ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ
Վ. Ժ. ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ
ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՖԻԶԻԿԱՅԻ
ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄՆԵՐ
ԵՐԵՎԱՆ
ԵՊՀ ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ
ՀՏԴ 517.9:530.1 ԳՄԴ 22.311 Դ 940
Երաշխավորված է ՀՀ ԿԳ նախարարության կողմից որպես դասագիրք՝ բուհերի ֆիզիկամաթեմատիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար Հրատարակության է երաշխավորել ԵՊՀ ինֆորմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետի գիտական խորհուրդը Մասնագետ խմբագիր՝ ֆիզմաթ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Ա. Հ. Հովհաննիսյան
Վահրամ Ժորայի Դումանյան Դ 940 Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներ /Վ. Ժ. Դումանյան: - Եր., ԵՊՀ հրատ., 2017, 132 էջ: Ուսումնասիրվում են երկրորդ կարգի մասնական ածանցյալներով գծային դիֆերենցիալ հավասարումները և դրանց լուծումների կառուցման եղանակները:
ՀՏԴ 517.9:530.1 ԳՄԴ 22.311
ISBN 978-5-8084-2196-7 ԵՊՀ հրատ., 2017 Վ. Ժ. Դումանյան, 2017
Bovandakowyown Nera owyown Glowx 1. Erkrord kargi havasarowmneri dasakargowm: Bnowagri maker owyner
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
§ 1.
Havasarowmneri dasakargowm
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
§ 2. Dasakargman invariantowyown oork oxmiareq artapatkerowmneri nkatmamb
§ 3.
Bnowagri maker
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
owyner
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
Glowx 2. Hiperbolakan tipi havasarowmner § 1. Koii xndir mar
§ 2.
Koii lokalacva xndir aliqayin havasarman ha-
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
Fowryei
a oxowyan
kira owm
aliqayin
Koii xndri low owm stanalow hamar
§ 3.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
havasarman
hamar
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
Koii xndir lari tatanman havasarman hamar: Dalamberi ba-
na
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
§ 4.
Koii xndri low man miakowyown aliqayin havasarman hamar
§ 5.
Aliqayin havasarman hamar Koii xndri low man goyowyown ereq
tara akan o oxakanneri depqowm
§ 6.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
Aliqayin havasarman hamar Koii xndri low man goyowyown erkow
mek tara akan o oxakanneri depqowm
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
§ 7.
Aliqneri difowziayi masin
§ 8.
Xa xndir hiperbolakan havasarman hamar
§ 9.
o oxakanneri anjatman meod
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
Fowryei
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
Glowx 3. Parabolakan tipi havasarowmner § 1.
. . . 38
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
a oxowyan kira owm jermahaordakanowyan
havasarman hamar Koii xndri low owm stanalow hamar
. . . . . . . . . 71
§ 2. Fowndamental low owm: Jermahaordakanowyan havasarman hamar Koii xndri low man goyowyown . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
§ 3. Low man miakowyown: Maqsimowmi skzbownq: Low man anndhat kaxva owyown skzbnakan fownkciayic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
§ 4. Xa xndir parabolakan havasarman hamar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 § 5. o oxakanneri anjatman meod . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
Glowx 4. lipsakan tipi havasarowmner
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
§ 1. Harmonik fownkcianer: Laplasi havasarman fowndamental low owm: Grini bana er . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
§ 2. Potencialner: Oork fownkciayi nerkayacowm potencialneri gowmari tesqov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
§ 3. Mijini masin eorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 § 4. Maqsimowmi skzbownq . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 § 5. Dirixlei xndir: Low man miakowyown
anndhat kaxva owyown
ezrayin fownkciayic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
§ 6. Oork fownkciayi nerkayacowm gndowm: Grini fownkcian gndi hamar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
§ 7. Laplasi havasarman hamar Dirixlei xndri low man goyowyown gndowm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
§ 8. Mijini masin hakadar eorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 § 9. Veracneli ezakiowyan masin eorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 § 10. Liowvili eorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 § 11. Neymani xndir Laplasi havasarman hamar` gndowm . . . . . . . . . . . . 124
Grakanowyown
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
Nera owyown Diferencial havasarowmner kovowm en ayn havasarowmner, oroncowm anhaytner mek kam mi qani o oxakanneric kaxva fownkcianer en, nd orowm havasarowmneri mej masnakcowm en inpes anhayt fownkcianer, aynpes l nranc a ancyalner: Ee anhayt fownkcianer kaxva en mek
o oxakanic, apa havasarowmner kovowm en sovorakan diferencial havasarowmner, isk ee anhayt fownkcianer kaxva en mi qani (erkow kam aveli) o oxakanneric, apa havasarowmner kovowm en masnakan a ancyalnerov diferencial havasarowmner: Havasarman mej masnakco oroneli fownkciayi a ancyali maqsimal karg kovowm havasarman karg: Dasagrqowm owsowmnasirvowm en miayn erkrord kargi g ayin diferencial havasarowmner: Nermow enq oro nanakowmner: Rn -ov nanakenq n-a ani vklidesyan tara owyown, x = (x1 , ..., xn )-ov nanakenq Rn tara owyan ket, |x| = (x21 +...+x2n )1/2 : Rn tara owyan tirowy kam n-a ani tirowy aselov khaskananq Rn tara owyan keteri bac kapakcva bazmowyown (o datark): Dicowq Q-n n-a ani tirowy : E ⊂ Q bazmowyown kovowm Q-i hamar xist nerqin, ee E ⊂ Q, orte E -ov nanakva E bazmowyan akowm Rn tara owyan metrikayov: C k (Q)-ov nanakenq Q tirowyowm min k -rd karg nera yal anndhat masnakan a ancyalner owneco bolor fownkcianeri bazmowyown, orte k -n obacasakan amboj iv : C k (Q)-ov nanakenq C k (Q) bazmowyan enabazmowyown, or bakaca bolor ayn fownkcianeric, oronc min k-rd karg nera yal
masnakan a ancyalner anndhat en Q-owm: C 0 (Q) Q-owm
C 0 (Q) bazmowyownneri hamar, oronq hamapatasxanabar
Q-owm anndhat fownkcianeri bazmowyownnern en, kgtagor enq
na C(Q)
C(Q) nanakowmner:
C ∞ (Q)-ov nanakenq ayn fownkcianeri bazmowyown, oronq patkanowm ∞ C k (Q): en bolor C k (Q), k = 0, 1, ..., bazmowyownnerin` C ∞ (Q) = k=0
C ∞ (Q)-ov nanakenq ayn fownkcianeri bazmowyown, oronq patkanowm ∞ C k (Q): en bolor C k (Q), k = 0, 1, ..., bazmowyownnerin` C ∞ (Q) = f (x) fownkciayi a ajin
k=0
erkrord kargi masnakan a ancyalneri
hamar kgtagor enq na fxi , fxi xj nanakowmner. f xi ≡
∂f (x) , ∂xi
f xi xj ≡
∂ 2 f (x) : ∂xi ∂xj
f ∈ C 1 (Q) fownkciayi (fx1 , ..., fxn ) gradient knanakenq ∇f : (n − 1)-a ani S ak maker owy aselov` khaskananq C k , k ≥ 1, dasi
a anc ezri (n − 1)-a ani sahmana ak ak maker owy, aysinqn` Rn -owm nka kapakcva sahmana ak ak maker owy ( S = S ), orn tva het yal hatkowyamb. cankaca x0 ∈ S keti hamar goyowyown owni ayd keti Ux0 rjakayq (n-a ani)
C k (Ux0 )-in patkano aynpisi Fx0 (x) fownkcia, nd orowm
∇Fx0 (x0 ) = 0, or S ∩ Ux0 bazmowyown nkaragrvowm Fx0 (x) = 0 havasa-
rowmov (S ∩ Ux0 bazmowyan bolor keter bavararowm en Fx0 (x) = 0 havasarman,
Ux0 -in patkano cankaca ket, or bavararowm Fx0 (x) = 0
havasarman, patkanowm S -in): Q tirowyi ezr knanakenq ∂Q-ov: Aysowhet kenadrenq, ee haka a-
k hatowk nvi, or ditarkvo tirowyneri ezrer bakaca en verjavor vov irar het hatvo (n − 1)-a ani C 1 dasi ak maker owyneric: Nkatenq, or ee S ak maker owy patkanowm C k dasin, apa ayd maker owyi cankaca x0 ∈ S keti hamar goyowyown owni ayd keti ayn6
qan oqr Ux0 rjakayq, or S ∩ Ux0 hatowm miareqoren proyektvowm koordinatakan harowyownneric mekowm nka C k dasin patkano ezr owneco or (n − 1)-a ani Dx0 tirowyi vra. goyowyown owni aynpisi i, i = 1, ..., n, or ayd hatowm nkaragrvowm xi = ϕx0 (x1 , ..., xi−1 , xi+1 , ..., xn ),
havasarowmov
(x1 , ..., xi−1 , xi+1 , ..., xn ) ∈ Dx0 ,
ϕx0 ∈ C k (Dx0 ): S ∩ Ux0 hatowm kanvanenq S maker owyi
parz ktor (kam ktor):
Qani or S maker owy sahmana ak
ak, apa {Ux , x ∈ S}
a kowyic kareli ntrel verjavor ena a kowy: Aydpisi verjavor ena a kowyin hamapatasxano S1 , ..., SN parz ktorneri hamaxowmb kanvanenq S maker owyi parz ktornerov a kowy: (n − 1)-a ani C k , k ≥ 1, dasi S maker owy aselov` khaska-
nanq kapakcva maker owy, or kareli aynpes a kel verjavor vov Ui , i = 1, ..., N , tirowynerov (n-a ani), or Si
= S ∩ Ui ,
i = 1, ..., N , bazmowyownneric yowraqanyowr miareqoren proyektvowm
koordinatakan harowyownneric mekowm nka C k dasin patkano ezrov or (n − 1)-a ani Di tirowyi vra. or p-i hamar, p = p(i), 1 ≤ p ≤ n, ayd hatowm nkaragrvowm xp = ϕi (x1 , ..., xp−1 , xp+1 , ..., xn ),
havasarowmov
(x1 , ..., xp−1 , xp+1 , ..., xn ) ∈ Di ,
ϕi ∈ C k (Di ): S maker owyi U1 , ..., UN a kowyin hama-
patasxano Si , i = 1, ..., N , parz ktorneri hamaxowmb kanvanenq S maker owyi parz ktornerov a kowy: Aysowhet (n − 1)-a ani ma-
ker owy aselov` khaskananq C k , k ≥ 1, dasi (n − 1)-a ani maker owy: Dicowq S - Q-owm nka C k , k ≥ 1, dasi or maker owyi parz ktor dicowq
xn = ϕ(x1 , ..., xn−1 ) = ϕ(x ), x ∈ D,
ϕ(x ) ∈ C k (D),
ayd ktori havasarowmn : Kasenq, or S -i vra trva f (x) = f (x1, ..., xn), x ∈ S , fownkcian patkanowm C k (S) bazmowyan, f ∈ C k (S), ee f (x , ϕ(x )) fownkcian patkanowm C k (D) bazmowyan: Enadrenq S - Q-owm nka C k , k ≥ 1, dasi ak maker owy (masnavorapes S = ∂Q) S1, ..., SN nra parz ktornerov a kowy : Kasenq, or S -i vra trva f (x), x ∈ S , fownkcian patkanowm C k (S) bazmowyan, f ∈ C k (S), ee f ∈ C k (Si), i = 1, ..., N : Dvar nkatel, or f (x) fownkciayi patkanelowyown C k (S) bazmowyan kaxva S maker owyi parz ktornerov a kowyic: Verada nanq diferencial havasarowmnerin: Kira owyownnerowm anhraetowyown a ajanowm owsowmnasirel diferencial havasarowmner oroaki tirowyowm gtnel grit, kam motavor, low owmner kam owsowmnasirel low man orakakan hatkowyownner: nd orowm, ditarkvowm en diferencial havasarman o bolor low owmner, ayl ayn low owmner, oronq, orpes kanon, tirowyi ezri vra bavararowm en owsowmnasirvo xndri bnowyic bxo lracowci paymanneri: Berenq mi qani tipayin rinakner:
Xndir kayanowm het yalowm` gtnel oweri azdecowyan tak gtnvo membrani havasarak owyan dirq: Enadrvowm , or membrani cankaca owylatreli dirq irenic nerkayacnowm (x, u) = (x1, x2, u) tara owyan maker owy, or miareqoren proyektvowm x1Ox2 harowyan or Q tirowyi vra trvowm u = u(x), x ∈ Q, havasarowmov, orte u ∈ C 1 (Q): Enadrvowm , or ee u = ϕ(x), x ∈ Q, membrani or owylatreli dirq , apa cankaca ayl u = u(x) owylatreli dirq stacvowm u = ϕ(x) dirqic 1.
Membrani
havasarak owyan
arman
xndir:
membrani yowraqanyowr keti Ou a ancqin zowgahe tea oxowyamb: Enadrvowm na , or membrani vra azdo artaqin ow owva Ou a ancqin zowgahe
owni f (x) anndhat xtowyown: Membran ϕ dirqic
u dirq tea oxelow hamar ayd owi katara axatanq havasar u(x) f (x)dudx = f (x) u(x) − ϕ(x) dx : Q ϕ(x)
Q
Baci ayd, membrani vra azdowm na nerqin ow: Khamarenq, or membran ϕ dirqic u dirq tea oxelow nacqowm ayd owi katara axatanq
havasar
−
k(x)
1 + |∇u|2 − 1 + |∇ϕ|2 dx
Q
(x1 , x1 + Δx1 ) × (x2 , x2 + Δx2 ) tarrin ayd owi hatkacra axatanq
hamematakan membrani maker owyi ayn masi makeresi o oxowyan, or proyektvowm ayd tarri vra, k(x) > 0 gor akic kovowm membrani kva owyown, ∇u = (ux1 , ux2 ) : Ee membrani ezri keterowm kira va g1 (x, u) = g1 (x) − σ1 (x)u (σ1 (x) ≥ 0 ezri a agakan amracman gor akicn ) g ayin xtowyamb ow, apa membran ϕ(x) dirqic u(x) dirq tea oxelow hamar ayd owi katara axatanq havasar u(x) σ1 (x) 2 g1 (x, u) du dS = g1 (x) (u(x) − ϕ(x)) − u (x) − ϕ2 (x)
∂Q ϕ(x)
dS :
∂Q
u(x) dirqowm membrani potencial nergian havasar 1 + |∇u|2 − 1 + |∇ϕ|2 dx − f (x)(u − ϕ) dx+ U (u) = U (ϕ) + k(x) Q
σ1 2 u − ϕ2 − g1 (u − ϕ) dS, +
Q
∂Q
orte U (ϕ)-n ϕ dirqowm membrani potencial nergian :
Parzowyan hamar enadrenq, or membrani owylatreli u(x) dirqeri hamar ∇u(x) bavakanaa
oqr |∇u|4 kargi andamner karo enq havi a nel: Ayd depqowm u(x) dirqowm membrani potencial nergian kndowni
U (u) = U (ϕ) + Q
k |∇u|2 − |∇ϕ|2 dx −
f (x)(u − ϕ) dx+ Q
σ1 2 u − ϕ2 − g1 (u − ϕ) dS + ∂Q
tesq: Ee u(x)- membrani havasarak owyan dirqn , apa cankaca or ayl owylatreli v(x) dirqi depqowm t = 0 ket ⎡
P (t) = U (u + tv) = U (u) + t ⎣ ⎡
+
t2 ⎣
(k∇u∇v − f v) dx +
Q
⎤
(σ1 uv − g1 v) dS ⎦ +
∂Q
k|∇v|2 dx +
Q
⎤ σ1 v 2 dS ⎦
∂Q
bazmandami (st t-i) minimowmi ket (ayste ∇u∇v-ov nanakva ∇u ∇v vektorneri skalyar artadryal` ∇u∇v = ux vx +ux vx ): Het abar,
dP (0) = 0, dt
orteic stacvowm , or cankaca v ∈ C 1(Q) fownkciayi hamar membrani havasarak owyan dirq nkaragro u(x) fownkcian bavararowm
k∇u∇v dx + Q
σ1 uv dS = Q
∂Q
f v dx +
g1 v dS
(0.1)
∂Q
integral nowynowyan: Ee membrani ezr anar , aysinqn` kot amracva , apa membrani bolor owylatreli u(x) dirqer bavararowm en u
∂Q
= ϕ
∂Q
(0.2)
paymanin, ayd depqowm kamayakan nergian havasar
U (u) = U (ϕ) + Q
u(x)
dirqowm membrani potencial
k |∇u|2 − |∇ϕ|2 − f (u − ϕ) dx :
Dicowq u-n kot amracva membrani havasarak owyan dirqn : Ayd depqowm cankaca v ∈ C 1(Q) fownkciayi hamar, or bavararowm v|∂Q = 0
(0.3)
paymanin, u + tv fownkcian kbavarari (0.2) paymanin: Het abar, bolor aydpisi v fownkcianeri hamar (k∇u∇v − f v) dx +
P (t) = U (u + tv) = U (u) + t Q
t2
k|∇v|2 dx
Q
bazmandam t = 0 ketowm ndownowm oqragowyn areq: Owsti, (0.3) paymanin bavararo cankaca v ∈ C 1(Q) fownkciayi hamar kot amracva membrani havasarak owyan dirq nkaragro u(x) fownkcian bavararowm k∇u∇v dx = Q
(0.4)
f v dx Q
integral nowynowyan: Ee hamarenq, or membrani havasarak owyan u oroneli dirq trvowm o e mek, ayl erkow angam diferenceli fownkciayi mijocov, u ∈ C 2(Q), apa (0.1) (0.4) integral paymanner kareli oxarinel lokal paymannerov` enadrelov k(x) ∈ C 1(Q), k(x) > 0, x ∈ Q, σ1 , g1 , ϕ ∈ C(∂Q): Hamaayn strogradskow bana i
k∇u∇v dx = − Q
v div (k∇u) dx +
Q
k ∂Q
∂u v dS, ∂ν
∂u = (∇u, ν)|∂Q = ∂ν ∂Q (ux1 ν1 + ux2 ν2 )|∂Q , ν = (ν1 , ν2 )- ∂Q-in tarva Q-i nkatmamb artaqin
orte A = (A1 , A2 ) vektori hamar divA = A1x1 +A2x2 ,
miavor normal vektorn : Het abar, (0.1) grel
Q
(0.4) nowynowyownner kareli
∂u div (k∇u) + f v dx − + σ1 u − g1 v dS = 0 k ∂ν
(0.1 )
∂Q
div (k∇u) + f v dx = 0
(0.4 )
Q
tesqov:
Qani or div(k∇u) + f fownkcian anndhat , apa (0.4 ) nowynowyownic stanowm enq div (k∇u) + f = 0,
x ∈ Q,
(0.5)
in kot amracva membrani depqowm (0.2) ezrayin paymani het miasin handisanowm ayn lokal payman, orin petq bavarari oroneli u(x) fownkcian: (0.2) ezrayin paymanin bavararo (0.5) havasarman low owm gtnelow xndir kovowm a ajin ezrayin xndir ( kam Dirixlei xndir) (0.5) havasarman hamar:
Qani or (0.1 )-owm v(x) kamayakan fownkcia C 1 (Q) dasic, apa ditarkelov masnavorapes (0.3) paymanin bavararo v(x) fownkcianer` kstananq, or ays depqowm
s u(x) fownkcian bavararowm (0.5)
havasarman: Het abar, (0.1 ) nowynowyown kareli grel ∂u + σ1 u − g1 v dS = 0 k ∂ν ∂Q
tesqov: Dicowq σ1 , g1 ∈ C 1 (∂Q): Qani or C 1 (∂Q), ∂Q ⊂ C 1 , bazmowyan patkano cankaca fownkcia owni C 1 (Q)-in patkano arownakowyown, apa verjin nowynowyownic stanowm enq ∂u + σu = g ∂ν ∂Q
(0.6)
ezrayin payman , (0.6)
orte
g1 σ1 ≥ 0, g = : k k bavararo (0.5) havasarman
σ=
ezrayin paymanin
xndir kovowm
errord ezrayin xndir (0.5)
depqowm errord ezrayin xndir kovowm
Neymani xndir):
low owm gtnelow
σ≡0
havasarman hamar:
erkrord ezrayin xndir ( kam
Ays depqowm ezrayin paymann owni
∂u =g ∂ν ∂Q tesq:
Ayspisov
nkaragrvowm
stacanq,
(0.5)
or
(0.7)
membrani
havasarman
low man
havasarak owyan
mijocov,
or
dirq
bavararowm
oroaki ezrayin paymani:
Aym ditarkenq membrani arman xndir:
Dicowq
u(x, t)
Ayd depqowm
fownkcian oroowm membrani dirq amanaki
ut (x, t)
aragowyown
(0.8)
(0.9)
aragacowm (enadrvowm , or ayd a ancyalner goyowyown
t = t0
u|t=t0 = ψ0 (x),
x ∈ Q,
(0.8)
ut |t=t0 = ψ1 (x),
x∈Q:
(0.9)
paymanner kovowm en
skzbownqi
oxarinva
xtowyownn
skzbnakan paymanner :
hamaayn`
(0.5)
membrani havasarak owyan
x
ketowm,
membrani
arman
havasarowmn , orowm
−ρ(x)utt + f (x, t)
fownkciayov
f (x, t)-n
ndhanrapes asa , kaxva
artaqin
(
havasarowm
f (x)
−ρ(x)utt -n
owi
fownkcian
inerciayi
xtowyownn
,
or,
t-ic).
divx (k∇x u) + f (x, t) − ρ(x)utt = 0, ∂Q
(x, t)
pahin trva en membrani
aragowyown.
Dalamberi
owi
pahin:
utt (x, t) fownkcianer oroowm en membrani x ∈ Q keti
ownen): Dicowq amanaki oroaki
keti dirq
t
x ∈ Q, t > t0 :
ezri vra trva paymanneric kaxva , inpes
(0.10)
stacionar depqowm,
ezrayin paymanner ndownowm en (0.2), (0.6) kam (0.7) tesq
tei ownen
ditarkvo amanaki bolor t ≥ t0 areqneri hamar: (0.2), (0.8), (0.9) kam (0.7), (0.8), (0.9) (kam (0.6), (0.8), (0.9))
paymannerin bavararo (0.10) havasarman low owm gtnelow xndir
a ajin
kovowm , hamapatasxanabar,
xa xndir (0.10) havasarman hamar:
erkrord (kam errord)
kam
Ayspisov, membrani arowm nkaragrvowm (0.10) havasarman low man mijocov, or bavararowm skzbnakan
oroaki ezrayin paymanneri:
Anverj tara va membrani depqowm ( Q = R2 ) arowm nkaragro u(x, t), x ∈ R2 , t > 0, fownkcian (0.10) havasarman low owm
bavararowm
(0.8), (0.9) skzbnakan paymannerin: Ayd depqowm asowm en, or u(x, t) fownkcian (0.10) havasarman hamar
skzbnakan xndri (Koii xndri)
low owm : Ee (0.5)
(0.10) havasarowmnerowm gor akicner hastatownner en,
k(x) ≡ k > 0, ρ(x) ≡ ρ > 0, apa ayd havasarowmner hamapatasxana-
bar kovowm en`
Powasoni havasarowm. Δu = −
f (x) , k
(0.5 )
x ∈ Q,
aliqayin havasarowm. f (x, t) utt − Δu = − , a20 k
orte Δ ≡
∂2 ∂2 + 2 ∂x1 ∂x2
kovowm
x ∈ Q, t > t0 ,
a0 =
k , ρ
(0.10 )
Laplasi perator:
Mek tara akan o oxakani depqowm (0.10 ) havasarowmn owni f (x, t) utt − uxx = − , a20 k
x ∈ (α, β), t > t0 ,
(0.10 )
tesq: Ays havasarowm nkaragrowm (α, β) mijakayqi vra teakayva
lari arowm: E aa
x = (x1 , x2 , x3 )
depqowm
f (x, t) , u − Δu = − 2 tt a0 k havasarowm, orte
Q
tirowyowm (
x ∈ Q, t > t0 ,
(0.10 )
Δu = ux1 x1 + ux2 x2 + ux3 x3 , nkaragrowm gazi arowm
u(x, t)
fownkcian bnowagrowm amanaki
t
pahin
x ∈ Q
a0 -n
gazowm
ketowm gazi nman eowm hastatown nowmic): Ays depqowm ayni tara man aragowyownn :
2. Jermowyan tara man xndir:
ρ>0
tirowyowm ownenq nyow, orn owni
k(x) > 0 x∈Q
Dicowq
e aa
xtowyown,
c>0
u(x, t)-ov
jermahaordakanowyan gor akic:
tara owyan
Q
jermownakowyown
nanakenq
t
pahin
t = t0
skzbnakan pahin jer-
x ∈ Q,
(0.11)
ketowm jermastian: Enadrenq, or
mastian haytni ,
u(x, t)|t=t0 = ψ0 (x), pahanjvowm gtnel jermastian Dicowq
Q
tirowy
(t1 , t2 ), t0 ≤ t1 < t2 ,
Q-i
or
t > t0
hamar:
enatirowy : Fowryei renqi hamaayn`
∂Q
amanakahatva owm
ezrov
Q
tirowy mtno jer-
mowyan qanak havasar
t2 dt t1 orte
ν -n ∂Q -in
Ee
(t1 , t2 )
Q
tarva
∂Q
Q -i
tirowyowm a ka
amanakahatva owm
t2
f (x, t)
Q
xtowyamb jermowyan abyowr, apa
- owm jermowyan a havasar
t2 f (x, t) dx +
Q
∂u dS, ∂ν
nkatmamb artaqin miavor normaln :
dt
t1
k(x)
dt
t1
∂Q
Ayd jermowyown axsvowm yowraqan yowr
k(x)
∂u dS : ∂ν
x ∈ Q
ketowm jermastiani
areq u(x, t1)-ic min
t2 t1
dt t1
Q
o oxelow vra tei owni
t2 f (x, t) dx +
dt
u(x, t2 )
k(x)
∂Q
∂u dS = ∂ν
c(x)ρ(x) u(x, t2 ) − u(x, t1 ) dx
Q
jermayin havasarak owyan havasarowm: Havi a nelov, or t2 u(x, t2 ) − u(x, t1 ) = t1
∂u dt ∂t
gtvelov strogradskow bana ic` kstananq t2
dt
t1
c(x)ρ(x) Q
∂u − div (k(x)∇u) − f (x, t) dx = 0, ∂t
orte ∇u = (ux , ux , ux ): Ee enaintegralayin fownkcian anndhat Q tirowyowm, apa (t1 , t2 ) mijakayqi kamayakan linel` havi a nelov Q tirowyi kstananq, or verjin havasarowyown hamareq
c(x)ρ(x)
∂u − div (k(x)∇u) = f (x, t), ∂t
x ∈ Q, t > t0 ,
(0.12)
diferencial havasarman: Ayn depqowm, erb c(x), ρ(x) k(x) fownkcianer hastatownner en` c(x) = c, ρ(x) = ρ, k(x) = k, (0.12) havasarowm kovowm jermahaordakanowyan havasarowm.
