՞թե եվրոպանչի Հասկանում, որ ինչքան էլ զժտություննեչ րում արատավորված,որքան էլ վարկաբեկվածստոր կրքերի ճարյլուրավոր դրսնորումնհրով, ճույներն, այսուամենայնիվ, վտանգ չնն ներկակուլտուրայի ճամար Բայց դուցենյ-- իրենը մխիլացնումԱրնեմուտքի Թարում նն պաշարվածներըյ--արեմտյան նավատորմը, վաղուց ի վեր ճառղաղումէ առագաստ բանալ իրերի դրությաննանտեղյակ պուորաատ, լինհլու պատճառով,ն նրանը շարժելու ճամար բավական է ճասկացնել, է դգրթե այդ սպանիչ ճապաղումն ի՛նչ աճեղ պատասխանատվություն նում իրենց վրաւ

Հասկանում են՝

Բայց ինչպե՞սլուր տալ վենետիկյաննավատորմին:Մարմարածոչ վում վխտում են թուրքականնավերը. ամբողջ նավատորմըշարժել՝նրշանակում է կործանմանդատապարտելնրան նյ բացի այդ ւվաշուղանները, որոնց մեջ ամեն մարդը Ճաշիվ է, երկու-երեք ճարյլուր զինվորից ղիկվելով ավելի կքուլանան:Ռւատին վճռում են վտանգել մի փոքր նավ, փոքրաքիվանձնակաղմով: ընդամենը տասներկու մարդ. եթքհ նրանց անուններըՃրոպատմությանմեջ արդարությունըտիրապետեր՝ չակված կլինեին արդոնավորդներիանուններից ոչ պակաս, բայց մենք կրանցիցոչ մեկի անունը չգիտենք. այղ տասներկուսը կատարում նն ճերոսականարարք: Փոքրիկմի բրիգանտինիվրա բարձրացնում են թրշնամու ճամար տասներկուսն էլ թուրքական դրոշակը: Չճանաչվելու են ն Հագնում դլութներին զդնուս չալմա են դնում: Մայիսի 3-ին, կեսեն գիշերին,կամացուկ իչեյնում նավաճանգսաիարդելափակիչշղթան: է Հազիվ լսվում թիակներիխսլացվածճողփյունը, ն անվեճեր բրիդանեվ ինչ՝ մթությունից օգտվելով, դուրս է դալիս նավաճանդատից: Կոինը, ճրաշքն ի կատար է ածվում. նավն առանց ճանաչվելու ԴարդանելիմիՖով անցնում է էգեյանծովը: եվ, ինչպես միշտյ անլուր քաջությունը է անում Ճակառակորդին։Թվում է, Մաճմուդն ամեն ինչ վաթվածաչճար

կանխատեսելէր, բայց նա չէր կարողպատկերացնելանդամ, որ իրենց միայնակ նավով տասներկու ճերոս կճանդդնեինիր ամբողջ նավատորՀ էր արդոնամիղի միջով անցնել այնպիսի քաջությամբ, որ Հավասար

վորդների քայությանը: ինչպիսի՛ ողբնրդականճիասթավություն. էդելան ծովում չի Բոաւյց ե՛վ Վենետիկը,ե՛ Հռոժի նշժարվում ն ոչ մի վենետիկյան առադասու տարված ապուսպը, բոլորի մոռացության են վել Բյուղանդիոնը, բոլորը» իրենց մանի ու չնչին, անձճեռատնես քաղաքականությամբ, արճամարճանքով լքել են նրան։ Մշտապես,նորից ու վերոտին պատմությանմեջ կրկնվում նն այն ողբերգական պաշճերը, երբ հվրողական մշակույթի ոչաշտպանությանՀաժար անձրաժեշտ է լինում մեծագույն կենտրոնա-Հ ցում ե բոլոր ուժերի միասնություն, մինչդեռ իշխաններնու պետությունները իրենց մանը ու չնչին մրցակցության մեջ ամենավոքը ղիջում իսկ չեն ուղում անել: ,ենովան՝ Վենետիկին, իսկ Վենրտիկըֆենովային ստվերելնավելի կարնոր է Համարում, քան գոնե մի քանի ժամով միանալը ն ընդճանուրքշնափվուդեմ արշավելը: եւ աճա ծովն ամայի է, ո՛չ մի քրիստոնեականնավ:Հերոսները, իրենց բնկույղիկճեպի մեջ, 4ուՀա են քիավարում թիավարում, մի կղզուց մյուսի 2Ճամսաճարուսբաւը նուի: Բայց նավաճանդիստներն ամենուրեք դրավել է թշնամին, ն ոչ մի բարեկամ նավ չի «անդգզնում մտնել ռազմական գորժոդություններիաս-

պարեղ:

ի՞նչ անել:

կորցնում են Տասներկուսից ոմանք

ճոդու արիությունը,

որ միանդամայն բնականէ: է՞նչ մբտք ունի վնրուդառնալկոստանդնուն պոլիս վերստին կտրել այդ վտանգավոր ուղին: Միննույն է, ոչ մի

լուր չեն կարող տանել յուրայիններին: Գուցենքաղաքն արդեն Հանձնվելէ: Համենայնդեռա, եթե վերադառնաննրանց սպասում է մաՀը կամ դերությունը: Բայց է՛նչ սքանչելի են այն Հերոսները, որոնց անուններըոչ ոքի Փայտնի չին. նրանցմեծ մասը վճռում է վերադաոնալ Բյուզանդիոն:իրենց Հանձնարարությունէ տրված, ն պարտավոր են կատարել: իրենց ուղարկել են լուր բեքելու, ե իրենք պարտավորեն լուր տանել 4այրենիը, որքան էլ այդ լուրը Ժանը լինի: Եվ աճա փոքրիկ ու փխրուն նավր անվեճերաբարբոնում է տունդարձիուղին՝ Դարդանելի ն Մարմարածովի միչով, քշնամական նավատորմիարանքով: Մայիսի 28-ին, մեկնելուց քսան օր ճետո, երբ Սոստանդնուպոլսում վաղուց ի վեր ճաշտվել են առաքված նավի կորստյան ճետ, արդեն ոչ ոք չի մրտածում հրանց վերադարձին բերվելիք լուրերի մասին, պարիսպների վրա մի քանի ժամապաճ քափաճարումեն դրոշները,բանի որ կտրուկ

Հուսալի

նավը սուրում է դեպի Ոսկեղջյուր:եվ թուրքերը, Թիավարումով փոքրիկ

պաշարվածննիիցնծության ձայները լսելով, զարմանքով նկատում են, ռլատկանում ռր իրենց դրոշակով ն իրենց ջինրով անցած բրիզանաինը են է Թշնամուն: նրանք բոլոր կողմերից շրջապատում բյուլանդական նավը, որոլեսղզիՀասցնեն բոնել՝ նախքան ապաճովնավաճանգիստմրոոՀ նելը» բայց դա նրանցչի ճաջողվում: կուստանդնուպոլոում մի լաճ բարձրանում նեն ցնժության աղաղակներ: Մարդիկլի են այն ՀճրճվալիՃույռով որ եվրոպանմտաբերել է իրենց ն նախապնս մի բանի նավ է ուղարկել՝ իբրն օգնության նախակարասլետներ:Բայը ճետո ձճայանիէ դառնում տխուր իրողությունը. քրիստոնեական աշխարճր մոռացության է մատնել ՔԲյուլանդիոնը, Պաշարվածները լքվել են, նրանք դատա պարտվածեն կործանման, երն իրենք իրենց չիրկեն:

ԳՐՈՀԻՆՆԱԽՈՐԴԱԾ

ԳԻՇԵՐԸ

Ամենօրյամարտերում անցաժ վեց շաբաթից ճնտո սուլքանը, վերջապես, կորցնում է Համբերությունը: նրա ճրանոթներըշատ տեղերում բոլոր դրոճները ետ են մղվել մեժ արդեն քանդել են պարիխաւը, բայց արլունաձճեղությամբ: Զորավարնայժմ երկու Հնարավորությունունի միալն՝ կամ ձճրաժարվելպաշարումից, կամ անձճամարփոքր դրոճներից Հետո մեծ, վճռականգրոճի անցնել: Մաճմուդնիր փաշաներինռազմա-չ կան խորճրդի է կանչում, ն նրա բռնկուն կամքը փարատում է ամեն «աարակուսանք:Մեծ, վճռականգրոճը նշանակվումէ մայիսի 29-ին: Սովոր հռանդով սուլիանը պատրաստվումէ այդ դրոճին։ նշանակվում է տոնակատարության օիրչ երբ բոլոր ճարյուր ճիսուն ճազար ոսղմիկները, առաջինիցմինչն վերջինը, պետքէ կատարենիսլամի սաճմա-Հ ճա բոլոր տոնական ծեսերը՝լոթ լվացում ն օրեկան հրեք մեծ աղոթք: Դոնա մնացած վառոդն մուտ՝ գրոարկերըբերվում են ճրանոթքների ճ5ր նաթապատրաստող ուժգնացված գնդակոծում սկսելու Համար: Գրո Հի ճամարտարբեր տեղամասերումառանձին ջոկատներ են կարգվում: վաղ առավոտիցմինչն ուչ գիշեր Մաճմուդնիրեն ոչ մի ժամ ճանդիստ չի տալիս: Ոսկեղջյուրիցժինչն Մարմարածով, վիքխարի ճամբարի ամու

բողջ երկարությամբ, նա անցնում է մի վրանից մլուսը, ամենուրեք խրաչ

խույս կարդում զորապնտներին,ոգնորում ռազմիկներին: Բայց, իբրե ճողերան, նա քաջ գիտենինչով կարող է մինչն վերջ բորբոքել հր Հարյուր Հիսուն Հազարանոցզորաբանակիմարտականոգին. նա տազո է արյունարբու մի խոստում, որ, ի պատիվ ե անարգանք իրնն, կաճմոաւտ

:

տարումէ

Մոլեդին թմբկաշարության ե ամբողջովին:

շեփորաճարության

ուղեկցությամբ նրա մունհաիկներըճայտնում են այդ խոստումն աշխար«Մաճմուդըերդվում է ալլաճի անունով,ՄուճամեդիանուՀի չորս բոլորը. հով ն չորս ձաղար մարդարեներիանունով, երդվում իր Ճոր՝ սուլթան ՄուրադիՃոդով, իր զավակների կյանքով ն իր սրով, որ քաղաքն առէ երեքօրյա անսաճմանավակ ննլուց Հետո իր ղորաբանակինշնորճում կողոպուտի իրավունք: Այն ամենը, ինչ կա այդ պարիսպներիներսոմ՝ տնային իրեր ն ամենայն բարիք, զարդեր ն թանկագին քարեր, փողե գանձ, տղամարդիկ, կանայք, երեխաներյ-- այս ամենը կպատկանեն չաղթանակածզինվորներին,իսկ ինքը՝ սուլիանը, ճրաժարվումէ ամեն ինչից, բացի արնելաճոոմնականկայսրության ալս վերջին պատվարը նվաճելու պատվից»: խոսԶինվորներըմոլեգինցնծությամբեն ընդունում արյունռուշտ նե տումը: հնչպնս փոթորիկ, ցնժության կատաղի ժխորը Ճաղարավոր կոկորդներից ելած «ալլա՛4-ի՛լչալլա՛4» մոլագար աղաղակներըսասոեն մինչն երկլուղած քաղաքը: «Ցազմա՛, լաղմա՛)՝ կանալով Հասնում դառնում է ռաղմակոչ. այս կողոպտեցնե՛ք)՝ բառը այս «կողուվոհցե՞ք, ոռնոբառն է «նչում թմբուկների մեջ, շեփորների կարկտաճարության է տոնական ցին ժխորիմեջ, ն դիշնհրովճամբարըդառնում մի ծով: նրկլուղը սրտերում, իրենց պատվարներին կանդՀրաբորբոք տեսնում են, թե ինչես ամբողջ Հարթությանմեջ նած, պաշարվաժները ե բլուրներին բոնկում են բյուրավոր ջաճեր կրակներ, ն թշնամինփու ղերի, սուլիչների, թմբուկների ու ծնծղաների ժխորի մեջ տոնում է իր քուրՀաղթանակը ճաղթությունիցառաջ: Դա ճիշեցնում է ճերանոսական մերի չարագուշակ նե աղմկալի ծիսակատարությունըզոճ մատուցելուց առաջ: Բայց կնոդիշերին ՄաճմուդիՀրամանով մի ակնթարթումՃանղզչում են բոլոր լույսերի, հ մոլեգնությունից տաքացածամբոխների Ճճաղարաձայն աղմուկը կտրվում է միանդամից։ Բայց այդ մղձավանջային խավարըն անսպասելիլռությունը իրենց աճեղ վճասկանությամբավելի են ճնշում Հուսալքված, ժանրըակնկալությունների սպասող ճույներին, քան ճրարորբոքլույսերի մոլադար ցնժությունը:

ծնծղաների

ու

,

ՍՈՒՐԲ

ՍՈՖԻԱՅԻ

ՎԵՐՋԻՆ

ՊԱՏԱՐԱԳԸ

Պաշարվածներին այլնս պետք չեն ո՛չ

ո՛չ Հնտադիտակալներ,

խույզննր, առանց այն էլ դիտեն, թե ինչ է սպասվումիրենը: Գիտեն, ն որ դրոշի Ճրամանիտրված է արդեն, պատասխանատվու

չոհսնված

չլսված վտանգների նախազգուշացումն ամապրուլաբեր ամպի Գժտություններովու կրոնական երկատոակությունկերովմասնատված բնակչություն այդ վերջին ժամե ճանկարծ մոռացության է տալիս: Սոբին բոլոր տարաձայնությունները վորաբար ծայրաճեղ դժբախտություննէ միայն, որ աշխարճիսերեսին կարող է ճանդես բերել մարդկային անսաճման միասնության այդպիսի մի ոլատկեր. քող ամենքը գիտենան,թն իրենց ինչ արժեքնհր է վիճակված պաշտպանելՀավատը, մեծաշուք անցյալը, ճամընդճանուր մշակուլթը։ ԲասիլեսըՀրամայում է ի կատար ածել ճուղիչ մի արարողուե՛ ուղղավառները, ե՛ կաթյուն. նրա ճրամանով ամբողջ ժողովուրդը՝

թյան

ու

"նման կախվում է քաղաքի վրա

ու մանուկներնուծեքոլիկները, Ճոգնորականներն աշխարճակահները, են մի թափորիմեջ: Ոչ ոք իրավունք չունի, ոչ ոք չի կւոբերը շարվում մճնում մինչն ամինից աղքատը. տանը մնալ՝ սկսած ամենաձճարուստից են ընդճանուր թափորում՝ երկլուղածաբար «ԱՄԱՇ շարվում "բոլորը Էյ6(Տօո» երգելով, ն Ճանդիսավորերքը նախ անցնում է քաղաքով,իսկ ճետո նան արտաքինամրություններով:եկեղեցուցառնվածսրբապատմեջ կերն մասունքներըտանում են առջնեից.ամենուրեք, ուր պարսպի ճեղք է բացված,սիրապատկերեն կախում. դրանը անճավատների դրբոճի հտ կմղեն ավելի լավ, քան քհրկրային զենքեր Միաժամանակ ու կայսրը ժողովում է սենատորներին,աղնվականներին կոստանդինոս զորապետներին,որպեսզի մի վերչին կոչով բորբոքի նրանց արիություու

ել: Ճիշտէ, նա չի

ՄաՀմուդինման, կարող,

նրունք մեծամեծ ավարներ ողեշունչ խոսքերով դրվատում է այն փառքն ու խոստանալ: պատիվը,որ իրենքձեռք կբերեն բոլոր քրիստոնյաներին բովանդակ արնմտյան աշթսարճիճամար, եթե կարողանանետ փղել այդ վերջին ու վճռականգրոծր ն կանխենայն վտանդըչ որ սպառնում է ամենքին, եթք չդիմանան արնախումներիդրոճի առաջ:

Բայց նա

ե՛վ Մաճմուդը,ե՛ Կոստանդինոսր որ այդ օրի նախանշում դիտեն, է պատմությանընքացքը բաղում դարերով: Այնուճետնսկսվում է հղզրափակիչտեսարանը, ամենաձճրապու մեկը, որ երբնէ տեսնելէ նվրուղան՝կործունմանզմայչանսարաններից լանջի մի անմոռանալիպատկեր: ՍուրբՍոֆիայիտաճարում, դնոնս այն ժամանակ աշխարձիսամեչ հաճոլակապտաճարներիցմեկում, որը եկեղեցիներիմիացման օրվանից լքված էր .է՛ ուղղափառների,ե՛ կաթոլիկների կողմից, ճավաքվում է ողջ արքումաշճվան դատապարտվածները: կայսեր շուրջը խոնվել Վն նիքը,ազնվականությունը,Հունական ու ճոոմեական ճողնորականու`

:

՝

բոլորն թյունը, Ջենովայի ն վենհտիկի ղինվորներնու նավաստիները, ն զինավառրւ հսկ նրանց թիկունքում, երկյուղածությամբ առսպազենով

լորն, ծնկի են եկել բյուրավոր մրմնչացող սավերներ՝ մտատանջու որ ճաթյամբ սարսափովՃամակվածժողովուրդը: եվ մոմերի լուլոը, զիվ է ցրում կամարներիմիջն խտացածմշուշը, ողողում է մի սիրտ, մի ճոգի դարձած աղոթողներիբաղմությունը: Ինքը՝ բովանդակ Բյուղանդիայի ոգին է այստեղ աղոթում աստծուն: եվ աճա Ճնչում է պատրիարՔի Հզոր ոգեկոչումը, որին պատասխան են տալիս երդչախմբնրո՝ Այս տաճարում վերոտին «նում է Արհմուոքի սրբազան ու ճավերժական ձայնը՝ հրաժշտությունը: ծետո մարդիկ, ն ամէնից առաջ կայսրը, միմեն ղոճասեղանին՝Հավատիմխիքարանքնտոայանց հտնից մուոհնում նալու ճամար: Եվ Հակայական տաճարի պատերիցանդրադարձվելով մինչե կամարներիթորքը ճասնելով՝ ընդադին ու 4նչեղ ալիք է տալիս աղոթքիանլռելի ձայնը: ու

ու

ու

'

Արհելքի Հռոմեականկայսրության ճոդեճանդատիվերջին պատարագն սկսվեց: Քանզի թրիստոնհականճավատը վերջին անդամնէ ապբում Հուստինիանոսի տաճարում:

Հետո Այս ցնցող ծիսակատարությունից կայսրը միայն մեկ անդամ

է կարճ ժամանակով վերադառնումիր պալատը,

որպեսզի բոլոր

«պա-

տակներից սպասավորներիցներողություն խնդրի ամեն մի վիրավորանքի Համար, ռր երբնէ Հասցբել է նրանց: Ապանա թոչում է նժույգի քամբին, ճիշտ ն ճիշտ Մաճմուդի՝իր մեժ ախոյանի նման, ն անցնում ամրությունների երկայնքով՝իր զինվորներին ողեշնչելու Համար: Չի ու

լսվում ն ոչ մի ձայն, ոչ մի սրբիզնդոց։ Բայց միջնաբերդիներսում`ապաստանածՀաղարավորմարդիկ, ճաղարավորխոովված ճոդիներ սղառում են լուսաբացինն մաՀվան: '

ԿԵՐԿԱՊՈԲՏ,

ՄՈՌՈՍՑՎՍԾ ԴՈՒՌԸ:

կնսդգիշնրվա ժամին սուլթանը տալիս է դրոճի ազդանշանը:Մաժան-

վում է սուլթանական վիթխարի դրոշը,

ն

Ճարյուր Ճազարավորմարդիկ

ճալլա՛4, ալլա՛4-ի՛լ-ալլա՛45 աղաղակելով գրոճի են նետվում՝ առած դենքեր, սանդոսլքներ, պարաններն պարիսպ մագլցելու կնռեր:։ Նույն պաճին Հնչում են բոլոր թմբուկների մանրաճարվածները, իսկ շեփորների, ծնծղաներիու սրինդների ականջծակող ձայները միանում են

ճետ՝ առաջ բերելով թլացուՀրանոթներիթնդյունի ցիչ ժխորի փոթորիկ: Սուլթանն առանց խնալելու պարիսպներիվրա է նետում բաշիբոզուկների անվարժ ջոկատների: Պաշարմանծրագրի մնջ բաշիբողզուկնեբի կիսամերկմարմիններըպետք Էէ Հննարանի դեր կատարենն 4լուժեն ու թուլացնեն թշնամուն: Դրանիցճետո միայն նա պետք է ասպարեզ ննտի իր ճիմնական ուժերը, որոնք ն պետք է տան վճռականՃարվածըո Մատրակի Ճճարվաժներից քշվելով, բաշիբոզուկները, Ճարյուրավոր սանառած, դուղքներ դիշերվա խավարում ննտվում նն առաջ: նրանք մաեն գրլցում ատամնավորպարիսպներիվրա, նրանը ցած են գլորում, նորից են նետվում գրոճի, նորից ու վերստին, քանի որ հտ դառնալուՃընար չկա: Միայն ղոճ լինելու ճամար նախատեսվածն արժնք չունեցող այդ մարդկային նյութի թիկունքում կանգնած չիմնական ուժերը նրան դեոնո անդադրումքշում են դրոճի, դեպի տտույդ մաճը: Պաշտպանները դիմագրավումեն, նրանց զրաճները դեռնս անխոցելի են իրենք վրտ թափվողքարերի ու նետերի ճանդեպ։ Բայց նրանց սպառնացողգլիավոր վտանդը(ն այստեղ Մա4ճմուդը չէր սխալվել իր Ճաշիվներում)4ոգնածությունըպիտիլիներ: Պաշարվածները ստիպվածէին առանց դաղար՝ առնելու մարտնչել նորանոր թեքնազեն ստորաբաժանումների դեմ, վըտանդավորդարձաժմի տեղամասից մլուսը նետվել, երբ պարզվեց, որ իրենց ուժերի մեժ մասն արդեն սպառվել է: եվ այնուճքնտնչերբ երկժամյա կովից Հետո սկսվում էր լուսանալ, «աջորդ՝ այս անդամ արդեն Թուրքերի ջոկատներնհն նետվում դրոճիչ Պայքարնարդեն սպառնալի ընթացքէ ստանում, քանի որ որանք լավ վարժեցվաժ, կարգապաճռազ

մարդկանցճիչերի

:

ն

միկներ են, նույն լես զրաճավորված են բացի այդ՝ մեծաթիվ նն

ն

ուշ

"ժով լեցուն, մինչդեռ քաղաքի ներխուժման առաջն առնել մեկ մի տեղում, ժեկ՝ մյուս Սակայն գրոճողներինդեռ են ամենուրեք հո մղել, ն սովլքանն ստիպվածէ կովի մեջ կարողանում

պաշոպաններըստիպվածեն

նետել իր վերջին, պաճեստիուժերը՝ ենխչերիներին,իր կադրային ղորՔերը, օտոմանյանընտիր դվարդիան։հնքն է անձամբ դպլիավորում տասներկու ճաղար ընտրովի այն լավադուլն ռազմիկներին, որ կային ժամանակինվրոպայում:Եվ, միաճամուռ կանչ արձակելով,նրանք նետվում են ՀոգնատանջՃակառակորդիվրա: Արդենվաղուց ժամանակն է զարկելու քաղաքայինբոլոր զանգերը ն պարիսպներիմոտ. կանչելութե-

կուզենորեէ չափովմարտունակբնակիչներին, ժամանակն է նավաստիներին ցամաք կանչել նավերից, քանի որ իսկապես վճռականճակատա-չ

քարն մարտը իմա պիտի բոնկիչ ի դժբախտություն ռպլաշաիվածների։ անվեդունդը ծանր վիրավորել է ջենովականզորքերի Ճրամանատարչ Հեր կոնղդույեր Փոստինիանիին.նրան դեպի նավն են տանում, ն դա մի պաճ թուլացնում է պաշարվածներիհռանդը: Բայց աճա քառատրուի սլանում է կայսրը, որպեսզի խանդարիոսոխի ներխուժմանը, ն Ճաջողվում է մի անդամ էլ դեն նետել դրոճողներիսանդուղքները:Գրոճիվրճմի Ճակադրվում է Ճուսաճատ վճռականությունը ու ռականությանը մեէ, է պաճ, Ճողոցի սնս կարճատնե,թվում քե Բյուղանդիանփրկված ծազույն աղետը ճաղքում է ամենամոլեղինճարձակմանը: եվ Հանկարժ մի ողբերգական դրվագ, մեկն այն գդաղտնախորճուրդ բուղեննիից, որ նրբեմն ծաղում են պատմությանանքննելի վճիռներում մի Հարվածով վճռում է Բյուղանդիայի ճակատագիրը: լ

կատարվեց միանգամայնանճավատալին:Արտաքինպարսպի ժեջ բացված բազմաթիվճեղբերից մեկով, Հարձակմանգլխավոր կետի մուո, մի քանի քուրք քավփանցեցին: Բայց նրանքվախենումէին ներքին պարոպին մոտենալ: Ու եիբ առանց որնէ մտադրության, ճնտալխուղելով, նրանքթափառում էին ներքին է արտաքին ւարիսպների միջն, նկատի ցին, որ դարպասներիցմեկը, ավելի փոքրը, որ կերկապորտէ կոչվում,անըմրբոնելիմի անփութությամբ բաց է մնացել: Ըստ էության դա մի դռնակ էր, որ խաղաղ ժամանակ ծառալում էր Գետիուտնների ճամար: երբ դլաավոր դարպասներըդեռնա փակ էին լինում: Հենցայն պատճառով, որ այղ չուներ ոչ մի ստրատնեդիական նշանակություն,ընդճա-Հ նուր տաղնապիմեջ մոռացության էր մատնվել: եվ ենիչնրիները, ի զարմանսիրենց, աճեղ պարսպաբերղդի մեջ տեսնում են իրենց աոջե ճան գիստ բացված այդ դուր: նիանք նալխկարծում են,թե դա ռազմի խոէ, որովճետնթվում է միանդամայնանձճեթեթ,որ այսրբամանկություն

դռնակը

տեղ կիրակնօրյաձանդստությամբկարողէր բաց լինել քաղաքիկենտնոնը տանողւի դուո երբբերդի ամեն մի ճեղքվածքի,ամեն մի բացվածքի, ամեն

դարպասի առաջ լեռնակուտակ բարձրացել են ճազաչ րավոր դիեր, պաշարվաժներըտեգեր են նետում դեպի պաշարողները մի

են նրանց վրա տարչ-տաքքշշացող լող լցնում: Հձամենայնդեո, ճամար ենիչերիներըճամալրում են կանչում, ն, ոչ մի աւլաճովության ն

դիմադրությանչճանդիպելով, թուրքերի մի ամբողջ չոկատ լխուժում է վրաւ ներս ն թիկունքիցճանկարծակինետվում միամիտ պաշարվածների

Սրանցիցմի քանիսը թուրքերին ճանկարծ տեսնում

են

իրենց Թթիկուն-

քում ն, իրենց գլաին աղետ բերելով, արձակում այն ճիչը,

որ

ծնում

է

ատաճողլուրը. «Քաղաքնառնվա՛ծէ»: եվ ավելի ու ավելի բարձր թուր ծ է»: եվ այդ քերն այդ նույնը կրկնում են ցնծագին. «Քաղաքն առնվա՛՞ ամեն մի դիմադրությոմթ Վարձկան զորքերի ջոկատկանչն ավերում է ները, կարծելով, քե իրենց դավաճանելեն, լքում են դիրքերը։ ջանալով շուտափույք նավաճանդիստ«ասնել ու փրկվել նավերով: Այլնս իզուր է կոստանդինոսը մի քանի Հավատարիմմարդկանցովնետվում զավիրարանցման մեջ խվփվելով: Թիչներինընդառաջ, նա վայր է ընկնում՝ եվ միայն ճաջորդ օրը դիերի բլուրի մեջ ճանաչում են նրան՝ ոսկեկար աիծիվով վարդարուն ծիրանի կոշիկների շնորճիվ, ու Ճաստատում, որ արնհհլաճռոմեականկայսրության վերջին տիրակալը քաջաբար (բառիս ճոոմեական իմաստով)ճրաժեշտ է իր կյանքին ու կայսրությա-

նը:

ված

«լոլ

Այսպեսպատաճական4յուլեն՝ բաց մնացած կերկապորտը,մոռացդուռը, վճռհց Համաշխարձայինպատմությանընքացքը:

ԽԱՉԸ ՏԱՊԱԼՎԱԾ Ի

Պատմությունըերբեմն խաղ է անում տարեթվերի 4ետյ քանի որ ուղիղ Հաղար տարի այն բանից Ճետոչ երը Հռուինայնպես 4իմնավորա-չ ապես կողուղտեցին բարբարոսները հյուղանդիոնիկողուլուսռն սկավնց: Հավատարիմ իր երդմանը, արյունարբու Հաղքող Մաճմուղներ խոսքի տերը եղավ: ԱռաջինկոտորածիցՃետո նա իր զինվորների ձեռքը տվեց տազմավարը՝տներն ու պալատները,վանքերնու եկեղեցիները,տղականանց երեխաներին:Եվ, ասես դժոխայինչարքեր,թուրչ մարդկանց, Քերըճաղարներովսուրում էին կռստանդնուպոլսի փողոցներով, բով միմյանցից առաջ ընկնել: Ամենից առաջ խուժում են եկեղեցիները, ուր ոսկն սասրորներեն փայլփլում հ քանկագին քարեր են շողշողում, իսկ երբ որեէ տուն են ներխուժում՝ զինվորներիտան վրա կախում են իրենց դրոշները, որպեաղիիրենցիցՃետո եկողներնիմանան՝այստեղիավարնարդենբոնադրավէչ եվ այդ ավարի մեջ մտնում հն ոչ միայն թանկագինքարեր, դորժչդրամու շարժական կայք, այլն մարդիկ: որ նույնպես ապրանքեն. կանայք պետք են ճարեմներին, իսկ տղամարդիկու հրեխաեն քշում դուրս մատրակներով ները՝դերիներիշուկային: Հաղթողները այլն տարաբախտներիոր ապաստան էին որոնում ծերերին վերչ են տալիս տեղնուտեղը, բանի որ նրանք ու

չանա

պած վածքներ,

բազմություններն

Գկեղեցիներում,

պիտանիչնն վաճառքի ճամար, ձրիակերներ են ե ավելորդբեռ, իսկ կապկպում են միասին, ինչպես անասունների նե մի երիտասարդներին կողմ քշում: Ալան-քալանիճետ միասին մոլեդնումէ անիմաստավերածությունըը Այն ամենը, ինչ խաչակիրներըկողուղտելէին դուցեն ոչ պակաս դաժաՀ նորեն՝ քանկադին մասունքներ ն արվեստի գործեր, ճաղքողնեիր«իմա ջարդուվիշուրեն անում, պատաստտու՝ առ ոչինչ նն դարձնում մեծարժեք պատկերները,փշուրչփշուր են անում ճոյակապ քանդակները)ոչբնչանցում են դարերի իմաստությունըխտացնողգրքերը: չունականմքի ու ոպոնդիայիայն անմաճ գանձարանների,որ պետք է պաճպանվեին դալիք դարերի Համար՝ կրակի ճարակ են դառնում կ քամաճրանքովդեն նետվում: :

ւ

երբեք մինչն վերջ չի իմանա, թն Մարդկությունը

ճակատագրական ժամին ինչ աղնտ ներխուժեց բաց մնացած դոնով, քն աշխարՀիս որպիսի՛ մեծաքանակՀողնհորարժեքներ կորստյան մատնվեցին ն Կոստանդնուղլոլսի կողուղուծի ժամանակ: չոոմի, Ալեքսանդրիայի այդ

ն

ճաղքանակը նշանավորող օրվա երկրորդ կեսին միայն, երբ կուռորածն արդեն ավարտվել էր, սուլիան Մաճմուդըմուտք է գործում նվաճվածքաղաքը: Հպարտ լրջախոչ՝ նա իր Ճոլակապնժուլդով- անցնում է թալանի վայրենի տեսարաններիմոտով առանց որեէ կողմ նալելու, քանի որ Հավատարիմէ տված խոստումին՝չխանգար ղինվորներին,որ իր ճամար Ճճաղքանակէին նվաճել իրենց աճավոր արդելի ընքանում է ուղիղ դեպի տաճարը՝՝ եվ նա ձճալարտորեն ձճեստով: Բյուզանդիոնի այդ ոսկնշող դագաթը: Ավելի քան ճիսուն օր նա իր վրանից ադաճորեն նայել է Սուրբ Սոֆիայի շողշողուն ն անմատչելի դրմբեթին։ եվ ճիմտանա՝ Հաղթողը, իրավունք ունի մանել տաճարիբրոնիր անճամբերուղաձույլ դռներով: Բայց Մաճմուդը նորից է սանձում նա է նախ երախտագիտությունՀայտնել ալլաճին՝տաթյունը. ուղում ճարն առմիշտ նրան նվիրարերելուց առաջ: ՍուլթանըՀնաղանդորեն իջՄեծ

ջարդն

ու

ու

նում է ձիուց ն աղոթում մինչն դետին խոնարձճվելով: Հետո մի բուռ ճող ն է առնում գետնից լցնում գլխին, Հիշեցնելով իրեն, որ ինքն էլ մատ-

կանացու է

միալն,

ն

չպետք է չափազանցգզոռողանաիր Հաղքանակով:Հետո իր Ճճնազանդությունը ցույց տալուց ճետո, սուլթանն

աստծուն

ինդոստ շտկվում է ն, իբրն առաջիննալլածի ծառաներից,մուտք դոր-

չուստինիանոսի տաճարը, սրբազան իմաստնության տաճարը, Սուրբ Սոֆիայիտաճարը:

ժում

Հիացումովու ճուղզմունքովսուլթանը վննում է Հոլակապ շինություշ

քը»նրա բարձրաբերձկամարները, որ

շողշողում են մարմարակերտու կիսամութիցըդեպի լույսը առնելով: եվ նա միտք է անում, որ խճանկար՝ ատոծուն պետք է. պատկանի աղոթքի այս աղնվաշուք ոչ քն իրեն, այլ է տալիս իմամին. սա տաճարի ամբիոնն է իսկույն կանչել կլալաոլը հ այնտեղիցազդարարում մաճմեղական ճավատի խորճըրբարձրանում դանիշը,իսկ փադիշաճը, ղեմքը դեպի Մեքքա դարձրած, աղոթում է ալլածին՝ աշխարճներիտիրակալին, ն դա առաջին մաճմեդական

Հ, որ

«ՀնչումԷ

այդ

քրիստոնեականտաճարում:

աղոք

Հաջորդօրն իսկ արճեստավորներըՀրաման են ստանում տաճարը

կրոնի նշաններից. զոճասեղաններըղուրս են բերվում, մաքրելնախկին են խճանկար բարեպաշտական պատկերները, ե ժեվփվում-ծաժկվում

Սուրբ Սոֆիայիգմբեքի բարձրաբերձխաչը, որ ճազարամյակներշարունակ թները կարկառել էր այս աշխարձինբովանդակտառապանքնընդդիրկելուՀամարյ խլաձայնդնտին է տապալվում Այդ ձայնն ուժգին արձագանքէ: տալիս տաճարումն նրա պատերից շա՛ւո Հեռու: Քանի որ խաչի անկումիցամբողջ Արեմուտքնէ ցնցըվում Դառնագին բոթը, երկյուղ Ճարուցելով,ճնեչումէ Հոոմում, ՖՓենովայում, Վենետիկում,իբրե նախազգուշացնողորոր թավալգլոր ճասնում Հ Ֆրանսիս, Գերմանիա,ու Եվրուղանարդեն սարսուռով է դիտակցում,` տր իր բուժ անտարբերության 4ճետնանքով մոռացության մատներված դոնուվ| ներխուժեց, ասես իբրն ճակատագիր,մի ավերիչ զորությոմը որ դարեր շարունակ պետք է կապի կաշկանդինվրուայի ուժերը: ժողովուրդներիպասոմությանմեչ, ինչես առանձինմարՍակայն հւտ չես դարձզու կյանքում, անդարձկորսվածբուղեն ավսուսանքներով / ճաղարամյակն եւո ժամում է բերելու մի նի, կորցրածը: անզո՛ր "

ու

դելի

անխո ինտ

ԱՆԱԱՊՈՒԹ ԹՈՒՆ

ոչան ամելոումվ: տաղա: օվիվոգեությ

աբեր:Բո "284 աան անպա

ո.

Ճետո վերաՕոլումբոսը Ամերիկայի Ճճայտնաբնրումից: դարձավ հսպանիա, Սնիլիայի ն Բարսելոնայիլեփ-լեցուն փողոցներում ճաղքական երք կատարելիս ցուցադրումէր մինչ այդ անարժեքավորիրեր ե չտեսնված արարաժնելբ մեծաքանակ Հայտ ցեղի պատկանող կարմրամորթ մարղիկ, չտեսնված դազաններ աա:

ճչացող թուքակներ, դանդալոշ զետակինճներչղարմանախայտաբղետ, Հրաշ բույսեր մրղեր, որոնք շատ չանցած տարածում դտան եվրոու

կոկոսի ընկույզ: 8նժությամբ ձնտաքրքրությամբ նայում էր այլ ամբողջ ճարրոժ ողովուրդի լեցուն՝ տությանը, բայց արքայականղույդի ն նրա խորճրդականներիուշադրուչ թյունը սնեռվել էր ոսկով լի մի քանի տուփերի ու զամբյուղների վրա: Շատ բիչ ոսկի էր բերել կոլումբոսը նոր Հնդկաստանից՝ մի քանի զարկամ մի քանի փոքրիկ ձուխլված բնիկներից, դարանք, փոխանակված լածո ոսկի, երկու-երեք բուռ ոսկեճատիկ, ավելի շուտ ոսկու փոշիչ քան ոսկի. ալդ ամբողջ ավարը կարող էր բավականացնելճաղիվ մի քանի Հարյուր ղուկատ դրվադելու ամար: ՍակայնՀանճարեղ հրեակայող կոլումբոսը, որը մշտապես կուրորեն ճավատացելէ ճենց այն բանին, որին տվյալ սյաճին կամեցել է ճավատալ ն որը ճենց ճիմա այնքան մեծ փառ բով ճաստատել էր սեփական ճշմարտությունը բացելով Հեդկասոանի մեջ ընկնելով պարծենում էր, ծժռվայինուղին, ակամա չասիաղանցության թն այդ ոսկին եղածի առաջին ու չնչին նմուշն է միայն: նա, իր իսկ վըրկայությամբ, Ճավաստի տվյալներ է ստացել անձճաշիվոսկեսիյուռքնեբի մասին, որ կան այդ նորաճայտկղզիներում: Վայրեր կան, ուր թանկարժեք մետաղն ընկած է ՀՃողիբարակ շերտի տակ, գետնի գրեթե մակերեսին: Ոսկին կարելի է ճնշտությամբ դուրս բերել սովորականբաճուխ Բայց ավելի ճնովում, գեպի ճարավ, կան երկրներ, ուր թադավորները դինին խմում հն ոսկեՀուռ դավարներով, ն այդ հրկրներում ոսկին ավելի էժան է դգնաճատվում, քան կապարն իսպանիայում:ՄշտապեսդրաՀմի կարիք ունեցող քազավորըՃմայվածի պես լսում է այդ նորաճայո)յ երեն պատկերողոսկեբեր Սիրիլ մասին: Դեոնս բավականաչասի ճայտն նի եշ կոլումբոսի ըարձրաշունչ ի ննթությունը, ուսւոխի ոչ ոք չի կասկաչ ծում նրա խոսքերի ճավասոիությանը: հսկույննեեքսարքավորվում է երկրորդ նավադնացությանտորմիղը, ն այս անդամ չկա նավային անձնակազմ վարձակալողներին մունետիկներիկարիք։ Ամբողջհապանիանխելքից Հանելէ նորաճայլտՍփիրի լուրը, այն երկրի, ուր կարելի է ոսկի Հանել մերկ ձեռքերով: Մարդիկ ձարչուրներով, Ճաղարներովշտապում են դեպի էլդղորաղո՝ոսկու եր-

վայում, ճնդկական ցորեն, ծխախոտ

ն

:

կիրը:

Բայց ի՛նչ պղտոր ալիք է բարձրացնումոսկու ծարավը բոլոր քաղաքներիցու դլուլերից: իրենց ծառայությունն առաջարկում են ոչ մի1

ժ

Մ

Սփիրբ--ոսկու առասոլնլական երկիր։ որ Հիշատակվումէ Առավածաչշնլում

Ցվայգ

այն ազնվականները, որոնք կամենում են ճիմնավորապես ոսկեվորել ն քաջաիրենց տոճմական նիշը, ոչ միայն մոլեդին արկածախնդիրները ն է նետում նադղիսինավաճանգիստներն իի ղինվորները. ալիքը Պալոսի

հիսոլանիայի ամբողջ կեղտն տականքը: Խարանվածժ գողերը, մեժ ճանառլարձճիայն ավազակներնու կողուղտիչները, որոնք ավելի շաճեկան ոսկու երկրում, այն սպարտապանները, դործի ակնկալություն ունեն ռրոնք փրկություն են որոնում պարտատերերից:ն աղամարդիկ,որ փախչում են իրենց կովարար կանանցից, բոլոր այս մերժվածներնու տարաբախտները,տաժանակրությունքաշած ոճրադործներնու Հանցադործնեըը, որոնց երոնում է ոստիկանությունը, այս բոլորը վարձվում հն իբրն նավերի անձնակազմիանդամներ: Սա մի բազմաշերտ ամբոխ է ձաու

խողակների, որոնք վճռել

են

մի «արվածով վերջապես ճասնել ճարըս-

են ամեն տության ն պատրաստ մի բոնության, ամեն մի ճանցագդործության: նրանք այնպիսի մղումով են միմյանց Հավատ ներշնչում կոլումբոռի դառանցանքինկատմամբ, րոտ որի այդ երկրներում բավականէ բաճը գետին լարել, որպնաղիաչքի առաջ ոսկու շերտերը բացվեն, ռր ավելի Հարուստ վերաբնակիչներն իրննց ճետ ծառաներ ու ջորիներ են տա-չ նուի՝ քանկարժեքմետաղի սարեր բերելու ձուսով: նրանք, որ չեն ընկնում արշավախմբիկաղմի մեջ, ուրիշ ելք են դոնում, շատ էլ չմտաճոգվելով արքայականթույլտվության մասին, խելաճեղ արկածախնդիրներն իրենք են ինքնաղլուխ նավերըսարքավորում, որոլեսզի ըստ ճնարավորին շուտ կտրեն օվկիանոսըն ձեռք գցեն ոսկի՛, ոսկի՛, ոսկի՛ս հոպանիանմի Հարվածով աղատվեց անձճանգիստ մարդկանցից ն խաժափուժից: ամենավտանգավոր Սան Դոմինիգո կամ Հայիթի)նաճտանԷսպանյոլի (ճնտաղայում դապետըսոսկումովէ նայում, քե այդ անկոչ ճյուրերն ինչես են ողողում իր տնօրինությանը «Հանձնված կղզին: Տարեցտարի ժամանում են ծանրաբեռնավեր՝ սանձաղերծստաճակներ: ավելի ու ավելի բերելով են, քանի որ ոսկի չի քաիՍակայնեկողներընս դառնորենճիասթքոառիվում իսկ այն տարաբախտ ված ճամվիաներում, բնիկներից,որոնց վրա նրանք են Հարձակվում գազաններիպես, այլես անճնարէ գոնե մի ճոսոիկ ոսկի կորղել:Սարսի տարածելովչարաբախաճնդիկներիվրա, երկյուղ պատճառելով նաճանգապետին, ամենուրեք կողուղլտիչներիճրոսակներեն է ջանում նրանց մշտակյաց ղաղութազուր վրտում: նաճանկզապետը րարներ դարձնել, նրանց ողաբաժինննրը ձատկացնել,նախիր տալ ն նույնիսկ մեծաքանակմարդի նախիրի վիճակով, այսինքն՝ամեն մե.

տեղացի ստրուկ: Սակայն ոչ աղնվաջուք ճեկին վարսուն-լոԺիանասուն "դալդոները, ոչ էլ նախկին տվաղակները Ճողագործության նկատմամբ Հակում չեն ցուցաբերում: Ցորեն ցանելու ն անասուն բաղմացնելու Ճամար չէ: որ նրանք եկնլ են այստեղ: Բնավ չմտաճովվելով վար ու ցանքով, նրանք խոշտանգում նն տարաբավոո ճնդիկներին (մի քանի տարկամ վա ընքացքում բնաջնջվեց ամբողջ տեղական բնակչությունը) են ժաանակն կացնում կարճ անց խաղառրջերում: ժամանակում իրենց նրանը մեծամասնությունը այնպես է խրվում պարտքերի մեջ, որ առիոլված է լինում վաճառքի «անել ոչ միայն կալվածքը, այլե թիկնոցը, գիլխարկն ու վերջին «ապուստը ն վերջնականապեսընկնում է վաճառականներիու վաշխառուներիորոդայթըո Ուստի ն էաղանյոլի բոլոր ձախողակներիճամար ցանկալի լուր էր այդ կղզում ամենքից ճարդված մի մարդու՝ թարովիչ ն բակալավր Մարտին Ֆերնանդեսդե Էնսիսոլի վճիոլ՝ 1510 թվականին սարքավորելմի նավ, որ։զեսղի մի նոր ջոկատով օգնության Հասնեն 161է8 ԱՒԱՁ-ումչյ, մայրցամաքում սոնվող իրենը գաղութին: 1509 քվականին երկու Ճոչակավորարկածախնդիր՝ Ալոնսո դե 0իեդոն ն Դինգոդե նիկունսան, Ֆերդինանդ կքաղավորիցիրավունք էին ստացել Պանամայինեղուցում ն վենիսունլայի ծովափին ճիմնելու մի դաղութ, որը նրանք փոբր-ինչ անչրջաճայացաբարկոչեցին Կաստիլիա դել 0Օրո՝«Ոսկեղեն կաստիլիա»։ էնսիսոն, որ կլանքից անտեղյակ ժի օրենադետէր, Ճրապուրված այդ ճնչեղ անունով ն խաբված կեղժ. լու րերով, իր բովանդակ կարողությունըներդրեց այդ ձեռնարկի մեջ: Սակայն այդ դաղութից, որ 4իմնվել էր Սան Սեբաստյանում,Ուրաբածոչ վածոցում, դալիս են ոչ քե ոսկի դտնելու լուրեր, այլ օդնության աղաՀղակներ. Մարդկանցկեսը կոտորվել է բնիկներիդեմ մղած կոխվներում, մնացածներըմեռնում են սովից: Վատնած փողերը փրկելու ճամար էնսիսոն վոտանդիտակ է դնում մնացած կարողությունը ն կաղմավորում է փրկարարարշավախումբ: Հենց որ Հայտնի է դառնում, որ էնսիսոն զինվորների կարիք ունի՝ էսոյանյոլի բոլոր թոկից փախածներըն անբաններըշտտսւղումեն կառչել կղզուց փալչելու այդ ճնարավորությունից: ՄիայնՔՐ լքեն կղզին, միայն թե ազատվեն պարտատերերիցե խոտապաճանջհնաճանդապնետի ճսկողությունից: Բայց պարտատերերնէլ քընած չէին։ Տեսնելով, որ ամենաչարամիւոպարտապաններըկամենում լ

3"

մանր միջին աղնվականումյուն հիդալգո--իսոլանական ու

ամուբ

հող (լատ.վ--

ըստ

ժամանակիծովագնացությանբառարանիմայրցամաք

ին առմիշտ րաժեշտ տին, պաճանջում,

որ

տալ

նա

իրենը, նրանք պաշարում են նաճանդապիչ արգելի լքել կղզին առանց իր ճատուկ թույլ-

տվության: նաճանզաղպետըբավարարումէ նրանց խնդիրքը: Սաճմանվում ` խիստ Ճակողություն՝էնսիսոյի նավը ստիոլված է նավաճանդառիցճեռու մնալ։ նավի շուրջ բոլորը վխտում են կառավարականնավակները, 2ետնելով, որ դրա իրավունքը չունեցող որնէ մեկը թաքուն չմտնի նավ: ել ուղ4 բոլորատաճակներն թոկից փախածները, որ մաճից ավելի ջիչ են վախենում, քան աղնիվ աշխատանքիցն պարտազանցնե-չ բի բանտից, անճուն դառնությամբ նայում են, քե ինչպես էնսիսոլի նաէ իրենցից՝ արկածների վը։ բոլոր առաղդասոներնուռեցրած, Ճեռանում ա

ու

ընդառաջ:

ԱՐԿՂԻ ՄԻՋԻ ՄԱՐԴԸ

Բոլոր առագաստներըպարզած, էնսիսոլի նավը, էապանյոլիափե բից Հեռանալով, սուրում է դեպի ամերիկյան մայր ցամաք: եղղու ուրվազծերն արդեն անէացել են կապուտակ ճնոուներում: խաղաղնավադնացություն է, սկզբում աչքի ընկնող ոչինչ չի երնում, բացառությամբ քերն միայն անսովոր ուժի մի աճաղին չնից (Բեսերիկոճոչակավոր ռրսորդականշան այդ ժառանգըշուոուվ պելոք է ճայտնի դառնար էնոնհտուառաջ էր անում տախտակամածով, ռիկո անունով),որ անճանգիատ ճոտուռելով նիա բոլոր անկյունները: Ռչ ոք չգիտի ո՞ւմ է պատկանում այդ զորեղ կենդանին ն ինչոլն՞ս է նավ ընկել: Վերջապես,շրջապատի են` շանն անձճնար է ճեռացնել նպարեղենիմի մարդիկ պարղ տեսնում մեծ արկղից, որ նավ էր բերվել մեկնելու վերջին օրը: Բայց ի՞նչ է շատ կատարվում: Արկղի կափարիչն անսպասելիորնն բարձրանում է, այնտեղիցդուրս է դալիս մուտ երեսունչինդ տարեկանմի մարդ՝ սաղավորՀ սուրբը՝ Սանտ-Ցագոն։Դա տով, սուր ու վաճանով,ինչպես կառսոիլական է, վասկո նունյիս դե Բալբոան որը ճիմա ցույց է տալիս իր զարմանա լի «նարադիտություննու ճանդդնությունըընղնվական,ծնված Խերեսդե դե լոս Քաղաքում, նա իբրն ճասարակ վինվոր Ռոդրիգո կաբալերու

«եւո ուղնորվում է նոր Աշխարճ.ի վերջոչ երկար դեդեԲաստիխդասի է էսպանյոլի ափերը: նաճանդգասլնտը րումներից Ճետո, նա Հասնում ղուր

է

ջանումնունյես դե Բալբույին օրինավոր գաղութարարղարձնել:

"Մի քանի ամսից նա իր կալվածքը քողնում է բախտիքմաճաճույքին ն

սնանկանում մինչն այն աստիճան, որ չզիտեր ուր կորչել պարտառոեբերի ձնոքից: Բայց այն ժամանակ, երբ մյուս ստիպված են ատամները սեղմած նայել կառավարականնավակներին, որոնք թույլ չեն տալիս իրենց նավ բարձրանալ, նունյես դե Բալբոտն գանում է ելքը. նա քաքնվում է դատարկ արկղում ն դործակիցներին -'Ճանձնարարում իրեն նավ տեղավփոլել, որաեղ, իրարանցմանմեջ, չեն նկատում ալլ լխոՄիայն այն ժամանակ, երբ նա տեսնում է, որ նավը րամանկ արարքը: ճեռացել է ափից ն իր պատճառովայլես հտ չի դառնայ, բավականաչասի անտոմս ուլեորը ճալտնի է դարձնում իր գոլությունը: Հիմա արդեննա Հասել է նղատակին: Բակալավրէնսիսոն իրավունքի դիտակ է ն, ինչպես օրենսգետների մեծ մասը, դլուխ չունի ոռմանտիկայի ճետ: իբրն ալկալդ, իբրն նոր անճուչ պաղութի ոստիկանության պետ, նա մտադիր չէ իր գաղութում սալի Ճարբեցողներու մութ անցյալ ունեցող մարդիկ պաճել։ Ուստի ն նա խստորեն ճայլտնում է նունյնս դե Բալբոային, որ իր մաքով չի էլ անցնում նրան տեղ ճասցնել ն որ ինքը նրան կիջեցնի ճանապարճին ձանդիւվլածառաջին իսկ կղղում` մարդաբնակ լինի ալդ, թե անմարդաՀ

սլարտապլաններ

բնակ:

Բայց բանը դրան չճասավ: կաստիլիաղել 0րոլի ճանապարճինՀանդիլեց մի առազաստանավ, չոր ճրաշք էր այն ժամանակներում, երբ այդ անձճայտծովերով լողում էին ընդամենը մի քանի տասնյակ նավեր: լեփ-լեցուն առադաստանավիձրամանատարնէր Ֆրան-չ Մարդկանցով սիսկո Պիսարոն,որի անունը շուտով պիտի քնդար աշխարչով մեկ մարդիկ գալիս էին Սան Սեբաստյանգաղութից, որ Առադաստանավի պատկանում էր էնսիսոյին, նախ նրանց խոռվարարների տեղ դրին, որ ինքնակամ լքել են իրհնց դիրքերը, բայց, ի սարսափ էնսիսոյի նրանք նն, գաճայտնում էն՝ իրենք կենդանիմնացած վերջինդաղուժարարներն է դութի սպզարհտ 0խհդան փախել նավով, իսկ իրենք, ունենալով միայն երկու բրիգանտինա,ստիպված են եղել սռլասել մինչն մարդկանց մի մասը մեռնի, քանի որ միայն լոքանասուն մարդ կարող էին տեղավորվել այղքան փոքր նավերում: Բրիզանոտինաներիը մեկը խոլոոակվել է: Պիսարոյի ներքո դատնվող այս երեսունչորս մարճրամանատարության դի կաստիլիադել Սրոլյիկենդանիմնացած վերջին բնակիչներնեն: /ւր դնալ Հիմա: Պիսարոլիպատմածիցճետո էնոիսոյի վինվորները տրամադիրչեն ոչ իրենց վտանդի ենքարկել, որ սպառնում է լքված դաղուքի մաշաբեր ճաճճային կլիման, ոչ էլ բնիկների թունավոր նետերի

թիրախը ղառնալ: նրանց թվում է, որ միակ հլքը Էսպանյոլ վերադառչ նալն է: Այդ վճռական սպաճին անոպասնլիորհն «անդես է դալիս Վասկո նունյես դե Բալբոան։ նա ասում է, քն Ռոդրիդո դե ԲաստիդասիՀետ Ամերիկայիասինլողալու շնորձիվ ինքը լավ է ճանաչում կննտրոնական է, ն, ինչպես ճիշում այն ժամանակ իրենք ոսկելեր դետի ափին դրըը են տել Դարյեն կոչվող մի վայր, ուր ապրում են խաղաղասերբնիկներ: ձենց այսահ՛ղ ն ոչ քե կորստաբեր տեղում պետք է Հիմնել նոր բնաչ կավայրը: Ամբողջ անձնակաղմն-իսկույլնենքիր Համաձայնությունը տալիս է բոնում է Պանամանունյես Բալբոային։նրա առաջարկովանձնակազմը յի պարանոցում զանվող Դարյենիճամփան, նախ սովորական սղանդ են սարքում բնիկների մեջ, իսկ «Հետոյ կողոպտածիրերի մեջ ոսկի դրտնելով, ստաճակներըվճռում են այդտեղ բնակավայր ճիմնել, նոր քաու ղաքին երախտաղիտությամբ բարեւղաշտությամբտալով Սանտա Մարիա ղե լյա Անտիդադել Դարյենանունը

ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ

ՎԵՐԵԼՔ

Շատ չանցած ձախորդ գաղութարար,բակալավը էնսիսոն դառնոինն զղջում է, որ ժամանակինծովը չնետեց նունյես դջ Բալբոայինարգաղութի ամբողջ կողի «ետ միասին, քանի որ մի քանի շաբաթ ետո իշխանություննանցնելուէր այդ Հանղուղնիձեռքը:

Օրենսդետ,կարդուկանոնի Ճասկացողություններովդաստիարակված անճետ Ճ1ՇՁ146 12701, կորած կառավարչի փոխաէնսիսոն,որպես նորդը՝ ջանում է դաղութը անօրինել ի շաճ իսպանականթաղի: Հնդկակազմում է նույնպիսի կան աղքատիկ խրճիթում նա Ճճրովարտակները խնամքով ու խոտությամբ, ինչպես մի ժամանակ Սնիլիայում,իր փառտաբանականգրասենյակում:

Այս վայրի երկրներում, որոնց քաղաքակրթությունըչի էլ դիպել, զինվորներին արգելում է բնիկներից սոպրանքափոխանակությամըբ ոսկի վերցնել, քանի որ սուլնը բացառապես քադի արտոնությունն է: Նա փորձում է այդ սանձաղերժձճրոսակին օրենք ն կարգ պարտադրել, սրտովն է ոչ թե փետուրե դրիչլս այլ սուր բաբայց արկածախնդիրների նեցնող մարդո Շատ շուտով Բալբուտնդառնում է գաղութիլիիրավ տեէնսիսոն ստիպված է կյանքը փրկելու ճամար փախուստ տար հսկ ըլ: նա

վերջառլես, թագավորի նշանակած նաճանգասլետը՝ նիկունսան է Բալբոան նրան թույլ չի տալիս անդամ ափ իչնել: եվ տարաբախտնիկունսան, վտարված այն երկրիցչ որ քագավորն իր տնօրի նությանն էր ճանձնել, խորտակվում է վերադարձիճանապարձճին: Այժմ արդեն նունյեսԲալբուն, րկղից դուրս եկած մարդնէ կառավարում գաղութը: Բայց, չնայած նվաճած 4ճաջողությանը,նա իրեն նա բացնիբաց դեմ դնաց քադավորին, է. շատ էլ լավ չի զգում: Չէ՞ որ ինքն առավել նա չի կարող ներումի ճույս ունենալ, քանի որ իր մեղքով էր զո շվել արքայի նշանակածնաճանդապետը: է, ուրեՀ Փախուստտված էնսիսոն արդեն հսպանիայիճանապարտճին Հիման բողոքի կդատեն վրա Բալբոային իբրն խրՀ մըն վաղ թե ուշ նրա ռռվարարի:Սակայնհոպանիանճեռու է, ն շատ ժամանակկանցնի մինչն նավը հրկու անդամ կարի օվկիանոսը: Բալբուսննույնքան խելամիտ է, որքան ն անվեճեր. նա դտնում է ույն միակ ուղին, որով կարող է րստ ճնարավորիներկար պլաճել խլած իշխանությունը, նա դիտե, որ իր ժամանակներում ճաջողությունը կարող է արդարացնել ամեն մի ճանցա-չ դործություն հ, ոսկու 4իմնավոր ճամալրում կատարելով արքայական երբ,

ժամանում,

դանձարաում, կարելի է ձղձգել

կոծկել ամեն մի քրեական գործ: Ուրեմն ամենից առաջ ճարկավոր է ոսկի ձեոք բերել, քանի որ ոսկին ն կողուլոում է ուժր: ՖրանսիսկոՊիսարոյիճետ նա ձարոատաճարում է Հարնանբնիկ ցեղերը, ե մի սովորականարյունալի կուսորածի ժամաՀ նակ նրան բաժին է ընկնում անսպասելի ճաջողությունը կացիկներից: մեկը, կարեւո անունով, որի վրա, Հլուրընկալության օրենքը կողտա-չ բար խախտելով, նենդ Հարձակում էր գործել Բալբոան՝ մաճվան դատապարտվելուցՃիտո այսպիսի առաջարկէ անուժ. ավելի լավ չի՞ լինի Հնդկացիներինթշնամի դարձնելու փոխարենդաշինք կնքել իր ցեղի ճետ, իսկ իբրն ճավատարմությանպպտանդ կարետանպատրաստա է նրան կնությանտալ իր աղջկան: նույնես Բալբոանիսկույն կասճում է, թե ինչքան կարնոր է Հուռաչ ն լի ուժեղ բարեկամ ունենալ բնիկների մեջ: նա ընդունում է առաջարկը ն, որ ամենից զարմանալին է, մինչե կյանքի վերջը ամենաքնքուշ վերաբերմունք է ունենում մանկամարդ «նդկուճու ճանդեւը կացիկ կաբետայի ճեյո նա նվաճում է բոլորձարխանճնդկացիցեղերին նե նրանց մեջ ձեռք է բերում այնպիսի ազդեցություն, որ ի վնրջո նույնիսկ կոն

կացիկ.- Ամերիկայի գաղզուքացմանժամանակաշրջանում Հնղկացիներն էին կոչում իրենց ցեղերի առաջնորդներին

աո"

ամենաղորեղըչ նրան ճարդանքով իր մաղրեն, Հնդկացի տոռաջնորդներից մուռ է ճրավիրում: կոմադրեի մոտ Ճյուրընկալվելը Ճամաշխարճային«պատմական նըշանակության մի չրջասիուլ է խորձրդանչում Վասկո նունլես Բալբոտյի կլանքում, մի մաիղու, որ մինչ այդ պարզապեսմերժված մարդ էր ն դաՀի ղեմ Ճանդուղն ապստամբող, որին կաստիլական ղատավորներն անկառասինարանկուղարկեն: խուսափելիորեն կացիկ կոմադրեն Բալբոայինընդունում է իր ընդարձակ քարաշեն տանը, որ Վասկո նունլնոին ապշեցնում է չտեսնված շքեղությամբ: Հե տո կացիկը Ճճյուրինանսպասելի եվեր է մատուցում՝չորս Հաղար ունցիա ոսկի: Բայց ճետո էլ զալիս է կացիկի զարմանալու ճերքը. ենց հր երկնքի այդ զավակները այդ ճղոր, աստվածազորօտարերկրացինե են բը: որոնց ինքն այնպիսի «արդանքով էր ընդունում, տեսնում ոսկին՝ մնում: Շղթանրանց գոռոզ արժանապատվությունիցՃետք անդամ չի են սինետվում նն միմյանց վրոչ մերկացնում մաղերծ շան պես նրանք ն րբերիչսեղմում բռունցքները,ճչում, վիճում մոլեդնորեն, ամեն ոք պաէ իր բաժին ոսկին: Հանջում զարմանքով նայում է կացիկը մոլեգնած մարդԱրճամարձական կանց. աշխարճիբոլոր ճորիղոններում բնության զավակներըմշտապես մարդկանց, որոնց աչքին մի բուռ դեալդոլես են նայում քաղաքակիրք ղին մետաղն ավելի քանկ է, քան սհփականքջաղաքակրյությանբոլոր ճոդնոր ն նլուցական արժեքները: կացիկըիսպանացիներինճառ է ասում ն սրանք,ագաճությունիցղոչ դալով, կլանում` են թարգմանիամեն մի բառը: Որքա՛նտարօրինակ է,-ասում է կոմադրեն,-- որ դուք կովում եք այդպիսի դատարկ բանի ոլուոճառով, այդ սովորական մետաղի ճամար ձեզ ենքարկում եք ծանը փորձություններին զրկանքների: Մեր լեռների բարձրադիրչշարբի հտեչ վում ընկաժ է վիթխարի մի ծով, որի մեջ թաիվող բոլոր դետերըոսկեբեր են: հսկ այնտեղ ապրում է մի ժողովուրդ, որ լողում է ձեր նավերի ն նրա նման առագաստներովու թիակներով, նավերով՝ թագավորնեեն ոսկեղեն սպասքներոի Հենց այնտեղ էլ դուք կըրը ուտում-խմում որ այնչ դանեք այդ դեղին մետաղից ինչքան սիրտներդուլի: իմացզեք, էյ քանի որ բնիկների առաջնորդտեղ տանող ճանապարճըվտանղզավոր ննքը, Ճավանորեն, դեմ կլինեն ձեզ:Բայց դա մի քանի օրվա ճանապարճ է ընդամենը: Վասկո նունլես դն Բալբոանցնցված է մինչն Ճողու խորքը: Վերջապես նա ընկավ ոսկու ճեքիաթային երկրիճետքի վրայ որ տենչում

'

ամեեուէր այնքան տարիներ: հր նախորդներն այդ երկիրը որոնել.էին մուո է, ընդամենը հ դա ճիմա այնքան իսկ Հյուսիսում, բեք»Հարավում ասու Այդ մի քանի օրվա Հեռավորության վրաչ հթե կացիկը ճիշտ է դեպքում,վերջապես, կապացուցվի դոյությունի մյուս օվկիանոսի, որի ճամվան ապարդյուն կերով որոնել էին կոլումբոսը, կաբոտը, կորեմեժ ու պանծալիայդ ծովաղնացները:Ուրեմն, դրանովիսկ բացբեալը՝ ուղին: նայ ով առաջինը տեսվում է շուրջերկրյա ճանասպարձճորղդության նի այդ նռրաճայտ օվկիանոսը ն դա իր ճայրենիքի սեփականությունը դարերի մեջ կանմաճացնի անունը: դարձնի՝ եվ Բալբոայիճամար պարղ է դառնում, քն ինչ սխրանք պիտի կատարի իր մեղքը քավելու ն անթառամ փառքի Պասնելու ճամար: Նա առաջինըպետք է կտրի այն պարանոցը,որ տանում է դեպի ԷՅ 461 ՏԱԼ, դեպի Հարավայինծովը, որ իր ճերթին տատանում է Հնդկաստան Եվ իսպանականթադի ճամար նա կնվաճի մի նոր ոսկեբեր Սփիր: կացիկ կուադրեի տան այդ մի քանի ժամր վճռում է Բալբոտյի

ճակատադիրը:Այդ ժամից ի վեր սովորական արկածախնդրիկյանքը ձեռք է բերում բարձր ու

անանց նշանակություն:

ՓԱԽՈՒՍՏ

«

ԴԵՊԻ ԱՆՄԱՀՈՒԹՅՈՒՆ

մարդուն գերագույն երջանկությոմ: է պարդեում, հքն Ճակատագիրը Հաասկյանքի միջօրեին, ատեղժադործական Ճասունության տարիներին ցնում է կյանքի նպլատակին: նունյես դն Բալբուն դիտն, ին ինչ ճամվաբաժնի առաջ է կանդնաժ՝ կամ անարգ մաճ կառավփնարանում, կամ անմաճություն։ Ամենից առաջ ճարկավոր է Ճաշտությանդաշն գնել արքայականքադից, բնկուղն կ օրինականացնել Հետին թվով արղզարացնել իշլւանության ինքնակամ Ուստիհ երեկվա խոռվարարըչիսկ «իմա քաղավորիամենաղավթքումը: թունդ 4ղատակը էապանյոլ՝արքայական դանձապաճ Պասամոնոնին ուղարկում է ոչ միայն կոմադրեի ընծաննրի4ինդերորդմասը, որ օրենՔով պետք է ճատկացվերարքունիքին, այլն, որվնս ավելի մեժ կենսա-չփորձի տեր մարդ, քան չոր ու ցամաք օրենագետէնսիսոն, դանձատան վճարի 4ետ միասին մի խոշոր գումար է Հատկացնում դանձապաճինն խնդրում, որ իրեն Հաստատեն իբին գաղուրի դեներալ-կապիտան:ԳանձապաճՊասամոնտեն չունի այդպիսիլիաղորություն, բայց, իբրն լիարչժեք ոսկու Հատուցում, նա Բալբոային առաքում է ժամանակավոր ն ըստ էության ոչինչ չարժեցող մի փաստաքուղը:ՄինչդեռԲալբոանյչա41

կողմերից աղաճովել իրեն, իսպանիաէ ուղարկում իր երկու ամննաճավատարիմմարդկանց, որոլեսզի արքունիքում նրանք պատմեն դաճին մատուցած իր ծառայությունների ն այն Հայտնության մասին, որ իրձնց Ճաջողվել է կորզել կացիկ Կոմագրեից: Վասկո նունյես դե Բալբուսն չճրամտյում է ճայրոնել Սնիլիայում, որ իրեն Հարկավոր է ճաղար մարդուց բաղկացած մի ջոկատ միայն. նա խոստանում է ալդ ջոկատով ճանուն հսպանիայի գործել այնպիսի ոչ սխրանքներ, որողիսիք մի իսպանացու դեո չի Հաջողվել: նա պարտավորվում է Հայտնաբերել մի նոր ծով ն, վերջապես, տիրանալ ոսկու երկրին, որ կոլումբոսը խոստանում էր միայն, իսկ ինքը` Բալբուն, կրնալով

բոլոր

նվաճի:

՛

Թվում է, ամեն ինչ ընքանում է ճօգուտ այդ կորած մարդու լսոոառաջին իսկ նավը վարար Բալբոայի: Սակայն հսպանիալից ժամանած վատ լուրեր է բնրում: Բալբույի բարձրացրած խռովության մասնակիցներից մեկը, որին նա հսպանիաէր ուղարկել կողոպտվածէնսիսոյի բոդոքներըՀերքելու ճամարյ Ճայտնում է, ռր դործը Բալբոայիճամար աննղաստ ընքցք է ընդունել ն որ նրա նույնիսկ կյանքն է վտանդի տակ իր իշիանությունը դրաված Բալբույի ղեմ էնսիսոլի ներկայացրածՃայբավարարել է, ուստի ն Բալբուսնպետք է տր իսպանական դատարանը հսկ այն լուրը, ն րա կրած վնասներըը թե ձարավայինծովը ճատուցի է, զանված ի լուր, որ կարող էր փրկել Բալբոտյին,հոպանիայումդեռ չի ստացվել. ճամենայն դեպս, առաջիկա նավով պետը է ժամանի այն դատավորը, որ պետք է Բալբոային պատասխանատվությանենթարկի խոռվություն բարձրացնելուճամար հ կամ դատառպարոխ նրան տեղնուածղը, կամ շղքայակասըհոտ ուղարկի իսլամի Վասկո նունլես դե Բալբոանճասկանում է, որ ինքը ոտով-դլխով կորաժ է: նրա դաստավճիոր կայացվնլ է ավելի վաղ, քան Հարավային ն ծովին ոսկեբեր աիին վերաբերողիր ճաղորդումը տեղ կճասներ: իճարՀ կն, այղ լուրը կունենա աղդեցություն,բայց մինչ այդ իր գլուխը կանա:

ջատվի ուսերից ն ինչ-որ մեկ ուրիշն ի կատար կածի իր սխրանքը, «ենց այն սխրանքը,որ իր տենչանքնէ: հոպանիալիցնա այլնս սպասելիք չունի, այնտեղ ճալտնի է, որինէ ըն քաղավորիկարդած օրինականնաճանդապետիխորտակմանպատճառը, որ ինքն է ալկալդինինքնակամորենվտարել պաշտոնից. դեո լավ կլինի, երհ իրեն բանտարկեն միայն ն ինքը գլխով չճատուցի բոնած Հանդուգն ընքացքի Համար: Ազդեցիկբարեկամներն էլ չեն կարող օդնել, քանի որ ինքն այլես իշխանություն չունի, իսկ իր լավագույն պաշտ4ջ

։լանի՝ոսկու ձայնը շնորձբերի:

դեռես չատ

թույլ է 4նչում, որպեսզի իրեն ներման "

-

Միայն մի րան կարող է նրան փրկել դործած Ճճանդդնությունների պատժվելուց: փրկվելու ճամար գործել նա մի Հանդգնությոմ պատճառով նա կփրկվի, նքն Հայտնաբերիմի նոր ժով ն մի նոր 0փիր ավելի վաղ, քան կժամանեն դատավորները,ավելի վաղ, քան նրանը մարդիկ կբրոնեն ու շղքայակապ կանեն իրեն: Ալոռեղ, բնակեցված աշխարչճիծայէ դեպիվիթտալու փախուռսոն փախուստ միակ րին, ճնարավորությունը դեպի անմաշճություն: ինարիսխրանքը,փախուսոր եվ աճա նունյես դն Բալբոանվճռում է հսպանիայիցչսպասել .այն Հազար մարդուն, որ ինքի խնդրել էր անճայտ օվկիանոսընվաճելուճամար, չսպասել նան դատականիշխանությունների ժամանուժին։ Ավելի լավ է բախտը փորձել փոքրաթիվքաջերի ճետ: Ավելի լավ է պատվով մեռնել ճանուն բոլոր ժամանակներիամենաճանդուգն արկածներիցմեկի, քան անարդորեն,կապված ձեռքերով նետվել կառափնարան:նունչ լես դե Բալբուն իր մոտ է կանչում գաղութաբնակներին:Չթաքցնելով սպասվող դժվարությունները,նա ճայտարարում է պարանոցըկորելու իր մտադրությանմառին ն 4արց է տալիս՝ո՞վ է կամենում Ճետնել իրեն: նրա քաջությունը քաջություն է ներշնչում մյուսներին: ձարլուրիննսուն ղինվոր՝ դաղութի դրեթե բոլոր բնակիչները, որ ընդունակ էին զենք կրելու, ճամաձայնություն են տալիս: Ձինվելու մառին կարելի էր բինավ չմտաճողվել, քանի որ առանց այն էլ բոլորը մշտական կոիվների մեջ

են:

եվ

թվականի սեսրոեժբերի 1-ին, կալսաղանիցկամ զնդանից խուսայինլու ճամար, նունլես դե Բալբոան, այդ ճերոսն ու ավազակը), արկածներորոնողն ու խոռովարարըչսկսում է իր աշխատանքըղեպի

անմաճություն:

ԱՆԱՆՑ ՈՂԻԿ ԱԿՆԹԱՐԹԸ

կտրհլու ուղին սկսվում է կացիկ կարնտաՀ Պանամայի պարանոցը յին պատկանողկոյբա դավառիը, այն կարետայիյորի դուստրը Բալբոայի կյանքի ուղեկիցն էր հենչպեսպարզվեց Ճեւտադալում, նունյես դե Բալբուսն պարանոցիամենանեղմասը չէ, որ ընտրել էր ն տեղանբըչիժանալուպատճառովվտանգավոր անցումը երկարացրել էր մի քանի օրով: Բայց Բալբուսն,ըատ երնույլթին, մտածում էր, որ դեղի անձայլտուրյուն այդպիսի Համարձակ անցում կատարելիսպետք է ամենից առաջ

վատաճլինել Հնդկական բարեկամ ցեղի աջակցությանվրա, են

ճան-

Մի կամ Ճճամալրմանկարիք լինի նաճանջել կարծ ատվխոլված կանոններով ջոկատը Դարյլենիցանցավ կոյրա: Հարյուր իննսուն ղզինվոր՝զինված նիզակներով, սրերով, արկեբուղներով:ն ինքնաձիգ աղեղներով, որսորղական կատաղիշների մի մեժ ոճմակի ուղեկցությամբ: կացիկ կԿարհտան՝ Բալբոայի դաշնակիցը, նրան է տրամադրում իր ունենար

ժե տասնյակ

Հնդկացիներինիբրն բեռնակիր.անասուններ ն ուղեկիցներ: Սեսղտենժբե րի 6-ին արդեն սկսվում է պարանոցի անցման այն փառավոր արշանույնիսկ այդ անվանքը, որ կամքի ան4ճնարինլարում էր սպլաճանջում Խեղդուկ, քովացնող, այրող վեճեր ու փորձառու արկածախնդիրներից։ տապի միջով իաւլանացիներիճանասարճն անցնում է արնադարձայլին նախ ստորուննրուր Ճաճճուտ գետինը ճագեցած է տննձդիժանտաճուտ մարղիկ դոլորշիով, որի պատճառովճարյլուր տարի անց բազմաճաղզար պիտի կուսորվեինՊանամայիջրանցքի կառուցելիս: Աոաջինիսկ ժամեըիը Հարկավոր էր լիանների թունավոր մացառուտներիմիջով ճամփա բանալ կացնով ու սրով: Ասնս վիթլոարի կանաչ Հանքախորշի միջով անցուղիներ են փորում խիտ թավուտննրում ջոկատի առաջապաճներն նեղլիկ անցուղիներով, զինվոր զինվորի հանից, անվերջանալիշարքով դիշեր, մշտաընթանում է կոնկիստադորների ջոկատը`աչալուրջ զօր հետ մղելու պնս պատրաստ տեղացքինիրիանսպասելի 4ճարձակումը: Ավելիու ավելի խեղդուկ է դառնում տապը խոնավ աղջամուղջում, ճակայական ծառերի կամարների տակ, որոնց վերնհում անողոքաբարվառվում է արհը: չաղզթաճարելով քայլ քայլի հոնից, մարդիկ դելերում են տակ ծանը ասպաղզենիծանրության կքած, քրտնամխածյ ծարավիցճաքՀետո «անկարծ տեղատարուի փոթորկածին անձրն ճքված շուրթերով: է տեղում. առվակներըմի ակնքարքումղառնում են սրրնքաց պետեր, որոնք սլետք է կամ կտրել ծանծաղուտտեղերով, կամ անցնել երերուն կամրջակներով, կամ էլ «նդկացիներիձեռքով ծառի կեղեից շուտափույթ սարքված սայքաքուն կամրջակներով: հսպանացիների ունեցաժ միակ է բանը, որ կարող նրանց ուժերը վերականդնել՝մի-մի բուռ հգիպտտցորենն է: Անքնությունիցտատաղդելով, սովաճար,ծարավիցտոչորվելով, ւախուրված խայքող, արնախում միջատներիպարսերով՝նրանք առաջ են ընթանում փշերից քրքրված Ճաղզոտտներով,վիրավոր ուռքերով: նըրանց աչքերի փայլում են տենդորեն, դեժբններըուռել են մոծակների ու

ճրացան աշկերուզ-ղատրույգավոր

Ոչ ցերեկը խայքերից: են

ճանդիստ ունեն, ոչ զիշերը՝ քուն, ն շուտով բո" լինում: Մի շաբաթից արդեն ջոկատի մեծ մասն լորովինուժասպառ այլնս ի վիճակի չէ տանելու ճանասպարճիզիկանքները, ն նունյես ղե Բալբոան ճրամայում է լբել բոլոր ուժաճատներին ե տենդով «իվանդներին. նա դիտե, որ մեծ վտանզը դեւ առջնումն է: նա որոշում է վըճռական փորձությանը ընդառաջ գնալ իր չոկատի ընտրանիսվ միայն Վերջապեսսկսվում է վերելքը լնոն ի վեր: նոսրանումէ քանձրախիտ անտառը, որ ճաճճային ստորոտներում արհադարձայինփարքամ տնոք ուներ: Բայց ճեմա, նրբ ստվերն այլնա չի պաշտպանում մարդկանց, ծանր ղրաճներըանտանելիորեն շիկանում են արնի կիզիչ, ուղղաձիղ ճառադայքներից:Հոդնատանջմարղիկ կարող են միայն դանդաղորենն միայն կարճ անցումներով, ատոիճան տո աստիճանճադքաՀարելով ելնել բլուրներով դեպի այն լեռնաշղթան, որ ձղվում է երկու օվկիանոսներիմիջն ընկած նեղ պարանոցի երկարությամբ: Առտիճա-չնաբար ճորիղզոնըլայնանում է, օդը՝ ղովանում: ՏասնութօրյաՃներոսաՀ-

կան ջանքերից ճետո ամենամեծ դժվարությունները, ճավանորեն, մնաեն հատնում: Ուղեորներիառաջ ծառանոսէ է լեռան լոռշը, որի դացել դարից, ուղեկից ճնդկացիների ասելով, միանգամից երնում են երկու օվկիանոսները՝Ատլանտյանըն մյուսը որ դեռ անճայտ է ու անանու՝

Խաղաղօվկիանոսը: Բայց Հենց ճիմայ երբ, թվում

էր, վերջնականապեսճաղթքաճարվե նենգ դիմադրությունը, նրանց դիմավորում է ժի բնության նոր թշնամի. այն կացիկը, որ տիրում է լեռնաշղթայի մյուս կողմն ընչ կաժ մարզին, ճարյուր զինվորով փորձում է փակել օտարերկրացիների է

Համառ

ու

ճամփան Րայց նունլես դե Բալբոան«նդկացինձրիդեմ կովելու մեժ փորձ ունիչ Բավականէ արկերուղլներիմի ճամաղարկ՝հն արձճեստական կայծակն ու որոտը կախարդականաղղդեցությունեն գործում բնիկների վրա: նրանք սոսկումի ճիչեր արձակելով ցրվում նն՝ իսսպլանացիներից ու որսորդականշներից ճալածվելով: եվ 4նշտ ճաղքանակովգոճանաչ լու փոխարեն, Բալբառհն, ինչպես բոլոր իսպանականկոնկիուռադորները, իր ճաղքանակն անարդում է ստոր դաժանությամբ. նա անզեն ու կապոտված, դեռես կննդանիդերիներիվրա բաց է թողնում սովաճարյ կատաղած շների ոչմակը, որ կրծուռումյ) խոշտանգում, պատաոչպայոառ է անում նրանց: Այսպիսինողկալի սպանղդով անարգվումէ նունյես դե անմաճ օրվա նախորդգիշերը: Բալբոայի Անկրկնելի,անբացատրելիՀակասություններկան իսպանական կոն-

բնավորությանն կիստադորների

վարքագծիմեջ. բացառիկորենառստվա45

ծավախն ջերմեռանդ Քրիստոնյաներ՝նրանք աղոթքումեն ի խորոց սրը" աստծո կատարում են պատմության մնջ տի ն միաժամանակ ճանուն

նմանըչունեցող ամենանողկալի, անմարդկային չարագործություննել

Ընդունակ արիության ամենաճոլակաղ հն ճերոսական դրահորումների, անձնաղոճության, ամենածանը փորձությունների դիմանալու ղարմակալի քաջության՝ նրանք կովոսէ հն իրար Հետ ն անամոքարար խաբում միմյանց: եվ, այսուճանդերձ, նույնիսկ բարոյական անկման մեջ նըբանք պաճպանում են պատվի վառ արտաճարովածզգացում կ իրենց խնդրի պատմական վանժության սքանչելի, ճիրավի ճիացման արժանի նույն այդ Բայլբոան,որ նախորդ օրն անմեղ, անզեն ն կոկմբոնում: է շներին իյ կարող ղոպտված գերիների վրա բաց էր թողել արնաոռուշա պատաճել, ճաճույքով շոլել է մարդկային քարմ արյունից խոնավչան դունչը, ճիանալի Ճասկանում է իր սխրանքի նշանակությունըմարդկու թյանռ"լատժությանմեջ հ ընդունակ է վճոսկան պատինկատարելայն լիսի ճոյակապ մի արարք, որ ճավերժ կմնա ճետնորդներիՃիշողուս

թյան մեջ: պատԲալբուսնդիտե՝սեւղլտեմբերի25-ը կղլասնաձամաշխարճային մական օր, հ ղուտ իսպանական պաթոսով այդ դաժանաբարհյոչնչի առաջ կանդ չառնող արկածախնդիրըցույց է տալիս, եր խորապեսըմ-

բրոնում Է իր լատմական առաքելությանիմաստը: ճենց արլունալի սպանդից անմիջա» Բալբոայիճոյակապ արարքը. սլես ճետո դիշերը, բնիկներից մեկը նրան ցուլց է տալիս մոտակա բարձունքը, ասելով, թն այնտեղից արդեն կարելի է տնանել անճայտ ծովը: Ի1ՅՐ ՎՇլ ՏԱր. Բալբուն իսկույննեթ անճրաժեշտկարգադրություն նա վիրավոր ն ուժաճատ է տնում: մարդկանը թողնում է քարուքանդ ն սիված դյուղում իր ջոկատի այն մարդկանց, որ դեռ ընդունակ են շարժվելու, Հրամայում է լեռր բարձրանալ: Դարյենիցարշավանքիղուրս ելաժ Հարյուր իննսուն մարդուց մնացել է միայն վարսունյոթը: Առաչ են լեռան բաշին: Պետքէ նս մի վոտյան տասի մուտ նրանք մուռենում ոչ մեծ բարձունք ելնել, ն աչքի առաջ կբացվի ծովի անեղրությունըո Բայլբուն ջոկատինկանգնելու ճրաման է տալիս: Ոչ ոք չպետք է ճնտկի իրեն, քանի որ նա ոչ ոքի ճետ չի ուղում բաժանել անճայտ օվկիանոսի վրա առաջինըճայացք նետելու իրավունքը: նա ուզում է լինել ե մեջ մնալ իբրն այն միակ առաջին իսպանացին, առաչ Հավերժության չին հվրուացին, առաջին քրիստոնյան, որը, կտրելով ճողագնդիվիքխարի օվկիանոսը՝Ատլանտյանը, տեսավ ժլուս, մինչն այդ անձճայտ,

խաղաղօվկիանոսը:

«ց

ՀԸ

Դանդաղորեն) տրոսիացողոարտով,խորապես նկրքափանցված այդ նա ելնում է վեր, ձախ ձեռքում պլաճիվսնմության դիտակցությամբ՝ սուր. մարդկային միայնակ մի կերպարանքանինդդրկելի դրոշ»աջում տարածությանմեջ. եվս մի քանի քայլ, հս մի քիչ, շա՛ո Քիչ: է լեռնադագաթին, իր առջն բացվում է եվ իրոք, երբ նա ձասնում մի պատկեր: Ուղղաձիգկտրվող լեռներից, քեքաճայաց անչ փառաչձեղ տառապատ բլուրներից այն կողմ տարածվում է անեղի մի Հնռաստան, է մետաղի փայլով. աճա նա` ժո՛վը։նո՛րծովըչ մինչն այոր շողշողում ժիմ միայն անրջվող ն երբեք չտհանված, կոլումբոսի ն իր «հետնորդների որոնած առաոապելական առսղդարդյուն ծովը, որի ալիքները ողողումեն ն Ամերիկան, Հնդկաստանը Չինաստանը եվ Վասկո նունյես դե Բալբոաննայում ու նայում է անճադորեն, ապրելով այն ճպարտ երանելի գիտակցությունը, որ ինքն է առաջին հվրոացին, որի աչքերում արտասիալեց նորաճայտ ծովի անեզր կաու

ոլույտլո

երկա՛ր ն ինքնամոռաց՝ճեռուն է նայում Վասկոնունլես դե Բալբոան Դրանիցճետո միայն նա կանչում է ընկերներին՝միասին վայհ-

լելու այդ ճրճվանքը, իր Ճ.ղարտությունըը Բոռրբոքված, ճուղախոով, տաքացած, շնչակտուր, բարձր կանչերով, մերք չորեքիար, մերը վաղքով նրանք հլնում են լեռադադաթը, տեսնում են, սքանչանոսի, ճիացմունքով նայում մլոքյանը: նրանց ուղեկցող պատեր Անդրեասդե Վերան Ճանկարծ սկսում է երգել «ՂՇ Քճստ Լճսմճոստչաաղժոսը, ն կանչերն ու աղմուկը իսկույն դաղար են առնում. այդ բոլոր զինվորների, արկածախնդիրների ն ավաղակներիկոպիտ ու խուղուտձայները միաճլուսվում են բարեպաշտ օրճներդությանը: են նայում ճնդկացիները,թե ինչպես, չոդնորականի Ցարմանքով խոսքինլույ իսոլանացիները մի ծառ են կտրում, լսաչ սարքում ն նրա վրա փորադրում իսպանականքադավորի անվան առաջին տառերը: եվ երբ կանգնեցվում է խաչը, թվում է, քն երկու կողմի վրա տարածված նրա փայրտեղույլզ քները ձգտում նեն ընդգրկել զույղ ժովերը՝ Ատլանոլան հ խաղաղօվկիանոսներնիրենց անեզը Ճեռուներով: նյդ ակնածալիլռության մեջ նունլնս դե Քալբոանառաջ է դալիս ն ճառ է առում: Գովելի է,-- ասում է նայ-- որ իր զինվորներըփառաբանում ծն աստծուն իրենց բաժին Հանած պատվի ու ողորմածության ճա։

«Քեզ ենք, աստված, օրրնում...Ֆ--վաղ քրիստոնյաներիաղոթջիառաջինբառն(լատ.)

