Մարքետինգ ներածություն

|| ե Մ ՛ԳՐԻԳՈՐԱՆ

Կ.

|

Կ.

ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Ս

Ս

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

|

|

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ ԿՈՐՅՈՒՆ,ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ ԿԱՐԵՆ,

ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ ՍԱՄՎԵԼ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ն պարենի նախարարությանհամակարգի Գյուղատփնտեսության տեխկիկումների,քոլեջների սովորողների ն գյուղատնւրեսական

ակադեմիայի հեռակա ուսուվման ուսանողների համար

(Օգնություն «Մարքեթինգիհիմունքներ» առարկան ուսումնասիրողներին)

Երնան-1997 «Առերեւում»- ԱՆԻ

Գրախոս՝ Ա. Հ ԴԱՎԹՅԱՆ ««Ագրոմարքեթինգ»»պետական ձեռնարկության տնօրեն Մասնագիտականխմբագիր՝ Վ. Ա. ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ Դոլյենտ, լրնրեսագիտությանթեկնածու

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

|

1.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

ԾԱԳՈՒՄԸ

էՈՒԹՅՈՒՆԸ,

ԵՎ

Մարքեթինգի էությունը, ծագումը, զարգասումը ն մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն 1.2 Մարքեթինգի սկզբունքները .Ղ16 1.3 Մարքեթինգի ստրատեգիան ն տակտիկան 1.4 Մարքեթինգի ծրագիրը 1.5 Մարքեթինգի ֆունկսիաները (գործառույթները) 18 1.6 Մարքեթինգի հիմնադրույթները 1.7 Մարքեթինգի տեսակները 1.1

.

.

.

ԱՌԱՎԵԼ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԾԱԿԱՆ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

2.

Արտադրանք, ապրանք, ապրանքանիշ, ապրանքի մրսակսություն, ապրանքափոխանակություն, ապրանքի կենսափուլ, ապրանքի ստրատեգիա, ապրանքի դիրքավորում շուկայում, աճուրդ, արտոնագիր, ակՍիզ, ապրանքի առաջարկ, ապրանքի շուկայի հետազոտում, ավելայվաժ արժեք: Բորսա, բորսային շահույթ, բիզնես, բիզնեսմեն, բոռնիֆիկասիա: Գին, գործակատար շրջիկ, գովազդ: Դիլեր: լիզենյիա, օրենքները: էմբարգո: Իմիջ: Լիզինգ,

որի

լոբբի:

Կենսամակարդակ, կարիք: Մակլեր, մաքսատուն, մաքսանենգություն, մարքեթինգի միջնորդներ,շրջակա միջավայր, տեղեկատվականհամակարգ, մարքեթինգ՝ զանգվածային, ոչ առնտրական, հետազոտությանհամակարգ, մարքեթինգ սպառողական ապրանքների, արտադրամիջոցների,միջազգային,

ծառայություն, ուղղաձիգ համակարգ, միջույների ընտրություն, ուղղաձիգ համաձայնագրային համակարգ, ֆիրմայի մարքեթինգային հնարավորություն, մարքեթինգի կազմակերպում, փորձնական, գյուղատնտեսական, նպատակային,գնային մարքեթինգ: Պահանջմունք, պահանջարկ: Պահանջարկի ները:

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ԵՎ

3.

ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ,

ԾԱԳՈՒՄՆ ՈՒ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

Հ ԱՉԻ

ԼըՔԱՅԼԵՐԸ

աԱ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ա

«Կավանո

աայ ագա այր

աա

Աա

թ

Մարքեթինգի էությունը, ծագումը, զարգասումը ն Հանմուրքը Հայաստանի Հանրապետություն: (Հայաստանի րապետությունը թնակոխմ է պատմական անսման մի նոր փուլ, որի տնտեսականբովանդակության բնորոշ գծերիս են` սեփականության ապապետականակումը, մասնավոր ն կոլեկրիվ սեփականությակ ձՓնավորումըազատ ձեռներեկությունը, շուկան ն այլն: Պատմականայս ժամանակաշրջանը զուգորդվում է հայ ժողովրդի համար, Ճակատագրականմի իրողության հետ, երբ ինքներս ենք կերտելու մեր պետականությունը, չոնտեսական ն քաղաքական պատասխանատվություն կրելու մեր ամեն մի արած-չարածի համար: Հանրապետությունն աստիճանաբարինտեգրավվումէ (ներառվում. է) միջազգային ընկերակսություններում ն շուկաներում: Ստեղծվումեն ն դեռ կստեղծվենբազմաթիվ համատեղ ձեռնարկություններ, տիպականասվում ն համաչափության են բերվում.արտադրական ն սոյսիալական (ընկերային) ենթակառուվսվածքները: Հայ:գործարար մարդիկ, ֆիրմաները, ագարակատերերը տնտեսականինքնուրույնությունը պահպանելու, ներքին ն արտաքին շուկաներում մրսունակ լինելու, մեր ազատ ու անկախ պետականությանըսատար կանգնելու համար խելացի ն հնարամիտ պետք է լինեն ոչ միայն տեխնիկա-տեխնոլոգիական առումով, այլն ներքին ու արտաքին շուկաների կամ նրանպայն հատվածներիիմասությամբ, որի պայմաններում նրանք գործելու են: Դրա իմասությպն գիտութ1.1.

ԴԵՊԻ ՇՈՒԿԱՆ

յաթ

Հաա:ն

հաէ էին ն կարող էին վնասել սոսիալիզմի հիմքերին: Ահա մի յունների համակարգումկարնոր տեղ գրավում մեզ կողմիվ ստեղծվումէ հակակշիռ գրականություն(մարքեթինմար գիտությանհամեմատաբար երիտասարդմի նոր ճյուղ, գի սարդոստայնում1982թ.), մյուս կողմիվ էլ թարգմանութորը կոչվում է մարքեթինգ: ն յունների մի մասը հարմարեցվում է եղած գաղափարախո(ոչ միայն նրանս) բառապաշարի Հայ գործարարների նեարագորեն մեջ սությանը: Արւրահայտություններըզգուշավոր ն վերաիմասգործունեության Ճեռնարկչատիրական է անգտավորվածէին (տես Ֆ. Քոթլերի «Կառավարումը մարքերառվողայս տերմինը(հասկավությունը)առաջասել ն բառասի նշանակումէ շու«ոոճուծէ» բառիվ թինգով...»1980թ. հրատարակությունը): (շուկա) լերեն ՀՀ-ում մարքեթինգիառաքելություններըտակավին հահրաման ոլորտում: Սակայն այն կայականգործունեություն մեստ էին: Դրանք վերոհիշյալի պատճենահանումնէին: Սասոսկ աշխատանքչէ շուկայի հետ, ուստի այդ բնորոշումը նրա կայն ՀՀ-ում մարքեթինգի զարգասման համար նպաստախիստ նեղասնումն ամբողջապեսչի ներկայանում գործունեութ- վոր պայմաններ ստեղծվեյին: 1990-ական թվականներին էությունը: Մարքեթինգը,որպես տնտեսական ապրանքադրամականհարաբերությունների զարգասումը, յան համակարգ, շատ ավելին է ներառում: է ԱՄՆ-ում օտարերկրյա ֆիրմաների ն կազմակերպություններիհետ Որպես գիտությանճյուղ մարքեթինգըծագել այն շփման ընդլայնումը, համատեղձեռնարկություններիստեղգրեթե միաժամանակ 1910-1920-ական թվականներին, արծումը օտարերկրա տարատեսակ օգնությունը, սեփակաձեռք բերեյ եվրոպական կարգավիճակ ակադեմիական ն մասնավործեռնարկատինության ապապետականավումը երկրներում:Արդեն1911թ. այն դասավանդդյունաբերական րոջ ի հայր գալը, պլանավորման կենտրոնավվածհամավում էր Լոնդոնի մարքեթինգիինստիտուտում: այդ կարգի փլուզումն ու շուկայական հարաբերություններին Նախկին խորհրդայինհանրապետություններում, վարչահրաանումը, ֆիրմաների ու անհատ քաղաքապյիներիբիզնեսի թվում ն ՀԽՍՀ-ում, էկոնոմիկայիկառավարման պլանավորումնու պետաառաջին հաջողությունն ու հիասթափությունը,գաղտնիքներ մայական ոճը, կենտրոնացված ու ն շահ ստանալու գայթակղությունըմարքեթինկան մթերումները,ապրանքների ապրանքարտադրողների իմանալու անզ անգվածային գի իմասության զանգվածայինկարիք առաջավրին: ստեղծեպին օ տարումը ճակատագրերի Ներկայումս ՀՀ-ում մարքեթինգըանհրաժեշտաբարդաշուկայի իմասությանասպարեզում:Շուկատեղյակություն սավանդվում է ուսուցման միջին ն վերին օղակներում: յական էկոնոմիկանհամարվեսանհամատեղելիսույիալիզմի Ստեղծվել է մարքեթինգի մասնագետներիպատրաստման պլանայինհամակարգին,ն ճրա էկոնոմիկայիհիմնահարցենկ բուհական համակարգ: Այդ գործին իրենվ կարճաժամկետ րի մշակումը մղվեյ հետին պլան: երկրի նպաստնեն բերում հայազգի ն օտար մարքեթագետները: Շուկայի խաղի կանոններինանտեղյակությունը, Տարբեր լրակազմով մարքեթինգայինծառայություններ ներսում ն միջազգայինշուկայում կրած հսկայականտնտեկամ մարքեթինգի գործունեությունեն ծավալում ՀՀ-ում սթափվել:Եվ վնասներըհարկադրեսին սական ն բարոյական ստեղծվածառնտրականբորսաներում, գերատեսչություննեէր, որ ԽՍՀՄ առնտրաարդմիայն 70-ական թվականներին ռում ն այլուր: մարքեթինգի պալատինկիս կազմակերպվեց յունաբերական առնտրիհարկերով Հանրապետությանբուհերում արդեն դասավանդվումեն բաժանմունք,այն էլ` միայն միջազգային մարքեթինգ,մարքեթինգիհիմունքներ, մարքեթինգի տեսուզբաղվելուհամար: Դրան հաջորդեյինմարքեթինգիմի շարք հրատարակություններ: թյուն, մարքեթինգի կազմակերպում, մարքեթինգի տեխնիթարգմանաբար աշխատությունների գայթակղիչ կա, միջազգայինմարքեթինգ ն այլ առարկաներ: Սակայն, դրանկում եղած նոր գաղափարները

վությունը, շուկայի հարվածը, չէր ընտրվել ապրանքը գնորդին հասսնելու լավագույն ձնը ն այլն: Այս ն բազմաթիվ անհայտներով հարսադրումներին պատասխանելուհամար անհրաժեշտ էր գտնել ապագա հաջողության ապահովման բանալին: Կարիքը պետք է ծներ բավարարիերաշխիքների օբյեկչը: Կարիքն է գյուտի մայրը: Այսինքն, տնտեսական պետք է Ճնավորվեր գիտականմոտիվ անհրաժեշտությամբ տեսումներիմի համակարգ, որը կօգներ արտադրողին,վաճառահանողիննախապես կանխագուշակելու,թե ի՞նչ արտադրել, ո՞ւմ համար արտադրել, ռեսուրսների ինչպիսի՞ մենեջմենթի,քաղաքագիտուտության,շուկայագիտության, ծախսումներով արտադրել, ինչպե՞ս ընտրել իրասման ն էրգոնոմիկայի,անգամ մաթեմատիկաթյան, սոպիոլոգիայի, հերվաճառքի կսանկալիձնը, որպեսզի ունենա իր գնորդը, դիտելուց առաջաված Փնակերյի ն այլն) տեսանկյունիվ իրավումը հիմնահարկերչհարուվի, արտադրությունըլինի պումներիբազմազանությունը: շահավետ, մրսունակ ն այլն: շուրջ 200 ծնակերներկայումսհայտնիէ մարքեթինգի ամերիեվ այսպես, Արնմուրքի գիտական միտքը ժնեվ այդ են անգամ մարքեթինգի պում: Դրանք տարբերվում համապարփակհիմնահարվերովզբաղվող, բոլոր խնդիրնենյան, եվրոպական,ճապոնականհանրաճանաչ դպրոսների րը սովիալ-տնտեսական, շուկայական մոդուլում ինտեգրաս(Ֆ. Քոթլերի ն Բ. Բերմանի, Փ. Դրաքեներկայասումիչների նող գիտություն ն անվանեվ «մարքեթինգ» («ոճդծնոց»), րի, Հերալդ Վոյնեի ն Ուվե Յակոբսենի,Քեմպբել Մակկոնելի ն այլոս) դասական թեկ այն հայերենում կհնչեր շուկայի մասին ուսմունք՝ շուն Սթենլի Բրյուի, Մարկ Մարգարյանի կայագիտություն,սակայն հանրահայտէ, որ այդպիսի գիՓնակերպումներում: Պ. Ա. Վատնիտաճյուղ արդեն գոյություն ունիշչ, ն մեծ մասը, թյուրիմասաՌուս ն խորհրդայինմարքեթագեպտները՝ ն խթանման բար, մարքեթինգը նույնավնում Էէ վ աճառքի Ս. Յու. Մեդվեդնը,Վ. Ե. Դեմիդովը,Վ. Ս. Պ. Ջավյալովը, կը, ն ուհեւր: Մարքեթինգիամենակարնորտարրը վաճառքը չէ: Այն Ե. Խրուսկոյը, Գ. Պ. Աբրամովը,Գ. Գ. Աբրամաշվիլին հայտնի մարքեթինգայինայսբերգի գագաթն է միայն, նրա բազմարիշներ մի կողմիվ կրկնում են արտասահմանյան ամենաէմյուս կողմիվ էլ համապատասխանեսնում թիվ ֆունկսիաներիս մեկը, ընդ որում, հաճախ ոչ մասնագետներին, ականը: Հետնապես, արտահայտչականնմանությամբ հանեն դեպի շուկան ընթասող ռուսական տնտեսությանը: դերծ, նրանս մեջ սկզբունքային տարբերությունկա: Եթե Մարքեթինգիծագումը կապվածէ արդյունաբերական հետ: Վատնելով շուկան, իրակումը նախնառաջխնդիր են դնում համոզելու ապրանքներիիրավման դժվարությունների գնորդին` ձեռք բերելու այն, ինչ արդեն արտադրվածէ, հսկայականմիջովսներ,անգամ հանրաճանաչ փորձառու ապա մարքեթինգի խնդիրները սպառողներիճաշակների, ֆիրմաներըմիայն հետո էին համոզվում,որ բիզնեսըՍանսանկությունների,կարողությունների,հուսալիության հայտկալի հաջողությունչի ունեսել: Մարդիկ չեն պանկանում նաբերումնու դրանվ բավարարմաննուղղված միջոյառումապրանք գնել ֆիրմային պանկալի կամ չեն կարողանում ների մշակումն ու իրականասումնէ (նկ. 1): Այն կողմնոշահույթ բերող գներով:Շուկան, որը թվում էր երկարաւտն է լինելու, հանկարժ,անսպասելի,թիթեռի կյանք էր ունե1. Փիթեր Դրաքեր,Ձեռնարկիչըն նորի ստեղծումը,Եր., 1993, էջ 96: նում, կամ անտեսվելէին մրսակսի ապրանքը, տեղեկատ2. Լ. Ֆ. 1990:

Լինելով շուկայական էկոնոմիկայիծնունդ, մարքեթինգը քաղաքաորոշակի առումով հանդիսանում է տնտեսական, նս այլ գործոններիազդեյության կան, գիտատեխնիկական ամբողներքո մշտապեսփոփոխվողշուկայի թելադրանքին Դրա ջովին ենթակա արտադրությանփիլիսոփայություն: հասկայությունհեր միասին ներառում է գաղափարների, ավելի լայն շրջանակներ:Այստեղի ների ու գործունեության յուրովի, առանէլ բխում է մարքեթինգիբնութագրումների իրավագի(տնտեսագիտության, ճին մասնագիտությունների

՛

Ստրոլմով,Շուկայագիտություն,Եր.

ց

,

րոշված է դեպի երկարաժամկետհեռանկարը, սպառոդների պահանջմունքները դիտարկվում են ավելի լայն (օրինակ ջեռուկում), քան նեղ (օրինակ` վառելիքայինմազութ) իմաս-

տով:

Իրասում --թ»-|Արտադրություն

ասա

Մարքեթինգ

Սո

գնահատում

1.

ն

Ան

»

յին պայմաններ

ր Նկ.

Ւ»)

|

|----թ»- Իրապում

Մարքեթինգային

ն

Սպառում միջովով: Կազմակեր, պության

պահանոների |

բավարարում

ինհասնել:

իրասման մոտեցումների էությունը

Ինչպես արդեն նշվեվ, մարքեթինգի Փնակերպումները բազմաթիվեն ու բազմազան: Սակայն դրանք չպեւտք է մոլորեպնեն,առավել նս հիասթափեվնենգիտության այս բնադնող սկսնակ հետազոտողներին,քանզի գավառը որք դրանկսումէականըոչ այնքան ձնակերպումներիտարբերությունն է, որքան այն ընդհանրությունը, որոնպում դրսնորվում ն ամբռղջակվում են գիտության առաքելությունները: Մարքեթինգիառաջին ձնակերպումները տակավին հանդիպում են 1916թ. որտեղ ըստ Բ. Ֆ. Հուդրիչի մարքեթինգը սպանկությունների սպառդղական պահանջմունքների ու որոշման, կանխատեսմանն դրանք ընկերության ու սպառողի համար ավելի մեծ շահույթով բավարարելու համար բոլոր միջովները համախմբելու գործընթավ է՛: Մարքեթինդասակարգումեն երգի սահմանումները մարքեթագեւտրները կու հիմնական խմբերում. 1. Դասական (սահմանափակ)ն ժամանակակիս (ընդ-

հանրասված): 1.

ԽՏյ Շօտոքզու, Ճոոռսճ| Ջոքօղ Ծո 19346, ք. 4: լՍ

մարքեթինգիզարգայման վաղ շրջանի (մինչն 50ական թվականների)ֆունկվսիայիդրսնորման գնահաւրման ու ճրանս ծառայուարդյունք էր, երբ ձճեռնարկություններն Սա

--ծ5-ծ-.-

ի

Ըստ դասականըմբռնման այն սահմանվում է որպես Ճեռնարկատիրականգործունեություն, որը կառավարում է արտադրողիկդեպի սպառողը կամ օգտվողը ապրանքների ու ճառայություններիտեղաշարժը կամ սոցիալական գործընթավ, որով կանխատեսվում, ընդլայնվում ն բավարարվում է ապրանքներիու ծառայությունների նկատմամբ պահանջարկը, դրան մշակման, տեղաշարժման ու իրաւպման 1.