f (x, t) ut − Δu = , a2 cρ
(0.12 )
orte a2 = cρk , Δu = ux x + ux x + ux x : Nkatenq, or (0.12) havasarowm tei owni miayn t > t0 miayn Q tirowyi nerqin keteri hamar: u(x, t) fownkciayi varq t = t0 pahin trvowm (0.11) skzbnakan paymanov, isk x ∈ ∂Q keterowm petq trvi lracowci: Ayn eladrvowm fizikakan konkret xndrov, or jermayin kap hastatowm Q tirowyi artaqin mijavayri mij : 1 1
2 2
3 3
Parzagowyn depqowm ∂Q ezri vra t-i bolor ditarkvo areqneri hamar trvowm u(x, t) jermastian` u|∂Q = f0 (x, t) :
(0.13)
Ayd depqowm jermastian knkaragrvi (0.12) havasarman ayn low man mijocov, or bavararowm (0.11) (0.13) paymannerin: Ee haytni ∂Q ezrov jermayin hosqi q0(x, t) xtowyown, apa Fowryei renqi hamaayn` ezrayin paymann owni k(x)
∂u = q0 (x, t) ∂ν ∂Q
(0.14)
tesq: Ee haytni Q tirowyic dowrs nka mijavayri u0(x, t) jermastian, ∂Q ezrov jermayin hosqi q0 (x, t) xtowyown hamematakan u|∂Q u0 |∂Q jermastianneri tarberowyan, apa ezrayin paymann ndownowm k(x)
∂u + k1 u = k1 u 0 ∂ν ∂Q ∂Q
(0.15)
tesq, orte k1(x) > 0 rjaka mijavayri het marmni jerma oxanakowyan gor akicn : (0.11), (0.13) kam (0.11), (0.14) (kam (0.11), (0.15)) paymannerin bavararo (0.12) havasarman low owm gtnelow xndir kovowm , hamapatasxanabar, a ajin kam erkrord (kam errord) xa xndir (0.12) havasarman hamar: Ayn depqowm, erb nyow lcnowm amboj R3 tara owyown (Q = R3), u(x, t) jermastian bavararowm (0.12) havasarman, erb t > t0 (0.11) skzbnakan paymanin, erb t = t0: Ayd depqowm asowm en, or u(x, t) fownkcian (0.12) havasarman hamar skzbnakan xndri (Koii xndri) low owm :
Glowx 1 Erkrord kargi havasarowmneri dasakargowm Bnowagri maker owyner n-a ani Rn , n > 1, x = (x1 , ..., xn ), tara owyan Q bac bazmowyan vra ditarkenq n
aij (x)uxi xj +
n
i,j=1
erkrord
kargi
ai (x)uxi + a(x)u = f (x),
x ∈ Q,
(1.1)
i=1
masnakan
a ancyalnerov
g ayin
diferencial
havasarowm, orte havasarman aij , ai , a, (i, j = 1, ..., n)
gor akicner
trva irakan areqani fownkcianer en C(Q)-ic, havasarman f (x)
azat andam (aj mas) trva fownkcia C(Q)-ic: u(x) fownkcian kovowm (1.1) havasarman
low owm, ee u ∈ C 2 (Q)
bavararowm (1.1)
havasarman: Barr kargi a ancyalneri aij (i, j = 1, ..., n) gor akicner avorowm en
avag gor akicneri A(x) = aij (x) qa akowsayin matric:
Hetagayowm, a anc ndhanrowyown xaxtelow, kenadrenq, or A(x) matric simetrik : Iroq, havi a nelov ayn ast, or C 2 (Q) dasin patkano fownkcianeri hamar
uxi xj = uxj xi , n i,j=1
aij uxi xj =
i, j = 1, ..., n,
n
aij + aji u xi xj , i,j=1
apa A(x) matrici oxaren mit kareli vercnel
aij (x) + aji (x) = (A(x) + A∗ (x)) simetrik matric ( oxelov havasarowm):
§ 1. Havasarowmneri dasakargowm
Vercnenq kamayakan x ket Q-ic: A(x) matrici se akan areqner, aysinqn` det A(x) − λE = 0 havasarman armatner, nanakenq λ1 (x), ..., λn (x) (yowraqanyowr λi krknvowm aynqan angam, orqan nra patikowyownn ): Qani or A(x) matric simetrik , apa bolor λi, i = 1, ..., n, irakan en: Dicowq drancic n− = n− (x) bacasakan en, n0 = n0 (x) zroyakan en n+ = n+ (x) drakan en. n− + n0 + n+ = n: 1. n0 = 0 depq. a) ee n+ = n, n− = 0, kam n+ = 0, n− = n, apa x ketowm (1.1) havasarowm kovowm lipsakan tipi, b) ee n+ = n − 1, n− = 1, kam n+ = 1, n− = n − 1, apa x ketowm (1.1) havasarowm kovowm hiperbolakan tipi, g) ee n+ > 1 n− > 1 (da hnaravor miayn n ≥ 4 depqowm), apa x ketowm (1.1) havasarowm kovowm owltrahiperbolakan tipi: 2. n0 > 0 depq. Ays depqowm x ketowm (1.1) havasarowm kovowm parabolakan tipi: Ditoowyown: Havasarman dasakargman sahmanowmic bxowm , or havasarman tip oroelow hamar partadir gtnel λi(x) armatneri areqner, ayl bavarar imanal armatneri nanner, aveli it` n−(x), n0 (x) n+ (x) amboj ver: Ayd npatakov ditarkenq (A(x)ξ, ξ) =
n
ai j (x)ξi ξj ,
ξ = (ξ1 , ..., ξn ) ∈ Rn ,
i, j=1
qa akowsayin (x ∈ Q fiqsa ket ): Hanrahavi dasnacic haytni , or veraservo irakan a oxowyan mijocov ayn kareli berel kanonakan (ankyownag ayin) tesqi qa akowsayin eri inerciayi renqi hamaayn` ayd kanonakan tesqi drakan nanov andamneri qanak n+(x) , bacasakan nanov andamneri qanak n−(x) , isk n0 (x) = n − n+ (x) − n− (x):
Ee (1.1) havasarowm or E ⊂ Q bazmowyan bolor keterowm lipsakan (hiperbolakan ayln), apa ayn kovowm lipsakan (hiperbolakan ayln) E bazmowyan vra :
rinakner.
Powasoni havasarowm.
Δu = f (x), ∂2
x ∈ Q,
∂2
orte Δ = 2 + ... + 2 Laplasi peratorn , Δu = ux x + ... + ux x , ∂x1 ∂xn (erb f = 0 ays havasarowm kovowm Laplasi havasarowm ) Q tirowyowm lipsakan tipi , qani or ays depqowm A(x) = E bolor x ∈ Q keteri hamar λ1 (x) = ... = λn (x) = 1: 1 1
n n
Aliqayin havasarowm.
ux1 x1 + ... + uxn−1 xn−1 − uxn xn = f (x),
x ∈ Q,
Q tirowyowm hiperbolakan tipi , qani or ays depqowm bolor x ∈ Q kete-
ri hamar λ1 (x) = ... = λn−1 (x) = 1,
λn (x) = −1:
Jermahaordakanowyan havasarowm.
ux1 x1 + ... + uxn−1 xn−1 − uxn = f (x),
x ∈ Q,
Q tirowyowm parabolakan tipi , qani or ays depqowm bolor x ∈ Q kete-
ri hamar λ1 (x) = ... = λn−1 (x) = 1,
λn (x) = 0:
Trikomii havasarowm.
x2 ux1 x1 + ux2 x2 = f (x),
x ∈ Q ⊂ R2 ,
gndowm xa tipi , qani or ays depqowm havasarowm {|x| < 1, x2 > 0} kisarjanowm lipsakan tipi , {|x| < 1, x2 < 0} kisarjanowm hiperbolakan tipi , isk {|x| < 1, x2 = 0} tramag i vra parabolakan tipi : Q = {|x| < 1}
§ 2. Dasakargman invariantowyown oork oxmiareq artapatkerowmneri nkatmamb
Dicowq U -n or tirowy Q bazmowyownic, U ⊂ Q, dicowq y = ϕ(x),
x ∈ U,
(1.2)
kam st koordinatneri. y1 = ϕ1 (x1 , ..., xn ), ..., yn = ϕn (x1 , ..., xn ), x = (x1 , ..., xn ) ∈ U, ϕ(x) = (ϕ1 (x), ..., ϕn (x)), U -owm
trva a oxowyown :
Enadrenq a) (1.2) a oxowyown U tirowy oxmiareqoren artapatkerowm V tirowyi vra (y ∈ V ), b) ϕ(x) ∈ C 2 (U ), aysinqn` ϕi (x) ∈ C 2 (U ), i = 1, ..., n, i Yakobii matric U tirowyowm i veraservowm, aysinqn g) J(x) = ∂ϕ ∂xj (1.2) a oxowyan yakobyan` det J(x) = 0, x ∈ U : Haytni , or a) - g) paymanneri depqowm (1.2) a oxowyan hakadar x = ψ(y),
y ∈ V,
(1.2 )
a oxowyown nowynpes tva nman hatkowyownnerov: V tirowyowm sahmanenq v(y) fownkcian. v(y) = u(ψ(y)),
y∈V :
(1.3)
Cowyc tanq, or ee a) - g) paymanner tei ownen, apa havasarowm, orin V tirowyowm bavararowm v(y) fownkcian, y ∈ V ketowm klini nowyn tipi, inpisin (1.1) havasarowm y ∈ V ketin hamapatasxano x ∈ U ketowm (st (1.2) kam (1.2 )): Henc ays pndowm khaskananq orpes dasakargman invariantowyown nva a oxowyownneri nkatmamb:
st (1.3)-i u(x) = v(y) = v(ϕ(x)),
x ∈ U (y ∈ V ) :
Bolor i, j = 1, ..., n hamar u xi =
n
vyk ϕkxi ,
k=1
u xi xj =
n n
vyk ys ϕkxi ϕsxj +
k=1 s=1
n
vyk ϕkxi xj :
k=1
Het abar, v(y) fownkcian V tirowyowm bavararowm n
aij
i,j=1
n
vyk ys ϕkxi ϕsxj +
k,s=1
n
n n vyk ϕkxi xj + ai vyk ϕkxi + av = f, (1. 1) i=1
k=1
k=1
havasarman, ori avag andamneri gor akicnern ownen aks (y) =
n
ϕkxi (x)aij (x)ϕsxj (x)
i,j=1
x=ψ(y)
k, s = 1, ..., n
,
tesq: Verjin bana ic het owm , or (1.1) havasarman avag gor a kicneri A(y) matric J(x), A(x) J ∗ (x) ereq matricneri artadryal . A(y) = J(x)A(x)J ∗ (x) = JAJ ∗ A
x=ψ(y)
= A(y) ,J ∗ −1 , orte A kam A = J −1 AJ
,
= J(ψ(y)), A = A(ψ(y)),
y ∈V:
Dicowq P -n aynpisi veraservo matric , or ξ = P η a oxowyown A matrici (Aξ, ξ) qa akowsayin berowm kanonakan tesqi` (Aξ, ξ) = (Λη, η), orte Λ-n ankyownag ayin matric , ori ankyownagi 1, ..., 1, 0, ..., 0, −1, ..., −1 vektorn : Ayd depqowm n+
n0
n−
Λ = P ∗ AP,
∗−1 P, Λ = P ∗ J −1 AJ
matrici (Aξ, ξ) qa akowsayin ξ = (J ∗ −1 P )η orteic bxowm , or A
a oxowyan mijocov bervowm nowyn (Λη, η) tesqi, in tesqi bervel r A matrici qa akowsayin : Het abar, A(x) drakan, zroyakan
A(y), y = ϕ(x), matricneri
bacasakan se akan areqneri qanakner nowynn en:
Pndowmn apacowcva :
§ 3. Bnowagri maker owyner Dicowq Q tirowyowm nka (n − 1)-a ani S oork maker owy ( S ⊂ Q) trva F (x) = 0
(1.4)
havasarowmov, orte F ∈ C 1 (Q) irakan areqani fownkcia , ∇F S = 0: x0 ∈ S
ket kovowm
(1.1)
havasarman hamar
∇F (x)A(x), ∇F (x) ≡
n
aij (x)
i,j=1 erb
bnowagri
ket, ee
∂F (x) ∂F (x) = 0, ∂xi ∂xj
(1.5)
x = x0 :
Ee vowm
x ∈ S
bolor keter bnowagri keter en, apa
(1.1)
havasarman
hamar
bnowagri: Nanakenq owyown vektori
(1.5)
xi
maker
bnowagri maker owy
∇F (x) : ν vektorn |∇F (x)| |ν| = ν1 + ... + νn2 = 1 (νi -n
ν(x) = (ν1 (x), ..., νn (x)) =
miavor erkarowyown,
S
owowyan kazma ankyan
owy ko-
kam
owaki
owni
∇F
ow-
havasar
ν
cos-in` νi = cos(ν, xi )): Ayd depqowm
havasarowyown hamareq
n
aij (x)νi (x)νj (x) = 0
i,j=1 havasarowyan:
(1.5 )
Berenq bnowagri maker owyneri rinakner hastatown gor akicnerov oro tipayin havasarowmneri hamar ( Q = Rn ): Powasoni havasarowm: Powasoni havasarowm bnowagriner owni, qani or ays depqowm A(x) = E (1.5) havasarowyown kndowni |∇F |2 = 0 tesq: Jermahaordakanowyan havasarowm: Jermahaordakanowyan havasarman hamar (1.5 ) havasarowyown ndownowm het yal tesq`
=0: ν12 + ... + νn−1
Het abar, νn2 = 1, νn = ±1, bnowagriner en handisanowm ayn maker owyner, oronc gradienti xn owowyan kazma ankyown 0◦ kam 180◦ , aysinqn` xn = C harowyownner, orte C -n kamayakan hastatown (F = xn − C ): Aliqayin havasarowm: Aliqayin havasarman hamar (1.5 ) havasarowyown ndownowm het yal tesq`
− νn2 = 0 : ν12 + ... + νn−1 √ Het abar, νn = , νn = ± , bnowagriner en handisanowm ayn maker owyner, oronc gradienti xn owowyan kazma ankyown 45◦
kam 135◦ : Nkatenq, or n = 2 masnavor depqowm aliqayin havasarman bnowagriner en handisanowm miayn x1 + x2 = C x1 − x2 = C owiner, orte C -n kamayakan hastatown : Nenq bnowagrineri mi kar or hatkowyown: Haytni , or oork gor akicnerov aj masov u + a1 (x)u + a2 (x)u = f (x), a < x < b, erkrord kargi sovorakan diferencial havasarowmneri low owmner s oork en. rinak` hastatown gor akicnerov hamase havasarowm ( f (x) ≡ 0) owni miayn anverj diferenceli low owmner: Masnakan a ancyalnerov diferencial havasarowmneri hamar iraviak ayl :
Dicowq mek o oxakanic kaxva f (t) g(t) fownkcianer patkanowm en C 2 (R1 )-in en patkanowm C 3 (R1 )-in, rinak. f (t) = 0, erb t ≤ t1 , f (t) = (t − t1 )3 , erb t ≥ t1 , isk g(t) = (t − t2 )5 , erb t ≤ t2 , g(t) = 2(t − t2 )3 erb t ≥ t2 , orte t1 t2 irakan ver en: u(x1 , x2 ) = f (x1 ) + g(x2 ) fownkcian amboj R2 -owm u x1 x2 = 0
hastatown gor akicnerov hamase havasarman low owm , nd orowm u-n i patkanowm C 3 (R1 )-in: Ayd fownkciayi errord kargi a ancyalnern ownen xzowmner x1 = t1 x2 = t2 owineri vra, oronq ayd havasarman bnowagriner en: Ays er owy krowm ndhanowr bnowy: Dicowq n-a ani Q tirowy (n − 1)-a ani L oork maker owyov baanva erkow Q1 Q2 enatirowyneri. L = {x ∈ Q : Φ(x) = 0},
orte Φ ∈ C 1 (Q),
(1.6)
∇ΦL = 0,
Q1 = Q ∩ {x ∈ Q : Φ(x) > 0}, Q2 = Q ∩ {x ∈ Q : Φ(x) < 0}, Q = Q1 ∪ Q2 ∪ L :
Ditarkenq Q \ L bazmowyan vra orova h(x) ∈ C(Q1 ) ∩ C(Q2 ) fownkcian: L maker owyi vra h(x) fownkciayi iq kanvanenq het yal fownkcian` [h](x) = lim h(y) − lim h(y), y∈Q1 y→x
y∈Q2 y→x
x∈L:
ketowm h(x) fownkciayi anndhatowyan hamar anhraet bavarar, or [h](x0 ) = 0, nd orowm`
x0 ∈ L
h(x0 ) = lim h(y) : y∈Q1 y→x0
Tei owni het yal pndowm, or knerkayacnenq a anc apacowyci:
eorem 1.1.1 Dicowq Q tirowyowm u fownkcian (1.1) havasarman
low owm , nd orowm` or amboj k > 0 hamar
u ∈ C k+1 (Q) ∩ C k+2 (Q1 ∪ L) ∩ C k+2 (Q2 ∪ L),
isk havasarman gor akicner azat andam patkanowm en C k (Q)-in: Ee L maker owyi or ketowm low man (k + 2)-rd kargi a ancyalneric gone mek goyowyown owni (hiatakva a ancyali iq zroyic tarber ), apa ayd ket bnowagri ket : Masnavorapes, ee L maker owyi yowraqanyowr ketowm goyowyown owni low man (k + 2)-rd kargi a ancyalneric or mek, apa L maker owy bnowagri : Low man havasarman kargic aveli barr kargi a ancyalneri xzowmner kovowm en low man
owyl xzowmner:
eorem 1.1.1- kareli vera akerpel het yal kerp` eoremowm nva
low owmneri owyl xzowmner teakayva en bnowagrineri vra:
Glowx 2 Hiperbolakan tipi havasarowmner Erkrord kargi hiperbolakan havasarowmner a avel haax handipowm en tatanoakan procesneri het kapva fizikakan xndirnerowm: § 1. Koii xndir
Koii lokalacva xndir aliqayin
havasarman hamar u(x, t), x ∈ Rn , t > 0,
fownkcian kovowm
utt − x u = f (x, t), ut=0 = ϕ(x),
ut t=0 = ψ(x),
x ∈ Rn , t > 0,
(2.1)
x ∈ Rn ,
(2.2)
x ∈ Rn ,
(2.3)
Koii xndri low owm, ee u-n patkanowm C 2(x ∈ Rn, t ≥ 0) bazmowyan bavararowm (2.1), (2.2), (2.3) havasarowyownnerin: Low man sahmanowmic aknhaytoren het owm , or (2.1), (2.2), (2.3) xndri low man goyowyan hamar anhraet en f ∈ C(x ∈ Rn , t ≥ 0), ϕ ∈ C 2 (Rn ), ψ ∈ C 1 (Rn )
paymanner: xndri het mekte kareli ditarkel na het yal aveli ndhanowr xndir: (2.1) − (2.3)
Dicowq Q-n {x ∈ Rn , t = 0} harowyan or n-a ani tirowy : Q-ov knanakenq na (n+1)-a ani {x ∈ Rn , t ∈ R1 } tara owyan bazmowyown, or kazmva Q-i keteric: Vercnenq Q bazmowyan kamayakan (x0 , 0) ket kamayakan t0 > 0 iv aynpes, or Qx0 ,t0 = {|x − x0 | ≤ t0 , t0 > 0}
a avov n-a ani gownd nka lini Q-i mej: gagaov (n + 1)-a ani kon nanakenq Ωx ,t . t0
Qx0 ,t0
himqov
(x0 , t0 )
0 0
Ωx0 ,t0 = {|x − x0 | < t0 − t, 0 < t < t0 } :
koni Sx ,t = {|x − x0 | = t0 − t, 0 ≤ t ≤ t0 } komnayin maker owy (2.1) havasarman konayin bnowagrii ktor : (2.1) havasarman Q himqov bnowagri konoid kam owaki Q himqov konoid kanvanenq bolor Ωx ,t koneri miavorowm handisaco ΩQ tirowy.
Ωx0 ,t0
0 0
0 0
ΩQ =
Ωx0 ,t0 :
(2.4)
(x0 ,0)∈Q, t0 >0: Q 0 0 ⊂Q x ,t
harowyan mej vercnenq kamayakan ΩQ hamapatasxan konoidn : {x ∈ Rn , t = 0}
utt − u = f (x, t),
Q
tirowy
dicowq
(x, t) ∈ ΩQ ,
(2.5)
ut=0 = ϕ(x),
x ∈ Q,
(2.6)
= ψ(x),
x ∈ Q,
(2.7)
ut
t=0
xndir, orte f, ϕ, ψ hamapatasxan bazmowyownneri vra trva
fownkcianer en, kovowm Koii lokalacva xndir : (2.5)−(2.7) xndri low owm kovowm (2.5), (2.6), (2.7) havasarowyownnerin bavararo u ∈ C 2 (ΩQ ∪ Q) fownkcian:
Koii lokalacva xndir Koii (2.1) − (2.3) xndri ndhanracowmn . (2.1) − (2.3) xndir hamnknowm (2.5) − (2.7) xndri het Q = Rn depqowm: Sahmanowmic het owm , or (2.5), (2.6), (2.7) xndri low man goyowyan hamar anhraet f ∈ C(ΩQ ∪ Q),
ϕ ∈ C 2 (Q),
ψ ∈ C 1 (Q) :
§ 2. Fowryei a oxowyan kira owm aliqayin havasarman hamar Koii xndri low owm stanalow hamar
Dicowq trva (2.1) − (2.3) xndir: Mer owsowmnasirowyan plan het yaln . nax, Fowryei a oxowyan formal kira mamb, a anc xist himnavorowmneri, menq <kk ahenq> ayn bana , orov (2.1) − (2.3) xndri low owm artahaytvowm ϕ(x), ψ(x) f (x, t) fownkcianeri mijocov: Aynowhet (stacva bana i gnowyamb) kandrada nanq xndri xist himnavorva owsowmnasirowyan, inpes na stacva bana i xist himnavorman: Parzowyan hamar ditarkenq utt − x u = 0,
(2.10 )
x ∈ Rn , t > 0,
hamase havasarowm ereq tara akan o oxakani depqowm, n = 3, x = (x1 , x2 , x3 ): Dicowq u-n (2.10 ) havasarman low owm : Bazmapatkenq (2.10 )-n st x-i integrenq R3 -ov: e−i(x,ξ) -ov, orte ξ = (ξ1 , ξ2 , ξ3 ) ∈ R3 , Kstananq orte
u (ξ, t) =
(ξ, t) = 0, u tt + |ξ|2 u e−i(x,ξ) u(x, t) dx
handisanowm
R3
a oxowyown st tara akan o oxakanneri:
( 2.10 )
t > 0, u(x, t)
low man Fowryei
(2.2), (2.3)
skzbnakan
paymanneric stanowm enq u (ξ, t)t=0 = ϕ(ξ),
(2. 2)
: u t (ξ, t)t=0 = ψ(ξ)
(2. 3)
( 2.10 ), (2. 2), (2. 3)
xndir yowraqanyowr fiqsa ξ ∈ R3-i depqowm handisanowm Koii xndir hastatown gor akicnerov sovorakan diferencial havasarman hamar, ori low owmn owni u (ξ, t) = ϕ(ξ) cos |ξ|t +
ψ(ξ) sin |ξ|t |ξ|
tesq: Het abar, Fowryei hakadar a oxowyan mijocov xndri low owm nerkayacvowm u(x, t) =
+
(2π)3
(2π)3
tesqov, orte
R3
R3
= (2π)3 = R3
α(y) ⎝ (2π)3
Ayste K(z, t) =
ϕ(ξ) cos |ξ|tei(x,ξ) dξ+
R3
sin |ξ|t ei(x,ξ) dξ = − ∂ uϕ (x, t) − ∂ uψ (x, t) ψ(ξ) |ξ| ∂t2 ∂t
uα (x, t) =
⎛
(2π)3
u (ξ, t)ei(x,ξ) dξ =
(2.1) − (2.3)
R3
R3
(2π)3
(2π)3
α (ξ) R3
⎛
cos |ξ|t i(x,ξ) e dξ = |ξ|2 ⎞
⎝
(2.8)
α(y)e
−i(y,ξ)
dy ⎠ ei(x,ξ)
R3
cos |ξ|t dξ = |ξ|2
⎞ cos |ξ|t ⎠ dy = K(x − y, t)α(y) dy : ei(x−y,ξ) dξ |ξ|2
(2.9)
R3
R3
ei(z,ξ)
cos |ξ|t dξ, |ξ|2
z = (z1 , z2 , z3 ) ∈ R3 :
(2.10)
Qani or (2.10) integral kaxva miayn t-ic ayn havel miayn z = (0, 0, |z|), |z| = 0, ketowm K(z, t) = K(0, 0, |z|, t) = (2π)3
=
(2π)2 |z|
∞
2π
r dr
dϕ
∞
π
|z|-ic,
eir cos θ|z|
apa bavarar
cos rt sin θ dθ = r2
cos rt sin r|z| dr = r
⎛∞ ⎞ ∞ sin r(|z| + t) sin r(|z| − t) ⎝ dr + dr⎠ = = (2π)2 |z| r r
=
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨1,
π (sgn(|z| + t) + sgn(|z| − t)) = (2π)2 |z| 4π|z| ⎪ ⎪ ⎪ ⎩0,
|z| > t, |z| < t :
Teadrelov stacva artahaytowyown (2.9)-i mej` kstananq uα (x, t) =
K(x − y, t)α(y) dy = R3
=
Het abar
4π
∞ t
4π
|x−y|>t
α(y) dy = |x − y|
dr r
α(y) dSy : |x−y|=r
∂uα =− ∂t 4πt
α(y) dSy , |x−y|=t
orteic, hamaayn (2.8)-i, stanowm enq ⎛
u(x, t) =
∂ ⎜ 1 ⎝ ∂t 4πt
|x−y|=t
⎞
⎟ ϕ(y) dSy ⎠ + 4πt
ψ(y) dSy : |x−y|=t
Ayspisov, menq stacanq (2.10), (2.2), (2.3) xndri low man tesq: artahaytowyown kovowm Kirxhofi bana :
(2.11) (2.11)
§ 3. Koii xndir lari tatanman havasarman hamar: Dalamberi bana
Ditarkenq hiperbolakan tipi hamase havasarman parzagowyn rinak` utt − a2 uxx = 0,
−∞ < x < +∞, t > 0,
orte a > 0 hastatown : Ays havasarowm nkaragrowm anverj lari tatanowm, orte u(t, x) fownkcian x koordinat owneco keti dirqn amanaki t pahin: Qani or grva havasarowm y = at o oxakani oxarinmamb ndownowm uyy − uxx = 0 kanonakan tesq, apa, a anc ndhanrowyown xaxtelow, khamarenq a = 1. utt − uxx = 0,
−∞ < x < +∞, t > 0 :
(2.12)
Koii xndir (2.12) havasarman hamar kayanowm het yalowm` gtnel (2.12) havasarman ayn u ∈ C 2 (x ∈ R1 , t ≥ 0) low owm, or bavararowm ut=0 = ϕ(x),
ut t=0 = ψ(x),
−∞ < x < +∞,
(2.13)
−∞ < x < +∞,
(2.14)
skzbnakan paymannerin, orte ϕ(x) ψ(x) haytni fownkcianer en (skzbnakan tvyalner): (2.13) payman nkaragrowm skzbnakan t = 0 pahin lari x koordinat owneco keti dirq, isk (2.14) payman` aragowyown: Low enq (2.12), (2.13), (2.14) Koii xndir: Nax gtnenq (2.12) havasarman ndhanowr low owm: (2.12) havasarman bnowagriner en handisanowm x ± t = C , C = const, owiner: (x, t) o oxakanneric ancnenq (ξ, η), ξ = x + t,
η = x − t,
o oxakannerin: Nanakenq u(x, t) = v(ξ, η) = v(x+t, x−t): Nor o oxakanneri hamakargowm (2.12) havasarowm kndowni vξη = 0
tesq: Gtnenq ays havasarman ndhanowr low owm: Aknhayt , or havasarman cankaca low man hamar
(2.15) (2.15)
vη (ξ, η) = f ∗ (η),
orte f ∗(η) fownkcian kaxva miayn η o oxakanic: Yowraqanyowr ξ -i hamar integrelov ays havasarowm st η o oxakani` kstananq v(ξ, η) =
f ∗ (η) dη + f1 (ξ) = f1 (ξ) + f2 (η),
(2.16)
orte f1 f2 miayn mek o oxakanic, hamapatasxanabar ξ -ic η -ic, kaxva fownkcianer en: Tei owni na haka ak` kamayakan f2 erkow angam anndhat diferenceli fownkcianeri hamar (2.16) f1 bana ov orova v(ξ, η) fownkcian (2.15) havasarman low owm : Qani or (2.15) havasarman cankaca low owm kareli nerkayacnel (2.16) tesqov` hamapatasxan f1 f2 ntrowyamb, apa (2.16) bana ov trvowm (2.15) havasarman ndhanowr low owm: Het abar, u(x, t) = f1 (x + t) + f2 (x − t)
(2.17)
fownkcian (2.12) havasarman ndhanowr low owmn : Enadrenq (2.12) − (2.14) xndri low owm goyowyown owni: Ayd depqowm ayn nerkayacvowm (2.17) tesqov: Gtnenq aynpisi f1 f2 fownkcianer, or bavararven (2.13), (2.14) skzbnakan paymanner. ut=0 = u(x, 0) = f1 (x) + f2 (x) = ϕ(x),
(2.18)
ut t=0 = ut (x, 0) = f1 (x) − f2 (x) = ψ(x) :
(2.19)
Integrelov erkrord havasarowyown
x0 -ic x
kstananq
x ψ(α) dα + C,
f1 (x) − f2 (x) = x0
orte C = f1 (x0 ) − f2 (x0 ): Ayspisov ownenq, or f1 (x) + f2 (x) = ϕ(x), x f1 (x) − f2 (x) =
ψ(α) dα + C, x0
orteic gtnowm enq f1 (x) = ϕ(x) + f2 (x) = ϕ(x) −
x ψ(α) dα +
C ,
ψ(α) dα −
C :
x0
x x0
Ayspisov, ϕ ψ fownkcianeri mijocov menq oroecinq fownkcianer, oronq teadrelov (2.17)-i mej` kstananq ϕ(x − t) + ϕ(x + t) 1 + u(x, t) =
x+t ψ(α) dα :
f1
f2
(2.20)
x−t
artahaytowyown kovowm Dalamberi bana : Enadrelov, or (2.12) − (2.14) xndri low owm goyowyown owni, menq stacanq Dalamberi bana , inn apacowcowm low man miakowyown: Iroq, ee goyowyown ownenar (2.12) − (2.14) xndri mek ayl low owm, apa ayn knerkayacver (2.20) Dalamberi bana ov khamnkner naxord low man het: Dicowq ϕ fownkcian erkow angam, isk ψ fownkcian mek angam anndhat diferenceli en: Aknhayt , or ayd depqowm (2.20) bana ov nerkayacva fownkcian bavararowm (2.12) havasarman (2.13), (2.14) skzbnakan paymannerin (2.20)
(kareli stowgel anmijakan teadrmamb): Ayspisov, apacowcva
(2.12), (2.13), (2.14)
eorem 2.3.1
Koii xndri low man goyowyown
miakowyown:
Dicowq ϕ ∈ C (R1), ψ ∈ C (R1): Ayd depqowm (2.12), (2.13), (2.14) Koii xndir owni low owm, or trvowm Dalamberi (2.20) bana ov ayd low owm miakn :
Dalamberi bana ic bxowm en Koii xndri low man oro owagrav hatkowyownner: Dicowq
M (x0 , t0 )-
x − t = x0 − t0 N (x0 − t0 , 0) kovowm
u(x0 , t0 )
or fiqsa ket , tanenq ayd ketov ancno
x + t = x0 + t0
bnowagriner, oronq
P (x0 + t0 , 0) keterowm: M N P
bnowagri e ankyown:
areq orovowm
keterowm
ϕ
st
u(M ) =
a ancq khaten
e ankyown (N P himqov konoid)
(2.20)
bana i`
M
ketowm low man
skzbnakan fownkciayi areqnerov
skzbnakan fownkciayi areqnerov
ψ
x
ϕ(N ) + ϕ(P ) 1 +
NP
N
P
hatva i vra.
