Մտորումներ կյանքի ճանապարհին

ՀԱՆԵՔ ԱԿՆՈՑԸ

Հանեք սեւ ակնոցը, Թող երեւան Հոգու աչքերը ձեր, Թե թաքցնում եք Մութ էության Կողմերը քստմնելի: Գուցե դուք մարդ չեք, Այլ ուրվական, Բայց, օհ, դուք շատ եք, Նողկանք ու վատ եք: Գուցե փախչելով Հայացքից մարդկանց Պատսպարվել եք Ակնոցի տակ սեւ, Որ լուռ, աննկատ Շարունակեք միշտ Գործերը ձեր մութ. Կամ գուցե նաեւ Ճիշտ հակառակը. Աշխարհն է թվում Ձեզ անդուրալի Եվ դուք ակնոց եք Դնում աչքերին Որ չնկատեք Շրջապատը մութ, Որ շատ է, շատ է, Նողկանք ու վատ է: Միեւնույն է բայց Ոչինչ չեք ծածկի ակնոցի տակ այդ, Վատը սեւի տակ չի դառնում ճերմակ, Այնպես որ հանեք Ակնոցները սեւ Թող Ձեզ էլ տեսնեն,

Դուք էլ բոլորին:

ՈՉԻՆՉ ՉԵՄ ՀԱՍԿԱՆՈՒՄ

Հոգուս աչքերով կրկին ու կրկին Նայում եմ ապշած ես այս աշխարհին Ու ոչինչ-ոչինչ էլ չեմ հասկանում. Ահա շշուկներ դիպան ականջիսª Մեկը խնդում է, մյուսըª լալիս, Իսկ գիշերն այնքան խաղաղ է, մթին, Միայն մտքերն են իմ խառը, խրթին: Ինքնաթիռները աղմուկ-որոտով Գալիս ես, գնում, Արդյոք դեռ սեր են մարդիկ մրմնջում, Թե սերն հին բան է, Իսկ մեր կյանքը նոր ... Ողջ հին աշխարհը կորչի թող այսօր, Պետք չեն մեծ խոսքեր, Թող խիղճն էլ կորչի, Ու թող վերանա հիմա այն խինդը, Ինքնախաբկանքի օղակն ավելորդ, Որ բարություն ու հմայք է կոչվում ... Ախ ... ոչինչ-ոչինչ ես չեմ հասկանում:

ԱՇՈՒՆ Է, ՁՄԵՌ ...

Նժույգս կանգնել է, էլ չի սլանում, Միայն վրնջում է ու դոփում տեղում, Իրերը հոգնել են, լամպի լույսի պես Նրանք երկարել են, ժպտում են անտես: Ամեն ինչ ննջել է, ամեն ինչ սառել, Ամեն ինչ լռել էª աշուն է, ձմեռ: Այդ համատարած ու սառած մթնում Հոգիներն են լոկ մարդկանց վրնջում: 11.12.1993թ.

Թե որ կյանքը մի վայրկյան է այս փուչ աշխարհում, Էլ ինչու ենք տխուր նստում, կռվում, արտասվում, Եկեք երգենք ու ծիծաղենք, ժպիտով գնաքª Հոգով երկինք, իսկ սին մարմնով հողին միանանք:

ԿԱՐԻՆԵԻՆ

Այս խենթ դարի վառվռուն ծաղիկ, Ինչպես բուսար քարոտ այս երկրում, Ունես մի զույգ զմայելի աչիկ, Ու վեհ կեցվածք, կաքավի շարժում: 1997թ.

ԱՐՄԵՆԻՆ Անուշ-անուշ քո շրթներին Րոպեական հմայք-ժպիտ, Մարգարիտներ ու գոհարներ Երկնակապույտ քո աչերին, Նվեր ես դու, հեքիաթ-մանկիկ

Մնացականյան իմ ԱՐՄԵՆԻԿ:

ԱՐԾԻՎՆԵՐԸ

Արծիվները բարձունք են սիրում, Արծիվները երբեք չեն սողում, Արծիվները հեռուն են տեսնում

Դեպի նոր եզերքներ են ձգտում: Իսկ թե մարդը նենգոտ, խորամանկ Որոգայթ կսարքի թիկունքում, Միեւնույնն էª կանգուն կմնա, Վիրավոր, բայց անհաս բարձունքում: Մինչ ծտերը քծնող, անհանգիստ Մարդկանց շուրջն են անվերջ պտտվում Ու նրանց որկրամոլ սեղանից Փշրանքներ են ագահ հավաքումª Վեհ արծիվը ներքեւ նայելով Իր անհաս հեռուներն է տենչում, Եռուզեռը ցածում տեսնելովª Իր նողկանքը հազիվ է զսպում: Միթե սա էլ սերունդ է թռչնիª Անկշիռ, հարմարվող շարունակ, Լուռ թախծում է արծիվը ազնիվ Ու իր բույնն է մտնում միայնակ: Իսկ ծտերը անմիտ, անուղեղ Գիրանում են առանց հարցնելուª Ինչու մարդը իրենց կշտացրեց, Թե իրենց էլ է կեր դարձնելու: 28.03.1995թ.

Վ Ի Տ Յ Ա

Ջինջ, լուսաշող աղբյուրներից սերված գետակ, Ջերմ արեւից եկած ժպտուն մի ճառագայթ, Սնում ես դու, բուրմունք տալիս զավակներիդ, Բարության մեջ է ուժը քո, չունի հատակ:

Հ Ա Յ Ր Երբ տեսնում եմ ես իմ որդուն ժպտադեմ, Իր զույգ արու զավակներին նայելիս, Պատում է ինձ երջանկության տաք ալիք, Թվում է, թե որդուս մեջ հայր եմ տեսնում: Որդիս ասես մի վեհ արծիվ է դառնում, Որն իր ճնճղուկ ձագերին է պահպանում: Ախ, հայրիկ ջան, թող թոռներս վայելեն Հայր-էակի քաղցրությունը այս կյանքում:

6.11.1995թ.

Պ Ա Հ Անհնար է կողմնորոշվել երկրագնդում, Երբ ամեն ինչ շուռ տված է աչքդ տեսնում, Երբ սպիտակը լոկ մի գույն չէ իրականում, Այլ յոթ տարբեր գույներից է առաջանում, Երբ լուսինը ամենեւին լույս էլ չունի, Այլ արեւի լույսն է թաքուն միշտ գողանում: Որտեղ հապա փնտրել ճիշտը այդ լուսնի տակ, Երբ կյանքն էլ է հատակը ծակ ջրով բաժակ, Մինչ շրթիդ ես այն մոտեցնում, որ անես կում, Ձեռքերիդ մեջ միայն դատարկ գավն ես գտնում, Ոչ անցյալը, ոչ ապագան մեզ նեցուկ չեն, Չարժե նրանց մասի երկար գլուխ ջարդել, Միայն պահն է միշտ ճշմարիտ այս աշխարհում, Որ վազքի մեջ ուրախ ժպտով քեզ է նայում, Թե բռնեցիր ժամանակի պահը բազումª Երջանկություն կվայելես քո կարճ կյանքում: 6.11.1995թ.

Ջ Ր Վ Ե Ժ

Ախ, ջրվեժ, ջրվեժ, Վեհ դղրդյունով Փռում ես, թափում Շղարշդ անվերջ: Տատիս մազերն են Այդպես արձակվումª Երկար ու սպիտակ, Անփայլ-փրփրադեզ: Բայց թե ինչեր կան Իմ տատի հոգնած

Հոգու խորքերում, Կամ քո այդ սպիտակ, Շղարշի տակ նուրբª Ես էլ չգիտեմ, Չգիտես եւ դու:

Ես ապրում եմ Ինչ-որ մի տեղ, Դու էլ, գիտեմ, Ապրում ես դեռ,

Բայց երբ մի օր Էլ չենք լինի, Ափսոս, ասել Ուշ կլինի:

ԱՂՋԿԱՍ

Իմ հեքիաթ աղջիկ, իմ նազուկ բալիկ, Երկնքի կապույտ լազուրը ինչպես

Հավաքել, բերել, աչերդ եմ կերտել, Ինչպես եմ արել, չգիտեմ ես էլ: Շատ վառª ալ-կարմիր վարդի թերթիկներ Խնամքով ընտրել, իրար մոտեցրել, Ինչպես եմ արել, չգիտեմ ես էլ: Մեղվից բույլ ծաղկանց նեկտարը խնդրելª Դստրիկիս քաղցր լեզու եմ ստեղծել, Որ երբ խոսում է, սիրտս է մարում Անհուն կարոտից ու ցանկությունից, Նորից ու նորից տեսնել ու գրկել, Անվերջ համբուրել ու հալվել, մարել:

1989թ.