կողմնոտնտեսագիտական) թյունները(տեխնոլոգիական,

րոշվաժ էին դեպի տեխնոլոգիան, արտադրությունը ն արտադրանքը, քանի որ զանգվածային չէր բավարարվում ամեն ինչ, ինչպես այսօր ՀՀ-ում: Բնական է, որ ճեռնարկության գործելակերպումառաջնային տեղը հատկասվելու էր տեխնոլոգիային (որակյալ արտադրանք, ծախսերի տնտեսում, դիզայն) ն արտադրանքըսպառողին հասսնելու ծառայությունների ու եղանակների ուսումնասիրությանը: Այստեղիսէլ` մարքեթինգիտեսությանու գործնականիուղղվածություննու գործելակերպը: Սակայն, ԱՄՆ-ում, եվրոպական մի շարք զարգասկած երկրներում արդյունաբերությաան արագ զարգակումը կւանգնեսրեկ կատարված փաստի առաջ: Ի հայտ եկավ ապրանքների գերարտադրությանվտանգը: Ձեռնպրկությունները ն նրանվսվաճառահանման հայասքներնուղծառայությունները ղեցին դեպի մարքեթինգը: Առաջատար տեղ հատկավվեվ մարքեթինգայինծառայություններին, ծախսերիմեջ աճես այդ ժառայություններինհատկասումների ւրեսակարար կշիռը: դասականբնորոշումը այլես չէր բավարարում: Մարքեթինգի Մեծավան մարքեթինգիվկսպասելիքները, հետնապես, նան ընդլայնվեյին նրա ֆունկվսիաները, հետազոտությանոլորտների շրջանակները: Մարքեթինգիֆունկպիաներիմեջ ապրանքամատակարարմանու իրասման ուղիների որոնման գործելակերպըդադարեկառաջնայինկամ գլխավոր համարվելուս:

ՄարքեթինգիԺամանակակիս ըմբռնման հայեյակարմեջ գլխագը հանգում է նրան, որ պանկավածսահմանման վորը պետք է լինի կողմնորոշումը դեպի սպառողը: Արտադրողները միայն սպառողի պահանջների բավարարման միջոկով են հասնում իրենս նպատակին: բխեսվում են ժամանակաԱյս հիմնական դրույթներիվկ կիս մարքեթինգիսահմանումները: Ահավասիկ, դեռ 1954թ. Փիթեր Դրաքքերը, ընդգծելով ֆիրմայի հաջողության մեջ մարքեթինգի խաղապածդերը, նշում էր. «Եթե մենք ուզում ենք իմանալ, թե ինչ է բիզնեսը, ապա մենք պետք է սկսենք դրա նպատակիս... Գոյություն ունի բիզնեսի նպատակիմի(Թե այն մեկ հավաստի սահմանում` սպառողի սփտեղժումը: ինչ է մրածում ֆիրման իր արտադրանքիմասին, հատկապես բիզնեսի ապագայի նե հաջողության համար, ամենակարնորը չէ: Այ, սպառողը ի՞նչ է մտածում իր գնելիք ապրանքի մասին, որն է համարում արժեքավորությունը.ահա թե ինչը վճռական նշանակություն ունի, որը ե որոշում է բիզնեսի էությունը, ուղղվածությունը ն հաջողության հնարավորությունը»: նա գտնում է, որ մարքեթինգի նպատակը վաճառքի համար կաւրարվողճիգերն ի չիք դարձնելն է, այսինքն այնքան լավ ուսումնասիրել ն հասկանալ հաճախորդին, որ ապրանքը կամ ծառայությունը ինքն իրեն 2.

վաճառի:

Մարքեթինգի առաջին պաշտոնական ձնակերպումներիս մեկն էլ րվել է 1957թ. ամերիկյանասոսիապիայիժողովում «Ջեներալ էլեքթրիք» ֆիրմայի նախագառ Ջոն Մըքքիթորիքը: Նա նշել է, որ դա բիզնեսի՝ դեպի սպառողն ու շահույթն ուղղված ամբողջասվածփիլիսոփայությունէ: ժամանակակիվմարքեթինգիբնորոշմանմեջ ծանրակշիռ են Բերմանի-էվանսի,Ֆ. Քոթլերի գնահատականները: Այսպես,իրենս «Մարքեթինգ»աշխատությանմեջ Ռ. էվանսը ն Բ. Բերմանը հետնյալ համակողմանին ամբողջական են ներկայասնում.«Մարքեթինգըփոխանակսահմանումն Օյաօիտո հտ Քրռշեն օէ Խնոռցտօշո ԱՏԿ-7/6Ու, 1964. 2. Օօո Շ Խու 1օեօլ Խոճրտեոց,քօլու օք տո 1960. 1. Ք:

միջոյով ապրանքների, ծառայությունների,կազմակերպյւթյունների,մարդկանս, տարածքներիու մտահղասումների սպառման կանխատեսումը,ղեկավարումը ն բավարարումն է»: Այսինքն, մարքեթինգի համադրույթը դեպի սպառողը, շուկան կողմնորոշվաժ ֆիրմայի, կազմակերպությանկամ մարդու ամբողջականայվածնպատակայինփիլիսոփայությունն է: Մարքեթինգի ամերիկյան հայտնի գործիչներիվ մեկը՝ ԱՄՆ-ի Հյուսիս-արեմտյանհամալսարանիմարքեթինգի պրոֆեսոր, մի քանի տասնյակմենագրություններիհեղինակՖիլիփ Քոթլերը գտնում է, որ մարքեթինգըմարդկային գործունեության ծն է, ուղղված փոխանակմանմիջովով մարդկային կարիքների ն պահանջմունքների բավարարմանը: Հենկ այդ դիրքերիկ է գրված նրա «Մարքեթինգիհիմունքներ» աշխատությունը:Այդ գրքի բնութագրիչ առաջին գլուխը վերնագրվածէ՝ «Մարքեթինգիսոպիալական հիմունքները` մարդկային պահանջմունքների բավարարումը»: Պատահական չէ, որ մարքեթինգի ուսումնասիրության շրջանակներում նա ներառում է այն ամենը, ինչը կարող է բավարարել մարդկային կարիքներն ու պահանջմունքներըա̀պրանքը, Ժառայությունները, տեղը, կազմակերպությունը մարդը, գաղափարները: Եվ եթե «ապրանք» տերմինի գորժածումը այստեղ հարմար չէ. գրում է Քոթլերը, ապա այն կարելի է փոխարինել«պահանջմունքի բավարարիչ», փոխհատույման միջով, շահ, առաջարկություն ն այլ հոմանիշներով: Եվ այդ ամբողջի ընդհանրասումը արտահայտումէ «Սիրեյեք գնորդին ն ոչ թե ապրանքը» հանճարեղ իմաստությամբ: Այստեղիվէլ` մարքեթինգիիմաստաբանությանքոթլերյան հիմնական բնութագրիչները կարիք, պահանջմունք, պահանջարկ, ապրանք, փոխանակություն, գործարք,շուկա, բավարարում,շահ, սպասելիք ն այլն: Եվ գյուտ արածի նման, Քոթլերը, ի լրումն իր նախկին աշխատությունների, «Մարքեթինգիհիմունքները» գրքում վերաիմաստա ման

րում, նորովի է մեկնաբանում մարքեթինգի առավելություն-

ները»:

Մարքեթինգի առավել լայն շրջանակը պաշտոնապես ճանաչվել է մարքեթինգիամերիկյանասոկսիասիայի կողմիս 1985թ., երբ նրա իսկ կողմիս 1960թ. հավանության արժանակվածավանդականսահմանումը փոխարինվեկհետնյալով. «Մարքեթինգնիրենիվ ներկայասնում է փոխանակմանճանապարհով առանձին մարդկանս ն կազմակերպությունների նպատակները բավարարող մտահղասումների պլանավորման ն իրականասման գործընթակ,գաղափարների, ապգնագոյասում, տեղաշարժ ն րանքներիու ծառայությունների

իրասում»:

Կառավարման բրիտանական ինստիտուտի սահմանմամբ` մարքեթինգըդիտվում է որպես ստեղծագործական կառավարչականգործունեությանձներիվ մեկը, որը աջակկում է արտադրությանու առնտրի ընդլայնմանը, զբաղվաու սպածության բարձրավմանը, կազմակերպությունների ռողների պահանջարկիբակահայտմանը,ուսումնասիրում ն կազմակերպում է նոր մշակումներ`այն բավարարելու հա-

մար:

Եվ այսպես, սիրելի ընթերկող, մենք շուրջ 200 ՃՓնակերպումներիվ ծաղկաքաղ կատարեսինք,սակայն, այն պատահական ծաղկաքաղ չէ, այլ ընտրանքային:Բոլոր ձնակերպումների մեջ կարմիր թելի պես անպնում է մի միտք, որ մարքեթինգը կապող կամուրջ է սպառողի ն արտադրողի միջն ն երկուստեք շահ է ակնկալում, ամեն ինչ հանուն սպառողի ն դրանում է սեփական շահը որոնում: հարսում կան Ներկայումս մարքեթինգի սահմանման զգալի տարաձայնություններ,որին դուք նս պետք է բերեք ձեր մասնակսությունը: շատ մասնագետներգտնում են, որ Արտասահմանյան այս հասկապսությունը պետք է ընդլայնվի ն ներառի նան ոչ ձեռնարկատիրականգործունեություն: Ուրիշները դա չեն ընդունում, ընդգծելով, որ մարքեթինգըպետք է շաղկապվի առուծախի հետ, որ այն ունի կիրառման ավանդական

ոլորտներ, որոնք պետք է հաշվի առնել, պետք է սահմանափակվիտնտեսականպահանջմունքների ն սանկությունների հետազոտությամբ,ուստի փոխանակությանոչ բոլոր Փներն են մարքեթինգայինբնույթ կրում կամ ոչ բոլոր իրավիճակներումեն կիրառելի մարքեթինգի սկզբունքները: Բերված երկու տեսակետներումէլ կա ռասիոնալ հատիկ: Հեւրնապես. չնայած դրա 70-80-ամյա պատմությանը, այն իր ավարտունծնակերպումըդեռ չի ստասել: Որպես ընդռանրասում կարելի է ասել, որ մարքեթինգը գիտության ոլորտ է, որն ուսումնասիրում է հասարակության պահանջմունքներըն արտադրություններնու ծառայություններընպատակաուղղումդրանկ լիարժեք բավարարմանը: Սպառողները մարքեթինգիհետ գործ ունեն` կապված պահանջմունքի բավարարման առաջարկությունների հետ, իսկ ձեռնարկությունները մարքեթինգնօգտագործումեն որպես իրենվ տնտեսականու սոյիալական բավարարվածության ապահովմանմիջով: Մարքեթինգը կապված է բոլոր այն գիտությունների հետ. որոնք այս կամ այն չափով զբաղվում են պահանջմունքների հետազոտման, պլանավորման, բավարարման, ռեսուրսների գնահատման, օգտագործման, հասարակություն-կոլեկտիվ-անհատ եռմիասնական հիմնահարկերի հետազոտման ն կարգավորման, գիտական ն տեղեկատվական հարկերով ն այլն: Դրանս կապը առավել սերտ է էկոնոմիկայի, շուկայագիտության, իրավաբանության, կառավարման, քաղաքագիտության,սոսիոլոգիայի, էրգոնոմիկան այլ գիտությունյի, մաթեմաւրիկայի,բնապահպանության ների հետ: Հետնապես,մարքեթինգըմշտապես զարգավսող գիտություն է, քանի որ պահանջմունքներըկ նրանվ բավարարսան ձները, կառուվվածքը, ծավալները, միջոյները մշտապես զարգանում ն կատարելագործվումեն, ն պահանջվում է նորովի մուտեւյում:Սակայն մարքեթինգիգիտության զարգասումը, ի տարբերություն մնավածների, վերընթավ գծով չի ընթանում, երբ նոր գիտելիքներըմշտապեսլրասնում են

եղածներին:Երբեմն պետք է հեծանիվ հայտնաբերելէ̀լեկտրոնիկայի դարում նավթավառ գովազդել: Մարքեթինգիհիմունքների ուսուվանումը պահանջում է նան սկզբունքների, ծրագրերի, տակտիկայի,ստրատեգիայի, ֆունկսիաների հիմնահարսերիիմապություն: Իմա(ԽԵԼ. ՔՈոոզլք|65): յաբանության հիմնականպահանջներնու գծերն են, որոնք բխում են նրա ժամանակակիվըմբռնումիս: Հիմնական սկզբունքներնեն. 1. Արտադրանքի հիմնվածգնորդների արտադրություն` պահանջմունքներին պահանջարկիճշգրիտ իմասության

1.2. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ

վրա,

Չկան հարարն անփոփոխ պահանջմունքներ, ու վրա, պահանջարկըհենվում է այդ փոփոխությունների 3. Վաճառքը միջոյ է պահանջմունքներըու պահանջարկն ուսումնասիրելու ն բավարարելու համար: Մարքեթինգը որոնում է սպառողներիճաշակների տարբերությունորոնս հիմքում ընկած ները ն մշակում է առաջադրանքներ, է տնականհեռանկարը, որի ընթասքում ֆիրման լուծում է նոու-հաուի գծով կատարվելիքաշխատանքները, ձ. Ձեռնարկության կամ արտադրաառնտրական կազերկամակերպությանգործունեությանարդյունավեւրության րատնությանսկզբունքը`նոու-հաուի իրականասմանն ապհանախապատրաստման րանք-նորույթի արտադրությանը 2.

մար,

Արտադրողիվարքի ստրատեգիային տակտիկայի միասնությունը գնորդների հարափոփոխպահանջներին ակտիվորեն հարմարվելու միաժամանակ պահանջների Ճնավորմանն խթանմանվրա ներգործելունպատակով: 5.

1.3.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ ՍՏՐԱՏԵԳԻԱ (Խ. ՏՄոթց)): Ներառում

մարքեթինգիռազմավարությունըավելի հեռահար շուկան գորժունեութների, ժամանակների,նպատակադրումների յան վերաբերյալ: Մարքեթինգիստրատեգիանմշակվում է է

շուկայի իրավիճակի հետազոտմանկ կանխատեսման,ապրանքների,գնորդների, մրսակիսների ն շուկայական էկոնոմիկայի այլ տարրերի ուսումնպսիրությանհիման վրա: Դա մշակվում է յուրաքանչյուր առանձին շուկայի, յուրաքանչյուր ապրանքի ն որոշակի ժամանակաշրջանիհամար` արտապդրողն վաճառահանողձեռնարկություններիխնդիրներն ու անելիքները կանխատեսելունպատակով: Այսպես, դիսուք, գինու ն կոնյակի արտադրության «Արարատ» միավորման բաժնետիրականընկերությունը նախատեսում է 2000թ. հայկական տեսակավոր գինիներով ու կոնյակով

եվրոպականշուկա, ԱՊՀ երկրներում ներդնել նորաձն տարաներով ու պիտակներով կոնյակի լսման արտադրամաս,Չեխիայի հետ կազմակերպելտարաների հա'մատեղ արտադրություն: Ստրատեգիականնախագծումներով նախատեսվումԷ կապիտալ ներդրումները,նրանվ ուղնոու-հաուն ղությունները, լազը, ապրանքային շուկայի իրավիճակիդինամիկան,գնորդների կազմը, ճաշակը (շուկայի հատվածը), մրսակիսները, համախոհները, վաճառահանման հուսալիությունը ն այլն

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ՏԱԿՏԻԿԱ (Մ. 1աշեօտ: Մարքեթինգի ստրատեգիայիվբխող անելիքների կոնկրետասումնէ տարածության ն ժամանակի մեջ: Դրա տակ հասկասվում է ձեռնարկության խնդիրներիՓնավորում ն իրասում՝ յուրաքանչյուր շուկայում կ ամեն մի ապրանքի գծով: Այստեղ ճշգրտվում ն վերաիմաստավորվումեն ստրատեգիական նկատառումները` բխեսնելովկոնկրետշուկայի տվյալ պահի առաջադրածխնդիրներիվկ, քանի որ ստրատեգիականկանէ ճշգրիտ կանխագուշախագծումներիժամանակ անինպար կել մշտապես փուիոխվող շուկայի հեռավոր ապագան: Մինչդեռտվյալ պահին առկա են կոնկրեր իրավիճակները՝ պահանջարկը,առաջարկը, գործընկերը,գները, մրպակիսները, սեզոնը, շուկայի հատվածը,հաղորդակսությանուղիների վիճակը, հավաստիտեղեկատվությունը,ձեռնարկության ն այլն: հնարավորությունները Հետփնապես, տակտիկականլուծումները հանգեսնում են դուրս

գալ

նրան, որ կոնկրետացվումեն ապրանքների անվանավանկը, գովազդի տակտիկան, ապրանքի գները, ծառայությունների տեսականին,շուկայի հատվածիգրավման, ապրանքի որակի ն բազմաթիվ այլ հարսեր: 1.4.

ԾՐԱԳԻՐ (հ. քրօցոոտ):Տվյալ ժամամարքեթինգիբաժինների արտադրող ն

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

նակամիջոսում ըստ արտահանող ձեռնարկությունների գործողությունները որոշող փոխկապակսված միջովառումներիի համակարգն է: Ծրագրավորումը լինում է կարճաժամկետն երկարաժամկետ: Եթե երկարաժամկետ ծրագիրը, մարքեթինգիստրատեգիայի համապատասխան, անելիքները նախատեսումէ ընդհանուր գծերով, ապա կարճաժամկետծրագիրը ավելի մանրակրկիտ ն կոնկրետ միջոսառումներ է ընդգրկում: Այն մանրամասնվում է ըստ առանձին շուկաների, ապրանքախմբերի (հագուստ, մետաղներ,սնունդ, հաշվիչ տեխնիկա, գաղափարներ, տեղ ն այլն), գիտատեխնիկականն աշխատանքների(արտադրութփորձճակոնստրուկտորական յան, վաճառահանման, սպասարկման բովանդակության). արտադրությանծախսերի, գների, սակագներիվերաբերյալ ն այլն:

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ ՖՈՒՆԿՑԻԱՆԵՐ

(Խ. Բյոօնօոտ): Գորհամալիր. որն ընդգրկում ծողություններիփոխկապակսված 1.5.

է

Ձեռնարկության ներքին ն արտաքին, մակրո ն միկրոմիջավայրի վերլուծություն, 2. Շուկաների վերլուծություն, 3. Սպառողներիվերլուծություն, 4. Մրվակիյների ն մրսակկությանուսումնասիրում, 5. Նոր ապրանքներիըմբռնման Փնկավորում, 6 Սարքեթինգիհերազոտության հիման վրա ապրանքների արտադրության պլանավորում, 7. Ապրանքներիշարժի, իրայման ն ծառայությունների 4.

պլանավորում,

|ծ

8.

նում.

Պահանջարկի ձնավորում

ն

վաճառահանման խթա-

Գնային քաղաքականությանՃնավորումն իրասում, 11. Մարքեթինգիտեղեկատվության ապահովում, 12. Մարքեթինգիկառավարում, 13. Սիջազգայինմարքեթինգիհարկերիուսումնասիրություն ն այլն: Ահա գործունեությանոչ ավարտունհամալիրը, որով զբաղվում է մարքեթինգը:Այն սկսվում ն աւլլարտվում է սպառողով: 9.

