Նահանգային ռեֆորմ

ԵԿԱՏԵՐԻՆԱ II-ի ՆԱՀԱՆԳԱՅԻՆ ՌԵՖՈՐՄԸ

ՄԱՐԶԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՌԵՖՈՐՄԸ

Եկատերինային մնում էր մարզային կառավարմամբ զբաղվել : Նա իր ամբողջ վերակառուցողական ջանքերը ուղղեց այդ կողմ:Նահանգապետերի հրահանգումներում 1764 թ. հաստատված նա գրում է , որ նահանգները իրենց էությամբ - պետության այն մասն են, որ ավելի շատ են վերականգնում պահանջում :Այս կերպ գավառային վարչությունը զգում էր բարեփոխումների կարիք: Տարբեր հանգամանքներ ու պատճառներ նպաստեցին , որպեսզի Եկատերինան ուշադրություն դարձնի - այս ամենացածր գործնեության բնագավառին : Առաջին հերթին 1773-1774 թթ. սկսվեց մեծ ազգային խռովություն , որը կոչվեց Պուգաչովյան , և տեղի գավառային իշխանությունը չկարողացավ կանխարգելել կամ ժամանակին կանգնեցնել այդ խռովությունը ։ Այսպես պետության պաշտպանության համար անհրաժեշտ էր ստեղծել ավելի կատարելագործված գավառային օրգաններ :Երկրորդ , եթե Եկատերինան փորձեր փոխել իր քաղաքական դիրքորոշումը կենտրոնական կառավարման նկատմամբ , դա կարող էր նրա իրավունքները սահմանափակել :Իսկ գավառային կառավարման բարեփոխումը ֆրանսիական շնչով ոչ մի վտանգ չէր ներկայացնում : Անհարմար էր դնել սահմանադրական խորհուրդ , բայց նահանգներում դա կարելի է : Վերջապես գավառային կառավարման վերակառուցմանը համաձայն էին ազնվականները , պատգամավորները 1767 թ. ,իսկ Եկատերինան ուշադիր լսում էր ազնվականների , պատգամավորների հայտարարությունը :Այսպիսով կար հիմնական պատճառ , որ Եկատերինային ստիպեցին առաջին հերթին կատարել գավառային կառավարման վերակառուցում Այս հիմնական պատճառներով 1775 թվականին ստեղծվեց նահանգների կառավարման համակարգը : Նահանգային համակարգը ցույց էր տալիս իր առանձին փորձը ստեղծված Եկատերինայի - քաղաքական թեորաներով պետական կարգուկանոնի հաստատման համար : 1775 թվականի ամռանը նա գրեց բարոն - Գրիմմին որ իր մոտ աշխատանք կա բաղկացած մի քանի տասնյակ մասերից , որ զուրկ չեն արժանիքներից << և երբ,- առաջարկում է Եկատերինան մենք կարդացինք այն , ապա գտանք , որ դա հրաշալի ստեղծագործություն է ։ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ԲԱԺԱՆՈՒՄԸ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐԻ

Պյոտրի ժամանակ պետությունը բաժանված էր 12 մեծ շրջանների , որոնք կազմված էին մի քանի փոքրածավալ նահանգներից ։ Պյոտրի ստեղծած նահանգները պրովինցիաների բաժանված իրենց հերթին բաժանվում էին փոքր շրջանների Բաժանումից հետո - երբ պետությունը կատարել էր զգալի ձեռքբերումներ Հյուսիսային պատերազմից հետո, նահանգների թիվը հասավ 20-ի 1775 թվականի նոյեմբերի 7-ի մանիֆեստում նշել է 3 գլխավոր թերությունները իրականացվող գավառական կառավարման մեջ : 1) նահանագների շրջանային վարչական ծավալը շատ մեծ էր : 2) նահանգները չունեին համապատասխան բաժանմունքները իսկ բաժանմունքները անձնակազմի պակաս ունեին նաև գյուղացիների : 3) Այս բաժանմունքներում խառնվել էին շատ ցուցակներ , օրինակ մի պաշտոնակատարի ձեռքում են եղել ոստիկանական վարչությունը, և դատարանը , և ֆինանսները : 1775 թվականի համակարգը փորձեց շտկել այդ թերությունները : Եկատերինայի նահանգները ունեին ավելի քան 300-400 հազար բնակիչ ։ Նոր նահանգները այսպիսի բաժանումով դարձան թվով 50 Նրանք առ այսօր էլ գրեթե իրենց տարածքներում են , որի բաժանումը կատարել էր Եկատերինան :

ՆԱՀԱՆԳԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

ՎԱՐՉԱԿԱՆ և ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

Յուրաքանչյուր նահանգ ստացավ միատարր պետական ապարատի տեսք , որտեղ հին իշխանությունները միասնական չէին , այլ տարանջատված վարչական դատական ,