րը

4/

մարն նրանից օրճնություն են խնդրում ալլ ծովն բոլոր այդ երկրնեձՃամար։նթե նրանք նույնպիսի նվիրվածությամբ, ինչպես բր նվաճելու ու

իրեն՝ նրանք նոր ծնդկաստանիցկվերադառիբըն հսպանիայիամենաճարուստմարդիկ: Բալբուսնճանդիսավոչ ասես է դրոշը չորս բոլորը, հող անիայի տիրապեչ րությամբ ծածանում տության տակ առնելով այս բոլոր ճեռաստանները,որոնը վրա փչում են ճողագնդի բոլորչորս քամիները: Հետո նա իր մոտ է կանչում գրագիր Անդրեասղե Վալդերրաբանոյինն ճրամայում ժի քուղը գրել, որ բոլոր ժամանակներիճամար վավերացնիտիրապետությանՀատտոաւոման ճան ղիսավորիրողությունը: փռում է մաղաղաթը, որ կուսական Անդրհաս դե Վալդգերրաբանոն անտառներիմիջու տեղ է ճառսցրելփայտն տուիի ժնջ՝չալանիհ սագի փետուրի ճետ միասին: նա իր մուռ է կանչում րոլոր ազնվականներին, ասպետներին ու ղինվորներին,որոնք ներկա են դավել Հարավայինծոչվի Հայոնաբերմանը «ազնվաշուք ն դերապատիվսենյոր, կապիտան, նորին մեծության հաճանգաղհտ Վասկո նունյես դե Բալբոտյիկողմից», ն վկայել, որ «սույն ոննյոր Վասկո նունյնսն այն անձն է, որ առաջինն է Հալել նոր ծովը ն ցուլց տվել իր ուղեկիցներին»: ծեո վարսունյոթ մարդ սկսում է վայրէջքը դեսլի ծով, ն 1519 թվականի սնպտեմբերի 25-ից մարդկությանըՃայտնի է դառնում ճողագնդի ցայժմ անճայտ վերջին օվկիանոսը: մինչ

այդ

պաճը,

ճետնեն

հան

ՈՍԿԻ

ԵՎ ՄԱՐԳԱՐԻՏ

Այլնս չկա տարակուսանք:նրանք տեսել են ծովլո Բայց «իմա ճարկավոր է ասի իջնել, ձեռքը սուղել խոնավ տարերքի մեջ, դիղչել ջրին, ձեռք տալ նրան, ղզալ նրա ճամը կ ավարառությունանել ծովեղրինո վայրէջքըտնում է երկու օր ն, ոլողեսղի առաջիկայումիմանանլեոներից ծովը տանող ամենակարճ ուղին, Բալբուսնիր ջոկատըմի քանի խմբի է բաժանում: Դրանցիցերրորդը, Ալոնսո Մարտինիպլիավորուչ թյամբ, առաջինն է ծովածոց դուրս գալիու Բոլորը, արկածախնղդիրների այդ ջոկատի ճասարակ ղինվորները ներաոյալ, այն աստիճանի են-բրոնիված փառքի ու անմաճության տենչով, որ նույնիսկ այնպիսի աննշան մարդ, ինչպիսին է Ալոնսո Մարտինը, պաճանջում է, որի դրադիրն իսկույնեհք սնով սպիտակի վրա վավերացնի, որ ինքը՝ Ալոնսո Մարտինն է առաչինը ուռքն ձեռքը սուղել այդ դեռես անանուն ջրերը: նվ իր փոքրիկես-ին անմաճությանժի նշույլ պարգնելուց ճնտո միայն նա մաՀ ու

ղորդումէ Բալբոային,որ Հասել է ծովին

ե

իր

դիպել նրա ալիբձեոքով

ներին: Դրանից «ետո Բալբուաննախապատրաստումէ նս մի բարձրաշունչ Հաջորդ օրը, Միքայել Հրեշտակապետի տոնի օրը, նա ճանդիարարք: սավոր

ծես

է կատարում

ն Ճանձն

առնում

Նա

միանդամիցչոր

ծովնէ մտնում,

լը,

նախ ճանգիատէ

առնում

այլ:

ծառի տակ)

նոր ծովի

տխբապետությունը

իբրե ծովի տերն գոռողաբար

ու

տիրակա-

սպասում մինչն

աճող մակընթացությունը իր ուռքերին ճասցնի ալիքը ե, ինչպես

4ճնա-

ղանդ շուն, լիզի ոտքերը: Դրանիցճետո միայն Բալբուն ոտքի է ելնում, ուսին առնում վաճանը, որ արնի տակ շողշողում է ճալելու պես, մի ձեռքն առնում սուրը, մյուսով բոնում Կաստիլիայիդրոշը աստվածամոր պատկերըվրան, ն ուլ, մտնում. Այն ժամանակ միայն, երբ ծովը նըծփում է անճայտ ու րան թքրջումէ մինչն ղզոտկատեղըն չորո բոլորը վիթխարիջրային տարերքը՝նունյես դե Բալբոան,մինչ այդ խռովարար

արքայամերժ մարդ, իսկ Հիմա Ճաղքանակողնու իր արքայի Ճավատարիմ ծառան, բարձրացնում է դրոշը, ծածանում բոլոր կողմերի վրա՝

հ

աճեղաղոչ ազդարարելով. «կելցե՛ն Ֆերդինանդնու Խուանան, Կաստիչ ն Արադոնիվսեմ ճղոր տիրակալները՝Հանուն որոնց

լիայի, էհոնի ես

ու

անմիջապեսճանձ

պետությունը ն ծովերն

այս

ու

եմ

ճշմարիտ ու մշտակայուն տիրա-չ կաստիլականթադավորներիթագին հեմ միացնում բոլոր եմ

առնում

այդ

ու ձողերը, ծովաիերի» ծովաժոցերն կղզիները ե երդում

տալիս, որ եքե որնէ մի թագավոր կամ ուրիշ զորավար, լինի քրիստոնյա թն ճերանոս, ինչ Հավատի ծադման էլ լինի` ոտնձգություն ու

անի սույն ծովերի ու Ճողերի ձանդեռը, ապա հս կելնեմ նրանց դեմ նուն կատոխլիայի թաղավորների, որոնց սնփականություն Օնն

ամենը այժմ լուստը

Հավիտյան, քանի դեռ կանգուն է աշխարչճըն մինչն երկրորդ»: ու

ճաայս դաչ

են երդման խոսքերը, ն նրանց ձայԲոլորիսպանացիները կրկնում ները մի պատխլացնում են մակընթացության Հղոր աղմուկը: Ամեն ոք Անդրեաս շուրթերը թրջում է ծովի չրով։ Եվ գրագիր դե Վալդերրաբանոն է կազմում ի վավերացումնայն իրողության, վերստինարձանագրություն ոի տիրապետությունըՀաստատված է` փաստաթուղթը եղիափակելով «Սույն քսաներկումարզը, իսկ նրանց ճետ նան զըրճետելալ խոսքերով. րագիր Անդրեասդե Վալդերրաբանոն, առաջին քրիստոնյաները եղան,

Ս.

Ցվայգ

Ո1ճ` 461 Տաւ-ի ջրերը, ե բոլորը ջրին դիւան ձեռքերով, քրըռր մաան ջեցին շուրթերը, ոլողեողի իմանան՝ արոռեղի ջուրն արդյոք աղի՞ է մյուս ծովի նման: եվ ճամողվելով, որ իրոք այդպես է, նրանք փառք տվին աստծուն»:

է քացաղորժուախրանքնի կատար է ածված: Հիմա ապլհտք ու օգուտներ փ ոխանակմամբ երկրային քաղել: թյունից իսպանացիները են Ճաղթումի քիչ ոսկի ձեոք բերում բնիկներից: Բայց ճոռսիշտակումով լիցուն թյան ժխորի մեջ ճայտնվում է մի նոր անակնկալ: Հնդկացիները բոհրով քանկադին աղամանդներեն բերում. Մոտակակղղիներում դըրրանցից շատ կա ն բերվածի մեջ դտնվում են «Պալեգրինա»կոչվող այնսպիսիմարդարիտներ, որ փառաբանել են Սերվանտեսնու (ուղե դե ՎիՄ եժ

դան, քանի որ ալդ ամենասքանչելի մաիզարիտներըզարդարել են պանիայի ն Անգլիայիքաղավորներիթաղերը:

իս-

Բալբոայի մարդիկ իրենց դգրպաններն տուլրակներըլցնում են մարգարիտներով,որոնք այստեղ դնաչճատվումեն ոչ ավելի, քան ծովի ավազն խեցին: նրբ նրանք աղաճորեն Ճարցուիորձ են անում իրենց ճամար ամենակարնորբանի՝ ոսկու մասին, կացիկներից մեկը մատնաէ անում ճարավը, այնտեղ, ուր լեռների ուրվաղզծերըմեղմորեն ցույց է նայ-- ընկած է անճաշիվ ձուլվում են Հորիղոնին, Այնտեղ,-- ասում ու

ու

ճարստության երկիրը. այդ երկրի տիրողները ուտում-խմում են ոսկին թանկագին բնոն արքայական դանձատուն են կրում

ղեն սպասքով

կենդանիներով.կացիկն ի նկատի ուներ լամերին: նա արտաբերումէ մի բառ, որ նշանակում է ծովից ու լեոներից այն կողմ

չորքոտանի մեծ

ընկած ներկրիանունը: Այդ ն օտարոտի:

բառը

Հնչում է ինչսլես «Բիրու)՝ մեղեդային

վառկո նունյես դե Բալբոանսնեռուն նայում է կացիկի մեկնած ձեռքի կողմը, այնտեղ, ուր Ճհոավոր լեռները, դունաքափվելով։կորչում են երկնքի ծովում: Քնքուշ Փրաղուրիչ «Բիրուջ բառն անժիջառես ու

տեղ է դաոնումնրա Ճոդում: Սիրտըտրուիում է անճանդիստ: երկրորդ անդամ նրա կլանքում նախանշվումէ իր բալխտը՝անսպասելի,ինչպես

երկնքիցիջած ճայտնությոմ: Առաջինանդամ, երբ կոմադրենասաց, որ ծովը մուտ է. դա ի կատար ածվեց՝ Բալբոանգտավ մարգարտի ափը ն խր մ6| ՏԱՐ-ը։ Թնրես երկրորդն էլ Հաջողվի՝ճալտնադործել նվաճել ինկերի ալետություհը,ոսկու երկիրը դանել մեր ճողագնդումմ ու

ԱՍՏՎԱԾՆԵՐԸ

ՀԱԶՎԱԴԵՊ

Ե

ՇՆՈՐՀՈՒՄ...

նունյես Բալբուն կրքուս տենչանբովդեռես նայում է Ճեռուն: հբրն ոսկեձույլղանդգակիղողանջ նրա ականջին Հնչում է այն բառի՝«Բիրու» --«Փերու»: Սակայն,որքան էլ դոն է խոստովանել, նա Հիմա չի կարողնոր որոնումներ ու նվաճումներ կատարել: Չի կարելի հրկու-երեք տասնլակ ճողնատանջ մարդկանցով պետություն նվաճել: Ուրեմն, ետ դեղի Դարչին: Ավելի ուշ, ուժեր ճավաքելով, նա նույն այս ճանապարՀով ուղնորվում է դեպի նոր նվիր: Բայց վերադարձի ուղին ոչ պակաս դժվարինէր: իսպանացիներիվերստին ճեղքում են թավուտները, վերստին ետ են մղում բնիկներիճարձակումները: եվ 1514 թվականի ճունվարի 19-ին, չորս ամավադժոխային է վերադառնում ոչ թն ղդինվորակաւն ձություններից ճետո, Դարյեն մի ջոկատ, այլ տենղովբոնված, ոտքերը Հազիվ քարշ տվող մի բուռ մարդիկ: հր՝ Բալբույի կյանքը ուղից է կալված. ճնդկացիներընրան պատմեդարակովեն բներում: Բայց պատմության մեծագույն սխարանքներից անէ կըն ի կատար ածված: Բալբոանիր խոսքի տերը հղավ՝ դեպի չայտություն կատարված անվեճեր արշավանքի բոլոր մասնակիցները ճարստացան. նրանք Հարավային ծովի ասիհրիցայնքան ղանձ բերին, ինչքան չէին բերել ոչ կոլումբոսը, ոչ մլուս կոնկիստադորները:Գաղութի մյուս անդամներն էլ իրենց բաժինը առան: Հինգերորդ մասը տրվում է դաճի տնօրինությանը:Ոչ ոք չի Ավարի նախատիՃճաղքողին,եթե նայ ծառայությունները դնաճատելիս, ժլուս ռազմիկներիճետ միասին, բաժին ճանի նան իր շանը, րոտ երնույքին անելու ճամար: եվ Բալբոան տարաբախտբնիկներին պատառ-պատառ ճրամալում է իր 1նոնսիկոշան վզից կախել ճինդճարյուր ոսկե պեսնտ

փոր-

ԳաղութումՀիմա այլնս

չի վիճարկում նաճանդապետլինելու իբին աստծո, կ նա կարող է «աղարտությամբաղորդել Ճայրենիք, որ կոլումբոսիցՀետո ինքնէ դործել ամենամեծ սխրանքըճանուն կաստիլական թադի: իր սրընթաց վերելքով նրա բախտի արնը փարատեց այն ամպերը, որ մինչ այդ մոայլով էին պատում իր կյանքը: Բալբոայի արկը ճասել է ղենիթին: ոչ

ոք

նե խոովարարինպատվում են իրավունքը: Արկաժախնդրին Բալրբոայի

ՍակայնԲալբոտյիերջանկությունըերկար չի տնում: Մի քանի ամսից, մի շատ պայծառ ճունիսյան օր, Դարյենիբնակիչները ապշաճար է երկում ՃորիղոնումլՀիրավիչտնսխոնվումհն ծովափին: Առաղզաստ 4'

`

Բայց ուս ի՞նչ բան էչ սղ ճեռավոր անկլումումմ: նված Ճճրաշքաշխարձճիս ճինԱռաջինի կողքին հրեան է գալիս երկրորդը: երրորդը, չորրորդք» դերորդը... ԱՀա ղրանք դարձան տասը, ոչ, տասնչինգը, քսանը՝ մի ամհավաճանդատին:Շուտով ամեն ինչ պարղ է տորմիղ է մոտենում բողջ ուղերձի, ոչ քե նրա սխրադործուդառնում. դա նունյես դե Բալբոատյի չի դեռ հապանիա քյան (այդ լուրը «ասել)։, այլ առաջին նամակի նա է, ճաղորդում էր կացիկի ճայտ" պատասխանն այն համակի, որով հաժը չարավային ծովի ու ուկնրեր երկրների դոլուքյան մասին ն ընդ բում էր ճաղար մարդուց բաղկացած մի չոկատ տալ իրեն այղ Ճճողերը նվաճելու ճամար մի տորմիղզէր կաղմաՀ հսպանականկառավարությունն անձճաղպագ ՛

վորնլ այդ արշավի ճամար, բայց Սնիլիայում ու Բարռելոնայումմտաչ դիր չէին այդքան կարնոր խնդիրը վատաճել արկածախնդիրն խոովաչ րար, այնքան վատաճամբավ նունյես դե Բալբոային: վարսունիսկականնաճանդապետը՝ մեծաճարուստ ն աղնվաղզարմ ամյա պալատականՊեդրո Արիաս Դավիլյան, որին սովորաբար ՊեդրաՀ գարիաս էին կոչում, լիազորված է իբրն արքայական նաճանդգապետ ղութում, վնրջաղես, կարգուկանոնսաճմանելու, մինչ այդ դործվածբոլոր ղատաստանն անելու, Հարավային ճանցադորժություններիդատ ն ոսկու պտնելու ավետյաց երկիրը նվաճելու Ճամոար: ծովը է ԲայցՊեդրարիասըՃալտնվում բավականբարդ իրադրությանմեջ: նախ ն առաջ նա լիազորված է պատասխանատվության ենթարկելխոռվարար նունյես դե Բալբոային,որ արտաքսել էր նախորդ նաճանդաղլե՝ աղա տին: եքն Բալբոայի մեղքը Ճճաստատվեր, պնտք է շղքայակապ Ճանձաներ հրան կամ դատը կոսոարերտեղում: երկրորզ՝Պեդրարիառին է նաճանգապետն ավ նարարված դտանել ձարավայինծովը: Բայը իջնեչ լուն պես տեղյակ է դառնում, որ ճենց նունլես դն Բալբոան,որին ոլետք է ղատապարտել,սհվփական կամքով ջսնքով մենծաղործությունէ կատարել հ դեռ ճասցրել է տոնել իր ճաղթանակը՝ վուրացնելով Պետրարիասի ճամարնախոասոնսված դաղինիներըհ իսպանականքաղզինմատուցել փեծաղույն ծառայությունը Ամերիկայիչայտնազործությունից ի վեր: Պարզէ, որ Պետրարիասը չի կարող կտրել այդպիսի մարդու գլուխըչ ինչոլես սովորական մի ոճրադործի. նա ստիպվածէ պատշաճորեն ողջունել նրան ն ջերմորեն շնորճավորել: Բայցալդ պաճից ի վեր նունէ: Պոեդիարիասը լես դն Բալբոտնդոռսուսպարտված հրբեք չի ների ժրրկակցին, որ նա ինքնացգլութկերպով արել է այն Հայտնադործությունըյ ն նրան ճավերժական փառքով որ ճանձնարարված էր Պնդրարիասին ու

ու

պիտի յվսազեր: Վաղաժամորենդաղուքաբնակներիվզայրույմըչշարմժելու ճամար նա պետք է թաքցնի իր ատելությունը դաղութի ճերոսի Հանդեպ: նա ճնտաձգում է դատականճնտաքննությունը են առերնույի խաղաղություն կնքում, որի «ամար էլ ճայտարարում է նունյես դե Բալբոայինըշանադրությունիհռսլլանիայումմնացած իր դառեր 4ետ: Սակայն նրա

նախանձնու ատելությունը Բալբուսյի«անդն բնավ չի նվաղում, ընդՀակառակը, ավելի է սաստկանում, երբ հսպանիայից,ուր, վերջապես, դալիս է ժի ճրամանադիր,որով առել էին Բալբոտյիսխրանքի լուրը, նախկինլռովարարին ճնետինթվով շնորճվում է իրեն վայել տվխողոսը: Այսուճիտն նա Պեղրարիասինճավասար կոչվում է նաճանգապետ,իսկ Պեդրարիասինճանձնարարվումէ նրա ճետ խորՀրդի նստել բոլոր կաբնոր ճարցերում: Երկու նաճանգապետիճամար երկիրը ննզ է դալիոա.նրանցից մեկը ւպնտ:Է նաձճանջի,մեկն ու մեկին կործանում է սղառում: Վասկո նունյես դն Բալբուտնզգում է, որ գլխին սուր է կախված, քանի որ Պեդրաըիասն իր ձնոքում է պաճում ռազմի իշխանությունը ն դատարանը: երկրորդանդամ է մտաղրվում փախուստ տալ, չէ սր առաԲալբուան ջինը՝փախուստըդեպի անմաճություն, նրան ճաջողվեց այնքան փայլուն կերով: նա Պեղրարիասից խնդրում է արշավախումբ կաղմավորել Ո ծովի ափերը ճետաղունլու ձարավային իսպանական տերություններն ընդլայնելու ճամար: Սակայն անուղղելի խոովարարիթաքուն մտաճղացումը ճետնլալն է. նա ուղում է մյուս ծովի ափին ազատվել ամեն մի նաՃակողությունից,ստեղծել սեփական տորմիղի, դառնալ սեփական ճանգի լիիրավ տիրակալը, իսկ ճետազալում, քերնս, նվաճել առասոելական Բիրուն, նոր Աշխարճիայդ Սփիրը: նեհդամտորեն տալիս է իր Համաձայնությունը. եթե Պեղրարիասը Բալբոանկործանվի՝ավելի լավ, եթե Հաջողության ճասնի՝ ինքը միշտ էլ կարող է ազատվելատելի փառամոլից: եվ այսպես, նունյեռսդե Բալբուն նորից պատրաստությունէ տեսնում դեպի անմաճություն փախուստ տալու ճամար: նրա հրկրորդ սրխրանքը առաջինիցավելի նշանակալի էր թերնս, բայց ղա նուլնպիսի փառքչբերեց նրան, քանի որ պատմությունը մշտապես ձոչակում է Հաջողությանճասնողներին միայն: Այս անկամ Բալբոան պարանոցը (որում է ոչ միայն իր ջոկատի, այլն ճաղզարավոր բնիկներիՀեոյ, որոնք տանում երենցուսերին էին անտառանյութ, առագաստներ,խարիսխներ, ամբարձիչներ՝ չորս բրիգանտինկառուցելու Համար: Ջէ՞ որ լնոների լուս կողմում նավատորմ ունննալու դեպքում նա կնվաճի ամբողջ ծովափը, ՛

կտիրի մարդարտաշատ կղզիներին հ Պերուն, առասպելականՊերուին: Այս անդամ, սակայն, ճակատագիրըճակառակնէ զգնում4անդուղն ծովադնացին, ն նա շարունակ ճանդիղում է նորանոր խոչընդոտների: Այսո"լես, ճամատարած ճաճճային քավուտննրով անցնելիս որդերը փչացնում են անտառանյունըն տախտակներըտեղ են Ճասնում փտած նաննա օղտագդորժելիվիճակում: Բալբոանչի ընկճվում: ճրամայում է ծան ոնր ճատել Պանամայիծովածոցի ափերին նոր տախտակկորել: նրա հռանդը 4ճրաշքներէ դործում, ամեն ինչ կարծես թն ճաջողվում է. բրիեն, առաջի՛ն նավնիը խաղաղ օվկիադանտիններնարդեն պատրաստ նոսում: Բայց ճանկարծ վրա է ճասնում փոթորիկը. այն գետերի, ուր պատրասավածեն բրիդանտինները,բարձրանում են: Փուրն իրենց տեղերից պոկում է պատրասոիխնավերը, քշում դեպի ծովը, ուր նրանք փրշուր-փիշուրհն լինում տաշեղի ես: սկսել երկրորդ անդամ: Այս անդամ, վնրջառլես, են նո երկուԲալբոային Հաջողվում հ նա ն երեքը, արդեն կարող կլինի ճանավարտ ինկնել տիրել այն երկիրը, որի մասին երազում է ղօր դիշեր այն ժամանակիցի վեր, ինչ եր ականջին4նչեց «Բիրու» դյութական բառը: Պետք է ջանք թավխել,որ իրեն տրամադրենհս մի քանի քաջարի աղաներ, պետք է ինչպես ճարկն է Համալրել ջոկատը, ե այն ժամանակ նա կարող է «ճիմնելիր պետու թյունը: եվս երկոււհըեք ամիս ու մի փոքր էլ ՃաջողությոմբԲալբոտյի պատմությունը ինկերին 4աղանվեճերությանճետ, ն Ճճամաշխարճային թող, Պերուն նվաճող կճոչակեր ոչ քե Պիսարոլին,այլ նունյես դե Բուլբոյին:

Պետք է

ամեն ինչ

է կառուցել երկու բրիգանտին:Պեք ու

Բայց ճակատադիրըչափազանց բարեճաճ չի լինում նույնիսկ իր ռիրելիների ճանդեպ։ Աստվածներըմաճկանացուին ճազվադեսպեն չըկորճում մի անմաճական մեծադսրծությունից ավելիու

ՄԱՅՐԱՄՈՒՏ

նունյես դե Բալբոաներկաթե կամբով պատրասովում էր երագոր Հաջողությունն են նրան ծելու իր նպատակը: Բայց «ենց արիությունն ՊիղրարիասըկասկաՀ վտանգի հենքարկում,քանի որ անձճանդոտացած ծամիտ ճալացքով Ճճետնում է իր ենթակայի պատրաստություններին: ու

լրոոհսներիմիջոցով նա իմացել էր իշխանությունձնոք Հավանաբար) բերելու Բալբուսյիիառասիրականտենչերի մասինյ գուցե ննա պարղաՀ

վախննում, թե «Հանկարծ մի նոր Հաջողության պես նախանձում էր չշասնի անուղղելի խոովարարը: ինչեւ, նա Բալբոյին ճղում է սրտագին մի նամակ, որով առաջարկում է արշավանքից առաջ ՃճանդիղլելԴարյենի,մուս զոնվող Ակլ ու

ու

քաղաքում:

Պեդրարիասիցճամալրում ստանալու ճույսով, Բալբոանինդունում Ակլի դարպասների մուռ նրան դիմավորում է դինվորների է առաջարկը: մի ջոկասոյըաո երնույթին, պատշաճպասիվներ տալու ճամալրչ Բալբոան ճրճվանքով շտապում է գրկել ջոկաոոխՃրամանատարին՝ իր ճին ընկերոջն ղինակցին Հարավայինծովը ճայտնաբերելիս, իր Հավատարիմ բարեկամՖրանսիսկոԳիսարոլին: Բայց Պիսարոնձեռքը ծանրորեն դնում է Բալբույի ուսին ն նրան ձերբակալված է ճալտարարում: Պիսարոն նույնպես ծարավի է անմաչության, նա էլ է ուղում նվաճել ոսկու երկիրը ն ճավանորին դեմ չէ մեջտեղից ճանելու ճանդուղն Հերոսին, որ կտրում է իր առաջը փառքի չճասնելուճանապարճին: նաճանդապետՊեղրարիասըդատականգործ է ճարուցում Բալրոայի՝ իբրն թն ճրաճրած խռովության մասին: Արվում է դատատուն՝ շուտասիույքն անատորդար: Մի քանի օր անց Վասկո դե նունյնս Բալբույին իր մերձավոր զիչ են կաուսինարան. փայլատակում է նակիցների ճետ միասին տանում դաճճի սուրը, գլուսր պոկում ուսերից, ն մի ակնթքարքումառմիշտ խավարում են աչքերն այն մարդու, որ առաջիննէր մարդկության պայոմության մեջ տեսել մեր ճողազունդը ողողող զույդ օվկիանոսները: ու

`

ախ ոնջերմին ՊԱնաճորն

(ճոյեղ,, 2մ`ապրիլի1292 աա

Արդեն ամբողջ երկու ամիս է, երրորդ ամիսն է արդեն Ազդային ժողովը չի կարողանումվճռել աաա մի Հարց՝ խաղաղություն կնքել, քե՞ պատերաղմ մղել կայսեր ն պրուսականքադավորի դեմ: ինքը կյուղովիկոս 16-րդը տարակուսանքի մեջ է. նա Հասկանում ուժերի 4աղքա-չ է, թե իր դաճին ինչ վտանգ է բերում Հեղափոխական

թվականնէ:

ՓԱ

ավստրիական

աա

նակը,

բայը

ճասկանում

նա

է

նրանց

սլարտության

վտանգը

հույնպե

չունի միասնական կարծիք: ժիրոնդիստները, կամենալով իշխանությունն իրենց ձնոբում սլաճել, կատաղորեն պաւոեՌոբեսոլիերիճետ միասին, ձղտելով րաղմ են ուղում: Ցակոբինցիները, պայքարում են ճանուն խաղաղության: խշխանությունը, դրավել Դրությունը դառնում է ավելի ու ավելի լարված. լրաղրերն աղմուկաղաղակեն բարձրացնում, ակումբներում վեճերը դադար չնն առնում, հ Ճճասարակական կարծիխոսք ու ղրույց է, որ ծաղում է ամենուրեք, ու է էլ, «Հենց այղ սլատճառով երը առավելի շինանում: նվ ավելի քըն է 20-ին վերջապես, պատերաղմ Ֆրանսիայի ըադավորը, ճայլտարեւի բարում,բոլորն ակամա թեթնություն են ղդոսք, ինչես լինում է ամեն մի դժվարինՃարցլուծվելուց Ճետու

կուսակցությունը նս

Փա-

Այս բոլոր անվերջանալիորեներկար շաբաթների ընացքում բիղի վրա ծանրանում է մի ճոգդեմաշ ամպրուղային մթնոլորոու Բայց ավելի լարված, ավելի տանջալի վիճակ է տիրում սաճմանամերձ քաչ դաքներում։Ձորքերն արդեն առաջ նեն քաշվել ն դիրքավորվել բոլոր բիվուակներում, ամեն մի գյուղում, ամեն մի բաղաքում կամավորական են զինվում: ԱԺջոկատներն Ազգայինգվարդիայի ստորաբաժանումներ են բարձրունում ամենուրեք հ ամենից առաջ էլզասում, որրություններ տեղ դիտեն, որ ամեն անդամ, երբ կոիվ է ժադում Ֆրանոիայի Գերու

մանիայի միջե, ֆրանսիական այդ մի կտոր ճողին է բաժին ընկնում առաջինու վճռականճակատամարտը: Հոռննոսդետի ափին, քշնամին ոչ քե վերացական անչ Այստեղ, շոշափելի ճասկացությունէյ ճոնտորականդարձվածք),ինչպես Փարիզում, շոշափելի իրողություն: Կամրջամերձ ամրությաւն՝տաայլ տեսանելի ճարի աշտարակիվրայից կարելի է անզեն աչքով էլ տնանել մոտեցող պրուսական ղզորազնդերը: Լուսնի լույոով սառնորհն փայլող գետի վրաչ յով գիշերներըքամին մյուս ափիլ բերում է թշնամական շեփորի աղդանշանների, զենք ու պրաճի, 4րնտասայլնրի շարժման աղմուկը նվ ամեն ոք դիտհ՝ մի Հատիկ բառը, արքայականմի Հրովարտակըբավական է, որ պրուսականՃրանոթների երախներըբոց որոտ արձակեն ե վերստին նորոդվի ԳերմանիայիՀաղարամյլա պայքարը Ֆրանսիայի դեմ՝այս անդամ մի կողմիը՝ ճանուն նոր ազատությանն մյուս կողմից՝ Հանուն Հին կարդերիպաճղանման: ն ն նշանավորէ 1292 թվականի ապրիլի25- ի օրը, Ուստի ույնքա՛՞՛ եիբ ռազժի էռւտաֆետըՓարիզիցՍտրասբուրգէ ճասցնում այն լուրը, թե Ֆրանսիան պատերաղմ է Ճալտարարել: հսկույնեեք բոլոր տներից ու ու

ու

ու

:

Ե7

թափվում բորբոքված, ճուղախոռվ մարդկանց գունդ քաղաքային չանդիսավորությամբ,գունդ բաղմություննելը է ամբողջ կայազորը լխավոր ճրապարակ դուրս գալիս մի վերջին ստուքաղաքագլույթ զատեսի: Այնտնը կայաղորին սպասում է Սատրասբուրգի Դիտրիխը՝ նոադույլն ժապավենը ուսն ի վար կապած ն հուսգուլն աստղանշանըգլխարկին, որը նա թափաճարումէ, ողջունելով շքերթի ելած

նրբանցբներից դուրս

են

առ

զորքերին:

լոության կոչ են Շեփորներըն թմբուկների մանրաճարվածները ն նում, Դիտրիիը բարձրաձայն կարդում է ֆրանսերեն ու դերմաննրեն կազմված մի դնկլարացիա: Եվ ուր էլ որ նա ճոչակում է դեկլարացիա քաղաքի րոլոր ձրապարակներու՝ ղրա վերջին բառերի վրա թնդում է դնդի նվագախումբը, ճնչեցնելով ճեղավփոխության քայլերդերից առաչ ջինը՝ «կարմանյոլան»:իրավն ասած, ղա դեո քայլերգ էլ չէ, այլ կենաուրախ, խինդաճարույցմի պարեղանակ,որին ճատու, զրնգուն շեշտերն արշավայինքայլերդի որմ նն ճաղորդել: ա-

վերստին Բաղմժությունը

ամենցրվում է տներն ու նիբանցքները: նրան ճամակած ողեշնչումը, սրճարաններում, ակումբներում արտասանվում են ճրաբորբոք ճառեր ն տարածվում են խոուցիններ։ «ի դե՛ն, քաղաքացիներ: ծառա՛ջ, Հայրենիքի զավակներ: կոչերով նն սկսվում Մենք երբեք ծնկի չե՛նք ղա»: Այսպեսհ Համանման ճառերում, բոլոր բոլոր ճառերն ու թոուցիկները, հ ամենուրեք, բոլոր թնրքերւմ, բոլոր պլակուոներում, բոլոր քաղաքացիներիշուրթերին չոլովվում են այդ ռաղմոաշունչ,զրնգուն կոչերը. «ի զե՛ն, քաղաքացիներ: մեր քազակիր բոնակալները: Հչառա՛ջ, Թող ռարսավիե՞ն ազատություն եվ այս բոցաշունչ խոսքերով ներշնչված, ճրճվալից բյաղքանկադին»: մությունները այդ խոսքերը կրկնում են նորից ու նորից:

ուրնք արտաճայավում է

ու

ՊատերազմՀալտարարելու ճետ ժողովուրդը ցնծում է փողոցներում չրապարակներում: Բայց ճամընդճանուր ցնծության Հենց նույն այս

ժամին լավում են Ճարուցում է

լուրը

ն

ուրիշ, ղգույլշ

նան

երկլուղ

ու

ու

շրջաճայաց

ձայներ.ոլատերաղմի

մտաճոգություն,որոնք, սակայն,քաք-

երվել են անչամարձակ լոության մեջ կամ Հաղիվ լսելի ճնչում անկյուններում:

են

մութ

հն՝ օտար զինՄշտապնսն ամենուրեք մալրեր կան, որ մտածում վորներըչե՞ն տունի իմ զավակին: Ամենուրեքկան դլուղլաքիներյ,որոնց

ճամար բանկ

իրենց խրճիթները, ճողը, ունեցվածքը, անասունները, բերքը. իրենց կացարաններըկողուլուտի չե՞ն ենքարկվի, իսկ ճրոսակչ58

են

ները ոտքի տակ չե՞ն

տա

վարհլաճողերը:

վարուցանքը, արյամբ չե՞

ն ներծծվի

իրենց

Բայց քաղաքադլուխ բարոնՖրիդրիխ Դիտրիխը,ինչպես ազնվական դասի լավաղույն ներկայացուցիչները, ամբողջ «ողով նվիրված է նոր ազատությանը. նա կամենում է լոհլ միայն բարձրագոչ, վստաճությամբ,Ճույսերով լեցուն ձայնեիչ ն «ենց այդ պասոճառովէլ պատեչ բազմ ճայտարարելու օրը դարձնում է ճամաժողովրդականտոնախմբություն: նռագույն ժապավենըուսին ի վար կապած, նա մի ճավաքույքից մյուսն է շտապուԻ ոդեշնչելով ժողովրդին:նա ճրամայում է արշավանքի ելնող զինվորներին գինի ն լրացուցիչ սարեն բաժանել, իսկ երեկոլան երեկույթ է շրավիրում գեՊլաս դե Բրոյլլիի ընդարձակառանձնատանը սպաների ներալների, բարձրաստիճանպաշտոնեության ճամար: եվ այնպիսիողեշնչում է տիրում ալդ ճրավերքում, որ դա նմանվում է նաիւառլեսկատարվողճաղքանակիտոնախմբության: Գեներալները,ինչպես աշխարճիս բոլոր գեներալները, ճաստատ Համողված են, որ կճաղբեն։ Այղ ճրավերքում նրանք պատվավոր նաչ դեր են կատարում,իսկ երիտասարդ սպաները, որոնք պախաղաձճների ու

տերազմի մեջ են տեսնում իրենց կյանքի բովանդակ իմաստը, աշխույժ խոսք ու զրույցի մեջ բորբոքում են միմյանց: նրանքսուր են խաղացնում, դրկախառնվում, կենաց բաժակներ բարձրացնում ն, լավորակ գինուց ասում։ տաքացած, ավելի ու ավելի մոլեգին ճառները Այդ ճՃառնհրում վերչ «ի զե՛ն, ըստին կրկնում են թերքերի ու քոռուցիկների շիկացած կոչերը: քաղաքացինե՛ր։Հչառա՛ջ,կուռ շարքերով: Թող սարսավփե՛նթաղակիր բռնակալները, մեր դրոշները կծժածանենք եվրոպայի վրա:ննցյե՛ սրրբաղակ ճայրննասիրությունը»: Ամբողջ ժողովուրդի, բովանդակերկիրը, 4ամակված ձճաղզքանակի Հավատով, ազատությանպայքարի ձգտումով, ծարավի է ի մի դալու այդպիսիպաճերին: եվ աճա ճառերի ու կքնացներիթոննդ պատինբարոն Դիտրիխը ղիմում է կողքին նստաժ Ռուժե անունով երիտասարդսպային, որ ինժեներականծառայությանկապիտանէր: Բարոնըմտաբերել էր, որ դուցե ոչ այնքան սիրունատես,բայց շատ ճամակրելի այղ սպայիկըկնս տաեի առաջ, ի պատիվսաճմանադրությանճոչակմանյ, ազատությանմի ոչ վատ Հիմն էր գրել, որը «Հէնց նուլն ժամանակ նվագախմբի վերածեց երաժիշտՊլեյելը: Հիմնը մեզեդային էր, ուստի ն զինվորական գնդային սովորեց դյուրությամբ ն նվագախմբիուղեկցությամբ, Ճահրգչախումբը չողուցյամբ կատարեցքաղաքի գլխավոր Հրապարակում: :

Եց

նույնպիսի մի Հանդիսանըչկաղմակերպե՞լի նշանավորումն պաշ տերազմ ճալտարարելու կ արշավանքի դուրս ղզալու: Բարոն Դիտրիխը անփույթ տոնով, ինչպես սովորաբար լավ ծանոթներին դիմում են մի ինչ-որ դատարկ խնդիրքով, Հարցնում է կապիտան Ռուժեին (ի դեղ, կապիտանը առանց որնէ ձիմք ունենալու ազնվական տիտղոս է այդ չոլե՞տք է յուրացրել ն կրում է Ռուժե դե Լիլ ազգանունը),քն արղյոք քաղնլ ճայրննասիրականվերելքից ն մի քայլերգ գրել Հոննոսօգուտ քշնամու յան բանակի ճամար, որ վաղի դուրս է գալիս արշավանքի՝ ճետ մարտնչելու: Ռուժեն

փոքրիկ, «Համեստ մարդ է. նա երբեք չի կարծել, քն ինքը արվեստագետէ, իր բանաստեղծությունները ոչ ոք չի տադրում. իսկ օպերաներըբոլոր թատրոննիըըմերժում են, բայց ն դիտե, որ բանաստեզժությունն իրեն նրբեմն Հաջողվում է: կամենալով ճաճոլանալ բարձրաստիճանպաշտոնյայինն ընկերոջը, Ռուժեն տալիս է իր ճամաձայնությունը: ավ, կփորձի գրել: մեժ

--

նացը ն

Բրավո՛, Ռուժեւչ ճրամայում,

որ

--

Դիմացընոտած գեներալը խմում է նրա կե-

քայլերգը գրվելուն պես ուղարկի ռազմադաշտ

Թող դա լինի ճայրենասիրականվդացմունքներով քնավորող մի երդ: Հոննույան բանակին իրոք ճարկավոր է այդպիսի երգ:

Այս ընթացքումինչ-որ մեկն արդեն ուրիշ ճառ է ասում: նորից են բարձրանում ն միմյանց զարկվում կենաց բաժակները, նորից ժխոր է տիրում: չամընդճանուր ողեշնչման ճղոր ալիքը կուլ է տալիս պատաճաբարձրաղոչ են դառնում Ավելի ներշնչված կան ու կարձատնզրույցը: ն է դառնում խնջույքը, կեսդիշերից շատ անց ձայները, ավելի բուռն միայն՝ ճյուրերըըլքում են քաղաքագլխիտունը: ու

կնսդիշերէ: Ավարավելէ Ստրասբուրգիճամար այնքաննշանակալի ապրիլի25-ը՝ պատերալմ Ճոչակելու օրը, ավելի ճիշտ, եկել է ապրիլի են 26-ը: Բոլոր տներըքաղված խավարի մեջ, բայը ղա խաբուսիկ խավար |՝ Հեռու դիշերային անդորրից. քաղաքը բորբոքված է: Զինվորնեղորանոցում պատրաստվում հն արշավիյ իսկ տներից շատերում, փեղկերը փակելով, ավելի զգուշավոր քաղաքացիներըգուցեն իրերն են

բը

կապոտում փախչելու ճամար: Փողոցներովանցնում եկ ճետնակային մերը ճեծլալ սուրճանդակնէ սուրում սալաճասոակը գումարտակները, կտկտացնելով, մերք անցնող քնդանոթներնեն դղզիդացնումփողոցը: ն ամբողջ ժամանակՃնչում են ժամապաճներիմիալար կանչերը:

Ոսոխը

տը»

շտտ

որպնողի նա

անճանդիտո է քաղաքի Ճուղախոով սիր» կարողանա Ճանդիստ առնել այսքան վճռական մի պա-

մուո

էչ շասո

ու

2|Ը

Արտասովորճուղմունքի մեջ է նան Ռուժեն, որ, վերջապես, կորաուն սանդուղքով բարձրացքել,Ճասհլ է Գրան Ռյու փողոցի 126 տանը նա չի մոռացել Հոննույան բանակի ճաիր «ճամեստ սննյակը: դտնվող ետումար շուտափույթ մի քայլերգ դրելու խոստումը: նա անձճանդիստ առաջ է անում իր նեղլիկ ոհնյակի մի անկյունից մյուսը: ինչպե՞ս ոկսել, սկսել: Ականջներումդեռես 4նչում է բոցաշունչ կոչերի, կննացնեինչաե՞ս րիչ ճառերի քառսային ժխորը: «ի ղե՛ն, քաղաքացիներ...Հառաջ, ազատության զավակներ... ճղմե՛նք բռնակալներիսն ուժերը...»: Բայց նա մըտաբերում է նան ուրիշ, ի միջի այլոց ականջին Հասած խուսթեր՝իրենց մայրերի ն այն զյուղացիներիխոսզավակներիկյանքի վրա դողացող քնրբըչորոնք վախենում նն իրենց դաշտերը ճրոռակներիուռքի տակ տը" ըորվածն արլամբ ներկված տեսնելուց: նա ձեռքն է առնում դրիչը ն գրնըքնանդիտակցաբարթղթին ճանձնում բանաստեղծությանառաջին տողերը. ղրանք իր լասժ կոչերի կրրկ-. նությունն են, արձազանքըմիայն. Հաւռա՛ջյուս-ուսի քայլելով կրկին, է մեղ ողեշնչում... Ազատությունն սա ինքն էլ մնում ղզարմացաժ՝ ճենց այն է, ինչ է: է Հիմա պետք Համապատասխանռինմ Սկիզբըդրված ու մեղեդի գտնել. Ռուցեն պաճարանիցճանում է ջութակը հ աղեղը տա նում լարերի վրայով: եվ, օ՛ ճրաշք, առաջինիսկ տակտերիցնրան ճաջողվում է դանել մեղեդին: նորից է Հաիշտակում գրիչը ե դրում՝ աչելի ու ավելի ճամակվելով մի ճանկարծաճասխորճրղավորզորությամբ: Ու միանգամից ներդաշնակվում է ամեն ինչ. ե՛ այդ օրը ծնունդ առաժ ն՛ ու դղացմունքների, փողոցում ճրավերքի ժամանակ լսած խոսքերը, ատելությունըբռնակալների Հանդեպ, անչճանգատությունըճայրհնիքի ճակաւադրի«ամար, ՀաղքանակիՀավատը, ազատությանսերը: նա մինչե իակ չի էլ ու չի էլ մտածում ճորինում, ստնղծագործում, այդ նշանավոր օրը շուրթից շուրք անցած խոսքերը նա Ճանդավորում է միայն ու տեղադրում մեղեդու ոիքմի մեջ։ եվ նա իր երդում արտաճայտենց,պոռոմեցյ փառաբանեցայն ամենը, ոի այդ օրն ապրել ե վերասյինլ էր բովանդակֆրանսիականժողովուրդը: նա կարող էր մեղեդին էլ պատուճանիփակ փեղկերիցներս է քափանցում փողոցիռիքչճորինել՝

նա

կարդում է

ն

ճարկավոր է:

--

--

մր, տաղնապալի գիշերվա ոիթմը՝ աճեղաշունչ ու մարտակոչային: Այդ ոիթմը դրվաղզում նեն քայլերքի ելած զինվորները, թնդանոթներիճրետասայլերի դղրղյունը: կարող է պատաճել, որ նույնիսկ ինքը՝ Ռուժեն ժամանակի ողին, որ միայն մի զիշեր չէ իր սուր ականջով լսողը, այլ թափանցել է մարդու անցավոր, մաճկանացու կեղնի մեջ ն նա՝ այդ ոդին է որսում այդ ոիքմերը: ավելի «նաղանդ՝մեղեդին ենթարկվում է բերկրալի հ ասես ժուրճով տրվող տակտին, որ դրվադում է բովանդակֆրանսիականժոՌուժեն շտապ-շտապ ղովրդի սիրտը: Ասես ինչ-որ մեկի թելադրանքով թղթին է ճանձնում խոսքերն ու ձայնանիշերը, բոնված մի իւննք պուքկումով, որ մինչ այդ անծանոթ էր այդ մանը քաղքենականձճողունչ

Ավելի

ու

Այն ամբողջ տենդագին ճուղումն ու ներշնչանքը, որ ոչ քենՀատուկ էին իրեն, տյլ պարզապեսսքանչելիորեն ճամակել էին իր Հոդին՝ կննտրոնացան մի կիղակետում ն ճղզորադույնպոռթկումով այղ ողորմելի ձիրքից վիքխարիորեն վեր, հրամշտասերինբարձրացրին իր ճամնուս վառվռուն ու շողշողուն ճիբիոխիպես ճասցրին մինչն ճեռու ասողերը:

Միայն մի գիշեր, մի ճատիկ գիշեր էր վիճակված կաղիտան Ռուժե 1իլին անմաճների եղբայրը դառնալ. երդի առաջին երկու տողը, որ թերՀյուսվել էր պատրատոի դարձվածքներից, քաղվել փողոցներից թերից՝ մղում տվին ստեղծագործական մաքին, ն աճա ղզոյացավրաեն ու նաստեղծության առաջին տունը, որի նույնքան անմա անանց,որքան ն եղանակը: դր

ու

խոճթնրը

Հառա՛ջ: ուս-ռաի քայլելով կրկին Աղատություննէ մեղ ոդեշնչում, Հառա՛ջ, կանչում է սերն Հայրհնիքի, Սուրբ ազատության ղրոշն է կանչում:

եվո մի քանի տող՝ ն ալդ անմաճ երգը, ստեղծված ներշնչանքիմի մեղեդու այդ կատարյալ ներդաշնակությունը մինբոնկմամբ, խոսքի ն փրոճասնում է իր ավարտին:Ռուժեն մարում է լուլսը չն լուսաբաց ու

վում անկողնին: ինչ-որ մի զորություն, ինքն էլ չգիտե ինչ զորություն, չՀամբարձեցիրեն Հոդեկան պալծառատեսությանանծանոթ մի բարձուն-

ծի, իսկ Ճիմա նույն այղ ուժր մատնեց բութ ուժասպառության:նա քրնած է անղդարթնելի մի քնով, որ նման է մաճվան: Ասենք, Հենց այդպես էլ նղավ իսկապնս՝ ստեղծագործողը,բանաստեղծը, ճանճարընրա մեջ մեռավ վերստին: Բայց դրա փոխարեն սեղանին (բոլորովին ունջատՀ

.

քնած մարդուց, ված

որ ճշմարիտ ներշնչանքի բոնկման պաճին ատտեղծել է դրված գործը: ավարտված էր ճրաշքը) քե մարդկության պատմության երկարատե ձչաղզիվ եղել ու ն Հնչյունները նույնպիսի արաղությամբ երգ է մի դեպք, երբ խոսքերն

են

նն

ընքացքում

դարձել: Բայց աճա 4ճինավուրըտաճարի զանգերը, ինչպես միշտ, ավետում ժամանակ ժամանակ քամին Հոննոսիայն ափից այս լուսաբացը առ

ափն է Հասցնում Համաղարկի ձայները: Ռուժեն ղարթնում է, դժվարությամբ թոթափելու մեռելային քունը: նայ ասես մշուշի մեջ, ղդում է, որ բանէ կատարվել, իր ճետ կատարվելէ մի բան, որ միայն թույլ ճետք է թողել ճիշողության մեջ: նվ Հանկարծ սեղանին նկատում է դրուած Բանաստեղծությո՞ւն: Բայդ երբ է գրել: նրաժշտությո՞ւն,իր թղթերը: ձեռքով դրված նոտանե՞ր:Բայց ե՞րբ եմ գրել դրանք: Ա՛լ, այո, երեկ է Հոննոսյուն հրեկոյան իմ բարեկամ Դիտրիսինխոստացածս բանակիճամար: Ռուժեն աչբի է անցկացնում ոտանավորը, մաքում դնդնում մեղեդին: Բայց, ինչպես նոր միայն ստեղժված գործի ամեն մի ճեղինակ, նա

Քայլնրգն

ժիայնյն

լիակատար լիակատար

անվսատաճություն /

է

տածում

արածի բ

նկատմամբ: բ:

ԳրնԳր

Ռուժեն

դային ծառայության ընկերն ապրում է իր կողքին: շտապում է իր երզը ցույց տալ ընկերոջն ու երդել: նրան հրդր դուր է դալիս, ն առաջարկում է միայն մի քանի աննշան շտկումներ անել: Այս առաջին ղովեւսորՌուժեին վառաճություն է ներշնչում: Այրվելով ճեղինակային ն ձճոլարտյ, որ այդքան շուտ անձչամբերությամբ կատարել է խոստումը, նա սուրում է քաղաքագլխի տուն կ Դիտրիլսինբոնում առավոտյանղբոչ արտեգոսն, նա մտքում սանքի Ք ժամին: Զբոսնելու բոսնելով մի նորր ճառ է 4Ճոպարտեղ ։ րինում: ինչպե՞ս թե, արդեն պատրա՞ատէ: է՛Հ, ի՞նչկաոր, լսենք ոնսնենք:

երկուսովդնում նն Հյուրասենյակ,Դիտրիլը նատում

է կլավեսինի առաջ, Ռուժեն երդում է: Այսքանվաղ ժամի Հնչող երաժշտությանձայների վրա

քաղաքագլխիկինը ներս է դալիու նա խոստանում է արտագրել երդը, է առնում բազմացնել ե, իբրն իսկական երաժիշտ, անձն դրել նվադակցությունը,որպեսզիայսօր իսկ երեկոյան իրենց տան մերձավորների առաջ ճնարավոր լինի այղ նոր երգն էլ կատարելուրիշ շատերի ճետ միտսին:Քաղաքագլուխը, որ Հպարտանում էր իր բավական Հաճելի տե Հանձն նորով,իր Հերթին է առնում անդիր անել երգը: աշա Եվ ապրիլի 26-ին, այսինքն երեկոյան այն նույն օրվայ որի արշալույսին գրվել էին երգի խոսքն մեղեղին, դա տոտջին անդամ ու

կասոարվում է ՍարասբուրզիքաղաքագլխիՃլուրասենյակում, պատաճաչ կան ունկնդիրների առաջ: ծավանորնն,ունկնդիրները մանրմաբար ծափաձճարելեն Հեղինակին ու չեն խնայել սիրալիր ճաճոյախոսություններ:Բայց, Ճասկանալի է,

Ստրասբուրգիգլխավոր ճրապարակում վատնվողառանձնատան

ճյուրե-

որ անմեկը չի ունեցել թեկուղն նեվաղզադույն կանխավդացում, անս քններովիրենց անցողականաշխարձճն է սավառնումանմաճ մի մեՀ ղեղիո է պատաճում, որ մեծ մարդկանց ե մեծ սահղդծադործուձաղվաղեսը իսկույննեթ ճասու լինեն դրանց նշանաթյունների ժամանակակիցները կությանը: Դրա օիինակը կարող է լինել քաղաքագլիի կնոջ նամակն իր եղբորը, մի նամակ, ուր ճանճարեղության ի կատար ածված Ճրաշքն իջեցվածէ աշխարճիկկյանքի մի ամենասովորականդրվագիաստիճանի,

բից

ն ոչ

Հո դիտես, որ մենք Հաճախ ննք ճրավերքներանուր եվ մեր երեկուլքները բաղմաղան դարձնելու ճամար շարունակ առիղվաժ ենք ինչոր նորություններ դանել: Աշա ամուսնուս մտքով անցավ մի ներգպատվիրել պատերազմ ճայտարարելու առիթով: Ոմն Ռուժե դե միլ, ինժեներական կորպուսի մի կապիտան, մի ճաճելի երիտասարդ, բանաստեղծ ու կոմպոզիտոր, շաո շոււո ձորինեց արշավային հրդի խոսքեր ու եղա նակ։ Ամուսինս, որի ձայնը ճաճելի տենոր է, տեղնուտեղը կատարեց այդ երդը, մի սիրունիկ նրգ, որի մեջ ինչ-որ յուրաճատուկ բան կաւ Ոնց ավելի լավ աշխույժ: հմ տաղանդնէլ սպեոք որ Գլլուկ, միայն քն շատ նս ն նկավ. արեցի գործիքավորումը դիեցի կլավիրի մյուս դործիքհերի պարտիտուրըչ այնոլես որ ինձ բավական գործ բաժին ընկավ: Երեկոյան երգր կատարվեց մեղ մուտ՝ Հլուրասենյակում, մեծ ճաճույք պաչ ճառելով բոլոր ներկաներին»: «Մեժ ճաճույը պատճառելովբոլոր ներկաներին», ինչպիսի՛ նություն է փչում այս բառերից ճետնորդներիս զղացողությամբ: Բայց չէ՞ որ «Մարսելլեղի»առաջինկատարումը, բացի ընկերականՃամակրանքից խրավխուսանքից,ուրիշ զգացմունքներ չէր էլ կարող Ճճարուցել, քանի որ դեռնհսչեր կարող ներկայանալ իր բովանդակուժով:«Մարսելեղը» կամերային երդ չէ ճաճելի տենորի կատարման ճամար ն նալխա-չ տւհավածէ բնավ ոչ այն նալատակով, որ կառսարվիտավառական Ճլուրաչ մի միակ երգչի կողմից ինչ-որ իտալական արիայի ն սենյակում

«Դու

ու

ու

--

սառ-

ու

ոռ-

մանսի

նման:

Այն երգը, որի ոդնեորիչ,վսպանակվածն ճարվածային ոիթմը ծընունդ է տոնլ «ի զե՛ն, քաղաքացիներ» կոչից՝ Հասցեազրված է ժողո64

ն նրա միակ զենքի արժանավոր նվադակցությունը ամբոխին, Վբրդեն։ ն

Հյուրաարչավի ելած գնդերիքայլքը: ճամար ձորինված տեղավորված չէր ճարմարորեն մարդկանց սենյակում այդ երգըչ այլ միասնական կամքի տեր զինակիցների,պայքարի ընկերների: եվ այղ երդը սղլետքէ կատարի ոչ թե միայնակ մի ձայնյ տենոր ձայներ, քանի որ դա լինի քե սոպրանո այլ մարդկային Հոառղլարավոր Ճճիմնյ մաճվան քայլերդ, Հայրենիարշավանքիքայլերգ էյ, Ճճաղքանակի ջի երդ՝ մի ամբողջ ժողովրդի աղդայինճիմենր: Ռուժե դե իլի երգի այո ամբողջ բաղմախորճուրղ, ներշնչող ուժը է այնպիսի ոդեշնչում, որ նման է այներնույթին, ինչից բոցավառում ծնունդ է առել ինքլո հսկ առայժմ նրա խոսքերն ու մեղեդին իրենը կախարդականմիասնությամբ դեռես չեն քավփանցելազդի Ճողու մեջ. բա» երգլը նակը դա ղդեռնսչի ընկալում իբրե իր քայլերգը, իր ճաղքանակի իբրն իր անմաճ. օրձներդը,իր ճիմնը: իսկ Հեղափոխությունը Ասենք, Հենց ինքը՝ Ռուժե դե իլը, որի ճետ կատարվել էր Հրաշքըչ մյուսներից ավելիլավ չէր կոաճում նշանակություննայն բանի, ինչ ինչ Քին ստեղծել էր լուսնուսայինվիճակում, ինչ-որ Ճարափովոլ ոգու դյու քանքի աղդեցությամբ: Այս.ձամակրելի երաժշտասերնի սրտե ուրալմ

շաչյուննէ, շեփորներիձայնը

Փոն սիրալիրՀաճոլախոսությունների ծավաճարությունների Համար: նա Քըր մարդու փոքը իառասիրությամբ ջանում է իր փոքր Հաջողությունը մինչն վերջ օղտագործելգավառական այդ վփոքըժիջավայրում: նու իր նոր երդը սրճարաններումերդում է ընկերների Համար,պատվիրումէ դրա ձեռագիրօրինակներըն ուղարկում չոննոսյան բանակիդեներալներին: Այդ ընքացքում, քաղաքագլխի ծրամանովն զինվորականճրաչ

է

դնդային Հանձնարարությամբ, Ազգային մանատարության գվարդիայի է «Ժռենույանբանակի երդի» եյ արշավային անց, զորաճանդեսի ժամանակ. նվաղում չ քաղաքի Ճըդլխավոր

սովորում նվագախումբը

չորս

օր

Ճանձն բասլարակուին տրամադրված Հայրենասիրաբար միՀրատարակիչ

է առնում

տպել երզը,

որ

լույս

է տեսնում

Ռուժե ղե Լիլի

ինՀարդալիր

ծայականով՝ուղղված իր պետին, դեներալ 1յուկներին:Բայց դենհրալնեՀրից ոչ մեկի մտքով չի անցնում արշավանքիժամանակ 4նչեցնել նոր Քայլերդը. Հավանորեն,Ռուժե դե Լիլի այո երդին նս, ինչպեսնախորդ Ճա գործերին, վիճակված է սաճմանափակվելու մի երեկոյի սալոնային ջողությամբ, դառնալու գավառականկյանքի շուտափույթ դատապարտված մլ դրվագ: Բայցայն ուժը, որ վարպետըներդրել է իր ստեղծագործության մեջ, հրբնքփականքի տակ չի մնում: Գործըկարող է մոռացվել միառժամա-

մոռացու

Ս.

Ցվայգ

կարող է արգելվել, թաղվել նույնիսկ, բայց ն այնպես նրա մեջ նըտարերայինուժը ճաղքանակ կտանի անցավոր երնհույլթների ապրող կատմամբ: բանակի արշավային երդի» Մճկ ամիս, երկու ամիս՝ «4Հոննոսյան մասին ե ոչ մի ձայն: Դրա տպագիր ու ձեռագիր օրինակներըթափված են ինչ-որ տեղ կամ մնացել են անտարբնր մարդկանց ձեռքին: Բայց այն էլ բավականէ, երն ներշնչանքովարված դործը ոդնորում է թեկուղն մի միակ մարդու, քանի որ ճշմարիխոներշնչանքը միշու էլ արդասավոր նակ,

նա

է:

Հունիսի28-ին ՖրանսիայիՃակառակծայրում Մարսելում, «մաճ-

մանադրությանբարեկամների»ակումբը խնչույք է տալիս ի պատիվարշավանքի ելնող կամավորների երկարնստարաններինշարված են ճինդ Այստեղիշխում ճարյուր պատանի՝ԱզգայինգվարդիայիՀամաղզգեստով: է նույն տհնղային խանդավառությունը, ինչ որ Սատրասբուրդի խնջույքում ապրիլի 25-ին, բայց է՛լ ավելի կրքոտ ն բուռն՝ շնորճիվ մարսելցիների Հարավային ավյունի ն միաժամանակ ոչ այնքան ճաղքականորենաղմոկալի, ինչպես այն ժամանակ պատերաղմ ճայտարարելու առաջին փամերին։ Քանի ոի ձակառակ գեներալների պարծենկոտ ճավաստիացումների քե ֆրանսիականզորքերը ճեշտությամբ կանցնեն Հռենոսըյ ն ամենուրեք նրանց կընդունեն դա բնավ էլ այդողեսչեղավ: գիկաբաց: Ընդճակառակը, ոսոխը սեպի պես խրվեց Ֆրանսիայիսաճմաններն խորացավ՝ սպառնալով նրա անկախությաննու աղատությանլը Խնջույքիքեժ պաճին պատանիներիցմեկը (նա ՄոնպելլեիՀամալչ ղրնդացնում է իր բաժասարանիբժիշկ-ուսանող է: անունն է Միրյոր) կին՝ լռություն անդրելով ն վեր է կենում։ Ամենքը լոում էն նայում նրազ՝ սպասհլով| ճառի, կննաց խոսքի: Բայց դրա փոխարեն պատանին, ձնռքը բարձրացնելով, երդում է բոլորովին նոր, անծանոթ մի երդ, որ է, քե ինչ ճանապարճովէ ընկել նրա ձեռքը ն որն սկսվում է անձճայտ այսպես. «ձառա՛չ,զավակներդսիրասուն ճայրենիքի»: եվ ճանկարծ, ասես կայծ ընկավ վառոդի տակառը,բոցն ալիք տրվեց. զգացմունքը դիպավ զգացմունքին՝մարդկային կամքի այդ Ճավերժական բնեոները բռնեցին իրար Վաղն արշավանքիելնող այս բոլոր պատանիները ծարավի են մարտնչելուճանուն ազատությանգործիչպլաւոեն րաստ մեռնել ճանուն ճայրենիքի. այղ երգի խոսքերի մեջ նրանք տեռան իրենց ամենանվիրական իղձերի, ամենաթանկագինխոչերիարու երդի ռիթմը անկասելիորնն նրանց Համակում է ողն ճայտությունը: ու ցնծադին պոռթկումով: Ամեն մի տունն ուղեկշինչման միասնական ու

ու

ցվում է ճրճվանքի կանչերով: նրգը կրկնվում է, ամենքն արդեն ճիշում են եղանակընյ տեղեերից ելեհլով, գավաթները բարձր ռպլաճածյ նրանք են «հ Հնչեցնում կրկննրդը. զե՛ն, քաղաքացիներ,ռազմի որոտաձայն ճավսար»: շարքերը

Փողոցում, պատուճաւններիմուտ, ճավաքվել են մարդիկ, որ ուղում իմանալ, ն այստեղ ինչ են երգում Եվ աճա նըայսպես ողեշնչված: հս են կրկներդը, իսկ Հաջորդ օրը երդն արդեն տասնյակ բռնում րանք Հազարավորմարդկանց շուրթերին է: երգն ունենում է հրկրորդ Հրատարակություն, երբ ճուլիսի 2-ին Հինգ ճարյուր կամավոր դուրս են դալիս Մարսհլից՝իրենը Հետ դուրս են բերում նան ալդ երդը: Սյլսուճետն ն ուժերն ամեն անդամ, եիբ մարդիկ ճոդնում են երկար ճամվփանեհրում են է, ռկսոսէ լքել իրենց՝ բավական որ մեկը սկսի երգել նորաճայտճիմնը, ն նրա առուլգարբեր,մտրակող ոիքմը նոր ուժ է տալիս քայլողին: երբ զինվորներըքայլում են գյուղերով, ն գյուղացիները դուրս են թաիվում նրանց նայելու Մարսելի կամավորներըՀամերաշլ թամով «ընչեցնում են երդը: նն

ու

Դա

նրանց՝ մարսելլան կամավորներիերգն է: Չիմանալով,քե ով երբ է դրել այդ երգը, չիմանալովնան այն, որ դա նախատեսված էր ձռննույուն բանակի ճամար՝ նրանք այդ երդն իրենց դումարտակիՀիմնը Ռաս իրենց մարտականդրոշն էչ իրենց կյանքի մաճվան ղրոդարձրին: շը. առաջ ընթանալու անկասելի ձգտումով նրանք տենչում են իրենց Հճիմնրբ տարածել աշխարճովմեկ: ու

ու

Փարիզ. աճա՛ «Մարսելլեզի» առաջին ճաղքանակը,քանի որ շատ չանցած այդղես պիտի կոչվի Ռուժե դե Լիլի ստեղծած նոր ճիմնը: Հչուլիսի 30-ին Մարսելի կամավորննրի դումարտակն իր դրոշով երզով Քայլում է քաղաքի արվարձաններով:Փողոցներումխոնվել են Հաղզարուվոր փարիզցիներ՝ղինվորնհրին փառքով պատվով ընդունելու ճամար: Ու երբ Հինդ Հարյուր մարդ Համերաշլորեն, քայլքին ներդաշնակմիակամ ու միաձայն ճնչեցնում են իրենց երզը՝ ժողովուրդը սրում է ականչնեու

ու

Բէ:

ի՞նչ երգ է: Ի՛նչ Հրաշալի, քայլքը քնավորող մեղեդի: Ինչպիսի՛ Հաղքական կրկներդ՝ նման Հանդիսավորշնփորաճարության. «ի զե՛ն, Քաղաքացիներ...3: երգի խոսքերը, ուղեկցվելով թմբուկների որուոինդոսւտ քավանցում են բոլորի սիլոոր. երկու-երեք ժամից մանրաճարվածով, երդում են Փարիզիբոլոր ծայրերում: օկարմանյոլը»մո«Մարածլյեզը» ռացվել է, մոռացվել են բոլոր մաշված կրկներգերնուճնօրյա քայլերդերը: Սա

9'

«Մարսելյեղի» մնջ գավ Հեղափոխությունը

իր ձայնը,

ն

Ճեղափո-

խությունն էլ այդ երգն ընդունեց իբրե 4իմն: «Մարսելլիզի» ճաղքական երթը անկասելի է, ինչպնս դարնանաՃեղեղը: «Մարսհլյեզը» երդում հն ճրավերքներում, ակումբներում, զայր քատրոններում հ նույնիսկ եկեղեցիներում Ղ6 Սճսո-իցՃետոյ իսկ շատ չանցած՝ նահ այդ սաղմոսի փոխարեն: եվս մի երկու-երեք ամիս` ն «Մարանհլլեզը»դառնում է բովանդակ ժողովրդի ճիմնը, ամբողջ բանակի արշավային նրզըը

Սերվանը, ֆրանսիականճանրապետությանառաջին ռազմականմինիստրը, կարողացավ զդալ իր տեսակի մեջ միակ այդ ազգային ջայլերդի վիբլաարի ընավորող ուժը նա ճրաման է արձակում «Մարսելլեզի»

Հարյուր Ճաղզարօրինակ շուտափույլք առաքել բոլոր հրաժշտախմբերին ն նրկու-երեք օր անց անձճայտ ճեղինակի երդր դառնում է ավելի ճանրաչ ճայտյ, քան Ռասինի, Մոլինրի ու Վոլտերիբոլոր երկերը: Ռչ մի Հանդիսանքչի ավարտվում առանց «Մարսհլյեղի»,ոչ իի ճակատամարտ չի սկսվում, քանի դնո դնդի երաժշտախումբը չի նվագել աղատությանճիմնը։ ժեմասպեի ն ներվինդենի ճանատամարանհրում ալդ ճիմնի Հնչյունների ուղեկցությամբ են շարվում ֆրանսիական ղզորքերի դրոճից առաջ, ե քշնամու գեներալները, որ իրենց զինվորներին բորբոքելու ճամար 4ճնիպես օղու կրկնակի բաժին են տալիս, սարսափում են՝ տեսնելով, որ իրենք ալդ «աճավոր» երգի ամենակորժանուժին ճակադրելու ոչինչ չունեն: Հիմն, որ երի միաժամանակ երգում են Ճաղարավորձայներ, մոլեդին ու շառաչուն ալիքի պես ղարկում է իրենց ղինվորներիշարքերին: Ամենուրեք,ուր մարտնչում է Ֆրանսիան,քնածում է «Մարսելյլեզը» Նիկե ատտվածուճու, ճաղքանակի դիցուճու պես՝ իր ետնից մաճու ն կենաց կովի տանելով բազում մարդկանց Մինչդեռ ինժեներականղորքերի անճարո ու անանուն կապիտան Ռուժն դե 1իլը, նստած Հյունինդիփոքրիկ կայազորում, ջանասիրաբար է, խրամատներին ամրությունների դծադրեր է դծում: Շատ Ճճնարավոր որ նա արդեն ճասցրել է մոռանալ «Հոռնհնոսյան բանակի քայլերդը», որ ինքը դրել էր 1292 թվականի ապրիլի 26-ի «Հեռավորգիշերը: Համենայն դեպս, հրի թերքնրում կարդում է նորաճայտ ճիմնի, Փարիզը նվաճած նոր քայլերգի մասին, նրա մտքով չի էլ անցնում, որ այդ ճաղքական «Մարսելցիներիքայլերգը», նրա ամեն մի տակտը, ամեն մի բառը ճենց այն ճրաշքն է, որ ի կատարածվեց իր մեջ, կատարվեցիր ճետ այն «եռավոր ապրիլյան գիշերը: .