1.6.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ ՀԻՄՆԱԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

(Շօոօօքէ օք ո.): Դրա տակ հասկասվում է հայայքների, ստեղծագործական մտքի, ըմբռնումներին գործելակերպի այն ամբողջությունը, որով առաջնորդվումեն կազմակերպությունները, ֆիրմաները, երկրները ն նրանվ մարքեթինգային ծառայությունները: Գոյություն ունեն պատմականորենմիմյան հաջորդած հինգ հիմնադրույթներ.արտադրությանկատարելագործման, ապրանքի կատարելագործման, առնտրականջանքերի ինտենսիվայման, մարքեթինգի,սոսիալ-բարոյական: 1. Արտադրության կաւրարելագործման հիմնադրույթը բնորոշ էր մարքեթինգի նավորման վաղ շրջանին: Այն հաստատումէ, որ սպառողները բարյակակամեն այն ապրանքների նկատմամբ, որոնք լայնորեն են սրարածված, էժան են, հետնաբարֆիրմաները միջոյները կենտրոնավնում են արտադրությունը կատարելագործելու,ծախսերը կրճատելուն ապրանքներիտարածման վրա: 2. Ապրանքի կատարելագործմանհիմնադրույթը փաստումէ, որ սպառողները բարյավակամ են այն ապրանքների նկատմամբ, որոնք ունեն նախընտրելի որակ, ու բնութագրեր: շահագործական հատկանիշներ Հետնապես, ֆիրման իր ջանքերը կենտրոնասնումէ ապրանքի կատարելագործմանվրա: Սակայն սա երբեմն տանում է «մարքեթինգայինկարճատեսության», քանի որ արտադրողն ու վաճառողը,փարված սեփականարտադրանքով,չեն նկատում հաճախորդների փոփոխվողկարծիքները:Այսպես,լոգարիթ--

--

մական քանոն ստեղծողներինթվում էր, թե ճարտարագեւներին պեւտքէ քանոն, այլ ոչ թե հաշվարկելու միջով ն աչքաթող արին հաշվիչ մեքենաներիվ եկող վտանգը: Իսկաինքնաթի՞ռ,թե` պարզապես պես` գնացք, ավտոմեքենա", փոխադրամիջով,մկան թակա՞րդ,թե" մկներին ոչնչասնելու

քան այդ անում են մրվակիվները: Հիմնադրույթի յունավետ, էությունըարտահայտվումէ թնավոր արտահայտություննե-

րով` «Փնտրեք պահանջմունքներն բավարարեք այն», «Արտադրեքայն, ինչը կարող եք վաճառել, փոխանակփորձեք վաճառելայն, ինչ կարող եք արտադրել», «Սիրեք գնորդին,

թե ապրանքը», «Թող ծեր ուզաժով լինի» ն այլն: Վաճառքի առնփրայինճիգերը բոլոր ուժերի կենտրոնայումն է վաճառքի, իսկ մարքեթինգայինըգ̀նորդի կարիքների վրա (նկ.2):

միջոս:

Առնտրականջանքերի ինտենսիվասմանհիմնադրույհավաստում է, որ գնորդը վանկալի քանակով չի թը գնի, եթե վաճառքի ն խթանման ոլորտում ֆիրման բավականաչաւի ճիգեր չգործադրի:Դա առավելապեսկիրառվում է պասիվ պահանջարկի ապրանքներինկատմամբ(օրինակ՝ ապահովագրություն,գերեզմանատեղ,հանրագիտարանային բառարան կ այլն): Այս հիմնադրույթիհիմնականելակետերն են` հնարավորինչափ շատ ապրանքվաճառել, «հոգեբանական մշակման» ենթարկելովգնորդին: Եթե գնորդը շատ է հավանել նմուշը, ապա նրան կարելի է հասկապնել,որ այն ուրիշն է ուզում, դրա համար պետք է գնել առանկ հապաղելու: Եթե գնորդին չի գոհավսնում գինը, ապա վաճառողն առաջարկում է բարեխոսելկառավարչի առջն՝ գնալու որոշակի զիջումների: Գնորդը սպասում է մոր տասը րոպե, ն վաճառողը վերադառնում է հայտնելով՝ «Շեֆին դուր չեկավ, բայս ես համոզեսի»: Դրա ամբողջ նպատակը գնորդին «լարելն» է: Դա առավելապես կիրառվում է նախընտրականընտրարշավի ժամանակ, երբ թեկնածունջանում է համոզել ընտրողին, որ հենկվինքն է այդ տեղի թեկնածուն,նրա շահերի պաշտպանը ն դրա համար անում է ամեն ինչ՝ ծախսում է միջովներ, դիմում է գովազդի, ճառում է ու ծեռք սեղմում, համբուրում է փոքրիկին ն նվիրատվությունու խոստումներէ տալիս՝ մի խոսքով, առավելագույնս ջպնում է: 4. Մարքեթինգիհիմնադրույթը հաստատումէ, որ կազմակերպությաննպատակինհասնելու երաշխիքը նպատակային շուկաների կարիքներիու պահանջարկիորոշումն է ն արտադրությունն ու վաճառքը այդ պահանջներիբավարարմանը հանգեվնելը, ընդ որում, ավելի լավ, ավելի արդ-

ոչ

3.

--

--

`

Հիմնադրույթը

|

Նպատակին Վերջնական

Ուշադրության

օբյեկտը

անր

ԱռկւրրականԱպրանքն է ջանքերի

հնտենմիվասում Մարքեթինգի

Պահանջմունքներն եկ

ԱԻՆ 2ավելակո

ե

ԱռնտրականՎաճադքի ավելավման ջանքերը ս

խթանումը

հաշվին

| Մարքեթինգի | համալիր

ջանքերը

.

Նկ.

Տարբեր հիմնադրույթներիհամեմատումը

Սպառողների բավարարվածու-

թն աշվի յ

ճոր է ն նպաՍոսիալ-բարոյականհիմնադրույթը փակ է հերապնդում սպառողների, ֆիրմաների (ագարակատերերի)ն հասարակությանեռմիասնականշահերի զուգակկումը: Հիմնադրույթըպնդում է, որ ֆիրմայի խնդիրն է՝ որոշել նպատակայինշուկայի կարիքները, պահանջմունքներն ու շահերը, դրանք ապահովել արդյունավետ ու գործուն ձներով,քան այդ անում են մրպակիվները,միաժամանակ ու պահպանել լավասնել սպառողի ու ամբողջ հասարակության բարեկեվություննու կյանքի մակարդակը(էկոլոգիապես մաքուր սնունդ, անվնաս հագուստ, շրջակա միջավայրի մաքրություն): 5.

1.7. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

--

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ:

Շուկայի իրավիճակնե-

մարքեթինգիարվեստով

պատճառներըն յասակամության

Հասաիակություն(մարդկանս թարեկեմությունը)

փոխել շուկայի վերաբերմունքը ապրանքը բարելավելու, գները իջեյնելու, առավել ակտիվ խթանելու միջոպով ստեղծել պահանջարկ:

Շուկայի իրավիճակը

Աղյուսակ

մարքեթինգիտեսակը

ն

ազոտ ատա

լահՊՂհոՎ.»..շ

ր

մինչն

Ա մինչն բավարարում Գնորդներ (պահանջմունքի

|

4940թ.

Պահանջարկիվիճակը|

|

լ

Ֆիրմա (շահույթի բավարարում)

ը

գործելակերպը,

տեսակը

3.

ծոնները:

հիմնադրույթիերեք հիմնական գորՍովիալ-բարոյական

Կոնվերսիոռն

Պահանջարկ ստեղծել

Նեգատիվպահանջարկ

Նկ.

Մարքեթին րոշումը

Մարքեթինգըխնդիրը

(պաշտպանիչ)

|

մարքեթինգ

ՍՏ

նավորվում է մարքեթինգիայն տերին համապատասխան են նախապես սակը, որի շնորհիվ շուկայում իրականասվում մշակված միջոսառումներիծրագիրը (աղ.1): Այսինքն`գործելակերպըորոշում է նրա բնույթը: շատ բազմազանն շարՇուկայում այդ իրավիճակները ժուն են, հետնապես,մարքեթինգիտեսակըմեկընդմիշտորդեգրվածգործելակերպչէ, այն փոփոխվումէ շուկայի իրամի Այդ իրավիճակներից վիճակներին համապատասխան: հակազդեյութքանիսը ն մարքեթինգիհամապաւտրասխան են յունը ն ընդունվող որշումներըներկայասված թիվ աղ-.

յուսակում:

լ Պահանջարկի

Խթանող

Խթանել

պահանջարկը մարքեթինգ բացակայությու ,

Պոտենսիալ

Խոաաց) պահանջարկ

|

Նվազող

| պահանջարկ

Ջարգավնել

----Բ

պահանջարկը

մարքեթինգ ան

|

Մեծացնել

Ռեմարքեթինգ

պահանջարկը

անվո կաա պահանջարկ

ա |

Ջարգավնող

Ար րնգ

աան

Պահպանող Պահպանել (ՊԱՇՏՊԱՆԻՁ) (Շօուօրտօո ո.) Մարքե- ` Ամբողջական մարքեթինգ պահանջարկը է նեգատիվպալ պայմանավորված Մարանջարկ այս գործելաոճը թինգի ՆԱաժենե հանջարկով:Նեգաւրիվպահանջարկըշուկայի այնպիսիվի- | Չափազանվ է պահանջարկ ճակ է, երբ գնորդներիմեծամասնությունըմերժում տվյալ ապոանքը կամ ծառայությունը(օրինակ՝ բուսակերներըչեն Վերավնել Հակազդող Իռացիոնալ սրսկուչեն ընդունում հաճույքով մարդիկ (ոչ իրական) ընդունումմիսը), մարքեթինգ պահանջարկը գործատուները միջամտությունը, պահանջարկ մը ատամնաբուժական թմրամոլներիս,հարբեխորշում են ազատազրկվածներիս.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ

տ.): Հարգի է պաուէ՝ (Տնոսթնոց սողներիս ն այլն: Մարքեթինգիծառայությանխնդիրն Դա կարող է կապված սումնասիրել տվյալ ապրանքի նկատմամբշուկայի անբարլինել

ԿՈՆՎԵՐՍԻՈՆ

ահանջարկըՀոմարքոթ

-

-

՛

հանջարկի

:

աակ

ա) հայտնի ապրանքներըսպառողների կողմից ընկալվում են որպես անարժեք (ասենք` դատարկ շշերը, հին թե-

նիկները),

բ) երբ ապրանքներն արժեք ունեն, սակայն ոչ տվյալ շուկայում (դահուկները Աֆրիկայում, նորապսակներիսպի. տակ զգեստը Ճապոնիայում), գ) երբ շուկան պատրաստ չէ նոր ապրանքի հայտնվելուն: Այդ դեպքում մարքեթինգի խնդիրը պահանջարկի առաջավումը խթանելնէ, որը կարող է կատարվելերեք ուղ-

ղություններով.

առաջին`ապրանքը կամ ծառայությունըանհրաժեշտէ «կապել». ամրավնել պահանջմունքներիվ, նախասիրություններիս որնէ մեկի հետ: Օրինակ, հնաոճ ապրանքներվաճառողը կարող է փորձել կոլեկսիոներներիորոշ մասի մուր հետաքրքրություն առաջավնելհին ինքնաեռի կամ ժամավույսի նկատմամբ, երկրորդ`տվյալ ապրանքիսպառողականարժեքի առաջայման պայմաններիստեղծումն է: Այսպես, նավակ արտադրողները ջրազուրկ վայրերում պահանջարկ կարող են առաջավնել իրենվ արտադրանքինկատմամբ՝այնտեղ արհեստականջրավազան կառուսելով. երրորդ շուկայում այնպիսի զանգվածային տեղեկատվության ստեղծումն է, երբ տվյալ ապրանքի նկատմամբ պահանջարկի բասակայությունը նրա ֆիզիկական բասակայության հետնանք է ն այլն: ՋԱՐԳԱՑՆՈՂ ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ (ՁՕօսօթօքլոց ո.) Կապված է ապրանքի նկատմամբձնավորվող պահանջարկիհետ: Պոտենկիալ (թաքնված) պահանջարկըտեղ ունի այն ժամա նակ, երբ սպառողներիորոշակի մասը կարիք ունի որնիվե իրի, ծառայության,որը կոնկրետապրանքի կամ ծառայության ձնով ղեռնս գոյություն չունի կ եղած ապրանքներով հնարավոր չէ բավարարել (անվնաս ծխախուր,անվտանգ բնակելի թաղամաս, բարձրորակ ուսուսիչ, իրավաբան, հասարակակստուն ն այլն): Մարքեթինգի խնդիրն է՝ որոշել պոտենվիալ պահանջարկը իրականի վերաճելու միտումները,

ծառայութպահանջմունքները:

ծավալը, ստեղծել արդյունավետապրանքներ ու

յուններ ընդունակ բավարարելու

այդ

գարգավնողմարքեթինգի խնդիրն է: ՌԵՄԱՐՔԵԹԻՆԳ (Ճաոոդւթնոց): Մարքեթինգընվազեվնող պայմաններում: Վաղ թե ուշ գնորդը հոգնում պահանջարկի (տես պպրանքի կենսափուլը), նվազում են այապրանքիվս Էէ կելուները՝թատրոն, թանգարան, սովորել սանկասողները Քոլեջում կամ առանձին բուհերում, հանգստապողները ու հանգստյան տներում: Նվազող պաառողջարաններում հանջարկըաշխուժասման կարիք ունի: Դա էլ հենյ ռեմարՔեթինգիխնդիրն է, որը լուժվում է անհետայող ապրանքի նոր կենսափուլի ստեղծումով: Դա մարքեթինգային նոր որոշում է .հնարավորությունների

ՍԻՆՔՐՈՄԱՐՔԵԹԻՆԳ

(Տյոօհօոճւեթնոց): Մարքեթինգի ֆունկյիան այս դեպքում տատանվող պահանջարկիկարգավորումն է: Այն տեղի է ունենում այն դեպքում, երբ պահանջարկըէապես գերազանսում է ւովյալ պահի արտադրական կարողություններին (փոխադրամիջոսներիլարված ժամերին) կամ հակառակը`տվյալ ապրանքի արտադրությունը կարող է գերազակվել շուկայի պահանջարկին (փոխադրամիջովը ոչ լարված ժամերին): Դրա կարգավորումը սինքրոմարքեթինգիխնդիրն է: ՊԱՀՊԱՆՈՂ ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ (Օլտ6/ՅԵթ ո.): Տեղ ունի, երբ ֆիրմայի համար առավել սանկալի իրավիճակը լրիվ (ամբողջական) պահանջարկի առկայությունն է, երբ պահանջարկի ն առաջարկի մակարդակը,ծավալը, կառուսվածքը համընկնումեն: Պահպանող մարքեթինգըմշտապես իր թիկունքին զգում է դրա անկայուն դառնալու վտանգը, Գում է սատարել կայուն վիճակը: Պարբերաբարպետք է կատարվի սպառողականբավարարվածության գնահատում՝ ներգործմանքայլեր` գների իջեյում, տեհամապատասխան ն սպասարկման լավասում, գովազդի ջանքերի սակպանու ն այլն: ինտենսիվայում ԴԵՄԱՐՔԵԹԻՆԳ (Օօոմոօթնոց): Տեղի ունի, երբ պահանջարկը էապեսգերազանվումէ ձեռնպրկություններիհնարա-

Դա

վորություններին:Մարքեթինգըայդ իրավիճակում պահանջարկի ժամանակավոր կամ մշտական նվազեսման գործելակերպ է ընդունում: Դրան հասնելու միջով են ընտրվում գները, խթանումը, սպասարկմանենթահամալիրըն այլն:

ՀԱԿԱՋԴՈՂ ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ (ՇՇսուԹՅՇնստո.)

Հասարակական կ անձնական վնասակար սովորությունների հակազդմանն ուղղված գործունեություն(ծխախոտի,թմրամիջոցների, զենքի, ալկոհոլային խմիչքներիչարաշահում, անբարո կինոնկարների գովազդ, չարտոնված հասարակավ տներ կ այլն): Սարբեթինգիխնդիրն համոզել դրանյ սիրահարներին է՝ ինչ-որ կերպ հրաժարվել այդ սովորություններիվմ̀իջոս ընտրելով գների բարձրասումը, հակագովազդը,դրանվ հասարակականվնասակարությունըհանրության սեւփականուարտադրության ն տարածման արգելումը

յում լոՐծեոլը, այլն:

Սարքեթինգի գործելակերպը ն ճրանց համապատասխանող ծները սրանսով չեն ավարտվում:Մարքեթինգիտեսակը կարող է բխել ոչ միայն շուկաների իրավիճակներիս, այլն գործողության տարածքից (միջազգային, ազգային), առաջնային օդակի կամ նպատակիառանձնասումիսկ (գնային, ոչ գնային մարքեթինգ, զանգվածային,նպատակային մարքեթինգ)ն այլն: Ասվածըվկայում է, որ մարքեթինգիգործելաձնը կախված է շրջապատող այն միջավայրիիրավիճակիվ, որի պայմաններումնա գործում է: նա պետք է արագ արձագանքի Դա ավելի շուտ եղանակ է, քան փոփոխվող

կլիմա:

պայմաններին:

2. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ ԱՌԱՎԵԼ ԳՈՐԾԱԾԱԿԱՆ

ՇԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Շուկայականտնտեսությաննանսումը մեր բառապաշաԸ: նոր նում է մառքեթին նոր հ հասկպ արքեթինգային րը օրավուր հ հարստասնու կություններով, որոնս մի մասի հակիճ բովանդակությունը ներկայասվումէ ստորն: -

(Քրօժսեց մարդկային աշխատանքի իրային կամ ոչ իրային արդյունք: 1.