Գնալիս, հեռացիր հիմնովին Ու քեզ տար մինչեւ վերջ, անհատակ, Թե չէ ինչ հեռանալ, երբ կրկին Քեզանով եմ շնչում շարունակ: Կանաչ արտը անգամ ծեփծեփուն Քամու հետ անհանգիստ խաղալիս, Քո ոսկի ու կանաչ աչքերի Բոցկլտանքն է անվերջ հիշեցնում: Քո հայացքն եմ զգում ինձ վրա, Երբ ուղղում եմ հայացքս երկնին, Ու քո շունչն իմ այրվող այտերին, Երբ խաղում է զեփյուռը մեղմիկ: Ոչ, այդպես մասնակի չեն գնում, Գնալիսª հեռացիր, հիմնովին:

Ձանձրացել եմ երգել հանգովª գեղեցիկ, թեթեւ, Ուզում եմ բյուր զանգեր խփելª անհանգիստ, անձեւ. Կանգնել ենք մենք իրար դիմացª գլխահակ, անսեր, Ասես լինենք զույգ հնձած արտª ոչ բարիք, ոչ բերք: Մենք բաժանված ենք սարերով, երգս չես լսի, Գուցե քնած հոգիդ միայն զանգը կարթնացնի:

Անհոգ մանկան պես կուզեի լինել, Մայրիկիս գրկում աչք փակել հանգիստ, Ինչպես նավերն են ննջում հանդարտիկª Խարիսխը նետած նավահանգստում:

Թող ինձ չհուզի ոչ մի տխուր միտք, Թող երանելի լինի լռություն, Եվ ջերմացնող մայրիկիս ափը Հոգնած աչքերիս երազներ բերի:

Մենության պատերը հին Չդիմացան իմ բարքին, Դուրս ժայթքեցի ես երգով, Նկարներով ու խոսքով:

Դուրս վազեցի անհամբեր, Բարեւ տվի օտարին Ու փարվեցի կարոտով Ծառին, թփին ու քարին:

1996թ.

Եթե ջահել ես հոգով ու ժպտուն, Ապա տարիքդ կատու է անտուն:

Վահանինª որդուս Զ Ր ՈՒ Յ Ց

Թանկագին իմ հոգյակ, աննման իմ որդյակ, Եկ նորից, ինչպես միշտ, նստելով դեմ-դիմաց, Լուռ ու մունջ, առանց խոսք մեր զրույցն սկսենք, Եվ անցած լավ ու վատ օրերը հիշենք: Դու ինձ միշտ հասկացող ու նեցուկ ես եղել, Փոքրուց զուսպ, մտածող, հոգատար ես եղել, Իմ տան սյուն, իմ տան թուր ու վահան ես եղել,

Իմ արեւ, իմ կյանքի վառ իմաստն ես եղել: Եվ, ահա, լուռ նստած դու նայում ես դեմքիս, Աչերդ սեւորակ ինձ ասում են նորից. -

Հարազատ ու հոգած, իմ մայրիկ թանկագին,

Կուզեի փայփայել, թագուհու պես պահել, Բայց ներիր քո որդուն, սիրասուն իմ ագին, Կյանքը այս դժնդակ թեւերս է կաշկանդել: Իսկ ես լուռ ասում եմ, նայելով աչքերիդ. -

Հանգիստ կաց, իմ որդյակ, մայրդ կհամբերի,

Ասա ինձ, հիշում ես, թե ինչպես միասին, Կիսաքաղց, բայց ուրախ, երգելով, ժպտերես Տունն էինք մեր հյուսում, ուխտ գնում Հաղարծին, Թեթեւ չէր կյանքը մեր, որբ էինք դու եւ ես, Հայր էի, մայր էի քեզ համար լիովին, Իսկ դու էլ ինձ համար կյանք էիր, իմ անգին, Իմ հեքիաթն էիր դու, իմ բլբուլն Հազարան, Գույնն էիր բնության, համըª իմ էության, Դու լռիկ ժպտում ես, աչքերով ինձ ասում. -

Խորհուրդ տուր, մայրիկ ջան, ոնց ապրել աշխարհում,

Ուժս շատ է, եսª հայ, ազգս այս վիճակում, Որն է իմ ճանապարհն, իմ ուղին այս կյանքում: Առանց խոսք ասում ես ու լռում թախծելով, Ու ժպտում մեղավոր քո վճիտ աչքերով: -

Որդիս, ես շատ քիչ բան կարող եմ քեզ ասել,

Քաի որ խփվելով կյանքի բիրտ կողերին Գիտելիքս հանգեց, դառնալով փոշի սին:

Սուտ դարձավ ամեն բան, սերն է լոկ ճշմարիտ, Դեպի մայր հայրենիքն եւ դեպի քո ազգին: Անճանաչ է դարձել մեր երկիրն հարազատ, Շատերը լքում են հողը մեր անազատ. Ճշմարիտ ես, որդիս, ցեցն ընկել է ազգին, Սարդոստայն է հյուսվել մեր ոտքին ու ձեռքին, Հայ անունը կրող տզրուկներ անարժան Քայքայում են, տանջում, բզկտում մեր հոգին: Սակայն ճիշտ է նաեւ, որ դու տերն ես հողիª Անդրանիկ փաշայի ու Մեծաց Տիգրանի, Այն պիտի չլքես դժվարին օրերին, Անխնա պիտ քշես ցեցերին անմաքուր Որ կապույտ ծուխ ելնի տներից հայամարդու, Վստահիր մորը քո, նա է տուն հայրենին, Նա է ծուխն օջախի, դուª ժպիտ իմ հոգու, Դուª Վահան հուսալի – մոր, կնոջ, զավակի: Արդ, սթափվիր դժնդակ մտքերիցդ մթին, Տեր կանգնիր մայրենի քո հողին ու ազգին: Խոսում ենք ու դարձյալ լուռ նայում գորովով, Մեր զրույցն ավարտում լի հույսով, հավատով:

16.02.1994թ.

ԱՇՆԱՆԱՅԻՆ ԷԼԵԳԻԱ

Գույներով վառ լեցուն Ժամանել է աշուն, Եռուզեռ է սկսվել Տներում ու բակում: Քամիները մեղմիկ Սահելով փողոցում, Հրապուրում են, տանում Տերեւները նախշուն: Օրերի շոգ տոթից Ջերմացած մեր հոգում Դեռ երգեր կան հնչուն Ու հույսեր սրտերում: Բայց շքեղ իմ այգին Երբ շորերն է կորցնում, Ինձ հաճախ մի թախիծ Մի կսկիծ է պատում: Կռունկները նորից Ճանապարհ են ընկնում, Ամռան ջերմ օրերից Զով աշուն է ծնվում:

14.09.1994թ.

* * *

Ամպերը մռայլ ու խոժոռ Շարունակ արտասուք են թափում Թաց գետնին վերեւից նայելով Ոչ մի չոր թաշկինակ չեն գտնում: Մտքերս անհանգիստ ու մոլոր Թեւ առած ներս ու դուրս են անում Սիրելիս, թակիր դուռս շուտով, Նրանք ինձ խելքահան են անում:

Արնաթաթախ ուղիներում մարդկային Լալահառաջ հոգիներ են դեգերում: Լույսին կարոտ նրանք հույս են փայփայում Արեւ տեսնել, չմոլորվել ճամփեքում: Ահա հեռվում մի լույս շողաց մեղմորեն, Լոկ ակնթարթ լուսավորվեց այդ ճամփեն, Լսվեց մարդկաց ուրախ ձայներ ու ծիծաղ, Աստղ փայլեց մուգ երկնքում կապուտակ:

ՁՈՆ Թ ՂԹ ԻՆ

Սիրում եմ քեզ անկեղծ ու ջերմ մի սիրով, Թուղթ իմ մաքուր, իմ ջինջ ընկեր անարատ, Իմ մտքերի արտահայտիչ ու խոսնակ, Դու հանգրվան երազներիս կապուտակ: Ամեն անգամ, երբ տենդագին եռանդով Վերցնում եմ քեզ, ինչպես նվեր երկնային, Նայում եմ քո նուրբ հյուսվածքին կարոտով Ու սրտատրոփ, երկունքային տագնապով,

Սպասում եմ կախարդական գրերինª Զարմանում եմ համբերությանդ չափին, Իմ լավ ընկեր, անդավաճան ու բարի:

31.12.1994թ.

ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Հայի համար չկա ոչինչ առավել, Քան Հայաստանը այս երկնքի տակ, Իմ սիրեցյալ, իմ տառապյալ հայրենիք, Միակ օրրան ամեն հայի համար:

Ուր էլ գնամ դու իմ սրտումն ես հավետ Քո սառնորակ ու քաղցր ջրերով,

Այս աշխարհում ունեմ միայն հանգիստ քուն Իմ հարկի տակ, իմ հայրենի երկրում:

Ինչ էլ լինեմª հարուստ, աղքատ, մի գիտուն, Նախնյաց երկրում եմ ես ինձ լավ զգում, Թող ամեն հայ հպարտությամբ միշտ հիշի, Որ Հայաստան-երկիր կա աշխարհում:

ԲՈԼՈՐԸ ՁԵԶ

Երբ ստվերներն են երկարում, մարում, Եվ մութն իր թանձր շղարշն է փռում, Ու երբ հուսահատ հոգիս թափառուն

Կյանքի լուսավոր շողը չի տեսնում,

Բացվում է այնժամ դռնակ մի լուսե, Մեղմիկ գալիս են ընկերներս ջերմ, Ժպտում են բարի, լցում ինձ հույսով, Կրկին հեռանում լուսե դռնակով:

Իմ սիրելիներ, գերված սիրտը իմ, Թռիչքը մտքիս, աստղերը վերի, Ծաղկունքը գարնան, ցոլքը արեւի Անհուն կարոտով ձեզ եմ նվիրում:

Զոհվում է լամպն ավելի վառ, քան լույս տալիս Իրենով կուրացնում ամենին, Թերեւս նա հույս ունի թե իրեն տեսնեն. Բռնկում չէ այդ, այլ ճիչ:

Ամենատես աչքերի մոտ նշում է նա, Թե որտեղ ենք գտնվում, Զոհվում է լամպն առավել վառ, քան լույս տալիս, Մեզ է նա ասես նկարում:

ԱԽ ԳԱՅԻՐ

Անբաժան են ցավերը իմ հին, Բայց ինձ այլ կրակներ են այրում, Ուր էր, թե լինեին մարմնային, Սիրելիս, դու ես ինձ տոչորում: Հավատա, որ ինձ չես հասկացել, Մի սովորական աղջիկ ես կարծել, Ու հաճախ կողքիդ չես նկատել, Երբ անգամ քեզնից ես չեմ հեռացել: Երբ մտքով սլացել եմ վերեւ, Քեզ ինձ հետ եմ տարել ես դարձյալ, Բայց նորից ետª քեզ մոտ եմ եկել, Վախեցել եմ հպարտ երեւալ: Փոթորկուն կյանքի այս օրերում Ինձ սրտի ուրիշ կրակ է այրում, Աշխարհի գողտրիկ մեր անկյունում Դու ինձ, սիրելիս, իզուր ես տանջում: Ախ, գայիր, ինձ տայիր մայրություն Ու սիրով սեղմեիր քո կրծքին, Վերցնեիր նազանքներ, ջերմություն, Լինեինք միասին մենք կրկին:

Թող աշխարհը հին լուռ պտտվի Ու մեկիկ-մեկիկ տարի գլորի, Կյանքը քեզ ինձնից ուր էլ տանի Դու նորից դարձի ճամփան քո բռնիր:

ԲՈՒՐՄՈՒՆՔԸ ԾԱՂԿԱՆՑ

Բուրմունքը, բուրմունքը ծաղկանց Խենթին էլ կանի խելքահան, Ախ, սիրտ իմ, ինչու չես հարբած Սիրո երգերից այս գարնան: Ծառերը հղի են հողից, Հավքերը գժվել են, հարս են, Քամին էլ անհոգ մանկան պես Ամպի փեշի տակ է անցել: Երկինքը կապույտ է, ծով է, Տեղ-տեղ առագաստ ամպերի, Արեւը ժպտում է, գոհ է, Լոկ ես եմ թախծին իմ գերի: Ախ, սիրտս անդորրը կորցրած Նորից է ամպել, վառ գարուն, Ինչպես, ախ, ինչպես ես խնդամ,

Երբ ցավ կա համայն աշխարհում: Գգվիր դու սրտերը լքված, Լցրու ողջ աշխարհը խինդով, Քշիր չարությունը մարդկանց, Երկիրը ցնծա թող երգով: Այնժամ եւ իմ սիրտը թախծոտ, Սիրով ու խինդով թող լցվի, Բուրմունքը, բուրմունքը ծաղկանց Ինձ էլ խելքահան թող անի:

Ծ Ո Վ Ի Ն Ճեպընթացն է սուրում Ոլորուն իր պոչով, Անիվներն են երգումª «Դեպի ծով, դեպի ծով» Սիրտս ծառս է գալիս «Ախ, ուր ես, իմ անգին, Իմ հոգու, իմ սիտի Մեծ ընկեր կաթոգին. Երբ տեսնեմ քո կապույտ Եզերքները կրկին,

Կգրկեմ հայացքով Քո ափերը հին-հին. Կշոյվեմ, կցողվեմ Ցոլքերով քո փայլուն, Կփարվեմ քո հոգուն Միշտ աշխույժ, միշտ արթուն. Կթափեմ քո գոգին Ամեն հոգս, ամեն վիշտ, Կնետվեմ գիրկը քո Կարոտով, ինչպես միշտ. Կվերցնեմ ես քեզանից Քո հանգիստը արթուն, Կթողնեմ քեզ ինձնից Լոկ սրտի ջերմություն:

ԴՐԱՄ

- ԴՐԱՄ

Հիմարացա: Բայց ինչ արած ստացվել է, Որ այս կյանքում ես շատ բան չգիտեմ, Ինչպես կապիկ գորիլլային հայտնի չէ, Թե սպիտակ արջն ինչ է նախաճաշել: Օրվա հոգսից ազատ պիտի լինես դու, Որպեսզի պարզ կարողանաս տեսնել, Ինչպես ուրախ թռչնիկն է դայլայլում ու, Ինչպես ժպտուն մանկիկն է թռչկոտում : Նաեւ ինչքան ձայներ կան աշխարհում այս,

Որ չեն լսել դեռ ականջները մեր Ու գույների որքան շատ երանգներ կան, Որոնց մասին մենք չենք էլ երազել: Մինչդեռ ես իմ հաշիվն եմ չոր սերտում միշտª Հացին ութսուն, կաթինª հարյուր վաթսուն, Էլ ում է պետք այն չոր ու թթու մարդը, Որն անընդհատ թվեր է լոկ հաշվում: Ուրեմն թող կորչեն ձայներ, գույներ, սեր, Թերթեր, ճառեր փքուն ու շողշողուն, Լինի թող փող, կրկին միայն անգին փող, Եվ կունենաս ամեն ինչ այս կյանքում: Ու կունենաս թռչնի դայլայլ, ծաղիկ, դաշտ, Ռեստորաններ, Սեւան կապուտաչյա, Ահա ինչպես ստացվեց, որ իմ կյանքում ես, Թեեւ կրթվածª մի լավ հիմարացա:

ՍԵՐ ՉԿԱ

Ում էլ պատմեմ չի հավատա, Թե մի անձ չեմ, երեքն եմ ես, Ես, մարմինս ու իմ հոգին, Ու կրակն եմ ընկել նրանց

Իրարամերժ պահանջներից: Երբ որ հոգիս է խռովվում, Նրանց փայում եմ, փայփայում, Թե որ այդպես ես չեմ վարվում Ու մարմնիս կամքով գնումª Լաց եմ լինում, կորցնում հանգիստ, Գիշերները վատ եմ քնում: Մարմինս եմ թե անտեսումª Գունատվում եմ, ուժից ընկնում, Մինչդեռ հոգիս է հրճվում, Շշնջում է հուսո խոսքեր, Սատանայի ծոցն ուղարկում Հարստություն, ուտելիքներ, Ստիպում է ինձ ծոմ պահել, Գիշեր ու զօր գեթ աղոթել: Այսպես անձս երեք դարձած Բզկտում ու տանջում է ինձ, Մատնում անափ ու փոթորկած Մռայլ ծովի ալիքներին: Ախ, ես գիտեմ, թե ինչու եմ Անհաշտ դարձել, երեքացել, Ես, մարմինս ու իմ հոգին Փափագում ենք կրկին սիրել: Այնժամ հոգուս հրճվանքը Վայր չի իջնի բյուր աստղերից, Իսկ մարմնիս նազանքները Ետ չեն մնա ծովի խաղից: Ու կվառվի հոգիս հրով, Կփայլի իմ մարմինս անսանձ, Սիրեցյալիս անհագ սիրով Ես կդառնամ նորից մի անձ:

Ձ Մ Ե Ռ Որքան քաղցր է, գրավիչ, Ձմեռը իր հմայքով, Նման չէ ցուրտ շնչով ջինջ Սարսուռինª սիրտս մաշող, Էլ չեմ հրճվում ես անգին Երազներով իմ բոցե, Նստել եմ լուռ ու անկիրք, Ձմեռ է ցուրտ հոգուս մեջ:

ԿԱՆՉԻԴ ԵՄ ՍՊԱՍՈՒՄ

Աղաչում եմ, ներիր որդուդ, իմ մայր Հայաստան, Կարոտել եմ քեզª սիրեցյալ հայրենի ոստան, Լեռներդ եմ հիշում հպարտ ու շարան-շարան Ու երկինքը քո կապուտակ, արեւդª վառման: Ասա, ինչու թույլ տվեցիր, որ որդիդ գնար, Չէ որ ես քո խենթ Դավթի թոռն էի խելառ, Քո հողն էր ինձ ծնունդ տվել, սնել, մեծացրել, Ես հայերեն էի խոսում, ոնց ես մոռացել: Թողել եմ ես հարազատ հողում հայկական Հիշատակներ ու շիրիմներ, երգեր, շարական, Ինչպես այստեղ ապրեմ հանգիստ, առանց մայր հողի, Սիրտս, հոգիս քեզ եմ թողել, դարձել անհոգի: Ուղեղս է ելք որոնում այս անսիրտ երկրում, Ակնարկում էª մաշկս փոխել, դառնալ սաքս ու ռուս: Այնժամ ընդմիշտ սիրտս, հոգիս հրաժեշտ կտանª

Աղաչում եմ, ինձ ետ կանչիր, իմ մայր Հայաստան:

ՁՄԵՌԱՅԻՆ ԿՅԱՆՔ

Օ, ինչ հրաշք երազ է այսª Հեքիաթային քնով տարված Շնչում է խոր, հիպնոսացած Ողջ անտառը վերափոխված: Ով է բերել ձյունը թեթեւ, Քնքույշ ձեռքով փռել փափուկ, Ես էլ ազդված այս պատկերից Ձյունե քող եմ քաշել դեմքիս:

ԱՆՈՒՐՋՆԵՐ

Սպիտակ անուրջներ անսկիզբ ճամփեքից Դուք այն եք, որ ինձ գերեցիք անվերջ. Եվ մինչեւ հիմա ապրած, թե չապրած Արբած եմ զգում, գերված, մոլորված, Ինչու վառ հույսեր ինձ ներշնչեցիք, Ինչու վառ գույնով

օդը ներկեցիք, Օդը թունավոր, աղտոտ-դիվային, Այն թվում է ինձ պարզ ու դյութային, Ես խարխափում եմ, խոսում ձեր լեզվով. Ինձ չեն հասկանում համր ու մութ ստվերներ: Ախ, ձեզ ինչ ասեմ սպիտակ անուրջներ ...

ԱՌԵՂԾՎԱԾ

Կյանք-մահ, կյանք-մահ, միշտ միասին, գրկախառնված, Եվ ընդհատվող, եւ անընդհատª կյանք-մահ, կյանք-մահ: Երանելի անէություն, քստըմնելի անհայտություն,

Ուզես-չուզեսª գիշեր-ցերեկ, արեւ-անձրեւ, ծառեր, սար, ձյուն, Վիճակի խոր փոփոխություն, թե ցավագին, ստիպողական: Ուրախություն ու տխրությունª իրողություն անբնական, Տարօրինակ անմահությունª մահ-կյանք, մահ-կյանք:

1979թ.

ԻՆՉ ԼԻՆԵԼՈՒ Է, ԿԼԻՆԻ

Ուզում ես ճաքի, գոռա, պայթի, Ինչ լինելու է, այն կլինի: Կյանքում ես շատ բան չեմ էլ ուզում, Լոկ խաղաղություն տիեզերքում, Համերաշխություն ու սեր լինի, Ոչխարը գայլից զանազանվի, Ամենը բնում, հոտում լինեն,

Մարգերը ծաղկով, հասկով փթթեն, Թե չէª թռչում են էնէլոներ, Լսվում նողկալի զենքի զարկեր, Ու սրսկվում է հողը նորից Ոչ միայն դրսից, այլեւ ներսից: Ախ, հանգիստ թողեք երկրի մարդուն, Չէ որ վատ պահը կյանք է լափում, Ու ատելի է իշխողը այն, Որի որկորը չունի սահման, Որի օգուտը իր քթի հետ Ուղիղ անկյուն է կազմում հավետ: Աշխարհս մեկն է, ամենսª տեր, Պիտի փայփայենք երկիրը մեր, Շատ բան սխալ է ու անարդար, Սիրտս պայթում է, չունեմ դադար, Ինչ լինելու է, այն կլինի, Թե որ ամեն ոք այդպես դատի, Ու բնության պես իրեն պահիª Վատ արարքների նա չի դիմի, Քանզի ողջ կյանքում հանգիստ չէ նա, Ով որ անգութ է, բիրտ, սատանա, Բայց մեղավորը միշտ նա չէ լոկ, Մեկն անարդար է, մյուսըª խելոք: Խելոք դիտողը վատն է նույնպես, Երբ նա լռում էª երկիրը հեզ Վատի ձեռքումն էլ միշտ կմնա, Աշխարհի վազքը թարս կգնա. Տիեզերքն էլ այդ չի հանդուրժիª Մարդուն, տմարդին հող կդարձնի: Ինչքան ուզում ես գոռա, պայթիª Ինչ լինելու է, այն կլինի:

29.11.1994թ.

ԼՍՈՒՄ ԵՍ ԻՆՁ

Երկինքը ամպեց, թափվեց արտասուք, Լվացվեց խոտը ցողով վաղորդյան, Ժպտաց արեւը, փայլեց ծառ ու թուփ, Երկինքն է կապույտ, ծովըª ծիրանի: Մեր մոտիկ, հեռու հզոր բարերար, Չէ որ ամեն բան ստեղծել ես չքնաղ, Հապա ինչու ես մարդուն ընդունել Խմբում ներդաշնակ հողի, արեւի, Մարդունª դժնդակ, կպչուն, փոփոխակ, Հոգով ծվատված, մարմնով քայքայված, Մանկուց ծերացած ու անկուշտ դարձած, Ինչու կատարյալ չես պահել նրան ... Ով հզորազոր, խնդրում եմ ներիր, Քո գործին դու ինձ գիտակ մի կարծիր, Եսª Քո զավակը, տկար, մեղքով լի, Մենակ եմ հոգով մարդկանց մեջ անթիվ, Թույլ կտաս Քեզ հետ ես կապ ստեղծեմª Այնժամ միգուցե սիրտս ամոքեմ: Բայց զուր է: Լուռ ես, պատասխան չկա, Աղմկում են լոկ ալիքներն հոգուս: Թերեւս ես Քեզ սխալ եմ դիմում Եվ արդար ցասում մեջդ արթնացնում: Ով հզոր, հպարտ, համեստ, բարերար, Տեր ցասումնալից, ճշմարիտ, արդար, Բաց արա հոգուս լեզվակը գաղտնի, Ասա, նա ինչպես Քեզ աղոթք անի, Հոգուս խորախոր որ բառով խնդրի, Որ տանջված ազգիս բերես փրկություն, Որ ձեւես ինձնից նոր մարդ ներդաշնակ, Որ ապրեմ միայն Քո փառքով համակ, Որ ձգտեմ միայն բարուն ու լավին, Որ սիրված լինեմ ու սերը սիրեմ: Արարիչ, ձայնիր, դու լսում ես ինձ: Քանզի հրաշք է ստեղծածդ անթիվ Գուցե հրաշքով լույս տաս նաեւ ինձ:

Լ ՈՒ Ս Ի Ն Ե Ի Ն

Սիրելի Լուսինեի վեցը բոլորեց Գեղեցկուհի է դարձել, խելացի ու հեզ, Գիտի հանել, գումարել, ավլել ու մաքրել Ու տառերը գիտի ողջ այբուբենի մեր, Մի խոսքով դարձել է նա մի հուրի-փերի, Բոլորի կողմից սիրված, համեստ ու բարի, Ոսկի-արծաթ մազերը փռել ուսերին, Ժպիտներ է առաքում համայն աշխարհին:

ՍԵՐԳԵՅ ՏԱՐԱՏՈՒՐԱ

Թ արգմանություն

Կշիռը գրամով, տոննով են չափում, Ուղինª մետրերով, զորությունն ուժով, Իսկ մարդկային ցավն ինչերով չափել, Արդյոք հառաչով, ու հավետ խրվել Զերոների մեջ անքանակ, բազում:

Ե Ր Գ Չ Ա Խ ՈՒ Մ Բ

Ընկերոջս հիշատակին Գնում էինք մենք խմբով Ճանապարհով աշխարհի, Զգում էինք մեզ ուժեղ, Վստահ էինք ու բարի: Քամին խաղում էր մեղմիկ Մեր խիտ, երկար մազերում Ծաղիկները գողունի Ժպիտ էին պարգեւում: Ու երջանիկ էինք մենքª Մենակ չէինք այս կյանքում: Ընկերներով միասին Երգում էինք մի խմբում: Սակայն հանկարծ մեկն ընկավ, Ու մի թռչուն թեւավոր Ճախրեց վերեւ ու կորավ Ամպերի մեջ փետրավոր: Խիստ տխրեցինք, հայացքով Հրաժեշտ տվինք թռչունին, Թախծոտ երգեր երգելով Ճամփա ընկանք մենք կրկին: Պտտվեցին-սահեցին Անիվները այս կյանքի,

Կազմվեցին երամներ Ընկերներից իմ արի: Երգչախմբի ձայնը մեր Արդեն հուժկու չի հնչում, Ընկերներիս շատ տեղեր Դատարկվել են մեր խմբում: Ախ, կարող ենք դեռ երգել, Դեռ հնչեղ է ձայնը մեր, Մի հեռացեք, մի ցրվեք Իմ սիրելի ընկերներ: Ճամփաների հավերժում Ընկերներից իմ անգին Դանդաղ ընթացք եմ խնդրում, Որ միանանք մենք կրկին:

1998թ.

ՀՐԱՆՏԻԿ

Կապուտաչյա, կլորիկ, Քաղցրալեզու իմ բալիկ, Սիրող սրտով շատ փխրուն, Անուշ մանչուկ ինքնուրույն: Թող միշտ հիշի իմ բալեն, Որ նախնիքը մեր հայ են. Հպարտ ենք մենք, խելացի, Հոգուն, խղճին միշտ գերի:

Քսան ու մեկ դարի այրիկ, Ժպիտով նայիր կյանքին, Սիրիր, հարգիր ծնողին, Իսկ դժվարին օրերինª Պահիր քեզ ոնց քաջ մարտիկ: Հրեշտակները առաջիդ Կյանքի ճամփա թող բացեն, Բզեզներն էլ ականջիդ Անուշ հեքիաթ թող հյուսեն:

ԱՂՈԹ Ք ՄԻԱԿ ԱՍՏԾՈՒՆ

- Աստված, հզոր ու բարեգութ, Ներիր մեղքերն իմ անհամար, Աշխարհի մեջ այս նյութեղեն Կործանեցի ես իմ հոգին: Արդ, ծնդրադիր, արցունքն աչքիս Ես ներում եմ հայցում քեզնից. Հավատում եմª գեթ մեկ անգամ Դու կփորձես ներում տալ ինձ: Դու, որ միակ հեղինակն ես Այս բնության, մեր կյանքերի,

Դուª Արարիչ իմ էության, Հմուտ դարբին իմ շինության, Աղաչում եմª բաժանիր ինձ Մանր-մունր բջիջների, Թող որ մի պահ դադար առնի Քո իսկ ստեղծած մարմինը իմ, Թող դառնա այն մեծ բնության Հոծ, անբաժան մասնիկը մի: Այժմ էլ, ահա խնդրում եմ Քեզ, Թույլ տուր բացվեն դռները վես Մարմնի ամբողջ իմ մասերի, Որոնց տեղը լոկ Դու գիտես, Ու հոսի թող Քո բարության Լուասճաճանչ ջերմությունը Դեպի սառած մարմինը իմ: Կենդանի եմ ես գեթ այնքան, Որ շնչում եմ Քո շնորհած Թթվածինը անմահական: Տիեզերքի ալիքները Հետզհետե ողողում են Էությունը իմ արթնացած, Ես զգում եմ նրանց շունչը, Ես զգում եմ ռիթմը նրանց, Ինձ չեն հուզում աշխարհային Սահմանափակ հույզերը սին, Արեւն եմ ես լուսաճաճանչ Երկինքն եմ ես աստղերով լի: Նրանց տված ջերմությունն է Շարժվում մարմնով իմ դալկացած Իսկ ես շտապով մղում եմ դուրս Իմ մարմնի բյուր մասերից Կեղտերը սեւ, անկարեւոր Ու խանգարող մտքերը սեւ, Ինձ չարչարող հոգսերը սեւ: Եվ, վերջապես, եկել է այն Պահը վերջին, վճռական, Երբ լույս աշխարհ պիտի մտնի Մաքուր, անբիծ մի նորածին: Աղաչում եմ, ով Արարիչ,

Որ հավաքես Դու ինձ կրկին Ու դարձնես մի կատարյալ Անբողջություն համապարփակ: Լիահույս եմ, որ ինձ կտաս Մի բարձրագույն ու հրաշալի, Անզուգական գիտակցություն, Որն անվրեպ նավավարի Նման հուժկու եւ առնական Ղեկը ձեռքին հմուտ վարի Բոլոր գործերն իմ անձնական, Այնպես վարի, որ մանկանա Վաղուց հոգնած հոգին իմ գոս, Այնպես վարի, որ լիովին Ապաքինվեն վերքերն իմ հին: Եվ, վերջապես, տուր իմ աչքին Պայծառ ու լույս մի տեսություն, Որ նայելով հոգուս աչքով Տեսնեմ ճշգրիտ ու անվրեպ Ամեն վատը իմ էության, Որ հիմնովին կործանում է Իմ մարմինը ու քայքայում, Տապալում է իմ խեղճ հոգին: Մեր բարերար, տուր ինձ խնդրեմ Նուրբ Զգայնություն, որ տարբերեմ Կյանքում լավը այն վատերից, Որոնք դարձյալ անվերադարձ Կործանում են ինձ խոստանում: Թե թույլ կտաս շարունակելª Քեզ կխնդրեմ պաղատագին Ինձ պարգեւել անուշ լեզու, Որ մտքերս ճիշտ շարադրի, Տուր ամուր սիրտ, բայց ոչ դաժան, Որ կարենամ դիմակայել Բարուն-չարին միշտ անբաժան: Դարձյալ ասեմ ես իմ Աստծունª Տուր ինձ, խնդրեմ, կամք ամրակուռ, Շնորհ արա, վերադարձրու Երիտասարդ իմ կրքերը, Այժմ էլ անձս գեղեցկացրու:

Շնորհակալ եմ ես իմ Աստծուց: Պետք չէ գծել Իմ ուղեղը աշխատում է Հստակորեն, ճշգրիտ, պայծառ, Ես տեսնում եմ ու լսում եմ Առաջվանից շատ ավելին, Ես խոսում եմ Քո ներշնչած Նուրբ խոսքերով սահուն, ազատ, Երիտասարդ մարմնում իմ պիրկ Անսխալ է սիրտս խփում, Զգացմունքներս նուրբ են ու ճիշտ, Կամքս ամուր, կրքերսª սուր: Շնորհակալ եմ, Հայր իմ, Տեր իմª Արարեցիր Դու ինձ կրկին:

20.08.1994թ.