---

և

ֆինանսական Վարչական կառավարման հիմքը նահանգային օրենսդրություն է :Սա կատարողական , ոստինական և կարգուկանոն ապահովող բաժանմունք է , որի գլուխ կանգնած է նահանգապետը Նահանագային կառավարությունը արտահայտվում է տեղամասային օրենքներով և կարգերով կապակցված գերագույն կենտրոնական օրենսդրության հետ , հսկում է գործերի ճիշտ կատարումը այլ հիմնարկներում : Նեղ հողատիրական դատարանների գլուխ կանգնած է վերահսկիչը կամ կապիտանը Կապիտանը – վերահսկիչը պահպանում է ոստիկանական կարգերը գավառներում նա գտնում է հնարներ խռովությունների դեմ ճանապարհների և կամուրջների անցումն է հսկում , հսկում է առևտուրը, կասեցնում է հանցագործությունները , օգնում դատավորին կատարել նախնական հետաքննություն :Այս ամենը վերահսկիչը պետք է կատարի << սրտով , զգույշ, խստությամբ , բարի կամքով և մարդասիրությամբ դեպի ազգը >> : Ֆինանսական իշխանությունը ղեկավարում է նահանգային իշխանների պալատը :Նրան էին ենթարկվում նահանգային և գավառային իշխանությունը , որը հավաքում և պահպանում է իշխանական եկամուտները :Այսպիսին էր ոստիկանակն և ֆինանսական վարչակարգը :

ԴԱՏԱԿԱՆ ԻՇԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հատկապես բարդ կառույց է դատականը ։ Գլխավոր գործերը ղեկավարում էր Գլխավոր գործերի պալատը , քաղաքացիների գործերը քաղաքացիական գործերի պալատը : Այս 2 պալատները կազմում էին նահանգային վարչակարգի դատարանի բարձրագույն շերտը : Նրանց հաջորդում է երկրորդ շերտը դատական իշխանություն Առաջին Առաջին շերտում շերտում գործերը բաժանվում էին ըստ էականի , բունն նյութի երկրորդ շերտում այդ ամենը խառն էր ըստ իրենց տարատեսակների : Դրանք էին գերագույն հողային դատական ազնվականների գործերով նահանգային մագիստրատը` քաղաքացիների և առևտրականների գործերով զբաղվող գերագույն հողային դատարանը , որն զբաղվում է գյուղացիների , նախկին եկեղեցականների և

հասարակ ժողովրդի հարցերով Դատական այս երկու շերտերը կենտրոնանում էին

նահանգային քաղաքում և տարածվում ողջ նահանգի վրա ։ Ծայրամասային քաղաքներում գործում էր երրորդ ավելի նեղ նահանգային իշխանությունը միապետական բնույթով Դա ի : ծայրամասային դատարանն է ազնվականների գործերով զբաղվող քաղաքային մագիստրատը որը զբաղվում է առևտրականների և քաղաքացիների գործով Ծայրամասային

դատարանները ենթարկվում էին նահանգներին: Նահանգային քաղաքներում գոյություն ուներ նաև խղճի դատարան , որը վարում էր ինչպես քրեական , այնպես էլ քաղաքացիական գործերը , բայց հատուկ բնույթ ունեն , քրեական գործերից բացի վարում էր հիմանականում այն գործերը, երբ հանցագործությունները կատարվել են հանցագործի կողմից ոչ գիտակից վիճակում , հոգեկան խնդիրներ – ունեն անչափահաս է սնահավատ է և այլն : Այսպիսի քրեական գործերը վարել է խղճի դատարանը : Քաղաքացիական գործերից վարում էր այն գործերը , որոնք միայն դժվարին փուլում տրվում է խղճի դատարանի վարմանը : Քաղաքացիական գործերում խղճի դատարանի խնդիրն էր հաշտեցնել կողմերին : Հանձնաժողովի պատգամավորների ընտրության համար 1767 թվականին ծայրամասային ազնվականությանը հանձնված էր ընտրությունների համար ղեկավարներ ընտրել : Ընտրությունների վերջում ծայրամասային ղեկավարները պարտականություն չվերցրին իրենք վրա և դա մնաց տեղական ինքնակառավարման մարմիններին հանձնարարվեց ։ Դատական իշխանությանը հարակից հարակից ստեղծվեց խնամակալական իշխանություն ազնվականական խնամակալություն ծայրամասային գավառներում քաղաքային մագիստրատներին զուգահեռ ծնողազուրկների դատարան քաղաքացիների գլխավորությամբ : Ազնվականական խնամակալությունը վարում էր ազնվական այրիների և նրանց երեխաների գործերը , ծնողազուրկների դատարանը առևտրականների և քաղաքացիների այրիների և նրանց երեխաների գործերը : Նահանգային քաղաքներում – դպրոցների մանկատների և և այլ բարեգործական հաստատությունների կողքին հրամայված էր հասարակական ապահովության

---

տեսանկյունից ստեղծել 2 պատգամավորական բաժանմունքներ ազվական և քաղաքացիական բնակչությամբ ։

ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

Վերը թվարկվածների հետ միասին ավարտված էր նաև քաղաքային ինքնակառավարման գործընթացը ։ Ստեղծվեց նաև տնտեսության ոստիկանական Կառավարումը : 1785 թվականի ակտով քաղաքային բնակչությունը բաժանվեց 6 խավերի 1) անվանի քաղաքացիներ , 2) , իրական բնակիչներ որոնք քաղաքում ունեն տուն և հող, 3) գիլդիական առևտրականներ , 4) գործարանային արհեստավորներ , 5) արտասահմանից և ուրիշ քաղաքներից եկած հյուրեր, 6) ստորին խավ, որը զբաղվում էր սև աշխատանքող - կամ - արհեստավորությամբ չունենալով քաղաքում անշարժ գույք : Քաղաքային առևտրական բնակչությունը իր հերթին բաժանվում էր գիլդիաների ունեցած կապիտալի չափի Առաջին գիլդիայի մեջ են մտնում 10 000 ռուբլի կապիտալ ունեցողները երկրորդի մեջ են երկրորդի մեջ են մտնում 5-10 հազար ռուբլի կապիտալ ունեցողները , երրորդի մեջ են մտնում հազար ռուբլի կապիտալ ունեցողները ,առևտրականները և արդյունաբերողները , որ ունեն հազար ռուբլուց քիչ կապիտալ, համալրում էին քաղքենիների դասը Տնտեսական և ոստիկանական գործերի համար քաղաքում ստեղծվեցին 2 քաղաքային դումաներ ընդհանուր և վեցդասյա , երկուսն էլ ընտրովի էին :Ընդհանուր դուման ուներ քաղաքում կարգավորող Քաղաքային ինքնակառավարումը Եկատերինայի ժամանակ քանի գնում էր , այնքան թուլանում էր դրա պատճառը նահանգապետերն էին : Ազնվականության ինքնակառավարումը առաջ էր ընթանում: 1762 թվականի փետրվարի 18-ից օրենքով նահանգապետն էր իշխում, ուր նայում էր նա , ազվականությունը երկար նայել չէր կարող, բայց նահանգային կառավարման մեջ ընդգրկվելով նա լայն հնարավորություններ ստացավ, չնայած երկար ժամանակ լեզուն փակում էր նահանգային իշխանության առջև : Բայց ճիշտ էին նկատել օտարները որ Ռուսաստանին սպասում է քաղաքային աղետ : Եւ մի ֆրանսիական հուշում գրված է հետևյալ նշումը . << Ուշ թե շուտ այդ ազնվականական համագումարը կտան հեղաշրջման ահազանգը >> :

ԱԶՆՎԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԵՋ

1767 թվականին հանձնաժողովի ազնվականական պահանջում էին , որ նա վերակառուցի ազնվականության առանձնաշնորհները ,տեղական տնտեսությունը , իրենց ներքաշեն տեղական ինքնակառավարման մեջ : Ծայրամասային ազնվականներից շատերը պահանջում էին տեղական ընտրություններին նեկայացվեն որպես վոյեվոդներ : Ազնվականները կազմեցին լանդրատներ ,որոնք պետք է ծառայեին դատարանին կատարել հետաքննություն ։ Լանդրատը կապիտան - վերափոխիչն էր որին պահանջում էին ազնվականները Ազնվականները պահանջում էին միապետական դատարան որը կդառնար առևտրականների և գյուղացիների սատարը : Դատարանի առաջին շերտում նահանգներում կազմվեցին քրեական և քաղաքացիական պալատներ Երկրորդ շերտը ուներ համահավասար դատական կազմ գերագույն հողային դատարաններում ընդգրկված էին ազնվականներ , նահանգային մագիստրատում առևտրականները : Երրորդ շերտում նախագահը և ժողովրդի ատենակալները ընտրված էին բոլոր դասակարգերից , բացառություն են կազմում հարցաքննող դատարանները : Նեղ հողատիրական դատարաններում կապիտան – վերահսկիչին փոխարինեց քաղաքապետը կամ կապիտանը : Նեղ հողատիրական դատարանների համար ժողովրդի ատենակալները ընտրվում էին ազնվականությունից իշխանության անդամները մեծ մասը ազնվականներ էին , կառավարության կողմից : Ինչպես կենտրոնում , այնպես կենտրոնական կառավարումը գտնվում էր ազնվականների

էլ

կապիտան – վերահսկիչն և

Գերագույն նահանգային որոնք նշանակվում էին

նահանգային օրգաների ձեռքին Նահանգներում

կառավարումը ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն գտնվում էր ազնվականության ձեռում ։ Փաստորեն Եկատերինայի կառավարման շրջանում ազնվականությունը դարձավ առաջատար

---

օղակը ռուսական հասարակության մեջ ոչ թե մայրաքաղաքից , այլ նահանգներից շրջանային կառավարման մեջ, նա օրենքով պետության կողմից չէր ղեկավարում, բայց նա և օրենքով, և գործնեությամբ բարձրացնում էր տեղական հասարակության շահերը :