ψ(α) dα :
(2.20 )
NP
Ditarkenq erkow rinak:
rinak 1: aragowyown.
Dicowq skzbnakan pahin bolor keter ownen zroyakan
ψ(x) ≡ 0: Ayd depqowm (2.20) bana u(x, t) =
Lracowci enadrelov, or
x ≤ x1
kam
x ≥ x2 ),
u(x0 , t0 ) =
kndowni het yal tesq`
ϕ(x − t) + ϕ(x + t) :
ϕ(x) = 0
miayn
(x1 , x2 )
mijakayqowm ( ϕ(x)
≡ 0,
kownenanq
ϕ(x0 − t0 ) + ϕ(x0 + t0 ) ,
ϕ(x0 − t0 ) , ϕ(x0 + t0 ) u(x0 , t0 ) = , u(x0 , t0 ) =
u(x0 , t0 ) = 0,
erb
(x0 − t0 , x0 + t0 ) ⊂ (x1 , x2 ),
erb
x0 − t0 ∈ (x1 , x2 ), x0 + t0 ∈ (x2 , +∞),
erb
x0 − t0 ∈ (−∞, x1 ), x0 + t0 ∈ (x1 , x2 ),
erb
(x0 − t0 , x0 + t0 ) ⊂ (−∞, x1 )
erb
kam
(x0 −t0 , x0 +t0 ) ⊂ (x2 , +∞)
kam
x0 −t0 ∈ (−∞, x1 ), x0 +t0 ∈ (x2 , +∞) :
rinak 2: Aym enadrenq, or skzbnakan eowm zroyakan . ϕ(x) ≡ 0, ψ skzbnakan aragowyown zroyic tarber miayn (x1 , x2 ) mijakayqowm: (2.20) bana ic kstananq
u(x0 , t0 ) = u(x0 , t0 ) = u(x0 , t0 ) = u(x0 , t0 ) =
x 0 +t0
ψ(α) dα,
erb
(x0 − t0 , x0 + t0 ) ⊂ (x1 , x2 ),
x0 −t0
x2 ψ(α) dα,
erb
x0 − t0 ∈ (x1 , x2 ), x0 + t0 ∈ (x2 , +∞),
erb
x0 − t0 ∈ (−∞, x1 ), x0 + t0 ∈ (x1 , x2 ),
x0 −t0 x 0 +t0
ψ(α) dα, x1
x2
erb
ψ(α) dα,
x0 − t0 ∈ (−∞, x1 ), x0 + t0 ∈ (x2 , +∞),
x1
u(x0 , t0 ) = 0, erb (x0 −t0 , x0 +t0 ) ⊂ (−∞, x1 ) kam (x0 −t0 , x0 +t0 ) ⊂ (x2 , +∞) :
akerpenq erkow pndowm, oronq anmijapes stacvowm en Dalamberi bana ic orpes het anq:
eorem 2.3.2 Ee ϕ
skzbnakan fownkcianer kent en or x0 keti nkatmamb, apa low owm ayd ketowm zro cankaca t-i hamar` u(x0 , t) ≡ 0: x0 keti nkatmamb ϕ
ψ
ψ fownkcianeri kent linel nanakowm
ϕ(x0 − x) = −ϕ(x0 + x),
ψ(x0 − x) = −ψ(x0 + x) :
Hamaayn Dalamberi bana i` ownenq u(x0 , t) =
ϕ(x0 − t) + ϕ(x0 + t) 1 +
eorem 2.3.3 Ee ϕ
x 0 +t
ψ(α) dα = 0 : x0 −t
skzbnakan fownkcianer zowyg en or x0 keti nkatmamb, apa low man masnakan a ancyal ayd ketowm zro cankaca t-i hamar` ux (x0 , t) = 0: ψ
x0 keti nkatmamb ϕ
ψ fownkcianeri zowyg linel nanakowm
ϕ(x0 − x) = ϕ(x0 + x),
ψ(x0 − x) = ψ(x0 + x) :
A ancelov (2.20) bana st x-i
havi a nelov ayn ast, or zowyg
fownkciayi a ancyal kent fownkcia , kstananq ϕ (x0 − t) + ϕ (x0 + t) 1 + ψ(x0 + t) − ψ(x0 − t) = 0 :
ux (x0 , t) =
Low man kayownowyown: Inpes arden cowyc enq tvel, (2.12) havasarman low owm, or bavararowm (2.13)
(2.14) skzbnakan
paymannerin, orovowm miareqoren: Aym apacowcenq, or skzbnakan paymanneri anndhat o oxvelow depqowm low owm
s anndhat
o oxvowm: Tei owni het yal pndowm:
Kamayakan [0, t0] amanakahatva i hamar kamayakan ε towyan hamar goyowyown owni aynpisi δ(ε, t0) > 0, or (2.12) havasarman cankaca erkow u1(x, t) u2(x, t) low owmner t0 amanakahatva i nacqowm iraric ktarberven ε-ic oqr a ov` eorem 2.3.4
|u1 (x, t) − u2 (x, t)| < ε,
ee
u1 t=0 = ϕ1 (x),
0 ≤ t ≤ t0 ,
u2 t=0 = ϕ2 (x),
u1t t=0 = ψ1 (x),
u2t t=0 = ψ2 (x),
skzbnakan fownkcianer iraric tarberven δ-ic oqr a ov` |ϕ1 (x) − ϕ2 (x)| < δ,
|ψ1 (x) − ψ2 (x)| < δ :
Apacowyc: Ays pndman apacowyc anmijapes bxowm Dalamberi bana ic: Ownenq |u1 (x, t) − u2 (x, t)| ≤
ϕ1 (x + t) − ϕ2 (x + t) ϕ1 (x − t) − ϕ2 (x − t) + +
+
x+t |ψ1 (α) − ψ2 (α)| dα, x−t
orteic stanowm enq |u1 (x, t) − u2 (x, t)| ≤
δ δ 1 + + δ2t ≤ δ(1 + t0 ) : 2 2 2
ε , kownenanq ayn, in pahanjvowm r apacowcel: 1 + t0 Ee maematikakan xndri low owm anndhat kaxva lracowci
Vercnelov δ =
paymanneric (skzbnakan, ezrayin
ayln), apa asowm en, or xndir kayown
: Kasenq, or maematikakan xndir drva ko ekt, ee xndri low owm goyowyown owni, xndir owni miak low owm
xndri low owm anndhat
kaxva naxnakan tvyalneric (kayown ): Ayspisov, menq cowyc tvecinq, or Koii xndir lari tatanman havasarman hamar drva ko ekt: O ko ekt drva xndri rinak kberenq parabolakan
lipsakan
havasarowmnerin nvirva glowxnerowm:
§ 4. Koii xndri low man miakowyown aliqayin havasarman hamar Ays paragrafowm kowsowmnasirenq Koii xndri low man miakowyown: Lemma 2.4.1 Dicowq u ∈ C 2 (Ωx0 ,t0 ), x0 ∈ Rn , t0 > 0, utt − x u = 0, ut=0 = 0,
(x, t) ∈ Ωx0 ,t0 ,
(2.21)
x ∈ Qx0 ,t0 ,
(2.22)
x ∈ Qx0 ,t0 :
(2.23)
ut t=0 = 0,
Ayd depqowm Ωx0 ,t0 -owm u(x, t) ≡ 0:
Apacowyc: Dicowq u(x, t)-n (2.21) − (2.23) xndri low owmn : Vercnenq kamayakan (ξ, τ ) ∈ Ωx ,t ket: Cowyc tanq, or 0 0
u(ξ, τ ) = 0 :
(2.24)
Ditarkenq Ωx ,t konin <zowgahe > (ξ, τ ) gagaov Ωξ,τ enakon. 0 0
Ωξ,τ = {|x − ξ| < τ − t, 0 < t < τ } ⊂ Ωx0 ,t0 :
Aknhayt , or u ∈ C 2 (Ωξ,τ ): Bazmapatkenq (2.21) nowynowyown ut -ov. ut utt − ut
n
uxi xi = 0,
(x, t) ∈ Ωξ,τ :
i=1
Qani or ut utt =
apa
1 2 u , 2 t t
ut uxi xi = (uxi ut )xi −
1 2 u , 2 xi t
1 2 2 ut + u xi − (uxi ut )xi = 0, t i=1 i=1 n
i = 1, ..., n,
n
(x, t) ∈ Ωξ,τ :
(2.25)
Hetaga aradranqi parzowyan hamar t o oxakan nanakenq xn+1 -ov, t = xn+1 , (2.25) havasarowyown grenq divA = A1x1 + ... + Anxn + An+1xn+1 = 0
(2.25 )
tesqov, orte A = (A1 , ..., An , An+1 ) vektor owni het yal komponentner` Ai = −uxi uxn+1 , i = 1, ..., n, " # n uxi : uxn+1 + An+1 = i=1
Integrelov kstananq
(2.25 )- Ωξ,τ -ov
kira elov strogradskow bana `
(A, ν) dS = 0, ∂Ωξ,τ
(2.26)
orte ν = (ν1 , ..., νn , νn+1 ) vektor ∂Ωξ,τ -in tarva Ωξ,τ -i nkatmamb artaqin miavor normaln : ∂Ωξ,τ maker owy kazmva erkow ktorneric` ∂Ωξ,τ = S ξ,τ ∪ Qξ,τ : Gtnenq ν vektor ayd maker owyneric yowraqanyowri
vra: Aknhayt , or Qξ,τ -i vra ν = (0, ..., 0, −1): Qani or Sξ,τ maker owy trvowm F (x1 , ..., xn+1 ) ≡
n
(xi − ξi )2 − (xn+1 − τ )2 = 0
i=1
havasarowmov, apa nra artaqin miavor normal owni het yal tesq` Fx1 , ..., Fxn+1 (x1 − ξ1 , ..., xn − ξn , τ − xn+1 ) = = ν= 1/2 (x1 − ξ1 )2 + ... + (xn − ξn )2 + (τ − xn+1 )2 Fx1 + ... + Fxn+1 x1 − ξ1 xn − ξ n , ..., √ ,√ : (2.27) = √ 2(τ − xn+1 ) 2(τ − xn+1 ) 2 st (2.22)
(2.23) paymanneri` A|xn+1=0 = 0, owsti Qξ,τ -i vra A = 0
(2.26)
havasarowyown kareli grel het yal tesqov` " #% $ n n xi − ξ i uxn+1 + √ uxn+1 + − dS = u xi √ u xi 0= 2(τ − xn+1 ) 2 2 i=1 i=1 Sξ,τ
= √ 2 2
$ n Sξ,τ
i=1
= √ 2 2
n
+
u xi −
Sξ,τ i=1
"
xi − ξi ux u xi − τ − xn+1 n+1
u2xn+1
n (xi − ξi )2 1− (τ − xn+1 )2 i=1
xi − ξi ux τ − xn+1 n+1
Ayste gtagor ecinq ayn ast, or Sξ,τ -i vra (2.28)-ic anmijapes het owm , or Sξ,τ -i vra
n & i=1
dS :
(ux1 , ..., uxn , uxn+1 ) = uxn+1
x1 − ξ 1 xn − ξn , ..., ,1 , τ − xn+1 τ − xn+1
(2.28)
(xi − ξi )2 = (τ − xn+1 )2 :
x1 − ξ 1 , τ − xn+1 xn − ξ n = uxn+1 , τ − xn+1
aysinqn` Sξ,τ -i vra
dS =
ux1 = uxn+1 u xn
#%
orteic, hamaayn (2.27)-i, stanowm enq, or Sξ,τ -i vra √ (ux1 , ..., uxn , uxn+1 ) = uxn+1 2ν :
Vercnenq Sξ,τ konayin maker owyi cankaca
ni, l-ov nanakenq ayd nii owowyan (n + 1)-a ani miavor vektor: Hamaayn verjin havasarowyan` ayd nii erkaynqov √ ∂u = uxn+1 2(ν, l) = 0, ∂l
in nanakowm , or u = u(x1 , ..., xn , xn+1 ) fownkcian Sξ,τ konayin maker owyi nii owowyamb i o oxvowm: Owsti, (2.24) havasarowyown bxowm (2.22) paymanic: Lemman apacowcva :
Apacowcva lemmayic bxowm (2.5) − (2.7) Koii lokalacva xndri low man miakowyown, het abar na miakowyown: Iroq, dicowq u1 (x, t)-
(2.1) − (2.3) Koii xndri low man u2 (x, t)- (2.5)−(2.7) xndri low owmner
en: Ayd depqowm u = u1 (x, t) − u2 (x, t) tarberowyown khandisana utt − x u = 0, ut=0 = 0,
ut t=0 = 0,
(x, t) ∈ ΩQ ,
(2.50 )
x ∈ Q,
(2.60 )
x∈Q:
(2.70 )
xndri low owm: Da nanakowm , or u(x, t) fownkcian ΩQ -owm bavararowm (2.21), (2.22), (2.23)-in:
Hamaayn apacowcva lemmayi` cankaca
(x0 , t0 ) ∈ ΩQ keti depqowm u(x, t) ≡ 0 Ωx0 ,t0 -owm, het abar u1 (x, t) ≡ u2 (x, t) ΩQ -owm: Ayspisov, apacowcva het yal pndowm:
eorem 2.4.1 (2.5)−(2.7) xndir i karo ownenal mekic aveli low owm:
Inpes arden nvel , ays eoremic, masnavorapes, het owm (2.1) − (2.3) Koii xndri low man miakowyown:
eorem 2.4.2 (2.1)−(2.3) xndir i karo ownenal mekic aveli low owm:
§ 5. Aliqayin havasarman hamar Koii xndri low man goyowyown ereq tara akan o oxakanneri depqowm
Ays paragraf nvirva n = 3 depqowm (2.1) aliqayin havasarman hamar Koii xndri low man goyowyan: Nanakenq Aϕ (x, t) =
4πt
ϕ(y) dSy ,
x ∈ R3 , t > 0 :
(2.29)
|y−x|=t
havasarowyown ereq o oxakanneric kaxva yowraqanyowr ϕ(x), x ∈ R3 , anndhat fownkciayi hamapatasxanowyan mej dnowm ors a ani tara owyan {(x, t) : x ∈ R3 , t > 0} kisatara owyownowm oroa
Aϕ fownkcia, nd orowm` (x0 , t0 ) ketowm Aϕ fownkciayi areq kaxva miayn x0 ∈ R3 kentronov t0 > 0 a avov sferayi vra ϕ fownkciayi ndowna areqneric: Da nanakowm , or Ωx ,t koni (x0 , t0 ) gagaowm, owsti Ωx ,t koni cankaca ayl ketowm, Aϕ fownkciayi areq orovowm miayn ayd koni Qx ,t himqi vra ϕ fownkciayi ndowna areqnerov: Het abar, ee ϕ(x) fownkcian trva o e amboj {x ∈ R3 , t = 0} harowyan, ayl or Q ⊂ {x ∈ R3 , t = 0} tirowyi vra, apa Aϕ fownkcian orova Q himqov ΩQ konoidi vra: eorem 2.5.1' Dicowq ϕ ∈ C 3 (Q), ψ ∈ C 2 (Q): Ayd depqowm (2.29)
0 0
0 0
0 0
u(x, t) =
∂Aϕ (x, t) + Aψ (x, t), ∂t
(x, t) ∈ ΩQ ,
(2.30)
fownkcian utt − (ux1 x1 + ux2 x2 + ux3 x3 ) = 0,
(x, t) ∈ ΩQ ,
(2.31)
ut=0 = ϕ(x),
x ∈ Q,
(2.32)
= ψ(x),
x ∈ Q,
(2.33)
ut
t=0
Koii lokalacva xndri low owm : (2.30) artahaytowyown kovowm Kirxhofi bana :
Min eoremi apacowycin ancnel` nax apacowcenq het yal andak pndowm: Dicowq (x0, t0) kamayakan ket {x ∈ R3, t > 0} kisatara owyownic: Ayd depqowm 1. ee ϕ ∈ C k Qx ,t , k ≥ 0, apa Aϕ(x, t) ∈ C k Ωx ,t , k = 0, 1, 2, ..., 2. ee ϕ ∈ C k Qx ,t , k ≥ 0, apa Aϕ(x, t)t=0 = 0, x ∈ Qx ,t , 3. ee ϕ ∈ C k Qx ,t , k ≥ 1, apa ∂Aϕ∂t(x, t) t=0 = ϕ(x), x ∈ Qx ,t , Lemma 2.5.1:
0 0
0 0 0 0
0 0
0 0
4. ee ϕ ∈ C
k
5. ee ϕ ∈ C k
0 0
Qx0 ,t0 , k ≥ 2,
apa
Qx0 ,t0 , k ≥ 2,
apa
Apacowyc: (2.29)-owm
∂ Aϕ (x, t) − Aϕ (x, t) = 0, x ∈ Qx0 ,t0 , ∂t2 ∂ Aϕ (x, t) = 0, x ∈ Qx0 ,t0 : ∂t2 t=0
katarenq y = x + ηt
o oxakani oxarinowm, orte x = (x1, x2, x3) fiqsa ket , t-n fiqsa
drakan iv : st koordinatneri` ays o oxakani oxarinowm owni het yal tesq` y1 = x1 + η1 t, y2 = x2 + η2 t, y 3 = x 3 + η3 t :
Ayd depqowm Aϕ (x, t) = =
t 4π
Lemma 2.5.1-i 1.
4πt
ϕ(y1 , y2 , y3 ) dSy = |y−x|=t
ϕ(x1 + η1 t, x2 + η2 t, x3 + η3 t) dSη : |η|=1
(2.34)
2. pndowmner het owm en (2.34) nerkayacowmic {(x, t) ∈ Ωx ,t , |η| = 1} ak bazmowyan vra enaintegralayin fownkciayi anndhatowyownic: 0 0
3. pndowm apacowcelow hamar havenq Aϕ (x, t) fownkciayi a ajin kargi a ancyal st t o oxakani.
∂Aϕ (x, t) = ∂t 4π =
4π
ϕ(x + ηt) dSη + |η|=1
t 4π
ϕ(x + ηt) dSη + |η|=1
= 4π
ϕ(x + ηt) dSη +
|η|=1
∂ϕ(y) ηi dSη = ∂yi y=x+ηt i=1
t 4π
|η|=1
(∇ϕ(y), η)y=x+ηt dSη =
|η|=1
t 4π
∂ϕ(y) dSη , ∂ν y=x+ηt
(2.35)
|η|=1
orte ν = η sferayin tarva artaqin miavor normaln : 3. pndowm anmijapes het owm (2.35) nerkayacowmic, erb t = 0: Aym a oxenq (2.35) havasarowyown (ancnelov y o oxakani), kstananq
∂Aϕ (x, t) = ∂t 4πt2 =
4πt2
4πt
ϕ(y) dSy + |y−x|=t
ϕ(y) dSy + |y−x|=t
4πt
∂ϕ(y) dSy = ∂ν
|y−x|=t
ϕ(y) dy : |y−x|≤t
Ayste menq gtvecinq strogradskow bana ic.
∂ϕ(y) dSy = ∂ν
|y−x|=t
|y−x|=t
=
(∇ϕ(y), ν) dSy =
div∇ϕ(y) dy = |y−x|≤t
Ayspisov`
∂Aϕ = Aϕ + ∂t t 4πt
ϕ(y) dy : |y−x|≤t
t
ϕ(y) dSy :
dρ
|y−x|=ρ
A ancenq stacva havasarowyown st t-i.