տես. Ճակատագրիչար ճնեզնանքը մինչն երկինք քնդացող, աստղեիին Ճասնող այղ մեղեղին իր թներով չի բարձրացնում այն միակ մարդուն,ճենց այն մարդուն, որ ստեղծել է իրեն: ԲովանդակՖրանսիայում ն ոչ ոք չի մտածում ինժեներական զորքերի կապիտան Ռուժե դե Լիլի մասին, ն այղ ամբողջ վիքխարի, երգի ճամար աննախադեպփառքըբաժին է ընկնում միայն երգին. այդ փառքից նշույլ անդամ չի ճասնում 4իղինակին։նրա անունը չի տպվում օՄարսելյեղի»տեքստի վրայ, ն այս աշխարճի ուժեղներն այնպես էլ չէին մտաբերի նրան, եթե «Հենցինքն իր վրա չճարուցեր նրանց քշնամական ուշադրությունը, քանի որ (ն էյ որ կարող է Ճորինել պատմությունըմիպարադոքս դա մի ճանձճարեղ ճիմնի ճեղափոխության ճեղինակը բնավ էլ ճեղափոխականչէ: այն) անմաճ նայ էր նպաստել ճեղափոչ հերդովամենքից շատ Ավելին, որ իր է -իր բոլոր ուժերը տալ Հեղափոխությունը խության ղործին, պատրաստ կասհցնելու Ճամարչ նվ երբ մարսելցիներն Փարիզի ամբոխներնիր ն գաճընկեց անում երգը շուրթերին կործանում էին Թյուիլրիի պալատը թագավորին, Ռուժե ղե իլը երես է դարձնում Ճեղափոխությունից: նա հ գերադասում է պաշճրաժարվում է երդում տալ Ճճանրապետությանը տոնաթողլինել, քան ծառուլնլ լակոբինյաններին։ նա չի կամենում նոր իմաստ տեսնել իր երգի «ազատություն թանկագին» բառներիմեջ: նրա աչքում կոնվենոի դործիչներընույնն են, ինչ սաճմանիայն կողմի բրոնակալները: նրբ ձանրային փրկության կոմիտեի ճրամանոյ|դեպի դիլլոտին են տանում իր ընկերոջը ն «Մարսելյեզի»կնքաշճալյը, քաղաքագլութ Դիտրիխինն գեներալ էյուկներին, որին ընժալադրված է այդ երգը, բոլոր ազնվականսպաներին, որ դրա առաջին ունկնդիրներնէին եղել, Ռուժեն ազատությունէ տալիս իր մեջ կուտակված մաղձին: եվ աճա (վերու

ըստին րւսխատի չար ճեղնանք) ճեղափոխությաներգչին բանտ են նետում իբրն ճակաճեղավոխականի,դատում են իբրն Ճայրհնիքի դավա-չ

ճանի: եվ միայն տերմիդորի 9-ին, երը Ռոբեսպիերի անկումից ճետո բացվում են զնղաններիդոները, ֆրանսիականճելափոխությունը փրրկվում է անչեթեք դատավճոիխը՝ իր ածելու» տակ գցելուց:

անմաճ

երդի ստեղծողին ճաղզալին

եվ, այսուամենայնիվ, դա կարող էր Հերոսական մաճ լինել, այլ ոչ քե ունայն մի կյանք լիակատարանճայտության մեջ, որին նա դատաՀ պարտվում է այնուճնան: Ավելի քան քարտում տարի, Ճազարավորերաաա

աաակթանջոկաոււ

ատը

ննատբէ առնված գիլլոտինլո

կար օրեր տարաբախտՌուժեխնվիճակվում է ապրել իր կյանքի միակ ճշմարիտ ստնղծագործականժաիլո

նրան պրկում են թոշակից: Այն ճամազդգնեստը, օպերաները, պիեսները, որ նա դրում էչ ոչ ոք չի տպադուտանավորները, րում ու բեմ չի «անում: Ճակատագիրը դիլնոանտին չի ննրում նրա ներանմաճների մարդուն վիճակվում է իր փոքրիկ կաճառը. փոքրը խուժումը ն ամեն տեսակ փոբրիկ բնավ ոչ միշտ մաքուր դոյությունը պաճպանել դործերու: կառնոն ն ավելի ուշ նապոլեոն Բոնապարտը,կարեկցանքից մղված, փորձում են օգնել նրան: Բայց այն չարաբաստիկ գիշերվանից ճետո ինչ-որ բան անչուսորեն կուրվել է նրա ճոդում։ նա թունավորված է ճրնլավոր դաժանությամբ այն դիպվածի, որ նրան թույլ տվեց երեք ժամ լինել ճանճարեղ,լինել աստված, իսկ Հետո արդաճատանքով հռ նետել դեպի իր նախկինոչնչությունը:

նրանից խլում

Ռուժեն

բոլոր

են

իշխանությունների ճետ

դփովեց: Բոնապարտին,որ

ուղում էր օղնել իրեն, դրեց ճանդուդն բարձրաշունչ նամակներ նի լուր ամենքի պարծեցավ, թե քվեարկել է ընդդեմ նրա: Խճճվելով իր դործարքների մեջ, Ռուժեն իջավ կասկածելի սպեկուլլացիաների աստիճաեին, նույնիսկ Սենտ Պելաժի բանտն ընկավ մուրճակ չմարելու մեղաղը-

րանքով: կողմից պաչ Բոլորին սրոնեղություն պատճառող, պարտասլանների շարվող,չ ոստիկանության կողմից ՃեւտապնդվողՌուժեն, ի վերջո, քաշվենքինչեր ժի ղավառական անկյուն ե այնտեղից, ասես գերեզմանի մոռացված, ճետնեց իր անմաճ հրդի ճեւտադա միջից, բոլորից լքվաժ ճակատագրին: նրան վիճակվեց դեռ ականատես լինել, քն ինչպես է ճետյ ճախրում նվրուլավզորքնրի «Մարսելլեղը»,նապոլնոնիՃաղթքական ճետո նապոլեոնը, ճենց որ կայսր ճոչակյի բոլոր երկրներով: Դրանից վեց, այդ երդը ջնջեց բոլոր պաշտոնականՀանդիսություններիծրաղզրիը երդ, իսկ Բուրբոնների վերաճաստատուիբըի Ճույժ Հեղափոխական Ճեւտո երդն իսպառ արդելվեց: մից ու

նվ երբ, մարդկային մի ամբողջ դարաշրջանի բոլորումից Պետո, թվականիՀուլիսյան ճեղափոխուքյանժամանակ երդի խոսքերն ն բուրմեղեդին նորից երբեմնի ուժով Հնչեցին Փարիղիբարիկադներոսի,

ու

(ուխ-Ֆիլիլը նրա ճեղինակին աննշան թոշակ ողորմաց՝ ժուա-քաղավոր դառնացածծերունին այլես ոչինչ չէր զդում զարմանքիցբացի: Մենու-

թյան մատնված մարդու Հրաշք է թվում, որ ինչ-որ մեկը մտաբերել է իրեն, բայց դա էլ երկարչտեեց. ն երբ 1846 թվականինլոքանասուվեց70

նրա անունը այլնո ամյա ծերունին վախճանվեց Շուազիլն Ռուայում՝ ոբ չէր Ճիշութ: եւ միայն առաջին ճամաշխարչային պատերազմի ժամանակ, երբ «Մարանհլլեղը», վաղուց արդեն պետական Հիմի դարձած, վերստինմարտականորենՀնչեց Ֆրանախայիբոլոր ճակատներում, ճրաման տրվեց փոքրիկկապիտան Ռուժե դե Լիլի աճյունը տնղափոթել Հաշմանդամնիաճյունի կողքին: րի տուն ն թաղել փոքրիկ կապրալ Բոնապարտի ոչ

վերջանա, անմաճ երգի անչարո ստեղծողը կարող է իր ճայրենիանդորըզտնել այն դառնագին ճիասքավփուքի փառքի Ճանդուտարանում թյունից, որ իրեն մի միակ դիշեր միայն վիճակվեցբանաստեղծ լինել:

"անս

Լոն

ԴԱՐՆԱԼՆԻ

րւ:

Ցեյթեղ» ոու,

լթ

ուլիԽոոյաե

տիրաակատագիրըճակում ունի դեպի մեժազորներն է Տարիներովնա 4լու-ճնաղանդ Հովանհավորում կեսարին, Ալեքսանդրին,նապոլնոնին, եր ընտրյալներին՝ սիրում է տարերայինխառնվածքները,նման ճենց իրեն՝ ճաու

բանի որրան

որ

Խերները:

կատադրին,որ նույնոլնս տարհրայինէ՝ անըմբոնելի ու անվերաճասոս միայն, նա Բայց երբեմն, թեն բոլոր դարաշրջաններումՃճազվադեպ տարօրինակմի քմաճաճույքով նետվում է միջակությանգիրկը: երբեամենաղարմանալի ակընմըն, ն ղրանքճամաշխարճայինպատմության քարքներն են, բախտի սանձերը ժի միակ երերուն ալաճի ընկնում են ոչնչության ձեռքը: եվ այս ժարդիկ սովորաբար ոչ քե «ճրճվանք,այլ

որ իրենց ներքաառաջյ վախ նն ապրում այն պատասխանատվության ն է Ճամաշխարձճային խաղի ճերոիկալի մեջ, նրանք դրեթն միշտ չում են թողնում ակամայորեն իրենը բաժին իրենց դողդոջուն ձեռքից բայ ընկածբախտը: նրանցից շուտ քչերին է տրվում հրջանիկ պատաճակաՀ նությունից բռնելու ն դրա ճետ միասին սիական անձը պանծացնելու կամք: Քանի որ միայն մի ակնթարթ է մճծությունն իջնում ոչնչության մոտ, ն նա, ով ձեռքից բաց է թողնում այդ կորցնում է անդառնաղիորեն:

ակնքարիը՝

ԳՐՈՒՇԻ

վինննականկոնդրեսիդավերիու ճակաճառությունների,պարաճանդեսների ն սիրային ինտրիգներիամենաքեժ ժամանակ թնդանոթի Հրաքե նապոլեոնը՝ դերված աոձգության նման պայքում է այն լուրը, յուծը, դուրս է պրծել ելբա կղզու իր վանդակից: եվ աճա թռչում է էստաֆնտ էստաֆնտի հտեից. նապոլեոնըգրավեց իոնը, արտաքսեցքաչ դավորին, գնդերը փողվողացող դրոշներով անցնում են կրա կողմը, նա տրդեն Փարիզումնէ, ճենց Թյուիլրիում, դուր անցավ Լայպցիգիմոտի ճաղքանակը,ղուր անցան քսանամյա արյունալի կռիվները: Քիչ առաջ միմյանքըճակաճառած ն գժտված մինիստըներին ասես ինչ-որ ճանկեր ի մի են բերում. անգլիական, պրուսական, ավստրիաեն շուտավույը, որւվեսզի երկկան, ոուսական զորքերը կենտրոնանում ն բորդ անդամ վերջնականապես խորտակենբոնապետին: ժառանդական թագավորներիու կայլսրներիեվրուլան դեռ երբեք չի եղել այնքան միասնական ու միակամ, որքան մաճտացուերկյուղի այդ ժամին: ՀյոտիսիցՖրանսիայիվրա է գալիս Վելինդտոնը,նրան օդնուքյան է դնում պրուսական բանակը՝ Բլլուխերիգլխավորությամբ.Հոննոսում արշավանքիէ պատրաստվում Շվարդենբերդըչիսկ իբին ոնվերվ Գերմանիայի միջով ծանր ու դանդաղորենընքանում են ռուսական գնդերը նապոլեոնըմի ճայացքով ընդգրկում է իրեն սպառնացողվտանդը: նա դիտեյ որ չի կարելի ապասել մինչե որ ճավաքվի ամբողջ ոճմակը: Նա պետք է բաժանչբաժան անի նրանց, արձակվի պրուսացիների, "ֆելդմարչալ նապոլեՀ Հվարցենքերգկարլ Ֆիլիպ (1221--1820)--ավոատրիական մղված պատերազմների վերջին շրջանում դաշնակիցներիմիացյալ զորջերիգըլՀրամանատարը: խավոր

ոնի նմ

անգլիացիների, ավոտրիացիների վրա առանձին-առանձին, ճարձակվի ավելի վաղ, քան նրանք կդառնան ճամանվրոպականբանակ ն կջախջանա պետք է շտապի, քանի դեռ երկրի ներսում խնն իր կայսրությունը: դժղոճության տրտունջչի բարձրացել, պետք է ճաղքանակի ճասնի ավեկչասցնեն ամրանալ ն միանալ միաԼի վազ, քան ճանրապետականները պնտականներիՃեւյ ավելի վաղ, քան երկերեսանիե անորռալի Ֆուշեն, ԹալելրանիՀետ դաշն կնքելով, դանակը իր երկվորյակների քշնամժու՝ իր թիկունքը կարի: նա սլետք էյ, օգուտ քաղելով բանակին ճամակած ոդեշնչումից, մի սրընքաց Հարձակումովչախջախիթշնամիներին: Ամեն մի բաց քողաժ մի ժամը խորացնում է վտանգլո օրը նշանակում է կորուտոյ ամեն եվ նա առանցՀապաղելու պատերազմի վիճակ է նետում նվրուլայի ամինատրյունալի ռազմադաշտ Քելգիա: չունիսի 15-ի առավոտյան երեքին նապոլեոնի մեծ ն այժմ միակ բանակի առաջապաճն անցնում է սաճմանը:։Ձնրբաղզատված առյուծի քաթի այդ առաջին Ճարվածըխորտակիչ է, բայց ոչ մաճացուս Պարտված,բայց չոչնչացված պրուսական բանակընաճանջում է դելի Բրյուսել: նասլոլեոնընախապատրաստում է երկրորդ ճարվածը, այս անդամ վելինդտոնի դեմ: Շունչ քաշելու մի րուղե իսկ չի կարող նա թույլ տալ ո՛չ իրեն, ո՛չ ըշնամիներին,քանի որ օր օրի աճում են նրանց ուժերը, տրոնջացողֆրանսիական իսկ իր թիկունքում զտնվողերկիրը, արնաքամ, ժողովուրդը պետք է շշմեցվի Հաղքանակիլուրերի "աշիշով: է կատրՀունիսի17-ին արդեն նա իր ամբողջ բանակով մոտենում Բրային, ուր ամրացել է սառնարյուն, Ճաշվենկատոսոխը՝ Վելինդտոնը: չեն եղել ավելի շրչաճայաց, երբեք Նապոլեոնի կարդադրությունները ռազմի 4րամանները՝ավելի Ճատակ,քան այդ օրի նա ոչ միայն դրոճի է պատրաստվում, այլն կանխատեսումէ դրա վտանդպը: ՑԶախջախված, բայց չոչնչացված բԲլյուխերի բանաբանակը կարող է միանալ Վելինդգտոնի կին: Այդ փոտանգը կանխելու Համար նա իր բանակի մի մասն առանձհացնում է, որպեսզիսա կընկակոխճետնի պրուսականբանակիննխանդարի նրան միանալու անգլիացիներին: իր բանակի այդ առանձնացված մասի Հրամանատարությունը նա վոտաճում է մարշալ Գրուշիին։ Սա մի սովորական մարզ է, բայց քաչ ջարի, աղնիվ, վոտաճելի, Հեծելազորի փորձառու ճրամանատար,բայց ոչ ավելին, քան ճեծելաղորի ճրամանատար: Սա Ճեծելաղորի անվեճեր ու տաքարյուն առաջնորդչէ, ինչես Մլուրատըչ,ոչ էլ ստրատեգ, ինչպես Սեհ-Սիրը ն Բերտյեն, ն ոչ էլ ճճրոս, ինչոլես նելը: նրա կուրծքը ու

չի պարղարում,հրա լանջապանակ

անունը պսակվածչէ առասպելով. չունի դոնե մի լուրաճատկություն, որ իրեն փառք բերեր ն օրինա կան տեղ տար նապոլեոնյանդարաշրջանի ճերոսական միքոսի մեջ. միլինելով է Հայտնի Գրուշին։ Քսան այն իր ձախորդությամբ, անձճաջողակ է մինչն Ռու տարի մարտնչել բոլոր ճակատամարանրում, հսսպլլանիայից սաստան, նիլեռլանդննրից մինչն իտալիա, դանդաղորեն բարձրանա-չ լով աստիճան առ աստիճան, մինչն որ ճասել է մարշալի կոչման՝ ոչ առանց վաստակի,բայց ն առանցսխրանքների:Ավառրիացիների դնդակարնհը,արաբականդաշույնները, Ռուսաստանիսառնաչ ները, եգիպատոսի են բերել նախորդներին.Դեղեին՝ Մաղուրս մանիքը նրա ճանասվարճից մոտ, Լանին՝ Վաղրամում::Վերինտիտկնաճիրնում, կլեբերին՝ ըննդոյխ ղոսի ուղին Գրուշին ինքը չէր ճարթքել,պատերաղմի քոն տարիներն էին բացել նրա «ճամար: Որ Գրուշին Ճերոս չէ ու ոչ էլ ստրատեգ, այլ միայն վառաճելի, նրվիրված, քաջ ու դատող ճրամանատար՝նաղոլեոնը լավ գխոհ։ Բայց իր մարշալների մի կեսը դնրեզմաններում է, մյուսները չեն կամենում լքել իրենց կալվածքները,քանի որ ավելի քան կուշտ. են կոխվներից,ե նա ատիոլվածէ վճռական ու պատասխանատու գործը միջակ զորավաբին վոտաճել: Հունիսի 12-ի առավոտյան տասնմեկին, 1ինլիի մու տարած Ճաղքանակի ճաջորդ ն Վաթեոլոոլի նախորդ օրի, նապոլնհոնն առաջին անդամ մարշալ Փրուշիինինքնուրույն ձրամանատարությունէ վստաճում: Մի ակնթարք, մի ճատիկ օր Ճամեստափայլ Գրուշին լքում է իր տեղը ռազմի ճինրարխիայիմեջ՝ Համաշխարձճային պատմության մեջ մուտք դործելու Համար: Միայն մի ակնքարք, բայց ինչպիսի՛ ակնթարի հա

1 7800 մուռ 2 Ճունիսի տեի ունեցած ճակատամարտումն14-ին, Մարքնդոյի չլոլեոնը ջախջախեցավստրիականբանակը, որի Ճրամանատարնէր Մելասը: Այղ ճաղքանակի մեջ վճռական դեր էր խաղացել դնեներալԴեղզեն,որի դիվիզիան ճամարձակ մաննրու|անադասելիՀարված էր Հասքրել ավստրիականռազմաշարքերին: կլերեր ժան Քատիատ(1258--1800)--ֆրանսիականզորավար, ճետնողաբարձա ն նապոլեոնին:Բոնապարտի ռայել է կոնվենտին, Դիրեկոորիային եգիպտականարշավանքի տապալումիցն ՓարիղվերադառնալուցՀետո նա, դլխավորՀրամանատարնչանակվելով, կարողացել էր կարգի բնրել ֆրանսիական էջսպելիցիոն կորպոտի վիճակը, բայց առանվել էր կաճիրնձու՝ էվակուացիայինվերարնրող բանակցությունների ընքաց-

բում: կան ժա՛ն,

դե Մոնտերելո (1269--1809)-- նապոլեսնի բանակի մարչար էր ձալինգի (ճվայգը սխալմամբ նշում է՝ Վագրամի)մուտ կայա1808 թ. Հունիսի 5-ին: ցաժ ճակատամարտում դուքս

վիրավորվել ՄաՀացու

4րամանըպարզ է: Նապոլեոնի

Այն ժամանակ,երբ ինքը Հարձակում է ճետավրա, անդլիացիների Գրուշին զորքի մի երրորդով պետք կգործի պնդի պրուսացիներին։ԱռաջինՀայացքից ոչ ժի բարդությունչներկամիաժամանակե յացնող առաջադրանք,Հոտակ ն ուղղագիծ, բայց ու առաձգական երկսայրիչ ինչպես սուրը: Քանիոր Գրուշին ռ"լարտավոր բանակի ված է դորժողության ընթացքում պարտադիրկապ պաճպանել դլխավոր ուժերի ճետ: Մարշալն առաջաղրանքնընդունում է անվճոականորեն։նա սովոր չէ ինքնուրույնաբարդործել. ղպգուշավոր, նախաձեռնությունից վուրկ միայն, երբ մարդ՝ նա վոտաձություն է ձեռք բերում այն դնապքնրում կայսեր Ճանճարեղ միտքը նրան մատնացույց է անում նպատակ Բացի ն, ո՞վ թիկունքում նա վպղումէ իր դեներալների դժդոճությունը այկ, իմանա, դուցեն վրա Հասնող ճակատագրիչարագուշակ քնաբախմանաղժուկը: Բանակիգլիսավոր կացարանիմուտիկությունն է միայն, որ մի իչ ճանդոտացնումէ նրան. ընդամենը երեք ժամվա արադացվածքայլերք է բաժանումնրան կայսերականբանակից: Տեղատարափանձրեխ տակ Գրուշին դուրս է ղալիս արշավի: նրա ղինվորներըկավաճողի կպչուն ճանապարձճովդանդաղորենքայլում են պրուսացիներիՀետքերով, ճամենայն դեպս այն ուղղությամբ, ուր ենքադրում են դանել Էլյովխերիզորաբանակը: ԿԱՅՈՒԻ

ԳԻՇԵՐԸ

Հյուսիսայինանձրնըթափվում է անդադար:Թրջվածնախիրի նման

մուռհնում

՛

նասվոլեոնիզինվորները իրենց կոշիկներիվրա երկուական ո՛չ տուն, ո՛չ տանիք: Ծղոտն ֆունտ ցեխ կրելով. ո՛չ մի ասպաստանյ այնպես է խոնավացել, որ ոչ մի տեղ պառկելու ճնար չկար, ն ղինվորանձրնի տակ քնում են նստած, մեջք մեջքի տալով, նենը անհդատարափ տասի-տասնչինդմարդ առանձին-առանձին:կայսրն էլ Հանդիստչունի նրան քշում է մի տեղից մյուսը, «ակառակորդի Տենդագին բորբոքումը դիրքերի ճետախուղմանըխանգարումէ անքափանցթխիպոտեղանակի, ճետախույվներիբերածը ւառնաշիփոքտվյալներ էին միայն: նա դեռա չզիտն՝ Վելինառոոնը ճակատամարտ կընդունի՞արդյոք, Ժրուշիի կողմից էլ լուր չկա պրուսականբանակիմասին: եվ գիշերվա մեկին) բանի տեղ չդնելով մատրակողտեղատարափ անձրեր, նա ինքն է քայլում առաջապաճդիրքերի երկայնքով, քնդանոթի ճրաձղության չասի մոտենալու անդլիական բիվուակներին, ուր մեկ

են

մթության մեկ այնտեղ այստեղ,

մեջ առկայծում են աղոտ լույսերը, ե միայն նա վեմտքում որոճում է ճակատամարտիծրադիրըո1ուսաղեւմին է կայու իր աղքատիկշտաբ-կացարանը, ուր գտնում է Գրրադառնում առաջին ճաղորղումները. աղոտ տվյալներ՝ նաճանջողպրուսարուշիի մասին, բայց դրանց ճետ միասին ճետանղդումը ցիների շարունակելու Հանդոտացնող խուսաոում:Անձրեն աստիճանաբարմեղմանում է: կայարին անճամբնրքայլում է մի անկյունից մլուսը՝ Հայացքը ղարձնելով լուսամուտին,դեպի դեղեին տվող ճնոուները՝ չի՞ ոլարղում, վերջապես, չե՞ եկել վճիռ բնդունելու ւլաճը: Հոռրիղոնը,

ԱռավոտյանՀինդին անձրեր կտորվումէ, բոլոր կասկածներըմիարատվումեն: նա ճրաման է տալիս՝ իննին մուտ ամբողջ բանակըշարվի ն դատրասո լինի գրոճի: Հչանձնակատարները սուրում են բոլոր ուղղություններով: Թմրուկներն արղեն ճավաբի նշան են տալիս: եվ դրանից Հետո միայն նաղոլեռնը նետվում է շարժականմաճճակալին երկու ժամ-

վա քուն առնելու ճամար:

ԱՌԱՎՈՏԸ

ՎԱԹԵՌԼՈՈՅԻ

Առավույանինն է: Բայց դեո բոլոր գնդերըչէ, որ դիրքավորվելեն: երեք օրվա անձրնեիցկակղած գետինը դժվարացնում է տեղաշարժըե Վասեցնում 4րետանու մոտենալը: Սառը քամի է փչում, ղանդաղզորեն է դալիս արբնը,բայց դա Աուտռերլիցիարեր չէ՝ վառ, ճառագող, դուրս հրջանկություն գուշակող արնրչ այլ ղրա տրամալի առկայծողճլուսիսամին արտափայլումըմիայն: վերջապեսդնդերը շարված նն, ն մարտից առաջ նապոլեսնըիր ճերմակ զամբիկով շրջում է ճակատով մեկ: Դրոշներիարծիվներըխոչ են, ճեժյալները մարտականորենքափաճարում են սրերը, Ճենարձճվում տնակայինննընի նշան ողջույնի իրենց «րացանների վրա բարձրացնում են արջենու գլխարկները:կատաղի թառսիովթնդում են թմբուկնեըը: մոլեգին 4րճվանքով զորավարին դիմավորում են շեփորները, բայց այս ամբողջ ճրավառությունըծածկում է յոքանասուննաղարանոց բանակի Համերաշխ, ցնժադին, ալիք տվող կանչը. ԸՄՆԽՇ 1|'Բոոքօլճսւթ,

«կեցցե՛կայսրը»:

քսանամյա տիրապետության ենքացքում նապոլեոնի Հանղեսչի եղել ավելի Հանդիսավոր վսեմաշուք, քան ու

ոչ

այս

մի

շքա-

վերջին

ստուգատեսը:

Հազիվեն դադարում կանչերը, երբ ժամը տասնմեկին, երկու

ժափ-

(ճակատագրականեղավ այս ուշացումը) 4րառաչ արկեր տեղալ բլրի կարմիրճաձիգներին Հրաման տրվեց մանրադգնդակ աճա նելը՝ «քաջաց քաջը», առաջ տարավ ճնմազդեստիներիվրա եվ տնակը: չասավ նաղոլեոնի վճռական ժամը: Անճամար անդամ նկանագրվել է այս ճակատամարտը,ն այդուամենայնիվ, առանց ճոդնունս դրա ճՃարաիուխոխ ընթքացթյան ու ձանձրույթի վերստին Հետնում սլատՄկուռի ին, բոլոր պերիոլետիաներին՝ նորից կարդալով վայտնրը ժրվածքը կամ առանձին դրվադների Ստենդալի նկարադգրությունները: Դա Ճճավասարապես նշանակալի է ու բազմազան՝ինչ ղիտակխոիցէլ նաչ յելու լինես՝ մոտիկից թն ճեռվից, գեներալականբլրի քն կիրասիրական թամբի վրայից Դրամատիկական աճաղզնաքամի լարում գլուխգորվախի ու ճույսերի անընդմեջփովիոլությունծոց է այս ճակատամարտը՝ ներով ու մի այնպիսի ճանդուցալուծումով, որի մեջ ամեն ինչ ավարտվում է վերջնականկործանումով.ճշմարիտ ողբերգությանմի նմուշ, քաչ նի որ այստեղ ճերոսի ճակատադիրըկանխորոշեցեվրոպայիճակատավա ուշացումով

Հրավառությունն նապոլեոնյան դարաշրջանիֆանտաստիկական ենդմիշտ մարելուց առաջ դաճավիժեցբարձունքից՝ մի անդամ, մի վեր` ջին անդամ ես ճրթիորիպես երկինք մխրճվելով: Տասնմեկիցմինչն մեկը ֆրանսիական գնդերը գրոճում են բարձունքները, գրավում դյուղեր ու դիրքեր, նորից են նաճանջում ն նորից տեդրոչի ննտվում: Արդեն տասը ճաղզարդիակ պատել են բլրաշայտ բացի դեռա ոչինչ ձեռք ղանքի խոնավ կավաճողը)չբայց ուժասոլառումից չի բերվել ոչ մեկ, ոչ մյուս կողմից: նրկու բանակն էլ ճողնել են, երկու գլխավոր զորապետնէլ անճանգիստ վիճակ են ապրում: երկուսն էլ գիտեն, որ կճաղթի նա, ով առաջինը Ճճամալրումկստանա՝Վելինգաոնը գիրըչ ն

`

Քլլուխերից,նապոլեոնը՝Գրուշիից: նապոլեոնըատեպչստեպձեռքն է առնում Հեռադիտակը,սուրճանդակներառաքում. եթե իր մարշալը վրա Հասնի ժամանակին՝Ֆրանսիայե վրա վերստինկշողա Առատերլիցիարեր: ԳՐՈՒՇԻԻ

ՍԽԱԼԸ

Գրուշին, նապոլեոնիճակատադրի ակամա տնօրենը, նրա ճրամանով նախորդեիեկո արշավիհլավ նշված ուղղությամբ: Անձրնըդադարեց: Անչձոգ,ասես խաղաղ ժամանակ, քայլում են վաշտերը, որ առաջին անՀ

ղամ երեկ էին առել վառոդի ճուտը: Հակառակորդը չկա ու չկայ, ջախջախված պրուսականբանակիՃետքն էլ չի երեում:

նախաճաշ չանկարծ, այն ժամանակ, երբ մարշալը շտապ-շտառս է տակ: Բոլորն մի ֆերմերի տանը, Ճողըրթերնակի ցնցվում է ուռթի նորից, խլաձայն ե աղա ականջ են դնում: նորից մարելով,ալիք է է, ասենք, ք նդյունը. դա Ճեռավոր ճրանոթային ճամաղարկիձայնն տալիս հերեքժամանոց արշավային արաայնքան սչ առիննաշատը՝ Ճճեռավոր, նման մի Հնդկացիների ականջները ճղում ծություն: Սղաներիցըքանիսը ըն դեոնին՝ ուղղությունը որսալու ճամար: Անընդմեջճեռավոր թնդյուն է լսվութ Մոն-Սնն-ժանի մուռ սկսված ըքնդանոթաձդությանձայնն է դա, Վաթնոլոոյի սկիղբը: Գրուշին խորձուրդ է ճրավիրում: ժերարը՝ նրա օգնականը, տաք-տաք, կրակ կտրած պաճանջում է. «1 Էա ոոճւՇի6ք ճմ ԸճՈՕՈ» առա՛ջ, դեպի կրակի վայրը Մեկ ուրիշ սլա պաշտպանում են, է նրա առաջարկը՝ անճառլաղ Հավանում ալոոե՛ղ, այնտեղ: Բոլորը ն ճետ է անդլիացիների կատաղիկովի թեժ ղանն է: որ կայսրը բախվել Չրուշին տատանվում է: ենթարկվելու վարժված մարդ, նա հրկչոտաբար ճակվում է դեպի կայսեր կանխադծմանըՃետեհլու ուղին՝ ճետասլնդելնաճանչող պրուսացիներին:Տեսնելով մարշալի անվճոականուչ թյունը, ժերարիի ճամբերությունիցդուրս է ղալիս՝ «ՈՆՅԼՇԸԺ62ճս Շճոօո»-գնացե՛քդեպի կրակի վայրը: իբըն ճրաման ն ոչ իբրն խնդրանք է Հնչում ննթակայի այս պաճանչջըքսան մարդու՝ վինվորականների ն ոչ ղինվորականներիներկայությամբ: Գրուշին դժղոճ է: նա ավելի կտրուկ ու լոստորեն կրկնում է, որ պարտավոր է ճշտորեն կատարելիր պարտ-ՀՔիչ քանի դեո կայսրն ինքը չի փոխել «րամանը: ՍպաներըՃիասթափված են, իսկ թնդանոթներըորոտում են ցասումնալի լռության մեջ: ժերարըմի վերջին ճուսաճաւտտ փորձ է անում. նա խնդրում է, աղաչում է թույլ տալ իրեն քեկուղն մի դիվիղիայով մի բուռ Ճեծելաղոչ բով շարժվել դեպի ոսղմադաշտ հ պարտավորվում է ժամանակինլինել տեղում: Գրուշին միտք է անում: նա մտածում է միայն մի վայրկյան: անում

ու

--

ու

ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ

ՎՇՌԱԿԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ

ԱԿՆԹԱԲԹՔԸ

Մի վայրկյան Գրուշին, ն այդ մի վայրկյանը վճռում է իր բախտը, նաղոլեոնի բախտը ն ամբողջ աշխարճի: Դայ այդ մի միակ վայրկյանըՎալճայմի ֆերմայում, կանխորոշումէ 19-րդ դարի ամբողջ ն աճա անմաճությաներաշխիքը՝այդ վայրկյանը դանդաղում ենքացքը. է շատ աղնիվ ն կույնքան սովորական մարդու շուրթերին, իսկ կայսեր չարաքաստիկչրամանը պարղ ակներն թրթոում է թուղթը նլարդայնորենճմրթող նրա ձնոքերում: Ջ. է մոածում

ու

ճրամանը երն Գրուշին քաջություն ունենար, եթե նա ճանղդդններ ն նա ճրատապ անճըբացաճարոյ, «Հավատընծայեր իրեն աախտել, եթե Ֆրանսիանփրկված կլիներ: Բայց ենթակա, ստորաբաժեշտությանը՝ նե ականջ չի դնում դիրյլալ մարղը միշտ էլ կարզադրությաննէ ճետնում ճակասոադրի կանչին:

առաջարկիՈ՛չ, այսքան փոհոանդով մերժում է ժերարի Գրուշին բանակը մասնատել չի կարելի: հր խնդիրն է Ճետապնդել պրուսացիներին, ն ալդքա՛նը միայն: նա ճրուժարվում է դործնլ տոացած «րաԳրուշիիշուրսպաներըձայն չեն 4անում: մանին Ճճակառակ: Անբավական է տիրում: եվ այդ լուվյան մնջ անվերադարձ չքանում է ջը լռություն այն, ինչ այլես չի կարելի հո բերել ո՛չ խոսքով: ո՛չ գործով. չքանում է վճռականակնքարքը: Հաղթանակը մնաց Վելինդտոնին: հսկ Գրուշիի դնդերի շարունակում են արշավը ժերարի, Վանդամը ցասումով սնղմում են բռունցքները: Փրուշինանճանդստանում է՝ յպրուսացիները չեն հրնում, պարղ է, որ նրանք շեղվել են Բրյուսելի ճանապարից: Շուտովճեւտախույզներըկասկած Ճարուցող լուրեր են բերում. ամենայն Հավանականությամբ, պրուսացիների նաճանջը ղարձել է շեղումների քայլերը դեղի ոավմադաշոր: Դեռ ժամանակ կա կայսրին օզավելի անճամբերությամբ Գրուշին նության 4ճասնելուճամար, ն ավելի ռպասում է վերադարձիճրամանիչ Բայց ճրամանը չկա: Միայն ավելի ավելի խլաձայն է լսվում Հեռավոր թնլանոթաձդությունըՎաթնոլոռյի երկաթե վիճակաճանությունը: Քըը

ու

ու

ԿԵՍՕՐԻՑ

ՀԵՏՈ

Մինչդեռ ժամը մեկն է արդեն: Զորս դրոճ հտ է մղվել, բայց ղրանբ նկատելիորենթուլացրել են Վելինգտոնիճակատի կենտրոնը:նապոլեոնը պատրասովում է վճռական գրոճիչ նու ճրամայում է ուժեղացնել ԲելԱլյանսի մուտ զտնվող Գիետանին ն, նախքանՀրանոթներիծուխսըկվարադուրի բլրամիջյան տարածությունընա մի վերջին Ճայացք է նրտում ռաղմաղդաշոխ վրոո. եվ աճա Ճյուսիսչարնելքում նապոլեոնըինչ-որ ստվեր է նկատում, են սողում անտառի միջից քարմ զորքեր: Հեռաղիտակդուրս որ ասհս ներն անմիջապեսայն կողմն են դառնում. Գրուշի՞ն է, արդյոք, որ Ճամարձակորենզանց է առել ճրամանը ն ճրաշքով օգնությանեկել ամենավըճռականպաճին: է, Ո՛չ, գերին ճայտնում է, որ դա գենհրալ Բլյուների առաջապածճն ւ

':

դրանքպրուսական գնդերն են: Կայսրնիսկույն կոաճում է, որ պրուսաչ ցիների պարտվածբանակը խուսափել է 4ետապնդումից ն դալիս է միա-

նալու անգլիացիներին,իսկ իր սեփականբանակի մեկ երրորդն աննհպաու անում է տակ աղարդյուն հնտուառաջ դատարկ տարածության մեյչ նա է գրում, ճրամայելով ինչ դնով էլ լինի իսկույննեթ Գրուշիին երկտող

կապ պաճաանել ն խանդարել պրուսացիներին մտնելու մարտի մեջ: Վենույն ժամանակ մարշալ նեյը դրոճելու ձրաման է ստանում: լինդտոնինպետք է տապալել ավելի վաղ, քան պրուսացիները կմոտեչ նան, ճենց ճիմայ նրբ Ճանկարծ ու միանդամից նվաղել են Հաղքանակի Հնարավորությունները՝պետք է առանցտատանվելուամեն ինչ դնել խաղդաքղթին։եվ աճա մի բանի ժամվա ինքացքում իրար են Հետնում կատաղի գրոճները, նորանոր ճնետնակայինզորամասեր են մտնում կովի մեջ: նրանք գրավում են մի քանի ավերված գյուղեր, ապա նտ նն քաշվում, ն վերստին մարդկային զանգվածը կատաղորեննետվում է ԹԺբչնամու արդեն բղկաված կարնի (քառանկյուն դասավորություն)վրաւ Բայց վելինդաոնըդեռ դիմանում է, իսկ Դրուշիիցոչ մի լուր: «Ո՞ւր է Փրուշին, որտե՞ղ է դեմ առել Գրուշին», տաղնասով շշնջում է կայռրրը՝նայելով պրուսացիների մուռեցող առաջապաճին:կայսեր գենե բալներն (լ սկսում են կորցնել «Համբերությունը:նպատակդնելով ուժով վճռել ճակատամարտիելքը, մարշալ նեյը, զործելով նույնքան ճանդու անվեճեր, որքան անվստաձճդորժում էլ Փրուշին (երեք ձի գրնաբար արդեն սպանվել են Նելի տակ), նա կրակի երալսն է նետում ֆրանսիա-չ կան ողջ Ճնժելազորը: Տասը ճաղար կիրասիրներհ դրադուններ սուրում են մաճվան ընդառաջ, սեպի սպեսխրվում կարել մեջ, ճզմում քշնամա-չ կան շարքերը: 4նձում Հրետանավորներին: Ճիշո է, նրանց ետ են մղում, բայց անզլիականբանակիուժերն ըսպառվում նն, ամրացվածբլուրների մեջ խրված բռունցքը սկսում է բացվել: Ու երբ ֆրանսիականնորաստեղծՃեծելազորը նաճանջում է ոմբաչ գընդերի տարափի տակ, նապոլեոնի վերջին ոռեղերվը,ճին գվարդիան, --

ճաստատուն

դանլաղ քայլքով պրոճումէ այն բարձունքները,որոնց նվաճումըկարող էր որոշել Եվրոպայիճակատագիրը: ն

ՀԱՆԳՈՒՅՑԻ

Ամբողջօրը

ԼՌԻԾՈՒՄԸ

Հարյուր թնդանոթ է չորս

որոտում մեկն մյուս կողմե-

ձինրի դուխիլունը միաճյուսվում է րից:Ռազմաղաշտում

մազարկերին, խլացուցիչ Հարվածում

են

ծրանոթննրիՃաթմբուկները, դգնտինը ցնցվում '

ծ

Ս.

Ցվայգ

թնդյունից: Բայց բարձունքների՝երկու բլրի վրա, երկու ղորավարն էլ մարտի ժխորի մեջ ուշի-ուշով որսում են ավելի ցածր Հնչյուններ: ժամանակաչափերը ճաղիվ լսհլի, թոչունի սրտի պես, տկտկում են կայսեր ձեռքին ն Վելինղոռոնիձեռքին: երկուսն էլ ստեպչ-ստեսղնայում են ժամացույցին հ ճաշվում սպասելով րոպեներն ու վայրկյանները» վերջին, վճռական օդնության: Վելինդտոնըդգլոն, որ Բլյութերը մուռենում է, նապոլեոնըճույս է կալում Գրուշիի ճետ: երկուսն էլ աղտռել են իրենց ուժերը, հ կճաղքի նա, ով առաջինըկստանաՀամալրոսր երնեն կուսն էլ ճեռաղիտակով նայում անտառի փեշին, ուր, ինչպես թեթն է միայն, ուղ, նշմարվում է պրուսական առաջապածըի:Առաչասպա՞ճչն քե բուն բանակը, որ խուսոռինլ է Գրուշիի ճետասլնղումից: Արդենթուլանում է անգլիացիներիդիմադրությունը, բայց ֆրանսիչ են։ Ժանը շնչելով, ինչպես երկու ըմբիշ, ճա" ացիներն էլ ուժաճատվել են դեմ դիմաց, ուժ ճավաքելով վերջին դոտեկառակորդներըկանգնել ն մարտի ճամար, որը կվճռի պայքարի ելքը: եվ աճա վերչաղես անտառի կողմից ճամաղարկ է լովում՝ կրակում են Հրացաններն վերջապես Գրուճրանոթները. «Իռիո Օւօսշի» շին, նապոլեոնըթեքնացած շունչ է քաշում: Վատաճ, որ իր քնին ճիմա ոչինչ չի սւվառնում, նա բանակի մնացորդներըետ է քաշում թնից ն նոիիըդզրոճում Վելինդտոնիկենտրոնը, որ խորտակիԲրյուսելի ճանապարՀը փակող բրիտանականփականքը, խորտակի եվրուղայի ղարասը: Բայց Համաղարկը թյուրիմացություն էր. պրուսացիները, որ մոլո բության մեջ էին ընկել ոչ անդլիական Համազգեստի պատճառով,կրակ էին բացել Հանովերցիների վրոճ կրակոցներըդադարում են, ն անարչ դել լայն ու ճղոր ճոսանքով անտառից դուրս են քափվում պրուսական ղորքերը: Ո՛չ, սա Գրուշինչէ իր գնդերով, այլ Բլյութերը ն հրա Հետ միաէ ղղրդյունից

ու

ու

--

սին՝ անդառնալի«անդգուցալուծումը: ուրն արագորեն տարածվում է կայսերականզորտդնդերիմեջ, նըբանք սկսում են նաճանջել դեոնս տանելի կարգով: Բայց վելինդաոռհ ղղում է, որ եկել է ճակատագրականպաճը: նւս ձին քշում է դեպի այնքան կատաղորենպաշսուղանվող բլրի դադարը, ճանում է դլխարկըն պըտրտում գլխավերնը՝Ցույց տալով Հակառակորդինաճանջը: նրա ղզորքերն իսկույն կոաճում են այդ ճաղքական շարժման իմաստը: Անպլիաչկան դնդերիմնացորդներըելնում են միասնաբարու նեովում ֆրանսիա ցիների վրա: նույն այդ ժամանակպրուսական ճեծելաղորը մյուս թնից ու է վրա տալիս ուժաճատ նոսրացածբանակի վրա

կովում է «Փրկվեցն՛ք ով ինչպես կարող է» կործանարարճիչը: եվս մի քանի բուղն՝ հ մեժ բանակը, դառնալով վախից ճալաժված մի անկաիր մեջ սելի Ճեղեղ, որ ամեն ինչ ն ամենքին, նույնիսկ Նապոլեոնին առած, տանում է նտ: Դիմադրությանչճանդիպելով, Հակառակորդի«եժելաղզորը նետվում է այդ արագորեն հտ քաշվող ն լայնորեն տարածաղաղակվող ճեղեղի, ինչոլես դյուրաթեք ջրաճոսքի մեյ: Խուճապաճար ների փրփուրիմիջից ճաղիվ ղուրս են կորզում նապոլեոնիկառքը, զինվորական վանձարանընհ ամբողջ ճերտանին. վրա ճառած մութն է միայն, որ փրկում է կայսեր կյանքն ազատությունը: Բայց այն մարդը, որ դիշնրվա կեսին, ցեխոտված),ուժաճատյ փուլ է դալիս աղքատիկ պանդոկիաթոռին՝ կայսր չէ այլես: նրա ճակատաղդրին. Վք՛րջ կայսրությանը, նրա դինասոտիային, փոքը, սաճմանափակմարդու անվճոականությունը խորտակեցայն, ինչ մարդկանցից ամենաքացարին,ամեննախորաքավփանցը ստեղծել էր ճնրոսական քսան տարվա ընթացքում: ու

գյուղական

ՎԵՐԱԴԱՐՁ

ԴԵՊԻ

ԱՌՕՐԵԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Անգլիականդրոչը չէր Ճասցրել ջախջախելնապոլեոնիբանակը,երբ կառինչ-որ մարդ, մինչ այդ գրեքն անանուն, փոստայինարագըրնքաց թով արդեն սուրում էր Բրյունլից դեպի ծովասի,ուր նրան նավ էր սպա. սում: նա Լոնդոն է Ճճասնում նյ կառավարական լրաբերներից առաջ օգուտ քաղելովայն ճանդամանքից,որ լուրը դեո մայրաքաղաք չի Ճասել, տառացիորենպայքեցնում է բորսան. այղ Ճանճարեղ Ռուոշիլդը Հիմնում է նոր կայսրություն, մի նոր դինաստիա Վաղննեք ողջ Անդլիան կիմանա ճաղքանակի մասին, իսկ Փարիվում, ինքն իրեն Ճավատարիմդավաճան Ֆուշեն՝ պարտությանմասին. Բրյուսելին Գերմանիայիվրա կտարածվիՃաղքականզանդաճարությունը: Մի մարդ կա միայն, որ Ճաջորդառավոտյան դեռ ոչինչ չգիտե Վաթեոլոռյի մասին, չնայած նրան ընդամենը չորսժամյա անցում է բաժանում ողբերգության որ անշեղորենկատա-չ տարաբալւո Գրուշին, վայրից՝ րում է Հրամանը՝Հետապնդել սպրուսացիներին։ Բայց որքան էլ զարմանալի է՝ պրուսացիներըչկան չկան, ն դա անճանդատացնումէ նրան: Ավելիու ավելի բարձր են որոտում քնդանոթները, տահա օգնություն ղերածլով:Բոլորն զգում են, թե Հողն ինչպես է դողում ուռքի տակ, ե ամեն մի թնդյուն արձագանքէ տալիս նրանց սրտում: Բոլորը գիտեն, որ դա սովորականճրաձդություն չէ ն որ վիթխարի,վճռական ճակատա

Քայլում

ու

ա-

6"

8)

մարտը բոնկվել է: Մռայլ ու անխու՝ առաջ է շարժվում Գրուշին, շրջամարշալի պատված իր սպաներով: նրանք այլնս վեճի մեջ չեն մտնում ճե. նա չէ որ չանսաց իրենը խորճրդինո վերջ ի վերջո Վավրի մուս նրանք բախվում են պրուսական ջոկաէ, ն այդ Հանդիպումընրանց տին: Դա Բլլութերի բանակի վերջապատն ննտվում են թշնամու խրաքեքնացում է բերում: նրանք մոլեգնությամբ մատների վրա: Ամճնքից առաջ սուրում է ժերարը. կարող է պատաճել,

կանխազգացմամբ տոչորվելով, նա մաճ է փնտրում: Գնդակը նա ընկնում է վիրավոր. նայ ով բողոքի ձայն էր է ժերարին, բարձրացնում,լոնց: երեկոյան դեմ նրանք դրավում են գյուղը, բայց բոկռաճում են, որ այդ փոքրիկ Հաղքանակնիզուր է արդեն, քանի որ լորը այնտեղ, մյուս կողմում, ուր ոսղմի դաշտն էյ Ճանկարծլություն տիմոայլ

Հասնում

րեց:

եվ ամենքը Տիրեց աճեզ, սոսկալիորեն ճաւմր մեռելային լոսվյու: են, էրչ քան այս տանչլավ Համողվում ռր ճրանոթների որոտն էլի ավելի ջալի անորոշությունը: Ճակատամարտն,ըստ երեույթին) ավարտվել է, Վաքհոլոռյի ճակատամարտը, որի մասին Գրուշին վերջապես (ավա՛ղ, ձասնելու նապոլնոնի պաչափաղա՛նց ուշ) լուր է ստանում՝ օգնության ճանջի ճետ միասին:

Քայց ո՞վ է Ճաղքել այդ վիքխարիճակատամարտում:նրանքսպամեժ բանակը մոռացել է են ողջ գիշերը: հղո՛ւր: ուր չկա, ասնս ն իրենց իրենը, ոչ ոքի պետք չգալով, անմտորեն կանգ են առել այստեղ) անթափանցխավարում: Առավույան նրանք նորից ելնում են երթի, այս "

սում

վերստին քայլում են ճամփաներով, մաճու չասի Ճոդնաժ նչ Հավանորեն, կորցրել են ամեն մի իմառւոց դիտենալովարդեն, որ իրենց տնհղաշարժերը Վերջապես,առավոտյանտասին նրանց ընդառաջէ դալիս գլխավոր շտաբի մի սպա: նրան օգնում են իջնել թամբից ն ճարցեր են տեղում վրան: դեմքն աղավաղվածէ Հուսաձճուոությունից,քրտնամվխածմազերը նապայի են կալել քունքերից, մարղը օրորվում է մաճացու Ճճոզնությունից,աղիվ ի վիճակի է ասելու մի քանի անորոշ խոսք, բայց այդ խոսքերըոչ ոքչի ճասկանում, չի՛ կարող, չի՛ ուղում Ճասկանոլ: նային խելագարի, Ճարչբածի տեղ են դնում, քանի որ նա առում է, թե չկա՛ այլես կայոր, չկա՛ կայսերականբանակ, Ֆրանսիանկործանված է: Բայց ջիչ-քիչ նրանից կարողանումեն մանրամասն տեղեկություններստանալ, ն ամենքն իմա կում են խորտակիչ,սպանիչ ճշմարտությունը: Գրուշին, դունատ ու դողդոջուն, կանդնաժ է ըրին Հենված. նա դիտն, ոի իր ճամար սկսվում է նաճատակիկյանք: Բայց նա ճաստատա84

կամորենհր վրա հրկչոտ

է առնում

ստորադրյալը,

մեծ կռաճել

որ

ծանրությունը: Անվճոական չկարողացավ այն նշանակալի ակնթարթում մեղքի

ողջ

ու

բախոոր,ճիմայ այս սւլառնալիքի ճետ երես աո հրնս դառնում է քաջարի զորապետ, գրեթե «երու: նա անճապաղՃճավաքումէ բոլոր սպաներին նյ ցասման ու տրիրտմության արցունքն աչքերին, մի կարճառոտ խոսքով արդարացնում է իր ն միաժամանակդառնորեն զղջում Անխոսչը արաժըրո տատանումները ռում են մարշալին այն մարդիկ» որ դեռ երեկ ղայրույքովէին լցված նրա ճանդեոլ: նրանցիցամեն մեկը կարող էր մեղադրել մարշալին, պարժննալ, թե ինքը ուրիչ, ավելի լավ ելք էր առաջարկում: Բայց ոչ ոք սիրտ չի անում, ոչ ոք չի ուղում այդ անել: նրանք լռում են ն լոում: Անչափնչ լի վիշտը փականքէ դրել նրանց շուրթերին: եվ աճա այդ ժամին Գրուշին ուշացումով ճանդես է բներումղորավարի արտասովոր տաղանդ: Մարշալի բոլոր արժանիքները՝լհլամըյություն, ջանասիրություն, ղաւպվածություն, սպարտաճանաչություն, երնեանեն դալիս այն բուղեից, երբ նա դարձլալ վոտաճում է ինքն իրեն հ ոչ քե Հրամանի տառին: Շրջապատված ոսոխի ճնդապատիկդերաղանցողուժերով, նա փայլուն տակտիկականմանեհրովիր դնդերը դուրս է բերում թշնամական ճոժ ղորբերի միչջով՝չկորցնելով ոչ մի քնդանոք, ոչ մի զինվոր, ն Ֆրանսիայի ճամար, կայսրության ճամար փրկում է նրա բանակի մնացորդը: Բայց չկա կայսրը, որ շնորճակալ լինի նրան: Գրուշին ուշացել է, ուշացնլ առճավետո:Ու քեն իր ճետադա կլանքում նա շատ է բարձրանում, ստանում ն Ֆրանսիա գլխավոր Հրամանատարի ն բանիմաց ամեն մի պերի տիտղոս, մի պաշտոնումիր ճաստատակամժ դորժուննությանՀամար վայելում Համընդճանուրճարգանք՝ոչինչ այլես չի կարող նրան փոխճատուցել այն վայրկյանը, որ իրեն ճակուոադիի տնօրենէր կարգել ն որին նա չկարողացավ տեր կանգնել: է լինում մեծ, անկրկնելիակըն« Այսոլեսաճավորկերպովվրեժխանդիր թարքթը,ռր երբեմն միայն բաժին է ընկնում մաճկանացուին, եթն նա, որին սխալմամբ է վիճակվել ակնքարթըչերես է դարձնումնրանից:

Բոլոր քաղքենիականառաքինություններըՃճուսալիվաճան են խաղաղ ընքացող առօրյա պաճանջներիՀանդեսը.զզուշավորություն, ջանաողջախոշություն Այո նույն Հատկանիշներնանօգնական սիրություն, են դառնում, ձճալվում,անէանում նն այն մի միակ վճոսանճարկավոր կան վայրկյանի մեջ, որ բացաճայտվում է միայն Հանճարի առաջ ն նրա նա Ճճեռու է վանում մեջէ որոնում իր մարմնացումը: Արգաճատանքով ու

մարդուն, ն միայն անվեչճերինէ բարձրացնումերկինք փոքրոգի իր ճրհզեն աջով նրանճներոսների կաճառըդասում: ու

Մարիենբիդուն Էլեջումն

.

(շոյժճե՝Աոգարո՞ւյայ(այրու գալու

ճա արույրե.

28429 նիի ժ-լւ 1Թժո«շեշ: անապրաւն ԱԻ»:

անպտեմբերի 5-ին Սվականի

կառքը դանդաղորեն գըրՎորվում է կարլսբադիցէգեր տանող ճանապարճով.արդեն աաարաանրրեվվ Հաշնանային պաղությամբ է փչում վաղորդյանքամին, տաՀեռուների վրա րածվումՀնձվածդաշտերի վրայով, բայց լայնարձակ

կապոին է տալիս անամպ երկինքը:

կառքի մեջ նատած են Քրճք տղամարդ. Սաքսեն Վայլմարյանդրքսության գաղտնի խորճրդականֆոն Գյոթեն (նա այդպես է կոչվում կարլրսբաղյանճանքային ջրերը եկածների ցուցակում) ն իրեն անմնացորդ նվիրվածերկու մարդ. ծերունի ծառան՝ Շտադելմանը,ն Ջոնը՝ իր քարորի ձեռքով են առաջին անդամ թղթին Հանձնվել 19-րդ դատուղարը, դրաժ բոլոր երկերը: Ոչ մեկը, ոչ մյուսը չեն ասում Գյոթեի ոչ մի րում մագալու քանի որ կարլոբադից դուրս ճենց առաջինպաճից, երբ խոսք, տեխոսքեր կանայք աղջիկներըՀրաժեշտի տաղաճաս Ճամբույրներ դալովխոնվել էին ծերունի բանաստեղծի շուրջը, նրա շուրթերը լռու թյուն են պաճապանումխմ --

ու

ու

Գյոթեն հատած է անշարժ,

հրա մտալխոչ, ինքնասույզ ճուլացբն է է իր ճոդու խոովք: Առաչին |լսկ փոստակայանում միայն, ռր նւս ղուրս է զալիս կառքից, ն ուղեկիցներընկատում են, քե ինչպես նա մատիտով շտապչջշտապ ինչչոր գրառում է անում սլատաճաբարձեռքն ընկած թղթի վրա: նույնր կրկնվում է մինչե Վայմար տանող ամբողջ ճանապարճին՝ե՛ ընքացքի ժամանակ, եէ՛ կանդառներում: Մյուս օրը, Ճառնելուն պես, էղերի Գարտենբերդամրոցում, իսկ ճետո էլ Ցձվոտաու Գյոսնեկում, ամենուրեք նրա առաջին չարցումն է՝ տենդային արադուչ խյամբ թղթին ճանձնել ալն, ինչ խորճել էր ճանապարճին:0րագրում մի կարճ տվյալ կա միայն. «Աշթտատիցի բանաստեղծությանվրա» (սա վեԻ րաբերում է սնոլանմբերի 6-ին), օնիրակի օրը շարունակեցի աշխատել» Լ (2 անպտեմբերի)չ «Բանատոեղզծությունը վերստին կարդացի Ճանապարճին» (12 սեպտեմբերի): հ

մատնում

|

,

՝

ճամվորդության վերջնակետինճասնելիսչ բանասահղՎայմարում, ծությունն ավարտվածէ. դա այլ բան չէ, քան «Մարիենբադյան էլեգիան», ն ամննախորաքափանց, խորապեսքնարական, իր ծերության ամենաՀ ն հոր Հերոռական սիրելի երդը՝ տրիասիրտձճրաժեշտը քոռիչքը: «շոդեվիճակիօրաղիր», այլողես չ Գյոքեն կոչել պոեզիան զրույ--

ցի ժամանակ, ե նրա.կլանքի օրագրում թերնս չկա մի էջ, որ այնքան լիակատար,այնքան ակներն բացեր իր ծադման գաղանիքը, որքան այդ

դառնադինճարցումնային բողոքը, եր ամենանվիրականզգացմունքների այլ տրտմալիվկայությունը հր պատանեկանտարիներին ոչ մի բա'

նաստեղծական ցեղում այնքան անմիջուբարչէր բխել նոր միայն

ապրա-

առ

թայլ,

քայլ ի ծից,նրա երկերից ոչ մեկում մենք այնքան ակներնորեն,

ի

նրա ստեղծագործական չենք մրտԷ Քի ընրացթը, որքան «մեղ ճամար ստնղժված այգ Հրաշալի երգում», լոտուն

առո

տուն, ժամ

առ

ժամ

տեսնում

քանասունչորսամյա պոնհտիալդ: ամենաճասուն, ամենասրտագինչճըշմարի աշնանային ձիրանիով բոցկլոատցողբանաստեղծության մեջ: «Վերին աստիճան կրքոտ վիճակի արդասիք» այդ բանաստեղծու թյունը, ինչպես իր էլեդիայի մասին Էէկկերմանին ասել է Գյոթեն, աքի է ընկնում ձնի ազնվագույն զուլվածությամբ. ամենակրակուսակ» ինթարթը բացաճայտ ն միաժամանակ խորճրդավորկերպով մարմնավորվել է բանաստեղծականկատարյալ պատկերումն:Անցել է ավելի քան ճարյուր տարի, բայց մինչն օրս էլ ոչինչ չի խամրել ու չի աղոռացել նրա շքեղասաղարք ն բաաղմաժխոր կյունքի աշնանային ալդ սքանչելի տերնի ն վրա, թվականի սեպտեմբերի 5-ը դնո ղարերով կմնա իբրն արժանաձճիշատակ օր Գերմանիայիդալիք սերունդներիճամար:

ծերացող մարդու ն այդ ժամի վերկում փայլփլում է ճազվազյուտ ժի աստղ`նորոդումի ասողը: 1822 թվականի փետրվարին Գյոթեն ծանը Ճիվանդություն տարավ. տենդի դաժանադույննոպաներըցնցում են ճիվանդիմարմինը, նա ստեպոտես կորցնում է գիտակցությունը, իսկ մերձավորները՝իրենց Ճույսըի Բժիշկներըչեն կարողանում ախտորոշել, բայց Ճասկանում են, որ դրուչ թյունը լուրջ է, ու չդլոոնն ինչ անել: Բայց 4Ճիվանդություննանցնում է նույնքան ճանկարժակի,ինչպես ն սկավել էր. Հունիսին Գյոքեն մեկնում է Մարիննրաղ,նա դառնում է անճանաչելի, հ այնպես է թվում, քենանքած ճիվանդությունը վերադարձած երիտասարդության, օ«ճասունացման նոր փուլի» նախանշաննէր միայն: ինքնափվիուիյ պլեդանտ խատաբարոչ ծերունին, որի միջից կարծրացած դիտականմիտքը դինի իողլառ դուրս էր մղել պոնզիան, վերոտին, տասնամյակներ անց, ամբողջովին ընկնում է ղգացմունքներիտիրասլետության տակ: իր իսկ խոստովանությամբ, է երաժշտությունըխորապեսճուղլում Ճճողին,)առանց արցունքի չի կաբող լանլ կլավիրի նվագը, մանավանդ, եթե նվագում է այնպիսի Հրաչ ռլուրիչ մի կին, ինչպես Շիմանովսկայան:նա անկասելիորենմղվում է են զարմանքով,որ դեպի երիտասարդություն,ն բարեկամներըտեսնում յոթանասուներեքաժյա ծերունին մինչն կեսգիշեր ժամանակն անցՎ կացնում կանանը շրջապատում, շատ տարիներիընդճատումիցՃճետո վերըստիկ մասնակիցէ լինում պարերի, ընդ որում նրան «միշտ են ամենաճմայիչկանայք»: Այս ամառ, ասես կախարդանքով,նրա մարաժ զգացմունքները ջերՀ մանում են, ն նրա վերստինբացված Հոգին, առաջվապես, ղառնում է

Այդ տերնի,

ալդ

բանաստեղծության,այդ

ըյորու

վաղեմիղյութանքներիգերին: Օրագիրըդավաճանաբարմատնում է աղրած «նրջանիկ գիշերները», ծերունու մեջ նորից արթնանումէ «ճին Վերքերը»:կանանցներկայությունը նրան բանաստեղծականէքապրոմտներ է ներշնչոսի, մղում դեպի խաղն ու կատակը, ինչպես կես դար առաջ, իլի Շննեմանինժամանակները: նա դնոնս տատանվում է ընտրության մեջ. նախ 4ճրապուրիչլեճուճին, իակ ճետո տասնիննամյա Ուլրիկա ֆոն տարի առաջ 1եվեցովն է գերում կլանքի կոչված նրա սիլոոր: Տասնձճինդ Գյոթեն սիրում էր նրա մորըչ ղեռ մր տարի առաջ լոկ ճայրարարթեթեվո:կի ճեդնում էր օդատրիկին»,բայց 4իմա ճամակրանքն անսպասելիչ որեն դարձել է կիրք, ն, ամբողջովինՃամակելով սիրտը, ցնցում է նրան ղդացմունքներիայնպիսի ճրաբխային ումով, ինչպես ոչ մի ապրում չէր ցոցել երկար տարիներ: ծերունին սիրաճարված է պատանու նման. Ցոքանասունչորսամյա ւլարտեզի ծառուղում աղջկա կարկաչաճոս ձայնը լսնլուն պես նա լքուք է աշխատանքըն առանց զլխարկի ու ձեռնափայտիիջնում է ցած, մաէ նրան տաղաճաս անձճողուղջկա մուո։ էվ դեո Ճամառորենճետապնղդում պատանեկանայվլունով, տղամարդու կրքով: Տրադիկոմիկականխաղ է ներկայացվում. դաղտնաբարխորճուրդ անելով իր բժշկի ճե, Գյոթեն ամեն ինչ խոստովանում է Սաքսեն-Վարմժարյան դքոին ն իր ճին ու ճաէ տիկին Լեվեցովիցխնդրելիր ղոավատարիմընկերոջըՀանձնարարում տրը Ուրիկայի ձճռքը: եվ դուքոըչ միտը բերելով, թե իրենք հ՛նչ բուռն դիշերներ են անցկացրելմի ճիսուն տարի առաջ, դուցեն դողումիչարա-

խբնդացելէ ծերունու վրա, որին Գերմանիան,ամբողջ նվրողանճարգում է իբրն իմաստուններիցիմաստունի, իբրն արդիականությանամենաճա-Հ սուն

ն

բոլոր

պայծառ խելքի: Դուքսը Ճանդիսավորությումբզարդարվում է իր շքանշաններով ու պատվանչաններովն գնում յոքանասունչորա-

ամյա Փյոլեխ ճամար լանդրելու տասնիննամյաաղջնակի ձեռքը: հնչով Ճայտնի չէ, ըստ երնույթին,

է ավարտվել Ճարոնախոսությունը՝ ատույղ

տիկին Լեվեցովըտվել է խուսափողականպատասխանն վճիոր ձգվել Է:

ճետաՀ

կոճանալ

նվ այսպես, Գյորեն առիսլվածէ երջանկությանՃճույլսով, ճչպանցիկՃամբույրով, սիրալիր խոսքով, մինչդեո նրան ավելի ու ավելի

Շննեման

իլի

(Աննա էլիղաբեքՇենեման, 1253--1812)--երիտասարդ Գյոթեի մի չարք բանաստնզծություններում: ժետաղայումՍտրաս«

գովերղված նրա ճարսնացուն՝

բուրգի քաղաքագլուխֆոն Տյուրճայմի կինը:

նրբադեղ կերպարանքըվերոտին պատանեկանավյուհով ը:բոշլսնելու տենչանքը: նորից է անճամբեր ու կրքոտաբար ճետամուտ լինում ճակատագիի բարնհճաճությանը:սիրած աղջկա հտնից նա նվիրվածությամբ մեկնում է Կարլոբադ,բայց այստեղ էլ ոչնչի չի ճասնում, բացի կիսախոստումներից՝ի պատասխանիր ջչերմադին վղացմունքների: եվ անցնող ամառվա ճետ նրա տառապանքներըխորանում են, Վերջապեսդալիս է Հրաժեշտի ժամը, որ նույնպես ոչինչ չի խոստաէ հում, ոչ մի ճույս չի ներշնչում, ն ճիմայ երբ կառքը նրան տանում մեծ է՝ Հասկանում Վայմար՝ պայծառատեսը այն մեժառպեսնշանակալին որ խուժել էր իր կյանքի մեջ՝ ավարտվեց: Բայց օ«խորադինցավի ճավերժական ուղեկիցը» այդ տրմտմալիժամին էլ փկարատումէ թախիծը: ճանճարըպայծառությանլույս է նետում տառառպյալիվրա, ն նայ, տիոփանքչդնելով երկրայինի մեջ, կոչ է անում աստվածայինին:Վերստին, ինչպես բաղմիցս արդեն, իսկ ծիմա վերջին անդամ, Գյոթեն կյանքից վանվելով աղասաան է դաոնումպոհղիայի մեջ, ն, այս վերջին շնորճի Համար երախտագիտության զգացումով, կյանքի յոքանասունճինգերորդ տարում նա խորամտաբար այս բանասահվզվծությանը բնաբան է ղնում է Համակում այդ

իր «Տասսոյի» տողերը, որոնք գրել էր քառասուն տարի առաջ ի ղարմանս իրեն, կենդանությունէին առել իր իսկ ճամար.

ն

որոնք,

Այնտնդչուր լռում է տանջանքիմեջ մարդը, աստվածա

պատմելուշնորճ տվեց ինձ Տառապանքս

Անուրալ մյոքերի մեջ ընկած ծերունին ընթանում է կառքով ն ճուԴեռ այոօր ղախոով որոնում իրեն պաշարած ձարցերի պատասխանը: առավոտյան«աղմկալի ճրաժեշտի» ժամանակ Ուլրիկանքրոջ ճետ միասին վազեց իր մոտ, մատաղաճաս, սիրելի շուրթերը Ճամբուրեցինիրեն, բայց

դա

քն լոկ դուտորական: նա հսկ իր որդին ուճարսը, մատնիչ իրեն, մոռացությանչի՞

քնքշագի՞նճամբույր էր,

կռիբի՞, արդլոք,

արդյոք,

որ անճամբներ տղասում նն մեծաճարուսսո ժառանդությանյարդելք չե՞ն լինի ամուսնությանը:հնքը ծիծաղի աոարկաչի՞ դառնաՀասարակության

աչքում։ Մի տարի անց նա Ուլրիկայինանճուսալիորենզառամյալ չի՞ թվա: Ու երն իրենք տեսնվեն՝ի՞նչ կբերի այդ Հանդիպում

Հարցերըդառնում

ավելի ու ավելի տագնապալիչեվ Հանկարծ դրանցիցմեկը, ամենից Հրատաը, զեղվում է տողերիմեջ. նա աստծուց շնորճ ունի «արտաճայտելու, թե ինչես է տառապում»: Հոգեկանխր90

են

ռովքի «ղոր ճնշման տակ ուղղակի մերկացած ճարցը իբրն ցավագին ճիչ մխրճվում է բանաստեղծականտողերի մեջ.

:

տենչալի օրը ինձ. ի՞նչ կբերի արղյոք որը կոկոն է դեռ, Փուցն ծաղի՞կ, Հիացումիարցո՞ւնքչքե տառապանքխորին,-Մի կասկած է մթին 4ճոդիսզատել:

Սրտիցավը, մաբրաղորժված վլայծառացած, մարմնացում է գրոբյուրեղյա տողերում: Պոհտը, դեդերելով ճողու խոովքի «Ճոդնեմաշ մթնոլորտում», ճալացքը բարձրացնում է ճանկարծ, ն նրա առաջ բաց-չ վում է Բոչճիմիայիվաղորդյան ճնեռաստանը՝ աստվամային անդորը, որ այնքան տարբեր է իր «Հոդինծվատող տագնապներից: նվ աճա տեռած ու

նում

պատկերնարդեն ճառնում

է բանաստեղծությանժնջ.

Արդյո՞քժայոնհընՀպարտ գրկում լուսաբացի) չառկերը չե՞ն լզվիչ չի՞ փայլի ցողն ագաթ, Ջրերը չե՞ն Ճոսի անծայրածիր» Մերթ ցոլանքով անձրն Ճճորիղոնին ձուլված, /ւ մերք ճավարա՛ձե,լայնատարա՛ժ: Մարե՞ցաշխարճնարդյոք:

էլ չեն

շողա

կրքով նա Բայց իրեն անշունչ աշխարչճրչի դոճաքնում: ձամոաւկված ճետ ն ամեն ինչ իմբոնում է սիրելի էակի միաձուլված միայն, այդ պատկեիր կախարդականիոխակերպմամբ կենդանություն է առնում բահասՀտեղծի ճիշողության մեջ.