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

--

(ՇօօցՏ) այն ամենը, ինչն առաջարկվում է շուկայում վաճառելու,ձեռք բերելու, օգտագործելու,պահպանելու կամ վայելելու համար: Դա պահանջմունքիբավարարիչ է: Դա կարող է լինել արտադրանք,միջով, ծառայություն, անձ, տեղ, կազմակերպություն,գաղափարներ,պաշտոն, գործունեությանՃն ն այլն: Այն նան օգտակար հատկանիշներիհամալիր է: Մարքեթինգիհամակարգումայն ընդունվում է երեք մակարդակներում. առաջին` նրա մտահսպասվելիք շահի, երկրորդ՝ ղասման գաղափարի, նրանիվպ իրողության, այսինքն` կայասած, որակի մակարդակով, հավաքակազմով,Փնավորմամբ, մակնիշու|, հատկանիշների երրորդ` գնորդին ամրակսելու, մատուսեփաթեթավորմամբ, լու մակարդակում` երաշխավորում,մատակարարումն վարկավորում,՛րեղակայում,հերտվաճառքի սպասարկում:Դրանք ապրանքի կարնորագույն բաղադրիչներնեն, որոնք ազդում են գնորդներիվրա` գնումների վերաբերյալ որոշումներ կայավնելիս: Որոշակի ապրանքը ն նրան ներկայացվող պահանջմունքներըներկայասնենքԱ, Բ, Գ, այդ պահանջմունքները

2. ԱՊՐԱՆՔ

բավարարելու ապրանքի ընդունակությունը`շրջանակների երնում է, որ Ա համատեղման աստիճանով: Գժապատկերիս ապրանքը չի բավարարել Պ-1 պահանջմունքը, Բ ապրանԱպրանք

ր

Գ

Պահանջմունք Պ3Յ

Մասնակի բավարարված պահանջմունք

Աաանաւնք

Չբավարարված

Լրիվ բավարարված պահանջմունք

այն բավարարել է մասնակիորեն, Գ ապրանքը` լրիվ (անվանենքիսկական ապրանք): Այստեղիս էլ` ապրանքարտադրողներըպետք է որոնեն այն գնորդին, որին կվանկանային վաճառել իրենվ ապրանքը (շուկայի հրենյ հատվածը), բասահայտեն նրանվ կարիքները, պահանջմունքները, պահանջարկներըն ստեղծեննրանկ պահանջմուքներըլրիվ բավարարողապրանքներ:Սա է հիմնականում մարքեթինգի գաղափարն ու գլխավոր առաքելությունը:

քը

սահմանվածկարգով գրանվված նշան, որը դրվում է ապրանքի (փաթեթի) վրա ն ծառայում է միջով ֆիրմային ապրանքներըմիմյանսիկ զանազանելու համար: Ներկայասվող պահանջները՝անհատականություն,պարզություն, ճանաչելիություն, գրավչություն, պահունակություն, որոնկով ապրանքներըպաշտոնապես գրանսվում են:

3. ԱՊՐԱՆՔԱՆԻՇ

Ո/Յ2մ6 ոու)

--

(ՇօոքճնկենտոօտՕ| պահանջմունքիբավարարիչապրանքի որակական ն ց.) արժեքային բնութագրիչների հարաբերության ամբողջութ(Մ) ընդհանուր տեսքովորոշվում յունն է: Մրյպունակությունը է օգտակար արդյունքի (ԱՕ) ն ապրանքի ձեռքբերման ու շահագործմանհետ կապվածծախսերն ընդգրկող ն սպառման գին կոչվող (Գս) գումարային ծախսերի հարաբերութ4.

ԱՊՐԱՆՔԻ

ՄՐՑՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Մ

ԱՕ' Գաս:

-

Այսինքն, գնորդը իր ծախսած ամեն մի դրամի դիմավ որքան մեծ բավարարվածությունէ ծեռք բերում, այնքան նրա համար տվյալ ապրանքը գերադասելի է: Այստեղիս էլ՝ հայկականբիզնեսի խնդիրը:

ԱՊՐԱՆՔԱՓՈԽԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

(82) անմիջաակտ պայմանադիրկողմեկան ապրանքափոխանակության 5.

ի Սրարակարարվող համ ապրանքներ րի արտաղիր փոխանակությանհամարժեքությանապահովման, ե

որտե

ամական

միջոսն

ա

վում են մաքսային, փոխադրման,ապահովագրականծախսերիհաշվառմաճ, ինչպես նան պահանջարկի գնահատման հիման վրա: 6.

ԱՊՐԱՆՔԻ

ԿԵՆՍԱՓՈՒԼԵՐԸ

(ԾՈօժսօէ Թ

Փյ/օԹ)

--

ապրանքի ստեղծմանմտահղասումիամինչն արտադրությունից ու վաճառքիվ լրիվ դուրս գալու ժամանակահատվածն է: Ընդգրկում է մի շարք փուլեր՝ 1) ապրանքի մտահղասում ն ծնունդ, 2) ապրանքի մուտքը շուկա (սպառողների կողմիվսընդունում, վաճառքի Ժժավալիավելասում), 3) հասունավում(առավելագույնվաճառք, շահութաբերություն), 4) վաճաքի ն շահույթի օավալներիանկում: Կենսափուլերի

հաշվառումըմարքեթինգի քաղաքականության հիմնական

տարրերիս է, որոնս հիման վրա մշակվում են ստրատեգիական (նպատակային)մտահղավումներըկ շուկայում գործելու գործելակերպը: 7.

ՍՏՐԱՏԵԳԻԱԿԱՆ

(ՏԱԵՅ(Հց/ԵՇ

ցօօմտ) ապրանքներ, հումք, տեխնոլոգիաներ,որոնվ արտահանությունն արգելվում, սահմանափակվում կամ վերահսկվում է ապրանքատեր երկրի կողմիվ ազգային անվտանգության վնասըկանխելու նպատակով:

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐ

յամբ.

--

(Շօտտօժծ/ քօտլեօոլոց) շուկայում ապրանքի տեղի, դիրքի, արժեքավորության համեմատական գնահատում, ապրանքի մրվսունակության ապահովմաննուղղված գործունեություն ն մարքեթինգի համապատասխանհամալիրի մշակում: Ց.

ԱՊՐԱՆՔԻ

ԴԻՐՔԱՎՈՐՈՒՄ ՇՈՒԿԱՅՈՒՄ

(հացահատիկ, ծխախոտ մակարդակներ ն այլն):

կիրառվումէ 1992թ.՝ ոչ առաջին անհրաժեշտությանպահանջարկիապրանքներիս,իսկ 1996թ. նոյեմբերի 1-իվ սահմանվում են հաստատագրվածվճարումներ (հարկեր): ՀՀ-ում

(Բոշ ցօօժտ) Շուկայի 9. ԱՃՈՒՐԴ (Ճաօնօո) լծակներիհիմնական բաղադրիչներիսմեկը (գնի ն պահանԱպրանքներիարժեթղթերիհրապարակային ն մրսութայինվաճառման Ճն՝ դրանվ առավել ջարի հեր միասին): Գործնականում այն գնորդին համոզելու. ապրանքը վաճառելու արվեստ է: Առաջարկի տարրերն շահեկան իրասման նպատակով:Լինում է կամավոր՝ երբ իրայման համար միջովսներըտրամադրվումեն կամովին, են ապրանքի վավերագիրը (ռեկվիզիտը), նկարագիրը, առաջարկվողզանգվածը, մատակարարմանժամկետը, միհարկադիր`երբ վաճառքի են հանվում դատական մարմին ների կողմիկ անվճարունակ ճանաչված պարտապանների ավորի գինը, վճարման պայմանները,գործողությանժամկետը. առաջարկվող ֆիրմայի անվանումը, հասսեն, ուղարկգույքը, իրավապահ մարմիների կողմիս մաքսատան Օ: հաստափտագրերը (սւրորագրուբռնագրավված,գրավ դրված ապրանքները, ժառանգմամն` ման ժամկետը,վավերավսնող թյուն, կնիք) ն այլն: իրավունքով պետությաննանկած գույքը ն այլն: Միջազգայինառումով, դրանք միջովներ, որակավորվա«

12. ԱՊՐԱՆՔԻ ՇՈՒԿԱՅԻ ՀԵՏԱՋՈՏՈՒՄ (Շօո օէ

ոճանձնակազմ ունեյող առնտրականկազմակերպություններ կոնկրետշուկայում կամ նրա հատվածում են. հաճախ որոշակի ապրանքներիգծով մենաշնորհային ճՃտէ՛թտօռոօհ) ընկերություններ,որոնք ապրանք են վաճառում մեծածախ ապրանքի վաճառքի ծավալի ն արդյունավետությանվրա ուղղակի կամ անուղղակի ազդեսություն գործող քաղաքամեջնորդներին՝շահույթ սւսրանալուպայմանով: կան, տնտեսական,գիտատեխնիկական, սոսիալական ն այլ 11. ԱԿՑԻՋ (Բշ«օշ) լայն սպառման առարկաների, գործոնների որակական ն քանակական գնահատական է, ն որի նպատակը արտադրաառնտրականՓծեռնարկության մասնավոր ձեռնարկությունների ապրանքների, ծառայութ նրա մարքեթինգայինծառայության ծրագրի համար հավասյունների գների ն սակագների մեջ մտսվող անուղղակի հարկ: Պետականբյուջեի եկամուտներիկարնոր հոդվածնե. տի տեղեկատվությունստանալն է: րիս է: Հարկի տոկոսադրույքներըսահմանվում են` ելնելով

13. ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔ

ձեռնարկության կատարած 4. ձեռնարկության համախառն շրջանառությունիս (շրջա Վաճառքին այլ կազմակերպություններիվգնած նյութերի ու նառությանհարկ), 2. միասնական՝այն ապրանքներիհագնումների տարբերություննէ: մար, որոնՍ տեսակներըմիմյանսիս քիչ են տարբերվում ժառայությունների իրենս որակով ն գներով(աղ, լուսկի, շաքար, օճառ ն այլն), 14. ԲՈՐՍԱ (8սօտ, լատ. 8ստՁ) մեծածախշուկա, 3. տարբերակված՝ երբ հարկը գանձվում է տարբերակված, ւր առնտուրը կատարվումէ նմուշօրինակովկամ նմուշով զանազան հատկանիշներով (որակ, ամրություն, թնդութ Լապրանքային` բորսա), արժեթղթերով (ֆոնդային բորսա), յուն), դասակարգվողապրանքներիհամար (գինիներ, կոն արտասահմանյանւրարադրամով(վայլուտայինբորսա): Դա յակներ, կտավներ,մեքենաներ),4. միջին՝ համասեռ արտադրանքներիհամար, որոնվ տեսակներըունեն գների տարբեր այն վայրն է, ուր գործարք կնքելու համար վաճառողներն 11.

ԱՊՐԱՆՔԻ

ԱՌԱՋԱՐԿ

--

--

--

--

գնորդները հանդիպում են իրար: Ունի անդամների հաստատագրվածկազմ ն առնտրի կանոններ: Լինում է պետական ն մասնավոր: Պետական բորսաներում գործարքներ կարող են կնքել ինչպես բորսայի անդամները, այնպես էլ անդամ չհանդիսավող ծձեռնարկությունները: Մասնավոր բորսաները կազմակերպվումեն բաժնետիկարող են կնքել միրական հիմունքներով, ուր գորճժարքներ այն դրանվ անդամ հանդիսասող բաժնետերերը:Բորսայի անդամներըհանդես են գալիս որպես բրոքերներ,մեժածախ առնտրի միջնորդներ, որոնվ բորսան ապահովում է տեղով, կապի միջոսներով, կատարում է գործառնություններիհաշվառում մշակում օրինակելի պայմանագրեր, քննարկում է արբիտրաժայինվեճերը: ՀՀ-ում գործում են ֆոնդային. ապրանքային ն արժեթղթերի բորսաներ: Որպես բորսային ապրանքներ հանդես են գալիս գունավոր մետաղները, գյուղատնտեսականարտադրանքները (բնական մետաքս, բամբակ, հապահատիկ,շաքար, սուրճ): Այսպես, Բորսաներն ունեն միջազգային մասնագիտակսում: բնական մետաքսի կենտրոններնեն Յոկահաման, Կոբեճ, հայահատիկինը` Վեննեպեգը, Չիկագոն, Լոնդոնը, Լիվերպուլը, Ռոտերդամը,Միլանը, Սարատովը,շաքարինը` Լոնդոնը, Նյու Յորքը, Համբուրգը, սուրճինը՝ Նյու Յորքը, Լոնդոնը, Լիվերպուլը, Ամստերդամը, Ռուրերդամը,Համբուրգը: Սրանյ պետք է տեղյալ լինի հայ գործարարը: (Թրօօա) բորսային պաշտոնական առնտրակակ միջնորդ, որը վաճառողի համար գնորդ է փնտրում, գնորդի համար` վաճառող: Գործարքը կնքվում է հաճախորդի հանձնարարությամբն նրա հաշվին` դրա դիմակ ստանալովվարձատրություն,որը կոչվում է բրոքերիջ: Բրոքերների դեր կարող են կատարել անհատներ,ֆիրմաներ, կազմակերպություններ: `Բրոքերները դիլերներիկ (առնտրականմիջնորդ), ջոբբերներիստարբերվումեն նրանով, որ արժեթղթերիառեւրուրը անում են իրենկ հաշվինն իրենվ անունիվ: 186.

ԲՐՈՔԵՐ

ՔԱՐՏ

ՇԱՀՈՒՅԹ

(Բոշհռոցտ քօր) ֆոնդալին բորսաներում վաճառվող արժեթղթերի, ապրանքային բորսային ապրանքներիվաճառքիս գոյայած բորսաներում` եկամուտ: Դրանք բորսային գների ն կատարվածծախսերի (ներառյալ մաքսերը ։ամպահովագրությունը) տարբերությունն է: 17.

ԲՈՐՍԱՅԻՆ

(8ստլոօտ) շահույթ բերող արտադրաառնետրական ծառայության,սպասարկմանն այլ գործունեության վանկայած ձն: 18.

ԲԻՋՆԵՍ

--

(8ստոծտոծո) Առնտրական, ձեռնարկատեր,որը զբաղվում է շահույթ կամ այլ շահ բերող տնտեսականգործունեությամբ: 19.

ԲԻՋՆԵՍՄԵՆ

20.

ԲՈՆԻՖԻԿԱՑԻԱ

--

(8օոՈօմնօո) ա) ապրանքների գների բարձրասում (վերադիր),որոնվ որակը գերազանսում է պայմանագրովնախատեսածիս, ի տարբերություն ռեֆակՍիայի,որի դեպքում ապրանքներիմեծածախգնի կատարվում է զեղչում որակը ճմուշօրինակիվ (ստանդարտիվ) կածր լինելու համար, բ ։ արտահանվող ապրանքներիս գանծված հարկերի վերադարձում`դրանս մրպունակությունը բարձրասնելունպատակով:

--

ԲԼԱՆՇ

անսահման (Շաո» Ելւոօշհօ) իրաոր տրվում է տվյալ ֆիրմայի անունիվ հանվասություններ, դես եկող անձին: 16.

ու

--

|

21. ԳԻՆ (Քոօտ)

`

|

դրամի քանակ, որը պետք է փոխաապրանքի կամ ծառայությանմիավորի հետ: Ամեն նակվի մի շուկայի բնորոշ է իր շուկայական գինը: Դեֆիսիտային շուկայինբնորոշ է վաճառողի գինը, առաջարկի (գնորդի) շուկային՝ գնորդի գները: Միջազգային առնտրական գործարքներում ելակետեն ընդունվում բազիսային ն գնասուՋակայինգները, որոնք վերսվումեն տեղեկատուներիվ:

Առաքման պայմաններիվկկախված` միջազգային առուծախի գները կարող են փոփոխվելլ վաճառահանման կ ապահովագրականծախսերի չափով: Դրանք հակիրճ ձնով նշվում են ֆակտուրայի (հաշվառման ելք ու մուտքի փաստաթղթերի) վրա՝ ՍԻՆՖ,ՔԱՖ, ՖԱՍ, ՖՈՐ, ՖՈԲ հապավումների տեսքով (անգլիական անվան բառերի սկզբնատառերը): ՍԻՖ (անգլ. արժեք, ապահովագրավարձ, նավավարձ բառերի սկզբնատառերը)նշանակում է վաճառողն իր վրա է վերսնում բոլոր ծախսերը` մինչն նավակողի գիծը: Գնորդը՝ բեռնավորումիկհետո ապահովագրմանհետ կապված ծախսերը` նավակողի գիծն անվնելուց հետո: ՖԱՍ (Ճրի նավակողի երկայնքով) վաճառողը վճարում է ապրանքը մինչն նավակող հասսնելու ծախսերը, մնասածն իր վրա է վերսնում գնորդը: ՖՈԲ (բեռնավարծը վճարված է մինչն նավի է ապրանքը նավավրա) ապրանքի գնի մեջ մտսպվում կող հասվնելու, բարձելու ձախսերը,գնորդը`վարում է մնավածը: ՖՈՐ (ազատ է ռելսերի վրա) վաճառողը իր հաշվին բեռը հասսնում է երկաթուղային կայարան, բարձում է վագոնները, իսկ գնորդը՝ մնակած ծախսերը ն այլն: Օգտագործվումեն ճան մենաշնորհային, անվանական, մեծածախ, մանրածախ, առաջարկի, պահանջարկի, ար-։ տադրության, շուկայական, սահող, տեղեկատու, կայուն, իռացիոնալ (ոչ իրական), կադաստրայինն այլ գներ, որոնք բ ուսումնասիրվում են համապատասխանթեմայում: --

--

--

22.

ԳՈՐԾԱԿԱՏԱՐ

ՇՐՋԻԿ

(Շօողոթոօալ ԱՀՅԿԹԱՅՒ) իրացման միջնորդը, որը կլիենտի (վաճառողի) հանձնարարությամբ շրջելով շուկայում նրա ապրանքի համար գնորդ է փնտրում ապրանքների նմուշօրինակներըգովազդելու մի--

ջովով: 23.

ԳՈՎԱՋԴ

(ՃԱԿԾՐՈԱՏԹՈՓԾՈՒապրանքի կամ նրա արտադրողի մասին սպառողին տեղեկասնելուեղանակ, որի նպատակը շուկա նկերկայասվողղ ապրանքի մասին բարենպաստ ն հավաստի կարծիք ստեղծելնու մեծաքանակառնտուր կատարելն է: Գովազդի միջոսներիկ են` գովազդային --

բանբերները, կատալոգտեղեկատվական ոնկերությունները,

հոլովակները, ապրանքանիշերը, պույաները.գովագդային

իպնդեսները,վաճառահանդեսները,փաթեթավորումը,

գո-

սեմինարները,վաճառողները նկ այլն: վազդա-տեխնիկական

(ԱՅոտաշնօո,ԺՅՅՁ|,ԵՅՒցյո) կողմերի միջն արժեքներիառնտրական-փոխանակմանգործընթավ: 24.

ԳՈՐԾԱՐՔ

25.

ԴԻԼԵՐ

--

(Թ5ՅԹո)

--

իր հաշվին ն իր անունիվ բոր-

սային կամ առնտրականմիջնորդություն կատարող անձ (ֆիրմա): Բորսայում ունի տեղ: Դիլերներ են կոչվում նան ֆոնդային բորսաների միջնորդները, որոնք զբաղվում են արժեթղթերիվերավաճառքով:Վերավաճառքիսէլ գոյանում են նրանս եկամուտները,իրավման համակարգում դիլերները սպառողներինավելի մոտ դիրք են գրավում: Դիլերները կարող են ուսումնասիրել հաճախորդիհանձնարարությամբ շուկան, զբաղվել գովազդով, կատարել փաստաթղթերի գնահատումն այլն: գերմանասկիգիտ(Էոցտ ԹԽ) նական էնգելի կողմիվ բավահայտված է, որ ընտանիքի եկամուտների ավելասմանը զուգընթավ նվազում է սննդի համարկատարվող ծախսերիտեսակարարկշիռը ն ավելանում վարվելակերպի պահանջմունքներիծախսերը: Այս սՍուսանիշը մարքեթագետներն օգտագործումեն շուկայի հատվածավորման (սպառողական խմբերի առանձնավման) հպմար: 26.