∂ 2 Aϕ 1 ∂Aϕ = − 2 Aϕ + − ∂t2 t t ∂t 4πt2
t
dρ
|y−x|=ρ
ϕ(y) dSy +
+
−
4πt
⎛
|y−x|=t
4πt2
1 ⎜1 ϕ(y) dSy = − 2 Aϕ + ⎝ Aϕ + t t t 4πt
t
ϕ(y) dSy +
dρ
|y−x|=ρ
4πt
Myows komic ownenq
ϕ(y) dSy = |y−x|=t
4πt
⎟ ϕ(y) dSy ⎠ −
dρ
x Aϕ (x, t) = Aϕ (x, t) =
⎞
t
|y−x|=ρ
4πt
ϕ(y) dSy : |y−x|=t
ϕ(y) dSy , |y−x|=t
orteic het owm 4. pndowm: 5. pndowm het owm 2. 4. pndowmneric: Ee ϕ ∈ C 2 Qx ,t , apa Aϕ (x, t)t=0 = 0: Lemman apacowcva : ϕ ∈ C Qx ,t Aym apacowcenq eorem: Hamaayn (2.4)-i` bavarar apacowcel, or eorem tei owni, ee Q tirowyi oxaren ditarkenq Qx ,t ⊂ Q ak gownd, isk ΩQ konoidi oxaren` hamapatasxan Ωx ,t ak kon: Anhraet cowyc tal, or ee ϕ ∈ C 3 Qx ,t , ψ ∈ C 2 Qx ,t , apa 0 0
0 0
0 0
0 0
u∈C
0 0
0 0
Ωx0 ,t0 utt − (ux1 x1 + ux2 x2 + ux3 x3 ) = 0, ut=0 = ϕ(x),
ut t=0 = ψ(x),
(x, t) ∈ Ωx0 ,t0 ,
(2.31 )
x ∈ Qx0 ,t0 ,
(2.32 )
x ∈ Qx0 ,t0 :
(2.33 )
fownkciayi patkanelowyown C 2 Ωx ,t dasin het owm Lemma 2.5.1-i pndowm 1.-ic, (2.31 ) havasarowyown` pndowm 4.-ic, (2.32 ) (2.33 ) paymanner` pndowmner 2., 3., 5.-ic: eoremn apacowcva : u(x, t)
0 0
Het anq 2.5.1' Ee ϕ(x), ψ(x)
fownkcianer sahmana ak en Q-owm, apa (2.30) Kirxhofi bana ov trva (2.31) − (2.33) xndri low owm bavararowm het yal anhavasarowyan` |∇ϕ(x)|
|u(x, t)| ≤ Φ0 + t(Φ1 + Ψ0 ),
(x, t) ∈ (ΩQ ∪ Q),
orte Φ0 = sup |ϕ|,
Φ1 = sup |∇ϕ|,
Q
Ψ0 = sup |Ψ| :
Q
Q
Iroq, cankaca (x0 , t0 ) ∈ Q keti hamar (st (2.29), (2.30) (2.35), stanowm enq |u(x0 , t0 )| ≤
4π
sup |ϕ| dSη + Q
|η|=1
t0 4π
(2.4)-i),
t0 4π
sup |∇ϕ| dSη + |η|=1
Q
havi a nelov
sup |ψ| dSη = |η|=1
Q
= Φ0 + t0 (Φ1 + Ψ0 ) :
akerpenq hamapatasxan pndowmner utt − (ux1 x1 + ux2 x2 + ux3 x3 ) = 0,
Ω = R3
masnavor depqowm
x = (x1 , x2 , x3 ) ∈ R3 , t > 0,
(2.36)
ut=0 = ϕ(x),
x ∈ R3 ,
(2.37)
= ψ(x),
x ∈ R3 ,
(2.38)
ut
t=0
Koii xndri hamar:
eorem 2.5.1 Dicowq ϕ ∈ C ⎛
u(x, t) =
∂ ⎜ 1 ⎝ ∂t 4πt
|y−x|=t
(R3 ), ψ ∈ C 2 (R3 ): Ayd depqowm ⎞ ⎟ ϕ(y) dSy ⎠ + ψ(y) dSy 4πt
(2.39)
|y−x|=t
Kirxhofi bana ov trva fownkcian (2.36), (2.37), (2.38) Koii xndri low owm :
Het anq 2.5.1 Ee ϕ(x), ψ(x)
|∇ϕ(x)| fownkcianer sahmana ak
en R3 -owm, apa (2.39) Kirxhofi bana ov trva (2.31) − (2.33) xndri low owm bavararowm het yal anhavasarowyan` |u(x, t)| ≤ Φ0 + t(Φ1 + Ψ0 ),
x ∈ R3 , t ≥ 0,
orte Φ0 = sup |ϕ|, R3
Φ1 = sup |∇ϕ|, R3
Ψ0 = sup |Ψ| : R3
Ditoowyown: eorem 2.5.1-owm enadrvowm
, , minde low man goyowyan hamar anhraet en ϕ ∈ C (R3), ψ ∈ C (R3) paymanner: Nenq miayn, or ays anhraet paymanner bavarar en low man goyowyan hamar, aysinqn` eoremowm nva paymanner akan en. ee skzbnakan pahi paymanner C 2-ic en, apa oro pahi low owm karo patkanel C 2 dasin: ϕ ∈ C 3 (R3 ) ψ ∈ C 2 (R3 )
§ 6. Aliqayin havasarman hamar Koii xndri low man goyowyown erkow
mek tara akan o oxakanneri
depqowm
Naxord paragrafowm n = 3 depqi hamar (2.1) − (2.3) xndri owsowmnasirowyown himnva r Aϕ (x, t) =
4πt
ϕ(y) dSy ,
x = (x1 , x2 , x3 ) ∈ R3 , t > 0,
(2.29)
|y−x|=t
fownkciayi hatkowyownneri vra, oronq akerpva en Lemma 2.5.1-owm: arownakelov ays fownkciayi owsowmnasirowyown, n = 2 n = 1 depqeri hamar Koii xndri low man goyowyown kareli stanal n = 3 depqic <vayrjqi> eanakov: Tei owni het yal pndowm: Lemma 2.6.1 Dicowq ϕ ∈ C(R3): 1. Ee ϕ(x1, x2, x3) ≡ ϕ(x1, x2), aysinqn` ϕ fownkcian kaxva
o oxakanic, apa Aϕ(x1, x2, x3, t) fownkcian nowynpes kaxva
o oxakanic, ayd depqowm Aϕ =
2π
(y1 −x1
)2 +(y
ϕ(y1 , y2 ) dy1 dy2 2 −x2
)2 ≤t2
(t2 − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2 )1/2
:
x3 x3
(2.40)
2. Ee ϕ(x1, x2, x3) ≡ ϕ(x1), aysinqn` ϕ fownkcian kaxva x2 x3
o oxakanneric, apa Aϕ(x1, x2, x3, t) fownkcian nowynpes kaxva
x2
x3 o oxakanneric,
ayd depqowm
Aϕ =
x 1 +t
ϕ(y1 ) dy1 : x1 −t
Apacowyc: (2.29) bana
kareli grel het yal kerp` ⎞ ⎛ 1 ⎝ ϕ(y1 , y2 ) dSy + ϕ(y1 , y2 ) dSy ⎠ , Aϕ (x1 , x2 , x3 , t) = 4πt S+
S−
orte S + = {|y − x| = t} ∩ {y3 ≥ x3 }- {|y − x| = t} sferayi verin kisasferan , isk S − = {|y − x| = t} ∩ {y3 ≤ x3 }-` storin kisasferan: Ays erkow kisasferaneri proyekcianer {y3 = 0} harowyan vra nerkayacnowm en Kt (x1 , x2 ) rjan: Het abar,
⎛
1 ⎜ Aϕ (x1 , x2 , x3 , t) = ⎝ 4πt
Kt (x1 ,x2 )
dy1 dy2 + ϕ(y1 , y2 ) |ν3 |
Kt (x1 ,x2 )
⎞ dy1 dy2 ⎟ ϕ(y1 , y2 ) ⎠, |ν3 |
orte ν3 - hamapatasxan kisasferayi ν = (ν1 , ν2 , ν3 ) artaqin miavor normali errord koordinatn : Qani or {|y − x| = t} sferayi artaqin miavor normaln owni
ν=
y−x t
tesq, apa S +
S − kisasferaneri hamar t2 − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2 |y3 − x3 | |ν3 | = = t t
Aϕ (x1 , x2 , x3 , t) =
2π
Kt (x1 ,x2 )
ϕ(y1 , y2 ) dy1 dy2 : t − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2
Lemmayi a ajin pndowmn apacowcva : Enadrenq ϕ fownkcian kaxva na
x2 o oxakanic: Ayd depqowm
(2.40)-ic kstananq Aϕ =
2π
Kt (x1 ,x2 )
ϕ(y1 , y2 ) dy1 dy2 = t − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2
=
2π
⎛
x 1 +t
⎜ ϕ(y1 ) ⎜ ⎝
x1 −t
=
2π
x2 +
x2 −
⎞
√2 t −(y1 −x1 )2
dy2
− (y1 − x1
t2
√2
t −(y1 −x1 )2
x 1 +t
y2 − x2
ϕ(y1 ) arcsin
t2 − (y1 − x1 )
x1 −t
=
2π
)2
− (y2 − x2
⎟ ⎟ dy1 =
)2 ⎠
y2 =x2 +√t2 −(y1 −x1 )2 dy1 = √2 y2 =x2 −
t −(y1 −x1 )
x 1 +t
ϕ(y1 ) dy1 : x1 −t
Lemman ambojowyamb apacowcva :
n = 3 depqowm (2.39) bana talis (2.36)−(2.38) Koii xndri low owm, erb ϕ ∈ C 3 (R3 ), ψ ∈ C 2 (R3 ): Masnavor depqowm, erb ϕ kaxva en x3 kam x3
ψ fownkcianer
x2 o oxakanneric, ayd bana noric talis
(2.36) − (2.38) xndri low owm: Bayc ayd depqowm, hamaayn Lemma 2.6.1-i, ayd low owmner nowynpes kaxva en hamapatasxanabar x3 kam x3
x2
o oxakanneric, aysinqn` (2.1) − (2.3) xndri low owm en (f (x, t) ≡ 0), erb
n=2
n = 1:
Ayspisov, n = 2 depqowm
utt − (ux1 x1 + ux2 x2 ) = 0,
x ∈ R2 ,
(2.42)
= ψ(x),
x ∈ R2 ,
(2.43)
t=0
Koii xndri low owm trvowm ⎛ ∂ ⎜1 u(x, t) = ⎝ ∂t 2π
|y−x|≤t
2π
(2.41)
ut=0 = ϕ(x),
ut
+
x = (x1 , x2 ) ∈ R2 , t > 0,
|y−x|≤t
⎞ ϕ(y1 , y2 ) dy1 dy2 ⎟ ⎠+ t2 − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2
ψ(y1 , y2 ) dy1 dy2 t2 − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2
bana ov: (2.44) artahaytowyown kovowm Powasoni bana :
(2.44)
n = 1 depqowm, inpes arden gitenq, Koii xndri low owm nerkayacvowm
(2.20) Dalamberi bana ov, owaki ays paragrafowm menq ayn stacanq mek ayl` <vayrjqi> eanakov: Owadrowyown darnenq mek hangamanqi vra: n = 2
n = 1 depqerowm
low owmner stacanq` gtvelov n = 3 depqowm low man goyowyownic, erb enadrvowm r ϕ ∈ C 3 (R3 ), ψ ∈ C 2 (R3 ): Het abar, stacva bana er tei ownen, erb ϕ ∈ C 3 (R2 ), ψ ∈ C 2 (R2 )
ϕ ∈ C 3 (R1 ), ψ ∈ C 2 (R1 ) hamapatas-
xanabar: Sakayn, inpes arden cowyc enq tvel, n = 1 depqowm oorkowyan payman kareli owlacnel, bavarar enadrel ϕ ∈ C 2 (R1 ), ψ ∈ C 1 (R1 ): Nenq, or utt − a2 x u = 0,
x ∈ R3 , t > t 0 ,
ut=t0 = ϕ(x),
x ∈ R3 ,
ut t=t0 = ψ(x),
x ∈ R3 ,
Koii xndir, orte a > 0 hastatown , t0 ∈ R1 , τ = a(t − t0 ) o oxakani
oxarinmamb bervowm ver owsowmnasirva xndrin ⎞ ⎛ ∂ ⎜ ⎟ ϕ(y) dSy ⎠ + u(x, t) = ⎝ ∂t 4πa2 (t − t0 ) |y−x|=a(t−t0 )
+
4πa2 (t − t0 )
ψ(y) dSy
(2.45)
|y−x|=a(t−t0 )
fownkcian ays xndri low owm :
§ 7. Aliqneri difowziayi masin Ays paragrafowm khamozvenq, or Koii xndri low owmnern ownen tarber hatkowyownner, oronq kaxva en tara owyan n a oakanowyownic: Ditarkenq utt − a2 x u = 0,
x ∈ Rn , t > 0,
(2.46)
ut=0 = 0,
ut t=0 = ψ(x),
x ∈ Rn ,
(2.47)
x ∈ Rn ,
(2.48)
Koii xndir, orte ψ(x) ∈ C 2 (Rn ), a > 0 hastatown : Enadrenq goyowyown owni aynpisi R > 0, or ψ(x) > 0, erb ψ(x) ≡ 0, erb |x| ≥ R: Menq kditarkenq n = 3 n = 2 depqer: n = 3 depqowm (2.46) − (2.48) xndri low owm trvowm u(x, t) =
4πa2 t
ψ(y) dSy , x ∈ R3 , t > 0, |y−x|=at
Kirxhofi bana ov, oric het owm , or cankaca fiqsa x ∈ R3 , keti hamar u(x, t) > 0, erb at ∈ (|x| − R, |x| + R), u(x, t) = 0,
erb
|x| < R,
at ≤ |x| − R
kam
|x| > R,
at ≥ |x| + R :
Ayl kerp asa , ee |x| > R, apa at − R < |x| < at + R
gndayin ertowm u(x, t) > 0 u(x, t) = 0 ayd ertic dowrs: Da nanakowm , or skzbnakan pahin ψ(x) fownkciayi a ajacra azdecowyown amanaki nacqowm tara vowm het yal kerp. a ajanowm gndayin aliq |x| = at+R a ajnayin akatov |x| = at − R hetin akatov, oronq arvowm en d(at ± R) = a aragowyamb: Ayd gndayin aliqi laynowyown 2R : Cankaca
dt x, |x| > R, ketowm u(x, t) = 0 (dadari viak ) qani de at ≤ |x| − R (min a ajnayin akat khasni ayd ketin), aynowhet |x| − R < at < |x| + R amanakahatva owm u(x, t) > 0 (tatanvo viak ) heto krkin u(x, t) = 0 (dadari viak ), erb at ≥ |x| + R (erb aliqi hetin akat arden ancel x ketov): A ajnayin akati a kayowyan hatkowyown bnoro hiperbolakan havasarowmneri hamar Koii xndrin, in paymanavorva nman xndrov
nkaragrvo er owynerowm azdecowyan tara man verjavor aragowyamb: Sakayn hetin akati a kayowyown, ori ancnelowc heto ketowm verakangnvowm dadari viak, e aa xndri a annahatkowyown : n = 2 depqowm nman er owy ka: Iroq, n = 2 depqowm (2.46)−(2.48) xndri
low owm trvowm u(x, t) =
2πa
|y−x|≤at
ψ(y1 , y2 ) dy1 dy2 , x ∈ R2 , t > 0, t − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2
Powasoni bana ov: Cankaca x ∈ R2 , |x| > R, keti hamar u(x, t) = 0,
erb
at ≤ |x| − R,
u(x, t) > 0,
erb
at > |x| − R :
Ayspisov, u(x, t) > 0, erb |x| < at + R
u(x, t) = 0, erb |x| ≥ at + R:
Da nanakowm , or skzbnakan pahin ψ(x) fownkciayi a ajacra
azdecowyown amanaki nacqowm tara vowm het yal kerp. x, |x| > R, |x| − R pah, ketowm u(x, t) = 0 dadari viak arownakvowm min t = a erb ayd ketov ancnowm a aragowyamb arvo |x| = at + R a ajnayin |x| − R paherin u(x, t) > 0 akat, amanaki bolor hajord t > a x ketowm ayl s dadar i lini: Sakayn dvar nkatel, or ayd ketowm u(x, t) → 0, erb t → ∞, in nanakowm , or keti eowm anverj oqr ,
erb t → ∞: Ayd kapakcowyamb asowm en, or n = 2 depqowm tei ownenowm aliqi hetin akati difowzia (hetin akat bacakayowm ):
Dyowameli skzbownq:
Aym owsowmnasirenq Koii xndir anhamase
aliqayin havasarman hamar: Aknhayt , or bavarar ditarkel hamase
skzbnakan paymannerov depq` utt − a2 x u = f (x, t), ut=0 = 0,
x ∈ Rn , t > 0,
x ∈ Rn ,
(2.49) (2.50)
ut t=0 = 0,
x ∈ Rn :
(2.51)
Ayd npatakov ditarkenq vtt − a2 x v = 0,
vt
x ∈ Rn , t > τ ≥ 0,
v t=τ = 0,
x ∈ Rn ,
= f (x, τ ),
t=τ
(2.52) (2.53)
x ∈ Rn ,
(2.54)
xndir, ori low owm kaxva x, t o oxakanneric τ parametric` v = v(x, t, τ ): Tei owni het yal pndowm, or kovowm Dyowameli skzbownq: eorem 2.7.1 (Dyowameli skzbownq) Dicowq v(x, t, τ ) fownkcian (2.52), (2.53), (2.54) xndri low owm : Ayd depqowm t u(x, t) =
v(x, t, τ ) dτ
(2.55)
fownkcian (2.49), (2.50), (2.51) xndri low owm : Apacowyc: A ancelov (2.55) bana erkow angam st t o oxakani, havi a nelov (2.53), (2.54) paymanner` stanowm enq t ut = v(t, x, t) +
t vt (x, t, τ ) dτ =
vt (x, t, τ ) dτ,
t utt = vt (t, x, t) +
(2.56)
t vtt (x, t, τ ) dτ = f (x, t) +
vtt (x, t, τ ) dτ :
Qani or st xi o oxakanneri a ancman gor oowyown kareli tanel integrali nani tak, apa t x u = x
t v(x, t, τ ) dτ =
x v(x, t, τ ) dτ :
Het abar, utt − a2 x u = f (x, t) +
t
vtt (x, t, τ ) dτ − a2
t x v(x, t, τ ) dτ =
t = f (x, t) +
vtt (x, t, τ ) − a2 x v(x, t, τ ) dτ = f (x, t) :
Ayspisov, u fownkcian bavararowm (2.49) havasarman: (2.55) (2.56) nerkayacowmneric anmijapes het owm , or u fownkcian bavararowm (2.50) (2.51) paymannerin: eoremn apacowcva : Ev ayspes, menq karo enq grel utt − a2 x u = f (x, t), u
x ∈ Rn , t > 0,
= ϕ(x),
x ∈ Rn ,
ut t=0 = ψ(x),
x ∈ Rn ,
t=0
Koii xndri low man tesq, ee ownenq hamase havasarman hamar Koii xndri low owm: Grenq ayd low owmneri tesq mez haytni depqeri hamar: Enadrvowm , or f (x, τ ) fownkcian yowraqanyowr τ ≥ 0 hamar, orpes x o oxakanic kaxva fownkcia, patkanowm hamapatasxan dasin ( n = 1 depqowm C 1 dasin, n = 2, 3 depqerowm C 2 dasin): n=1
(Dalamberi bana ).
ϕ(x − at) + ϕ(x + at) + u(x, t) = 2a
x+at
x−at
ψ(ξ) dξ + 2a
⎛ ⎝kam, n=2
tes (2.20 ), u(M ) = ϕ(N ) +2 ϕ(P ) + 21
t
x+a(t−τ )
f (ξ, τ ) dξ
dτ
x−a(t−τ )
ψ(α) dα +
NP
⎞ f (x, t) dxdt⎠ ,
MNP
(Powasoni bana ).
⎛ u(x, t) =
∂ ⎜ 1 ⎝ ∂t 2πa
⎞
ϕ(y1 , y2 ) dy1 dy2
|y−x|≤at
a2 t2
− (y1 − x1
)2
− (y2 − x2
)2
⎟ ⎠+
+
+ n=3
2πa
2πa
a2 t2 − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2
|y−x|≤at
t dτ
ψ(y1 , y2 ) dy1 dy2
|y−x|≤a(t−τ )
+
f (y1 , y2 , τ ) dy1 dy2 , a (t − τ )2 − (y1 − x1 )2 − (y2 − x2 )2
(Kirxhofi bana ).
⎛ u(x, t) =
∂ ⎜ 1 ⎝ ∂t 4πa2 t t +
dτ
⎞
⎟ ϕ(y) dSy ⎠ +
|y−x|=at
4πa2 (t − τ )
4πa2 t
ψ(y) dSy + |y−x|=at
f (y, τ ) dSy : |y−x|=a(t−τ )
§ 8. Xa xndir hiperbolakan havasarman hamar
Kisaanverj lari tatanowmner: Ditarkenq het yal xndir. gtnel utt − a2 uxx = 0,
0 < x < ∞, 0 < t < ∞,
havasarman ayn low owm, or bavararowm u(0, t) = μ(t)
kam ux (0, t) = ν(t)
,
(a > 0)
t ≥ 0,
ezrayin u(x, 0) = ϕ(x),
ut (x, 0) = ψ(x),
0 ≤ x < ∞,
skzbnakan paymannerin: Ays xndir kovowm xa xndir lari tatanman havasarman hamar: Parzowyan hamar kditarkenq u(0, t) = 0 hamase ezrayin payman, in hamapatasxanowm ayn depqin, erb lari ayr amracva , inpes na ux (0, t) = 0 hamase ezrayin payman, in hamapatasxanowm ayn depqin, erb lari ayr azat : Nax ditarkenq amracva
ayrov kisaanverj lari tatanowmner` u(0, t) = 0: Tara enq xndir amboj a ancqi vra` arownakelov skzbnakan fownkcianer bacasakan kisaa ancqi vra kent ov: Nanakenq
ϕ(x) =
ψ(x) =
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ϕ(x), x ≥ 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩−ϕ(−x), x < 0, ⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ψ(x), x ≥ 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩−ψ(−x), x < 0 :
Aknhayt , or anverj lari tatanowm nkaragro ϕ(x − at) + ϕ(x + at) u (x, t) = + 2a
x+at
dξ ψ(ξ)
x−at
fownkcian {x > 0, t > 0} tirowyowm kisaanverj lari hamar akerpva
xndri low owm . ayd fownkcian bavararowm havasarman, skzbnakan paymannerin u(0, t) = 0 ezrayin paymanin (eorem 2.3.2): Verada nalov naxnakan xndri ϕ(x) ψ(x) skzbnakan fownkcianerin` low owm knerkayacvi het yal ov. x ezri a kayowyown de s i drs orvowm), x − at > 0 tirowyowm (t < a kownenanq ϕ(x − at) + ϕ(x + at) + u(x, t) = 2a
x+at
ψ(ξ) dξ, x−at
tirowyowm (t > xa arden a ka ezri azdecowyown), havi a nelov simetrik sahmannerowm kent fownkciayi integrali zro linel, kownenanq
x − at < 0
ϕ(x + at) − ϕ(at − x) + u(x, t) = 2a
x+at
ψ(ξ) dξ : at−x
Aym ditarkenq azat ayrov kisaanverj lari tatanowmner` ux (0, t) = 0: Nowyn kerp, xndir tara enq amboj a ancqi vra, bayc aym skzbnakan
fownkcianer zowyg ov arownakelov bacasakan kisaa ancqi vra: Nanakenq ⎧ ϕ(x) =
ψ(x) =
⎪ ⎪ ⎪ ⎨ϕ(x), x ≥ 0
⎪ ⎪ ⎪ ⎩ϕ(−x), x < 0, ⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ψ(x), x ≥ 0 ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ψ(−x), x < 0 :
Ays depqowm s aknhayt , or anverj lari tatanowm nkaragro u (x, t) =
ϕ(x − at) + ϕ(x + at) + 2a
x+at
dξ ψ(ξ)
x−at
fownkcian {x > 0, t > 0} tirowyowm kisaanverj lari hamar akerpva
xndri low owm , sakayn i tarberowyown kent arownakowyan depqi` ays depqowm bavararowm ux (0, t) = 0 ezrayin paymanin (eorem 2.3.3): Verada nalov naxnakan xndri ϕ(x) ψ(x) skzbnakan fownkcianerin` low owm knerkayacvi het yal ov. x ezri a kayowyown de s i drs orvowm, inpes naxord depqowm, erb t < a kownenanq u(x, t) =
ϕ(x − at) + ϕ(x + at) + 2a
x+at
ψ(ξ) dξ, x−at
x t > a
arden a ka ezri azdecowyown, havi a nelov simetrik erb sahmannerowm zowyg fownkciayi integrali hatkowyown, kownenanq ⎛ at−x ⎞ x+at ϕ(x + at) + ϕ(at − x) 1 ⎝ u(x, t) = + ψ(ξ) dξ + ψ(ξ) dξ ⎠ : 2a
Verjavor lari tatanowmner: Ditarkenq het yal xndir. gtnel utt − a2 uxx = 0,
0 < x < l, 0 < t < ∞,
(a > 0)
(2.57)
havasarman low owm, or bavararowm u(x, 0) = ϕ(x),
ut (x, 0) = ψ(x),
0 ≤ x ≤ l,
(2.58)
skzbnakan paymannerin u(0, t) = u(l, t) = 0,
t ≥ 0,
(2.59)
ezrayin paymannerin, in hamapatasxanowm ayn depqin, erb lari
ayrer amracva en: Inpes
naxord depqerowm, xndir tara enq amboj a ancqi
vra: Skzbnakan fownkcianer arownakenq` arownakva fownkcianer nanakelov ϕ, ψ, het yal ov. nax kent ov arownakenq [0, l]-ic [−l, l], ϕ(x) = ϕ(x),
0 ≤ x ≤ l,
ψ(x) = ψ(x),
0 ≤ x ≤ l,
ϕ(x) = −ϕ(−x),
−l ≤ x ≤ 0,
= −ψ(−x), ψ(x)
−l ≤ x ≤ 0,
aynowhet arownakenq 2l parberowyamb amboj a ancqi vra`
ϕ(x ± 2lk) = ϕ(x),
−l ≤ x ≤ l,
k = ± 1, 2, ...
± 2lk) = ψ(x), ψ(x
−l ≤ x ≤ l,
k = ± 1, 2, ... :
Aknhayt , or anverj lari tatanowm nkaragro u (x, t) =
ϕ(x − at) + ϕ(x + at) + 2a
x+at
dξ ψ(ξ)
x−at
fownkcian (2.57), (2.58), (2.59) xndri low owm ((2.59) ezrayin payman bavararva ` hamaayn eorem 2.3.2-i): Stacva bana owm naxnakan
xndri ϕ(x) ψ(x) skzbnakan fownkcianerin verada nalow hamar, inpes naxord depqerowm, anhraet {0 < x < l, t > 0} tirowyowm ϕ ψ fownkcianeri areqner artahaytel ϕ(x) ψ(x) fownkcianeri areqneri mijocov, in onowm enq nercoin: § 9. o oxakanneri anjatman meod
o oxakanneri anjatman kam Fowryei meod masnakan a ancyalnerov diferencial havasarowmneri low man himnakan meodneric , or karadrenq nax (2.57), (2.58), (2.59) amracva
ayrerov lari tatanman xndri hamar: Qani or (2.57) havasarowm g ayin hamase , owsti erkow masnavor low owmneri gowmar s ayd havasarman low owm : orenq gtnel (2.57) havasarman aynpisi masnavor low owmner, oronc gowmar klini (2.57), (2.58), (2.59) xndri low owm: Nax low enq het yal andak xndir. gtnel (2.57) havasarman ayn o trivial (o nowynabar zro) low owmner, oronq bavararowm en (2.59) ezrayin paymannerin ownen Hamase havasarowmner:
u(x, t) = X(x)T (t)
(2.60)
tesq, orte X(x) fownkcian kaxva miayn x o oxakanic, T (t) fownkcian kaxva miayn t o oxakanic: Teadrelov (2.60) tesqi u(x, t) fownkcian (2.57) havasarman mej` stanowm enq
X(x)T (t) − a2 X (x)T (t) = 0,
orteic, havi a nelov X(x) ≡ 0, T (t) ≡ 0, stanowm enq
1 T (t) X (x) = 2 : X(x) a T (t)
(2.61)
Orpeszi (2.60) fownkcian lini (2.57) havasarman low owm, anhraet , or (2.61) havasarowyown tei ownena {(x, t) : 0 < x < l, t > 0} tirowyi
bolor keteri hamar: (2.61) havasarowyan ax mas kaxva miayn x-ic, isk aj mas` miayn t-ic: Fiqselov x o oxakani or areq
o oxelov
t o oxakan (kam haka ak)` stanowm enq, or (2.61) havasarowyan
aj
ax maser nowynabar havasar en mi nowyn hastatownin: Ayd
hastatown nanakenq −λ-ov.
1 T (t) X (x) = 2 = −λ : X(x) a T (t)
Aysteic X(x)
T (t) fownkcianeri hamar stanowm enq
X (x) + λX(x) = 0,
X(x) ≡ 0,
T (t) + λa2 T (t) = 0,
T (t) ≡ 0,
0 < x < l,
(2.62)
t > 0,
(2.63)
sovorakan diferencial havasarowmner: (2.59) ezrayin paymanneric ownenq u(0, t) = X(0)T (t) = 0, u(l, t) = X(l)T (t) = 0,
orteic het owm , or X(0) = X(l) = 0 :
(2.64)
Ayspisov X(x) fownkciayi hamar stacanq het yal xndir` gtnel λ hastatowni ayn areqner, oronc hamar
X (x) + λX(x) = 0,
0 < x < l,
X(0) = X(l) = 0,
(2.65)
xndirn owni o zroyakan low owm: Aydpisi λ hastatownner kovowm en (2.65) xndri se akan areqner, isk hamapatasxan low owmner` se akan fownkcianer: Ays xndirn anvanowm en na xndir: Ditarkenq λ < 0, λ = 0
λ > 0 hnaravor depqer:
towrm-Liowvili
1. λ < 0 depqowm (2.65) xndir owni o trivial low owm: Iroq, (2.62) havasarman ndhanowr low owmn owni
X(x) = C1 e
√
−λx
+ C2 e −
√
−λx
tesq: (2.64) ezrayin paymanneric ownenq
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨X(0) = C1 + C2 = 0, ⎪ √ √ ⎪ ⎪ ⎩X(l) = C1 e −λl + C2 e− −λl = 0, orteic C1 = C2 = 0
X(x) ≡ 0:
2. λ = 0 depqowm (2.65) xndir krkin owni o trivial low owm: Iroq, ays depqowm (2.62) havasarman ndhanowr low owmn
X(x) = C1 x + C2 : (2.64) ezrayin paymanneric ownenq ⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨X(0) = C2 = 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩X(l) = C1 l + C2 = 0, orteic C1 = C2 = 0
X(x) ≡ 0:
3. λ > 0 depqowm (2.62) havasarman ndhanowr low owmn
X(x) = C1 cos
√
λx + C2 sin
√
λx :
(2.64) ezrayin paymanneric ownenq ⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨X(0) = C1 = 0, ⎪ √ √ ⎪ ⎪ ⎩X(l) = C1 cos λl + C2 sin λl = 0,
orteic C1 = 0
C2 sin
√
λl = 0: Ee X(x) ≡ 0, apa C2 = 0
aysinqn`
√
λ=
sin
√
λl = 0,
πn , l
orte n = 1, 2, ...: Het abar, (2.65) xndir karo ownenal o trivial low owmner miayn λ = λn =
πn 2 l
,
n = 1, 2, ...
areqneri (se akan areqneri) depqowm: Yowraqanyowr λn -in hamapatasxanowm Xn (x) = Dn sin
πn x l
low owm (se akan fownkcian), orte Dn - kamayakan hastatown : λn -in hamapatasxano (2.63) havasarman ndhanowr low owmn owni Tn (t) = An cos
tesq, orte An -
πan πan t + Bn sin t l l
Bn - kamayakan hastatownner en:
Ayspisov, πan πan πn t + Bn sin t sin x, un (x, t) = Xn (x)Tn (t) = An cos l l l
fownkcianer
(2.57)
havasarman
masnavor
bavararowm en (2.59) ezrayin paymannerin
low owmner
n = 1, 2, ...