"

Դու տեսնում նմ այնտեղ, այն կապույտում անսուս՝ ձրեջշտակներին րոլոր, չնաշխարտճիկ, Որ ծնվել են կարժես կոճակներիցլաղուր, Այնպեսքնքո՛ւջ, այնպեսՀրաշալի՛չ Ու ոլարի մեջ ճանկարծ երնում է աչքիդ՝ Ուրվականը չքնաղ ինչ-որ մեկի: Դու նայո՛ւմ ես, նայլո՛ւմ ծիացումով անձիր, ու թվում է նա՛ է այն բիլ ծովում,

Այնքա՛ննման

է նա քո վեճ պաստկերածին, վայրկյան այլ է թվում: Հավերժորե՛նմենակ, բյուր ձներով նորից, եվ ամեն մի ձնում՝ լուսե ու անթերի:

Սակայն ամեն

ասվատվկերում կերպարն արդեն ճայանվելուն պես, Ուլրիկալի եվ մառ դառնում է մարմնեղեն, Գյոքեն բանաստեղծությանմեջ դեղանկարում է, քն նա ինչպես է Հանդիպել իրեն ն ամեն քայլի «նտ երջանկություն պարդեել, ինչպես վերջին Ճամբույրին Հետնել է ամենավերջինը: Ամբողջովին քաղցրալուր ճյուսում է ճուշերին տրված, ղառամած պոնատր ն ու սիրույն Ճավատարմությանըձոնված այն ամենամաքուր կատարչ մալ բանաստեղծական տներից մեկը, որ երբեք Հնչել է գերմաներեն մի ուրիշ լեզվով:

վամ

Մենք տենչում ենք տեսնել ճաճանչափայլմեկին, Վանմադույն,անճառ ու Հոզաւոնսյ եվ նմանվել նրան ճողով կարոտագին, Ու խավարը պատոտծ դուրս դալ Հանդես եվ «ենց դա է բարին: Միայն իր «ետ մննազ ես կարող նմ ճասնել բարձունքներինճերմակ:

Բայց որքանբերկրալի է սիրած էակի «ուշը, նույնքան տանջալի է անջատումը)ե աճա տառապանքըդուրս է մղվում այնպիսի ուժով, որ գրեթե փշրում է սքանչելի բանաստեղծության վսհմաշունչ թախծալի Ճճյուսվածքը.շատ տարիներիընացքում միայն մեկ անդամ է անմիջական զգացմունքն այդքան բացաձճայտորեն, այդքան մերկացած մարմընացում գանհլբանաստեղծականտողերում, մինչե Ճճոդուխորքը ցնցում է այլս դառնադինբողոքը, եվ ինձ ես

ղու

լքեցիր: Եվ այն պատից,ասալ Հոգիս տրտում,

ի՞նչ պիտի անեմ:

դաժան՝ ճազարչ Ճամփաներին տառասղանքնե՞ր

Չկա բարի մի շող անապատում եմ անվեիջ), Տրտւփությունից քշված քավոասռում Ավփսոսանքս փնտրումարցունքի մեյ:

եվ այստեղ, երբ, թվում է, վիշտն արդեն Հասել է վերջնասաչմանին, մի վերջին, ամենատանջալիՃառաչանք, Հրաժեշտ տվեք ժալոնհրիմեջ վայրի» մենակ, Բարեկամնե՛րչդուք ինձ թողե՛ք Քայց զնացե՛քխիղլախ,մտեք աշխարչն ար լի, Տաճարըկեցության՝ չեն ու շռայլ: Զննեք աշխարճը այա. է՛ օդ, ե՛ ճող, ե՛ չուր, եվ իմասոը կյանքի փնտրնքամեն ինչում: ինձ

հսկ

նս՝

ես,

որ

կ աշխարճիյ ն ինձ Համար կորա ժ. սիրվա՛ծ էի մանկուց աստվածներից:

ինձ, որ Պանդորայիզանձատուվնէի տրված:

Ուր կար

ամին բարիք, ն բյուրավոր չարիբ: երջանիկ էիչ դեղեցիկի ճետ ւլաակվածչ կռրժանվումեմ ճիմա նրանից զատասպարտվածլյ

ես

դաղտնամիտբանաստեղծի շուրքերը երբեք այս. ղուսպ, Մշտապես պիսի տողեր չեն ասել: նա, ով պատանի ճասակից դիտեր քաքցնել իր Ճասուն ՀասակուԻ սանձել նրանց, այն պոհորյ որ միդգացմունքները, այն տեսիլքների, այլաբանությունների ն խորճրդանիշերի մեջ էր կիսաբաց անում իր նվիրական դաղտնարաններըչճիմայ կյանքի մայրամուչ ոին առաջինանդամ ազատություն է տալիս իրեն: Հնարավորէ, որ անցած Ճճիսունտարում նա ոչ մի անգամ չի եղել այնքան թրքոռունզգացմունքներիտեր մարդ, այնքան մեծ քնարերդու, շրջադարՀ որքան այն անմոռաց օրը, իր կլանքի այն արժանաճիշատակ ձային պաճին:

էր բախոոի Գյոթեն ինքն էլ իր ստեղծադործության մեջ տեսնում Վալմար, նա ամեխորճրդավորու Հազվագյուտ շնորձը: Վերադառնալով նից առաջ, նախքան մեկ ուրիշ աշխատությամբկամ տնային դործերով Է պբաղվելը, իր ձեոքով արտադրում է էլեդիան վայնլչագրականարվեստով: խնամքովընտրվածթղթի վրա նա հրեք օր դրում է դեղեցիկ, ճՃարտարաճյուս տառերով, ինչպես ճղնավորն իր խցում, թաքնվելով տնեցիներից, նույնիսկ ամենամերձավոր մարդկանցից: նույնիսկ կաղմելու դործն ինքն է անում՝ միայն քն ժամանակից շուտ բանսարկություններ չտարածվեն։ Ապամետաքսե ժապավենովձեռագիրնաժրացնուէ է կարմիր սեկապատկազմի մեջ (ճնտադայումդա փոխարինվում է կտավն ճիանալիկաղմով, որ ճիմա էլ կարելի է տեսնել Գյոթեի Շիլլերի արխիվում): Օրերն անցնում են օրերի ետնից, լի դառնությամբ ն ջղային տրամադրությամբ. ենթադրվողամուսնությունըչար ճեգնանքի առիթ է լիս, իսկ որդին նույնիսկ սպլոռթկում տաելությամբ: Բաէ բաացաճալյտ է լոկ, որ պոնտը մտերմության մեջ է սիրաժ էակի նաստեդծությամբ ճետ: Միայն այն մամանակ, երբ ճրապուրիչ լեճուճին՝ Շիմանովակայա այցելում է իրեն, մարիննրադյանպայծառ օրերի տրամադրությունը վերաղառնումէ, ն նա վերստինդառնում է մարդամոսո ու

տա-

-

Ր

Թարգմ. Վ. կարենց:

էկկերՎերջասես, Հոկտեմբերի Չ7-ին Գյոթեն իր մոտ է կանչում մանին, ն այն ճանդիսավորությունն արդեն, որ նա ստեղծում է բանասաւեղծությունը կարդալու Համար՝ ցույց է տալիս, քն դա որքան մոտ էր եր սրտին: Սառան գրասեղանին է դնում երկու այրվող մոմ, ն դրանից Հետո Հրավիրում է տեղ գրավել ն կարդալ միայն Գյոթեն ԻԷկկերմանին (լեգիան: Աստիճանաբարուրիշ, բայց միայն շատ մտերիմ, մարդկանց ես ճաջողվում է լսել էլեգիան, քանի որ Գյոթեն, էկկնրմանի վկայությաժբ, դա պաճպանում էր «իբրն սրբություն»: Առաջիկաամիաներին արդեն ճայանի է դառնում, քն այդ բանաստեզծությունն ի՛նչ պռանձնաճատոմլ տեղ է դրավում նիա կյանքում: Արտասովորվերելքին, որ ասես վերադարձրել էր իր երիտասարդությունը, 4աջորդում է ուժերի կտրուկ անկում: նա վերստին մոտ է մաճվան, դժվարությամբ է անկողնուց դեպի բաղկարքոորն բազկաթոռից դեպի Հարսըտանը չէ, տղան անկողինըդնում` ոչ մի տեղ Հանդիստչդտնելուը ժելցված է ատելությամբ, չկա մեկը, որ ճողա մենակ մնացած 4ճիվանդ բունու խնամքը: Բայց աճա Բճնոլինից,Հավանորենբարեկամների կանՑելտերը Ո, ն, չով, ժամանում է մոնրիմ մարդկանցից ամենոասիտերիմը՝ եմ տեսնում-իսկույննեթ նկատումէ 4իվանդին լափող բոցը: «եվ ի՞նչ զարմանքով գրում է նա:-- Դատելով ըստ ամենայնի, նրան տանջում է բուռն սերը պատանեկությանբոլոր տառապանքներով»: իր բարեկամին ապաքինելու ձամար ժելտերը նորից նորից «անկեղծ կարեկցանքով» նրա ճամար կարդում է էլեդիան, իսկ Գյոթեն չի ճողնում լսելուց: ապաքինվելուց Հետո դրում է Գյոթեն, դու քո «Ձարմանալիէ, փափուկ, թափանցողձայնով բազմիցս կարդացիրինձ Համար իմ այնքան սիրելի բանաստեղծությունը, որ ես ինքս չիմ ուզում ինձ խոստովանել»: եվ այնուճետն. «ես չեմ կարողանում անջատվել իմ էլեդիայից, եե մենք միասին ապրեինք, ղու պետք է ինձճամար մինչն ճիմա բայց կարդայիրու երդգեիրէլեգիան այնքան, մինչն որ անդիր անեիր»: Այսպես է ընթանում, ինչպես գրում է ձելտերը,«ապաքինումն այն նիղակից, որով նա խոցվել էր»: կարելի է առանը չափազանցության ասել այղ էլեդիան փրկեց Գյոթեին։ Վերջապեսսրտի Ճճիվանդությունը է, վերջին տանչալի Հույսը կորսված է, «ղատրիկի»«նտ չաղզքաճարված ու

--

--

լՔնհլտեր կարլ Ֆրիդրիխ (1258--1882)-- գերմանացի կոմպոզիտոր ն երաժչտա1296-ից Գյոքեի ճետ եղել է սնրտ մտերմության

կան գործիչ, Մենղելսոնի ուսուցիչը: մեջ:

նա դիտի, ամուսնանալու երազանքը վփարաստված:

որ ինքն այլես եր« մեկնի ո՛չ Մարիննբրադ, ո՛չ Կարլսբաղ, չի- լերադառնաաներբեք չի բեք ճոդության ու անգործության աշխարտճը. իր կյանքն այսուշնտի պատկա նում է միայն աշխատանքին:

ղիմացավ գայքակղությանը,Ճրաժարվեց իր ճակատադիրընետ դրա փոխարեն նրա կյանքի ոլորտն է մտնում փորձերից, բայը շրջելու նա հատատդարձ մենծ նոր ամփուվիում: ճայացք է նետում իր անխոսք՝ մի է, որ իր ցաժ վարսունամյա ստեղծադործականուզու վրայ տեսնում հն հեն ն ու անուժ շաղ տրված, եթե ինքն այլն նիկերը ցրված է ստեղծելու, Համենայն դեւլս կարողէ ամբողջն ի մի Հավաքել, ամփոփել. պայմանադիր է կնքվում «երկերի ժողովածուի» ճամար, սաճմանվում հն Հեղինակայինիրավունքները: եվ դարձյալ նրա բովանդակ սերը, որ տրված աղջկան, վերաղառնումէ երիտասարդությանամենաէր տասնիննամժյա Հին ուղեկիցննրին՝«Վիլճելմ Մայստերին»ե «Ֆաուստին»:եռանդովլեցուն, նա լծվում է աշխատանքի.դեղնած թերթերի Հիման վրա վերո կանդնվում է անցած դարի մտաՀչղազումը: Դեռ մինչն ուքսունը լրացնելը Փյոքեն ավարտում է «Թավփառումի տարիները» ն ութսունմեկերորդ տարում 4ճերոսաբար դառնում իր կյանքի դլլսավոր գործին՝«Ֆաուստին»: «Մարիննբադյան էլեզիայի» ողբերգականօրերիցյոթ տարի անց ավարտվում է նան այդ երկը, որ նա նույնպիսի երկյուղածությամբ Ճեռու է պղաճում աշխարճից՝դաղտնաբարն ղմուռսի կնիքով: նրա զգացմունքներիերկու ոլորտի զենիթում, վերջին կրքի ն վերչին դոճաբերությանմիջն, առանձնաշեշտվումէ 1823 թվականի սեպտեմբերի5-ը՝ Հրաժեշտըկարլսբաղին, Հրաժեշտը սիրույն՝ ՀոգեկանշըրՀ ջադարձի անմոռանալիբեկումը, որ Ճճավերժությանմեջ մարմնացում կտավցնցող ուժի բողոքով, Մեղ տրված է այղ օրն արժանաճիշատակ կոչելու իրավունքը, քանի որ գերմանական պոնղիան այդ ժամանակից ի վեր չունեցավ ավելի շողշողուն մի ժամ, քան այն ժամը, երբ ճղոր քասիով ղղացփմունքը լկվեց այդ անմաճ տողերի մեջ: նա

Պլոր

ԻԼ ԴՈՒՆ ԴՈՅԻՊոտ աա Ն ՈՐաոՒԱԷ

Ա. Զուոմեր լն լի փֆոռնիաւ:

"2

ԱՅՆ

մո Թշոկծ: ա

դոքայարւ

ՄԱՐԴԸ, ՈՐԻՆ ԵՎԲՈՊԱՆ

`

ԶԶՎԵՑՐԵԼ

ԷՐ

թվականն է։ Աժերիկլան նավը ձավրից բոնել է նյու են մեկՅորքի ճամփան: Հարյուրավորարկածախնդիրներ նում նավով, ն նրանց մեջ Ցոճան ԱվզուստԶուտերը. սա մոտ: նա անտարեկանէ, ծնվել է Բազելի ն սպասում է այն րուլեին, երբ իր եվրոպականօրենս Համբերությամըբ

երեսունմեկ

Ռյունենբերգում,

մարդ, գրող, խաբնկած կլինի օվկիանոսը:Սնանկացած միջն պաճների նա, առանցերկար մտածելույ կնոջն երեք երեխային թողել է բեբա՝ ու

փաստաթղթովժի քիչ փող է ձեռք գցել է: նոր կյանքի ճանապարձճին չձովիսի2-ին նա ափ է իջնում Նլու Յորքում ն երկու տարի շարունակ անում է այնյ ինչ պատաճլոիրեր փաթեքու, դեղագործ,ատամնաբույժ,Հազար տեսակդեղանյութեր վաճառող, պանդոկապան:Վերջալես, մի թիչ խելքի գլութը ձավաքելով, 4լուրանոց է բացում, շատ չանցաժ՝ վաճառում ն, ճետնելով ժամանակիտիրականձայնին, մեկնում է Մկոսուրիչ Այատեղնա ճողաղործ է դառնում, կարճ ժամանակումոչ մեժ՛ կարողությանտեր հ, թվում է, կարող էր ճանդիստ ապրել: Բայց նրա տան մոտով ինչ-որ տեղ շտապելով, անվերջանալիշարքով անցնում են մարդիկ՝ մորթու առնտրականներ,որսորդներ, զինվորներ, արկածախքննրանք դալիս են արնմուտքից ն գնում դեպի արնմուտքյ, նե այդ դիրներ. ճարնմուտք» բառն աստիճանաբարնրա աչքում ձնոք է բերում ինչ-որ կախարդականվորություն: Ամենքի գիտեն, որ արնմուտքն սկսվում է անծայրածիրպրերիով, ուր բիզոնների վիթխարի նախիրներ են արածում, պրերիով, որով կարելի է գնալ օրեր առանցմարդ շաբաթներ՝ է կարմրամորք ճանդիոլելու, երբեմն միայն կարելի տնսնել սուրացող ու են չնտո սկսվում լեռները բարձր անմատչելի ն, վերճեժյալների: որի մասին ոչ ոք առույգ ջապես,անձայտ մի երկիր՝կալիֆոռնիան, ոչինչ չդիտել մինչգեռնրա Հեքիաքայինճարստսթյունննրի մասին «ըբաշքներ են պատմում: Այնտեղ գետերը կաթ ու մեղր են բերում` վերըրու, ինչքան սիրա ուղի: նրկիրը, սակայն, 4եռու է, շա՛տ Ճեռու, ն այնչ տել Ճասնել կարելի է կյանքը վաոանդիտակ դնելով միայն: քմաճաճույքին, կեղծ բախտի Փարիզում,

ն աճա

ու

մարդու Բայց Յոճան Ավղլուստ Ձուտերիերակներումարկածախնդիր արլուն էր Ճոսում: Հձանգիստ խաղաղապրել ն Ճո՞ղ մշակել: Ո՛չ, դա ու

նրա արտովըչէ: 1830. լնլականին նա ծախեց-ժախծխեցուննցած-չունեպածը, մի արշավախումբ ստեղծել՝ ֆուրգոնններով,ձինրով, եղներով ձանգերձն, դուրս դալով ինդեպենդասամրոցից, բոնեց անձճարոության ուղին:

ԱՐՇԱՎԱՆՔ

ԴԵՊԻ

ԿԱԼԻՖՈՒՆԻԱ

թվականն է: եզննր լծաժ ֆուրդոնով, ամայի ու անվերջանա-չանեզր տափաստանների միջով ն, վերջասլես, Ճարքությունների, լեռների վրայով, Զուտերի Հեռ միասին, Խաղաղօվկիանոսին ընդառաջ ի

,

Մ.

Ցվայգ

դնում են նան երկու ուղա, Ճինդ քարողիչ-միսիոննր ն նրեք կին: երեք են Վանկուվեր ամրոամիս անը, ճոկտեմբերի վերջին, նրանք ճասնում են մինչ տեղ ճասնելը. քարոզիչները ավե ցը: ՍպաներըՋուտերին լքել լի Ճեռուն չեկանյ կանայք ճանապարճինմեռան, չդիմացան զրկանքնեչ բին: Ձուտերըմնաց մենակ: Զուր էին ջանում նրան պաճել այստեղ, Վան կուվերում, զուր էին ծառայություն առաջարկում, նա չենթարկվեց Ճորդորներին։ նրան անդիմադրելիորեն քաշում էր «կալիֆոռնիա» կախարդական բառը: Մի Հին ջարդված առաղզաստանավովնա ուղնորվում է նախ դեպի Սանդվիչյանկղզիները, իսկ ճետո, մեծամեծ դժվարություններով շրջանցելով Ալյասկան, աի է իջնում ատոժուց մոռացված մի ճողակտորում, որ կոչվում է Սան ՖրանցիսկուԲայց սա այն Սան ՓՖրանոր չտեսնված չավերով աճեց երկրացիսկոն չէ՝ միլիոնանոց քաղաքը, ն ճետո շարժից որ մենք դիտենք 4իմա: Ոչ, դա ձկնորսական մի ողորմելի գյուղ է դեռնա, որ այդպես են կոչել ֆրանցիսկյանքարոզիչները: Դա անծանոթմեքսիկական Կալիֆոռնիա գավառի լքված ու մոռացված մայրաքաղաքն էլ չէ՝ նոր մայրցամաքի ամենաճարուստ երկրամասերից մեկում: իսպանականգաղուքարարներիանտնտեսվարություննայստեղ երեվում է ամեն ինչից. չկա կայուն իշխանություն, շարունակ խովություններ են ծաղում, բանող ուժը ն անասուններըչեն բավականացնում, պակասում են եռանդուն, նախաձեռնողմարդիկ: Զուտերըձի է վարձում ն իջնում արգասաբերՍակրամենտոՃովիտլս Մեկ օրը բավական էր նրան, որոնողի տնաներու Ճամուվեր, որ այստեղ ճնարավորությունկա ոչ միայն մեժ ֆերմա ու ռանչոյ այլն ամբողջ բաու

ձիմնելու: դավորություն

Մյուս օրն իսկ նա ներկայանումէ Մոնտերել, հաճանդի խղճուկ մալներկայանում է նաճանդապետԱլվերադոյինն առաջարկում րաքազաքը, հրկրամասըյուրացնելու իր ծրագիրը: հր «ետ կղզիներից մի քանի պոանձրաժեշտությաննա էլի լինեզըցիներեն հկել, ի Ճետադայում ըստ նա է մարդ կբերի, պատրաստ այստեղ բնակավայրճիմնել, մի ամբողջ պաղութ,որ ինքը նոր Հելվեցիա կկոչի: ինչո՞ւ «նոր Հելվեցիա», Ճարցնում է նաճանդապետըո ես շվեյցարացի եմ ն ճանրապետական,-- պատասխանումէ Ձուտերը: -ա՛վ, արեք ինչ կամենում եք, ձեղ տասը տարվա կոնցեսիահմ --

--

տալիս:

--

Քյոեք, քե այնտեղ ինչ արագ են կատարվում դործնրըո ղաքակրթությունիցՀազար մղոն Հեռու առանձին մարդու եռանդը նշանակում էր բազմապատիկ ավելի, բան եվրուլայում, Հին Աշխարճում:

Տեսնո՞ւմ

ՆՈՐ

ՀԵԼՎԵՑԻԱԾՆ

թվականն է: Սակրամենոտռպետի ափով դանդաղորենդեպի վեր է ձգվում ւի քարավան:Առջնիցընթանում է Հեծյալ Յոճան Ավգուստ Ձուտերը՝Հրացանն ուսին: ննից՝ երկու-երեք եվրոպացի, Հեւո Ճարյլուր կարճ շապիկներով, եզներ լծած հրեսուն ֆուրդոն՝ Հիսուն սպոլինեղզցի՝ լեցուն ուտեստով, սերմերով ու զենքերով, ճիսուն ձի, ճարյլուր ճիսուն ջորի, կովեր, այծեր ն, վերջապես, վերջապաճմի փոքր խումբ: Աճա ն ամբողջ բանակը, որ պետք է նվաճեր նոր Հելվեցիան։նրանց ճանաչ այրում են, դա ւլարճը բացում է բոցեղեն վիթխարի ալիքը. անտառն ավելի Հարմար է, քան կտրատելը: եվ ճենց որ բոցն աղաճորենլափում է գնատինը՝ նրանք գործի են անցնում դնոնս ժխացող ծառերի մեջ: Պաեն սարքում, ջըչորեր Հեստներ ցանում դաշյոր, որ նույնիսկ վափորում, են թելու կարիք չունի, փարախներ սարքում անճամար թվով անասոմմննրի Համար: Հարնանվայրերից, քարողիչներիլքած գաղութներից ասճամալրում է դալիս: տիճանաբար է Հաջողությունըվիթիարի էր: Առային բերքը չափազանց առատ չինում: Ամբարներիպայթում են ցորենի առատությունից, նախիրներն արդեն ճաղարներովեն ճՃաշվումու թեն երբեմն դժվար էր լինում (շատ ուժ էր խլում նորից ու նորից գաղութ ներխուժող բնիկների դեմ արշաՀ վելը), նոր Հելվեցիանդարձավ աշխարճի ծաղկուն մի անկյուն: Քրրանցքներ են փռրվում, ջրաղացներ են կառուցվում, ֆակտորիաներ են բացվում, նավերը վեր ու վար են անում գետերով: Զուտերըմատական Սանդվիչյունկղզիներին, այլն կաբարում է ոչ միայն Վանկուվերին լիֆոռնիայի ափերին բարիս նետող նավերին: նա աճեցնում է կալիչֆոռնիականմրգեր, որոնք ալոօր ճոչակված են ամբողջ աշխարճում: նա մ. Հոննոսիցխադողի վաղեր է բերել տալիս. դրանք շուտ Ֆրանսիայից լավ բոնում են, ն մի քանի տարուց ալդ Հեռավոր ճողի աճագինտարածություններ դատվումեն խաղողի այգիներով: իր ճամար նա կառուցում է տուն կ բարեկարգ ֆերմաներ, «Պլելել» ֆիրմայի նրա դաշնամուրը ճեռավոր ճանապարճէ կտրել Փարիզից. վարսուն եղ ուքսունձինդօրլա ամբողջ մայրցամաքը կարելով չոդեմեքենա են Հասցրել այստեղ: նս բաց Ճաշիվներ ունի Անգլիայի/ Ֆրանսիայի խոշորադույն բանկերուէ,

ւ

1"

տարեկան Հասակում, փառքի դաղարին, նա մըայժմ, քառասունձինդ է, որ տասնչորս տարի առաջ ինչ-որ տեղ կին ն հրեք տղա է տարբերում քողել: Ջուտերը նամակ է դրում, նրանց իր մոտ, իր թադավորությունն նա նոր չելվեցիայի տերն է կանչում. այժմ նա ուժ է զղում ձեռքերում, է, աշխարճիս ամենաճարուստ մարդկանցիցմենը, ինչպես ն պետք է լիներ: եվ մր օր էլ, վերջապնա,Միացյալ նաճանդներըՄեքսիկայիցխլում են այդ լքվաժ գավառը: Հիմա այլես ամեն ինչ կայուն է կ Հուսալի: եվս է մի քանիտարի`Զուտերըկդառնաաշխարտճիս ամենաճարուստմարդո հ

ԲԱՀԻ ՃԱԿԱՏԱԳՐԱԿԱՆ

ՀԱՐՎԱԾԸ

թվական, «Հունվար:Անսպասելի՝Ձուտերին ներկայանում է իր ճյուսնլո Հուզմունքիցիրեն կորցրաժ՝նա նետվում Մարշալլիչ է տուն, ինչ-որ շատ կարհոր բան ունի ճայտնելու Ջուտերըզարմացած է. դեռ երեկ նա Մարշայյինոսլարկել է կոլոմայի ֆերման ուր նոր սղո պարանէ սարքում, ն աճա նա վերադարձելէ առանցիրավունք ստանաՀչ չու, կանդնել է ։ոիրոջ առաջ. չ(արողանալով վոպել դողը, նրան սենյա կեն է 4րում։ փակում դուռը ն դրանից ճանում մի լիքը բուռ ավաղ, որի մեջ դեղին ձատիկներհն փայլում: երեկ,բաճով ճողի փորելիս նա տեսել է Մետաղիայս տարօրինակճատիկներըն վճռել, որ դա ոսկի է, բայց մնացած բոլոր մարդիկ ծիժաղել են վրան: Ձուտերն իսկույն վղզաստանումէ, վերցնում է ավազը ն լվանում. ոսկի՛ է, ն նա վաղննեք Մարշալլի«հո ֆերմա կգնա: իսկ այո՛, ճյուսնը՝ առաջին ղոճը ոսկու տենդի, որ շուտով կբոնկի տաիբողչաշխարճը, չի սպասում վաղվան ն այդ անձրնային դիշերը բոնում է վե1848

ցեմ

ո

սա

ճամփան: բաղարձի

Մյուս օրն իսկ Զոսոնրը մեկնում է կոլոմա: Ֆրանցքըկապում են սկսում զննել ավաղը: Բավականէ լցնել քարմաղը, մի թեքն քամիտալ, են սն ցանցի երեսին: ն ուկու փայլուն ճատիկներըմնում կանԶուտերը ճետ հղած սակավարիվեվրուղլացիներին, նրանցիցխոսք է աո չում է իր նում ոչ մի ձայն չճանել, քանի ղեռ սղոցարանը չի կառուցվել: Խորին մտաճողության մեջ նա վերադառնում է իր ֆերման: վիթ խարի մտաճղացումներեն ծաղում նհրաղլխում: Դիռ երբեք չի պատաճել, որ ոսկին ձեռք բերվի այդքան դյուրությամբ, հրեպ այդքան պարղ, ն

ի՛ր Հողն է, Զուտե՛րիՀողը: Թվում է, ժի կայծակեցին դիշերվամեջ,-ն նա ամենաճարուստ տասնամյակները մարդն է աշխարճիսերեսին:

Հողում գրեթե չթաքնվաժ:նվ

դա

ՈՍԿՈՒ

ՏԵՆԴԸ

Ա՛չ, ամենաաղքատյ ամենազիկվա՛ծմուրացիկն Ամենաճտարո՞ատ: Մի շաբաթից զաղաոնիքըՀայտնի է դառնում: Մի կին

է աշխարչճում:

(ղարձյուլ կին)դաղտնիքնասու

է մի անցորդին նրան ոսկու մի քանի

ճատիկ տալիս եվ ալուտեղպատաճեցչտեսնված մի բան՝ Զուտերիմարդիկ իսկույլններլքեցին իրենց գործը. դարբիններըփախանիրենց մուրճ ու իրենց զնդանից, ճովիվներն իրենց նախիրներից, խաղզողադործներն վաղզերից,զինվորներըղեն նետեցին իրենց ճրացանները:Բոլորը մոլադարի պես միչմի քարմաղ կամ կոնքճափշտակեցինու նետվեցին դեպի սղոցարանը՝ոսկի ճավաբելու Մի գիշերվամեջ ծաղկուն բնակավայրնամայանում է: կովերնանտրոկիթ մնալով սատկում են, ցովերը քանդում են արդգելանոցները, րուժ դաշածրըյուր ուռի վրա. փտում են ցանքերը: Պանրիդործարանները կանգ են առնում, ամբարներըփլվում ենչ Վիքխարիտնտեսության ամծովերի ու ցաբողջ բարդ մեխանիզմը կանդ է առնում: ձնռագրալարերը ոսկու տարածեցին եվ արդեն մաքների վրայով խենթացնողլուրը են ու մարդիկ դալիս քաղաքներից նավաճանդիստներիցչ նավաստիները լքում նն նավերը, պաշտոնյաների ծառայությունը. ոսկի որոնողների անվերջանալիշարասյուննր են, որ վալիս են արնեմուտքիցն արնելբից» ուռքով, ձիով, ֆուրդոնով, մարդկային սարանչայիպարսերհնյ որ բրոհնկված են ոսկու տենդով: Սանձաղերծվայրհնի Հրոսակը,որ չի ճՃանաչում մի այլ իրավունք, քան ուժեղի իրավունքը, այլ իշխանություն,բան ատրճանակիիշխանությունը ողողում է ծաղկուն գաղութրւ Ամեն ինչ դառնում է ներխուժողների սհփականությունը,ոչ ոք չի Հանդդնում կաանցնել այդ ելուղակներին։ նրանք մորթում են Զուտերի կովերը, ավնրում նրա ամբարներըն իրենց «ամար տներ շինում, ոտքի տակ են տալիս նրա վարելաճողերը, ղողանում են հրա մեքենաները Մի գիշերվա մեջ Ձուտերըղարձավ աղքատ մարդ. նա առասպելաչկանքադավորՄիդասինման զինղդամուծէր լինուժ.իր սեփականոսկուցի

Ճունական առասպելի, Հլ Միդասին Դիոնիսիսո Փոլուդիայի քազավոր մի առարկա՝ինչին որ դիպչիչ ոսկի դարձնելու ընդունակություն: Ոսկի է դառնում նան ուտելիքը ն քագավորը, սռվամաճ չլինելու ճամար, իր կախարղական շնորճից աղատվելու աղաչանքէ անում:

Րո

է ամեն շնորճում

տենդթ: Ավելի ու ավելի անզսպելիէ դառնում ոսկու աննախադեպ 1ուրն արդեն ճայանի է բովանդակ աշխարձճին.միայն Նյու Ցորբիցեկել է Հարյուր նավ, Գերմանիայից,Անդլիայից, Ֆրանսիայից,իսպանիայից 1848, 1849, 1850, 1851 թվականներին ներխուժել են արկածախնդիրնեբի անճաշիվ Հրոսակներ։ Մի քանիսր չրջանցել են Հորն ճեվանդանը, երկար է թվում, ն նրանք բայց ավելի անճամբերներին այդ ճանապարձճը հն ավելի վտանգավոր ուղին՝ ցամաքով, Պանամայիպանախընարում բակոցով։ Մի ճարպիկ ընկերություն շուտափույք երկաթուղի է գցում այնտեղով: Հազարավոր բանվորներտենդիցմեռնում են, որպեսզի հրեքչորս շարաթով կրճատենոսկու ճանապարՀը:Ամբողջմայրցամաքովբոլոր ցեղերի ու բարբառներիպատկանողմարդկանց վիթխարի ճոսանքներ են ձգվում, ն բոլորը փորփրոսէ են ԶՁուտերիՀողը, ինչպես իրենց սեփականը: Սան Ֆրանցիակոյի տերիտորիայում,որ կառավարական կնիքով Հաստատված արձանագրությամբպատկանում է ցուտերին, ճեքիաքային արադությամբբարձրանում է մի նոր քաղաք: նկվորներըկտոր-կտոր միմյանց են վաճառում ցուտերի ճողը, իսկ նրա թադավորության «նոր Հելվեցիա»անունըշուտով իր տեղը ղիջում է կախարդականմի անվան՝ էլդորադո՝ոսկու երկիր: վերատինսնանկացածԶուտերը նայում է այդ վիշապա4եոյ յին ուռճեցումին։ Սկզբումինքն էլ: իր ծառաներիու ընկերակիցների տեր դառնայ փորձեց ոսկի ճայթքայթել,որպեսզի նորից ճարսատության լքեցին նրան: եվ նա ոսկեբեր ճողամասից ճեռացավ դեպի, բայց բոլորը «էրմիտաժ» ֆերման, Ճեռու այդ նզովյալ դելեոները, իր առանձնացած տից չարաբաստիկավազի: Այնաեղ էլ նրան դտավ կինը, արդեն ճասուն երեք տղայի ճետ միասին: Բայց կինը շուտով մեռավ, տանջալի ղրկանքներնարել էին իրենցը: հնչել, այժմ նա ունի ոչ քն ճամփորդության ժեկ, այլ չորս ղույլգ ձեռք, ն Զուտերընորից է ղործի լծվում: նորից, ն արդեն տղաներիճետյ նա սկսում.է քայլ առ քայլ մարդամեջ դուրս ղալ, ն դաղոօդուտ քաղելով այդ Հողի ճեքիաթայինարդասավորությունից նաբարորոճալովմի նոր վիթլարի ծրագիր:

կարկամած

ու

ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

թվականնէ: Կալիֆոռնիանմտել է ԱմերիկայիՄիացյալնակազմի մեջ: Ոսկուտենդովբոնված այդ երկրամասումվերջաՀանդգների պես կարդ է Հաստատվել: Անարխիան սանձվելէ, օրենքըմտել է ուժի մեջ:

եմ Հիմա արդեն Ցոշան Զուտերը Հանդես է գալիս իր ավակ որի վրա կաՀ նություններով:նա Ճայլտարարումէ, թն այն ամբողջ Ճճողըչ, ռուցվում է Սան Ֆրանցիսկոքաղաքը,օրենքով պատկանումէ իրեն: նաչ Հանդի կառավարությունըսլարտավոր է Ճուտուցել այն վնասը, որ իրեն ամ-Հչ | Հասցրել են իր կարողության Հափշտակիչները: հր Հողից ճանված ։ '

`

'

ոսկուց նա պաճանջում է սեփականբաժինը: Սկավեց այնպիսիմասշտաբի դատականգործ, որի նմանը մարղկությունը չէր տեսել: Ջուտերըճայց է ներկայացնում12.221 ֆերմերի, ոըոնք Հաստատվել էին իր «Հողում, ն պաճանջում է, որ նրանքազատեն ապօրինաբարդավթքածչողամասերը: կալիֆոռնիայինաճանդիիշլանություններից՝ նրանց յուրացրած ճանապարճներիչկամուրջների, չընա պաճանջում է րբանցքների,ամբարտակների,ջրաղացներիդիմաց, Հոռոուցում: միլիոն դոքսանտճինգ միլիոն դոլար իբրե վնասի Քսանձճինդ ե ն, բացի ույդ» ճայ միացյալ կառավարությունից լար էլ ռ"լաճանջում թայթվածոսկու իր բաժինը» Ավաղորդի էմիլին նա ուղարկում է Վաշինդտոն՝հրավագիտութո ուսումնասիրելու, որպեսզի կարողանավարել դործը։ Այն աճադին ճառույթը, որ բերում են ֆերմաները, ամբողջովին վատնվումէ այդ քամող ու նա քոչում է պաշտոննավերողդատավարությանվրա: Չորս տարի ության մի աստիճանիցմյուսը: ըվականիմալրսոի15-ին դատավըճիոր, վերջապնսյ կայացվում է: ԱնկաշառդատավորԹոմսոնը,կալիֆոռնիայի բարձրաղույնպաշտոնականդեմքը, Զուտերիիրավունքները Համարումէ միանդամայնՀիմնավորվածն անվիճելի: բողջ

,

Այդ օրը

Ցոճան

ձճասնում է ԱվղուստՁուտերը

մենաճարո՞ւստ մարդն է աշխարչճու:

նա նպատակին:

ա-

ՎԱԽՑԱՆԸ

ԱմենաՀարո՞ւստը: Ռ՛չ ն ո՛չ Ամենաընչազուրկ, ամննատարաբախոո

աղքատնաշխարձճումի: դարձյալմի սպանիչՀարվածէ Ճակատաղդիրը

լիս նրան:

Հենցոր

Ֆրանցիսկոյում

հ ավդատավճիոր դարձավ"Սան նաճանդում ամեն ինչ տակնուվրա եղավ: ՏասնյակՀազարավոր մարդիկ իրար անցան.ն՛ երկրադործները,որոնց վտանգ էր սսպլառնում, է՛ փողոցայինխաժամուժըչ որ միշտ նրանք պատրաստ է կողուղլուսոիը դրոճով առան ն ճրդեճեցին ղատարանիշենքը, դատավորինեն որոնում է դնում ոչնչացնել լինչաճարելուճամար: Գազազած ամբոխընպատակ բողջ

:

Հայտնի

տա-

-

ավաղակնեչ Ձուտերիամբողչ կայքը: նրա ավազ որդին, շրջապատված րով, ինքնասպանեղավ, երկրորդին դաղանաբար սպանեցին, երրորդը փախուստ տվեց, բայց ճանապարճին խեղդվեց: Հրդեչի բոցն ալիք էր տալիս ամբողջ նոր չելվեցիայում. Ձուտերիֆերմաներըճրո ճարակեն ու դառնում, խաղողիայգիները ուռքի տակ են տրվում, Ճավաքածոներն են, նրա աճադին կալվածքն անողոք ցասումով դրամը Հավփշտակում ճող ու մոխիր հն դարձնում: ինքը՝ Զուտերը,Հազիվ է փրկվում: Այս ճարվածներից Հետո նա այլես ուշքի չի դալիս: կարողությունըոչնչացված չ, կինն

ու

ղավակներըչկան, բանականությունըմբագնել է:

Միայնմի մլսոք է առկայծում նրա գիտակցությանմեջ. օրե՛նք, արդարությո՛ւն,ղատավարությո՛ւն: եվ քսան երկար տարիներթուլամիտյ ցնցուռիներճադած ծերունին

քափառում է Վաշինգտոնիդատարանիչուրջը' Այնտեղ արդեն բոլոր ճանաչում են Հնամաշ, լոլոտված սնրթուկն ծոմոված դրասենյակներում կոշիկներ ճադած «գեներալին», որ իր ժիլիոններնէ պաճանջում: նվ դեռ դանվումհն փաստաբաններ, ստաճակներյ) խաբեբաներ,խղճից ու պատ-Հվից զուրկ մարդիկ, որոնք կորզում են նրա վերջին միջոցները՝ ողորմելի, ն են ի րեն՝ «րաճրում Զուտերին, շարունակել դատավեճը: թոշակը այլե դրամ պեոք չէ, նա ատելով ատում է ոսկին, որ իրեն ընչաղուրկդարձընցչ կործանեց իր ղավակներին,խորտակեցիր ամբողջ կյանքը: Նա ու ղում է միայն ապացուցել սնհփական իրավունքները ն այդ նպատակին է ձղտում մոլադարիՃամառությամբ: նա դանգատէ առաքում սենատին, իր ճավակնություննեիրներկաացնում է կոնգրեսին, ղործը վստաճում է զանազան խաբերաներին որոնք մեծ աղմուկով նորոդում են դործը: ԶուտերինգեներալականՀաչ մազգնոտ Հագցնելով ու ծաղրելով՝ նրանք տարաբախտինխրտվիլակի սես մի ճիմնարկությունից մյուսը, կոնգրեսի մի անդամից մյուսի մուտ են քարշ տալիս: Այսպեսանցնում է քսան տարի, 1860-ից մինչն 1880-ըչ քուսն դառ նաղի, մուրացիկայինտարիներ:0նրերն անցնում են օրերի հտնհից։ն Զու-

տերը՝ բոլոր պաշտոնյաներիծաղրի ու փողոցայինտղաներիղվարճուՀ թյան առարկան,պաշարում է կապիտոլիի շենքը. չէ՞ որ ինքը աշխարճի ամենաճարուստճողերի տերն է, այն ճողերի, որի վրասբարձրացել ն օր-օրի Ճեքիաքայինարադությամբաճում է վիթլարի տերության երկ-

բորդ

մայրաքաղաքը:

Բայց ամենքին ձանձրացրած Հայցվորին ստիպումեն սպասել: նվ ճենց այնտեղ, կոնդրեսի շենքի դռան մուտ, կնսօրից ճետոյ վերջապես

շտապում փրկարարսրտի պայթյունը, Սպասավորնեիը անել ինչ-որ մուրացիկի դին, մուրացիկ, որի գրոլանումկա 2աստաՀ մի փաստալուղը, որ, Համաձայն աշխարճիս բոլոր օրենքների, ւում ն է իր իր ժառանդներիսեփականության իրավունքը մարդկության կարողության նկատմամբ: պատմությանմեջ եղած ամենամեժ Մինչն օրս ոչ ոք չի պաճանջել Զուռերի թողած ժառանդությանիր բաժինը, ոչ մի քոռան թոռ Ճայտարարությունչի արհլ իր ճավակնուխյուններիմասին: վրա է

Հասնում

: են Հեռու

:

Այժմ էլ Սան Ֆրանցիսկոն,այդ աճաղին երկրամասը, ընկած է ուրիշի Ճողերի վրայ, մինչե այժմ էլ այստեղ ուռնաճարվում է օրենքը: ն դրիչն է ամենքից մոռացված Յոչան Ավդուռսո միայն Բլեղ Սենդրարի1 մեծ ունեցած մարդկանց Զուտերին շնորճել ճակայռաղդիր մխակիրալվունՃիշողությանմեջ մնալու իրավունքը: Քը՝ սերունդների նա իր ՍենդրարԲլեզ (ժն. 1892)--ֆրանսիացիգրող ն ճանապարչճորդ: է վ եպում Զուտերի խորագրով (1925)վերականգնել պատժությունը:

«Ոսկիզ

ն

ԱՌԱՆԻ

ԽՈՍքեր

ոզկիննրիի

ԱՏՈՒՄ Կրի

(928

(/այրու

նվ հորա թյան տ

ՆՈՐ

Աա

ղող

ու Փիր7

րք

ՌԻԹՄ

ազարավոր,զուցեն ճարյուր ճաղարավորտարիներ, որ անցել են ճողաղնդում՝ մարդ կոչված զարմանալիարարածի Մայտնվելուց ի մեր, արագությանչափանիշը եղել է վադլորվող անիվը, թիանավը կամ առագաստանավը: արված գիտակցու Բոլորտեխնիկականճայտնադործությունները,

ձին,

ռր մեք կոչումենք քյամբլուսավորվածայնկարճ ժամանակամիջոցում,

Համաշխարճայինպատմություն,չկարողացան«ւշնդեցնել շարժման ռիթմի բիչ Թե շատ նշանակալիարագացման:Վալենշտելնիլբանակըշարժվում

արադ, քան Հուլիոս նեսարիլեդիոնները. նապոլեռեիղորչէին Հարձակվում, քան Չինդիղխանի ճեպինքաց քերը ավելի ճորդանեթը: Նելսոնիռավմանավերը ծովերը ճեղքում էին մի քիչ միալն ավելի քան վիկինդների արադ դ ծովաճենականմակույկները կամ փյունիկյան Ճամվփորդություններումօրա-չ դալլերը:որդ Բայրոնը Ձայլդ Հարոլդի կան ձաղքաճարումէր ոչ ավելի մեծ տարածություն, քան Սվիդիոսն իր պոնտականաքսորի ճանապարճին/:Գյոթեն 18-րդ դարում ճամփորդում էր գրելն նույն արագությամբ ն նույնպիսի Ճարմարություններով,ինչպես Պողոս առաքյալը առաջին ճաղարամյակներիսկզբում: նապոլնոնի դարաշրջանում ժամանակն ու տարածությունը երկրներն անջատում էին ճիշտ նույնպես, ինչպես Հռոմեականկայսրության ժամանակներում,նյուէր մարդկային կամքըո Քի ճամառությունըչոակավին դերաղանցում

էր

ավելի

ոչ

ժաեվ միայն տասնիններորդդարն արմատապեսփոխեց ոիքմե մանակիչաիանիշը ճողադնդիվրաւ Դարիառաջիներկու տասնամյակում երկրներնու ժողովուրդներնավելի սերտորեն մերձեցան, բան բոլոր նուխորդ ճազարամյակներում.երկաքուղիներն շողեհավերը մի օրվան ճանդգեցրին անցյալի բաղմօրյա ճամվփորդությունները, րուլեներ դարձրին այն անվերջանալիժամերը, որ մինչ այդ ճաղլսճարում էին ճանապարՃճորղության ընթացքում ու

ու

Բայցժամանակակիցներինորքան էլ

ապշեցուցիչ թվային երկաքշոդենավի արադությունները,դրանք, այդուամենայնիվ,չէին անցնուի ըմբոնման մատչելի սաճմաններըոԴրանց արադությունը Ճինդ, տառիչ քսան անդամ գերազանցումէր անցյալում Փայտնիարադությունները,

ուղու

ն

վալննջտնեյն Ալբրեխտ (1583--1634)-- գերմանական զորավար, երեսնափլա պաՀ տնրաղմում (1618--1648) կայսերական դլխավոր ճրամանատար: Վիկինդներ--ականդինավների 8--11՝ դդ. ծովային արշավների մասնակիցներըը եվրուլայում նրանց կոչում էին նորմաններ, Ռուսաստանում` վայրագներ: Արեվմտյան Յ Հին Փյունիկիայիքաղար-պետությունների(Տիր, Սիդոն, Բիբլ ն Արվաղա)բըժառանգել էր եղիոլտոսիծավալուն առեւտուրի ճակչությունը Հոոմեացիպոնտ Պուբլիոս 0Օվիդիոսնաղոնը (մ. թ. ա. 43 թ.--մ. թ. 17 թ.) Օգոստոսկայսեր քաղաքականությունիդդժդոճելու պատճառով մ. թ. 8 թվականին աքսորվում է Տոմիս (Կոնստանցա)քաղաք-ոլետությունը, որ դտնվում էր Դանուբի գնտաՀ բնրանիմուտ, Սն ծովի ասիին`(«էվբոինյան Պոնոռա»-- Մն ժովի 4ին Ճունական անվանու մըն է):

ն

բայց

այնպեսճնարավորէր ճայացքով ճնանել նրանց ե խելքովՃուսու

լինել թվացյալ ճրաջքին: Բայց էլեկտրականության,դեռնս օրորոցումգտնվողայղ չերկովեսի, առաջին իսկ Հաջողություններըկատարումեն իսկականմի ճեղաշրջում, տապալում են անցյալում ճաստատվածբոլոր օրենքները, մի կողմ նետում ընդունված բոլոր չախանիշները: Մենք,ավելիուշ ձետնորդներսոչ չենք կարող մինչն խորքըՀասկանալՃիացմունքն այն մարդկանց, որոնք եղել են էլեկտրական Ճեռազրի առաջին ճաջողության վկաները, ըմբրոնել նրանց անչափելի ու ճիացականկարմանքը այն բանի վրա, որ 1եյդենի անոլում: բոնկած Հազիվ նկատելի կայծը, որ դեո երեկ մի դյույմ տոսրածությունՃաղիվ էր Ճաղքաճարում, ճանկարծ դարձել է մի պորաՀ վոր ուժ ընդունակ ուղի Ճարթելու սարերի ու ձորերի, մայրցամաքների վրայով. որ Ճազիվճաղծայրը ծայրին Ճասցված միտքը, թղթի վրա դեռ չորացած զրառումը նույն վայրկյանին ընդունվում, ընթերցվում, ըմբրոնվում է Հազարավորմղոն տարածության վրա. որ այլ փոքրիկ վոլտյան աղեղի բենոների միջն ծազած անտեսանելի Հոսանքը կարող է տարածվել բովանդակ Ճճողադնդով մեվ՝ վազելով մի ծայրից մյուսը. որ դեռ երեկ ընոր ֆիզիկոսի լաբորատորիայի խաղալիքային սարքը, դունակ էր էլեկտրականացվածապակիովմի քանի կտոր թուղթ քաշի լու միայն, իր մեջ պարունակում է միլիոնավոր ու միլիարդավորմարդՀուժ կ արագություն, ոիը կաՀ կանց ուժին ե արադությանըզերաղզանցող րող է շարժման մեջ դնել դնացքներ,լուսավորել տներ ու փողոցներ, լու« րեր բերել կայծակի արագությամբ հ, մրիհլի պես, անտեսանելի ճախրել օդի մեջ: ստեղծումից Այս Հայտնադգործությունն առաչին անդամ աշլխարտճի ի վեր արմատապես փոխում է ժամանակի ն տարածությանպատկե-

Դա ամբողջաշխարձճիճամար նշանակալի 1832 թվականն է, երբ ճեռադիրն առաջին անդամ ի մի բերեց մարդկային տարբեր ճակատա դրերը, մի թվական, որ ճաղզվադեպէ ճիշատակվում մեր դպրոցական ղասադրքերում, որոնց ճեղինակները, դժբախտաբար,դեռնս ավելի կաընոր են Համարում պատժել առանձինպետությունների զորավարների մառին՝ փոխանակխոսելումարդկուղած կոիվների ու ճաղթանակների թյան 4ամընդճանուր,ն միակ ճշմարիտ, ճաղքանակեերիմասին: ինչեւէ, ու

քլերտրականկոնդենսատոր,որի

գյուտը

1245--46

ե էնյդենքաղաքում: Հոլանդիայի Փումնրանիայում

թթ. միաժամանակարվել 1

մեջ Հլա մեկ ուրիշայնալիսիհրադարձություն, որ եր նոր պատմության Հողերանականազդեցությամբ կարողանա ճամեփատվելժամանակիբուն ետո ճասկացությանայս վերագնաճատմյան ուրիշ դարձավոյն պաճից ի վեր, երբ Փարիղումկարելի էր իմանալ, թն նույն այդ րուլեին ննչ է կատարվում Ամստերդամում, Մոսկվայում, ննաղոլում, կիսաբոչ նում: Պետքէ անել նս մի վերջին քայլ ն աշթսարճիբոլոր մասերը կրներդրավվենմի վիթխարի «Համաշխարճային դաշնության մեյ՝ ի մի եկած միասնական 4ամամարդկայինդիտակցությամբ: Բայց բնությունը շարունակում է Հակառակվել մարդկության վերջհական միավորմանը, դեռ անանցանելիխոչընդոտներէ Ճարուցում: Ու դեոնս երկու տասնամյակ անջատված նն մնում այն երկրները, որոնք միմյանցից կտրված էին ծովերով: Սովի միջով անճնար է էլեկտրական դիծ անցկացնել՝ջուրը կլանում է Հոսանքը, որ օդի մեջ անարգել տարածվում է մեկուսիչներից կախվածլարերով, իսկ այն նյուքը: որ կարող էր երկաթե ն պղեձե լարերը մեկուսացնել ջրային միջավայրում, դեռ չի Հայտնաբերվել: մի գյուտը ճաբուռն ղարդացմանդարաշրջանում Բարեբախտաբար, ջորդում է մյուսին: Առաջինցամաքային Հեռագրաղժերիկառուցումից մի քանի տարի անց դոնվուէ է այն նյութը, որ ընդունակ է Հոսանք տա-

:

ԱշիարՀն

Հախճապակե

նող լարը մեկուսացնել չրի մեջ՝ դուտապլերչը:Հիմա կարելի է նվրուլայի Հնոադրականցանցի մեջ առնել մայրցամաքից դուրս դոնվող կաբնեորադույներկիրը՝Անդլիան։Բրոտ ազդանունովմի ինժեներ առաջին Հաղորդալարնանց է կացնում 1ա Մանշի միջով, ճենց այն տեղում, որով| Հետադայումբլերիոն) առաջինանգամ կկտրի նեղուցը սավառնակով: Մի անչեթեք պատաճականությունխանգարեց նախաձեռնության անձճապաղ Ճաջողությանը.բուլոնցի մի ձկնորս, կարծելով թե ինքը անռովոր մեծության օձաձուկ է որսացել, ջրից դուրս է Ճանել արդեն տեղադրվածճաղորդալարըոԲույց 1851-ին երկրորդ փորձն արդեն պոակվեց լիակատար4աջողությամը: եվ այսպես, Անգլիանմիացվեց մայրցամաՔինչ ն այդ ժամանակից ի վեր եվրուլան դարձավ իսկական նվրուա, միասնականմարմին, որ մի ինդճանուրսրտով ն մի ուղեղով միաժամանակ ընկալում է ժամանակիբոլոր իրադարձությունները: Աշսքանփայլուն նվաճումներ այսքան սակավաթիվտարիներիընթացքում (քանի որ տասնամյակներըմարդկության պատժությանմնջ արն

րից մեկը,

օդաչու

ն

(1822--1996)--ֆրանսիական օղագնացության առաջամարտիկնեՀ կոնստրուկտոր: 1909-ին առաջինըքռավ Լա Մանշի վրայուը

"

ճանդգնուՀ ավելին չեն, քան ակնթարքները)չէին կարող անսաճման թյուն չարթնացնել ժամանակակիցներիմեջ: Ինչ որ մտածվում ու ծրադրվում է՝ Հաջողվում է, Հաջողվում Հեքիաքային արագությամբ: Մի քոնի տարի է անցել, ն ճեռագրային կապն արդեն Անդյիան կապել է հոլանդիայի, Դանիայի ն Շվեդիայի, Սորսիկան՝Ֆրանսիայի ճետյ ն արբնդճանուրցանդեն շոշափվում է եգիպտոսը,ապա նան Հնդկաստանը քի մեջ առնելու ճող Աշաարչճի միայն մի մասը, քերես կարհորագույնը, Ամերիկան, ժամանակ դատապարտվածէ դուրս մնալու ամբողջ աշկարծես փրկարի խարձճը միմյանց կապող շզքայակցումից: ինչպե՞ս մի գծով ճեղքել Աոլանտյան կամ խաղաղօվկիանոսների,որոնց մեջ անձնար է ստեզծել նոր ռրհլ միջանկյալ կայան: Այն տարիներին,երբ էլեկորականուժյունը էր դուրս եկել խանձարուրից,խնդիրըբաղկացածէր անճայտ տվյալնե բից միայն: Ս0վկիանոսների խորությունը դնոնս չի չասիված, նրանց ճատակի ռելինֆը լավ չի ուսումնասիրված» չի ստուգված,քե ճատակնիջած ճաղորդալարըկդիմանա", արդյոք, չրի վիթխարիզանգվածի ճնշմանը: եվ նքն նույնիսկ այդպիսի անսաճմանորեներկար Ճաղորդալարիտեղա-չ դրումը տնխնիկապես իրականացվելու լինի, ճապա որտեղի՞ց զտնել այնպիսիմի նավ, որ ի վիճակիլինի կրելու երկաթիցու պղնձից պատրապտվածերկու ճաղար մղոն երկարությամբճաղորդալարը: Որտեղի՞ց մի գեներատոր,որ ճոսանք արտադրի այնպիսի չափերով, որպիդունել սին Հարկավոր է Հաղթաչարելու Համար մի վիթխարիտարածություն, որ նավերը լավադույն դեպքումկորում են երկուչերեքշաբաթում: ու

Բացակայումհեն անձչրաժեշտ բոլոր

նախադրյալները:

մագնիսային4ճոձայոնի չէ, օվկիանոսում չկա՞ն այնպիսի սանքներ, որոնք կարող են էլեկտրականՀոսանքի ընթացքըփոխել: Չըկան բավականաչափձուսալի մեկուսիչներ) ստույգ չափող սարքավո րումներ: Միայն տարրականօրենքներնեն Հայտնի այն էլեկտրականուչ է, խելագար թյան, որ նոր էր արքնացել իր դարավոր քնից: «Անչճնար միտք է» րես էին դարձնում գիտնականները, երբ խոսք էր բացվում Դիռես

«-

անդրօվկիանոսյան ճաղորդալարքաշելու մասին: «Գուցե ճնարավոր է, ասում բայց ավելի ուշ», էին առավել Համարձակինժեներները: նուլնիսկ ինբը՝ Մորղեն,այն մարդը, որ ամենից ավելի էր նպաստել Հեռախոսի կատարձլաղործմանը, այդ զաղափարըՃամարում է չափազանց ճամարձակ: հայց ճենց նրան է պատկանումայն մարզարնական խոսքը, որ եթե «Հնարավոր լինի անդրօվկիանոսյան տեղադրումը, Ճճաղորդալարի --

Ա

առա դա կլինի «էիծ 9-6Յ1 1Թ8է օ1 Լիճ Շճոէսոյ»-- Ճարյուրամյակիմեծագույս սխրանքլո ճրաշքը կամ այն, ինչ դրվում է Հրաշքի տեղ, ի կատար Ռուլեսղի ածվի՝ ամենից առաջ ճարկավոր է դրան Հճավատացողմարդ: Անդիտուքյան քաջությունը երբեմն ճաղքաճարում է խոչընդոտներ, որոնց առաջ դիտնականներըկանդ են առնում անվճռական: Եվ, ինչպես Հաճախ է պատաձճում, այստեղ հս Ճճասարակ պատաճականություննէ տալիս վիքխարի ձնռնարկումի առաջին մղումը: Մի անգլիացի ինժեներ, Հիբսոն աղվդանունով, որ 1854-ից նախապատրաստական աշխատանքներէր կատարում նյու զորքից նլուֆաունդլենդ՝մինչն Ամերիկայիամենաարնելյան կետը ճաղորդալար քաշելու ճամար (դա ճարկավորէր նավերից մի քանի օր ավելի շուտ լուրեր ստանալու ստիպված եղավ նպատակով), դործրըդաղարեցնել ղրամական միջոցներըսպառելու պատճառով: նա ուղնորվում է Նյու ճորք՝ այնտեղ նյուքական աջակցություն դանելու մտադրությամբ:եվ այնտեղ զուտ սպլայտաճականության՝ այնքան մնծաթիվ սխրանքներիՃարազատմոր շնործիվ նա ճանդիղում է մի երիտառարդի, պաստորի զավակ ՍայրուսՖիլդին, որը, տառնտրական գործերի մեջ անընդմեջ Հաջողություններունենալով, արդեն մեծ կարողություն էր դիզել ն կարող էր ղեռ երիտասարդՃասակում Ճեռու քաշվել գործից: Հենց այդ ոչնչով չզբաղված, անբան կյանքով ապրելու ճամար դեռես չափազանցհրիտասարդու եռանդուն մարդուն է դիմում չիբսոնը՝ Հուատլով նրանից դրամ ստանալ սկսած զործն տվարտելու Համալս .

"

ոչ Սակայն Սայրուս Ֆիլդի (կարելի է ասել՝ բարնձբախտաբար ինժեներ է, ոչ մասնադետ: նա էլեկտրականությունիցոչինչ չի Հասկանում կլանքում երբեք ճաղորդալարչի տեսել: Բայց ճողնորականիվավակը լի է ճավատով, ամերիկացու արյան մեջ եռանդ ե արիությոմ:է Հոսում: նվ այլնտեղյ,ուր անզլիացիինժեները լոկ մի պարղ ու մոտակա նպատակէր տեսնում` նլու ձ8որքըկապել նլուֆառւնդլենդիճետ, 4րապլուրվող ոդեորվող երիտասարդըտեսավ ուրիշ ճնարավորություններ: նյդ դեպքում ինչո՞ւ նլուֆաունդլենդը ճաղորդալարով հոլանդիայի Հետ չկապել: Մի չահսնված հոանդով, պատրաստ ճաղթաճարելուամեն մի խոչընդուս (միայն մի տարում այդ մարդը երեսունմեկ անդամ կրտրում է Հին Աշխարճընոր Աշխարճից Սայրուս բաժանող օվկիանոսը), Ֆիլդըանցնում է գործի, Հաստատ վճռելով բոլոր ուժերն միչոցները նվիրել դրա իրականացմանը: Դա եղավ այն կայծը, որ պայթյուն է առաջ բերում` միտքըոտեղՓարաիուժ դարձնելով: էլեկտրականության նորաճայտուժը միացավ ու

ու

ու

`

մեկ ուրիշ՝ ամենաղորավորշարժող ուժի՝ մարդկային կամբի Հետ: Մարդը ղտել էր իր կենսականխնդիրը, իսկ ինդիրն այն մարդուն, որ ընդունակ էր դոնելու

դրա

լուծումը:

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԱրտասովորՃամառությամբ ՍայրուսՖիլդն անցնումէ գործի: կապվում է մասնագետներիճետ, պաշարում կառավարությանըկույլտվուքյան ինդրադրերով, երկու կիսագնդումէլ կամսլանիաանցկացնումանճիաժեշտ միջոցներ ճայթայթելու ճամար: նվ այդ միանգամայն անճայտ մարդուց այնպիսի նոանդ է բխում, ալնքան աներեր է նրա կրբոտ ճամողումը, այնքան մեծ է նրա ճավատը էլեկտրականությանՃճրաշադործ ուժի ճանղեպ, որ ճիմնական կապիտալի բաժննտոմսերը, հրեք Ճարվուր Ճիսուն Հազար ֆունտ ստեռլինգ գումարով, Անգլիայի բանկներումտեղադրվումեն մի քանի օրում Լիվերպուլում, Մանչնստրում, ոնչլոնում բավական էր մնժաճաՇօոտէրսՇէլօո ճոմ /12(ոէ6ոճոՇ6 Ըօու րբոատներինկոչ անել «Ղ61ճքոճքի

մեջ քճո»1 անունով, որպեսզի դրամը ճոսեր դետի պես: Բաժնետերերի նն նան ԹԲեկկերեյլը են զործնականշան լեդի Բայրոնը.սրանք ճեռու վիքխարի մատտճղացմամբ ձճրապուրված,կամեցել են իՃճերիը,բալց, ընենցներդրումն ունննալ դրա իրագործման մեջ: Հավատըտնխնիկայի ողեճանդեպոչ մի բանի մեջ,այնքան վառ կերպով չէր արտաճայովել, շնչել ԱնգլիայինՍտիվենսոնի, Բրյունելի ն ուրիշ մեծ գլուտարարնե-

բի ժամանակներում, որքան այն թեքնության, որով առաչին կոչը լսելուն պես վիքխարի գումար էր տրամադրվում միանգամայն ֆանտաստիկ ն անչուսալի ձեռնարկին: Հանախնականտվյալներից միակը, որ ճայլտնիէ Հավաստիորեն՝ ղորդալարիտեղադրման մուռավոր արժեքն է: Չկա տեղադրմանտեխնիկական փորձ, որի վրա ճնարավոր լիներ ճենվել: Զկա նախադծման ձեռփորձ. տասնիններորդ դարը դեռես չի ճանաչում այդպիսիվիքլոարի Հեռաղրիկառուցման ն շաճաղործւան կոմպանիա: ՍտիվենսոնՌոբերտ (1924--1859)--անգլիականինժեներ, ծագումովշոտլանդացի, փարոսներիկառուցմանխոշորագույնմասնադետ Բրլուննլ իվզաբար-Քինգգու(1806--1859)--անգլիացի տաղանդավորինժեներ, նախաղծել է մեծաթիվթունելներ, երկաթուղիներ գոկեր) գլսստաիարնէ պտուտակավոր շոգենավերի,որոնցից խոշորագույնը՝«Լեվիաֆանըդ» ճետադայում արժանացելէ «Գրեյտ հատնընի» մրցանակին: է

նարկում: Անդրօվկիանույան ճաղորդալարի տեղադրմանդժվարությունը մի՞քն կարելի է Համեմատել Դուվրի ն Կալեի միջն ընկած Լա Մանշը, ջրային այդ ննղլիկ շերտը Ճաղքաչճարելուն Հաղորդալար անցկացնելու ճնես: Այնտեղամբողջ դժվարությունն այն էր ընդամենը, որ սովորական անվային շողենավի վերին տախտակամածիվրայից քանդեին ն ծովն իջեցնեին նրնսուն կամ քառասուն մղզոնանոց ճաղորզալարը, որ նտ էր տրվում նույնպիսի դյուրությամը, ինչպես մի սովորականխարսխային շղքա: նեղուցում ճաղորդալարտեղադրելիս կարելի էր Ճանդիստ սպասել նպաստավորելանակի, ստույլզ Հայտնի էր ջրի խորությունը, նավը մշտապես տեսանելի էր մեկ կամ մյուս ափից, որ կարող էր կանխել ամեն մի աճան անակնկալ ե, վերջապես, ամբողջ դործը պաճանջումէր մեկ օրից ոչ ավելի: Բայց օվկիանոսում աշխատելու ժամանակ, որ երկու-նհրեքշաբաթ էր պաճանչջում,ճարյուր անդամ ծանը ու երկար ծաղորդալարըչէր կաբելի թողնել տախտակամածին՝ եղանակիբոլոր քմաճաճույքների վտանՀ դի տակ: Ասենք, այն ժամանակին ոչ մի նավ չէր կարող տեղավորել հրկաթից, պղնձից ն դուտապերչից սարջված այդ վիթխարի կծիկը, ոչ մի նավ օժտված չէ այդպիսի բեռ կինլու Ճղորությամբ: Դրա ամար ալետքէ ամենաքիչը երկու ճիմնականն մի քանի օժանդակնավեր, որպեսզի Հետեեն ճիմնական գծի ճշտությանը ն անձրաժեշտուժյանղդեղքում օգնության ճասննն միմյանց: ճիշտ է, անգլիական կառավարուռազմանա-Հթյունն այդ նսլատակի«ամար տրամադրելէ իր ամենամեծ մոտ վերից մեկը՝ «Աղամեմնոնը», Սնաստոպոլի գտնվող անգլիական նավատորմի Ճճրամանատարական նավը, իսկ ամերիկյան կառավարու թյունը՝ օնբագարուն»,այն ժամանակներիճամար խոշորագույնմի ֆրեդաո, ձինդ ճաղզարտոննա ջրատարողությամբ, բայց այդ երկունավն Հլ Հարկավոր է վնրասարըքավորել, որպեսղի դրանցից ամեն մեկը կա րողանա բարձրացնել կեսն այն անվերջանալիշղթայի, որ պետք է միերկու աշխարձճամասերը: ացններ Սակայնզլիավոր դժվարությունն,իճարկե, ճաղորդալարիստեղծումոն էր: Մեծ պաճանջներեն ննրկալացվումերկու կիսաղնզերըկապելու ճամար ստեղծվելիք այդ պորտալարին: Դա պետք է ամուր լիներ, ինչանս պողպատե ճոպան, ե միաժամանակ ճկուն, որպեսղի ճնարավոր լիներ տեղադրել. պետք է դիմանար ամեն մի ճնշման ու ծանրության, ե միաժամանակ փաթաթվերմետաքսաթելիքեթքնությամբ. պետք է լիներ ղանպվածայինյ, այնքան զղաոչ ծանրաքաշ,ամրակուռ, բայց բայց յուն, որ երկու ճազար մղոնի վրա Հաղորդեր ամենարույլ էլեկորական

Մ.

Ցվայգ

:

ամենափոքրը ճեղքվածքը ազդանշաննիսկ: Այդ վիթխարիՃաղորդալարի Ճճոէ, տասնչորս օրվա ճանապարճին որպեսզի այդ ամբողջ բավական սանքը կանդ առնի: Բայց Սայրուս Ֆիլդն ընդունում է մարտաձրավերը:Զօր ու գիշեր կամքը ամդործարաններնաշխատում են, այդ մարդու անխորտակելի են դատարկբողջ մեխահիզմը դործի է ղցում։ Ամբողջ ճանքավայրեր վում անձրաժեշտքանակովերկաթ ու պղինձ Հայքայքելու ճամար: կաուՀուկի ծառերի ամբողջ անտառներտալիս են իրենց. արյունը այդպիսի սպատելու ճաղորդալարըզուտառսվերչով վիթխարիերկարության Համար Բայցոչինչ այնքան չոշավփելիցույց չի տալիս մտաճղացման վիքխարի մասշտաբները, որքան հրեք Հարյուր վաթսուն Հաղար մղոն միաՀյուսված ջղերը, որոնք կազմում են Հաղորդալարիմիջուկը՝երեսունանդուռնորելուձամար, ե նույնդավ ավելի, բան Հարկավորէ Ճճողաղունդը քան, որքանճարկավորէ երկիրնուղիղ գծով լուսնի 4ետ կապելու Համար: Բաբելոնիաշտարակաշինության ի վեր մարդկու ժամանակներից թյունը ձեռք չէր զարկել տեխնիկականիմասողվ այսքան 4սկայրնկան մի դորժիւ

ՆԱՎԱՐԿՔՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՌԱՋԻՆ

տարի անդադրումպտույտ Ամբողջ

են

գործում մեքենաները,հրկու

նավերի ամբարներումփաթաթվումէ գործարաններիցբնրվող ճարթ

ու

վերջապես,բաղմաճաղարչլտույոներից 4ե-

բարակ Ճաղորդալարը:եվ, տո, Ճաղորդալարիամեն մի կեսը ամեն մի նավում փարաթվածէ թոմբուկների վրա: նավերի վրա արդեն դրվել են արդելակներովՃճատուկ սարքավորված ծանրակիրմեքենաներ, որոնք կարող են նան հւտ պտավել ն որոնք պետք է առանց կանգ առնելու մեկ, երկու, երեք շաբաթ Ճաղորդալարն իջեցնենօվկիանոսիՃատակըո

ինժեներներն Լավադույն

էլեկորիկները, որոնք թվում ինքը՝ Մորղեն, Հավաքվել են նավերի վրա, ոլոլեսղի տեղադրմանամբողջ ըբնքացքում իրենց սարքավորումներովանմիջաբարստուգեն էլեկտրականշլղու քայի ղդործունեությունը, Թղթակիցներն նկարիչներըմիացել են տորու ժիղին, որպեսղի գրչով վրձնով պատկերենայդ Ճուղիչ նավարկումը: որի ճետ կարող են Ճաեժատվել Կոլումբոսիե Մադելանիծովադնացություններըմիայն Վերջաոլես,բոլոր ռւլատրաստություններն ավարտված են, ն եթե մինչ այդ շատերն այդ ծրադրին նայում էին ճոռետեսաբար,առա այժմ ու

Անգլիան սննոուն բովանդակ

ուշադրությամբճետնում է դեպքերիզար5-ին ճարյուրավոր նավեր ու նավակներ դացմանը:1852-ի օղոստոասի վալենսիաիոլանդականփոքր նավաճանդատումշրջապատում են տորմիմի ղը, որպեսզի վկա լինեն այն պատմականպաճինյ, երբ Հաղորդալարի կամրացվի նվրոայի Ճողին: ծայրը կիջեցվի նավից Հրաժեշտըտարերայնորենվեր է ածվում Հանդիսանքի: կառավաիությունն առաքել է իր ներկայացուցիչներին,ճառեր են աավում, սըրտաշարժ խոսքերով Հոդնորականն աստծո օրճնություն է աղերսումՀան ասուէ է նալՀ- դու դուգն ծովագնացներին:«0՛, ամենազորաստված, հս միակը, որ ընդղրկում ես հրկինքը, քո ձնոքումն ես պաճում ծովա փոթորիկները: յին ալիքները ն քո կամքով են շարժվում ճողմերն Ողորմածությամժբ Հայիր ծառաներին քու Զորությամբղ Հեռացրուխոչընդոտներընրանց առջեից, խորտակիր արգելքներն ամեն, միայն թե նրանքի կատարածեն իրենց 4ղացումն ազնվամիտ»: ձեռքեր Հազարավոր գլիարկներ են քափաճարվում ծովասիինու նավածանդատում:Դանդաղորեներկիրն անձճետանում է աչքից: Մոտեհում է մարդկությոն ամճնաճանդուդն երազանքներիցմեկի իրականացման ժամը: ու

--

ու

ու

ԱՆՀԱՋՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ե նախապեսենթադրվում էր, որ երկու նավն էլ՝ «Աղամեմժնոնը» «նիադարան), ամեն մեկը ճաղորդալարի սեփականբեռով, Ճճակաղդիր հլակետերից գալով, միմյանց կճանդիպեն օվկիանոսի մեջտեղում նախանշված կնտում, ուր ճաղորդալարիերկու ծայրերը կղոդվեն միմյանց: Ճելոռ հավերից մեկը կմեկնի դեպի արնմուտք՝նլուֆաունդլենդ Դրանից մյուսը դեպի արնելք՝ հոլանդիա: Սակայնառաջին իսկ փորձին ամբողջ քանկագինՃաղորդալարըկորցնելու վտանգըշատ մեծ էր թվում, ուստի ե ասինրից, մավճովեցառաջին կեսի տեղադրումը ակսելհռլանդիայի որ նավանդ դեո Հայտնի չէ՝ այդպիսի երկարության ստորջրյա Ճաղորդալարը կարո՞ղէ կանոնավորգործել, թե ոչ: հոլանդիայիափերիցճաղորդալարը մինչն օվկիանոսիկեսը քաշելու խնդիրը բաժին ընկավ օնիադարային»:Դանդաղն ղդուլշ չարժվում է ամերիկլաննավը, նման մի վիթխարիսարդի, որ իր մարմնից անընղմեջ թել է բաց քողնում: Դանդաղ Ճամաչավփդղրդում է Հաղորդալաիը տնղադրողմեքենան, Ճանելով բոլոր նավաստիներինլավ ծանոթ, սովորական աղմուվ՝ ճատուկ հտ պտտվող խարսխային շզքային, երբ ու

8"

սա,

ամբարձիչթմբուկից բանդվելով, սուղվում է ծովի խորքը եվ մի

քանի ժամ անց արդեն մարդիկ այդ ճամաչափչ միապաղաղ աղմուկին դարձնում են ոչ ավելի եժ ուշադրություն, քան սեփականսրտի բաբախյունին: ավելի է ճեռանում դեպի բաց ծովը, նուլն ՃամաչափությամբՀաղորդալարնիջեցնելով ծովի ճատակը: Ու թվում է, բե արտասովորոչինչ չկա ալդ արտասովոր ծովագնացությանմեջ:Մրխոյն քեն ճատուկ նախասենյակումմասնագետներեն նստած էլեկտրատեխնիկականսարքերիառաջ՝չընդճատվողազդանշանային կաղ պաճելովիոլանդականափի Հետ: եվ զարմանալիէ. թեն աիը վաղուց է կորել աչՔից, ստորերկրյաՃճաղորդալարը ղործում է այնքան Հատակ,ասհս դիծը է եվրուլական երկու քաղաք կապում միմյանց ճետ: Արդենետկում են մնացել առւսինյաչերտերի ծանծաղ մասերը, արդեն անցել են այսպես կոչվաժ խորջրայինսարաճարթիմի մասը, բայց նույն Ճամաչավությամբ, ինչես ավազային ժամացույցի ավազը, նավից ցած է սաճում մետադաթքելը,որով լուրեր են ստացվում ն առաքվում միաժամանակ:

նավն ավելի

ու

Արդենտեղադրվածէ երեք Հարյուր հրեսունճինդգմղոն, տասն: անչ դամ ավելի, քան Դուվրի ն Կալեի միջե ընկած տարածություննէ, արէ առաջին Հինգ օր ու գիշերվա անվատաճությունն դեն Հաղթքաճարված Ճեու ն, անճանդատությունից տաղնապը բաղում ժամերի լարումից տատոյ օղուստուի11-ի երեկոլանյ ՍայրուսՖիլդն արդենիրեն թույլ է լիս Հանդիատառնել: եվ Հանկարծ ինչ-որ բան է կատարվում՝մեքենայի ճամաչափդղրդյունը դադարում է: ինչպես ննջացող ուղեռին է մի ակնթարթումզարթնում դնացքի անսպասելիկանգառից,ինչպես չրաղացպանն է տեղից վեր քոչում չախչախի աղմուկի դադարից, այդպես մի ակնթարթումարշավի մասնակիցներըվեր բոան ու նետվեցինդեպի ու

տախտակամած: Մեքենայինդարձվածմի Հայացը՝հ ամեն ինչ պարղ է. կտրվել է այնոլնս ճանմեքենայի թմբուկը դատարկէ: Հաղորդալարը կարծակի, ոի անչնար է եղել բոնել կտրված կտորի բան է դտնել դա ծովի խորքում ե ջրի երես Ճանել:

ե

ճիմա անտճույս

Տեղի է ունեցել անուղղելի մի բան. աեխնիկականոչ մեժ սխալն ի չիք է դարձրել շատ տարիներիաշխատանքը:Արշավախմբի անվեճեր են Անգլիա, որին ճանկարմասնակիցներըպարտված վերադառնում ծորեն լոաժ Հաղորդալարնարդեննախապատրաստել էր ամենավատթար լուր

առնելու:

ԴԱՐՁՅԱԼ ԱՆՀԱՋՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՍայրուսՖիլդը, աննըեր մնացած միակ Հերոսը,

որ

վճռականմարդ

Որքա՞ն եղավ վնասը: նրնք ճարյուր մղոն Հաղորդալար, շուրջ Հարյուր Ճաղար բաժնենտիրական դրամոադլութ հ, որ ամենից ավելի է մտաճողում նրան՝մի ամբողջ տարվա կորուս) քանի որ արշավախմբի ճամար նպաստավորեղանակը ամառն է, իսկ այդ տարվա ամառն արդեն ձնոքից բաց է թողնվել: Բայց ծովազնացությունըմիայն վնաս չէ, որ տվել է. դորժնական մեծ փորձ է ձեռք բերվել: Հաղորդալարը, որ ապացուցել է իր լիակատար պիտանիությունը,կարելի է նորից փարքաթելն օդտաղորժել ճաջորղ է միայն փոխել տեղադրող մեքենայի մեխանիղմը անզլամ: Հարկավոր որի պատճառովտեզի ունեցավ չարաբաստիկ անջատումը: է նան, ճաշվեկշիո է

անում:

մեծ

աշխատանքներկատաԱյսպես, վերստին նախապատրաստական

րելու

ամառվան սպասելու ձամար անցավ նս մեկ տարիչ վերջապես, 1858-ի Ճունիսի 10-ին նույն նավերը ճին ձաղորդալաՀ բով ն նոր Հույսերօվ դուրս են գալիս բաց ժով: Քանի որ առաչինփորչձի ժամանակՃնեռազրալարը գործել էր անթերի՝ վճռվում է վերադառկալ նախնականծրագրին. տեղադրումը կատարել միաժամանակ երկու կողմից, սկսելով օվկիանոսիմեջտեղից: նոր արշավանքիառաջինօրերը ոչնչով աչքի չեն ընկնում: Միայն լոթնրորդ օրը երբ կճասնեն նախանըշվածկետին, պեւտքէ սկսվի Հաղորդալարիսուղումը ե ղրա Հետ միաաին իսկական աշխատանքը:իսկ առայժմ արշավանքըսովորականծովային զբոսանք է ճիշեցնում, Մեքննանեիրչեն գործում, նավաստինեըը Պանզստանումեն ն վայելում ձիանալի եղանակը. անամպ երկինք, ճանդիսոյ դուցեն չափից ղուրս ճանդիստյ,օվկիանու: ն