ԱԻԴԱ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

ՀԱՎԵՐԺԱԿԱՆ ԻԴԵԱԼԻՍՏԸ

Շատ անգամ է ուսուցանել կյանքը մեզ, Որ ոտքերով պինդ կպած ենք մենք երկրին Եվ ավազակ մտքերն են լոկ քամու պես Հեռուներում սուրում, փախչում այն-այն դին: Հեշտ է նրանց, ովքեր չունեն երազներ, Վեր չեն նայում, այլ ոտքերին ու գետնին, Եվ ըմպելով բարիքներն այս աշխարհի Երկնքի հետ էլ չեն կապում հույսեր սին: Ինչու սակայն, պատրաստ եմ ես մեն-մենակ, Նվիրական երազներով անհատակ Սավառնել միշտ երկնքներում կապուտակ: 1994թ.

ԱԻԴԱ Ա Չ Ք Ե Ր Պատուհաններ հոգու, մտքի, Քույրեր երկվորյակ, Հոգնել եք դուք այս աշխարհի Հոգսերից համակ: Լավիցª դարձել աստղեր ժպտուն, Վատիցª անձրեւել. Կիսել կյանքում չարն ու բարին Եվ լուռ նկարելª Բյուր պատկերներ մեր բնության Ու մարդկանց գործեր, Մի մեծ ալբոմª ծնունդ ու մահ, Սիրո կարոտներ...

Գիշեր է մութ, փակեք քնքույշ Ձեր քողը վարդի, Դադար առեք, հանգստացեք, Քույրեր նազելի, Որ երբ բացվի օրը կրկին, Ձեր սիրտը նրբին Չնվաղի ու դիմանա Կյանքի քմայքին...

ԱՆՏԵՍ ՄՐՐԻԿ

Ով իմանաª ինչու, ինչպես Օրը հանգիստ, սովորական, Ակնթարթում փոխվեց այնպես, Ասես մրրիկ անցավ անտես, Անհետացան մարդիկ, տներ, Ամայացան շեն քաղաքներ, Անհայտ կորանք թե դու, թե ես, Ով իմանաª ինչու, ինչպես:

Վրա հասավ ձմեռն հանկարծ, Ու պատահեց, որ դու անցած Սովորական մի հուշ դարձար, Մի հուշ, թե ղուշ, թռար, անցար ... 1991թ.

Գ.ԿՈՒԶՈՎԼԵՎԱ

Արարեք միայն բարի, լավ գործեր, Դա ուրախություն ձեզ կպարգեւիª Ոչ հանուն փառքի, քաղցր օրերի, Այլ միայն հանուն հոգու պատվերի: Երբ որ զայրացած, անզոր ու նվաստ

Ընդվզում եք ձեր բախտի դեմ անփայլ, Արգելեցեք ձեր հոգուն վիրավոր Մի վայրկյանական դատ բացել մռայլ: Հանդարտվեք, սպասեք ու համբերեցեք, Մինչեւ ամեն բան իր ձեւն ընդունի, Դուք ուժեղ եք, իսկ զենքը ուժեղիª Բարությունն է անվերջանալի:

Թարգմ. Ա.Մնացականյանի

ԵՐԿՐԻ

ՄԱՐԴԿԱՆՑ

Երան նրան, ով ունի թեւերª Սավառնում է միշտ բարձր ու անհաս Ու տեսնում լեռներ, սարեր ու ձորեր, Նավեր ջրերում, թռչուններ, մարգեր, Երփներանգ ծաղկունք, ծովերի ծփանք, Մշտապես կանաչ ու սաղարթախիտ Անտառին նայում խրոխտ ու հպարտ: Րոպե առ րոպե ուժ է հավաքում Եվ կրկին փախչում, թռչում է վերեւ: Վաղուց եմ ես էլ ճախրել երազել, Արեւին հասնել, լռիկ խոնարհվել, Վերեւից նայել մեր մոլորակինª Ափսոսալ ապրող թույլ էակներին, Ռազմի դաշտում կռվող մարտիկին, Հարյուր բյուր հազար սիրահարներին, Որոնք չեն հասել նպատակներին: Գրկել մտովի ու բարի մաղթել Իրենց գործերի վեհության համարª Աշխարհի մարդկանց բարի ու հպարտ: Յուրաքանչյուրին տալ մի պատվիրանª Գալիս եք մաքուր, շատ մի կեղտոտվեք, Շուտ մի տրտմեցեք, թե չունեք իրեր, Ուրիշինն են այդ, ձերըª հոգին , Տունդª երկիրն է, հողն է, այս ջուրը, Որոնք մշտապես քեզ հետ են մնում: Վարդերի նման բույրեր արձակեք,

Երազների մեջ տենչացեք սիրել, Կյանքի իմաստը լուծել մի ձգտեք:

ՁԵԶ ՀԵՏ ԵՄ ՀԱՎԵՏ

Մենության լուսամուտից ես դուրս եմ նայում Ու մտքերիս թեւերով հեռուն եմ գնում Մարդիկ այնտեղ ժրաջան վեր, վար են անում Հոգնած արեւն է երկնից իր լույսն առաքում: Մտքիս թելը ինձ արդեն հեռուն է տանում, Բաբախում է սիրտս խենթ, հոգիս է ջերմանում: Ու տեսնում եմ ես, ահա, սարերը հպարտ, Գողտրիկ կապուտաչյա, Սեւանը հանդարտ: Մոռանում եմ, որ վաղուց չեմ եղել այնտեղ, Չգիտեմ, թե երբեւէ կլինեմ ես դեռ: Անտառների մեջ կորած, Դիլիջան ու Վայք, Ողջ երազ եք կապտավուն, հեքիաթ ու հմայք, Թեեւ բաժան եմ ձեզնից հազար սարերով, Հոգով կապված եմ ձեզ հետ անթիվ թելերով: Իսկ մարմինս, վաղ թե ուշ,

երբ ես հանգչեմ Ընդմիշտ ձեզ հետ կլինի գարուն, թե ձմեռ, Ու կարոտը իմ անհուն, մտքերս, հոգիս Օդում հավերժ կշրջեն հանց անմեռ ոգի: 27.12.1994թ.

ԱՆԴՈՐՐ ՈՒ ԺԽՈՐ

Անդորր էր փռված ողջ մարգագետնում, Լռություն կար ամենուր, Ասես խենթ ու աղմկոտ աշխարհից չէր. Մենք էլ այնտեղ թոթափեցինք իսկույն Հոգիները մեր աշխարհային Ու դարձանք չընդհատվող անդորրի մի կտոր: Գետնին անշարժացան մեր զգեստների ծալքերում Ժպիտն էր փայլատակում թաքուն: Ինչպես մենք կարողացանք մոռանալ այդ ամենը: Քո անկեղծ հայացքն ինձ ասում էր ամեն ինչ, Բառերը, որ թափվում էին քո աչքերից Ես վերցնում էի ու քեզ վերադարձնում նորից: Գեղեցիկ էինք մենք ու երջանիկ:

Ամենուր լռություն էր տիրում: Բայց մենք վերստին վերադարձանք աշխարհ, Դեպի առօրյա մեր կյանքի ճանապարհ, Որտեղ ուրախ ու եռուզեռոտ ճամփեզրին Փշոտ եղինջ էր աճում, կորած փոշու մեջ հին, Եվ գնացինք մենք արագ ու սրընթաց Ու մոռացանք շուտով անդորր, մարգագետին. Երկինքը գորշ ու մահաբեր միանում էր ճամփին, Անվերջանալի էր թվում մեզ այդ ճամփան սին, Որի ժխորում նահատակվեց սերն առաջին: 9.09.1994թ.

ԴԵՊ ԱՐԵՎԸ ԿՅԱՆՔԻ

Սրտի կսկիծ ու ցավ. ապտակ. Ապտակ մեզ բոլորիս, ողջ աշխարհին, Որ լուռ դիտում էր Վայրագ գործերը խուժանի: Կարծում էինքª տվել ենք զոհեր Ու չենք տալու էլ. Արյունն ընտրյալների

Կջնջի ճիգն այն բիրտ ուժի, Որ խաղացել է բախտի հետ ազգի Ու ճիվաղ կոչվել մշտապեսª Աշխարհի որ անկյունում էլ որ Նա ծնված լինի:

Պատմության անիվը ետ չի պտտվի, Ուրիշ է այժմ ժողովուրդը մեր, Հոգիները խոլ ցավերից Արիանում են լոկ, Ծնում բազում նոր կորյուններ Ու գնում հաստատ Դեպ արեւը կյանքի:

Աիդա Մնացականյան 30.10.99թ.