en,
oronq
nerkayacvowm en erkow
fownkcianeri artadryali tesqov, oroncic mek kaxva miayn x-ic, myows` miayn t-ic: Ays low owmner karo en bavararel naxnakan xndri (2.58) skzbnakan paymannerin miayn masnavor ϕ
ψ fownkcianeri
hamar: Aym verada nanq (2.57), (2.58), (2.59) ndhanowr xndrin: Enadrenq An , Bn gor akicner aynpisin en, or u(x, t) ≡
∞ n=1
un (x, t) =
∞ n=1
An cos
πan πan πn t + Bn sin t sin x l l l
(2.66)
arq, inpes na
ayn arqer, oronq stacvowm en ays arq erkow angam
andam a andam a ancelis st zowgamet en Parz
{0 ≤ x ≤ l, t ≥ 0}
,
or
paymannerin,
u(x, t) aynpes
paymanneric gtnenq
x
An , Bn
o oxakanneri, havasaraa
bazmowyan vra:
fownkcian l
t
(2.57)
kbavarari
∞
un (x, 0) =
∞
n=1
ϕ
ψ
An sin
n=1
∞ ∂un
∂t
n=1
Ee
(2.58)
havasarman:
ezrayin
skzbnakan
gor akicner: Ownenq
u(x, 0) = ϕ(x) =
ut (x, 0) = ψ(x) =
(2.59)
inpes
(x, 0) =
∞ πn n=1
l
πn x, l
aBn sin
(2.67)
πn x: l
(2.68)
fownkcianer kareli nerkayacnel Fowryei arqov, apa ∞
ϕn = l
πn ϕn sin x, ϕ(x) = l n=1 ∞
ψn = l
πn x, ψn sin ψ(x) = l n=1 (2.69), (2.70)
(2.67), (2.68)
arqeri
l ϕ(ξ) sin
πn ξ dξ, l
(2.69)
ψ(ξ) sin
πn ξ dξ : l
(2.70)
l
bana eri hamematowyownic er owm ,
or skzbnakan paymanneri bavararman hamar anhraet vercnel
An = ϕ n , ayd depqowm
(2.66)
(2.57), (2.58), (2.59)
Bn =
ψn , πna
arqov nerkayacva
u(x, t)
(2.71) fownkcian khandisana
xndri low owm:
Ayspisov, menq low owm nerkayacrinq
(2.66)
arqi tesqov: Ee
(2.66)
arq taramitowm kam ayd arqov nerkayacva fownkcian diferenceli , apa, iharke, ayn i karo linel Aym
tesnenq,
e
fownkcianer, orpeszi arq
in
(2.57) diferencial havasarman low owm:
paymanneri
(2.71)
petq
bavararen
ϕ
ψ
bana ov orova gor akicnerov
(2.66)
ayn arqer, oronq stacvowm en ayd arq erkow angam andam
a andam a ancelis st x t o oxakanneri, linen havasaraa
zowgamet {0 ≤ x ≤ l, t ≥ 0}-owm: Qani or |un (x, t)| ≤ |An | + |Bn |,
apa
∞
(|An | + |Bn |)
(2.72)
n=1
arq (2.66) arqi maorant (2.72) arqi zowgamitowyownic het owm (2.66) arqi havasaraa zowgamitowyown: ut (x, t) fownkciayi anndhatowyown stanalow npatakov owsowmnasirenq ut (x, t) ∼
∞ ∂un
∂t
n=1
=
∞ πan n=1
l
−An sin
πn πan πan t + Bn cos t sin x l l l
(2.73)
arqi havasaraa zowgamitowyown: (2.73) arqi hamar maorant πa n (|An | + |Bn |) l n=1 ∞
(2.74)
arq: Ev verjapes, utt(x, t) uxx(x, t) fownkcianeri anndhatowyown stanalow npatakov owsowmnasirenq utt (x, t) ∼
∞ ∂ 2 un n=1
=−
∂t2
=
πan πan πn n2 An cos t + Bn sin t sin x, l l l n=1
∞ πa 2
l
uxx (x, t) ∼
∞ ∂ 2 un n=1
=−
∞ π 2
l
∂x2
(2.75)
=
πan πan πn n2 An cos t + Bn sin t sin x l l l n=1
(2.76)
arqeri havasaraa zowgamitowyown: Ays arqeri hamar hastatown bazmapatkii towyamb maorant arq handisanowm
∞
n2 (|An | + |Bn |)
(2.77)
n=1
arq: Aynowhet , havi a nelov
(2.72), (2.73), (2.77)
An , Bn
gor akicneri
(2.71) nerkayacowm,
arqeri zowgamitowyan xndir bervowm ∞
nk |ϕn |,
k = 0, 1, 2,
(2.78)
k = −1, 0, 1,
(2.79)
n=1 ∞
nk |ψn |,
n=1
arqeri zowgamitowyan xndrin: Hamaayn Fowryei arqeri haytni hatkowyownneri ∞
nk |ϕn |,
k = 0, 1, 2,
n=1
arqeri zowgamitowyan hamar bavarar enadrel, or
ϕ ∈ C 2 [0, l]
cian owni errord kargi ktor a ktor anndhat a ancyal
ϕ(0) = ϕ(l) = 0, payman, isk
∞
nk |ψn |,
ϕ (0) = ϕ (l) = 0,
fownk-
tei owni
(2.80)
k = −1, 0, 1,
n=1
arqeri zowgamitowyan hamar bavarar enadrel, or
ψ ∈ C 1 [0, l] fownk-
cian owni erkrord kargi ktor a ktor anndhat a ancyal
ψ(0) = ψ(l) = 0
tei owni
(2.81)
payman: Ayspisov, apacowcvec het yal eorem:
eorem 2.9.1
Dicowq ϕ ∈ C 2[0, l] fownkcian owni errord kargi ktor a ktor ahndhat a ancyal, ψ ∈ C 1[0, l] fownkcian owni erkrord kargi ktor a ktor ahndhat a ancyal tei ownen (2.80), (2.81) paymanner: Ayd depqowm (2.66) arqov nerkayacva u(x, t)
fownkcian, orte An , Bn gor akicner orovowm en (2.71) bana ov, (2.57), (2.58), (2.59)
xndri low owm :
Stacionar anhamase owyamb havasarowmner: Ditarkenq het yal xndir. gtnel utt − a2 uxx = f (x),
0 < x < l, 0 < t < ∞,
(a > 0)
(2.82)
anhamase havasarman low owm, or bavararowm u(x, 0) = ϕ(x),
ut (x, 0) = ψ(x),
0 ≤ x ≤ l,
(2.83)
skzbnakan paymannerin u(0, t) = u(l, t) = 0,
t ≥ 0,
(2.84)
hamase ezrayin paymannerin: Low owm ntrenq u(x, t) = v(x, t) + w(x)
(2.85)
erkow fownkcianeri gowmari tesqov, oronq bavararowm en (2.84) ezrayin paymanin: w(x) fownkcian kovowm low man stacionar mas: Pahanjenq, or v(x, t) fownkcian bavarari vtt = a2 vxx
hamase havasarman: Hamaayn (2.83) paymani v(x, 0) = u(x, 0) − w(x) = ϕ(x) − w(x),
(2.86)
vt (x, 0) = ut (x, 0) = ψ(x) :
Ayspisov, v(x) fownkciayi hamar stacanq xndir, or kareli low el
o oxakanneri anjatman meodov: Teadrelov (2.85) nerkayacowm (2.82) havasarman mej` w(x) fownkciayi hamar kstananq a2 wxx + f (x) = 0,
havasarowm, or low vowm erkow angam integrelov st x o oxakani` havi a nelov w(0) = w(l) = 0 ezrayin paymanner: Teadrelov w(x) fownkcian (2.86) skzbnakan paymani mej karo enq gtnel v(x) fownkcian:
ndhanowr anhamase owyamb havasarowmner: utt − a2 uxx = f (x, t),
Dicowq trva
0 < x < l, 0 < t < ∞,
(a > 0)
(2.87)
anhamase havasarowm, in hamapatasxanowm ayn depqin, erb azdo artaqin ow o oxvowm amanaki nacqowm: Ditarkenq (2.87), (2.83), (2.84) xndir: Low owm ntrenq u(x, t) =
∞
un (t) sin
n=1
πn x l
(2.88)
tesqov: Nerkayacnenq havasarman f (x, t) aj mas
(2.83) skzbnakan
fownkcianer Fowryei hamapatasxan arqerov. ∞
fn (t) = l
πn f (x, t) = fn (t) sin x, l n=1 ϕ(x) =
∞
ϕn sin
n=1
ψ(x) =
∞
ψn sin
n=1
Teadrelov (2.88)
πn x, l πn x, l
ϕn =
ψn =
l
l l
f (ξ, t) sin
l
πn ξ dξ, l
(2.89)
ϕ(ξ) sin
πn ξ dξ, l
(2.90)
ψ(ξ) sin
πn ξ dξ : l
(2.91)
l
(2.89) artahaytowyownner (2.87) havasarman mej`
stanowm enq ∞
un (t) +
πan 2
n=1
orteic
un (t) +
l
πan 2 l
πn πn fn (t) sin x= x, l l n=1 ∞
un (t) sin
un (t) = fn (t),
n = 1, 2, ... :
(2.92)
Ayspisov, un (t) fownkcian oroelow hamar stacanq hastatown gor akicnerov sovorakan diferencial havasarowm: (2.83) skzbnakan paymanneric stanowm enq u(x, 0) = ϕ(x) =
∞ n=1
ut (x, 0) = ψ(x) =
orteic
πn πn ϕn sin x= x, l l n=1 ∞
un (0) sin
∞
πn πn ψn sin x= x, l l n=1 ∞
un (0) sin
n=1
un (0) = ϕn ,
un (0) = ψn :
(2.93)
Low elov (2.92), (2.93) xndir kstananq un (t) fownkcian: Anhamase ezrayin paymanner: Ditarkenq a ajin xa xndir lari tatanman havasarman hamar ndhanowr depqowm. utt − a2 uxx = f (x, t), u(x, 0) = ϕ(x), u(0, t) = μ1 (t),
0 < x < l, 0 < t < ∞, ut (x, 0) = ψ(x),
(a > 0)
0 ≤ x ≤ l,
u(l, t) = μ2 (t),
t≥0:
Ays xndir low elow hamar nermow enq nor v(x, t) anhayt fownkcia. u(x, t) = v(x, t) + U (x, t),
orte enadrvowm , or U (x, t) fownkcian haytni : v(x, t) fownkcian petq lini vtt − a2 vxx = f(x, t)
havasarman low owm, orte f(x, t) = f (x, t) − het yal skzbnakan ezrayin paymannerin`
Utt − a2 Uxx
v(x, 0) = ϕ(x) = ϕ(x) − U (x, 0),
,
bavarari
vt (x, 0) = ψ(x) = ψ(x) − Ut (x, 0), v(0, t) = μ 1 (t) = μ1 (t) − U (0, t), v(l, t) = μ 2 (t) = μ2 (t) − U (l, t) :
ntrenq U (x, t) fownkcian aynpes, or μ 1 (t) = μ 2 (t) = 0 :
Ayd npatakov karo enq vercnel U (x, t) = μ1 (t) +
x μ2 (t) − μ1 (t) : l
Ayspisov, u(x, t) fownkciayi hamar ndhanowr ezrayin paymannerov xndir bervec v(x, t) fownkciayi hamar hamase ezrayin paymannerov xndrin:
Glowx 3 Parabolakan tipi havasarowmner u(x, t), x ∈ Rn , t > 0,
fownkcian kovowm
Lu ≡ ut − x u = f (x, t), ut=0 = ϕ(x), Koii xndri low owm, ee
u-n
x ∈ Rn , t > 0,
(3.1)
x ∈ Rn ,
(3.2)
patkanowm
C 2 (x ∈ Rn , t > 0) ∩ C(x ∈ Rn , t ≥ 0) bazmowyan,
{x ∈ Rn , t > 0}
tirowyowm bavararowm
(3.1)
havasarman
t = 0 depqowm (3.2) paymanin: (3.2) payman kovowm skzbnakan payman, isk
ϕ(x)
fownkcian kovowm skzbnakan fownkcia:
Low man
sahmanowmic
aknhaytoren
low man goyowyan hamar anhraet en
het
owm
,
or
(3.1), (3.2)
f ∈ C(x ∈ Rn , t > 0)
xndri
ϕ ∈ C(Rn )
paymanner:
Inpes
het
aliqayin havasarman depqowm, mer owsowmnasirowyan plan
yaln . skzbowm Fowryei
<kk ahenq>
(3.1), (3.2)
a oxowyan mijocov (a anc himnavorman)
xndri low man bana
, aynowhet
xndri maematikakan xist hetazotman:
kandrada nanq
§ 1. Fowryei a oxowyan kira owm jermahaordakanowyan havasarman hamar Koii xndri low owm stanalow hamar
Parzowyan hamar ditarkenq hamase havasarman depq. ut − x u = 0,
x ∈ Rn , t > 0,
(3.10 )
x ∈ Rn :
(3.2)
ut=0 = ϕ(x),
Ev ayspes, dicowq u(x, t) fownkcian (3.10), (3.2) xndri low owm : Bazmapatkenq (3.10) nowynowyan aj ax maser e−i(x,ξ)-ov, orte ξ -n Rn tara owyan kamayakan ket , stacva havasarowyown integrenq Rn -ov: Kstananq u t (ξ, t) + |ξ|2 u (ξ, t) = 0,
orte u(ξ, t)-n t > 0 parametric kaxva
a oxowyownn st x ∈ Rn o oxakani.
u (ξ, t) =
(3. 10 )
x ∈ Rn , t > 0, u(x, t)
fownkciayi Fowryei
u(x, t)e−i(x,ξ) dx :
Rn
Nowyn ov, (3.2) skzbnakan paymanic kstananq u t (ξ, t)t=0 = ϕ(ξ) :
(3. 2)
Yowraqanyowr fiqsa ξ ∈ Rn depqowm (3.10), (3.2) xndir u(ξ, t) fownkciayi hamar handisanowm Koii xndir hastatown gor akicnerov sovorakan diferencial havasarman hamar, ori low owmn owni
u (ξ, t) = e−|ξ| t ϕ(ξ),
t > 0, ξ ∈ Rn ,
tesq: Het abar, Fowryei hakadar a oxowyan mijocov, xndri low owm nerkayacvowm u(x, t) =
(2π)n
u (ξ, t)ei(x,ξ) dξ =
Rn
(2π)n
Rn
(3.10 ), (3.2)
i(x,ξ) e−|ξ| t ϕ(ξ)e dξ =
= = Rn
(2π)n
⎛ ϕ(y) ⎝ (2π)n
tesqov, orte K(z, t) = K(z, t)
(2π)n
e−|ξ| t ei(x,ξ)
Rn
e
ϕ(y)e−i(y,ξ) dy dξ =
Rn −|ξ|2 t i(x−y,ξ)
e
⎞
dξ ⎠ dy =
Rn
K(x − y, t)ϕ(y) dy Rn
ei(z,ξ) e−|ξ| t dξ,
z = (z1 , ..., zn ) ∈ Rn , t > 0 :
Rn
fownkciayi hamar tei owni K(z, t) =
n n ' ' eizj ξj e−ξj t dξj = k(zj , t), 2π j=1 j=1 −∞
havasarowyown, orte k(α, t) =
2π
eiαξ e−ξ t dξ = e−ξ t cos αξ dξ, 2π
−∞
α ∈ R1 , t > 0 :
−∞
Havi a nelov, or ∂k =− ∂α 2π
α α ξ sin αξe−ξ t dξ = − cos αξe−ξ t dξ = − k(α, t), 4πt 2t
−∞
−∞
kstananq
α2
k(α, t) = e− 4t k(0, t) :
Myows komic ownenq k(0, t) =
het abar
2π
e−ξ t dξ = √ , 2 πt
−∞
α2
e− 4t k(α, t) = √ , 2 πt z2
α ∈ R1 , t > 0,
|z| j n ' e− 4t e− 4t √ = √ , K(z, t) = 2 πt (2 πt)n j=1
z ∈ Rn , t > 0,
owsti
(3.10 ), (3.2) xndri low man hamar karo enq grel K(x − y, t)ϕ(y) dy =
u(x, t) = Rn
=
√ (2 πt)n
e−
|x−y|2 4t
Rn
(3.3) artahaytowyown kovowm
ϕ(y) dy,
x ∈ Rn , t > 0 :
Powasoni bana
(3.3)
:
§ 2. Fowndamental low owm: Jermahaordakanowyan havasarman hamar Koii xndri low man goyowyown Ditarkenq
⎧ ⎪ ⎪ |x|2 ⎪ ⎪ ⎨ √ n e− 4t , x ∈ Rn , t > 0, U (x, t) = (2 πt) ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎩0, x ∈ Rn , t ≤ 0,
fownkcian: {0} = {x = 0, t = 0} ketowm U (x, t) fownkcian xzvowm , isk mnaca bolor keterowm bavararowm jermahaordakanowyan havasarman: Dvar stowgel, or U ∈ C ∞ (Rn+1 \{0}):
fownkcian kovowm jermahaordakanowyan havasarman fowndamental low owm : Sahmanowm:
U (x, t)
Tei owni het yal pndowm:
eorem 3.2.1 Dicowq ϕ ∈ C(Rn ) fownkcian sahmana ak ` sup |ϕ(x)| = M < ∞ :
x∈Rn
Ayd depqowm (3.3) bana ov trva fownkcian (3.10), (3.2) xndri low owm : Ayd low owm sahmana ak ` sup
x∈Rn ,t≥0
|u(x, t)| ≤ M,
(3.4)
avelin, tei ownen het yal anhavasarowyownner` inf ϕ ≤ u(x, t) ≤ sup ϕ, Rn
Rn
Apacowyc: Vercnenq kamayakan nanakenq
x ∈ Rn , t ≥ 0 :
R > 0, 0 < δ < T < ∞
(3.4 ) QR,δ,T -ov
QR,δ,T = {|x| < R, δ < t < T }
glan: Nax apacowcenq, or (3.3) bana ov trva u(x, t) fownkcian QR,δ,T -owm bavararowm (3.10 ) patkanowm C 2(QR,δ,T ) dasin havasarman: (3.3) integral nerkayacnenq u(x, t) = I1 (x, t) + I2 (x, t)
(3.5)
erkow integralneri gowmari tesqov, orte I1 (x, t) =
K(x − y, t)ϕ(y) dy, |y|≤2R
I2 (x, t) =
K(x − y, t)ϕ(y) dy : |y|>2R
nra Qani or I1(x, t) integrali enaintegralayin fownkcian cankaca kargi a ancyalner st x t o oxakanneri anndhat en {(x, t) ∈ QR,δ,T , |y| ≤ 2R} ak sahmana ak bazmowyan vra, apa a ancman gor oowyown kareli tea oxel integrali nani tak: Het abar, I1 ∈ C ∞(QR,δ,T ) I1(x, t) fownkcian QR,δ,T -owm bavararowm (3.10 ) havasarman: nra cankaca
I2 (x, t) integrali enaintegralayin fownkcian kargi a ancyalner st x t o oxakanneri anndhat en {(x, t) ∈ QR,δ,T , |y| > 2R} bazmowyan vra: Sakayn I2 -owm integrowm katarvowm {|y| > 2R} ansahmana ak bazmowyownov: I2(x, t) fownkciayi hamar I1(x, t) fownkciayi hamapatasxan hatkowyownner apacowcelow
hamar bavarar cowyc tal, or I2 (x, t) fownkcian a ancyalner st x
nra cankaca kargi
t o oxakanneri {|y| > 2R} bazmowyan vra ownen
integreli maorantner, oronq kaxva en (x, t)-ic, (x, t) ∈ QR,δ,T : Qani or {(x, t) ∈ QR,δ,T , |y| > 2R} keteri hamar |x − y| ≥ |y| − |x| ≥ |y| − R,
apa
|x−y|2
|K(x − y, t)ϕ(y)| ≤
(|y|−R)2
e− 4t e− 4T √ |ϕ(y)| ≤ √ M: n (2 πt) (2 πδ)n
Aj masowm grva fownkcian oroneli maorantn . |I2 (x, t)| ≤ |y|>2R
M |K(x − y, t)ϕ(y)| dy ≤ √ 2 πδ
n
e−
(|y|−R)2 4T
dy < ∞ :
|y|>2R
Nman ov kareli gtnel maorantner a ancyalneri hamar: rinak, gtnenq maorant a ajin kargi a ancyalneri (st xi , i = 1, ..., n,
t
o oxakanneri) hamar . −2(xi − yi ) − |x−y|2 ∂ = √ ≤ 4t (K(x − y, t)ϕ(y)) ϕ(y) e (2 πt)n 4t ∂xi ≤
|x| + |y| − |x−y|2 R + |y| − (|y|−R)2 4t 4T √ √ e |ϕ(y)| ≤ M, e (2 πt)n 2t (2 πδ)n 2δ
i = 1, ..., n,
∂ + |y|)2 − (|y|−R)2 (K(x − y, t)ϕ(y)) ≤ (R 4T M: (2√πδ)n 4δ 2 e ∂t
Ayspisov, I1 (x, t)
I2 (x, t) fownkcianer anverj diferenceli en
∞
QR,δ,T -owm bavararowm en (3.10 ) havasar-
QR,δ,T -owm, I1 , I2 ∈ C (QR,δ,T ),
man: Het abar, u(x, t) fownkcian (st (3.5))
s tva nowyn
hatkowyownnerov: Qani or R > 0, T > 0, δ > 0 kamayakan en, apa u(x, t) fownkcian bavararowm (3.10 ) havasarman {x ∈ Rn , t > 0} tirowyowm u ∈ C ∞ (x ∈ Rn , t > 0):
Dicowq x ∈ Rn kamayakan ket , σ > 0 kamayakan iv : Ayd depqowm
e−
|x−y|2 σ
=
e−
(xj −yj )2 σ
dyj =
j=1−∞
Rn n '
n '
+∞
dy =
⎛ +∞ ⎞ n ' √ √ √ ⎝ e−ηj2 dηj ⎠ σ = ( πσ) = ( πσ)n :
j=1
j=1
−∞
Het abar, cankaca x ∈ Rn , t > 0, σ > 0 depqowm √ (2 πt)n
e−
|x−y|2 4tσ
dy = σ n/2 :
(3.6)
dy ≡ 1,
(3.7)
Rn
Masnavorapes, erb σ = 1, Rn
K(x − y, t) dy = √ n (2 πt)
e−
|x−y|2 4t
x ∈ Rn , t > 0 :
Rn
Aym apacowcenq, or u ∈ C(x ∈ Rn , t ≥ 0) tei owni (3.2) payman: Dra hamar bavarar cowyc tal, or kamayakan x0 ∈ Rn hamar lim
(x,t)→(x0 ,0) (t>0)
u(x, t) = ϕ(x0 ) :
(3.8)
Vercnenq kamayakan ε > 0: Qani or ϕ(x) fownkcian anndhat ketowm, apa goyowyown owni aynpisi δ > 0, or |ϕ(y) − ϕ(x0 )| ≤ ε
Ownenq u(x, t) − ϕ(x0 ) = =
erb
x0
|y − x0 | ≤ δ :
K(x − y, t) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dy =
Rn
K(x − y, t) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dy+
|y−x0 |≤δ
+
K(x − y, t) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dy = I1,δ + I2,δ :
|y−x0 |>δ
(3.9)
st (3.7) havasarowyan |I1,δ | ≤
K(x − y, t)|ϕ(y) − ϕ(x0 )| dy ≤
|y−x0 |≤δ
K(x − y, t) dy ≤ ε
≤ε
K(x − y, t) dy = ε
(3.10)
Rn
|y−x0 |≤δ
Gnahatenq (3.9) nerkayacman erkrord gowmarelin. |I2,δ | ≤
K(x − y, t)|ϕ(y) − ϕ(x0 )| dy ≤
|y−x0 |>δ
|x−y|2
K(x − y, t) |ϕ(y)| + |ϕ(x )| dy ≤ 2M
≤ |y−x0 |>δ
|y−x0 |>δ
Vercnenq aynpisi x, or |x − x0 | <
|x−y|2 e− 8t √ e− 8t dy : (2 πt)n
δ :
Ayd depqowm, erb |y − x0 | > δ, |x − y| = |(y − x0 ) − (x − x0 )| ≥ |y − x0 | − |x − x0 | > δ −
δ δ = :
st (3.6)-i ownenq
|x−y|2
|I2,δ | ≤ 2M |y−x0 |>δ
≤ 2M e (3.9),
δ − 32t
(3.10),
δ2 e− 8t √ e− 32t dy ≤ n (2 πt)
|x−y|2
Rn
e− 8t √ dy = 2M e−δ /32t 2n/2 → 0, (2 πt)n
(3.11)
erb
t → +0 :
a nowyownneric anmijapes het owm
(3.11) (3.8)
havasarowyown: tirowyowm u(x, t) low man sahmana akowyown anmijapes stacvowm (3.3) nerkayacowmic` {x ∈ Rn , t > 0}
|u(x, t)| ≤
K(x − y, t)|ϕ(y)| dy ≤ M
Rn
K(x − y, t) dy = M, Rn
isk t = 0 depqowm tei owni (3.2)-, orteic het owm (3.4) gnahatakan: Nman ov apacowcvowm en (3.4 ) anhavasarowyownner: Erb x ∈ Rn , t > 0 tei owni inf ϕ = K(x − y, t) inf ϕ dy ≤ u(x, t) ≤ K(x − y, t) sup ϕ dy = sup ϕ, Rn
Rn
Rn
Rn
Rn
Rn
isk t = 0 depqowm tei owni (3.2)-, orteic het owm (3.4 ) gnahatakan: eoremn apacowcva :
§ 3. Low man miakowyown: Maqsimowmi skzbownq: Low man anndhat kaxva owyown skzbnakan fownkciayic Nanakenq B = B(x ∈ Rn , t ≥ 0) bolor g(x, t) fownkcianeri bazmowyown, oronq orova en {x ∈ Rn , t ≥ 0}-owm
sahmana ak en kamayakan
{x ∈ Rn , 0 ≤ t ≤ T } ertowm`
cankaca T > 0 hamar goyowyown owni aynpisi C(T ) > 0 iv, or |g(x, t)| ≤ C(T ),
erb
x ∈ Rn , 0 ≤ t ≤ T :
Tei owni het yal pndowm:
eorem 3.3.1 B bazmowyan patkano Lu ≡ ut − x u = f (x, t), ut=0 = ϕ(x),
x ∈ Rn , t > 0, x ∈ Rn ,
(3.1) (3.2)
xndri low owm miakn : Min eoremi apacowycin ancnel` nenq miayn, or (3.1), (3.2) xndri low man miakowyown kareli apacowcel na
B dasic aveli layn dasowm:
Nanakenq Bα -ov, orte α ≥ 0 obacasakan iv , bolor g(x, t) fownkcianeri bazmowyown, oronq orova en {x ∈ Rn , t ≥ 0}-owm bavararowm en het yal paymanin`
kamayakan T > 0 hamar goyowyown owni aynpisi C(T ) > 0, or
|g(x, t)| ≤ C(T )eα|x| ,
erb
x ∈ Rn , 0 ≤ t ≤ T :
Tei owni het yal pndowm, or nerkayacnowm enq a anc apacowyci:
eorem 3.3.1| (3.1)
,
(3.2)
xndri low owm miakn
B α , α ≥ 0,
dasowm
:
Aknhayt , or B = B0 ⊂ Bα : Nenq na , or sahmana akowyan paymani bacakayowyan depqowm (a anc or ayl paymani) (3.1), (3.2) xndri low owm miak :
eorem 3.3.1-i apacowyc:
u2 (x, t) fownkcianer
Dicowq u1 (x, t)
(3.1), (3.2) xndri low owmner en
patkanowm en B dasin: Ayd depqowm
u(x, t) = u1 (x, t) − u2 (x, t) fownkcian Lu ≡ ut − x u = 0, ut=0 = 0,
xndri low owm
x ∈ Rn , t > 0,
(3.10 ) (3.20 )
x ∈ Rn ,
patkanowm B dasin: Da nanakowm , or cankaca
T > 0 hamar goyowyown owni aynpisi C(T ) > 0 iv, or |u(x, t)| ≤ C(T ),
x ∈ Rn , 0 ≤ t ≤ T :
(3.12)
x ∈ Rn , t > 0 :
(3.13)
Cowyc tanq, or u(x, t) ≡ 0,
(3.13)- apacowcelow hamar fiqsenq kamayakan (x0 , t0 ) ∈ {x ∈ Rn , t > 0}
ket
cowyc tanq, or u(x0 , t0 ) = 0 :
Vercnenq kamayakan ε > 0
(3.14)
ditarkenq
w± (x, t) = ε(|x|2 + (2n + 1)t) ± u(x, t),
x ∈ Rn , t ≥ 0,
fownkcianer, orte w+ - hamapatasxanowm havasarowyan aj masowm + nanin, w− - hamapatasxanowm − nanin: w+
w−
fownkcianer patkanowm en bavararowm en
C 2 (x ∈ Rn , t > 0) ∩ C(x ∈ Rn , t ≥ 0)
Lw± = ε,
x ∈ Rn , t > 0,
dasin (3.15)
havasarman: w± fownkcianer bavararowm en w± t=0 = ε|x|2 ,
x ∈ Rn ,
(3.16)
skzbnakan paymanin: Hamaayn (3.12)-i` goyowyown owni aynqan me R, or {|x| = R, 0 ≤ t ≤ t0 } glanayin maker owyi vra w±
|x|=R 0≤t≤t0
= εR2 + (2n + 1)tε ± u
≥ εR2 − |u|
|x|=R 0≤t≤t0
|x|=R 0≤t≤t0
≥
≥ εR2 − C(t0 ) ≥ 0
(3.17)
erb R → ∞): nd orowm, karo enq (x0 , t0 ) ket nka R- aynqan me , or R > |x0 | ΩR, t = {|x| < R, 0 < t < t0 } glani verin himqi nersowm: gtvenq het yal pndowmic, or heto kapacowcenq:
(qani or enadrel
εR2 − C(t0 ) → +∞,
Lemma 3.3.1
Dicowq
fownkcian patkanowm C 2(ΩR ) ∩ C(ΩR ) = {|x| < R, 0 < t < ∞}, R > 0, tva het yal z(x, t)
dasin, orte ΩR hatkowyownnerov` 1. Lz ≥ 0 ΩR -owm, 2. z t=0 ≥ 0, ≥ 0, orte t0 -n or drakan iv : 3. z |x|=R 0≤t≤t0
Ayd depqowm z(x, t) ≥ 0,
(x, t) ∈ ΩR, t0 = {|x| ≤ R, 0 ≤ t ≤ t0 } :
Havi a nelov (3.15), (3.16), (3.17) w± (x, t) fownkcianeri hamar kira elov Lemma 3.3.1-` stanowm enq, or ΩR, t -owm w± (x, t) ≥ 0, masnavorapes w± (x0 , t0 ) ≥ 0: Het abar
−ε |x0 |2 + (2n + 1)t0 ≤ u(x0 , t0 ) ≤ ε |x0 |2 + (2n + 1)t0 ,
orteic
|u(x0 , t0 )| ≤ ε |x0 |2 + (2n + 1)t0 :
Qani or ε > 0 kamayakan , stanowm enq (3.14) havasarowyown: eoremn apacowcva : Lemma 3.3.1-i apacowyc: Katarenq hakaso enadrowyown: Enadrenq goyowyown owni aynpisi (x1 , t1 ) ∈ ΩR, t0 ket, or z(x1 , t1 ) < 0: Ditarkenq v(x, t) = e−t z(x, t) fownkcian: Parz , or v(x1 , t1 ) < 0 :
(3.18)
v(x, t) anndhat fownkcian ΩR, t0 ak glanowm ndownowm ir oqragowyn
areq. goyowyown owni aynpisi (x2 , t2 ) ∈ ΩR, t0 ket, or v(x2 , t2 ) =
min
(x,t)∈ΩR, t0
v(x, t) :
Hamaayn (3.18)-i` v(x2 , t2 ) < 0 :
Lemmayi 2.