Սակայներրորդ օրը «Ագամեմնոնի»նավապետինպաշարումէ

ան-

մի անճանզատություն: Աչքը դցելով բարսմիտրին, նա տեսնում էյ է որ անդիկիսյունն իջնում սոսկալի արադությամբ: Դա եղանակիկտրուկ փոփոխությաննշան էր, ն, իրոք, չորրորդ օրը փոթորիկէ պայթում, այնպիսի փոթորիկ, որի նմանը նույնիսկ փորձառու նավաստիներըձաղվաՀ դեպ էին տահսել Ատլանտյան օվկիանոսում: Պատաճականության բերումով փոքորկի հրախն ընկավ Հենց անգլիականնավը: Առաջնակարդ սարքաու վորում ունեցող, փոթորիկներում պատերաղմիբոցերում կոիվաժ այդ ճրամանատարականհավը, թվում է, պետք է դիմազրավեր ամեն մի աղետի: Բայց, դժբախտաբար,նավն ամբողջովինվերաձնվածէր վիթիւաբի բեռը կրելու ճամար: Բացի այդ, Հնարավոր չէր, ինչպես բհոնատար որոշ

նավերում սովորաբար: արվում է, բեռը Ճավասարաչափ բաշխել ամբողջ մակերեսի վրա, ն ճաղորդալարի ամբողջ վիքխարի ծանրությունը բաժին էր ընկնում կենտրոնին: Բեռի միայն փոքր մառն էր դրված նավախելին, բայց դա միայն խորացնում էր վտանդը,քանի որ վեր ու վար լինելիս նավը ճոճվում էր կիկնակիորենավելի մեծ չավուր Դա Ճեշտացնում է փոթորկի դաժան խաղը. նավը աջ հ ձախ, հտ ն առաց է ճոճվում 45 աստիճանիանկյան թեքությամբ, ալիքներըդլորվում են տախ տակամածով՝ ծովը թափվելովայնտեղ եղած ամեն ինչ: Մե նոր աղետ. նավը Հիմնիվեր ցնցող ճրեշավոր Հարվածը քանչ դում է այն պատնեշը,որի հտնում տախտակամածի վրա պաճվում էր քարածուխը: Սն խճի այդ ամբողջ վլանդվածըկարկտի սպեստեղոսէ է առանց այն էլ տանջված արնոտված նավաստիներիվրա Քարածխի խիճը վիրավորում է շատերին: նավի խոճանոցում եղած նավաստիներին մեկը, խաշում է շուռ եկած կաքստայի նավաստիներից եռացրած ջուրը չդիմանալովտասնօրյափոթորկին,ցնորվում է: նավի անձնակաղմնարդեն պատրաստ է դիմել ժայրաճեղ միջոցին՝ Ճաղորդալարիմի մասը, որ ուղառնում է խորտակել նավը, նետել ծովը, Բարելասախտաբար, նավաչ առնել այդպիսի պատասխանատվություն, չկամենալով իր վրա ոլետը, չի ճամաձայնում, ն իրավացի է դուրս դալիս: «(Աղամեմժնոնը» դիմանում մեժ է տասնօրյափոթորկի բոլոր ն, ուշափորձություններին չնայած ցումով, միանում է մյուս հավերին պայմանավորվածվայրում, որտեղից ն պետք է սկսվեր տեղադրումը: Բայց միայն ճիմա է պարղվում, թե տասնօրյա անընդմեջ ցնցումներից ինչքան է վնասվել ժմետաղաթելերից ճազարապատիկ անդամ Ճճյուսվածզղայուն, բանկադին բեռր։ Որոշ տեղերում լարերըխառնվել են կամ դուստապերչիպատյանը ճեղքվել է: Ձնայած դրան, չունենալով Ճաջողությանդրեքե ոչ մի Ճույս, տեղադրումկատարելումի քանի փորձ է արվում, բայց դա ճանդեցնումէ ղուր տեղը օվկիանոսիճատակըսուղած հրկուճարյուրմղոն Ճաղորդալարիկորոտյանը: Ստիպվածեն լինում իջեցնել դրոշը ն վերստինճայրենիըվերաղառնալ իբրն պարտվածնելը ու

ԵՐՐՈՐԴ

ՆԱՎԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Այս նոր ձախորդությանլուրն առած ն աճաբեկված բաժնետերերը ռապասումեն ՍայրուսՖիլդին, որ դայթակղեցրելէր իրենը ն հորից ծախսի տակ գցել: Դրամագլխիկեսն արդեն վատնվել է էրկու արշավախըմ118

բի վրա՝ ն ոչինչ ձեռք չի բերվել, ոչինչ չի առլացուցվել: կասկած չկա, որ մեծամասնությունը ճիմա կճայտարարի. «Բավակա՛նէո: Վարչուքյան նախադաճըխորճուրդ է տալիս փրկել այն, ինչ ղեռ ճնարավոր է փրկել: նա առաջարկում է չօգտագործված Ճաղորդալարընավերիցիչեցնել ու վաճառել թեկուղն վնասով, խաչ քաշել անդրօվկիանոսյանկապի Ճամամիտ նրա ճետյ ճրաայդ խելաղար ծրադրի վրաւ Փոխ-նախադաճըյ, է ժարական ներկալացնում՝ընդգծելու ճամար, որ չի ուղում ոչ մի րնդՀանուր բան ունենալ այդ անձճեթեքձեռնարկի ճետ: են: Բայց Սայրուս Ֆիլղի ճավատն ու Համառությունն անսաճման Դեռ ոչինչ չի կորսվել,չ--տասում նաչ է փայլուն բննություն չաղորդալարը բոնեցչ ն մնացածը բավական է նոր նավարկություն սկսելու Ճամարյ է, անձնակազմերը նավատորմըպատրաստ վարձված նն, իսկ այն աճավոր փոթորիկը, որ պայքնց երկրորդ նավարկության ժամանակ, թույլ է տալիս Ճուսալ, որ մի քանի շաբաթ պարղ, անդորը եղանակ կլինի Արիություն է Հարկավոր, միայն արիություն: Պետքէ բոլոր ուժերը լարել մի վերջին փորձ անելու Համար՝ա՛լժմ կամ երբե՛ք: Բաժնետերերըշփոթված նայում են միմյանց. դրամադլիի մնա որդը վերստի՞նվոտաճել մոլագարին: Բայց քանի որ ուժեղ կամքը տա-չ տանվողներինմիշտ էլ տանում է իր ետնից՝ ՍայրուսՖիլդը կարողանում է բաժնետերերիցկորղել նոր նավարկությանՀամաձայնությունը: 1828-ի ճուլիսի12-ին, քրկրորդ չարաբաստիկ նավարկությունի ճինդ շաբաթ անց, նավատորմըերրորդ անդամ դուրս է ղալիս բաց օվ-

կիանում

,

եվ այս օրինակըմի անդամ նս ցույց է տալիա, որ կարնորադույն դոիժերն ամենից լավ ճաջողվում են այն ժամանակ, երբ դրանց շուրջն աղմուկ չի բարձրացվում: Այս անդամ նավարկությունն սկսվում է բո-

լորովին աննկատ: Ափից ճեռացող տորմիղին բարեմաղթությում ճղող նավակներչեն ուղեկցում, ճետաքիքրասնըների բազմություն չի ձավաքբվում ծովափին, ճրաժեշտի ճանդիսավորճրավերք չի տրվում, ճառեր չեն ասվում, աստծո օրճնություն չի աղերսվում: ւՔաքուն ն անաղմուկ, ծովաճենայիննավերի պես, նավայոորմըպոկվում է անպլիականափից: Ճիշտ նշանակվածօրը, 1858-ի Ճուլիսի 28-ին Հանդիպելովնախատեսվածվայրում, «Աղամեմնոնը»ն օնիադարան» կարողեն սկսել իրենց տիտանականաշխատանքը: Հազվագյուտտեսարան՝ շողենավերը մերձենում են նավախելները միմյանց դարձրած: Հիմա նրանց միջն Հաղորդալարի ծայրերը պետք է ղողվեն իրար: Առանց որնք Հանդիսավորության, նախորդ`ապարդյուն

անցաժ փորձերիցՀիասթափվածնավաստիներիմեջ անդամ առանձին Հաղորդալարնիջնում չճարուցելով, հրկաքապղնձեղեն ճնտաքրիքրություն է ջրի խորքը, օվկիանոսիճատակը,ուր դեռկաչի Հասել ոչ մի խորաչավո ն'ր վերջին անդամ նավերը ողջույն են ճղում միմյանց: կալմերի վրա բացվում են դրոշները՝ն անգլիականնավը դեպի Անգլիայի ափերն է շարժվում, աժերիկյանը՝դեպի Ամերիկայիափերը: նավնըը,ինչպեսօվկիանոսիանեզր Ճեռաստաններումճայտնված երկու թափառողկետեր, ճեռանում են միմյանցից, բայց ճաղորդալարըշարունակումէ միացնել նրանց:Մարդկության պատմությանմեջ առաչին անդամ միլանցից տան միմյանց ամար անտեսանելի երկու նավ կաչ րածությամբբաժանված ճետ են ն բող խոսել իրար քամու ալիքների օվկիանոսայինճեռուների միջով: Մի քանի ժամը մեկ անդամէլեկտրական ազդանշանը,օվկիանոսը ճատակովսուրալով, մի նավից մլուսը տվյալներէ տանում տեղադրված Ճաղորդալարի երկարությանմասին: եվ ամեն անգամերկրորդնավըՀղում է պատասխանաղդանչան,ճայտնելով,որ եղանակընպաստավորէ տեՀ ղադրման ճամարնոր ճաղքաճարված է նույնքան տարածություն: Այսպեսանցնումէ մեկ, երկու, հրեք, չորս օո Վերջապես, օդուտոսի 5-ին «նիադարայից»ճայտնում են, եր նավը գտնվում է ՏրինիտիծովաՀ ծոցում, նյուֆաոռւնդլենդ կղզում, ամերիկյան ափից տնսանելի ճեռա« Ճաղարերեսուն մղոն ՃաՀ վորության վրա ն որ տեղադրվածէ տոնվաղզն ղորդալար: եվ նույն այդ օրը Հաղթանակէ տոնում նան «Աղամեմնոնը», է հոլանդիայիափերին որը տեղադրելէ շուրջ աղար մղոն ն մուռհնում Առաջինանդամ երկու մայրցամաքների՝ եվրոպայիե Ամերիկայիմիջե ճաստասովելէ կենդանի: անմիջական կապ: Բայց միայն երկու նավ, ի կատար նրանըմեջ եղած մի քանի Հարյուր մարդիկդիտեն,որ սխրանքն է ածված: Աշխարճը,որ արդեն Հասցրել էր մոռանալ արշավախմբիմաոին, դեռնս բանից անտեղյակէ: Վերադարձող նավերին ոչ ոք չի դիմավորում ո՛չ հոլանդիայուք,ո՛չ նյուֆաունդլենդում: Բայց Ճենց այն վայրկյանին, երբ Հճաղորդալարըմիացվի ցամաքային 4եռազրականցանպին, բովանդակմարդկությունըկիմանա նրանց ձեռք բերած վիթիոորի Հաղթանակիմասին: ։

-

ՄԵԾԱԳՈՒՅՆ

ՓԱՌԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Այն Հրճվանքը,որ ճարուցեց լուրը, շատ ուժեղ էր, քանի որ քնդաց, ինչպես որոտը պարղ երկնքում: Գրեթեմբաժամանակ,օգոստոսի առաչ չին օրերին, Հին ն նոր Աշխարչներնիմանում են ղործը ճաչողությամբ 120.

մասինչ ավարտելու

որի թողած ազդեցությունըչի ենքարկվում նկարա Ս ովորաբար զուսոլ անպլիական«Թայմս» լրազիրը առաջդիրության: նորդող Ճոդվածումնշու է, «կոլումբոսի ճայլտնադործությանժամանակչ ներից ի վեր չի արվել ոչինչ, որ մի որնէ չասիով Հաժեմատվի մարդկային գործունեությանոլորտիայս վիթխարի ընդլայնման ճետ»: Լոնդոնի նիքին բանվում է տենդով: Բայց Անգլիայի ղոռովղամիտ4րձվանքը թում է երկչոտ ու տժդույն՝ ճիացմունքի այն փոքորկի ճետ, որ բռնում ղաղարհցվում հնյ վոՀ է Ամերիկանլուրն առնելուն պես: Գործարքները

ճարցոսիորձ անող, վիճարանող, բորբոքվող, ճչաՀ մարդկանցով: ցող Մինչ ալդ ամենքին անժանոթ ՍայրուսՖիլդը դառնում է աղգային Հերոս: նր անունը դրվում է Ֆրանկլինին կոլումբոսիկողքին,ողջ նյու ճորքը, Ճարյուրավորուրիշ քաղաքներ տենդագինու աղմկալի անչափ բերությամբսպասում են Ճալտեվելունայն մարղու, որի ՃաստատակաՀ մության չնորչիվ Հնարավորդարձավ«պատանիԱմերիկայիպսակադիՀ չի Հաբումը Հին ԱշխարճիՀետո: Բայցճիացումը ղեռ իր բարձրակետին սել, քանի որ Հաղորդալարիտեղադրմանմասին լոկ ժլատ տվյալներ են է, արդյոք, ատտացվել: հսկ կապ Հաստատվե՞լ է, արդյոր: Հաջուղվե՞լ ամուր կապ Ճաստատելերկու մայրցամաքներիմիջա տեստրան՝ամբողջ քաղաքը, բովանդակ ժողովուրդըշուն Մեժաշուք չը պաճած աղասում է օվկիանոսիմյուս կողմից գալիք առաջինխոսքին: Հայտնիէ, օր ամենից առաջ պնտք է Հաղորդվի անգլիականթադուճու ժամ աճաղնացողանճամշնորչավորանքը,ն դրան սպասում են ժամ ն օդոստոսի 16-ի են բերությամբ: Բայց օրերն անցնում օրերի եհտահից, հրեկոլան միայն, ճաղորղալարի պատաճականվնասվածքը Ճենց Ննյուֆաունդլենդումվերացնելուց Հետո, Վիկտորիաքադուճու շնորձավորաչկան ուղերձը Հասնում է նյու Յորք: վաղուցի վեր սպասված լուրը չափազանց ուշ է դալիս, որպեսղի լրագրերըՃասցնեինպաշտոնականՃաղորդում ճրապարակել,բայց ճենց որ ուղերձը փակցվում է խմբագրությունների ն Հեռադրային գրասենՀչ ակների դոներին՝բաղմություններ են, որ խոնվում են դրանց առաջ: շորերը պատոելով, ճաղիվ են ճամվիաբացումտոնական էրադրողները, բազմություններիմիջով: նորությունըՀարոարարվել է թատրուներուռ մարդիկ, երոնց ուղեղում չի տեղավորվում այն իրողությունը, Հաղարավոր որ ձճեռադիրըկարող է ամենաճեպընքաց նավից էլ շատ օրեր առաջ են Ճամաշ4ասնել Բրուկլինյաննավաճանդիստ՝ ենկնել,ձգտում այդ Ճաղքանակընվաճած «նիազարաջՃերոսականչողենավին խարճային

ղոցներըլցվում

են

'

տո

Հղելու Համար: Հաջորդ լույս օիբ թերթքնրը ողջույններ

են տնհանում

մեժ-

աշխատում է անքերի», «Բնակչուվերնագրերով. օձաղորդալարն թյան ճիացմունքը սաճման չունի», «Զտնհանված սենսացիանտակնուվրա է արել ամբողջ քաղաքը», «եկել է Ճճամընդճանուր բերկրանբի ժամը»: ՉտնսնվածՀաղթքանակ՝ մտածողության դոլացումից ի վեր առաջին անդամ միտքը մտքից էլ արագ թռել է օվկիանոսը կտրելով: նվ արդեն թնդում է ճարյուր ճրանոթի ՀրետանայինՀամազարկը՝4Հոչակելով այն լուրը, որ Միացյալ նաճանդներիպրեղիդենտը պատասխանեցթադուճու ճղած ուղերձին: Հիմա այլնա ոչ ոք չի Հանդգնում կասկածել: երեկոյան նյու Ցորքնու մյուս բոլոր քաղաքներըշողշողում են ատսնյակճադարավոր լամղերի ու ջաճերիլույսերով: Բոլոր պատուճանները լուսավորված են, ն քաղաքապետարանիտանիքում ծայր առած 4րդեճն անգամ չի կարող խանգարելցնժությանը: Հաջորդօրը բերում է մի նոր ուրախալի լուր. «նիագարան»ժամամեծ

նել է Նյու Յորք՝ բերելով ճենց իրին՝ Հանդեսներիմեղավոր ՍայրուսՖիլղին: Հաղորդալարի մնացորդըճաղքանականորենանց է կացվում բաէ տրվում արժանավայելընդունե ղաքով, նավի անձնակաղմինցույց լություն: Միացյալ նաճանգներիամեն մի քաղաքում, Մհքսիկականծոցից մինչի Խաղաղօվկիանոս, օր-օրի տեռի են ունենում բազմամար ցույցեր, ասես Ամերիկաներկրորդանդամ է տոնուէ իր ճայլանադորժո մը: Բայց դա էլ եիչ է: իրողությանըվայել ճաղքականերթը սլետք լինի առավել ճոլակաղպչ ամենավիթլխարին։ որ երբեմ տեսել է նոր Աշխարտնում ճը: նախասպատրատոությունը է երկու շաբաթ, ն վերջապեսօդոստոսի 31-ի աշնանայինպարզ օրը բովանդակնյու Ցորքըմի մարդու ՍայրուսՖիլդին մեծարում է այնպես, ինչպես ոչ մի ժողովուրդ չի մեծարել ճաղզթուլներինկեսարների կայորերի ժամանակներիցի վեր Հանդիսավոր երին այնքան մեժ է, որ պետք է լինում վեց ժամ՝ քաղաքի մի ծայրից մյուսը կորելու ճամար: Դրոշակներով ղարդարված փողոցներով գնդեր են անցնում փողփողուն դրոշակներով: Անվերջանալի են հրդչախմբերն ու ճոսանքով նրանց ճետհում նվաղախմբերը,Հրշնջ չոկատննրը, դպրոցականները,վետերանները:Ամեն ոք, որ կարող էերդել՝ երդում է, ամեն ոք, որ կարող է ցնծալ՝ ցնծում է: առաՀ կառքով,ասես անտիկժամանակներիտրիումֆատորյ, Քառաձի չինը Սոլրուս Ֆիլղն է ընթանում, երկրորդով՝օնիսդարայի» նավառլեչ

է

ու

երրորդով՝ Միացյալ նաճանդգների պինզիդենտը,այնուժեւտն՝Նյու որբի քաղաքագլուխը, բարձրադույն սպլաշտոնյաները, գիտնականեերըը

տը,

ճառերը, ճրավերքները, չաճակիր երքերն առանըքդադար առնելու են միմյունց, Հնչում են ղզանդերը,թնդում են ճրետանայինՃա վերստին փայլատակում են ցնծության բռնկում» մաղարկերը,նորից Հետնում

ու

ները ի պատիվ երկրորդ կոլումբոսիչ ի պատիվ տարածությունը ճաղքաչ ն այղ օրի Ամերի Հարողի, որ միմյանց կապեց նոր ե Հին Աշքխար«ճները, ու կայի ամենաճոչակավոր սիրված ճերոսը դարձած Սայրուս Ֆիլդի' '

ՄԿՐՏՈՒԹՅԱՆ

ՏԱՌԱՊԱՆՔՆԵՐԸ

ձաղարավոր միլիոնավոր ձայներ այդ օրը կաղփելէին բարձրադոչ ցնծադին մի հրդչախումբ:։ Միայն մի միակ ն կարնորաղդույնձայն է, որ դա էլեկտրական Ճեռադրի ձայնն էր: Հնարավոր նրանց՝ չմիացավ տոնախմբության բուռն պատճին ՍայրուսՖիլդը նախազգում էր աճավոր ու

ու

ճշմարտությունըն, ով իմանա, թե որքան ծանը էր նրա ճամար դիտենալ, ճաղորդալարըղադարել է դործել. ճենց այդ օրն իսկ անդրատլանտյան վերջին օրերը Ճեռադրովդալիս էին ավելի ու ավելի կցկտուր, ավելի ու մինչն որ վերջին անճասկանալիաղզավելի նվազ Ճոտակ աղդանչաններ՝ դանշանը տեղ Ճճասավիըբբն մաճասիերձիՃառաչանք, հ ճաղորդալարը ճամրացավվերջնականասլես: որ

Ամերիկայումմիայն մի քանի մարդ, Ամբողջ

որ

նյուփաունդլենդ

էին ազդանշաններընդունելուն, գիտեին կառի աստիճանական վատթարացմանմասին: Բայց սրանք էլ ճապաղում էին օր-օրի, սիրտ չանելով տոնախմբությանըքնժ պաճին ճայտնիլ դառնագին լուրը: Սակայն շուտով նկատում են, որ նվրուայից ճեռադգրերշատ Ճճաղզվադեպ են ատացվում: Ամերիկայում սղասում էին, որ օվկիանոսիյուս կողմից ժամ առ ժամ լուրեր կդանյ բայց դրա փոխարենսարքավորումը երբեմն միայն տկոկացնում է անկապու անճասկանալիաղդանշաններ:Այդղես երկարշարունակվելչէր կարող, ն աճա լուրեր են սողոսկում, քե փուքաջանշտապողականությամբ,ջանալով բարելավել կապը, Ճաղորդաչլարով շատ ուժեղ ճոսանք են անցկացրելն դրանից էլ առանց այն էլ Հետկում

անկատար ճաղորդալարը փչացել է: ննլու մի փոքր Ճույս, բայց շուտով

Դեռնս ալդ

մնում է վնասվածքը վերացճույսն էլ կտրվում է, քանի որ

ազդանշաններըդառնում են ավելի սակավադեպ: ավելի անկապ եւ ճենց սհւղտեմբերի1-ին, երբ դեռ տոնականարբեցումը չէր փարոռովել, սարքավորումըօվկիանոսի մլուս կողմից ոչ մի Հստակ աղզդանչան ու

չի

ու

ընդունում:

Մարդիկամենիցքիչ են ճակվում ներողամտության այն դեպքերում, երբ իրենց անկեղծ խանդավառություննավարտվումէ Ճիասթուիությամբ. կձատկապես նրանց Ճանդեպ,ումից նրանք մեծ ողասելիք ունեին ն ովքեր իրենց ճուսախարբհն անում: չոչակվածճաղորդալարիճամրանալու բոթըճաստատվելունպես ցնծության բուռն ալիքը ետ է ղառնում կ ցաարմնալի մոլեդգնությամբ փուլ զալիս անմեղ մեղավոր Սայրուս Ֆիլդի գլխին: նա խաբել է ողջ քաղաքըչ ամբողջ երկիրը,բովանդակաշխարտլը-պնդումեն Սիթլիում,--նա վաղուց դիտեր, որ ձնռադրալարը սպիտանի չէ, բայց Հանուն փառասիրությանթույլ տվեց, որ մեծարեն իրեն, իսկ ինքը նույն այդ ժամանակ ճեշտ ու ճանդիաոիրացրեց իրեն պատկանողարժեթղթերըն չլսված շաճույքի տեր դարձավ: Տարածվում են ամենաչարաժմիտ զրպարտություններ, արդեն անառարվկելիորննճաստատում Ճճաղորդալարն քե անդրօվկիանույան են, է եղել առձճասարակ ինչպես ճարկն չի էլ աշխատել, թե բոլոր Ճեռադրերը ձն ոչ այլ ինչչ քան խարնբալություն կ միստիֆիկացիայ, քե անգլիական քագուճու ուղերձը ոչ թն Հնռադրովէր Ճաղորղված, այլ բերված էր վազուց: պնդում են այնուճնան, կապակցըԱյդ ամբողջ ընքացքում, ված տեսքով ոչ մի ճեռադիր չի ընդու վել, ն ճնոադրայինընկերության տնօրեններնիրենք են «Հաղորդմաներհակայական տեքստեր ճորինել՝ կռաճումների ն քաոսայինազդանշաններիՃիմանվրաւ հսկականսկանդալէ պայքում: եվ նրանք, որ նախորդ օրն ամենից շատ էին ցնծում, ճիմա ամենից բարձր են արտաձճայտում իրենց վըրդովմունքը: Ամբողջքաղաքը, ամբողջ երկիրն ամաչում է իր անզուսպու Հապճեպ ցնծությունիդ: հբրն ճամբնդճանուր ցասման զոէ ընտրվում է ՍայրուսՖիլդը, ն նու, որ դեռ երեկ ազգային ճերոս էր Ճոչակվել, Ֆրանկլինի եղբոոյրն կոլումբուի ժառանգորդնէր ճամարվել՝ այսօր իր երբեմնի բարեկամների երկրպագուներիձեռքից պետք է թաքնվի իբրն ոճրաղործ: Մի օրում ստեղծված նրա փառքըմի օրում էլ խորտակվում է, Անընլգիկելինն պարտությանչափեիը՝կորսվածէ դրամացլութըյ կորարված է վատաճությունը,ն բանի պնտք չեկող ճազորդալարը, ինչես առասպելականծովային 4ճրեշ, ընկած է օվկիանոսի անձճայլտ խորքե--

--

ու

ու

րում:

ՎԵՑԱՄՅԱ

ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ

վեց տարի անօղտակար ճաղորդալարնընկածէ օվկիանոսիճատակին Վեց տարի երկումայրցամաքներիմիջե տիրում է առաջվա սառը լոությունը, Վեց տարի է անցել այն նշանակալիպաճից, երբ Համե

բաշի ոիթմով իւրում էր ԱԽքերիկայի Եվրոպայիզարկերակը,որոնք ու

մերձեցման կարճ, Ճառաչանքի պես կարճ պաճին մի քանի ճարյուր բառ ն վերստին, ինչպես նախորդ ճաղարամյակներում,մնաչ փոխանակեցին ղոացին անչաղքաճարելի տարածությամբ անջատված: Տասնիններորդ բի ամենաճանդուղն ձեռնարկումը,որ դեռ երեկ իրողություն էր: վերոտին առասպել դարձավ: իճարկե, ոչ ոքի մոոքով չի անցնում կրկնել կիսով չավ ճաջողված փորձը. ծանը պարտությունըկարվածաճարէ արել բոՃճույսերը: լոր ուժերը, խորտակելբոլոր Ամերիկայումամեն ինչ կլանված է Հյուսիսի ն Հարավիապլատերավչ ժամանակ առ ժամանակ Հանձնաժողովներինիստեր ժով, Անգլիայում հն արվում, բայց նրանցից երկու տարվա ժամանակ պաճանջվեցկատեղաՀՃաղորդղալարի յացնելու ճամար այն ստույգ վճիորյ, որ ստորջրյա դրումը տեսականորեն4ճնարավորէ: Այս ակադեմիականեզրաճանդման Էնդրա իրադործմանմիջն ընկած է երկար ճանասլարճչորի վրա ոչ ոք չի ուզում ուք դնել: Վեց տարի դործնական փորձերվերսկսելու մասին մտաՀ ժում են նույնքան քիչ, որքան օվկիանոսի ճատակինննջող անօզտակար ճաղորդալարի: Բայց վեց տարին, որ լոկ մի աննշան ակնքարք է պատմության շարժման վիքխարի ընքացքի մեջ, ամբողջ Հազարամյակի արժեք ունի էլեկտրատեխնիկայինման կոիաճայտ մի դիտության ճամար: Ամեն մի տարի) ամեն ամիս նոր այոնադործում է բնրում: Դինամումետրերը դառնում են ավելի ու ավելի Ճղոր ու կատարյալ, ավելի է ընդլայնվում դրանց դործադրման ասպարեզը, ավելի ստույգ սարքավորումներեն ըստեղծվում: Հեռագրայինգծերը միացնում են մայրցամաքների արդեն ամենաճեռավործայրամասերը, արդեն Ճաղորդալարէ քաշված Միջերկբական ծովի միջով, որ ծվրողլանմիացնում է Աֆրիկայիճետ, ն տարեց տարի փարատվում է այն ցնորային մշուշը, որ այնքան երկար ժամա նակ պարուրում էր անդրօվկիանույանՀաղորդալար անցկացնելու դա« ղափարը: Անխուսափելիորեն պետք է ղա այն ժամը, երբ փորձը պետք է կրկնվի: Միայն թն չկա այն որ կարողանաճին մատճղացմա-չ նի նոր հոանդ ներշնչել: եվ «անկարծ այղ մարղի ճայտնվեց: Ո՞վ է նա: նույն ՍայրուսՖիլլեցուն նախկին ճավատով ն նախկին Ճամողումում Սայրուս դը՝ Ֆիլդր, որին չկարողացան կոտրել ո՛չ լոնլլայն արձամարճանքը, ո՛չ չարամիտ երեսուներորդանդամ նա կորում է օվկիանոսը ն վերՃարձակումները: ոտին ճայտնվում Լոնդոնում: նրան աչողվում է վերանորոգել Հին հ նոր ֆունտ ճարյլուր Ճաղզար ճավաքել վեց թույլովությունը դրամագլուխ

մարդը,

ատեոլինդիչափով: կա, վերջառլես, ե այն վիքիւարի նավը, որի մասին իսմիայն երազել կարելի էր՝ Հոչակավոիքառախողովակ«Գրիեյտ տոննա Բրյուջրատարողությամժը: հղաբատրի Ճաղար տնընը», քսաներկու նելի կառուցած այդ նավը մենւմենակ կարող է կրել Ճաղորդալարի ամբողջ վիթխարիբնոր։ եվ, Հրաշք Հրաշքի հտնից. ճենց 1865-ին «Գրելո հոտերն» չողենավը, որի չավփաղանըՃամարձակկառուցվածքն առաջ էր անցել իր ժամանակից, չի կարողանում կիրառություն գտնել ն կանգնած է անդործ: երկու օրվա մեջ նավը դոնվում է ն վերասարքավորվում: Այն, ինչ առաջ անչճունորեն դժվար էր, ճիմա դառնում է դյուրին նավը, բարձված նոր ճաղորթեթն: 1865-ի Հուլիսի 23-ին «ոակալական Ու է թեն առաջին փորձը չի «աջողԹեմզայի ափերը դալարով, լքում վում, որովտնտննպատակակնտինճասնելուց երկու օր առաջ Ճաղորդակտրվում է, հ անճագ օվկիանոսը կլանում է նա վեց Ճարյուր աղար լարբ ֆունտ ատոնոլինդ, մարդկանց Հավատը տեխնիկայիճանդես այնքան մեժ է, որ ձախողանքըչի ընկճում նրանց: եվ նրբ 1866-ի ուլիսի 13-ին ամեն է անդամ «Գրելտ հռտերնը» նորից օվկիանոս դուրս գալիս՝ այլս ինչ պսակվում է լիակատարճաջողությաւմբռ ձիմա արդեն Հեռադրային դիժն աշխատում է «ոտակ ու անթերի: Մի քանի օր անց դանվում է ճին, մոռացված ճաղորղալարը, ե տրդեն երկու դիծ են միացնում Հին ն Նոր Աշխարճները։երեկվաՀրաշքը ղարձավ այսօրվա իրողություն, ն այդ պաճից սկսած ժամանակի դարկերաչ ժոկր միաժամանակէ լափում ամբողջ աշխարձում: Բոլոր երկրներն են ճասկանում միմյանց ճողագընղովուրդներըմիաժամանակ լսում ստեղծաղործական դի բոլոր Փայրերում: եվ մարդկություննիր սնփիական ուժերի շնորձիվ դարձավ աստվածայնորենամինադո հ ամճնաճաո առաջ

ու

ու

ու

ձաղթանակը ժամանակի ն տարածությաննկատմամբ առմիշտ միայրեց մարդկանց: եվ նրանց ապազան կլիներ սքանչելի, եքն չլիներ

այն ճակատաղրականկուրացումը, որ նրանը ստիպեց նորից ու նորից խորտակել այդ վիթխարիմիասնությունը ն նույն այն միջոցները, որոնցով նրանք ճաստատել էին իրենց տիրապետությունըբնության վրայ դործի լնել իրենց իսկ ոչնչացման ճամար:

«ողլդոմի Հրնրու բեսենի Հարցերն

Ս/լ»ւո ՕՀբազարնան

հուս վարի

4972. լճմարոութ

ՊԱՅՔԱՐ

ՍՈ.

ՀԱՆՈՒՆՀՈՂԱԳՆԴԻ

սաներորդ դարը նայում է այլնազաղտնիքներչուննցող աշեն, նավերը ճեղկ աարչին։ Բոլոր երկրներըՀհտաղզոտված են քում ամենաճեռավործովերի ալիքները: վայրեր, որ մի սերունդ առաջ ննջում էին երանելի անձճայլտության

մեջ վայելելով իրենց ազատությունը,ճիմա ծառայումեն նվրուլայիկա-

րիքներին. մինչն նեղոսի ակունքները, որ որոնում էին այնքան երկար, ճիմա շոդենավեր են Հասնում. Վիկտորիաչրվեժիյ որ կես ղար առաջ էր է երնացել եվրուլացու աչքին, այժմխոնարճաբարէլեկտրականութ անտառնեամաղզոնյան արտադրում. վերջին անմատչելի քավուտները՝ ըը, Հատված են, նե աղուցված է միակ կոտական երկրի` Տիբեթի զոտին: Հնօրլա քարտեզներիու գլորուսների վրայից «ՂՇԼՏ 1ոշօթուէ8» ներբառերնանձետաըելեն քաջագիտակմարդկանցմակաղրությունների քոչ Քռաներորդ դարի մարդը ճանաչում է իր մոլորակը: Մարդկայինպըրմիտքը նոր ուղիներ որոնելու ճամար արդեն ստիպված է իջնել պրտող ծովի խորքերի զարմանաճրաշ արարածներիմուտ կամ մխրճվել երկնքի անեղր ոլորտները: կուսականվիճակում մնացել են միայն օդային ուղինեիը, բայց պողպատեթռչունները միմյանց առաջ կտրելովքափանցում են երկինք, ձդատելով դեպի նոր բարձունքներ, գեպի նորաճայտ Ճեռու«անելուկները պոնվել են ն երկրային ններ,քանի որ երկրում բոլոր սպառվել: Հայոտնագորժումները՝ Բայց մի դաղտնիք՝ ընդճուպ մինչն մեր դարի սկիզբը, ճողաղդումնդն թաքցնում էր մարդկությունից. իր խոշտանգվածմարամոքխածաբար մընիերկու փոքրիկ վայր պաճղանում էր իր իսկ ծնունդ տված մարդ ն չարավայինբեարարածներիաղաճ ճալացքից: ԴրանքՀծյուսիսային վեռներնեն, երկու գրերն դոյություն չունեցող, գրեթե անառարկայական առանցքի երկու ծայրերը, որոնց շուրջը երկրադունդըպտտվում կետեր՝ նա պաճպանում է անբիժ ու անձեռակելրյուՍառցե է Ճաղարամլակներով, ղանդվածներովնա ծածկել է իր այգ վնրջին դաղզտնիքը, Ճճաստաբնստ ճավերժական ձմռանը պաճառան է կարդել՝ սատարելու դրանք մարդու կային ադաճությունից: Սառնամանիքն տիրաբար ճսկում են բուքը մուտքը, սարսափին մաճացու վտանգըհտ են վանում ճանղուղն որոնողներին: Միայն արնին է վիճակված թեթնակի ճայլացք նետել այդ ամրոցի վրա, մարդու առաջ արգելք է դրված: տարիներմի արշավախումբը փոխարինում է մյուսին: Ոչ "Տասնյակ մեկը նպատակինչի ճանում: ինչ-որ տեղ, միայն.վերջերսդտնվածսառցեդենչբյուրեղապակնղազաղում երեսուներեքտարի ճանգչումէ շվեղացի ինժեներ Անդրեի դին. նրա՝ այն քաջաց քաջիյ որ կամնցավ օդապարիկով ու

Է

Անճայտերկիր

(լատ.

'

Բոլորփորձերը փշրվում են սառցակուռ պարիսպներին դիպչելով: Հազարամյակներ,ընդճուլ մինչն շողշողուն ետ մեր օրերը երկիրն այստեղ թաքցնում է երեսը, Փաղթքականորնն մղելով մաճկանացուննրիկատաղի գրոչները: կուսական մաքրությամբ նա սպաճումէ իր գաղտնիքըճնտաքրքրասեր աշխարճից: Բայց զուտանի քսաներորդ դուրն անձճամբերությամբշփում է ձնոքերլո նա լաբորատորիաներումկուինլ է մի նոր զենք ու զրա4: Արդելքնները միայն բորբոքում են նրա կիրքը: նա ուղում է իմանալ ամբողջ ճշմարտությունը, ն նրա առաջինիսկ տասնամյակըկամենում է նվաճել այն, ինչ չէին նվաճել ճաղարամյակները: Առաջինճանդուգն մարդկանց արիությանը միանում է ազգերի միրնրանք պայքարում են ոչ միայն բեհոի, այլն պատվի ցակցությունը: Համար այն դրոշի, որին կվիճակվիառաջինըփողփողալ նորաճայտ երկորի վրա: Բոլոր մայրցամաքներում արշավախմբեր նն ստեղծվոսի: Մարդկությունըսսլասում է անճամբերությամըբ,քանի որ դիտե՝ պայքարը բացամղվում է ճանուն կենսական տարածության վերջին վզաղտնիքի են կուկն Պիրին բոնում ճայտման: Ամերիկայից բնենոխ Հյուսիսային ուղին, իոկ դեպի ձարավայլինբնեռ ուղեորվում են երկու նավ. մեկն է յանում եռրվեգացի ՍԱմունդաննը, մյուսը` անդլիացի նավապետ առաջ Սկոտը: ու չվերադարձավ Հասնել բնեեհո

ու

ՍԿՈՏԸ

Սկոտն անգլիականնավատորմինավապետէ, շատերից մեկը. նրա կենսագրությունըճամընկնում է իր ծառայության ցուցակին. պարտականությունները կատարել է բարեխղճորեն, որով շաճել է վերադասների խրախուսանքը, մասնակցել է Շեկլտոոնիարշավախմբին: Մի առանձին ճերոսություն, սխրանքներչեն նշված: նրա դեմքը, լուսանկարներիցդատասնյակ Ճաղարավորուրիշ անզտելով, չի տարբերվում Հաղարավոր, հուսնական դեմքերից՝ սառը, կամային, Հանղդիստ,ասես քաքնված դով քանդակված: Մոխրադույնաչքեր, սեղմված շուրթեր: Ռոմանտիկական ոչ մի դիմագիծ, ճումորի ոչ մի առկայծում, միայն երկաքե կամք նե գործնական ողջախոճություն: Զեսագիրը՝սովորականանգլիականձեռաղիր, առանց նրբերանգների, վստաճ ու քափով: Ոճը Հատակ ու ստույգ փաստերինկարագրությանմեջ՝ արտաճալտիչ,բայց ն այնպես չոր ու գործնական, ասես զեկուցագրի ոճ: Սկուռն անդլերեն գրում է այնպես, ինչոլնս Տակիտոսըդրում էր լատիներեն՝չտաշված քարարեկորներով։ Ամեն ինչ ներկալացնումէ մի մարդու, սր աչքի չի ընկնում Ս

Ս.

Ցվայգ

գործնական նպատակի մոլեռանդ է, ուրեմն է՝ ճշմարիտ անգլիացի, որի մեջ, բնչոլես իր ճայրենակիցների մեծ մասի, խիա շրջանակնույնիսկ Հանճարը տնղադրվում է ալարտաճանաչության ններում: Ահդլիական սվատմությանը ճայտնի են Ճճարյուրավորայդպիսի ն ԱրչշիպելագիանՍկոտներ։ նրանք են, որ նվաճել են Հնդկաստանը են անուն դաղութացրել Աֆրիկանն ամբողջ աշլարկղղիները, հրանք Հում ամենուրեք կոիվներ ժղել մշտապես նույն երկաթն ուժով, նպա-

երհակալությամբ,

բայը

սակների ընդճանրությաննույն զիտակցությամբն նույն

սառը:

ինքնամ-

փուի դեմքով:

Պողպատիպես ամուր է նավապետ Սկոտի կամքր. դա երհում է ղնո նախքան սխրազործություն կատարելը նա տադիր է ավարտել այն, ինչ սկսել էր Շեկլտոնը: նա արշավախումբ է ռտեղծում, բայը միչ չոցները չեն բավականացնում Դա նրան եո չի պաճում: Վոտաճ իր Հաջողությանը, նա վոճաբերում է ունեցվածքը ն խրվում պարտքերի մեջ: նինը նրան արու ղավակ է ընծայում, բայց նայ, Հեկտորի նման, առանց տատանվելու Հրաժեշտ է տալիս իր Անդրոմաքեին,Շուտով դտնվումեն

բարեկամներ ե ընկերներ, երկրային ոչ մի խոչընդոտ այլս չի կարող Էէկոչվում այն տարօրինակհավը, ռասանել նրա կամքը: «Ղ6ՒՅ 0822 որ իրեն պետք է ճասցնի Սառուցյալ օվկիանոսի ծայրը. տարօրինակ այն սլատճառով, որ նոյի տապանինման լեցուն է ամեն տեսակի կենդոնի արարածներով ն միաժամանակդա նան լաբորատորիա է, ուր կան մեծախիվդրքեր ն ճաղարավոր ամենաստույգ սարքավորումներ,ե քանի որ այդ ամայի, անբնակ աշխարճըդնալիս պետք է տանել ամեն ինչ, որ է գալիս մարդուն մարմնի ու ճողու կարիքների ճամար, շոգի ետք նավի մեջ առաջին անչճրաժեշտությանառարկաներըմ̀որթեղեն, անաչ սուններ ն այլն, զարմանալիորեն Համադրվում են ամենաբարդյ դիտուչ թյան վճիջին խոսքին ճամապատասխանող սարքավորումների 4եո։ եվ շոզենավի նույն այդ զարմանալի հրկվությունը բնորոշ է նան նավապետ Սկոտի բոնած դորժին՝ արկած, բայց մտածված, ծանրութեքն արված, ինչպես առխաորական ղործարք. անվեճերություն, զուգորդված նախաղգուշական ամենաճմվուտ բայց միջոցների Ճեւու բոլոր մանրամասների ստույգ կանխատեսու՝ ենթադրվող ամեն մի պատաձճականության դեմ առ դեվ Հոմերոսի «հլիականի» լխավոր ճերոսներիը վորը, Անհղրոմաբեի ամուսինը, Աքիլլեսի ախոյանը նոր երկիր (լատ):

Տրոյայի քադաժեկը՝Հեկտորը, '

թվականի Հունիսի 1-իր արշավախումբը: լքում է մնգլիան: անգլոսաքսոնական կղվին շողում է Ամառային այդ ժամանակներում պատված են շլութալիկանաչով, Մարդադգետինները դեղեցկությամլոը ու է ջերմություն քափում մշուշով չմռայլված, պարզկակրդարնը լույո վր: նովագնացները թախիծով են նայում «ճետզճեաոնանէագող ղու ղուցեն առմիշտ հն րաժեշտ ավերին,քանի որ դիտհն՝ տարիներով,

տա-

լիս արհիհ

ու

տաքին:

Վերնում, կայմի ծայրին փողփողում է անգլիական դրոշը, հ նրանց սփոփում է այն միտքը, որ իրենց աշխարճի այդ խորճրդանիշը իրենց Հետ միասին լողում է դեպի նվաճված երկրագնդի միակ չնվաճվոածկետի:

ԱՆԽՏԱՐԿՏԻԿԱՅԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԸ

նոր Զելանդիայում կարճառոնճանդիստ առնելուց

Ճունվարին ճավերժականսառույցների ծայրին նրանք ալնտնղ տուն ու կառուցում ձմճոնլու Համար: Դեկոռեմբերն Հունվարն այնտեղ ամառային ամիսներ հն Ճամարվում, քանի որ տարվա մեջ դա միակ ժամանակն է, երբ արնեըմի քանի ժամ փայլում է կապարաճերմակհրկնքում: Տան ալատերը շարվումեն ղերաններից, ինչոնս նախորդ արշավաչ ներսում խմբերի կայաններում, բայց զգացվում են նոր դարի շորշուինեբը, նոր դարի նվաճումները: երե առաջ ձմեռողները նատում էին հիսախավարում՝ծխացող ն վորվանի Հոտ արձակող լապտերի լույսով ե անարն օրերի միօրինակությունից Ճճոդնատանջ,տրտմությամբ նայում միմյանց, ապա քսաներորդ դարի այս մարդիկ իրենց չորս պատի ներսում վայելում էին ամբողջ աշխարտը՝փ̀ոքրացած չավփահրով,զիտության բոլոր նվաճումները: Ացետիլենեայրոցները պայծառ լույս են արձակում, կինոսարքավորումը, ասես կախարդանքով, վերարտադրում է: Հեռավոր երկրներիբնանկարները)արհաղդարձայինբնության պատկերննրը, ։լիանոլան հրաժշտությունէ վերարտադրում, դրամոֆոնը՝ մարդկային ձայնը, գրադարանըտալիս է զիտելիքներ։ Սենլակննրիցմեկում տկակում է գրամեքենանյ,մլուս՝ մութ սենյակում լուսանկարչական ժա-չհ դունավոր լուսանկարներ են երնակում։ երկրաբանը ապասւպվավեններ է ների ռադիոակտոիվությունն «Ճճիոաղզուոում,կ(ննդանաբոանըբոնված հոր ահսակ է ի Ճալյտ բներում,օղերնպինդվինների վրւսսլարաղիտների «ճաասնում նն

Ճնետո, ն

»

լ

9"

կենդանուճարի Սովային ԽԱ

վուքաբանական փորձերին ճաջորդում են ֆիզիկայի փորձերը. ամբողջ կատարելու արշավախմբին աշրատանք է ճանձնարարված ութ ամսում Համար, ն զործի խելացի դրվածբիշնորձիվլլուրաքանչյուրի անձնական քանի որ այս երեկննուտվորձը դառնում է բոլորի սնվփիականությունը՝ սուն մարդը բնեռային սառույցի սառնամանիքիմեջ ամեն երեկո միմյանը ճամար կարդում են ճամալսարանական ղառախոսություններ, լուրաքանչյուրը ջանում է իր գիտելիքիները ճաղորդել մյուսին, ն մտքերի աշխույժ սիոխանակությանընքացբում ընդլայնվում է նրանը աշխարչընկալումը:նեղ մասնագիտական զիտելիքները չեն ամփոփվում բարձ մեջ, այլ ձգտում են ըմբոննել առաջադիմության բամիտ միայնության միասնականմղումուվը կորաժ անծայրածիրնախաստեղծաշխարճում, ժամանակից ն բածությունից դուրս, երեսուն մարդ մաքեր նն փոխանակում քսաներորդ դարի վերջին նվաճումներիմասին հ այստեղ, այս պատերիմեջ, աշխարճի առաջադիմությունիցոչ մի ժամ, ոչ մի վայրկյան ետ չեն մնում: Խոբալես 4Հուղիչէ կարդալ, քն ինչպես այդ խստաբարոմարդիկ, գիտնաչ կաններ, «րճվում են ամանորյա տոնածառով: զվարճանում իրենը ճրաՔօԼ Ղլոճտ»-ի կատակ տական թերքիկի՝ «Տօսհ արակած ճումորիա ննրով. ինչպես ամեն մի փոքր բան՝ ջրի երես ելած կե ձուկը կամ ձիու սայքաքելը նրանց ճամար դանում է երհույթ, այնպեսէլ ամեն մի անվիթխարի երնույք՝ «լուսիսավայլը, կատաղի սոառնաերնեակայելիորեն մանիքըչ րեշավոր մենակությունի, դառնում է սովորական ու առօրեա-չ ու

տա-

կան:

'

Այս ամենի

ճետ նրանք մերը ընդ մերթ ղաճուկային արշավի են գալիս ոչ մենծ շառավղով: Փորձարկումնն օղասաճնակները,դաչ քայլել են սովորում, վարժեցնում են շներին, պաշար են տեսՃճուկներով նում մեծ ճանապարձճորղության ճամար: Բայց նւայնապես դանդաղ, շա՛տ դանդաղ են պոկվում օրացույցի քերթիկները, ն դեռ Ճեռու է ամառը երբ շոդենավը սառույցը Ճեղքելու| կճասնիիրենց ն տա(ղեկտեմբերը), հից նամակներ կբերի: Հիմա արդեն, ձմռան խստաշունչ օրերին, նրանք փոքր խմբերով կարճ անցումներ են կատարոսքկովիվելու ճամար, փորձարկում են վրանները, ստուղում փորձերի արդյունքները Ամեն ինչ չէ, որ «աջողվում էչ սակայն ամեն անճաջողությունմիայն բորբոքում է մարդկանց:նրբ 4ոդնաժ ու մրսած բննհռախուլղները դառնում են կաեն յան՝ նրանցըդիմավորում Ճրճվանքիկանչերով ն օջախիջերմությամբ, դուրս

նեռիքայմս» (անգլ.): «Հարավային "

`

ե յոքանասունյոթ ատոիճան լայնության վրա զտնվող այղ տաքուկխըրչ. ճիթը մի քանի օրվա զրկանքներիցճետո թվում է լավազույն կացարանը աշիւարճիսերեսին: հայց աճա արշավախմբնրիցմեկը վերաղառնում է արնմուռքից, ն նրա բերաժ լուրը մությլ լռության է մատնում ամբողջ տունը: ԹԲափառումների ժամանակ ուղեորները դեմ են առհլ Ամունդսենիձմեռանոցին, հե Սկոտն իսկույնիեթ ճասկանում է, որ սառնամանիքիցու տարերային վոտնգներից բացի կա նան մի ճակառակորղդ,որ իր ճետ վիճարկում է առաջնությունը ն նա կարող է իրենից առաջ կորզել այս կամակոր Ճողաղզնդիզաղանիքը: նա զննում է քարտեզը, ղտնում Ամունդսենիձմնռանոցի տեղլո Սկոտի դրառումներում զգացվում է այն տագնապը) որ ռլաշարել է նրան իրողուժյունը պարղելիս՝ Ամունդսենիկայանը Ճարյուր կիլոմետր ավելի մուտ է բննոխն, քան իրենը: նա ցնցված է. բայց տասը արիությունըչի կորցնում: «ձառա՛ջ, |: փիաոսՃճայրենիքի»յ--ճպարտորեն գրում է նա օրազրուի: Դա Ամունդսենին վերաբերող միակ ճիշատակություննէ օրադրում: նրա անունն այլա չի Ճանդիպում: Բայց կասկած չկա, որ այղ օրից ի վեր մոայլ մի առովերէ ընկնում սառույցների մեջ ընկած այդ միայնակ դերանակապտան վրա նհ որ այդ անունը ամեն ժամյ քուն քն արքմնի, է նրա բնակիչներին: անձանդլստացնում

ՍԱՐՇԱՎԱՆՔ ԴԵՊԻ

ԲԵՎԵՌԻ

Խրճիթիցմի մղոն Ճնոու, բարձունքի վրա դիտակետէ տեղաղրված: Այնտեղ, ուղղաձիգ բլուրի վրա, դեղի անտեսանելիքշնամին ուղղված ճրանոթի պես, միայնակ մի սարքավորում է դրված՝ մուռեցող արնի ջերմային առաջին տատանումները չափելու ճամար: Սր օրի նրանք սպասում են հղանակի չերմացմանը: Վաղորդյան երկնքում արդեն խաղում են

արնի սկավառակը դեռես չի բարձրանում սպասված լուսատուի Ճայոնվելու նախանշանը,բորբոքում է նրանց անճամբերությունը:Վերջապես, խրճիթում լովում է ճեռախոսային վանդըյ ն դիտակետիցՃաեն, որ արեր դուրս է եկել, մքամած շատ ամիսներիցՃետո նա ղորդում ղեռ քույլ է բարձրացրել է դլոււը բնեռայինգիշերվա ժեջ, նրա լույոր ու աղոտ, նրա ճառագայքներըճաղիվճազ ջերմացնում են սառնաշունչ ալաբըյ բայց օդը, Ճաղիվնկատելիտատանվում է չափող սարքավորման արնի տեսքն արդեն մի երջանկություն է: վառ, ճրաշալի ցոլքերը

կույսի ճորիղոնից:

այդ

բայց

երկար արտափայլումը՝

Արշավավումբը ։լատրաստվում է տննդագին արագությամբ,

որ-

կարճատն լուսավոր ժամանակից, օր պեսդի ե՛ է՛ աշուն, թեն մեր չաավոր ամառ, է ճասկաե՛ նշանակում դարուն), ձմնո է միալն: ցողությամբ դա խատաշունչ ոչ

մի բուն

չկորցնի

այդ

նն գգասաճնակները: Դքանդից«նառ՝ շներ ե սիլծած նարտաները: շրջաճայացորենբաժանձինը Ճանսաղարճը բերյան ամեն է փողերի. մի երկօրյա ուղիբամնից ճետո տարքվում է պաված ճեոչ, ուր վնրաղարձիճամար բոռղնվումեն Ճավզուստ,ոսոելիք ն ամենադլիավորբ՝ նավը, խոտագվածվառելանյութ: անվերջանալի սառնամաճամար նիքից սրաշտապանվելու

նոյնիը սուրում

նբանք արշավի

ելել միասին, թայց պնոք է վերադառնան ճերքով, առանձին խիմթերով, որպեողի ամենավերջին փոքի չոկատին (այն ընտրանուն, որին վիճակված է նվաճել բնեոր) բաժին ճասնի որքան կարձլի է շա ամենարարմ շներբ հ ումենալավ նարտակենսամբաերք, ննըը։ Արշավանքիծրագիրը մշակված է ճմտորեն, Ճաշվի են առնված հույնիակ ձախորդությունները, որոնք, իճարկն, անպակաս են լինում: Երկու օրվա ճանապարճիցՀետ օզասաՀչնակները ջաթղվում ն դեննեն նետվում թբրն ավելորդ բնու Ձինըբ նույնանհսչեն արդմրացնում արչա-վախմբի Ճույսերը, բայց այս անդամ կննրանի բնությունը Ճառդքումէ են ն շննրին ձինխին դեդաւկաճտարում տեխնիկային, քանի որ ուժաճատ տալիս իբրն կաղդուրիչ կեր: հն

թվականի նոլեմբեքի 1-ին արշավախմբիմասնակիցներըբաժանվում են ջոկատների: կուսանկարներումերենում է այդ զարմանալի քարավանը. նախ երքսուն ուլնորյ Հետո՝ քտանյ,Ճետռ՝ տասը, ն վերջալես միայն «ճինգ մարդ է շարժվում նավխոատնսված մեռյալ այշխարճի ճերմակ անապատով: Աոռչնիցգնում է մշտապես մեկր՝ նման դաղանի, փարքաթվածմորքիների մեջ, որոնց ատկից երհում ծն միտյն աչքերի մորքու մեջ փարքարվաժ նրոսձեռքը բոնել է սանձն այն ձիու, մորուքը: Է տալիս ծանըրբեռնված սաճնակը: նրան 4ետկում | երկոր հտնից քարջ բորդը՝ նուլնդիսի դիրքով ու Ճագուստով, ճետոհ՝ եթրորդը,քսան սն կիո,

ու

որ ոլոր-մոլոր զծով ձգվում են անեզը կուրացուցիչ սպիտակիմիջով: Գիշերը նրանք խլվում են վրաններիմեջ, ձյունե պարիսպներեն քաշում՝

ձինըին քամուց պաշտպանելու ճամար, իսկ առավոտյանվերստին չաչ րունակում են միապաղաղն անուրախ ճանապարչը, շնչելով սառնա-

շունչ օղը, որը ճաղզարամյլակների ընթքալբում առաջին անդամն է թափանցում մարդկայինթոքերը:

հն) նզանակք:մոտյլվոսմ Գժվարուժյունները բաղմասառովվյում

քառասունիփոխարեն նրանք հիբեմն «Հուղիվտասնմվրեքկիլոմետր

է, են

անցնում, մինչդնո ամեն ժի օրը բանկ է այն պաճից ի վեր, նրբերանց է դարձել, որ իրենց աչքին անտեսանելի ինչ որ մեկ արիջի ՃերՀայատանի մակ անապատովդեսլի նուն նղատակակետն է ջարմվում: Ամեն մի մանրուք ճղի է վոսանցով: Շունը փախել է, ձին Հրաժարվում է ուտելուը՝ այս ամենը տազնա է ճարուցում, բանի որ այդ միայհության մեջ սովորական արժեքները ձեռք են բնրում մի այլ, նոր նշա նակություն: Այն ամենը, ինչ օղնում է պաճղանել մարդկային կլանքըյ բանկ է ու անփոխարինելի: Գոսցմնձիու սմբակի վիճակից է կալված բութ կարող նն տասվալել անմաճ որի» փառքը Ամպաժաժձղանակըյ ըանքը: եվ դեռ ուղեորնհրի առողջությունը վատանում է. ոմանք ատոտ« պում են ձնակուրությամբ, ոմանք ձեռքն ու ռաբը պտտել նն: Զինրըչ որոնը կերը ստիպված են նվազեցնել, օր օրի քոլանում նեն ն վերջ ի կաիված երկու տարվա ճատ վեթջո իսպառ ուժաճատվում Աշխարճից ւոեղ կյանքում այդ կենդանիները դարձել են ընկերննի, որոնպից ամեն մեկին լուրաքանչյուրը գիան անունով ե փապուքշելէ բաղզմիցաւԵվ այդ է ի տոկուն կենդանիներինսպանելու ծանր պարտականությունըորետք են կոչում ճամբարջ արտպես կատարածվի «Սպանդանոցի այգ տրրտմալի վայբբ։ Արշավախմբիմի մասը բոնում է վերաղարձի ճամփուն, մյուսները ճավաքում են բոլոր ուժերը` կատարելու ճամար հս մի վերջին տանջալի անցում տսոցադացաիխ միջով: բննոր դուտնորող աեղ պառ» ննշի վրայով, որ ճաղքաճարել կարաղէր մարդկային վիքիոարի կամթը --

միայն:

`

Ավելի

ավելի դանզազեն շարժվում, քանի որ ձլունակեզնենայս« է, ն խարասսենըը տեղ անծարթ ոլեչոթ է ոչ քն ձգել, այլ բար, տտ Սրաչ ծայր սառցաբեկորներըճեղքում են սաճնեակներիկողափարոնըը, չոր, սառցախառն ձյան վրայով բթայլելուց մուրդկանց ստբթնեիր վիրավորվել են ութոուն» են, Բայց նրանք չեն ընկրկում. դեկտեժբերի30-ին Հասնում յոք աստիճանլայնության վերջին կետը, որին Ճասել էր Շեկլոռնը: Այս« տեղ վերջին ջոկատը պետք է ետ դառնայ, ընտրվածինդ մարդու միայն սլետք է թույլ տրվի ճանապորչծըշարունակել: Սկոտնընտրում է նրանց: Ռչ ոք չի Հանդղնում առարկիլ նրան, բայց բոլորի ճամար էլ կժվար է, նլատակին այդքան մոտ լինելով, բոննլ վնրազարձի ճամիան ն ընկեր ար ներին զիջել բննոն առաջինիտհոնելու փառքը Բայց ինտրությունն նս, էւ. ված արիաբար Հուղմունքի բաքաննլով, նրանք ոնդ Մի անդամ մում են միմյանը ձեռքերը ն բամանվուի տարըձի ուղղություններու: ու

երկու փոքրիկ,Ճաղիվ նկատելի ջոկատներ շարժվում նն՝ մեկը ղե ընդառաջ, փյուսը՝Ճլուսիս, դեպի ճայրենիր: ոի ճարավ, անձճայտությանն ե՛վ մեկ, ն՛ մյուս կողմն ընքացող մարդիկ ստեպ-ստեպ հտ են նայումը ռրպեսզիմի անդամ հս զղան ընկերներիկենդանիներկայությունը: ԱՀա ե աչքից կորավ ետ դարձողներիջոկատը: Դելի անճայտ Ճճեռուն շարունակում են ճանասպարտճը՝ Սկոտը, Բառւերաը,Սոր, Վիլսոնը հ էվանսրո

ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ

ԲԵՎԵՌԸ

Տագնապալինն դառնում այս վերջին օրերին դրառումները. բենոխն մոտենալիս դրանք դողդոջչում են կողմնացույցի կապույտ սլաքի պես. «ի՛նչ երկար, անվերջանալիորեներկա՛ր են սողում ստվերներըմեր շուրջը՝ աջ կողմից առաջ ընկնելով, Ճնտո նորից դեպի ձայ սաճելովը: Բայց ճուսաճատությունը փոխարինվում է Հույսով: Սկոտն ավելի ու ավելի Հուզմունքով է նշում անցած տարածությունը. «եվս միայն Հարյուր Ճիսուն կիլոմետրը է մնում մինչն բնենո,բայց եթե վիճակը չքեթնանա՝ենք երկու օր անց. «Հարյուր երեչենք դիմանա», դրում է նա ուժաճատ: սուն կիլոմիտր է մնում մինչն ըննոյ, բայց դրանք դժվար նն ճաղթաճար-չ վում»: եվ ճանկարժ՝«Միայն իննսունչորս կիլոմետը է մնում: եթն ժենք 14-ին Ճույչճասնենըէլ դիվայնորեն մու կլինենք բնենոին»:Հունվարի է դառնում, «Միայն լոլանասուն կիլոմոոր, մենք մոտ սը վատաձություն օրի՝ ճաղթականցնծություն. նա դրում է գրելքե ենք նպատակին»:ձչաջորդ ուրախությամբ. «նվո ինչ-որ ողորմելի ճիսուն կիլոմետը. կշասնե՛նք ինչ էլ որ լինի»։ Մինչն ճոդու խորքը ցնցող գրառումներ,որոնց մեջ վղացվում է բոլոր ուժերի լարում, անճամբերսպասումի թրքիա Սվարը մոտ է, ձնոքնրըն արդեն կարկառվում են դեպի ճողագնդի վերջին գաղտնիքը: նվո մի հն նպատակին: վերջինառաջնիռում՝հ արդնն Հասել --

ՀՈՒՆՎԱՐԻ

ՏԱՍՆՎԵՑԸ

ճամզԺարձրտրումադրություն», նշված է օրագրում: Աուսադեմին են ելնում սովորականիցվաղ, անճամբերությունը նրանց դուրս է փա քշում քնապարկնրից՝ շո՛ւտ, ավելի շուտ տեսնել վիթիւարի ն աշարկու դաղտնիքիչկես օրվա ընթացքում չինզ անվեճերներըտասնչորս կիլոմետր անցան ճերմակափայլ անշունչ անապատով. նրանք ուրախ են, մու նպատակը էլ սխրանքն ի փառս մարդկությանգրեն ի կատար է --

-

ք պաշարում ուղեկիցներից մեաժված:եվ ճանկարծ անձճանղդատություն

կին՝ Բաունրաին:նրա այրվող Ճայացքը սխնովում

է ճաղպիվ նկատելի մի Ճնռասաանում: նա սիրտ չի է կնտի, որ սնեին տալիս ձյունեղեն անեզր անում ձայտնել իր կոռճումը, բայց իրեն տանջում է ժի սոսկալի միտք՝

նշան է: նրանք դուցեն դա մարդկային ձեռքով սարքված ճանապարձճային Փորձում են Հճաչանում հն փարատել իրենց աճավոր կանխավզդացումը: մողել իրենցյ-- Ռոբինզոնի նման, որը, անմարդաբնակ կղզում ուրիշի ուտնաձճետքեր տեսնելով ներշնչում էր իրեն, քե դրանք իր իսկ ոտնաՀճետքերնեն.-- քհ իրենց տեսածը սառցի մեջ բացված ճեղք է կամ գուեն՝ դեռ էլի ցենինչ-որ ստվեր: չուղզմունքիցդողալով նրանք մռուննում են դառն ճշմարտուջանալով խաբել իրենց, քեն բոլորն արդեն կռաճել Ամունդսհննիրենցիցառաջ է ինկել: թյունը՝ նորվեդները, Շատ չանցած վերջին Հույսը փշրվում է՝ բախվելով անճերթելիփաստին. սե դրոշ է փողփողում ուրիշի լքած կայանի վրաւ Սաճնակինշան քարերի Հետքերըփարատում են բոլոր կասկածները.այստեղ խփված է է մի չլսված, երնեակայումյունից եղել Ամունդսենիճամբարո կատարվել դուրս բան. երկրագնդիբնեռը՝ ճաղարամյակներովմարդու երես չոնսած, սկզբներիսկզբիցմարդկային ճայլացքիճամար անճաղզարամյակներով, մատչելի բնեռր ժամանակի մի աննշան Հլուլեի՝ ժիույլն մի ամսվա րնքացքում Հայլտնագործվելէ երկու անդամ: եմ իրենք ուշացել ենյ միլիոնավոր ամիսների մեջ ուշացել են մի միակ ամիս, երկրորդն են բնեփոին ճասել աշաարճում, որի աչքին առաչ ամեն է, ջինը լինել ինչ իսկ երկրորդը՝ոչինչ: Զուր են բոլոր ջանքերը ն անչճեթեթ՝կրաժ ղրկանֆները,անմիտ են երկար շաբաթներ, տարիներ փայփայած Հույսերը: «ինչի՞ ճամար էին այս բոլոր ջանքերը, բոլոր վրկանքներն տառաղանքնրը, գրում է տննչանքներ, որոնց վախճանը հկավճիօ րադրոսի: Ունայն Սկուռն -ու.

մա»:

--

:

հն Արցունքոտվում

նրանց աչքերը նյ չնայած մաճացու ճոդնությանը, չեն կարողանումքնել: Վճատված,աճեղաշունչլոության մեջ, ասես ղդանրանք մի վերջին անցում են կատարում դեպի բննորյ, տապարտրալներ, որ Հույս ունեին նվաճել այնոլես ձաղբականորեն։ Ոչ ոբ ոչ մեկին չի փորձում մլխիքբարել.անխոս շարունակում են մղվել առաջ: է Հունվարի 18-ին նավապետ Սկոտըիր ուղեկիցներով «ասնում բնե: Սխրանքնառաջինըկատարելուճույսն այլես չի կուրացնում նրան, ն նա անտարբեր Հայացքով զննում է տրտմալի բնանկարը: «Աչքի Համարի ոչինչչկայ ոչինչ, որ տարբերվիվերջին օրերի աճավոր միօրինա197

կությունիը»չ-- աճաամբողջը, ինչ Ռոբերտ Ֆ. Սկոտը գրել է բնհոի նրանց ուչաղիությունը, մասին, Միակ բանը, որի վրա կանց է առնում աոհղձված է ոչ թե բնության, այլ ախոյանի ձեռքով. Ամունդաննիվրա-չնր՝ նորվեզական ղրոշով, որ վսեմորեն փողփողում է մարդկության նվաճած ամրոցի վրաո նրանք դանում են կոնկիստաղորինամակը՝Հաս

քնադրված այն անչայտ մարդուն, որ երկրորդր ուռք կդնի բննոին. նաչ որ դա ուղարկվի նորվեղականՀակոնթաղավորին: մակն այն խնդիրքով, առնում ճահձն է մարդկու» ծանրազույն պարտքի կատոորումը՝ Սլոտը ճամար տենչուխր էր քյան տոռաջ վկայել ուրիշի սխրանքը, որ իր նրանք «անդլիական ուշացած ղրոշրջ տրտմությամբ բարձրացնում են Ամունդսենի Հաղթանակի նորվեզական դրոշի կողքին: ծետո լքում են «իրենց Ճճույսհրիդավաճանվայրը»: նրանց ճետնից փչում է սառնաչունչ քամին: ՄարգարեականնախազզապումովՍկոտը գրում է օրագրում. «Սոսկալիէ մտածել վնրադարձիճանավարձճիմասին»:

ԿՈՐԾԱՆՈՒՄ

Վերադարձը«ղի է տասնապատիկ դժվարությամբ: Բննոի ուղին կողմնացույցն էր նշում: Հիմա, վերադարձիճանապարճինչամենից գրլՀետքերը չկորցնելն Է: եվ դա՝ շատ շաբաթների ընխավորըվեիվփական շեղում չկսոուտրվի պաճեստներից, ուր իրենց սղաորպեսվի քացքում, սում է ուտելիք, ճազուստ ն ջերմություն, որ պարունակում են նավթի բալոնները: Ամեն անդամ, երբ ձնաբուքը պատում է այքները,ստրսափը տիրում է նրանց, քանի որ մի սխալ քայլն իսկ Հավասարաղորէ մաճվայո եվ դեռ երըեմնի ավյունն էլ չկա. արշավի ղուրս ղալիս նրանք լի էին ձմնռանոցի՝ իրենը անտարկտիդականճայլրենիքիջերմության ու առաՀ տության մեջ կուտակած եռանդով: է թուլացել, Դեպի բնեռ եվ ասլա՝ կամքի պողպատե զսսպլանակն դալիս նրանց բքնավորումէր ամբողջ աշխարձի նվիրական հրաղանքը կասոարելումեծ Հույսը. անմատական սխրանքի դիտակցությունընրանց անմարդկայինուժ էր ներշնչում: հսկ այժմ նրանք մաքառում եխ անվական կյանքը փրկելու Համար միայն, իրենց մաճկանացու ղզոլությունը պաճպանելու, անփառունակվերադարձի, որից նրանք Հողու խորքում գուցեն ավելի շուտ վախենում են, քան տենչում: Սանր է կարդալ վհրադարձիօինրի գրառումները: նղանակըգնուլով վատանում է, ձմեռը վրա է ճասնում սովորականիցվաղ, փիխրո ձյունը ոտքի տակ ոստոչումէ՝ Ճլուսելով վտանգավոր որոնց քակարղդներ, ՛

մնջ խրվում են ուռքնըը, սառնամանիքըՊյուծում է ճողնատանջմարմինները: Դա է պատճառը,որ այնքան մեծ է լինում նրանց ուրախությունը, են երբ բաղմօրյա դեղերումներից Հեւլռո ճասնում լաճեատի Ճույսիայւ-

կայծումներ են երկնումնրանց խոսքերում: եվ ոչինչ ավելի պերճախոս չի վկայում անընդգրկելիմիայնության մեջ կորած այդ մարդկանց 4երոսությունը, քան այն, որ Վիլսոնը նույնիսկ այստեղ, երբ կյանքը մաՀ. ղից է կախված, անղադրում շարունակում է իր գիտական զննումները ն իրենց նարտաներիանչճրաժեշտ բեռին ավելացրելէ տասնվեցկիլողրամ Հաղվադյուտ ճանքային ապարներ: կամաց-կամաց մարդկայինարիությունը նաճանջում է բնության Հազարամյակննրովկոփված ուժով բնությունը աճեղ ճնշման առար ոչնչացնում, իր րոլոր զենքերն անողոքաբարթափում է այս ճինդ Ճան-չդուդն մփարդգու վրոր սառնամանիք, բուք, մինչն ոսկորներըթափանցող քամիչ Վաղուցէ, ինչ բոլորի ոտթերը վիրավորվածենչ։ Ուտելիքիկրճաված բաժինները ն օրեկան մի անդամ ընդունած տաք կերակուրն արդեն չեն կարող պաճպանելնրանց ուժերը: Ընկերներըսարսափովեն տեսնում, ռր էվանսը, իրենց միջի ամենաուժեղ մարդը, ճանկարծ սկսում է իրեն շատ տարօրինակպաճել. ետ է ընկնում, շարունակ գանգատվումէ իրական ն Ճնարովի տանջանքներից:նրա խառը, անճասկանալիխոսքերից ընկերներըկոաճում են, որ նա, ընկնելու կամ տառապանքներինչդիմանալու պատճառով, կորցրել է գիոսվցությունը: հ՞նչ անել: Լքե՞լ նրան է սառցեղեն անապատում: Տանե՞լ: Բայց, մյուս կողմից, անտճրաժեշտ իստ Ճնարավորինշուտ Հասնել Ճաջորդ պաճնստին,այլապես... Սկոտը սիրտ չի անում թղթին ճանձնել այդ բառը: Փետրվարի 12-ի դիշհրվամեկին տարաբախտէվանսը մեռնում է, երբ մեկ օրվա անցում էր մնում մինչն նույն այն «Սպանդանոցի ճամբարը», ուր իրենք առաջին անդամ են կարող կուշտ ուտել մեկ ամիս առաջ այնտեղ սպանածձինրի միսը չար Չորսով են շարունակում ճանապարտճը, ճակատագիրըՃեբայց տապնդում է նրանց. մոտակա պաճեստըդառն ճիասքափություն է բեշատ բում, այնտահզ քիչ նավթ կա, իսկ ղա նշանակում է, որ պետք է ժլատաբար օգտաղործել նավքը՝ ամենից անձճրաժեշտ,միակ վառաճելի բքառատ գիշնրըանցկացնելուց զենքը սառնամանիքիդեմ: ՍՄառցաշունչ, Հետո հրանք արքնանում են ուժասպառ նյ դժվարությամբ ելնելով տենչ ղից, շարունակում են քարշ գալ դեպի Ճճլուսիս: նրանցից մեկի՝ 0Ստռի ոտքի մատները սառել են: Քամին գնալով դառնում է ավելի կտրուկ խստաշունչ: Մարտի9-ին Հերթականպածնստում նրանց նորից դաժան է սպասում. դարձյալ չավփաղանց ճիասթավիություն քիչ է վառելանյութը: ու

է39

Հլոհա տրդեն վախ է լսվում Սկոտի ղրառումներում: Զդացվում է, թն ինչոլնս նա ջանում է ճղմել վախը, բայց միտումնավոր ճանդոտության միջով մերք ընդ մերը քասիանցում է Ճուսաճատությանճիչը. «Այս« ոլես շրունակվել այլնո չի կարող», կավ «Թող ատոված պաճաղպանլիչ նի մեզ: Մեր ուժերը սոլառվում են», կաբ «Մեր խաղը ողբերգական

վախճան վ ունենում» թյան կճասնի՞ արդյոք:

ն

վերջապես. «Մեղ նախախնամությունըօդնուՄարդկանցիցմենք այլես սպասելիք չունենք»:

ճուսաճատ, Մարդիկ,

ատամները սեղմած, քարշ են դալիս ավելի ու ավելի է հւտ ընկնում, նա բեռ է դարձել ընկերների Համար։ ննսօրվա 42 աստիճան սառնամանիքին նրանք ստիպված են դանդաղեցնելքայլերը, եհ տարաբախտրճասկանում է, որ ինքը կարող

ավելի 4նոու։

0տսն

ամենից վառտթարինՎիլսոնն ամեն մեկին տասական ճար մորֆի է տայիս, որոլեսվի, անճրաժեշտության դեպքում, արադացվի վախճանը: Մեկ օր նո նրանք փորձում են Հիվանդին տանել իրենց ճետ: երեկոլան նռ ինքն է սպաճանջում, որ իրեն քողնեն քնապարկի մեջ ե չկառղենղզատապղարտված մարդու՝իր բախտի Ճետ։ Բոլորը իրենը բավխոսը են վճռականորենճրաժարվում ույդ մտքից, թեն իրենց լիակատար4աշիխվ հն տալիս որ դա կքեթնացներ իրենց վիճակը: Օտսը նա մի քանի կիլոմետր քարշ է դալիս մինչն Հերթականկայանը, ուր նրանքանց են կացնում գիշերը: ուսադեմժինվրանի ճեղքից նայում են դուրս՝ բուքը մոլեգնում է: րաստ

են

ասում 0Օտոր4անկարձ վեր է կենու): «Մի րուղնով դուրս ղամ, է դող է ընկերներին: -- Մի թիչ կմնամ դրսում»: Ընկերներիմարմնով անցնում, յուրաքանչյուրըՃասկանում է, քե ինչ է նշանակում այդ զբո Բայց ոչ ոք սիրո չի անում նրան հտ պաճել զոնն խոսքով: Ռչ ոք սանքըո ռիրտ չի անում նրան ճրաժեշտի ձեռք մեկնել, բոլորը լոում են երկյուղածությամբ, քանի որ դիոեն՝ էնիսկիլենի դրադունյան գնդի ոռտմիատը կոռւրենոՍտարճերուաբար ընդառաջէ դնում մաճվան: --

երեք Հողնատանջ,ուժասպառ մարդ շարունակում են քարշ գալ անվերջանալիերկաքնչսառցեղենանապատում: նրանք ոչ ուժ ունեն այլես, ոչ 4ույս, ինքնապաճղանմանբնազդն է նրանց դեռկս ստիպում շարժել Բուքը գնալով դառնում է ավելի աճեղ, ամեն մի ճերքական ոտքերը: է բերուսԻբիչ է նավթը, բիչ ռպաճեստնորի չոաքու-

թյունը: բայց

Գիոքափիուքյուն

էն Հեռու Մարտի21 չին նրանք ընդամենը մի կիլոմետը է սուրում քամին այնպիսի ստղանիչուժգնությամբ,

: պածեստ որ

վրանից

չեն կարողանումդուրս գալ: Ամեն երեկո Ճույս են կապում, որ վույուն կչասնեն նպատակին, մինչդեռ դլաշարների նվաղում են ե դրանցՃճետ՝ վերջին ճույոլ: Այլես վառելիք չկա, իսկ ջերմաչոռիըցույցէ տալիս քառասուն աստիճան վրոյիը ցած: Ամեն ինչ վերջացավ. նրանք երկու ելք ունեն միայն՝ սառչել կամ ռովամատլինել: Ութ օր երեք մարդ նեղլիկ վրանում,նախաստեղծ աշխարճի ճամրբությանմեջ, մարբառում են անդիմադրելիմաչճվան դեմ: Չ9-ին Հանզում նն այն Ճամողման, որ այլես ոչ մի ճրաշք իրենց փրկել չի կարող: առա-

նրանք վճռում

են ոչ մի քայլ չմոտենալ ընդառաջ եկող ճակատաընդունել ճպարտությամը։ ինչոլես ընդունել էին իրենց ընկած ամենայն ինչ: նրանք խցկվում նն իրենց քնասպարկերը,ե բաժին մատնում նրանց մաճվան տառապանքը: ոչ մի Հառաչանքաշխարճինչի

դրրին

ն

մաճն

ՄԵՌՆՈՂԻ

ՆԱՄԱԿՆԵՐԸ

նյդ պաճին, դնմճանդինանանտես, բալը այնքան մոտիկ մաճվանը: նավասզետՍկոտըմտաբերում է իրեն՝ կյանքի Հետ առնչող բոլոր կապեչ րը Սառցե Ճամրության մեջ, որ դարերով չէր խսաիսոհլմարդկության ձայնի) այն դժնդակ ժամերին, երը ճողմը կատաղորենթափիէ տալիս վրանի բարակ պատերը, նա ներքաիանցվում է իր աղզի ն բովանդակ մարդկության ետ ուննցած ընդճահրության գիտակցությամբ: Այդ աղիտակ ամայության մեջ նրա ճայացքի առաջ միրաժի պես Ճաոնում են այն կերպարները,ովքնը կապված են իր ճետ սիրոչ ճավատարմունյանյ,բա: րեկամության կապերով, ն նրա՛նց, նրանը է ուղղում իր խոսբը: ծրտից փայտացողմատներովնավապետ Սկոտըգրում է, մաշվան ժամին նա| մակներ է դրում բոլոր ողջերին, ում սիրում էւ |

ւ,

ւ:

Զարմանալինամակներ: Ամեն մանը ու չնչին բան Ճեռու է վանում մոտալուտ մաճվան 4ճղորշնչից, ն թվում է, քե դրանք ճադեցած են բնեռային երկնքի բյուրեղի պես մաքրամաքուր օդով: Այղ նամակներն ուղրղված են մարդկանց, բոսյց խոսում են բովանդակմարդկության Ճետու Գրում է կնոջը: նա թախանձում է կնոջը պաճպանելորդուն՝իր ամէնաքանկժառանդությունը,խնդրում է նրան «Հեռու պաճել անկամությունից ու ծուլությունից ն ինքը՝ Համաշխարճայինպատմությանմեժադույն սխրանքներիցմեկի կատարողը, անում է այսպիսի խոստովանություն. «Չ(՞

որ

դու

դիւոհս,

մշտապեսունեցել

եմ

որ

ես

ինձ ոլնտք է ոտիպեի դորժունյա լինել, ես դեղի ժուլությունը»: կործանմանեղրին

Հակում

չի զղջում իր արածի ճամար, Հակառակը`խրախուսում է. «Ռրքա՛ն մասին: Ել բան կարող էի պատմել քեզ այս ճանապարձճորդության շուտ Մ որքա՞նավելի լավ է, քան ամեն տեսակ ճարմարությունների մեջ տանը նստելը»: նա

`

գրում է իր «նտ ղոչճվող ուղեկիցների կանանց ու մայրնրին՝ վկայելով նրանց ամուսինների ու զավակների քաջությունը: Մաճվան նա սփովխումէ իր ղժբախտությանընկերների ընտանիքներին, մաճճում Համակելով նրանց իր ներշնչված ն արդեն իսկ ոչ երկրային ճավառը ինկերների 4երուական մաճվան վեճության ու փառքի ճանդեւ: նա Հայրենիքում մնացած ընկերներին դրում է իր անձի Ճանդեպ հ լիաբուռն իր ազդի խորին ճամիստությամբ, բայց Հպարտությամբ է ճամարում իրեն՝ կյանքի վերջին զավակն արժանավոր Հանդեպ, որի մեծ նս էի, արդլոք, ճայտնագործություն ժամին: «Զդիտեմ, ընդունա՞կ կատարելու,-- խոստովանում է նայ- բայց մեր մաճը կծառայի իբրե որ մեր ազդին դնոնս ճատուկ են արիությունն ու ճաստաապացույց տակամությունը»: եվ այն խոսքերը, որ տղամարղու ճպարտությունը ն Ճոդու ողջալխոճությունըամբողջ կյանքում թույլ չէին տվել ասել, այդ խոսքերը նրանից կորղում է մարը: «ես չնմ Հանդիպել մեկ ուրիշ մարդու, որին ես այնքան սիրերու ճարգեի, որքան Զեղ,- գրում է նա իր լառվլաՁեղ ցույց տալ, թն ինձ դույն ընկերոջը,-- բայց հս երբեք չեմ կարողացել նա

.