ԷՆԳԵԼԻ

27.

ԷՄԲԱՐԳՈ (Բոռեցօ)

ՕՐԵՆՔԸ

--

Պետական իշխաճություններիկողմիս երկրիս ապրանքները,լրարադրամ, ոսկի, արարտահանելուկամ երկիր ներմուծելու արգելք: ժեթղթեր, 28. ԻՄԻՋ (ոց)

--

ապրանքի, ձեռնարկության,երկրի պատկերը,նկարագիրը,հեղինակությունը,վարկը:

(Լ6Յտյոց- վարծակալություն) շենքերի, փոխադրամիջոցների,մեքենաների, սարքավորումների երհնարավոկպրատն վարձակալում: Այն սեփականատիրոջը րություն է տալիս եկամուտ ստանալ ժամանակավորապես ազատ միջոսներիս, իսկ վարձակալին՝ նվազագույն կապիտալ ներդրումներովսկսել կամ ընդլայնել արտադրությունը: 29.

ԼԻՋԻՆԳ

(ԷաՇտոշտ ազատություն, իրավունք, ա ապրանքներ արտահանելու ն ներթույլտվություն) մուծելու թույլտվություն, բ) պետության կողմիկ տրված 30.

ԼԻՑԵՆՋԻԱ

համար օգտագործվողմասնաբաժինը, վարձատսպառման իրականմակարդակը, կյանքի որակը, զուտ տնտերության

սպառողական զամբյուղի մեծութսական բարեկեսությունը, յունն ու կառուվվածքըն այլն: Դրանք մարքեթինգի համակարգումօգտագործվումեն պահանջարկի կանխատեսման, շուկայի հատվածավորման,մարքեթինգի ստրատեգիայի ն մշակման համար: տակտիկայի

--

--

թույլտվություն`տնտեսականգործունեությանորոշ տեսակ-, ներով (արհեստ, առնտուր ն այլն) զբաղվելու համար, գ. անձանկ կամ կազմակերպություններինտրվող իրավունք: գաղտնիքների,գյուտերի, ապրանքանիշերին այլնի օգտագործման համար: Սեփականատերը(տվողը) կոչվում է լիվենզոր, իսկ ձեռք բերողը`լեվենզիստ: |

(ոօօժ) մարդու կողմիվ ինչ-որ բանի անզգայում է: Դրանք ֆիգիոլոգիական են բավարարության (սնունդ, հագուստ, ջերմություն) ն սոպիալական՝ հոգնոր 33.

ԿԱՐԻՔ

մերձավորություն, մտերմություն, ապահովություն) ն անձ,ճական՝ինքնարտահայտում,ինքնաճանաչում կ այլն:

(ՈՅիեԹ՛) ֆոնդային կամ ապրանքային բորսաներում գորշարքների կնքման միջնորդ: Գործում է հաճախորդի հանձնարարութամբ ն նրա հաշվին: Ունի իրավաբացականանծի իրավունք: Մասնագիտանումէ բորսային գործառնությունկերի որոշ տեսակներում:Միավորվում են մակլերային գրասենյակներումկ ֆիրմաներում, որոնք միջնորդ ծառայություններվուցսաբերելուհամար բորսային կոմիտեիկողմիվկսահմանված կոմիսիոն վճար են գանձում: 34.

ՄԱԿԼԵՐ

--

ԱՄՆ օրենսդիր մարմիններինկիս (ԼօԵծր խոշոր մոնոպոլիաների (մենաշնորհային միավորումների) գրասեկյակների ու գործակալությունների համակարգ, որոնք, իրենպշահերիս ելնելով, ներգործումեն օրեռսդիրների ու պետականպաշտոնյաներիվրա` օրենքների ընդուն35. ՄԱՔՍԱՏՈՒԷՆ (Շստատ) ման ժամանակ այս կամ այն որոշումը կայասվնելու, երկրի սահմաններով պետաառաքվող ապրանքների, փոստային առաքումների ն բեռնեկան պատվերները տեղաբաշխելիսն այլն: Լոբբիզմը աշխա-. տանք է օրենսդիրների ն պետական պաշտոնյաներիհեւտ՝` իրիմուտքը ն ելքը վերահսկող պերական հաստատություն: Իրագործումէ բեռների ստուգում, գանձում է մաքսատուրք օրենսդրական որնէ ակտ ուժեղավնելու, թուլասնելու կամ ու հավելյալ մաքսային վճարումներ ն այլն: Մաքսատուրքը արգելելու նպատակով: գանձվում է մաքսային հայտարարագրերիհիման վրա: Միջով է ազգային շուկայի մրվակկսությանապահովման, ճեր32. ԿԵՆՍԱՄԱԿԱՐԴԱԿ (ԼծԽծ Օք հտոց) երկրի բնակչության կենսապայմանների(աշխատանքի, հանգստի, կեն| մուծվող ապրանքների մրսունակությանփոքրավման, ներԿուժման ու արտահանման ծավալի ու կառուսվածքիկարսաղի, եկամուտների. ազատ ժամանակի ամբողջությունն է, Գավորման,բյուջեի համար միջոսներիհայթայթմանհամար որոնք համապատասխանումեն նրա տնտեսականզարն այլն: գասման մակարդակին: Կենսամակարդակիսուվանիշներն են` մեկ շնչին ընկնող ազգային եկամտի մեծությունըն նրա 31.

ԼՈԲԲԻ

--

--

--

(ՇօՈՄՁՅԵՁոՃ) 1. Ապրանքի, տարադրամին այլնի անօրինականփոխադրում.2. Պետական սահմանով գաղտնի փոխադրվողապրանք, 3. Մաքսանենգություն է չդրոշմված արտասահմանյան ապրանքներ պահելը, որի քանակը էապես գերազանսում Է անձնական սպառման չափը: 36.

37.

ՄԱՔՍԱՆԵՆԳՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ

--

ՄԻՋՆՈՐԴՆԵՐ

(հ.

Ո

ԱՄԹՈՁՈ)--

անծինք, ֆիրմաներ, կազմակերպություններ, որոնք գործում են արտադրողներին սպառողների միջն, օգնում են ապրանքների փոխադրմանը,գնորդներիշրջանում տարածմանը, շուկայի վերաբերյալտեղեկություններիտրամադրմանը ն այլն: Դրանվիվկեն բորսաները, բրոքերները, մակլերները, առնտրականշրջիկ գորժակատարները,մատակարարները, դիլերները, ջորբերները, մեծածախ ն մանրածախառնտրականները ն այլն: 38.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ ՇՐՋԱԿԱ ՄԻՋԱՎԱՅՐ (ո. /Թոտ ՈՅՎ-

սո) ակտիվ սուբյեկտներին օբյեկտներիայն ամբողջականությունն է, որի մեջ գործում է մարքեթինգը:Մարքեթինգի միջավայրը բաղկակած է՝ 1. ֆիրմայի ն մարքեթինգի կողմիկ վերահսկվողն կառավարելիգործոններիկ(նպատակային շուկայի չափերը, բնութագրերը,մարքեթինգինպատակները, մարքեթինգի կառուսվածքը, մարքեթինգի կազմակերպումը), 2. չվերահսկվողգործոններիվկ (սպառողներ, մրսակսություն, կառավարություն,տնտեսություն, ընթասակարգ, անկախ լրաւրվություն): Այլ հետազոտողներ(Ֆ. Քոթլեր) մարքեթինգայինմիջավայրը բաժանում են՝ 3. մակրոմիջավայրի ն 2. միկրոմիջավայրիգործոնների: --

39.

.թՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

(ո. ոթորեօո ՏՏՀ) մարդկանկ փոխադպրձճկապերի, սարքավորումների, մեթոդական գործելաձների մշտապես գործող համակարգ է, որն ուղղված է ժամանակակիսհրատապ նշանակություն ունեկող ճշգրիտ տեղեկատվության --

խմբավորմանը,վերլուծությանը, գնահատմահավաքմանը, մարքեթինգայինմիջոսառումների պլատտարածմանը` կենսագործմանն վերահսկկատարելագործման, ըպյվորման

նը ն

նպատակովմարքեթինգիգործիչների կողմիվ օգտագործելու համար: Ճշգրիտ լրատվությունը ագարակատիրոէ 1. ձեռք բերել մրսակսային ջը հնարավորություն տալիս՝ առավելություն,2. նվազեվնել ֆինանսական ռիսկը ն կերպարինսպառնավողվտանգը,3. պարզել սպառողներիվերաբերմունքը,4. հեւրնել արտաքին միջավայրին, 5. կոորդինավնել ստրատեգիան, 6. գնահատել գործունեությունը, 7. բարձրավնել վստահությունը գովազդի նկատմամբ, 8. վճիռներում աջակսություն ստանալ, 9. ամրապնդել կանխազգասումը, 10.: բարձրասնել արդյունավետությունըն ման

այլն:

40.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ՝`

ՋԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ

41.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ`

ՈՉ

(ոտա տ) բոլոր գործոնների համար նույն ապրանքի զանգվածային արտադրություն, զանգվածային տարածում,իրասման զանգվածային խթանում: --

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

(ԿՎօո օօողոոօ81| ո.) մարքեթինգ, որը հանուն հասարակական շահերի կամ ինչ-որ գաղափարների, իրականասնում են մարդիկ կամ կազմակերպությունները:Այստեղ առաջին պլան է մղվում ոչ թե շահույթը, այլ շահը:

42. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ ՀԵՏԱՋՈՏՈՒԹՅՈՒՆ

(ո. ոօտօճոշհ)

ապրանքներին ծառայություններիմարքեթինգիխնդիրների վերաբերյալ տվյալներիհերնողական հավաքագրում, համակարգում,վերլուծություն ն արդյունքների օգտագործում: |

43. ՏԱՈՅՒ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ`

ցօօժտ տ.)

--

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

(օօոընկերության արտադրա-վաճառահան-

վան ողջ կողմնորոշումնէ,

օգտագործելուտեխնոլոգիական վերջին նվաճումները` ստեղծելու սպառողական արտադ30

րանքների նորագույն նմուշօրինակներ, որոնք աչքի ընկնեն ոչ միայն բարելավվածշահագործողականհատկանիշներով, առանծին երում` առա ՔՈ նեն ն որ պահանջարկ: այլն, ին դեպքեր

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ`

44.

ԱՐՏԱԴՐԱՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

(տոտ օք քթօմսենօո տ.) մարքեթինգ, որն ուղղված է արտադրության գործընթակում տեխնոլոգիական նոր լուծումների որոնմանը, ինչպես նան արտադրության ավելի կատարյալ միջոկների ստեղծմանը, որոնք սպառողներին հնարավորություն կտային նոր մակարդակի բարձրասնելու արտադրության արդյունավետությունը: րդյունավետությունը

վրա գնորդների

ներգործող առաջնահերթ գործոնների

առանՓնավում: 50.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ ՈՒՂՂԱՁԻԳ ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳՐԱՅԻՆ

անկախ Յցորօօտթոն ամբողջություն.որոնք կապվածեն պայմանագֆիրմաների ու իրենյ գործունեությունը կորայինհարաբերություններով ծրագրերով`համատեղավելի բարձր տնտեսա.որդինապնող կան կամ առնտրականարդյունքի հասնելու համար, քան

օՒ ԿօՐԼԱՇՅԼ

(տ. ՏՏԹթո

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

դա

--

առանձին-առանձին: կկատարեին ՖԻՐՄԱՅԻ օՒ Բ6 Փճոօ6

51.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ

ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ճիգերի նպամարքեթինգային (ութոնեօոշ ու) է հասնել որոկարող որով ֆիրման տակպուղղվածությունը, կ ապրանքների ծառայություններիմարքեթինգ այն երկրնեշակի առավելության. րի սահմաններիս դուրս, ուր գտնվում է ձեռնարկությունը: 45.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ`

ՄԻՋԱՋԳԱՅԻՆ

46.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ

47.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

--

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆ

(տ. Տօր/տ) ձեռնարկությանհատուկ ծառայություն, որը գործում է մար քեթինգի սկզբունքների ն մեթոդների հիման վրա: ՊԼԱՆԻ

--

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

(ո. թո ՅՈՅՁԱՏԹՏ) որոշակի ժամանակահատվածում իրադարձությունների զարգասման վերաբերյալ տվյալների համադրումը պլանավորվածկամ սպասվելիք յումանիշների հետ:

48.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ, ՈՒՂՂԱՁԻԳ

Ր/6-ԱօՅյ ՏՏ ո.) արտադրողի, մեծածախկ մանրածախառնտրականների`որպես մեկ միասնական ամբողջությունգործող համակարգ, որում բաշխման ուղիների անդամներիկմեկը մյուսի նկատմամբհանդես է գալիս որպես սեփականատեր, կամ ունի առնտրականմենաշնորհ, կամ հնարավորություն՝ Ր ապահովելունրանս լրիվ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

,

(օիօլօօ

52.

ոյ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

-

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄ (ո. օղցՅոյտճեօո) --

մարքեթինգիկազմակերպմանկառուսվածքնէ մարքեթինգի ֆունկվիաների կատարման համար, որը սահմանում է ենթակայությանհիերարխիանն այս կամ այն առաջադրանքի

Կատարմանպատասխանատվությունը: Մարքեթինգըկազմակերպվում է շուկայական, ապրանքային, աշխարհագրականն այլ սկզբունքներով:

(աէ ո՛.) արտադրանիրասումը` մեկ կամ մի քանի ընտրովի շրջաններում արքեթինգի առաջադրվող պլանի շրջանակներում (իրազարգասման ընթասքի դիտարկմաննպա53.

քի

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ

ՓՈՐՁՆԱԿԱՆ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԱՅԻՆ

օք

տ.

ածճոտ)

--

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

շուկայի

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

կոնկրետ.հատվածի

աաթունների

(ճցոօսԽոՅլ ո.) փոխհարաբե աողատնտեսականապրանքարտադրողների րություններիուսումնասիրություննէ պարենը, գյուղափնտեսպառման կական հումքը Վ Քը ն ծառայությունները երը անմիջական ջ յություն Պահպանման,հետագա վերամշակման կամ վերավաճառ54. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

համագործակյությունը: |

49.

(ո.

--

|

նպատակով ձեռք բերող կագմակերպությունների Է սպառողներիհետ ունեկած կապի մեջ:

ման

55.

ՍԱՐՔԵԹԻՆԳ

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ

(569Ո6ոէ ո.) շուկա յի հատվածների սահմանափակման գործունեություն, այ հատվածներիսմեկ կամ մի քանի ընտրություն կ ապրանք ների ու մարքեթինգի համալիր մշակում դրանս սպասարկ: ման համար: 56.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ

ԳՆԱՅԻՆ

(Քոշթ ո.) մարքեթինգի ստրատեգիայիիրասման ձներիվ մեկը. որը հանգում է ար. տադրանքի գների միջոսով մարքեթինգի կառավարմանը առաջադրվածնպատակայինստրատեգիականխնդիրը լու ժելու համպր: 57.

ՇՈՒԿԱ (որթ

--

ապրանքների կ ծառայություն ների առկա ն հնարավոր գնորդների ն վաճառողների ամ բողջությունն է: Այլ կերպ ասած` շուկան գնողունակ պա. հանջարկով տարբերակվաժսպառողականառանձին խմբե րի ամբողջություն է ն Փնավորվում է տնտեսական,ժողովր դագրական, սովսիալականն հոգեբանական ամբողջակակ գործոնների փոխազղեկությանհետնանքով: --

զամբյուղի տարողության, կակի.գների, սպառողական հագեսվածության ն այլն) կարող է

ռուսվածքի,շուկայի

որոշակի ժամանակահատվածում: իրասվել

անձի կուլտուրական (մոոժմ) համապատասխանող անհատական մակարդակի ն պռանձնահատուկՓն ընդունած կարիքն է: Այն քննարկվում սոսիալական, տնտեսական, հոգնոր ն է կենսաբանական, Պահանջմունքներիվրա ազդում են սոայլ տեսանկյունիվ: աշխարհագրական, կենկաղային, աշվիալ-րնտեսական, խատանքիպայմանները,պատմականորենձեավորված սովորությունները, ազգային առանձնահաակությունները ն 60.