(3.19)
3. paymanneri hamaayn v t=0 = (e−t z)t=0 ≥ 0,
v
|x|=R 0≤t≤t0
= (e−t z)
|x|=R 0≤t≤t0
≥ 0,
owsti (x2 , t2 ) ket i karo patkanel o glani {|x| ≤ R, t = 0} storin himqin, o l glani {|x| = R, 0 ≤ t ≤ t0 } komnayin maker owyin: Het abar (x2 , t2 ) ket kam ΩR, t0 glani nerqin ket kam patkanowm glani verin
himqin` |x2 | < R, t2 = t0 : A ajin depqowm, erb (x2 , t2 )- minimowmi ket , v(x2 , t2 ) < 0,
vt (x2 , t2 ) = 0,
vxi xi (x2 , t2 ) ≥ 0,
i = 1, ..., n,
erkrord depqowm v(x2 , t2 ) < 0,
vt (x2 , t2 ) ≤ 0,
vxi xi (x2 , t2 ) ≥ 0,
i = 1, ..., n :
Erkow depqowm l Lz(x2 , t2 ) = L(et v)(x2 , t2 ) = et (v + vt − x v) x=x2 < 0, t=t2
in hakasowm lemmayi 1. paymanin: Lemman apacowcva : Dicowq u(x, t) fownkcian patkanowm B bazmowyan
(3.10 ), (3.2)
xndri low owm : Miakowyan eoremic het owm , or ayd low owm petq hamnkni (3.3) Powasoni integralov trva low man het: Het abar ayn sahmana ak amboj {x ∈ Rn , t > 0} kisatara owyownowm
bavararowm
(3.4 ) anhavasarowyownnerin: Ayspisov, tei owni het yal pndowm:
eorem 3.3.2 (Maqsimowmi skzbownq)
B bazmowyan patkano
(3.1 ), (3.2) xndri low owm bavararowm (3.4 ) anhavasarowyownne0
rin: eorem 3.3.1-i apacowycic bxowm , or jermahaordakanowyan havasarman hamar Koii xndri sahmana ak low owm tva het yal hatkowyownnerov` 1.
amanaki skzbnakan t = 0 pahin linelov miayn anndhat, low owm
anmijapes da nowm anverj diferenceli bolor t > 0 hamar: 2. Ee amanaki skzbnakan t = 0 pahin low owm havasar zroyi amenowreq, baca owyamb or keti inqan ases oqr rjakayqi, orte ayn drakan , apa cankaca t > 0 hamar low owm da nowm drakan bolor keterowm: Da nanakowm , or (3.1), (3.2) xndrov nkaragrvo jermowyan tara man aragowyown anverj , in, iharke, cowyc talis xndri o liareq hamapatasxanowyown bnowyan er owyin: Jermowyan tara man er owyneri a avel grit nkaragrowyan hamar anhraet ditarkel Koii aveli bard xndir o g ayin diferencial havasarman hamar:
eorem 3.3.3 (Skzbnakan fownkciayic low man anndhat kaxva owyan masin) Dicowq u (x, t) u (x, t) fownkcianer patkanowm
en B bazmowyan
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u1t − x u1 = f (x, t), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u1
t=0
= ϕ1 (x),
x ∈ Rn ,
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u2t − x u2 = f (x, t), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u1
t=0
= ϕ2 (x),
x ∈ Rn , t > 0,
x ∈ Rn , t > 0,
x ∈ Rn ,
xndirneri low owmner en: Ayd depqowm, ee or ε > 0 hamar |ϕ1 (x) − ϕ2 (x)| ≤ ε,
x ∈ Rn ,
apa |u1 (x, t)) − u2 (x, t)| ≤ ε,
x ∈ Rn , t ≥ 0 :
(3.20)
Apacowyc: Ditarkenq u(x, t) = u (x, t) − u (x, t) tarberowyown: u(x, t)
fownkcian patkanowm B bazmowyan ⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ut − x u = 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u
t=0
= ϕ(x),
x ∈ Rn , t > 0, x ∈ Rn ,
Koii xndri low owm , orte ϕ(x) = ϕ1 (x) − ϕ2 (x), |ϕ(x)| ≤ ε: Ver aradrva ic het owm , or u(x, t) fownkcian sahmana ak {x ∈ Rn , t > 0} kisatara owyownowm hamaayn maqsimowmi skzbownqi` bavararowm −ε ≤ inf (ϕ1 − ϕ2 ) = inf ϕ ≤ u(x, t) = u1 (x, t) − u2 (x, t) ≤ Rn
Rn
≤ sup ϕ = sup(ϕ1 − ϕ2 ) ≤ ε, Rn
Rn
x ∈ Rn , t ≥ 0,
anhavasarowyownnerin, orteic het owm eoremn apacowcva :
anhavasarowyown:
(3.20)
Skzbnakan fownkciayic low man anndhat kaxva owyan bacakayowyan rinak: Ditarkenq Koii het yal xndirner (<haka-
dar> jermahaordakanowyan havasarman hamar)` (K0 )
(Kn )
u0 (x, t) ≡ 0
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u0t + u0xx = 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u0
t=0
= 0,
x ∈ R1 ,
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨unt + unxx = 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ un
un (x, t) = e−n e
t=0
n2 t
x ∈ R1 , t > 0,
x ∈ R1 , t > 0,
= e−n cos nx,
x ∈ R1 :
cos nx, n = 1, 2, ..., x ∈ R1 , t ≥ 0, fownkcianer
hamapatasxanabar (K0) (Kn) xndirneri low owmner en patkanowm en B bazmowyan: (Kn) xndrowm skzbnakan fownkcian (bolor a ancyalneri het miasin) havasaraa st x ∈ R1 gtowm zroyi, erb n → ∞, aysinqn` (K0) xndri skzbnakan fownkciayin: Sakayn, rinak, erb x = 0, un (x, t) − u0 (x, t) low owmneri tarberowyown cankaca t > 0 hamar gtowm anverji, erb n → ∞: Iroq.
|un (0, t) − u0 (0, t)| = un (0, t) = e−n en t → ∞,
erb
n→∞:
Dyowameli skzbownq: Aym owsowmnasirenq Koii xndir anhamase
jermahaordakanowyan havasarman hamar: Aknhayt , or bavarar ditarkel hamase skzbnakan paymanov depq. ut − a2 x u = f (x, t), x ∈ Rn , t > 0, u
t=0
= 0, x ∈ Rn :
(3.21) (3.22)
Ditarkenq vt − a2 x v = 0, x ∈ Rn , t > τ ≥ 0,
(3.23)
v t=τ = f (x, τ ), x ∈ Rn ,
(3.24)
xndir, ori low owm kaxva x, t o oxakanneric τ parametric. v = v(x, t, τ ): Nenq miayn, or (3.21), (3.22) xndir, inpes aliqayin havasarman depqowm, o oxakani hamapatasxan oxarinowmov bervowm a = 1 depqin: Tei owni het yal pndowm, or kovowm Dyowameli skzbownq: eorem 3.3.4 (Dyowameli skzbownq) Dicowq v(x, t, τ ) fownkcian (3.23), (3.24) xndri low owm : Ayd depqowm t v(x, t, τ ) dτ
u(x, t) =
(3.25)
fownkcian (3.21), (3.22) xndri low owm : Apacowyc: A ancelov u(x, t) fownkcian st a nelov (3.23) payman` stanowm enq t ut = v(t, x, t) +
t
o oxakani, havi
t vt (x, t, τ ) dτ = f (x, t) +
vt (x, t, τ ) dτ :
(3.26)
Qani or st xi o oxakanneri a ancman gor oowyown kareli tea oxel integrali nani tak, apa t x u = x
t v(x, t, τ ) dτ =
x v(x, t, τ ) dτ :
Het abar ut − a2 x u = f (x, t) +
t
vt (x, t, τ ) dτ − a2
t = f (x, t) +
t x v(x, t, τ ) dτ =
vt (x, t, τ ) − a2 x v(x, t, τ ) dτ = f (x, t) :
Ayspisov, u fownkcian bavararowm (3.21) havasarman: (3.25) nerkayacowmic anmijapes het owm , or u fownkcian bavararowm (3.22) paymanin: eoremn apacowcva : Ayspisov, ee ownenq hamase havasarman hamar Koii xndri low owm, menq karo enq grel na ut − a2 x u = f (x, t), x ∈ Rn , t > 0, ut=0 = ϕ(x), x ∈ Rn ,
Koii xndri low owm: Enadrenq f (x, τ ) fownkcian anndhat patkanowm B bazmowyan, isk ϕ fownkcian anndhat sahmana ak: Ayd depqowm low owmn owni |x−y|2 n e− 4a2 t ϕ(y) dy+ u(x, t) = √ 2 πa2 t R n
t +
|x−y|2 − n e 4a2 (t−τ ) f (y, τ ) dy, dτ 2 πa2 (t − τ ) R
x ∈ Rn , t > 0,
n
tesq, nd orowm u ∈ B : § 4. Xa xndir parabolakan havasarman hamar
Ditarkenq het yal xndir. gtnel Lu ≡ ut − uxx = f (x, t),
0 < x < l, 0 < t < T,
havasarman ayn low owm, or bavararowm u(0, t) = μ1 (t),
u(l, t) = μ2 (t),
0 ≤ t ≤ T,
ezrayin paymannerin u(x, 0) = ϕ(x),
0 ≤ x ≤ l,
skzbnakan paymanin: Ays xndir kovowm a ajin xa xndir jermahaordakanowyan havasarman hamar: Nanakenq QT = {0 < x < l, 0 < t < T }, Γ1,T = {x = 0, 0 < t < T },
Γ0 = {0 < x < l, t = 0}, Γ2,T = {x = l, 0 < t < T },
ΓT = ΓT = Γ0 ∪ Γ1,T ∪ Γ2,T : ΓT -n kovowm QT owankyan parabolakan ezr: A ajin xa xndri u(x, t)
low owm patkanowm C 2 (QT ) ∩ C(QT ) bazmowyan. u ∈ C 2 (QT ) ∩ C(QT ): Tei owni het yal pndowm:
eorem 3.4.1
Lu = f (x, t),
(x, t) ∈ QT ,
uΓ = ϕ, T
(3.26) (3.27)
a ajin xa xndri low owm miakn :
Apacowyc: Dicowq u (x, t)
u2 (x, t) fownkcianer mi nowyn xa xndri
low owmner en.
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨Lu1 = f (x, t), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u1
ΓT
= ϕ,
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨Lu2 = f (x, t), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u2
ΓT
(x, t) ∈ QT ,
(x, t) ∈ QT ,
=ϕ:
Ayd depqowm v(x, t) = u1 (x, t) − u2 (x, t) fownkcian ⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨Lv = 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩v
ΓT
(x, t) ∈ QT ,
= 0,
xndri low owm : Lemma 3.3.1-ic het owm , or (x, t) ∈ QT :
v(x, t) ≥ 0,
(3.28)
Katarelov nowyn datoowyownner −v(x, t) = u2(x, t) − u1(x, t) fownkciayi hamar` kstananq (x, t) ∈ QT :
−v(x, t) ≥ 0, (3.28), (3.29)-ic
(3.29)
het owm , or v(x, t) = u1 (x, t) − u2 (x, t) ≡ 0,
(x, t) ∈ QT :
eoremn apacowcva : Ditarkenq het yal xndir`
ut − uxx = 0, u
(x, t) ∈ QT , =ϕ:
ΓT
(3.30) (3.31)
Tei owni het yal pndowm:
eorem 3.4.2 (Maqsimowmi skzbownq) Dicowq u(x, t) fownkcian (3.30), (3.31)
xndri low owm : Ayd depqowm
min ϕ ≤ u(x, t) ≤ max ϕ, ΓT
ΓT
(x, t) ∈ QT :
(3.32)
Apacowyc: Nanakenq m = min ϕ,
M = max ϕ :
ΓT
ΓT
Ditarkenq z(x, t) = u(x, t) − m fownkcian: Aknhayt , or z(x, t) fownkcian bavararowm (3.30) havasarman z Γ ≥ 0 : T
st Lemma 3.3.1-i, z(x, t) ≥ 0,
(x, t) ∈ QT ,
u(x, t) ≥ m,
(x, t) ∈ QT :
aysinqn` Katarelov nowyn datoowyownner M −u(x, t) fownkciayi hamar` kstananq (x, t) ∈ QT :
u(x, t) ≤ M,
eoremn apacowcva : (3.32) anhavasarowyownneric bxowm het yal pndowm: eorem 3.4.3 (Modowli maqsimowmi skzbownq) Dicowq u(x, t) fownkcian (3.30), (3.31) xndri low owm : Ayd depqowm max |u(x, t)| ≤ max |ϕ| : ΓT
(x,t)∈QT
(3.33)
eorem 3.4.3-ic het owm (3.30), (3.31) xndri low man anndhat kaxva owyown ezrayin fownkciayic:
eorem 3.4.4 (Ezrayin fownkciayic low man anndhat kaxva owyan masin) Dicowq u (x, t) u (x, t) fownkcianer
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u1t − u1xx = f (x, t), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u1
ΓT
= ϕ1 ,
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u2t − u2xx = f (x, t), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u2
ΓT
(x, t) ∈ QT ,
(x, t) ∈ QT ,
= ϕ2 ,
xndirneri low owmner en: Ayd depqowm, ee or ε > 0 hamar |ϕ1 − ϕ2 |
ΓT
≤ ε,
apa |u1 (x, t) − u2 (x, t)| ≤ ε,
Apacowyc: Ditarkenq u(x, t) fownkcian ⎧
= u1 (x, t) − u2 (x, t)
⎪ ⎪ ⎪ ⎨ut − uxx = 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u
ΓT
(x, t) ∈ QT :
tarberowyown:
u(x, t)
(x, t) ∈ QT ,
= ϕ,
xndri low owm , orte ϕ = ϕ1 − ϕ2 : Hamaayn eorem 3.4.3-i` ownenq |u1 (x, t) − u2 (x, t)| = |u(x, t)| ≤ max |u(x, t)| ≤ max |ϕ| = (x,t)∈QT
= max |ϕ1 − ϕ2 | ≤ ε, ΓT
ΓT
(x, t) ∈ QT :
eoremn apacowcva : § 5. o oxakanneri anjatman meod
Inpes arden nel enq naxord glxowm, o oxakanneri anjatman kam Fowryei meod masnakan a ancyalnerov diferencial havasarowmneri low man himnakan meodneric : Ays paragrafowm katarelov nman datoowyownner, inpes lari tatanman havasarman depqowm, menq karadrenq Fowryei meod jermahaordakanowyan havasarman a ajin xa xndri hamar QT = {0 < x < l, 0 < t < T } tirowyowm:
Hamase havasarowmner: Ditarkenq het yal xndir` ut − a2 uxx = 0,
0 < x < l, 0 < t < T,
u(0, t) = u(l, t) = 0, u(x, 0) = ϕ(x),
0 ≤ t ≤ T, 0≤x≤l:
(3.34) (3.35) (3.36)
Qani or (3.34) havasarowm g ayin hamase , apa erkow masnavor low owmneri gowmar s ayd havasarman low owm : orenq gtnel
(3.34) havasarman aynpisi masnavor low owmner, oronc gowmar klini (3.34), (3.35), (3.36) xndri low owm: Nax low enq het yal andak xndir`
gtnel (3.34) havasarman ayn o trivial (o nowynabar zro) low owmner, oronq bavararowm en (3.35) ezrayin paymannerin
ownen
u(x, t) = X(x)T (t)
(3.37)
tesq, orte X(x) fownkcian kaxva miayn x o oxakanic, T (t) fownkcian kaxva miayn t o oxakanic: Teadrelov (3.37) tesqi u(x, t) fownkcian (3.34) havasarman mej` stanowm enq
X(x)T (t) − a2 X (x)T (t) = 0,
orteic, havi a nelov X(x) ≡ 0, T (t) ≡ 0, stanowm enq
X (x) 1 T (t) = 2 : X(x) a T (t)
(3.38)
Qani or (3.38) havasarowyan ax mas kaxva miayn x-ic, isk aj mas` miayn t-ic, apa (3.38) havasarowyan aj
ax maser nowynabar
havasar en mi nowyn hastatownin: Ayd hastatown nanakenq −λ-ov.
1 T (t) X (x) = 2 = −λ : X(x) a T (t)
Aysteic X(x)
T (t) fownkcianeri hamar stanowm enq
X (x) + λX(x) = 0, X(x) ≡ 0,
T (t) + λa2 T (t) = 0, T (t) ≡ 0,
0 < x < l,
(3.39)
t > 0,
(3.40)
sovorakan diferencial havasarowmner: (3.35) ezrayin paymanneric ownenq X(0) = X(l) = 0 :
(3.41)
Ayspisov, X(x) fownkciayi hamar stacanq
X (x) + λX(x) = 0, 0 < x < l, X(0) = X(l) = 0,
(3.42)
towrm-Liowvili xndir, orn owsowmnasirel enq lari tatanman havasarowm low elis cowyc enq tvel, or miayn λn =
πn 2 l
,
n = 1, 2, ...
areqneri depqowm (3.42) xndirn owni πn x l
Xn (x) = Dn sin
o zroyakan low owm, orte Dn - kamayakan hastatown : λn -in hamapatasxano (3.40) havasarman ndhanowr low owmn Tn (t) = An e
−
πan 2 l
t
,
orte An - kamayakan hastatown : Ayspisov. un (x, t) = Xn (x)Tn (t) = An e
−
πan 2 l
t
sin
πn x, l
n = 1, 2, ...
fownkcianer (3.34) havasarman masnavor low owmner en, oronq bavararowm en (3.35) ezrayin paymannerin nerkayacvowm en erkow fownkcianeri artadryali tesqov: Ayd fownkcianeric mek kaxva miayn x o oxakanic, myows` miayn t o oxakanic: Ays low owmner karo en bavararel naxnakan xndri (3.36) skzbnakan paymanin miayn masnavor ϕ fownkcianeri hamar: Aym verada nanq (3.34), (3.35), (3.36) ndhanowr xndrin: Enadrenq An gor akicner aynpisin en, or u(x, t) ≡
∞ n=1
un (x, t) =
∞ n=1
An e
−
πan 2 l
t
sin
πn x l
(3.43)
arq, inpes na ayn arqer, oronq stacvowm en ays arq erkow angam st x-i mek angam st t-i andam a andam a ancelis, havasaraa
zowgamet en hamapatasxan bazmowyownneri vra:
Parz , or u(x, t) fownkcian kbavarari inpes (3.35) ezrayin paymannerin, aynpes l (3.34) havasarman: (3.36) skzbnakan paymanic gtnenq An gor akicner: Qani or u(x, 0) = ϕ(x) =
∞
un (x, 0) =
∞
n=1
An sin
n=1
πn x, l
(3.44)
apa An gor akicner ϕ fownkciayi st sinowsneri arqi verlow owyan Fowryei gor akicnern en (enadrvowm , or ϕ fownkcian aynpisin , or ayn kareli verlow el st sinowsneri Fowryei arqi). An = ϕ n = l
l ϕ(ξ) sin
πn ξ dξ : l
(3.45)
Ayspisov, menq low owm nerkayacrinq (3.43) arqi tesqov: Ee ayd arq taramitowm , kam ayd arqov nerkayacva fownkcian diferenceli , apa, iharke, ayn i karo linel (3.34) diferencial havasarman low owm: Qani or |un (x, t)| ≤ |An |,
apa
∞
|An |
(3.46)
n=1
vayin arq (3.43) fownkcional arqi hamar maorant , (3.46) arqi zowgamitowyownic het owm (3.43) arqi havasaraa zowgamitowyown {0 ≤ x ≤ l, 0 ≤ t ≤ T } bazmowyan vra: Hamaayn Fowryei arqeri haytni hatkowyownneri` (3.46) arqi zowgamitowyan hamar bavarar enadrel, or ϕ ∈ C[0, l], owni ktor a ktor anndhat a ancyal tei owni ϕ(0) = ϕ(l) = 0
payman:
(3.47)
Owsowmnasirenq Ditarkenq ut (x, t) ∼
ut (x, t)
∞ ∂un n=1
uxx (x, t) ∼
∂t
=−
∞ ∂ 2 un n=1
∂x2
uxx (x, t)
∞ πa 2
=−
l
fownkcianeri anndhatowyown:
n2 An e
−
πan 2 l
t
sin
n=1
∞ π 2
l
n2 An e
−
πan 2 l
t
πn x, l
(3.48)
πn x l
(3.49)
sin
n=1
arqer: Dicowq |ϕ| ≤ M : Ayd depqowm
l 2 πn |An | = ϕ(ξ) sin ξ dξ ≤ 2M, l l
orteic het owm , or 2 πan 2 − πan t ∂un l , e ∂t ≤ 2M l 2 2 2 − πan t ∂ un ≤ 2M πn e l : ∂x2 l
Aknhayt , or cankaca t0 -i hamar, orte 0 < t0 ≤ T ,
Het abar, {0 ≤ x ≤ l,
2 πan 2 − πan t0 ∂un l e , ∂t ≤ 2M l
t ≥ t0 ,
2 2 πn 2 − πan t0 ∂ un l e , ∂x2 ≤ 2M l
t ≥ t0 :
(3.48),
arqer havasaraa zowgamitowm en t0 ≤ t ≤ T } bazmowyan vra: Avelin. (3.49)
πan 2 k+m π 2m+k ∂ t0 − u n 2m+k 2m l n a e , ∂xk ∂tm ≤ 2M l
t ≥ t0 ,
arq kareli cankaca angam a ancel st x-i st t-i stacva arqer klinen havasaraa zowgamet {0 ≤ x ≤ l, t0 ≤ t ≤ T } bazmowyan vra: Qani or t0 -n kamayakan , apa {0 < x < l, 0 < t < T } (3.43)
tirowyowm (3.43) arq (3.34) havasarman low owm anverj diferenceli : Menq apacowcecinq het yal pndowm: eorem 3.5.1 Dicowq ϕ fownkcian anndhat ` ϕ ∈ C[0, l], owni ktor a ktor anndhat a ancyal tei owni (3.47) payman: Ayd depqowm (3.43) arqov nerkayacva u(x, t) fownkcian, orte An gor akicner orovowm en (3.45) bana ov, (3.34), (3.35), (3.36) xndri low owm : Anamase havasarowmner: Ditarkenq ut − a2 uxx = f (x, t),
0 < x < l, 0 < t < T,
u(0, t) = u(l, t) = 0, u(x, 0) = 0,
0 ≤ t ≤ T,
(3.50) (3.51)
0≤x≤l:
(3.52)
xndir: Inpes lari tatanman havasarman depqowm, low owm ntrenq u(x, t) =
∞
un (t) sin
n=1
πn x l
(3.53)
tesqov` t o oxakan ditarkelov orpes parametr: Havasarman f (x, t) aj mas nerkayacnenq Fowryei arqov. ∞
πn fn (t) sin x, f (x, t) = l n=1
Teadrelov (3.53) stanowm enq ∞
orteic
πan 2
n=1
un (t) +
l f (ξ, t) sin
artahaytowyownner
(3.54)
un (t) +
fn (t) = l
l
(3.50)
(3.54)
havasarman mej`
πn πn x= x, fn (t) sin l l n=1 ∞
un (t) sin
πan 2 l
πn ξ dξ : l
un (t) = fn (t),
n = 1, 2, ... :
(3.55)
fownkcian oroelow hamar stacanq hastatown gor akicnerov sovorakan diferencial havasarowm: st (3.52) skzbnakan paymani` un (t)
u(x, 0) =
∞
un (0) sin
n=1
πn x = 0, l
het abar un (0) = 0 :
(3.56)
Low elov (3.55) sovorakan diferencial havasarowm (3.56) zroyakan skzbnakan paymanov` kstananq πan 2 t (t − τ ) − l fn (τ ) dτ : un (t) = e
(3.57)
Teadrelov (3.57) artahaytowyown (3.53)-i mej` stanowm enq (3.50), (3.51), (3.52) xndri low owm`
u(x, t) =
∞ n=1
⎛ ⎝
t e
−
πan 2 l
(t − τ )
⎞ fn (τ ) dτ ⎠ sin
Anhamase ezrayin paymanner:
πn x: l
Ditarkenq a ajin xa xndir
jermahaordakanowyan havasarman hamar ndhanowr depqowm.