Համար ինչ է նշանակում Զեր բարեկամությունը, քանի որ դուք այնքան բան հնքվել ինձ, իսկես փոխարենըԶեզ ոչինչ չեմ կարողացել տարո

շատ

իր վերջին նամակը, իր նամակներից լավադույնը գրում է նա իր պարտքն է ճամարում բացատրել, որ անդլիական ժողովրդին: Անգլիայի փառքի ճամար մաքառելիս ինքը զոՀվել է ոչ իր մեղքով: Նո

եվ

թվում է

նա

բոլոր

այն պատաճականճանդամանքները,որ ծաուսցան իր

նապարճին, ն մի ձայնով, որին մոտալուտ Հաղորդում, նա բոլոր անգլիազիներինկոչ է

մաճն

անում

ճա-

անկրկնելի պաթոս է չլքել մերձավորնե-

րին: նրա վերջին միտքն իր ճակատագրինչի վերաբերում, վերջին խոսուրիշների կյանքին. «ի սե՛ր Քը վերաբնրում է ոչ թե իր մաճվանը, այլ

փոաճոդվեցեք ձեր մերձավորներով»: Սրանից 4նտո՝ էջերը:

աստծո են

դատարկ

Մինչն վերջին պատը,քանի դնո մատիտը չի սաճել իր փայտացող մատների արանքից, նավապետ Սկոտըգրառումներ է արնլ օրաղրում: Այն ճույաի, որ իր դիակի մոտ անգլիական կգտնեն այդ գրառումները՝ ազգի արիության վկայությունները,ուժ է ներշնչել նրա գերմարդկային

ջանքերին:Դիակնացողձեռքով նրան դեռ ճաջողվում է թղթին ճանձնել իր վերջին կամքը. «Այս օրադիրըՃասցրեքիմ կնոջը»: Բայցվրա Ճասնող մաճվան անողոք ղզիտակցությամընա ջնջում է «իմ կնոջը» վերնում դրում «իմ այրունթչաճավորբառերը:

բառերըէ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ

Շարաթներովսպասում ու սպասում հն դերանակապխրճիքում ձմեռողնենրը:Սկղրբումճանդիստ, Հետո թեքնակի անչանգոտությամբ, վերերկու անդամ արշավախմբերեն դուրս ջապես,աճադնացողտաղդնապովի

դալիսօգնության,բայց բուքը նրանց եւտ է քշում: Ամբողջ երկարատն ձմնոն անղեկավար մնացած բնհռախույզներն անց են կացնում իրենց կայանում. աղետի կանխազգացումըծանրացել է նրանց սրտին: Այդ ամիսներին նավապետ ՌոբերտՍկոտիճակատա-չ սխրանքը քաղված են մնում ձյան ն լոության մեչ: Սառույցը գիրն հրան ն իր մի քանի ընկերներինառել է ազակե դադաղի մեջ, ն միայն Հոկտեմբերի29-ին, բնեռային գարնան4ետ, արշավախումբէ դուրս զաու

նոգունի 4ճերոսներիղզեքաճյունը ն իբրե կոկ թողած լուրը: են տեսնում են վրանը. յեմբերի 12-ին նրանք ղանում քնասղարկերում սառաժ դինրը, տեսնում են Սկուռին, ռր, մեռնելով, եղբայրաբար դրկել է Վիլսոնին, զանում են նամակները,փաստաթղթերը:Թաղում են ղոճված Ճճերոսներին։Մի պարղ ու ճասարակ լաչ ձյան բլուրի վրա միայ կակ վեր է Հառնում աղիտակախառն ամայությանմեջ, ուր ընդմիշտթոաղվաժ է Ճերոսական մեծաղործությանկենդանի վկայությունը

լիս,

:

|

ոբ

Ո՛չ: Ոչ ընդմիշտ: Անսպասելիորեննրանց արած գործին Հարություն տալիս: կատարվեցմեր դարի տեխնիկայի Հրաշքը: Բարեկամները ճայրենիք են բերում լուսանկարվածապակիները,երեակում ն վերառին տեսնում են Սկուռինու իր ընկերներին արշավի ժամանակ, տեսնում են բննռայինբնության պասոկերները, որոնք նրանցիցբացի, միայն Ամունհդաննն էր տեսել: էլեկտրական լարերով նրա օրադրի նամակներիլուրը սավառնումէ զարմացածաշխարճովմեկ, անգլիականթաղավորը ճարումծնկի է դալիս ի պատիվճերուների ճիշատակիո ձն

ու

տա-

եվ այուես, այն սխրադործությունը,օր թվում էր իզուր, դաոնում ան4ճաջողությունը՝ մարդկությանըկոչված բոցավառ կոչ՝ լարել բոլոր ուժերը Ճառսնելուճամար մինչն այժմ անճասանելիին. «ենոսական մաճը կյանքի տասնաղզուոկված կամք է ծնում, ողբերդական է կենարար,

՝

անկասելի ձգտում կործանումը՝

ները:

Քանի

որ

դեպի անճունները ճեռացող բարձունք

միալն փառասիրությունն է դոճանում պատաճական4ճա-

ջողությամբ ու քերն ճաղիանակով,ն ոչինչ այնպես չի վսեմացնում ճոչ դին, ինչպես ժարդու մաճու ուժերի դեմ

դա

բոլոր

բյուրավոր անգամ:

կենաց մենամարտը ճակատագրի աճեղ

ժամանակների մեծագույն ողբերգությունն է,

բանասոհղծները Ճլուսում ու

ն

են

որ

երբեմն միալն, իսկ կլյանքը՝ճաղզարավոր

Խոնաճիաի ն զատո

Ս.

Ցվայգ

վկիանոսային մեծ շոդենավի վրա, որը կնադիշերիննյու Ցորքից դեղի Բուննոս Այրես էր ուղեորվում, ինչոլնս միշտ Ք ոլճանապարչճվելու վերջին ալաճերին, գործնական իրարանչկում էր տիրում. Ամբոխի մեջ բոլոր կողմերով 4րմշտոցով շարժվում ին ուղեկցողները: Հեռագրատանցրիչներըչ դլթսարկներըլոքիաբար ծածոռած՝ բղավում էին ուղնորձերի անունները: Բերում էին ուղեբեռ դիկներ։ Աստլճաններովվաղվլում էին Հետաքըքլւասերմանուկները, իսկ վերին տախտակամածինանդադրում նվագում էր նավի նվագախումբը»: ծս բարեկամիս Ճեւո կանգնած էի տախտակամածիվրա՝ այղ լւսոնաշվոթից ՀեռումՀանկարծմեղ բոլորովին մուռիկ երկու Ժե երեք անդամ բոնկեց մաղնիումը. ճավանաբար,ուղնորների մեջ ինչ-որ երնելի մարդ կար, ն վերջին պաճին վերցված Ճճարցաղրույցիճամար նկար էր պետք նայելով այդ կողմ, քմծիծաղ տվեց. նկել:Ընկերս, Մեղ Հետ միասին նավի վրա է բնության ճրաշքը՝Չենտովիչը: Տեսնելով, որ այդ անունն ինձ ոչինչ չի ասում, նա բացատրեց. Միրկո Զենտովիչ, շախմատի աշխարճի չեմպիոն: նա 4ճենցնոր ջախջախելէ Ամերիկայիբոլոր շախմատիստներինն ճիմա գնում է Մըրդափնիներ վաստակելու: զենտինա՝ Այստեղ ես Հիշեցի ո՛չ միայն աշխարճի չեմպիոնի անունը, այլե որոշ մանրամասնություններ նրա կայծակնային կարինրայից: Բարեկամըս, որն ինձնեիըուշադիր էր ձետնում ձճամաշխարձճայլին մամովին, լրացրեց իմ տեղեկությունները, այլ առթիվ մի քանիանեկդոներ ոլո. մելով: Մուո մեկ տարի առաջ 9Չենտովիչին Ճճաջողվեցմիանդամիցղասվել Մաջախմատայինայնպիսի աստղերիշարքը, ինչպիսիքեն Անլլոխինը, հասկերը, Բոդոլլութովը: թվականի ոլաբլանկանյ, Տարտակովերը, մրցամարտին լոքնամյա 4րաշամանկան՝ Ռեշնսկունյու Ցորքում Հայտնեվելուց ի վեր շախմատիստների 4րաշալի Համաստեղությունըչգիտեր ռչ մի նորեկի, որն այդպիսի աղմուկով ներխուժեր իրենց շրջանը ն այդու

--

--

Չենտովիչի մտավոր Ճետաքրքրություն առաջացներ իր շուրջը: սուր ունակություններընրան բնավ չէին խոստանում այդքան փայլուն կարիհրա Գաղտնիքըշուտով բացվեց. աշխարճի չեմպիոնը ոչ մի լեզվով չէր կարող անախալդրել զոննհմի քանի բառ, ն ինչպես ճեղնանքով նկատել էր նրա մաղձոտ ախոլաններիցմեկը, «նրա տզիտությունը Ճամապարքան

փակ էր»: ժի որ պատկանում էր նրա ճորը՝ ճարավսլավոացի էր արվել դանուրյան մի մակույկավարի, մի զիշեր ջրասույզ ինոնատարնավի կողմից: Խուլ գյուղակի որտացավ պասոորն իր խնոամՔի ակ էր վերցրել որբացած տղային, որն այն ժամանակ տասներկու տարհկան էր: Բարի մարդը կաշվից դուրս էր գալիս՝ ճգնելով ճիմարավուն, թլվատ, նեղ ճակատով տղայի ուղեղին ձճասցնել նրա դլուաը չմտնող դպրոցականխորիմաստությունըը

Փոքրիկնավակը,

աղքատ

Բայց պաստորի բոլոր ջանքերը զուր անցան: Միրկոն ճարյուրերորդ անդամ անմտորնն նայում էր տառերին, բայց չէր կարողանում ճիշել դրանք: նրա ծանրաշարժուղեղը չէր ընկալում պարղդագույն բաներ: Տասնրչորս տարեկանումնա դեռ մատների վրա էր Ճաշվում, նրա ճամար մեծ դժվարություն էր ներկայացնում գրքից կամ թերթքիցմի ոչ մեժ ճատված կարդալը: նվ սակայն չի կարելի ասել, թե Միրբկոն անպարտաճանաչէր նա անում կամ անչձնաղզանդ: էր այն ամենը, ինչ նրան Հրամայում էին. էր կրում, փայտ էր ջարդում, աշխատում էր դաշտում, կարգի էր ջուր բերում խոճանոցը: նրան կարելի էր վոտաճել. ամեն տեսակ ճանձնաՀաբարություն նա ի վերջո կատարումէր, թեն նրա դանղդաղկոտությունը հում էր ճամբերությունից: Բայց ամենից շատ բարի քարողչին վշտացհում էր «ամառ պատանու անտարբերություննաշխարճում ամեն ինչի ճանդեպ: նա երբեք ոչինչ չէր անում առանց Ճանձնարարության,երբեք Հէ խաղում ճասակակիցներիճետ հ երբեք որեէ դործ չէր փնտրում, մինչն նրան չէին ասում, թե ինչ պեւոք է անել: Տնային աշբքատանքն ավարանլուվ,Միրկոն նտտում էր սենյակում ն այդպես էլ մնում նստած՝ արածող ոչխարի նման իր անմիտ.Ճայացքը դամած, առանցփոՃեռուն

իսկ Հետաքրքրություն ցուցաբերելու այն ամենի նկատմամբ, ինչ կատարվումէր շուրջը: Երեկոները,երբ պաստորը, փայտյա հրկար ծխա-

Քըր

մորճը ծծելով, խաղում էր իր մշտական երեք պարտիաներըոստիկանական վախմիստրի ճե, շիկաշճեր, դեռաճաս պատանին լռելյայն տեզ

էր գրավում խաղացողներիմուտ ն ծանը կոպերը կախելով, քնատ ուտե տարբերտեսքովնայում դծագրված տախտակին: 10"

Մի անգամ ձմուսն հրեկոլին, երբ երկու բարեկամներնարդեն խոբասուղվել էին իրենց սովորական խաղի մեջ, պատուճանիցայն կողմ լսվեց ղանդուլակներիձայն Արագորեն տաննէին մուսռենում սաճնակներ: Սենյակ վազեց ձյունուսված ղլաարկու|մի գյուղացի ն սկոնց աղաչել պառտորին՝ճնարավորին չասի շուտ գնալ իր մաճացող մոր մոտ`

Քաճանան անմիջապես ճանապարձճվեց նրան վերջին Հրաժեշտը տալու ճետ: Վախմիոտրըչ որը կիսատ էր թողել դարհջրի բաժակը, դնանրա առաջ ծիանցծխամորճը ն արդեն պատրասավում էր ճաղնել երկալուց բաճիք փափուկ կոշիկները, երը ճանկարծ նկատեց, որ Միրկոն առանց տրվելու 1ուլում է շախմատի տախտակիվրա անավարտմնացած պարչ

տխույի ն:

:

ուղում ավարտե՞լպարտիան, կատակովնրան Ճարուն տրրեցվախմիստրը,միանզամայն ճամողված, որ ձիմարավուն պատաչ՝ նին չգիան նույնիսկ, քն ինչպես են շարժվում ֆիղուրները տախտակի վրաւ Տղան անվոտաճ նալեց նրան, բայց ղրականորեն լիով արեց ու հս

-

--

պառտորիտեղը: Տասնչորսերորդ քայլումվախմիսորը ո"լարտվեց նատեց պետք է խոստովանել,որիր պարտությունը բոլորովին էլ ինչոր պատաճոաւկան ոխալի արդլունքը չէր: երկրորդպարտիան ավարովեց նույն. ն

"

ձնով:

Քաղատմի՛ էշ,-- վերադառնալով,բացականչեց ցնցված պասվախմիտորին,որ առանձնապես ծանոթ չէր աստվածաշնչին,բաքատրեց, որ նմուն մի ճրաշք կատարվել էր երկու ճազար տարի առաջ) սկռել էր խոսել, այն էլ շատ իմասերը մինչի այգ անլեզու անասունն --

տորը

ն

Ֆնալաժ ուշ ժամին, բարի պաստորը չկարողացավ դիմանալ իր կիսագրագետորդերի Հետ չափվելու դայլքակղությանը: նույն Ճեշտությամբ Միրկոնճաղքեց նե նրան: նա խաղում էր դանդաղ, առանց տալխտակիցբարձրացնելուլայնաճակատգլուխը, բայց նրա խաղում կար մի անատտուսն վստաճություն: ժաջորդօրերին ո՛չ պաստորը, ո՛չ էլ վալխմիառրըչկարողացաննրանից տանել ոչ մի Ճաղքանակ: տում

'

Քաճանան,

մյուսներից լավ գիտեր իր որդեդրի մտավոր անչճուսալի 4ետամնացությունը,ինքն իրեն ճարցնում էր. կարո՞ղէ, արդյոք, վփորձուայդ միակողմանի անսովոր տաղանդը ղիմանալ ավելի լուրջ թրոն։ Գյուղականվարսավիրի օգնությամբ Միրկոյին բերեցին ավելի հ պաստորը նրան ատճնակով տարավ ճարնհան փոքրիկ ոլա շայնտեսքի, ոլսոնհղզ վլխավոր Հրոպպարակիսրճարանում ճավաքվում էին քաղաքը, տեղի շախմատասերները,ինչպես նա ճամուլվել էր դառը փորձով, շատ: ավելի ճմուտ խաղացողներ,քան ինքը:

որ

Պաստորիերնալը խարտյլաշչկարմրաթուշ պատանուուղեկցությամբ շարժեց բոլորի ճետաքրքրասիրությունը: Քանի ղեո չէին կանչում չախմատի սեղանի մոտ, Միրկոն կանգնած էր բիչ Ճեռու՝ աչքերը գետնին ե հրկարաճիք ճովվաճառած, այդպես էլ չճանելով կաշեօձիք քուրքը նա առաջին տվեց պարտիան, կան կոշիկները: տանուլ որովճետն բաըհճողի պաստորը երբեք չեր կիրառել սիցիլիական պաշուղանությոմո

Հաջորդպարտիանոչ ոքի ավարտվեց: Սակայն երրորդ, չորրորդ Հաջորդ պարտիաներըՄիրկոն տարավ մեկը մյուսի ետնից:

ի լ Լ

ն բոլոր

Հարավսլավիայիպավառականքաղաքները ո՛չ ճաճախ են լինում ճուղող դեպբերի մրցասպարեզ: Դրա ճամար էլ դյուղլականչեմպիոնի ելույթըկատարյալ սենսացիա եզավ Ճարգարման քաղաքացիառաջին ների Համար: Միաձայն որոշվեց, որ ճրաշամանուկը ոլխոք է մնա քաղաքում մինչն առավոտ, երբ Հավաքված կլինի շախմատային ակումբի ժողովը, ենճատկապեսայն պատճառով, որ նրա ճետ կարողանա չատուկ խաղալ մոտակա ամրոցի տիրակալ ծերունի Ձիմշիցը, որն տյրվում էր շախմատայինկրքով: Քաշճանայիճողում պայքարում էին երկու զգացմունք՝ ճարտություն իր որդեգրի ճամար ն պարտականության ղղացումը, որը նրան ճետ էր կանչում դյուղ, կիրակնօրյածառայության: ՛

նե այնպես պաստորը Պարտականության վդացումը Ճաղթեց, բայց Համաձայնեց քաղաքում թքողնել Միրկոլին՝ Հետագա փորձությունների Ի Համար: Շախմատիստները հրիոասարդ ԶննտովիչինտեղավորեցինՃլունա որտեղ կյանքում առաջին անդամ տեսավ ժամանակակից ե իբանոցում,

| ղուգարանըո կիրակի ճաշից :

օրը

ժամ շարունակ

լի

Հետո շախմատայինսենյակը լեփլեցուն էլ: Զորս

Միրկոն անշարժ նստած էր շախմատի տախտակիառայջ՝

առանց մի բառ իսկ արտասանելու, առանց աչքերը բարձրացնելու ն մի ծակառակորդինմյուսի հտնից ջախջախելով: Վերջապես նրան առաջարկեցին միաժամանակյախաղի. սնանս տալ: Հարկեղավ որոշ ժամանավ՝ ՄիրկոյինՀասկացնելու ճամար, որ նա պետք է խաղա միանդամից մի քանի Հակառակորդիճետ: Բայց ճենց որ նա ճասկացավ,թն ինչ են ուղում իրենից, անվրդով գործի անցավ ու սկսեց անցնել սեղանից սեղան՝դանդաղորենշարժվելով ծանր, չմաքրված կոշիկներով: Ի վերջո, ութ պարտիայիցնա չաճեց յոթը:

Այնուճեոն ակսվեցին լուրջ խորճրդակցություններըո Խիստ ասած, նոր չեմպիոնը քաղաքի բնիկներիցչեր, այնուճանդերձ,տեղականճար կ

բենասիրություննղդալ էր տալիս իրեն: Աննշան, նույնիսկ քարտեզի վրտ վերջապես մեժ մարդու ճայրենիքը ճաղիվ նշմարվող փոքրիկ քաղաքը ստանում: կոչվելու ճնարավորությունէր Տէ.3: :4

ՀՀ

կոլլեր անունովիմպրեսարիոն,որ տեղականկաղինոյիճամար երդչուՀիներ ն պարուճիներէր բնրում, Հայտարարեց, իե ինքը ճՃանձն է նում պատանունդասերիտանել իր ծանոթ մի վինննացու մոտ, որը շախմատի խաղի դիտակ է, ն մի քանի տարի կպաճի երիտասարդ Միրկոյին այլն պայմանով, որ ճնտաղայում իրեն Հատուցվեն ծախսերը: Պայմանադիրնուսորաղրեցկոմս Զիմշիցը: Ամբողջվարսուն տարվա ընթացքում, էրի նա ամեն օր շախմատ էր խաղում, նրան չէր վիճակվել չափվել այդ ճե: դանուբյան մաԱյդ օրից սկավեց պիսի ճիանալի ՀՃակառակորդի կույկավարիորդու շշմեցուցիչ կարիերան: Միրկոյին Հարկավորեղավ ընդամենը վեց ամիս՝ շախմատային անխնիկոյիբոլոր դաղտնիքները4ասկանալու ճամար: Ճիշտ է, մի բանի հա չճասավ, Հնտաղայում դա նկատվեցշախմատիստներիկողմից ն ծաղբի ոլաճուռ դարձավ:իր խաղացած պարտիաներիցն ոչ մեկը Չենտովիչ ձր Ճիշել չէր կարողանում, մասնագիտականլեղվով առտծ՝ հա չէր կաբողանումկուրորեն խաղալ: նա բացարձակասլեսանընդունակ էր երեմակայության մեջ վերականդնելչշուսմատի տախտակը: նրան անպույմանորեն անձրաժեշտ էր աչքի առջն ունենալ իսկական, վաթսունչորո ան ու ապիտակքառակուսիներով տախտակըհ երեսուներկու ֆիդուրնեիր նույնիսկ Համաշխարձայինճանաչում գտնելով նա մշտապես դգրրպանի շախմուտ էր կրում իր Հետ՝ ցանկացած ոլաճին պետք նկած ղաական որնէ պարտիավերարտադրելուն ճետաքրքրողխնդիրը լուժելու Համար: Չնայած այղ թերությունն ինքնին մեծ կարնորություն չէր հնրկալացնում, ալնուսմեննայնիվայն ցույց էր տալիս երնակայության պակաս է մոշխույժ շշուկներ էր առաջացնումշախմատիատտների շրջանում. այդապպլիսի ջշուկներ ծաղում ենյ) օրինակ, երաժշտականշրջաններում, երբ պարզվում է, ռր ականավորվիրտուոզը կամ դիրիժորը չի կարող նվապել կամ նվադախումբիղեկավարել ճիշողությամբ, առանց կոտաների' Ասենք, այդ բացը չխանգարեց Միրկոլի ճրաշալի ճաջողություններին: տարեկանումնա արդեն ուներ տասնյակ տարբեր մրցանակներ, Տասնյոթ տասնուքում դարձավ Հունգարիայի ժեմպիոնընյ վերջապես, քմանում՝ առ-

'

աշխարճիչեմպիոն: Լավագույն խաղացողները, որոնք, անկասկած, դեբազանցում էին նրան խելքով, երնեակայությանուժով ն ճամարձակունրա երկաթե, դիմանալ յամբ, չլարողացան

սառը

տրամաբանությանը,

ինչպես նապոլեոնի չկարողացավ դիմանալ զդուշավոր կուտուղովինն ծաննիբալը՝ Ֆաբիուկունկտատորին, որի ճուլության կ տկարասիտուչ թյան գծերը, ինչպես Ճավաստում է էիբիոսը,արտաճայտվում էին արդեն վաղ մանկության շրջանում Այսպիսով, ստացվեց, որ ականավոր շախմատիստների փայլուն միության մեջ, որտեղ կային ճոդեկան ն մտավոր դործուննության ամենատարբեր ճյուղերի նշանավոր ներկայացուցիչներ՝ փիլիսուաներ, մաթեմատիկոսներ,փարդիվ՝օժտված դեղարվես ն տական նրբաղդացությամբ, դլուտարարականըբնղունակություններով ճաճախ էլ առնղզծաղործական տաղանդով, մտսվ մի իսկական օտարական՝ մռայլ, լռակյաց, չզարգացած մի դյուղլական պատանի: Ամժինաճարտարլրաղրողներըչէին կարողանումպոկել նրանից ոչ մի բառ, որից Հնարավորլիներ սենսացիա ստանղժել:Թերթերըզուրկ էին այղ «նարավորությունից, բայց ղա լրացվում էր նրա մասին պտտվող անեկդոտենրի առատությամբ. Հաղիվ վեր կենալովշախմատի սեղանի մոտիլ, որտեղ նա չուներ իրին ճավասարը, Չենտովիչըդառնում էր ղվարճալի, դրեքե զավեշտական մի դեմք. չնալած անթերի կոստյումին, մոդայիկ փողկաղին ն չափազանց մեժ ադամանդովքորոցին ու ինամքով ներկված եղունգներին՝նա մնում էր այն, ինչ առաջ էր՝ սաճմանափակ, անտաշ մի երիտասարդ,որը դեռ վերջերս պաստորիխոճանոցն էր ավլում: Օգտագործելով իր տաղանդն փառքը՝նա ջանում էր Հնարավորինչափ շատ փող վաստակել ընդոմին երնան Ճանելով մանրախնդիր ե, Ճաճախ, կուղիտ ադաճություն: Նու այդ անում էի լկտի անկեղժությամբ, որը շարժում էր իր մրցակիցներիզայրույթն ու անվերջանալիծաղրանքները: Շրջելով քաղաքից քաղաք՝ նա կանդ էր առնում ամենաէժան Հլուրատներում, ճամաձայնում էր խաղալ պատաձճաժ շախմատային ակումբում, որը պատրաստ էր նրան ճոնորար տալ: 0ճառի գործարանատիրոջը նա վաճառեց իր նկարը ոհկլամային Հալտարարություններումդնելու հրավունքը՝ ուշադրություն չդարձնելովեր ախոյաններիարձճամարճական ծաղրանքներին:Վերջիններիս ճայտնի էր, որ նա դժվար թե կարոերկու ղանար կապակցվածբառ դրել, բայց իր անունով լույս է ընծայել «Շախմատախաղի փիլիսուխայությունը»գիրքը, որը գրել էր մի խեղճ դալիցիացի ուսանող՝ինչ-որ ձեռներեց Հրատարակչիպատվերով: ինչալնս սովորաբար պատաճում է նման խառնվածքի մարդկանց ճետ,Ձենտովիչըբոլորովին զուրկ էր Հումորի զզացումից, ն դառնալով ու

ակսեց իրեն եմպիոն

Ճամարել աշխարձի ամենակարնհորմարդր Այն ինքը կարողացել է ճաղթել բոլոր այղ խելացի ն բանի մարդկանց,փայլուն Ճոհտորներիու դրողներիյ ն մանուվանդչ բարհկիրըք որ նրանքիցշատ է վաստակում, նրա նախկին անվստաճությունը փոխ-

գիտակցումից,որ

վեց

ամբարտավանության: -- հճարկե, խնչալեսն պետք էր սպասել, Ճեշտությամըբձեռք բերած փառքիցպատվեց արլ դատարկ զլուխըչ-- եզրակացրեցընկերսն մի բանենինորոշ օրինակ բերեց այն մասին, քն ինչպես Ձենտովիչը ղուտ հրեչ խալականսնապարծությամբչանում էր տեղ զրավել ճասարակության տարեկանպատանին ինչո՞ւչզառնա անձչավատալիորեն մեջյ-- քոռանմեկ անատոլարծ, երն տախտակիվրասֆիղուրներ շարժելով նա կարող է մեկ ավելի շատ, քան նրա ամբողջ դյուղը՝ մի ամբողջ չարաքումվաատակել տարում, սաարսոռինլի պայմաններումզբաղվելով անտառաճատությամբ: եվ ճնտո, ջատ 4նշտ կարող նս քնվ մեծ մարդ ճամարել, եթե ուղեղղ ֆանրաբեռնվածչէ փոքր իսկ կասկածով, թն երկրի վրա ինչ-որ ժամանակ աղրել են Ռեմբրանտ,Բեթճովեն, Դանքն ե- նապոլեոն: նրա սաճ-՝ սառն

բուն է դրել միայն մի միտք. արդենբաղմաթիվ ամիսներ տանուլ չի տվել ոչ մի պարտիա: եվ քանի որնա ամենափոքր պատկերացում անդամ չունի ալն մասին, որ շախմատից ու փոչ

ուղեղում մանոաիակ նա

կից բացի աշխարճում կան ուրիշ արժեքավոր բաներ) նա ունի բոլոր Հիմքերըսեփականանձով զմայլվելու ճամար: Հասկանալիէ, որ- բարեկամիս պատմածը, շարժեց իմ Ճճետաքըըհն մենադարհերի Փըրառիրությունը: Ամբողջ կյանքում ինձ Հետաբրթբել այն մարդկանց, որոնք ուղեղում կա մի եղակի ատրբնր տինսակները, են զաղակվիարչ որովճետիխ որքան նեղ ալն շրջանակները,որոնցով իրեն պաճմանավակում է մարդը, որոշակի իմաստով նա այնքան տվելի է մուտենում անսաՀճմանությանը: Հավանաբար ճենց այդպիսի՝աշխարձճում ամեն ինչի նկատմամբ անտարբեր մարդիկ են, որ ճամառորեն, ինչոլնս մրջյունները, ինչ-որ ճատուկ նյութից կառուցում են իրենը սեփական, աչնչիչնմանվող փոքրիկ աշխարճը, որը նրանց ճամար տիեղերբիփոքեւ բարեկամիցս բացված նմանությունն է: Ուստի չքաքցրի իմ մոադըջանալ ճանապարճորդությանընթացքում մինչհ Ռիռ ավելի րբությունը՝ մուռիկից ծանոթանալայդ ծայրաճեղորենմիակողմանիընդունակություն Հետ: ներով օժտվածանձնավորության Հազիվքե դա ձեղ ճայողվի, ղգուջացըեց իմ զրուցակիցը: ոչ Որքանգիտեմ, դեռ մեկին չի ճաջողվել որսալ Ջենտովիչիցգոնե մի չնչին բան, որը պիտանիլիներ ՃՀողեբանական ճամար դատողությունների --

--

--

իր ամբողչ անճավատալի սաշմանափակությամբ ճանդերձ այդ խորաՀ՝ մանկ դլուղացին բավական խելացի է՝ իր թուլությունները ծածկելու ճամար: Միջոցը պարզ է. Հայրհնակիցներից, այն էլ իր շրջանի մարդկանքից բացի, որոնց ճեւտռ նա Ճճանդիւղումէ էժանագին Ճյուրանոցներուէ, որեէ մեկի Հետ ղրուլցի բոնվելուց Զենտովիչը խուսասիում է: դալով, որ էր առջե կիրը մարդ չ կանդնածյ, նա խխունջի նս անմիջապես թաքէ նրվում իր պատյանում, այդ պատճառով ոչ ոք չի կարող պարծենալ, քե որել Հիմարություն է լսել նրանից ն կարողացել է դնաճատել նրա ողջ անդունդ: ագիտության ոււաջին օրերին Չեներեի բարեկամս իրավացի էլ Ուղնեորության տովիչի ճետ ծանոթություն Հաստատելն անչնարին եղավ. քերնս ոլեւտք էր որոշ լկտիություն ցուցաբերել, բայց ես այդպիսի ճնարքներիկողմնակիցը չեմ: երբեմն նա երնում էր վերին տախտակամածիվրա ն ճնմում այնատեղ՝ մտորումների մեջ ընկղմված, ձնոքերը մեջքին դրած, սնեռուն ճիշտ այնպես, ինչպես նապոլեոնը ճայոնի նկարում, իսկ տախտակա-չմածով զբոսնելիս նա միշտ այնպես էր շտապում, որ նպատակիսՃասնելու ճամար ես սւոիպված կլինեի վարդով գնալ նրա հտնից: նա հրբեք չէր երնում 4Ճյուրասրաճում,բարում կամ ժիխառրաճում. Ստյուարդը, որին ես ծածուկ Ճարցքուվիորձ էի անում, ինձ ասացչ թե օրլա մեժ մասը նա անցկացնում է իր նավախցում, մեժ շախմաույին տախտակիառաջ՝ վերլուծելով խաղացված պարտիաներըկամ սնդիրներ լուծելով: երեք օր Հետո ինձ ոկսեց ջղայնացնել, որ Ձենտովիչիպաշտպանական տակտիկանավելի ուժեղ դուրս եկավ, քան նրան որեէ կերպ Ճճասնելու իմ ցանկությունը: Մինչ այդ ինձ չէր վիճակվել անվանի շախժատիստներիճանդիսլել: ինչքան ավելի էի ձգտում ճասկանալ այդ տիպի մարդկանց, այնքան ավելի անչասկանալիէր թվում ինձ մարդու ուղեղի այդ աշիաատանքը, որն ամբողջապես կենտրոնացաժէ վաքսունյորս սն ու ոապիտակ վանդակների բաժանված մի ոչ մեժ տարածության վրա Անձնականփորձից ինձ ծանոթ էր «արքայական խաղի» խորճիդավոր Հմայքը՝ մարդու 4նարած խաղերից միակը, որ կախված չէ դիպվածի քմայքներից ն դավնով է պսակում միայն խելքը, կամ, ավելի ճիշտ, մատվոր ունակություններիՀատուկ ձեր: Սակայնմի՞թե «խաղ» նեղլիկ բնորոշումը վիրավորականչէ շախմատի ճամար: Բայց ե այնպես, դա ո՛չ դիտություն է, ո՛չ էլ արվեստ, ավելի չուտ ինչ-որ միջին մի բան է, միջե, ինչես որ երկրի որ պատվում է այդ երկու Հասկացողությունների ու երկնքի միջն պատվում է Մուճամեդիդադաղը: Ալդ խաղում ճամատեղվում էն ամեհաճակասականՃասկացողությունները.այն է՛ Հին էյ է՛

՛

ծավիտննապնսնոր, իր Հիմքով մեխանիկական է, բայց «աղթքանակէ բերում միայն նրան, ով երնակայություն ունի, նեղ երկրաչավխական ն միաժամանակ նստած ւան իր կոմրածության մնջ ռաճմանափակված ն միանդլամայնանպտուղ) միտք՝ բինացիաներում, անընդճատզարգացող առանք Հետնության, մաթեմատիկա՝ առանց արդյունքների, արվեստ՝ ճարտարապետությոմ՝առանց քարլո առանց ստտեղժաղործությունների, եվ սակայն, ալդ խաղն ավելի լավ է դիմացել ժամանակի փորձությանը, քան մարդկանց բոլոր գրքերն ստեղծագործությունները. դա միակ խաղն է, որ պատկանումէ բոլոր ժողովուրդներին ն բոլոր ժամանակներին, ն ոչ մեկին Հայտնի չէ այն ասածո անունը, որի այն երկիր է իջեցտա-

ու

բնլ ձանձրույթը փարատելու, միտքը ճղկելու, ողին քաջալերելու ճամարո Որտե՞ղէ նրա սկիզբըչ հ որտե՞ղ է վերջը: նրա պարղ կանոններըկարող է սովորել ամեն մի երեխայ նրա մեջ իր ուժերն է փորձում լուրան ժամանակ, նրա մշտապես նեղ վանդակննքանչյուր սիրող, ոչ մեկի ճետ չճաինրում են ծնվում միանդամայն առանձնատճատուկ, մատվող վարոլետները՝մարդիկ, որոնք օժտված են բացառապեսշախմաոիստի ունակություններու: Դրանք լուրաճատուկ «անճարներ են, ռրոնը Հատուկ են նեջնակայության թոիչքը, ՀՃատոտատակամությունն ոչ պակաս, քան մարքնմատիկոսներին, ճշգրտության վարալետությունը ե բանաստեղծներին կոմոլողիյոորներին,միւյն թե այլ ղուղզորդությամ:բ

միննույն

ու

ուղղությամբ: Դիմազիոականուումնասիրություններով վբազվեօրերին մի ինչ-որ Գալլ պարտավոր էր առաջին ճերթին ղննել ճանսլարզելու ճամար, թն նրա ճարեզ շախմատիուտներիցմեկի գլխուղեղը՝ մի ճատուկ ծալք, այնտեղ չկա՞ ուղեղի դորշչ նյութի մեջ չկա՞ արդյոք արդյոք ինչ-որ ճատուկ շախմատային ջիղ կամ շախմատային ելուսու եվ է՛նչ ճնաաքըքրություն կառաջացներ դղիմադետի մու Չենչտովիչի նման անճատըչ, որի այդ ճայոուկ Ճանճարեղությունըտեղավորված է ուղեղումբոլորովին անարատ հիծուլորեն,ինչես լեռնային Ճանքաբեկորում բաքնված ոսկու միակ երակը: Սկզբունքորենիս ճասկանում էի, որ իր տեսակիմեջ միակյ ճանճարեղ խաղը պետք է ծներ ն արժանի Ճետնորդներ, բայց հ այնպես ինձ ճամար միշտ դժվար, ճամարյա անճնար էր պատկերացնելմի մարդու կյանք, որն օժտված է դորժուն խելքով ն միննույն ժամանակսաճմանափակում է իր աշխարճը մի ոչ մեժ սն ն

ալլ

լու

ու

(1258--1828)--գնրմանացի րժիշկ. ստեղծել է ղիմազիտուԳալլՖրանց-4ովոեւի յուն կեղծ գիտությունը, որն իբր թենթույլ է տալիս որոշելու մարդու ունակություններն ու ճակումներըրոտ վանդի ձեի

սպիտակտարածությամբ,

ն

որն ընդունակ է իր կյանքի իմաստը

զրո-

նել երեսուներկու ֆիդուրներն այս այն կողմ շարժելու մեջ: նս չէի կարողանում ճասկանալ այն մարդու ճողերանությունը, որը Հավատում է, Սն ձիու, այլ ո՛չ թե զինվորի քայլը փաոք կբերի իրեն ն անմաճների շրջանում իր ճամար կապաճովի մի փոքրիկ տեղ, մի բան, որն արոա-, ճատվում է շախմատախաղի ուղեցույցի «աակիրճծանոթաղզրություննեբում, այն մտածող, խնլամիտ մարդու, որը, խելադարչլինելով ճանդերձ, տառ քսանյ հրեսուն, քառասուն տարի շարունակ նորից ու նորիը իր ու

խելքի ամբողջ ուժը նվիրում է մի անճեթեք զբաղմունքի՝ ինչ էլ որ լինի, փայտե տախտակիանկյունը քշել փայտե արբային:

բոլորովի

մոեվ աճա, վերջապես, կլանքումս առաչին անդա ինձ տիկ, նույն նավի վրայ ընդամենըվեց նավասենյակ այն կողմ ճայոնվեց ալզպիսի ֆենոմեններիցմեկը՝ մի բացառիկ ճանճար, կամ դուպե, ճանելուկային ճիմար, իոկ ես, դժբախտս, որի ձոդգեբանական Ճճանելուկ-. ենը լուծելու կիրքը վերաճել է մոլուցքի, նրա «նտ ծանոթանալուոչ մի միջոց չէի կարողանում ղտնել: ես կատարում էի բոլոր ճնարավոր մանչ յովրները. մեր ուղում էի խաղալ նրա սնապարծության4ետ՝ որեէ աղ"դեցիկ լրագրի Համարճարցաղզրույցխնդրելով, մերթ Հույս էի դնում նր մեջ ադաճություն արթնացնելուվրա՝ Շոռլանդիայով շաճավետուլն պտույտ առաջարկելով: Վերջապեսմտաբերեցի որսորդների վարվելաձեր, որոնք դգայքակղեցնումեն խլաճավերին՝նմանեցնելով նրանց սիրո կանչը: Գուցե, շախմատ խաղացող ձնանալո՞վ ինձ կճաջողվի գրավել շախմատայինմահստրոյի ուշադրությունը: -՛

ես

հրբեք լրջորեն շախմատ չեմ խաղացել: այն ինձ Համար ղվարճալիք է, ո՛չ ավելին: եթե ես երբեք շախմատի տախտակի առաջ անցկացնում էլ եւմ մի երկու ժամ, ապա բնավո՛չ ուղեղո Ճողնեցնելու, ընդ"Հակառակը, լարված մտավոր աշխատանքիցՃճեւտո Ճանդստանալու ճամար: ես բառիաբուն իմաստով շախմատ «խաղում եմ» այն դեպքում, երբ իսկական շախմատիատները որբադործում նեն, եքե կարելի է այդալես ասել: Շախմատընույնպես, ինչպես սերը, խաղընկեր է պաճան-

դեռ չէի կարողացել նավի վրա կա՞ն, արդյոք, այղ սլարզել՝ խազի սիրաճարներ:իրենք բներից նրանց Ճանելու ճամար ես ծխառրա-

ջում, իսկ

:

:.

ես

տեղավորեցիմի պարզունակթակարդ: ինձ Հետ միասին շախմաոի սեղանիկիմուտ որպես խայծ նստեց ն իմ կինը, որն ինձնից ել վա

ճում

եվ, իճարկն, Հաղիվ էինք մենք մի քանի քայլ կատարել, երբ արդեն կանգնեցուղնորներից մեկը, այնուճեոն խաղին նայն-

է խաղում:

մեզ

մոտ

ն բաղթուլլոովություն խնդրեց նս մեկ ուրիշը, իսկ շուտով գզոտնվեց ձալի խաղբնկերը, որն առաջարկեցինձ մի պարտիախաղալ իր ճետ: Դա ոմն էր՝ շուռլանդացի մի լնոնային ինժեներ: նս Մակ կոննոր նա հմացա, որ նավթային ճորատանցքերէր փորել կալիֆոռնիայում եւ խոշոր կարողություն էր դիզել այնտեղ: Մակ կոննորը մի ծաղկուն, քաջն առողջ տղամարդ էր՝ քառակուսի ծնոտներով սլինդ ատամներովըԴիւքի վառ դույնը, անկասկած,ընդգծում էր վիսկիի չչախավորված օգտաոոռրծումը,իսկ ատլետի լայն ուսծիը բավականտճաճ աղղեցությունէին թողնում խաղի ժամանակ, քանի որ Մակ կոննորը ղատկանում էր ինքնավստաճ, ճաջողակ ժարդկանը այն կատեգորիային, որոնք լուրաքանչլուր պարտություն, նույնիակ ամենաանմեղ մրցության մեջ, ընդունում հեր ո՛չ այլ կերոլ, քան որպեսՀարված իրենց ինքնասիրությանը: Այդ ճակա մարդը, որն ամեն ինչի ճամար պարտական էր միայն իրեն ն սովոր էր ճասնել նպատակին՝Հաղթաճարելով բոլոր խոչընդոտները, այնքան էր լցված սնփական գերադանցությանզգացումով, որ ամեն մր արգելք նա եքե ոչանՀամարում էր իրեն նետված անթքույլատրելիմարտաձճրավերյ, ե նա մոայլվեց առաջին երկու պարտիաները Տանուլ արգանք: տալով տեղի ոկանց ճանդամանորեն, բռնակալականտոնով բացատրել, որ դա. չէր ունենայ եթե չլիներ իր սլատաճական անուշադրությունը: նրրորդ ձլուրասրաճից եկող աղմուկին: պարտությունընա վերադրեց Հարնան Տանուլ տված ն ոչ մի պարտիա նա չէր ուղում թողնել առանց ոնանշր Մկվբում նրա վայրացկոտությունըզվարճացնում էր ինձ, բայց ճետո ես ճաշտվեցի, մտածելով, որ դայ, ճավանաբար, կօգնի ինձ ճասնելու նպատակիս: դեպի սեղանըգայթակղել աշիոարճիչեմպիոնին: լու

`

երրորդ օրն իմ ծրադիրն իրականացավ, իեն

ոչ

ամբողջապես: Գու-

էր վերին տախտակամաՀ մեզ տեսե՞լ ցն շախմատ խաղալիս Չենտովիչը նա պարզապեսորոշել էր իր ներՀ ծի վրա բացվող լուսանցույցից, դուցն կալությամբ պատվե՞լծխասրաձճը.ամենայն դեպա, ճենց որ նա տեսուվ, որ մա

իր արվեստիոլորտը Ճամարձակվելեն խցկվել անտեղյակները,ակաՀ մոտեյավ նհ, մնալով պատշաճ ճեռավորությանվրա, տախտակին

նետեց ղենող մի Ճայտցք: Քայլը Մակ Կոննորիննէր: նրա մի քայլը բաՀ, վական եղավ, որ Չենտովիչը: ճասկանար,քն ինչքան փոքր ճետաքրքրուչ

թյուն նն ներկայացնում մեր սիրողական ճիգերը: Զեքի անփույթ մի շարժումով, որով սովորաբարմերժում են գրախանութում առաջարկված

վատ դետեկտիվվեպը, առանց նույնիսկ թերթելու այն՝ չեմպիոնը վեց ու ղուրս հկավ սրաճից:

շիրչ-

«իսկույն տեսավ, որ չարժե նեղություն քաշել»,-- մտածեցի հո: ինձ խոցեց նրա մեծամիոյ սաոր ճայացքը: նս ցանկություն ուննցա որնէ հ դիմեցի Մակ մեկի վրա թոասխել կոննորին. բարկությունս Թվում է, ձեր քայլը մեծ աղավորություն չթողեց չեմպիոնի --

վրա: --

ես

Ի՞նչ չեւխդիոն: նրան բացատրեցի

այն մարդը, որը մտավ սենյակ ն այդ"լիսի քամածլանքով վերաբերվեց ժեր խաղին, Ջենտովիչնէլ՝ շարսմաես ավելացրի, որ չարժե ընկճվել հրա դոռոտի աշխարճի չեմոլիոնը: ղությունիցխեղճերի ճամար 4ձղլարտություննանթույլատրելի սլերճանք է։ Պատաճաբար ասված այդ խոսքերը միանդլամայնանսւասելի ներունեցան Մակ Կոննորի վրա: նա անմիջապես անճավոաւտադործություն ն լիորեն Ճճուղվեց փառասիրական ճղացումներովտարվաժ՝մոռացավ մեր խաղի մասին: նա չէր էլ կասկածում, քե Չենտովիչըուղնորների Ճետ է, չեմողիոնն անպայման սլետք է խաղա իր ճետ: նրան միայն մի անդամ է ճաջողվել խաղալ չեմոլիոնի ճետ, այն էլ, երը միաժամանուկյուխաղի սեանս էր քառասուն տախտակիվրա: Բալը դա էլ շոստ Ճրումլուրիչէր, ե. ծիչ էր մնացել, որ ինքը ճաղթելո Սանո՞թ եմ հս, արգլոք, չեմպիոնին: Ռ՛չ, ծանոթ չեմ, Չե՞մ կարող, արդյոք, խնդրել նրան խաղալու մեղ ճետ ես Հրաժարվնցի, պատճառաբանելով,քե Զենտովիչը, որքան ինձ ճայոնի է, խուսափում է նոր ծանոքություններից: Բացի այղ, ի՞նչ ճետաքրքրուչ թյունչեմպիոնի Համար խաղալմեզ՝ հրրորդ կորգայիններիս 4հո: երրորդ կարդային ասել այնպիսի մի.ինքնասիրաճար մարդու Հաս ցեին, ինչպիսին Մակ կոննորնէր, թերնս ավելորդ էր: նա զայրացած ընկրկեց բազկաթոռի վրա ն բորբոքված ճայտարարեց, քե պարզապես չի ։լատկերացնում, որ Զենտովիչըկարող է մերժել ջենտլմենի մարսոաչ ճրավերը: Այդ մասին կճոդա ինքը: նրա խնդրանքովես մի բանի խոսքով նկարադրեցիչեմպիոնի լուրօրինակ բնավորությունը, ն Մակ Կոննորը, կիսատ պարտիանթողնելով ճակատագրիքմայքին, ոսնց փրնտվերին տախտակամածիվերա:Այառեզհս նորից զդացիչ բել Զննատովիչին ճնտ պաճել այդպիսիքիկնավետ մարդուն, եթն նա իր դլուլոն ինչ-որ որ բան է մտցրել, բոլորովին անճուսալիբան էւ ես լարված սպասում էի: Անցավ տասը րուղե,ն Մակ կոննորըվեբադարձավ, ինչպես ինձ թվաց, ոչ այնքան լավ տրամաղրությամբ:.: Հը՛, ի՞նչ եղավ,-- Ճճարցրիես: ՄակնոնԴուք իրավացի էլոք, սրտնեղությամբ պատասխանեց նս նորը,-- այնքան էլ ճաճելի պարոն չէ: բարնեցի ներկայացա,իսկ որ

--

--

'

--

ու

`

փորձեցիբացատրել նրան, որ մենք՝ երջանիկ կլինենք, եքե նա ճամաձայնի ուղնեորներս, ճոպարտ մեզ միաժամանակյախաղի սնանսիչ Բայց նա չափազանց արժակացնել էր խոսում ինձ Հնտ ն պատասխանեց,քե ցավոք սրտի, պաշտդնական պայմանագիրնիմպրեսարիոյի ճետ, որը կազմակերպել է նրա ուղեպըխաղալ տույտիպարտավորեցնում է նրան միայն վարձատրությամբ ն որ նրա աժենավփոքը երկու ճաբընթացքում, Ճոնորարը ուղնորրության 4իսուն է մեկ պարտիայիճամար: դոլար յուր նա

նույնիսկ ձեռքը չմեկնեց ինձ:

բոլոր

ես

ու

.

նս

ծիծաղնցի:

Ա՛յ երբեք չէի կարծում, թե ֆիզուրները սպիտակ վանդակներից տեղափոխելն այղքան չշաճութաբնրգործ է: Հուսով եմյ որ դուք «ները ճույնքան սիրալիր էլ Ճրաժեշտ տվեցիք: Մակկռննորը,սակայն, միանգամայն լուրջ էլ: -.

Վրցամարտըկկայանա վաղը, ժամը հրեքին, այստեղ, ծլւասըբաճում: Հուսով նմ, եր նա այնքան էլ ճեշտ չի կարող ջարդել մեղ: ի՞նչ: Դուք նրան երկու ճարյուր Ճճիսունզոլա"ր տվեցիք,-- բացականչեցիես՝ կատարելաղեսապշած: .« ի՞նչ կա որ: Ը'6Տէ Տօղ 116էլ6-1: Եթե սկսել է ցավել առաս, իսկ նավի վրա ատամնաբույժ կայ ճո նա ձրի չի չանի այն: նրա իրավունքն է պաճանջել, որքան ինքն է ուղում: Ամեն տեղ այդպես է: Ցանկացած գործում լավագույն մասնագետներըմիշտ էլ Հրաշալի առնտրականներ են լինում: ինչ վերաբերում է ինձ, ապա հս կողմնակից եմ մաքուր դորնս ծարքիչ շատ ավելի մեծ Ճաճույքով ձեր Չենտովիչինկվճարեմ «նչուն դրոոինեը,քան կոկսեմ ողորմություն խնդրել նրանից ն «ետո էլ պարտոավորված կղղամ շնորձակալություններշռայլել նրան: Պատաճելէ, որ մի ենքացքում մեր ակումբում տանուլ եմ տվել երկու ճարլուր Հիերեկոյի ռուն դոլերից էլ ավել, բայց չէ՞ որ ինձ չի վիճակվել խաղալ չեմպիոնի Հեւ: երրորդ կարդայինի ճամար ամոթ բան չէ Չենտովիչինտար22

«թ

"

վելը: ինձ ծիծաղելի էր թվում, որ չափազանցանմեղ «երրորդ կարդիխաղացողներջ արտաճալտություննայդքան վիրավորել է Մակ Կոննորիինք-

նասիրությունը: Բայց քանի որ քանկազին ղզվարճալիքիճամար, որն ինձ Հնարավորությունէր տալիս ծանոքանալ Հետաքրքրող սուբյեկտի ճետ, հս դերադասեցիլոել: վճարում էր Մակ կոննորը, է Դա նրա է մասնադի տությունն

(ֆրանո.):

158.

Մենք շատտոալեցինք ասւաջիկաիրադարձությանմասին չոնհղեկացնել

մի քանի «ճոդույ որոնց մեջ սեր էր նկատվում ղեպի շախմատը,հ սլաճանջեցինք մեզնից ճնտո մրցամարտի ճամար թունել ոչ միայն մեր» ույլն ճարնան սեղանները՝մնացած ուղեորների կողմից ճնարավոր խոանդարումներից խուսափելու ճամարք հս

աջ

ուղիղ նշանակվածժամին մեր խումբը Ճավաքված Լր է, կենտրոնականտեղը՝ չեմոլիոնի դիմաց, չասկանալի կազմով: Հատկացված էր Մակ նոննորին։ նա Ճուզվում էլ, քունդ գլանակներ ծխում մեկը մյուսի խոնից ն նլարդայնորեն նայում ժամացույցին: ստիպեց սպասել իրեն ամբողջ տասը իուլե (բարեկամիս Չենմպիոնը էի ինչ-որ նման մի բան), ե ղա ռլատմածը ճիշելով՝ ես կանխոասոնսել ավելի ընդգծեց նրա Ճայլտնվելուճանդիսավորությունլը նա սեղանին մոչ ճանդիստ տեսքով, չբարնեց: նրա անքաղաքավատեցավ անվրդով բություննյ բոտ եհրնուլթին,պետք է նշանակեր. «Դուք ղիտեք, թն ով եմ հ անմիջապես ես, իսկ ինձ բնավ չի ճետաքրքրում, թե ովքեր նք դուք»:-էլ չոր, գործնական տոնով սկսեց առաջադրել իր պայմանները: Քանի որ շողենավի վրա բավարար քանակությամբ շախմատի տախտակներ չղան, նա առաջարկում է, որ բոլորս միասին խաղանքիր դեմ, կատաընլով թքայլը՝նա, կՀնոանա սենյակի մյուս ծայրը, որպեսզի չիւանդարի մեղ խորճրդակցելու: հսկ մենք, կատարելովպատասխանքայլը՝ զանգակ չունենալու պատճառովստիսլված կլինենք թելի դդալով կնդացնել բաէ լուրաքանչյուր ժանկըչերն առարկություններ չկան, նա առաջարկում քայլի վրա մոռածելու ճամար տալ ամենաշատը տասը րուն: նրկչոտ աշակերտներինման, մենք բնդունեցինք նրա բոլոր պայմանները: Զենտովիչին բաժին ընկան սները: կանգնածվիճակում նա կատարեցաոաչ չին պատասխանքայլի, անմիջառես շրջվեց, ճեռացավմինչն նշանակված տեղը ն այնտեղ, ծուլորեն փովելով բաղկաթոռին, ոկսեց քերթել նկարաղարդամռադիրը: Հաղիվ քե արժե նկարագրել այդ ալարտիան:ինչպես հ պետք էր ապասել,այն ավարավեց մեր լիակատար պարտությամբ, նե այն էր քսանչորսհրորդքայլում: Բոլորովինէլ զարմանալիչէր, որ աշխարճիչեմպիոնը, խաղալով,ինչիս ասում են, ձավ ձեռքով, դլխովին ջարդեցմի կես դյուժին միջակ ն չափազանցթույլ խաղայլոդներիչ Բոլորիս ճամար, ղզվելի էր Չենտովիչիդոռող վերաբերմունքը, որը սլարզորեն ատկայն, ղդացնել էր տալիս, քհ Հաշիվները մաքրեց մեղ «նտ առանց փոքր իսկ դժվարության: Ամեն անդամ, մուտննալով սեղանին, նա տախտակին էր ննտում ն իր սաճող իսկ ժեղ վրա դիտավորյալ անփույթՃալյացքը,

գրիվ

Մուս

օրը

ու

Մ

բնավ ուշադրություն չէր դարձնում, կարծես մենք նույնպես փայտե ֆիդուրներ էինք: Այդպես, առանց նեղություն քաշելու նույնիսկ նայել քա-

են, որ ելն նա ունենար սվփառող շանը, ոսկոր են նետում նրան: կարծում դոնե մի փոքր նրբանկատություն ն տակոի զղզացում, ցույց կտար մեր ախալներըկամ կխրախուսեր մեզ ընկերականխոսքով: Նույնիսկ ավարտելովխաղը՝ այդ շախմատային ռոբոտը ոչ մի ձայն չճանեց: Մառ Ճւայտարարելով, նա անշարժ մնաց սեղանի մոտ, ակնճայտորննցանկանանս մի պարտիախաղալ ես լով իմանար չե՞նք ուզում մենք, արդյոք, ն արդեն վեր էի կննում տեզիցս ինչպես միշտ, տեղի տալով անպատառաջ, կառ կուլտության պատրաստվում էի ձեռքի մի շարժումով ցույց նրան, որ անձամբ ես Ճաճույքով վերջացած կճամարեմ մեր ծատալ նոթությունը, «ենց որ ավարտեմ ֆինանսական «աշիվները Բոց ի ճաճություն ինձ, նույն աճին Մակ հոննորը, որը նստածէր իմ կողքին, խուլոտ արտասանեց.«Ռնանշ»:

մարտածրավերը,

վախեցրեց այն որ Հնչեց Մակ Կոննորիձայնի մեջ: ավելի շուտ Հիշեցնում էր մի բոնցքքամարտիկի, որը պատէ իջեցնել վճռական ճարվածըչ քան մի կոռեկտ ջենոալմննի:Գուրաստ ցն նրան վրդովել էր Ջենտովիչի վիրավորական վերաբերմունքը, կամ դրա էր, Պամեպատճառը նրա սնփական խոցված ինքնասիրությունն նայն դես, Մակ նոննորն ամբողջովին փոխվել էր, նույնիակարտ աւքուստ: նա չիկնել էր մինչն մաղերի արմատները,ոունլերը փքվել էին, ճակատի վրա քրտինքի կաթիլներ էին դոլացել, կժուսված շրքունքից մինչն մարտականորեն առաջ ցցված կզակը խոր ծալքեր էին ձգվել: ես նրա աչքերում նկատեցի անզուսպկրքի կրակը, որը անձանդատությամբ է պտուռախաղի մեջ, երբ խրար սովորաբաի խաղացողներին նետում հտնից վեյ-յլոթ անդամ նրանց չի վիճակվում անճրաժեշո զույնը՝ անես արդեն դիտեի, որ այդ տենդա4ետու դադար կրկնվող գումարներից Ինձ

նա

է դնել իր ողջ կարողությունըն խաչ առաջ պատրաստ չարը Զնենտովիչի ղա՛լ, խաղա՞լ, խաղալ ռովորական կամ կրկնապատիկ գումարներ

մինչն

շաչճի գոնե մի ոլարտիա: երենԶննտովիչըճանձն առներ այդ դործը, Մակ նկոնկորը նրա Համար մի իսկական ոսկու «անք կլիներ) ե որ

ինչ Բուննոս Այրեսը կերնար Ճճորիղոնում՝ չեմղիոնի զրպանում կճայտնվեր մի քանի ճաղզար դոլար:

Ձենտովիչըմնաց անշարժ: կներեք,-Է քաղաքավարիասաց կիազաք սհերով: --

նա

--

Այժմ,

դուք պարոնայք,

երկրորդ պարտիանբիչ էր տարբերվում առաջինից, միայն թն մեր խումբը մի փոքը ավելացել էր ի Հաշիվ նոր դիտողների ն խաղն ավելի նալում էր տախտակին,կարծես էր աշխուժացել: Մակ կոննորը սնեռուն կամենալով Հիպնոսացնել շախմատի ֆիղուրները ն դրանք ենթարկելիր կամքին: ես զդում էի, որ նա Ճաճույքով կղոճեր Հաղար ղոլար՝ մեր անգոռալու բավականության ճամար: վրդով Ճակառակորղդի հրեսին «մառ» ել, տարօրինակ բանյ նրա մոայլ ճուզմունքը անձասկանալիորենՃամաչ կել էր բոլորիս: Այժմ ամեն մի քայլը քննարկվում էր անճամեմատ ավեՀ լ կրքով, ն մենք վիճում էինք մինչն վերջին ակնքարթքը,մինչն որ ճա-` մաձայնվում էինք աղզդանշան Չենտովիչին:չասնելով տասնյոթերորդ ոուալ ջայլին, զարմանքով տնսանք, որ մեղ մոտ սանղծվել է մի դրություն, որն ապշեցուցիչ կերպով նպաստավոր էր թվում. մենք կարողացել էինք ե «Ը» ղինվորը ճասցնելնախավերջին ձորիզոնականը, ժեղ դաշոաւի մնում 1: Ը էր միայն տեղակիոխելայն առաջ, դեպի Մենք երկրորդ թադուձին էինք ուռանումմ: Սակայն այնքան էլ ճանդիստ չէինք՝ չէինք Ճավալռում, որ մեղ իրոք ճաղթելու այդքան ակնձճայտ շանս է ճայտնվել: Մենք բոլորս կասկածում էինք, քն այդ տաոավելությունը, որ թվում էր, պոկել էինք, ոչ այլ ինչ էր, եթեոչ՝ Չենտովիչիլարած թակարդը, որը իտղի ընէր բաղմաթիվ քայլեր առաջ: ացքը կանխատեսում Այնուսմենայնիվ, որքան էլ քննարկում ն վերլուծում էինք դրությունը բոլոր կողմերից, մենք չկարողացանքղուշակել նենդությունը: Վերջապնո,երբ տասը րոպեն արդեն ճամարյա անցել էր, մենք վճոռնցինքռիսկի դիմել ն կատա-չ ինլ այդ քայլը Մակ կոննորն արդեն վերցրել էր ղինվորը՝ աւյն վերջին վանդակըտանելու ճամար, երբ ինչ-որ մեկի ձեռքը կանգնեցրեցնրան, ն ցածր, բայց Հաստատ ձայնն Գիա չէ, ի սեր աստծո: Մճնք բոլորս ակամա շուռ եկանք:Մեր հոնում կանդնած էր քառասունինդ տարեկանիչափ մի մարդ. նեղ, խիստ գծերով նրա դեմքը արդեն առաջ, զբոսանքների ժամանակ իմ ուշազրությունն էր գրավել իր անսովոր, մեռելային գունատությամբ: Լոտ երնույթին, նա ճենը նոր

ասաց.

--

էր միացել մեր խմբին, ն Հերքական քայլի քննարկմանմեջ բորացած, մենք չէինք նկատելնրա չայտնվելլ: Տեսնելով, որ մենք իրեն նենքնայում, նա աճապարանքով շարունակեց. եթե դուք քադուՀի դուրս գաք, նա անմիջապես այն կվերցնի փղով, որը դուք կչեղոքացնեք ձեր ձիով: հսկ նա այղ ժամանակ Վզշ դաշտի կտանի իր անցողիկ զինվորը ն կաղառնա ձեր նավակին: եթե կնույհսկ դուք ձիով շախ Ճայտարարեք,միննույն է, պարտիանձեզ ճամարկո--

Մ.

Ցվայգ

կստանաք: Համարյանույն կոմբինացիան կիրառել է Աչյոխինը աղար ինի ճարյուր քասներկու քղականին Գեստյենի շախմատային մրցամարտում Բոդոլլուբովի դեմ խազալիս: Քնցված Մակ կոննորը ձեռքից բաղ քողեց ղինվորը ե, ինչպես մենք բոլորս ճամը ղարմանքով աչքերը ճաղեց երկնքից իջած պաճապան9:՞ որ կանխազուշակել պարտիանինը քայլ առաջ կարող ճրեշտակին: էր միայն ամենաբարձրկարգի խաղացողը, միջաղգույին մրցությունների մասնակիցը: Գուցե ն նա դնում է այն նույն մրցությանը, ուր գնում է ն պետք է վիճարկի աշխարճի առաջնությունը: Ինչ էլ որ լիՉենաոովիչը ներ, նրա Ճանկարծակիճայտնվելը, նրա միջամտությունը խաղի ամենաչ կրխոիկականպաճին՝մեզ ինչ-որ գերբնականբան քվաց: Առաջիննսթափվեց Մակ նոննորը. խալդուք ի՞նչ խորճուրդկտայիք,-" շշնջաց նա: Ձինվորը դեո մի շարժեք առաջ: Առայժմ խուսսոինք: Ամճնից առաջ արքան Ճանեք վտանգավորգուտուց՝ք 8-ից ի 2: Այդ դեպքում ձեր մյուս Հակառակորդն, ամենայն Հավանականությամբ,դրոճր կտեղավփոխի քեր: Բայը ույդ դրոճը դուք կկասեցնեք նավակի քայլով՝Ը 6--Ը 4 Դա նրան կնստի երկու տեմպի ու մի զինվորի, ն այդպիսով, ամբողջ առաՀ վելության կորուստ: Այդ ժամանակ երկուսիդ մու էլ կճայոտնվենանցու ղիկ զինվորնԼր, ն էրն ղութ ճիչտ պաշտպանվնք,կարող եք ոչ ոքի Հասցնել պարտիան:Դա լավազույնն է, ինչ դուք կարող եք անել: Մենք դարձյալ քար կտրեցինք: նրա Հաշվարկների ճշդրոությունն ու արագությունը ապշեցնում էին մեզ: Թվում էր, քն նա գրքից է կարդում քայլերը: նըրամիջամտության շնորճիվ խաղն անսպասելի բնույթ «Ռչ ոքի» խաղալ աշլխարճի չեմպիոնի 2ճետյ դա այնքան էր ստանում: էր: կարծես խոսքներս մեկ արաժ՝բոլորս մի կողմ քաշվեդայքակղիչ ինք, որ չխանդարենքնրան տախտակիննայելու: Մակ կոննորըկրկին Ճարցրեց: միրեմն, արքան ց 8-ից ե 2: խարկե: Հիմա ամենակարնորըխուսավելն է: Մակ ԿոննորըՃնաղանդվեց, ն մենք ղնդացրինըք բաժակը: իր սովորական ալարկուռ քայլվածքով Չենտովիչը մոտեցավ ն նանա Հնտո լեց, թն ինչ քայլ ենք կատարել: արքայականթնհում ի 2-ից հ շարժեց ղինվորը ճիշտ այնպես, ինչես էր մեր խորճըրղավոր օդնականըը Իսկ վերջինս արդեն Հուղված շշնջումէր. բաժ կլինի՝ ինը կամ

տասը

քայլից

լուք

մատ

»

--

--

--

--

կանխատեսել

նավակն առաջ, նավակը ՇԸ 6-իդ Ը 4, այղ դեպքում նա ճարկազիրված կլինի նախ պաշտպանել իր զինվորը:Սակայն դա նրան չի օգնի: Ուշաղրություն չղարձնեք նրա անցողիկ զինվորի վրա, ԸՅ-ից ձիով վերցրեք մ 5-ը, այդ ժամանակ ճավասարակշոությունը վի: Գրոճե՛քպաշտղանվելու փոխարեն: --

կվերականգ

Մենք չէինք Հասկանում, քն ինչի մասին

է խոսում նա:

նույն

Հա-

Մակ կոննորըկակարող էր չինարեն խոսել մեղ խարդվածի նման, առանց մտածելու կատարու էր այն, ինչ նրան «րամայում էին: Մենք նորից վնգացրինք բաժակը՝ կանչելով Չենտովիչին, եվ այստեղ նայ ուշադիր նայելով տախտակին, առաջին անդամ վարանա արեց այն նույն քայլը, նեց, մինչն կկատարերքայլը: որ կանխագուշակել էր անծանոթը: նա արդեն շուռ էր եկել Ճեռանալու, բայց այստեղ տեղի ունեցավ ինչ-որ նոր ն անակնկալմի բան. Ձենտովիչը բարձիացրեց աչքերն ու ղննեց մեր շարքերը: Աասկածից վեր է, որ նա ցանկանում էր պարղել, քն այդ ով է մեզնիլ, որ այդպես հռանդուն ղիմադըրություն է ցույց տալիս իրեն:

չողությամբ

նա

Մեր ճուզմունքն

«հու

էր րուլե առ րոպե: Առայցմենք խաղում էինք առանցճաղթքանակի լուրջ ճույսի, բայց Հիմա այն մխոքը, թե մենք կարող ենք կոտրել Չննտովիչի սառն ամբարտավանությունըյ քաջոլեչ րում էր ամենքիս Առանցրոսլե կորցնելու մեր բարեկամը ցուլց տվեց Հաջորդ քայլը: Դողացողձեռքով ես դղալը իոխնցիբաժակին) ն ճասավ մեր Ճաղթանակիպաճը: Չննտովիչը, որ մինչ այդ կանդնաժ էր խաղում, ճապաղեց, ճապաղեց ն ի վերջո կատեցսեղանի մոտ: նա աթոռին նրստեց դանդաղ ու ծանրորեն, բայց այղզքաննէլ միանդամայն բավական էր, որ մենք վերջապես դառնայինք «նույն մակարդակի»խաղացողներ, աճում

թեկուզ ն այդ բառի բուն իմատոով։ Մենք ստիպեցինք նրան վարվել նա մեղ ճետյ ինչես ճավասարը ձավոսպարիճետ, գդոնեյարտաքուստ: հատած էր անշարժ, սենոուն ն մտածում նայում էր տախտակին քայլի

վրա: նրա ծանը կուլերը դրեքե ամբողչովին ծածկել էին աչքերը: կարվաժ մտածելուց նրա բնրանը քնքնակիորնն բացվել էր, դա նրան ճիմաբավուն տեսք էր տալիս: Չենտովիչը մտածեց մի քանի րուլնյ ն վեր կատարեցքայլը կացավ:

4ետո

:

եվ մեր բարեկամնանմիջապեսշշնջաց. Փաու

կավէ մտածվաժ: Բայց մի զնացեք այդ բանին: Առաչջարկեք փոխանակություն: Անպայման փոխանակություն: Դրանիցետո ոչ ոքի կլինի, նա ոչինչ չի կարող անել: --

լլ"

Մակ Կոննորըճնաղանդվեց: երկու խաղացողներիՃաւջորդմանեհրները

(Ժենքբոլորս

վաղուց արդեն դարձել էինք

ասարակ

վիճակաղիրնե

ֆիզուրների՝ մեղ ճամար անձճասկանալի տեղաշարժեր էին: Յոթ քայլից 2Հեոո

ասաց.