ՊԱՀԱՆՋՄՈՒՆՔ

--

այլն:

(մրոՁոձ) գնողունակությամբ հիմնավորվածպահանջմունք է: Մարդկանվ պահանջմունքները "ահմանափակվածեն նրանվ գնողունակ կարողությամբ: յնպես որ, մարդն իր ֆինանսական ն ինտելեկտուալ (բամական) հնարավորությունների շրջանակներումընտրում է ամենամեծ բավարարություն ապահովող ապրանքները. «որքդ վերմակիդ չափ մեկնիր».-- ասում է հայկական

6Ղ. ՊԱՀԱՆՋԱՐԿ

--

առածը: 58. ՇՈՒԿԱՅԻ ՀԱՏՎԱԾԱՎՈՐՈՒՄ (55ցո6ումնօո օք ո.) Պահանջարկըքննարկվում է նրա արտահայտմանձների (պահանջարկիբավակայություն, թաքնված, թուլասող, շուկայի բաժանումն է առանձնակի հատկանիշներով(աշ լիարժեք, շատ մեծ, կախյալ, պոտենսիալ, վճարունակ, խարհագրական, սոպիալական. ժողովրդագրականն այլն) վերջնական, դրանսիս մեկ կամ մի քանիսի վրա անհաւտրական ներգոր: ածանսյալ ն այլն), գործոնների նկատմամբունեյած արձագանքի (առաձգական, ոչ առաձգական), հածություն ունենալու, այդ հատվածում գործունեություն ծակազդելու կամ խթանելու (ոչ իրական) բավարարմանհնավալելու համար: Դա բխում է ֆիրմայի նախասիրությունիվ, հնարավորություններիս,շուկայի իրավիճակիս ն միջովկները Րավորությունների որոնման տեսանկյունով (պահանջարկի արդյունավետներդնելու անհրաժեշտությունիվե այլն: կանխատեսում, խթանում, շուկայի հատվահետազոտում, կ նպատակային ծավորում հատվածիընտրություն, ապրանքի

59. ՇՈՒԿԱՅԻ ՏԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

(ոճի վուվսանիշ, հետազոտում,պահանջարկիբավարամարքեթինգային րում): Այս հասկասությունները որը բնութագրում է այն ապրանքներիվաճառքի ծավալը, մասամբ պարզաբանվածեն որը շուկայի տվյալ իրավիճակում (առաջարկի. պապհանջար- «Մարքեթինգի տեսակները»բաժնում: Ցանկալիպահանջարկ (46517օԵլթմ) պահան--

--

--

--

անհրաժեշտ մակարդակը: Լիարժեք պահանջարկ(Ո16Ձ մ.) ֆիրմայի կողմիս թողարկվաժապրանքներիայնպիսի պահանջարկ,որի դեպքում ֆիրման բավարարվումէ իր առնտրականգործունեու--

--

թյամբ:

Զափազանվ մեծ պահանջարկ(66ՏօԽօ մ.) պահանջարկ, որը գերազանվում է ձեռնարկությանհնարավո--

--

--

րություններին,

Թաքնված պահանջարկ որը հնարավոր չէ բավարարել շուկայում եղա ապրանքներով(անվնաս ծխախոտ, դեղամիջոց, անվտանգ բնակելի թաղամաս, առավել խնայողականավտոմեքենան այլն) Պուտենվիալ (հնարավոր) լպահանջարկ(քօէտոծո|թ մ.) գնորդների մի մասը պահանջարկունի որնիվե ապրանքի նկատմամբ, որը, սակայն, հնարավորություններիվկ ելնելով, կոնկրեր ապրանքիկամ սպասարկմանձնով դեռնս գոյություն չունի: Բավասական(մերժողական)պահանջարկ(ՎՇցՅէխ6 գնորդներըչեն ընդունում կամ հաճույքով չեն գնում մ.) ապրանքը (սրսկում ատամնաբուժականմիջամտություն, վիրահատություն,գործատուներըխորշում են թմրամոլնեն րիս, հարբեսողներիկ, նախկին ազատազրկվածներիկ --

--

--

--

--

--

--

այլն):

Պպհիանջարկի բասակայություն(ՁՅօմօէ մօրՅոմ) շուկայի իրավիճակ, երբ նպատակայինսպառողները շահագրգռվածչեն կամ անտարբերեն ապրանքի նկատմամբ: կարող է անտարբերլինել նոր ագԱյսպես,ագարակատերը րոմիջովսառման, քաղաքականկյանքի պպահովագրության, գնորդները`տվյալ ապրանքի նկատմամբ: 4.) գումարաՊահանջարկի ճկունություն (ՀՅՏԱՇԾԻ/ յին պահանջարկի տատանումներնարտահյտողկույանիշ, որն առաջանում է գների փոփոխությունիվ:ճկուն է այն (տոկոսպահանջարկը, երբ պահանջարկիփոփոխությունը --

--

--

գերազանյում է գների փոփոխությանը4»1, երբ են միանման,ապա մ--1, գներն ու պահանջարկըփոփոխվում իսկ երբ գների փոփոխությանմակարդակը գերազանվում է ապրանքի ու ծառայության կկատմամբ պահանջարկի փոփոխման պուվանիշին, ապա պահանջարկը ճկուն չէ` ՄՀ (Օրինակ1̀990-1997թթ.ՀՀ-ում հավի գների հարյուր հազար անգամ բարձրասումը չազդեկ պահանջարկի նվազման վրա): մ.) երբ այն տաՊահանջարկ`անկանոն (ոօո Տե տանվում է տարվա, ամսվա, անգամ օրվա ընթասքում, որն (քաղաքային փոառաջավնում է թեր ն գերբեռնվածություն ն այլն): խադրամիջուներ, խմելու ջուր, էլեկտրաէներգիա Պահանջարկ՝ա̀ծանվյալ (Ք67Խ6ժ մ) արտադրության պահանջարկ: աճի 2նդրհիվ առաջավսած տնտեսական Պահանջարկ` վերջնական (հոլ մ.) վերջնականարդյունք ներկայասնողապրանքներիու ծառայությունների պահանջարկ,որոնք անհրաժեշտեն սպառման առարկաներիու ծառայություններիհամար՝ նոր կարողությունների ստեղծմանն շարքիս դուրս եկած հների վերականգնման համար: գնորդների Պահանջարկ`վճարունակ (տօԽճոօՄ 4) դրամական միջովներով ապահովվածապրանքներին ծառայությունների պահանջարկ: Կախված է տվյալ երկրի տնտեսականզարգասման մակարդակիվս,շուկայի ոագեսվածությունիս,ազգային եկամտի հարաբերականմեծություսղաճիս ն այլն: Մարքեթիննիս, բաշխմանկառուվվաօքիվս, գի ամենօրյա ուսումնասիրությաննյութն է: Պահանջարկ՝ համախառն(8ցց1608էԽ6 մ.) ապրանքների ամբողջ պահանջարկըտնտեսությունում,որը պայմանականորենկարելի է բաժանել հետնյալ խմբերի. ա) սպառողական ապրանքների ն ծառայությունների նկատմամբընտանիքների պահանջարկ, բ) ֆիրմաների ն կառավարությանպահանջարկը`ինվեստիվիաներինկատմամբ, գ) կենտրոնականն տեղական իշխանությունների պահանջարկը`ապրանքների ն ծառայություններինկատներով

ջարկ, որն ապահովում է ձեռնարկությանպլանային վաճառքը ն արտադրության ու առնտրի շահութաբերության

--

|

մամբ, դ) այլ երկրների սպառողների ե ֆիրմաների պահանջները տվյալ երկրիս արտահանվողապրանքներին ծառայությունների նկատմամբն այլն:

3. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ

ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Վերջին հարյուրամյակում հասարակության սոպիալտնտեսականկյանքում մարքեթինգիերնան գալը ն խաղաէ արտադրության սած դերի կարնորումը պայմանավորված ն սոսիալական ոլորտում կատարված կառուկսվածքային խորը տեղաշարժերով: Արդյուսաբերական դարաշրջանին, որի հիմքերը արդյունաբերականհեղափոխությունըդրել էր դեռ անսյալ դարի առաջին կեսերին, փոխարինելու եկավ (լրատվական) դարաշրջանը, որին զարտեղեկատվական գավա առաջատար երկրները սկսեկին թնակոխել 50-60ական թվականներին:Որո՞նք էին դրանս հիմնական տարբերիչ գծերը: Նախնառաջ, այդ տարբերությունները հանգում եր արտադրության ն գործելակերպիհամակարգին: Արդյունաբերական ժամանակաշրջանըբնութագրվում էր տնտեսության մեջ (համախառններքին ազգային արդյունքի, աշխատողների թվաքանակին այլն) արդյունաբերությանդերի աճով: Արտադրությունըխոշոր զանգվածայինբնույթի էր` կողմնորոշված դեպի շուկաները ն զանգվածայինպահանջարկի արտադրանդը: Ձեռնարկություններիգործելակերպում գեմտածելակերպը, այրիշխում էր տեխնիկատնտեսական սինքն` արտադրությանտեխնոլոգիայիկատարելագորժումը, ինչպես ն տեսակարարծախսերիկրճատումը: Ձեռնարկություններում առավել կարնոր է ճարտարագետ-տեխնոլոգը, ապրանքագետը,վաճառահանմանծառայությունը նկ այլն:

ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ԴԱՐԱՇՐՋԱՆԸ

Բնորոշ է ԱՄՆ-ին, ճապոնիային,ԱրեմտյանԵվրոպայիերկրներին,Թայվանին, Հարավային Կորեային, Սինգապուրին նե այլ երկրներին, ։

--

(ինչպես համախառնարբնութագրվում է տնտեսությունում դյունքի, այնպես էլ զբաղվածներիթվաքանակիմեջ) սպասարկման ոլորտի դերի ու տեղի աճով, որը առավել նկամիջնորդականգործունեությանհետ տելի է ամեն տրեսակի վերամշակման ճյուղերի կապված պտեղեկատվությունների գծով: Տեղեկատվականդարաշրջանում արտադրությունը դառնում է առավել դյուրաթեք, հարմարվող, ոչ զանգվածային, կողմնորոշվում է դեպի սպառողների անհատականասդեպի շուկայի առանձին հատվաժված պահանջմունքները, ները ն «մեր» շուկան: Արւրադրությանարդյունավետության բարձրավումը ընթանում է առավելապես առարկայայսած աշխատանքի,վերադիր ծախսերի ն արտադրանքիվաճառահանման մարքեթինգի հեր կապված ծախսերի տնտեսէ արտադրության ժախքեման գծով: Դա պայմանավորված րի կառուսվածքիկտրուկ փոփոխմամբ: Այսպես, արտադտեսարության բանվորներիաշխատանքիվարձատրության կարար կշիռը արտադրանքիհամախառնարժեքիմեջ ԱՄՆի, Ճապոնիայի, Եվրոպայի մի շարք երկրներիարդյունաբերական շատ ճյուղերում ներկայումսկազմումէ 5 տոկոսիս էլ պակաս, այսինքն`ամորտիզայիոնմասհանումներիմասծառայութնաբաժնիվ էլ փոքր, մինչդեռ մարքեթինգային դերի այսյուններին՝40 տոկու ն ավելին: Տեղեկատվության Է երեք հիմնական պիսի հսկայականաճը պայմանավորվում

`

Ի

շարժառիթներով.

|

համազգային մարքեթինգըտեղական մակարդակիվ մակարդակինանցնելու շնորհիվ ֆիրմաները,ագարակետերետեղերը մեծ կարիք են զգում նոր շուկաներիվերաբերյալ 1.

կությունների:

անԳնողունակկարիքիս գնողունակ պահանջարկին սումը, այսինքն`իրենյ եկամուտներիավելայմանըզուգընհարում դառնում ընտրության թաս գնորդներըապրանքների ավելի ու են ավելի պահանջկուր,հեւրնապես` վաճառողները գնորդների ավելի են դժվարանումկանխագուշակել նկատմամբ ապրանքներիբնութագրերի խան վերաբերմունքը ն նրանք դիմում են մարքեթինգիծառայության օգնությանը, կարիքէ զգում: որը մեծաքանակտեղեկատվությունների

2.

Ա

Գնային մրսակսությունիվ ոչ գնային մրկակվությանը անումը, երբ վաճառողներըավելի շատ են օգտվում մարքեթինգի ոչ գնային այնպիսի միջուներիկ, ինչպիսին են՝ ապրանքներին մակնիշի շնորհումը, ապրանքների անհատականավումը,վաճառահանման գովազդը, խթանումը ն այլն: Ուստի, նրանվ հետաքրքրում է, թե շուկան ինչպես է արձագանքում դրանս: Հեւրնապես,մարքեթինգը, որպես ձեռնարկությանը, գիտական տեղեկատվությունապահովող կարնոր ծառայություն (օգտագործելովմաթեմատիկայի,վիճակագրության, տնտեսականկիբեռնետիկայի, էկոնոմիկայի. կառավարման հոգեբանությանն այլ հետազոտությանմեթոդները)դառնում է դարի գիտություն, առանս որի չի կարող գործել մարդկային պահանջմունքները բավարարել սանկայսող ն շահ ակնկալող բիզնեսի ոչ մի ոլորտ: Եվ այսպես, մարքեթինգը ուսումնասիրել սանկասող ամեն հայ գործարարհարկ կտա, թե զանգվածայինանբավարարության պայմաններում, երբ ամեն ինչ շուկայում խլխլվում է, մեր ինչի՞ն է պետք մարքեթինգը:Համառոտակի՝ նրա նշանակությունը կարելի է հանգեսնել հետնյալին. 1. Որպեսզի հասարակությանմեջ ծախսվող անհրաժեշր ն օգրակար սանկասած աշխատանք իր բնույթով Մարքեթինգը աշխատանքի հադառնա արտադրողական: սարակականօգտակարությանապահովման կարնոր պայման է: Դրանով իսկ, մարքեթագերիաշխատանքըդառնում Բանն այն է. որ շատ հաճախ բարձր է արտադրողական: որակավորումունեյող բանվորի, գիւրնականի,հասարակության համար անհրաժեշտ ն ընդունելի (որակյալ, էժան) ի վերջո կարող են ոչ արտադրողական մտահղասումները դառնալ միայն այն պատճառով, որ առաջարկությունըչի գտնումիր գնորդին,վերջնականսպառման չի ենթարկվում (իսկ այսօր դրանք որքա՛ն շատ են): 2. Մարքեթինգըմիջոս է մարդկանս պավն ու կարիքը հասկանալու ն այն բավարարելուհամար: Միայն սպառողների պահանջմունքներըհասկանալու, սպառողների շահը 3.

գիտակվելու առաջնահերթությունը,ուրիշներիկ դա ավելի լավ, ավելի արագ, ավելի շահավետ կատարելու պայմանն է երաշխավորում բիզնեսի հաջողությունը: Այն մարքեթինգի ռազմավարությանելակետն ու վերջակետնէ: Յ. Մարքեթինգըանհրաժեշտէ շուկայական տոնտեսության անսումը դյուրին դարծնելու ն առավել քիչ կորուստներով իրականասնելուհամար (որպեսզի հեծանիվ չհայտնագործենք, շուկայական տնտեսությանն նրան անպնելուինչչհնարենք, որերորդ որ առանձնահատուկ կառուվսվածքներ անգամ դա հիմնավորելովմեր պատմաազգայինբապառիկությամբ, որպեսզի ՀՀ տնտեսությանմեջ ներդնենք տնտեսավարման ն կառավարմանառավել առաջադիմականներ ն ոչ թե հերթական անգամ արտասահմանիկպատճենահանման միջոսով ներառենք ն վերարտադրենք անդրջրհեղեղյան կառուվվածքներ,որոնս մասին արդեն այնտեղ վաղում մոռավել են): Մարքեթինգը ապագա շուկայի իրավիճակի գնահատմանն կանխագուշակմանարվեստէ: Այստեղ թույլ տրվաժսխալը կարող է ճակատագրականլինել իր ն ֆիրմայի համար. 4. Մարքեթինգըմիջով է ազգային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությանբարձրացման համար: Անիմասր է ծախսել միջովներ ն հետո միայն զգալ, որ դրանք եղել են անիմաստ, ն բիզնեսը հաջողություն չի ունեվել: Այն միջով է նվազագույն ռեսուրսներիընտրությանվերաբերյալ: Ապրանքները ն ծառայությունները արտադրողիվն առաջարկողիս մինչն սպառողին հասնելու արվեստը հնարավորություն է սրալիս ոչ միայն հայտնաբերելն մոդելավորել սպառման տարողությունը, միտումները, կառուսվածքը ն բավարարմանաստիճանը,այլն տեսակարարավելի քիչ ռեսուրսներով հասնել պահանջմունքներիբավարարմաննու շահույթի մեջասմանը: 5. Մարքեթինգըկարնոր դեր է խաղում սպառողների վրա ներգործելու,պահանջարկի Փնավորման ն իրակսման է կրում խթանմանգործում ն մեծ պատասխանատվություն հասարակությանհանդեպ: Սպառողները մարքեթինգիհետ .

գործ ունեն` կապված ապրանքների ն ծառայությունների առաջարկի հետ` այն դեպքում, երբ ձեռնարկությունները մարքեթինգնօգտագործումեն որպես գործուն միջով բավարարման տնտեսականլծակն իրագործելու համար: Մարքեթինգը հենվում է նրա վրա, որ բիզնեսի հաջողության շարժիչ ուժը գնորդների փոփոխվող տրամադրությունների, վանկությունների մշակումների, երազանքների ու կամակորությունների հասկանալու մեջ է: 6. Մարքեթինգըմիջով է շուկայական երեք չափանիշների (պահանջարկի,առաջարկի, գնի) միջն արդարասի ն հիմնավոր հարաբերություն սահմանելու` մասնավորապես ն ապրանքներիու ծառայությունշուկայի կարգավիճակիվս ների շուկայական դիրքավորումիվ ելնելով սահմանել արդարասի գներ: Գնի մեջ գնորդը (սպառողը) կարնորում, արժեքավորում է ֆիրմայի, ագարակատիրոջ,առաջարկությունը, մրսակիսը կատարում է հեւրնություն, ֆիրման հիմնավորում է իր առաջարկությանօգտակարությունը, իր ծախն ռիսկի արդարավվածությունը սերի արդյունավետությունը, ֆիրմայիգնային ռազմավարությունը,իսկ մարքեթինգի դերը այստեղ միանշանակ Է՝ գնի միջոյով սպառողին հասվվի ապրանքի արժեքի գաղափարը: 7. Մարքեթինգը կարնոր գործելակերպէ ապրանքիկամ ծառայության տեսակի շուկայական «դիմասկունության» որոշմանհամար: Կոնկրետ ապրանքի կենսափուլերի վերլուծությանժամանակ մարքեթինգըիր ն իր ֆիրմայի, ինչպես նակ երկրի համար ներկա ն հնարավոր գնորդի մոդուլը ստղծելու նպատակովպարզաբանումէ, ա) ադ արտադրանքըիրո՞քպահանջարկկունենա, այն կլինի, թե՞ դա նորածնությանպահանջարկէ, երկարափն՝ բ) կվաճառվիմիավո՞րարտադրանք, թե՞ դրա նկատմամբ կա զանգվածայինպահանջարկ, գ) արդյոք սպառողը կհոգնի՞ այդ արտադրանքիվ ն ինչի՞ս կհոգնի, հատկապես դ) սդ արտադրանքըառաջանում է հետաքրքրություն համար` չունենալով ազգային-էթնիկականսահմանբոլորի՞

ներ, թե՞ նրա նկատմամբ պահանջարկըսահմանափակվում է միայն տեղական շուկայով, ե) ինչպիսի՞ն կլինի բիզնեսի հաջողությունը ն արդյունավետությունը: Մարքեթինգայինվերլուծությունըթույլ կտա ճշտել տվյալ արտադրանքի սպառողների թվաքանակը, նկ այլ տվյալների հիման վրա ձեռնարկությանղեկավարը կարող է որոշել, թե արտադրանքիվաճառքիս ստասվածհասույթով կկարողանա"ա̀րդյոք ծածկել արտադրությանծախսերը ն ապահովել ընդլայնված վերարտադրություն:Գիտատեխնիկականառաջադիմությանարագությունը ձեռնարկատերերին ստիպում է արագ կողմնորոշվելփոփոխվող շուկայի նկատմամբ, ստանալ մակրոմիջավայրի տեղեկատվություն: Այսպես, ԱՄՆ-ում մինչն 20-րդ դարի 20-պկան թվականներըապրանքիկենսափուլը միջին հաշվով տնում է 34 տարի, 40-80-ական թվակաճներին՝8 տարի, ներկայումս՝մի քանի ամիս: Ճապոնական առաջատար ֆիրմաներում նոր միկրոսխեմաներիշուկայասման պարբերությունը կազմում է 3 ամիս ն այլն: 8. Մարքեթինգի գործունեությանկարնոր բնագավառ է շուկայի միտումների ուսումնասիրումը, ճանաչումը ն կանխագուշակումը: Օրինակ, փարիզյան դիզայներները,որոնք տարիներ շարունակ «նորաձնություն են թելադրել» աշխարհի կանանվ, անտեսելովմարքեթինգը,անհաջողության մատնվեկին:Մի քանի տարի առաջ նրանք որոշեսին խորհուրդ տալ կաճանվ շրջազգեստներըառավել կարճավնելով գեղեյիկ, գրավիչ ն երիտասարդերնալ: Կանայք, ինչպես իմասմիշտ, այս անգամ էլ չկասկածելովմոդելագործների տությանը, հլու-հնազանդ սկսեվին զգեստները ծնկից վեր բարձրամվնել10-15 սմ, սննդակարգ(դիետա) սպահպանելուն մարմնամարգության միջոսյով նախապատրաստվել այդ խիստ անհարմար, անժամանակ, պիրկ ն պակաս գեղեվկասնող շրջազգեստներիհամար: Ծավալվեվկբազմամիլիոն գործունեություն արտադրանքը գովազդելու համար: Կանայք դրա մեջ տեսնում էին իրենվ երիտասարդական կորսված կերպարի վերակենդանավումըն պատրաստ էին