ut − a2 uxx = f (x, t),
0 < x < l, 0 < t < T,
u(x, 0) = ϕ(x), u(0, t) = μ1 (t),
(a > 0)
0 ≤ x ≤ l,
u(l, t) = μ2 (t),
t≥0:
Ays xndir low elow hamar nermow enq nor v(x, t) anhayt fownkcia. u(x, t) = v(x, t) + U (x, t),
orte enadrvowm , or U (x, t) fownkcian haytni : Ayd v(x, t) fownkcian petq lini vt − a2 vxx = f(x, t) havasarman low owm, orte f(x, t) = f (x, t) − Ut − a2 Uxx ,
het yal skzbnakan
ezrayin paymannerin` v(x, 0) = ϕ(x) = ϕ(x) − U (x, 0),
bavarari
v(0, t) = μ 1 (t) = μ1 (t) − U (0, t), v(l, t) = μ 2 (t) = μ2 (t) − U (l, t) :
ntrenq U (x, t) fownkcian aynpes, or μ 1 (t) = μ 2 (t) = 0 :
Ayd npatakov karo enq vercnel (inpes lari tatanman havasarman depqowm) U (x, t) = μ1 (t) +
x μ2 (t) − μ1 (t) : l
Ev ayspes, u(x, t) fownkciayi hamar ndhanowr ezrayin paymannerov xndir bervec v(x, t) fownkciayi hamar hamase ezrayin paymannerov xndrin:
Glowx 4 lipsakan tipi havasarowmner § 1. Harmonik fownkcianer: Laplasi havasarman fowndamental low owm: Grini bana er
Dicowq
Q ⊂ Rn , n ≥ 1 ,
tirowy : Kasenq, or u(x), x harmonik Q tirowyowm, ee u ∈ C 2 (Q) bavararowm
∈ Q,
u ≡ ux1 x1 + ... + uxn xn = 0
fownkcian (4.1)
Laplasi havasarman: Nenq, or goyowyown owni fownkcia, or yowraqanyowr ketowm bavararowm Laplasi havasarman, sakayn harmonik , qani or anndhat : n = 2 depqowm aydpisi fownkciayi rinak u(x1 , x2 ) =
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨Re exp − ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎩0,
(x1 + ix2 )4
,
x21 + x22 = 0,
x21 + x22 = 0,
fownkcian, or xzvowm (0, 0) ketowm: n = 1 depqowm (a, b) ⊂ R1 mijakayqi vra orova harmonik fownk2 cianer ddxu2 = 0 havasarman low owmner en ownen u(x) = c1 x + c2 tesq, orte c1 - c2 - kamayakan hastatownner en: Mez hetaqrqrelow n > 1 depq: Ays depqowm harmonik fownkcianeri bazmowyown apes harowst : Harmonik fownkcianeri tesowyan mej kar or der ownen hatowk tesqi harmonik fownkcianer:
Dicowq ξ -n Rn , n ≥ 2, tara owyan kamayakan ket : x ∈ Rn keti he avorowyown ξ ketic nanakenq ρ-ov. ρ = ρ(x) = |x − ξ|: Gtnenq bolor u(x) harmonik fownkcianer, oronq kaxva en miayn ρ(x)-ic: Ee u = u(ρ), apa u xi = u ρ ρxi = u ρ uxi xi = uρρ
(xi − ξi ) , ρ
(xi − ξi )2 (xi − ξi )2 + uρ − uρ , ρ ρ ρ3 u = uρρ + (n − 1)
i = 1, ..., n,
uρ : ρ
Het abar, mez hetaqrqro harmonik fownkcianer
uρρ + (n − 1)
uρ = 0, ρ
ρ > 0,
sovorakan diferencial havasarman low owmner en: havasarman ndhanowr low owmn
n = 2
depqowm ayd
u(ρ) = c1 ln ρ + c2 ,
isk n > 2 depqowm` u(ρ) =
c1 + c2 , ρn−2
orte c1 c2 kamayakan hastatownner en: Ayspisov, n = 2 depqowm c1 ln |x − ξ| fownkcianer, isk c1 fownkcianer Rn \ {ξ} tirowyowm harmonik en: |x − ξ|n−2
n> 2
depqowm
Laplasi havasarman fowndamental low owm ξ ketowm ezakiow-
yamb
kovowm
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ ln |x − ξ|, x ∈ R2 \ {ξ}, 2π U (x − ξ) = ⎪ ⎪ −1 ⎪ ⎪ , x ∈ Rn \ {ξ}, n > 2, ⎩ (n − 2)σn |x − ξ|n−2
fownkcian, orte σn miavor sferayi maker owyi makeresn Masnavorapes, n = 3 depqowm fowndamental low owmn owni U (x − ξ) =
−1 , 4π|x − ξ|
Rn -owm:
x ∈ R3 \ {ξ},
tesq: gtvelov strogradskow bana ic` dowrs berenq bana er, oronq menq kgtagor enq hetagayowm: Dicowq Q-n Rn tara owyan sahmana ak tirowy , ∂Q ∈ C 1 , u ∈ C 2 (Q), v ∈ C 1 (Q): Ayd depqowm
vu dx = Q
v div(∇u) dx =
Q
Q
(v∇u, ν) dS −
=
div(v∇u) dx − Q
∇u∇v dx =
Q
∂Q
∇u∇v dx =
v ∂Q
∂u dS − ∂ν
∇u∇v dx, Q
orte ν -n ∂Q-in tarva Q-i nkatmamb artaqin miavor normal vektorn : Ayspisov, menq stacanq Grini a ajin bana .
vu dx =
Q
v ∂Q
∂u dS − ∂ν
∇u∇v dx : Q
Aym enadrenq u, v ∈ C 2 (Q): (4.2) havasarowyan mej oxelov fownkcianeri derer` kstananq
uv dx = Q
u ∂Q
∂v dS − ∂ν
(4.2)
u
v
∇v∇u dx : Q
havasarowyownic andam a andam hanelov stacva havasarowyown` kstananq Grini erkrord bana . (4.2)
(vu − uv) dx = Q
v ∂Q
∂v ∂u −u ∂ν ∂ν
Stacva bana eric bxowm het yal pndowm:
dS :
(4.3)
eorem 4.1.1 Dicowq Q-n sahmana ak tirowy , ∂Q ∈ C , u(x) fownk1
cian harmonik Q-owm
u ∈ C 2 (Q): ∂Q
Apacowyc: Apacowyc het
Ayd depqowm
∂u dS = 0 : ∂ν
owm , rinak, (4.2) bana ic, vercnelov v ≡ 1:
§ 2. Potencialner: Oork fownkciayi nerkayacowm potencialneri gowmari tesqov
Dicowq Q-n Rn tara owyan sahmana ak tirowy , ∂Q ∈ C 1 , u(x) fownkcian patkanowm C 2 (Q) bazmowyan, u ∈ C 2 (Q): Parzowyan hamar enadrenq n = 3: Vercnenq kamayakan ξ ∈ Q ditarkenq Qε = Q \ {|x − ξ| ≤ ε} tirowy, orte ε > 0 kamayakan iv , or oqr ξ keti ∂Q ezric owneca he avorowyownic. 0 < ε < r(ξ) = min |ξ − y| : y∈∂Q
Kira enq
(4.3)
bana
u(x)
|x − ξ|
v(x) =
fownkcianeri hamar
(ndhanowr depqowm orpes v(x) fownkcia petq vercnel |x −1ξ|n−2 fownkcian, erb n = 2, ln |x − ξ| fownkcian, erb n = 2): Qani or v(x) fownkcian Qε tirowyowm harmonik , kstananq Qε
u dx = |x − ξ|
+ ∂Q
∂Qε
= |x−ξ|=ε
∂u ∂ −u ∂ν |x − ξ| ∂ν x
∂u ∂ −u ∂ν |x − ξ| ∂ν x
∂u ∂ −u ∂ν |x − ξ| ∂ν x
|x − ξ|
|x − ξ|
|x − ξ|
dSx =
dSx +
dSx :
(4.4)
Nanakenq M = max |u(x)|: Qani or x∈Q
u dx dx ≤ M = |x − ξ| |x − ξ| |x−ξ|≤ε |x−ξ|≤ε 2π =M
π
apa
r dr = 2M πε2 ,
u dx → |x − ξ|
Qε
ε sin θ dθ
dϕ
u dx, |x − ξ|
Q
erb
ε→0:
(4.5)
Nanakenq M1 = max |∇u(x)|: Qani or x∈Q
∂u dSx dSx |(∇u, ν)| ≤ ≤ ∂ν |x − ξ| |x − ξ| |x−ξ|=ε |x−ξ|=ε ≤
ε
|∇u| dSx ≤
M1 4πε2 = 4πM1 ε, ε
|x−ξ|=ε
apa
|x−ξ|=ε
∂u dSx →0 ∂ν |x − ξ|
erb
ε→0:
(4.6)
Qani or {|x − ξ| = ε} sferayi x ketowm tarva Qε -i nkatmamb artaqin miavor normal ξ −ε x vektorn , apa ayd sferayi vra ∂ ∂νx
|x − ξ|
u(x) |x−ξ|=ε
∂ ∂νx
=
∇x
|x − ξ|
ξ−x , |x − ξ| ε
dSx =
ε2
=−
x−ξ ξ−x , |x − ξ|3 ε
u(x) dSx =
=
ε2
4πε2 u(θ) = 4πu(θ), ε2
|x−ξ|=ε
orte θ ∈ {|x − ξ| = ε}: Owsti
u(x) |x−ξ|=ε
∂ ∂νx
|x − ξ|
dSx → 4πu(ξ),
erb
ε→0:
(4.7)
Ancnelov sahmani (4.4) havasarowyan mej, erb ε → 0, havi a nelov (4.5), (4.6), (4.7), kstananq u(ξ) = −
4π
Q
u dx + |x − ξ| 4π
∂Q
∂u ∂ −u ∂ν |x − ξ| ∂ν x
|x − ξ|
dSx :
Havi a nelov, or n = 3 depqowm 4π|x−1− ξ| = U (x − ξ), orte U -n Laplasi havasarman fowndamental low owmn , stacva havasarowyown karo enq grel het yal tesqov.
U (x − ξ)u(x) dx +
u(ξ) = Q
u(x) ∂Q
∂u ∂ U (x − ξ) dSx : U (x − ξ) − ∂ν x ∂ν
Verjapes, ξ -n oxarinelov x-ov, x- oxarinelov y-ov` stacva
havasarowyown kndowni het yal tesq. U (x − ξ)u(y) dy+
u(x) = Q
+
u(y)
∂Q
(4.8)
∂u ∂ U (x − y) dSy , U (x − y) − ∂ν y ∂ν
x∈Q:
(4.8)
bana tei owni cankaca n ≥ 2 a oakanowyan depqowm: u0 (x) =
U (x − y)ρ0 (y) dy,
x ∈ Q,
(4.9)
Q
fownkcian, orte yamb:
ρ0 ∈ C(Q),
kovowm
avalayin potencial ρ0
xtow-
u1 (x) =
U (x − y)ρ1 (y) dSy ,
x ∈ Q,
(4.10)
∂Q
fownkcian, orte ρ1 ∈ C(∂Q), kovowm parz erti potencial ρ1 xtowyamb: u2 (x) = ∂Q
∂U (x − y) ρ2 (y) dSy , ∂νy
x ∈ Q,
(4.11)
fownkcian, orte ρ2 ∈ C(∂Q), kovowm krknaki erti potencial xtowyamb: Dvar nkatel, or parz erti krknaki erti potencialner tirowyowm anverj diferenceli harmonik fownkcianer en: Menq apacowcecinq (n = 3 depqowm) het yal pndowm:
eorem 4.2.1 Dicowq Q-n R
n
ρ2
Q
tara owyan sahmana ak tirowy ,
∂Q ∈ C : Ayd depqowm cankaca u ∈ C 2 (Q) fownkcia nerkayacvowm
avalayin potenciali ( u xtowyamb), parz erti potenciali ∂u xtowyamb) krknaki erti potenciali ( u xtowyamb) gowmari (− ∂ν tesqov:
Het anq: Ee eoremowm hiatakva u(x) fownkcian harmonik
Q tirowyowm, apa Q-owm ayn karo nerkayacvel parz
krknaki
erteri potencialneri gowmari tesqov:
§ 3. Mijini masin eorem
eorem 4.3.1 (Maker owayin mijini masin)
Dicowq
Q-n
Rn
tara owyan kamayakan tirowy , u(x) fownkcian harmonik Q tirowyowm, x0 ∈ Q kamayakan ket : Ayd depqowm cankaca R-i hamar, 0 < R < r(x0 ), orte r(x0 )-n x0 keti he avorowyownn ∂Q ezric, tei owni
u(x ) = σn Rn−1
u(y) dSy |x0 −y|=R
havasarowyown, orte σn miavor sferayi maker owyi makeresn Rn -owm:
Ayl xosqov, x0 ∈ Q ketowm harmonik fownkciayi areq havasar x0 kentronov
R a avov sferayi vra ayd fownkciayi ndowna
areqneri mijin vabanakanin:
Apacowyc: eoremi apacowyc aradrenq
depqi hamar: Qani or BR(x0) = {|y − x0| < R} gownd apes nka Q tirowyi mej` BR (x0 ) = {|y − x0 | < R} Q, apa u(x) ∈ C 2 (B R (x0 )) karo enq kira el (4.8) bana u(x) fownkciayi hamar BR (x0 ) gndowm. u(x) = − 4π
|x0 −y|=R
4π
∂u(y) dSy − ∂ν |x − y|
|x0 −y|=R
∂ u(y) ∂νy
|x − y|
Masnavorapes, erb x = x0, kstananq u(x0 ) =
4πR
|x0 −y|=R
=−
∂u(y) dSy − ∂ν 4π 4π
u(y) |x0 −y|=R
dSy ,
u(y)
|x0 −y|=R
∂ ∂νy
qani or st eorem 4.1.1-i ownenq
n = 3
x ∈ BR (x0 ) :
∂ ∂νy
|x0 − y|
|x0 − y|
dSy =
dSy .
:
∂u(y) dSy = 0 {|x0 − y| = R} ∂ν
|x0 −y|=R
sferayi y ketowm tarva BR(x0) gndi nkatmamb artaqin miavor normal y − x0 vektorn : Het abar, ayd sferayi vra R ∂ ∂νy
|x0 − y|
=−
u(x ) = 4πR2
(y − x0 , y − x0 ) =− 2 R |x0 − y|3 R u(y) dSy :
|x0 −y|=R
eoremn apacowcva : eorem 4.3.1 - ic bxowm het yal pndowm:
eorem 4.3.2 ( avalayin mijini masin) Dicowq Q-n Rn tara owyan kamayakan tirowy , u(x) fownkcian harmonik Q tirowyowm, x0 ∈ Q kamayakan ket : Ayd depqowm cankaca R-i hamar, 0 < R < r(x0),
tei owni u(x0 ) =
n σn R n
u(y) dy |x0 −y|≤R
havasarowyown, orte σnn miavor gndi avaln Rn-owm: Ayl xosqov, x0 ∈ Q ketowm harmonik fownkciayi areq havasar x0 kentronov R a avov gndowm ayd fownkciayi ndowna areqneri mijin vabanakanin: Apacowyc: Dicowq 0 < ρ < r(x0 ),
n = 3:
st eorem 4.3.1-i, kamayakan ρ-i hamar,
4πρ2 u(x0 ) =
u(y) dSy : |x0 −y|=ρ
Integrelov ays havasarowyown st ρ-i 0-ic R, stanowm enq 4π 3 R u(x0 ) =
R
u(y) dSy =
dρ
|x0 −y|=ρ
u(y) dy : |x0 −y|≤R
eoremn apacowcva : § 4. Maqsimowmi skzbownq
Kasenq, or Q ⊂ Rn tirowyowm u(x) anndhat fownkcian tva mijini hatkowyamb, ee cankaca x0 ∈ Q keti hamar cankaca R > 0 hamar, 0 < R < r(x0 ), tei owni het yal havasarowyown` u(x0 ) =
n σn R n
u(y) dy :
(4.12)
|x0 −y|≤R
eorem 4.3.2-ic het owm , or harmonik fownkcianer tva en mijini hatkowyamb: Irakanowm ayd hatkowyamb bnowagrvowm en bolor harmonik fownkcianer. hetagayowm menq kapacowcenq, or tei owni na mijini veraberyal hakadar eorem:
Mijini hatkowyamb tva fownkcianeri hamar tei owni het yal pndowm: Dicowq Q-n Rn tara owyan sahmana ak tirowy , u(x) fownkcian patkanowm C(Q)-in tva mijini hatkowyamb: Ayd depqowm kam Lemma 4.4.1
u(x) ≡ const,
x ∈ Q,
kam min u < u(x) < max u, Q
Q
x∈Q:
(4.13)
Nanakenq M = max u: Cowyc tanq, or ee goyowyown owni Q aynpisi x ∈ Q ket, or u(x0) = M , apa u(x) = M , x ∈ Q: Vercnenq kamayakan y ∈ Q ket cowyc tanq, or u(y) = M : Miacnenq y x0 keter L = L verjavor bekyalov, orn ambojowyamb nka Q tirowyi mej: L bekyali ∂Q ezri he avorowyown nanakenq d d = min |x − y| > 0 L bekyal a kenq Bi = {|x − xi | < }, i = 0, 1, ..., N , verjavor qanaki gnderov, orte xi ∈ L ∩ ∂Bi−1, i = 1, ..., N , nd orowm y ∈ BN : Dicowq n = 3: st (4.12)-i ownenq Apacowyc:
x∈L y∈∂Q
u(x0 ) =
4π(d/2)3
u(x) dx, B0
or kareli artagrel
u(x0 ) − u(x) dx = 0
B0
tesqov: Qani or u(x0) − u(x) enaintegralayin fownkcian anndhat B 0 -owm obacasakan , apa B 0-owm u(x0) − u(x) ≡ 0, aysinqn` B 0-owm B1 gndi u(x) ≡ u(x0 ) = M , masnavorapes, u(x1 ) = M : x1 keti hamar krknelov nowyn datoowyownner` kstananq, or B 1-owm u(x) ≡ M ,
masnavorapes` u(x2 ) = M : Krkin katarelov nowyn datoowyownner` ardyownqowm kstananq, or B N -owm u(x) ≡ M , masnavorapes` u(y) = M : Ev ayspes, apacowcecinq, or kam Q-owm u(x) ≡ const kam Q-owm tei owni (4.13) anhavasarowyan aj mas: Kira elov apacowcva pndowm −u(x) fownkciayi nkatmamb` kstananq, or kam Q-owm u(x) ≡ const kam Q-owm tei owni (4.13) anhavasarowyan ax mas: Lemman apacowcva
: Lemma 4.4.1-ic het owm , or lemmayi paymannerin bavararo hastatownic tarber u(x) fownkcian Q tirowyi nersowm i karo ndownel aynpisi areqner, oronq havasar en Q-owm ayd fownkciayi me agowyn kam
oqragowyn areqnerin: Het abar, aydpisi fownkcian ir me agowyn
oqragowyn areqner ndownowm ∂Q ezri vra: Tei owni het yal pndowm:
Dicowq Q-n Rn tara owyan sahmana ak tirowy , u(x) fownkcian patkanowm C(Q)-in tva mijini hatkowyamb: Ayd depqowm kam Lemma 4.4.2
u(x) ≡ const,
x ∈ Q,
kam min u < u(x) < max u, ∂Q
∂Q
x∈Q:
Iharke, tei owni na het yal aveli owyl pndowm:
Dicowq Q-n Rn tara owyan sahmana ak tirowy , u(x) fownkcian patkanowm C(Q) tva mijini hatkowyamb: Ayd depqowm Lemma 4.4.3
min u ≤ u(x) ≤ max u, ∂Q
∂Q
x∈Q:
Qani or Q tirowyowm harmonik fownkcian tva mijini hatkowyamb, apa Lemma 4.4.2-ic
Lemma 4.4.3-ic anmijapes het owm en
het yal pndowmner:
eorem 4.4.1 (Me agowyn areqi skzbownq)
tara owyan sahmana ak tirowy , C(Q)-in harmonik : Ayd depqowm kam u(x) ≡ const,
u(x)
Dicowq Q-n Rn fownkcian patkanowm
x ∈ Q,
kam min u < u(x) < max u, ∂Q
∂Q
x∈Q:
eorem 4.4.2 (Me agowyn areqi owyl skzbownq)
tara owyan sahmana ak tirowy , u(x) C(Q) bazmowyan harmonik : Ayd depqowm min u ≤ u(x) ≤ max u, ∂Q
∂Q
Dicowq Q-n Rn fownkcian patkanowm
x∈Q:
§ 5. Dirixlei xndir: Low man miakowyown
anndhat
kaxva owyown ezrayin fownkciayic
Dicowq Q-n Rn tara owyan sahmana ak tirowy : bazmowyan patkano u(x) fownkcian kovowm u = f (x),
x ∈ Q,
u∂Q = ϕ(x),
C 2 (Q) ∩ C(Q)
(4.14) (4.15)
Dirixlei xndri low owm (f (x) ϕ(x) trva fownkcianer en), ee ayn Q tirowyowm bavararowm (4.14) havasarman, isk ∂Q ezri vra (4.15) ezrayin paymanin: Low man sahmanowmic aknhaytoren het owm , or (4.14), (4.15) xndri low eliowyan hamar anhraet , or havasarman aj mas ezrayin fownkcian linen anndhat. f ∈ C(Q), ϕ ∈ C(∂Q): eorem 4.4.2 - ic bxowm en het yal erkow pndowmner:
eorem 4.5.1 (Miakowyan eorem)
(4.14), (4.15)
xndir
i
karo
ownenal mekic aveli low owm:
Apacowyc: Enadrenq haka ak: Dicowq
fownkcianer (4.14), (4.15) xndri low owmner en: Ayd depqowm u(x) = u1 (x)−u2 (x) fownkcian u = 0,
u1 (x)
u2 (x)
x ∈ Q,
u∂Q = 0,
hamase xndri low owm : Qani or u ∈ C(Q) fownkcian harmonik Q-owm max u = min u = 0, apa st eorem 4.4.2-i` u(x) ≡ 0, x ∈ Q: eoremn ∂Q ∂Q apacowcva :
eorem 4.5.2 (Ezrayin fownkciayic low man anndhat kaxva owyan masin) u (x) u (x) Dicowq
fownkcianer
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u1 = f (x), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u1
∂Q
x ∈ Q,
= ϕ1 (x),
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u2 = f (x), ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u2
∂Q
x ∈ Q,
= ϕ2 (x),
xndirneri low owmner en: Ayd depqowm, ee or
ε>0
hamar
|ϕ1 (x) − ϕ2 (x)| ≤ ε,
x ∈ ∂Q,
(4.16)
|u1 (x) − u2 (x)| ≤ ε,
x∈Q:
(4.17)
apa
Apacowyc: Ditarkenq u(x) = u (x) − u (x) tarberowyown: u(x) fownk1
cian
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨u = 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ u
∂Q
x ∈ Q,
= ϕ(x),
xndri low owm , orte ϕ(x) = ϕ1(x) − ϕ2(x): st eorem 4.4.2-i havasarowyan` −ε ≤ min ϕ ≤ u(x) ≤ max ϕ ≤ ε, ∂Q
∂Q
(4.16) an-
x ∈ Q,
orteic het owm (4.17): eoremn apacowcva : Min Dirixlei xndri low man goyowyan harci owsowmnasirowyann ancnel` nerkayacnenq Adamari rinak, or cowyc talis, or Koii xndir Laplasi havasarman hamar drva o ko ekt, orovhet bacakayowm low man anndhat kaxva owyown skzbnakan fownkcianeric: Adamari rinak: Ditarkenq Koii het yal xndirner Laplasi havasarman hamar`
u0 (x, t) ≡ 0
(K0 )
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ u0tt + u0xx = 0, x ∈ R1 , t > 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ u0 t=0 = 0, x ∈ R1 , ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎩u0t = 0, x ∈ R1 , t=0
(Kn )
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ untt + unxx = 0, x ∈ R1 , t > 0, ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ un t=0 = 0, x ∈ R1 , ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎩unt = 1 sin nx, x ∈ R1 : t=0 n
un (x, t) =
sh nt sin nx, n = 1, 2, ..., x ∈ R1 , t ≥ 0, fownkcianer n2 (K0 ) (Kn ) xndirneri low owmner en: (Kn ) xndrowm
hamapatasxanabar skzbnakan fownkcian havasaraa st x ∈ R1 gtowm zroyi, erb n → ∞, aysinqn` (K0 ) xndri skzbnakan fownkciayin: Sakayn, erb x = πj , j = 0, ±1, ..., un (x, t) − u0 (x, t) tarberowyown i gtowm zroyi, erb n → ∞:
§ 6. Oork fownkciayi nerkayacowm gndowm: Grini fownkcian gndi hamar
Ditarkenq n = 3 depq: Dicowq u ∈ C 2 (|x| ≤ R): Ayd depqowm, st (4.8) nerkayacman, cankaca x, |x| < R, keti hamar tei owni het yal havasarowyown. u(x) = −
4π
|y|≤R
−
u(y) dy + |x − y| 4π
4π
u(y) |y|=R
∂ ∂ν y
|y|=R
∂u(y) dSy − ∂ν |x − y|
|x − y|
dSy :
(4.18)
Vercnenq kamayakan ξ ket, or i patkanowm {|x| ≤ |ξ| > R: Ayd depqowm tei owni het yal havasarowyown. 0=−
4π
|y|≤R
−
u(y) dy + |ξ − y| 4π
4π
u(y) |y|=R
|y|=R
∂ ∂ν y
ak gndin.