մի Չննտովիչը»

սիոքը մտածելով, դեղի մեղ

ուղղեցՃայացքը

ն

«Ոչ ոքի»: Մի սլա: լիակատար լոություն տիրեց: Հանկարծմիանզամից լսելի

դարձան ե՛ ծովի աղմուկը, ե՛ Հարխան Հճլուրասրաճիռադիոն, ե՛ վերին հ՛ քամու բարակ տախտակամածում ճեմողների յուրաքանչյուր քայլը, սուլոցը պատուճանի փեղկերում: Մենք չէինք Համարձակվում շարժվել: Ամեն ինչ այնպես անսալասելիկատարվեց, մենք պարզասլնս վախեցած քինք. չկզիտես որտեղից ճարոնված մարդը աշխար"չի չեմպիոնին ստի պեց ենթարկվել իր կամբին, այն էլ կիսով չավ տանու, ալած սպարտիալում: Միայն Մակ նոննորըլսելի շունչ քաշնը, հւտ թեքվեց, ն նրա շուրես կրկին ուշաղիր նայեցի ԶՉենտովիթերից պոկվեց դոճունակ «աճա: է: Բայը չին: ինձ առաջ էլ թվացել էր, թն խաղի վերջում նա գունատվել աշխարճի չեմպիոնը կարողանում էր տիրապետել իրեն: Առաջվապես անտարբեր տեսքը, նա կոշտ ձեռքով տախտակիցքամեց ւլաճղանելով ն ֆիդուրները ճարցըեց: Ցանկանո՞ւմեք լաղալ երրորդ սպարտիանյսլարոնայք: Հարցըտրված էր ճահդիստյ ղուտ գործնական տոնով, բայց ղար Մակ նոննորին, մանալի բան, չեմպիոնը, կարծես բոլորովին չնկատելով անհռուն նայում էր մեր փրկարարիաչքերին: Այնպես, ինչսլես ձին ճանաչում է քամբի վրա վատաճորննհատողնոլ փորձված ճեժյալին, այնոլնսէլ Զննտովիչը դուշակեց»քն իսկապես ով էիր իսկական ի ժիակ Ճալակամյս ճայացքներս անծանոթինէինք: կառակորղը։ Մենք էլ նրա «իյ ճառել: Բայց վերջինսդեո չէր Ճճասցրելսմատասխանել,երբ Մակ Կոննորը ալատվախնդրությանմոլուցքի մնջ Հաղքականորեն բացականչեց, անկասկած: Միայնքն այս անդամ կխաղա այս պա-- իճա՛րկեյ բոնը։ նա մենակ՝ 9ենտովիչիդեմ: եվ այտոեղ կատարվեց ինչ-որ բոլորովին մի բան: Անծանոթը,որը դնոնս անձասկանալիորենլարված նայում էր դատարկված տախտակին, ցնցվեց՝ լսելով այդ հոանդագին Հայտարարությունը Տեսնելով, որ բոլոր ճայացքներն իրեն են գամված, նա շփոթվեց. /չ մի դեպքում, պարոնայք, -- կմկմալով ասաց նա ակնճայտ շփոքության մեջ,-- դա անձճնարէ... Չէ՞ որ անցել է արդեն քսան տարի, ոչ, նույնիսկ քսանճինզ տարի այն ժամանակվանից,ինչ ես նստել եմ շախմատի տախտակիառաջ: ես միայն այժմ ճասկացայ քե որքան ան--

չնախատեսված

--

քաղաքավարի վարվեցի՝ առանց թույլատվության ձեր խաղին խւառնվելով: Խնդրում հմ ննրել ինձ ճանդդնության Համար: նս ձեղ այլնա չեմ խանգարի: եվ մինչն մենք կսքավփվեինքզարմանքից, նա շրջվեց ն դուրս եկավ

որաճից:

՝

Մակ կոննորը, դյուրաբորբոք Բայց դա անճեւսր է,-- որոտաց Բոլորովինբացառված է, քե նա քսանձճինդ բոունցքը լոլինլով սեղանին: տարի շախմատ չի խաղացել: Բայց չէ՞ որ նա կանխատեսում էր լուրաչ քաչյուր կոմբինացիա լուրաքանչյուր ճանհդիսլակացմաննհր,դոնն, ՀինզԴա պարզապեսանճավանավոնցքայլ առաջ: Քարից Ճո ջուր չես քամի: է: է, կան Այդպես չէ՞ս Վերջին Հարցը Մակ կոննորն անլամա ուղղեց ՉՋենտովիչին,բայց չեմպիոնը չկորցրեց իր սառր ճանդոոությունը: Այդ մասին ես ոչինչ չեմ կարող ասել: Բոլոր ղեպքերում այդ սլարոնի խաղում կար ինչ-որ ոչ բոլորովին սովորական ն ճետաքրքիր մի բան: Դրա ճամար էլ ես դիտմամբ նրան ճնարավորությում տվի պարտիան խաղալ այնպես, ինչպես ինքն էր ցանկանում: նւ: տեղնուտեղըծուլորեն վեր կացավ ն դործնականորձնավարտեց -

--

-

--

խոսքը. --

խաղալ

կլինեմ:

՛

Գուցե

ես

ոչրոնը, կամ դուք, այդ մեկ սլարտիաչ ժամը երեքից

կկամենաբ ալարոնայք,

եռ

վաղը ձեր տրամադրությանտակ`

Մքնք չէինք կարողանում վաղել մեր թենթնակիժպիտները: Մեզնից ուրաքանչլուրը 4ՃրաշալիՀասկանում էր, որ բնավ էլ մնծաճոգությունը ատիպել Հաղթանակը զիջելու մեր անծանոթ օդնակաՀ չէր Չննտովիչին .

նին: Այդ ակնարկըոչ այլ ինչ էր, եթե ոչ իր ղարտությունը քողարկելու, միամիտ մի փորձ, ե մենք ավելի մենծ ցանկություն ունեցանք դառնալ. այդ մեծամիտ ամբարտավանիվերջնական փվարկարբձկման վկաներըո Մեղ՝ բոլոր պարապ ուղնորներիս,ճամակեց պատվախնդրությանժի վայ-. բենի ժոլուցը: Մեղ Հրապուրում էր այն միտքը, քե այստեղ, մեր հավի վրայ, բաց ծովում չեմպիոնի ձեռքիցխլված կլինի առաջնությանդավի -չնին, ն ճեռաղրական դորժակալությունները ամբողջ աշխարճով մեկ կտարածեն ալդ իրադարձությանլուրը: Դիանպետք է ավելացնել, որ մեղ ակսել էին ճետաքրքրել մեր փրկարարի խորչրդավոր ձայտնությունը, նրա միջամտությունը խաղին ամենակրիտիկականպաճին, Ճակասությունը նրա 4ճիվանադադին ամոթխածության ն մասնագետի անսասան ինքնավատաձճության ժիջնւ Ո՞վ է այղ անծանոթը: Գուցե մեր աչքի ։

առաջ Հայտնվելէ

աշխարճին մինչհ այժմ անձչայտշախմատային մի ճանճա՞րչ կամ նա նշանավոր մանստրո է, որն ինչ-որ պատճառով չի կամեցել Հայսմել մեղ իր անունը: Մենք բորբոքվում էինք, ամբողջ էությամբ քննարկելով այդ ճնարավորություններից ամեն մեկը: Ամենատաներն վելի ենքադրությունները մեզ արդեն անճավանականչէին թվում, երբ մենք Հիշում էինք նրա անճասկանալի երկչուտությունը,նրա անսոասետարիներ ն լի Ճայտարարությունըյ քն չի խաղացել արդեն բաղմաթիվ Մի ճակաղրում էինք նրա խաղի ակնձայտ վարպետությանը: այդ բոլորը բանում, սակայն, Համամիտէին բոլորը. ոլնոք է այնպես անել, որ մրրկությունը շարունակվի: Մենք որոշնցինբըդործադրել բոլոր ջանքերը ն Համողելանծանոթին՝ մյուս օրը խաղալ Չենտովիչի դեմ: Մակ կոննորը իոստանում էր վճարել ծախսերը, իսկ ինձ, որոլես նրա ձայրհնակցի(այդ ընքացքում մենք ստյուսրդից իմացել էինք, որ անծանոքն ավստրիացի է), ձանձնարարեցին նրան ճաղորդել մեր բոլորի խնդրանքը:

նրան դանելու ճամար շատ ժամանակ պետբ չեղավ: նա կարդում էր վերին տախտակամածիվրայ շեղզլոնդիմեջ ձդված։ նս դրանից օդտորէր բարձին ճենված, մի լավ զննելու ճամար: Նա ռլառկել վեցի՛նրան ն նրու տնսքը շատ Ճոդնած էր: ինձ ապշեցրեց գույների լրիվ բացակալությունընրա ճամեմատաբարհրի տառարդ, խիստ զժծերովդեմքի վրոո էին: Չղիտեմ ինչուչ բայց ինձմուտ ստեղծ-Հ բոլորովին մաոլիտակ Քունքերը վեց մի այնպիսի տպավորություն, քն նա ճանկարծակիէ ծերացել: ն ներկայացուր Հենց որ ես մուսեցայ նա քաղաքավարությամբկանդնեց նա ասաց, պատկանում էր ճին Ավոտրիայումմեծ Հարգումք Անունը,որ մեվայլնլող մի ընտանիքի: նս Հիշեցի, որ այդ ընտանիքի անդամներից

կր Շուբերտի մոտ ընկերն էր, մի ուրիշը՝ ծեր կայսրի պալմտական բժիշկը: ԴոկտորԲ-ն ցնցվեց, երբ ես կրկնեցի ՉննտովիչիՀետ խաղալու մասին մեր խնդրանքը: Պարզվեց,որ նա չէր էլ կասկածում, քն խաղացել էր, այն էլ այդքան ճաջող, աշխարճիփառաբանվածչեմպիոնի ղեմ: ՉԶգիինչու, այդ մանրամասնությունընրա վրա Հատկապես ուժեղ ուա վորություն դործեց: նա նորից ու նորից էր Հարցնում. Համողվա՞ժեմ, տես

իր ճակառակորդն իրոք միջաղզդայլինմրցանակների նշաարդյոք)թեն

նավոր կրողն էր: Շուտով ես ճասկացա, ՛

որ

ալդ

ճանդամանքը շատ է

Հեշտացնում իմ միսիան: նկակալն,զդալով, որ գորժ ունեմ չափազանց ղզղայունն կիրթ մի մարդու Ճետյ, ես որոշեցի «իշատակել, քն պարտության դեպքում նյութական վնասը կկրի Մակ Կոննորը:Մի փոբր երկմըԲ-ն ճամաձայնեցմասնակցելմրցությանը, բոսյց լբնդտելով),Դոկտոր .

:

ընենց նախազգուշացնելիմ բարնկաժներին, որ նրանք շատ մեծ Ճճույսեր չդննն իր շախմատային ընղունակությունների վրաւ Ռրովճետեյ-- ավելացրեց նա մի տարօրինակժոլիտով,-- ես իսկապես չդիտեմ, կարո՞ղեմ, արդյոք, խաղալ բոլոր կանոններով:ձավատացնում հմ ձեղ. երբ հս ասացի, թե ձեռք չեմ տվել շախմատին դգիմնազիական ժամանակներիը, այսինքն քսան տարուց ավելի, այգ արեցի ոչ կեղժ Ճամեստությունից: եվ նույնիսկ այն ժամանակ էլ ես ոչինչ չէի ինձնից որպես շախմատիստ: ներկայացնում --

Դա ասվեց այնքան պարզ, որ ես վայրկյան իսկ չկասկածեցի նրա խոսքերի անկեղծությանը: Բայց ն այնպես, հռ չէի կարող չառարկել նրան, թե ինձ ապլշեցըեըայն ճշզրտությունը, որով նա վկայակոչում էր տարբեր չեմպիոնների խաղացած պարտիաների ամենաչնչին մանրամասնությունենրը: Սմենայն Հավանականությամբ նա շա՞տ ժամանակ է Ճատկաքրելշախմատիտնհսությունըուսումնասիրելուն:

ԴոկտորԲ-ն նորից փպտացիր Շուտ

անչասկանալի ժպիտով,

ժամանա՞կ: Վկա է աստված.

ճիշտ է: Շախմատինիս նվիրել: Սակայնդա տեղի է ունեցել ճաշատ չափազանց ես Դա բավական խճճված տուկ, կասեի բացառիկ Հճանդամանքներում, ո"լատմությունէ ն կարող է մեր ճրաշալի դարաշրջանիմասին դրված մի պատմվածքի նլութ դառնալ: Գուցն դուք կզինվեք մի կես ժամվա ճամ--

դա

ժամանակ եմ

բերությա՞ մբ'-.

տվնց ճարհան չեղլոնդը: ես դոճունակությամբընդունեցի Մոտերբում ոչ ոք չկար: ԴոկտորԲ-ն ճանեց ակնոցը, դրեց Հրավերը: ն կողքին սկսեց. նա ցույց

Դուք բարեճաճեցիք նկատել, որ իմ ազգանունը ծանոք է ձեղ՝ վինննայի բնակչին: Ենքադրում եմյ սակայն, որ դուք Ճաղիվ թն լսած լինեք այլն իրավաբանականգրասենյակի մասին, որ ակզբում դեկավաբում էինք նս ու ճայրս, իսկ Հետո՝ միայն ես: Մենք չէինք ձեռնարկում --

այնպիսի դործեր, որոնք աղմուկ էին Հանում թերթերում, ե սկղբունքայնորեն խուսոսիումէինք նոր ճաճախորդներից: ճիշտն ասած, մենք ընդՀանրապես չէինք զբաղվում սովորական իրավաբանականպրակտիկայով, այլ սաճմանափակվում էինք նրանով, որ տալիս էինք իրավարբոանական խորճուրդներն ղեկավարում էինք այն Ճարուստ վանքերի ունեցվածքը, որոնց ճետ մուռիկ կապ ուներ Ճայրսյ որն անցյալում կղերական կուսակցության դեսլուտատ էր: Բացի այդ (այժմ, երբ միառղետությունին արդեն պատմության գիրկն է անցել,կարելի է բարձրաձայն ասել մա

մասին)մեզձր

վոտաճված նահ կայսերական ալալատիորոշ ան դամների կաղիտալների կառավարումը: Մեր ընտանիքի կապերն արքունիքի ն եկեղեցու ճետ (իմ մի «Ճորհղբայրը կայսեր պալատական բժիշկն էր, մյուսը՝Զայտենշտնտտհնի վանաճայրը) դալիս էին դեռնս նախորդ սերունդներից:Մել մնում էր պլաճոլանել այղ կապեր ծչաճախորդների միայն պաճել վստաճու ճետ ն փոխանցվել էր վոտաճության մեղ ժառանգաբար, այդ թյունը նան Մեղոչ բարդ, Ճանդիստ պարտականություններ: փոխանցվել էին նից պաճանջվում էին գլաավորապեսՀամեստություն նվիրվածություն՝ օժտված էր Ճայրո: նրա շրիՀատկություններ, որոնցով կատարելապես ղդգալիարջաճայհցության շնորճլվ| էր միայն, որ մեր Ճճաճախորդներն ժեքներ պաճղանեցինինֆլյացիայի տարիներին,նան ճեղաշրջումից ճեույդ

ու

ու

ոչ Հետո, երբ Գերմանիայումիշխանությունը պավրեց նսկըսՀիտլերը վեց վանքերի ու եկեղեցիների ունեցվածքի բոնադրավումը) արտասատմանում որոշ քայլեր ձեռնարկվեցին գոնե շարժական գույքը փրկելու ընքանում էին մեր միջոցով, հ ղործարքճամար: Բանակցություններն միջե,"որոնք հիբեք ճրառրաները կայսերական ռլալոսոի Վատիկանի բակալնության չեն արժանանայ ճայտնի էին միայն մեր երկուսին: Մեր դրասենյակըմիանդամայն աննշան էր, մենք նույնիսկ ցուցանակ չունեինք դոան վրայ մենք դիյուսվորյալ Ճեռու էինք պաճում մեզ միապետական չրջաններից, ն դա մեղ պաշուղանում էր ճողի ճանող ՃարցուփիորՀ ձերից. Ավսարիական իշխանությունները չէին էլ կասկածում, քն բոլոր այդ տարիներիընքացքում կայսեր զերդաստանիգաղտնիցրիչները չորբորդ.ճարկի մեր ճամեստ գրասենյակն էին Ճասցնում չավփաղանըկաընոր նամակներ ն տանում նրանց պատասխանները: Հայտնի է, որ շատ ավելի առաջ, քան իրենց բանակներըկշարժեին ողջ աշխարճի դեմ, Գերմանիային Հարնհանբոլոր երկրներում նացիուոներն սկսեցին նույնքան լավ վարժեցրած ն ոչ պակաս վտանգավորռաղ-չ ու մականացվածզորամասեր կազմակերպելխաբված, զիկված մերժվաժ մարդկանցից: Ամեն մի դրասենյակում, ամեն մի ձեռնարկությանենըսում ղոյություն ունեին նրանց այսպես կոչված բջիջները, նրանք լրիտեսներ ու ճետախույզներունեին ամենուրեք, ներառյալ Դոլֆուսի ն անձնական ոնղիդենցիաները Մեր աննշան գրասենյակում կար նրանց դործակալը, որի մասին, ավաղ, ես իմացա չանույնպես փազանց ուշ: Դա խղճուկ ն անտաղանդմի պաշտոնյա էր, որին ես վերցորել էի մի քաճանայի խորճրդով՝ մեր գրասենյակինիսկական դործատեսք տալու Ճամալո Մենք նրան տալիս էինք միոյն րարՀիմնարկության ու

Շուշնիգի

ամենաանմեղ ճանձնարուրությունները. նա պատասխանումէր ղանդեըին ու կարում թղթերը, թղթեր, որոնք, Հասկանալիէ, որեէ լուրջ նշանակություն չունեին: նրանթույլ չէր տրվում բացել նամակները: ԱմենաԲոլոր կարնոր նամակներիմիայն մեկ օրինակ մեքենադրում էի ինք Հիմնական փաստաթղթերը եռ պաճում էի ինձ մուռ, տանը, իսկ գաղտնի բանակցությունները վարում էի միայն վանքի կուսանոցում կամ ճորեղբորս բժշկական առանձնասոսնը: Շնորճիվ այղ նախազգուշական միջոցների, մեղ կցվածվրտնեսնէական ոչինչ չէր կարողանում իմանալ: Բայց, ըստ երնույթին, դժբախտ սլատաճականությունը բացել էր. այդ սնափառ մարղու աչքերը) ն նա ճասկացել էր, որ մենք չենք վատաճում իրեն, որ իր թիկունքում Հետաքրքիր բաներ են կատարվում: Հնարավոր է, որ իմ բացակայությամբ ըքղքատարննրիըց մեկն անփութորեն «նորին օրտարոն Բնոնի» փոխոորենչնույնասել մեժություն» էր պայմանական ապեսբացառված չէ, որ անպիոանը թաքուն բացում էր նամակները: Ինչ էլ որ լիներ, ավելի շուտ, քան ես որեէ բան կկասկածեի, 1ոս արդեն մեզ ճետնեելուձրաման էր ստացել Մլունիհնից կամ Րիոլինից: Արդեն ճետոյ ես Ճիշնեցի,քն ինչղես նա, ավելի ուշ, իմ ձերբակալությունից ոկղբում ծույլ ե անգործունյա մարղի, վերջին ամիսներին «անկարժոկսեց արտասովոր հոանդ ցուցաբերել, նա անընդճատՀամառորեն առաջարկում էր ինձ ուղարկել իմ նամակները: ԽոստովանումԻմ. ես որոշ անչ ղղուշություն թույլ տվի, բայց մի՞թե Հառլերըչկարողացավ լատբել ու խորամանկորեն շրջանցել մեր ժամանակի լխոշորաղույլի դիվանագետներին ն գեներալներին: ՓեստապոնանընդճատՃետնում էր ինձ. ղա ակնճայաորենՀաստատում է այն վիատոր, որ էաէսականներն ինձ ձնրբակալեցին նույն օրբ ն երեկոլան, երբ ճրաժարվնց Շուշնիդը, մի օր առաջ, նավաքանՀիոլեռադիոյով լսելու Շուշնիդի ճրաըը մինննա կմտներ: Բարեբախտաբար, ժեշտի խոսքը, ես ճասցրի այրել բոլոր ամենակարնորփաստաթղթերը, կոկ մյուսների, ննրառյալ այն արժեքավոր Սզթերի ստացականները, որոնք դոնվում էին արտասաձճմանումն պատկանում էին վանքերին ու երկու արքիդուքսերի,իաքցրի կեղտուս աղիտակեղենի զամբյուղում, որը Հորեղբորստունտարավ իմ ճավատարիմ սպասու ճին:Այդ բոլորն արվեց տառացիորենվերչին րուղեին, երբ Ճիտլերականներնարդեն նիրխուժում էին իմ տունը: իր սլատմությունը զլանակը վառելու ՀոյԴոկտորԲ-ն ընղզճատեց մար: Բոնկեցլուցկին, ն հս տեսա, որ դոկտորի թնրանի աջ անկյունը է: ես առաջ էլ նկատել էի այդ ակնքարթային, ճացնցվում ջղաձղորեն `

զիվ նշմարվող ցնցումըո Այն կրկնվում էր ամեն մի երկու-երեք րուլեն մեկ ն տալիս էր նրա դեմքին չափազանց անճանդիստ մի արտաճայռություն: Դուք Հավանաբար, ոպասում եք, քն ես կպատմեմճամակենտբոնացման ճամբարի մասին, ուր նետվել էին բոլոր նրանք, ովքեր նվիրված էին Ավստրիայինն ենթարկվում էին այնտեղ տանջանքների,կրտուանքների ն ոտորացումների: Ոչ մի նման բան ինձ ճետ չկատարվեց: ես պատկանում էի ուրիշ կատեգորիայի: ինձ չտեղավորեցինայն դրժբախտներիՃետոյորոնց վրա բոլոր ձիերով՝ ծվատելով ճոդիներն ու մարմինները, իրենց կուտակված մաղձն էին քառիում ճիտլերականներըոինձ միացրին այն մարդկանը ոչ մնծ իմբին, որոնցից նացիատների փող անձն կամ կարնոր տեղեկություններ պոկելու ճույս ունեին: իք Համեստ կնբնին, իճարկեյ ղեստապոլի ճամար ոչ մի Հետաքրքրությունչէր ներկայացնում, բայց նրանք կուսճում էին, որ եռ ու ճայրս փոխդիր անձինք էինք՝ իրենց ամենակասոաղի թշնամիների կարողությանխնամակալներն ու ճավատարմատարները:նրանք կամենում էին ինձ ստիպել իրենց ձեոքը ճանձնելու վանքերը մերկացնող փաստաթղթերը, որոլեսղի կաւիտալը բաքցնելու մեղլաղրանքնելվլայացնեն նրանց: նրանք կամենում էին նյութեր ստանալ ընդդեմ կայսերականպալատի ն միապետությանը նվիրված բոլոր մարդկանց. նրանք կասկածում էին, նե ոչ առանց ճՃիմքի,որ ֆոնդերի մի ղդալի մասը, որոնք անցնում էին մեր ձեռքով, Դրա ճամար լավ քաքնված ն անմատչելի են իրենց ուռնձգություններին: էլ նրանք ինձ ձնրբակալեցին Հենց առաջին օրը. նրանք Ճույս ունեին փորձված մեթողներ կիրառելով անձրաժեշտ տեղեկություններ պոկել իէնձնից: Այղ պատճառովիմ կատնեղորիայի մարդիկ, որոնցիցանձճրաժեշտ էր պոկել փող կամ կարնոր փաստաթղթեր,ճամակենտրոնացման ճամբարհիր չուղարկվեցին: Դուք, երնի, ճիշում եք, որ մեր կանցլերը, ինչես նան բարոն Ռոտշիլդը,որի բարեկամներից նրանք միլիոններ ստանալու Հույսեր ունեին, չնետվեցին ճամբար, սշալարերից ներա, ինդճակառակը, նրանց ճամար ստեղծվեցին Հատուկ պայմաններ. նրանք տեղավորվեքշն «Մեարողոլ» Ճյուրանոցիառանձին սննյակներում. 4Ճյուրանոցում դտնվում էր դեստառպոյի շտաբը: նույն պատվին արժանացան ես, թելետ ոչինչ չէի ներկայացնումինձնից: Առանձինսենյակ ճյուրանոցում. անսովոր կերով մարդասիրական է Հնչում, այղպես չէ՞: Բայց Հավատացեք, նրանք բնավ էլ չէին ուղում մարդկայինպայմաններստեզծել մեզ Համար: Մեզ՝ «աչքի ընկնող մարդ--

կանց)», քսան տեղանոց փոքրիկ սենյակներով սապոցեբարաքները քշեփոխարեն, նրանք տրամադրեցին «ամեմատաբար տաք ճամարներ Հյուրանոցում, իստ որում, նրանք ղեկավարվում էին նուրբ Հաշվարկուր նրանք մւռադրվել էին ստանալ մեզնից անճրացեշտ տեղեկություններ ոչ քե դիմելով սովորական դարձած ծեծին ու խոշտանդումներին, այլ օգատաղործնլով ավելի նուրբ տանջանք՝լրիվ մեկուսացման տանջանքի նրանքմեզ ոչինչ չէին անում: Մեղ պարզապես տեղավորել էին վակուումում, ղատարկության մեջ, քաջ դիտենալով, որ մարդու Ճոդու վրա ամենից ավելի աղդում է մենակությունը: Արտաքինաշաարձճիցմեղ ամբողջապես մեկուսացնելով՝նրանք ճամողված էին, որ ննրըին լարվածու թյունն ավելի շուտ կստիպի մեզ խոսել, քան ցուրոն ու մտրակները: ճայացքից այն սենյակը, ուր ինձ տեղավորել էին, տճաճ Առաջին տպավորություն չէր քողնում. կար դուռ, սեղան, մաճճակալչ բաղզկաթոո, լվացարան, վանդակապատլուսամուտ: Սակայն դուռը փակ էր զօր ու գիշեր, սեղանի վրա ոչ զիրք կար, ոչ թերք, ոչ մատիտ, ոչ թուղթ, լուսամուտիառաջ աղյուսն պատենէր: իմ «նար» հն իմ մարմինը զոնվում էին դատարկության մեջ: ինձնից վերցրել էին ամեն ինչ. ժամացույցը, որ չիմանայի ժամանակը, մատիտը, որ չկարողանալիգրել, դգիչաճատըչ որ կորել հրակս, ինձնից խալելէին նույնիսկ իմ ամենաանմեղ մխիլարանքը՝ ծխախոտը: Մարդկայինմիակ էակը, որին ես կաբող էի տեսնել, բանտային 4ճսկիչնէր, բայց նրան արգելված էր խոսել ինձ Հետ ն պատասխանելիմ ճարցերին։ նս չէի տեսնում մարդկային դեմքեր, չէի լսում մարդկային ձայներ, առավոտից մինչն գիշեր ն գիշերից մինչն առավոտ ես ոչ մի սնունդ չունեի աչքերիս, լսողությանս հ Հառմար:նս մենակ էր ինքս ինձ ն մի քանի անմյուս ղդացմունքներիա Հետ՝ շունչ առարկաների սնղան, մաշճակալչ լհաստամուտչ, վացարան: նս մենակ էի, ինչոլես ջրասուղակը բատիսֆերայում, որն ընկղժվել է լռության սն օվկիանուր ն որն աղոտ կերպով գիտակցում է, որ փրկության սարանը կտրվել է ն որ իրեն երբեք չեն Հանի այդ լոին անդնդից... ես ոչինչ չեի անում, ոչինչ չէի լսում, ոչինչ չէի տնսնումյ մանավանդ դիշերննիը: Դա դատարկություն էր առանց ժամանակի ն առանց տարածության:կարելի էր քայլել անկյունից անկյուն, ն ամբողջ ժամաայոնակ քեզ ճետկում էին քո մտբերըո Այստեղից՝ այնտեղ,այաոծղից՝ ւնդ... Բայց մտքնրին էլ ինչ-որ ճենարան է պետք, այլապես նրանք կոկանն անմտորեն պատվել իրենք իրենը շուրջը. 73ոտնքնույնալես չեն սպառում երեկո էիր ինչդիմանում դատարկությանը:Լուսաբացիցմինչի ոչինչ չէր սպատաճում:Դու ոսլասում էիր, սպառում, հ որ բանի, բայը լու

չկարողանալի

ոչինչ չէր կատարվում: եվ այղոլնս տղասում

էս, սպասում, միշտ մոա

ցավել քունՄենակ: Մենակ... առաջվա պես մենակ Փերդւ:Ոչինչ: Դա շարունակվեց երկու շաբաթ: ես ապրում էի ժամանակից ղուրսյ եքենսկսվեր պատերազմ, ես երբեք չէի իմանա այդ մակյանքիցդուր: ոին. ԱԶ աշխարճըսաշմանափակվում էր անղանով, դոնով,մաճճակալով, Ամեն անդամ, բաղզկաթոռով,),. լուսամուտով, պատերով: լվացարանով, ես նրանց քե ինչ-որ մեկը նայում էի պաստառներին,ինձ թվում էր, երը է զիդվաղաձն տեսքը կրկնում իմ ուղեղում: Վերչաղնս սկավեցինճարցաքննությունները:կանչում էին անկար ծակի, ես չդիոհի՝ ցերեկ է, քն" գիշեր: Հետո պետք էր սպասել չդիտես որտեղ: Վերջապեսդուք ճայանվում էիք սեղանի առաջ, որի մոտ նստած էին նիկուսը՝ ճամազգեստ Ճադած:Սնդանի վրա քափված էին քղթերի փաստաթղթեր,որոնք պարունակությունը դուք չգի եք: Այնուկուրոհր՝ ճեան սկսվում էին Հարցերը. տեղի ն անտեղի, անմիջականն թելադրող, վարագուրող հ քակարդող։ Մինչ դուք պատասխանումէիք նրանց, օտար չգիտնիք, թն ինչ է գրված չար մատները քերքում էին թղթերը, ն դուք նրանց վրուչ ն օտար չար ձեռքը գրանցում էր ձեր ցուցմունքները, ն դուք ծիտհիք,քն, իսկապես, ինչ է դրում նոր Բայց ամենասոսկալինայդճարցաբննություններումայն էր ինձ ճամար, որ եռ չգիտեիհ չէի կարող իմանալ, քն Հատկապեսինչ է ճայտնի դեստապոյին այն օոլերացիանեիմ դրասենյակում, թե էլի ինչ են բե մասին, որ տեղի էին ունենում ուղում դուրս քաշել նրանք ինձնից: նս ձեղ արդեն ասել եմ, որ վերջին էի ճանձնել կաՃճանձնելուճամար իմ անանսուճուն բուլեին Ճճոռրեղբորս այդ փաստաթղթեբնորադույն փաստաթղթեր: Սոացե՞լ է նայ, արդյոք, չատկապեսի՞նչ էր իմացել իմ ծառայողը: հ՞նչ նամակներէր ճան բը քաճանայից կել նաչ հ՞նչ կարող էին կորզել նրանք որնէ տխամարավուն այն վանքերիըմեկում, որոնց ղործերով մենք զբաղվում էինք: հ՞նչ արժեքավոր թղթեր եմ հսկ նրանք ճարցնում էին ու Հարցնում: ես այսինչ վանքի ճամար: Ո՞ր բանկերի Հետ եմ ունեցել պաշտոչ դնել նական Հարաբերություններ:ճանաչե՞լ եմ այսինչին, թե՞ ոչ նամակաչ դրական կապեր ունեցե՞լ նէ Շվեյցարիայի ն էլի, աստված դիտե, թե ռրտեղի ճետ: նա չէի կարող գուշակել, քե մինչն ուր են փորփրել նրանք, ե իմ ամեն մի պատասխանըլի էր աճեղ ոաղպառնալիքով ինձ ճամար: որեէ բանյ որ նրանք դեո չգիտեին, ես կարողէի անտեղի խոստովանելով կերպով ճանվածի տակ դնել որեէ մեկին, չարունակելով լռել՝ ես վնածում

հս, մտածում, Դու

ռում

էի ինձ:

մտածում,

մտածում,

մինչի սկսում

հն

ես:

`

Բայց Ճարցաքննությում ներըդնոնս ամենավատը չէին: Ամենից վաէր՝ ճարցաքննություններիցճետո դատարկություն վերադառնալն նույն սննյակը նույն սեղանով, նույն լվացարանով, նույն պաստառնեչբով: Մնալու մենավ՝ ես անմիջասլես սկսում էի պրպտել իմ 4իշողության մեջ այն ամենը, ինչ տեղի էր ունեցել Հարցաքննության ժամանակ, մտածել, թն ինչես կարող ձի ես պատասխանել ավելի խհլացի։ ծանրուչ թեթն անել, թե ինչ կասեմ Ճաջորդ անդամ, ցրելու ճամար այն կառկածը, որն ստեղծվել էր իմ անխոչեմ ղիտողությունից: Այդ բոլորը հս" տնտղում էի իմ մտքում, կշոաղատում քննիչին ամեն առած մի բառս, ճիշողությանսմեջ վերականգնում նհրա ճարցերն իմ պատասխանները:ես ճզնում էի ճասկանալ։ թն իմ ցուցմունքների մասն է անցկացվում արձանագրության մնչ, քեն - ճրաշալի ռի հ էի, որոշակի դարձնել այղ ամենը դիտակցում որ աշվել նս մնում Է մենակ էի դատարկության Հենց որ ռլարզապեսանկարելի մեջ, մտքերս անդադարսկսում էին պատվել իմ ուղեղում, ծնելով նորանոր հնքադրություններ, քունավորելով անվամ քունու Ամեն անգամ դեստապոյում ճարցաքննությունիցճետո անգթորենդործի էին անցնում իմ սնվխականմոքերիչ նրանք կրկին վերարտադրում էին Ճարքաքննուհ դա, քերնս, ավելի սարսա-չթյան տանջանքներնու տառապանքները, մոտ փելի էր, որովճետն քննիչի վերջին Ճաշվուվամեն ինչ ավարավում էր որոշ ժամանակ ճետոյ իսկ ճենց հոր ապրածի կրկնությունը իմ դիտակցությանմեջ, որ շղիայված էր նենդավորմիայնությամբ, վերջ չուներ: Առաջվապես ինձ 4ետ էին սեղանը,լվացարանը, մաճճւակալըչսլասչտառները)յլուսամուտը: Ոչ մի բան չէր շեղում իմ ուշադրությունը) չկար ռչ գիրք, ոչ ամսադիրյ,ոչ նոր դեմբ, ոչ մասոիտյ,որով կարելի լիներ որեէ բան դրել, ոչ լուցկի՝ մատների մնջ պտտեցնելու ճամար, ոչինչ, բոլորովին ոչինչ: Այստեղմիայն ես ամբողջովին ղիոակցեցի, թն ինչ դիվային «նտբամտությամբ, մարդկային ճոդնեբանությանինչպիսի սպանիչ իմացու քլամբ էր մտածված Ճլուրանոցում բանտային միայնության ալդ սիսՀամակենարոնացման ճամբարում, ճավանաբար, ինձ կվիճակվեր տեմը: քարնր կրել ձիոնասայլակով՝արյունոտելու աստիճան քերելով ձեռքերս, մինչն որ ուռքերս կիայտանային, ապրել զարշաճուռ, սառը խցի մեջ երկու տասնյակ նույնպիսի դժբախաների ճետ: Բայց չէ՞ որ այնտեղ կլիժառերչ նեին մարդկային դեմքեր,տարածություն, ձեռնասայլակ, բանի վրա... ինչ-որ ղեր, այնտեղ կարելի կլիներ կանգնեցնելՃայացքն ամեն ինչ ցնդելու չափ հսկ այստեղ շուրջս երբեք ոչինչ չէր փոխվում, տը

ու

ասոչ-

Ոչինչ չէր փոխվում իմ մտքերում, ինձ ճետասլընանփոփոխէր մնում: նե Հիվանդագին ճաշվարկներում: Հենց դրան էլ գաղափարներում դող Հետամուտ էին. նրանք ուղում էին, որ մտքերը խեղզդեինինձ, նրանք Էւեղդեին այնքան ժամանակ, մինչն որ ես կսկսեի շնչաճեղձ լինել: Այդ ժամանակ նս չէի ունենա այլ ելք, քան Հանձնվել ն վերջապես խոստո վանել, խոստովանել այն ամենը, ինչ Հարկավոր էր նրանց, մատնել մարդկանցն վասստաթղթերըո ես սկսեցի ղզդալ, ռր դատարկությանսաստիկ ճրնշԱռատիճանաբար ման տակ սկսում են տեղի տալ իմ նյարդերի Գիտակցելով, քե որքան Հ դա վտանգավոր,նես ամբողջ ուժով լարում էի իմ կամքը նյ ինձ վրա վերջնականապեսչկորցնելու ճամար փորձում էի վնրաձճակողությունն քի արտասանում, աշլխտւոում էի զրաղվել որեէ բանուրՈտանավորներ ճիշողության մեջ վերականդնել այն ամենը, ինչ մի ժամանակ անդիր դտնհի՝ ժողովրդականերգեր, մանկական տարիներիփոքրիկբանաստեղժություններ, Հոմերոս, որ մեղ սովորեցնում էին ղիմնաղիայում, քաղաքացիականօրենադրքի պարաղրաֆները: Այնուճետե ես ոկսհցի լուծել թվարանական խնդիրներ, գումարում ն բաժանում էի մտքումս բոլոր Հնարավոր թվերը, սակայն իմ գիտակցությունը կառչելու ոչինչ չուներ: ես արդեն ոչնչի վրա կենորոնանալ չէի կարողանում: իմ ուղեղում ծրնն վում էր միշտ միննույն միաքը սկսում էր գործել կայծակնային արաի՞նչ դիտեն նրանք: Ի՞նչ եմ ասել երեկ, ի՞նչ պետք է ասեմ գությամբ: ճաջորդ անդամ: Այդ վիճակը, որը ճաղորդելն անկարելիէ, տենց չորս ամիս. ճեշտ է Հեշտ է ն ասել ընդամենը մի քանի վանկ: գրել ինդամներ ութ Քառորդ վալյրկլանում շուրքերը կարտասանենայդ ճնչյուններըյ չո՛րս ամիս Սակայնո՞վ կարող է ընդգրկել հ չափել, քն որքան անսաճման տնեց ժամանակիցու տարածությունիցդուրս այդ ժամանակը:Դա 4նետրավոր չէ սղատմել ու նկարագրել, նե ոչ ոքի չես կարողբացատրել, լե ինչոլնս է սալանում հ ավերում մարդուն միայնությունը, նրբ շուրջը միալն դատարկությունէ, դատարկությունըն միշո նույն սնղանը, հ՛ Ժա՝շճակալը, է՛ լվացարանը, է՛ պաստառները,ե՛ լռությունը, ն միշտ նույն ծառայողը, որը չբարձրացնելովաչքերը դոնից ներո է խցկում կերակուբը, միշտ նույն մտքերը, որոնք դիշերը Հետապնդում են քեղ, մինչե սկրսում նս կորցնել գիտակցությունդ: Մի քանի մանրչմունը նշաններից ես սոսկումով ճասկացա, որ իմ ուղեղը դաղարում է նորմալ գործել: Սկզբում ես ձարցաքննությանէի դնում միանգամայն պարզ գլխով: նս ցուցմունքննրի տալիս էի Հանտառս

գիտակցում էի, թե ինչ պետք է ասեմ, ն ինչը՝ ոչ: հակ ալժմ այն ամենը, ինչ նս կարող էի, ղա ալն էր, որ կմկմալով իրար էի կպցնում պարզագույն ֆրազներ, որովճեոն աչքերս անընդճատ չետնում էին գրչին, որը թոչկոտում էր թղթի վրայով՝ դրի տոնելովիժ ցուցմունքները, ն ես ինքս էլ ուղում էի սլանալ սեփական մտքերիս հտեվից: նս ղղում էի, որ դադարում եմ ինձ իշխել: Հասկանումէի, որ Ժու ենույմ է այն պատը, երբ իմ փրկության ճամար ես կպատմեմ ամենը ը ինչ դիտեմ, դուցն ն ավելին: Այդ «եղձուցիչ դատարկությունիցսլոկվելու ճամար ես կմատնեմ տասներկու ճողույ կբացեմ նրանց դազանիքները առանց որնէ չաճի կդավաճանեմնրանց, ճասնելով, դույն, մի կարճադիտո

ն

ղդույշ,

ն պարզ

դադարի միայն: Մի նրեկո բանը նրան Ճասավ, որ երբ բանտային ճակիչըբերեց կեմի այնպիսի նուղայ որ եռ բակուրը, ինձ Ճամակեց Ճճանկարծդոռացի նրա հնից: ես ուղում եմ ամեն ինչ -- Տարեքինձ քննիչի մու: ես կասեմ նրանց, քենորտեղ են պանվումթղթերն ու փողերը: նս նրանց ամեն ինչ կասեմ: Ամե՛ն ինչ: նա արդեն չէր լսում ինձ կամ չէր ուղում բարնբախատարբար, Սակայն, ան

Հուսաճատության

լոն:

եվ

խոստովա

ծայրաճեղ Հուսալքության պաճին կատարվեցանտՏեղի կընկալ մի բան: ունեցավ մի իրադարձություն, որի խոստանում էր փրկություն, թող լինի ժամանակավոր,բայց ն այնպես փրկություն: Հուլիսի վերջն էր, օրը մութ էր, չարագույժ, անձրնային: Այղ բոլոր մանրա-չ մասնությունները ես պարղ եմ Ճճիշում,որովճետն միջանցքի պատուճանՀ ես ճարկա-չններին,որով ինձ տանում էին, քմբկաճարում էր անձրնեըր: դրված էի սպասել քննիչի աւանձնարանի նախասենյակում: Հարգաքըինությունից առաջ միշտ ստիպում էին երկար սպասել, դա մանում էր նրանց սիստեմի մեյ. նախ դգրդոռում էին նյարդերի գիշերային Ճանկարծակի կանչով, ճետո երբ դուք ձեղ Ճավաքում էիք ն նախապատրաստովում փորձությանը: երբ ձեր կամքն միտքը լարվում էին ն պատրաստՀ վում դիմադրության,ձեզ ստվողումէինապասել,փակ դոան առաջ կանդնել մեկ, երկու, երեք ժամ: Այդ անիմաստ դադարը ճաշվված էր ձեղֆիդիկասնա ն բարոյապես ընկճելու ճամար: Այլ ճինդշաբթի օրը Ճուլիսի 22-ին (ճատուկ պատճառնիրկան, որ նս ճիշեմ այդ թիվը), նրանք ինձ պաճեցինառանձնապեսնիկար։ ժամացույցըլոփեց երկրորդ անդամ, իսկ ես ղեո սղլասում էլԲ կանդնածնախասննյակում: ինքնինՀասկանալի է, որ ինձ երբեք թույլ չէին տալիս նատել, ն երկու ժամում ոտքերս ամաճայ

այդ

ու

'

բողջովին ընդարմացել էին: Սննյակում, որտեղ ես սպասում էի, օրացույց էր կախված: Դժվար է բացատրել ձեղ, քե ինչպես էի ես. ուղում տեսնել որեէ տոլադիրբան, այղ պատճառովէլ ես ճմայվածի պես սնեռուն նայում էի այդ թվերին ու տառերին. «Հուլիսի 27»: նս պարզապես աչթերով խժռում էի դրանք: Հետո դարձյալ սռլասում չի ե էլի էի սպասում` նայելով դռանը, մտածելով. ե՞րբ, վերջապես, կբացվի այո ես մաւածում էի, քն ինչ Հարցեր կտան այս անդամ իմ ինկվիզիտորնեըըչ ճիանալի Ճասկանում էի, որ նրանք կճարցնեն ինչ-որ բոլորո բայց վին Հակառակնայն բանի, ինչին նս պատրաստվելեմ: Բայց ն այնպես, չնայած այչ ամենին, նռ օրճնում էի ե՛ այդ տանջալիանճայտությունը, ե՛ ֆիզիկականճոդնածությունը. չէ՞ որ ես գտնվում էի ուրի՛շ, ո՛չ իմ աննյակում: Այդ սենյակն իմից մի փոքր մեծ էր, մեկի փոխարենձրկու լուսամուտով, առանց մաշճճակալի, առանց լվացարանին առանց լու: սամուտի վրա ժիլիոնանդամ տեսած ճնղքի: Դուռըներկված էր ուրիշ դույնով, պատի մուտ ուրիշ բազկաթոռ էր, իսկ ձայ կողմում մի փոքրիկ պաճարան էր դրված թղթերի Համար ն կախիչ, ռրի վրա կախված էր երեք քեն չորո թաց շինել՝ իմ տանջարարներիշինելները: հմ առաջ ինչ-որ նոր բան կար՝ քարմ տնսարան կարուրից մաշված իմ աչքնրի Համար, ն ես ադաճորեններծծում էի բոլոր մանրամասնությունները: ես զննում էլ, շինելների ամեն մի ծալքը: ես նկատեցի, օրինակ, որ քաց օձիքներիցմեկի վրա մի կաթիլ է կախվածե, դա ձեզ ճավանաբարյ ծիժաղելի կթվայչ-ես անիմաստ Ճուղմունքով սպասում էի, լն կղպոկվի՞, կաթիլն ի վերջո, ն կգլորվի՞ներքն, Թե կկարողանա ճաղարդյոք, այդ քա4ճարելերկրի ձղողությունը.ն մնալ տեղում: Ազնիվխոսք, մի քանի րուն շարունակ եսչ շունչս պաճած, զիտում էի այդ կաթիլը, կարծես թե նրանից էր կախված իմ կյանքը: երբ կաթիլը վերջապես գլորվեց, ճս ակսեցի«Հաշվելշինելների կոճակները. մեկի վրա կար ութ կոճակ, մյուսի վրա՝ նույնքան, երրորդիվրա՝ տասը: Հետո հս սկսեցի Ճամեմատել տարՀ Զե էլ փորձի պատմել ձեղչ քե ինչպես էին զվարճացբնրանշաններըո նում ինձ այդ ճիմար, անպետքմանրուքները, ինչպես էին նրանքծաղ-

ճաղզեցնուքիմ ծարաված աչքերը: նվ ճանկարծժ,բոլորովին անապասելի, ես տեսա այնպիսի մի բան, որը վերջնականորենդյութեցիմ ճայացքը: նս նկատեցի, որ չինելներից մեկի կողքի գրպանըթեթնակիորեն դուրս է ցցված: նս ավելի մոտեցու Ըստ դրպանում գտնվող առարկայի ուղղանկյունաձնուրվաղծմանյ ես կռաճեցիյ որ դա գիրք է: Ծրեկներս դողացին Աճա արդեն չորո ամիս է, ինչ իմ ձեռքում դիրք չի եղել: այնպես որ նույնիսկ այն միտքը, քն բառերը կարող են կաղմել տողեր, բում

կ

տողերը՝էջեր, տպագիրթերթեր ն, վերջապես, գիրք, գի՛րք, որտեղ կահելի է գանել ե Հիշել նոր, ինձ դնոնս անճալայ ճետաքրքիրմտքեր՝այդ էին ինձ: դրդոում ու միաժամանակ շշմեցնում բոլորը պվածդրոլանին, որտեղ դիրքն Հիպնոսվածիպես նայում էի դուրս էր, նայում էի այնպիսի կրքով, որ կարծես ուզում էի ճայացքիս ճիով անցք բացել շինելի վրա: ի վերջո նս արդեն չկարողացա զսպել իմ անՀամբերությունը: Զեռքերս զողում էին այն մտքից, քն ես կարող եմ շո շափել գիրքը, թեկուլն շինելի կտորի վրայից: Հաշիվ չտալով ինձ, թն ինչ եմ անում, ես ավելի մոտեցա: Բարնրախատաբար Ճակիչնուշադրություն չէր դարձնումիմ ոչ այնքան նա բնական էր` էլ սովորական վարքին: Ամենայն Հավանականությամբ, ճամարում, որ երկու ժամ ուտքի վրա անցկացրած մարդը ցանկանումէ էի շինելին բոլորովին մուոչ ճենվել պատին: եվ աճայ նս արդեն կանդնաժծ Աննկատելիորեննրան դիպչելու Հնարավորությունունենալու ճամար եռ դրանը ն ճամողվեցի, որ նրա ներձեռքերս դրեցի մեջբիու Շոշասիեցի սում մի իրոք ուղղանկյունաձխ ծալվող ե քնեքնակիորենշրշացող բան կա՝ գիրք է, զի՛րք։ եվ Հանկարժինձ խայթեց մի միտք.«Գողացիր այդ գիրքը: եթե քեզ Հաջողվի այդ անել, ղու կարող ես թաքցնել այն քո աննյակում ն կարդալ, կարդալ, կարդալ, վերջառես նորի ց կարդալ»: Հազիվ ծաղեց այդ միտքն իմ ուղեղում, երբ նրա քույնն սկսեց գործել անմիջապես: Ականջներսսկսեցին դժժալ, սիրտս սկսեց խփել, սառած Հրաժարվեցինենքարկվել: Բայց երբ անցավ սկզբնական ընմատներս դարմացումը, ես աննկատելիորեն սեղմվեցի շինելին ն, աչքերս ոչ մի վայրկյան չՃեռացնելովՃակիչից,մեջքիս վրա թաքցրած ձեռքերովսկսեՀ ցի դուրս 4րել գիրքը գրպանից: Ավելի վեր, ավելի վեր, ճելոո՝ ցնցում, հս զգույշ ու ն քերն ձղեցի, իմ ձեռքում ճայտնվեց մի ոչ մեծ գրբույկ: ես վախեցա նրանից, ինչ արել էի: նաճանՄրայն այդ ժամանակ հնձ ջելն անչնարէր: ի՞նչ էր մնում անել: ես հտնից անդրավարտիբիս տակ խրեցի դիրքն ույնպես, որ այն մնար դոտու տակ, Ճետո աստիճանաբար այն մղեցի դեղի ազդրու Այժմ արդեն ես կարող էի այնանղդպադիրքը՝ ձեռքերս զինվորականի պես կարերին սեղմած: Հարկավոր Լ ՝ ր փորձել: նս մի քայլ Հնռացա կախիչից, երկու քայլ, երեք քայլ: Հիա` նայի է: եարելիէ վայր չզցել հ տանել դիրքը, եթե միայն պինդ սեղմեմ

էլ

Պե

| դոտիս:

նլնուճնտն սկավեց ճարցաքննությունը:Այն ինձանից պաճանջեց ես պատասխանելու առավելմեծ լարում, քանսովորաբար: Հարցերին չէի մտածում իմ պատասխանների» վրա. բոլոր ճիդերո կենտրոնացրել էի կ.

Տվայզ

17.

այն բանի վրա, հր չքողնեժ դիրքը սաճի դուր Բարեբախտաբա Տարքաքննությունն այս անդամ երկար չոնեց, ն ինձ ճաջողվեց դիրքը բարնձաջուլ սենյակ ձասցնել: Սեզ չեմ Հոգնեցնի մանրամասնություններով: կասեմ միայն, որ վերադարձիճանապարճին շատ վտանղզավոր ժի պատեղավ միջանցքում. դիրքը դուսկատակիցանդրավարտիքիսմեջ ,տաճեց,ն հս ստիպված եղա ճավի մի ուժդին նուա ձեացնել, որոլեսղի այն կրկին 4րե դեպի դուտկատակո։Բայց ինչպիկռանալով, ռաստիկ ռի՛ն էր իմ բերկրանքը, երբ ես այն բերեցիիմ դժոխքը ն վերջապես մնացի մճնաւկ։ Սակայնհս արդենմիայնակ չէի: Դուք, երեի, կարծում եք, թե իմ առաջին մղումը գիրքը վերցնելը, այն աչքի անցկացնելը ն կարդալ սկսհ՞լն էր Ամեննին, Ամենից առաջ ես սկսեցի վայելել այն ունենալու երջանկությունը, ցանկանում էխ երկար-երկարխտղտել իմ ջղերը, մտածելով, Թե ինչ դիրք եմ գողացել, ուզում էի, որ այն շատ մանը տառատեսակունենար, որպեսղի նրա մնջ շատ-շատ տառեր ու շատ-շատ բարալիկ փոքրիկ էջեր լինեին, որ ես կարողանայիկարղալ այն ճնարավորինչափ երկարչ Ցանկանումէի, որ գրքի ընքերցումը մտքի լարում պաճանջեր ինձանից: Ոչ մի թեթնայլ սոռլիկ,տասիակբան ինձ ճարկավորչէր: ավ կլիներ, ելն ճնարավորլիներ որե բան անգիր անել-այլնտեղից, ասենք, ոտանավորներ: Լավ կլիներ, եթե ղա լիներ (ի՛նչ Հանղուգն երազանք)Հոմերոսկամ Գյոթեւ Վերջապես հս այլնս չկարողացա զոպել իմ ագատճետաքրքրությունը:Ձրգվելով անկողնուս վրա, ճսկիչի մուս կասկածներ չճարուցելու ճամար, այն դեպքում, նը նա անսռսլասելիորննբացեր դուռր, ես դուտուս տակից Հանեցիգիրքը: Առաջին ճայացքը, որ ես նետեցի նրա վրա, ոչ միայն ճիասքափնցրեց ինձ, ես սարսափելիզայրացա: իմ ավարը, որ քոցնելով ես ինձ ենքարկում էի այնպիսի «րեշավոր վտանգի ն որն այնքան վառ Հույսեր էր ծնել, ընդամենը շախմատախաղիմի ձնոնարկ դուրս հկավ՝ խոշորագույն վարպետներիխաղացած ճարյուր Ճիսուն շախմատային ոլարտիաներիժողովածու եթե բոլոր կողմերից շրջապատվածչլինեի պատերով վանդակներով, կատաղությանմոլուցքի մեջ ես պատուճոնից դուրս կնետեի դիրքը: հ՞նչ օղուտ, դե ի՞նչ օգուտ կունենայի ես այդ մեծամասնությունը, շախանձեթեթությունից։ հնչոլես դիմնաղիատների ես խաղում էի երբեմն, ժամանակ անցկացնելու ճամար: Բայց մատ ինչի՞ս էր պետք այդ ոհսական բանդաղուշանքը: Հնարավորչէ շախմատ խաղալ մենակ, այն էլ առանց ֆիգուրների ն տախտակի:նս վրդովված քերքում էի զիրքը, Ճուսալով դրտառանց ու

նել, գոնքնինչ-որ բան կարդալու Հափար՝որեէ ներածություն կամ բացատրություն, բայց ոչինչ չղտա, բացի ուղիղ, քառակուսիաղյուսակներից, որոնք վերարտադրում էին վարպետների պարտիաներնինձ անճասկանալի նշանակումներով: ճ 2--ՅՑ, է211--ՔՅ հ այլն: Այդ բոլորն ինձ «անման մթ բան էր, որի բանալին ես մար ճանրաճաշվականբըանաձների ես որ 1, ե, Ը տառերը նշա-չ չունեի Միայն ասոիճանաբար կռաՀեցի, նակում են ուղլղաճայաց շարքերը, իսկ 1--8 թվերը՝ ճորիղզոնականները, են տալիս ամեն ն որ դրանք ցույց մի առանձին ֆիգուրի դիրքը տվյալ պաճին։ Ուրեմն այղ զուտ դրաֆիկականդիագրամներն, այնուամենայնիվ, ինչ-որ բան ասում էին: «Ո՞վդիտնյ մտածում էի եսչ-- եթե ինձ 4Հաջողվիպատրաստել շախմատայինտախտակի նմանակը, զուցե ես կարողանամխաղալ այդ պարտիաները»: Վանղակավորսավանն ինձ աստծո շնորճը թվաց: նս այն ծալեցի որոշակի ձնով, ն ունեցա դաշտ՝ վաթսունչորս քառակուսիների բաժանվաժ:Գրքիցպոկեցի առաջին թերթը ն թաքցրի ներքնակիս աակ: Հետո ոլատրատոնցի արքա, քագուշի ն մնացած ֆիգուրները Ճճաքի միջուկից (արդյունքներն,իճարկեյ: ծիծաղաշարժ էին) ն վերջապես, ճաղքաճարհլուլանթիվ դժվարություններ, կարողացա սավանի վրա վերարտադրել գրքում բերված դիրքերից մեկը: րայց երբ փորձեցի խաղալ ոլարզվեց, որ դժիախտ ֆիղուրները, որոնց կեսն, ի սվարտիան, ամբողջ տարբերություն «սպիտակների», փոշով էի պատել, բոլորովին անպետք էին իմ նպատակիճամար: Առաջինօրերը խաղի փոխարեն ճամատարած ճինգ, նորից էի սկսում պարտիան՝ շիլասիլավ էր ստացվում, ես նորից տաս, քսան անդամ: Բայց ուրիշ ո՞վ ուներ այնքան անտեղի աղատ ժամանակ, որքան ես՝ ինձ պուրուրած դատարկությանգերին: Ուրիշ ո՞վ կարող էր ունենալ նպատակին ճասնելու ալդքան ճամառ ցանկություն ն այդքան Ճամբերություն: Մի այարտիանանսխալ մինչն վերջ Հասցնելու ճամար ինձնից ղաձանջվեց վեց օյ Ութ օր ձեւտո շախմատային ֆիգուրների դասավորությունը ճիչողությունս մեջ ամրապնղելու ճամար ես միայն մեկ անդամ օղտագործեցի սավանը, իսկ նս ութ օր ճետո այն ինձ պետք չէր: Ձ 1, 1 2, ԸՑ, ԸՑ վնրացական իմ երնակալության մեջ Հասկացողություններն ձներ: պլաստիկ Այդ անցումը կամեքենարարընդունում էին պարզորոշ, իմ տարվեց առանը որեէ ղժվարության։ նրնակայության ուժով ես կաիողանում էի մտքումս վերարտադրելշախմատային տախտակն ֆիդուրները ն կանոնների խիստ որոշակիության շնորճիվ անմիջապես էլ փորձվածերամաովի ընդգրկում էի ցանկացածկոմբինացիան:Այդաոլես --

ու

ու

12"

:

ժիշտը, բնքնակը նայելով նատաներին,լսում

է ամեն

մք գործիքի պարտիան առանձին ձայները միասին: եվա երկու շաբաթ Ճելւռո նս առանց որնէ դժվարության կարողանում էի Հիշողությամբ, կամ, շախմատիստներիլեզվուլ ասած, կուրորեն խաժամանակ ես դիտակդալ դրքի ցանկացած պարտիան: նվ միայն այդ ցեցի, քե ինչ Հիանալի գանձ ավեց իմ ճանդուգն գողությունը: Չէ՞ որես ղբաղմունք դտա, թող լինի անմիտ ու անիմաստ, րայց ն այնպես ղրաղմունք, որը լցնում էր շրջապատող դատարկությունը: Հարյուր ճիռուն պարտիաները,որ խաղացել էին վարպետները, դարձան մի զենք, որի միջոցով ես կարող էի պայքարել ժամանակի եհ տարածության ճնշող ն բոլոր

միօրինակությանդեմ:. ես Այդ սղաճի սկսած, աշխատելով պաճոպանելնորության Ճմայքը, ակսհցիճշտորենբաժանել իմ օրը. երկու պարտիա առավուռյան,երկուռը՝ ճաշից Ճետո, ն պարտիաներիճամառու քննարկումհրեկոյան: Այղպես իմ օրը, որ մինչն այդ տձն էր, ինչպես դոնդողը, լցվեց ինչ-որ բանով: նոր զբաղմունքնինձ չէր ճողնեցնում: Շախմատիճիանալի առանձնաճատկություննայն է, որ միտքը, խստորեն սաճմանափակելովիր դորժունեության սաճմանները, չի ճոդնում նույնիսկ շատ ուժեղ լարվածու է, դառնում ավելի քյան տակ, ընդճակառակը,նրա էներդիան մեծանում ճկուն: Սկզբում ես պարտիաները խաղում էի մեխանիկորեն, բայց աստիճանաբար, նորից նորից կրկնելով վարոլետորենխաղզացվածկոմբիչնացիաներն ու դրոճները, ես սկսեցի էսթետիկական ճաճույք դանել դրանում: նս սովորեցի տարբերել Ճարձակումների պաշտոլանության կուսճեցիչքե ինչնրբությունները,ճնարքներնու խորամանկությունննրը»չ ոլես կարելի է մի քանի քայլ առաջ կանխատեսելխաղի ղարդացումը, ինչպես են սկսվում ն իրականացվում դգրոչն ու ճակադրոճր, ե շուտով կարողանում էի տարբերել ամեն մի չեմպիոնի անչճատականխաղաոճը, ճիշտ այնպես անսխալ,ինչես տարբնհրել բանաստեղծությանմի քոնի տողով կարելի է անվանելբանասանհղծին: եվ այն, ինչ որ առաջ ժամանակըկարճելու միջոց էր միայն, բավականություն դարձավ ինձ Համար, հ շախմատային արվեստի անկրկնելի ատրատեգները՝ Ալյոխինը, Լասկերը, Բողոլյուբովը, Տարտակովերը, պես սիրելի ընկերների բաժանում էին ինձ Հետ բանտարկությանմենոկությունը: Շախմա-չ Այո՛, այժմ արդեն եսմիայնակ չէի իմ լուռ մենախցում: տի կանոնավոր պարապմունքներինպաստեցին այն բանին, որ տեղի "

ու

`

ու

տալու պատրաստ իմ մտավոր ունակությունները սկսեն վերականդն Ժարմացած ուղեղս գորժում էր, ինչպես առաջ, ե նույնիսկ ավելի սուր ն ճկուն էր ղարձել: Պայծառ ն տրամաբանվածմաաժելուիմ վերականդնրված ունակություննառաջին Հերթին արտաճայավումէր Ճարցաքննություններին: նս անդիտակցորենկեղծ ապառնալիքներին սքողված Ճճարձակումների դեմ պայքարելու մի ճմտություն էի մշակել իժ մեջ շախմատի տախտակիմառ, ն այդ ժամանակիցի վեր քննիչներն արդենչէին կարողանումձանկարծակիիբերել ինձ: նույնիսկ թվում էր, քն գնստաէ, որ ոլոյականները որոշ ճարդանքով են վերաբերվում ինձ: Հնարավոր: եմ նս նրւսնց զարմացնում էր, քն այդ ո՞ր անտեսանելի աղբյուրից ուժեր վերցնում ճետազա դիմադրության ճամար, երբ այնքան մարդիկ արդեն ծնկի էին եկել իրենց աչքերի առաջ: Այդ երջանիկժամանակը, երբ նս օր օրի խաղում էի այլ Ճարլուր ճիսուն պարտիաները,տնեց երկուս կեսից երեք աժի իսկ ճնտո ես դարձյալ անապասելիորեն մեռյալ կետում: Հարոնվեցի իմ առջե դարձյալ դատարկություննէր: Մինչ այդ ես քսանից երեսուն անդամ արդեն սերահլ էի լուրաքանչյուր պարտիան: նորության ճմայքն անցել էր, կոմբինացիաներնարդեն չէին մտաճողում ինձ, չէին լիցքավորում էներգիայով: բան էր անվերջ կրկնել պարտիաները: Աննպատակ որոնց մեջ վաղուց արդեն հս անգիր գիտեի ամեն մի քայլը Բավական էր սկսել, ն ամբողջ խաղը ծավալվում էր իմ աչքերի առաչ, ինչպեո ափիս մեջ, նրանում անսպզասելիչլարված, առեղծվածայինոչինչ չկար: ա եթե հա դանեի մի նոր զիրբ նոր ալարտիաներովն նորիցառվխղեի որ աշխատեր իմ ուղեղը... Սակայն դա անձճնարին էր, ն ինձ մնում էր մի ելք միայն, ճին, ինձ քաջ ծանոթսլարտիաների փոխարենճնարել նոըճրը: ես ճարկադրվածէի խաղալ ինքս ինձ Հետ, կամ ավելի ճիշտ՝ իմ

«իստեմատիկ ու

դի:

Չրիտեմ, երբնէ մտածե՞լ եք

ղուք,

արդյոք,

այն մասին, թն ինչպեո

է աղդում մարդու բանականությանվրա բոլոր խաղերից այղ լավագուլնր: Բամականէ, սակայն, փտաժել մի փոքր, որպեսղի ճասկանալի լի-

նի,

ռր

շախմատում, որպես

զուտ

բանական խաղում,

ուր

է բացառված

ինքն իր դեմ խաղալն անճեթնթություն է Ըստ պատաճականությունը, չության շախմատի լխավոր Հմայքն էլ «ենց այն է առաջին ճերթին, որ

խաղի ստրատեդիանվարդանում է երկու տարբեր մարդկանց ուղեղնքորում նրանցիցամեն մեկն ընտրում է սհփական ճանադարձճլո այդ ճակատամարտումաները, չիմանալով, Մսոքերի քե ինչ մաննը կնախաձեոնենայժ, սպիտակները, աշխատում են ղուրում միաժամանակ,ըստ

ջակել այն հ խանգարել նրանց այն դեպքում, երբ սպիոակներն իրենց Ճերքին ամեն ինչ անում են սների ղաղտնի մտադրությունները կոաճելու հ նրանց Ճակաճարված տալու ճամար: եքն միննույն մարդն ուղենար լինել միաժամանակ ն սները, ն սպիտակները,կոտացվեր մի անիմաստ ե՛ չգիոն ինչ-որ դրություն, երբ նույն ուղեղը միաժամանուկ հ՛ դին, նա բան:Սաիտակներիկողմից մի քայլ անելով կարծեսճրամանով պետք է մոռանար, թե ինչ խորամանկ պլան էր ճղացել մինչ այդ, երբ խաղում ձր սների կողմից: նման երկատումը ռիտակցությանմասնատումիցբացի կպաճանջերնան նրա վուիոխակի միացում ն անջատում, ինչպնս ավտոչ մատ դործող ինչ-որ ապարատում: կարճ առած, ինքն իր դեմ խաղալը նույնքան պարադոքսալ բան է, որքան սեփական ստվերի վրայով թրոչելու փորձլո Այնուամենայնիվ, եիկար ամիսներ ես Ճուսաճատորենճրդհում ի անել անկարելին, անձչեքեթը։ Ուրիշ ընտրություն հս չունեի, այլսպես կկանդնեի դիտակցությունսվերջնականապես կորցնելու ն «ոդեկան լիակատարտկարությանմեջ ընկնելու վտանդի առաջ: հիմ Հուսաչ ճատ վիճակում շուրջս նորից թանձրացող աճռելի դայտարկությունի վերջնականապես չճզմվելու ճամար ես ատիպվածէի գոնե փորձել Ճասնել իմ ոն ու սպիտակօեսերի» այդ երկատմանը: ԴոկտորԲ-ն իո ճենվեց շեղլոնդի մեջ ն մի պա" փակեց աչքերը Թվում էր, քն նա ջանում էր րել կենդանացածՃուշերը: նրա բերանի անկյունը նորից ցնցվեց ակամայից: Հետո նա դարձյալ ուղղվեց: Այսպես ուրեմն, կարծում եմ, այս բոլորն առայժմ ճասկանա(ի էր ձեղ: Բայց դժբախտաբարճամողված չեմ, քն նույնքան պարզ կլինի հանն այն է, որ այդ նոր զբաղմունքն ինձն այն, ինչ կատարվեց ճետու նից պաճանջեց մտքի այնպիսի ճամապարփակլարում, որ բոլորովին անկարելի էր դարձել որեէ վերաճակողություն սաճմանել նրա մնացած գործողություններիվրա: իմ կարծիքով, անմտություն է շախմատ խան այնպես այդպիսի խաղի գեթ ինչ-որ չնչին ղալն իր իսկ դեմ, բայց ճնարավորություն կլիներ, են իմ առաջ լիներ շախմատի տախտակ, ռրովճետնտախտակըշոշափելի առարկալինելով, կառաջացներտարածության ղդացում, որոշ նյուքական սաճման ստեղծելով «ախոյանների» միջե Խաղալովիսկականշախմատայինտախտակիվրա իսկական շախմաստայինֆիգուրներով, ճնարավոր է որոշակի ժամանակ սաճմանել կատարելուճամար, կարելի է սկզբում նստել մի կողմում ն պասոՔայլը կնրացնել,քե ինչպիսինէ դրությունըսենրի ճամար, իսկ Հետո՝ թե ինչպես է ներկայանում այն սպիտակներին։ Բայց քանի որ խաղն իմ ղեմ կամ, երե կուղեքչ ինձ ճնտյ ես պետք է վարնեիերնեակայական տախտա--

`

կի վրա, տա ստիոլված էի անընդճատմտքումս պաճել բոլոր ֆիդուրների դիրբերը վարսունչորս բառակուսիներում, ն ընդամինոչ միայն«իշել դիրքերը տվյալ պատին,այլն նախապես Հաշվի առնել երկու ճակառակորլների բոլոր Հնարավոր քայլերը: նս Ճիանալի ճասկանում հմ, որ այս բոլորը ձնչում հն որպես իսկական խելացնորություն:. հմի լուրաիրաքանչյուր «նսիդ ճամար ես ճարկադրված էի լինում պատկերացնել անդամ, ավելի՝ վեց անդա, վիճակը երկու, երեք, ոչ, ո՛չ, յռասներկու այն էլ չորս կավ ինդ քայլ առաջ: Խնդրում եմ ներողամիտլինեք, որ ես ստիպում հմ ձեղ գլուխ ճանել այս ամբողջ խառնաշփոթից,Վերացականտարածությանմեջ խաղալով այդ ֆանտաստիկպարտիաները,ես պարտավոր էի մի քանի քայլ առաջ ձաշվարկներ կատարել սպիտակների ն նույնքան էլ աներիճակոմբինացիաները մար, պարտավոր էի ծանրութեթն անել առաջացող մերթ սհերի, մերթ էլ սպիտակներիտեսանկյունից այլկեր ասած, իմ մի ուղեղում հս պարտավորէի զուգորդել թե՛ սեերի միտքը, ն թե՛ սոլիտակների միտքը: Սակայն այդ 4Հոդնեմաշէքսպերիմենոխ ամենալուրջ վտանդն իմ օնսի» երկատումը չէր: Դա այն էր, որ ես պետք է ինքնուպարտիաները ն շարունակ կորբույնաբար խաղայի իմ իսկ մտածած ցրնում էի ամեն մի Հննարան ու կարժես թե մի ինչ-որ անդունդ էի զաամեն Հավիժում: Քանի ղեռ նս խաղում էխ չեմպիոնների պարտիաները, ես ինչ լավ էր. պարղդապես կրկնում էի խաղացվածպարտիան,վերարտադրում էի արդեն արվածլը Դա պաճանջում էր ոչ ավելի լարում, քանյ կամ որեէ օրենսգրքիՃողվածներըճիշելը: ասենք, բանաստեղժությունններ Դա սիստեմատիկորենմարզվողզբաղմունք էր ն Հենց այղ պատճառովէլ՝ ծիանալի վարժություն ուղեղի ձամար։ երկու պարտիա մինչն ճաշը ն երկուսը՝ ձետո, դա որոշակի առաջադրանքէր, որը հս կատարում էի միանդամայն Հանգիստ: Այն կարծես փոխարինում էր առաջվա իմ առօրերե խաղի ենքացքոս ես սխալվում յա ղբաղմունքներին: եվ բացի այղ, միշտ էլ կարող էի նայել գրքին: Հենց ձի կամ մոռանում ճաջորդ քայլը, այն պատճառով, որ օտար պարտիաներիուսումնասիրությունը չէր շոու շավփումիի «նսր», այնպես բարերար ճանդգստացուցիչ էր ազդում այն ինձ իմ քայքայված նյարդերի վրա: ճամար բոլորովին միննույն էր, բն ով կճաղթի՝ սպիտակները,թե՞ սները, որովճեոն առաջնությանդոառինու ճամար սլայքարում էին Ալյոինը կամ Բոդոլլուբովը, մինչդեռ ես ինքս, իմ բանականությունը,իմ ղիտակցությունըմիայն ճաշակում էինք մքնամարտի նրբությունները: Բայց ճենց որ նս սկսեցի խաղալ իմ դեմ, անգիտակցաբար սկահցիմրցել ինքս ինձ ճՔու իմ սն ու սպիտակ«ես»183

երը պետք է մրցնին իրար Հետ, ն այդ «հաջչհրից լուրաքանչյուրը միաժամանակբռնկված էր շաճելու, Ճաղթբնլուանձճամբերն պատվասերքանկությամբ: Քայլը կատարելով իբրն սն «հս, եռ տենդորեն սպասում էի, քե ինչ կանի իմ սպիտակ «եսը»: իմ երկու «հա»չերը փովփոխակիորեն տոնում էին իրենց ճաղքանակը,երբ մյուս «եսը» սլալ էր կատարում նե վրդովվում էին, երբ իրենք էին նմուն անփութություն թույլ Քայլը,

տալիս:

ւ

'

Այս բոլորը միանգամայն անչճեքեթէ թվում ն, իշարկե, արճեստա-չ կանորեն տտեղծվածայդ մաասդարությունը,գիտակցության այդ դիտավորյալ երկատումն իր բոլոր վոսնգավոր ձետնանքներով անլխքաստ կլիներ նորմալ իրադրության մեջ զտնվող մարդու ճամարչ Մի՛ մոռացնք ռակայն,որ հս կուլտորհն պոկված էի նորմալ պայմաններից, վանդակի մեջ էի նետված առանք որեէ մեղքի, ն բազմախքիվամիսներ շարունակ ննքարկվում էի նրբին տառապանքի՝միայնության տաուսպանքին: իմ մեջ կուտակված կատաղությունըվաղ թե ուշ ինչ-որ բանիվրա պեսք է. քավվեր: Բույց քանի որ իմ միակ ղբաղմունքն այղ անիմաստխաղի էր իմ դեմ, իմ զայրույթը, վրեժի իմ ծալոսվը մոլեգնորեն թափվում էր Հենց աղի վրոռ նս ուղում էի վրեժինդիր լինել, սակայն ղրա ճամար ունեի միայն է երկրորդ «հար» որի դեմ ես պետք է անընղճատ պայքարելը Աճա թե ինչու իւղի ժամանակ ինձ Համակում էր կատաղի ճուղմունքը: Մկզբնական շրջանում ես դեռ կարողանում էի ճանդիստ իսելաւցիվորել այղ խաղերը, ընդմիջումներ էի անում պարաիխաների միջի՝ Հճանդրսչ տանալու ճամար: Սակայնկամար-կամացիմ ճիվանդ նյարդերը դաղահնցին ղիմանալ այղ կարճատիճանգատին:Բավականէր, որ սպիտակ «հռը» մի քայլ կատարներ,երբ ան օնսն» արդեն տենդորեն շարժում էր ֆիդուրը ն, Ճենըցոր վերջանում էր մի պարտիան,ես անմիջասլեսինձնից ո"լաճանջումէի երկրորդը, ավելի ճիշտ, ամեն անդամ, երբ իմ շախփատային օհսը» տանուլ էր տալիս, անճապաղ ոռնանչէր պաճանչում իմ մ լուս «հսից»: ես նույնիսկ մոռավորաղես էլ չեմ կարող ասել, քո քանի պարոտիտ խաղացիինքս իմ դեմ բանտարկությանսերկար ամիսներին՝այդ անշճադ ես ծարավով բոնկված: Դա մի դայքակղությունէր, որի ղեմ սպլայքարել ղինվորներից, նավակչէի կարողանում:Առավոտիցիրիկուն ձինրից ես չէի մտածում: ու որեէ մասին բանի արքաներիցբացի ուրիշ նքրից հմ ուղեղի մնջ անվերջ պատվում էին «1»-ն, «ե»-ն,«օ5-ն, մատը ն տեե դասփոլսությունը, իմ ողջ (ությունը իմ բոլոր մոքերը ձգտում էին դեպի վանդակներիբաժանվածտախտակը: Խաղի Հաճույքը դարձավ կիրք, ու

ու

կիբբը դարձավ մոլելնություն, մոտժոլություն։ Այն լցնում էր ոչ միայն նան քնի ժամանակը:նս կարոչ իմ Ճարքմնի ժամերը, այլ ճետաղայում ղանում էի մտածել միայն շախմատի, շախմատային քայլերի, շավխմատային խնդիրների մասին: երբեմն ես արքբնանում էի՝ կորած սառը քրտինքիմեջ, ն զդում էիչ որ խաղն անգիտակցաբարշարունակվում,է նան երազում: Նույնիսկ երբ ես երաղում մարդիկ էի տեսնում, նրանք շարժվում էին, ինչես ձին կամ նավակը, ճարձակվում ն նաճանջում էին շախմատային ֆիղուրների նման: ես արդեն մոռանում էի, որ պատասխանա-չ Հարցաքննություններին ես խոսուն էի տու եմ || խոսքերի ն արարքներիՀամար: Հավանաբար ու մշուշապատ. քննիչները մի տեսակ տարօրինակ իրար էին կցկտուր նայում: հսկ իրականում, քանի դեռ նրանք ինձ ճարցեր էին տալիս ն մտածում իմ պատասխանների վրայ ես պարզապեսանճամբեր սղասում քի, թե երբ ինձ կվերադարձնենիմ խուցը, որտեղ ես կարող էխ կրկին զբաղվել իմ խելադար գործով. սկսել նոր խաղ, ելի մեկը ն մի ուրիշը: խաղի ժամանակավելի ու ավելի էին դրդոում ինձ: նույԲնդմիջումները '