գնալու մեծ զոհողությունների, որպեսզի ունենան 12-ամյա աղջնակի տեսք, քանի որ դա հենյվ այն էր, ինչը վաճառվում էր: Պահանջարկի եռուն պահին, երբ նոր արտադրանքի վաճառքը պետք է հասներ առավելագույնի,ամեն բան հանկարծ կանգ առավ: Պարզվեվս,որ կանան մեծ մասն ունի հաստ, փխրուն ազդրեր ն խիստ տարօրինակ են նոր զգեստում: Չկարողանալով սննդակարգ պահպանել ն մարմնա-

մարզությունիկչնիհարելով, նրանվ սպասելիքներըչարդարավյան, ն, ի վերջո, ըմբոստավան:Կրձատվեվ արտադրությունը, հազարավոր բանվորականտեղեր: Ամբողջ աշխարհով մեկ սփռվածխանութները,պահեստները,որոնք մեծաքանակ ապրանքներէին պատվիրել աշխույժ առնտրիակնկալիքներով,անվճարունակդուրս եկան, քանի որ ոչինչ չէր որպեսզի արվաճառվում:Շուրջ երկու տարի պահանջվեվս, դյունաբերությունը,մեծածախ առնտրի պահեստները,խանութները փոխհատուկեինծախսերը: Սա մե դաս պետք է լինի գործարար բիզնեսի աշխարհը ոտք դնող հայ գորժարարների համար: Երբեք չի կարելի մարքեթինգըհարմարեսկնել սեփականսանկությունների հեր կ արհամարհել սպառողների պահանջները: 9. Մարքեթինգըմիջով է շահավետ միջազգային առնտրի իրականասման,տնտեսական զարգավման, ազգային հաստատմանհամար: գոյատնման ն արժանապատվության Մեզ` հայերիս համար այսօր ուսանելի է Ճապոնիայի փորձը: Երկրորդ համաշխարհայինպատերազմումկրած դառը երկրներինտիրելու միպարտությունը,անդրօվկիանոսյան ջոյով տնտեսությունզարգավնելուփորձի Փախողումըերկրին բերեսին նվաստասմանն հիասթափությանզգակման: գլխավոր ապրանքըէժանագին խաղալիքԱրտահանության ներն ու տիկնիկներնէին, որոնվ համար Ամերիկանէապես կրճատել էր շուկան, Եվրոպան դեռ բուժում էր վերքերը, ասիական տնտեսությունըն խաղաղօվկիանոսյանշրջանը լճակման մեջ էին:

Ստեղծվածկասությունիս դուրս գալու համար հետպատերազմյան ճապոնական արդյունաբերողները դիմեսին մարքեթինգի ամերիկյան առաջավոր փորձագետներին,թե ինչի՞վ պետք է սկսել ն ինչպե՞սհասնել բավարար արտակ ամրապնդվի հանության, որ բյուջեն դառնա եկամտաբեր իենի կուրսը համաշխարհայինշուկայում: Միակ հնարավոր շուկան ամերիկյաննէր: Ճապոնականտնտեսությանն շուկայի մանրազնին դիտարկումից ն վերլուծությունիկ հետո ամերիկյան շուկա դուրս գալու համար ամերիկյան մարքեթագետները նրանս առաջարկեսինհետնյալը. առաջին`նախ Ճապոնիան պետք է փոխեր էժան, մաճր զարդեր արտադրող երկրի համբավը, երկոորդ՝նրանք պետք է հրաժարվեինէժան, Սածրորակ աշխատուժ օգտագործողի համբավիս, երրորդ`անմիջապեսպետք է վերասարքավորեին իրենս տեխնոլոգիան,վերակառույեին ամբողջ արդյունաբերությու-

նը,

չորրորդ` կրթություն րային բանվորներինո̀րակյալ աշխատանքի արժեքը հասկանալու համար, որն անհրաժեշտ որակ կերաշխավորեր «Արտադրված է Ճապոնիայում» (Սճժօ ո յքոո) պիտակին: նրանք պետքէ դառնային գյուն մշտապես հարմարվեին իրենս ապրանքների տարար սպառողների պահանջներին, հինգերորդ`նրանք պետք է սովորեին 10 հազար մղոն (ծովային 1 մղոնը 1852, սամաքայինը՝7420 մ) հեռավդրության վրա գտնվող ամերիկյանսպառողի սովորություններն ու ավանդույթները,մոդաներն ու տրամադրությունները: Ըստ էության, ամերիկակիները ճապոնասիներինասաՍին, որ եթե սանկանում են գոյատնել որպես տնտեսապես ուժեղ ազգ, նրանք պետք է տառասիորեն ներխուժեն ն շլացնեն շուկան ապրանքներով, որը կլինի պերճաշուք, մտահղասվմամբ ավելի յուրահատուկ ն ամուր, քան պատերազմում նրանվ ծնկի բերած երկրի արտադրանքը: Մարքեթինգ-վերլուծությունը օբյեկտիվ էր: Ճապոնիային

հասկավնել տվին,

պետք է վերջ տրվի մեկուսասվածության ն հովանավորչության ժամանակներին:Նրանվ բքանամեն վորները, ինչիս վեր, պետք է հպարտանանիրենս աշխատանքով,որ նրանվ կողմիվ թողարկվող յուրաքանչյուր արտադրանք անվերապահորեն պետք է լինի լավագույնը,ն եթե այդ պայմանները չկատարվեն,ապա երկիրը չի գոյատնի մինչն 21-րդ դարը, նա կխրվի երկրորդ կարգի պետության հուսալքությանճահիճը: որ

ուսումնասիրելով ամերիկյան ճապոնասիները իրենք շուկան, իրենվ

հարս տվին՝ իրենք ինչպե՞սկարող են մրսել Ամերիկայիերեք խոշոր ավտոմեքենաարտադրող կոնսեռնների, հեռուսրասույյներիարտադրության ընկերությունների հետ, որոնք միավորվելովկարտելներում, վերահսկում էին շուկան: Լավ հասկանալով, որ պետությանհզորուամբողջ թյունը չափվում է ոչ այնքան աշխարհի քաղաքական քարտեզի վրա, որքան համաշխարհային շուկայում զբաղեսրած տեղով, նրանք գրոհ սկսեին ամերիկյան ավտոմեքենաարտադրողների դեմ՝ լարված ուշադրություն դարձնելով ամեն ինչի, անգամ ամենաչնչին մանրուքներիվրա: Ցանկաված պայմաններումշահագործման համար ստեղծեսինառավել լավագույն կողմերովդրսնորած, առավել դիմամկուն, առավել էժան, խնայողական, բարձրակարգ դիզայնով ավտոմեքենաներ: Նրան հեռուստակույկներն ունեն առավել հստակ պատկերում, առավել հակադրական գույներ ն ավելի էժան են, քան ամերիկյանը:Ամերիկավիներն արագորեն մոռական ատելի թշնամու կերպարը,«մանր զարդարանք արտադրողներ» արտահայտությունները: եվ կատարվեց20-րդ դարի հրաշքը: Ամբողջ աշխարհն ականատեսեղավ նրան կողմիս ամենապարզօրենքների կիրառման արդմարքեթինգի յունքներին՝ ի նչ, որտե՞ղ,ե՞րբ ն ի՞նչ գնով կգնի սպառողը: Մարքեթինգիծրագրիբարեխիղճ կիրառումը ճրանվ տվես այն, ինչ չկարողայան ձեռք բերել ռազմական ճանապարհով: նրանք դրսնորեսինհստակ, կոլեկտիվ աշխատանքների շրջանակներում աշխատակիսներիմիջն հոյակապհաղորդակվվելու ն ամենակարնորըղ̀եկավարների ու ամենա55

հասարակ բանվորների միջն բավ բանավեճերիդասական օրինակ: Բերվածօրինակը մեծ դաս է մեզ` հայերիս համար: Սա գոյատնմանհամար վերջին հնարավորությունը ձեռք բերած ազգի դասական օրինակ է: Այսօր աշխարհի 50 խոշորագույն բանկերիվ40-ը պատկանում են ճապոնացիներին կամ էլ վերահսկվումեն նրանց կողմիս: Ճապոնականբորսան մեծ ազդեսություն ունի ամերիկյանշուկայի վրա: Ճապոնական բիզնեսմեններիտնօրինությանտակ են կինոս-

տուդիաներ,շքեղ հյուրանոսներ,ռեստորաններ,հիշարժան ու անշարժ գույք, որոնք գնահատվումեն միկառույվսներ լիարդներով: Ճապոնիայի բանկիրները տառասիորեն որոշում են ամերիկյան ֆինանսական դեպարտամենտի, իսկ լոբբիները`ամերիկյանօրենսդիրներին ղեկավարներիգործողությունները:Նման ճանապարհովեն ընթանում Հարավային Կորեան, Սինգապուրը,Թայվանը նս այլն: մեծ դեր է խաղում ապրանքներիճա10. Մարքեթինգը կատագրերի տնօրինման գործում: Օգտագործելով ապրանքների գործնական մշակման ն տնտեսությանմեջ քննություն բռնած հանրահայտ(գուսե նորահայտ)մեթոդներ (մակնիշի շնորհում, որակ, գին, փաթեթավորումն այլն), մարքեթինգըապրանքը ներկայանում է որպես պահանջմունքներ բավարարող առաջարկություններիփաթեթ, նրան օժտելով ընկալման, ըստ արժանիքների գնահատման, ձեռք բերելու ն վայելելու սպառողի տենչով, համբավով ու պատվով,անունով, պատկանելությամբ:Դրանովիսկ մարքեթինգըսպառողի ն արտադրողիմիջն կապող ն երկուստեքշահ խոստավողու արարող օղակ է: Այն ապրանք դրդում է երկարաժամկետստրատեգիական արտադրողին լուծումներ իրականապնելու,որպեսզի ստեղծի կայուն կենսաւիուլով, շուկայում շահավետ դիրքավորում ունեյող մրսունակապրանք:եթե այդպես են վարվում բոլորը, դրանիս առաջին հերթին շահում է ազգը, ամբողջ հասարակությունը, արտադրողը ն ինքը` մարքեթինգայինծառայությու-

նը:

11.

Մարքեթինգը հաճախորդներին իրականությունը

ըմբռնելու ն նրանվ «արժեք» մատուսելու արվեստի ուսմունք է: Այն ուսույանում է, որ ապրանքիս առաջ պետք է վաճառել մի շատ ավելի կարնոր բան՝ ապրանքի «արժեՔը»: Այսպես, 1840թ. ամերիկակսի Սայրուս Մըքքորմիք ստեղծեյ բերքահավաքի մեքենա, սակայն փոքր ագարակա յին տնտեսությունները բավարարվարկային երաշխիք չէին, ն դրամատները վարկեր չէին տալիս մեքենան գնելու համար, թեն հավաւրավածէին, որ դրա պահանջը կար, 2-3 տարում կփոխհատուսեր իր արժեքը: Մըքքորմիքն առաջարկեկ ապառիկ գին, որը ագարակատերը կհատուվե երեք տարում` ապրանքիվաճառքիհասույթի խնայողությ նիվ: եվ հաճախորդը իրողությունդարձավ, սպառողը կայայած էր: Ագարակատերերը իրականում ավելի լավ վարկային երաշխիքէին, քան կարծում էին դրամատնատերեր Հաճախորդինարժեք մատուսելու արվեստիմպսին են խոսում նան հետնյալ օրինակները:Ամերիկյան միջին չափի մի ընկերությունմատակարարում է հող փորող ն տեղափո խող ծանրըմեքենաների համար անհրաժեշտհատուկքսայուղի շուրջ կեսը ն հաջողությամբմրսում է մի քանի խո-.

նավթարդյունաբերող ընկերությունների հեւր: Սակայն պարզվում Է` մրյակսում է բնավ էլ ոչ քսայուղ վաճառելուլ:

շոր

Փոխարենըվաճառում է այն, ինչը գործնականումապահովագրող է: Կապալառուիհամար «արժեք» ներկայապնող քսայուղը չէ, այլ սարքավորումները անխափանաշխատեսՍա նելը: հասկայավն գնահատեսֆիրման: Ֆիրման կափարես սարքավորումների կարիքներիվերլուծությունն դրա հիման վրա առաջարկեվ մեքենաներիտեխնիկական սպասարկման ծրագիր` տարեկան բաժանորդագրման գնով՝ երաշխավորելով, որ բաժանորդը կունենա հուսալի մատակարարում:Հետնապես, նա վաճառում է ոչ թե քսայուղ, այլ երաշխիք, հույս, անխափանաշխատանք: ՄիչիգանինահանգիՋիլանդ քաղաքում գտնվող ամերիկյան «Հերման Միլլեր» կահույք արտադրող ընկերությունը հայտնագործեվկ «ապագա գրասենյակը»կ հիմնեպաշխատանքայինտարածքներիկառավարման ինստիտուտը

չի զբաղվում կահույքի կամ գրասենյակիհամար դրանվ վաճառքով, այլ մեզ համար այսօր շար տարօրինակ (ոմանվ համար` նույնիսկ ծիծաղելի) գործու: խորհուրդներ է տալիս հիմնարկներին, թե ինչպե՞սդասավորել կահույքը ն սարքավորումը՝ ամենալավ աշխատանքային ընթասք, բարձր արտադրողականություն, աշխաւրողների բարոյական մթնոլորտ ապահովելու համար: Նա գնորդին ասում է. «Դուք վճարում եք կահույքի համար, բայս գնում եք աշխատանք,աշխատանքայինմթնոլորտ, արտադրողականություն: եվ դա հեն այն է, ինչի համար պետք է վճարել»: 12. Սեծ է մարքեթինգիդերը ապրանքներնու ծառայությունները սպառողներինհասվպնելու գործում: Այն ուսումնասիրում է ապրանքներիվերաբերյալճշմարիտ տեղեկաւրվությունը, ապրանքներնու ծառայությունները սպառողներիսեփականությունըդարձնելու ձներն ու եղանակները,արդյուկ պանավետ միջոսները, ուղիները, հնարավորությունները տասխանում է «ի՞նչը», «ե՞րբ», «որտե՞ղ»,«ո՞ւմ համար». «ինչպիսի՞ծախսումներով»հարվադրումներին: Դրա միջոսով ապրանքն ու սպառողը գտնում են միմյանց ն այն էլ երկուսի համար բավարարող պայմանով,ժամանակին, էապես նվագում են սպառում չգտնող ապրանքներիլույս աշխարհ գալու հնարավորությունները: 13. Մարքեթինգը օգտագործվում է հասարակական վնասակպր սովորություններիդեմ հակազդման մեխանիզմ մշակելու, արտադրությանն պահանջարկի միջն ներդաշնաՆա

ճախ ապրանքի վերջնական արժեքում շատ մեծ տեղ են գրավում: Օրինակ, ամերիկյան ագարակատերիապրանքի գներում մարքեթինգիբաժինը հասնում է 60-90

աի

տոկոսի:

Բասի այդ, ընկնելով շահի հետնիվ ն դուրս մնալով հասարակական վերահսկողությունիկ, մարքեթինգը կարող է պրոպագանդելվնասակար արժեքներ (Կրիու-Կրեմլյովսկայա շոու, Ռասպուտին,գովազդել վատորակ արտադրանք, անարժան բուհ, բուժման տեղ, ձն ն այլն):

կություն, հավասարակշռությունստեղծելու(սինքրոմարքեթինգ ռեմարքեթինգ), պահանջարկի առաձգականության գնահատման, միջնորդական ծառայություն մատուսելու, ազգային շուկան պաշտպանելու ն մրպունակ դարձնելու համար: Դրա հեր մեկտեղ մարքեթինգը թանկ հաճույք է: Այն կապված է մարքեթինգային ծառայության պահպանման, տեղեկատվությանձեռքբերման, ապրանքն ու ծառայությունը գովազդելու ն այլ վիթխարիծախսերիհետ: Դրանք հա58

գիրք՝ եթե փոխվեն գները, մրպակիսները. իրադրությունը, մարդկանկ պայմաններըն այլն:

2. ԳՆԱՀԱՏԵՔ

ՁԵՐ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՎԻՃԱԿԸ

ԵՎ ՀՆԱ-

ՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

4. ԻՆՉԻ՞Ց ՍԿՍԵԼ ԿԱՄ

ԴԵՊԻ ՇՈՒԿԱՆ ՏԱՆՈՂ ՏԱՍԸ ՔԱՅԼԵՐԸ

Դեպի շուկան ընթակսողՀՀ համար շուկայական տնտեսությունը որքան գրավիչ, նույնքան էլ լեսուն է բազմաթիվ անակնկալներով:Շատերիհամար այն պարգունակ «առ ն տուր է»: Անբավարարեն կադրերը. շուկան կարգավորող օրենսդրական ակտերը, առկա է զանգվածայինանտեղյակությունը` այդ հորձանուտը նետվել սանկակող սկսնակների համար, որը հենս այսօր դժբախտությունէ բերել հանրապետությանհազարավորընտանիքների.զրկելով ամենավերջին հույսիվ` գլխին տանիք ունենալու հնարավորությու-

նիս: Սովիոլոգներիհետազոփտություններով շուկան մերժում է

հանրապետությունում պատրաստվողտնտեսագետ կադրերի /2 տոկոսը, շուկայի պայմաններում աշխատելու պատրաստ

է ձեռնարկությունների մայն դեվավարծերի է

տոկոսը: սովորել սեփականսխալների րանս ասը փորձում վրա, սակայն այդ սխալները հաճախ շտկվում են անհատական ն ազգային վիթխարիկորուստներիգնով: Մինչդեռ. դեպի շուկան ընթանալ կարելիէ ավելի դյուրին, եթե առաջնորդվենք անպման շրջանի համար բնորոշ թեկուզն պարզունակ, սակայն օբյեկտիվհետնյալ պահանջներով.