R}
∂u(y) dSy − ∂ν |ξ − y|
|ξ − y|
dSy :
(4.19)
Iroq, (4.19) havasarowyown stanalow npatakov {|y| ≤ R} gndowm kira enq Grini (4.3) erkrord bana u(y) 4π|ξ−1− y| fownkcianeri hamar. u(y)y |y|≤R
=
4π
|y|=R
−1 4π|ξ − y|
+
∂u(y) 1 dSy − ∂ν |ξ − y| 4π
u(y) dy = 4π|ξ − y|
u(y) |y|=R
∂ ∂ν y
|ξ − y|
dSy ,
havi a nenq, or 4π|ξ1− y| fownkcian harmonik {|y| < R} gndowm: Bazmapatkenq (4.19) havasarowyown kamayakan d(ξ) (|ξ| > R) anndhat fownkciayov stacva havasarowyown andam a andam hanenq (4.18) havasarowyownic: Kstananq, or cankaca x, |x| < R, keti
hamar tei owni het yal havasarowyown` d(ξ) − u(y) dy+ u(x) = 4π |ξ − y| |x − y| |y|≤R
+
4π
+ 4π
∂u(y) ∂ν
|y|=R
u(y) |y|=R
∂ ∂νy
d(ξ) − |x − y| |ξ − y|
dSy +
d(ξ) − |ξ − y| |x − y|
dSy :
(4.20)
Mer npatakn ` yowraqanyowr x, |x| < R, keti hamar gtnel aynpisi ξ , |ξ| > R, ket (ξ = ξ(x))
tei ownena
d(ξ) = d (ξ(x)) fownkcia, or {|y| = R} sferayi vra d(ξ) ≡ , |x − y| |ξ − y|
|y| = R,
(4.21)
nowynowyown: Ayd depqowm (4.20) havasarowyan aj masi erkrord gowmarelin havasar klini zroyi: ntrenq ξ = ξ(x) ket ξ = a(x) x
tesqov: Gtnenq a(x) fownkcian: st (4.21)-i ownenq |ax − y|2 ≡ d2 |x − y|2 ,
|y| = R,
orteic (a2 − d2 )|x|2 + R2 (1 − d2 ) ≡ 2(x, y)(a − d2 ),
|y| = R :
Vercnelov a = d2 , kownenanq d2 (d2 − 1)|x|2 + R2 (1 − d2 ) ≡ 0, (d2 − 1) d2 |x|2 − R2 ≡ 0,
orteic het owm , or d=
R |x|
|y| = R, |y| = R,
(hamaayn
(4.21)
paymani
d > 0):
Nkatenq, or
d2 ≡ 1
depq mer
pahanjnerin i bavararowm, qani or ayd depqowm stacvowm
ξ(x) = x, or
het abar
|ξ| > R:
|ξ| = |x| < R,
a ≡ 1,
in hakasowm mer ayn enadrowyan,
Ev ayspes, ee vercnenq
d(ξ(x)) = d(x) = (nkatenq, or ays depqowm
R , |x|
R2 R2 |x| = > R), |x|2 |x| (4.20)-i, tei owni
(4.21)
nowynowyown
P (x, y)u(y) dSy
(4.22)
|ξ| =
tei owni: Het abar, st
apa
G(x, y)u(y) dy +
u(x) =
R2 x |x|2
ξ=
|y|≤R
|y|=R
havasarowyown, or
u = f (x), |x| < R, u|x|=R = ϕ,
(4.23) (4.24)
Dirixlei xndri low man hamar kndowni het yal tesq (ayste en-
u ∈ C 2 (|x| ≤ R)) G(x, y)f (y) dy + u(x) =
adrvowm , or
|y|≤R
orte
G(x, y) =
P (x, y)ϕ(y) dSy ,
|y|=R
$ 2 R − + R |x| 2 x − y 4π |x − y| |x| P (x, y) =
(4.25)
∂ G(x, y), ∂νy
−1
% ,
|y| ≤ R, |x| < R,
|y| = R, |x| < R :
(4.26)
G(x, y) fownkcian kovowm (4.23), (4.24) xndri Grini fownkcia, isk P (x, y) fownkcian kovowm
(4.23), (4.24) xndri Powasoni mijowk : Powasoni mijowki
hamar kareli stanal, oro imastov, aveli parz tesq: Hamaayn
(4.21)-i, P (x, y) =
y ∂ = G(x, y) = ∇y G(x, y), ∂νy R
(4.26)-i
=
=
4π
−
4π
−∇y
d y + ∇y , |x − y| |ξ − y| R
d(ξ − y) y x−y + , |x − y|3 |ξ − y|3 R
=
4π
−
=
ξ−y y x−y + , |x − y|3 d2 |x − y|3 R
=
⎛ ⎞ R2 x − y y |x| ⎜ ⎟ |x|2 , ⎠ = = ⎝−x + y + 4π|x − y|3 R2 R = 4π|x − y|3 =
Kamayakan het yal tesq`
G(x, y) =
⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ σ ⎪ n ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨
n ≥ 2
|x|2 y 1− 2 R
R2 − |x|2 , 4πR|x − y|3
depqowm
y R
=
|y| = R, |x| < R :
(4.23), (4.24)
⎛
,
R |x|
n−2
(4.27)
xndri Grini fownkcian owni
⎞
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ + ⎜− ⎟ , |y| ≤ R, |x| < R, n−2 ⎠ ⎝ |x − y|n−2 R2 x − y |x|2
⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ R2 ⎪ ⎪ y − |x| x ⎪ ⎪ |x|2 ⎪ ⎪ ⎩− ln , 2π R|x − y|
|y| ≤ R, |x| < R,
erb
erb n > 2,
n = 2,
isk Powasoni mijowk` P (x, y) =
R2 − |x|2 , σn R|x − y|n
|y| = R, |x| < R,
orte σn miavor sferayi maker owyi makeresn Rn -owm: Menq cowyc tvecinq, or ee (4.23), (4.24) xndri low owm goyowyown owni patkanowm C 2 (|x| ≤ R) bazmowyan, apa ayd low owmn owni (4.25) tesq: Hiatakva xndri low man goyowyan veraberyal nenq miayn, or
ee f (x)
ϕ(x) fownkcianer bavararowm en oroaki paymanneri, apa
(4.25) bana ov trva u(x) fownkcian ayd xndri low owm : Tei owni
het yal pndowm, or nerkayacnowm enq a anc apacowyci:
eorem 4.6.1 Ee f ∈ C(|x| ≤ R) ∩ C (|x| < R), ϕ ∈ C(|x| = R), apa
(4.23), (4.24)
Dirixlei xndri low owm goyowyown owni
trvowm
(4.25)
bana ov: § 7. Laplasi havasarman hamar Dirixlei xndri low man goyowyown gndowm
Ays paragrafowm kapacowcenq eorem 4.6.1- f (x) ≡ 0 masnavor depqowm: Tei owni het yal pndowm:
eorem 4.7.1 Ee ϕ ∈ C(|x| = R), apa u = 0,
|x| < R,
(4.28)
u|x|=R = ϕ,
(4.29)
Dirixlei xndri low owm goyowyown owni trvowm P (x, y)ϕ(y) dSy ,
u(x) =
|x| < R,
(4.30)
|y|=R
bana ov:
Apacowyc: Apacowyc katarenq n = 3 depqi hamar: Nax cowyc tanq,
or u(x) fownkcian patkanowm C 2 (|x| < R) bazmowyan
harmonik :
(4.27) Powasoni mijowk nerkayacnenq het yal tesqov` P (x, y) =
R2 − |x − y|2 − |y|2 − 2(x − y, y) R2 − |(x − y) + y|2 = = 4πR|x − y| 4πR|x − y|3
=−
(x − y, y) , − 4πR|x − y| 2πR|x − y|3
|y| = R, |x| < R :
Qani or, erb |y| = R, |x| < R, tei owni
y (x − y, y) , = R ∇y |x − y|3 |x − y| R
=R
∂ ∂νy
|x − y|
havasarowyown (nkatenq, or νy = Ry ), apa 1 ∂ − P (x, y) = − 4πR|x − y| 2π ∂νy (4.30)
|x − y|
bana kareli grel het yal tesqov`
u(x) = −
4πR
|y|=R
ϕ(y) dSy − |x − y| 2π
ϕ(y) |y|=R
∂ ∂νy
,
|y| = R, |x| < R,
|x − y|
dSy ,
|x| < R :
Stacva bana cowyc talis, or u(x) fownkcian parz erti krknaki erti potencialneri gowmar : Het abar, u-n patkanowm C ∞(|x| < R) bazmowyan harmonik {|x| < R} gndowm: Aym cowyc tanq, or u(x) fownkcian patkanowm C(|x| ≤ R) bazmowyan bavararowm (4.29) ezrayin paymanin: Vercnenq kamayakan x0 ket, |x0 | = R, cowyc tanq, or u(x) → ϕ(x0 ),
erb
x → x0 , |x| < R :
(4.31)
Vercnenq kamayakan ε > 0: Qani or ϕ(x) fownkcian anndhat x0 ketowm, apa goyowyown owni aynpisi δ > 0, or |ϕ(y) − ϕ(x0 )| ≤ ε,
ee
|y − x0 | ≤ δ, |y| = R :
bana ic anmijapes bxowm (kira elov ayn fownkciayi hamar), or (4.22)
(4.32)
u(x) ≡ 1, |x| ≤ R,
P (x, y) dSy = 1 : |y|=R
Het abar, u(x) − ϕ(x0) tarberowyown (|x| < R) karo enq nerkayacnel het yal tesqov` u(x) − ϕ(x0 ) =
P (x, y)ϕ(y) dSy − |y|=R
|y|=R
P (x, y)ϕ(x0 ) dSy =
P (x, y) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dSy =
= |y|=R
P (x, y) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dSy +
= S1 (δ)
P (x, y) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dSy =
S2 (δ)
= I1 (x) + I2 (x),
orte S1 (δ) = {|y| = R} ∩ {|y − x0 | ≤ δ}, S2 (δ) = {|y| = R} ∩ {|y − x0 | > δ}: I2 (x) integralner: st (4.32)-i` ownenq
Gnahatenq I1 (x) |I1 (x)| ≤
P (x, y) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dSy ≤ ε
S1 (δ)
P (x, y) dSy ≤
S1 (δ)
P (x, y) dSy = ε,
≤ε
|x| < R
(4.33)
|y|=R
(gtvecinq na ayn astic, or Powasoni mijowk obacasakan ): Nanakenq M = max |ϕ(x)|: |x|=R
|I2 (x)| ≤
P (x, y) ϕ(y) − ϕ(x0 ) dSy ≤
S2 (δ)
P (x, y) dSy ,
≤ 2M
|x| < R :
(4.34)
S2 (δ)
δ Vercnenq x − x0 < ,
|x| < R: Ee y ∈ S2 (δ), apa
δ δ |x − y| = (y − x0 ) − (x − x0 ) ≥ y − x0 − x − x0 ≥ δ − = : (4.34) gnahatakanic stanowm enq |I2 (x)| ≤ 2M
P (x, y) dSy = 2M
S2 (δ)
≤
M 2πR
S2 (δ)
S2 (δ)
R2 − |x|2 M (R2 − |x|2 ) dSy ≤ 4πR2 , (δ/2) 2πR(δ/2)3
R2 − |x|2 dSy ≤ 4πR|x − y|3 x − x0 < δ ,
|x| < R :
Vercnelov x0-in bavakanaa mot x, |x| < R, kstananq |I2 (x)| ≤ ε : (4.33) x-eri
(4.35)
(4.35) gnahatakanneric stanowm enq, or x0 -in bavakanaa mot
hamar (|x| < R)
|u(x) − ϕ(x0 )| ≤ |I1 (x)| + |I2 (x)| ≤ 2ε,
orteic het owm (4.31)-: eoremn apacowcva : Hajord paragrafner nvirva en apacowcva eoremi oro kar or kira owyownnerin: § 8. Mijini masin hakadar eorem
eorem 4.8.1 (Mijini masin hakadar eorem)
Dicowq Q-n Rn tara owyan kamayakan tirowy , u(x) fownkcian anndhat Q-owm tva mijini hatkowyamb: Ayd depqowm u(x) fownkcian harmonik Q-owm: Apacowyc: Vercnenq kamayakan x0 ∈ Q ket o R > 0 aynpisin , or x0 kentronov R a avov ak gownd nka Q tirowyowm. BR (x0 ) = {|x − x0 | < R} Q: Qani or x0 ∈ Q ket kamayakan , apa eoremn apacowcelow hamar bavarar apacowcel, or u(x) fownkcian harmonik BR (x0)-owm: v(x)-ov nanakenq BR (x0) gndowm x ∈ BR (x0 ),
v = 0, v ∂B
R (x
0)
= u∂B
R (x
0)
,
Dirixlei xndri low owm: Qani or u∂B (x ) ∈ C(∂BR (x0)), apa st eorem 4.7.1-i` v(x) low owm goyowyown owni: Ditarkenq u(x) − v(x), x ∈ B R (x0), fownkcian: Ays fownkcian patkanowm C(B R (x0)) bazmowyan BR (x0) R
gndowm tva mijini hatkowyamb, qani or u(x) fownkcian tva mijini hatkowyamb` st eoremi paymani, na v(x) fownkcian tva
mijini hatkowyamb, qani or harmonik : st Lemma 4.4.3-i` tei ownen het yal anhavasarowyownner. min (u − v) ≤ u(x) − v(x) ≤ max0 (u − v),
∂BR (x0 )
∂BR (x )
x ∈ B R (x0 ) :
Myows komic (u − v)∂BR (x0 ) = 0, het abar B R (x0 )-owm u(x) ≡ v(x), aysinqn` u(x) fownkcian harmonik BR (x0 ) gndowm: eoremn apacowcva :
Ditoowyown: Nkatenq, or eoremi apacowyci nacqowm pahanjvec Dirixlei xndri low man bacahayt tesq, ayl pahanjvec miayn Dirixlei xndri low man goyowyown:
Ditarkowm: Ditarkenq Laplasi peratori (dicowq n = 2) parzagowyn tarberakan motarkowm: Bavakanaa
oqr h-i depqowm u = ux1 x1 + ux2 x2 ≈ +
[u(x1 − h, x2 ) − 2u(x1 , x2 ) + u(x1 + h, x2 )] + h2
[u(x1 , x2 − h) − 2u(x1 , x2 ) + u(x1 , x2 + h)] : h2
Da nanakowm , or u = 0 Laplasi havasarowm oxarinvowm
u(x1 , x2 ) =
[u(x1 − h, x2 ) + u(x1 + h, x2 ) + u(x1 , x2 − h) + u(x1 , x2 + h)]
havasarowyamb, or o ayl in , qan mijini hatkowyan artahaytowyown, orovhet u(x) fownkciayi areq (x1 , x2 ) kentronakan ketowm havasar ayd keti (x1 −h, x2 ), (x1 +h, x2 ), (x1 , x2 −h), (x1 , x2 +h) har an ors keterowm fownkciayi areqneri mijin vabanakanin:
§ 9. Veracneli ezakiowyan masin eorem
eorem 4.9.1 (Veracneli ezakiowyan masin) Dicowq Q-n Rn tara owyan tirowy , x0 ∈ Q or ket , isk u(x) fownkcian harmonik
Q \ {x0 }-owm:
Ee
u(x) = o U (x − x0 ) , orte
x0
ketowm kareli oroel aynpes, or stacva fownkcian
lini harmonik amboj depqowm
(4.36)
Q
tirowyowm:
paymann owni het yal tesq,
n=2
|x − x0 |
,
erb
x → x0 ,
u(x) = o ln |x − x0 | ,
erb
x → x0 :
u(x) = o isk
(4.36)
U -n Laplasi havasarman fowndamental low owmn , apa u(x)
fownkcian
n=3
x → x0 ,
erb
(4.37)
depqowm
Apacowyc: Apacowyc katarenq n = 3 depqi hamar: Vercnenq aynpisi R > 0, or x0 kentronov R a avov ak gownd nka lini Q tirowyowm. BR (x0 ) = {|x − x0 | < R} Q, ditarkenq u(x) fownkcian BR (x0 ) \ {x0 }-owm: v(x)-ov nanakenq BR (x0 ) gndowm v = 0, v ∂B
R (x )
x ∈ BR (x0 ), = u∂B
R (x
0)
,
(4.38)
Dirixlei xndri low owm: v(x) fownkcian goyowyown owni patkanowm C(B R (x0 ))-in: eoremn apacowcelow hamar bavarar cowyc tal, or u(x) v(x) fownkcianer hamnknowm en irenc oroman tirowyneri ndhanowr masowm` B R (x0 ) \ {x0 }-owm, aysinqn` kamayakan x1 ∈ BR (x0 ) \ {x0 } keti hamar u(x1 ) = v(x1 ) :
(4.39)
Ev ayspes, dicowq x1 ∈ BR (x0 ) \ {x0 } kamayakan ket : Vercnenq cankaca ε > 0 iv {ρ < |x−x0 | < R} tirowyowm, orte 0 < ρ < |x1 −x0 |,
ditarkenq het yal w± (x) = ± (u(x) − v(x)) + ε
|x1 − x0 | |x − x0 |
erkow fownkcianer, orte w+ - hamapatasxanowm havasarowyan aj masowm + nanin, w− - hamapatasxanowm − nanin: Ankhayt , or w+ (x), w− (x) fownkcianer harmonik en {ρ < |x − x0 | < R} tirowyowm w± ∈ C(ρ ≤ |x − x0 | ≤ R): {ρ < |x − x0 | < R} tirowyi {|x − x0 | = R} artaqin ezri vra, st (4.38)-i, |x1 − x0 | w± (x)|x−x0 |=R = ε >0: |x − x0 | {ρ < |x − x0 | < R} tirowyi {|x − x0 | = ρ} nerqin ezri vra, st (4.37)-i, |x1 − x0 | = w± (x)|x−x0 |=ρ = ± (u(x) − v(x)) |x−x0 |=ρ + ε ρ |x1 − x0 | =ε +o , erb ρ → 0 ρ ρ qani or v ∈ C(B R (x0 )), apa v(x) = o , erb x → x0 : |x − x | ntrenq ρ iv (ρ < |x1 − x0 |) aynqan oqr, or w± (x)∂{ρ<|x−x0 |<R} > 0 :
Ayd depqowm, hamaayn me agowyn areqi skzbownqi` w± (x) > 0,
ρ ≤ |x − x0 | ≤ R,
masnavorapes, w± (x1 ) > 0,
orteic het owm , or |u(x1 ) − v(x1 )| < ε :
Qani or ε > 0 kamayakan , apa tei owni (4.39) havasarowyown: eoremn apacowcva :
§ 10. Liowvili eorem
Kasenq, or amboj tara owyan mej orova u(x) fownkcian sahmana ak ver ic (nerq ic) , ee goyowyown owni aynpisi M hastatown, or u(x) ≤ M
(u(x) ≥ M ) ,
eorem 4.10.1 (Liowvili eorem)
x ∈ Rn :
Amboj Rn tara owyan mej
orova ver ic kam nerq ic sahmana ak harmonik fownkcian hastatown :
Apacowyc:
Dicowq u(x) harmonik fownkcian sahmana ak ver ic (nerq ic): Ayd depqowm M − u(x) fownkcian (u(x) − M fownkcian) harmonik obacasakan: Owsti, Liowvili eorem bavarar apacowcel miayn masnavor depqi hamar, erb u(x) ≥ 0: Cowyc tanq, or Rn -owm obacasakan harmonik fownkcian hastatown : Dicowq Rn -owm harmonik u(x) fownkcian obacasakan ` u(x) ≥ 0 : Vercnenq kamayakan x0 ∈ Rn , |x0 | = 0, ket cowyc tanq, or u(x0 ) = u(0) :
(4.40)
Dicowq R > |x0 |: st eorem 4.7.1-i ownenq P (x, y)u(y) dSy ,
u(x) =
|x| < R,
|y|=R
masnavorapes, u(x0 ) =
P (x0 , y)u(y) dSy :
|y|=R
Parzowyan hamar enadrenq n = 3: Qani or {|y| = R} sferayi y keteri hamar R − |x0 | ≤ |x0 − y| ≤ R + |x0 |,
apa
R2 − |x0 |2 R2 − |x0 |2 ≤ P (x , y) ≤ : 4πR(R + |x0 |)3 4πR(R − |x0 |)3
Stacva anhavasarowyownner bazmapatkelov integrelov {|y| = R} sferayov` kstananq R2 − |x0 |2 4πR(R + |x0 |)3
orteic
u(y) dSy ≤ u(x0 ) ≤
|y|=R
u(y)-ov (u(y) ≥ 0)
R2 − |x0 |2 4πR(R − |x0 |)3
u(y) dSy , |y|=R
R(R2 − |x0 |2 ) R(R2 − |x0 |2 ) u(0) ≤ u(x ) ≤ u(0) : (R + |x0 |)3 (R − |x0 |)3
Stacva anhavasarowyownner tei ownen cankaca R > |x0| hamar: Ancnelov sahmani, erb R → ∞, kstananq (4.40) havasarowyown: eoremn apacowcva : § 11. Neymani xndir Laplasi havasarman hamar gndowm
Ays paragrafowm kditarkenq Laplasi havasarman hamar s mek ezrayin xndir` Neymani xndir (kam erkrord ezrayin xndir): Menq ayn kowsowmnasirenq miayn ayn depqowm, erb tirowy gownd : Ayd xndir het yaln . u = 0, |x| < R, ∂u = f, ∂ν |x|=R
(4.41) (4.42)
orte ν -n {|x| = R} sferayin tarva {|x| < R} gndi nkatmamb artaqin miavor normaln : Qani or kamayakan 0 < ρ ≤ R hamar {|x| = ρ} sferayi vra ν = xρ , apa ∂u = (∇u, x) = ur , ∂ν |x|=ρ ρ |x|=ρ |x|=ρ
masnavorapes,
∂u = (∇u, x) = ur : ∂ν |x|=R R |x|=R |x|=R
(4.43)
Kasenq, or u(x) fownkcian (4.41), (4.42) Neymani xndri low owm , ee u ∈ C 2 (|x| < R) ∩ C(|x| ≤ R) ∩ {(∇u, x) ∈ C(|x| ≤ R)},
(4.44)
bavararowm (4.41) havasarman (4.42) ezrayin paymanin: Aknhayt , or low man goyowyan hamar anhraet , or f ∈ C(|x| = R) :
(4.45)
Baci ayd, st eorem 4.1.1-i, cankaca ρ < R hamar tei owni
∂u dS = ∂ν
|x|=ρ
(∇u, x) dS = 0 ρ
|x|=ρ
havasarowyown: Qani or (∇u, x)- anndhat {|x| ≤ R} gndowm tei owni (4.42) ezrayin payman, apa verjin havasarowyan mej ancnelov sahmani, erb ρ → R, kstananq low man goyowyan hamar s mek anhraet payman` f dS = 0 :
(4.46)
|x|=R
Hetagayowm cowyc ktanq, or (4.45) (4.46) paymanner Neymani xndri low man goyowyan hamar o miayn anhraet en, ayl na bavarar en: Nax andrada nanq Neymani xndri low man miakowyan harcin: Aknhayt , or Neymani xndri low owm miak , qani or ee u(x)- low owm , apa u(x) + C fownkcian s nowyn xndri low owm , orte C -n cankaca
hastatown : Tei owni het yal pndowm:
eorem 4.11.1 (Low man ndhanowr tesqi masin) Ee
u1 (x)
u2 (x)
fownkcianer mi nowyn Neymani xndri low owmner en, apa goyowyown owni aynpisi C hastatown, or u1 (x) = u2 (x) + C,
|x| < R,
ayl xosqov, Neymani xndri low owm miakn hastatown gowmarelii towyamb:
Apacowyc: Ee
fownkcianer mi nowyn Neymani xndri low owmner en, apa u(x) = u1 (x) − u2 (x) fownkcian u1 (x)
u2 (x)
u = 0,
|x| < R,
∂u = 0, ∂ν |x|=R
(4.47)
hamase paymannerov Neymani xndri low owm : Cowyc tanq, or u(x) ≡ C,
Qani or cankaca
a ajin bana i
depqowm
ρ < R
uu dx = |x|≤ρ
|x| < R :
u
(4.48)
u ∈ C 2 (|x| ≤ ρ),
∂u dS − ∂ν
|x|=ρ
apa st Grini
∇u∇u dx, |x|≤ρ
orteic stanowm enq ρ
|∇u|2 dx,
u(x)(∇u, x) dS = |x|=ρ
ρ<R:
|x|≤ρ
Qani or u(x) (∇u, x) fownkcianer patkanowm en C(|x| ≤ R) bazmowyan, apa st (4.47) paymani ρ→R ρ
u(x)(∇u, x) dS =
lim
R
|x|=ρ
u(x)(∇u, x) dS = 0, |x|=R
orteic het owm
lim
ρ→R |x|≤ρ
(4.49)
|∇u|2 dx = 0 :
(4.49)
havasarowyown karo tei ownenal miayn ayn depqowm, erb
|∇u|2 dx = 0
cankaca ρ < R hamar :
(4.50)
|x|≤ρ
(4.50)-ic
het owm , or apacowcva :
|∇u(x)| ≡ 0, |x| < R,
tei owni
(4.48)-:
eoremn
Aym andrada nanq Nanakenq v(x)-ov
(4.41), (4.42) v = 0, v
|x|=R
Neymani xndri low man goyowyan: |x| < R,
(4.51)
= f,
(4.52)
Dirixlei xndri low owm: Tei owni het yal pndowm: eorem 4.11.2 (Goyowyan masin) Dicowq tei ownen (4.45) (4.46) paymanner: Ayd depqowm (4.41), (4.42) Neymani xndri low owm goyowyown owni trvowm 1 u(x) = R
v(x · t) dt + const, t
|x| < R,
(4.53)
bana ov, orte v(x) fownkcian (4.51), (4.52) Dirixlei xndri low owmn : Apacowyc: (4.45) paymanic het owm , or (4.51), (4.52) Dirixlei xndri v(x) low owm goyowyown owni: (4.46) paymanic het owm , or v(0) = 0 :
Iroq (enadrenq n = 3), st maker owayin mijini masin eoremi, cankaca ρ < R depqowm v(0) =
v(x)
4πρ2
ρ→R 4πρ2
v(x) dS = lim |x|=ρ
v(x) dS = |x|=ρ
4πR2
f dS = 0 : |x|=R
fownkcian patkanowm C 2 (|x| < R)-in st eylori bana i n Ci xi + o |x|2 , v(x) = v(0) + (∇v(0), x) + o |x|2 = i=1
∂v(x) Ci = , i = 1, ..., n: ∂xi x=0
orte Het abar
v(x · t) Ci xi + o |x|2 t = t i=1 n
t = 0 depqowm (4.53) enaintegralayin artahaytowyown ezakiowyown
owni: Nkatenq, or ee {|x| ≤ ρ} gndi x keteri hamar ditarkenq y = xt, 0 ≤ t ≤ 1, keter, apa y keter k oxven nowyn {|y| ≤ ρ} gndowm. |y| = |x · t| = |x|t ≤ ρt ≤ ρ: Orpes (4.51), (4.52) Dirixlei xndri low owm` v(x)
fownkcian patkanowm C(|x| ≤ R)-in, het abar (4.53) bana ov trva
u(x) fownkcian s patkanowm C(|x| ≤ R)-in: Baci ayd, cankaca ρ < R
hamar v ∈ C 2 (|x| ≤ ρ)
1 ∂v(y) ∂v(y) v(xt) = ·t= , t t ∂yi y=xt ∂yi y=xt v(xt) ∂2 ∂ 2 v(y) · t, i, j = 1, ..., n, = ∂xi ∂xj t ∂yi ∂yj y=xt ∂ ∂xi
het abar, (4.53) bana ov trva u(x) fownkcian
s patkanowm
C (|x| ≤ ρ)-in
1 u(x) = R
y v(y)
y=xt
· t dt ≡ 0,
|x| ≤ ρ :
Ayspisov, u(x) fownkcian patkanowm C 2 (|x| < R)∩C(|x| ≤ R) bazmowyan
harmonik {|x| < R} gndowm: Aym cowyc tanq, or (∇u, x) fownkcian patkanowm C(|x| ≤ R)-in tei
owni (4.42) ezrayin payman: (4.53) bana grenq sferik koordinatakan hamakargowm: Ee x = (x1 , x2 , x3 ) = (r, ϕ, θ), apa y = xt keti sferik koordinat klini (rt, ϕ, θ): Owsti, sferik koordinatakan hamakargowm (4.53) bana kownena het yal tesq. 1 u(r, ϕ, θ) = R
v(rt, ϕ, θ) dt + const = R t
r
v(ρ, ϕ, θ) dρ + const : ρ
(4.54)
Qani or v ∈ C(|x| ≤ R), apa, hamaayn (4.54) bana i, rur (ρ, ϕ, θ) fownkcian patkanowm C(|x| ≤ R)-in, rur (ρ, ϕ, θ) ∈ C(|x| ≤ R): Het abar, (∇u, x) ∈ C(|x| ≤ R) (rur (ρ, ϕ, θ) = (∇u, x))
tei owni (4.42) ezrayin pay-
man.
∂u Rv = ur = = v =f : ∂ν |x|=R ρ ρ=R |x|=R |x|=R
eoremn apacowcva :
Grakanowyown 1. В . П . М и х а й л о в, Лекции по уравнениям математической
физики, Учеб. пособие для вузов, М.: Издательство физикоматематической литературы, 2001 2. В . П . М и х а й л о в, Дифференциальные уравнения в частных про-
изводных, М.: Наука, 1983 3. А . Н . Т и х о н о в , А . А . С а м а р с к и й, Уравнения матема-
тической физики, М.: Наука, 1977 4. И . Г . П е т р о в с к и й, Лекции об уравнениях с частными произ-
водными, М.: Наука, 1970 5. В . С . В л а д и м и р о в, Уравнения математической физики, М.:
Наука, 1988 6. В . П . М и х а й л о в , А . К . Г у щ и н, Дополнительные главы
курса "Уравнения математической физики" , Лекционные курсы НОЦ, Вып. 7, М.: МИАН, 2007 7. Л . Д . К у д р я в ц е в, Основы математического анализа, Т. 1-3,
М.: Высшая школа, 1988 8. Г . М . Ф и х т е н г о л ь ц, Курс дифференциального и интегрально-
го исчисления, Т. 1-3, М.: Наука, 1970 9. А . М . М а л ь ц е в, Основы линейной алгебры, М.: Наука, 1975 10. Л . С . П о н т р я г и н, Обыкновенные дифференциальные уравне-
ния, М.: Наука, 1982 11.
B.G. Ararqcyan, A.H. Hovhannisyan, .L. ahb a y a n, Maematikakan fizikayi havasarowmner , E P H,
ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ
ՎԱՀՐԱՄ ԺՈՐԱՅԻ ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ
ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՖԻԶԻԿԱՅԻ
ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄՆԵՐ
Համակարգչային ձևավորող՝ Կ. Չալաբյան Խմբագիր՝ Լ. Մանուկյան Սրբագրիչ՝ Վ. Դերձյան Շապիկի ձևավորող` Ա. Պատվականյան
Տպագրված է «Գևորգ-Հրայր» ՍՊԸ-ում: ք. Երևան, Գրիգոր Լուսավորչի 6
Ստորագրված է տպագրության՝ 06.05.2017: Չափսը՝ 60x841/16: Տպ. մամուլը՝ 8.25: Տպաքանակը՝ 250: ԵՊՀ հրատարակչություն ք. Երևան, 0025, Ալեք Մանուկյան 1 www.publishing.ysu.am
Վ. Ժ. ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ
زºزîÆÎ²Î²Ü
üƼÆÎ²ÚÆ
вì²ê²ðàôØÜºð