նիսկ այն տասնձճինդ րոպեն, երբ Ճճսկիչըկարդի էր բերում իմ սենյակը, ւյն հրկու րուլեն, երբ նա ինձ կերակուր էր տալիս, ինձ տանջում էր տենդագին անձճամբերությունը:երբեմն նախաճաշին ձեռք չէի տալիս էի նրա մասին: ժինչն երեկո, որովճետն խաղով կլանված՝ ես մոռանում իմ միակ ֆիզիկական ղզդացումըաճավոր ծարավն էր: նո երկու կումով դատարկումէի ջրի շիշը ն աղաչում էի «ակիչին՝էլի մի ջիչ բերել, բայց մեկ րուղեիցբերանս բոլորովին չորանում էր: կամաց-կամաց խաղի ժամանակ ես սկանցիընկնել այնպիսի դիզրոված դրություն մեջ (այն ժամանակ արդեն առավոտիցգիշեր ես ուրիշ ոչնչի մասին չէի մտածում),որ այլես չէի կարողանում Հանդիստ մնալ հ ոչ մի րողի: Մտածելով քայլի վրա, հս անդադարառաջ ու հտ էի բայլում սենյուկում, միշտ ավելի ու ավելի արադ, առաջ ու խոյ առաջ ու հոլ եվ ինչքան ավելի էր մուտենում լուծումը, ալնիքանավելի արադ էի էս այս ու այն կողմ ընկնում: Հաղքանակի, ինքս իմ ղեմ Ճաղքանակիծահավն ինձ մոլեգնության էր Հասցնում, որովճետն իմ շախմատային «հաերից»մեկնումեկը միշտ ճետ էր մնում ժլուսից: Մի «հար» դրգոում էր հմ, դա ձեղ անճեթեթություն կթվա), երբ իմ մյուսին ե (ճասկանում «հաերից» մեկը բավականաչափարադ չէր արձաղանքումքայլին, որբ կատարում էր իմ մյուս օնսը, հս չարությամբ դոռռոսքէի. «Արա՞գ, է, Հիմա ես ամբողջությամբ արա՛զջ կամ՝ «Հետո՛, Հետո՛»ջ: ձասկանալի եմ Հաշիվ տալիս ինձ, որ այն ժամանակվաիմ վիճակը ոչ այլ ինչ էր» ՝

`

Հողեկան ճիվանդություն, որի ճամար ես չեմ կարող դտնել այլ բացի բժշկությանը դեռնս անճայտ մի տերժինից՝«թունավորում շախմատով»: հթե

ոչ,

անուն,

Հասավ մի պաճ, երբ այդ մտադարությունը, գայթակղիչ այղ ուրվականը սկսնց կործանարար ազդեցություն գործել ոչ միայն ուղեղիս, այլն իմ մարմնի վրա: նս սաստիկ նիճարեցի, քունս անճանղդիստդարձավ: Արքնանալով,հռ դժվարությամբ էի բարձրացնումծանրացածկոպերու նս զդում էի ինձ ինչպես ճարբելուց Ճետոյ ն ձեռքերս այնսլես էին դողում, ռր բաժակը չէի կարողանում բերանիս մոտեցնել: Սակայն ճենց որ սկսվում էր խաղը, ինձ ճամակում էր մի կասոաղիուժ: Բոունցըներս սեղմած՝ նս արադորեն պտտվում էի սենյակում ն կարմրավուն մշուշի միջից ժամանակ առ ժամանակ ինձ էր Ճաճնում իմ սեփական ձայնը, որ չարությամբ ու խուղոտ ճչում էր «շա՛լխ»կամ «մա՛տջ: Չգիտեմ, թն երբ իր ճգնաժամն ապրեց ալդ սոսկալի, աննկարագըբելի վիճակը: Գիանմ միայն, որ մի առավոտ ես արթնացաբոլորովին վիճակում. հս այլես ծանրություն չէի զգում իմ ամբողջ մարունոովոր մժրնում։Թերքնէի ու Հանգիստ: կուղերիսվրա մի բարերար ճոդնություն կար, որ չէի զգացել արդեն շատ ամիսներ, ն այնպես ճարմարավետ էր ու ճաճելիչ որ պարզապեսչէի կարողանում ստիղել ինձ բացել աչքեր Որոշ ժամանակ ես պառկած էի ն ճաշակում էի թուլության զգացումը, ճաճելի ընդարմացումըո

չանկարծ ինձ թվաց, քն

մարդկային կենդանի ձայներ կողքիս

եմ

ասված բառեր: Զեք կարող պատկերացեելիմ զգույշ բերկրանքը:Չէ՞ որ անցել էին շաո ամիսներ, դուցե ն մի տարի, որ իմ կուղիտ խոսքերիցբացի ես ոչինչ չէի լոել: տանջարարների լսում, մեղմորեն

«Դու

ու

քնած հայ-- ասում էի հս ինձ, դու քնած ես։ Աչքերդչիացես ոչ մի գնով, քող որքան կարելի է երկար տնի այս երազը, այլապես դարձյալ կտեսնես նույն անիծյալ խուցը նույն աքոռով, լվացարանով, սեղանով, լառստառները նույն անկիուփոլս նկարներով:Դու քնած ես, շարբունակիր քնել»: --

ճաղթեց: Դանդաղ,զղուշությամբ ճետաքըքրասիրությունը Սակայն բացեցի աչքերս: կատարվեցՀրաշք: նս այլ ավելի ընդարձակ սենյակում էի, քան Հյուրանոցիիմ մենախուցն էր Պատուճանների վրտ ես

ժի

վանդակներ չկային, լույսն ազատ քավանցում էր ներս լուսամուսոից այն կողմ աղյուսի լատի փոխարհնծառեր էին երնոսմ, հ քամին խաղում էր նրանցճյուղերի ճետ, սենյակի պատերն,սպիտակ էին ու փայլուն, ե

անառաստաղնոդիտակ ու բարձր էր: նո սլառկաժէի մի նոր, անսովոր իմ կողքին, լսվումէր նույն շշուկը: կողնում ն, ո՛չ, դա հրաղ չէր, --

--

Զարմացած,ինքս էլ այդ չունենալով, էս մի ընդուտ շարժում կատարեցի, հ անմիջապես էլ լոնցի, որ ինչ-որ մեկը դեպի իմ անկողինն է դալիս: Թեթն քայլերով ինձ մոտեցավ սպիտակ ղլլաշորով մի կին՝ մի բուժքույրը, ճիվանդապաճուճի:նս չէի կարողանում ուշքի դալ նրչանկությունից: Մի ամբողջ տարի ոչ մի կնոջ չէի տեսել: Առունց կտրվելու, ես նայում էի այդ ճրաշալի տեսիլքին ն, ճավանաբարյիի Ճայուցքում այնպիսի խելադար ճուղզմունք կար, որ նա կանդննցընը ինձ. «Հանդի՛ստ, այառկեք4անդիստ»: Ր

ես

լռում էի միայն նրա ձայնը. մի՞թե ինձ

խոսողը մարդ է: Մի՞թե աշխարճում դեռ կան մարդիկ, որ չեն ուղում տանջել ն Հարցաքննել ինձ: եվ «ետոյ-- անձճասկանալի ճրաշք,չ-- դա կնոջ ձայն էր՝ փափուկ, ջերմ, հս կասեի նույնիսկ քնքուշ: Առանցկտրվելու, ես աղաճորեն նայում էի նրա շուրթերին: Մի դժոխային տարուց ճետո եռ չէի «ավատում, քե մի մարդ կարող է սիրալիրխոսել մյուսի ճետ: նա ժպտացինձ, ալո՛, նա ժպտաց: Ուրեմն, աշխարճում դնոնս կան մարդիկ, որ կարող հն անուշ ժպտալչ Հետո նա մատը շրթունքներին դրեց հ անաղմուկ Ճեռացավ։ Բայց ես չէի կարող Հեաղանդվել նրան: նս զեռ չէի ճագեցել ճրաշքը դիտելուց: նս ցանկանում էի նստել ն աչքերով ուղեկցել այդ ձրաշալի, քնքուշ էակին: Բայցերբ ուզում էի արմունկով ճենվել մաճճակալի կոնակին, չկարողացա այդ անել: Աջ ձեռքիս փոխարեն ես տեսա օտարոտի մի բան՝ մեծ, ժանրը,սպիտակ մի առարկա:իմ ամբողջ ձեոՔը կարծես թն վիրակապվածէր: Զարմանքով դիածլով այդ առարկան, ես սկահցի տանջալիորեն մտածել. որտե՞ղ եմ ես ն ի՞նչ է կատարվել ինձ ճետ: ինձ ինչ-որ ձնով վիրավորե՞լենյ քե՞ ինքս եւմ վնասել ձեռբո: Հասկացա,որ պառկած հմ ճիվանդանոցում: Հետ

եկավ բժիշկը՝ ճւաճելի, տարեց մի Պեսօրին

մարդ: նա ճանաչում էր կամենալու| զղացնել տալ իր Ճամակրրանքը, «արդանքով արտաձճայովեցքեռում՝ ապլալատական բժշկի մա-

իմ ընտանիքըե, ինչպես երնում է, սին:

նա

ինձ մի քանի Հարց տվեց, դրանցից մեկն ինձ աանձնասչես ո՞վ հմ հս՝ մարեմատիկո՞ս,թե՞ Քիմիկուռ ղդարմացրեց: եսս «Ո՛չ մեկը, ո՛չ էլ մյուսը», պատասխանեցի «Տարօրինակէ, -- փինքփինքաց նայ-- ղառանցանքի մեջ դուք ան-Հ-

ընդճատ ինչ-որ անձճայոբանաձիհր էիք ղոռում. չէինք կարողանում ճասկանալ»:

Ը

8,

ՇԸ

ճ

Մենք ոչինչ

ես

վեց:

ճարցրի, Բենինչ է պատաճել ինձ

Ս

նա

մի Ճանելուային քմծիծաղ

«Վուրջոչինչ չնա նյարդային ճամակարդի սաստիկ քալյքայում:-նայելով շուրջը` նա ցածրաձայն ավելացրեց:չ-- ղա միանգամայն ճասկանալի է: Չէ որ դուք... մարտի19-ից: ո»: նս պլխովարեցիր

«Զարմանալիոչինչ չկա նրանց մեթոդների դեպքում: Դուք առաջինը չեք: Սակայնմի՛ անճանգստացեք»: նը բարյացակամ տոնը ն կարեկից ժողլիոնինձ ճամողեցին, որ :

անվտանգտեղ եմ: երկու օր անց բժիշկն ի՛նքը պատմեց ինձ, թն ինչ է կատարվել: Բանտային ճակիչնաղաղակներ է լսել իմ լսցիկում ն մտաժել, ն նս երեվի վիճում եմ ինչ-որ մեկի «ետ, որն ինձ մոտ է քափանցել: Հաղիվէ նա բղավել. երնացել շեմքին, երբ ես բռունցքներով նետվել եմ նրա վրա «Քայլը կասոարի՛ր,սրի՛կա, վախկո՛տ»:Հետո ես բոնել հմ նրա կոկորդը ն սկսել խեղդել այնպիսի կատաղությամբ, որ նա Հարկադրվածէ եղել օդնությանկանչել: Ես շարունակել իմ մոլեգնել ն, երը ինձ քարշ են տըվել բժշկական քննության, նրանցից պոկվել ն փորձել եմ դուրս նետվել միջանցքի պատուճանից,ջարդել նմ ապակին ն ուժգին կտրել քնս, այ այստեղ դեռ մնացել է խորունկ սպին: չոսպիտալընկնելու առաջինօրեեին ես ունեի ուղեղի բորբոքման նման մի բանյ իսկ ճիմա, բժշկի կարծիքով, իմ գիտակցությունն ու ընկալման կենտրոններն արդեն միանմեղմորեն ավելացրեց նայ-- հա դամայն կարգին են: «Պարզ այդ մասին չեմ զեկուցի իշխանություն ունեցողներին, քն չէ նրանք կաինձ, ես կանեմ այն բող են ճայտնվել ն ետ տանել ձեղ. Ապավինեք է մենը, ինչ կախված ինձնից»: Թե ինչ էր ասել իմ ճալածողներինբարհճոդի բժիշկը, նս այդպես էլ չիմացա: ձամենայնդեպս նա իր նպատակինՀասավ. ինձ աղատ արՀձակեցին:Գուցենա Հայտնել էր, քն ես պատասխանատու չեմ իմ արարքների Համար: Հնարավորէ նան ուրիշ բան. գեստապոն կարող էր կորինել ճնտաքրբրություննիմ նկատմամբ, քանի որ մինչ այդ Հիտլերն արդեն գրավել էր ողջ Բոճեմիանն դրանով իսկ փակել ճաշիվներնԱվատրիայի ճետ: ես պարտավոր էի միայն ստորադրել երկու շաբարվա ինթքացքում երկիրը թողնելու պարտավորագիրը: Այդ ամբողջ ժամանակը ծախսվեց ձնականությունների վրայ որոնք մեր օրերում այնքան դժվարացնում են մեր ուղեորությունն արտասաճման.անձճրաժեշտ էր ռաղչ ն ոստիկանության թույլովությունը, ձեռք բնմականիշխանությունների հս

ու

կասեմ,--

ա-

ինչ տեղեկանք առողջությանմասին, ոնձնադիրչ տեսադիր ն այլն, այն» ոլնս որ հս ժամանակ մասին: Բու հրեչունեցա մուաժելու իժ ասլիածի վույթին ինչ-որ խորճրդավոր ուժեր կարգավորում են մարդու ուղեղի դործունեությունը ե մեքննաբար ջնջում ճոգու Համար վտանգավորՃճիշողությունները։ ինչ էլ որ լինի, Հենց որ ես ճիշում էի իմ բանտարկուչ թյունը, գիտակցությունս իսկույն մբադնում էր, հ միայն շատ շաբաթներ ճեո, ճիշտն ասած, միայն այժմ, շոգենավի վրա հա քաջություն ունե ցա դիտակցելու այն: ինչ ապրել եմ: ոչ բոլորո» Այժմ պետք է որ ձեղ ճասկանալի լինի իմ վին սովորական վարբագիժնայն ժամանակ, ձեր բարեկամներիխաղին: ես պատաճմամբ ն շախմուոային սեղանիմոտ անցնում էի ծխիասրաճով, տեսա ճանկարծ ձեր ընկերներին:Զարմանքից վախից ես պարզապես Չէ՞ որ ուղղակի մոռացել էի, թն կարելի է շախմատ խաղալ քարացա: իսկական տախտակիվրա ն իսկական ֆիգուրներով: մոռացել էիչ որ այդ խաղին մասնակցում են երկու բոլորովին տարբեր մարդիկ, որնրանքնրստում են իրար դիմաց: Ճիշտնասած, անցավմի բանի րոսլե, մինչն հս ճառ կացա, որ այդ մարդիկ խաղում են այն նույն խաղը, որ հս խաղում էի ուժ չունենալով ազատվելնրանից: Ուրեմն, ույն ծածայդքան ժամանավ՝ ես կագիրը, որի օղնությամբ Հիշողությանս մեջ վարում էի իմ խաղերը, ոչ այլ ինչ էր։ երե ոչ էրզաց, աճա այս ծանր ֆիգուրների խոր"րդանիշը: Ես ապշեցի, տեսնելով, որ ֆիղուրները տախտակիվրա ն նրանց չշարչ ժումը լիիվ Ճամապատասխանումեն իմ մշակած այլն պատկերացումներին, որ ապրում էին իմ երնհակայությանմեջ: Այդպես, ճավանաբար, բարղ ապշում է աստղզադետըյ) երբ տեսականորեն, մարքեմատիկական ճաշվարկներիմիջոցով ապացուցելով նոր մոլորակի գոյությունը, Ճանէ ալն երկնքում, տնսնում կարծ իր աչքով տեսնում պարզորեն,իր ողջ ես ոլես լ յոհանում չի տախտակին ռեալությամբո նայում կախարդվածի այնոնղ իմ դիաղդրամը՝ ձին, քնդանոթը, արքան, քադուճին, ղինվորննըըչ բոլոր իրական, փայտից քանդակված ֆիղուրները: Դիրքավորումն բմբոնելու ճամար ես տոիպված էի իմ արտորակտչ-մաքեմատիկակոա դաշտից ակամա տեղուղիոխվելտախտակիվրա, որտեղ շարժվում էին

տարօրինակ,

ու

ֆիգուրները:

Աստիճանաբար ինձ Համակեց ճետաքրքրասիրությունը,ես ցանկացա

Հետկել երկու խաղընկերներիիսկական խաղին: եվ աճա, ճենց այդ էլ պատճառ դարձավ իմ ծայրաճեղ տխուր) անտակտմիջամտությանը ձնր խաղին: Զեր բարեկամի սխալ քայլն ինձ Համար կարժնս սրտիո ճառցըՀ ված Ճճարված լիներ: ես նրան կանգնեցրիբնապդաբար,ինչոլես կանդննց189

նում տո

են նս

բաղզրիքիվրա չափից ավելի կռացած երեխային: եվ միայն ճեանսատեճուգիտակցեցի իմ միջամտության ամբողջ կողիո

թյունը:

շաոտպեցի ճավատացնելդոկտոր Բ-ին, ուրախ էինք կատարվածիճամար, մանավանդոր

շատ մենք բոլորս այդ միջադեպիշնորոի իմ ամբողջ լսածից Հճիվմենք ծանոթացանքիր ճնաո ես ավելացրի, ճետո ինձ ճամար կրկնակիչասիովճետաքրքիրկլինի ներկա լինել վաղվա իմպրովիզացվածմրցամարտին: ԴոկտորԲ-ն անճանգիատշարժում կատարեց: Դուք, իսկաղես, շատ բանի մի սպասեք: Դա ինձ Համարլարղաչփորձ կլինի, կարո՞ղեմ հսյ արդյոք... կարո՞ղեմ, արդյոք, չախ"լես մոստո խաղալ նորմալ վիճակում նատած շախմատիտախտակիմուտյ իսկենդանիճակառակորդիղեմ, իսկական կական, Որով ճնֆիդուրներով: տն ես սկսում եմ ավելի ու կամ ավելի կասկածել, այդ Հարյուրավոր նույնիսկ Հչաղարավորպարտիաներինս արդյո՞քկանոններովեմ խաղացել: հսկ դուցն նրանք պարզապեսիմ ճիվանդ երնակայությանարդյո՞ւնքն ենչ Դա պարվապեսզառացանքչէ՞ր, շախմատայինտենդ, երբ մարդ, պահս հրաղում, անընդճատ ոստյուններով է շարժվում առաջ: 9: ոք դուք լրջորեն չեք կարծում, քե ես կարող եմ ուժերս չափել աշխարճի չնմոլիոնի ճնոյ խաղալ նրա «խռոյ ինչաես Հավասարը՝ճավաէ մղում ինձ դեպի այդ խաղը սարի: Միայն ճեռաքրքրասիրությունն Վերջինճաշվով նես ուղում եմ պարվել, քե իսկապես ի՞նչ է կատարվել ես մո՞տ էի խելացըինձ ճետ իմ բանտարկությանժամանակ. արդյոք եմ այլ նորությանը,թե՞ արդեն անցել վտանգավորսաճմանը: Աճա բոլորը, ուրիշ ոչինչ: Այդ միջոցին «նչնց կոչնակը, որը ճաշի էր Հրավիրում ուղնորներին: Մեր զրույցը չոնել էր Համարյա երկու ժամ. դոկտոր Բ-ն պատմեց ինձ հր պատմությունըշատ ավելի մանրամասն, քան ես նկարադրեցի:եռ ջերմորեն շչնորձակալություն ճայտնեցի ն 4ճրաժեշատվի նրանյ բայց դնո չէի ճասցրել անցնել տախտակամածը, երբ 1ա ճատավիմ ետնից. նա ճուզված էր ն խոսում էր թեքնակի կմկմալով. նվս մի խնդրանք: նս չեմ ուղում անքաղաքավարիգնվել ձեր բարեկամներինկատմամբ, ուստի նախասես վզդուշացրեքնրանը,խրնդրոս եմյ որ հս կխաղամ միայն մեկ պարտիա: ինձ Համար կարհարն այլ ճարցը մեկ անդամընդմիշտլուծելը, այուլես ասած վերջնականարդյունքն ամփոփելն է: նս բնավ չեմ ուղում նորից սկսել ամեն ինչ: նռ չեմ կարողթույլ տալ ինձ անդամ այդ

ես

որ

--

ա-

,

քրկրորդ ճիվանդանալ շախմ

:

տային տենդով, որը ես ալժմ էլ սարսուռով եմ ճիշում: Բացի արջ բժիշկն ինձ նախաղդուշացրելէ, նա: ճամառորեննախազգուշացրելէ ինձ հնթարկված մարդու Համար Մտամոլության միշտ էլ մնում է կրկնության վտանգի, ուստի ինձ, որ տառապում էի «շախմատով թքունավորումից»չ երե նույնիսկինձ Լիխ| ապաքինված են ճամարոսի, անձճրաժնշտէ ճեռու մնալ շախմատի տախտակից: Այնպես որչ Հասկանում եք, միայն մեկ փորձնականխաղ ն ուրիշ ոչ մի պարտիաւ

Հաջորդ օիր ճիշտ սաճմանված ժամին մենք Ճավաքվեցինք ծլխաարաձճում:Մեր խմբակը ճամալրվել էր արքայականլաղի ես երկու սիբաճարննրով. ղրանք երկու սպաներ էինչ որոնք ճատկապլեսխնդրել էին կառլիտանին՝տեզավփոլել իրենց ճերքապաճության ժամերը, որոլեսղի ճնարավորությունունենային դիւոձլու խաղը: Այս անգամ Չենտովիչը նույնոլես չճարկադրեցսղասել իրեն, ն վիճակաճանությունից ետո

ակսվեցարտասովորխաղը. «ԴԼօՕտօՕԵՏճնուտտոստչը՝աշխարճիՀլրոչ չակավոր չեմպիոնի դեմ:

միակ վկաները

Շատ

ափսոս, որ ալդ պարտիայի շախմատին այն: քան քիչ տեզյակ մարդիկ էին, ինչես մենք, ն որ այն անվերադարձկերռլով կորած է շախմատային արվեստի տարեգրությանճամար, ինչպես

կորած են երաժշտության պատմության ճամար Բեքճովննիդաշնամուչ բային իմպրովիղացիաների: Ճիշտ է, Հաջորդ օրը բոլորո միասին ջանում էինք այն վերականդնելճիշողությամբ, սակայն ապարդյուն: Րոտ հրիվույքին դրա պատճառնայն էր, որ մեր ուշադրությունըկենտրոնացած էր ոչ քն պարտիայի, այլ խաղացողներիվրա, որոնց մտավոր մակարդակների տարբերություննավելի ավելի ակնճայտ էր դառնում խաղի ու

'

ղարդացմանը ղուդընքաց: Չենտովիչընստած էր բոլորովին անշարժ, ինչպես քարհ Փորձառու

արձան: նրա Հայացքը տախոոակին էր գամված, թվում էր, թե մտքի լարումը դինքն ֆիզիկականցավ է պատճառումնրանչ ԴոկտորԲ-ն, ընդՃակառակըչիրեն ազատ ու անկաշկանդէր պաճում: իբրն իսկական զիչ լետանտ այղ բառի ամենալայն խմաստով, իշին ոխիրող, որի ճամար խադի ողջ իմաստն ու բովանդակությունըՀենց խաղի մեջ է, նա կարծես թե Հանդոտանում էր: Խաղիսկղբին նա խոսում էր, ուրախ բացատրումմեղ իր ջայլերը, անփութորեն ծխում գլանակ լանակի նետեից,ու երբ 4ՃասՀնում ձր քայլ կատարելուիր ճերթը, մի արագ ճայացք էր նետում տախզՎ

Անչձայտ մարդ 191̀

տակին ն տնղաշարժում ֆիգուրը: Թվում էր, քն ամեն անդամ նա ճըշտությամբ կանխատեսում է Ճակառակորդիքայլը: Սկղբնախաղըարագ խաղացվեց: Որոշակի ծրաղզիրսկսնհցնկատվել միայն լոթերորդ քն ութերորդքայլից ճնտու Զնենտովիչնսկսեց ավելի երկար մտածել քայլերի վրա, մենք դրանից եզրակացրինք, որ արդեն սկսվել է իսկական պայքարը նախաձեռնությանճամար անկեղծ ասած, վարտիայի աստիճանական ղարդացումը, Սակայն, որ ճազվադեղ չէ լուրջ մրցախաղնրում, ըքերեանուլնիսկ ճիասթավփեցինց մեղ՝ ոչ մասնաղնտներիս։Որքանավելի էր բարդանումխաղի պատկերը, այնքան ավելի անչճասկանալիէին դառնում մեզ ճամար ճակառակորդներիդիրքերը: Մեր ուժից վեր էր ո՛չ միայն կոսճել նրանց մտադրությունները, այլ նույնիսկ պարղդել,քն նրանցից ով է առավելություն տացել: Մենք տեսնում էինք միայն, որ առանձինֆիդուրննը, առաջ թավանցելով, խոլաճարում են՝ ձգտելով պատռել ճակառակորդի ճակատը, քանի որ ալղ ականավորխաղացողներիամեն մի քայլը կազմում բայց էր կուբինացիայի միույն մի մասը, իսկ լուրաքանչյուր կոմբինացիան՝ միայն մի մասը այն ծրագրի, որն իր ճերթքինիրականանում է միայն մի քանի քայլով, առա տորատեգիականծրագիրը, որի Ճամաձայն խաղաչ կողները մերք առաջ, մերի ետ էին շարժում իրինց ֆիզուրները, մեղ ճամարմիանգամայն անճասկանալիէր: Հետո մեղ ճամակեց ճնշող Ճողնածությունը,որն առաջացավդլխավորապես այն պատճառով, որ Չննտովիչն անսաճմանորեն երկար էր մտածում իր յուրաքանչյուր քայլի վրու Դա սկսեց աստիճանաբար չղայնացնել նան մեր բարհկումին։ ես տագնապով նկատեցի, որ ինչքան ավելի էր երկարում խաղըչ այնքան ավելի անճանդիստէր դառնում նա. շարժվում էր աթոռի վրա, ջղզայնորեն վառում ծխախոտ ծխախոտի հտնից, ժամանակառ ժամանակ բոնում մատիտն ու ինչ-որ բան գրում, կուլ տալիս բաժակ բաժա-չճանքային ջուր էր պատվիրում ու աղաձորեն կի նոնից։ Ակնճայտէր, որ նրա ուղեղի կաղմում էր կոմբինացիաներ մի ճարյուր անդամավելի արադ) բան Չենտովիչի ուղեղըԱմենանգամ, երը սա անվերջ մյոաժելուց Հետո անշնորճք կերով վերցնում էր ֆին որոշում շարժել այն, մեր բարեկամը, ժպտալով այնպես, ինչղուրը նե վերջապես այն դտած ոլես ժպտում է վաղուց ինչ-որ բանի սպասող Շուտ երնույթին մարդը, անմիջապես կատարում էր պատասխանքայլը: նա

իր աշխույժ, շարժուն խելքով Հասցնում էր նախապնաՃետաղոտել ձճակառակորդի առաջ բացվող բոլոր ճնարավորությունները:Որքանավելի երկարէր մտածում Չննատովիչն իր լութաքանչյուրքայլի վրա, այնքան

ավելի անձամբեըէր դառնում դոկառը Բ-ն, որի դգրեթն ըշնամարարսհղէր շրքունքները:Չենտովիչը,սակայն, չէր ցանկանումշտապել: նա նստած էր ճամառ ն լուռ՝ մատծելով բայլերի վրա, ն ինչքան նվաղում էր ֆիգուրների թիվը տալտակի վրա,այնքան հրկարում էին ընդմիչումները: Քառասուներկունրորդ քայլին, ամրողջ երկու ժամ Ճճետոյ մենք բոլորս նստել էինք գրեն անտարբեր այն ամենի Ճանդեպ, ինչ կատարվում էր մեր կողքին: Սպաների մեկն արդեն ճեռացել էր, մյուռը պիրք էր կարդում հ ճայացք նետում խաղատախտակիվրա միայն այն ժամա-չնակ, հրբ խաղացողներիցորնէ մեկր կատարում էր քայլը: Բայց ճանՀետո կարծ Զենտովիչի ձերքականքայլից տեղիունեցավ մի անաղասելի կատաչբան: ԴոկտորԲ-ն, նկատելով, որ Զենտովիչը,պասորատովելով րել քայլը» վերցրել է ձին, կձղվեց, ինչպես կատուն՝թռիչքից առաջ: նա ամբողջովին դողում էր, ն չճասցրեց Չենտովիչըիրազորժել իր մտաղըերը դոկտոր Բ-ն արադ առաջ հր լիաղուճին ն բարձբությունը, րաձայն, ճանդիսավոր ասաց: նյդղե՛ ոյ այժմ վե՛իջ այդ բանին: Հետո նա հատ ձճենվեցբաղկաթքոռիմեջ, ձեռքերը կրծքին ծալեց ն մարտաճրավերովնայնց Զենտովիչին։ նրա աչքերում փայնեց կրակը: Մենը բոլորս խոնարձճվեցինք տախտակիվրա, աշխատելով կոաճել, թե ինչ էր նշանակում այդ Հաղքականբացականչությունը, սակայն ուղղակի սպառնալիք արքային մենք չտեսանք: Մեր բարեկամի բացական ությունը, բատ երնույրին վերաբերումէր խաղի զարգացմանը,որ մենք՝ կարճատես դիլետանաներո,չէինք կարողանում ճասկանալ: Միայն Չենտովիչն էր, որ չշարժվեց: նա մնում էր միանդամայն անվրդով, կարժեռ թե չէր էլ լսել «վե՛րջ այդ բանին» վիրավորական արտաճայտությունը սակայն, պաճել էինք շունչները, ն Ոչինչչալասասճեց:Մենք բոլորս, միանգամիցլսելի դալձայվ ստուգող ժամացույցի տկակոցը։ Անցավերեք րոպեն,յոք րոպե, ութը՝ Չենտովիչըշարունակում էր անշարժ նստել, ե քե ինչ փոքորիկ էր մոլեղնում երա կրծքում, ելնում էր միայն նրանից, թն ինչոլնս էին փքվում նրա լայն ռունգերը: Թվում էր, քն մեր բարեկամը, ինչպես ե մենք, դժվարությամբ էր տանում ճողնեցուցիչ, անխոս սսասումը: Հանկարծնա կանգնեց, «րեց՝ ն սեղահը սկսեց քայլել ահկյլունիը անկյուն, սկղբում ղզանդաղ,իսկ «ետո ավելի ավելի արադացնելովքայլերը: Բոլոր ներկաներըզարմանչ քով էին նայում նրան, սակայն ոչ ոք այնքան անձճանդստացած չէր նրտ վարքից, որքան ես. չնայած իրենն4ամակաժ Ճուղմունքին՝ նա քայլում էր միանգամայն որոշակի սաճշմանափակ կարծես իր մում

տարավ

-

,

-

ու

Մ.

Ցվայգ

թարածուքյամխ ,

երեակալության մեջ ամեն անդամ դիպչելով մի անտեսանելի պատի, նա ռիր նրան ճարկադրուէ էր հո դառնալ: նա սարսուռով ճասկացայ որ փո անգիտակցաբարքայլում է իթ նախկին խցիկում: Բանաաիբկության մանակ նայ երեի, «ենց այդպես էլ նետվում էր առաջ ու նտ՝ կորացած, ջղաձղորեն սեղմած բռունցքները, ճիշտ ինչես այժմ: Այղպես, ենը անդամ վաղոսի էր նա այնայդպես, քարացած ճայացքով ճաղզարավոր տեղ անկյունից անկյուն, ն նրա տենդորենփայլող աչքերում շողում էին մոլեդնության կարմիր կրակները: Բայց նրա գիտակցությունն, ըատ երնույքին, դեոնս միանգամայն ժամանակ առ ժամանակ նա անձամբեր թեքվում կարգինէր, հրովչետի ժաՀ էր դեպի սեղանը տեսնելու՝ որնք քայլ վճոն՞լ է անել Չնենտովիչը: Հետո կատարվեց մանակը շարունակում էր ձգվել՝ ինը րոպե... տառը... այն, ինչ մեզնից ոչ մեկը չէր ուղասում: ԶՉենտովիչը բարձրացրեցիր ծանրը ձնոքը, որ մինչն այդ անշարժ ընկաժֆէր սեղանի վրա: Հուզված, մինչն վերջ լաիված նյարդերովմենք սպասում էինք վախճանին: Սակայն Չենտովիչը չկատարեցքայլը: Անշտաղպ, բայց վճռական, ափի ետնեի շուռ կողմով նա տակվաոակից տվեց բոլոր ֆիգուրները: Մենք միանգամից չկարողացանք Հասկանալ, որ Զենտովիչը ճանձնվել։ նա անձնատուր եղավ, նա չցանկացավ, որ մենք դառնանքիր վերջնականպարտության վկաների:Տեղի ունեցավ անսպասելին.աշխարտճի չեմպիոնը, անթիվմըըցամարտերիՃաղթողըիր դրոշը խոնարճեցանծանոթի,մի մարդու առաջ, որը քսան քն քսանչճինգտարի ձեռք չէր տվել շախմուտին։Մեր անանուն բարեկամը, որին ոչ ոք չէր ճանաչում, ազնիվ մարտումՃաղթքնց աշիխսորչ ճի ամենաուժեղխաղացողին: ինքներս էլ այդ չնկասոհլով՝մենք Ճուղված ցատկեցինքմեր տեղեբից: Բոլորս ունեինք մի այնպիսի զղացում, քե որեէ հղանակու|մենը պետք է արտաճայտինքմեղ ճամակած ուրախ ղարմանքը, պետք է ասինք կամ անենքմի ինչ-որ բան: Մի մարդ էր միայն մնում անշարժ ձետո նա բարձրացրեց Հանդիստ. ղա Զենտովիչն էր: Մի Քիչ. ողասելուց ճարցրեց: հ, իր Ճւալացքը, Ճճառելով քարե դլուխը մեր բարեկամին ծվս մեկ պա՞րտիա: իճա՛րկեյ-- զոչեց դոկտոր Բ-ն ինձ տճաճորեն ցնցող աշխու Հետո նանատեց ն ավելի շուտ, քան ես կճիշեցնեինրան հր ժությամբո: իսկ պայմանը խաղալ միայն մեկ պարտիա, սկսնց տննդոտ փութկոտությամբ դասավորել ֆիդուրները: Դրանքտեղերում շարելով, նա այնսլես էր նյարդայնանում,ոի ղինվորը երկու անդամ սաճեց դողացող մատհ խաղաղ այդ մարդն ակներից ն ընկավ Հատակին: Սկղբում Հանդիուտ ու

--

--

ու ավելի ճաճախաՀ ամժբողջապնսսարառումէր,

ննրնաքարինչ-որ Ճավշտակությանմեջ էր, ավելի կի էր ցնցվում նրա բերանի անկյունը, ինչպես դողէրոցքից:

նա

չէ-- շշնջացի եւ նրանչ-- ճարկավոր չէ՛: Այսօրվա -- Հարկավոր Համար բավական էէ Դա ձեզ Համար չափազանը մեժ լարվածուբյուն է: ձա՛, Հա՛յ, Հա՛յ-- բարձրաձայն .Ն-. կարվածությո՞ւն: արճամարճանա:-ծիծաղեց բար որ կորցրինք այս քաշքըԱյդքանժամանակում, շուկի վրոս, ես կարող էի խաղալ տասեյոթ պարտիա: Միակ բանը, որ խաղալու ընքացքում չբնելու դժվար է ինձ Համար, դա այս տեմպղերուբ ճիգն է։ Դե, ի՛նչ, դուք երբեք կոկսհ՞ք: Վերջինխոսքերը, որ ասվեցին կորուկ, գինեքե կուղիտ տոնով), ուղղված էին Զենտովիչին։ՎերջինսՀակառակորդին նայեց Ճանդարոու անվրդով, բայը նրա մռայլ, քարե ճայացքն ասես բռունցքի Հարված էր: Խաղացողներիմիջն ինչ-որ բան առաջացավ վտանգավոր լարվածու թյուն, այրող մի ատելություն: նրանք այլես խաղընկերներչէին, որոնք ճակառակորդիարվնատն էին ուղում փորձել, այլ թշնամիներ, որոնք մինչն երդվելէին ոչնչացնելմեկմեկու: Չեն։տովիչը դանդաղեց հեկար առաջին քայլը կատարելը, ն իմ մեջ մի ճաստատուն տպավորություն ստեղծվեց, քն նա դանդաղում է մուածված կերպով, ղիտավորյար Անկասկած,մարտերում կոփված այդ ստրատեղըվաղուց արդեն ձասկացել էր, որ իր դանդաղկուռությունըճողննցնում գրդոում է ճակառակորդին:նա օդտադորժեցո՛չ պակասյ քան չորս րոպեն՝ամենասոչ վորականսկզբնախաղի՝ արքայականզինվորի քայլը կատարելուճամարչ Մեր բարքկամն անմիջապես առաջ շարժեց արքայական զինվորն ի՛ր կողմից, ն Զենտոմիչրդարձյալ երկար դանդաղում էր կատարել պատասխան քայլը: Այդպեսլինում է, երբ պալժառորենբոնկվաժ կայծակից ճետո տրտատրոիուլասում հս ամողրոպիճալթյունին, իսկ ամպրոչ կարծեսամբողջովին վը չկա՛ու չկա: Չենտովիչը քարացել էր: Նա «անչ ն մտածում հ դիստ անշտապ էր քայլերի վրա, իմ մեջ աճում էր այն Ճանա մողմունքը, քե դիտավորյալ է անում այդ: նրա դանդաղկոտությունը թույլ էր տալիս ինձ անդադարճետնել դոկտոր Բ-ին: նա ճենց նոր Լր դատարկել ջրի երրորդ բաժակը, ն հո ակամայից ճիշեցի, թե ինչպես էր նա պատմում այն անձճադծարավի մասին, որ տանջում էր նրան իր խցիկում: Առկա էին աննորմալ վիճակի նշանները: նրա ճակատը ժաժկվել էր քրտինքով, ձեռքի սպին կարմրել ն շատ ավելի նկատելիէր դարձել: Բայց ե այնպես նա դեռ չէր կորցնում իրեն: Մրայն չորրորդ -

ու

բոլոր

13"

քայլից Հետո, երբ Զենտովիչըկրկինխրվեց ուժասպառանող մտորում ննիի մեջ, ինքնատիրապետումըլքեց դոկտոր Բ-ին, ն, բորբոքվելով, նա գոչեց: Քայլ պիտի կատարե՞ց,վերջապես: Չենտովիչըսառնորեն նրան նայեց, Որքան հս ճիշում եմ, մենք պայմանավորվելենք յուրաքանչյուր քայլի վրա մտածել ոչ ավել, քան տասը րուլեչ ես սկզբունքորենկճնտիվեմ այդ պայմանին: Դոկտոր Բ-ն կժոտնց շրքունքները: նկատելով, որ նա անընդճատ ես արդեն աճող անճամբերությամբ ոտքով թլկքխկացնում է Ճճատակինյ, անկարող էի զողել ինձ ճամակող տագզնառլը. ինձ տանջումէր այն բանր նախաղդացումը, քենա նորից կընկնի խենթության իշխանության" տակ: Ութերորդբայլում դարձյալ ընդճարում տեղի ունեցավ: Դոկտոր Բ-ն, որի ինքնատիրապետումը ակնճայտորենցնդում էր, չէր կարողանում քաքցնել իր ջղային դրդավածությունը:նա ոչ մի րուլե ճանդիստ չէր հատում հ չիմա էլ սկսել էր անդիտակցործնմատներովտկակացնելսեղանին:Չենտովիչը նորից բարձրացրեցիր ծանըչ գեղջկականվպլուխըո կարո՞ղհմ ձեղ խնդրել, որ դաղարնք տկտկացնելսեղանը: Դա խանդարում է ինձ: ես չնմ կարող այսպես խաղալ: Դա երեՀա՛սս.-- քմծիծաղով պատասխանեց դոկտոր Ք-Ն.-վում է:չ-- Զենտովիչըկարմրեց: Ի՞նչ հք ուղում ղուք դրանով ասելչ-- կոտրուվ,չարությամբ Ճարցնաչ րեց ԴովլոորԲ-ն կրկին ծիծաղեց կարճ, արձճամարճաբալր, Ռչի՛նչ, բացի նրանից, որ դուք, ինչոլնս երեում է, շատ եք ճուղվու: Ձենտովիչըլուռ մնաց ն նորից խոնարճվեց տաիխոուկիվրաւ Միայն Խաղը շարունակվում էր յոթ րուլեից նա կատարեց պատասխանքայլը: միշտ նույն մեռելային տեմպերով: Չոնտովիչն ասնս քարե արձան էր դարձել. Այժմ, ֆիգուրը շարժելուց առաջ նա տրդեն ամբողջությամբ ոլածպանում էր սաճմանված առավելագույնը,իսկ մեր բարեկամի վարքադիծը քայլ առ քայլ ավելի ու ավելի տարօրինակէր դառնում: Թվում է ամեն էր, քն նտ կորցրել մի Ճճեւռաքրքրությունխաղի նկատմամբ, է դբաղված ինչ-որ բոլորովին կողմնակի բանով: նա դաղարել էր Ճուղդած քայլելուց, նստել էր անշարժ ն, տարածության մեջ ճառած իր բացակայող, զրեքե խելացնոր ճայացքը, ինչ-որ բան էր փնթփնթում քթի տակ: կամ մտասուղված էր ինչ-որ նման անվերջանալիկոմբինացիաՀ --

--

--

--

-Է

--

ե ես կարծում եմ, որ դա ենց այդպես էր, մտովի իւա ինչ-որ բոլորովին այլ լարաիվաներ:հնչնք, ամեն անդամ, երբ Չենտոավիչը կատարում էր քայլը, անճրաժեշտ էր նրան իրականություն վնրաղարձնել: եվ այժմ արդեն նրանից պաճանջվումէր մեկ կամ երկու

ների մեջ, կամ, ղում էր

րոպե, խաղի ղիրքը նորից ճասկանալու ճամար: իմ մնջ աճում էր այն ճամողմունքը, թն դոկտոր Բ-ի մուտ սկսվել է դանդաղխանդարմաննուա, որն ամեն րուղե կարող էր վնրաճել կատսղության: նա կարծես մոռացել էր թե՛ ժեր, թե՛ Չննտովիչի դոլուքայլին վրա ճասավ ճգնաժամը: քյունը: եվ իսկապես, ատտանիններորդ երբ դոկտոր Բ-ն, թռուցիկ ճաՀազիվէր Չննտովիչըկատարել քայլը անոպասելիորեն երեք քառակուսի տռաջ յացք նետելով տախտակին, ն շարժեց իր փիղը բարձր, այնպես, որ մենք ցնցվեցինք, գոչեց: Շալս, շա՛խ արքային: ինչ-որ անսովոր բանի սպասումով մենք բոլորս աչքներս Ճառեցինք Չենտովիչըչաիազանց դանդաղբարձրացրեցպլուխը նմեզ տախոոակին: ւլարուրեց իր աչքերով, մի բան, որ սչ մի անդամ դեո չէր արել: ինչ-որ բան, թվում էր, նրան արտակարգբավականությունէ պատճառում, նրա շուրթնիրբիչ-քիչ բացվեցինդոճունակն մեծամիտ ժպիտից:Միայն մինչե վերջ ճաշակելովիր ՀաւղքարշավիՃաճույքը, որի պասոճառըմեզ անճասկանալի էր, շինծու քաղաքավարությամբնա դիմեց ներկաներիս: եւ շախ չեմ տնսնում: -- ներեցե՛ք, Գուցե ձեզանից որեէ մեբայց է ինձ, քն որտեղ իմ արքային ճայտարարված կասի կը, պարոնա՛լք, շախլը Մենք նայեցինք տախտակին,իսկ այնուճետն տադղնապով՝ ղոկտոր Բ-ին: Ջենտովիչիարքան պաշտպանվածէր փղից մի ղինվորով, այնլես որ ոչ մի շախի մասին խոսք անդամ չէր կարող լինել, դա կնկատեր Գուցե մեր բարեկամը Ճուզ« նույնիսկ երեխան: Մենքանձճանզատացանք: է մունքից ֆիղուրը տնհղաշարժել մի վանդակ ավելի ճեռու կամ մուռիկ, քան պետք էր: Մերլռությունը գրավեց վոկտոր Բ-ի ուշադրությունը, նա սնեռուն նայեց տախտակինն կվկմալով առաց: Քայց չէ՞ որ արքան պետք է լինհր | 2-ի վրաւ նա սխալ է կանզ-, նած, բոլորովին սխալ: Դուք սխալ քայլ հեքկատարել... Բոլոր ֆիդուրները կանդնաժ են ո՛չ իրենց տեղերում. այս ղինվորը պետք է լիներ Սա բոլորովին ուրիշ պարավխա ՄՏ-ում, ո՛չ քե ձ4-ում: է: Սա... նա անսպասելիորենլոնց. նս ամուր սեղմնցի նրա ձնոքը, ավելի ճիշտ՝ կամթեցիայնքան ուժեղ, որ նույնիսկ նա իր խելագար շփոթմունՔի մեջ ղդաց այդ: նա շուռ հկավ ն լուսնուռի ղես նայեց ինձ --

--

ի՞նչ... կճաճեխք: Հիշե՛քյ-- ասացի նս այդ միակ բառի անցկացրինրա ձեռքի սպիի վրայով:

։

--

--

ն

մատա

թթիակիորեն

մեքենաբար կրկնեց իմ շարժումը ն ապակեաչքերը առեց կարմիր արնագույն շերանհրին:չանկարծ նա դողաց մարմնով մեկ, ճակատին քրտինք երնաց: տաի ցիր տաատծո,-- շշնջաց նա անդույն չուրթերով,-- մի՞թե ես որնէ ձիմարությունեմ ասել կամ արել: Մի՞քե «Հնարավորէ, որ նս նորից.:. Ո՛չ,Հ- ցածրաձայն պատասխանեցի ես -- բայց դուք իսկույն ենթ պետք է դաղդարեցնեք խաղի Ժամանակնէ: Հիշեք, թն ինչ է ասել բժիշկը: ԴոկտորԲ-ն ընդոստվեր քով աթոռից: նա

՝

աչ

խնդրում իմ Հիմար սխուռլի Ճամարչ-- ասաց իր քաղաքավարի ձայնով ն խոնարճվեց Չենառվիչի տռաջ,-- ես, Հասիճարկե, ամենակատարյալճիմարությունն առացիւ ինքնըստինքյան կանալի է, որ այս խաղը շաճեցիք ղո՛ւք: Հետո նա շիջվեց մեր կողմը --

ներողություն

եմ

նա

եվ ձեղ, պարոնայք, նույնպես խնդրում եմ ներել ինձ: Չէ՞ որ ձեղ 4ենց սկզբից էլ նախաղղուշացնումէի, որ- չպետք է մեժ Հույսեր դնենքինձ վրա: ներեցեք, որ ես այդպես խայտառակկերպով վերջացրի խաղը: Սա վերջին անդամն է, որ տրվեցի շախմատ խաղալու դալթակըԻ--

ես

ղությանը: նա

ն ճանելուկային տեսդլովս տվեց ն ճեռացավ նույն ճամեստ քով, ինչպես առաջին անդամ երնեացելէր մեր մեջ: Միայն ես զիտեի, ռր այդ մարդը երբեք այլնս ձեռք չի տա շախմատին, իսկ մյուսները շփոթված կանգնել էին իմ չուրջը՝ աղոտ կերպով կռաճելով, որ ինչ-որ մութ ն աճավոր բան անցավ կողքից, որը քիչ մնաց դիպչեր իրենց: --

Գրո՛ղը տանի

այդ

Մակ կոննորը:

«ճիմարին, -- Հ«իասքավփությամբ մրթմրքաց

Վերջինն իր աթոռից վեր կացավ Չենտովիչըե էլի՛ մի Հայացք

դցեց չավարտվածպարտիայիվրաւ Շար

նա մնծաճողդաբար: Ճարձակումը բոափսոս ասաց -լորովին էլ վատ չէր մտածված: իբրն ռիրող՝ այդ մարդը բացառիկ ղանդովէ խաղում: --

--

տա-

ՍՏԵՖԱՆ

ՏՎԱՅԳԸ ԵՎ ԻՐ «ՄԱՐԴԿՈՒԹՅԱՆ

ԺԱՄԵՐԸ»

ԱՍՏԵՂԱՅԻՆ

Ստեֆան Ցվայգր ապրել է դրական մնեժաճարուստկյանք նույնպիսի դրական ժառանգություն: "

մեժ Բացառիկորեն

ն

թողել

է եղել նրա շփումների ոլորտն իր նշանավոր ժա-

ճումանակակիցներիճետ. եվրոպական մի քանի լեզվի ւոիրապետող, մանիտար անբավ գիտելիքների տեր այղ վերին աստիճանի կիրք գրոդր ծանոթ ու մտերիմ է եղել էմիլ Վերչարնի, Ռոմեն Ռոլանի, Մաքսիմ Գորկու, Ֆրանց Վերֆելի, Օգյուստ Ռոդենի, Անատոլի կունաչարսկո

Յողեֆ կայնցի, Ռայներ Ռիլկեի, Զիգմունդ Ֆրեյդի, Սանդրո Մոիխաիի, ԱրթուրոՏոսկանինիիՀնտյ իր ներաշխարճը ճարստացրել Չ0-րդ դարի ստեղծադործաայս ն ուրիշ նշանավորդրողների ու արվնատադեւտների կան փորձով: ծվ թողել այնպիսի գրական ժառանգություն, որ իր անունր դասվում է

այդ

նշանավոր անունների շարքը:

Հիրավի, Տվայգի տոռեղծաղործության արժեքը վաղուց ի վեր դերաճել է ավստրիականն առճասարակդերմանախոս գրականությանսաճմիջազգային արժեք: մանները ն ձեոք բերել ավելի ընդճանրական՝ Ստեֆան ձվայղը ծնվել է 1881-ին, Վիհննայում, գործարանատիբոջ Ճճարուստինտանիքում, ստացել Հիմնավոր կրթություն: հր դրական կոչումն ըմբոնել է վազ ճասակից, բայց տոնղծագործականնկարագիրը դտնլ է տարիներանց: 1901-ին լույս է տեսել նրա առաջին գիրքը՝ «Արծաթն լարձըջ բանատոնղծություններիժողովածուն: չետադայում գրել է նան

բայց դրամաներ,

ձակում:

իր ձիրքի ճաստատումբ ի վերջո գտել է

ար-

եվրուլայում նրա վերջին բնակավայրը եղել է Ձալցբուրգը,ավստրիական այդ փոքրիկ, չքնաղ քաղաքը, Մոցարտիճայրենի քաղաքը, որ

այսօրայնքան Ճոչւսկված

է

հրաժշտոականփառատոներով: 1931-ին

ՍանֆանՑվայգնայստեղ է դիմավորել իր ծննդյան ճիսնամյակլո 1934-ին, ճիտլերյանբռնակալությանՃաստատումիցանմիջապեսճետոյ այստեղից է, իբին վտարանդի,լքել եվրոպանն ապաստան դտել մյուս կիսադգնդում՝Բրաղիլիայում,ուր հ ինքնասպան է եղել ում տարի անց: հսկ այժմ Ջալցբուրգի փառատոներըբացվում են նրա անունը կրող

փողոցում:

Ստեֆան քվայդը շատ

է ճանասարձճորդնլ.եղել-է

Ամերիկայում,

ՍովետականՄիությունում, եվրոպական Հնդկաստանում, չՀնդկաչինում, գրեքն

բոլոր

երկրներում, իսկ Փարիղըեղել է իր երկրորդ ճայրննիքը:

Անցնող տարիները, նրա մեջ ավելի ու

ձաւվորդությունները, Ճասրուոացող կենսւսվփոր

են խորացրելիր վաղեմի իր «Ճոդու ավելի դավանանքը

Հայրենիք» եվրոպայի սերը, եվրուական կուլտուրայի պաշտամունքը, կուլտուրայի միասնության անվերապաճ ձավատը, մի կուլոուրայ

այդ

որին նա, իբրն ճամողված եվրուղլակենորոն մտածող, բացառիկ տեղ ձր տալիս մարդկության սլատմության ն առաջադիմությանմեջ: Եվճենց այդ ճավատի փլուզումն էլ կործանեց նրան: չիացումն ու 4իասքավությունը ուլիղ ճամեմատական են. 4իասթավփությունըլինում է այնքան եժ, ոիքան մեժ էր Հիացումլ: Այնքանմեժ էր 8վայդի ճրացումն ուճավատը նվրուղայիու նրա կուլտուրայի միասնության ձանդեպ, որ նույն պատերաղժը՝ այդ նվրուլայում ծաղգաժհրկրորդ Ճամաշլխարձճային այդ միասնության դաճավնժ խորտակումը, չափազանց ծանը նառեց նրա դրա: 1942-ի ճունվարին, բրազիլականՊիրուլոլիս փոքրիկ քաղաքում,

վոարանդի Ստեֆան 8վայգը, չդիմանալովիր փայփայածպատրանքնեդորժեց եր կնոջճիտ բի դաՀավեժ խոռրտակժանը, ինքնասպանություն միասին: ՄաՀչվանիցառաջ նա գրել էր մի «Դեկլարացիա»,եր բացատրում է այդ մեծ կյանքի ողբերգականվախճանիսլատճառը. ղա ունեցել է ոչ քե անձնական, այլ խորապես իմբոնված ձասարակականբնույք, եղել ճեէ իր՝ աշխարձճից կտրված դրողի Հոդեկան ու բարոյականճղդնաժամի տնանքը,իսկ դրա ակունքն այն էր, որ «իր ճողու Ճճայրենիք եվրուղուն ոչնչացնում է ինքն իրեն». Ֆրանց Վերֆելը («Մուսա լեոան քառասուն օրը» գրքի Հեղինակը)«Ստեֆան Ցվայդի մաճը» ճողվածում այսպես է բացատրել ճայրենակից գրողի ողբերգությունը. «նա մի մարդ էր, որ մանկական ինքնամոռացմամբնվիրված էր մարդասիրությանկրոնին, որի շուքի տակ էր ճասակ առել: նրան անծանոթ էին կյանքի խորխոբատները, որոնը նու մոտենում էր իբրե արվեստադետ ն ճոդեբան: նրա Հզլիավերնեըշողում էր իր պատանեության անամպ երկինքը, որի տոջե խորնաճվում էր՝ դրականության, արվեստի երկինքըչ միակ երկինքը, որ ճանաչում ու դգնաճատումէր լիբերալ լավատեսությունը: Նտտ երեվույթին, այդ ճոդնեորերկնքի մոատյլումըծվայգի Համար եղավ մի ճարված, որին նա չկարողացավդիմանալ.::3: Զարմանքի արժանի նմանություններ են լինում նշանավոր արվեսն սնվփականկյանքի ատադետների ստեղծագործական նախասիրության ու ճակատագրիմիջե: Մաշճվանիցառաչ Ստեֆան ձվայգն ավարտել է իր «երեկվա աշխարճը» զիրքը, իր ճրաժեշտի երկը, որ Թոմաս ՄանըՀամարումէր քհժ ը

:

նալու դիրք»: դա իր երիտասարդությանպայծառ տարիներիմասին, պատնրաղմյան նվրոպալի, իր նվիրական մտեհրմությունների մասին պատմող մի գիրք է՝ լեցուն Հոդնոպլարար Ճճուշերովհ խորունկ դատողություններով,

որ

այնքան Ճոտակ ցույց

են

տալիս Ճճեղինակիճումանիա

աշլխարճայացքըն ճայնցողական-ճումանիստական) ու իրեն այրող ատելությունն իր պաշանլի եվրուղլանկրակի մանած 1934-ից ի վեր վտարանդիդարձրածֆաշիզմի նկատմամբ: Այս գիրք-խոստական (ճիշտ է,

ժազորժ

տովանության մեջ աճա դրողը ներկայացրել է իր տոնդ նախասիրությունը,իր բարոյականդավանանքլը

նղ շրջանում դրած իր «Թերոիդես» դրաման, դրել է. «այս դրամայում արդեն երեաց իմ ճոդեկան կերտվածքի ժի այսպես կոչված«Հերոսների» կող ռրոշակի Հատկանիշչը՝ երբեք չբոնել դտնել պարտվածներիմեջ: ճամ մշտապեսորոնել մը հ ողբերգականը, աճա ով է ինձ «րապուրել իմ նովելնե կատագրի տապալվածը՝ կողմից բում, իսկ վարքաղրություններում՝ կերպարնայն մարդու, որի, արդարու» է թյունը «աղքանակում ոչ քե Ճաջողության իրական տարածքում, աղ Մարի Սյու միալն բարոյական առումով: էրաղզմըն ոչ թե կյութերը, նե ոչ էլիղաբեթը, կաստելյոն ն ոչ կալվինը: եվ «ենց այն ժամաչ արոր նակ էլ հս իբրն ճերոս ընտրեցի ոչ թե Աքիլլեսին, այլ նրա ամենից ան` մարդուն տվեցի նախա» նշան Հակառակորդին՝Թերսիդեւտին. տառապյալ նե ալատվությունը ոչ թե այն Ճճերոսին,որի ուժն ու նպատակի սլացքի վաղ Մատսբերելով

ու

տառասլանքեն պատճառումուրիշներին»:

Հիրավի, ամեն

դեպքում ձվայգի Համակրանքնայն Ճերոսհերիկողոր ի վերջո պաճավեժ անկում են ապրում, մնալով, սակայնչ փրենը բարոյական բարձունքիվրա, ն նրանց պարտությանմեջ է իրենց ողբերդականվեճությունը՝ արժանի ոչ միայն կարեկցանքի այլն ճիմին է,

ացման:

.

իր՝ Ստեֆան ծվայգի կյանքն ու մաճը։ վերելքն ու անկումը, եր անձնական ճակատադիրնարդյոք իր նախասիրած4երոսների ճակատաՀ դիրը չէ՞, ողբերգական՝նուլնոլիսի վսեմ բովանդակությամբ:

այուղիսով, ենքարկԳրողիասղրածժ կյանքը ն առտեղծադորժությունը, են չում միննույն ընդճանութ միննույն բարոյական դգնաչատությանի, ձայտարարին:եվ Ստեֆանձվայլգիցճետո հկաժ ընթերցողների սերունդների կարող են իրեն վերադարձնել հրախտադիտությանայն բարձրա շունչ խոսքերը, որ նա այնպիսի արվնստով«յուսել էր իր լավագույն Հեիոսների ճամար '

Ստեֆանձճվայզիստեղծաղորժությունը կարելի է դյուրությամբ բաչ ժանել երկու մասի զուտ գեղարվեստական ներկերհ պատմժմավավերա գրական դրվածքներ, որոնք ճիշտ կլինի վարբադրություններ կոչել: նրա գեղարվեստական երկերը պատկանում են նովելի ժանրին (ժիայն մի վեպի բացառությամը, որ նրա լավագույն երկերի շարքին չի պատնովելննրում, ինչպես «Անծանոթկնոջ նամա-չ կանում):իր Ճանրաձճայտ կը», «Ատր», «Այրող գաղտնիք», «Քսանչորս ժամ մի կնոջ կյանքից», «Ամոկ», «վուսնի լույսով ողողված փողոցը» ն այլն, 8վայգը ճանդես է դալիս իբրն մարդկային բացառիկոչ քավփանցող Հոգուդաղտնարաննները ընեն նուրբ Ճոդնբան, առաջնակարգպատմող ն ոճաբան: «Անծանոթ կնոջ նամայի» մասին Գորկին,որ նամակադրությունուներ Ցվայգիճետ, դրել է 4եղինակին,քն այդ գործն աչքի է ընկնում «...կնոջ ճանդեպ ցուպաբերվաժվերմարդկային քնքշությամբ, քեմայլի ինքնատիսլությամբ ն պատկերմանալն կախարդականուժով, որ ճատուկ է միայն ճշմաբիտ արվեստագետին»:Մարդկայինբեկված ճակատադրիՃանդեպ անվերառլաճ կարեկցանքով ճազեցած այդ նրբակերտ ղործերի շնորձճիվ Ցվայգըճանաչում դտավ իբրն դարիս լավագույն հովելիստներիցմեկը:

նրա դրական ժառանգությանավելի ծավալուն

ծանրակշիռմասբ պատմավավերագրականդործերը։ վարքադրություննեկազմում իր), որոնց արժեքը բնավ չի զիջում իր զուտ գեղարվեստականդորժեբին։ Ավելին, դրանք, կարծես, ավելի լավ են դիմանում ժամանակիքըննությանը, ն դա զարմանալի չէ մեր ժամանակներում,երբ այնքան մեծաղել է ընքնրցողի ճետաքրքրությունըգրականությանճատկապես ճանկատմամբ: Այն ճանդամանհաչողական-իմացական բովանդակության քըն էլ կա որ երե Ցվայգնիբրե նովելիստշատ մրցակիցներունի, աղա իբրն վարքադիրյ,իբըն պատմության դգեղարվեստականչսիիլիսուխայակա իմաստավորողնա ճաղզիվթե մրցակիցներ ունենա: Մարի Ստյուարտին, ն Մագելանին ուրիշ նշանավորների նվիրված նրա վարքաԲալղակին, գրությունները մի-մի զլուխղործոց են այդ ժանրում ու

են

նույն ժանրին է պսւոկանում 8վայգի նան «ՄարդկությանաստեղաՀ

յին ժամերը» պատմական մանրապատումներիշարքը՝ գրված իրեն

ճա-

Աճա պրանցոչ լրիվ ցանկը. «Վեոլեն», «էմիլ Վերճառն», օնրեք վարպետ. Քալռակ, Դիկկենս, Դոստոնակի»,«Ռոմեն Ռոլան», «Պայքար դնի դեմ. Գելդերլին, Կլայաու Նիոշնե»,«իրենց կյանքի երեք երգիչները. կաղզանովայ, Սահնդալ, Տոլատոյլջ», «էրաղմ Ռո1

տերդամցու ճաղքանակն ու ողբերգությունը», «Մարի Ստյուարտ», «Ամերիգոջ,«Բալզակ», «ժոզեֆ Ֆուշն», «Մաղելանջչ:

տուկ թասիանցումով, առաջնակարդարվեսռով, էջերը կննդանադործելուճաղզվագլուտձիրքով:

ռ"լաղած սլատժության -

է Այս շարքը հս, ինչպես Ցվայգի մյուս գրվածքները, ենթարկվում հրա մշտական նախրասիրությանը՝ իր բարոյական ճամակրանքը տալ ոչ քն Հաղզքանակի, այլ պարտության, մայրամուտի ճերոսներինյ,այն մարդկանց, ում Ճանդեպճակատագիրն անողոք է լինում, երե նույնիսկ նրանք նապոլեոնիկամ Գյոթեի անս ղոր անճատներեն:

«կոստանդնուղոլսիառման» մեջ գրողի ճամակրանքը ոչ քն Ճճաղքություն տանող թուրքերի կողմն է, որոնք կորժանում են նս մի բաղզմադարյան կուլտուրա, այն էլ ծվայգի սիրած եվրոպակուն կուլտուրայի անչ կյունաքարը,այլ պարտություն կրող բլուղլանղացիների,որոնց կործան է ողբերգական վեճություն, մեջ հա տեսնում բաղանցություն է տալիս պարտվողին: ման

որը

ն

բարոյական գե-

ԽաղաղօվկիանոսըՃճայտնադործողԲալբոայի կերպարը լէր ծրապուրի Ստեֆան ծվայդին, երն նրա ճակատագիրըչունենար երհրումներ նի վերջո չկործաննր երան («Փախուռտդեղի անմաճություն»): նույնր ն

Ռուժե

ղը

իլը՝

փառաճեղ Մարսելլեզի տարաբախտճեղինակը, որի

դրած երդը թնդում է երկրով մեկ, իոկ ինքը՝ մատնվում մոռացության («Մի գիշերվաճանճարը»խ Ստեֆանձվայդին ողբերգական ճակատագրերնեն ոգեշնչում. նրան ճողդերանականբարղ անդուլցներ նն ճարկավոր՝ որ բացաճայոիը կռաճման կարուտպարաղոքսներ՝ որ մեկնաբանի, պատմության քմաճաճ խաղեր՝ որ դզտնիղրանց տրամաբանությունը ն այնպես,

ինչպես միայն ինքը կարող էր իմաստավորվել:

իմաստավորի,

նապոլնոնի ճաղքական ճակատամարտերը չեն, Աուստերլիցիվիթխարի Ճաղթքանակը չէ, որ ներշնչել են նրան, այլ նրա վերջին մեծ պարտությունը Վարնոլոոլի ճակատամարաում, որովճնտնդա կրել է ողբերդական բովանդակություն («Անդառնալիակնթարթը»): Ճիշտ այդպես ձվայզի ճեբոսը կենսական ն ստեղժադործականուժերով լեցուն Գյո-

էլ

խեն չէր,

Գյոթեն,

որ եր

ունեցավ այնքան երջանիկ հրկարատն կյանք, ույլ այն ապրում է իր ողբերգական մայրամուտը ն ունենում քնաու

րական իր վերջին ներշնչումը («Մարիննբաղյանէլեդիան»ի նրա «եըբոսը չէր կարով լինել նան Ռոլալդ Ամունդսենը նորվեղացի Ճոչակավոր

Հարավայինբնեռի երջանիկ ճալտնադործողը, այլ նույն ըբննոսխույղը) այչ

բնեոի ապերջանիկ «այտնազործող Ռորերո Սկոտը, քանի

որ

նա

երկրորդըասավ բնենոինն կործանվեց իր ուշացած սխրանքի վայրում

բննոխ ճամար ): («Պայքարձարավային Ընտրելովսզատմությանընթացքի հ նշանավոր անճատներիկյանքի ։

անպայման շրջադարձային, անպայման «Ճանդուցային, բարձրակետա-չ յին ժամերը, որ դրողը գեղեցիկ ճամեմատությամբ կոչում է «աստեղային ժամեր» նա իր մաքի քոիչքով, ինքնատիպմեկնությամբ, գրական արմակարդակին ն ստեղծել վնսաով մշտապես Ճասել է իր մոտաճղացման են դրականուլատմական մանրապատումներ, որ մի-մի պզլուխղործոց ն քյան այդ տենռակում: Կիրք ուշադիր ընթերցողը (սրանք կարնոր լայմաններ են ճվայգին ընթերցելու ճամարչ որ շատ էլ դլուրին Հէ) ճիանալով գրողի վարպետությամբ,պատմականիրողությունն իմատոտվորելու «մատությամբ,կարող է նկատել նրա գրվածքների որոշ թույլ է նշանակողմերը նս: Ճիշտ է նկատվել, որ ճվայգը գնրադնաձճասոում

"

դոր անճատի, ինչպես նան պատաձճականության դերը պատմությանընթացքի մեչ: Այոպենս,«Ըլուղանդիոնիառումից» կարելի է ստանալ այն տպավորությունը,քե Բյուվլանդիայիմայրաքաղաքի կործանման պատճառը պատաճականությունԸ մնացած դուռը անփովությամբ բաց էլ մինչե այդ նույնն է 4Ճաստաեղավ: Մինչդեռ (ն Ցվայդի սպղատումն տում) դա պատմության նախորդ դեպքերով կանխորոշված իրողու-

թյունն էր. Բյուղանդիանյերբեմնի ճղորադույն քրիստոնեականկայսբությունը, այնպես էր քայքայվել ն թուրքերի օղակն այնպես էր սեղմըվել նրա շուրջը, էր Ուրիշ բան,

որ որ

նրա պարտությունըպատմականորենանխուսաւիելի

քրիստոննականտերությունները, չրմբոնելով թուր-

Փականվտանգի մեծությունը կ չճաղքաճարելով իրենց իսկ ներքին ճակասությունները,չկարողացան, ասենք նույնիսկ չկամեցանյ ի մի դալ ն

միասին ոլատվար կանգնել թուրքական առաջխաղացմանդեմ: նույնքան տարակուսելի է այն մեկնաբանությունը,որ Ցվայդգը տվել է Վա-

թնոլոռյի ճակատամարտում նապոլեոնի կրած պարտությանը: Թերնս Մարշալ Գրուշիիճակատագրականսխալն էր Վաթեոլոռլումնապոլեոնի կրած պարտությանպատճառը,բայց ճաղիվ թն կարելի է ասել, քն ճակառակ դեպքում նվրուլայի ճակատագիրըկարող էր այլ կերպ տնօրին-

վել: Դա արդեն պատմականորեն կանխորոշված իրողություն էլ` պայմանավորված պատմական այնպիսի ճանդամանքներով, ռր մի որնել

քեկուղ ն մեծ, ճակատամարտչէր կարող փոխել իրերի դրությունը: կնաԸնլի է, վերջապես, նկատել նան, որ Ցվայզը երհույքների քննությունը ջ01

է ղուտ Հողգեբա երբեմն տեղափոխում պատմաճասարակական ոլորտից

նական ոլորոներ կամ, անուն դրամատիկականլարումի աճաղնացման, խտացնում է գույները: Բայց ոչինչ չի կարող նվազեցնել Յվայգի ման-

բապասումների

ոչ

ճանաչողական,ոչ

արժեքը, երկեր, գեղարվեստական

դիմացել են ժամանակիքննությանը ն իրավամբ դասվում ամձնից շատ ընքերցվող գրվածքներիշարքը: ռր

են

զրողի

/

Լէնոն Հախվերդյան

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ժնղինակիպոռաջաբանը .

՛

.

.

թ.)--

Բյուզանդիոնի աքումը (29 մայիս, 1858 "Վ է վտանգի մոտենում

.

.

ոլատարագը Հաշտության

.

.

.

,

թարգմ, է. Հախվերդլաճ ,

:. Գատերազմըսկսվում է Պարիսպներնու թնդանոթները վերատինծագում է ճույսի նավատորժիղնանցնում է լեոան վրայով եվրոպա, Հասի՛ր օդնության Գրոչին նախորղաժ դիշերը .

'

'

.

.

"

'

'

.՝

.

.

՛

,

.

.

.

.

.

'

.

.

.

'

.

'

.

'

.

ի

՛

.

.

.

.

.

.

.

՛

.

.

.

.

՛

.

.

.

.

.

.

Փախուստ

.

.

.

.

Մայրամուտ

.

Անդառնալի ակնթարթը

Փրուշի

.

կայուխղիշերը

1818 թ.

Գրուշիի սխալր

.

.

՛

.

.

.

:

.

Չ8

.

.

.

.

.`

ի

.

.

-

.

.

.

ի

.

.

.

՛

.

.

.

'

'

.

-

ՅՑ

.

ան

-

.

.

.

'

.

.

.

թ.) ի

.

.

.

.

.

'

.

.

'

Ո.

.

՛

.

.

.

՛

'

.

.

.

.

.

.

.

՛

.

.

.

.

.

.

.

.

.

՛

ի

.

Յ2

.

.

.

.

պատմության վճռական ակնքարթը Համաշխարձային

կեսօրից ճետս

.

'

Բունիսի 18) թարգմ. Լ. Հախվերդյան

.

,

.

.

"

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

առավոտը Վաքնոլոոյի

.

,

.

.

.

՛

.

.

.

ապրիլի 1792

.

.

.-

.

.

.

.

(Վաթեոլոո,

.

.

`

.

'

.

.

շնորճում...

Մի գիշերվա հանճարը (Մարսելլեզ, թարգմ. Լ. Հախվերդլան

.

.

.

՛

՛

՛

.

.

.

.

"

.

.

.

ճամար '

.

.

Անանցողիկ ակնթարթլ Ոսկի հ մարգարիտ Հազվադեպ են Աատվաժները

.

.

.

.

զալու .

ի

.

օվկիանոսի Ցալտնճարերումը1518 թ)

ղուրս

՛

.

ւ.

մարդը վերելք վտանգավոր Փախուստդեղի ամոհաճություն Արկղի միջի

.

.

.

.

.

նավը սարքավորվումէ ծով

.

.

.

.

դեպի անմաճություն (Խաղաղ

թարգմ. Լ. Հախվերդյան

.

:

.

.

.

.

.

՛

՛

.

.

'

.

.

՛

.

Սուրբ Սոֆիայի վերջին պատարագը կերկապորտ.Մոռացվածղուռը

Խաչըոապալված է

.

.

.

.

.

.

Ո

շ2

ձանզույցի լուծումը ղեպի Վերադարձ

'

.

.

.

առօրհականություն

.

,

.

.

.

.

.

Մտարիենբադյանէլեգիան-թարգմ. Լ. Հախվերդյան Ելդորադոյի ճայտնագործումը -- թարգմ. Լ. Հախվերդյան

'

.

,

Դատավարությունը :

վախճանը Առաջին

,

'

մյուս

կողմից

'

.

Առաչին նավարկությունը

Ո .

.

'

,

.

'

.

,

,

'

`

'

.

,

`

'

,

'

.

.

.

.

.

.

.

.

.

,

՛

.

.

.

'

ԱԶ

բնեռի---

ճողապնդի .

,

'

.

,

ն

'

,

'

' ,

, .

Շախմատային նովել -- թարգմ. Լ.

.

.

.

'

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

,

.

`

ի

.

,

.

.

՛

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

։

Պողոպան

' '

,

'

,

.

`

.

.

.

`

.

։

.

.

.

.

'

.

՛

,

.

.

.

՛

,

.

.

'

'

' յ

` '

.

.

Ո...

.

,

'

.

'

ի

՛

.

Գատասխանը

,

,

ե

Մեռնողի նամակները '

'

.

.

«

,

:

,

.

.

'

:

՛

`

Հունվարիտասնվեցը Հ կործանում

՛

Հախվերդլան

Ն.

.

"

.

,

,

Համալսարանը Անտարկտիկայի Արշավանջդեպի բնեռ ,.

բնհոր Հարավային

'

,

.

.

.

'

թարգմ.Լ. ,

.

՝

,

Տ

,

Մ

.

' .

'

.

'

.

.

.

ը

.

«

:

'

.

,

՛

.

.

'

'

:

« .

,

՛

Մեծավույն փառաբանությունը Մկրտությանատառապանքները վնցամյա լռություն ճարավային

'

. .

,

. .

.

Սկոտը

.

Կ

5.

.

Անչճաջողություն Դարձյալ անձճաջողություն երրորդ նավարկությունը"`

.

.

.

թարգմ. է. Հախվերդլաճ

--

,

.

՛

`

ճանուն

'

,

՛

' `

ճանուն Պայքար

,

'

'

՛

նախապատրաստություն

Պայքար

.

.

խոսթը օվկիանոսի

նոր ռիքմ

՛

'

.-

՛

.

'

'

.

,

.

ՓԻ

`

՛

,

.

'

Այն մարդը, որին եվրուղան զզվեցրել Արշավանքդեպի նկալիֆոռնիա Նոր Հելվեցիան ։ ։ Բաճի ճակատագրական, Հարվածը մե Ռսկու տենդը .:

.

.

'

'

'

.

Ստեֆան Ցվայգ

ՄԱՐԴԿՈՒԹՅԱՆ

ԱՍՏԵՂԱՅԻՆ

ԺԱՄԵՐԸ

(պատմական մանրապատումներ)

ՇԱԽՄԱՏԱՅԻՆ ՆՈՎԵԼ

0. Հ. Պապոյան կաղմող՝ Հրատ. խմբազիր՝ Ն. Ա, Նկարիչ՝ Վ. ն. Մանդակունի Գեղ. խմրագիր՝ հ. Վ. Մազմանյան Տեխն. խմրադիր՝ Ռ. ն. Ախիոյան

Հաննաօզլչան ,

Մ. Վերատուգող սրբադրիչ՝

կ.

Մկրտչյան

,

ք

Հանձնվաժէ շարվաժբի՝ 24.08.1986 թ.: Թ.. Ստորագրվածէ տպագրության'12.02.1986 Թուղի՝ տպագր. 113, չափսը` 605841: Բարձր տպագրություն, տառատեսակը՝«Գրքի մամ, 19,0 սովորական», ճրատ. 1051 մամ.-Հ0,33 ֆորզ., տադր. մամ. Փորզ., պայմ. 14,1 մամ.ՀՎ-0.93 ֆորզ., տպ. 12,5 գուն. թ. 824: 100000,(2-ըգ թողարկում 50001--100000)։ Պատվեր՝ Փինը՝ ճն5 կազմ -- 1 ճուր: 3 7 կազմ 1 ռուբ. 10-կուլ.:

մամ.ԴՀ0,25

մամչ

Տոլաքանակ՝

օտ

:

--

երնան--8, «վույո»Հրատարակչություն,

115ո81621ԵՇ180 «մեշ»,

Կիրովի19ա: Էքճ881:-9, 7տ, Հոք084, 198.

ն զրբի առնետրիդգորՀ0ՍՀ ճրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի

ծերի պնտականկոմիտեի

1ռոարըճՓոաօաճ աաա ոմ.

1216տԵ618,

ոօղուքոփնմ

նատ,

մաօոճ կ

ՀակոբՄեղապարտիանվան սպլոլիգրաֆկոժբիերնան--9,

Խրճոճք ին

աաաաօն

Տերյան 91:

Լ0Շճօաայոք:

Ճքո.

Էքօռճա-ց,7. 10թոշօտու,

ՇՇՔ

ոօ

ղոտճմ

1օքուտ, 91.

ոՅ-