1. ԳՆԱՀԱՏԵՔ

ՁԵՐ

ԱՊԱԳԱ ՎԱՃԱՌԱՀԱՆՈՒՄԸ

Շուկա դուրս գալուվ առաջ պեւտքէ որոշել, թե ո՞վ է լինելու ճեր ապրանքի գնորդը, ինչո՞ւ պետք է ճա գնի այդ արտադրանքը, ո՞րն է ձեր ապրանք-առաջարկությունիս նրա շահը, սպասելիքները, ինչպիսի՞ն կլինի ապրանքի դիրքավորումը շուկայում. ֆիրմայի

ն

ապրանքի ճակատա-

Կազմակերպությունըպետք է հստակ իմանա շուկայի տվյալ հատվածը գրավելու արտադրական նկ տեխնոլոգիական իր կարողությունը, կադրերը, այսինքն` արտադրական պոտենյսիալիառկան, նրա վիճակը, նորասման հնարավորությունները:Դեռ չկա մարքեթինգայինծառայություն: Սակայն գլխավոր կոնստրուկտորիվ,ապրանքագետիկպետք է տեղեկություն ստանալ հեռանկարայինապրանքների հատկությունների, բնութագրիչներիմասին (հատկություն, որակ, արտաքին Փնավորում, մակնիշ, փաթեթավորումն այլն): Ապագայում դա կանի սինքրոմարքեթինգը,իսկ այսօր այն պետք է պահանջարկիհամեմատծեր հնարավորությունները կանխատեսելուհամար:

3. ՈՐՈՇԵՔ

ՐԸ

ՁԵՐ

ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵ-

ՍՏԱՑՄԱՆ

ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ

Ով ով. հայ գործարարը այսօր դա քաջ գիտի: Շուկա դուրս գալուց առաջ պետք է հստակեսնել,թե հավանական շուկաներիս ո՞րն է հուսալի, առավել արդյունավետ, ձեռնտու` այսօր, առավել նս՝ վաղը: Ռեսուրսների ստասումը քաղաքական, տնտեսական,սոյիալական, ազգային, էթնիլյական ինչպիսի՞հեւնանքներով է հղի ն այլն: Առաջին այս երեք քայլերը մի տեսակ «տեխնիկատնպեհասական հաշվեկշիռ» են՝ շուկայական ւրնտեսավարման մար: Դրանս հիման վրա պետք է ստանալ հետնյալ հարվերի պատասխանը. --

ի՛նչ

եքարտադրելու,

որտեղիս եք վերպնելուռեսուրսները ինչպիսի նէ աստիճանը, ռեսուրսաապահովման ինչ կնստեն ձեզ վրառեսուրսները, սարքավորումներիկորն է առաջնահերթփոխվելու կամ նորոգվելու ն այլն: --

--

--

ն

`

Դրանիս հետո ւը:

4.

ՄՇԱԿԵԼ

դուք

կարող եք կատարել չորրորդ

ՇՈՒԿԱՅՈՒՄ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

Քայ-

տնտեսական ն այ նպատակներ: Ուստի պետք է լինել զգուշավոր, նախապեսլավ ուսումնասիրել մրվսակիսներիապրանքները առաջադրվող պայմանները: էյոթ անգամ չափել ն հետո միայն մեկ

գործընկերն

ԴԻՄԱՆԱԼՈՒ

ՍՏՐԱՏԵԳԻԱՆ

տոտք կտ Արա

ամենապպատասխանատու քայլն է: Այս մշակումիս ձեռնարկության ամեն մի բաժանմունք ու աշխատող պետք է հատակ իմանա իր անելիքը տնտեսական պատասխակատվության մասնաբաժինը, որ վաղը գործազուրկ չմնա, պվելի լավ ապրի: Այստեղ կարկորվումեն՝ արտադրանքիարտադրության հեռանկարայինքաՍա

Գ

75. ԲԱՆԿԻ

--

ղաքականությունը,

հեռանկարայինգները, հեռանկարայինշուկաները, հաղորդակսությանուղիները, մրվակիսները ն այլն:

ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ՍՏՐԱՏԵԳԻԱՅԻ

ԱՐՀՄԻՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԵՏ

5. ԱՌԵՎՏՐԱԿԱՆ

ՁԱՅՆԵՑՈՒՄ

ՀԱՄԱ-

Այնքանով,որ մենք ապրում ենք անկանխատեսելի,լիակատար պնորոշության պայմաններում, չգիտենք՝ ի՞նչ է սպասվում ձեռնարկությանըվաղը, ուստի պետք է իմանալ, թե աշխատանքայինկոլեկտիվը ի՞նչ զիջումների կգնա վաէ նա դժվար պահին նեյուկ կանգնելու ղը, պատրա՞ստ ֆիրմային: Այստեղկարնորվում է պետություն-կոլեկտիվ-անհատ եռմիասնականշահերի զուգակվումը: 6.

ՍԿՍԵԼ

ԵՎ ԳՆՈՐԴՆԵՐԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ԿՆՔՈՒՄԸ ՄԱՏԱԿԱՐԱՐՆԵՐԻ

ՀԵՏ

Երբ արդենպարզ է շուկայում ձեր անելիքը, կա մտահղասման գաղափարը, մանրազնին հաշվարկները,մշակված է ձեռնարկությանստրատեգիան,հայթայթվածեն ռեսուրսները, պատրաստ է նմուշօրինակը,կարելի է ձեռնամուխ լիպայմանագրերի նե" ամեռապատասխանատու քայլին կնքմանը: Այստեղ մեծ նշանակություն են ստանում երկարատն ծրագրերը, որոնք արտադրության կայունության կարնոր երաշխիքն են: Պայմպնագրերիկնքումը դժվարին գործ է: Մեծ շուկան ունի իր խաղի կանոնները,իր դիվանագիտությունը: Հաճախ այն հեւտպպնդումէ քաղաքական,

տրել.

.

ՀԵՏ

ՓՈԽՀԱՄԱԶՁԱՅՆՈՒԹՅԱՆ

ՈՐՈՆՈՒՄ

Շուկայական տնտեսությանպայմաններում գործարար մարդկանվ համար ամենադժվարինհարսվերիսէ, առավելնս՝ սկսնակի համար: Բանկերըֆինանսավորելկարող են միայն հուսալի երաշխիքի դեպքում: Դրա համար պետքէ հոգ տանել, որ բանկը դառնա ձեր ձեռնարկության դաշնակիվը, օգնականը, համախոհը՝`առապվելնս ձեռնարկության կայունասմպանառաջին տարիներին: Դրա համպը բանկի հետ պետք է կիսվել, լինել անկեղժ, ապասուվել ձեր հաշվարկների հավաստիությունը ն վարկ ստանալու նկատառումները, բիզնեսի հաջողության հավաստիությունը,վարկի վերադպրձելիությունը երաշխավորողհավաստագիրըն այլն: ՀՀ-ում այս գործի անբավարար դրվածքի, այս բնագավառում առաջին քայլերը կատարողներիզանգվածայինանտեղյակությանհետնանքովստեղծվել է վիթխարի խառնաշփոթ, անվստահություն, սնանկասկելեն հազարավոր ձեռնարկատերեր.կործանվել ճակատագրեր:

8. ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՁԵՎԻ

ԿԱՋՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՁԵՎԻ

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ ՍԵՓԱ-

Կարնոր է պարզել, թե ինքնուրո՞ւյն եք գործելու, թե՞ ինչ-որ ասոսիայիայի (միության, միավորման, կազմակերպությունների) կազմում կամ կոնվպեռնի մեջ: Սեփականությունը կարող է լինել մասնավոր, կոլեկտիվ, պետական, խան սեփականությանձնի ընտրությունը ռը: Գորժունեության կախվածէ նպատակինհասնելու միջոյներով ապահովվածությունից, մենեջմենթիկարողությունիս. մրվակսությանուժիվ ն թափիս, վաճառահանմանուղիների օգտագործման հնարավորությունիվ, մեկուսի գործելու նպատակահարմարությունիս ն այլն: չի.

9. ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԱՇԽԱՏԱԿԻՑՆԵՐԻ

ՌՐԱԿԱՎՈՐՈՒՄ

Տնտեսագետկադրերի պատրաստմանազգային համաԴա են կարգը կարիք ունի արմատականվերակառուվսման: պահանջում տնտեսավարմանշուկայական համակարգը, միջազգային կազմակերպությունների հետ աշխատելու չափանիշները ն այլն: Կադրերի որակավորմանբարծրավումը պերք է կատարվի արտասահման գործուղելու, բարծր որակավորում ունեյող մասնագետներիհրավիրման, հատուկ դասընթացներումվերապատրաստմանմիջոսով կ

այլն:

1.

Լ. Մ. ՈքԾճոճթԵլԽաշժոյո Յքօղո Ճ6ճքճումատաոթ

2.

Բ, 1991. Ճ6քՅոօ8 Է. Ո. Մ ոքոտ 2եր. ՔօոքօՇել Ս օՀ8ՇՆել.

Ճ. ՍՄՇՅ«ՇՇԿ,

բ Կ. ՅխտտԵյօե, Լ Ր/ՈԵՓՅՇՑԻ.Օլ ոոճկտ

1984. 3.

Պերք է հրաժարվել այն գործնական ավանդական Փնիս, երբ բուհն ինքն իր ապրանքը վաճառում է իրեն: Բուհը պետք է հանդես գա կադրերվաճառողիդերում: 10.

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՇՈՒԿԱՅԻ

ՍՏԵՂԾՈՒՄ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ

Առկա ծառայություններըդա կատարել չեն կարող: Ուրեմն պետք է ունենալ մարքեթինգայիննոր ծսյռայություն, կոորը կուսումնասիրեր ձեր բիզնեսի փիլիսոփայությունը՝ չումը, հնարավորությունները,սպասելիքներըն կօգներ ծեռնարկությանղեկավարությանըշ̀ուկայականին անվնելու հոգեբանականանսմանը:

ԳՅքատաաի՞.

Ի,

քերծ.

1, 2, ԻՆ 1993.

(«Իո

4. Քոբտ ա հ. 5. 6.

1993.

Ի,

ՅԻճու.

ոծհած,

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

օօ

ոքօրժ3յօղե6օ Փշքոթճքշեօտ

օքղռաատուլատ, 7/ոքճտ-

--

1992.

Ին 1992. ԵԵրքԻ Տ ԾՅԽՀՀՅ.Քեյ ԾՎԱՅՑ 3Յ«ՕԽԾԽԱԱԵՔ. |. 5, Ոռքատոտո՞, Ճոխ 12, Ծյքուօթ Ծ. ՔԵլԻԶԽ Ց «ՔՔՇՐԵՋԿՇԽՉՑ «03870180. Հք.

7. Թումո

Ո. Ճ.

ռք.

տ

Խ1, 1991

առօոճ»

8. ԾՇօ

օ

՛/շքատ

եո(1օոշյոտ

5:քճրռե). ՊՇյ/ք.«3.

1, 1992. Խճքեօ/ա՞6.

Շ. Ճ3ՅՕ/ԿՁ

ԹռքաօրտեՅ,

Բ, 1990. 10. ՅոՏԵՑոօքտ Ո. Շ., Ոտոտղօո8. ք. Փօքոյոխ 7ՇՈ6:«Ձ, ԽԲՅքեՑ ՆԱՐ. Ըլօ Բօոքօոօռճ մ Շ1Լ5 օ7186108 օ ՕԻԼ, ԿՅ դոուՑՕ88Ե ԻՅ 3ՅֆՓզտայժՅԻ6Ց ՑԻՏահճն քեխած. Խե,1991. 11. Խօոճք Փ. ՕՇԿօՕՏԵԼՄՅքԽ6ոտիոծ. 1, 1990. 12. Կօո6ք Փ. ՖոքճտոճիԱ6

ՅՈՅՈՑՅ, ՈՈՅԿՍՔՕՅՅԻԹԸ,

ԿՅքՈՑԼՈՎՐԾԻԼ,

«օԵՔօՕտԵ. Էմ, 1980. Շօոօոօտ8 ԻԼ էԼ. Ոքո տատ ոՕ ԽՅքատՀՅԻրյ. իշ, 13. Խքելոօքճ| Լ 9. (ՅԻՔ

.

,

1995.

14. ԿՇոոճօտտ Ք.

|, հ, 1992. 15. Խոր օՐՔոՅ

«ՏԻ -ԻՈՅ

Ւ. է.

1981.

Ի6ոո,

Լօքոտ

Ք

ԸԼՇԿու ոքճատ

1.

1. |,

Եքթօ.ՅԵԶԻԵԶԻԹԱԿՅ.

Խռքատյտեոն

ՇԼԱՃ.

իլ,

ԽԼ, հԽշտո Շ. Ե., ԸՕՈՇՏԵՑՑ 8. Ի. իՈ/ճքօտելճ քելԻ Թա. ՀՇԿԽՕԽԵքՔՅԲ պտեե. ԽՆ.1987.

17. Առք ՏՈՔԱԸ («ՅԿ ՈՇԾԻՆԵՇՔ

ՇՕՑԾԼԵԼ

ոՈճոօ7ՇՈ6»Յ. ՈՔՅԽՒՔՎՇՇԽՈՇԸ

Ցեյխ 7/օԱՑԻ).Ոօղ քող. 8. ք. չ«ք/աօրօ. Բ, 1991. 18. Մոքոճո՞. Ոօղ քօո. Ճ. Ի. ՔՇԽՅԵՕՔՅ. ԻՍ,1996. 16. Մճռատո Փ.

19.

Խռոչշքօ

Ը.

ՄատյոՅքօղիելմ Մճքածյտի ր. ԽՆ 1979.

Մշրոճոօտ Շ. |Ծ., Շճքոոճը Օ. 162 ԱԶԾոօրատ.

ԱՇՔԱԿՅՈՇԿԽՕՄ

ին, 1985. 20.

Ճ.

21. ՈՅ ԼՔՑԿԽօ Մ. Ց. ԶՕՇԻօՑԵլքեւմօգիենւ

ՅՋ2օ186. ԽՄՇԼՅԻՅԱ,

1990,

Խճք«ճՈիր

ԲՄԹՈՄ/ԿՅՔՕԾուտ

օՀՈԾածոմմ

ՇԹՈԵՇԿԾԽ

:օ-

ՄօքքոՇ Ք, Սոքատոմ եր.ՇՃո/ովատՔ ոքաաճքել. Խն,1994. 23. ԲՇՈՒԶԻՔԻ ԽԷ. Շ., Ճոք/ԻՋի ԷՒ.Ո ո րք. ԼԾուօքելտ 7ճքնա աօԾոօրիՎՇՇԽՎՄՇոՕՅՅքԵ-ՇՈքՅՏՇՎԵՄԽ. ԷքոտՅի,1991. 24. Ո5-քճԻաօՄ. տ. ՕՇոՕՑԵեւԽՅքաօ ՔԱՅ

8 ՇԲոԵՇԽՕԻ

«Օ3ՅՅԱՇ7Ց6.ՀՆ22.

ՇԼՅԻՅՔ, 1991, 25. Շող. ԽՏքօտր.ԿԵՈՐՁ 26.

ԾՈՅԱՑՇԽՑԻԵՅ.

քքօ8ՅԻ, 1990. Ոօղ թող. 8. ք. «քյաօօրօ. Ի), 1991,

ԿՅԿՃԱԵՅԹԼԱԾՐԾ

ԽՅքածյմոր.

ՇԶՏքՏԽՏԻՒԻԵԼ

27. ԼՕԽՎՅԱ է. Մճքաճյտոր8 ՅՐՔՅքԵԻՇԾՔ Շճքծճ. Խաշժո/ոճքօգի Ետ85, 1990.

քօոքՕԽԵԼԼԱՈՇԻԽԵԼ

չժք. 28. օքոող 8ճտեճ, 386 ՈԿ«ԹՇԾՇՕԿ.

ՔԵՒՕՎԱԵՅՔԽՕ

ԿՅ.ԽաքաճՀՈՒՐ. Լ 1 Բ, 1991. 29, «օքոող ԹոճրԻՏ, 86 «օՇօաօի. ՔելոօՎԻՅՃՔ ՅԿԾԽՕԽՈԿՅ. ՐԸ |, խն

ԱՇՈՏԻ

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ ԿՈՐՅՈՒՆ

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ ԿԱՐԵՆ ԿՈՐՅՈՒՆԻ

ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ ՍԱՄՎԵԼ ՍԵՐԳԵՅԻ

Մասն.

խմբագիր՝ Վ.

Ա. ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

1992.

Ստոլմով Լ. Ֆ., Շուկայագիտություն, Եր., 1980 31. Մելքոնյան Մ. Ս., Եդիգարյան Վ. Մ., Հայրումյան Գ. Գ., Մարքեթինգ, մենեջմենթ,Եր., 1993 32. Չոբանյան Մ. Խ., Բիզնեսի համառոտ բառարան, եր., 30.

Գնորգյան Մ.,, Մանասյան Հ., ՀՀ տնտեսականքաղաքականությունը կ էկոնոմիկայիվրա դրա ազդեսությանվերլուծությունը, Եր., 1994 34 Մարգարյան Մարկ, Մարքեթինգ,Եր. 35. Սիմոնյան Ստեփան,Շուկայական էկոնոմիկայի համառուր 33.

,

բառարան, եր., 4994 36.

Հայլբրոն Ռ., Թարոու Լ., Տնտեսագիտությունբոլորի

հա-

մարի,Եր., 1994 37. Սավյուելսն Փ., Նարդհաուս Ու., Տնտեսագիտություն,Եր.

էվանս Թ., Բերման Բ., Մարքեթինգ,եր., 1992 39. Հոքեն Ֆ., Ինչպես վարել սետականգործը, եր., 4993 40. Դրաքեր Փ., Ձեռնարկիչը Կ նորի ստեղծումը, Եր., 1993 41. ՎարդանյանՎ. Ա, Մարքեթինգըշուկայական տնտեսության կառավարմանմեթոդ է («Գիտություն ն արտադրություն»ամսագիր, թիվ 5, 1992) 42. Գրիգորի Մենքյու, Մակրոէկոնոսիկա,Եր., 1997 38.

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

համակարգիփեխնիկումների, ն պարենի նախարարության Գյուղատնտեսության ակադեմիայիհեռակա քոլեջների սովորողներին գյուղատնտեսական ուսուվման ուսանողների համար

(Օգնություն «Մպրքեթինգի հիմունքներ» առարկակ ուսումնպսիրողներին

Ծ«Առերեսում»-ԱՆԻ հրատարակչականհամալիր

Հրատ. խմբագիր, համակարգչային չարվաճքը Թ.

ն

ՍՈՒՍԼԻՅԱՆԻ

էջադրումը

Տեխ. խմբագիր ն նկարիչ` 5. ՍՈՍՈՅԱՆ

Գինը` պայմանագրային:Ծավալը` 4.25 փպ մամուլ: 1000 օրինակ: Տպագրվել է «ՎԱՆ ԱՐՅԱՆ» հրատարակչատանը