ՀԱՍՄԻԿԻՆ

Հնչեց մի երգª մեղմ քնքուշ,

Այդ որտեղից է, Սիրտս առավ մի վերհուշª Մայր տաճարից է, Իջավ կաքավը քարին, Կյանքը անուշ է:

ՁԱՅՆ ՀԵՌՎԻՑ

Հողագնդի արարածներ,

Մի աղմկեք այդպես ուժեղ, Քանզի երկիր-մոլորակը Թերեւս չէ միայնակը, Հետեւաբարª մի խանգարեք Խորհրդավոր տիեզերքի Անդորրը խոր: Ով իմանաª գուցե մի այլ Փայլփլացող վառման աստղում Մարդկությունը նոր է ծնվում, Կամ էլ գուցե որեւէ տեղ Տիեզերքում Մի ծերացած աստղ է գոռում-գոչում, Իրար վրա սուր ենք ճոճում, Մեզ բոլորիս հյուրընկալած Սուրբ հողագունդն ենք քայքայում: Գոնե ազդվենք շրջապատից Բյուր աստղերի, Ուր թերեւս Հանգրվանն են վերջին գտնում Հոգիները մեր հայրերի: Չէ որ հիմի, ոնց էլ լինի, Մեր աղմուկը կխարխլի Մեծ ներդաշնակ տիեզերքի Անդորրը խոր, Թե չէ հանկարծ կվրդովվեն Համբերատար աստղերը լույս Ու վտանգ կա, որ վտարեն Մեզ մեր երկիր-մոլորակից, Երկրի մարդիկ, Եղեք զգույշ... 1993թ.

ՎԵՐՈՆԻԿԱ, ՄԱՅՐ

Վերոնիկա, վառվռուն աղջիկ, Վարդեր էին քո հոգում բացվել, Մեղեդին էր հնչում հեքիաթի, Մանկությունն էր քեզ անվերջ դյութել: Տարիները զանազան շարվում, Հեքիաթներ էին զոհվում անթիվ, Թեթեւ չէր, թեեւ ուղին իր կյանքի, Բայց մանկությունը մտքից չէր հանում: Եվ այժմ, ահա, դարձել է տատիկ, Բաժանում է մեզ հոգու վարդեր, Հեքիաթներ է մեզ նվիրում անթիվ Վերոնիկա մերª աղջիկ ու տատիկ: Այսօր տոնական այս օրվա առթիվ Մենք էլ դպրոցի իր սաներն անթիվ, Մեզ թույլ ենք տալիս բարձրաձայն ասելª «Վերոնիկա մայր, մենք սիրում ենք քեզ»:

* * *

Թե աշխարհի ճոխ սեղանից Թթու պատառ քեզ հասնի Դու մի ասա «Բախտս է սա», Ու տեսք ստացի պարտվածի, Մի հանիր խոր հոգոց սրտից, Համտես արա պատառից, Մի տրտմիր ու մի վհատվիր, Թթուն քաղցրի վերածիր:

« ՍԻՐԵԻ ԵՐՆԵԿ»

Սիրեի, երնեկ խենթի պես կրկին Բնությանը ջերմ փարվեի, Ու սիրեցյալիս ուժիցն անարատ Ես զորանայի շարունակ, Փակեի ամեն դռներ անցյալի, Թողնեի միայն սերը իմ Ու բանայի սիրտս ու հոգիս կարոտած Աչքերին, աչքերին, աչքերին թանկագին, Թող չլինեի ես խելոք, Ոչ էլ շատ հարուստ ու գիտուն, Թող լիներ միայն սերը իմ Ու փթթեր գարուն:

Եվ այժմ սրտիս հույզերը նիրհած Կերգեին լուսե սոնետներ, Եվ կտեսնեի կյանքում վերընթաց Ու հոգու թռիչք ամեն տեղ, Կզգայի կրկին տաք շունչը սիրո, Համահունչ զարկեր սրտերի Ու չէի նեղվի հոգսերից անհամար Աշխարհի, աշխարհի, աշխարհի ու կյանքի Ես կլինեի երջանիկ Եվ անգամ խելոք ու գիտուն, Թող լիներ միայն սերը իմ Ձմեռ թե գարուն:

ՑԱՎՏ ՏԱՆԵՄ ՎԱՀԱԳՆԻԿ

Իմ հոգու շառավիղ, իմ ընկեր, իմ թոռնիկ, Թե կյանքում քաշածս տառապանքը փռվեր, Անսկիզբ- անծայր ճամփա կբացվեր, Իմ մանչուկ, երանի վատ օրեր չտեսնես, Իմ փռած այդ ճամփով անսխալ, ճիշտ քայլես:

Թ ՌՉՆԻ ՎԵՐՋԸ

/ԱՌԱԿ/

Մի ունեցիր փոքրիկ թռչնակ Անսահման մեծ ախորժակ Ուռած, փքված մի ծիտիկ, Թառած մի մեծ աթոռի, Քունը կորցրած, սփրթնած, Ճիգ է անում, չարչարվում Գտնել լուծում մի խնդրիª Ինչպես անի, որ մնա Ընդմիշտ տերը աթոռի:

Որոշում է գիրանալ, Ողջ աթոռին տիրանալ, Հետո ջանում է շատ քիչ Կտրել հետույքն աթոռից Եվ, վերջապես մի զանգով Կանչում ծտերի ժողով: Բայց, երբ վերեւից են զանգում, Իսկույն նա վեր է թռչում, Գլուխ տալիս, վիզ ծռում, Ասես մի բուռ է դառնում: Սակայն բախտը տես ծտիª Վաղուց բլրից դիմացի Աչք էր դրել փքվածին Մի բիրտ վագր ամեհի: Մի օր, երբ խեղճը տամուկ Սուզված գրկում երազի Սավառնում էր ու պարում Երկրներում այլազգի, Ներս է մտնում անաղմուկ Վագրը վայրիª «կիրթ» ծտին Կուլ է տալիս, վերջ դնում Երազներին տհասի: Ու շատ թեթեւ, ոնց կատու Բազմում է ողջ աթոռին, Աչքը փակում, գրմռում, Քուն է մտնում վայրենին: Առակս այն է ասում Թե թռչնակ ես անուսում, Քեզ չի սազի, որ կյանքում Լինես անկուշտ ու անզուսպ:

ՄԻ ԱՂՋԻԿ ԷԻ

Մի աղջիկ էի լուսատուª

Ճշմարիտ կյանքից անտեղյակ, Կամ սիրում էի, կամ ատում, Ամեն ինչ պարզ էր ու շիտակ: Կային ինձ համար աշխարհում Զույգ գույներª լուսավոր կամ մութ, Բայց չկար երբեք մթին լույս Ու չկար կյանքում լուսե մութ: Կային ինձ համար բեւեռներ, Հյուսիս ու հարավ կողմերում, Բայց չկար հյուսիս-արեւելք Ու չկար հարավ-արեւմուտք: Տեսնում էի ես ամենուր Էակներ բարի կամ դաժան, Ու չկար կյանքում ինձ համար Նույն դեմքով բարի մարդ ու չար: Բայց շրջվեց կյանքում ամեն ինչ, Երբ ընկավ լուսե մի շղարշ, Ու հանկարծ տեսա փաթաթված Գրկախառն հրեշ ու հրեշտակ:

ՀՐԱԺԵՇՏ Մի կարճ ցտեսություն ինձ նետեցիր Ու հեռացար անտարբեր, Քայլիդ մարող հնչյուններից Սիրտս կարծես խոցոտվեր: Ակամա շուրջս նայեցիª Ընդարմացած ու խաղաղ Ժպտում էր մեր երկիրը հինª Այդ անվերջ փիլիսոփան: Կանցնեն օրեր, կգա նորից Մի նոր գարուն վարդաշատ, Երբ կգրկես դու ուրիշին, Կհամբուրես սիրառատ: Սակայն ոչ ոք քեզ չի սիրի Ինձ պես նուրբ, սիրագորով Ու ոչ ոք էլ քեզ չի սպասի Ինձ պես անհուն կարոտով:

ԱՂՋԿԱՍ ԵՐԱԶԸ

Իմ դստրիկին ինչ պատահեց. Հառաչանքով աչքը բացեց, Գիրկս նետվեց, վզիս փարվեց Ու կցկտուր երազ պատմեց. -Իմ անուշիկ, քաղցրիկ մայրիկ, Քեզ երազում մեռած տեսա, Շատ վախեցա ու լաց եղա Ու ճչացի, բայց չարթնացար... Մամ ջան, չէ որ սուտ բան էր դա, Եվ դու, մամ ջան, կապրես երկար, Չես մահանա, թե չէ մենակ Ես ինչ կանեմ, ես ոնց ապրեմ: Իմ սիրունիկ, անգին մայրիկ, Քեզ կգրկեմ ես ջերմագին Ու կսեղմեմ կրծքիս ամուր, Չեմ թողնի, որ գնաս հեռու, Կուզեմ ինձ հետ մնաս միշտ դու:

Հ Ա Յ Ր Ի Կ Անցած օրերի մշուշից աղոտ Դուրս սահեց, ահա, հարազատ մի դեմք, Հայր իմ թանկագին, անուշիկ ժպտով Դու երկար հուշիկ, կանգնեցիր իմ դեմ: Չեմ գտնում կյանքում ջինջ սեր առավել, Որքան հեռացար, այնքան քաղցրացար, Քո կարոտը ինձ անչափ է տիրել, Մանկությանս հետ միաձույլ դարձար:

Հ Ա Յ Ր Մի հայելի բռնած ձեռքիս Իմ դեմքն եմ տնտղում, Հայր թանկագին, հայր սիրելի, Քո գծերն են փնտրում: Խոնարհվում եմ ես քո վճիտ Իմաստությանդ առաջ, Թե էլ ոչինչ չթողնեիրª Ես կամ, ու դու ես անմահ:

ՎԱՏ ՕՐՆ ԷԼ ԿԱՆՑՆԻ

Արեւն ելավ, սիրտս թնդացª աշխարհ գտավ, Մութը ընկավ, հույսս մարեց, անդարձ գնաց, Օ, լույս ու մութ, օ, վիշտ ու հույս Ժպիտ, ծիծաղ, հավատ ու հույս, Խոստումնալի քաղցր մի խոսք, Բայց իսկույն էլ նոր եղանակ, Նոր մեղեդիª քստմնելի ու դիվական, Խաբեություն, թեկուզ մտքում հենց ծայր առած, Խարդախություն ու նենգություն համատարած ... Թնդում է հոգիս: Ինչ խառնաշփոթ մտքերի տարափ, Կայծակ ու որոտ: Սիրտ իմ դու ցնծա, Սակայն հավատա, ավաղ, սեր չէ դա, Դա քո քնքշության պահանջն է անսպառ. Ինչպես ծաղիկն է սպասում արեւին անվերջ ու համառ, Բայց ամպերը գորշ երկնակամարն են ծածկում ու իսպառ

Կտրում են հույսը ամեն ջերմության, Եվ ծաղկաթերթերն իրար հավաքած մայր-ծաղիկը թույլ Դալկությամբ հանդերձ նոր ուժ է ստանում Ու գլուխը վեր սպասում է քամուն, Դու էլ վեհորեն թրթիռդ պահիր Ու մի վհատվիր-վատ օրն էլ կանցնի:

ԱՅՍՊԵՍ ԿՈՉՎԱԾ «ՊՈԵՏԻՆ»

Արդյոք ինչպես է, ինչից է արդյոք, Որ կրկին անգամ դիմել ես գրչին, Այդ դու չէիր, որ ոնց ցուլ մոլեգին Խենթ նայում էիր այդ նուրբ գործիքին: Որոշել էիր խոսել բարձրաձայն, Խայթել մեղվի պես, գոռալ, հոխորտալ Քո երկրի գարնան ամպրոպի նման: Տեսար, թե ինչպես ամբոխը անսիրտ Հազար գլխանի վիշապի նման Պատրաստ է կուլ տալ ճամփին ամեն բան, Ինչ կաշկանդում է նրա բիրտ շարժման:

Եվ դու, անզորդ, դարձյալ ու դարձյալ Դիմեցիր գրչիդ խղճուկ օգնության:

ՔԱՌՅԱԿՆԵՐ

Այնպես նազուկ, այնպես թեթեւ, Բյուր հաճելի ինչ կա էլի, Ցնորք, երազ, չքնաղ հրաշքª Նուրբ մեղեդու ձայնը անթեւ: Թե ունես դու բռի հոգի, Տեսնել մի ջանա երբեք Ուրիշի ցավ, ուրիշի դարդª Դրանք հեռու են քեզնից շատ ...

Մինչ բռնում ես վայրկյանի Պոչիցը թեթեւ, Մի ակնթարթ ետ է նայում Ու կորչում անհետ: Թե սրտումդ ոխ ունես դու Մի թաքցրու, լավ չես անում, Ոխ պահողի սիրտն է ցավում, Իսկ թշնամինª ուրախանում: Կյանքում ամեն բան է դառը, Քաղցրը թեթեւ դառնահամ է, Նրա հանդեպ ցավն իսկական Դառն ու ծանր է հավիտյան:

Անվերջ հոգնած, անվերջ դժգոհ, Միթե չկա քո մեջ մի շնորհ... Թե կուզեիր իմանալª

Մարդը հաճախ պիտ ժպտա, Անժպիտը հավիտյան Ուրիշից գոհ չի մնա:

«ՇԱՏ ԴԺՎԱՐ Է»

Երնեկ ծաղիկ լինեիª Բույրովս գրավեի, Երնեկ հովիկ լինեի, Շնչովս հովացնեի, Երնեկ թռչուն լինեիª

Երգովս նվաճեի, Կամ երնեկ հող լինեի Ու բոլորին սնեի: Բայց ես մարդ եմ, նաեւ մայր, Շատ դժվար է ինձ համարª Այստեղ սնել, մեծացնել, Նաեւ շնչով հովացնել, Սրտով, խոսքով ջերմացնել Ու չսառել, չմարել Եվ հոտ ու բույր չկորցնել, Այլ բուրմունքով նվազել Ու երգերով գրավել Նրանց, ում շատ եմ սիրել:

ՀԱՅԻ

ԾԻԾԱՂԸ

Հայի ծիծաղը կարկաչն է առվի, Որ նազանքներով բախվում է սարից,

Հայի ծիծաղը կոհակն է Վանի, Որ, երբ մոլեգնում, ելնում է ափից: Հայի ծիծաղը զուսպ է, վերջ ունիª Ինչպես ջրերը իմ Հայաստանի... Որտեղից հապա հազար դարերի Հայի արցունքը, որ սահման չունի:

ՏԱՏԻԿԻՍ

Իմ տատիկը մեր տան զարդն է, Մեր ընկերը խաղերի, Նա խելոք է ու բարի է, Մեր զանգակն է երգերի: Ես ուզում եմ մեծանալ շուտ, Մեծանալª դառնալ բժիշկ Որ բուժեմ տատիս վերքերը Ու տեսնեմ նրան ընդմիշտ:

ՄԱՅՐԻԿԻՍ

Ես սիրում եմ ծաղիկներըª Վարդ, մանուշակ, ձնծաղիկ, Ես ուզում եմ այդ ամենը Նվիրել քեզ, իմ մայրիկ: Դու եւ նուրբ ես, եւ շատ խիստ ես, Հասցնում ես շատ գործեր, Դու իմ օդն ես, իմ աղբյուրն ես, Ես սիրում եմ քեզ անվերջ:

Գ ՈՒ Լ Պ Ա Ն Ե Ր Պար եկեք ձեռքերում զույգ շյուղեր անհանգիստ, Շարք առ շարք հանգույցներ նոր գցեք, Թերթեցեք մեկ առ մեկ իմ էջերը կյանքի, Գույնզգույն գուլպաներ գործեցեք: Ախ, ինչու բախտը իմ ինձանից խռովեց, Կոկոմ վարդը սրտիս չորացրեց, Ալ-կարմիր շուրթերիցս ժպիտը կտրեց, Ու ջահել իմ հոգին հրդեհեց: Բայց դուք ինձ մի լսեք, զույգ շյուղեր անհանգիստ, Գործն է ձեր հանգույցներ միշտ գցել, Ով գիտի, գուցե դեռ սիրելիս ինձ գտնի, Ուղղակի տեղն է իմ մոռացել:

Ծերությունը մեծագույն չքավորություն է, իսկ, եթե դրան գումարվի նաեւ նյութական աղքատությունը. օ, դա արդեն կլինի կատարյալ թշվառություն: Երեւի այդ է պատճառը, որ ծերունիները կառչում են իրենց ունեցվածքից, դառնում գծուծ, թեեւ ոչինչ այս կյանքից չեն տանելու: