ՊԱՏՄՈՒԹՒԻՆ ԶԷՅԹՈՒՆԻ

Հարգելի՜ ընթերցող. ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, իր կայքերում ներկայացնելով հայագիտական հրատարակություններ, նպատակ ունի հանրությանն ավելի հասանելի դարձնել այդ ուսումնասիրությունները: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում հայագիտական աշխատասիրությունների հեղինակներին, հրատարակիչներին:

Մեր կոնտակտները` Պաշտոնական կայք՝ http://www.armin.am Էլ. փոստ՝ [email protected]

ՍԻՍԵՌԵՍԽ

ՄԻՍԱՔ

(Մ. ՈՒԼՆԵՑԻ)

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

(14091921)

ԼԻՐՇՆԱՆ

ՄԻՍԱՔ

ՍԻՍԵՌԵԱՆ

-

ՓՈԽԱՆ

ՅԱՌԱՋԱԲԱՆԻ

ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

ՄԻՍԱՔ

ՍԻՍԵՌԵԱՆԻ

(Մ. ՈՒԼՆԵՑԻ)

(Մ. Ուլնեցի),ծնած է Զեյթունի մեջ 1888-ին:Ման«ՄիսաքՍիսեռեան կութեանշրջանըապրածէ 1895-իմեծ դեպքինարճաւիրքները շնչելով: է 1904-ին շրջանաւարտ Եղած ԶէյթունիԿեդրոնական լրացուցիչ նախակրթարանէն: 1905-1909, վարիչ ուսուցչի պաշտօնվարածե Կոկիսոնի, Թաշօլուգի,Ալպիսթանի մեջ: 1908-ինմտած ե դաշնակցութեան շարքին 1099-1911 Ատանա, մեջ: կ'անցնի ուր գրագրիպաշտօնկը վարէ Իբրանոսեան վանառատանմէջ: 1911-1913 ուսուցչականպաշտօնկը վարէ Անտիռք,լուրջ աշխատանքկը տանիկրթականգործինԵւ ժողովուրդին

օգտակարըլլալու ճամար:Հոն կըկազմէ ընտանիք:1915-1919 ընդճ. տեղաճանութեան կը մնայ Համա, գործ կըգտնէպետական պարենաւորման եւ գրասենեակին մեջ, օգտակարծառայութիւններկը մատուցանէնաեւ 1919-26. ուսուցիչ ՀալէպիՀայտար աբախտ իրհայ հայրենակիցներուն: 1926-1928 ստանձնե կազեանինմէջ: կը ՄիսԵփփէիորբանոցինտնօրենութիւնը եւ կը մատուցանէմեծ ծառայութիւն,կազմակերպչական գորՏէր Զօրի Ազգ-Վարժարանին, ծինեւս ուժ տալով:1928-1932տնօրէն` հոն եկեղեցիմը շինել տալու ճամարմեծ ջանքերկը թափե,եւ այդ ձեոճարկըկը յաջողի, շնորճիւ բարերարԲարսեղՊալրգճեանի:1932-1953ին կ'անցնիՀալէպիԿիւլպենկեան Ազգ.Վարժարանի պաշուսուցչական եէ տօնին:Կուսակցութեանմեջ վարած պատասխանատու գործեր:Աշխատակցածէ հալթերթերու: Գրածէ Զեյթունի ամբողջական պատմութիւնը, որը կը մնայ անտիպ: 1954-ինկնքելով իր մաճկանացուն,կը կատարուիուսուցչի վայել թաղման արարողութիւնեւ մարմինը կ'ամփոփուի Հալէպի Ազգ.Գերեզմանատան մէջ»: ՄԱՇԹՈՑ

Ա. ՔԱՀԱՆԱՅ

ՈՍԿԵՐԻՋԵԱՆ

«Զէյթուն Ալպոմ»(1960) Օգտուելով ճօրս վերոյիշեալ կենսագրութենէն, գրուած ձակիրն կերպով, իր ճայրենակից, դասընկերեւ պաշտօնակիցՀալէպի Ազգ. ԵդուարդՈսկերիչեան ուսուցիչ ապա 1930-ին վարժարանէն, քահանայ Տ. ձեռնադրուած ՄաշթոցՔճնյ. Ոսկերիչեանիկողմ՛ է, կուզեմ կարգմը լրացուցիչ մանրամասնութիւններ տալ, որոնքկր վերաբերինիր կրթաեւ կան,ազգային գրականգործունեութեան,որոնքտեւեցինաւելի քան կէս դար, 1904-1954, իր շրջանաւարտութենէն մինչեւ իրմարը: ,

Զէ

(1928) յթուն աւերակոյտ

/

1921) այսՔատորբ, մերթընդմերթիր յուշերը Եւ իրժաուր կր տեսնենք մաճակակից պատմութիւնը:

Ա. ԿՐԹԱԿԱՆ, ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ

Զէ յթունի Կեդրոնականեն, ուսուցչաստանալով 1904ինշրջանաւարտ Վա ուսումնական Կ. Պոլսոյ Ազգ.ճեդրորական րժարանի կանվկայական եւ Սճարոնեանը որպեստնօրենունենալովՅովճաննես Խորճուրդեն, Նշանեզեկելեան, ԳրիգորԳասապեան, սուցիչներ՝ ԽաչիկԵաղուպեան, եւ Ալեքսանեան ուրիշներ: Յովճաննես Եւ է Զեյթուն ապրածշրջանին1904-1909, հղած ուսուցիչԶեյթունիր յետոյ միջանկեալԱտաԿոկիսոն,Թաշօլուգ, Ալպիսթան, շրջանները՝ մեջ: վաճառատան ճա, գրագիր,ճաշուապաճ Իբրանոսեան 1911-1913 ուսուցիչ Անտիոք: կը պաշտօնեայ) 1914-ինկ'աքսորուիՀամա, յետոյ պարենաւորման ու-

|

լ |

| : :

դառնայ:

մեջ ուսուցիչ: Ազգ. վարժարանին ՀալեպիՀակազեան ստանձնե Միս ծԵփփեի տնօրենութիւնը: որբանոցին կր տեղւոյն 1928-1932 ՏԵբԶօրիԱզգ.վարժարանի Տնօրենեւ դպրապետ

է

ուսուցիչ: վարժարանի կրկինՀալեպ,ճայկազեան 1945-1953 ՀալեպիԿիւլպէնկեան Վարժարաի ուսուցիչ: եւ ա է Աւանդած Բայերէն, շխարհագրութիւն տոմաբակալութիւն:

լ

1919-1926 1926-1928

եկեղեցիին: 1932-1945

ԼՐԱԳՐԱՅԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՍուրիաճայՏարեցոյցիհրատարակութիւն

Բ. ԳՐԱԿԱՆ,

1.-

ԵրեքուԱզգ. վարժարանի 1925-ինՀալեպիՀայկազեան նդուարդՈսկերիչ(ՄիճրանԱճեմեան, ՄիսաքՍիսեռեան, սուցիչներուճ Սուրիոյմեջ առաջինԲայ խմբագրուհյաւ հան) աշխատասիրութեամբ որուն նիւթերըԵղածեն Ազգային,գրական, Տարեցոցը, պատկերազարդ եւայլն: Հոն գրումարմնամարզական պատմական, բժշկական, գիտական, Ատուր լեւոն(ապաԿաթողիկոս), թիւններկան ԲաբգենԾպիսկոպոսեն Մ. ՈւլՓ. Տօլպագեանէն, Խանէն, Տօքթ.Պօղոսեհանէն, ԱրմէնԱնուշեն,Հ. նկարներ: նեցիեն,ինչպեսնաեւ կարեւորանձնաւորութիւններու է ճետեւեալ եւ թղթակիցաշխատակցած 2.- Իբր գրագետ ՅաԱրեւելք(Հալեպ),Ազդակ(Պեյրութ),Յուսաբեր,Արեւ (Ծգիպտոս), ռաջ (Բարիզ),ՀայրենիքԱմսագիր(ԱՄՆ): 3.- Ունի բանաստհղծութիւններ, անտիպ: տակաւին է պելճիգացի 4.- 1930-ին գրագետ նշանաւոր Բայերէնիթարգմանած «ԼՃ ՏՃՕԷՏՏԵ

ԻԼՃՄՔԼՇԻ ԻՆՃԲՐՔՒԼՈՎՏի

եւ Նոպէլեան մրցանակակիր

անԾՔՏՈԱՎՔՔ»

ՔՂ ԼՃ երկը, դարձեալ (Իմաստութիւնեւ Ճակատագիր») տիպ 5.- Իրվերչին գործը՝ «ԶեյթունիՊատմութիւնը» (ծագում մինչեւ

1924-ինեւ

թերբերուն.

էն

զ

։

| |

լ լ

| |

| |

Գ. ԱԶԳԱՅԻՆ

ԵՒ ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ

շարքերը,ուր մճա1908-ինմտած է Զէյթունի Հ. Յ. դաշնակցութեան եւ գործունեութիւն: ցմաճ ունեցածպատասխանատու 2.- Դպրոցիժամերէնդուրս (1925-1926), կաբնժամանակի մը ճամար եւ ուսուցիչ Գիշերայինդասընթացքի, ՀալէպիՏիգրաճակերտի տԱօրէն Միութեանորբանոցին: Բայրենակցական 3.- 1926-1928,տնօրէն որուն որբանոցին, ԲալէպիՄիսԵփփէճայկական է որբերըԲաւաքելՏէր եղած 1915-իցեդասպանութեան առաքելութիւնը եւ բերել զանոնք իրաքհանսաճմաննճերէն, Զօրի անապատէն թրքական, իսկցեգիշերայինդասընթացքներով, որբանոց,կրթել, դաստիարակել եւ որբերըղրկել քաղաք արձեստ ճայկականձեռագործ րեկըչափաճաս սորվելու: 4.- 1928-1932 Տեր զօր ղրկուածէ Ազգայինառաքելութեամբ, վերաեւ եկեղեցին: Կ ըյիշեմ կազմելուազգայինկեանքը,Ազգայինդպրոցը աներկու տարիներս Տեր զօրի նախկինդպրոցը, ուր նախակրթարանի առաջ: Այդ դպրոցը վարձուառցուցածեմ, նորվարժարանի շինութենէն Մանուած բակմըճ էր, ուր կայինԵրկուսենեակ մեջմէջի իբրդասարան եւ ճողաշենպրաճմը, ուր խորանըվարագոյրովգոցուած խակրթարանճին իսկԿիԷր շաբթուան օրերըեւ կը գործածուէրորպէսմանկապարտեզ, եւ րակիօրերըվարագուրբկըբացուեր պատարագ կր մատուցուէր: Հայրս, այս կարութեան առջեւամիսներշարունակթերթերուն մեջ գրեցյօդուածներեւ կոչեր,պարզելովՔայ դպրոցինեւ եկեղեցիինվիդպրոց, եկեղեցիԵւ յուշարձանուճակը,յայտնելովարդար պաճանջքը Երկարժամանենալուվերապրողնորսերունդինճամար:Դժբախտաբար արժանացան նականպատասխան մճացինկամգաղջ ճեսաքրքրութեան գրեցայլ շեշտով)օդայդգրութիւննԵրը,որունպատճառով դառնացած՝ օ րինակ մը տալու համար. ուածներ:Այսպէս, հւ մեծ արծաթաւորնե«Սակայնմե՛ղքայն ամէն Ճայգաղութներուն րուն, որոնք քար դրինիրենցսրտերունվրայ եւ չլսեցինայն մեր աճաբնդերպատիաղաղակները, ռրոնք՝ իրենցմեկ միլիոն ճաճատակներու եւ քէն կըճասնեինիրենց,յօրանջեցինանոնք իրենցլռութեամբԲԻգնիցինմեկմիլիոնիարիւնը,որ իրենցնէր»: ՏիարԲարսեղՊալրգճեա.Եւօրմը նամակմբկու գայ Ծգիպտոսէն, նէճ, որովկր յայտնէիր պատրաստակամութիւնը ինքը առանձին տալու բերաւաշխատանծախսերը:Տեղւոլն ճայութիւնըիր մասնակցութիւնը եկեղեցիի դպրոցի, քով եւնաեւնիւթականով, եւ յուշարձանիշինութիան: 1.-

ցածե

|

|

ԳՈՐԾՈՒՆԷՈՒԹԻՒՆ

ա

ձեռամբ օծումը՝ հկեղեցւոյ Դեկտեմբեր1931-ինկատարուեցաւ Եւ բարերար ԱռաջնորդԱրտաւազդԱրք.Սիւրմեծանի ներկայութեամբ ՎարժաԱզգ. ԴպրոցըկոչչչւեցաւՆաճատակաց ԲարսեղՊալբգնեանի: որ յանուն խօսեցաւՏնօրէնՄ. Սիսեռհան, րան:Օրուանճանդիսութեան Եւ շնորճակալութիւն ծնողներուն պաշտօնեութեան աշակերտութեան, մեր «անաձայնը,Քոգի որ լսեցմեր յայտնեցՏիարբարերարին, եւ Քասաւ օգնութեան:Ծրեքտարուան մեր երազը պատիբարբառի»ին է ան, եկեղեցի, սեփական ունինք ըսաւ այժմ իրականութիւնդարձած, եւ «Ապրիլ24»-իուխտատեղի: Քանիկ'անցնինքսեփական վարժարան որպեսմի պաճուխտավայրը, կըսրբանայայս ճինդարերը,կը վսեմանա), ծագերէն: դէռն, ուր պէտքէ ուխտիգաճսերունդներ,աշխարձի կը մնան «ՄԵրմեկ միլիոնիոսկորներունվրայ ցորչափբարձրացած եկեղեցին դպրոցը, ապաճովենք թե՝Բայըկրնալ պաճելիր ինքնութիւնրիր ճայճոգիին,Բայեցիդիմագիծն աւանդութիւնը,չմոռնալիր եւ աւանդել,ուսուցանելզանոնք նորսեՄեծասքանչն պատմութիւնը Յնր.5): րունդին»(Մ. Սիսեռեան, Ազդակ, շրջանին,100-: աւելի ճայ բն1928-1932-ին,Քօրսպաշտօնավարած նուազեցաւթիւր եւ կայինՏէր Զօր: Տարիներուընթացքին տանիքներ միայնկային, դպրոցը Եւ եկեղեցինչէին գոր1946-ին,20 ըճտանիքներ եւ եկեղցիի շենքերունպատերը ծածուեր:Դպրոցըփակուհցաւ,դպրոցի եւ փլատակ ազդուած,Բերիոյ Թեմի Այս վիճակէն դարձան: ճեղքուեցան ճա70-ամեակի ցեղասպանութեան իշխանութիւնը, Ազգ. Եկեղեցական եւ (1984) գաղափարը կ'ունենայճիմնովինվերանորոգել արխօրեակին, եկեղեցին,յուշարձանըԵւ մարակից ժանավա յել կերպովվերակառուցել եւ կ'աւարտին յաջողութեամբ փոքրշինութիւնները:Այդ շինութիւնները Մայիս5-ին: եկեղեցինեւ յուշարձանըկ'օծուին ճորակառոյց եւս 60 տարիներ «ՔաԲօրսիրազը՝ կ'իրականաճայ յետոյ, անգամմը որայս ուխտավաչրը, կբ վսեմանա),կը սրբանայ ճիկանցնինդարերը՝ է ծագեաշխարճի ուր պէտք ուխտիգանսերունդները պեսմի պանդեոն,

տուաւ

ու-

: :

: լ

ու

ու

եւ ուսուցչականպարտաւոՀալէպիմէջ բացիիր կուսակցական եւ երկարտարիներ ատենապետ կամ րութիւններեն,Եղածէ Բիմնադիր Եւ խորճրդական Հայրհնակցական Զ եյթունի Վարչական ատենադպիր

5.-

Միութեան: 6.-

գիտակԻբրզեյթունցիԵւ մղուածազգայինպարտականութեան եւ ճամարգրեց ցութենեն,իր շրջանիսԵրուճդին գալիքսերունդներուն սկսեալ, որ Զեյայն թուականեն պատմութիւնը, Զէյթունի ամբողջական 1409-էն մինչեւ վերգիրքերումեջ, թունանունըկը յիշուի պատմակաճ նաեւ 1921: նաճանջը՝ Կ'անդրադառնայ 1045-էն, ջինապստամբութեան

ԿԱ

ներունմասին: պատեմիջոցին,Բ. Համաշխարճային Այս գիրքըգրեց 1940-1945-ի համեստ գիտումբ չեր, Հալէպ:Հայրս պատմաբան րազմիընթացքին: եւ բԵամբուսուցիչ մը, այն շրջանինոր գրեցայս գիրքը,Հալէպ չուներ ումակարդակ մատենիադարանային պատմագիտական Բայագիտական, եւ ճամեստ, սաճաշխատանքով բայց գրեցիր ժրաջան նեցողգրադարան, աղբիւրներով: մանափակ մինչեւ 1913 եղածԶէյթուն եւ շրջաթուականէն 1888-ին,իր Հննդեաճ Եղածէ 1895-96-իմեծ ապստամակաճատես կայքը, ութը տարեկանին 1913:1919-էն Հալէպ հաստատուած մինչեւ բութեանԵւ բոլոր դեպքերուն, ճամ'տիկըբածէ յուշեր, ինչպեսնաեւ 1921-ինվերջին զէ յթունցիներեն ճիրաններեն, ճանջողները,որոնքկրցածեն ազատիլքեմալականներու են իրենիրենցոդիսականընաճանջի թիւը՝318, սկիզբըիրենց պատմած եւ ընդճարումներու ընթացքին իջածէ 150-ի.ասոնցմէալ կորսուածներէ Քիլիսի վրայովճայետոյմինակ118ազատուածները սպանճուածներէն -

ու

րէն»:

եւ Զէյթուն գաղթածանկումէնյետոյ,ԱճիէճԿիլիկիա Բագրատունեաց

|

լ: :

:

:

սած են

Հալէպ:

թերթիթուղթիվրայմանը գրուածէ աղքատիկ Զեյթունիպատմութիւնը կարդալհօրս ձեռագիբով,ինծիճամարշատ դժուարչեղաւիր ձեռագիրը այս մատչեղաւ. շատ ճեշտ գործը Գիրինվարժբլլալով.բայց գրաշարին կրնայգտնելթերեւսբառեր ընթերցոդը ճանշումներըկ'րնեմռրովճետեւ կամ սխալընդօրինակուղղագրութեամբ կամյատուկանուններսխալ ուած: կըյուսամ ես եւ իմ աշխատակիցները արժանի այս գիրքինճամար ուզեորովնետեւ պիտիըլլանքիրենցմասնաւորբարհացակամութեան, ցի որճօրսայս գրութիւնըչկորսուի: Կարելիեղածինչափ, չուզեցի դպնալԳրութեանոգիին,ապրումճեեր ռրովշատ հպարտ չուզումին, տառապանքին, րուն, ընդվզումներուն, մագրելով կըցաւի,կը տառապի իրԶեյթունովւ իրՃայրենակիցներով. եւ ոմանքկիսամեռ, այսպես«Կըսպասեն ճուկներուն կիներունվիճակին. Աճոճքարդաճռելի վա մրկեանին: լլկանքի ոմանքխոշտանգումի րոպեին, Ու Բոս ծնած կու գայ թուխԱրամիտխքս եին: ճամար Եօքայդ օրուա՞ն սա մեծ Ա. Աճարոնեաճի, մեր ցաւիԵրգիչին տողերը...» մազդի՝ մոռանան մեր որդիք Այսքանչարիք թէ ճայինկարդայնախատինք Թող ողջ աշխարճ ու

լետոյ՝

տնզօրէ սրբելարցունքաշխատրձում, էլ պէտքչէ, եւ ո՛չ Աստուած երկճքում: օրեօրերուն1913-1915, լետո) վերադարձի Զեյթունի տառապանքի է նաեւ Անտիոք, եւ չետոյաք1921ին,ինքեղած րուն-1919-ին նաճանչին ԹԵ

Գան

ը:

Արտաշէսկը տիրէր Մեծ Հայքի»իսկ Զակը դառնանինքնագլուխ. մասին: Երեհ Ծոփաց (Մոփք)աշխարհին,Փոքբ ՀայքիՀարաւային մաս կազմածէ Փոքր Հայքին։ ղած է ատեն մը որ Կիլիկիանհլս շրջանիսկիզբէն» նոր Քարային նոյնիսկ ժամանակներուն: Հնագոյն մը ապրածէ թէ ներկայիս ԵրԷոչ միալեզու:գէթ միացեղբնակչութիմք կամԳամերքանունով կոչուածեիկրին»թԷԿապադովկիոյ Հայաստան մէջ ապրածԵճ Սուբարիները: ճանչցուածշրջանինմէջ: Հայաստանի մէջ Բէտաիսկ Փոճը Հայքիեւ Կապադովկիոյ Ծարրի Միտաճիները, ցիները կամ Նախահաբերը(Խէթ): հայ ազգին սակայնհնախոյզները Այս բոլորինհետ միաժամանակ Եփրատիարեւմուտծը) ճկատածեն Փոքր Հայքը:այսինքն օրրանը եւ զառիթափերըանոնցստդրոտը տարած»Տաւրոսիեւ Անդիտաւրոսի ուած հովիտները: ՔրիստոսԹ. դարուն: համաձայնՓրօֆ. Խախճքան Լէէիման Հահուպթիայնտեղեկած հաստատուած էին Արմինք կամ ուԱրմինիք,այսինքըաւելի Քան երեքդար առաջ հնդեւրոպական րիշ ցեղերու արշաւելը: եւ հռովմէական Համաձայնմեր լսած բերանացիտեղեկութեանց) մէչ հայերուգոյութիւնը արձանագրութեանը այլ հին պատմաբաններու Մեծն Տիգրանէնառաջ հիւսիս արեւելեանԵւ այիշուած է նոյնիսկ Էատին այն է Կիլիկիոյծովեզերքները: Միչերկրականիչ րեւելեան 54-19 ֆԺրիստոս՝ բուականմը՝ (ՊԵսիծ)Թիպուլ: նախժան բանաստեղծ Է բնակող Կիլիկիա խօսած ներուն, իր գործերունմէչ գովեստով նահւչ թէ ուրիշ հին պատմագիրներ հայերուն մասին: կը պատմուի մէջ յիշած են հետեւեալ յատկանշական իրենց արձանագրութեանց արեւելքարշաՀռովմեացիզօրավարներուն «նախքան տեղեկութիւնը: հաեւ ՄԵծն պայքարելու ՏիգրանՀոովմէացւոցդէմ մրցելու ւելըչ հետ՝ ընդիրեն կառաջարկէոր դաշնակցին մար» փիւնիկեցիներուն նման պարագայի մը» պայմանկը սակայն դեմ Հոովմի։ Փիւնիկեցիք հայ ծռվահէնՄիջերկրականի դնեն որ Տիգրանմարէ արեւելեան որոնք կը նեղէին Փիւնիկէն։ Մեծն Տիգրան ները (հիճահարճերը)չ ձեռնթակ'ընդունի եւ կը գործադրէ:Սակայնհայ հինճահարներու փութիւնը»յհտագայինկը դառնայի նպաստհռովմէացիներուծրագիրճերուն։Այս ըսուածներըսակայնշատ շատ Քրիստոսէմէկ երԵւ ճոյնիսկ կու դար առաջուանմասինեն եւ երբ շատ աւելի հինչ կը յառենքմեր դէպիհտ ժամանակներուն Քանիմը հաազարամեակ հայացքը, այնտեղկը 4շմարենքԵթէ ոչ հայերուչ գոնէ Արմէննիհնախոյզ հետքերը,համաձայնհնապատմաբանմ, նախահայերու րու եւ կարգ մը գիտուններուհետախուզութեանցուսումնասիրութհանց օրէնքներուԵւ սկզբունքվրայ հիմնուածտուհալներուեւ պատմական

հետեւութհանց:Մանօթ արեւելագէտԶեխ ներու տրամաբանական հաթերէնիչգտածԷ ճաեւ ձայասա մասնաւռրաբար Հրոզնիչմասնագէտ եւ ժողովուրդին անունը Բարձր Հայքի մէջ, որով կը պետութեան հաստատե թէ հայերու ճախնճիքը տեղաբնիկազգ են: ուսուցիչ Տոքթ. Ժ. Մարքուարթի Պերլինիհամալսարանի Համաձայն Արիմները իր ՀՀայոց Որրանը»վերնագրովուսումնասիրութեանչ են Կիլիկիա են, առաջ բնակած որոնջ Հայաստանհասնելէ հայերն Եւ ԱՔեմենեանց գործածած՝Արմինիյա՝ Հայք բառինվերջին մասը ինի մասնիկին»աւելցուած Արմ ուրարտական կը համապատասխանէ ԳՏէօվլէթ, մեր գրաբարիունի մասնիկն վրայ: կամԱրիմ արմատին ալ նոյն ծագումնունի կը կարծէ. ինչպէս Արշակունի,Խորխորունի մեր մասնիկինալ ՋԷյթունիհնչումով՝ եւայլն. եւ մեր աշխարհաբարի ուտվէ» նի կամ նը է, օրինակ՝ բիրոնբիրոննը(բերան,բերաններ) Ուրեմճ ա կռաներ): (ակոռայ» էկոէնի ուտվընը (ոտքչ ոտքեր): ակոօչ Աբիմօ-իկամ Արիմը յոյներըյոգնակիըրած են իրենց կանոններով են « Արմենի կամ էր» յոգնակի' Արիմ-ի իսկ սեմականները՝ըրած է մէչ Արիմ բառը արդէնյոգնակի հղեր (Դ. մենի, թէեւ Եբրայերէնի Տէօվլէթ) քաղաքներիմաստով:իսկ Հոմերոս զայն գործածածԷ ռրպէս ժողովուրդի անուն: Բայց ինչ ռր ալ ըսուի։ հայ ժողովուրդի անուան եւ ծագմանմասին, շատ մը ուրիշներու կարգինԳ. Գիւզէլեանչ«Հայ ժողովուրդըկը կարծէ բարդ երեւոյթ մի շարք ագգագեւ արրականտարրերիցկազմուած:որի Երկու գործօնները՝Հայր ստացածեն հայուն կազմաւորման մէնները որոշիչ նշանակութիւն վիճելի կը գտնէԳիւզէլեանթէ Հայն էլ, Արմեննէլ մէջ: Ջափազանց ծագում ունին: Հիներուն հաղորդած ապացոյցները հնդեւրոպական ան կր գտնէ անարժեքԵւ կարելի չէ: կ'ըսէչ այժմ հիմնուիլ անոնց չի ճշաՀնդեւրոպական եկողը ամպայման վրայ: Ամէն արեւմուտքէն եւ ճակեր:Նոյնպէսվիճելիկը գտնէան լեզուականկապըԱրմէններու Ոչ մէկ հիմք կայ» կ՛րսէչ հայերունՀնդեւրոպական Փոիւքիացիներու: ծագում վերագրելու: Հայութեանկառուցումը շատ աւելի հրկար եւ աւելի մեծ աստիճանաւորումներ ուճեցողհոլովոյթ ժամանակներ Է կրսէ Գիւզէլեան:Ըստ իրեն հայութեան կառուցումըառնուազն12եւ այն ալ ո՛չ թէ Մեծ Հայքի» այլ րդ (ՆշԷ.) դարունԷ որ կը սկսի ՓոքրՀայքիմէջ։ ՄինչդեռՀայր Տաշհանհայութիւնըորպէսժողովուրդ կբ տեսնէ Քրիստոսէառաջ 15-րդ դարուն: Հայ ժողովուրդի կաՄԵծմիայն կը կատարուին ռուցմանյետագաչգործողութիւնները Տա» Հայքի մԼէջ։ Հոն Է որ Հայը եւ Արմէնըիրարու կբ հանդիպին» մէջ հրճշուրջը հայութեանկազմաւորման րօնի՛մէջ Եւ Արածանիի տարրը փ ոխւքիական Գիւզելեան«Երե կուզէճ- կրէ դեւրոպական

խոշոր դեր Է խաղացեր:որուն ապացոյցըԷ մեր լեզուն: Բայց մեր լեզուի ուսումնասիրութիւնըցոյց կու տայ։ թէ մեր լեզուն իր բակը մօտենայազիանիկ շատ տուհալներով թէ քերականական ռակազմով են եւ ժամանակակից Միտանիներու կոչուած լեզուներուն:ձաթերու Ե. եւ սակայնՎեր. Քասունի Գասջաները Դանայինիճք: Հայասաները: ՖԵ. չեն կրնար ըլլալ հադիտել կու տայ որ Հաթերը Միտանիները հւ հայոց պատմութիւնը սկսածԷ ձայասաներով: երուն ճախահայրերը են ՀաթեԾւ սակայն անպայման որ: որոշ տարրերեկած խառնուած եւ հաւանաբար ԳասճաներէնՀայասաներուն րէն» Միտանիներէն, յառաջ բերած հայ ժողովուրդը: հողին վիայչ վերջ երեւնալովՀայաստանի հսկ Հայ-արմէններու Եւ իր հայրենիքին պետութիւնը: ուրարտացին կը գտնէ Ուրարտուի հետ: կը ըստ ԳիւզէԷլեաճի ձուլուհլով հայերու մէջ աստիճանաբար կը որ հատուածի տիպը, ա յն ետագային ստեղծուիհայութեան նաեւ չէ նկատուած ուրռյն դառնայվանեցիհայը: Իսկ ուրարտացին ծ. ՔաՎեր. կը համարէ առանձինտարր: անոր բաղկացուցիչները սունի Խալդ: ԲիաինաԵւ Ուրարտուտարրերը:որոնք ոչ հնդեւրոեւ ոչ ալ սեմական Էին կըսէ Քասունի, այլ պական»ոչ արիական մէջ զանազան մարդկայինմէկ տարբերտիպ: որ պատմագիտութեան է: ԵրեւանԵկած անուններով Գալով Գասքա կամ կասքաներունմասին»։Ի.Ա. 1200 թուականկողողեն նոր ցեղերեւ անոնցհետ Գասքաները ճերունհնդեւրոպական հւ մեծածաւալ (Հիթիթ»։ հաթ-քէթ) Խ ատտի կը կդրծանեն ՓոճըԱսիան Գասքաներ յետոյ կիջնեն, արեւելեան պետութիւնըվերջնականապես: Տաւրոսէանլեռնագօհասնին մինչեւ կը կը գրաւեն Կապադովկիան Թագլաթ տիին կիրճերը»իսկ աւելի վերջերը(Ի.Ա. 1130) Ասորեստանի Ա. կոմմագինէի Երկիրը» կը գտնէ թագաւորը զանոնք Բալասար Ասորեստանցիք Գասգա մինչեւ արեւմտեանՄիջագետքթափանցած: 722-405) Բ. զանոք իսկ Սուրգոճ (Ք.Ա. )ի-: կը գրեն անոնցանունը» շած է որպեսխիստզօրաւոր ժողովուրդմը արեւելեանհապադովկիոյ ճահանգներունմէջ բնակութիւնհաստատած:

ՆԱԽԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿԻԼԻԿԻԱ

Կն ՆԿԱմԱ1 ԲՆԱԿԱՆ ԱԳԻ/ `

ԱՆՈՒՆԸ, ԴԻՐՔԸ, ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ, ՏԱՐԱԾՈՒԹԻՒԻՆԸ, ԾՈՑԵՐԸ, ՀՐՈՒԱՆԴԱՆՆԵՐԸ, ԿՂԶԻՆԵՐԸ, ԼԵՌՆԵՐԸ, ԴԱՇՏԵՐԸ,

ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԸ, ԱՐՏԱԴՐՈՒԳԵՏԵՐԸ, ՋԵՐՄՈՒԿՆԵՐԸ,

ՈՒ ՆԱԹԻԻՆՆԵՐԸ, ՀԱՆՔԵՐԸ, ԿԼԻՄԱՆ, ՀԻՆ ՔԱՂԱՔՆԵՐԽ

ԻԱՀԱՆԳԻՍՏՆԵՐԸ.

կիլիկիանմօտաՀամաձայնմեր սծրաածայլազանաղքբիզրներուն՝ ՏՖիգարամա, ւորապէս կր կոչենք Հաթերու ժամանակէն խԽանիճայբաթ, կումանու ծձրվիր, եիկիի, Փառւշւոնաւ կամ Տիար ծաններու Ֆապալներու եւ մասամբ Փոքր Հայք, կյոնէ Լեռնային հիլիկիոչ կամ կեղուադնա մէկ մասը, Հթւսիսալին Ֆայրի, այժմ զայն իի ծրկու մասքրովը, այն է դաչտային եւ լեռնային Կիլիկիաանուններովպիտի առնենը: Դաչտային կիլիկիան կոչեր են կուէ, իակ ըստ Փրօֆ- Ն. Ադոնցի լնոնալին կիլիկիսն կոչունը է Խիլլակոււ, որուն «է տառը անպայման նւ մնացեր Խիրակու, աղսիեցքն՝ որ ժամանակիընթացթին կորսունը է Թարային կիլիկիա։ Հայր Ղեւոնդ Ալիչան իր «Սիսուանյիմէջ նիլիկի"լ անունին մասին կու տալ Հետեւնալ տեղեկուլիւնննրը. «Ըստ ոժանց ննթադրութեանը կիլիկ բամ կիծրկիրը կիլիկիա կոչութսՖ է իր նախարնիկին՝ այս

(1ցՓՈՕՈՅ)

դ իցազուն թագաԱջճնորի անունով, որ Փիւնիկչի թիսի ւորին որդիներն մէկն էր: Աբննոր իր երեք որդինքըը նիլին։ կաթմուսեւ Փիւնիկը կբ ՂՐԿԷոր քրթան դանքն իրենց Եւրոպէ բոէր Արամազդ: կիլիկ նւ իր երկու նղբայրները հլ զոր փոալխցուցած հրենց ՓՔոլրը եւ չնբգան դոնել եւ բաւական արոլաւեցաւե, փնաունցին կիլիկ մնաց այս երկիրը, որ կոչունցաւ կիլիկիա կաժ նիղիկիա:կս զատ «նիլիկեցլԴ Գր. Հ. Գաառասպելախառնատտուղարանութենէն լուստեան «Մարաչ կամ Գերմանիկ»գիրթի էրկասիրողը մէջ կը բեիէ այն աւանդութիւնը թէ՝ Ֆրովաղայի կամ Միսիայք սաշմաննձիը եւ մէջ ժիչուածՍիչի (իա Հոմերոսի դիւցազներդութեան պտնուող "-

ծուն

մր բնակիչներ եկած ՄիջերկրկանըքՀիւսիս արեւելեան դաչտնրի վայրէ մր

ծաստատուած

մաս

նն

արեւել-

կոչած նն արդ չրֆանը կիլիկիա:կարգ ժը Հնարաններալ, ինչպես լիչեցինթ տիչ ռաջ Ն. Ադոնց նածւ անոնց կարգին, կր խորձին թէ նիյրկիո բաբառե որուն էոթ առաջ նկած է երբայական խիչքիմ (բարձերի հան

ն:

«-

զակին է խալէթ կարի: եւ մինչհ Հիմա Հէլիթ կամ խոլիթ բառ ի տստուվ զր գործածուի Այնքապբի, տատին ադ ՁէյՄարաչի,

|

մէջ. Հէ կամ լխալիբկը լանակէ մանը, անտաչ զբարիկտորնքր, ռրոնջ» որմնադիրները պատերուն ժէ: կբ լեցնեն, չաղախի մէֆ Հիւանլով: ՓԳարսիկ սատրապներուդրամներուն մէչ ալ կր գտնուի յունարէն Քիլիբիոն, իո Հնագոյն բնւեոագիրենրուն մէջ գիտունննր զայն կի կարդան ՔնալբքուՍԽրլլակուժ): ինչպէս ամն էրկրի սաճմաններըեւ տարածութիւնընոյնը մնաքած չնն, այնպէս ալ փոփոխութնանենթքարկուածեն պատմութեան մէջ ժամանակիընթացքինկիլիկիոլ սաճմանները եւ տարածութիւնը: Ատճն մը, ինչպես բիչ «ով լիչքցինը, Լքոնային կիլիիոլ մէկ Ժառը

|

թունի

եւ

ԹերեւսՖեածւ

է Փոքր ՀայքըԲ: կոչուած:

Թրջարաիբայու ժողովուրդներու նիլինի»)

եւ

Ն.

հակներկայժամանակներու Հայրերը:

Խեչիկիանկբ դտնուի Հիւսիսավինլայլնութեան 38-38 եւ. արեւելեան Յ2-37 աստիճաններուն տակ,ՓոբրԱռիոյ Հարու .երկայնութեան եղած 22 Հիւսիսէնհւ աբեւծլեան անկիւնը Բնականռածմաններն արեւ ելթէն՝Լեանոս չլեոբժւժուսքէն՝ֆաւբոսի լեռնաչըթոյի աղեղի, եւ ՄԷՏ Հայթ կաժ եփրատիմիջին աւաղզանը, Հարաւէն՝ նաչղթան Միջերկրականծֆովրբ։Այս ննիկայ սածմաններովՔառասուն Հաղար

4 իբ տարածֆութիւեր: Փառւակուսի Հաղարամժեթր

'

|

կիլիկի"լ

Հնագոյն ոածմանննրնեղած Էն.

Հիւոիաէնկապադովկիա,

արնւմուտրչն ԳՓամբիւլիա, արեւելըէն Ասորիքը, Հարաւէն Միջերկրական

ծով: Հայոց ծոցի Հիւսիս արեւմուտթի եղերքր կբ պանուխ Այասի (իսոս) Խորչըո այծմ ծուժուրթալրթ մը կոչույր Հին առնեննչանաւոր էւ

վաճառաչաճնաւաձծանգիտտ նղած է Այաս: Արեւծլեան դիմացն է

Փայասբաղոքը:

Հրուանդաններնքե Միղարաո» (Գարաաչ), Սարպեղոն եւ ԱնաժուԱՄ/սան Է, ՓաՀաէ),Զեփիւոիոն (Գաւայիէրէ) Գոսիթոն՝ Նաեւ ուն ՔՈչ մբ արեւմուաոթ: ունի Բո ազիեիուն Կիլիկիա Քանիմբ փղզէակննր,ինչպէս Արաղդոս՝ Հալոց ծոցին մէք կոոիկոս՝ ֆարսոնք դողին արեւմուտքը: Փանոաց Անոր, Գաւարլիրէ էւ Պապադուլչա: ատեն մբ դէպի արեւմուտք լառած նւ. բբ մէջ առաֆ է ԱԿիլիկիա տալիան, մինչեւ Այայա ծին Փոռիկուսիոն) գղաթյո ժամանակմբ մաս է Ֆոյնիսկ իրեն կազմած Ֆրրոէն (ֆիանադ, Իրէյլի եւ Փարտմքած Քաղաբներ Դէպի Հիւաիս արեւնլք տարածուած է մինչեւ մՀիածան 4) 4): դճորթ(Գ.Հ. Փալուսոծան զՄարաշչ) Լեռների- կիլիկիոչ լըոնքերըչարունակութիւնն են Միֆ չձայջի ֆաւրոս կոչուռղ արեւելքէն արւհմուտջ ժինչեւ Եփրատ Հայկական դես ծրկարող լեռնազօտիին. նրլիկիոյ գլիոաւոր լճոնաչղթան է

լ

|

որ ծայր կառնէ Եփրատիարեւմուտթէն, այսինքն գիլիկնանՖֆաւրոսը, ՀայկականՏաւրոսիվերջաւորութեան, ճբ տաճմանէ կիլիկիան Հիւսկերկարի ղեպի Հարաւ աբեւմուտքեւ կբ արբեւելբէն, աղեղաձեւ Հասնի ՄիջերկրականիափրբԱնամուռ: կիլիկիոլ մէջ բարձրագոյնեւ խոչոր, բազմաճիւղ լնոնակոյտն մբն է ֆաւբուր, իր ժիֆին ասն, Կիլիկիոլսածմանէն սկսած դէպիՀիս. արեւծլբ կարճակէ Անդիտաւրոռը, եւ Սեւ կուղղուի դէպի ծով կքրթայ կբ մօտննայ ոբ Պոնտական, Փուտխարեան լեունաչզթաներուն։իսկ Կիլիկիո ժէ Ֆաւրոսի դգլբաւոր է ՓԳուլրաբ ճին Տաղլբ ՏՖաւրոսիմիւս ճրւղերն են Ամանոս կամ Մճաւ լեռներ, կաժ Ագ ֆաղ։ իսկ Անդրտաւրոսիվուգածենռական՝ ծիկու ճիւդերն են տրեւմթնանը՝ Գորան Տաղ, արեւելեան Գին ՓուղասԱմանոսն ալ բաժնուած է քանի մբ ճիղերու՝ ինչպէս Սեւ Լեո կամ ենավուրՓող, Դէպէլ Մուսա եւ ԳոզրըՓաղ:Ժաւրոսի բարձրագոլն գազաթր Պուլլար Տաղի Մեթեսիս կատարն է, որ 11408 ուք բարձրութիւն է Մչոնջննական ունի եւ ծածկուած 4բւի

ճով:

Դաշտծրը.. Հարաւային նիլիկիա րնդղարնոկդայտազետին մրն

է, որուն մասերն են ԹՉուղուր-Օվա, իլողյու, Անոանալի դոաչուոգ նիել:

Այս դաշչաագետինր արեւելքէնկբ ռածմանուիՖիշչտիշւլ կոչուածֆ բարձրութիւնովլ

կիրճեր-Դրունթ.- Նչանաւոր է կուկլակայ կապանը,(Քրկ պօ4000 դառ: Այս Աիրճը որ աթ բարձր է, չատ կարեւոր դեր կաէ ռարած կուկլակարւնցթր Ռուբիննանցը Բչբւնութնանժամանակ` կիլիկքան կր կապէր արեւմտեան Փորը Ասոր կան հաւ կիլիկիոլ Հարաւ արեւքլթբ Ամանոսի կիրճքրը ՍՓօփՓօղազը),Դրունք Առորւոց

կոչուաֆներըո

|

Գճանրըը- Գլխաւոր պնանծինեն

մնֆաղոյն (Սարոս):նիչինկբոչ կոզմբ։ կբ (Ինի արեւելեան

չիձուն (Գիբամոս) նւ.

ՍիշուՖ

դետն է ԴիՀչունը կաւ Ջածանը,կիբխի Արիստանի Հարաւն։ իրեն ճբ

Գին Գուղա Հաստամեստէն, Ս:«վինտլու,եքօկսու ԶէյթունիՇուղրդետակը:Ջաճշանճթբ կը մօտննալ Մարալի,իբն կբ միանայ էրբէնէզ եւ Ապաու։Աւելի Հարա կբ մտե կապանի վառացանալուվ դաշտային կիլիկիա, ուր կ բնդունի հւ. Սիսի գխոակեեր վերապա կբ Թափի Հալոց Ծոցը 400 Հազարամեթբ երկարութիւն ունի ՋաՀան: Մտութնմամբերկրորդ գետեԷ Սէյշունը կամ Սիչուֆը Հ Մալոսռնուին խուրմասույ

որ

կու

գայ

եւ

.

եւ ՖՋաՀանի բոս), ՀիւաիաէնՀարաւ 2422դուդածչեռ ծիչիկիոլմիջին փաաէն՝ լեռնայինհիլիկիալէՆ կ'ոչէղդութ դգաչտային Սիիկի»», Հիւսի-

սէն

Հարաւ իր մէջ կրնդունի չատ

ույն է ծ60

մր գետակներ էւ

Հասնելով Ա-

ծո Քաղաբբ՝ ճի թափիՄիջերկրական ՍրՀունի ճիկաբութիւնն

Հազարափենթը: Մոս գետերն նն կխւդեսա (ԹարսուսԶայ) հւ. կայիկադնոս (Սէզթ-Սու Սու): կամ Միլիֆցչ ունի նանւ Հետեւնալ մանք գենտակները.- Տէլիսու,ԼբՍիլիկիա պարիս կամ Մրղրիի, Արաթա,Լամաս, Սօվուղ Սու, Անամուռւ, կալանատրան, Սէլինթի, ԹՀբիր, Սու ՁՋաթր,Անտոլպ եւայլն:

|

պենտերուն,գնտակներուն եւ բազմաթիւ աղյբիւրներուն, մասնաւորարարՋաՀչանի, ՍբՀունիծւ կիդնոսիստորին Հովիոները, Ջուգուր ՕՍվայիտարածութիւնը Այս գետերը կի բերեն Հիւսիոի եծրրի Հողը առատօրէն Կրնեն Եբարձրութիւններէն Կիլիկիան նման գիոլտոսի Նեղոսի Հովիտին արգասարեր: կրլիկիա կարտադիէ սուսամ, ցործն, գարի, բրինձ, (Գուչմա), չաթարեղէզ, բաժպակ, եւ փոսդող, նարինի, կիտրոն, խնձոր, կեռաս, տալոր եւ ուրիչ պտուղներ: ՆչանաւորՀ բրամպակըեւ ցորենը Հին ատեն հչանաւոթ եղած է Եխինկի" լ քրջուժ ֆաղիկը (սաֆրան), որմէ կի պատրաստենրնտիր ծւ դեղին ներկ մր. Ռւնը նանւ ճաչրա կալաժարիի) որոն ննխկի Ա22 օրով նիի իաՖ տունկնիլի Հին Ռուբինեանց տիրապետութեան աւելի ժլաուսծֆ եւ աւելի արդիւնաբնրհղած է. նրլիկիոլ անտառները ճարում նն Խանւ չինութեան փարտնրով։Նչանաւոի է մայրին, Բդեւին, չոճին, կաղեին, ստին, ԳՔՎՆ, Հոգին, մաթուզին է. լնկուզենին։ կիլիկեանբոլոր լնոներն այլ անտապուներով ծածկուած էն: դիիթին

։

|

եւ

ու

լ |

լ

Լ

1բճնբը-- նիլիկի"լ մէջ լիճն Հնտեւփալնքրնէն.իսլաՀիէի չրջանին մէի Գազան Այիի մօտ՝ մատ կավոր կայ ԱրսլանԱլոե, տվու կեպի Աղասի մա մօտ" Մատէն նջ, Զելթունի Հիա ՉինարԽէօր Պէզիանիի էրի» լերան ստորուռը՝Աիւլիւթյիւ Աէօլ:

չկան, եղածներըլճակներ ԷՆ,

մեն

եւ

Ջքրժմուկնքր.-ԶԱՀլթունէնմէկ ժաժ Հարաւ արեւելբ կան ձիկու չճրմուկներ, ծծմբային ֆուրերով,Հարունիէի (Մառձբ-Գուլանրզ) չնրմուկըբ

կենդանիները.իլիկի» ունի բարեխառնգօտիին կենդանիներէե ձղ, կով, ոչխար, այծ, դոմէչ, էչ, ձի, ջորի նաեւ ուղա եւ Հաւաղ-

| |

դինքքՆ` Հաւ, կացաւ լորամարգի, ծւ

Փունգալէի եր ժումը: (է«ՆԱէ/Է)ՓուճաղԲլբճասի,ՓույկարՖֆաղի

Այս չերմուկներուն դճրուն մօանրը նւ

զի դանուին այհեամ,բարայծ, վիթ, բամոլի եւ եղնիկ եղջնրուաղգիները: Գազաններէնկբ գտնուին վարազ: արի, լովազ, գայլ բորենի, լուսամ, աղուէս, նապաստակ, երինմն աներ նոյնիսկ րնձառիւծ եւ վազր։ կբ զանուն նան. գորչուկ կաժ իչբուր Կիորսուղ), վայրի կատու, չնադայ, ոզնի, (ուզ, աջիս նւ այլ մանի կենդանիներ: Սողուններէն (բ ղոնուրն ժը (չՀնկէրէթկամ «օգ լրրանը եւ սեւ եւ օ4բ՝ լորտու դորչ կարմբիորակ սակայն թունաւոր տնսակ մր օձ (Գէօր րլան)։ Գճետնրումէջ առատօրէն կր գտնուին տեսակ տնակ Ճուկքր։ կիլիկիոլ մէջ նկի պբաղին նաեւ չնրամարուֆութեամբ եւ

թաղաբները--

Ֆեղրոն ջաղաջն է Ատանա, Միւս գլխաւոր քաղաջնենրն85 Մերսին նաւածանդգյվատ ԱՄիջնբկրականի վրալ: ՏարսոնԼամբրոնի առոթուռը, Սիս, նլչիկիոլ Ռուբինեանց մայբաքաղարբ հղած է փաճախ միեւնոյն ատեն կաթողիկոսանիստքաղաթ. Մարաչ, Այնքապ, ՋԶէյԹուն, Հաճրն, Ապյաստա(իլպիստան),նէօկաիւն,Փազարճիզ, Օսմանիէ, Համիտիք,իսլաձիէ, Մրսիս Արամճստիա), Ֆէջէ (Վաձկա),Գախճէ, Հարունի, Իյնթիդի, ՖԱԹ-ԵՎ (Փոյտ Մարզուսն, Արարվառս, կապան, կարս Փազար,Անտրորն, Հասան Փէլլի (Ամանոս) Արա ճւ Փաաու նեւ էն Իսկ «ին թաղզաքննր նաւածանգիստներ նմանապեսկոռիկու, Մալոս(այժմԳարաժաշ), Այանյա Այռռակոսիոն), ոբբւոիոն՝Մերսինի մո, Անամույ, Քալքնտրիա,ՔանամելլաՕվլնր Փայաս),Անարզաբա (Անաւարվ Գալառր):

Արո«աղրութիչնները-

Փիլիկիա բարքբնի էրկիր ժրն է չնորձիւ իբ Հողին, արծզղէմ Ց

|

բազմատեսակ լ(Թոչուննքր՝

բարե։խաոն կլիժայի մառոուվը: Վայրիկենդանիններէն առատութեամբ

մասի կր գտնուի ՓՖաՀչան դետի անցած տնբուժիչ լատկութիւն ունին:

ժե

կրչինիոլդլխաւոր

այլ

|

:

մճղուարուծութեամբ: Խլմայ-

`

ԹեպետնւկիլիկիաՀարուստ է լառսականեւ կենդանական աաարությւզմբ, սակայն վատաւողջ կլիմայ մր ունի Մասնաւորաբար դաչասին նիլիկիոլ մէջ կր գտնուին ճաչճային ընդարձակտարածութիւններ, որոնք տենդով կբ վփարակեն ամբողջչրջանները,մանաւանդ ամրան նեւ աչնան երկու ամիսներուն: ի վիճակի եղող բնտանիբներ ափառը,նոյնիակչատ Հին ժամանակներ:ի վեր ֆնտրոանկրու բարձը հ. զով Հովխտներիկր բարձրանան. Դաչտայինկիչիկիոյ ժէ, Հմեոր ջերմաստիճանըՀազի. Թէ 0 աատիճանի(Խէ, սակայն լեռնային Ց

ձիւն կի տեղալ, յաճախ մեթրէն աւելի բարձձիւնովծածվուած ժչջֆկի զոնդչինԺլանջենական բութեամիֆաւթոսի Նիլինի"լ մէջ

տենդեր,սարեր:

ի մելու ծ, Դաշ

Ատա Դարտային կիլիկիան Փճարուարին արդէն գարուն է, լրքակայքը«գը Ջուգուր Օվան, Մեկրաքնի դարը դաչտրը կանաչցած, մինչդժռւ լ ռերը Փաղկած ձն ն. է հւ (նոնքըը դնո ձիւնով ծածկուած: ցուրտ չրփանները«տակաւին տարը (կի սկոի դաչտային հիլինի"լ ծովեզերեայ Ամառր չատ չ

ՀարաՍարա զեաավ կբ Հանի խրվել ե, Սրիերթգրավանի Արէձւմուտքէնծնկող Հովերն անների

է ար դէն,ծրաշտը Աֆձրնրդադրած

ն.

քիզիչ

|

Հոմերը. Հովերը

ՀԻՆ, ՆԱԽԱՀԱՅԿԱԿԱՆ

ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐՈՒՆ, ԱՆՈՐ ԲՆԻԿՆԵՐԸ, ՀԱԹԵՐՈՒ, ՓՌԻՒԳՆԵՐՈՒ, ՏԱԲԱԼՆԵՐՈՒ, ԿԻՄՄԵՐՑՆԵՐՈՒ, ԱՍՈՐԵՍՏԱՆՑԻՆԵՐՈՒ, ՄԵԾՆ ԱՂԵՔՍԱՆԴՐԻ, ՅՈՑԵՒ ՄԵԾՆ ՏԻԳՐԱՆԻ

ՏԻՐԱՊԵՆԵՐՈՒ, ՀՌՈՎՄԼԱՑԻՆԵՐՈՒ

ՇՐՋԱՆՆԵՐՈՒՆ

ՏՈՒԹԵԱՆ

որ

թա

նն

չ

|

«բ «իր:

խորչակը եւ Սուրիայէն տաք Հովեր: կիլիկի»չ կլիման: իսկ Արեւելեան ոի կի մեղմացնքնէրբնմն դաշչտալին նեւ առողջարար: Գոայովվ չրջանը՝ Այնթապի, Մարաչի օգբ մեղմ փ Հիւսիսալին լնոնային մասնրուն, այն անդերը չնն Հասնիր Հարաւի Հոր

ԶԷՅԹՈՒՆ

առատ

: :

: '

ԱԱ աւծլի բա

զինր,

Աաաա տարիներնի մոր վեր, արա: լած, որարեր Բոմ

ՄԶ

ւա ւու

ապրա

ի

ԲՈՆՆ

.

՝

մնի)

ւ

զանազան

պե-

"

ծնն մարդիկ ստվխպուան տական բլուրներ (ՀԷօարունս միոթ),Բերդեր Հինէլ, որոնցմէչատերմինչեւ այաօր տակաւին ՀԷ մեռոն Ֆկատի ունենալով այս բոլոր անձեր թելի փրողութիւնները Լ73 որ լնոհային ամուր վայի մի եղած է նատի ունննալով նանւ Զէյթունի տեզբ անտարակոլ: մեզի անծանօթ տարբնր անունով ուրեմն չէ կարելի չրնդունիլ Թէ Ջէյթուն եւս ուրիչ նման մը վազբնրու Հետ նւ անոնը պէս ունեցածչի լայ իի բնակչութիւնը, Հա-եւ թերու Հայասաներու, սուբրարիններու փովւղննրու արմլններու այլ ժողովուրդներու ժամանակները:՝Չէյնուն իբ Հրւսիաի կողմ, անմիջականթիկունքին, Ֆաւրոսննրու չարունակութեան էջ ոթ բարձրությամբ Գէրիտ սարբ ունի, ութ Զէյթունի լատ մր զծրդաստաններ, ունէին իրէն, երկաթի Հանջթբ:Այղ Հանքերու խորչերը չառ տեղեր չատ խորերը կերկարին,աճաղինպարապութիւններ, Քարալիննր պոլրացնելով։ .Ձեյթունցին փորելու, Հանքերը մրորելու, Հանելու ծւ արաղ եւ մեծ թանակութնամբփոխադրելուարդիական ոչ մէկ դործիթ նեւ միջոց ունէր: Նախնական գործիքներով կի տաՀանածֆոն նէր արլ դժուար աչխատանքը,(սկ կի փոխաղդրէր գրառ կենդանինքրով: Որեմն որքա՞ն դարեր լթերեւս պետք նղած 4Ֆ փոսերի բանալու Հաժար:Դայդքանբնդարճնակ խորութիւնեեր, սա էւ աբովչշետեւճՃարատարարունոավխ Հսկայականլբոոսսփլիմուցնան

խեր

-

'

անուս:

դարերով մղած ժողովուրդներ, մղ դովուրդներ, դարերով

-

ՏՐ

ամ

են ենն պատերաղմներ, խաղո մծր ունեցած ք ւր նաեւ 8իծնց յատուկ տաղաթակրթութիւնը,մչակոլքը Գիտենք որ էւ էն Փոքրըմաիոլ անանջատ անմիջականմասերը եզած Փոքբ ծձայլԲի եւ եխիկիոլչրջանները,անպայմանուրեմն այդ Հին ժողովուրղնենն նանւ բէՖ Հասուաֆներ, եկաֆ Հառտատուած Փորի Հայբի ք. կինիոչ լնոնալին ամուր վայրերու մէչ, բանք որ այն Հեասդոյնժամանակներուպատերաղիներուն Համար չատ աւելի կարեւոր էին լըոՖերբ, ամուր դիրթերը, անառիկ բարձրութիւնները,որովՀնտծւ Նովակ

չատ

|

ամը

"ո"

Ֆերեւակայելիարադութնան ներկայ ժամանակներուն,կը գրոհն ոթ Ճամար ընկերութիւնենր կան, Հիմէնք») ոատրասանլու քրազլիւս էւ գործիքներով բոն իրենց կատարծնլագործուած «երենանձրով եւ ձակայ ինքնաչարժնքրով բնռնատար ըիներ անդուլ ալխատնլով բլուրի մբ Հողինմչկ մասր Հազիւ պակսնցուցաֆ փոխարինելով Հանդքնրմ, կոլան: Թւրեժն պէաթ է կրկին բոնչ Բէ Ճելթոնի վարը չատ դարերուն ապրած են չա Հրե ժամանակննրուն, հախապատմական մարդիկ: Գալով այն տեղ ապիաֆժողովուրդի մաւվին,ոբոչ չէ կամիայն բելի րանլ Թէ ովքնբ նղած ք. անոր նախարնիկնքրընւ. անխառն զոոնի է ցեղերու կաղմութեան մասին Թէ զաարբիւն ուչադրութնամբ ոէւէ Ե րբ բրեցեղ մբ կամ ազդ չունի» դոլությիւն առած նն մարդուն պատմժութիւերը Հնարաններ,ցնղարաննեեր նութնան հւ վճռական կերպով Հաստատել մինչեւ այսօի չեն կրցած անվարան ԹՀ այս կաժ այն ժողովուրդը միատարը,զարիւն է։ Անյիչատակ նոյնիակՀին եւ նոր բարալին դարաչրիանեիՀնագոյն ժամանակնքրէն, ները ալդ նրկվարժամանակներուընՐէՖ ակոած, բոլոթ ժողովուր նե, գաղթերիեն, արչաւնբ էն. Հեղէղներու Թացքին եկեր, գացեր Ֆժան Հոսեր ձն, խառնունր իրարու մէջ, եւ այդ բազմատեսակխաւնրու խառնուրդն առաջ եկած էն նոր ժողովուրդներ, որոնք անանցեալին,իրենք ծադումին, կորսնցուցած տեղնակ իրենց առչՀաւական Քն իրքնց նախկին լատկանիչները,որքան այլ որ ժառանչականօիէն իրենց Հոգիներունխորր եւ իրնեց արիւննքրուճամբաներունտակաւին բաններ մբ սպածուած,թաղնուած րյյան, ռակայն քանի անցաֆ են եւ Հետեւի արձաւական ցեղային դարերի, Հողեվան արի անսածման սրբուած չնե, ինքնայատկութիւնները եթէ բոլորովին անձետաքցած, չլաւագոլե պարագայինննքազիտակցութեան,նոյնիսկ պետթ է ըսել անգիտակից ԱօօոչԱժորբնանքննելիբաւիղներուն մէջ կորսուած Էն: Շուրջ թառասուն տարիննիեն անցեր, որ մենք մեր Հայրենի էն դուրս ենք. Մեր պատանութեանտարիքը, եւ պատմութեան մասին մեր այն ատենները ունեցած պատրաստութիւնըեւ Հնտոսթիքրութիւնը բաւարաի չէին մեզի, մեի երկրին, հոլնիակ մեր ծննդավայր ՊԷյեւ Թունի իր անմիցականչրֆապատիՀնութիւնները, աւծրակները, Քարերը, «ին վայրերը թննութնան,Հետազօտութնան առարկայ դարձնքլու ատննուան Համար: իսկ այն մեր Հայիննակիցներիեւ օտարներալ մեզմէ առաջ չատ բիչ փֆետոատութննը րրած էին, որոնց մասին իսկ մճնք դնու վերջերս է որ կը ծանօթանանը:եթէ տակաւին Հայրենիք կատարածբլրալինբ, անպայման հղած ատեն պեզումնմը,փզետոտութներ որ չատ բան գտաձ պիտի բլլայինթ, որոնք բաւական չափով պիտի (լուսարանքինմեզ եւ ուրիչննը Ջելթունի Հնազոյն անցնալին, Հոն ո-

| |

աա-

| :

ու

'

| :

սա

Է

ա-

:

'

:

լ

ապրած ժողովուրդենրու ծւ անոնց գործնրու մասին, որովետեւ ժեր վնիը իիճած տրամաբանականճեթաղրութիւններուն Համաձայն եւ Փաւանականութեանը, անկասկածոր ապրեր են այնտեղժողովուրդ Ֆճր, Հնագոյն ցեղնրու մնացորդննըէնխասաջացած խառնուրդժողովուրդ եւ է որ մբ պետր որ թԹողուցածըլլա 0Ր Հետթերը,լիչշասռակները եւ մեծ Չո Հաւաեսրգն բնականօրչն անոնց մասը թաղուած Հողէ եւ փոուճրուն աւերակներուն տակ, ոթոնցմէ մեր մանկութեան տաբինծրուն մեր ծննդավայրի ապրած, պտրտած ժամանակ ժեր ճամբաներուն, մեր այդիներուն, մէր լէոներուն մէջ, Հանդիպած նւ յանց ուչադրութիւն րբած ըլբալու Թեջեւօրէն նայած էւ. անցած էինք:Այժժ չատ ուչ է արդէն երբ մեր միտքր երթալ այչ ուղչղութեամբ աչխատանբիսկսելու, ու ածա մներ ոտքերուն ոոսկէն Հարքնիջի Հոզբվաղուը ածած է, օտաի Հորիզոնֆերու տակ քնջ, եւ Հին սերունդէն մնացածներուս չատնրուն մէկ ոտքը գերեզմանին կի մօաննայ Ու այսպէս, հո այսու մեղի ծամաի ամէն առիթ ճւ միջոց գրեթէ կորսուած է, ուստի մենրբնելիթր լոկ Համեստ եւ կաբնլի փորճ մբ նղած պիտի ըլլայ Ջէլթունի «նաղոլն անցեալի եւ վաղնջականժամանակներուն Հոն ապրած ժողովուրդներու մասին, մասամբ տրամաբանութնան ուժով եւ մասամբ ցարդ մէջանը ծլած տունալներով Հառտատումներթնելու Համալ: եւ Ըստ կարգ մր օտար Հնապատմաբաններու անոնց առրնթնր՝ Հայ Հին պատմութնամիզիաղած Հայ ծնախոյվ, Հնարանննրու,որոնց

Նիկողա յո կարգին

Լ. Հ. ճմ. Տաչճանի,

։

| |

Գ. Արալանի, Ա. Խաչատուրեանի, Աոնցի, Փրօֆ. Ե. "Քասունիի եւ Արպոյաճնանի, Վերապատունլի

եւ հուրիչներու կատարած Հեազօտութիւններուն,փնտութութննրուն

«անուան ուսումնասիրութիւններուն արդիւնք մոնղ Հետբերու, միչատակներու, բնւծռագիրննրու, սեպադիրներու արձաններուայլ նիլիկիոլ Հիւաիաային,լեռնային ասր նմանօրինակ հրողութիւններու, ոբ կոչուած է Խիլլակու, մասնաւորաբար Զէյլթունը բբ անմիջական չիվապատովկիւրինէն մբեչեւ Մարաչ տարաֆուածերկրամասըատեն մբ կոչուած է կատաւոնիա, Հաւանարար՝խաթաւոնիա,Հոն գանուող հախարնիկՀայնըէՆ (ոչուած է նանւ կումանա կամ Գամմազինէ, Թերեւս նիժմերննրու պատճառով,ֆաւպալներուծրկիր ՏՖիպարիան ժողովուրդներու անունով, ինչպէս նան. խԽանիդայրաթ բսուեր է աւքի «ին ատեն մր Թերեւս նալխաձաթերուկամ ցարդ ժեղի բոլորին անծանօթ եւ անունը մինչեւ Հիմա ժեզի չձասաֆ նախնականցեղի մր կողմէ. նթէ նկատիառնենք նանւ մեր աւանդական-դիւցազնական «պատմութնան կարգ մր պարագաները,Հաւանաբարմասամբ պնչախառնդրուադները, ինչպէս Արամ Հալ նաՀապետիմր նուտ». առասչ

:

մր Հիմեճլր եւ Մրիր մէկ Հայի այնտեղ կառավարիչհչանակելը, անմիջաչակ անուն ավդ Շնագոյն ժապէս ժեր միտջը կու գալ Թէ յդ ՀՐֆաՖները ատեն այլեւա Հայ կոչմանակներն իակ (ապրէին մարդիկ, որ այդ Գե Տիզբանիկարճատեւտիրապետության ուիլ սկսաֆէին: Դարձնալ Թուականին՝ՆԲ. 00-ին, Փոբբ Հայքի մասեր կոչուած ձե Հիւսիսային, լեռնային նիչլրկիոլորոչ (արգ մի վայրերը, ուրեմն անպայման որ Հայ բսուաֆ, կամ Հայացած ժողովուրւներ կապիէին այլեւս ավդ չրֆաններ Գայքաններէն, Թրակիայն Ֆարտանէլէն ծւ Վոսփորի

ճուժները,նապադովկիոլտիրելը, այնտեղքաղաք

վբայովՓորիԱի

ՀԵմեծաֆաւալ Հոսանթենը, մարդկային անցած

կապաղվկիայէ մբ զեղներ՝ անպայման որ Փոիդիավէ մբ միֆապէս լիտոլ անոնցմէ տարըեր, որոչ արչաւախումբնր եկան, Հաստատունյան մնացին Ֆաւրուներումէջ, Հոն դտնուսղ նախաբնիննրր մասամբբնաջնջելով,մասամբալ իրենց մէչ ձ4ուլնլով,մարսելով, Հայ-ԱրժՆ ժողովուրդը «ետզձնու մատեղ բնրելով, սկցրնական չրիանը: էւ դարերու իեՀայիննիջը կր դառնայ ՀայլունՏաւթոսնան կբնդարձակուի Թացբին կր բազմանայ ցեղը, ծնունդով: ձուլումով Հայուն Հազրծելթը մինչեւ կովկաթննրը, մինչեւ կառոից լիճբ՝ ՈւրքմՖ որպեսիրբոպէտք է այլեւս ընդունինթՀնտեւհալերկու պարագաները, ղութիւն, Թէ Հայուն Հայրենիքը եղած է սկիզբը Ֆաւրոսներու աչՀայ խարձր(եւբոպայէն գաղթելէմիոյ, քրբ վն մուծեն Թաակաւին ծրկրորդ պարադան,որ Հայուն Հայրենիքի անունով չէր լորֆորֆունը), եւ ան բնդղարձակ նախավլէսբնդարձակունիէ արեւհշած է չատ Հայաստանէն-ՄԵՏ Հայբէն, փու քէն դէպի արեւծլբ:Իսկ արբքւեհլեան Հայ պետութեան կործանումէն լնտոյ, չատ մր Հայ Հատուածննրու Հաստասոուխյը,բնաւ գալ դէպի արծւմուտք՝ Փոբր Հալթ, եխ մեզինեքադրելչի տար Էչ Հայնրբվերէնեկեր Տե եւ Համտատունը ճե իրենց Համար բոլորովին նոր եւ անծանօթժ,ոչ Հայաբնակ էրկիր ժբ՝ նիլիկիա, Փոքր Հայք, այլ ընդձակառակնժեր անկախութեան

| լ

|

| |

| '

Ս

յ

աՆ-

եւ

։

ու

ու

կորուստէն լնտոյ արեւելթէն արեւմուտք դաղթող Հայնրու իրողութիւնը կապացուցանէԹէ Հայեթ արդէն չատ Հին ժամանակներէ (այլքն եւ Փոբբ Հայր, Կիլիկիա, ֆաւրոսի Հովիաներունեւ պառիթասինրուն ծան այս վերջիններըգտան իրննը նախարնիկներումնազորդենիը եւ

էւ ՄՀՖՆ Հեմաոոաութունլու ասզիծլու: դիւբութիւնունեքանավնտոը

մեղի կրոնն թէ՝ մամանակննրքնիսկ կր բեակէին արդէն Ֆաքւ ծայերվաղնջական ՓոքրիՀայբ, նիլիկիաեւ Տիգրանիլաղլանակնիբճւփոհան Հայաստան, ըէն լհտոյ անոնցմէ նղան Հատուածննր, որոնր իջան թերեւս ԱմաՍ«Հայոց ֆոլէն ալ Հաւ ծւ Հաստատունցան ծոսներու Հարաւր,

ֆիդրանի Ֆուաճումները մինչեւ Հեռաւոր վայրն,

ս-

:

լեւկի»յ

(Թեսապ): Քրիստոսէ չրջոնէն մինչեւկասիոս,Հատասկելլա

ճւ իլ առաջ Հռովմէացի կիկերոն կառավարիչկարգուած էր Կիլի եւ Ֆ-Բ. Հոովմի կողմէ վարած էր զինուորական գործողութիւններ 51 Թուականին նւ. իր նամակներով նր դանդատէր ապստամբ լեռՖականնէրունՀաժար։ Մեր լուսաձոգի ՀայրեխակիցՊ. Տէօվթ Պորդետնիր «Զէյթուն» Ա. Հատորին մէջ չատ ճՃաւանականկի դանք ապատամբլեռնականները դէլթունցիներն էին, Թօթաղտելու այդ որ Համար օտարի լուծը, որովչետեւ լետնագոյն ժամանակներուն իսկ է, չէ Հանդուրժածօտարին եւ անոր զէլթունցին ժիչո ապատամբած

բունութիւններուն:

Խոյնիակինչպես ըսինթ Տիգրանի ժամանակ կիլիկիան Մեն եւ չէր կաբելի որ Պէ նախապէս,Ֆիգրանէնառաջ Հայկականէր մեղի անծանօթ անունով մր, Հայկական եղած Թունը, անչուլո Նախկին կատաւոնիան,չատ մբ անուններ ստանալ յետոյ, չրչլար' ատնե մբ Ջաշանի չրֆան, ՔրիստոսիԹուականէն ասդին բաուսֆ է ծե մեղրաստա, մասերը կոչուած ՈՌւլնիա,Արաբիսոս, որունբաղկացուցիչ մբ, նային տեղդբ՝ կոկիսոն։ իս Ուլնիս փվոբրտնդավփոխութեամբ ժամ գանուսծ Գիւռիը դեպի Հանդերժ վեց մնալով Ռ.նիա-ֆոոնոս վայրը իԻ բզակչութեամբ եւ բնակիչներուն բկ բերնով կոչունը Է Գեղ Ուլնեցի կարապետկաթողիկոստակաւին1121-ին Ձէյթուն չի եւ Հեկոչերեր ձենդավալրը այլ (անուանէ զայն «Քաղաքագեղ» 8տնւեալ կերպով կը նկարագրէԶէյթունը «Ռր չիննալ կայ բ մչֆ բենդ դգոբից մերձակայլեռանց՝ Պարգրեկոլ Այրածոյ կանկվոոտալ, ադի» ձիթենի, նռննելի, ուր լինի զգացելՖեդ ձորում բարերբերի» եւ մետաք», Թղենի ծւայլն եւ ամենայն րստ կարգի` այեւ բաժպակ եւ

հւ. որ ըժպէ զջուր բարեջամ կարՀամեթերկաթի. առպիչում կաչունփոքր բեոյն՝ ոբ Հոսի ծ լեռնէն Պիբիտոլ,որ Թարգմանի՝

ոթ

է

վասն մչտազիւտ ձմեանն որ ի նմա։ Աաացնալդփօղունի րաՊարզնկոլ լերին՝ զառաբելաչէն վանսն զսուրբ բեւելս` էւ. այլ Աստուածածնի առաջդէպիՀարաւ՝դաշտն արբթաւանդ,որ ունի զրժչկարարջուրն ջերմկոյ եւ զսբանչելիեկեղեցինամենափրկիչն3: Զեյթունը զէյթունցիին Հաժար Հգքղ» անունով կոչունի էի, ալդանունի ուրիչներբ պէս կի ճանչնար զելթունցին իր ծննդավայիին միոյն Զէյթուն կոչեր 22 Բրենը Գճղի:Զէյթունցին ինջնիրեն Հո՛մար զէլթունցի չէր բանր այլ բանր է «դեղացիթ:Զէյթունցիի ջաղաթ ծւ կոչածըՀին 122 Խլած է Թերեւս հի արեւելքը դտնուող ՇէՀիրճոկ կոչուած աւծրակնկրու ամբողֆութիւնը (Հաւանաբար ՇԷէՀիրճիկ կաժ »ելթաղաջիկկոչուած է այդ Հին վայրբ անլճուկներէն չրի"նը էն կամ ռանիչմանեխիերի գրաւածէին աչ ճուկ-սուժիներ ցուրտ,

առ

տս

:

կործանաֆ)րսկ զէլթունցիին Համար Զէյթունը Գեղ վոչունյով, եւ նախկին ՇՒՀիճոկը այլեւա զոյուքենէ դաղրած բլլալով խի թոկոչածը Ապաստան էր. զբ ուղղակի Վրաղաք» յատուկ ղաթ եւ

|

|

ա-

նունով կր կոչէր, բիչ անգամ ալ քԱպլաստան,մինչդնու Մարաչին ուղղակիՄարաչ բսնթ է փոխանակքաղաք ըսծլոււ կիչիկեան պատժիչներէն արդէն Ջէյթուն անունով չէ յիչատակուաֆԶէյթունը, Հաւանաար ՖրունիախԱրեգինի Հետ միքւնոյն վիճակը ներկայացուցած փլլալով Մինչդեռ մինչեւ 1526 եւ նոյնիսկ բնչաէս որ տեսանջ 1121 թուականնձրի Ձէյթունը «Գեղզջ անունով կոչուած է զէյթունցիննՐՆ նւ այդ թուականներէն լնտոլ է որ դրացիներու կողմէ ՋՀԹուն կոչունլովր, զէլթունցին ալ սկսած է իբ գեղի ճանչնալ որպէս Ջէյթուն, իբ Ջէյնուն լատուկ անունով անուանուծ, չատ առաջ իր

ԲերդուպըԱրհջինը,կապանը,Ապաստան, Հ Հակայթըզոնուսն բիչ մը Հարաւ մէկ օբուան ձեռաւորութնամբ Արարբիսոսը, կոկիսոնը, (Ա. Հարկլ ութոր Հին Գուրգումի կամ Մարգազին,արդի Մարաչը կամ Գերմանիկը,Հիւսիսը ծրկու օրուան Հեռաւորութնամըբձին ՏԵարդի Լորչուն անունով, այժմ գարաման, աիդր նրւրինը, Լարծոան՞ ատենն մբ կաթողիկոսանիստ թաղզաջ մի, որ Թուրթ դիչդը, Հոնին, այծ կը կոչուի ունի ն. դարձմալԹրջաբնակ է: Ալս բոլորն կաԻճղի Էէ Հնտնւցնել Թէ այդ բաւական ընդարձակչրջանը որ ինչպէս յաճախ լիչնցինք կատաւոնիաանունով չատ ճին ժամանավկեքԻէն սկսած, ապրեր են նախարնիկներեւ ՀետղձնտէՀայացած են անոնց ժմնացորդնքրը:Եեկիը մբ որքան ալ որ ֆորդերու, բոնաԽար արգ քրի գաղնրույ ձալածանքի ննթարվկուելու ժողովուրղին եւ մեծագոյն մառբ կի բնաջնջուի, սակայն մնաՔէպէտեւ կարեւոր Ցորդներ միմնան ասդինանդին այդ երկրին 14 դարձեալ տարբեր նւ տիրող ցեղի մբ անուններով զօրաւոր ձուլունլով: Ապացո՞չը, 1914-1918 սիսթեմակր տեսնենքոր Հակառակքուրք մրառապիարութեան Թիկ կերպով կազմակերպուսծՀայկականընդանուր տեղզագանութնան, ԸնդՀչանուի ջարդերուն, Հայր մհաց դարձեալ: Թուրջիոլւ մէջ Թէսակայն էմ մաբ չայ այսօր սլէաւեւմնծաղոյնմասըբՖաֆեջուած, այնտեղ Հայ անունով, կարեւոր ժառ մըն ալ թրքացած, թուրբերու մէջ կորսուած, եւ Թրքական ջարդերը, Հալածանքներն լբունադաղքը անսովոր ծրեւոյթ էին, եւ կարելի էր մտածել ԹԵ այր փոպառ պիտի բնաջնջուէր: Սակայն մնաց ան այնտել իի հայխկըին դիժագիծֆով,մաս մբն ալ Հարէմներու մէջ կամ ուղղակի ազգափոլն հլլալով:Արդի Թուրթ ժողովուրդի արդեօք Հարիւրին րանի Հայմ նմատութեամբ նախկինթքուրբն է իի արբւհով, անոի ժէջե է լոլն, ՀէրՔէզ, Փիր Հայ արիւնը: Հնագոյն ժամանակներունուրեմն մեր էն

|

լ: :

յ ՝ ։

նահւ

:

ու

ու

ու

ժիչի Գեղ: անսուԱնգաժ մր եւս անդրադառնալովմներբիչ այաֆ պարզած Թէ՝ նրի պատմականՏէդարաման՝ Թժան չեն (րնար տարակուսել արդի կիւրինը, Մելիտինչն կամ Մալաթիան,Գուրգումբ կամ արդթ Մարաչը Բերդուսը, կոկիսոնը կամ կոկաց այխարձըարդի 9Եօկարւնը, Հաթնրու տվրապետութեանտակ հղած Քաղաքներ բյան, Ճաշանբ Տարալնխերու,ծւ լետոլ Ֆոյնիակ ԱսորեստանիՍարգոնի կ'անցնբն Կկրւմմերննրկու դան ու ձեռթբ կի գտնուին Փոռիխւդենր, եւ միչեւ դտնուող վայրերու բոլոր մ4չո«ած այդ չրիանննձըն այդ ատեն ուրիչ անունով մբ) բնակչութիւն ուԶէյթունը (անչուչտ այն Հա-ՀիԹիթ, Ֆափալ կամ Ֆիրարհան եւայլն Այս նեցած չրլար մասին չէ կարնլի նրկժտիլ նկդ ժողովուրդննըըկամ իրարու վաԵւ մասամբ ֆջորդածեն, բոջորդը բնաֆնինլովնախորդը մասամբ ժր ալ իր մէջ լուֆելով մարանլով:ինչպե» Հոռվմէական,Բիւզանդական Զէյկայսրութնանատենները, բատ աւանդականպատմութիւններուն՝ Թունի բնիկները ժովներ էին, ֆրոնոսր հր ֆրջակայբովՌւլնիա կոչուծր էր Ցուլիանոս ուրացողին անունով, իսկ "իպէս Թէ Հայերր փիենբէնագերձե անոնց պանոնք վերջէե ծկած էՆ եւ Հալածծլով

«եղբ, ինչ

ու

|

Հեռու չիֆակայբի ապրած «լէտբ երկրին, Զէյթունի եւ իբ մառ եւ պարագաներուՀարադրանրքովանոնք է րչլան այլազան ցեզեր, եւ կրած են դիմալեղումներ, են Հոլովոլթին նեթարկուսծ սչատմութեւսն եՆ քիչը չատին մէջ, տկարը զօրաւորին Հն, խառնունթ ձուլունբ րս: այնժ նանւ փոլոուած մէֆ, բարբարոսին ածվիՔթաղաքակիրթը է իրենց գտնուած եխկրինանունները, չատ անդամներ: Հայաստանի մէջ Գեղ անունով աւաններ, բնակութիւններ կան, որոնցմէ լիչենբ Մչգեղ, ՄԵՖ Գեղ ծւ ուղղակի Գեղ, ՀաճընցինԶէյթունին կրէ Զա-

ոբ

բոլորովինճիչգ ՀԻ դրնաթԷլ":

Հաւանախաթ

կամ ունացած նախարբնիկներ, չեն նաւ թ: դտնուած Հայյալած կալն վաստ չունինթՀառատատծլու (ոմ Հայացած ԹՀ Հանը Բֆիկննր եղի կր Թուխի այլ նր, Խախարնի եւ աւելի կանութէն Հազաոյւտոուտաոծ Հաքծրուն աւելի չատ էին այնտեղ ք. անոնց մնացորդնծրէն ժամանակակիցկափ անոնցմէ բիչ լետոլ Հայացած նախաձայրեր: Եջրոռոէն արեւուտք, Փորի Հայքի, Գիլիկի", նապադովկիոյՀոծ Էր 6Ր4Հայութիւնը նկատի առած, Պրն. Ա. Արզոյաճնանդարձեալ պատմութնան մէջ, բնաւ գործին «Հայ կեսարվիսՖ» Հատոթ ատուար

գահուած ըյլան այնտեղ յոյներ,

:

սա-

,

300-ՀՆ 190, այսինքն Հաւանականչի դտենր ոբ՝ Քրիստոսէառաջ՝ մօաւորապքէս Ճճարիւրտարուան Համձմատարարկարճժամանակաժիցին մէի Եփրատիարձւմահանկողմը այնրան մեֆ թիւով Հայութիւն

Սելի Հաւանականէ մոածելկլոէ Պ. Արդոյաճնան րլլար մբ պոյլացած երկիրներուն մէջ ապրող խառն Թ: Հին ժամանակներ ի վեր այչ նուաճում մր բնակչութեան մէչ Հայ տարն է լոր թաղաբակրթական ք. 4ուիր մէջ Հր» իր գնրակչոռութիւնը զգալիԲեքչով գործադրած մէխոծնղբերած, արմէր գտած Հիմա ցեղեր: Մինչեւ լելով ուրիչ ծւ տունալներուն, ճեթագբութիւններուն չարտնուլիւններուն ձանագրաֆ առ գրավ այս մասին, աճաւասիկ նպատամբ հա մր պալոպանած Գրե. Արպոլաճնան վիչած.Հաւանականույմիւնր: ռութնան, Գ. Արդոլաճնանի նան, Քարա տաղկրը. «րն. Հառխմալ անմիքապիըկալել Հանձան կննթադրէ Թէ՝ ԱրիարամՀայ է ծադումով:Եթէ այս քնԹադրութիւնը Հատտատողոեւէ ղօրաւոր ապացոյց գանուխ, բանլ է աւանդականԱրամինպատմութիմըկապադո Թէ` Մ. Խորքնացիի մասին արմագանգնէ Արիարամի ափիբապետութեան կակու տայ ԹԷ բոլոր Գոն. Ալպոլաճնանփակագիծիմէջ գին սրաղովկիոչ Թազաւորները իրքնց անուններուն սկիզբր կր Էրին Արխարամ, Արիադ«Արլ» մասնիկը, ինչպէս` Արխաաթ,Արիափարզան, Արծւկքի մէջ սովորականեղող էրեւոլթի մր Համաճաչն, բէո այլն: Թագաւոիներու տրուած ընդճանուր արտղոսի մր ձանգամանքն ունի այղ մասնիկը, որ Թերեւս նոյնիսկ արիական«Արի»բավ,ազնուակրոն է տեսութիւնը արի Արամը է: Արպոլաճեանի ԵԹԷ ճիչդ Պրն. բառն եւ նոյնացումը աւելի կր չեչտուի, Դարմնալ տեկբ դառնալ Արաժ դին ն Հո չիչել Մ. ԽործնացիինՀնահւձալ զառոմութիւնը «ՎարդՏուծաց դաւառէ, որ ի վերայ Քասախ գետոյ զորգէո մանուկն՝ գնացեալ եկեալ նստեալ զՇրէչ մէ առին լառասպելսն, Հատուած ԱԻԽ. Գիրք ծրկրբորդԿե) Ուրեմն կապաղովկիայէն,այսինքն բրո արեւմուտքէն արծւելթ է հղած առավին անգամ ձայութնան գաղթը կոո արչաւլբ ՌրովձքտեւՔասախդնետն Շրէչ բլուրը արեւելեան դատի մէջ են, Խորէնացին անչուչտ որ Հայաստանի, Այրարատնան ժամանակենրուն տակաւին աչխարձ հած չէր, մազան ճայ արդ ծրգերէն է. աւանդականպատմութենէնլսած էւ իմադուաաններու ցած էր եւ ըստ այնմ գրած էր իր պատմունիւեր: կապադովկիա, Գոմժազէն,հատաւոնիաքրարու անմիջական աածշժանավիցփարներ էն, ծւ ինչ որ ծապադովկիոյ ամար րսուած էչ տարբեր բան |ի կինաթ իմու: ուրեմն Փատաւոնիոլ Համար:Այսինբնկատաւոնիան չ որ Հո» բատ ԱնդրեասՎրդ. Ալեքտաննանի (պատմիչ րէ: իսկ կատաւոնխան, ծւ ուրիչներու կը ծամապատասխանէ Զէյթունի, ՍէօթՍձբաստվոլ) «ինի, Հաճընի, կիւրինի չրվաններուն, կապադովկիոլկոմանան է ւիօդ, Հիւոիսարեւելբը դտեուող գիւղը, որ այժմ ճբ կոչուխ Հաճրնի ու

| | | |

| | |

| |

պատմության»:

տոս

ու

: :

Փոքրայրիառոաուուն, ընդ Հակառակը,իրնց լնզուն, նկարագիրը դոր ի Բոենը լեզուն անար բտ «րաչէին,

նկարադիրը պիտի Հա«տարբ Տրով: Բնաւ Վ չանական չէ որ Քրիստոսէասի Յ00-100, այդ գրեթէ ժէ դարուն նփինչ որ պատմութեանՀամար կարճ ժամանակ մբն է մէջ մին մը դորացած թիւով Հայութիւն րատի արեւմանանկողմը այքան իրար: Ուրեմն աւելի Հաւաճական է մտածել ինչպես րիչ առաֆյիԵւ

կանուխեն բնակուած Հայնրծ, բամ Ճայացած ՖախարնինԽծ-

եւ Հար կա Հար Ֆէրէսի' կաաւոնացիքն սկզբանէ ի վեր անջատ տարընը ժողովուրդ մը կր նկատուխն, կրա կապադովկիացիննրէն ծւ մէջ կապադովկիայէն Գ. Արպոլաճեան, աղզղաց թԹուաձամարին վեոլ եփրատ էւ անդինծղող կատաւոնիան, ձոթը նբ Հա ժարուէր մաս կր ծամարուէր: ազգքըը, այնպես որ, Մելխոինէնալ կատաւոնիոյ եւ էւ մինչեւ կոմմաղինէ կը Եփրատի միֆեւ կխլնալ որ վերջնոլն Գառնի, կրնայ ըլլալ որ օկզրանէի վեր, կամ «կիզրծն կատաւոնացիը տարինի ժողովուրդ մը նկատուին, սակայն նկատուխը բացարձակ փատտատոում մը չենթադրեր Ալ լոկ մնթադրութին մը կարգ մբ կողմէ ծւ կամ սկիզբն նլատուին եւ գիտնական-պատմարաններու ժամանակիընթացքինայս իրարու սածմանակիցչրվաններուժողովուրդերը միալխառնուիննւ առա դայ նոր Հողովուրդ մը: 1րովեուեւ խնչլչա բանիցս վիչեցինք մեր անցեալ էջնրուն մէջ արեւմտեան Ասքւ իոյ ժողովուրդներու լխոաոնինաղանճըանոնց չարժումները՝ Փորբ Հայրի (Արմինիա)Բ. այրի կեդրոն եղած է ատմն մը Մելիտինէն է. անոր չրջանի էջ ինկած նն Արա կոմանա (Շար Տէրէ) Արաբի(խարփուզ) ծւ նիթարիձոր։Արտաչս Աչխարձակայիէւ Մեծն Տիգրանի ժամանակներէն սկսած Փոբր Հայթ որակուիլր արեւմտնան այն էրկիրնմրուն, մեզ կը տանի այն ՀամողմանթԹվ՝այդ ատենները այլեւս արդէն միֆամասնութիւն մբ կար Հայ բնակչութնան. կր Թէ՝ էթէ Հայր վաղնջական ժամանակներու Հայացեալ կարծուի Փոջբ Հայքի, կատաւոնիոյ, փառերուն՝ բնակիչներն րլրային վերոյիչծալ նիչիկրոյ մէջ, չատոնց կորանցուցածսզիտիբլլային կապադովկիայնան ԽՐԵնցցեղալիննկարագիրըԵւ լեզուն: Եւ ձճեռեւարարդ'էնթաղդրուի, թիվ մբ Հասած կի խործուի Թէ Փոթի Հայքի մէի այդքան ստուար նւ Հայերը մօտ ժամանակներու մէչ Եփրատըանցած պէտբ է բյան կբօնքինվնրջնականաժէջ Փրիատոնէական ՀաւանաբարՀայասատանի Հայերու թիւր, վաոլէս Հաստատունլէնլետոլ, աւելի ստուարացաւ անարեզի ֆրիտոնքութմնելն լետոլ Հայհրու դէպի արքմուսթ դապքոխութիւնըանձա ժեմատ աւելի աճած է: եախ բաննջ 25 2 Հայերը վաղնջականժամանակներու Հայացեալ բնակիչներն ըլլային կ ոյ, ոչ թ է « իս ։ կոբանցեէրն հերքեց ցեղա, ին

-

այլ

ճո

-

-

չեցինը, Թւ «ն

ժամանա

կեր էե բ

մչջ ապիող այդճրկիրներուն մեր

ն արը "ո է որ թաղաջակբթական մէջ Հայ աո տարին Լա. խառն բնակչութնան նւ իր մէֆ մ4ուճումնեի րրած է, իր գնրակչռութիւնը զգացնել աւելցնենջ անմիջապէս այստեղ մենթ լելով ուրիչ ցեղեր, Հնտքւարար Ֆածւ՝ իբ նկարագիրը եւ լնկուն պածելէ զառ, սարտաղյինիէ նաեւ ուրիչներուն:եւ կր խործինբ15 այդաէս «1 եղած բյրալու է: իշկ այն բոլորովին տարը խնդիր Էէ Թէ տրիթտոնէութնելչհոռլ Հաանյատտանքնաւձլի ստուար թիւով Հայքը զաղցեցին արեւԺուտք, ո

ցանԵ Փրատթ

եւ

աւա

Աարկա վերոլիչեալ չրջանները» Հաատաառունքան

առվացուցուած իրողութիւն է

ւանականութիւնլը

նւ

չի Հակասնրսակայն առաջին

Հա-

թուականննրուն, Եզրատէն արեւժուոթ ՆափվանՔիրատու մը կազմութիւնը գտնուռղ Հողերուն պիայՓորրՀայբիթաղաւորութնան աւքլի զօրաւոր փառոռմրն է Հայ ցողին ոչ միայն դէբաուավանքն պի արեւմուտք տարածումին, ալ աւհլի փաստ ժն է նախապէս ծւ ՀիմնականՀալ տարրի մր, ժեֆ թիւով աիմւմուտթի մէջ զօրաւոր

| | ի

| ' :

: ։

:

Հայնրու բնակաֆ բլլալուն: վերֆաՀծաւանականութիւնննրը Ռւրեմն, այս բաւական ընդարձակ Փոջր Ասիոյ, կապադովկիոլ Թէ պէո կի բնիեն մեզ այն մտածֆումին եւ կասսաւոնիան նւ անոնց նման Հք բնակած են վերֆչՖ Հայաչած էւ Հայնր եւ կատաւոնիոլ անմիջականմաս է նաեւ նախարնիկնէր նիւիինի Հետ: ՋԷԱրարխսոսք, ՋԵԱԹԻւՖԸ,Կոկիսնի, Արպիստանի, Թուն Հին պատմութնանմէջ անֆանօք անունով մի գոյությւն է նոյնիսկ վաղնջական ժամանակենրուն, ՄԵՏն ունեցած րյալու ֆիգրանէն ալ չառ առաջ, իր դիրքին կարեւորութեան եւ այլ պրատճառներով եւ բազում անգամենր չարժերէ նւ այլ վնբիվայրումներէ կոլֆանուֆ բլրալու է նւ վերաչինուսծ,Հրնաւուրըինրդը, ստործրկընայ ֆրուղիննրը, կոյուղիները։ որոնք զանուած նն, ինչպէս նաեւ Փէրիավի քբկաթաՀչանրինանլիչատակ ժամանակնե ի վեր չաշադործումը Ֆչաննել Տն ասոր: Ըստ չատ ժբ Հնախոյզներում Տաւրոսնձրը Փոբր ծայաստանր, քՖ օրրանը Հաուլթեան: Լ9«ման Հաուպթ անոր բնակիչները Խրատուածֆ կր կոչէ Արմէն» կաժ Արժէնիբ (Արժէնունիթ)Ն-Բ. 9-րդ դարուն է որ վնցուած: անոնջ հկած ծն Տաւթոսների «րատմականօրէն չատ աւծլի բնղարձակ Հայուն Հայրքնիթը, Հողամաս մբ կրնեդդրկէ:Հայր նկաֆ է Սւրոպայէն արծւքլթ. իր առաֆին կաԲանը հղած նն Ֆաւրոսնանլնոննըը, անոր Հովիտներն ու լեռնաՋածան դաւաոր որ կիւրինի չրբանը Ապլաստան չզլթաները, կեդրոնը: եւ Դարեր ծոն մնալէ յնութ Տէգարաման, կոկիսանչուն (կոկիաոնը): է դէպի Հիւսիս սսրեւ ելք, արչաւելով գրաւածէ Ֆարօնր, դաղզլած

Բ այց չրջանները" Հայը:Արարատի Քարձր

մբ Հայեր կեդրոնացած միացածիրարու ֆաւրոսէան չրջանին ժէջ եւ կազաւատական իչխանութիւններ։ ՕՄԱԵնՏիգրանի բանակին

մնացաֆ նն մած

նն

մաս

ու

եւ Հոն Անտիոք

ալ

Հաստատած

Մինչեւոթ Բագրատուննաց բնակութիւն:

Հարոաութնան անկումէն յետոյ, Բադրատուննացսնրունդին բաֆարի Կիլիկեաննոր պետութիւն Խչիուններու գլխաւորութեամբկաղզմժունցաւ միացան ՄԵՖ որ Ֆ աւբոսննիը ձը բնակեին, մր ու բնին: Հին Հայճրը իչՀայքէն"Դ քկողներուն: իսկ նաիան կիլինան-Ռուրինեան Ռոժանու իշխան, օդաուհլով Փիլարտոս Վարաժնունի խԽանութիւեր Մանազկերտի առաֆ Ալփասլանի Դրոդինչս (փոժէն) Դ. կայծ սրարստունովգների բլնայլուառիթն, (նքը ՀԵՄնքց իչխանութի 1016-ինՀոնիի, Ճաձանի, Մարաչիչրիանը, որ վնրչը ընդարձակունցաւ: Եւ ՓիլարտոսՀայն էր որ տմաակմբ ՀիմնաղիրըՆբլլոլ Ռոբինեան իշխանության: Արծրուննաց նեւ բԲազրատունեացազնուսկաններէն Գող-Վասիլ Ապիրատիչխան եւ ուրիչննը կշազրաստանին Մարաչ Փիլարտոսիթով Փիլարտոսսիրով (բնդունի զանոնք նւ իթ իչիոնութնան սաշմաններուն մէչ, Ռուբէնը կը ղրկէ Անախ-Ճաւթուի Քվւուքոկիրը Վաշկայի չբֆոնը (ոռոմողոլ) Գող-Վառիլի կու այ նի բարնբեր ծւ բազմամարդ չրֆանը, որը կը Հասնի մինչեւ Բերեւ չէնցնեն այդ Մարաշիմօտը, որպեսզի անոնք պարտապանին դուս, կարգէ որպես իչայլ չրջաննէրուն վրայ կբ չրչանները, զանոնք

նը

Ռուբէն,

Բանչդաւառապնաներ: Երձջ Հարիւր տարի տեւող թագաւորութեան մը տեղացի բնին կրաէ Տոթ. 8. Ֆ. Ղազարքան,Հայնրը, Կիլիկիոյ մէջ ծնած, տարրը, մրսած, վրին ատքննքըն՝տեսակ մբ անձչոաղրաֆ բայց գութնամբ, անփութօրէն, ազնուականությւն կը սնպնն Հոչակելու |Ի Անանկ ոբ զէԻ Ըքնբ զիրենք Հայաստանէնեկածգաղթականներ, ատանացինՏֆարօնէն,տարսոնցին՝ թունցին Անիչն նկած կաի Հայ իչխանը կարան, միթէ` կամ ԳաՖարսոնի Ապլղաբիպ Շիրակէն բչից Աբբասնանիազդականչէ՞։ Այսքան «Հայաստանասիրութիւնը» աէ զճայրենասիրութիւնդ ոչ մէկ ազգ, ոչ մէկ դարուն ցոյց տուած է, գծել քբ ֆննդավայրի՝ փառքը:Հայկական Սիչիկի»չանունն ծւ իչխանութիւնը անոր բնիկ ժողովուրդը կոչունլու առանձնաչնործումբ, հւ ցոյց տալ Թէ իրեն Բարձր Հայքջէնեկած գաղթականներքն: Մինակ Հայ մարգը նաճապետՌուսիննաննէ հղած, որ առանց ար քեւայլի աչխարձի Հոչակած իր ծանօթ քրգովծանկամտեսնելզիմ Կիլիկիա ու

ու

:

որ ինձ ետուր արեւ: Աշխարհ

դարուն վերջինջառորդին, Հայութեան րուած էւ զանազան իչբանութնանց բաժնուած րյլալուն որպէս Հետեւանքը, Գայութիւեր ունեցած է: սկոաֆ 1010-ի, միաժամանակվեջկաթողիկոսութիւններ 1. Գրիգոր Վկայասէր, որ լրջիկ Հանգամանքմբ ունէր եւ օրի նապէս միակ իրաւատէր նկատուած էր: 6ծԳ. ԲարշեղԱնեցի, 1081-/5Գր. Վրայասէրի Հաւանութնամբբ ուած էր նւ. Աճի կր նստէր, բ անլճուգ իշխանութեանցերկիրնէրուն ԺԱ.

Հվ ո գետր այ 3.

եբբ որ կբ ժնար Հոնի, Այախօսիկ, ԹւԼոդորոս

Ջ աշանի Հայոց

Փողեւոր պետ:

ՓարոսՎարաղեցի,կի մեյ Մարաչ, իրը եկեղեցականության իչիանութեան տակ քղող քրկրաժառիՀայնրուն: գլուխ, Փիլարտոաի Ի. Գքորդ Լոռեցի, ֆարսոն, Ապլգարիպիհչխանութեան մէջ: Ց. Գրիգոր կաթողիկո, Եղիպատս,լալիֆալի էրկրին Հայերուն Վ-

Համար:

Ասոնցմէ դուրս էր Աղուանից Ստեփաննոսկաթողիկոսը, որ կաբնի է դասէլ Հալ կաթողիկոսննրու կարզին։ Ասոնցմէ ամենէն ազղնցիկի Աֆրի կաթողիկոսն էր, իր թչխանութնանտակ ամենէն ըՖդարձակ քէմբ ունէր ան: Հոնի էրբ աքլնուգ իչխանության ճնոթի ինկաւ, Անիի կաթողիկոսը պաշտօնանկբրաւ Թէոդորոս Այ«իօ«իկը «Աոծճալ ի նմանէ զքօղն նւ զղաւացան եւ վՍուրբ նյան ֆեսոն Պետրոսի1090-ին»: Թմողորոս Տ տարի եւա (ապբի անկէ լետոլ եւ նր վախճանի 1005-ին: Մարաչի աթոռը նառող Պօղոս կաթողիկոս բնքնաբնրարար կր Հրաժարի նւ կի վախճանի 1098-ին: ՏՖարաոնի աթոռը Գորգի մաՀով վերջ կր գտանէհւ Բարաէղիրականին մէչ Հոնի, Մարաչ, կը դառնալ միակ կաթողիկոսը եւ 1091-ին կ այլն էեւ Ուոձա, կնսարիա Անտիոք կր դառնայ կրկին Անի 1093-ին, ծամար իր գործը: չարունակելու աղէտով, (իւզանդգացւոց պարտութիւնուը 1071-ին, Մանհազկերոի Ռոմանոս դԴիոգինէսԴ- կայսրը, իբ 100000-Ֆոցբանակով բնդղէժ Այփասլանի նրբ կը լազթուխ եւ ինջն ալ գերի կրյնայ, Հայնի անտակ եւ Արփասլանի տիրապետութեան զարելիկբ դտեէինբնակիլ կու գային, կը Հաստատուէին Փոքր Ասիոյ ծարաւ արեւելեան խորչեթուն էջ: Ինչոլէս Բիչ առու միչած ծնթբնիկ Հայազգի ծւ. Վաոր բիւզանդացիներուկողմէ զինուոբաժնուննացտոձմէն, Փիլարոոոս, բական ընդձանութ Հրամանատարձր Ջորրորդ Հայոց կողմերը, պա մբ դիզած է կեցնելարեւելջեն Խուժող, աբչաւանքներու Հեղեղը, մօտ սակայն տեսնելով բիչզանդացւոց պարտութիւնը Մանազկերտի եւ Ռոմանոսի զերի իլնալր, անկախբչիոսնութիւն մբ կազմեց ըն-

է

ու

մայիաթադաքիիաւ Մարաչի' Փիչարտոս եւ. այխարձագրական բաղաբավան Հանդգամանքենրու ԷԻ Հեռառոնաուլթեամբ արեւելքէն եկած, արտագաղթած մասին իր ունեցած փորձառութնամբ Ընելու ծւ. աննպաստ Թաշփառիլ տալու Հայերը փոխաֆավկ Ցիբուքան լրիաններու մէջ, անոնց ծնողների խտացուց, կեդրբոնացուց որոչ տուաւ առանձինզաւառներ, ինչպէս Ռուբէնի, Գող Վասիլի եւ Բիչննրու կարեւոր Թիւ մը տեղաւորունջաւ իսոսի ֆոցին բոլորտիքը: Այս ծոցը նախքան Քրբատոսեւ աւելի առաջ իսկ Հայոց Մոց կոչուսծ է, ընչ որ նախապէս մեր այս գործին մէջ առիթով մբ արդէն յիչած ենթ: Այրպքս որ Ամանոսի եւ ԱրեւծլնանՏաւրոսի երկու դառիթաինիըՀնտզծնո ճոծ ծայութեամբ մը լեցունցաւ: Հայ վանթեր ժեղուննրու փեթակներուչավ բազժաթիչ, նոյնքան ալ ժրափանկնրպով ծւ խանդով կր չէնցեէին Բերդուսի,Ունի", Բէսունի, Գերմանիկիոյ ճ. Ֆլուբի չրֆանեերը Աժմանուխ կամ Սնաւ լնոներէն մինչեւ Եփրատ, Ջածան գետ, կարմիրվանք, Շուղբ(Մարաչիմօտ, Տունգալա, մինչեւ Մուճուխ տէրէսի, իչ Նայի, կրչուսՖ չրբջանիմչչ) Ընկուղուտ, ԱՈքգին, Ցիսունիաց անապատեւ ուրիչ մքնաստաննքր:Ալս բոլորը կարճ ժամանակի մէջ Գր- Վկայասէրի ծւ Փիլարաոսիփանքերովեւ զան եւ դարձանկրթական գործունչութեան պլաչապանութեամբ կեգրոնենր, մօտ ապադային պիտի րլլային Հայ գրականութեան, վերչապէս ձայ ժչակոյթի վադրչակցութնան,մանրբանկարչութնան, սածմաններովեւ դարձակ

ու-

ռարանենր:

Թորոսի քղբօր, Սահփանչինձեռթե էին 1180-ինԲերդուսը, Ռւլնրան, կապանըեւ Ամանոսի բարձրադաւառները: մեր Միթայլ Աառրի կբ գրէ Խէ «7 Թուրն Ասորւոց 1448 եւ նւ փառ զկպլաստան զկատուկն 1108-ին, զօրացաւ Գլիճ Աալան եւ զջալանդանբ ձնոն ֆանանիեւ Հալածնացզորդիսն Դանիչմանայ: կթ Սատուկ կարեւոր կեղրոն մըն եղած է խաչակիրներու ահն, դտնուի Մարաշիծիւսիս արեւելքը, կէօլ պաչիի նչանաւոր Հատաթան Բատ արաբ

է ՊՕՅԼՅ),

Հեղինակներու Հայերի Քայթութ կոչած նե Սչրայ կոչածէն, որբ աւնրակ .: ադ աղոթ: իմ թ ուրթերը իբ «Ազգապատումին մէջ կր լիչչ Թէ ՀաՕրմանձանՊատրիարտ անուն մերս կատուկեցի կաթ. ողիկոսմի ունեցած ենք 1286-1289-ին: Գող Վասիլի ծւ Բնրդուսի պատերազմըտնզի ունեցած է Ա-ին Փարակաստանի սելճուգ բչիան «րոսակքն միջեւ: Թորոս Ռուբինեան եւ կի Էչբանին մաղթ ծն անլճուղի Փող Վասիլի կբ միանալ Փող Վասիլ, կազատքՀրսն-Մանսուր(այժմ (նոիճաման)Թ Տանդրէսի սալով Թառչանը: հւ «րիմ աւանները

'

ոերժբ |

Գր. կաթողիկոս Վկալասէր էւ Գող Վասիլ թաղուած հն Շուղրի նարմիր վանքը (Տօնկէլէ, Մուճուգ տրձսի) Գող Վասիլ 1112-ին: թուղթ Գր. Վղալասէի Արեդին վանթէե1102-ին Հայրապնտական մբ դրած է Ծոազատիկիչենթարկելու ճամար Հայ եկեղեցին: մՇոզածո: (Բ. Հատոր 15 է) կրէ Թէ ծրբ կր կործանի Կիլիսուրն խուռաղխելուՀամար կիոյ Հայ Թադաւորութիւնը, բաղժականին ֆաւրոսի կիրճքրուն մֆ, հրքնց չուրջատ մի ձայնր կապատտանին ֆը Ցր Համաիուբնն աղատասէրՀայնրը. Զէյթուն (բլա այդ (այանՖիրէՆ մին. արագօրէնկր զարգանալչոիս ժառանդականիչիոսնենրու կառավարութեանտակ: իսկ լրատ ուրիչներու Զէյթուն Հիմնուած կրլայ 1646-րն ծւ բացառիկինքնավար 1618-/Ն Սուլթան ՄաՀմուտիՀրովարտակով ւան մի դարձած է... Արտօնութիւնը որպէս Թէ տրուած է նման բացառիկ վարչութեան մր, որովձեանւ 1811-ին գրեթէ բոլորովին է եղեր: դատարկուտած Սրժէոն ԼնՀացիի Հախոաթումխն բոտ աանաոնա եւ ոբ կ'բսէԹՀ՝ Զէյթուն Խկեղեցի մէկ վանքունի հ. աստե Թէ 900 տռշՖ զի ցիՀայ էղած է սկիզբը եւ այժմ մնացած է 30 տուն. են եւ 1538,90)... (ՀՎԱ. ծղել բ ճէլալոցն բուցան Հայածեալ մէջ Մարաչ դաւառիմասին Իսկ Հ- Ղ. Աիչ»ե, Էր «Սիսուանյի եւ անոր Հարկատու երեջ գեգրելու առթիւ, կրէ Թէ ըաշանի Շուղի գետակը կոկիսոնի գնտակը տաններու Հովիտները(էյթունի էւ. Թերրի գետակը եւ` Մարաչէե Հարաւ տարածուռղըՀողամասը էն. իսկ Սարոսի Աշուն) ն. քանրլիկիոլ սաշմանննրէն դուրս դտնուռղ լնոնայլին վիճակները (Հաճն, Հանի (Փիւրամոս) մրն Ղարս-պազար,Անաւարղդ:Սիս, փակա, Շար-ֆէրէ) գրաւուած նն

Հետեւաբար նիլրկիայէ դուրս Էրլլային: Աոնթ ճչղքլ կարծլի չրլլալով, ծաւանականկարհլի է նկատել որ եղած էն կաորանի առանձինեպրակոոսական թեմին մաս. իսկ թրջական վիէւ. Ֆոնուս ԶէյՑւՆ կը /իչուին իրրեւ զատ ճակադրության մլ պատ վիճակներ: նիի նան աթոռի 15 վբճակներէն մ:կ5 Է Ունի կամ Զէյթուն նան. փպիսկողուականվիճակը, որ իր մեֆ կբ ներառ Ֆոֆուսի վանականլԹեմբ: Թէճւ մենթ, չատ առաջները,մներայս գործի գրեթէ «կիզբի էֆԷեւ րուն մէջ խօսած ենր Ջէյթունի մասին, անոր ծագման, անուան կազմէին

|

:

եւ պարագաննրունչուր, ըրած նն մեր ենթադրութիւնները, աւելի ճիչդ պիտի ըլլար բել ժեր տրամաբանական Հետեւութիւնները Հանած էինթ Հիմնուած որոչ տունալննրու, նչանծնրու վրայ, սարայն այս տեզ վէրչին անգամ մը վերատինանզրադարձանըժէչբերելով

այլ

ա-

մեր թագաւորներէն, Թէեւ Հիւսիսային մասեր մնացած

են

լ

|

եւ

Արեղդինբ

լիչուին

վիճակը

ի

եւ

Ա.

Արպոլանեանի

Ըստ ժեզի Ձէյժուն չատ «նէն եղափէ, Թերեւս Հայ բնակչութեամբ կամ յոյն գաղթականներով որոնբ Հայացած րյան դարերու բեՀին ժամանակենրուն Թագբին: Սակայն չենթ դիտեր 22 ւդ Ինչ անունով կոչուած է ան նախքան իւլնիա կամ Զէյժուն կոչուիչը, Ցուլիանոս ուրբացոլի ժամանակ Փոնուսի մէն դրզի։ ՀԻՆ-ղեղ, ոի Ունի կոչուած է քւ ի վերջոյ ար գելի բնակչութեան Զէյթուն դաղթծլովի, այս վերինը (ոչուած՝ այս անդամ Ձէլթուն, իբնչյէս Է բօէ ժեր Հայրենակից ՄնացականՍէմէրճեան. իսկ թերեւս Ծայթ կամ Ծայթուննան, (Թերի ի Հաւատա) անունով ըսուած է աւելի առաջ եւ 1645-ինԶէյթուն անունով աղաւազուածէ: ՄԹոզեոծինի է, Հիմնուած է ԶԼյԹուն, հնչ որ բճածոոի 1545-ինՀասարա

անայցելու:

Փայմեր պատժագիրներէն, չա անական է որ այդ վիճակը ամբողջ անցած ըրալ Հայոց ճեռքըո Աա այս իսկ պատճառով, այս (Ձչյքուն) Կիլիկիայէ անփոտել չա օտար կի Թուր ազգային տեսութեան. թԹէն. չատ տյՔԵ այդ Խուանուչրիանները, ՎանաւանդԳօզանինանենրու պելուած մն առաի եթէ ածանի այս վերնաչովիտները ազգային իչխանութնան տակ իսկ եղած են՝ բոտ Ալիչաձի,որոնի չէ նղաֆ Թէ կապան գաւառի կաժ ԲՖչ անունով կր կոչուէին։ Հչաւանախար նւ Թերեւս ալ Ապլաստայիկամ Մարաչի մաս կոկաց-կնոկիաոնի կր նուս

Հ. Ղ. Աիչանի ՄՕոզածա-ի, Սրմէոնէ6Հացիի, դիածֆնեի|ը

Սարան,Փոֆուս (կամ Փոռնուս) ծւ Ունի կամ Զէյթուն, այս վերջինը Սրսուանեան Փայազատներուատնե Զեյթուն անունով ծանօթ չէր-.. Հաւանաբար աունուած ըլլալով Մարաչի,իլխողներուսածմանինժէչ. Մինչդնւ Ֆու ՀարաւքնՀիւսիս ճրթալով Այ» վիճակներթ

էւ

)

ճչմարտութիւե չի կրնար հլած րյլալ, ոբովՀչեոնւ, այչ թուականին ԶԵԱԹԻ-Ֆունր ծաղկած ժչակոթ, դրչագրութիւն, վանքերու ժէ դպրոցննը, մտաւորական նւ բարոյական աչխատանքներ։իսկ ԶէյԹունիժէջոեւ չուրֆր կթդտնուէին չոսո մր Հնությիւնենը, դետնուղիննր, չածաղործուած էրկաթի Հանջը Գլրիտի, չքնքնրու մնացորդներ, բնրդը, Հիթիթական, «Հուովմէական, րբրւզանհդական, արաբական չինութնանց նչաններ, բարեր. Ըսկանտորանուն զարաչլէՖաղբվերի, ՄԵՆ Աղեքսանդրի ատենէն լինուած ւ այղ անունով Հաւանաբար կոչուած է։ Այդ աղբիւրի առջեւէն կանցներ լայհ ճամբայ մբ Թառշաֆ-սալայատակ, Թնրեւս Հոսվմէական պողոտայի մբ մէկ մառն ան: էր վեր բազառխկնւ րաւնլուանականդրուրով կանազան՝Հայ Բէ «լ

`

«95

մերտուաֆ Փաղուածարար աոյբիւրննրէ տոար էւ

կարդ մբ

ֆանօժուլթյոննի- :

կիլիկիա նախքան Քրիոկու դալ թէ Փոթո Հայք րէն ք յար» երկու, երեջ նոյնիսկ չորո" Հազար տարինքըառաչ ունեցած է է Ֆաւրոսներու մեֆ բազմութնամը խատցած բնակչութիւն եւ Հհտզձնտվ նն այնտեղ պառիթավնրունատորտր հւ Հովիտննրուն մէջ: եղած մակեղլոնածալթերու,առորմատանցինկրու, արչաւանքներ, պատկրազմնկր, տոս

արաբներու, Հռովմէացիներուչ Ցիներու, սլարսիկննրու,անչքւկնաններու, սելճուղներու, աաթակինոսներու, հզվոսսսցիներու: բիւպանդացիներու, են ունեցած ներգաղթ Հայերու, թուրթնրու: Տեղի դանիչմանննրու, եւ. արտագազի:Պատնրազմներու Համար «ին ատեններ լնոնալին նան. բնակած են մուի դիրքերը միչտ նախրնտրածէն, ինչպլս բւսրձրութիւեներու մարդիկ առՀասարականառիկ եւ դժուարամատոյը բլլոր պիտի խոզՀիլ վրայ այն ժաժանակներ: Հետեւաբարանկարծլի ըլլ«յ անբնակ մնացած մբ ամուր դիրք լեռնային Թ: Զէյթունի պէս անոր բնակչութեան Ֆախաքրիոթոնէ ականդարերուն: Գալով նռլնիակ եղած իլատեն անոնք մասին, բ լլալու բաղկապած ինչ տարրերէ Հին 22.1ճախարնիկներՀարթ կամ Հայասայ Հւովմէացի Թէ լոյն, բնչեւ կամ քա Ֆան, Թէ անրկա նչ անուն կր կրէր Նախգան Ուլնիա էական չէ, ինչպէս էական չէ Թէ ովքեր էրն այգ Զէյթուն կոչուի Մինչեւ «իմա գիուած պատմութիւնները Փաղաքին նախարնիկները: նն ԹՀչ՝ Ռագրատուննաց տուած անկումէե յնտոլ, Քրի Հայեր կր ցոյց ու Թրանսելվանբա դաղթէինմինչեւ Խրիմ, ԼԵՀաստան,կալեցիոա, նն անւ Հայեր Եղեսիա, Զէյթուն, ժամանակներեկած աղդ այլուր Հաճըն, Ամանոսնան լէռներ, Սունյոխա, Սուրիա, եգլոլտոս։ Սակայն եւ գիլիկիոլ Մէջ ալո իրողութիւնը չի նրձար Հերթել Փոքր Հայրի Նժան Ճչմարտութիւն Հինէն (ակ գտնուածբնիկ Հայերու դոյութիւնը: ծւ. Թէ միւս ճշմարտութիւնը՝Հայեր կային մբ չի (կրնար ծակասել ՄոծՆե Տիգրանէն առաջ Փորը Հայբի չատ Հին ժամանակներ նոյնիսկ

|

ա-

ձւ

։

։

:

2 չի լ ծիլիկի»

իր սաՀչմանը Փիլարտոս կեղրոն ունենալով Մարաչ թաղաբը, եւ Ապլատտան, կիւրինը, Ֆարչնաքն, Գող Վասիլ գանցնքրՀանին աիբէր Քէսունէն մինչեւ Արեդին,Բերդուս, մինչեւ Սճաւ լեռներէն ալ Ռուրիննանը, Արբասեան,, որովետեւ անդին: Այստեղ չներ իչն Թէ չրջանակիՀողծրուն չէին Հառներ, անոնք Չէլյթունիանմիջական ատեն ծւ մի տէրն էր Բերդուսի, ՌւլՍոհվանէ, Թորոսի եղբայրը Մառնաւոր կը կապանի զիչծնջՓիլարտոսիեւ Գող Վասիլի իո չրբանննըը,որովճետեւանոնքանմիջականչրիանակին աիբապետութնանց մէջ կր գտնուէր Ռւլնիան կամ Ճէյթունը նւ Թնրեւս այդ ատննները «Գեղ անունով փորբ աւան մր հզած իլլայ բանի որ ալդ ատնններ

։

։ |

|

եր մասին մասնաւորաղլրաթ վիչատակութիւն մբիչկա: Զէյթուն կբ գտնուէր Հոնիի, Արաբիսոսի,Բէրդուսի, Ապլաստայի,Արեգինի,Մաիաչի, կապանի, Ֆոնուսի նւ կոկիսոնի միչեւ եւ երբ այդ բոլորը Հայաբնակ էին, կամ Հայ բնակիչնկր ունկին այլն ժամանակենր,չէր կարելի տարակուսիլ ԹԼ Զէյթունէն Հաղիւ մէկ ժամ ուռբի գնացթուվ Հին քաղաքի մբ աւերակները: Մեր Հայրերը կան ՇէՀիրճոկ անուն կը պատմէին Թէ այդ քաղաքին բնակիչները ձեթանոսենր եղաֆ են Հին ատեն, որոնք յհթոլ բիիսաոնեայ եղած են եւ ծայացած։ Արարեւ գրաւած եւ աւնրած ՍելճուղՖանիչմաննաններ նծր-Մարակնեռսներեւ եե քաղաբր ընիկներէն մէկ մասը Զէյթուն ապաստանած: այդ իրքնցմԼ ոմանք ալ մօտեիի գիւղ մբ Հիմնած են Դալիճննց (Գլրճճան) գիւղ անունու: անկումէն յնտոյ, բրագբատունիննրէն 1045-ին, Բաղզրատուննաը փաս մը Հայկը կու դան նաեւ Զէյթուն, եւ սակայն Զէյթունի Հարաւ արեւելքի մէկ ժամ Հեռուն, Ջերմուկի դայտր կր Հաստատուիրն, ծոն մի, ոի ինչպէս րիչ առաջ րինք սծլճուղներ կր չինեն բաղաք կի կոչեն Շէ«իրճոկ: Այ" վայրէն Հարաւ գանուռղ ձոռրբկովերէն քն Անի 4որ, որը էրկու մատեր կր բաղկանայ, Վերի Անի Ջոր չեր ն. էին ՎարիԱնի Ջոր։ Այ էրգու ձորերըընդարձակայգմատաններ ՊօզպայիրթԹաղեցիննրուն։Այդ ճործրէն կանցնէրՍ. Փրկիչի գետակը, եւ կարմիբ ջուրով 1624-րն Յուլիս 4-ին դրուած միչ արլտոի «Գամ» անունով գրչագիր միշատակարանմր այս մասին կի վկայէ Անի, մաս մի Հետեւնալի. «Յորժամ աւերեցաւ արքայականոստանն՝ լաւաղգոլնի գաղութն անցնալ ի դրունս Ֆաւրոսի, եկին եւ ի տեզոր կոչեցին Անի դիս բնակութեան իխւրնանցզվայրսն բնատրնցին, կբ պատժէին, կաւանԱլս մառին մեր նախածչայիեինայլ 4որՖ»ն: ծաստատուած այչ դգայտային դէին բնրե ըբնրան: Սակայն իրենց է վայրբէնթաչուած պէտբ ըլլան Հիւսիս արեւմուտքը էրեք լնոներու ժէկ վայրըչ ուի Ֆախապքս աժութ ալ բնակութիւն միջեւգտնուող է, քանի օր իի անմիջականմօտերը կր գտնուրն գտնուած ըլլալու Հին աւերակեեր: Միայն չենջ գիամբ Թե ան «ԲՆ ատճններըինչպէս կոչուած է։ Զէյթուն անունը վերջն տրուած պէտք է բրլրալ մեի ջաղաթին: նախբանՉէյթուն կոչուի, ինչպէս րբսինքՅույլիանուպոլիս բշուած ւի բո ոժանց,ֆունուղիմօ: գտնուողՌեբո-Հին Գեղ իլլալնուն կոչուող դաղաժականներեւս Զէյթուն գալով Հաստատուած Համաի: Հին դեղ կամ ըւլնիա, Զէյլթունէե 6 ժամ 4եռու Ֆոնծուզի ժօտ մօտի կր գտնումր: Այդ վայրին կր բնակէին Ապլլարիոլնան Բնրդատէրերը:Ջէլթունցիթ այդ տեղ կի կոչէին Ալբ-պարինք, կամ Թէլ էլ մէլիչ (Թաղաւորի բլուր): Հիմնուած «Գանմյի վկայութեան,

զէյթունցինը ուղղակիԲաղրատուննաց չառւաւիղն սերած կ'Տնթադրուին, «Սաս էի կ լաւագոյն) Անբ ոբ գաղթող7 ոթովծեւտեւ 'ոբանուրն

բնտանիք Հայերը:

ԱԲՇԱԿՈՒՆԵԱՑ

ԱՆԿՈՒՄԷՆ

ՍԿՍԱԾ՝

ՀԱՅԵՐՈՒ

ՋԱՆԳՈՒԱԾԱՅԻՆ ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆԸ

ԴԷՊԻ ՓՈՔՐ ՀԱՏՅՔ. ՊԱՐՈՅՐ

ՀԱՅԿԱԶՆ,

ԵՒ

ՍՏԵՓԱՆՈՍ

ՄՕՐԻԿ ՀԱՅԿԱԶՆ ՈՒԼՆԵՑԻ ԿԱՅՍՐ,

Բ

էջերով նկատի առած կարդ մր Հեապատմաղդիրնեթու Նախրնթուց վերիաորոնումներնծւ ուսումնասիրութիւնները, ցուցմունքները,

պէս եկած էինք այն եզրակացութեանթէ՝ Արճւմտնանծչայաստանի՝ ՓոքթՀաջի եւ Կիլիկիոյ Հին բնակիչներըԽախածայնրինւ. ծայացաֆ ձուլած նե նանւ այլազան ուրիչ բնիկները իրենց մէջ միախոառնած, տարին: Այսքանըբաւական կը Թուխ մեզի բանելուԹէ` ուրեմն Հայի մէջ Իմը սկսածֆձայԱրչոլունեաց չատ Հին է այս նրկրափասերուն Հարստութնանօրերէն, Քրիստոնէութեան Հայաստանմուտքին Հեա, կրօնական եւ քաղաքական տազլնապներու Հեանհւանքով,մինչեւ Բագրատուննաըիչիոանութնան անկումի, եւ Կիլիկիոյ մէջ ներիՀայ

մր, Ռուբիննանը աիբապլետութեւսն պիիննիը: Հայ Իչխանութնան նն ծւ դ աղթեր եկեր Փոջր Հողյթի Կիլիկիոլճուբազժութիւեներ նայքնմասերը եւ արչ տեղերը դտած ծն իիննը ցեղակից եւ նա-

լ

խոսքս Հոն բնակող Հայ բնիկներ Ըստ Փաւստոսի Արչակուննուց Փապ թագաւորի լոլենըէն պածանքածէ կեսարիան, (ւոն (Ռւրեւ ուրիչ տասը քաղաքներ, որոնց մէջ էին ֆա, ՈՌրայէնիչբջան) չատ Հաւանօրքն Աոպլաստան, Զեյթունը փր նախկին ենւ եզի անունոը Մարաչր, կիւրինը,Մ ծլիրոինէն, Սամսատր, անծանօլժ Հոուսժկչա-Ֆէլուրը, Անազարբան,Ֆլավիան Աի) տանան, Ֆարաոնըը 300. Փաւատում որ գրեթէ ժամանակակից նեղաձէ ՊապԹագաւորի՝ 34-ին, անպարոանոր բիաղզեկօրէն գրած եւ յրչած է այդ սլարագան: հոկ Պապ այդ քաղաբներըկր պաշանչէ ՄԵՆ Ֆիգրանի նեսարիոլ 480 տարիներ լհտոր անպայման յիչելով դոյութոիւն տիրելէն չուր քւ ժողովրդական երգերը, որոնը մչչ ունեցող աւանլութիւնները հե խօսուած տիրած ըլրալունժառին, ֆրգրանիայդ Փաղաբթներուն հւ պածանջածԷ զանոնք որպես ազգային իրաւունբ եւ ժառանգու Թիւն։ ԴալտայինԿիլիկիանեւ Գոմմագինէն(նախկինկատաւոնիան) Մոն Ֆիգրանի տակ նղած ատեն, վտանգի մէջ էտխբապետույթյեան եւ ԷՆ Հոռովժի ասիական նածանգների եբ Տիդբանի կաղպաղդովկիան, ու անգառի կոխկոտուծքաղո: ՈւրեժեԽործնացիին էւ չէին Փաւաստոսի ակնարկութիւնենըը բոլորովինանդբքոյ ոսնՀլոին

բանակներէն վել

պատմականօրքն։ Ուրեմն մչջ

|

մենծ

նաեւ

հղած է Հայոց թիւը

կապաղդովկիոլ, ինչպէս Փոր ձայբքի թուականներուն: ՀայաստանիԵ-

այլ

|

Մտծփաննու եւդոկիայէն 4Վ-8Ց մղոն Հեռու. (ը բնակէր, տարնկան Ուլնեցի, փոջբ Հալոց կոկիսոն քաղաքը ճւանդուն Հայ ծրիտասարդ ժբն էր։ Ծուլիանու Ռւրացողի ատեն, է Հիւսիսային կոմունա,

կեղեաըցդաւառի (արդի Երզնկայի րան) դրացի Եփրատիաղբեբոկներուն մերմակայերկիրները,ինչպէս Սատաղ,կողոնիա, Նիկոպոլիա եւ ստացանՓոքբ Հալբ Փաղաթենրուչուրի Հողերը Հայկականէին

դէմ, իր ծֆնողբի։ կի ակսթ Քրիստոննաննթուն Քրի Հայածանթի մերձակա:լեոների Բապաստանին: Հայիի ազգականներըՏաւաբունլովվ տեղ կր վախճանի: Մնացնայներուն կր կոչուէր Դաղզարոս այս ժիջոջով կը յայտնուի Ասոնք կը Ճերբակալուին Հովիւի մը Թաջատոցը

անունը: ՓարոլիՀայկազն կատ Փրոլերիսեմն, որ

Հաւանօրէն ապրած այնչափ Հոչակաւոր պիոի դառնար:

որ 212-էն ՅՈՀ-ին, կոկիսոնը որ Պարոյր Հայկազնի Ուրեմն կոկիսոնցի Հայ մբն էր. Հայի կարեւոր թաֆենդավայրն էր. այնտծղ այդ Թուականներուն նւ Հալ կայսըբ՝ իսկ Բիւզանդական նան որակ նր ներկայացնէր: էր, ինչպէս Թովչ. Չմչկիկ եւ ուՄորիկ Հայկազն Արբաբիսուսցի իիչննը Փոր Հայբէն էին: Արաբիսոսկամ Հնագոյն ժամանակնէրուն 40 մղոն իոկ Ջէլթունէն ոտքով միայն 12 Հարարիսինոն,կոկիբսոնէն ժաժ Հեւու րբերդաւանմրի է, Թովշանեքս Եֆեսացի կի Հաւաստէ Հայ մրն քր: (Եկեղցկն. պատմթն. ԲազմաԹէ` Մորբկ Արարբխաոռցի 1934 էջ Ճ7-58). Մշիիկ 682-ին վերաչինածէ իր ծննդավայրը՝ էալ Արաբիսոսի,որ սակայն երկու տարի ժետոյ 6584-ին կործանած է հրկրաչարժէ։ Առրիկ զայն նրկրորդ անգամ վերստինկառուցած է: Ս. Սոհփանու վանքին 1026 Քունիաին, Եբթուսաղէմի ՏՖօժիեիկեանց Հեռու դատին մէչ, Ֆոր ժեթր կողմը, պարիապէն արեւմատծան տան զարդարմոզայիբով մր Հբմեիր փոբուած ժամանակդտնունցաւ սա ուսն «Հոս կի Հանզարձանագրութեամը" լյատակ մր յունարէն

եւ

տմրայ

որ բարւոք Անատոլիա, ծննդնամբ Արարբիսոցի, եւ ամսոյս մատուծել Ֆռւիրունցաւ պլոսոնրաղմ օրատերազժելուվ Ս. Յովնան Հոկտ. 21-ին ինտիքիոն 3-ին վախճանեցաւ»:Դարձեալ է Սոկիսոնի որ դաւառթ Ֆամակներէնաթենր 404-ին Սակնբնրանի Հայկական է: Ս. Աովնան ՌոկնբերաՖ Հալբապետը4014-ին20 Թունիսին, Ս. Պոլսէն կաբոորուի կոկիսոն։ 10 օրէն կր Հասնի կոկիսոն, այն ատեն Հայեր կը բնակէին այս կողմերը: Սակեբերան «Հայաբնակ» կ'անուանէ այդ վայրերը, 100-ի չափ նաժակներ գրաֆ մէջ կր դիք: դրած մէք նՖամակբքն է կոկիսոնէն: Թղիմպիաղայի ալ ձիւանդութիւն, փարատնեցաշ«Հոս չատ ժմարդասէրննրդտալ, եմ»: էր Սոպատրոս(արդեօբ գլխաւորն Այս բարեկամներ լաւ էՖ անուն Հալ իչխան ժը, զոր չատ կբ գովէ Հոյրոաալնայիո Զ«Հրա՞պ) նանւ Հայ եկեղեցականմբ` Դիոսկորոս, իրեն սերտ ժանրիմ մըն էր այդ կողմի ճայոց վարդապետրկամ առաջնորդնէր: Դիոսկորոս ռլ քու եւ ուրիչ Հայեր Հիւրասիբաֆ էին Ռակնբերանը:Հծայկական Երբ 4060-ինիսաւրացիբ կոչած է Ոակէրնրանայլ կողմերու ճմմնորբ են Ռոկեբնրան չատ դժուարութնամի կոկիսոնի վիր արձակած նւ. ապաստանած է Ոսկերէրան40-ին վախճանած Արաբփաոս։ ազատած

չի Մշրինի

ՏՎԻՐ:

ծւ

կր

Փոնուզի տարուն կանչի(Ձուգուրծիսար Ջուխրասար),

Սոկրատդատաւորին առջեւ կր Հանուր: Սոկրատ դատաւորը կբ փորձէ եւ տոմնֆաեբներով անոնց Հաստատամաությւնչի ամրասւնայիքով մնան վրայ եւ կր իրենց Հաւատքթին Ամէնջն ալ անդրդունլի կր Նախ Բաղարբառպատանինտանջանքննրուտակ կը նածաստակուին: Մարիամիբ նօԹր կոլս աղջիկննրով մեռնի, յետոյ Սոհվանոսիմայրբ՝ Գրիգորիս կոկիսոնցի, առանձին կը դլխատութն ինչպէս նանւ նեւ Սովձանելս իր պաւակներովը,ետոյ Սիմէոն կնսարացի, Սմբատ Ջեպասիոն, Բասիլիոս, ուրիչ ծերունի մը եւ իր չորս զաւակներով Ք ուրիչ ութը անձր, որոնց մէջ կային եւ կիներ: Ամենէն վերջո Ստեփանոսկրի նաճատակուի382-ին, Օգոստոս 18-ին, նանչիի Ժէջ: Մբչեւ վերջերս Հանի ուխտի կերթային կանչի Սուրբ Սաճփանոսի գերեզմանին վրալ լնուած մատուռր (պէլժունցիներ նեւ ֆոնուզծայ նր կոչէին այդ ուխատատոնդինի ցիներ «Մրբթթ փէանիւս): Փելական եկեղեցինՍտեփաննոսըլննցիի Համար լատուկ անական օր մր ունի, նշանակուած օրացոյցննրու մէջ. Արչ օրր Փոնուզցիկը կատարէին (Օրմաննան,Ազգապատում նեի անանղ պատարադ կ. Գոլիստարուած 1730 չջ եւ Աւգերեան չջ 187-188,Ցայշսմաւուրջ եւ վլյայութիւնջ «սրբոց» 1810-15, Հայր Ց. վարթ ԿՎրակատար Տաչեան. «Մայր ցուցակ էջ 28, Հ- Ղ. Արան «Սիսուան» էջ 1842): Այս վկայագրութիւնենրիուրեմն արդէն կի բաւնն Հաստատելու Թէ` Հայաբնակ էին այդ վովբնրը եւ Զէյթուն, Ուլնիա։ Մեծ Հայթի չնչտունցաւ ճայութնանզանդգուտծօր էն գաղթը:տեղափոխութիւնր Ե. մասնաւորապէս դարուն, լատկապէս 451-էՆ յետոյ, նրբ Պարսիկնեեիըֆրիստոննայ Հազաստանիդէմ կիրարկել «կռան աննեխող Փաղաքականութիւնմր: Արչակունեացպետունլեան բնջունլու, Եփրաոն դէպի աիեւմուտթ մբնեչեւ Ալիսի եւ Ջաշանը Հծովիտննրըլեցուն էին խի բնակիչներով: ֆոլնիկ Գ. դարուն վերջերը Մ-եւ Մատաղ, ինչպէս նւսեւ Մելիտինէ, իի անմբջական չրջաբաստիա կայթով Հայաստանիժաս Համարուած էին. Այնպէս ոբ, բիւչզանդական պետութնան մէջ, բնակչութեան կսէն աւելին կր կազմէին Հալլնրը: Հակածայ, նելմխիո ծւ ազդամոլ յոյն մբ կը վիչէ Գ. Ամօա

առա-

ւ

:

:

|

Յ0

այսպես գրած է. «800-ական Թուականներուն պոլանեան 18-ին Հավեիիոլն կայսրության չիացած տղաթը դարձածէին ծւ գրաւած Հոն չին Խառլադգովկիան, Հիմեածչին զինուռրակոան դաղութներ,եւ Ֆուսուռացնելու Համարիազգային տարիլը իրենց անունր պարտադքած նածանդներունւ Փոբը Հաչբի՝ Բ. Հայքի կեգրոնն էի են րոլոր Մճլիտինքն, բոկ զլխաւոր թաղաքներն էիչ՝Արա", Սովկիսռն, ապոկսին), կոմանա (Շարաէրէ), Արաբիսոս(Ծարբուս), Արբարաթիա(Ապիզի), Թանիր: Փոջի Հայքի նւ. նիլիկիոյ Հնագոյն Հայութնան այս վայրերուն ինչպէս նանւ վերէն այնտեղ եկած Հայերու մառին այս բաւական բնդձանութ եւ ընդարձակպրպտումննրէն եւ ուսումնասիրութեելն վնտոլ այժմ լետագայ գլուխներով պիոբ անցեինր ուղղակի ՋԷՀին Թունի պատմութեան, Փղատունլովմեր Հին Հայբենակից ծւ եւ ռերունդին պատկանած շատոնց Հանգուցնալ ՄեացականՍՀեւ մ էրճծանի «Զէյթունի -Եճրկայէն» Անջճալէն Հառոր էն կոյս մոխ սած

Պ

ՋԻԷՑԹՈՒՆԻ

ինիդէն

եւ

ԵՒ

ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ

Միֆերկրականծովու ծիւաիս արեւկլեան ուղղութեամբ, Ալեքսանորէթէնկամ «Հայոց ծոցդ-էն, ֆորիի ընքացբով 40 ժամ ՀԵռաւորութնամի գիւղաքաղաքմբն էր: կփյնալ երբեմնի Փոջբ Հայքի եւ սաշմանին վրայ: Ծովն ՀԵԾ00 ոտթ վերջէն՝ լեռնային նկրիլիկիոլ բարձրութիւն ունի ան: Տասը ժամ Հեռու է Մարաչէն դեպի Հիւսիս 38 ժամ դէպի Հիւաիաարքւել կր գանուր արեւմուտք իսկ Սին Հալէպի կուսակալութեան ծնթակայ Մարաչի դաւառին, Համանուն

Ձէյքուն:1915-իԶէյթունիԹեղաճանյութուրթերը պայն կոչեցինՍիլէյժանըը:հոկ այժժ .

կեդբոնանունն դաւառակին

է

Թճնէն ետո. ժանիէ անունը տունր է անոի Թուրթ կառավարութիւնը: Ջէլթունի դԻՐՓը լեռնոտ է, Անգիտաւրոսիմէկ ճիաղինզառիքագին նուած է ան։ իր անմիջականսաչմանննըն ճն՝` ՀիւախսէնԶրրրգ, ԲէրծԷր, լեռները, գարտալ Այրած, Գէրիտ, Սաղստոլը:Աղաճառրնչ Անէոխր բեւնլքը՝Գրգրնեկայ,Մավրյլըսարերը, Գարաւր այդիատաններունԳովիոներէն, դաչաէրէն բաւական ծարաւ Շէնպէր լեռը եւ կիւրէտինի (Հաւանաբար կուատուն)նոչնանունբերդով: հզ բարձրութեանը կանկոուտեւ Դուզախ լեռները: Այս լեոՍռլաղդաէրէ, արեւմումթեն է Պէրիտ, ոբ 9800 ոբ բարձրութիւն ունի ներուն բոաղրձրաղոյնն եւ է չոր կոչուած այդպես Ֆֆովու մակերեսէն։ իսկ ՋՁրրրգ լնոր նաեւ ֆրիկ Փրրբե), իր լերկ ապառաժմը ըլլալուն, որ կը նչանակէ հն նաեւ կոչած վէ վրայ ունեցած փոթի մեկ աղբերակինՀամար բուսականութենէ զուրկ է: Աաոր թունցի Իրածչարրաֆ,որովճեատեւ (էրփաշորութիւնըտքղականբարբառովկոչուսծ է էրծէր (բարծայր): Այս լնոները Թեպետեւ բնական պարխպ մբ ձեւացուցած նն Զէ: են անոր, Թունի չուրը ԵԼ անառիկ դիրքը մը Հանգամանքըտուած սակայն Հարաւէն բաց բալով, Թչնամին այն կողմէն եկէր է Զէ էր տոն էր ուլի անակ չա Թող րար Հազի ր իրբվ ա-

"

ուրիչ աղբիիներէ:

'

|

| է

Թունել

ՋԵՅԹՈՒՆ

:

ԴԻՐՔԸ

Զէլթուն

1900-ինփինննա), Գրն- եազարէթ Զէյթուն յեանի «Զ:Հյթունի

փերին դէպքերը» գիրաէն, ՎարդավարՓարանֆիլնանի«Զէյթուն նածանջը»պործէն, Հայրենակիցեւ Բարի վերջերս ժեսած Տէօվլէթ նւ Լեւոն Փչորգնանի «Զէյթուն» Հատորներէն ՆորաչխարՀեանի «Մրուսվլ

ՊԵԽԱԳԻՏԵԼԻՔ

:

ԳԱՒԱՌԱԿԻՆ

ՍԱՀՄԱՆԸ

իսկ դգաւառակինսաձմաններն նն. Հիւսիսչն Ջավտոր, Իրիճէն կամ լաէնաէիէ Պօղաղը րսուած թուրթ դիւդը, ոբ Ձէլթունէն 10 ժամ Հնւու է. արեւելթեն՝Մայլաթճաթրբարնակ գիւդակը 9 ժամ

ԵկաննանքՀարաբնակգիւղը նոյնպէս 9 Հաիաւէն՝ Արեդգինի ժամ Հեռաւորութնամբ իսկ արծւժուտթէն՝ կանչիկամ Ջուխրասար 10 ժամ Հեռու: գրկի Թուրք Հեռու,

:

ու-

ԼԵՌՆԵՐԸ

Բացի սամանագին վերոյլիչնալ լեռենրէն, որոնց մէջ ամենէն բարձրը Պրիի լերն էր, մնայուն ձիւնով, Ձիլքունի չրֆակայքքրը նաեւ նուազ բարձր լեռներ եւ բլուրներ, որոնք ճիւկբ գտնուրն դերն նն նախորդեերուն: Ասոնք են Աւազ կէտեկի, Փաթոլ Քոր, Հուպօթ, ՍախորբԷգէ (Չաքարի այգի) Անկրզօկ Անկուզի), ՔՒչ Ֆաղբ, Դանտրյլ,Ակալր, Կարմիր Լեո, Բարոկ Սող, սրածայր լնո մր, որուն գաղանէն ճամբայ մի (երթայ դեպի Մարաչ: Դրախտիկ, արեւմուտքը կր գտնուի 2 ժամի ՀԵվանթին Փռնուղիե. կարապետ ռաւոխութիւնով: իսկապէս որ բրական փոք դրախտ մբն էր իր ծաղիկներով զորս կրիվայելէրն դայարագեղբոսերով, փազցրաբոյի եւ Հռտնրով արչաւանքներով բարձրանալով տեղացիբ ամառը, իիննց անոր գաղաթը: Աղալը, Ղավխէրղ սբագադայլ լեւ մր, ուբկէ ճամբայ մբ կանցնի դէպի Մարաչ: Սաղիր,0գ Գայառր եւ Գափու Ղաա: Այս լհոներուն մէջ կան չատ մր քարայրներ եւ իրենը փէչեբուն ճի ոարածուինդեղեպիկ արօտատեղիներ, ինչպէո՝Փրետրդ, Խբնըխէօց,Իլէղ Օղլու, Գանկըլ-Ալաղը,Գօրգմազ, Այաֆայր,Ջավտոր էւ Ծէօվբ: Ասոնց, մանրը կբ զոնուխ Սբլբոբլի նքօլ զբուկի ըիճշ): կարժէ այստեղ բիչ մբ աւելի ծանրանալ Պէրիտի մասին: Աէ Չէեյթունէն, ոմանթ կր իկա Զէյթունի Հրւսիաբ 1 ժամ Հեռու

ոկարծեն Թէ իբ անունը առաֆ է արաբերէն պերտ-ցուիտ բառե փովչետեւ մչտնջենական ձիւնով ծածկուած է անոր զաղաթր, որ Ապրաստասի դաոն (նրեւայ: իսկ ոմանջ ալ Սէրի» անունի կր վերագրեն զքրիթոս չաստուծոլն: Նչանաւոր են իր երկաթաձանբերը, որոնբ րբարձրաղոյնկատարէն Ե00 ռտք քած նն. Պէրբտի էրկաթը

կաթ: գործիքներ, չէնքնր, նրկրադործի կազմածներ։ Զէլթունի երմինչեւ Հալէպ, Սեբաստիաեւ ապ փաղբեր։ՊՒկաթր արտածում եւ բիտի նետի Գարտաչիմիջեւ կայ Ջիմէն կոչուած ընդարձակ եւ

ֆրարեր արուռավայիի: ուի Հալէպէն,Դատան

ճւ

ալ

վայլինիէ

մեֆ վաճառականնքր ոչխարի Հանր կր բնին զէլթունյցի աղաներու եւ գործակցութեամբ ամառը արածֆելով,պարարտացնելով զանոնք Ատանա հւ կը Ֆախէին։ Իսկ չունը կբ տանէին Սուրիա, Միֆադետ, առատ Երտի Գարտաչիարօտաչատ կողերէն ճարակ կր դանէին զէլԹունչյիներուն ծօանհիը, արջառննիիջիր դագավմի կատարին ուղղաձիգ

եօթը անձր կր դտնուխն, ատկէ ստացած է իր անունր: Այս լերան եւ փոկը: ժիֆեւ կույԱյբան Փունար եժուածփիփզբածոս Փէրիոոի Հետ Եէտի Գարտալի բերնով, Փոթի Աարոլ բարձր լեռներուն զրոյցը կար- Գէրիտ՝ Խերած իր Հաւամարութեան Համար եւծւնալ Գեն Սղ թալը՝դուԷրճնաս դարտաչբմ, սգուղաԽօրոաչբմ, որալբժ, թ օփուղզում: Ախրբտաղ` չաղրմ, Անքրիզօկ սոիլիմ, 1901-ին, Կիչինեցին՝Պրն. Գ. Գալուստեան, ամառ չարաթ մը անցուցած է Պէրիոի եւ եւտի Գարտաչի(անջերուն վիալ նւ այդ առթիւ սրոբանթ է հրաթաշանջքը, զոր կր նկարադրէ Հետեւնալ ձեւով-- Հողին մէջ փորուսֆ սանդուղներէ վար իֆնծլով, երկու բնկերներով, հախ մտանք ստորերկրեայ սրածամեւընդարձակտեղ մբ բարձր ճւ մութ: Քանի մբ ուղղութեամբ կերթային փորուած դետնուղիներ,ձրբեժեծուելովանքնելուչազիքած, երբեմնարածի մթ չամի բարձի եւ ընդարձակ: Ստործիկինայջրածոսանքիձայներ ածախոնաւ տւլաւորութիւն մր կբրեէինմեր վրալ ար մութ ւոր դետնավորերուն մէի Աչա այսպիոր խորութիւնննրէ, անակնկալ կր Հանէրն՝ փլուզումննրու վտանգին տակ, զէյթունցինենր դուրս անատաու փոխադրելու, փո եւ ֆորիներով Հեռու Հանաֆոն, երկաթի տի կրակի տաքութնամը կը Հալեցնէին ու Հազիւ Թէ նախնական իրենը այնքան օզտակաի նիկաթր: կբ պատթաստեին միջոցներով Փէրիտի կատարէն իրապես Հիանալի է տեսարանը ծիախսն Ակը Հոսի պիտանի արգաւանդ դայչտի, որուն մէջէն ոլորապտոյտ (Ջաձան) գետր, աբեւմուսյթէն՝ Տաւրոսի լնոնաչղթան ՌԽածանը Հեռու պատկառելի կոնաձեւ ցցուած ՀոԱրգքոսր Ափրճրաս) աւծլի յ դաշտին մէջ, արեւելքէն եւ. Հարաւէն՝ բիզոնին վրայ, կասբադովկիո բարձր Եւ ցած լնոննր եւ լեռնաչդթաներ։ԱՀա այս լնունծրու Հբմբ եծրդածէ Հնտնւնալ մայբէն Հրապուիունլով զէլթունցի աչուղ տաղի, որ դժրախատրարլուրբերէն է, սակայն թարգմանած է Հայնըէնի եոյն չավփով.զայն կիլիկեցին Նաեւ ու

| :

:

' :

ու

ջուրեր կը բղխին շիջին ֆու չորս դին» ՍիրունԵղնիկներն ու Գայթարանն սմբուլը ինչպէս կը բուրեն է գլուխդ Պէրիտ: ինչ հեշտալի Ամէն մէկ ակեդ

լ

լ

|

լ

Ուր կաքաւներկերգեն սարերէդ

ենք տարիներեդ» դԴարերէդ Անծանջձթ-

Առատ

երկաթ կը հանեն

Գործըդ

շահ Է ամբողջ

լ

քու

քարերեդ

Պէրիտ:

|

Քու առջեւդէ Ծօթնեղբար սար Հանբերէդդուրս կը հանեն երկաթաքար

' '

"

է քու կատար Ձիւնով պատած Քու կմանդ երճեասնէ Պէրիտ:

ձեւ մբ Թերակղզիի Ռիչ ետա մին Զէյթուն նր ուսն այ ռոեսակ աղտոտ ջուրի ընլքմագքով: Զէյթունն մէկ միչտ ւ Անհրբ Ջորի դրինք է ան: է. ժամ Հեռու է աղբիւրէն, երկու ծր կազմուի Փոինիչի կէս էւ բն է ուրիչ Քանի մբ ակրիէ։ Վասակ ջերժուկներոչուրերէն ու

Չ ժամ Հեռու: Ցէյքունն ութր ժամ Անտոլպր, Ձէյժունէն ժամ Հեռու Հարաւն է Սուչաթի վտաէ Թէրջիրիգետակը, իսկ վնց կր: Ռւթ վայրկեան դէպի արեւմուտքէն կու զայ Ֆալախընձոր ռուն: Ալս բոլորը կր միանան Շուղրի եւ ՓՖոնուղիգնոակին Հետ,

նաեւ

Հանքերուդմէջ մտճողներունչ

Փափաճքներուն հասնողներուն

ա-

Մրրիկդու բուք, անձրեւդու ձիւն Ինչ փորձանքոտէ ձմեռըդչՊէրիտ։

վերջապէսկբ ժիանան Ֆաշանհի, ոբ նր կազժեն կուղիոին գետր ժամ Հեռու, կ'րնթանալ դէպի Մարաշ ճարաւ արեւելթէն Հինդ ու

Աշուղ ըրեր Է զիս քու մեծ անունչ տարիքդանծանօթէ ամենուն Դուն կայիր ԱդամիչՆոյի օրերուն» Չի հասկցուիր բնաւ քու տարիբրդչ Պէրիտ:

ԱՂԲԻՒՐՆԵՐ

Քու

ու-

Այո աողծրով անմածացածէ երիտ լնոը, րուն վրալ կք Բուսնին Փայքարան Եէրկիզ եւ (փարէնավչան), Սարըսիւփոլի«ը, այլ բազմատեսակբուրումնաւտ ծաղիկենր էեւ Մուչկ (չարն կէօպէկի կոչուած ծաղիկը. չոստ Հաճելի բոյրով փորձուած է որ չորնալ լետոլ նոյնիսկ թսան տարի մուչկը կը պամ իի «ոտր. Այդ ծաղիկին չորցածըերբեմնընծայ (ր ղբկուծր ԵրուսաղեմիՊատրիարքին հւ. Հալէպի կումակալին:

|

:

|

լ :

ԳԵՏԵՐԸ

Ձէյցունը

'

գլխաւոր դնատակնէ

Շուղուրը:Փէրի» լերան փէչե-

Իէն Հոսող ջուրքըե ակքրէն կր կազժուի, կինէ դէպի Հաբաւ կու գայ կանցնի Զէյթունի արեւմուտքի եզերքէն, իրեն լոՖիւած Է Սն. Աղբիւրը Շուղբի բար, Ջէյթունբ Հիւսիսային ժազմանին կաղ կարս կամուրջի, իսկ Հարաւ արինւմուտքը Շուղրի կամ ԴՂարդալարբի կամուրջը որ թէպէտեւ նեղ է, սակայն 35 մժթբ բարձրութիւն ունի դետէն։ Այս կաժուրջը ալճեանք չինել տուաֆ էն. Գարնան 4իւնչալքին եւ անձրեւներունկր լորդի Շուղիը, ճէ ռանց կամուրջի կամ բնչպս նրաննզէլթունցիկ, առանցկանդար անկարելի է անցնիլ անկ: Սաղ ֆալր լերան ակնրէն կր կազմութ Ձոր կոչուած վտակի Օ0Փքէիզինկա սարին ստորո ձորը կ'իջնէ, զաֆլնի Զեյթունի արեւհլթի, լնտոյ կր Թեթի արաւ արեւմուտք: Այս վտակի վրայ նն Մազէ կանտարիկը,կամ կոտորածի կամուրջը, եւ Մ. Դողոս-ՍՔարուսխ Պաղ Աղբիչբի կաժուրջերը: Ի վերֆոլյ ԶԷթունի Հարաւր կր դծէ կու գայ կը խառնուր Շուղիի" Այշպիսով նւ.

:

|

:

ա-

:

:

:

ու

իր ֆուբի պաղութնամբընւ առատութնամբը նչանաւոր է էղ է անոր չէնջի, Աղբբբբ(աղ Աղբիչիբ)։ Մարմարքարէ ըիինուսաժ են նրնթ քարէ գուռւեր, ուր երեք Հաւասար բաժանժունթներէն լխսոքարէ աչթերէ կբ «ոսի փրփրոտ չուրլ' Ամրան իսկ մարդ չի չոր ԱՎ.աԹռողուլ՝Մարբաչցի կրնար անոր մչջ երկար մուժին Ճեութը անուն Հայր չինած Է աղբիւրին Քարաչէն կաիապոլաճի Ցակոբ ռուցուածթը: ԱԼխոեղի աչթին վերը, կամարի տակ դրուած, փոբաղրուած է այդ մարդուն անունր Աղբիրի չէնքին վերբ, երկու աննիւնենրուն կողմի ճակատին թանդակուան էին մարմարի վիայ Վերջն իմացած էնք որ նրկու առվիւֆենը,զոր Թուրթէրը թանդնեցին։ ծեւ ամբողջչէնքն ալ վլրուցած Ս. Աատուածածնի օւո, մարսեցուցիչ վանբինմի Փալթեեց ԱղբիչՐբ» ծւ չատ պաղ ջուրով Ֆածատակ ԱղբիւրԿարսի կաժուրջինժառր: անուն մարաչցի(ոչրակար մբ սպաննոււծ ԱրոտեղժամանակինՅակոբ է Իպիչ անունով թուրքե մբ, որ զեյթունցիներուն վրչժխնդրութթՖէն վախնալով Մարաչ փախածէ: Այս պատճառով ՆաճատակԱղԲլւբ կոչուած է այդ աղզբիբի որ ջատ պաղ ֆուր մր ունի կան նաեւ Սուս Աղրրի (ՄօսիիԱղբիւր) ԵսթնեղբայրԱղբի, որ ձԳամանուն լոն ր բղիի 5. եօթ ակեր ունը: Այիան Փունարի, ԶէլթուՖե քօթր ժաժ Հեռու է, Գէրիտխստորոտէն կր բղխի, ֆուրը թանի հւ է պատմառովթուրտերը (ոչքցին պա սպիտակ փրփրուն, այլ Խա Այբան փունարո Այա փունար:որուն վպէլքունցիջք'բաէին նւ Առիիիչ չատ պաղ Թեեւ ջուր մր ունի, Մէջր դոյնդգոյլն, խատուտիկ խվիճերունՀամար ըսուած 4` ԽԼատ աղիիի։ Ակ աղբուրը: էլ Եազուսնաններու կամ Ակ Զէյթունի արեւմուտքի, կէս ժամ եռու կու գան զուարճանալու Արտեղ զէյթունցիթ Հողերուն մէջ (ը զանում աժառի,աշուղենրու լաճախավայր Հ այո ակր

:

ԸՍՏ

ՕԷՅԹՈՒՆԻ

ԱՒՍՆԴՈՒԹԵԼԻ,

Ի7 Ը ԻՐՆԵՐ

Ն :

Սէժերճնանի պատմածին, Զէյթունի Բեիկ Համաձայն Մնացական ԽՀայ ընտանիթներ տեղացիներըժոլներ Խլածեն. սկիզբէն Քօթր:2 քե անուն Հաստատում Ս. աֆ աշնանը: Այդ Հայերը Լուսաւորիչ փատոււ են, մբ կառուցեր նախկին չուՔրիստոսի առաքնալներեն մատուսաւորիչ Բարթուղիմէոսի անունին նուիրուած, Վերֆէն այլ ռին վրայ կր լինեն Ա. Փրիգոր կուտաւորիչեկեղեցին. Ե՞ կր կարծուի Թէ այս եօթը ընտանիք Հայերը նկած են նդեսիայէն։ Սնտոյ կու գան, անոնցվրալ կաւծլնան տակաւ, մեֆաւ մասամբ ուլնեցիներ ճւ ԶէյթունիՀարաւ արեւելքը, գաչտը Փաստատուած ու Անեիէն դաղքնած Հայնեի, ոխոնը վայրը սելճուղները կոչած պիտի ըլլան ՇՒՀերՃոկ (ՀԷՀերճի ք): Ա«ոնջ որպէսԹՀ ձնրնալովդիժադրելբռնավալննրուն ճնչումներուն եւ Հալածանքներուն կի Թողուն ՇէՀիրճոկը նւ կու չան ՖոլնւգէսԶէլՅուն։ Զէյլրունինբսուած է Ֆոաեւ Ռ.լնիոս,ուլնեցի ձաստատուած գաղթականներուն Հոն րլլալուն Հայփար: Մինչդեռ եւ կբ կոչութ Հին եղ եւ ծ Ռւլնիան կր դանուի Ֆոնուղի կոլմբ, դատէերերը,որոնջ վերը կոչուած ձն Ալխլարծնք, եւ վերեն գաղզՀոֆ 22 Թէլ էլ մէլիջ(ԺշգաւորիԲԼո-բ) գիշզո Քաղզրատուննաը անկումէն, այն է 1045-էՆ յնտոյ Անին դաղթականմաս ենթէն մրն ալ Ռուբէն իչիանի առաջնորդութեամբկու զալ, կապաստանի Հարդան, արդի Հաճըն կամ «ին Պախիմոնբաղաքը, առոնցմէ կարեւոր մաս մր եւս կու գայ Ձէլթուն բնակչութեան էս Իրենց այս Թթւավան Թիշրճի Հասնի փարաւոն բնտանիբթիր աասաւնլութիւնը Համարնակութիւն կու տայ որ իրենց մէջէն փանքնե ելու Փրտումբ ժոնիրը"Զէյթունիաշղաւթ սագր մբ ակովոդ Թուականին: նւ. Զէյթունի անուան Հիմնադիրներու մասին մէկէ աւելի ւանդութիւնենի կան, որոնք սակայն բոլորն ալ իրարմէ չատ մեծ եւ Հիմնականտարբերութիւններչունին Եւ մենք ատոնցբոլորն ալ կառնենք մեբ այս նրկառիրութեան մէջ, սնվականութիւնը գարճեկլու Համար զանոնք ժեր բնթերցողննրուն, որոնք կրնան անոնցմէ ամե| նէն «աւանական տրամաբանականըզատորոլել `

։

ու

ա-

ու

ն ԹՀ ինչո՞ւ Զէյթուն կր կոչուխ եւ ոլրորնի անոր ՀիմնադիրներըՀ ԺԱ ՉԱԹուն «Հիմնուած է դարուն, ՍէԹ անուն փագրատունի իչխանիքմր կողժէ. Անիի անկումէե, Բագրատունեաց իչխանության կործանուժէն տոոուլ՝Սէթ իրենենրով եկած է Ֆաւրունան լեու-

` .

։

է Սի 4ղրի «ովվար: բհազութին Հատատած 4Ա գարուն, Ռուրինեանը չրջանին, իչ/սան Սուրէն՝ Մչթ իչիոանինլռռր, իբ բնակության տեղի կր կոչէ Սէթ-տուն։ Այս Սուրէն կբ ՀեւոծւելովԹորոսեւ ՄլճՀ Քչբանենրունը Բագրատունին, իշխան ծւ իր բնակչութիւնը կր ՀԱՍԱլոյն բնակչութիւնը ջարգէ ՇքՀիրճոկը եւ Սօչութ5 էրէ մչոչուածչոոներունմիասու ենրկայի» Փէրվինկա չեւ, Շուղուր եւ Ձոր դետակներու Հոռանքնէրուն ժիացման դէտին ՓԹիչմր Հիւսիսը, ուր արդէն բնական բերդի մր դիիջի կը պարզուր Հիսլան, արքմուսան էւ Հարաւն: Ար բնրդր կրնայ անկէ ուաջունական ծղած րյլար Բասիչոս բերդ անունով: Բոյց վերէն Հայեր`Սուրէնեանք կամ Սչթեանը դրաւած կինան իլալ լոն ՌաԲայց բերդին անունըմբ փել Բասիլուսենց սիլոս իչխանննրէն։ եւ Հոն Հաւսոււոուած Սուրէննանք, Սէթեանբ, մասամբ վերջբ բնբդր: են նաեւ «ա-Հ այկական Ռրբովծիեւ Բառիլոս կոչուած Բասիլոսեանք: եւ նուն ուրիչ լէ, մենթ ունեցած ծենքՎասիլ, ինչպէս Գող վասիլ հայց բնաւ Քասիլոս: իասիլենր, Սչժէբճեանի «ԶՀյքունի անցեալէն եւ իսկ բոտ ՍՄՆացական «Զէլթունի Մ. Սարգիս եկեղեցիին մէջ նեթկայէն»պլատմութեան՝

գյու

ըր

Ի

»

ա-

՞

Քրիստոսի 1024 թուականը, Հնտեւծալ կերպով կը բացատրէ ՊԷերբ Թունի անուան, ազդ անունով կոչուած Ըմ չու պարագան»: Հայ ժողովուրդի կ'աւելնան, գաղթականներլաջորղարար կու գան դառնայ զգալի մը պէտրը կր Թիչբ կաճի:դաժտաւոր-կառավարիչի Արժանաւորանձնաւորութիւնմբ ընտրելու Համար ժողով կթ գումարծն եւ միաձայն Հաւանութեամբբ իրենց պետ կր նչանակեն ԱԶ անուն բարձրաՀասակ Հակայանձ մբ, ոբ Զէյթունի Հին Խոթի տան Ասիկա արդարութեամբ սերունդներն մէկուն կր պատկանէր: անուն եւ ճւ մեծ եւ նբ կառավարէ ժողովուրդը անաչաուութեամի կր ստանայ: Ակնպեսոր չրիակայ Հայ գիդնրու ժողովուրդը Համբաւ եւ ՆՖոյնքսկ օտարազգիներ կր դիմեն իրծն՝` փոխանակ Մարաչի Փէլին ճրլալու: Իրար կբ "րգոր էին 23 Մէթին դաջեթ»ՄԼԹին դացէթ: Այս լորֆորչումը չարունակ կը կրկնու նեւ այսպես ծրկրին անունը կր մնայ Սէթին, ինչ որ լնտո,Ւ 1545-ին, օտարներու, Թուրթերու կողմէ կբ վոչուր Զ:ԹԻՆ կամ ԶյԺԻՖ, վո լ՝ ԶԵ Թուն։ 1545-բն է որ Մլթինը փոխուած է Ձէյժինի: Արոչինցի, Աւագկալցի նւ չրջականնրու Հածրբ իրարու կբսէին «Սէթին գազեր» եւ ոչ Թէ Թուրթերը, որոնք պետթ է րոեին Սէթ (ոին: ֆոնուզի Հայքրը ՃրԹուն կրանն, իսկ Թուրթերը ԶԷԹՈՆ բսած էն եւ ոչ թէ Զեյթուն, ինչ որ փաստ է Թ: ձիթենինՀնտ ոչ մէկ առնչութիւն ունի: ու

|

ՅՑ

Սելճուգծան արչաւանթին Մուրէնի հչխանութիւնը կր տկարանայ եւ. Սոց ՊՓայլիբ թաղն ՄարկարոշնանՓանոս (Ղրրճա) կր դառնալ Դրթճա կբ բնացնջէԶԼյժունի արեւմահան ազդեցիկ: Մարկարբոսեան

-

արեւծլնան կողմի թԹուրբերը"""' Ուրիչ կարծիչի մբ Համաձայն, զէյթունցիթ իրենց տնկած ձիթենի (րուն զէյթունցին այդիներուն Հետ մեֆ Փանակութեամբ եւ 1870-ին 3օմէր Փաչան Ձէյարղենի կլա) տեկած էն եղեր, Է. չկրնալովչաղթնլ անոր, բարկութիւնը կր Թունի վրալ վու գալ թափէ ձիթենիներուն վրար հւ նբ պօրթերունկը Հրամա ոբ բոհ.

:

»

չոր

ֆարդնեւ ՀեԹենիները

չթուիր։ նախ՝ ոբովծետեւ բնաւ խնլքի մշ Այս եծնթաղրութիւեր այգիներն ալ ֆարդած պմտջ է բլրան, որովշետեւ զէեյքունցիին 8Թէ այգիներն ալ ֆարապրուստինՀիմբ իր այգիներն ճե, հ. նւ մբնդեցին, մենթ գիտննջ ժեր օրնրուն Զէյթունի լրակաքը ձիթենի գրեթէ չեւ «ճռուննրը լեցուն էին այրգրներով,մինչդեռ ծաչկար, կային քանի մր անպտուղ) վայրի ձիթենիներ,որոնբ կի ոայէրն Ծազկազարդի օրուան ԵԹէ այգիներ վճրֆչն տեցին կրնային նաեւ 4իթենի հւս ստեկել:ԶԷյթունցիին գրեթէ ւնծանօջք կողմը, Շուղիի ծառ Դարղդալարի մրն է ձիթնեին եւ անոր պտուղը: ճամբուն ծրկարած Քէրէրտինէր կաժուրջը անցնելով դէպի Ակրբկամ Հարաւըբ մէկ նրկու փորիկ պողենի թոսխ կար, մէլ մբ Հարոմ վայրի ձիթենի մը գիաէի, իակ մէկ նրկու վայրի աղբար

:

ճեր քնինքը|

Զայիրկոչուածպլարտէզի րային Ջանաղդայը բժուածվայբբ:Ճառպկի (Թերեւս ուրիչ քանի մր վայրի Թուվնր ուրիչլ կողժերը բաց աչկար"կային 14էՀրէ (Այաժարի, գինքրուն քղերքը կամ մէջի ձիթենի ծւ դեղին ներկի Հունտի Թուխ ժրն է) անրկեւվլիՖֆառեր, Թզեեի կաղնի նւ չոճր, մայրի, հղեւեի վալիի փչատի, ինչպես նան. Վրդի, գիրի անտաոայինծառեր: է ՍէմէրճեանիլիչոՖ էջ աւծլի տրամաբանական Այս ամենուն «Գանձջ ձեռագրի մէջ եղած արձանդրութիւնր: կայ նանւ Հեսծւքաըլիչաակարանը»Ար. ճեսագրիվերֆաւորութնան ճւ

ւ :

ու

գրեցաւ Գանձ

բեղ

Հովաննաւ

արբոլն

Սուլիս նոթա Մարտիրոսինեւ չորեթտասան Սարգրսիզօրավարիննւ որդւոյ դինուռրացն: ժիչեցէթ միոյ Հայր Մեղային, Ֆրուղ զածանաս ԾիՏէր Մկրտիչ Արբեպիսծաղածեան, Ոսկան Երէց, առաջնորդութեան կոպոսի»: իսկ բնչպես նախորդ էջերուն մէջ յիչնցինբ Թէ 1727-իՖ Ուլնեցի կարապետ կաթժողիկուրՓԲաղաբագիւղ»)կոչած է ԶԵԳեր (բշէին Ձեյքունի եւ իբննթ ալ Թունր:Ի«կ բոլոր ղՂէլթունցի» եւ կի կոչումն Գեղացի' Աւձլի ուրիչննր, դբրանցիներ Թուրթնր ոչաֆ «1624

4,

գրթոյկս,

Չէյթին կամ Զէյթուն եւ վերջին պատմութիւններունալ արչոլէռ, այսինքն Ջեթուն կամ Ձեյքուն (ոչութծ է: Հ- Ս. Էվրիկեան, 4. ՂԱյիչան, ՊատրիարբՕրմանեան եւ Հաւանաբար ուրիչներ նւս, բնաչեւ Ապզապատումի մէջ մռտաւորապէս փորձին բառարանի,Սլսուանի գՋաճան, դետի լնոնաձովիտին Զէյթունի ասին. Հետեւեալ կի գրեն մէջ ամենէն կարեւոր վայրն է Ջէյթուն, որ Թէնւ այդ անունով չի եւ գիչուի Տիլինիոլ պաամիչներէն,բայց Հաւանական է որ Ֆոնուզի ԱրքգինթՀետ միեւնոյն վիճակըկը կազմվ'ն1191-ին,1էւոն Մեֆագործի նանւ թագադրության ի չարա 14 նպիսկուոսներուն կը գտնուէին ՄԷՏ-Քարի,Սոնվանոս Բերդումի, Աստուածատուր Գրիգորկապանի, Մխիթար Ընկուղատի նպիսկուղուննըը,ինչպես Ֆան. ֆէորգ ենպոէւ ժողով եւ բազմութիւն խհ Օրմանեանկի լիչէ։ Ախդրէասեանց, վանջի նպիակոզյոը, ուրիչներ Փրմաղբիւր՝անուն բնչպէս նանւ անուն մբ իր Հիւաիս արեւմտեան վայր Զէյթուն ունէի Գեմաղբիւր սաՀմանին վրալ Չենջ «ասկնար ԹԷ րնչ կապ կայ այս երկու Գրմաղզբիըներումիվեւ. մանաւանդ որ անոնցմէ մէկը կամ մբիւար նւ ժոհպիսկոպու ունեցած է, որ ներկայ էղած է Հանդիսութեան, եւ տար աղղովներու։ Արդծօբ Գերժ-Ջերմ իմաստովըսուած էլ, բիւր կր նչանակէ։ Մեզի լոսակ չէ: իսկ 1179-ին կողիսոնիԳրիգորիս եպս. ներկայ կրյլայ ծուոմկլայի ժողովին: 1314-է5 բիչ լետոլ Ե.կբ ղրկուբ Հայկական դատը պաչտպանելու Համար կապանի բոպա Ցակոբ Ֆպիսկոպոսըեւ իր Թարգմանը Պարոն Գրիգոր: Ուրեմն Ֆածւ կբ Հաստատեն կարայս վերջին մէկ երկու ծանօքութիւեները մաս ծՖես՝` որոչ կը կաղմժէՓոնուղի, Արեձգինի, չափով Թէ` Զէյթուն նահ եւ կոկիսոնի, ինչպէս քիչ առաց լիչեցինր թերեւս կապանի ճւ Իփրէկնանիայս մասին գրածները: Օրմանեանի,1Ղ- Ալիչանբ Հծոս մէֆ (րբ բնրենջ միալն Ալրչանի ՍբոուաԱյ» մասին մենք քե

'

Հետեւեալ տողերը, պածելով իր լեզուն գրաբարը -ա«Արոլ` Թեպետ ոչ միայն ոի առաջ բան ղմիութիւն երիցուն Մ.Ա.) արտաթոյ է նիռավիցն պետածովիոն(ՋաՀշաայ եւ Սարոսի լիկիոլ, այլեւ բովանդակ միջոցն որ այնր բան զՄարաչ, սակայն զի մ. անդ վիճակը» ինչ լիոնայիջ ընդ մէջ Սարուի ծւ ՖՓաշանայ դրաւեալ էին րնդ ձնռամբ մնբոց թադղաւորաց,զայնոսիկ միալն Բնդրեսցութ բատ դոյզն ինչ ծանօքութնանս, րանզի Հնագոյն աղՍոլ, բերա վայրին անայցելու մնան էւ վայրքս՝ օր ի «իավխաոյ Մ. Ս.) ի Հարաւոլ կոնիսոնի, յարեւմտից (ամ վելից Հաճնոլ (արեւծլիը տոֆմւ գետոյն եւ Այպիստանիեւ Մարաչոլ։ եւ ի վիճակին բ Հա-

'

բաւոյ

ԵՆ

:

: | :

:

ինդ Հիւոիս դնալով՝Փոռնոս, կապան եւ քնիա կամ ՋեմեԹուն, լետինս եւ ոչ միով անուամբ ծանօթ է մեզ ի ժամանակս

:

ՋԷՅԹՈՒՆԻ

Հաւանջրքն ի սաճմանիԻչզեցողացն Ցայազատայ Սրսուանձան ունում նժին տեղիթ՝ Մարաչոլամվովեալգոլով:բայցզի մերձաւոր

բոյ

Ա: Իան

չէ անդեպ նոյնպէս լինել

վայրի չատ մր կենդանիներ, ինչԶէյթուն ունէր ընտանի է զ, կով, նտո: այծ, ոչխար, 4ի, ջորի: պեր խոչոր հղջիրաւորնեի՝ էչ: Արձդինի մէջ («յին Հակա դամբոննր: էնոներու ժէ կը գբ»վերէ («շնուքինԴամի արջ,վարազ,կուղ: աղուէու Ֆապլաստակ, 2-3 ոսկի (ը ֆնր»ւ), Տօչէկ Կարչակքաֆթար),որուն մորթը մինչեւ են կարմրախայոյ ծախուէր: Գետնրը լեցուն օձաձու, մանր տեսակ ժի «եւ ձՃուկ, որուն պելքունկին (կրսէր չեաձմուկ եւ ֆրչուն։ Թոռչուններէն ուրիչ Հ4ուկծրով: Գետնրուն մէջ կայ նանւ է տեսակ մը խոչոր կաբաւ, որ մբքէբլիկ բսուաֆծ Ֆչանաւոթ Փաչային 4քոքով Պոլիս այն էրի» լեր կի դանուի: որմէ Տէ նան. կան է: Փասարակկաթաւ Սուլթան Համիտին ղրկուած բակ, աղաւնի տաղ, բաղ, սոխակ, կկու, արձ բազ, Հուրոլ-ծաւրոլ, խրվ Կնատուտիկ թոչուն մը որուն զարզուր սարկակ, ագոռաւ զ'բանն ուրիչ ած), մեղուաթոռչուն, անծեղ կամ կաչաղակ, ճաղույվ (Հայլ ազոտ), «բ ժաֆանպուր-անգղիտեսակ արուր դ մր, ֆլֆեոնակ ԿէրՓէՎ) ճնճղուկ. կերնեխ (դարաթաւուգ) Սողուններէն լթ, ան, գորչ օմեր, մողէս, գետնառխւծիր րչու կոռԹունաւոր եւ անթոլն, կրի

Հշա-

եւ

անի տնսուլեան 2 աման յ" փոն ԵՑԻ",ռար Բար ՀոԱ մաթ տեղագրնալպնոսին, Է

՞-

ՏԵ

եդին

ուն

աւ

Նա

անատե

մերայլինս,

զի այն

օտար

Ս

որ

Բա

ատ

վերադոյն

ակ-

գեղինպորտ,

դիոնականիյայց ծլանելուվ| ճակթդ, ոչ ուրուբ Խուաէման դիւրեալ հջեն Գօղանեանըլե Ֆա Թեեւ արդ յես տեղեկութիւն մուտ ի նոյնս, այյ տակաւին չիկան մեզ մտոլգ մասն վերին զի Թէծւ եղծալ իսկ էր այս Գուչակի րառաֆնցելոցս, նչ ոչ զիա Հովտազց ՋաՀծանայլ րնդ մերոցո իչխանության, Յո անկագոյնինձ Թուխկասնիական կամ պան գաւառ, գուցէ էւ մատամբկոկացվամ. կոկվաոնի,Ալպլիատանայ

ըանաց՝

ուռ

ա-

բո գաւառի

ժբ,

տատ-

նրծ կրայարար արտաթոյ / Բինի" Արդ ոչ Մարաչու, որք անր անուամբ կապանայ վարելով ճշգրտել զայնոսիկ՝կաբգեմբընդ միով հիսկոպոսավանԹծմ էր: իոկ զււ ՐԹ 0ռմանեան եւ առանձին եւ Ֆէլքուն վիուրիչ լիչեմ Ֆոնոս կամ ֆոնուզ (նձ բնաւին անծանօթ: իսկ ի պաճակթ եւ այլթ եւ մերձաւորթ, յանուն Զէյքունի (ոռուն գրին վիճակադրութենան արբիարթական եւ Ալպիստանայնւ այլոց, Թերեւս րատ է» տեղի պատչաճնալբ Գ7«18 եւ

"

,

:

ա

Հիճակագրութթան

/Թամանեւ

ժիախմբծաղքՀոդծւորական վարչութեան (Ուլեթ" յնոխցուն վիճակացնյիչեցնլոց բատ այժմեան Զէյթուն արքւնլագոյն նւ «իւսխտայինԷ ԶԷ արբունի վիճակագրութնան՝ Մ Փոռնութռ, կալան: կապանի ՀիւՀարաւային՝ Թուն, արեւժտնան՝ Հեռուն, Հ- Ղ. Այբչանկբ միչէ Մեֆ լճռը՝Աստսի" արեւմուտքը ինչ կոչած ձե զայն: ուածայէն, չենթ գիտեր Թէ լետոլ Թուրջերը եւ կատ կատաւոհիոյ Տավփայներու կամ Ֆողվակին Գոմմաղգինեին, էւ թաղաջ՝ ԱպլառտանզէլթունցինքրէՆկոչուած է Ապլաստա ոչ ԹԷ Իրպիստանկամ կոչած նն չատ անդամ ուղղակի Քաղոզբ, իկ ժեր Ջէլթունըկոչաֆ նեն Գել: Ուրեմն Զէյքուն Ապլաստայի Հես անի, չրջոնին մէջ, ունեցածէ ծւ. անոր Հեւ ինկած4 Գոմմաղքնի կասոր ան է Փորի Հայթի ինկած մր ջան Թէ կիլիկիոյ, ուրեմն կերպով

ճոկ-իրուանջֆ):

ԲՈՅՍԵՐ

ԵՒ

ԲԵՐՔԵՐ

Զէյթուն, որպէս

.»Ֆ

|

' :

:

ինր Սիս,կասյան,Վաչկա մէջ: Ատեն մբ կրի կին 2բ Հասնքր էէ գիրբին Քրուաղասս մինչեւ Բարձր Բերդ: Ռրնէ կրուսէ իր մասին մէֆ, Լամիայի չրջանը, ժէջ կբ ոէ 8ունաստանի Հիւսխոավին անուն մօւո մբ ծւ փզարտէսին բաղաթ Զէյքուն Եզէականի եզերքին : մէջ ալ նչանակու՞Փ է, որ վիչուած թուականէն լայոնի է Թէ այդ է այգատնհղ: 1200-չ5 աոուաջ դոյութիւն ուննքած ԶէյթունՔաղզաբր «քաո Զէյթունին ոնւէ մեր ունի կապ Օճեթ գիտեր Թէ արդնօթ :

:

ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԸ

եւ

լնեւնային երկիր, բնդարձակ դայլտեր չունի, ՀԵառւարաթ արատ արմտիք չէր արտադրնր: Փոջը տարածութնամբ դալտնրու նւ Հավիտներումեջ (ր Հ,չակուկին ցորքն, գարի, (բեկ, ոսպ, Կիսծւ, լուրբա, ոլոռւն, դետնախեմոր, եգիպտացորեն, (էր արժասը), բանջարեղըններէն ֆջուչնա,«նանասոանձ տուստոն), ճակնդեղ չողգամ, բողկ, սանպղին, ղգում, սմեուկ, լոլիկ: ռաուներէն ոսղող: Զէյցուն Իր Հովիտներու երկայնջին խաղողի այգեստաններ, այգիներ կային, ուր կբ գանութին տեսակ տնսակ ունէր Զէյթուն, Թազաւորի խաղող Խաղողներ:տմտակխաղող ըռուաֆը՝ խոչոր, կլոր նւ ընկուզի ժեֆութեամբ կոլար։ Մեր որմէ այգիինմէջ ունԼինթ Խիրէչ (ճերմակ դապարճրգ ըսուածը) սեւ դուր պաստեղ նւ այլ անուչեղէննքր կբ չինէինջ. Սեւ սալոր, սեւ որէ 4ուարգծայրը սուր խաղողմրն չամիչէր պատրաս եւ էին. ՊէՀԼոՆի, դեղին երկար չամիչի «ամար: Ֆեսակ տնակ տանձ «քրկնւիը սալորի ամսակնքը,Թութ, ընկոը, նուչ, Քորներ, Ֆուռ։ ալոճ, ունկրամալ, աղտոխ մնրուկ, վարունգ, չնավարունը,

(Հրե-

ռամ),

ձր,

Մործենի'

20 տեսակ էին. Ուրեմն մեր այգիին խաղողները

Խի"բիչ

|

անւ

նաւ Ֆաւեինչես խունծուլու: Անատուի մայրի (Սրանապա)խ չոճի ԿԱՈճթ, գէ«1, 4ՐԴԻ»

Թունցիքկ բանննարճես,

սալոր

բէն նչանաւոր ծն (Մեզտէթիկրածինզէլք ունքիք), բեւեկնի, կազնիի տեսակները, ճղեւնի ԹԺղՖ, ժաթուզիչ Ինկննի, սօսիչ բարտի։ կաղամախի,Հացի,ցարասի, լուսնոխունի եւայլն:

սրէՀծսնի

հւ երկար խաղող մր պրալխազը խոչոր, աժուր, մուժ կարմիր կլոր: վարդագոյն, իրո" (արոբքրէն րաննՀրլուանի) Հէվէեր թաղաւորի խաղող մէկ կուտով դեղին, Հուարդ, բովով մբ միակոի սեւ միակաթ մէկ (ուտով, սեւ, ձուար, բոլրով մր -

-

ԱՐՀԵՍՏ ԵՒ ԶԲԱՂՈՒՄ

-

Զէյթունցիին գլխաւոր վզիաղումներն էին այգնգործութիւն

ազէղի

-

դեղին,Հուարդ

Հրա անւորակ, կլոր գրարադար: Հ

ճերմակ, կլոր դդմոկ խլաղ դեղին նողիգիատ մաչէ» խաղ աեւ, ոչոր, ագորւոկ մոոտ մատ միակտի ժէկ կուտով, Ճուարդ, աւելի վարդագոյն, ձուարդ «րածապրխ"չոր աջլորի սրտիկ վարդագոյն սրածայր ԹէՀլմէլի խաղող «հւ կլոր, րո գինի խաղող խոչոր: դեղին4ուարդ պաորմա օհւ, կլոր, մանի պարպուր թափող Մքրմակ կառ ճերմակ, կլոր։ չուս ճերմակ կոպ չաԽաղողէն կը սատանեն, ոուպէն, պաստեղէնԹուխաով) անւ «ղի, դինի, բանդակ չամիչի տճսակնր: ԶԷրոցէն զատ, Հեռու նանւ ընտիր եւ պատուական մեղր, որ չատ Թուն ունէ։ եւ չամիչն ու ռուպը աներ կբ զիկութը, որոլէս նուէր, խոսղողբ կոկիսոն, կիւրին, Ակ'արտաֆէին,ինչպէս նանւ գինին Արպեստան, ԹաՄէլթէր, Արըտտոբլը, Խունի (Հոնլթ, Լորչուն (արիսա), բաբքաոս, եւ (ի բերէին նրբ նւ. Զէյթունի լրֆոկայքի միւս Թուրթ գիւղերը զոխանա(ուղղակի իղ ընդեղէններ, տնղեիէն ՀացաՀատիկ, արչ ու կութեամբ կրէին ալս ալատածումն Ֆերածումը)։ Քանջարանոցի կանաչ եւ մանիչակազոյն (ածաղիկներէն նչանաւոր ձր ուէՀծանը՝ նանւ Հանեն ողին (չհրիչ թէօբի:), վարդ, մանթչակ: նր Հասպրառտ, ե. մբ ՀՈՆՔՆիրիչ եւ կ'արորուն Թարմ քուտոււի չորը կ'աղան, տածքն։ Ունի նանւ գար նւ գազ. Սակամոնի(տեսակմբ բողնղազգթ սեւ գոլն կր ստանայ, Հալէպ որուն կաթո կր Հանեն, չորցընելով բժլկատունը կր ծախուի, էւ Եւրոպա կարտածֆուխ վաճառականննրուն օամ. ոսկի կը ֆախուի: Ներկի բոյմրն է, 100 տխրմբ մինչեւ մէկ (արմառոթ): ԳերմանացիՀառւմթեիիթ սներէն Այաժարի ԹՀէՀրչ), տորոն տնսակ ծաղիկ զտած է 1865-րն միայն Պէրխո լերան վրայ տարբ իբ Հոտի կի պած: Լնոներու Մուչկի չորցունլվ մինչեւ նանւ նունուֆար, որուն զեվրալ, 4իւնի սաշմաններուն կր բուսնի -

-

ձուարգ

-

-

-

-

-

ԱշՀեստներն նն նրկրագործութիւն, որմնադրութիւն, Հիւսնութիւն, զինագործությւն, դարբնութիեն, ատաղձագործութիւն, մսավաճառուլթիւն, վառօդի պատրաստութիւն, կօլկակարութիւն| ֆորեպանութիւն եւ մանթ առնհւտուրի զբաղում: Վաճառականութեան մէջ նախնական Մլչին Թաղ վաթնունիչավ (կրակներով սատվճան մը կր ներկայացնեին չուկայ մբ ունին որուն պէզոր կրաէին իրքնթ, իսկ Պոզպայիր ըսէլ Թէ զէ Թաղ կար Ալճոպոսփփորը չուկամ: Փմոռնանջ նաւ Թունցին իր ճնրմակեղէնինձամար (բ գործեր կոտ կրոաւ մըչ բճնմնձկային նաեւ կտաւագործ ջուլծակնեեր:կային նահւ. թանք մը փուռծր Հացագործի:ճեյթունյին բարակ ճաց մը կը լինէր տունքրու մէջ անթթու, բաղարջ եւ սաճի վրալ կփէր: կարտածէր նանւ էրնիւթն, ինչլես կերպար, բթ ք. կը ննրածչր ճարաարարունատական նանւ արմտիք: Ջէլժունցին սակաւաՀաղուստեղէն, դործիքննըինչպես նւ ԶԷլԹունցիջ Ալպիստան18 ժամ, կոկիսոն 12 պէտ էբ չարթաչ ժամ, Սարվուզ ժամ, Մարալ 12 ժաժ պիտիջալերն գիչեր ցիրեկ, դարիմընել ֆորեպաններըիապՀազիւ երեթ օրէն կրնային երթ բանջ անելու կամ բերքլու ձամար այդ վայրերն: Ճէյթունցիին նրարադրին յատկանչական գծերն են արութիչնը, իրարու օգնելու ոգին, արժանապատուութնկան զդացումը: Համարձակէ ան եւ ուչիմ: մրամիտ, պատրաստաբան:կւանլիք ունեցողը նեղ «րերուն միչտ պարտականզգացած է չունեցուին Հետ բաժնելու իր ճացը, իր 4: ԶՀյՄո-նիմէջ պանդոկ, բչճւանչկար: ԴուրՖեցածըը Հ։չրասձր ոչն նկող անցնող օտարնձը տուներու մէջ կը «Հիշրաօիրուէին: Տարուան ծրնջ եղանակները կաշխատէին,իսկ ձմծոր առձասարակ Հանգիստկրեէին, բացի չուկայի վրայ գործ ընող առեւտարականներք հ. արճեստաւոթներէ: Սակայն զէլթունցիին տնանսական վիճակը մխիթարականչէր: Դժնչակ էին ապրուստիպայմանները:Ապրուստի դգլիոսւոր միջոցը այգեգլործութիւնն էր. Ֆարհկան 4600 ոսկիի մօտ չամիչ, ռուս կարտաֆումր Ազիզին,նիչրբն, Հարաւքն Շուրումն մինչեւ Ջուգուր Օվա ֆՖէօրթնօլ: ու-

.

-

-

-

ու

ու-

|

:

:

լ

|

(ա

փոջի դաոնրու Հողագործութիւն, պարտիղպանութիւն, գեմչակությիւն), ժեղուաբուծութիւն, անասնապածութիւն: գետոյչհրամաբուծութիւն,

-

Սետոյ ինքը Աւագ լերան կողբ Հասնելով ծնրադիր կաղօթէ նւ. կր պատուի: որ բոլորն ալ իր «8» աղօթեն։ ԱՀա նրկնային պայծառ լոյս մբ կր փայի նւ կր լեցնէ ամբողջ վայրո Սուրբ ասաբնալին աղօթած տեղն այլ ջուր մբ կը բխի, ուրկէ կր խմէ ամբողջ ժողովուրդը: Նիրկաներըարգ ֆուրձն եւ ւազան մբ կր չիննն, ՀինչտակինՀրամանով այնտեղ կր մկրտուխն մատուռ. կբ բժշկուրն: Ու այչ տեղր կր կոչեն Ս. Փրկիչ: Հոն լետոլ Գաւառոամցնայներ նոյ, անունով, ուր ֆերմեռանդտրվատոնքայ մբ կը չինեն 2 ժաժ Գեռու տեղ բոկոտն քալելով: ղոշծրով, ուխտի կերթան Հոն

Հրամայէ որ

ՄՈՒՏՔԸ ԶԷՅԹՈՒՆ

ՔՐԻՍՏՈՆԼՈՒԹԵԱՆ

`

`

:

մուսաւորիչ եկեղեցիինԵնովբ թածանալ Դաւիթ երձցնանի Վեուսգրուած մադաղաթեաը Հին Հայնրէնով յունական գիով ընդուԱւծտարանին զէլթունցիներունՓրիստոննութիւն հատնեւր, է ըստ ՄնացականՄէմէրճմր դգանուած եւ Ֆերկայէն»գրջին: Այլ աւծտարանը հանի «Զէյթունի անցեալէն կոչուած է, դիուած է Ց. Տ. 260 «Մանկութնան աւհտարանՖ» ոի անդին Հնութիւն մր րյլալով Թուականին,որ սակայն դժբախոոարար, մեֆ Հողդք«էն, Հանդերմ, կարելի չէ եղած ազատել Ցէյթունի 1884-ի նահւ Հետ եւ Գող Վասիլի Հրոիրեն որուն մարակ գացած է այն չակաւոր Աւետարանը եւ ուրիչ կարեւոր ճնոագիր Հնուքիւննքը: մէի ծանսքութնանՀամաձայն Այդ «Մանկության Աւծտարանջ-ին Մ երբ Հայաստան ուսւաբեւալ, Բարթուղիմվոս «Յամի Ֆեսոն եւ քաղաբէն տասնըծինգ կերթար ֆարողելու, Մարաչ կր Գասնի վայրկեան Հեռուն, Քառառուն ակ (իգ Աէօզ) ըսուած տեղը, որ

ա-

Ս.

ու

Նուբն Իւթաթեւ

ա

աա . կբ Արար արարը Այո

(Ժունա

ա

նրան

կր

"չո

ձրա

եւ

եշ

|

ար

.

`

բարկաֆան

.

Էւ. անոթ դէ մ, տաստիկ կր նոնթ սկիզբը կբ մէր.մեն, րան կբ արձակին որ սպաննեն: Մռտակայ անտառը քապաստանի էւ կազատի:Բայց ավղ Գիլքրը բոլբբ ժողովուրդը բորոտութնն կբ

վարակուին։ կը զղիան, (բ փնտոնն զինջը- պիսի լնդրէն որ գալ զիրճեթ բժլկք: Երբ օր լետոլ Աստուծոյ Հրեչտակը երազին մչջ եւ կֆրքւալ տեղւոյն պետին եւ կի բոնդիմանք անոնց չարութիւնը կբ Հիամալէ ոթ անպատճառզաննն առաքնալը, Հետիւին անոր թաբոզության, Հաւատան էթէ բժչկութլ կուզեն: Պետը երկ արեւելբիանտառն էջ Էջ Թեամբանոր տեղթբկր Հարցն. «քաղաբին եպետին Հրամանով Հետեւեալառտուն քանչետանայ՝ սատաասվոանն ամրողջ ժողովուրդը կառավարատունկր Հաւաբուին, կ ունընդինն քա է, նզիր Կաղ աղատին Բ որ աղօրջի Խղ/1բ, ժէ ոլետը, կի գո նեն տռաթեայը, դիրծնք բժչկէ: նը 4Թայ անոնց, զիրքեք կառաֆնորդէքաղաքինխ-. ժամ Հեռուն, ծծժրաջուր ջերմուկ մբ Վայ, կբ ուր ախսը, քառորդ ,

(

ո

իւր

-

ու

ամրակ

ու

ու

:

իւղածու-|

որ

որ Այձթապի 1829-րն Հոգծլոյ» Տ. 0ժովչ. Եպս- Չարաանճագցին, եւ Տ. աֆակցութնամբր ԶԷյեպս. Զէյթունցի, Ծակոր ուսջնորդն էր, 56Թունի ժողովուրդին, ալդ մատուղին տեղի դժրէթաւոի կոկիկ կեղեցի մբ կառուցանել կու տայ եւդոկիացի ճարասարասնաննրուն: Գմրէթին ներսբ եւ խորանի զարդարուած էին գեղեցիկ նկարներով, նմ ծնողթիս ճնտ երբ ուխոխ գացած մանկությանս ասած զորա Դեկ: 2-ին, թրթական կռիւին Թուրթերը գմրեթները էինթ:1896-ի Ս. Փոմչի վանբինչիֆակաչբը դժայլելի տեսարաններկի թանդեցին: ժամ Հեռու կ: դզանուէր նթառորդ պարգուին: Հիւսիս արեւելքը նանւ Դրլրճբ ՕպէԽ զիոլեր կամ Ղալրճքնց գիւղը, որբ կր կոչուէր են (Օպա-գիղա)» Աառրբնակիչներըսկիզբէն կռապաշտ ղեր, մինչեւ վերջին ժամանակները կը դտնումին եզիտ Գրզիլ աչ րսուաֆ Սիեւնոյնը կբ պատմուի ծր, որ Հողնվոխության կր Հաւատան: նածւ Համար: Այս ծրկու գիղերն ալ Աւագինի գիւղին Աւագլոր կը պատկանին Արձդինի: Ս. կաՍ. Փրնիչէն զատ Բարթուղիժչու առաջնալչինած է նաւ անուն մենաստան Զէչմր. Ջերմուկի Հաբաւ արնւմումյթի: բապետ ժամ Թեւ չատոնը բար ճարաւ: ոտքով դէպի կէս Թունն մէկ Մոագոցինզէմըն է, մազա Վարդավառի տանդ նղաֆ, քւ. ԳոզպայիրԹաղի քաճանաները Թունցիննր ուխտա կքբլալին ւ պապերը Թէ պատարագէինայնտեղ: կր պատմէինմէր Հայրբնրն Թէճիրչիցի Թիշրքմէն (էօչժէնները, վաչկատուներ, խրենց «օտերով (այլա) ամառանոցէն կր վերադառնան կանցնին Ս. կաբապետի մենաստանիմօտէն: կր բոնեն մենաստոսնինվարդագու տենդիցոլք որ պածուած կի չարչարեն, կբ խբոչտանդգեն եւ տայ: կր մերկացնեն բլուրին գագաթն մինչեւ վար Անի Ջորը ճբ է . Զարաբնաւ վանականը բայց Հեռանան: կր Շուտով դործֆնքրը ուսակտուր կի թողուն զինբի Տեղա ովի սակայն կր ոպատժուինայդ անդգաժ չարադորֆները: ձորն, ու մի ծայր կու թերի դենր Բ սկախ, Հովիտնեին անձրեւ Է կր ա-

է

Հողւոյն Սրբոյ: Այժմ այդ Որդւոյ Հօր տեղր կբ կոչեն մարաչքիջ Թարս Առաքէօլ"(Թաղչոս Արաբքար: կու գայ Զէյթունի «արաւ արեւնլթը՝ առաբեասը ՍծտոյԲարթուղիմէոս եւ Հոն Հեռուն 2 ժամ այժմ ՇԷՀիրճոկ կոչուած տծղը, Զէյթունէն Աբնակող կոտպաչտ բեխկներունկբ քարոզէ բրխստոնչութիւնը: եռյն ջրով մանուն

Մի

'

:

ու

դրամներուն

Տն

Բրո"

:

Հոր

ո:

,

'

եւ

:

։

|

ոշնան

2Բոր ։

ՀերնԳար

|

դետի մբ կը փոխուի, Հակայ տան, Անի Ջորի գետակը աճաղզին

Ով Սուրբ Փրկիչ

ղեղ մը, թիրբոինննրը իրենց ընտտնիբներով,աւակնեիով բեռնակիըանասուններով եւ կած (արասիներով ջարննրո, Հօատծրով, Աի Ջորի այդ Հեղեղին մէչ կր խիզդուրն, Ազատողնեերյետոյ (ր պատմեն աղէտը եւ կբնդունին Թե իրենց անդթութնան սլատճառով պատժունցան, իրննց գլխուն նկածրը անխօս Փարապայն հղա: ԹուրթէրԻ ափ վայրը ՍԷօլեմէզին Ֆէրէսի նանխասիձոր) կոչեցին: Ձէյթունէն 20 վայրկեան արեւելք, Գերզինկա լերան ստորոտը, Հինուած է Սուրբ Աատուածածիննչանաւոր վանքը, ուր կր պաճուէր տօնին, ԶԷլթունէն, Անանիա առաբնալին սուրբ աջը"Վերափոխման քւ Հեռաւոր վայբերէն նոյնիսկ Այպիստանէն կրւրինէն, Մարաչէն, բազմաթիւ ուվխոաւորնէրկբ Հանին Հոն, մատաղեքրով, ՖուէրՀանդիսութիՖներ, ննրու։ Շաբաթ մր ամբոզֆ ուրախութիւններ,

եւ

ազատիչ:-. (կրկ:)։

առ-

եւ հինգ թւոյնչ Ծօթանասուն

առաֆելոյն» Յախտէնբուժեաց Փրկչին անուն, (կրկ)։" Ով սուրբ Փրկիչեւ ազատիչ.-. ի

նրդբ:-

Լոյս ի վերայ կամարկապեաց: բխեացչ չուր Ծնգատեղացուրբ եւ ազատիչ» Փրկիչ Ո՛վ սուրբ Ազատեա'զմեզ» Յիսուս Փրկիչ» Յոյս»ապաւէնքրիստոնէից:

Աւագլեբին կոչիտեղի, բուսհալե Հորս կողմի» Ծաղկունք Փառք

եւ

'

.

|

(կրկ:)։ ազատիչ..-

Յիսուս Ժրիստոսյերկնից իջաւ» Առաքելոցներեւեցաւ), Մարդկանազգի մեղծն բարձաւ»

անցինելու Համար: Քար մը Հիւսիս արեւժուտթը, ՕրթանընՏէրբի կողՖոչոն թոր. մո իսկ ուրիչ Ֆլան ջար մբ, Ջէլթուֆի ծարաւը, տասը վայիկլնան Հեռու: Ալս ծիկութին առջեւ երբ (կենաս: Փշֆչ, չարունակականՀեւբթ աբ կր լոթի եւ զէլթունցիթ կր կարֆէին Թէ անոնց տակը, ժինէ եւ այդ ֆլոցը փքոցներուն դէկներբ քրկալագործութիւն Արնքն էւ սակայն նկատած էմ որ ձայնն է. Եռ անձնապէսժտիկ ըրած նմ մր դիհոցը այս նբկու աառաժներն ալ Շուղբ գետակին այով է այդ ֆչոցը: ձայնին արմձագանգն կր գտնուին որ գետակինջուրին դնաակին՝այն զարնրուն երեւցած բաց տեղի, ջուրը թաՌրովՀեսեւ Ջէյթունցիին այս բավազ տնղէ մր կանցնի եւ աղմուկ կր Հան. ճւ Հազնկանվիճակնալ արդոք, Հալ Հին փամանակենրչն Արտաւազդի ծեծելու առասպելն չէ սոլբ Մւախսիվիին նւ. էրկալթաղգործներու նած:

Խոչոր տափակքար մբ. Ջէլթունի Հարաւը, Իմէճ ըսուած անդր: այս թարին ծղներքէնաՀագին անդունղ մի ԴԱՏ: մինչեւ վարբ Շուղբ դետակը: ֆավփակփբար-

.

|

Ուլնիաքաղքի» պարծանք

ՌվՍուրբՓրկիչ Եւ

ՎԱՅՐԵՐ

.

|

մոյս ադօթեաց» Բարթուղիմէ

ԱՅԼ

նան. Հնտնւեալ վայրծրը Եւ Ջէյթունցիթ նուիրական կի նկատին վերապաճվզղացումներ աֆոնց երատմամիտնսավ մր խոիձճրդոաւհի» մնացած ժաժմանակենրէՆ ժբ ունէին: ԱրդեօքՀին՝ ջոռբապայոութեան Հոդեկան էրեւո՞լթ մբն էր ալդ վերաբծրումբ: Փարոմը.- վիթխարիփախ մլն Հր, ԶԷ(Անբանի Աբբֆաբարաոկ Թունէն Հինդ վայրկեան արեւելք:վանքինճամբուն վրար Անգործ եւ ժամանակ մարդիկ ամառը անո չուփին կը նատէրնղովանալու

ու-

Հին Հճտեւծալ

սրբոյ

ՆՈՒԻՐԱԿԱՆ

կ'օրՀնուէր: Խաղողը տողիկ'ունննային: Ֆչանածրութիւններ փոաղեր, Մինչեւ այդ օրի բարնպաչտտարքց զեյթունցիներխաղող չէին Հոն անր Ջելթունի առաֆնորդ-վանաձայրը կը բնակեր' ժամ Հարաւ արքւժուսք Ֆոնուղի սաշմանին մէջ էր ԶէլթունչՆ Ս. լերան ստոթուըը կարապետ անուն վանք մր Դրավխոոիկ ուրիչ Ֆոնուլի վանածճայիլը ՀՆ կր նար Ս. Փրկիչ վանքին բԲարթուղիմէոս առաքեալիկողմէ Հաստարտուած եւ իր կողմէ Քրիշոչէ«իրճոկցինէրուն-ըէյթունցիննրուծ՝ Բլալր կապացուցանէժողովրդականչատ Խիութիոնը ընդունած (լալն

գալ

ժուռ (աչուր)՝Դուլթ(Ժարակոց) ԲաչԹօզլենըբորճբ-- Փուչբպենը

փարը,մաղ կունտարեկիմթտրբԱլս նչանակութսֆ Աբբնաքարաակի եւ վայրերը անանցանելիպատնէչեեր նկատուած էին զէլՔարերը Արդարեւ Հանգամանրին։ թունցիներէն, չնորՀիչ իրենց նուխրագործուած սամաֆնքթչնամին չէ կրցած անցնիլ այս ոչ մէկ պատոնրապմի Քար,

|

Բէ

ներա:

«Խոջեր, աւնրակներ, կը խորՀինք Թե մըն ր տբ կաի ռոջդ անոշ:Ձօվշի բառը ուխտատեղի Ինբքնթադրննթարարքրկնզիւվար «այսինքն այցկլող, ոախատաչոր: Ջա Կամ Կար «ոի ՎԱԼ Եար ՆԱ Թաղին (գիդ մը), Ջօր Ցապէր եւայլն: ՋԶէյԹունէն 2 ժամ դեպի արեւմուտք, ԱնԽԱՆՈՍ ԱՆՏԱՌԸ. խԽխանոս անտառի, խիտ գետին ծրկու ափերունԷր տարածուի աոլպ այդ անտառն կի Հայլթայժէին Զէյթունցիթ ծառերով եւ Թուվզերովի (ոաիրենց փալար։ Այդ անտառն ճամբուն վրալ է հակի ազբըբձկը Մութ, խորձրդաւոր անտառ րն է այա մանաւանդ անուէին

Գ. Տէ«օվյէթ, Ջարբանելեսնեի ՄորՀայբննակից Գալուազասլասո-ութիւն»-ին մէջ գտած է յիշատակարան Աա

Հին չէնքնրու

Նարձնալ

ո ախո" կռա Դորարաւ

ը

Ջածանալ, էջ Թ. թ

որ

մի

Հաւանաբար Զէյթունի

կէ աղզիիչրիկ)

եւ ամայի նցերթենրը, մարդուս վրայ Անտոլա գետին անդնդախոր տպաւորութիւնմր կը Թողուն։ իսկ իսկի աղբրբեկ սքբանո ակուցիչ փանաւանդ ծիւանդներ երբ Ի մբ ունի, ուրկէ անցորդներ, չռի 8. զգալի բարձվոխութին մը կունենային Անտոլգի կր իմին քւ Հաճի ՖէրէԽխանոսիմոտակալ նրկու Հայ գիւղերէն Ղօզճուղազ

յէն զեյթունցի քրբ Հար» բերքին, խսկի աղբորիկէնՀարանեւորննր ջուր կր բնրէին եւ կը խմցնէին Հարաին փեսին, որպեսգի նոլաեւ. բրենց զաւակներըչատ ոսկի չածին իրենց կնանքին ոյսայկները եւ ձոր մրն է, տարտարոսային մէջ Ալս Խանու անտար խորունկ խոշոր, Հոկայ լեցուն են Հոն խիտ խիտ եւ Հինաւուրըկեղեւալժավի, ամէն վայրի տնսակի ծառեր, կաղնիներ, չոճիներ, զառամած, փատտծ քիկարատեւկոխւներուն, ֆառւհր:Թէճիրչիցիներու Եւ ղէլթունցիներու ծն զէ բատ մբ ԹԱճիՐլիցեԹիգմէնննր Անտոլպի մէջ Թափուտծ ու

կողմէ: Թունցիներու ժամ Հեուհո ՇԷՕՎՔԹովջ).- Զէյժունի Հիսի» արծւմուտքը, երեթ հոնւբ չրֆաղպատուտծ լեւնաչղթայով Հովիւ մբն է, Սոլախ-Տէրէլի ձն. ասած է Զժեոր4իւեր նի Հում բ չրջանակի մչո Փարսպապատ ձունը կի Հալի, ւաքուխ արլ «եղ: Գարնան այդ կուտակուած ա-

անունն

Հագին լիճ մբ կր գոյանայ, ատոր Համար է որ Ծ»մջ ռաֆ է. Սունիսին ՄՃբ նը չոինայ,ցաւբածտեղի կր վերածուի դրախտի պէս մարգագետնի մի պճնուսծ ղոյնդդուն նունուֆար Օարճիո) ֆաղիկննրով, զէյթունցի խաչնարածննի Վնրի նայլաները

Ալաչայիբձճչով, Խբնըխեօզ (արօաատեղի)

ա-

ույիս 15-ին, 0-00

Է

մնան

Հոն կր կու գան իրննց վրանները կը Հաստատեն ծւ զով ֆուրը խմողմինչեւ Օդոստոսիվերֆերը' Այդ «եղի ընտիր իրը չատ կապրին: Սեպածմբմրինկրքքն կանկորտ, ՍօլուխոէՐծ ուրկէ Զէլթունր սանդխամեւկնրեւի, մինչեւ ան» լերան ստորուռբ, ժամ Հեռուն: Հալ Հովիչւդասքտուները կրնան Համրուի մէկուկիս նքը արչալոլոբն կածեն իրենց օրինգները (զաւալ) այնքան քաղցը" տուն

է.

|

|

)

չբեր Ի

է (Զէ թուն», չրիանն

2Ր

Տար Տօ

ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆՆԵՐ

ԶԷՅԹՈՒՆԻՆՇԱՆԱՒՈՐ

: Ախո

կիլիկիու բազմած կաթողիկոսներ 1645, 5. Ք. Սիմէոն Ա. 1539 Սարի 1 աթոռը:կաթողիկոսական 1545-1547, եւ Ֆ. Խաչատուր Բ. երաժիչո մականուանեալ՝ Դազար՝ 1)

նն

Զէյթունցի երեթ

Փետ.

-

-

Փճարուաը'

է կարապետԳ-

աթոռը բազմած Էլմիածնալկաթողիկոսական Ծնած է 1081-ին, Հոր անուն` ԴաՀուկ Մարտիրոս: Ուլնեցի7268-1730): մբ մէչ իր Ժայբը՝ Մարիամ:Առտուածաչունչ գրոց եսմիշատակարանի եօթն ամ զկաթն առեալ ծնեալ, վրայ կը գրք: «Ե«Թնամասենի եմ դածուկէնաղաւաղութծ մակաձայնեալ բ մօրժլն, յագաղա որոյ ծֆկեր կապրեր Այս մականունովբնտասնիքի է դաշկոնը կամ դէագիւնց»: Զէյթունի բաղաքիվերի Թաղբ՝ Բեէրմինչեւ վերջինտեղածանութիւնր Դաճ նչո') Զէյթունի բարբառովկբ նչաֆեր ըառւածժայռին վրայ։ մէի մբ միջատակարանին Ֆակէ տարիթոտ.իրմէ նուիրուած սկիձի ՍեկեՀրեչտակապետ գրուած է «Յիչատակ է Ս. Սկիշ» Ունի ֆԵկեր Սարան» 11405, նուիրատուս՝ ամի Տեառն ղեցւոլԼ2 Սեղանին, 2)

յ/հտոյ կր Ծնողթքինման ԳաղտաիովՖ: եպիսկ. Դաճկոնց,Առաջնորդ Վարդապետին Սատհփան Սաչլումականունաղ լսէ բինն Հայրենակից ԱՅՑՌ, թովբ ձնռնադրուիլը Գաղատիոլ վիճակինվրայ պիսկոպոս «ոանայ կարգ կը ըդրլթալ ուսանելու. 1081-ին, Արձղայութեան կաչչա աստիճանին(ր բարձրանա, ծւ. 1087-ինՄ. վարդապետի Հոն. յեեւ կր լէ խատի վանջին Ֆորոդութնանչատ մի ապասեեր ձնոե. անկէ կր կաթողիկոսին Ֆաձապետ: կր զրկուխի Էջմիածին տոյ եւ տնղապած կա ողիկոսին Ֆաղրուխ նպիակոսու: Ծոոոյ լաֆորդ Յ0 տարի 1894-1728: Դազար աւելի բան բով կի պաչտօնավարէ «Էր «յր չԹեղ ե Ջակեցին կարապետեպիակուոսիմառին կը դրէկր չէնճթկաիտարիներուն փառազարդ նալ»: Իր աթոռակալության եւ վանջերը»`(բ Ճոեկեղեպիներն Գաղատիոյ ցինք եւ կր Խոռրողէ մեռնասուն Սովաէս խացնէ գրթերով եւ ապասներով։1105-ին իր եւ իր Հայրննիբը Վարդի Հետ ոխով (երթալ Երուսաղէմ,Հոտմկլալ Հետ կր տեսնուի չորս | Զէյթուն, ուր հր եղբօիի Ստեփանոսերէցի պատճաանապածովութնան ճամբանկրու Հայրքնիթ, ամիա կր ժեայ «Ան փ... ոռվ, Ակամառին Մովսէս Վարդապետիր ընկերը կր ԳՐՀՍ Փրկին, ԹԵ ի Ս. ՋՀԱԹուն)պուխաամր կատարձցաջԹԷ ն Ս. Աջ, ռոորի : Աստուածածնայ վանքն, նւ Թէ յԱնանիաԱռաբելոյն «-

|

(Ստնփանոս Զէլթունայ վանբն կայ եւ ուսուքչինմերոյ դերեզման՝ եւ եւ անդչն զտնղիկալաբ աւուրս քսան յաՀաբիւր Եպիսկուլոսի) .

Հէ Թորգումանաց(րալ ուզած է` Թիւրբմէն վալկատուններու Համար) լնտոյ փախստնայճաորթ չրջէրն րիրեւ ղառիւծ չուրջ զմեօք. բայց ա. ՍԺովչաննէս կաթոՃապախծաւՀազիւ Շշասաբի Հաճեռլն վանքն,

դիլոսն»։ Աստուածատուր կաթողիկոսինվախճանելէնհաբի,

Պոլ171 Փետր. 1126-ին, Սետոյ ինբն է որ կօծուբ մէջ կաթողիկոս սոյ նպիակոպոս կր ճճոնադրք Սովչաննէս կոլոտ Վարդապետըէւ ոթ վերջէն պատրիարջ կրլալ ն: Պոլսոյ Ի վերֆոլ կարապետԲ. ՌՎնեի կաթողիկոս կը մճկնի Էջմիածին, ուր կը գաճակալէ չորս կի զանուխ Իր գերեզմանը Վաղարբտարի նւ մի վախճանի 1730-ին: Ս. աջ կողմը, բայց տապանաքարը վանքինդաւիթին Հոխվարմէ չապատի էն: լաւ ջորոչուխր իր չուրֆի սալեր կ. Պոլսոյ Սարգիս եւ Սովշաննէս ՓաոաՅ) ՋԶէյթունցի էրն նան.

բբարքներըԱ587-1580)։ նն նաքւ.4) Զէյթունի բարձրաստիճան նղ քկեդնքականննկր Ա. եպիսկոպոս 1586-ին` ԹովՀչաննս 1508-/Ն՝ Մնրուն Եպիրակուոս 1628-ին՝ Մկրտիչ Եպիակոպոս 1688. ին`Մ» վաէս Եպհակուզոս 16:4-րն ՍտեփանԵպիոկոպոսՍաչլու 1720-ին` կարաք: Ա. Եպիսկոպոս Բ. Եպիակուլոս 1800-/Ն Թոռվշաննքս 1806-ին` Փարութիւն Եպիսկոպոս 1808-թՆ` Միջայէլ Եպիսկոպոս 1817-իջ՝ Մարտիրոսնպիսկոպոս 1821-ին` Փօղու նպիսկուղոս 1823-ին՝ ՍաղորբԵպիսկուլոգ Գորան 1826-ին` Մատալթիաեպիսկոպոս 1828-ին` ՄակոբոսԵպլակոպոսՓոստանհան կամ Փարժաղը Ք էին (փառնատդ 1832-ին՝ Սարգիս Ա. Խանդքործան Գ. Եպիսկոպոս վօբոիւղնան 1851-ին` Թոռվծաննքս Էօթոիւղնաննպիսկուոս մեֆ ծառայութիւն մատուցած է Ս. վանէ Մարաչիճամբուն վրալ ՋոաԲին չինության նւ ինը չինել տուած կանսոսրան»: Հանի նչանաւոր կամուրջը, որ կը կոչուի «Վարգապետին չամիտիէ բէօվրիւսիւ: Թուրբերը ապա կոչեցին զայն 1881-4Ն` ՍարգիաԲ. Եպիակողոս կիլիկեան 1883-ին` կարապետեպիսկոպոսԲէչէկէան ՑարութիւնՎաթդապետՖ- Դաւիթեան Դաւիթ ՎարդապետՏ. Դաւիթեան վախծանաֆՎեզիր տէօփՐԵն

Ղազիկնան

չ

|

Կ.

մանեան

Աանայի

Սուլթան Դ աճմուտի 1835-ին 1833-ինե. Փոլիս կր ներկայանայ

նիլիեան ՍարգիսՎարդապետ Պրուսա վախճանած կրեքան ՎարդապետԱղքապչկնան, Ազիզ Փաչայի պատնրաղմին Տ. Գալուստեան, Գալուստ Վարդապետ

Ս. Սարգիս կեղեցին. 1836-ին զբ փերագինկ կու տայ Ջուն: ներկայանայ Մարաչ՝ նգիպտոսի խպրաձիմՓայային եւ Զէյթունի գրաչաօն: 1842-ին կր մասնակցի միածրիմի (ծսուչ) մէջ կր «րէ 1852-ին կր բանտարկուխՇբոտրացի Եուսուֆ Փաչայլի պատհրազմին, Մուստաֆա Փաչայն։ կր վախճանի1868-ին եւ կր թաղուի բւրակհրտ Ս. Սարգիս եկեղեցիինբակը, Աւազ Ձորեթչարի «րը: Զէյթունցի, միաբան կրուսաԱթանաս Վրդ: Աստուածառտուրնան, Ֆեաֆ 1826-ին, ձնոնադրուած 1863-ին: անաուչ ՈւթյէՀէմի դեմի,

1862-ին Ֆաձատակութ՞ծ 0. Փրկիչի վանը նաՀծաՄաժբրէ ՎարդապետՋժչկածաղծցի, սպլատնրազժին աակուած նոյնպես 1862-ին Զէյթուն վախմանած 1896-ին Ձօգուրնան, ԾոպՀաննեսՎարդանա ե. Պոլիս վախճանած Աբարդնան, Գրիդոր Վարդապետ Աբչակունի ՎաղարչակՎարդապետ: Գրանֆիլնան,1915-ին Ֆէր-ՃՁօր աջՄ. Վարդապետ Ցովշաննէս է: եւ նածատակութած աորուածբանտարակուած յետոյ կամ վանաձայր որսլէս աւաֆնորդ վերոյիչեալ էկնղեցականները քն Ջէլքունի մեֆ լաջորրարար պարտօնավարած Տ. Խաչատուր Վարդան Վերին Առաջնորդննղած է մարաչցի մնակաբ6 ատենն մր միայն Տ- Ղաղաինան կաժ Խատենը, որ չո" ցած է Զէյթուն: հւ այցելութ Գայ Հ«Միաբանքջ եպս.Աղաւնունիի Նոյնպէս Մկրտիչ դէլթունցի Հատոբին54 (1929 Տապրն-Երուսաղեմ)

186լին...

կիրն Վրդ. Ծակորման, վէյժունցի, մրարան Խրուռաղէմի, ձեռՖադբուած 1967իՆ Ք. տարի ժբ լիոոչ կի վախճանլը Ցովձանեէս Վրդ. Ջէյթունցի, Ս. Երուսաղէմի ժիարան, 1800-ին: ՎՐԹանէ» Վրդ. Գառապնաֆ, զէլթունցի, միաբան նրուսաղմի, ֆնած 1800թնյձեռնադրուած 1898-ին ծւ վերջերս վախճանած: Ցակոբ ՔՀնեյ. Մավեսան,զեյթունցի, այժմ Հոգեւոր Հովիւ Հայֆայլի

Հայոց:

Երուսաղէմի»

մասին Հետեւհաղտեղեկութիեններթ եկեղեցականենրու կարգ մր Ֆչանաւոի

այստեղ.կարգովկարտագրենք դան, իրնեց ժամանակադրական որգի Գարբիէլ Սարկաւագ Ջէյթունցի, միաբան երուսաղէժբ, ծՌսկիիՋՀԵ- 1526 Թուին,Ցայսմաւուրք մբ կրնկուստանդիեր էւ է Երուսաղէմի մէջ Փ Հայրպոթ: Տ. Յովաննէս կրղխ եդօրինա ստացողն մնրաֆնորդթ.Մ. Ուխտին Ֆ. Ծով փթ։ Այս ձեռագիրն ԵԼ ՇՖորՀաւորի որդի Սիրակոսի Եպս:Զէյթունցիը ղած է ՖԵճրոձա Փէօյիւթեան կամ 0գղ. Եցովչան ՔՀել- (աքլի բէչիչ) ղաւուղը 13-ին, աւաԲէ ծնած է ՉէլթունիԴարղալարթաղթ 1783-ինՄայիս մէֆ Հայրը Ցովզանի անունն է Պրոխորոն,Հայրբ Ծովչան Քեյ, անուն ջուլծակի Հանեէս ՔՀնր Ցովշան Քածշանայ տիթացու Սիմոն Սսոյ ՑԻ ձեռնադրուր կարդալեւ գրեր ՔաՀչանայ մբ բով կ'ուսանի Երուսաինն էերթայ անդամ ուխ : Թէոդորոս Սթղ-էն: Աջապաչեան 1852 վերջին ան1838-էնՆ մինչեւ ղէմ Ս. Սակոբալ վանջը սկսած ճաժբան Դամասկոսի մօտ կը դամ: Առաջին ունտադնացութեան, մբ ետ հւ կբ յաղթ: «Լուսաւորնաջ-ի օրն կռուի աւաղակախումբի չուր ծագած չփոթութնանմչ խոշնմութնամբ: ալ Ս. գերեզմանին կը ստանայ թանկագինֆաղկծալ ւ չարժելուն, ԶաքարիաՊատրիարբէն ՝

.

փիլոն մր:

կողմերը զինուորագրունլվ կբ Ֆառավ 0սվերջը նր չարունակչ իր քածանայութիւնր: կառավարութեան,

1802-1814

Չէլթուն

Փնտրոս ՎարդապետՔէչլնան վախճանած ՓօղոժՎարդապետՏատիչեան

:

Սանան Զէյթունցի, ջրձաղդնաց,ի նպաստ Ս. Սակորայվանբին ցիչատակկր թողու մթերանոց մբ Ռոպէի մէջ, կը վախճանի1881-

ին։

Երկաննանկամ Փօզօղնան,վարչաղգէտ,կրթաստարիներ էր Փածանաւյ վարածէ Ջէլթունիառաջնորդութիւնը: ժի, ռի Տ. եչան ՔՀնլ. Ղաղնան, ուսնալ նւ կարող թածշանայ մլ Տ. Մովսէս ԲՀյ. ԽաչուկնՖը, բա կարող եւ դրւանադէտ բածանաչ մր: Տ. բթաչանայ Սաշակ ՔԲՀնյ. ՍՄարկոսնան, խիզախ էւ յանուն մթ, նածատակուսծ: Ֆ- նղնիկ ՔՀՆյ. Ֆ. ՎաՀաննան, ուսնալ թաձանայ մբ, վախճանած: Ֆ. Վաղարչակ Քածշանայ2Լրածնան, նաձատակուսծ Տէր-ՋՏր: Ֆ. Սածակ ՓՔաշանայ կամ Քելթնտն, Ֆաշատակուած: Անրարթնան եւ ԺՋ. դարու Ժէ դարու սկիզիի կի լիչուի նածւ Վավերջի ծան անուն քաջ թարտուղար երեց մբ" Այս բոլորն ղատ, Զէյթուն ունեցեր է նանւ իր ճգնաւորները, Խածատակները, որոնցմէ վիչքնջ Մելքոն ճգնաւորը, որ խվո. ժուժկալ հւ տակաւապետկեանթ մր կանցրնքր,օրբ մէկ անգամ չատ Թեթեւ անունդ մբ առնելով: Ժամանակին միֆ մասը կանցեէր աղօթքով 5 5 տարբ կնսարիոյ Մ. կարապետ վանքը ժճաջաֆ տարի րուսա կարապետԱ. ՔՀ

է,

ու

տարի

Զէյթունի

Աստուածածնի վանքըբնակած

Հ

ու

1896-Ի7 Ապրիլին00 տարձկաֆ։05-ի Զէյթունի պրառձրազմին իր աղօքբի եւ մաղթանջթիմիակ նիւթն էր հղած Հայ ազգի փրկուԶէյթունի զինաց յաջողութիւնը ԺԶ. դարուն վերջերը Թիւնե 1580-ական Թուսկաններուն,զելժունցի հպիսկոու: մբ տտորագրութիւնը կը տծանուխԳրիգոր ԺԳ. պապինուղղուած Թուղթի մբ մէֆ, որ կը Հաղորդ: Սսի Խաչատուրկաթողիկոսինընտրութիւնը 1886-ին: Տասը Համար դրուած ձեռնադրութեան տարի հոջն ալ Սակոբ նպի գրթի մր յիչատակարանին մէջ արձանագրուածէ զի Ջէյքունոլ Գարզինկալլերին, վանքն, ի Ս. Առտուածաֆնիդուռն, ի ստորոտ Տ. Մծրուն Արբեզիսկոպոսին»: Վէրոյիչնալ Վաճան մԱռաջնորդության Արջը, որուն աչակերտած է ձի Փաղաջի Ճեյփաջ տարտուղար Թունաթ Ցակոբիկ դպիր' Այ Սակոբիկ ԴՊԵՐԸ 1608-ԻՆ (բ գրչ Մեռած

է

ՋԷՅԹՈՒԽԻ

ԵՒ

ԱՆՈՆՑ

ԻՇԽԱՆՆԵՐԸ

Բնական ամրութիւննքրով պատնքչուաֆՖ Զէյթունկառուցութֆ էր դէպի Հթւսիս բարմրացող զառիթափի մբ վրայ, տուներուն տալով բաւական րնդարձակ աժփիթատրոնի մբ ծնրեւոլթր Ջէյթուն կր բաղկանար չորս թաղեր, որոնց իչրաքանչիւրը ունեցեր է զինքը կառավարողխչլխանը,որուն իրենք «իխթիյօր», տեսակ մր ծերակուտականի Հաֆդամանքովկր քանչնաղինեւ կանուանէին:

ու

ձի Հետեւնալի'«Ղարիպ Սնբաստիրայէն

ԹԱՂԵՐԸ

սրտիկս տրտում... ոչ ոթ խնամբ չտարան, Հանապազ լացի եւ հ մարդրանք ի վրայ Հեմչէրին իմ զէ Մունքի Մղաւնաի Առոաբելն բակուսնալՀի: բաց նա որ էր վաճառական, աարկաւադ), տանէր զիս իւք օրա յն ծւ քոց Բջ Փարտուղարն ա ճը մխիթարձր---Ֆ: Վաճան Վէրոլիչեալ դրէ 1025-ին. գ... քաղաջն րի Ջելթուն, ընդ Հովանեաւ սրբոյն եւ եւ Սարգոխ Պօրավարին այ ամենայնսուրբ տանախացս սրբուչթաննց:.. Տ. ք յառաչնորդութնանլայս մեր գաւառիս, ՄկրտիչԱրքեպիակոպուր . ծ. Ֆ. Վարդանեպիսկոպոսիծւ խաչատուրՎարդապեոոի եւայլն--.Ֆ: ։ կաժ օրինակուաֆ Զէյթունիե- Առտուածաֆնայ վանջըպածուած ծե անչթացած էՀատ մբ ձեռադիրներ, ճրբ ծիլիկբոլ միւսվանքերը փն արդէն: ՃարեճանէլեանիՀայ մատննադրութեան«րատմութեան 44), մեր ՀայրճնակիցԳ. Տէօվէթ գտած է նմոյչ մբ 1886-ինԶԻ . վիչատակարան մբ Հե եւնաը բաունթուվ--: Թունիմէջ դրուած Խուտրդչիր ք. Փա՛ոջ Սբ- երբորգութեսն Հաւր հւ որդւոյ «բ. Հողոյն ամն Գրեցաւ եռնադրուր գիրթօ ի Թվին ՌԽԵ (1045::551-1586), հ Բ վայծլումՖ խնդրոՏէր Սովորանարժան Եպսկաանձին բժոլ-:-: Գրծցաւ գիրքս լի Զէրունոյ վանքն ի մբ. Աստուածածին,ի դուռն , ժառաֆնորդութեանՏ. Ծերուն Արբնպիակոուն: ծւ

տա-

։

:

:

։

ի

Այդ չորս թաղերն են.Հորվոլնան կամ Փօզպայիրթաղ Հիմնուած բակապէսգորչ զաորվայրի մր վրար որ կինք մինչձւ. Պաղ Աղբիւր, Ջոր դգնտակի Հիւսվոէն Հարաւ։ Այս թաղին արեւմուտքի մասի կբ կոչուէր Ազուր գվոթր չուկան նր տարածֆուէր: 1800-իէ որ սկսած է ճիպու», Հորվոյնանի իչիանութիւնը: Շաղուպեան ամ Ղարդալրար (ոժոնթբած Լ22Գարկրլաբ) Թող: որ կի տարածուխԱղծիպոտի աթեւմժուոթը, Սրւրէնեան Թաղի Ճարար

էիջէ դարձեալ Հայրււ մինչեւ Ձոր նտակի,Բոն աղինւ մուտքի կր սաՀփանուիՇուղի դետով եւ Ծուղրի կամուրֆովի Սիչւրէննան կամ Արին թաղ. կը տարածում Եաղուպեան եւ Շորվոլեան թաղէրու Հիւովարեւ կր Հասնի մինչեւ թաղաջին «իւսիս արծւմուտթը՝ նարախկամուրջը, ա Հատակ աղբիւրը եւ իր մէջ ը բնդդինէ բնրդը» Վերի Թթռղկոփ Ենիոիւնեանթող: մր տարածուի Սիւրէնեանի արնւելբր եւ ՇորվոյնանլԹԺաղիձիւսիս արեւելքը եւ կր Հասնի մինչեւ Քէրֆէր դէպի Հիսվս, բոկ դեպի արեւելթ Արբնաքայլտռկտանող Թաղին իլիոանումիւնր կր սկսի Շորվոյնան Հաճի ուղին: Փօզպարիր ՍաՀակկն,որ կռուան է Գայէնտէր Փաչալի ղեմ եւ ամբա մբ չարունակ ապուր-չուրվօ խմցուցած է կռուող աղքատիկ ժողովուրդին հւ է Ցակոբ «կոչուած է Շոթվոյնան: Եաղուպնան Թաղիճչիոանն նուն աժ մր, որ 1870-ինԶէյթունի վբալ արչաւող Էօմէր Փաչան կր սպաննէ, խոլի մի մորք-մուչտակին մէջ փաթթուած։ կր մտնէ բանակին տչխարձերուն Հառին մէֆ, ոչխարի մր պէս մորթին մէջ ՓՔալելով կր մօտենայ փաշայինվրանիննւ կը «պրանեչ իր տապանչայովբանակը կը ցրուխ, կբ փախչի: Եիաիւննան թաղի իչիանութիւնը նախ Ափարթեան ցեղին Ճեութն ձր: լբոտոյ կանցնի Ենիտիւննաննձրուն,Հնտեւնալ պարագաներուն տաշ Ենիոիւնեան Դար աղալի Հաղբը՝Վածրամ'Այգ կոչուած, Փապանը Հարատածարող լթուրթ լնատգր մը կր սպանեքանոր ձեւ`:

-

րն կու գայ Արեդին, Թէ ազատելովՀալ Հարա մը, 1190-ին, այս գատ Սպանության Հօրեղիօրորդինալ Հաճրն կր փախչի երբ Զէյթուն կր Հասնի«ենի տիւնհայիա կէլսսիթ կբփաջողցնելով եւ աշանն»: ւ այդպեո կր կոչուրն իր աջորդները: կրօնական վերի թաղի Ափարթեան նրեւելիներու ՀաժաՀաճութեամժբ խԽարչական

լ

ու

|

Ենիտիւնեաններուն: կր յանձնուխ կամ Գերմանիկ եւ Հերոս էյ «Մարաչ Մինչդեռ կիլիկեցին իր Զէյթունի ցաղացակն ժէ, խօանլով Թունըդ ստուար երկասիրութեան վիճակիմասին, տարբմըկերպովկը ննրկայացնքվքրոյիչնալ պարագան

թ ւթիւն հչքոանո

։

.

անառիկ,ժողովուրդը ազատազմիկ: Զէյթունի կտրբճներըիրննց դքրը ունեցած են. աաաէր եւ փաճախզբաղցուցած հն Թաչակիր ներու ժամանակէնսկոած եւ նղիարտական Ռուբիննանըիչիանութեան բանակները: բակինոսներն բանակեերուկրկնակիէւ վճռականչարձաեզվարտական վերֆանալուն, կամրանանէրենց անմաչելի լունեկումներուն վրայ, զէյթունըի» այնտեղ կր պածնն ու կը չարունակննիրենց անկաբուն մէջ ՎաչկաբՖակայլեւայլ ցեղեր նելիկիոլ չատ մբ մասերը խոււթիւնը: աննուան բաժնուած էին իրենց էջ. ՋԶԱԹուն մնացած էր սակայն եւ

կր գիէ «Զեյթունը դիրքը ամուր

ու

ու

սա»

.

ու

այդ դրութիւնը տեւած է Ռուբիննեանց անկախ: Անկախութեան զբրեթ մինչեւ անկումէն ծաթբ, տակաւին աւելի փան երկու դար, Սուլթան Մուրատ ՓաՀանային 18665: Սակայն Հեթում Էնրդատէր չստացած(այլ Հրովարտակին Դ.-էն նչանաւոր այն մէկ Հրովարտակը մը անցողակիկերպով չիչքեթէ տեղ մասին նախորդ էջերուն մէչ Ցին, սակայն Հբովարտակըբոջորդ էջերուն մէջ յարմար առիթով իր բնագիրինօրինակովըն. Թարգմանութնամիթ: մբ պիտի արտադիննթ . Ուրեմն Նախ փան այդ «րովարտակինձեռթ բնրուիը Թուականօ Գատբր եւ. դոքա նրեջ դար առաֆ Մարալի Զիլգատծր ուլ ճր ցեղեր ն ուաճել փորձեն Թուրք ծիկուՀակառակորդ Փարապիոլի ԶՀյթունը Այլ ժամանակէն կը «կռի Մարաչի թուրբերուն Հակաատելութիւնը Զէյթունի դէմ, որբ սակայն մաբսաուսկութիւնն ւած է եւ չէ ենթարկուած Թուրթ լուծին: Փայազիտյլիներըսակայն ՝ որպես բարեկամ Եւ Հարեւան դրացի դաչնակիցի ղիժակին տակ չափով մբ կրցած ծե մուտ դատնելԴէելթունի մէջ: Զէյթուն այդ աները տարեկանՀարկ կբ վճարէր Մարաչի Հարկաճաւաբմը կու չ ծաւաբելու: Չէջիր անուն «արկաճաւաքմբ կու գալ տուրք գար եւ տեն ժր։ Սակայն ալս մէկը վը Հաստատուի կի մնայ Ձէլթուն Հաւաքած դրամներն այ կեդրոն չի դիկնր։ Ֆարինքրով (բ մնար Զէյթուն եւ իր գիրջը ամրացնելով Սապրէր զեղխ կեանք մբ" Այս բունաւորինօրով Զէյթունի անդորբութիւնըկր իշանգարուխ,անկախուեւ

ւ

`

Թեչնը կր վրդովո«ի: Գեթիր նը «(շի արշամարձելամէն սրբութիւն: կը «կաբ աթ տնկել Զէյթունի դեղուՀչիներուն ծւ կուղէր որ նոբապսակ Հարա մբ նախապես իբր կանանոցի բնթուր Ժողովուրդը զայրացած նման առաջարկի մր Հանդեպ եւ առիթ կի փնտոէ զայն մէջոնդւն վճրցնելու Համար: եւ առիթը չուչանար: Սիչրքննան Թաղիմ. ԱՍատուածածնեի ծնեղեցինսակ մր տեղի պիտի ունենալ, Միջնաբերդիբնակիչներէն՝ երիտասարդ մր թաղին մէկ գեղեցիկ կոսին Հետ պիտի պսակուէլ, ծարսանեկանթափօրը Պէքիր Հիուն վրայ իր ժարդքրով կը նկեղնցինն ծհլելուն, դուրսր Հետեւոթղներէն մէկուն նչան Արնէ, Հեւտեւորդը ԳՓքթիբ իր ակասէր։ եւ մէկ ակնթարթի մէջ զայն վերցնելով Պէբիրի կբ մօտննայՀարսին Փեսան իսկոյն (բ խոլանայ առնւանդիչին նետէ: ձիուն պաւակը կր վրալ մէջբի սուրովը դետբն կր տապա ՊԵրիրըեւ ազատէ ՀարՓազանինարիւնը կը ներկէ փողոցը իր Հճանւորդնքրը լուոր" սաճատականկոխ. կր մղեն: կատաղքեւ դիրկրնդխառնկոիին կրխնայ Ֆան. փքսան։ մաոաղովուրդը Հարարկազատեն,կբ տանին էւ Պէթիիի բոլոր մարդիկը սուրէ (կանցնեն. կր դառնան կու գան Պքքիրի բնակարանի ծոն ապաստանողներնալ մէկիկ մեկիկ «ուրք կանցնեն ժինչեւ օրօրոցի մանուկի եւ բնակարանը քարուքանդ նեն: Այս Հարսանիի վելթունցիք «ԱրիւնուտՀարսանիթչ 1ռչած ծն: իսկ Ախւրէենանթաղի իչխանութիւեր, ըստ Մ. Սեմէրճնանիդիրքին ամքեչն Հինն է քւ կբ սկսխ 1548-ին, Ս1Թէն, որուն մասին նախապես խօսեցան: Սէթի եղբօր Սուրենի անունով Սիւրէննանթկոչուհջան: կբ բնակէին բերգը 30 տունէ կի բաղկանային եւ եօթը ճիւղծրու կբ բաժնունին.- Սուրքննան,Սէթքան(Սեքինջ),Բասիլունան, Սքլիկեան, ՄաՀածսի Վարդիվարեան(Մէխճբկոնթ, Աղպաչհան եւ Թումխվկեան: (էյ Բերդը դետին կողմէ 70 մեթի բարձրութիւն

ունի):

ու

նոյնպես Շաղուպնանք

|

Խծչերձնջ (Մաչերեանբ) 5.

չ

ա-

ա-

|

| | |

նօքր ընտանիթներքկր բաղըանալին.-

'

(5. Սածակնանը) ՍԽՀակենք

Թիւրիւսծնը (Թռրոսնանք) Սրրիիիձնի(Սնրոբեան)

կարապեոծնք (Սարապնանան)

Աատրծատուիննք (ԱստուածատուրնահքՀում -

Սնացակնեննը (Մնացականնանը)

նամնամենբ

ՇորվոյնաՖդերգ աստանը Շորվոյնանք (Շորդօղլինթ

:

(Սարգրսինթ) Սարգիսեան (Փուստուսենթ) Թուտուսնանթ (Ջավփոռինջ) Ջափառւնանթ (Հայրապետինթ) Հայրապետեան Փաչեանթ(Հաչինջ)

գերդասոււն ԵՀՃիաիւՖիան Առատուրէանթ(Աոտուրծնք)

եւ չորս իչխաննեաութիւններուն, տալով ներքին ինքնավարութիւն Թաղին րար հր Ըէն իւրաթանչիչրը (ՀԻՏ տուներէն այժժ կր մնան միայն Հնտծւեալները-Այս խչիոոնական ԵաղուպնանցՖ. Մաճակնանցէն, կարապետ, Մկրտիչ, Լեւոն, Հայկ եւ միրականտունէն Արամ. Շորվոյնանց-Զավփարնան տունէն Լեւոն եւ տղան ԾԺակոբ,ՄրԵնիտիւնեանց-Մարկունան խայէլնանտունէն խալեր եւ. տղան: Սիւրէնեանցէնչենք պիանը Թէ ողջ ժար մնացարծէ: Խանւ իեն Այս չորս իչխանները իրնց Թաղնրչն զատ ունէին

տակ հած տիրապետութեան

(Աւ ծտիսենթ) Աւծտիխսհանք Փանոս Փաջչանանք (ՓէնիւսՓէչինթ) (Եիչանենջ) ՖԵչանեասնթ (Բիրչենբ) Որթեչնանք (Մրխոր Փէնիւսենք) Փանոսեան Մր/խսր

Մարկոսնանջ(Մէրկիշսինթ) (Մբխայլքնթ) Մբխազէլեանջ Սէժէրճնան իր դերտինմէջ դարձնալտարբծր կերպով ՍՆԽացական Ան կլՋէլթունի սկիղբի քաղաականդրութեան մասին: կի թի օղլուննրու Հեռ աք, ոչ Թէ Պայազիտ«ղլուներու, այլ Ջրլգատր եւ անոնցՀարկ կբ վճարէին,զոր սուսիին զէյթունցիթ կապ կը պյաչծն կր գանճեին, անգամ ժբ Պէչէն գիլի Թուրթ պետնըը կու գային ՍակայնՋիւգատիրները սկսան որպէո փոխանորդԶիլգատրբներու: իրաւունքովէւ չարիքներՀասցնել այս սաՀմանավփակ չբաւականանալ ապատամբեջան ՋէլթունցիթչՀանդուրժնցին, զէլթունցի ճամբորդննրուն: Թեճիրիցի Թր բմէնճւ սկսան չվճարել եւ դայնակցեցան տուրթ Աղա: ԹէճիրՖերու Հեռ, որոնց պետն էր օճա ՔԼՀիա Հանիֆի եւ ժողովուրդը Ֆէլթունէն Աջիթ պիտի կրնային իրնեց Հօանրի հւ ատնն, գարնան քւ աշդառձալու անցընել ամառանոց երթալու 800 տուոր Ֆան, մբձե էին այն ատեն, իսկ զէյթունցիթ աչք Քո: մր աւելի էիֆ։ Մոտ լիսունտարի տեւել այս դաշչինթրը, հրոնցմէ չարչարեցին, վարդապետը վանաչայր միֆչեւ որ Ս. կարապետփանթին անց- : անոնք չկրցան Այ նախապես: որուն մասին արդէն իասնցանը նիլ ՋէյժուՆէՆ։ : Մինչն. 1818 թուականը իրոսգաղ ապրեջոն զեյլժունցիթ ՋԻ: եւ դաչնակցելով:Ակդ ) Հետ բարեկամանալով դարձնալ դատիրննրուն դնաց նւ լափողնջաւ . տարին էր որ ՀԱթում: փաճանալ Գոլ ձեռթ բերել: Հրովարտակը Սուլթան Մուրատ Դ-էն վերոյիչնալ զաֆողեցաւվերջ տալ բժբոս1865-ին էր Թուրֆ կառավարութիւնը

Ղոզչուղազ, ՀաճիՏէրէ, Թանըը Սիչրէնեանթվը տիիէին եւ ֆէօնկէլ (աճկջ) գիչդերուն վրարբ (տաճիկ գիւղ) ԵաղուպնանքԱւագկալ, Խէրէղէճ «Գարա աղաճ), Ղուռա, Գափու Գայա ղդիղդնրուն: Շերտիւնեանջ՝Արճդինին դրղերուն, լնտոյ կյլէնճէ, ՔԵԹԺՀՆ, Սարը նկօզլ կաժ փիրէճիբ Նոճկ. բնկ) դիւղձրուն: Քէելոր Հալ զիշղին, ՏճկբեկՇորվոյնան։՝ Խեպի կամ Ֆէնկ ծւ Թոխլու դիոդճրուն վրաբ ֆէօնիոջ Այա կլրոանները այղ գիդերուն կալերուն բերքին 20-ին մէկը Այս չորս իշխաններըիՔՐենց ձինրուն կերբ, դարմանլը կ'առնէրն էւ չրֆանխ գիւղերուն վրայ իրնց տիրապետութեան բծնց թաղի իշկ |Հպատակննրունկեանթինվրայ Իրենը մենազօր էրն գրեթէ: անբաւունբք ունէին: ՇՆացող կին մի կամ այի մր ճրկու երեք դարձի չգալու, իխլխանին«րաժանով կր դամ կը խրատու, աղպանֆուէր:Մարդասպանմբ կրնար ազատիլ միայն իր քաղեն ուրիչ թաղ ժը աատտանելովեւ տոեւոլն իչիրանինսպլաջտաանութեան 12 (զապրատայիի րսննբ տեսակ տակ մտնելով Նման պարադալի ժէֆ եւ զինակիրննրըիչորոնբ որպէս խորձրդական մբ Թիկնապածներ, ատեն. Մարու խնդրի անոր կարեւոր խանին, կրնկերանային Հեմնայատակկր քանդէին զայն րանին սռունըկերթային դասպանին եւ պարագասղրաննուածին Հրամանով, այսպեսդոծացում կու տոասյին ներուն կամ րնտանիթին։Օժամանակ անցնել յետոյ: երբ այգ ընտանիքի ներէր մարդասպանիննւ ծաչտուքր անոր ծնաւ, կրնար այլեւս ժարդասպանը ազատ պլոոիլ ամեն տեզ: Ռչ ոթ իրաւունք ունէր այլնւա անոր ոեւէ վնաս Հասցնելու: Ներումը տեղի կունենար պաչտորանիչխանը 12 ժի Հետեւեալ կերպով- Թաղին իչխանն դապատալիովմիասին, մարդասպանըիր ուսին մէկ կանգունճերժակ կտաւ մր, որպէս պատանբկրճլով կու դան սպաննուածինտունը: -

էր

ա-

ու

|

ճշ

է

կնչպէս.-

գիւղեր,

նաեւ

ք

լ

Աե

ատե

կր նքրուի:

ՋԷՅԹՈՒՆԻ

Բ

ազալակենը- Ֆուտ. Հայաբնակ, դեադկալի չրփակայբը

ԳԻՒՂԵՐԸ.-

1. 2.

Մոչ 1.

|

Հայաբնակ գիւղերն Արձգին Կիղախումբ մբն 8) ամկ. Ակապաչ (բ կոչուէր կամ նն.-

Զուտ

Վ. |

կնադկալ. աճկ. Միխալ 31. Ֆֆոնոզ կաժ խժոտ Փոջիդիւղերն ճն.1. Խլա կամ Ֆէնկ (մանր) Քէլրոր 2. Դօզջուղազ Ց Հաճի Ֆերէ 4. Իյլէնմէ կամ Ս. Ատրդ վանջի իլի 5. Աճի ԹԵյԻկենցաարակը-Պալրխ

ծ. ԽրնըիԻօզ Պքչէն

14.

(տաճկախառն)

15.

11.

12.

1. 14.

16.

16. 17.

Քչթման Սարը 4էօզել Փապաղդտքփֆ Մայլաթճա Ալրչար Ամպարճրգ Արլ» արանը Գարաթութ

Դալճութ տուն

բնակիչննրուի

կուչող Ո.լՖի (աժ Հին Գեղ Ն Ղափու սալրխ 4. Շուղուր կը բաղկանար, 6. կանչի կաժ Ձուգուր «խսար (եբկու մանրէ տաճկաբնակմասը Ցի պատկանէրՁէլթունի, իսկ Հարաբնակմասը՝ Ֆոֆուզի, որովծետեւ Ֆոնուվէն գաղթած չին): Ց. Դրղլինդրը (գուտ Հայաբնակ) 4. Ղարա-թութ 8 Ծրմակ աղբրի 9. Պայաղբ 10. Փուղուրննք 11. Փօզօղյենջ 12. Թէյմլիթ մալդարիպ 1.

| |

|

2.

:

Սոյսալը

փրչճիթ կամ էսն

տէր

պողաղբ

Թօմպադ

Գախամանը Բերդուս 20. Գէյ Թեժուրլւ կամ. Գայ-Տֆմիբլի 21. Տէօնիւքլէր կամ ֆօնիկոնք 22. Թոռխլու 23. ՋուդգուրՀիսար կամ կանչի Ջուխրասար 24. Ֆէ«կէլ ՉԵ. Թանուր 28. Ղանտիլ ՉԶԵֆԹլիՓ Քիւրթիւլ (ամ Քիւրտէլի 18.

Եայլաճութ

Ֆոնուղիչրֆոկուբի՝ադարակենը (զուտ Հայաբնակ,

Թրջաբնակ 9.

Գարուղայա Դուուս ծ. Այապոզանկամ Անդրչաոծնք 6. Թէքիր 7. Առխրդճա Գայսսիունար 9. Եղիինթ 10. ճարիկոնթ 11. Ղագրբինթ 12. Դքգէմվիչրինջ 151. Սրան

3.

Ալայպաչ 2.

7.

բնակիչներով Խնրէղէճ (արաղաճ) Զանթոլ աղբըբ Արկճիւղ ազբիր) տուն

:

-

:

-

14- Վասապենթ

-

-

14.

ո էրգէթենթ

Արձգինի չրակայ ազարակենր-(չուս 1. Աւադլոթ կամ Աւագքնք 2. Եէզիտինթ կամ Ղալբճենք Ւ

խԽուզուզենթ

Հայաբնակ)

Տ 4.

ծ.

Ց. 1.

Ց 8.

10. ւլ.

Եքկանենջ Թուվփայենք

ֆանտանենրթ

Սեվենր (Սեւեան)

Մբի"ոյլինթ գիւգիշրքեր Դրրմանուկենջ

14. 15.

16. 17.

18. 20. 21. 22.

ՉԷ 24.

25.

20. 27.

29.

30. Յէ.

3238. 84. Ֆ. Յ6. 31.

43.

44.

գե.

Այշ

վերէն

տուն

«Քեսմլէճննթ

տուն

Ց

տուն

Հանիսննթ Մակարծնթ Մչրկիրի""ծնթ Քրղյիկոնթ Անչնուղենթ Վարդանենջ

տուն

աուն

Շի

Սարգրոծնջ Թարխանենք Օիլենը

Մկրտիչենջ

Անանիկոնք Դայնատենք

Ջածանենթ խսնվենք շուլզենբ ՍաՀայենբ Եղիենբ Փէնրաիենբ Մրս Մաճաուննք

Փաթսամենք

Մրնասենջ Դազբրենք Դուրաիվոնք Մրխսրդանիչքնք Եռաղլենք

Յք. Խայալենք 39. Մայխասծնթ մ. Մչեկիես 41. Փքձյիվանենը

Զ

Հարսբնակ էին էւ Յ00 առուն Չէյթուն դաղթաֆ եկած է5.Փայասցի (Գօղզոխ) ՁԶարքցի Մաղնիսացի

բոլորը

տուն

Մրնացակնենր

(Թորոսեան)

ազարակը Չճվբ Մէրտրւրեսին

12. Քէօնտէլենթ 13.

Թրւրիւսննք ոլնոուրննթ Դրյլենք

42.

տուն

Տարէնտէցի Թէյէկցի Այավուր տաղ) կեցի (Աետրոուն) կապանցի

աուն

Շամցի

տռւն

Պաղտատի

Լ

տուն

Լ

առուն

տուն

տուն

տուն

Ց

տուն

տուն

տուն

տուն

տուն ուն

ունէին:

թիւրինցի

բեսկչութիւն

Մոսկուացի ՇաՀպաէնտէրնանբ (Փար«կասատանցի) ՓԳրզմըչէնցի(խարբերդ) Առանացի չծաճընցի

Փօղոխցի

Մարաչցի Ամբդգցի(Անաիոթիկողմէ) Տէրեցի (Մարաչու գիդ) Լաղ թիւրթ (Յրապիզոն) կեսարացի

Վէրոլիլեալ դաղթականնծըըժամանակինԶէյթուն եկած տարառեն իբի ազատ քրկիր. Ատենօք չատ տնղերէ մարդիկ երբ

տանած

վանցանբմբ գործէին, փոխանակթուրք բաներու մէջ տանջունյու, կապաստանէին։ կբ փախչեին եւ Զէյցունի պայտպանութնան

ԶԵյԹուՆ գդաւառակինբնակչութիւնը-

Համաձայն Վ. Քինէի 1891-ին Հիատարակած ախարծաղիտութեան, Զէյթուն գաւառակի ամբողջ բնակչութիւնը իր 39 գիղերով 24123 նկատուած է: ԶԷԻ Թունցին իր «Զէյթունի Պատմութիւն» գիրթին մէի, որը տպուած է 1909-ին, 0- Գոլ, Զէյթուն բաղաթին բնակչութիւնը կի Հաչութթ

Տ. ԺԹակորիանէ թերադրուած իթ: Մամիկոն Վարժապետնան՝ 1912) է մեջ ամբողջ գատպուած ծրկին (ր «0ուչիկբ ՋէյլթուՆ|Դ 39 գրալերով կբ Հաչուէ 21500, որոնց 18500 ւառակին բնակչութինը իսկ Պ. Գրիգոր Գուտուլհան իր «ԱչՀայեր են, խարՀչագրութիՆ կիլիկիթ «ատորով կը բարձրացնէր Զէյթունի մինչեւ0000 եր ամբողջ գիչդերովըբ:Զէյթունցիներու բնակչութիւնը ամբող) բնակչութիւնը Հայ առաքնական եկեղեցիին կր ՐԹ պատճառով 00-10 Քաղաթականհւ այլ տաղնասպներու պրատկանէր: 12800.

Թուրթ մնացածը՝

բողոքականութնան ընտանի թներմարեցան

եւ

կաթոլիկութնան։

Զէյթուն բաղաքը չինուած ըլլալով Քէրծէր լերան զառիթաղիին, ձեւով իրարու վիալ բարձրացածէին, եւ տուները աժփիթաոորոնի կբ Հաչուրւէին 1800: ՍՈՒԼԹԱՆ

ՄՈՒՐԱՏ

|

«Զէյթուն դասասլասը թաչլըղ ծլուալ կէնիչ արազիսի պույլունժառորընտանլիտրի Թէալիչչլէրի (1Ին կիճլիՔ չէրժերիբիԷ Հբեկէլմէսի իլճապ իթԹա, չայիր վէ ճէմի Հուպուպաք թաշրալարատան ժածրուսէմաէ պուլունան մէժալիջը տիկի տէրբեար օլտուղունտան՝ Մարաչ սանճաղրնաթապի Զէյթունդգասապասը ճիւժլէ թԹէպատմտան իբ խարան վրկիւսինտէն միւաթէսնա թութուլարող թէտիէ իտէճէր աֆզվր չաՀանչմ օլմուչտուր: հալին, սկելվի մազթու վերկիլէրի օլուպ՝ պու մրգտար աղգճէլի տէ Այա Սօֆիա օնպէչ պին դուրուչ ժիւթէվելլիսինէ Թետիէ օլունսուն, բի դանտիլլէրէ ճամբի չէրԲֆին լքման «աուն, օն պէլ ճամիէ ՀԱՐԻՖԼ ուր կէլթեաղը տլուպ քենտու տիլիսալէիրնը կատ էյէսունար, եէնի ին ղուրուչ միէվվր «լաո:Ֆ. (4րքբ Ալա դանտիլէր իչիչն. խպատէթխանէլէրի Սշֆիա ճամիսինէ վէ կէրէթ բէնտուլէրին քիլիսալէրինք վագրֆ սագոլսբնլար.«րաչքա «լ պիր «իրիւմտար միւտախէլի փԹմեսունԹ4վէճճիւՀին չածանէմէ նայիլ օլան Զէյթունա. վէ տախի Օսմանլը պուլունժասուն, «օէմտք 0Օսմանլը մէմուրէյն տքբունը գասապատա մէժուրէյնաուն պիրիսի հօլճուլուղյա զասապայա խքէսատիւֆիտէր Փօ կոէ՝ ոէլեաչՀ տփէրունըգասապատա հաթմայուպ չէծշիին տրմաթաուն, չէ«րէ զի վերմիչ «րտուղում իոթիանալիի է եարրարնտա | իսթիգլալիէթի Հիչ պիր թարաֆատան խայէլ կէլմէլուպ՝ բթէնտութէՖ- | տուլէրինի իարէ էյլէսունյար, չէօաէ պիլէլեր, ալամէթը չէՐԻֆէՄէ Քթրմատ դրյչալար: ու

տա

Սէն «իԹԹէ (է թեաթին «է եֆ Աարթանիէիսթամպօլ, ֆի չէՀր իչ

ՄՈՒՐԱՏ

չեվալ

«Զէյթուն դաւառակըապառաժուտըլլալուն բնակիչներըընդարձակ Հողեր չունին իրենց տրամադրութեան տակ եւ ապրուստնին ճաբնլու Համար դժուարութիւն կր Արին. իրենց պեաջ եղաֆ ցործնը, դարին ճւ այլ արմտիքը ստիպուած են դուրսէն բերե Ուտի Մաբալի դաւառին ննցակայ սոյն Զէյթուն գաւառակը կայսերական «պատակներու մէջ խբՀովահաւորութեանս տակ պտնուած բոլոր պեիֆ կի (կացուցանեմ պետութեան գանին բեւ բացառութիւն՝ վճարունլիջ գլխածարկիտուրքէն. ֆարնկան15 Հազար ղուրուչի տուրթ մբ միայն կը սաճմանեմ զոր պիտի վճարեն Գոլսոյ Այա բոչ մզկիթի Հոզաբարժձուին, որպեսզի կանթեղնքրու Համար 4էթ Սօֆի» Եւ սոյն մզկիթը լուսաւորույր նոյնչափդումարի մալ թող |գնուի Ըննց ճկեզքցիննրուն վճարնն, նորն իբրեւ ձիթաղին, որպեսգի «յդ արբավայրները պայլծառազարդուինԱլո տուրքն թւ Այա Սօֆրալի հեւ Համար ԹԵ իրենց եկեղեցիներունՀամար, թող կրօնական կտակ: նկատուի է. ուրիչ ոչ մեկ վեշապետ թող չմիչամակ կայսերական Համակրութեանս արժանացու ՋԶէլթունի Գաւառակին մէջ Օսմանցի պրաչաօննա:«ետք չէ ոբ գտնուի նւ ծէ դուրսէն այդ ամակ պաչտօնեայմբ Հոն Հանդիպելու ըլլայ, պէտք է որ արտաքոյ քա եւ դաքին «թեւան ընտրէ, այնպէս որ իմ չնոխթծած բազառխկ անկախ դրութիւնը վոանգի պետթ չէ ենքարկուի ոչ մէկ (ողմէ. բնակիչները Թող բնջզինքնին կառավարծնն առանց արտաջին միջամոութեան: Թող ամն ոջ զինա ԹԷ այո է իժ կամք, է. լարգանը Թող ընծայուր իմ կայսերական ստորագրութեանս»: ո-

ՀՐՈՎԱՐՏԱԿԸ

4-ՐԴ-Ի

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻԻՆԸ

|

ՄՈՒՐԱՏ

Փօլիս, 29 չէվվալ 1038 (11 Փետր- 1618). Սուլթան ՄուխաավՀրովարատակին պրաաճքնր.(նս վերջը) 1618-ինՓետր. 11-ին Սուլթան Մուրատ վերջ սոսու Համար գէ Թունցիներու անվերջբմբոստութիւններունպետական ՀետեւնալՀրովարտակով ներին ինջնավարութին կու տայ ԶԱյԹուն բազաբին: Այս Հրոմարտակին տրամադրութեանՀամեմատ նշանակուած 15000 գաճկանը չքտո, բարձրացաւ 240014, Ամլն տարի Հաւատարին անձի մբ ձեռքով ուղղակի նկ. Պոլիս կբ դրկուր Ալա Սօֆիայի մշկիթին վնրատեսչին. Վերջին այս Հիովաիտակիկի վաւնիացութ Ֆանւ եւ Սուլթան Մչճիդէն, միջ«ժաութնամբ Մատթկու Գատրիարթի պետական վառօդգարանիպետ ֆատնձան ճօղոս Ամիրայի' Ապշ նլանաւոր Հրովարտակը18811 Զեյթունի մեէ «ոդեգին Հրո Հե: ճարակ (ըլլալ ուրիչ չսսո մը թանկագին Հնութիւննքրու կ.

ԿՐԹԱԿԱՆ ՎԻԱԿԸ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

|

ԵՒ Մ ՏԱՒՈՐԱԿԱՆՆԵՐԸ

Զէյթունի ո Ս.

Ս. ՓՐԿԻ,

Աստուածածին,

յ ԹՀեւ կանոն

Ի

կարապետ Ի

.

հւ

այլ

մեէ Հայ անջ թափած եկեղեցականներ մէի, եւ դրաբարի այլ ուսումնասիրութեանց տչակոյթի։գրչութեան, տֆեռտ ծն ծւ կարելի է րօել ունեցած արդիւնաւոր: ո. ճբ ւ են

մ. խի արանը,

Բ եղած են մշակոյթի եկեղեցիները - ոմ : եւ Թ էեւ ողովուրդը վառարաններ դպրութեան ԸոգՆարուրորչան

թերն

օճա

ու

,

Ա

ԴպԻ

րիոր սիրով Ցո. ոին ր մոնո. 11 ե ՀՆոր"

սակայն Հանդերձազատատենչ, չ մնացած յնտամնաը: ին, դանգուածը Մ. Հանեքս Գառնեցի Վարդապքոր, եւ ԲԻ ք ւսուցա մլ ինել կու ոաջ ,

րեկան ծախքը հղած էր 204.5 օսմ. Հնչուն ոսկի Իսկ Կ. Սոլսոլ Հավուծնաց ընկերութիւնը բացած էր վերին տարիներու նորակառոյց Ս. Հրնչտակապետի չէնքին մեի աղջկանց Համար մանկապարատծզ մը,

տարբականմիջին ծւ բարձրագոյն կարդերու Համարինախակրթարան մբ' ԶԱյԹունՏԻ աղջիկներ: զատ ապնտնըկը լաճախչին Խահւ ԶԵՐ Թունի կառավարականԹուրք պայտօնեաներու աղզջիկները: Միցեալ ինքերությնեան Սէսրո-1811-1812 Օգոստ- ՅԼ-իչրիանի տարեկան տեղեկագրին մէջ Հետեւեալ տեղեկութիւնները արձանաղրուաժ են Զէյթունի եւ չրքականերու կրթական գործի մասին. Չէլթունի Տնեօրէնութիւնր.-Չէլթունի դպրոցներըկբ կառավարուին փոխ տեօրէնով մր' Զէյթունի կեդրոնականնայ բաղձացուածչափին է ունեի, ճանիմի կարո ուսուցիչներ: ՀասնելուՀառմաանՀրաժեշտ եւ Ծազկոցներքն,Ընկերութինը այս Բացի Զէլթունի Կեղդրոնականէն չրջոնին մէջ ունէր նաեւ Հետեւեալնախակիթարանները--

1906-1010 1910-1911

Ժ

ու

օգնական

ԳԱՆ րե Պատրիարգ Էֆ Աղաթ»ն, Զէյթունի ԳՂ Իթիւճմ ո" Փատունլի կբ ՂՐԿԷԽաչատուր դործիչ Ծաղկոցներ կրթական (ուսուցիչ եը ոի Մ. Հաղոր Փալճծուն կոկիսոն աայՇրնութիւնըթ գո. ի յ" Թաչ նարկէ դպրոցի ժը չինութնան. 8. է վերիոլ կ աթողիկուն հզեակապուկբ 4եռնադրութ 1866-ին ն: քբլլո) կ. Փոլսոր Մլրտիչ

5,

Ա

էու

ր

տ

1911-1912 Տ

ոո

'

որ

զը

որ

ՀՆԱՐ

«ազո

«զոր,

Թատունլին, ՇարոլեանՍարգիշ դշրկէմա՛չկնրտցի

տարի

Օլ"

պաչ-

Տէչի մէն ՏՐԷ Այպիստան

կո կարգուիզէլվճթոյ ձր մեոնի:1805-ին դասատու տօնավարելէ ուսած: կ. Գոլիա Այդ միչոցննրուն թունցե Փարութիւն Ձազրեան՝ 400, խակ Աղձքշանգրիայչն Փածիրէէն Պօղոս իֆ- կարապետնան 200 Օսժ. Զէյթ ունի ոսկի նր նուրրեն ԹագդւորՓաչա Սակոբեան

Ֆոճուզ

ծապան

Տ. Մինասեան,առակագիր:կը ղբկուի վերը եղաւ Վածան վրղ: Ջէլժունի կրթականգործըէր ՖԼէյթուն իբրեւ ուսուցիչ:1880-/իԵ է թղ ատանձնէկ. Պոլսոյ Հայ ՄիացեալԸՆնծրութիւնը Գոյաճնան, աֆորդարար կբ դիր : է Զէյթուն Բարսեղ Վարդանեան, ՏԱնհտիթկլսխանետեւ Դազարնան, Բիւրատ Սմբատ ԱյաՀվէրտեան, 1909, Թունուար 1-ին Միացեալ Ընկերութիւնը Զէյթունիմչչ ունէր Ը

ատէ

եախա-Գ անունով,բարձիադոյն միր:կճդրբոնական մանչնրուվարժարան արչջերով նախորդ մազին որուն աստիճանով, կբթարանի(երասոի) Է

ընդձանուր կերպով Խանւ չրչանի դպրոցներու դէն խօսած էնք 12 այբ ԾԼԺու» Ռւնէր Խանւ 4 ծաղկոց: եր պաչաօնավարծին մ.ասին: Հասած էի 4898-ի,իակ տացիչներ, անտես մը. ԱչակերաներուԹիւ եւ

է

լ

Յ6

7.

1ե0

Մեա

որ

Գումար

Այ, աշակերտները բոլորն ալ մանչեր ձն,

Լ

ԵՏ

Զէյթունի կեղրոնակաֆի եւ մանկապարտէզի

աղջկանց նախակրքարանի աչյակերտուծիները

աղջիկները այս

էն. ցանկէն դուրս Զէյթունի կնդրոնականին ուսուցիչներն է1911-12-ի չրֆանին, Խին.. Փոխ Ֆնօրէն՝ ճովձաննէս Աձարոնքան,Խ. Եատղուպնան,

Բան, Սո Հաննա Ն. Եզեկ Քարա ւննան, Աչելոանեան, Գչորգ աինքան,

(եճտիս կանծնան, տնտնան

գումարնձր

ՉՈՅՔ0 Զա.

Տարծթոչակներուն էր Փանոս Գօտուվնան: ոսկի, աչակելոոներուն Թիւե ձր 101 մանչ,

|

ա

Արտաչէս Ծաղ(ոցին ուսուցիչներն ՊԱՐ ռուածաֆին Խուլմուննան, Յոածի Ագրրնան: Լուսաւորչի '

էին

։

Պօս-

Թաննան,Վարդավար Ցակոբ Գերմաէին էեւոն Ֆորաչխարձեան, Ծաղկոցին ուսուցիչներին էին Աստուածատուր նիկեան։ Ս. ՑովձաննեսԾաղկոցինուսուցիչներին ուսուցիչն էր Ս. ՄԺաղկոցին Վարդար Պօզօղլեան: Մարդի» ՏՋէճնեան, առաս նոյն կեդրոնականինմէջ Այդ թուականէն ՀայկՏիրացուէան: են նան: Ասատուր Խրյլրբուրղնան, որպէս ուսուցիչ պաչաօնավարած Ծակոր Թաչննան, Միսաք սիանոնան,տական «յլ Գր- Փատապնան, Ձէլթուն չէր: Ց. Թայճեան ելած էր Ա. Խրլրբուրդեան Թուականին նոյնպես ճրած էր ուսուցչութիւնը, ուսուցչութիւնը, Գր. Գատապնան զբաղած հած եւ փաստարանութեամբ ոլաչայօնեայ կառավարական էբ Հրաւիրուած տեղւոյն Հր ատեն մր, ծԼ ժամանակ Վբն ալ Մարաչ իսկ Համար: Ժէջ պաչտօնավարելու (յծդբոնական) Հայ վարժարանին Ս. Ծոոլկոցըէ Յովչաննքս պրաջտօնավարած Մ. Արսեւնան1909-1010-ին եւ դրկուած Է կէսին Այշպիոտան սարւոյ 1910-1911-ին Թաաջօլուգ եւ 1911-12-ինկոիսոնի պաշտօնիբարձրացումով Թոչակի լաւելումով: ծւ դպրոցական արձակուրդին է, մէջ պաշտօնավարաֆ նալխակիթարանի մեկնած է Արը`Զէյթունվերադառնալու, փոխանակհր ծննդալա տանա, դիծան, ՏՖէօրեօլ եւ անկէ ղրկուած Է Անտիոք ուսուցչութեան է Համա: Զէլէւ մնացած է Հոն եւ նրեթ ոարիյետոյաքսորուած նւ բողոջական վարժարաններ, կային նան. կաթոլիկ Թունի էչ ՛

փոքրաթիւ աչակերաներով: Զէյթունիեւ

ակսած էր.

մէջ չրֆականերու

ուսման

Համար նոր չայրժումմբ

|

էր: Ասիկա ՄիացեալիՕ-դորֆն

կրկն թանի մբ անուծ կննսագրական դֆնրուն Ժչոսկներու,մտաւորականՀայրննակիցննրու Ածչլորդ չենթ Խկատեր այստեղ

մէկ

ՉՀամեատ

սլաակերը"ՍՒՄԻՐՃԵԱՆ ՒՄ,Ի

ՍՆԱՑԱՆԱՆ

տալ

Մնաֆ է 1840-ին, ի է եղած ո ւսուցիչ չոտույ վախժարանին:

Ցի»Տկն)4

աչակերտածէ տեղւոյն ազգ: մէջ: ունի շայի 13802ոոնրազմին առիթովզէլմէջ: Ազիզ Փաչա Զէյթունի ղիկուխ 9. Փոպատդամաւոր ուն ճանո աԱՇ ոնում Հեռ Ց էթ. 1895-ին նախկին Ատանա կ'ուղեւորի : ճետ պատգամաւոր որպէս Չաղինան Աւագի Կիլիկիո կաթողիկոսի ընտրութնան Համար: Քաղաքական ղէպ7 ամիս կր բանտարկուիՔիլիս Ժե» Ազատունըէ : թնրու «Խանեւանթով մեկնի էջ1899-ին կր : Աղձբսանդրվխա: ետու կիպրոս, ձաքր կանցնի դե- '' կաթողիկոսին կ'այգելէուլնեցի կարաք (ԴաՀուկոնց) միածին, 6000 ոուպլի կու տայ Զէյքունի իրեն Հայրիկ Ընզմանը։ խԽրիմճան

.

Հորն,

չ

լ:

Ծնած է Զէյթուն Տ Մարա Դազարեձնց) 1862-ին։ Աչակերտածէ 1811-1880 երուսաղէմի ժառանդաւորացվարՓարանին։188082-ին Մարաչ ուսուցիչ-անօրէն։ 1884-րնուսուցիչ ՁԵԲունի Արացեալվարժարանինմէջ: Այդ ատեն էր որ իր պաչտօնակի Խ. Տատութեանիճետ կբ պատրաստիԹվեր» կամ Ջէյթուն չորբնլով, խրբեւ տեղագրականը,որուն ձնռադիրը 8. Ալլաձվերտնան

ՍՄԲԱՏ

ԲԻՒՐԱՏ

(5.

է վերջո 1885-ին դպրոց մր կբ բաՔԻ գործլ, մամուլին զանձնած նայ Միս: Նոյն տարին Մ. Բիչրատ ն. Պոլիս կ'երթայ, կր ֆանօթանայ որբանոցէն վարժուձիի մ կ'ամուսնանայ Գալֆայնան գիչի միախողոց: Հետ. 1485-1887 կիւմիլճինէի Զէյթունի դպրոցներուն: անօրէն 1887-90-ին այլ Սամսոն կր Հիմնէ կրթարան մր: Որպես Հնչակեան դորֆիչ կր ճամբորդէ գաւառները,քարոզչութեանգործով: Ջերբակալ5 ձր մնայ Մարաչիբանտը իր կնոջր Հետ: Ազատ արհուծլուն, (երթալ կ. Գոլիս, մէկ տարի կի պաչտօնավարէԳատըԺէօլի Արամոն վարժարան»1898-ինկր փախչիԵդիոլթոուՀրաժարծլով կուսակցութենէն կր նուրիուի կրթական, դրական Եւ Հասարակական ր դորՀոր րիԻ լ չաԳաՀիրէկբ բոոնալ դպրոց մբ ծւ կը 7աջողի4 ն. բունակել Այնտեղ կր Հրատարակք «Նոր օր» «Փիւնիկ» Թերթնըը: կր կոչուի 1904-ինԱյերսանդրիոլԱզդ. վարժարանին Երկու տարի կբ մնայ այն տեղ 1901-ինկանցնի Ռուժանիաս, կայն Հազիւ տարի մր կը մնայ հւ լբոնաութեան ՀետապնդումէՆ կր Մաշմանադրութեան Հոչակուժին, դառնալ Եդիսորտու: եւ է չունչի նետունլու Համարլրագրական ուսուցչական է առսսրաիէզները: Փոծ Ը չաբունակած «Փիւնիկ»ը, փեթոյ ԹԵՐԹԻ Ազգային նրհափոխանրնտրուսծ է իր ծննդավայր Զէ

«ոլո տարի

Ճ ԿՋէյթունցի) էթ

.- բաւ:«ոաայ

էջ որբանոց մր բանալու Համար: Սանցնի Մոսկուս, Վարչաւիա, 4 տարի կբ ժնայլ այնտեղ, Վիեննայի ճամբով (երթայ ժբնեւ 1902-ին կանցնիԲարիզ։ 1908-ի սաճշմանադրութեանտարին կը դառժէջ կր խոսի Ջէլթունի Հողովուրդին, նայ Զէյթուն: Զէյթունի լաարանին Աս ննրկայ ծղած եժ իի բակր խրախուսէ քնրիտասարդությիւնր ջարդերէն լնտոյ, Հիասթափուած Ատանայչի-նիլինան Ֆախօսութնան): ծ. որբր դառնացած 1911-ին, ԲՐ ծղբօր որդի Աչոտ» անուն Հեւոր ՔԷօսՀեռանայ Զէյթունէն, կը մեկնի կր վերջնականապէս առնելով, անգամ կայցելէ Զմիւոնիա, Թէնքէ ն. Պութրէչ: 1912-ին, չորրորդ 1914-ին կայցելէ երուսաղմ Ս. Յակոբի 1805-ին, քբկու անդամ եւ կը թաղուի Սիոնի գետարնկանինկբ վախճանի վանքի, եւ է անցեալէն «Զէյթունի ննրկաէն» բեզժանատունը:Իր գործն եւ հիկու անդամ տպագրուած: սլատմութիւնը, նրկձատոր

'

՞

«ա

ու:

տնօրքնութնան տա-

«ոզ, Հրո ա Գ

«Գաղափար»

|

-

(աՖ լեղափոլվոա բանաստեղծութիւեենը, կնանքէ կարգ մը դրբոյկներ, ինչպլո Սասուն), «Զէյթունի վրէժը»: որոնք են.- ձԲանտէ բանտ), «երո «Որդեսպան «Դեպի Երլոողծ, «իննսունովելը, ԶԷյթունցի վարդապնտր), մուչլու, վեղարաւոր ծնողքը», «Սասունէն քարրծ, Վերին բնրդըջ, էՖէմիր «Աւարայրի արֆիզրի «Ազատութեան Հերոալթ, «Դիակապուաները», Համար», «Արիել ճաժբուն վրայ, «Աւծտարան» (Զէյթունի բարբա«Պատմութիւն Հայոց» (1՛ ռով), «Բուրգնրէն» բանաստեդծությւնը, տնաաֆ): Ջմոասգիր ածու լ(Թողուցած լոյ Հատոր),«Արիշնիձոր, (ծտ մր լուչատետրըդ, Վեոնականի Հատոր մբ՝ է բանաստեղծութեան Հմուտ էթ դբաբարի վոյւռ «Լեռին կոյսը»,Հանր, (Վ-յթէր թ.արդ: ամառը օաչմանադրութնան 1908-ի ֆրանսնրէնիեւ սրատժուլթնան: էւ բանի մբ ամիս լետոլ վերադարձաւ վերջինանգամ նկաւ Զէյթուն 1916 Ապրիլ 24-ին Հայ մատաւորականնվրուն ուի». Սմբատ փիւրատ նւ զոծ զնաց մնծ եղեռնին: Հետ Փոլաէն աքսորունքաւԱրաչ վէեր Թունէն։Գխած է աղդայինպատմական նանւ

ն.

:

ԵԱՂՈՒՑԵԱՆ.- Զէյթունցի, դաչնակցական,ուսուցիչ, է ՉԶէլթուն 1886-ին. Նաէր Խաչիկ Եաղուպնանի,ծնած ղրան խակրբքութիւնի ստացած է Զէյթուն, իր ուսուժբ շարունակած է Միս, Արմաչ եւ ի վերոյ ն. Պոլսոյ նրբկրորղականվարժարանին մչ9։ Որպէս ուսուցիչ պաչտօնավարածէ Փոլիս, Սիա ն. Ջէլթուն։ Յարութիւն եւս եղած է եղբօր պէս եւանդուն ուսուցիչ եւ նուքրուսծձ է փճոյ վերապրած դաչնակցականմո Տարինքրբու տառապանքներ է տարագրութնանոռարսավներէն, դարձածէ Զէյթուն, 121 ճածանջին ռակալն, Հերոսական կոխի ընթացթին նաշատակուպծ է:

ՓԱՐՈՒԹԻԻՆ

,

Ուսուցիչ:ծնած

ՆՇԱՆ ԵԶԵՆԻԷԼԵԱՆ.-

է

|

ԲԵՐՈՎԲԷ ԵԱՂՈՒՊԵԱՆ.- նմանապէսզէլթունցի դաչնակցական ուսուցիչ նւ խչխանացունիթոռ, ֆնածֆ է 1909-ի Ատանա ճբ դրկուէթ Դաչնակցութնան շրջանայինժողովինԶէյթունիկ.ի կողմէ մօտ որաէս պատդամաւոր:0սմանիէ-պաղչէի ճամբան կր սպաննութ առնն, դիլիկեանֆարդի թուրջ ֆարդարարխուժանի մբ կողմէ, իր եւս վերֆէն Քերովրէն ինկած զարմիկ՝ Յարութիւն Սաղուպնան տճղւոյն մօտնիի Խաճշատակունկաւ 1921-ին:

ն. Ընուն Զէյթ: 1888-ի

Թացաւարո ՄրացնալընկերութնանԶէյթունի կեդրոնականբարձմառնաւորագպս կր ինքնաչխատութնամբ բագոյն Ֆախակըթարանչն: դարգացնէ թուրքերէնը: նախ Զէյթունի, յնտոլ 1913-1914-ինՄարաչի որպես Թուրքերչեր դասախօս: մէջ նր վարէ ուսուցչական պաշաօն, եւ Մ. եզեկիլեան ԹՀ Մարաչի թէ Զէյթունի մէջ սիրուած էր որՄտսֆ է դաշնակցական չարքերը, պէս պարտաճանաչպաչտօնքայ եւ ուսուցիչ, մառնակցած է աղային գործերու: իրրեւ զէլթունցի 1915 նոյեմբերին Եւ տարագրութեանցսկիզբը իշկ, կբ ձերբակալուխ մէջ կախաղան կբ Հանուխ,իր Հայրենակից զէյթունցիներու Մարաչի

ՖՐԻԳՈՐ

: մօ : 3000-ի կողմէ եոյն ժամանակները,Թուրք կառավարութեան մեծ մասը (իր սրատրթաստելու Մաբաչ,որոնք զէլթունյիննր կբ բերուրն կբ զնդակածարծն: մէկ մասը իակ վփոսերումէչ ողջ ող) կայրնն,

Հեու

.

:

ԵԱՂՈՒՊԵԱՆ-- Ուսուցիչ, Թոռը Խաղուսնանիչխանին։ . ատացածէ ԶէյթուԾնած է Զեյթուն, 1880-ին, ճախակըթութինր աՖի վարժարանը,լիտոյ զրկուսծ է կարնոյ Սանասարծանը,զոր ' ատեն եղած է ուսուրիչ ւարտելէ լնտոյ դարձածէ ցԶէլթուն։ երկար նաւ Ջեթունը Միացնալկեդրոնական վարժարանինմէջ. Եղած է անօրէն Զէյթունի որբանոցին:Աւանդած է ճայ լեզու, Հայ դրականութիւն եւ Ազգ. պատմութիւն. Նչանակուած է Մէճլիսի իտարէի չուանէն ազատած,կը աարագրու Հաանդամ, 1015-ինկախաղանի ԽԱՋԵՐ

Ս.

էպ նւ. կրած չախչարաններչն տկարացած,ՀիւծածֆՀոզքաունի մէֆ ժանտատենդքնկր մեռնի Զէյթունի մէջ ինբն էր որ ՀՔ. ԴաչՖակցությեանՀիմբ դրաւ.

ԳԱՍԱԳԵԱՆ-

Մնած «էյթունի ուսուցի Ջէյթուն մող-ին: Ընթացաւար»ՄիացքալիԶէյթունի կեդրոնականեն: ինչնաջխատութնամբ կր «մտանայ թրբնրէնի, Թուրք օրէնքներիուսումնասիբելով կբ լէ ուսուքչութիւնը ատեն մր եւ նբ դորֆէորպէս փւսսաափան Զէյթունի մէջ. 1911-1913-ին, Մարաշի կեդր: վարժարանին մչջ պաչտօնավաթած է որպէս Թբջերէնի դատախօս:Գասապեան չուր 26 տարի ուսուցչութեամբ զբաղած է էւ աիրուսծ կրթական մշակ մր եղած է, Հասցուցած է բազմաթիւ աջակերանեի։Աչխաճւ. է Բիւզանդիրնի ատասխիած ուրիչ թերքճրբու: Թողզուցածֆ է անատվաը գործեր: Վերջերը 1914-ինժերնած է Փոյրս Հետեւելու Համար իթասակայն ինդ անութ պատերադմին էարբւժնութեան, վերաօորատճաուով դարձածՁԱյքուն, ընաանիթովիտարագրուաֆ է Րազգգաեւ Հոն մեռած 1910-ինԹչուառութնան մէջ:

լ

ՓՈՎՀԱՆԵԼՄԱՀԱՐՈՆԵԱՆ.- Զէլթունցի ուսուցիչ. տարիննըվարած Զէյթունի եւ չրֆակայից միացեալվարժարաններունփոխ տնօԸքնութենը, Հմուտ փ Թուարանության, դրաձաշիւի Ակճնպրաիւ է

|

տարագրունյաւԴամաակուէնՀարա թուրբերէնի:1915-ինընտանիքով Հ.Բ.Ը. Միութեան երուսաղէմի գիւղերը Վերապինջաւ,

Հավրանի

մէջ պաչոօնավարեց էւ «Վասպուրական որբանոցներուն «Արաբատնան» գնաց Հչա-

Այլ Հանդամանբով որպեաուսուցիչ եւ «մատակարար»: տանն մր ձոբր ընտանիքով էւ վերադարմա:կարճ աան Ամերիկա:Եւ Հոն բաւական մեկենցաւ Հարաւային տղաներովը ապածովելէ ժԵբինէր ապրելէեւ բարւոք աոնսական վիճակ մբի տւ

տա-

տոյ,

Արչակ Աշան, ատամնաբոյժ՝

Մեուաւվէրջեր»: այնտեղ

Այժմ անածը մաչՀարոննանԱժերիկա էր' Մեկննքաւ Հայաստան:

խառտի:

Հալէպ Աբաորունցաւ Ջէլթունցի ուսուցիչ: Տ. Նրտարագրությանատեն: Աձտռլ իր ՀայբէնակիցճովՀչաննքս Հեռ եւ տարունքաւդէկարապետԳայճճանի ուրիչներու չանեանի, Սակայն ճամբան 22 այնտեղ դոասոուծլու: որոլէռ ւլի Տիգրանակերտ, Հետ Գբ- ԶօՀրառյի, հւ ճիչչ Խղողնեիլ, իր աղպաննուծցաւինքը տեղծի: Վարդգեսի սռլաննուած ԹԱՏՈԲ

ԹԱՇՋԵԱՆ.-

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՄՏԱՒՈՐԱԿԱՆՆԵՐ ԷԻՆ ՆԱՇԻ.(ուսուցիչ) Վարդավառ Խուրլմանէան Ալեքսանեան ՓովՀշաննէս եւ Սդրկ (պետականպաչՓԳասապեաններ (ուսուցիչ),Ցարութիւն ԱՉ աօնեաթ, ԱրբտաչէսՓռստաննան (ուսուցիչ), Եղիչձ Սաթծնան

վարժարանէնըԸնթացաւարո): Գոլառչ պետայան անասնարուժական բանակին Հեւ Փաղտատիխի Եռիչէորպէռ սփոքիսպայ Աիչիւքզապէթ) հւ ալխուղ կը սպաննուի: հակ վերոլիչհալ ճակատր կբ ղրկուխ Տէր-Զ«րի արդին գոՀ երթան: մտաւորական երիտասարդները ԳՐԻԳՈՐ

ո՞ւր սպաննունյաւ: ՄԷՆՃԻՏԵԱՆ (ւսուցիք չննք զվիտնը

«Գիտական չարժումջ անունով սրարբէրաթերթմբ, ոթ փանի մր Թիւծր: նտքը Սր դաղրիր 1925-Ի Սունուսրին կր ժէռնի Հալէպ

Թոքախաէ:

ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ

Հ.Յ.

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ՄԷՋ ըսած էինք, Խաչիկ Նաղուվեան, նարնոլ ՍաԻնչպես բիչ առաջ Ֆասարեանը աւսսրածլով դարձածէր Զէյթուն եւ քբ ։աչաօնավակեդրոնական վարժարանին էջ: ինբե ծր բէր Զէյթունի Մբացեալ Միութի՞նը 1908ին.իակ.1908-ին որ Հիմնց Զէյթունի Շրֆանաւարաից Օսմ. սաճմանադրութեանՀոչակումէե անմիապէս լհտոլ Շրջանաւարւոիպ Միութիւնը վերցուց իի վիալէն այդ անունը, որը տնսակ մբ ծածբէժիժին Հարկադրանքինտակ եւ դարձաւ կանուն էր Հաժմիոեան Հ.8.Դաչնակցութեան ենթակոմբաէութիւն: Մճնք այս տեղ Հարկ չենք դործունքութնան մասին աւելիբան գրելու տնաններ Դաչնակցութնան ձւ պիտի բաւականանանջմրայն ընկերներու անունները միչատակել նւ. անցնիլ.- Անուններ որոնք այլեւս պատմութեան կի վերաբերին, որովձեւնւ անոնց մնծաժասեութիւնը դոծ գնաց ւինձ-եղեունինւ Ճոդլիւ մէկ հիկու

ձողին

ԿԱՐԱՋԵՏԳԷՐԳԷՐԵԱՆ

ՍՏԵՓԱՆ

ԳԵՐՄԱՆԻնԵԱՆ

Աաանայի

ջարդերուն զոչ գացին:

ուսուցչութնանպաչտօնին, կբ վերսկաի ազատ կարձակուի, գինադադարին եւ Հալկազեանվարժարանննրունմէչ եւ բ ' Հալէպի Ներոէսնան նանւ խմրադրութնան «րկանի Հնչակնաններու . ձլուրիականժամու վարե դրէ անունով գրբոլք մբ" կթ ։ ղդոիծլոՈւնի «Գրւղատնատնսութիւն» նաեւ Հրատարակէ կր պատմութիւնը 1921-ի «Զէյթունի նաՀանջինջ

Հեչակենանությիւնը աւելի հաֆուխմ/ոււոք գտաւ, մր ցոյց չտուբն:Անոնցմէ մթ լիչծնք Փանոս, ոի Հերոսաբար կուունցոււՍ. Առտուածաֆնալ Զազիինան Զէյթունի ւչջ

սակայն

գործունէութիւն

որոչ

լնտոյ Ֆնտրճագ եւ Հոն կոխւին մէջ ընկաւ: Ցետոյ եղԾակոր եղբօր որդին ԷԻմմանուէ, Անչրբանիկ բայիրը՝ Զագրնաններ, որոնց առաջին էրկութբ նոյնպէս ֆնտարճագի ժչչ ինկան, րսկ ԱնդրանիկըԶէյթունի նաշանջին ճամբան սպաննունցաւ: Վարդավար Գրանֆիլնանբնչպէս ուրիչ առիթով մբ բիչ առաջ գիչեցինք, Հա(էպ մեռաւ թԹոքախաէ, տարիներ բանտ մնալէ էւ ազաստ արձակուծլէ բանի մբ աարի լնտոյ: ծւ

|

ճամբանե-

ՀՆՉՁԱԿԵԱՆՆԵՐ

վանքը

ճւ Հեչավեան, չ ՎԱՐԴԱՎԱՐԳԱՐԱՆՖԻԼԵԱՆ, եոյնպէս ուսուցիչ կի դատապարտուի» Հալէպ, մածշուան : 1915-ին քր բսնտարկուր

ազատելով աբսորի

Ըէն ֆարդքըէն: Վերապրողներն Խաչիկ Քարուկեան, Մբոոք Սրանունան, Միքայէլ Գույումճեան Սեդրակ եւ Թորոս Մարկոսնաններ, բոց սպաննուած են կախաղան Հանունլով, (իրի օճախներու մէջ ողջ ողջ ալրունլով կամ գնգակաձարունլ՝ նյան եզէկիէլեան, ժակոր Քէօռիկեան, Աովսէփ Օօլագնան, Վարդավարխուլմաննան,Լեւոն Աէւ Հարբոնեան, ԱռատուրԴուկասքան ուբիչներ,որոնց անունները չեմ լիչքր: Գալով նրեք հաղուպնաններուն,վերը լիչեցինբ Թ ինչ պարագաներու տակ մեռան կամ սոլաննունքան:

.-

եւ.

հառչրին,Հրաչքով

քն.-

ճւ

Մ

եմա

ՀօրծղբայրըՓ. Սովճաննէս Ջադրեանի (ի իբ «Մոմին վփարան մփոաւորականեերու. : չ) Զէյթուն այգելողազգայինի տուր ուանաւորովիանփաձագիած հւ նալ վերոլիչ տողերով, առինք մասին մեր ամփոփ տեղեկութիւնները զէ լյունցի տղու մր դաստիարակութեան ժբ Հեռ Պոլիսերթայ եւ տ արիներ Զէյթունի տասնհակներով աւնլորդ չնկատեցինք սակայն Համար Սավան Պնրճ Փօղու Փավազեանի պալտպանութիւն 4եռք հւ Հիանւարար եւ կրթական վարող Յարութիւն Ջադրեանը չրիակայիցդպրոցներու անօրէնութիւնը բհրչւ Ցովչանեչս կր դառնալ Զէյթուն 6.յրր եւ Ցով«աննես Աշարոնեանի Ց. է Այդ ստնդնակ փրազեկ անմիջականօրէն կեանքին կբ տսնի Փոլիսոի դաստիարակութ: Թուսսկանքէնլետոյ հա մեկ գոածլն մվ. արքոգումը մեչոերել «պոաելԶԱյԹունի կրաբանչիր քկեղեցին կուննեա իր Փաղկոցը: որ Ց. Աշարոննեանկբ գրէ-ծանօթութիւններ կը Հաւաջէ Ցովչանեչս Պոլիս նրկրորդ վերադարձին եւ թութի անրեւի, չերամարուծութեան «Հին ժամանակեքըէնկռած, մինչեւ 1802 Թուականը, Թաղձցիական որդին չէրամի կր բնր Զէյթուն տան միչտ անպակասկբլլային: Զէյթունի մէջ չնրակռիւներ, զինեալբախումննը,բնդձծարումներ, մասին: Ալս տեղեկութիւններըժղուժ կու ուն, վերջ չը դանձր Ններթին իամ արտաթին երկաթադործի եւ ի նտանիրին (Չայրդեան) մարձակուժներ ԶՋազրնան Թչնամի ժաբուծութեան: կոիչր։ կր միանային, մինչեւ որ Թչնամին սչարտուէր: Թչյնամին իղումաչ` ժմետարսէկերսաս պատրասածլու մասնագիտ դութն ու խոռվուկ: վերսկածինիրենց սաշմանէն յնտոչ, Հեռանալէն բննց վարպետներկր բնինն դուրսերէն Զէյթուն: Մեջենաներջուրով կր Թիչնները: Երբեմն այլ թաղին մին իչիանին գեմ ըժբոստացույներ կբ դործֆուխ:Բայց ժողովուրդին ըմբոստացումը դառան,ղութնույ' նւ է կրօնասձր բարեվերջ մնացած կր փնասուինեւ վարպետը (բյլային։ Զէյթունցին մինչեւ արդնք Սրյլայ արտածմանեւ ՁՋագրնանք հւ . պատճառով,իչխանի մը դէմ ըժբոստացումը առք այդ պրաջաա կլ մեկնի 1865-ՎՆ լետոլ Օամ. կառավարութիւնը մուտթ կը գործէ 6 /600-100 տուած է որ տնուռի պեյքունցին ստխպուի ունենալ Զէյթուն, Կունենա: իր ներկայացուցիչ: Թաղեցիականոիշնծիր : 1015 անոնցմէ չորսը կր մնային, 1881-ի կանգուն Մինչեւ կնդեցի: Սերչ կը զանձն, ժողովուրդր կի օկոի չինարար աչխատանջի: Զէյմեֆ անուսն Ս. Փակոլ: ՍՖբնալ Հաղբապետին եկեղեցին Հրդեծին այկր բացուի 1868-ին, Պ. Թաթունի մէջ, առջին Ֆախակրթարանը ոլիա"րելով, ինչպես միւսները, իր տեղը կառուցուծցաւ Մ- ցակոբի կեդր- : րութիւն Տազրնան Զեյնուն դառնալով: Այդ նախակրթարանի ԱռաջնորդարանիչէնՎարժարանը:Անոր կից 1912-ինբարձրացուցին ճէն կապաձովէՆուպար Փաչա: Չորս ֆաղկոցներըաւարտողեերէն ։ ՍատոււՍ. 1800-ին,Իգմիրինչանառղը ՔԸ, Հկչրակապքա վկրածումյաւ աղյվանցվարմարախի ազագկրաները` վբեարութննախակրքարանի Գ. մ` որպես ֆրաձանՀիմնաչատակհղաւ: Ս. Թորոս Աստուածածնայ : կող Զէյթուն, Խերէն՝Փօղոս«Աետրոս Ապարթալնանի վաճառական /7 Ք. փածան Ցակորի մատուռըդներծզմանոց ։ Միւս եկեղեցիինմիացուծցաւ: (ՀԵրջֆէՆ բէնի ուսուցիչկբ ղիվուր կարապետ վարժաալեւտ եւ Ց. Ս. ՓՉագրծան չնե Պարսամի գետինը ֆախունցոււ վերինը դաւ, իսկ Վրդ. Պարտիղակցի),սակայն այս Մինչեւ 1882-ը, այսինթն Ազիզ Փաչալչ 40000-Նոց զօրթով ՊԻ. կրնար Համերաչթ գործել Մէկ տարի յհառլ կր մեկնի կարապետ եւ կազմաԹունէն պարտուիլը: Զէյթուն տնտնսական, կիքնական Իսկ Ջագրեան ալ նբկու տարի կբ մնայ պաչոօնի վարժապետ: : կերպականչատ աննախանմ վիճակ մբ կր ներկայացնէր: եղբայրական վրայ Ջագիրնանկամ զելքունցիներու որակումով ՁՋօլագվարժապետ եւ սակայն Բր պչաչտօնին ծաղկոցւ" անջատ չունէր: Գիրբ Ֆուբիուած կռիւներուգլատճաուոռվ: այլ : որքան7 բմբոոյ չշաժերաչխող, տուած եւ ծ է մէջ կարգ մբ կարճ ժամանակի մրայն եկեղեցականըկարդալու արտօնուած էր: նկեղեցական եղած դիրքեր ուսուցիչ մբ . ԹէպետեւՁէյժ»ւՆի

կրթական վիճակի ծւ

:

կարդալ սորվին նւ. վարժուին փոխասացութնան։ 1850-ին Ջէյթունի մէջ միայն 23 Հոգի կարդալ զիոցող է. 3 Հողի ալ ԸեԹէցանութեան «Հետ նանւ գիր-գրել գիտցող եւ նանւ Հայիւ ըենլ կրցող կը գտնուն եղեր. Արնչեւ. 1882 գիր պրողներ մատի վրայ կը

Իսկ նամակ դրող մՄչկէրկու Հոգի միայն կային:Ազիզ Համրուէվոո

Փաչայի պարտութենէնյետոյ, Զէյթուն ազգայիններուուչադրութիւնը կը գՐաձր էւ այցնլողներ կբ «կաին գալ Զեյթուն: 1803-ինգէյլթունցի Պրն. Յարութիւն Ձագրնան (Չօլագ վարժապետ)

:

|

Աւեոիթ կքսխանձանթուրքերէն լեղուն լաւ սորված նն եւ միչտ պալտօնի վրալ ճղած: Ցետոլ Զէյթուն կու գայ Հ«րազորֆ Մկրտիչ Վրդ: ՏՖիդրբանեան (8օթր փորձանք 62 սնտուկ գիրբերով եւ 7 զեյթունցի պատանիներով կի վերադառնայ Փոլիսճւ. զանոբ կի ոնդաւործ ՖոււյաիՇաՀնաղարճան վարժարանը) կր փակուխ սակայն ծաղկոցեերը նախակրթարանը տակաւին կր չարունակեին իրննց գոյութիւնը 110 աչակնրտներ(ր

|

--

'

ծւ իիծնը զաւակները ղդպրիոց կ'աւրէեղեր բռնելով պաՀքը տնօրէնը ԱԺանաս Վիղ. քր զգուշանան: դոկ 1 ուլիմ տանձը կը տանի նրումաղմի ալ էր նոյնիսկ Զէյթուն կու գայ, էլթունցիին պածեցողութնանլխատութիւնը Ֆան ենւ է Սմբատ Բիչրատ Հծրաչագործ ժառանգաւորացլի Ասոնցմէ մէկն (որ ժամանակինԶէյթուն Հանդիպած ՆերաէաՎարժապետնանի Պատբվարթ ուն կբ դրկուի որի սաներին Փիլի», Տնօրէն ժողովի, ոբ ազատամիտ ՇաճշնագարծանիԹ. ծ. նր դգուչազնէր Միացեալի ԶՀյԹ 1818-ին ՀամարիՍույն վերաբանալու կողմէ, Չադրեանի հախակրթարանր չոոնող)տնօրէն չղբկէ Չէ ԱԹուն:Տնօրէն ժողովը, (բշելկ'ուղէպրածթ վերջանայ առանց որոչ կբ ամիոէն տնօրէնցումարդ գտնելու դժուարութիւն կունենայ: Փիլիլզոիսբպաչտօնը ինը պայմաններով այդ Պ. ՖԽ. պաչտօեիկը կանչուխ զէլթունցի արգիւնքի: Երկրորդ տոաղվն կը սախպուի ՊոլանցիՊ. Ցակոբ ԱլլաՀվէրտքանըդրվել Զէյթուն կառբողութեան: ֆատուրնան,ռրուն թոչակը կը Հոգայ Պոլսոյ Կիլիկեանընկերութիւեր, Օսմ. Հնչուն ոսկի ամսականով Հակառակ Համնատ Հեա մ Հետ էւ «ՎասպութականՖ ծւ լոսնբ բնկերութեանց աՀ որդ ձիր օրիորդին ոբ վերջէն «Արարատ» հր տիկնոջ եւ երգեչոնով մր, որոնց վրայ ալով կազմունցաւ զՀայ միացհալ ընկերութիւնը: Պրն. ֆատուրման Հասնի Ջէյթուն, կարի մեքենայով սաներ Գ. ոեւէ էն Աւհոիջ Ջ աղզիծանի դաղավար չունէր: ԺոԹուրբերէնիուսուցիչ նշանակեց մինչեւադ ժամանակների «էլթունցին Գ. եւ կէսխանձանը գոճացում տալու Համար, ԱրբոՀվէրտծայել էնի Հավար՝ եղի Զադրեանլո՞ւ Հետաքրքրութեան ղովուրդին եւ 1818, անչուչտ, ժողովուրդը փարգելով հան բացառութիւնը Մբնչեւ հրդեծոնը կարի մերենանկր ցուցաղբրէՍ. Գրիդոր Լուսաւորիչ հւ Հոֆ մեծամասնութիւնըկի Շաղուէր անվարտիքէին ընեդծանրապեա բազմութեան: եկէղեցւոլ մէջ ր ներկայութնան էւ (գպուն, էնթարի) թաբ դգիւղացիներուպա տնաակ մբ չապիկ Աղջկանց վարժարանիբացումը տեղի կունենայ 1880-ին: Գ. Ազինուաֆ կր պատին: Ալակնրտներնալ անվարտիք էին նւ գլուխնին բաՀվէրոքանիտիկինը իրմէ աւելի պատրաստուսծէր: ՋԶէյթունցիթ ան Թ չկինակԺբ՞Ֆ: անոթ պաչտօնավարութեան, աղ ճը կապէին գչունաւոր Հազիւտարբ մր Հանդուրժեցին առանգինընկերութիւններ, սկիզբը տարծչրֆանին սակալն էրկրորդ Ցետոլ չորս թաղերուն մէֆ կազմուծցան չեորձիւ իր սպաճեջողութնան, կրթովքինը տարածել Ճէլթունի բակով կլուվննր չատքան,Սլլածվէրաած որոնց նպատակնձր ուաումն աւր» «ջեարէնր պաերը եւ դի՞ ասոր վրալ գրունցաւ Միագծնալի մէջ: Թաղնրու ինկերութիւնները ունեին իրնեց ժողովներն ժողովուրդին առջեւ ուրացաւ ըն«Բ (բ (էր «Միր"/ Ճընկերութինը, կր դրկովի Վէնքատիկի Մին Թաղի Զէյթուն ւանները ուրիչ մբ ղրկէ: 1889-ին որ Հեւու զ. Գէորգ Փոյաձնեանը իր տիկնոջ դերութիւն), անունը, ամենին չատ անդամը ունէր: Ասիկա տեսնելով Թացաւարաւներէն՝ Համար կեդրոնականը Միացեալ Դ. ֆատուրնանի սլարոօնավարութիւնր ամուլ (անցնի, ոթ Ալլաձվէրտնանսակայն Հակառակութեւան եւ կը խթնգրն որ, ընտանիք ունեցող, բնկերութիւնը (ր դիմէ վարժարանի,իսկ մանչերու բաժինը փոխաղրեց Աղջկանց վատկացուց ատեն նւ. անբկա միեւնոյն դիտունվր: մուսնացած վարպետ մէկը դրիկէ, Թողի, որովճետեւՀոն ցզինբը պաշպանոււներ Դարղալար ու աչոօնանկութեան պիաի կեցան նայ ենեղեցականհրաժչաությվւն: Էմլաչ ոնօրէն, Հակա Արշ«Հվէբտնանի Այդ գալիքը Դարդալարցիք վերֆինբ եկեեր տիկքնր կարողութիւն պէտբ է ունծնայ որպես ուսուցչուծի, սրՓոյաճեանի պաչոօնի կոչուծլուն, որովծետեւ այս Քո կարդադրութեան Զեյթունի մէջ բացուի նան. աղիկանցվարժարան մլ" չէր դիտեր:Մբացեալը ծրդեցողութիւն պէազի ղեցական մեկնեցաւ էւ դարդալարգիի մէջ մնաց անդրդունյիը ԱյլաՀվէլոճնան Մինչեւ 1880, պաձքի օրերուն արկաֆով մնունողոեւէ կենդանի, վարժախանիդոները, եւ տղաքը դպրոց ա: ոչխար կով պիղծ կը Հշամարուր եւ կ այբուէր: ՊաՀբի Փոլաճնանիառջեւ սվակեցին 4էԹ, սուսամի բեղ (ածին): կուսոէինաի բերուն չէին ուտեր նաւ չղրկեցի ն 8 տարի աժբոզջ:Մինչ արգ Սժբատ ԲիւբատժառանՄաՄեծ չոր կարմիր փոչի պղպեղով Հաց, ատոր Համար պածջին ԶԻ գաւորացի չրֆանը լրացնելով ինչեւ 1882-ր կր պալտօնավարծ . Ան ՔԻ Թեկնածութիւեր կը դել Զէյթունի Թունցին բտած է «Աղչոցք),ազաինոքն «ԱղուծացՖ: կառավարութեան բաշիԽեդր-վարժարանը:

ծաղկոցները: մաճայխրն 1811-ին,Երուսաղեմբ մբաբաններէնզեյթունցի

էլէ

Տ.

աս

Այլ մէրտեան 1880-ին

ա-

ու

ու

ա-

|

ծ.

'

խալոժ թուրք սլաչտօնեանները իրեն այլ կր պարտաւորուէին պար պանը, ռրովծետնւ չուկան չէրն կրնաի դանել ուտելիք, ննդեղէն, ` մածուն, փիս, րեղ, ակին, Սիրոլ բնկերութիւնն ալ պայման կր եւ դներ որ որոչուած տնօրէնը ուսուցիչները խիստ պէտք է րլլո: մին պամցողունթանմեի որպեսզիալակերտներու մայրնրը չգապթակղին

|

ծնողքին4-

Ղազարի տունը կի գտնուէր Ղարզալարիեւ Պօզպայիրծրկու թաղերուն միմասամբ կբ Համարուէը Դաբջեւ, այգ պատճառովՍմբատԲիչրատ էԼ կու գայ Զէյթուն Դար(աշխատի Ան, արձակուրդին դալարցի: Պ. Գոլաճնանըկբ պաճանչէ ղդալարիդպրոցը վերբանալ իր Հայւոլն։

Սմբատ Բիւրաի ստնօրքն-ուսուցչութնան:

մէկ չորբորդը մբ ԱՖՀամամզալնուլթիւն կբ սկի: խշրաթանչիչրըկայլխատիաչակերտ որսարբ Բայց լձախոծ որ ՍմբատԲիւրատի ձեռնարկըՀաստատուն Հիմ ժբ Հայեր ատնանելոմ եւ աւծլի ապածով է Մրացեալինախակրթարանը, չուզեցին իչունի, ղրկել անոր, Սմբա Քլիլրատ տտիպունյաւ անձե առտղաբր ըէնց նել Մփացնալվարժարանինմէչ Աւագ ուսուցչի պաչտօնը: Գոյանեանի տակ բացունցան Միգեալի երկու վարժարանների, տնօրէնութնան ունէցաւ կր պարոսնավարէին8 ուսուցիչներ: 1884-ին դպրոցր ուր Ց ինթացաւարտ: Վարժարանի մէջ բացի «Հայերէնեւ թուրբթերէնլեցուներէն, աւնլցաւ նաեւ Փրանսերէնը։1884-ինՍժբատբԲիչրատՀբհաժարնցաւ:Նոյն տարինայրնցան Զէյթունի չորս Բաղերը, գպրոցներով եւ եկեղեցինքրով։կեղբոնականիկաչ կարասիները, գոթերը «րդեՀէՆ ազատելով փոխադրունցանՊօզպայիիԹաղի, որուն մէկ մասի Հիդեօէն զերծ մնացած էր։ կեդրոնականվարժարանն ալ Հոն փոխադրունցաւ:Ս. Բիւրատիսոնղ պայտօնի կանչունցան Առաուր եւ ԾովչաննքսԱՀարոննան, որ այդ տարիքն չիիանաւարատ Խրչրբորդեան գիւղը բացաւ նոլն տարի Միլ ֆազկոց ժբ" նած էրն: Փոյաքնեան առաւ տակ Զէյթունի բո1884-ին Միացնալըիր Հճովանաւորութեան լոր վարժարանները,իի ծրագրով առաց տանելու Համար զանոնը: Երկսեռ աչավծրաութեան մէչ առած Թուր Զէյթունիկեղգրոնականին էր 2580-ի:1886-ին Ս. Բիւրատ աժսունացած վերադարձաւՉէլթուն որոք զոֆորդ Փոյաճնանիի Չոլաճեանկի մեկնիԶէլթունէն,սակայն ֆետչ Մարաչի կառավարիչ Փաչայի մէկ Հեսագրին վրայ Պոլի, քի Հեւակիէ 2 Բիւրատի ոի նոր անօիինությիւն Մբացեալի ոյաչտօնի չմճունարկէ։ Այդ «օրծրուն ֆետէ Փաշայի կոլի աղջիկը նր մենի, Մ. Բիւրատ թուրքերէն ոտանաւորովմը կր մխիթարէ Փոաչան, որմէ զգացզուածՓաշանկբ Հեռադրէ ոթ /2 Բիւթատ Միագզեալի եր պաշտօնին Հաոտատոււթ մչջ։ 2 Բիւրատ պաչտօնի անցնելք յետոյ

դրկածդրբերուն Միաքեալի

լ

.

`

|

'

Մորաչէն Բճրելչու մուայփորադրիչ-կաչագզործ վարար ժբ, որպէսուսման ետ ղի աչակետնենրը՝ միաժամանակարձեստ ալ սորվին: Ու այդ ատեններն է որ տեղի կունենայ Զէյթունի մեֆ Հիդիչր, 1881 Ցուլի, 28-ին, եւ. մոխիրի կբ վնրաֆէ ալա անդաժ գրէթէ ամբող 6 ջաԶէյթունը, այրելով 188 տուն, 56 նկեղեքի, 2 մատուռ, դաջթ, վարժարան, չատ մի կրպակներ: Պատբիարթարանը, Տիար է Ռանձ) Փատրիկնիւչաենկեանի է որ Հրկիզնլոը հախագածութեամբ հախումբի ներկայացուցիչ Զ. Քերովիէ Գույումճեան Զէյքուն կբ զէ Խորա ուո բսժնելու պաչտօնոի ժիչնալը2 Սակոր եկեղեցիին ' տուաւ տեղր բարձրացնել կեղբ. Վարժարանըոր կը մնաի միչեւ : 1815-ր։ Զէյթունի մինն, «դնութիւնը Հասցուցիննաեւ այդ առթիւ .

.

Հայնեիու Զէյթուն Քիչ ժամանակէն վերաչինոււծնցաւ արտառաձժանի ծկեզեցիով, կեդր: մեծ դպրոցով եւ չորս ծաղկոջնքրով Զմոուչորս նանք յիչելու որ 1884-ի ՀիդճՀն ալ որ պատածածէր Սնոոնժբերին։ մեծ չուկան (պէզորը), 000 տուաղիած էր 00 խանութ բաղկացած ձեր, Ս. Ձռվշաննք» եկքղծցին, բողոքականներու ժողովարանը եւ միացեալ վարժարանենրը:

տեսուչ կր Ֆչանակուի 1888-ննՓոյչաճեան

եւ

փո-

վարժարանի կր

խադրէ նոր կեդրոնականը,իակ Աղվլանցը կը ժնայ Պօզպայիր,Մ: Փովչաննլս եկեղեցիին կից չէնքին մէջ 1889-ին Միացեալ կր բաՖոնուռ, նոկիսոն,Թաչօլուղ, Ֆոսհւչրջանենրի՝ ճայ նոր վարժարաններ որոնց ուսուցիչ կը զրկովին նկպիստան, (Արաբփվաոս), Քիրէճ, Եփեսոս Փոյսէն Զէ Նոյն սուսրին չրվանաւարտներըի Զէյթունիկնդիոնականի վարպետ մբ իբ ընտանիբովը, ժանչ Թուն զրկունցաւ երկարքաղործ զաւակը ձայնագրութնան, իսկ աղջիկը վարժապետութնանպաչածնը եւ իր ստեԴոյաճեանիսչաչաօնըվերջ կբ դնէ 1892-ին, վերցուցին: կը նյչանակուն զէյթունցի Աենտիթկչսխանեան, որպես փոխ ղի Հատնօրէն: 1896-ին, Զէյթունի ապազայ ուսուցիչ պատրբաստունլու կր մար Ծաղուպնանիչխանականընտանիքինկարձոյ Սանասարնանը Ս. Եաղուպնան: 1806-ին, ծրկանւ աչակերտներու ղրկուի Խաչիկ Թրւն ձր ԶՀյԹունի էջ Յ00, իշկ չրջանները՝350. 1805-96-/Զէյթունի կոիւքն լետոլ Մխալնալըլուծունցաւ եւ Զեյթունի դպրոցներն ծախբթով ալ փակուհցան ժինչե, 1898. ՓռլսոչլՓառտրիարբարանի 150 0աժ. 1898-ին վերաբացունցանՋլլթունի դպրոցենրը, տռարմկան Ցովչ: ԱՀարոննան Տնօրէն նչանակունցաւ Հնչուն ոսկր պիւտձճքէովի նաեւ Արարիսոսիեւ 1809-ին վերարբացունցան ուսուցիչնքրով: տասր Ալպիստանիվարժարանները: եւ բոլորն ալ զելթունըբ Սւսուցիչնեիու Համերաչխ կազմը էւ անձաժեմատ չափով չարոնալը ծերկայ Հետզծեոէ այակեթտներոււն Թուր նրատի առնելով եւ միեւնոյն Ժո ուսուցիչներուն անբաւական մանակ գիտնալով որ Պոլսոլ Պատրիարքարանըիր լատկացուցած դումարէն այլեւս ոչ մէկ նաքարակիտ չի կրնար աւելցնել, 1902-ին, գաղափարմը կը լղացու Պէլթունի չորս եկեղեցիներուԹազակաՖութիւնները կազմել, եկեղեցիներունէկամուտները Հ«ակակչոիտակ անել եւ հրեդելիներու յատուկ ծախքերն աւնլցած գումարները դոնէ ծաղկոզներուն:1899-ին,Ս. Աստուածածնայ վանջը ժատկացնել նաեւ առանց արդիւնք մբ տալու: բացունքաւ որբանոց մր, սակայն կողմէ վարձ ատնեէն դոլքունքաւ: 1909-իՆՄիազեալ ենկերութեան Պ. Գտնօրնութման նր դրկուր Գոլաէնկիրինցի Տիգրան Գոչունեան, փոկ Ծով. ԱՀարոնեանկը մնայ Աւագ ուսուցիչ: Սակայն1910-11-/ -

-

-

եւ փանձնուծֆ չրջանինմեկնած է արդէն ԳՓոչուննան, տնօրգնութիւնը կր բազուին վարժարաններ տարին դարձնալ0. ԱՀարոնճանի։Նոյն Թաչօլուր, ՔիԱրոիոտան, Հեվիլքե, իակ կոկիսոն, կապան, Սխալ, ունին Ի. Բէճ, Արարվաոս,ինչպս փիչ առաջ յիչած ինք, արդէն լնչպլս ֆան. Ֆոնուղն, դարձեալ Մխացեալի որ ընեց դապրոցենրը, ք. ծրագրովեւ պիւտճծով, Զէյթունի տնօրքվերակազմուածէր

.

ու

-

-

փիաբժարանի 1910-ին2էյցունիաղիրանց Հակողությաւզմբ: վերին նության

որոնթ Հողածութիւնը կր լանմնուխՊոլսոլ Հայուծնացբնկծրութեան, Օրդ. Զարուձի Փչչտիժալճեանր: Փոյոէն կի ղիկին որպէս տնօրէնուձի մէջ այ կը բացուին աղջկանց վէրոլիչեալզիւղերուն իսկ 1911-12-րն եւ Ֆոր բացուած դպրոցննրու թիւը Աչակենրաննրու վարժարաններ: սրաջոօններ մէֆ մճր բելացաւարաներուն կառավարութեան կբ չառտնալ, ժողովուրդը կը կուղզուին, կբ բացուին, միւա կողմէն ուաուցիչներ էձ, իր լուման չի նայեր, չէնք անանէ ոբ ապագանԱ.ր. դիտգողին կր չինէ դպրոցինՀամար, դրամ (ու տայ դպրոցի ճամար: Ռրթան ուսման Համար տղայ լատնելեւ Հեռաւոր որ դժուար է կրլժունյու, բարձի զպրոցներղրկել, վերին ժամանակները աւելի Փաղաբներու կեղրոնները ծրթալ փաեղաւ ուսժաֆ Համար այդ Հեռաւոր դժուար դոճշացումտալ, որովչետեւ չասեր կր դիժէին, որ զիփաբողեերու ՐԵՆբ ղրկենբ: ամէ կողմէ կր Տակաւին դպրոցի ծրես չաեսնող դգիւղացիներ մեր տղաբն դիժէրն եւ կրաէին.«Մեր դիւղթն մէջ այլ դպրոց բացենք, բոլորին ալ (ր զխոստանար ալ բան սոխվին,մարդ Իլլան»: Մրխացնալը ՅՑ շոգոծազում տալ: Միայն թէ գիւղացիներըգոհէ առնուազն վերա պիշի տրամադրկին,եւ կրքնջ պիտի չինքին դալրոցի Համար եւ պիտի Հողային ուտուցէրկլարկանի, ծնփուած, օդասուն չենք ժբ չի Թոչակին մէկ երբոբգը: Գրւդացինեիըընդառաջեցինայդ պածանջեւս Արեղինի դպթոցեեր: ննրուն եւ բացունյանիրենց գիշղերուն մէջ ուսուցիչ դիկունցաւ Թարությւն եղիսծան, որ Փարաբիւժիւկ գիր Համարի: Դարոքմբիլոռցուհցաւ Ֆֆաեւ վերջըՔաձանալ եղաւ՝տեղւովն .

ՉԷՀէսնիլիթ:

|

1909-է5 ակասածԶէյթուն ունեցաւ լսարան, ղեկավարութեամբ | կեդրոնականիուտունյութնան: ԱՄն կիրակի տեղի կունքնավինբաԽախօսությւնենը,լբազրականեւ այլ տեղեկութիւններ կր տրուէին: կր խօսէին ուսուցիչները, ֆօբթ. էեւոն Մելխոոնեան ծւ ուրիչննը: : կերդուէին ազգային,յեղափոլական եւ Հոգեւոր երգեր: իսկ Շրփվոնա-: : ւարտից Միութիւնը օժանդակելով Հանդերձլսարանի գործին, բալոու նանւ չէնքին մէջ, ուր կր չագիչերային վարժարանկեդրոնականի Ճախքինանուս, անդրազէտ արծեստաւոր,դործաւոր երիտասարդներ .

|

մարդիկ եւ կի սորմէին գրել, կարդալ, Հաչիւ, եւ ճաչավփածաս պատմութիւնը:ՇրջանաարոիցՄիուլթէանանդամները, յերէն լեցուն մեծ եռանդով փարեցան բեթացաւար» կնդրոնականվարժարանէն ծւ մի կարդալ չդիոցող զէլժոնցի պարզ արչատ գործին, այս ք.

|

Հնստաւորներ սորվնցան կարդալ գրել ուսուցիչննի պատիաստելու մաթով, Զէյթունի Համար, ապաղայ մբ ղիվուէրն Հեռաւոբքաղաքներու բարձրադոյն բնթացաւալրուներ եւ կեղրոնական Պէրպէրեան վարՓոլիս՝ ինչաէս վարժարանները,

Էջմիածին`Գէորգեան 2եժարանը, Արմաչ, Երուսաղէմի ժարանները, ճւ Սսոյ ժառանդաւորացները, Սանասարծանը, վերր Ածբաստխա, կարձոյ Գրուտա, Ֆարսոնի հւ. Այնթապի գոլէճները, Փարտիգակ,Ատավփաղար, ծւ այլ վայրեր" Հալէպ բարձրացաւ(ասորի) բարձրագոյննախաԶէյթունի կեղրբոնականը նւ արսոօնութիւնորունքաւ Հալէաստիճանին այդ կրթարանի Օսմ. տնօրչնութան (Մքարիֆ) կողկրթական կառավարութեան պի ժէ: ՀոՖ կր պաչտօնավարէինկարոզ ուսուցիչներ: կ'աւանդէրն Հաերէն եւ Հայ դրականութիւն, տաղաչավութիւն, Ազգ: պատմութիւն, առու

դիարար

նաեւ ՏՖէյէմաբ) (Եզնիկ,/բ Խռրենացի,

թԹուրբերէն լեզու,

քնամիլ Փաօսմանիէ, թուրթերէն լեզուով մէձէլէ, գաղվանինը չայի թարգմանած Տէլէմաքը, Մէզաքը, Իտքպինթ, կրլածսթէ, ՆԷՎԹ«ֆ,։ նածւ դիջաբանութիւն, բնական գիտութիւններ տէսթէ, Իջթի կրօնագիտութիւն(Մկրէան)կեղեցական պատմու(ըծնդանաբանութիւն) թճան (Մէլբիսէթիկ ԲՀնյ Մուրատեան): տելական կառավարութեանմէչ կեդրոնականիչբիանաւարտները փրրապինՄազրմէի անդամ, միաթանջըգ, դատարանի գրագիր, պաչտօննալ,վէրկի մէժուրը, սանտիգ ԷմիԳան» մէմուրը, ավուր ծի, ժայժիւտիւրի, անտառներու պաչտօնեա, կրքական Աքարիջ) «արկաձչաւաթ, էյթամ պաչտօնեւաս,Փէօլիթ էմինբ թաշորլտար միւտիրի Արբնրու տնօրէն) եւայլն: Զէյթունի չրիակայ դիշդրեուն մէջ ներկայանալի եւ երկյարկանի չչնքերը վարժարանն էին, որանք Հեռուն բարձի կրլրավին:ԵԵ կրի լինէին եւ դելի չունելող գիւղն առաջին անգամ դպրոց տսուցիչ զուղէին: Ջէլքուն կր կեդրոնականով,չորս ծաղկոցներով, մանկապարաէզովեւ չրֆակաբը ունեցած 11 դպրոցներով ունէին 1692 ճրկօնւ աչարկեթտութիւն,21 վարժարան էւ 67 ուսուցիչներ: Շրֆակայ դիչդերու դպրոցները ամէնքն ալ ննթակայ էին Զէ թունի Տեօրէնութնան եւ կապուած էին Մրացնալի ՕՇրջանի14 դպրոջնեին էին.- Այպիոտան,կոկիսոն, Արբիսոն, Թաչօլուգ, ՔԼՐՀճ, Փոռնուզ, կապան, Տէյիրմէն ՖէրՀ, ՀԵՎԻԼԱ Ի, Փալինց գիդ: -

|

նան.

|

Լ 23 Մոր ԱթեղինիԳարաբիեթիւթ ՊՀՀճսնիլիջ գիշդերը,Փնեարճադ: 1915-թ Համաշյխարձային պատեձրապմիվերֆաւորութնան, Հայ ժո: հւ ինֆ տարագրութեան ղովուիդի ոպլանդէն մազապուրծ վերապիող,

կոտորակուածՀարիչրոթուաՖ Հայերս: ձրի Հայրենիքի կարօտքն վեՀայրենիք, ոչ միայն այդ դպրոցները, այլ ծւ ոչ մէկ բաղդարձանը չէնթ պատանկանգուն, ամէն կողմ աւնը, աւնրակ էր: Զէյթուն այրած մոխրակոլ մր դարձած էր եւ վերն փուչ եւ տատասկուվ պատած,վայիի ծառերու անտառի մր տխուր երեւոլժը ստացած էիծատտատուն տեղ տել կը նչմարուծին ոն չէնքի մբ ժէկ անկիշնը կամ անկիւնաթար։ Դարերու աչխատանքը մէկ ձրիկու տարուան : մչջ. ոչեչացաւ: 1915-ի սկիզբր, Մարտվխի առաֆինօրերուն արդէն գոցունցան ԶԻ Թունի է. չրիակալից բոլոր վարժարանեքըը, Զէյթուն բունմց տարազի, ճամբան, ուսուցիչնէր, մտաւորականներ տարունցան Սարաչ նւ. այծւ ուր կախաղան Հանունքան, դնդակածարունցան, այրունցան եւ Տէր Զօր Բչունքան ֆարդունքան, ժիւաբոլոր էւ ամէն տարիքի։ Հայրննակիցներուձետ: ։ .

"ւ

Զէլթունի մԷջ գրչագրութեանարուեստը, կարելի

«գրչագրութեան դպրոցը».

գլխաւոր գրչագրող

| լ

Է ըսել

|

դէմքերը

չ

Գաբրիէլ սարկաւագ մարաչցի։ աչակնրաածէ ՁԶէլթունիվանրին, Բո 1526-1536 եւ 1584-ինդիուածՖ հեչոյէս նր Հառսկցուխ հրեք Հճոա-

|

|

փ» Գարբրիքլի դիրներ էն նչբութած ՉէլթուֆՖ, Սարաչ,երուսաղէ ցիչներն էին կարապետ Եպս.»ԹորոսՓՃեյ-, Ղազար Եպս. Ձէլուսու-

Թունցի, եւ Սաղտասարսարկաւագ Սքքաստացի՝ Փաղկողեւ կապող ԱկրտաւազդԱրբեպա. «Յուցակ Հայերէն 4ճռագրացդՀալէպ, էջ 323): Նոյն Գարբիէլքարխկաւազիգիչաղրած է նեւ Աւետարանմբ կեսարվոաս 1861-ին:կնսարիոլմէջ տնանուաֆ Կրչադրութնան) դրչուլթեան չարժումը (րիչ) մասնաւորապէս կիլիկիոյ լհոնագաւառներուն ժչչ առվաստանածմի բանի կելրոններու, մասնաւորապէս Ձէլթունի մէջ. տնսնուած շարժումին անդրադարձումըրյլալ կի Թուր (ԱրչակԱպոլաճնան,Հայ կեսաիխա): ՎասնգիՑակոր Հնի 1580-ինչարած | եւ ձեւազիբի ՍմբատԳունտատապլի (Պարոնտէր) Ցովշաննէսի1597 : ՕՁ ընդօրինակածչարականըխրլկջի օրինակն բլիը, նիլիկիանմատնանիչլ| րենն, իբբ անոնը վարժութնան վայր: խսկ վերոյլիչնալԳարրիքլ տարկաւազը՝մարաչցի, Հոն, այսինքն կիլիկիաիսկ ծնած եւ ղործաֆ է: 1088-ին «Ճաչոց դիր» մբ գրուած է Ք գիս Տումարպնեայ: Տ. մելարիա (Թոռմարպա), ի Հայրապետութեան Սսոյ կաթողիկոս» `

:

|

Սբ. Ռւխոիս՝2էլթունցիծովչանեեսինեւ վեպիսկոպոսութնան Տ.

Ցակոր Վրղվին Մովշաննս

Եպսկ. վարաձ է

ն.

նահւ.

որդւոլն

Գոլսոլ

1590-91-ին: Փասրիարբութիշւնը 1628.-30 Թուականներուն Զէյթունի /2 Աստուածածնայ վանքը դպրոցի Ֆֆաղկածֆ դրչազիավրան աակերոներունդործունէութեւան կայաններէն մէկը կր Հանդրսանալ Թումարզար 1560-1584-ի Թուակաթողիկոս Ուլնեցի Խաչատուր երաժիչտ, Զէյթունի հաններուն

մէջ կեղեցական մրն էր: պատրաստուած ԴարձեալԶեյթունի մէի րաբունապետ ղուկաս Վրդ: կեղնցի եւ կեղեցի(Քղի) աչակերաութենէն,Զէլէր եղբօր ՄարկոսՎարդապետ Վաճան Երէցի Կչրչապետին) թունի չուրը Հաւաքուսֆ էին բազմաթիւ այակձրտներ, որոնցմէ անունով ծանօթ նն ժեզի Վասիլ եսյակ., ցավոր Ջէյցունցի, Խալատուր, կովխան է. Ցովչաննկաէրձցնքրը: Վածան Երէց ՁԶէյժունցի գրչագրութեան արուծստը սորված էին ՍարգիսՎրդ. Հեղանցիէկամ երզինկացիէն:ՎաՀան Երէցի մէկ զածւ ւան Հր Գրիգոր Վարդ:Առտուածարան Երջանիկ Աչոչուած) բաեւ բունապլեւտ գ«լոգնաչանճար բազմաբեղուն ծնունդ, խոձեմփմացակաեւ հութնաւմբ կատարեալ (ժատաությամբ» Ա/ոուան186

եւ

538), որ

րր Հօրը Վաձան ՔՀնյ. ԶԻ Թունցիի թաջ քարտուղարին դոիծը չարունակած է եւ իբ կարգին Լ Զէյթունի մէջ գրչադրութեան աշխատան վարկ տուած թենլրոււ ն: Գր. ծղպս.վախճանածէ 1003-ին: Վաշան Երէցի միւս զաւակն էթ Երէց Իր Հօրեղբօրլր ԱւետիսԵրէց, որուն որդին՝Սովշանեքս Գրիէ: գոր Եպո-րառւանորդութեան չրիանին դգրչադրութեամբպլսաարած Խաժեւ. ՎաՀանԵրէց ունէր երեթ հղբորներ՝ Ստեփաննոս ՔՀՆյ-, նւ Ներսէս (յուցակ Հալէպի), որոնց վերինը նղած է եկոստանդին պիակուլու: Հուն վը տեսնենքուրեմնոբ ՎաՀաննրէց Ձէյթունցի, Ինչոլձա ծւ դերձ ընտանիթովր, պարագանծրովը այակերտներուվըՁէյթունը եւ մասդարձուցած Է Մ1Ե դպրոց մը գրչազրութեան: կնտարխա նաշորաքբար ԷԹոմարպզա՝ որ կարֆես Թէ իր աշխարձաղդարկան դիրՓովբ կապուած է Զէյթունի, այնքան մօտ էր այր՝ այսինքն Զէ Թունի դպրոցին, որ կրած ե աղդքցութիւնր եւ կքրլով մը գործակցութիւն մր ստեղծուած է: Հոն կր տեսնենք Զէյթուն մաբդուած դեմքեր, ինչպէս Ցավչաննեքս եպս- Զէյթունցին եւ իր որդին կակոբ Վրդ- ՁէյԹունցին 1588-ին, պորս Քիչ առաջ յիչատակեցինք, Գր1028-1630: ծպակ. Մերունը կամ ՓԳարոնտէրը Ցակոբթարտուղար Ջէլթունցի պատխատատուած մէկը հղաֆ ըլլալու ամէն նշանները կան, մասնաւորապէս այն ժամանակներուն ամետիտոլ եղած է Զէյթունի առաջնորդ

|

եւ

արունառննրուն՝ գլխաւռի գիտութիւնննընՀամարուսծ քրկու է. նոլնիակ ԶԵՐ եւ գիչութեան մէջ նչանաւոր եղած ճրաժչտուլթնան ձեռին տակ: Ծետոյ անցած 6 թունի մէչ, Վածան երէց գրվապետին չ Սեխոսրաննիր: քո 1804-ին բնդօրինակած է Հայլպ, ուր 16002-րն մբ Կուցակ Ի վերֆոլ անցած է կնսարիա, ուր 1008-ին է չարակնոց եւ Հոն բնղօրինակած Հալէպի) եւ վերջապէսգացած է Երուսաղէմ մր: Քաջ բարտուղար ՎաՀան երէց եղած է ուսուցիչը է գանձարան է Սսոյ (խութ Ան Ցակոբ տարտուղար Ջէյթուֆնցիին։ ընղօրքնակած է Խահւ օրինակ մի որմէ օգտուած չարականէն Խլնեցիի ըոչուած) ժէջ, որպես լաւ, ընտիր, եր ֆենչչավայիին Վաճան Երէց զէյթունցի, 8. ֆաչեանիմայր ցուցակ: . բոտ (Հ. աառորդգորակուածչարակնոցի ԻոՖ է. խուլ (րֆորֆելոց) Այ» Սաոչ առաջին վարժապետը՝ ։ եւ Խլ(գիր իր չարակեոպբ ԶԻ Ցակոր ո ր՝ Արպոանքան, կրնալ պեղել Թէ, կրէ «1 ԵՐ ոի Թունցի բարտուղարէնյնտոլ (Քարտուղար Յովձչաննես ծւ է զջայգ «րինակած 1021-ին կնսարիոլ մէջ «Մայսմաւուրթ» մը հւ բազում աշխատանոքչմինչեւ Հարա. զտիչ բնութեամբ Թուղթբնրեէջ, կ- Պոլսէնեւ Մպաչանէե «Թու գիներով երուսաղէմ' էէ Զէյթունի լով, ով կրնար պնդել Թե մէկ ուրիչ աշակեր այսինջն ՁՄով«-Քարտուղար(էյթունցի երմ դպրոցին: Աշիկ, եւ (բ եւս, Ծակոր Ջէյթունցիի պէ« վարպետմբն ձր որ կի զրէի մարդու մր տոկունությամբ ծաղկէր իր Ճեռագիրը գաղափարական եւ : ճիգնրովը զայե զլուխ Հանելով: «ԴՎՐոցԸ իր ՋԷԹ»-Ֆի թէ ախան, Ուրեմն այս փասանրով | ծւ նանւ Համար գործելու ննսարքրամինչիւ ղրկէր կը չակերտները զործունէու- : Համար: նիչին թոլ վարդապենտախանին արդիւնարերելու Մ. Աատուածածին Թրնբ, իբրեւ կայան լրնտրելով Թումարզայր տքանձնջ ԶԻ կր ժամանակամիջոցին արդարձւ այլ վանջը, ուր առած տակ ուսումնական վարդապետներու վարչութեան թուն ուսում չունչու ։ գործունէութիւն ժբ, ուղղակի կիլիկեան վարդապետննրու Ֆէն

.

:

"րԱ"

:

.

.

|

`

ՇԱՐԱԿՆՈՑ.-

:

առ ի Սիչատակարան.-«Փառթ-:--: Արդ անկ ելնալ կատարեցաւ հւ Առաչին է կնսարիա՝Հայն մալրաքաղարս կապադովկիա, որ Ս. Սարգսի, Մ- Աատուածֆածֆնի անունն Ընդ Հեվաննաւ է Մաժակ: միւս եւ. կան ի օզնութիւն բրիստոնէրը:Արդ, որ այլ սրբոց, եւ սա ի Ճեռւամբ անհարժանդգիչիՅակոբ Քարտուղարի դրնքաւ (608) Մայի" երում Հայկաղանտոմարի, ՌԾԻ Հմականութնան 3. Տետոն եւ Մսոլ բ կաթողիկոսութեան ամսոյ ԻՋ. աւրն եչի եւ եւ արի ռաբուլառաջնորդութնանջաղաքիս բա ՑովՀաննեէսի .

առտ

Է

ճապեաին՝Գրիգոր Վրդին

ՄարտիրոսԵպաին:Արդ, էրքոս անվթաճանայից եւ սարկաւագաց, որբ տնսանեչով հալ աղաչեմ զղասս զժակոր Ձէլթունցի է. զծնողա զառ կամ ընդօրինակելովյիչեսչիԹ.. եւ հւ զուսուցիչն ԻԺ զբա Քարտուղարն, իժ զնովչաննկսե ղմա Զէթունցի Վածան երէցն ծւ միւս վարդապետինիմս ՀեղանցիՏէր Մարտիրոսին,հր աչխատեցաւ ի լուսուցանել զոսկին։ Դարձեաը ղաչետզամննեսնան,որ տնսանկք զսա կամ գաղակվարառնէք, անմեղադիր լերութ սխալանացնւ խոչորութնան գրոցս, զի զարիպ էի էԼ եւ արկա ւոթաում դառն եւ հ նեղ ժամանակիս, երէրծաղ ն

ա-

չ»Ի

տատամանայչկաթ

ի մէջ այլազգեաց

որ

ի դօրացեա

են

ազդգթ ի էւ մա-

բազում քաղաջ զաւառք վերայ ազգաց աւէրէցան ալիքն քանդեցին նւ աւնրեցին... Հաց սուղ էր զայս (օր) արի, որ Ե Ք. ներա եւ Լ. 30 տիրՀէմ Հացն ը ժ մի դետի կճրույ «Շարակնու»: (եճտարան ասէ Թէ ցամարնսցիսէր բազմաց, ոչ ոթ ի մարդկանչ ի րաս խնամք չտարան, Հանապազլայի քւ տարակուսնալ է «Հմշէրին իմ Ճէյթունցի Մղատնսի բայց Աոաբթելն որ էր վաճաԽա ու տանքի դիս իչի օտայն ռական, մխիթարէր մարմնաւոր մեբակըօթ հւ ըմնլքօք Էւ ասէր եղբապը,մի Հոզգա,ծս Հանձ զթեզ այս դառն, դժուար աչխարչէն։ եւ լոէր խեղճ ձայն թաղաթին մքԸ Գերմանիոյ, որ է Մարաչ, որ էր սով եւ սուղ: 19 ՉՏ արրէմ Հացն ի (20) փարա մի. որդիս իմ անդ, ոչ կող կայր, ոչ դնացող: Այսպիսխտառապանք զիքցի, զՇարակնոցս,թ լաւ Էւ ԸՆտի օրինակ Սնո, մականուն որ խուլ կոլի, այլ մինքարան ոչ ունէի, բայց ՄղանսիԱասքծլ սարկաւագն Հային բւր զնուվՀաննքոն էւ դժայրն Իբ Մարթոյն--եւ

եւ

դիծքի

ստակ

ՃԱՇՈՑ,

է:

նեսարիա1684,

Ս.

Առառառուածաֆքն եկեղեցին պածուած

Ծիչատակարան.-գՓառթ..Արդ` գբնցաւ ձեռամբ լոզնամեղ անձին ժովաննկս Երիցու, ի մերկիրս Գֆճրմանիկո,ր գիաաբաթաքս ՁԶէյցուն, ընդ Հովանեաւ Մ. Սարգսիզօրավարին,Ս. Փրկչալ վառին, որն լուսոյ Ս. Աստուածածին քւ Ս. Հրեշտակապետաց, եւ ի ԹովձաննուԽարապետին, եւ Ս. Փր. Լուսաւորչին, ծւ Ժակորայ Մֆրնայ Հայրապետիննւ Փարսումուլ ծւ Թէոդորոսի զինուռիին (Սբ-Փօղու-Փեարոսր 2եչնաւորին, Ժռոցած չ

ՄՍ.:։

Զե

Մ.

տաճարբաոր

Ս. Հայրապետութեան

էն, յանուն արբոյն

կառուցեալ: եւ ի էջմիածնի լուսածեժ աթոռոյն Ֆե. Թակորբը առտտ

ոգիվոի

եւ. ԱԴաւիթՄոր էրջանիկ դիտապետիծւ. տանա ռաջնորդութնանմերոյ նաչանգի՝ Ֆ- Գրիգոր Աստուածաբանբարբունասիտի:

Չիլինէ"յ

ՋԵլԹունի առափին Թուրջ բնակիչնքրը- 1541-ին Տրապիզոնքն պետի մը առաջլազազգի 14 Հոգրննը, Հաճի փպրաՀիմանուն նորդութնամի, իխիինւ ոճրագործ կառավարականՀետազլեդումներէ Զէյթուն ՍէԹ իչխանին մօտ խոչ տալով, կու չան, րապաստանին տուրփծ ծւ զինուորութենէ Ասոնք Սուրէննան թաղբ կր Հաստաստուին, աղատ կապրին: 1882-ին Ազիզ Փաչայի դէմ, զէյթունցիներու կողջին ծ. ՉԷռբիւբ կր կռուին: Արլ կորին Ֆէրիզ Օղու Մ:«մէ» տիկ տուն ԶԵՐ հղած ձին: 1895-ին ՄէՀէմմէտ Քաֆարար դփյնան: 0-1 ժամ արծւմուտքը. Զէյթունի թունն Հեռացան:Այժմ կը բնակին Հեռաւորութեամբ գիւղ մր: Կոկիսոնի էւ Զէյթունի միջեւ քւ 1բ կոչուին «Հաճի իպրաճիմ ուչաղբննր: Հին սնրուհդը գիտէր խօսիլ Ֆամւ Զէյթունի բարբա Թունդ Թլնամինեձրէին զէ/թունցիներուն `

'

|

։

:

'

.

: լ

ջուրը Առողջական Փայմանները : - ԶէլԹոԻւնիօն են: ծւ աճախ Նիւձիւնէ սակայն Տուրտբ առողիարար Ձմծուը2: անապատիցուրտին պս չի վնասնը, որովձեոք, Ճէյթուն նրնջ կող| մէն լեոնքրով պայտպանուածե նահւ ՏՑուրուն։ Ամառ նորչն այնլ բան սութ ջրներ:Միայնսչունը, Սեպ. Հոկտ. ամիսներուն, երբ Հարավի այգիննրըը(Ֆէվրիչին Ձորը, Խախմէն, Անբ Ձոր, Ղարօղլոն լ Ջամիչձեգի (չամչրնուն) Համար քանի մը կոչուած այդգնատանները, ։ Հասարակընտանիքներով . չորա զբաղածկրլրոնզելժունցինեը 8. արեւին տակ եւ Շուղրբիգետակին մօտ դողի, կրակցաւի, մա։ չլարիայի կի բոռնուին անոնցմէ ոմանք: ՌՀբիչ, մասնաւոր զէ" «խանդուցիւն դոչութիւն չուներ, ինչոր Թունցիներու յատուկ, ոն նման վերագրումներ ըրած են ժամանակին ռոման անիրաւօրէն ԶԵԻ | ֆրանկախտիմասին. ինչպես ամէն երկիր եւ ամչն քաղաց, | թուն ալ Րունննար սովորական եւ ամէն տեղի մեջ ծանօթ Հիւաե1900 Թուականը Զէյթուն բժիչկ մր անդամ չուդութիւնննր։ Մինչեւ Պոզօդլննց Պուզոխ Նազարեթը,բժկութիւն կոնը, աէր Միչին Թաղր տեղէ վրայական առած կամ Համալսարանիմէջ բբԱնիկա ու ժոչկութեան չէր Հետեւաֆ։ Հէքիմարանմբ անցած էր 4եռքը, անոր մըն էր: Զինքըճբ կանչէին, ականջ: նր : կբ Հետեւէրփրաթիսիէն դնչր Հիւանդին կուրծքին, կռնակին,բազկէրակըկը նայէր, ֆերժաչազ | մը ունէր անով «իւանդին տաքութեան կը նայէր, ըստ այնմ գեղ մբ կը պատրասաւրինքը կարդ մբ բոլանրով հւ իրծն ֆանօթ նիԶէյթո-նցւոց

ու

,

-

-

առ

ուի նուն Թերով Մբույն2 ծանօթէի աօլզայթօ Կրեքն) ոչին, նան. փոթորիկ չիչերով կբ Ֆախքըինքը Բես Պէզօրի կրպակի մէջ, փերծզակներու թով կր ծախուէր սօրթաթոռն։ֆարութիւն, կամ դող կրակցաւ ունեցողը, աճախ ինքը, առանց պուղոխին հրլթալու, այդ սոլֆաթոյւն փառնչր հ. «իկարի թուղթի մէջ փաթթելով (ը ձլորու ցինէր եւ կր կլքր: Հչարսանիքն ծաղկախատը, երբեմն Համաճարակի եւ բնոլթ կր ստանային մանուկներ զոՀչ (նրթային, ոմանց աչքը կի վ ք'աւրուէը, կուրնար,ոմանց ալ ծազիկիՀեւոթերը փոսիկներ նբ Թողուր: ինչպես ամէն Քաղաք, ծոն այ կր գտնուին չնչուռ, ծաղկար դքմթնը: Բայց ծաղիկը պատուաստր երբ գտնունցաւ եւ բնդՀանթացաւ, ծաղիկի աւերն ալ նուազագոյն, իֆոու, մանաւանդ 1900էն լիտոյ, երբ Զէյթուն ունեցաւ ճբ զէլթունցիԲժիչկր Մայրեր բազմածին էին, նւ առողջ ալ. մանուկննը կր ծեքին, սակայն աուողջապյածութնան մասին, ինչոյէս ասկէ վաթսուն տարի տուս ամբողջ Արան, Փոքր Ասիան, եխլիկիանչատ րիչ բան գլխին, նոյնն էր պարագան նաեւ Զէյթունը մէջ, այդ բազմածին մայբնրուՖ զո՛ւարներուն չատնիր դեր երախայ կի մեոնքին։ իսկ մնացողներիը ապրողների նրլային առողչ, տռկուն եւ երկարակեաց: Ծնող պաւակներուն միֆ մասի ժանչիրկ ոլլալին: Ռ-ԹԻ մանչու Վրայ հրեջը միայն աղջիկ կրլրար։ Այսպէս. Ջէյթունի մէֆ աղֆկայ սով Էրլլար: Զէլթունցիբաճախ Մարաչն, Այպիատանքն,ծիւբբւնէն ճարս կը Ո6ՇՇՁ) եուսարմատբ կբ ենրէրն Մախեդրէին:Սափարծա(ՏՈՂԱՁյ, եւ բաչէե, Կ ուացնէրն անոր ջուրը (շայպոթ դուրսը պաղծցնելէլետոյ կբ խմէին լօղացաւ (րպ ունեցուրները» Մաջարոնի Հաստութեամբ ծւ. ԶԵՌ աւելի ժր կոթին մքւովբ փաաթուած: Հիւանդ մր Քրոանցնելու Համար երինմն ուսինի կանաչ անրեւներով, ճիւղերով կբ իստաեինՀծիւանդինմարժինը, մոտոլ Հաստ վերմակով մի ծաֆկէիե, մինչեւ որ րանքը: Քիչ հտթբ Հեղեղի պս թրտինջ մր կր ՓՐԹՒՐ: մէջ ՀՔարաւբաղիջ)կոչուած կերպ մր ունէին Հայաստանի Քրնցնելու Համար, որբ փոանդաւոր կր Հիւանդր կր խեզդուէր, կր մճոնէր ճրբեմն։ Ջէյլժունցիթ ունէին նաեւ ուրիչ միջոց մի ՖֆանրՀիւանդ ժի Համար, ծրւանդրնմարմինը կր պատէին ծոր ժորթուած Փիանցնելու այծի ժբ տաք ժորթովը նւ նորէն կը Փածկէին վրմակնձրով, իակ Հրւանդին ճակատինկր դնէին տառի կտորնքը, որպէսզի Հիշանդր չխծղդուբ առաջ նկած տաբութենելն նւ ջրտինըչն։ Այս կերպով անբուժելիջատ մր Հիւանդ ութիւնեքըփուժուած են նրբնժե,գոնէ ավաս կը Հաւաստծինչատ մը Հայրենակիցներ: ԶԷյժունցիթ«միրթի փժաջվաթ կրսէին այս դարմանումի եւին: Երբեմն ալ Հաւատացնալ Հիւանդը կաժ իր պարադաֆքըըբժիչկի

տնղ քաշանան կի կանչին: Քածշանան կու գար թանի մբ գլուխ Աեծձտարանկր կարգար Հիւանդին դլիուն, Աւետարանը բժչկութնան զցաւաՖ աղօթրբ կարդալք մետոյ, : կր Թօթուէն դլխունՀրարատնա' նանւ ոի Հիւանդին | Հրւանդին վիճակը (ը Թեթեւնա: կր պատածի կր ծրարած այլ բանի ծայբն մէլալիթ սոանֆին փաշանալին: | Թոսչկինակը, վը կարդար, եւ Փաձանան Թռչկինակին կառնֆէր վիաչ ուի դրամի : աղօթթ մբ կրեէր եւ թաշկինակը կր բերէին Հիւանդին գլուխը կր «Նարե» ճբ մր Հիւանդի պարագային ծանր ։ կաղէրն:իսկ ֆոուո

Հիւանդը Սուրի Սարգիս եկեղեցւոյ Քաշանան: պելթունցիներ Մոա- : 1890-ին ոնէր, կամ կ'առողջանար: կամ վը բայի կառավարիչՍալեչ Փաչային դիմեցինբժՓիչկիմբ Համար: Ռր: պէսզի Ջէյթունցիթ ազատին կարգ մբ պառաւական, անավարի մաձ պատմառածձե. . դարաանենըէէւ դեղերէ, որոնբ չատ անդամ ԱՀԷբիմ : ՍալեՀՓաչանԶէյժուն զիկեց Մարաչ բնակող Այնթապցի անուն ԹԵ փոաչայեն որպես որբ բժիչկը, ։ պյուճան Գալփվագնեան մաունցի զէ յթ Թունաւոր չատուաոտովի դրդուածյ ծաղիկի ծւ ճուկներ մնոցուցած ըլլար նիլիկեցինիր «Մարաչ կամ Գճրմանիկ . վը Վէ: անդրադառնալով մասին մէջ այս Հատորին Զէյլքուն» Հերոս 11 Յունիս 1931 նամակը, (առ Տ. Ղճւոնդ Քաճանայ նածասրետնանի : է, ոճիրը վնրագրուաֆ Աալուճանի Հեթիմ : որում ձողբացնալ Եւ Կիլիկեցինիբ զրպարտութիւնէ, սաուղուած նչմարտութիւնչէ): ափ։ կողմէ կաւելընչ նանւ Հետեւնալը-- «Ֆորթ. Գայփագճնանզուր 600 զէյթունցի մանուկներ պատուաաչ է | Թէ ամբաստանուսծ ղթ եւ Մեռցուցած։Մինչդեռ ինքը Հատած էր թունաւոր պատուաստով էր նեւ փոքրիկներ 1890-ի : զի թանի մի մանուկներ պատուպատած եւ այլ Համաճարակիզոծ գացին: ԶԷՐ ' ֆաղկավաոի, կարմրախտի ար թունցիչ Մարաչի կառավարութիւնըամբաստանելուՀամար այդոլէս : ձն . խնդիրը»: Ուրրչ զէլԹունցիննրալ նոյնը վկայած Խնրկարացուցեր քն. բժի մ զեյթունցի է կունննալ որ Զէյթուն 1900-ԷՆ /հտոյ Տորթ. Լեւոն Մելիտոննան,ոի Պէյրութի Համալսարանի բժշկական ծւ կր ծառա ճիւղը աւարտելով կր Հաստատուիիր ծննլավալըը : : 1նւոն վարակունրով Թեֆոխոե սակայն ատենները Տոբթ. 1913-ի այնտեղ: եւ կի մեռնի, Ծանբ եւ երկարատեւ Հիւանդներ ծրբնմն Մարաչ, կամ պատգարակով, նոյնիսկ մինչեւ Այնթապ կր բերին կննդգանիով «Գչօր իրէց» կարդար մե

սուտ

ՏՖոբք-ՇԼՐՐԻԹԻՆ:

Զ:լԹոոնցիք կանուխ վ'ամուսնացեէինիրենց զաւակնքրը: Մանչերը 24 տարեկանին,իսկ աղջիկները 14-չն 17-ին ար18-4Ն մինչեւ 20 փրարու առյուծ ՑբէՆելլին Աժուսինները դէն աժուսնացած սրբութիւնները բարոլականն բարձր եւ ալային, բնտանծկան -

ու

:

Ֆազարսոկբ պածուքին։ Հազուաղքպպարագայի որեւէ անձաւատարմութիւն կամ թԹելքեւութիւն, ան այլ ղուրոնրէն բծթուած կիներու կողժէ, խիստ (եբպով կբ պատժում, Այսպէս պարագայի մբն ձր ոթ Կօղպայիը Թաղի Շծրաժեաններուն տունը այրնլին նոյն Թաղճցի սկառոուախանդիր երիտասարդներ, որովչետեւ ադ բնաանիջին մէլ որ Մարաչէն Հարաիր բերուած Հր կասկածներու տեղիտուած էր հո Այս կինը Շ ծրամծան Պօղոսի տղան Մարաչէն բԲերաֆ վարմունբրումթ: էր: առաջինկինը մեռած Ըրալվ, երկթորդ անգա ամուսնացած ձր ան: կանուխ աժուսնութիւնները, սեռային բարոյականի մասին զէլԹունցիին ունեցած խատութիւնն ու բարձրգաղափարը, թոյլ չէի տար առօրինի բարարնրութիւնննրու: Ու այո իսկ պատճառովանծանօթ էին այնտեղ սեռային, ափրոտիտնանՀիւանդությւններն ու ֆրահկավիոը,Ջէյթունցին մինչեւ որ չատ ծանը կերար չզիւանդանար Բժիչկի չէթ դիմեր, օրինակ այն թուականներուն, նրբ այլեւս բժիչկ կար' Ու այչ պատճառով ալ լսճախ թոքատապէն, դալկախան, ֆերժէն, ատամոլաղի ցամ անժարսողութնեն, տկարուլթեեւն Թաջըէն կը ժեռնէին, որովձնանւ կր դիմէրն ըժիչկի այն ատեն երբ ալ ժքուՖելու ժամբ Հասած էր, եւ Տթ- 1. Մելիտոննան ցաւով կրաէրԹէ «զիս ԱատուսԺ կարծեցիք որ այ վիճակին մէչ րներ րների զէլԹունցին ամէն Հիւանդութնեան Հիւանդութիւն չէր բոծր- ուրեմն կաբեւորութիՆ չէր տար հւ ատոր Համար ալ չատ փրկունլիթ Հիւանդնքը կր մենոնէին.մանաւանդ այրեր, որոնր չատ անգամ Հիւանդ վիճակով իսկ գործի (12թային: Ու կը Ժեայինչատ մբ մաԽումենր ի Հօրէ որբ: Ու զէլքունցին անոր Համար ունի իր առածը որ կրսէ. գգէօյն օզաուղր, օգսուզ չէ, մէօլն «ղաուզն է »զաուզՀայրազուիկ որբրբ չէ որբը, այլ մայլբազուրկըի ՌՀրիչ առած մրն ալյ ունէին քուրբերքն լեզուով, Հաւանաբաթ ազթատ լթուրբնրու կեանտա Հէն առնուած.Ֆուխարակրգ չոռ կթի, չոռ քիչ կէթիըր: Այսինքն աղբատությւնի կոխի կի բերէ, կոլին ալ մած: ՋէյԹունցիթ Թէեւ արիւնով առողջ էին, առոյջ զաւակներ ալ ունենային, սական վերոյիչեալ պայմաններունտավ, ինչպէս նաւ տնտեսական, տաղաթական սեղմումներու պատճայով, առողջապածութնան մասին Քրենց տգիտութեան երնսէն, (էեւ չատ ճբ ֆնկին, սական թիչեր ողջ (ր մնային, կապրէին ու Հետեւաբարդանչլաղ էի իրննց աճումբ: Մանաւանդ ԹուրթԽառավարութեւն Զէյթուն մութ դորֆիԲո ի եր. ՋԷյԹունցին «րանդխտանալու սովերութիւն ալ չունէր, փանաւանլձրկար ժամանակով եւ Հծնւաւոր վայրնի, այլ պատճառով ալ մարուր մեկնած եւ մաջուր ալ վնրագարմած կրլլային, Հայրքնիը՝իրենց ընտանիքներունծոցը, ծրկիբն կարօտի իրենց Հո93

գիներուն մէջ, Վերին տարինեընէին, որ չատ աղթատները-րէնչն. Հոն բամպէր- կարգ մի ժարդիկ Ատանայիկողմերը կերթային, ՄՏ պակի գաչտկրուն խոտերը կը զատին, քանի մը աման, իսկ կարգ մբ զէյթունցիներ, Ջատկի օրերուն կր վերադառնային:

հւ այլ պատուղներուվաճախաղող, խնձոր, սալոր բնչպես նանւ | ռորդներ կր ճամբորդէինԶէյթունի չրջակագԹուրջ ԳԵԼԵՐ: ինչեւ Խունի, Լորչուն Արըտըլ. ծւ. Ղուրունօղա, Թանըը, Ֆէօնկէլ, Թէրէր, իրենց այգիներու, պարազննրու բնբքերը կամ ոտնամաննձիը կը ծազիչ մատի. ալ իւղի, ցորենի ձւայլնի «նտ. մեռն փոխանակէքն կնրթային Մարայլի թուրք չպուտներ»շ, վրայ Համբուող զէլթունցինեի դիւդերը ՇՔիւրթիւլ, ՆՒտիրչք,Մէօքէկ, ոմանք ալ մինչեւ Զուդուրօվաւ : Էլօղլո: ԹՒճճՐլԻ: Խառնը, Պուլանըգ իրենց տարածննրըկր ձախին Ֆանւ որսացուած սուսամ, Հետերնինկբ բերին հւ. (ի գնէին բամպակ, ոզ, ամիռչջ մարմնովը դեռ չքնրթուած, նրբնմն ալ անոնց դավուրման: ' ծ. նետիր Գզրար, լպուանքր, կը գզքին Չուդուրօվայ Քիշրթիզի մեծ եւ կամ չատ չատ տարիին այս վերջինները նոր մէջ բամպակ հրկու ամա պանդուխտի . բարքկեեդանինկբ գառնային ՁԷյուն, Հասած : կարճ կեանք: մբ յետոյ: ՋԶէյթունցիինմեծաղոլն մասը, որ Հասակին, արդէն քաջառողջ էր նւ: ձր այլեւս էրիատասաիդութնան իրենց ազգային տարազը, | միկար կապրեր ԶԱյունցիա "նին էին, միզածասանրբակազմ Մարմնով Հայծրքն-րարբատյը բննց առանվին բարձրաշասակէին ծւ առծասարակ սակայն : բարձր, կէն բիչ մբ

բազաուու- լ կաթճաճասակներ

: բիչնրը «իկարէթ կը ծիձնան. գործածութիը չատ բիչնր ոգելից ըմպելի ըն, Բնչպվս եւ ան այլ Հարսանիբի մբ կամ բուն քարնկենդանի ալ Ֆէին, Ինջութի առիթով կբ խժէին դին կարելի է ըոճլ Թէ զէյթո-նցիին Հարիւրինբննըսունըհւ աւծլին ոչ կր ծխէր, ոչ ալ օղի կր խմէր: Քաչառողջներկ'ապրէին մինչեւ 100 ծւ. աւճլի տարիներ: Մեր Հծայբհնակից ՖէօմյէԹ ՔՐ գրքով կր իչէ «Յուչինթ-ի մէջ ննրկայացուսծ Արձգին նւ դեռ կապրէր, որ 125 տարնկան էր գիդի Չիվի Մքարտիխիբնանը 1895-ի պրատքրազմին գէլԹունցիկիճիւկնան Մխացականը տարքկանին նաւ Քէռուկոնց Փուտուսր որ 100-ր անմասնակցածէր: ինչաէս | ցուկ էր կրաէին, Այս Ֆերունին ն. էր կինը փաղվիտը, (ածն ճաէ Փէօմ էթ, որոնք իրենց թոռներուն թԹոռնձիրտանելու տարիքին աած զանոնք մօտէն ճանչցողննրուն, կողմէ հրեն ի էին, բոտ չ պատժածննրուն,ամառ իրիկունները թաղաբին արեւմածան ծայրը: Իրենը տան դիմացը, օասուն բարձունքի մր վրալ նտտած է բչլային,

ԹԻՆՖկը կազմէին

Զէյթունցիներուն չատ

.-

լ

«ա-

ու

մարողներդ կօչկարներ(փօսլթալ փշապանենր, որեպաններ, առծասարակ

Ֆման։ Հին Հերուսներու վաղթանդամ

եւ պատանծակներ Համակիրներուխումբի մբ մէջ երբ Թաղի աղիկունք կուժնըը փաղաբինզերքը նաշատակԱղբիւրի իրենց դոյլերն ռուցիկ ջուրէն լնցուցած՝ կը վերադառնային:Մճրունիին արթուն մեալած էր Թ:` Զէյթունի ժինչեւ ամենքն աննշան անկիշնի ժիրոջթը Հեւ ամուսնացած էր, որ հիիտասարդին տուներուն մէի ոբ ազֆինը Աղուռր։չ- կի չարունակէ էնչ «ժի» տարած էր «Հետր: Իոկ տիկին կլրաքր, ՏՒտվԱՔ,- ր ոսկիուտ ձեռթերըփիչ 4ր մեր բարձրացուցած է: 0կս բառձրը ա«չիչթ էնի մառցիլ է», բնչ (18մ մառցեր ծանօթ չեղողննրուն, բայց իմաստ նն զէլթունցւոց Հոգնբանութնան ժբ կը ղէյթունցիին Համար անոնք պատկերալիցնչանակութիւն

օատանան, օՓուած

Զւյթունցիին՝ դիցարանութեամբ: Փրիստոնվական

Ան կ1ալ տարօրինակէր։ Աատուֆոլ մասին ուննջցանգաղավիարն մէջ խոչոր ոսբնւակուէր Թէ Հայր Աստուած բաղմածէ եիկնից վրան բացուած է աթոռի մբ վրալ ՄՔԻ սեղան մր առւֆեւբ, կէորաս: Հակա տնարակմլո ԱմճնակալբՀայ կաթողիկոսի անուանաքանկնրու ԴՐԱՎ մբ դեմքով, պասդվառծլի,ալեվառ ժօրութով, տադի փետուր անունները, ոթոնց ժբ ձճոքբ։ կբ ԴԻՏ այն մաձկանալուներուն նրկրի վրալ մարդիկ մոռավերացած է: Բաց Ինչ

կեանթը

այլրանվերը, երբեմե այդ անուան անունների ջնջել (ր մոռնայ նւ ակէն կարդ մր մաՀկանացջուներու

ցումներ(ունենան,Աստուած

ալ

անցնի տանկներըչատ կապրին, մինչեւ որ օր մբ վերարինաչքէ տնակը նւ մոռյած անունննրուն վրայ խոչոր գիծ մր քաշե արդ մը կր Թաճախ ձիւանդներ փոբի Հիւանդութեն: մր կամ արկածէ ծւ մճոֆէին,Իժիչնիչդոյութենէկամ ֆդիմելէն վէլթունցին կ թաէր:

«Աճոլբ եկնը էր,

ճոռ»:

կբ Հաւանութմամբ փոխադարձ

ԾՆՈՒՆԴ

ԵՒ

|

ՄԿՐՏՈՒԹԻՒ

Ցղի կնոջ օրը պէպէրը այնա) վր փուցալ կնքապոպին | (Անքածայր ծւ տաներքցին տեղնկացնելուԹէ ութ օր նտթբ կնունը, : (մկրտութիւն)պիտի ըլլայ: Եթէ ծնածըմանչ է` (նրաճայրը(ուրավասնա ծնած

դաղնակինճի ռառռոււիբ է ոի աւան օրէն բանէազի,(շռվորութիւն որ գիտականկամ էժշցական ոչինչ ունէր Եւ կր կարծուչը Թէ պէս բննչով մանուկը քրտախաչ չրլլաի եւ քաջ առկուն կրրաքխ : կերաձայրըեշ աֆեցիներուրախ զ բլլային բածլով 40՛ /Խ. չախմոյխ մթ Ք/իլցութ: Հրացանմբն ալ աւեյցաւ): Մկրտութեան պածուն կնքաճայրը ` : Ֆորածինին վրալ մէկուկէսկանգուն մեւտաբթանար կոոր մբ ճբ ծաձա Սէր"ձրբ մանչ րլյաի, իոկ մոգածոյ՝ աղջիկ ծրեխայինՀամար: Կնրա-: եւ կի Հայիբ կանուխէն թոտոովանէր ճբ Հաղոբդուէրքնքրեւ տանծրձցըուք օր իրենց կինձրէն կը մելուսանային: Արու ճրքիոային մատաղով եւ ԳՓատարադու մզրտությիւնը կբ կատարուէր: Սետոյ : կեքածայբը նորածինըդրկած նւ. զոյգ մր վառ ժո բոնած, զդեսեւ : տաւորհալփՓաՀչանանենրու դպիրներուբեկնրակցութեւժբ «Լոչո է

աիդ.

ու

վուսույ»չարակաձիծձիգելով մկբտուողին տունր չէրթա, (ին,ուր նոնստած մարը Բածինին է րլլարմինտէրի մր մրայ՝ծածկուած Հաբոնութան թօղով: կնքածայիիծրախան կբ դնէր մօրը տոջեւ, նւ քե մանչ ըլլար կրէր: «Առտուած մնսցական ԸՖէ, Հօրով մորով մԵծՃայ», ծէ աղջիկէ. «Ապատուսծ փոայիրբչու ինք»:Սանամ 722ոլ լո-

Ֆարծնչովկնժածօրոռբը կր Համբուրէր:Պածպանիչով արարողութիւնը վերջացնել հաբբ կր սկսէր կնունքի Հացի ճաչ, զոխ ուտելով եւ չնորչաւորնով կր մեկնին: Սանաժալրըմինչեւ մաՀ անխօս կր 40 օր տունէն մնեախվնթքաձօիՀե դուրս չէր ծլլնր: Ական Նչաաւոր օրեր սանամայրը կնջա«օր ամէն տարվինուէրննը կը ղիկէր՝ փեչվ չիչ մբ «ղի գինի մրդաղն, քալկինակ Է.պՆ. պարունակող ֆրար մրբբնկննքաչայրը ժկրտութեանառթիւ ջաՀանային1-65 դածեկան չբ վճարէր, նոլնչավ մին ալ էնեղլեցիին:

|

| ։

:

| : :

|

ՆՇԱՆԱԽՕՍՈՒԹԻՒ

ՁէյԹունք 124 ալ օիօրոցէն չանելու այէչիկ Հր մէ անբմառտ սովորութիւնը կար, երբեմե' ՋափաՀասութեան տարիքն ալ աղջկան 12-14, Բակտղուն Հաժար՝15-17 Իֆդունուած Համար՝ էր: էնչ որ «խալ ձր Ձէյթունի քմային Համար: Ամուսնութիւնը ծնողլբներու

Աք

ապարանվա

ոռ

ոսկիՍուլթանՄաՀժուտի դրամ,20.-Յ0 դածշնկաննոց լեն7 ազի Նչանախօսութեան Պաակինմիջեւ 1-3

տղուն

ԲԱՐՔԵՐ,ՍՈՎՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

ֆղուն

կողմէ աղջկան ծնողքին աաա զոյգ

մը ապոճօն նւ

կը անձեր հորեւ նչան: ու աղջիկը իրար տարի մամանակկը թողուծի աովորարար:Մանչն Հանդիպում ըլլար կրարմէ խոչ» չէին տհաներ նւ նրբ պատածմամբ այցելութեան կճրթային, կու տապին.Բայց խնամինեըփոխադարձ նուէրննրով եւ կնայի, մանաւանդ նյանաւոր օրեր Հարանատքա մ օգոնհցած օրերը կօրձնրւծր էշ էթէ Ֆչանի պսակին բարքկաժննրովփ փեսացուն մճունէր՝Հարսնցուն անոր

չրֆանին նչանախօոսութեան

փոջի հղբօր կամ եղքօթորդւոյն կամ պատկաննալաղզգաոոծմէն ձրկրորդիժը կր պսակիին:

ԱՄՈՒՍՆՈՒԹԻՒԽՆ

15-20 Հարսանիջիօիք որոչուէր՝ Հաճութնամըբ փոխադարձ Եճրելու, փայտ Հարսանիթի ֆորիներովհանու անտառը կերթային Երբ

հւ դարձիաութի ուրախութիւն կերուխումընելով ՎԵ(իպ է Ո 'բնէին:ՀարսանիքիպատՀրացանաձղդութիւն՝ բաղարձին

երթ

ոէ

բաստութեամբկբ պրաղուէին,կր խԽոստովանէին կը Հաղորդբու

հւ տիրացուննրով քածանանքրթով ւէինւ Ռւրբաժկէս օրինՀարանեւորնեի կիւլկատարելու: ճարդրում-զարդարանք աոունը ('Քրլթային, Հարսին տուն:Հանին: աղջկան պէնկ տեղիկունենար երբ Հարսնեւորներ աղջկան պգնսաներըփնսային կողմէ լիոն Ազասը-պաչին՝

մրա

ափաէմր դրած` կը տանէր աղջկան։նիներ կ առնէին ափաէն,որուն Հարսը, ոոսն երծցկինըկբ Հաղզունցներ աղջկան վրայիդղնատներով նւ դպիրներ կբ Հինաէր ձեռքնըը եւ նոյն միջոցին ջածանաներ ես, Դու կքրգէին. «խնկի ծառի նման քս, Բարի պլտուղ ինըկնալ րգը Հանդքպտուղի Համ քս, Աստուածածին,մեղայ քք Քաղցի փեսային Փածպանիչովեւ կը վերադառնային սար կր վերջանար կէս օրին վանքին փանածայրը9Ը Հրաւիրուէր փեօրր եր ոլն նւ տայինթաղի եկեղեցինեւ միտ քզեզեցիննրուքաճանանքրուն նչաԽորաննաւոր անմերու ներկայութեամբկբ կատարուէրնչանօրձնեքըի ծնրադիր,նշանները նճրու վարադոլըներըկր բաչուքին,Հանդիսականներ փակՀարկողմէ զովգ մ/ք առչարանջան, ուէին. փեսային կբլլոին մետաքս են հրարու կասլուաֆ կնթա՝այրը աջըոոլունծւ մախբ աղջկան Թել"Վ ժբ" Աւագ քաշանան հւ կը կեցնելով, անոնց կ'ուղղչր ՀաւանութեանբանաձեւիՀարցումը ներեքանգամ կիյնելով: պատասխանները, Հաստատական ուուսնարթ ծւ կ'ծրգութ «նչանաւ Աժքնայաղթ» չարականը Հանդքսբ (բ փակաու-

ր

ԱԱ

'

առեւ Մէջ դրուած կրյլար խնձոր մը կամ նարինչ մր, զոր տին մերկ րուժ իո Առապ-սգային կը բոնէր մինչեւ պասկադրութեան եւ լքազուծիին գլխուն վեբեւ։ բը խաչաձեւկք բոնէր թագւորին երբ ռլառշկըաւալոէր՝բոլոր ժողովուրդը նորապսակներուառջեւէն առկախ կանցնին, այրճը՝ վքաային, իսկ (ինքր՝ Հարսին չիչքալ ԺՒֆ ա պիտակ Հարսը ծածկուած կ'րչլար Համբուրելով:

ուկր Պաշպանիչով,Աղապ-պագին էկեղնցիին դուռր կմցած մէլ-մէկ ծւ լէպլէպի կր բոժնէր Հանդիսականներուն բույ չամիչ Հֆառօսր: ձեր զաւկին» մաղթանքը լանկերդգելով: Այդ օրը ներկաները փեսային ` : տոնի կքրթբայլին թազաւորբը Հաղունցնելու։ Օրը ՈՌւրբացԷլլա պաՀքի կերակուրներ կի դրուէին ընթրիքի սեղանին վրայ Թազաւոր ։ հրիկուն փեսան ՀրապարակաւՔի տախ բա: ծջբօրկողմէն:Ռւրբուսժ (ին մէջ տաթ ֆուրովեւ օճաուովգանք Սբնէր եֆ վոնթիԺէջ ու այդ միփոցինծնֆղանծրովկքրգուէր «Այսօր Անճառ»լո Ազապ-պային կարմիրԹանկագինապան Հաղած,թարապյլուսթ մէջբիդառքած՝ Բէ ՀրաւիրագիրԹաղերը պարտելով կր բաժեէր ժանրիկ գաթան կյոր անիւղ Հաց: Ուրբաթ օր փեսային տունը լեցուն հ րքարբազմութնամբ,էէրունաւ: կերութում Ազապ-պաչին ներկաներէՆ անաշկով

քբ-

սու-

Ք«գով

խաչերը

խումբրծնծղաներով 1նրՓածշանայական Արդարութեան)չարականը,իչ հրիտասարդները գէր» «Արեգականն եւ կը Թագւոր-եղբայրը Թագուձին Տրգձր Թազւոիզ, թերէն թուր մբ: Եկեղեցին դարին

|

։

քւ կբ «կար «րացաՀԵծնէին քրեթ Հինրու վրայ, եկեղեցիիբակն, տուն ճամբուն վրայ Հարսին ժիուն գլուխը կբ Դի նամութիւնըի կողմէ, որոնց բարեկամներու Քանիմբ անգամներ:

բունուէրաճախ

չ

,

զանլխոււ

փողոզինմէֆ տան առջեւէն ("անցնէր Հարսանեկան թքավփօրըդրամ կր Հաւարէր տիրացուննրուն Համար: ի` կ արգիպատուասիրողը հինունբ՝ փեսայինլուացումէն քորը, Թագւոթն թաղւոր հղբայիբ սեղան. Հ Ըլլաըխրախճանքի պատլրաատուած ծ. Ց. տարծկան պատանի ազգականնեառվորաբար: փնաային ժբ) «Այսօրծրկնայինքն ։ առաջանալը կր Հրամայէր չէր Թափօրին մէկուն Շամ այնպիսի կանչել փախացան»չարականը երգելով կր Հաղունընէին վենսան Ղուքէվէչջ մբ աւչիլ խաղ մը էն մէկուն, Ֆուսու "արեգ օրով, Շատ Թարաալլուս ափչպիսիբան: Խեղճ մարդր զոյգ մը գօտիով11 վուիգապե- ի մէջ բլրոսձ ՀԸ որ կճնանքին սեւ ՝ ստատական վերարկու մլ զոր վանածօրմէն առժամապժս կր կօչկ կամ ոչխար մբ Ֆուիրելով ազատիլ կաշխատէր, սակայն չեր ծային 5 դաՀեկան դինթըչրքապատողնեվճարովի Գլուխըկբ դեքին Ղավուլ»,բաճանայի" ջաճախ-եւ քբբ բերանըհանար՝ Ընդունունը ոնւ սեւ «Գույ աբալուլ լու լույ, տեսակ մը գդակ չուրի նուրբ ժնտաքոէ փուչի մր փաթըէն 8-10 ոգի ձեռթերնին բարձրացնելով կիջեցնէին անԹրւած 2-3 կանդուն երկարութեամբ,ոտնամաննեիր Այթոպի կիչիո- . ղաղի ձայնով մբ գոչելով ափի Թեեւ Հարուածներ Թավփօիիկբ չէՓթայի կօչիկ: Թաղւոբ-եղբայրնալ նոյն ձեւով Հաղզուածժիայն ' ճարակ աւչողին գլխուն, կամ ֆեսը գետին կը նեին: տան Ազապ-աշչրն չիջոֆ՝ վերարկուն կարմիր: Եիի զգեստաւորումի արարողութիւնը լրտնաի՝ ա առջեւ. ճարսը դեւ ձիէն Հասնէր փեսին 45Թագւորը Թազւոի-ճղբայրըէւ ազապ-պաչինկբ ֆնրբաղրէին, Հարսին, որ ձեռքերը խմոր չաղունլու ածանան : կոնք մը կը ննրկարացնէր «Պաճպանիչչով(օրձներ զիրենթ ն. մաղթանրով մբ սուր մր կը ւով կը չարժէր անոր մէջ Փնսին մայրը պատուճանչնափ մը փքծւ. փեսին վրայ մանձճնէր փեսային որ շայն ընդունելով իի ընկերներուն Հեր, կար- ։ Ֆա գեղին ԹԻԹԵղԷ փուլնբ կբ ցանէր Հարսին դով (բ ՀամբաւրձրՀրավիրեալնքրունձեռթերը,լըւնլով. «Առտու | Աղթատնքըըփէնչոի տեղ գարիի Հատիկներկը նխոին։ Այգ պաշուն եւ չեռրծաւոր արաց մաղթանք նրխատասարդներ առանձին աղջիկներ : Թաղին իչխանը կբ Հարցնքի փեսին Հօրը Թէ ինչ կր նուխիրձրՈՐ ու 300-1.000 Համեմատ որթատունկ Հարսենի առանձինտավուլ զուռնալով երգէին նր պարէին Հարսին. ան ալ իր կարողութեան բոլոր փեսան զիչերը: նրիտասարդներուն խատիւ արգիլուած էր ժանել Ի կի նուբրէր իբրեւ ճարսին ցմած սեփականութիւն,Հարսն նուռ մը կբ ներու մէջ: Շարաթ առտուն գոց կոլա: կանու Ազապ-ալաչին, մրերէն ԱՆվնէին, սական դեո դուռը դոչնականնէրուն, : ծ. ք. «Խտ Հատիկներ Քաճանային փեսային կքրթային Հարաինտունը, ուր թատրուէր Հարաինոր ամբողջ ուժով կր զարնել դուռին Հանան Հարօին 4նութիփնսային ԵԹԷ կ Հարսը» աղագակքը: կու տար՝ կատաթելովնախապաակըը կբ ցատկութէին,մինչ ժողովուրդը «կեցցէ Ծետոլ Հարսը ձիու վրա իսկ փեսան Թագզւոր-եղբայրը Թէ Հարսբ չատ ժողովուրդը կբ խորի չատ Հատիկներ ափին ֆորիներու ու վրայ նատած ճի սոանէինեկեղեցիՊատարագի ամի տան կը մաղթէինԹէ մանչերը չատ ըլլան: սոր ունենայ Հարսին զաւակներ ճւ մբ Հարսի դլխունվրալ Ժեքիէցիկբ կատարէր պաանը: Փճսայի Հարար առաջնորդինահղ ժի ոբ այրնիէնփարադոլրով տաքս ժաղաեով մբ ժէլմէկ փոթրիկ խաչ կր կախէին եւ փեմէկ ձեռքը, Խճճորով թաշկինակը վ բաժնուած կըլլար. Փնսան սուրը ռային պարանոցին չուրֆ խաչամեւ ուրար մը կը փարթթեին.ձեռն միւշ ձեռքը բոնաֆ՝ խլխանինկամ Աւագ քաշանայինետեւը ոտքի ալ կու տային ծայրքրը մետաքս ծոպերովԹաչկնակ մր, որուն գինին վայծլելէն քորը մատաղն վրայ կի կննար։ Հարանեւորները բքածճանաներունեւ

ու

ուչ

ու

ու

ու

'

է

|

ու

|

Լ՛

|

կը ցիուէին: բարեմաղթութիւններով

Սետոյ փնսան, թաղւոր-եղբայրի ԷՇ Հարսնիթի էին ճաշելու:Սիներն ալ վաաչխատաւոր ները կբ նրգերը փագոյրին ետին կաչխատեինկերակրել Հարսբ. Փարերե մնե տունէն երբ Փարսին սնտուկով կրբակի, մի տեւէին մինչեւ կբ կը պրկումր օժ։խոր, որ կբ բաղկանար չապիկնէրը, Թալ ինակների, ղուլպաներէ, թասակներ:ծւ մանը ձեռազործնէրէ, որոնք կր բաժներՖու

ու

«չին փեսին աղգականներուն: վերջացածկրլրար երկուշաբթի բայց նորապսակնը Հարսանիքը փեսան արլ ութ «օրեր ութ «Ի վերջ նը մանէին առագաստ. նւ ամն ր Հայկերոյթի ծրար նը կնքածօր տունը կր գիչերձր անունը կանչեր՝ լակլու տեղ տխաղմուկյով տրուէր: ԵԹԷ մեկը Թագառտր կի դատապարտուէրը ժը ռուգանքժուալոու զոր ոչլար կամ արջաու պսակադիր քածանան Ութ «ր ետքը Կրնէին։ ժորթելով ուրախութիւն ծւ խաչր վերցնելու. երկու ամոլները կր ՖՓերաղկու դար ուրաիր ըէրն քաշանային առջեւ, որ խրատներկու տար անոնց փոխադարձ մասին. իրրեւ թոստովանաձայր կր թնլադգիր որարտականութեանց մերձաւորությանժջ չափառորըրալ զգուանալ անկէ` ՊաՀրի,ելբակի եւ Ֆէրունական Օրծրը, նւ անպայման դադրիլ յղութնան ռային նչաններչն սկանալմինչեւ ֆննդարծրութնլնհաբը 48 «ր Այս կր մատնանչէր պատումները կու տար իրր եկեղեցւոյ օրէնջ 2.000 դաճչերանծախբ Հին օրերուն մինչեւ անսասաքլուվփոանդները: մէկ գիչնրուան . (ըլբար Հարսնիքիժը. տակայն,վերֆերլըՀարսանիքները մէ կր վերջանային եւ ծախթը Հազիւ կէոր կրլլար։ Նոբածարսի40 15 շթ մեայէն հոքը տան եօր ետքը Հօրը տունր կր տանէին չէր խօսեր սկսուր պապինԱձարայրին ըէցկինը ետ կր բերէր: Հարոր նւ կեսուրին Հետ՝ մինչեւ զաւակ մի ունենալը, իսկ կեսրայրին Հայբի)

`

.

ա-

ու

`

ու

'

Փեսան աչ (բ ծառայէրՀլությամբեւ Հիւրծիունոռտբերըկր լուար: եւ Հեւ ` ՎԻֆԻՀ ալուին (աներ) զիբբչ մերին նչշոքանչ) չէր Բօանր՝ ռանց ստիպողական Հարկի, ինչպես Հարսնիթկամ մած, անոնց տու։ հւ Հետ ճւ չէր կոխեր, Թ: ճրթաի՝ Հարին Ֆր ոթ կերթար, Հար- : : ԷԼ զոթանչին եւ Հեւ. ոի Նժան փավփսալով կր խօսէր աներոֆ արգ այ ննրելի էր զաւակ ուննետլէ նտթի եւ եթէ չունննար՝ նրնթ տարի :

ա-

հաբը"

ԹԱՂՈՒՄ

ԶԱԹունցիներվէրչին Հաղորդութիւնը (ր կոչէին բամիա պէչօր սրաչար).առանց խոստովանութեանեւ Հայոիդութեան մեո(վերջին Տլ Մեղք էԼ դժբալխաութիւնկր Համարունր,Մձնողին բերանն ու

|

կարեւոր կը անպէին եւ քաշանային Հոզւոցէն հաբը փամել աչթերը լոգանքիջուրը ոաբցնելուկրակը չուտով կբ կբ լուաղինդիակը եւ Հեռու

կր նետեին ղզամարէին եւ կիսավառւ փայտերը տունկն մաճ կը պատածձի'Փավախնալով թէ նեոնթոչ ոբ կր դորֆածէր՝ բնրանը եչխարի կտոր մը մեռելին տանքը կանգուն կտաւ կրբյրար: ժո կու տային. պակը դնէին,ձեռթն ալ Երուսաղէմի խունկ կր կալոյս-պատանք տանթին վրայէն կուրֆրին վրայ Երուսաղէմի Հորէին: Դագաղը, զոր լէչվծտ րանուանէին,չինուած կր երկու կաիգ կարդ ծրկաթ չղթայով իրարու միացած զերէ՝սանդխաձեւ 8Թէ Հարութ» ըլրար՝Թաղումը էթկրորդ «բը կը կատարՆնջնցքալը՝ ուէր Պատարագով.զնրֆերըոնսուկով Թաղնլու նորամուտտովորութՖ Մէուդոծի տեսարանըԷբլյար սրւթանմյիկ: ժբ ակաածէր" Լաց եւ ազգականներիանոր զղնատներէն մասեի Խոյին մայրը: քոյրը գովերգի ողբերով մինչեւ գերեզման կր ՀԵունենալուՃենռթերնին՝ տեւէին դագաղին:Բացառութիւն կր Համարուէինպատերազմիմէչ ամայնլայր ամք էր` իրրեւ նամճոնուները, որոնց վրայ բարձր խավեր ճաճատակիլիջատակինՋրկիր կինձը ճամբու վրայ կամ երի լոէին Թէ ժաշ պատածնրէ` մինչեւ իրենց տանր դուռր փորներնունջուրբ կր Թափէրն եւ Խորէն կերթային չուր բէրելու՝ աէրէրուն ագակիը իլբոլու: էբրեւ եչան Ֆեջեցնալի եւ ՔաՀանային թաղումը մենծ Հանդիսութնամբկր կատարուէր ըեդձանուր կրլար: քաղաքինբոլոր խանութները կր փակսուգը ուէին եւ կիրակիիՀանգամանքկր ստանար այդ օրը" Վախճանողին վանթ կր ղրկունր: Քածշանային Օիիլոն, սեւ զղնստեղէն) կողողչումոր Ֆախբուվ: քու տուրա̀նձճական կնքաՀայրը Հողեճաչրհր օրՀնութեան ու

ԴԷ

աա-

ԸԽՏԲՈՒԹԻԻԾ

ՔԱՀԱՆԱՑԻ

ԵՒ

ՋԵՌՆԱԴՐՈՒԹԻՒԾ

ԶԷլթունցիննի թաշանայիընտրութեանմէջ վերին ֆայի բժֆախնդիր կր տրուէր քածանայիօճախ սերունդներու: էին. նախապատուութիւն էն չոեղեկույթիւն մասին թողն ժողովուր Ընրելին սմբողջկեանքին դողութեան կամ մր ունենար, անցնալ կբ պածանջուէր. 6Թէ գէլ դեպ մբ, ընտրութիւնը(բ բնկանուծր: Գատծրազմի մարդասպանութնան մէջ ժարգասպանութիւնըրանցանբչէր ճկատուծը ըեդծակառակը: Հին եւ ՔաՀանալի բնտրութեան ատեն նկատի կառֆուգին նանւ բիչ-չատ Հմուտ ըլլալը, զարոզնրուկարողությւնը, Նոր կատկարաննքրուն ինչես նահւ ֆիզիչոան ազգասիրութիւնն արաանխազփասիրութիւնը, փաղմն ու կորով Ընայացութն կնով Հաւանութինն ալ կառնուչր ու

:

|

-

դիվուծլով: | առաք ժողովինկողմէ տաներէցփաճշանան 4նունագրութեեքն ` նւ. ժողովը Հաւանության (էտմրը ճլդելէ ջը Արժանաւորութնան ղդթովմր Ս. Աստուածաձինվանքին եպիսկուլոսէն կը խնդիէր վարդապետ մբ նւ. Առան. Փոխանորդ քածանան պրկել րբնֆգարացուն միանալով թաղին իշխանին, բնենելու Այս երկու եկեղեցականները եւ տաննիէցին՝կ̀ի ե րեջվոխոանին, Թաղականութեանքարտուղարին, ընեծայացուն կազմէին անդամներովքննիչ ժողով մբ, ուր Վարդապետը եւ կանոններու կարգ հկեղեցական կբ բքննէր Աստուածաչունչի Ըլոին՝ ըխտբութիչնը կր մասին: երբ պատասխաններըդոլջածուցիչ -

ու

կը տեղեկացուէը Շպիսկոպոսին, որ որոչուած օրը Արնի բերելու ճամար բնֆարացուինկնբածայրը, վանքէն աղաք ուտուպատկանածծկեղեցիին ՓՔաճանաները: Խլխանը,ծրէրիոխանը, Հաստատուէր

եւ

բլխանին12 դապատայինեիր̀ ոթոնչ ցիչները, ձայնաւոր աչակերտների, Թաղական կր սնպուէին խմբովին վանք կերային հւ. Հանդիսաւոր կը բնրէին. աճագին բազմութիւն Թափօրով Ծպիսկուլոսը քաղաք կծաէՐ դիժաշորելու- էրը գաղու Փետրուի կամուրջը գային՝ Եսլեկուուը գիէն վար կիչնէր, կը զգնատաւորուէրէւ «Պածղլանիչջով զագաւորՖ չարականին հբդքժողովուրդը օՐՀենյէԽոքըՀՓՔրիատո ցողութնամբ թափօրը կուղզուգր դպի եկեղքցին այն Թաղին, ուր պիտի կատարուէր ձնոնադրութեան խորձչուրդ Այդ օրը Շաբաթ կբ կատարու կոչումի արարողութիւնը: բորը քրլլար ճւ հրիմլուան բակին մէջ չուր տաքցնելովխոչոր դէյդիւչիւնի անկէ առաջ Խկքղեցիին մեֆ մէֆ Շչաչավչոն է6նթ)բնֆարացունկր լուաին. լողանջի կու տար կնքաճայրը կամ անոր կողմէ որոչուած մէկը՝ քրբ տիրացուննր «Այսօր Անճառ»ը խհրիկուանկի վպարնուլինհնեղեցիին քրդին փայտէ եւ պողպատեկոչնակները, չորս Թաղերչն ժողովուրդր եկեեւ կի կատարուէր կոչումը: Կիղեցի կի չիմէր գունդաղրունդ, առտուն 4քունադրծր քւ նպիսկուուը (բ պատարագծր,կբ բակի կօծէր նորընծան։ եթէ Մեծ ՊաՀջի մէչ չրյլ«ր՝ կնքաճայրը 2-8 ոչխար մատաղ կըեր եւ չուրջ 100 Հոգիի ճաչ (ը տրուէր, ուր բաժակնքը կը պարպուէին, բարեմաղթութիւննքր կրլլալին նորընֆալին Բ. Համար եւ ուղգավաու երէցկնոջ ւղրեւչատութնան Եպիսկոպոսներու ալ բաժակ Ասատուսծասէր փլիոսն-ի կննացը:Եպիսկոպոսն քառացարկէր ՖՆանւՓաջամարտիկ ճԵ- : ներու դենացիկըբարձրանային վւաժակներ -

ս

-.

:

ժողովուրդն կբ գրկուծր, փնամբով պատրաստուածապաճքի կերակուրներ, զոր նորընծան չէր կրնար ապառել եւ կը բաշխուծին Ամէն իրիկուն «ԵկնսցէՖեւ գլուխ մբ Աւետարան կր աղթատենրուն: դէժբի րնթացքին Օ0-նորբնծան եկեղեցիին մէջ, ռրու կարդացումրթ ծածկած պածարանինդոնչն կբ մաներ կեղեցին, գրակալին առջեւ մունջ Հարսի նման կր եստէր 6- Աւետարանիընծնրադիր լուռ Թէրցումէն էաջը կը վերադառնար պաճարանը: Քառասներորդ օրը քաՀանայ մր կու գար եւ կր կարոարձրնորընֆային լուացումը Եւ կը Հագունցներ կեքաՀորմէն նուէր ճնրմակեղէնները,պարնդօտ, դգօԵպիսկուղլոսին տի էւ մէրաին մէչլածբ ըսուած վերարկուն. կնքածշայբը նւ ան ալ նորբնծային փիլոն մը կր նուիրէր: աջաչամբոյրկու տար աարոեննորբընծան Սետտարագթ քո անդրանիկ կթ մատուցանիր Հետեւեալ (առաքՊատարագիաւարտումէն ետքբընորընծան պգծատաւորուած մատաղը կնքածօրմէն պլատրաստուսծ նորդուէր իբ տունի, ութ օրՀենլուլԹավօրով կը վերադառնարեկեղեցի:Առաջներըսովորութիւն է եղեր օր նորընֆալին կինը չրֆապատուիերէցկիններով, սաւանով հ. վերմակով ֆաֆկուի ն. ականջմըը բամպակ Թիուի եւ անոր Աւնտարան կարդալով դլխուն վիայ նորընծանբանի ժբ տուն լ անոր ծԹչ նորընֆայիննրէցկինը կարծուի եղեր որ մեկնի նր ընքնրցումին ձայնը կր մեռնի, ինչես պատածերԷէ անգամ մլբ Ֆոէ այս ծիծաղելիսովորութիւնը: նած կարաղեւռ Եպիակուլոս բրնծան հրհդնցականզգնսանքրէնմերկանալ քոքը, նրկրորդ անդամ լուծելով այն օիկու դար տուն եւ կի մասնակքւր ճաշկերոյթին՝ ուան պածքցողութիւնը Անկ հոջը ամբողջ տարի մբ չունը ոթ չէր կոխեր եւ նկեղեցիին կից սենեակ մբ կր բնակէր պաճքով անջրենլով օրը, բացի Շարաթ ն. կիրակի օրթծրէ, նրբ խղով կեԶէյթունի բարուր եւ մատաղ կրնար ուսոնը: հկեղեցասէր ծայբավեղ եւ ժամերդութիւնը ձին. ամէն օր եկեղեցիչերթալ ամօթ կի Համարուէր չաւարաածֆոչ ոջ տեղն կը չարժձր- արարողութնան պածուն մեկնիչ դայթակղութիւն կր Համարուէր եւ թաղին խչիոսնն տաներէցը պատճառըկը Հարցեին. կոիչի կամ «բդիկ տսոնն միայն կլ էին, ինչ որ բացառիկ դուրս ժողովուրդըծւ Աւագ Փաճշանան պաիաղգաներկր Համարբուէքն:

շր

ու

ու

է թոսներուն Համար: Ջեւնադրութնեանօրէն կր սկսէր նորընծային քառասունքը, զոր ֆ»բանջընկր քկեզեցիինխուցը փիրնով ֆաֆկուած՝աղացջով Սաղմոս եւ Նարեկ փարդալով եւ փՓածանայական մապածութնամբ: ու

:

վարժութիւնեքրուի կերակուրը ։ սզարտականուլիւնենրու Նորընծային

|

ՋԻՅԹՈՒԽՑԻԻՆ

ԿԵՐԱԿՈՒՐՆԵՐՖ

ՈՒ

ԽԱՂԵՐԸ

:

:

տ.(ինչպէ: Օէրիոոխ, Զէյթուն Հարուստ էր արօտավայրերով: այնտեղ արօտատնլիները, գրախատանման զարի, Իկէճի, Արոչապիրի սննդառատծաղկախառնխուռեր եւ կր կր ճարակէինբազմատեսակ մաջուր ֆջուրերը՝ Զէյթունցիներու զով Եւ առողջարաի, մէի, (չքոյիչ):Անոնց միսնրի այծքբոԽոխազնքրը մսացուկննդանիները՝

չու Համեղկ բլլույին:Նոյնիսկ ՀեռաւորԻրաբէն,Սուրիայէնբազայուեւ»ճի ինրէին խաշնարածներու Հօտերոչխարնեթրու մածազար Ենիոիւննաներուն Գոլամնաններու վաճառականներ, տուրով պբաղող ուրիչ ընտանիքներու արօտավալրերըՄինչեւ աշնան վնրիերը արածին ալդ Հօտերը հ. լետոլ կր տարումին Հայեպ, Մուսուր էւ կը վաճառուէին:Ջէլթունցիթ իրենց ալդ չապիչներուն Փաղտաստ Համեղ միաէն կր չինէին իրենց կերակուրները:Զեյթունցիթ կր պատՀում ջուֆթ», դօբաստէին (ջիւֆաէ) լոչածոյի տնակներ, ինչպկս՝ ք.

էէօբԲուֆթօ, մժէչէ«վԲուֆ», օռուղովՔուֆթծ,Թօթու Քուֆթօ, ճանգիկ, գէիփի կամ կծերքիկ, Թուղով օ».ՖԺ», «իժինտովբուֆթն, նկարադրնլըչատ բրկէօվ ջուֆթօ, էաղլօվ ջուֆթօ: Ասոնց բոլորը կր չինչին Ֆաեւ ղդավուրմօ,ղավմօ, Հիրիսէ, զոր ճրկար «յոռի լար:

ինչպէս Վարդանանցի Հինգչարթին կի չինէին մասնաւոր ժամանակեննը՝ եւ Մ. Սարգիսիչաբաթական բուն Սուրր Ցակորա Բարեկեեղանին, կամ

վերփաւորութնանՓարա նւ. կիրակի «րէրբ Բուն Բարեկենդանիկիրակինեւ ՎարդանանցՀինդչարթի տեղի կ 'ունձնաի պաճբերու

(Ճիրի"), Հաղզաի Խմեւ Հթացանածղությիւն, մականաձրութիւն ժրարչաւ, ուռուցոծ պապա (ֆրանսացիներու տասխան,էօժպէջ, ըմբչամարտութիւն, (րային, (կուրծքը նւ կրոփօլիչինելր),որ նրծք դերակատարներ կուզ չինուած կաթէր լեցեծլուը եւ դէմբբ Խակը արունատտականօրէն այիւրութածուռուցոծ պապանվնսան, իր Հակաակորդրեւ նչանածին սած կախծօղը երէսը մուբով սեւցուսած,թովէն կախուած աիրաՀծարը աեւ սած մր (ֆրանսացւոց արլրթէեր) Թիթնղւ, զոր (ր գործածէր , վիայլ կթ զարեէր: որոլէս վածան եւ միայնդամայլնթմբուկ, ոիու ճիգ Ամերիկայիպղնձամորթնրում։ դաւազանովմը, գլուխը փֆետրապարդ մբն էր, պճնուած կնոջական ճոխ Հա- ' պէս: Հարսը նրխիտասարդ | Հարարկր «լարին ընդարձակտանիքի դուսանքրով: (ւռուցոծն մբ վրայ, ուր խոնուած կրլրաիծբկսեռ եւ ամէն տնսակի բազմութիւն մբ' Սլաճ կախէօզբանկարծ ներա կբ մտնկր ուռուցոծը փախցնելով ին կը պարէր Հարսին Հետ: Ուռուցոծը Հանդգչած,ինքզինջը գտած է ու

.

կբ ճասնէր,կը փախպլնէրծակառակորդի եւ կր վերակաէթիր պարը կատակներ,տպլաոՀարսին Հեւ Այս պրարերունտնի (/ոՆննային Ի սէաճ վերջոյ կախէօղը կր սպաննէր որախօսութիւններ: նաչիքներ, ի բ բայ կը «րաւիրծրբլիանութնանուչադրութիւեր' պապան, ուռույոծ կբ միջամտեին,բժիչկի (ի Հծամնէր,ոշռուցոծի գիրակին,որ մեռած չէ ծղճր, այլ մարած է. ընդոստ կբ կանգնչր եւ կը զգար Թէ իր բերանը դեղ մր պիրի գնեն քարի կաժ փայտի փչբանքներ: Խաղը կբ վերջանար փեսային լաղժանակովըո սչաաւծլի ատահտականմրցում մբն էր: Հաբուստխ ճիոսրչաւթ նժո գ նենթ ւակներնէ որ էը փասնակցէինանոր, անոնք ռի բնի հնչպէս Մարկանենք, Բէասիլիսեն, Ն ճչանննք-ԳԷալճենք, կունենային, Եւ ճիաբչաւրեղի կ/.ւնննար տարի ֆազտապախենք: Խրաբարդենք, այն տարին որ ցանուած չէր բ Մարկանքնց դրարը (Թէրլէն), մը ժոԵւ Հանդիաատնա իոկ վաֆոիդտարին Չաղբրննց Թփարյէն: լար, ղովուրդը ԶԱյցունի տանիթներձն կը դիտեր, ԹՀ րոնց ձին պիտի Թէ Նիչանենցձինրը Ծաճախայս երչածէր մրցանակը, Բէտաիլիսննց կաշին ձիերն էր որ մբցանիչը կբ կտրին, երբիմն ալ Խրարարգննց ձին առաջ կանցեէր: Ջէյթունցի պատանիներունեին Նան. չանքինը, վիզինը, մէսգյիւաին Թուքինը, դէարվերը, Հրոձլիրինը, Թուռինը, տեվէրը, չո«վին էօմպէքը, դղանթարը, այախուկը, արատուն թարբվուկը նւ այլ

աղերը:

Հաճելի մարմնամարզ մըն էր նանւ լողալը, Շուղրի գնտակին մի. Լողալու վարեր էն այլ գքտակկն Հետեւեալ տեղերը Ձըռազօն, Շուղբ, Սմուսիկ, ԱվարուսնննցկԱէօլ, Հէատլվիրկոն կէօլ: կբ մբցէին ամուսնացածներուն Լողալումութին:ամուրիներ (ոէլիղանլը) նւ Հետ, Ազլի) կաչխատէին զիրար լԹաղել ֆուրին «չջ. Երկու ճակատկրյլային զիրար թաղելու կոիւ կբնէին: Ֆկարացած,պարաունյու վբայ եղող կողմին օգնութեան կր Հասնեին, իրենց դասակարգի մարդիկը Այրի կիներն ալ երիտասարդներունկողմր անցած կրյլային: ԱՀագին բազժութին մբ Հանդիսատենսներու Հաւաբքուսծ կ'ըլլար գետին կատ լճին ափերը

Ինչու» Կլարուէր մքոնող իխլխանիմբ լոֆորԳը (գրուագնքը զելԹունցիներու կեանքէն).- Զէյթունի չորս թաղերուն պետերը կամ հոանները, որոնք (խԹէյօր) ծներկը կոչուին, ժառանգականիչիրանութիւն ունէին: երբ իրենցմէ մէկը մեռնքր, լաֆորդին ընտրութեան Համար կրօնականդասը, մլրւս Թաղնրու իչխանները, նւ անոնց ղապրատայինքիը (նավերը)Թիկնապածներըկնրթալին մեռնող իչինին

ԱՆ ՔՆԵՐՈ Ւ Շ /Ջ

Ար"ՇԸԼԱՒ

տունը, մէքխոելկր բնրէրն անոր որդին, ՔԷ մանչ զաւակ ունէր, եղբայրը նւ վրան Պաճպանիչու մաղթանքենր կարդալէ ետքը, զայն կբ նատեցնիին բարձրադիրբազմոցի մբ վրայ. որբ իլիոանինանձրաժեչտ Թէլադրանքները լրենլէ լետոլ պայն կի ծֆանուցանէինիբ լԹաղբ ժողո եւ որոնթ պատրաստ էին յարգել ւ խան ն անլափաձճաս է: սոակաւին ւմ ' " Մա ԴՅՐԸ

աան բ Գոմուրդիո, աաամոր աան

Հո աաաԻն

:

)

,

աշՖանցութիւ

նաՀոզեկան զ վիճակմր չունքնր, հր չրիանակն մինչեւ ձեռաւոր չրջանննր խոսնձելի քրթալէ դադրած եւ ինրն իի մէչ ամփոփուած էր: Սակայն այղ սկսաւ ան դուրս դալ իր լեռժամանակը նրկար չիոնւեց: Դարձետը եւ նուտ սածմանեերէն Հետամտիլմօտակայ վաչկատուն ցեղախումբերու կեանքին եւ բնթացբին: Այ ենղծիէն ամենն եչանաւոիներն էին Թիւրթմէնները: Ընդձանրապքսխաշնարածձին նւ ամառները նիլիկիյ գաչանրէն կր բարձրանայինկիլիկիոլ բարձունքներըեւ Հովիտննրը իբրեւ ամարաձոց,իրենց Հօտքրովկը սաղրածուէինբարեբեր արօտակը մնային մինչեւ աչնան կէսր' Ֆիրացածէին զիլիկիոլ վայրերը ամէն կողմէրի տարածուածարդ վայրնրուն եւ Հարտտացած։Ասոնբ կիլիկիայն վտարած էին նդիպտականբանակները եւ տեղդաւորուած երկիրներուն աւնրակենրուն վիայ, թԹիւրթմէնննրուն էին Ռուրինեանց Զուղզուր Օվան (ՍՄորանիատ կը պատկանչին Անարզարալի դզաչոլ,

Ֆր

դած

«աղա:

Ը

"բ

«եփ

ու

դաչտր),Հայ

:

Է լ

լ ' չ

լ

լ: :

Ի

նրան խիտ անտառներընրձեց բազմաթիւգրէղնթուի

խչխանութիւնի անուանականէի, երկրին իրական արիր ասոնք Թիւրբմէններն էին Որպես քափ ձիաւորներսարսափ ձրաֆ վ զրլիլիոյ մէջ Նոյնիսկ իրննց կիները կայտառ, խրոլաո.գեղուձիննր, ուսզմիրներ, իրենը, այբնրուն Հետ հբբեւ ճարտար4եծւորներ, վախ Այս ցեղախումբերը ամէն գարնան իրենը արչաւանչի Այէրն ն. Հոտնրով ինտանիքներովկու գային, կանցեէինԶէյթունի Հարաւ Օսժանծան

սաձմանեերէն: արեւմուտթի

Աչրան, իրենց վերադարձին պիտի անցնին Զէյթունի չրջակայ արջառներ պիտի մտեկվՀալ գիւղերու մէջէն: ԻրենցՀերն ին, կոխկոատքին, ճարակչին արտերը, այգիները ձեւ պրարտէզներթ: Այսպէսով ամէն տարի մեծ վնասներու կ'ծնթարկուէին ղէյթունցիներ Ք. չրֆակայ ճայ գիչդացիներ: Այս կացութիւնը տաննլի չր Վէ եւ ղեկավարութիւնով Թունցիներուն։Սուրէն բչխանի նախաձեռնութեամբ վր գազմակնրաքն արչաւանք մը. կիխտծախիկիրճին մէֆ թերժմէեներ իրենց գիժացրըկր գտնէն 9Զէյքունի արչաւախումբի տղաբրո կրնեդՀչարին իրարու, թիւրբմէնների լանք(արֆակիիելած, փախուստի ճամբանկբ չունենհրքնցդոլբերով եւ կենդանին էրով: Զէլթունցիներուն չախմախլըըները կր գործեն, գնդակը կր տեղայ փախչողներուն ետեւէն, ձիաւորներքնչատնի նխնան պետեզերբի մացաունձիունմէջ, ուրիչննր գետր կր նետեն ինքզինքնին կր Խեղդուրն։ երեկ մբ ամբողջ կը տեւէ կոխւը, ճամբաներըդիակներով կր լեցուխն: Գիչծրը ու

ու

| ԽԻ

ե չ

վրալ կր Հառնի Թիւրթմէն ձիաւորննըկր ստիպուինչչարունակել եւ Հայ բննց ճամբան դոլի ամարանոցներըԶէյթունի ճամրբաներէն մեէ էո աւար թութ կո դառձան ատոմն մ. ապա րա ' դէյթունցի քաջերունՎեութիի Հասնող : Ցաջորդ տարխինսակայն,անոնք այս անգամ Հազարներու իրննց պարտուռաշմանները, ձիաւորներովկ'արչաւքնդէպի Զէյքունի .

եան վիէժը լուֆելու

Համա

է, Ջէլթունցին անակնկալիչի գար, անոր ազդարարուպծ կազմ անցբերըրԹլիւրբմեն է կրկին: կր րոնեն բոլոր կիրճերն պատրաստ ունդէլԹ եզերքը, Ցաշանի ծրբ կբ մոոծնալ այդ Հակայարչաւողլխումբը ետեւ Համազարկբանալ սկսին կբ դիրք բռնած, Ցի սողաք ժաղրոնրու հատ կը դառնան: եւ անոնց վրայ Այդ արինալ կբ սարտուին լուսաճան եւ Այս ճրկու տարիներու կրկնակի պարատութիւններին թանի մր տարի ալ վնասուած,կբ պարտաւորուին տանատհսապէս եւ Սիինիոյ ՋուղուրՕվայի վիդաշտային ամարանոցիժել ոճւանց քւ ընտանիքներով Հռտմրով իրքնց ա մառները զիչ (լիժալի տակ անցընել Տասնեակ տարիներ զէլթունցիջ արգելբ կրլյան անոնց մեր լեռները, մինչեւ բարձրանալու:Այդ Դր"ւթիչնը կր եւէ ժեր արօտավայընըը զինուած 1960-ական լուականների: Ու այդ տարիներուն, Զէյթուն կերթան դպի Գազանի Թվճիրլվաիները խաղաղությունմր ապածոված, ԹՀլեոները, Հաճընի, Վածկայի բարձունքները:Թչնամութիւնները եւ տեւական էւ միջեւ ձի խորանայ ճիրլիցիներու զէլթունցիներուն իրենց կը պարտաւորուխն այ Զէյժունցիննի բնոյթ կր ստանայ նախապէս կիչոր սաշմաններէՆ չատ Հեռւուները չնրթալ, ինչպես նէրն չատեր էլ Օղլու, Թճիրլի, Հար"չնիէ, Ձուդուր Օվայի չրչանը առութուրի ճամաի: Շատ քիչեր միայն կը լանդգենին եորէն փոքր ձմեոներբ իջնել վերոյիչեալ վայրերը արչաւախումբ մը կաղզժելով ծւ սուսաժ բերելու ՁէյԹուն: Հայրս ոգ բամպակ վարազ որսալու, թուականներուն,ուր ենք Չէլչիօչաղբկերթար ՁԶուդուր Օվա, Թէճիրըիկի բարեկաժ մբ ունեինք Երրիկ Ամչտ անունոլ: Հայրս կր թանի մբ ամիա կր մնար այնանը, Մեծ պաշոց Բարքկննդչանին դառնար Ձէլթուն եւ կր բերէր խոզի զաւութմա, երբեմն ալ խոզը նւ գլուխով բեռցուցած | զարնուած, ամբողչութնամբը,իր ժորթերով եւ զէլթունցիներուայս նրկարատեւ՝ կբ բերեր Ջեյթուն: ԹՒճիրլիցինքրու մգտուաֆ վիճակի արձագանգրկր Հասնի նիլիկիոլ ամն կողմերը, ։ անոնց արչաւանքներուենթակայ ուրիչ ցեղախումբծր, նոյնիսկ Աղծւ կր : ճատաղի Փիվրտէրը, ատուկ ժարդիկ (բ դրկէին ԶԱՈԹուՆ Հետ ընդդչմ թիշրթժթն- . խնդրէին որ դաչնակցին զէյթունցիներու ու

ու

ա-

ներուն:

չ

ԿՐՕԱԿԱՆ

ԹԵՄԻՆ«ԼՏԿԱՆՈՂ

`ԶԵՅԹՈՒՆԻ

ԳԱՒՍՌԱԿՆԵԼ ԳԻՒ 1Ե/

ԵՒ

Թեպէտեւ Անտրորն դաւառակի Մարաչ

(Անտառէն).-

ԱՆՏՐՌԸՆ

վարչական կարգադրուդաւաուին կի դաղմէկառավարական Թնամբ, սակայն, եկեզմցական-վարչականանսակէտով կր պատկանի Ձեյթունի-Ուլնքոլ եպիսկոոսական վիճակին կր տարածուի Ջէյ14 մամ Հեռու: Երրորդ կարգի գաւաԹունի Հարաե-արեւմուտքը, 25000 է։ ռակ մրն Ունբ գիւդեր, չուրջ բնակչությամբ, որուն կեդրոնն է կապանի կամ Սէ էն: Եր6000-/ Հալ ձր: Գոուաուսվին ծւ սույ կու փոակներ ունի Քմեչիչ Անտրորն որոնք Ջածանիկր խառնուին։ Անտրորնի չրցանը կբ տարածուրն ընդարձակ անտառՆեր" 1895-ի Զէյթունի կոիւքն, նայճը Օղլու՝ Թուրբ ցեղապետը, լսելով Չուղուր Հիոարի սարսավրթ եւ պօրանոցինգրաւուխլբ զէլթունցինեՐէե, իր բազմաթիչ Հետքւորդներով կր չարձակիՇեվիլկի (ՀՇեպիլկլ-:) Հայ գիւղին վրալ նայճը Օղյու զէնքերը պածանջեց, չեպիլկեցիներ ,երժելին եւ կռվւը կտաւ: վուրը Հառաւ ֆոնուզ ծ. Ջէլթուն, «պՖութնան խումբէր ճամբայ ելան, սակայն Հանդիպեցան չեպիլկիցի Հաղերուեւ անոնցմէլսարանԹուրբերունսպարտութիւնն փախուստի իսկ ծրբ տեղեկացանԹէ 150 Հայեր բանտարկուսֆ են Անտրորնի մէջ ծւ սպաննունլու վատսնդինտակ են 400 Հոգրով, պէլթունցի եւ ֆոնուղցիեեր (էրթան Անտրորն եւ գրութիւնով մբ դայմազաժէն կբ պաճանջնն անոնց ազատ արձակուխը։Բանտարկուածները չեն արձակեր, ոչ ալ ոեւէ պատասխանկու տան, այլ բնդշակառակն, կանխաւ բռնուած դիրթերէ կը սկսին կրակել ճայ խումբերու վրայ: Հայ տղաք, ասոր վրալ չատ բարկացած՝կը բարձակինանոնց վրալ, որոնք ժամ մբ դիմադիքլէ իտու, կը չթեն գիրջերնին եւ կր փոլխչին։ Հայր կր պաչարծն կառավարական(ղօնախը)տունը, կը գրաւնն զայն, կազատենբանտարկեալենրը,ոխոնը սակայն 40-ի այլքն սպաննուսծ էրն. Մճր տղաքը «րոս փոխ վրէժ կր սպաննքն կառավարութեան ծրկու պատասխանատուպաչտօննաները: եւ Թուրբձընրնք գիղեցիկկոսծր բոնի իսրամացուցնր ամուսնացուցեր ծ. ջին: Մուրատնան Ֆէօվ թ ՍանդուրծանԱղեքսանդր,1 ամիս յէտոյ կը յաֆողին զանոնք փախցնել Եէնիճէ Գալք էւ յանձնել ֆրանռական Հխւպատուփն:Օղնութնան Հասնող զէյթունցի է. ֆոնուզջի կ այրենկառավարական խԽումբծեիր չէնթիը, աւարի կու տան Անորմաս

-

սու

ու

|

Փանոս, ԶԵ| տեղւովն Հայերը կը բերեն փոռնուց: Ջագրծան հւ ցոյց մէէ լանդգնութիւն ։ ջաջութիւն ԹունիԳՓօգպայիրթԹաղձն: ն, կր Հայածեն Հայնեի : կր սարսավփածաի փախչի Թուրբթեր կու տայ տոժոզլար «Գապագճը : զանոնթեւ Ֆաղրելովանոնց ետեւէն կր պլոան գաչմայըն, կելէն օմուզի սալժալբ զէլթուծլութըը» թԹնւնրունծայրի մասը երկար ճբ Զէյթունցիթ իրենց չապիկենրուն ատեն անոնց երկու ծայրերը կապելով, ձգեն, եւ կորւի կաժ գործի Այղ ծաղրի Մ առին ձաօլոք» կի սոթթեն եւ ուսերուն վրայ կր ձլնն։ խակապէսոի սլաքի պէս սուր ծայրով մբ կ Վճբ(արմա) դրանն: սարմա օլոթ ջանայ, լաճախ ծայրն ալ ծու կունենայ, թուրքերի 8-ին: Նոյեմբեր ըրանն։ Անարոինի այս գրաւումը տեղի կունենայ Ֆրդասվր» 541909-ի կիլիկեան ֆարդին ալ Անարորնի Աճմլի, կբ 8"կիրմէն Ֆէրէի Հայ գիւղացիներըլարձակժանկենթարկուին, դոպաուին եւ 15 Հոգիի ալ կորուստը ը'ունէնան:

որնը

էւ

է կաԻնչպքաքիչ առաչ բարն, Անարորնիկեդրոնն 12 ժաժ Հեուու Ջէյթունէն։ կապան, Զէյթունի Հարաւ-արեւմուտքի, մէկը Հայ է, պան կի բաղկանայ նրկու գիչղնրէ, "րոնջժէ միայն եւ Հայ գիւղին ճիլդ բոն միւար Թրթարնակ,որբ չինուած է ինրդին 400 տուն բնակիչ ունէր, ընդչանրապէս երկմէջտեղը: ծայ գիր ունի կաբադործ եւ խաչնարածէին կապանցիք:Գեղեցիկդիրթ մբ քւ ջրառատ" Զէյթունի չրփակայ դիչդերէն «ան, Հողր բարմրքը է Հետ առհւատրաամենէն Հարուստն էր կապան,որովնետեւ Առանայի մէջ էր ան միչտ: Մինչեւ1895-իԶէ յթունի Ական զարարբերութեան կապռիւը կապան Հանդարտ մնացած էր. Հակառակոխ Զէյթունի կապան ալ եԵնուսֆ ամենաձեռաւոր գիւղն էր: Սակայն1895-ին Այի պէլի բանակէնծւ այլ թրբական լթարկունցաւմեֆ կորուսատներու Այլ կովչին կասլանցիքեկան ակմէններէ, Եայճը Օղլու ցեղապետքն: 1 տարեկան տղայ, ատեն ես այդ լաւ էւ Ջէլժուն ապաստանեցան: տունը բնակնցան, մեր կր լիչեմ, Հինգ ընտանիք կապանցիներ եւ ոմանք այլ ծանօլքներ ժեֆ բոնցմէ ոմանք մեզի ազգական էին,

ՓԱՊԱՆ».

ո-

վերադարձան վերջանալուն Անեիկնանին:Գատենրազմի Հօրո`Մեացական որպէս աչեւ : վնասները, ատենէն իրենց դարմանեցին կարճ կապան Գարո մրչ կր լիլեմ, կասղլանցի Դարձեալ դլիւղացիներ: փխատասէր բուն ամուսինը կոխւի գացած էր ԶէյԹոնի ԴԻՐՔԵՐԸ զաւակ մը մծ- | ծնաւ, սակայն երախանծնելէն անմիջապէս ետք, տղարձր մայրը նւ էին, տուները Տ աղբեր դիրների դապած որովետեւ բոլոր ժեր բակին : մարդ չկար, կիները նորածինր ողջ ողի Թաղեցզին այբ ատեն ձիւնին մռակ : գէզի մր մէջ, Երախանբաւական ձիւն ԵՏ ո-

ռաւ

ժնռաֆ էր: ձայնը կտրեցաւ: Անպայման որ հւ առտնն| կապանցիներնալ տնդաշանունցան Տարագրութեան եւ Իրենց գերեղզՔչուէցան Ֆեր Ջօրի անապատները այն տեզ եղաւ տարիները սակայն վերչին էր, մանը, կապանցիՀայր Թէեւ Թրքախօս ԷՐ դպրոցի չէնջ ոյժ կու տար կրթական գործին: 1911-ին չինած ուսուցիչները Զէյթունի, էր ամաակտովկապան կապուած մբ: կրթական

Հար

Բո»

բնքացաւարներէն: վարժարանի կեդրոնական կբ ղրկուէինՋէլթունէՖ, ժասի կր Հոգար Պոլսոյ Այ դպրոցականսիւտճէին մեծագոյն նանե գրենական պիտոյքը: ինչպէս Ընեկեիութիւնը, Հայ Մբացեալ վարժարանիՏնեօրչնութեանչրջանակին մէջ

Զէյթունի կեդրոնական նրկու անըիլնար կապանի վարժարանը:Տնօրէեր տարին ժէկ կամ ն. կրթական վիճակին աքղեակկըլլար աչակծրաներու դամ կալցելէր Ք. ուսուցչին տարած այխատանջին: երկու Հսկայ լեռներու բարձիութնանց կապանիբրդի կը բարձրանայ ժասերը դեռ մէջէն դուրս ցցուաֆ բլուրի մբ վրայ: Բերդին չատ ժբ 4ը կանդուն կր մնային մինչեւ վերջին տարիները: կապան-րերդը Հեռու ժամ Մէյեկած ճամբուն, կոկիսոնւն գտնուիգլղեե մէկ ԸԼրեզ ա Կիլիիան Թ երեւս շինուած եէ Չի սնուն անըքինառջեւ, Համար «իւսիսէն եկող արչաւանքներուդձմ:Դաշտային պաշչոսլանելու մնան ջատ ժբ բերդերու աւերակները կր ակաած՝ կիլիկիայեն ամենէն Հիւավիուա յին չեռլիուբն: կապան-րերդը այդ բէրդնրուն վաՀկա (ֆէրէ) ըճրդը, նարանցքին կր կենար որո էս սրաճապան Լեւոն միր լնոր եւ կապան բերդր անցածէր 1եւոն իչիոսնի 4եռբի: Լեւոնի Փոլիս տարուելէն ետբը, Մէլիք ԱՀմետ կր գրան զայն, բայց տ 1138-բն:Թորոսիեղբօրորդին՝ ռրդին ԹորոսԲ, դարձեալ հա»

առաւ

Լեւոն որ լետոլ կապանը: բր եղբօր Լեւոնին լանձնեց Ժաայդ քադաւոր եղաւ եւ կոչունցաւ Լեւոն Մեծագործ: կապան ԴաՀանի մանակներուն ընաիր վիճակ մր նկատուած էր, ոբովչետեւ ն. ԹՀ ֆրային փտակ՝ Քէջի Սուլուխ մօտ Իլլալով, Թէ լեռնային անցք մրն էր: ՔայջավուսՍուլթանի1217-ին պայարեց կապանը, նուաճել, Թէեւ գերի փարծցթանի մբ Հայ խչբաններ: չլաֆողեքաւ կասկածչկայ Թէ` կասան մինչեւ վերջը մնացած է Հայնրու ձեոքի,

Ռուբէն Բ.

սակայն տարակուսելիէչ ԹՀ` Լեւոն Լուսինեան, վերջին Թազաւորթ եւ կապանիբերին Մէջ ապաստանած անձնարթութ ար ոչ Թէ Սիռտի, 1185-ին է որ կապանի բերդը: ինչհղած ըլլալ նզիոտացիներուն։ Հատտատուտծ բերդակալները Տաւրոսի եւ Ամանոսի մէջ պէս նանւ Լեւոն Ձ. գքԱյս վերջինի՝ կբ դգլբաւուինբալա ոգետութիւններէ: 1375-ին կործանուեան անկախութեան տարունլէն եւ կրիչի

բուցնան մէն

հատո, միս իրր ամիրան ունէր:

Ան

լիագոյն

բչիոոնութեամբ

հրկրին տէրն էլ" Փարատաւոր չր փլուչնգերիչինան սուլթանին Համեմատ էւ իր գուբէկան տուրթ մր վճարել անոր Հրամանին | : դովթ պատերաղմիերթալ: Սակայն ազատ ծր նաեւ իր Հաչւոլն արՀանել: Այդ դրության ժէջ չաւանքներ կատարել էւ աստպատակներ դիւրին էի մասնաւոր անձնեթուալ ամուր տեղեր ապաւինիլ Եւ : Խոնց չուրջր, որչափ որ կր զօրէին ազատ իչխանութիւն վարել: կիդիրքը զօրացուց: իրաւ լիկիոյ Թագաւորութնան Հոչակումբ ալդ եւ ձրկիբը բնդճանրաո Եդիատոսխդեթագաւորութիւնչկար, Շիչիոսնութեան անցած էր։ Բայ իխչիաններկնորոնք որ կրնային, վրալ իբնեց Համար ամՏաւիոսի եւ Ամանոսի լբարձունքներուն մեծնալով, բութիւննեեր էւ իչիոանութիւններկազմեցին, սկսելով Այս ֆնքունլով պարագայիցՀամեմատ: քրոնմե այ պզտիկնալով եւ մինչեւ վերջինժամանակները կացուլիչնր նթկարտեւեց կիլիկիոյմէջ Հասած, Ջէյթունի իչխաններըալդ դրութեան մնացորդներ նղած են: Թէպէտեւ ընդարձակեւ կանոնաւոր պատմութիւն մբ կր պակսի այս մասին քւ. ցրիչ տեղեկութիւններ մտաղիւի ուսումնասիրողի ոքնութնեանցկր կարօտին,Շրոեն Մաղ. Օրժանեանեւ Ալպոլրաճծան, Համար: Այս բաւական երկար պատմութեան վերածուելու կատարնալ ծւ մեր պատմութեան ժիջանկնարէն մետոլվնբադառնանք բնթացբին Փապանիմասին մեր խօսքը վերիացենլ առացբսենը 23 կապան նունով երեք տեղեր ծանօժ նն, առաջինր 400 ռնուոր Հալ չիեղե է, Պունտուխ Հայ գիւղի արեւժուտքր՝միւար մեֆ մասով Թրջաբնակ : դիի, րկ վերջինը` բուն կապան բերդն է, լեռնուտին եւ ձորին եւ. երեւ, Փոնուցի Առտուաֆաչէն լերան միջն.։։ Այս կողմերը պէտք է փնտոն կրոէ կիլիկեցին Շողականբերդը, որ կը կոչուի : աք. Եղի: ' ՛ա-

)

ա-

.

'

ու

ու

'

մր լետոլ ԶԷչդիմադրութննէ 1895նն, կարիճ ներուն սաշմանին: Հր' ԻՐ Գիշղին ԴԻՐՔԸ լնոնապին չիվիլիկիցինէր: թուն ապաստանձցան դարնանկապոյտ մանիչակներու ծովի մր տեսարանրկր Հովիաները» է պարզէր: կրլական տնսակէտովՇիվիչլկե ալ Զէյթունի կապուած կապանի պէս անաց պաճել Շրվիլկիք Հա յութիւնն այ Թեպետեւ բ: 1915-ին Ջէյթունի դէպբերուն առթիւ, սակայն եր Հանդարտութիւնր ընդանուր տնղաձանութնանընթացքին ինքն ալ ննթարկունցաւ ծւ չրիակայ Հայ դրաղլերուն Ֆոնուղի,կապանի ճակատադրին Զէյթունի, եւ Հեն բնաջնջունցաւ։ Հետ տարադրունցաւ Ֆէր-Ձօրբ

կապանի եւ Շիվիլկիի մէջտեղը, Փոնուղէն չիտակ Հեղաւորությամբ զուտ ծայաբնակ գիդ մբն արճւմուտթ 4 եւ էբ 150 տնուռր: Բնակիչները կր զրաղէին քրկրադործութեամբ մբ ունչրբ Զէյթունի Հայնիէն դաւառարաիբայւ իո չնարածութեամբ» մօտ: առեւտրական, այսինջն ամէն կարգի, իր բարբառի բաւական Զէյթունի ճետ եին: փարարերութիւնները կրթական եւ Փաղաբական

ՓՈՒՆՏՈՒԽ.-

ժամ

1915-ին ցան: Ֆեղաչանունլյոււն 1805-ին ասոնթ ալ Զէյթունազատումն եւ Հայկական բ նաջնջման անապատներր էնթարկունլան դէպի Տէր-Զօրի աճաւոր ծրագրին: նոյն

-

:

'

Ռրուն զէլթունցին կրսէ Շիպիլկի, ըստ Ղ. Ալիչան, Սիշուանի մէջ րարոնած կարծիքին, Հաւանաբար Փուպրայ կամ «Յետ դերութնան Պարոն Լեւոնի Շուպլաս բնրդն եղած րլլայ: : ՄաՀմուտ (Ա138.-8)եկն դոդանալ Մելիք կամ ԱՀմատ դանիչմանը. եւ ծւ նրտս անթիւ Հեղնարբ րաէ Մլրչան, բազումմարդիկ մարտացնալ ոչ ինչ կարաց առնել բերդին եւ այնպէս գնալով ընդկատարչեթանը կուլա կոչին գնաց լալխարձծխր. Ճայ բան, կր չարունակէ է Սիսուան,/ւոծայծցւոլն կրկննաղ ժամանակագիինկիլինի»ր: կամեցնալ չր նչանակել եւ չատ անուն լնիանցն, այլ "չ զխոէլով դատարկ Թողնեալեւ չձր օտար ձամարել զայն ի չարս կուկլակալ լերանց): Շիվիչլկիկը զատնուրՖոնուզի Հարաւ արէմուտքը 200 տնուոր զուտ | Հայաբնակ գիւղ մբն էր: ճիչդ Զէյթունի 6. ԱնտրորեիգաւառակՇԻՎԻԼԿԻ.-

| :

թուրթեր գիւղ մրն էր կանչի, որուն ("րանն ԵԱՆՋԻ.- Թրքարնակ

ՋէյլՅունցիջ զայն կր (կոչեն Չուխրասար։ կր դաեուիկոկիսոնի Հախաւր ծւ ՓունուզիՀիւսիսը:Հին կանչիհամ կանչում բերդն է ան: Այս տեղ նաՀառակունցաւ Ստեփաննոս,իր մայրը, ֆովրնըը ծւ ընկերները: Իրենց անուններով մատուռներ կաին մինչեւ վերջին տարինքըը, այն է՝ 1915-ի տլուր Թուականը: վերեւն է: ԺԲ դարու վերկանչու բերդը ՀիժակուանՉուխրասարի Աջերուն, Աչուս անուն իչիան մր տէր եղած է բերդին: Հեթում մեռած հւ է 1285-ին: Օչինն ալ Հոս իչխած Թագաւորին ծղբայբը՝ է կանչի բնրտիրած իսկ 1320-ի ՕշինԳայլի էղբայրը՝ Գուիխտոն եւ լեռները ծրեք գտնուող միջեւ կոկիսոնի դին, կանչիի բերդին մեր Առտուածաչէն լեռներն միասինոր չբ կոչուբնՍէպէն Տաղզլար, տն։ նոյնպես ճանճի բերդր է հղած րլրալ Այս վայրերը պետթ օծման Հանդէսին ներկայ ("ըլլայ (Փինչին Գալան):Լեւոն Մճֆագործի ճանւ Վասակ Ֆր Զանճոլն ի չարս Ոերդուսի,Ֆոնուզի, նկանչիի ծւ կապանիտէրքնրուն։ Այս Վասակ, Հանճի բնրգատէրը կոստանդին Սուլթանին ղրկունցաւ, դգելքազաւոբաձծօր որդին էր: որ Եդիոլտոսխ իր գրտինմէջ ԹեՀամար: կիլիկեցին ՐՔ տարուած Լեւոնը բնրելու բնւս այս բերդն է, կրսէ, որ լիչած Է Ֆքսիէ ուղեւոր 1880-ին Չինկոկ Զուզուր-Հիսարչ

չին Գալա անունով: ԸնդարձակՀովիտի մր ժէֆ, բրգաձեւ ժայոի մբ | վրայ բարձրացածայս բերդը, ուր ծլելու Համար ոնհւէ ճամբար չ չկար: Ձորի մր եւ վտակիմր ժիֆեւ կր բարձրանալան, Քարաբլուրին ։ ' վայրի ձիքննիներու եւ դգիծայրը պարապասպատ է, իակ ստորոտը ՄԵ դժուարութեամբ կարկի Հլնէբու ժացառնքրով ֆաֆկուած է: եւ «Ամրոցին մէկ ծայր է մտնել: էղած վեր ծլել ճնղքէ մր ննրա կբ ամանուէրհկեղծցւոլ կիսաւնըլարկը, առանցթեւ արձանագրութեան) քրաէ նոլյն նիլիկերին,Հաւանաբարուղեւոր Տէաիէինկարագրութիւննիրէն մէջրերելով: Թէջիր-Աու դետակին արեւմուտքը Ջուխրասար լնոնադաչտ մբն էր ն. կարտադիէրժասբարքեր Հողով, րարի տտաքածֆ կուտի մեֆ անուն նաւորապէս վարունգ, որու անրժնցուն՝ եւ էր կր դոծացնէր ամրողջ Սուրիոյ վարունդի կուտի պածանջը: կարտադրէրՐնան. փորար (Հարիչ): Զէյթունի 1896-ի կոխին զէյԹունցիջ չրջակայ թուրբ դիւդերու զէնքերը ձաւաքեցին, որպէս

Թուրբերչուզեցին սակրույն միայիՋուխրանաղրի կանխապատրաստուլթիշն,

հանձնել զէնքերը, որովՀետեւ Ջէյթունն 10 ժամ Հեռու րլլալով կոչ կառավարութեանեւ մօտակայ չէրջէզ դրւղերուն կիսոնի եւ Անտրորնի Պէնքերը պաճանջող ֆոնուցցի ճայնրբ չբայ գրաֆ էին իրքնց /"լսր: կբ նախատեն, Հետերնին կոխի կբ բանուին, իրենց պետական զէնսական իուռն զարձակումէ Քորով Թէեւ բաւական կբ դիժադիծն, եւ կր փարվին։ Ֆոնուզցիթ 30 Հոգի մբ ծատքր,զէնթերը կը լողուն Թուբթ ճնրեւքլիննրէնկթ կապեն էւ Գէլթուն կր բերեն: Անոնք ճամշայչսինով ծագբնտա բան կր ժոլտան րաէլով. ձինչալրած,փատխչած Հայնոզը կիօրիւրիզջ: Ասոր վրայ բոլորն ալ կր սպաննուրն: Ջուխ19 Հոն. 1895դ բաւումբ եղի բասարի

՝

.

էճ:

ունենալ

Չիլ լճոնանցքին (կամ կչօկսիւն- Էյէր Պր-ՄՏյրէմ Հիւաիսի Չին ՓուղայիՀարբրաւ արեւելբի կր տարածուի կոկիթոնի դաչտր, ուր բացի Ֆայօլուգ եւ Ճամուս-Հէօլիւկի գիւ: ԹաԻ Ք ղ րէն, ժէ գծի վիչ ՀիւաիաէնՀարաւ չարուած նն կոնիաոն, 8. : Գեա Ֆերոն գրերը, Գարա եւ 12 ժամ Սչօկսիւն կի գտնուի Զէյթունի Հիւաիս աշնեւմուտքի տուն Հեւու է Ջէլթունէն, ունէր Հայութիւն, ունէր իր ժանչերու տարբական նախակրթարանը: Միւս գիւղերն ալ ունէրն իրենց տարբական վարժարաններըՀաղՄիացեալի կապուած եւ Զէյթունի կէդբոնական վարժարանին Տնօրքնութնան Հակողութնան տակ: կոկիաոն էւ ն. ՖփյիրժչՆ Տէր Ֆաչօլուգ Թրքալաաոնէին, իօկ միւանծրը Հայ տնուռր Հայութիւն մր կր ծաչուրւչծր կոկիսոնի դայպուտ տի այս գիւղերուն մէջ 1910-: մինչեւ Յունուար ոիպէս ուսուցիչ ՆՈԿԻՄՈՆ նւ

Բոդարոակ

Ցունուարի մէջ Աատուկեան (օր Ֆէր-ՁՇՐ՝ ինծի յաջորդած է տարաբախտկարապքրտ ալիջներունմէջ յանձնածէ իրնքզինար,ֆարդր օրերուն), եզրի դրկուսծ եմ Արպիստանի բարձրացումով կակ Ծունուսրվիկէսինպարտօնի վարժարանը,որոլէս աւագ ուսուցիչ: 1911-12-իդպրոցականչրֆանին եմ կոկիբսոնիդպրոցին մէ): Ասոնցմէ ամենէն սրաչաօնավարած ալ ագարակներըպարտքի աղքատնէր նվօլ-Փունարը իրքնց արածրն եւ Հատերձպեյիներուն Թուրք փոխարէնոչինչ դինով կոկիսոնի ծւ ամբող կը սպառնային գիր բուսանքրու ձնոջը անցած փին Խի Ֆաշյօլուգի վարժարանինմէֆ, պաշչտօնավարած

ու

տդաչանբնել

եւ

ԳիւղինՔիածեան, տեղաւորել: թուրք զաղզթական

Ցարութիւն Փաչայնանբանիցս դիմում (ընէ կիլիկիոյ զաթողիկոսին, էւ վանքին անունով պարտջերը կը որ Գիւտ եպիսկովում ձեռքով Այդ պատճառովանկ ետվճար եւ կ'ազատէկԿէօլ-Փունարցիները: դի» Ք ն: կոչեցի գիշղը ՀՎեշավփառի տուն բնակիչ ունը, որուն միայն Բնակչութիւն.- կոկիսոն տռւն Ծ Հայ ունէր, Քիրէճ 100, կէօլտունը Հայ էր: Հէօլիւթ տուն Հայ եւ 80 տուն թուրք Փունար 20 տուն, Տալօլուզ 120 էր, որուն 00-ր մխայն Հայ էր: նէր, իսկ Ֆէլիրմէն Ֆէրէ 120 տուն ու-

եւ չուրի Թուրթ խուժանր՝ կոտորածինկէօկսիւնի 1909-ի,նիլիոլնան եւ

կր կողոզրոին աէկմէնները կր արձակին այս Հայ դիղին վրալ անոնց ինչբերը՝ ԳիւղացիներԶէյթուն կապաստանին:Զէյթունցիջ եւ կը տակայն զիրէնք անմիջապէսիրենց գիւղերը (առաֆնորդնն ետ կաունեՆ իրենը անղաւործձնիրծնը տունէրըո խուժանին Հնոքէն ք. Ֆեղաձծանութնան Հայ դիւղդացիներուն: կի վերադարձնեն Բնռչքերը հւ ատեն իր չրփակալ Հայութիւնն ալ կր արագիուին կոկիսոնի Տէր Զօրի անապատներըեւ կր բնաֆնջուրն(Սելճուղ-ռումի (այքաւում 1211-նն կբ պաչարէ կոկիաոնը Պարոյր Հայկազն կոկիսոնցի Հայ

մրն է):

կամ եարբու), որուն զէլթունցին Արբըսոս որ ը վիչ" քը (ոչէ իր նախկին անունով, այոինքն Արագա, եւ Հարարբեսինան շաւանաբքար Հին ճաժանակներուն չատ ՎծրՔասունի քղած: ըլլայ, ինչպէս չուն ճւ Ժամ Հժռակը գանում Ճելժունի զխավաարքւելքը, 12 Արբբառա արձատութր Ը Հաա Հեռու Էռրուցքամբ, հսկ Արպիատան Գիա չուրը առողիարար էն' Վերին ժամանացոգրը, ակի: Օդն լ աամաուրաա զաւին տեղաճանութիւեր ծայր ժբ ունին դպրոց Հայերն մբ մէջ, բազմաթիւ թուրբ բնակչութեան

ֆու»

ԵՓԵՍՈՍ-

Հաթծրու

ՑՈեժադրծ Դոոգուզ Մոզիաոնը

Բերգուղը Քծրդուչան:

մա-

ու

փոուած,

"

,

աչակերաներով, ունքն նանւ եկեղեցի: Շարփուղզցիէր Եծրսէս Գր. : ինչպլս նածւ քպիակուու Դանիէլնան (սական վարդապետ), Այս վերջինը 1895-ին(Թուրք լխուժանէնսրավխողոող Վրդ: Ռոկերիչնան: կնոնն մը ՄարաչիՍ. կարապետ նկեղնցիինբարոզիչ նաՀառոակունցաւ: նւ թարողիչ մին էր։ Ֆ. Ղեւոնդ ՔՀեյլ. լաւ ծղած էր, ձոռանգուն

.

(ՄուՀապէթճի): ՇիւլիւզեանիՀետ Հիմնա էր Սիրոչբեկերությիւնը Ներսէս Եպս. Դանիէլեան, զոր իչնաինք բիչ առաջ, Սսական վարդապետ գրչանունով ծնած է ետարվուղ1888-րն: Աչխարձական Ֆունը Գքորզ: Ռւսած է Սսի Մայրավանբը1883-ին, /ետոլ դազած է 1886-իՆ Պոլիս, Սաժաթիոյ Սաճավեան վարժարանը:Շրջանաւարտ ծելով եղած է ուսուցիչ Ատանա՝` Ազգ. վարժարանիմէջ. 1890-ին ա-

վարդապետ կի Վեռնադթիուխ Մզբորչես. ՎեՀապետնանէ, եւ մինչեւ 1895-ր Առաֆն. փոխանորդութիւերկի փարչ իսկէնտւրունի Հայոց: 1886-րնկբ բերութՀալէպ ծւ կր բանտարկոււրամիս, որողս ԶՀ-

եծրման կ'արժանանայ կաղժակերպիչներէն: Թոնի առպատամիութեան ծւ սակայն կ'աբսորուխ ջանքերով ՕրմանեանՊատրիարթին Դամասկոս: ծւ

Սի Թոյլատրութ Սուլթանիմօ: բրած բարձխօւութեամբ

Յ

ռու

գի-

չեր կի մնայ երչտրզ Հակողութնանեւ արգելքի տակ Օրմանեանի ձւ կիլի(ի"յ կաթողիկոսիէրալխաւորութնամբ 1907-ին կու դայ Սիո։ նիլիկեանարդէն անմիապէս եթ, Մարաչիեւ Իրզինիպատերազմական հիսէս դործակից ՄուչեղԵպիսկոսյոսի, ատնանեերու առջեւնր դոառոուի ոբ 54 մբ տառապի: կէս աժիս բանատծրու Հակաուակ ձրեք փալամներուկեանջը փրկած էր Հաճրնի մէջ, Հաճրնի ընքնապաչո-Ղ Հետեւող մբ եղած է Խրիմեան Հայրիկի, վարոանութնան ատն: ճատրուած է անկէ լանջախաչով: Սսսկան վարդապետ ծածկանունը սոռացածէ Հայրիկէն։ 1910-ին, Հաճրնէն Առաջնորդականպաչտօնով փոխադրուած է Ատանա: 1912-1914 էղած է ԱռաջնորդՀալէպի Թ8մին: Այստեղ կունենայ բոյն եւ արդիւնաւոի գործունքությիւն: Շատ է որ ձճոնադրուաՖ է կանուխն էղած է «չական: ձալիսկուոս: 1914-ին կը ղրկուր Եօզղատ որպէս Առաջնորդ, սակայն եւ այն տեղ կախագան կբ Հանուի,որպէսմեղափոխական որոլէս Թիւերէն Հասկցութւծ Հալէպէն1914-/ն24ղժուն զէնթ ղրկող: ՋԶէնքերու են: է եղեր թէ Հալեպի իճիդն փզախցջուածննր նճրաէանպս- Դանիէլեանաչխատակցածէ բազմաթիւ թերթերու: Բր գործերն են.- «կնանքի առանց Հաւատրիի, «կաթիլ ժր ջուր այու

Է

Զէյթունի աւելի արեւելք քան ձիւսիո, 14 ժամ ՀԵէ ութի գնացբով: Ալպիստանկր գանուի Շար Տաղի արեւելեան ստորոտը ընդարձակ դատի մբ մէչ, Ֆաշանը ձարաւքն, մէկ ժաժ Հեռաւոթութեամբ իր քարանձաւակն րիղխելով կու զալ ք'անցնի Ակպիոթանիժէիէն, Հայոց էլեզեցիին եւ դպրոցին անմիֆապեսթովէն։ Ֆեղացինծրջաղաբի փողոցին մչջ իան Ջածանէն ձուկ կր Հ«անէին։ ԱյպրատանէնՀարաւ արեւելք կբ գտնութ Նուբխաղ (նուրծարդ)

ԱԼԳԻՍՏԱՆ.-

իս ծւ 1808-չԵ սաահալկթ տանի Պատրիարքինանձնական բթարտուղարութիւնը 10 տարի կր վարէ Սկբւտարի Հայոց եկեզեցրին փարոզչությեանգործ 1905, Թուլիս 8-ին կր ձերբակալուրԵրյլտիզի Հեւ Սրբազանի դէոլթին,ՎԵՀառետեան մեթենաւյիՖ Հդժոխային

ա-

ու

Փո-

դալ

առանցլոյսի եւ թած սրտնրու3, իսկ անտի կր ժնայ «կնանքըբ հանց սիրո, «կաթողիկոսութիւն Հայոց Կիլիկիոյ», «նիլիկիոլ Ճաղոց գեղելջկու«Արիւնութծրար»,«Սրբիռփովփանթ-վչտին դաւասաարրաուրՖ, Թունել», «Վերջին լնոնի ողբնրգր»: Շարփուղի մէջ նչանաւոր Հայ մրն էր նան, իր արեւելեան օիւթասիրութեամբրկարան Ալա Գույումճեան,որուն Համաթ ճբ 3Հ00 օսժպատմէինԹէ այդ աժանութեան տարիներուն, տարեկան էծ մասամբ «իւչրասիրութեան Համար: Հեչուն ոսկի կր ծախաէր նաեւ Հայկազուն Օզգօեանի տունը Նչանաւոր ընտանի ժին էր Հետ տարագիուած են Ֆէրալ այպատտանցիներուն Եարփուղցիներե բքորգուսծ էն. Հազիւ ուր անդին Շէտատատիէ, Զօրի անապատներէն մէկ ծրկո« տասնեակ վերապրողներկան այսօի' Եվզնսուէն Տ չՀաղարամեթրդէպի արեւմուտք նր դանուէր եօթն բր ունական Էկեղեցիո մանկանց բնդարձակ վ: Հոն ձր Հիւբանոցը, չրիակաչբի կային լատ Սապրջէյֆ ըսուած վայրը: Քաղաբին մէջ ծւ աւերակնք»: ժի Հեռւթիւններ

մէկ ճիւղը կա որ չարուբարձր Հառտամփետոթ, ծովէն բարձրուէր կիլիկեան Տաւքբուներուն: Քաղաքին նակությիւնն նչանաւոր

եւ

թիւնն է 1100 մեթր: Իրզիտան բառը ոմանթ կր կարծնն թէ արաբներն է եւ պարտէզ կբ նչանակէ, նկատի առնելով ճաւանաբար ծառերը, որոնք սակայն մեր Քաղաքիչրֆակայքըդանուռղ սրողատու արդէն չկային, մենք պրողատու տարին 1910-1911-ին պաշոօնավարույթնան բացի Ֆֆառծրու նման պարտէզներ չտծսանը բքազաբինբոլորտիքը ե. բարտինեիննւՈւրեմն չէնբ կարուոիներչն եզերքներուն Հիշանի բացատրութիւեր ճիչդ եղած կրծեր Թէ, վերբ ելպիստան-պարտէց քօր այս բաղաջին, իրենց «ին պատմութիւններուն իկ արաբները ալ կոչուած է Առժչջ Էլպէտոէլն ըսած են, ինչ ոբ Հայերու մօոռ լաս տում:Մեր զէլթունցիների երկու անուն կու տան անոր, երբեմն են, երբեմն ալ լատուն անունի առումով Քաղաթ: Ապլատտա լբատած Օրինակ, ճրբ զէլթունցին զեյթունցի ջորհպանին կի Հարցնէր խճ ուր կծրթաս, Ապլաստանկ'երթամ կր պրատասխանէր, կամ Թէ ուր-

կէ՞ կու

զաս,

լեռնադալար 40 Հազարամքթըլայ կին Աշչարները, Սափալախցիները նութիւն եւ. 80 Հաղարամեթիեշկայնութիւն ունի, արմտիքի:ցորենի, չանմարան մլն է այս լեռնադաչոր: Քաղաքին դարիի Ընդարձակ անուն կրնան վ իջմչ երմուկը' Ջաճան կամ Ճիշան իր աղնաղբիւբին 40 մեթր լա՛յնհութնամբը մոտ դանդաղ ընթացքժբ ունի, ՒՏ Հազիւ մէկ մեթր Հուն մբ Ջաչան նախապէսքաղաքին ծարաւէն կու գայ կբ դառնայ արեւմուտք ուղղութեամբ: 8ը մոնէ քաղաքը, Հիւաիսի կրկին կրջնէ դէպի Հարաւ Շար Ֆաղի արեւմուտքը իրն կբ Սէօիւաի Սու, վք խանութն փաղաքէնմէկ Հազարամքթբգուրս Հազարամելը: աւելիվաթ վար՝խուրմանՄու, իոկ Հազարամելժը գալով կեօկաւշ, կամ կեօկախւն Սու արեմուսգէն զիպի «ՐԷ դետակըկր միանայ ածանի, որ կբ չարունակէ իր ընթացքը գեպի

ինչ կը բնրես, Քաղզարէնկու գամ կրած, բնրածս

էր, փոկ ՁէՀամար աղաք պէլթունցիին ցորեն է: Ապաստան գեղացի, սակայն Մարաչինբնաւ բաղաք չէր : Գել քւ Հին անցեալի ժէ, ինչ- ԵՐ բռներ, այլ Մէյէչ (րաէր։ Հաւանաբար ուրեմն կեղիոն ձի եւ պէս նախոթդ էջերով աճախ միչած ծեբ, Առլլաստան իրեն ննքակայ: ՏՖա- : անորչրջակայքը՝ Զէյթուն եւ մլւս քաղաքները իսկ աւելի ՖՋաշակիգլխաւոր քաղաք հղած է Ապլաստա, սպլալներու, ան' Լեւոն . էղած է առաջ` Հաթերու զլխաւոր կեդրոններէնժլկն ակայն չէ կրցած : Մեծագործ 1205-իե յարձակած է բնրդին վրայ երուն մէֆ դռնու՞ղ10 ինրբդ գրոուելղայն:ՄբայնԹէ հո չրֆակայքը տվ մբ իխաֆությանտավ ինկած կին, նալատտայի Գրան եմ տնսած Հնռուն բարձունքի Հարաւ արեւմուտքը, ճամբուն դիմաց եւ դարնան կր յորՀարաւ: Ջաճռանիայս օժանդակներըԹԵՅւ Հմնոր մբ. ցամաք զառվիթամիուվ Հին բերդ մր, չուրջը չոր ժբ գ ագաթբ գին, կաճբն, սակայն ամառը վտակննը կը դառնան: ինչպես բիչ Ճիճշանիեզերքը: Իսկ Ապմօտն է Գարա Արպիստան, այա բնրդին 8: Նոյնիսկ նախնական մերը ըսինք Ապլաստայիդաչտր չատ բարերքծր ժամ եռու, Հրչանիթարաննաւակունթին բաստայիՀարաւրը մէկ կես միլիոն բիլ" ցորձն կարտադժիջոցնծրովմչակունլով էրկութ խտ ժը (յծավուր էգի կը կոչէին Թ»-րքերը) Հայ Ըեէ Հայ զիլ դայլտինվրայ «կռի ձիւննլ Առպլաստայի բէ: Դեկտեմբերինարդեն կը ժբ, որուն անունը չեմ. Հոն, ուհին մատուռ կ'ապրէին տանիքջներ Նաձխյէ, միւտիւրիեթ ճւ Ապլաստադաւառակի կբ պարունակ 3 ժամ Հուսիս, 6 մեթր բարձրությամբ կոթող ,ելեր: Ալպիոտանէն 163 չիւղմր։ Ապլաստայի12000 բնակչութեան 4000-ք Հայն ֆին, ժամ աւէլի անդին ղեմ դիմաց երկու ժայոնը կր մր կար իսկ 8 եւ բողոթական Համայնքին ճբ պաակարուն 1Լ0002թՀայ կաթոլիկ եւ ժիւսի վագրի պատկերներով: Ասոնքծրտեսնուին,մէկր առովխւծի եւ չին, Հայ Առաքելական Համայնքը ունէր աղիւսաչէն եկեղեցի մը Մառրւոց միչեւ ն-. բեմն սածժան կը ՀամարուէինՓոջր Ասիոլ Վծրի ժարձը Հաճի Համզա թաղին մէչ, եկեղեցիբն(կից Տր Դպրոցը Թուրքերը կոչան քաչ անունով: Ակրակ բերդերն կարհւորները եւ Գրզ-Գամանչերու վարժարաննէր, իսկ վարն ալ աղջրանցբաժինր: Քէօյ չած էն Խուրմաֆ՝ խուրման սուի վրալ, Ջէրբծա 35 մեթր բարձրութեան. Առաջնլական Համայնջ.- ԱլպիստանիՀին բնիկ Հայութիւնը չատ լես, խուրման Համանուն գետակինվրայ, մեե առձամարակ վաճառաԹիւ մր չէրն կազմեր, բարեծկեցիկները, դեւ կանգուն պարիսսլենրը ժի վրայ չինուած է, իր արտաքին Լ 23 Աչոիէն, Ֆաոկաններ չին ելաֆ՝Հաստատում ՀինԱրպիոտան Մօոակար եֆ ճամբունծրկվուդէմ դիմացժայոնրուն Ժնացաֆ 1շ ժամ ձին Ժողովարընտանիքներ բինոէյէն, կիւրիւնէն էւ Մարաչէն.Ծայրոնի դէպի արեւեջ բալ յունարէն գիրեր կային: Ապրաստայէն եւ հան Սարգիս աղան տղան՝Գարեգին ժողովարեան, Ցարութիւն Հին ատեններե մնացած նրկու բնդարձակ ՉէՀէսնիի ուղղութեամբ Նճրաձանան, Ներսէս Ֆէյիրմէնճնան, Աբրաձամ, Ամովս ն. Սարգի» Ֆախխաներ Քարվանաարանէրկան, արոնցմէ մէկը կը կոչուխ մենծ կիւ կէտէրհաննիր, ՖկածՖարրէնտիէն, կատարիննանՓանոս, Աղացարնհան Բիբարս Փունտուխաւոար եդիպտոսի բէտտի ան: 1276-ին լեան ճբ կոչուէր: Թասաղա, Էրզրում կարապետ դաշչոր։մոնկոլներուն դէմ: Գատժիչները, Թորոս,կեսարացի ժբ մղած է Ալոլիստանի Թոյեան Մկրտիչ աղա, Ֆ. Ցակոբնան չամբար եւ տղան Մանուկ, որ ինկած գիակննրուն Քիչ նր բատ մծր նիլիկեցիիգրքին, այլն քղ ատեն իչխաֆ են Հձաճի ԷԺ օգնական ուսուցիչն էր այնտեղ, վերջէն Արարույիճակատամարտին Հասցնենժինչեւ 7760-ի: Այս տեղ երկար եւ սերժան Մանուկ էր, այնահը նաշատակուծյաե: Սաակեան Քարութիւն աղա դատէնձորապետները Նախ «ղլ»ւ դաս Ջատվնծր, Սյթ աղան, Մծլիտոննան Ասոնք առաբելայլան հկեղեցիին կր պլատմվանեթյո եէին. իակբողոթականներէնծանօթընտանիքներէին ֆոջթ. Ժովշանլեռնադաչարիբ չուրը ունի Մալաթիոյ, Փեն Պուղայի Ապլրաստայի նէս Մակարծան, ծղբայիըվաճառականկարան: ըժիչկ եւ փաստարան, Ֆուրխաղզկամ Նուրչագ հւ (Անտի ֆաւբոսի սկզբնաւորութիւնը) 3200 մեթր բարձրութիւն ։ Փոլաճնաններ. առար Բարբուճբ ԵսղՂում, աղարԾէրուննան Փովչաննես 3300, իոկ Նուրծագ Դէրիոո Փէրիտ լեոները: : Դյամգպավխծան, է ին Պասլաչաննան, կաթոլիկ Համայնքիյարոնի բնաանիքննը ունին, իսկ Հիշսխսըընդարձակդաչտր կը տարածուի, ուր կը բնո ալ

Թունը

քեջբ՝

ու

ու

.

ու

"-

.

՝

ի

«-

|

Գրիգոր

Մինաս Ակորճան,Արթին ՄաՀածսի Սարգիսհան, Ապիսթան եւ Մունուկ Փետրոսծանւ ԱրթինԳույումճեան կէյիկեան, ծնած եւ Այպիստան իր «ր։ Հաստատուան Սարգիսաղա Թօփալեան : Համալսարանէն բժչկական ղան՝ Վարդան Թօփալնան, որ Պէյրութի առնն չի մնար Այպիսթան,կր չրզոնաւարտ հղած էր. սակայն չատ է Տորթ. Վարդան Թափայնան զամ Հառտատուխ Հալեպ, ֆան Հայութիւնն չ։ Արպիստանի Քաջբերունի անունով: Այժմ ԳՓաղտատ ֆարդունցաւ. եւ գրեթէ ամբողջութեամբ ալ տարուծցաւ Շկտտատվիէ ննրվալիո րուած | կան վկրապրողեկր Հանա տադիմը ըետանիջներ նւ այլուր: : մինչեւ ՀարաւայինԱմերիկա Արթին

է.

:

։

:

Հարաւ արեւ . ՖՌՆՈՒՋ կամ Ֆֆօոնոս-վժոտ-- Զէյթունէն Ֆոնուղ։ որ կր (ոչուչր Նօոնոս մուաւթ, ձորակիմբ մէջ չինուտծ ձր Համարձին Ֆոնուզ գիւղն, որ կր գտնուէր կամ Խժոտ, պանազանելու անուն լերան Սէկ կոչուած կա Սչնի կէտիկ Հիւսիս արեւմուտք: ֆՖոնուզի դիրքը ԶԵյԹունի վրայ նւ. կ(քնթադրուէրՀին «Ռեն: ՃԵփուրբ աւելի առողջարար: դիրֆէն չատ աւելի ամուր էր: «դն եւ դեղեցկաղեմէլր' աւելի առողջ, աշխոյժ բնակչութիւնը տանւաբար մր ՓՖոնուզցիի երիտասարդութիւն կայտատուեւ Հափակրելի Ունի հ. 1895-ի, Այր Գէկի (Կրո: յանդուղդն

ժամ

ու

բու

էին, դինավարժներ

ֆոնուզցի բանակը որ չուր 20000-Նոց ուժէ մբ կի րբաղզկանար, մեֆ կորուստ պատճառւելով պօրբերուն կրցան քանի ժբ օր զրաղցնել, (Փոռնուզիկողթինբարձրացող ծւ Թեո բաչունցան `

ուժանին:

մէջ: Անոնջ այդ ամբող| փապարնծրուն անառիկ եւ ուսոնաովխի ոազմամլթերջի փատվրացուած բանակին դէպքիժեւոլուլթնան բան անմատչելիեւ

անառիկ այդ կարաւաններըկր կողոսրոէին կը ջաչուէին կրկին Տ. Ղեւոնդ թաջ թավայրը: Անձի կորուստ չունեցան զրեԹէ, բացի մաս մր։ մանաւանգ : Հանայէն հւ բանի Մէ ուրիչ տղաներէ:կարեւոր Է տուներո մնի ապաժատանիլ նրան Զէյթուն Հասնիլ բետանիքքներ եւ րրաւ գիւղբ: Փարութանդ Բանակը սակայն աւնծինը մբ կից. թարաժարբ։ մօյո, աղզբիիի Ֆոնուղի 2 կաթապետվանքին Գեա «Յորդանան»(ք. ոի մբ վրալ, մեծ խաչ մը քանդակուածկ. Հոն կը կատարէինֆրօրձեէրի«Գբ | կոչէին ֆոնուզցիթ արլ տքղը, : Սայդարիզ՝Տէր ֆոնուզին ներկայղած Է Լեւոն Մքծի թագադրության ԺԴ. վերքը դարու կարգին: Իլ Հանդքսին ուրիչ ընրդատէրերու ' Հճթում սպարապետիՏիկնոի Ժե. դարու Ռուբինեան օկիզբները՝ նախ Հետ լ գրաւուած էր կապանի առաջնորդութեամբ, Ջարմանուծիի է Ֆոնուզը՝ ֆոնուղի վանջինմչջ այս տիկնոջլիչատակը արմանդրութ ցեղե է եղած Ջաղժանուծիի էր: 1687-ին այդ վանքին վանաձճայրն ու

|

Դուկաս վարդապետս:Վենհտիկիվանջը պածուսծ է եղեր ժադաղաթնայ ֆարականմբ, ՌԻԻ ԱՏ(Ց) Թուին դրուած «4եուամբ պատկերազարդ նւ անարձստ եւ փծուն ԳՐչի Մարգարէջքաչանայի-.-բ մոգնամեղ եւ ընտիր աւրինակ: Սրաոյ, առաջին վարժապետին եւ քաջ լաւ Գրիգորի Խուլ (ոչճցելոց: Ի յերկիրս Գերմանիկու,ճւ Փարոոուղարին րնդ Հովանծաւ Ս. Առտուածածելթ: հ դիւղաքաղաքս ի Ֆոնուս Ֆռնուղ իբ եկեղեցիէն եւ դպրոցն յետոյ եւ զատ ունէր իր Ս. կաբապետի վանքը, որ Հալ ճարտարապետութեան դգրոչմբ կբ կրէրայհք տակայն աւձրակ ւ Լղալու լերան Հիւպիաեն,Դրալաոիկի բոտէն կի բղիի գետակ մը, իոկ Թեջիր Մու գետակը (անցնի Փունուղէնմօտ 3 ժամ ՀեռաւորուլթեամբԹէջիր Պայբզըբաուսսծ Համեղ կարմրախայտ ձուկը կելէ Թեիրի գետակէն։ ՓՖոնուղցիթայ տեղածանունքանքւ ՏՖէր-Ջօրի անապատննրուն մէջ փճացան, բացի տասնեակ մր վերապրողընտանիքներէ, որոնց մէկ մասի ձայաստան ննթգաղթեց, մէկ մասը Հարաւային Ամերիկա է, եւ թանի մր ԻՆտանիջներալ Հալէպ Պէյրութ նն: Ֆոնուզ տուած է բաջ նւ լէղափոխականբանի մր յարոնի Հայեր, որոնցմէ այս տեղ կր յիչենք Ֆ. նիխկողլալթս Եպս. Դաւիթծանը եւ իրի չաջորդբ 5. հարթուղիժէոս Մ. Վրդ. Թագաճնան,ստորեւ տալով անոնց Համառօտ կենատո-

ու

ճռադրականը:

Նիկողոլո» եպս Դաւիթեան Այորխոուունի).- Սնած է ֆոֆուզ 1833-ին: երկար տարիներ վանաձայրն եղած է ՓոռնուզիՍ. կարապետ փանբին։ Թուրթերը զինքը կի ճանչնային Ֆէլի ՄաՀրասաանունով, Քի փափութնեան «աժար: Իսկ ձայնր պինջը կոչած են ֆոնուղի ոիւծր: Պապիկփաչայի եւ 0. Ջազբրեաեխ (Չօլագ վարժապետի)Հետ հղած է Զէյթունի 1810-ի ապատամբութեան պարագլուխներեն:Ննրաս Վարժապետնանի պատրիարքութնան օրով չղլթայակապ՝դատաա-

ռ"լարտուած է կամուրին

գլուխը կախաղանՀանունլու, սակայն ՄԵՏ Վարժապետեան իր ազդու միջաժտութիւնով յաջողած Խասգիշղցինը չէ ազատել: 1890-81 տարիներունորպէս լհղափոլսական՝ բանտարկուած 4 Հալէպ,1895-ին տարուած է եւ արգելափակուտծ բնբՉօտրուժի Դր: ԸնդՀչ. ննրման կարժանանայՊատրիարթխզմիրլեանի ժամանակ հւ կբ բերաուխ Պոլիս: Հայրենիքիկարօտքն, կր դիմէ ճրբկաթէ պատՐրարջՔին։որ զինքը Հայրենիք զրկե, սակայն ապարդիւն դիմուժներէ ժուսածատ՝`ծւ ինն յատուկ մանկային ժիամտութենքնԹելաղիուան՝ Նազ փոաչալի մտերիմ Աբբաձամեպս Մամիկոնեանեւ Սով. Հետ Համիտեանկառավարութենէն եպս. Գազանճնանի ճանապարչածախս «ոանալով, առանց Պատրիարբի գիտակցութեան,կու գայ Սիս, ուր իր ձնոթովկաթողիկոս(«ծէ Գազանճչեանը, անգիտակցաբար գործակցելով

մէջ Հին պար եւազն Հայոց վճղարը դլ ուն կանգեւրտաճարին Հայրապետներըյիչել կու տար: նիկողալու եպս. նկնդեցաղզծաժը ըլլալէ աւելի Հիանալի ռազմազէտ մբն էր: Քաջաքարով մբ բյլալէ խունկին աւելի, փաջասիրտկվոռւող մըն էր բռնության դեմ, ծոտն ՁԵԺ կր գինովցեքր վպինթբ։ դիեր որ բոյր էն աւճլի վառօդի եւ եպիսկուոս «ծեր էին անբ սակայն Թէ (ինչու զան վարդապքտ Հալ Սաւուղմբ կամ Դաւիթ մբ օծելու: Հողեւոր Քչիշափոխանակ նութիւնը խոտոր (ի Համեմատքի անոր սկզբունքներուն Հետ, բուն կոչուսֆ էր. ան»։ հր կոչումին չէր ր Այս տեղ, կիլիկեցին վերջացնելով Ներոձս եպս. Դանիչլեանի՝ Նիկողալոս Խորխոռունիի նկարագրութիւնը, իր կողմեն կը «կռի մասին կարգ ժը գրուագներ դարձնալ Դանիվլեանի, Խխորխուունիի մէջոերելՀեւոնւեալսոողերով՝«Օր մի Եխկողայոսծս. Փոռնուղի վանքին մէջ կը րատարագեր, լուր կբ Հասնի Թէ` չէրբէզնքրը այտաւարները յափշտակեր տարր նն: կպիսկոուր կր Թողու ծերն կրճատ, կբ զինութ ծւ րը (արիճննրով 3-4 ժամէն (բ պատարադը վանք, դարձքալ բռնէ չէրջէվնքրը աւարով միասին, կբ րէր ընդճատած տեղչն.զգեստաւորունով կը վերսկսի պատարագը ծւ. աներկիւղ պածեա վաժենայեչարէՖ: ինչ չարմար «Ամբացոզմեղ պարագային,Պատարագն նտքր երբ ծերունի աղօթք ժամանակին կիսատ Փաճանանկր ՀամարձակիՀարցնել Թէ՝ բնչո՞ւ պատարագր ան «Տէրտր» Փատարագն Իրենց Քրվոոթոո թողուց,Սրբազանը ՝

դէմ ըմրոտոացողներուն կաթողիկոսութեան Արբ-Ալքալթմնանի Գրրդորիո Հետ. իզժիրլեան կոնդակով մբ կը դատապարտ զինջը ծւ նբ դադինցեէ եկեղեցական գործունէութենք: Սակայն յետոյ նկատի առնելով եւ այդ պատճաայա լնրան նաչապետինանկեղծ Հալբննասիրութիւնը, մանաւանդ փառաւոր անցեալը նքրուով ալ կրած տառապանքները, ման կարժանանալ մինչեւ իր ժաՀր կի մնայ իր սիրական վան1911,Մ.շլի» 5-ին, 78 տարեկան Հատակին ե Քին ժէջ,նչ վախճանի : Մէջ: ծչանդուզնալսրբազանը պարթեւ Հասակով, լաղժ մարմնով եւ փոակապէս սրատկաւելի եկեղեցականմբն էր: իբ ֆաֆաղործութիւննի- : նւ մբ Հետաքրքրական : ՈՆ պարզուկ ժիամտութիւններէն լատ դրուաղդներկր պատմուինժողովուրդինմէջ: Թէեւ Փոնուղի վանաձայր, : սակայն իբ ազգասիրությանՀամար չատ Համակիանթկի վայելքը

|

ու

Մարա չի մէջ, Նրկողոլոս Եպս Խորլխոռունիիվերոլիչնալ կենսագրական զծերբ : նոյնութնամբ արտագրեցինջկիլիկեցիին«Մարալ կաժ Գերմանի» ։ Հատորէն, ինչպէս նանւ իր մասին Ներսէս Եպս. Դանիէլեանի դրու| եւ Ծ. | Բարթուղիմէոս Վրղ. ԹենէՆ այդ գրբով ժէջինրուաֆներէն Թագաճնանի կենսագրութեան Համառօտագրութիւնըպիտի տնսնենք | ԲԻՏ մր լնտոյ, Հետաղալ տողերուն մէջ: : «ՎՏՀավառ դեմքով ուրուրի Հոզնթավանց նալուածքով, ալեփառւ | մօրութով, տիտան Հասակով, բառին իսկական ռաւումով ճայ դողիաք : թան Թէ եպիսկոպոս մր: մրն էր Նրողալոռ Սրբ: Թռրխոռունի, անմատչելի սարերուն : Իլլալք աւելի Փունուղի վանքինվանածայրն Հօտին Հովուապեոն ըլլալէ արֆիւն էր սրաթոիչ, իր լեռնական : Հր անոր: Աճոր (Թագաւոր) սրաակաւծյի՝ անթագ Թեգ էավիւրն ռազդու երեւոլքր ծին Հայ բիմապետներուխոթրծրդաւորնմանութիւեր ։ : Արծիւբն Հետ, Սիսուսնի առիւծր պատի կբ բերէր: Վասպուրականի պատկառելի էր դարձեր ամէն Հայու սրտին: Առաջինը Հայրիկն : Հր Հայոց, վերինը պալտպան՝կիլիկեանսարէրուն. Հայրիկ գրին ` ա-

ու

ունէր իր Ճեութը: ունէր իր ափին ժէջ. Ա- ։ Ֆիկողայոս ծռս-ռողպաոոն ռաֆինի կէրգէր, կր գրէր Հայուն վիչտր, խօսիլ կու տար Հայաստանի։ : զոաչթարծիուն սարերուն, աւնրբներուն գիտնրուն, ան` նբ բդավփոխէրժտոբերնու Հոդիները ծին բոնապետութեան դէմ: Հայրիկը Կայուն ողբերգու Երեմիան կբր«բ առէոը,իշկ Նիկողայոս Եպս: միչտ կաչխատէրգործնապէս Լեւոններու կիսափուլ արֆուր բոլներու Զօրարարէլըիլալ: Ինքը ծանօթ էր թուրբ եւ Թիւրբմէն աւատոապեսոնբուն5 էլի 2 ածրատւթ անունով,ծիբ արդէն վարդապետացածէի նւ ու աձ իբ օծոչակը սարսափ էր ազդեր ամենուն... Ջինբի եկնդեցիէն ներս միայն կարելի էր ճանչնալ իբբ հպիակոպոս, ուր ծիր ու

ու

|

ւ

ու

ու

ու

"Է

անօրէնները պատարագ փա չտակող տեղն են, չեն փախչիր, ւտաւարները է Հիմա պատարագնալ լմնցուցի, այդ մատախագչեն ճանչնար, անօրէններուն ալ արժանաւոր մամուքն ու ստիոցը իտի տատ: ւ օդուածագիրըՆխդողայոռ «Եաճատակ ինան զբչաբունակէդախձճնալ

եպակ-իձերբակալմանեւ բանտարկութեանասին

եւա

կր գրե

ՀԵ-

տեւնալ տողեր - «Զեյթունի եօթր փէյին տարին էր, որ ՑէլիՄաՀբառա ՊապիկիլխանինՀիտ (83 բոնաւորին բանակինդմ ճակատով ետո դարանակալ Խշնաժիներուն կողմէ վաղթութիւններ տարած ԺարբութիւնվարժապետինՀետ Պոլիս տարուած բոնունլով Զագրնեան Խ բայց ձր փրլել անոնց կեանքը Ներա Պատրիարքըկրցած ճիրաններէն: Նիկողայոս Ապս։ 1892-ին Սուլթան Համիոխ մաաձուտ Հալէպի (նդրոնական խարդախ միջոցներովՃերբակալուած՝ դարձեալ մու.Հաճնոլ կարապետ դ րուած էր. Եպ«-ին վանաձայր բանտր Զէյթունի 19 տարուան բերդարդելութեան նի Հետ: Ցով«-եպօ-Փաղանճնանի ու

եւ ԱնգլիոյՔՀՆԹՈՐԿԻՐԻԻ Պօտրում: (ազաթրուի դգաստապարտուխ

Դէմ"

Արքնպիսկոպուը բողո

տերութնան կր բանար Բրիտանական Հայ նչանաւոր եպիակոապոսխի մբ իբր մաճապախալանիրաւի բնրդար123

Համար: խզմիրյլեանիօրծձրուն,բոլոր դելության դատապարտութեան Մկրտիչ ՎեչաԵզնիցԱռածունիի, հոլիակուլոսներուն՝ աքսորական

եւ.Աբբաձամէ Գազանճեանի Ցովշանես Քէչէնանի, կարապետ ապետեւնի, Չորիս | Փօտրումժե սյ Հեւո Ֆիկողայոռ եպիակ(ոպոսն Մաժիկոնծանի պատրիարքարան է դեսպանը,Սրբ ՖՈՎ Քրի, բերուածէր: Անգլիական

անդալով մասնաւոր փափաբյարոնած էր Փոնուղի եպիսկոպոսի եր ներկայանալ դծապանին, ձաժբանսնելու:ՍԸ ծիբ 5 էլի ՄաՀշրասան եւ դեսպանի փարչ ալից յազ Հասակովի: ԵՀաղիաու պատկառազդու «Այս մարպատրիարքինձ4եռքիսեղլմումէն ետբը, 1.23 Իզմիրլեան 4. մբ բ/յալու արժանիք Մ" ղօրապետ էկեղեցական Ըչլալէ աւելի դր (ո»ւող մրն աֆ Խլեր արդարեւ»: Քաջաջարող մը Բլլալէ աւէլի էր: Խունկը բոլրքն աւելի վառօդի Հոտր կր սիրք։ Գրիչ չունէր,

պողպատ

կար իի ձեռթին մէի:

: : :

:

: ։

:

Ռարթուղիմէու Ծ- Վրդ. Թոադաճնան(վճղարաւոր երոսլի.- ' Ծնած է Ենիճէ դայէ: 1850-ին:Հայրբ Սուբիաս, ժայրը Մարիամ: : ՄիաբանՖոնուզի Ս. կարապետվանքին, ձեռնադրուած է 1888-ին` 1888-90։ Զքֆիկողայոս եպիսկոպոս եւ. վանաՀայբ նոլն վանջին 1890Հայւպ պատճառով կի բանատախկուի : Թունի Ազգ: խնդիրներու 1891-9565, : 91. սակայն նոյն Երկրորդ անդամ. վանաձայր էՆ ժինչեւ այս անցամ արաբ . խնդիրննրու Հիտեւանթով կրկին կր բառատարկուխ ուխտի (էրթալ նրուսաղէմ Ս. ժակորայ Բանան ազատ արձակունլով եւ Հոն կբ Հաստատութ 1898-1908 վանքր 1891-ին: կ'անցնիեգիպտոս 1908-ին կու գայ Զէյթուն: 1808-1910 Օամանեան սաՀմանադրութեան՝ : Բ. Տ-Տ. ՎեՍաչակ աստիճան Սբս, կր ստանաքՖֆայրադունութեան կոնդակով Հայրապետին ՎծՀասիառ Ճաիաուկաթողիկոսն:1910-ին ։ Զմիւռնիա: փ նղաստ Սսոյ Աթոռին Հանդանակութեանկ'ուղեւորուի Սակայն ջաղաքական դէպքերու բնրուժով չի կրնար Գեղւնարկել : եւ նոյն տարին իսկ կը վճրադառնայ Փֆոնուց: դիամաճաւաթութեան ԶԱ- ։ վանածայրութիւնըկր վարէ մինչեւ 1915: կր ստարադգրուր որու եւ ձոն ւ նւ ի վերջոյ Իտլիպ Թունցիներու Հեռ Գոնրա, յետոյ Հալէպ կը մենայ 1916-էն մինչեւ 1919-ը: Չինադադարին դարձեալ կերթալ : Ֆունուղ: 1921-ինԶէյթունի վերջին նածանջինաոնե, Միլի կառավարության լանձեուող 600 դէյթունցիներու (ԱՄծծաւ մասամբ կինձճր, եւ Ֆեթեր)Հետ կու գավ Մարաչ, ուրկէ այրիներ եւ անչավփածասներ հր ժողովուրդով կաբքոորուիՖիգրանակերտիՋերմուկ գաւառթ Երկու տարի այնտեղ մհալէ լետոլ, (բ մեկնի Հալէպ ու անկէ ալ երուսաղէմ եւ գոն կր վախճանի: նրինեցինտալով ԲարքուղիմէոսՎրդի Համառօտ կենսադրությիւնը, '

կբ յիչէ այս տեղ նաեւ անոր կեանթին կարեւոր լթուականներէն մբ ամվով դծնթէն Հետեւեալ տողերով.- «Շատ պատչաճօրէն թանի Եւ կոչուած է ան Վվնդարաւոր Հերոսը ԻբրեւՓարի ծկեղեցական յաջորդ Երդողոյոս ծպիսկոպոսին Հոգին ճղած էր ան արժանաւոր ան ԶէյԶէյթ» ւնի 189506-ւ կորին: իրի սուրբին տակէն անցուց օտ թուրբ կանոնաւոր զինԹունի զօրանոցինդրան առջեւ 2700-ի Համրուրելով լարդանբի կուրծքի լանջախաչը ուորներ,որոն ճի Զէյժունցիներու դբօչակին առջեւէն եւ անցան յազթական բարեւով եւ իր գերի բնրունցանվարը Ջէյթուն: Իր գիւղին Փոնուվի ծւ. վանքինՀամար 9չութ կուուած տառապած էր: 1895-իԾվանբի կր մար աւնրակ վիճակի 0մէյ։։ Բարքուղիժէու թանդուսծ էր ու Հայր Սուրբ Եդիատուէն վերադարմին,մասամբ նորոգել կու տայ զուն: Եւ երի գիդղն ու վանքը Հեռոզձնե»քչէննալու վիայ էրն, վրայ տարին: Տեղաձանության Ֆախօթեակին՝ եր «առնի 1918: աղիխտայլի պայբարելու, կրոփոբրամասնութիւնը երբ Զէյթունի ժեղափոխական կողմնակից էրն, աղայական կողմի «նազանդութեան ուծլու իոկ Բարթուղիմէոս Հայր Սուրբ Ֆոնուզէն Զէյթուն կանցնիեւ կր անալ այս նիկու կողմերը ժէկ րայտարարի, մէկ Հասկացողութեանրերքր կբ ստիպէ զինքը վԵւավառ կաթողիկոսինՀնազանդունան յորդորը տղի

տալու:

ՖէյթունցինենրուՀետ

կ'արսորուի..-

ԱԱԱՋԱՇ կաժ ԱՐԵԳԻՆ.-- Այս գիւղը, աւելի ճիչդ Պիտ ըլլար Իանլ այս գիւղավխուժբըկի զանուն Զէյթունի Հարաւը, 6 ժամ ՀՔռու: Արձգինը կր կոչեն թուրբնիը Խանւ Ալապալ կամ Արայալ, մասհաւորաբար իբ գիւդացիներուն՝որպէս լառաֆապածներ,Զէյթունի

կոփւներուն, Թուրբ բանակին դէմ աւաջինԳլՏերբէունելուէւ

բա-

աբար կռուած րբլլալնունՀաժար։ կտրիճ նեւ քաջամարտիկ,լաւ նչաԽառուներ, երկար ատեն զրազցուցած նն թլնեամիբանակը 1800-ին, է։ Ա1802-ին քւ. 1805-ին. Արեգին իր «ին ծւ Հայկական անունն Խանւ Ռուրբինեանցժամանակ: Արեգինի րեգին նչանաւոր եղած է ափթոոր:մեւոն Մեծաղորձի վանջն էր կապանիԱրքեպիսկոպոսական օծման նծպիսկոպոսննրուերկրորդն էր Հանդէսին ներկայ եղող Արձգինի հպիակոպոսը,հնչ որ նախապէս ալ լիչնցինթ ուրիչ առիԹով մներ այս պատմութնանրնլմագթին: Կիլիկեանիչխանութեան ժամանակ Հաւանաբար Ֆոնուղի եւ կանաս պանի Հետ Ձյուն Արծգինի Արբեպիոկոոսութեան Թեմին մաս կր կազժէր' Անտիոքի Հայազգի Մակար Պատրիրաթի1005-ին արարնիքն պատմութեւսնդրիր մի գրած է, ուր կր յի չէ իբ ուղեւորութիւնը Մարաչն Զէյթուն, Ս- Կարապետիվանքը տափարակբր125

լուրի մբ վրայ, ալնանգի ֆէրժուննքիը, Հասան փալայի մր ԶԱյԹունի էւայլե: սաճմանենրուն մէջ ըրած ասպատակութիւնները աան ժաչահ գետր, արեւմոււոբէն՝ Հր աիեւծլբեն Աշեգինի դիղին սաշմանը՝ Թուրք Քրրթիւլ ԶԵյԹունի գետակի, Հարաւէն 4 ժամ եւ Հեռու անոր արեւմուտքը: Փիւղր կր բաղկանար Մարաչէն 300 տուներ ծւ չինուած ձր Շենպէջ (ոչուսֆ լնրան արծւելքն եւ. Հարաւի միհչեւ Ջաշան գնտյո Արեգինցիներըեւա Զէյթունի պէս ճբ Շատ «իւրասէր էին ակառավարուէին նածչապետական դրութեամբ: ։ այդեմչաբճգինցիք: կր զբաղին առձառարականասնապածութնամբ, կութեամի եւ երկբադոբծութեամը: Աւծլի կի մչակէին բամպակ, ո- բովշատծեւտեղին կլիման չատ լրարմարէր անոթ: Արծղինցիթ եւօ : պոչ գացին Ֆէր-Զօրի մեծ սպանդին:իոկ սակաւաթիւ վերապրողները' վերատխնԶէյթունի 1921-ի փերչին նաչանջին, թողուցին իիննը Հո- ։ | ղմրը։ ունեցածները եւ զէյքունցիներու Հէտ Հնոսցան: մանի զիչ- ։ (Օեշթի:)-- Զեյժունի Հարաւ արեւել եւ գիչդախումբ մրե է. բոլորն ալ Թրջաբնակ: դակներ: բաղկացած, :՛ Բեթղդուս,Ախր Ֆաղ լերան փքչերուն տարածուած: Գրիւադակեքրէն ժաժ ա Զէյթունի ամենէն մօտր ունի: Բէրդուս Հեռաւորութիւն

ԲԵՐԴՈՒՄ

Սեմի կեդրոն եւ 6չ- : երբեմն եղած է Եպիսկուլոժական ժամանակին Գ» էի ԲերդուռՌուբինեաններու Վասիլի Ճեութն (թան աշնիաւռ բաղաւբ: առաջին թուականներուն:Գող ՎասիչԱ0Ղ-ին, պարսիկ առսպատակներու հւ Քեսուն մբ ձի սռանի կբ վերադառնայ վբոսյ զոուաւորվազքանակ եւ Լնտե մածէն (ԱՀՀէանի)իր կեդրոն ջաղզաթբ: Գող Վասիլի ԱՀ գերութենքն քատբը,օտարների տիրացան անոնց երկիրներուն, իկ ` ։

: վճրաղարձաւ իբ եղբայիի ՄՍտեվֆածրբ Թորոս Ա. բԲիչգանդիոնելն հէն գրաւ տեղերը: Քիչ ետբբ սակայն Թորոս Բի կողմէ այդ 1157-ի: Բերդուսըտրունցաւ խաղագութեան Համար ԳրչբճԱալանին երէ 1208-րն, նրբ Իկոնիոյ Սուլթանը՝ ԲՄերդուսՀԳայնրուձեռրվե Խոսրով Շա, դրդումով Սովճաննս Մնծարաբոլ կաթողիկոսին, Եւ կու գալ կբ բոնէ բնրդատէր Գրիգոր իչխանը եւ կբ տիրէ Բքբ.

-

եւ դպժաուանծ էի այս կարքողիկուր անոր ։ Հիամանով դածրնեկէցեղած: բԲերդուսիբնակիչների ժամանակին Հայ չին, բռնութեան նւ Գալածանքներուպատճառով մաճմետականկրօեր ի ընդունած նն ԺԻ. դարուն:

դուսիրմեւոն Մեծի Հետ

ծե Բերդեզգիֆ Քաջկուութզներ

ծւ

կարեւոր բերդքրչն եղած է: ժամ Հեռու է: Բերդուսի գլխաւոր ԲերդեզՁայ 2ԶէյքունէնՅ եւ ԵՆ որոնց երկութին ալ մայիմու Գարամանի, Փայէմլի գիդերն ծւ մածմետականացածեն: կայծաղզումով Հայ էին բնակիչները ծն Ռուրինեան թագաւոր Մյեչի տառ, գեղեցիկ, կտրիճ մարդիկ դքրնզմանը կր զանուի Բէրդուսի բարձունջներուն վրայ, իր Հետթ մականը եւ չատ մր զոճարխեղէ ժատանին, թաղուած են Քր «ուրբ: կայլ-Խոսրով1201-ին կր գրաւէ Ըքրդուսր Ֆենր:Սծլճուղ-Թումի Լնւռն

Թաղաւորքնւ

ՉԷՇԻՆ (Գքչանցըթ)-- 60 տնուսթ գիդ մրե է Պէչէն, Զէյթունի ՃաՀան դետի Հարաւ արեւելքը եւ չիլնայ2էլթունի չբքոնակինմէչ, Գէչէն 1916-ի կէս ժամ Հեռու: Ջեյլթունի կողմի եզերքը, երվութ եւ Թրբարնակ կէս Հայարնակ կես առաջ ընդանուր պատերազմէն ու

առ

ութին առբթուկ-ճորտերին ժր բաւական ժամանակ ծր Գէչէնի Թորթերի դերդաստանին: երր 1908.-իՆ ծղած են Սոզպայիր ԹաղիՔիւվփէլնանց 0սժ. ՍաշմանադրությիւնըՀոչոկունցաւ, Թուրջեր Հոն ապրիլ չկրցան, եւ Հեռացան Խէօկ-Ջայրր Փախեցին իիննց սեփական կալուածները ծւ

Զէյլժունէնարբեւելբ11 ժամ «ծոու չ։ Սակայն եւ ղէլթունցիներու Հայական տեղածանութեան 1016-իԸնդՀչանուր եւ Հին 1019-ին«ԷԻ խ րննց Հողեր»: եկան դրաւեցին տարադրունուվբ Հայթենիթ, գտան ոի ՊԷԹունցիվերապրողենրերբ վերադարձան ծե «ոն չէնցի Թուրբճր տեղաւորուած կոչուած փարի,

որ

ԱՎԹԳԵՍԱ զամ ՄԽԱ.ԶԷԹո-ՆԻ քրեջ մեէ գիդերչն մէկե էր Աւաղկալ կամ Մրիոսլ, միւսները, որոնց մասին արդձն խսսեցանք Զէյթունէն Արեգինն էին" Աադկալ կի անունը Փոռնուզն ու

Հարաւ արեւմուտք երկու ու կէս ժամ Հեոու, Ղուղավխլերան արեւհչեան ատոիուտիո Շատ արգասաբեր ծայ գիւղ մբն էթ Աւաոչկայ: Էն 1896-ի Մեֆ կորւին եւ ուրիչ կոիշնծրու ալ աւազկալցիբ օղնած

տնղածանունցանեւ Այոօր չատ Քոչ վերապրողներ ՔԲչուծցան: Ֆէր-Զօրիսնապասոնեխրք եւ չրիակայթի նբ Աւագկալի ։9անժիջավան այլուր: կան, Հալպ Խէրէղէճ ԴՂալաճուխ, (Ղարաղաճ)՝' գանուէինՀաճի-Տէրէ։Դօպճուղալ,

Զէյթունի

Թուրին

դէմ

Աւագկալցիներ

Հայ փորը դիդերը:

ս

այնՀայչտ ԹչետմիՀայերու:2ԶԷԻ

1885-ի կռիւին առաջին ըբնդձչարումի տեղի ունեցած է Գէրթիզ Ձայի մի Սլ մաին լետոլ ժբ կարդին պլեռի անդրադառնան, 1805-/ կորւին նկարագրութեան ատնն։ Բերդուս կիլիկիոյ ամճնէն

թունի

եւս

ԶԼՅԹՈՒՆԻ

աթ

ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐՆ ՈՒ ԿՌԻՒՆԵՐԸ

"ՕԲ

ն

ե

-

1780-ԷՆ ՄԻՆՉԵՒ

կամէր փաշայի պատմրազմն «ոանֆուկը: Խոլ ՑակորՃԵ. ՄնացականՍէմէրճնան, Զէյթունի Ս. Հրմչտակապետհկեղցիի 1780, Փնոր. 24-ին ռագիր մէկ Սայսմաւուրքի վերքաւորութեան, 1780.

ւ

ու

. ,

տբ ստորագրուած արձանագրութիւն մբ Փաճանայէ Փառուկ Լ մէջ առնելով, Հ ատորին կի ԻՐ «Զէյթունիանցեալէն ննրկայէն» անուն

կրրկայացնէ վօմէր փաչայի պարտության եւ Խոյ Ծակոբի ստորեւ ֆադործութեան պատմութիւնի, զոբ մենթ կամվֆոփֆենք

նւ. կբ պաշան որ 6/վարի Թաղի ֆաղացքիառութն մռատծրի Քրեց տուրբի:Փարզ հինն վճարեն Թունցինեի նւ Հանելու խեն աա վիայ յար Զէյթունի ասիկա, մրն Հակնան ք. կր պառորաստուին դիմադրութեան:կամէր սակայն վատածչրբլալով իր տանելիք յաղթանակին ապաճովութնան, ցարձակելուպարագային նկատի չի Համարձակիրկոխի բոֆունլու, այլ խոձեմութիւն կր Համբաները գոցել զէլժունցիին առեւ: Եօթը ամիս պալարման վիեւ կը ստիպ որ ծակի ժէջ կը մնայ Զեյթուն: Այսպէսով կը նեղ նն սովին պատանժնատուր ըլլան ԶԷլթունցիթ մեն նեղութեան մէջ ոեւէ գիւղերէն Մաշ)չրֆակայԹուրբ անկարելի որովՀետեւ ճառով, եկածՀաԶ էյթուն, ԷՐ սամանավակ դաչանթէն կակ ցածատվկը,ցորենը արդէն սպառած է: վօմչր փաշան իր բանակին չարտէզներուն դատնուսղ ջարդել կու տայ Զէյթունի Հիֆակաչբր «ԵՔ այգիննըը Ջէյժունցիբ (ր խորին նր պտղատու ծառծձրն մբ գաննլու էլթ կրնէն է տալ ալս վիճակին, Մեամեծները ժողով Ցակոի այնուն կարԱՀա, ժողովի բնթացթին: վարի Թողթէն, Համար: տեսած նրաղպր պասմելով, ճածասակբայց ճարիկ զէլթունցի մը, իր ես պիտի երթամ եւ կրսէ Թէ փաչանիմ ձնոթով պիտխսպաննուի: եւ պայն պիտի շպաննեմ։ Խոյ մր կր Ժորա, կառնէ անոր ժորթբ եր ատրճանակը:ժայւերու ետեւը պածուրտելով կամաց կամաց կբ մթամնայ այն տծղ արածողոչխարներուխումբին, "բ Քրջարան բաառած չորնակբն կր պատկաներ:իրիկուան ժութին, ժորքը րան Փոտանիիմբ պես կը բալք, կը խառնուի ոչխարներուն,որոնք ար-

' `

` |

բա-

Աա թրի կոտղրն, կլ. Անագի

բծրել արմտիք

ու

Ջէյթունցին իր ամուր դիրփնրուն մէջ, նրկար ժամանակներ, տեսակ մբ էնջնիչիան Թիւրթ:Էննճրուն արած էր: Թ.էճիիլերի կեանք նեւ իի արօտավալրերըփակած եթ դէմ տարիներով կռիւներ մղած անոնց առջեւ. իի անունը տարածուածէր մինչեւ չեռաւոր վայրեր:

| :

տլրամաղրու- ` Մանաւանդ,ՀամաձայնՍուլթանՄուրատ"Դ-ի Հրովարտակի Հետ կապ : Թեան, ուղգակի ն. Պոլոոլ կեդրոնականկառավարութեան եւ 15000 րր դաՀեկանիՀարկն ար փոխանակՄարի կբ պածէր : վճարծլու նւ անոր միջոցով Պոլիս Հասցնելու, Թուրթ կառավարութնան կը տեսնեին Մարաչի կուզարկէր։ Այս բոլորը ուղղակի Բ. Դոււ եւ ` անձանդիստ զ ոլլավինո Փոք Թուրքն իի կառավարութիւնը վերարհրմունքին էր վերջ տալ զէլթունցիներու ալս աիձամարծչական եւ ի Հարկին, ի «պար. եւ իչխանութնան, ամէն նով, ընկնելով այս : եւ արթ ինքնօրէն ափ մբ Հայութիւնը: ։ 1780-ին, Օամանքան դաշ կը բազմէր Սուլթան ձամիտԱ" Սո. կայն ծրկիրը տհսակ մբ անիչխանական վիճակի մէջ էր, եւ դէպի Փալբթայում կբելթանար։Ամէն կողմ թչուտռութիւն սով, ոբ Շետնւանքն : էր 1114-ին ոուս-թուրք պատերաղմին մէջ Թուրթիոյ պարտության: . Խրիմբ վրալ տուած էին թուրքերը: Քրիստոնեաննրուքւ. մանաւանդ Հայնրու դէմ ատքլութնամբեւ զայրոյթով լեցուած էին անոնք ամէն կողմ: ԱՀա, պատեչ առիթի: Զէլքունը նուաճելու, Մարաչի կառավարիչն էր Էօմէր փալա. Մարաչցիմոլեռանդ թուրթեր, կր դրգոքն Իօմէր փաչան, ուղղութեան բերելու Համար այս անպատկառ լնուՀետ եւ 1180նականները Իօմէր կբ Համամայնի իր կրօնակիցնքրուն ն, բազմաթիւ զորքովկու դայ կր բնակի Ջէյթունի, Հարաւ-արեւմուտքը: `

ու

.

ժիջճւ տարածուած էին: Հբամանատաի դէն բանակի վրաններուն էշմէր փաչային վրանինմօտ տեղ մը կր պածուրտի ամբողջ Գիշերը: լաւ չբացուած,վրանն դուրս Առտու է, փաշան, տակաւին լոյսը մէյ լուսցուիըը)առնելու: ՑՓակոբին՝ Խերլէ իբ ապտէսթր (չրօնական եւ ատրճանակինբլթակը մրն ալ «Անուն իւսիւսը բիւրիւատիւնբանը էւ փալան արդէն արիւններու Քաչնլը մէկ կբրար Պումպ ձայն մը ու կիյնայ անկենդան: Ցակոբ մէջ, «Զաֆնունցալ, ՇասէքՖ կր պոռայ

կու դաղ բանակատեղէն վրանեերուն սակայն անմիվապէողուրս բեղմեֆէն վազելով կը Հասնի հո ընկերներուն, որոնք իրեն (ր տան բանակին վրայ, մինչդեռ ապասէին։Աժէնը մբասին դրոձ կու նղաֆ լվաչային սպաննունլուն, արդէն Հազիւ Թէ վենրածասու զօրքը ածա անակնկալ յարձակումէն խուայս շփոթ վիճակի մը մէջ էր, թողուցած կի փախչի։ Ցակոբ իր ճապածար, ապազամթերբեւ ոյք ընկերներուն առջեւն անցած իր սուրով եւ ընկերները ատրճանակով, ու կը ֆարդեն Ճո/դիակճչովուռ-վացինով, «րացանովկը յարձավին եւ

վարք թաղի կարիճննրուն բաիչլասնը կի բաժեէ աւարը, գեղարդները (գարկբ): Եւ ոոյդ թաղին անունը նբ | կոչուխ Գարկրյլար,որ յետոյ աղաւաղունըով ըսուած է Դարդալար: : Թաղ: Պատերագժէնայգ րոջող ելբը, Թուրթ ուժերուն պարտությունն : Իչխան, ժողովուրդը: էկեՀամակ կր խուճապը ուբախութեամբ Ն Ժակորբ իչիոն մբ զարգքն : Տան արատեիաց մ, Ց ԲԱԲ Ցն ւա բ, լ

ԵՆ աան ճաժին։

ու

ամար» «ոԼոՎո-ր4

Աագոը արագա անո `

ւէ

այս

Էշմէր փաշա ապտէսթինի էյունաալտը: էօմրիւն գալտըրտը» կէլուպչ Գոշտանգուրշուն տէվրիլտի գալտը, Ւաշէսի չատըր գափունունտա Ծագուպիշխանէիկիթլիյին պիլտիրտի:

լ

Դինվիաճիճդրանառչեւգլտորեց»

Ե

աար "ր փառաջանայ դծպի Զէյթուն: չտուին, Թշնամին Ալի Փաչա գէչ կերպով չի տեր: Ո.

ոխ

(բ մբ հոտը բաչճրոկ

սական երկար

'

Ջախրբ օղլու: տանիթներ։Այդ Վայրը կոչուած է Հասած էրե 8 բնանիքներու, 1911, Զայխրեանք ճիղաւորունըով Մինչեւ 70 այր մարղ կր Համրէի: Այղ բնտանիբքներն ջան աւէլի մէջ որոնց Մեֆ Ձախըրեանը, Հաճի Հաննչր Չախիրնանը, ՀետեւեալներբՁիթյօ Ջախրբեանը,Մամի Ջախբբ իրիցոնք, Գուգնան ՓՉախրըրեանք, ՀաժազասպՉախրրեանը,վարի բողորականՉախրրեանք: Մե իրենց Քաջութեամբնշանաւոր եղան Փանոս, Փախրրբնաններէն են Արամ Ջախորնան՝ Էմմանուէլ, է. Արթին: Այձմ այղ բոլորէն ողջ Էւրուա քւ Ռուրքն Զախրրքանոր Ամերիկաէր. 1919-ինկամաւորական եւ տական Հետ, որպէս կամաւոր եկած էր Կիլիկիա Կիլիկիոլ պարպուժէնէւ Մարաչիաղէտէն լուսալքուած վերադարձած ու ետ Մ ուռ է ծրանը ֆաւոն այչ ՓաԷ Մ կոխւինինկան: Գչորգ ԶախրբեանՄարաչ, կիֆընաւրձախի խրրեան Բ «ճախին մէջ այրեցին Թուրբերը ողֆ ող, իր Հինչ զէլթունցի ԸՖՄիւանեիի իՄարաշ: կախեցին ներոլ" Վարդիվար Ջախբրծանը

Ջեր քան քւ Ջայրդրած: Ջալրգ նանզերդ աատանծն (ոչուրն ձր նախորդ էջնրով մեր իջած Ծարութիւն պատունըին, որուն ՋԵՒ | Հայրաանկե սորված չր կար- : Թունցիք Ջօլախ վարժապետ»կլին: նր

կարգ մբ գիտելիքներ: Ջօլախ վարժապետ, ինչպէս վիչած մեծ ճամբաւ չածշած էի եւ մեռաւ էինը 1818-180-իսպլատերազմին Ջայրխեաններումետարթսիգործարանին մէի, Գութբէլի մէջ 1399-ին: որուն մասին խօանցանքիր տեղին, չինուած առանց կարի, մետաքանակ է չատ դէղնցիկ չուրքաո մբ կը պածոււբ Ս. Ծովլաննվս երեղեցիին դալբ

եւ

|

|

որր

ր

`

պարաուի, կր փախչի Հազի կը Հասնի Մարալ, ուր ժամ . գը մենի կաթուաֆաճար: իկեր, Հայ չխանը, իր ժաժ ոու, է, յնունէն մինչեւ Իւեկիչթի Թյնամին կր ձաղածէ ժամ Ալո կոիւին նչամնացած: կամուրջը, տիճանիվրալ Մարաշի «7 Ի պէվրոտիթ, Էր աւոր ՀանդվաացողՃիկքր «Հայ չիր բակիցներով կբ բնրեն, կր բնակեցնենԶեյթունի ՊօզպայիրԹազբ Անջնեքկբ բաղմանան, (ր զօրանան եւ կր բաժնուրն երկու ճիւղի ճւ

ո

նաեւ

իս

խումբերուն

տուհց:

հլորի՞իեի ԷզԻՐ- ադր փորալի սպաննուն Աչ Ք-յ»հ. Մարաչի կառավարիչ Ալի փայտ, իր նախորդին վրջժը լուծելու : Քր Համար, 1182-ին բազմաթիւ զօրթերով կարչաւէ կիւրիտին, որուն եւ Անոնջ Թոյլ դիրբ բունած: դիիճինարդէնՀասած են զէլԹունցիջ րբ

տնղր կոչունցաւ լետոլ

ցաերրմանթ

ԹարգմԷօշմէրփաշանիր աղօթքը կատարեց, Խոյէն գնդակ մ'եկաւ, հոգին դուրս հանեց,

Ծագուպիշխանճաջութիւնըցոյց

ք ար Բուր»«լ Գ Գան» "1.աաեվին 1-2.Բ բ մմ ոուաննն բսունցաւԱյո . "Բր մ Հր դայառը: իո վերաե է աէրէսի: Մինչեւ ի ջութՀանի Բրամավամրը մր ծայ բնո տեղ կր ոնակեին քանի վ Հոոմ տակաւին մչչ։ Աի փաչա

յ

8Լադրհվա Այ «արմԱրար ա Փարութին ոչ:

.

Քչուծչան ֆարդունցան: ւսնասբասոները: Ֆէր-Զօրի ունինտանիքներով Վածան Փալրխեանմբ կար Ջէյթուն: եւ

իսկ Չալրխնանեկըէնմիալն չէին բազժացած: իրքնց մէկ ընտանիըն ալ վաղուց Փայրխնաններ Հաստատուած էր ն. Պոլիս, Թերեւս Չօլախ վարժապետիժամանակ:

էւ

թաաւու" մաորա Աա արիան խաղաղ, բլո ոք

աշա.-

Ժ

Փաչաներուն

պարտութիւնեք-

Փաինքնավար կնանջ մը կ'անցնին: 1808-ին, Մարաչի կառավարիչ մէկ գաղտնիՀրաճանգովը կառավարո ժբ կր Քայք Զէյթունի վրար Սակայնփոխանակ ստուար բանակով աժիանէր, բանակը իր վրանները կբ բանայ կբ Խոտի կոռուծլու Զէյթունի ճամբաննրուն եւ այսպէս տնունռական պաչարժանօղակի Ժէջ կառք Հողովուրդբ" Ջէլթունցիթ թանի մբ կարճ ընդձարումներէ 500 դաՀծկան լիտոյ կր յօժարին տարեկան 60 թաակ (մէկ ջոկը 30000 դաչերանի տուրթ վճարել, ինչ որ կր պածանէր), այսինքն նւ բանակը կբ Հխսանաի ջր Գայքնտկը:Հաշյտութիւն կր գոլանա նման մը վճարծլու քւ գումար Սակայն զեյթունցի» ի վիճակի չէն

ւթեան Փաչա, կեդրոնական լէնտոր

կը մերժեն:Գայքնտէր երի ճբ տնսել որ անոնք կոլթնածՍ̀ուլթան ։ Մուրատի Հրովարտակին,կր մերժեն արքան դրա: մբ ճարկ Թայ մօտ, իսկ Մսռլ կեդրոնի դանոնբ որպկս ապստամբ կր ներկայացնենք մեծանուն կիրակոս կաթողիկոս, որ այն ժամանակ Սսոյ վանքին տուած էր, կր նկատէ չուրբ բարձր ծւ ամուր պարիսպ ժբ չինել եւ նւ. Հովանաւորող ԶէլԹ»-նի միեւնոյն ատեն դիդող կասկածելի մր, դաւադրութնան կր մատսծէխորամանկութեամբ ապատամբութեան: Մարաչ բերել տալ: Սաֆողած էր Բ. ճամբով կիրակոս կաթողիկոսը դործադրելայղ Հրամանը, որովդոնեն Հրաման4ծութբերել աաղլով եւ ոբ կրչիձր Սաոյ, մտերիմն Հետեւ Զատրճօղյու Պէյր, ձորապիտոը, .

Գաէր կաթողիկոսին,ի Հարկէ զայն պլոռիչյանձեէր որաչտսրանն չէնտէրի ձեռքր: ԽորամանկԳալնաէր իր մօտը կր կանչէ Մարաչի Հայ ձրեք էրեւնլիները, կը Համոզէ զանոնք որ կաթողիկոսր Մարալ եւ յորդորէ ՃԻ Հրաիրնն նւ լհտոյ ՋԱԹուն ղիկնն, որպեսզիերթալ 30000 ծւ դածնկանը:Մարբաչցի Թունցիներըոր չրժբուտանան վճարեն Հալ մմֆամեֆներըանտեղեակփաչայլիայդ չար դիտաւոթութեան,կր եւ Ն. Ս. Օծութիւնբ կբ Հրաւիրեն Համակերպին նոր առաջարկին Մարաչ։ կաթողիկոսնալ առանց ժատթէնանցնելու ԹԵ Իրեն Համար Զադաւագրութիւն մըն է որ կի Ֆիւթուխ, միամտօրն կր դիմէ

կր ստանայ եւ ՍՄ Ծնեղեան օրերուն կի տրիճօղյութ Հրաման ածա Հասնի Մարաչ:ՀազիւԲէ թանի մի օր Հանգիստ րրած էր, ԹիւֆէնքճիԴաշ աղաներէն խման հրիունն բակ փաչայի Մեննդնան չի Ֆէյզուրաժ Պէկը, 19 ոստիկանովկու զայ Առաջնորդարան,ուր ու կբ ձերբակալ պայն ճայի ՝ փֆեւանածէլ Արբազանկաթողիկոսը, էւ անղանին վրալ: նր Հաղորդութ իրեն կառավարությանՀրամանը : առանփաչային պալատի: կր բանտարկենայն տեղ եւ

|

:

-

կառաջնորդեն ձին խուց ժլրո առաւօտուն

կախաղանպիտի բարձիացնեն: կապաԽեղճ կաթողիկոսը,վուզուած, այլայլած, նախախնամության ես նւ յումմէ" նի- կեանք իմ, իմ ւնի ծն. կի մրժեջէ- «Տէր թ գոլժը ժամանակ չանցած կր կնայց» սաղմոսը: Սակայն այս ավխուբթ տարածուիթաղաջինմէջ: Հայ ժողովուրդի խոր սուգով կր Համակուի կաթոլիկ ոսին մխասինկբ դիմեն փաչային, Հայ մեծերը Քաճշանաներով Հ րամանադիրը արձակումըխնդրելու «ամար: Գայէնոէր, կայսերական տալով, կր ժերժէ ոեւէ ժբջամտութիւն:Երկար խնդրանջներէ ցոյց փետոյ, վերջապէս 100000 դաՀմկան(աչառթով մբ կը փաֆոզին օրուսն մր աղատ արձակել տալ կաթողիկոսը: քրաչխաւորութնամբ 109 000 դածեկանըեւ կր զանձնեն Այդ գիչերն իոկ կր Հանդանավեն ընչաջաղց փաչալին։Սակայն ալդ դրամե էբ որ ի վերջոյ պատճառ պիտի դառնար իր կործանման: :

Հանդ Առտուծոլ լեցուած ւմ Գուն երախտագվիտութնամբ ՎԵՀափառի

իր սիրելի Հօտին, արցունքոտ այջերով կատարեց Ս. Մննդչնան քէ որոաքուղիի օրՀենցբոլոր Ժողովու: ժաղզթանքներով պատախադը սկսան այս անդամ կրկնափոխուծլով ուրախութեան որոնց վիչտը եւ Ս. Ծնունդ ունելով, փաթ տալ Աւզիրար ակա չեռրծաւորել տուծոյ: 1818-ինէր այս ճւ ԲարիԾՃունդ անուանեցին այգ տարեւ

ֆեունղդբ' Հշբբ չյիացած, Բայց, անկէ լնտոյ առանը ժամանականցնելու, Ս. Հայրասետինվերջնականփրկութնան Համար կարելին պետք էր ուան

Զ Գոլոոյ ԱբրաձՀամ' ահղեկացնել հղելութիւնը բնել Ռւս«վփութացին

Սրբազանպատրիարքըանմիջապեսբողոբեր Ուոպէլեան Պատրիարքին: Քառասուն օրուան պայմանաժամը Բ. Դրան, հկնդեցականենրով: բողոքին, Պատրիարքարանի չրացած, որպկս անմիջականարդիշնք Հրամանը կր Փասնի Մարալ: ԷւԻՀԱՒ Գալէնտէրի պաչտօնանկութեան ճւ. 100000 իր դածնկանիկաչառբը իտի վերադարձեր Ստացած ցկկանս պիտի արքսոիուէը Մալաթիա բնտանիքովը Հայերը երբ ստացան Արքայականայս իմր սամին, բարձր Հրա մանագիրը, Րամազան ՊայրամըիԱրքֆէին «րը ՀաղորդքցինԳայնչփոթած, աԱյս անակնկալ դժբախտութիւններունլուրն էրի:

Հայ մեծամնծներուն որ ժիջնորդեն եւ ուանց ամչնայու: կաղաչէր նճրում բնթբել տան իրեն: Սակայն անօշգուսո Հետեւնալ օրն իսկ անուն Հրետյէն փոխանավությիւն բնելով, ոլարտաՀարուֆ-եուսութ փաշային Հարուն նկուսուֆ, 100000-ր։ իոկ ւորուհյաւ վերադարձնել եւ ատացաւ իր պաձանջը» կաչ կարասիներըաճուրդի Հանելով, ծախեց ւ

Երճք Գայրամիծրրորդգօիր մեկնեցաւդէպի Մալաթիա»:

միայն ապինցաւ այն տեղ

եւ

կաթուածաճար մեռաւ

օր

Մարաչիթուր-

մբ անցուցին: սոխութալայրա"տ Փեր աացին Ե. Մ. Օծութիւնկիրակոսկաթողիկոս վԵկախաղանէ ազատունլէ էւ

Դրան պածանջովկ. Գոլի, կնրթայ 1819-ինՊատրիուրթարանի Հրաւծրով։ Այն տեղ իր անժեղութինը Հաստատելով,մենծ պատիւ կը գտնէ Սուլթան Մածշմուտիմօտ, ինչպէս նանւ մծր ազգայիններուն դբ դիմէ Սուլթանին եւ Փոփմյ առիթով, ազգասերձայբապեոոր իջեցեցնել 20000-ի: Այդ կբ րաջողի զէյթունցիներու 0000-ի տուրքը ըստ Հրովարաոավին իակչաֆորբդ տարիները առարին փճարունջաւՉՈ000-ը, 15000 սկսան վճարել: Ուղղակի Պոլի" կբ զրկէին այգ դրբամբվո տուկ մարդու մբ ձեոքով կաթողիկոս կը վերադառնայՒԱ աթոռբ՝ Նոյն տասթին, կիրակոս ձնով ՁԶատրճօղլուի Սս: երք տարի լետոյ իր նրբնմնի պաշտպան տոյ,

Բ.

Թունաւորունով

կը վախճանի:

յ

Ձէյթունցիբ9ափան Օղյուի

Հետ.-

Հալէպի մէջ, 1810-իատեններըՀիղպի«լ Օղլու։ Թուր աւատապնտ է մբ ուրիչ «էյքր"ւ չատ մբ կար: Աաիկա Թուրջիոյ մէջ գատնուսՓ եւ Էրչխէր Հայէպբչրբջանին չեր էծնթարկունն պէս բնբեաղիուլա նան. եօզղատի : Սուլթանի իչխանութեան։ նման ձորասետ մին էի ԶավփանՕդլու ՄուՀամմէտ Փաչաե: բունակաղ

իչիաններու4 Ճ ղրկեց, որպէս փոխադարձութիւն: ՄԸ էլթունցիք րծրգենայս դէպքը Հետեւեալ տողերով:Օսմանլը թիւֆէնկի հէփ չաթբր։չ փաթըբ» ԶԷյթուն թիւֆէնքլէրիսայմատըխաթըը: Ջափանասկէրինիվուրտուզճահաթըրչ Տօսթում ՉափանՕղլու վազ կէչ Զեյթունտան:

.

Սուլթանըփոածեցդայլը գայլինխեղդելտար

րագ էւ Օղյուն Հրամայնց բալել Հիւլպիվ «ղի դյու 50000 պաչրբպօզուղէն Զառխիան կեդրոնի կսռավարութեան: (չլիոաւնը) բաղկացածբանակովմր նրա Հալեպ, բարձակեցաւբաղաթին վիայ եւ կարիճատենէն նուաճեց պայն: 1819-ին այլեւս կր պիտի անցնէր երթար, վչրադառնար, նրբ Մարաչ կը Հասնի, Զէյթունին Հային աղ ժաբրէ տեղւոլն թուրթերը աղաչեցինոր տօմուզյար «Շու եւ զետոլ երալ: պիւքոէ պիր Թաղրմ ուղուրսուղ փար տրբչ փի տայիմա պիզի Թաճիզ էԹմէբաէ տիրչար, պունլարը Սա անտառին մէջ կարգ մր անփաբլայուպ, էօյլէ (իէսին)։ պիտանխոզեր կան, որոնք միչ" անշանգիատկրնեն զմեզ, անոնը ու լետոլ զնա, ըսին. Չափան Օղու կարծելով ՔԷ ՃԵ այլ մաքր անթունն ալ Հալէպի նման դիիին մարսուծլիք որո մրն է, իր կանոն զօրքով մեծ բռնակալը լարձակնցաւ,արեւնլքէն Գրսրդ նոչուաֆծ մր: Գարուն էր: տեղէն, Ձէյթունէն Ց ժամ Հնուորութենէ Ջաճան գետր լորդաֆ էր, առանց կամուրջի անկարքլի էր անցնիլ տուած վարդապեան գման, իշրոիւղնան Վարդապնանվերէն չինել Հազիւ 500 ուրկէ ժը կար, կամուրֆ կէնոքրէն տակաւին չկար Նեղ կարելի ծղած էր անցընել Զէյթունի կողժը' Աաոնջսական զօրբ ուսնց ոնւէ բսջողութնան25 Հոլի կորուստ տալէն պատ, ալ գերի ինկան Զէյթունցիներուն Ճեութի:Վել ամիս կատաթնալկնրանոնք: Իսկ Փավան Օղյու ամօթաճար թողու, պով Հողդացունցան ժեկնեցաւ Եօզղատ, նւ այնտեղիՀայերուն աղաչել որ գրեն կիԹուրք գերիներուն Համար միչնորդծ ըիկիոյ կաթողիկոսին, որապէազի ու

սա

տա

Հան

օ-

ու

Խր

ազատաղ

Ան հրո

ււ

ծ

աոան ՏԱ էնք

աղերի:

Աաաա» Մ. -

բաո

ամա Հէ ում աաովան ղերի ա

Ջափանիզօրքերըկը փռեն գետին» Զափան Օղլու»ձգէ սա Զէյթունը: Սիրելիս»

Քէշ«Լէ Փաչա.- կոկիսոնբ կոիչբ-- ԹուրբիոլՀպատակազգերու մէջ ծայր տալ սկսած էր անկախութնանճրաումբ: Յունաստան նոր էր, Եղիպտոս կը խլրտեր, ծանիայի մչչ Ալի Փաշա կազժակերպուած ինքնագլութ դիրք կը բոնէր: Զէյթունի (ձո անկախ դիրքը Հաճելի չէր թուրք կառավարութեան,որ միչտ պատրուակ մր կր փեուծը Մարաչի կառավարիչննիրէւ ՋավփանՕղլու արդ զայն փախֆախելու։ ուղղութեամբ ոչինչ կրցած ձին րենլ: Ուստի կնսարիոլ Քէօսէ Փակր տրուխ որ այս գործը գլուխ «Հան: 1828-ին բազչային պրաչաօն այն մաժիւ Հեծնալենրով կու գայ ժինչիւ կչօկսիչն (ոկիսոն) Հաստեղ կբ բանակի: Զէլթունցիթ իրենց փոքրաթիւ գունդովը կը էր կոխր կբ «կաթ չին այն տղ, որ Զէյքունէն 12 ժամ Հեռու ու

Հաճի ածա արան ԻԸ արամ Հարթ, խուճապածար ՀամարձակիրՍաաափ

գետին Քեր կր փախչին Իունակեր գեղակով

։

ան

Կո թ :

| |

:

Ց

կբ

տապալ եւ

Զէլլաթանուն չեն

դրօչակիրը: Թուրչապրատերազմը

Ֆծրթին խոռովութիւն.- Սիշլէյման Փաչո- Զէյթունցիթ ըստ տաջուան եւ ՀամաձայնՀրովարասկին կը չարունակէինամէն տարբ ա-

տա «աչ ոա: ումաղ ոլիս Սշֆիայի ՄիչԹվէլիին: Շնործակալութիւնկբ չարոնչ Միթե վէլլին» Մանուկ Պէրանանըեւ կր Հարցն Թե «Զէյթունի ռեա

ՖԵ

Սարո

Թէ «ՋԷԶէյթունի իչխաններուն։ իր Ֆամակներ»վըսած էր Ի անքե աՆ ււ արուն երուն, որո աակայն, մր Հետ Հրացան մրն ալ նուէր տեղական ձեւով չինուած իսկ ՉՋափան Օղյու չորս դրվեցինՉեթօծանՄանուկաղայի Ճեութով: է.

Այուէս լԼարդմանուած-Օսմանեան հրացաններուն խուլ որոտին, արժէք չըտուինՋԷյթունի հրացաններն

հատի Զափան ղայն ճնժարկել

1ոԿաաուաիրծ

ՊԳԿԻա

չ

Իճա ՀոԽԻՆ այո

.

ռի"

ա

բս

եմ

ու

Միւթէվելին, չննթ գրեր ինչ խորոր Հեսացնենզանոնը Փէլթունէն, բակով Թէ՝ ճւ ֆնան նման են, օր մը կր ժԱ ձծր սիրգերու

պէս կր վարուրն զէյթունցիբ,

ՐԴ1«մերու ԲրոորՏ

անոնք

Լ

մ

ա

տէն կր խայթնն։ Մանուկ Աղա Զէյթուն

այս ԹԵվերադառնալուն,

Անոնք կր խործրդակցինԵւ բաղբութիւնըկր Շաղորդէ իչլաններուն: 14 ստնուռբ ասնինեիթ եւ այդ որոչումին էն դ'որոչ Հեռացնել այդ դործադրութիւնըկը յանմնեն Սուրգնեան իլխանին, Համաձայնիր մբ ընկերակցութնամբ ՔաՀանայի իչլրանր, վղացածծրագրին: եւ անոր աղջիկը Ռաափ Հասան Աղայինունը ըճրթ. խպրաձիմնեց էմբի զին իր Մարտիրոռտղուն կնութնանկուզե բսելով «Ապլաճբե կէ Ռազիէ քէրիմէնելի հմ, փեղաժպէրին գավ ՀասանԱղ» Քրի Թարատ բոձրիժ» Մարտիրոսվեր Էնիցր կրոնջին Հակառակ է այդ բանը, Մուրննան կրած որ խալամական հ. Թէ այդ (նրպոմ աԹէ «աղջիկդ կրնայ իսլամութնանմէջ մնալ պարագային, իրենց մէ) Գազառակ բարեկամութիւնը ւնի կչամրառնդուի պէտք է որ աղզգակիցներովդ դուն ֆու բոլոր կաւելցնե իխլխանը։ առաւօտ: Թուրջերը իրքնց ելէր Հեռանաբ Զէյթունէն, մինչեւ վաղը եւ Համար նբ դժուարանանՀեռանալ Հողերուն եւ կալուածներուն նաեւ առաջարկը, "ր ՔՐՃՆՑ (րօնջին սակայն չեն կրնար բնդունիլ տուն Թուրքեր Սուրչնեան թաղը ԹողՀակառակ է: նոյն գիչերը 14 թաղ Թէպքոնւ եաղուպեանիչիխսան կաղուպեանց լով կ'ապաստանին սակայնֆոտ նբ Ք ախանձեն, կը մերժէ ընդունի պանոնք, Խայասաչէա տակ առնքլ գիրքն: Միւս «րբ որով, կը «ԷՏԻ էՐ ոլարտվանութնան եւ բացատրութիւնկը զրածանչին մօտ կու գան խչխաններըիրարու (ոոստայան «Շ աւո աղաչեցին, կրոքիչիոան ծաղուպնան, եաղուղլնանքեւ կր ղիկեմ զիինչի եւ ձեզի Հաւատարիմմնալ, թանի մը ամիսէն բենք»:Սուրէնձան կը պեղէ անոնց անյապաղ Հեռւացումբ:Ամիս մը Թէ՝ իր ինքնասիրութնան վիառարկելով միջոցկ'ուզէ Եաղուպեւան, մա ձի ելյել ետքը, խոստանալ բաւորանք մըն 8 :

Հաճի -

:

մախտումըմ՝ Թանրը

զառարծ

Հիչրբեկալութիւն

ցիրենբ վոնտելբ: Միւս ծրկու իչխաններնալ առարկութիւնըարդար սակայն իչխան Սուիէննան կր մայ կը նկատեն եւ կը ժիջամաէն, անդրդունի եւ Եաղուպեան զայրացածկր գոռայ ձթուրջնրը պալնտ մի թողուր»: Ու գրանութեանստակ առած եմ, ձնորէդ նհկածը այսպէս կր բաժնուին իրարմէ: Հեւ ԱԵաղուսնան ճի փայշտարարեն հալօրր պատնթաղմ Մուբէնեանբ Աեաղուպեանքվանք կ'երթան, ուրբ (րելով թաղի ջաղզագքին : եւ աքսորական, Ցակոբ Բրբեւ Եպիսկույումին, | Օօօթանձան ոռւսցնորդ Հոն գտնուող Այնթապի Առաջնորդին ժովշանելս նպիսկուոսին եւ անօգուտ կր դառ այխ տեղ կր բողորնն: Միջամտութիւն,չորդոր չ Ջան. նպվակոպունլ մարաչատ, կբ դիմքն աղուպնանին որ : Հետեւեալ օրն իսկ արտարսէթուրջերը: Իչխաննաղուպեանընթացջ կու տալ անոնց դիմումին եւ կը խոստանայ Հետեւեալ օր ճամբու :

|

դՖնլ զանոնք: Սուրէն դարձճալչընդունիր հւ ուլսռաղրուժ (անուանէ Շաղուպնեանը էւ կուզէ զէնքով պատժել զայն: փֆաղուպնանի կր հանւ Հեռն բ ոն է Սուրէնեանի Ւ Շովրոյնան, մանա Շնիխոիւննան հչխանը: եւ Ջէլթուն կբ չոսժնուխ նրկու Հակառակորդճակատներում կուր կր «կաբ: Երկու կողմի անասուններն խսկ դնդակածար կթ Թուրբեր, որպէս անդի պատճառայս Խշբայրաստակցօրէն առչաննուն: պան կոիւին, սարտավածարկի փախչին Չէյթունէն Ց ժամ Հեռու

-

Թուրթ

գիւղը: Փատծրազմթկբ սաստկանայ: Մարաչի Գարա» Չակաուավարիչ ոէ Միւլէյժան Փաշա, այս առիթը չփախցնելուՀամար, լուր կր ղրկէ նաղուպնանիԹէ՝ քանի որ դուն իմ կրօնակիցներսպաչոպանէլու Համար կոխւի ելեր նս, բեզի «դնութեան զաժ թշնամին չախջախմլու Համար ՍաղուպնանվեՀչանձնարար կր մերժէ, րսնլով Թէ օտարին հւ պէտք չունի, «շնության պինջը վատ մի թող չկզարծէ։ Եւ ԷԹՀ. «ամարձակի Զեյթունի Հողը ուտջ դնել, զէնքը իի դե պիտի դարձնէ: Նենգաւոր Փաչան սակայն չի լուսաճատիր, նոյն աաա-

ջարկը կրնէ Սուրքնեանի,որ սական գժբավխտաբար կրնդուֆի եւ ռաջարկը, կնրբթայՄարաչ, թուրթ ջոկատներբնրնյով 1831քն, կր ենակեցնէ է. Առտուածածնայ վանք Եաղուղետան ոսոթ վրայ էԼ կալի կր նեղուխ կր զաղբանա: գիչծր մը, խումբ մբ սպառազէն ժարդքրով, չուանէ սանդուղներու օդնութնամբ Սուրէնեանրծրգը կր բարձրանան, երս մբ մաոնեն,բացի օրօրոցի մանկիկէ ժո բոլորն ալ սուր կանցընեն։Միայն դիպուածով այդ օրը բացակայ հղողներ`Մարտիրոս,Բասիլիս, Աղսպաչեւ ՎարդիվարՍուրէնիանները Առտու երբ կր վերադառնան էր մարսավիին, կ'ազատին: սակայն փոխանակկոռխիւր դադրեցնելու, աւելի սաստկութնամբկր չարունակեն: Սիւլէլման Փաչա, եղաֆի ներիկվմանալ, ռարսավզաՀչար կր փախչի բակով Թէ` նթե եԵտղուպեաննքի իրենց ազդակիցեերուն այաոէս վարունցան, մեզ այս վանքին մէջ Հում Հում կուտեն Փայլան եւ հր Հէտճւորդնքրըկր Հեռանան վանքէն: Մինչ թչնամին կուրախանալ, Զէյթուն արիւն կու լայ: եկեղելականդասը խորապէս վուղուած, եկերայ դերծղմանոց, պիսկուղուներու առաջնորդութեամբ ուր Թաղուսծֆ չին սպաննուածներունմարմինները" Հանդիսաւոր Փատարագեւ Հոճւ դգեծանգիաստ ճբ կատարեն եւ նկի մխիթարենՍուրէենաննեքիր դժուարաւ վերապէս բ լաֆողին կուր դադրեցնել եւ Հաչանցնել ծրկու կողմերը, Հետեւեալ պայմաններով- նաղուպեանք,բոլոր ինեց գէրդատտանովէրկու տարի Միջին Թաղ ոթ խա չկղենն, չերեւալու Համար: իսկ Շովրոյնանջ պիտի գայղթեն Սուրէննաններուն ամբողջապէսՁէլթունէն 15 ժամ Հփուու կօճիկ զիւդը, Հարաւ աա-

ԽՌՔ-

բեւմուտթ:Այս վերին պայմանը Թէեւ Եսոչոււղեանինալ

|

լ կուր, :

կաւ

Այսպէս կր վերջանայ այս ֆարկուր, սակայն չրեդունուիը: 400 ոչեր եւ ահւած խրած է Չէյթունէն: է ամբողջ ամիս որ խպրածիժ Ուչշազիներու

եւ

Գուռնացենրու

:

ֆարդր: միւլելժիանի

արձակումը-9 ամիաներ,Սուրէննանը կոիւրնորան հղրայրասպան կանցնին ձղողներէն վրէժ լուծելու Համար նբ արձակինԹանըբ գրային ճրկրորդ

16 Հողի կի եւ ԳուղւնազնեիրէՖ Ուչաղրներեն վիան, Իպրաձիմ/

'

չար-

կր վերադառնանԶէյթուն: Թանիրցիք կի բողոբեն Մարաչի նւ. Հրաման Սիշլերիան Փայային։ Փաչան դէպքը կը Հաղորդե Պոլիս եւ Զէյթունը բնաջնջելու 1832-ինածագին բանակիժբ ճի աաանույ կը նատի" վտանգր իբսգլուխն անցած կու գայ Ջճրժուկի դայոբ

Ֆեն

ծւ

Հաւանութիւեր Սուրէննաններու էր: Եպիսկուոռներ պառանակից կառք

հչխաններ

նէօճկէն ԾՇորվոլեանները ճւ. (եղբայլրանան,

մեֆ

վերադարմնելուՀամար: Ֆորս

կԻ սրարաստութնամբ

ղիժեն

ԴՂուլօները(մարտկոց),կռուելու Համար Աիւլէյմանի դէմ: Փայան եասակայն կր վախնալկոռունլու եւ նքնգութնամիբովը կբ կանչէ եւ ղուպեան Մաճանսի Վարդիվարիչիսանը, գաղտնապէսկր Հաղորդէ եւ բոլոր դերդաստանինարԹէ` պինջբՋելթունի իչիան կարգելու են Հրաման Քունի ղանձէնԹոչակ կալել տալու Համար Մուլան մտեքն, էւ նաղուպեան Ջէյթուն Տի 1Թէ իր տաֆերովմլանալ րեն փաչայինբանակին ՀիաՀամոզուսծ ճբ ճեւացեք ծ. կր փոստանայ մանատարութիւնը ստանձնելբայց որպեսզի իր մարդիկը վատին "ւ-

Էլար ճւ ղպէնբերուն կբ դնէ զօիբերունզինաթոռի անձչիաժեչտ թռավժթերուիլիհր «չբնբուն վրանեձրոււն մարտկոցննրու կողզժբ

առջեւ Սիւլէլման կր կասկածի եւ Հարկ կը տեսնէ իր սպաներուն Հետ խորձրդակցիլ,ուստի, կը խնդրէ իլխանէՆ բաջորդ զիչեր գալու: Համակերվիլնր ձեւացնք,վանթկր դառնայ եւ իչիոսններուն Եաղուպեան առանցփոմանակ ճբ Հաղորյէ փաշայինուսքարկը: իչխաններն

կորոնցնելու, նոյն գիչերն իսկ չորս կէտրէ լանկարծակիլարձակքլոի բու մր կր արդեն թշնամին եւ կր ցրունն բանակը: Սիչլէլման եւ իթնն այցելողներուն Արսէ դիակ թողլով, լունչը Մոլրաչքառւնէ Թէ` «չկրցաւ Համոզել Շաղուպնանխոզը, որ կատարալ խորամանկ : կետվուրներուն Հետ Թչնամութիւնը աղուէս մրն է եղեր, Թէ այլ Հետ: վարուիլ անոնք Ար անօգուտ է, պետք է բարնկամութնեամբ Ծ ՝ Հոդի: Ջէլթունցիթ կի կորանցնենմիալն պասոծրազմին .

Փաչա, Մարախբոս Սուրէնեան էրեւելիններունառնւանգումը-Թօռսուն

եւ.

Մարաչի 6Թուրթ

Թօսուն Միւլէյման Փաչայիչաֆորդի՝

Փաչա, 1835-ին Սուրչենան իբրեւ Թէ լյանձնաիարութնան Մարտիրոսիչխանը մխարդախութեամբ, Մարաչ կր Հրաւիրձ խլխան, առանց կասկաֆելու կերՀամար ժբ չու մոմվ բսելուվ23 «Զէ փաչան զայնբանտարկել Թայ Սակայն 7 տարուան 30000 դաՀեկանի տարեկան տուիքի, ծաշիւով թունի մինչեւ որ ամբողջութեամբ չվճարեն վպեյթունցիք, թեզի ազատում ճբ ոստանաը ԶէլԺուն բել հի արչ անվճար տուրչկա: իչխանը Աակայն փոխանակ փաչային ուզածին պես դրելու, զրկուլ' ՔԻ Զէյթունի բարբառով կր գիէ Թէ բանատրկուած նմ. Քանի մը «9 ժար Հեուոեն Իէն Թուրք ծրեւելիներ, Զէլթո-նիՀարաւ-արհւտփուոքի

Գազմա ընուած այլչնատանները զբօսանքի պիտբ երթան, տեսնեի անոնց վրայ էւ փ տեղս անոնցԲոչոին ամ Ճերզձեզ:փարձակեցէք բակալծլով, տարեք Զէյթունի բնրդր արգելափակնցէք, Զեյթունցիջ առածնուն պէս, ՍուրէնեաններէՆ60 կտրիճնը կր Հասայս նամակը նին Իմէր-ՄաՀմուտՕղու Վէշպի Էֆ-ի այզիին վրայ, ոբ խնջութի թուրք մեֆամեծները իրենց ընտանիքննրով: Հրաւիրուած էին Ամբողջնալ առանցդիմադրութնանանձնատուր կլրլլան:Այդ Թուրթերն էին.- ՊայազիտԱՀմէտ Գէյ, որ լնտոյ փաչալութեան կր բարձրանայ, Սայիտ Փէլ Ֆուլգ Փաջուղյիո ասորՄոյիտ Փքչ, որ նչանաւոթ Զիլ Գոռ ցեղէն ձր, ֆուլ ատը Սիպերման, Պէյ, Մլատէրըըս. ռռուցչապեա) Ջաոք,Մուստաֆա Գանասոը Գորրգատէ, Էօժէր 2 Գարաքթիւչիւեթ Պէյ, Վել էֆենտի Օման, ՍօլաղըՆՔէլվի անուն տաճիկ մբ եւ նւ այիին տէրը ծրաւիրողը վիՀողի Իֆ.։ Զէլթունցիքկիները ազատ, անվնաս թողուցին, միայն Թէ՝ ՞բպէս նախատինքիրենց այլրերուն,կիներունբնչեզնայ ներքնազգեստները Ճողծրու վրայ անցուցին եւ 9 ձնրբակալուածները, գնրեվարծրովիԻնն, կոնակներուն վրալ ածան գետր կանցնին, որովծետեւ գեռ. կամուրջ չկար ծ. դետը այսպես անցնելէ յետոյ, սսվիպեցին անոնք ոի խոզի կաչիննրու վրայ նամազ ընեն Գերի մարաչցի աս «էյերը, պտիպունքանկատարել «րամայուածին պէս, փորձով զգալու Համար կարծես Թէ բնչ դժուար եւ անՀչաճոյբան էր խղճի եւ վզացումներու դէմ Հրամաննելգործաղըքը,ինչ որ կրենք գարմոէ է քր ընել կու տային քրիստոնեաներուն Ասոնք բնրդը արգելափակելով,ստիպեցին ցիինեթոբ՝ փաչալին գրեն, որպեսզի ազատ արձակէ Սուրէնեանը, ոչ կրքնց ազատում չկար Թօսուն Փայային գրեցին եւ խնդրեցին որ Սուրէննան ապածովԶէլժուն դարձնեն.մեի մռա, ռչ Հաւատ մնաղ ոչ կրօն. Փայան ակամա, ստիպունցաւ թքող տայ ,

ճւ Մարտիրոսիչիոանը,փառաւոր զգեստ մբ Հաղզցնելով ձի մըն ալ : բոչիչճայլ ֆանսթ Հրովարտակը, զոր ժամանակին Հեթում բածանան Ձեյլթունցիր ալ ինծաչ տայով անոր եւ պատիւներովղրկեց Զէյթուն: մեութ բերած էր, նորողել տալ Սուլթան Մա4ժուսին: մբ չարա խնչոյքներուվ պատուասիրելով Թուրթ "էերը արձակեցին՝ 1833-ինայս աուրբիԽեդիբի նորէն Թունաւործեց ԶէյթունիչաՄարաչ' Զէյթունի վերադարձնելով զանոհք եւ խաղաղութեամբ բարճրութիւններըՄարաչիՀետ եւ խորձունցաւ գիմէլ Պոլիս՝ Սուլթանին: էւ Ֆ. 0Հանէն խնդրեցին ոթ Չոլիսհրա կ'աւչեն.Բնջը անձնամբ ԶՀյթունցիբ Թօշսուն ՓաշաՍուրէնեանը գարորտը» ։ կարգադրէ Հրովալոռակիննորոգութեան Հարցր Քաջ ՀայրենասէրՏՕՀան սիրարօժարլանձն առաւ Մահպուս իտիւպ» զբնտանտնա էնտիրտիծձրթալԳոլիս իր Հետ տանելով Հրո`

կէնտԷրտի: վաթանընա խիլաթլայապ

Ֆ Ֆորադութիչնր Սուլթան Մուրատ Դ-ի Հբովարտակի քւ գործերուն Զէյթունի կռիւներուն,քաղաթական այլ փարչական է. դործունչությանըմէջ մեծ դնր ուննցած է նկծղեցականդասը: օդնութ փարդըընկրկած 8, հկեղնցականը Ուր որ աշխարձական ծան Ի" Հայուն ճակատագի Ռւր Հաժեր է։ Այս եղուծէ դարերէկ վեր կու ցոյց տար: ւնը հր զօրութի: սուրի որ անզօրմբ մնար, թւչբ ընթացերէ Հայ«րնտութնան կճբալուվ ա նքան եկեղեցին Հաաստաննայը

ֆէլի Բէչչ։

անկում էն

չ զայնեւ ետուչոչ փոխարինած

Պատրիբարան,թղջուննց ժամանակին Սանան Աշաւնի կոչուածՓատիիաիջի: լո փերՍոշկայն Երբ

'

վա-

Հասաւ

մայլրաբաղաբք,գնաց

առան, փորոսդարձողջոյնի (բ սկսի լբանդիմանելքածանան, որպէս ապստամբապետ,(որովծետնւՖ. ՕՀանի ինչ եպատակովեկած բրալը սրաարխարբարանի ֆառաներն իմացած էր): Բայց, Հայր նս Տ. ՕՀան, Սուրբ, կրսէ Հայ քաճանայ մին ծմ, եկած Հոս, իժ

ճբ

ժողովուրդինհրաւունբըպաչուպանելու: կբ Փասորիարբի դազբոացոսծ պուայ անոթ հրնեսին.վիրաւորուած մանաւանդ այդ զՀայրսուրբ» որակումէն

եւ

(րաէ. ձճատրիարբբ մր Հայր սո՞ւիբ րլբանն,անպիթան,

դուն ենաւ Քազարավարությվիւն չեմ ծւ չունիս: Դուն բնաւ Փաձծանաց մօռ բաղզիչիոսնին Աչխարճական կնանջը: ժողովուրդդ ալ բրիստոնծալ չէ, Քրիստոնէին չի վայլեր զէնթ կինլ րած Հայուն քաղաքական Դրութիշնբ ունեաո ե. Թէեւ երբեմն ժած Լ նկլեղեցւոլ պաչտօնծան: ռուի գործածել Թադաւոթին դեմ, ոբ Առտուծոլփոխանորդն Է օգեղած Հասարակ սակայն է»։ «Մենք ապոտամբ չենք, րէ Տէր Քէչիչ, կր պաչապանննքմեր քեր է իր անպատեչութիւնենըը, արդար իրաւունքը Սուլթան Մուրատէն մեղի չնործուած առանձտակար եւ անձրաժեչտ, միայն Թե իչրաթանչիւրըիր կոչումն եւ է: Անչնուծր բին: զայնչարաչար չգործած Ֆաչեռիծումը, այժմ մեր Ճեոբէնբոուղեն Խլել բռնի 73 սուրի զօրուպրարտականութիւնը եւ տեղ մբ կի կարեւոի չարքին մէջ եզական Թճնամբ.ատոր ծամար կը պարտաւորուինբ մենք ալ Ժ Հարկէ վպէնք հկեղեցականներու Քաճանան Տ. 0Հան որուն գրել, 8ԹԷ այապէսչրնէինՑ, Զէյթունը չատանց«իմնայատակ բոն զէյթունցի Ղավուղր Պէզլիւքնան կործանած քւ անունն Ղարպէսինք, կամ անմն եւ Գէօկիչնք Ղայ էին, մեր ալ ջնչաֆ՝ երկրիս նրեսէն իր ցեղի լետոլ կոչունյաւ իրաւունթը մամ ընտանիքներկապՈւ Տ. է». ՕՀան. սրաչոպլանելըառղպաստամրութի Օգգօ իրեցոնթ: Մինչեւ 1914, այս դգնրդաստանկն կր չարունակէ ւն եւ Եւ բաուսուցիչներ ես միչէմ կբ բիննցմԼ «Երբ ենր» մատ ողջունեցի բեղ, դուն, սակայն, առանց իմ բէին ԴարղալարԹաղբչ Հաեւ ողիոյնս ընդունելու եւ ապա երկար ուղեւորութնանս մասին առանց Հանաներ: Տ. 0Հան, իր Համարձակ րանդուղնբնաւորութեան բառ մր ճարցննլու, սկսար Խախահինքներթափել գլխուս, Բայց մար կոչուպծ է ՏՖԷլիԲէչիչ Ախեւ տէլրոէր)-7: Դ-ի անունն Մուրատ Սուլթան դուն իժ առւոխինանին էրերով որ՝ Հրովարտակին Համապատասխան Նախորգ տեսանք ալ չաուիր, քաՀարկ ժբ 15000 ուղղակի դաճնկանի անդա ուրացար,մինչդ Հանայութիւնս Զէյթուն տարեկան ծու գինը Թէ նս Զէյթունի Համաճայն, եւ փոն.նղծցիեքրուն աւաղ քաձանանԷԺ է. տարիքովքեզմէ ալ էրխազոն, ովա կր ղրկեր, Եւ տավայնժամանավեերը վեճապնաները եւ 8ւ տեղական Թէ Մարաչի մանաւանդոր Հասարակացվերաբերող իխնդիթմր Համար եկած ունելով, Թէ կեդրոնի կառավարութիւնը տուրքը քմ, այդ արչ դրութիւնը. ջնջել եթէ այսպէս վերաբնիունլով թու պարտականութենէնկուզենա աճախ ուզեցին կառավարութիւնը : Եւ եւ. Մարաչու կառավարութեան այս դրա վճարծը փոաափիլե. ֆքրժանի Ֆորոգութնան գործը ջուրը մղել, ըսէ ինծի բազմապատկել . որ գլխուս ճարը Ֆայիմ։ Ու ճանչնաս Թէ ո՞վ է Տէլի Քէչիչ»։ ճառով չատ անգամներ ալ փաչաննը հկան Զէյթուն բանակներով էւ ալս դժուարութեան. Տլ ւստի Էմիի ջաչունցան: բարկութի:ֆը չա չունէր, մինչ Գատրիարթը Ռարաունցան ամվմածար բարապաններունկր Հրամայէր որ սենեակի մբ մէջ փակեն սա Խենժչ, միանդամ րնդ միչտ վերջ տալու Համար, զէյթունցի» ուզեցին վէ-

կողքին, :-

անոր

առ

ու

| |

աւանց Հազ

եւ

ջուր

տալու:

դժուարուեասախճիները-բարապանները

կր փաքառէրի Հրամանը կատարել: Պատրիարքի ժոջողելյան Թեամժբ ան առիծի մր պես, զոր կուզենդառադեղիմր մչջ փակել: Գոլսոյ կ'բժանան եւ կու դան Ի: Թիւթիւնճեանները ծանօլժազդգայինննրէն վու մտան Տ. չոունքո Խործոււրդ Հանին զինքը եւ ճբ աանին իրենց

:

-

.

Հա-

իբ

կապչի, նրբ Ֆէր խնդիրքը պիտի կատարուխ:Աղաւնի Պատրիարբ ու

առաջնորդութեամբ կու գալ փաչաներու «ատրիարբալրյան ու տիրոջ միրԻ«Մճր ՎԵՀավիա խուոնբազմութեամբ Հետեւորդներու

ՕՀան

անմամբ գիժէ Սուլթանին, առանց Փատրիարբարանի որովչետեւ Փատրիարքընէ նոյնիսկ աջիուտելու ալ ժիֆամաութնան, կրնայ Թնդրիը խոստուժտար (բանն էրեն Թիւթիւնճնանները, եւ կինայ մեծ Ջէլթուն ամիսներով, նոյնիսկ տարիներովձճրուիլ վնասեերու ենթարկուի Սակայն անձամբ ներկայանալով, կրնայ կրոնն իրեն: ժողովուրդին Համար կնանքթդվրալ տաս որ հլալ Ֆքլի Բեչիչ եմ կր սրատասխանէ կնանքս վրայ տալու պատիաստ ԵԼ Գոլսոլ թակուզքին Տ. 0Հանի Հագուստը փոխել Թրիւքիւնճնանք ան Հաղաձ էր չուխա որովՀեչեւ Հանաներունէթ Հագունցնել, բարվար,մէջի լածոթի չալ, ոււբին՝ կիել չէֆԹէլի կոչուած ԱյնլթԹառյու ֆլս մլ փաթթուտծԹանկագին կարմիր քէմէնի-Աօյին, գրոխը Քէչոը։ բոեով Թէ՝ վոչու մր. Բայց մերժեց Տի բածոիի չալ մբ եւ փոսխաբս իմ սրտին, Աստուած իմ Հաղուույին պիտիչնալի, այլ Ֆ. ՕՀաՖ պիտի կատարէ: Երեթ օր վերվը։ աղերսազիրմբ ձեռքի, Հրապարակը:ուրկէ Սուլթանը պիտի էքրքոոյՍուլթանԳՓայացիտի 8ե-Քիչ մոտո, Հոն Հաւալբումծ անցնքր ժզկիթ ծրլթալուՀաժարբ: նման, պերճազդնատ ակսաւչարժիչ ծովու ալիջներոււ բաղմութիւնը Հաղին ՄաՀմուտիխի վենանւէն երեւցաւ Սուլթան Հեծնալպաշտօնակալներու ճբ թողուր բազմութեան Հավաուդէեմբր, որ խորին ուզաւորութիւն «Փատիչաձրմհազար գրյ վր: Տ. ՕՀան բարձրձայնովաղաղդալկեց՝ եւ քանթ մբ «օթ պոռացին, Ամչն կողմ ձառւսմ արղզուծալրմադ։ Հաապտակ իֆեցուցինքիթին, բերնին Բայց իր աղաղակըարդջն տած էր Սուլթանին: Սուլթանըձեն կեջեել»վ,Հրամալեց իր ժօտր յանդուլն բքաՀանային բնրել զինթը: Բազմութիւնը ճամբայ բացաւ, աոջեւ: 9. ՕՀան, մօանցաւ մուլթանին, Հաժրուրծց անոր քղանցքը, նա ծւ. բարձրացուց աղերսադիրը: կայսրի ստորազրութնեան չելով Հարցուց: (իմզանըը փափազ տրի, ոիզ սաձիձն փափազ մր օրերգի «12 տաղվ : Այո, Վեշավառւ Տէր: ծառանիղխենթ Տէրոէր կբ կոչուի, Բերիոր չարունակ 1200 Վիաւորննրով ծառայած է Տրութանս եւ ընելով : կողմերը տլիաչութիւն Պաղտատի Ատանայի, իկոնիոնի զինուորութիւնթ:Արդ միջոցին զինքը տնանողները: /ոնսակ մր եւ կեթ- յ Թիրգմէնենրու ցեղապետ մը կբ կարծէին իր Հաղուստովը եւ Հրամայե Սուլթանը գոՀ մնաց Ֆ. ՕՀանիխօորքրէն պրարաձքովը: : աուսերակիրնրբ փաչաներու, որ զայն միու վրալ նստեցնելովպաՕՀանի ռր

իր սիրեցի, բոաւ, տանին. «Այս մարդը չա" տիրխարթարան ոի ՀամարՖ: Խոստացաւ միանգամայն ժարձակախօսութեանը

.

Հիշրասիրէթ այս ազնիւ քաճանանդ, բոր կողմէ կր յանձնարարենք Խոնարձելաւ եւ Տէլի Քէակնածանքով Փատրիարբը սին փաչաները: այլն իրմէ վեր նստեցութ: «Սրբազան շր ճակատը Համբուրելով բելի, սեց չայլր, ըսաւ Տ. 0Հան, երբ առաֆ Քրիստոսով իչլեւ ծրբ այխարծական իսկ Հիմա զիս բանտարկեցիր, եարդեցիր եւ սՖ: կթ սչաոուն՞ կողմէ կու գամ, կր Համբուիես դիս խանութեան եւ խնդրեք որ աՖկարմրեցաւհր վարփունթինՀամար Փասորիարքը Երքջ «րբ ցետոյ Սուլթան Մուրատի նորոգուած Հրոլաչար բար Հասաւ մի Վճռթով: ատուկ սլաչտաօնեայի Փատրիարթարան վարտակը Տ. ՕՀանին նուիրած էր ալ մբն ՄաՀմուտ ոսկեկոււ խաչ ա-

Սուլքան

բարեւնքրը կբ զրկէր Զէյթունի բնակիչներուն: Պոլսոյ Հայութիւնն այ ժթ Համակրանք Ալո բոլորէն ոդեւորուած՝ տյոււաւ անոր: դբամականճոխ նուէրենր ալ ընելով բբ եկեղեցցոյց եւ չինութեան Հաժարչ ինչպէս նաեւ էկեղեցականվղեատներ իչւոյ Աւճտարան մր, որուն առջեւր Հետեւեալ 4-Ֆ-յիՃեռադիբ դաբերից ՌւլնիոլՄուբբՍարգրուած է.- «ՍուբբԱւեւուսթանա չատակարանը Տձեռամբ Փաջարի 0Հան Քածանայի ի դիս եկեղեցւոյ, Ֆուիթեցի 14. տոծմի կ. Պոլսծցւոլ», 1833, Սեպտեմբնր միչոտակԹիւթիւնճնանց Ֆ. ՕՀան վջեւ Նորոգուած ՀրովարտակովստացածԽուէրնեերով մատուռին տեղ կանգնեց Զէյթուն, հախկին Ս. Սարգիս բադարձաւ մնուդեղեգիկ եկնդեցիմր 1835-ին, Եւթովկիացիճարտարապետներու ծւ

Բո

փպրաձիէ փոխախքայ Մարաշիէջ Եգիաաոսի 1836-իններկայացաւ եւ նուաճած մինչեւ Տաւբոսի էր Փաչալին, որ ամբողչ Սուրիան

եւ իր ձեռքով Փաչան (բ Համակրի Տէլի Քէչին լեոները Հասած: եւ կ'անուասուր մր կր կապէ անոր մէջթըբեւ ղայն կի Նչանակ: Խէ իր ներկայացուցիչի ՁէյԲունի մէֆ: 95 ամեայ ՀՉավածկարծամաձ, 18658-րն, Տէր ՕՀան կը վախճանի ուած Ս. Սարգիս 8տակին: կբ թաղուխ մեծ չուքով, իր չինէլ Համկեղծջիին մէջ, թողլով անբասիր եւ գիւցազն եկեզնցականիմբ մեչ 00 տարիներիր կեանքը անցուցած էր պատնրազմենրու բուր մի վաՀայբննիրի սիրոյն իր նչանաբանն եղած ձր 4Հէչ մարդօլ Իէթ» այսինքն բնաւ մէկէն մի վախնաք: Քարոզի ատեն, փիլոնին Հանելով ձախ ճեռտրեւ աջ ձեռքին քրկար մատնքրը տակէն դուրս

Հախ դաստակինվրայ զարնքլով կրաէր. «Ջր պիլէրա», այսինքն ուժբ միալն կարեւորութիւն ունի ալխարձի վրալ: Իր կնանթին մէջ. երբնթ ոգելից ըմպելի չէի գործածած եւ չա մբ ճանդիսութնանըհւ խնջոյբններունրբ բաժակաճառծը կ'արտասանուէին, գաւաթ մի պաղ ջուր կառէր 4նոբր. «Եկելեցւոլ պաչաօնեային վայն չէ, կրսէր, օդի կամ գինը դործածելը։ իր մաձուան վրալ զմայլելի բանաստեղծութիւն մր լօբինած է դարապալ Օղզլուա՛չուղը, որ կը պատկերացնքիր կնանջի գվիծերը,որմէ տուն մբ ժէջ կը բնՖ. Գքորդնան,որուն թարդմանութիւնն է. ՐԷ մեր Հայրծնակիցը՝ ամէն Շրջակայքն իր աճունէն կը պատկառէին,

թշնամիին, Կր Քաշէրսուրը),խիզաի՝ընդդէմ իր հոգին» ՌոքիՎրայաւանդեց Բարձրեալին

,

։ ,

Զէյթունի պաշտպանըհզօր գոռ Տէլի քէշիշ։ Ֆր ՕՀան, կամ Տէլի Բէչիչ, Ատանայիմէջ, 1820-ին, Սսոյ նՍիբակու կախքողիկոսի կոնդակով, ձանգանակութին մի կուզէ ձէռԱՄ. Խարկելիր Թաղի Սարդիսեկեղեցիինչինութեան Համար: Այդ դիթով կբ ներկացանույԱռանայի ծանօթազգայիններէն՝ Փոխ Օղյուի էւ տեղւոյն քաճանային: աւ իեդունելութիւնմթ տբեննիրեն եւ եՀն իծմէն կոչ կ բնին ժողովուրդին, ի նպաստ ակսունյիք կեղեցւով ու

դանակության: Արորւնթբ՝սակայնձրի 50Ռ

նր ներկայացնեն ՕՀանի, կր դառնհանայ,արժանապատուութիւերվիրաւորուած կր եւ զգայ կր մերժէ ար խեղճուկ դուժարլի Ու կր ժտադրէ ինթ անձամբ չաձիլ պետթ նղած դրամր։ կր լաէ որ Ֆէլի օճաղիննձրուՀամար Թուր կառավարութիւնը կամաւորնեի կի զիէ։ Սքեմբ կբ փոԽէ (բ զինուորագրուխ խնդրքլով որ արձանագրողպաշտօնեան Տ- ՕՀան, դաղտնի պամ իր կրօնբը եւ թաձանայմի եղած Էլլա: եուսուֆ ծածկանունով կի մառնակցիկարգ մբ մրցուժներու եւ լաչող Հանդիսանալովկր բարձրանայՀարիւրապետիաստիճանին,լետոլ պանազան բաջագործութիւննեերով կր օաանայ Հազարապետի աստիճան, ծւ կը կոչուի Փարձատ,այսինքն ՉաՀատուր, դիւցազն, Թերեւս զայիմ։ իրրեւ Տէլի-Պաչի, իր զինուռիներու գլուխն անցած, կբ Հպատակեջեէվալբքնի ցեզէր, որոնք մինչեւ ալն ատքն անզուսպ, հրծձնց ոչխարները կի քչեն եղեր գիւղացիներուն արարը, գոչելով : 48ր արտքըը վերցուցեթ մեի «չխարբնէրունառջեւէն. 12 տարի ա: «է» կի գործէ Տ- ՕՀան, Ֆարձատ պին պայի անունով, իր վրալ | կը լորինուին իր թաջութիւնները, արչաւանքների պաստմողերդեր, եւ 1 քական ոչ ոք կբ կասկածի Թէ «յդ գիպազնությանց Հեղինակը | ։ զէյթունցի քաՀանա մրն է: 71 ՕՀան, 1200 Եէեիչէ տարբ որպէս Գիժալխումբվի րինծու Ֆ.

դրու:

Ֆարձատ անունով ՀազարապետՀալեպ, Ատանա, Գոնիաչ,Պաղտատ նբ բնելէ յետոյ, կը Հրաժարի, Սիս կու գայ, Քաֆաղործութիւնննի Տ. կրրավոս կաթողիկոսին, կբ պատմէ ամէն ինչ եւ ներկայանայ անկէ կի ստանալ քաՀանալականպաչտօնբ չարունակելու Հետեւնալ կոնդակը- Ա" Ջէյթունի Առան. Տ. Մարտիրոս եպո-

Աբրելին ժեր ի Քրիստոս, Այթու Հայթապետականկոնդակաւմ ազդարարեմթ Ձեզ վասն Տ- ՕՀան ԴաՓածանայիսիրելւոյն իժոլ, քաջամարտիկզօրավարին՝ Ձեզ, սիրով ըբնկալըէք զնա, վուղը Գքօյիւկենը, զի ի ժամանի Մի միայն որպես անառակ ոփոլի- «զի կորուսեալ էր գտաւ): աւ

է նմա ապաչխարել ֆոմապածութնամբ ոուս փաուասուն, պիատուխրեալ եւ պատարագ մատուսցէ սաղմոսիւբ: Ի լրումն քառասուն աւուրք,

նմա իֆանել ի ԶԷ ի սրբավայրիվանուցղ: Եւ ապա Հրամայլնալէ թուն յեկեղեցին Ս. Սարդոի Թաղին իչրոր անդ քաճանայականպայ տօն կաւտարեսըէ մինչեւ ցմած։ Սովիմբ բաւականանալովողջ լերութ

տնրբամբի Քրիատոս:

Խ. սղասաւոթ Փրճցաւկոնդաա բ 6 ուին Հայոց ՌՄԵԴ Ս. Լուսաւորչայ Աջոյ կրրակու Ա- Մանողիկո» Հոռի ամսոյ Իր. Ֆանն նիլիկիոյ Հայոցփամբփրկչին1814Հուկտ-

Փէյթուն իր Հետ կը բնթէ իր ընկերներ չեզուչցի երկու Հայնիր Արթին եւ Խաչ»: Արթին ի վերջոյ իր բաղաջը Զնգուչ կր «քժեկնի, իսկ Խայօ կր մնայ Զէյթուն, Հոն կամուսնանա Աֆոր րունղը կր բնակէր Պօղպայիբթաղը: Անոնցմէ Խաչօ անունով չատ Տ-

ՕՀան

Աշետն կտրիճներ էլած էն: Անոնք (ոչուծցան Աչնան Փարտխզինք նծա ողջ էր Իչնոն րչեժ անոնցմէ տակաւին կը 1810-ին պարսաէղինթ): ՓարտիզենըՍարգիսը Թէմիբ Աղա նւ. Ֆ. ՕՀանի դոխծնրէե դրուագենր.օրով, Տէլի Քէչիչ, 41 ուխաւորներով, ԶաքարիաՊատրիաիջտին որոնց 17-ր կիներէ կբ բաղկանար, երուսաղնմ ուխտի գացած ատնե, Դաժառկոսիճամբան 10 Հողինոց ինքզէ արարներու աւազակախումիի Տէլի ԲԷկողոպրածր ժբ կր Հանդիպի, որ կր փորձէ ուխատաւորները 8 Հոգի ալ գերի կր բոն, անոնց չիչ անոնցմէ Յ Հոգի կը սպանենք, կորին Քէչիի ձին այս Շէյխ Սերո Ֆէլի ժէջ ըրավ Քրինց պետը մէչ կր ճաթի, կր քոնի, բայց Դամասկոսիկուսակալի կր վարձատիծ զինքը Ֆոր ձի մը տալով իրեն, ինչպես նաեւ ոսկեթել զարդերով վեմէջ այլ ("իւ մբ ունձնան բաիկու մր" Զէ լԹունցիրերուսոուէմի

էւ 4Ը ցաղթեն։ Զաքարիա Ա Ս. Փերեղմանին չուրը վոյներուն Հե, կոնդակով ) այս յաղթանակին, Պատրիարբորոլէս վարձատթութիւն ուիսաղնացութնելնվենրադարչծաղկեայ փիլոն մբ կբ նուիբծ:1852-ին Մուսթաֆա Փաշայի . Շքոտրապի Մարաչու մէի, Մրւթեռարըֆ `

4ին,

եւ որովծետեւ զեյքունցիբ իանտարկուի, Հրամանով կբ Ճծրբակալուխ 150000 վճարել Եւ Թիւֆէնբտուրքը դաՀեկանյետննալ Ժերժած էխն կրպուվ մը, պարսալ վերադարձած ճի պաղիՀասան Ալան նախատական էր Մարաչ. Չէլթունցիբ անոր առֆեւը գրամի տեղ, նրկաթի կտորներ, ճւայլն լեցուցած էին եւ ըսած էին Թէ ենք դրամ չունքնք պայտ, եւ առ հւ. ածա գնա: Հասան Ալան բարկացած՝ մեր ունեքածը: ձր որ կառավարիչ Մուսթաֆա փեկնած էր Մարաչ։ Ատոր վր դայմագամութիւնեերուն Փաչա Հրաման Հանած էր Մարաչի բոլոր անսնեն, եւ դանեն, բոնեն եւ ուր ոբ զէլթունցի որբ՝հասազ անեն, մասին Ֆ. Օշանի ՀակողութեամբՄարաչ զրկեն: Զէյքունցիջ «յղ Մարաչ չչանդիոլիր Սակայն լբատարգրկած էին, որ վերադարձին նւ անիկա ճամբան չեր ՀանդիոլածՖ. 0Հանի փայինի լրատարը |

ուղղակի ծֆուղակը փնեկածէր: հ. բողոչենը դրկուՓ Է Բազում, Մեծ յած ձր Ջէլթունի մի առնն Զէյթունի աղաներըտկարուլժիւն բն Պոլիս, բայց անօգուտ: Այն եւ նամակով մբ խնդրեցինՄ ուսթաֆա Փաչայէն որ՝ այչ կեղֆէցին անուն Հանած աւոէն էրդնկացիզօրապիտ,Թիւֆւնքճի Պաչբ Թէմիր 00 Հնզնլազօիքէբաղկացած ոյժ մր ԱղույիՀրամանատարութնամբ Հան որպէոգի բաճանան ն. իրձեր Քլվար «կէ ՋԵՑ», ալ Ֆի տուրբը վճաՀամոզել ժողովուրդի պածանջած ալ միասին աշխատին Հետ 00 Տքյի Քէչիչին աղան, իոկոլն Թէմիի րելու Համար: Փաչաֆ՝ ԹՀժիրազան Զէ Զէյթուն իչիոսնները փութացուց: Հեծնլազօրթով թունի Պէրա լեռը զրատանրի«դափոխութնան տարին. որպողի ժինչեւ այդ գրամին Հաւաբուխը անտեղ զուարճանայ: Ձէլթունցիֆ ան օրական 5 ոչխար կը ժորքէին ի սրատիւ իրեն. Վերադարձին տնսաւ են, անկէ անդին աւելի որ միայն 15000 դրուչ սպրատիաստեր

`

ԹէմիրԱղա:Այն ամեն Բշրոսնները չեն ուղեր: Բորբոքեցաւ որ՝ ինջը կարդադրե զօրապետին կանչեցին Ֆ. ՕՀանի ծւ խԽեղրքցին Հեւ Տ. ՕՀան բաի ճամածայնիլ: Հայիր, անը որ չուզեր Քրճնը րեխղճութնամբ կատարեց այդ պարտականութիւեր: Թշժիր աղայի : հւ Դութ զիս 3 ամիս բանտարվելիջ Մարաչիմէջ, ։ րոաւՆերկարացաւ օրական մէկ ոսկիէն րնե 00 ոսկի, տոկոսն ալ 10 ոսկի բնդա- է Ժէնր 100 ոակի, նոյն չափ մըն ալ Ֆախահղած է ըեզի ծւ չու ընլացքին ձեր փարնլածզբօ- ։ Հետեւորդգներունայլս երկու ամսուան ոսկի Այս գումարը վճարելէ լետոլ սանջներուն Համար, կրլլայ բան

տալ

ընթացքին մբնչ տեղէն մեկնիլ: Այչ ճնբկու ամսուան Զէյթունի ամառանոցները,ժաղովուրգը ցեԹէժիրը կի արտրոցելին կչօկոիւնէն, Ետրփուղէն, Այպիտտանէն, բեկը զիչեիին խոաունելով՝ մրֆիւնի պէս Զէյթուն կրած էի ցորեն, դարի, աղ, Թճուղու Մարաչն, հւ ուրիչ կննսամթերք, ոճւէ պատերազմիմր 4աւանականութիւնիի մոխ ունեցած: Թէմիր Ալան իչխաններու առաֆարկին վրայ, նաիոոպէս արդէն 40 Հնծելազօրջը գրկած էր Այժմ Թեմեր Ալան Ֆեղ դրութեան մէջ էր, կբ նայքր իր չուրը, բոլորն ալ յոտից ցղլուխ զինուաֆէին, սկսաւ դողալ, կարծես լեզուն բռնուած էր, Թոթովելովնս վրաս միայն Յ ոսկի ունիմ, դեու եոբ Փափազ էֆէնտիխ,րսաւ: Մարաչի մէջ պաչոօն ստացած էի: -«գվնաս չուհբ, ըսաւ ֆ. ՕՉանյ ԹՀկր գրես, որ այդ դրամի ղիկ» մենթ կբ ապասննք՝վփաչային ժիր Աղա բնբդգբբանտարկուած մնաց մինչեւ որ Մուսժաֆա Փաչան 200 ռակի դրկքց: Այչ դրամին կեսր հուիրելին բչխաննենրը Զէյթունի եկեղեցիներուն,կէսն այ Տ. ՕՀանի տուին, որպէս Հատուցում: ԹՀճամժիր աղան, ոի թմբուկով, զուռնայով նկած էր Ձէյցուն, այժմ եւ ակնաթկ մր ուղղելով իչխաններուն տխուի լուռ բայ կիյլնար լակ Հիմա կր մեկնիժ Ջ8ր բաղարը մտայ Թմրկաձարութնամբ ըտաւբռին նորէն զարնել տալ թմբուկը, կուզես ժուն: -ԵՑԷ լուռ Թյխանները, ատոր ձամար արգելք չնար 0րբմր Տ. Օ«Հան, իր Ֆէլբ պաչութեան ատենները, իր 1200 պօրբով երբ Անորորձի Եխւրփէտգիւղը զօրք Հշաւաբելով զբաղած էր, կի տեան որ՝ տղուն Թուրք դփւղապեր 100-ի չափ Հայ գիշղացիներ Հաւաքած է եւ անոնց խոտ Հաւաբել կու տայ հր տէլիներուն ձինրուն Համար: 9. ՍՀան կր մտրակ գիւդապեր եւ կր Հրամայէ ոբ աղատ թողու այդ խեղճնըը, որովճեւտեւկնեավուրներունժողված խոար Ընդունլի չէ, էր տկլիներըպեոթ է զարառիրութեմիալիժաննվրուն կրձաթ

այս

ու

ու

կողմէ միայն նւ այդպէս ալ կր կատարուի: Մարաչի մէջ Հայ վարդապետմի կի տաճկանախՀայքի չատ կր Ռւաի խնդրեն որ նտ կենայ այդ միտրէն, սարան կարելի ՀԱՐԿԻ" եւ կր ԽնդրենԶէյթունի ԱռաջնորՄարաչուՀայ մեծերը կր դիեն դէն, որ ուրացողը վանք բերել տայ եւ հտ դարձնէ արգ չար միտփէն։ Անոնք կր դրեն նաեւ թէ երկու օրէն ուրաքողր Սու-Ջաթրի գծով կնսարիապիտի մեկնի: ԱռաֆնորդըՏէլի ՔԺչիչ (բ ղրկէ Մուչաթի, եւ կր պատուէ իրեն, ոթ եթէ իր կրօնքին չդառնայ, անոր կեանթինվերջ տայ: կտրիճներովՍու-Ջաթը կի Հասնի Ֆ. ՕՀան, '

Զէլթունէն 8

ժամ

թուրք բազմութեան Անդին Հարիզրներուվ արհւժուտկբ

մի մէջ է ուբացողր, Տէլի Բելիչ սուրբ կր քաշե, կր կենայ ճամբուն մէֆոնղը,կարաւանինառջեւ: Ցոյց տուէք, կբսէ ան, Հաւատուրացը,

|

տան : եթէ պածէք չեր բոլորն ալ կի սպանեմ: շարաչատ ցոց կու ետ կենայ : 0Հան կ'աղաչէ, ոտքը Ճեոջը կիլնալ որ Տ. ծւ. մոլորանըէն, զանազան լխոատում նուէրներ առաջարկելով արդ մալիր Ֆառխքմր եւ կաՃարը չի գներ: Ձայն կր կապէ մաղխրուտ կր պատ. ԻԷ զայն Թուրբերուն նէրկայութեան:Զէյթուն կր դառնայ Տ. Ցակորոա Համբուրնն, կը ճակատը Հէ Ֆղելութիւնը լոիխաններուն, ժատուցանել կու տայ Ֆ. ՕՀանի: Եպս. Փոստանեան պատարաղ Սարդիսեպս- Խանդթորնան Զէլթունի ալն ատննուան առափնորդը 1849 Դքրթեմբերին, եւ չորս իչիոանները,8- ՕՀանբկի զրկեն Ֆոնուղ: պաճանջող, տրէպելի՝ Գայիչ Օղու տուրթ էրթալ Ֆոնուղն որ արչաւծր էր Ֆոռնուղ, բոնէ եւ Արւլէլման Աղան, որ 30 Հնեծեալներով եւ ԳայիչՕդլուն Զէյթուն բերէ: Տ. ՕՀան 20 տղաներովբ Հասնի Շղթայակապ կր բերուին Ք. Հետծւորդները անձնատուր կլան եւ Երեք օր վերջը մաշժմետականի կբ բանատարկուին: Զէյթունի վանքը եւ իր մարդիկը Թէ անդամ ժբն ոո երդումով կր Խոստանանինթ չէին (կոխել: Թող նբ տրուրն, իր մարդոց ձինրը կբ Ֆոֆուց ոթ կբ մեկնին, միայն իրենց գրաւեն զյլթունցիբ եւ անոնք Հփտխոտն տան իրեն: Այս առթիւ. Ֆէլի Քէշիչ, պետին`ԳապիչՕղլուի ձին կու Զէյթունի վանջը գանուող Նիկողայոսծպիսկոպոսինբարձր ձայնով խոսքը կարտասանէֆէրման տրման լաթէր։ նր իչեմ Խրիմեան Զէլթունցիթ, իբրեւ առածի Հայրիկի երկաթէ չերեվի «պատմութիւնը: կարգ անցած կրաէին. «ֆերման տրման իսթէր, արժան, տեր-

ուրաքողբ:

|

.

տա

անջ:

պատնխաղմի.Առչճատողղի

Խորոգուած ըլլալով. Զէլթունի վիճակը բաւական Հրովարատակը բարւոքուած էր. Սակայն այս խաղաղութիւնըչ8ր կարելի "ր քրգոթ խնդրին լուծումէն լէտոլ, Թուրք կառավարութիւնը ատնւեր: եղզիորուկան փոթի աղդերու վրայ, գոնէ ուշադրութիւնը կր դարձնեէր դարձեալ 1835-1860 զանոնր կարենար իր ուժով, իթ ձեռքին տակ պաշն՝ գէլթունցիթ կրկին կը տոիպուինքանի մբ կարեւոր կոիւնէր ունենալ, անգամ ՛ Դ զա Կանայն զա Բ" սատածրիադմր Աոնոնք 4 է մ ճՃառուս մէկն ՃԷԻ | Թէ Թուրքին դէմ այլ անոր կողջին: Սուլթան Մէճիտի օրով, էւ : ժամ Հեռուն, էին թ իւրտերը ապստամբած Աղճատաղի Թունքե կր նեղէին չրֆակայուրբ զիդերու բնակիչնէրը Թուրջ գիւդացիննըը կր գանգատինՀալէպի կուսակալին էւ 1840-ին, Մեծ վեզիր Հաֆոլ : Ալի Փաչա, կու գայ Աղճատաղըուաճելու: Քիւրտնըը բերդին մվ | յարձակում դոր ամրացածէին, էւ Թուր: զորիը՝էէր Համարմակնր ։ կր Հայերը իրեն օգնութեան Ալի ՓայչաԶէյթունի վաֆծել: Հաֆրզ այս

.

չէ, ո'չ

միայն անոնց Քացութնենքնօդտուծլու դիտումով, այլ նանւ դրացիժեղովութդներու միջեւ ատելութեան եւ Թյշնամութնան սերմեր ցանելու չար մոթովի Տելի Քեչիչ Տ00-նոց գունդ մը բաչնրու գլուխն անքած,հո որդւոյն ՍարգիաիՀետ, կր յաջողի ճուաճելԱղծատաղը: Այն աղ կվլհալ սակայն իր մէկ Հատիկ այդ տղան: չաֆորզՓաչա, Բորաբանչիւրինէրկերկու ռակի ծւ. մչկական նոր քերժակեղէն ձուքրելով կր վարծատրէ Զէյքունի կռուողները: եւ տեսնելով աէ որ Ֆերութիւնը ԶէլթուՀԱւձլի լու նոնց բաֆութիւնը Նր«է1000 նէն կռուող մարդ ունենայ քան Թէ 20000 թուրթ զինուոր:

ղէպաէն Հազիւ Թէ տարի մր Խառէթի պածանիումբ- Աղճատաղի անունով զինուորական պաչտօնեայ մր 000 1841-ին, Խասէքի կ'անցնի, ՀիծնլազօրջովՊելքուն կու զայ իբրեւ Հիր։ Ճէլթունցիք սբատուռվ զինքն ծ. իր մարդիկը Զ-ական Հոգի կի բաժնեն կրնդունին կու տայ, Հինդ ներո Բայ չատ անցած ԽասէջիմԻ գոյնը դուրս կի պածանջէ, էրէջ օթուան տարիներու լետնետլ, անվճար տուրբի կր ճամարնն Հակառակի անոր, մի Զէյքունցիթ առայժմ անպատքձչ ծւ քրեթ օրուան մէջ բաւական քանակութեամբ ճիկաթ, պայտ (րբ կր բերեն ասքի, որպէսզի ընդունի, իրենց Հաւաջնն մէջնրնին նւ ընկայազիր մը ստորազրէ տայ ուննցած պարտքին փոխարէն իէ: ասքի Ոնց, Լալով Թփ՝ դրամ չունին, իրծեց ունեցածը այս սակայն կր մերժէ եւ միայն Հնչուն դրամ կբ սածանջը, Ջորս իչոր այդ ՔԻ քովն էին, ունեցածնիա այս է, ուզես սփաճուն լխաններ առյ ուղես մի առեր բածլով կբ մեկնին, ազդարարելով միանգամայն իրձն, որ դուրս չելյէ «որովետեւ, բարն, մեր երիտասաթղներըայս տեղ Թուրք չեն ամասծ, ծանբ պիտիթուի իրքնց բու ներկայութիւն, քւ առաջին Հանդիպողը պիտի սպաննչ քնզ: Թչեւ ջատ բարկացաւ Խասէջի, շական ոչինչ (արող էին ընել, 22 ինքը եւ Թէ իբր զօրՔր անոնց ճնոքին մչֆ էրն: Ջղցաց որ նրկաթենրըչէր առած, այժմ անոնք ալ մեռքէ ճլած էին նր փափարքր որ՝ իչխանները գայրն եւ առրածովկէրլով զինքը ԻՐ տեղի դարձնեին:Բայց անոնք, իրենց անզ մէկ քանի Հրոսակապետներղրկեցին Աճրթէրէկ, Գարա-Քիւյածչ Մչրկէննան Աղճապէկ, ՂիանֆիլնանՔէօսէ Փանոս (ապագայՋԷԹունի առաքնորդ Սովշանելս Մ. Վրդ. ԳրանֆէլնանիՀայրը), Գա-ՊոԳրան, Փարա ծիւման, զիւճիւկ ՄՊացականեւ Վէզիր Օղլու անուննճթով: Ասոնք իլխաններուն կաղմչ խարտարարնցինեւ բաին՝ «Մերչորս իշխանեէրուն Հրամանն այն է որ՝ Հիմա իսկ ձիեր ՀԷՖԱՊՐ արմ աղն Հեռանավ, մտ Վել ապաձով կերպով միեչու Մարաչու կամուրչը ալխոի Հասցեինք, իսկ մեզմչ իշրաքանչիւրին տու-

ու

լ

որովձետեւ : տասականոսկի պիտիվճարեջ որպէս պաչոպան-ուղեկիը, 48ր Հիթսակնկրը ճամբով Մարող ղրկածէինջ թու մարդիկդ նիւրիտրնի վիճակին չէՆեն: անոնց այ աւ է գուն որ ղդանոնքկողուտած տասնական ակամայ ոսկի Թարկուր: Մարդը պարտաւորունցաւ չ(ոզութեֆ, ճամբան անոնք «լ զինքը վճարն ամէն մէկուն, որպեսզի էւ ինբ եկաֆ էր Ջէյթունը կոզուլանլու, սակայն ինթը կողոպատուած եւ չունչը Մարաչ առնի ամօթածար Հազիւ գլուխը կրցաւ ազատել

թուրք ու քիւրտ գիւղեր» Աւարի տուաւ ԱՌխնայջարդեց իր զօրք գլխաւեր (պաշր պօզուգ): Ճիհանը կը բղխիԱլպիստանէն» Մեր երկաթըկու գայ մեր լեռ' Գերիտէն, Ծրես ճերմկցնողըԶէյթունի քաջն է, Հաճի Աղան յաղթուած Է, հարկաւ ամօթ Է:

Թօվալ Սատօ.- Հաճի Աղային ծրադիրը զլուխ «անելու Համար, Փաչա եւ ԹէճիրլԻՑԻՆծբու կուիւր:-1842-ին Եուսուֆ որոնք նեղը ժեաջած, զօրապետմբ, 1844-ին, մեծաթիւ զօրթով կու ԹօվխալՍատօ անուն Փաչա նուաճնլ կուղ Թ էճիր ի-Թիչրբմէնները, եւ Պէյժունցիք ԹԵ ամե օր լրբօրէն մունետիկ կանչել կու տայ, Հե. դայ Զէյթուն որպէս դրացի, ԶԷլթունի օգնութիւնը (բ խնդրեն: մաՀետ աճախ վէճ ծւ. այդ դյչիւ ունեքրածեն, / ածւծալ իտաթծրո Թիւրբթմէնենրուն 0ճ օգնել «բարաք Համարելով, կոյս Տասներկուտարեկան իքի սիննիտէգրզ իսթէրիմ կայն նեղը մնացած թյնամիին վեչանմնարչն 500 բաջերու դլուխն անցած, ԶԻ եւ Տ. ՕՀան, աղջիկկուզեմ էրեջ իչխանեէրն Եուսուֆի Մեղրկուզեմ Վրզվբզ պօգու (պալ) ԹունէեՑ ժամ Հեռու Ղանտրլ ըսուած տեղր կբ փորձային Մ. եւ Աստուածատուր նաղուպնան Մաճուրանկողինկ'ուզեմ: Խօրղան կր յաղթեն: 0Օսուրմատըգ բանակին վրալ Զէյթունցիթ կր պատասխանին,բու այդ պիղծ խորչուրդննրուն Աղան, քաֆ նլանառու, իր րացանով կը զարնէ այդ կոխւքն մէլ չատեր կ ր փախչին, կր գիակդ լնոներուն Համար, Աստուած պիտի խայտառակ թեզ, Թչնաժիին դրօչակիրը, զօրջնըը խուճապածար եւ Ս ուտեն: քաղաստանի Փաչան մաղզառլուրծ Է5(թոչուններըիտի քազատի ոպաննուին: ու գէթ բ միււոօ Բի բանակր բերաւ Զէյթունիդիժացիդաջարո 2էլթունցիթ ունցիներուն Թբրլան երախտապարտ սիւն: Թ.ւրքմէնները տան: ան խօսք կու Մետոլ մնալու մօտեցնէ բաղաթին: բանակը լաւ մը իր աչթ կր զոցեն որ ծաննր տալով տեւական բարեկամ ւ 1000 Հոգիով, աֆոր նաՀանջիգիֆեբի կր կարեն, իսկ Հողի մրե 1844-ին ԱԷ բանակին Սատոլի Հաճի Աղայի արկաֆախնդրութիւնր:-այլ բիբերով, կացիններով, դարանամուտ կրրլան: Այպիատանցի եւ կը Ֆերկայնայ Խնդրագիր վրայ մբայե120 Հոգի կբ դրվեն կորի: Անոնցառջեւր իաիդով աշնՄէճիխոխ Այան,Սույթ Հաճի սզիուոանցյի իրան կը չնորշուի լնցուած 40 խոչոր Հակեր տեղաւորուած էին, որպէս պատնէչ այս կու տայ Թէ՝ ինթը, կրնայ նուաճել Զէյթուն ճամբան, Փաչան Հակերուն հտնեւն ալ 500 ուրիչ զինուած դէյթունցի տղաք: իրծն: Ան մտադիր է պէլթունցիինառջեւ գոցել Արպիստանի քւ չ(բնան ենրածել ԱյզիստանլՖ հր վրանին տակ անտեղեակ վնթբածաս վոանդէն անչող կի Քնանայ: որպեսզի ցորեն ուրիչարժորք զեր որպեզի էրկաթաճանջերը, նէս գիչնրին, չորս եկեղեցիներունկոչնակները կր ղօղանֆեն,բուռն Զէյթուն, յետոյ գրաւել Պէրիտի ՀամապարկՀրաձանարութիւն մբ կր սկսի զէլթունցիներէն: 40 ՀաԹունցին զրկունով այդ չածաղբիւրէննէղր մնայ. Անկէ յետոյ չառ պօղուղներէ բաղկացած բանակով մր պիտի մարձակեր կերբ, դիչերբ անմայն,կամացկամացգլորելով Թշնաժիինմօտեցուցյած մբ պայբ էին ճւ զէելթունցիթ անոնց ետեւի դիի բոնած, մէկն ի մէկ կր ԶէլԹունի վրայ. 1844-ին Հաճի Աղան գործի անցաւ, Աոիատանէն ւն, Համեթյ դ"այլադազեյթունցի յաբխոյանան:Ջարդր կ ոլո ածաւոթ:«Գթությ/ ցորենի մուտքը արգիլեց Զեյթուն:Աշորփոխարէն կէրն թուրթերը: նոիւբ կր դադրի, ամէն կողմ լեցուն էր, ժարդերու Հակեձցանեւ աւարի տուին չրջակայ թուրթ նւ Փիչրտ գիւղերը, խվ ճւ. ինջե ալ բերած էր, վրայի սոսկալիՕՁ ֆարդ մր տուին: (ննդանիննրու դիակներով, Մաոն Դաչրպօզուղնիրուն որովծետեւ ճյդել անոր ինբենութւնը: Իվէչք (րգ) սուրէն կաբելի եղած էր մաՀմուտիէ ոսկի րին վրալ անունր գրուած էր: Գրպանէնալ ՏէրԷ ՊԷկիՀաճի Աղան, Ալպիստանցի առաւ աւաիխիկր ոիբանան: ֆէրմանչ ք'էլչէ։ Զէլթունցիջ այլս կոխվին ՄԴճիտէն Սուլթան ջարդելու համարչ ելաւ Զէյթունի վրայ: Կոիւի Հալթաններուջարդգր-- Անտեղնակ Սատոյն բանակի բալային, Զէյթունցին սակայնփախցուցզինքն ամօթահար)

Եուսուֆ

ու

ու

'

`

սու-

'

:

առատ

՝

| Է Է

Օքաղը ըտուած առաչ | հարգ մր կամաւոր անկանոնզարի Հակթա Պլիի անցքն անցնելու մեծ բազմութեամբ Էր չուտ-ալպանաքիներ, դէպի Զէյթուն, նպատակովկէօկսիւն կու դան, որ յառւացանան Լուրը կր Համխի Սատոյի բանակին օգնութեան ծամնելու Ֆբաղդրով տակաւին Ֆոնուզ նւ անկէ Զէյթուն: Փատերազմիողեւորությւնը էր: անցածֆ Բոլորը էն մէկ չարաթ անցած չէր: Սաոոյիխորտակում լառաքացաւ դէպի նք պատրաստ էին արդէն, ապառագէն կազժ միւս «փո, Պէյթունի Օլուզու կոչուած վայրը, Թէբիր դետակին ժամ յետոյ, աճա Ճայվ տապպածլէ Երկու բձւմուտթր՝ 1 ժամ Հեռու: եւ ողեւորուած, աւարի ախորժակով Թաները կերեւան, կոտորածի ԷՐՏնց կր մնայ Զէյթունի առչեւն բայց իրենց վավիաջըֆործրնին Փամէե սկսի կի Փատծրազմբ են արդէն էւ իրենց կբ ոառեն: վ ողջ ազո 2080 այզահացիներէն Հողի արդքն կը վերանար (ոչումցաւ մինչեւ Համիւանծրը անխնալկր ֆարգուին:Այդ Վայրը եւ Գասոր էւ կամ Գաոր Փրան,որովձետ Հայթաներուն թա-Գրան, ու

ա-

թ

կրեն:

.

«լառվաԳայազիտՕղլու ԱՀմբա Փաչա-- Զէյթունի լաղթութիւնները Փաչա զէլթունցիներու ռահք ներչնչած էին չատերուն:Հաֆոզ Ալի նոյն)» կոխւին, Թեճիրլիցիները օգնութեանդիմած էր Աղճատաղի դեմ: բանակին Թուրք Ֆր Հայան էին զէյթունցիներու «դնութի Փարա,ուղքլով Մարաշի Հբմա ալ ժարաչի ՊալազիտՕղլու Ամո խնդրեր ձնոր անցնել,զէլթունցւոցպաշտպանութիւնը կառավարությանը Ամա Փաչա հր խոր 1863-ին 20 ՀնծնալենրովՁԱյԹուՆ քկաւ, Տ. Եպիսկոով: Հուրդը լայանեցԱռաֆնորդի̀օրսիւզծան Ծովչաննչս 30 ոսկի արժէքովորի մբ Ֆուէր բնրած Ս. Աստուածաֆնայ վանքին թանկագինմատանիմը, չոր» /ՀԻ"Դէր, ԷպթիգնանԵպիսկոպոսին մը ըրձարը ենրուն ք. 9. ՕՀանին ալ այլ արժանավայելկարգ ք. ՊԷԹոի տուած էր: կ'աղաչէր իչխաններուն ֆէլի Քէխի "ր, եւ Հոն պայտօնավարող(րառաՓաձրով դինթըՄարոչ Ինծցնեն ԹԷ ինքը "բձատտատեն, Հաւատոխացեելով վարիչին տոնղ, զինքը էւ մառնապէա տեղացի՝աւելի օգտակարպիտի ըլլայ Հանրութեան

.

Ամտիտ Գայագիոլի Փաան (այս աիողուը նախապեսունէր արգեն) ճ. Ախր Ֆաղի գագաթն ոկսած, անընդձատ զէեթ արձակելով իջան Պայազիոլի Փաչան կառավարիչիպաչՄմարաչէւ Հոն Հաստատեցին տօնին վրայ, առանց ոնւ: ընդդիմութնան: Շատ գոչ մնաց վաչան, ԺԵ բնղունելութիւն իրաւ անոնց նւ. Մարաչի գիչնրապածութիւնը, Հակողութիւնը յանձնեց զելթունցիներուն: ՄԵ վախի մեջ նացին Մարաչի Թուրջերը, խորձելով Թէ Մարաչ զէյթունցիննրու ճնութն անցած է Մէկ ամլաէն սակայն վէլթունցիջ վերադարձանիրնց տենչը: ԱՀմէտ Փաչան Ծ ամիս կրցաւ պաձել իր պաչաօնը եւ պաչ-

սշնանկ հղաւ:

1835-ին,Պոյսէն ԶէչԱռաֆինդաղավաթական զոՀարնրումը--

Թուն կու գայ Մէլիթեան Արծրունի ցովակիմ Աղա, էբրեւ գործի, «փե պանդոկը (լօնախը կամ բարվան տարար կը վերած կառաչորո իբչխաննեինալ կլի վարականպալատի, ինջը կառավարիչ վը խործրդականներ,իսկ ՖիրացունանՖ. Մարտիրոսըդատաւոր Ռւ (ի կաք այսպէս Ջէլթունը կառավարել կանոնաւոր Ֆչանակէ։ բնրդին նորոգութեան, Տարի մբ նաքը կր Վեռնարկէկիրիատինի կերպով, նպատակին Համար անձրաժեչտ դրամը կը պակսի, կր խորի այդ նպատակով Ռուսիա էրթալ, Ռուս»-Թուրբ, Խրիմի պատերապժինտաք ատեններնէ, ճամբաները չատ վտանգաւոր են, |Ղարմ ետ կեյնքլ Ռուսիա ծրթալու խաները կալխատին զինքը առ Փրագրէն։ Սակայն կի մեկնի, ծովակիմ Արֆրունի կարնոլ մէջ կը Գրիդորիա ճանչցուխ,կր Ճերբակայութ,նւ Հակառակկարնոլ Առաֆնորդ՝ բայց

այ

եպիսկոպոսիզայն ազատելու ֆանքնրուն, կախաղանկբ Հանութ: Զէյթունցիներու մէկ ուրիչ թյնամբն ալ թիւրթմէններուն ճիւղն էր, Աֆչար-Երվիջ ալիՐէԹնքրը Ասոնք ալ վաչկատուն ցեղեր (ը եւ բազում անդամներ կռիւնքր ունքցաֆ բաղկանային ընդգծանրապէս քն զէլթունցիներուն Հետ. Ամենէն կարէւոր կոլ. 1848-ի ընդՀարումն էր։ Աֆչարներբ ուզած էին իրենց ամարանոց բնտրել կոկիսոնի բարձրութիւններնէւ Հովիտննըը: Թուրքը հւ Հայեր չէին ուզնը նոնց ժուտքի իբննց նրկրին ժէց, Զէյթուն ցի միջամտնցինեւ ԶէյՀեռու ԹունէնՆ 15 ժամ Չինչին Պօղազր (անձի բնրգ) կոչուած իճ տնուռի աֆչարնկրուն, Անոնց նալեկին մչք չաղածցին Սարըզ թժուած հայլան ծուրտը (Հովին) ձր. կոկիսոնի Հիւսիսըո 5 ա-

Զէյթունի Թերեւս ուրիչ վաւակնությւննեը,փառասիրական Թոյլ տալն ԶԱԹակ Գղաումներ ալ ուներ, էԹէ պարագաննըը եւ տտորագրուանոր առաջարկը պայմանովոր կնիբով բնդունեցան ժամ «Հեռուն: թեամբ ապածոլ/էզիրենք այչ մասին ամէն սրատասխանատուութն առաւ կոկիաոնիՀայնրուն էւ թուրքերուն խնդրանքըընթացք տուաֆ պայմանըէւ .-: այս ինջ ստանձնելով: ԱՀմչտ փաչա յանձն չին զէլթունցիք Եւ ձեւնարկած այս կոիւին։ Սակայն նախ քան կրածանջուածաղպածովաղիիը: ֆոնը տուաւ ռիւի «կսվլր։ իլիոանննլ իրքնց կողմէ Աֆչարննրու ցեղարլերը՝Հազը Տ. ԺՀանն սալ ժիասին, սոն1 իչիոանննր600 կտրիճ կռուռղներ, Լորարար

`

լ

|

Աէյֆե Պէլի ն. Ապտին Օղու ԶՏԵԼ Գէչի Վէղիր Օղլու Մամբբրձել Հրամանատարներ Զէ լԹունի Հրոսակապետ մարութն ն. Աճի ԹեոՓանոսը, Սինկիրնան ԴրանֆելՕղու աէ ընեն եզի բաաֆ էին Թէ մեր իշխաններըբարեւ (նն Առոնք նտ կենաթ միոքէն կողմերը երթալու որ ո Դր Հա կառակ պարագայինՀ8ւրա Սա Ն , ԲԸԼ ձրթաջ, Ր "բ Հեր նախկի է պատասխանած ռեւանքը գէչ կրլլալ"ՊէյերԻ պատգամաւորներուն եւ Մարաչու միւթէշարբֆըչնրցան մեզ ՆԽԹէ Ատանայի վալին մը զէյԹունցինքրԴժելի (ը արգիլել Կակիտոնէրթալ, Հիմա սփ իչիաններուն եւ աւծլցուցած էին Թէ գացէջ Ըշ«էբ 4նր թունա պարադայինկը ֆարդենթ Ջինչինի կիթճէնՀեռանան, Հակառակ որ որոնք չորս կբ Հասնի իչխաններուն, դիրենք։ Այս ցայտարարութիշնը 200 մարտիկներով արընդամէնը Թաղերին50 աման սողաներով, Անանջ ճամբուն նրկու կողն ալ դէն կր տպասքինճանճի կիրճը յ «բացանածլությւնը էին, չորո կողմերէն վանկարծՀամազար բունած տաղովազաձայնը մեծ կը «կի: պլոմյ, սոմ:ը, ռչոմպ Քանինձրըթ ութի պէս վար կբ Թառաժներուն միջեւ: Աֆլարներուն անցած ձր զեն ունջիեերու ԳիՖ Էրքնց 4իքոէն: Իրենց կէօչր արդէն զարնուածէր, հեզն ալ կրակի սաձմանքն նմրս, ՁԷՐԲԷՎՊէյի Հին եւ թ չի ԽՔԸ Գլորած էր: ԹՀ չին ոսոբէնզեդակ մբ ատացոած՝ դութ մեզ այն աոանական կանչել«էչ աֆֆչարներ, Զէյթունցիթ Թոզլը կնավուր, ականը փոչիոտ զքավոչր կարֆեցիթ, զուլաղը մէր կողմն «նկարֆեցիք,մենք զէյթունցի ենք, արդն ձեր կէօչբ նն, Հաուրեմն զինաթափնղծբ' կէօչը այլեւս մեր դնրիներն

Ի» չի

«ղու

Բ Հճ »-է ,

Խոշ

ւ

ւ

արձագանգ

չին, Բ

ցաւ,

առակսրա ային

Գէյր

երբ

ձր

նայի

բոլիիդ որ

ՀազլՕղլո- Սէշֆէ ջարդենթ:

այ

կր

ալ

են, ճարածաթ անձնատուր փախեր

էն Հազիւ չուրֆըզիաւոթներ

մուսան եա մնացերէ, ամէնքն

քանի մը

'

կը ղրկէ մեր մարգիկնքրուն Հետ ձեզի կը դրվեն Հիմք 22 փաչան աի քիկբին վալին աչ դուք արգ ոի կր Հասկնանք կը ժեր ժարափկենրը պէեյն այլ: Շրբ զէնքերը կը բերեն, կր փանծնեն, ծ. թ Կէօչին մէջէն Թ: (իներ սկսին Էկէօչիչավզչտակել-խբլրբաչտել: ոչ Պ| աղջիկներ անձնատուր հղած էին, սակայն զէլթունցիք անոնց առած Հաղզարներով էին : կուն կեանքինկամ պատւոյնչդպան։ Աւար : ոչխար, 4իչ կով կասեր» Փիլի (օքչէ)Թաղիք, ար ծաթեղէն 15 դիակ քւ 11 վիրաւոր Թողուջոծ | Գճրիները ողջ ողջ դարձունյան: թիրքէն 30-ի չափ փախածէլն աֆլարները՝ կոիւի ընթացքին էիխ դիջկուձիներ փախած,ժայոնրու խոռոչնքրու մչչ պլածուրտած երեք օր անօթի ծարաւ մնացած էին, յհտոլ, ասոնթ ալ անվնաս եւ

Սորայ ճերմակդրօշակպարզելով լուր Թէ աճա մէր զէնքերը տասը մարդոց

ճւայլն' ԴԷ: :

Մարզ: դարձունցանիրճնցիններուն՝

Այստեղաչբիակը

պատկերանալ Հյլանասսթի աիչաւանք», մազԱֆչար աչուղը 0քԻգէՐ-1801-ին. իիկները Աֆշար Ջուգուր օվատանեօրիւցի վէրտի սէչտի իլք իուրտու Կէօքսիւն արզուլայուպ Զէյթունլու Զինչինտէաֆշարը վուրտու

աշիէթինհալըկիւճօլտու: Փէրուշան

Աշրխ- Սատալահըմ

պէն8ենտիմԽասլը,

շերաաթար» լունմալար մարը, հարում ֆեզի րաե Ի չինտե, ձեն Գ

ալան գալ

Հ

գբզլար

է

խավաճաՔիրմէնի Համար, Ջէյքունբ ոաթի1854-ին,պատերազմ բար Ռուսիոլ դէմ Ադ ի» լ եւ էբ դաչնակիցներուն կողմէ Անգլիոյ կողմէ Մարաչ ղիկուած էր լիբանանըի մարոնիթ Խավաճա Քիրմէնի, որպէսղի կամաւորնեեր զինուռորաղդրէ: կամաւոր զօրբերուն պէտթնրուն Հոզն ալ ինբն ստանձնած էր ծւ Վրաննեերունչափե ու մազէ վրաններ Հխւանլ պիաի տար: եւր

ասպլուրրանբ բրած էր մազմաններու Թ»ւբբ չեյին: Աէր եւ կարգ մր ոիկա սակայն վրաններուն չափի փոթբ Հանած խարդախութիւններ ըրած էր: Խավաճա Քիրմէնի ն. թուրբ չէլխր եւ վճի բոֆումցան, չկրցան Համամալնիլ դիմքցին դատարան: Դատաւորր սակայն ի նպաստ թուրթ լէյխին վճի արձակեց:Բիրմէնի զայբացաւ այս ասստվիկ անաիդարբութեան դէժ, մանաւածղ ոբ Բեջը կու գար զօրաւոր Անգլիոյորպէս գործակատար:Իր այս ճանդամանքին վոտածած: դատաստանին մէջ դաղայակէր--Փէզէվէնկ, ոչէօյլէ՞ժի չ6րիաթ թէսէրըեր' Մոլեռանդ դատաւորը այս խօսբէն, գլխուն ռումբ մբ պայժածի պէս ստակալով,իսկոյն չուկան (իչեէ, կը դրդոէ խուժանր,որ կնավուրի մբ բերնէն անարդուած է, ժեր կբօեն ու «րենը ոտքի տակ կրյար Ֆին իսլամ դգալմատիմի, կաղաղակքէ: Տոէտ եւ կատաղիթուրբերի մեծ բաղմութեամբ կիակի կու տան խավաճայինտունը, կարեն այնտեղ լխավաճան,կիբ եւ մէկ պաՀասան Քէօչէկ անուն Թուրթի մբ ձեռակը: Մէկ տղան կազատվի տուած

եւ

Քով:

Զէյթունցիթ կը լանն այս քատմնելիոճիրը ժարաչցի թանի մր ճայ (Իենրբ կբ կանչչՖ եւ կր պատուխիինոր` Մարաչիթուրք Թաղծրը բնակող Հայ ընտանիքներփալութն գան Հարարնակթաղնրը, որպեսզի յարձակման ատենն չվնասուին։ Բայց մարաչցի Հայր նր |

ը

Գ

||

Ձէյթունցինեվախնանլետազայի ծանր Հետեւանբներէն կողոքին դժուարութեամբ չատ նման ֆրադրեմբ" Ջէլթունցիթ Բն որ նտ կենան եւ

վիուսնղունլոու դնանջեբուն մարաչցի Հայծրուն մտածելով Հանդարտին : պարագան: եւ վրեժը

նբ

կր . խավաճալին իր ընտանիջին Բայց ողջ ողջ այրուող նոխաց : որպէս թաւութեան լուծեն քանի մբ Թուրբնրսպաննելով, թ ուրթերումեղքերուն:

Թչճամութիշննւ

կուխւ Թեճիրլինին երու

Հետ.-

Հինդ տարուան

.

Հայչտութեան այս դայինքը, որովծիտեւ Մատարի միայն կր տն բայի Թուրբերը կբ զՐզուրն Թէճիրիցիները, որոնցմէ գոծ չէին ոբպէս աւազակարարորցեղերու, եւ կուզէին որ զէլքունցիներու Հեւ յաճախ մտած էին կոռունլով երկու կողմն այլ տկարանան: Անոնհթջ եւ տուած օր ցերեկով թալանի Մարաչի չուկան, թուրքերուն իսկ խանութննրը:Զէյթունցիթ այս խնդիրը վերֆնականօրէն կարգադրելու ծ. ե. Ֆ. կր ղրկեն Մ. Փոյիս հարուրՎարդառլետը Համար1859-ին Խաչուկինց, որոնբ կբ ցաֆողին Սուլթան Մճիոէն Մովու Քն. Հանել տալ, այլ վրանաբնակ, վաչկատուն ցեղբը ՋէլթուՀրաման նքե դտնուռղ ՓուգութՕվ բռուաֆ շրուսն ճամբայով Հեռու վայրը բնակեցնելու: ուր չատեր կր ժեռնին կլիմային տաբին էւ վատառողջութնան չկինալով դիմանալ: Խուրչի" Փաչյայի պատնրացմի ծւ զփավրուստթ--ԹԻճԻՐ լիցոՑ ծւ. կ. Ֆ. Հ ամար դացած Վարդապեաբ Փոլիո Մովխնդրին Մճարու

Թիշրբմէններուն ԹէճիՐլիՑԻ ընթագրին զէլթունցիջ՝ 1842-ին անոնց տուած խոստման են, Հակառակ ունեցած ընդձարում Հետ: Աակայն 1850-էն սկսաֆ Թէ` պիտի չկռուին ղէլթունցիներուն Հետ: էն Վակռուած զէլթունցիներուն մինչեւ 1855-ր բնդճատարբար էւ չունին. ԷԽոստում կարեւորութիւն բենի ցեղերուՀաժար խօսք Խանւ ճամբուն վրայ Հանդիպած աէո ՔաՀանան կաչխատին Սուլթան ՄուրատԴ-ի Հբովարտակը խախտիթչեն ճանչնար: Անոնք իրենց Պէյթունցք «պաննքին։ նորոգեը, վնրաՀծաստատել տալ Սուլթան Մէճխիոէն,սակայն կարելի նը կողուրուին, (ք ղէլթունցի ֆորեպանները վր չըկար: Ընդձակառակն Թուրք կառավարութիւնը(որոչէ որ ՋԷճամբաներուն անոնց ամարանոց նալու տասնապատիկը ալ Էւ ԹԵճիր ոի Թունն ալ միս բաղաջքներունպես տուրքի ենքակալ րայ ապաննելովայնոէս ՑԻՑ, կողուտելով, Հատուցանէին վճարէ պաՀչանջուածդրամր։ Այս նպատակով, Յունիս 8-ին, էն անցնելովմառակայ ամարանոլները կիզբնԹէեւ Զէյթունիչուկաներ մքժճձ 12000 եւ եւ նանոնաւոր թրւով այլ անկանոնուժերով Մարաչիկավերակսելեն այդ դէպքերէն ետրը կ'էլլէին, սակայն Թլնաժութեան ճամբաները իրքնց թավարիչ խուրչիտ անոնք Փաչան կը դրկուի Ջէլքուն, Փալան իր բանակով չկրցան մետ քամրաներէանցնիլ, փոխեքին դաշան կր Հասնի գետին եզերքը ծւ այն տեղէն չուր կի ղրկէ Չէլեւ սրարտոուռրունցան Հետզձեոէ կանձւոթ, անկէ այլ Չութութ,ՍուԱյ" վերջինը ԹունիՔչիճւնենրունԸ անոնցմէ կբ աճանջէ12 սուսթուան անվճար բսուած վայրերէն անցնիլ: չաթ: Մչ Վոէմչիլ Քիչիսէճիք եւ տուրքը մէկ անգամէն: Հեռու վերջապես 1856-/ ռուլթաններէ տրուած Ժամ մեանքալ խչխանձեր կիլնավ:ԹՀճիրլիցիթ, Չէյքունչն Հատտաահոււսծ եւ կլբեղունինիրքնց պարաուՀրտվարտակին պատճքնըցոյց կու տան եւ կրոն Թէ՝ կբ պարտուրն վճրջնականօրէն դոիոին մննջ այդ Հրովարտակով նչանակուած 30000 դաշեկանէն աւելի էրթալու Համար Թեւեր: Արչ տարի, դարնաներբ անոնք ամարանոց տուրք չննջ ճանչնար, եւ այդ դրամին աչ կէսը մեր եկեղեցիներուն տածանի վիայ գտնուող Իւեկիւթիկամուրջի կու դան, որ Զէյթու3 ժամ անդին" կբ պատկանի:Փաչան կարեւորութիւն լի տար այդ ձրովարտակին է, իոկ Մարաչքն միայն Անոնչ նչՖ 9 ժամ Հեռու ըրա: Այն«յեն իսկ դետբ ձայէնֆէրմանԹոռնրմամ» ի ճը ատնանեն որ կամուրֆըբոնուածէ զէլթունցիներէ: փոյծան, մնան, 8Թէ դութ այչ Հ«րովարտակի չէք կր ապառծն լյարդն, կրո, մենք (բ «ր կր լորդած իլլալով, անկարելի էր անցնիլ եւ. անով մելի տրուած առանձնաչնորձժման եւ անասուններով: ի վերջո փարգենթ պաՀպանման ալն տեղ իրենց (ինծրով, զաւակներով Համաթ պատրաստ ենթ նոլերսկ մեր արիւնը տալու: Միւս իչխանները լոնարծիլ:ուսնինունճերմակ կտաւ ցեղապետներ կբ ատիւուին Հաստատեն եւ Նոյեր մբ դբաւորսպլատոսսվասն ժեր կր ղրկենփաշային՝ մէջտեղ,բել ուզելովՈ ձղած դու դան մինչեւ կամուրջին Թիւֆնրճի Գայի Թռրում Օղու Այի Իֆէնտիին Հետ Հնտեւնալզառկեանքր մեր Վեւթն է, ինչ օր ուզեք ընե, կրնաբ։ Ճէյթունցի չո" . 4բլխանեերըկերած էին կամուրջինվրալ, մէկ կողմ, թոկ Ֆելի եհ տա տէտի սէօյլէրիմ գրսա փուսա ։ Շորվօղլում եւ ՓալճեանՄիլը Հալչորի միւս կողմը դէմ դիմաց: Ցեղապետննը եւ վար տըր հազրէթի Ծարտըմըմըզ իսա ոհւէ վնսս ։ կ'Երդնուն նտ այնու այլեւս անդիոտ կենալ Պապամվասիյէթի պու ալթմըչ քիսէ, զէյթունցիներուն,եւ Հնաղանդութիւնյայտնելով կու գոնի չճասցնել 4. Վերիպսանա գարշը տուրուր զէյթունյու: եւ մէկիկ մէկիկ կանցնին Ֆէլի Քլիչի սուրբն տակեն Սակայ Հետ

տասր

անգամ

Հազոր խան Շոր-

թննեցինեւ Հետազաոնցին։Զէյթուն չաղրութնամը

կարճկը կապեմես Է մեզ օգնական ՏԷրՅիսուսՔիրստոս Վաթսունքսակ կտակեղած Է հօրմէսչ

ալ Շոիվօղլեանն

ըսաւ

:

չ :

քեզի ղէմ կը կենայզէյթունցին։ սաստիկ կր կառո- ' պատասխանը Փաշան կարդալովայս բանդուղգն պածանջածգուչ դրի ղի, ՄԵՖ սպառնալիքովնոյն Ալի Էֆէնտին կը Քանի որ մարի գանձելու Համար" Մորիններըկր պրատասխանծն.ալ զինքը մենթ չենք չի ճանչնար, Հրովարտակը փեշըսուլթաններուն մեր երկու հկեղեցականնեճանչնար: Այր մրքոցինԲոն Փոլիադատնուռղ Զեն յաջողած ճրովարտակը բէն նամակ ժր կր Հասնիիչիաններուն: եւ Հետեւաբար կր գրեն անոնք այդ նամակուր վեբաճատտատելու, բամպոկըելլէ), այսինքն- «Մի մախնր «Մի վախեջ, կրապացեթ վրալ զէլթունցիթ աւելի աք, զարկէթ որ բամպակըծլյէ»: նամակին դէպի ՔաՀան դետը: էր արձակինԽուրչիոի ոեւորուծլովկ աիչյուեն ճամբան բայց բանակին վրայ Փալան չվոթած րուղէ փախչիլ, ն. կաղաչէ րբ զելթունցիթ բոնուաֆ է իր առեւ: նեղը կր մնայ տոան իրեն որ Ախրրտաղէն Մարաչ դառկրակը դադրնցնենեւ Թող անցնի ծրթա որ իրեն կը Թոյատբքն իչխանննըը վեճանձնօրձն Կու

նայ

տայ

եւ ամօթածար

լիզ

առանց հեւէ

արդիւնթի:

Լիոն Փաչալի պատնրազմը,

քարոզիչ գաղափարական

էւ.

Գ./ դիմում Նափոլյէոն

մեւոն անուն մէկի 1861-ի ձմճոթ Հաճրեւն Զէյթուն կու գայ ան: Չորս ամիս կր մնայ, Հակրագրոււթին ինքզինքըիչիան կահուանէ Համարղայն, ալն սռոենուան մբ կր պարաժտն ներկայացնելու

ՆափոլէոնՓ.ի: Այդ գրութնամբզարոնելով վնՀառքետՐ ֆրանսայի ֆաւրոս լեռներու մէջ 70000 էնք բոնող Հայեր կան, կր փատրուի իրենց, կր ԻնդրիուխՎԵդիաջինանոնք որ ինջնավարութիւն խօսի որպէսղիչնորձէ զէյթունցիներում Հապնավնոր Թուրքիոյ կապանը եւ իր ("ղմէ ալ Հայ խչիոսնմր կաժբ ներքին բնքնավարութիւն

ռավարիչ նչանակի:

կը Խերկայանայ կր դոկ զ Պոլի: Հրաձանգմբ Նափոլէոնի, որը իՐ կարգին մեծ Այ փոկի դիմէ եսարբոս դԴճապանը ֆրանսավանդեսպանին: Հային: Աղուէս Ալի Փաչա անակնկալի նկած, վեց ամի ժամանակ կբ Խնդրէ անձրաժեչտբննութիւնը կատարծլու Համար: Անժիապ. կր ղրկէ Մարաչ, Ձէլթու,` գաղտնի պաչոօննաններ գետոյ, ծոպլտուած, Լնւոն Փարիզ կերթա Այդ Հանրագրութիւնով

եւ

նման

Ալի Փաչային Թէ այդ Ա... Հաճըն: կգ Ժարգիկը, կը տեղնկագրեն հւ ամէն տեղ ու՞ որ ամէն բոն մարդեիր չտեսանՔրենը, Հակառակ

տուն

բնակիչ

որ այս ծրեր ունի, Մարոչ՝ Յ000, իակ Հաճբն նոյնքան մր, այհչս Հայութինը անկարող է ակնարկուած խթիւով զէնք

քաղաքներու բոնծլու վարժ

եւ

կարող մարդ Հանել: Բայց Զէյթունի

մասին կարգ

էին իրենց թեղեկագիրներուն մէջ: Ռւ նւ «ակայն փոթխորամանկնպարբոսը ժտադրեց այլ անձանդարտ բաթիւ ժողովուրդը մ' չջանղէն վերցնք: Այդ իսկ նպատակով Մարբաջչ մր Ազիզ Փաշան:Այլ կը ղրկէ մոլեռանդ ձրխտասար դպրոքաւարտ օբծրուն Քէթմէնցրիերկու Թուրբնրու միջեւ կոխւ մբ տեղի ունեցած էր առնւանգութնան մբ պատճառով: Առեւանգիչ խպրաՀիմը կր ատեն իպիչք։ Սռանեսւաֆին առչաննումպարտեզբ սալոր Հաւաքած եւ կր աէրծրը կու զան որ դիակի տանին, խպիչ (րնդդիմանայ գաղանձքրը որ դիակը սպառնալ զիրենք ալ սպաննել, կուզեր տեն. ՄպաննուածիպրաՀիմին ազգականներըճարաչատ կր դրմեն որ միջամանն,սակայն զարձնաւլ Հարեւան եւ թուրթ պէչինցիներուն, ապարդիւն Այս անդամ կր դիմնն Արեգին Հայ գիւղի կարասի» իչիսանին ՔԱՀնալին։ Արդ օրը, Հոն էր ենիտիւնիա ՍԱատուածատուր Խրրայիը՝Ջիլ Փանոս Փաչյան։ Ասիկա կր լ"րդործ Դարապետ ՔԵՀեաին որ օզնէ դիմողներուն:կարապետՔէՀեա Հետր կառնե իբ Թակոր ՔԵՀնան, ուրիչ տառը անձերու կ'աուսփեսան Վարդանննց՝ արեն իպիչին, որ թաղումը թոյրատիէ: Իպիչ (ր բամառի, ՔէՀեսն եւ անոր վրալ կի յարձակի, «ակավն խպիչ գնդակ մը (արձակ Ցակորկ'իյնայանչունչ: Իպիչ մբ փսխչի"Երկու ուզաննուածեերը կթ վերցաւին, ճակոր Քէշճան կբ ըէրեն Փրկչի վանթբ կր Թաղէն, Այո անափ կարապետԲէՀչեան Արձդինէն ԴԺ ղինուածներով (երթայ Հոն ապաստանած Քէթման դիդր Իպիչրբոնելու եւ սպաննելու, սակայն մբ

թած աննարկութիւնեիր

ու-

ՔէՀնան այդ տեղ չեն Հան ելու կարապեւո դիւղի 14 թուր» կր սպաննէ: Այդ «բերուն, մարայցի Թուրբ խաակրո Աբ Հոն կր պտնուէր, 14 դինակենրուն նռապտաղ)՝ դախորդ բիշնոտ չապիկեքրը Մարաչ կր տանի էւ կը Ֆերկարացն Ազիզ Փաֆայի: 1862-ն է, Մարաչի Թուրբնրըը եւ ԱզիզՓաշա պատրութսկ մր եւ արդեն մեծ կի փնտուէիննւ ածա տրուած էր այդ պատրուսկը եպարքոսի այդ նպատակով դղիկածէր զինքը Մարաչ։ Ան իկոյն մունետիկ կթ Հանք եւ անոնը կանչել կու տայ քաղաքին վողոցներն ու չուկաները' 40000 կամաշոր հւ. անկանոն բանակով մբ, որուն կարեւոր մէկ մասը չէրքէզներէ բաղկացած, (արչաչէ Զէյթուն: Պէյթունի վերջին ածճարկութչնամիներն Հին չէրբէզենրը, չէչէնները:

Էլլա:

մէջ դիշղացիբ

ունքն բնդծձարուժմներ կովկասեանայս խոտվայոյզ ցեղերը անվերջ եւ չէն կիսուն ուզաֆ էին Ռուսիոյ դէմ 19-րդ դարու աշւաֆին

փ էի ե հւ.ւ. նկնածֆծ Թ «բ Ս ւո ոով գաղթա պատճ | Է թիա, ոմանք ալ Ռուսիա, ինքը Հեռացուցած էր իր սաշմաններէն: Թուրթ լետութիւնը տկարացնելուճաժար փո քբկրին ժէջ ջրիոթոնեաը տնդաւորած է այլ իսլամ չէրթէզները Հայաշատքաղաքներու տարրը: եւ մէջ չրբցակայքը,մանաւանդ այն լեռնային վայրերուն մէջ, ուի Հայեր տիրող ՅԼ վօիաւոխ դիրքնր ունէին: Թուրթ կառւավարութիւնր տուած էր չէրքէզներուն եւ նրքս տուած: չվաչատ կարեւորութիւն ցուցած էր զանոնք. Զէյթուն լո՞ր պիտիըլլար չէրբէզներուն: Ազիզ Փաչա խոստացածէր չէրքէզներուն տալ Զէլթունը որպես բնակավայր: տեղւոյն Հայնրը բնափնֆելէյետոլ նրեջ կողմէ յարձակումը պիտի մեծ բանակը, Հիչսկսէր Զէյթունի վրալ Արնւէլքէն Ազիզ Փալայի զօրթով (այս սիսէՆ ՊայազիտՕղու ԱՀմչտ Փաչան կարչաւէր զինու զօրութնամբ Մարաչու էր, զոր զե1Թոմցիք այն ապնրավաոտն Արեւմուսբէն 12000-ով կու գար ՍԵԼՀԷԻ նչանակնջին), կառավարիչ ման ՊԵԿ էւ պէլի որգին՝ Օսման Պէյ, Հետն ունքնալով 4 քիր» 8 Թիւրբթմէնցեղապետներ: Ըստ Հանրի Վիթթոլի այս չորս բանակներու գումարը կր Հասնի մինչեւ. 81000-ի: Պէյթունէն վեց ժամ դէպի ՄաԲէրթէղ ՉԶայիդիմաց ԱրհգինիՋախրբ Տերձի Քեփիչր գալբաչ, տր, Շորվոյնան Հաղօր եւ ենի Ֆիւնիա Աստուածատուրիչխաններու միու մբ զէյթունցիք «կիզբբառջին ԸնդդիժուՀրավանատարութեամբ դանդաղեցնելովժամանակ լառաչացումը փորձեցին, բ անակին Թիշն մթ եւ մտքով ԲայցաեղլիանԶէյթունի Էջ սրասոբասատունլու չաշելու բսուած տեղեն գիմարմարութնանպատճառով,եւ լթչնամին Դազժմա չերանց գաղտուկ, գետն անցնքլով, մերինները անակնկալիբնրած կարելիչողլլարդիմադրելմասնակիպարոոութիւնով իրենցվարձակումովը, այն մե կբ Ֆածանջեն՝",տնչ պոչ տալով 80 Արոչինցի եւ 42 ղէԹունցի կոռուողննր, որոնց մէկն ալ իմ մեֆ Հարս Սիենա Սարգիսնեղած էր։ իսկ Սիմոն Հօբեղբայրս ալ ծոծրակէն զարնուած Հանգոյցըտաք կապար էը, չապիկիճերմակ Թեւնոցին-աօլոքին գնդակն այրած էր (պատմածէր ինձի Հարսի Թչնամին ունքցած էթ 200-/ դոլբուստ մբ: ԹՀԵւ անոր դորուստբաւելի մեֆ հղածէլի սակայն որպէս լաղքող այգ օրն ի«կ կր յառաջանան եւ կր «առնին Հճրմուկի դաո, Զէյլթունէն կէս ժամ Հեռու: Մերայինբ դիր նը : չունեն Մաղիր (անցք կաժ կիրճ կր նյանակք, որուն սկիզբի 4եւն : է չաղեր սեմական բառը եւ որմէ առաջ նկած է չուղի նոյն բառր ժամ Հեռու էւ խժաստով)կկա բանակէն։ կացութիւնը ծանը է վԷ | տանդգըմեծ: նւ աշա ամբողջ Զէյթուն ոտրի Ալէ, նոյնիսկ ծերերն 3 : կիներն անդամ: Զորս իչիաններ վանքին մէջ լբքօրէն տղաքը, կաջութիւնըբննելէ քաջը,անձրաժնչտ զինուռրականկարգադրութիեններն լ

ե. ոմանք Հաատակիլ Լ

Թուր

արբ

"Լ

Թւբ: պատնրազժողներուն մերայիններուն եւ կը ապաէին կրպատթաաւտունյան աղջիկներ

5000-իկի Հասեէր Ըրէն։ եւ Դեռաձաս կիներ

վար, ռիւի ն չբին, պարա" ութեան ժը պարագա լին Շուղրի կաժուրֆէն Համար: չիլնալու ձեռքր Թյնամիին անդունդէն դետը լիո նետուէին լաղի Եաղուղնաններունտուները, Անոնք Հաւաքուած էին Ղարղդալրար մօտ: Աղբզ Փաչա դեո բուն մեծ կորւր չօկսած, պատղամաւոր Հուղիի եւ Պուլանրգի Ֆէրէպէյի՝ Ֆէդդաճ կի ղրկէ Ջէլքուն կնավուր Տաղի եւ Մարաչցի ՂաթբրճիԳալի Պարաճաանուն Հարիի Առչէ Գէյր էւ Անոնջ կբ լայաարարենԹէ փաչան կր ժէղքնայ ժողո վուրգին, կուզէ որ գործը խաղաղությամբվերքանայ, միան Թէ կարապետ Ձազառր իրքն լանձնեն:Եւ ինք պիտիթայ Քեշեան նւ. Վարդանքնց Հաւ մին ալ չննք յանմներկլ «րատասխանեն ուի էրթար իչխաննքըը՝ Երկրորդ եւ ծրրորդ անգամպատգամաւորներ պատդամաւորննրուն: ճւ կրաէն Թէ` ճթէ պ աճանջուածմարդիկը յան45ձլ Հաճելի կւ չէ ձեզի, ուրիչ երկու աննչան մարդիկ չանձննցէբանոնց տեղ, որպէս փաչային ուզած մարդիկը Անկարելի չէ կրոնն փլիանները ժան նճնդութիւն մը գործել Եւ երկու անմեղներ զոծել ուբիչներու էնք, Փատդամաւորներ կր տէղ, որոնթ նանւ մեզ Համար անմեղներ նաեւ տան (րաքն փաչային պածանջին,որով թնլադրեն որ ընթացթ 4ԴՌ000 կամաւորներէնզատ դան 50 Թնեդանօժաձրդ փաշային անոնթ զինուորի, 12 պէյերուն Հետ ալ Լ2000-նոց բանակ մր' Շորվոլեան «Արկր գուսայ: Հաղզօր իչիանպառումովմի Ե ախչամարծչանքով եւ Ազիզ Փաժէք չունին ձեր այդ 12 պէրրն ալ Օսման Գէլն ալ ծւ այս պէս րարծւ ըրէք. Մինչան ալ իրենց բանակներով,դացէք ծւ ամօթածշարնեւ խորոառւկ բիած փաչաննի չեւ Հիմա չատ ապզէլեր հնբ, Առտուծմով ասոնք ալ իրքնց փառթինկր «ասցններ: փոախցուցած եւ վանբին /էջ կուզեն որ կոխի վերոկսի Իի մեր 12 ղոՀնրուն վրէժը լուֆննՖ։ Այլ «րածուն սռլաննուած երկու եկեղեցականներուն Հեւ Է դիւղէն,Թօռուն Օզլու ԱՀԺէտ Հի ԶէյթունիՄօուռակա Թուրբթ եւ Հեւ կր Հասնէր Ջէյթուն լուր կբ բերէր Պայազիոի ԱՀմչտ Փազառաֆանայը: 6000 զօիթովԱւազ կիտիկիէն չային,ա՛յդ աղպերախտին պէյթունցիննրուն Թօռուն որպէս Ամէտ, իր խօշաթին, բոտ Օղլու եւ զայն ճամողած բարիքը լաճախ տնսածֆ, ԱՀմէտ Փաչային խօսած

օղլու

դան

անր որ ալն տնղ սպասէ բիչ մը, ուսոի ամննէն առաջ այս վար կբ դենն եւ 000 պիտանինդասր տալու Համարըպատգամաւոիննըը զինուածներով գունդ մր կը ղրկեն անոր դժ. իրիկուան մքնչաղին, անոնց վրայ փանկարծակի բանակինկերակուրթ պածուն կի փարձակին 15 Հազի ալ բնրած, բաւական մր կբ ֆարդնեն,չատեր կր փախչին, դերի կի բոնեն: կէս դիլնրին կր դառնան Զէյթուն չաղքականճբ-

դերով Հայեր ոգեւորուած մաջորդ օրուսն մեծ պատերազմին կր ուածածին վանքը: հր առաջի 4 դրօչակիրներով եւ 200 չք/խերու, պատրաստուին, բակ Ամե» Փալայի խուճապաձճարգունղը խումբով, որ ԱլլաՀէն օգնութիւն կր Հայցեն լԹուրքնրուն աէիվիչներու Հասեի մեֆ բանակ,օռարսափրկբ տարածուր բոլոր պօրթերուն ժէի ՔիւֆէրույրՀէլաք էէ, իս«Հիւ Այր««,Հիւ Ալյածգոռալով, Համար Ս2 ՔաՀանաներ այդ գիչեր Հակում կբ կատարեն Աստուածածնի բամա Հասածէլ: անոնթայսպես Ս2 Աստուաֆածֆեի դութ վեր»բոանչուվի եւ վանքը, ուր ներքայ (րյան բոլոր մարտիկները կի Հազորգուն վանքի, որուն դրան առջեւ փողոտած էին վարդապետ մր. ոռսկայն Հետ եւ նւ Ս. Քրիստոսի Հոդեպէս այլ կի օտպաՄարմնոլ արեան չէին յաջողած ներս մոնելր խումբ մբ մարտիկներ ներսրբամրացած ի

ուն Ք. հ ոլլոն բանախօսութիւնեեր՝ Բչբրաննիր 1509 տղաներով կեղեցականներունկողժէ։ Եաղուպնանխչբոան օյիտի բանակի մնազկալ գիղբ, ընդղչմ 12 տէրէ պէյերու 12000 սլ մէեներուն, Սուրէնեան նւ. Շորվոլեան իխչխանեեր պիտի բանակին Զէյթունի Հարաւր, դիմացի Ճեմարանի դրարբ մարտիկներով, սպասէր իր Քչիո«ե դարանակալ պիտի Ենքթիւնեան Ս. 1500-»ի փոն Աստուածածնի վանքին եւ Զէյթունի ժիջեւ գտնուող ձորին մէի Ատեք պատ, պարտուած ձեւանալով փախուստ պիոխ տային դէպի Զէյթուն, էւ այսպէսով Թլեամին պիսի բնրէին ուղգակի դարանակարբ եծթուն րար Արլ վայրկեանինԶէյթունի չորս եկեղեցիներուն ոումխստակէեւ պողպատ կոչնակները մբարերանպիտի Հնեչէին։Մեր ռազէին Սաղիրէն,Հոն միկները նոյն գիչնրը թիչ մբ առաֆ վերադարձներ Թողյով Հողի պաճակներ: է, Ձէյժունի լեոֆերե"ւ : 1862,Օգոստոս 2-ի սոտուն Ճործրբ եւ որոտներով ն ր Հրապանի, Թնեղանօթթ կոչնակներու դօղանչով էցօրն Իրար ուէին, աղաղակ, դողում, գոչում, կարծեսդատաստանի զանա-պասպակինիւ», ինչպէս որ կրոնն թուրքերը: ԱպիզՓաչահր 40000 կամաւորնքրով սկսած է կոիվ, կը ոմբավոծէ Ջէլթունը, ` բուն տուների առձառսարակաղիւս րլլալով չատ չէին վնասունո Օաման էյի 12000-նոցքիւրբմէնները Հասած էին ՁԶելթեկըդաչոր ։ Բ. կբ փորձէին յառաֆանար Անի ձորչն գալով կի ժօտքնայինԶԻ. Թունի, կր Հասնին անոնք այ վերջապէս ճեմարանի մարտկոցինդիմացրբ, ուոտի Նաղուպեան պարապ կր գառնալ նւ կու զայ բ. միանայ 7 եմարանի ժեր ուժերուն, քւ այդպեա այտեղ կունենանք 3000 կոռուողներ: Հրաման կ'0ՆեՆ ոբ Թչնամին մինչեւոր Իչխաններ ֆու չժօտենալՀրացան չաաթայել:Այնպէս մբ րել որ մօտենայ Թչնամին որ գնդակին Հետ վառօդն ալ փորերնին մատնէ: Թրւ: մէն Դարա ՔէՀիտ մարտխկը» որ Հիարչաւ(ի մօտենայ 2 6Ժարածֆին, Ծաղուպնեան թաղէն Խրզգրրթեան Վալե խչիոսններունլթոյրոուույթնամբ մէկ գեդակով փար (ր գլորէ զան ձին: Ռչ ժէկ թիրթմէՆն չի Հ.մարձակիր տեղէն չարժի Բանակին ձախ Թեւր խուճապի կր մաոնուի, իսկ աջ Թուր, մեծ մասովՀրաւոթչէրթէզներէ բաղկացած, մատն կր խոյանալ դեպիԱխոՓուչախճեեց բլուրէն, Այհբաանննց

Աճոլ ռաղիխնուխն:

|

-

`

Ազրնաքարտակի էրե:Ծէտո Մ հջաֆ էրե 4որթ եւ կբ մառաֆանային եղերըի տունեիի։ Քաղաքին արեւելեան ։ՕԶէրբէղ դ էպի ուղղությամբ

նւ բոնած էր Մավրլը կոչուած զլթունցի (նֆ մբ արդեն Հասաֆ զնս գտար րանլով), մինչդեո (ինը կր պոՀարսնցուս բմ մբ ձեռբթէն եւ «օգնութիւն կր կանչէր, ձորի դարանամուտզէյթունցիննրուն, աի ան հւ 74 Թողուբ որ տանին լիու ք զիս, կնաղաղակէր սպաննեց Այդ րոպէին էր որ կը սկսին Հնչել Զէյթունի կոչեակները, պողպատ եւ բնկորլզէ ղուրս կբ ցատկեն կաղնի վարու: Դարանակալները նւ կր ակսին կարկուտի պէս տնղատարավփ գեղակներ դիրթերէն, քիենց տեղլացննլ լրառացացողլչէրքէղներու գլխուն: Մավբլիին փեսան ոթ կեցողներէն մէկն էր, թարի ժբ նտեւքն Հրացանի կթ դարանակալ պրարպէ,չէրբէցր վար կը գլորուխ ձորր' Մավորն ազատելով կր կբ պատմէին ժեղի Թէ` չէրտէզը ԲՀասնի Զէյթուն. Մեր Հանը, նւ ձած մաստր էի Մավբլրին ՄավբլրԶէյթուն Հասնելով իր մատը տուած փերսսիրոոնը էր իրննը բանալին: Դարանակալներուն միւռոնուվ ոի կարծի ո դուրս բանալու, այնպիսի աղուն մբ կբ բարձրանար կր Քիկբնջ գետին կր դոռային: Հայերը այնպիսի ճյդութնաժբ պրագէինոր ոլ Մէկ գեղակ կը ՎՐԻՎէր եր նպատակն էւ թչնամի դրակների կի դիզուէին ձորին մէի Թուրթ պօրբին այդ գունդը, փնեչպէսբիչ առաջ լիչած էինբ, մեծամառնութեամբ չէրբէզներէ կր բաղկանար, 58 չքրբէզ նւ րրքնց 9 պյերն ալ միասին ինկած էին Հոն: Փքյնրուն անունները բրենց սուրերուն վիա գրուած էիե. Այս ֆաբդը անքան սոսկում եւ սարսազվազդած էր ողջ մնալով փախչոլ չէրքէզներուն վրայ, որ անոնք իրենց կիսատ-պրատ աղբթատ Թուրբճրէնով յած մի չինած էին Հնանւնալկերպով.-«Մաիաչ տուրազան, չէրբէզ վարադան, Զէյթուն վուրազան, աման, ամանյ փէջ նամանդ, այսինքն Մարաչը կեցեր է, չէրջէզր նր յարձակի, զէյԹունըին կր զարնէ, վայ ժեղ, վայ մեզ, չատ անդութ նեջ։ Այդ ձորի կոչունցաւ «Փրրբմտէրձաի, այսինբն (կոտորածի ձոր: Մինչդքու մեր դարանակալներիայդ որին մէչ չէրբքզեերը կր ֆարգէրն ճւ ողֆնըըաարսավեաչար (իուճապի մատնուած կը գիալիդեին, չաՀանայիջ դասի, տասը րոպէ անդին, մէկ ձեռթերնին վէնք Եւ միւարն խաչ ու Սիմէոն կաթողիկոսի Աւճաարան, Տէր Ռղորմետ մի Քիդի կվ ծրզէբթ ու

առաւնեդ հս եղելոց Հաս լօղ: նութիւն ծառայից քոց, լեր օգնական ազգիս Հայոց: Հոն ձր վանթի կթ պար ծրկար ուսին Գողիմբ տիրացու Մկրտիչ ՁԶօփուռղեան, Ս. ԱատուաՖֆածնայ ծայրբ գամուաֆ խաչէլէ մր (խաչվառթ), Հրաչագորֆ մէկ սլատկծրով,իր զովը Ֆ. Ղազար ուսնալ քաճանաներկիւղածութնամը ձնոթին կր կրէր Գող Վասիլի ՁՀոջչակաւորձեռագիր, մադաղաթնայ Աեճտարանը որպէս Ֆապանակուխտի: իսկ փանբինդրան կր (քնար Դ5 ամեայ Հեիոռ ՄարտիրոսնանՄաՀտծսիԳրխդոթ աղան պրատրոաաա (ժրխսը Մարտիրոսենց Գուզուր էղէն),որուն անձնած էին փանջին սաչապանութիւնը. բիչ վերը լիչուած խումի մթ մարտիկներով, բոնթ կր բաղկանային1 Հրոսակներ: եւ մի թանի 10-15 տարնկաֆ դպրոցական պատանիներ, բոլորն ալ գինուն: Ալս տեղ ճշժարիա Հայիննասիրութեան եւ անձնուրացութեանտիպար մբ Հանդրսացաւ Մարկոս Աղա Թայճնանը, ՓովրոլնանԹաղէն: երնւոլթ մը որ կայն զէլթունցիներունՀամար բացառիկ եւ Հազուագիւտ իրողութիւն մբ չէ. «Տէր Հայր, կրօ Մարկոս ազա, սլիտի նրթամ Թնեդանօթաձիզն . մէյ մրն ալ կանձետանալ:Մերթ սողալով սպաննեմջ կրաէ ու ՝ կբ մերթ զալելով, մեծ զգուչութեամի կը մօտննայ թնդանօժաժիգին, Փաչէ «րացանինբյթակր եւ թաւագլոր կը ձգի զան Ազիզ Փաչաի ոտթնրուն տակ: Թչյնամի դնդակ մրն այ կու գայ զինքը կր տաՓաշանսոնսնելով ապալէ: Բայցան արդէն Հասած Հր Բր նպատակին: աժբրողչ ժարմեովր կր դո- . այսթան յանդգնութիւն, սարսափած էր, դար, ձիուն վրալ չէր (կրնար(ինալ, ծՓունկինկապերի թուլցեր էին. Ձէրթէզեերուն ջարդր նւ մէլ մրն ալ այս վերին խիզախ» զարծուրաֆ էր վաչան։ Բանակին մէջ Հայ ջորեպան մը կար Շա- : քարենց Գալուստ անունով, փաչան այդ մարդուն կոնակը դրին էւ իսկ պնտերե եւ զօրքը ի տես փաչային ար : փոխադրեցինծնռուն։ եւ փավխուստին, իրէնք ալ նբ սկսին անկանոն կերպով: վիճակին փախչիլ Ֆ- Ղազար Քածանան, Թկղպէտեւխօսած քւ արգիլաֆ էբ. Մաբկոս Աղային, որ նման փորմ մբ չրնէ, ըսելով որ, անպայման Ալան իսաֆ էր` գիտեմ որ ն թեզ ալ կր զարնեն, բայց Մարկոս Հոգ չէ, քանի որ ուրիչներ պիտի աայլ պիտի տպաննուխմ, բայց . ատեն գիչեջինՄարկոսԱղայիայս Հնրոսութիմը բին: ԶէյԹուՖցիթէրկար Հետհւնալ բառերով. «Հէյ կիտի Ֆէաչճինց Մլարկիւս Աղօ, գեղին Համր ՀԵՂԴՒՆ տոպով, Թ«գճին կրպուց, ԱՎԼՆ Հեղգէն լբրրոսհք այսինքն «ԱխԹայճեան Քաջ ՄարկոսԱղան, գեղինՀուր Հողի տուաւ, Թելանօթաձիդը Զէյթ ունի Հոդին ազատեց»: օպաններք, Ազիզի բանակը, բազժաթիւ սորաննուսֆննրով(2000 տղաննուսծ | ու լխեղդուած) կի փթայուր, զէլթունցիներու ձեռթի կանցեին 3

«Արի

Աստուած

Հարցն մերոց:

որ

'

.

ո-

-

սա-

Թի

:

ռաղմամթերթեւ ուտելիք: Ձէյթունցիներու կորուստը բ նաճղած Հի Ձախրբ5 էրէի դոլիւին Հողի, խս այս ւխ Ջօպու Արարդեան,ԹոՀատակութն Ծ Հոգի, ՓՖայուստՎարդապետ, եւ Փանոս թնեղանօթաձիդն սաաննող Թակոր,. Գուգուրննց բոոննցը նւ. անան Աղան. Ասոնթ կր բերուին վանջը կր Մարկոս Թաշճեան մեծ Հանդիսութեամբ Ազիզ Փաչայի կոթուստը նղած էր Թաղուին 2000. Փախչողներէնչատներկր Հայլածուին եւ. Ջաճան աւելի ջան գետր կր խեղգուրն: Թյնամիին այս աշագին կորուստին դեմ ուրեմն Չ71 Հոգի Ալլա զէլթունցիին տուած զո«բ: Թուրբերու Թնդանօթներու 41 ռուժբնրէն ժիայն սեւ էչ ժբ կը սատկի, որ կրարաարձակած Տէր Պոստանքնց արտրբ եւ անմածացաւ Զէյթունի երգբուն մչջ.Հազար ութ հարիւր վաթսուն երկուքին)

դէնք, Սեղանօ«թ,

Օգոստոսամսուն երկուքին, Յունական

ՋէրճեզքչարդուհցանԳըրկրնիԺէօփրիւն Դիակացկոյտերը թոչունները վախցուցին: Ազիզ Փաշանեկաւ թնդանօշթլարհց» եւ մէկ ռումբ մետեց, էշ մը գլորեց» Թաշճեանըթօփճինզարկաւ գետին տապալեց Փաշանալ Կարսափէնգետինփոուեցաւ:

փառասուն

ծունկերունկապրքակուեցաւչ Փաշային Շաքարենց Գալուստինշալակովփախաւ,

ԶԷրքէզներունգլուխները թոչնոց կեր եղաւ, հազար զօրքն իսկոյն ցրուեցաս:

Փառասուն

Մեր նաչատակներու թաղման արարողութեան պածուն, խուռն բազմութիւն ժողովուած էր' եկեղեցիներուկոչլհակնենրի կբ ՀԵչէին: Քաչանաներ եւ դպիրներ ծնրադիր կքրգքին ապաշխարութեանեւ Ցարութնանչաբականները«Փարաւոն Հանդերձ կառօքն ընկզմեցան Ք Հոտանս չուրը քւ "ճրդիք իսրայրլի գնացին ընդ ցամաթ ի էջ

ծովուն»:

Թուրք դիակներ, որոնք Զէյթունի քզերբեքըըքւ (առորածի ձորն ձին եկած, պատերազմը վերչանալքն յնաոլ, րնչ որ ժնացած էր (ջոել, զեյթունցի ընղարձակփոս մը փորեյին եւ ՄույիաՄուստաֆայի ձոռջով,լամական արարողութնամբլԹաղկլառին: Գարքձան ՄՄածոնի

ակթ Հալւոթդի'

դլութ ՅՑ փարա վճար ծը Թաղոց Թթ ուրբերուն: Ազիզ բանակինմեֆ էին աւնլի թան Հազարական պաշրոօզուզննրում Փաշայի ՀձածւեալաշիրէլԹները-Զուգալցի, աղմալրցի, «ինէմչնցի, ՊԱՐճ(Ը իր" քրըծւ Աֆչար, "

ՌէՀանլը, Նքտիրլի, Պէկթաչլը, Խումարըը, Քիտթիոլլի:։ Պօզտուղան, Հերի», Թճիրլի Թիրթմէնեերը՝ Այս բոլորին Հրամանատարնէր Մարաչցի Պայազիւ Ջատվ Օսման Պէյ, որ Աւագկայի վրայոթ եկած դէպի Զէյթուն: Թէպէտեւ քր, այրած էր Աւագկալը ծւ յառաֆացաֆ Գօզան Տաղր էր նահւ այա պատերազմինժառնակցիլ առավարկուսծ ան մերժած էր իր ժառտիբապծաոողնուսուֆ Աղային, սական անյաֆող վախճանը | պատերազմին դակցութիւնր ընել, Ֆախատձանլով Հեռ ուզնը բյլաթ: չեմ եւ մի էր բ |

ըրած է՝ «բարեկա Թչնամի

Փատնրազմէնյետոյ, ն. Փոլիս որակս պատգամաւորկբ Ժեկնին Տ. ՍոացականՍէմէրճնան նւ. Ֆէլի Քէչիչի դերդաստանէՆ՝ Ցակոր ն. էր կովորն վիրաւորուծ ՔաՀանայ, որ ինքն ալ անմամ մասնակցած էբ սրունըէն։ կր Ճասնինանոնթ Պոլիս, ծանօքացնելու Համար ՋէԻ Ըստ ՄնացականՍէմէրճնանի Թունի դէպքէրը Հալ չրֆանակներուն, ե՛ս Մ. ԳԵչի(թաչլեան Բրննը տուած տեղեկութիւններէն պասոմածին, (Դու զով խնդրես ։ ներչեչուած 8. դրաֆ է Ջէլթունի մասին իր վերածունցաւ: երգի խկ : որ վերջն Մայր իժ անուչ» թերթաւաֆը, Պորսծցի ռուսածալ զրագխաուծիՖիկին Աբ. Աղմբ- Երձցնան՝բոլրբ օինրուն ` մանկութնան իչ Մարկոս Աղարեկեանի,կր պատմէԹէ կր Տ. ՔաՄովսէս Րէնց տունը Հիւր հղած էր Զէյթունի պատգամաւոր ազդուսծ՝ Հանաչ Սաչուկնց, որուն սրտաճմլիկպատմութիւններէն Մխպածմբքրին իր վերոյիչեալօտանաւորը" Բրինած էր բանասանդծը . 9. բայով Ֆ. Ծակոր, Համընէն Ախ, Հետխտտն կր լ Մ. ՍԷՎՒՐճեան սատանան ծարկ նղած գրութիւնեերե ի Հասնին կարողիկոսբն, անկէ կբ եւ Սեպոե. Մերսինի նաւաճանգիոտէն կը մեկնին Պոլիս Հբոէ «18634-րն 27-ին կ'ելլէն Գոլիս:Մէնչ Հայ գբազիխիաուճին ՏՄովսէսի ՀԽտաքրքրական էր, քրեկոլ ցուրտ ակիզոը, ձմեռնային մի երբատասարդֆնրու հր չուր : Ան անցք, Թէ ինչ սրտամժլիկ ժի կր պատմէր Հետաբրքրությւնը, պէս մի լուսածատ մայր, մի խնղճուկ Հայ կին գիչերալին չոության մէք, պատնրազմիդայարն վրալ փնտրած է իր միակ որզան տունը ՔԱհոր մնացին Հիրծրից մի : նաեւ Մլրիչ ԳէչիկթաչյլեանչՄիւս օրը նալու, որոնց լւումն էր խաճաչիկի ժամանակ Պէչիկթաչան կարդաց մի կտոր Թղթի րղ զոր գրած էր 4. գրուած վճրոլիչեալ բանաստեղծութիւնը, ժասվխաով տխրագին պատմութեան ազՄովոէսի առաին գիլերուա, առած դեցութեան ներթոյ»: է որ Ամէբճնանի եւ Տ. Ցակոբի սպատղամաւորութենչի Հխիտակ քանի մբ ամիս լետոյ Պոլիս կր Հասնի նանւ երկրորդ պատդամաւորոէ մը՝ բաղկացածիչխանեեր՝ ԱատուածատուրԵնիտիւննանկ Թի

էին գրաւած դրոշագնքրը

Նոյն գեչերը դիակը:

ջըխմբուած

բան,

ժեր

.

Հաղոր Նորվոյնանչ ծւ 3. Մովաչս 7Բ4նյ. Խաչուկենցէ, որոնց ընկեբանալովկ. Գոլիխկը վերադառնարհաւ ՆերաէրԵպա.Վարժապհոնան (խտանայիմէջ արդապնաութննն, Սիսի կիրակոսկաթողիկոս Բերեւհլիներն՝ չե Եպիսկոպոսկլ ձեոնադրուխմիջնորդութեամբըԱտանայի Այս քրկրորդ «րտտղամաւոֆչանաւորՄանուկ էչ Սամուրգաչքանի)։ Պոլիս», ԶԱյԹունի իրաւունթները պաչտպանելու րութիւնը կէրքար Համար, որովՀետեւ Ազիզ Փաչա պարտունլով ճանդերձ, վրէժ լուծելու էր 22 ւ: դրվածձի աժէն կողժ 7 Հրիաձչանգած ՀամարՀրաժան անձատ ուր որ զէյթունցիի մր ՀանՄէն իեքինթ փորամըիդունող է շր կողովաբ էւ ապաննէ: եւ այչ պատճառով դիպի պոր հւ սաշժմաններչն ծնոանալչ կր զդուչանային իրենց զէյթունցիթ վի կենթարկուէին։Տրամարանականէ որ առաջին պատդամաւորնեբանաստեղծը, ք. րչն Տ. Թակորի պատմածեերչն ազդուած րայ դրած ըլյայ իր Քնրթուածը, թան Թէ նրքջ ամիս յնտոյ ծկող պատ3. (Մովս տաճանայիհյագեկրովը,որովեխոնւ Գոլսոց զամաւորենրին Հայութնան մէչ մեծ Հետարրտրութիւն կար Ճեյքունի կոիւնճրուն մասին եւ բնական էր որ առաչին «անդիպողէն ապասքինլօել, անճամբնրութնամբունվնղըել պատմութիւններ,Սակաչնկայ նան ումր, որ մեղի իխիրաւունջկու տայ ենթադրելու Թէ՝ րնչ պարադայ Քանանայ խաչուկենցի էրկրորղ պատգամաւորներչն Տ. Մովս պատմութիւններուն վրալ է ռր գրած կրյլլայ Մ. Պէչիկթաշլեան «Դու զով խնդրքա..Ֆ: Այն որ Տ. Մովս Թեպէտեւ հինջ ամբո վծտոլ Պոլիս (էրթալ, օակայն Տ. Սովոէս տան երէցն էր, այն ձրիթափվածէտասարդին՝Մորու խասնանին, որուն աղզիբներըդուրս ՔնԹշնեամիի այս դարոլնէն,Հետեւարբաի ոսնոր աղեխարչ վիճակին23 մածուան եւ վրայ չատ մօտէն խորապես տեղնակ եղած բլա ազդրած եւ Պոլիսերլթայուն չատ ժուզուածկերպով ներրաջացուքած ծ. Ծավոր ճրա հրողունիչնր, Բայց որ բաճանան ալ հղած րայ Ֆ. Թէ Մովսէս այդ պատմութիւնը րնողը, մեր պատմութենէն չատ բան չկորաուիրկամ փոխուի: փրողութիւննայն ե որ, Շորվոյնան Թաղէն եւ Տ- Մովոէսի ձութերէն Մեսրոպ խԽասեանն է Գօղոայիր որ Ազիզ Փաշայիկոիւին դգալունածարկրլայ Թչնամի, չե ազիջթնքըըը քւ դուրս կր Թափք չատ չանցած կր մեռնի իր մայրր փորդ ծւ կինը ճՃարդոր,(ար մեր դիացին էր եւ նրբ խելքս կր Հասնէր, արդն զառամած պառաւ մբ լած էր), կքլին եւ. դիակեքրու մէջ կբ փնտոռննխիննըտղան ծւ ամուսինը, որ մէկ ամսուան փնատալ էլրո Ճարդոր,իր մեր ամռշուան ամուսինն Մեարուլէն, կունքնայ մանչ զաւակ մբ ծե (անուանեն զայն Համբարձ:Համբարձ,Ս. Ցովչաննիս նննղնցիինկոչհակաչարն էր էրկար տարիներ: Ալս ալ կունննայ սռ-

ւ իր նաձատակՀորը անունով Մքարոլ (բ լորո, մանչ դաւակ մը եւ Մեսրոպ, որ ժեձլաւ կարիճ Մոաբուչի Զէյթունի նաշանֆին կը կրակ ու բոց երիտասարդ ժը եղաւ: 1920-ին ռարաննուխթչեամիներէնԱնորորնի կողմերը:

Այշինջն «ոչեն,

Թոուր՝

տարէկանէ 8.

Հայ կաթոլիկներու կողմէ՝ Ֆավուտ էֆլնախ կու Զէյթուն, սակայն առանց Հիմնական կարգադրութիւն մի բնքլու` կը վերադառնայ Պոլիս: Ու կբ մնայ կացութիւնը նոյնը ՋԶԷլթունցիննրու եւ չրֆակայ թԹիրթմէն, քիւրտ, չերքեզ ցեղերու յակր մնան Խոյն լարուած վիճակին մէջ: Այս բարբարծրութիւնները առիթ կր փնտունին զելթունցիներկողոսրածլուհւ սսաննելու բարոսննրը Զէյթունի սածմաններջնդուրա, զէյթունցիք այլ դարանամուտ կ'րլլույին ամն անոնց, կի փզոխադարձէին անկամ որ պատեչութիւնը կբ դայ

գեռ մայրաբաղաք չնամած Փոլի զրկուած պատգամաւորները Վարդապետ արդէն Փարիզ ղրկուած էր ղէյթունցի Գրիգորիս փարթքան, բողոբելու ֆավոլէոն կայանը, Թուրթկառավարութեան Վարդապետ Ափարթեանի ՀայաձալածընթացթինՀամար: Գրիգորիս Վարդապեռ ենրկայածար: Հոնկերանայ ՊախապէսՓարիզ զանուղ կարապետ կայս, նափոլչոն Շածնազարքան:կր չաֆողինբողոջը ներկայացնել ք նկատի պիեւ կայսրը կապաճովցեք Փոլամճաի »պանֆութիւնը- 1863-ի Մայիսին, Փոլամեաննքէրու ձրի ան կառրով կանցնր ոի պիտիթելադր: ընտանիքէնմէկը, Շարփուղէն Զէյթուն վերադարձիատեն, Ջավտար թխ առնէ եւ անձրաժեչտկարգադրութիւնը միջամաէ կը Գէլ-կիրճը, ժայռի մբ նտեւը դարահակալչէրբէզէ ժբ դեղակածար Բ. անկ է: իրաւ ալ Փոլաոլֆրանսականդեսպանը դաղրոցջուի կբ սպաննուի: Ճեյթունցիթ դիակը Ճէլթուն (ը բնբեն, կր Թաղնն եւ Դրան մատ, որաքսզի Ջէյլթունի դէմ Թլնամութիւնը վրայ պարտութեան զայրացած կուխածն որ գերեզմանն տուն առանց դառնալու պիտի էրբան որ Ազիզ Փաչայի Սուլթան ԱՎԻՎՏ, Նափոլէոն կայածր 4րժժբ պիտի լոՓեն։ Զնքէրը (Րքնց աաւնկըէՆ ըքրքլ տալով, 0 100000-նոցբանակ մը որոջաֆէր Ղբկնլ Զեյթուն, Քո ու Զօրթերը ետ կի կննայ իր այդ ժտաղդրուլթենէն: մարդ կր զինուին եւ անմիջապէսճամբայ կիխյնան կ'երլթանԶէբժիջեորդությեամբ եւ 10 Ժոաո Հեռու 9 մարդ կբ մո դրկուի որ Զէյթունէն է, դոլար Ժէղինդիւղը: ռոլաննեն Ազիզ Փաշան ալ սզաշչաօնանկ նի դառնան, տան կբ Աչբ Խչանակուր անոնցմէ, գիւղն այլ աւարի կու կր վերադառնան կ առավարիչ Չէլթուն: Մարաչի Անորանեղ յմանիէ: Սբւլէ արգելքը կր փերդար Ե. նրթեւնկութնան Զէյթունի Փաչա: բաղկացածբչխաեննր Զէյթունի ափին դայմադամը՝ Սալեչ. 1865. Զեյթունցիին Նմանապէս նրկրորդ պատգամաւրութիւնը` եւ Տ. ու Մ»վսէս պատուախնդրութիւնն Հազօր Շորվոյնհանէ ազատասիրութիւնըՀաճելի չէր Թուրթ կաԱռտուած աստու Ենիտիւնեանէ, Ֆերաէս Վարժապետծանի Եռլս: ռավարության:Թ՛ւրբին Համարակոսի լաւ մին էր Զէլթունը, Հե յ Խաչուկննցք, բնկէրակցութեամբ էր Ափ Հասկցուցած Եռչարթոս սրէտքՀր թաղել Հանելզայն եւ աղատիլսենք: Զէլթունցի որա» դիժածեւ ամէն բնչ մանրամասնօրէն 8. Փա" նկի արգարութիմո է. ուխրակեքրուն դիմումը չնպատտաւորունցաւ,անանկ որ` Սուլթանը իրաւուն, պածանջաֆ՝ Փաչայի եւ արդարութիւնը դորրուզ ընել Թուրք պաչտօնեաննրու մբֆոցով իրն ենթարկել այս լեռնաջննութիւնը էղած խոստացածէր Հարկ Բ. մի կողմէԱռաջին սկասողամա- կանները:1865-ին, Դրան Հրաձանգովի, Մարաչիդօիբերու լանչնաժողովի Ֆոթ կազժուծնլիթ ֆադրել եւ Հասննլէն Փոչիս Հան Զէյթուն Տ. վերֆիններուն Հիամանաթար՝ Քէլ Փաչան՝ 1895-ի Սէմէրճեան, արչաւող Ալի ւորննիը՝ Ցակոբ Բ. դմապանի Գէկի Հայրը, Զէյթունի քշխաններունկասֆարկէ լյօժարակամընդունին 18 շր լնտոյ կր մեկնին Պոլոն Ջէյթուն, ֆրանաական ճւ. Հետ: Մարաչ էրթալով իրնեթ անձամբ տանին պալն Հառտատծն Ալս վերֆինըաւնլի քան քրկու իր թարգժան՝զ. ժիլ-Րոէրթի հւ անցուդարձերը պալտօեին, կացութիւնը, Հակառակ պարագային բոնի քննէ պիտի պարտադրէ կը զայն Զէյթուն, չարաթ կը մնայ էրե Զէյթունի: իչխաններըկթ խորձրդակցինկացութնան վրալ ծւ նկատի կբ վերադառնա Պոլիս: խակ ծրկրորղ պատգամաւորութնան ճւ Տ. Մովուս Քածանան չուրջ սարի մբ Ֆ. Մովոէս ՓՔածաանան առնելովՀնանւանթիջ աժիս մթ տոլ, կթ անձերը՝ծրկու իշխանները ՏՔՀեյ ծւ Մովս ղրկեն է Թէ մնան կրկին Մարաչ որպէս Հրաւիրակ Հաւանական նորընտիր գայմաղդաժբե Փայմագաժ չատ Պոլիս կթ Չ:Խասեան Մեսրոպի արոաճմյինչ մածր պատմողը Մայք Էֆէնորի Հետ Զէյթուն կու դան Թուրբ դատաւոր մր, Էւ եղած րյալ որպես բարենորոգիչ պաշտօնեայ ծայլատեացերխտասարդմր՝ ՀաղզաԲ5: Հիկթաչլնան ՄԻ Ալի րապետ ծպարջոս Հիաէխն:Աարնքկը սկսին ժողովուրդը նեղն, ֆար տուրեր ՋէյԹուն կը դրկութՑանձնախաումբը Փաշայի ճու մաֆորդ երկու նել անոնցվրուլ» Հակառակ ՍուլթանՄուրատի կազժութծԲ. Դրանդողմէ՝ներկուրյուցիչ յանձնախումբքԻ լոառտացած ԱՀաստատուած Էֆէնոի Սարգիս սուլթանննրու Խադդը Շէրիֆներով ներկայացուցիչ առանձնաչհոխծումՇաձին Գէյէ, Փատվարբարանի

մ-

առ

ու

:

օրով:Այդ այուեա ՍուլթանԱզիզի որոնքվճրջկբ գտնիրին եճրուն,

ծւ Զէյթունի Սաչակ Փաձշանան ՓոնուղիՖ. կարաալեւ ՔաԲիչրատ) Չղօննան երկար Մանուկ տարիներ առլինցաւ ՀանայԵաղուղպեան:

մբ ԳողԱբրթույիվերեւ, զառիթափի կառավարութիւնը ժամանակները, հոկ մը չինձը: պալատ րայ կր ֆորմ ղդօնախմը. կառավարական

մզկիթ մբ անդնճը ոչն աղբիւրի վարչո դէպի Հարաւ տախտակ Եւ Ձէյթուն Մարաչենեկող Թուրթ պաջտօնեաներունանւ մոկու տայ քու գայ բնակող Յ0 տնուռր լուրբնրու Համար: Մարաչէն ծւ այդ փոբրաթիւԹորըուսնդգֆախր մբ (կրօնաւոր) կթ գրգոծ մբ կր սպասէին այո Քերը ղէյցունցիներու դէմ: իշխաններըառիթի Հխաին առանց ծանր լուծը լԹզթափելուՀամար: Բայց Հազարապետ մբ Մարաչլկր տանի եւ լարդախութիւնով ժիջոց տալու, իչխանները ամիս Հալէպ մնաչէ վետոյկուճՔբրկու անկէալ Հայէպ կբ ղրկուխն, Փաչո, Փոլիս կր ղրկէ զանոնք: աւ: ւ" (ջո «արի սակալ 2էվոէլ Պատրիարջը՝Թագքագնան կը մնան այնտեղ: Այն ժամանակինՊոլսոլ Համոզել խլխանները, որ Դօղոս Սրբազան լիմարարար կաշխատի նւ խոսք կու տար Ադրիանուղոլիռ թողուն Զէլթունը եւ դաղթեն ապածովելիրքնց գերդատտաններու որ Սուլքանէն թոչակ սլիտիկրնար կբ անդամներուն,ակտածօրօրոցի մանուկներն: խչիսսնները բոլոր եւ չնորձք հւ մենջ մեր ճրկիրըո անոր Հողն Ժերժեն ոնւէ Թոչակ ու կրոնն:Մեր երկրին ցամաք Հացր չենթ փոխե ջուրի կ'ուղենք, Հետ: Մենք կր մեռնինք հւ բսին անոնթ օտար երկրի կարկանդակին ճատտատ որոչումին ուրիչ սնդ չննջ գաղքնր: իլխաններու այս ան մեծերըկադաչեն Սույն Աղիճի։ամ մեր ազգային Սոռլաոյ վիր ՍուլթանԱզիզ Հայ մեծաախոնցյ իրենը ռռեղբդառնալու: արտծօնեէ ծւ Գորդ Դ- աթողիկոսի, Աիծներու խնդրանքին Էջմիածնայնորընտիր Պոլսոյ դեսպանիդնատինւիդիմումներուն զրա նմանապկսռուսաց աստիճանէւ կի Թոյատիք անոնց դարձըԶէյթուն, էֆէնտիության ծախսերու Համար անձրաժելա գրոմբ ճանապարձծի

կիպրոս։ Թճրեւս Հարիչբ տարնկան մբ կար, երբ վերֆնր» ժեռաւ այնտեղ: Այժմ իբ տղան, թոռների եւ անոնց զաւակները կ'առրին է որ Ջէյթուն (ունենայառաջին Թուրբդայմաղամբ կիթոս: 1865-ին եւ կեֆնթարկուրթրջական կառավարութեան: կր գնումին ժաղադործ գնչուներ, Փօզանի պէլնրը- Աթա այսինքն չինկանկ, փոչա «խրդան» կր գոչուչին: Սաոնցմէծրորոնջ կու ծղբալբներ 1040-ին, կու գան Հայգան-Հաճըն։Սառնք ատեն մի

բախտաւոր րարագան զբաղելէփոոյ, Հետեւեալ մաղագործությամբ

կբ ներկայանայ: Հաճրնցի Հայեր կարգ մր խնդիրներու պատճառով իրենց մէջ եւ չեն կրնարկրասվխոչությամբՀամաձալնիր կբ Կառակաին Խելացիներէն ոմանբ այլս վիճակին որպէս զարման Հետեւեալ գիւտր Այդ եկուռր դեչուննիր իրենց պետ ճանչնալ, թեւք խնդիր կ'ընեն: նոնց դատաստանինյանձնել: Առոնջ մոլեասնդ լԹուրթեր չեն կլրանն այդ խելօթ-դաւիթները Ի Հարկին, կրնանք զանոնք ուզած ատեն վիոնանլ մէր մէջէն, նբ խորձին անոնք: նւ կր Հասանինոր անոնք իիննը իչխանները ըլլան: Շատ չանցած, այդ երկու մաղազործների կթ դառնան մէլ մէկ իոնաւոր ու (ի սկսին Նեղծլ, կելեբել, Հարատածարել ՀաճրնիՀայերը: նր մենան, կր Հարատանան, ի վերոյ կրնդունիննանւ եւ մեֆ սիւներիմածմետականաղանդը, թուրբերու մօտ կի ստանան արդ պատվ:Խրզանանունը կբ փոխուի Գօղան ՕղյուլրԺամանակ մր յետոյ փոբր եղբայրը կանցնի Սիս, վրան կր րարէ անունը, կր կոչուի ատի Օղու նւ կբ «կաի բոնանալ Սսի Հայոց էւ. մանաւանդ վանքին վրալ: Հաճըեցիներնրկար ատնն տուրք վճանն րած Գօղան Օղյուր Հաճրնցի ձայ մր՝ ԳալքնաէրեանԶէյթունի մբանդամայն հչխանները կի Հրաւիիէ օբ մր, Գօղան երթալ Գշղան Օղզլունուչեորձելով անոնց: Ֆիդրոնծան ՄկրտիչՎրդ. սուֆ Աղային Հետ տեսնունրու: Ջէլթունի բչիանենրուն կողմէ ԵաԱյգ ատքեները,ՀայէպիԱռաչն. տեղապած կբ տանի Պոլիս Շածնագարնան զուպեան իչիոանն է որ կերթար ուր պատիւներու կարժանանա եւ պատանիներ Զէյթուն կու ղայ 1. տեղ կարծւոր հորանորնուէրներով մի թանրբօր լետոյ կր վնրադառնայ ԶԼլժուն: վարժարանըուսանելու Համար: Այդ բնտրուածներէն ուսուցիչ որպէս հւ Այ պարագան Հոս միջանկետ իլլալով մասնաւոխարարկբ լիչնեք, Փիլիպոս Փիլիպուեան, մբ բոնեց ցետադային մտաւորական: Ատկէ ջիչ /էտոյ, «յա անդամ Երուսաղէմիմիարանեի- ՀերթելուՀամար 1894-ինՍ. ԲեթերսպուրկՀրատարակուածզնիլիկիադ Եռայի Պառրխարֆի Խորադրով գրքոյկին մէկ սխալ, որով Ջէյթունը Հարկատու կբ ուն զէլթունցի ԱթանասՎրդ. Ատուրնան,Հոգելոյս Եժառանդաւորաց Գօղանիպէլյէրուն: Այդ ՀարկատուներըՀծաճբնցիների վարժարանին ներկայացնեք կողմէ կայցելէԶէյժուն, Երուսաղեժի ան Ց աչակերոննրկը տանի, անոնց մէջ արժանաւոր զած 8ն, ինչպես պատմեցինքբիչ առաֆ, ալ իրենց խելացութնամբը Համար Ջէյթունէն եւ (որ Թաղէն Մանուկ Պողպայիր իսկ չէլժունցիբ ինդձակառակննուքի սասացածեն Վ.Ձռօնծան դամքուվի: վոտադային տեղ կի բունեն Հետապնդում: զան 0Օղյուէնինչո որ անսանը Այս ԳԴօզաննաննեերուն կառավարութեան անունով պատճաղներուվ, վերջէնյեղափոխական 9. (լմրառ Ղազարձան փիլիգնան Ֆաւրոսի մէկ ճիւղը, Սլաի չրփանինԺէչ կոչուած է Փ«զան Տուն ազատելովանցաւ կիպրոս, Սմրատ

)

ա-

ու

լնոներ' Տաղի, ԳՓօզանի

մար

գայմագամ Ֆավուտ Նիազի- իչխանեճրու պնրադարմէնծոռջը։ բաւական տարիներ խաղաղութիւն(ր տիրէ Զէյթունի մչջ: Սաայն 185-րն, Ֆավուտ նիազի Գայմագամինօրով դարձեալ խաղաղութիւնը,այղ անպիտանմլբականի(բէօր դայմախամ կ բսէին Ժերոլենք)դայմաղամինպատճառով:Այս կաջառակէըպայտօնխային ժբ: Զէյթունի ըմբոստ Հայնրէն մէկ երկու տունը կր ժտնքն դիչեր Հոդի եւ անոր ոսկիներու ոնտուկը կր տանին: կոյր դայմաղամը կի կասկաֆի,բր ջով ծառայող ԱրթինԹօփուզնան ոստիկանին վրայ: կր չարչարէ զայն ամրողջգիչնրը:Մատները իրարու կը կապէ, ասեղներով մարմինը կր ծակծկէ, դանակովկր վիՐա-ործ րբ կի տահ որ որեւէ յայտնութիւն մբ չըներ ժի քանի տեղ ան, զլխիվար կր կախէ զայն ախոռը չարդանոցի ձեղունէն: հր Բնքնոկ ծղիսարէթ կփմանայ,դրացիներնալ կր սնն խոկոՔարը ստան ախոռի եւ կր ցի ձայներ, ծւ կր փուլն Էօղճենց-Մախուտենց 42 4: Քիչ չոտոյ ճբ դտնին Արթինը, ոբ վերջինվայլբկեաններուն կի սկսի փարկոծելԳայմազամին ժնունի Արթին, Փոյրը «Ը խքնդանավ, կամուրջինառֆեւ, Քիչ մբ Դէպի -բնակարանը,որ Գաղ Առղբիշրի տունն էր։ Արչ օրէն յետոյ փոյրը բեւժուտթ, ձորին նայող իօղճննց եւ փաղոցեքըըկը «ոոբտի որ Եղիսարչթ կր կոչուէր: կր խննդանաը Հաք. կթ դիչերէ- խեւ Բնթնոկ կոչեցին զինք" ՁԶէյԹունցիներկր ւաքուխն, կտոր կառր պիտի ընեն ոճրագործ գայմագամը, ակայն ժողովուրդ Հազիւ կբ Հանդարատծցն: ՍտեփանՎարդապեւմ Աղճասքկնան մը եւ Հայազգի Տօ էԹ ԻֆէնԼուրը կր Հասնի Մարոչ, Հազարապետ կինեն դոլբ Տավուտ Ֆրագի տին կու դան Չէլյցուն, պաշտօնանվ Հոն որեւ պատժելու խոատտումով, գազմազամը կի տանին Մարաչ, անուն պէսզի ժողովուրդը խոովութիւն չարուջանվ: Արոյան Պէյ չէրՓէզ մր գայմագամիփոխանորդկը կարդում: Քանի մլ օր մոտոր եւ. Մարաշ զէյթունցիթկիմանանքէ Ֆավուտֆիաղիչէ արաւոժուած կր պտրավոՍաստիկ զայրացած կբ խուժքն կառավարական ազատ բանդ կ րնեն պայն, իսկ ժգկինբ բայրն: շէնքին վրայ, քարի բանջարանոցեղած էլ" ԳաՄզնիթին տեզբվերջը Ջախրրնաններու չվ Պաղ Աղբիւրի նտեւը, վերր, զառիթավին,որպես ղօնախ, փորունիք վայրինՊոզպայիրիժողովուրդը չի Թողուր ոբ կառավարութիւնը են Հոն չէնբ չինէ, բանլով թէ աղբիւրին ջուրերը օակսած արդաոորիը սաշմաններուն որովծետեւՀողը փոլրնլովՀասած էին չուրի տտորերկրնայ նաեւ այդ ատանկ: Փօղպայվիրցիներ վիորուսֆ եւ այդ տեղի մնաց նւ Քիչ փոս 8ր տեղբ գոցնցին, Սակայն տեղի կրկին Հող լնցուցին

մինչեւ մքր օրերր եւ բայտնի ձր

ծւ

կբ կոչէին Ղունազրն տե-

Աթ գիգաքն վրջ

հրմք տարի չարունակ զէլթունցիք առափուան ապրեցան, Մարաչիկառավարութեան առանց դայմագամի պէս ազատ, Հե» կապ ունենալու: առանց ոն Վերոլիչեալ մզկիթին նախքանձրղքչուիըը Թուրք պալաօննաներ հւ զազթիէներ մզկիթ մաննք առայ, (րֆնէին Գաղ Աղբիւր ծւ երեր խոչորդգուսւնրունմէջ կրօնական լոդանբ դրեէրն օիիորդներու եւ ենրկայութնանանվայել եւ անպատչանկերպով սոլթթունյով: կիներուն անի մի անձնրէ բաղկացած պատդամաւորութիւն մի Փազպայիրցիբ նր ղրկեն կառավարատուն,բողոթելու Համար անոնց պետին, որ կ'ճրեւիայդ օրերուն առժամնեայկէրպով եկած զինուորական Հարիւիրենց բողոթբ կր ներկայացնեին բապետմրն էր: Գատգամաւորները ձեւերով բնրանացիկերպով որքան որ կարելի է թաղզաջավարական հւ կրահն.- Իֆէնախմ,ադգչամլարը,պիր դագրմ Հիւթմէթ ասթէրչէրի, փունարպայրնտաչիմելմէյի ատէ էթմիչ, օլուպ, պուշալ բս սուալան դատրնլար իխչուն միւնասիպեթսիզ «լտուչունտան... իրիճա հառաղ էտիխաինիղ, այս տեսակ Թիբեօլունուր թի պէօրէ չէիր բէնով մբ խնդրեցին ոթ արգիլուին այդ անվայել վերարբերմոււնքները» Ջբնուսրականպետը մասամբ մբ չՀասկնալովչիմնէմէջ դաւառական բառին նչանակուլթիւնը, ժասաժբ ալ արձամարչելովլացս իբն խեղմուն պատգամաւորներըչիմնէմէք նք տէմէք, չիմնէմէք նէ տէմէջ կրկեքլով մի տանի անգամ վրանին կը խեղայ: Թրազլննց կամ ԱծնիկանցՄեացականը,պատդամժաւարներչնմին, տեսնելով որ իիննը վիա կի խնդայ թայչ մբ առաջ (անցնի եւ Հատակիցոյց ալով ծւ սօթթունլով անոր դիմաց կի պո չիմնէժէր, չիժնէմէջ տեմէք.... նէօթ... աչմաթ տեմէթ տիր, Թուրբ զինուորականը անսնելովոր անոնջ ալ զինքը կանարգնն եւ կրնա խեղիրբ գէչի Հառնի, կր խոստանայանմիջապէսարգիլել արլ լոգանքները (ապտեսի:

«րդովունցաւ |

ժզրմնին

ու

ւ

ու

`

|

Հաճի Մամբրէ եւ նայճաղյու- Պէլթունցիթ կոլբ դարմագամբվրբ-

ոետելէ ծւ մզկիթն ղօնախր այինլէ նւ աւերելէ լետոլ, երնք Իէ ապբիեքան դարձեալ առաջուսնաղատ անկախ նանո Զէյթունի ֆերուկ ղայլնբը արձակ Համարձակ սկսած էին վերատինչրֆիլ ՋԷԻ Թունի չրֆակայ լեռները: Լերան այդ ազատ մարատիկենըէնմէկն ձր Վէզիրօղլու Մաժբրէ ֆերուկ՝ ոխ վառօղդիՀոտին կարօտր կր Փաչէր'։ 1878-ին, օր մր 30 զրնուաֆՓտղաներով կճնրթայՓունտույթ Հայ գիւղի լերի» Հրացանածլութնամբ, նչանառութնամբ վրաղելով զուարճանալու։Անարուրնկ աւասապնո Ֆէրէպէլին, Ֆայնօղլու որբ ու

տա-

ելած էր, Վէզիի Օղու այն կողմերը Դարդա Ջալիր ամառանոցը մի ննատելով, եւ անոր ընցոց էր դէժբ որոչէս այո ռազմավիորժը 6500-իմօտ իբ Համչարլներով կի դերներուն փոքր թիւէն օգաունլով: խումբին վիար քրբ անոնք կերակուրի յարձակի Վեզիր Օղու սակայն, Թէեւ ասկաւաթիւ, կր վաջողին նատուսծ էին: Զէյթունցիթ, ԵԼուրբ կր ՀասնիՖունուզ, վանաձայր Երկողոս փախցնել: զանոնբ աՄինաս սարկաւագ պիսկոպոս, կը փութայ կոխփնվայրը, իսկ Բարթուղիմկու Վրդ. վեղարաւոր «քրոսր 200-ի չափ «ղաթ պաղալ եւ Ֆախսր անձամբ Հոգալով, կի Հասնի Հաւաքելով անոնց զէնբերն Ծայճօղյուն: Հաւքար: որժտժելու եւ Նիկողայոս եպիսկոպոսի կր միանայ ՔԷՀկապանի րար Սական ան կբ զգոզ Բ: Հետեւանքըբու ախտի եւ կր ՂՐԱէ նպիսկոպուին ենրողութիւն խա Վարդիվար Գրրճրլեանը «՛աիրէ։ կբ ջով իՐ զալն եւ Համար Հաչտութնան կի խնդրէ կերթա, իրեն կի Հասնի Արնառ Քանի ժր Հոգիներով Սրբազանը Եայճօղլու կր վախնալ, տղանքրուվի սարկաւագ 100-Է աւծյի պինուած Երգում եւ թաթը կ'խնայ նպիակուոսին կր խնդրէ որ խնայինիրեն: ռակի երՋի մը կոնք որ անկէ յետոյ Հնազանդպիտի մնայ: էւ (բ «բատուիը: Սրբազանըչբնդունիր նուէրը ւէր կրեէ Սբրաղանին, ու կր ժեկնի: էւ իր էրդումբն տէրը մնայ որ խելօբ կենալ է

էն 1815-1818, ծրեբ տարիներու

Դրուագներ Պապիկ Փաչայի բավագործութիւններ Փալա Փառպիկ

եւ

Այ.ՓՀշրոազ

ա-

Աատուածֆատուի չրրանին,նչանաւոր կր ՀանդիսանայԵնի Տիւնիս Պապիկ, որ իր փչխանինՀօրեղրօր որդի Մարկոս Աղայի տղան՝ 18 տարիները Հերոսութեամբ կնցրեք: Սալի» եւ Քեաժիլ կեանքին այս քաչ լնոնականըեւ Հպատակեցնել փայաննրըըչատ կաչխաւին տխաղոսրթաղաւորէն չէր, այ չծն յաջողիր: Աճոր փաշյայութնան ետեւ Հարճւան Թշնամի թուրբթեփեչպեաիբ ժողովուրդէն ձր, էր այխւլէս ալ կր ճանչրէն, անոնք ալ զինթի փաչա կբ կոչէին վրա Բարժնային Հիացածըյլալով անոր ջաֆագործութիւենիրուն Փաջա, Պապիկ 0բաձառակ քաջակազմզէլթունցի մըն էր եւ կր մծունի Հիւանդանալով դոստ-21-ին, տարեկան Հասակին ղատ

ու

։լետը

ԱշիրէթԹին կբ լթաղութՍ. Աստուածածնի բանր: Օօզտօղան կապանի ճ.«պր, կը Փօյրապ Ալի որպէս տէրեզէլի Էրաւունջ կերցնել իր անառուններուն:կապանիՎարդիվոր յնբուն կորեկիցանջթը ՍլՀնան Մարաչ կքրթալ եւ կր բողոքէ այս անիրաւութիւնենրուն չեմ կրնար փաշան՝Վես Պօզտողանցինները դէմ: Մարաչի կառավարիչ 3Գ` փոնտչ զապել,ալա տարի աղ կորնկի Հաց մի ուտ» ըսելով կբ եւ կր պատժ եղելութիւնը դիւծան, որ կապան կր վերադառնայ

դիմեն Չէլթունի պաշտպանութեան: կրնդառաֆ խնդրանքին եւ զարնել կու Փապիկ փաչա սիրայօժար Թժրբուկը: զոր օծած էր Սարգիս Եպս. Կիլիկեան եւ մուսԽուիրական կր Հեչեցումր որպէս զորակոչ: 1400-իչափ կարիճներ կբ նքրոր կբ լաւացանայ անոնց գլուխը (անցնի ԳապիկՓայչա կայանան, եւ 16 ժաժ Հեռու կր զարնէ Պօյրազ Ադէպի կապան Ջէյժունէն էլած էր Պապիկ Փաչայի ղէմ: Պօյրազ լին, որ իբրեւ նախայարչակ Այն լվնալէն լետոլ Պապիկ Փաչա իր տղաներով կարչաւէ Պօզվրաննքիըեւ դեռի Ձէլթուն գերթ կի վարէ չատ մր տօղանցիներուն մանումներ,անոնցՀետըԻճրելովնան. անոնը բոկիներ,աղջիկներ: լոր անասունները ձի, ուղտ, կով, էչ, ոչխար: Ջէյժունցիք չեն դպիրոչ մէկ դերիի պատին, Հանդիստպածկ հտբը կի վերադարձնեն իոկ կէնդանիներիկը բաժնեն զէյթունցիներուն առատօրէն, այնԱպես որ այն տարին կոչուեցաւ լողմա օէնէսի, պատառիտարի Փոսեւ Փապիկ մսացու կնեղանիներուվ լիցուծքան: մէն տուն միսով եւ գրաՊապիկ Փաչայչն չայի ալո 300-նոց արչաւախումբինմէջ, գիրր ՄՏրկերիու Էֆենաիկն զատ միանէրը բոլորը Հետիոտն էին, եւ կոիչր տեղի իսկ Թչնամին ամբողֆօրէն Հեծեալներէ կբ բաղկանար Գիւդացիբճարաչատկի դացիներուն:

ու

ունեցած էր

բաց

ղաչաին

մէջ։

Ջատրիճը Օզլու- Եօթը փէչին տարին -Եօթը փաչային տարին-ռռոնն տակաւինկր չարունակՊապիկՓաչայի այդ արչաւանբներոււն եւ երբ 1878-իՀաշյտուլթիւնը կնքունցաւ, ուէն ուուս-թուրթ պատերազմը Ջելթունով, որ երեք ՍուլթանՀամի հորէն սկսաւ Հեթաբիքրուիյ տարիէ Բ վեր բնքնադլուխ կ'ապրէր Այդ 4իջոցին Սիսի «ձրձպեյի՝ Օդչու ԱՀմէ» Գէյ, որ Սուլթանէնփաչայութեան տխտաղոս Ջառտրբճի կու գայ, նւ Հուզէժոռլովութղյը ատազած էր, Պոլսէն փախչելով Հչաճրն բոնլով ԹՀ Գերինի վեճաժողուվին դէմ ապատամբեցնել, կառավարութեան մչջ Թուրքի աբաժեռւելու վրայ է արդէն, ուրեմն փոխանակուբիչԽնրը՝ մենթ ապքտթէ տիրննք այս երկրին: Փատրրճօզլու այս խորՀուրդը Թէնւ Ջէյլժուն ալ կր Հաղորդ, ակայն տակաւինպատամխան Լ Սիսի կառավարիչը ուրիչ Խրեթ կուսակալը, ֆոռազոծ Ատանայի մեծ մբ կը պաբանակով զօրինրու Թիւով զինուորականփաչանձի նւ. զինքը ձերբակալելով չարքն ԱՀմէտ պէլբ իր ուժերով ժիասին ը

կ'աթսռրեն:

կարդբ Զէյթունին է, թանք որ կազմ ու է բանակը: Սակայն դինջ թէ դիչրամարս պատառ մթ պատրաստ չէ Զէյթունը, վերոլիչնալ Հինչ փաչաննրուն կու գան կր միահան եաեւ Հալէպիկուսակալը էւ Մարայի կառավարիչը Վէլյսի Փաչաչ հ-

Արմ,

կբ մտածեն,

Ու աճա այս արդար պատբով փաչաներութիւր կը Հանի քթի, եւ արին կոչած նն ծօթր փմչին տարին ճառով զէլթունցիթ այլ ՃաԱռով Հանդերձսակայն գաչաննը չեն փյին պատմրազմբ: Թր մեֆ ուժին: արձակի Ֆէյլթունի վրալ Հակաուակիրենց մարձակիի եպիսկոպոսը որ Ուստի կր ձամոզեն Հաճբնի ԱռաջնորդՊ̀ետրոս եւ որպեսզի ՀշնաՋէլթուն երթայ յորդորէ իչխանները Տրեւէլիները եւ իրենց Հատակութնանյ, որպկս ապացոյց անդինսրեոութեան եւ բնտրուսծ գայմագամն Հրամանատարներուն անձամբ Ֆերկայանան եւ Պետրոս եպիսկոպոս կբ սաանմնք աչ Հեանրնինտանին Զէյթուն: նկատիչառած:Թչ` ժամանակին կր գոլֆագրէ այդ. պարտականութիւնը, Համոզած ճիչգ իրեն պէս՝ 1864-ին Թուրջ կառավարութիւնր ալ ծւ եպիսկոպոսը",

նիկողո« էր Մարաչի ԱրաֆնորվըԱքապաճնան է. Մարաչ տարածննիոիւնիա Փանոս որը իր կարգին Համոզածէր եւ Զափառը, Վվարդանինց փաչան, ԱրեղինիքկարապետՔէշնան են: Փանոս բանտին փայան բանտակուած րոն Հոն վար դԴրունլով նրկու ընկերները3-7 մէջ Թունաւործլով ժեոցուցած քն, խկ իր նն: տարի ետի ճաղզիւ ազատուած չեն որ Թէ իիճնբ ապատամբներ Զելթունցիր (ր պատասխանին Ֆավուտ Նիաղզին կուուին բոոնակինդէմ, Թէ եղածները Գայմագամ երեւելինեՀամողուած, ոճիրին արդիւնթնէ: ՓետթոսԵպիսկուուէն Հանին բանակ, փողբ Իէն 12 Հողիբանակ ը երթն: Անոնքերբ մի Իսկ վօրբբ մօկարգելավփակեն: կի Հեչէ ճւ զիրենթկալանաւորելով կին դերի բոներ այր, սոէնալով Զէյթունի, կր «կաինՀանդիպածնին, Թիւր կր Գասնի Յ00-ի, որոնց 449 (բ Այշէւով բոնուածներուն ու կինը: ԶէլԹթունցիթչեն դանուէին նաեւ Պապի Փաչային մաին կեանքը: Համար բոռնուածներուն չվտանգելու ուղեր սչատերազմիլ Հետ լրանձնունյլուիր ՓապիկՓայլան դացածչէր միւս իլխաններուն Հետ ունենալով կի «կռի չուի, իրեն 400 Համախոծ-Համձչարզներով գիդի Ա ւագկալ աւ նիկողայոս Եպիսկոպոսը, ֆոնուղի վանածայիը Փանուր: դպրոցին ուսուցիչի Յարութին Փազրնանը,Նօխուտնան Զէյթունի Հովբոին մշ անղի ունեցած բնդՀարումինգերի կ իլհան ծւ Նրկողարա Եպա- Յարութիւն, Փատունլի (ուսուցի) Ջագրնան եւ խաՖօխուտեանՓանոս, իսկ կր ազաննուինՊետրոսՀառէսնան եւ չատեր ալ չեր Գքորունան։ Թուրբերէն կը սպաննուին Հողի Պետրոս կը վիրաւորուն: ՊապիկՓաչլա զայրացածվանք կերթայ եպիսկոպոսրապաննելու:Սակայն վանաձայրՍաՀակ Վրդ. (երջին եւ Գապիկ փաչային կր կարապետեպո. Քլլէճեան) կր պած զայն ՀաւատացեքԹէ Պետրոս եպա.փախածի. Եւ իրօք 4ՐէժխնոիրԷԷ Գախանինմեկնելն վերջ (ը փախչի Հաճըն կը Հասնի չնչասպառ: ո-

է. Էր էրկու ընկերներուն,(քուրթերը խաջտաավ նիկողար» նպակփ տանին: ԱմերիկացիՀայասէր միսիոնար Մարաչ կր ռակ վիճակը մէջ տեսնելով անոնց անտանելի վիճակը, կը դիժէ կաՄբ. Մտնթկօմբբի որ հր ծրաչիաւորութեամի արձակենզանոնք: կառավարութեան կր մճրժէ լանըինքը, առարկելով Թէ ինքը իրաւունք ռավարութիւնը խնդիրներունխառնունյու: Ամերիկացիմիսխոնարը, չունի ջաղաքական ճան անգլիականՀիատոսի, թէպէտ կբ պնդէ քրրեւ փոխանորդ կր Էրուունքին վրայ, ակայն դարձեալ անլածլի կը ժնայ, խիտ լեզուով Հեռագիր մբ կը թայ Պոլիս, սակայն Հնռադրապետը վար ծւ կբ դնէ Հհւաղիրըբ Մօնթկօմբրբ փղալնացածմին կբ նատի ժամուան կը Հասնի, որպեսզի ճամբան 10 ժամէն կարելով Անաս Հեռագիրը Այնթապէն տայ, բայց դարձեալ կբ մերժուի։ Այս անդամ 120 Հեչուն ուղղակի Հալեպ կբ Բչէ նր ձին նւ այնքան արագ, որ Վերջապէս ոսկինոց իր ձին ճամբան կբ ճաթի, չնջասպաուկլնալ Հետ կր տնսակցի,անդիրբ նր կբ Հասնի Հալէպ, Հիւպատոսներուն նւ ՔԲՀայոց ՊատրվարՀեւագրէ Գոլի»՝ Անգլիականզեսպանիեն դրան Պատրիարքբկը դիմեն Բ- Դուու հ. կը պաՓարանը:Դեսպանն եւ ՆրՀանջենոր եօթթ փաչաներըեւ բանակըՔաչուին Զէլթունկն կողոս հպսր իր րնկերներով Գոլի, փոխադրուի Բ. Դուոր ընԹաք կու տայ եւ պետք եղածը կի Հրաձանգէ: Ջէյթունցիթ վերու

Մշնթկօմբրի միսիոնար՝ արիասիր»Դ Հայասձր սրտագին զգացուած, չափազանց չնորձակալութիւն գործը, Հեթուսավայել էն

իմանալու

այս

«նտ կը չաղոնեն անոր: Նիկողադոսնպաս.Յարութիւն Չաղզբեանի չղթայակապ Պոլիս կր տարուի, Գարաբկօփրիկամուրֆին գլՎՔբ կախաղանբարձրացնելուՀամաի' Սակայն ՊատրբարթՆերսէս Վարֆանքնրով ազատ ըարձակութ: ժապեանհանի Հոս կրնդշատենջմենջ մեր պատմութնանընթացքը, լխօաքր լու Համար ճիչգ ար ժամանակներունապրաձ հւ ինբն այ բանակի կողմէ պաչարման չղթայի տակ առնուածներունմէջ գտնուած իժ Ծ տարեկանին որ (մրա Հայր) ԱննիկոնցՄնացականին, Փնուպապալիս՝ ԲԺրչկե էր նւ անկէ լնտոյ Պուզօխ կոչուած տակաւին առոյգ լԹութթէն: ՔԲեռպապասձնտեւեալ մբ ախալ դարմանումէն մխւաւ կրով պատմած էր ինի իմ մանկութեան օրերուՖթուրթ բանակը եկաւ նորէն Զէյթունի «եօթր փէեյին տարին, ան չեմարանի դրարը (չաչտը) 4րար,իր վրաննքըըլարնց, նառտքջաւ եւ նբ առաւօտէն բանակը մինչեւ իրիկուն Զէյթունի գիմաց։ Օրծրով էինք անոր ձայնքն: Հեչելնէ զինուռրական փողը, ալ Ճանմրբացած ամէն կողմ Մինչ Պակ Հեռպձնու վրան ձերբակալութիւննքր, Փաչա իբ բմբոստներով կը չրֆէր լեոները Ջերբակալուածննրուն տա-

սուտ

նն 0ր մբն ալ Ժէկ մասի կը լաէինթ որ արդէն Մարաչ տարուած փողոցները Թէ՝ Սույթանը ազա մունծտիկներձը ակսբն կանչել էւ Ժողովուրդին, կարդացոի սիո է մը դրկած զէլթունցւոց, ֆերման դաչտը որ նճրկայ բանակին առջեւ, ուստի կը Հրաւիրո'իջ բոլորդ հւ լոէք Թաղաւորին ֆերմանը: ժաղովուրդէն բաւական մը ըրա եւ որոնց մէջ եաեւ Ժիւովիմէկ ծիկու Հարիւիխ Հասնող մարդիկ: էա ալ, խաբուած, կը փութանք ճեմարանիԴարբ, բանակինփրաններուն եւ մէֆանղի բացուածթի: Մինչդեռ մեծերի արդէն ձերբակալուսծ Զէյթունէն տարուած էին: Եբբ կր Հասնինք դաչյտր, կաիգ կարգ կբ չարեն մեզ, եւ կր սպասենք որ ֆէրմանը կարդացուի:Մեյ մբն ալ, եւ իրհնը անկարծ սուքնամերկ դինուռիներ կր պաչարծենմեզ Պինոչորներուն լլել' դոր» կարգիլեն Փոէնթթ" կոչուած Հարցանննրով աճա երրորդ մըն ալ: Այն ածն նր կիկնուր, կը չ զթան պրաչարման պիտիսսլաննքեւ Տագնապի ՀասկնանքԹէ մեզ պիտիգնդակածարհն, աշա սպիտակգիաւոթ մր օսիրնթ աը աիչ վայրկեանին, Մատէն Ծէրչն

կի Հասնի ճեմարանի դաչոլ:

«Փաչանըն բանակատեղը:

չատիիիԴ

կր

դոչելով սյաճակը զինուորին:«ետսադգՖ դիմացը ծլլող պաճակ եւ մէկ կարգիլէ Թէեւ զայն, սական ձիաւորը մտիկ ֆոներ զայն Քանի մանչ վրանը ժը Փաչային կողմ «րելով առաֆ կանցնի, կը պիտի չ(արդանբ, վալիկեան յետոյ, կր ձայնէ. Հիովարտակըայսօր նւ մենթ կի վայլ վաղը, «ուինաւոր չրջանակներըկը քակուին առտուն կարքբնանքեւ ինչ բադառւնանբ մեր տուները: Հետեւեալ ոչ վրան կայ, ոչ ալ բանակ, եօթը փաչանհրը աներեւոյթ տհսնեեթ, են իրենը զօրքնրով։ Բանակին Հեւանալի արդիւնքն էր մի«եղաֆ պոռա

ՊոլսոյԱնգլիական տսթած ֆանքնրուն: ծր որ բձրած Հրածանգն Հծուազման բանակին Այչ սպիտակ ձրաւորը

դիմումին Պոլի»կատարած իոնարՄշնթկօմբբի եԼ Սատրվարքարանի Բ. Դրան մօ. դեսպանին

Լ

էր»:

Այդ Թուականներուն կը զուգաղիպին Պապիկ Փայայի գործքբը՝ 1878-ին է, դարձնալ, Պապիկ Փաչա լսած ըլլալով Թէ Բճրդեցցի, Հայոց ձկեղեյին Քիրթիլցի ն. նվաիրցիԹուրջեր գացերՂարօ-Պազարի Հրաճանգով, էն, Թե. թոյլտուութնամբ Մկիտվչ կաթողիկութ կողոսրոնը կարչաւգ 2000-ի Հասնող Քիւրթի ցի: հր Համձարզ կարինճնքրով ծւ բնրդեզցի ցեղախումբինրուվրայ եւ մեէ ֆարդ մի նքտիրլիցի կը Քայքայուին: Զէյթունիդայմաղամուչով անոնց,ողջմնացողները Թիւնը կը վերցուի, Պապիկ Փալալի ազդնցութիւնը կր տարածուի Փապիկ Փաչայի բիրթիվի ֆարդը ատրուակելով, Սուլթանը կր Հրաճանգէ ֆաւրոս ղրկուած թուրթ բանակին որ նոթ ուժերով չարճակի Ջէլթունի վրայ, որովետեւ Թուրքիա արտաքինճակատի վրալ տա-

չ

Հայտութիւնը կնջուած էր:

ռուս-թուրջ

չունէր, պատերադմ

Ջէլթունցի Պապիկ Փաչա (րոտ ցոզձաննչ, ԱՀարոնքանի) Ջէյժունի անցնայէե, Ըստ ՑովշաննեսԱՀարոնեանի) (իրականպրատկեր չծաղած, մէլ ժբն այլ կովերու բառաԱռաւօտ. մր, արչայլոլաը

ոարոծրուղօգիշնր Զէյթունի բենակչութիշնը արթեցուց.արչալոյսին, ի՞նչ տեսնենք աղէկ, Զէյթունի դիմացը՝ ուր Հորիզոնըբաց է, լեցուած էր ընտանի կենդանբքննրով: ու աղթական վնրադարձողներըկորոչեն 10 կապան գացող 5-ի մատաղ կտիել. մատաղի աղը օրչնելու Համար պուարակնէրէՆ եւ ծրար մրն ալ աղ կր ղրկեն Աարգիս Ապո. Գաոչխար մը նուէր սակայն աւարէն մատաղ կրլյա՞յ, աղբ կ'«օՀնուի, լիկեանի,«Ժատաղվին կօրծեչ աղը: ո՞վ է այս գործին ժեղաւորըը կրոէ թուրքին Հեռ, կր պատերազմի Ռուսը, բանուն բրիատոնէությեան, ժողովուրդ: պարտինբմեր աջակցութիւնը մենք այ իիրճւ Քրիաոռոնեայ

ծւ մայիւնր մաբիներու չիոնը,

ու

Ձէլպաշտօնեաները բերելռուսին: Հետեւաբար կառավարութեան եւ կառակրակի տուին դյուրավտարեցին ապա չբֆանակէն թունի չէեքն վարութեան

ու

անոր մուր դանուաֆ մզկիթ,

որոն

թաղա-

կի գտնուէին: զէն դուրս եւ սկսաւ յարձակում ֆայխկին կարիճնէրուԹիւր ստուաթացաւ, վրայ, որոնթ աուսնց բնեդդիժութեան դործել թուրջ դիւդացինծրու կենդանիները դանուածպարէնն փախուստկու տայինգիդնըէն, ու

ու

ԶՀլթուն կր փոխադրումն: Զէյթուն, անիչխանութնանմատնունցաւ խաղաղութիւնը վերաՀոգբ կբ նաբ Խախկինբչխաններուն: Հաստատելու

զէյթունցին շրջակա վերֆանալը, պատերազմի ՄինչեւՌուս-Թրբական

Թուրք գիչղեիը Թալլելով ապրեցաւ:

կնքուելունծո, ԳապիկՓաջան, Հաշտութիւնը Ռուս-Թրքական

«Ռուս կը Հաղտուխթուրքին Հետ, րայց ես չեմ կրնար Հաչտուիլթ ձեռբեն չի ձր: բակով զէն Թուրջ կառավարութիւնըանկէ յետոյ սկսաւ Ճէյթունի չրձակայ աԹուրջ դիշդացիներըտեղաւորել եւ ապաճովել:Մերայոնց աւարի խորժակը դրգոուած, սկսանքաղուքի բնակչության միչին դասակարգը եղել, միւս կողմէ, խաղաղ ժողովուրդը տեսնելով որ իր առջեւ

ծաժրաները գոզուածՆ

եւ

ոյիտիոչնչանան, անսուաղութննք «եիոաջ՝

ուրիչ էլթ չաներ կորոչեն իչխանները Մարաչ դրվել նւ ՃԵ խնդրել իչիոթննքրու Թոնի մէջ` կառավարութեանվերածաստատուիը ոյժ մր կբ Հասնի դիմումին վիայլ, կանոնաւոր զինուորներու 45 զինակիցննրով Հետ գացող կապան Զէյթուն, իսկ ՊոսպիկՓաչան,իի

լեոները կապաստանին:

ծւ սկսան ենղել չղթայիտակ առինբաղաբթր զօիբերթ Թուրբթ

ժո-

Բնիիա թչունցան: ղովուրդի 300-է աւծլի մարդիկ ձեոնակապերով Հիւպատոսը, Ջէյթունքւոց ոժանց դիմումին վրայ Բքրիոյ Ֆոֆուզի ՆիկողայոսԵպիսկուոսը, (բ որատդամէ: «թող ապատամիվնֆ Է. բանի 45 ալ ֆոնուզցիներով կը Գապիկ Փաչայե մարզիկներով լարձակումի:Փղզոխկընդծճարումովմբ, Հայ խուժբր սչատիաատուխի Փապիկ փաչան էր ինկերենրով դարձեալ փախուստի կր մատնուիխ: եւ (ր բուխ լեռ կր թաչուխ, հպիակոպոսըրկու զինակիցենրով ծւ Պոլսոյ կամուրջին վրայ կախաղան մինչեւ Փոլիս կր դիկու բարձրացնելուֆէրմանը կր կարդացուիներս ՊատրիարքՎարժաժիբամտութիերկը Ինդրի սլեանան, ճարածատ,Անգլիոյ դնապանին տարուած էր, ներԵպիսկոպոսը,որ երկու ընկերներ»վկառավնաստ |

Պու»

Հրամանովկ'ազատուի: եւ եպիսկոպոսրտակաւին Մարաչ չՀասած, Փապիկ դվփաչալի իր չուհջան Զլթունն ալ (89 գլխաւոր ընկերներու ընտանիքներն

փան

ժինչեւ Հալէոր

դիմքց, Հազարապետըեւ իր ԹիկնապաՀր ազատունյան, պաջտպանության ամբողջութեամբ ժանտարմաները կոտռորունցան. Փառղիկ իոն Մեացեալ

փաչայիընկերներն րկու

Հոդի ժիբայն մեւած էրն: Եւ որովձետեւ Բերիոյ «իւպատոսներու պնդումին վրայ բանակը եթ ուսաի Ձէյժունի մէջ բչխանութիւն վերաչաստաաեծլու վերցուած Համար, Բերիոյ կուսակալը Գիւպատոաներումիջնորդութիւնը խնդրեջ, երչինի"յ Մկրտիչ կաթողիկոս Քէջսիդնանի Հետ, Բերիոլ կուսակալ ՋԷԺՔնամիլՓաչան (թ փիտոյեպարբքոսեղաւ),Անգլ. Հիւապրաատոս Պոլսէն Նուրնան Փաչայէ բաղկացած պատուիրակութիւն թարտ եւ

ժբ եկաւ Զէյթուն: էր, որ ՊապիկՓաշան անԳատուիրակութիւնըփավիաթլարտնածֆ նրնս խածնլու:ԳասիկՓաշայիՀաւանութնան րեա մամբննրփարանայ ծւ. որոչումին վրայ պատուիրակութիւնը վանբ տքրթա ուրբ նի ներկայանայՓապիկՓաչան, նրկայնաչառակ,յաղթանդամ, Զէյթունի մարդո ամենագեղեցիկ Վալի Փաչան րաէ. Այդ 1քելուածբիղ, Սատուծմէ չնորձչուսծ պարթեւ Հասակը, արծուի աչբնրուղ։ գեղեցկութնանդարժանիկր տանք" ս լնոննրու Եւ փարայիննրումէջ անցընել (նարդ: Պապիկփաչան կր սրատասխանէոր Չանդգիատ իրաւունք ունիթ փաչա սակայն կր պք 71 բնտանիբ իրնեց պզաբկներով մինչեւ եւ մնանթ: Աֆմեղ մարդիկ Հալէպ թյեցիք, արդարութիւն է ատիկա: Ինչպես ոի կը տնսնէր, է լեռներով եւ ժայւհրով, լանջ չունին, մծր քաղաքի չրցապատուած արդիննրովկառլրինը, տուրթերը կ'աւելնան, կարծմո Թլուառութիւնը Հնտնւաբար մեր ընտանիջներըանօթի Հայու ժառանգութիւնն ըլլալ, չթողենլու Համար ատխպուսֆկլրլլանթամէն միջոցի դիմելու: որ կր վճարէինր, ալն է վպաւակս: ինչ տուրթ .- Նախապէս Երբ 1862-նն Զեյթուն կառավարութիւն Հաստատունցաւ, կր պառսասպխանէ ՊապիկՓաչան, ազարակի եւ տան վարձ 20 վքալու կես դաճնկան որոչունքաւ, իսկ առնւարականներըտարեկանմկ մարդ գլուխ տարեկան կբ ճարէին, զինուռրական տարվբուննյողնքրը 30 դաՀնեկան,իսկ «իմա տան ագարակի տուրթը՝ րկ առեւտրականի8 աշնան պիտի վճարէ, նորածին մանուկներէն եւ 70-ի անց Ֆերերէն ալ պինուռրականտուրթ կուզեն տարեկան 30 դաՀեկան վճարծլու արարող երիտասարդը,բնչպես կարելի է վճարել ծւ Խորածինի աչխատծլու անկարող ֆեր 4օրը Համար զինուորական տուիթ: Արչիներու տուրքն ալ կրկնապատկուծցաւ: Ցուսակալրկրաէ,- Զինուռիականտուրքը Գոլսոլ Հայ Գատրիարկը առ

-

անուն Հանած Նազարէթ Զէյթունի 1806-06- մեֆ պատնրազմին Ջաւուչը, ՊապիկՓաչայի նրկրորդ կրտածրեզբայրն ըյրոլ"մ, Պապիկ Հետ Բերխտբյչուած էր Փաչայի բնտանիջին զէլթունցւոց ընդճանուր առլատամիութեան Ջօրաց Հրամանատարը, առաջթն առնելու Համար կրկին անդամ չղթայի Հաւանականութնան նւ սկսաւ զինաթասիելժողովուրդը, խլելով թաղաքը տակ ֆոյնիսկ կացին, մուրճ, հրկաթի կտորներ եւայլն: Ջէլթուծցիթ ալ բոլորովին պարապ չէին, ինչ որ կրլրար, «րը Բեն կի տեղեկազրէինԲէրիոչ Ռուս «իւպատոսին: Հալէպ կր «առնին,Հլոպատոսնքրը երո հղիսկոպոսընւ ընտանիքները կու դանբ, ւոնակբ բողոքնն, եւ օր մր աշւաւօտնան, տանկարծակիի եւ զինուոր մեացած չէ, գիչերանը Ֆելով Թէ բանակատեղըվրան Ջէլթունէն Հաւաթուտծ են, բանակատեղի, վազեցինջ գէպի դացնր ու Հասան խզէնքերը տեղ մր դիզուած կր մեար։ խչխանննրը առաւ

«-

բաբանչիւր ապրանքըիիննց տէրքրուն յանձնքցին: Պապիկ փաչանանմիֆաղէսլնոնէն իֆաւ եւ փանբտնղաւոթունջաււ Զէյթուն կառավարութիւն վերածաստատելուճամար, բանակի մը 150 ոատիկանզինուոինէրով ժեկեումէն ութ օր լնտոլ, Հազարապետ զետեզունցաւ տան մր մէի որովծրամւ վերստին Զեյթուն ճկաւ պետականչէնքը այբուսծ էր: Պապիկ Փաշան 46 րեկերներով պաշարեց ասոնք, կովւը սկճաւ իչիրանենրու էր, լուսաձատուած, որ ազդրէն վիրաւորուած Հազարասընաը

|

ու

--

-»

ու

ու

-

ժր չեմ կրնար ըսեր Միւս տուրքերը, եւ ւ Հրամանկու ում: հոկ դանձելու «էս արձանագրելո առաֆուան Հնազանդ զէնքերը վար դելով, կառավարութնան դութ (ը նչանակիմ,գինակիցնեերբ լոստում տար, ձեզ քաղաքապետ ձեզի էւ Ընկերուրում: Թող արձանագրուն ոատվկան րէդ վիավխաքուլները ներում թ աղդաւորական ինչպէս նաեւ Թերի բանտարկուաֆներուն, անոնթ արբնետանիքբներուն, աքսորուած պրիի չնործուր, իշկ գալով եւ են կու գան: դէն ճամբայ ներած ՋԶեմսայիտեւ էֆենտին, կաթողիկոս ոուստումներում, Այ. ու անոնց դառնալով ձը

ընդունած է,

մարն

այս

րա Ֆ

Փիսիր, այսինքն Խրեր,ճւ. զէլքունցիջ այդ բարձրութիւնր կոչած Հոն վրան լարող նատողայդ Թուրթերուն) ակնարկելով աճմաբուրները եՆ

կալուսծը «Փիսիր» (րայ գաոնուծլուՎճրջէն մէջ Բաձաարկուածննրուն էին

Նուրձան Հարցն

փաչաներբ հրալխաւոր կրլան

չէ՞»: «Այնոլէա

փաշանլրոունըցնէ,-

վրայ» ճայո3 պատասխանին Փատուխրակներու

|

ՊապիկՓայայի գերդաստանին: Գապիկ Փաչայլի մայրն անվնաս կերպով իրենց կինը: Ան կր խ"րձի բոլոր բանտարկնալները մասին, 0ր մր, անակնկալ կնրպով վնրադարձննլու ընտանիբնելրուն Զէյթուն, ղպղգուչութեամբդգայմադամիբն ԱԽՆ: էթ տաղժիկներուվ եւ բնթը ներս կր Ժտնէ գայմագամին կու տայ պարախքլ պաչտօնատեղին Հեա սոմսհուծլու: Սուրճ (լր Հրամցեեն Բիձն եւ երը ոտբի լ' ելլէ մեկանտնդնակ Թէ բնբը նւ պաչտօնեաները Տեյու Համար,անմիտ գազմազամը նանւ

ու

տեղէն շարժի:յայտարարել Թչ՝ ձերբակալուածղուն բու թաջովդ ծուղակը ինկար, ղուն մե-որ ու երկիրի, երկար ատենն անչանդիատրրիր պետութեան զօրքն ամք ֆախքնրու դուռ բացիր, անմեղնծրու արիչեր մտար, եւ չա-. ծն արդէնպաչաթումէ՝

կր Հրամայէ

որ

Խա.

ըսծլիթղ Մեա՞ցզաւակա: «ուրիչ «իկը նայի, իսկ վերի Գապիկ Փաչան կաթողիկոսին պատքայւքղար։ քեզ Հիմա բանտ պլոի ումրուն ալ բանտարկուէլուն Համակերպեր (բ //ԲԴ"Րէ: ջոց մ. ճար չունի զաւակն, Կամբուրէ ծիծաղ մը կր փրցնէ եւ աֆր կր փաչան բարձրաձայն տատամմուդ Վեշափխառին առաչնորդեն:Պապիկ ԳապիկՓաջչանիչ մբ «Դուն եւ թու բոլոի Հիմա 12 սպլաչաօնեաներդ Հետ, Պապիկ Փաչայի ճակատը կը զրոէ դայլմաղաժին եւ միւաներն այ ՎԵՀավփառին 4էրչանար յարմար տնղ պատրաստուած կր ձեռիս մէյ էր. ձեզի Հաժար վանքը պատմութիւեր Համրբուրեննւ այսպեսՊապիկՓաջայի հրոն գը ուր Ընկերները է. «րամեցէջմեկնին»: Գարմազամբապուչ դարձած,քրբ պատուչաՊապիկ Փաչան, վանքին րակր իքնելով, էն դուրս կր նայի, (ը աքանչ չենքը պաչարուաֆ է Պապիկ «իասպասէին, նզելութֆր կբ պատմէ: Աղա, կր բացագանչէ: չայի Հրոսակներուի Լեղուն կարկամած, Հազիւ քանի մր բրառնթով Անոնց մէջէն ամենեն աչբայուու Փարսում կարեւորութիւն այլուն «Փալա, Թոյլ տուէջ գոնէ ընտանիքս տնանիմ անկամ մր ըաճլովի «Զէեքր նրբ Հնարունյաւ, քաջութնան աղաչականերեւոյթ ժր կր ստանայ: «Այդ մասին անձող եղիր, կբ չմնաց ալխարձի երեսին: փայտն, ընտանիքդ ալ պիտի միանայ բեղի, եւ արդէն պատասխանէ Հաչտութեեէնլետոլ, քաղաքիկեդրոնըչինունջաւ կառավարական անիկա փոխադրուածէ վանքը: Գայմագամբիր 22 պաշտօննանքրով, իչխող բլուրին Վրայ կառուցունցաւ առաչին իսկ Փաղաքին պալատը, դաթիէննրով քւ ոստիկաններով, չրչապատուած Հրոսախումբեն, առաջին բարը դրաւ Քչֆարգոն զորանոցը,որուն Հիմնարկութեան ՀրԹատուկլով, առռջ փառօք վանքը կբ տարուն եւ ախոոննրու մէֆ քւ ժողովուրմած փաղաքապետ Պապի Փաչա կը Հրամայէ գայժադամին, որ բանտբ կի դրուն Մեկէ յճտոլ Պապիկ Փայլանմինչեւ արձակմանմասին աղատ գանուռղ զէլթունցի բանտարկեալենրուն զարդուածառաջին արդը մնայ: դէն սիրուած եւ յայտնելով անոնց կացութիւնր, Մարաչիկառավարիչին գրէ

ՅՈՎՀ. ԱՀԱՐՈՆԵԱՆ

ղաչէ որ բակոլն արձակուինանոնք, որպէսզի իրեն ալ ազատ արձակուին:Գայմադամբանմիջապեսկը գրէ Մարալ 1. ածա ջանի ժլ արձակումրազատ Փապիկ Փաչա հւ Հայ բանտարկմալենրուն կարձավույն, «րէն ԹԸ Մարաշիմ. Թէ Հալէպի մէֆ բանտարկուածները: Ջէյքունէն, սակայն Զէ Թփպմաէ, թշնամի բանակը Հեռացածէր 7: վու գան: Պապիկ փաչա ալ թոյլ կու թայ գալմաղամին նւ իՄարաչի տակաւինկը Հին թունի բանտարկեալեերը Հաստատուած էր ՁէՒ Բժններուն, ոբոնք լուռ եւ գլխիկոր կու դան Զեյթուն եւ բանյնին բանտնրունմէջ: Եւ նոթ գայմագամեկած, իրենց պաչտաօնննրուն: կր Պտբածր(Էոնրը: Թուն։ Պապիկ Փաչա իր մարտիկներով ժամանակին, Պէլունենալով Փիռիրը" (Զէյթունի անպատրաստմէկ 256 Փէրբեզննրու ֆարդբ-- Մարաչի կառավարիիբխորձելով Թէ՝ վանքինարեւկրըդտնուող նի թուրթ պեյերը Սատուտծաձնի, ու կր Ֆոտին ՁէյԲունիհաւավարականպալտօնեաներուննորչն կբնան սաածիլ ան իրենց վրաններըկր լարեն վրայ ծրիեմն կու զ

ԴԷռ

կաթողիկոս: ու

ա-

Հալէգի կայան

-

բարձրութեան

Վեց Հողինոք յանձնախումբ մը կր ՔՆնիչ յանձնախումբ ,րկբ ՂԻՍԷ 280 չքրվերոյիչեալ դէպքերը: օրականվարձջովԶէյԹ"-Ն տաՁԼեյթուն, չէրբէղներու ցջարգն Յ օր հաբի: տակ Ասոնք ղրկուր Մարաչն մր Հրամանին Հազարապետի Քէղ գաղթականներ եւ Այլ լանձնաժողուվին ճաժբայ կճյք եւ փննելու ճչդելու Համար օրատասխանատուները: բաւին քաղաջ չմտած, ՊապիկՓաչա իր լումբովը ճբկուքը մէկթ էր, առաքենլական-լուսաւորչականներ, հրկուքը իսլամ Համար անոնց գալուն պաոճակր դիմաւոր զանոնք, Հասգնալու «ին 8. էր նադաթոլիկ մբւսր աւետարանականՀայեր էին իրննց զանոնթԹէ նման դէոլթնր ալլեա որբ Ու նրբ կզմանայ, կասածովէ ծւ. վիրաւոր թուրթ Հազարապետը, որուն յարտարարւթիւններուն նւ. կրնանիր իթոբին վաոնիլ Խո դառնալ Մաբաչ: զիոիչպատածշին որ վրալ է ռը կը պատրաստենճիչ տեղձկադիր մբ. Մարաչի կառապազածխատունը, ՁԼրՔեգներր կը պնղնն կրթալ կառավարական Դեռ ունն վարութիւնի սակայն այդ տեղեկագիրը վար դեծլով, իր ուզածին էր: ղօնախը կեդրոնը Թօզլիանց էյթունի ալն ատն չեն իլլար, Րլար պէս ուրիչ տեղճկագիր ժը կը պատրաստու, իրականութիւնը խեզինաթափ չինուած չէր" Պապիկ Փայա կ'առաֆարկք ղաթիւրելովեւ ատորագրելկու տայ բենիչներուն, մխայն րուսլեան կը թոլատրուխ ինել եւ ժբջաժոութեամբ վերջապէս աղաներուն Սարգիս Իֆքնտի չատորագրեր,բննիչներչն մէկր ըլլալով կը բողոՀազիւ ԹՀ ջան մը օր կանցնի, Զեյթուն քւ երթալ պրաչաօնատունը պաճանինը փեր ալա զեղծումբն դէմ Անչարազատ,խարդախուածտեղեկագիրը Համամայն ուրթ Հրամանին կը սկսին իրենը տրուած հւ Հալէպ եւ Փոլի զրկուծնլ"վ նկի վերադարձուի որ րուպեանն ալ եղել ժողովուրդը" Ամչն կեղերնլ անցնող գարմողը,բանասարվել վրա կբ. պարտատորով, գեռ ,ազրադրի կառալարութիձը առը Բատ բ. աղչիվեկրաւաեզարկելո, ԻԱ եւ տեղեկագիրժի զիկել, ոիով զելթունցիք (արդարանան,Վլյօի Փաչա կիները կը դիմեն Պապիկ Փաշօվի կի ննտնն լկտի չարժումներով: «աուր կր մնայ նւ. կր մեւպաչանանկըլալով կր ղրկուի ննսարխա, որ չէրջէզննրը փաիցնք ՋՀՀԹունէն, խ նդինլով կը դանդատին, չէնքը վրան լելով, անչուչտ իր «ետ տանծլով չի կառավարական իրձնջ էրթաշ կոտոր զանոնբ կը սպառնան կառակ պարադային նւ. 800 զինութծ իչատակը զեյլժունցիներուն եւ իբ պատմառով կոտորուողը Թաղի Փապիկ Փաջա զարնել կու առար օրծննալԹմբուկը չէրբքվներունընտանիքներունսրտաբուխ օրնութիւնները: պաշարելպաշտօնոստունը գլուխն անցած,փորոչէ գիշնրանց Հրոսակներու Աղանրը կաղագնն, կբ մփջամածն,ոբ Ք. ՀԷՐՏԷղՆերը կոտոր նոր կարդադրութիւնննը.- 1829-ինՍուլթան Համի» իր Հայաչինջ Առտուն կանուխ կը «աար գոնէ ցերեկը Ճեռնարկէ իր ծրագրին: իրագործելու Համար Հարկ կր տնանէ ատեն մբ սպասել ծրագիրները էւ առաջարկ զիրննթազատ թողուլ, 8Քչ խաղաղու պաշտանատունը ճւ. ժամանակաւորապեասիրաչածիլզէլթունցիները, ուստի իրատէով մբ վը մերժեն, ԳաԹնամի անցնինձրթան Անոնջ արձամարձանքով մբ Գոլոէն Զէյթուն կր ղրկէ Մազշար փաչային Նուրեան իֆքնաին, ըլլան: Անոնջ փոխանակ կէ որ անձնատոոյութ պիկ Փաչան փիառւացար որոնց կր փիանանՀալէպի Հիւոլաւտումթ Դեմսայոեւ կիԱնգլիական Թոյլ չի տար օրէնքը նւ մէր դուռը բանալու, ըլլալու անձնատուր կայսնրական կիկիուՄկրտիչկաթողիկոս Բէֆսիղնան: Փատուխրակները կջ ԷլաԺԻՆ Տ» մօշակօֆին Հնազանդելու բսին, որ մենը ճնթէ կնավուրին եւ Փաչայի զինբը կը նչանակեն ներում կր ՀրատարակինՊապիկ այսպես գորՀնազանդ էինք:Հրամանմբ ունի՞քջկր Հարցնէ փաշան, նախագած: Ժողովուրդին լբողոթին Զէյթունի քաղաթապքաութեան բերանն է, բանլով ներսէն մեր Հրացանին ծելու Մեր Հրամանը ընթացթ տալով տուրբթեինալ կը պակսծցնենեւ խաղողի այդինեանուն նրիտասարդ մը կ Հրացան ժր կր արպեն խօղճեան բչն թմածաճօրձն տուրթ գանձելու դրութիւնը քֆնջելով,տարեկան փաչան։ Շէեթին ամն զարնուխ Ու աճառ կրակ (որոտայ Պապիկ մբ կր Հառմիանուագ դաՀչեկանիտասնորդի (Աօչիւր) տուրթ մէլ Գաչարողները կողմէն դնդակննրուտարափմի (ը ակսիտեղալ: տաքն: ՄազձարՓաչա ընդչանուր այդ ճաւաբոյթին բանախօսելուվ, ք ուրիչենը դուռր կողմէՆ չէնքին տանիջբ կքլեն, կր ֆակեն, պատածածանկարդութիւններըկր վերագրէ նախորդ լուրթ պայտօնծալիտոչթէն8 կի սկսին անխնայ կոտորել: Հազարապեար կոէն, Ֆերու ապեվարութնան, աակայե չի կրնար նոյն ատեն իր մաղձը 280 չկրտեկենրէն Հազիւ 8 Հո վը պոռալ արդու Ք. «Թեմ» ներապանը ն. կրէ վնրփապէս--«Ռութ ալ (իչ «ղբ (Թոյն) չէջ, եւ պատմէնհղահր Վէյսի Փաչային: ողջ կր մնան, որպքազիէրթան չնա գիծը Թէ՝ Թագաւորը գթասրտությամբ ձեզ ննրնց, բաց ԲասիլոսնանՄ. կարապետաղայինտունը կը տարոփ Հազարբապեար Համողեն դէլԱստուծ կբ ալ ապիոի Խճրէ՞ջ։Փատուիրոակների երկու չէրբէզ պրարտօնաշթյուԵւ այխտեղդարմանունլով կրառողֆանայ: (թրչլա-,մնրանոց) մբ չինուվ' Հիմնարկութեան Թունցիննրը որ զօրանոց նւ կբ Հասնին մինչեւ Գաղ ԱԻ նքն` Թեազլենքտունէն կը փախչին մեծանուն «իւինրի կր մեկնին, նորբնտիր անդի կ'ունենայ, Հանդէսը էւ այնտեղ կը սպանֆեուին: աասկայն բիչրի կամժուրֆը ու

Գէ |

է

պածպանոււմբո խաղաղության Խոձճեմությոաւն յանձնելով դայմագամին Մկրտիչ կաթողիկոս զօրանոցին առաֆին փարը ինթի կը դնէ եւ «Լաւ չուած կշռ է. մով Խերչն ժբ կանխազգացու կարծես քսակ

դօրանոցը իրօթ ձեր ցօրքերուն ամար կր չինուիթ: Հրճութինը կաւարտի, 800 կանոնաւոխպօրբծր կբ տեզաւորուին այնտեղ: Այնուծնան. Հինդ տարի, առանց կարծւոր միֆաղէպի,խաներկայութիւնըդիւրացուցած դաղ չիջան մի քապրի Ջօրքերուն Զէլթուն: գիոցէթ

որ

Հրղեծր, որու միասին Այս աղխիտալի 1884-ն ՀրղդեիՀր.Ճախորդ էջնրով անցողակիկերպով խոսած ձինք, Մուրչննան Թաղի առած է կես գիչերին, Եզէկըէլեաններուլարդանոցէնէ որ ծաղում ձրբ ամէն արդ խոր բունի մէջ կրըալ: կր մոխրանան Զէյթունի (Թաղի կձար կ'ազատի: չորս թաղերը, միայն Շովրոլեան-Աօցպայիր մ1Փ վնաս, կը փճանան իր դոլբերն ու Ցլթունցին կքնթարկութ Հետ, այրին նաեւ ամբողջ ձմծրուան պարէնը իր բնակարաններուն մատնհանները, Թանկագինանգաննըն գրչագիր-մճոադիր հկեղեցիներուն եւ նաւ ուրիչ նման Գող Վասիլի Աւետարանի որոնց կարգին նաէւ Ֆտվ Հնութիւններ: Ազգային օգնութիւն կր Հառնի, կը տրուի Եւ Զէյթուն կը վերաչինուի նպաստ: Փաչալի ձեռքով կառավարական եւ 2 եաեւ Ս. Սատուածածին Լուսաւորիչ Փու ատենն: կր չինուրն կողմէն Զէյթուն կր Քկեղեցիները: Պոլաոլ Հալոց Պատրխարթարնի ԳույումճնանՖպատտարաչխուլթան ղրկուխԹալասցիՔերովրէ Իֆէնավխ Համար, եւ բաղաբին կնդրոնը, Ս. Յակոբի եկեղեցիին տեղր չինել Տէտէ Փաչա, ՋէԻկու տալ փառաւոր վարժարանմբ. Նպաստարաչխ դժուար օրերուն կր սկսի նեղել Թունի այդ վիճակին մէջ այչ տուրբ պաՀանչելովանոնցմէ, այլն աարգինցինքը, կրկնապատիկ ոարկութնամբ Թէ անոնք Հրդեձլն չնն վնասուած, մէկ 4եռքով Խեղճ դիւդազի աուածր կարծես միւս ձեռթով ետ առնել կուզէ Եւ վերապ" կբ «արզքն իրէնց աղքատ վիճակը,սակայն ի զուր: անուն բաց երիսւակբ ատբպուինըմբոստանալՇաժբքշիչեանՓանոս առիդր մր դլթաւորութեամբ, ոբ՝ որպէս ջաջորիդՓապիկ Փաչայի էւ թչնամի գիչընկերներով կասպատակէր լնոնձըը կր պարար իր Ցուհիս 24-ին, զօիթ կը դրի դերբի, Տէտէ Փայա Մարաչէն առպատաժբութիւնը զսպելու ճամար, սակայն զօրթերըկի պրալոոուին, ձւ կբ ստիպուբնՀաչտութիւն կնրնլ գոծացում տալով արեգինցինքրուն:

Զէյթունի

ու

|

Ջէյլքունի նալբանս Օսմանի սպաննուխթզայմադամի ՍալեՀ Իֆ. Մարաչինախորդ կառավարիչ Տէտձ

Խոր

նոր դայմագամ Գատիի Ջատէ Գֆատիի եւ. խոչեմութնաժբ պէլին (ր պատուիրձ որ` դէյթունցիները չնեղէ ՀՔ: բենլով կր վերաԱյս կարդադիութիւեները վարուքանոնց նոյն Հազիւ Թէ մտւիիս կ'անցնի, Մարաշ Բո պաչոօնին: դառնալ 1800 տարուան Սեպտ. ամսուն Զեյթուն կբ փոթորկի Օաման Տաւուչ անուն թուրթ լրբոնսի մբ սպաննունյովը: մբրաեսութեամըկր դրան. Ֆոյն պարտօնու| ան էր, ԶօՀաճըն գացածք. վերադարձած ղր

առւբթիԲԻծնց Հաչւոյն: իսկ

էր դայմագամին Հակելու գործը:

էւ

Հխտ բնրած Զէյթունի բոլոր ՀրոպաչոօնովՄարաչ կի ղրկուխ, հր ՀիոսակապետՇամ թէ ռակնձրունկայսերականՆերման Հրովարտավը, չիչհանը նւ անոր խումբն ալ սիրաչաձելու «ամար իւրաքանչիւրին 10-45 00 միճիավյէդրամականնուէրներ կի բախ: Թան տաճկաբնակ գիւղի նբ յանձն: անոնց, որպեսզի անոնք գաւաքնն տտսանորդի -

այս

ՍայէՀ Փաչա

ծան եւ կառավարխչի աստիճանով փաչայութ Փաչայիանղ 1870-ին

փանոցէնիր 4րովբ, Ջէյթունի մեծ գնրեզմանոցիվայրէֆքէն Պաղ (րվորի ճամբով Զէյթուն կու գար ադ: ԽաչվերացիՄեռելորի Երե, ցնտխնքիատենները:կր Հասնի ան Գաղ Աղբիւր, «լե կուչաբլցին կառնչ եւ ձին հատած կանցնի Պաղ Աղբիչրի տեղ իր առպանաթը մինչդեո զառիվարէն րոֆ ատքն Հին չնԻ Հնծաֆ, ալ կամուրջը սանձն թաչելով Հասած էր աղբիւր Աչնան այդ օրերուն Գօզպայիր Թաղի ժողովուրդը, ՂԻՒՑԷ բոլորը սպգիներըմեկնած կրային Քրննց չամիչչորցնելու եւ պաստեղշինելուՀափար»Մրնչուեո ընտանիբննրուվ ՀամբէլիլչքանիՀրոսակախումիի,որուն անդամներն էին Քիւզէլնան Մեծ Պազարը, փոքր Ղապարըե. Տեճինց Թօվայրն տեաղջն ՓաՖուր, Օսմանը կը Հնտապնդէինսպանենլու Համար: Այղ օրը Խաչի Մուելոցի Երկուչաբթին ՄուրտենցԷօրթմէն (րան գոց փողոց) նր աղասէին անոնք, Օսմանին՝ կամուրջր անցնելով Իօրմէն մտնելուն, որովչետեւ նախապէսիրենց լուր նկած էր Թէ Օաման զօրանոցն է ձ. այդ «ր Զէլթուն պիտի գար Օսման կանցնի կաժուրչըբ Սիախւծանցտան քովէն լառաջանալով կը մանչ Մուրտինց կիսամութ ագազէն Փանոռր, Ըեփր Մ 8, Հոն է միայն Ֆէճինց Թուվիալն գործր եւ կր «6կերները, իր պնդումին վրայ հրեն (ր մանձենն ռանան։ Փանոռ Փաչելով անոր 4իչնվար կը ձղչ Օսմանը, իսկոյն նւ «ՎԱՀն առաջին դգաչոյնիՀարուածը կը մխրճձչ անոր փորը եւ զայն իԻօրթմէէն,Մարանհնց ախոռը կր ննտէ, ճիչդ մեր տան ետեւը, միալն ազիւաէ պատ մը կը բաժնքի մեր տունը այլ ախոուէն: ՓաԽոս այնանը գաչոյնի 12 Հարուածննրով կր սպաննչ Օսմանը: Աաման, մչե մէկ դաչոլն մխրճունլուն Օսման Փքանիւա էճուդ ծւ Հ«խտոմ» բանլով կը պաղատիխ, արլ ձայնը մայրս յստակ կերպով կր է ձայնին կբ յաջորդէ «ըմնր տան մէջ, պատինմէջէն ու

ու

ծւ Մարաչ ծատտատուած ճւ էր որ տեղի կունհննայբնիկ Այնթապցի ընկերները ղան դիակը կու չմարած, Արծբ 8. Գարխագնան) որեղիւնը կը լոէ: փնրագրուտծդպր մբո բժիչկ Ապուճանի(Տոքթ. տանիլ քազելու Համաի թուրջերու ձորակը, կանցնին ե00 Քարբոառելով պյթունցի մանուկներ կր մեռնին ֆաղիկի բուն Համամայն Թթննիինմօտ, Պօղոս Պեորոսի կամուրփոքր ղապրլիրը:Սիւմինինց Սակայն իրաղզեկներուվկայութեամբ այս կր կ թժանան թունաւորպատուտուոն: ղ դափթիէները մեֆ սակայն եզերքը» ճամրուն է» անցնող մավավան Համաճարակիմր, որովծետեւ յիլեալ կառաՍր Հեուսվերադրուի կբ թողուն եւ կր Հասնինվբան, Հրոսակներըդիակի բժիչկը Հապիւ Թէ քանի մր մանուկներ պատուաստած, 12 վէրթերէն կաբելի էր ենթադրել վարական վրալ նան: մարժեիե Լրտեսին երբ կը աքսնէ Հիւանդութնանծաւալումը, կբ դաղըքցնի պատուաստելը էր զար սպաննողը: Մայեձ լեցուած վրէժխնդրութեամբ Ք էչէճեան որբուն Թէ եւ կը վերադառնայ եպ«Արաֆնորդ Սարաարնտ Մարաշ: կբ Հասնի Զէ թուն, սաստիկ զայրացած վր եւ Փաչայ այս դմոլբին Փատրիրաբարանրբողոբելով ՍալեՀի կը Հեռագրէ ՔԲ- Դոււ մանձնուին: Հրոսակեները ոի պածանչէ կր կանչելով, հրեւելիննիը դեմ, Թեպետեւ Մալեճ Փաչա պաչտօնանկ րլլալովԻ ու խժդժութեանց հր Ըդնծիները,որոնք արԲ. հուր գոնել աակալնՇ ամբէչիչհանն Հրամանկր ստանայ Տէր-Զօր մեկենլու, սակայն կր Հեսագրծ նուէր դրամ բայխնլը պարզ իրենց թէ էին զգացաֆ ղէն նախապես կի Խիիկսյաքեէ Զէյթունի եկեղեցականները, Դրանեւ ուովարար նահւ թաները Թուրբ դիւդր իրենը տրանաձւ ֆուղակմրն էր: ինչոյէս ֆոնուզի Բարթուղիմչոս Վարդասըհոր,ոբ Հողային ամէն վայթկեան Ինչոլէս Եւ դիտէինԹՀ՝ ըոոնսնձր դնել: սակ մադրութնան Համար Աորանա կի պտնուէր, ինչ որ Ինդրով ժր դատավարության Եւ անոնց ալեւոր, Օսմանը, որ Զէյթունի էին, վրալ Հ ետթերուն իրենց խնդիրներովամբաստանվ:Բ. Դուռը կարեւոփայանյեղափոխական Վերիան «ծա մբ պարագաներուն զէլթունցին եւ Հալերձնըկը խրաէր բութիւն կու տայ խարդախ խաչային զրոլարտութիւններուն Փանուր, մանձնել ժերժեպին Զէյթունի երեւելիները ծւ Հխատգրին տակ սպաննեցին: ծրաման ձերբակալման ի սրառթամվխան գրգոութիւններուն 1, ան ունի իր պլաշտօննաէրկար 4նոջբ էւ բաէլովԹէ կառավարութեան Բարթուղիկր 4երբակալուին դէմ, էւ Շամկարձակէհկնղեցականենրուն կարող է զանոնքբոմնքլ պատժել: զինուռրականութինր, Խորն որ արդէն բռնուած նւ բնրուած բանվատ, ռուրըէն մոս Հայի էր Փապիկ Փայայի դառնացած մբ անսակ թլիչեան որ արդէն տարկուած էր, նանւ Առաֆնորդչկարապետնպս. Քեչլճնանը, Գրայլեւս կարելի էր որ Հետ Հաշտուելուն, Ա. բճեյ. Ղազնանը, Տ. Դեւոնդ Քեյ Տ: թուրջ կառավարութնան չյաֆողեջաւ: Վիղ- Ռւկերիչնանը,նչան որբ խորամանկուլիւնով Փոշուտնաննլով Վեռթիչնար: ՍայէՀ կիչր(անբսնանՄաշձռեսի ունանձանը, ՄարտիրոսԱղա Անդրէասնանը, գլուինանցած, 24 Անարովին դօրթերուն գտնուած Պօզօղլեան Ծարութիշֆր, Զէյթունիզօիանոցը ՄաճծասիԳչորգր, Թարութիւնը,Մէրկէնեան ապաստանածէի վրալ ուր եկեղեցիին Ս. նովչանչա ծւ չ ալ կբ եղիսարէթ անուն ՄօզնանՓանոսը, ՖիբացունանԱուուածաատուրը ժբ թափեցին կրակ Համաղարկ այնպիսի անոնք Հիոսակները,բայց մք «րիորդը, ընդամէնը 63 Հոգիչ որոնք Հալէպ բեբունլով կը դատուին, ուտտ տալով ատվպունցաւ կոր բաւական ոբ վրալ կր դատապարտուին, Թուրջ զօրքին ոմանքՏ. ոմանք ալ 15 տարուանբանտարկութեան ետ Քիչ չնտոյ Հրոսակներըկբ Քաչութը քովն եւ դգերեղմանոցին մէկ ջանիննրը մչոնջննականԹիապարտութեան Տ. Ղեւոնդ ՔՀեյ. վրայ եւ այնտեղ դտնուող դօնախին չէնջին՝ կառավարական մաՀուան բորձակին Հայպրբկուսակալը տնսակցութնանմբ կի դատապարտուի: Թուրք կառավարութիւնը աար քարձավեն: եւ Բոլորբանտարկուսծները ճանապարՀածախսդիկելով Հալէպ կի Հիաւիրէ պատրուակով միգ: չունի ընդանուր որբաթնցաւեւ ամանկլովԹէ զէլթոոնցին ո ոռնուզի վանբին վանաձայրը՝Նիկողայոս եպս. ն. կբ բանտարկ: ու ձախ ձնրբակալութիւննքր աջ Ընծբ սկսաւ ականլու, ժբ կոփ Զելթունի Ա. ՓՀնյ Ֆ. Ղազարի որդին Սմբատ-բիւրատնա, որ ու բանտարկեց" բոնքց Երեջ Հանդիպեջաւ, սր տամբաննըը որուն տարի Սամսոնի իր բացած դպրոցին մի պայտօնավարելիետքը, միջեւ տեղի ունեցած կրտեւած ժամ էր Մալեճի եւ Հրոսակներուն կնոջր եւ 4 տարեկան զաւկին՝ Հայկ-Լեւոնի Հետ Զէյթուն կր վրաեւ Հանուխլբ դուրս եւ բանտարկնալներու դրաւուիլը ռիւր բանտին դառնար,կր ձերբակալուիԵարվուցի մէջ եւ կը տարու Մարաչ, կնչ պլտջ էր Ի ուրեմն քնքզինքը զգար կը Հոն բանտինմէջ կր ծնն իր երկրորդ որդին`Վաղիճակ: Փաչան պարտուած Աժրա-բիւրատ էն ալ բան եւ 4երբակալութիւններ պատածական եւա նէր, ալդ մասնակի Թէեւ ոչինչ (արելի չար բէտիֆ պլաՀեստատնն- կր տարուի Հալէպ, կր դատուիխ, Անաորուրնի դուրս չէր դար, Մարաշի Արվիտտանի, անոր ծայ մբ ՈՐ Հաստատել վրան, սակայն ընդծանուր դատախազը` չրջակայ Հայ գիւղերը Զէյթունի աւերել սկսի կր Հոգիով նւ ԻէՆ բաւարար ուսուցիչ ըլալի չանչալի եւ մանաւանլ զէլթունցի իրաւունք մաչժետականնենրուն եւ պաչարման 5 տարուան բանտարկութեան վիճակվայտարարելով դացան մբ Համարելով,կբ բաջֆողի անն ննքն նւ ինչքի Վբր Այ կնանթին կու տայ զէլթունցիներուն եւ

ո-

ու

ու

տարին կացնելով միոյն կոսզատբթ բանտն. իսկ ժիւս բրանտարկեալներչն ոմանք չդիմանալով բանտային չարչարանքներուն, կի մնոնին։ Անոնցմէ ժէկն էր պոլսեցի Վրթաես վարժասիա: Սժրատ-րիչրատբանտին ներսէն իսկ կբ լաֆոզի գրութիւնով մր մինչեւ կլատաթոնիականչրՀասցնելբանտարկեալներուն Քաչած չարչարանքների Բանտարկուածներն 5 մնծաւորնեձր 500 Օսմ. Հեչուն ոսկի կաչառթկերպնելով, աարի կէս բանտ սառվլելէ իրենց ինտոաոչվերջապես կր րաջողինզիրննբ եւ իրենց Հետ նաւ կերեերէն Հողի բանտէն ազատել:Ոմանք ալ ժամանակ մր բանտ ու վազատին1896-ին: մեալէ ծատթր,ննրման կարժանանան Զէլրունի աբղ տադնապալիչրիանին, երբ եկեղեցականները,5 էբաննքու մէի բեւելիներըԼ իրենց Բնկերենրը ճբ տառապէին Հալածանջները կր չարունակուէին։ 1893-ին խոառութեւննեին ու ԹէվֆիգՉՀ անուն դգայմագամմի կի կելնջէ ժողովուրդը անօրբնակ աղդու բողուբներուն կերպով, սակայն Մերտիչ Քէֆոիզեանի կաողիվուս վալ բարձրախտարարպաչտօնանկկրլլալ' Ֆեկնց Թուգալին աղուն Փանոսին ապաննուիլը-1802-ին նռթքն մթագնած էր ջաղաքական Հորիզոնը. ԳապիկփաՓանոս սակաւին Իր Հարազատներովկբ չայէն տետոլ Շամքէչիլեան չոր լեռները: կառավարութիւնը մտադրած էկերզայն ժկջտծղէն վոՀժմակիմր եման էքանը մբ, Հուդ այունոդ վերցնելեւ էիոնսներու տեւէն ինկած էր անոր նւ իր ընկերներուն, մանաւանդ Օսման Սաւուչ լրտեսին սպաննունն լետոլ Հետեւողականօիէն(կր Հետառլնդուին անոնք: Օբ մբ դալժագամինլուր կը Հասնիթէ` ծամբէչիչնանիրՖկերներէն Օսմանը սռպանհողՓքճինց Թուփալինտղան Փանոս Զէ եւ ժամուն տունն է իր մօրը եւ նոր Հարս է Թուն ծկած նոյն այչ մօտն ատենն տուն է: Գիչծրը ուչ կնոջ նկած էր եւ առտուն լէր եւ Էն առաքՏչչնչհրթալ կրցած արչալոյս մնացածէի տունի:Ֆատած էր ան օճախին չուրֆր, մէլ մբն ալ տանիքէն ոռտբիձայնծր կու դան ականջին, մայրը դուրս (քէ բապօդնայսրածր եւ րան չիմանար ներս մատնելովաղուն կրէ Թե մարդ չկար վերի ԴՐաՑինրը թարխանա փռած են, եւ թերեւս կատուներ նն որ թարխանայի ճաՇաղերուն տակէն փախած ատեն ոտքի ձայլներունման բթնիիտոց նեզին։ Այո"(օսթերըբ դեռ չլրբացուցածպառաւ մայրը, Փանոս գլուխր վեր բնէ եւ ծլանելոյծնէն վեր կը նայի ու աչա մէլ մբն ալ պումպ Փանոս ճակատն զարնունլովարեան ճաՀրացան մբ կբ պայթի պաղիջներու մէջ կխնար Ենիտիւնեան Նազարէթ, որ զափթիք ոոտիկան էր, Հրացանը երկնցուցած ձր այլ վայրկեանին բովխնրիկն վար արձակած Գեղակըմտած էր մէկ աչյէն ծւ ծոծրակէն էլած

զայն: Այդ սուսաաիւնել

ու

իմ

մօրա ժայրը)Թուրֆանտան, ոի ապաննուող փեոմայը(այսինքն

Փանոսին մօրաքոյլրն էր, փութացած այրի բրոջը տունի ծւ դատած էթ պայն եւ րի Հարսը Փանոսի անչնչացած նւ արեան մէջ անճաՖաչնելիդարձածմարմինը Մայրս պատմած է ընծի պատանի ըիներուս Թէ` Փանոս Օսմանը սպաննելըն լետոլ, երենմն ուչ Գիչերնծիը կու գար մեր տունը (որովծետեւ Պաղ Աղզբիւրիգաժուիտունի մերն էր, Զէյթունի եզերքի չէն ներո մոածիդ պէս առաջին եւ Հետեւաբար Հետապեդումիմր պածուն գիւրին էր փախչիլ դէպի չավ, կերակուր զուտէր եւ լեոները): նթ մնար ան կս ժամու պար հղած պաչարն ալ մայրս կր պատրասաէրեւ անոր պարկին մէջ դնելէ յետոլ (բ Հեռանար: Նազարէթ Պապին Փաչալի ծղբույինէբ: 0ամանր ենիտիւնեան սպաննողըսպաննելուն Համար Ջաւուչի աստիճանինբարձրացաւ,իսկ եւ սատագաթ պատուանյաններով վարձատրուած մէճվխաիէ Սուլրանէն ի րոտ Աղլաոիք:ժողովուրդըչատ գէչ ազդուած էր Հերոսի սպաննունէն, սակայն չէր ուզած չարունակել եղբայրասպան կոխւլի Շորվելեան ԳաղպալիրԹաղն էր քնչպչս Շամբէլիլեանը, Ֆոյեզլէս փոթր Տէճինց Փանոսի եւ ամբողջ խումբը, Քիավէլեան մենծ տա-

ու

Միխա յնենը Թռփայը, ՓրչբճԱւոիֆի, Սբալուծնը Ղաղզարների, Փանոսը,

ոթոնք բոլորը ՎաբանենքՍարբատուիը, ին եւ կրնայինչատ: բան ընել:

ու

ու

մէկ ժէկ կատաղիվազրեր է

ԿԻԼԻԿԻՈՅ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ՄԿՐՏԻՉ ՔԵԷՖՍԻԶԵԱՆԻ

ՀԱՄԱՐ ՏԱՐԱԾ

ՕԼ:ՅԹՈՒՆԻ

ԲԱՆՏԱՐԿԵՍԼ

ՆԵՐՈՒՆ

ՍՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ

համար տարած բանտարկհալներուն Զէյթունի կաթողիկոսի Մկրտիչ «Արաքս»թերթով Աղեքսանդրիոյ ժամանակին

շուրջ աշխատանքներու Ե.

Կերի «ոգոզուն ուսուցիչ ծարութիմը Ոակերիչոոնի Ծարփուզի ԲԻլիագի՝ "րո կողմե լոյս տեսած: լօգուսծաշարտեճ Գ.

քահանայ)

տեղեկութիւննե«Մարաշ»հատորինմէջ ամփոփուած Գալուստեանի զրոն հետեւեալ ստողոիր»: րեն, մեր այս գործին«2 կ'արտագրենք առնչութեամը: ազատուելուն Օսմանիեւ Զէյթունի բանտարկեալներու

աար հան |

ըրոեժելուկէրթալ է. Փրկիչվանքինինութիւնները, Շուման գաղտնի իրի Թէ պօրանոցիՀամար կը չինութ ծղեր' Առաջնորդ Սրբազանը հ. 0աման վ'ուրանաշի Ա աեղեկանա, Օամանը կը Հարցափորժ ման եւ 68Օամանի որ Հրէ անպատուարկր դործ կազդարարուի որ

զղջում : Ար» Բա ՏԱ անմ ա Ք17 Փատիր Պէյ Հեռադրած՛. ՆՄ ... ՍյեՀբ,2ոոա" չիննն: Փաշան կախումով, ժբ կը Թունցիթ վանքին մէջ զորանոց Սուրէննան իլխանին 4արածը նախ կվ Ջէյքուն վու ՛. ճ, վանքը, կր տմանէ չինութիւն . կրթալ կայել լոլ եւ

:

բնա

ճւ

գայ

կարապետիաոը. :

Ծպիսկուու մէի Ասաչնորդ շրիափակին ն. փայայքն վտատում կառքն ւսաահրեն զինքը եւ

ԱԱ

Շամբժչիչնանըկր ննրոի է եւ Մարաչ Սամանր վարվերադառնայ աա ր բոտոլ աար Օսման էւ դայտագասը կր դառնայ լտնա: Օմանի խորամանկ ձատրելովկբ ղիկէ ՋէլթոՖ: Եւ իլզաձեգրունՀեռ. Ալս մոլխանդ: մազան ԷՀաճելի ութ օր առաջ, Համբէյիչնան արգէն կր վճու անոր առալով,կաշխատէր վերադառնալէն ցոյց բնքզինքըչատ ժողովրդական ածը Օր ժթ ԶէյքունիՖածատակ կոչուած աղզէլթունցիներուն: բԻեւնալ նուան. մենք արդեն մանրամասնօրէն խէլով «ղի Օսմանիսպանութեանսպրարադանքրը բիւրին դլուխը։ մի բանի քրխտասարդննը 8. ուրիչ ականատմանքրու «մարդո ՊԵՍ ժամանակին իժ մռրմլա Ֆար ննք, վնրկալացուցած գաֆութթամբ ՎԱՍՏ կըձքըն գարմդամ զիեթն ալ 4ը Հիաւիրքն, արդ մասին ինձի պատմածներէն: անցնելու ատեն կը տէանէ դզիրննք,որոնք նուագող քրիՊաղլամա Սալիձէրբ կր լոէ 0սմանի սպաննուիը, կարեւոր քիւով զօրթերով ու ինք ալ կր մոնէ անոնց մէչ: խումբին կ եւ էւ ոեւէ տարբերութիւնչուվը մեռնարկչ դալ Զէյթունի վար Զէյթունի այդ դէպքերուն տասարդը՝հի իր տարազով լեզուռվ փաչայինբանակ Հանելու լուրը կր Հասնի Մարաչ ուսուցիչ 8. Ո.մբն էր Հայախօս. մկը նէր միւաներեն, Օաժան անունով Թուրք կերիչեանիմիջոցով եւ կը Հաղորդուի Մկրտիչ կաթողիկոսին իր տանիմբ անութ լոգ մբեչեւ այդ ժամանակներըՏԱՍԹուն բնակող կաթողիկոռըէւ ըեՔկրխան. ԱնմիջապքաՄարաչ կց մարանոցը՝ տաբնան,«կերցչ Հնչակնանթ ֆագումովթուրջերէն: երբ գլուխները(բ կերակցութնամբ Մարաչի էրեւելիներգն պետական յանձնառու ՏԱԳՎմիանծրը:Փայմագամ՝ միկը' Անոր:կը մազնակցին կը պոռալ ազաներեն ԷԹ էֆլնաիի, դատարանիանդամ Գորգ Էֆ. Մուրատմանի,վառնուագող Սամանը, րուն ի ինչիս Թամպուրան ալ կը Փավաձարկ, (Բիւրժ տարան Արթին Էֆ. ֆելապճեանիեւ կաթ. փոխանորդ Տ. 8ովփաչատըն: մեկն ալ Յաման մրվտատարգին պատասխան կ'երթայ Հեւագրատուն եւ կր Հեռագրէ Ս ՔՀԵյ. Վարժապխոոծանի Կ«էյթունցիբ «ն «թ տիր, ամմա Պէրթինլի օղլու Զէրթինլի տիր» բազամ Սախտփաչայի թէ Սայլիճփաչա անչատականդեսք մբ «յաԳատիր Պէյ նրբ կիմանայ Թ ծ. փոճախ): «րն սլ «թ (բ Հո արրուակ բոնձլով, բանակով մր Ջէյքունի վրայ ելած է, ինչ որ որովչքանւ զայն պադլամաՖուագողը թուրք մըն ծ, ուրախանար կայսմրականկամբին Հակառակ է, ուստի կը պաշանջչ ՍալիձչՓաօր քոքը կը աֆ իբրեւ լրանապիտի կինաց գործածքլ։ Քանի մը նւ չայի պաչաօնանկութիւնը:Հեռագրին օրինակներըկր ղրկովին նաեւ խոստանալով սվաչտօն, եւ կ'առաջարկծ անոր լրոնսութեան զինքը, եւ պետականմարդ` ովՀ. ԷֆՓառտրիարջ ներաս Վարժապրնոնանի ի ոՐէ՞/ կջ վարձատինլՕսման սկիզբը կը դժկաժակի, տական եւ Ֆոնուզի Առաֆնորգէն Զէյթունի Նուրծանիի Յաջորդ իսկ կը Հասնի Փամբէչիլման Հաւանի, կլմանան զէյթունցինք, լ"«րԸ եւ Գարաճենց վանաՀաչր՝ Եպիսկոպոսն գիր մի (ր Հասնի կացութնան Ն իկողայոս Փանոսին Սխածուննց Փանոսին, որ իր երկու ընկերներով եւ դաման խնդրող: ժարոնող անմիջուկան մածուան դատապարաուռֆկիֆութիւնր Հեւո Է բացակաչութնան Առբատուրին պէս ներնջ օր լաջմանաժաժ Սալ փաչա ՋՉէլթուն Հասնելուն Ն ու դարձած սաոուծասլը էին չրջանիԹուրջերուն Հր կաւավարութենի "

րատոր առոաաա

Պրո

ո

ո

ներում չիչքանիեւ ընկնըննրուն

Խոր իւ

բնընը տար Ե

Հոե Հաա «րան

մեա

ա-

տա

տ-

առտու

յանձնելուՀամար: Զէյթունի մեծերը ըսած Հայի Սուրբը կի պատժէ.էի ապատամբները նւ ուզնը իոո.չնն է իրքնջ գործն իր Հալէպ, նդր. բանտ. 6-18 ժունիս, 1882 էրն ԹԼ զանոնքՎերբակալել կբ ժողովի կանչէ գիրթ ստանալուն, ագ կտակ 50 Հայ բանտարկելոց նրւխբ Մղրտիչկաթողիկոս Խոր«րդարանը: Եկնդէցւոլ Քառասուն Մանկանց Մոնջ, Ջէյթունի լերանց մէջ ապաստանածՀայ ոզւոլն Հարաղատ ՄարաքիերեւելիներըՍ. Հեսատլրաստուի կր մբ Մարաչու կառավարիչ Մու Հառիմէւտ բանաձեւ ճաքը ՍալեՀ Փաչայի Երկար խործրդակջուլթենէ սերունդները, փաշային ննրկարացնին ՎԻ"ի օրով վանքերն, եկեղեցիներ: նւ այլեւայլ վայրերէ Թեւճալ իմաստով,ինչ որ զէլքունցիթ բռնակալութեան լրանալէնհտջր- «Փաշա Հազիրէթյէրի, դերեվարնալ 1890 Սեպանմբնրէն բ վեր բրանդաւագրութիւեննրու գրեթ օրուան պարժանաժամբ ձեոմժեք մեր քւ Համախոչները տարկնալ,ամանըի մած, ոմանք ի ժլանջնան բմրղարգելութիւն եւ խաֆիէ Օսմանի ապաննիչի տոր եւ ի տասն անկարելի տարի չղթայակիր բանտարկութեան Խրաստծլուվ, այլթ ի Հինդ, լութ, թով իոնելուհւ յանձնելու ձեր պածշանջը եւ (բսեւմ տ խնդրած Հոչակեալ ինելով ՀանդԷթ4, բկ հէսբ Սայֆքնթ ուղղակի անպրոթ Սուլթանին, անոր չեռրՀը դատապարտծալ, որեւէ զբնուրական առաջ անկէ Հետեւաբար Հալեպիկեզրոնական ի միասինվչտակրեարառձասարակկբ տառապինք պատասխանի պրասծեք կբ ատվանի մաձուան ժամ, ամէն ամէն Ամէն րոպէ, օր, երկունք պատասխանատուութիւնը մէջ: գայիջ չառաջ բանտին դորֆողութենէ բավ Հնչակնանը, են. կիլիչզեան ք. Սովի ընղ նրեկոյս ի մաշիճ մտան օրծասիբրտունք զմեզ պատաֆ ձեզի: կր կանչուխանմիջապէս ուր պիտիպարքնունը,ճանասրարժամանակ,չգրաննթԹ.4` յառաւօտու Զէյթուն Հասցնելու Համար այս Պր ձ4նրբակալուի կր վայրը Հայն Թէ ի ծովու պիտի անչձետանանջ,զայդ ոչ ոք ղիք: Արդ Կեպէ, նրեթ ժամ հտթի ՎվաճՖ ըսուած իթ փաջչան սլաչտօնանկուԹեան տնսնելով մծր կացութեան ազիտալի կերպարանը,վգալու մեր (եՌբովչետեւ ՍալեճչՓաչայիզինուորներէն: եւ երեւելիները չափ առած ԱսվԹէ` մանկարծակի հաջ Հանապազօրեայվտանգը, եւ քաջ դգիխտելում ձի Էւ զեյթունցի վիսունք լուրի Մինչ անդին կբ բնրէին։ Մարաչ պիտի կորչինք լավիտան, կր ժատուցանենք ամմէն մճր միակ Ֆորդը, քաճանաները4էրբակալած մէջ նոր Հեռագիր 4ը (ը միայն կրէցինք եւ կր Ս. Ք. Մանկանցեկեղձցւոյ խորՀրգարանին ինդրուածն առաջի ազգիս, յանուն որոյ կրենք ազսքանտառապանք, կը խնղրենջ մէկ չնորձք, զոր յուսանք էրբ վրալ կր Հասնի Հեռագրի ցրուփչը, ՃնութինՀՔտմծալ տուած

"ւ

«Ի

Մարաչէն դիշլիչզեան աճանգը:

խմրադրուէր

Թէ` պիտի չզլանաթ, այս չնորձեն կախում ունի մեր մխիթժաբութիւնր: Այ", ժաշն անչրաժեչտ Հարկ մրն է, ոի պարտինք Հատուցանել, ե գերեզման բայը այո ժաձր չէ Հասարակքամի բֆական, դենդաեւոյն որ լիչէթ զմնզ սուրբ նկեղեցւոլ իիսծ, բազկատարած կաղներանեթ անղանինվրալ, ցորչա լսէր Թէ տամրաւինկր չնչենը. իսկ նթ: աֆՀետանանք, ինչպես որ արնւի պես (Սքնրեւի,չեորձթ րթ մեր տօանուանն անցնն) ի չարս Հայրննի նաշատակաց, Հանդիսաւոր յիչատակը՝ ԱՀա Ֆախմբութեամբկատարէ 60 Ուլնեցի մարտիրոսացա

Հեռագիրը -«Մարաշ

Մուրատեան, Տէօվլէթնան, Սալնձ Փաշանպաշտօնանկեղաւ: կառավարիչ նորընտիր ՏՖեղւոյղ

Վճձավառին (ուր տուիցՖ: Ք. Նուրնան Բարթուղիմէոս Վրդ- Թադաճեան, Սմբատ Բիչրատի բառերով գրտոմնին մ «Վեղարաւոր Հնրոռըդ իր «ինջնակենասդրութիւնջ էնչե կարգ մբ Ջէյթունի պատմութ ամփո գիծծրով կու տայ մէկ պատկերը: Մձր դրուագննըեւ 1896-96-/5կոիւինլթւտացուած ընդարձակփակագիծմր այս գործին մէջ, քանի մր էջերով բիչ մը Հայի եւ. Հաճոչբով որ: ինջը՝լուսաձճոգի վո ոպասենք կբ բանանք այ ուղղակի գործող հւ ոչ ժիայն ականատեսի, Սուրբը, որպ նս իր արչ Հատորինմեչն գար դլխաւոր մառնակցողի,անգամ մը

ստորեւ կու տնանէթ մեր անուանը գցանկր--

|

Անոնք:ԹԵԼ տեսակ անցուդարձերը: պատմէ մեզի այդ կոիւներուն ծւ կրկնակիօրէնչոպիր րլյան, աակայն այնոլիս մբ կրկնությիւն ծն մեղի, որպէս ուղզակի էուուողի այդ Հերան ճւ Թանկագին էւ Հարազախ" անմիջական դոիւը ազրողի կողմէ նքրկայացութծ հրողութիւններ.օրէն մէջընթուած

Զէյթունի դիդղաթաղարաիիբ-1. կարապետ Ս. Աստուածածնայ ԵսաւՔէչէնան, Առաջնորդ-Վանաձայր ծւ 2. Մ. Փրկիչ վանբքերունՖ. Եչան ՔՏԵյ., 5. Ցովշաննէսնան (Ղաղքան)Փղի Թաղի Ս. Ցովչ. եկեղեցւոյ երեց, 3 Ֆ- Ղեւոնդ ժն Ճէնանհան ՄարաչցիՊօղպայիրԹաղի Մ. ՄովչՀ.Եկեղեցւոյ է4. ԸԷՑ, Ռււուցիչ՝Սբատ Բիրտ: Տէր Դազարձան, ՓօղոթյիրԹադեն, 8. ծարութիւն կիւլվանսծան, ծ. Գորգ Մարկանեան, Է Ց Ստնփան Մողնան, Աուոուածատուրթ Թօղյեան,9. ՍՆացական Թօզլեան, 12. Սհվան 11. ՑարությւնՓօղնան, 10. ՄարտիրոսԱնդրձասեան, 14. 11 Սարգիս (Փանոս) Ազարեան, Փօղճծան, մատտուրֆիրացունան, |

Ղրճալհան,18. Թովչաննէս Դրճայնան, 19.

կարապ Հարանուկնան, Սարդիս Փրւչպիւլնան,18 Մկրտիչ Պիպիչլիան, 22. 21. ՓաայուստՀայտուտեան, Մարգիս 20. Գր/ոլոր Քարլաբեան, Չգ. Առբառուի Քիւվէլնան,24. Սսսնուկ Քիւվելեան, Հաննէսեան, (Հաճր Արթին), 25. Գրիդոի Քիւփէլեան, 28. Յարութիւն Քիւփծլնան 39. կարասքետ 25 Սարգիա Մարտաւուլեան, 27.

15.

Գէորգ

17.

ցովչանեկսՔիսիէլնան, 31. Նազարչթ Վարդանեան,32. 30. Պօղոս Դաշլթնան, Ազալտանեան, 34. ՄիբէլՕդյեան, Մաթիւսեան, ՅԱ. Վարդան ՆազարէթԳրանֆիլեան, ՄանփանԺաԴօստանքան, 3 36. Թաղփոս Մանչնան, 38. Գաբրիէլ 39. Գքրոգ Ջազրծան, 10. Մարութիւն կանան, կիչնան. 38 Սոչրկ Քիիելեած: Ֆռնուղզէն--(Հին Ռ.լեի) Հոաջնորդ-վանաձայր Այորլոոունի), 41. Նրգողագույն եւլո-Դաւիթեան 42. վանօրէից։ Գրիգոր եւ Ուլնեցւոյ Ս. Սանվանոս Ս. կարապետ 43- ԲարթուղիժիաբանՄ. Ստեփանոսիվանքին, վբդ- Ոակերիչեան մ. կարապետի վանջին, 44. Ծակոր մժէոս Վրդ: Թախաճնան,միաբան 46. Մանփան գուղուրոան, Ռուղուրծան, 45. Աքարոս Պուղուրճան, 48. ճմարությւն (Սարոչգիվաճառական), 47. Սարառնտ Փարթամեան 49. Յարութիւն Վանչսծան Աափաճըչիշդչն), Փետրոսծան(լանեցլը, Աափաճը ճ0. Եղիսաբէթ Վանչահանչոյրը,

գիւղէն):

Բենտին մէջ նաշատակնեալթ-(կ. Պոլածցի),2. 1. Վրքանձս վրժա- ԳրիդորեանՎէթանուրի 4. ՕՀան Ցատութահն 8. գարաետ Թազյնան, Մբնաս Պուսուվնան, Եկանետն, 6. Խաչուկ Տատուրնանչ ծովա 5. իսրոոյէլ Մինասհան, Բ

(եքոլ

Ցոլաեփնա"

եւ եղած է Յակոբ Մանուկեան Հաւատուրաց Բանտին մլ կոչուած է Մուծամժիա Ալի' տան50 որջ ի սրածու Այս է կակ եւ վիչատակ բանտարկելոցս, լերկնաչինզլաակագին փոնացեւ մաՀուանց,սլիտիբնւեունկքականողիքս էւ զուարթ պիտի աւանդենք մեր Հողին, եւ հ Տ. մծբ Քթխատու գոՀ առ (էշ մր կտակի գոլով Թէ՝ ազգը պիտի դործադրէ կվա վատած մածուամբ տարաժամ այսպէս ԵԹԷ կը ցինք, պարունակութիւնը: տավայն,ործելով ԹԷ` առք Հեռանալով, աշխարքն, կլուրալխանանը քւ տռնախըր տժեզ պիտիլիչ Էլրեւ Ֆաճատակջարձաւրացչրֆանի եէ մնի միչատաղըը երկնաւոր Բարեմաղթենք թադաւորնթաղաւորաց Հայրն մեր վասն ազդի, ընդունի ի ժեր կինաց պոն ի պատարագ որ աւ

Հայրենեաց: Հայածնալ փրկութեան

ծւ ամէՄնանջ վերջին եւ. վսեմ ողլունիւ ոիրոյ ամձնախոնախծչ

ազգիս նածաւատարիմծառայ Նիկողոս Ծպս. Դաւթեան»

Կարապետ Եպս. Քէչէեան ԿՆԻՔ ԿԵԻՔ վրդ. Թագաճեան Գրիգորվրդ: Ոսկերիչեան Բաիթուղիմէոս Տ. Ղեւոնդ քինյ. Ճէնանեան Յովհաննէսեան Նշան Քինյ. ԿՆԻՔ

ՍմբատՏէր Ղազարեան Բարթուղիմկոս Վրդ. Հեռագիր մբ կի փաչէ կ. Գոլի, Սուլթան 8. Հրանդ կու գայ Սուլթատեղականկառավարութնան Համին, եւ եւ մէկ բանի ուրիչննըէ զատ, մեծ չե Նիկողոս Եպիսկոպոսն մասր

ազատ

(արբձակուին:

րհ

ոի կբ պատմէ.«րը, Սասնոյ կոտորաֆին լուրբ Թունուար 1-ին, կԿազանդին մեզի Հասաւ, որ տեղի ուննցած էր 1894-ին: իրրեւ Հայ եւ իբբեւ Հայ կարգաւոր չատ յուզունցալ այչ հղեռականլուրծրէն: խորձծջալ ժամանակը քհկած է վրէժ լուծնլու վատ թուրբերէն: Մշո ոթ

Դարձեալվարդապետնէ

ՀրաւիրնցիՖոֆուղի վիճակին բաճանանքրըէւ խործուրդ տութ որ ժողովուրդը ոտքի ծանեն, քարոզելով Թէ թԹուրթնրըՍասունի մէջ մեր Ֆղբայիներըջարդած են, պատրաստ լբվլանկոիւի, ինթզինքնին պարտպաննլուէւ ժեր էղբայրնքրուն վրէժը լուֆելու Համար: եւ «հլցուցի որ` ԷԹէ մէկը մեր այս գաղտնիքը Հրապարակ, արժանի ցոլայ «րբութին առնելու, ալը էնթարկուխդժոիվի դատապարտութեան: լմացնը է Թէ` ֆոնուղի մէջ վտանգաւորլլրտումնքր կառավարութիւնը եւ ԹԷ երկու Հողի տեսած են որ վարդապետը կբ պրատրաստուխն Մ83 ըկրան մէջ բանակութնամբ արդիլուսծ զէնք «րաճածէ ք. չաբաթն անգամ մի (երթայ այղ դզէնթերնիւդոտելու: ծս բան մր տեղեկութիւն չունքի, Տեսայ որ զանի մբ «ր վերֆը ՆազարէթՋաւուչր դարձեալ վանթ եկաւ ծւ ըսաւ Թէ կառավարութիւնը զիս կուզէ: ԻՂչ կայ րսի: Շխտակըբակով բան մը չեմ դիածը, վզաչ նազարկթ Ջաւուչ: ՋԷյԹուՆ Հասանք Հին գեղի ժուխլքար ֆատուրծանԳրիգորը, Գբտր Աշբգնանը, ԳարակէօզեանԽաչատուրը եւ հալ բանտ դրին մեզ: Քանի մր օթ նեղել նւ խիստ Հարջաբննութիւնննր է յետոյ ազատ արձակեցին ժեզ' ա-

-

ԲարթուղիմԷոսՎրդ: Թագաճեան

ֆանքնրով,ալապէս,պաչոօնանկ Մլթաիչկաթողիկոսի

Ո»,

Ս-

ՏՈՒՆԻՐ,ՏՕՆԵՐ

Է-

ւնը բանաարվնալները (14 Փալան, սակայն Մարադիկառավարութի մն ալ «բ բանտիսչաՀելէհաբբոԴեկանմբերի ընթ տարիՄարաշի կբ 4գէ Կաթողիկոս եռջը Մկրտիչ

Հալէպ: Այս դեպքն ազարել Սիսի աթոռը, կիջեչ Հալվ, կաշխատի դատաստանը որոնց դատն գոնէ քկեղծջականները, յամենայնդէռաս տակ կվխնարՀամաձայնկայսերական եւ իր իքրաւասութեան պատիժը «րրոագոր կր ԴԵ ՀրովարտակինՄկրտիչ կաթողիկոսԹԵպէտմւ ՀԽւագիր: «ակայն աղնրճագիր, Թախանմչանք, աան միջոցի, բողոք, աչ ոհւէ նլատտաւոր Օբ մբ` հրիՀասած երջինԹղթարերեն կբ զրկ

Զէյթունի մէչ տօննրը, առնական օրծրը, մասնաւոր Հմայք մը Զեյթունի Հողծկան անխառն ապրումննրու օրքբ կորին, իւրայատուկեր մութինով մբ կր Հանդիսադրուծին «նոնք Այ

բանտարկեալննըը, ունէին, ու

Ճէյթունի բարբառով լնտոյ նորն պիտի դառ-

մճեջ պիտի ըեննջ նկարագրութիւնը

տօնքրու

մինչեւ. Սարութեան Ճատկի տօն" Աչ

նանք աչխարձաբարին: ԽԱՂԱՆԴ- 31 Դեկաձմոքրի ԽՐՔՎոնը, Պող, ԴՐԱՎ է, չո» վիտ անօգուտ: Առափարտուդար Թրջնրէնի ձան չիր քօսոն տարը տէ իկոձ կունոլ: Մանրոնք, տառնրիրկուքթէն տեդեկութւն չեկէր կր դիմումներում առտծնուաչ այն կը կանչե աղէթ։ նիքը չի«րսր մէկ նղոծ, տոնվուցը տինիրէն կու բալլավին էֆքաիի բացակայության էլ ծւ կի ճՀթաՑ. Գ. Ռսկերիչնեանը, ուսուցիչ պրատրկկաղբնտաս ղդէրվէրչուղգոմ մը, չոտ տասպօլէ առաջին փուխուրուկնուն վարժարաններու նազ ծւ. դրձ' ի՞նչ ԳՐՏմ, ՎեՀափառ Տէր: նստ վար, քրաչան չիւրո դաբ տօնը մենծը, կուլան. Փուխիրկէն ժաղէ.- Եկուր, չէթվա փատիչածնու փատիչշլարըն ալալին է հրաստած կունեչ, ուրախութան կանան: Ջոսմրչ, Սուլթան Հաժիաւ «Արդըխ «իզի պլատիկը, լաղաւռիին թագաւորաց մազին «Զեր Համիաղին փուրթախօլ, նուռ, սինկիվիլ հնկէց, աուճուխ, ֆուխտոծ, լապլապօ, ԳրէՍուլթան էաղճէլիմ' Հան այլ պածուն չական Գրծ: կր յուր փուխերկէն կու Հանին կը չարըն սուֆիին վէյէն։ րբ պիտի դանդատվ)։ Ոսկնրիչեան Անգլ Հխապատոսաղրաձի ն կած այջելութնան չուղգոմը վէ նախող դօղօմբ ններ նբ մէջի կու գլրանանչամիչ, ուրիչ գործով Կալժողիկոսին սմանելովկը զգուչացն Հիսագիրը Մարգարման էֆ. հնկէզ, ֆուխտոկ, պազը իէ փայո, չորս մէթէլիթնիւց մր, ութնիւց թարգմանՆիկողոս որ վախնամ կբ զատո չունենալէ Տէր, օգուտ դաձբ ԹԷ ժը Ու թեսը կու թէչան ժանրոնք փիրէ դոճան: Ների բանլով.-ՎԵՀավխառւ մբ է որ Հզօր միջաժտութման մենծ նա մենծ լ աւ կ'աւնլընէթպօպր, պապը մէյը ՀԷքիթյթ մըն ալ բէքը, Քրաչան չիւր դաճբ բաղրգութիւն «լածուն վոանդի տան Մկրտիչկաթողիկոս ապով Հազուչամիչը, Իոկեդը, չավխոոոկը վու պատմըն, կու դիժէջ-- Բոց թրովՀետեւ կբ «րամած Հակառակ ալ եւ ժիջամաութեան օտոսբ «4ն, փալոյ, ուցուխութան կանան չիր գծա Գիքր' յանդուգն էր իոկ Վէզիր Քնամիլ «րն եւ վաջորԴ տալ Սուլթանը պրատիկ գիդիցէն կոյթին, նիւ տավո փժոմը։ կանուխ մինե Հեռագիրտանիլ սռտացուտծ| Հեռագիրնի կբ պատասխանէր-ստորադրութեամբ պատատայագը լրասիլբ' Ժամքն տունկրօ կու գին, մքնֆքըը, Հե փաչայի 4ր բարի «վիավառութւնը նորին ռու առձուի, կու մթատեին իյինց տրանվաբը ու րչնէ պառպիրնան լատի պիտի էք. «ֆ է. բազկատար կոր: վրալ «ՀԱՎԻ կնորճասոր) տայը ասկլով նիւր տաըն զիչնաւիորին' ր է. 8. կործանի Թագդ գած որ մաղթեմ էրոիլ ո«ԹՔՆ դլչածնոցը տրանվաը էնիւնց չ ինան կչնան։ բազոթվ լուաձոդին- կր Մուրատի վախճանը տան ղոր: ըլ է Իչնէածվի արարի վատթար կէ մակի (այու) ճաւուբունմրուվույուն կուդինՀՎէյը ԲԱ ՓԵղ, (ՎԻԲ «խլածնուղ (քու վրայ, սիրածներուղ վրայ,

Հալէպի

-

Առաուտուն

ու

դլնարաց Բարրի, անմիջուլէ»

(իբրե,

ԱաԲ

ասելէօվ: հա

նիչ

տայը

որր

(Նոր տարի ամէն տունք, տօնը ժննֆ, կրանակը վէ

թ

ցիյին,

հա

սիսեռ, խփմոն-ֆծեծմոն ձ4էթո նձով, (Հատրուղ:

պողզլուր,

Կ Հերն

Վ

Հալվօ, Հշօվօռուզ ապուր էղինմ) կուտանին իրենց տոնիյիցուն տունը: խիք պրաղանծ (կատակ) տակ ապուր (որ ճակնդեղ) նւ է աղձիւզիապէ ապույ իփածֆ (ոսպնաթան)իփոֆ կունէլ, ինք է օռուզ կունէլ փռուղնունառջիւըռուֆրբօկու Հանր Փայօ, ալաճօ, պասմօըբիցէօղէ կու նէ, «Հան է կուտան, նիւ տայըն կիչնաւիւյուն

պազը

հա

ու

ու

«ոայըն:

բայը ինտքաս է կբալատնկլ

կույթին

բիրինդիո քառսուն էօի կու չե», Փետրուսբրն18-Ք ԻԻ նբ Տէժողովոլթը գիղիցէ կույթօն, չօտր կանկրըինոաս (ֆնառնընդառավ)

ԾՐԱՆՈՒՆԴ

ԾՆՈՒՆԴ,

կու բառՑունուայ Տ-ին ձոկ չն Հաւկիթ, Հյան մայքայնուցը է: իժոմ կույթին: հլիկոնը ճրադալոյցչխօթում Դանիելյան գիյթր Իլտիվօ (եւայի եւայլն) ԳԵՔԵՀԻկու կայթացվուն կու կայժայցունբՄոնկրօ պատայոգ (Սծդրեր, Միսաք, Արեդնաջովը) մե էադ այծն տիչ մը ն ամն մոլ կունէՐ Ջոյ կոերձուվ, ժէ պրատիկ չեչէօվմբ տունը կու տանէյ։ հուր տունը խտադն, Հապա, չիր նաւավով Ալմավուր բանջարը լ ռուդեան էղոր տապկոծ կունէլ, (էօ կու բանին: Ջիւյ նամակը պը Ժէյիջ ղունտախը սոեղէլ ՑիսուսԲեթյէ«էման մրատուրըֆրնեցովի բորը լաճ լառւած նուխկ (Ալա պրակ մանուկը ԻԱԵլյէ"վը միան Թէ ձոայբի էտերեներով է, կբ նժանի իրականբանփարին, բաղուկին փկֆացածտեղը, ամրեվըէրկու կողմկրուն րալ րեին նմանի ճիչգ ականջի բլդակներու նման մասեր ունի, Ձեւով կը ԵԼ աւհլի բանձր: նրբ բաղեղի տերեւին, բայց անկէ խոչոր Էլլա: զէյցունցին կրո դայիս կաժ բիչ մբ խառնես,ճնոթղ կր մումուայ, նիվ

Դեկատմոքր29-ՎՆ չիր նան, ժաս, էղ. մաֆուն,

տայր

Ծունուպը

զոր

ուտան։

ու

ու

ղոնթեկ

ա

"ւ

կանըապաստհրու կ ը բուսնի նղեբթները: պարտէզներու «կ» կրաճէ: Անոր թարժ հւ տնրեւներքմիայն տակ, կր բաղկանայբազուկէ մեծ չորպար մբ կր չինեն ՎԼուրիչ պաՀին,գարնան տնրեւներէն աֆո

աօնկրԳ իյթալով պօջը Օյոկվոն բժամէն ելլելոն մանրոջ, Խնրքէօվ, չիւրսէօվ «Սանտիո»կու բոլլալվոն տնվաջը ու Խյինց փայր պաղի «Աւետիսի ժէկ ջանը չէչիտը կոՖ կու ճովոն կուտօն. մանրոք կու բ իլին էադ ժ4իձն պոաղուՖ: «Աւտովսիչ բանի մբ տեսակներ. ու

ու

ո.

Տեաոն

Է

մերոյ

աւետիս ծննդեան Սուրբ եւ

աւետիս յայտնութեան

արոըճ,դամալոխծու

-

-

ՍԱՐԳԻՍ

ԻնչպէսՀայկական բոլիի գաւառննրու, նոյնպէս զէյթունցիներու Հաժար կարեւոր տօն ժին է Ս. սարգիսի տօնը, ինչպես նաեւ

Այսօր Սուրբ կոյսն անապական աւետիս: Ծճաւ... զանմահ արքայն հա

-

-

ՍՈՒՐԲ

աւետիս Այսօր արեւն արդարութեան Ցնձա երկիր ցնծա գետինաւետիս:

ՏԷՐՐԻՆՏԻԱՄ, ՏԵԱՌՆԸՆԴԱՌԱՋ

Ծրնունտէն գիչնաֆ,ձրարդա վէ

-

-

մէջըՖեծաՖ ցործնուը: Թթու'բլլոգչորպան, ւինաուրՖ ւՖովի տուն բանիլէին

տօն Այսօր

ու մանբոնջ կունան Հոտ մէ նիւյ կայգուվեօղ աք, աղջկինոէթ տչաղէք: իմում կաւնար Միմ կու դանին, կու վառն: Ֆիչյ կարզուվուղնուն, դիղիցէն միմ կու վառէ կուգոլ կնիլ է գիղիցոն նբւէր կուտոն, փայսր, մէճիաիյթ մի (էս իսկի կու փլտիվ» միմիլի վառծլիօվ (ապարի մէֆ գրանելօվ տուն ու լրասըըը կու վառին էնինցմէօվ։ հիւյ տոնվուցի ճարսիրը, աանբձե, քառսունքին Ֆիւյ ժանրոնք ռւցոծ մանիօբը զիղիցին կուլթօն է քառսուն էօյ չէ ծղի դեռ իլինց կայչուխոն վէ կերին, էկէր դեռ քա մանթբոնբք ուքնովոն:Տուն հյթալուն, յե ձայդռ վէ Խո աթտիճր, Փոռ կունան, անճախմէկ: իչկու զավան:բանձրութիւնե»վ, ոթ տոնը է տինիլնինչաթմրչ կէնին իլիկ ոտվէ կիմի ու կու չոլ խիւտ Հին կու ցուկոն, կու աչկրնտէբ վասնն Էարադակը երտասարգեր դակխ Թիթի բոռնած, կուխաղըն «ովփիս կրաքկն տառնոն ըինաառ» ճրվալէօվ" տէրինավարձին Հեթանոսականժամանակներ մնացած աչն մբե (կիթ) է Ֆուիրուած զիաղաչտականներրուկողմէ ՄԻ կրակի իսկ բառր՝ Ֆէրինոքս, բանասէր Արե.-դիջ չառատուծոյն։ չաստուածխն, Գ. Փնատրդեան Հաւանական կր նր(ատէ տկբ անդաց-ի աղաւաղուած 22 մե՛ չատ մէկ ձեւր էւ կսաւնլցնք, մլ: ծառծրուն մէֆ երկուս, առվորականէ «զլջ-ին աՌ-ի փոխուիը, ինչպես երկուց Հոռոմոս, կաղծանդոց կաղանդոս, կողմանց կողմանս, Հոռոմոց նոյն ս Տէր աեղազ ոէրինաէաս: Այ վերջիդ թարատրութիւնը անդիրու, այ Համոզիչ չի Թուիի, այսինքն տէր անդաց չատ դաչտնրու տէր, այն Հիմնաւորումով, ոխ Միչբ չաստուածի | իչխէր եկեղեցին ալդ ընդարձակարոներու, դայատէրու:Մեր Առաբթելական Հեթանոսական տօնի վերածածէ քրիստոնէականտօնի մը, Քրիստոսի տաճարբնֆայումին։ Սակայնպածուած է կրակ, խարոյկ վաղձլով, անոր չութիի դառնալու, պարնլու, վրալէն ցատկելու սովորութիւեր:

րւ

|

կարեւորսուրի մրն է ինր Ս. Սարդրորբ զէյլթունին, մեծ դժուարութեան մի ատեն կբ կանչէՍՔ սարգիսը ձառմ ուն Սուրբ Սարգ էս դոն ՀասիխրՖ տրա, րբ կր տնանէ սր, ճամբան, իր ֆորին «Ջուլախըն Գայիր» բսուած դժուաի անցանելի 0զառխվերիութ չրոնոլ նեղ ճամբէն ատեն անցնելու պիտբ դլորութ: |

պառաւենր, որոնք մինչեւ Շարան փՐրգուն Ս. Սարգիաի ամբողջ չաբաթընրկոզարքինն ֆոժմբը ոչթարմբ ֆոժ կր պածքին Շարաթ իրիկունկբ բանային

Զէյթուն մարդիկ կային, տարիթուրծերեր

հւ

ու

բաժնելովԻ սկ Ընելովեւ աղթատներուն մատաղ մէչ, ինչսլէսՀայկականմիււ դաւառւներուն Քրիտասարդաղջիկներ, այծ

կա

.

մբ

)

մբեչեւ Ջորէթյաբթիկէսօր: կր պլածէին սրբութիւն կ'աղթեին նը խոռաթվանէին, նն, տղուն ֆնողջին եթէ նչանուածՖ

ժէջ ծո նպէս ՋէյԹոշնի ցետոլ ժամ կերթային ու կը դառւնալին: առնելով տոն կողմէ Հրուչակ նւ այլ Ֆուէրներ կը

ճո

ՏՕՆ

ՎԱՐԴԱՆԱՆՑ

ԵՒ

բճրուին:

ԲԱՐ կԻՆԴՈՆՔ

|

(4սլատայոջ Հանդվիտաւոր

ԳԻՂԻՄԵՏԸ

ժիւբ իրս Վարդանանցըն եւ չլ«Վարդան քաջ զօրավար ծան, կր վիչաշոակըն Հէն կճրգան մբ կէնան, Հանդես վարժատոնը ՍուրբԱկբիշբօ «ՀԻԺԵՏլ լ"քնթ ամպերը» «Լոծց, «ԹԼ Հայրենեացպաակադիրդը, նրգերը ծւ զիժ Հայրենեաց արեւ Վարդանֆ.|

4զաից։

ոոչզօ Այ

օրը

Հեբիսակհվեն, կ'ուտեն

Էւ

ալ կբ աղքատներուն

8էր' կիներ գործ ՁորքքլարթիԳայլի տանին: Բարեկենգանի ան) չեղացըթ ՎՀԻ Բ արմկենդ ուն կիրակին էն բներ: Քարկրնտանջի չէն բնի, մաԹունցի»Հարոու, աղքոտ, էատ էօյը, չիիջ կէնին փր» 4:գթ պիտի ապուր «օվ ուտվիլէք, մէջէօվ ցուֆթա օոուղ «պոքը (աղուծաջի աղցոց չարթը ինծ ալօբն է, աղճոցք, տօն

հրկու

պածքը):

կ հլլան կու

եւ ճկուն, Թեթեւաթայլ մէկի (րալ, «էաճբ կախողբչատ ճարպիկ էւ ն. որպէս Թմբուկ կր գործածէր, փպլճեթով կբ որպ վածան եւ աղմուկ, ժխոր կը օշանէր։ գալով Հարսին, սէաճին զարֆէրայդ Հազած Է թրար զեյթունցի կիներու այն ժամանակուան անիկա է քուսքաէ Դությու տարազը»

մի աայեջ րուած մու կապորտ Տիկար Հաղուստ մի, գլուխք փաթթած բաւական թիւով կճրպասէ գլիու Մաշկինակ-հաղմանքը,իսկ դէմքը ֆաֆկածուրիչ վարչամակով մեձ տանիք մբ կամ Հրապարակ մթ մր: հիեթը միասին կր սկոէին Խերկայութեան կի խաղան, կի պարեն: խուռն Հանդիսականներու ծւ Եախ ծւ աաա Հարսբ իբ պար նախնական Հարսանիք: Տնակ մբ ուռուցած պապային Հետ կր պարէ, յանկարծ սէայսինքն էրկաՖը: ան կախկօղր անկիւն կէր քւ ռւռուցած պարան կը մբ գուր» փախցնէու կը սկսի ինբը պարել Հարսին Հետ: Մինչեւ որ ուռուցոծ սիրո առած կի ճասնի նոիէն ու կր փախգնէ Քիչ ժբ մրտույ սլապան սանն կախքօղր. նորէն կր տիրանալ իր Հարախն։Արչ «րարերու անոնբ իրարու Հետ կի խօսակցէին, կը կատակէրն, կր բնթացբին կբ զլանեէ ուռուցոծ յին ու փերֆհ վերջոյ սէաճ կախէօղբ սպառնա եւ պապան կը վասխցն Հարար' Ուռուցւոծ պառան կիյնայ մէջտեղ անչունչ,ԲԺԻՀ(մբ մբ Հասնի եւ բաներ մի է'բեէ, հենսին պաղ ֆուր կը թափէ եւ մէյ մրն ալ անիկա կր կենդանանայ, ժանաւանդ որ իմանայ Թէ իրն դեղ պիտի խամջնեն.Ընդոստ կլյէ, կբ կանգնի մէջանղ:ու այսոլէսխազը վերջ կբ գանէ՝ ուռուցիծ պապային

զաղլթանակովը:

Ֆիլմարբ Այդ օբ կր իոողան նաեւ Դանթարբ։ԲիՎի"րը, Խօժապէրի, լուման Խանւ հւ այս բոլորէն վերչ Հազար տախաանը Հաղար տախտան ուրբչ խաղեր, ինչպէս խաղին, մինծ փարգիջըպիլօ ("ւ խաղին Ըս Ֆառն իրիքը բով քովի ուղիղ կեցած, տասնձինդնրխտասարդներ Հորար ըսուածլբ խող: ՈՌւռուցոծ պապան,«վաճ կախօղը Ե Թեւերնեին իրարու փիզերունխվոչ խվոոանցուցած մարդե տնսակ մբ սէաճ կախէօղըու Հորսը մէկ տեղ կու լրազօն: ռուցոժպլաղրան, դէմքը ալիւրուտութծ, ամուր պատ կր կազմեն, որուն վրայն կարգով կերչ անոնցմէ ամե խողը թուլու խաղիր կէսվաղ:Աւռուցոծ պաղան, մբ, կոնակինառպա՛մ ժէկը ն. կը բալ այլ պատինվրայէն, կոխելով եւ անցնելու: Այր գլուխը խոլոր գլխանոց մը արտառոց եւով ուրեմն պաչուն անոնք բոլորը կերգեն ոձւէ բան. Այդ պատր, քն Հազուստխկտորներ, անանկ որ Խոչոր որուն մէր լեցուցած եւ կր կազմուի: ծայրն նորէն միս ուռքջու՞ծ, մբոժէկ Ֆայրէն կր ջակուի կուտկէն մր Ճեւացածկռնակին,փակփորը նոլլիա Այո նրկու լւաղերը՝ ուշւուցոծպապան եւ Հազարիալխաանը այլանդակ նակէն ՒԶ փորէն ուռածլ սապատաւեր մբ: տարօրինակ» ումիայն Բարեկենդանին էր որ կր խաղան, իսկ միւանծրի ուրիչ եւ է որբ կոչնը ին ինքը այդ պատճառով երեւոյթ մը առած, ատեններալ կբ խաղան կիրակի «րրը: կախքօղը, րեսը մուր ցեած, Գլ" իակ աճ ռուցոֆ պապ, է րո Աղուչացիպածթին առաչին կիրակին, զեյթունցի ամէն ընտանիք դարգմանակիպէս փետուրնքըանցուցած, մլջքր կախած Հատրկապուր կը չինէ, Ս. Թորոսի տօնին Հատիկը նրբ չինէրն «քղ' ԳՎԷաեւկ սամ մի, ն. Հաց հվելիջ ԷպլՃԵՔ մբ, գալոմնի աղուոր մաքուր ցորննո, չոր բակլայով, ժեր կբ (քնար եածւ եւ ճիչչ քրկու բերնով դաչոլնի խման կան ճքքը փայտէ չինուսֆ աիսծո,Հատ ճաւաի, զամպուռւ (յածթէր։ ծոթրին)։։ Այս կերակուրին արա արագ առարկայ մըն է, անով բարակ Հացը նբ դարձնեն դԹունցիթ ազ ալ կբ դնչին եւ իբրբեւ ռովորական ուտելի մբ Սէոճ սեճի վրայ, որ չարի: բոլոր ժասերը Հաւամար եփին): տաք քաո

էօ

կու

տան,

կու

տինինէն

ոշ

"ւ

առուոծ ու-

աղի վի չինեն, անջուր նկոյզի միջուկ:Առ մը ակոայ Հանելուն կր Հառաիականուան տօն մր, կամ պզտիկի չիՆնն այս տաքսակՀատիկը: կիրակնաւուվից չարօթր: ամէն էօիխչարօց աւուրինու Ազցոցը ունէր. իԺոմ նախո ԷՐԻՔ չարթուվոն Հինգ ուլիկը, ԷԸ էն դոյ, «Ֆեր Խոլիբ կու 1մեր ասաւտուվոն, չիոո դիդիցուցի մէլ աղէօթթբլասելու: չն ապաչխարանքի Ամքնակաթը, Մանաս թեաքավիգ" Մանապար՝ կ'էյգրվեր «Աղնաարը, Արեւծլից, Լոր ու «Մեղայ խուստուվանընքի ժամու խզիմը: Էտի» «ՀՐաԺարիմթ»ը

կուոէին»Սակայն ուրիչ տեղացիներաշունը խուչ, եւ վրան կր լեցնենժանր չաբթար, չոր

"ւ

Մր

Մոչ ԳաՀքի ձօԹը չաբաթր զեյթունցի պաշբքպածելով ճանդնրձ, չատնը մինչեւ կձաօր, ոմանք ալ ժ։նչեւ իրիկուն ծոմ կր բոնին,

ու

արեւազալի

Ամենասույբիի

անուչ էյգիլ, սէաղժիւսնիյ: կ'Էրչիվին է հավ Ճաշու ոմն Տէր» եւ կրովէր «Ջի Աստուած իլիկոնը կու կայդին «Շնորձեա մեզ «նայեց սիրո ՎՖը,«Եղճասցէ)ն, ԸՆԴ ժեղ ԷՖ, «ի Բէե ՀայցեմբՖ»ը: ԲԺ «րնկալ ԱստուծոյՖ Ընդ Ք «Ի խորոց սբ ոս Նարեկացիի ու «Հաւատով խոստովանիմ» Հոգնբուխ աղօթբնան քաղցրութեամբ» «Փառջ թեզ Տէր Առստուած»--: ամենքն քոաոբը հր 21 Համրյէօվր առաւաուվոն իժամչն պլտք է գրատնավեր,«Ֆե Ամո ՄԹ մրցում կէեռնք, ամծնակաթբ բոսբլոի Շուտ վոխք, ժինջ մանթոնքս 5Ամճնակալ կու լասէ։ Ու կու տճանելոլ Համար Թէ իվ չո" 8. 9. Սաշակ, 8. նզեիկ "' Համլոնջ Ֆէյ նիչոն, Ֆ. կայապեա, «Անառակին»,«ՏՆտնաին), Վառարչակփէլիչ Քէապիւղ0ոառիննաղցոցը՝ «դատաւորին» առակնուն վիլէծ» |

ու

ԳՓՐԱՏՂԻՆԷ,ԾԱՂԿԱԶԱՐԴ

ժինֆ տօն է։ Ամէն մոլք Միլ «ամոլ Ջատրկը ղատոյ ժինֆ էօյ. զբաղին պիտի աանէր։ ուրձնուէր: Ար գիղիցէն պիտի իլթէլ Է բա Խմիկ"ն «Դուռն վերօրչեիսֆ չայակոնր պիտի յոմեր: իրիջշաբթի «Տար այկրետէթ իժոմը կու լաց վին։ Ավոգ կանա, աչկընտթ գիդիցէն կութին, կուսանաց»տեօն կունձր, էէ կանկաքը, վիճոկ օրովՀետեւ Համո, թր իւվ իմաստունպ ու

«իսնելու կու Փթայվեր

Ղազարոսի յարութան չարօթ էպ Փրատղրնոննախատօնակի աաապօ կիմոմ (ունէ, ոէօնն էր. Ավոգ Հինգչարթիէգը, Հինգ »-

ու Սւտունլուտ, ուզնուտվիլջ" Սյաւարդոիը գիչնը: Շատիլիա, էնի: Թր Փաղոքը կո, ժան-չարչարանքի Ալօգ Հինգ չարքըն (իղ չին, էաս ալային իժումնուն էա կոյքին ու կիյգին «Այսօր կանգնեքաւաւազան) Հելիբ Ամնակալը» անճառՖ եւ երդլո Սլսօր չայակվանը

հատուվոն, 1էլու

պատայոգ,

գեղեցիկ

մե Փ ճբի 19 օրերը:Ալ, ոմանք ալ ազ ու Հացով կ'անցրնքին արս փոչի արղպեղբՀացով կուտին: Ատկչ է ռր ժեֆ պածքին չոթ Ալշոջթ կամ Աղցոց պոթ 4րօէին: սխառրով Աւագ Հինգչարթին եւ Ուիիաթի կուտէն սոխով հւ կծու կճրակուր ծւ քացախով ոսպով չորպայ (աղմիչծիւսսըի Թթու եւ Ցիսուսի չարչարանքին լեղի քացախ աղացուածոսոլով չոլպալ, ք. չարչարանքիդիչերը, ճաշակնլունորբպես իչատակ: խաւարման էհօթր աւետարան կի չամերդութեան մինչեւ վնիջաւորութիւնը, ժամուն լրանալը ոտի կթ կարդացուէր,մեզմէ չատծի մինչեւ դերձանիժբ վրայ կննային:Ամէն աւետարան կարդացունլուն, այդ Հանդոյցով Քօթ դերձանը Հանգոյցմբ կինէրն,որսլէս եւ կարիճի, օձի խալթուածբէ: կրողը զերծ կր ժնար դողցաւ Մեծ պաՀքի մէջ ձր որ կը «կբ զէյթունցի այգւորննրուն ալխատանը,Արդինքիըկր Թագիեինանոնք, կը լրավին որթատունկնրը, ետոյ կը սկսէին փործլ այգիենրուն Հողը խոչոր փիտատով մբ դառնալնուն մչակ-այգւորները իրենց (փեր, փր): իրիկուն տուն Հետ կր բերձին գարնան առաին բաջուսծ ծաղիկներըլ̀խունծուլուն, ցանցով մթ որուն արմատը Խուչի մր մեծութեամբեւ. ռսրճադոյն պատածսպիտավ կոճղէզ մըն է տաջ մոխիրի 19 կր Թաղքինք, կնփէինջ նւ (ուտինք, չաղանակի Համ մբ ունկր։ Թուրքերին ձիու (լածն, իակ արաբներըաճուրը ճէպէլ կը կոչնն պայն: Գալով ծաղիկներուն ժանրը կրլլան անոնթ, դեղնորակ նւ. թերթբկներուն քրկայնքինսեւ զիծեր, մէկ արմատի վրայ մէկէ աւելի ծաղիկները (ը գանուին, անուչ բոյր մը ունին այս ծաղիկները: Մաղիին չոր» դերձան-թելնրուբարակութեամբեւ կանաչ չատ մբ տերեւներ 8իլլոն: Այգւորբ խունֆույուն, նաբկիզը եւ նարճեար(Սունուֆար, (Հուզէժ. արար) իր ֆէսին փաթթուսծ լթաչլինակին անցուցած կու գայ գեղը' Այգւորբ կբ բերեր նան. խամխատակըսուած արմատը, որ քրոտ տեղը բուսնող տունկի մը արմատն է, ճերմակ է, (խաւ իու, վրայի առաջինխար տերն լետոլ կուտուխ, ստեպղինինման է, »ակայն քաղցր չէ. պաղ ֆուրի ծամ մր ունի նւ. ատնպղինիննման կոնաձեւ չէ, այլ գրքթէ մէկ Հառտութիւն ունի վերէն վարը կբ ԲՈՐՏ Քուրթ ըսուած վայրի տնաակմը ախտորը, որ «տորի զամ կանաչսոխի տնղ կուտէինջ կերակուրին Հետ: Պրասայիկր նմանի ու

զողմբ

|

կրոն, Թերեւս անիկա, Համայի մէջ արարներըպրասայինքուրրաթ չ կամ վայրի պրասա տունկն ալ կամ վայրի այդ զէլթունցիներուն ԵԼ դեղին Այդ «իճրուն է նանւ որ կր բացուինկապոյտ ոխատոր: Քաղցի Բնբոյսր ծազիկ մանիչակը, բնբոյոր: «չինթՕհրիչ)։նուչը: ճւ եւ Թճրթիններով: Թանձբ մրն է ճնրմակի զարնող կարմորակ եւ տերեւները թանձր ծրկու-երեթ սանդիժեթբ իոկ

ք"րյլան,ձ4աւարէ աանդիմքթրերկայնքով քոան-թսանչինդ տարբեր ՀաճելիՀւաւիմը (փիլ եղինձիմէջ կեփեն եւ ճեղինձին Թաանձը,եԷժլիբի: եւ

նեածւ բաղեղը, բրդոտ սինձը կուտայ: եր բացուին Զէյթուն կր Գիւդացիներ էջ կինն: Ասոնթ այ կճրակուրներու Հետ: ռլլղուրրի մաներ աղիւրի, ընթէին Գարթ եւ կի փոխանակէին տունկ մրն ծր է. Փարըն ալ իր ԹԹուաչ Համովը չատ ճաճելի անսակ մբ չուծողականալ ծր: Զատկի ճակիթները Աւագ Ռրբաթ օրր. նինէրը կը ներկէին ըսուած տունկին դեղեցիկ դճղինով, տորոնի կարմիրով,տրզարպաղուկ դեղնորակով: սոխ տերեւի չոր

ՓԱՐՈՒԹԵԱՆ

ՋԱՏԻն

չէին կրցած Հասնիլ

դաչտերէն կամ այգիներէն, աճա անդին, անկիւն մր խթոստովանանքինն եւ ծնրադիր կր առւածվին դաւիքբ, Հօր թողութեան կու դան, կբ Փծաղորդուին սպասենքածանայ ծւ ժարմնոյ Մինչ, փարը, դպիրները (երդնն Ցիսուսիարձան Անճչառ» եւ ՖարիածեալՖ Ե. ՇնորՀաղլիի երդերի: «այսօր Դուրսր, եկեղեցիինբակը երիտասարդներ,պատանիներ,նոյնիսկ էրրքմնծերեր Հաւկիթ կր զարնեն, կր (ռուիցնին։ Հաւկիթի բանի մր տեսակ խաղեր կաղին, որոնցմ: կր լիչեմ ոարզ` մէկ Հաւկիթի մետոլ տիւզմէճը, ճանն -կեցուկը:Վարալետ կուունցնողներ կուունքեելը, Սասունէնց մխոբս կու դայ մանուկի, Օգսուզինը ա նոնցմէ կային, Հասսինց Արմքնակը, որոնց առաչին երկութը Սեդրակը, Մարգիսր ժամ,

ու

ը'ուտուի, շչինի

լայնքով

ծատ մբ բարեպաչտներ,որոնք տակաւին քրչկ՝ Շաքաթ իրիկուն

ասկաւբն կապրին: պզտիկ, անպայման նոր Ամէն տուն ուրախութիւն է. Մեֆ Հագուստ Հաղած պետք է րլլան: եթէ ոչ Զատիկը իր վրան չիգար: մր, կամ կօչիկ մր. նոր Աղքատ եռյնիսկ, դոնչ եռի ոտնաման չնթաիի մբ Հագաֆ մո Ըլրալու է, որ վրան Զատիկ գայի: Թաչկինակ նն իրենց իսկ կիները, աղջիկները անխտիր նորոդուած րլլաղու կարմիր, կանաչ չբֆաղգեստներուիԳարնան կանաչին, Ֆառձրուն եւ ծաղիկներունՀետ իրննք ալ կբ զարդարուէինգոյնզգոյն զգեստներով: Ջատկիերկրորդ օրը նրդուչարթի, պատարագն լետոլ, ժողովուրգնրեզմաննուը, մեծ թլժէնիին րհաղմութիւնով կերթար ԺԵ դի ու ամէն մարդ կու լար, կաղօթէր, կոգեկոչւր կր լիչուրի, եւ ննքեցնեալները Փաչանայինաղօթել կու տար ՐՐ Հէն նոր Հր ու

|

է: Ժողովուրդը Անագ Փարա Ս. Յարութեան իխթումճրագալուց ու ՄԷ կին էկեղելի պիտի էրԹային, երբ Ղօղանչէայբ պզափխկ, կոչնակներըտենդագին: զոյգ ին պող պատէ եւ ընկույզի տախատակէ Արչ օրր չատեր այաւօաքն մինչեւ խման ժամը, մինչեւ պատարագին եւ եւ նոյնիսկ մբեչեւ «Որ «րՀնես զայնոսիկ» աղօթբի վերանալը տուն կր ծոմ կր պաճէին եւ մաս առնելով «Օր«ենալհղերուքըՖ է. անոնց վրայ Հաշկիթոլ ծոմը կարմիր դառնային կբ բանայինիրենց ածջր Օնտոլ կու դար կիկնազատիկի,Ջատկի դիմացի կիիակին,կանաչ եւ միս չէին ուտեր, կնչաէս մի Այդ «բիր միս չէին մորթեր կիրակինեւ. Աշծտումն /2 Աատուաֆաֆնին: Ֆիրակին, այչխարձամատրան Շարաթ օրծրչոՖաւակատիթ-տաղաւաորներն ստոաղամարներուն Ֆաւակատիքեւ Այչ օրիը չատեր դաչանրը պիտի նրթային, եւ սպասէրն որ անձրեւ էին Սնունդը, Զատիկը, Վարդավաոր, Վերափոխումն Խաչվերացը: դար, դոն ջանի մբ կաթիլ Էծնէր' Այդ օրուան անձրեւի վատիկն է: Նորէն կիբակթ ասաոուն մեֆ առն է, ճԺճարութեան տութնան էւ բարիքի նչան է կրոէին, որպես Գարրիծլ Հրեշտակի Փաճանանկր տեղի կունենար նւ. աւագ Հանդիսաւոր պատարագ խորձրդանչան Աոումբ Ս. կոյոին ղութեան, Հետեւաբարպաղարնթումի պատչան։բարոն յետոյ ժողովուրդի ՐԿՐ իր Փարոզէր օրուայ ձր այդ օրուան անձրեւր։ Աղջիկներունմազնրը նրբ Թրֆուծին այդ «որուռժ Ջատկի նուէրը, նւ բարոզիչը կը փոր"արարէրմէկիկ ժէկիկ օրուան անձրեւէն, չատ իսկ կերկարէին, կրաէբն մեե կիներ տուկ դրամին քանակը: Ռռկի ր, Հինդ, մինչեւ տասը Հնչուն ռակի դաչտի մշակները ադ օրուան անձրեւին ամն մէկ կաթիլԻ եղ իմ թեռոլապումՓովի կամ ժեռնեկլա: ւ ես տակաւին պատանի, կարագ է կրսէին: չէն վերջն ալ անոր տեղի կեցած մտքովս կը դումարէի այդ «խուռն Թհտոլ Հասոլթի քկնդեցիին, որ բանի մր Հազարի կը դտնէր։

ԻՆՈՆՔ, ԹԻՆԱՆՑ

Հաւատամբէն առաջ կր կարդացուէրՄարության աւետարանընրեր ճն: Այդ եօթը Խօթնօրքակներուն Զատկիդիմացի եռժի եզժնօրեակներն Ջէլքունի բարբառով նւ. ֆրանածրն կամ լեզուներով, զրարար, եւ Ձորնթչարթի րրբաթ «րէր, ժիչ Ջորքջչարբթի նւ Ուրբաթ ու

ու

ու

ու

առա-

"է

Թուրջթերէն:

|

Ու մլջ զակ, ամուսնությւն «րերուն պա պածթչէին րոններ: նլնանը նման: պաշթի հօթը չաբաթննրուն ըրրարի ՏԵՂ ՄՔ արգիլուած

ԲԱՂԴԸՋՐՐԱԿ, ՀԱՄԲԱՐՋՈՒՄ

է զէլթունցին, փ ուրիչ Թերեւս բավխավֆրիկ ըոնլ ուղած աղջիկներ իրիկունէն, Վճութերտեղեր Մէնթիվար կ բսեն:Ջորքթչարթի Հինգչաբթի բնրձին, նի չուր նին տավոր, Եօքն աղբիւրն եւ ուրիչ կանաչեղծնիրիցուկ (խալաթի) ֆաղիկներ (եզբիժ-մեոնիա, Բերին կը դայանրէն ռայիորի ծաղիկներ կը Հաւաթէին ներ ւ Թետոլ դրցիներ, կր դնէին: էջ կատ կախնունկիԱԱ ջուրին մէկ մչկ առարկայ գանակ, կիներ, աղջիկներ, երիտասարդներ եւ նասկի մանը առարկաներ կու այլ ժատանի, մատնոց, մկրատ Հանուաթ Փազքգեդրուն տապիննւ այդ բոլորը կը գրուծին ֆուրչն առաց աղիկը, կինը կամ Մախատագուչակ Ք. խտտնրունմլ Հատ մը դուր» վք տէրը, անոնցմչ դիանալու այդ տռտարկանձրուն երբ ուրիչ (ին «բ ճր4 մր, մանի մր, Հանէր, այն վայրկեանին Արչ Խ«:ՔԱՐՐՐԸ։ Բաիո"ը 16 անտունի Ժր կքրդէր կամ կը խոսէր: ոի հրբեմննոյնիսկ ոն չէր տիր, ցուցնէին այդ առարկային Հոն 4ըլլար" Դուրս Հանողին գլուխը կամ իր Փորը, մայրը ըլլար, բնրաֆ նւ ան չէր տմաներ իր դուրս Թաչկինակմը անցուածկրլար Այս ելրուերը ԸԼԻԼԻ: կամ որուն պատկանած նչ լալի առափկային Հայերէն չէին լյլար' ընդծանրասչետ

Թարգմանութիչնը` Հայի դրի մարգքրուն, զարկաւ սարձրուն, լք Ով կուզէ (նչ Թող իթսի, Գործըս դարձաւ ի բարի:

առու

ու

տ

Ֆժոյչ

մր

այդ

հրդերէն-

Մաալթիային առա,

(ածան) Շածառպրամ

վարդ: Մոխակը եկաւ ծրգնց վրան ուրախ զուարք, Մճրգեր առխակըս, մրգեր, Սիրականսպանդուիաթէ գացեր:

Թարգժահութիւնը-

(իճա),

չայբրա, Այնք աբժնորմ

տնկեցի, բուսաւ

Ձարկի սնտուկ բացունցեւ, Թումո,

Ալ. Մւեթիվար, մէնթիվար, Մնթեվարբն վախոր վար: Մչնթիվարա կելէնին, ոէննէթոէ պէչ Թախաբվար՝ Ով Մսթիվար, Մէնթիվար Վիճակին ալ օրը կար Ռվ որ վիճակի կու դար մէ տեղր կար Դրավառին

Այս տօնինՎիճակ ալ կրսեն։ Անիկա տնսակմր իչատակութիւնն Ծիսուսի առաքձաները քաչեցին, կորսուած է այլն վիճակին, զոր ցուղայինշեղ ոթ մբ ընտրելու Համար:Եւ վիճակըէյաւ երգուած էրգի բմաստին ծամաձայն բացատրութիւններ եւ կրեէին վարպետ եւ Փործառու կիներ, կային մեկնությիւննքը զուտըթ վիճակի մատին, կոնքին ազեարկութիւններ, բալա, ամրոչ կատակներ Այդ ձճրգնրը կամ մանիները, Թենւ Հայերն չէին, ակայն բոլորն ալ Հայ աչուղներու գործեր էին, Հալ ժողովրդական նս թարգմանենք այդ տաղնրէնտաղեր էին. Քանի մբ տուն

մարգարիտ թավեցաւ,

Ար լուսինք ԻՐ մօրը: բացունցաւ: Ազիան րբրախտար կիռասինճիւղր ցած Տ, Տակը կանաչ գորգ փռուած է, տվ Սրսուս, Դուն Քրիստոս, Դուն չիտակ ճամբան

ցոլց

տուր:

Այո վերին տունին Թարդմանութեան էջ Ցիսուս Քրիաթոսի անունի եւ անկէ ձլխոակ ճամբան) փնտուծնլը,չատ որոլ ցոյց կու տայ Թէ այդ բոլորի երգերն ալ թԹէնւ.թուրքերէն գրուած, սակայն են: Հայ ալուղներուդործեր

ՀԻԴԳՒ ԳԼԱԼԻԻՑ, ՀՈԳԵԳԱԼՈՒՍՏ

Շավգր տիւչտիւ պարբ», տին էէր նէ տու, իչիմ էօնաիւ խաիրա:

Աաճն մբ, ալս

տօնին նախորդող ութը օրքրը պածշթկբ պածքին |

Այնթապէնեւ ուրիչ Հիուաւհի Ֆոյնիակ ԶէյթունիՍ. Աստուածացնայ վանքր

մամիկները:

ժէր

կօրձնուէի վազողը»

ՎԱՐԴԻՎԱՐ, ՎԱՐԴԱՎԱՌ

չիֆանէն մնացած Հանդիսութեանմր, թրիստոՀայ Հեթանոսական նն նացումն է այս «օնր, զոր մեր Հայրապետներընովհացուցած տօնին, Թարօր լերան վրր Այլակերպութեան Քրիոոոոսի եւ ՀրջանիՖոր տարին էր ւն՝ Նաւառաթղը, Հայ Հերանոսական Հճ» Աստուծոյ ուխտը, ժիեւնոյնաոնն ֆրծեղեղծե վետո ՖԵոլի խաղաղութնանաղաւնիին, ժիթենիի ճիղին ծիրանի շտիին Մեաւ նռր, աարդ տարիդ։ տօնակատարութիւնը վիչատակութնան քւ անպուծ եճր, Ար «ՐԸ Հայառտանիամէն կողմերձն նախարար չինական, ու ազնուական,թուրմ էւ ազատորնարը,զինուորական կմրթային Քադաւան, Մատաղեեր նլեեխ Հայոց արան, բոլորր Հայ լիագաւորին վրանը Հեռու

՞

Հ

ու

Վաճշաղնին: ԱնաՀիտին, Վանատուրին,

կր նկատուէր իր մեֆութնամբն գունաւոր դեղեցկութեամիի, (քրդին արգուղարդովըԵւ գողթան քրդիչննրը, դուսաննքրը Աղաւնի կր նուագէին Հայ Քաջերու զործերը, իրծնց փանքիոներովը: եւ որոլես նշան չրՀեղիլին իոսղազութեան լբ Թոցնէին,ջուր կ սրամէին, ու

ուէն

ու

աղաւնիին:

օնախմբութինը այնքան Հանդիսաւոր Կար,

ալնջան իր արեւմուտքի մեծ արքան Հայոց Արտաչէս, նրբ «բ Քաղցը, էրբ ճամբան պիտի մծոնքը, իր Հոգիվարտի արչաւէն կը դառնար

Այդ

ու

կ'ոչեկոչէՆաւառարյիՀանդիսութիշնր: կարօտով վայրկեանին «Ո՛ Ծւ

ււ

աան րի աաա

ԶԷ

ունի

մանկավիճա

Ս.

ռուխւոի կու դային

Փրկիչ։ Այս տօնին

ք 2ավ խոամե

մ

"րլլա

ունի

ներուն

զուարմանլու,դարձքալլխաղջը, մրցումները ընելու:

ԷԱՋ,ԽԱՋՎԵՐԱՑ

Տաղաւարն վերջին Տարութն

Խ

էր Խաչը Այ» տօնին խաչր կր (բատիֆէ), որ ալնան կը տեսակներով Թաւչածաղիկի զարդարքին ւ ԾաղիկիօրՀնութմանաւծաարանի տաՀանով-չածառպրամովի ասն «Ֆէր ողորմեա» կրսէ քաճանան: Փառասուն ընթերցման Ցիտո կու գային խաչի Թեւր (Վարագայխաչի տռնը), Թէացաւիւրծն պորը, Խվատմէտ պոր Հոկտեմընրիմէջ խանոկը(Ծիսնակ) կբ «լսի Ֆոլեմբերի կէ իբ չարաթ մր պածթր: Աիսնեակը ունի նաւ որն, անկէ յետոյ մինչեւ ծնունդ էօթր չարաթ, այսինքն լքսուն օր նման: Հին ատեն կբ դանուէին զեյթունցի կար ճիշդ մէջ պածքին եօթը չաբաթր պաՀ կր պաՀին: որոնջ այդ բարնպաչաուծրներ, եւ «կէր զէյթունցին կրէր: Հիսնոկն բաճախ ձիւնը կը Սիսնակին հնիբ, մանն Ինիզ»։ այսինքն,«Շիսնակն հես, միւնն հկաւՖ:Այդ օրերուն կր Հանդլաւր Ս. մակոբայ տօնը (ՄՓբնալ Հայրապետին, եւ ԳվորդայՃօրավարին Մարուղէքիչնաւորին,ՄելիտոսիԵպի«կոպոսին

բաջուէր,

իչատակութիւնները կլան

այչ

օրը):

ինձ զծուխն ծխանի Ն աւասարդի-..» զառաւօտն տայր

մաԱր: տօնին կր սկսեին Փաջութնանմրցումները, ձրարչաւ, դօտեմարտ,ըմեչամարտ: որսորդութիւն, Ֆետամլութիւն,

կանախաղչ Անաձիտ քՔրիուսսարդներով, Արածանինկր ծածկուձր Հազարաւոր առտուածուծիքն մուրազ կր սպասէին, իսկ Հայոց կոլանրը, վարդի ԱնաՀիոին եւ Վանատուրի: փունջեր նր սուսնքին Ջէյթունի ժէջ ար Վարդավաղիժքւելոցի Երկուչաբթին, մարդին ինքր, իրարու վրալ ֆուր կբ Թափնր

ՎԵՐԱՓՈԽՈՒՄՆ Ս. ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԻ

մեժ եւ չութուի Այս սօներըՕդոաթոմի մչջ տեղի ունենար թան լարութեան զատիկը Աժէե կողմէ՝Մաբաչն, Հանդիսութիւնով Սկպիսսանքն,կոկիսոնի չրֆանէն, զէյթունի չրֆոկաներքն,քրբիր

ԱՍՏՈՒԱԾԱԾԻՆ,

|

վայրերէ

եւ

անգթութնան դէժ, հւ կբ պաճանֆուրոր տիրոջ, միանգամայնկբ խոստանան գիխւղացիին էչնրը վերադարձուին ` Ե0 դբուչի ւգարտբը խրննք վճարել:ու կի սպառնան զաՊԱՏԵՐԱԶՄԸ (1895-96) տուրփը՝ տիին ԹՀ` Հակառակ արագային Հետեւանքըլաւ չըլլար։ «ես Հրաայսպէս Հանլ ունիմ իմ թագաւորէն, կը պատասխանե դատաւորը, մեր Ֆախորդ էֆերու ընթացքին, 1865-էն, Ինչոլս որ Խրատեցինք եւ Հանքթ, ՍասնոյՀաղրերուն խլրտում վիճակին որոլէսզի վարուհլու, Փէյէն մինչեւ 1896, ԶէԻ Սալյեձ Թուրջ դայմագամ՝ առաջին այսինքն հր այ Սիւլէյժան 9այլտարարութիւնով Դատաւոր հնթարկուիբ»: պաչաշնեաներիմէգայմագամենրն գացող Թուրթ թունթկող եւ են բանակ գայ եւ խռովարար, աչխատած կուզէր Գրգոնլ զեյթունցիները, որ հժրոստանան Ձէյթունը կը միւաէն աւնլի Հայատեաը նւ ջարդուրն Սասունի պէս, մէյ մբն ալ միջն էր վախՋէյթուն նեղել դէյթունցին. որ Հանդիատ չմգել, միշտ խնդիրներ ճանն, գոլէ իր չարագործութիւններուն եւ լէ: ոբ աբ ժողովուրդը` ժբ, ՏԻնեչ պատերազմի պատճ աուսաոնղծութ փողում ենրՀանէ եւ առիթ կանցնի բանի մը օբ, ուրիչ դէպք մբ Ղարդալարթաղեցիներուն նրագին եւ միաժամանակ որուն Հնտմւնանքը«խի Ըրաը՝Ըտտ Էրճնց Զէյթունէն 20 վայրկեանարեւժուտթԱլ կոչուսՖ աղբիւրին Ու զբօսավայրը չատ բու Համոզման՝Զէյթունի իսպառ բնաֆնվումը ղելթունցին գանձերու տեսուչ) ԺԵծ մօ, Զէյթունի Մալ միւոիբիին (արթայական ձր ԹԵՎդայմազամներէն վերջին անռնց Ֆարատակըը է ր Հասկացածֆ տղան, զեյթունցի փանկամարդՀարսի մբ խօսթ կբ նեա, ակնարկենր բոնութեանց պատճաֆրջ Պէյր, որ իր գարչելի արարբներուն կշնէ ծւ սուլոցննրուվ Կանարդէ։ Արխասիրտարոր կոյժերբ վար Մրտիչ վրայ Հանգուցեալ բողոբներուն միաՀամուռ ռովժողովուրդի դնքով կր սկսի բարկոծնլ էւ ճայճոլել Թորթին ըսհով ԹԷ բնչ որ կրլրար կու գա կաթողիկոսիազդու զիմումնքրովը,պալտօնանկ կբ ըէրէբ ուրիչ տեղերու մէր բոլրէրու գլխուն, կուզէք այստեզ ալ Հալեպ Տ. երկար ժամանակ անգործ կբ Թաղառիբաղաբիփողոցները: բ ԴԻՐծ դնել, բայց Հոս Ջէյլթուն է, 4եզի պէս չուներուն նրմս չենջ սակայն տարավե Իրեն կր բաֆորդէՊէլադի գայլմագամը,որուն ահս Բ: ինչ (բ բնբէ քու գլխուն: Հչարտար ժենք, մարդուս ըսեմ, Զէյթուն Հասնելէն ջ անի չեղած, Հետեւելիքը ուղղութեան ինչ եւ տուն ամուսնոյն կր պատմէ հղելութիւնը ՁՄարդր (նրաց ար մեռնի: Գայժագամութեան տառննրկուօր յետոյ կր Հիւանդանալ կր (րթ ալ Ալ, պատուճասելու սրիկան,Է: զէնքեառնելովուղգակի ոի դատին, Հէիիի դատաւորը տանի կը փոխանորդաբար պլաչտօնը կայն անձետացած էր անչ երիտասարդիչի Հշանդատանար,գիչերը անունով, մոլեռանդերիտասարդմրն էր Հաճի Սիմոն դամասկոսգի կր մոնէ Մալ միւտիբին տունէն ներս, պաեւ րատ Աղասիի մոքառանձինն,դաղատնի վարժարանէն Պոլսոլ պետական չրֆանաւարա՝ տէն կախուած զէնքերը կառնե, կը տանի, որպես սսրառնալիըտնքխորճրգականհղզեք բիմ բարեկամն նղած էր Սուլթան Հաժիտի 1805 էր հ գիների ամբողջ օրէ անցենլու: Այս ճրկու դեպքերն այլ տեղի կուէլած էր Թէվֆիդ էւ այժմ Պքյի, 1903-ին պաչաօնանկ Ֆենան Մայիս ամսուան մէջ, ինչ որ անրարմարատեն մրն էր զէքաջալնրուած բարձրացումէն սրոչտօնին ժբ իի տեսակ դատին գիչնալ Թունցիին ընդՀանուր չարժումի սկաքլու ծամար, պէտթ էր սպասել իր Ը"լ"ր եւ զերազանցնլ դը սկսի խորամանկ անգութ արարքննրով աչնան վերին ամիսներուն, հիբ այլեւս առուները կի լեցուն արառէիբեր դնել աղքատ ժոԱնի» կբ ակսի Ֆորանոր նախորդները: ածրուն ծւ այդգիներունբերքերովը եւ բարիքներովի եւ աղքատները եւ. ոլ ղովուրդինվրար իր լրբութեամբը թուրք զինուորներուն Արգիուտանէն, կոկիսոնէն, Մարաչէն եւ Եարփուզէն կր բերեն եւ կր (ոտափալերքլով զանոնք Հանդերձ տնանելով մէջ ընթացրին նոյն Այդ վերին դեղպբինշամար կառադենն իրծնց ձմրան պաչարը: եւ բնտանեկան պատիւը,ոբարոյականը ղէր աղարտել զեյԹունցիին մր անմեղ էրիտասարդներ:Հարսին կարգ վարութիւնը կը բանտարկէ 0ր մր Բ" րոնք Զէյթունի մէջ չատ բարձր տեղ մը կբ բոնին։ էրիկը կը Ֆնրբկալանաց կառավարութեան,Մալ միրւաիրիինտղուն մր տունր պապթիէներեւ ՀարկաՀաւաքըկու դան աղքատ գիւդացիի անբարոյականութիւնըժէվոծղ բերելով, կը վարոարարգԹէ` զէնքերը գրամ է8 քրի պատրաստ պածանջելուպատրուակով, տուր» մ ինթ առաֆ տարած է: Ղատին կր բարկանալ նւ. այս անկամ կը եղող նրնք էչէրը: Հարստութիւնը ամբող գիւղացին դուննը, Բանտարկէ զինքը: Ազդայիննքրկր պաճանջննոր փոխանակսրատուտՐ"ղոքը Է դածեկանիկր ծախեն մարալցի Թուրքի մր' Մարդը կը խելիր ամուսին մի բանտարկելու, պէտթ է որ Մալ միւտիրիին ղատն սակայն ընթացբ չի տարո կր դիմէ ազգայն ոավարութնան, ազան պատժուխեւ այստեղէն աջսորուի: ԴատաւորըՍիւլէյման ախառն ժողովը կր Ֆեղուի այդ անիրաւութման Ազգային Էչխանուլմնան: կանջչի կախնր, այն ատենն կարգ մր երիտասարդներանոր ննջաԱ. ՔՀնյ. Երկաննանիմիջոցով Հառար, եւ Առաֆնորդ Տ. կարապետ կր բողոք դատին,

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ալդ

`

ու

ու

ու

ու

ու

է-

ու

կտրեն սննեակի բուվսնրիկէնՀրացանկը պարպեն,ձիուն պոչր (բ եւ անարգել զինքը: Վախն չաբաթ է. կը սկսին օր ցերեկով ծաղրել եւ չճլլեր: Սակայն խելբի չի տունէր գուր" մր կր Հիւանդանայ աճա աւելի Օ6մճծ Քանի ժբ չարա Հազիւ Թէ անցած էր, դամ անդամ ամուսնացնի խնդիր մբ: Շերամեանկօղոսի տղան, երկրորդ եւ գեղեցիկկնոչ մը Հետ, իր բաց ճրեէր մարաչցի մանկամարդ Հետ, սութեամբ այս կինը Ֆանօթացերէր քանի մր զինուորներու ամուսնոյն քաղաք չեղած ժամանակ բոնթ մու առնելու պատրուակով, փթաղադներ Ֆավխապէս այլս կնոջ ջով: Հայ ծրիտասար ճբ փաճախեն որ ցինուռթները դարինԵԼ Հազարապետինլ կբ բողլորեն զավարութեամբ դատին լրբՍակայն Մարաչ։ եւ աքսորեն կինն ալ այդ |

ո-

ղգուչացնեն ալ մարդ չէ՞Ֆ...Ֆ. Վի՞նչընեմ,զինուորներն օրէն կր պոատասխանէ.«ես ուրիչի կինը չեմ Ջէյթունցի աղաք երբ կիկին կի բողոթնն, ճամբու կը դնէ: Քանի մբ կրնար արսորելթըանլովնրիտասարդեքրը զինուորներըայդ տան ժչչ աձա ծրխտամարդները այչ օր չանցած, «Գացէթ, կրիակ բու մը կր ծեծեն, բիթ ինբանարիւն ինելով, Լ Սակայն սեն, սրատմելէք ղասորին Հազարապյետին: անոնք իրեն ոչ ոքի պատմել: կ'անցնի ջիչ մբ ժամանակ, վախն չեն Համարմակիր դիսակայն կր տեսնեն որ նոյն արարնրութինըկր չարունակուիխ, անակեկալի եկած, չծր ժբ կրակ կը ձեն այդ տունը,ընտանիքը «իդեծ կայ բալով կր կը փախչի, իսկ երնթ երիտասարդներ ղուրա Համարդրացիտուները: կրակըչտարածունլու ակին տունը Փանդել, ճենութիւն կբ բանայ եւ քբ եՀետնւնալ օրը, կառավարութիւնը եւ իրեն անաթգանջ այրած նն այդ ռունիլ որ՝ դիտմամբ դեկանալ կր բան10-12 աչքառու կը բռնէ, երիտասարդներ մբ կր նկատե ցոյցեր տարկ: Ջէյթունցիչ ասոր վրալ կը Գրգո"«ին, կը Բողոթեն, կընեն, ալդ Թրջաբարոլ կինր Ջէյթունչն կբ փախցնեն,բայց «ղար էւ կառավարութեան միչեւ ձդտուած կը մնան բանա: Զէլցունցինէրու վրայ, Հաորուն աւելի կր լարութ այս վիճակր Հետղձոտէաւելի բողոթեծզարապետԷէազիժ էֆ. չենք գիսմր զէլթունցիներու խիստ ԹՀ ուրիչ չար դիաւորուլթեամբ վախնալով, հէն ճւ լարուածութիւններվն սկի զօրանոցինբոլորտիքըմ8 ժը, վերէն եկած Հրաձանդովմբ կը եւ խիստ բոբանալ տար Հայեր ալ աւելի կբ զրգռուին խրամներ Հան» զէլթունյիները կառավարիչը դոքներ եւ Ցոյցերկ բնեն։Մարաշի Համարիվատին, Փաչ Քրաթիպը թէ զանոնք Քնացնելու դարտհցելեու էւ պաշտօնիբարձէւ Մալ մբւտիրին որպէս Թէ պալտօնանկկրեէ անուն դայմագամմը կու բացումով ուրիչ անեղկը ղրկէ: Անրի էլ զէլժունցիջ (ր ուսան ԹԷ իրենց բողոքը (ու «ր գայ Ջէյթուն, Է պաչտօննաներունտեղ նորքր դինջ տուած է, այգ խԽոովարար ու

ու

ու

է: Քանի ժբ չաբաթ քած նն եւ խաղաղութիւնը վերածաստատուածՖ եւ ի վերոյ նայնցան որ սխալած տեւնց տունրեւոյթ խաղաղութիւնը է, Ա-Խի Օէյն ալ բունեց թուրթն ՏՆ. Թուրքը միչ Խոյն Հայատեաց նեւ ճամբան, ակսաւ ժողովուրդր նեղել ԶԵյթունցին Ֆախորդներուն ֆորն կբ պալտաւորուի, Համաձայն իր վաղեմի սովորութեան ցոյցեր կազմակերպել,խլրտումննը Հանել: Մուլիսի վէրջերն է, ծայ դնրգրգորճւածվիճակի մր մէջ է, դէյթունցիին ականջին ժողովուրդը միջոցներովկու դան կր Հասնին Արեւելեաննաշանգներուն գաղտնի եւ այլ բազմա-շայ մէջ կատարուսծՀայկականֆարդերուն բաղաքենրուն

տեղի ունեցած ցոյցերի, Իրդրումի մէջ պատաճածննեները, նւ կր Հասկնայ որ չատ չանցած նոլն վիճակին պիտի Զեյթունը Այդ օրերուն Արեգին ձայ գիւղը կբ չարոնուին Թարկուի ծկած։ Մարաչի կառավարութիւնը ջանի մր Հայեր, արտասածմանէն Արալան Հոտի կառնէ, Գրր-Արդար, չրֆուն գինուռրական չէՐթ կը ղիկէ Արծգին,այդ օտարականները Գլկր խումբ մբ ոատխկաննքրով հւ բունելու Համար: Օդոստոս6-ին կր Հասնի Արեգին Հետապնդելու ծւ ռչաՀծանջելուպատրուակով հնզել գիւղացիները, կր սկսի տուրբ որոն զառ այժմ մենթ դրամ չունինք, կրժեն, էրի որ ունենան կր վճարեն»: Արոյան Պէկ, կր բարկանայ, ծծել կուզէ գիշղասրնո Խաչեր Քէծնան, տղան Խչանաւոբ կարապետՔէՀձրայի,ոբ 1802-ի մ-

լուրերըՓոլսոյմէջ

քՔեթման դիչղի մէջ մեֆ անուն Հանած զիզ փաչայի պատնրազմին էր: ԽաչերՔէՀնան ալ մեֆ ծամակրանջ կի վայելեր իի դգիչշդացինեչք Թողուր որ ԱրարանԳէկ զայն Ֆեծել ըէն, որոնբ ութի նըն, ե եւ Իսկ Արսլան բանխոսխկէ, անարդգանքովկր փունտեն։ վանդղնի Էպէկ եղբ մնացած, բաց կերպով կրոէ Թէ «այս տեղ օտարներ է որ ինծի լանձնչք զակած քն, անոնց Համար նկած եժ, էտ կը ճարննջ կրոծն Արեզինցիթ եւ ոչ ալ Ֆռնթ»: Մեթ ռչ տուրթ մեր Հիռրծրըկը լանձեննը,կը ֆարդուինք եւ նման վատութիւն չճնք գործքր։ Արսլանէկ առանցբան մր կարենալ ըննլու, իր ոււոխկաններուվ Խաչեր ՔէՀնան կրկինընդչարում կբ թաչուխ, կէրթա: ՅԱ Օզոտտուին, ՋաՀան մր կունենաչ գետի եզերքը Ջախայցիթիւր" աշիբծթին«փո որոն» ԱրսլանԳէկի թելադրությամբ եկած քին Հայոց կացութիւնը անՉավխոարցիք, Հասկնալուեւ օտարները ձեռթ անցրնելու: Մինչդեռ. եւ Զէյթունի ծայ» դէ առաջ եւ միչտ «այոց բարեկամ հղած էին բաներըամարանոցներըերթաղու թոլլաուութեան Համար, 4ի, կով եւ այլ ընծաներ կր բնըէրն զէյքունցիներուն: Բայց Մարալի կառավապատիւ չաձիլ' բութնան դրդումով այժմ ուզած էին փառթ ու ԴարձեալՕգոստոսիմէի կոկիսոնի Ֆֆաչօլուգգիչդոցի քրիոասարոը մբ՝ կաթապետ Ղիր Փանոսեան, Էէլլաս անունով ծանօթ, իր փափ215

կոկիաոնիոոսիկածկննթարկուի Համար,արձակման գործությւններուն

12-ին, խումբ մբ Ֆերքն եւ կոունլուվ կը փախցեէ զանոնք: Սեպտ. «ՔէՀնանին ագարավին Քիրանր կր արձակինարեղինցի Խաչեր կրատիպուինփախչիլ, վրայ, ծւ սակայն երկու ժեռծալ ձղելէ չետոլ 10-ին, Մարաչի կորանցնելովայսպես իրքնց երկու ընկերները: Հոկ»: Հայախօս թուրք րոծսներ կր ղրկէ քբկրու Թուրթկառավարութիւնր Համար, անոնք Հիոավօոելու Թազստոցբ Արեգին,վեղափոխականներուն Հեւ պատգամաւորներ տնսակցելու:որո կբ գոնենԱղասիքն վիֆոցը չրզգար ախ Թէեւ Աղասի ականաւոր ձայնրու կոմ է ղիկուած։ չուտով վրայ Ճասնելով պարագան,սակայն արեզինցի ծայ տղաք որոնք այչթւսփախչելու վրայ Հինլ կբ կբ ճանչնան այդ (բ»նսները, ողջ ող) կայրեն:Թուրբթ կառավարիուբռնեն էւ ֆառի ժը կապելով եւ ռական չկրցաւ Թիւնը նրկար ատքն փնտոնց անոնց Հնատթը, 100-ի չափ թԹուրբթերով սրբ, Հարիւրապետ ժարաչցի 16-ին, դնել: ՀոկտԱրհգինիվրայ Ջաշանի կողմէն, բայց բուն ընդղիմուննան կբ բարձակի ետ կր փաչուի: Հոկտ. Ա-ին տկլլատ, Պետր մբ Հանդիպելով Քիւրեմէե ցեղապետի աղաննի առած, Անարոուն զէրթար, ծարճը«զլու Հազար Հոդինոց որ Ժէֆոեղւն վերցննլու Համար: Մակայն իմացաւ ձր անիկա, ճբ պրալոռաւորուի արմ բանակով մը պաշտպանուած չարմար ապասելով իր արլ ծրադրինդործադրութիւնը, ցետածգել ատեն դէմը Խու բ'Եյլեն կիրճը ոիթի ժո Վերադարձի մէկ կոչուած որոնթ կր արձակինիր վրայ, սակա Ժարլոցիխումբ մը բիւրատնը, ունննան թիւրտերը նւ կբ 4 սպաննուածներեւ վիրաւորներ փախչին: Հոկտ. 19-ին, Ասլան Աղա նորն կբ չարձակիԱրդինի ՉՁ00 Հոգիով,եւ եւ կրկին էո կբ վրայ, այս անգամ ուրիչ կողմէ Հոկա- 21-ին, Հաճընէն Մարաչ գացող Հրամանատարմչ լուի: մէ) ոլառնալից եւ անարգականլեզու մբ կը գործածէ Ֆոնուղին լՄիբ զինքը տեղը կր սպաննեն Հայոց դէմ էւ ֆոնուզցիջ տեղն Քլիշրոոծրու Հոկ22-ին, ղուժարլուցի Դարձեալ միասին: տանիթուվը ճազարապետ դէպրին բննութնանՀամար Մարաչէն ապաննութնան ծւ ր սկսի կարդ անղէն կանցնի Ֆոնուզ այս ժի մեղ (ու գայ առ

«-

ու

առած

Հնտն ընել այնտեղ: կալանաւորները մբ 4էրրակալութիւններ նածւ տեղւոյն Հայ միխկբ ժեկնի դէպի Մարաչ։ Ան փորձածէր ենջարկել Սակակնչր ժ"տիւիը հւ ուրիչներ ալ Հարցապնդման ու ճրբ կր մեկնի, ի' ջողաֆ եւ չէր կրցած ոնիրին «քատբրզանել աճա ֆունուզցիքՍուՀրո տանելով այն անմեղ ձ4երբակալուածներըը նւ Հետ եղող 1 Թո: իր չաթր ըսուսծ անցի դեմը հելլեն զինքը եւ կազատեն ձերբակալուտտ ոստիկաններըչարաչար (ը սպանեն չորսը: ոմանք Գարանլոու-Ֆ էրի տղաբբ:վերոյիչեալդէպքերէն

ընդծարումները, ղովէն նաբը կը գեքն. Այս բոլոր դէղքերն հւ անմիֆականիի չուրջը, րոնք անդի 1ունենային Զէյթունի մէջ ու.

գիչդերումեի

ո-

անոնց ճամբաննրունվրայ ածա այս բոլորը Հոլ էւ գնոին կր պատրաստէինՁճյթունի 1895-98-րՄԵ Պատերազմին, ինչպէս արդէն քիչ առավ ըսինք, զէյթունցիթ գաղտնի միջոջներով կը լնն ակսածՀայկականքարդերուն մասին, հւ. գիոէին Թէ իրենջ Սուլթանձամիտի աչքին փուչն էին, եւ բապառ պիտի չինայուր ԻՀի կանխել Թչնաժիբն բծեջ:Դանակի ռսկորինՀասան էրւ էթ վփառօթկր ձճոտեր,լուցկի ՄԹԺնոյլորտի մբ պիտի բաւէր Հարուածլո ան. եւ Համար: պիտի չուչանար Այւնւս վաղի կրակբբոնկեցնելու ուչ խով յլի" Հաչ

ծ.

(Մութ-Ջորդի ժողովը-

Թրջական մասնակի սկսած էին արգն Ձեյնունի լիիակայ գիդերուն փորձակումները նախ քան Գարանլըզ-Տէրէի մեձ ժողովը գաղանի Հանիոկ, չուրը, եկող ոտի ձիրծրու եւ դիսչումներ տեղի կունենային ՁՕԱրքգին զէլթունըի ՊօզպայիըԹաղէն՝ Աւագ Չագրծանի,Աւքտիջ Կէսխաննանի, թաղն կարապետՖ. Ծակորքանի՝(էլիՔԷչիլի տոծմէն) Ղարդալար կր գլխաւորէր Աղասի, Հաճրնցի միջեւ: Այդ օտար յնեղավփոխականները 22 տարեկաննրիտասարդմբ, հկած իր 5 ընկէրներով Արեգին, ԶԷմեկառավարութիւններէն քիչ մբ եւու քունի նէ Մարաշի այւ կուսի անկիւնը, Ընկերներնէին Հրաչեայ,Ապաձ,Մլեչ, Նչան, կաբապետ: Հրաչեայ կարեւոր տեղ պիտի բոնէր լնտագալին կոռիւհնրուն մէջ, քան ԹԷ Աղասի, որ գրեթէ չմասնակցեցաւ կոքւին իսկ լաո ոմանց դգրածներուն, այ գաղտնի Հանդիպումներուն ներկայ ամ. (լլաղին կատուածածնայ Թաղէն՝ Առաջնորդական փոխանորդ՝ նանւ Տ. կարապետՔՀնյ. նրբկաննան, ինչլէս փորձառու կռուող մր Մարկանեան Համի ՊապիկՓալայի Հին ընկերներն մէկը, ե. Պապիկ Փաչայի եղբայրը: Նազարէթ ժաւուչբ Սակայն բատ մնի ՀայԸքնակիցՏէօվեթ Գորդեանի եւ բատ իա նանւ նաղզարէթԶաւուլ, որոչ կառավարականպալաօնեայ նւ Ֆ. կարապետորպես տեսակ մր կրշնականեւ պրաչաօնական ներկայացուցիչը ժողովուրդին, աղդ ծա«աքոյիներուն Հաւանական չի թուիր Թէ ներկայ եղած ըլլան. Թէք. մենք, մանուկներ, անգամ կր լաէինք Թ: Արեչինէն պարոններ Էկած քն, անոնք գնտնախնժորի պէս առարկաներ մը ունին, որոնցմով կարծի էր պօրանոցըօդր Հանել Թուրք կառավարութիւնն ալ Թէհ. անտնդեակ չէր անցածղդղարձաֆներուն, սական ալժմ կր լրոծր, մինչեւ որ զօրքերու կնդրոնացումը լրանար, բնչ որ ամիսնե13 է վեր ակսուած էր" Գարանըըգ- Ֆէրէ

աւ

Փոր» իչխանեերէնողջ էր տակաւին միայն Հազօր իչխան, 1862-ի ծերունին, որԱզիզ Փաշայի կոիւէն վերր սոակաչինապրոզ միակ ընկերներուն, իբ ծրեթ Հանդգուցեալ ոլէս ասավ մբ ներկայացուցիչը ճն Արեղին, Բարթուղիժէոս ծրբ կր բԳր ԹՀ անծանօքներ եկած առանձին վայրը, այգ որպէսզի Վարդապետը կը զրկէ Մութ Ձոր, եւ Աւագկաղի դգիւդապետ ները, անտառի մր խորի Հ«աւաթէ Արեգինի էւ նած. վրայ իրենց վերին կացութեան խորձին, խործրդգակցին՝ 1805 Սեպաեն։ ձկած Հասկնան Թէ ովբեր են այդ եկողները, ինչու է Ֆունուցի վաՆերկայ 1623-ին տնդի կունենայ այչ ժողովը, ուր նաշայիը՝ ծայր Բարթուզիմէոս վանաձայիբ՝ ֆոնուզցիներով, 30 արհդինցիներով՝ Աւագկալ դիչդֆ Արին զիւղն՝ Խաչեր Քէճիա վարդապետը, ՅՑ կը նախագածէ Յարութիւն Գօճայնան աւաղկալցիներով: է Գոճայեան Ժարութիւն Աղան։ հր Կարցազենուին իոկ Ատենապետն որովետեւանոնք կրնային լիստ կերով ավԴ ՞ռարականներիդ կասկածելիմարդիկ, խաբեբաներկամ նոյնիսկ լրտեսներ, ըլլալ ամե տեզ եւ Զէյթունի բոնցժով լնցուն էին այդ ժամանակների եւ Հնչակնանտղաբ էին անոնք, որոնք բաւական մնծախօս չուրֆը: ընծայած խոստումներբրած էրն": բայց ժողովը Հաւատք չէր չւայլ Հասկցածէր Թէ անոնք եկած մփույն աֆոնց այդ խոստումներուն, եւ ե Հարկինզոծունլու խորանիէր Թէ՝ Ձէլչթուն էին կռուելու, է կուուծլու եւ բիչ ճար չունի եւ պէտջ Է կռուի, պարտաւորուած Տանի ռր թլնամբն իր մասնակի դէոըլլալու: տոյնվակՆավխայարմակ ձր: Անոնչ Քէրովբ հւ. բախումներովը,արդէն ձեռնոցը վերցուջած ահմ մաս մը դրամ".տիչ ԹԷ չատ վառդի Սոծնց Հետ ունէին Հաժար ծւ մէլ մբն ալ գոնէ, Հայ գիւդալատրառտութնանց այչ ժողովին ներկալ ցիներուն նիւթականֆանրութիւն չրլլայլու Փամար: ունէր Արեգինիէւ քր նանւ ֆամբէլիչնան, որ նրա լարարծրութիւն Ասոգկալի ժողովուրդին«նտ. ԹաղաճնանՀայր Սուրբ ճարցագբննուլթնան Հասկեալի արդիւնքը կր աեղեկադրէՋԷլթան՝ Հաղորիչիանին: 5. վճռել դոիէ, ժողովին նպատակնէր Խորձիլկազութեանվրալ օտարներուն ծելու եղանակը,առանց ասկայն փոսը, ուրիչներուն, Հանղակութեան վրայ դնելու կւ աֆոնցմէ օգնութիւն ապասլու ժողովը,5000 ռուն Հայութիւնունեցողէւ Նոյնի»կ բան չի ասլասեր Հեռու 24 ժամ է Ջէյլթունէն աւելի Հարուստ̀ Հաճընչն՝ որ միայն անոր օգնութեան փութայուն տնսնելով անոր փոմէ, չի վախաՀծիր անձողութիւն Բարթուղիմէոս Հայր սուրի պէետթէ կոռուինջփ'րօէ, մեղկ կեանքով,լետոլ ոՐՎԵրի սր արութեանոդին չմարի մքր մլ հտ կենա, հւ ով զիան, Թնրեռ Թուրբր մելի ավրնլու փավարէն ո-

ու-

առ

ինչր էս

օ-

Աստուած

Հաճի,

այս

ժեր (ռիւով փրկելՍզգը Թուբջինձճութէն:

Զէյթունի բարբառով Հայի Սուրբի կբ խօսի«Ժողովուրդ մեր գեղացըքչիւր հումմօ շոս. ծեծվածինթուրքին հտ մոր չէհիր. չիրք բանըհամորգիտէքասիմձիզ պաշխօ բանը իէ միլլաթը:- ուրինքէ. վէ հէյուն հուղըն ազատութընը համոր. Էօսիւր ըմմարմեր տուշմօնը օլօմոն չի կանցոնքկրաշնացրաճի: համորպէտժէուր նիւրիկէնծիծվանքթուրքինհիտըիրինց ուճախնըն մինէվիւր թէ պիտիգիտանէքեուր էս տէօկիւշըառջե տէօանցընինք, կիմի չէ էս շօտ մինծէ. հէմ իտէմիտէննէ.չիւնքիւ պիւթիւն կիւշնուն համոր պիտիծիծվընք. էս տէպէն ամէն մորդ հէյուն ազատութընը մետրլը չարդըվըլըճակօտըթուղ առնու մէռնընքնըհէյու համոր է. էկեր էս տէպէն իւժեօվ իլլինքնը պիւթիւն օզգը ազատվածկունըէկեր Ասպոծ չէնԷ ջարդվընքնը նահատոկ,մէրտիւբիւս կունընք. ըմմը պիւթիւն օզգը մուրն իվիրէն կունա. դօք է ինտէս տէօկիւշիւ .

մէչ

չոց

պէտքէ գիտէք.ուրբ գրտնըվըլ

գրատնօ.չոց ազատութըն

ծզգը

չըբկկաշնավա, ու

անըթաապօնըօվը գատնիլօհամոր կու բըյլլբվա իբեռւր գօտնօնըիւժօվմի վիրէն կու կու բլլբվա կիմի պէտքէչուքէք տուշմունանվիրէն. էս ըառանտ զինտէն շուքէ թուր չըսպանօծմէռնէօղը նէ մէրտիւրիւսկունա նէտէ աբգիտացէք հօտ մբ կանը իրթօչ նէ օզգ կու հէսէպվա»-ծրածկավիցէԺ Տավութան էս ասօծիս չոց ուր ամէն մորդ հվիլըսպաննելօկիմիծիծվանը մինք միւճէրրէթպօզմուշ կէնինքտուշմօնը: Էտաիւիհամոր հիւգ մէնէճ: «Վէմ գիտացօծճաք ուր մեկմը զինտէս տէօկիւշիւ մեջ իւժեօվ չէ կանընըչ Քիւրիւստիւսիւ վիրէօն իւղիւրդ հավոտքչունցնօնը, էօտիւր համարհումմօ ալայուտէ կօսիմ պէտճէօլօմոն հավոտքունցէք: էսէ թէմպէիկէնիմ ձիզ ամմէն մորդ, էրիկ, կրանակ:հէլվիւր, պառօպչ տէլիղանլը։էրկէն, աղջկին,չիւր մօնտըըմանտըրտէքալայիտէպէտքէ սիլոհ շալկէք։ Թիֆօնք անցնէօղը թիֆոնք, տապանչալուունցնօղը տապանչալուչ փալադանոկունցնէօղըփալադանակ» ղամօ ունցնէօղի դամ»,վից դոնգուն ունցնեօղըվից դոնգուն, էս բանիրըչունցնէսղը կիւշիւշէօվճրակուռէօվ)չ մօնտրը դանկէօվ։ շամփուրէօվ։ փիտէտէօ վ մանղըզէօվչ հիւտիւցէօվչ ՔքԷարէօվ» փէտէօվ»։ չաքուչէօվ:։սիլահլանմըշ թուղ ճան. իւնչ վոխտ ուր տուշմանընխառնրվանք նը հրմմբն չամաղմրդաքը պըխչապըխ փիրիրը խէթիցէք, խէթիցէք, հանիցէք, աղըքը» թԹափեցէք։ հէչ մի վախէքՔիւրիւստիւս մէր դօհօն է, զաթը հանեցէք գիտէքուր թուրքը վէխկիւտ կուճա, էօտիւր համոր հէչ մբատկ մէ նէք,իւժօվէ կիլլինք: «ՃասիկԱետարօնը Քիւրիւստիւսկօսե թէ իվ հուր ինծի համոր ինքզանք կրաշնացանէ նը էան կապրը»իւվ ուր ինք զանքպէհէ չի հոմմօ հասկրցէ՞ք տէյիէանկու կրաշնավա, Ժւրիւստիւսիւ մեռնամ ուր

ու

շուռեն չուռիրը: էօսիւր որ կորհնիմ ըզճեզ ուր՝ Քիւրիւատիւսիչւ հէյուն եէսիկու մինծճոյ ղօրս չէՔ իլլէք։ հէմ օզզնէ իր փառժեօվը րութաննԷ հիչ չէ մօնօ։ Հումմօ մինծ թէմպէհմէունըմ ձիզ թիֆօնք ատինրորնտճիշօնառէք։ մի հատիրէքգաքվու փրասխիլօ փըրասխիլօ հէմ խրառուէնմի փրասխիքչշօտ կիմի փրասխիցէք» մուխըպիլօ փիւրըմօտնօ էո իճին հուր թիֆամքին փրասխիցԷք հիտը մէկտեղ: էտէթնէինտէս էր» էկէր կեղջէտէօկիւշնինմէր պապիրուն մօտէն Հը՞ էասէ թէնպէհկէնիմ փրասխիցէք: չէք մառցինը»իէ իլլէ իկոծ ին բ էրէօվ» հուր մէրաշխօրը բէրէշվ ձիզ»էս դրարուսցաքը հա սատանին ին իկոծ դօհոն Աստուծոյ թէ իկիրին, հէսէպինք չ5 էն րք: Եէօսխնց մրտքնէ քէօթիւ Մէկ մրատքէօվ

միոոք

Խր

քրխտասարդ Թէ օրիորդ, մինչեւ փորբ մանմարդ: ծեր ծւ պառաւ, է ամքնթդ ալ պէտթ զինուխթ, Հրացան ունեցողը՝ «րացան, կունք, առրճանակ,դաչոյն ունեցողը դաչոյն, քրկսապրի ունեցող էրկսայրի, ունեցողբ, վեցձարուածեան, այս վնցծարուածեան Հ նանւնալ դործիքննրովբաւականանան, Հատոցով,ք ցինով, չունեցողը փետատովըմանգաղով, ժանր դանակով, չամփֆուրով, մանր Հատոցուվ, ո ով, մինչեւ անդամ մուրճով, պիրնունցէք,.որ ժամանակ

մէրոլիչնալները

խառնուինք Աշձամիին թավուին.

Աաաա

փորերնինխոթեցք՛բ, աժննեւին մի վախնաք, Քրիատոս մեր թուրքի վախկոտ լլա ատոր Համար

արազ-արագ

աղիքներըդուրս

կողմէն է. արդէն ղիոէք որ մէնջ ուժով կրյլանջ: բնաւ չմտած, «ԱՀա Աւետարանը, Քրիստոս քրաք: «Ռմ որ րնբ դինք Քնծի Հատինընը կունօ: ժար կը կորսունցնք, անիկա կապրի ով որ ինթ զինք չմեռնի րանԹարդժանութիչեր Մլմր մինչն, «իմա չատ պատճրազմ «Ժողովուրդ, մեր դեղացիք՝ չով պած, անիկա կր կորսուիթ: Հրմա Հասկցա՞ք. Քրիատոսիիխօսես ճե Թուրին դէմ: նչ բանի Համար, դիոէ"ջ-:- ըռեմ ձեզ րի Հէն դուրս չէք էլնի նւ. ազգն այլ կի փառաւորուր կբ ժեֆնայ, ազատութեանՀաՀողի Հայու «րէնքի, ազգի, այլ Համար չէ, այ ատրվութին կր վոոլրոի: Հայն բանի ատոր ատնն Համար «Հիմա մեծ պատուէր մի ունիմ ձեզի: Հրացանաձղլութնան մար, բորը մեր Թչյնամին լման մբ չ(րցանջ ֆեն, ազմներչնժանցննն,. չու Ֆչան աուէ՛բթ, մի արտորնաթ, «րաոնը: անցեալ պետթ է ոբ այս ապատնրազմի վաբաւիորսի Ֆետելու «յէս՝ ՖԵեւ մեծ է 4, վասնզի ազատութեանըտեցէթ Հնոուէն ժի Ֆճտքք,չատ մոտն ննտեցէ'ք, ՔԲո(ՐԸազգին վերջինն որ ասիկա չատ Հթացանի ամէն արդ Հետ անդամ այս Ժեռւնիլը ծուխի կապարին միատեղ փոիբ մնայ: Մեր Զէյթունի գոիւՀամար ոլէտբէ պատերագմինք: Հայու ննրբ այսպէս (րյլային, չէ` որ պապենական սովորութիւն է՝ 215 ֆարդուբուլդ բլիալր աչքին Թող առնչ, ասկէ Խոբը մեռնինք մծրբ յաղթանակը անգամ այս մոռացածչէթ. աճա ասիկա ստիպեալ կի պատուրրեմ, մօտէն բլլայ Համար, ապիբնք այու Համար: ԵԹԵ Մատուած մի արաց Հրացանածրութիեննիգ' ըլլա բոլոր ազգը ազատածպիտիըլլայ, 8Թէ եւ ազգը այնպես բ այց մարտիրոս կոլլունք: «Հա',չժմոռնամ, այս այլ կը պատուիրեմ ձեզ, այս դուրսէն ծկող (արդուինք) ցաղթուինք Հխրնրբ որ մեր քրկիրը նկնբ Տ" բարով «ին Հազար բարով Թլուառ կը մնար է դիո պէտթ մէջ ինչպես դոնուիլ եկեր քն. ձամարինջ որ Աատուծոլ կողմէն էկեր են ոչ թէ ֆ «Այսպիսի պատներաղժի ռատանայի կողմէն. ինչ որ պիտի բրա այն Ալլա մրամիտ 8որպեսգի աղդը չկորսուի ու ազատութիւն գանար նչպես «նիի եւ քրբոր ղէթ- ասոնց նպատակնալ գքչ չէ: Ջեր վրալ «Փածպանիչ»մրե ալ առխֆ մր կելէ իրքն որսը գանքլու ծամաի կը պարտի ալ պես դուք Թչնամիլն ըսեմ, ըսաւ, ու վերջ ժողովին ժողովը ծափաչարութեամբ դանայ ուժով մբ վրան կը վազէ, անոր դեունովը ք չսպաննած գ լաւ Թուր այո ցրունյաւ,վասնցի զելժունցու Համայի պառոնրազմի որոչումբ Հարսանեաը ոչ ւլ երթալ, կրնայ արքայութիւն Հրաւբ կր ոչ ալ սնպուէրդ: սծպուի, կը ոչ մարտիրոս Հակառակ կարզ մբ պաշպանողականներու մի Հատ աւնլի սպաննելում լոաղաղ նթ մբ գտնելու կբ սեպու Աչխատեցքթ ազգ աէ մնջ պատմրադմի վա կը տրամաղրութէան, ըսածլա ժողովին մեֆամառնութիւներ անկարկի կր ամանէր ամէն իմին մարդ «ԵԹչ նման ծւ Հոգ տբնէթ: բան այղ մասին տակաւին մտածնլ պիտի նչանակչր պապատճառկի չողլթնենրԹչշնամիին,ատոր Չամար ո ք. այսպիսի մարդ մը տեչութիւն որ տաղ ըլլաք, Թչնամիին որ աւելի պատրաստուի,կազմակքրոքուի, այնպես՝գիտցած «Բայց հւ Էկեդրոնացնք րր ուժրը Հետեւաբար կորանցնել՝յաղթանակը չատերազմի մը մէջ յաղթող չկրնար բալ նթէ Քրիստոսի վրալ ԷՅ աղ ոՀ. ամենուղ է Հերու որ կենաց եւ մածու Հաւանհականութիւնը բոպառԵնաջնջուիխը: տարնայ Հաումաաղք չունննայ,անոթՀամար Խնդիրն էր որ ժէֆանզ դրուած էր. Ժար չկար պէտք էր կոուիը, կը բօսիմ, պէտք է լման Հաւատք ունենաք: մ կոիւի արդէն, ինչաէս ըսին, սկսած էր, մասնակիբախումնձրու եւ մարդ: «Այս ալ կբ պատուիրեմՁեզ ամէն մարդ, էրիկ

Վի:

ու

ու

ու

,

էշ. (արձակելու Հրայ

հոնաջ՝

տուաւ

Հետզձետէ անչնչելի պիտի դառընդՀարումենրուսածշմաններումէջ: եկած էր եղիակացութեանեւ ժողովի վերջապես Ֆար մթնոլորտ: տուած որոչումը, որ ի Հարկձ պիր րարոնուծր իր իր դաղատնի սկսելով:Քանի մբ օր յետոյ, կառավաբոչուժինգործադրութեան ժողովին որոչումը ֆուրը ծլելու Համար, հրեք «ոդիոռց "-

րությանը,

Փանոս Աղաի ազարավը՝ ժը կբ ղրկէ Այապոզնան արատգտահաւորուքիքն Տ.

կարապետ

Ձեյթունէն 3 ժամ Հեռղու- պատդամաւորներն եւ տնօրէն Աշետիջ Աղա Եզեկիքլնան ՔՀնյ. նրկանեան,մաբատուր չափով կռունորոչ կսխաննան: Աառնջ ալ թեն. Համակիրներէին ՀնաղանդածէՀրաձչանդին ("Ը որոչման,սակայնկառավարութեան ժողովուրդինկացութիչեր ին եւ էկած, չվճանդելո. Համար Զէյթունի եւ Սերհւս ալ, ժամանակ չաճելով,զէլթունցինիր պաչարը ամբարելու, գիւղն Ալասպօզանենց մտածոգուած: պատրաստելուՀեոաստեսութենելն ն. 1ձեաԱրծգինի ննագկալի էին Տ. մակորնան, Փամբէչիչնան, Նազարեթ ՋՁաւուչը եւ Աղասի, երր, Բարթուղիմլոս Վարդապետ, ձին թշնամին Հարութը եապեա ամն անոնք, որոնջ կողմնակից էին

կռիւրսկսելու կանխելով

էւ

Սակայն պատդամապրաշայիելու: զօրանոցը

Զէյթուն առանց ոեւէ արդիւնթի, ընղճանրաւորները կբ դառնան րարուրարքն պէս կազղարարուչրանոնց որ երթանկառավարութեան էւ հրննց անձհուխթ8. պէտք է պարպուի Թէ` 12 «րէն զօրանոցը: էր Պոլսոյ իրն ալ բերած եւ յանձնած կարապետ ՔՀԵյ- Հեռագիր որը կը վորդորէր Հանդարտ իզմիրլնանէ ստորագրուած, Փատրխարբ

ձր Արէիմոցուցաոծ Փասռրիարքարանի եւ մասին: չրջակայբր տեղի նեցած դեոբերու լխոռռվութնանց

կենալ,որովծնաշեւ Դուոր Բ.

դինի

նաեւ Թէ` «Աթ Փատրիարթ այդ Հեռագրով կաւծլցեէ խիղմիրլնան է դործաղդրկլ Սուլթանը ընդունած օրերս նորին վեչավառութիւն Հայերու Հ աւատարիմ Հ պատակ Մալիոնան ծրագիրը բարենորողմանց սակայն բարննորողումներ, Հաժար, էւ քիչ լիտվ իտի իրագործուին պատասխանատու էթ որ դուք չարունակուվն, թէ այդ խռովութիւնները կամ կեղծ էր քւ կամ Հեռագիրը այդ որ պիտի մնար»: Անչուչտ Պատրիար բոնի կերպով ձեռթ անցուցածէր Պոլսոյ կառավարութիւնը 3. միջոցով կառավարութեան Քէն եւ ղրկած Զէյթունի ւտտեղավան էր այդ ժամանակ, փոխանորդ ոի Առացներդական կարառպետին, Հեւ ունննալով բովշետեւԱռաջնորդ կարապետեպս. Քէլէճնան, իր Ֆոնուղի Նիկողայոս Եպիսկոպոսձալէպ բանտն էին, ուրիչ բարմ-

եւ

-

բաստիճանՀայերու Եւ

եղաւ անխօղուտ աակայն

աղէկ, աձա Խորողումներ նն

չատ

Հեռ:

եւ

արլ

միջոց, կբ ապասննը,տնանենըԹէ ինչ պիտի «կին:

12 «ր որ

Հեռագիրըէւ. բոունցաւԹ:

բար-

իոկ դործին բնաբանը չմոռնանը:- Վճրոյիչնալ ժողովոյն մէջ որ ալի ուննցաւ Գարանլըդ Տէրէ բսուած տեղր, Զէյթունի Մեծագործ էր ֆոնուզի Խ Շովրոյեան Հաղոր Աղանչ արդէն լանմնարարած Ֆ. ԲարթուղիժէոսՎարդապետիննորեկ «իրերը Փափասիրտ վանաձճայր ծ. անմ չարժի Հայր Սուրբը ըստ Հրամանի բատ Հարցաքննել խչխանին, պէտթ նղած բննութիւնը ի գործ դրաս պատկառծլի դաղավարնէրՀասկջաւ, անմիջապէս տեղեկագրեց խչխանին: ինչ-Ինչ դրութիւնը կարդաց, շտապով մր Հանդուցեալ Փապիկ Փաիչխանը ու «Հրասպրատուիընց. չայի եղբայր Նազարէթ Չաւուչբ՝ թովր կանչեց եւ Հաղրենեաը ժարէ, ըսաւ, Թուրբինծաուալելէ, աղսուծնտեւ Հայու ֆաՀամար պէտթ է Փֆառայես,խումբ մր ծայ զինուորներով զնա ի Բարլուղիմէոս Վարդապետին,անոր աջակցութեամբ բանլրգ Ֆր նռրեկնէրուն ինչ ըլրալբ Հասկցունցաւ: խորՀրդակըեցէթ: ոչէտթծղածր Վարդասքարմեզ չձարցուցած պատերաղմիորոչումը տունր է. արդէն իժ դաղափարաալ այլ էր: էի մէրժննք վարդապետիորոչումը,

վարեմ դութ ոլ կրեդունխո նա: ալ, 4-Վլթռ,կբերոննքար Հետ անդամ մալ չափուինք, դրր«Սոս դունիմջ բաաւ-52 եղբալիննրունբիչ էագրոուածեժ թրքա դէմ՝ որոնք սասունցլ ԻԱննր չՀասցուցին.այս անօրէններէն մի բիչ վրէժ լուծենք, ծճրուեւ թորնալ մնացած վառօդներուն անուչածոտ թնանս մէջ թաբուն բ»ւրմանանդամ մրն այ եւա արժանանանք,գոնէ նրբոր սինոնիտ՝ սուսնիմ, անոնք անդիի այժա երեք իչիոոնքղբաիննրուս լուր աւնանմ անմ, «Հախարձրգաղթեցինաչբերնին բաց, աչքի լոս Բր

Թուրթին

ու

բաղժեցինք, նավխավանաժուորանթազմեցանք նութ ծայ աղգի Հոռփարբ չնործիւ ամնճեսկարողի Նորին պաշտպանեց, Թիւնը զժեզ կատարհալ ու թւեց։ Անոր լսօ«աչխարձի սուջնւ րսաւ յաղթող Հանդիսացանըք ու կար: Նազար Հաւատթ ժբ չքլտ մը երուն մէջ մարգարէական ես ազգայինխնդրոյ Համար խժորնալ «Արդէն Չաւուչբ պատասխանեց. նմ ձեր Հրափարդ փմփեմ.իմին ալ փաիաբա նոյնն է, ընդունած կերթամ կբ զանեմ Բարթուղիմայածը, վաղ աաւօտ անպատճաու մչոս Վարդապետը. եթէ կուզէք նամակ մալ գրեցէք վարդապետին, եւ Հետ ձեզ կրի «Հաանոր աջակցելով պետք Խղածի կր խորին ու

էւ Հերոսառըետվին ղորդենք»։ Հաղոր Աղան նամակ մր գրեց Համբուրեց ձնութր Քչխանին պատկառելի ձեռջը: Հայրննասէրչաւուչի եւ րաս. «Մնաք բազրողթ:նա ալ անոր փայլուն ճակասորՀամբուրնլով` «Երթաբթ բարո» մաղէց։ Միւս օր մի խումբ ծայ զինուսրըննրդնեաժամ ՀԵՖէրէ (ՄութՃոր)ՁԷԹ ունչն վեց ցին ծասան ի Գարանլրգ նւ Նազարեթզիրար տեսածնուն պկս ողջագուրունյան ոլ, Վարդապետը մէ. ըրին Վարդապնար ալ նոյնպէս ուրախութնամբ,ցնծալով, «իրերն տուաւ

Ֆաժակիբանալով կարդաք հիուն պարունակությիւնըՀետնւեալն էր. ձեր տեղեկագիրը Մոոացանք «Արժանապատիւ Հայր պատուական: Ֆործը պարոննճրուն մասին, գրածին լիովին անղնկացանք, որչավ Հող չէ աոր ատոնց տուած չենք Հաւաոար՝ ածղեկութիւնենրուն նոնթ ալ չէ՞ որ ժերայլինջ են՝ Հայ նե. արենակից ենն, Հիւրծր Են, զիրենթ պատունցէ խաթճրերն չղպչիտ, ՍՐՐԵ- «իրելի «նր կարծեմ Թէ ատոնք պատնրազմիՀամար նորընծայ կր «եպուին, այս ալ փարժութիւն մէ, թող տուէք որ սորվին: դզործնեք, վասնգի Ասոնց աուտերուն իբրեւ իրաւ Հաւատանք միջոց չիկա ժամանակը լրացած է, եթէ Հոգ մբ ունինք՝ այն է՝ ոի անպոասորաստ ենթ, այս Հողն ադ նախախնամութեան ասյաւինելով, անձճուն զօրութեան Թողունբ, նա Ֆորին ողորմութեան, գթութնան, դարող է զմեզ փրկել մեր թյնամիներէն։ երբ մեր պապերը եւ մենբ կբ պատհրապմքինք,միթէ մեր «օգնութիւնը Լոնտոնչն կու գաի, կամ Թէ օտարականացխումբե՞ր կու դային, կ«զեէին, ոչ, ոչ, այեպէս չէ: «մէր օղեութիւն ի Տճառնէ էկնսացէհի արաի լնրկինս եւ դործի ուրիչ օրինակի չեմ կրնար Խմանցունել, դերկիրՖԻ ւսյս անդամին այն է` ռր անպատրաստբառը կուզեմ նմանցունել Հայր ԱրբաՀչամու դէպքին՝ քրբոր իչի «իբծլի զաւակ իսաձչակին կերբային որպես թէ մատաղի գնման Համար:ՍաՀակ զգացումով Հարցուց Հօխրբճաւ. «Հայի, ածա Հուր նեւ աճա փայ, "Էի է ոչխաի լյողջակէ Հայրը սրատասվխաանեց: «Ռրգեակ Ֆեր պատրաստեսցէ):Ըստ «օր Աբրաձամու մեր պխտոյթր Աստուծոյ խնամբին կր ճմդննք,անիկա Հզօր Աստուած չ,. կարող է իրեն Հրնչաակներ»վ մեր բանակը պատպանել։։ Աս

ը,

ու

|

կտորին վրայ կատարնալ վստաձ եմ, դուք այլ վատաճ եղիք. ձսուր եւ Տեառն Գէղէօնի» ելաւ իսրայելացւոցժամանակ, Հիմա ալ սուր Փեաոն Եւ Զէյթունիոլիոի կանչուխ ապաՀով եղիբ: Ձազթութիւնր մերը պիտի ըլլայ, այս յուսով, ալս Հաւատբով, այս սիրով պէտջ

նս կր մնամ ապրինք ամենքս այր որո մնալու եհմբ այո Ս. Խ. Մ. Հազօր Ձեր Աղօթքի օժանդակութնան ֆերմ փափաբող-

Հ

առ

Շովրոյնան»:

նարապեւտՔՀել-ՋէյթունՀասնելով, փակոլթժողով (ի դումարէ Զէյթունի սրաՀներէն՝Ս. Առտուաֆածին եկեղեցիինՍԱոաֆնորդարանլը կի պատմէ այնտել ՊարոնԱղասիինբսածենըը,որու վրալ Աատննապետ Հազօր խչիրսն Շովրոյնանխօսքը ուղղելով ներկաներունկրբաէ.«Եընթ օր առաֆ նս (ուր զրկած էի այդ պարոնին ալ որ չէնթ չնորձր բան խոսի, այնանը նրժալիք պատուիրակննրուն կողմէ ըլրարիջՀարնթ էեն ԲԸ չչնթ չնոթՀբպատասխանները, ցուժներուն,ոոտո՞ Հազար նման ավառա-. ինչ պէտ կար դոռոզ պաչանջներ ընելու, այլ Տ.

ամենակօր տէրութնան մի մրայն անկ է, որովշետեւ Հմօսթոֆ ԹէՏլԻՓՈԴՏն, այսինթն մեն լխօսիկենրուն այդ Բր բաաֆնծրը դողմէ խօսուած խօաքնր, առաֆարկնքր, որոնց գործադրութիւնը առաջարկը, եւ չյա Թէ է Ֆղայամտութիւն է արչ աննաթելի

կերպխօսի

մինխօսի, կաւնընէ Հազօի իչխան Ֆ- կարապենոին, ծմ Աս այ կողմնակից ըլլան: կբուչեւ որ մենք մծզի պատրաստ նւ է վերցնեք. բ ոլոր Համաձայն ձեթ ներկաները, ի.որ ով ունլու, բաջանչիւրըէկ ձեռթի տեղ ծրկու 4նոքերն այ (րբ բարձրացնեն: Ատենապետ Հազօր իչխան Հրածանգնց Հետեւնալը-Ա. Նախ պետք է որ ԶէլԹուն զանուող թուրք պալչտօննաները տակ առնուին, որպէսզի անդե ժամանակ գտնելով Հակողութեան ծե. երթան Հաղորդեն կառավարութեան մծի իննլիքը: Սեուլ չիախչին եւ Արեգին դանուսղ պարոնեքրն ալ պէտք է գրաւնլ պզօրանոցը, կանչեն Հոս, Հերիթ ադին անդին թավփառին: Բ. Արեգին, Աւաղզկալեւ Փոնուղ դիդերի գան Հոս մեզի: իսկ Համար Հարկ է որ ամե ձեւնարկելու լործողութնանց պրատծրազմի հւ տեղիչունենար: ժէնր արուն Հրջաայնաըչինի, ոի փիոթությիւն հւ կամ զաժնապաստան, միչ» ոչ ամբարտաւան Ըլլալ խոչեմ ճւ մէծին անսալով: Թէեւ զէյթունցիներուս Համար ընկնրքեՀակելով է, ռական պէտք չէ մոռնալ Ֆածճւ Հարսնիք պա երապմր ազգային ԹոՀչեմութիւնը ի արկին: Ժեբ սապերուն երկու օի առաջ Նազարէթ Ջաւուչբ խումբ մի տղաներովգրկած ուրախ էմ որ Համաձայնգտնուած քն չի Մութ ձոր, վարդապետին, իրարու եւ իմ դաղափարին: Այս Հրաձանգկնյնտոյ Հազօր իլխան կրկին պատուիթեքՏ. կազայմագամին այլ անմիտկերպով բռուած խապբերը բառեթ որ Անրասիին եւ ք Հարկ րչրոլ Հուղուի սուղի կը նաի մեթ վրայ Եռոբը չծաղորդէ: բան այդպիսի

պոչէն

վերցնել» 5:

կարապետԶէյթունի ամենաազդ նցինանմերէնէր այդ միչոցին մեֆ կարողութեամբ,խթրած պետր ք. օժտուած էր դվխւանադվատական Է բլրալ տեղակալինայնպէս, ինչպէս որ Հարկը կր պաճանֆէր' Նոյն խումբ մարտիկննի դիչերնիսկ Հազօր իչիոոնի Հրամանովխումբ դիկուծնցան Ջէյթունի «եռաւոր կիրճերը, լթուրք պաչաօնկհաներուն փախուստր արգիլելու Համար: Այլ պածուն Տ. կարապետ կբ կանչուի Ֆեղեկալէն,Հասկնալու Համար իր առաբելութնանարդիւնքը" Տ. կարապետ,այլեւս չենթ զիտքր Հազօր իչխանի պատուէրը մոռՖալո՞վԹէ Աղասիինխրոլխո»խօսբէրէնազդունլով, էրբ Գայմագամը ֆիտակը խԽօսէ 213Ժէր Հօր, անիկա տնսակ մր զայրոյթովծւ առանց վերապածության որի կելէ հւ կը իսի Հնտեւհալը- ԳայՏ.

առ

օր միջոց ԻֆՓէետի: խօսքիտեղիչկար տասներկու Քրիկար է այս անձեքբ, այ «րարործ.ք տրուածէ Ճեզի,աոտեղբպէտք ծւ դօնախի ձներիչէ, բան Ճեղի որ, այս օրէն սկսած, այս պալատբ ուրիչ բսնլիթ չունիմ»: այլ ազդին է, աղէկ դիցէ, ». կարապետ ճրբ այդպես անվերալած կնրպովսչոռթկաց, ան-

մաղամ

նկատի չառաւ միայն պարոն Աղասիի մր խսաբբ, այլ չարչուչո Խ ճւ նոյնիսկ Հաժեցաւ ւսնամբողջ ժողովուրդի ժողովականնելուն, ն. կամբին Համաձայն: տրամադրութեան զօր իչլանին բթնեդծանուր Հարկ էր ընծլ ծւ այդ ալ 0քրեւի Այստեղ ար տիչ ժբ սռրառնալիք Համար Գայմազամբ Թէճւ մբն ձր այդ օրուան գիւանագիտուլթիւե ու Տ. կալեզուտվ նննդ փաղաքուչ կբ օկսի թրջական տեսակ մը քւ. ապածովութւն տալ փորձելԹԷ բնչ որ է 4ծր րապետինողոքնլ, եւ նս դոՀացեել,սակայնՔաձանան պածանջը, կրնամ կեդրոն իմացնել է թնացնել ժողովուրդր եւ ժամանակ այն անոր միտքը, կբ Հասկնաի չաՀիի մինչեւ լուր ղրկէ նւ բանակըՀասնի: Տ. Հապրըմենք զիրար կը ճանչնանջ կրէ, նւ ինչն կարծլի է վատաձըլլալ ԹԵ, իմ մեկՖելէւ Քիչ զետուլ, մեզիէ չհաս: Բայց:զդուչացիր, «լոխ չշծոագրես նման ոնւ կրօ բան մր բնելէ, որովճետեւ կեանքդ կր վտանգնաս, եւ անկիւնէ մբ դեդակմբ դու դամ բաիեՓեղմբ ճէ վերջապէս ես: Ֆ. Հաղրըայս ազդարարութննն վէրֆ, տուն կաժներ ենք, մեղթ մեկնելով անմիջապէսթանի մը կտրիճնքի կբ ղրկէ զօրանոցի ճամբան, որպէսզի Հսկեն դամազամին ճամբան եւ արդիլին զօրանոջ էրթալք։ Գայմագամըքաճանային խօաբէն կր վախնայլնւ. չի կրնար ղինուորինկը «րամայչ որ եղելութիչնր ծլել: ռական փոռզաձար դուրս վէնրբ՝պօրանոցը՝միրալային: Ճինուորը կի Հնչեցեվ փողով բացն եւ 7 է զօրանոցի ճը Հասկցեէ պիտիգբաւուր Ընդծումը, փողի աճա Միրալաը անմիչապչակը Հեռագրչ Մարաչ, դիտջած ըրալ ձրեք օր քաջը Բնրթէզ Չայ կր լնցութ կանոնաւոր զօրթով: Ու կր Թէ Թշնամին դրատրատտուինԶէյթունի վրով քալել Երբ կո լոու նւ Հասած է Բնրթեզ Ձայ Հազօր իչխան կր կանչէ 3. բանակած եւ Սարապետը անկէ կր անդեկանալթէ ինբր յայտնած է ամէն բան դայմագամին։ Սնտոյ Գայմադամբ կանչել կու տար նւ անկէ կլտուած է զօրանոց ՄԱիրալայրն, մանալ Թէ փողով լուր իչխանը Թէ` արգիլու՞ծ է իրեն լարարերուիը բարկացածանոր կը փարտարարծ եւ Հետ Թէ լոտ այսու Հակողութնան տակ է: ծաղոթղելով Մքրալալին այս պարագան կբ ղիկէ զինքը Շորվոյնան խչխան յետոյ ժողով գումարելով կացութիւնը կր տեղեկացելժողովականներուն, կր բարկանայ Աղասիի այն լախուռն խօարնրուն,զորս Տ. կարաս» Հայրը (էրեւի կիրբի ճրած, փղապնացած գալմագամին ընթացքէն՝ նոչնու:

,

ու

Թրջված բանանք Հեսոեւանթբ՝ է: նախ որչափ րու պիտի բիլար որ ՃեռագԲէրթէզ Չայ րլլային, ինչպէս որ Տ. Հայրը առաջարկներէր, կատիուած բաթելերը էւ. միջոց (ունենա յինբաւծլիարատոթաաաոուծլու գոնէայաէսովժամանակ

(թառածէ անորոԵւ թեամբ

ածա

Հասած

չի պաստչաճիր պատերազմական մնո Ֆարկութնանը,աւնլի լաւ Է փոջրիկ փորձառութիւն մի, քան այսխժաստակոււթիւնը: Ինչ ոի էյ հղածՓրեղեր լիսիիժար զվոոութիւեր, ՄԵՀ որ կր Հրամայէ եկնեդելականերուն ծնկնեդեցիները Սնտոյ է: նւ ասրաչիխարութնամբ նախաղխնամուԳաբի էս ազաւորուրն,աղօթքով

ինչ օգուտ ուսումը

ծրբ

ան

կի Թետն օգնութիւնը Հայյեն: ԲոլորինՔաֆարար կուունլուվորդոր եւ Թէ ժոկարդար կր պատուրրէ քաճանաներուն, որ ԹԵ աղօթեն դովուրդը խրախուսքն Սիրով կրեղունին անոնք իշխանին ֆարկըեւ ժողովուրդը օրՀննյով կր ցրուբն: Ժողովը կր ցրուի, աՀա եկեղեցիներունվանդակները կր Հեչեն, ժողովուրդր մեծ չորս առա-

ու

կին, ֆեր եւ նրախայ կր փութան նրեղեցիները,բազու ղուրալբ Քաճանանձրը փութեամբկը լեցուի ենեղեջիներուն Ֆնրբան եւ կի կարդան ժողովուրդին ի նչան ոգոլ Հարկճղածմորդորի ամմուան 12-էն սկսած, չորս Համար կր գոցեն սելաններուն Հոլ.

փոջը,

այր

ու

եւ Հարանրճի ժերկանանՔՐճնց զարդեԱղջիրներ վարագոլրները:

բե նւ բուրմ Հագած նկեղեցինրը կը պտրտին, տարնց կիներ մոկրաքն. «Եօթր անուն՝ հվ նր ցանեն դլուխնին հւ կաղօթեն Աստուած, կրակն ազատող Սուրբ Սովշանեէս: Սեդրակը, ԱՍիկսաթր, աղաս մեղ...Ֆ. իսկ այիեր կի սկսին տենդագին կերպով պատրաստուի վաղուանպրատերազմին: Դոշրսիանցուղարձեանավեկաղին, վաղուան րէն անտնղեակ՝առանց դիտնալու թէ Սուլթանը Հսկալ բանակ կի յէն մինչեւ օկոած իզմիրէն մինչեւ նռան, ծիինկի պատթասաէր, զէյթունցին էրցնկա՝ զօրթ կբ Հաւաբոււր Զէյթունի վրայ գալու, ործին։ խսկ սկսած էին նուիրուած էր ինքնապաչապանութեան Հալկական նաձանգներէնՆմինչն. Գոլի Համիտնան զանգուածային փարդնըը, որոն, թիւր 300000-ի պիտի Հասնէր։ Ուրեմն դէպթերը կրնթանալին ինքնին, Թուրք զօրքը օրրատօրէ կու գար, կի լեյուէր Բէրդուսի տարածութիւնները։ Մարաչքնջարդի լուրեր կր Հասնէին, Հեւուսդծիչներ կու դան էխմացնեն, ԲերդումՉայիդօիքին, Ձէլթունցի Հետղծետէատուարանալովդէպի Ջէլթուն լառաֆանալու ժասին։ Ալ կարբէլիչէր տպասելեւ դանդաղդիլ.Նազարէթ Ենբտիւնեան Արեդինի դիւղացիներէՆխումբ մբ կազմէլով Ջածան գետի Զէրթունի կողմի ձղերթը ամրացնելու նեւ պածշպաննելու(երթայ, արդիլնլու Համար Թուիք վրին լրաոացացումը, իի Հետն նն Շամբէյիչնան Փանոս, ԽաչերՔ1Հեան, դարձեալԱրեգինլն Փանոս Միթայէլնան,տաչօլուղցի ու

՝

Լ Աղասի փրճններով: կարապետԴրրզանունանՖ-Ճելլաս»: Հասած է զէԲերթէց Զայի ըբնդճարումը- ԱՀա Բերքէզ Ջայ Հարաւ արեւծլթ Զէյթունէն Թունցիաշաջամարտիկներուխումբը, է: Ռազմավալբը ժամ Հեռու Պածանիազիլբ Հոռկանմբեր բաց դատը, Համար: Պէտք էր կոխւի անյարմար տեղ մըն էր պէյլթունցիննրուն եւ անցնիլ Ջաճանը, որուն վիալ կամուրջ չկար, գետը խորունկ էր անկարելի ծր խոչոր գետ էր Ճածանը, Հասակ չեր «ար, պղտոր, անցնիլ միւս ափր, արձակելու Համար թշնամիին վրայ: մինչդեռ բերթէզցի Թուրթեր, րոնը գիշերը կը տարածուէին դետին գրեթէ նրկայնթին,վարժ էին, գիտէին Թէ որ տեղե անցթ կու տար չայր առ լողալԷ Հաիկին եւ գիտէին նանւ այդ վայրերի անկիւե զիոուին առափնորդելուՀամար թչյնամի բանակը քար անկիւն ծւ ջար դէպի Զէյթուն: Փքոբ էր որ մեր տղաքր մասնաւոր տենդ մր դգլրանւ կարքնային անցեիլ Թլնանքին, ուր գետին Հուն ֆանծաղըլլար ծւ անկէ այ Քիչնր կբբմիին կողմը խումբր արդէն փոբրաթի«էր տան անցնիլ Մինչ թչնամին, ինչպէս ըաինբ, իր կանօնաւոր բանաՀազարաւոր բերկէն զատ իր Հրտն ունէր տեղացի հ. թաջ որսորդ Թոզցիննրու բազմութիւն մր. Բանակը մասնաւորարար զէյթունցիին Համար չատ աննպաստ տեղ մբ գիրջ բոնած էր: Սակայն ճար չկար, պէտթ էր ընդծարումի փորձ մր ընել, Անխուսավիելիձր բաԵւ սկսաւ նհթկուսոեթ«րբացջանաձղութիւնը, որ երկար չտեւեց: ումի: որուն Հաժար ըսուած Բանակինկողբին Հասաւ տեղացիբերքեզցին՝", եւ մածն յետոյ, անկումն է թ Գղ ՎասիլիԻիչիանութնան էւ ենթարկուած ժամանակ անոնցմէ Թյուր բժէնենրու սեչճութ-ուումիներու Հայածանքներուն Հնտեւանքով խալամաքածեւ ենտզձճետմթրքացած քն: Ռւ պելթունցիներու խումիր սկսաւ կանոնաւոր նաչանջով մր հւ զանգուածային կփ- շողի նտ զաչուիը Հասնելու Համար Զէյթուն բոչոթ զեյթունցի մարտիկներով յարձակիլ եւ զօրանոցր գրաւել: ծւ շել ուրիչ Աճապորձլու էր" Այդ ընդծարումինզոձ վ4Իթան, մէկ էրկու տղաներ, Ոտբէն վիրաւորուած էր Նազարէթ Փաւույր ըլիոլով զետի նետուած իոկ կարապետՖ. կակորձանքաջ (ուղորդ քւ Հոգի էր ամբողջ խումբը, որ նրեջ փամ կազատաֆ էր' ովիւ րբրաֆէր ուի Թչնամին ունեցած էր 33 սպաննուած եւ 12 վիրաւոր: ընրատի գլուխը կտրելով Մարաչտարածէր թԹչնամին,ոբպէո Նազարէթ Ջաւուչի գլուխը` Բերթէզ Չայ րբանակածթշնամին, որ Մարալէն կր ղրբկուէր Զէյթուն զօրանոցինուժը չատցնելու կանխաժտածումով, արդէն ամէն ինչ թողլով փախչելու վրալ էր: երէ բազմութիւն մր, "աֆմիքական օգնության չչասնէի Հծազարննիու հւ գվմադրնլդժուար սլիտի (լար 1Լ. աճիոձեմութին բուն առփեւկննալ

աու

Հետեւաբարիսւադոյն էի մէկ կողմէն կռիւով զբաղցնելԹչեամին ե. իւա կողմէն Հնտզձետէ նածշանջել:Մինչ Ջաշանի անցքին այգ բեղէ, Հարումբ տնդի ունենար, Ջէյքունի մէջ, իրիկուան ատանններն

մբ իրարանցում

ընդոստ

ոտբի

կր

«անէ

ժողովուիղը ՄԵ փողոցներըկր թԹառին,կբ խօսուի Թէ կապզտիկտուներէն դուրս է ծնրկու յայտնի Հայնի ձերբակալել,չունի ռավարութիւնըուղած հայց անոնք «դնութեան տանն զանոնք դէպի պալատին դուռի, Հասէթ կր «լուան: կսողննր զինուած կր Հասնին եւ կազատեն, զիվզինուռրներըսարսափած փակած էին բռնող դօնախին դուռ: ըճնթ իսկ մեր Հանգուցնալ ՀայրենակիցԳ. ՖԵօվգթ ԻՐ ԳԻՐՔԻՆԺէջ, մ(մր կր ատ մէ այս մասին տեղի ուննցածր: Համաձայն չանկնաղուվ «Բերթէզ ալի ընդճարումին լուրթ դեւ չծառած Զէյթուն, Վիեքթոլի՝ առտուան ժամր 10-ի ատծեները,երբ ժողովուրդի նկնզեցիէն դուր կած էր, տարօրինակլուր մը տարածունյաւփաղարինմէջ. Գարմադամը ձրաւիրածՖ ճայ ժեծքրը, բայց քրի անոնք կուզեն դուրա պալատ կբ դոցուին իրենց վրայ նւ. սուինաւոր զինուորներ դոնքրը քյե իրննց վրայ: Անոնքներսէն բարձրաղաղակ քբ փառաքանան «Օգնութիւն, կր կանչն: Ճժյթունցիներ ի լուր այս օգնութիւն» աղաղակներուֆ՝ կուղղուին դէպի պալատ, սակայն կը տնսնեն որ դգարհողամթ նւ կի խնդրէ անոնցմլ որ Հանդարոնցնեն զատ մած է զանոնդ ժողովուրդը: Վերէն կր Հասկցուխ որ դայմագամբ եւ զօրանոցին դեղապնաը, որոնք լուր ունէին Թէ այդ օրը վատ մը զօրթ պիտի ՀասնէրԶէյթուն, պալատ Հրաւիրած էին Հայ մեծամեծները, եւ զանոն դրաղցուրածէր երկար խօսակցութեամբմբ, երբ ը՛ենթադրին ճւ է Թ. վատը մօտնցած արդն բիչ լիտոլ պիտի սկսի ֆարգը, զատ մած է զանոնք: Բարերախտաբար այդ վատը չէ Հասած, (ր«է վիքթօ էւ ծրազրուած ֆարդն ալ տեղի չէ ունեջաֆ: Այս առթիւ դարձեալ խօսքը տանք մեր Հայրենակից Ֆէօփէթին եռյնութեամբարտադրելով բր անձնականուչնրի- «իսկ ձա նր «էչեմ ԱԷ ինչպես լուղումբ մեծցաւ եւ տարաֆունյաւ Զէլթունի մէկ ծայրքն միւսր եւ Թէ ինչպէս բազմութիւնը կր Հոսէր խիխոտու խիտ Հիւսիսային թաղն դէպի միջին թաղը, դեպի կառավարական պրալառղըբոլորը զինուած եւ կխրենցՀրացաններուն փողերը ցցուած, չոճիի անտառիմբ տպաւոբությւնի կի ձղէին. նոլն խուժումթ վարք ՔԹադերն ալ գէպի վեր, Հրացանը խլոզր դգոնկն դուրս ցատկած էր: մի բանք ծանօց ոսախկլաննեի կը պաղատէինբաղկառավարութեան մութեանառջեւ որպէսզի ցրուին. «Գիր չէլ եօղ, պիր չէլ նօգ» գոչելով: Բայը ոմ էր զիրենթ մտիկ բնողը Զէյթունի մեծ չուկան, նան. իզո կառավարական չքնիէՆ մինչեւ Աստուածածնայ քկեղնըիծ, ու

ա-

ու

ա-

տուու անկից ալ վեր, Եզէկինլճանց դարիվեր լայն պողոտայ մը, այ աւելի անդին նչն ժինչնւ. Արբխենց հ. Խուլմունենց տուները, էին զինուած լեցուած իեչու ԵնիավւնեանԹաղին ֆայրր, փողոցնքրը Հրամանի կբ սպասէին Էրենը որոնջ կարֆես ու

զէլթունցիներով,

ընելիջը ճշղնլու Համար»:

Դարձեալնոյն Հայրենակիցէն-

Ջէյքունի աւազանին,8. կարապետՔաճանաչի Ս. Աատուածածնայլէժողով մբ կի դումարեն ճախագածութնամբ: չէեջին մէջ, քք մբ վոնելու ճամար կեղեցիին(իտ նախակրթարանի որուն պատմութիւնը ժոզովի կի տեւէ մինչեւ առաւօտ: կացութեան, մր բերնէն, Թաղէոսնան կամ լոածձծմ կ'բսէ Տէ«վյէԹ,երիտասարդի Արդ երիտասարդըՂրկուածՏր Առտուաֆածգերդաստանքն: Սրճկիրնան զօրագլուխՄարկաննանՀաճիի կողմէն, նայ Թաղի բաֆամարաիկ եւ պաշտօնտրուած էր իրեն Հետեւելու ժողուին որուն դրացին էր որպէսզի րատ այնմ ճԲյղէր ըեթացբին եւ սբուածո"րոչումներուն, Հաճի չէր ուղեր Աւադանիին ահ իթ բոնելի» ուղղութիւեր: Ռրովշետեւ Հոգիի գլուխն անցած, Հեկամբին դէմ դործնը Հաճի արդէն միասին կր էր Թէյթունէն,բաց ամբողջդիչերը խրեններով ուազած իր ֆայլերի: ուղղէր դեղծիէր եւ կը վարանէրԹէ դեպի ուր «իտի Աղասիիեւ պէտթ էր երթալ ժիանալ Հողովին «րոչ ման, կբ տարասէր նզբակացուՆազարէթ Ջաւույի խումյվն, Թէ պիոի «պասեր ազաներու մեծերը, մանաւանդ Թճան։ ժողովին կած Էին Զէյթունի բոլոր Հոն ժողովներուն: Խոնթ, որ անդամ էին ՋէլթուՖիկառավարական Բառիլոսնանկարտլետ ննրկարացուցիլր էին բնրդատէրՍուրէնեաններու անգամ կր պատկառկինեւ կր Աղան, որժէ Թուրքպաչտօշնեանեին վերի թաղի ներկայացուցիչկիլվանրանանՆաղարձթ վախնապին, Անդրէասձան ԱսբատուրԱղան, Պօզպայիիթադան,Ղարդաղլարէն նաւ Ձրօնականենր Հազօր իչիոոն, ինչպէս ղէն թերեւս ֆերունին՝ բ՞կր բացակային Միայն եւ աղղնցիկընտանիբենրուանդամներ: եւ ուղղակի կռուողննրու դասին անոնթ որ կը պատկանէին լոր բոցով ժողովիննպատակնձր էին յեղափոխութեան բոնթբունկած պաշծլ պաղարիւնությւնը: Հանդալոո սպասել, չրի նախայարձակ ճամար: զէնքի դիմել ինջնապաչապանութնան մինչեւ. Հարկ ըլայ իր «է Սուրէնեան կարապետԱղան դէմ էր արկածախնդրության, 60 տարիներու պատմութիւնը: Եւթին առաֆ ունենալով Զէյթունի էլը կարծիբէն ֆոյն բունին րոյտ յանդիման կր տեսներԷլլաիջի: էւ Առաջնորդը Երկանեան Քաճանայ:Բայը միտ արգ մբ մեծեր կբ զգալ Թէ չատ ալ կողմէ իր Հօին որոլէճ սզատոասվխանարաու Հք ճաչո դիւրին չէ այդ ոլայմաններունմէջ կառավարութեան

«Աառբվրալ է

որ

ա-

ա-

ո-

ապրիլ Բոլոի այն անդլութիւնները որոնց մասին բողոթած էին, որոնց Համար դիմած էր, անձելտեւանթ աբճոր:բանտաիխկութիւն, ացած էին. Արտատինդեպտծրըորոնջ տիչ չատ անօթ էին իրքն՝ բերումով Սասնոյ կոտորածը, ընդՀանուր Հալածանքը ԽԵպաչտօնին ցովցը, որ դեռ նոր գրեթէ ամիս մը բոլոր Հայերու ղէմ, Պապ-Վկիի առաջ,Սեպտեմբեր30-ին էղի ունեքածէր: ընդծանութ փաբրդծրը, նւ կնցննլ կարելի բան չէր ինքնապաչտպաորոնցընթացքը փոխել չկար, Ֆոյնիսկ Ջէյժունի չրբակար Ընելիք ենք դրաւ»ուիիչ ֆութ ՏԹուրջդիւդերու դեմ: Այս բոլորր սակայն ի մոր ունենալով մտայնուՀեղծեու կի բարճխառեւրիի պածպանուական կարուպեստ եթէ ուժգին բեդդիժութեամբ մր «բաղ ջուր լեցնէին բոնկած Թեւեր, եւ քայբայէին ժողովուրդինտրամադրութիւնր,խանդավաբոցինվրայ, ռութիւր, Հետեւանքը պիտիըլլար կառավարութեանյանձնել կրուծլու Համար դուրսէն եկած Հիւրերը: որոնթ ամիսներ: ի վեր դրաժ կր ձամար, սակայն արքանը ծախաէինԶեյթունի ռպաչտպանութեան Ֆածւ պիտիպածանջեր պիրի ֆրլիարո կառավարութիւնը բաւական զէնջերը օլրտխյանձնուէին,զինաթափ Զէյթունի գլխաւոր ասպմիկները, նւ պիսիԲրա պէյթունցին՝

ածա

խանտարկութիւն, ակտուէի սպիսի

ո՞վ կրնար ապաչովնըոր իր այդ բոլոր բոնութիւններ: եւ ուժեր էն զիկունլէ լետոլ, մնացած ժողովուրդը Հանդիատ խաղաղ եւ «պատած,ի դուր պիտի պիտիապրէր։ Օր մր Քէրէւս ֆլաթափ ներկայ Հոդեվիճակը,որ այսօր փնտուր ներկայ տիամադրութիւնը, կուզէր վանել: Զէյթունի ճակատադիրըայսպկս դժնդակ եղած չ դարերէ ի վեր: է որ ան կրցեր է ապրիլ եւ իր արուածընբնապաչտպանութիւնով Եւ«

այառը,

գոյութիւնը աճել:

Զօրանոցին դրաւուժբ-- Մինչ, վերոլիչնալ ժողովին մէջ բաւական իռրձրղակցութիւններէլետոյ, կորոչուխ Բերթեզ Ձայէն դարձողները ալժմ նտ կենան ղօիանոցըգրաւելու մլխոերթալ Համոզել, ոթ աու

Նավխոայարձակ բյյան միայնինջնապաչտպանուլթեան: վրայ ճղելու Թչնամիին պատասխանատուութիչւնը չրլլան՝լետաղգային Համար: Մակայն Բէրթէզ Ջայի կռիին գիլքրն իսկ որոչուսծ էր դրաւնլ զորանոցը, խումբ մբ ռազմխկնծր կր ղբկուրն որ նրթան զօրանոլի չուրը պատնէչներ եւ խրամներ սատրաստեն Բերթէզ Ձայն վերադարձող160 կռուողնձրուն մնացած մասը Այտպաչի0,նոն կոչուած վայրը բիչ մբ դադար առնելէ եւ պարծնաւորուծլէ եկող Բարթուղիփիսո),100-ի չար ֆունուղցիներով իրենք «օգնութեան մչոս Վարդապետի արչայոնինկր Հասնինզօրանոլյին ընկերակքութնամբ զէն

ծւ

պատրաստա

մետր: Եւ կբ սկսին սլաչարծլ զորանոցը, այդ ամրապարիապ չենքը կողմերէն, պատեէչներու վրալ խաչանիչ դրօչենի պարզելով: չորս ԱՀա այդ պածուն իսկ ՁԶելթունէն կի ղիկուի Տ. Նչան Քաչանաֆ Քանի մր ընկերներով, լորդորիլու որ է կենանաու այժմ եման փամըր, սակայն չատ ուչ էր նման փորճ մր, Հրայցախուռն Վեռղնարկէ ակսեիէր: Հոն ին կարապետՏ. Սակորեան,Բարթուղինածգութիւնը մէոս Հայրը իր Հարիւր կարիքներով,ՄարկաննանՀաճին իրնններով, ՍարգիսԵնրորւնեանիբ էրկու Հարիչրբկռուողներով, պաչարողնեու ծւ ճբ ՀոակաՑէյթունէնհնողներով նր առուարանոար ԹիՀր,Հնտզճեսէ կր (արքն ցզէյթունցիթ,որպեոզի զօրանոցը, Ֆի 1000-ի:Հճռւագրաթելնըը Հեւազրատունը, չկարծնարՄարաչի ճետ լարաբերուիը էր որուն մէջ Զօրանոցին րմպելի ջուրը, իր ՀիաիխսիՓեսիրի բարմունքենրէնէր ներս, Չէյթունի այչ ջուրի, մքոր Հողէ խողովակներովկու գար ռած եզի մր արիւնով ապականել: խոռ, քարն ալ կի կարքն, կը ժնար զօրանոցիմէջի ջրՀչորը՝ Ջօրանոցիմէջ դանուռղդ զինուորներու Ջչ Մուն դօնախին մէջ ճբ դածուէին 50-ի Թիշբ660 Հր»իշկ փարբ՝ ձայներսկսածէին բնդՀատ չսուիըզօՀրացանի չաղիզինուորները սովորութիւն չունէբն պարապիՀրացան Ձէլթունցիթ բանոցինչուրջբ պարպել:ժինչեւ ռի Թշնամին ռխոչ կերոլով չնբեւար:Իս Թուրբ եւ չէր Համարձակիր դուրս ելլել Թչնամին դոիքի բաչուած էր ներս առատ ուներ ռազմաժթեիք,նթկու թեդանօթ, բազժաթիւ ոռւժբեր, բայց կր զգուչանային ուղղելու իրնց զէնքերը Պեյթունի վրար իսկ վարը, Զէյթունի մէջ, ժողովուրդը տանիջննրըկած կր դիտէր (ղրկուած էր թէ ռիւր։ Թշնամին չփոլթնցնելու Համար, իրծնց լուր ծնո մնան, ժողովուրդը կոռուողներուն կր խաղաղ էյթունցիր չեզոթ եւ չէ, որպէսզի Թշնամին զէնք ռումբ չարձակ:թաղաբինվբայ, առ խումբ Չէլթունէննբ բարձրանային մինչդեռ Հետղզծետէխումբ եւ Փուչավխնօեը բարձրութիւններըեւ կռուողննրու թԹիի Այճքոանենը աւելի եւ աւելի կր չատնար: Քաղաքինղօնախը,իր 00 զինուռբննրով ծւ էր: Պա մր լչուկ պայտօննաներովպաչարման տակ առնուած մի կի տարածուի ԹՀ՝ այդ զինուռնիները Քաղաբինմէջէն կուզէին հւ միանալու զօրանոցի ուժերուն. Սակայն իրննց անցնի Հասնիչ նման փոիմ մի չրնեն, որովչետեւ իրնեցմէ մէկ կազդարարուրԹէ նման Հատ ողի պիտի չմնայ պարագայի մբ' Նոյն իրիկունը ար | երբ գզապմադամ խթ Պէյ արդէն զօրքերի անմնատուրրյան, անձնատուրեղած հւ տարուած ձի ԲասիլոսնանկարապետԱղայի բնակարանը: Զօրանոցինպաչարումի ծիկու օրի կր տեւէ: Թչնամին 40 ոթւմբ արձակէպրսչարողննրունվրայ իսկ ոչ մէկ զօրանոցէն ԶԵՐ ռումբ կարձակուի բաղաթին վրար կոիւր սաստիկ կրա

Թունցիջփորսող նը առաջանան դպի զօրանոց, արհւմումթի փոր

ն. կր մօտննային գօրանոցի ձորակէն վեր ցից զառիվեր թ վեր Ջէյթունի դու (Զէյթուն դգաղնուսու): կր կոչուէր դրան, որ փոջը

Համար չինուած անակներ տեղերը սռլաներուբնտանիջներուն ճւ նաեւ մզկիլ մր Շատերու նման, Եւ բաղնիթ մր ինչպէս կային, Տ. Գքորդնանի տնսածին պէս, ես ալ տեսայ այն ժէրՀայրենակից ահլ ֆաֆանող խոչոր դրօբակը զորանոցի պարիապինանմիջական դրօչակին նտնւր, ժայռի մի տակ կծկտած դիրք րոնած առոխուսը Մարտիրոսը: եօղունննըկամ Սճրոբրեանը էր Փօզաայիի Թղէն վրալ, նոյնիսկ բաարլ դրօչակին կր կրակէին Թուրթնրը չարունակ եւ դրօչակր լափչտակել, սագալ չի ժբ անգամ կթ փորձեն դուրս կայն մէր տղոց գեղակներձն (ելնան անչունչ: Խոչոր, րաղլիանդաժ սեւամորթ մբ, Հաւանաբար Եէմէնչն կամ Հարաւային Արաբիայէն 8. վար ծոիլ խլելու Համար դրօչակի բայց Եօկրցաւ մօտննալ ղունենց Մարտիրուր որ դրօջակին գրեթէ նտնւր դարանի կեցած էր, ուժգին կերով փաեց անոր ուռրէնուղելով անոր մարթինը Խլել Սեւամորթ ռաձեքաո, ինկաւ"՞- Մարտիրոսաչ վրան, խրարբու փորթունյյոն եւ սկսան գօտեմարսելով դէպի վար գլորուրի Մարտիրոս կերպովվիմարծւացու վրանժնալու, էր դաչոլնով Թէ տապանչայով առած ձր վերապէս անոր զմերբաւորածէր զինուորը:Մարտիրոս կոխին առաջին օրն է, Հր, զինքը այնտեղ սպաննել լետոլ: ախր օղակի կր հսկ ծրկրորդ օրի կոիչր կր տաստկանայրպրաջարման ուՖեղնա, կի սնեզմութզօրահոցինչուրջբ։ Արչ օր զէյթունցիք ալ եան տանի մը Հողիի կորուտ", մբ զանի այլ վիրաւոր: Թուրջծրը կբ փորձէինպարիսպէնդուրս հլլելով, ներս քաշն իրենց դիակները, սակայն չատերդութս նր մնային: Զօիանորի զինուռիներիներաէն դիմանալու կի դիմադրէին եւ անձնատուրչէին րլլարո Շաբաթներ եւ եւ կոռուկլու Համար ոռաղմամթերթ ուտելիթ պաչար ունէին: ԹՀեւ ուրը կտրուած էր ղուրսէՆ եւ սակայն ներսր ջրամբարիպատնւս դիմանալ եւ բաստած էին ժամանակին եւ կրնային ատեն մը կուուիլ,ժինչեւ որ դուրաէնՖոր ոյժ, Ֆոր բանակ գաի օգնության: ՋԶէյթունցիրկր մտածէին վարպետ դարբիններ՝Փաս Մանուկի Զ«բաղնան,Արթին վարպետիեւ կիւճիւ նան Ստեփանիգործակից աչքրկաթէ կառք ժբ զրատրասանլ,զայն տանիլ կոժնցնել խատանքով նւ անոր ծակերչն (ազգաճ) Հասած զնդակնեիզօրանոցիպարիապին ճնդթելով բարիւզ պատը Թել րէն ապածով վեր ժագլցելով կամ ատնն սպառնալիքներնր ներաի ծւ Հրդեծել զօրանոցլ Միեւնոյն շիկեն Ֆեթաթ տանձնունքէթ բոնլովիՍուրէնեւսնկարապի Աչայր տունը գերի գայմադամ Աղի զէլքունցիներու ստիպումբնվրոզ եւ

Այդ

|

ձեւ. նեղութիւն չեն ւռար ժիճւեոյն ատեն տնսխելով 13 ոնւէ վես նւ 60 դգնթիներուն,զինուորական փողի միֆոցաւ վօրանոցը կիիրեն ժազնէՒ23 մբ վախնաթ, անձնատուր եղէթ: Ձեր կեանքին դեմ ոչ մէկ վոտտնըկար Իսկ ծամ անմեոսոութ չրլրաբ զօրանոցը պիտի «Ի | էր պատրաստ արդէն մանձնուենլու, գնդապետի Հրամանատար Իճնւ աւսկալն կր վախնար իրենը կնանքերունեւ սպաներու տիկիններուն մրատիւին: Բայց ծրբ Ավեի պէյէն այդ ապածովութիւնըկր «շանար, անձնատուութեաննյանը կու տար նւ (կր խնդիր ոբ զէյլթունցինեբանակցութիչննքիը բուն մէկը նրթայ իր (օտ ծւ այլ մասին անձրաժերը

կաստարուրն:

30 Դեկար Դչ- «բր: զօիանոցիՀրամանասուի՝ Բատ Տ- Սակոբնանի, ձՀաՐՓֆէԹ Գէկ զօրանոցի մեծ դրան պատչգամգնգլուխը դուրս է, եւ Հրաչեալ եի այդ տեղ է, Ֆ- Ցակորեանի Ֆնչովխօսիլ ուղա

կր մօտննալ գնդապետին, որ կի լայոնե ԹՀ (/ուզէրԷՐենը Հնտ բաերեր սպաներ ղրկել Ջէյթունը յաղթական պետնրուն բատ իրեն, վանջը լուր նակցելու Համար" Ռբէս 23 Ֆ. Ցակորեան՝ եւ բնաւ (ոլիւին չէր կի ղիկէ Աղասին տր միչտ վանբ կր եար ծւ գայ զօոբ ինք իրեն պատկառելիդիրթ մբ տալ փառնակցիր) Հեռու տնղ մր, ատի այնտեղ, եւ բանոցէն քանի մր քարընկեց իրենց ՀԽտ թուրթ սպաննը պիտի դան բանակցելու: ինքր անոնց Հետ ուղղակի պիտի չիշօօի Թուրթնրէն, իր չետն էրն ՋաղզրեանԱծւ կէսխըննան Անտի: Այս վերջինը պիտի կատարէ թարգմանի ւաղ դգծրըԱղասիի եւ սղաներուն ժիջեւ։ Ըստ մեզի սակայն, Ֆ. ՍակորՀետ Հեւ

կերպ ներկայացնելը Հաչտութնան բանակցութիւնները, նանի այս որովշնտեւ կոռուողը եւ յաղթողը ճչմարտութիւն չին կրնար բլո, նկող էւ պէլթունցին է նւ Հծայտութեանրբանակյութիւնըդուրն նոյնիսկ կռիխւինչմասնակցող Աղասինկատարէ. անարգականէ Զի ԹունիԹ: ուսմիկներուն ծւ ՔԷ կոոր վարող բնիկ դօրագլուխներուն: 3. Ծժակորեան,ինքն ալ Հնչակնեան՝ տարուած է կուսակցուլմնեան ինջքնասիրութեելնէեւ օտարաժոլութեանՀիւանդագրն զղացումէ հ միակողմանիօրէն ներկայացուցած է ղեպրերը եւ անոնց ֆեունդ Թուող պատճառներնու Հնտեւանթները Մինչդնւ Մ. Սէմէրճետնի Հորնի: ոթ ՖՓոնուզի արիավարժարկբ դատուխ վանբթին գրածին Ֆ. երթայ սռրաներուն սիրտ վանածայրը՝ Բարթուղիմու Վարդապետը Համար, բնչ հի մուռ բանակցութիւննենր զէլթունցիին՝ կատութելու եւ Թէ կոխւր վարող զօրադլութներուն ալ փավաֆը ԹԵ ժողովուրդին ճւ Ու ԹագաճնանՀայր Սուրիր: որոչումբ պետր է ղած րլլալ վեղարն ալ գլխին օղի տուրը կչտին, խաչր կրծքին, պաչտօձական ծւ նստած, Համարձակկերթա թու անվեՀչեր տակ ձիու վրայ

արժանավաղլելվախդանբով կ'բնդունինզիեջի: Բանակցութիւնենրըկբ սկսին, գնդապնտինառաջարկինԱւ Թժրեւս Համեմաւռ զօրանոցի բնտանիթները՝ապանծրուկիները, բնդրանջի՞ն...) Իիննց դգոյլբնիովանվնաժ պաոօնեաները, Մարաշ պիրի աառորադաց Սակայն զօրքերը:գեդապետ ձրամանատարը, ղիկուին: Թնդանօժաձիգերը էւ պայմագամի Զէյթուն պիտի պածութն ապածձով ցնոր տնորինութիւն ճւ. զօրանոցըիր ժէջի 4Թ8րթթվ զէնքերով, ռազմանիւթերովանմիջապեսպեոթ է անձնուխ: Սպաները(էրթան այս պայմանները ժամ վերջի զօրանոցի փոջը կը Հաղորդնն դգեդապնոին,որ քառորդ ներեք անգամ ձիմիչթ երեւնալով, վոր մր օղյումՖ կր ղունէՖ Տ. Ցանոբեանիեւ Հրաչեայի ՀարցնէԿատ Ծակոբնանի գրածին). եւ Հ փոածինվրայ, կան բանակցութիւնները աւարտելէ կը առաջանալ եշ սուսնրամերը եկեղեցականը վետոյ: կր կանգնի զօիանոցի մեծ դրան մէկ կողմբ, իսկ բիչ մի Հեռուն, ու կեցած էն Զէյթունի իչխանապուններն դուրսր կոխր վարող զէԻ եւ օտար թունցի ղօրագլութներն մեղափոխականներո Գեղասզնրը Տ. Ցաոբնան այլեւս ապածովուածդուրս (/6րլէՓաղաբավարոււթիւնու մբ (րսէ որ սուրը իրեն յանձնէ: ԳնդապետԸֆեէթ էլ սուրը կը փոնձեք։Այնուծետեւ մի առ մի դուրս կելլեն սպաննրը,զօրթերբ Եւ կանցնինՀայր Սուրբին բարձրացուցածմերկ սուրին տակէն, խոճարձութիւն րբնճյով Հայրական դրօչակին եւ «է փալլաձֆ րանով նոյեր ըրին նան. ղօրանոցիթուրթ տիկինները, որոնք հւս սուրին տակչն անցնելով եւ խոնարծձելովձայ դրօչին առջեւ զեաչասրն էրմչեի ժիլյչթի է ԶԱյԹուՆ իկիթլէրը, զիա ախլագլարը թէմիզ տիրԵւ Թի տեյիլ պիզիժ թիրթլեր (իպի փօզուղ»: «կեյցեն Հայ ազգը, Զէյթունի բաջեթը. անոնթ տէր են մաթուր բարոականի՝ եւ ոչ թէ մեր Թուրքերունչս ապականաձը: Զօրանոցի գրաւումը կր կատարուի 18-ին, կէսօրէ յետոյ: Հոկտեմբեր Այո տեղ, անձնապէս,ես դեւ մանուկ, կբ լիչեժ Թէ կեչպէա եդի ունեցաւ գերի զինուորներու նւ շպաներու զորանոցէն վար ի նեյով Զէյթուն մոնելի Մանուկներեւ պատանիներենը, տանիքները չարուած ենը, ժեր ծնողներու եւ ժողովուրդի բազժութնան Հետ ու կր դիտենք.աշնանՔիչ մի պաղ եւ գորչ օր մրն էր: Սեւազգեստ հւ կարմիր ֆէսնրով աւելի քան պարտուածլուրթ զինուռրներու Սծլլեն ղդօրանոցի վայրէֆրէն, կր Հանին վերբ մագումարտակները, արն ֆէրբ, ուի վերջին դգոմանտանԹաշսին Պէյին կողմէ չիֆունքաււ Այեածզէր պատերազմի եւ թԹշեամութեան ԳՓանտարան՝ (Սոռագոյն աճա կի վերնա ան) զար Խազմագրօչը, կը չառաջանադէպի ԶԷթուն, կբ Հասնի Սծմարանի դալյաին փովի, մեծ գնրեզվանատան մօ, ապայրց

ոիոնք

ւ

Հայրենաար

|

կու նեզերթիերկարող ճամբունուղղութեամբ, արեւելքի

գայ

մէֆ

Գաղ Աղբիրի զառի Թթենին, ուրկէ դարձեալվար կին ավրէն, իը կարելի է ձամրել, չորազլեւ որոչ կերեւա: անոնց իւրաքանչիւր կու գան սական չարուածլ գլուխնին վար, առանց զէնքի, տխուր մաննն Մուրոենց Իօրթժէն, Փաղ Աղբիւր: կանցնին կամուրչէն, կր բացսժնայ Հրապարակ (պօգպայիրցիներուն Սեոզիրբաուածձրասարակէն չումլան էն. Աղճիսլատի Մաղիր ըսուած վայրր):Հիմա մրն է ար մեֆ տանիջենրուն հւ Արպիւնցիրարու կից եիկու ՄՀեբ Տէր Նչանքնց աճա կանջնին զօրթերը, «պանձրը, Տզերքը չարուած, կր նայինք վար Թաֆկարծ, ԱրՔօղով եւ իզարով ֆածկուած: անոնը ընտանիքները բ իւնրու զրայ, պէնց տանիջիցուիքէն -տուինա լառւած տախտակնայ վար, «արպեց դէպի տապանչամբ Ուսկունննց Փանիւար Հին ձեւբ եւ ուրկէ (անցնէր պարտուած Թշնամին ներկայնրին, Աղճիորատի պալատը, ցոր կառավարական պիտի ձրթար տեղաւորուեթղօնավխը, գրաւած էին արդէն պքյթունցիթ: Այդ զէյթունցիներու բատուկ Հին ձծւի տապանչան,ատրճանակի,ածշադին ձայն մր Գանեց, կարծիս օրքը եւ ընտանիքները էր որ տտարածունցաւ: որոտումիմբ արձադանգն սկռան: Սակալն ոչինչ: Ֆանիթներըխոնուած բազմութեան դողդողալ Փանոսի եւ սապանչանՃեռբէն առին: մէջէն, մեծերը, լանդիմանելյին ՋԶշրքի ղօնախը տնղաւորունցաւ, Հրամանատար ԻԸֆֆէթ Պէկչ Մպաները տարունցաւ կիւլվանըսնանՆազաթէթ Աղայիբնակարանը: զէյքունյի որոլ ընտանիքնքրու հ. իրենց ընտանիքները առաջնորդումցան պայմաններուն, առուները:Սր մր լետոր Համաձայնպինաթավութնան մէկ եւ Մարբաչ։ մասն ալ Աանոնց զաւակները ղրկուհցան կիները

պիսթան։

Այս տեղ լօռբի ռուսնքնորեն Տ. Ցակորեանի. «Գեդապետըերբ Աքյէր զօրանոցէն եւ կր լանձնուր։ իրնն կե Հեատհւֆին դուր, ու սպաննրու կիները, որոնք կաղօգաէին կու բային որ խնալուի իիսկ 5. Գքորդճան, այդտեղ, այլ րեն, կնանբին եւ պատիւննրուն»: եւ լուզումով մբ ախ էք ափով, իի ԳՐՔԻՆ մէջ կր խորճրգածէ «Ա՛Հ, չատ եւ չառս Հայուծիներ աիրչ ռթաչէ Հետեւեալ բառերով: ոբ ապառաժ օրտերուն-:-Ֆ: ունեցան, րայց որու, դերսանջը կր վնրատառապանքի իսկ մենթ ալ նոյնը, նոյն տագնապն դանենր նրբ կր լիշննթ 1914-1016 Զէյթունի «արադրութիւնը Տէր Փաչածննըը,ֆարդը: մէջ մեր Հայրննակիցներու Ջօբիանապասոննրուն նւ ճամար: Ալբմը ֆուրի աղջիկնքրու աղմրաանջըպուտ կիներու ԺածՀամար... անզգամ Թուրջ աանքը իրենց կճանջին եւ պատտիւին եւ սակայն Թչեամին անդութ է, անգամ է. այէտջ տարմահերու: Բայց այա մասին,մա ամ է նփրասի ալիջներուն վանժնոււիը:::: ու

ւ

ուրիչ այսքան,

տեղ, իբ ատենին Գքրինծրուն Զէյժուն բնրունէն

րբ կարգին պիտի գրենթ: տեղաւորունլէն յետոյ, կոխւի Քդօրադլուխներէն,թշանեակ մբ զէլթունցիներ ոտն վարիչներն զօրանոց,դուռը րաւ մր գոցեցին: ԲարթուղիմքոսՀայր կբ Հակէ որ դուրսիբազմութիւնը դուռր չկոտիէ եւ երս խուժէ, Զօրանոցը Բերթէզ Ձայի կոխւին խմբապետնքրն ներս ծղողնքրը, 184 էին եւ անոնց մէջ էր Նազարէթ Չաւուչ, որ նոյն կոռլխւինմէջ աջ ուբէն էր ծւ այրչ օիի ՀԻՆ եկած էր Հիով: Զ«րանոցին վիրաւորուած մէջ կար աճագինբան, կէնսամթերթ եւ ռաղզմանիւթ,րստ Աղասիի ջորի,20 4ի, բատ ուրիչենրու 100-իչափ ձիճր ճւ ջորիներ, քան Սէմէրճնան կը գրէ ԹԷ 6 չորի ծ. 3 4ի ժիայն գտան անանղ։ ԱԱղասիինըրսածր,այսինջն 100-ի մօտ ւնի ճրչդ ճղած պիտի րայ արդ ՏՕՇ.800 զօրբերուն զօբանոցի ձիեր ֆորիներ,ոթովՀետտեւ Խէ մկ գումարտակը այսինքն 100-թ ձ/ոուոր, Հեֆնլազօրթեր էին: Զէլթունցիթ գրաւեցինմեծաղին գորգեր, կապերտներ,փոոց-թառղիքներ, խսիրներ, սպաներունպատկանած20-ի չափ խոլոր կածկարասինքեը, ծւ կղպուած սանտուկննը,բրբնձի եւ լուրիայի 2 ամբար, 40 Թօն ա2 տակար 4էթ, ամբար գարի, քիր, զոյգ դուլոչա ր 120000 մարթբնի փամվուչտ, պօրքիՀամաղզդեստ, մարբին Հրացան, 2 Թեդանօթդրուփի, 110 ռումբերով, 2 տակաւ վառօղ, Յի չափ վառաթաններեւ մէկ դեղարան: Ու տակավին ինչեր: Ու դարձեալ, կէս դար լետոլ, աչքիս առջեւ կու դան արս օրուան պա ինչոլես զօրանոցինվար տխուր եւ ճակատնինցած, զիհայավ 600 Թուրթ պարտուած եւ դերուած զինուորներու տողանըբը, Լ 22 Զէյթուն անմնասռուութիւնը գալը Ֆովեպէսայլս օրուան ո։լէս աչծե անձատնում ցիս առջեւ զօրանոցի այդ գոյքերուն, աւարէն օրեբով. զէյԹունցիննրէն Զէյթուն վար բերելը: ԱՀա Փովփովենց Զգոնը, մէկը այն Հարեւաննէրէն,բաիձրածասակ,որիքոտ, 0-նոց բայց Քաջակաղմեւ Հուժկու ծերուկը, կոնակին չալկած է ծրեք Հատ խոչոր Հելկաճաւ, էրկու թաղար ֆաղիկ Պաղ Աղզբիրիզառվվարէնվար 13: Հայրս՝ Ղազարըեւ մօրս Հայրբ Մնացականնալ բաներ մր ՃՈ բնրածձին, որոնցմէ կթ լիչեմ սուին մր, բանի մր որզինժէ մեֆ Հետ մաններ: Ուր երբ բանակին, Րէժզի Փաչայի բանակին տեղի ունեցած մնծ կոխւքն, Դեկտեմբերին մէչ մնր տան վրայ ալ եւ. խորտակեց մէր տանիթի երկու Ճողծրը՝էնկաւ ռումբ փնկաւ թան ժչփտեղ,պայժնցաւ եւ ռումբի կտորները կտոր կտոր ըրին ռուպի կարասննիի,պատունցինոուպի տխկերը,պերմէզը զետխ պէս ծւ գնաց ԺէՖչեւ Հոսեջուդնաց ժինչեւ վաիի, վախի մարկբ,ախոռր ՄԵՖմօրս՝ Թութֆանաային փոզոց, միոքնինկաւ, մեի տունի մաասֆ եւ

եւ

գո-

այն թանի մր կտոր առարկաները: Քիչ այն Հարամ աւարը: մեֆ Հայրս զոզ երթային այդ ԲԼոումմնացեր ձր որբ 22 ճայիս, թէ բերուն: եւ Ցօրթնրոււնձնատուր եղած ժամանակ, Հայերը:քաՀանաներու բարձրաձայն մինարէի դագաթէեն դպիրննրուՀեռ միացած,դօրանոցի չարականր բո» ի խաչ ըճրգէինի նչան ուրախութնան«Ապաւինծցաք զինունիները էին եաեւ կոչնակ մրի Մինչզինաթավի Այ տեղ կախած կր փոնէին։ Զէյթուն փողով մբ Հրամանովճողբաձայե մերալային յարութիւնժրն էր, Զէյթունցիին Համար ազգային Հին փառբերու մր: Իսկ քանի մր օր լետոլ, Համար խուր թուական իսկ թուրբթին առմեֆ կրկին զօրանոց, թավիօրովմբ, եւ

վերադարձաւ ժողովուրդի Ժողովուրդը զգեստներով: իրենը Եկեղեցական ջուէՖբաճանաննթ

դղեակի ժբ կբ մեթր բայեութիւե,միջեսդարեան պինուոր,ունէի` Հիւանդանոց, նժանէր:կրնար պարունակելմինչեւ եւ Փասոնրուն Թանձրությիւնն Հեոչիուու բոսնութներ: բաղնիք: դեղարան, ու կր դուո մին կոչուէր ե րկու մեթր: կէս ՌՈւնէր էր մէկ ԺիւոլըՄարաչ դասիու։ Սատուչաններէն եւ ԹթնեղանօթիՀԵւգափույ զատ պատերուն վրայ կային 450 որսիամար հղած բացուաֆքներեն Համար եւ Մեծ ժասամբ ուղղուած Հրացանաձչութեան ֆակնը(Մազդաճ) Զէյթունի կողմը" Ներսր կար ջառակուսի թակ մբ, մբփտեղիգեղեցիկ աւաղանովմր, Հովանաւորուածուղիներով: Աւազանին ուրի կու Լ23 կէս ժամ անդիէն: օրագար մօտակայՓիսնիի ամը բլուրներէն,

կայնութիւն,

Զէյթուն

դօվուչննրունկուղի նոցինկերար կային զինուորներու

4եւ

կար

Ֆահւ

բանչու

Խուցեր,

անձնաու ւ5. սսլանենրուն զինուորներուն գրաւուիլի, Ջօրանոցին օրծնեն դօրանոցը,պարիսպինվրայ ալ բաճանաները մատնեն ժեծ չփֆոչրֆանակներըկբ ԹիւնըՄարաչիկառավարական ազգային գոյներով դրօլի արծաթէ խոչոր խաչ մը բարձրացուցին, 16 տարի առավ ԹԻ Այնպէս որ օտարազգի ականատեսիմբ (միթթո, խոլական կարձնա այսպէս կատարուածհղաւ մբ առրեթեր։ վկայութեամբ Զէյթունի չարժումը էԹէ դուր» դար լոկ Հ«իւպատոսի) Մլբտիչ կաթողիկոռիդուշակութինը այլ չէնջին «իմնարդէթին սզառոնթազմնեիր նեղ սաճմանէն եւ կանոնաւոր Բենապաչաոպանության Լ22 օրծնած պածուն: ռաջին բարը պեոծղոած էր ղօղեկավարուէր,կարելի ժասնադքտ,ռազմավարներ: րու վարժ 7 բաժին բբին, չոր" բաժինը Զէյթունի չորս ԲոաՌազմամթերքը եւ եւ Մարաչի ԱյնԵւ օրին իսկ այդ բանոցին պալատինդգրաւումէն ծէբբ Հասնի բաժնեունցաւ: ղծրուն, իշկ երեջը՝գիւղացիներուն անոնց, նոլնակ ղրաւել Հալէպը Թողունթ Վճրի Թաղի բաժինը մանձնունցաւ Թաղի Հայերուն,միանալով կարգադրութինըգործադրունցաւ: եւ ազգամերժ վերաբերժունջը այս տեղ սակայն Հանընցիինանձող բաժին ՓՇամբէչիչնանՓանոռին, Նազարէթ Ջաւույի, Փօզպայիրի մարաչցի ընդՀանուր այս առիթով, Հանդէպ Զէյթունիչարժուժներուն իսկ կարապետ Տ. Ցակորեանին, զանձնունըմու Ղարղալար Թաղինը վերաբերմունքը,անչուչ» Հայութնանանտարբեր,գրեթէ բացասական ուրիչ արժանաւորանձի ձնուբով: Միջին թոաղինըբաժնունցաւ Հայրննասէր Մկրտիչ մարաշցի ինչպես յարոդելով՝ բացառղութիւնները դիաւումի չատ օգաակար եղած էր զէյթունյցիներուն Ջօբանոցին Սրբազանը,նոյնպէս նւ Քչջաիզեանկաթողիկոսր,Մկրտչ Վճճապեանան մարտկոց, ալլ Համար, ոչ մրալն իբրեւ ամուր դիրք ազամտան ծւ ուրիչ անձատները: ՄարաչիԳաղբաճախ օգնած է Զէյմարաչցի քրկու պաշարը: նահւ անոր մէջ դտնուած զէնքը, դազժմամթերքը, առեւթունի վրալ եկող թուրք բանակին, պարքնաւորածէ զայն մեծ պիոի ասն ին: գործ անցնելով, ձեռքն Հայոց Թնդանթենրը առնելով խնդիրը, դարձեալկամայ ակամայ տրական տնական մեֆ տէօկիւչին, Հոս չժոռնանջ յիչնլ գէ Մէկ էրկու ամիս լետոլ պիկած է միչ» Զէյթուն թուրբերու Հրամանով, պատուախնդրութիւեր պատդամաւորնեեի բարոյականբարձրութիւնն Թունցիներուն Համար վինաթափութեանեւ անձնաթրւուզէլթունյիները Հիաւիրբելու եւ ընտանիքներուն Հանդէպ: բան գերի կիներուն Թշնամիին նոյնիակ Թեսն, Հաւանաբարմարաչցի Հայր իր կեանքը վտանգելու վախեն գնածատնց մբ որ ոչ միայն օտարներ, այլ նոյնիսկ քուրք Թյնամժին Պ տարուած, մինչդեո Հարիչրաւոր տսիինեխԶԷյթունն Խլած Է Մարաչի դիներուն պատիւր անաղարտ Գչրի ինկած սպանքրու յետագային: ՀայութեանՀամար ոյժ մբ: Թեկունք ժբ: ընդդէժ Մարաչիազգամոլ, զարդերը,Հաղուսաները դոՀարեղէններն անվթարպածունցաւ,անոնց մբ չիտակ, խ նպաստ Մարաչի Համոլեռանդթուրքին, սպրառնալիթ Մինչդեռ փրէնց: եւ վերադարձունցան սնտուկների նհոյնութետմբ Վւլութնան։ Նոլնիսկ վերին աքաորի ջարդի տարիներինմճտոյ» եւ փետոլոչ պատիր բունարթարելէ աղջիկներու Թուրբի։ Ճայ կիներու վերապրողներ կի գանգատներն հաչի վրայրբ Գէյլթուն վերադարմած միալն անոնց ղղ հաւնէրն անգամ քաչած տարածէ, բոլորովին ժերկ 1895-08.րն մարաչցիՀայ ինկորննրէն: Մարաչվերադարձած, վնրապրած 1895, 08, մինչեւ Թողլովզանոնք, սկշաֆ Հին ժամանակներէնմինչեւ ռակայն, զէյթունցիք կռունքան միմիայն ինքնավաչասյանութնան 1914-1918 Թուականնքըը: եւ Համար ժիմխալնիրենը սեփականնեղ միջոցներով,տանց ար«Զօրանոցի ունէր 60 մեթր ծբթ

փավաքնցաւոր

ա-

ու

ու

ու

Երաթրագրութիւնը: Ջօրաֆոցին

նւ. Մաեւ տարին օղնութնան թաջալնրության աւելի գէչը։ ղդուրոէն յորդորներուն եւ Թելաղրբանքներուն, եկած զյանմնուծցքէթ»-ի բան եւ պարտութեան զառաֆացնել բաթոյալբում կրնայինզուսալքում, որոնք եւ Հայութիւնը, մատնել Ջէյլժունը: Թող միանար Հաճբեր, Մարաչի աճա այն ատեն խնդիրը կրնար բոլորովին այլ երեւոյ ստանալ եւ Հառնիլ Ատանա եւ մինչեւ Հալէպ, եւ Հաւանական նոյնիսկ` բաւական Կիլիկիո: ՀազովթնանՀամը կրնար «տղու: ցուսալից պարագայ մնացինՊիղատոսինչայէս միչտ, մանաւանդ ժար: ՍակայնԹխղատոսենըը ք. 1920-ին, անտարբերեւ լույ. Հանդիսաանաներ՝ 1896-6-ին, 1914-ին Ապադալ պատմարանըսակայն օր մը իրենց մորթքերունմէջ ժտած։ դարձեալ մարաֆչուչտ նկատիկառֆէանոնը մեղաւոր վախժունբքը, նկատժամժբ: մր լեռնականննրուն ափ տրնչող այս իր ժաԱյժմ չաբունակենքմեր պատմութեանգիծը, որոչ չապվիով կարգով եւ ուղիով: մանակագրական

Արչաւանքննր տուները մէկ մար զեյթունցի ընտանիքներու Գերի ղզինուռրներուն ղրկունն Մարաչ յճտոլ, տեղաւորունցան,սակայն, անոնց կիներուն եւ բնրունցան: ղզօնախը սպայ մնացած այր գերըներնայ: զինուոր մօտ անցեէինթ, գնրի Երբ ղօնախին եզերքի փողոջէն, կուրճիկի եզերթներէն, պրոտխի աճախ կ րլին զինուորներըղօնախինտանիքը եւ վարը ժեզի կը նեաձին, նրրմմն կր փրցնէին աղիւսի կատարներ ալ իրքնց ձենռքերովըմարդ մորքելու նչաններ կրնեէին երբ ժեր անցնիլ տնսներն: զէնք, գրաւելով աւարի, Գճբիներուն տեջաւորումէն եւ զօբանոցը եւ է Զէլթուն փոխաղդինլեն սրաչախ, պարննեղեն, ռազմամթերք բաժնելէն լետոլ կազմունցաւ առժամեւսյ տեսակմի կառավարութիւնեւ վարչութիւն, Զէյթունի աւադանիին զօրադլութներէն բաղկացած, նաեւ Աղասի,իսկ Հրաչեայ,Շամվարչութեան կր գործակցեր այդ Քէչիչնան Փանոսին Հետ 300 մարտիկներովկճրթայ, կը ժասնակցի ԵնիճգԳայքիկոիչին: գրաւումը. Հոկա- 31-ին.- ճերանոցիգրաւուն Փուգութ-Հիտարի կու գայ Թէ Ջուղուր Հիասրի Թուրթերը մբացած մոտոր լուր Կոկիոոնէն եւ ծէյլիրմէն Տէրէլն նկած Թուրբթերու եւ լչէրթէզներու Հետ կուզեն փարդելԶուղուի-ձիսարիմօտ, կանչիիճրդին՝՝ ժւտորոտը 20-30 կոչուած Հայ գիշղակի բնակչությունը: տնուոր Այածաճնանք:: է այդ դիւղակքն Լուի կր «ՀասնիՓոնուզ, որ ՅՑ ժամ Հեռու 150 Հոդի"վ կբ փութով Գրլարիրնան, Գորգ ՓֆունուզիՀայ միւտիրի՝ աղնտեղ: Պրլտբի Օղյու կը բոյտարարէ Թէ զէյթունցիներ խաղալ

ԵՆ Հետ գոիծ չունին,անոնք աառատամբած թուրջբնակչութեան եւ Համար: Հայաջֆինջ վարմունքին անոր անիրաւ դեմ, ռավարության

պէտք է որ Հայտ ապրի «այնրու Հետ, հւ իբրեւ առզածովութիչնթուրքերը պետք ծ շր զենքերնին բնչպէս որ ըրած էին Թանուր ծւ. Տէօն-կէլ Թուրբ դիշբոնձնեն, 4-5 ժամ Հու. Ձուզուր-Հիսարցի դծրուն բնակիչնքըը,ԶԷյթունէն թուրջեը սակայն չեն Հանդուրժէր այդ պածանիին, նախատինջ կր Հաժարեն կնավուրներուն զէնք անձճնծլ։ Ռչ միայն այդքան, այլ նանւ ամբարտոսւանութեամբ մը կր օաննեն ֆոնուզցի ժբ եւ կր կատաղի ընդուրիչ մլ: կոխւը կը սկսբ Զորս ժամուան վիրաւորին են 37 եւ կայբեն նաւ սանն Հոգի, ՀարումԷ մբ յետոյ, Հայերը կր Հչայնրը սակայն խուճապածար։ կը փախչին Թուրջերը Մնացած դիւղը' եւ կոտորեն մնացածներուն կը զանոնք կր Հանին կը Հալաֆեն եւ ժանուկննձրուստուար բազմութիւն մէկ մասն ալ: իսկ կիննրու

ՍւրմժնԹուիջ ժողովուրդն

փի (բ Քչեն

ալ

Անտրուռւո

կոկիսոնխՀայ գիւղերուն վփավուատը:-կոկիսոնիՀարաւը դայտին տարածութեանկը գտնուին Քիրէն, Սէօլ Փունարի,Հէլինջ ընդարձակ կէս Հայ եւ լԹուրթ բիՖաչօլուգ կես Հայ նւ Տ էլիրմէն-Տէրէ նակչութնամբգիշդերը: Երբ Զեյթունի ապստամբութիւնըծայր կու ՀակԿոկիսոնիմիւտիւրը Ձէրքէզ ՄԷՀմէտ Գէկ, այչ դգիչղերուն տայ, յերուն կը խոստանայպաշտպանելզիրենք Թրջական ոեւէ յարձակումի նոյն գիւղերու թուրբերը, դէմ, պայմանովոր Հայհըն այ պաչտպաննն որ զէլթունցիթ գան: Միւոիւր՝չէրքէզ ՄէՀ«Ժէտ Պէկ հրբ պատաձճի հւ. կոկիսոնի թրքութիւնը ռական իրենց խոստումին վրալ մնալու տեսնեն բազմաթիւ անձրաժեչտութիւնչեն անսներ այլնւս, երբ կր եւ չէրքէզ ձիաւոբննրուվկը լեցուն այլ չրջանը, կանոնաւորզօրք եւ չերքեզներ ջալելու ՀափարԶեյթունի վրալ կոկիաոնիթուրքեր հւ խուժանին աչ մոռցած իինն, խոստումը, կբ միանան ցօրթնրուն ք. կը յարձակինՏալօլուգ զիշդի Հայերուն վրալ, որոնք սակայն իՀակայ բազմութեան, ըէնց փոջր Թիւովը չկինալով դիմադրել այլ մաս մը կը ֆարդուխն, իակ մնացածը կը փախչի նոյն վիճակին կքեթարկուին նանւ միւս գիւղնրը՝ Հէյիչք, ԿԷօլ-Փունար,ՖեյիրժէնՖէրէ հւ Քիրէճ գիչդերու Հայերը, որոնք առժամապէս կու դան կը մնան Թանուր եւ ֆէօնկէլ Թուրջ զիեղերը: որոնց զէնքերը Հաւաքուած էին պեյթունցիներէն:.Նոյեմբեր 1-ին է որ տեղի (ունենան այս առ

ու

բոլորը:

Նոյմ. դիմողչբոււթիւնը Ըրածլնիք

1Լ1-12-ին.Հիպելկի (Շուպլա) կամ Շեվելկի Հայ գիդը կի դտեուէր Զէ մօտ ունենալով Թունը Հարաւ արեւմտեան ծայրամասինվրալ, իրեն եւ Հայ դիալերը: մյս դիւղդերուն Տաւուո էնք (Թաշվուսլու) Ֆրդատենք թոլլտուութնամբ ԱնտբորՄարաչի կառավարութէան վրայ Կիչխէին ծւ Ապազաթիրթմէն եայճօղյու, Զէրֆար Օղյու ջի տէրէպէլիները՝ դոյութիւնը անուանական իշկ Թուրք կառավարութեան ցեղապետները: դեպբին վրալ այն ցեղերուն արժէք միայն ունէր: Ջուդուր-Հիսարի մթ գլուխն անցած, աչադին խուժանի Եազճօղյու, ամենքն վայրագ ընրթայ կր պաշար Շրպելկին, փարդելու Հաժար Հավերը, որպէս (ր փոխ վրէժ ֆարդուած Ձուգուր-Հիսարիթուրքերուն: Շխպելկնցիթ Տ. Սամէջէն կորչի մղելով: կոխւ օր կատաղի երեք դիմադրեն, եւ կնրթայ Բարթուղիրութիւն Քաճշանան կի յաֆողի խոյս տալ-է. 200 զէՎ արդառլեւոը կիմացեէ կացութիւնր: Վարդապ չե եւ ճամբայ Էքլլէ, սակայն ճամբան ֆոնուզցի սասզժիկներուվ Թունցի կիժանաչ Թե չիպելկեցիջլաղթած են արդէն Տավուտնեց գիւղէն նն Հասած մոտակայ Սիսեչ «զնութեան չնորձիւ: Թուրքերը փախած ամբարած ժեծաքանակ Թուրբ գիշղը»Հայերուն«եչելովկառավարութեան 4էարփոիի: Հայի Սուրբը Ֆղառոնլով,ոբ այգ չրջանը բաւական ռու է Զէյքունէն նւ յետագայինԶէյթուն զբաղուած ըլլալով, Համեֆ ուժէրու դէմ կռունլու ժամանակ առիթ պիտի չանաբար աի տուաւ: չունենալ Հոն ոյժ ղրկելու, այդ տեղի Հայնըը ՓՖոնուցբերել

կանոնաւոր զինուորներու բանակ մբ, բաղկացած

զինուած,որուն գլուխը

Թիւրբմէն ցեղապեանեիէն ՏՖուրտու էկ,

մեղա,

Ժէոս

ճակատափոաթ ԱՏաղրուրեի ո -Նոյեմբեր 15-ին, տեղի կ'ունենայ ճակատամարտը: Անտրորնի ո ր Ճէլթունէն 18 Հասնի Անտրորն, կը ծայճօղու Շիպելկիէնփախչելով մեֆ է ժաժ գի մլ Հարաւ արեւմուտ կվխնայ 400 տնուռր քն Առտրորն, որուն բնակչութեան չատ փորր մասը միայն Հայնը ծայճօղզլու ք- Գայժ. կեն տեղւովն բոլոր աղամմիացած, կր բանտար եւ օր պանոնթկր թողուն առանց սնունդի: ԶԷյթոֆցիջ Հայերը եւ ըլլայբ, ժէջ 150 Հայնրուն փանտարկուած վր ոճն ԱՆտբորնի անժիջապէս ճամբայ կելլէն 100 ձիաւոր եւ Հետեւակ զէյթունցիներ, նչան, Զագրրնան Փանոս, Թէմէթէրնան, բոնց մէջ էրն ենխտիւնեան ԱլաճաճնանՄանուէլ, Գրո Ջօլագնան Փանոս, իսկ ֆոնուղցիներէԵ եւ Հաճի Ջինիկեօղեան:Ֆռնուզ երբ կր Հասնին գէ Աչըդ Նչան խումբը, Թունցիները, իրէնը կբ մբոնան Բարթուղիմէոս Վարդապետի Հասած Ֆանւ 100ի չավ բաֆեր, որոնց գումարը Շխպելկիէն քնչպէս աշա Եւ կ'ուղղուին դէպի Անտրորն։ Թուրքերն ալ մբ Հասնի 400-ր: նախկին խուժանէն վատ ձոն Հասցուցած նն ՅԱԼ) ծայճօղյու |

ո-

եայճօղլու, Մուրթաղա

ՍիշլլիչԱղա ութրխչներ:Թշնամին իր այս կազմավերոլութած մէՖ ուժով Անտրորնի առջեւր, ժամ մբ Հեռուն, նավաապէս օրատետեւ պատնլչներու դիրբ բոնած կբ սպասեն Հայերու Եբառտուած 2էյթունցիթ կը մօտենան, թուրքի մի ձնութու/նամակ կր բծւնալուն: որ բանտարկուածեերթ ազատ ղրկենդայմագամբն հւ կի սպլաՀանջեն, ետ դառնան: որպեսգի առանց ոեւէ դնդակ արձակելու արձակուին, Սակայնթյնամին պատնէչներու ետեւէն Հրացանաձդութիւններուվ նր ըրքնց ղրկուած նամակին: պատասխանէ ԶԼյթունցիթ իրենց ոյժերը Վարդապիո,հր խումբը քաժնածէին հրեք ԹնւերույԲարթժուղիմէոս Թուրք բանակին աջ կողմբն վրայ, առանց նկատունլու կաւաջնորղէր կր Հետեւակներու Թի-ր բոուսֆանար ձախթեւինվրայ, Սշնամիծն: Ադի անունով բնրդի ժր առջեւէն, մացառննրուհոն թազնուտֆ, ԵնիաիւնեանՆլանի եւ ՁօլագեանՓանուի Հրամանահոկ 4իաւորները՝ տարութնանտակ դիրք բոնած էին քուրթ բանակին դիմացր: Գրոծը խումբին աՀունլի աղաղակներով, որուն կի կբ «կի Վարդապետին Հետեւինմիւս խումբերը: երկու ժամուան կատաղի կոռխէ մբ վետո)» Թուրթնըըկր սկոին փախչիլ, բազմաթի, դիխակենը Հղելով պատէրագժի դաչովխնվրալ: Սպաննուտածներուն ժէջ էին չատ ժր թիչրքժեն ցեդապետներ,որոնցմէ ՖֆուրտուԳէկբ եւ Շուսուֆ Չաւուչբ կ'իլնան Վարդապեոիզնդակն, Ֆայճօղյու տական լաֆողած էր փախչելով ազատիլ: Հայերը կի Չայլածենփախստականները բաւական տեղ, կոչ էւ

Իսկ Ֆաչօլուղզի ԽորելովՃեութ անցուածնեիի: տօղդուրօղլու Մաբ-

տիրու ՔԱՀհան, իր գիւդացիներուն ֆարդկն շիրոոն այրած, կր կանչէր Թչնամիին նտհւէն «Գապազճի տօմուզյար, գաչմայրն, կէլէն ուղու աալմալըզէլթունլու տրո, այսինքն «ղղմակնր խոզեր, ժի փախչիջ,հնողները ուսերնուն սլաքով պէելքունցիներ 8նդ։ երբ Թշնամինոյժի քայբայուսծ, խուճասլաչար կր փախչի, մերինենրըկթ մոնէե Անտրորնեւ կբ գրաւեն կառավարականպալատը, բանտին դոները կր խորտակեն եւ կ'ազատծնբանտարկքալների,150 բանտարբգրւածննրէն40-ր սակայն արդէն սպաննուսֆ ին նւ կարգր մբեկած էր. Ազատուածները նացողներուն ուրախութեամբ լեցուած վարդապետին Վեռբնու ոքր կբ Համբուրէին: իսկ բռնի իսլամազուած էւ փախցուած ու լուրբնրու «ետ ամուսնացուած աղԵՆիճէ-Գալէ քիկնքը,1 ամյալետոլ ՇվպելէկցիՖէօվլէթ Մուրսալեանն. Ալեքսանդր Սանդուրեան փախցնելով(բ փանձնենֆրանսականՀիւպատոսին: Թշնամիին Թողուցած ճոխ աւարը, Հացը, կի բաժնեն ազատ արօ-

|

բաւադոյն կերպով

կր կենայքն տնղւոյն լայմագամը, ղատբն,

որոնք օրնրէ ձակուածբանտարկնալներուն,

ի վեր անօթի էին: Փ-

|

պալատը չուկան, կառավարական ծ. 8.ֆոնուզ: կապան կրակի տալով թաղաջը, կը վերադառնան չին /եւ տրամադխած աղջիկներուն ժասպառ, յողնած, կիներուն առած էին իրենց ուսերուն վրայ կր բծնց 4ինրը, իոկ մանուկները մեծ թաֆութիւն Աղասի: Ալ. կոզւին ԹԵԼ բոլոր կռուողներն ալ նամանաւանդ նչան Եդիտիւ3ցոյց տուին, սակայն նչանաւոր դարման Մանուը Գլոբ, Քան, ՉադրրնանՓանոս, Թլսմէջէրնան, Ալաճանճնան Աչոգ Ֆան, Զինքէօզ Հաճլո տոլ

հւ

կր կողոռլանն տուները,

ԵՖիճէ-Գալէիի կփո է: լատին Հայրերու ազատուժր- Մինչ էր, 8. ժողովուրդը տճսակ մը ձէ ոչ Ջէյթունի մէջ խաղաղութիւն շրջան մը կածուրախ՝ գոնէ առծրեւոյց կերպով գոծունակ օրերու եւ միֆ վտանգաւոր ցընէր, սպասելովսակայն բնազդարար կարծես մր, անակնկալի

որ

նր

լոժորուէր Երչորզիմէջ

ծւ.

չոռ

չանցած

էւ իսկ Զէյթունի չրֆակայջը բնաւ անդորր ինչես բիչ առաջ տեսանք մէջ չէին ճայ գիրղերըր վիճակի պածով եւ Անտրորնի ժմ տեղի Ջուգուր Հիսարխ, կոկիսոնի, Շիպելկիի Նոյմ- 15-ին որ Անտթորնը կր կոիշները: "ւնեցածբնդՀարումննրը, ժէ). դրուուէր:Թչնամբն կոր ճբ չարունակէր ուրիչ վայրերու Հայ դիկուժանը, ինչպէս նան. կանոնաւորզօրքը կը լարձակէր եւ (արծ Թալանը, կը ղճբու վրայ, կր Գալածէր, կր փարդքր Հատած խումբժՑաճախ սակայն կը պարտուէրԹլնամին Ջէյլթունէն Ըէն եւ կենժարկուէր նոյն վիճակին: Հայն ալ (բ փոխաղարձէր, եւ աջարդելով, Հալածելով նւ այրելով, աւարծլով թուրք գիւղացին Հեռու 1 ժամ Թէլյու ունելածֆը: Զէյթունի Հարաւբ, Ֆոր տունն Պոիզո փո Հայ Թագաւորիբլուր) մէլէբ (Թել էլ մէլէք եւ արուած Հր: 200 Եքտրոլիցի ՔիբԹիՑի Թուրբերով, սկսած փոքրաթիւ Հայութիւնը թափարարկը Գի Հոկանմբնրին:Թեյմէլքի 10 նոլմ -ին կացութիւնը կր ֆարանար ժաղբքր: Շարաթ մբ յետոյ, որովծետեւթլնամի խոր ոյժծր կու դան կր միանանհախկինենբուն: Յ0 Հողինոց խումբ մր Ջեյթունէն ԹէլէԺէլէջըՀայերուն օդնութնան 200 Հոզի ԱրեգինիԽաչեր կբ վփուքալ, իսկ դրացի Հայ դիւղերէն ՔէՀեայի եւ Շատալախնան Հաճի ՄարտիրոսՄավենց դիւղապեաի լեաւորութններով կր Հանին, կր միանան Ջյժունի եւ զ Քիւբխումբին, կը ցրու քե խուժանը, կէրթան, կայրեն Նէտիիլի Ք"«Վ Քէօչիչրկէ ԹԻՎ Թուրտ գիւղերը, նոլմ. 11-ին կր գրաւեն պատած գիւղը, ուր կեդրոնացածէին թրքական ոյժերը: իրենց ԳԻՊԸ էթ գրաւել նանւ այդ մօատնըըգատնուռղԳՓայիչլիԹուրք

ֆայր պիտի

տար"

ա-

|

-

դեպի Ենիճէ-Գայէ (նաձիէն) աւանը, ութ վտանգուած փոռավանալ լմ Հայերը, բնչոս Խածւ լատին վանքերու Հայրերը, որոնք ժարդ ղրկածէին Զէյթուն եւ օգնութիւն (նդրաֆ։ 0ր մը առաջ սակայն, Նոյ. 16-ին, Հոն Հասած ՄարաչքնԹուրք գեդապեւը Մազծար Չէյ, նրկու վարտ զինուղնձրով բանակ ղրած էլ Գայիչլիի եւ մօտակայ Մուճուղ ֆէրձսի (Ծուղի անապատվանք) Հայ գիւղի միջեւ, ուր կր գանուէրլատիննքրու զլխաւորը՝ Հայի Մայվատոր Լիլի լատինները Մէրձակայէրկու Հայ գիշդնրուն՝ Տուն-Փալէի նւ. Ենիճէ-Փալէնմէջ ունէին նածւ երկու վանքեր:ենինէ-Գալէրի վանքինվանաՀայր՝ էմմանու: կարախա, վաանգըկանխաոծածլու, զօրթ նդրա էր Մարաշի կառավարութննն,պիիննք պաչտպանելու Համար լթուրբ Խուժանին գէմ, սակայն մնացած էր անպատասխան: իսկ Հայր Սալվատորդիմած էր Գայիչիի Թուրք գիղագպետինոր վճարումով պրաչտպանէ Հաւանական զիրենջ յարմակումներուդէմ: Ցեղապետները ժակայն այդ կրօնաւորները,որոնք արդելթ կան Կողային քրենըսանմարձակ (եղծքումներուն,բոնութեանց հւ բռնարարումներուն:նառավարութիւնն

չէի ախորժերանոնցմէ եւ մբչ կասկածով եւ Հէբասպածութնաժբ կբ վերաբնրունր անոնց Հետ. հւթուացիննրու ոտնձգության նախանչանեիրնէին անոնք թուրքին Համար: ՄազձարԳէ, Նորժ.18-րն, ՔԻ բոսնակէն մաջոկատ ժբ զինուոթ ռած, կը ներկայանայ Հայր Սալվատորի վանբը, մինչդնո իր զօրբնիր կը «րոչարծն ղրւդր, որ 30 տունէ կր րբաղկանար:փանաձայրը կը Ինգրչ որ հր ամբողջ ունեցածր առնքն, միայն Թէ իր կնանբին ինալեն։ Մակայնանօգուտ: Չինուռիները կբ արձակին կր«նաւորին Հրայ նւ կբ վիրաւործնզայն: Մինչ գիդի պաշարող զօրգերը, ֆարդի փողը լանլնուն, դրոծ կու տան դիւղին վիայ եւ կի սկռքն ջարդքլ Հայ գիւղացիները: Մխայնբանի մբ Հոգի կբ փախչին,կազատին ձւ Հասնելով Ենիճէ-Գայէմիւս վանածալրեր՝Հայր Թրրկոլին եւ Հայր կարսիայինկբ պատմքն Թէ՝ Բրէնց կրօնապետըսպաննուծֆ է ծւ մինւնոյն վատնգը կր սպառնալ նանւ իրքնց։ Հայր Սալվատոր Թէեւ վիրաւորուած էբ, սակայն տակաւին ողջ էր, երբ իր մասին միւս Հայբնրուն՝ անոր ազրաննուածըլլալուն գուժը կբ բերէին զիւղէնփախչուղները: չատ չանցաւ, նւ ածա վիիաւորՀայբ Սակայն մի բանի օր լետոլ Մարաչտարուած ատեն ճամբանկր Սալվատոր սրանում, առակալիտանֆանքներէ ծար, Հայր Թրիկօ էւ կարսիա, Հետ գիւդացիներուն Տապաստանին ձոիբ մբ Ժէ, Թոզրջ լխուժանէն պաչարուած:ուրը կի ՀասնիԳայիչլիիվրայ բարող արեդինցըներու խումբին,որ իր ճամբան փոխվլով կուղղու դէպի Եերճէ-Գալք: նախհւ առաջ կր Հանին այխանը29 զէլթունջիննր, որոնք ամիալ

չ

նա փր փաչոճրու ր ջապվա կր ցրունն խուժանը: Մազձար պէյ եւ աճա զէլքունցիներ Հասնի ենիճէ-Գալէ, Անորորնէն վերադարձող Հռ կր քայլեն եւ իրենց խումբերով, Բարքուղիմչոս Վարդապետին աճա կռիւը ր «կի: կու դան Ենիճէ-Գալէ: Ու ֆոնուղցիներ, ԱնարՀայ խումբերը զէլլթունցիներ,արեգինցիներ, Քաղաբր կրակի ջետոյ, ազատել որեն լաղթելէ, բանտարկուածները Ֆոնուղ: ԲարթուղիմեոսՀայր, Պունոուխ տալով կբ վերադառնային լատբնացՄանուլ գիւղին մէջ նամակ մբ կր ատանաըծնիճք-Գայէի կողմէ, Հայնըէն գրուած «դնուցնան ոչ մը կարախաՎարդապետին Նանւ Հայր Սայվատորի ճւ ուրիչ Ան այչ գրութիւնով կիմացնէի ծւ վանքին աւարի տրու՞ծ 12 անձերու ողջ ողջ այրուած ըլրալնին Հայր կարսխա, իրքց ալ Հակառակ պարագային կրէ ըլլալ. Վարդապետ նամակր անխուսափելի4: Բարթուղիմէոս ռպաննուիյը «ոգի կը զար, կարդալուն պէս բովը գանուռղներչնմիայն Հոն ճամբալ թողլով, սրաաճառուվ Բրճեց ժողդնութնան մնացածենիր էր, իսկ Ճէյթունէն կրէ գեպի Ենիճէ-Գալէ, որ նր ծննդավայրն 100 Հոգի նւս օգնութեան Համքէշիչհան Փանոսի առաջնորդութեամը Հալերուուժը կր Հածոնցմէջն էր ԱՊ Հրաչնայ: կը փութայ, քւ ԱԽոնթ կբ «առնին Ենիճէ-Գայէ կը դինին փանջ" Թ ի 300 մնացած, ամալացած գիւղը եւ Թէ վանքը, արդ մարգասանջչէր եւ էին ձորի ժբ մէի պածուրաած վավխած էին, ոջ մնացողները կողմէ, էթէ Այն անզ պիսի ժորթուէին ոչիոարներուպէս, խուժանին փախուստի մատնած Հոն Հասնող 29 զէլթունցիննր Թուրք զօրքն ալ դիշծրը, ինչպես Քիչ «ռալ Ի չորային վխուժանը: Այդ երկու չնցինթ, Մուճուզ-Տէրէի լատինացվանքը կը գտնուէր: Զ ժամ էր եւ իրեն իրարմէունեցած Հեռաւորութիւեր վանբերու առտուն Հայ լխուժբերը մբի Հետեւեալ մէջոհղի կբ գանուքր բլուր բլուրին մէկ զառիթավն, թուրթնրուն վրայ չոր կր բարձրանային էբ ձակծլուՀամար, մինչ Թուբբ զօրբր միւս կողմէն կր զառաֆանար «այ դիւղերու ուրիչ Համար չրբխակալ շարունակելու արչաւանքը ժամ վրայ իրարու կր Հանդի Հեռաւորութեան ոսռւորդ վրա կոիոբ կր սկսի սաստիկ կատաղությամբ: Թշնամի երկու ուժերը, տական գէր Թեպետեւ Թուրթերուն դիրքը աւելի նպաստաւոր էր։ առանց կԹունցիբ եւ ֆոռունուղցիթէին որ բաղթականկելնեն, տնւէ 8 բիուստր,նոյնիսկ առանց վիրաւոր սիունինալու։ կորւթ կը եւ 10 վիրաւոր ձր 41 դրա: ժամ, թյնամին (կր Թողու այնտեղ կբ Փողնկ փախչի: ՄնացականՍչմէրճնան, կր ԴԻՐՔԻՆմէի որմէ ի բաւականաչափզէնք այա տողերը, կրաէ Թէ «ԵԹԷ զելթունցիթ դազմամթերթ ունեցած Ելային սպա կոիւին մէջ, բաջող կերով աս

պրատածարար

ու

կրնայինմինչեւ Մարաչ Հառնիլ, նոյն պայմաններովԽածւ Անտրորնր նւս առնելով Հասնի: Սիս: Սակաչն, զարնելէնլետոլ Ղարա-պազարը

եւ ոչ Մարաչը, ոչ ալ Հաճընը զէնթր եւ ռազժամբծրջը (ր պակսխ տեղէն: կոխւի ընթացքին, խումբ մբ թլնամիներ իրենց չէին լարժեր վանքին զոլքերը կողապաած,ձինրով կր փախչին: ԶԷ լատիննաց հո առնելով, անոնդոիչ Թունջիթկր Գառնին անոնց ձտեւէն, աւարը հւ վանքին դրան առֆեւ կր մորթեն, Այս կրեջ Թուրթնը կր երեն Ց ձինը կանցնինՀայհրու ձեռքր: կոիւր կոիւին, որպէս կողոուտ Հայրը, ծւ լատին վարդապետները կբ վեվանայ,որին մէջ ապաստանած Հեոէրնին առած ողջ կր Հասցնեն Ֆոնուղ: Հայնրուն մեկնելն /ձԹչնամին կայրէ լատիններուն վանքը, Հայոց եկեղեցին եւ գիշաո, ծւ Հայի կարսիաօր մը լետոլ, իրենց դողլրոցական ղբ Հայր Թրիկլօ Հայ կալոլինենրու կու դան Զէրցուն եւ կր տեղառւոլրուին պարադանձրով նոյնժբնրին): քկեղեցիինմէֆ. (ենիճէ Գայի կոիչը կռիւներկապանիչուրչ.- ինչպէս բաւական առաջ գրեցին» կա15 ժամ պանիմասին, կարեւոր գիւղ մրն էր կապան,Զեյթունէն 400 տուն բնակչուՀարաւ արեւմուտբ, Ֆունուզի հւ Անտրորնիմիջեւ Հայ էլ" ժողովն յԷմեծամասնութիւնը Մութ Ճորի Թնամբ,որուն առլ զինեալ խումբ մբ ղրկուած էր կապան: Այլ խումբին մէջն նաեւ ԱղասիիընկեբնիրէՆ մէկր՝ ՄլՀ։ Աոնց գործը պիտի Ը էր Հասած թանի մր ոստիկանները, որոնք Հայերու վերջերը կառլան բոր ին, կապանչն վիՀնդգպ Թլնամականընթացբ մբ ցոց տուած խումբ ժր եկած եւ ԶէյԹունէն կարեւոր Նոյմ.-ին ոնտել։ իոկ Հաւաթածէր կապանիլԹուիբերուն զենթերը, որոնք Համակերպած ծւ զինաթավ նղաֆ էին առանց դիմադրութեան, փափաջնլովՖոլնիսկ Տուրտու Պէյ նւ Մուրթաղա Փրիսատնեսյ դառնալ: իսկ ցեղապնտեննրէն Աղածւ ուրիչ մի թանիներ փախածէին եւ ինչպես օր տնտանքչաբաթ մբ լետոլ սպաննունցանԱնարորնի մէջ Ըսո՛ կիլիկեցիի«Մարաչ կամ Գերմանիկ»գրբին սակայն, կապանք 800 տնուոր Փայնրու ԵԼ 100 անուռի թԹուրթերումիջեւ նախապէս Համաձայնութիւնդոլացած էր հղած, որ զէյթունցիներ կապան արթուրքերի, իսկ թուրջ բանակ եւ չաւծլուն Հայր պիտի սրաչտպանէն խուժան գալուն ալ թուրթեր պիտի պայտպանձն կապանի Հայերը Սակայնայդ Համաձայնութիւնըչի չարգուխբ: Նոլմ. 18-ին 0000 ղօրթ կրիՀասն այչ կողմերը, Քէլ Հասան Փայայլի որդի Աի Պէղբ Հրամանատարութեամբ: Արչ մեֆ բանակը կու գար Առանայէն եւ իր վրաններըկր լարեր կապանիմօտ՝ Սիսնչ թուրք դի-ՂիՆ Իզէրտբ' կապանի Թուրբնրը կը դրժքն իրննց Համքրաչխութնանխոստումը էւ Ալի Գէկի բանակին կրմացնխեն Թէ յարմաի ատէնն է կապանըգրա-

ծ. եպէյթունցի լումբերզբաղածձին Անտրուրնի ւծնյու,որովճետեւ

Նիճք-Գաղի կորւներով: Ալի պէկ կը պաչարէ կապանըծւ կր Հրաժայէ որ ձայնր լանմնուխին. Գիւղացիներ,որոն, մէկն է կպած, 14

Տուրտու անուն կապանցի օրիորդ մր, Սալաամ նր Ղիկէ զինուած:Հոլերչեն փանճնուիթ Խժանասքիտ եւ օնութիւն եւ կը զնդրծ մինչդեո ՓոնուզԵնիճէ-Փայէ Զէյնուն մտած է արդէն: կայանի Ճայ լԲաղերը, անդէն Հայնի Թուրթ պօիրը կբ փախչին խաճասրածար:Ապաձի փոքրիկ խումբո (ԷՐճի ը մէչ անղմուսծ, 4 ժամ կր դիմադրէ, ժամանակտալու Համարփվավխատականննրուն բրննց կէանքն ազաելու: Թուրքերը տասննակներովկորուսա կու տան նւ. չկրնալով անցնիլ կիրճը, անոր չրխանը(րենն լերան հանն, զէլթունցի խումբը գաղտնի կածաններէ փախչելով բայց Թչյնամին ներս ժտնելով կր ֆարդե ծեր, կին, երեխա, կազատի: րոնբ չէին կրցած փախչի, կր կողոպաքն էւ գիւղր կայրն: կապանի այդ դէոքերու ինթացքին, զիղին ճամբուն վիալ կբ դտնուէր արդէն էսթանասուն ռազմիկների բաղկացածզելժունցինքրու Խումբ մը, ոբոնթ մեծ մասով ՂարդալարիԹաղէն էին, ԹՀյ-ՄԵԼի Հայույնանօդնութնան դացողնենր,եւ տնանելով որ Թ էլէ-Մելիջի Հայերը Ֆոնուց բնրուա' էին, իրենք ալ ետ կր դառնային, բայց ԹՀյ-ՄԵլԻԲ Գիչղը Թողութծ երկու Հայ պաճակներչ կրմանան իչ են, կապանիմետ Թուրթ զօրքերը Պունաուխ գիդի վրայ բարձակեր կբ չարունակեն իբենց ճամբան դեղի Ռունաուխ: Հոն ալ աժայացաֆ էր: Հայերը Հնւացեր ծն եւ գիղբ թ ուրք զինուռբներու ձեռքն անցած: Զէյթունցիներու այս նեօթանասունՀոդինոց խումբը, լաւ

զինուած վելյթունցիներով

եւ

,

,

ո-

ի

դէրպով զինուած, ժարքթինի«րացանեքրովկատաղիկռիւ մբ (ը մլ Թուրթ պօրբերուն դէմ, որը կր տեւէ մինչեւ կեռ օր: Թուրթքրը կր ատիսչուինթաչուի: զէլթունցիջ լուր (բ ղրկեն ՓունտուխիՀայերուն ոթ իրնց տուննրի վերադառնան)սակայն անոնք չվստաՀելով այչ ուզեր վերդառնալ:։ Մինչ այչ ժամանակաւոր լրաղթութնան չն Թէ` Սապան ումբբ չուր դթաւուածէ արդէն հւ մասամբ առնէ եւ թէ այղ չրջանի մէջ գործող զօրբին թիւր չատ ֆարդուած է. փորի Թրիւով ուժով մր կոռլիւի ատուար անօգուտ կի տեսնեն բոնուիը, կր ժողովեն ինչ որ Թողուցած էին Պունտուխիժէ) լժուրջ զ«իքին թաչունլն խռով, 40 բնո պանիը, ֆորթան, իւղ, պղնձեղէն, աղ քայլն: Անկէ յետոյ ԶԼյթունբ մէջ կր կազմակերպենռատզմիկննրուփոջր էին Զէյթունի Իչիվաչտ մբ՝ 450 անձերէ,ոթոնցդլուխթն անցած. ական տուներէն բազմաթիւ ծրխոասարդներինչպէս նածւ օտարնքՈէն՝ Ապած եւ Հրաչեա: Գունղը կը մեկնի 22 Նոլմին դէպի կա248

արդէն րբ Կանչիդր Հասնի 1200-ի կր բարձրանայ պան,

անոնք

թիւր (ղաթ: կապանիԹուրքնրուն ժատնութիւնը էւ. կապանիՀայերուն ֆարդր

ջատՖանրըտպաւորութիւն գործած էւէր

զէյթունցիներուն վրայ, պետթ

այդ ուխաաղդթուժների փոխադարձաբար ջարդելզաարաաժել այս անգամ ՓանոսիՀրամանատարությամժբ Ֆոնջ:Շամտքէչիչնան

էր

Հոդիէ բաղկացած բանակով մբ Դոկտ. 1-րն զէյթունցիր կբ կասյան,խորտակելու Համար Սկի պէկի բանակը (Սէմէրճեան): Սակայնթուրքերը նախատնսելովոր Հայեր պիրտրվարչակին, բանակը Սրսնէ կր թաշեն: Զէյթունցի չեն ուզեր ձեռնունայն վերադառնալ, գունդէն միայն 60-ի չավ անձերկր արձակին կապանի կառաֆապած կր թանդեն ամէն բան, թուրջգիւղերու վրալ, կի խորատակեն, մօ» տան ֆարդեն 50-ի թուրթքր, դնրի նր վագիւղը: կր Լարի կու զաւակները, կիներ, աղչիկներ, աւելի բեն անոնց ընտանիքներն Ե0 Հոգի, որոնք սակայն, բիչ ժամանակպաճելլ ետքը անվնաս բան կարձակեն,որ իրենց տեղերը նրան: Ալս խառնաչվոթությանցեւ կոխմենրուընթացքին, իննը, կճանքը եւ Համար Անտրորնի Ֆոֆուզիչրիավայբի գտնուած ապածովելու գիշղերու Հայերը կապաստանինՓտոնուղ: կոկկառնիդայուն կու զան՝ կքօթսիւնիՀայերը, ՏՖէլիրժէնՖէրէսիի, նէօրունարի, Քիրէնի, Ֆայօլուդի Հայութիւնը, ընդամէնը չուրֆ 300 բնտուսնիթ: կապանիդայուն կու դան կապանիՀայերը ՅՍՑ ռուն, Թավալուիխ, Անարորնիկեղրոնը ողի մնացածները, Շեպելկիի, Պունտուխի եւ ՍրանէբՀայերը 650 ընտանիքներ: Ցետոլ Ենիճէ-Գալէէն Ֆոռնուղ կապաստանընԵնիճէ-Գալէի ողջ ԺեացաֆՀայերը, Ջիրիչթ Գօղցիները, Մուճուղ-տէրէցիները նւ Ֆ8Քիր-Թաշցիննրը: Այս բոլորին գումաիր կի զասնի 1080 բնտանիրի, որուն վրայ Ձ0Ա0 այուֆ պութ չր առելցնել ֆոֆուզցիները ածու 1340-իկբ թիւր: Այտեղ ԳՓընատանիթներուն բարձրանայՖոնուզ ապաստանովղ ՏէօփէԹի Ո. Հատոբէն նոյնութնամի ժէ կր բերծնջ 5Ֆ- Ցակոբծանի հր «Յուչիկթ Զէյթունի» մէջ գրածը: Տէր ԾակոբնանՀԽանւնալ կերպով կր ներկայացնէ կացութիւնը.«Զորս Թաղեցիներըխործդրակցելով, անխոչեմութիւն(ր Համարեն ապասելոր Թուրթ կառավարութիւնի իր ուժծրբ Հաւաբելով, զիրենք շղթայով ժբ չրֆապատք, եւ կ'որոչքն Ֆայլի, արձակ անխորտակելի եւ իլալ քուուի Անտրորնիբանակին դէմ։ 600-ի չաի կոռւողներ Ջէլթունէն ֆոնուզ Հասնելով գրչերի Հոն կանցըննն նւ ձետեւքալ

մանքն

ա-

ու

ու

աւջտր, Հինա Բ Ա դոշը Նուր օրն իակ երբ կը Հանին Ջուդո Հասնի Փազարիր եբուն միանալով իրենց Թիւ

Ի ինչպւ բ թ լարձաչին

ֆ ունու զի եանը4

ին

Հ Հա-

Աո վար փ

ժողով

կրնեն, կորոչքն Քէ՝ չրֆապատուսծ է մեծ լնոնալգթաով մլ Հիսարի դաչտը միացած կապանի դաջտր, բուն կողին կր տարածուի ունտուխի դաչավն, Հոն բաաված էին թուրթ զորագունդքրը: Հայ կռուողնքրը Թեեւ 1000-ի կը Հառնքին, սակայն կէսը անզէն, ոմանք ալ գէլ կէրպով զինուած, գրմաէ զարդի Համար էին Խմբապետներնէին կաբալետ Ֆ. Ծավորնան,Աւադ Աղա Ջագրրքան, Աշքոիթ կվախաննան, ՞-

դուր

Հա ի կաննան

Մար

Բ

է.

Բաս

կան ելո»

Ասատութ

Տ. Աղա:

Յա

կոբ ճանի

առափարկովկորոչուխ որ (խումբին ժեկ փոցր մասը լարձակի կապան գիւղին վրալ, որպէսզի կապանիթուրքերը բանակին օգնութնան մեե մասբ որ այչ պածուն դիմճն եւ բանակը փիսուաձատեն իրենց մտած մասին վրալ Հ դարանի Թեւ որոչուած էր որ՝ կապանի վրայ բագրաւնն բանակատեղին: նՐբ նը «կարն Հարչիր Բաց լողնձրը 100-Է աւծլի պիոի չորա, ձապատրաստ չարձակելու Հակառակըկի պատաձի,բանակին վրայ հւ կր զիւ 100 պատերազմից կը բարձրանանլերան գագաթի Հոֆ տնեաննն բանակի որ աւծլի իրենց ննթաղրածէն տասնապատիկ կբ Փալնն Միւսննիր ամբոջութեամբ բազվութեեւկբ բաղկանայ: կոկ բանակէն կապանի վրայ եւ կը սկսին Հրացանաձգութիւններըը օգնութեան: թուր բնրուն միայն Չ200-իչափ զինուոր կու զայլ կապանի եւ փարձակում Որով մեթ մնացած100-,վ բանակին վրալ երթալ Օգնութեան փորձելը կատարնալանխելքութիւն ծղած պիտի ըլլար: գացած զօրքը: տակաւինկապանչչառած, զեյթունցի արդէն կապաձը Լ պուրի ճարակ ընմլով, խոտուդազանցկապոցի Սուրր ՖԽ եւ եւ այրը ունն ե եւ ֆարդնր ո

մճացած բանակին ոլլայարմակի

ու

մանաւանդ Մարբկանծան պարաղյուխննրէն, Հաճիո222 ռազմական նանւ ունէր ներկայութիւնը Բեասիլոսնան Ատատուր Տչանավույթյիւն ա-

եթ Լարի

պարակ ագրքնան

Ադամի: նթ ԷԻ պատկառելի Ֆերունին Հաչաուած գաղափարին Հետ: նա ն արանի 28 ր րոնց առեւ պիտի դանեն միայն ջանի ց վրայ կրնար յարձակիլ իրննց խումբր ակի Թիւբադ միջոցին արդէն 10 Հազար Հրա

ՐՆՑ

Իդի կու

7". ամ Բ: բողունիւ էր Հոր» Հ Ա» Բոափորուը ա

ՀԱԱ ի՛ր զ ,, . 1» «ոո .5 տբ, ո" Բ» ա անան ազան գաղափարը որուն զիր Հազար

ի

նաւման անրեւս չէին Ճաւատացած: տակ անկարելիէր 600 Հոգիով այդչագ խոչոր հռուխ, բաց դաչտին մէջ, Ջէլթունէն Հեռու վայր ան

հոծ

թա

-: 1. - Է գԲՐԱ աո փոարորըը մոտո կք ճրադառ"Վոր էչ" "1 աՐ» ԻՅար .« Վ լ թա ն Ազա Ֆոնուղի մէի մյ "Ն Լր Թ» թեանո ոմ աա Փոնուզ, կարձլի Այ ւ Ք. 1» աւզածողվութեան ար թենիոն ը.ասա ժասնաւորՀերա ա ա Հար Պր

ձ

ժիջանկեալն

ք

է

Ը

րաղմո

ՄԻՏ

Ը Բէ

եք

որու տուներնԻ չան մ թ

ա

ա

"ԲՔԻ

եւ

ԼԲ

ւ

:

ւգիստ

ձեւ

եաեւ

տրամադրութեան տակ կի դրութն, չի Թողուր զանոնը: ը

Սա-

Է ՄԱ ա լո արա Ն ՊԸ արի Հիեոց հումք ամք կր գաղտն Արթ Նորաորու, ո Համար Թուրբերուն դէմ: Սակայն «ոճ ւ ար Մի ո ո ոՀ .ոքնԱ շր մօա" զիեները: Թուրտերուն Անն աատ Ա Աի գատկլովՀեռացքրէին (մինչլեո Սքմէրճնանկը գրէ Թէ ազաննուտծՊԱ ԲԲ: ր (նքե մրի նոյնչափ «ք ներուն Թիւբ 60-ի կբ Հանր, Ուրիչ աուն մբա. Ֆոֆուզի : Խար վրայ իսկ բանակին դլիտաւորութեամբ, կային փորձակումի դէպի ոտ է. «անչ " թմ րագ: Պր աղջիկները բարվայած, մէչ Հոդին, Գիչնրը լերան մեկ լխոուռ խումբերէն Էրէեց կուղդուի գեպի կապան, աի անցընելով, ամար ոա :" հրամս ԱրաԲԱ իրենց կր Հանդիպին ճ ամբան զարմանքով ազդգականներուն Ա դունդին, ՆՆ գլոխր լեռներուն ի կը վազքին Ի Խերաթո կիրճին բարնկամներուն,որոնք իսկՀրաչնայի :. ուղղութնամի,կոռունլու ւ պաչարուաֆ բուն բանակին իռնուած, խումբը է չ դոիւք կնա Համար բլուրները Ըլլալով բոած րի ՀԵ «իրելինձրը: աան ապաննուտծձին էք. ււ Արաբ Հնւոնւնաղը"" Ֆէօվլէթ նկատել կու Այսռեղ մեր Հայբենակիցը է. ոմ Պո պումաան թո ֆոնուղցիներու «

սղ

այ

ու

ւ

ա

Սարայ

ւ.

»

ա

8ւ

,

ուս

առ

:

"ւ

«ալ

մրն

զօ

:

՞

լ

զատուող

Ի

ն

առաւօտուն

ԲՐ

Գու

Իթ

՞

բ

աաագույեչ

Հեւ

ք.

Հեւ

չու

Հեռ

Ն

այչ

Գ.

տալ

«Այ« արչաւանքին մէջ կը դանուին

չատ

մբ դեմբքր Ճեյժունի

բէնց էւ իրիկուան

մօտ

կոիչր

էր ուրթ Ծաաարաւն րած

Հեւու

բոտ 9.

չր Սակորնանի,Շովրոյհան Ղաղարոռ Իչան Համաձաղն ծրթայ ՓՖունուղի, ուժովըօգնութեան Զէյթուն հր ամբողջ

բալով, որ կբ Հ«րաճանդէ5.

ՄՍարդիռիՑակորնանի որ իր թաղէն, այսինքն մատ մբ տղայննրովՓոնուզի օգնության նրԴարզալարիչրֆանէն Հազօի խչիուն խոՀչեմժութիւն Ռրովծետեւ Թայ հնջր` Տ. Ցակոլբնան: ուժերը Հեռանան ԶԵյթուչի նկատքըոբ՝ Ջէլթունի բոլոր կռուող ոկարացենլ նէն. թուրքերուն միտբն էր Ֆունուղի վրայ արձակելով մասր Ֆոնուզի օգնութեան Զէյթունի ուժը, անոր կարեւոր լկ կողմերը ֆովածաւալ բանակ մր կթ Մինչ անդին Մարաչի փութալով: Զէյթունի Հարաւային Թչնեամինզօրք կը կեղբոնացնեքր որատրաատուէր: կու գային 30000-չ1. տաճմանէրուն վրալ բացի Ալի Պէկի եւ ֆելլաճեծրու արար աէն, Դամասկոսէն, նոյնիսկ Եմէնէն, Մէրջէէն

Հայէ-

վրայ բանակին Ախրըտաղի բազմութիւններ: ճւ

կ'աւնլնային կիւթինէն,

թուրբեր: իսկ Անտրորնի կողմը կջ եկողքիր տնի Այպիստանէն յէն, կեսարխայէն,ՍծբառտիաԳոլաէն, իղզմիրէն,Գոֆի կեդրոնանային եւ Ուզուն-զայլայէն, Առանայէն ժարոխննրու պէս թափող Թուրքեր, Ասոնը բոլոխին ի չէրբէզննր,չէչէեներ,Փիւրտեր: յէն վար գտնուող պիտիբլլաբ Զէլթուեր:ՌւրեժնծերունիՇովրոլեանի Թիրախը վերջոյ Եւ Տ. Ցակոբնան,Մ- Սարգսի լաղէն տնսակեէտըչատ չիտակ էր" Հեռ էֆ եղբօր՝ եւ Ֆոնուղի Ցովչանեքսին միայն 40 առչաներովիր եւ Յ ժա Հնոացած Զէլթունէն Հազիւ Թէ կբ փուլթույ:

«գնութնան

Փոնուզի լերան զաղզաթը, Դուղոախ կոնուկը՝ էին Աւագկալի նւ «րացանեերունհւ կր լուրն վանքին ծֆուխր կէրէւայ ածա, էր էւ կատաղի1էրձայները' ֆոնուզ պրաջարութ՞ծ Թեղանսթներուն փոքրին 1500 տղաներով. Զէյթունի «յղ պով կբ դիմադրէր իբ տալով գրոծ ճեղթյլ խումբր կը Հասնի, երկու անդամ կր փորձէ պաչարմանշղթանէւ մոնել Ֆունուղ,սակայն ծրկու անՀասած

իոկոյն Ձէյթոււն դաունայ,Մարաչիաշեղ բանակը Զէյթունի ռածմանենրուն Հասած է եւ Զելքուն պետք ունի յաւելեալ ուժերու: Հապա Ֆոնուցի թաջերը, դեղանի կոյսերն ու Հարածթի- կի Խ»իԳ. Ֆէօվ Հրրլաֆէ մեր Հայրբծնակիցջը էթ, այդ խումբին կողմէ- սլաչարուածԹչնամիի ուժնրով ինչ պիտխբրան, ո՞վ օգնութեան պիտի Հասնի անոնց եւ իրենց անմեղ մանուկներուն. խումբբ սակայն պատդամին,կր Հարկադրուի վերադառնալԶէյթուն: Համակերպելով պ աչարուած Փֆոնուզցիների,թէեւ 1500 կոռուողներով, Սակայն ակայն անոնց մէջ միայն 60 Հոգինքր էին որ ժարքինի Հրացանով կբ կռուէին,մնալածնձրուն զէնքնրն էին չախմախլբըթրւֆէնքեեր: նւ 8. 3 օր անբրնդչատկոռունլով, արիւնաձծեղ սոսկալի պատերազմ եւ կանոնաւոր բամը կր մղեն, բազմաթիւ Թուրբծր։ պալրդօզուգ ու Սիյնան Թյնամիքն, դաչ» Հովիտ (կր ծածկուխն Ֆանավիններ վը ուզառի,կբ Հայերուուազմամթերբը թուրքերուդիակներով: լեռները քաչուիխլ ոմանթ այլ Զէյթուն կանցնին:ԶԷպարտաւորուին նաեւ ֆոնուցցիներէն վատ նախապէժՓոնուզ թուն կապաստանին կապանցի,պունտուխպի,չիաելկիցի ծւ ուրիչ գլրաղաապաստանողներ, խումբ մ/քվար Էջնճչով, քինի:ԼճոներնապամտանողֆոռնուղցիներէՆ 2 եւ 27 Դեկտ.-ին կբ կողոսլտեն Սէր մօ Աղալբբսուած սռեղը Աի Գէկբ ղրկուած ուտնստեղէնների: 200 ջորիննրու կաԱռտանայէն որուն 80-թ սակայն, միայն կբ փաֆողին բաւանժբե էր անցնողը» նւ Հոդի րյլալով միայն այղ լյանդուղն գործին կողոպտել, դրաւն Լեռները բաչուսծննիի ատեն մբ ապրեցան: Ֆիու4եռնաիկողննրբ: ձուզցիթ Թէնւ. (կրնային ալի ծէրկարատնն դիմադրել թշնամիին, ռական 3 օր կոխ մը լքտոյ, իրննց հաշանջելուն գլխաւոր մէկ ծնն, կարեւոր պատճառն ալ բացի սնունդի ծւ ռազմամթերքի մաս մր կոռուողներուն ֆոնուզէն բացակայ եղած ըլլալն էր, անոնք գալած էրն եքոխրլիցիներունՀետ կռունյու: Ծուռորուած դիդացիներու Մ. մասին«նտեւնալ կքրպով կր գրէ Մչմէրճեան «Դեպի Զէյթուն ասնսղճամբան, որ սկիղբները բաց էի մնացած, փախուստի ժամաՖանԹուրթերը այն կողմն այլ փակելով կր «կաին նտ մնացող ժողովուրդը, մեծ մասով ծերեր, տղաներ, կիներ ֆարդել անխնայ կերպով. իղու-ՁՋորկոչուած տեղբ ծ00 Հայքր կբ ֆարդութն, որոնջ բոլորովին անզէն էին եւ զուրկ քնքնապայտպանութնանոեւէ միջոՏէ: 800 Հոլի ալ գճրի քբ բոննն. Ասոնց մէջ չին կապանի Տ. որ

չդոլ"

Թչնամիին անձատոնում չլթաներուն: գամբն ալ հտ կր մղուխ,բաղխելովԹլնամիին Հեազչետէ կը Մէֆնալ, «առնող խումբր Օրըըիրիկնանայ, փոբիիկ է նանւ զինուած քաճանաներ գիդացիներով, որոնց մէջ էին Ֆոճուզի նախորդ ժիւտիւբը՝ Պրլոբիեան Գէորգ Իֆենտին: Գիչերը կրակ փաւելով, «նտիւքալ զլաչարման որի մբ մէջ կ'անցրնքն տղօգը քբ ծրբ այդ: Մինչ Ֆպատակով: գիծը կրկին կաբելփորձելու աճա արչալոյմին ֆադելուն, ՋԵՒ գիչնրուտն ժի խորՀրդակցքին այսաւօա

Գէորդ Դայպէսնան թունէնկի Հասնի ան Ս.

Տ- ՍովՀաննէռ Թորոս ՔաՀանան, ՔՀել:։ ՇածանՔէլիչէան,Գունատուխի Ֆ. Ենրճէ-Գայէի Թախաճնան Բարթուղիմէու Վրդ-ի «Հօրմլկարապետ՝ Սարգիս Թաղի Անդրէասեան

անուն

ծրիոատարդրՓրոնա-

Թաթախ, պատգաժկր բերէր էր ան զիչրի Աստուածատուր իչխանէն։ իշխանին ձին աչտանակած կբ Հիրամայուէր իոումբին, եւ Հատած էր այչ տեղ: Այլ որատդամով

Գրիգոր Քաճանաները,որոնք սպաննել լետոլ ծառեր կբ դախէն,ժի բանիներե ալ որոնք մէջ նանւ Տ. Ղեւոնդ Քաչանճայ

Բոյրբ

եւ

ֆ.

|

եւ վանբինծտնւի կողմը 2էնանեանը վանբինմօր կբ ռւաննեն Փրիոոնէութեան, վրաշիո չամեւկր դամեն Ք Խավխատանսձճոը իմեար պատին ուրՔորու եւ աղջիկներ,չուզելո բակ չատ մբ կինքր կ/ըլլան: ժայուերէնվար նետելով անձթասապաան

բարձր բնթզինթնին բազմաթիւ կենդանիներ, կ'անցնին Գերիներ, զատ ԹուրբինՃեուբը նւ բեռ կրողանասուններ այծ, ոչխար, կով հաչանիի ատեն էրկրորդ ադամ քլբոլով Հայոց աս Վարդապետիր ընկերակից Բարթուղիմէոս մաՀէ ժբ կազատխ ատոյդ անվնաս կբ Գասնի ի ալ ետ: Վարդապետն Ապաճի եւ Նչանի Ֆոնուզ մոնէլ է. ԶԱԹ»-Ն. ՉԼին կրցած անոնք վերստին Հովո եւ Համար Շոն թաչուողներունիրենց լեոներըմիանալու բարձրանալ տնղացող դնդարներուն կարկտանման ձիծրըՓլելով Թորջ զօրբթերու Հեռանալ հ ԶէյթունՀասնիլ:Մարտիրոս էին անվեւստ ցաջողած մէջէն, կրցած էր իր դիւղապետըՄավենց գիդի: Թէն. Հ աստալուխեւն, վիրաւորուած էր Բայց ձիով, «եղքել անցնիլ Թուրք բանակը, միոաֆ. նրկրորդ գիւդացի Հքրում, է ֆանրօրէն եւ նրկու օր յիտոլ Հաճէլլատեն լետոլ: Հրաչեայ, բանի մբ որ կր կորսնցնէրԶէյթուն կր ժնայ Ֆոնուզի լեոներթ: գիւղագիներով ղար Հայ դագիեքըը Հոն ապրաստանող չրվակագից Ֆոնուղի կոիւէն լետոլ Հի" մաս մը որոնց մասին բիչ առաջ խոսած էինք, եւ Զէյթուն կր լնցուխն կբ Հասնին: կ'ամայանայ ֆոնուզ

ֆոնուղի

Գի ֆոնուզցին երու

Ջէլթուն 150 անուոբՀայութիւնը, դոտ, Աւաղկալի(Մխար 1340 ընտանիքներ ֆքենը (Խէպի), Արեգինըիր էր 11 մանր դիշղնրուբնակիչներով, 44 ժանր գիւղերու Հայրը, Ղօզճուղագը»Հաճբ 300 ընատանիքներավ, Հաչուծնք Զէյթունի 1800 րնՏէրէն եւ այս բոլորին վրալ ալ ճէ Զէլթունի մէֆ "3250 րնտանիք խ ճողուած կ'ունենանք սռանիքնրը ձին. Այրչավ դուրսէնապաստանածֆներ բոնց 150 ըֆոոանիջները հեւ. սնուցանէր Զէյթուն, իսկ դջօնախին մբ պիտի ճոգար բազմութիւն ԶԷ եւս Ջէյթուն պիոի Հոգար: մէջ կային 600 դերիներ, սնունդը ապետ Ըֆֆէթ Պէկը որ ՍաԹունցիքԽորՀուրդտուինգերի զենդ ծւ իրենց պալար Հրամանատարին րաոչ գրէ այնտեղիզինուռրական սակայնՄարաչիՀրադինէ։Գեդապեոր ամակ ժբ կր դիէ Մարաչ, գոչելով անոնց էրճաինԿյորսուկր վոնտէ նամակարնըը փանատասրը

98թ,

դութ

ժեռածֆ չատոնց

էբ

աչքին»: կառավարութեան

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ՄԵԾ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ

Փաչայի բանակեծ

ՓաչայխբանակըԲէսիլի

Ալի Պէկի ե. Բեմի արեւմուսոքէնծ արեւելբեն գրեթ մինշնոլն ժամանակ չարած չին, ակայն Այխ Պէկ քրնջ օր ուչ կը Հասնէր Զէյթուն, Ֆոնուզի ծւ դիմադրության պատճառով,որովծեւտեւանոնց ուժը կոիւնձրու եւ խորտակել: Փոնուզը կրակի տալէ յետոյ այ տակաւին մէկ էրէր. զիխստավանննրըՀեռապեղմլ լեոնրուն վու «ր առվարաաֆ բանակը Ջածան գնտր անցնելով, բանակած էին Րէմգի Փաշայի իսկ ճ ժամ Ճեռու, Վարդանլըբլուրբն դիմացը: կը մօտենար Զէլյթունէն ժամր: Այդ «բերը, ՋԼյլքունի աշարկու պատրոն ելու վճռական մեծ էի թչնամիին նիչթական ուժը, օրերն էին: Սակայն որչափ նւ. աւէլի ժեծ ձր Հաղնրու բարոլականուժը Զէյժունցինքրու ջոնչավ Համոզումով եւ չրփակայ լԹուրքնրու Հաստատումներով Զէյթունի այսինքն Այր Գէկի եւ բեմի վրայ չարխժողնհրկու րբանակներուն՝ փաչայիզօրբերուն թիւր կր Հասեէր 110000-ի, որուն 70000-, անկր բազկանար,իսկ մնացած40000-րկանոնաւոր կանոնպաշրպօզուղներէ գորտերին: Այս 110000-ին 25000 կթ սպանֆուին պրատնրազմի մէջ, կբ մեռնին թանջքչն նոիդէնաէր Համաճարակներէ, սաստիկ ցուրւոէն եւ Թչուսոութին էն: Փաչով ՍէԺէրճծան եւե Ֆ- ժակոբնանի իրենցգործերուն մէջ յիչած թապուր բիանիպի Մուսքաֆա |Էֆ.ր մր փոլտարարութնան, վերոյիչեալ 110000-բ իրականութիւն էր հւ ոչ մչկ չափազանցութիւիկար այդ Թիվն մէի Սակայնդեղին տետրակը եւ 50000 մր ցոյց կու տալ այ թի մենք կր տարուինթ մտածելու ԹՀ (անսնաւոր զօրթին թիւին մասին է այչ ըսուած անիկա նկատի առած րյլրալու չէ անկանոն ուժնրուն թիւր. Ռրբովձճետեւ վերեւ ցոյց տախուած 110000-րչի Հեիֆուրը, բեղծշակառակիկր Ճատատուր անդամմբ եւա: իւ Խոելնդեղին տետրակըփորում ողինԹիչն ալ 12000 ցոյց կու տար խատալական Հիւպատոսը Հանրի Վիթ» ալ, որ զիճադադարէնմէկ ամիս լետոլ Ջէլթուն կու դայ 12000 րանտնաւոր զօրթ կը գտնէ տակաւին Չէլթունըք չուրջը 10 թնդանօթներով ինչ որ այլ իսած, եւ որբան որ ալ ցով, տուած րյլան թլնամիին բանաքր, /բ«կանութիւն մր կայ որ չէ կարելի Հերթել, այն է, Թէ պատերբաղմիդործողութնան ոնդզրնականչրջիանինբանակը չատ ստուար պա է եղած իբլլար նախ, որովձճնտեւԹուրթիա այդ պածուն արտաբին ճակատիվրայ ոնէ պատերազմ չունէր եւ չատ գիւրին էր ինն Հաժար ՔՐ բոլոր ուժը չարժման դեել Զէլթունի վրայ, վԵ-

մլ

եւ գիւղերը տոլ Զէյթունի անունը լսող չբիակայ Թուրք քաղաջներն ն. «իտ, կառավադարու խ վեր ձաջիւ ունէին ժարբելիթՋԷլԹունի հւ պաչարին ինքնաբերաբար չունէին, պէտ ալ բուլթեանկոչին, զքերին հւ կամաւոր կերպով Հասնելու Համար բանակներուն: Թալանելու,

առնւանդելու եւ ջարդելուախորժակներով փութացածպետք է բլլալին անոնջ դէպի Զէյթուն, որուն պարտութեան իրենց լովածըը, մասին կասկած չունէրն։ Բայց նրբ չեն իթականանար թյլուառութիւնը Թենւ կբ սպառնարհրծնը կեանքին, ինչՋուրն (բ Հեռանան, առանց որեւէ պէս որ նկած էին, այնպես անմա

աւարելուցավբելուճւ

ու

Ըլլալու: Թուրբբ երեք բանաենթարկուած կամ Հիածանդի Հրամանի Փա-

Րէմզի կատեդիունէր Զեյթունի արեւելեանկողմիՄ̀ուսթաֆա քրկութը իսկ Պրսրխ ժի չայի ենթակայ, մէկը Բնրթէղի գիաղնրուն ու Քիւրտնրը, աւչարները ղօիքերն բսուսծ կիրճ: ուր: Արշպիստանք կր Համախմբուէինզօրքերու կողքին: Ալի Պէկի Հ«րաժանատարութեան մէֆ, ծւ իւր տակ էին, աիճւմտհանկողմի Անտրորնի դաչաին կոկիսոնի մօտերըդոնուող ուժերի" եւ մաՀու կննաց կոխւր, արձաւիրբիօրեր Զէյթունցին պիտի ժղեր կապրէին։Բարոլականուժը կու գար պակասը լրացնել իրնեց եխզէնքի, րաչարի եւ ոազմամթերիի պակասին պպասորաստուլթեան Թական բոլորը Աւադանին,բքաճանաներըը եղափոլխականներ, Երլոուսսարդուժիչն, ժամ կի սպասէին անխուսավելիին: ժէկ սիրտ, մէկ Հոգի» ժամէ

կրոն: եւ Ռաղժականկարելի էւ անչրաժեչտ կարգադրութիւնեիրը գրաւոիներու ածա, Դեկտ- 12-24-իեՇաբաթ օի, Թչնամի բանակէն տակ Եզիոսպայի ժը Հրամանատարության բանի մր փոնդուգներ բալել, սակայն գիւղթ էր կոչուած Հայ դիղի վրա կր առկախ նւ ղարդալարցի Զէլթունի ճրկու Թաղեցիներու գտնուող պօզորայիրցի Հանդիպելով, Սրեկրկիիիկ մր դիմադրութեան կողմէ զօրաւոր եւ դրուվփի Հետեւակ զինուորննրով Թչնամին այս անգամ ԹնդանօքներովլառաչանալովՍ. Փրկչի վանքին կողմը» կբ «փ ոժբակոծնլ վանքը: Ցարձակումբկը կրկնէ թլնամին վանջին վրայ հա կր մղուխ ան, Հոն ամրացածՀազ սակայն երկու անգամին ալ Սակայն իրիկուն է, ծրբորդ սամավկդիմադրութիւնովը: այիուձիին անգամն է աճա եւ թշնամին դարձեալլանդուղն սպայի մբ առավնոթդութնամբկր չարձակիվանքին վրայ, բայց ՁսլագնանՓանուվն եւ մէկ գնդակովը կիլնայապան իր հաեւէն ալ երկու դինուորական Բանակը կը թաչուի: սակայն աճա նոր ձրկո ուբիչ աստիճանաւորներ: Հաղար մր, որ օգնութեան կր Հասնի իրեն, նոր ուժի ներկայութ վանչին կր սկսին ցաղրձակիլ նէն ողդեւորուած,աւելի կատաղութնամբ կռուի (բ Վար ԱՀաւոր կրլայ կոխչը, որու ընթացբին զէլթունցիք

քաջությամբ, տեղատարավինման Հերոսական

տեղացողգնդակներու /էչ, է. կբ յաֆողին Թչնամիին չլթան ճեղթնլով, Հաանլ Մուրթատլար Հայաբնակգիչդր: Թչլնամին 14 Դեր».-ին է, վերջապէս կր ժոճլ նւ. կայրձ զայն, յուսալով բաֆորդ օրն ալ բալլ ՋէԻ Փրկչավանքը եւ դպրաւելով զայն Հրոլ ճարակ դար 4եէլ:Իւ ն " էթունիվրջ թունցիքԱԻ առասէին արչ օրուան 15 Դեկտ.-ին սկսունլիթ ժեծ ոջաԶէյթունցն պածակներ միչտ լեռներու ծւ. անտառներու տնրապմին: եղնրէն կի լիտնաէինթյչնամիինչարժումների,ուղզութիւեր, աննչմարելըի Դճրտ.-ին իրենց դրտակեքրովքննած էին Վարդանանց ինչպեաոր բլուրներ Էն,ընդարձակտարածութեան մի վրայ սփռուած Հազալաւոթ վրաններըէւ տնզեկացուցած Զէյթուն, այս անգամ ալ Փածանի կողմը, Պէչէն Թուր գլրւղին մօտ, որուն բնակիչները չատոնց փաճերժակ դիօչ բաիոսֆէին, Հեռուն կր նչմարնն Հինգ Հձիաւորներ, ցած: Սառն Մուսթաֆա Րէմղի փաչայի կողմէն Զէյթուն կու գան, ոո Հավեի էե, տեղւոյն մեծամեածներէն: կբ առաջանան Մարաչցի Հետ Փաճբ Բերքլին նոնք,Ար Հանին մեր ուժերուն իրննը Րէժգզի ծւ անստորագիր ազդգարարութեան մէկ թուղթ չային, անթուական Այ» տեղ դրուած էին փաչային Հրաժաններընւ սպառնալիթները: Հետեւեալ տողերով:կայսերականկառավարութիւնբ պիտի ներէ զէլքունցըներուն. 1. ԵԹԷ իրեն ըանձեննյնդավոխականներնեւ ապստամբները» 2. ԵԹԵ ըանձնենիրննց ուննցած ղէնբեբը-

ՆԹԷ ճթածաստատենզօրանոցինմէջ թուրթ զինուորները, նան. Հոն, էին, փնրադարմձնեն րոնթ դնրի առնուած ինչ որ 4՝ Թեդանօթ, պաչար, սազցմամթերբ եւայլն: գրաւուած Հակառակպարադային բանակը պիտի քալէ Զէյթունի վրայ Այչ պասոչամաւորնեինէին Ֆ. ԱռաուաֆատուիՔՀել. Թօրողլեան Սետրոս Սայաթեան, Պետրոս Սէրբայտարնհան, (Թօրծան), Յարութիւն ԱՍուրատճան,Ցովաէվ Տիչչէբէնեան էւ կուտան Վարժապետեան: սոն տանի մը օր կը բանտարկուինզէյթունցիներուն կողմէ եւ յէտոյ առանց ոէ արդիշնջի կբ զրկուին Մարաչ, որպես կասկածելիներ, Ձեր դիկածներըխարէրայլիսմսներ են 23 նաժակը,եւ լրոմաննր: ոչ ձեզի ոչ ալ պատգամաւորներուն կարեւորութիւն չննք տար: Փաչանկատղածինքն ալ կր բանտարկէ զանոնք բանլավԹԷ գութ գացիջ եւ աւելի թաֆալնրեցիթզէլքունցիներըո Գատդամաւորները աճարեկնլուզած էրն զեյթունցիները,նկարագրելով էմի Փաչային ածւնլի բանակը, ոի պիտիբալի ելունի վրայ Թէ անոր Հրամաններուն անսաստքին։ Սակայն ցզէլթունցիներու խօոթն ծղաւ զԱաուծու ասոծը թուղ նաջ. Աստուծոյ լսածր թող

ո-

ր

նեղութիւն չարութ կառա Հայ պատղամաւորներուն կողմէ: նամակ մր կր դրութ կառավարութեան վարութնան Հետ, Թուրբ դերիննրուն եւ Ֆոյե պատդամաւորներուն ցոյց ր տրուխ Թէ` արլ 4Ճերղրկած ժարդիկը ենած էին ժեր ուժերը, ժեր էինթջեւ արմ կացութիւնը լրտեսելու, ճւ ատոր Համար բանտարկված ՀեզիչՍակայն փաչան,րնչպէն րիչ վերր րսինը, (բ արժնենը էւ դարձեալ պանոն»ջկր բանտարկ, որ գործ մբ չկրցան տանել հղան գէյթժունցիները: Թերեւս ալ աւելի խրալխթուսած բնդծակառակն Գ. ՏՒօվՓրկչավանի կռիւբ.- Մեր Հանդուցեալ Հայթճնակիցը՝ ԷԹ «ՀԽտնւձալ տողձրով կբ նկարագրէ Փրկչավանջի կրիւբ իր «Սանտոխ» դգիբջինԱ. Հատորին մէջ, Սանտոխի կոիւբ անունով, իր վրանները կը «1896-ի Դեկտ. 14-ին, Մուսթաֆա-Րէժզի Փալ անուն Փանոս քաֆ ծրիվերցնէ Ջաշան զեախ հզերբէն։ Գիւլպիւլնան էր նչանակուտծ Թուրի որ իր երկու ընկերներովլրտես տասարդի, դօրինրունվրայ, լուրբ Զէյթուն կր Հասցնէ կայծակի արադութեամը, բանակը`կր չարժի-. ԶԵյթունցիթ իրենց ուժերը Հաւաբծլով, խումբ խումբ կր ժեկերն դէպի ռաղզմավայրը,այսինքն դեպի այն դգիրտերը: ուր ղդիմադրութիւնպիտի փորձէին յառաջացող զօրթերուն: բարձունքննրուվրայ կիսաչրջանակժը Արդ դիրթերը իրնրամեր4 երկու ժաժ կր Ճեւացնքին, սկսած Ս. Փրկչի վանքէն, Ձէյթունն 8. Գալուսաննցա̀յսինչը (ուրթաաՀու, անցնելով Սանտոխաանդուխ) կոչուած Աղ-Ֆաղի սարերէն, բար Հայ գիւղերէն, ը Երկնեայմինչեւ Զէյթունի արեւելեան ժանրը, ոբ լոունամէջէն, Էչէք Մէյրոանի կոչուածելուրներէնճւ. Հասնելով աւելիերկարելով Սաղիրկոչուած դլիսուորլրւնանցբի, որ լերան կողին վրայ աւազուտ ու երկէս ժամուան մբ կբ ֆերկալացիլ: Մէկ պառիթավփ դորչ իր առջեւր կի «տարածուի մի ունի այդ կիսաչրֆանակը:

ըրախ

իոկ

այղ

Է

Անադենց եղիր

կաբությիւն Ջերմուկիդատը, բեղարձակութեամբ բաւական

ճՃրաթմակօնը դբաբը։

որովՀետեւ անոր արեւելեան ծայրը կը դոնուին ծծմբային քրկու րժիչկներու կողմէ իրենը ֆերմուկներ, մեծֆաղէս փանձնարարուած բուժիչ լատկութիւններունՀամար: Մանաւանդ մեծլ գեղեցիկ բառախորութնամբ աւազանով մբ, Էն կուսի չէնբ ժին էր, մարդաձասակ եւ գաչտին դրեթէ ծայրը, ձորակի մլ միշսր աւճլի փոքր էր Թէնւ մէջ եւ այսանց չինուածթի, աակայն աւելի տաթ էր անոր ուրբ Այ» ֆերմուկները, դարերէ ի վճր ղէյթունցիները դործածեր էթ հւ որորէս բաղնիթ եւ բուժավայր: նր «իրին Հոն լոգնալ, մաբրուիը անբիծ մարմնով եւ «ոգիով ուխտի էրթալ Ս. Փրկչավանբը,վերոյիչիրլ Համար Է ահեղ կատարելու ՓայիլիԲարձրանալ կիսաչրջանակին տօնականօրերուն: Ջքրժուվի իծնց կրօնականպարտականութիւեները

կր սկսին արդէն Զէյթունի այգինքրէն, Անբձորի, Սասույանձորի եւ ՇԷՀիրճուկիայդիները: Այս Փաբ» Տափրնժորի, ՇԷՀիրճուկի վալիի ուրկէ Հին աւծրակներու Հետքեր, թաթեր տենդ կր կարծուի Թէ Տլեն, գիրծրով անծանօթ արձանագրութիւններով, մր ծղած է: Աւծլի անդին (խնայ Շւմպքկի բարձչատ Հին թաղաք խոլ ասոր Հարաւբ կբ տարածֆուին այլեւս Արէգինիգրէբութիշֆը, դերը, արեւմուտքը Խչպի (ֆէն) ԷԼ Զօվորի այգիները եւ Խքպի Հայ Թիկունքին, դէպի նրկինք կի օրանայ զիւղբ:վերի բարձունթներու Հակայ լեոնաչդթայ մբ. ծանօթ՝ Աթբխ, Մավրյը, Անկուզօկ անուն ճիւղերով: Հեռուէն դիտողին կնրեւայ Պէրզինկայի բարձրութիւնը: Հեռուն, «խւսիսը կի բարձրանայ ՊԳէրիտր իր ջաւերժութնան Աի

դաշտինՀարա

ձիւնապաակովը: կլո «րէն բիչ առաջ, Թուրջ բանակը կը տմանուխՋերմուկի ղաչտին Հարաւային ծայրը Ախվախըկոչուած Հողաբլուրնքրուն վրալ, խիտ առ խրխոչարքով Եւ կր սկսի լարել իի վրանները: փՓառակուսի Ջէլթունցիք ԻՐննց դիրթերէն անչարժ կր դիտէին, տանելու Համար Թէ ինչ ուղղութիւն պիտի բոնչ թլնամին, կր կարծուէր թէ՝ զօրԳԱր պիրի անցնին ուղղակի Սաղիրէնեւ պտի լառաջանաղին ուղկարճ եւ դիւրին ճամբան էր այո, դակի գէպի Զէյթուն: Ամեն Զէյթուն երթալու Համար: Ուստի աւծլի այչ դիրքին վրայ էր որ ԿԱԹունցիչ մեչ Թլեվ ոյժ մբ Համախմրածէին. Սակայն բանակը կր ամբողջ պանդուածր մէկ անդամն չյարժեց, Հինգ Հազա Է ձիուորներբոանակէն պոաստունուվ Ֆերժուկի դաչաքէն դ"անցնին դէպի Աւաղզծեց-եզիոլէլի գիւղը: նիկվու ձազար տեղաչան բուղղուրն Թուրթերու բազմութիւն մրն ալ պէչէնցի եւ բնթթիղեր ձրաւոի ռաֆնորդնենրուհանր եկած, կը բարձրանան դպի Ս. Փրկչի վանրը:Այսպէսով կր մտադրեն աւելի ապածով կերպո/ մառաֆանալ, .-

Ֆա

խորտակելով զէլլժունցիներուն ձախ ԹՔւբ'

Աւաղքնցկամ Եզիխոծնց գիղի պայտպանոներն էրն մեծ մասով եւ Ղարդարար ՓԳօղպայրբ Թաղի ռազմիկները:Անոնր կր ակսինբուն ք. Հրացանաձլութնանմբ կլս ժամուան ընդձարումէ մր լնտոլ, Թուրթ Հեծելազօրքջըկր սկսի նաՀչանջել։ Մ. Փոնչիուղղութնամբ Բարձրացող Թուրքերն ալ կը Հանդիպին նոյն ուժգին ընդդիժութեան էւ. Յ0-ի մօտ դրակներ «կելով կի «սկսին քաշուիլ, Քիչ յրտռյ վերստինյարձակելու Համար: Վանի պաչոպանողննիիԹէեւ 200 «ողի էին միայն, սակայն իրենց մէջ ունէին քանի ժր ղեկավար զօբապետնենը, որոնք դրաէին վճռական րոպէրն վճռականգործ տնսնել: Անոնցմէմէկն էր Զօրադնան Փանոսի,որ Թչնաժիիննթկբորդ

գրոՀիծ, կոտրեց անձամբ

այդ

եֆնլազօրթբինթաղեր, աղաննելու

|

ա-

ուրիչ մբ բանի պետեր: Թշնամին կր ապիոսկ ին: ծածանջէ կրկին, Փանոսին «ելճլով Հիամանատարին դիրք դրակարելի Թուրքերը ՀասկցանԹլ՝ պարզ խուժումով չէր եւ Հետեւակ առսաֆացուցին ւծ, այս անդամ մեծ Փանակութնաւմբ նւ ոմբակոծել կռիւը կր տեւէ մինչեւ ոկսան պաշարել Փրկչավանջի էին քւ բուռ ձրիկուն, ծրբ վանքին շրջակայ չէնքնրը արդէն փլած քրկար տեւել: Հոն մբ բաֆնրու ընգղիմութիւնը կարելի չէր այլնչա տուրն մճաճրակի իսկ մնալ Հնարաւոր չէր այլեւս: Սւստի իրէնջ առանց զայն ցած կիստվփուլչէնթերը, Թոզլով ՈՐննց սիրելի վանքը, մէջէն տեղատարավփինգրոծչովմբ այրելու եւ Թչեաժի դնդակներու կանցնին եւ կր Հասնին մօտակայ Գալուստենը կամ Մուրթասնը կայրքն այդ ՀինաՀայաբնակդիղը' Թուրթնրը կը խուժքն, վանքը մին էր, ԷՐ դեղեցիկ կառուցռիթ դոծարներէն սպան Ֆոնը Հրամանատար

եւ

Լուրը ուխտատեղին, Ձէլթունցիչ, դիրքով եւ ձին աւանդութիւններոՋվի ղզժայլելի ուածթովը: Հասընեն մինչեւ կր աւանդութեամբ մբ, վանքինՀիմնաւորումր Քարթուղիմէու Առաթնալ, որ

Հայաստանգացած ատեն

ԶԵյթունն

լրանցնի"

Փրկջավանրիկոխն վետո, զէլթունի Գատրատտութւնններ. նազարէթ ենբտիչնեան,իշխանԵղ, զօրագլուխները՝ ռաղզմիկներուն

Փանոս Ձպագիտ ՄարվանեոնՀաճի, ՋադըրեանՓանոս, Շամբէչիչնան մեֆ Փանոս կր տեսնեն որ դոիշւրփօաուտ: է, Հակայ բանակը թանի մբ ծւ Բէմզի Փաշաղին անոր կոթին պաչբպօղուղներու դէպի Զէյթուն: Հասնող ուժը կը րառաֆանայ տասնեակ Հաղզարներու եւ բորԳքոջ է դիրթ բոննլ զօրանոցը անոր անմիջականՀիւսիսի դօրանոցըերկու դուռ ունէր՝ Թչնաժիիդ' ձունթները եւ դիմադրել եւ ուրկէ մէկի Մարաչ Փաւիուբսուածըրոր արեւելթ կբ բսցուէր նրկրորդն Մարաշ, ճամբան կր լառաջանարՋերմուկի դաչտէն դէպի ճամէր Զէյթուն Փափու, որ կր նայէր ծարաւ տասը վայրկնանի Զէյթունի փերի բայով ժր, զառվվարճամբան կու գար կը միանար նր ճամբային, ֆոնով դեպի արեւմուտք, վերի Մատըն ծէարբ: դէոի «եղէն ճամբան դէպի «իւսիս Զէյթուն կր տանէր ժեղ փոկ Ջէրդարմեալ Հարաւ Մարաչի վերի ճամբան կբ զատնէր,անցնելով էւ Ջաճան գնար, Վարդապեոլը մուկն դէպի Ախվախը,Ղրլավուղ Զամ Փունաթ էւ ի կանտարան,Բերթէզի մատերէն Նալ ԶԼբէն, Այս նրկու դոներել ոակայն ծանօթ էին Թոչ»վերջոյ Ախրլոտաղ: մեֆ ապածողութիւնժբ չէր Թժիին նւ սլաչարմանմը պարագային մր, Ճէ՛ Գետք էր բանալ երրորդ դուռ Ֆայծր զէյԹթունցիներուն: աճա, զորանգի Թունի աւելի մօտ եւ ուղղակի Զէյթուն ալող, համբբ մի, ճւսխաձեռնութ արեւմտնան պարիսպն էր բանան դուռ ու

մասնաւորաբար մկ

բանի բողոջական Հայնրու, ՋագրրնեանԱւագի, Մանուկի ուրիչներու Այս գուռր Փառյչը պիտի բլլար ի Հարկին ճաշանջիբաց ճամբայ մը դէպի Զէյժուն: կր Հակեննանւ զօրանոցի էծ պարիսպն դուրս գանուսղ մի ջանի չէնքերը, որպքազիթԹլնաանոնց մէֆ Իսկ Սաղիի լնիկ զարխվալրին,ուր մին դիրք բոն: բնականժայունթ չկային ք. չատ Շաւանականէր որ թԹյնամիինկաբճւոր ուժը այդ ուղղութնամբ պիտի լառաֆանար, զէլթունցիջ կր ակսինքարէ պատնչներ դուլթ բարձրացնել Արչ զութ, տեղական բարբառովըսուածները Թեեւ չէին կրնար գիմանալ նոյնիակ պարզ տական (կրնայինբիչ մր ժամանակչածիլ տալ մերիննքրուն: դնդակներէ, Դուլօնքրու սլատրասաութեան ատենն նոլնիակդպրոցի ուսուցիչներու Հեռ աշակնրաներն ալ լեուսծ էին: եւ

աշխատանքի

Ձօրանոցըգրաւելե լնտոյ, աուանցժամանակկորսնցննլու նւ տակաւին Թուրբ կառավարութիւնը Թուրքիոյ ամէն կողմէն զորջ Հասցե, ԷԼ Հրայ բանակով մբ Զէյթունի վրայ քալելէ առաֆ, (րաք ՀանրիՎիԹԹօ, զէյլթունցիթ կրնայինիրննց այդ լաղթանակէնանմիջաարչաւմը Մարալ, ուր տակաւին զինուռրական կարեւոր «վա յետ ոյժ չկար, իսկ ՄարաչիԹուրը Թէնւ փարդիեւ աւարի մէջ նչանաէբ փր 8. չափազանց ալ ազգամոլ, մոլհանդ, սական ապլեի չկրնար դիմադրել Զէյթունի յչարձակումներուն։ինչպէս ոթ 1853-ին Տէլի Բէչիք 500 ռազմիկներով մբայն կրցաֆ էր Մարալ մանել ն. ռանց լուրի դիմադրութեան մը Հանդիպելու Միթէսարըֆի աթոռին վրայ Հաստատան էր ՊայազիտՕղյլու ԱՀմէտ Փաչան: Սակայն նախ, որբ զէլթունցիննրուն նպատակըեղաֆ էի իրենց չրֆակայ Հայ գիսա-

ղերով միայն ազատ առղրիլ, Հետեւաբար տեսակ մր ինքնասպաչտպածրագիր էր ծւ որ լաֆող կքրպով ի գլուխ ճանուած էր' նուքնան եւ նուաճողական Երկրորդի̀ր արլ չարժումըընդարձակելու արչաւանքի մբ սկանլու Համար ոչ մէկ քաջալերութիւն, խրախոյս եւ նիւթական ու բարոյական օգնութիւն չգտաւ ոչ Մարալի Հայութննչն, ոչ ալ Հաճբեկն,որոնց պտ էր կարծւոր օգնութիւն, այսինքն կոուողհւ ենր, չնտոյ զէնք, զինամաթերք եւ պալար Հասն, սակայն ոչ մմ բան չրրին, որոլէսզի չարժումը ընդչանրանար, խորք ծւ ծաւալ ստանարեւ Հաւանաբարկիչիկնանաչխարձինմէջ, թուրք կառավաՇութիւնըեէ ոչ ընքնավարութեան, գոնէ իրականբարննորողումներու եւ Հրածանկտար Հալէպի Ատանայիկառավարութեանըեւ անմիջոպէ: այլ «կսուին անձրաժկչտբարքնորողումները: Ալս առթիչ ծ.ողական գիւանագիտութիւննալ լաւ աչբով չնայքցաւ Զէյթունի ծւ որէ» ներկայացուը: ազատամբությիւն

ընդձակառակն

վիԴեկտ. 14-Խ, է։ Այդ Իրիկունը հւ ամբողջ գիչնրը անձճանդգիոտ Հոդեվիճակով անձամբքր կը ճավի մէֆ էբ ԶԱԹունը, ֆեսակ մը Հասնողներ կբ պատՌազմաճակատէն աղասուէի մեֆ ղէպքեհրու: յառաջացումի, Թուրք բանակին մէիե այդ օրուան անցուդարձերը, ու այրուիլը: Փրկչավանքին մարտնչումնքրը, կոխներն Հայ տղոց եւ կոռրոչուխոր վաղը Ադ Դիչեի ԺեՒ ժողով մբ տեղի կունենայ հ. առտու լակ պէյժունցիջ այնա պաչտօնապկա զանդուածօրջն արահան եկնդեցական դաչոր, պատերազմիմտնքին պատնրազմի նան. դառնայ Հոգիով, չարժումը բողութիւնենր, ժողովուրդը զինու

ժողովիդային:

ամբող քաղաքը ութի է: Թէեւ վուարք խանն Ֆանւ ոչ խուճապ, ոչ փոխ դավառութիւն չկայ, չ(այ «ակայն Թաչուարում դայ Խորբին, մի չնսակ մր յուղում: իւրաքանչիւր նն խճողուած իրնեց տարնկանեքրը ղծրու այրծրը, 20-էն մինչեւ ու Հրացանենրըուսերնուն՝է. բակն գաւի/Թր, չորա հկեղզեցիներու աՀա մեծ թոսփօրը։չորս թաղերու Հաղորդութեան կր մօտենան: Թւ ն. աղֆիկներ:Թափօրին ժողովուրդը, մեծ ու փոքր նոլնիսկ կինքը Ա. աստուածածնի մ առւքեւն կզնթանալ խաչէլէմը, Խաչվառւր, ուխոի: Թափօրի մնե ճամբաՖկարով, որպէս տեսակմբ տապանակ թովէն կրնժանայ, կբ եարձրանայդեպի էն մեծ դերելմանատան

Թաջորդ առաւօտ .

Թժինիին փով են, կիներ,ժուզումով եւ կը խոնարՀին սպաճմրչ չիրժաթարերու կ»մթ կր մօտհնան Այծը, ուսերնուն Ը տեղական դերոչին Հերոս նախնեացզիչատակները: կր չոոսկիէ ապարանջանները Հրացանները,որոնց արծաթէ զային պալֆառ արեւի ճառագայթներն: Ուրիչննը զինուտծ զօրաձոաշա վերջապէսկր ցէն գրաւուած պետականժարթիններովԱսոնք, պետերը, Ճաքւ Հասնին պօրանոց:Հոն էին պէլթունցի զինուորական կնլնն կարգ մր կր բացուխ դուրս Աղզառին:Ձօրանոջցինդուոը ձրաւորներ: Հոն են նանւ, այն «ինչ կարեւոր մարթինակիրղաբ անոնք դգիչնընալ Հշոն անցույած էին: Ընտրուած կոուողննր էին Փանոսը եւ Փառլը Շամժքէչիչեան անոնք, Հոն էքն Թեղդանօմաիցները մ

զօրանոց:Գերեզմանատան ու

ու

Էւ էր Հասած: կիներուն Թափօիրդծրանոցն Մանուկը:Սառոնրազմի Զէյթուն: նբ բդորուծր վեբադաունաչ ծնրերուն,անչավածասներուն եւ կիներ մանուկենրՀրաժեչտ ԱՀ ողջագուրումներ, բաժանման քւ եւ քաղաթ: իոկ կիջնէին Հաղրբնրուն բրենց այինրուն կու տին էին էւ կարզ մր կինքը եւ մանուկննի, որոնթ բաւական ցառաֆացածֆ տակաւինկը աւաօէին ՎՆԱկիջնենթաղաբը, ծրբ կբ սկսի ՀրացթԽաճզչութիւնը,մեր աղաներէնորաէս տնակ ժբ ուազժավիոլրծ:

Սաաոոխի կոխւր-13.95 Դկա-ի կիրակին, այաինքն վերոլիչնալ անցուդարմքրքնգր մբ առաջ, Հայկական ուժերը, 1800-ի չասի տաղմիկններովՍանտոխ արհւելան լերան վրալ լինաֆ էին մարտկոցներ,որոնք զէՐ կոչուած ԹունցիբղույԹ նը կոչէին ճւ. ինչ որ թիչ փերը լիչեցինք Թէ այդ մասնակցած էին նաեւ ուսուցիչներ եւ. նոյնիսկ պատրաստութեան չանցած Ֆոր մեծ դպրոցի այակերտութիւնը: ԳրաոձինԹէ չատ ծւ մեծ մբ տեղի պիտիունենար այնտեղ կատաղութնամբ: ճակատամարտ է այնտեղ թլնամին։ կր սկսի բուռն կա20000-իոյժ մբ բնրած 4 ժամ տեղ, զէյթունցիթ կռունէ հոթ. կը սկսին Այդ տաղիկոխ: ածանցն դէպի Աստուածածնայվանքը եւ զօրանոցը Եւ աճա ծեր առիւծը Բասիլունան կարապետ Աղան, 140 տարձկան պատկառելի նածանքեն,խիրեւ տիպար, ճչմարիտ սիդ չշանդուրժելով ծէրունին, որ իր կհանջին մէֆ նրբնք կշնակ չէր դարձուցած զեյթունցիմը, եւ ցասումով մբ ը աղաղակէ. «Ո՞ւր կբ բարձրաձայն Թշնամիին, նէ, Հէօս միփախչիբտաղէք, 4եր կբնկտոցըբէօվր պիտի մեռնաց սասան ոէջ, մի ջէաչվեք»: Այս խիոտ խրախոյսին վրայ, այս ու

կի վերակսինկբանմիջապէսյետոյ կբ վերադառնան գիրքերը, նւ. 400-է Թնդանօթ թողելով աւելի դիակ մէկ ռիւի Թչնամին այնոնղդ,կբ «կի Խածանջնլ:Բայց Թյնամիբն մէկ թեւբ Փէրզինկային անցնելով, Հայնրու դիրջնրի նրբվոանդութն, զաղամչն արձակման ջնջունլու մր մէջ, ծրկու կրակի միջեւ իասպառւ պաչարման չղթայի մեան: տակ կր Իրի(ուան ժամր 10-ին, կը քաչուին սպառնալիքին եւ զօրանոց վանքը Այդ կոիւին կը նաձատակուբնՍապիկ Փայային Հաճանակիտղան Վարդիվարընւ «ղան՝ Աւփախքը,Ֆ. կարապետ բիչ 4-5 անմնր։ Սակայն կորւի կատաղի կերպով կբ չարունակուիխ, Սանոօխէն անդին նաեւ Աթյրխ, Ուզօբ, Աւաղզ-կէտիկի,Ախ-ֆաղ, եւ էմց-Մէրոանի այլ Վայրծրու մէֆ, ընդմէի Թլնամի բանակին եւ 60000-ն մեր ուժերուն Այդ օրն իսկ Փոռնուզէն Զէյթուն կբ ՀասնինԲարթուղիմէոսՀայի Սուրբը եւ. Ապած: իսկ Հրաչեաըկբ մնալ ՖՓոռնուղիլնոները, գրեթէ մինչեւ պատերազմին վերր եւ Ցունուսր 1-ին կը դառնալ ԶէյԹուն: կրկին Դեկտ. 15-ին տեղի (ունքնալ Քէարթեօզ քարի կուր տռծմն մէջ Ենիոիւնեան սառտկութեմբ: Սանտոխի Ճակատամարային է որ աիրականդիրք ունեցած է: ՆազարէթԶաւուչը Բնրքէզ այի քոխւինվիրաւորուած Ըլյալով, չէր կրցած ՍանտոխիճՃճակատամարոին Ներսակայն իր պակասըզգալի չեր հղած ԷՐքՖներուն մասնակցիլ ծւ կայութինովըխիզախումներովլըի ու

ու-

|

ՐէմղզիՓաչայի պաճանջումննրը-- Րէմզի փաչա Սանտոխիկարեւոր | տակաճովուսծկը կարԴՈՐՔԻ գրաւքլովի Ճեյթունը գրաւումը նս

Դէարմակոնը Աղզբրբբ» դածէի, ուստի բանակատեղին՝ Ռայրստինենը նոյն պատնրաղմի ԻՐ կի Հրաւիրէ Զէյթունի դլխաւորննրը, Հնտեւեաը երկուչաբթին, անոնց ծաղորդելուՀամարՍուլթանիիրատէն։Մերինննըը պատեձութիւն մր կր փնտուին արդէն լբտնսծլու Համար թչնամիին վիճակը, սիրայօժար բանք մբ ՂերՔը» բանակին միծութիւնն Բէժզի փաչյային մօտ: Ագացինբանակատեղին, պատգամաւորներ երկա ցոյց տալով Սուլթանի պատղամադիրը,կրոէ.- զՎազը ԶԷ ծւ 15 վեր 00-ԷՆ վար եղողների, Թուն պիտի մոնք ստարեկանէն Համամայն բարձրագոյն Հրամանի, ժողովուրդր սուրէ պիտի անցրնեմ, եւ Հոն Փազաիճիզ պիտի ող Թողուսծննիի դրե որի Իսկ բնակեցննմ, ուրեմն այս աղետն ազատելու Համար: ու

"Լ

մեծամեֆներու փքաֆալերիչԻսթերն: Անոնք կր գոչեին ան կունայ նանչ, տքաղչթ, իթ պիտի կրասացքք ախէջ, մթ «էլ «Մու ժի փալխնաք սողաբչ |224 ոբ բերբամպոկը ծչլէ»:Այսինքն ան Մոլլա զարկեք, Թող րբամպակբ ելլէ»: ըր պոր Մինչ անդին, բանակատեղին, Րէմզի Փալան նրբ կբ տեսնէ որ կբ մնան իի պայմանները, անձնատուութեան ոչ մէկ անդործադրելի չարժում չկայ զէյթունցինքրու կողմէ, կը վճոէ վերակսիլ կոխւը հւ վրայ որ Հայոը Հեութը ւշնքթալելայս անդամ ուղդակի զօրանուին կ արեւոր փոփոխութիւնենրու ննքաիկուտծ ռազմագիտական /նտոյ, ենք ծառայէրորալէսփարակոց: էրն վերացած սակայն քր եւ իի քնռիշր Ազ-Տաղի ստորոտր. Ջէեյքունցիներու Աւազ-Կետուկի անդին զառիթավին վրայ մէկ մասը Հաւաքուած էր Սաղիիի կուուողներուն եւ բիչ մ'աւծլի վերը Էչէջ-ՄՆ Ո անցքի Ջուլախբն ըաուաֆ տեթանրի Ք.

միւս

ժմ.-Նազարէթ Ջաւուչըեւ դրսէն հած, օտար մեղափոխականները չիր 18 Դեկոր առտուն ամբ 8-իՆ Ազ-Տաղի լեռներէն կոր կը պարագլուխներըկոուողներուն ինծի պետք է տանժնէք: բոլոր Հոն Հինգ Բ.- Այն օտարականննրուն ռազմիկներ անցուցած էին գիչնրը: նոյնպէս ինծի Ջէյթունցի դործակցողները, պէ վերսկսի կռուսղները, իխզրաքանչիւրը գիրք ԲԸոէ որ լանձնէք: մասծրու կր բաժնուխնբոլոր Փ.- Ձօրանոցը, մէջի հղած ամբողջ ոռազմամ,նրքովը։նոյնպես եւ նելով Թչնամիին դէմ, Աւազ-կէտուկի, Էլէթ-Մէրոանի, Սազիր-Ջաղալերն ն. մերադարձներ: Ինձի պիրի գերի ինկած զօրթնրը պայիրի անցքին: Թչնամի զօրթերու երեջ սիւներ կը բարձրանան վանքը Դ.- Գեր բոլոր ուննցաֆզենքերը,ասացուած անոնց երկուքը կանգ կառնչ Աւազ-կետուկի կաՀ-կարասիները Փրնչավանջիքոնն, քները, եւ հւ Ճեր կիներով երթորդը բանցեիԱթյրխ բլուրներուն խոեւը, միանալու թողլով, մի մբայն զաանասունները Զէյթուն դիրքինառջեւ, եւ անձնաոուր 8`բլրոթ՝ չակննրով բանակատեղինկու դաբ Համար:Էրէճէջ Թուրթ գիւղէն ե. չրիականերէն Հաւաքուհլով նոր Հասած 8000 պաչրաօղուգներուն: Քիչ յետոյ կը Հանին ուրիչ զօրանրես յանձն կառնքն ալդ պայմաննքնըընւ. ԹթոյՄորինները փՓաչանԹէեւ կր նոյն ճամբով, չեղելով դէպի Հիւսիա-արեւկը վառավանան գունդեր արւութիւն կբ խնդրեն մեկեծլու: Հիամանատաի եւ սիւն ժբ, կիրճին ուղղութեամբ: Երրորդ ստուաի դժկամութեամբ կբ Թողու պիրներ, պդայ անոնց Գոդնբանութիւնը մուսոքմանտոլխի Ս. վրայ: Հեռանելէ լետոլ, զէնթ արձակել կու կը Հանի Գաչուստենց զրօդին բաւական Փրկչի առջեւէն ակայն րբրանակէն անցեծլով եւ տայ անոնց հտճեր: ոմանց ալ ժամացույցը դրամի կողոպածլ մամբ 11-ին փողեր քր ակին Հնչել: Թշնամին ռուէն կողմ, Բոլոր վու պատդգամաԳնդակներէնկբ վիրաւորուին տայ, անարգական խօոռսրերով: դիրքերու վրայ միաժամանակկր լառաֆանար Անոր նպատակն էր եսծւ թաղել կիրճնրը ծւ. իտլ ւորներէն բանակ գաքող ԹԷմարաչցիՀասկաթոլիկվարդառչետը՝ գրաւել լեոները,բարձունքները, նւ ւէն, իսկ բողոթաանաց պատունյին՝ոտքքէն, առանց ուրիչ վնասի ՅԼարմակոնը դաշտէն ուղղակի այլեւս զօրանոցինվրայ ուր. Գաւաբքուած մօտ ին 400-ի ոսզմիկննի եւ իրենը զօրաղլութները: Այնտեղ կր մբ վերադառնան Զէյթուն: Հասեքին Հետղզծետէ կու գային իրենց դգիրթերէնթայուաֆ ուրիչ Հծառնին կր կոխւի կր վերօկաի.- Զեյթունի պատդամաւորները կռուռղներ: էս ժար կբ կոուրբնեւ րկու տղաք մէկ Աւազ-կէտուկի անդամ ետ կր մղեն յարձակողթչնամին, աչագին կորուստ պատճակր ներկայացնեն. ՁԶեյԺունցիբչափազանց խիստ եւ անմարդկային եւ կբ վճռծե դտնելով արչ առաջարկները, ցասումով կբ լնլուն ումով Ֆոր: Սանտոխիկիջճին էջ, ամրացած, գարանամուտ ժեր մնծ զանգուածով մր, մինչեւ իրենց վէր ԱՆ փոջիիկ խումբերը Լեւոնդասեծանկռիւ մղելով, նոր Թէրմոպիլէ մր կռիւին աւելի վճրօկսիլ եւ Նորէն կի ասին նոր հարդադրութիւիչունչի արմանվերջին կաք թչնամին երեք անգամ հտ կր մղեն: 10000-5ոց կարձանադրիեն նւս լխբախուսունով կարապետ իչխան Բասիլոսնանի Քւնամիինդէմ Գայուստքնցգիւղը պաչտպանողները մկ ժամ կռի ենր, անգամ մր հւ

առ

ու

ու

ու

ու

եւ կու գան, կբ միանան իրնց կխտոյ, կրակ կու տան տուներուն մնբ կռուողները որ երկու անդամ հտ Աւազ-կէատ՞ուկի ընկերներուն: հ. իրքնթ իսկ կբ պատրաստուին մղած կին յարձակող Թչնամին, որ պաչարուածՔն ի/նչմարեն կբ անցնելու,անկարծ լարձակման էին, որոնբ ԷՐԷՃԷՔէՆ Հասըննց թիկունքէն. Քէրթմէնցի Թուրն նող 8000-ին միացած իրենց վրայ կբ Քայեն: Հողերը (բ ԴԻՄաԴՐն աճա 2000-ի Հասնող թշնամի ճոիւով մի, բայց պարոպլանողավան

նոր ոյժ

դէժ

փարձակողներուն մրն ալ կր Հասնի, 10000-/բարձարցող լեռը ծւ Ռ.Պէրզինկա դէպի կր Քաչուին Հայ ոսւազմիկներ

զօրի անցքի"

ԺաԹչնամբն այլեւս Աւազ-կէտուկի դիրքը գրաւնլե յետոյ երկու Ֆա» մէկր կբ Հետապնդէ400 մեր ռւաղմիկենրու սի կր քաժնուիՀանջը, միւար վար նիջնէ դէպի Սանտոխիկիրճլ» զայն պաչարծլու զօրագունդն Համարձիւսիսլն: Նոլն ատճն Գալուստննց գիւղը գրաւող ԶԼյժունցիջ այնտեղ կր բարձրանայդէպի Սանտոլխ: ալ Հարաւէն աւելի 1500 Հոգիէ կբ բաղկանային,սակայն Թլնամին տասնապատիկ ետ կր մղուրն: Հինգերորդչարձակումի անդամ էր: Թուրքերը չորրորդ մբ դիմաց Հայերը կը նաշանջեն. Անոնց մէկ մասը կր բարձրանայ Էչէք» փոկ իիւտ մասի վար 2421 միանալու Ադյ-Տազ»

վերստին

Մէյտանիի դիրջին: Րէմզի Փաչա աքանձլովիր ուժերուն այս լաջողութիւնննրը, կր ծւ ԻչէՏ-ՄԷԻ չարժէ բանակին մեկ Թեւը դարձեալգէպի Աղզ-ֆազ ուկի դաշտին Հավրար Ջեր սունի, այն մասի ոի «Ար-վախըՖ-ի յնտոյ, Սանտոխը գրաւքլէն Վնրֆնականապլս կը ապար: բար եւ Պրզինկա լնոր: Հայեր թչնամինզուղղուր դէպի Ռւզօրի անցքը եւս նւ ի վերֆոյ կր Փաչուրն Պապիկ այնանղ կը դիմաղըքն ժամ մը Փաչայի քարայրները: Թչնամիին մէկ մար կը Հետապնդ: զանոնք,

միւս մասը մը

չ/եր տղոց վրայ Հայռազմիկեեր արձակիԱռտաղի դէնածճանջել կրնանդիմադրելեւ կբ ստիխպուին կու դան կը միանան իԻչէջ-Մէյտանիանցքը"Այնտեղ

ժամ

մէկ ալ ու Հարաւ պի 4000-ի վր բարձրանայղէյթունցի կռուողննրու Թիլ" հսկ Թուրջծրուն Թիւը (անցնի 20000-ը մխայն այդ տեղ' Այ միակ անցքը կր մնար հւ թուրքերը զայն ալ զԱլժունցիներունձնոթը, ուր ամրացածէին, Հոն

դրբաւելէյետոյ կրնային այլեւս Հասնի Զեյթունի Հիւսիս-արեւելեան էր, սակայն էրե արգինքըը: Հայոց Գիրքը Սէպետեւ չատ զօրաւոր կողմէն պաչարուած էին. իրբննց Հնոքը անցած Թեղդանօթբչէին ապառաժուտ տեղւոյն վրայ եւ մանաւանգ կրնար դործաֆել այչ չէին գրամը անոր ֆորֆածֆութիւնըԱյտեղ ալ կոխը կի տք (էաօրուանժամը 2-Էն մինչեւ 4: Հարիչրենրով թուրքնի կը տապալին

զնլակնքըէն, սական թչյնամին չբնկրկիր, որովծետեւ իրենց ճանւրը գտնուռղ վերֆապածները Հրաձատնգ ունէին կրակելու նաճանիող զօրջին վրայ. կը յամառին անոնթ կոիւր չարունավել: կոլիւէ ժետոյ,դեյթունցի Երու ժամուան կռուողներըկր քաչուին դեպի զօրանոց: Սաղիրի ծւ Անի-մորի ոազմիկներն ալ հտ կր բաշուին հւ կու զան, կր ղոջին «Հապկի-Ջապիրնի անցք, զօրանոցին մէր

տղոց

Անդին,Դառպիկ աաոթումբ: Փաջայի Քարայրներուն չուրջը, ուր 100-ի մօ ապաստանած էին, արիւնաչՀեղ տաք մբ ածղի բնդՀարում ու-

եւ փորճձակին

Ֆնցաւ: Թուրթնի (ր կը անան պաչարել զանոնք: իայդ սպառնացող բննց փաոտեզի նրբ կր տեսնեն անխուսափելի ԶէլԹունէն, իլխանեերը կոչ կրեն ժողովուրդին անոնց օգնութնան Հասնելու:խչխանեերը, իրենքալ ճի Հասնին այնտեղ, բանի մր Հրղար կռուողներու գլուխն անցած նւ ուժեղ դիմաղրութիւնով մթ կր առին Թչնամին քհտ քաչուելու: Օրը կրի տարաժամի եւ զէյքունցիբ զրնուռրական չղթայովմբ կբ գոցեն Թչնամիին ճամբան գէպի ԶԷՈԹ»ԼՆ, չզթալ ժբ, ոբ (նրկաՈէր Գէրզինկայիստռրոտէն կէս ժաժ ՀեռաւորութնամբԶէյթունէՆ մբնչեւ Զէյթունի արեւելեան ՀՋորջ կոչուած գետակի վերի ժասըը անկէ մինչեւՍ- Առտուածաֆնույ զօրանուը եւ Հարաւ՝Ճապփանջը, գԻ-Ջայիր։ Ենի-ֆիւեիա Թաղին տղաջը կամբանանՔարտեսչբոր: Վանքին մէջ (կային 100 քրոուողներ, իլչիան Նազարեթի Եղիրայի, ՄրՀի Հետ, Մ1կ քանի Հարիւր Հոգի կր սպասէր Պուչուխճունըբոն դօիանոցին 214 ճբ դանուին Այծբսանենը բարձունբներուն փվրույ, ատեն 300-400 այչ միայն Հողի, որոնց մէջն էին ՄարկանեանՀաճի, Փանոս, Փօզպայիրի փչխանները, Շամբէչիչնան

Առած: Մոագած դէյթունցի կռուողները դիրթ բռնած էին Ծաղպկի-Փալիրի մուտքը: Րէժզի Փաշայի գլխաւոր նպատակն էր արդէն, փնչպէս ըրսինթ

Ֆա/խասյէս գօիանոցը դրաւելո Վերոլիչեաչ վալիձրուն ճակատամարոոնեԻէն լքնտոյ, զէյթունցիթ նտղձետէ հւ կանոնաւորճաձանջննրուվ| Զէյթունի կամփուվփուխն

անմիջականբոլորտիքը, Մ. Առտուսծածնայ վանքը զօրանոցը իսկ թուրջ բանակին կելրոնն է տռրժոկոնը դրարը, եւ Հոն է որ կու գային կի Հասնէին Սանտոխի,Ադտայխի, նազ-կտուկի, Իչէթ-Մէյոանի,ՍաղիրիԹեւքրը նա, բոլորը ժիասին ծ. մթաժամանակ թալելու եւ դրոձ տալու Համար զօրանոցիմեր Հճրուն վրայ Ջերմուկի դաչոէն լառաջանալով Հակալ բանակը Յ0000-Ֆոց, եր փաթ Հիւորս արեւմուտբիուղղութեամբ դէպի զօրանոց, գեպի Զէյթուն, բանակին մէկ ծայրը կր Հասնի ՉԶէլքունի Հիւսիս արեւելթը Գէրդինկայիատորոտը այնտեղ դիրջ կբ բոն, ՋէԹունչն մէկ ճամ Հնճռու, այլնտնդւն կրնան տիրել վանքին եւ ումբաու-

ու

|

ծւ.

ՄՀ Սշսին, Շուզբ Չէլթիքի դաշտր: կէօլը, ինչեւ Հեյիկօնը ԶԷ դաշտր, Ձէյլթիկի մինչեւ դնտակինեղերթր" ՈՀբեմխՊէղինկայէն կես ժամ Հեռաւորութեամբերկար կիսաչրջանակմը Թունէն մէկ ուժերը, մինչ Թիկունբը դարձեալ կր կազմեն բանակին առաֆապաձի ու

աղոիւի Հասնի Դօիմօկոնը դաշ, Ախ-վախը։Գայմախամին Ջէլթունի արքւմուտքէն, Աւագկալէն, Սօլադ-ՏէԴի լնոներէն, Չաթոլ եւ անկանոն քարի կողմէն կու գար աի Գեզի 30000-ի կանոնաւոր բանակը, կը Հասնէր Հարջմ-աղբըր։ Ղարղալարիուղղութեամբ, Օկը միայն Սուս (Սօսիի աղբիեբ): Զեյթունի ձՀիւախար աղբբբ կր

(Աղբ),

Այնտեղ, ծ չէր կրնար դիրքբուծել: Թշնամին

ժամ

ձեռու

Պէրիտի

անմատչելի նւ ձիւնապատբարձունքներըկային, իսկ անմիջական ԶԷլԹունի թիկունքին էր Քէր ծէր (ար ծայր) դժուարամատոյց նահւ Օդգայասիի ճամբան,ուրկէ Հիւսիա արեւժուտբ՝ ԻՇ: կարթ մանաւանդ Իրիճյիցի, Ջարաախցիեւ կրնար թչնամին առաջանալ, Է. չերբէզ դիշդացիներն ՀաճիլքրցիԹուրտերբ' չրֆանի ուրբ այդ մէջ կանունի Հետզծետեօղակի Այնպես որ Զէյթուն էրեթ կողմէ ւ օղակի Հետզծնտ պիտի նեղնար, մանաւանդ եթէ զօրանոցն ալդ սա-

ու

դրաւէր Թյնամիոո կռուի ազդանչանըկու տայ թլնամին, Գէրզինկալիստորոտի, Ս. Ղաթ ըսուսֆ դիրթէն արձակքլովիր Թնղանօթի առաչին ռումբը Աատուածածնիվանքին վրայ: Վանքն է (ր ոմբակոծուի: փեկտ-ի

ալ

ԱՀա

ա-

օր մրն բեւուտպայծառ.

է.

Վանկէսօրէնառաջռումիր կ'որոտա):

թին անմիջականՀիւսիսը, փոքր գիչղակ մբ կար Վանոց ուզե ֆուն, կամ վյլէնճէլիծ: Վանքի գիւղի տղաբ են, թարայրի մրի մէջ ամրացածէին կանխաւ: իրէնց այչ ծածուկ Թագստոցէնգնդակաճար տեսնեն ելյող զօրքը: Անոնք երի կր կք տապալենվրաններէնդուրս վանքին ոմբակոծուխը Ղաթի դիրճէն, կը զբանն Թնդանջթաձիգին վախ ուղղութնամբ եւ կր դեն զայն, պած մր կր լոէ լբթնդանօթը, կբ Թողուն տեղւոյն վրայեւ ժէջ,Թեդանօլցր ժի կիլոալ Թչնեամիին ումբակոծման կի թաչուին դէպի Ղաթի աւելի բարձր դիրջր' Վանքին եւ Ֆալվբքան կողմէ Թնդանօժաձիգին ատեն այդ Իյչէնճելի Հայ տղոց լումը, վանջի ապաստանողՀայնըն ոմանք կի մատածէինվանք չանցնի: ՍակայնԵնիոիւնեանԱկրակի տալ, որ թԹլնամիին4ճութքր եւ կարդիլէ վանբի այրել կբ Հակառակի ճին Աղային տղան, Եղիսս, ա-

վանթբ կր մնայ կանգուն, մինչեւ 1915-ի Զէյթունի տարադրութիւնը մբ էւ վանքին մի բաջերու կողմէ: Դաթի ռմբակոծումը կորը բուռ Սանչատ չանցած, Փիսիրի բարձունքն, դադրի վանքին վրայ, մճծ կ'որոտայ,առաչին թարտի ծառին կողմէն թեղդանօթը ալի ու

ու

բին ցանուած չէր, Հերկ էր: Ռումիր թաղունցաւ Հերվուած բուլ Հողինմէջ։ Երկրորդ ռումիի ինկաւ Մարկանէեց Թարչան (արտր) Զէյթունի տուներուն տանիքները, այդ արծւուտ օրր կիպայքնցաւ։ Ֆեր, մանուկներ կեցած կբ դրոէին։ կառյանցի,ֆոնուզցի Չէյթուն պորնն փոածէին: Ռուժբերուայդ աղսռանիքննրը ապամտանածննը վրայ, տանիքներըմարդ չմնաց, ցորեն հւարն Համարելով դանչանննրուն Ու կոխւբ սկսաւ աժէն ուղղութնաժբ: բոլորն ալ տուները մտան: ԹչնամիինչդԹալին ուժեղ կվտր սակայն կճդրոնն է, զօրանոցին ճրչդ արեւելքի, եւ անմիջական մօտր: Քարմակումբկթ սկսի" Սակայն ռաջինանգամ ւք կոբուստովմբ Էւ կբ մղուիԹչնամին:յՀ զեառյ կբ չարունակչ ան իր յարձակումներըամէն օր եւ աախբեր ժամանակենրու մէի, երբեմն աշաուները, աճախ իրիկուան մօտ եւ բանի մր անդամ դիչերները: Ֆոյնիովկ Բայցամէն անգամ ալ նհ կր մեծ կորուստով: Աւելբ քան նրկու չաբաթ նոյն ոդորումը դառնար զօրանոցըգրաւելու Համար, նւ կատաղիդիմադրութիչն զօրանոցի մէջի կարիճներուն կողմէ, իրենց դիրբնրէն, զօրանոցի փարոսի փակերէնծ. անկիւններէն։ Հոն էն Մարկանձան Հաճբն, Շաժբեչիչհան Փանոսր,Ջախրրնան Փանոսը,վարպետ Մանուկը,Ենիոիւննաննեեւ էն, Գալճնանենըէն,Սուրէնեաննքրէն, Անդրէասեաններէն Հայ գիւղերէն քկաֆնքը: վերջապէս, օր մր, մչուչոտ իրիկուն մբ, Թլնամին օգտունով եւ մառախուղն մութէն, փոծլնայն էւ դաղտու, առաջնորդութեամբ ԹՐԹՎՀՆցի,Հաճնլարցիեւ բնրթէգի Թուրջնրու, մեծ թիւով մը ուղդակի կր մանչ ղզօրանոցինանմիջականմօտ գտնուող ձրկու չէեՓերուն եւ մղկինին մէջ. Զօրանոցիժէրինները էրի կբ տնսնքն որ այլեւս անկարելի է իրենց Հոն մնալ եւ դիմադրել ծսկայ բանակին, որուն մէկ ասը գրեթէ ենրս մանր է, կրակի կու տան զօրանոցը, Թչնամին ներա կր մատնէ Հարու արեւելեան դոնէն, զէյժունցիթ դուրս կելլենարեւմուտբի դոռնէն,պոր վերէն բացած էին, նածչանջի մը պարադայինդուրս գալու Համար. Ռւ գիչերը Հասան Զէյթուն: Թ չնամին տակաւին կասկածելով Թէ ծույակ մբ լարուած է Բրեն, րբ մերիններունզէնքերը կր (ոնն, էւ խործելով Թէ զէլթունցիք դարանիմտած խրենց կր սպասեն, իրծնթ ալ դուրսէն կրակը կու տան զծրանոցին: ամբողջ երկութուկէս ամիս մնացած ձր Զօրանոցի ԳէյԹունցիննր»ւն Ճնոջը: Այժժ (ռուող մեր 400 տղաթի իջած էին Զէյցուն,այլեւս Ջէյթունիներէն պիտի չարունաէին ինբնասաչապանութնանկովիւր: Դքուարօրուան պես կր լիչեժ, այն գիչերը, ծո դեռ 1 տարեկան ու

ա-

|

կր դիտի այե մութ զիչորին մը, էրի զորանոցըկայրր աղալ կանաչ բոցերը" մէջէն, պօրանոցէնբարձացողկարմիր եղիա Աղա Ենխոխւնեան, Արչ օրերուն է, ձմրան միւնուտիրիկունլ: մէ անջթէն, «Վ «որր գիչերուան մչջ 60 տղաներով Պէրպինկայի Հիւսիար բռնած մէկ Փրկիչ» բոնչլով կր արձակի Թլնաժի բանակին մանչ իր ընկերներովանոնց մէջ եւ Թեւին վրալ, սուսծրամերկ կը եւ ջարդելդօրբիրԱյն գիչքրի կբ սկսին սուրերուվ դաչոյններուվ գետինը:20 մԺարթին աւճյլի թանի 400 թշնամիի դիակ (բ դփուուի 4բոթր, 3 Հոգի պոչ (ծիթոլ Հրացանէ. մեկ վրան կանցնիրենց իրննք կր դառնան վանքին դիրբնրը՝ այնտեղ իր ընկերեքրն չվոթած Խուճապածարկջ Թչշնաժինալն դիչնը։ ադ ժութին մէջ, Թչնամիինճետ 8 որ զր վո" անսի զիրար ֆարդել կարծելովԹէ ատեն լանյինթ մենք անոնց մարքիններուն Այն դիչեր։ մինչեւ ու Հետ կուսւած եւ ջարէնառուն ըսունցայւ ԹՀ իրարու չխթկիւնննըը: ու

դաֆ

են

զիրար"

եւ զէյթունցիԻ Ղօշնախիմբչ Թուրբ դերի զօրթերու որդը կոիւր ներուն բնջքնապաչուպանութնան Զէլթունէն դուրս Սանտոիվ, տակաւին կոուողները Մինչ զեյթունցի Թաղի դիրքերուն մէք Ր "ոգին Աղարաղի,Էչքթ-Մէրտանի զինուորները Բուրջ դրի դէմ, Հոս Զէյթունի 4էչ, Ղօնախըգանուռղ պլալառը փորած էին րենց բնակածչէնջը, ալովնլն կառավարական էՎ այն Դիլոն «րդեձել հ. իրքնք անցթ մբ բանալով (էրա մին է: ԶէՒ(էսօր կիրակի փախչիլ եւ երթալ միանալ բանակին: կռուելու Տբթալու անկարոլ Թունջի կիներ, տարիքոտ մամիկներ մի դինուածդանակներով, ծեր այրեր: որոնթՁէլթուն կր մնային, Հասան Դօնախը ու ական ցարդել անոնք: Մ, սակրթերով, ծՓեծելու պովիթների մանուկներ,կելաֆ էինթ Տ. Ֆչանննը տանիքինու փոթրիկ դգաղակով ճակրոլ տուրնան նւ կըրդիտէինքայգ կինքրու դրոձր։ մարաչցի ծւ կքօկաին դէպի «էրավ: Անոնց մէջն էր, ֆագումով առա Գալայճի Արթին, տարիքն Զէյթուն ապաստանած բնակելով տարիներլետոլ սռակավն Հալ մր, այնքան գերի սպաննածէր, որ ատնն աճախդէ վիճակ ունէր: Խօանլու անսակ մր անբնականոն Դիակնեթ կբ առանւյին: կֆկումներ տարօրինակ չրթունջները ժազիծֆի, եւ բերին Թավեցին Հողի չուաններովբաչնցին, ոմանջ կիսամեռ չՀառած:(ր կամուրջինվրալ. 30 մեքր խոր անդունդը, դեո գետը բարերունճելԺեֆնարէնյետոլ, տակաւինտարիներ,ալդ անդունդի Ջլեուռ զանկերը: ճերմկած բերուն կր անսնէինք անոնց ոսկորները, չուդ ոատերուն Մբ, ածա, վիրաւոր, կի բաջկուտմնդօնախվնվար, ու

մբ անցուցած: կր տանին Շուղրի կամուրջը Անիկա, այնտեղ, իր եւ ոսկիներով միասին մէր գովքն կը Հան ԷՐ դեղին ոսկիները նետեն դետը, գոն գնոր կը նետէ ինքցինջը, գիտէ որ զինք պիտի մաս մբ դնրիներ, վիրաւորներ չմնայ Սակայն ուկիները Հայնրուն ե. մաս ըն ալ առաջուրնէ, մի ջանք աղաննրու, մանաւանդ ՔԲասիվերֆանալուն, Արթին Աղայինտունը պաճուպծ էին: Պատնրազմը բանան արուծնքանդի ուծցան իրենցերկիրները: անոնքկառավարության 1940 թուականը ողջ էր ձալէ: Անոնցմէ մէկը: տակաւին մինչեւ Քդիւաէրոիիչոկան նպարավաճառմըն էր նր պատմէր գլխուն մնոււաՖ է, եւ իր վէրքերուն բուժուած հղ" Այժժ

կածը

պատրաստութիւններ.-կռուգ տղաքը ինրնապաչտպանութնան աշա անմիապէս, Գաղ Աղբիւրի կամուրջը գիչեջը ԻՐ Զէյթուն հջան,

կամուրջներուն մէջոճղէն Պօղոս-Գնրոսի եւ Աբբնաքարտակի փարէ պատնըբարձրացուցին:Մեր տունը Պաղ Աղբիչրի կամոչրչին ատոմինտունն է Շատ էու կը միչքո այն Փարէ ատբերանը ժեր «օզպաղիրցիկռուողննրը վկամուրչին նէչը, զոր բարձրացուցին զան երկու մասի բաժնելով: Հաճի Փէանիւսինց (որոնք մէֆ»քղը: այծքրու Հատ պածող ընտանիքմըն էին մելի դրացի) էրկու թոչոր չուննրը կապեցին կամուրջին մէչոնդը, պատճրուն առջեւ Շուները, արլ մութին կոռնալին, տեսակ մբ սոսկալի տպաւորութիւն ձգելով Հարասի ծւ Զէյթունի արեւմ, այգ մութ դիլերներուն մէի բեւմուտրի նզերեայ տուները դիրթնր չինունցան։ Պատերուն չատ մը ծակեր, (Մազղդած,մէթէրի") բացին, զէնքերուն փողերուն Համար» Ա.

ա-

իսկ Զէյթունի բոլոր տունձրուն պատերն մարդ անցնելու չա խոայգպէսով ժողովուրդը առանց չոր բացուաֆքներփակեցին Հեա յ«ԽնատունյուԹչնհամիէն,կրնար տունէ տուն էրթալ, իրարու բարբծրուվ:առանց փողոցը, հացը հլչելու: Ղարզալարի կողմը Ալի էկի բանակը կբ «առնէր Քէրէր-Ֆիներ նաեւ Անդրիասծանթպատած էին Խոյն ձեւով ազր«տանիթ), մէկն Շուղրի կանտարան։Շամբէլիչան Փանոսը Թեդանշրքաձիդենին եւ չպարպած, այնտեղէն թեղանօրր կր էր, որ տոսկաւին զօրբանոցը բորէ ն. նան կառք Քէրէր-Ֆինէր, Ալի Պչկի բանակին մէկ էւ ֆարգ խումբին վրայ Ռումբը ուղղակի կիյնայ խումբին ժէտեղը եկոիչին, փչուր (ընէ թչնամիբն։ Սակաչե ինջն ալ զօրանոցի ընթ անղէ կբ վիրաւորուի եւ Զէյթուն իջնելէ լետոլ, չառ չանցած կը մոնի, այդ լեռներու առածը, զոր իր կենդանութեան, կոփւի հրթալուն լատ անգամ կր տեսնէին իր ճերմակ ձիուն վրայ, Թանձը։ միքաձասակ, պրոնդի դոյն մարմնով աապետականտիպար մբն էր ու

Գար

ու

կի կրէր զլխ»ւն կլոր, առասնց(աղապարի ֆէս ժր, թիւրբթմէնեճրու Փժածրուն վրայի ֆոպերուն պէս Խոչոր ծոսլ մր իր ֆՓէսինեւ վրան փաթթածձմետաքսէ խոչոր փոչու մը: Մօրա կնքաՀշայրնեղաֆ Թաղի վերի մաբ, մթի էր աֆ: Մճնբդոխադրուած էինջ Ռօղալայիր կողմէ՝ մեծ Հօրս, ԱնձիկոնցՄնացականինտունը, որուն անժիֆատանիքին վերեւր եւ գրեթէ կից էր Շամքէչիչնանի տունը, զոր էս 1906-ին ազգր դնեց իր Հիւարսբդտնուռղ Քլչենց տուննրուն Հետ Քանդնցին այդ տուները եւ ազգային Հոյակապ բաղնիթ մր չինունցաւ կաթողիկուխ կարգադրուտեղը, բարերար Խէինանիկտակովեւ Սածշակ Թճաժբր։ Շամբծչիչնան ունէր երկու անչ դաւակենը, մեֆր Նչան, որ կաղ էր: իսկ փոթրի Սեղրակ, որ կրնար Հօրբ տեղը բունել եթէ ապրէր։ Այժժ իրծեցժէ ոչ ոթ ողջ է: Բէմզի Փաչալին բանակի զօրանոցը գրաւելէ եւ այրել յետոլ իր Թեղանօթեերը եւ մարին «րացաններըկուղղէ այլեւս չիտակ ԶէԹունի վրալ. Դարձեալժիտքս կու գան այն դիչերնքրը, նրբ Հայրս Ղազար իր գախմախլը)կայծքար: կրակուռղ Թիֆէնքովը կքրթար Փաղ Ազբխիի կամուրջին հզերթ մեր տունը, նրբրեմնալ Մուրատեանը տուներուն դիրքերը:ծակուածպատերուն հաւք ճբ Սա Մրբայլենց եւ այսպէս օրեր, մենչեւ որ կոխւր Ն վԵրկար մինչեւ ջանայ: երկու էրեք օրն անգամ մր կու գաի տունը, մեր տունր, Հնտի կի բերէր ֆիչէթ մբ աղ, զոր Հայթայթած էր դիրթերուն սպա| Հետն ալ Հաց չամիչ կառաող իր ըեկնըներէն.Բան մբ կուտեր, Խէր ու նորէն կր դառնար դիրքերը եւ Հօրս նման՝ բոլոր կոուողերթ կի սպասէին իրենց դրբժիրուն մէջ. Երբեմն ալ մեֆ Հայի, թեւ պապս Մնացականըիի ՂՏ տարեկան Հասակին մէջ, տական առոյգ, իր կարճ թրւֆէնքովը (երթար դիրթերը: Գրչեր մը, չունը իոռՖարկամուրջինվբա մութ, լմաւար գրչեր է, Հայրս իս գանուած դիրքէն դէպի վեր, Հորիզոնը նրբ աչբնրը կր վերցնէ, Պող բսուած բարձունքին Աղբի«րիհտծւբձղօնախընաեղըՖ վերբ։ օդինԷան,

աաաւօտ

ու

կած տեղի կր նկատմ սեւ ուրուսկանենրու վա բաներ ժբ կբ չաիրժին։ Թչնամին բանի մբ զինուռրներ ղիկած է այդ մութին, Վ-

տերնինքարիչղի մէջ Թաթխուածխոլոր թուրջերով որպեսզի նետեն տուներուն վրայ, Ջէյթունը ՀիդեՀեն։ Դիրբերէն անմիջապէս կբ ակսխՀրացաններու ՃամաղարվիրԱյդ ատունըները կանձիտանան: Դեկտ.ի առաջին չարաթքն մինչեւ Ցունուար «-ր, 24 «օրուան մլ եւ ՉՏ00 ումբ:անդացուցնթ լ Այբ ւբ բանակները ԲէմզիՓաշա էին Զէյթունի տուներուն վրայ, անոնցմէ 1740-իչէր պայթած: 4 Ցունուարին, Հինգչաբթի իրկիկունէն մինչեւ Ուրբաթ առտու եւ մարռումբ տեղացածէր Զէյթունի վբալ։ Ակդ գիլչքր ռումբքրի

գնդակննրըվայրկեան Թիններու

մի գադար չտուին. կր կարծուէր Զէյթուն բանակը պիոխ մտնէր: իսկ Լէլէ կարապետ, գիչեր Թէ` այս ակիզբննրը,երբ դեռ թյնամի բանակը ճիծան Հաոր պատերազմի ծւ փողոցներու

ձրապարակներու անկիւններէն, մունետիը դոչած էր գօրտուն Ջաճոն ճանը է, ծունկը բոնքօղը, ԹԵ դարձած այսինքն «Օրտուն գիչան Հաֆոնքը Թուղ առնու, ճամբոնջ քլ ու ճամբայ ելլէ), իսկ այդ անր է, ծունկը լունողը ծրացանն առնեք էւ ռումբի տեղատարավփին դարձեալմութ գիգնդակի դէչ գիչէրը։ չերին մէջ (ր կանչչր։ կր (սէրնջ մծեջ իր խրախուսող ազաղակը բանակը դարձաւ ծա դարձաւ: Եր«ցրոուն դարձով, Հա ղդարձողթ բեմն ալ քնօրդանին,Նազարեթը նոյնպէս կբ կանչէի «Տուչմանը Ճա փաչունյաւ: ԲՐէմփէչումցաւ,Հա բէչունցաւ), Բրնամին բաչունցաւ զի Փայան իմացած էր Թե Պէյթունցիներ ցերեկը իրենց տուներուն վարիլարկնըը, զետնայախկերըկրֆնեն, իշկ գիչերբ վերի յարկերը կլճն, սակայն առանց ոճւէ լոյս վառելում Հրամանկու տայ բաակին որ ամբողջ գիչնրը Թեդանսթներնեեւ մարին «րացանները անղադար դործին, որպեսգի զպեյժունցիթ պարտաւորուին այլեւն ատ

էր,

`

փորձմբՖ ձի էրաֆի:Խաւարին ԲԼլ««լ՝ վերջին փուաածաաւռ անմնսոոուր

կիյնար մեր տուներուն, մէջ նբ տնսնէինք բոցավայ լրաւարը Ռումբ մին ալ թնկաւ մնի տան վրայ, վիայ: տանիքներուն մեր խորտակեցտանիքի նրկու գերանների, ծակեց տանիքի եւ ինկաւ բուղը Ֆքիոր,ֆարդուփչուր բրաւ բուպի կարասներընւ տիկերը հւ եւ փողոցը: ձայրսա քնուապս Հրաչջով Հունյաւ մինչեւ վարեիը այդ ինկած ռումբէն։ ՄարաչցիՀաճի կասին Հարիւրապետր, ապատեքան եւ Հրացանենրու տնղատարավէն արչ օր, արչ բուռն ոմբակոծումէն եւ յետոյ, չէրթէզ պէկեր կր լայտարարենփաչային Թե «կարելի չէ եւ ԹէպէտնաՀանջելին ԶէյթունՓաչունցան, Զէլթուն մոնել,զելթունցիթ սակայնռազմականՖածանչ մըն է իրենց այգ փաչուվը, անոնք իեե եւ մ էջ ըքնց դիրթերուն կրնան բանակը մֆ ամբացած ծուղակի Եւ ֆարդեցին Մեր 58 եղծ, ինչպես որ բրին 1862-իսբատւհրազմին ր` զօրանոցն Հէրքեզները Ատոր վրայ փաշան Հայի մր բնէ մինչեւ Զէյթուն 20 վայխկէանիտեղ է, ծԹԷ զօրթը թալէ Զէյթունի Վրա, ժինչեւ Հասնի արխոհղ, քհ 6000 կռուսզ զեյթունցինքրը, խրաբանչիւրը20 վայրկնանի մէջ 10 անցամ զէնթ պարպէ, իր բահային (ձան աւկի կբ ֆարդուխ, որովշետեւ իրեն ըսուած չր Տավերու կոռուողնենրու Թուր 6000 է եւ անոնց ամենն ալ բաւ Ֆչանա» ռու քն, անոնց դեղակի պարապիչերժար: Հնտնւարար,լատ իրն, իր այգ Հաչիւր ճիչգ էր' Սկ", Թէհւ զէլթունցին լաւ Ֆչանառու ձր, ծւ 0000-իՀասնող կռուող ոլժ մը կրնար Հանել, սակայն անոնց ու

ու

Հբ-աան 2000-թ մուռ կազծբթարով

հւ

700 կաժ 800 մարթին

|

Հրացան )

քաղկացած արֆերու Հօւո մո կր տառաջանան Հազարէ գէպիԱի Դէկե ուժերը Թչնամին անտեցնակ այս խաղին,ուբախութնամե կի

ուննցողներ կային մնացած քանի Հազար ժարտիկեերու զենքերն էդաչոյնի, բիբի, զոր» 22 ոռորճանակը, տապանչաչուն, փալադանոկի, կննդանինքրուն վրալ առւնելտանելուախորժակով, մեր խուժքն նւ խրամներու մէջէն պիտի (բնային գործածել գիրկընդիրաոնկոխի ատքն, քրբ Թշնամին Համազարկմք կր բանան, ու տղաքը քարնրու 17 տարնկանէն մինչեւ 75 մտանէրքաղաքը ՋԶէեյթունցին Թութի Պէս գետին կը թավվ: Մառախուղիժէջ Թշնամին տարծկանը, թշնամին հտ Քր չրվակայ Հայ դիզացիներով կոուողներն էին, եւ գիրկընդխառն կր թաչուխ դիրք բռնած կը կննայ: Տասնեւնաթ խուճապածար նաեւ կոիւի մր Թերեւս 0000-ն ալ անցներ անոնց լիր" արեւմտեան ճակատիվրայ եւ Թչնաօր կռիւ տեղի (ունենալ մօծնալ եւ Զէյմիֆչի կրնար Շուղիիու հար«ի կամուրջներուն Արքան ճակատը կի Գէկի բանակը Քիչ առաջ անուղղակի թուն մտնել, ինչպես որ Րեմզիի բանակը չկրցաւ մտնել Պաղ Աղխօսնցանք արեւմտեան ճակատի Ալի Պէղի մասբն։ Անիկա Սառլանը, բիւբի կամ Քքարթէոչքօր եւ Ափբնաքաթաոսկի կողմն Զէյթուն եւ ոչ չրակալ Հայ գիշղնրը ապրքք, աւնրնլ չնտոլ Փոնուցն այլ կրակի էն Րէմզի Փաայէն օգնութիւն ալ Աստուածածնայ փանջը: մի տուած այժմ ֆրզտրզի վրայօթ Հասած էր, եկած էր Աւագկալ ու կուղէ, օգնական ուժեր կր Հանին, սակայն օրբ տարաժամածէ ճւ եւ ածա նրկու կողմծ այդ պիտի առաջանար դէպի Ղարդալարի չր Սոլագ էրէ, Չաթօլ Քոր գիլքը գադար 4մըտեղի (ունենար ՈՌ. կը Սուսաղբըը (ասի աղբի) ձարօժ աղզբրրչ Հէօճլւնց այգիները, բարսպասէ Րոծակ ջար բսուած տեղի ու չի կրնար վառաջանալ,ոգլիոսւորութնամբ Մարկանքնցպապային, տին Սակայն մեր տղաքը, կրկին կը «կռի կորւթ բովճանւ յաջորդ Հայնրու դիժառքխամսին Փջանիւսին, կր դիմադրննԱչ Դեւուկոնը, Ղածճրամանինց «ըա: սաստիկ: րութիւնը Պէկի ուժծրուն, որոնց օգնութեան նհկած էին Հաճիլէրի Թուրքերը, ն. Պկի չէրէզնիրը Սառտխկկոխ. մբ տելի կիւճիւկի ՄՀՀ Հրամնատարվամ Փայաճ.կունենայ ալնանը, Չարօլ Քարի առեւ, այլնտնըկիխլնալՄարկանֆինց Բէմզի Փաչալուսակտուր Թէ կրնայ Պէյթունի փաղթել,Հաղրիչրաալետ Փապան(Մավը օնլուին ամուսինըի Թչեամբն դժուարութնամբեւ Հաճինասբնի կը բասի: Հաճի կասին երեք անգամ նամակ նբ գրէ քայլ կր վիառաֆանայսակայն ձարիւրներզոծ դանդաղօրեն,թայլ փաչալինթնլադրանքով Զեյթուն եւ Հաչտութիւն կր խնդրէ: Բայց տալով իբ ուժերէն, Հէօճիւնց բարաիին առջեւ կրի սպաննուի ՄԷ անպատասխանի կր մնայ: ՄուստաֆաՐէմզի Փաչալ այլեւս Ճարաձազո մո Գէկը եւ. կր Հետ 28 չէրքեզներ մնաջաֆներըկը փախ կը Հնռագրչ Սուլթան Համիտի Թէ 11000-իուժով կարձլի չէ ՋէյՏ պոչ. ՄարկանեանՊապան, /Ոսկանքան Հայեր (ունենան նանւ Թունը ընկճել, 50000-ի օդնութնան մր պետք կայ: Մուլթանը լաճն. Ֆ. Խաչնըը Ցովակիմի«ղան: փազանց ննդուած պալտօնանկընէլով զինքը, Գոլի կր կանչէ ծ. իր Դարձնալ այքերուս առջեւ կու գայ մչույոտ, անձրեւոտօրլո մեր տեղը կր դիկուի Խոշմ Փայա։ Այս վերջինն ալ քանի մբ անյաջող տան օսմաննան բացօդեայ սրաձէն կր դիտենք Պարդալաբիկողմը, ՔէրէՐ Տիէնգճարումնքրչ ճոքը կր խոստովանի բանակինամարութիւնն ու ու Խէր։ կրակն ՀրացաններուՖուխի իրարու մը բխոունուինայնտեր անկազմակերպվիճակը: Աշա Շամբէչիչհան Փանոս թնդանջձթը կուղղէ Ալի Պէկի ուժերուն 1848-ընրբացած էր, Յունուարի մէջ էինք, Թանձր Հինը ֆածձւ մէկ խմբակին վրայ: Ռումբը կիլնայ ուղգակի խումբին վրալ, իր կածր Զէյթունի լեռներն ու դաչանըը: կորնքրը ընդչատ ընդ նաոմրաձիգովըմիասին ֆարդուփչուր (ըլլալ խումբը Արեւմանհան տակաւինտելի (ունենային երկու Ճակաաներունվրբարբ Ձէյժունցիներ զառի կոռւողներու մէր Էիր կը Հանր Խմ 1000, փակԹլնաժին դիրժկրուն«կջ էին էւ կը պատասխանելն Թլնամիին, Ղարղարարի կողմչն, Թշնամի բանակէն Զէյթունի բարբառով մէկը կը կանչէր, նչր 0000-ի այժ մլո զինուռբ, պայրպօզուղգ։ չէրքձղ էւ Հաճիլէրի առտու Թուրթեր: Բարթուղիմէոս Հայր Սուրի պածպանիչմի ըսած էր որմկանուխ արչալոյսին «կարապիտԱղ», կարապի Աղ, Թէլն. բաձիչ Շամբթեչիչնանի վրայ Հրամայաֆձի որ ռումիի արձակի կոր"ֆ եկեր է ձեզ, եւրովէն, ճերմօկ, պայեախէօմ մէկի ճամրեԹչնամին չփոթութեան կր մատնուի, մինչդեո իի ուժերուն մէկ մաՀԵջէթ,Թուջ գօ աւհուՖ «կարապետԱղ, Սարան Աղա, ձՃեղի աի կբ Հանր ռագիր մբ քոլ Եւրոպայէն Սշօլազ-ՏՖէրէէն, Չածլ Քար եւ. կթ տարածու ծլած, ճերմակ դրօլակով մէկը Թող գալ առնէ»: կր մտոուգուխ իրաւ ոբ եհւիուական վեց մեծ պետութեանց որ Ֆիրնէր։ Այնտեղ ալ արիւնալի պատերազմ մի տեղի կունննայ 4 ժամ անընդձատ:150-ի չավ Հայ տղաք, առջեւնին ձղած ջանիմբ Հայէոլի Հիւպատոսներէն «եւազիր մր եկած է: ու

--

-

առտու

ու

յ"

առ

ու

ո-

Հայտ

|

«Հայլական խնդիրը մեծ ահութեյանց սելանին վրալ է, իրենը հած ծն լատկասէս ԶՀյԹունի Համար,եթէ իրենը (ընդունուին, «լիտի միջամածն,պատերազմըպիտի վնրֆանաց քարկննրը հւ բանակներըպիտի վերադառնանիրենը տեղերը: ԶՀՀԹուեցիենրդիմաց կը կմնար իաՀեմ վայացուցիչննրուն Փայա, լակ ՄարաչիկաԹեեւ Ներկայ էր, սակայն բաղակցութեանց պավարիչի չէր մասնակցքր, եիատին Առաջին Հիւպատոսներըառաջարկին զէ(թունցիներուն որ՝ լ. կրուաժ զօրանոցը զէլթունցիր իրքնց ֆարաով վեբալիննն.

կրէ Թէ

Մարաչ եկած եւ այդ Հեռադիրը քաշած էին էլ Հիւոլատտսները թուն: Ցարութիւն անուն ղէլթունցիմբ ճերմակ դրօչով կր դրկուի բանակատեղին,Հեռագիրը կառե քւ կը վերադառնայԶէյթուն: ՀԷ ռաղիրին թուականն է 1896 Յունուար 18, ստորագրած էին Ռուս Հիւպախոս՝ցակիմանակիՄիխայիլ իվանովիչ Պարթելոմի Ֆրանսականփոխ ձիւպատոս՝ Ց արնեքրոն ԱատրիականՀիւպատոս՝

`

առա-

Գարեծարժ Անգլիական Հիւպասոոս՝ խաալականՀիւպատու՝ Հանրի Վիթ»

վնասները Հատուքանեն. 2. Փատնրազմի

ԶօլիեկէրՀիշարատու՝ Գճթժանական

է. Փրաւուած վզէնքերնեւ մթերբբ վերադարձնեն. Անոնք այր Հեռագրով կուզէին Հալտութիւն կայացնել լուրջ 4. դուրսէն եկած օտար ժեղափոխականները մնձնենԽառավարուկառավարութեան եւ ԶէյԹունի միջեւ: Եւ աւելցնելով կ րսէին Բէ եւ թնե. միջամ»ելու, էնք Զէյթուն դայու սաթ աաւտ 213կր փավփաթիթ 5. Տրլականկառավարութեան Ֆախորդվարչաճեւը, Թեր վէրածաստատուվ, երկար բարակ, «Հեռագրին վրայ դմ աղ Զէյթունցիթ ծւ ուրթ գայմաղամ այսինքնթուրթ մբ Եւ խորձրգակցելէչխռոլ, առաջնորդական . պալաօեքությւն մբ, պածփոխանորդ վիճարանելէ եւ յետնեալ տուրջնըը Հատուցուխն, ուր Զէյթուն տալու: ՄլՍարգիս Քածանան կր դրկուի Հեռաղրին պատասխանը ՁէԹունցի պատտդամաւորները չափազանց ծանր կր գտնեն այս չնւ այչ Թուականըաակայնկոիչր կր չարունակուխերկու ճակատներուն եւ տմանեն պարանները Հարկ կր վերադառնալԶէյթուն, ծւ ժո(րայ սակայն ոչ առաֆուսն սառտկութիւնով: Ղարդալարիդքրեզմաղովուրդին Հաղորդեր Երկրորդ նիստին կու գան անոնք Հէտքւծալ նէն, ճւ արփւելեանկողմէ Ալնքսանենցմատն էւ Պուչախնենցբարպատասխանները բերած-ձունքէն Թուրջ զօրքէրը ընդծատ ըեղձատ կբ կրակէին իըճնց ժարԱ. Փրաւուած զէնքնրէն ոչառորատ գտնուածթՆի անձերն քԹին Հրացանները, Թեղանօթրտակայե այլեւա լրած էր: Հէուագրի Բ. Ջօրանոցիվնրաչինելու եւ վեասները տուժելու կարողութիւն լետոյ, մինչեւ ՀիւպատոսներուԶէյթուն Հասնիլբ զի- 4 սպաացվխանէն չունինք. ՋէճՖադադարկր կնքթուիեկու կողմերուն ժիջեւ: Հիսզատոսները եւ 11-23 Գ. Ձեղավոխականներ չունինը,որ մանձնքնբ, ժիմիայնմեր ազնեձԹունուասրին, կր Հիւրըեկալուին զօրանոցին Թուն կբ Հասնին նաան ինքնապաչտապյանութնան Համար, բոլորս նոյնիսկ ժեր կիները մբ: Բանակցութնի կբ ակսթ 1890-ի կից անվնաս մնացած տուն զինուածէին. 15-27 Ցունուարբին: Ջէյթունի պատդամաւոր-նձրկայացուցիչներն ձին Դ. Զէյթունի կրբաֆ վնասին Համար 71 տարի Ի վիճակի չէնբ Ս. Սարգիո-Ղաիխդալար Թաղէն Աստուածատուր Աղա Անդրէասեան աուրթ վճարծլու: Սնտոլ ալ տուրքերը պէտթ է կիճատուրն: (Բէմզի եւ Թաղէն՝3 կարապետՏ. Յակոբեան, Ս. ցուվՀանեէս-Չօզպալիր Փաչա էւ ԶԼյունի Բոլոր այգիներն պարտէզներբկտրել տուած էր Պետրոս Ալո բունի Ղազարոս(ՀաղզօրԱղա) իչիոսն Շորվոյեան ինչ որ Զէյթունի Հոր աԳազքն ոուս բանալին, մըն էր եւ Էե. Աստուածաֆին-Սուրէնեան Թաղեն՝կարապետմո Ջագրեան, բննց ապրուստին մխակ միջոցի):ԵԹԷ ոչ՝ Զէյթուն պատրաստ է ճբեւ Ս. Լուսաւորք-Վիի Ֆ. կարապետ ՔաձանայԵրկաննհան Բառսիչունան, ոխը չարունակելու: Թաղքֆ` կիչվանլանան Նազարէթ Ալա ծւ Ենքտիւնեան Նազտրէք այս բանակցութիւններըՍ. Պոլիս կի Հաղորդ էիՖ Հիւպատոսնարը Խչխան:Հաշտության այլ ժողովին կր նախադածէիիտալականձիդնապանննրուն, Բ. Դռան իակ Թուրք Փաչան վտշէմ՝ ալ քիննց Հանրի Վիքթօ, որ անոնցմէ ամենէն ծերն էր, երկճիւղ փո «րատտոաը՝ ԱՍուլթանին: Բանակցութիւնները այսպէս օրեր չարունակունքան եւ կրօծին: դաւոր ժօրուք ժբ ունէր: Ձէլթունցի» Ջարօլ մուրութ տեւեցինմինչեւ Ցունուարխվերջերը: 9 Փետրուարին Հաջտութիւնկր իկա դիրութնամբ չէր կրնար բալեր Զէյթունցի չորս կտրիքներ թուք կուր Մ»(բ վերջանայ պատգարակիվրալ կը պարացեքինվերէն Զէյթունի թաղերը: Յճոձրկար բանակցութիւններուՀաշտութիւնըկր կնթուխՀմածւմաղ բնրած ձին պինբո րաքն ալ պրատգարակուվ Պայմաններով թարգմանիմիվոոկ Վիթ» ժողովը բանալով, ֆրանսական Ֆավխադաձ ու

'

ու

ու

-

|

1.

կաաինաը

եւ Հոն ապաստանած ներումզէյթունցիներու

օտա-

Հրոռակներու: բականներուն, դիւղացիներու, ճամբորդնքրու 2. Հաստատում՝ բրիստոննայդայմազամ,տեղակալիժբ ընտրուաֆ հւ

Հաւանութեամբր: ոլետութեանց ձւբուական եւ 3.

Զէյթունցիննըը իրենցմէ պիտիընաինն

Նչանակնն Զէյթունի

Հարկածաւաը ուտիկան-զինուոր: պաչտօեէութիւնը, կառավարական ժխթարձքրը:

եւ

ոսկիի, (որուն ձր) պրամատունէնփոխառութիւնով Դ000-թ «ամանքան Համեմատական կերպով Հինեղ տարի յետոյ պիտի «կին փճարել աչխծլով, անկէ ցեղչունլի»զումարը: տագա պետութեանցկողմէ պիտի նրաչխաւորուի զէ 4.

Ցետնեալ

տուրքի

որ

կր Հառնէր

70-100000

Օսմ.

առնուած

ա

ա

նշ «լատի թունցիներուն կեանջը, բնչքր բոլոր 6. Չէյքուն ապաստանած օտարականները,

Հայ զիեդագիները, իրննց վայրերը, պիաիվերաղարձուին Հակողութ եամբ:

Հիւպատոսներու

խածւ Աղասի,Հրաչնայ եւ ԱերաՀ օտարականկռուողները՝ ինչս արտամաձման: ապածովկերպով պիտի դրութ զէնքեր պիտի վերաղարզ. Զէլթունցիննրը դբաւուսծ պետական նւ էէրպայմանով որ չրչակայ Թուրթ կառավարութեան, րէին տեղական Իսկ դէյթունցիներու ալ դինաթավութն: Փէց դիւշղացիներն մնան իրծնց բովը: զէնրերը պիտի ինը պիտի վեԵ8. Այրուած զօրանոցիԹ»ւբջ կառավարութիւնը,

Բանակը պիտի Հեռանայ Զէյթունէն, միայն ապածովուլթեան ոանցսակալն մչմ ղօրանոցը, Հո մար գունդ մր զօրք պիտի նատ ջամածլու Զէյթունի նէրքին գործերուն: 10. Բանակցող Հիւպատոանեը չմէկնին Զէլթունէն, մինչեւ այ մի օրաժանի Մրջաղգային ակախրբ դործադրութնան պայմաններու նոր րէժիմի պապանումը պիխոիէրաչլխաւորութ արձանագրութնամբ 9.

ր

ոտննլութեանց դիժագ: 11. ծւրոարական պնտութիւնննրՄարաչի մէջ Հիւպատոս մը «լիի Հակնլուձաունենան իրենց բոլորին կողմծ ըէժիժի պաճպանության

Թուրք

-

մսի:

կ'նրաչխաւորութ պայմանները: ՎնրապեսՀալտությանվերոգիչնալ ծւ. Ո. Դոն ժիֆեւ կֆջուսծ պոավեց պետութեանցդճնապաններուն 12.

վերոյիչնալ պայմաններըՍուլթան Համվչ Բ-ի կողմէ սրաչաօնաաէ, կրնդունուխ եւ կբ վաւնրացուի: Սակայն վերէն, քւրոզակոծ պլաածոխաղերուն 6: դիւանագվաւվան զանցառութեամբ ոլնտուլթնանց

ռով, «վ պայմաններըմասամբ միայն ի դործ դրուհցան: ԸնդՀչանուի կրումբ չնործունցաւ, տուրքկրը զքզիունյան նւ յնտածգունցան: դգայմադամմը եւ Զէյթունի ոռտիկան եւ սպաչտօնքուՔրիատոնձայ կառավարութիշնըբաւական նհրկարատեն: քիշնունեցաւ Զէյթունի եւ Օտարականներ գիդացիներ ապածով կերպով վերադարձունցան

չաչնաղրի պայմաններուտրամաղրութիւնները Վճքրոյիչնալ աեղծերըը իրծնց չրֆակայ 100-ի մօտ Հայ գիւղերուն եւ այղ գիշղերուն մէջ գտեութղ 10-ի ժողովուրդքն,բնչպլես չափ Թուրբ գիշդնրուն, որոնք Անտրուրնիեւ Իջնակիծի(նիճչ Փաէ) կը պատկանին: կը ՀաղորդուրնԶէյթունի

եւ

նանւ

1896-96-ի ճոիչին Ֆախանչանները (րկնութիւն ըստ Բարթուղիմէոս Հայր Սուրբին) 9. ՄարտիրոսՄալախնեանքէն, որ տեղեկատունէր, իմացայ որ եւեն Մ. արաչ ֆպտուած: Ասոնջ Հնչակեանենր էին, հկած բոզլացիներ ընդունելութիւն չգանելով, Ծելատ կարանտին ոթ Սուէտիոլ մէջ լաւ Հետ Ջէյնուն Համար ճամբայ ծլած էին Ասոնք Նազարէթ գալու խո կր տնանուխնեւ Նազարէթ Ջաւուչ ինծի կու զալ եւ Ջաւուչին փրոէ.«Ալ Հնոթէղ պիտի ազատիմ։ Ասանկրսաւ ան ինծի, որովձեովւ միչ" ես իրեն կրէր 6Հ՝ «Դուն Հայ չնս, տաճիկ նս, երկու Հայեր ապաննեցիիեւ այդ պաչտօնին տիրացար». րւ. ինքը աճախ կը Համար: Այլ երկու Հարցեր ԹԷ «Ի՞նչ ընեմ նորէն Հայ ըլլալու -

Փաւուչ չարունակնց խօսիլ

Թէ

ձեռթէղդպիտի հիած էլԲօինԹէ Տրի Քրչ ազաավվիժ, որովետեւհշրուգացիներ եւ ատենն ժեր Թուրթիոլ մէ պատերազմ բացուի բոլոր ճայնըը մճր կողթին պիտի կոռւին թուրքերուն դեմ նեւ մենջ պիտի զատենջզանոնբ: ԿԳուզենգան, կուզեն նրթան, մենք անոնց Հետ գործ չունինք թոր: Ասոբչ վրա, Ֆոնուղզիբոլո վիճակները այցելեցի Հովուական այլութնամբ, փարոզեցի որ ժամանակները անստոյգնն եւ վատնգաւոր, նեւ. զինուն ապլատրաստ ըյլան գալիք ծանր օրերուն: Ունեցած ծւ ւարնին պայարնին ծախեն եւ պատրաստուին,զէնք գնեն: ՊաՀարին մնացած մասն ալ Զէյթունի վանքը փոխադոեն,լալով Թէ Եւ աւհլցոււցի վանքին մբ տանին տուրքերը վճարելուՀամար Խարաաւռ Ք4 նրբ խառնակութիւն պատածի,թուրքերը ձեր վրալ պիտի լարկին քւ դուք պիաի «տիպուիթ Զէյրուն ապաստանիլ: կոկխոն, անկէ ալ կապանայցելեցի եւ վանք դարձայ Հոն իռի Զէյթունի մօանցեր ԵՆ եւ Ճորի մր մէջ ծՇնչակեանների մազայ զար

եւ

ըսաւ

ԵԽ

ալ

եւ

ա-

--

տա-

աուծր Գացի ասալ

դաղաի

են...

Տէր), (Գարանչրգ

Հետս

առած

Մութ Ձոր Ընկերներ էս առաջատա Հոն, որովծետեւ զինուածկտրիճները Ֆճսայ որ լխարոյկիմբ չուրի, ձի իբննցմէ արագ կ"ընթանար: եւ ը ինգղդիմաբանէր կբ Խոճայնան էին: Թարությվւն վէճի բունուտած Թեր վիճաբանութիւններծ, Բաւական Ֆերկաների ցումածատեքնքեր որոչում տուինք պատերազմելու դէ խօսքեր յետոյ: ապատամբելու, եւ Ֆոնուզի վանթբըդարձայ: իմ մարդոց ետ փթառսե

աուն

ու

Հաչաությւն դրւում: Ջօրանոցի պաչարումը: (Բո Հաբ Սուրբին) Հինդ օր եֆ Զէյթունի զորանոցըպաչարծցինք... Հոկատ.-ին։ զէլթունցինի. ո ւզեցին Հայոութնան Համար դօրանոցէնպատգամաւոր գրութեան մէջ էր րէն, Որովշքտեւ Թշնամին վօբանոցեններս նեղ Համար Զէլքունւ բանակցութնան Հաչտութեան սլիտի զանժնուէր: տմսան զրկել Զէյթունի վազն եՆ մարղ կուզեին. Ջի յարմար հւ. գայի զօրանոջը,տուրա բովա կը կախվեղար նւ. միաբնրին 118: Բանալցությենեկր լարգանջներով, զի բեր, Մտա, զլիքաւորմցին Թոոր զիրենք անվնաս ազատ Հ ամաձանեցանբ փերջապեժ ստկաանք, մօտ մնան եւ պատանք իբրեւ մներ դուն. Զինաթափ ընեէ վերը,

մինչեւ

որ

Հետ կարենայինքՀասկազողութնան կառավարբութնան

որ ըածլով

խԽոՀչեմութիւն պիտի չրլլայ Ժեզի աժար Հեռանալ մեր եւ մեր ուժերը րբաժեծլ Այս լնոներչն ժուր փառաւորրաջողութիւնները մագրունա կնծր մեֆ բաջալերությւն մր եղաֆ էին, Թուրբծրը աակայն, անով լեղապատառ կր փախչին, երբ լուր առնին Թէ Տէլի Վարդապետըկու դայ զիրծնբ ֆարդծլու: Այշ մտաղրութի նս գործի չվնրածունջաւ, բայց Թուրբնրը այնքան մատնուած էին, որ բրենցմէ պատդամաւորութիւն մի Մրո աարսագվիի Նրճող»ս Շպիսկուոսին,ոբ ՓոլսէՆ իոարուած քբ, Սբս կ'ճրթայ, Դալու արտոնությամբէւ կաղաչքնոր զիրենք ազատէ զէլցունցիներու հւ. իմ ձեռթերէն: Զէյթունի իչխանները Համաձայն չգտնունցան իժ ա-

այո որոչումին,աս գործըմեա ոզուանը իրականացումի: Վանք արչաւանքէս, Հազիւ բիչ մբ Հանդիստ Անտրորնի առվիպուած՝ դարձայ առած էի, Հորեղբօրս Թոռբ՝ Մանուկ,ոի Կարդալթ ԲնձՄչսորված

էր նւ իբր տիրացու կր ծառայգր ննիճէ-Գայյի եկեղեցիինմէջ, "րուն վրայ տարիներ վերջ թաշանայ օծուծցաւ, նամակ մր գրաֆ էր ինծի, բանով. «Հռրեղբայր, Հասիր, Մարաչչն զօրթէր ննաֆ կր մեզ ջարդելու): Այլ նամակին մէջ նոյն հնդրանքը պատրաստուին ետեւ Հայր կբեէր Մանուէլ՝Սաթոլին Գիչերը 80 Հոդի փածանան:

քանի մր «Հարիւր Հողիով ճամբայ ձրոյ դէպի կռունքանջ Մարաչէն եկած դօրբնրուն դէմ, ոի մեր Եէնիճէ-Գալէ: դորովիդիմադրությանչտոկալովնաձանջեյին, հակ ժեր գամփուչաները ապառածըլլալուն, առանց յայտնի րնծլու, դիչերով նտ դարման ղրկեցի, առտուն

այլ

զինուոընքըըիրենց զէնքերը պիռի Ռրոչուած էր որ թուր պիտի գայր" Դրան Թողէին զորանոցընւ առանց զենքի դուր Փոնուղ: ժերկացուցածեւ բարձրացուցած, իզմիրէն Ալի Պէնր կաւ Փոնուզի վիայ' Այր մարդիկ իրենց ջեւ ձիուս վրայ կեցած, սուրս անցանսուրի մեկիկ մէկիկ զ որթերը կախուած, խաչը տուներէնբացակա էրն: երեսուն Հոդիրովօխ մի ամբողջդիմաղբեցինք բուրծջեա ալ գրաւնչի փէրջ Զօրանոցը չրլլալով այս աակ տակէն, խոնարՀությիշնընելով խաղին: Հազարաւորներու ՀասնողբանակինՄարծլի ծաւամար Հոն դաղմադաժի, Հետ որ Անտրուրնի իմացայ կվեր չարունակել, գեախանջժողովուրդին Զէյթուն, Թուրքձըը դարձայՖոռնուզի վանքը, է Շիվիչնիի 4Ր"ր ն. մարձակնը Հաւաթելով, մեր բիւրտնրը ժելեելէն կարեն վերջ չէրթէզնքէրը վանբը: բոնած իբենք զիրնեչ Աւճոարանն Բաչը առջիւնին Զէյթուն Հասանը, Հոն ալ կոխւր ծայր տուած էր, միացանը ԶէյԳրիւղացիք՝ Տ. Յարութիւնը էնի լ հն Ես ցերեկը կի կռուի, օր Թունի հրե չարունակ: պատծրագմիկներուն: իոկ զիչերը ռլաշտպաննը Հոն գացի իմ մարդիկը աոուած, պլա. (սաբերին տանիքինվրայ ժամերգութիւն եւ պաշտամունք կրնեէրի դիկեր էր օգնութնանՀամնելու, եւ առնելով մոմ եւ ժ ողովուրդը կայն առանց լոյս, վառելու անչուչո առանց րարձր ձայն չշարման դավին խորտակեցի բովանդակ Հանեու (Մ. Սիսծունան):Վանքին տանիքի պարզեցինթդիօչակ Ժո բերի ՓայմաղամըՀիվիլկիի վրէժը Անտրորնի Հայկի ոձաուխ նւ նրտէ, լուր եկաւ մեր չէին տքսներ Թուրքերը, նրբ ղրօչակին վրայ զէնթ պարպէին, առնել կ'ուզէ: կը բռնե այդ խենղծնրը բանտ կր մեֆ 150 բանաարկեաղնկքը առւանը կոբուոտի մճեթվանքի սենծակնհրու ծակերէն ծերպերէն կի պաստասխաՔնֆի:գացի եւ զաֆողեցալ, եքինթանոնք կրակին: Անգամ ժբ մեր դրօչակը ճովէն վար ինկաւ, ազատելբանան: Ալրեցի կառավարչատունը «ՊՔ ն. Ատանա Կիլիկիան բոլոր վեն, սկսան ուրախանալ, արժանատապատուութիւնս Թուրքերը վիրաւորուած Ա«կէ մտտդրեցի Սիա եւ Թչնամիներու գնդակննրու տարադեին իչխոննկը ճւ դգացի, Ձէչթունի թուրքերու զայն հչիոնուլթեն ին: տանի» ազատել բ արձրացայ Հանել տեսան այդ ֆրագիլը տակ, առանց որեւէ վնասի իբ տեղի Հասատատնցի զայն: զախուոն Հաժաձայն չգանունցան,չափազանց գալ:

«ո-

ու

ու

առտուն կանուխ ՄԵճղնաւոր մբ կար: ՎանքըՄելթոն առջեւ կաղօթէր, կբ խնկարպատկերներուն չէի տաճարին բոլոր մրափածատենը, կոզին մչելուվ կէր Եւ կերթար Հանդչելու: ցր մբ եւ. բոթ. Եթէ Զէլթունը լաղթուի, թեզ մճոթովա պիտի անուն

արթնցուցի Ճեոքը չինա: մորթեմ, որ թԹչնամիին քու Զէլթունը չի լաղթութը, Հայր Մուրբ, պատասխանեց, -

ճա-

Հաւատթյ մեր մարդիկ առիւծնծրու կր փո-

ւատջթր կր բաւէ Հետը իչնալու Համար: կրած. եէ կորի ատնն, դուն մի վախնար: Աստուած զի» չի «Ի օր մարդ կի սպաննեմ, Ես մեղաւոր նմ, աչն ն եւ ժողովուրդդ կր ՊազոՌչ դուն մեղաւոր չես, ինջզինքդ Առտուաֆ իորայէլացիներուն պաննո, թչնամի սպաննել մեղթ չէ Հոն էր նաեւ Քաձանացժի Հրամա չեց ֆարդելհրենց Թշհամիները: եւ Օբ մր ան վազելով կ'աղօթէր: Տ. Գչորգ աֆուն, որ կբ ճգնէր պնոինձի քղրաւ, ուրախ լուր ժր ունեցողի Ինչ կար ինչ ունիս, Հարցուցի' եկայ որ Քեզի պասԱյս գիչծր րազ ժբ «տեսայ,ՀողիՍուրի, ժեմ, րսաւ, ւոհաւափ որ՝ բոլոր սուրբերըեկած էին Զէյթունի չուրի «ինչո՞ւ Զէյթուն կու գարի իրենց պարիսպջաշելու:ԵԷ: Հարցուցի «Ռրջանաենք» բին նոն, զօրբերն «ՄենբԶէյթունի պաձասյան մաների ե. Հոս էնք մքեք, Թուրբերը էեն կրնար Ջյթուն են որ քւ իրնց մանել, մինչեւ որ մեր րաւ ալ Թչնամինչկրցաւ ՋէլթոՆ նւ

այդ

-

Վ(ԹԹ»:Ան

էր "ի կը խօսէր ընկերներուն անունով: Ան բատւ մհզի«Գողթոլ Սուլքանը կանչեր է մեր դմապաննրը հ անոնց Հաղորգեր դեյքունցիոնրուն Ք. կը փափխատիխ է որ Ա րէ որ խաղաղութիեն հւ է. Հայտութիւն ըլլալ Հայնրու թուրթերու միջեւ: ն Պոլսոյ մեր տուած Ք մեզի որ գանք հ. ձեզի Հմա բապատն ճետ: տակցինջ'ուղմ Ք Հատովլ ոբբգրուն Ցարգելի Հիւպատոս: խաղզաղութիենը անուչ բան է, պատասվխաքւ Հաչա ապրիլ մեր դրացիննրու Հետ քրիատոնեաներում Ֆեցինթ Համար ՍաստունոլՀաոլի ըրխագփմըն 8, Բայց բոլոր Թուրջնրը է. ուժէն միայն կր Հառնան, ուժին աուջեւկի խոնարՀին: Սուլթանը Ատանկբաքը մի լաք, ըսաւ լտաղական, Կիւպատոսը,Թուրջծրը մենջ կռիչր դգրգուծլու չննջ եկած, այլ Հաչտութիւն կբ գրգոուխն,

դառպանենրը -

-

կնքելու:

Բազ մենք այլ կր գրգոուրնք, րաի էս, երբ մեզ րբր Հպատակնքը կբ չարչարեն մեր խաղաղ այխատանբներունմէջ, տուրթծբ ղրաֆ էն, դորա չննջ կրնար վճարքլ, կը «պաննքն կր կողոպանն Հան-.

ու

մոխիր կր չեն միայն, մեր արդար գիպած Հայերը, մեզի շող եւ վաստակեն աչխատանքէն, Հողինիս բերաննիս եկած է, ալ չննք ամեն ննք օր մէյ մէկ ՔՐչ մեռհելու տեղ, մէկ դիմանար,որոչած նւ. մանունիթուվի անդամն մեռնիլ, ամէնթս մէկ, (րներով, աղզջիկնճիու է ամն կէրաով Հողալ 4էր. ապածովութիմնը, Սուլթանը:պատրաս» Հիւպատուր եւ թոյլ չտալ ասկէ յնտոլ, որ նման չապատասխանեց Ըիջներպլառոածին, միջեւՀաչութիւն կնբջունքաւ: իբրեւ խաղաղարարենր յարդելի էթ դութ քզի, պատասխանեցինք, սազայն վատաչութիւն չունինք թուրջէրուն վրա, մենջ չենք կրնար յաջողութիւնըմէր ուժին արդիւնքըէէր Զէյթունի դիմադրութեան թողուլ մէր զգեքնրը, անոնք ծն որ մեզ կբ պաշտպանեն ծւ նս տր ափ մր զելքուցի էր Հաւատով այլ Հաւատվին, ժեր ալ ռանմիննՀարցուցի- «կր վատաձիթլԹուրբերու խօսին): Հիւպատոսը անչա Հեչակհանները նվող Մեղի գործնլ: կրցաւ ծրաչբներ արգբան կբ (քնա, կբ վարանի այս Հարցումին վրով եւ բիչ մբ յետոյ, բիչ Հե" մեղի Համար չպատճառնլու հմ քն ծղծր, բայց դաղլքակղութիւն մ չփոած. «Գէտք է վատաձիլըրաւ ան, նոյնլակ պէտթ Է փորել, նւ միասինէ: փաղօթէին կապաչխարկին, բանին, կր պածբ աթ վիճակը օգտակարչէ ոչ ձեզի եւ ոչ ալ իքն»: անճաւատ (Ի քղած իրենց որ իմացայ Ես ատն չատ վերջն էր ֆ. Քաճանան կռուին: Այն կարապետ միջամտեց էւ ըսաւ. զՓարգքլի մր 2ա յսինքն նղրալբննրուն, Էրնց զիրքնը, . «րճննցի բալը, բայց փաատոսնեը, մ ենջ Թուրքերու խօսջին չննք վատաձիր, բայց կք Համար: կոիւր է պատմառչրլլալու դովութդին զայթակղության փետաշինջմիայն ձեր խօսքէրուն եւ կը Համակերպինթձեր ԹԵՀալէպի Հիւպատոսեը դնո, նրբ վել մթե պետութնանը Հարունակուէր չագրութիւնններուն, որավծխանւ, աղ սպառած ենք, ժողովությին վիճակի ճետ: էլթունցիթ սրատգամաւոը ք. ճեան մեղ ՀաչտնցննլուԹուրջնրուն է խճղճ անտանելիկացութիւն «ժբ ատնզֆուածէ մեզի Հաերը Էւ մինչնոր, դրկեցինզիս, Տ- կարապետծրկաննանԱւագ տեն ԱռաջնորդականՓոխանորդը, Պէլթունի Հայ կաթոլիկնքրու Ֆ. Խարապետին, Գքչ մթ Խայեջցայ մեր գաղտնի միամտութնամբ: եւ Սուրէնքան կարապի պատունյին եւ բողոթականներու եբ Հրաղարակեր մեր դատը կր տկարացեր։ Այ անկարելի եղաւ վարդապետը, (նլան նւ ուրիչ հրեջ անձեր: խոտապածանջ ըլլալ Ռրոչքցինջոր Երկուչարթի օրը Հաւաքութնք էւ Հանքի Հ իւալաուի՝ էր իտալական տարնցն Հիւպատոժներու ու

-

-

"

-

-

ա-

ու

ար

Հո հրամայե Հաաութեան

Համամի

կունհղեր։ աւոոնքՀոս չ,

-

Հարցուք՝ «Ձեր մէջ տուն տեղ ունի՞ն»:

պատասխանեցինք:

Ատոնք խոռ

-

վբաջ' պայմաններուն

ղիկուրն:

են, բաւ, վարարննր

դուրան

եկողներ

եւ պէտթ է Հեռացուին

Պոլիս

երեւոլթով. մենթ պատերազժելու ինչո՞ւ, Հարցուցիմո զաբացած Հայեր մեր էինթ արդէն, առտոնթալ իրրեւ որոչում տուած միացանժեզի, հղբայրներ դտնունցանեւ բրեւ Հայրենակից ունենայ եկող Հիշրը կը մերժէ, ըրած քն: Երբ մէկը Հարսանիք -

ԶԷՅԹՈՒՆ 1895-.96-ԻԿՌԻՒՆԵ( ԵՆ

ԱՆՄԻՋԱՊԼՍ

ՅԵՏՈՅ

|

«Խալ

Այ» կոիւնճրունմչֆ Թէպէ եւ Զէյթուն

«ոլ Հերոսաբար ճակատիվրայ պարտութիչն եւ տկարութիւն ցոյց պատուաւոր Հաչտութիւն մր կնքունցաւ հո եւ Օամ. նա-

կուումցաւ,ոչ մչ(

եւ չաուաւ

ժիչ"

մ/ջեւ,հԽիոպական վեցՄեծ պետութեանց ռավարութեան Հիպատուներու եւ հրաչիխաւորութեամըբ, սակայն պատնրաղմքն մջամաութեամբ մետոլ, աղի չգոյութնան, սնունդի պակասութնանՀետմւան Թչուառութնան, քով

զէյնունցիներ եւ 3000 դիշդացի ապաստանձալննրզոչ գացին վարակիչՀամաճարակ Հիւանդութիւններու, Թանջթը, ժանատատ 45 օր :/Բֆ անր ղզործեցին արնոնոը: Մբնչդեու տեւողայո մեֆ սրաերթան Հապա:ՀարցուցՎԻԹԹօւ ն պիտի չնրազմիամբողջ տեւողութեան կոխւին մէջ ծնողներուն Թուր150-ր Ուրկից որ եկան Հոն, բսինթ մենբ, եգիպտոս: չր անցած: Մինչգնու րստ դեզին տնարակի արձանադրութեան, Հատ լաւ, ըսաւ ձիւպատոսր: Ֆ աակ սլետք որ Լ23 առղպածովութեան թուրքերուն (ոբուստր Հասած փ Չ0000-/,(13000 կանոնաւորեւ 1000 Բայց ձեր պլաչյուլանութեան նաւ նստին: անկանոն,իակ Թառպուր քիալթիպիՄուստաֆա Իֆր չլայութնաւմբ: եւ երթալուՀամար ծդիպտոս անցեին ձրկրեն 40000 բանակիկբ րբոաղկանար կանոնաւորպօգրթերչն. 40000 արա Շատ լաւ: բռին Հիւպատոսները: ձայՀամաձայնեքանք Հրազուղննրէ,այսինքն 110000-իԹյնամ։ որէ մրն էբ ոի եկած էր ՋէԵրկուչաբթիօրը դարձեալՀաւաթունցանք, Թոի վրա, Թչնամիինբկ Հատտաառումով: Այգ 110000-ին մէն 28000-ի վրայ որոնցմծտոննան պայմաններուն եւ որոնջ զենչ ե անոնց կորուստ ունեցած թԹուրբթի պատնրազմին մէջ բնկաֆ ձմրանՀուն քն կայսերականնքում բնդծանուր,բոլոր մու ույծքուրոին մէջ էին.վբաններու սուբ ծայր Համաճարակներէ, Թանչիէ նւ զլալմաններն առա էին: Մեր մլ կուուած է. ԹԵֆոլիր այ փոորհոլ ալ գարձեալիրքց վկայութիմնով, կառավարական մնացած ֆարիներէ ի վեր անվճար բ. Զէյթունի կոուողներուն դործնապէս օգնեցինբացի ՀնչակեանԱչներ: տուրքերը (պաբիչէ) դոսիի եւ (ր ըեկնրննրէն,ահ. ըՖէլ աշուրթնրի' մարալգիՖանֆք կարաւանասրես ԲՒՏասը տարի չարունակ Զէյթունը ազատ գ. հիկու չիչ Օռլու նղիայրները, որոնք կնաարիա, յէն Մարաչ դառւնաՓրիտոնեաըպէտքէ րյլար դ- Զէ յունի դայմագամբը ատծն լու Հեռ ստիպուած էին Զէյթուն ապաստանիլ, Հիւսլատուսներու անոնցմէ մէկի կինրկուստեր: Այ» Համոնս լննցանքԹուրքնրուն նամ. "եւին մէջ նաչատակունցաւ,ինչպէս ԱյնքապցիՄակոր անուն 8. Հաչտութիւնըկնքունլէ չետոլ Հիեգատունորը քրարխաւորութնամբ տո մը րնկած էր կոխն մի» անցան.արտասածման: ալ ելեքցան Հալեո, ակ «տարականնքըն Գատնրագմի մլոծրերը, չակքան չելագոլխականնկրին ԱւադՓագրնան, ՔարթուղիմէոսՎրղ- Թադանան ՍոքվանՔուսքուսնան, դպրոցի տնօրէն Աւնաիբկէս- խաննան, Նչան Ի ՄՇ խարուլով Շանլրեանկք աղայի քով պածուած գմրի զինուռրներկն մէկուն կողմէ միամաօրէնՀնչեցուած անժնատուույթեան փողիձայնքն,Զէլթունէն գուրս կելլեն, Այպիոտանի ճամբով նկիչրին անցնքլու Համար: օսսկայն Զէլթունէն 1-2 ժամ ան- դին, Քիթէզ Սուրք գիւղը ծրբ կբ Հանին, գիարացիննը կը սպաննեն ամենքն ար

ԶԵԱԹ»-Նի

պատմութեանմէջ 1180-էն մինչն. 1896-ը41 պատքրազժ ե. 16 մասնակիդէպքեր տեղի ունեցած ծն, բատ զանազան ապրատեւ. մագիրնեիու ի մասնաւորիՀայրծնակիցԱէժէրճեանի«ԶՁէյնունի ք. անցնալն ննրկայէն» երկու Հատորներուարձանագրութեան, սակայն այս վերջինըկոչեր է Մինչ Տէնկիւչ, «յսինքն ՄԵՖ Փառքրացվ500

ճեդր

-

-.

ւ

..

ա.

ու

110000-իՀասֆող բանակի մբ դիժանալ, գլայնքան ԺԷ երեւոլթ է քւ դոբեին

«օր իսկապէս որ Եւ չյաղթուիլը:բացառիկ մագինլ եւ ի վերջոյ առաց դալիջ առած Ֆրատի եւ կարեւոր աոսրողութիւնը Է մոխ ունեցածՍուլթանԱպտիշլՀամիտ պարտութիւնը ամօթալի կը խնդրե ժիջամտութիւնը դեսպաններու կր դիմէ եւ եւրողլական

տնղացող ռումբերուն դիմաց, թաց թաղիքննրով նւ իրենց փողեցին տակաւին չպայթած ուումբնրուն փէչնրով նեռի ին(ած Թրվուսծ

Հիւպատոսր անդլիական

եր ճասնին, ՀիւպատոսներՔրբ դօրանոցը էլած, Զէյթունի տնղը կր փենտոէ զծիանոցիմօտակայ բարձունքին բթուածըոՓաչան վակը Հարցնէ 23 ո՞ւր է Զէյթուն եւ. Փաչալին եւ ժէչ աեղմուած Քարծձայրլերան կոԻն: դիմազը ձրեք լեուներուն չարուածտուների զովը տալով: աճշաւացիկ դին աժփիլթատրոնաձեւ ձեռջով աչքին ժէկը կը զոցէ կրա Ջէյթունը, Հիսդատոսըմէկ Ձէլթունը: Երբ ան այսպես մէկ կր նայի վարը տեսնելու Համար ժէկ ձեռքբ կր չերեւար աչթինո աչթովըկր այի, Զեյթունըայլեւս Փաչային,«Ամ«թ ձեզի, կթՈւ դառնալով ծածկէ ամբողջ Զէյքունը: ատեն կոունլէ Է մր այոքաներկար սէ որ նման Հակայբանակով պէԱնչլիոլ Ժամանակութտն չկրցիթ գրան այս փորին ԳԵԱ" տոլ հկ ՔԷ է ԶԱԹոԸ մք» դեմը «Արվեֆձրու բուդ կուն, Պոն են Սշնթէեքկրոյի(Գաասռաղիի մանաօ նւ ուրիչներ զայն Խմանցուցած Թ: փնել կբ ՀարցնենՀիւպատուները Վարդապետին Բարթուղիմէոս նւ ՖԻ Ց Հիւրերուն Հաժոզունքաք Խելքի ծառաեցիջ որ աս գտար Հայի Սուրբը: նեղուած, կը բողո բութնանը դէմ ապստամբեցաթ: մեր Էյթունի եւ կրաէ- «/Ռչ, այ" Հիւխերըոչ մէկ յանցանքչունին, անարդարուկառավարութնան էր որբ ժողովուրդը ալ մանձրացած Հասած էր ու եւ ոսկորին դանակը անիթաւութիւններէն ու

Թիչններ էն, Համար (նջնապաչագանութեան (քր Փոաղաբին մնհբ պարզասլէս եւ ինչքը պաչտանելը, մեր մեր պատիր մեր կեանքը, կուունցանք: էշ առաքի չ մեր վրալ պապնրէն աւանդուած պարտականութիւն ո իրոյն եկած աղգինազատութեան Ֆութիւն: իսկ այդ պարոնները, ն.

ի Հարկինզոմծր կոիւին էին, ժեզի օզնելու, մասնակցելու ն. կարգ մր տկար էւ ուծլու, Հակառակիրենց անվոբձութեան ռի անոնց ար" անոր ճամար մեզմէ պածանջնցինք, Թերի կողմերուն, Ճեր կողմէ: տասաՀժան դրվուիյի առպածովուի պիտի ունննար անարաման, տեղի ծր» Այս կոռիշբանխուսաղիելի պիտիբլլոր եւ ղէլթունջին ժամանակ կորանցենը ապառել՝ որովՀետեւ եւ միւս Հայկականդաւառներուն հւ ։լիաի վիճակուէրՍասունի

թայանեւ բռնաբարում: վիճակըջարդ»աուեւանգում,

Հալածֆոնը'

կռունցան, անոնջ Ւ կոխին մէջ ԶԱԹԻՎԻ նինքրն անդամ Այ մոմեր է գացին աղօթնցին, ոմխոծր Ըրին, չերնկըը եկեղեցիները քուրձ Հաղան յնով ցանեցինիրենց ղլուխները, ու

ռնցին, մոխիր

ու

ամազոններու նժան, Այրեմեիկներու, Փաւան4եմնքրու նման, թոյլ չտուին որ անոնք պայքին։ ֆարին այդ ռումբքրը ք. անոնց վառօդն եւ կապարի օգաադործեցին չպայթած Դաւիթեան Գեվորգվարպետը, ոսկերիչ Զօլագեան ժեր կռուողները: Արթին վարպետը,Վարդիվարը,Փասլնան վարպե Մանուկը, ԹԵնԷգնդակ Թավեցին քկեղքյիներուն ՄրխարՀրացաններու թէճի Պարտումննց եւ ժէֆ։Ու մճնբ մանուկներ» դիչերները, հրբեմն նոյնիսկ ցնրեկննրը մեր տանիքներունվրայ տեզացող կաղար գնդակները Հաւաբնցինբ մէջ ու տարինք վարպետննրուն,ոշոր չախժախնենրուն դոդերուն

վրալլխոլացաննոր

մեր «նուչեն: իրենցժարթինենրուն դգեդակ

ՒՊ

Ու

այսպես Զէյթուն

իր

այդ

զլատնրազմովպատմութեան մէջ

պլատուանղ անինմրուր մեացփաուքի

մբ պետք ունէր: Սպառածէին անոր նրկար Հանգատութնան նիւթականմիջոցները,գիչդերը այրած, աւնը, արութանդ ղած ֆ պարաէզները կտրուած, ֆարդուած, արտնրը այգինձըը ն. Թ, անասունները, Հօտերը ֆարդուած. նրկար առսոինի խոլանացած, նւ իբ չրֆակայ Ճայ խաղաղութիւնմբ անձրաժծչտ էբ Զէյթունի ղիղերուն: քնբզինթըիդանելու Համար: կը պարար Չաթալ Մօրութ Վիթօ պատգարակով Հիշպատոսներէն Եւ կբ դեղօրաչք նոլատտ Ձէյթունի թաղերը: Հաստատութիւնները եո եւ Փատերազմիվերջաւորութեան ճայրս բաժնէր ժողովուրդը մէջ կր դայւանտաբութնան ալ ժանաատքնեդի (ԹԻֆ»)բռնունցանբ, ցէքնբ, մեր աչքերունաուջեւռնւ ուրուսկանննր երեւցան:Սաշան մօր Փատնթազմէնբիչ հոբը մեռաւ չեռան, անցան այդ բոլորը: երտակաւին իսկ անկէ լխոոլ Թռուրվանար, ժայրը՝իմ Փեումայրս՝ ժնռաւ ու տարեՄնացականը վու տարի ապրեցաւ մեծ պառղաս՝` ՀԻ ժամանակին 1862-իԱչիզ կան Հառավին: Անի մասնակցած եւ

ու

1805-06 պատեեւ նաւ Եօթը Փքչինիկոիւներուն ան: Արբազմին։ Աննիկնանեւ խաչուկենը Մնացականկբ կոչուծր «եստով կլապագործ վարպետ էր' Ազիզ Փաչայի չամանակքն իր ձեոջն անցած երեք բերան եւ նինջ փոս սուինին մէջ կլայեկը նբ մէֆ էհ. կլոր 4Ժ6ԵՀայլցեէր կր Ճուլէր Հիմի ՊաՀծաֆ էր նահւ ղումպարանեբուկի նեմանող ռումբ մր. Ազիզ Փաչայի արձակած (է էւ կր գործածէր որպես լիր մը ֆանրութիւն կչիոջի Համար: Շատ մբ զէլթունցինեթ ունէին անկէ, ինչպէս նաեւ վերֆին՝1898-ի Ձունիսի վերկռիւի ռուժաերէն, որոնք էբկար 4նւ. ժը ունէին՝ մեռաւ րի Շովրոյլնան Ղազար իլխան (Հաղօի Աղ, 9 տարեկան,

ՓաոյիԱու

1818-ի

աւ

կորուստ մբ հլաւ Ջեյթունի Հաանոր մածր մեծ եւ անդարմանելի նմանցուցած է Սէժէրճեան, իրս Գ. մար, ան Հայոց Ֆնստորին ՏքօվէԹ «ճասիլուծան կարապետԱղան, իթ գրթով կը նմանցնլ ան Ֆրովադացւոց լոյն-Հելլէն Հին դիւցազներինԱբամեմնոնի,երբ Մէնօրծայ ր ընկերներն ըերներծ պատերազմինծանը խօսբեր կուղղի իր ամենօրեայ հւ եւ վարանոտ օպաանոնց պլախարակելով Մժֆիոթեւաի Ռդիշծւսի, կի ստանար բառողական ընթազքը նեւ Հետնւհալ պատասխանը եւ Տէլէմաքի Հայրն է ըեկաժէն.- «Աքամեմնոն, խելթդ կորսնցուցիր

,

էշ

Նոյն կծու ցանդիմանուլցինն իբրեւ վատ,Ռղիոեւադ: կամբաստանես առբբած էր կարապետԱղան, այդ ութսունամեայ ծերունին իր պետականչեչտով գոչելով: «Իր (ը վախչիք, ո՞ւր, Թուրթն Է սր փաչոտելուլալն զաւակները կու դալ ձեր հատեւէն, Ճեր կիներն Թուրջն է, որուն դէմ կռուիլ կուզէի: Խօսք մտիկ չէք ըներ, պատերազմը խազ կամ կատակ կբ կարծեր: երբ խաղաղութիւն ծր, ամէն մէկղ առվոֆ կը կարիք, ձեր ոտքերուն աղժուկովը ամբոխներ Հոզինիդ աղասոելու ժամանակը, ճբ Հալած էիթ, Հիմա Հ փաջուլնան եւ չԽայիք, պիտի ծրթաք ձեր կիներուն փէչերուն առզաւինիջ նւ քուրծջ Թշնամին գութ Հաղցէր, ո՞ւր կը փախչի, գարճէք կաէինք, չիլած առաչ արդն տուէթ Թչնամիինջ.ինչպէս քիչ մբ արտին ամբողչ յաղբալետ Աղայի այս սառտը Սանտոխի ճակատամ' նատաֆ իր ձիուն վրայ վար ած էր բքբԹանակ մբ կարժքլրոԱն դէն, Հասած էր ռազմաղաչտ, իի նախնեացարիւնը դեւ կ(նոար նւս վառա հոր նրակներուն մէջ: Անոր այչ խաները անդամ մբ նւ տալով թչնամիին, կուրծք ննտաֆ էր Սանտոխէնհածանջովտղաքը Հարիւրներ Հնձաֆ էին անոնք Թուրքերեն: հր ԳԵՐՓին մէջ դարձեալ կարապետ Հայրենակից, Գ. ՏՖԱօՎԱԵԹ Աղայի մասին Հետեւեալ տողծրը կանցնեք, Հիւպատոս Վիթոլի գրբէն քաղած. ՎԲառիլոսիտղան՝ կարապետԱղան, պառկառլի էր մքֆամեծներուն թէ Հասարակժողովուրդին, իր խեբ Ջէյթունի Պ7մ Բոլ" ք. մանաւանդիր դիզած Հաատուլացութնամբը, ազգառիրութնամբը Թնամբբի,չաստ մթ Թուրք դիշղնբ Հարկատու ձին իրեն»: Իր քրկ"ւ Տարուան ՅՑ5 օրուան բ զաւակներնէին Ասատուր է. ՄացակԱղանը, Համար» զրաքանչիւրինՀամար արա մը ուներ, կլաքին անոր Է մէջ իրենց բաչութիւննքրովնչանաւոր Այս ԺՔՖ պասոկրազմին Բարթուղիմչու Վարդչառգետ: ենի Ճեղիա դած հն Նազարն իչիխան, եւ կան բի գերդաստանը,Շամքէչիչհան Փանոս, Զախրնան Փոանոռ: Ջօլագնան Փանոս, ՄարկանեանՀաճի, Թփմէթէրնանը, Մարկան սրապան,Փառլը Մանուկը, ՊազճնանՍարգիս Աղան, Ասմբնենց Հաճի ԱչՊապըթուր Աեքաիալ, Արթինը, Քիփէլնան երկու Դազարբննրըչ որ

ու

ա-

ոլոր

ՉԳ8

եւ ուրիչ դրէասծանենրը

բազմաթիւ անանուն, անծանօթ Հերոսներ: եւ. կարառլեւտ Հազեր Աղա Բասիլոսնան Շորվոլնան Իչխան Ծքրունի եւ հղաֆէին արլ կռուողներուն խորձրդատուն առաչնորդը: Ասոնցմէ նաեւ Զալճնանք, կիւվանըսհանք, Բասիլոսծանք, ղատ "լիաթ Է իչատակել րփուն,. եւ Հարու նւ Հա ԱՃ ձասնանք Չագրնանք։ Անդր ք ւրիչ Հար ի, Մչբկէննեանը, ընտանիքներուեղբայրասիրական, ազգասիրական բննասէր օգնութիւնեերը Անոնք բրենց ունեցածները,դրամ, ճնռնութիւնները, կապար, մրգեղէն, առատօրէն րբաժննցին վառօղ, կբոպաշաըչ առը, նւ ուռկննրուն աղքատննրուն:Սէմէրճեան «ԶԷ կարկի ժոռնա, կրանոնք իրենց մ1ծ ոէ, մանաւանդ Պազմնանց առատամնոնութիւնը, Մանուկ Հայւոբ Հօր, Մըիսի Հալւորի ժամանակէն մնացած (Մրխոար եւ Խչանաւոր հղած է անոր զոչողութիւնը նաէծ Հայրն էր իրենց 1800, աւանդութեամբմբ արժանացած խորդ 1862 ն. 1878-իկովներուն) էն երախտագիտութեան, ինչպես Թէճիրլիցիներու, Զէյթունցիննրու նւ Ազիզ Փալաներու կոխներուն, այս անդամալ 1895-ի Խուրչի» պքտքնրը,աւելին ըլլալով Հոզացին կոուղներու այո պատերազմին նահ. Հասան գիրքերուն անոնց կարօտ ընտանիքներուն, օգնութեան Հասցուցինփառօղ, կապար, աղ, միս, չամիչ, միֆով քեօ«քթէ, պասո

ագ

առատա»

տեղ, սուճուխ

ծւ

Քաղցջրեղէնեեր:

կը գումարուի Մութ Ջորի (Փարանլըգ Սնպա-18-ին (տ) Տէրէր) ժողովը: կբ պատաձին քանի մր սպաննութիւններ: 10 Հոկա.-ին տնի կունենայ Մարաչէն դրկուած Հազարապհատինո «պաննութիւնըֆունուցցիննրու կողմէ: Հոկտ. 1-ին Բերթէզ Զայի կոխւր,12-ին վօրանոցինպաչարումըըՀկ Ա-ին վերջնականկերպով գրաւումը անդի կունննայ, Նոյմի սկիզբը Փուգուր-ձիտարի 8-ին՝ Անոլութնի,19-ին կապանիկռիւները եւ գրաւումննըը տեղի կ'ունենան: 1 Դեկտ.-ին գեգապետԱլի Պէկին բանակը Ֆոնուզ կը 12-ին Հասնի, կունծնայ ՄուստաֆաՐէմզի Փալալի բանակը առաչինընդճարումը եէզիալէրՀայաբնակ դիւղին մէջ, 18-ին տեղի կունքնալ Մանտոխի կոիւբ եւ. ԶէյԹունցի կիներ կբ ֆարդնն թուրք գերի զինուորները: Դեկ». 14.15, 18-ին տեղի կունքնան առսկալի եւ վճռական կոինքրը: 11-ին կր Հասնի Մարալ Հայ պատղամաւորութիւնը,18-ին կրկին սոսկալի կոր. եւ ոմբակոֆում: Մուստաֆա Րէմզի Փաշա, իբ անմոջողութեանպատճաոովպաչտօնանկկոլլավ եւ Ընդճանուր Հրամանատարփաճկմ Փալա կը /աֆերդէ իրեն: 21-ին Ալի Պեկի բանակին «Մ կիւ. Զէյթունի արեւմուտքը Սոլազ-Տէրձի, Ձալել Քարի չեւ, ՔԲէրէրՏինէր: 1896 ցունուար Տ-ին Հալէպի օտար Հիւատոսներու Հեռագիրիկի Հասնի Զէյթուն Ջինադաղար։ Մունուար 13-ին կր 15-28 առնին Հիւպատտոսները, կր սկսին բանակցութիւններըու կբ /էրչանան Հաչտութնանպայմաններովնւ դուրսձնեկած Հնչակհանները ճամբով, Հբւպատոսնձրուապածովութնանտակ կր մեկերն: Մարաչի

առ-

ԶԷՅԹՈՒՆ ՄԻՆՉԵՒ

1908-Ի

ՊԱՏԵՐԱԶՄԷՆ

ԿԻԼԻԿԵԱՆ ԱՂԷՏԻ ՕՐԵՐԸ ԵՒ

1896-Ի

ՄԻՆՉԵՒ

րախնք, 1896-ի սլատնրազմները, մանաւանդ վերջին 4 բանակնքրու դիժաց ը ցնցած էին ՋԶէյթունը Պատնրազմինչաֆորդմցին Համաճարակները, տնտնաական նեղութիւնները, կնանքի սղութիւնը, սնունդի չգոլութիւնը, ցողնած էթ ժողովուրդր ժնծով, զտիկով,մրկար Հանդիստի, սոովբ: Խաղաղութեան պէտք ունէի զէյթունցին եւ իբ չրջակայ Հայ գիւԱմբողջարբեւելեանՂծրբ'Փէտբ ունէի նան. արտաքին օգնութեան: Հայկական նածանգներուՀայութիւնը Համիտնանփարդերձեճյղակոտոր, Համիախէ միւթեղալեպներէն կարկտածար, ջարդուած, թալանուսծ, մէք առիփուիությլ վուռ Քր Ցաուին վիրաւորօրով աշխատանքի նանւ զէլթունցին ապրիլ կուպէր, իր կր լֆուէը, չինարար գործի ՀէրՔերը գարմանելկը մոսծվր: ինքնապաչտպանութնան, գոատնւէլու Ան պրտի վերաչինձր իր թա կու չար առող բնազդը ի յայտ Քայուած տնահսութիւնը, իր աւծրուածֆգիւղերը, պէտք էթ վերամլաՀր իր գաչտերն կտրուած, քանդուսծֆ այգիները սրարամզենրը: բոյն կբ չինէր եւ կը չինէր նւ կէրդէր-.3' (Մրծճունակը գարնան առաջինօրրուն ածա զաչաքրն էե Մչակը եւ այգւորը կր փորէն այգիներն են, կր Հերկեն, կր մչակեն Հողը, կր լօանն արմատներըկբ բանան,նոթ բնձիւղննր ափդիները: ելլելու կեոբուած Հեւանմիջապես յետոյ: Համար, արեւին առաջին չնրմութենէն նե աֆ երննց դրաց բ Հալ ր փեր»է. Թուրք գիւղացիներու Հետ սկսաձ նեն առեւտուրի, փոխանակության քւ բարքկամական արարնրութիւնները: Դպրոցներըկը վերաբացուն Ս. կայն ածա ԼՒ. Հետզձէաէ, Հազիւ մեկճրկու տարի լետոլ կանցնին Հինգվնց տարիներ, դպրոցական ցանցը (ը տարածուի մրնչեւ Հեռաւոր Հայ գիւղնրը, Արեգինի գիւղերը, Աւագկալ, ֆոֆուզ, Տաշօլուգ, Աէօկսիքն, Քիրէճ, կէօլ-Փունար, Շիխպիլկի, կապան: Ու չատ չանցած, քիչ չատ կարդալ դրել սորված նոր սերունդ մը, պատանիներ, էրիտասարդներկը լեցնեն Զէյլթունն իր գիչղծրը: ձը վերակազմուին միութիւններ, չբջանաւարտիցմիութիւնը: Քիխստոննայգարմագաժ մը, լն Անասթաս անունով, քկած է են Զէյթուն, նեչանակուած Հայ պաչտօնեաներեւ ոստիկաններկամէջ. Հնազձեւ «Զէյթուն կը վերադգանքընջղինվը տնածսապվէս,կրթական տեսակէտով նւ. Հողնեպքէս:Քանի մր սուսրին

ինչս

110000-Ֆոշ, թուրջ օրէրուն ուները

ու

ու

ու

գործ էբուն: Դուրս է,

ու

Հազարով

1908-Ի գարնան վերֆնրուն 4, կառավարութեան դուռը սպառնամր փակցուած էր դրչեր մր' Արլ տարին Թուրջ դայց գրութին ագամ մը կբ զրկու Զեյթուն, ան սկսաֆ էր դարձեալտուրջխ եւ նեղձլ ժողովուրդը կառավարութիւնը կը մտնէ այչ պատճառներով երս, կր ակսիմեր գիրերը բենել, դանելուՀամարի ժերդալրոցներէն (հաֆցան) փրողը' կը փնտոչ ազգային,չեղափոխական այն ապառնագիրը էրգնր կը բանտարկ րստ իրնն կասկածքլի, վնասակար մարդքրը կը սպաննուին, զեյժունցի Հիոսակնէը՝ Թովնանը, ժանտարժաներ Փանոսը, Ջօլագեան Վառվառը, ՇէՓաթէլին դարձնալ կը Ֆէօվլէթը, լիոնքիը բ արձր անձերը բոնել, անցե, դարձող ճամբ անալ, առվալուքն Քուրթ կարաւաններըկողովլածլ, զարնել կր ձերբակալենեւ Մարաչ մեր կեդրոնականվարժարանի մէ մասն ալ Հայպ նբ զին ուսուցիչները2 բն. Սովչանեւ ԱՀարոնեանը Տնօրծեր, ծւ ուրիչներ, ԱսատուրԷֆ. Խրլրբոթդնանը,Առաֆնորդը Գասապնանը կրտաւացը Վարդապետ,Նազար Ջաւուլը' Ցուլիսի առաֆին օրերուն է: Դպրոցականտարին լրանալուն, ես հ. ընկերներս աւարտած ննք կեղրոնական վարժարանի ընթացֆբ, Եւ սակայն ստացածմէր վրարականները: չրանաւարտ նլած էնջ տնղի չեն ունքնար,որովչնածւ խաղազուամավերչիՀանդիաութիւնննրը է դեպի Քեւնը Վրգովուած է, ուսուցչութիւնը ճամբայ Հանուած կը մթագնի Ճէյթունի քաղաքական Հորիզոնը: ՄլՄարաչ:ֆար չ ՁԵԹ ուն փաղմքր լծուներուն Հրայ" Մտաշոգ զհին ռոլ օրերը ուսան Համար, միտքր կու գան 1895-96-ի /Մուականենրը: Թուրջ կասինծսոէրութնանց ղավարուլթիւնը օգտունլուհւրոպոական Ճաամարւոու-

Խորապես

ու

տաւորն քրը

արդէնբաւական քհլան զեյժունյցիին կազդգուրուծլու հւ տակայն իր փանթկրովըու աճառ աջխատադքինչնորձիւ: արաակարդ

Ար

ու

Խոչին

:

ու

Վալ

էն, անոնց ծրաչխաւորութիւնը այլեւս ժոռցաւ թիւններ է Բոպոթովհր նգունագ պարոաննքրը, որոնց մվ

չկատարմց գրխատոնայ գալմադամով եւ զեյթունցի (կառավարականպալաօնքութիւնով մր Զէլթունը: Ռատիկանննը ժը կանուխ (բ պաչարեն դրծաածնը աունը, նի 4ճիբակալքնԱնչիասնան Ասբատուրաղան զ կը տանին ՓԻչ չոնտոլսուինաւոր զինուորներով կբ Հանեն վերը պօրանոցը:Թուրթնիր Թէնւ երեսս Համակերպած չին կնքուած դալնագիին, սակայն եքրքնապվաօրոլած էին պարաՆճեդգմիջոցներով, դաւաղրութիւններով, ոնւէ պոստրուսկով անմ տեղն մբ, վերցնել ԱնդրեասծանԱաբատուրը,ծՀորակապ ծւ

համե

Համար

տռւտու

կառավարչաստուն, աւ.

Գուխարը առած տարիթը'

հւ

սակայն բա

ծւ

փորձառու,անվախ զեյթունցի

խանթոր» ԱԻ

մ չառ կարեր դմր կատարածէր «է Բանակինգէմ, քր Քաղաք

-

բ

մի

մ, ԳԴ-- օՐԴբ ԲԵ Էր աա,

,

անոթ պօրանոցտարուիլը, կը լուզուի, փողոցենրը կը լնցուի, ոմանի զինուի նւ բարձրանալ դէպի զծրանու: Առաջնորդը 8. կբ փոածքն ԹՀ այո ձմրբակալությիշնը Շրկանեան, կբ զգայ կարապետ Քեյ: իոկ Թողուտծ չէ, անէչ նչան է, մանաւանը որ կառավարչատուն է: Թուրթ կառավարութիւնըասկե միցապէս զօրանոց ձանուած ոաջ ալ չատ անդամ այսպես ըրած է: Անակնկալկերպով 4երբակալագ «-

դէմջեր, անմիջապէս Զէյթունէն Հիուացուցած, զօրանոցը «լ տարած է նւ. գիչծրանց ալ Մարաչ ղրկած, իսկ ծրբիմն Մա«րաչ է, անդամներ ալ մինԹողուցած չէ, Հալէպ փոխադրած բանի մը են մնացած բանտ է, տոկ կամ ուր արգելքի դրկած ծրչեւ Փոլիս հն եւ Փատրիարդժուարութնամբ ազատ արձակուած կոթ ժամանակ եւ հ. դիմումներով դեմցքրու ազդային ազդեցիկ այլ Փարանի Տ. կարապետ ՔՀնյ. կր Ֆոյնիակ օտարներու միջամտութիւնննրով: օո դիմումմթ անմփբֆական սոածէ 23 գայմազամին սպաչտոնական արդիւնթ պիտի չունենայ, մանաւանդ կը տծսնե ոբ ժողովուրգի մեծ խնդրի մի, դես գրգոութսծ է նւ. կրնայ փայբմնանքմայրկնան ոեւէ ուչացում, Խկասոելով միաժամանակ Փի մր պատճաու դառնալ Համար վճռական բայլ չառոր: էթէ այս տռաջինձճնրբակալութեան «իի «րիչ ձնրբակալութիններուն նուր, կարգի պիտի գոյ վոգովուի Զէյթունի խաղաղութիւնլը ձին կը նստի էւ Հանդչիպելու, Սւտտի։ ատուսնցվառավարչատուն կես փամ դուրսը' կք ուղղակի կը բարձրանայզօրանոց՝Զէյթունն առաւուտ ոստիկաններ «Այս Հիամանատարին: զինուորական Ներկարանայ հւ ճոս՝ զօրանոցըբերած Զէյթունի կարեւոր անձերէն մէկը բոնած են, (րաէ, եւ այժմ ձեր Հրամանինտակ կր դոնուր այդ անձր կր պաՀանչեմոր անմիջապէսազատ արձակէջզինջը, կանխելու Համարի պատճառ չդառնալու Համար ոնւէ անպատիՀչութիւն հւ առիթ զինուաֆ ապստամբութեանմը, ոբ կրնայ վայլրկեանէվայրկեան վեջիլի)ծմ, «լաթը (միւրախվաս պայթիր Ջէյթունի ներկայացուցիչն Ահփ ուշադրութիւն եւ Հող տանիլ ժողովուրդբ անդորբութենանը: մղնցէք այդ անմը նւ քա կքրաչխաւորիմոր կառավարության զատ ոչ արչ անգին կողմ Համար ոեւէ անախորժ դէպր չի պատածիր: ք. ոչ ալ ժողովուրդին կողժէ. իշկ էթ: թող չոաջ անձը այդ եւ գո այչ պարագային միակ պատասխանատուն բին կր Հոսի կբրոՓ կասեր եւ ժողովուրդին առջեւ): Հրամանատարը նքր կ: ավ ծանր պատասխանատուուլթեան մնայ, կի մտածէ Թչ՝ ըակաղպէս եւ արիւնաձերուլթնան պարագային «իրի իլնալ ոհւէ ապատամբութնան եւ 1Րիուկրնայ գէչ կնբպով պատժուիլինքը, կ'րմբունքկացութեան ժի խաղաղութիւնը, ցօրանոցի Թիւնը, դեռ նոր վերածաստատուած չ

նժան

ու

ու

ու

ո

պատրաստ ոյժը,

Հասնկլէ ժամ

«Վա.

մը յետոյ,

(րոէ, Թող ազատ

կբ ծանդարտինւ. ցովուրԴը

ազատ

արձակուլՌ, Զօրանոց

կբ թողուխ Ասբատուրաղան ու Ժոամէն մարդ կբ մեկնեիիր գործին:

մբ» ՄարկանենըկարապետԱղան (Բէլ Փադովը) այս» զօրանոց, սակայն չեն Համարձակիբափեոհղպածել կամ Մարաչ զրկել նկատի ունննալով զելթունցիներուն դիզուուած զօիանոցի մասին վիճակըեւ Թող կը տրուր Այս Մարկաննանները քւ էին, կարապետ Ազա նղբայրըբՏՖՏԵօվլթ,եւ քրցանչնառունքըն բեմնԽնդիր (ունենային կառավարութեան զինուռրականիշխանութեան Հեու ԺամբանեիըՀնազշետէ կր դառնայինանապածով:Զինուորական փնսուծլու պատրուակվովոստիկաններ կր կոխքրն փախատականնքր նւ նեղութիւններ կու տային Ռւ կբ չատնային ՀրոՀայ գիւդծրը սակները,որոնք կր բոնձին Սուչաթը ըսուած կիրճը: Մտաւորականներ, դարձեած որոնթուսկաւին Զէյթուն ազատ կր մինույին,կասկածելի ռեւ անպատեծ դէղջի առիթ «ալե: չին, (բ զգուչանային Նոյն տարին, 1908-ի Ձուլիսին է: կայֆակի արագութեամբ լուրը Օսմանեան տածմանադրութիւն ժայտաթարուաՖէ: Ու կր տարածուի: մէնջ, տղաներ:չէրնք դիտածԹէ բֆչ է սաՀմանադրութիւն ըսուածը: Չորս եկեղեցիներուպողպատ հւ ընկոյզի տախատակէ զոյգ կոչնակները ավսանդօղանջել։ Ժողովուրդը փողոջննրը, ճամխանէրը,եկեղքցիին բակի կր խոնուի: ու կբ խօսին Թէ վերջացած է բոնապետական Սուլթան Համխոի:Այլեւս խտրութիւն պիտիչըլլայ կառավարութիւնը լոլամի նւ քրիատոնեայի, թուրքի ծւ Հայու կր խօսին ԹԼ «Հաւասարութիւնը, արդարութիւնը, եղբայրութիւնը, ազատութիւնը» պիոխ սիրեն օսմանեան Հապատակննրու մէջ. կր խօսին թէ Մարաչ ծւ Հալէպ տարուածբանտարկուածները ազատ արձակուածնն, ճամբայ ճլոսծ են ու կու գան: ծրիտասարդութիւնը Թավօրնճրով կր բարձրանայվանքը, կ'երթայ զորանոցը: Ամչնքա ալ մքբ ուանրուն եւ կուրծքերուն ժապաւնննր քւ զծաւասարութիւնը,եղզբայրութինը» խործրդանչող եչանակենը անցուցած(նրթանջ, կու գանք: կը բացուին մեր բնբանները ու ածա ազգային,տեղափոխական երգերով կր լելուին տուներն ու Հրապարանները: Զէյթունցին կնրգէ իր փայլքրգը «Քանի Թմրինջ բաւ է ձղբայրթ--Ֆ նեւ գի զեն ի սուր եւ ի Հրացան հրգերբ Շահաթննրով զինուած նրիտասարդներ Հրացանամչութիւնով նչանառութիւնով «դր կբ Թնդացնեքին, Ատրճանակներուզնդակննրէ մեֆ ե. չուկացի Ազճիպատի վարի չուկային արիչներու (կախորթատունկ» վրայ տերեւ չմնաց: րտնաներ, մուխպիրներսկսան Հալածուիխը: ենրուն) էւ անոնց վարդին նածւ ոստիկանապետՄուշամմէ Դաշաճաննքթ Ուրբչ պէս կը

օր

Հանեն

|

8. «ոի Հրապարակննրուն Էֆ-քն խոչտանջունյան չուկաննրուն մաեեզան բանտարկու՞ծ մեր ուսուցիչները: Մեր ուրախութիւնը, Շրփանաւարոիջմիուեիը մոն չունէր: լսարանը վերարացունցաւ: էւ ֆալքկաւ Հայ Ծեղափոխական դուրս հր Փողը վրան նեաց Փանոս նակցութինը Հնչակնաններալ ակսանաշխատանքերտանիլ, Ձագրեանի գլխաւորութեամբ. իսկ դաչնակցության զեզավարներն եւ Թարութիւնը, «օրեղրոօր էրն ուսուցիչ Խաչիկ Շաղզուպեան հղբայիի՝ նաղուպնանի կազմունյաւ Հ-8-Դաշնակցութման որդին երովրէ նանհւ ընկոմիսութիւն մը. որուն մէի էին բացի վերի քրճքեն ՎարդիվարԹուր Գասապնան, կերներ Խչ. Քարուկնան, Ցարութիւն կարապեռ եւ Սխաքունան, մունեան, լեւոն Գորգ Անտոնքանենը,Միսաջ Պէրպէրեան, Փակոբ Քկիկեան, Աատտուր Ղուկասնան, Խորէն է, Գուչումճնան, Մահվան Գնրմանիկնան,Վարդիվար Սիեգիրձան

ուրիչներ:

Այքապէն հկաւ փրոֆ. Ծակոր Ջէյթունցեան (նիկ գէթ» յի ԳալքանեքրէնՀայրննիջ դարձաւ տռոիչ ծնրունի մը ՄդացականՍԷ էւ մրճնան՝ Հելինակը «Զէյքունի անցքալէն Ներկան» պառոմու մրկու Հատորներուն Հին յեղափոխականմը, որ բռնապետության Եկաւ ՍմբատԲիւչբ արտատածման: բՀժիմիտարիներունփախած էր սաճժանադրութեան որ եդիպտոսէր, վերէն Պոլիս քկաֆ բատ, ուն հկան ձրի տամարգ մոտո ԶէյԹ Ֆածւ«ժէօն-թիւրքՖ Հուչակումէն Թուրջերու երու սպաներ. «ԻԹթրչաստ ԹՀրբագ» կուսակցական հւ լմուրթ «զոչէֆեր: Լաարանիմէջ իոաքցանփրոֆ. Զէյթունցնան եւ եցինսաճմանադրության Հաւասարութնանսկզբունըներ,բանախոս ներու չուրի, ղջագուրունցան։ Ժողովուրդը խանդով օրեր կազ փրէր Սակայն Հին զէլԹունցին մտածել սկռաւ, չՀաւատաց ոչ ֆուանյ նոթ կուն, Թուրթը մեզ նոր դաւադրբութիւնկր լարէ րսաւ ւ կակասիս չատ չան չակ մբ կը բացուի Հարկրաա աոջեւ Զատիկ օրն է: Ջարադուչակ 1909-թ Մարտ ամիսն ենք, Ցարութնան քուկներ կը էրֆկին ասդին անդին, ՄարաչիՀայութիւնը (ը չարդ բանլով: Ատանայի մէջ կոտորածտելի կունենայ:Դաչնակցութնան ըքնկնր Քերովբէ նաղուսպնան,Ատանա Շրֆանալին սպլատղամաւորը ժողովինչասած Գաղչէ Օոժանքի Ճամբան կլ ոաննեն Քուրչ մր Օսմանի մէկ նկեղեցիինմէջ (այրեն քանխի լոուժանննրը: ննակ Հայ բողոքական պատունլիները:որոնթ միութնան ժողովն ըքրթային. Ջատխկօր է, կր ցնցուի զէլթունցին, ամբողջ չարաթ ութի կբ սպասենք փոսթալը հաբթերուս մեր Հագուստով եւ կօչինը՝ Առաորվ վիայ փողոցներուն եւ Զեէլթունի եզերքի ճամբաներուն: ի եւ ՎաղարչակՎարդապետ աղաներ, Մարաչ Հեռագիր կը Քոլ

թեն

ու

Հեռագրի գլուխը կբ կանչեն Մարաչի Հայութեան մի թանի Ֆան ժեծէրը, Հառկնալու Համար Հայերու կացութիւնը: Մարաչի կառաարիչը կի պատրաստուխգոճացում տալ զէյթունցիննրու սպառնականՀեռաղիրնքրունն. Հիռագրխգլուխ բնրնլ կու տայ Խրլագնան եւ Զօրպաճնանը ուրիչներ, որոնք կբ Հազարապետնանը, բան չէ պատածած։ ՁէլթուՀեւագրով Զէյթուն Թէ իրննց ոն եւ նէն կր Հարցեին կիկին կրկին անոնց անդամներուն Թիրը նունները ատուգնլու Համար Թէ ոեւէ մէկր սպաննուած կա՞յ անոնլմէ։ Նոյնպէս կըր ՀեռագրիննՍիս կաթողիկոսին,Հասկնալու Հաժար անոր միճակը».. Ատանայի ֆարդին զոչ կնրթան Ատանայի մէջ Փարութիւն Սիմեռեանը, Ստֆվան Գերմանիկնանը,նարապետՊէրպէրեանը իսկ Տեորթեալիմէջ ինքնապալտպանութեան կոխւին կը զարնուխԽոչուվնան երիտասարդը:Ջարդէն մէկուկէս Համբարճ ամիս էնտթՋէյթուն նբ Ատանա աշխատելուգացող մէր բատննակմբ նրխտասարդվերադառնան ները ողջ առողջ: Անկէ յետոյ, այլեւս զէլթունցիննը անդամ մի ւօ կը ՀասկնանԹե կեղծ էր եղած այդ սածմանագրութիւնբաուաֆը եւ կարելիչէր Թուրքիոյ վատածիլրԵւ սկաւ լուռ անչչուկ իր գորելն թովլ ճւ պատրաստուի,ապաղալ գալիք զէլ Սակայնպայթէջաւ 1914-ի Համաչխարծայինպատերազմը եւ թուրը կանխեց մեզ: Զէյթուն տակաւին մար աա ուտ չէլո ԳԷչ ժամանակ էր: դժուար տարիննր էին: ֆՖնանսական նեղութիւն կար. իւ տակաւին զէլթունցին իր այգին ու արտը թաղելու, Հեմելու, ամբարելու Համարժամանակիլէտք ունէր: իսկ ռաղմամթերջի Հաժարտակաւին քանի մի տարիներու կր կարօտէր:

ատավխա ա-

Է

ու

«րերը դլիհագրառ

«րատրաստու

ց

տուօ-

|

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐՏԵՍՈՒԹԻՒՆ՝ ՀԱՅ ԼԵԶՈՒԻ

ՄԱՍԻՆ

ԵՒ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐՈՒ

արձանագրածըլլան լեզուապատմագաննըը

Ձեթ ցարդ

Ի

՞

`

չի կրնար տարբծր նղաֆ ըլլար Հայնըէնին Համար: կապարագան թէ Լ8գուն, որպես աժտուածատուրթ Հաղ մբ բիաիբաու բելիչէ բել իր ֆաղման, կազմության անյիլատակ դարնրու ընթացջին որպէս

ոն

կարֆեր Թէ ազդի անուն,

որ

ն.

զուտ մկ անխառն հղած լյավ օսաունենա իր լեզուն, առանց

տարիէբաղկացածըլլայ ան, ինչքնթագիտակցութնան, բամուտ տարըքրու: Գրակ ամչն ազգի մէք «լոտը փր արնան, իր ֆիզիթականկազմութեան պվա նան. եւ ազդեցութնեանց մարմնական ցնղերու, առձչաւական՝Հոլնկան էն, էրբեմ) (ը Դբժհւորուին որոնջ որ պածուսծ Հեոբերը անպայման մինք Հայ քնեքէւ Ժէր լէ քրբ Հարկը պաշանջէ.Մքեբ դխտննջԹէ` ինքզինջ կբ ճանչնայ զուն Հայնըէն է: ինչպկս շր անգլիացին մէչ «կովոիացիները, անգլիացի,ֆրասացին՝ֆրանսացի,անգլիացիին ՔՆ Ֆ բրիանէրը, կիլտճրը, իրլանտացիները, անոնց մէֆ խառձուտ Հողքկան հւ ֆիզիթավոծ ք. ,արսոնննրը ուրիչննը իրննց արիշննքրով, ֆրանսացիինմէչ ծն ֆրանջները, առձաւութիւեներովը փրննցբոլոր կիլտքրը «լաքերը հւայլն, տարրեր նորմանտացինքրը,

կոլուացիները,

մարմնակազմական փրէնց ամէն ինչովը: Հոդնբնախօսական օեւողութեան՝ ռանդութնանցՀամադրութիչն մը, ժամանակիձրկար եւ գրեթ հեւ Հոլիպա է զանոնք մեկ լարոարարիտակ բնրած մոնկոթաթար Հմբ մարմնապէս:Ալս օրուանԹուրջին մփ Հին ն լազին, էէչքնին չեՐ վրալ եկեր աւքլցնր, չաղախունը իրան, նւ Հայոմ լովնին, Հինային, ալպանին,արարին եղին, պարախկին, ժասնաչատվկությւնեերը: է. ֆՖԻվ կանբոլոր ԻՐՆ "ն" ան գիոէ եւ կը ճանչնայ ինջզինք Թոր Սակայն, ասօր եւ արմանԹաուն չատկութիւննքրը անո թուրքը Հոգնրնախօսական ձն իր քնթագիտակցութնան: ծագմեք Ջէ կարելի ուրեմն որ տարըէր լած ըլլալ լեզուներու չէ Է ելի կար եւ պարադան Անխաուն,միատարբլեզու կազմութեան նւ Թուրթերձնլել"Բ բեւակայնլ, իր ֆաղզման Հոլովոլթի ընթացքին, հառերու Բ Համար բաողներկան Թէ բնիկ, Հին Թաթար-թուրթ հո բառերունարա500-էնՆ աւելի չ8չ աւելին թան նրեջ չորրորդը գարուն, էրբ լո ըճրքն հ. պարսկերէնէ: Թէեւ վերջինառո: մեծ ճիգ Թափել Թուրջը, ԻՐ լեզուն ստաունըիորդեգրեց: ակսաւ եւ արար բառերը եւ սակայն դժութը ընհլու Համար պարսիկ դուրս Բ նւրոական լեզուներուն Հիմքը, աղբիւրը Ըն գործ է տա: նւ

ժա-

Հոդմբնախատական

ծկաջա

Հելենքրեննեւ լատիներէննհն, ռրոնջ յունարէնը-դասական քւ են նոր լեզունէրու: Քեականարո/ Մեռած ֆնունդ տուած ւ

գուս"լեզու,

որպէս առանցԳթարամումսարբծրու ժեացած է որ Հայր կար գրերու դիչտէն չատ առաջ, ունեցնը Գիաքնք նոյնը, է իր լեզուն, իր բարբառները, որոնք մէկ եւ միճւնոլն «խիմբր նենալովՀանդնրմ,«(իզբի ժամանակներէն իսկ ունեցած նն իրարմէ տարբնրութիշնննր:Հայկականայխարծը, լնոնաչխարչ մբ, իւորոչ բաքանչիրնաշանգ խաժնուած իրարմէ բարձի լեռներով, խռբ Հոծրկար ն. խիստ ձմեոնկրով,իրաբանչիւրը անոնցմէ էրփիոնքրով. կարատենն փակուածինքն իր մէֆ, եղած են անոնցչարաբծրութիւնները դժուար Ռւ ցադջարսանոնջ որոչ չափով ինչվկա որ տարքբնրածքն բարջերով,բնութիւնով էւ բնաւորութիւնով, տարբեր հղած նն Խածւ Հայաստանիմէկ ծաղրեն միւսը էրբնք մբաստարը բարբառնքրով: չէ եղածիրենց լեզուն, գոյութիւն ունեցած նեն Հինէն իսկ բարբառները Հեքրոպական լիցուախումբին մէկ առանձին ճիւղը նկատած ք, գիտունները Հայ լեզուն: ինչպես մէկ ուրիչ ճիդն 9 իրանականձոր պարսկնըէնները, արականլեզուն Հին սակայն Հնդնւորապական այ «կյբնախառնինվրայ դարնրու ընթացքիննկաֆ աւելցած են ոչ նոր պարակերձն, պածլաւերքն լնզունքմրայն րանական Հին ան իի մէջ Թերեւս ունի ուրարտական, բն տարընը, բառեր, այլ խալթեան,բածլա-աումկրական,անմական,արամչականՀին լնզունքրէն տարրքը, ու խան. չենք դիտքը Թէ Հայերն ինչթան բան կայ Հեր 1թգուին«ի քուր արժչնեքրըինչեր բերին Հայ լեզուին, «աճսաները, սուբարինձրը խարրի-միոանիները որքան հան ունին նահ. Հն, ինչս գասքաննրը,դազաինիթհւայլն:: ԼուսածոգիՆիկոլ Աղբալնան, մեր Ճայնրէն լեզուի բառմրուն ԹիՔ վք Պաչու 1000 մը, 8. անոր Հինչ վեց անգամը գտար բառքր քն Ըաքլով իր Հայ գրականութեան դեղցիկ գործին նՖերածականին Եմ 1ողուը «նդին Գռռունալ անաուչնիւնենրը կրեք, որ նոլնուլթնամբ զարտագրենք,զանց ընելով օտարներն, փրանական,պարսկերէն (զուն փոխ առնուսփ բառնրու ծրկար չարքը" «Հայոցլիլուն մի առւծղծուած փ. ապոպիսովգիտութեան Համար ու իր ծագմանխնդիրը չէ կարձլիլուծուած Համարել Մեկնուած 8ն մեր լեղուխ Հնրեւրոական տարրը միայն, բաց ոչ բովանգակ մեր ղուն ն. իր Ֆաղումը: ԱԱ ԲԱՆ ՀՈՏ դկման Ապոր բոա մ ԽԴոՀԷքրնսուն Հարիորը ախմեվեքլիժե Հեդքւորպական184ուարանութեանընձեռած միֆոցննրով ու տնսանջ թէ Հայ լեզուի ու-

ու

ու

ու

"1

առ

կրար նւ բնիկի Հայերէնն էր

զերբչխեց: ԱՀա

լնզուն էր մեր ունի քան աւծլի ոչ-Հնդեւիուպավան տարիներ դամկերնը: տարրեր լեզուն ոչ միայն բառական, այլեւ ձծւարանական: դրաբար բնոյթը չատ աւելի պայծառ. Հայոցլեզուխ Հալովոյթի այս ծիրն վեեւ մեր լեզուի մասին ավապես նոյնպէս լեզուի, եւ երման էս ձրի պատուին ձետազօտուին մայր լեզուի այդ բառական եւ. մեւրՀամարելով փոքր-ասխական կերեւան բառամթերջը չմեկնուած եւ ձեւաբանական բարծրուժ, Դրան մեծառէս մե նպաստ Ֆածւ աղռաիրբերը: ժ առւանղդութիւն: լեզուները հւ ուրարտական ճատումներիձնտաղօտութիւնը որին նհնթարկուածէ Հեդեւորպական հնք, ոչ միալն Հայոց չեզութ ֆՓագուՈւրեմն, ինչես տեսնում Հայերէնը,մծր մբջավայրի մէջ անչուչտ ոչ Հայ բնիկների բիճրանում: էւ Ֆրա ներջին կազժութիւնը»: մրն առեղզծուաֆէ այլ բնոյթն իջկ մի դաղավար կը տայ աղճատողզ Աղճատումի բքրանի «ինձ այնպվաԹում է Թէ Հ«Ո. կր չարունակէ Աղբայնան.ե. իմացութեանմասին: չատ Հայնրբ եւ ուրարաւացիջ Հին բնիկները,Խնամուտ աստանի իւ քն իրար քով Թէ Քրիստո չ Տի ճրկար ժամանակ ապրած իրքնյ Հնդեւորպական լեզուի մէջ փոլխառաբարընդունած «Հայերը նե մեր ծիկրին մէջ Ար առւաֆԻ- դարունմիալն, Հայերը նրեւցած ձե վնց հօթր անդամ բառ աւելի քան բնրած նն ժառանդարարինչէ մեր լեզունւ է, որ քազմակներպուած մէջ դարաւոիկննակցութեան իո էւ 4քւքր..- Համարքլբնիկ ժողովուրդ որ պատուաստածէն իատորադաս արարտացիենիը երե Հայնբբ երկրի տէրը դարձան, ըքնցբեկ լնզուին մօտ մի ճազար Գեդեւրոպականբառ նւ մի որոչ Գայնրին: Հաէւ էնքարկունյան անոնք լնզուտպյս վիճակ ստացան բառաձեւ խոլին անձին չրեվր ար մատաձումը, փոնավուննամը Արչ դասի մաս կազմեց նւ ուկազմեցին" գասը ազատների երը նկատի առձնեջ որ մեր Հոլովեերից մի էւ մեր երկրի մէջ դարձու էւ. բայրի ներզայ բարտականայժ աւազանին, որ մնաց փ որ տրոչապս Հեղրուական Ժամանակն Հայցական) Հայատանի ձն կենակցութնամբ Այդ Հայնրին։ կենակից խաղաղ 88, մնացածը այքան տարար փ Ա. խորապեա այլագեոաուած, որ |տարըքը պատուաաւոքցին Հնդեւրոպական բնիկը ք. ուրարատացին Մինչեւ այսօր դեո զարձլի չ8 հղած մեր ուննջած ձեւերը օրինական Հայնըը նրբ աատռրագաս էի Բենց բնիկ լեզուին: Փոխադարձաբար կաղով կյել ենթանդրականնախաձեւքըին,իսկ գալով բառւամթերջին, ծւ օինրին, նրանց զաղթութեանը փառքի սրանց ուրարտացինեիէն, ձեւ տեսանջ թէ անոր վելեօթներորդըօտար է Հծնգլեւթոական լեզուքն: անչուչո: եւ ախսնփականացրինցին լեզուիցբաւականբառ Եթէ այդվէս մտածենք, մենք գործ կունինանջ մի փոթբ առվխական եւ տհղական Հնդեւրոպական պէսով առաջացաւ մի լեզու, ր Հին լեզուի Հփտ, միակ վերապրաֆն կենդանի չառա փոքր Հնդեւրուականճայձրինը տարրի խառնուրդ էր։ Ֆեղացինաղճատնց ասիական«ին լեզուախումբի, որոչ չափով Հնզնրուական, բայց նւ. լարմարնցընց իր մտածութնան,ինկ Հաղյըճ̀ոիաեւ նախաւոր, հր բնրնին մէջ մեծաղոյն մասովբնի քան Հնդեւրուրական նախալեզուն»: եւ մեւաբանական ինչ թր տարմօտ բնիկ տարբերու բառամթերքով ցաւ «նռր պարսկերէնիբառամթներբին վաթսուն տոկոսը արարբեկարող ենք բոել մի ասիանիքլեզու որ Հայնըէնը է. Այսպէսով փ բերովի Ըէ3 է բաւական Վեճը արար լեզու: Ինչը Ըէ ն. Մու որդերած 4, բայց ոչ այն բմաստովիոր կարծում Հեդեւրուրական սիձթթիչ վերը թութք լեզուի մասին Թէ միալն 500 բեիկ բառ ունի, Հայերէնի զօրաւոր բնաբոյս աճումով, այլ Հեդեւրոպական այսինքն մնացածըպարսկերէն հւ արաբերէն է, ուստի ոլէտջ չէ ղարմանալ Մեֆ մոլսամր հլա եւ իբ քառամթերջը ենթարկունլով: ազդեցության ոի ազարբնիկ բու ունեցող «այնրէնը, վեց անգամ օտար բաո մէջ ձուլելով: փոխ առած է. Բայց որն է այն լեզուն, որիը փոթ առած կաղասլարների է այդ Հաէր "բ բթսում էր Հնդեւրոպական ՀՏիրապնտողդասակարգն Հայ ժողովուրգը զանդուսծնՀնւքրը։ Ոչրարանըչ"նր- որջան ֆանօք էՍրէն ն. ուրեմն նախնականչրֆանին՝բովանդակ ամարեա ոչ մէկ նմանութիւն ունի մնի լեզուի Հետ, Հիթրթներից քւ բնիկ տարիի աւագանին Նոյն չեզուն ր որ սնփականացըեց «ի անի փոխառութիւն, իակ կովկասնանլեզուները (արքլի Սակայն բնիկ տարրի չինականընուազ կրքց Հնդմւորգական ՈՅ Քան 181 տուած. մել», Հետնանբ| Հոլովութի Եւ կ եանքի ընկքրավին էրբ բէնի ազդճցութիւնը: րՀուն բանասէրի այս երկար տեսութիւնընոլնութնաւմբալրստաղրիեւ մի մասը գաբ ձաւ աղտա քայբայունց, տարրը Հայ հւս ոիրապետող Տինթայստեղ անդամ մր Հիմնաւոթնլու Համար ԲՀ՝ պուտ անէ. չինականը դասքիր-բնիկ երկու այս չինական խառն լեզու չկայ, Թէ լեզուննրու ծաղման եւ կազմութնանխնդիիչինական,նրա Էւ լնզուով մ այնպես կացութեամբ: Ի նչոլէս չինականըբածին

ՄեՏափասնութիւնընոյն վիճակիմէջ է. Այղ գերակշիռ բառամթերքը հեքբանը22 Հեդեւբուվական մասին դոՀանում զանդոււածի չմեկնուած լեզուից: ինչ են Խախարնիկննրի Համարւում չէ եւ փոխառութիւն են

ոթ

այլ

աման

ու

ա-

ճրկուսը (ուղղական

ու

ու

թա

Հյ

Լ

ու

ոլ

Թէ այ առնղդծուածննրէն, չիտոլ Հաստատելով Հանդներմ ամենածին Ասիա լեզուին «իմթը Հնդեւթոական է, սակայն Փոքր սուբարիներէն,խարբրիբնիկներէն,սկսած Հիթիթներէն,Հալասանձրիէն, ին Հեղեւրոզլական առած եւ ուրիչժողովուրդներ:փոխ միտանիներէն ցոյց արէննքըը Հայերէն լեզուն վեց հօթննրորդը, վերանա են որոնց մէչ բարբառները, Համար Թէ ինչսլէս յառաֆ կած եճրը

տա-

լու

ն. է իր բառամթնրքով 4եւերով, աւելի Հնդեւլրոգական բարբառն է Է նւ եւ ուրարտացիաւաղանիներուն Հնդեւրոպական իսկ միւս ոսկիեղարուն, դած էւ Հերջէն դարձածԷ գիրի լեզուն,ժեր հղած նն լեղուն ուրարտացի դաւառաբարբաւնծըը ոափկօրէնները» չալեզուն, ոի եւ Հնդնւրուլական արմէնչինականին չինականին ներքին ծւ արտաքինազդքցութիւեննրու ժանակիերկար տփւողութնան Թրջական արարական ճիւղաւորունըէլ պարսկական, տակ աղճատտունը,

գրաբարը,

որ

դարծբուն: տիրապետութիւնննրու 1400 արմատ բառեր չարած է Փրօֆ- Հ. Աճառնան աւելի ջան եչ գուցէ դրա մի ցասւորդի Պածլաւ-իրանական կբա Աղբալեան ամա-

չափ ցանկի մէջ չեն առնուած, թէեւ հրենց կազմութնեամբ ոչ մէկ իրանական թով իրանականդրոչմ ուհին, բայց որովծիաեւ նրանց Համարժեջները,ուստի ցանկին րեւում, լեզուն մէջ չեն դուրսեն մնազած: լեզուն կր Մլառնականլելուն, մեր Գրաբարը, Հայացածպաճլաւի բարի իրանական Խ. ոչ իրը Հարոզգինականի լեղու: Թու լալ տնղի ունեցած քն մէր գրքրի գիան չառ առով փովխաւութիւնները ու

եւ թերուսայլ ժամանակներուն սկսածդարեծներու նն:

աւելի Մեր «ձի

աւա:

կր պործածուէր ոչ միայն բարձր դասակարգն, այլեւ ւն, ինչ որ Քաննութոնկբ վկայէ Թէ ինք նւ իթ զօրթերը ժողովուր խօսած էին Հայնրուն Հետո պարսկերէն

ր

եւ

Մեծն ֆիգրանիՀօրբ մեֆ ԱրտաչեսԱչխարՀչակալ, Հայրը,լեզուական իր ՀոռչակաւորՀրովարտակիկբ Հանէ նւ. անով բարքկարգութնան եւ կք դառնայ Հայնըէնը ամենուն պէտթ էր Հայնիէնը պլարոռադիր ք. միս լքղուննրուն դործածուբ բոլոր գաւառաբարքաոներուն ահդ: (իւրեմն Ազնուականին,Աւագանիին,Թագաւորականտոչմբն լեզունէր որ նկատուած բուն Հայերէնը եւ ոչ Թէ միւս օտար լեզուները կամ Ճոյնիսկ գաւառարբաիբառները): Աւագանիին-թաղալեղուն՝ Հեդծւրոական աւելի իր բառաւորականդնրդլաստանին «անրջովնւ 4նւքրով, գարձած էր վերէն դասական Հայնըէնը եւ դիրնրու գիւտէն յետոյ գիրի գիրջի բարբառը գրաբարը, իսկ դամնացած նն ժողովուրդի ժեֆամասնութնան ւառաբարբառները ինրանը ձւ դարերու ընթացքին անոնք ալ եւ ներքին արտաքին պատճաւերով աղճատունր ճիւղաւորունը են: Ազգերու կեանքին մէջ, ազգքնրունման լեզուներն ալ ենթակայ ձե բնության օրէքներուն։ Անոնք ալ կը կազմակնրպուինդարերու ընթացքին,կապրին, կամքն ն. «ր մն ալ Հեոզձեաէ կր «կին Հիննալ, մայի, ծերանալ եւ նոլերսկ ժեռւնիչ։ Մճռածֆ լեզուներն քնն Հկլէներինը, լառվխենըէնըն. մեր գրաբարը: Գրաբարը,ինչք» էրը տոնից անդրագարձանք,Հնդեւրոպական արմէններու, արքայական ընտանիքին,ազնուականին ն. ուրարտական Աւազանիինբարբառը հշաֆ է, ռի Հեւտզծետվզարչանալով, գիինթու գիւուն լետոլ դարձած է գիրի բարբառը, հւ. ոչ Թէ միան գրաբարը խօսաբարը:Սակայն գրաբարին չավ նւ. Թերեւս իրմէ աւքլի «ին էն գաւառաբարբառները, ընդձծանուրՀասարակժողովուրդին խօսակցական լեզուն՝ հւ ասոր դարձեալ ըսենջ ռամկծրէն,դրաբարբ միւս բարբառների, բոլորն ալ կարելի է նկատել իրարու ջոյրնր իակ գրաբարը իրենց ձից ֆոյրը, ոբ ճոր: դարձած է մեր «բն դիրքերուն եւ աղօթբի բարբառը, որ այժմ կր մնայ մէր եկեղեցինէրունմէջ եւ մեր Հին դասավանգրականութիան՝ Ոակեդարունգրուած գիրբերու էֆերուն էւ աճախուսումնասիրութեան երթ է դարեր կր դառնայ Հայ ու

իգական Ոսկի, արծաթ բառէրը սումը բառը «4 կր Հնչեն, օրինակ ժասնիկը «նմական է, որը արաբները Հի, Աֆիֆե, մենթ կլրսննջ ֆիգրանունի, Ջարուճի, արարեքրը կրոնն, աւե երբ այր մարդուն ըսեն վէ Համիլէ Ֆազի: իսկ խօսելու ֆատտալի իսկ դուխտ բաթ, կնոջ կրոնն վելն բաձթի, ֆատատալ, ժա, մասնիկը պարսկերէնբառն է դութթէղ, դուստր-աղչիկ եւ ե. չինած հնք բարդ բառեր`Մանդուխ», մէենք Հայացուցածհնք Տիդրանադուխտ,կոսրովիդուխտ, իրանական վոլխառութիւննկրու կբ թանակը երկու անգամ աւելի է բան մեր բնիկ բառերը: Սւրժմն ժամանակիընթացքին ազդուած Փրարարը էչ Փոռ բանասէրեերու: «էբ մեղնենք որ չատ Խոր եւ լայն փլած է Իրանի ազդեցութիւնը ծւ Հայաստան արչաւեղ նուաճող ցեղերք, ազդուած նան. Հին լյուԱքաժենքաններու կեանքինեւ Հետնւարոարփերլեզուրն վրայ Փարսիկ ն. ձարչեչն Հայ այլեւայլ զաւառարարքառներք, կրած է զգալի վփոտարի, 10թդ տատրապութիւնրեղաւ Հայաստան քրկու Հարիւր փոխությւնն աւծլի Զ. նւ Ի. դարճրուն: Մրնչդինհրէց թարգմանիչնկրուն նւ լուրջ ազդ» կացութեան արդիւնքը խորունկ էղած ալա տակաւինան վր ածեր իր դասական մաբրութիւնն ծւ րւ ժարզերուն լեզուական ընկերային ուննցած է Հայոցկիօնական, զխառն բարձրութիւնը, գեղեցկութիւնը,կրտածըներուչրջանին որոչ տարածութ մէֆ պարակերչնը վար Ալի բան ՅԱՑ տարի Հայաստանի ռւ

Հաաձակ

|

Գալովդաւառաբարբ առնիեր դեչնեցկութենէն: տարբերվրաչ տուաւ հան ոսժկօրէնը դարձաւ բուն, եւ անոնց մէջէն մասնաւորաբար Խիլին

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԲԱՐԲԱՌԸ

լեզուն, գրունցան

պետական բչխանութեան կիլիկնան-Թոշբինեան ծւ Հետզծեավ դաչնագրեր ի

ժուրՀակներ, օրէնքներ, Ֆու/Հրովարտակներ:

Բի

ն

Միու

ժողովուրդինի» լեզու մը, որ կրցաւ Ժողովուրդըինջ դիշբաձասկնալի ժողովուրդեն Աճառճանի Կիլիկեանռամն ֆածել խօսիլ, ՀամաձայնՀ. գործածել ալ աչխարծաբարին: ծնունդ տուած րբլլայ Փոլոաոչ առաց եկաւ ալխարծարարմր

Համաձա

նւ

Հաւանաբաի կօրէնը: ԺԹ.

.

ոլհով ի մե տեղի պայքարներ աշխարձաքաիի ւ. ո ուզեցին զրարարը միջեւ: Ռմանջ դգիողննրուն մտաւորականներուն, չօդ նեցին: փրճեց ժամանակները չյաֆողելան, ուսկաչն Հի վերակոչել, կեան, չատ դրաբարի օգտունյով աչխարծչարախը ԸնդՀակառակն, մ 4եւէսուր

:

Հետզձետծդեղեցկացաւ, նրբացաւ, րէն հւ բառամթերքէն գիրքի նւ գպր ոջներու եւ դարձաւ դրականութեան, կովկասի 2374Թիֆլի»։ Երեւա պարզունցաե ինւոյթը

ճկունցու

Բո բ" Մուկութ Է

ւ.

աշխարձարբարը: առաջ եկաւ արեւնլածայ մեր ծրկու աշխարծարարեկը դրարարը, մեր Ադ, մեք ունինք ազժմ Հ. Աճառնանի 40-թ մօտ է բոտ Ք. չատ մը դաւառարբարբառները: անոնց թի:

ե.

Հոն

`

-

-

. ԽԱՆՔՐոխարի

դարուն բաւականժանքերԹափուհցան

եւ

Մձր կարգին մենք ալ, չատնրուն պես, մաածոգութիւնով մր յաձե մեզրԱ " ձենն թ Ի որբան որ «Հնարաւոր լոռ ճախուած, բարբառը եթէ չէն կրնար Զէյթունի տեւականացնել ֆննդավաղրին՝ մեր ապադայ Հայրննակիցներունլեղուներուն մէջ արձանացնել, ղայն Համենատ ծատորի մր էջերուն, որպէսզի, 6Թէ չեոաւոր դոնէ գրածել գէթ օր ժբ ո՛չ ժէ զէյթունցիդանուիզայնփոսող ւի Հասկցողը, ծւ ուսումնասիրութնան ձետաքիքրութեան բանասէրներու Հալ կամ «ուր

ալ

գնացրովայդ գաւառաբարբառԻ այլազանբարբառները այ մոռմային, առոլթներովպիտի քառհրով, Բենցոճերով,գեղեցիկ տարըծր, անրտեւականաջմաղն զր-ին, արչ բոլորը որ մեր լեզուին տակ ք մքո «Ր Հանքերն էին ք. բարեդչպ պարագաներուն րառ ծւ չելլքն ճեր առջեւ, այդ ի" տաքին ազդակներ դժուարութիւններ սակայն Հեպձիտմ աթ դիր, Ֆերը Հաւանաբար վրալ տայ, բոլոր

տեսակ բարբա

մբ առւաֆպիտիգայ

մէկ նոր լործն չաղավխուտծ մեր գրականլեզուէն՝ այ/խարծարաանկախ ժեր լեզուներուն տակ, Այդ հոր դաւառոդգրաբարծն: րէն ք. ժէր աղօթքի բարբաուէն՝ անձետանան մր եւ աղջտին բարբառինժէ կամաց կամաց պիրի բերած չելտը։ երանգը, Խարբնրոցի գաւառներէնխրաբանչիւրին Հաճբնցին բորբ աին,վանեցիինը պիտիխանութ զէլթունցիի բարբառը «ղական լոգոն, "Ո ե. ալապաբոլորը իրարու: իոկ. միջավայրի ֆրաու աչխարձիմէի գանուող մր այնրուն, բերէնը արարական ծւ այլուր բեշդներուն, անդլերէնըԱմճրիկա Իէեր Ֆրանսա դատհուռ «հ նւ. դնել անիչելի Դր"ԼՄԸ կողեքրուն պիտի գան իրենց ծանը եւ

դժբախնուաղզառչոյն վրայ եւ ասրկա Հայնրէնին,մեր բարբառներուն յհող անկ գոնէ ատնն մը Հայնրուս։ իկ տութիւնը պիսի լլա տտա' է ըրայիջը, էԹէ ոզլանանջ օտար Հորիզոններու որոչ

դառնայանիցոււ առարկան

Հայ կիլիկիոլ մէչ էր առաւելապէս որ մչակունցաւ Միֆնադարնան Միֆին Հայերէն կոչուած կամ կիլիկեան ռամկօրէն գրականութիւնը, աչխարծարարն ոն բզուռվմբ: Այդժամանայութն դամկավխաս որակուած եւ ոամիկ բառերով Այս եղաւ Միջնադարի օտար էր այդ, լեցուն ափերէն, ոի սակայն Փաւալեցաւ Միջերկիականի արծւմտածաերէնը, ժաՄչե Անի Այս այխարձարառը «իազձնաչ Հայտ, մինչեւ (ոչեւ եւ դեպքերու բերումով սկսաւ երկու գլխաւոր մանակիբլժացքին ոօրոնցերկուքն ալ օդգտունքանդրարարէե: ճիւղծրուբոսժնուիլ, թկպվամ. ի վերֆոլ թափվելով իր կիլիկինանդաւառարարբառը, վրայէն այն ինչ որ պատճառ նած էի զայն կոչելու տամկօրէն նեւ Բագաւորուդարձածէր Ռուրինեանիչլխանապետութեան ՀետզՀչետէ Թեանպետականլեղուն, օր մըն ալ, բայց անչուչո բաւական ուչ, հղաֆէր արծւմտածայնիէնդրական ն. խաակցականբարբատոր՝ ըեւժտհանաչխարձարարը,որուն կեդրոնը կրլլար ամենէն առա կ. Գոլիոր,սակայանկիլիկիոլ լեոնաին չբջաններուն՝քարային կիլիկիոյ Փաղաջներունեւ զիշղերուն մչֆ, ուր Հայր ժնծամասնութիշն էր, ծ. տեղ տեղ այլ բոլորովին Հայաբնակ էր եւ չատ ալ չաբաբնրութիւն չունէր դուրսի օտար ժողովուրդներունՀնտ, այչ անղերը կիլինեան իր նախնական դաւառարարբառի մնաց որպէս գաւառարարբառ, թաիինր»վ եւ ձեւերով եւ բաւական ժամանակ լետոլ իի մէջ մտան թուրքերէնբառր, նախադառութնան, չարադասութեան4եւծր: կիլիկիոլ եւ այդ Հայաբնակ պաճող վաղրերն են Զէյթունի, իրենց բարբառը հի Հայ գիշերով, Հաճրն, Մարալ, ՔԵՐՃ գիդ, եօղուն Օլուղ, Հաճի Հապիաի,Խարբ Պէկ, Վագրֆ, Քէպուսիէ նւ կառվոաիատորոտը՝ Սխապ իր ժէկ քանի Հայ գիղնրով. Ասոնց բարբառների փոբր ճիւղաւորումներն արբերութիւններով կիլիկնանգաւառարարբառին 8. են. Զէյթունի բարրառը ամենէն բիչ ազդուածն չարունակությւնննրն ու

ա-

Յ03

տարրերէ: Շատ բիչ Թրքերչն բառեր մուտք գործած «ինէն ունի իր մէջ բանի մը արաբերէն բաունի, վոլնեչատ հ. խաչակիրներու ժամանակէն մի քանի յունարեն հւ ֆրշնսէբու իէն բառծձր, մնացնալը զուտ, անխառն Հայնրէն բառնր ձն: Մաղալն մէջ զգալի է օտարիազդեջությիւնը բարու խոնարՀծման ժամանակներու է հղած ՔՆ Հոն,

օտար

կիսովին դարձաւԹրջնրձնչ իասոնլեզու մը, ու ժողովուրդին մեծաղոյն տոկոսը մոռքաւ Հայ բարբառը ռեղի եւ. վկինեխուբերանըժն տուաւ այրեիու Հայ Թրբթերէնի: Տարեց ու բարբառին մէկ տկար, անկատարմնացորդը, Թեւատ փետրաթավ

Մարաչի Հայ

բարբառը

պակասաւորբայհրու պաԹռչունի մբ նման ճիշդ միադեմ Լ «որութիւնը կը Թողու ան, զինքը ունկնդրողին վրալ Սլձթապ գրք դարձաւ Թրբախոա: Թէ բոլորովին կորսնցուց իր բարբառ Այս նրկու քաղաթներու Հայութիւնը, վերէն, 1908-ն (Օսմանծան լետոլ է որ պարկ տալով կրթականչդպրոցական սածմանադգրութնելն վառա նկաւ «երբունը մբ որ Հայերէն-ալխարծաբար օկոաւ գործին, ճւ գրել իսկ 1915-րընդձանուր տարադրութննկն վերապրողենրուն խօսի մէջ աւնլի տեղ պաա Հայերէնը, զպրոջներու աշխարձաբաորհւ ոչ թէ սովոլուկանստարազենրովի ձեւին տակ,այլ աչխարձարարի, դաաւառաքարբառի ԶՀյԹունի, Հաճնի, Մարաչի, Փարասի,Պելլանք, Սուէտիոյ Հայ գիւղերուն 8. Քռապի բարբառները,լառաֆ էկած ըլլառվ կիլիկքան Հբ. Աճառեան զկարձլի է դանոնջ միջնադաիու գաւառաբարբառէի, Ասոնջ կոչնը: Սրաէ, կիլիկեան գաառաքարբառինէնթարարբառնքրը՝ Թէեւ իրենց մէջ կը ներկայացնենբաւական տարբհրութիւններ, կայն անոնց ընդծշանուրվոսոկանիչները,նմանութիւնները չատ մփ ծն եւ Ասոնց բոլորին աղբիւրը մէկ է՝ Կիլիկեան ոա Համարակաց: ամենէն մոտն է կօրէնըկամ միջինՀայեր էՆլո Զէյթունի բարբառին Թեպեահւ այս բարբառներն ոն մէկր ունեցող Հաճրնի բարբառը: Հայ մը կրնայ լոքլով Հասկնալ միւանձըը Օրինակ, զէլթունջին Մրան թ: կրնայ Հասկնալ Հաճընցիինխօսածը եւ փոխադարձաբար: եւ Սուքտիա, Քեսապ, քանի Հնւանանք այդ չրջֆանէն իջնենք Հարաւ, Հասկնալ այղ տեղեիրխօսուած բարիաւները, որոն կի դժուախանայլ սա-

աւելի ազդուած ճե

արաբ

իրծեց Թուրք լեզուներ Քեսապցիջֆ

բարբատվն Հրխտտինչկ» (ըսքն, այփնջե Քրլատոնքա լեզու: խկ անդին, դաշտային կիլիկիոլ մէջ, «(աՀ միսէն, Ատանայի Փֆարսօնիլ

Մերախնի,ՖԻՎԹ նզի 8. միա բաղաբնկրուն Հայերը կորսնջույին ն. Հայ բարբառի դարձանթրջախօսւ ա

եւ. բառագիաավան Զայնադիտական ֆանօթութիչններ Զեյթունը բարբառին ձայնաւոր եւ բաղամոայն աաունրբ-.

գրաբարի մէֆ ձայնաւոր տաուծբը Օ Ե, Ի, Ը, ի, Ռ, 0: կիսաձայնէն 8 ն. խ տառերը: Հատ են, 6. եւ ասուն տառը խ նե վերջ դալով Հանք ֆրանսիրէ Ու ծրբ օս ծւ Ֆա ձայները, առաջ կու զան երկու բաղադրնալձայնաւորննր՝ հրկու գիրերը լ եւ ւ, կբ դառնան նան բաղդամայն, Այս իո նման ն. Հանկ։ ը վի ձայնը Հայերէնի երկնրբ յ Հնչուի «ի ծն ճա, ճայ, նօ, օյ այ բարբոււներն մէջ ն ծւ. է ձայնաւորԳիինիբ բաունթուն Զէլթոնի բարբառին մէջ նոյն ձայնը ունին, գրեթէ չէ կարելի զանազանել անոնը ձայնը իրարմէ:բառերունակիզբը նի մայն չունինք, աչխարճաբրարիմէջի նժան կը Հելեն, ինչպես Երեմիա-էրեմիա, «կիկիի ծ-Քրը է ի նրգ-Իյգ, նղիաարքԹ-Իղսարէթ, եղբայր-Իղնղիչէ-Իղիչք, եղիա-Իղիա, հւայլ Սւատի այս երկու գիրերը Ձէեյթունի Բեր: Երդում-0րդում նկատուսծ չեն որպէս առանձինձայնաւորներ: Նոյն մէջ բարբառին զրեցք ո-ին եւ օ-ին Համար: տառերուն կր նԽերկայնաը պարաղչան մէջ, բացի Ովշաննա, ովկիանոս, ով ճւ ոշրիչ աշխարձարարի սկիզբը մէկ ձիկու բառերէ, որոնց մէջ օ-ի Հնչումը ունը, միւս բոլոր բաորուն սկիզբը վ-ի ձայն կը Հանք, բնչպկս որգիչ ո«կի, ոսկոր, իսկ խառնրունմէֆ չի կրնար զանազանութ օ-ի ճնոյնէն, մինչդաու ԶԷ թունի բարբառինժէֆ սկիզրի Գրեթէ չկայ ալխարծարարնոակին, ռւկորբ մնեք կբ Հեչենք իխսկի,խակիչըչ ողո լնր՝ օղջոյն։ Սւ այս պատճառովալ նմանապես այս քիկու գիրքի ԶԱԹունԻ բարբառին մէջ նկատուած չնե որպէս առանգինձայնաւորնքր: Աթ տել կբ դնենք մեր Հայրննակից լուսաձճոգի Գ. ՖՀօմլէթի մէկ ցուցակը ծալ եւ օտար ձայնաւոր պատրաստած բաղդասոական ն. Հայնըչն աչիխարծարարի

ւ

ո"

ու:

ւ

ո

տաւնհրուն.-

Հայ ա. Խէ, ր, ի. ո», իւ աշ ու ե. Թ.Խ. իա Զեթ. "ւ Թբջ- ա, է, ր Խիո Փրնս. ա է, ը: խիիւ ու, Հայերէնիմէջ ամենէն չատ

ույ

ձայնաւոր.

10 ձայնաւոր: 4» բա է" », 8. ձայնաւոր: էօ օ, 8 ձայնաւոր: գործածուած ձայնաւորը Ա- տառն է Ա, Է, Ի, օ ձայնաւորները էջ Հեչումի Զէյթունի փւարբառին դժուարութիւն չճն նրկայացներ: օ

ա,

'

Ա.

Ջայնաւորներ Զլյթունի բարբառինժջ Հեչուան «կր

ալխարձարարիմէջ ալ մէջի «ադը մեր բարկր Հնչուի, աակայնաչխաիխծարարի մէջի բառինմէջ միչ» ծ. ամէն անզ Հա չէ- միավանկ բաունրու նւ ձագ Հր ճոր նը փոխուին բաղմավանկերու վերջինվանկի բարբառին մէջ: ԶէյԹունի Լ

նոյն

Վադ

վարդ-վօրդ Օրինակ Հաց, Հօց, Հաւ-Ճօվ, տանձ-տրնծ, պապ-պօպ, ղերոնոն-դերձօն, ճաատ-ճակոտընապաստակ-լափրատծկ, ՍաՀակ-ՄաՀոկ, ,

չուչան-չուչօն,վաՀան-վածօն, Հայաստան-Հայաստօն, այխարճ-աշխոյ, եւայլն: պատարագ -պատայօղ «ո»

ընկեր-րանկեր,ստեպղին-րասոպզան: օրինակ. ՁԷԹ

ծ.

ի- այխաիճաբարին մէջ կոլա Խորէն ունի

Կորալ ն ԳԵՀՐ-ՎԵԼԵ ԻՈՐՈՒՐԻՐՑը

ուտիուանը

գիչր-ԳՈ26»

ի, րնչոլէս «սիրիլ-«իԻնլ:

ի. բառերունսկիզբը կր Հնչուի ի, օրինակ. իչխան-իչխոն, իրաւ-իրօվ, Զէյթունի բարբառին «կիզիի Աչխարձաբարի մէ, բառկրու առաչին վանկին մէֆ «րինակ ԷՐ-նր, նանւ Բեն» ալ. ամպ-տմե (18ո-«ր աղտ-ողտ, ինչու փորուխ ուս, կը 2.) «Փխ վիչե-րիր ՃԱՆԻՒԱԵԻՐ դարձեալ ուս-Ցիս ցիս լիսուն-իաոն, Հինգ««ինդ, նթ է-ի Զ Էվիոխուի այ մէջ աղ -Փղ: ակ-օկ։ կարդ ժբ բոռուծրուն ի տառրբ չատ մը բառերու մէջ. ծիծ-ծած, միս-մաս, Հի-մա, սիրտճանն աղատտ-Վաղտիւո, -ճքանք, Թունի բարբառին մէջ, օրինակ.(ԷՂԻ արիետարը, բարի՞րարը»ՀամիբՀաըչ, տարար միտք մաք, փոխուխ ալ կը է-ի Երբեմն խաչ-խչաչ արՎարչ, աղուռր-Հաղզվիւր: Դճուար՝ Արդար չանար պադքր-պանըր: կջտանալ Ֆեղ ալ կայ արիչն-էլին: արբ-ձվվ, անել-ձներ «ի» մեր բարբառ» բոսունրթուն մէջ Լ է՝ դին-դղ «րինակ.- ալիր-էլէր, էն, դիբաֆ մառսռանի-մատնը, օրինակ.մէջ ը'անՀչետանայ որ ազգի-Էղէ: գինի-դինէ, ֆորի-ՔԻՐԷ: բառերուն գէր ՀոգՈ-ՀԵրղէ։ անագան-անդ ոն, փաժնուիլ-բքաժնիլ։ 1. Ո. 1:27 բարբառին մէջ Կոլլայ իԱՆՊԱ արտականչպարտկան, մչջ 8. Ե. բարբառին Զէյթունի բօինք, Քիչ ւսւաֆ Ինչոէս ռալոր-ոՒալիւրբ։աղոլխ-էածիսխ,ուսվԻնչպէս սկիզբի ե-երբէչ գոյութիւն չունի: Աչխարձաբարի վ-իով, ձոր-ձիւր, փողջ-փիւղթ, Հոտ-Հիւա, ձայնըառանձիեն ոակոր-իւակիչը, աւն Եղիա-եղիա: ձայն ունին մեր մառոլ ինչոլէս-- ճրգ-էիԴ։քղթայի-էղբեր, խոտ-խփա, չրնորձթ-լեօնիւրբ,խոչոր-խիւչիւր, (տոր-կոտիւը: փորո-չիոին, ոլ խի: Բացառութիւնեն այն բառերը, որոնց մէջ ե-ին կր աֆորդէ ղ, «ոխ-սիւխ, խաղող-իգաղիւղ, գող-գիզ, ԴոՂ-ԳԻ-՝ մխտորաֆգիաիւրչ մէջ աչխարձարարի բարբառին մնր կր պածէ եր ոլարագային այգ լողալլուղոլ, սողալ-սուղոլ, Փողնալգուղնոլ, դողալ-դուղոլ Ը՛ Ե-երը ժէջի նեղ: լեո, ԲառերուՖ տեղ, օրինակձայնըողորժիլ-"ւղուրժիի գոզցընելգուղցբնել, փաստուկ թողուլ Թուղուլ: գով-գուվիը Հաարակ կր վոխուին ի «րբնակ- գիչեր-գկիր, տեստի», լեզու-լինը, գ: Գործել-գիրծիլ, ոսկի-իսկի, որորե-իրի, փորել-փիրիըչորա-չիւրու բանլ-առիլ, առլել-աւյիլ, անձրեւ-անծիւ,արեւ-այիւ, ՂՐԵԼ-ԳԻՄԻԷ դչ Հող-«էօվ, կով-կեօվ, թով-Քէօվ, բիրող-բիյէօղ, ուտող-ուտէօղ, աղնել-ազնիլ. բառծրու ակիզբր՝նկաւ-իկիթ: ճրազ-իչոֆ, ինտիլօֆ,էձող-ժիւղ, Հոս-ՀԱօս, Հող-ծէոտ Հոն-Հէօն Հացով-Հազօվ էո-իս, էրես-իլի» երէցհյէց. էր կաթ-իլկօթ, ճրկու-ելկու, կինթ-իյկէնթ, Օ-էօ. Օ4-էօ4, օր-էօր, օղ-4օղ (Հին աւ-օ) արօր-Հէարէօր: մոտ է-ի զնմէջ մբ բաղնրու 0-ու, Տրիկամ-իլկոմ,ԽրԷՍ-իյէկ:Ե-բ կարգ Օղակ-ուղակ, օրչնել-ուչնիի օգանլ-ությիլ, «բբնակ-ուրնոկ, սէմեղայչմեղայ, լ եղի-լէղա։ դեղին-դէղան, չում մր ունի, օրինակ` Քեր խօսիլ -խուսալ: Էի տեղ ալ 8-ր բաւնրուն մէջ սուղ Տեղ 4մնու-ձրաժէո։ Ի գոյականներունվերջաւորուՀայերէնիմէֆ «իջ վերացական դան-աէղոն, քրնսուն-էրսո, օրինակ. կանձետանայ, ալ կբ վերածուի, նրրնմն (բ կարգացուխփելպես՝ մեջունիւն, մէր բարբառին մէի խեղդեը ձրծւնալծրվոնոլ, աւնրել-աւրիը աւելիլ-առիը հավ ուրիչ տեղեր գիւն-Վրան, դեղեւնկեղիւիր իիջույքան, (կոգնի Հրքչտակ-ձրիչտօկ, խոզեր ճնղթել-նլութի, երգնուլ-օրդօննօր ալ իրի,արիչն"էրին, ալիւրՀլիր (մող), ճարիւրբ նաեւ Իւ լաթեր-ր«Թիր): օրինակ` Տր-իր։ Արայ չիողՀչուղ,ճիւդՀճուղ: Հիւղ-Հուղ, ի մէջ ունինթ ձ. Ի- Ի ձայնաւորով ակսող Զէյթունի բարբառին էրո5. Բ. երէ Հական բայր, էչ, Էվեջթ (աւաչբ երգ կմաստով,էէ (որն), ԲԲԲ» բ 2.

Ա.

գան

սոս

«թ

իրար, կի

Զէյթունի Քնճոր-իձօնծիոր,

ա.

ո

առ

ոթ»Ի

ՔՈՐՔ րրԷ" Բ. Ն ողորմուիան-ուղուրմուքան,

քրրեմմ ԳԱԻ բիր:

վարջաւորուլյան Բառհրուն ժիսստով: ձնեճոր-չատկեկ խփատոուվվ վլ-յեւտոյ այդիիէի կր փոխուխ ք-ի, ինչպր՝ ԳԱԳԻԿԻ մեի ռլ Հայ բառր կր Հեչենջ Հէյ, «Է: Զէյթունի Է-ն, աչխարձարարի է է, օրինակ. օրէնբ, ուրէնք: մէջ ալ ր է, «րինոի 5. Զէյթունի բարբառինը-ն աջխարձարարի Ճմարդը, մորդը, տեղ ալ կայ որ ր Էի ձը փոխուի, օրինակ. գանուղ

ի

լ.

տառր

Հատրվ-ճատի, Ջատրգ-Ջատիկ, ցրե-«ացին,չոհր-չունին, ֆրարըն-ջուրին, րա Սոլո տել սկիզբը չհ հւայլի: բ. բաաունրուն Հաւկրլժա-Հաւիթի

Այա

ւ

ու

չ այծ-Ված, դայլ-գէալ, փայո-փվատ, ֆայր-ֆէար, մայբթայեքցնելու առարկայ մբ անիւով, վփոբթր աշգզաղիը մէջ Խայքել, խէթիլ, խարտոնլխէտվիլ, այր նյալ (այրի, Հայելի Հայեի-Հիլծ։ ՔոՎՔԷ

ա. ի մամ

«ա

«թ. չքոն Ա : (Ճ8Քիր

Փէլիլ: ԻԻ ջ

,

մ ի

ԱՏ

Ի

բաւյուն բառնրուն

բարբառին Մչչ

մ

մէ վերի Էն ծրբ անձալն է այխարծչարարի

այ

կու ճբ դառնայոր ինչպէս: տղայ-ատողուլ

կճրթայտատանաչաստանոյ, դայ-կոդոյ, վկալ-վոկոլ,բածանաչ-քաձանոյ,

ծրբնջ րրարու չետ չեն չփոթուիր Զէյթունի բարբառին մէջ է-գ:բ, ա-դ-Թ: ծ.4.ը,ճ-ջ.չ, ո-զ էեին, միջակեւ թաւ չբ կութոյ: է, ինչպէսա̀ւրինակ-օրինակ, Ց Աւօ. ոնրի,անոնց իշրաքանչիւրը իր սսսանձինՀեչումն ունի Զէյթունի Մքբ գբաբաիի աւասմ արտասանույթյիւնի բաւական է ոի աշակեթտթ սէջ: Ուսուցչին բարբառին աւմ-օմ-Էօմ, աւր-օր-էօրչ աւբՀենլ-օրՀնել-ուչնիչ: անսխալ կերպով գրէ այր ձայների պարունակող բառերը, առանց 4. այժմ բառձրիունակիզիը սակայն կր Հնչուի-ավ, ինչԱր. դիժելու։ Մինչդծոբիչ առաֆ լատուկ կերպով նկատեցինք ա ւագզ-աւողչ Հաւնիվիչողութեան աւել-ավիլ- բառամէջին. պէս՝ աւանակ-ավանոկ, մո. տարբերութիւնձայնաւոր տառերուն Թիւին նւ որակին մէջ «չՀաւնիլ, ծաւատալ-աւտոլ: ն. Զէյթունի բարբառին միջեւ. բաղաձայններնիչրա8. նաշ, խարձարարի է. բարձաւ-բարիլ Քր վատուկ արժէրը եւ առանձին ունի Լ անոնք Հնեչումթ նօշրակարմ, ԱՀարոննանք-Հէարիչնինը, գ. Բանչիւրը անջ-կուչկուրբնթ, ինջբոչ մէկր ժիւոինՀեռ ՍԵ չճոթուի-պատի պ-ով կր գրէ, բագբ՝ Փույումիեք,Մրառառինք: փ-ով, դարին՝ գ-ով, քարը՝ փիայտր՝ թ-ով, կարի՝ կ-ով ով, եւայլն 7. Ոյլա- լռելու Թոյ-Թա: Զէյթունի բարբաու ՓՐ" Ց Ո/-ի- ընկոյզ-Ենկէզ, կոյզ-կիղ, Թղկոզ։ Աչխարծարար ՔԵ1՝ ուխբարի 0. Ռ.-ՔՀիւ-րբարիչ ուղեղ-էղէղ (չլութ, ուղեղ), ուղորդ-ի-ՂԻՎՐԴ։ բարիկոմ բարեկամ տաւոր-բխագավիշր: Գիշեր դլուխ-գոլոթ Գիշիր դդում-դողոմ, 10. ՈւՀո- դուն-դոն, դոււ-դոող: ֆուր-ջոյ, տա-

օ

ծանք-

զրոյտթ զորոց"

ՎՀՉ Աստուսծ-Ատպոծ, ատտտուածատուր-Ասպանտուրթ: ի, իւ ձայլնաւորներունեւ Թյ էրկ12. Րա նր Համապուտասիսւնէ ոո:4րւն-ձրան, ղիս-զրաս,ռիխտ-արար օրինակ-միս-մրաս, բարբիառինխիւս-խրաս, նեղութին-նեզության,Ֆիծ-ծրած, 4իչթ-ժրաթ: (Այս բաեւս զարագանկու լիշեցինքտոաարբնը ունը բիչ առաջ արդէն նրկու տեղ Եռւ Ա. Րա. ձայներուն փոխուվըը տակ, Ի եւ Իւ ձայֆաւորներուն 11.

տալու

ցուց

Համար) ուրեմն ասոնբ կր Հնչուրն

կերպով՝

նան

Հեահւծալ

Նախ. Մբս-մաս-մրաս. ղիա-զաս-զրաս: սիրտ-տարտ-արալոո-ձիւն-ճան-

գիւղ

գեղ

Գրիգոր

Գյիգոր

դոռ դոգոլ

դուռ դգալ

ձեռք

ձետոֆ

ձայ

ձի

ձիւճ

ձան

ձմեռ

ձրամեռ

ծրած միւթ-ճաթ-ձրալժ:

չուր

ջոր

Բաղաձայններ

ջորի

ջիրէ ջայդիլ

ծիծ-ծաֆծեութիւն-ենդութան-նեղության: ճրանԽիւս-խաս-խիրաս: Փ..

`

գիւղ դիւղ գէալ

գող դող գայլ

չաղացք

Հետ բաղ եւ Զէյթունի բարբառինմէջ, ազարծարարխիգրաբարի դատելով, բաղաճայններուտարըձրութին Հրեթէ գոյութիւն չունի գրականլեզուի ո՛չ քանակով, ոչ որակով Անոնք արեւմտաձայերէն նման ձայն ունին: Հար կայսինքնայխարձաբարիմէջ Հեչուածին ոմանբ ձայնականարժեքով քրեթ աստինանի Իէն

բաղաձայններէն

բաժնուին Լերկ կամ Նուրբ, Միջակ, Թա: երկ: պ-պար, կ-կար։ տ-տարի, ծ-ծիտ, Ճ-ճայ Միֆակ-բ-բարի, գ-գարի ղ-գարի, 4-4, ոը ցցին, չ-չոՐ Թաւ. Թա փփարի ֆար,

«-ռիբտ 2-գի""

ջաղոցք

Է"րԴել

բամպակ բաժմել

բամպոկ բիժնիլ

բոց

բաց

բարձ

փորձ քւ

Աչխարն. Զէյթուն հաց

բուր

հոց ջոյ

Մարաշ

հոց ձոր

սյսպրէ...

Հաճըն հօց

ձույ

Սվետիա

Քեսապ հուց չէօր

Աշխարճ.

ապուր

ՋԶէյթուն

Մարաշ

Հաճըն

ապույ

ապուր

ապույ

զգեստ լաթիյ խօսք

եկեղեցի հայր

մայր մանր տղաք

խէօսք

գիղեցէ» իժոմ

պոպ մանրոնք

աշկին

երկու

իյկուք

չորս

յիսուն հարիւր Ես

դուն

պոպ

հայրիկ

անլա անլը» խյիք չիւս

իսսոն հէյիյ իս դոն

ան

էան

ինձմով

ինձմէօվ

ըոօտ

ալլա

իս

դօն էն

իծմէօվ

դրանիլ

դնիլ

երթալ իյթոլ գացի գացի պիյթոմ ասիլ» ասը

անճլի

իյկուք ենի)

դնել

դրայա

ըոօտ

հերիր

իսսուն

ուտիլ

կիյօ

ըռինտ

)էք չուէյս

ուտիլ

պիտի երթամ ըսել։ ըսի

կիղիցա պուպ

պէօպ մէար

կիրօ

դրրայ ըրթիլ կացայ

էշկէն

աջկընտէք

իրկուք իրիք չիչւրս

ուտել դրի

պիտիըսեմ պըրտասիմ պիտիըսեմ

տուտ:

ախճին աջկիմ

քեզմով քիգմէօվ Տիզմէվ անով էնիկէօվ ինիկէօվ կերայ

պօպ

ուպէօր ըրրուխ զըրէօց

զըրէօց

մայրիկ

րբառանտ րբորնտ

աժան

երեք

իժոմ

ԱչխարՀ: Զէյթուն

Քեսապ

պլուզտէկպլուզտէկ պըրլրզտէկտրղէն

օոօտ

անլի

իժոմ մէր

մէյ

աղջիկ աշկէն աղէկ

լաթէյ զըյըց գըյըց

պատա

տատա

պոլուզչ

լաթիր ծրածք զըյաջք

իսսուն ես

դուն աճ

աղվիւր

րոռուտ ալլա

իրկէք

նրք չիք

իսսօն հէրէր իս

դէուն ան

ընծիկինէօվիրմէչնս Բինի քիմմէզ ինօհիտ

անէօց

կիյօ

կիրջ

ուտիլ

դրճիլ

դըյի իյթոլ Գացի

պիտիըբթոմ պիյթոմ ասել: ասի եսել» ըսայ

Մարա՛չ

Սվետիա

ուտիլ

դնիլ դրօզ

ուրթիլ գացա պրր

վրան ,

ճերքեւր

իվրէն

վիյէն

ճիյքիվը, տօքը քէտվը։խէչը հումմօ:

քովը հիմա

տոկը նիրքիվը քեօվը

հումմիկ հըմմօ հիյու

հիրու առաւտուճնը իյկոն իրկոն Ֆս չո՞ցիս ինչպէ՞ս չո՞ցիս

հերու

առտու իրիկուն

առաւծտ

աղեկԽՄ բարիլայմ

ըռանտիմ

բարի

ձիզ Գիշիյ

գիշեր

բայլաս

6 րորտիմ պարա

պասիմ

վիյան

Սվճաիա Քեսապ ասիմ իրվան

պբր

Ռիյքեւը, տօքը վըրքը Բէօվը Քէվը

հումմօ

հիյու

համու

հիրէռվ

սապահտան սապահտան իյկավօն իրիկոն ինչո՞ցիս չո՞ւցիս ըռինտիմ աղվիւրիմ բայի լիս բարըլայս

ծիզ կիշիր բայը գիշիր բարա լոյս բարի լաս բայը ծիզ լաս բայը գլայս բարա մճաս բարովկիցիյ բեայէօվկիցեր պարէվմճացիրբայէվ բարու մնաք երթասբարովիյթոս բէայէօվըրթոս պարէվիշթոս բայէվ բարու ճամբօն8 շատ ապրիս շօտ ապյըս շոտ ապրաս շօտ ապյիսշիտ ապրէս մուր գլխուդ մույը գոլխոդ մուրը կլոխիդ մէօրը գլխէդ աչքդլոյս էչվէդ լուս էչքիղ լուս էյքիդ լիս էչքդ լաս շնորհաւորիշնէհվիւր իշնէվիւր խայըրչը շիւնէհվիր տարի տայա տայը տայի տարա Աստուած պահէ Ասպոծպէհէ Աս«վոծ պէհէ Ասվոծպէհէ Աստուծ պէհէ հէ օզգը հայ ազգը հէյ օզգը հէյ օզգը բայը

..

տունը

լեռը

ինչո՞ւ

տունը

տունը

տունը

չուրո՞ւ

չուրո՞ւ

է՞ր

լեռը

Այ. Ծանօթ:

լեառը

փաղդատականցույային

ռր

ի տոն լիրը չրվառ

աչխարծարար, Զէյթունի,

Մարա քն. Հաճընի բարբառներուն միֆազոլն մասը կիլիկեցիրն «Մարաչ» Հատորքնառած նմ, Ջէլթունթ մասին կարգ մբ ճչղումննրովի իսկ Սուփափոլ եժ. սիւնակը եշ տաւծլցուցած

ըրթոմ

ասիյ: ասս |

լաս

Հաճրն

Հայէրէնէն Թուրբ զուն

մէջ անցածբառր

ք.

փոլխադարմարար

Թրջթերէն

Հայերէն

Ալճ Անաճ

արձ (էլթ-

ԱԽաճ

(Աճմաճ աղիւս. հողէ զոյգ աղիւս կը

պութ

զէյթունցիք։, կաղապարին շիանեն

աճաճ, իսկ փոքրկողմին»որ մեկ աչքը աւելի մեծ կ'բլլայչ անոր կ'ըսեն Ղուզու) փոքր աղիւսը կու տալ՝

ալիչ Այբ

էչ

ԱՃարատեաղ

Փանճճար

Ռանջար

Բոյն Բրինձ (րակ)

Փիրքնճ

Գալիան

Գավագ (էլ.

Ք

Տէրէկ, Թերթ

եկող:

սրածեցտի) Եէաէկ

կոլինճ

հրեկի» ալրոկ) Րէնկ Թորք Փաճ (ճամբու տուրթ

Եր

գազան,

էնջ)

(ճա)

ԶԱժպիյ Ջիւժրիթ

Ձժրուխտ էչ

Էչէ»

Թոնիր

Թանտրը

Ջոլամագչ

Զոռւալ

Թօռուն Վող, տամիբնլողը

Թոռ

Լէյէն Խարիրը

"

Խարպիր

Խարբալ Խմոր Խլթ Մի

Գավառ

Ջոգրրգ, ար Փամպրդ

Մչ»է. (էօչնէր էօ Տիւչմէն (74

զգկակար

Գ-չ

Թշնամի նամ

Անուն,

ծափ Ցամար

Ջերէջ Քէմէր Քէպէ ՔէրԲԷՖ կէաէն

Սառրաչ

զարկած կապան

կնճիթ

ճխտական

մառնիկ)

փատանուն

Քիւնճիւ

Հայեկ

Հէ«յիւկ, Հայեակ

ՀմՏան

ՀԵղէն ՀիԺ

ՀԻ

Հույար

Խաս, Մարըլ, Գազար

Հերիսա

Հերէւէ

Ղրարխ,լոողրոիխ

Ձեր Ֆ-ՂԻԱՒՄԷՔ

Հոսոին Հնար

Հէսվկ Սորքնի)

Հատիկ |

Ճաճրգ

Խամիր

Հասրբ

Խսիր

ժաժին Ք ավատ Քամպակ Սոսո

ծաղ (ֆրճս. հաշ)

Զամբիւղ

Լալան Խախուտ

Դապալ, ղապալա

Խուլունճ

Մախարակ

Փէնիր, փչնտիր Փին

Փանիր

Լոդբար

կէօմ' տէքօյմէք ծիլիլ

ճ6 կարալ

ապրանջը անցրներյլու

Ափրդ-ռափրդ

Ափեդ-կփեղ

Ետեն Իւղ։ էղ

զոտակ Սամնել

Առրսթագ

Առաստաղ

Դարակ (ետեւէն

զիճ

Դիր» Քաժ

Աբբգ

Անարատիւղ

Խա, Ժեֆ վարունգ կիճ, արընըն կիճի, կճել կիւսիւկ

ծրանչ

էր

Առուն)

Ղուրխ

կոնիլժ կուլթու

ՀէԹԻՖ,(խաղողի)

Հիւնէր

|

Զուսակ լթոչունը Մագոզ մ) Մամութ Սատայլոր

Ճուրայ զուչու Մէջիջ (Մակոյք) Մամբխ, տօնուղզ էՐեկի

Մազման

Մազման, մաղզէ չուսն՝ պարկ չինող

(սալոր)

Շնավարունը (ՋԷԹ: Մէրդծկ Մչեէվչէ (պրակ-)

Շիւկիրբոր Մարդակ Մանու

չանը

Մժլուկ,

Մուճուզ

մժեղ

Մազաքի

Մչզ էջի

ծրագ

Զրրա

Նչաֆ

Նրչան եիչան չամագ Նր (իկ

Նազի

Նապծլի

Նչանել նարդքո

Նա

Ֆուու

ՇԷչ Շէլկ ՇԷլէկլէմ էջ Ձիրիք։ չ"ղգամ, չալգամ

Շդարիչ

Հալակ Շալակել

.

Սողան Դրբրժ թոփբաղը Տիրչպին Սիւիշք,Քիւ (ոանիբի) Փշղազ ՓէօՀրէնկ Փէթէկ Քիշ (վերջին ազին) Բեսէ ՔԷԵԹԻՆ, Քէրթժէբ

Սոխ Ֆրամ, տօյում Փող

Ցուրջ Փող

Փողրակ Փեժակ Քոս

փակ

էրթ"-թ

Բէրթնլ

Քուչնա

Բիւչեէ Քարման

ՔէրմէՆ,

Քչն

Բէ

ժանելու

բուրդ

գործիջ

Փուռ

ՖրորնՍԺԱՒ Փրանա.)

Թուբրջերէն

ՀայնրէՆն

ժաման

Չէմէե

Առթար

մ.

Ջար ոգի, (Ջէլթ. Ատոր (Ձէյթ7

ՋրՀուն

Ճբոբն

Ալաչուխ

Փոբր վրան (պր«(Դ Աշա

Շբրէչ (պրսկ3

Ջ6չ

Ջէչ (խաղողիչեչր) չուր ՉԻՓԹ Գաստբգ Չէտրիոլըմէջ

ՖՋուլծակ Ջուխ Փաստեղ

Պատրուսէլ, պատուասոոծլ Օատ Գ

Դէտրեք (համոակի

թ

թ) ոլորուած Գքտրիկ չՊԸՂԻ Փէօճ, պոչին

Պառորրգեչ Փոչ

ՌԷՀան

Ռաշան

գ) Չէրտք (եղէ. (արար) Սանորդ

Փրաու

Սետուկ ՍաՀչանթ

Ս ավաչ

Սարբինա

մ.էրփէնէ

Սէէֆ

Մատա

Սիւմպիւլ

Մմբուլ

Իչ(էրէ Փալու»

Խոզկաղին

Փուխար

Բուխնրիկ Փուպրակ

Թօրոլա Թաս

Հող

Թառել

Հողն, Տավոոակ Տապակ Թել դերձան

Թա" Թավա

Թել Թափան

Տ ափան

Թափայմագ,

Թաառնել

Թաս

Փաւաթ Թափծու աման, պնակ

Թեփ

Թբլրորմ

է Թայիսմա

Թթի

Հրացանիբլթակ

|

01)

Հնածւեալ Ածանցներընածւ

Իրին

Թարախ Իպիպիկ Գուչու Խուղ

ծոպոպ թռչուն

Գ.

Հիղ

էրէ

Գալուստնանէ) ւան

1.

Հմայնկ, Հմայեակ

Համալյր

Մճբբ նախբբ

2. իւան

Մոծիր (ածուիփ)

Ենջ

Նարգէս

Վ.

ի ոի

Նաբի

Նէիկիզ

Հիրիկ

Շիբի Տէնկարզ Թօսախ (ծառ)

12: Տոսախ Փուղանօխ(անձրեւի

Փուղանագ

Ձայնաւորննր Ա- ածրչ, ածկիլ (Հաւնիթ) Ե- Եկոն Շոկ. նկէն, էթի Է- հիկ (րկ) Ը- ըլիժոն կման) Ի- թյկոն, իյկէնթ Օ-

Ռ-

Ց.

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

18.

-

-

-

12.

-

-

-

-

-

-

Դարչնալբաղամայններումասին Թէձւ նախորդ էջերուն մէջ խօսած էրեք բաղաձայններումասին Քչ՝ անոնքգրեք ձայնական-Հնչական տարբնրութիւնչունին գրաբարի

որբ)

արեւմտածայ աչխարձարարի մէջ իբննը ունեցած արժէքէն, սակոն ազատեղկուզենք լիչէլ ջանի մբ «զիկ բազառութիւններ ԶէյԹունի բարբառին մէջ.եւ

(Հայս)

արգել ճարկիլ 5- կի Հնչուխ: օրինակկարգ մի բաուերու Վերջաւորութեան Բախտ, Գինդ Պրանտ,Փոխինգ Փալխանտեւ դիմորոչ Քաղդ Դ Իդ՝ «րինակ Աչ Էչլետ, Ռաթլ ուտվլտ: Ժ զարդարել Զ Ճարդրրիբ զարդար քարդօր Մ 2 Ծագիլ կամ ծաթիլ ԶէԹԵլ Հ քրբեմն բոլորովին կր կորսուբ- ՊաՀթ Գօք, չնորՀձթ ծէ օնիւր ք, հրբեմն այ աւնլորդ Հ: մբ մէջտեղ կու գայլ. արբննալ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ի.- ի՞նչ,(ո՞թը, էճչթ

-

(ւեր Ուիլ ուսանիլ) ՌւանօլԹառիմվիչի Իայլ- Մէայ (Մայր) Ըտ- Լրա կորդ Րատրը (խոր) ու-

նոյնն Քաղզաձայնները

նն

-

Գուդուրինբ

-

0կ իկ, Ը Խնժչորիկ

-

-

3.

(այֆ) Ե«Էօթթ Է«- Հօր թ) Խաֆ

մքարկիւսինք, Գուգուրենք

-

Մոցւոր Ծրւցվիւր,Ձիաւոր Ձիվիւր

-

-

1.

Հօց, Հօվ ՔԲօսոն, վագոն

էաֆ (այծ), Հէաս

-

մարկոսննք

Վիր

-

-

-

-

-

7.

Բմնը

եւ Երկբոբբաւներ ձայխաւորներ Բաղադրնալ

Ի-

-

ինք

-

-

-

10. ու

վու

-

Առաջուան առէջվօն, Իթկիուան իլին Հնրուան Հքրվու,Հիմակուան Հումժակու

-

Գորոիկ Գրազոխկ,Հաիկ Հացրկ, Խէանձիւրօկ, Այեւորիկ Հքայվիւրօկ Ռո իբւտ խոտ -եքալյիւտ, Լակուտ լէակիւտ կէկ մեծկակ Մինցկէկ նան. ժինֆկօկ նակ կօն կան Մծրան Ծծկօն, Տղազան Ֆֆղացկօն Ող Իօղ էսող բասէող, Խօսող Խ»ւաէօղ Օնթ Մայրծնջ ժերօնք, նղբայրննք վախրքրօնթ Նեթ Քաժութ քամուք, Փախուք Շրարջութ ք Թ-թ Աբոութ Ֆութ Ալոբ Ուածջ խօսուածթ խուսվօծձք,նստուածթ նրասաավօծբթ

ին

աոհղաստարյաղի) 8ց.

Զէյթունի Բարբառին Այբ

Վօն

-

Դարայ Մոժ

Մու

Զէյթունի բարբառին մէջ (դտուած՝

աչխարծարարբոլոր

Հի" բաղզաձայնեքրուն

մալա Հեյոարծ Հար, իինօլ, Արչոած Հարիօֆ, -

Հ

-

Խ

Ղ օրնակ Օր4ենլ Ռվխնիլ կաժ երբեմն ալ Հ անոնք Մրաղավաի Ջ-Ծ ֆօնձ, Խաճձել Խաֆծիլ Խոր Խքօնֆրւր,Տանձ Խանմող Խքանջֆիւչ,Փապանմիչ Պապանծրալ(առամէչի «Ն» -

-

-

-

-

-

-

-

|

|

-

տառէն Դ

միայն

տքը

այս

փովոլխութիւնը:

Էխրէր, Աղբիշթ Եղբայի ֆրրճմն բառերու խուխթ, Ախկո», Թուղթ Օիֆպն, Աղքատ Ախբրր։ Ողոյն Խրախոիլ Սբախմիլ Խեղդել Մեղժել Ք Բառնրու սկիզբը Տրբեմնկ'անձքտանայ,օրինակ: Ցիսնակ էրչ Իսնոկ, Թատակ խատոկ, ԹԺինունք ինօնջ, Ցարդ Բայրնջ, ենի Լ, օրինակ. Բանալի Ն- Երբնմն բառերու մէչ Մեծ մէչ աւելորդ բառին կարթըԹէն- զէլք":նջին կօնօլ ալ կրա: մէջ

Խ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Մէ... Ֆոն: Քրո-

Հարգը

վազդլոն

փայդրն

։

վայդէն

փազդէօվ

վայղիյէն վփայդիչեօՎ

Եզակի

ժոգնակի

Հոլց-

Հոք Հօցը

Հացեր

Ֆոկ-

Հացին

`

Գրծ-

-

-

-

-

-

-

-

ժբ Մինծ Ջ ժէկ բանի բառերու մէջ «շրի նման կր Հնչուր: Ականջ Աւկէճ, Բանջար Բէենճոր Ռ. Բառծձրունսկիցբը «րջ մր առնէ. Ռուբէն -Ըռուրեե Ռուպ Սռուպ, ըուածօնՀազիւ բանի մր բառեր ունինբ «Ռշով սկսող ուծ Ս -Ծ Ճաոլնունին վաթսուն եւ սաղմոս բառւնիուն մէի օն, անաղմիւը վաթծ ԸՆոթէլ 5-Հն եաքր եկող Բ «Ռ»-ր որէս՝ կորին «կբա Աստուած «Տն, 0աղրբ, Հրանտոխլ,երբեմն ալ հ'անՀետանոոյ մատղ

«Ն»

-

-

-

-

տումը,

ՌւլղԷէու-

Բցոռ: Գրֆ-.

Հացելբ

Հացր

Հացիյուն "

Հազէն

Հացիէօվ

Հացիէն Հացեր էօ

Եզակի

Ցողնակի

-

Ատոոծ: Բ ճբ կորսուի արդ մբ եղեր, ծբամմէ Համմէ, ե՞րբ Սուբ Իբ, Սուրբ 1. Ր ոջ ԱջՁ. ծատկել ծ Ջեթկիլ որպես անեզականի Ք ծրրեմն բառերու վերջաւորութեանկը դրու կիո Գետին-Գիտէնբը, նրաչի, Իրէե, մասնիկ. քրկինը) Բարեկենդան Բարկինտօնթ 15 թաւ Ինչաէս վերի օրինակենր էն Ֆրատեցինթ,բաղամայններէն մէջ կարգ մր ձանալին փոփոխության եր երբեմն պարագաներու Հենթարկութն, բնչ որ ընդձանուր երեւոյթ չէ, իսկ Բ. Թ. Ժ- Լ: է. `. Զ. Պ. Վ. Փ. տառերի միչո կը ապրածնն իխենցցատուկ կ.Դմէջ: մայնի, ուրբ որ ալ գտնուին մեր բարբառին -.

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ՔԵՐԱԿԱՆԱՆԱՆ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐ

Հոլովում(Գոյշականնքրու)

կանոնաւոր Հոլովուռղ բառերէն վարդ: Հաց,

Ուղղ: Հայց.

Եզակի

Ցոզնակի

Վ-/դ (ԹյԴԸ

փայդիչ

Ծառ

Ռւղղ- ծռու

ծառիչ

Սեռ. ՖԻՍ-

ֆօոթ ծառը Ֆֆառբ

ծառերուն

Գրծ.

Փառէօվ

Հայք-

Բո.

,

Ցառերէն

ծւաուէն

ՋՁարտուղիններ՝ Հայ,

տղղ: Հայց: ՄէուՖրվ-

Տառիյր

ծառւերէօվ Օր (օր), Ժճու Խրլանութան,

եզակի

Ցոգնակի

Հէ (Հար

Հէյիլ Հէմար Հէլիլուն

էե

(Հայր)

Հէչու Հէյուն

"

Բջո- Հէյէն

Գրծ.

Հէլիչէն Հէլիչչօվ

Հէյէօվ

|

փայդիլը

եզակի

Ռողղ- Իրլանութան փրլանութնիյ Հայց: »

»

խրլանրքան

Մ

ՓոՄ-

Բցու-

Ա

խրլանութեն խրլանութնույուննչ Խրլանութնույունէ օվ Խրրոնոււթեւօվ

ԳրՀ-

Եզակի Ռւղղ

է օր

.

Հայր:

էօրի

Մչո..

աւուր

ՏԻՐ:

ուրէ ոամով

Գրծ. Ռւղղ-

ԲլւԳրծ-

Եզակի 4րամեու

ՈւղղՀոռլը-

Եզակի

Ցոգնակի

/2«վ

գոլի ).

կուվիլ Լ

յ.

կում է

գուզիյէ

կուվֆօփ

(ուվիյէօվ

չուն չն, վորատ կրա՝ կորա, կբացի (դգ օմօկ (չժակ՝ կրաբնուն, դրմակը դրժակէ, գբժակեր, դրմակնուն: Տուն

«րիր

«ոն,

Արանոն Հոլովումներ Մայի(Մար), Տր: Աղջրն (աշկին)

Ցոգնակի

դարօն 1,

Ե գավի

դոորնօն

ձրաժուոն ձրամուու

"՛

ճրամոռվբնէ գարերւինէ

4րամեոււօվ դարունէօվ վոն, Տերիվվուքրի

տարի՝ Հիչու, ՀՎ «յօկվօն,օյօկվանէ,Հերու (աֆցքալ ՖԷ,ԷրրոոՆ՝

աե

մարգեօգ(մայդօցքօվ

,,

ԳՓրՖ

ուրիբծ

մայդոցմէ

լուվու

'

"

ժայդէ

',

Բջո-

ուրիրու

օը

7)

(0է63

զոլ

ՏՐ(:

ր

Թամզուվընք,դիչի/ ԳԵՀՈՎՆ։ՀԵՏՐՎԸՆ, 966

Մ

Գրծ-

Սճո.

ուբիբ

Է

Հումակվբնէ,արատի առաւտօն| ցառաւտուվինէ:վազվընք,

էուէջ, էոււջուց,

Բջո-

ակ"

լամուվվօոն, Թաժուզ՝ էչնուզօն, էչօնթ՝էչօնթվօն, Ամիշ՝ աժսուվշե,

առաւտուն

ֆո4-

մայդ

"

Ցոնակի

,:

Բցո-

Հայց: Մշու. Փրոկ:

խոլոնություն

,)

մայդօ

Մէ,..

Ցողնակի

էոիֆվոնծ, իմ

Արէ՝

Եզակի

Ցողնակի

մոդ

մայդրթ "

Հայց

Սճու.

Տիկ:

Բու

Գրֆ-

ԽԻՆՎԸՆԷ:

իկ",

(Ժօյդ)

մօյդ

Ուղղ:

Ուղղ.

Հայց. Անո. ՖՐՑ-

Բցո-

ծ ողնակի .

մէար

ժէրեր

մարը

,»

Ժէօրը

մէրիլյու

,

,

մէօրէ

ՄէՐԻՐԷ

ծ.զակի

8 ողեակի

Ժէօրէօվ

Տէր

մէրիրէ«վ

աոէրքը:

աէիթ

,

տիբուչ

տիրիրբուն

"

ավրուջմէ

"

ափրուրունեէ

ԳրծՔոյր (իր տղայ տօղօ.

ափբուֆմէօվ տիրուուննեօվ ԹԻՎ աժ

կղ)

քր"

Հայց-

փրայրատաթ, փրավվասոը,

տաղու

Ռ-ղդ-

Հոլց-

ՕԱճու-

5-4Բջո. Գր-

Սքո.-

Եզակի

ծ ռր նակի

աչկին

ակինաէր

աշկինը աշկբնա կրեն

շկ նաոօց

աշկընքն աչկրնաոոցմէ աշկընէօվ աջկրաացմչով

դօե

դօթ

զՔեզ

ՑոլԲյ.

յ

Եզակի

ծողնակի

Քնել Բ8ննչց

Գրծ-

Առոյօծ(Աստուած)

ՈւղղՀայց: Սճու

9ր4ԲջոԳրծ.

Հայր-

Բլո-

Աթուծու

Գրծ.

,

Աատուծ մէ

մատուծժե»վ

2.-

ծղակի

Ցուցական դերանուն -

փառ

-

էաս

իր,

ջինը, էնիւրը, Փր

Քր, 4... '

մինք

Յ22

իրինցմէօվ

այն-ձան, ֆեիւր,

այդ

-

աղ,

Տուր

Է.- Սաացական Դերաձուն

Սողնակի

հո

չանիւնը զէանիւնջ քանիւնց քանիւնց քանիւնչմէ ցավ

չանիչվէոբչանի

Խե, պանք, հր Էրե, Էրժէօք Քիրնք, զիրինք, իրրնց, իրինց, իրբնյմէ,

առ

Անձնական դնրանուն.(բո), դուն (օն), ան Ան, ինք)

Ռւզղ-

ձանիւր էանիւվէ

ֆիկ.

,»

Դերանուֆննր ե.

քանիւր

Սեռ.

Ած

կրանակ՝ կրնկօն, կրանկօեմէ, կրանկօվ, աէազբ՝ տիադրիւի «Վ (տարք`տայիւջ, աններ՝աներիւֆ, բանկեր՝ բրանկերիւի

1.-

չան զան

Ռոզ

եզակի

ունակի

զ4նզ ձեր մոոչ 48ՆԵէց

Քու

Արո.

|

րժեք

Բքու-

Հա՛լը-

»

պրասակ

ինծ

ՏՐՎ-

Ռղղ-

»

Եզակի

իմ

Գրծ.

Ակին (աղջիկ)

հոմմչօվ

ժեզ միր ժեր միզմէ մչողմէօվ

պրիաս,

Պի

միրի, ձիրը, էանիւնջը, Կրրնջը):

Ժարարնրական դնբանուն -

քուր (ուղղ: |

Անոբոչ դնրաֆուն Մէկ,

ամէնքը, ամէն մեկը, («նչ

մէնը,

ԲԸ: ՀԻԻՔԻԻԻ:չիջբօն եւայլն:

միկէալր "վ

հուր,

աֆականներումասին չուզեցին առանձին գրեր Քանի մի էֆ անդիչ, Զէյթունի զոռռուվէաունթու Ցանկ մբ ունինթ ծւ նաւ ածականներու Զէարիք ուր դոլջականներու Հանդիպինք Միայն թէ դասական թուական թունի բարբառով տառադարձուած: բացի առաչին դասական ածաՀայքըէնով, ածական չենք գործաֆքր Շայնրէն բարբառով կանէն, իոկ բացարձակթուականները բոլորը Գոյականննրու ծւ

ֆնւոդականկր (ոչէ Գրի.Գալուսանան«կօ սիյիմ ձեւր. մինչդքո Վ» «եբ» ձեզ: իսկ Մարաչիբարպէտք է նչ ժախողականջ ձեւ սիլիֆ մր, որուն կուտայ զկարոկայ Մ" կանրմ բառինմէջ

ձեւծրուն: կոլդըոթ

կթ կօ կ» լ» կօ

Ա.

կօ կ» կօ լ» կթ ք»

սիլիմ «իլի" սիյէ զեինբ

«կբ սիրեմ կաթ կրէ կիչրիշնցին «կթ «իրԻմ կոր» կրսէ Պոլսոյ Բարբառի

«Սիրում

կրսէ արնւնլաձայր):

նեմ»

սիլեջ

սիյին

Թուրջ լեղու ազդեցութիւն,

բայհրու

մէջ, Ֆերկալի ժամանակներու

Անցեալ անկատարիընքացթին, որմէ զքրծ է արեւնլածայերէր, ւիբումեմ, ճբ նշանակէ Հիմա ՓԼ միչ, սիրում ձի, Աճց-անկատար ծւ անմիջականԼեք- անկատար: ք.

ՍաշմանականՖերկալ Սու

սիյիմ

(միչ

նւ.

աէվէրիմ (Թրջ)

սիլիս կու սիլ կու սիյինջ կու

:

ու

Հիմա)

Ւ Պ

անկատար Անցեալանմիջական սէվիլօր տրմ (Թրթ») կօ աիլա

ԽՈՆԱՐՀՈՒՄ

Լծորդութիւն Սիրել (ախյիը։արվիյօրը:մ(Թթ) Սաչմանական անմիֆականՀիմա) Նծրկայ

նման

կարելի է բել կամ չարունակական

15:

ԲԱՑԵՐՈՒ

մբ չունբ Ֆճւողական Ապլու«խլիմ, կու խուսամ, կու

անունը: Զէյթուն ղական-տեւողական

չ»

սիրար սխլէի սիյօնբ «խաջ սիյան

կր սիրէի (ւ դուն տեսար, սիրելիս, բայց Հիմա «Սե (ոհւողական անցեալ անկատար):

Անցնալանկատար աէվր Բիմ կու սիյա կու չու քու կու

սիյար խր

«իբ

սիյաբ

կր սիթի, բայց դուն չտեսար միրելիս, բայց ալ պիտի չաիրեմ, չալչիժ «իի Կլատժողականանցեալանմառոարբ):

աիրքցի «իրծջիր սիրեց սիբեք«եր

«իբիջին

Աչխարձաբարի իմաստն

ու

արժէքի ունր

կու «իլին |

չծմ «իրեր,

Թրջ)

«իրիցիջ

սիլէջ

ալ

Բայնրու ժխաականձեւով իտնարձումը

ԸղձականննրկակԹուզ «իխիժ, Թուղ սիլիս

Սիյիչ իրեր ենթկայ Տօ սիյիմ չ» սիյիո չ» «իծ չօ օիյինջ չօ «ի/էբ ջ» իլին

Ստոխադասական անկատար սիլար ոյա,

չօ

խուսամ

չօ

կայդօժ

յ

անկատար Ըղձական

:

"

Թուղ սիյա Թուղ «իյա

»

»

"

,

»

"

Ավատար ապառնի սիլ «լոր սիյար որոր

,

,

ֆծրկայ չարունակական «իլի չոմւ. սիլիս ոխչէ չու «իլինջ չու Ջու

խուսամ

չու

սիյէջ

չու

իլին

չու

Հրամայականէղանակ

կարդօժ

չու

,

»

7,

՛

.

»

»

,»

Խ

ոիբէ

բ սիրեցի

մի «իլի մբ սիյէջ

Անորոչ եղանակ Աներեւոլթ՝ սիրբիչ

Անչաստարանցեալ ՋՀ Հ՞ չօ

չե

չօ

սիյա ոիջար «իյեր սիլօնբ «իլեսթ սիյան

եծրկայ ընդունելությիւն՝ իշէօղ ուսի

չօ

կայչի

չօ

,,

',

"

Անցեալբնդունելությիւն՝ սիրբօծ Ապառնիբեդունելութիւն սիլիլէք,

9:

ր

.

Բ. Լծորդութիւն խօսիլ (աուտալ)

"

ր

Սաչժն.անմիջականննրկայ (իմա)

տեւողականչարուհակական Անկատար, սիա հւայլն

չու

«իզիլօ

ԲՈ

կայդր ճւայլն

խուսի հւայլն

չու

չու

խուսամ

Սամն. ներկայ (Խժոչազան կամ չարունակական) Քո Քութամ

ԲացարմակԱպառնի «իխյիմկամ պիսիյիմ պրտը «խիչ ձւայլն պրոբ

|

:

մեց. անկատար (թ խուսի

ներկայ Ստորադասական աիլիմ, «լիս

Անց. անլտ|

Մարաչիբարբառին մչջ 4այ «(ուզիմդ կամ մր, մննթ նման ձեւ մրի չուներ: Գին. ապառնի ննբկար բաֆուանէ՝ '

կու խուսի

Անց. կատարծալ

ոուսիցօ

Գ.

Խոր" ուսիցօր

ԽԻ

կ» կարդօմ(Հիմա)

Առլաունի պբոը

խուսամ

յ. միչ Սամն. ներկայ բու

ներկայ Սատռբաղասական լումա

Հայդ»

եւ

Իո ա`

տնւողա ԻոգավոԴ

անմիջական Անց. անկատար ՛ ՞' կ» կայդի

անկ. Սառրադառական

խուսի

Անջցծալ անկատա, աթ

Ըղմականերկա

Թուղ յուսամ

մանաննեն, Առանիները,տտորագասականները,

կրնենջ, որովձճետեւԱ.

ԸղձականանկտԹող

Այայդօլ) Աայդօլ

ներկայ անմիչական

Սամն.

իոուսիցօն

ւ

վծորդո իդութիւ ն

կարդայ խալ

Խուսիցօեր

Գաաւաաան թ ք. «կիզիմս

անորոչեղանակներն

ու

լուսի

եմ

Հրամայական Հո

Ը ա. չո: Թորգության Տբբ:

դծրբայն

րա

անմ դոն լ»

մի լուսա Բարտ

Բ.

հականաա:Վ

Սամե.

փուսիցեբ

եւ

ննրկայ

էան է

Հինչ ինջ

Անճրեւոյթ

էջ էնիր նին գօթ

լբուսալ

խու«ծ:ղ Նծրկաչ ընդունելութիւն՝ Անցեալ ընդունկուլթիւն/ուսօծ

խուսիլէց խութ Ապառնիընդունելութիւն

Անցեալ անչատար Բ. գօն

այ

ան

էլ

մինք«Նշ |

ո

ն

«կրա

Ֆին» ջ/թ

բոբ

դ«ք

քրան

չեի

չին

Անցեալկատարեալ

Ըղճականենրկայ

լալա դօն էղօ/ էան էղօվ մին էղօնք

թուղ

անլատար Ըղձական

Թուղ նի

ծղէաբ

դօթ

Էէղօն

նիր

Հրամայական Լար:

Բացարձակապառնի պրոբ

նամ

պրտը

նաս

պորտը պրտբ

էղէր,

(պրնամ) (պինառ)

ովը նայ ալոճը Ֆան

էղեր

Անոթոչծղանակ

Աներծւոյթ

"

նաք նան

Ֆալ (յյալ)

|

,,

բնդունելութիւն՝ Նքրկայ ՖՀօ,շ(շող)

ապառնի Անճրատար պրտը

նի

ոլոր

նիբ

նամ

Աեցքալընդունելութիւն՝

նէր նինք արտը հիթ բոթ ալոճը ճին պրար

Նօֆ

(եղաֆ)

Ապառնիընդունելութիւն՝ Խայէջ, նալօ

երթալ(/թօր

Գալ(ոգօթ

(օգյթօժ

կ» գօժ

կույ

կու զմ

4.կԹի

անն

հան

Հունի

լու

անկատոսր Ստորադասական

գազբ

Մորթոն

Ֆերկայ

..

Ֆա

ո

Ի

արմ

չի իր նր

|

զի

|

հզիր հ/բ Ձեն

Գոեոց գալրնը

գի

գացրթ զարն

ԻՀԷջ ԻՐ"

«իլթօժ

ոդ«Մ

«եթե

«ԻԻ

ղօՖ»

այք" այկէջ

դացէթ

4196, Հէծներ, ՀԷծԷջ 6.

առի,օդ,

Խածնիլ (ծ, խածֆօ,

Տ

8Գ"Մ

Թող

թուղ Խքի

թուղ 8Իի

Խր

Բ՞«(

գացող

Իչէ-1

զազ»ջ

Բ"

իլԹալէթ

Բգոալէթ

իյթա»

այ

պոր

«- գօաւնի դօոնում,կու դլօանօմ, եւայլե: դրատէր զՓանծմ,

2.

Մոճիլ

մթտոլ (անց.

իր«լ

87»,

9.

Ք»

ածք

պարբ

աա122

Իր/լ (Ելլեժ նչ

իբ

Աաիլ (Ըօծլչ ասէք ասք կրա տսօ, 10.

11.

Բիրիլ (քր

ԲԱ», Բիմ ԲՐԻՏ

Հարցընիլ Հարցրցա,ճարգուր 12.

Նօլ (նջեքը լոցուր,

Փորանցնիլ կրնացնիլ, կրչնացացայ,կրբաչնացուր

Հասնր,(Հասնի

Հառջ, Հասէր,Հասէթ

10. Մնոնալ ԷՐ

'

լըրաէջ

14.

15.

կար)

մրատէթ(Հթժ.) մրատիր:

Ֆիսնույ

կրացա,

Գանի

օթ

ավաօ,իճ,

Ջարաուղիբայնբ նբ

Ցագնիլ

պաքջ,

Թուղ 887

1.

աուֆթ

ծ.

Բլ Բոէ

հմ ԽԹ:

Առնուլ

միոո, մէոր,

ժէուէթ

անկատարըաղսչուծյով ծար ինչոլէսբաշյնրուներկան Լ անցեալ նւ անմիջական տեւական ներկայի, անժիֆականանցեալ անլեզուէ,

17.

Անցերյ

անցէջ անցիր, անջ», 18 Հչագերը, Հագնֆիլ Թրառչիլ

-

Դիպաօլ նչպքիը է Օ, դիպիր ԴԻՎԵջ դլիսը

20.

՛

Գրաքար--Արարի իրաւունս

յ

Սեւի, բ ո

ՋԱՔ. Հ-խ

ԴԷՀԱՑԵՔ

իմ առացի ջո" ՏՖէր ՖԱ Ք ԽՐրճձան Բուղ մուտն փու առջներ Ֆեր իմ խնդրուածքը Թող մշտննալ քու առջեւը Աչխարծ.-

ՋԵՑ.

ԴարձճալԱնկանոնբայեր

լո

նայ. լ.

նամ,

կու ֆամ, կօնի, կոնի,

-բ Օզի),

(ղջ) զգի թթ. ձրոս է կ» փոխա, կենիմ, կ» կենար կենար Ընո ՋԵԹ. էն.

կրապցանիմ Ջարբնել ԶԷլթ- կրասլցրանիլ` տօմ, կօտի, կու ոի տօժ, կու Տալ Ջէյլթ. տօլ- էօ կրանկնամ,կ» կրոնի Իտա, ՋԷյթ. բանկնալ. կ կրանկնամ, պիտ բանդեի կրանկնի բանկեր, բանկեր պիտ բանկնամ,

ու-

|

թուղում, կբ Թողի 1" գաի ար խայի Թաղ քաո ոա Ի ԲՆ ե, այսինքն «քթով չողնակի, իոկ Գոգի" չը Ֆլանակկ գացած յսինքն«էՖով հղակի:Սակայն կլո8. կբ նչանակէ գ ացած է, են եւ ձաւառարապեր նածւ դայօծ են իճծլու Համար գացած զատ 1 ժամանակիմէջ անցնալ ընդունելության բեմն բարդ քն լալ է, իոկ ԳԲ ջաւորութիանՀետ՝ օրինակ կիրօծ է, կերած է, Հետ՝` «րինակ կիրիր է եւ կիրիր նն, կերած վճրջաւորութեան Թուղուլ:

45 Թուղում, կու

է

ա

բսնչ է:

յուլնակերտ մասնիկը, Զէյթունի բարբառին մէջ Աչխախծարարի (ազատա, ակոաաճախ ձել» կամ «եթ է օրինակ, ակո», կոնի նր), էչվէ, էչվէնը (աչուխ աչուրներինւ մծր Հանգուցնալ Հայբննակից՝ գ. Տլլւթ աթ Հլ լամ Աջ մասնիկը կը Ֆկատվ ուրարտական մասնիկը ք. գրաբարի ճունթ մասնիկն ալ նոյն ծագումն Վեթ ի (բ«է- ՕրինակԱրչակունի,Ռչոունի, այսինքն Արչակունետեր, Ռլտուննանք:(Ըստ Մաքուարթի, Արմենը Հայծրն նն, որոնք Հափոստն Հասնել: առաչ բնակած նն կիլիկիա:Խիլրակու հւ Աքամեենաեք գործածածԷն Արմինիա բառը ճայ բառին ածղ, որուն վերչին մասը է վերոյիչեալ «ինթ մասնիկին, գործաֆուպծ Համապատասխանն բարոաացինքր ին:Եւ գարձնալ նոյն ֆօրթ. Մարբուսրթի Արժ բառին րայ աւնլցուած է «ինի» մասնիկը իսկ նբրայնըէնի մէջ Արիմ բաԷ ՀՐԱԽ ջաղաց, Վ ՐՎ-Ա ոսա ար Հորտոաի 482 Գ. գործածուածէ որպչս ժողովուրդի մբ անունը էէ ու-

յր

Թորո Ջէյթ:

արդարութիւն

ու

Մքրձեսցին խնդրուսծք Գրաբար--

նատալ (նատի նատիցէք, նանք Ֆուտեցօյ, նստ, 22.

ԲլրալԶէլթ.

եւ

արդարութան էլա ' եւ. Իրաւունթ արդարութիւն ԸՐի ԱչխարՀ-

(գեչեիլ) իլ է:

դիչնեցի, դէն,

անկասույրի ունեցած է, ճիչդ ստորաբաժանումներ

Համար կատարուած զործողութնան պած նոյնպես էւ ատեն ալ, ինչպես մեր չարապարունեան աշխաիձաբար ճախադասութեան Հայծիէնը, Զէյթունի բարբառն ալ գրաբար նախադասութնան գրական չրջուածձեւր կր գործաֆէ առճասարակ: 0ժրինակ. գրաբար-- Ասէ ցաչակերտսն իւր էն Էչկինուն րիոէ Ձէյնուներ Աչխարձարար.-իր աչակնրաներուն կրէ

Թրաոէյ Թբաուէբ: |Թօու«չ

21.

պարզ

նլու բացատ

Հաղէք

Հաղ», Շաղր, 19.

ծւ կատարի

"

Վերին ժայնաւորի ազդճցութինը առաջին վանկին րայ, ՋԶէյԹոճի բարբառին մէք, «րինակ. Աչխարձարար աղուռր, Զէյթունի բարբառով պիտի ըլլար աղվիչր, «ակայնՄոլայ էաղվիշր, վերջին ձապնաւորգո» (ազդ քւ. առաջին

Ջիրջ "ր

Հակը վերածէ «Էայի: Նոյնպէս աչխարչարարկտոր՝ պիտի բլլար կտիճբ մեբ բարբառով, սակայն եղած փասատասխանը է կեառվւր. Հո ալ վերին վանկի զադ առափինվանկին մէչ չոփհրձլ, տնակ ոաջ բնրած է զէօջ մր, նոյնպքս՝ փՓորն, փիլ անօկ, եղած է տօնօկ, ոսկի, Բոկի' պիտի ԸՀԸ

վանկին

«ադ

Ռւրիչ փոփոխութիւններ բխի: բոլբել Բոլորձլ իլիր «ոլինի -

-

խոլին

-

Խորրել

«Ոշ» չաղկաը: հու Ռոբ "ր չորժում կայ Եօր հու քրվերտօլ 1(օչ «Մինչեւ որդ, Ջուր Մինչեւ որ նկաւ Ջիւբ քու Ի4/բ

ԽՔՈիԲ ոլորել

-

-

եւ Քալերու խոնարՀժանժիոռական ձեւի, ներկայի, անկատարի Թաստարծալի

ՋէյԹ. բարբառ դօ օխվիմ չօ -

ԱչխարՀարար կր սիրեմ

զիմ

չիմ «իի կու սիյիմ չօ օիա կօ «իա չի սխա կու սխա սիրճցի չու -

-

-

-

չեժ

(Հիժոդ

-

այսպէս միւս երեթ թորդութիւններն ժէջ ` բռի Ա. Ց. անքրեւութբ՝ԳՐն-գրաիը Բ: կարդալ. Դ- Թ: թողուր Թուղուլ Եւ

դերանունը զնուիՖ «Որ» մարարբերական ֆնսալ մարդ մը որ կը փախչէր Մշրւ մբ տիխսոլհուր կշ փախչէր Մբայն ուղղականՀոլովը

-

-

-

.

լոգնակերտ մասնիկը«իր», ինչն» Գոյականնքրու

Հոց Շացիր։ Ճանւ առուն կէօվ կովեր կուվիբ' տրանվայ կով տունիր, Ս 1. Դ թղմրուն առջեւ ուղ. 4նաոտիս, 4ըՀոլթվ նավա առթիչ, ճնառբը, ձետուքիրը,ուրեմն ՄՍԴ յօդնրէն առաջ ի կու գայ, հզակիուղղական Հոլովի մէջ, իոկ սնռական, տիական Հոլովներու մ Ս էւ Դ դիմորոչ լօդերէն առաջ սրտիս արարտաս, գլուխիս հ. նախորդելով Ս Դ թզօլխօգ կոլա դոլիթա,«րարտաղ, Համաձայնբառին առաֆինվանկինձայնաւորին. սբարտաս, -

-

խուսա, Գ. 8.

ա

-

օ

ոո

գծ,

ֆ

Թիւքրը

7"

6. վից, . 2. կվութ թր, 3իլխ, 4. կես, 6. Հազ) «ն 8. ութր, 9. ինը 10 Ա. տօոր, տասնըժէլ, 20. զօւոն, 21. քսանըմէկ, 30. չռսուն, 40. քառաուն,50. իսսոն, 00. վացցոն, 10. ճէթմիչ, 80. «էք«էն, 90. տաղաոն,100. Հէյրր, 1000. Հապոր։ Լ

«Որբ»անորոչդերոսնուծ ցանես

-

-

ալ

-

ոի

-

-

-

Հ ւվ ձուր «/Րվ որբ» կքրթ/ ՈՎ "ո իւվ ծուր (ութայ

ինչ

-

-

-.

«Ո՞րը» անորոչ դերանուն ի՞ւնչը, ո՛րը կուզես, իւնչ կուզի»

նեու

Զէյթունի բարբառինորոչիչ նւ դիմորոչ դերը նոյնն նն, ինչ որ 5 աչյխարծարարի օրինակ մարդը ժօրգը, ձիւն րան, մէ ՍԴՆԸ, էգէս իմ այգիս, թու տունդ գիժորոչննըը՝ օրինակիմ ֆիր աչ(ինը' տունը, էնիչր աղն զու

սիրեր

կը սիրեմ, չեսիրէր (միչո) կի սիրէի ափրծլստնսար) ր «իրէի (ալաինքնսիրելս չէիր զլամը) չոիրիցի սիրեցի

ջանին

ԶԷՅԹՈՒՆՑԻՆԵՐԷՆ ԲԱՌԵՐ

տառադարձուած,աղա(Մէկ մասը գրաբարէԵւ աշխարհաբարե

կարօտ է տակաւին իսկ մնացեալը անցած, ւաղուելով

յայտնիչէ անոնցծագումը): գաբանութեանչ

ճիշդ Ատու-

-

-

-

Աչիլ Արքչի

ո

արիդ։ դիրավառ սունկ Աշիթ սաչմանուած տեղ մր, չավ մր Ադրումէչ այգին փորելու ատնն աեւ խաղող մր Ազոաւուկ Աջաւցանիլ անցնել (դնրմանըաաքզինծակն) աղացուաֆոսպով ապուր մը, «ղծիւցիսպ Աճիֆրապ ճիւղ, արմատի մծտի ուռ, Ապնուռղ Ռրթատունկի Աղտոր, աղտորքնիինպառոդը, "ր ԹԹու (բլ«յ Աղտիւր կամ գզրուցը Բամպակը աղեղով գզել, բանալ, լպուտր Աղիլ նւ կաղնե բուրդը բաժպակը -

-

-

-

-

ոստ

-

ԱրիփոդՂիկ արեւածաղիկ Արիւջիր արծւջեր տեղ, աթեւի կողմ ԱՐԿՐՆԻԼ սնձթեւ տնդալ,արվանել կանչել

տաղ

-

որք, բարձրացուած

-

Այսկու

ծառի մբ վրալ

Ճանուած

կում

այծ (աբար) մասնաւոր ւռեղշինելով վրան Հանու

արթքուն, ձակող Ափզից Ցրկու աժնրու միացունյով դոլացած փոսը, օրինակ՝ ափից Վր չամիչ երկու ափով ճանկել Անցել Ափլփել ՊՐՅ»Տլ մ4ը ոտքով ցատկելով փայլել Այախիչ Ապրոմիլ ձողէ մի կամ պոռոէ մբ վնբ ամուր բոննլով ելլել, -

-

-

-

-

-

փադլցել

-

-

դգպրայրի բղուտ, Աղեէօղ Հանգոյցը թակել Աչկիլ չորցած ազոխ, դեռ խաղող չեզած՝ չորցած Արւխչիր Փամբուչոի հատնւը,բունկցնելիթ Քավփսիւլ Աղվ» կը կրակուք որ աղվաով Գրացանմի, Աղվալու միֆ Հեծան, որուն վրայ կր չարուրն ձողնրիէւ ղերան, Աղվես -

-

-

-

-

-

տօն ականաւոր «ր օր, Աղօֆօր Ասէ կօսէ բոթ "աւ մաքրուիլ, սւկուիը Ասկավալ սաղկած Հաւկիթ թթու վրան Արնուց -

-

-

-

Աղօծթ աղ -

ու

Հաց

մարդակնեիր

իչուն, ֆորիին, ձիուն կերը, կերը աոպիակը (արար) Այշե Աչպաղի կերակուրի դղոսմ աչ ղապաղը գրկուիը փախթուի կոունլու ատեն Աճթրվալ Քեսալին խաչը բոնուը Ազապպաչի Ազատը ազատիլ ալոճ Այուճ առանց աղխ փ աղով (ելը Այաչուխ փոքր վրան ռուս մր Ածութ սարտէզի:հանջաթանույի Ամիլ «ճն Հ4իր կար Հանքլու գործիբ, քրրաթ: Քիակ Աղբթ աղիջ Ամոն աման, ամրնաքթ. Անրթայ անօթի Անգօն անագան Մոթել: րակր Ժոխիրով ֆածկել Ածիկ անիծի չափ փոբր Անկրծակէ յանկարծակի, անկրծակլ բօն բզոլ գոլոխիդ Ա 4Ճիլ գաղզաուկ ական տայ, մարկ բեն -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

անխելթ Աեկուտ Անպաչօր սնճարակ առանց իւղի, անժուր ԱՖեօր Ավճօր չոր լուրբիա անիֆ ԱՖՐԵ Դո(Տլ Անթիչ Աղբեֆիլ աղանձել անդի Անոր սաղի Ատր դարակ (ֆրնս) Արմօր Աապիլ ասպել, ֆուլճակը կասպէ մանածը -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Առձիւ անձրեւ Անչոծ անչածյ անօգուտ, անպա Աճուխ անանուխ րոյսի Անրբգիլ անարգել, Հայձոլել -

-

-

-

Աչրարուոճմ-մայտնի, աչիրէն (պարակ-) Ազ» -

-

տճկ.

ապա,

բրդե վերարկու մլ,

պէօզ

ապօ,

մէի

ՔՈրքի»

-

|

«ող»,

առթ

բամպակ կապել

Առպբոճօն ապլարանջայ Ապյա Հօրաջոյր, մօրաթոյր ապրելու Համար կծրակուր, Փօղյուրաուր՝ Աուրբ Ճաւարէ եղինեմ,փիլու քրկայնցին Հլուաֆ ելքը ֆոպձակի կտաւին տով, Ա.Վ

Բամկրսիլ

Առդրետիլ ասեղ ասեղ ատեն Ատին

բանի գնել, տարապարծակգործի մղել Բանդրյիչ անկամ, թոյլ մաիոչ Բամպոկ մուիութ Բեւեկ Բիպիկ

-

Բէճ

-

ավոոու ծիֆել լեզուն չկենալ, խօսիլ Բարալօվ տնսակ մբ բոլ, որ պատնրուն կր գալքթութ բբւադիվեից -

-

-

-

ֆար ծարաւնալ,

ա. Քարբանֆիլ

Հէեցը

կարօանալ

ըլլալ

-

-

կամ կանութ

Անատին անժամանակ, ուչ -

Այմաղծե

ուս

-

Բրէնֆալ

-

-

բորբոսի,

-

նուր օզի, արագ (արաբ-) Ախ տղակ տօղոլ էէ, էչ գէչ, (ար Ար մի ըներ) մարդ դիաս՝ պիս դգէչ

-

-

Դ

-

-

չէ,

առիր քյ

վ

|

Գղել չունը դզծր Է գրազի Գաւկրաե չուն, փորիինՀադուստին գաւակի ֆաֆկող մաբ Գուղուղխէտբը աղատբթեղ գրասանչիլ որրիվները տապան ռազ չերո չորս անղամեձրով գետնին վրայ բաունլով քրլթայբ դունտ Գրան» խմորի Գուտուլարձօկ գօտին փակած, առանց գօտիի Փօր դար, տունկ մր, որ բ/ուտուխ փֆչոտ տունկ մբ, վոր եզներուն կբ կնբպնենձժէՓօլ գազ, ռր եւ անոր խեժի ճարտարարունաաի մէջ կր դործաֆուի չեոխ Հոտ, մէղի Հուտ Փրւչ գող Գրարդարձա սնհւտորակ խաղող մի Գրուտատիչ, ամոպլերունորոտալը Գե գործելը աֆութ է -

-

-

Բ

-

բոյն Բօրվոռ. բուիվառ բութերիկ Բուխիլէկ Հաւր ածել տայու Համար բոյլնը դրուած Հաւկիք Բունկօլ Բորբոսիլ բորբոս կապել, բորբոսել, բամկրոռիլ մեֆ բակի դուռ դարպաս, դուռ, Բակդոռ աւրուած Հաւկիժ Բէօղէօղ Քանֆօլ խոսֆածպառաւ, բանի չեկող երիցուկբախտի ծաղիկ, առզբիիմ-ժեռնիմ, Ռախոր չրարագ տօնին Համբարձման ճերմակ երիցուկը, զոր եւ ֆուրը կր դենն ուրիչ կր Հաւաթեն եւ կակաչննրու Հետ եւ բախտ ծաղիկներու կր նային (բավխաոխ ջուրին)

Բրան

-

-

-

-

-

-

-

-

-

|

պտրտիլ Բիլիլ որբին ճիւղնըը սարբքնային փաթթել, կապել Բաթիչ Բիւնպէօս Բնբոյս Ֆաղիկը, բաց կապոր», նրբնմն բաց զարմի ծաղիկ մր, Թերլիկննրով, -

-

-

Փաղցի

է

եւ

կ'ուտուր

պնակիս, այբ, բեն, գիմի տալխտակը։ որուն վրայ Հին ատեն մեր այրուրննը ձեւ մբա տառքրը կբ սորվինք Հա Ռարվածալ բեւհկանիինոր ծիլ. Ֆոր բողբոֆ, զոր զուոքն էւ խաչելով, չատ Համեղկրլու

Բիւնակիւթ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

կլոր Գումպօլ գունտ Գայէծու Սոր Փիւֆթէ ու

-

-

պաղտուկ խօսբ Գաղտասուվկ -

-

-

-

գէՀ.

-

ԳՀրգ«լոֆ

չատ

-

ծեր

զառաված

Գադով կաջաւ Գազրճիլ Հաւբ կի զարնէ ածել լետոլ Գժրիոլ մոր չուր, արգանակ Գլթեկ, գշեկ Հողի փոտր բարձրութիւն մբ, մկ Գիւխ ծառի Հաստ բուն կտրուած -

-

-

-

-

|

վավաութ

Գրախաոի գնդիկի նչանակէտին դպցնել, չաձիլ խաղը Գրանտի: գունտ բներ ԳՖՀ նն վարել կենդանին թլն, լուծը վարկ, րտթ Գքմղիւմ ակաաները լթազածֆկամ բնաւ չբուսած

ԹԻ

փոք

Գութ

«իւղ,

-

դուղ

Զէրզամպուլ

(արար)

Ջամպուռւ

-

-

ախոռին տակը բոյսը, զա«թէր (արար.)

ծոթրին

ժորթծը, զքնուլ բբ) Զէնիլ օրն, չ»տիպել Զօր էնիլ կարիճ, պրավարթ տօղոյ Զրափարք ՋրՔոչմժէր զոքանչ մայր անձր օա

նանւ

«իդ

Հայերէն

փրսեն

-

ցորքն Փիֆելու աղածջի թար, բրուտի անիւ դուրդ. Դրանգ գլուխը ծոնբչակել նատած տեղր էրբ փունը գոյ Դրանդ ծրծիլ ծրի Հիւանհդ է կամ Դրաղմառօծ դդումի պէս ղեղնած, ուած, բնացած է չատ

-

-

-

-

-

անիլ ԴՀչնիլ մեֆ Դիւբդիոչին Դրամբաջ փայտն

մէ

-

ԶՐՔՈչ

-

-

-

-

Դէագքավիւր

-

տաշտ, մեծ

մեե ոիզինձ4է

Սակ մր

ի

լական երկաթէ մեֆ մուրն ժբ,

տնսակ մր խոչոր ճերմակ խաղող,

էնարա

ճլբոսան

Թագաւոր

խաղոզ

խլուն,ջորիինպոչին տակէն

-

ռր

էջլոց

«մնոց, աֆնոջ փէրփէր բոլսը, բառմիռուկ անմեռուկ, սէմիզ օթու չատկեկ կեճօր Ւաշչիւնըիւրթ տգեղ, անչեորձք հպլէճէթ բարակ «Հացըսաճին տանելիթ փազաը,որով Աբ դարձնեն Հացր Իետիքմբ ուրեմն փագիւղթ ակգուց, Հոգինոց Իլտիվօ լետոլ, նոբքը ճէռիլ ձեոքով ճղմել, ճմլել փովիուտօլ չջարժիլ էԹէկու այիւրի աւծլցութբ դնելու լաթ մր, այդ ալիւրը, որուն ձխբաս կրոքն էւ զոր կր գործածեն

ոէնը վից դոնգուն,վեղչարուածնան Դոնդուն առոթճանակ, զէնքը նրակել Դրանդիլ Դաճ կողմ, դի ԴԷՀ չորցած խաղող թուփին վրա ընջնիրնն չորցած Դաշնօ ամանները մոխրթնլուբուրջ, կտաւր ծրարին ծայրի մսսէն կբ չինծն, որ ծոսյաւոիկ'բիլալ անուխի պէս բոա մբ, ձրուսսուխդազ Դրաղձանակ վայրի Դարիվիի զառիվեր զառիվար Դիրվիր Դօծ դած, տարիքու" ֆօու Դօծ տարիչջու ծառ, կենդանի

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ե

Էչօֆթ» աշուն Էդէ այգի էո ոռ, յնտույք էօոթ տակ, ամանին սակը

Հազրբանալու աճ» ուրվա)

-

սանտալ, մուճամլ աեսակ մր ոոնաման, Եմքնի ետէկ նտրկն քկող, արածնսաիխ մր աղնուած, բամպակիթուլայ Եքբօ ո՞ւր Եօր մնեծ արջ Համառտեզութիւնը,նօթր ատաղերով Եօթնեղբէր

-

-

-

-

-

-

էակուօզէօլչ ակոաները քեճիրնէկ չատկեկ -

-

դուրս

ի

էա

աֆ ղօն էալ դուն աղ էի արածել հր ալիչի, Հլիբ մօգ, ալիբի մաղ էաէ«էժ Ասպօծ գիտէ, ԱլաՀ ալիժ ված այֆ Էզ Իդ, էղ փւղուտ -"

-

Է

Զապօն Ջաշար

Զավուր

Ֆիճար, անիւղ (տեկ) կտրեք Թէ նբ Թոի Թէ, Հարկաւ (աճ)

-

-

-

ցոյց ոպլաունալիթ,

ելած

-

-

-

փոկ մբ, ՀՇամեւտին կթ կջուի

կապուած լոյն

-

-

-

|

խով Հալ, վրան չաջար կամ ոուսլ ֆոճրմուռճ ընել քնի: աղտոտ փաղոիւտ կապար, արճիճ փոճիճ աշկերտ Իչ(իրո Էչնաչատակ պարաոլ տեղիՖածատակուիը Իս այ այրից, էլրօծ, այրած Էրալ ԷրիՖ արիւն -

-

Թ

-

-

-

-

-

-

-

էրիկ

Ֆորէե էվէրբ օ4 է«4 «1 էշը օր Էօր չնորձաւոր Իչեէվիւր փրգուրը մսին անպքատթ խաչունիք Է«ֆի էրբճկոտոլ րոնչել մեֆ փոս, պարածղը չուրը բոննլու Համար չիՖուած Իօվ ինչու Համար -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Թարկիլ Թաթիլ

Ը

Տես ասկավալ Բասկավալ ժաբրուիլ, Թերեւս ստկուիը, Բոռլրամցանիլ լրժնցնել աշխել, Հոռի, տան ապականիլ,ննխիլ Ըչխիլ չնորճալին Ըչեաչալը -

-

-

-

ԸՆֆօն

-

-

այր

-

օճախի մէջ ած մը, անկիւն մ Թէրիթ Թաղզլակ ճնրբմակկտաւէ դրսանոց, քրտինքը աոունող, աճկ. Թելի Թոախամինիմ կարծեմ Թէրջիրկօ տախտակ տաշտ մբ, ուր խաղողիՔաղցուն կբ վոտականայ Թամուր գլխուն ժէջտեղը մազծնրուփունջ մր, չորս կողմի ածիլուաֆ Թրանծկօլ չանը թրնծկալը Թուրթ բարակ խոտ մը Թծյօթէնիլ ծաղրել Թբեքկ թնջուկ Թաղացի նիլ ատնլ, վերջացնել Թիւրջել աջաղաղը կբ ԹՈՐՑԷՀաւր, վրան էրել զուգաւորուիլ Թան (նեղանիներու բունոցը, ծննդեան գործարանին արտարին

Հնձան

-

Թոզուլ: ձլն, արձակել Թաթով զարնել, դպիլ

-

-

Թաման

մառ "

Հապա

-

ԹՀս անձայնփութ Թափծրն պնակ Թեղէթ տոկո, կովի աթար Հաստ Թէւ դերձան բուրդէ Թէօրթ գիրադ ռակ ԹՀ քոռ, նածւ ամրակ, անվարժ Թիւքիլ Քթեն գալ Հոտիլ Թալիսմայ թբլրորմ (ոճվ-) թ» թի Թնդիլ չարչի Թեդել ԹՀնտալ չարժիլ, արթննալ Թրնտաջրնիլ լուսնուսննիի կր Թնտացնեն,չէօռր Թօեծթ Թանձր Թութվիլ թօթափնլ Թօչմիլ Թոռժիլ Թոավօռոլ աղաչել Թոջուց թոթ -

-

-

-

Ըշպաղը խոչոր դդում, աջլապաղը Ըխտավիւը ուխտաւոր անցնիլ, աես ալավալ Րալավալ 4դգեյ ԸՀղիլ խլնալ, բանկօ, ինկայ Ընկալ կնջաժայր ԸՆբէմէր (նթաճայր Ըդջապօզ նքեր Ըդքվայ օտար, ուրիչ Րարկիր եմանիլ Ըրժանիլ ուրիչին, օտարին Րարկարա ծրեւնալ բարվանօլ աւելնալ Ըռվալնս -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ամս

աչազը

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

փառի

Թ,բաճտիլԹ«իլ

իւսպ

-

Թրայատիլ

կոխկուտել

-

իրով ինձիկ ինչը իբլոխ

ժչաժ

Ժամօց

-

-

-

-

-

Ի

լ

ի՞ր քրբ էկալ իկի խզատիլ զատել Իզիր քզնր վայրի ունկ իւրիւնկ չո խղզոտ զատ

կարժնջիլ ընդարմանալ, թմրիչ բե տքրեւով վայրի բոս Լի

-

-

-

-

-

-

միդ Հոաճուլայն

ածրեւեերով

Իաիլ

ճծլ խնավա այապվո,փնավն, աալր, խնտիրկոց յետինք (նդ երեկոյ) ինել Իչիլ Մել Իչխիլ յնռնակ իոնօկ ա ո՞ւրկէ աւելի հմիլ -

-

դիտվտ, այգպեա

|

-

-

-

-

-

-

-

-

Լուսննլ

է»

յ Իրէց Տրէց, Փաշանա Բրիցկին Երէցկին ծրես Իրիո երկինջ Իրկէնջ Խրլվանաքարթ Իրկօնք Իիկուք երկու քրազ, բնսվրօֆ ԻՐ«Ֆ

բենդակ,

-

-

-

-

է,

-

պարոն),

-

չու

ֆօ,

-

-

-

-

-.

Լաթիր

օ

պարհ

գամել կենդանիին ոջ

(աբարբծրէն ՀարֆրԹբիֆ՝ գին էւ ֆրանսերէն 16,Բ յթդերուն նման բառերու առջեւր կի դրուվ կարծես որոչելու Համար, օրինակ: լու տուղօլ բաչկին)

Հաուս էանիլ լակել 1օկ չան կքրակուր ակամոն լակի աման -

.

-.

-

Ր

-

Իրիչ օրօրել «բօրոց Իչրի"ջք բան Իրջ

-

-

-

իա

աա

-

արը

-

կարծ քրբ խառն»,

-

ժաժ

-

ոբ

-

-

փժոժ

ժբ,

անով կմրվուր մբ ր չինն դղումով ջաղցր էրամիլ Ր ԹՆնրով,ինտծբով ճղժել մը, ռր խոչոր տերեւներ (ունենա, կլոր Լուռրնտրվինէ ծա լուսնկայիձեւով, ատկէ թուա է նաեւ էի անունը, ունի ողկուղամեւ ժանր ծաղիկներ, ճե էւ կուսուին, փաղցը մելու եւ մրֆիւն ունին էրբեմն ֆաղիկներուն մէֆ Լրանդկառի: արիւնը թանձրանալ,լբճկիլ, արգանակըկբ պաղի եւ կր լրանդկառի էիսպ չծրտ Լարէօձ 2 օ4 կուտան պայտ

Լէչէկ

-

Իտ

-

-

կամաց կամաց չարժիլ Հիւանգի մբ կամ աղքատի մր ժամանակ անցնելը նուէր Փաչանային

ժօրժօրօլ

ո՛րը

-

-

ժանդ

-

-

ածելի (արաբ- իճլագ) բիժանալ Իմեռլ ղորդ: ուղյորդ, չիտակ իւշիչրդ "լ"բնլ Իլիչ ոսկոր իւսկիւր երիկամ իրկոժ

չարժ, :ժեաժ, քնրկրաչարծ

մանկոս

իբ այսպես: իեմօ, այսպէս

-

ժ -

ոսպ

-

-

լիտր

չիթունքջով ծամել լար մբ որ ջածրը կբ դաիձնէ մարօն բարակ առզլուր մր» խիւս ձափօ Քար լՂ 14օղ վէօռ լոռչ կորած կաթ չոխվիլ գախկալ 1ոջթ լուֆջ լուբիա Լովլու կօչիկի հրկաթ, տճկ- նալչա Լանչ» օճախին պատինդրուած ջար ուսանպոտ

ձիժլոմիլ

անով

-

ճւ սիրելի (ՑՓազրական փաղաքչական Փրչասիլ ազատել Խրաճիպ (հղծւ Խանծըխոմոծ կաթր բիչ այրած մածուն

-

չատ

-

-.

-

-

Հ

-

խաովսկիլ

-

մրժոալ Խեղվալ ֆաղրբել,դիմազծի ֆարժումով լեղուն Հանելով Խրալ գեղմ, լխոյլ Խոլրրնր աքինրը դարժընքլ, Ֆֆուռ Ֆայիլ վախցնելու Խէլիչ -

-

-

-

-

-

-

լխառնէլ

-

խատասէր

-

-

մբ, ուր մախր կի դնեն վառելու

հ

շովբ Խէ: Խողթ խախք, խայտառակ Խէանծիւղ լխանձող Խանզրըըը ազար ժբ անցնիլ

Համար

-

-

Խարբոտ խարխախ,սիւհի տակի Քարը «ին Խոլ Խրիւրէչ ճերմակ,ամ րոտ խազողմբ, որմէ ԼՌՇոր զբՀինեն, -

-

-

դապարճրչ

խարկնը բո՝րել Խրկիլ կէս «գրել Խանֆիլ թերուիլ Խանֆր նւ այդմատանմը Զեյթուն գիւղ մբ կալ այս անունով Խչպի Խետվալա խատուտիկ Խենթ Խի Խչծ խայծ Խելքը Թողած Խէլթիղ վայրի Թուվի 4ը փչոտ «ծոմը Խիզչթ Խրապալիկ փոթորիկ խրազգարթ աղաձուած ղմակի, ճարպի մնացորդը Խռրասանտ տօրինակ խխունջինընցին նւ մողզին ալ կրածնք Խէօլիւվին Խբաս ալիօրինՀառտտիոբ Հաց բանալուչի դործածեն -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

խաղող խլաղիւղ Խաղ գարնան վայրի ծաղիկ միչ արմատը կ'ուտուի յունֆույլու յնսան Խանդքօր նման զոտ մր ազատքթեղի Սուրում խիտ խոտկել աղիքը Խոկտրիլ փորի կաւ, խբթ՝Թանչի ատեն Խուատուկ պէս, ճերմակ,Քու Խխամխատոկ բոլսի մր արմատք,առեապղինին -

-

-

-

-

-

-

-

Խերձիչ Փաղխսել,(ոճ կ») -.

Խչոիվ

Ֆախչ, այո

-

Խրազտիլ պատուծ, խզել ԽչՔել ԻոԱԹՆ: մոջնել Խրաչիլ (ոաչուած խմոր, ֆուլճակը մանածը խրաչիլ Նբնէ Խառօխատիլ կոաոծցնել Խխրախտալմիլ, ժսելով ժծունիլ Խրաղդավալ (Բեղդոշիլ Խ«թնօլ պածքը բանալ Խիւզ խոզ Խշճի» ժէչը «իրին չելող Ընկոյզ Խոշլանը խելացի խրաղարաչաիը րավչտակել, (լել Խուեճշն փս խոնյան անցրնելիթ փայտ խրաչիտ կեղեւը չՀանած բամպակ Խու Հիւղ խուրու խորունկ Խօրու Հեռու Խուվ կափարիչ Խ«փնոլ խնի, Խբորզմ» թին անցուած արծաթէ օղակ, չինկաները կունենան -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

լաւ,

բբուտուի

կոխ կեխիլ բամպակի կապոց, ֆլար կէօսլիւը կիճ մեղուրխայթոց, կից կիչթանոլ կշտանալ -

ծ

-

-

Ծրած Ծուծ

ծիծ

-

-

ֆուծ

-

Ծիոուկ

Խիչեիլ լլորսնցնել -

ճանճի սերժ ֆլխոուկ,

-

կիպչիլ Թակել, բուրդ: կիր կոյի (կարիճ կիր կրածկրտալ կծկտիլ կրանակ կնիկ -

ցախ միջնորմ ախոռի 124

Մրապղ եսոիչ ֆՖալլապատիկ Մալրվալ մեն Յորննը տարրն մարել Ծրվիլ ծանր ի» Ծիչցվի«ր ատինթ Ծրածֆիկ խոր բուսած ծիծ, -

-

-

մաղով ժը

-

-

-

-

ամ օչ(էօր

-

ոոնտու

Ծբածժէր -

Ծրասվխաթ ծղզրիթ

կունկիլ կուչիչ

-

ծնծղայ

Ծրնծղծք -

Ծավծֆաուկ -

լաթ

-

կչիոթ

-

կրակի վրայ եփած

-

«ձում

ֆո»

բթուֆթօ,

կոճկել

-

«Էջին

ճանհկիկ, «Հո 4նե

չուծլ կոչնակ կուչնոկ աքաղաղ կուսէօղ կապջանիլ զարնել կորոնճկուտոլ յօրանչել իրնճկտալ կիծօն, կաչաոթ կործուն կրարաոիլկենդանին կրոծլ, որձառոել կայկալթ չորցած Հաց եւայլն

չճվլեցուն,դեզունմինչեւ բերանը

-

-

-

կ

-

-

«յրի կբասպալ կրապիրԹԵԹԵ. դԱՐծՏԼ կրանտիլ մազնրը կարն, ծառին բունը մէկ անգամն կարել նչօնծիւն Տեպաճ Աբեխվ« կրծպան կրծկան նոճ կախնօնկ կախունկ,ռաթբլ կ) -

-

-

-

-

-

-

Հ

-

կէօրէչ

կրնայ

-

կիրիչումոոնօկ գետնառիւծ -

կիւչիչղ

նման

յոտոցի

-

կտրող գործիք 1

որով ժախբ կը ճետ

-

-

կիւրկիւտ կորկոտ կէավխնիւրիչցթ կախօրրան բաւ ալտուղ մանկական կակա -

-

|

-

-

է

-

-

-

-

-

-

Հաժոր

-

կանտարոլ

կամուրֆ

ամուսնացնել կարդիլ ամուսնացած կարգուկ կոյզ կաս ողկույզի կրազկու անուակ կարժելու:մանածր փաթթելու կքժլատ Հինցածաւհլ, կրճատ աւել կաժլոտ -

ոյ

կրլած

-

'

լակաման

Հապը Հապա Հատրկ Հատիկ Հատապոլութ ճաւախ նղինձ Հատրուզ բրինձ նղինձ Հորկ Հարանիք,ուրախութիւն ճեմ չ Հարկաւոր պետթարան, Ր -

-

-

Համար

-

-

-

դամ,

-

|

'

էւ

չրոտ խաղող մը, կեռասի

նչայով խապիսա (արաբ) Հավփուսօ ուուպով Հէաղիւրդ Հաղորդութիւն Համայի Հմաղեկ Համտրսիլ Համի տանել եւ

-

կաղուֆաաս կաղանդչէջ կաղանտիլ կաղանդել կայնի, կենալ կանը կճնալ կէնոլ -

Հաղկից գործընկեր, աճապարծլ, արատորալ ձաաիթլ կարմիր բաց դոն ՀԵլեթ կր,

-

-

-

-

Է1:1)

նման

Ժիծարքը Հարկի Հացբօրդ իւղի մէջ բրդուած Հաց, վրան

-

-

ռուպ

խաղ ժի Հաչաիտախտան բարեկենդանի «եւ պղպեղ Հաւքճ պղպեզ, խրլաթ Հաւֆճ, Հաֆբիլ Հաւաբել

կա

չաքար

ուտ լութ: փոանգաւոր լխօաթ գէչ լուր մբ մը, ղանթարիկ Փիչ մբ ԴոնԹթիկ ժետաքսէ կերպաս մբ Ղությու Թուխո Դուրխ կողով, ցուֆա խաղողի Դուֆօ

Դէօվ

-

-

-

-

-

-

նայիլ ճայիլ ՀՀյիլ Հեր Հայծլի Հանդոյց Հէնկիւց արգիլու՞սՓ կնրակուր Հինդի Հէկնուց

-

-

-

-

-

։

-

Հէս

Հայս, խմոր

-

Հճրիսէ Հէրիբ Հէշտ Հումմօ

էակորւտ Հասղիլ

Հերիսա

-

Հարիւր Հոդ, Հէօս

-

-

Հոս,

-

Հէօն

-

Հոն

-

Հոս, Հող, Հոն Հուսօ, Հուտօ ծունջ Հոս, ծող, Հոֆ Հունիկ։ Հուսիկ, «ուտիկ Հին» Հինա, ղրնա, բոյս մը կը չորցնեն եւ կիները չաղելուն մազերուն կբ դնեն ճբ չին «եե, «էբ առվյր կու ֆոպճակը Հլոիլ «երու, անցած տարի ՀԻԼ -

-

-

-

-

ձգ

-

Ճապազիլ, լալն բանալ Ռուա սրունք դժգո«իլ չլուճղուծոլ -

-

Հբետրիչ փնտրել

Հիւդ

ժանզւո:

-

Հիմա

-

աղտոտ:

-

|

Գինձիլ շղթայ (արաբ) վզի մաննակ ուլունթով ոէպօ Աօկուռ կացին -

-

-

գեղին երկի Հունտ մը, թուի մը, ալաժարի-զածրի ոէկրօ Բաճիիխ ժաժիկ, մածունով եւ վարունգով ՍրբուքոՆ, Հաղորդութիւն մաշկ Ճարդրրիլ զարդարել Ձարօ կաբաս մլրոլալութ ճպոււչ ժիչի զրապոլ կանչել մրվճավօլ կանչդվոատել ճչալ պոռալ 2նչիլ ծայր, ճոթ Հիթ Ճրամիլ ճղժել Հաստ դաւաղան Ճէօփ Հորմօյոլ Հաւր, որ Հաւկիթ ածելու «րը կը ճոյմուավ Պունճուղնոլ ծրկննալ, պառկիլ ֆորիլ Ձուղօլ -

-

-

-

-

Հողարբլուր Հիիւկ ալբունթտական արծաթէ զարդ մբ կինձրու վզի ՀԵ"լ «Հոր, փոս ֆուլշակի Հիբ ՀԷփֆէղօ խաղողիչբացուսծ ծաղիկը, կոնը -

-

-

-

-

-

-

-

,

-

Ձ

-

-

ձիւն Ջրան անձրեւ Ձրանծոխ ձիշնախառն (մարդու, տղու) ցատկել Ձրատկոլ ցառկլ փարոի կառի մբ Ջ:Թկիլ Գաւմայր, որ մաղեր ունի Ջէգմէբ 4րղի, գիզի ծառ Ձրարդի -

-

-

-

-

-

-

-

Մ

-

Մազմրզօկ ծառի արմատի բարակ մազմզուկը Մազմոն մազէ չուան եւ չու, Թուրձճգործող արձեստաւոր Մախոթ չատ Հաստ ասեղ մր պարկ կարելու Մալմող տաք մոխիր, ուր դեռ մանր կարծր կրլան -

-

-

-

ժը, արվի շայոր վարի սալոր ճերմկցնելու կր գործածեն կտաւ կովու թրիք, Մայիս ֆաճրակի դարժնելիջ փարոէ Թեշը Մանըչ ձրկու աչքով պարկ (բակեղչթ) Մանտրգ մանր մանուկներ Մանբոնջ Սաս միս մասը (բաժին) Մշս եկեղեցիի բաղարի Հացը՝ Մարդօկ մարդուկ այիածի Հու հլլել Մգլիլ Մամբխ

ֆանրութնյանչա

նուկի Նիթաէ

-

-

աւան

-

-

մբ

-

Հ

-

-.

-

-

-

-

-

-

Մոճղուլ իթ, -

Հոդ,Հեշնուկ

-.

(կոց, մաքոթ Մէբիւջ Մեղդիրիլ մեղադրել ւմակծր է՛ն Մեղէօթ Կ նղօթ: (աժութնութեան Հաժար) ժանրի, դեղին մժրջիւնմբ Մբաղրամ անպատճառ Մինեօկ Հիմակուը, առանձին մենաւոր, Մրնէվիւր (տուն, օճախ) մարիլ Միբէղիչ

-

-

-

-

-.

-

|

-

-

ՍՆացական մնայուն

-

-

մանթ ոչիլ

-

Պղծել Մունտրոխ Մրբաժալ չուարիլ մը փայտէ ցպիկով (ոչ Մէլիւ" մլուկի մի, միջատ Մրազալ գէչ ոտով

-

-

-

-

-

-

լխոաղողին կր վբալ պորտի խաղողին ճզմունիք կբ դնեն ճերմակ Հող մը: զոր ժէֆբ,ջազախն Թ/Թ»ւնաուՖելուՀամար

-

Մչարջ

-

նման,

որ

"ւ

Մաբինի

ոչխարի մորթ, կաչի

-

-

-

-

-

-

-

-

Ման

միս խոր»վելու Շամփփուր ձրկաթն չցջապիը մեծ ապտակ Շարբլոխ չաթար շանթոր ժեղ ծւ բշտիկ մորթի վրայ Հի բաղջրեղէն Հիրօ Շօծ խմորէ խիւս, ժանածը կարծրացնելու Համար Շրապղանբարակ ճյու մբ Շրանքառկիլ Քնանալ, չան պէս քեանալ չրակն, չրի տճկ: չաչ Շոչ Շոու խօսք, (արաբ- մէչվէրթ-ին արմաոոը) տճկ. չորպա ֆրոտ ապուր Շուրվօ մանթ դդում Աիտրի Համարնոռոլմայի) ՀՇէօլֆիւն Շուլի Խոչոր կար կարել խոչոր կար Շուլօլ ծուլլուվալ բանի մբ փաթթուխ, մէր մտնել չողար, փրտինթխոչ Շուխօր տար Շիւղ կապան, կիրճ Շուղրը Շուղնոլ տաբնալ -

-

-

-

-

Փուղրալ սաթ -

զգալ

Շրառօն չռան Շինկիյօր չնավարունգ, խոչոր տքաակ մբ կութա Շիվ խաղողին Հանուաֆ կեղեւր, տճկ- խիլրա բարակ մր մաղել անձրեւ Շողմողոլ Շրարէչ ոչին, տճկ- չիրիչ, արժատ եւ փֆոչիոր փակցնելու կի ծառայնն իսկ թարմ արմատը՝կերակուր կրլյալ -

-

Ց

-

-

Թէօտ

որթատունկինյօտուած ճիշղքրը

-

Սուսի:

-

Մասկոն

-

տնել որթին ճիւղեր անուչ բաղնիք, անուչ

-

լոգանք

լ

Ն

Ուլձիր փորձել եւ ժնւել ՈՓիլ «ծել Ուզեիլ զէն, գործիքը Թոփ Ուզրնկան անկողին, վերմակ -

Նազօկ

-

Նաչօր

-

թէն

ֆոլձակի գործիթ, "րուն վրայ Թեր կր Բաժ

անճար, կարօտ

ՆրչօնՆ չան

-

-

-

-

|

Յ54

կղով

օֆել, մաջընլ ժանղը,

էնի

Ռւմաչ

-

ոջիլ

Ռւջոլ Ռ«չեիլ Ուխնիլ -

լուսալ

փականանձնաւորութիւնմբ կր նկատին ԶԷԻ թունի մէչ, որուն Հակառսկն է ուզնուտուկը, այսինքն պաշթը փախցնողծրեւակայականէ«կր, որ խման իրիկունը գիւղ կր մտնէր եւ մենթ մերպաճբրկրլւմէրելրԵրբմճնթ իե: րաի» կբ «ատմ մեծերը:մեզի

ախորժակըՔաչել ապատակ,

«րՀեել (խաղող) օրճնել

-

-

Ժէ

Ուչեործ,ուլսնոծ օիՀնած -

տառիր բան, «գտել Ռւբունոկ օրինակ օրէնջ Ռւրէնթ ոչխարինկաժ էրինքին,ղուարակինկութծջը ժատաղցու Ուրբոֆ եւ պտուղ,դեղիե ԹԹուաչ անաակմր Վվաղիի Ուֆկրժալ

Ռառաց Ութկիլ

-

-

-

-

-

-

Չ

այգին ճոաթաղ բնել Փաղտուք ճիռ, ճոաթաղ խաղող ծպրիւշչիւժ Գիրիսիժ մնատաքթս, Փայլուղզ Հարուստ, պալեօդ Գազչկիլ Հովանալ զովանալ Փաճիկ մանկական բառ` ոպլառկիլ

Փաղրիլ

-

-

-

-

-

ջախջախը Չախրլտոթ ֆաղացքի (Դ ոի Ջ: ԲՐԻՆ4 կեղեւր չծանուած Չէլթութ նույ (չէօոր բուծից) Ջէօու Հարբու, չուանուտի չորցած Թան, Թուրմ Զութալըթ չորցած, ամուր լան ՉիրթոՖ որի Հետթ իւնր վրայ, անցք, նեղ կածան Ջրաղար դատել Խոբբչ խճինէն, (հղին բոամպակը Չրրչիր կուտը Հանող ժեբթենալ -

-

-

-

-

-

-

-

դէմքը ցանում Զիլ Փոպուխ որթի ուղէչը ծխաժորճ 4էնջին առաֆեերու Թիւ կատաւին Ջիլ» օծուաֆծ Քառասունօրերը բթաՀանային նոր Ջիլ» Տիրան, սալոր չոր Չիր չորնալ տաքնալ, Ջիրնոլ էլը կէջրնելու ճայնարկութիւն Զի-չ -

-

-

-

-

-

-

ինչպէս հնչ բան 9» էյր բյելու ձայնարկութիւն մինչեւ որ Չիւր ձութ փատով խաղ մբ ՉՋաֆթին Խռւուրաւնի Բարքկնեդանի Փուրուտուկ չոր ուտող, պար պածող:Որպէս ԹԷ 1: գիչերը չուրուտուկը տրեխներըկր ԹԱ. առտու գիւղ (ր մոն: Հագնիեւ հրկուջարթի Այոինչն պազրրկու գար Ջուրուտուվըքրի

Ջոց Ջիրթ

-

-

-

-

Գրանտ» պինդ -

Փատրբսիլ

ծառ

-

պատուաաթնլ, մանածր կցել բրարու

Փարաապահաը այանչակ, Խոչոթ չուկալ Փզօր Փքածգվիւր յղի, պտուղով Փէտիւձիւն լառտուձան,լուսամուտ դեոթը դարակ Գրալիլ փաթթել դերձան Փրադանծ մէֆ կաթռայ, արլինձ ԳՓոպ, փերպոպ մօրբ Հայրր Գլուղ մանուկ, գլրալրղութ Գրառագ պոորգ, օժիտ ԳՓրատեղ մր պտղունց մր Գոռին «էխ, Գրատղինէ ձիթենի Փրատուղ ձիթապտուղ Գոտուկ ֆ/ֆի «րոուկ, ֆաղզիկիկոկոն բոյսին արմատը կտրող միֆատ մը -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Փարտրգիալ -

ջ

-

-

-

Ֆրանվողի ֆին Ջիրառկ մերկ, միրկիկ ջիրտոկ Ջոբ ջաՀ Ջուխտոկ պատանդ -

-

-

-

մանու

Տ

՛

|

բռոաձան ֆաղիկ, չածասպրամ, ե «ո աֆ իվաղողի Չատ Հասունցած 12Ը Ռավանատօ

ՌաՀոն

Տապոկ Տապու

-

-

Տառօս

-

Տաստ

Ս

-

ատա

Սլիչրոկ Սալրխիլ

-

-

: Բել ինքզինքը սուրբ դադրեցնել, ռալըգրնիլ, Բոցը (նցնել լացը խխչակ։ Փար" մբ որուն վրա որթը կր փաթթեն Սարբինայ ֆաղկի չիթիլ, ոէծանի, պղպեղիԹուին Թի Սատբի (արաբ. մէչաէլ, չիթիլի վայր)

Սբբորբանոլ

-

աա մանուկը -

-

ի

Ֆէրբձոնս Ֆնաոնընդառաֆ տէդ Տիզ սոսնիջ Տինէր -

-

-

-

Սատիրիլ Սապալոխ միդոտր

-

որ

-

վուտութ

- ձենով պքո (նել վոչ, կազի Հալեցնելովմէչը -

--

-

-

յե

Բողր Մուխի»ֆ յա: իրո 7"

-

-

ատ

Ա Բ պատ ավ խի բա Բ" -

ճրկուբի ծալլել Ֆղածղոն տղան չձրող, վիժողզ ւոն քոյրը Ցոլ - տալ: էրկան ամուսնոյն եղբայրը Տաղի Հիորրիկին տակի չործրը ֆույուչօկ Տիլվար լոաղ մր Ֆրասաուկքարվուկ աղջիկներու նատուկ ե. ցատկելովբաղ մր Ֆուռեջ տանկի ցուփթին տախտակ լայն ք. լեզ քիս տճկ. տուրնա յ Ֆորոմ դեղին, աժութ Հող մբ Ֆօրաօվի Թոյլ Հաւկիթ, կարմիր ալոճ, վիժած սաղմ Տակիլ

տնկել բէ«ֆթէի կտոր մը, ափի մը չափով մաւարին ժանրը ապման

-

Սուո

-

սատրը

-

-

դուար Ֆավար Ֆէմբունիլ ծրդողին դեմ ձայն բոնծլ տիկ (աճ) Ֆէօկճիւր ձայն, փութ, տատու, վութ Հանել ֆեո

խոց մր, սալորի պէս տեղ մբ բացատրել

-

-

Ֆառղօ

Ի

-

տապակ կարմրախա մր, մորթի անգամ ամուսնության ժաղլանբթ տատ, փորի կաթսայ Հույր

-

Խւաֆ

-

-

աղբ մայա Է սոխ մբ կարմրցուտծ որթը, կային, որով փոստալն ո" քրեսբ կբ ինք

-

ա

-

-

Ճէժիբչ։արտաքնոց Սուլուխ պեաքարան, պեխը սրել, չկել Սիլիլ -

ծ

-

ծրանկնալ (նիլ -

Վ

Ցրվիրծէրցուիբ, Քիւ ւոնկ. -.

Ցրառիլ փորը չել

սի բիւթ

-

վիզ Վաղ վաստակ, աձ վաստոկ Վեյիլ փաելել ժղջերու, երե ՎՀյԷ

ծրաոօն փորի քշող Ցից ցեց, ուտիճ

-

-

-

-

-

Վրլանոլ Վիրձիկ Վար -

-

-

908, ԿԸ" բարպատուկ :

-

|

լուանալ

, |

փոստալ ոռնամանին դհու ախոռ վար

ֆրաբուաթծր

փայտ տնսակ մբ վարդ, կնռաս մանր

ուր

ծայթիլ Խբֆիլ ցնդիլ "

նւ

դգեղեոխակ

քարող Քէարիւղ Քեռմէր մօրը մայիի տարաթոչ ՔերԹՀօչ Քրնզմիզաղկբնա մենք աղէկննրը Ճրեճր Քրչա կին կամ աղջիկկանչելուբալագանչութիւն ոֆիլբ բարուն, մաթրել, ոջիչը Տանել,սպաննել Քրաթվիլ -

-.

-

Ֆայլի Փե ալիւրով: «ւուպով փոխինդ, քոծրուած Փէխանտ -

-

Փէչ

իւղով

հւ

ուտելի»

Թղանցք

-

վարոցաւոլը զարթիա Փէտվիւր Փէտ ֆաղացքի տակի վփայոէանիւինԹեւնրը փողրակ, կոչուղի ՓէօՀիէնկ քրախային«րոցիին վրախ փորը ծածկող ձոջր Փիւրիւց -

-

-

-

ղալթիլ բանի մբ դպնալով(նալ

մերժակ

Փալախվիլ ատթը փոր Փիւր փոր, այդիին փորելը Փիր փոքր փետատ,բրիչ Փերիչ Փժտոտ փնտատյ որով Հողի կբ փորեն փոթ, ծալ, կտաւի Խորչոմ Փիւթ տախպ,«էրկեւիլը փԵԹ Սոկով հՐբԻՄն,բնրանդ կր Փիւթ եւ խաղողը կբ փոՔՏն Աֆկէ։ Մեւ գինին, -

-

-

-

-

-

-

Քի Քերթել

Հոբ

-

ԺԻՐԹեր ԺԵրԹել բուրդով Հաստ թել մանելու գործիջ թոռ «պի մէրջի տիա խաղասարտ տնկ- դապարճըդ կ(սազողժր) Քալաբորդ օճախ Քուչ Քեյնող դդում: աժան մր կոթով, վուր փոխադրելու Քրաչպիլ յանդիժանել, կչտամբել -

տարմոն

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Լ իչղՔ ւ.

-

ողբ, ("կորդ Փողթ ԻՎ

-

Փոմփուլ

ռուսվ

-

Օռուզ բրինճ (արար») 0գգ ազգ 0չ չար ողի (ոճկ. այ ալ պատր) Օգ ակն, մատնիք, աղբիչրի Օղտ աղտ, օղա կորուս, աղավորոլս 0մպ ամպ -

փափուկ

-

0 ռուպ -

Փրարցանիլ փրցնել նիկը արձակել Փուատտոլ ոանաման ժթ եւ վրան անցուսծ փաղցր ուռնլը Փրաչիջոլ ալիւրով: ռուպով մը (պուլումած -

-

-

մայրի, եղեւնի,չոճիի տերեւը Փուլ Փրաթարիլ դործէնՀանել,խաղը ճգն: այծի չոր Հազալը, աղութսին փաբթոլի Փաքոլ -

-

-

Փրբախոընք փորոռիք

-

-

-

-

գզիրը անք կախնունկին անկը, սարին

-

-

«դ

0ոօֆ

-

դարակ

-

Օօ, օոօնօլ

Ք

բոնքլիջի

աստղ

Է

օնեօ

-

Օյվանոլ երեւեալ

այս,

աչ:

աշն

-

աղիթ, բաղիրթ Քաղբրթ քար Խքչոել նետել, Քարիլ բիրութ, սանին տակի քիրութը Քիրութ Քացխիլ ԹԹուիլ թացախի փոխուիլ -

-

-

ծեֆուած

-

Քաղցինոլ

-

քաղքենալ անօթննալ,

Քարֆրծիլ փար (ոծել փոքր կալ մբ ցորքն, փոքր աղն մը Քալաթ» կակուղուսնամայն ՔԿ էխախայի -

-

-

մաինտիր"

Ֆօլոն

առնանդամ,(ԹՈՅՍԱՏ)

-

Փայա/նօաշակծրտր Հին -

ատեն

Ֆրարֆարըչ պտուտակ խաղալիք -

Ֆօչոլ

-

Փչաչ '

այդ

դործիթով նր սրասժէին ծանբ զանքանքի մր «որն

խրաչփրտր: չատ կապիլ այրիչ մչանիլ, մոտի, չատ խրիլ Ամղիլ -

Ալի բան 400 բառեր Զէյթունի բարբառինյատուկ, որուն մի կարօտ էն ստուղարանութնան: 100Է աւծլի բոսուծնր իսկ այս ցանկինմէջ չենք առած այն բառծրը, որոնք աչխարձարարի Փար Հոպ քաղաթ, Հեչումի կի պածեն: Օրքնակ. բաղոք

-

անձրեւել տիղմ, ցնի: Մուլտ Ձրանարիլ ձիւն նարծլ, 4իւն դառնալ բարակ չուր մբ ոթ ժայ Մազմօղզութ ճեղբէն 2 բնական ոլծոոթ Փրասդատվալ ունենալ «բխմբվիլ Փրաթկարտիլ պատուտիլ Փրաթդանի: փոլթ տանիլ ախմուիը խարիոափել Լավլբփիլ Թունիլ

-

-

-

-

-

-

Սաւելումած

-

կարօտովապաս, կոյկողոնըցէնիլ Բչուն, ֆրին գօտին Քէչին -

աչքը

ԹՐՀԵ

-

-

-

Տօրուութ

պղտոր

-

ֆուր

ոռւսը

Ցօրթպօտուկ տնսսկ ժը վայրի մանը կեռաս, Ջրաղզտազիլ ըղուտին աղեղին ձայնը -

Չոն

դեղին

-

Բ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

փոքր

տատ,

ժառան

փոջբ Հնձան

-

-

մաբիլ:տկարանալ Բիչ մբ Հանդատանալ Մրականվալ Զա թյ

-

-

-

-

ԿԹԻ ընել կրաճկրիլ ընկոյզի լման միջուկը երբ Հանենջ կեղեւը Գոր աղբիւրի գուր, դոր ճբ մնայ աղտորին ձդաֆ ներկը, ընկոյզի կեղեւին, նուռի կեղեւին Վէյ ձջաֆ ներկր մեջի պարպուածձրնկոլզ։ եւ ուրիչ եխոուղ Դավուզ Մրբալլի չուարիլ Թրանարիլ պեխը նոր կբ բուսնի, քրտնիլ Ղապիչ գլուխը զնրօ մեքննայով կնտուած, առանց եղջիւրի այծ, ոչխար էմփէլ միամիտ Մաթուխ սլարզամիտ, ապուչ Փրալցամալէ Թավլթված, փրթաֆ մառ, Խչան Շուչուլթ չոչորդ, Փայվոնտ կօչկակարի առեղին վրայի կարճ Թեր, Թելբ ասեզին -

-

-

,

-

ծամելը ջունեցողին Լամյաժիլ ակուայ

Թարգ անցնրը չատ անօթննալ Սրալվալիլ «»Վեյ մրադղլալ, մեռծլին վրան լալ Խօչիօչոլ տան յարկի մէ Զէօգիւց մասր (աէնկսուզ) տխմար Թրթապը տխմար կութկութ Դփիարձվիտի:յոգնիլ աման, անչեթեծթ,իր Ալկամոն Փրատոկ փառբաք,կարօտ, փրատոկըփիւյը մօնոց Ծրավարիլ ծառին նոր պտուկ Հաննլ ակսիլը Նիչաէ տան նտեւխ մասի, ուրբ պալարը կի դնեն,

մեղրիկտորխորիսխ

-

-

-

Մոնճու

Ճ

-

սեցրնել

-

Ցրաթեղ պաղլունը -

-

Դրանտաղօլ,թրանաթոպիլ տնտնալ խալխնճոկ ֆորիբն վզին բոժոժ ցանկացող, այրող չատ Տայոպ էրանտիլ տանձինչատ Հասուննալի պառանցել Ինտէլ խուոալ Մբանը խելքը մած, Թմբրած Շափթօ բարակ ձող չոճվի, բոր: իր կաշիէ գօտրի քւ կօչիկներու վրալ քրկաթ «լոկ Իկիւզիւն -

-

-

Փարփայտիլ փորփործլ, բրթրել Ֆիւաէօչ չրթունջ Լափպութ պկպեցննրու գլխարկի տակի կապբթ -

-

-

-

-

-

-

-

ԿԹ)

Ջբսմբալ

-

չատ

արա Հասրում»

մսի Հայու

Ռւլույոկ շճախի չորֆի բարձրը Գատրճ լուրբխայիպարկը, պատվճբ Ջուխրոնկ քարջրուտ, դժուար ճամբայ, տեզ Շիրէթ միակտուր սարի ուլի կողբ, ուրկէ ընել -

-

-

Խուլունօնկայգրի -

եիի

կամ ելլել անկարելի է

-

մէջ նեղ արաՀետ,փիչ մր բարձր եւ. Թուվինրու234 գետնէն Քիչ մբ ցած

|

պզտիկ ձորակ չատ բարակ չաւիղ կոճղ փորուտծտաչտ տարո կում կօչկակարի(ոճղ ղէմբի մորթը պիսակաւոր Մէցժէց Խքաժէո լխայոչ լարտուտիկ կամաց մը լուր տաղ, ձայն տալ Ջէեմէնի| ֆանը կերպով կչտամբել Նուխաիլ չրանլ սպուզել կամկրմիլ Թրիալատիլ ուոջի տակ առնել, կոլկրտել կացինըլնսանին վրայ ֆուրով «րել, կամ խարտոցով Հուխոիլ

իօզ Հլղալ Ֆչարդ

չատ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Հրանակառիլ

կապել, ծերանալ արձակն ե, բանթողնլ, դպրոցէն աչակերտները ժանոխիլ մարեն 42«ծի կօֆութ բաներ մը՝ տնսակ մը զօտիի պես մչչթի զարդ, մէջը Ղուպույ բ դրամ, ժամացոլց, ծխախոտի տուփ, րա Բոբ փնտուծլ, չաի փնաունը,կոխւչ փնտռել մի: Տրավծավութ ցորէնի տակը խաղաւարտ, ասկէ առաջ եկած ըլլալու է Քալաբորդ կը կարծեմ մեի «խիչրէչ խաղողինջ գապարծըք իզիւմի կոչել Թրջալխսաներուն մչֆ (12 բառքր րաւնլուաֆին ժլչ). -

Հունա

-

-

ար

-

-

-

-

արել

կտոր Հոտուկուտ մեռնիլ ժանլով խրախաիլ Խեղդիլ, եւ Հաւուն վայրի սխտոր մբ Քուրթ Հաա

-

ու

-

-

փորն ծլած չկաղզմժուսծ

Հաւկիք

ջութակ, նուագ ածել Քրարթիլ Աստուծ զիս ֆու գալբգը չթողու, քու ձեռքր--. Գայլրգ փայտ մբ է Դրանդըմանդ մէկ այո մէկ այն կողմ. խաղի աղին խոչորը Կզկղիլ ցորենէն Հողի զատել, տակը ձղիցենլ, զատել, աղբ չարժելով ժանրը վրան, խոչորը տակը հոր -

-

-

-

նրկար խտա, չվեփացող խօսք, գլուխ ցաւցեոլ իյկէն Ֆանա ծրկութի ճեղզբելփայոր 2ղլատիլմ մէջ, մօրուքին մէֆ քնրմակ խթ Խլել խաղողին Խէածառիլ եինւնալ -

-

-

ծանակ ծաղի խողթ ու ծողթ պատչգամիբազրիջ Խարխուր դժոլաքէնանդին երթառ բրթոս Մբաղներպրատատը Գլատատը դժոխ մէկ կտոր թար Մումպոթ (բ Դոդծ Փագրծիլ կարկաչել, Հաւը Հաւկիք ածեն յետոյ Արափարտալ ոտքը «աձի, Գամթել տանիբէն ձիւնը Թիվ վար նետել, պեղել Փուղիլ Զրանկզանկիլ հտեւէն ձծասնելու Համար վաղել,փազցնել Հաւուն միզիկարել կամ ոչխարին Զինդրտիլ դուլ դանակով էւ չկրնալ կրկ Հազ ճանձլու պէս վերջի հոց Թարախոտիր Ձագրրիլ Սբալախվալ զարդարուիլ -

ու

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ԱՌԱԾՆԵՐ

Լէչփէտը իլլիս (չագազրբելնես): 1էչվէտր դբանիմ բիզ: Աքչլիիփայտ դագաղ) Մուր ցոլբ վեգ: Մուրբ պատէ ձիգգէդ: Ճուռիդ կրատրա: իրր կրատրա Թթ մէջիղ: Ղօրոն մօտնու ՄբաթարսունԱւտայօն վօկօ (րդու մր: Բիւրբիւի աւիտարան վկայ Խրաչիմ իգօ գազօդիդ: կշտիւր կօտիւր բարո Հիգգէդ խրատսվա: Մչխդծյուղան գազթբկն իգ»: Էօձր (ԹԵ (բող: Տունիղ ատենդիդ (լրարապլր բունն ուս: Հիկելիղ: -

ԱնթուրՀչօ կիւոքօղ: անատին խուսեօղ: Գուրտուրվիր է տատտակը,զրատի խրափակը: (նչոբվնուն անքծքր բրառնավանէ պէյկիլ չէ մօնօյ կու սատկի նամ իու Լու ղօչայօն Քի" Ասպօծ,դանկինեա կի իոտիղծիր Փեղիցօն իմն ուտձօղ մօկօֆբ էչվն կու կոյնօ:

Չիւր չուչօնբ ճարդրբվա, պատախգը կաԷկրվալ: մոոֆ: Խեւն առսուը: Բրրնըն աու Ասպօծ ախթօտը ույախցընէնը, էլը կու կրաչխացանչ,սօնկրօվ չու ղիատնացանէւ զչար ամպիւտ կորը կու «խէ' Իս մուրուքը չոտ պատարոք տիխսիրէ: Աչկին քիզ կոխի Հարսնօկ դոն լրասէ: Ռւտիմ ճուճ է, չուժղիմատող է: ձիա կարպոծն, քառաունտարբ ձուռիրըլի ՍԻՀԻը արավաիւրէն հլ Թուղ Հատիլօ Դոն մբ Հաոիչօ։ բոնիղդ Օնթիս Խոսիր է, Դուրուբիւդօ փիւ: Հոտ ու բարոկ մէկ է, վայ բարոկ ժանուղան: Ջաղոցջը ֆոն է տասի, ֆաֆախը1(օ փնաուի: Գչքալր էածիւխ կիլիլ է, Հուրթան էակոէն է այի էչե քչով կլխոն, փոբն իղով չիրթոն' .

ԱՆԻԷՄՔՆԵՐ

փիջէղոր Օճոխդ անցնը, բուչդ մոնո: անտէր, աոյխօ պօթոմապոլ դոլոխիդ, իգօ բոն Անկրբծակէ Քրաթէդ բիլնեդ 8դ»' Քրաթեղ փրանչէդ իդ: Աա

ու

ԵՒ

ԱՍՈՅԹՆԵՐ

Ռւճոխիդ վառր- չէն կեցիր: ֆունիղ չէն մօնօ: Բոնիդ գիւրծիդ օռռստ իգօ (ւծ «րալատադ կուր» Ասպօծմուրօզիդ, ժուրապրկրդ Հիւղ ճանկիս, րակր առօ: մաղձ խաջիդ բիծ: Առպօծուտոց, ձիռոց չիանլէ: ԱաապօՓծ խիչք-չէֆլիւրթ Քէսիդ պայաջօ: Մուխանէթանմէօ«ԹէՃ չէնէ Ասպօծ։ ԱսպօծՀիտնդ Ֆա աօ։

աօ:

«ոօ:

կաս

Փրանծ

լար: կոտվխիւր ԱապօծՀախէդ իդ»: Մուրը պատ Հիզգձդ: Մուրն ի վրէդ: Գիտին, մրատնուս, տունդ

ՕՐՀՆԷՆՔՆԵՐ

Հիգգէն:

ճօռօ

Շէն ելիր: Սոլ լար

Գէրէրէնիմէջի Ասպօծ բիրնէ Համլօվ կրայջանէ, աւիբ:

Մարիվը (իմ արէւր) իրդում մրն չ' Ջրչաննեոմթիբլժոս: Նաթր պԷՒՏԻԺ սիվ ֆո Էն» ՀչՎէԴ'

Սարօաէքէյէն

խրլրասկ։

Մէ հայցը վիչ ՎԷլէբ' Խէլի տեսնուռ: Աոաօծմէյէօվ պապէօվ մրանֆցան է: |

ՅՑ7

Գօլոխիդ Լուս

ճօոօ

սօղ քու

որակվի Հապը տղուն այգի Մէ տուքը, տղան ձօրը կորդ մբ խաղող չէ

մօնօ:

սլապուն ՀԷդգէն

տունր:

Ասպօծ սիյոծիդ պէՀէւ Էա «ին, Հազոլը նիւր' նա: Ռւխաիդ զասուլ Տեառէօսր վիյէդ, մանտրկրնոյնում փվիլէն: Ֆբ դօլոխիդՔ /է: Օղուֆկ ունա Ասպօծ ծադ բիչէ: ԱսոլօՓ դուվօմ ոօ:

նաւ Ռւտվէդ ուղուր Ասպօծ չէյէն խոռու պէծէ: ՄասկօնԿոադեիրէՆհլողզին անուչ բաղեիթ ըսելու

Բէարէօվ-չէածէօվ խկիբ' Հինգ Հազոր բարլո

փչե իչուն խէչր կապի իտ ֆառձօցր (առնու, իս փեառօցը: կառնչ, կամ վփաոոցը: Իչբ էյուն քովր կապես, կամ առոցը 6.

Ըայկաթթ երկաթ դուռր,

Համար):

Ռւղուրմի Ասպօծ: Ուղուրմի Հողգօդ: «իլին, Աբղ Հիգգէդ «իլին Դրատէղ առնում: ծամէ: Համվէ, չաքօր Էօմր խէթէօղը բրնացիր է, անրբթունչի ջնացի: ֆանը կլա ԹՄչկուն վրայ խնդալու Հասա): անասնականժարդիկի Փէտէ գէճիւրք, (կրանակվարդոն (ոյր Ֆանդալոթ(ախմար, ապուչ): Բեկիղ (Ժազրական):

ԱՌԱԾՆԵՐ, ԱՍԱՑՈՒԱԾՔՆԵՐ

Մոր, մայդօլ սատանօյ, մօր մայդօ թքաճանօյ: Մարդ մարդու սատանայ, մարդ մարդու քածանայ: 1.

Մարգ կոյ բարկարիտտուն կու չինէ, հր Կայք, մօյդ էա ունի բաւէ: կոյ մու ԲՐ տունր կու Հրե, աղթբաան Մարդ կայ ուրիչին տունը կր չին: իրծձնըկաւրէ, մարդ ալ կայ քԻ տունր կր լինէ, աղթատինտունը կի Քանդէ: 2.

կորգբը չօ6 չունայ: չունի: Հճռաւոր կրակը օգուտ Յ.

Խօռու

4.

էգէ մէ տրավի, տաղան կիզ մբ խէ"Ն 8 Գօպը տրադղան

փեատ դօոօնը մեօյԹէճ կու նայ: փայտէ դիան կարօտ կոչուի:

ծ.

դօոր

1.

Քիմինը չֆոյ չչ

գոտնոլ: կվանր

կահը դոտնոյ խումիլօ, բիմինն է կէչիտ չէ

Ոժանբ ջուր չնն գանքը խմելուչ ոժանք

ալ

անցթ անցնելու:

Սվչիւտը գօնօ, Հապծ չավոլիդ ճան: Գետի անըքին գնա, լետոլ սոթթուիը:

9.

Սճւ

Սիվ թոն ուն

ու

ու

ճիլմակ շոլ

ճնրմակ

ոռր

կքչիար պէլու կունոր ջուրի անցքին յայտնի կրդյան:

կիյ դէլօն դօսմօժր Ասպօծ կու տոյ: կոլի դային Հացը Աստուած կու մաի: 10.

Մոն պիւդէօզբ անբա չէ մօնոյ: Ծակ կոկորդը անօքի չի մնար: 11.

12. Խեր Հայսնիգո ին տայլուծ Հէօս զէն»

է ասիլէ։

Խենթը Հարանիրիեն տարած, Հոս

տունը բառւանսո

մեր տունէն աղէկ է, բոնի է

Ասպօծխնչթ բէժնիլ նիքէն, դոն դոռոնն խտիւն իս կիզիչ Աստուած Քծլբ բաժնածատենը,դուն դրոն հւոնւն հաս մեջծր: 11.

14.Չիպիլբ թէաթէավիւրէՆ սէյէն խակիվէղաֆօանին դօյոծ, ա՛խ վէլթօՆասի, բոցի է: Փոյցոլոֆա̀մԹԵ ոիսնունջ թ»՞/չ էսիւր ԺլԹօեր։ Գացիյ է տէնկիզին Խղիյը, սոալկօե մբ միլեն բրան է դրաչի, մէջր մբաստիլէ: Ֆէալգէն ի չօնբ, դարի կ» ձոտկօ, չբ ղարա տէ, յի, ամալդէն բալավանք էվլու բրանի կօ ժանու: ՍոխակըԹագաւոիին պարտա, սակի վանդակին դրած, ա՛խ,

Հայրննիբ, ըսած Է եւ լացել Թող տունը են, տնասնելուՉ«ամարթէ ֆովիսվին, ճիւղին մբ վրան Բոլն է անոր Հայրենիթը: Գազնբթ ուր որբ չԹԻֆԻՎ, դիր ու մտեր է մէջ երբ ալիքը գայ վեր կր ցատկ դարձեալ բոնի կի մտնէ: նրբ այիջը անցնեի,

Հօվր «օվ է նը, ջօյ խումիլն իթէն (կ1նթբ նու ՀԵյէ' ատեն ծրկինջ կբ ֆայի' Հաւր որ Հաւ է, ֆուր խմելու

16.

16.

Է«օձիէօ4

Օձը

որ

«4

է

սիր ո

Խաս,

Խլէզ,

--

խմ

ըսած ննլ

ամէն է դուն խնչ ես,

բոան ղանթարով»,

է

օր

ան:

ԹԷո էնըի (գքչ մարդէն

օղը

բան չէլքրի

լաւ

22.

Հառնրմի

Հառնլր

խիլքն խմբ եէ

(ելթե Ք Հայունվերջին

"

ԲԱ»

ՑԱՒԵԼՈՒԱԾ

Ծանօցութիւններ Զէլթ»ւնիպաոժութնած աւնչուլթեամբ

1008-ին, Մարաչի մէջ տեղի կունծնայ մնծ ռով մի, պոր առթիւ Հեդէլքնցի Ցակոի Դպիր, Շարակնոցժբ բթնդօրինակելու եւայլ կերպով կր միչատակ.- «Ղարիպ էի (Մնրաստխայի մէջ եւ տրտում... լոխ զխեղք ձայն թաղաքին մքրոլ Գերմանիկէ,ոբ ռրտիկա է Մարաչ, որ էր սով էւ սուղ. 9. (վեց) տրեմ Հացն ի փարա ժբ. հ. էին որդիջն իմ անդ, ոչ ծկող կայր . ոչ գնացող. ալսպիսի զրնցի «միչտակարանաֆ(թ. 208 Շարակնոցէմբ. Ֆալ-

ՇօՖի փրաչան վիյէն դօած է (մէկր անարդքլու Քու

Ծակ «բալլիշը գեաին չէ դեան չի

մ.

Ֆր

ուրոնջը մռար" Մակ գարակշեր չէ միոֆա, իլիսը կու գեղնաւր կբ դիլեի Փարտականըչի մքոնիր, բաց երբ

ԶԱՈԹունիՍ- Լուսաւորիչ նկեղեցին կր գտնուէր գրչագիր Հին Ցայամաւուրք մը, որուն յիչատակարանինմէջ գրուաֆ է Թէ ժամանավինթաթարներիՄարաչիվրայ կը բարձակին,աղաքը կր ժանեն թալանի կու տան տուների կը ֆարդեն բնակչութիւնը: Նոյն պաճուն յանկարծ օդի (աժպոտի հւ ահդատարավ անձրեւժե կր օկախ Հեղեղելբոլոր փողոցները:Թաքարներանպրատապար մնացած, չուարումի կր ժատնուխն,որմէ օզտունլով մարաչցիներըփոխադարձ Բերդիկբ ակաբն դուրս կր վատարեն։ թաթարները բաղաջն

ու

ու

ու

23.

ե Մարին փալախվիլ է, գոմօկըն Է կալի, էեխը ժած Խ առի Թր խոիվբ բացվիցօվ: Ջիր խտիվբ ամէն փոր բօց է' Մաջին տռքն է սածեր, գայթեր է, դմակը վեր բարձրացեր հտհւր Ջեր բացումցառ: Այծծրը վրան խնդացեր նն, Թէ անր 21.

-

-

3/0

ԲԱ

Ցուցա

ատնե):

Համար)" կէլէ (Բավխտաւորին օլապսլվըչօնր ուն իմաստ ունին) (Այս Երեքըայլաբաճական 21.

Հէյլուն իտ

որ

Փ

-

20.

պր

-

-

ուռուն

Երծսիսնայեցէր մէլ ժբ,

Խճվր Հասրբ է մուրազն, խրլանըն դրարիլ Է Թէ Հասնր էչ խելացին սպասեթ է, ԽճեթնՔո մփիափաթին

-

որ

բանր էյ-

26.

իմ լբօնը վազիդ «օատ էլ Գէրօն Հարցուցոծին Բը՝ չութու իժ 4եորվավիկու տանում, էնիւր Համոյ, ասիլ Է: Հաստ ԻԺ գործը ք է, Գայլին Հարցուցածնն Թէ ինչո՞ւ վիզդ կր տանսնահ անոր Համար, ըսնր է: իժ ձ4եոքովա Շօնն

(աք 48յէ։

միաս ղանթար մը կր պակսի, իմ բու ղանթարդ ինչ ըլլայ,

19.

բոնի է:

նչ

,

-

է,

տարերեե, Աղուծսրգթեյու

ամէն էօր ղանթօր ժր մասիս կօ պակչիթ ի" հուր Բու պակսօծմասիլ ասի է: դանթիւրէօվրն,

այս

բաց

կց

ՀՔղբ

Հողը

է,

7էՆճռօ

շր

Աղվիսը տարօծ ին թի կրաթբն, ասիչ է,-- իլիսիս Հէ՛Բ9էք, 1«Թ կքլլ՞։

25.

դրաուէօվկ'ուտէ: կուսէ: խնայողութեամբ

մլ.

Ա "ե էճ Բ քաաթ Թէ բածր 17.

ամէն

Ձէյթունցի ժամանակին կնսարիոյ Մ. կարասլետի ուխւաաւորներ (անքըուխտնկէրթան, Հոն, իրենցմէ անմ գլուխ 00 դաձեկան խատուրք կր պաճանջուի Զէյթունցիթ կառաբկենն թէ Սուլթան ուրան ֆերման ունին չտալու: Սակայնբռնութեամբ կր գանմէ փոռավարութինր այդ տուրթը, Սակայն զելթունցիր նի սպառնան

"ո

է. Թէ այդ աուրջին կրկինը պիտի զանձեն իրենբ ալ թԹուրթերէն... իրաւ ալ ճամբան իրենց Հանդիպածթուրբծրէն կրկինը նբ դանմձն, զեյթունցիեղի Խուլմունեան, որ այդ ուվաժաւոթնիԱյչ ոու չեի ավղ դործին, եւ սակայն իր ըրէն մէկն էր եւ փասնակյածֆ կերները ծրբ կը բանտարկուին,իսկ ինջր դուրան է, կը Հիզրասիրուի կեսարացիմէծածարուստ նոյն տունը: Եղիա ցաւ կը լայրտնէոր կն. սարացի Հարուստ Հայծր թոյլ տուին ոբ զեյթունցի ուխաաւորննի հր ցաւր կր Թավ բաոարկուին:կքոարացի այդ մեծաճարուստը աղատ չեն, իրենցՀարսաուլթնյան, փիչ» բաելովԹէ իրենթՀակառակ են, պէյթունցիթ իսկ տակեն իրենը Թուրբին բունութնանանարգանքին լնոՖքրուն ժէջ ազատ են, Թէ իրենք կապրին ստրուկի կնանջ մ, իսկ թաղումները անդաժ գիչերը գաղտնիկր կատարուին, Հարանիքներն արտօնագթովմբ տեղի ունենան:Հաշ ժեունելեերըթաՖավխատաւլից ստացուած է Շէյխ իւլ իսլամէն:Ջէլղելու այդ արաօնագիիբը թունցիբ անկէ օրինակ մր քաղելով Հետէրնին կը բերեն: ՀնտաՔրթրության Համար աստեղ կի դնենք մենթ ալ անոր թուր լեզուով գխուանը ն. Զէյթունի լեզուս Թարգմանուածրնախ լէՀայ սերունդներունցոյց տալու Հաժար Թէ ինչ ժամանակներ տազայ

է

ապրեր Հայր անցեալին -Թուրբիոյ

Բնադիբբ:

մէջ.

«Լապիսխլիվասբ գադրանի, դվվածը չէյլթանի, մաճրումբ տէրկրաՀր բապպանի,պետ էստ գօճախափազ- ինձա օլունուր փի, (Է (ֆիյան բիւֆէրանըն օղյու ֆիլանի, բուժի Տէֆէրի մէբրու«էնիզոէն ՔԷֆԱՐՒ միւրոշ օլմուչ օրտուղումաան,լաչքի մէրլուզփոինի Թիզրոզ ԽՀ չարձՔի Թթ էաֆիւնի դապուլյլ էթ մէզ փսիտէ Խէ'չարք,,եէ չարէ, չէճրին տիչարբորնէլն բչուն, միւծրլիթչէսի «բթայբգտանդարչլմասնը վերքի պրագում: կին պիր խնաէկ գաղու կէօթիրբիւ ,

թարբագլարուծըչլմնայուպ կէլեսին,դօճափափագ: Միւֆթիէֆէնտի Թարգմանութիւն Զէյթունի բարբառով: Դաթրանըրէնկ լաթնրով, գօլոխը սատանիժագը, Աստծու կեջո վոտ էսասբ տէր ԽրրֆոծԳԻ անղոցը դոռոնծք զրկոված, Փէօթիւ մումյոու անձաւուտ մրջէն ֆօլոն անձաւոտ փէոխոալխբն վիւի երէց. Համուլ,է տէաղէն,Փօլոն անձաւոտի սէասոկիլոն ֆիր չրչնատրթթան «նիր փի» լէչի «իւղը պիլօ չրնդունա խա տէ, չիչբէնիմ, չիկեեիի դոր ձոա, մուտոռ փիս Հիւտր մէլ մրջէն Հուլվիլով Համոչ: փթաղբէն ու Հիղեավ մէջը լրաժգէթ, իչն Հանէք, խանտոկ մր բանէք ու ոտ Ի"Րֆ»Ն բգէթ Հէլվիւտ Փակեք, կկա կրոտքք, Թրաատէք -

լիւֆթի Էչնոի ԱլխարձարարԹարգմանութիւն Ղաթրանիպէս սեւ տարազով, սատանայինփոսգի դլուխը, Աատուֆոլ դոնէն զրկուած, անարժան, վաո ակզբունքով ապարանքի պառամծայ ժրէց ԿԲծչիչ) եբ ծանուցուի թէ ձեր Հաճոյաբան զարչելիժողովուրդէն այսինչ տղան այնինչ անչաւատը սատկած լալով Թէնւ անոր Հայծոլիչին պիղծ,գարչելի դիակը Հողն անգամ չբնդունիր, սակայն ինչ օգուտ. մէջածղէՆ վերցունլուՀամար: էնչ ընեմ ռր այս գարչաձծուռուլթիւնը կբ Հանէք, խորունկ փոս մր փորել, բանալ կու Փաղաջէնդուրս կբ ձգէ, վրան չող կբ բաչէք մէջը տաթ, կր ֆաֆկեք, լաւ մր կու գաք, զառամեալ նրէջ' կը տրորեք, կր կոխկոտծք (կնիջ)միւֆթիսի Ցետոլ սակայն կ. ԳոլշոլՓառտրվիարթարանը այդպիսի չափազանց անարգականՀրամանագիրիմը մասին կը դիմէ նւրոպականդքսպանճէրուն, այգ արտօնագիէնօրինակմբ թարգմանաբարներկայացնելով անոնց: Սարդիսպարտրիարբիայլ գիմումին վրայ մեֆ տրութնանց կը վաֆողինժամանակին,մեծ նպարբուէն Մարաչ եւ դեռպանեծրը Հայկականուրիչ չրչանննը Հրամանագիրմր դրկել։ Այդ Հրաժանգրով կբ ֆնջութ Թաղման վերաբերեալ այն անարգականարտօնագիրը:ՌւկրաքնՑարութին ԱմիրաԳիզճնանիգիմումով այդ Թուզը Բին զարգիլուվ -

ու

ու

րտ

ոմանց լայտարարութիֆներուն, բիչզանդական Հայազգի բնիք մաիաչցի է, ամ ոմանք կ'բնդչունին ԼճւոնԻ աաւթացի, Թ:՝ անիր Մարաչէ փիչ մբ աւծլի դեպի ետեւ լնունագաւաոէն էր: Հետաջըցրական իրողութիւն մբն է Թէ արլ լեռնադաւառին Հայնրը եւ պեղին ռազմական ցոռոկութիւններ ուրիչ որեւէ մասէն աւելի4բծրծասկացողութեանեւ միութեան բնդունակութիւն ունին, եւ այդպէս ալ հղած է միչտ. Զէյթունի եւ Հաճընիայ կողմերէն էր որ Հայ կռուողներնլան եւ Հատտատեցին փոքր Հայաստանի թադաւորուՔիւնը: Զէյթուն այն գաւառն է, ուր այդ օդին պածաֆէր նկար Բ

վայորը

ատեն:

1914իՖնախ ԶԱյթունը կը տէղաձանէթուրք կառավարութիշնը, եւ տեսակ նախատինքներ փայրագութիւններգործադրելով: Առաջինխումբէն 6500-իայր չափ մարդիկը կբ բանատարկեն. Ծերերը, քերը, մանուկեքրը կբ տողրագրեն բարբարոսականտառապանքներով: ՞

ան

Ադ 00-ին160-թ փբարբու անդմօրէն կապելով չուվաները ճբ որորոաոցնեն

նն, որոնք չակիրներէն

Մարայլի մէջ: Նազարէթ Չաւուչրսոսկալիդանակոֆելէ Ժաճասինըձ վիճակիՀասցնելէ ետքը: Թուրբերզինքթ պատղարակիվրայ դրած, կբ փեիցննն ջանիցս,որպէս թէ արկածով,գետին էբ ձրնե Հանհլով, այդ վիճակին մեջ (թ լուկրկին, լետոլ քաղաքէն դուրս տանկարնն վերստինկը բնրբենբանտ, ութ ԻԹթիճատականպետ թունաւոր դեղով լքունաւործլով կր դեդագործ Լութֆիի տուած ար Դիչքը, Սեւլչո5-ին ծւ. այնպէս խօսք ճը «անեն Թէ Ժեուննն մօտաւորամիս 100 է: ԲանտարկուսսՓներչն բնական մածով մեռած արեւմուտքի,ձորի ժբ էջ կը ժբ իրարու հարած, Մարբաչի եւ

Մանաւանդ լեոնային չրջաններու մէջ պածուսծ այլ ցոյց կու տան Հայնրու Հին ծաղումբ այդ դաւառաբարքաղւնեձրն Հայերու գոյութիւնը մէջ վայրնրուն

ՊԷՐԻՏ ՍԱՐԻՆ

Հայրենի սարիչմեր թիկունբին դուն հսկայ» Արթուն պահակտեղածէիր ձիգ դարհր. Քու սաղ» վրճիտ աղբիւրներըդ մարակայչ Ջիւնրդ անբիծ մեզի Էինկեանքտուհր։

Թուիք Ձաղծրէ Համարւուսխիւեր ՄՆացածներուն գնդակաձարնն:

Սու

վկաներ Հայժայթելով, վինուորական ատնանի առջեւ իբբ Թէ (ր էւ ճբ Հանեն: Ռրիչներողջ ողջ կիրի Հնոցներու դաո նն կախաղան մէջ կայրնն:

1884-րն,2

Թակոբիտօնին օրերը,

ծնած

է

Մարալ

Թազլի ՀայրըԽԳարամանլը

էր Մարաչ։ Ցակոբ կ'ուսանի չ8ր, բնիկ պէյթունցի Հառտատուած ժէֆ. 1901-/Ֆ ճբ նախակրքարաննքնրուն Մարաչի Աւնտարանականաց կք մոնէ Տարսոնի ԱմերիկնանԳոլէժը, կյաւարտէ 1909-րն: Ցճատոյ շեմարանը,ուրկէ չրջանաւարոկէ աճախ ՄարաշիԱռտուաֆարանական մտնէ Գոլորատոյի ժէ Ֆէնվրի կր ուր մեկնի Ամերիկա, Խոբթթ,կբ եւ Դոկտորի աստիճանը Համալսարանը կր ստանայփիլիշոփայութնան ձետ ունէր նանւ լեզու ժի: պերճախօս Մտաւոր կարողութիւններուն ՄՈՒ հռանդ, լուրի ստեղծելով ունէր ազգայնականգործունէութեան Համալսարանին ձրաՀամակրութնանլալն չրֆանակ: Շրջանաւարտած

ւէրը ժերժելով, ծառայելու Շամար կր դառնա Հայրենիք: Այնքաղի մէջ կարնոր պարտօնմբ պիխոիստանձներ, Աղինական վարժարանին մեծ պատերազմը,աքոորը: լուսաւորութեան սակայն վրալ կր Հասնի եւ դառւնութիւնները բոլոր ճայակէ բոնագաղթի կր այս ղինուռրը 1817-ին, Տէր Ջորի Մէ: կր նաճատավուի խալաձան. 1908-ին, 0ռէ Սաշմանադրութեան,անիկա այցելեց Ձեյթուն իր «օր ծենդավալրը ե. մէջ բացուած լոարաի բէԶէյթունի կեդրոնականվարժարանին մէն բանի անգամներՍաձմանդիութնան,Ազատութնան, Հաւասարու| բոջ իր կրակ վրայ բրոսւ սկզբունջներուն Թեան, եղբայրութեան

|

եղճիկներըդ, սմբուլդ

մուշկ պայթարան) երգերով կաքաւմերդ Ամբողջ դարեր ապրեցուցին, արդ չկան.. մնաս դունչ Բայց Պէրիտ,կը միշտ անվրդով: ու

Միսով»չբոյրովչ

Մեր պապերը,քոււ խորերուերկաթէն Կրոհցինխոփ»բահ» սուր» զէնքեր, հրացան. դաշտ հովիտներ»որ ցանեն Հերկեցին ու

պարտէզ»բերրի այգեստան: Ցորեն,տնկեն

Աջ թեւիդ էր հօթնեղբայր սարն: իսկ հեռուն Վեհ Մասիսնհրն թեւ կոււ տային Էեզ Պէրիտ.. Արգէոսը,մօտ եղբայրդչքու գլխուն Պակաս չէին բուքն ու մրրիկնանժրպիտ: Շատ

դուն, տարիքըդոչ ոջ գիտէ եւ Ադամէն Նոյէնառաջ դուն կայիր Ու հիմաալ կաս»կը մնաս:բարձր, վեհչ Ու կը սպասեսորդիներուղ տարագիր: հին

ես

ու

բանափխոսութիւննծիի'

Զէյթունի մէ) չէն մազերով եւ լատ Գլ. տանուկինբաւական թիվ

բ՞ւթիւն

Ֆ-

կապոլտ աչքնրով Հայքը ք

Փալուտանանիէ.

անոնք (արծիքներուն, Ղազարնանի

Ֆրն. 8»-

ի»-հեկաֆ կիլիկիա

ՏՆ

կանչիի,Ֆոնուզի,Հին Բերդուսիեւ Զէյթունի պէս Հա յաչատ ցոյց կու տան Մարաչի Հրֆանակինմէջ բազմաթիւ (եղդրոննեեր

ու

Դոկտ. (փրոֆեսոր) Յակոբ Զէյթունցեան

մնացած: Ջէյթուն,

ծ

ու

Փ

չէն վերադարձածեւ

Դարերամբողջմեր Բաջճախնիճկոուհցան» Ազատկեանքիեւ պատիւի ի խնդիր: Ու ապրեցանհպարտ» անկախքեզ նման

Գէրիտ,որդիքդ այժըմ հիւծին տարագիր:

ԷՕՄԷՐ ՓԱՇԱՅԻ

ՍՊԱՆՈՒԻԼԸ

Էօմէր փաչանդեռ նաղօթէրերկար» հին, հրացանէն Երբ Խոյ Յակոբին վերչ կու տար» Գնդակ մը թռած՝ կեանքին

ԶեյթունցիքՑակորնիշխանկարգեցին:

ՓԱԽՈՒՍՏԸ

ԱԼԻ ՓԱՇԱՅԻՆ

հասած) կուոիտին Են արդէնչ իսկոյնոտի Զէյթունցիք մեծ կը անոր յաղթեն» գրոհով Մէկ

Ալի փաշանէ»

կը մեռնի կաթուած: Փախչելովփաշան

ԳԱԼԷՆՏԷՐ

ՓԱՇԱՅԻՆ

ՀԱՇՏՈՒՒԼԸ

Գալէնտէրփաշանկ'արշաւէԶէյթուն Տուրք հաւաքելու Սուլթանինանուան: ու ջուրն Հաց կր կարծէմեր չամիչն Յետոյ իր զօրքովդիմէ հաշտութեան: խարաճոչ հարկ ինչ ընէ փաշան»կր զղջայ։ արդեն կը դիմէ: անարգ Կաթողիկոսին Ու կը խնդրէ որ զինքն հաշտեցնեն: չի ԶԷյթունցին

տար

ոչ

ԹԷԾԻՐՑՈՑ ՕԳՆՈՒԹԵԱՆ

Կ'ԵՐԹԱՆ

Խենթտէրտէրնելաւ կռիւի ահեղ

դիէ: կշտացան Առգղեր։ ագռաւներրըը է, Ծուսուֆ փաշան զղջաց խելայեղ: աղօթքնԱստուծոյ հետ է։ Զէյթունցոց ըսաւ. Ծաղուպեանն

չե՞ս Ցանչնարզիս դունչ

Առիւծներունիմ ինծի ընկերներ»

Աչքերս արիւն կաչչ մահն՝ ուրախութիււն, Կռիւն հարսնիք է, դուն այդ չես գիտեր:

իշխանՍուրէնեանկրսէ ենք Պատրաստ եը հասնինք ձեզի շուտով օգնութեան ՌՎ թեճիրցիները,մի վախնաֆԵրբեք, Եուսուֆին զօրքերն փախչիլ սկսան: .-

Կռիւը իմս է, դուք հանգիստեղէճ Նորաշխարհեան գոչեց անվեհեր Ու իր քաջերով,որպէս թէ եղէգ Ջարդեցթշնամին, բազում հարիւրներ: Մեծ

Բայց ՇորվոյհանըԵուսուֆփաշային Վրանխնդալովչ-խայտառակ եղար, կ'ըսէ, այժմ ճանչցա՞րդուն մեր զէյթունցին, Շատ կորանքՔեզի» նենգ աղուէս թշուառ::

ՎԷՅՑՍԻ ՓԱՇԱՆ

ԿԱՐՇԱՒԷ ԶԷՅԹՈՒՆ

Մեծ

փաշանՎէյսի, բանակովհսկայ» եր քպէ յոխորտ Զէյթունիվրայ» Հուրով սուրռվ աւերելու զայն, Իր ջանքերըբայց կը դառնան ունայն: ու

Քաջ Պապիկփաշան,անոր հազարին Արժեք իսկ չի տար կ'ըսէչ- Վալին Հալէպիթէ գայ մեզ բնաւ հոգ չէ-. ձեզիչ տեսնենք քաջնով էչ Ասպարէզ ու

Վէյսին կբ սպառնայ,երդումով յիմար, Թէ իր ռումբերով գետնինհաւասար Պիտ ընէ ԶԷյթունն լեռճերովնհսկայ» Գարի պիտ'ցանէ մեր հողին վրայ: Երդումդմի՛ մռռնարչ դուն ամբարտաւան: Կը կանչէ Պապիկ» ձեր դատաւորնան ինչո՞ւ չես յիշեր, երբ օր մը դըրինք

Կը նետուինմարտի:Ջի Տէրն է հրզօր: Կր քալէ զօրքը, թուրքը գլխաւեր(պաշրպօզուգ) Ճիհանիափին, ահա զէյթունցին իր տղաներովկրոուի է ելեր: Թուրքին թնդանօթնկը գոռայ ուժգին:

Աղբի տոպրակը»ձեզ իրբ ճախատինք: իր բերաճեն Կը կատղի ՎԷյսին։ Կբակ է կելլէ, փողերկը փչեն Գրոհ շեփորչ սակայնապարդիւն ՄԵր հող կը թրջէ թշնամի արիւն: ու

կը կռուին այնտեղՆազարէթ իշխան, ՇամքէշիշչՓանոս» Մարկանեան Հաճին, Փանոս Զագրրեանչ ԽաչերՔէհիեան Եւ ձելլատ միասին: Միխայլեանն

ՎԷյսին կը փախչի,նահանջբանակի... Մինչ ՊապիկփաշանՓիւրթիւլ կը հասնի Իր ընկերներով,Բերթիզ Նետիր Ցեղը Պողտուղանկ'ընէ ցան ցիր: ու

ու

ՎԵՐԱՊՐՈՒՄԻ

--

Շատ

թուրք զօրք կ'իյնայ» բախումնէ ուժգին հարիւր Բայց հազարնհատնելիք չունի, Ահեղ կոիւ է, հայերն կը Քաշուին, Թշնամինարդէն ափնԷ Ճահանի։

ՊԱՀԵՐ ԵՒ ՈԳԵԿՈՉՈՒՄՆԵՐ

96-ի ԶԻՑԹՈՒՆԻ ԿՌԻՒԸ

Ու

Հազար ութ

հարիւր իննսունհինգ Էր, ամիս, աշխարհըհայոց Հոկտեմբեր էուիի։ սուրի մէջ, հայկականջարդեր» Մարաշիհայը կը Քաշէր հոգոց:

մէկ օր յետոյ մարտիկները հայ» Թուրք զօրանոցինառջեւ Են ահայ Կը պաշարենզայն ու կռիւ կ'ըլլայ կը յուսահատին զինուռի եւ սպայ::

Կարմիրճիւաղը ԶԷյթունի վրայ» Հարիւր հազարիբանակկը ղրկէր) Մուստաֆա Րէմզի եււ Ճիհէտ փաշա Դէպի Բերթիզ չայ ուղղութիւն առեր:

ԶՁագրեան Աւագն էր իր հրնարբով» Գրաւելտուաւ Ղիշլանթշնամի, Մի նոր Ոդիսեւսէր աճ անվրդով ԱւագանիէնՊօզպայիտ թաղի:

|

Գօզպայիրթաղի ծերունինՀազոր Դէպի մութ ձորը քաջ վարդապետին իշխաննեւ իհծելազծր Նազարէթ Կը ղրկէր փութով: Հոն է Աղասին:

Ջռրաձոցնինկած, թշնամինճրկուն, Գարտուած այլեւս, ան կը յանձնուի զէնքովհայերուն» Ընտանիքներով, Գերի բերուեհլով, տակն Են արգելքի:

ԱւագանինԷ ժողովի նստաւ: Ընդհուպորոշեց կռիւ սկսի, Ընկրկելուչէ զեյթունցինբնաւ» Թուրքին խոնարհիլ։մեռնիլ է մեզի:

է ան Ֆռնուզի Բարթուղիմեռսն Աւխտարանն Մաշտոցնիր ծոցին, Կըռիւիմէջն է, խիզախեւ արի, Ցորդորկր կարդայ։ռր զարնեն,զարնճուին:

Ժողովենյետոյ մարտիկվեց հազար» Եւ հարիւր յիսուն քաջ հեծելազօր Ձիերուննստած եւ արագաբար

Վեղարըգլխին, դուռն զօրանոցին իր սուրի տակէն)ձեոքըբռնաձխաչ

ու

Սպիտակաճի վարդապետն այս քաջ

|

թշնամին: Գերի կ'անցընէպարտուած հարիւր մարթին չորս զինուռրչ վեց հարիւր Ու չորս թնդանօթչհազար ռումբերով, Բերուածեն Զէյթուն հւ աւար անգին Գերիներըբայց» գոհ Են, ապահով:

Ախտաղիձորերն արիւն կը հոսի: փաչՆորաշխարհեան իշխանԾղիա, Այն ցուրտ ձմեռուան գիշերը մթին» հետն Ջիւնին։ բուքին մէջ, յիսուն տղայ Պէրզինկասարէն զարկաւ թշնամին:

Պետութեանմր պէս հոգաց զէյթունցին ամէն պետքեր Սըճունդը անոնց: անոնք տակաւին Միճչեւ այն ատեն: անվտանգ կեցեր: խաղաղ» երբ հանգիստ,

Արիւնն հոսեցաւ վատ թշնամիին: Ու ճերկեցկարմիրկրկին ձոր դաշտ: Շուարածմնաց մեծխօսիկՐէմզին Ասոնցհեւոն ըսաւ, պէտճէ ապրիլ հաշտ:

Իրենց մեծերով, տղաքնյաղթական Արշաւի Ելան դէպ Չուգուր Հիսար» դէպի Կապան Շնիճէ գալէ հաւասար: եղանգետնի Թուրք գիւղեր

Ֆէրիք փաշայինկ'ըսէ զէյթունցին Իուք սուլթան ունիք, Աստուած է մեր յոյս, Սուրբ Սարգիսմեզիչ իր բազկովուժգին Օգնական կ/'բլլաւյչկու տայ խրախոյս:

ու

ու

-

ու

Ու

տեզ պես Փէրիքներեւ Ազիզ փաշա Շատ ենք մենք կ'ըսէ Շորվոյխան տեսեր Մեր խոր ձորերը թող ըլլան վկայ Ինչպէսչէրքէզնհրայնտեղնհխեցաճ:

դարձանանոնք Ֆոնուզեն ԶԷյթուն

Ահա

է, պատգամ Աորոտայ.: ՐԷմզին

Յանձնուհցէքշուտ զէյթունցիքհամբոյն ԹԷ ոչ կր ջարդեմես ձեզ անխնայ:

Ու

Կրակիկու տամ ես ԶԷյթունը ձեր Տեղը կը վարեմ, կը ցանեմգարի» փորը» հարս ու աղջիկներ Ջեր մեծ Կը տանիմՀալեսրկոնեմ այլազգի:

դեռ կոիւը կը տեւեէ ուժգին, ՄարտիկԵւ իշխան եւ աւագանի Ամէնն իր կարգինգործի են կրկին, Լուռ խորհուրդ ունին, վճիռ. կռիչի:

ձերչ մեր հարէմճերուն Գատանիները Զարդերըկ'ըլլան»թուրքերունկրքին Կր մճան ձգուած) որպեսքուրջ նկուն Իսկ ձեր կտրիճներկը ջարդեմկրկիճ։

Դաշտեր ձորեր, ձիւնն համատարած» Ծածկերէ ամբողչ, Երկինքնէ մռայլ։ Թշնամի զօրքեր։ խիստցուրտէն սառաձ՝ Հազարովկիյնան առանցայլ եւ այլ:

իշխան մարտիկ, Բայց զէյթունցիներ Վճռականշեշտովկը մերժենՐէմզին» Կը հեգնեն, օ՛շ» օ՛շ» կը կանչենհերիք Մեձ մեձ որոտաս: Տօնքիշոտվերջին:

կիյնճանդիտապաստչթուրքեր անկենդան, Հայ կընոջ կարօտմիրենց սրտերուն) Բայցիրենց կիներն այրի կր մնան իրենց դիակնիսկ անոնցմէհհռուն:

ռազմը տակաւին ԷշէքՄԷյտանի Սանտոխ» Եգիտլէր» Եւ Ուզոր։ Աւազ Ճէտիկին Աթլըխ

Լեւոն Ծաղուպեան իշխանքՍուրբէնեան, Մահըդկր փնտոհսդուն անխելքփաշա, էօմէրն ու Խուրշիտ դեռ ճեզ դաս չեղա՞ն

ու

ու

ու

Ծրկարկը

տեւէ

-

|

ամէն: Դէպիդիրջերը»մարտկոցներն

բանակդ գնա: դարձիր»կ'ըսեն, իշխանՇորվոյեանչ Իսկ Նորաշխարհեան» դուն մեր սաիմանէն) Հեռացիր»կ'ըսեն Վերջը վա) կ'ըլլայ» մեր Աւետարան ով դու անօրէն: Է մեզ ապաւէն» առ

Շուտ

Ժոռ

-

Ալի պէկն ահա, Ֆոնուզն աւերրաց Երսուն հազարով Սօլուգ ՏԷրէէն ԿուգայԶաթորփոր, յոխորտ եւ ուռած, Վը յառաջանայյամր ծրերալէն:

զէյթունցի Էաջեր

Ծանը գիշեր էչ ներս դեռ կը դիմադրեն» Զորանոցէն ՐԵմզի, փաշային էսկայ բանակին արդէն: Բայց Րէմզինկ'զլլար պաշտօնանկ

ԻԷրէր Տինէր է իր զօրքըհասեր: Փանոս) Շամքէշիշ Ռըրմբաձիգ հերոս Ռումբը կարձակեն ցիրուցանկ'ըճեն կլիէն խումբ մբ փշրած հոս ու հոն:

տան

Այդ ծանը գիշերն, կրակիկու Մեր տղաքշրջան կիջնենտուներ Նոր դիրք կը շինեն ինքնապաշտպանման Ու Երկու ամիս կռիւ անվեհեր: ու

Անդրէասեան ԱսատուրԱղան, Սպառնալիքով կբ«է.- Թշնամի' Քու զօրքն ռումբեր, որան ալ տեղան Ռազմը»կռիւը հարսնիք է մեզի: Մեծն

Մեծն Սուրէնեան, աղա Կարապետ Յորդոր ու սաստով խրախոյսկու տայ) ն չ Արսէ բարձրաձայ Ընկրկողներուն ելլայ: կռուհցէքտղաք,թող բամպակն

ու

ԷտհէմըՖէրիք Զէյթունի լեռներ Ծառ մր չեմ ձգեր ն'բնեմ անապատ,ձեր մանուկ ծեր Կր ջարդեմ, կ'այրեմ, ինծի չէ՞ք լսեր։ -

ընդարձակ»

ու

Ջերմուկիամբողչ դաշտը Ջահուն Մինչեւ Ախ Վախըչու մինչեւ ՎրանԷ լարեր թշնամիբանակ Սաստիկձմեռ է ու ձիւնհոգեհան:

կիւլվանըսհան ալ մեծ ազնուական: Տեղդ հանգիստկեցիր, Ֆէրիք փաշա դունչ Շատ առաջ կերթաս, կ'ըսէ, անպայման Լրսէ խրատըիմաստունմարդուն:

Ապահ, ՊարոնԱղասի»Հրաչեայ» Փանոս Յակոբեան Տէր Ջօլագեան Գապա Փանոս)Մարկանհան ԹէսմԷքԷր կրա՛կկը գոռան: Քաջքաջ կըկոուինչ ու

Մունետիկներըուշ գիշերներուն Ելածչ տխուր ձայն ձգեր» Ճամբաներն ամէն տեղ ու տուն: - Հաւար:կը կանչեն, Գնդակկը տեղայ»շիկացածռումբեր: Նազար Լէլէ Կարապետ ՊԷրպէր Քանակըդարձաւ դարձաւ կր գոչենչ Ռոքը բռնողը,պէտքէր որ երթար ու

-

ու

երէցն իմաստուն» Տէր կարապետ

Էտհէմ փաշայի Բանագնացով Խորհուրդ խրատկը ղրկէչ շուտ Բանակրդքաշէ գնա մէկդի։ ու

|

Շատ

մութ գիշեր Մէ չորս կամուրչներունչ են կանգնած,պահակԵՍ Գատնէշ դրեր, ու Գամբռերկը հաջհն, խուլ կռղկողուն Աղօթճիմէջ են կիներ, աղջիկներ:

-

տուն

ու

Հարսներչ։աղջիկներնման փակփկասուն հսկումով։ պահով, ՏիկճանցՎարդանաց» Վրէժ կուրծքերունչմոխիր գլուխնուն ՍԵւ քուրձեր հագած սրտով անխռով» Կրսեն ՈՎ Ֆէրիճ, խելքիդապուրին Դրգալ մի ձգեր: վերջըգէշ կ'ըլլայ» ՁԵր գերիները թող մեր տապարին Տակը զոհ չերթան, իյնան ախնայ:

վեղարովհերոս: Բարթուղիմէոս» կ'երգէՎարդանի երգը դարերունչ

«Նռրահրաշն» անուշ Քաղցրահոս Արձագանգ կու տայմինչեւշատ հեռուն: Եւ

-

Ֆէրիք փաշանէ ցասումով ահեղ թնդանօթհամազարկընեն, Թող ըլլան հրհեղեղ բոց պատեն» Ծուխն դաշտերամէն: Զէյթունի լեռներ -

տաս ու

ու

Տէօվլէթ անվախ ՄԷրկէնեան» կարապետը»

Ասմըն Հաճ Արթին կռիւի մէջ են, իսկ մըխսի մանուկ-Հալւորը Պալճեան Ու Սարգիսաղան պաշար կր ղրկեն.-

պաստեղ Հաց մէջով քէօֆթէչ ընկոյզ քաջ Ռուպ: չամիչ: վառօդ ռազմիկներուն «Ու կսեն. տրղա՛քզարկէքդուք ահեղ կրակ տեղացեք,զարկէքձախու աջ:

Թշնամինպարտուածչ ամօթով»նկուն, Հաշտութեան խնդրանքկ'րնէ Զէյթունինչ Դեսպաններ օտար կը փութան Զէյթուն, Ռւ խաղաղկեանքըկը սկսի կրկին։ Ֆէրիք ու Միւշիւրչ էտհէմն Բէմզին եւ Յուսաբեկեղած ամօթահար) Երդում կ'ընեն մեծ, իրենց սեղանին Ջէթ, ձիթապտուղը ուտել ալ չրլլարճ ռւ

Խահանջիփողեր»տխուրկը հնչեն, Կր քաշուի բանակչխուժան գլխաւերչ Ու գերիներնհաշմչ պրծած տապարէն Ծեր մամիկներուն հարսներունմեր։ ու

ու

Մրխալ Ֆոնուզ Եւ արեգինցիք, ԶԷյթունւոյ կողքինկը կռուին քաջ քաջ, Զոյգ Քիւփէլեաններ,ՏԷճեանք Քաջարիք Անվրէպ զարկով կը քալեն առաջ:

կը ծաղկիննորէն արտ ու անդաստան» Խաղաղգործի են կտրիճներըմեր» Մշակ ու այգւոր, կ'երգեն,կը ցնծանչ Ազատու անկախկ'ապրինմանուկ» ծեր:

ու

Նշան, Ծղիա» Նորաշխարհեաններ Նազարէթչաւուշ դիրքերունվանի: եր կենանպատրաստ) որպէսզիչըլլայ Թշնամինվանքըմտճել յանդգնի: ռազմիկներարի Պօզպայիրցիներ, ՇորվոյհանՆեստորՀազոր իշխանին Թաղեցիքպինտաչք, քաջավարժքմարտի կրակ կը տեղան,դուլ դադար չունին:

ԶԱՓԱՆ

ՕՂԼՈՒՆ

Թուրքինզէնքերունանմիտժխորին Զէյթունցիքբնաւ արժէԲրչտուին, Ձափան Օղյուիզօրքը անխճայ Ձախմալըներէն դիտապաստ կ'իյնայ:

ԿՈԿԻՍՈՆԻԿՌԻՒԸ

ԶէյթունցիքաջերԿոկիսոնմտան»

Թուրք դրօշակիրնէր իրենց յանդիման» առաւ ճիշդ նշան, իշխանԾաղուպեան Դրօշակիրնինկաւ ձիէն անկենդան» ցան: Թշնամի ուժերն Եղանցիր ու

ՍԻՒԼԼԷՅՄԱՆ ՓԱՇԱ

ՍիւլէյմանփաշանՊայազիտտոհմէն,

Կռուելով երբ որ չի հասկնարբան, Նրսէ. Զէյթունցիք: Ես ձեր բոլորէն Ներում կը խնդրեմ,թողէք իմ ճամբան:

տեսթանսէօյլէյիմ» աղալար ՏինկլԷյին

Պաշրմա կէլէնի իլան էյլէյիմչ Գրրրլան ասքէրինհայիֆինիալայըմ զօր Ֆէրիք փաշա: Օսմանլըգահրիմանը

Իլիֆէ հազըսը գափ գարա օլտու Օսմանլըասքէրիփրկիչէ տօլտու» ՍնտըջիԶԷյթունյու պէլայի պուլտա) տէօն Ֆէրիք փաշա: Պէլայը պուլմատան վարտը գարշըտետա Զէյթունարսլանլարը

Գարշըեագարշր տէօկիւշը գուռտու Պունա Էսկի Զէյթուն տէօլէր, հէրինտէգալըր» ԱլամանԶէյթունը տէօն Ֆերիքճփաշա:

օսմանըասջէր թծփլանտը: ՖԾիւզպին ԾագլաշտըԶէյթունա ալըրըմ սանտը ՄԷվլամընհիքմէթի տէրհալ հէթիշտի Հագգընմիւճիւզէսի կէօր Ֆէրիք փաշա:

իքի թօփու գուռտանհամաճա Զէյթուն աղալարը չըգտը թամաշա) տուրուննա պուրտա Զէյթուն արպանլարըչ տէօն փաշա: ՖԷրիք ԱլամանԶԷյթունը

Օնիքիթօփ» օնիքի իկիտէն աթըլէր» Թշփունտիւմանընտան այկիւն տութուլտու

Իւզպին կիւլլէ աթտընչմութա Կաթրլտը Աթտբլանկիւլլէրէր էյ ՊՖէրիքփաշա:

Փաշա տիւթպինէլէ Եէրտէն պագարտը

ԿԷօնկլիւնճէզ ԶԷյթունուկէօքտէն ԵԽագարտը ԹԷմելի տէօրթ քիշի թեսլիմ սէռյլետի Ինանմա պունլարա,տէօն Ֆէրիք փաշա:

Զագրը օղլու Պետրոսնէ փէք գաշանտը»չ Պըշլանընմալընը էվէ տաշրտը ԱԿքԷրիկեշրինճէ ագլընըղալըրտը ՊԷքԷ էնճամընըչտութ Ֆէրիջ փաշա: Սանա

տետիմսանաչ էյ Ֆէրիք փաշա, Եօլիմինհագլաշտը,ալ պիր կիւն աշա, Գունա խօճաԶէյթուն տէրլի եէտինտէ գալըր Ալաման Զէյթունուտէշն փՖէրիջ փաշա:

Զէյթունըն իւսթիւնէ զօրլայուպ կէլմէչ Րահա օլ եէթինտէմութ եէրէ էօլմէ, Զէյթունա եագլատըմտէլուչ ղաչ օլուպ կիւվմէչ Գըրրըն տէԷրէսինէվաիմատընտահա: Զէյթունուն էթրաֆը թաշտէկիլտէմիր» գատար թօփ աթար սան Քէր էթմէզ էմիր» Պիզէ տէօկիւշ՝ ղավղա,սայքիպիր էօմիւր Աթստըզգուրշումնը, տագմագֆերմանը:

Նէ

Զէյթունըն տէօկիւշիւ ուճունտա օլուր» Գըրըշանասճէրինհէրինտէգալըր Ագանչայլար կիպիգանլարտէօճիւլիւթ ԱլամանԶէյթունը սէն ՖէԷրիքփաշա: Պունա

Զէյթուն տէրլէր քԷմսիյիտագմազ» Օսմանլըտէշվլէթինաղզբնապագմազ Գրրարասքէրինիիչէրի պրրագմազ

Ալամանզէյթունուտէօն ՖԷրիք փաշա: Ալլահ»,ալլահ տէյինձէ խըտըըուլուշտը» Չէքինճե գրչըճը «փլին տօլաշտը: Շիմտի ասքէրինէ արսլանգարըշտը Շաշան»չկիլին ամանա

պինասը: Ալլահ գուրմուշ պու Զէյթունուն ԱՃ գուրտ հէրպիրտանէսի կիպի տալար անիտեյէթիշիր հիճմէթի Մէվլամըն սէն սապիլէրինֆիղանը։ տույմատընմը եէտի իւչ քիշի» Զէյթուն եթճքէսինտե Կիւրլէյուպ» օթուրու արսլանլարպաշըչ Նազարէթ Չավուշ պուլանմազէշի» զունուն կէօր Ֆէրիք փաշա: շահպաշլըշը

Բերթիզ չայընտատէօկիւշինգուրտու: փոզտու ՊինտիԳրբ աթրնաօրտույու տէ ՊարոնԱղասի

Լ

Ա

ԱԱՅՈԱ

ԱՅՆ

Ծղիապիր գօլա պաստը»: Ենիւտիւնեան Ալլահչ ալլահչ տէյինճէզ եիւզ ասքէր քէստի պունուն կիպի նէչեսի աստը: Մարթինիպրագանգուլատանգաչտը: Տահա

ՄԷրկէնօղլու հաճի գըշլատա օջթուրտու) Պեշիիւզ եիկիտէագըլ Եէթիշտէրտի Քէօքնիւ պաթըրտը օսմանչընըն Գըրրտը Սագտը»չգտը օսմանլըճընիմանը: Անդրէասօղլու տա տէրժիքիմսէյի տագմամ մ օլան օա, աղզընա պագմամ պրագմամ: ասքէր ՍԷքիզիւզ արպանըմվարչ

թէսի

Արշէտիպտէ

գրար

Յ88

կէչերիմ:

ՄԱՍՆԱԿԻ

ԴԼԷԼՊՔԵՐ

ցի

Գատունըի(փարժազրեա) Զեյթուն Սարգիս, որ լետոլ եղած է Վարդան»: Դաւիթ ԷշրսվիւզեանՍովձաննքսեպս զէլթունցի Վարդրվար Ֆարագճնանի որդի ֆղայ ՍարգիսըԶէյթուն բէրել կու տայ, ոթդնգիրը,Աոաաբելի որպէսգործիչ: ԱնանիաԱռաքեալիտօնին, Պատում Սարգիսլխուոն մր աոջեւ սրտառուչ, բաղզմութնան ողեւորիչ քարոզ մբ կր իոսի: Բոլորը կբ խանդավառուինեւ գոՀ կր մնան եւ ինքը ուսուզչութնան կբ «րաշիրենԶէյթունի վարժարանին,որ բացուած ձր առաջին անգամ Գառնեցի ծովչաննչս Վարդապնաինախամծոնութնամբ: խակ ՔովՀ-. Եպռ- իօքսիւզեան չատ Հաւնելով անոր «լէրճախօսութիւնը, ՀակառակՀայ եվեղեցւոլ օրէնքին, ըստ որում կաղ մի, կամ մարմնամյանործւէ պակասութիւն ունեցող մի չի կրնար կրօնականրյալ, Փատունի Սարդիս կաղ բլրոլվ «Հանդերժ,Էօրսիւպնան եպս. այդ մեղջե Խ. օրինադանցութեան պատասխանատուությվւնը Իր վրայ նելով, ՍարգիսըՎարդապետկր ձեռնադրէեւ կբ կոչէ Դաւիթ ՎարնորընծայԴաւիթ Վրդ: իի առաջին Քարոզը կու տայ ՄՍ. դավետո լոռաւորիչ էկեղեցիին ժէջ «բոունը լավեչտակվնարքայութիւն էրվեիջը բնաբանով.իր խօսքերով կի խրախու զեյթունցիները եւ կրա. նն «Հայրծնակիցննր, քաջնըն որ պիսի ժառանգենճրկնից արբայությիւնըո ԵԹԷ պաչտպանքբկրօնք, ազգութիւն, Հայրենիք, ապածով եղէք որ Աստուծոյարքայութիւնի Վերը պիտի բլրալ: իսկ ՏԹէ դասալիբ հլաջ, Թշնամին, անչաւատի կուդալ ոտնակոխ կբեէ մեր Հայրենիքը: քբթանդձ, կբ կործանչ մեր հկեղքցիները,կը ջնջէ մեր կրօնն ու ազգութիւնը: Պատմութնեքն օրինակներ, դէպրեր 4էջ նբ բերէ Թէ՝ ազգ մը պածպանող գլխաւոր ժիֆոցներչն մէկն այլ զենքն է, ոյն է: Ուրծմն տէր նղէթ Վեր զէնքերուն կրօէ ան Եւ կր չարունակէ իր իթարըաւճլցնելով Թէ «Մի կասկածիքոր 48ր կրօնը, ձեր ազգութիւնր անարգող, մեղ սպանննլ ապառնացողմէկի 6Թէ սպաննջ դժոխթ կ'ճնրթաթ. բնաւ ճձրբեբ:Թչնամին ձեզ Խախաաելով,նախատածկրլրայԱստուծոյ պատտուէրները եւ ինքն նոյելակ Արարիչը: Ուրեմն4ծր կրօնթը, ազգի, Հայրենիքը եւ Արարիչը սպաննողներ սպաննելի մեղք չունի: ԵԹԷ կողուրթել ուզեցին Վեզ, դուք վողողտեՏէթ զիրենք, նրբ փորձեն մեզ սպաննել, դութ ապլաննելէրիրենը»: Դաւիթ Վրդ- կբ դառնայ տնսակմի ազգային, կրօնականգործիչ եւ առչն չարաթ ԶյԹունի մէկ ճկեղեցինկը քարոզէ ՄԵՖ բազմութեան: առ-

ծւ (ր փարոՑետոյչ կբ «կախ ելնլ Զէյթունի չրվակայ ճայ գիւդերը ան զէ: կճրթայ մինչեւ իսկ ուրիչ թաղաթննր:Ցոդնիլ չէր դրտնր մէկ փանի տոսիԺնալծվերոյ, Ձէյթունի Ս. Աստուածածնայ վանթր ան նիլիկիոլ ՔաղաքներըՓայաս, տասնեակ տարիներ կր պաբոխ Գէյլան, Անտիոր, Սուքախա,Քիլի, Ակնթապ, Ուրֆա, կու դայ Հաւ կը Քարոզ, 8ոէպ, Բ վերջոյ Սծրաստխոլկարգ մբ չրվաննքրը

գեւորէ Հայութիւնը: Հայէպցի տանի թաշանաչմբ Դաւիթ ՎարդապետիմասինՇեմչկունուհա պատմածէ իր ժամանակին մնր Հայրննակիցեերէն ԶՀյթունցի Դավիթ ՎարդապետՀալէպ կու զայ, Հալէպի Հայոց Աեւ տ.ւմոնասՑակոր Եպիսկուոսր արաօֆութեամբ Ռւրֆացի ռաջնորդ եւ կբրսէ- «եար: եց եւ նից Մանկանց քնկեղելիինմէջ (բ բարողէ ութ Հարիչը ծչազաթ հ մեուելոց: մեզ մեծ աւհտվիուՔրիստոս զարեաւ րօաւելի տարիներէի վեր ամբողջ ջրիստոննալ ազգերը բրիատոսխ եւ ն, մեղի լինք Հ8րիատոս ութեան ատն կը կատարեն,Բայց մեզի Մեր Հայերս, Հինգ Հարիւր յարութիւն տուծոյ դօրութիւնով առաւ:

աւելի տարինէրէ թ վճի կր բնանանջ Ցովնանու քունը, որպէս Մճնթ րբ զարութիւնդիտի առնեն: Մոր ըենդանի ժեունալննը: Եւ Քրիատոս պիտի բազկի ոլժով յարութիւն պիտի առնենք մենք: ուրախանա երբ տեսնէ Թէ` ժենջ բարութիւն առեր ենբ»: Այս չոչ ծւ Հայրենասէր եկեղեցականիկր վախճանի 1185-ին Սնրաստիոլ ծւ կբ Թաղուի նոյն Վէլր Վեզիր ՔՒախրիւ զիւղաքաղաթինմէջ տարծկան Հասակին մֆ. Օրեռլ Քէօվրիւի նկեղեցիին մէչ, նւ անունը մնալ անմած մեր Ֆոր սհրունդին անոր վիչատակը բլլալ եւ

ժէջ. Ս. կարապետՎաճրբԳազողԶէյժունցի Ուխաւաւորներու կեսար Մկ Դէպոր կքաարիոլՄ. Անդ մի տասնըձինգՀայրծնակիցղէլթունցիներ էՍարապետիվանքը ուխախզացած էին: Թուրջ կառավարութիւնը կր պածանչէ: Ուխտաւորներըկը մքրժեն իէնցմէ լխարաճՕչլխաձծարկ) եւ վճարն, առարկելովԹէ Սուլթան Մուրատէն ֆէրման ունին Ֆով տուրբէ զեր նն: կառավարութիւնըսակավնլսնլ չուզնր անոշ

«-

ըսելով 13 պատճաւաբանութիւնները

Հոս

Զէյթուն չէ

դութ

Հոֆ

ո-

էջ տուրք տալ հ. կր գանձ անոնջմէ խւրաթանչիւրէն00-ական փարա: Հէլքան Չէթիչեան Մբղոիծ տուբեմ Աղան, Աստուած ողորմած է րաէ. մեն 4Թէ մեր արչ Թող ՀարոմԷԷ Փին կրկինը չկրբնանջառնել, մք զեյթունցի ըլ բ այս բօսբերէննավատոււած զատ

բոշ

էք.

բայց

Հոս

պարտաւոր

մեզի: կեսարիոլկառավարիչը

էւ Բնտզինքընւ Թուրթ կառավարությւնը բանտարկելկու տայ Անոնցմէ եղի Աղա զանոնջ: խույմունեան ղուրս կր մել Հիւր բարնաիլ Հայուժբ տունը Եղիա Աա կր նայի 8բլոգ կեսարացի տան ժէչի Հշարստութեան,դոյթերուն, դորդնրուն եւ կը այդ Հիահայ: ՔարքաիրտկեսարացիՀայի կը Հասկնալ ԵղիայիՀիացումը: իչ մը (ը մտած 6. կլա գիտեմ կր զարմանա ժեր Հարստութնան վբա: Սակայն ասոնք բոլորի մեզի պիղծ-Հարամ են: Աշոնջ Բոլորըը միչտ վանդի տկ նե. մէն օրէն մեւսթ Ֆոյնիսմեր ռւրատիչը, կրնանմքբ Վեոաէնելել: Մեր Հարոնիքննընանգամ գիչէրը, գազոոնի կի կատարծնք: Ջեր աղբատությիւնըՀազար անդամ Խախամեծար է մելի Համար, քան մէր այս ծարատութիւելր: Դուք ազատ էՔ մեր բաղաթինմէջ: Մնր ննջեցքալներնանդամ 16006-էՆ մբնչեւ 1808, մրնչեւ Մուլան ՄաՀմուտ:Բ.ի ժաժանակ նի Թաղուէին Խալխաինքով, Հէյխ հւ, իսլամի կողմէ Հ«րատարակուտծ զարչելի ֆէթվայովը,զոր տեղւոյն «Իւֆթին բ Հաղորդեր մէր փաճանային.ցարությն մերս, ՊԵլճնանիմիջոցով ՍուլթանՄատժուտ րո այդ ֆէթվան եջել Հրամայեց 1808-ին,Սակայն մինչեւ Հիմա ալ թուրթեր կը չարունակեն Ֆաղրել, անարգել մ/6թմճուծնլնեիր, Հայչոյելժեզը ՔարկոծելժերՓաճանաները ՔԵՀչ ԹԵ Հանչքոմ: մեր մնաելեերըկբ կոչեն «կնավուր կէպէրի-

զգայ

ու

կթ:

ԱԴ Հայր ի վերջոյ (ազատէ ուխտաւորներըեւ անոնջ ճամբայ դէպի ԶԷյԺուն: կնւարիայէն դուրս էլլելնուն, կր Հանդիաին մատ Թուրբ խումիի մբ, որոնք քաղաթ կու գան. իրքնց 60 էն փարանոց ստացազիրներըանոնց կու տան նւ ըրա որ մենք ԹուրՔրէն կարդալ չննք զրտեր, ղութ առէք կարդացէ Անոնցժէ այդ թուղթերուն փոլխարչն ամչն մէկչն 120 փարա կր պաճանջնն։Ջեր կառավարութիւնը ելի պիտի վճարէ: Անոնչ սակայն իրենց ունեջած գրամովպարի զեած էին հւ վրանին դրամ չունէին Ովառաւորզէյձիբ կր տեսնեն որ իրաւ դրամ չունին, անոնցմէ գեղեցիկ Թունցիք մէէ չորին հր դարիի բեռովի կառնին ՁՉէյթուն կր ոնրմն եւ 20 Սամ. Հնչիւն ուկիի կր ֆախեն ամուրդուի կդ դրամը 15 Հոգին թԲե 41 կր բազեքն, մակ յչտոլ ուխափ գացող զէլքունցիներ կեարխոյկառւավարութիւնը ոչ տուրք կը պածանֆէեւ շչ ալ անԹ կի Հարցնէ։ ուրք կարաւանը 0քրթայարք ԹուղթերըՆ ֆագիր եւ զառավարութեան (առավարութիւնըկբ ճարէ անոնց

կվե Աք

հկայացեք վնասը Գո

ծրկարատնե կետարհոլԹուրտերըկրաէրն- «Այս կֆազուրներուն

բիչ մը քավաչ-մեղմ վարունու է, փանի որ մեր գործր միչտ Հետ է Եւ Հալէպի Հալէպիճամբան Զէյթունիմանրէն

ցանցեր:

Ռ.րիչ անդամ մր, զէյթունցի ֆորհպան մբ փիթիլնան իվ Այնթապ գացած էր նւ ֆորիին օճառ բնռցուցած Զէյթուն (Թովէ)

մէկ դառնալուասին, ԿեավուրՄէյոանըկոչուածտճղը(Այնթապի

«Թեպիմ «թ րաքն: Մողսր Վանէս, բաֆ նչանառու, իր մէկ դնղակովը անոնց մէկուն գլխին բիւլածր կր թոլջնկ Հիացանին ՑԻՆ Քէլը 2բճեն»:որս աւազակները էւ բբաէ.«ինծիԲԱԿՎԻԻ աիոուպատառ կր փախչին: վանչսին

ն.

Հրապարակր)չորս թուրթ ոստիկաններկուզեն իսփր իր ֆորիով (աւխրա) տարապաբծակ Հալէպ զրկել, կառավարութեան կարգ մի Բինդէնները փոխադրելու Համար: Իսէփ կ բոէ ոի բնտանիբիեւ զաթո" ւակննրու տէի մարդ է ինքր: Մրնչեւ Հալէպ նրքալ գալր ամիս մբ Շորվոյեան թաղն ՄալախենցՓանոս Աղան, օր մբ էրի» լհռր ն. Ռատիկաններըականջ չմն կեք չատ պիտի վասու: կը «էվ գերթար,էրկաթի Հանջի Ժէֆ աշխատողիր. բանուռրնձրուն այցելելու եւ կր ատղխիպեն ոխ չէ այստեղ կոաաագվվարութեան Զէյքուն էրսծն դեճր, Համար:Անոնց կը տանէր պաչար, չամիչ, պաստեղ, չաթոր:Ջաղոարի Հիամանին Հնազանդի: Իսէփ կր տեսնէ որ ճարը չայ, կբ Հանէ հ կիթճբ դէմը ճրեթ աւաղակներ կլոն, ճամիան կի բոնֆէն որ չաֆձնւ էւ արի տար քր «լմազ` մարդուն «էր նիկի"չ կոզուրոին զինքը: Փանու Աղա, ձին ըջնելով, ֆորիներուն փալա դանակը եել րւ տեղ չրլարդ ըսնլով, արլ խոչոր փալայիննտեւի կողմովըօատիկաններուն վրայէն վար կրջենցեէուտելիննրըը ծւ անոնց առջեւը բանալով պասքրուէ,բափխոի աղըծւ մբւտ ուսռելիբննրբ-Հրամեքէթ, ձմրն չ գլոուն կիջեզՆէ։Անոնց չոբան ադ դծտին ը իլնանուչակոբոլս:եւ խով ֆորին առջեւր մղած քաղաքէն կր ժեկնի։ Ոչ 444 Թուրջ կր ղեր կերէջ։ Աւազակներըկր Ֆատին,ինքն ալ Հհոնրնին, կուտեն, եւ Քիչ յետոյ խսքփը բուններ զինուռըներըԹէմիֆամտել Աւազակնեները Համարձակի կբ զուարճանան: կր գովեն Փանոս կերային լխձիմուլցիւնր, ք. ուչբի կու գան, սակայն իսէվ Հեռացած էր, կբ «կռին փբֆոոբ առանցընդդիմութեան անմնատուի հղա: Սրղսր Փանու կբ սկոի կու տան կառավաՔէօրօղլուր Հեքիաթը պատմել անոնց եւ կի պատուիրէ որ իրենը ուծ: Զեն կրնար Հասնիլ անոր: կէրթան լուր ուսսեն եւ ՔէլֆերնունՖային:Մէջէ մէջ ձիաւորկօրթներնբ ՂԻՌԷ իսէ փինճոեւի: ձր բութեան:Գարմագամբ (թաղծբայ կբ կանչէրՓաոս Սամ Բելի մօտլո կր դարձնենԱյնթապ:Դայմագամբ Աղա։ Աւազակներըմիամաօրէն աֆէրիժ չորպաճի (րէին: ՍաՀասնին,կր բունեն եւ Հայ երեւելիները: Մանչնլկու Թուրբթ կայն Մրդսր Փանոս յարժար վայրկեանին կի սպասէր անոնք դասը կր կանչէ գատին, միւֆթին, էւ Դո՞ւն այս տալու Համար: Մբղբն ինքզինքը Ֆեծեցիր որոյ ՖԵֆՖկնբած ոստիկանների Իշէփր: -բոուժբ փչուծլովհր բազուկներով, նս «ՉՀ իսէփին։ չէի ֆքծողը, կր Հարցնէ գայմադգամրբ վանկարծայնպես ոյժով երկու աւազակներուն ճակատներըիրարու արխկանննիը, կբ աին: եւ զանոնթ ուժաթափ կր ձղէ։ Մինչ նբրորդի կի փորկր պատասխանէխսէփֆ,ժէջբին փալան էր Գայմադամը եւ ժողոՎր փախչի Փանոս Աղա իր տապանչայի մէկ դեղակով անչունչ վականներկր խնդան: Գայմազաժր կրկին կբ Հարցեն.- Իրճնքիրենց չզարկիրն թեզի' «ես մէկ Հարուսծոլ զեն կը տապալք 8. անդն ի անդր սպաննել յետոյ զայել ուլագառաթուրայովիխոխաղդարնցի 0թափ հյող էրկութը տատկեյնելու աստիճան կր Ֆե, «Աման չորինչպե կրային դիժադրծր զիրենք չրրախ Հանէցի, կրսէ Իս, է զարնչի պաճիդ դանակին րնրձովը պիտի ըանլով կաղաչեն որ նայէ իրենն Հիմա կարգը կողոպտելուն, Թէ դիմաղրքին, այս անդամ ՍրգորՓանոսինչ' ինչ կր դանէ անոնց փիար կր կողով, «իբ պիտխըլլար»: 8. քրբ գարմագամբկի այլեւս իրննց ժեռած թէք. չրսպաններ, սակայն նրկութին մէյ մէկ ականջները կը կտրէ եւ Հարցեէ Թէ բնչո՞ւ առային անգամ սուր բնրնովր չզարկիր- Մէնջ կրսէ որ ճրթան իրենն, զիղը եւ պատժին հղած որպէսզի ուրիչդորւթ ատեն, րոէ իսի, ղանակին բերնովը զարնելը թաց մարդու ներ ալ անկ լհառյ զէյժունցի կողոպածլու փորձէր չրնեն, ինծի դործ չենք նկատեր, այլ ծրկլոութիւն: Գայմագամբաֆէրիմ ՊԻ եւ Փանոս Աղա կրսեն, գացէթ եւ պատմեցէք: Փանոս Աթողու ալ նուէր տալով կր Մալախօղյու անոր ոսկի ժբրն Թունցի Հայ (րսէ ղան (աոնէ անոնց զլնթերը, ծաղուսոր, (բ բեռցնք իր Հիուն վրայ ճրթաս բարի րոէ: իսկ ոատիկահներունճազուսար Հանել տալով էւ. 8" կր որիների առջեւր մղած կր չարունակէ փր ճամբան: Այգ ատենն պաչտօնանկ կրնէ զիրենք: ֆայմաղամբ ՍատրգԻֆէնտի Փանոս Աղա 60 տախծկանԹէեւ, սակայն առողջէւ ուժեղ ձր ուէր: իսէֆի յժ «էր նիկիու տար եքի օլմաոչՖ խօոբըծրար աան մօրուքին մէջ ոչ մէկ ճերմակ Բել մազ չունէր զր պատ» կր իխոսուէր: կաշին, էին զինքը ճանչցող մեր Հայրերը Անիկա մասնակցածէ 1862-ի Ա"" եւ մեռած չորո լուրթ աւաղակներ, Զէյթունէն պատծրիազմին է 81 տարնկանին։Մենջ մր զիզՓաչայի 0ր մրն այլ ղդղարաթութցի իր տղաներն Պուղուրը, որ մներմանուկ հղած ատքեր, ճանչնայինթ եարփուց տանող ճամբան դէժը (ելլեն ջորեպան կտրիճԽրլղիրը "Ե-

Ֆ,

մայ

|

Յ92

ան

ճւ

ժբն էր ծւ կբ զբադէր չչ: ատ ու կր Հանա Ֆւսեւ Ֆախուի կննդանիներու ուրիչ

արդէն գիջունը ունցածմադ

տորի

Բով"

ք ո" ր տեք գարի Բխոոքը կենդանիները

Հիանդութիւններչն ծ. (բ դպած կամ ուրիչ Հիաօնդութիւնննր:բոնուսծ

ւս՛ծ-

ւո,

էո

5 էրէ ԻլօղյուիԹրիւբամքն բնակենրուն

|

ՖԽ

ՓաՀանաֆերէն 1840-ին, Պօզպայիր Թաղի Ս. Ծովձանեքա եկեղեցիի Հիւաիս կարփուվ-Արբսու Ֆ. Զէյթունէն Շամջէչիչէան Մարգար, որ անղւոյնԹուրթ Գադացած կըլլա: Այչ օրերուն:կբ պատածի տնղի կունենայ ծ. չ- Մարգարալ ճաղաներուն մէկուն Հարսանիքը կր Հրաւիրու: Աճագին բազմու» Հիւր Հարանիթին որպես պատուական

Գէ, ԳարամուձամմէաՕոյու Բուստէժ Աղային օղան: Բուստէժմ Արան Թեւ Հոն չորա այդ «Փրեսակայն Աղային Խաթունը կր Հիրասիրէ բր զիրենք իրենց վրանին մէի Մեր զէյթունցիների այնտեղ արդէն կը լիացնեն իիննը առւոեւ սյիոխվերադառնան Ֆէլթուն: կր բեողնենորիները ծՇ տուրը

կերթանԱղային Խաթունին չնորչակալութիւն փարոնելու եւ մնաս բարովբածլու Մէկ այ ծղէգէ Հիւղրն մէջ զինուած տար անծանօթ թիրՓէններ կբ նչմարեն։ բուստեմ Աղային Թաթունի չր Հասկնայ եւ զե ն պատակը ըսէ ԹՀ՝ ատոնք անոնց յթունցիներուն աւազակներ եւ են, Հասկցնր քն ձեր պէլթունցի եղած րլլալբ նկէր նն ձեզ կոդոպանլու,մլոթերեին ձեր մէկուն դրբ ֆորին առնելն է։ Ալդ ժա-

մանակների Ըմբգաժարտութիմն

Ֆաեւ Թնան մը ննրկայութնան տեղի կ'ունենայ նատած.Աղաներ կրած, էթէ քովը Տէր Հայրը ԺԻՖ Հաճաղանկրուն մնս կոււպեմ ըմբչամարոին ալ ամոթ չէք Համարներ, դանեըը սիրով կբնդունին անոր առաջարկը, ձքաչութիւնը, կլան,

եւ ե ջոբին 12 օամ. Հնչիւն ուլի կ/արժէր բորեցի է. բսր Թէ ասոնչ զէյթունցի չէն, Համբնցիներէն: ՄՀր չորս գիրքն գէլթունցիննրըկր նծղուրն ծւ ամէնքը մէկէն եւ բարձր ձայնովկ'բածն ռր «դրի դաթրիր կէտի «է զէլքո«Ֆլույոզ՝ զբբ ջորին ալ որ Բւղով եւ Մարդարին, Ֆէր է»: ք ո» կառաքարկեն ալ միին զէյլթունլուՓղլո զէյթունցիենք»: ծւ Խաթունին մեչ յարգելու քրթայ, չե ոի բժբիչննրուն ատուկ ԵՀ մճզ աղաւթելու ռծուած դաչիէՀաղուստըՀանի, ինչ Ֆոյջ (երպով մի կ իմացեծն Համարմեր բնջնութիւնը ն. Ճագուստը Հանկլու վրայի առանց իբ Հանք. Հաղբը ընդունիր ֆէր պաշելչենք կաշեընքն բանով Թէ զնալբնբինքնա էիբ ապան ՄէՀէմ տին դէմբ (էլե ժէ տտ Օղլու տիրի, Զօրաղլիին այսինքն Քր ինքնութիւնը Հարաժզասոք փեՀլիվան ուրացողի վատ է Համբաւաւոր ե. Փավ ժօտննայ տերտերին կր Լ փետոյ այչ տասը աւազակներունէւ. մթ Հաղրլաթերը, ՄչՀմէ,» Հագած էր կոչին «իծ: կր դառնան նայիմ Ֆէր Հայրը- տոլան կրկ, պոր ցրնենԹծ բնչ իրաւունքով մեր ճերմակջորին առնել կուզէք. Աւազարնելով. Բէչիլ Էֆէնատի, կը մօտենայ | Թէ Հազիւ վակներիկը պատասխանեն թէ անցած տարբ մենք եայլա (չովոց) "րաէ:Թուրթ ըմբիչր տօրանկէլ նանրմա ոտքէն բոնելուն Մէմչտին Սա ընլով լիռենըըքլնլու Փրկիչ ժամանակզէլժունլու ՂրրանֆիլՕղլու ՔՀԿ Փանոս սուրի բեն, տէրտրըՔէօոէն, ՁովՀ.Վարդապետի Արրանֆիչենը Հայրի) մեր 20 ոսկի աբ«էս կրպակներունտանիքէն վեր կը նետէ: Թուրջ Հանդիաականննիը տէրը Հարանիքին կր պոոան։ ժող ուղտը, Հայթա Ղրբան կոչուած տեղը, բոնի կէրարովառաւ ամէն կողմէ հայա նալա՝ կեյցնա նւ խաւ: Դութ ո՞ր «պայէն էք կբ Հարցնձնզէյթունցիք, որոնց այչ աօամ. ոսկինոց իածվան ժի մր 4եռթ մբն այ նոր զգեստ կը Խուիքաճանան այս ւազակներըկը պատասխանեն Թէ «Մէնք Գուրտ (գայլեր) օպոաղրէն Իէ: Ծ1րեր Զէյթունի մէջ կբ պատմէինԹէ ՅԾ մեթր բարժր կափուրչի վերագինության ատեն, գէրանի 11թ, Շատ բարի, կրաննզէյթունցիները,մենթ ալ սակայն ասլաննիրու դնտի դիւզչն ճն, ինչա՞ս գայյերբ պիտի Համարձակինառիւծներու դէ մբ վրայէն, առանձինն,Հողաթափով կամուրջին մէկ կողմեն միր Ալ Հասակին մ էի կռուի Միայն Թէ որպէազի Րուսաէժ Աղային Խաթունինարժանաէ տարհկան անցքր է: ֆէր Մարգարվախճանած պատուռւթեանվիրաւորական չրլլայ այստնղե Հեռանանթ, վաղր ճամբայկ'ծլլենբ,«րամեցէր, Ճամբան մեր դէմբ ելլել կողոպրոնլեւ Իրի: ալ ձեզի Հէրալ բրաիԻ Թիրքժէն աւազակնքրը նայելով զԷՐ 1845-ին է. զէլթունցի Թաչճը Օղբ Մորը Աղոմը, Մչաքիա 0-ք. Վազը Թունցիներու կեցուածթին, հւ խօաբերուն. «կավպուրներ, ղարավասլինց 4եր աչբելու ՄբզբաբԳփօճիւրդը, դառվմ Սարգս րէն ձքնո չէր-չարիթ կբ Հոսի, մենթ Հ«խաժարեցանի Ատանայի Չուդութ-0վա մեր մտաղդրութննէն եղանակին չորարբ միասինիրենց ֆորիներով, որ Օվան, երթար բարի Համար: Ջուղուր րանն: առեւտուրի 'Քրթան (խորանիստդաչաբ) ՃէյՔունցիթ Հնատմւնալ օրբ ճամբայ կելլեն, ՀաղզիչԹէ րուսա ժասին մլչ կենայ, Ջէյթունէն «փն դաչտային Կիլիկիոյ ո" ժաժ Աղաչի կը « զայն վել օրը «նռացաֆ երկրորդ էին, այլ տառը աւազակնքըըայս նլելով, չորա սրուան ճամբայ է Ջէյթունէն «րամ նւ Վր"Ղ» աւնլի զինուած ձինրու վրալ նոտած, դաչախ մը մէջ աԹէճիրլի նին ճւ կվջեւանինՀովաու լերան վնրջաւորութնան,

մասնակցիլ:

այլ

տա

տա-

Շուղուր

ՖԵ

գնագջոն

Ֆոնց առֆեւ (լեն,

ոի

ելով

կ'րոննմում «ննավուրներ, ճամբան կտրեն:

կր ջարմարդուն Խեղ աեղը, ղէիթ: Հոս, ձիմա Աստուծո լայն տեղի, կոզողլտունցէք,հնչ ոի ունիթ մելի յանմնեցէքջֆորիներով մէկ չուտ Շատ աղէկ, կրանն զելթունցիթ,սպասնցէթ, խոզի կալի, մէր նդ): էթ եւ անոնց բեոֆերը վար առնենք, որովձետեւ դութ ժիւալիւման ձեղի լանձնննրը: ձեզի պիղծ են այդ բեռների քակենթ որ ոբիները եւ կր ապասնն որ անոնք խոզի կայի Հաստ աւաղզակննրը

երէկ Խաթունին ջով զէյթունցիներուն, ղզակները եւ

լաւ

էծ

մեծ

կրեն

Պէյթունցիթ կալիները բեռները թակեն եւ ջորբները իրենց յանձնեն։ հւ անմիջապէս դիրթ (ի թակելնուն պէս, իրարու վրալ կբ դեղձն Ու կր ական կրակ Իճնալ հոծւլո բունենադ Թանձի կաչիներուն ութը տեղւոլն վրալ Թիւրբմէնաւազակներուն իրենը Հրացաններոի Միան թէ զել կթ սպաննուրնիակ երկուքը վիրաւոր՝ կբ փախչին զիրաչորուի կբ աչքր Վակիմին մէկ ԹունցիներչնՂարավասլննց վերջէն, սակայն այղ աչւազակներու գնդակէն: Թեեւ կառողֆանայ աւաղակներունտասը ձիերըէւ զէթր չի «նստեն: ԶԷլթունցիջ այդ Թէ «ղբրզաթորն4լՔերի առած Զէյթուն կը դառնան Այն խօսքը է եւ Շասաի արաք զէլթուելուօղլու վէյթունլու րզ) բնդՀանթացած ա-

`

ֆատ

տեղեր:

եմ

անուն ՔրգոՀայ մը 1844-ին, Քիլիսն մէջ կիւրինցի ՍԻֆչր Ապ» կանուանկն ալ Խաչ,Թորոս անուն տղան՝Թօլօ, իսկ Յակոբն կարգել: լեռ պաչտօնին ի բ Թուրթնրը Սէֆէր նալիզ (ղատաւոր) անուն թուրը զինքն ալ կ'ամուսնացեքֆալմա կառավարութիւնը, ռւ Պայլրամէան աղանծրէն աղֆկայ մր Հեռ: Այս դէպթը Քիլիսի Հալ Զէյթուն, Զեյթունի Առաջնորդ եսմակով մի կիժացեեն Սբւլածնան, ծւ Հինգ Հոգինոց Տէր Սարգիս Եպո- Խանդջործանի կր խնդրեն որ եւ եան չորո իչխանները եպս. Խանդբթոր ընտանիթը ազան: այս ծւ ՄաճտծաիԳայճեանՀախորը, Հքչի ՔԼչիչ Ցքր ՕՀան

կր

Զէյթունի,

Հաւ արտութացները Զէլքոն եւ կոբոչեն որ այդ փակոյնժողով կբեեն էւ վար" ձրկաթ բքրն Ֆասր զէլթունցի կարիճներ,բորանֆորիներով եւ նրկաթը (բ ոխ, ըմոցուցածՔիլիս կի ղրկուխն:Անոնք պայտը եւ Քիլիսէն Հայիւները կի մաբինն դբամբլ առնեն,պանդոկի Փողի ելլեն, այնպէս ձեւացնելով Թէ կը ժեկնին, մինչդեռ բայ եւ այլ Վ"՞ պատը ղած ատեն լաւ մբ կը սորվին Սչֆէրին տունը, մէ է, (ը Դո" բադաննըը:կէս զիչերին, նրբ զաղաքը խոր բունի տան պատը կելլեն խրարուփոգ նան անոնք, կու գան Սքֆէրի առնւ մնացողեերնալ սանդուխով մբ հերս դուրսր բարձրանալով

կբ

Մօաննան

տան

դրան եւ թրքերէն լեզուռվ- ՀՐԴԵՀկայ, ծլէք, կրահն, մենբ ձեզ ազատնլու եկեր ենք, Դուռղբ նր չուտ դուրս ճրագ կը հեչ որ բանուն, կբ վաունն, ՖՓաթման անոնք զինուած ծե, նր փորձէ սպլոռալ: Իսկոյն լաթով կծավուրննր մբ բնրանի կբ զինքը եթէ ճեայնՀանէ: Ֆան դոցենծ. կբ սալառնան ոպանննչ է. մնացածՀինչ Հողինոց ընտանիքըանմիֆապէս,առանց ձայն ձուն իբննց կաչկարասիներով Հաննչ տալու, միասին ֆորիներուն վրալ Հանեն եւ Քիլիւէն դուրս կր առանց Այեթքապեւ Մ արաչ դրած Հանդի պելու,«փախստականճամբաներով Զէյթուն կր Հասցնեն: Այոտասնրճինց օրէն այղ ընտանիքիողջ առողջ Զէյթուն կի բնբոլէս, ուի: Սանդջորնանեպ«- կը վերամկրու զանոնք է. ֆարթման աչ կանուանէՄարիամ, Մարիամ կը դառնալ բարեպաչտքրիստոննալ Հայ մբ. Ալս ընտանիքըկբ ՀաստատուիԶէյթունի Դարդալար թաղի ճւ. կր կոչուի Քիւրքճեան, որուն յաջորդ սերունդը կ'ունենայ կարգ մը կտրիճնքի Թջրբվնան անունով: հետ

1801-ին,զեյթունցի

ՍՊացական աառձնակմը ընկերներով կաճի քեան ԳէՀիսնի երկաթ

նւ. պայտ ՖաԶէլթունէՆ Քաղաքը եւ նու (նրթան։ կը Փֆախեն իրենց ապրանքը պիտի վերադառնան ղալեիւեր Օրպութ)Փխամոիճբ Զէյթուն:Մնացական զիւճիւթեան, Բեբանի, ծխնլով չուկայն անցած ատենն, մէկր նտեւէն, անակնկալ կերպովծոծրակին ուժեղ բռունցք մը կիջնցնէ նւ ձեռքին չիպուխը ձը զատկէ:Մնացական գետին փայիլնան մբ մետոյ,ռայչս անակնկալ Հարուանչննրբ ուչքի կու գար ասդին անդին կը նայի, կբ փնտ քւ կը Հարցն: Թէ ով էր իրեն զարնողը Թուրքն գիտնալով Թէ կհավուրըիրքնց մէի, այգ Թրջութին Հոտող տնդր ոչինչ կրնա ըեէ, (ր ցուցնեն հրեն զարնողը՝ ԱչողբնՕղդյուՄէ«էմմէտն է: Մնաեւ մբ մօտենայ զական անոր ծանթ աբաասվ ժբ ԱՀ-Ն Մն չ այդ Քուրթնր կատղած կը չարմակինհւ կր ծճծեն զինքը բալով Թե ՐամազանըՇէրբֆի օրով, քրբ մենք ծոմ ենք, կը վայել որ այդ խնդրի(նավուրը դային ծիվ, Մնացականին ընկերները կիմանան եւ օգնութնան Շ. կթ Հոասնին: ուկային մէջ աւ կոխւ մրն է կի «կլո ծր» Թուրի զլուխ կը պատի, երկու զէլթունցի ալ կր վիրաորութն: Ռոտիկաններ վրալ կը Հասնին հւ ընդՀարումը կը վերջանայ: ՋԷլԹունցիջ ճամբայ կ'նլլեն, Հազի. Թէ չորս Հինչ ժամ Հեռացած կվրլածա իրենց կր էո Հանդիպին խումբ մբ պէծէանիցիԹուրքեր, բոնջ հրքնցկենդանինքրուն վարտբփոցուցածՊԼՀանի կկրթան. ԶԷ ունիք անոնց մէկ լաւ ջորին կր գրաւնն եւ տիրոջը կրաննԹէ, ժամ

Հեռու

«-

Մէզեոդչոկն կբ պաճանիաւ տալ Ֆորին:Լաւ ժի Ճորիինտէրը՝Հիւաէյնկրնդիմանայ չուզեր Թեւերը կապելովՔաշքւելով կր Բճրճե Հետերնին զինք ֆնֆելէ չոլ, Հիւսէյն երբ ՊԷՀիսնի տեղ եւ Հոն կարձակեն: չասներկու ժամուան ախոոր նւ անոր չորին կր Հասնի կ'երթայ չիտակ Արղ Մպզգմմետին եւ ՄէՀէմմէտ կոխի կը եւ իր տունը կբ տանի: Հիւաէյն առն նւ դատաւորը Հիսէլնին իրաւունք կիխլնար Գործը ղդատրյին

բէրթառ ֆրին

գինը Ալի

Օլու

եւ

բռնուին:

ՄՆացական դարՎկրւճիւքնան զու տար կ'անցնի չուրջ Հինգ ւոարթի տա(ռրովչետեւ քալ ՊէՀիանի (երթայ, երկաթ կբ սանի Ֆախելու Լ որ կարն Եւրուվայիերկաթը չէր Հասներ այն ոռնդլեր մանաւանլ, ՄԷգժժիո կրՋ.յԹունի էրկաթը որակով աւկլի բետիր Ժ: Արզ եւ իր տասներեք ընկերնձրով Թայ պանդոկ, կր դանէ մնացականը ՃԵյԹուՅՑիՔ կբ փր տունը Տալի կր Հրառվո, ճոխ սնղան կր չակ: ալ կնրակուրով թերեւս մը կայ կոսկածինԹէ այդամելդաւադրութիւնը անոնց կառկազիրքնք «իտի Թունաւորեն։ ՄՀՀԵմմետ կր Հասկրնալ եւ Բոլոր կնթակուրներէՆլետոլ անգամ 22 ւէ ծր եւ առաջին ճակայն զէյթունցիներնալ կուտեն Թեւ սուրճ ալ կի Հրամցուխ, Աւ իրաւ չունինք սուրճ լխմելու: չեն խմեր, Ը«ելով թէ առվորուլթիւն ատենները Զէյթունի Ժէ քուրճ խմելու սովորութիւն չկար' ալ

այդ

եւ ընկերներունձմա Մնացականին ՄէՀէմմէտ այսպես կբ Հաչտուր Միացական1065 տարեկան Հասակին մէֆ կի ժեոնի: ՖԽԽ

կոիւբ մէջ զէլթունցիներուն (տանձիբԲնրգ-կիրճ) ՉինչինՓօղդազի Հեռ աֆչարներու 1848-ին կուզէ իր նախկինքայլան,ՍոԱֆչար մէֆ ցեղախումբը չրջանը Տուաճկլ Հովիտը:իր Հօտերուն նեղ անսնելով, կոկիսոնի բիզ Վմեռւ իրնց Հաստատելիր ՎիաններըԱռւրտրի իսկ ամէն Օվոյի Հոմեայունուրան էի դիչլիիոյ խորանիստդաշտիՁուդգուր ժամ ԺգէապիՀիւսիս Հինգ գիները: Սարըզ կը գանուէր կոկիխսոնի կր Հետզծչնաէ ծւ. ոուն, անբաւարար էր այն այիրէթին Համար, որ եւ

Հոն

փոֆի

Թուրք, մեֆամասնութիւնը կոկիոոնիբնակիչները: բազմանար: այս չալ

Հետ դէմ էին աֆշարներու Թիւով Հալութիւնն ալ իրենց կոկիսոնցինքրու" վնասակարպիտի(լար ժումին, ինչ որ չապիազանց չրի: կոկիսոնի Թուրբ նւ Հայ կէօկսիւնցիննրենդիրը կիմացեքն ո" կբ դիմեն Հովանաւորող աւատարեներ՝ ԳայազրոՕղլուներուն, արէւ ծրիկուայրրէթները Թօզաուղան նոնց եւ կրանն որ էրի» «Ի եղած են մեզի եւ Հիմա չենք ուզեր որ աո դէն փորձանք եւ մ տուծաս եէօրիւքներնալ բոնեն մճր արօտավայրծրը մենք ու

Պէլի (որապեա, Հովտապետ)ԳաՀանրբ նեղուխն։ Մարաչքի Ֆր աղտ Օղյու Աժէտ Պէլրը,որ լետոյ փաշա եղաւ, կր դիմէ Մարաչի որ արդիլէ աֆչարներուն նոկրոոնիՀիջանը բոնելը: ժիւթէշարբֆին, է նման դիմումի մբ կարաչիկառավարիչընկատելով որ անկարող լնթացբտալու, կր ժնրժէ, առարկելով թԹէ՝ աֆչարներըՉուգութ Օկու դան, Ջուդուր Օման Ատանայի են, այնհտեղէն կ- վեբավացե բերի, Վքամւարար նաանայի կուսակալին Կալի պեջ է որ դիմէթ: Ատանայի կուսակալին կը բողոբեն կոկիսոնցիք եւ՝ անկէ ալ կի մնրժուրն: խմ գործս, չէ այգ բանր, կրսէ կուսակալը, Գոլիս՝ կեղիոնը,Սուլթանին դիժեցէք: իմ կարողութենէս վեր է այդ մեծ ու է ԹԻՖ Հետ կռուի կրամգործ ունենար: նոկիսոնցիթ ՏՖէրէ աշիր ճարաձատ դիմում կրեեն զէլթունցինքրուն, ոգէլի Պայազր Օղլու բոնջչեն մերժեր եղած խնդրանքը նւ սիրով բնթբացթկու տան: որա իչիաններխորչուրդ կբնեն ծւ կբ վճոնն արգիլել աֆլարներուն ուոթ կոխել եւ թ արկին կռուիլ անոնը Հետ: Զէյթունի ցոկիսոն 200 կարիճ մարտիկներ,իչիո«նաչորո Թաղերէնճ0-ական տղաներչ առաջնորդութեամբճամբայ (ելլեն դէպի Զինչին-շլանճի զուններոււ կիրճը Այետեղ դիրք կբ բոնեն, Չեյժունչն 15 ժամ Հեռուն, դէպի եւ կբ առպասեն: Եղանակիդարունէ: Աֆչար էու-Հոսիսարեւմուտք 1500 վրանենրով, իրննց ձօտնրով, աիրֆառներով,ուղտերով չիրէԹբ ԶուգուրՕմայէն չարժերծն դէպի ՀՔւսիս,Եեր Հանր 27 կապանի բերդին մօտ էլ բսուաֆ տեղը եւ զարկած Քրենը վիանծթբ" ԶէյթունցիծիոսապետներդրիանֆիլՔէօսէ Փանոս, ՎէզիրՕղյու

տ

Տերեկ

լամբրէ, Աճիթէյէկ ՄողաիՍարգիս նւ Սինկիր Օղյու Արթին, որ«կս պատգամաւորներ կի դիկուբն Աֆչար պեանթուն, որպքաղի Հիաժարինկոկիսոնի չրջանի գալու իրենց մատդրութէնէն ձեւ զուր անբ պատճառ չրյյոան արիւն թասիուծյու: Աֆչար պեւտերէն Հալիլ Օղու Սէյֆի Պէյ ե. ԱպէտինԳէլ, զեյթունցի պատղամաւորնէրուն Վբ պատասխանենրսելով «Ատանացիվալին եւ Սարաչի միւթէստԲԻֆրչկիջան արգիլել մեղ, Հիմա գուբ աի մբ զէյժունցիներ ի՞նչ պիտիկրնաք բնլ ժեզի: Ռուբ ն2է քաջ էջ, Հու Ճէյժուն չէ, 4ճր դացէթ Հեր ծրկիին մէջ ցոյց տուէբ, սպառնալով նաեւ.Հետեւեալըբէ որ դաւելընեն «Գացէջձերբչբոոնազուններուն Ձիչինու կիրճն Թող Հեւանան էթէ ոչ իրենը դրակները աղուաւԳէրուն կէր կրենք Հոտ Ջին Պ«րագր է, խլբերեին գլոզիծրն եւ Հաւարնն Քաչուրն երթան, իրենց թաջ անունենրուն որպէսզի ո" մի չգար Մենբ1800 տնուռի չրիէթ մին նեթ,ճեր աչս վանվի պարմաճանը): գիղնութեանը Արդարեւէլ եւ Ղօճա Թիչբթմեն

փոժուքիւնը

ու

ա-

Յ99

հանովի, 4ր գոչուած դալար լեցուած գ վրանեդրավ,Ու զատազրգալ Ճելքունցի այդ չորս Պրուապետ պատգամաւոր գնրպարանջք ռր ները լալէ լետոլ անոնց ալդ ապառնալիցեւ ամբարտաւանխօաբերը, (Աթրնա դգալանընճանը չրգարն, տփօթիւլն ղանլարը կիչնածը վէ պապլալի պոյնունուղա օլսուն), այսինքն տակը մնացողին Հոդին թոզ ԸշնլոմվԴարձան: քրե ծւ Թափունլիք արիչնին մեղջբ ԻՂԵՐՆԻՂԱԼՄ հն. ամսուն առտու, Հետեւեալ է: Օրերը գեղծցիկ Մայիս կանուխ, եւ ուղտերը կի բմուցնեն վրանենրը կի փլցենն,աֆչարնքրըԸ" Իրքնց մնե Հօտերով եւ արֆառնքրով կը չարժին, կր ջառաֆանանթիւրջուն բեռցուած էե մէե Ղօճ մայբէն կոկիսոնի ուղղութեամբ: Ռւղտեր: Թանկագին նախչուն փորձերով իրեզեննքր, կառերաննր, գորգը: ծովիտ: Փելէնկ գացող (մայ) կարաւանըերկար բոներ է դաչտ ուղին վրալ կախուած էն գոյնդգոյն ծոիկներ (իւշկիլշաչագ) էւ չարբ մր. Այդ գեղեցիկ վարդարուած ուղտին վզէն այլ դանդգակենրու է աֆչարուչի մբ, ձեռքը բուրգի նրխոասարգ դրան նատքը գեղեցիկ եւ նւ կփրգք իր լան, որուն արձղնբ է իբ ձայնր արման մր ճաղանդըկր Հասնի մինչեւ զէլթունցիներուն դիրքերը: Աֆչարներուն կոչբ Հետզծետէկր ցառաջանայ, կբ բարձրանայ,կր ճասնի Ջինչինի կիրճը, ուրկէ պիտի անցնին ընտանիքներու կարաւանը, կիներ, աղիներ: ժանումնծր:Աւ ածա անոնց 1000զիաւորներ զինուած, են Չինչինի բարձունքը Բայց զեյթունցիբ չեն երեւնար։ Աբոննր նոնջ Չինչինի երկու կողմբ, չորս ալ դարանի մտած, լաչուրտած են լուո ժուն: Աֆլարներ իրննց մէջ ունին նահւ ապլտալնքր, որոնց տավուլի եւ զուռնայիճայեր կր տարածուի մինչեւ Հնռաւոր լքոները: Աֆլար ձիաւորներըկր պուան, կբ կանչեն, ո՞ւր էջ փր. Թունցի կնավուրներ, Հու ՁԶինչինկր կոչուի, 4ծր լնոները չեն այ տեղերը Զէյթունցիք ձայն չնն Հանքը: Ուրեմն փախեր նն անոնչջ, կբ կարծեն աֆյչարներըեւ կէօչերնին առաջ կր բլեն եւ իրենք, զնւած մւոեւ մբ մնան: կբ ծրագրեն անոնք անխնայ ոբձճիաւորբները մը դել ձեոք անցած զէլթունցիները, էթէ անոնջ խորամանկութնամբ դարանի կեցած կթ սպասեն։ Մխայն երկու պզէլթունցի ողջ Թողուլ բոբոչեն, որպեսգի երբան Զէյթուն պատմենեղաֆլ" կոչբ անվտանը կանցնիկիրճն եւ կ'ելյէ բաց դաչտը նեւ Հանդարտօրէնկրիչարունակէ էւ (խաղաղությամբ Ձիաւորնէրը կբ տեսնենոր չոչի անվտանգ: Ճամբուն: մտնեն նւ կր սկսին չարունակել: Ջո. կիրճի անցաւ, իրենթ այ կր ծայր լու «այ նղերէե անկարծ Համազարկ Հրացանաձղութիւնը Քարնրուն, ապառաժներուն ետեւէն: Ձիաւոր աֆչարներ իրենց4.բէն թութի պէս վար կը թափին. Ապեոին Գէլի 4բն ալ կը արնով իոկ իր ոտքին ալ գնդակ մբ կը ժան նւ նրկութը միասին41". ու

ու

կբ ապալին։ Աֆչարենրըիրենջ ալ կբ սկսին սլատասխանեը Հայերը բնաւ «րարապ չեին անցրներ,իսկ աֆչարներունգնդակները գնդակները փարերուն կը Հանդիպէրն։ Ու զէյթունցիթ դիրթերուն մ8աարառաժ քն կը կանչեն. «էլ աֆչարներ, մեզ գուք դուրաղը թողու կհավոճւր զբ կարծքիջ: Եկէջ զինաքավ եղէք, ձեր կոչը, ընտանիքներըարդքն մէր կողմը անցած նն էւ գերի են մճր ձեռքը, եթէ դութ զինալցաղ: կղլաթ, անոնց բոլորն ալ պիտի ֆարդքնք: ԱԼլֆի Պէյ երբ կբ տնանկ Հազիւ Հարիւրի մնացեր է, ոմանբղարնունը ոբ Հազար ձիաւորներէն էն, միչաները ալար են, կր առվոայուի ամանի դալ էւ զինալեկէր ճերմակ դրօչ կր բանան, զէնքերըկի թոփ բլլալ' Մնացողները ծւ որպէսզի կոչին կիներուն, ընտանիքներուն,մանուկներուն բանձճնեն, եւ իրննց ղդարձենն: Հիմա կրի Հասկնանք, կրսէն, որ այա ինայնն երկրինվալին ալ դուք էք. փայչան այ, պէյլն ար երբ անոնք ղիեղան էե. զէնըերը մանձնեցին, արսան արջառնֆերի դէյթունցիթ Ֆալժաֆ ափչտակծլնւ «անիլ: Ջի, արջառ, Հազարաւոր ոչխարներ, կով, կապերտ,թաղիք, արծաթէ զարդը, բոլորն ալ առին մեր կռուողներիի աղջիկները նոյնութեամբ դարձուցին, ոլ մէկուն որեւէ կիներն արատ կամ անպատուութիւն չՀասցուցին։ Գալով կողոպուտին, բերին ՍաԶէյթուն, Աֆչարները խօսք տուրն որ իրննց նախկին հուրատը՝ եւ բոզպիտիՔաչուին ՛նդրծցին որ իրենը սպաննուածներու դիակտան իրենց: Ալս կոխին, ՏՖէլիԲէչիչի երբ վերցնելու Համար միջոց ընտանիքէնԳուգուրը միալն սրունքէն վիրաւորուած է, սակայն վերչչն առողջացեր է. Այդ մարդր վերջի թաճանայ կրլլայ եւ կի Զո..Ձ0աֆչար-Թիւրթմէն Տէր Մարգար: դքկոչուի նոխւի բնթացթին, եւ ղեցիկ կիներ, աղջիկներ կր փախչին ժայոնրու խոռոչնէրուն մէջ կը պածճուրտինանօթի ծարաւ: երեք օր չետոյ, կոչին Հերր դաներովկբ Հասնին Մարբզ: Աֆլարնէրունաչուղբ Աբտուլրածայդ կոխի ծրգած է. Այդ երդին միայն նրկու տուները թարգմանելովիր ժէ ատումւոծքի ՍՄՆԽացական գիրքին Սէմերճեան, մենթարդ տողերը զիչ մբ բարեվոխելով կր դնենթ այստեղու

ու

Աֆշարը ՀալեցՋուգուրՕվայէնչ Հասաւ

Ճաննիկիրճ, զէյթունցիք հոն են. Կռիւնսկսաւ, դժուար վիճակ Էչ ո՞ւր մնաց,ով Ապէտին կէշքսիւճ Պէյ: հմ եսչ սո՞ւգ ԱչուղԱպտուլլահն անմխիթար» Աֆշարցեղին պէս կտրին լոկ զէյթունցիք կան,

ֆեսովաղջիկներուն քթերնինգինդ կար Կոիւինմնացողաղչիկներնի՞նչ եղան:

Թրքերէնը եօրիւրիւՎէրտի, Աֆշար չուգուր-Սվատան սէկտի իլք եուրտուչ ԿԷռժսիւնարզուլայուպ ՋԷյթունլու Ձիչինտէաֆշարը վուրտու Փէրուշան աշիրէթինհալը կիւճ օլտու: ,

ԱչըԽ Ապտուլլահմպէն ճինտիմ եասլը» աֆշարըն միսլի, Պուլունմազտըաշրէթտէ Փֆէսլի Խալպըրրտագ Պուրնու խըրըզմալըչ իչինտէ գալան գրզլար նիճ օլտու: Ճէնկ Այս կռիւին վրայ կոկիսոնի թուրթերի

ծւ

ա-

Պայազլո» «ղլունհրի

փայտնելյինզէլթունցիներուն եւ Զէյթունի չեործակալութիւն խորին ՓթաջէրըՀրաշիբեցին կոկիսոն, կռուողներուն ժէյ մէկ ոսկի Ֆուէր տուին, իսկ չորս բյխաններու տղոց մէյ մէկ նժոյգ Հի նուիրեցինէւ երդում րբրին որ Հաւատարիմպիտի մնան Զէյթունի: Ազիզ Փաշայի

1862-ի կոլուրն սակայն ՊայազրտՕղու Օաժան Պէյ ԶԼյժունի Աւազիբ ՀօրեղբայրըԱմէտ Փաջան(նոն կալ Հայ գիւղը կրակի տուաւ, ԱՀմէտ էյ Աւազ-կէտիկի կիբճէն փորել պայրպօղզուղներով մարձակիլՋէյթունը վրայ, սակայն չլաֆողծցաւ: ԱՀմէտի ոէկմէնննիր ցիրուցան հղան, անոնցմէ զերի բնկողննր նյան զէյթունցիննրու մճոբր էւ այդ գերիննրէն 15-ր կոկիսոնցի ապնրախաթուրբեր էին Անոնց ոչծււն էր Ղուչ-Գէթիր:Այդ գերիները վախլան քէ զէ Թունցիք կր սպաննեն, ժենջ Հայ կրլլանթ, ըսին սակայն Զէյթունի փչրանննըը չրնդունեցին եւ րաին ձեզ պէս ապերախաոննրարժանի չեն Հայ անունը կրնլու Եւ ի վերջոյ ողի առողջ զիկեցրն իրենը տունծրը: Խոր

Մարաչի թուրթնրի կիմանան որ զէեյժունցիք Մարաչէն անցնելու Երուսազէժ ուիաոի առաոլոր հրթն: Այն ատեն ոււան Մարաչի Մուչաժէտ վարիչ-միւթէսարբթ Մրւնիջ Փաչային կր դիմեն, որպէսլի լէլթունցի ութտաւորնեիի նեղէ եւ կոդոպաւ Աիւնիք ՄուՀամէա

Փաչա,զոր

մէկ լուր ունին եւ Մարաչ կր Հասնէիեւ Ձէլթունցի ուխտաւորնքրը«իւր կրլան մարաչցի Հայերուն տունմրը ՄարաքցիՀաերն ալ տեղեակ չէին թուրքերուն ծրադրէն: Ուխտաւորներուն մէջ Աստուածատուր հլխանըԵւ ուրիչ ֆոս մյ Հափուաւտ էիննն/իոիւննան նան. է. բայտնիընտանիբննթու Զէյթունի Առաֆնորդր՝ Սովշաննեկս Անոնջ ԶԷյթունէն ճամբայ Հանուած էին եպիսկոպոս: մոուօթ-վաուօթ ե. «Մանապարծչբարի ՔրիատոսՖ»էրդով ծւ չարականներով, բատ Թունցիներու սովորութեան: Բայց նրբ Մարաչ կր Հանին քւ դեյ Հեր նրան Մարալի Հայ ընտանիթննրունտուննըը, Մարաչիթուբբ փանձինՄրւնիջ Մուծամմքոին զանոնթ Հայ տուննկառավարութիւնը աի բոնքլ տալով կողուպոնլկու տայ անոնց բէն ժէնիկ ունեցածը, մօաաւորապէս1000 Հնչուն ոսկի ճւ զիրենք բանտարկելկու տայ մթ մլ Ու երբ բանան (արձակուբն զէլքունցիթ, ուխտի ծրժոալլու ժամանակըարդեն անցած րյրալով ր վնրադառնանԶէյթուն: ԶԷյքունցիթչափազանց վրղոված Թուրբերունայս անորակելի արաիբթէն, թորմարառիթի կբ սպասեն: Եւ այչ առիթր չուչանար: կրժանան որ մարաչցի ամենէն Հալատեաը եւ մոլեռանը գասակարդնրունՖ՝ եւ ն. Թամբագործներուն խաղախորդներուն Թաարբրաճ ՀԹառսյոալխ) կարաւանըայլ օրնրուն կծսարիայէնՄարաչպիտի դառնար,ՀրոսակՖերու խումբ մբ կր դրկնն զէլժունցիթ Սուչաթբ բսուաֆ վայիր, ուրկէ պիտի անցեր այդ Հարուստ(արաւանը: կր րբոնենկարաւանյին 28 Հոդին, (ի կողոպանն անոնց 2000 շամ. ոսկին նւ. վզիիննբկր ԲէԲե Զեյթուն կը բանատարկեն: Ցճտոլ բանտարկուաֆթուրթերուն եւ կր «րամայուի որ Մարաչ գրծն խկմացնենՄիւնիք փաչային իրենց եւ Թէ վիճակը բանն ութւաաւռիները ճողոսրոելուն Հաուցումն է Ֆեն ոչ

ու

Մարաչիթուրթ մեֆաւորներէն՝Պէրզատններէն ԴրսաբիւրՕղլու ՆէճիպԻֆէնտի Չեյժուն կու դայ խնդիիը անուչի կապելու Համո: Անկա նր դիմէ Զէյթունի մեֆերուն, բ Խնդր, ըաղաչք, որ բան» տարկուածներըաղատ արձակեն:Ջէյթունցիք Թէեւ Թող կու տան տրչ գնիբները, սակայն 2000 ոսկին չեն դարձներեւ կանն Թէ մէր ար:

ռակիինփոխարէնը այգ դրամր ետ չեն, տար որոպվծետեւ մեր աւծլբ (արժէ փան ձնծթերկու Հաղար Գացէջ ձեր դբաժբ Հազարը ճւ Մուշամմէաէն առէք:կողուրուռղննր, Մբւնիր բ դ'երթան Մրաչ փաշայնբոնութնամբ կր դգանմեն: ԹԵՔ

թ Մար«չիժիւթասարբֆությած ժամանակին զեյթունցի

եւ աքոռոէն վար առած տեղր նատեցուցած էին վերոյիչեալ ՓայաԶատ ԱՀՄէ» Փաչան, ուզնը առքի չզարխցնելեւ իր փրէչր զրո լուծել պէլթունցի ուիոռաւորներէն, ոթոնթ նիւթուտծ դաւագրութն-

|

1827-ԻԲ

Հրոսակային Չար չարժուժնե,Ր Չէյքունի ՊԱՀՔ» Գրորացային

Զէյթունի չրջակայրըբաւականչէրտէզ ե. Հէլէն «իագերՀառոատուռի էին Սուլթան Համիտիեւ իր հախորդներու ժամանակներչն, սկսաէ ուուս-թիրական պատնխաղմիվերջաւորութենէն մինչեւ որոչ ատեն մբ: Թուրթիա, երբ պարտուած էր, Ռուախաչիր սաՀմանէն, կովլածւ սէն, Տազիատանէն այլ մաՀ բաւական չէրքեզ եւ չէչէն, ապազա նւ ժետական ցեղնբ ղուրա Հանեց. Աֆոնբ եկան Թուիթիա Թուրք կառավարութիւնը անոնք որպկս մուճաճիր Հողաց եւ Թ»ւրբիոյցա» Զէրբէզները,որպէս Խաղան կողմնիի անոնք Հող եւ տեղ տուաւ: եւ կոտւող, աւազակ կովկասցիննը, լէռնական մա'ժետականներ թուջ կառավարութիւնըմասնաւոր ծրագրու մր տեղլաւորնըանանկչրֆանենր,

բաղաջնեի կամ դրողեր կալին: ե, այդ Ջէյքունի չրջակ«յքր Հաստատեց կարգ մրի չէր Հաիւով տեզ, գտնուռդ չէրքեղ պրւդերն էլն Զէյթունի չուր չէչէՆ գիւղն, Ֆնտրգ, նիչճիւկ, Զարտախ, Սօվուճագ, Ղուզուտէվի, Ղամբչճրը,

ուր բմբոսո,կռուողՀայ նաեւ

վերջընորձն բողոքականմնացիր Սակայնբողոքականը, կր խաչակեքնս, Գարեգին Աիւնին էր ծ. իթ «եռն Իժիչկ էր նան. րժիչկ որ ատն կատուածատուրԱլցուֆեան, այն տակաւին ուսանող Այնթառլի եւ յամառի կը չի խաչակնքնր, Թուրքնրուն բաժնին մէջ գոլէճին, Հեռ եւ զինքը իր տիկնոջ միասին կր կողոպածնապա կր բանցընեն

ղրկեն:

ՏՔԹ- Գարեգին Սիւնի Մարաչ (ու դայ, կբ պատմէ եղածը. Մաբայի քողոքականներուծովիւր Թուպիան Էֆ. Հետն առնելով ֆջթԶէյթուն Միւնին

կու

գան

այս

խնդրին կարգադրութնան

Համար:

Զէյթունի իչիաննծեիիի լատի. Ռուպնան ԻֆլնետիիկողողտուսծՖկու տան Այստեղ միջանկեաը նոյնութեամբ թեղէնները է մեր կողմէ լիչե ԹԵ տյդ նոյն դէպքը ՀՇանգուցնալ կարելի ճա Աունեան Բեծի աոմած Աստուաֆատութ անձամբ բժչկասլեստ

երադարժեել

է օր

մր Հալէպ, իր Հիւանդանոցին մէջ.

անոնց զոյքը լանձնելով Հանդնրմ, կբ Հրոսակննըըծւ իչիխանները սակայն որ այնքան խելացի, բժիչկ մարդ ժբ Գարեգին զարմանան Սիւնի,իրենց ներկայութեանխաչակնքելըամօթ Համարերէ, խործելով Դազըիոոէվիք: իչխահները,ժամանակին դրանն եկող կարտւաններուն թէ դժովթկ'երթայ:Ի՞նչանմտութիւե, դազող Այս չէրթէղների կճաարիարէն Մարաչ ա րքայութնան արժանի Ճախածայընըը ըլլալու Համար խածճատակմեր առջեւր կհլէին յաճախ, Հայնրբ կր կողուաէին իսկ լԹուրթերի եւ կը «պաննութն. Մր զլքունցինքրուն Հանհոլանրոս կոկային կու տային. Ջէլթունցին չկրցաւ Հանդուրժել ասոնց չատ. դատ Թ դանակնէ- Ապանն:՝մի սպաննուիի, կողուոէ՝ եւ մի կոշումտուիը: տակութիշնննր ուն: իչիոաններու խործճուրդով եւ Ջազբեան Արքվճ՝ է, զարկ ն. մի ֆիուիր եւ դարձե, արբոաղլութնան մէջ տեղ այլ անունով Սօլագ վարժապետիզլխաւորութեամբ Հրոսախումըմբ ա-

ու-

բ ղիկուխ Դավխիիղ Գէլբ,լերան Այ" Հբոսախումբբ կազժունքաւ:

մբ գադաթը կր բոն, որպազի իրենջ ալ չէրթէզննրու «րինակ Հեաեւբն, միայն Թէ ճաառակ ուղղութեամբ: Կեսարիան էկող կաբաւանի կր կողուանն առաջին անդամ բրլլալով ձայեիի զատելով Թուրբերէն Սակայն մի գուցէ ԹիւրիմացութեամբՀայնր ալ կողոպտույն եւ որ թԹուրթերէն չկողուտուողնեի ալատածելով նանւ Հավառակը՝ ըլլան, Ջագրնան վարժապետ կարաւանի ժարդոց խայակնթել կու Բայց :փամանակ մի յլետոչ կիւրինցի թուրբնր ալ սորված տար: ըլլալով խաչակնթել, (ազատուկին կողոպտունլէ: Այս անպրատքչության առաջը առննյու Համար, Զօրագ վարժապետ այեւս չէր գոծանար գործողությամբ եւ կր պածանյքրոր ճաժբորդներուն խաչակվնեքելու այն որ Հայ է պետք է որ Հայր Մեր Տէրունական աղօթջն ալ գոլ դգիոնար։կր պատաձի ոի օր մբ, կարաւանինմէջ, բրիտոննանքրէն էլ ժէկր Թէն. Հայր Մէրը կրոչ սակայն չի խաչակնքեր:Հրոսակննր Հարցնեն Թէ ինչու չի խաչակնթեր, կը պատասխանէԹէ ինը չեն /ոսչակնթեր:Սալոն Հթուակները բողոթավանէ նւ բողոքականները կրսնենթէ այստեղ ժողովարան չէ, այս լնրան մէջ, մեր ներկայուքման

բնաւ նիս:Քրիստոս

Բո

չէ ըսած Ծէ վախկոտ ծղիրեւ Քաջ մի

Սրւնի Հաւտտավոխութպծչեչտով մը, իրաւունք ունի փ

1806-ի ՀԱյԹունի պատնրազմենյետոյ, նոն ստարուս, Մայիսին Մ խանտբկի գտնուէին Գալուստ Հարաուտհան, կրտիչՓիւլՀալէպի եւ պիչլնան,Գօգոս Դաւիթեան, կարապետՁԶագրբեան ԳարբրինլՊոսքոն Երէցնանանուն վէլթունցիները Այդ օրերը եւրոպականգլխարկով կար մբ ամքրիկածպատակ Հայքին քա բանտ կի բնրուին, որբոնջ կառավարութեան յանձնուած էին, որպես Հնչակեաններ սուէտաըի ճւ ժանիմի մարդոցսպառնալիքին ստվալման տակ Այս դլխարկաւորները ատեն բանտ մաջուպծ տաճիկնքրկր սկսին սուլել ծւ ի-ի Պռայով անարդել զանոնք: ՋԶէյթունցի վերոյիչեալ բանտարկենալները քն Հանդուրժքըհ. տուլողներուն կը կաին Հայչոյել: ֆաճիկ խոշՀանըկը յարձակի զէլթունցիննրուն վրայ, բայց մերինենրը իրքնց վիա պածուատած դանակներ ոեէրն, բրենթ ալ կբ սկսին զարնել: մո (կուրծքն Բանտապած

նր

վիրաւորուի,

|

ամ

կլա:

ինչոլւա

նան.

ուրիչ

ք. ո Թուրթեր լաւ ԵՏ ուտելէ եւ վիրաւորունէ լէտոյ Ալայ ՊՎր ափկանութիւնըվրալ կի Հասնին եւ կը զատեն կռուողները Սական զեյթունցիները երեք չարաք խլրտումին վրալ, Ալալ ԷԼ այդ ղնտանիմէջ նետել կու տայ (բատԲրթղս: Վրդ-իինքնակքնսադրութեաձի ԽՓ

Զէյթունի

Հէա

դործ ունքջող Ֆերէպելինժր (աւատագածնք)

Մարաչ կը գտնուին Հին (Այաններ)մքֆամեեներ, ինչպեաՏու Աթ ատոմըինբզինբ|ԹադաւորաԳառորբՕղլուննըկամ Զիագառրնանր: Աւ առոնն մր միրաժ է ՍաՀամարը: զան չառաւիղէ մբ անրածկր նանւ Զէյթունի: երկրորդ տեղրկբ բաշի ն: չրջականձրուն,մասամբ Էւ Դառը, Ճատէները Ջատթները բուքն ՊարագոտՕլլուները, Վէլի է. մէջ կային Համ Առա Ճատեերը Մայք Օղլուննրը Արպիտտանի Հափ Ալալար նախո Օղլունքրը: Աբաբիսոս (Խարփուղ)կը բնակչին հ դախկին մալրաքաղատ Ռուբինքանց հիլիկիո, մորապեանքըը: առուն (վա (ֆլավիա)կը բնաին չատըրճոր կաղժողիկոտանիատ: միեւնոյն Ղար» Գազարի եւ ՁԶուղուրՕվ Սբոի, կրչխէին յուները: Սոն Թիւրքժէններու մէկ մասին: Զատրըճաղյունէ որ նչանաւոր կիրակա Ցաթողիկոսը (Թունաւորքլովմմոջեքլ կու տայ Սիսի անի ջանի վաԹողիկունքր այչ ՋատրրճօզլուխՀրամանով կաողիքոտական(քու նն ձւ դարձեալ գրեթէ իր Հրամանով ալ վար առնուած բարձրացած

ապաննութո: Սաո Հաճընի չրվոնին Գօզան Օղլութերը տիրած ձին նաեւ Ֆէրէթ (րլիկիոյ ՀաՇաի Փարսախի, Ֆէրչք (Վաշկար Ուռուժլուի, 1883-4-/ն,Սուլթան ԱզիղիՀրամանով ամարանոցըը): յոց Թագաւորներոււն եւ Գօղանօղյու տէրէպքյիները: Ձատիճօղյու կր ֆուն կիշչղիչ Հալլշղլուները, Հաճի իշժէրօղյուները, Ալիորէթիրօզլուներ եւ Փէդղաօօզլուննըը իչխած են կեավուր տաղի (Հայոց լեռ) չրվաոն|ն, ՓուրանըդՓածճէի, Հավոու լնրան մերջաւորութենէն մինչեւ Փեայաս, 45 ժամ ր խակէնաէրուն(Հայոց ծոց) որ «ին գնացքով Ձէլթունէն Աա ԳԷկ Էչխած է Խանւ Պաճեի, որուն բնոոկչուքիմե Ֆէղդածաղյու մասամբ Հայնրձ կը բաղկանար,ինչպես նան. զուտ ՀայաբնակՀոքան Գլկլիի, Լափաչլրյի 8. Խառնըյի (Հարունիէ), Ալխզերիր ԱԽ" ոչ

ԲՀԱ

միլ հած " ՛

ՆԱ

ԱԻ

է Թեյէկ Հայ գիւղին

Դարեր

եւ

Հորի ասվել

չորիոիղ

ժիր"

չրջաններու, քրբնմե մինչեւ

կայ քչվոէթ փալայի ժամանակ Երգերղի Ֆէվրիչ փաշային օգնականը՝Գորտ բանակին Հրամանատար

խամայիլՓաշան կը նուամէ կքավուրֆազրն եւ Սյու հ Փատըրճօգլու տքրիպէյիները, Ժարասիերէ Պէլի կիւֆլիւ Հայոդլու

Ջորց մչկ քանի Մարգուն

(Ֆ0օրթճոլ) ՕՃագլը,Էգերի

կը բնաջնջւ Փօզան

Մոսարխ իլխան ն.

է

նած

Չայ Հայ Հրոններուն

Թուրք գիշղերու: Անտրորնիչրջանին կ'բչիէ Աղպազօղլուն՝ կապանի, Գունաուլխի, ՏԵՐՆ Ֆէրքխ Թաշոչքի, կկալ ՓունարիՀայ զիռղրուն, որոնց Քոր Վարագանն էր Փոնուզի Նիկողայոս Ծղի«կոպուրԱնտրուրնի աէրիգէինքրքն այս Լոբզազաղլուն ւ այժ Օղլուն չատ կը վազնուին նինկողայոս նպիսկոպուէն:ծպիսկուղուին չորձն ալ միչ «յդ կողրբ ըլլալու: յաճախ կը Հանդխակր անոնց, որոնք Թենւ անոր Տիար Աժոնոլ չէին ուզէ, ական նրբ նապիակոպոսը Ք. իբ փոքրաւորը՝ Բարթուզիմչու Վարդապետ այցելութեան լին դէպի այդ ճողժերը, արէպէլիները մեծ դիմաւորելու կու դային եւ. րարի ժարդանքում զալոաա: կը մայթին ն. կրաքին. «Գունլար սարկ ֆուրթունա րրլար, «ունլարլա Խօչ (լինէի, այսինքն, ասոնք Հաչուր նուկիջ փոթորիկնք էն, Հմամրնինլաւ վարունլու էջ. նայցօղլունիչխած է Աճի (պարա կածայ) Ֆոդատյրեւ Թավուտլու Հյ 8: մէկ քանի Թուրք գիդքրուն Զիլֆար Օղլուն իչխաֆ է ծ(«ՈՐՔ Հայ միչ գիւղին, հակ կչօվ Ամ» Օղունձրըտվրած նե մին էրւ Թուապանը նիրվիա (նորգարտ) Անըճրխ(Աերցիք, Վարի ք. Վճրի ՁօխախՀայ ծւ ջանի մր թուրք Դ/«ղնրուն: 1րվաննձրըէւ իրքնց աւատաղետնն նք այատքչ գամ մբ ձւս, այն առնչութեամբ 2. թունը, իրենը կոիւննրովը, եւ այլ ախչաւանքննրովը տնակի յաբարծրութիւնն քրովը: քւ.

աո-

ՊԻ .

թոր արաաո

ե

ան-

"ո:

Շուզուր Առատ Թուրջերը իչ Նա«վյէ կոչեր են Շուղուր անապատը, ուր կար ԱհազատՎանթը,Ջէյթունքն Հարաւ արեւմուտք, Հին գնացթով 20 «ամ ճճռու: Թուրքնիրզայն գոմի վերածեր նե, 1849-ին, դառնքցի կոլանեխ վարդապետ չատ այխատմի է չէնջնկ այլ վանքը Կամ Էր քսակն բաւական դրամ կբ փատնէ, բայց չի Մեոյ Միջայէլկաթողիկոսը եւ Պոլսոյ, Պատր նն եւ Ր ծաոա հո եարն, «չակցիր աղիւս չանքերը, ծախածրը պարապի կճրթան, Ալ Ա. Սիրրոն, Եքեիճք Գալ գեղն է, րուն մամ Դնում Մուճուգաթէաի, ուրբ լատին (րօնականննր վանթ 22

յաջողի, հարքարան

Ագան,

լ

Ա

մոր

անապատիկարմիր Վանքն ալ նչանաւոր հղած Մանուկի Հոգնլց կեդրոն, այնտեղ Սանփանու քն տակ սրտով նւ մտջով զարգացան Գրիգոր դատաիարակութեան ՓաՀլաւունի ծւ իր որդին՝ ՆերսքաՇնորձալի: Դայիչ Օղզլու հւ Նիկողայոս Եպիսկուո» ամսանք 1իլիձր որ ինչա» Գայի, Օղու նիւեյման Ֆրէ Պեն, Ֆածւ Եէնինէ գալի: Ֆիջելի Թաղի, Քաֆի մը Հալ դիւղերու, ինչպվս կու դար ասպատակննրով Տէօնկէլէի, տարին անգամ մբն ալ Հեծէալ նբ կողուղանր աղքատ նան. Ֆունուզ, կիջնէր վանջը կամ զիւղըչ նիկողավոսծղիոկոու կը ֆոնուզցին ֆոնուղի վանջինվանաձայրը կբ ծլ Ֆոնուզէն: իրեն Համաձայնկրէ մտածէ Գայիչ Օղլուր "բի կրոէ ովչանեխ Յովաննէս Վրդ- Թալաճնան: Սրբազան, լալ դիժկու ակոայ չի փաչուիր։ կամ զէյթունցիներուն Վրդ» քամպակուվ ծ: Հեռացնէ մճր կողկբ փչրէ ձեք, որ Գայիչ Օղլուրն ակոաները հւ 7իչ"ջով Պասբիարբարանի եւ կամ կ. Պոլիս ծրթալու կ մրն աբ կր դատնուխի է բԲնդիրը: եպիսկուոծը Համամայն Շուղուր

: ող բւաման ֆ.

Այս

կարգադրելու

Առարել Ալան,

ՎԻՐՑԻՆմիփոցին.Ֆոնուղի մեենրկն՝ Պրոքրնան Տատեան Փօղոս Աժիրալի վառօգապետ Թուրթկառավարութեան Նիկողայոս բրած էր ժամանակին, ին ծրնջ տարի անաչությւն դարակ եւ բ եւ Վրդ: երեջբմիասինՓոլի երքան ոլ

ա-

Եպիսկու ՓովՀաննէս Ֆատեան րա

էւ Ամիրա Խնգիրը «Բ Հասկծայ Հիւր կոլան Պօղոս Գէյի ԵպիսկոպոռրՍոեւ Խոլնիսկխ«ւթ կու ոմ կբ յուսաղրէ զիրենջ մբ, -. «դ «Բր Թանին ներկայացնել,Բարձրախտզուդագիպութնամբ մոտ կը կանչէ: ՄինչեւԻ Սուլթանը գործի մր Համար Ամբրան իր էւ ԻՊԴիրըկը բանայ ճայի կը նավին: Ամիրան առիթն «գառւկլով կողմէն ՖՓոնուզիվանք կրաէ. «Վեծավառ Ջեր, այս օրեր Մարաշի Հին մարդ մրն է, Ֆառապիդ ճպիակոպոսմը նկած է, փառաւոր զինքը ճեր վեճազիառութոն, էէ, էթէ 4եզ չրերեմ, չննրկարացնեմ էւ վերէն նման մը դժ Հոյակապ իմացած Թ: չտեսնեն կր փո Համար խոնարբձարար ա սոր կբ բարկանաթ, աեւ վնձավոեւ մանաւանդ որ ին ալ կր բաղմայԳեր ճեղ իխմացնել | "Ր Սուլթանը Հրամանկրեք որ փՐքնԲէ ութեան ենրկայանալը: ծերունի ժրե ծր: վարգի Վէ Էտարեկանպրաակաունյի մարդլո բազէիաչջնրոի ճերմակ երկար մօբուբով, ալեվոսու փնաներով, Աչ" դառնալով իր բնակարանը Տառձան ԱմիրանԱյ Սաոնֆանօ, բար Ֆալխ իրի էրթան Սրբազան,կրակ, վաղը Թաղաւորին լոլ, թուղթի պիտի ընես, քս կբ գրեմ, կբ պատրաստեմ ժաղթութիշնեեր Հո Համարեվ սոխվիս, նտո վրալ կը կարդաս, Հիժակուրնէկը Ջքոջ մլն ալ" կը կարդաս առանց բառրը ամֆմելու: "

րլլաչ

մ

բո

որ

ու

կոլառ

Հազուս կը Հաղցրնէ Սրբազանին եւ. Երեթչարթն բասաուինՖէրկայանալ Սուլթանին:իսկ փոսի «րբազածին այն կլամրուն մասին զորս պիտի

ՀԱԱ» ո

թագաւորին

նէ

ւ

յ

Մզայացել

Ադ Խնդիրենըն ճն.1 Ֆոուղի դիղքթուՖ տուրքը Ֆոնուզի վանքին յատկացնե, մա Վայֆ ընէ այդ Հայ գիդի վանբին: 2. Ֆերծպէյի Գայրչ Օղյուն սրաչտօնանկրներ մաՀ անդ պաչաօնչայ, »տիապէսզի Ֆոնուզ եւ միւս Հայ գիադծրըոո մԱդ Հրը պարա կրցան, նիկողայոսկրրազանկր Սուլթանին, (ր կարդայ իր ազօքթը, մաղլանքր: Թագաւորը գը Դարիանոր, ք. աա խասթերը Գ'արտառանէ. զՄաչալաձ, ժաչա էլ Պասրոուլույյած,խալիգի էէկանէ ինտխնւ միէթ Թեֆրի Բր տր, պե ախի Թէ պատմբն Հիչ պիրինիսին միլէթ, ԹՀՓՐՈւ 2414. ինտինաէ ճրալէսի տէ աքվկուլիւժ վրջ:

չխ:

ներկայան ա. «աա մր

ոքր Հ. «է, (մուծ

պաշէ, պածպանք, եառբԱստուծոյ, բարձրեալն Աատուծոլ Փով ազգի էա ալ իմ փԸբրութիւՆ չար Հպատակներումէ ազգի դաւանանքի ոարութիւն չնմ Ընծր, էն Բ ամչերն աղ «իրե

կերի փու),

Մուբավխվիուս, էրս, խԽեդբէ ԴԻՏ» Թագաւորըչաբունակելով-(1չ աշա ուզես, պիտիտրուի: Ֆրկողայոս ծպակուրոոժեռ

էրժպէլի Գայիչ Օղու չատ Խեղութիւն կու տայ մեր Հա ղքթուն, կու գայ, կր կողոպտէ, իի մարդնրովեւ լու 4իճրով, անն, (ր խաքն դթատ"՛ գիւդացինձրուն ւդացին ք խն ունմցածը, պիր ԲոԴՐՑի որ մրն այ մէր կողժնբի ոթ չկոխէ։ պաշտսնակ րբի դինբի, ուրիչ, կը Հարցնէ թագաւո 2. Մէր գիւգին տուրբերը չատ ֆանր էն, 10000 րչնօ աթ 8, «ԱԻ-Ի ԻՆղրէի որ 4000-ի բրնցեէրջ: Թոռ ոյա, կրսչ Սուլթանր:Դո ուրիչ ինչ կուզես: Հաւացնլու Համար օսմանցիԹող չգալ, այդ չբ ւարննջ Պօղոս ս ւե. չբ ՊԻԿԵՆ» : Աղ, կրաէ Սուլթանը" մէ «բԽ «յ րս Սրբազանը,մմր արածրն տասաորգի ո. մճթ աաւարնքիէն (ազջամ) գլխու Հարկը չրեր կբոէ Թագաւորը,այդ ալ Թոզ բայ ձւ Տո, բանե մճբ վանքին այ րժ Հլ նուռ « Քուն բաշխմցի, Թող ամչեքն ալ վադֆ լյան ն. տուրթնրը Հա «էրֆ` Բրքնց գ իւղճրուն Համար: Հան աքն Սուլթանըկանչնով Փզոռ Գէլը, «Շատ «Ա(Նէլու Դարի 1Ր«Է 44148, րկար տքսակցութիւն ունա չէ", դութ 1.

ժի

ա.

Մոր -

Սպի

Հեչուն

ԱԴՐ"

(ց բ, ՀԻ: «ՐԸ:

Էլին

-

Ա

"՛

Աման

ո

«5

«-

էրութեան»

»-

4էրթան ժիչրախխասլդ:Անկէ (ր մեկնին Հիւրասիրեցեթ ամ ընելով իրենց, Ան ալ իր ճարգինբաւ ընդունելութիւն Մեֆ փէղիրին։ որՍրբազանին, տուվ մր նուէր Կրնք Փթախոտի ոսկեզօ բֆաթե Խաեւ (Ժինէ) նկարը կիտուածով վրան ՎէՎԻՐԻՆ սէս յիշատակ, Պօղոս մը երբ նբ վերադառնան թով եւ ադամանդովալ չիպուխ վարդապետկի Նեղուի եւ ԹուվՀԹախաճնան Ամիրայի չէ ըսած:ՆԵխկոդայոս իր ի որ Սրբազանը կը դ տեսած էի, Թ: Սուո՞ւր Ի՞նչ» բեէի,եռԹագաւոր եպ» կ- կ'բաէ, եւ պիտի չրնչի սի չներ, թանը ինթ եւ կր Հանմնայի" Տատնան Ամիրն մբ խեղա «իտի Ձաջարիայի «ոի էլՍուլթանը պատլաճութեին արանքեէ զիրենք բանլովԹէ վանքքրուն 24 մանաւանդ բոլոր տուաւ տեսակցության դրոիժամանակ ԳԱԼ 1212 եւ Հարկ է հաւականանալ Սակա բաչխել: ու

ա

աա-

:

Հարցում

Վարութրութւն ' .

,

՞

Փեմամ

Փրսխոտ չի դգործածեր: կոպոսը

Մայր ծկեղձցիինմէի Հանդիոաոորպոերեք ամլա լետոլ, Գոլսոլ մը ենրկայության խուռն տարագ մը նր ժատուցանէ եւ կը վերադառնաՋէյցուն: ժը կբ խարի փարող խնդիր մբ թեղի կուվբդովող Այդ օրերուն ԳոլաոլՀայութիւնը Հալ «րորդ մբ նըՀրասլուրուի ննա Ֆատման Ամիրայիդերդաստանէն աղջիկ մլն է. արչ Ջափաձճամ թուրջ փաշայի մբ տղունկողմէ: Հոգ" ԸԷԼ""4՝ տղունհոթալու Հաժար կ'ուզէ ճբօնամխոխ չվիր»էթէ ճաքը մբ կողմէ ճրեթ անդամխրատելի Հայ կրօնականի ողա հ' ազատ է ոեւէ աղչիկ կամ դառնայ իր նկնղեցիին-կրօզքին Գոլշ"մ Թուրթ փաղարր"ւ ուղա կրօնքինՀնտեւնլու: Այս խնդիրը ԺԵֆ Հարց մը ն պատուով եւ Հայ ամիրաներու միջեւ աղպդգալին քրկու անգամ կբ օռի, զբ րուն պատրիարքը դառնայ: Օրուան "Բ" Ու պատրիարգը անդիդուծլի (ը մնայ անիկա:

բազմութեան

Օսմաննան

Եւ

(բ ,արաափի, կբ դողդողայ, կր ծերադրէ անոր առջեւ նւ կի խաչակնքէ։ Մինչ այդ Սիբազանր պաչաօնականթուղթ ոթորագրել կու հայ ինն: Մճտոյ (ը ՃՀագնի իր շքեմբ, կր գնէ վեղարը գլուխը եւ . մ. ունակէ ԲՌասոոլ 12 Բածլով'հբ չար Միրծլի աղիկա, Հիմա ոբ ղուն Մ. Քրիսի Հաւատքին դարձար,ամրա ժտաֆեա որ դուրս քրբ Ար պիս մր փխորհա,դուրս երմուղ, դարձեալ լԹուրքծրուն կր փախչիս։Զգուշացիր նման որեւէ փորմ մի ընելէ: նայք

Գրովարտավը տասնմչկ «ր չնոս Ժենաչնործենրու տնսակցութինքն

որպէս ծախք (ր անճուի եան մը, 120 Հեչուն ոոկի ալ այ իր նուիրոի Հոս չմոռնանք լիչելու ՔԷ վեզիրն փպիակուուին։ ՅՑ Ռամ. հսվիալ մէջ, Պօղոս Պէյի առաֆարկին աուն Փթախոտի «Պո Պօղոս Ամբրայէնիմացածձր: կի ալինթ գրած էր, րբ

ես

ոչ

տուրթերը

սով:

սա-

ԲոդոոԴ" Գաչոյնը, անապատ ՀԲ պազանմումնպ ԹՀ լխաբուած, ախալուսծ երեք անչա Բոոոոքոնիշ Թէ խաչակերես, «իժա վալրկնանապէս կը սրաննեժ ըեզ։ Աղջիկը

բնակարանը: ժղոճ Թծլադրածները

Ն

ԱԻ ՑԸ զինջը անանքյուն, կր «կի պրոռաը, կանչել, դգարապաչ ճագբոշա, Ցած, զէն տինի խարամը գապուլ էթմիչիմ: Սրբազանը չի տար անոր այդ իսքերուն, կայն ձր ֆոնայ ոզել որ իրա» չուրանայ ռուրբ եւ լոյս Հաւամտբի, էւ ուդեաազգին ծւ իր ծֆնողբինպատիւբ: Աղջիկը ("Ի 2ՂՀ կը ժեալ աեԱյ ճւդեն Սրբազանի կի Հանք իր դրխէն մէղարը եւ Հիմա (իէ ոդ եի վեղարին: Հադուստին տակէն կի Հանէ մէջոէԵ ծր զայն պատեանէն մերկացնելու, աղջիկ Քեզի ծւ ՆՐԲ Պո Քոլր մաւանը վառ առ-

սա

--ո Հւ

ա

մռրու-

ձր, տարիներանցան եւ ճնվ ճերմակ Թե (արժիր արիւնով ալ սյիոթերկու ան, 42: ծնողջիլ եւ. կրօնջիղ չդառնաս, ետեւեդ առնիմ ծւ. բեզ կտոր կտոր կրնեմ սա դաչոլնովս, զիս ալ սպաննեն Աղջիկընրբ «քնծակքն կել, ողին գիրկը նր Ֆճտուխէւ կր փրկուի: Թուրք փասաՀժոկին, կր մնան: Խ ծոյ Պօղոս Ամիիա չատ մբ Թանկագինանօժեծր Մ աի հւ

Ի" մ 2 Թ: ». ԹՀ

«ւ

ու

ա

ազատ գրատի :

էյ:

պէս

ո

կբ

չաներ

Ա ԻՔ:

Ա ։

Քո"

Հետ

ՀամարԳրորբինան զանջին փարագրետ

դարձեալ կր երագառնալ Մարաչ: Այգ

մաննՊԵՏ Ցովշաննվա Հարդապնտ Ֆոնուզ ղիկուած է Աա Համար Թէ վանքնրուն արդէԵ տուրքերի նքրուած, " րւիրազանին Հետր ընթա սուլթանական բիա Փչրմանր կր արդացուխՄ, կասավարոււթնան պայատին մէջ հպլիոկոպոսի րք Ր" տն Եպիսկոպոսր ճի ժաժանէ ֆոֆուզի վան տար.Տ բյան: Սակայն աղջիկը: դ ուրախաֆան: Փատրիարթարո ԳայիչՕղյու տարին` 1848, կր մասանց դաունայ չ/Թուն : վուսածարտ ա անչաֆողութենէՆ խնդրէ հղելութեան: զբ Ե , 4 4 Եսլակ- է, կր անղեկանայչ 2"Վ Շխվողաջոս ազան, Հնծնլաղգրքի կերթա խմբակիմբ գլուխն անցած, Ծաչորդ ինքը գ «ՐԸ վերին խրատականը ձոյն :, 0, կու կր ժմոնէ Ֆորէն Ֆոֆուզ: չոն կ րյան, 251 կողժբ աֆուաֆփաշային ապարանքը" Թժբուկով սեր ար նիլողա ղջկան կնիթայ, կր բոզոթէ: Մարաչիկառասվարիչ Հալ ամիրաներու փոկ միշա կողմը՝ ճայըբ էե Թուրբ փաչաների, ըխտահիիաուը 4ք Կատասխանվ.հնչ ընենթ, խաղրիդ Համար տարի օժիոր զտնուսծ մը կը մանչ Հայ աղջկան հւ

տայր

ա

յ

-

Հոն

գ

ան

չ:

եւ

:

Քո

այլ

մ

րայ:

,

զայ

"

բբ:

մաիաչ

Հայրը նխկողարաեպակ.

ժա-

աղ Թողուցինջ. (Ը իաւէ այդքանապաշխարանք: անպաչոօն Քու այչ ալ դուն ան

Գզրու-

է, նայ, միւսլիմանէ, մեղթ է, խղճե ԴԷՄ արդն սիթոյն մինչիւ Պոլիս գացիր, ավո Թնանդ Ժէջ ժողովուրդիղ է. մէկն չենք կեծնքին պատկանող ալ մեր մարգար էլն ուղղափառ Հաժար երեսի րոլ Թողուի աչիոի ինքրու կրնար լն ավու յետոյ լրբութնամբ կաոնիծ աավարիչր այա Թրտարոլբխոաքնրէն աթ իջուն, այսինքն իչուն դաղաներ աեւ Հնտնւհալը-- Իչչէկին

աար

ձիուն Համալ վաստակը

է'

այս նպիսկուղոսր

վրալ, անարդանջին

(քրեւի թէ Մու«թաֆ Փաչալին, ճեր օրով, րաէ, Դ կառավարիչ կորդ է: կու զայլ Զէյթուն 1849-ին Հայերուս Համար ապրիլ մը Գայի Օղու, քնչ որ «որ Դավոր ունցիթ Ն պատժեցին կարողութիւն հնք, այնպեսոր խածնելու կ

այդ

ա

առ

նա ատմած մար» վրան: լաւ

(ԳոՀար): կր մկրտում Տ.

Հան) իսկ մալիր կր կոչուէր Փուծոր Հաննա Քճնյվ ձորով նւ կը կոչուն

Ցոզ-

Գրոքորոն(Փիշրիւխիւրիշն),

Տիրացու անուն ֆուլճակի մբ քով առաւ փր ուսումը, Սաղմոս, Նարեկ, ժամագիրբ: Մամուսնանայ 1780-քն

կարդալով Միւսելլեմինց 1793.ն5 նր 4ճունադրուի Քաշանույ ՍսոյԱջապածեան

Հե. Անաղդոնին Թչոդորոս կաթողիկուն. 1802-ին(էրթալ Ատանա եւ 12 տարի մաննան գիժախումբ (ենքչէրբներու) 1200 զինուորի վբավ Փարչատ ձազարաալնտ անունով Ըրն: Լ8լ տբագործութիւններ օբ նայ Հայրենիքը՝ Զէյթուն: 1830-ինՀաւատուրաց փարգապետը, ալրձլով սպաննելկու տայ Սուչաթիսվայրին մէֆ, 1833-ին ն. Պոլիս կը ԽծրկայանալՍուլթան Մածժուտի:1835-ին վերաչինելկու տայ Ս. Սարվիա նղեղծցին 1838-ին կր նքրկայանալաա արթ փաչային Մարաչ ՖԽ. սրպես միւաքյիմ՝ ենիկայացուցիչըկր բոմ ֆյանակուիԶէյթունի մէջ իրածիմ լաչային կողմէ, 1838-ինծրումս» սաղիմիճամբուն վրալ Դամասկուփ կը կռուխ արար ցէղավաումբի Հետ եւ մը կր չաղթէ- Ֆոլն տարին «ԼուսաւործաԴ-ի օրն ալ Ս. Գեբեզմանին չուրի, կոուխ մէջ կը լաղաէ չոպնէրուն էւ. Զաքարիա պատրխարրէն կր ստանա Թանկագինֆաղկնայ փիլոն. 1842-ին կր մասնակցի Ծուսուֆ Փաչայի դեմ զէլթունցիներուն մղած կոիւին: «ա-

4-ին դառ-

..

ԵԸ-

չմնաց այլա ան պատնրագոր(քարո ՋԱԹունի Է«քը Փխ մո18-ի, եւ. Վէյհրուն բողոջի, լաղթուռղ վիզանկրուն Մարալ Սուլթան Հահւ (ը ներկայացուի եննդութնամբ Գոլի» ը կանչութ, Մարաի ԹՐաոՎՑինըկը Պաճաչ որ մեռի Այդ Հանրադրութիչնով 7 աճրասանպետր է ծղող ար ելի Թուրթ վետութնանմղձաւանչը ԱՐՎ. (երջննը որ աս մրժանըիաղաղումիո, 1849-ին Գայիչ Օղու ՏՐԻպԼյին Ֆոնուզն Զէյթուն կր ըրէ: տանել կուզ անձամբ անիկա է. Աարոխլ Համիտ 1862-ին Մարաչի մէջ նրէջ ամիս բանտ կր մնալ Շրթոտրացի Մուսիրծն-- Նիկողայոս, Վե: պիսկոպոսր:նրբ անբկա կը ներկայանալ անճաւա Ճեոթոի արիւնարբու 1868-ին կր Հիրընկարուի ՄէլիթեանՅովակիմ Տէր. Թագաւոր, ֆարդծցիր, լեա" եէ զինուորները Աղայէն.1853-ին կողզովկր անոնթ կամուրջին վրալ ԹճԵՐ ցի արենա որովՀետեւ ձին որ կոտորեցինք, աւաղզակներն աւատականննրի ( անջրնե աղչիկները իր մ եր սուրին տակէն: 1ը փախցնէին կր սպանեին մէր ժողովուրդը, էին, Գճանքինմէջ նն անգամ ծրուսաղմժկնրթայ ցամաբի ճամբով: րաո նոր ն քն, «բ 4 գուր քւ մեր Թաղառորին վածին Լ ընտանիքներ Համար թանի մբ տասեքակմարոծը լլ "Ն մբ էբ Հպատակներուն ինջ։ Ջեմ կարծեր որ թագաւոր տանի Դարմեալ հր ձքրիբ» ֆախրով Համիտ,կամուսնացնք վեց Ապտիշլ էրիտտաարդպիսի Հրամաննէրկարձակէ.Սուլթան քր: 1858-ին, Ծաղկազարդի "Լ ՔՂ օրը, պատարագ կր մատուցանք: խնլացի: Աւագ սկ, Հասկցայ, ձասկցա, աակչ՝քաջը: կեցիր» ԶԵՐ Ու զինքը եճտարանը կը կարդար սաղ Ջորեքչարթի Հասկցաւր' կասորէ կերու վերակացուկր կարգեմ, « Խն ԻՐ Մոծվուն ձատնջուցին, լարավանը, Նոյն օրը մա մոխիրի » Թունցիջ Գայիչ Օղու տՀրձպէյինԹէեւ բ 4-5 լանկարծամած կ'րլլուլ: մնալով մը նոյնիակ զուրկ տանը վառնլիջ փայտը բնոցնելիք81է Սակայն Սուլթան ղար «զի չալակովբ կերթար փայտ կը ներէր։ պատտածաֆ դեպքն էւ. Մինաս Սարկաւագ Զէյթունի որովչետեւ 1ծ չունքցաւ, ժբ օգուտ ուած ֆէրմանն 6Փոնուզի ծովակիմ Քաշանան կբ վախճանի, թաղման տտամնչոլս մեծ 180546 կաին Ֆոնուզը հր վանքովը Ց բար Ֆերկալ կբ զանուի դուժարըըցիԹուրք մլ" Ակդ անեւ քանդ եղան: ԲոլորՏէր քար գիադերովըրո ճարակ «կի ծաղրել Հայ եկեղեցւոլԹաղման արարողդութիւններբ: Ազիլի Բնաֆինջեղան: անան Ն ԱՆԱ բ էլի Խաչեր,կորսուէ ասկէ «ոնՓամ տատո քբա, Հիմա ո Ա Ո Համաշ" փապարըԹուրին կենսագրական Տ. ՕՀան Ղավուղի Գէօյիկինցի Մորո էւ Ուծն ԺԳացեիր կրէ անունն արճամարծաճթով մբ կբ ճեռանարԱյ էր ֆնաֆ է 1168 Մայիս 18-ին, Հօրը Ց. «ան

Հաղրագրո եունգ

աաատամբնջնոզը Հեքոորը նիզողազո»,

տացա աչոքիչնկիչթի

ոյ

1«`

Ալա" Վր աղե կուսանաց արոր ոնճառ (ճուէ -

Մի

Էւ

աւպի

ու

«Բոբ

դին Մէ

Ար զբան ո աա ոն 6

Լ

Բրո

Դօսութ բսուած կբ կանչէ, կիրճը Թուրքին հտեւվն կը Հասնի Թէ ոչ. ախ ըսեն ե աեջնիր կկնավուրին գնդակը անցնի անչունչ գետին կը «ռաղլալի: Հրացանըկրակելը մէկ կորար Թուրջը հ. Ղումարլութ Թուրքերը ճիացած, Ասոր վրայ Չուդուր Հիրարի առջեւ, կոկիսոնիճամբան կք բունեն,կբ դոցենֆունուզցիներու բորեին։ եւ չրֆանէն պիտի կոկոնի պաչարը բոնք իրնեց ցորննը Սարկաւագ ՑովՀչաննլս Այս արգելքի կը տեւէ ամիսներ: Մինաս քղբօրորդիննւ վերը նքն «1 Բարթուղիմու Վրդ. Թադղամնանի չղթան նրքք «ՎԴ Վրդ. յիսուն տղաներովկլ ճեղք Թոռրջիրու եւ նոյն ճամիով ալ կբ եւ կ'անցնիկոկիսոն տարբերկետերու վրալ եւ Թուրբերի կբ փախնան կու դան Մինաս Սորաւագին վերադառնայ: անոնց սպառնալով բ. ներողութիւն կը խնդրեն: Մինա» ,արկաւադ

կուգայ:ՋԶինուել»վ: դժուարին Տէլի Խաչերին փթաթը: եւ կեցիր

Ֆայիժ

ո-

ցած, վատ Համար,անոր Քրեսին,աատւախօայ տութնան

անպիտան ԸՀալէպի եւրապական օկով (անարգ զայն: Քանի մը ամբ հոքը միջահռութիւնեկրով աղատ կարմակու, Ցետոլ ԶԷ զաղատոսնկրու թունէն կր Թելադրուի որ վանքը պատրիարքարանըՀարուստ են, Հայր Սուրբը դիմումընէ երուսաղէմի «ատրխարցին եւ սեփական նժոյգր ճամբայ կելէ իր դեպի ծախէ նրուսակը Ձրի անցագիր մը կբ ստանայ, կը չարունակ Մարաչէն իր գ ճամբան:Մարաչի ֆրանսականփոխ ձիշպատոսի ՓԳ. Բարթէլէժի բ

Քարթուղիմիոս

զինջը չատ կր սիրէր իր քաֆութնանը Համար: իրնն անուանակից Հայր Սուրբին խԽորձճուրղկու տայ շր Հոոմի Պապին դիմէ, լոյս տալով որ վանքին վերալինութեան զամար անպայմանՀազար ոսկի մի կու տայ, փակպակսածն ալ կր խոստանայ ինջը ամբողջացնել: ծրթալ, ղիմնը չուզեց, նկատելով որ ձռոմի ըակայն փվարդապնաը մէջդաւանական Հարց կը ստեղծուխթերեւս եւ առաջարկու իրեն մազինչԴՎչիք,էթէ ոեւէ ջործւպանի որ ֆոնուզցի կբ սզաաթուիրէ ինը ընդունի Այ մասին Հիւպլատոսբչի կրնար պապականութ| բնենք:Թուրքնրը խօսք կու չէջ ունի որ Ճեր գիւղերը քարուքանդ Հազտաղդո բսն մբ բսել ծ Բարթուղիմէոս Զէյթունի իչիոադունրուն տան եւ որ Տէլի աչեր անդի տան, կբ Հաշտուիե, Թող կու Համեմատ լանձնախարութնան ծրուսաղէմ կնրթալ: Հիւպատոսընուէրդոնէ: ոսչխախծրիր պատիժը ներով ճամբայ կր դնե զինքը: Հայր Բարթուղիմէոս Երուսաղեմ Հասնելուն, Զէյթունի իչխանննթուղթնրով կը ներկայանա Երու Հետը բնրած լանձնարարական ձեռնադրում եւ կը կոչուի ինչպէտ բոխնք, Մինաս Սարկաւագկը ատենուան պատրիարքին: Այդ ժամանակները ՃԷբ րուսաղէմ այն նւ զլոննք Թէ Զէյթունի 1896-98-ի կորւնմրու ԲարթուղիմէոաՎրդնպա. Քէչէճնանն ալ Հոն կը դանուէր եւ Առաջնորդկարապետ թունի ան. Այչ ժամանակները էր Այտբնչն, ըրած քաջագործութիւննքր խօսեցաւ ան իբ կողմէ պատրիարքին. Սակայն ԾաՀարկ հղլածրը եւ Ս. կարապետիվանքը կարէ: գայ կու բանակ Ատանալէն բութիւնԴարբարքմերժեց Հալբ Սուրբին թւնդրանքը նւ լարոնեց Թէ էր Թուրք կառավարութիւնը բանակյութիւններուն, Հաչտուլթենան օրէնբ եւ սովորութին ը չուն երուսազէմ նպաստ տալու ծո,մի վնրաչինութեան, 500 0ամ. Հնչուն ոււկիատկացնել վանքի խոստանա պատգամէ միթէ, չէ Քարթուղիմէոս,Ջնր այդ օրէնքը Աստուածային անոր բովանքին վնասը 5000 ոսկին կանցնի, որովՀետեւ եւ Թեպետեւ է, որ մարդու չինածը, տնօրինածն կրսէ արդեօք վանքին լինուէին: Շար անօթենրը սոարուած Հնութիւններն եւ Թանկագին եւ չոր Մ. ծ Թնանեչ օժանդակլք ոյի Ցակորեանները իսուս«Քրիատոս վառա» Հայ Բարթուղիմլոս, արգ դրամը կը պաճանջի, ն: եւ Ր յած, Ֆելուժի Փատրիացըանզգայ կը մնայ ընացք չի տար այս ՍուրբինՀեօր մր, Մարաչէն Հայր բութենէն:Ատոր ի պատասխան դիմումին եւ կրոէ Թէ ուխտաւոր եկեղեցականմր ըստ մենր տնւհալնամակ կու զայ առվորութեան, այս տչ պատարագ մրիկրնայ մատուցանել Թ. ճիտ մբ ստանալ: ծայր Բարթուղիմէոս նեղուած կ. Պոլսոլ կեդրոնական Հուտով այս ոստիկանինՀետ Մարալ գաս, Փ քմ, կրա, ոչ ալ կես մէճիոխ Համար պատարագ ռչ վանջիղչինութնան Համար դրամ կաւ կուզեիՀ ի կառավարութննէն առսջանկլու էկած էմ. Հիմա կը Հասկնամ որ 4էր վանոնն մլջ «լ եզի լանմենեք ք. տեղւոյն վարպետորմնադիր Բազի տալ չկայ, այլ միչտ առնել կայ Շխոակը լաւ կանոն է. Հայր Հետդ տաննլով «կսիք վանջիդ վերաչինութեան: մուրբըէրի վրդովութսծ պիտի մեվնէր, մարութին Պատրիարքվը կառավարիչՄարալի որ Պոլսոյ պատրիարջարանինդիմէ: Վէրջէն վարդապետը Հազիւթէ հւ. քւ Հայր Սուրբը ուրախութեամբ առանց կասկածելու Բանի Բնդրագրով մը կը դիմէ նաւ Պոլսոյ Գատրխարթարանը կառաջնորդեն: բանտ ուղղակի զինքը Մարաչ կը Հասնի, պատասխանով մը կր լուսադրուի ձամբերել, սակայն ի Նքբֆոլ լ"«այգ մւան էւ Միւթեաարաֆին մէջ, առիչֆի պէս կը սկսի մոնչել

Հորը

ՀԻ

ա-

ԷՖէեոի, «րաՀիպ

Ն

ժամուց

թաթն:

Ար Դուր :

ախար կրլավ հւ առանց նրուսաղէժիպատրիարքինԱջբ Համբուրելու քաղաքը, ուր Հայ գաղութ մբ կր մեկնեիԵգիպտոսի Աղեբսանդրիա Եւ աղգային մեծերը լուծ դոյութիւն ունէր: Թաղականութիւնն եւ Ընդունելույթիւն221 Բոնն օիրալիր Էլլալով անոթ փաջ անցեալը, Հոգալ անոր էտքթնրըո ՀայրՔարթուղիՄիճչճւ կ'առնեն զանձն մէոս կը սպասէ

բֆլթացթ

իի

տան

այդ այս

բաղաբբ

եւ

կր սպասէ

որ

բարերար

ազգ

ավինեքր

հ վերջոյ Ճճոֆունալնբ Մակայն բնդրանբին:

Հնւանալ Եղզիպաոսէն:

լետոլ պոռալ պսակաղդրութնելն Ջէյլթունի մէջ ծրբտատարդներու եւ խրատներ Բաշանային կողմէ նղած պատուքէիննի Փոակէն ութ «օբ քտբբ, պակիչ Քածանան կու գալ եւ բոտ եւ խաչբ վերցնելով, կանոնի ամուսնացեալենրու վրայն ուրարը որոնք նոխապսակենրուն, մանծլեին, ծնկաչոքէւ Ֆախբանառադաստ պատկառանքովկի ճուտինքածանայինառջեւր, Հետեւեալ խրատները կու տայ, այսինբն աղջիկը փնաիննր յանձեծն: ՏՖէՐ Հաղ, «իմա դութ դրեք ն Ջաւավնքը,, կրէ | -

ախարձճ մատաբ:Ասկէ առաջ երախաներ կը Համարուէիք, իսկ արմ Խելածասժարդոց կարդն անցոաբ:Ինչէս Աստուած բսեր Է «Աճեջէր ծւ լռեք եւ էւ այնպէս ալ դութ պիաի աճիթ վերկիրՖ, բազմացարութ բազմանաք, զաւակներ պիտի ունենաք, որոնք Հոգւով, մարմնովո-

ռաքինութնամբպիտի կրժեք, անոնց Հասա իբրեւ Ֆենոլներ,ՍԱուծոց էբ դութ: Ձեր զաւակներըՀոգեւոր զինուորներ առջեւ պատասլաանատու աիոխ լլլան եկեղեկիին Համար, իխ«կագին եւ Հայրենիքին Համար Պսակադրութնան ալ մարմնաւոր զինուորներ պիտի Հանդիսանաք: ատեն ծամառօատելով այստեղ, կբ կիդնեմ,որ փօմածԽրասոներն Աստուծոլ առջեւ երկութգ ալ Հաւասաբ մարդիկ եք. այնպէս որ՝ ձեր մէկղդ միւսիդ պիոի չիչխէր, մասնաւորապէս դուջ՝ վինաաներդ կողակիցնիբրն ստրուկ կամ ֆառաչ պիտի չնկատէջ: Այժմ խավմ ձեր մերձաւորութնանպայմաններումասին, եւ իբրն, խոստովանա՝ալը, Հողեւոթ Հայր մի բանի անձիաժելո խրատներ եւս սամ այդ մաախն, որոնք ժինչեւ Հիմա ձեզի գաղտնիք էին եւ որոնք սակայն այժմ պէտք է որ գիտնաթ իրրեւ ճչմարիտ Հետեւուներ մեր ԷԷ զեցիի 2 օրէեբներոււն: է, սակայն ոլ սուրբ Առաքնալի ՀրիամանոԻամուսնութիւնը սանձարձակ արտակարդՀեչթասէր ամուսնուլթիւնը,մեր Հայասաանդէմ, այց նկեղեկին արդելքներ դնելով արտակարգ Հեջտասիրութեան Եւ առաքինութիւն: մերձաւորության կի մլէ դէպի իր Հաւատացնալները այդ արգելքները Հետեւնալներնեն.ու

հւ կիրակմութ Մւկ չարթուանմէջ երեք օր` Ջորէջչարթի, Ուրբաթ նե չեր ձենաթ:ԻՆչոլէ» պէտթ է որ ժուժկալութեամբ անցնքջ

օրը:

անցրնէք չաբաթաղլածքերուն, մեծ եւա: "բբ Արգելքժբ Ցինանց այլ ֆէրունական օրերուն: պաշբին, ոնալյայտարար նշաններ երբ լղութեան է որ դլանաք: անձրաժեչտ ապէոքէ նոլնպւո անպայմանկերով դադրեցներ մեր լաՖուխն, նրեւան դայուն օրէն սկսած մինչեւ տղլութնան բարծրութիւնննրը, են օրէն քառասուն ութ օր մետոյ ԱՀա ասոնք ֆննդարբնրութեան եւ Թէ ԹԷ նլեղեցիի մեր կնղեցիի օրչնքները, որոնք էծ կարգեր, եւ ծւ եթե զաւակներ ունենաք: Աատուֆոլառջի մեղանչած կրլլաք դժբախ, կզլլան, առլուչ, ախատաւոր բախտաւոր ըյրոլու: փոխանակ կ'ըլլան:թաֆասիրտչնն ըլլար: ցյախտաւոր փորձունքու, նեւ

իի ժուժկալութնաւմբ էւ

անյաջող,

ճաղատ,կաղ, կուզ, կոյր, գօԹովամորք, վերֆապեա վախկոտ, ԱՀա եւ արտակարգ խենդ կ'բլյան: Հաղորղելովաթ խրատները, սայնալ

ոլ

որով իժ պարտականութիւնս, կատարծցի

ետ

առաջի Ա«-

եւս նչ որ արժանի է խործծցիք: տուծոյ, դուք Քաչանան ապսպէսվերֆացնելովիր խրատները, կբ լնորձաւորթ

եւ ձԳածճպանիչՖ Փաակադիր մին ալ բսծլով կը մեկնիր նորապսակները ատեն գոյութիւն ծրկար սովորութիւնը խրատ տալու բածանալին

Համար,մւնլոթղ չի ունէրԶէյթունի մէջ, ոսկայնՀետաբքիքրութեան Սէմէրճեան իր «Զէյթունի անցնալէնեւ Համարերմեր Հայրբենակիցը

Հատորին մէի, պաւոմել, այդ սովորության Հետեւանք ՖերկայէնՖ» Ինչաէսվերոյիչեալ խրատականը, մբ: զոր եռյնութեամբ: հրողիրողութիւն մենջ ւ այդ իրողութիւնը վարար Խրսոոնցինք ալ մեր Ֆոլնես

գործին:/էջ Եծնրնլ: առոննները: գառաժ Այքապ եւ մոարաջ նոր հիւսոթ Բողոքականութիւնը իր սովորական Ձեյթունի մէջ Փածանայմր նորապսակերիտասարդի տալովմեկնիլ կուզէ, հիխոասաիդ փեսան վերոլիչեալ խրատները կարդիեմեր

այս

ն. մրս «էր Ֆեր Հոր թղանցաէնպինդ մը բոնքով կը կեցնէ տաս մի բաձալր,ո՞ւր կերթաս: խնդրեմ նատիր,եթէ Հրամանկու հս կբ պատասխանէ ունիս Խօսծլիք»:Խօսմ'զաւակու նի խօաթալ նր չարունակէ ընելով, տիկ ուչով ուչի փաՀանան: Զեթ խրատներն կուղեժ նախքանՄԵկմիաոթո: հրիտասարդի խօսիլ, մի բան յղացաւ

Ի՞նչ Հայրըայլաղլած:Թէ ինչ Հայի: կը պառսասխանէ

4եջի Հետ: նծյնիդ,Հաչիւենրա վերջացնել

-

Հայու, զաւակս, րոէ կրէ անոր: «ԱՀա 6000 ղրչ. ճատնցաւ ժնր ան Տիիտասարդի,Հարսանիքի, պսակը հ. ուր կուզես այնտեղ Հարսն ալ վրալ, ալդ փողերի տուր: է եղեր ամուսնացողենրու տար Մեր Էկեղեցինազդքանխատապածանչ ամուսնանան, ես կաչխատինկարծնկատմամբ, կր կարֆէի որբ նիք աու

|

անպարտ

հղած չավ ԻՈ

չատ

ունենալ,բոն Ճ4եր մեզորղաւակենթր բսածները

Մարաչ կ Եթթաժ ճ. փրօթեսթանղդ կր դպատուխժ ես եղբայրներէմ դեծնութենկ զրկելու խրատներ են, նոյն եկեղեցին իր ժողուվուրգին ուն րամ: Ֆակաւին ըսնլիջ մր ԲՐթինֆր: Թշնամին է եղքր։ Բան մը, որուն խելքս չՀառաւ: Երբ հեղ եջիին անունի կի լսէ, կի թուլնայ եւ գրեճիի 188 ժողովուրդ չրլար արդ «րխավապրինխերը ածա: Ինչ է ար, վրադ: ոլորովին զունաթավ էղան կլրա- Ջաւակա,կլազատսամ: այս օր Ջորեքչարթի, միւս օր Ուրբաթ, օր մը յնատոյ կիրակմու, ազգութիւնը ալ մէկտեղ կր կորաուի, գոնէ կրօնթդ Կիոխես, Ծարանավածք, Ս14 Գանք, կինունք մ. ֆերունական «րքը այք, պատուէրները բու կամքիղ կր Հգեմ «Արիւն Էկեղծցիի լ Մ8ծ Պաճք ն. Ցինունին Առաջինեերուն Համակնրաինք, իսկ փել քս անպարտ ձմ յաւուրն դատատտանի,Միայն 6 ք գլուխթո, Ըաննք Ֆէր Հայր կուզէբ որ ատոնց Ճճայիւր տամ ձեզ աշա-- 9-Ի ըսեժ ու երթամ, երեսուն տարի է որ թաշանայութիւն ուն օր Մեծ Պածթ, լիսուն օբ Ծինունթ, ղաւ ճարիւրչ մժտ ձրեր այապիսիդժուարութեանչէի Հանդիպած: Այղ ժիչոցին ձրիու կէս ամիս, ասիկա կր տարուր Թէ փեսին եւ Թէ Հարսին Համար, 9. Հոր մորը կր րոնք, կր նաամցեէ էւ բ արն երեր, միանգամայն անտանելի է այչ արդելքը, Յղութնան մասին բան մ «Տէր Հայր, Ներողութիւն, նրբ աղգութիւնդ ալ կրօնքին չետ բանր, տասր ամիս տասն օր ամենասրբութնամի կր ռլաձեւիայդ էնչ բանլ է, Հաճոլքիա բօիք, նպատակափոխեցի, կը ատենն պատուի, անասուննեին անդամ լության չեն Մերձենար ծւ ճւ անժուժկալ Համար ազդո ւթիւնո կրօնքս փոլսնժ, քրրեթ, թոյլ փ, Աիխանց» Հրլնամ՝ Գե 1րբ վի ոչ արուն կր մատնեացոչ ալ մարդ մր քղած պիտիըլլա. Ֆէր ծայր: ասկ յետոյ ապաճովեղիր չգը Թոյլ (ու տայ որ իբ մօտ արու ձի ծրթայ Սթէ մննջ յլոմեր երգին Հետ չոժ փոխերբոլոր փոզքէադանությիոնը, որասոհղֆեալթ էան ատն օրինազանցըլլանք, անասուններն ալ վարնոց կր մէռՀապա մեր եկձղցիին «Այսօր անճա՞որդ:Խնդրեմ Ֆէր Հայր, ձեզ Շատ լաւ ուրն»: կրած Ֆ. Հայրը, զաւակո, Բայց մճր նկեղեցիին Եւ գաձանձրոյթ «լատճառծցիչ «ողորմեսցի» մր ըսէք ինծի չառ ձւ օիքնքը այօպէս է Ժնր Ռւլնիոյ ժողովուրդը բոլորն ալ հկեղծցիին անչուն ուրախանալովՀայաստանձայցԵկեղեցիի էթ. Տէր Հայրբի օրէնքըմարգնլով ամուսնացեր նն, Հէ՞ որ քու Հայրդ այլ այդ կոժառին կբ ակօբ բողոքականութնան մբ չկոլրսունլուն, Հաւատացնայի վորութիւնները յարգելով ամուսնացեր է ւ դութ եօթի Խշբայիներ գեո դուք Ինչ տալ իր կողմէ: «Փաւակաս, մք բոնի տնեղեկութիւնենր էթ, էթ դչ ալ կտի Քճ հբխտասարդնիր,բայց այդ Ցակոբ Նաճապնտի մէի լեզուով,լուտնրական աչ կ թոենբ գիտէր:ատոնք բողոքական ման 12 եղբայրներ ունեցողներ ալ կան, այնպէս որ էթէ մեր Է անուն վարդապետ մր փֆրօկաթոլիկ Հոոմէն Լուտեր ալ Տրսուին: կեղեցին սանձարձակէեւ Հեչտասէր ամուսնութեան դեմ արդելջներ քեսթանդ լրոուած կիօնբի Հնարեց։ Մքր Մատթեոս Պատրիաիբը դրած է, այդպիսով մեր Ոշլնիոյ ժողովուրդը աւելի օգտունը է քան «Քարի արդ, բարի բրիատոննաթանուն զիրթ մբ զրնց, անոր մէջ Թէ վրանը, ասկե զատ մքր ծրկրբ կիները ընգճանրապեսքափառողջ անոնթջ ալ արարջները գրուած քն. թեւ բոլոի բողոքականնվրու ծւ. ուի» արու զաւակներ կր ծերին: փգական սծհռրնուազ է Զէյթունի Հաւատան, ժեր իսոյց եկեղեցին կր Քրլիստուվին Հաւասոացածֆ ՄՏ, չատր Հարանըը գուրանիէն կը բնբնն ք. ազդ նոնց ենեղէցիէն տարբծր է: Աւճտարաֆրարդէն ըսած է Թէ" քաջանրունյի չնործիւ էյ շր աղքատիկլեռնոտ էրկրին մէչ, մեն ավ մբ Վր զլիատոսներպիոխ գան, Հրաչբներ պիտի ղործֆեն, բայց չՀաւատաք Թունցիներ կրցած ենք մեր ազատութիւնը պածնլ Փեսան դեռ չՀաանոնց, ոունլի սոսկալին բանմ, օր պիտի դայ որ մեր Գաւատտացած մոզունով ֆ- Հ«ր բշածննրուն, ձվսեցիոր, դբ«է ան, Թէ Այնքող, պիտի ըլլան, մինչեւ անգամ փրաւՔիխատոսինալ չշաւատացողներ Մարաչ տեսակ մր (Միլլէլ ազգ նկած է, չատ Հայեր անոնց կրօնկետուֆոլգոյութիւնը ուրացողենըպիտի ըլլան, ոչ Թէ ռամիկները, Քին կբ ցարին եղեր: Այդ միրչթը փՐ«ԹԵԹանդ կրսուխ անոնք ոչ ունեցողներն անգամ. Այլ մասին ՄՍ. Գրջին մէֆ ար բարձր ուսում առտուն պածք ունին, ոչ Ֆֆէրունականօր. ոչ պատարագ, ոչ ալ կամթի տէր ժարգարէութիւննէր կան: Փէտթ է որ մենթ Հաստատ Հեկանուխ նյնել երթալ եկնդեցի, ոչ ալ նրճկոլնանժամերգութիւն, կի ժարդիկըլլանք, ուրբչ կրօնքի չՀետեւինք: Մոնչ Հին ժամանակ րակիէ կիրակինալխաճաչելէ վետո ժողովարան ըրասուած տեղ մր է ժեղ ԹանոսՀինջ կրշեբով: Ս. Գրիգորուռաւորիչ չայրապետը հւ եւ Հաւաքուխն մէկի Խնեչովմեճտարան Է Քա» այդ ԷՆ ՆՄԱ թարոզէ Քղեր: կարդւացածնին Քրիատոսի Փէտթ սորվեցուց՝ չուի կրօնջըբերաւ ալ Աշնտարանէ կրս»վ' րիլ չարական, մեղեդի կա Ֆկրգաչնոկ ընք եւ չչնղինթ Գրիդոր Լուսաւորիչր բոլոր ազգերն ալ կր ճանչՀաՖան էւ բանձր չունի, ժողովութդին ասանկ ծանր պատուէրննի, ժշության կթ արգեն: Մեն պէտք է ժեր Ֆլեզեցիր օրէնթենրուն եւ նման բճբուն պածնցջողութնանարգելք այլ բաներ չկան ելեր" ւատարիմ եւ նախանձախնդիր ըլլանքորոէոզիթ: այս աշխարձի

Բանան Փրօթէսթանղդ Իաթ: տ փռել,

շա

սա

Բատ

րա 16Ի որ իոկ կորաուի

ժէր

աու"

|

բոբ իթներըդ, Թէ Հանդերձեային վայելեն նավխախնաժությեան Քաշանան վերջացնելու իր լորդորները «Ռղորմեսցիդնկու տայ էրիտատարդինեւ տեսնելովնորապասվզինսալինՀայաստաննայց ԵԿԵղ եին Հանդէպ Հաւատարիմ մնալու ուխտր, չեսբծակալութիւն կր մայանլ ծւ դոծ ատով կբ մենը:

վբալ

եւ

աե

Այս գլուխը, ինչպէս թիչ առաջ անուղղակի/իչքցինք, նոյնութեամբ դրեթէ արատաղդրեցին Սէմէրճնանի «Զէյթունի անցեալէն եւ ՖԽերվաէնչ Հատորէն: ՇԱԻՐ0

ԱղպրտիչՄրոթնան) Ջէլթունցի Հօիմէ

Է

Բերկ կարսեցիէր Շարոն, իսկականանունն էր ՄկրտիչՍխսաքեան. Ձեյթունցի Ծակոր Աղալի տղան էր. Մանկութեան կր ղրկում Հէ մարան եւ բոլոր կարգր ուսանողներուն նման, (արտտաբսուխ Ճեմարաեն իբ բժբոստութեան պատճառով: ՆԵճրոէսնան վարժարանին մէչ ձր չարունակէ իր ուսումը եւ աւարտել: ետք կր վերադառնալ իր եւ մէջ նի Սարո ռուսականդառոարուսնի ծննեդավայրիի՝ ատանայ գրագրի պաշտօն:իր գրադրութնանչրֆանինՀնարաւորությւն (ունենալ չատ կարձւոր պնտական զդաղտնի Հրածանդննը» մերոնց ձնոջը Հասընել:Բոլց այս գաղտնի Հիաձանդներուն բազայավ դաւնելլը ծւ օձիջր Ճքոթ չտուած, առաջ կը բերէ կասկածներ, Շաւրօ կանվ | |

|

Փարսկաստան, այլեւս Դարսմնալբ

Հնարաւոր չլինելով: Ան, ոբոլէո Հոն էրթալ, Թէ Խոլ պիտի մնար, բայց կուտի (Համբարձումեան) Շաւրոն կանցնի Մենաւոր(Թաղէոս առաքեալի վանք) Ընծայրինօղչատ քուանդուն, եծլու: Բֆաւոբութեամի Քիչ ժբե ալ Քէլէկէօզ,չբաւականանալով Մենաւորիաշխատանքով,փոխադրականգործին աւեր մեծ մղում տալու ցանկութեամբ, կանցնի Առպաղայի չրջանը, ՀակաՀոն, սակայն փոլխանակտեղացիներու ոսկ Ընձայրի ընդդիմուլննան:. միջոցով աչխատելու, կը ֆՓանօքանայ Հարռարանցիկոր ՄԼՀԺէտ Գէ

եւ. անոր «ետ. որպես ՔԼ էղբապրացած կի Դօրաժ Փֆախկիին կաշխատի վանբբ ապրանբը (էնբերը փոխադրելու միջոյներ գտնել Օր ժբ սակայն ՖախկիիՀԷտ ծամբորդած ատքն, աղբիւրի մբ բով ձրի Շաւրօ կր ծոխ չուր խմէլու, նամարդ ձեղբայրը» գնդակովմբ կի մաճացնք արլ սլատուական երիտասարդը,Հաղիւ թոտն չորս տաբնկան կր լինէր այն ժամանակ:Բարձրաձասակ, թլխորակ,սիրունէբրտասարդ մըն էր Շաւրոն, կենդանի եւ ոզեւորող բնաւորութեամբ: ժեղ դեկավարի մբ Ճքութին տակ, անկասկած որ չատ օգտակար ոյժ մբ կարող էր դառնալ, ժինչ իր բախտին ձղուած, այդպկս ո1-

Թաւրիզ եղած ժամանակները ան համակ մը--'« Արգ Ֆագրեցէրնք արնկան իր զաւկին չատ յուզիչ է Շաւրոյի բոմանթիթջեռացող Ճոպատկերացումն

Դեռ նաշատակունցաււ ժամանակ

բոկական մակը

գիրն:

Նամակը

Սիրծլի եւ պայտելի Ցակորիկո, եմ անում: Դու միչտ Վերչին անգամ ջեզ իմ սրբազան կատակն Սաառաջ ունեցիր, որ էս թեզ՝ Ջէյլթունցի "րապ իժ Հօր

աչքի անունն կոբի

եմ

տուն

Քո

պապր

եւ

թո

Հայրը գնացին միեւնոյն

քա էւ նոյն իրրեւ արժանի չաֆորգ`պարտաւոր դու, չանապարՀով, եւ ծ դառն, այնտեղ փլոտ ճանապարծբ քաապարծովգնալ: Ալդ Քո պապը քւ Հայրը նրբնք վարդերի երբեքվարդեր չեն բուսնում, վրայովչեն անցել, այնպէս որ գու էլ չես անցնի: բեղ ուղարկում նմ, որպեսզիանպատճառ. միշսսոակ՝ նուիրական իրրեւ կապեսօրդ գօտին եւ այս մածշացուսուրն Հազնիսայս չէրքեզկին, վրայ լինի» էլ վրադ կբեսճ Թող իմ Հայրականօրծնութիւնը թեզ ազատարար թող ալս սրբազանդաչոյնը բո բողոքի վրէժխնդրութնան հւ Քո Հօր վրէժ» առնել:Ես դնում թոն» ոի դուն կարողանաս եմ բեզ, անգին զաւակս, որ դուն նոյնոէա Ժեռֆելու եւ կտակում օր, եւ թո լինես արտասութիքրկիրը, վրեժխնդիր գնաս արիւնի

Քոյրքրի սպատուխ անՀամար սպանեուածմայրերի,բոնաբարուած Համար"

Քեզ, սիրելիժակոբիկ» եթէ ծս մնոնիմ, եւ այլեւս չկարողանամ եմ բաւական է, որ ըմրունես դու տեսնել, այս էրկտողս կարծում փավփաջը: սուրբ ալն չերմ այս գործի սրբութիւնը: ազատութեան եւ կերով սէ ւք է վերաբնրուիսՀօրդփճրչիջ որին դու գլոթակից կամքրկատարես:Իսկ ԷԹ: դու իմ արծանաւոր զաւակը պիտի լիեւ «ենց այժմից եսի մասին խԽորՀիսչ նես, հւ. քո բարօրութնան ամօթբ միայն դրոչժուի անարժան րում նմ բեզ, Թող լաւխաննական ճակատին, որ չլանց իր Հօր խրատբ: ոիդու օորբելու, եւ գնում Եմ մեռնելու, վրէժ առֆելույարտասուքներ ճենց թափանց Հողուն թող իմ սրբազանպատղամըփո մանկական այմեանը: Ետ լոյս ունիմ, որ իմ թանկագինզաւակը կը (նի «Նու

ա-

եւ պապը: պես, ինչպէս ոբ եղել է իր Հորը եւ Քեզ վրայայնպես պարպատուականամուսինս, Իլ որինլի Քժ աականութիւն հմ դնում, թո որդին կիթնլ այնպես, ինչպես պատգամել Չէ որ ծա բեվ սիրում եմ. երէ դու էլ ըն4ճսիրում արսչան ավիւծդարձրուի2 211" ղբան Հաւ աթո Խմ), վրիժառու

Ցակորիլին:

Մնաք բարով, Թող Աստուած օրձնի ձեզ

եւ

թող իժ

ցանկութիւնննիը

միայն ցանկութիւն չմնան: Համբուրումետ բոլորիդ: Իսկ մր զածդանայի որ Արքժնիկը լինէր այնպիսի Հերոսուձի որպիսին չր Ադիչ պարիսպների վրայից պատերազմող Այծեմնիկ Մնարբբարով: Համ. բուրում եմ Խորին աիօտով բոլոիիդ:

եր

Ձեր Մի«աբէան (Գուրգէն Մ.

Ջանանդ եցի)

ու

ոաւրիզ-Պարակաստա Ծար1904 չ

դիո

աարրե աաա աաաբարըականա

ՄալխասիԱպրումներ Ա- Հատոր, էֆ 228-228-ԷՆ արտադրուսծ Խոյնութնաժբ (Հոն է Ֆանւ Նաւրոյի դնղեցիկ նկարը)

հւ

ՍՌԻՐԷՆԸ դեղքցիմ օրեր մի քրծկ 1903Սճղ»-ի դրանը մուտքը զարկեցին: դուռր բազի: Անէանօթ ձիաւորմին էր եկողը:Բարեւելէհատթ,ճարգրեղ.- «ԱժբԽէրոլէնց (Հայի անունն ձր) տունն ասի՞ 4»: «Նճիս Հ«րամմեջէր,«ՍՐճլիս, ճիչ Հասցէին նրա էր»: Նախ բան Ֆոտիխլը, անֆանօք բարեկամի զոց պածարանով նամակ մը ծրկնցուց ըսելով- «երեւանի կ. կոմիտէի կողմէ ուղարկուսֆ է

23,

աստղալից ոչ մէրԲազի

Բացի ֆրարբ։ Հետեւնալր կր պարուհակէր իր մէչ.Ընկեր Դազար, Շրֆանդչ զալիս Զէյթունցի Սուրենը, մէկի մնր լաւագոյն մտաԼորական գործիչներէն: Թրգէս դործակից միասնաբար, զար չ գործերու: տուած աչի»ոոնցէթ Հոքու կուսակցական

նատար

արագա

կամ աիջաւախումոերուՖ

«Մասիս խումբքրու սարթաւորումի ընլթացթին:

ժարանը

ու

Իր որԱԱ» կածանի արանը բայ Ա արան

4ծռջ ձեոցի բանոցի անոր րարավկիը100-է աւելիՔրտականվրաններունվրալ Ընկնրականէւ Հաթաւ:ՑՔիչեալ ւվածակաունը վրանները մբ գաոնումրն Զինկ-

բարեւներով

լ

եւ

էւ

Ա րան

ՉՆԻՔ

մինչեւ Մեսրո-էն

Ծուլիռ, այսիեջն Մօսուն-,Զօոի մեկնելուն օրի Սուրէեր արինըմզ արչաւախումբերու :Իօ տ, ռիպէս ժեր Ընտանիթի ժէ( աֆղդաւ/ր: Տունէն մեր բաժնուհլուն նանւ օրի բարի ծրթի եկած էի ծերունի Հայրս: Երկուսիս ալ Հաչառար կերպով իր օրճնութիւնը տալէ վերջ, ժեր ճակատներըՀամբուրելով:, բսաւ.«Փերի չիլնաք եւ մեր կռնակէն դեդակ չրնեդունիբ ԴԷ գնացեք

զանոնք

Է ՍՈՒՐԷՆԸ

Քարի, աղնի,, ձամակընլի,ժիջազենբարձր Հասակով Է. Հարչուկի վսեմ զղացումներով օժտուած մի երիտասարդէր' Ծնած 1877-րն 2էյթուն, Զէյթունի չոբս Իչբրսնակո՛ն ինտանի քներունմէկուն չաէ բաղաթին նշանաւորՄ. Սակոի Աւարտածֆ ներէն: կելբոնական " Դպրոցական,արդն կանդամակցի կուսակցական աչակերտւսկան խումբերուն, եւ լետաղային կբ դառնայ անոր անմնազոծ ժարոիկնեեւ «ասվադ բէն մէկր երբ կազմունցան«Արտաւազդ» արչաւախուժբնի 1904-ին, Սուրէնր արձանագրունյաւ «Մասխդխումբին մէջ, առտանձնելով անոթ առաջին տասննակի ղեկավարութիւնը: ԱմբողջԽումբ, ի մասնաւորիիր տասնեակիտղաները անսածմանխօրէն կր սիրէին ն նջ ումր «Մասիադ յին անութիւն այ ռաւ

4եղփանմեելուՖ:

Ի Ֆչպէս վերր լիչքցի, 1908

նք

ՌՎ

Հայդուկի մբ լուչերէն

ԶԻՏԹՈՒՆՑԻ

Սոն "7: 6.ւում, գնացո Ր մազենլու: չիրէին դելի Մշսուն Ջօու դոացող Դ զոյգ արչաւախումբերբ: Արչ «րնրուն Հ.0-Դաչնակցութիւնը փոթորկալից Հնոց պայթարի էր դարձած:Խմբապետ,գործիչ, նոլնիակ Հայ գիւդացիութնանորոչ աար ամբողջովինկլանուած էին կուսակցական աչխասդանքներուվ Հասած Հր: ամննուրնթ Իր դաղաթնանէտին թդեւորութիւնը Սուրէնի Հժտ միասին, Մեր սեփականձինըը Ֆատած զիչնր ցեինկ կբ Թափառինք չրփանենրիզանազան զիւղերում, քւ տեղւոյն վրալ կ Հեռ անդամներուն Համժմախործութղ՝ զինուորներզր պատրաստեինք

մուն ձնռնարկածէր եւ մեֆ պատրաստութիւն կր տնանէրթանի մր խումբերու մէջ, ղանագանդծենրովեւ լաֆորգարաիզանոնքեի422

Ջօռա

հրող

ո ւ ՄԱո

ծ. ՛զաւակներ»: Մինչավդ Մրգատտանի (Երճւան)

նւ.

արադօախում

վ

կետուկ կոչուած բարձունքննրու լնւնաչղթայի Ֆոարձան տավարայ աֆո «ոյ:2օՅ0-35

մ

ն թթ անայ ԱՑ» ու

Կմթր. Հեսաւորո: մրուլբԱյս աւեղք ւթեան մուտքի ե

(փր

կատարւու

.

Խչբի» աաճմանադիակ

Ժէրկոչուած մարի

փր էշդ նեղ ճով չր Ի Գ. է անցնուժ անոնց ճանառպարծը: Է քառրուտով տարը մեր երին կայանն բրալով, անոր կատարին ցքրեկը անցրնելէ նտր, խուժբծրբ քզրով լերան ստորոտում էլ կատարքցինթ Իուժբերու բաժանումը: «Արտաւազդ» խումբըբոնեց դէպի Աշուն դնացող ճանապարծձր, Իսկ «Մասխր չեղնլով ուզին, դէպի Հիւսիս

մեդրամուսոին մրայ

Մատնանչուտ

Զէյթունի անմիջականՀրիկարթը Հասնելով կիրճի բեՍուրէնի տասննակը դնաց, իր Ֆպասոակակէտի: Զէլթոնի աղբիւրները Ջործբ,ոլարաէզնէր, արիներ միջագէզի, բանը,աննկատհւ անչչուկ կը փոննե, առանց մի որեւ: Փող աղբըբ (պաղ աղբիշր) եւ մապկիչայչիր գը բոողին զրաւլ ոազմականկարեւորբոլոր դիրքերը չրվապատվով նածատակ աղբիւր նւ Ալաչայիր մուտքի պլաչտպանութիւնը վրանները Կիրճին ծլքի զօրանոցն Մուրուք աղբիւր Չժոռնամ բ«ելու, ոի Փար:ման ճոր կբ ատանմեէ Սուրենը, իր տասնեակով միասին Գզիրչն աղբոր Տարախըն ձոր այիրեթապնտՈտուսուվ Պէկը բացակայկըլայ Վրաններ, օրբ այդ Փայթինց ա«ՂԲԸր էւ րունցաւ Ձագուկանը ձոր Զինուորականփողի միջոցով,չարձակուժիազդանչանը Ընի աղբիիր կոնց ու կոռիւրսկսունց ատննները մերոնք Խախայարձակումովը լուտարացի ՍՄատռուար թիւով տեւեց ամբողջ օրը, մինչեւ ութը պրստեցդնտինը: Թիւթիւ ազբոր կարմարամր նէ(կարժիր զինուռըննը եւ բքիւրտնր,գրոծնլով կիրճի րամ 4Ը փՓորՃնին մեծ զոծնր Բայց, բախելովմերոնց ածեղ կրակին, աէն դուրս դայու: Խետ աղբրր է: Այ օրծասական նել հրննց տեղերը: կռիւը տալով նաճանջեցին Սիւ աղբբթ Սառուլան 100-Է աւելի Հիաւորներով, դուրոէն կու գեա ցեղապետը, պարագային, Էվան»որ ազբբրբ Տէ միլին ձոր մերոնցՀերոսական կր փորձէ կիրճէն ներո մանելու:Դարձեալ Մ. Գորգ աղբըր մնան մութԱնի 4որ կրակի տակն իչնալով, պած մը չփոթած, կանչնած կբ ծն տղաջը, Մաղթալոր քւ ներսէն չրջապատուած ժին առա Սակայն դուրսէն Մոխրլ ազբբր Տա Եւ գնալով Թշնամինօղակը սեղմում կայ: ոչ մէկ փրկութեանյոյս Սուսազբբի Փավրն ձոր մարդիկը Կր պատազատուող ժաղզասպուրծ է: Պալարուածներին Տ1օգք քեւ ցեղապետը,դեմ դիմաց թարերուն ձոբ Քամբկի ժէին.- «Տասնապետ Սուրէնի Վազոցն աղբոր Զովոո.(ովասատեղի) կտեւբ չոթած՝ կը կռուին. Հինգ փամփուչտ կրակել վերչ. Սո որութ) կը «կաէր ֆին հարին կերպով Հրացածըվար ը զեր Միւս կողմէ ջիրտերը (ը ՀոՖբէնը, Ք. այսպէս չարունակաբրաթ»: Ս Փրկչի «ղբիշր Փէպի, ֆէնկ կլ չէին- թ: Ր, Ռւաուսուվ Պէկ, դուն որ գնդակովՀաւկիթը գեոնչե Երկու ֆերմուններբ Շէն Հայու մբ է պատագեր, չ8ս կարողանում բչ ու

Հրազոն

Շուդր

արառքը)

ձոր

ու

Գանմոր

սոռ-

ու

որէջ

,

վճրցնէիթ,այտօի

կեանքին վերջ տուլու: էլո«Մալխարաբանոլ(անր տունր, կնանքիշմլջ այոր նա ինձմէ ուժգ Ֆե քւ. առու զնրակ ննետողիչէր Հանդիպած, ըքրնին մէջ էր: քրե ԴՔՐԹ»ալ ասում է պէկը: Խօաքր ցեղապետի դավին պլորունց ան Սուրէնի անչնը գնդակից" չարքինեն պատականաւորՖաճասռակներու Հ.0.Դաշնակցութեան ոազէյթունցիՀերոս Սուրէնընւ իբ բուք, անմողւանայլի Ը.

կանում

ճամորոնթ զոծունցանծայ աղզի ազատագրութեան ննակի տղաքը կիրճիպարտգանութան բան, Յուլիսի 24-ին, 1801 թուին, Ջօրակնտուկի վիջատավին Փաթ, լաւէտ փաբ, ՔԸ ւնա միջոցին: ճակատամալոռի

ՀԱՅԴՈՒԿ ՂԱԶԱՐ

ԱԱոնուաՖ Արեւել «րալթերթեն 12 Յուլիա, 1950)

Ջաթոլ ազբբր Տամարրաղորբ Հայրոմ

Թռխլու Շեգճուլ Բոլոր Շրպիկոնըմոա

աղբի

Գայախտանըն աղբըր Մբազարքնց աղբբր Առուրենցաղբի

Քէլալէ մ» Ջճյթուկ

Ճարաորբնինց աղբըթ

ԹՀիլու

Ղաղրօղլոն

Գրրրմաղբիւթ (Ջճրոժ...)

Շէնպեկ

Շբարչարը

փիշրկոնկէօլ

Հէ ո

Վարէթ Տօգ

Ջանաղայը Ւ

էրէֆէ

Անտոլպ

էչ

'

տաջնոն

որր

Տրազաավ |

Քէրէրտիներ

կանկրոտ

Խքաչջոր

Անտառուն

Աիրնաքարտոկ

Վերի ուան Գրչախճինց մօա Ալիքսանինց մօտ Թոզինց ֆարեր

էրոֆ (այրած)

կամուրվենր

կոոնոկ քոր Տափոկ ֆոր քեմարանի

ԻՆԸ ԱՄԻՍՆԵՐԸ

Օդոստոս 1814-էն 14 Մարտ»1915) Թուրիո Ընդծ- զարաչարը, «Էֆէր պէրլինկԷՁէյցուն զինուորական աուաֆինանախորժկացութիւեր կիդրոն: Զէլթունի(էջ. Զէյքունցին փուլնբ դինուռթ քրթալ. Մարաչի, Անարորճիե. չրֆակալ թուրթ

Սախօրէղե

Տավոկ թոր Փօչան թոր Օրթանըն սոէրբ

Օգդղայասը Զուլուխընպայըրը

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ՎԵՐՋԻՆ

բԲողոթը Զէյթունիմասին կ. գիոդծբուն

Գոլիս- Բ. Դուռ. Այբ Հակու դայ վաշտ մը զօրբով է. մարաչցի էրկու քրքառար Պէյթուն առածէկի Հազձբ «հան անոր դիւային մեջքնայութիւնննրն ու Զէյթունի ն. Մարաչիմէչ ՆազարէթՓաւուչի, բորբարոսութիւնեքրը

հւ բոլոր աղանքրուն կարախաւորնկրու ՀանգքալգաւազանիՀարիւրաւոթ Հարութծներու տակ զէնք կր Հաւաթէ, բմբոստներըկբ պաճանջէԱանորդ Գրանֆիլնան Վիդ., Թղ- Շաղուպնան,Նչան Եզեկիելեան Հալե կթ շիկուին դատունլուՆազարէլմ Ջաւուչ գաւազանի Հաբիրուոր Հարուածներէնյքտոյ, վէրբնրէն Թունաւորքլավ կր «պաննո բանին 224 ՍաՀակ կաժողիկոսի դրումը, կեգրոնականկոաուաՓոլիո,Ճախարարությանց, փորութնան գետոյէմալ Փաչայի, Համէի կուսակալին, մէն մասին տղուս"«րձակումբբ դայանաւոթննրու

Փուղրիի կաժուրի Գաղաղդբիւրիկամուրչ Սօղոս Պետրոսի Մազէ կանտարօ Քարք ջանտարիկ կարսի կամուրջ

դարը

Ալ. վախը

Ղրլավուզ Ղարաչալթը Բարոկ սող

Փիսիր

մնոներուանուննեթ Փէրիոո

Ղուրա

Մավըլը-Մանկազ

1914-իամառն է: 10 Օգոստոս:Այս ամիսը զէյԹունցիներուն Համար ուրախութեան, Խբախճանթի, ւոօներու Հանդիսաւոր օրերու չարթ մը կրյյար ամէն տարի Գարտքզներն այգիները գլրավխաղի

Դուզախ

Ս. Աստուածածնայ Ասառուածածնայ: վանթըեւ

Սաղտալը

կիւրիւտին

Փէթգինկա

ու

տեսարաններկր պարզծին:

Սօլագտետք Հէնաէջ Աթյրխ Սանտոխ

Հուպօթ Դանիլ

:

կեշնցիննրուն մէջ

Վեբափովման ՏաշաւարյՇաւակասվք Զէյթունիչորո Է-

եւ պատարադ փոսդողօրծնէք:Ամե քւ Այնքապեն երբեմն նոյնիակ

վոզժերէ, ՄաՀեռաւոր Փաղաքնեիքուխատաեւ ւորներուբազմութիւններ մատազենթիով նուէրներով կու զային հւ Զէյթուն, Աստուածածնայ է- Փրկիչիվանքերը: Այդ Հայ» եւ անմիֆապէս յետոյ զէելթունցին դիսութիւններէն աուաւծլապեա Թաղի ժողովուիդը գրեթ: ամբողջությամբ:բնաանիբեծրով Գոզ-Գայիի փելն այգիները չամիչճեգի Անի մորի, ՏԵմիին ձորի, Հալւորի Բի Խախմաչի, Խէպիի,Ֆավփի այգմատանները կը լեյումին այգուորներով, էւ "մչանեքրով բնտանիքննրով: Աչխաստանքն րդի բրար նր րացնեին ԱՀա այդ զեղնհցիկ«րնրէն մէկն է. Թուրջիոլ մէջ ընգՀազուրզօրաչարժ-սքֆէրաերըիթ կր չաջտարարուվ:կնքուածդոցուած կարմիր պածարաննեիը բացուսծ են ամէն կողմ: 45 տարիքը չլրացուցած ամչն թրքաչպատակ զինուռը է նւ. պարտաւոր է ժամանակին հր չրջանի զինուռրագրութնան կեդրոնին, արձանագրուխչ երկայանալ Կփպ-ասքէր չէօսէր մէջ եւ տանալՀամապատասվոան վաւեհրաթուղթերըը Մռրգան: մաճուամբկր Աճշաստողները պատժուխն։Զէյթունիզորանոցը բայն,

բաւական բնդարմակ կեղիոն զինուորադրութնան Խչանակուխ ք. պիտի դային ոչ չրջանի մը: Ակնպս ր Ջեյթուն կու գային ծւ Թուրք բնակչութիւնը, ալյ միայն Ջէլթունի չրջանակին Հայ Արբփուսի(Եվմսու«կաածէլն Զէյթուն դալ կոկիաոնի,Ալիատանի, նան. զինուռրական տարիք չրֆանի Անտրորնի Ծարփուզի)ինչպես Թուրգ, Հայր Քիրս": ՀէՐՓէղ՝ ԱՀո ունեցող բոլոր քրբածպատակները, Ռեւէ իչեւան, ամեն օր կու դային անոնք Հարիւրննրով,Հազարով: տուն ոն ընդարձակվալի չկար Պէ պլանդոկ կամ Հասարակաց Համար օրերով պատապարծլու թունի ժէջ, Հազարաւհի դինուորննըը եւ կնրակրունրոն Ջէլթուն, տուներու մէի, «րերով «իր սաճումջան 15-20 Հոդի պաՀմէջ աֆոնըժէ չաանր: Եղաւ ծիրեփնոր մէկ տունի ծաունցան: Սակայն դարձեալչատեր մնացին դուրս անպատապար։ եւ փողոցներու անկիւնները: հրկայնթին ռերուն տակ, ճամրաներու կբ վխտբ Թուրթէրով: Այպէսով, Զէյթուն օրէ օր կր լեցուէր ՖԷյժունի մէի Անախորժ եւ տդեղ կացութիւն մը կր սաքղծուէբ Ըեդճակաչէր կորոնցներիր պաղարիչնութիւնլ" Սակայն զէլԹթունցին եւ ռակն, զէլթունցի կիներ մարադասիրական գրութեան զգացում: տուննրի, կբ Հաւաթէին Հայ, կլին Հանդանակութեան տարուած, ձաւար, դրաժ եւ ընկեդէննէր,ուրիչ սննդեղէնննր։Ջորս կամբփագլուխսկաին անոնջ Ֆնրուն Հաստատելով պղինձէխոչոր կաթնաննը, կր Հաց ԹԵենլեւ կերակինլ տաք կերակուր, չորպա, եղինմպատրաստել, քան էանօթի զինուորցուները:Այ գործը նբ չարունակուիաւելի Թուրֆեր, էր բեթ չարաթ: Բայց Հետղձնոէ կու գային զինուռրյու դուրբոլքը կը ծանրանարանախորժկա(եցուէին Զէյթունի ներոն ցութիւնը, որովձնտնւ գրեթէ Զէյթունի Հայության չափ Թուրչերով ծւ յետագային անկարելի կբ դարձեր կբ Ացուէր Ջէլթուն, Ցի

ու

ու

կողմէ ոեւէ փորձ ղէլթունցիներու բժեոռոտության ցանգուածային էւ

Զէյթուն (եյու՞զ Համար նկող իսկ դուրաէն, զինուռրագրութնան աիդիլելու, օրինականեւ իրաւական Զէյքուն ղալ նելը Թուրքերը: կառավարության: նման ոչ մէկ պատճառ կարքլի էր ննրկայացննլ եւ խնդիր դրդոնլու Թրբութիւնը արգելթ մը պատճառպիտք ըլլար զինուռբ տարո ստեղծելու: Համամայնզօրակոչի տրամադրութեան, նաեւ զէլթունցին Ան Թեեւ դարեր կռուէը, պատերարիր պատրաստ էր 8. ԱղիզԺ»մատնած քր Խուրի դմ, պարտուքեան Հաաա է. փաչաներու հւ Ալի Գէկ եմ չաներու բանակները, Րէմզի էւ խուժանպաշրովութ արեր առար ՀազարեկրուՀասնող զորրնրու բանակները, սակավնԹուրթին զինու՞ր ներու, զօրագունդնըն էէՐ ուղեր զէյլթունցին Ան լաւ գրուր Թյ՝ շրզէ» ղինուռր Էլա աղիտաբծր Թուրքին ծառայելը անիժաստբյլալէ զատ, վտանգաւոր: ու

|

պիսիհար ըրար

ճոր

Հայութնան եւ նոյնիսկ մարդկութեան,Թո րաքն զինուոթ քրքալ անոր Հաչուովն, կը Խչանակեր Թյլնամի դառնալ

ցօրացնելԹշնամինեւ զաղաջակըմուժնան,

հտ

բարբարոսության

բերել ընթացթով մբ, զէլթունցին դիաէր, Թ կր լակ 4ճոՀարքրո կր ՖեղցնէՐ իբ չուրի չղթան. Այս ցով անի կամբացնէր չէր ուզեր զէյթունցին զինուռի երթալ, նախապէս դրատումննրով այ կը փախչէրն։Ուրեմն Զէյթուն կբ գտնուէինբաւական դացողներն նման

ու

ծւ զինուռրական Քիւով զինուռրականփախատականներ տարիք

ու-

Թիշով ծրիտասարդութիւնմը, որոնք չէին դիմէր զ«էր, Անարորնխկապած բանոց արմանագրունլու:Այգ «բրոն ճամբայ Էլեն դէպի Զէյթուն, էրկու Հարիւր Հողինոց վրայով ծւ գալու վինուռբագիուծնլուՀամար: Զէյթունցի բանի մբ քուրթեր Հայ տղաք, Թէշպենց Խաչերի դլխաւորութեամր, Ջօվոր կոչուած այՀարաւը, Բամպկի-ձորիանցքին, անոնց առջնւ կելնեն քւ դմոտանի կքնեմ կը պաճշանչն ԹՃԹ-Պըյող կոչուաֆ աւազակապնտընւ իբ որոնք իրենց մէջ (րալ կբ կարծուրն եւ որ այղ աւազաընկերները, կապհարկողոպտած էր Հաճրեցի չրջուն փնրծզակ Հայերը: ԹԵ-պէնանԽաչնր իր Հինգ ընկերներով նրբ կը նանք որ Թէթ Գ ՔՆ ցոց տար եւ չծն յանձնէր, կի սկսի խոչհանգել՝ անոնցմէ մէկ տոնին,իր Ընկերննրուն կր Հրաժայչ որ անոնը մօրութներըաֆիլեն, որպէս նախատինբ եւ պատիժ անոնց բնթացրին: Թէեւ նախապքո մողոմոնԹրվանտծանիգլխաւորութեամբ եւ ֆոնուզցի Ռուբէն Ք1Եաիպյնանիընկնրակցութնամբչորա տղաննրու խումբ մը փութացած էր կապանիկողմերը փնտուծլու եւ պատժելու Համար աիրչ աւաղզակասետը՝Թէջ Պրյոզը, «ակայն չէին կրցան զանել զինքը եւ այրած չին անոր բնակարանը: Անտրորնցի,այս ծրկու Հարիւր լԹուրթերու Ընգդիմութնեան վրայ. Խաչերի զումիր անոնց մէկ բանիննրուն կէս օրութննրը աֆծիլելով, կր կողուաւ զիրենք եւ իրծնց կրսուի որ բարեւ տանինՄարաչիմիւթէսաիրբֆին, որովձետեւ անոր «րածանգով թ որ ժանտարմաներըչարունակ կր Հետապնդննզիրենք եւ Զէյթունի զինուորականփախստականներնու Հրոսակնծրը:Անտրորնցիթ Դին Մարաչ ք. կբ բողոքն միւթչաարոֆին,կար վրալ Մաթալի ուրթ մեծերը, անտրորնցիննրը,ինչպես նաւ Զէյթունի չրֆաԲ Թոզթ գիւղացիները կօգտագործեն աս առվթը եւ րենց 8լԿասարգութիւնը զինուռրույթննչ ազատելու Համար Հանրագրութիւնով վր բ" «Կ45 Գոլա, կեդրոնականկառավարության, դփամլտալով Թէ Բոնի լթունցին զրնուռը չի տար, բանի անոնց Հրոսակեերըազատ վը «եան նւ բանի զէլթունցին զինաթավ չէ եղած, իրքնբ չեն կրնար հոննցընտանիքները, իրքեց պրատոլար, ինքը Թողուլ էւ զինուռրութնան Խիջողստուար

Հ Ֆոյնինընմ.արաչիկառավարութենէն, ձրթալ:Ասիկա Թճլադրթուած

ժշզ Փայիր Թաղբ ինուոիական ֆղթայիտակ րառֆՖէ, ապաստանի

տունը Հրացանիկր բոնուր նւ անժեղ մէկր կր զարնուխ: Ընդծանութ ընդծանուր զօրակոչ յայտարարուած էր, Հետեւարար զիֆուռրութննէ խուսավփիլիծանրըյանցանք էլը Ռւ զէյթունցիին Համար լուման տածղիչտալու Համար Առաջ. փոխանորղ`ՍովշաննքաՎբդա ԱՀա կբ վրդովոփ եան (կր խնդրէ գալմազամէն պինուոիներընտ քայել Այս վատ դրութիւն: կբ ատնղծուէր անդամ մը Գրանֆի ԶՀԵյթունը ժճծամասնութեան Հետեւանքով կեդթոնական տրուած սխալ դասի պէյթունցիինխաղաղութիւնը: Հակառակ Քչիաանութեան դէպթին տենղեկութիւններունվիա, կնոլիլէի Ֆախարարութիւնը ընթացքին,Թուրբ կառավարութիւնըլատկախճեմ, օիինապրած չափազանցուած զդովչ, Հեսագրով կը պածանջլ նիլիկիոլնաթողիկուէնոր անմիջաՎրաման պէս նւ. դիտումնաւոր կերպով ամէն փորձ կրեր մէկ կողմէ զէեւ միւս կողմէ ալ աղաներու իւ պէս դադրեցնչ ԾովՀչ. Վրդը որպես կառավարականդործերու միԹունցին բմրոստութեան ստիպելու մօտ ողդեկանզէչ վիճակ մր, լուսաճատութիւն ամտո հւ ուրիչ մբ Խչանակէ անոր եզի: Ալս առիթով Ս. կաղեկավար տարրերու հւ Չ5 Մճոլո-1914-րն Հալէպէն կր գրէ Գիւտ Եպիսկոպոսին քանդել այս արֆունրոյեր բեաֆնջել զՂեյթունցին: թողիկոսը: վառաֆացեելով առ եւ այժմ «Զէյթունի ծանօթ խնդիրի առրեւոլթ կարդադրուաֆ Թչեամբն, վերջապէսոչ մէն միջոցիառջեւ կանգ կառնլր վաֆողցնելու հէեԱմէն վատ, տմարդի, սակայն տքաակի Համարուի, Հիտծւանջըբաւական կբ մթին է, ճամբուն վրալ Հաժար իբ ճիւաղային ծրադիրը: ան: Թուրբր, (էեւ տակաւրն արատնրազմի լնկածառառաժր չատ կարծր է, փչրելու Համար չատ դժուաբութեանց դափխոկերպերովկաշխատէր մուս չէր: սայն բանի որ 45 տարիքիչՀասած աուն Քրբածշպատակ տանիլպեւոթ է, Թէ չմաջողինթ, բերան ժիջոջե չ մասակապէս բնդՀարիլնւ փչրուր Մաշակ ՁորափորքցինՀայաստանը ճնթակայ էր զօրակոչին, զէյթունցին չէր կրնար բացառութիւն րի բնաջնջել ԱՀա մոադրող, բայց գթոտ զօրավարի մը Հանդիպեցաւ,այժմ անցաֆ քն լաւագոյն պատեչութիւնը Զէլթունը քանդելու: Զէյթունցին բոր ծւ առիթ պիտի տար թուրբ բանակներուն նրանելի ժամանակներըն. դգեմբնրը:Ս. կաթողիկոսրնկատի այչ կա պիտի ըմբոստանար ուննեալով զէյժունցիներու ժասնակի Համակրութիւնը Մովչանեքս Զէյթունի վրայ եւ ջարդեին այդ այկական բոյնը, որ որ թալին էւ դամ էր ալիոի Հնաղանդէր՝ վրդ-ի Հանդէպ,եւ միեւնույնմութի, մարժարագոյն ժբ դիաղնցուցած Սուլքաններ առաջնորդի դարեր «րառամխանե Ատլիին պաշտպանելով ֆրանֆիլեան պակասը, ր զինուռր պիոխ տար իր երիտասարդութիւնը,իսկ մնացածըտնդաձան վերջապես կոռիւով կամ իաՎրդ.ի Հաւատարմութիւնը, Աոլիէն կր կիկնէ նոյն Հրաչանդը,որուն պիտի ընէր, պիտի պարպէր քաղաթր, կը պատասխանունԹԷ բննութննվ նատտը, եղած էր ԻԹթիշատի «իմնական, արմատական արժանի կր տնօրինուի: բչութնամբ: Այ ոատեն ՍաՀակկաթողիկոս,մբնւնոյն կր ծեռագիէ Ջէյթուն, Քովշանձրադիրը: Ջայն իբագործելու առիթը կր ներկայանար, թանի որ մեֆ Է ս պատերազմիմէչ Վրդրն, Թէ կարճ ինկած էին, ժամանակի մբ իրար Հաժար կնոանա էկուր, Եկնարետուլթիւնները բոպացի դմցական, դպրոցական կարգ մբ խնդիրներ կան կարգադրելիթ: Բն. Ու զէլթունցին այդ բոլորն չատ բան չեր գիտնր: ՄիայնՀԻ Ցովչ. Վրդ. այս փափկանկատՀրամանինփոխանականմիջապէսեւ ոչ ալ մբայն Հայր: զինուռրութննկ, Թունջին չէր որ (ր խուսագիէր "պատասխանելու,տկարութիւն եւ եղանակի անձամբ փախստականներով, ճանապարծի ԱմբողջԹուրթիան կի վիոռար ղզինուրրական մեե էին չարունակ գժուարութիւնենրթնկատի ունենայով ժամանակ վաստկիլ կուղ մասր թուրբեր էին: Ժանտարմաննիիսկսած բոց եւ իակ բժրբոսաժողովուրդի, կեդրոնական իլչխանութեան Հեւագրելով, ՍովՀ. փ ախատականները դասալիջներըը զինուորական Հետասվեղչել եւ ձեք Հոգի պմաար(ը չնչոէ: կԱոլիէնաւելի կր զայրանա եւ իր նրբորդ չրջակայ ճայ դիդերու: Փախատականները երր Զէյթունի Հրաձանդով մբ եւ կ. Պոլսոյ Պատրիխարրախանի ցոյց տուած անմիֆական չէին անցներ սակայն նւ ժանտարմանքըըիրէնց Թոլնը (ր Թոր Տ. 1բ Թերդրությեանվրայ, Վեչափառը ԽաչատուրՄ- Վրդ. Դազարձանը Հայ դիւղնրու խաղաղ, անզէն ճողովուրդին վրար կր չարչարծին, ՁէլթունիԱռաջնորդականՓոխանորդ կի կարգէ եւ ճով. Վրղխոչտանդէին ինտանիջները,կը ծնծէին անմեղները, նոյնիսկ կիները կբ Հաղորդք, Թէ ինքը պաչտօնէ դազրած է: կեղտղաթ այ, փոխ: վբէժով 13 Այդ պատճառով էր որ փախատական ֆրահֆիլճանին տային բոձի ուած, որ իրէնց Համար անմեղ ժողովուրդին նեղութիւն կու կառավարութիւնը, Մարաշիկառապարիչկր նչանակէ խԺթիՀատական եւ Պլոր Թէջ ժաատնաց թուրթ մբ, ազդայնամոլ Ալի ՀայտարԳէլ, որուն Համար խոջտանգէին, Ֆքֆէին, կր բնաանիքննը կր կինէր հմ խացած թէ Հայնրեն ալ գիավր ան կու գար Մուսուլի չրջանէն, եկողզլինուորցունէրուն բունելու պատրուակովգացած էին Անտրորնեքն Սճզամմբերի ուր ֆբ. Գր. ԱատարճեանիՀետ ատեն մր որպէս դինուռիական դէմ եւ խոջտանգածզանոնք: Զէյթունի կառավարութիւնը տակ միասինզանուաֆ էր. Մարաչ կը բնրուէթ ան, Զէլթունը ջանդծլու ակիզոնքըը, մէկ թանի էչգրյաներ Հետապնդելու պառրուակին Քանի

որ

|

ու

էՀամար, խնաջնջելու մտթով։ Ալի Հաոարբ Օգոստոսի ակիզբների

Եւ ճայ 1քրկած էր Մարաչ։ Ժողովի կը կանչէ Մարալի Թուրթ ասին, եւ կջ «նլիները, կը Իթ«ի Պոլիս ղրկուած Հանրադրուլթեան խնդրէ անոնց աջակցութիւնըիրեն: Խաչատուր Վրդ. ճազիչ Թէ նր Հասնի Ջէլթուն, որսլէս առանորդականփոխանորդ,ձայտար անձավը են ՄարաշիԱրաչնորդարանին Զէյթուն կու դայ 00 զօրքով: Իր Հին Մելքոն Աղա Հազարապիրկողմէ մարաչքիպատուաւոր ազդայիններէն՝

Ազդ: Առաջնորդարանը Մաբաչի կարապետ Էֆ. Նալչաճեան: Ալի Հայոար կը աեղեկացեկ: Ջէլցունի Առաչնորդալանին միաժամանակ հւ նւ կբ չանձներկայացեք կը զայն էյի այցճլո«թիշնը Զէյթուն, ն. «Էք նղած չար"ր կը Թեա նարար որպէս Հայասէր մբ պասոխւրփխնայննանոր: չանքն հւ. նոյն աոնն փոխանոիղ ճիշդ «այԴօրերուն,Գայմագչամի ՄուխթարՊէլի տեղ Զէլթուն 4Հարիւրապնաչթոմսէր տիկաններու ակաֆ էր բնիկ Թրակիացիթուրք ՀՐԷչ մլ Հիածյին Հիւանի, իսկ ՄրաՀչաթ. ՁԼնշանակուածձր ճարիչրագլետ ռանձին ոստիկանապետ ճամիալ Զէյթուն էլած դէպի Այբ Հձայտարի Թունցիջտեդեկանալով իբրու մօտ կու չան ձայտարը խորձրդակցութեան ելարր, նրեւքլիներ Համար: Սղիա ենիտիւնեան, իր «օրեղբօր որդւոլն՝Նադիժաւոխնլու զարէթ Ջաւուչի խորձուրդկու տայ, փոխանակՀայսարը դիմաւորելու հրթալու, Հրնգ-վնց Հարիւր զինուած տղաներով, անշր դծմբ ծլել ականխել պինթըեւ տակաւինԶէլթուն չշասած զարնել, ջախջախել րս նղիայ փալան անպայմանոր նոթ պօրագունդը: Ռբովծնտեւ, բարի նպատակովչէ որ կու գար ուստի պէտք է զարնել զայն Ֆակեկալ կերպով ՆազարեթՁաւուչ, տեղեակ էբեր» կացութեան, ժամանակները Հողեվիճակինեւ անպատրաստդրութեանլ ժողովուրդին ՔԲասիլոսկան ծե, կբաէ։Քաղաքական ժողովիտւհենասքետ՝ մեզիանն առատ Ձաւուլ Մ. նազարկա Գարանֆիլեանը, Վրգ: Պապ Աղա, Մովչաննէս եւ եւ ուրիչ էրեւնլիներ աղաներ, թառասունզիաւոիներով մառաւոխապէս դիմաւորելու ճամբայ (էլն գալով Ազգ: Առաջնորդարանէնդուրս Սալաթնան ՀամարԱլի Հայոարը: նրբ կը Հանին Ջերմուկին դաչոը Հայտարին զէԻ ՁՅովնանըառաց կր ղրկեն, տեղեկացնելու Համար դէմքերուն եւ երեւելիներունիրեն դլրմաւորելու Թունցի պալտօնական բզուցի Հազիւ Թէ կբ Հասնի Ախ Վախր եկած րբյլալբ: Սալաթնեան կոերկու տմանէ, ճամբանձրու տեղբ, լանկարծակիիկու դար ինչ սլատրաաւտ զինուոբներ մր, Թփուտներուհաեւ զծնջնրնինԺճուքերնին Հայոար Է՛ կր չարժեն, դարանի մտածներու պետ Քիչ վերջ Ա նան

եւ

ու

ոս-

ա-

աշա ռազմամթերգո( իի պորջը: Թեղանօլժներ, ձիուն վրայ, ՄելջոնԱծրկու մարաչցի Հայ երեւելիներ, բնոուած ջորիներ ու

ու

432.

եւ Հազարացլետնան Նայչաճեսն Իֆ. ոի փաստավանմրն էր եւ Մէճիաի խտարէլԲ Շատ չանցած դիմաւորութնաննկած զէ անդուր եւ նրեւելիները Այի Հայտար իրարու կր Հանդիպին։ Ջէլթունցի եւ թունիթ փար կկջճն հրքնց 4ձինըչն կբ բարքւքն Ալի Հայոաբը: Աճիկապաղ հւ խիստ դեմք մբ ցոյց կու տայր Ռչ ոքի Հետ գրեթէ չե Խօսիը, չատ կարճ բանի մր բառեր, չնական նենչ ժո» Մ ու յնաոյ ճիչաղային լռութիւն: Բիլ մբ կր Հանգչի այնտեղ, նստած աղաներուն Հետ, եւ իբ 4ծեռբրփոքրիկ ճիպոտով Հողբկբ գետինը, Սգետինը զառած:Անչաներէն ոմանքու ժովնան փորոք, աչթերի լոթնան Համ չնն առներ անոր արչ վերարբքրվունթէն,կր ծասկնան ոմանթ կր պղջան դրմաւորութնան ծնկած աֆոր ինչ մարդ րլլալբ, գէչ Քոլան: կր կառկածինանոր դիւալին հպատավին չատ բրալնուն, մասին Բանակին ընկերացող Ճայ ֆորեպաններ նւ. Հայ զինուորներ դիմացնեն Հայտարի դիտաւոիութիւնենրը: աի Հայտաիր գաղտնի Հռաֆ էր իր զինուրբներով Զէյթուն եւ թաչուած է զօրանոցը Ոչ մէկ անսակցութիւն եւ այցելութիւն չբնդունիր: իր Հետ եկած երվու մարաշցիՀայրը կիֆնէնՋէլքուն Ք. կր Վերասիրովն աղաներուն մեա իսկ զօրջը Ջէյլթունը կառք պաչարմանչղթայի տակ. Մելքոն ճւ Էֆ. կշաչխատին ՀամոզելՋէլԹունի մճֆերը,ոի Աղա Նալչաճնան լանձնեն։ Փֆայանարդէն չատ բան մր պաՀբոսակները-էչքիանները Այս երկու բանագնացներըամէն օր վեյլեն վերի Հանջածչունէր: րանոցը, ՀատարխտեղեկացնկլուՀամարտարուածբանակցութեան եւ աշխատանքներուն արդիւիթենըը՝ Անոնք կր լաջողին վերջապէս Էբեւծլիներէնմէկ մասր Համոզել, բսծլով Թէ (առավարութիւնը ԻնդՀանուրններումպիր չնորձէ դատապարտուածներուն,երիտասարդներ զմրծ պիտի մնան ղինուռրութեն: եւ փաչան խոսք է տունը, որսլէս Թ, Ք Հարկինզեյթունցի ծրիտասարւներչժասնաւոր զօրագունդ մր պիաի կազմէ վպելթունցիՀրամանատարներով: ՕԱլի Հայտար րմբոստներըկուզէ ժրայն բոլոր ժեֆերբ մտածողութեան մէչ էին: Մարաչէնմասնաւոր կերպով բերուած նրկու Հայ էրեւելիներուն պարածաչխասանթեճիի,կառավարութեանխոսոումները լանձեունլիջ ըմեոստներունկատմամբ, միւս կողմէ յաջորդական Հեռագիրները, Պազանդութնանեւ օրինապաՀութնանյորդորննրը Ազգ. վերին իչխանութնան, ՎՏՀավաուՍածակկաթողիկուիծւ կ. ՓԳոլսոլառար իխարբուէւ թմանմ. վերան զէլթունցիներու անպատրաստ վլճակը տրամաղհրկար մու բութիւնները ռիտածել տայինԱռաջնորդին, աղաներոուն, ժաղաթապետ՝ Նազարէթ Ջաւուշին։ Ալստեղ կար ապագայի ծանր պաասխանատուութեան Հարքի Գատճայւ իբյլալու դժուարին պարագան: Վքճափաու ՄաժակկաթողիկոսՀալպ կու գար ծւ զէլթունցիներու

լո

ու

դիկելովՀանդնխժ,սիաչածնարասոներ ն. Գոլիս վատում պաչոտօնագիրներով կր կատարէր, կան դիմումներ Բ. Դուո, ներքին (Խոլիչէթ)Աշդարութետն գործողնախարարութեան, դատարանի տնաչութնան,խաչա բարձրկրօնապետութեան, Մշրաչի

Հեազանդ ութեանորդորներ

եւ

կրօնական էւ Հութնամբ,

Փաղաքականժողովի անդամներ առաջնոր»

դարանիմէջ խԽորձրգակցութիւնմբ Աունենան, եզբակացութիւնը հեթարկուիչ յ է'ոլլա

Ագ. վերին Բչբխանութեանց՝ քարանի Պատրիար, ՎՏՀավփառ կարողիկոսիձեռագիրըննրով Թեչագրող Հնազանդութիւն եւ ոնւէ առի չասալ եւ բմբոստութեան յորդորներուն չարժումի: Այո զօրարանակի ծովային Խավախաի՝ միւքէսարիֆութեան, չորրորդ նան. ը մասնակցին ժողովին Հայ կաթոլիկնեծրուկողմէ Հայր կ. Դոլսոլ Զաւէն Գատրիրարին ԱՀՀ» մլմալ Փաչալին եւ ան. Ազրչպեան, իսկ Հայ ցովուփ բողոքականներու կողժէ պատունյի (ՄԵնթ չատ վերջէն, զինադադարէնյետոյ, 1928-ին տքաանթ«կիլիկեան ՏիգրանԱնզրճասնան,Առաքելական Համայնքիքաղաքական ժողովի Գ. Զաբարխա անուն Պզտիկեան դրքոկը մբ, «րատողրակուպծ կակիֆներ» էր Բասիլոսնան Գաղ ֆախազածն Աղա, կարապետէֆ. Գալճնան, մբ նամակներու, դիմումնագրծրու կողմէ, այնտեղ ուրիչ չատ Հոկ Ասմբննան, ուսուցիչ Խաչիկ եաղուսվնան, նազարծթՋԶաւուչ, պատճէնենրու կարգին, տեսանք նաեւ 2Էյթունի ժԺասինեղաձ այդ նորաչիաբծնան կարապետ Աղա Նչան Մարկանեան: Ծանը էբ որոնց մասին ճա Հարկ ժեսնուվ, օրինակներր) դրմումնաղդրերուն այս ոիոչումէն Հնազանդութեան որոչումբ: Այ" առւաջ Փաղաքասքետ սեղ մր մնբ այս դործինմէջ: Քրատնաննր, Թերեւսանդրադառնանք եւ Հանգամանօրն ՆազարէթՋաւուչ պարզած սնէի կացութիւնը, յիչաֆ լաջող դուրս գալ որ դիմաղբել բաւ խործելով, կր տեսնեին Հայտարի Ալի 000-նոց բանակով ձր մը զօրանոց սպա, Ազգպատկարելի էր, որովծետեւ թուրթբ զօրաչարժիմէջ նր, կազմ մէֆ իլխանութանց Հնազանդութնանյորգորննիը, պետութեանցպաՀակայ բանակներ ունէր, արդիական զէնթերով զինուած քւ բատ զբաղուած անրազմով բլլալր, ժողովուրդին Համա անպատրաստ վիճակը, ծւ պատերազմին Ջէյթուն ոչ տակաւին ժտած չէր չյխարծային չշնաղանդելուպարագայինվէլքունցիին գաւաճան կոչուվվընւ Թնրեւ» ալ ուրիչ պետութնան մր սաՀժանակի էր ոչ ֆովելերբ ունր, ամբողջձայութնան վաանգուխլը,այս բոլորէն վերչ սակայն վերջին Ջունէր 1895-ր մթերքն անդամ նւ ոչ ալ պատրաստութիւնըեւ խօսթի կը թողուր ժողովականներուն, լխումավելու Համար դալիջ տելիթ պաշարը: Արտնրուն եւ այգիներու բերքերըտակաւինքաղուած, ուի պատոասլխանատուութենք: (Ռրովչետեւ ան կբ յիչէր Թէ 1895-ի ամրարուսծ չէին, տուները գրեթէ դատարկուած էին: իսկ որպես այլ ցզինքըպատասիանատուննատած էին զելթ պատերացմին ուներաէ 150 դոռուփիՀին Ճեւով մաիթին մէէունցինքը, զէնթ զէլթունցիներու ԹԷ Թուրթ ըոլով կառավարութիւնը զինքը եւ ուզածֆէր Հէռք անցընքլ, որբ զիկուտծՓ մավզէր, էր թանի մի Հինգնոց ոց Հրացան էր քւ Դաչնհակցական ինքը ձեռք չիլնալու ձամար զացեր Պէրթիզ Ջալը կոխնը էր իբ Մկրտիչ Հայէպէն՝ ԴանիէլեանՆերաէսԵպիսկոպութ նւ. Համախոչննրով պատճառ եղած էբ 1895-ի պատնրազմին, րը Եօթնաղբերնանիկողմէ: Մնացածըկայձքարով որսի Հրացաններէին: սակայնբարքբավխաաքար ի նպաստԶէյթունի վերացած էրի ՆազաԴրմաղրելու մէջ ոչ մէկ յոլն (ար ապրելու: Դիմադրութիւնը ստոյգ էթ Ջաւուչ Թեպնտ ինքն ալ անձամբՀամամալնչէր Հնաղանդելու լեռը փճացումը պիտի ըլլար բոլորին երկար խորձրդակցութիւն ենր: ծւ մտածո չուլթնան կբ ճանչնար գաղափարին, որովՀետեւ Թուրքը,սակայն մէն կողմէն կր փնայինչզոթ եւ ծանր կացութեան դարձեալ ԺԵՏ րան մը չէր կբ մատծէին ոփողովականներուն ռրոչումը, միւս կողմէն ընդանուր ժողովուրդին մէֆ: Հայտարինուզածը սակայն արամադրբութիւնը իրեն ծանօթ էր, լանձնուէին պարագան եւս աւհլցնենթ ժանք, այյ ըմբոսաննըըլանձնել: Համամայն էին որ մբ կողմչ ԹՀ ինքը, որպե քաղաքապետ նւ Հետեւաբար որակա նոնք: Թեպետ աւծլի փորձառուննրըգիտէին, Թէ անով պիտիչ(րվառավարութնան մարդ, կը ուսաի Թէ Հատարի Հիտ կրնար ՀասՊոԻ ալ այչ ֆանար ամէն ինչ: Սակայն գիտեին, Թե ապատամբիլն կացողութնան դալ կարդ մր փոքի զիֆումենրով ծւ. ըմբոստները, մանննքուն մէչ, ամրողջ ժողովուրդին ու Թերեւս ամբողջ Կրիկ" փախատականնքրը չանձնքլու: Ասբկաբաւական լուսալի Հաւանակալաոճառւ սլբոխ ըլլա: ՀակառակկաթողիկութՀայութեանբնաջնքման եւ բլնութիւն մըն էր: եւ Հմանւնալ առտու, Նազարէթ Ջաւուլ, Հակառակ խրատ ՓԳոլոոչՊատրիարքութեանՀնազանդութնան բանի եւ եւ պնդումին բարկանալուն, բմբոստօիէն, իբ եղի»ննիտիւնեանի հրիտասաիդութիւնը դէմ ծ դլիուորողենրը դանոնք դորներուն, եւ Փաչա եղբօր որդին` ՄարկեանցԱւետիսրկր լանձեէ կ(առաչէին ուզնր խաբուիը Թուրջին փոոստումներչի: Գաղպիկ Հնազահդութնան եւ վարուլթեան, այուսէ որպէսզի անիկա օբբնակ րլայ երթան յանձնուին դոծացում Նազարէթ Ջաւուչ, իրնեց պաՀշանջին Հետեւաբար «հ հւ Բոլոր ըմբոստները փախստականները, Ժողովուրդիխաղաղկնանջը իր պարոնը Համար պէտջ է ձղմբ տաղաջապետի բրալու երու Վրդի Խալխարապառոճառով որպէսզի փախատաանն չվտանգուխ, մէկ չարթուտն սիտաարությանգործը կազմակերպեր:Գրանֆիլնան էւ

ու

ու-

ու

ա-

աա

|

պինաթավկ ոչլանեւ. Ս'քրքան փախատականները մէջ ըժբուտները: մնան Ջէյթունի մէջ, կառակբ լանժնուին. Ցանձնուռղնեըը կը բանտը, ուր իրենց լա վեբաբնրումՑոյց կի տիուի ոովարութեան ո Սրւլէլմանի կողմէ, որ ալպանացիմրն էր: Փատածած կանտսչեսո՝ սպասարկած էլն (փաբոցաւորննի) չաւուչ էր նոյնիսկ որ ոռատվկան չխրաչեցեքլուՀամարԹէ լանձնուսծ անոնք Թուրթ քաղաքականութիւն, ծւ մնացած փոԹէ տակաւինլյանմնուած դուրսր կալաֆաւորները եւ որպէսզիխաղաղժողովուրդը Բէ, խրատականները, ժիաժամանակ նւ չկասկածիլնտագայ ծրագիրյարգանքը, փմաճալկառավարութեան սակույն, ենեգաժիոտՀայտար: աղուէս Է՛եչ օգուտ ենրուն մասին: եւ իր ծրագիրը կր չարունակերիրադործիլ առաք պէս կր գործէր նւ Թէեւ ենթարկունլու որոչումը տուած Իրչեցնելու կամաց-կամաց:

եալժողովը,

ալ դորֆաղրուած ըմբոստներու ժասամբ Սէ կր նախազգային սակայն Աե Հայտար ժառսինվանձնունյով,

էր վերո,միչ

եւ

մէկ այսքանով պիտի չբաւականանար:Ուտի ԳրանֆիլեանՎարդապետ, ժողովիԽալխագածը՝ Ջաւուչ էւ Քաղաքական Ֆազարէթ Փաղաբաղյնա՝ ու մտածքն էւ ժողովի միտ ժողովուրդէն կր Բասիլոսնան Գառ Աղա ՎԵՀավզառ ՍաՀակ անդամներէն գաղտնի նամակ մր կբ դրվեն Սիս՝ եւ վՎեջավփառը իր փօսթը ոէ: որ վերջին կաթողիկոսինկը խԽնդբնն Խաժակատարը՝ՀԼարիւնենց Գրիկը՝ Ատիխսն էր, թծթեւաքալը անվախ նւ դաղտնի սուրծանդակութնանգործերու մլջ վարժ ու փորմասուզէլթունցի մբ' Հէարիւնենց Աւծտիս կը Հասցնէ նամակը Սիս եւ չորս օրէն ապաՀով կերպով կը վերադառնայԶէյթուն, էր ՀՔտր բերելով ՀԵտեւնալ բովանդակութեամբնամակ մբ Վեճավառն

Ջ. Լ- ՆորաչխարՀծնանի «Մուս Ջաւուչիոբղւոյն՝ մեր Հայրենակից մլ

Օրեր» խորագրուպծ թԹերթօնէն.կր խորՀչրնթթէ՝ մնը Հայբննակիցի մին է որ խմբադիած է այդ եիկտողը, Խրատի ունեփրլիչումով նարովընգշանուրժողովի պարունակութինը եւ այն օրերու կացութիւնը Այո, այդ Խամակով ընդՀանուր փողովի Հնազանդութեանորոչման դուգբնթացկայ նանւ Հնազանդութեանլորդորը Վնճափառին։ Այդ բերելով մեր Հայրննակիցը,անուղղակի կերպով, ամակ մոն, որոչ բաժին մը կը Հանք Վեչավառին, պատասխանատուույթեան մ6տագայինպրատածծլիք Հաւանականդէպրերու մէջէն: Թէեւ կր զգուչանայ նաթողիկոսիմասին իի մտածումները ուղղակի եւ բացէ ի չարոնձու նւ բնթնրցողնքրուն կի թողու, որպեսզի աղատ բոց 4մէջբնեն իրենց դատումներիայչ մասին եւ աննա մտածողութեան

ծե: էբ Համողումներէն,որոնք սակայնՀասկնալի ՎԵՀավաութ Ձէչժորգորներ, «Հնազանդղութնան թունի օրինասաՀութնան Բրբտննր

տալովՀանդնըձ,ամէն

Սիսէն, Անոանայէն,Հալէպէնպարտօնական եւ հի (արելին դիժումնեճի»ձ, Հեռագիիներով տեսակցութիւններով Հ6է Զէյթունի մասին, Բայց իրօք ԻԹԹԵՀատը բած ԲՐ ծրագիրըկր տաղօտքր:Տկար նւ անտրամարանփորմնր են այղ անուղղակի վնապագաատու բազբումների, մվիոսնատու ություն ժողովուրդին, Ժողովին հւ կաթողիկոսինվրայ ձղելու, մէկ երկու անչատներ արդարացնելու Համար: ՍՄինչքւ զէլթունցիբ (նչ որ ալ ընէին, /չ ռր ալ որոչէին, ժողով եւ ժողովուրդ բմբոստանային,զարձեին եւ կամ Հեազանգին հւ յանձնուէին, ըյյալիջը անխուսափելիէր: Ըլալիջի պիտի Ո. Թքրքա փղածներըդարձնալ նուազագոյն չարիքը եղան բրոր' եւ անմեղ, անպատրաստ փողովուրղը կբ ՀասկնաժՀայտարիդիուաւորութիւնները Զէլթունի Համար: խաղաղ Սիրելի Գրանֆիլնան, նանւ Պեր չուզեր պիտի ծնթարկուէր, բնազդօրծն այդ էր ճամբան, քւ մեր կացութիւնը, պատերազմիժամանակ նման դժուարութիւններ եւ կառաԽվ ըմրոստը, փախստականը, լ րանցաւորբ րստ կառավարութնան, տոկալ, բնական է որ պատանին. պէտ» է Համրերել պէտթ էր նոր բարձրանար,զաինկի զինքը ճալաֆող, Հնտապնդող է, 4-րդ զօրարանակն րեղձ. Հրամանատար՝ վարութիւնը բարձացակափմ Եւ Քչնամին, ի գին իր կետնթինիլնար իբ Հայրենի Հողին վրայ եւ Հնաղանչ շեժալ Փաչա աննամբխոստացածէ ինծի, որ անմել եւ վփերչէե տնսանք որ այպես այ հղաւ: Այս մառին, իր կարգին, Թեժողովուրդին պիտի խնայո" ՀետեւաբարֆանացէթՀամակերպիլ ինս դարձեալանդրադառնանքՀհողձքտչ մքր լետաղարէֆերու ընդոՀացում տալ պետութեան պաճանջննրուն:Ոեւէ խլրտում, հմ ծւ Թաջթին, Վերջին անդամ մր եւս իրարու թով կու գան աղաներ: մաֆաւանդ նիլիկիոլ աննչան միֆաղեպ կրալ ամրողջ ազգին գլխաւորութեամբԳաղ Աղայի, ՆազարէթՋաւույի նւ. Գրանֆիլեան Հայության տապանաքարըկնքե: ԶէյԹուՆ Թող ժնայ էր փաթ նւ Վարդապնոխ կարճ խորձրգակցութիւն մբ կունենանՎեշափառի դէպբի կամ ըմբոստութնանչարժումի մը պամէջ, սրովձետնւ ոն մասին ծւ ծանի եւ տխուր կացութեան մի մէի դութ» բազային, ապազայ պատմութիւնըդաւամանպիաի որակէսրասոմավան գլքն կր բաժնուինկրարմք: Ար կոյ ԷՐենց(երին Հանդիպումը ԶէյԹունը նւ պատճառ կիլիկիոյ Հայութնան բնաֆնիման:9'օրձհմ է. միաժամանակ նւ բաժանումը ՓապԱղա կր բաչութ թր ինակարանը՝ ձեզ՝ ժողովդ: սիրծլի ժողովուրդա Սուրէննանց պապենական Բերդը: ՆազարէթՋաւուչ Բր նրփիղ. ամբոցը՝ Սաճակ եւ Հետ կր բարձրանալՍ. Աատվու աղաներովը՝ Ցակոբի Ռուբէնի այտանղ նոյնինրն նազարքք Վճրոլիչնալ Նամակը, փարտաոչինեջ օր,

ու-

ձամազին ու

|

այնտեղ նբ տքսամցի ԵղրալիՀաւ: ԵղիաԹէեւ ուածանայլփանբը,

Ե. կորովի Հերոս մրձ առոյգ վալթսունը անցած, սակայն ատասկաւին Ա քր իր հղած իփղախութեամ, 1895-ի պատծրազմբնեչանաւոր էր. մտած առջեւէն Պերպինկայի մը անցենով ձր գիչձր կարիճննրով, տուած եւ էին Թչնամիին։ փառաւոր ջարդ մբ Թուրք բանակին մէջ Ս. նաեւ Աստուածածնայ էւ էր վանչջբ ոբ սպլաշտպանած ԻՖքՆձր մօտ Ց.կր գանք զայն ազատած եր: Նազարէթ Զավուչ: եղիայի

բազեանՓանոսի, ՄարկաննանՀաճին,Փանոս Փազրնանը, Ասատուր ք. փաճանան վանքին Շաղուպետներ, Ասատուր Բասիլոսնանը, Ալա էն «նազանդութեան: Սածակըեւ ուրիչներ: Այնտեղ գտնուողներ դէմ Մ կարգ մբ խնդիրները, 1896-ի Մարաշի Անոնջկբ միչքՆ անցեայի

ուժ Ֆ- Ղ6ոնգ բխոռտմնադր մունքը, Հնչակեանկուսակցութեան քաբ

այն մէկ խթաջըԹէ «Վէյքուն Թող կոու, Քածանաչ նաճապիանանի ազգը կօդատուիիսկ նթե պարտուխ, արգն էթէ րաղաէ, բաւ, բոլոր թչուտոռ ժողովուրդ մր կազատի տառապանք»: Դեւոնը Խեղճ Քաչանակ Հնչակեան այն ժողովին նախագաՀբկրլավ ապոտեղ ծւ հ Զէյթուն 1895-ին: զրկել ճի լխոստանան մարաչցիերիտասարդ եման արտայայտութիւնմբ կունենալ վերջոյ ալդ ուժի չղրկելէ զատ, Ֆ- Ղեւոնդ: կբնեն ներկաները»բածլով 6չ՝ ՄաԱյս վերլիչուժները ու

ք. չաՀասքրմարգի են, դաւաճաններ իաչէն ննջած պատուխիրակները Հետեւարար ամքնքն ալ անոնք եւ խրենց մորթի կբ մատսծեն: նւ եղածխրատնկրուն ե ք կողմնակից, պարնծլու միակամէին ականջ տանք, չարաչար սխալած կլրլանք կրսքե անոնք, ուրեմն ոբ դառւնանթ տակաւին ուչ չէ եւ ախոինոբ էէն ջաձ: Թեեւ մեր տղանկրչն մաս մբ յանմկունցան,Մհր ջոչսր գեներ, է եւ անն ներկաները, ուն միայ:Նաղարիք Աստուծոյ ժերբազուկներ տակայն չփոք վիճակ մը անոնց, Համամայն էր Ձաւուլ Թէպքանւ եւ ծրթալովկր վարանում մր Հնտղծետծմարմին կաոֆէր իի Ներսը մեծնար այգ տատամսոտ վիճակը:Դժուար էր այդ Հաղեկանվիճա(էն դուրս զար Լինել չլինելու խնդիր էր, որ զինրը կը չարչարեր' կապրր ան: փղժաւանիր Այդ«Է պադոավպատասխանատուութնան մր գալ եզրակացութեան չծի (արքլի չեղաւ վնրջնական հւս ունքնալ, ժամանակ չանցած մեկ երկու օրէն ուրիչ ժողով մթ '..այնտեղ ճչգելու Համար իրենց Դիրքը: Ո«չ գիչնր Տր Հնտ կել իր Աղբ ղովը ցրունցաւ: Ու Նազարէթ Ձաւուչ իր տղոց

դուրան

լի

ն-

(ռոսծուքու,

արդձն

Քարայրը" Փաչայի Պապիկ

փարը, Պէյլթունի մէջ կբ տիրէր անորոչ մտածոգութիւն ճթ.1վար իսկ ձրվտառարեեր բագուչակ բան մը կը Թնւածչր փաղատին «բամանին: Նազարչթ Ջաւուչքր Փարալրի նբ օւպասէին վճռական

վատ դրութեան մչջ էր Կը մոաֆէր ելթ մբ դնել: Ոչ այեւ իբ» չունէր Թէպէտ կարգ մբ ղաթ տան օծելու 4ոջի ուած ձին, սակայն կարեւորութիւնչուներ» Երիտասարդութնան մեծադոյն Սեպտ.6 էր. Նազամասր, գրեթէ ամբողջը, քաղաջն է ծւ ազատ: բէք Ջաւուչ քաղաջ պիտի |չնէր։ Ֆխրութին մբ այտնի էր անոր վրայ Ետ դարձաւ,մ ւուու քարայրի զենքըԹողուցարխրեղ դէմբին ԻԼ իւ ԲՐ միւս ծրկու ձին վաւուսՓզաղաթալիորԲջնէր:Եւ հիովչճեւո Լեւոն Ճէյթուն ձին, կը պատունր: իր արդէն որդւոյն որ աղաջը

մէջ

չատ Հեռ

էրենլուրզիկէ։

պաձուպծ պէնրերը տալ զէնք չուննցողենրուն: կ'իջՀեւ անոթ ճբ կ բ Ֆէ վանք, Հանի Եղիային, ոի բակաղրգագրեն Եղիավանբբ բերել տայ ղաջըպածուած վառօդի եւ դճազփամժերքը ոլիտիերթայ Արեդին,Ժողովուղի սլիտի այդ օրն Բոն: Սետոյ Եղիա եւ վանք պատր Բբրլուան իտի վերադառնալ Վիկազմակերոլէ ճակի մէի (Արնգինի ժողովուրդր անցեալի մէջ ինչպես նախորդ ֆ էրուն ւ: եթ, մ միչ» լ ււ. կռուող ճղաֆ եղած է: Ալայլպաչբրսուտ լիչա ծ չինք, էչքրուն որպէս զառաֆասպածենը: է բրննց, Արեգինմնակ գիւղ ժի չէ, այլ ճւ տասնեակմբ գիւղերու ամբողջութիւն մին էր 45 ադարբակներով ՅըՑանուոր զուտ ժ։ աաա

Հալբնակչո «Թիւնո

ճբՀակառակի նազարձթ Զաւուչի բաղաջ եղիա դարձեալ քնելուն,

կր սպառնայ: Սակայն ՆազարէթՋաւուչ զու գայ կր բարկանալ,

Իսկ ՋէլթուՆ:

ինքր, Եղիա կի պատրաստուի մեկնելու Արէգինի չրվանը,Մինչ այդ սակայն, այդ օրերուն, իր ծիրը մղող Հաճի ՓաՖու որ աւելի բան տասնեակ տարիներ առաջ ՊՂարավանրածան, ՀԱԱ

ԱՈՈԱՎՒԾԼՆԱԾ

տ եւ ադ մամուտու Զէյթուն հկաֆ ծր օդաշրթեօլ կիմանալ փոխութնան, կերպով մը Եղիայի ծրագիրը: Ասփթն էր իոր դէմ Բր մէն անկարգասպրաձ բնե Համաիչ կառավարութեան բԵԹացքինմեղքը կիսով մր թաւ: ներուէթ իրէն այչ յանցանքը: կր փութալ զորանոց, Ալի Հայտարինկիմացնէ եղիային եւ Նազարէթ չն ֆրագիրնքրը: ՀաճԷ թ այս փատութիւնր, ստորին մառտնութիւնը իբրաղզեկ կր պա թԹուրբկառավարութիւեր, տեսնուծնլիք ճւ անոնց նպատակներու մասին:ու Հայտաթ պատրաստութիւններու չիֆոցներկ'ոռոճայ, կր կանխ ըլլալիթների եւ Հետեւաբար դէպբերը ոնն: ալլ ուղղութեամբ ընթացք լ Մարաչէն,Ակր ՀարոարիՀետ Զեյթուն նկաֆ երկու ձայներըչատ քու գիտեին Ջէլթունի կացութիւնը նւ միաժամանակ գխոէին թէ՝ ամճելն ժաբմարատեեր Շարաթ Նազարէթ Ջոաւուչր Ճեուքանցինելու «բն էր, որովծետեւ Զէյթունի ժողովուրդը այդ օրը առձճասարակայգժեկրը,պարավղեերկրլակ եւ քաղաջը չատ մարդ չլլրար, մանաւանդ

Ցաւու

Փանոս

հրել: 19 ժամն էթէ ձեր բոլոր զէնքերը չրանմեէր, Տրիտասարդութիւնը դուրածրը ՄրլլարբԱլս նրկու սզատուիրակներըայ կրնայ դուրս ե» ճբ դառնան աղաները պլոր ումբակոծեւի Նազարէթ Ջաւուչ ին Հարտարին: տրտումեւ բոթայնմ ալ աեղեկացուցած ֆաՓաղաջր իջած էր արդեն. Ալի Հայլտար,Պէյքունի չորս կամուրիննրը յուսարեկ,հւ չէին դիտեր Թէ ինչ պիոի ըշէն ժողովուրդին, զոր ղաթ ին Թէ էլՔ մի կր գոնքն։ Պատուիրակները այլեւս բքափացողածէր զինուռբ տեղաւորել գիչնըն իսկ եւ առանց զգացնելու, յուսաղրած իջնել Իրենց գործը լրացած էլ: Առանց անգամ ձրածանդածէր որ Զաւուչի ձերբակա Սխտձատի Իսկ ուտիկանապետ` ղաթ չէրն կրնար եւ իջած ըլլալու, Զէյթուն անմիջապէս կր ժեկնին Մարաչ։ Հայկբ այ Ջաւուչ Հազիւ Թ6 ասնի Հանք: Նազարէթ մրն զօիանոցի ԶԷԻ եւ տան կբ պարտաւորուին Խորձճրդակցութեան քովէնվերադարձողները աարի առչեւը, Թուրբ պապթիէ մր առջեւր կելէ թուն, իի տրո զայոտնի դէմբերը: կր պատմենԱլի Հաբարի լիստ Հաժար հր մբ օր փաղաբի ձեզ քուկանչել որ՝ ԳայժագամրխԽորՀրդակցութեան որպէս Քաղաբապյեւո, կ'րնկերանալ ոստիկանին մեծ էւ. եւ տղան կր Հանդիպի դէպի Սէրայ: Ճամբան բի ուղղու կը յայտնէ «օրը Թէ՝ Գայմագամբ ձրաձանգեցինձի ոբ լնտննալ եւ Հօրի զբոէ Եւ կաղաչէ ոթ աուրթերուդանձումըփութացեեմ: եւ ծր մբ իմացած որովետեւ բանր դայմաղամին Գայժագամինչերթայ վերարերժունջէն ալ կր կասկածր Թէ ծուղակ մբն էր որ կ բաբուէլ:Տղան,Ցակոբ կու լայ կբ խնդի որ հո դառնալ: Աջ Հայտար քեզ պիտի կախ: Դուն Հիմա տուն գնա կրէ րր տղուն, տեսնենք ո՞վ զով կր կածրկու օբ վետո եկուր, եւ ը'աւելցեք,

զէ: ՖֆազարէթՉաւուչ,

ճ. ապաունալիրը զէնքերըցանժնելու Հրամանը: գէչ վերարբնրժունըը:

լուրը անմիֆապէս (կր տարածուն ժողովուրդին մէք. Բայց այլեւս քառ չկար: Ջօրանոյն լարճողները նկատի ունենալով իրքնց եղաֆ տուն տուն Քաղաքը ոմբակոֆելու, կբ պտրաին ուլաունայի թը, եւ խումբերով կր իթսին որ ուրիչ միչոց չկայ, պէտջ է Համարկերպիլ էւ զէնքերը Հաւաբքլ քւ լանձննը եթէ ոչ քաղաջը վտանգի տակ Է կառավարութիւնըկր սկսի իր խաոտութիւնենրուն.Ալի Հայտար րկու Հայ էրեւնլիննրըՄարաչ ղիկելէ ետթ, զենքերի Հաւաթելու Համար թաղզաքը զինուորական լդթայր տակ առնելով անլութ Խոչտանբարբարոսութ ններովկի սկսի իր չաշատակութիւններուՖ: էֆ. նիւլվանէսեանի գումներով, եէ. Ո. Ցակոբ դատարանիանդամ Աատտուր եւ մօտ, ամէն օր ամե ժամ զէնջ աղաները իր Հիւո վանբթ զբ կանչէ կ'ծլլէ։ Ֆեցուներունոր անուանացանկեր կր ներկայացնէ հւ կը ստիպէ ոի կի տեսակքիԳանազարէթԶաւուչ կբ Հասնի կառավարչատուն, նւ. գադուրս այդ զէնթքրը րանձնուին։Արգելի տակ կառհուրն անոնք, ճել: Ար մագամին Հետ զինուորականպնտթերու մասին ու հո հւ Ամէն է անդադար, Հարուածների կ իջնեն իֆնեն կի կանչէ ւաղանենրու զինրբ: անգամ ուրիչ ոստիկանժբ դի Հասնի իրեն եւ գնովզէնթերը պէտք էր անձնէին։ Զէնչ չունեցողներն իոկ տեղէ մր Հանդիպի տիլիսցի դայժագամի նախորդ առջեւ կր դրան Այնոնղ, պիտի Հայժայթէին, ի Հարկէ դուրսերէն, նոյնիսկ Ղուզու Տեփէի փոխանորդ Մուխթար Պէկին, որ իրեն կր Հասկցնէ Թէ՝ «Բեզ ձնրծւ թուրբերէն սուղ սուղ պիտի դնէին բերէրն: բակալելու ձրաման տրունցաւ դլխուղ ճառը նայՖ: Սոտիկանապետ չէրբէզներէն Եւ եւ ձերբակալել որոչման ճամբայ եղիա, Համաճայն նղզած կարգադրութնան է որ սուրբնաւորզինուորներով դէմր կելէ ՄրբոՀչաթն Ան հուղեն։ կուզէ որ ճազիւ Թէ կր Հասնի Ջերմուկի դաչտր, դումարտակ է'ելլէ,սակայն կու տայ զինք: ըսելով որ Քեզ զօրանոցէն եւ Հետվոսն ժբ Հեֆելազօրթկր Հասնի ետեւէն: եղիա թեն. ձեռթչանցնիրէւ |ձի նատի անանկ զօրանոց երթայ, սակայն չէն թողուր ու էւ. կի նետեն բանտը, կը Հանեն վճիբ՝դօրանոցը, բինունընբ վերադառնալ հր այգին՝Փրսիր,ՆԵռրաշխարչնաններու վը բքալեցնին ակայն չի կրնար Արեգին երթալ: կը լսէ Նազարեթ ամարանոցը, էր: մութ նկուղ մբն որ եւ էան Չաւույի ձերբակալուած ըլլալը, թաղաջին չղթայի տակ առնուիխյը, Գրանֆիյ Վարդապետ Պապ Աղա Բասիլոսեան կի լթեն եւ. Հրամանը, սպաոնավիքիբաղաքը փբաչուիխն դէնքնրը լանձենլու Համար խիստ փրննց Հիւանդ ձեւանալով կր Փաւույին ոարուիխը սժբակոծելու,գաւազանի Հարուածները: կր մտագէր Թէ (Րչ կաբնակարանննրըը:։ Օիոկ ջանի մր ուրիչ աղաներ Մարաչի Հայ Հետ ըէլի էթ րնել: Բայց յաջողած էի Արշեգինիգոնէ 16 դիւղծրուն լուր կերթան, Ալի Հաուրէն բմանալու պատուիբակներուն զօրանոց ժբ Հասցնել,որպէսզի գիչնրն իսկ ՀասնինՊապիկՓայչայիքարայիի, քաղաքապետինբանտարկուծնլուպատճաոլի Համա տոնելու Հոռմար:Գիչեր է, ճամբայ կ'եյլէ։ վերջնականբայր Թ:՝ ձեզի այնտեղ Այբ Հայտար սպառնացարտչեչտով մբ կի բարտարարք նոյն ժամուն, Նազարէթ Զաւուչի վփնսան,ՀայկԱաժբիննան, ոբ Թք «ետք չունիմ: Ձեր վատածածմարդը ամ բացատրութիւն տալու եւ թէ քաղաքապետարանի ժողովի ատենապետնէր բանտն է եւ բաղաբը ամբողչ պաչարուածէ, ոչ մէկ ցարաբերութիֆ Փաղաքական "ք Հետ: անդամ, ոչ մտնել, իրենց այգին Շէճիրճոկ երիր ձիով Զէյթունէն ճլած էր Ոչ ոք դուրուն նքրս կրնայ կրնա ընել դուրաի առ

ու-

ու

ու

|

իրարու կր Հանդիպինանոնք: Մոաչող եւ տրտում Վիճակի կելնէին,բերնին վրայ կր դեէին բարձ մբ, վրան կր նստեցեէին մէջ էր Հայկ Ասմբնեան, եղիային կր պատմէ վերչին էրկու «րերուն մարմնով, մոլեոանղ վարող Թուրբ չլի Մունեւտիկն է մեեէՖ ֆանրբ ժասիե: եդի Հայկ Զէյթունի մէջ տեղի ուննքած անցուդարձերուն աձա կու բարձր ձայնով տայ պառկածին անունը թմբուկն որ կբ ածղեկացնք իր նպատակիժասին. Արեղինցիներուն կի սպասեր կի սկոէին դաւազանի ծարուածներուն Հետ, որպքաղիենլաՀա. զուռնան ան, զօրանհոցըպաչարելու մասին վճռական որոշման մի գալու վայինաղաղակն գաւաղաններուն Ճայեերը:էլսուին իոկ ճիւաղը՝ մար. Հայկին լորոնաֆ էր ան իր ապա չանդուղն ծրադիրը ը. իր արբանեակներովկր դիվերն է, զօրանոցինպառոչգամբ Հայտար դարձնալ ձի նատած, անոնք, գիչերը կը բաժնուին խրամէ: իսկաԹուրջ խուժանը անոնց չուրը ճաւաթուածկը աք կը դուարճանար իր ընելիք Եղիային Հետ էր, պէս յախուռն փորձ մր պիտր բլրր եւ ժոլեռանդականբաներ մր կքրդէ Աէ ներելի Է այստեղ Հայ մէկ քիշղքն, ՄիխայլենցԽաչերը: նբ Հասել ՆորաչխարՀհանենրու աեւ Զինուռրներ (ր բերնեն երկու «Արգել բառը գործածել): Եղիան, Գոն Է եացարէթՉուուչի կինը՝ կատարեւ երկու «ղաիը՝ Քարայրը, ամբոխի կբ սպասէ: Անոր աչբին Հրէչնհեր կ'ճրեւան կողժբ թուրքն: Ժակոբն Աի Հարտարղզօրանոցինմէչ, ապարակոիոին Ալս մարդը որ, կր կնանջին մէֆ վչաանրեթ Բայց Ռնչ «գուտ: Հեռ չարժում գործի վրայ է, կանիկլու Համար ոքվ ապատամբական չէր դիտցած, այժմ բնկճուան է։ Մունետիկըանոր էր ինչ աութիւնն ճակատադրականօբ էլ Հայկ Ասմրնեան եղիայէն բաժնունեն լքկը չարտարարծն. լինք ծաղրբքլուՀամար կը ոնունը բարձրաձայն տոյ, չենք գինը բնչ Հրչաին մտջկ Թելագբուած, Թէրճւա կառամչէ 1896-ի պատերազմինանոր թաֆաղործութիւնեերըպատմող Հին վարութնան վատածութիւնը ձեռք բերելով աւելի բարձր ԴԻՐՔԻմբ մէզ ածաթ անինՀեռհւնհալ տռղեիր: «ԵնիՏիւնիա Եղբ, պիի գօլօ այգին հրթալու, տարուած,փոխանակ Հասնելուկոյր մժոլուղգբէն ալած, այլաձ տյլինճք պին ասէր վուրտրՖ։ Ու աճա պլառտր, ճաժբուն ուղղութիւնը Ար փոխծ։ ծւ կբ Հասնի զօրանոց, նկիՀաբ նախատինք,ճայչոյանջ: նբ պառկեցնեն զինթը, բերնին կր դարձնալ մր ծրագիրը: Աառր Հետեւանքը, աաիի կր Հաղորդէ ապատամբութեան Մուճամմչ Ճէրի Գավրան կր ատի Այպիստանցի դնենբարձր չղթան, ոբ արդէն Պեյթուն իր մէջն զինուորականպրաչարման արձ:Գաւազանըկրքնէ ու ('ծլյէ, ու տավուլը կը Թնդար Հարիւրներով ռած էր, աւծլի կր նեղնալ, նոր ուժնի կր Հասնին, զինուած, սուի0ր մբ, Փոտ վերջերը» չԽաԱյր Հոարոար Հարուածներ նաժերկ դինուորննրչարժմաննի դրուին: Բոլոր կասկածֆելիներըգաւազանի է Թկ՝ «Զարմացալ այս նղխայի մասին էչ» մարկանօրէնըսած Ճերբակալելով չղթալակապ րանտ կասսֆնորդութն. Անոնց ժէ չ Հարուած կերաւ Էւ օՓ մ կամ դունվիալ, վեց Հարիւր դաւազանիք Նչանը,Նազարէթ Չաւուչի եղբան:Իր Հռրեդբօրորդիներէն Խոյնրնքն եոյն ՀարուասծինՍննթարկուին նան. Ցակոբ եւ ախ մր չրսաւ»: ՓօշագնանՓոսնոսր, ՓանոսըԵզեկիէլեանՆչանբ» մողաթրՋագրեան Աեծաիս Պատաննեան, Փանոս Ջօլադեան, եչանՖորաչխարբձենանննթ, եւ Փառտանեան Աւծտիսը, ՄարկանձանՀաճին, նաղուպնանխԽաչիկր եւ Նչան Եզեկիէլեան Փանոս Հաճի Մաբկանքէան, ուրիչնել: ՋՁագրեան, ցովչաննիա Վրդ. Փրանֆիլնանը.Ամբողջ Ճէյթուն աճաւոր օրր քւ վայանմարդկային իատութիւններով Հրէչր, ալս կլի Հայտար կապրէր:Թուրջ զինուռրը այլեւո առանց արգնլթի կրնար ամէն բագութիններով կի Հաւարէր զէնքնրը: Հալէպէն դերման Հիւպատուր մանել, նախատել,ՀՇայծոյել,խոչտանդել, ծեծել, կողոպանլանդու եւ Մարաչէն ՀրամանատարՓախրի «հայա չարունակ ապառնաէր զէն, անպատրաստեւ անգլուխ ժողովուրդր: Ոչ ժողով մնացած ին, 5 Է՝ զէյԹունցիթիրենց դէնքերըպէսթ չ լիջննրկբ տեղացնէ որպէս կար մլուչն Փապա աղաԲասիլոսնանը՝ ոչ ալ ժողովական: եւ ոնմնեն հնթարկուին Հարոարբփալայի Հրաճանդներուն: ատննապետքնթարկուսֆ Ասմընեանիեւ ԱՀարոնեանի, թաղզաջականի Այդ միչոցին Ծովչաննքս Վրդ. ԳրանֆիլեանէնՀեռագիր կր ԳառՈւ այսպես Հազիւ կրցած էր զերծ մնալ գաւազանի ձարուանլեի Վեճախառ Սածակ կաթողիկոսին Թէ ինքը զշրանոցը բանտարվիճակը անաանի ոն. Անդին զօրանոցիմէջ բանտարկուածննրուն է նւ ընդ Հակողութնամբ Հալէպ պիաի զրկուր: Այս Հեասկրած էր: ԳաւազանիՀարուածննրէն,ոտրնրը այնթան(ուռին, որ ծնֆուռգեբոգիրը ծ. Չէյթունի մառին լսուած չյչուկեերը կարճմագանգեն Իբ չարաթներով ոտբի չէին կբնաի կենալ: Շատեր, Հարուածեքրուն Ատանալի փոնդակ նրինիոլ մէջ, իրենց ցաւառիքազդեցութիւննքրովը Քուժ Մարալէն, Զէյթունի չբի«կար տակ կր մարէրին։Ալպիստանէն, Հայց բաղաբականժողովր ատուկ մարդ կը ղրկէ Միս` Վճճափագիւղերէն ժառնաւոի կերպով էկած էին կրիօնամոլ,սիւննիւ թուրգեո ռին,Խեղբելու ձամար իրմէ, որ անպատճառՀալէսլ երթայ եւ աՀայասի չէյխնր, դրոոծլու, Հաճոյանալուամար: կր «րամայէր ռաչբբառնէ խնդիրներուն: Սաճակ կաթողիկու ընդշանուր վտանգի ու ազա կր «""կարսնաւորննրըչդիարսկապ կր Հանունին աչթին առաց ունննալով կրի մեկնի Հալէպ, ու Հաւանականութիւնը Թոչու։

ա-

ու

ու

կատաղի

ու

ու

ա-

է

մեի դուրս,

ղիմումննըը հ. կի սկսի ալն տեղէն ընել իր պաչտօնական

Գոլ,

ե ՊոլսոյՊատրիաբնախարարներուն, կեդրոնականկառավարութեան

էւ կը տծսակցի ԼԻՆ՝լնչպէս կուսակա Հալեպի տիե

նաեւ

Դէմալփա-

չային կր գրք: Հայքպի վալիին կը խոսի Մարաչի միքծսարըֆ Ալի եւ ապօրինի արարքննրուն վրայ` դառն ու Հարտարի բարբարոս կր իչէ ելի ունեցաֆ կֆու դրտողութիւնեէրով աթտայարոունըով: նւ խոազազզէԻ նոյնիսկ Հաւատարիմ Ֆեծերն ու խոչտանդգումներ, եւ ս ովորականգողեր թունցիներուն, ԱմէՆ տղ, կլոէ ՎԱՀախառը, չքն պրատժուսի աւազակննըկրնան գտնուիլ որոնց Համարգիչղդացիները Վալին սակայն ժերթ Համամտութիւնը կր լայոնէ, մերթ ալ գիտցած

լլա:

21 Սճաս».191 վերովիչնալ սրարազաների կ. ԴՊոլիս՝Զաւէն նամակով մր տնղեկադրելով ընդարձակ Թուակիր ւչջ՝ Թէ ընք վստածութիւն ցիչ«3 է իր չեղեկագրութեան Գաորիարբի չունի Մարաչի մէջ տեղի ունննալիբ դատավարությանվրայ ֆանի վերադարձեր Մարաչ՝իբոր միւթէսարըֆ Ալի Հալտաթ Ջէյթունէն բրեւ յազթական եւ բանակնքրու, զօրավարննրու,վալիննրու չկրցաֆ

չ

ՎեՀափառր ալս

նն, Թծռրէտեւ կէ՝ ԶԱյՔո«Ն քւ. չրջակայ ճայ գիւդքբը (ողուտուծ դրամ չունէին, փայգ մժեոնայինպաշար նին 25 օր 1800 զօրբերու են հունութնամբ: Այսպէսհրած է աք Հալրոաբ, անպայման կերքույած Համբնրութինը սպառհլով ապատամբութնան փղելու ժողովուրդին

զինուղրականնուաճումներու Համար,ճւ ի վերջոյ որպէս ապստամբներ՝ ձեռնարկելուՀայրննադաւ միտումներով: ՄիւթեսաիբֆԱլի ծայտարի Զէյթունի զայմադամըՀիւոնի, ԵԹԷ չյաֆողինք օժանդակէ այպրանացի՝ եւ իր օգնականը պաչտօնանկընել տալ, դուք եթէ ամէն ար ճխաղբ

-

աստիճան

Համար,

լա-

ւաղոյն է

1914 թուակիր ուղղած վերոյիչհալ 27 Մեպատ. Փատրիարքի տծղեկագիր Ֆամակէն, ուրտեղ տակաւին կր յիչէ Հալեպի կուսակալին իբեն ըմասին. Հալէպիկուսակալը վարդաածը ԳրանֆիլեանՎարդապետք Համար դիմած Էրրագ Փոլի դատական պետինապատ արձակունլուն ռր իրեն կր Հբաձճանդէվարդապետըինքը իսնախարարարութնան, առնէ Հալեպ եԵերքլ զանձն քիչա էնչ: այարնքն ալ, եւ էթէ արոացուցուած յանցանք մր չունի, անմիիապեսազատ արձակէ, Հակառակ պարագայինկալանաւորել: Եւ սակայն Մարաչբմիւթասարիֆէն վաւծրականապացոյցննրովկասկածելի ծւ ամբաստանուածրյլալուն, Հարկ հղած է ղինբն ալ միւս բանտարկեալներունՀետ փոխադրել Մարաչեւ Հոն բանտարկվել: Սբնչ, այս եւ նման դիմումներու|եւ տետակցուլթիւններով, ըբողութներում ամչն չանբ կր թափէ ՋԷվիճավառՍաճակ կաթողիկոս Հալեպէն թունի բանտարկնալներունՀամար: Զէյթունի մէի բարբարոսությիւնն ու անմարդկային աիաիքնեիի, խստութիւնները կր չարունակուին: Ենֆը, խոչտանդումը, Հետզձետէ աւելի աւելի կբ ստաստկանայ նոյն խատութիւննիերի,դաւաղդաններըկր չարունակուին այս անդամ Հայ գիւղերու մի. Ամե Հայ տուն կը Թալանուխ, ոտտիկան զինուռրեեիր կր մանձն տուները զենք կր պածանիեն, զինուորական Հիւոէյն կբ փենտուծեԱՀա ուիիչ երկու ճիւաղներ՝ փախստական Հիւսնին. Գալբանեան1912-ի պատնրաղմինՀոգին Հազիւ ազատած մանապէսդարձեալ ալպանացի Արշլէլման, այժմ ժանաարբմաներու որպե Հրամանատար, պակասԹողուցածըկր չարունակեն: Ալի Հայտարի ՀրէլածինՍիչէյման, 300 ժանտարմաննրովկելյէ գիւղերը, ած ,ախսափկբ տարածկ իր դազանութիւնննրովը նւ կբ սկսք զենքերը ու

ու

Հաւաքելր: Հայկմամժրնեան, այստեղռբ՝ գիսստողի ծաւով(արձանագրծնթ |

տալու

պատրիարքութնն եւ կաթողիկոսութենէ որ «րաժարինք էւ թոն23 Թողունք ոի բի եղբայրներուն կենաց ապաձովութեան Համար պարզապեսՀանդուրժել Հար(ադրուող Զէյթունը ճուաճուի: Այս տողերը մենջ ամփոփելով կր քաղենք ՎԵՀափառինՓաւքն

Թուրք ազգարնակչութենէն գլ ըրածբյլալով:Մարաշի ինթի բրածր

ճառերով գրդռած է ժաւոլուած է էւ թունաւոր եւ չավփազանցուած ուաՖֆ է Հարոաիկակալանաւորներըցուցադրել իալաժ ամբոխը: եւ աքգինուորական մբ վերր պաչաօնէութեանը օր ռավարական փոյի առջեւ: ՄունեախկներովՀրաւիրածէ Մարաչի Թրբութիւնըոր ձերբախայինները, այչաքնենրը դան տնսնեն Զէյթունի էտէպաիդները, եւ ով ոի դաո» դատաստան ունի, թող կալուած էւ բանտարկուտծ, տեսնԼ էւ եւ ընէ, իբ դատավազեալը իր ամբաստանութիւնը դայ Եւ ինքը անոնց մէջ կեցած լուսանկարունը է: ՎԵճավաաայ: ցոց Գատրվարպ ասոնթ Հալէպի Վալին իրան եսոր կը գրէ Ջան բ Ու ըսելով կաթողիկուր Ֆոյն մանրամառնութիւններու: կբ չարունակէ Հալէպ փոլխադչրուին որ բանտաիկեալները Թւ` Վալիին առաֆարկեցինթ Հոս եւ դատավարութիւնը տեղի ունենայ, ԳրանֆիլեանՎարդապիաոր Հանգամանցին իր Հոգեւորականի զանչնուիայստեղիԱնաֆնորդարանր նւ որովշեռե վերփանալը Համար, մինչեւ անոր դատավարութնան բլրի էւ չկրնայ Վալին Հեզինակօրէնգործելու տրամադիր պիոի ՎեՀավատեղեկադբել կամ կայլկանդուածէ էւ մննք, կր չարունակէ Հեռադրել Փաղխի լինի, Ալիի Պատրիարքարան ստխպունցանք որ կջ եւ ժեր Հեռազիրներունօրինակնքբը դրկեցինքՊատրիարբարան:-.: ՀՐէ Վեշափառր նոյնպես նազարէթ Փաւույր մեռցնելու Փիֆուած լետոլ Թովն քոնլով վէրբերուն ղայն սպաննելտբ րըալը քւ չոր" նւ ւած առանց եկեղեցիինբանմնելուքաշանայ մը ըլալի Վգրչ Իբ վերոյիչեալ համակովՆՄ թաղել տուած ըլլալ: բեռնակիրով

անք ի գործ չդնեք զինքը պալոօնանկ ընել

մեբ տողերով այս ՔԻ առաջմիչենինք որուն դաւաճանութիւնը ծւ Հեւուսգնդումին փախոտականներու գանիալ զէնքերու Հաւաքման եւ նւ վարձատրունցաւ տխուր դեր մէջ կատարեցնոյնպէս չատ վատ Զէ վրայ ընելու Հա ունի անրակ անչուչտ հղաւ տՔաղաջթապեւ», Սակայն չատ կարճ տեւծցին իր այլ ժար իր թաղաբթապետութիւեր: հւ Սիւլեյման գիխղերուն օրերը: Այս նիկու «րէչներթ Հիւսէլին Հիւսնի եւ մէջ ծրբ չեն գտներ զինուորականվփախատականներըձնոթ չէն կրնար անցընել զէնթերը, նոյնիակ կր դանակոծենփախատականներուն կիները անդթգրձն Ո. վերջապես կր Հասնին Ֆոնուզ. որպէսզի ար մեծ զիեղը, որ նչանաւոր էղած է իր կտրիճներով,խոլեպնս զկուրանան իրենց վէնջ նաթավփընջն։ Ֆոնուղի երխտասարդները ղեկափարները Ալաճաճեան Փանոս, Եփրեմ էւ ունեցա րյալ, Առաբել Աղա, Ջինիկնօզ Գեորգ եւ Մանուէլ Աղաները, Փրլորիծան հւ Խուչչողցի Փարակէօգնան Համբարձում Գէորգ Հաճի, Մարգարիկեան եւ Ս իչլեյմանք լբանժնեն կակր տասնեակ մբ չախմախլը Հրացանենր Ան հր ձետըկբ գումարով մը կաչառէլով զայն կը դրկնե բնո մասին որուն հախատանի Ռուրէն Քլնախլէյեան քրխատասարդը, պէս խօսած ենջ մծր պատմութեան մէջ: կրյլան այս անօշրինակ Զէյթուն էւ Հայ գիւղերը զինաթառի կարեւոր մէկ ժար տակըԵրիտասարդութեան իատութիւններուն մէջ է: Դաշարժանվիճաէ։ Տակաւին Սճոլտեմբերի ձերբակալուած ամէն կողմ: ամը 8-Վ4ն կր Ֆոյն սաստկությամբ կր չարունակուխ օր մր անիՀարոար, ցետոլ ոչ ոբ կինայ դուրս ելլել հրիկուններըը մեֆ Ջաւուչի տղան 11 Սեռրոէժբերին, Նազարէթ վետո, լոինքն Հազիւ Թէ կրնար ոսի (Է Ցակոիր, որ դաւազանիՀարուածներէն նարՋ յթ" ւնի բանտն Հանելտալով Էր նիրկայութնանբերելկու կրաէ. «Հ:բգ չնչտով մը կը պոռալ ճրեսին տայ եւ սպառհացայտ դնա խա, իրնն բան մբ պիտի Հարցնեմ,պէտ է որ չիտակըի»չկայ իրեն,զինքըկախելուՀիաման ունիմ սի, այրսպէռ ազատում արդէն: Ցակոբ կր աատամսի, կր դժկամակի երթալ Հօրը բոելու վրան, ու պինուղր ըսածը, աբացիի ՀարուսՓ մր կիի Հարտարին Նազամր զինեքի կբ տանի Հօր գտնուած նտանի լուսամուտին: բէԹ Չավուչ կր տնանէ տղուն վիճակըբնկճուած, արցունջըաչքերուն, ռե, ութի կենալու անկարող, կը մթագնին իր աչթերը, խելքն (նէ կոթ ք. բարկութեամբմբ կր պոռայ տղան բնրող զինուռրին Է Քի «Ֆղայէս ԲՆչ կուզէ փաչան, 0Թէ ըսնիք մը ունի, Թող կլաէ. «Ֆղա՛ս,այլեւս որոչ է ր օէ»: Յճտոյ կր դառնայ տղուն զիս պիտի կախեն, Հոգ չէ, մի մտաֆլլ»: նրանապետդիծուորը աղուն Հետ կը վերադառնայու կր պատմէԱլի Հարոարինոլնութնած, ան-

ու

ա

ու

ու

ու

Ջաւուչ:Մբնչեւադ օր մէջոծղ չէր Հոա-բնչ որ բսածձր Նազարէթ նուած Նազարէթ Չաւուչ եւ ո՛չ մկ խօսջ կաժ ծարցում չէր եղած

անոր. ԸնդձակառակըԱլի Հայտար անոր տղուն բսած էր Թէ Հայրդ եԹէ ճիչդր (ոօսի, ազատ պխոտթ ձգեմղինքը:Չաւուչսակայն եւ դխոր Թուրքին իջին բոռ բու խոստումինարժեքը եւ զի

Թէ՝ կարելի չեր վատաձիլայլ

տէր

նենգ աղուէսի խԽռսբին։ Այդ իրիկունն

իկ զնտանչն դուրսա (կր բերու Նազարէթ Ջաւուչ: կառավարութեան դլխաւորությամբ գայմագաժ Հրէչ ՀիւաէլինՀիւսնիր, պաշտօնֆութիոնը վը Հասնի ըորանոց Մոլերանդխուժանը չրջապատած է Նազարէթ Փաւուչը Զինուռրրականփողի կիժացնէ զինուռթներու ընթրիթին եւ բյլալբբ ՈՌատիկաններ վերջացած զինուռինեի պատրաստ կարգի կր սպասեն, Թմբուկի կեցած կի վերոկար: կբ լաուկնգեքն Ֆաղա72 Փաւուչը բարձր կր դենն անոթ բերնին, Ար Հայտարի ԹոլռուութնամբՀայատնացՀիւսէլն Հիւսնի կը նատիբարքն զրա Ու աճա դաւազանները կվջնքն, տառը, Քսան, Հարիւր. Ալ թութ մոր, Փաղր անարգանջխուժանին մէի կր նախատեն,կր ՀայՀայն, զՀայոց Թագաւոր, առիծննրու պետ լանլով, ւչակորոլս եղած ձր ան «Հարիչրաւոր գաւազանի Հարուածներուն աակ: ԱԽ այնւս ոչինչ կր զգար, ոչ մէկ բան չէի անի: Ու ոռքէն բայկոտնլվ կբ տանին, կր հետնն նորէն զետանը,ուր կը գտնուէր արդէՖ ծւ ուսուցիչ Խաչիկ Ծաղուղեան, Դաչնակցական «ոԽՇԵաղուպեան մէն։ Այի Հայտաիայո անմարդկայինլոտութիւններուվ զէնքէրը Հաէւ էաթել անոնցմէ Հանդարտ կենալուխօաթառնելէվետո7 ճալաֆաւորներէն բաւական մեծ թուով աոատ (արձակ, որոնց մէջ էին եղի Ենիոի նեան, նչան Ենիաիւննան, Փանոս Ջագռրնան, Հաճի եւ իե ու Աւծտիս Փառտանեան: Մարկաննան, Այս փատութիւնեերը խոչտանգումեերը ի դործ գնեք լետոր Այլք Հայտարկբ կարծուխ մանցկողմէ Թէ ժասնաւորաբար ազատ կարմակէ վնրոլիչճալները, երան Զէյթունի ւէէջ ապստամբութեան որպէսզի Լարժումմթ ՀայՖեն քւ. ինջբ այս անչամ աւելի իրաւունբով եւ միաժամանականՍն Հողովուրդ մբ աւելի գիւրութնամբ բնաչնչի ՆազարէթՋաւուցի քը զոնուի թանի մր մավղզէբ-ձրացան, որոնք ծայէպի բնակարանն ոլն ժամանակուանԱռափնորդԵարփուզցիՆնրոէս Եպսկ. Դանիէլհան ղրկած էի Հալէպէն: Դաչնակցական ուրֆացի Մկրոիչ Ե«ԹնեղԲոլրծանիՀալեպիբնրղչն Հանած ն. փալրխցուցած զէնքնրէն էրն ածոնթ, որոնցմէ բաւական Թփխովմրն ալ Ուրֆա ղրկած է Ե«թդիլրայրնան, ԴանիձլնանՆնրաէսՖպա- որ 1914-ին Հայպի Հայոց նռսֆեորդն էր, ի վերջոլ կը ղիկուր եօզղատեւ այնտեղ կախաղան չբ բարձրագու:Այղ զէնթերը Ներս Եպիո. Զէյթուն դրկած էր ու

ու

ո-

էր, Հաճիիմիջոցաւ,որոնցմէմէկր Հաճիին տրուսծֆ Մարբկանետն ժտազայն Ֆուիրած էր նչան եզեկիկլնանի,որ

հոկ ինքը Հաճի ալ ծանօք ուսուցիչ մրն էր' Այ" արագան ւորակահ եւ Դաչնակցական 6: կառավարութեանՄարանէր ձայն Ասմինեանի:Անիկա քիմացնե Հաճի դաւազանիՀարուածֆնան Մարկանեան բով զէնք կայ: Հծաճիբն է. ան ալ նչոն ներու տակը կր ստիպուխըսել Թէ Մավզեր ունէր է: կբ (խուղարկենեզեկիէլեանի տունը, կր եզէկիէլնանի տուած Թէ Հալքզի գանքն այդ զէնքը որուն վրայի ԹԻՆ կբ ճառկցուի կը վերանան զէնքնրէնէ: Ու խուզարկուքիշնեերը բնրդքն փախցուած

Արբաբիոյ անապատնքըըորպէս ամէլէ Թապուրը, ճամբաներ չինելու, մէկ մասը թխվերջոյ պիտի Հասնէրն

մինչեւ Գիրաաապա (Բերսաբէ)

եւ ճամբաներըզղր կոլիւոնլու ղինուորական մէջ բնուամբարննրու ջակրութիւն Ինելու:կարաւանը ճամբուկէսին, տեղատարամի անձրեւի Թրջունլով ձր չաիունակէ ճամբան: տակմինչեւԱԱՈԵՌՈԼ Սայանաւորնքրը հակաւին Մախաչչճատած, ուրախառիթ լուրը կի Հասնի Մարաչի Շատերանոնցմէ կ ծլլեն մինչեւ Ախրրտաղբ թուրքերուն: վերծէչբի, Են լ եցուած ուրիչներ ճամբաների դլոո ելու Համար դարէրՄարայի թուրքերուն սարսափն մղձաւանջն ձղող զէյթունցիներուն այդ վերջերունէ, բանտարխկուածները վիճակՔաղաքիմուտքին առաչ, դօրանոցին մօտերի, կայանաւորները Մեւրոեմբերի այս լոատութիւններով: կապուած ճամբայ կի Թուրբ ամբոխին կողմէ ծաղրի էւ Ֆախասռին բի առարկայ կր դառչղթաներով կի Հանձն զնտաններքն, դուիս եւ համե: աւելի տխուր էր լուտանքի, Թութի ժբ մասնաւորաբար Թափօրէ ը ճնթարկութ Հայծոյութնան Հանեն: Ձուղարկաւորութիւնենրու եւ Հեծթին անուրներու Խուժանը Ջաւուչ: հր ֆազարէԹ պարտականութիւերատարողի դոպատկերը: Մաչուան կարաւանըկր չարժի կ ը Հունակութնամբ չարունակէ իր անարգականբացադանչութիւններըը երկայնքին Ռամբու տակ, վերի ճամբէն: Ֆանրքուլժեւն Հայտար, ծն. ընթանայ Այր Զէյթունի զօրանոցին բակը, առաջին անգամ, էւ կարաւանը կարանաւորներու պածակենր լելուած եւ ղրկած Հրաձանգներուն Վժճավխավի չորդորին վրալ եկածրանմնուածանճանաչելի դարձած: Նազարէթ Սաւուչ Համի, ավսուր: ընկճուած, ուռած ետ ծեծած ուռթերի եերուն խժրանկարմր լուսանկարել կու տայ: Այլ խմրբրանկարին էին. որ ութի չի կրնար կենալ, այնքան եւ Հին կապերի վերի անկիւնը կեքած է Քնբը: մէջ, ձախ Այնտեղծն Եղի էւ Նշան էին ծւ վէրբեր բացուած էին: կիսամեռվիճակի կաեւ Հանեձն ԶատանձանԱւետիսը, ՉագրքանՓանոսը» իչու մթ կր բնոցնեն: ենի ճիւնեանը, ԹՀօայիւնց մի մէջ դենլով ինքը դուրս կր ես5 էլիուսթեան Լեւոնը, Խաչիկ խաչերը, ՄէարկիւածնցԱւձախոր, Շէֆթէլին, Գրանֆիլեան, Վ րդ: Թովչաննես էին ժէջ բոնաւորննրուն Փանոս Ձոլագեան, Փանոսրէւ Ցովսէֆ էւ Արբաչամզաւակներով եւ ուրիչՑՉօլագծան նչան Եզեկիգլեան, ղուպեան,Ցակոր Նորաչխարչեան, Ճետչ Հետիոտն կր ենրուվ: Թովսէփի եւ Արբբածամի որ իր էրկու որդիներուն՝ վոքուրիչ Մ Հարուսբճրբ Մաիաչ քր Հասնիկալանաւորներով, ղային կու զանոնք թալէր։ Ասոնց ետմւէն դարձեալչզթազակապ զինուորականտվոյին առջեւ չարել տալով դարձեալղթայակառ, զինուորցու երլոասուն Վերբակալուածներ: իսկ ամենէն վերջը վրար ինջե այ նոյնպես ձախ անկիւնբ կեցած լուսանկար մբ եւա Հանել ռարդներ:Փրաւուած ղէնբերըինոցուած էին կենդանիներու մբ կու տար նկդ խմբանկարինմէջ էե ի ժիր արոց Հաճի եւ վանքս չնական ժպիտր երեսին, աղքանակ Աի Հայթուբոխորտանքով, Մարկանծաննձրը, Ֆէվետիկկարապետր,Ջինիկ Ստեփանը, Շւֆթէլին, եր ձիուն վրայ նոտած կր մտնէ Մատարած իլլալու դոծացումով, դաայլ արս: չէր փաովոուր,, մբ Քուսբուսենը Թ ազւորը, Ղարիապենց Մանուէլ, Խչօաիւնց Ճակատ: ճակատ չածուած ջաղթանակ բաչ եւ կարդ մբ դաւաճանլրաւնս մոսոնիչներու Փարթամ, Մչարկիւաէնց Աւճտիսը, Թէօպիւնց Խ աչերը,փրծեցհաներ փատութեամի ւադրուլթնաւմբ, Հայ սուբնամերկ զինուորներովի հրեւելիներու բերուածերկու որատուիթակ օգնութեամբեւ Մարաչէն ն իսկ Մարաչիկառավարչատանբակր երկու չարջի վրայ մեֆ թյմաջողութ տխուր եւ սոգեղ բերուածանփառունակ, Ճ4եոք ժիֆոցներով եւ ւով ուրբ զինուռրականենրու,պատօնեաննրու դներ, ինչպէս ո/ մոչհւանդ թուիբքնրու մը. Սակայն, թուրքը միջոցի մէջ խոր"ւժիւն չի ե. Գա մէչ ի քնբն ալ անոնց մլջ իբ առջեւ կալանաւոր զէլթունցի Գոլօոյ ժամանակինկեդրոնի թուրք կառավարութիւնը Լօզանի ամենի ետեւ ռուցիչԽաչիկծաղուպնան, անոր քովր բիչ մբ լնցուց իր Գրանֆրյեան խպասա Քուրթ դարին, Եւրոպայի դազլիճննիը քն ու ողո Վարդապետ բ կեջած մարմինը քարէ պատչգամի մը վրալ իրենց վար գեղեցիկ եւ տոօծմիկԹրքուծիները,անոնց ժին հէ էւ զինուռբներով,ժանտարմաներով եւ պնաոսկան դարձնալ ուտվկաններով մարդոց սրաջարումած` Եւրուղայի դիւանադէտներուն դրաւ ԹՀ գինու զեյթունցի կայլանաւորննր: խոչորխմբանկար մրն ալ այստեղ. Հոն Լօզանը Այի Հայտար առանց ամչնալու կբ փարտարարէ ձե եւ ՆազարէթՓաւուչ, սաստիկ ծեֆունլէ վերի ընկճուաֆ եւ ռոքի ձնրբակալածէր բմբոստները Հաւաբածէր զքեբերլբ դօրութեամբ նալու Սեալու անկարող վիճակի մր մէջ. Հոն էն նանւ Մարկաննան պիտիդիկուէինՊաղնատինի, Այդ 310-ի մտո զինուորցուները ու

ա

զինուորական

ու-

Հաք

Ձօլագեան Փանոսը, ՄԼարբկիւաննչ

Հաճին, Ղարիպնան Մանուէլ, Աւձտիսրբ հւ ուրիչնելը որա խմրանկարները,

արճ

տխուր

Թվեններու միկ Հետբ

Նր ա :

ապարան ութեան Իթ կառավար

ար թաղուծցան անոնք:

պատղրտցուցցով

Իր

վիչ

եւ սխրագործութեան չաճատակու-

«ալու

Լեւանկար

«

ամե,

կրկինկառաջնորղուին ետոյ, անոնթ բ արարողութենէն անորո ռտ կբ կանչէ«ԶԷյքունի կետվուրների մժուննտխկը ,

Տանար

Մարա

Թուրք Հաւատացնալները փողոցները, Փաղաբի պիտի պտ բացուին եւ ունենան ելլեն դիտեն: Եթէ ոեւէ ղատ, Թոզ լուր քւ տան ամբաստանի Հետ, Թող ցոյց ունին անոնց ոհւէ կուն Հանձն բանառտուն կր դուրս Փիչերբ սառախկ Հեծունըէ յետոյ, ԱՀա Գրանֆիլնան Հայի Սուրբի, վետոյ չորս Թուրքեր տարկու՞ծներըբ դրած, մարմինբ Հին կապերու Նազարէթ Զաւուչիկիսամճու Թուրթեր կր փողոցներն: Փայրծրէնբռնած կը ջալկոտծն կապերտին կի Հայձոյեն: Ռմանջ ալ չէին գոնանաի ժօտենան, վի թԹբնն ու քից կու տային կապերին, Թթնելով եւ Հարձոլծլովի ութերուվ ժարմինը" Ղար 224 կումէն միւսը կր գլորէին,անոր ազգայ Ջաւույն Նէֆրէթ գլխաւորը Զէյթունի «ԱՀա, կրաէր, Գինպաչին

ա ԻԳ

Խր

ու

-

" Խոյ

Ը Ֆ:

խուծչուժ սէնհակները դժոլխոաչին։ նծրար,կալանաւորներու

«ֆեր, ձիչեր եւ Հոնդիւններ քու Գաւազանր կր Իո մինչեւդութսերըը բանավին Հասնէին

ախնր թի աղեկտուր ըթտտան

եւ

գային, կր ոթերուն եւ սր ունքներո ծէր տակաւինօրերով: ֆազարթ Փաւուչի Համար, բացուած վէրթելրը,որպէս Թէ դար մանելու մարաչցի Թուր ֆօթթորՄուստաֆայի կարգադրութեամբ, էւ անոր վերբերունթոԼո.Թֆիի կր պատուիրուիոր գիչնրը գար կը տեք, ուչ Գ նաւոր դեղ մբ փա: Քանի մը «ր հարը, Լութֆի կը ՔՀ" չնբը բանար, բացուած վէրթերունթոյն մը չտ" ու աչբնրը կբ դոցկ ր ժամ ժբ չանցաֆ, կը Հոնդա ւուչ, Հանձն 9. Մավր կը Մեուէլը օր մբ բանար պաձելէ լետոլ դուրս տասնեակ մբ զինուոթներու ՔաՀանան եւ չորս բնոնակիրներ, էւ մբ դութնամբ կը տանին մուկը Հայոց զքրեցմանատունը դրեա Աէձավառ Սածակ կաթողիկոսՊոլիս Պատրիարքարան էւ մակով եւ Ֆերջին դործոջ դատական կրոնական Ֆեծէ ժու բողոբած էր որ՝ Նազար Զաւուչըտաստիկ Ք ի վերջոյ բսուած է Թէ բ ան կածելի կերպով մի մճոցուած է

ԱլիՀայտարի

ոո

Սար

մածով մեռած է, եւ Հակառակ մքր կրօնական տրամադրութիւններուն եւ պաճանվննրուն, առանց մեբ եկէղեցիին յանձնունյու, անոր ժէդելը, զաճանայ մբ կանչուաֆ նւ չորս բնոնակիրներո աղե, տրուածէ: Նոյնպէսբողորած է որ ըլրոլոմ, մինչն. անոր դատավարութեանարդիշնքը, ՀալէպիԱռաչԽորդարանպետք է ժեր: Բ ողոքած է ծոյնոյքսՀէմայ Փաջչային եւ Հնազանդ եւ անմեղ հրոյիչեալ նախարարութնանց որ Աղաները է, աարարա հկող փանձնու՞ղ ատամի ւնր Հալէպ դրկուխն, անոն Հու դասալիքները մտփունենայու ՀամայիԱմիս մթ ղի որպէս Հնտեւանք,Ալաները, անոնց մէջ նաեւ նշան նւ Եղիա Ենիտիւնեան,

Ցվաննլա Վարայտ ,ռ

Բ

զա արձավո բանաարվութծները ա ա. րաի ագար

ՁԶագրնան, ԱւետիսՊատանեան Բնչպէս նաեւ 5-80 (ճջբնարնրաՍարայիբանաչն ազատ կարմակուին: բոր լանձեուածննը Գրանֆլլնան Վրդ, նչան եզեկիէլնան եւ Խաչիկ ԵաղուպեանՀալէպ նր զիկուրն նանւ Նադատունլու Համար: Մարաչիիանտքն ազատ կարձակուրն Լ23 Ռուբէն ճողայթբո զարէթ Չաւույի Թակոբ Չ9 Իսկ մնացածները Հողի կապուած կը տարուրն Օսմանէիբանտը, սակայն տակաւին մեֆազոյն մասի կր մնա Մարաշիբանտի,զնդակաձարունլույ կիթ Հնոցեներուն մէֆ ողջ ողջ այրծլու եւ մչկ մասն այ կախաղան բոր մ4Փանոս

իացնելու Հաժաիո

Ալ Հարոարիր այս ճիւաղայինծրագիրը իրագործելէ լետոլ պիտի դիկուէը Ուրֆա, նոյն տխրաձոչակ պաջշտօնով, աան նդծլու, տալու

Համար

նանւ

.ռ

Հ" մարագ

ծւ տանդումի, կբ չարունակուի, վերստին բուղարկութիչւն Հետապեղում նաեւ չրջակալ Հոյ գիւղերու եւ Զէյթունիմէջ: Օրուան կացության մասին ոչ ոթ կր Համարձակինոլնիսկ բէրան բանալու էւ բան մթ ըանլու: Երեկոյեանժամբ Հինգէն լետոլ աժէն ժարդ ստիպուած է Քաչուիըիր տունը: Ճամբաները,փողոցներըկամայանանւ«Խաւարին Գա, ամչն «ր կյջվ տարտավըՀայ տուներուն վրալ վիչար կր մանչ դոներչն ննրս» կրա մեր Հայրձնակցը՝Գ. Լնւոն Նորաչվաարձեան՝ նազարքթ Փաւուչի տղան իր «Մոսյլ «րերդուն մէջ, որ Զէլքունի վերջինանըդթերուն 814-195-/ մէք նկարագրութիւնն է, մուղիչ-րոմանթիջ էերով արուած քն այնտեղ ամէն ինչ եւ լաճախ ատէլ տեղ չաքւ փաղանցութծ միական Հատուաֆներով: Փողոցներըմնացողնծըը, ճամբաները եւ ուջացողները, կր չարունակէ ան, կր ճերբակալուէին ծիք տակ բանտ կը տարուվին: Տ. ԽաչատուրՎրդ- Տ. Ղոռդարման, "րուն մասին նախապկա ըսած եք ԹԷ Գրանֆիլնան Վրդի տեղ Զէյթուն ղրկուած էր որպէս Առաֆնորդ, ականաածսՍոյա սիրող

ՀԵլպ .Ֆախարարուքնոծ Բոն

նրա

ոբ վերջ տիուի այս դժոտեղեկադրէ ՎեՀավփառին տանա վիչեջինը: «1. Վ4ճավառը, վերջապէս տրուած պայոոնսակցութիշւն, մէն օրի գիմում, բողոք, ժանննրուն մէջ ինչ որ Հնարաւոր էր կի փորձէր,չէր խնայեր: Հատեսակցութնան վրայ կր 4էՍաՀակ կաթողիկոսի (էպի կուսակալի, ռագիէ Պոլիս, Հքանւոիջը,(նչպես ճիչ առաջ բորնջ, իրենց կամբով նմանապէս Հայլչպէն ազատ վանժնույղը10-80 Հոգիներէն լոոոյ

Ան զակաւթան հեչ էա ակին

եւ

Գրանֆիլեան դատունլու Համար ծձայէպդիկուաֆներէն վբարձավուին ուսուցիչ Խաչիկ Շաղուսյեանը,իակ Նչան ԵզեկիէլՎարդապետն ու

հան

տարիներ 22 կարանաւորները, սարաափն արուսֆ ժամանակէ չրիակայԹչնամիներուն:

րրԿ ուսր

կիծ Մարոաչ:

ու

Երկար ի եղած էին էյթունի հւ սոուն, ընտանիթջ զաչին անոթ, Թողուցած վեր փախատական ւակններ: Լեւոն, գեղեցիկ,ըմբոստ: եւ. խիզախէրիոառարգ ԱնոնցմէՖէլուստեան մր, 1909-էՆ մինչեւ 1914, որոլնաՀրոսակ ձեռբ չէր անցրներՔացախ Հետ: Լեւոն Քանի մբ անգամներ Գորգի ՔԷ ուիիչ կարդ ժթ տղոը չղքան զորտակած էր, իր ւորճանակը ձեռր ժանտարմաներոււ ձժեուուան, ցուբաին ձիւնին: Անգաժ բարձրացածէր լեռչ վաճախ (ի ձծրքակալնն մէջ գիւղին ատքն, կիւճիկ չէրթէզ մր գիչերը տնացած աւազով պինջը, իր նոր Հարս՝էրեր Հայկուծին թարեր»վ Հող ժանտարմաներուն կի կռուի Լեւոնի անակնկալ կերպով ձերբակալող դէմ: Սակայն Լեւոնը նբ բերեն Զէյթունի ղդօրանոցը,1910-ին էր: Քանի մր օր Եւ սաստիկ ֆեծէ մր լիտոլ Գոմանտանի կբ բանտարկէ կապուաֆ կր ղրկէ Մարաչի բանտը, ուրկէ սակայն վերստին կը փախչի Եւ կու դալ Զէյթուն: Այդ Լեւոնն էր, ժաժանիէի բոսնտէի (ՀատորիՀեղինուկրի Անտիոբ,իր անճրմնադին կբ գիէի 1914-իձեքծութ, Չէր կարելի կարդալ այղ նաժակրբառանցլուղումի, առանք ցասումի: Հասած եւ ենք 0սմանկր գրէր Լուոն. «Շղթայակապ Հետվուռն մութ ու ճամբաներուանլուր չարչարանքներ:լետով, այժմ այնտեղ, Փակխոնաւ բանտի մը մէջն էնք, որը ախոռ մրն է սրարզառըիժ: "չ ճրա գիչնրը, ուաՓ ննջ այատեղ,Թաց գնտինը կը պառկինք մբ չըր Դրամ ոչ այլ տակերնիսոեւէ ծածկոց կաժ նոյնիսկ խորի եւ խիզախԼեւոնր ալգչունինք ուտելիք չունինք): Այնքան Հպարտ

չղթաննրովիՀետիոտնՔալնցննլով Ֆէր դարձեալ

Ջօր նի ղրկուին բանտարկուին Այլ 22-ին մէչ մասբ «ակայն Մարաչի 78 ը դախքն: իսկ Տէր Զօրի բանար տարուաֆննրը,ֆարդի օրեբուն կը տարուին անապատ էւ կբ սպաննութն: իշկ Գրանֆիլչնան Վրդ: Համաձայն եզի պատմուածին, ազչնւս Հիւֆաֆ չարչարանքէն հ. ատաժանքին,այլա դիմանալու անկարող, ժանտատենգէկը ծ. կր Ժենի բանտին էջ: բռնուխ ֆեր Զօրի բանատէն,իրենց սաննունյէՆ թանի մր ամիս աաոււաֆ, լեւոն (բ ԴՐՏՐ դարճծալ նամակ իր աննրձագինԹԷ «Բանտն եմ, Լ ԼՔ քրեթամիսէ ռր ծնկած Հանգիստ երկու տարի օբ տուած ան էին, ութ ամիսս մնաց, Առտուծժով ալ կը չմննայ եւ օր մբ նոըն իրար կր տնսնենը: Մայրդ, թոլրնրդ՝ Հայկուծբն,Սիրուծին, եղբայրգ ԱրաէնըՀանգիստ քն. Մայրդ էղբայրգ՝ Արաէնըօրը երկու անգամ բանտր զիս տեսնելու կու գան. (Այս նաժակը գրուաֆ է Թուրջերէն լեզուով եւ տաունթո փ, 5 Դ». 1331-ինայսինքն 6. 1916-ին որ մինչեւ Հիմա պածուած է): Խեղճ (Լեւոն, Աստուծմով ամն ինչ նեք, Աստուծով Բնչ չենք որ, «ռակսաուին այդ ուք ամիար մրոցածիր Ընկքընքրով(բ տանին Եփրատի եւ ձզերջը կր ոպանննն: ու

այխտծղՆ

ու

ու

ու

ԿՆ "

րանն,Վրդ. Գրանֆիլեան,Սիս, կնիկն գրծր:

Մ.

այս

աննման

Հողեւորականը

ձերբակալուի ետրը եւ 0Օսմանիէիբանտէն կրկին դատունլու Համար Մարաչիբանար էլն) Հի տարուած22 տղոց (Սարոնմէկ մասը դաչնակցականներ ազատ

երեջ ամիս արձնավլուծնլէՆ

կը

Փիփ

ԹՈՒՐՔԻԱ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ

ԿԲ ՄՏՆԷ

ԳԵՐՄԱՆԻՈՅ

ԿՈՂՔԻՆ:

ցարդ մր զալանաւորներ ազոցտ ըարձակուխն. քառավփարությեաՖ 4չ1րքրթ Մարաչ կբ փոխադրուի. Ֆոր խատութիւններ եւ փողմութիններՀիալին ՀԻճիի է. Սրպէրմաիվողմ. բախումեքր չեղ Բաչուածննրուն նեւՔուրթ զօրթնրու միջե... փախատականենրուն, ոֆ եւ Իոչթանգումներ, կիներու- էրեբմարանուանութնանց Խոլնի«կ ադնաթ տէրծրուն դիմումբ դայմաղամ Հիւաէյին Հիշոնիի- Նոյն Խոտութիւննքինք. խոչաանգումնքրը Հայ դվաղծրու մէչ Հայկ մոմլնքանիաճարեկումբ.կիպէյմանինւ Հիւաէյին Հիանիի քծնանքը հւ դիմափոխութիւնենրըԱռտուածածնայ Խրեչեցիին

ժոլովբ- ազատակվանները վանթ

(բ

մէջ աղաներուն

Տրդ գզօրաբանակի Ընգծ. Հրամանատարը՝ 1000-8000 Խուրչիտ պօրթով կու գայ ԶՋԱՔունը զարանոջը. փաղաջը «րալարման տակ բախումներ էւ «պաննութիւններ ՁԼյթունիփողոցներըթյնաժմիէն է. էլթունցինեԻԷ Մարաչի գերման աքոնար Հէրմբ կր առնի Ջէլքուն Պազանդութեան բնրելու Համար զէլթունցին. վանը փաչուածները քո քեցարկուիր, նր մերժքն անոնց լորդորը. ԽուրքիտիլաւակՀեռատՍածա կաթողիկոսի Հնազանդութեան յորդոր

ԿԻՆԵՐ. ւա

թաչուին.

մէջ կր մտնէ Գերմանիոյ-Ատտր»-Հունդարիո Թուրթիա պատերազմի

Հայտար Հեսր բերած ձր: ՆտզարէթՋաւուչի Հեռ կորչեն այլեւս չնրթալ: չենթարկուիը այլ պատրաստուին,Արճգինը գիւղնրբ մարգ Է. քբ Ղբկեն, որ դան արքզինցինքրը սկսին գործի Նազարէթ Չաւուչ կրկին ձին նատնլովետ կր դառնայ իր փարաիր ք. կը աորաւկ արեդինցինքրուն գալուն: Գիչնրը չատ զկչ էրազ ժբ կր տեսն, նոյն մրագըկը ճր(նուր նր անգամ: կր տսնէ, որ Ջէյթունի Հիւսիսային ԹիկունքըգզոոնուածՎերի ուռավերի ուռենի բաուաֆ Հակա ֆառր կր գոտրի, մր Փրաի ծւ տաշելովկիչ Գէյթունի վրայ Հակայ ձիւնի Հիսի մը նման, քաղաքը տակը կր կի, կը կործանի:Միէոլն նրեջ անգամ տնսնելէ ժճտոյ, մէլ մին ալ Վր տեսնէ հրավր ճրազին ժէջ որ նւ ձրաւորներբանցեին Քարայրիդիմացի ճամբա: Ընդոստ կարքննայ Քրտինքի մէջ: նր պառք քիազը եւ կրաէ Թէ՝ «Այ ածգամ Չէյթուն ոլթ կորսուխ գոնէ էս սրանաու

Հալէպէն Համաձայնականներու: եւ Գուլկաբիոլդողթին,Ինդղդէժ քնե ԶԷ կբ դառնան ազատուած Մարաչէն մեր կալանաւորները Թուն, որպէս արդիւնթ ՎԵՀափառի դրժումներուն: Սակայն վերջն կարգ ժը Հայրենակից իրաղեկննր մեզի ըբաինԹէ. Թուրք կառոնւս ի կար եո: վարութեան այդ ներման մէի ուրիչ միտք մր եւ

ու

նաեւ:

ծւ մեծ բարերար ազդեցությունը Հարկէ անուրանալի են եւ իրենց հւ. ազդու նն դիմումրն չարունակական ՍաՀակկաթողիկոսի ունեցած մէչ, արձակունյուն «ակայն ազատ բողոթները, կալաճաւորներու կետ կարեւոր առնունյիք մրն էւ այնպէս միա պարագանալ Խկսոոի Ջ ագրծան ԽաչիկԵաղուսյեանը, ։: եղի եւ Նչան ենիտիւնեանները, եւ ուրիչ կարգ մր Փանոսը,Նազարէթ Ձաւույին տղաբը տնթոլ, երի աղատ կ'արձակուին, սոսկալի Փեծունլէն եւ (ոոչթանդունլէն ԻՐբան քր որ վերստին կանչուծյուպարագային դան դիտմամբ կարձակեր եւ լանձնունին: ածն Թէ կառւավարութիւեր էւ նոր խլրբտումներ եւ արձակեցզանոնք, որպէսզի երթան Զէյթուն անսած եւ մեի Մարաչի էին, Հանքն։ Անոնք Զէյթունի զօրանոցին եւ եթէ պատաճերոր օր մբ Համն առած էին թուրջին ըրածներուն մ եր չեուներու մեֆ կոռունլով պիտի նախընարքին կանչուէին, վեբոտին Հարուաֆներուտակ Հարիւրաւռը բանԹթ:երթալդաւաղանի Ժեռնիլր պառվիլ նւ հնթարկուի: լուտանջննրու, անարգանքնկրու: Թուվը նւ անոր նախապեսծրագրածէր, Զէլթունը պիտի բարութանդ ընէր Առին ԲԸ Հիմնական պիսիբնաջնջէր" ժողովուրդը էր, սակայն ապագայի էր, առիթիներկայացած Խպատակն դիւային արար Քին Համար ինքզինքը արդարացնելուվպրտճառ մր քւ խաղաղութեան վերփանար պէսթ էր ունէնար, օր մբ նրբ պատերազմը նւ Հայիւ ձրբ Ֆատէրն Համամայնականները սեղանի մբ չուր իրմէ։ Ուրեմն մասնաւոր կերպով արձակածէր կարգ պլածանջէին ու

ու

որաբոդլուիներ,

դարձ,

այլեւս

չբա

անորկվործանելուն: 1805-րնալ: պատնրազմին պրատճայութ դյաբրոնելով, ինծի եւ իժ նախոխդլիո Ճայձճոյեցին, Զէ բարեբախտաբար

Թուն չ/աղթունցաւ։ Ջին պիտի կախեն ճղեր, Թող կախեն» ռանց վանքի ճամրով ,Ջէյքուն իջնելու, որպէազի Եղիան չոնսնէ, մանքիուպին զառխվարքն(իջ: Սակայնծղիան վանքինբարձրութթնե (ի եչմարէ զինքը, մի կանչէ, կր պոռալ որ հտ դառնայ, Զէթուն չիջնք։ Նազարէթ ԶաւուչՃայն չի թար ու Հեւ Զէյթուն: «Արիներբոնումը է Ձաւուչին, մար չկաթ կրէ Եղիա: Ջէլթուն Հասնելունարդէն կր ձերբակալուի, ինչպէս որ իր կարգին«րասումնցին եւ այլ ժամանակքէն Փանոս էւ Քրչ առաֆ, Դարավանրոնան Աամբնքան Հայկ Հայսոարիգացած խմացուցածէին Եղիայի ե. Ջոաւուչի ֆրադիրը։Այս բաւական նիկա մէջբերուժէն մեռւոյ (նրաղգտնենը մերպատմութեան Թել: Մարաշի բանտը մր մնայինտակաւին Հարբիւրնծրովկալանաւորներմեր տղանեձրէն:Հետղծեսէ, ամէն օր. ծւ ջարունակելու պայմանով, կր Հանին ցանոնթ բանչարաժներով ան, առտուներըը կանուխ,մբ տանէին ԳանչրՏքոէր էւ ՓօղազՔէէի կողմերը (ը կախէին, կը գղակածարքինծւ կերի փուռծրու ու

ա-

Դրագիր» ու

ու "Պ

Գոա

Խնդիր ուեղծեն, ըմբոստանանոնւէ նոր այդ պատրուակնէր: Անոնթ այլեւս ալ դէժ: Թուբթինփճասւածն եւ Հանդիստ պիտի չ(ենային,ոչ այլ պիտի զանժնուէին ԻԹԹիչառի ջոջերը ըաշագոյնպատճառըպիտի ունենային չարդելու Է «րի ղովուրդը Զէյթունի: եւ ասիկա լոկ էնթբադրութիւնչէմր մարդիկ, "ր

այրող Համարիժեր վերոյիչեալ Այր փաստելու պարագան:

ր ար ամ աար

գար ութ Չաւուչր իթ մօտր կբ կանչէ: Եղիա կ ընդդիմանալ է տակ եւ երթալ դաւաղանի դբոէ 23 վերստին Ջաւուչին ւ տեղ, կր դաւաղան ուտելու, (ուոանքի ենթարվունյու մծր լեոները, կբ արդեն թԹլնամին,կր պյաշարծնք տակաւին Հազիւ Թէ Հազար զինուռիի որ մբ կար: որու .

մէչ ողջ ողջ զայրէին:Փախուածննրու եւ գնդակաչարուածներո

մասինՄարաչիՊէչալէմի մէջ աչխատաղզէլթունցի Հացագորֆմի՝ կարան: Գրաճնան, 1916-/Ն Համայիմէջ (ր պատմէ մեզի՝ Ազաւո Զէյթուն Հաժնելէ փետոյ, չատ չանցած,աարսագիի արձակուածները կր վերսկսի: Թուրբիոլամէն (կողմրկի բացուրն զինուորականատքանեքր: մասին ոեւէ Խռսբ կամ ակնաիկությիւն Փառավարուլթնան չր, բնթական կր սրաաժուէր ձառ խիստ կերպով Զէյթունի ճիր մչչ քնոշնքը դժոխք էր դարձեր, աժէն տուն արիւն եւ արցունը: Խաչատութ Վարդապետ հկեղեցիէնեւ ժողովենրու ընթացքինՀնազանո-

Փաւոուշի "զ նարար Բ:

կր կարդար ժողովուրդին: . Հայկ, գայմազամ Հիաձյին Հիս Աամըննան փաղաբապքտ՝ չարու ԱՍիլէլմանիՀեւ վերստինգործի իի ոստիկանապետ կէին անոնթ Ջէյնունը քանդելու: Ազատ սպասմանմէջ էին եւ չէին ունի խնդիի ստեղծել: Փանոս մաղրեան աչիկ 1015-ին, Եղիա ծւ Ֆչան ԵնՆիիւննան, մխիթարության Համար կու զգան եԵաղուպեան,

դութնան յորդոր

-աարի ՐԸազա ի

աո Ի. աման աի կացութեա ն. բնտանիքինքովի Հոն կը Հոիծրդակցին որ Խաչեր Հաճըն: մատաֆուիմարդ ղրկել Մարաչ, Ֆէօրթ-եօլ «բոԸ ղբկուր կր Հաճըն խարձեանըկի ղիկեն Տէօրթ-եօլւ ԱՐ կրՄանուէլ, իսկ Մարալ (էրթալ Գրիգոր Նորաչխարձեան: զէնթծրբ օգնութեանՀամար:որովշքտեւ Թան զէնքի Զեյթու ի դէս ամիու մէկ էին: անցեի չուրջ Հաւայքույած՝ տ

.

եւ

ն

եւ

կ

եւ

ու

պործակցութնանմէկ ոչ

լութ,

ոչ

մէկ

թրէր«ոմ

ոչ

Հաւասատիքայդ

արներէն:

:-, արար ք մբ

ժամջոուո

զ --

գտնուող ելլէ 6Հ՝ կառավարչատուն զէ պատկանող ժանտարմաներու սվխվլաններու / ճակատ իի դրկուի Փերը՝ ժավզէրները պատքրազմական տտալիկաններու ութն պիտի զլնբէր աւստրիխական եղխարքն ոնց ճւ ժանտարմանէրու։կառավարչատանմէջ 300-է աւելի պէնք

«աաա

եւ

Բ-

ԻՐ

Քո աոաք 1 Բորի ոյ ա Ջադրնաններէն էր Փաղ-Պայիր-Աղճիպատի Փոր » Հու տուֆը կառավարչատան էր: Խործրդակցութիւնը ո '.' մէջ Մքարու Չօլագնա ոբոչումբ կր տրուի անոր

ձր այդ զէնքերըդիաւնչու,սակաւին չնլած։ Սւստի կորոչուի յարձակիլ դուրս դիմագրողներըսպաննէլ եւ զէնթերը գրան Այս

մրե Փատեծութիւն

»

Փանոս

մոտն

ո

Է" կու չին Եաղուպեանի Հազիւ Թէ ժողովն : վրայ աեսննչյո,արձակելու Հրաժեշտ պատրատտութիւնը եո» Բն մբ վայթկեանառաջ, Ղարղալար թաղէն, Երջանին Նամ ԱՈՐԿց»" փորձիմը մասին, կբ վազէ Ցովշանելս կասկածի երքալ եիկուբը միասին կր փութեան ԲասիլոսծանՓապ Աղային: Պապ Ատենապետ՝ ղաբքականի - խո բացարձակ մէ չատեր կր պատկառին, 1" 3 ար ախոծեցունիոն Ախոռուածաֆնալ իակոյն Մ. մր առնել, զախուռն էւ 198 ժողով կի գումարէ: Հոն վնրինատունը աուն: ". : կարգ մը պետեր: Ու անմիիավպ փարդապետ աչխարձական ռան

էւ

Հեւ:

գա

դուրս

Է

,-

:

րո

նման

մօտ

լուր

հւ.

ալ

բ

"

ս

բայլ

եւ

նն

եւ

ի

այդ հ Փանոսի,Մեսրոպ Զօլագնանի կբ ղրկեն ՉԶագրիան իվ վտանգաւոր Եւ ապաժամանչարժում մբ չրնեն: Հետեւ անցած դարձածր, տակաւինարչալ :. մանայ կառավարութիւնը ու

"Ը .4 «.

չրացուած,ղօրանոցվն աւելի թան Չ00 ոստիկան-ղինու՞որ ('իջեցնէ Զէյթուն եւ կր 22111մառավարչատունը, ոստիկանապետ Սրւյէյժանի տակ: Ռչ ոթ կրնար իր տունէն դուրս Հ«րամանին քհլյէլ տուֆը ծձրժալ: կաւավարչատուն մի կանչուին Փանոս

էւ

դրացիին

ծւ Չագրծանը Մեսրոպ Զօլագճանը, սակոաւյն անոնթ անմբֆասդէս կի Հեռանան թադարէն:Լուր կի ռինուխ ֆւշեւ վանքիեւ Եղիան Եչան Ենիտիւննանները հուզուին, կարելիբան չէր այլեւս որ նճրկայանային: ՀիւաէյինՀիւսնիիկարգադրութեամբթոիկանասրեւռ Սիւյէյման հր էԼ կի Ժնեւ առուները զինուորներով այչ չարժումին կասկած էյինեբն մաս մի (ր ձերբակալեն, իսկ 25 խրոլառ երիտասարդներ Ճքոթ քն անցնիի ծւ նւ կր բարձրանան. Այս լեւ լտարժրացողները, դլբաւորութնանմբՓազիեանՓանոսիեւ Մեսրոպի, ՋէլթունէՆԵրնթ ժամ Հարաւ Այապօղան (Անդրէասեան) Փանու Աղայիգիւղը նր ու

աա

Հանդիպին այնտեղ կր լոքն Թե այդ գիլնր Մարաչէն,նիւրիւտթնի ճամբով տասնչինգ-քաան թուրք զինուորներ,Եկած պառկած ԷՆ կլաղպօղան իւղը, Խոչաանգած են մարդիկը ծւ նոյնիսկ փանդգնած չին ընտանիքներու սրատվաին դարնու փորմըներ կդ օրեր զինուորական ձոր նոր փարատականներՀետղչետէ կու գային, կի բեցուէինԶէյթունի լձոները: Լեւ բարձրացողներուն մէջ կային նաեւ Հայտարք որպէսզինուռիգու, Մորաչ տախածեւ անկէ դեղի Հարում: ռրատերապմի ճամբաներունիրրեւ ամէլէ, դործաւոի դիկուածներ ար որոնք փախածէկած եւ միացած էին Նախապէսչնո ջաչուածներուն: Անոնչ, ախիեքնլճռ բարձրացողննրը, եւ Ջագրեան ղեկավարությամբ Մեսրոպի Փանոսիկր փուլքան դէպի Զէյթուն, ՀասնելուՀամար, Այապօղանէնց գիւղբ ծկած եւ գիւղի մէջ գտնուողների խոչթանդող այն Հրէչ պինուսիներուն։ Անի ձորի մօտ, 0Չէլթիթըսուած այգիներու սաՀմանին, 3: նչանքնց այգիի եզերքը, կոփւի կր բոնուն անոնցՀետ Հիացանները կր գործեն երկուստեր: Բեր (բ սպաննուին, նրնթ Չինուորներուն Հաս Շուղիիդետակի Հուսանքինմէջ (ր եղդուիխն, ձրեբի միայն կի փախչին չունչերնին Մարաչ կառնեն: Տղաբը կառնեն անոնց, եւ մաուզէրները (ր Հնռանան, լուծնլով վրծժբ Ալապօզանգիւղին: ժէ կրրլայ նածւ Հայ զինուոր մբ, որուն մէկ Սպաննուողներուն ՀայԸՖկնրըմճր տղոց մորը կխնալ ն. կրէ Թէ այնինչ զինուորը Հայ է: Հակառակ փերինենըէնիրեն եղած ազդարարութեան, որ զէնքը վար դնէ եւ ժանձնուի, ականջ չի դներ ան, եւ բուն (կերպոլ (ր զոուխ կիրա Մէր տղաք իր վրայէն 30 ոսկի կր գանեն։ Եղիու կր Բէ այս պարագան, շդնութնան կր 1«նչէ Նչան եւ եւ ժեֆ ԽաչնՀօխծղբօրորղիները բի տղան՝ Պապիկը: ԿոյԱնոնք զն տավաւվնչճատածկոիչին վայրը, ընդձարումը արդէն վերջացած ու

ու

ու

է.

Փանոս

Մմարոպեւ իրենցընկերներըճը բարձրանան Չաղռբնան,

Հէոն Շէնպէջթըսուած բարձունքը, ուր կր ՀանդիպինԵղիալի, որուն կարն նւ դառԱորոչեն Հեռագրալթելնըը էեն նան. Փաւուչի տղաք նալ Աստուածածնայվանքը, այնտեղամփոփուիըալնտեղչն դիմադրու

Համար Թչնամիին Հաւանական,մատալուտ լարմակուժնքրուն: կննթարկուր Խաչեր Միխայէլեանի Հայկ Առմբնձան մաՀավֆորձի վրիպի, էշ Ասժբնեան կազատի կր կողմէ, սակայն մածափորմը Անմիջապէս կր փոխէ իր ընթացջը եւ նոյնիսկ ամենեն փորր ելբայրը՝ Փարքոսր զէնքով վանջ վը զիկ: «ր նրթայ միանալ ըհնչ Ասմբննանիր տխուր դերը կաբոատներուն: Բաց, օգուտի տարած, վերֆացուցաֆ,քանդելով ջանի քանի օճախներ, չուրը ,

ասկէ արւաֆ որ ըսինք,զինքնալ «Րր: ընչորէս

Քչեցին անա» եւ հր դաւաճանութեան: սպաննեցին,իբր վարձատրութին պատ կբ չատնային ՀետզՀնտէեւ կր լեփախատականները Ջինուռրավաշն ՀԷ ուէին քաղաքին չրֆակալթը: կառագարութիւնը կբ վեր«կոի իր եւ կիները մարերը Նոյնիսկփախատականեներու տապնդումներուն: կր ծեֆեն անգութ կերպոփ Ալս կազութեան պատճառով,աղաները եւ Հոգեւոր պետերըկը ներկայանանգաի ներեքլարանուանութնանց հւ մաղամին, Խաչատուր Վիդ. Հազիւ.Թէ կբ պարզէ խնդիրը, կրակ կր (կտրի դայմագամ. Անոնց քրմաինբարկությամբ պոռալով բոց կրաք.- «Ալ կը իոուէ ձեր ժողովուրդին ըրածը, ժեր այս ըրածեերը են: ԵԹԷ Օսմանեան կառա4նր ժողովուրդին տակաւին չատ բիչ փոնգ վարութիւնըգթասիրտչրլլար, մինչեւ Հիմա Զեյթունը քար կրնքինք»։ Վերապատունի Ֆիզրան Անդրէասնանլխոսթ առնելով. ցայտարարութեան, Իֆէնաի, կբաէ, կր զարմանամ ձեր յս «Գյ էրկու տասեքակ Մէկ չ8նք, անտեղեակ նեք ալ աչխարձէնբոլորովին Համար ոբ փախատականներու անցաւորներու կամ զինուորական մբ պիտի պատժեր,քար կառավարութիւննէ որ ամբողջ թաղա անգլիացինԹէ զերմանը նման բան թանգ ընէր։ միթէ ֆրանսացին, մբ պիտիընէին։ ԵԹԷ ղութ Ջէյթունը օտար քաղաք մը (ր նկատի, ծւ Բ տարբքը էյ այգ սռոքն իրաւունք ունիք ափլաէս ըսելու այդ նքլու:ԲայցՁէյթուն Օսմանեան քաղաք մրն էի ԳայմագամՀինի կի մեայ քր է«.չունէրտալի: Սակայնանդրդունյի պլառասխան «յի թին մէջ էւ կրսէ- «Գացեք, խօածցէջ ժողովուրդինոր առաց այդ

ու

ու

ԲՂՔ 188 դիաքը անոնց փիախաֆ րլլալը, ոչ ալ դլաէին Թէ ուր կո Դոնուին" Փալխատականենրու նոյնիսկ դրացիներնէւ ազգականները (ք հոլտանգքին: Ձօրանոցի առաջին կոչին նէրկալացողներն անգամ էչ որպով 86 անարգանքով ընդունունցան,լակ Վերբակալուսծնի Ա "Ը զօրանո, մինչեւ ինչեւ զօր ց տարուիյը ճամբան ծեծով եւ Խոյեիսմ, Հայճոյանթով Հառցուցին զօրանոց: կարդ մբ գիւղերու մէջ փախստա դանենը ՀԵավերող ժանատարմանքրը փորմած էին նոյնիսկ անոնց ընտանիքները Այդ կբ պատմ, ԳիդերէՆ ննունէր. Արբանէն նոքը, բոնարարձը քին ւն Բչ (ոէ, Թող (յլո (րանն ըմբոստները՝ Դաւաճանեքրուն էրե«Հ. քրբ ր Ճախոդի կառավարչատան վիայ Հոն

յարձակելով,

փոր:է ետուր Զեյթունի

աքը արոր անգքութիւններուն, ծեծի, խոչտանգումի

բրո

Է.

նոյնիսկ կինէրը եւ աղջիննք հռնարաթելու փորձերուն Համար: Ժանտարմաներէն եւ տասնեակմբ կր սպրաննուխն միւսները(ր փախչին:

Բորա

ի

ւ

Էմբոստները

... -- դորւներու: Ռրովձետեւգիտէին Թե` բնքեապաչոկառավարութիւնը աո գոտ պլոր չԹողուր զիրենջ, իրենց վրալ պիսի բէն մինչեւ Հիմաչյանձնուծնքան, մե ախի Վա ուին: Հ «Ը պիտի կռուին, Փոավածլու Քրծնց Հաժար ոժւարայր բոն գիտնալով Թէ՝ այլեւս մար անխուսավիէլի է իրձնց Համար: ա իր հան թէ փանաինվարը, ամբողջ Չէլթունի Խա ծրիտամարդչությւնը ոտբի Հանել,կուր անաաւանդ «Վիր տաղան ճելթունի երիտասարդութիւնը ինչո՞վ բուր տարած էի, դանակ մր անդամ զէնբծրը Հասւմաթաւծ ւ ԳայտարՔո/ Վանքքայուածներու թիւր Ն թեր թաուք է գէչ աղէկ զինուած էին ինչ Զէյթուն ԷՋաֆ .. Հարխրին միայն 96 զէնք չուներ ոեր» աիարուն ած փր" Ռրոլձքածւինչպս դիտքնջ, Հարտար դան

կր

եւ

ժտածքն

ա

աղզեւս պատրաս

բլա

զորբ

բ

գար,

այսու

ալ

սուղ

ժո-

թազաջը,

ծւօ

ր

Բ"

Հասած

որոնք

որ

որ

ճւ

ՏՔԸ զինուռրջու գրեթէ 160-չ աւնլի երագրո Զէյթուն էն Մարաչ: աաԻ, փախատականներ երեւ ՀիւածյինՀիւսնի ուավվանապեա Սլզլէլման յ աան է

.

Ր

սրվել

որպես

5.

ալ

տարած Հի ն.

ՐՐ

վիճակր: կայի էնքարկուի, ԷԹէ ոչ, աւճլի գէչ պիտի ըլլայ իրենց անտա կաւավարության փու անձամբ: եղած էին ծնողներ, որոնքիրենց զաւակները զերծ չմնացին ՓԵՏ եւ անիլ բանձնելէքաջն ալ էի բէ: Պարոճաու որովծետեւիննը տղաքը կրկին փախած մե, տ

(իմանան,23

ժանտարմաներու լրուժբ մբ ը Մարաչ երթոյ, առանը օրանոջքն ժամանակ անցրնելու դ ժչչեն,վրէժչուՓելուՀամար: Փեւղերունմչջ աֆոֆը ղաքի

կատարուած ճամբանսպաննուած մաչափոլրձը կողիլ.Հոմ դիրը, բժբուստներու վանբՓաչուածԷղավ `

ր ԻՐ"

եւ

ԹԷ ՔՐճեց գրե կանը, աաա ը րրա, ո էնՔագջոմ մեղմանալ: զեյթունցիները «չո.Հա - ա,Հ :

ժա

«Եւ

այս

անդամ

ասոի

անո

Բար" ր Բոր: «իո ընեմ»:Այսպես խօսելով, կր խոստանալ ՐԲո՛ր . Գերդան հնրուժի մա բմբոստներուն մինչեւ եռ 13 դարհագամՀիւաէլին Հիւանի, Տ կաւնլընեէան, կԱատտուածէթէ կեանք սայ (ասով ն զէյթունցիներու կուզէ ԹԷ 684 գիր չազաննէք, ու

չէի,

չո"

տ

որ

չղալ

դուրս

"

անր

այլեւս ազաներուն կ ապառստանին: ինբթրեւ իր պաչաօնձաննրը: Բ. կ ՀեոաղրեդայմագամՀիւոնի Հ. Գոլիո", Դրան,իմբոստներուն Օամանիեիբանտը դտեուող22-ին ներում չնորձելու մէջ ճկեղեցիին Սուրէնեան Թաղիէ. ԱռտուաՖածին եւ կարգ մբ կիվին: Հոն ծն կիօնականպետերը կւ ելք մբ ԳԱ բեւելիներ:կր մաոսծֆեն կազուլթեան

«ար» մնվ իր ա խո յամիաւելի իրատծաները, կողմնակիցներ, իի

ոո

ունլու Ռւբիչնեեր կբ ապստամբութիւնը: ճբ Ֆղատէին վտանգաւոր 2ոար

Բ

ալ - ի ԻՊլ անակոս

ժե, որովծիոնւ ի գալ կոուէին առանց զէնթի։ Անկարելի էր փաֆողդուրս Բնդճանուր ցութենէ մր: Թուրբ կառավարութիւնը կր տղաս էր, Յ00 վաչուն աւծլի զինուորներ Անոանա Ֆածանգննրու ՀԼԶ երկար խորձրդակցության ան Մ. խԽոլուսնին եւ կաները /Խօոբ լոտռում կու

Գա

Մա ա

հն

օգնելու Համար ուզինուորներուն:

ըմիոստներումիջեւ կր սկսի վէճր անչասկացողութնեա ու ծրկպառակութիւնը: պատճաուողի անձամամայնութիւն Թուրբզօբփերուն Հետ մխասին բաղաքին բոլոր անցթերըծւ. անկիւնները կր նաւ աեղառորուին ժողովուրդիպածակները, որպէսզի ազատավկանները՝

ո

բոլոր

անորոչ դրութեան մբ տարուրերէրն

ղաննրուն

եւ

ջեն

բէ:

ի

ու գործիվրայ դաւադիրննրը

Քազաք էշգրյաները

չմանեն, ժողովուիդին քացութիւել: չվոանգեն: կողմէն ամքն իսկ միւս ի նոր զօրք Սու գայ, կր Հասնիեւ կր լէցու զօրանոցը: Մինչեւ այդ ատեն, զօրբին Թեւբ կանցնի1000--բ» ժողովուրդի ժքեճրբ չնն կրնար այլնւ կատարել օգնելու իրենց

իոստումը եւ (ի լորդորեն Քաղաքի խաղաղ եւ անզէն ժողովուրգը որ չեղոբ մնայ, չխառնուիխ, միչեցնելովիրենց անզէն, անաատրաատ: եւ վիճակը Դատրիարքարանի Վճճավաու Դաթողիկութ ծնագզանդութեա ձրաձանդները:Վանք կնցողներբնրբ կի տեսնքն որ Հակառակ իրենց ապասումիննւ. տրուած խոստումին, ոչ ոջ վեր կու գայ Բրնեց միանալու, ալս անգամ կր վճունն իջնել Զէյթուն եւ այլեւս ուղղակի Փաղաբինմէջէն սկսիլ կոբ, որպէսզի ժողովուրդը այլեւս ուզէ չուվէ պարտաւորուխինքն ալ ժասնակցելուկոիւրն: Զէյթունի անցերուն հւ անլիւնենրուն տծղաւորուած թուրը զօրքերու Հն չքուաֆ զեյթունցի անցէն սպյածշակներուն ծածուկորասոուիիուածՖֆ էր որ ձրբ ԶէլԹունի չորս եկեղեցինէրունտախտակ եւ պողպատ կոչնակները զարնունյուն պէս անմիֆապէսփարձակին խրննցՔովրըդանուսծ պինուռբներուն վրայ, անոնց ձեռթէն զծեթները լեն Գիչերը (ուսնաչու մօտ է, տակաւին սակայն կոչնակի ոչ մէկ դօղանջ։ Վանբ կեցողեերի ճամբայելլելու վրայ են Քաղյաբ իջնելու եւ կոչնակներու դօղանջֆին Հեւ 2Հլթուն ժտնելու:ԱՀա վանքէն մէկի Քաղուքնր փութալեւ քբ մէկ ազգականին կրման Թէ կանչ կէցողնքրըճամբայ ելած, Փեղաթ (ու գան, Ճոյթունը խառնելու նւ կոչնակեերըբիչ վերջը պիտիզարնուխն, որպէս կռուի առաջին ազղանչան Այ. վերֆլճը փոլրկեանապիս կր ՀասնիԱռաջնորդարան: Գիչքրնիսկ Առաֆնորդարանի մչչ (բ Հաւաբուին երեր փարանուանութնանց կրօնական պետերի, ֆՓապ Աղան եւ ուրիչ մբ փանիներեւ ութ կր զիկնն հջեղեցիննրուն ճի չրլլայ չիր ոի կոչնակները զարնելուփորձԸնեեւկ'արգիլեն նման փորձմո Եւ հորոչեննանհւ որ կառավարութիւնը առաջֆբն առնչ այսպիսի չարժումի մլ' Վանջ կեցողներըոտքի վրայ, րակ Զէլթուն գաոնուող Հայ ածակները անձամբնիկբ սպասննկոչնակննբու Հեչելուն:ժողլովութղբնաեւ այն գիչնբը ամբողջ ոտբի է: Բոլոր անցթերն ճամբաներըլէցուած են գինուորնձրով: Ղօնախինդրան առղեւէն մինչեւ վերի Սուրէնեան զաղի մեծ չուկան, մինչեւ վարբ՝ Աղճիկատի չոբային վերջաւորութեան,սուինաժերվ զինուորներ կր "ւ

ա Քորջաւորուքնան, Իո քո Իբարոյապեսպիտիօժանդակեն Թապէս Բ " Հար աոնումիթ Թչնամին սաՀչմանինմէջ պիրի էշն քնքնապաչտպանութնան ւ

եւ

արչ

Ին

մազային:

էւ Մեսրոպ Չօլագնան դլխաւորութեամբ

էին, ա հզանած

Ջազրնան Փանոսի, որոն ժանտարմաները Ծո մբ վանքէն իջան, արեւելքի կողմէն քաղաքը մաբ

ԱԱ ի ա շմ հիե բ աժամանակ կվե դիկ,

մնացա գոնէ դօնախր-կառավարչատունը, Եւ Հոն

անոնց զէնբերը անելու ուպաննելով

ո

մելիմանր

ո-րոը մացեքլու քրենջ. ՄՍիդչեւգէ» կի սպաննուինջանի ժաներու դեմ, սակայն ասբարդիւնոչ ոք այր ժաներ ծւ նհրիկուչեզոք ԻԱ վարն, արձրանալ եւ միանալ կռուող

ո

րու 21թարուարին, Մարաչիկաւսվարիչը

արդէն

Հասած

է

թանի ղօրանոց

ՄուսաԱ

Բր զծրանոց

մր Պապար

ուզեցին զօրքի տակաւին բաչուածները: Խաչատուր Առաջնորդը զարնեն, այլանձրը, ու

չմտա

նեն,

առաւօտ

ի

ն

իԻ

ՎրերԻ

արդար անին քլ

նման

կաղաչեն, ձեռք ոռբ ինան ՄուստաֆաՄբւժթազ500 Թաջորդ Մէջոնղ եւ տեղաւորուածկառավարչատուն: է Զէյթուն որ

ժանան,

ո. իցա

Ի

րար

ա

դ թո

Ե

ու

մաղխրի աչերով, չապտերենրով, աղաներ, Առաջնորդներ, առլասեն: կր թալեն,

Վարժապետեան, Հայ կաթոլիկ եւ Համայնքն Խորէն ՎարդապետԳարաթեան, ԳատուծլիԱՀարոն կառնթ տակաւին կոր չակաած, առանց ժամանակ անՇիրաճեան, ժամէն մէկ միւսը կրնար կոփւը պայթել, ժոզինելու,որովչետեւ եւ աչխարձականպեովի (բ (անչնն ԶԱյԹունի Հողեւոր պնտնրը փափուկ աէր" կր խօսին, կր պարզեն անոնջ ժամանակներուն չա Զէյթունի սպառնացող փոանդը, կառաջարկեն Հնազանդիլ վիճակր,

ՀասհինՏ. Սաճակ ՔՀեյ.

ծ.

Կոստան

խարոյկննրով եւ իրենը Հեւ կագ մբ Հետեւորդներով ճամբան, դէպի Բշելի մատը վաթ բարձրանալու ոպ Աբրեարարտակի, արդիլելու Համար իրնեց ձրրալխեղրելու, աղաչնլու իմբոստներուն, մտադրութիւնը: Սկդ բաղժութննչն, որպէս ներկայացուցիչներկր ԵղիայիՀօրեղիօրոթդիներէն զատուինկարապետ Ֆորաչխարձեան՝ ՊետրոսՋագրման, «օրեղբայրը, Մեորոլի մէկր, ՎարդիվառՉռլագնան՝ էւ ըմբոստներուն խօսք ծասկլնել. պատուիրակները ուղղակիկրնան պաչոօնը թողլով, հր Փոանապեսի Ջաւուչի(ոթ Մարաչէն Էմմանուէլ մօտ, եւ զիրենք տեսնել եւ Համոզել: Պատուիրակների Համար կռուողներուն որր էրթալիրենց խոառհուծլու փախածեկած էր վանքը, է. կրաէն, Թէ չեզոք ն. Հանդվատկեջոլին կալոկին կր խորին Փանութ եւ կետով ֆետրճագի կովիին ինկաւ կր «ւրեղրայրնկրուն մբ խոստանայ կեանբը, պատիւր եւ ինչքր ապածովել, Փանոս սավարութիւնր վանքգոռնուող ՑակորիՀետ) Հայրը եւ նոյն մոտեն եղբայբը՝ եւ Հակառակպարագային, ոչ միայն Զէյթունի գոյութիւնը պիսի կ խմացնենժողովուրդին եւ Ջագրնանի, կը Հասնին անոնք վանք վթանգուի,այլ նոյնիսկ կիլիկիոլ Հայութեան կնանքըլնդրոյ առարլինդրանքընւ ընդՀանուր տրամադրութիւնըՄակայն ժողովականներուն եւ կայԻլոլով: կինալ բնեդճանուր բարդ մր տեղի ունենայ: Հետեւնալ աւանց այլեւս զիրար լոնլու վանբիտղաքըավլիւտ ցուսաճշատ արուն պատուիրակութիւնըգնրմանաջիՀմր Գլանքնալ Հնանրնին, ականատմանքր Հասկնալու, ճամբայ կելեն դէպի փաղաթ: Վերջն, բժիչկ՝ Երուանդ փլմաճնանիընկերակցությամբ, նւ փաղաբքապնաարանի ուրիչ մ89նր, քաղաթ զոու՞ղպատմեցինմեզի, Թէ Պապ Աղա Խուրչիտ էլի արտօնութիւնով վանջ (ր բարձրանայ: հւ դիակներուն ձրբամանատար ներուն առֆեւ զեռին սջառկեցան աղաչեցինոր իրենց Այտնը (բ խօսին, կը վիծին, առանց արդիւնքի սակայն: նշան ենիմանեն Զէյթուն էւ սկան նման փործի, պասվրալ կոլխքն, յետոլ ՋՁօլագնանկի րխատարարեն Թէ Հայերուն տիւնեանքւ Մճորո ֆարդունլուն: ժողովուրդին Քա. անել, անզէն եւ խասղաղ դառնալով եւ նոյնինքնքրիստոնեայ դժբավատությանայս կացության սրատճառր մէջ, ՔԷՐՏքըցի երիտասարդ մբ Գորգ, չր Այչ խառնակությանց եւ եւ է , որ կր գործակցի թուրքին կր բաջալերէ անոր դէրմանացին վրայ, կր դաչոլնովի ձի խոլանայ վերի Թաղիպածականոցին սոճրագործութիշնները: երբ տակաւինկը չարունակէ իր սպաննեէթանի մբ զինուռըներ Ար, ժամանակ կրկին կի Հասնի նիլիկիոյ կաթողիկոսին Հնայարձակումը,դալովնը կր խորտակում կը տտիզուի այդ խխզախ Գատուիրակենրուն յայտնածընդՀանուր էւ գաեղութնան իր ակոսներովը փրցեկր վերին պաճավ զինուռրինփիթը խածեել Հեռադրկն:Այաներու փորդիմտածոգութիշնըկր զգացուէր Վեծճախառի գնղաինքն ալ սակայն կիյնայ այնտեղ, ԲՈՑԸ ՐԹած զինուռրին առած նւ մժ պարագաները, նկատի վերոյիչեալ մասր ժողովուրդը նաւ Ցակոբ.Պեազկիւտիչրեսն" կր ժքոնի: Այնտեղկը զարնուի Ուն արվնքնընդՀ. Միլիկիոլ Հայության փարդունլուվտանգը, Վեճափաալ կրլան, իոկ «աճակ զինուռբներչնկիլնան Վիրաւորուողներ ոինփորդորը, ժողովուրդին անզէն վիճակը, կողմնակից էր, «ամակէրզէյթունցի քինձը, Հոդի, որոնց դիակները անմիջապէս (անձետացեեն պելու, (աւ գիտնալով ՀանդերձԹԷ թուրքին չէ կարելի վատագիլ, չիմանալ: որ կառավարութիւնը միայնձրկու չարնաց փոթրագոյլնընկատի ունր ժողովուրդը: Ուրիչ «Մսռյլ «րքրթու մէի լիչուածն՝ ՀամամայնԳ. 1. Նորաչխարձնանի միֆոցչկար: Խաղաղ ժողովուրդի Համակերպելուտրամադրութիւնը Պւյ 1000-8000-նոջ ընդչ- ՀրամանատարխԽուրչիտ Տ-րդ զօրաբանակի պատուփրակներումիջոցով Հաղորդունցաւ կառավարութեան, իակ Հասնի Զէյթուն, Ատոբանակի մը գլուխը անցած Դամասկուէն կը վանչ դտնուսղննրուն իրենք ի վիճակի չեն խօսք Հասկցնելու, եւ կու գավ ելած ճամբայ ուժով մր նոյնքան Գէլ Պալիզը Ֆայն այ ձեռթրէրկար չեն անոնը Համար: կառավարութեան ծւ պատասխանատու այս Հաչուովժինչեւ եղած բանակին կր միանայԽախապէա Է ան, է անոնը խօսք րնթը ունի կարող Հասցնել:Մճեբթ բանակենը Թիւր կը Հասնի 19-էն ժինչեւՉ5000-/ր Մարտ 10-ր,պօրբերուն եւ ուտելիթ այլ չեք ձեռքի տակ իսկ խառնուիր անոնց գործին: մը, 48" Այս Հակալ ուժն դմ կը կմնար անզէն ժողովուրդ ոմանց կողմէ: մթերթ Հասցնողննր կրլրային անոնց Զյքունէն եւ միայն 40-էն 60 րնուածֆ կտրիճներ: դանակ մփակչուննցող Ջէյթունէն վանք քլլել լաֆողին նոյնիսկ կ ր կարզ մբ էիրտասարզներ Մարտ 24-ին, գերման միսխոնարՀէր Պլանքի գլխաւորութեոժը Հոն ծղողներուն: ոլէս սողաջի բազարձավա եւ միանալ /ւբեժն վանջի Զէյթունկլ որպէս սատուիթակությիշն Մարաչիձայ հրեւելիներէն, ու

ու

լորդոլ Հեռագիրը:

ու

մերժած ձին հրենց է ներկայացող պատուիրակեերու առաջարկները ուաղԱյդ օրն իսկ, վանթինարեւելթըՓբիր ըսուած բարձունքը քսած էին Թէ «Մենջ Թուրջը չատ լաւ կը ճանչնանք, անոր խոկարգին Վփանբի տղաթն ալ իրենը մը վաչտ զինուոր: կելէ ժավոխճի տումները մոռցած չենք տակաւին, Մելքոն Աղա Հձազարապեածանի մէջ զինուռրական մարդանջ ընք իսկ չրֆավակին վանքի ակսին վր եւ. Նայչաճնանի միջոցով տրուած Գաւաստիքննրը դնւ մեր միով էւ է քաղաքր կառավարչատունէն փարը՝ չոատ մբ զինուոր հջած քն, Հայտարի գաւազանի Հարուաֆենրու բացած վերքերը գոջուպծ եւ պաչտօնէութիւնը կր փոխադրէ։ Քաղաքի ղոյբր քական ղդանձը, չնն տակաւին: Թուրքը մեր դիակներնիսկ պիտի չնրնայ ձեոք ան. պած մը մաթէն կանջեկր դգրոձտալ փաժողովուրդն անգամ րնե: նւ ոչ Թէ մեզ ողջ ողի բոնել Ա. Նորաչխարձեան ն. «մոայլ ամն ինչ Բայց ինչո՞վ: գրան զօրքին 7աթ իջած այդ Ըքրեն մլքբքրուսծ): Անոնք այսպես ըսած ձին, որովեանւ լսած Է մը կը տիրէր ամբողչ բաղաջին աջորդ օրը։ մէուկլային լոութին ին Թէ՝ Խուրչիտ Պէյ յայտարարած է այդ օրը Զէյթունի զօրանոցին ժի Ամչն վայրկեանյղի էր աճակեկալնքրով,Վքրը, վանքին մէջ, ֆ. Մարաչի (կառավարիչՍխմբազ Պէլի որ «Վանքը պալարման Փանոս Ջազրնան, Մեսրոպ Ջօլագնան ղիա ն. նչան Ենխաիւննան, տակ առնելու Հարկ չկար այդ ըմբոստներըես էրկու ժամն ողջ կամ դրած էին վերջին կարդադրութինենրով՝Սածակ4ՔՀնյ.Գալայճեան, Մեուսծ պիտի ձղեմջ: Հրամանատար Իրբ կբ մտածէր վանքի Ճեռթ Խուրչի, վանքն խԽուրչիտ մոջն Հաղորդութիւնը կր ապասարկէր: ապարդինդարձողպատուվկրակներու իթսքերչն կր ձասկնայըմբոստներու որուվձետնւ վրայ բալնցներ վանքին զօրտր ուղղակի առանցպրաչարքլու, վճռակամութիւնը, կր ֆղալնանալ, կր մերժէ Միւմժազ էյի որաչարվան Ո չղթայիմէջ առնէր:վանքիարեւմուտբը, դինուռրական վանքը՝ ծ. առաջարկը նւ չոր խօսք կու տայ փարձակիլ անոնց վրալ Զէյժունի կարեւոր մէկ մատը պիտի մնար վանթին զշրքին իր ք. եւ նրկու ժամբ չանցած զանոնք ողջ բռնել կամ դիակնքրըբնրկր մին աքցանիմը մէջ բոնութծի պէս, նրկու կրակներու միչեւ Ռատուիիակների վանքի տղոց խնդրանըներուն վրալ անմիջապէս բ ուրկէ եւս իսկ վանքին Հիւաիանէր բարձր լն, պիրի եւ Հեռանան կր Հասնին զօրանոց: խուրչիտի արտօնութնամբընեն փոանգ Զէյթուն, առանց ժամանակ անցրնելու իբննց իրեղէնենիը առնելու տղան Պապիկ15 մարտիկներովվռնբէն (ոարոպ եւ եղիայի ԵԷ Հեռանան, ԶԵյԹունէն քրբ պիտի ժողովականներինիրքնց ղած ՀարՔէարթէօղ Քորի բարձունքը դուրս քլլելով, վանքինՀիւսիս արեւմուսթր՝ կոստան ո՛չ մէկ պատասխան,մբայն է պումներուն փարժապետեանն Համար դիրք կր բոնեն: փանբինղիւղբ պաշտպանության եւ «Ր ձին նատած քւ. բաժնունլու պաճուն չՓաչային բարկութիմը կանոնն ուպէն կամ էյէնճէնք) կը ղրկուրն Եղիային Խաչնր մնան Աստուած Ու էւ Փանոս չկրցանք մեղմել կրսէ, Հետնընիդ ըլլայ: բբ ինկնրներո| կի ՁԶաղրնան ֆիգրան աղաթբ, իոկ Եղիա, Նչան աաանձնեն Փաղաքէն դուրս ելք: Հետ վանքին դանուռղ մարտիկներովձը վանթէւ իրենց Ձօրանոցն ալ չարժման մէջ դրած էր տտուար պաչլոպանութիւնր: ՎԱՆՔԻՆ ԵՌԻՒԸ Թշճամիզինուորները եւ թիւով զօրթ, կերթային:կր բարձրանոաին Հրամանատար Հազարապետ Սիւլէյման կր սպաննուի, իր Հոն վրայ Փուչախճի նց դիրթնր բոնէին վանքինչրֆակալ բարձունքներուն աշա Ռւ ալ Հարիւրէ աւհլի զինուորներ. մեր աղաբը գրիոծովմր նբ ճեղին էւ ժայռոտ բլուխներուն վրայ: Այնքսանէնց թարքարուտ մարձակողթշնամիին չղթան ն. կր թաչուին լնո- խուր- չի" րլ թչնամիինԹնդանօթիառաջինռումբը" կոիւին չալտարարուվարմակուխ կու տայ վանքը. վարը ժողովուրդը կր բողոթէ, կանչէ պատճու Թինե էր ատիկա: Ռումբը կիլնայ վանքին բակը կոխր ծայր «-

տանքով

ռէ

փճանար: կաբ"

վանքին

"՞

հղողննիը. վանքի գիդացիները ծւ Եղիային ընտանիքը Ճէլքոն (իջննն. կռուողննրու վերջին տեսակցութիւնըիրենց ըն- տանիբներուն ճւ զաւակներուն Հնտ եւ անոնց բափանումր- Խուրչիտի Հրամանագիրը ծւ ՎԵՀ. Սաշակ Կարողիկոսխ Հէժալ ՓաշայիՀեռագիրը միֆոջու զինուորովլանփախապականներ ու, զինուորներու մասին-ՋբՃուորակոն նր .ւ զինուորցուննի կր ներկայանանզինուորական փախստականն ո Բչթանութնան եւ կի ղբկուին Մարաչ. կարքոագիկոսարանի Հեազանդութնանյորդորննրը: Փատրիարթարանի

Թնդանթը կորոտայ,ռումբ հւ գնդակ կբ տեղան Ֆերսէն սակայն տակաւին ոչ մէկ զէնջ վանջինվրայ անբքնդծասո թեղի կունենա:ԵրեքՀԱո'չ ժէկ փոլխադարձությիւն բարձակուի, Քիչ առա րղար զինուորներ կոռիւիմէջ դթած է Խուրչխո։ ինչես սինը, վանքին տղաներէներկու Թեր ղրկունցանվանչչն դուրս, կբ առաջանան Հեւուէն պաչտպանծլու Հաղար վանթը: Զինուորները է խնայոպէաք ներսէն, ձայն դէպիվանը, տակաւին ոչ մէկ զէնջի դիակներըիղութնամբդործաձել: Վանքը արեւելեանդինուոթներու տարած է: նահ. կոխւր բարու կի գլոբուքին բյուրներէն վար: տուաֆ

է այլեւ:

փուխիեւ Գողի փոչիներուն մէջ անճանաչելիգարճաֆ էին այդ մարո. Թշնամին իր կարելի ճիգը կբ Թափք, մինչ վանքին Ֆնրաինները վորական անտարբերութեամը մր մրայն կր չարունակննպատասվասնն,ոիկնծրը: Չ. 42 նր Հայիէնակից իր «Մուոյլ ՆորաչխարՀեան դարձեալ հնդձճատընդճատ նոյնիակ քրբեւմն Բոլորովին կբ դաղրեցնք դիակը, մէ), պանծացնելով մեր Հայ տղոց Հերոսութիւնները այսպէս սակայն էրեք Հազար զինուորները նոյն թափով կի կրակէին, ոպաբերշուն տես «Այպանացի ոստիկանապետ Միչլէյման ի անձատնում ԳՐՀայս գներմարդկբ ունով թժիւով խամտփուչտ:Վանքի տղոց պաղարիւնությկր լայտարարէ.- Ամբողջ Փալբանեան ժաբառւումներուն ոլատննէն կի կատի ԹԽուիչի» եւ կային կի Հիամայէ այլեւս ուղղակի .-

Քալել

վանքին վրալ. Ջօրքբ արդէն բապսկան մօտեցած էր վանքին ու տղաջը Համազաիկ մբ կր բանան: չաիրիւըներովթուրթ զինռւոիննը կը տապալին անչունչ: Սիլէլման Հազարապքտիառաջնորդութեամբ տակաւ կր մօտենայ, վանքին դրան առջեւն է: իրիկուն է Անոնչալ Խումբ մր, Հետերնինքիթեղլով բարիւղ, աւելի կի մօտենայ Թչնամին, վանթի պիտի այրեն: Մարտիկներու կացութիւնըճգնաժամային Է: ոո է: սարաւելու վրայ ո րոոթերի Ռազմամթերբի վանքին չիջափակի ԸծՐը կը 91888, անոնց մեֆ մասը փլած է. Ու թնդանոթը Հրազանին չի դաղդրիր։ Ճակատագրականպածն էր որ կ(ապրէրվանջը: 0բՀառական կու էր, որ կր մզուէր Հայ մարաիկներուկողժէ։ Վանջի մեծ դուռը յանկարծ կր բացուի ԻմժմանուչլՋազրնան նւ Տէվէտիկ կարապետկր ննոուին Թյնամի դինուռիներուն վրայ: Անենց ետեւն էն Եղան, նչան ենրաիւնեանը, Փանու Չարդեանը:ԱՀա գուրս էբ չելով կր խոյանան տակաւին ներսը մնացողները Արամ Ջօլագեոն, Մեսրոպի եղբայր, Իմմանուէ Պարիոեան,Արթին ՇԼֆԹալեսն, Մերծան էւ Պետրոս Հաժբարձում Ենիոիւնեան: օրբր անակնկալի դրած` կր որմէ նա բաչուլ Սկնտեղանչունչ կխլնայ իրննց Հրոմանատաիր՝ՀազարապետՍիպէյփան,ըբնչպկսՖանւ հր Հետ կինան

այդ բաւական Թիւով զինուորներ: կոիւի

տաթ

վերնար Վանջին ղեկավարներըՍաչակ ՔՀեյ. Գալայճծանի բաժնուած էին վանբէն, իրենց տանելովվանքին օրշիութիւնովը էն անօթննրը, զորս ի վերջոյ ղրկած վարբ ՁէյթունիԱռւաֆսուրբ կր ֆաչուի վանբին դիօղը՝հր Բնակարանը: Եղիան Հոն ծորդարանչո կը պրատուիըէ, օր ինք Քազաբ Էջնծնայլեւս, դտնուողներուն ռանձինկը դառնայ գիչձրըը փանջքը,կբ մտնէ տաճարն ներս, Հոն ճբ գոն: Սաշակ ռր Սաղօթէր: իր մոմբ լոլսին ոա վերչինազօքբր կրե այնտնը նանւ ինքր Աղիա..- ու կը ճեռանայ: Խօսրը տանք այստել այլեւս ուղղակի մեր Հայխննակիլ«Մոսյ օՔՈ

(ր

Հք

ու

ա-

ածանան,

բէլթուՀեղինակին.Վերվինանգամ եղիա Հրաժ,նտ

վու տայ վանթի գիլի Հայրննակիցներուն,կր խօսի, իր ընտանիքին,կնովր, Հարսերուն, կի լորդոր: որ այլեւս Հոն չմնան, Զէյթուն իջնեն իրենք ալ ծւ եւ իր տղաբր: Դժուար կրլլայ ալս բաժանումը կատ Թողուն զինքը Համար ալ: ծինն Հարաներըզառտուիը չեն ուզեր Իէրկուկողմին բմնցամուսիններն, ԵղիայինԽոսքը սակայն վնոական էր։ իր չորս Հոն, բր Հետ կրնը, Հարսները, ընտանիքիմնացած աղաբը կր մնան Հեւո կ 19Խ6Ն Զէյթուն: տւ Եղիա,Բր տղաքըԷԸ Ընանդամներուն կր Հճռանան): գերձծրըքր Համբուրեն վանքին քարը կս գիչնբը անցած է արդէն, վանրի գիւղացիները, վանոց «եյիները, Եղիայինընտանիքնու պարագաներըկր Հանին քաղաք, Հակողութեան տա: Անոնք ճեռուէն կր Հեւոեւին իրենց վարսփկենրու որպեսզիապածով Հանին քաղաք: նոյնպէս կարապետեւ Նչան ա-

ու

պածուն, Փուչագճիւնը

բլուրէն Թլնամիէն արմակուաֆռումբ ժի կիլնայլզինուորներունմլ ածա նռր խուճապ մրն է կր սկսի թշնամի ուժերուն մէջ: Ֆասժամ Ֆճրկու կր տեւ կոխւբ էւ սակայն խուրչի» Պէյ չի կրնարէր ակին Հասձիչ: Տարատո Վրայկբ Հասնի գիչերը տողաքր կր բալ լեո: Վարէն ժողովուրղի դիտած էր թուրբերուն արխչ ինկիկումի էւ մի Փանի ջ Թէթծւ փէրթեր ստացածէԽաճանջը: ՍարաիկեերէՆ Հոգ ին, իոկ Համամայն Միւֆթիին՝ վերէն Զէյթունի աղաննրու ըրած փարոարարութնան,Թշնամին ունեցած է Հարիւր մէկ աղաննու՞ծ էւ Հարիւի տասը վիրաւոր. Վանբին պատերը խորտակուած, փլած էին տնղացուռումբեր էն: Վարը՝Զէյթունի մէջ, կարզ ժր երիտասարդներ Հ Թնծլուն սպասած ձին, իրենջ այլ վանք բարձրանալու Համար Բայց, ճրթայ ինչ ընելու, վանքին պրատերըխանին Հաւամար եղած էին Ք. մարտիկներըարդէն Հեռացաֆ էւ ըեոնքրը ծլած էին, բիճ գրբոճով մր անձաւսռաթք ուժի դէմ գիրկինդիաուն կովւէ մբ մետոլ,

ու

ու-

ու

ու

այս տեսակ կոիւի չնմ Հանդիպած»: Մութին Հետ, պաչարժան բազմին, է, քե զօրքի զաչուած զօրանոց: ճամբաներուարգելվերած բղթան

րմրանան

ծւ ղաւակներուն Նորաչխարձչեաններ ճր տնսնուին Բրենցբնտանիքներուն

կը բաժնուին քաջալերականխռսբերով: Ջազլրնանհղբայրները Փոնոս, Սարութիւն էւ. Ցակոբ կիինեն թաղաքը կր տքսնուխն գիՀետ Հնռւանան, չերանցիրենց ընտանիքներուն կր Մեսրու եւ Աբամ Ձօլագեաննել կբ Համբուրենիրեց Հայրիկին՝վարպետԱրթինին է. մթր եւ ձճոբերը անոնք ալ դուրս կելեն Ջէյթունէն։ Համաձայն դախաքսծղած ժամաղրութնան,զիրար կը գանձն Պոլս, ու անկից՝ Փորալրը ՊապիկՓաշայի: են արդն է ամէն կողմ, դադրած մոութիւն Թնլանօթի որուն Ժաք.

ու

|

ոու. զէնքերու Վրդ: եւ Փաղաջքապետ չկածիւնենրը:Խաչաւոութ Հոլլ Առմբնեան ժողովի կր կանչքն իրենց ծամախոծնքրը: Ժողովին մէչ 23 վանքը այեւս պարոպուածէ քորոչենզմացնելկառավարութեան Սակայն Հետեւեալ օրի դարձնալ զօրանոցէն չարժման կր դրուվն գինուռթներ դէպի վանքը- Թեղանօժներըկը վերօկաին գործել, վախԽալով եւ կասկածելով Թէ մարտիկննըըճոն դիբք բոնած նն, ար որ Առալանգամ ուղղակի վանքին, մտաճարիններար: Հակառակ եւ Խորդի բաղաբապետըպաչտօնապէսՃաղորդած վանջը եւ չէՐ միկ Խոչրչի» մրդ մնացածչէ, սակայն բրած զինուռիները ու լուռ աւեր Հողին Հետ չարունակածձին կոիխւլոԱյդ պաչուն էր, ժողովիէին Հոմայր հկեղեցիինվերնատունը ժինչ Աստուածածնայ

նմանը չեն բննց

ունեցած,Շած Աբասնէրու, Աղա ԱՀԺԷներու

Ժո--

տարիներ.-.: մանակներէեաւնյլի դժուար օինը մբ օր լետոլ, մի կբ Հանէ, Զէ ՒԽուրչիտ Քանի Հրամանագիր եւ թունի ժնացած զինուռրական փախատականնքըը դասալիթները կը կանչէ: Մինչ այդ, Օսմ. բանակի 5-րդ զօրարանակի անձնատուութնան քւ փաչա, ըեդՀ. Հրամանատար ֆովային նախարար ԱՀՄԻտ լմալ եւ դիմումներուն կաթողիկոսի պատասխանելով, անոր մեՀ. Սաճակ Հետեւեալ կերպով կը ծեռագրէ Ջէլթունի Հայութեան, բառ ժէչ"տ"մ մեբ

ու

Գ. Հայրենակից

Լ.

Նորաչխարձնանի Հ«Մոլլ օինրֆուն,ոլուն

քու տանք ստորեւ. «Անմեղ քարդմանությւնը

լանցանբըչունեցող Թշնամական վերաբերմունք պիտի Հայլածանբ ժողովութղին նմ պինունրրական ձրամանատարութնան, Հեռագրաձ ժողովութչունննայ: եւ ոլաւուոյն աչտաանութնան ճամար: Թող ամէն դին կեանքին էւ

եւ

ոեւէ

աղաներըստեղծուած կացութեան եւ Հաւանական արում Հելիքներումասբն խորձելու ամար, հիարահցում մրն է որ եւ կր «կոխ փողոցները խոնուած ժողովուրդին մէի, Սեւ Թանմր իր դիչդր վէրադառնայ էւ գրազի իր անճնական մարդ իր տուֆը մուխը ամպի պէս կր բարձրանայվանքին վերեւ: Թշնամին վանչը ժողովուրդը թող ապածո| ըլլայ եւ Հանգիստ ապրի: դործովը: փաչայի վենրագրհալՀծռագ(այր: Ժողովուրդը կր խուժէ Աստուածածնայ եկեղեցին, կբ բողոոի Հրամանագրինեւ մալ Խուրչի առաջնորդին,կառավարութեան Համար, պինուռրցուները, պինուսրրական փաՔէ, կր Հայձճոյլ մեֆերուն, աղզաներուն, տալու ընթացթ էն եւ եւ պատճա եղողներուն: է կացութեան բոլոր այս սչէոբ հրային ներկայանայինկառավարութեան: ժողովականները իլատականները մածուն էեւ կացութեան կր ապատաժբենր (բֆութիւնը, ցարժար արդէն դատապարտուած տոհակչունլ»վ վերասղին սակայն Ըմբուստեեր: ծւ ծւ ենն բողոթեն: եւ ալն զրնուորականփախստականները Հոգեւոր նրեթ պետերը երքան դայմագամին զինուորցուները որ չեն որ է փախած կեանքէն վախնալով,արդէն կաապատամբներ, ս սկալն իր աֆոնջ աղ պիտի նկատուին բմբոստներ Գոայմադամր ներկայանար, եւ անոնց ալ պատիժըխոտամ է: մասնեւՀինդ օրուան ընթացքին զինոռավարչատունէն:Հոն է փոխանորդիԳատրն։ կառավարչատունէն | եւ ԽուրչթոՊէյ փոախուղականներ, Համաճոլն աաառոլուաւււու: վերը՝զօրանոցը՝ Բրդոքը կբ Հաղորդուի Հեանայնուվ ուորցուներ զինուորական ա Անիկա կուրանա, ատանկ բան չկայ կրէ: Քիչ ետքը ծուխը բոջի ցանկերու նեւ ցուցմունքննրու կքրբան, կր ներկայանան: Այղ փախստականները կապուսն կր Այյեւս անօդուտ էր ուրանայ կրկին բողոքԽուիչիտվո աղաբրը, նբ վերածուի: բոլոր ղինուորական եւ .բարձրացող ԲրՑԻ վ"յը կու հթբ քամ Ը չ եղան,ոչ ոթ մեո) ծուխը վանբէն տարուն Մարաչ Խաչատուր Վրդ: "Էր սուպբունցան Թ4` անպայման տայ Փատրյին, անիկա չնականօրէնկր պատասխանէ գիտցաւ: Շատ վերջն իմացունցաւ Թէ անոնցմէ չատեր գնեդակաձար էն տուած, է, փախած կրակի ձ4ծրՀրոսակներուն գործն բլրալու խլածէն Ք. ոմանք ալ կախաղանծանուած էն Ձ. է. Նոբաչխարձեանի իսկ խԽուրչիտկր «կռի կեղծ բարկութիւնով մի Հրամաններղրկել, «Մռայլ օրերուն մէջ 4850-իմօտ ցոյց տրուսծ Է անոնց Թիւ մարն: Շատ ուչ էր սակայն, վանը ամբողջուլին ոբ կրակբ չուտ Զեյթունիմէջ մեոճրայինլռութիւն մրն է որ կր տիրէ: Գրւղացիները էն իրենց տեղերը: Ոչ "շի ձեռքը դործի չճրթար: Ադ վերադարձեր կրակի մէջ ձր արդն: Խուրի» զիտակցաբար դործած էր «ր ժամ մր չնտոյ, մոլխիրներու լռութեանմէջ ամէն մարդ կը նախրդգալԹՀ չարաչութ բան մր կր վանտալութիւնի:Երկարչի տեւնը Հրդնչր, եւ Հեուայգ վանքը, դարերու աւծրակի կոլտի մբ վերածֆուածէբ պատրաստուի իրենց Համար: Օրծրըտղի էն: Ռչ ոբ կինայ քաղաԲէն դուրս նյլլել առանց արտնութնան: Ամէն լարաբնրութիւն դաղթիւնն ուխտատեղին: Զէյքուն կր Հասնի Ֆոնուղէն Բարթուղյտեսնէ ոի՝ թչլնամի իծ ն. արդիլուած է Զէյքունի եւ իբ դիշդերուն միջեւ: կաթողիկոս մոս վրդ: Թագաճնան, կր տեղեկանալ, կի է. հղողնկրուն, կրկին լ"«Բ ՎԸ Փատրիարթարան, այսքանչն լետոլ, կրկին փանքըայրած է, կավաոսալաննք կր կարդայ զրատճառ դրկենՓելթուն, որ էնեթարկուխի, Թէ Սուլթանի ննրում չնորձած է: աղաներուն, որոնք կի կարծէին Թէ այսքանով ամէն ինչ վերջացած Սրրար։ Բայց, ոք այլս տակաւինսկիզբն էր քրկանց։ Ձէյթունցն ամանելիջ ինչ գէչ օրեր ունէր... օրեր, որոնր պատմութեանժէչ Է գեւոր պետերն ու

ու

ու

ու

ու

Ն

Քեէ

ԳԱՂԹ

ԵՒ

ԱՔՍՈՐ.

ՀԵԾՈՒԹԻՒՆՔ.

եւ

ԲԱՆՏԱՐԿՈՒԹԻԻՆՆԵՐ.,

ՏԱՐԱԳԻՐՆԵՐՈՒ

ԴԷՊԻ

ԿԱՐԱՒԱՆ

ԿՐԿԻՆ ԳՈՆԻԱ.

կր Ապրիլին» Զէյթունի կռիւը սկսի առաջ) տեղի Ապրիլին կ'ունենայ Վանի այնպէսոր մինչ

Վանիկռիւէնշատ գաղթը»

ՎԵՐՍՏԻՆ

ա-

մէկ խումբր տարագիրնիրուն զէյթունցիներու պստամբութիւնը»

Ապրիլինարդէն հասած է Սուրիա ուրեմն հաւանաբարշատ առար, Մարտիմէջ կարգադրուածըլլալու է Զէյթունի տարագրութեանորոշումը» թերեւս ալ աւելի կանուխ: 1915 Ապրիլ 9 է, Հին տոմարով28 Մարտի Առտուան կոչնակեքրը եւ Հրաըր Հեչեն Խւ ժողովուրդը եկեղեցիկր Հրաւիրքն:Փողոցեքրը հենած,չճցուսծ Ին դինուոիներ: այս ահքամ աւելի պարակները Մազմղուկ ատուար լՍիւովի,ՋապաինԱսատուր Ղուկասնան(Թաճաիտար անուանացանկ մը, մի Վակիմին աղան)կը ման տուները, ձնոքր կառաֆնորդէ: Այդ առաչին կառապարչատուն անունննրուն արկը Է անձեր: Հիւաէյին Հիանի «լաչաօնանկ ցանկը կը բաղկանար

նքյու, (նրթան Արեղին, ՀԻՆ տակաւբն կր գտնուխն մեզի պէս մտածողներ, կր միանանքանոնց, վերր բնչ կուզէ ան թող լալ: Ջուր էին սակայն աք: (օսբերը,էւ անկարելի էր նեւման փան, ռուինամերկ զինուոիներով ճբ տարոււին անոնք զօրանոց եւ իրենը բոլորովին անզէն էին. կր Հասեին զօրանոց ու կր միանան Խախապէս բնրուածներուն:Սարայ մբ կի լուզարկէ անոնցփիան, ո. զ զօրանոցի տարուրն Հոն հրծնեցկր «ճռագրատունը: եւ " միանանՇքէօլենըԼնւոնը էեւ Ցարութիւնր: Ամչն (կողմ, պէնքերնին ձեռջծրը «րատրաստ զբնուռրներ, ոտքի 4ը բարձրն: Զօրանոցբերուածներըկր Հանձն խուբչի» ՊԷրօ, կի առջեւը: Երկարաձասակ, թխադեմ եւ լխոչոի սկաքրովզինուորական 2. եւ նբ սկսի ժբ դայ 4ճութբ: մբն էր ԷԶ ժն բարմրամայն կար-

Շաղուպեան

ՍաՀակՔաՀչանայ Մարկանծան,ՀայիՍոված(չաթոլիկ փարԱգրձպնան, դապնա) բժիչկ Էլմաճեան, ԽաչերՄբխալլնան,նչան Եզեկինլեան,կարապետՓայճծան,Ցակոր Թաշչճնան,կարապետՕՉ-փուրձան,Ցովչաննս Տ. նչանքան։կս բնը Հոգիներըժէկ կողմ կր ալպիոտանցի էր Գաարն ղաֆ ըլլալով, ֆոս դայմագամ եչանակուած զատնն։ԱՀա ուրիչ 14 Հողիներու անուններհւս, որոնք հն.- Ջ. Եղ27 Հոմօտ կանչած էր մերովիչեալը Հ. Անիկա իբ Մուծամմէտ ԶՃՔի՞: Վաշանեան, ՍարգիսՏիբացունան, նիկ թաձանայ ՏՀ«վԹ եւ Աչժը ծամար: Մինչդերւառանց որպես թ է` խորՀչրդակցութնան ինծի, գար Մարկաննաններ,Լեւոն, Սահվան եւ Գրիգոր Շէօլնան (ՀՇբչ ղրկած էր զանոնք, Հրամանատարը Փանունան կամ Եֆիտիւնեանմէկ ճիւղը), եւ ղզօրանոց անմիջապէս խօսեցնելու, Մնացական Հաճքկքշլմլ ձամար։ խործրդակցութնան հղեր վերքին եւ տեսնել կուզէ մազըսճաննենը, զիրենք ՎարդիվարՆօխուտեան,Խաչիկ եաԹարութիւն վրդովումը. անձգուպնանեքը,Ամովս Խլբբօրթեանեւ ԾովճաննէսԱՀարոնէան։Ասոնք Ժողովուրդին մէջ նորն օկսած էր չուզումն չբ սպասփին: եչ. վերադարձին ալ մէկ կողմ ընելէ վճտոյ, Խուրչիտ չութնամբզօր անոցդրկուածննրուն ւէ, նճրաթ, իր աննեակընր կանչէ Բասիլոսնան Մացակ օրուան մօտերի, անոնցմէ մէկ անին կր վերադառնանթաղաֆ: Աղան,որպես անդամ Մեճլիսի իտանազարէթ Զաւուչի Լեւոն էւ ծատ չանցած, ոստիկանը կու գայ բծի, զաղաթապետՀայկ Ասմբնեան,Ասատուր կրւրվանչածոՖ, որոգէս իակ մեծ տղան վառավարական պատասխանատուպարտօնքարվեւոն. Եզեկինրեանը, Ռուբէն ձրկու տղաջը կը տանի ոստիկանապետին, Հոն էին նանւ Նչան Ծզեկիլեան արդն 21-ին մեչն էր զօրանոցը Վարգան ԳչորգԱնդրէասքանը, Միսաք Խլրբօրդեան Վարդանքանը, ԹԷ այոր ճւ. Սքոթ խնդրանքին Ռուրէնի Հակառակ որպէս Խլրբօրդեան: պէլէտրէի անդամներ նաղարէթՋաւուչի էրքջ տղաթր: ի Սեփոլսակայն Ջաւույի աղաքը կր զիկ ուրիլ աննձակմը տիչ լէանձանգիատկմ ԷԹ կարկլի է վաղուան չեռաձդուէր հր րոլ նւ դառախտի բիչ չիտոյ աո իրննց կու գայ կարեւորութիւն չի տար (ր միանայ նանւ ՄիսաքԽլբբօրղէանլոինը Հոուտիկանապետը Հեր մթ պի Ֆարս աղանեթուն տնսայկցութիւն դինոցառաջին թուժբր,զինուորներու Հրամանատարին ճակողութնանաակ ճամբայ ը'րաէ, քբ Հանուվխ: Քիչ զոտոլ բանի մր զինուորներՋաւուչիտղաջի ծւ Միտի ունննայ: ես Աղա չնժ կրէ» Ռուրքն եղբայբո գնաց, կր բաժ, այլեւս առիթ չի տար պութԽրբօրթեանը կբ տանին մութ խոնաւ նկուղ (զօվուչ)ժբ, բսելիջը Թող անոր ըսէ: Ոստիկանապետը Գայիր հ. Գօգ ոչ կբ ճամբայ հատելու Հոն, միասին չորար տեղ կար խօանլու, ոչ ալ նոր Հանուբն կննալու կրէ ինը Լնւոն Նո488 գրի Բաչխարձճան իր «Մոայլ օրծրջու նկարագրութեանմէջ, ոլրարէսչորԹաղի մէջէն, Պաղ Աղբիւրի կամուրջի վերծլքէն գէպի եւ մէցն Ա նոնբ ալ նքր: Ու ճբ շարունակէ մանատունը անկէ դէղզիզօրանոց: անոց տակաւին զօր անրէն Հետեւեալկերպով պատկերացնել եւ մեծ մօտ, Ռուբէն արլ նկուղը Զէյթուն թթննիին փրենց դ երծղմանի վիճակը.Ախոռ մթն էր այդ վայրի, ֆորիներ չշասած, մոզ մաճը զային չկայ, Հետ, այնամըիրնց էրթանք, մեզի այլնա ազատում ձրեջ հղբայբնքրու ամբողջ Հարստուլցիշնր Ազ լբնց, գինը մքյւ» արգ 12 սեւ միթայիթ, այսինքն տակ անը, անարգօրէն այդ պածուն նախատինքին մրայն է, ուրեմն փոխանակթուրքին չորս ղբուչ դալ.»

ու

ու

'

։

:

:

:

'

Հառնին է

«-

ու

|

էր: Լեւոն, երբ իրենց այն ատնե ունեցած Հողեկան վիճակըկբ ժինե առարքրէ,այլեւս չի կրնար վիչել Թէ որքան ժամանակ մնացած ախոռին մէֆ: Ուչ ատեն, վերֆապէսկրկին դուրս կբ Հանուին այդ կր գանեն իրենց կը տարուին Նէցարէթի բանտր, ուր հրենբ ու

մր: ականատնս «Վարդապնոիկամ Համիաիէկամուրչինվրայ կր կենար տակաւին ոլն սզասոր, որ Թուրջծրու կողմէ չինուած էր Ջէլթունի մարձակումբն դիմադրելու ծրագրով: Ջինուղրենի մէկ ժամ ալխատելով Հազիւ տասն կիջան փլցնել արչ պատը: ԱՆԷ առաջնորդունքանը չորս ընկնրնէրը: շինութիական միասին եւ Հրամանատար կայանմլ զարառանին ընկերացողՀարիւրապետ Դուրս կր Հանուին այս անգամ բոլորը Ֆէվզիիկարգադրուտեղածանութիւեր Թեամբ այրերը տարունցան ալխոու-բանչ» Խուրչի» Պէյ որուն փանձնուածէր մբ, իսկ գիները աոարին տուն մլ Զէյթուն ժնալբ Ջէր՝ կաՄեր խումբին Փանոս կր լարտարարէգործը, Հանելու կընկնրանար մէֆ գլուխ Փադրնանի հղբաչփամ մբ նտո, ախիր՝ Պետրոս Աղա եւ իր երկու տղաբը՝ Վարդիվար ծւ ռավարութեանկողմէ յարմար չի նկատուիը Մարտիրոս, Մո իջնճը տղան, ինչպէս լիլած քն նախապա,Վանքի ինքն մայրամուտէն առաջ ճամբար պիտի ելէջ, 4էր ընտանիքները կռուողՔրձնց որ ժամանակ նքրուն մէջ էր ն. վերջն պիտի տնսեենր մեի պատմութեան ձեր հտեւր կը Հասցնենք. Երբ կբ խեղբջն րըն«ՏՈՐԹԸ «տիկլէժէկէ ԹացթինՓնտաճագիկոիւին մէջ, քւ այխտնղքափարար իֆնելու եւ ապատրառոուծլու: տրուի, աղաք կռունյով իԽուրչիտ պէր Ոչ մէկ իո ալլ: ՊետրոսԱղայի տունը կոխած, խուզարկած էրն ւ վագթրմ նօգ տըր» կր պատասխանէ արիխւնու» չապիկմր գտած էին անոր տունը, անոր Համար զինթը ոչ մէկ խնղրանթ կարելի ճղած էր ողոքնլու Խուրչիտը՝ կապուած մեծ ու պղտիկուվ,իրենց կբ տանէին եւ կարոսչ կախածցին զինքը ծ. Վ արդիվարը՝ մէֆ Քիչ լետոլ, ածա ընտանիքներուչարանը, Մարտիրոս բաֆորդ օրբ Արձանիյորձանքինմէջ ննտումով ընտանիջներնէին անոնք կու գային զորանոցիառֆնւի ձորակ վեալխաւ ազատնցաւ:Հճատեւծալ օրի ժեղ կրկին Հաւաթեցինեւ Հարիչբներովզինուորներկու գան, կարգով կը կենան բանտարկումթչղթայակառը կբ կարանցանք1805-ի, Թուրքօ-Ջէլթուն առաջին բախում, ներու անննակի ղրան: կր բացուի դուոը" Ոոտիկանապետը մոզմրով վալ եյլելով կբ Բէն՝ Բնրթէգ-Ջայէն, յետոյ մազլցեյանջԳարուբամի անոնջ մէկիկ մեկիկ գուրս անոնց անունները դայ վերելքը կէս 22 բնտանիբքներ էին Փիուանմօտ Հասան Ախրը Տաղիբարձունբբ: Քիննց ընտանիքներուն: տարուն կր ժլրացուխն Նչանէւ Սարգիս», Մէվլուտ ձիարչաւՀԱՐԱ «րստիկան Ա:Լ մճր կարաւանին մէջ էին Շղիայիբնտանիջի ՒՊ կարաւանին անոնթ: Խամամ/ ժի բերաւ Արշթյնը Զագինան փանձչնեց Հարիրապետ պարագաները, Ֆէվզիին։ կարան:Եերաիւննաներու մյ. վերջինը ՀրաԺայեց «դման» իրենց փոք հղիօր Ծակորի զէնքնրը լեցներ Մարաչ Ֆէփոյին ետեւն էինթ Հասաֆ, ինչպես նաեւ ընտանիքներովը, եւ եւ փոբր տղաբր, Եւ քրքմեզի կինն հակժեծըԳալուստ մառնցան Նազարէթի Մարաչի Թութբնի որ գաղթականները Հօբեզբօրորդի սրածաանջելին նան. ՎարդիՀոն կինը, ծնողթը, իրոց չանճեքն: Մեսրոի էին Խաավարութիւնր էին, խ վատ կախած Մարաչ միջոցներուդիմելով ցիունց Գէորգը Եւ Մաստավուլեսն ամբոխիեւ մետոլ մեզ առաջնորդեցին Փարսումնան վար Խօճանիրձններով, Թիզականդզօրանույի ծաեւի վողմը,Խերկայութնանի Հազիւ Թէ իրարու կը միանանաֆոնչ, Հակայձիաւորզինուորականի Գլորգր Ա. Նորաչխարձնան), մբ, մարդկային ՆԷ շտ Հէչիժբ, փայբագութնան օրինակ ժր՝ Գարա ճամբայ ելլելու փողը կր Հեչէ: Սետադարձակնարկ մի կը Օինպաչին։ Բացաւ է: կր չարժի զարոէւ Հիա մեզ ուչ Արդէն կքլէ: առաջնորդող ճաժրալ Հարվարապետին տէ կարաւանը իրքն լանձնաֆնամակը քւ է հիոաւկարդալ Հեգնաքնովմբ- Ֆես (Ֆէօգյէթլանլ ւանը, յետմիֆրքն անցեր է: ֆամբանքրը ամէն կողմ լնջուն կուզը ՄարՇերի Խնման, Հրամմքցէթ.. իջիր վար վարնոց, Թուրբ զինուորննրով. մինչեւ Սիւմպիլլ Ղայա, մինչեւ կառավարութեանՀացը Շատ դանդաղ Փերքր աչքդ (ուրցեէ(54օվյէթճե ԲԻ փմԷՖ կ'նթ անայ կարաւանը, կինձը, մղբայրըկարան ալա ԶԷլբարձունքները: Քունիզշրանոցրզինուորներուն միսի եւ այյ ուտնատեզէնի Ժանուկննր նան, չեն կրնար թալե, չէն կրնար Հառնիլ առաֆ բանձնաՊունեինեղած էրն): ՄանցնինՍաղիրէն,կիջնճն Ջերմուկի դաչտը: ԲՔԻ գտնուողներուն: նամուտին կր Հասնին Դրլավուղի որը, կէս դիչնը է: Վարդապիի Կելորս վար լֆանջ ժեր կենդանինքրէն։Այրերբ կիկին զոստեցին էւ աարունցանթ Թաչխան: կամուրջն են. զիճանի եզերքը: հւ ինճ որ թողուն մէջ 8. պատչգամննրէնժողովուրդը Թութ Ընդձատենքայստեղ մեր պատմութիւնը մուր ՄԷ ու Հազար մէկ նաղխասիեթ 1. Նորաչխարծանխոսի «մոայլ «րկլթուն կր թափք ԷՐնեց վրայ Քիչ լետոլ կիԺե Հայրքնակիցը՝ ՝ ազբ"ք ձթեալ «բ բնրեն Թաչխան.... Գքարոս Չագրնանիբնկնիներըբանտ ջեն, որպես ենթականերինժին այլ կարաւանինմէջ իբրեւ

Զէյթունի

տղան),

ու

ու

ը

Գժարոսը,

ա-

,

աւք

ու

լեթացթ չի տար հւ կազատքզիրնեջ ամբոխէն, միայն Թէ իրենը Արտաքին աչխարձէն բոլորովին կտրուած, ոչ որ ութերուն չղթայով իրարու կապէլ Թանորին է ոեւէ մէկը կրնար Ֆրա ծեց Հես լարաբերուիըծւ ոչ լ իրենըմ եւ մատները (ուռին կր անոին ժբ անտանելի լոումբի այջելութիոնը «օր մխ դերմանուձճիներու առաւօտ կարաւանըկի ՀասնիՊաղչէ Գուլանըը։Ֆ ձղւոյն Հանիր Անոնք կուզեն ծամալրիլի խանբմի դլիոաւոբութնամբ: կ'րնդունին (ր Հասցեննիրենը: Սետոյ կու գան Օամանիէ։ տնլիք աուննլ, ակայն դաղահիոստիկաններ Հայ Տէ«րԹ-Ե«լրցի Զէյթունիմասին տեղեկութիւն էրխտասարդնքր ճամբաննրուվրալ թար կի կարէին, որպես Ամէլէ մբ չկրցան եւ բան Ի գնրմանուծիները կը վիտան իրենց չուրջը Թազուրը՝ կարաւանըկր տծղաւորուի անղւոյն նդ- Վարժարանի Ապրի, մանալ: Երկուշաբթի է: Մարտ ՅԱ-ին, նոր թուականով չէնքին մէֆ: դերեզմանատան արձւածագինճամբայ կ'իլնան: ՇրխրաիլիՔՐՔավան 2-15 է, ՋԱյթունն ածա էրկու ֆոր Արլ ձայնըձը կարաւաններեւս 4թ օտ ածագին բազժութիւն մր (էլլէ իրենց դէմ, Թմբուկին հւ կր միանան Հանին իրենց: Անոնց մէջ էին ապ Աղան, ժէ. Ամենչն աղտոտ Հադարաուէրայդ ամբոխին աղմուկներուն Ս. Շնիախւնեան, Իֆէնտխն, տան: Սարգիս Գր. Գասապեանը, Մյ մրն ալ, ծայր կու Փարութիւն Հոյութիւնները կրկին, հախատինթները Փասասրքանը, Գորաճծան Արթին Ջաւուչը կր Լ եւոն Անիկա Համր Եզեկիէնլան Աղան, աճա ծանոթ ճիւաղը, Գարա Գինպաին կնրեւնար Հաբոլորն ալ իրենց ընտանիքներով: ընկերացող կարաւանին դարձեալ տարազիրնեըը կի լանմնչ Օսմանի բանտի կի տեսնեն այն 22 կալանաւոր բժաղաթի, որ աեւ. կրաէ-«ինծի Խայք։ ասոնք Ջէյթունի ծանօթ բիւրապետին նւ թա առաջ մաներ չղթայակապ լեցննլով բերուած չին են նաւ Նազարէթ Ջաւուչի տղաքը: 4Մարա՛չէն: բոսաներնեն, ասոնց մէջ հւ Սանը անտանելի էի հւ անոնց վիճակը կիտի «եր Հլ եղջ Վիզերնին նղճր-.ձնոքնընին փախչին պիսի ասոնքԶէլԹթուֆիլեռները նը «պասին իրնեց խուր ԷՔ ճակատագրին: Անոնչ /ճրաին վագրթ: ԱՀա նզի կի բանձնեմ չամլաի պարտագ օլրոուց կէչոխ դրոն տրուին Մարաչ ղատունլաւ Համար,բեչպես որ ՖալխորդէՔեաղիմ Իֆէնաին: ասոնք, կրաէ Գարա ԳինպաչինՀարիւրապնա խրուն իրձնց մասին աւքի լայն ձիու պախուրմոլ կերպով խօսած նմ: ր. աղաբը կր ՀրամալէկապելՋաւուչի Հարիչրապեար տակաւին այս երեք կարաւանեծրը այս վիճակին, ՕամանիէԵ չճսնուաֆյ այդ 22 ե. Մայրը ի տո ԻՐ զաւակներուն 4ինրու պոչերուն: նւ տղարը (բ ղիկուրն Մարաչ։ Ապրիլ կր 1915-ին, փորմէ ծրկաթուղիովկարասակայն աիրտ կառնէ ջատ գէլ կերպով կր փղճկի, չանեքրըծրձթը միացուսծ ճամբայ կր Հանուքն փամ ապպա ձինրու պոչծրուհ կր ՀառնինՖար«իտ տալ իր տղոցը: Գրնթէ քրկու տոն: կը տոփղաւորուին Հայոց դպրոցի լէնքին 3. Վաճաննանի,ԳրիգորԳԻԷ ժէի ՏեղավնՀայութիւնը կապուածկը բալեն։ Տ. Եզնիկ ՔՀեյ կրձեց կարելի երւթական օգնութիւնը նր չ ի վրայ, չա կրննակիցեւ խնայքր: ծւ. Սովչաննէս ԱՀարոնհանիաղաչանքներուն վանրսծանի ժարտոնի Փոլէճին ուսանողներ, Խորէն Գուրումճման,Ծակորկանական Ֆասիլ, Գազքավանեերո Թոլլատրուի,կապուսֆվիճակովԳինրուվրալ իս օգնութեան կր Հանին, ճարուուտելիք, դրա Հայթալթելով:ՍաՄարաչի դոյն կարաւանըկը Հասնի Էլ Օղլու, "ր կբ գտնուի այս ծաթ Հալէպէն կի վրկքէ 8. Ցաբութիւն Տարսոն Քաշանա ողիկոս անի երկարող ճամբունվրաի / կողմը:Ջուդուր-Օվա-0ամ արեւմտեան Ն«տեղեկանալու Համար զեյթունցի Վարդիվառ գաղթականներու վիճակին կան ժթ կր լնցնեն զիրենք, մէլ մբն ալ զինուորներ «աղաճանությանպարագանկրուն մասն, 3. ճարութն: իե է կոթով Հրացանի խաւտհահըկը բնրեն, ոտով, գաւաղանով, Նաի», երո «ելուիս (անուն, Ցար ԼԱ վարպետ զինքը որզէս Թէ ։փորմած «կին գիչ կերպով եկ (որեառու, ազգայնական ամէն լոր ախպարով ջաճանալ մը, Մարմեին մր կաչաոն, որպլազի կարքնալ փախչիլ Ճոն դործ քլող նւ 1916-ի Համաչխարչայինպատմրազմինչատ էւ է օգնութիի զառանցէ Բէն արար կը Հոսր: Զգայազիրկ կր Գոափարհլած է Հայ ժողովուրդին: Քանտարկուսծէ էւ մաձուան նը միֆամոէ ն. կը Խեդրէ Է խնդրէ: ԴարձնալՏ. Եզնիկ ՔՀ. ակայն զինադաղարին քւ արիննքրու մէի անճանալէի ազատ արմակուածէ (իբ բեն լանմնենՎարդիվառը:կլսամեո պատմութեան ընթացրինպի անդրադառնամ ակի ընդարձակ անկիւնը" վիճակով կը տանին զինքը խանինմէկ ' Ձէլթունցիք մերժած էին սակայն տա ՎԵՀափառին կամուրջի կողմէ Հաժիթիէ(վարդաողեսի) ոստիկանապետ, Տեղւոյն նւ. իթաքնրը ավխոփանքի դիկած նպատոր: կ արաւանը եւ տղաք, որոլէժ կ'անցնի ՆազարէթՋաւուչի նատունըդանուածէ Թրէն ՀետզՀեսոէ կո հրծնց նտեւէն (ր ՀասնինՖոր կարաւաններ: մբ եւ մասին անոնք չարաղխոսութիւններ անդէն ճանչցած է ԻՐՔ դիարկրունբոլոր Հայութիւնը,աւադկաիները, ալաղագանեանը, այս ղիա" Քնազիմ Հարվւրագնտ լոռնուած ամրոլխին,

կը

արուին:

բլաժատենըը

իրավի ո մար

Ա

կու

գրո ցաւի տար

ու-

ձղբաղըը

ու

«

ու

-

|

աաա ի լարան

անա

աաադարտուած,

|

| |

ոճ

որ ԱԻՆ Փոր ու

ի ԿԱՏԻ ԲՐ» ՆԻ փունորջի

Հաճի Բէպէցիջ,ղօռճուղազցիներըը ղուրացիներըը

չէօղցիները,Փեօմչաէօ կիւտցիները,հատը ՛. հատնւ ճամբայ կը Հանուին, ներքոասոնք բոլորթ Իրարու 500 Հողիի եւ ի» մօտ կբ եւ կը կազմին կարան մբ, րեւ: Բարուղիմձոս իսկ Ֆունուզէն զանթիառաջիններուն ալք: Ալաճաճնանք, կարդ ժբ ծանօթազգայիններ՝ զատնլով,առա եւ Քէօլկէրնաններ չիչեան,րոր Օղյու Հետ կ անցնինՈւլու մինդրկածճին աա կարաւաններուն թուրք ժոլեւանդ այս ԲէԼԼԻ։Գարամանու կ Հասնին Գոնիա, մայր ոաքաղաւքիր սքլճուղ ռուլթաններու ժամանակին բաղաբը» երու Ռան դոաղավանները: զբ սուսրուին գաւազանով Գասապնա սոսկ ավնտեղ: ճամբան կր մեունիկարապետ

իր .

պ աա Ի

Մարդադոիզ

Ֆոնուզն

խոր

Իո"

«րագն Գորագա 6 - -Զէյթունի(էջ Ֆւտուարէ որպես թաձաիչտար: բիներով, ոնի տակ Ճամբան ձինրու ամբակներուն պաչտօնհայխ ած

ի.

-

նանւ

կբ զիոմը առի

Աղան, Արապօզաննան ՂազարԹրֆանտեան: լ րկու Հատնելէնետոյ դաղթականները մնայ ճամբան:Գոնիրա Հեռու Փանոս

երկու (ԵՔ

ճւ. կր տեղաւորուինքրարմէ կը բաժնուին 9 մին կր զատննիրնց զաւակներէն,այրծրը մէջ. Մայրը «Րիկավ Քո-ՐՔ բէն. կ'արգիլուի Հայերէն խօսիլ, («ի պրածանջ աղյիկ նուէր կը բախքն, Հարս դուրաի դուռր ԶէյթունիՖանօթ երկու գիէ Լ. Ֆորաչխարձնան: չեն Հանդուր հւ Միսաք Թվամէքէրեան կարապետ: բայրնծը՝ կբ Ֆետուին ավդ չըբներուն ըրբութնան,դուրս ներս կր մոնեն: բիւններու մչջ ետ կը դաոնան մնան այխտել,եեթակայ վերջինչարաթրկր սայլ ո ուրիչննը հզան ծւ ի Հեւոխուտն, Մայիս 20-ին, չատնրը » տակ ճամբայ կր մէջ լեցուած, մորակիՀարուսծներու լ :

է"

ո ԽՆ է Բոր արան " ՞

ու

"

Խորն Հրո յ. Հ Գեատե բ "ր Ձիաւոր կը ծեծէինզինուորները: մնացողները րծիե, Ր պետք էր գիոոոոր ցրնէին իրննց 4ինբըը,գաղթականները Լ

ու

ո » Հասնիլ չողնած,անօթի,Հիւֆած դաղլբականները: եւ ճձինրուուռքնիունտւսկ կր մեունէր Հարուածֆներու Փանոս ւուա զիչնցինքանոնցմէ Աչասչողաննան Իմի մաս ի մր դաղթականն կարաւանէն Թրվանանանը: ճարանըեւ աղջիկներ Ի ։ դիւղ մր, Գոն ալ ոստիկաններ -' Մայիսի վերջն է, Սույթա: ձեն, սակայն չեն զաջողիր: Հար Հեն կու գան ալյ քանի մբ օր փետով որ

Պոն

4109" ոի ին

ժա բ Է ո Էր ո դրկուիրն, Է,յ Վ Աստսռուբ կր Հասնին դաղթականներուն Կիրքը» Հայկ Աաժրննա Արթին Աղա Բասիլունծաններ "

այն

ճանւ

ծԷ

ՋէլթունէնԷ

որ

ձայ

ու

կրնարհղածինճութիւնն

ԼԴ

ՇԱՐԿՈՔԻ մճտագայի: Շատեր փորձածԷ-

ին 22 ժամանակինալ այսպիսի բանծր,աթսորեեր անգի ունեցած էին։ Մրնչեւ Հալէպէւ Ֆոյեիակմինչեւ մ. ԴոլիսՓչուողներ եղած էին եւ ամիսենր փոոթլ փերադարձած. 2 ամբաչ Հանուսծներըճւ. ոչ ալ տակաւին Զէյթուն մնացողները կը ՀասկնայինԹուրքին Հրէլային մրոթը: Ռւիիչ Հայ քաղաքի բոնագաղթի օրինակըչկար տակաւին|«ւեւ: եոյնիսկչրջակայ Հայ դրւղնրուսբարոլումին բծննց մասին ոչ բան լսաֆ կամ զվիացածվին ՋԵԹո:նի մլ, Միլ որովետեւ քե, տչ ծնգինթ» պէս Քանիցս պաչարման խիստ չղթայի տակ առնուսֆ էին Թ: Զեյթունը եւ Թէ Հայ չիզ Ջէլժո-նի առւաֆինկարաւանէն չածան բաթ մը յետոյ Հանուած էին, դարձեալ ընտանիքննիք փազկացածուրիչ կարաւան մը, նրկու ծրքթ օր տքը պարպուած է բոլրոլին Վանքինզիշդը Վեկֆը,աճա րկու լարաթ ըռութիմ Ամէն նւ էնչ տեղիրունննարու առանցդրացունյու:Աշ Բոլոր կարաւանները զիրար կր պտննն ԳոնիայիԽաՀշանդին Հ, Սուլթանիէ եւ էր չրջակայ ժասամըանապատեւ մասամբ ճա4ճայքն Հողերուն մբա Մենք, մեր վնրոլիչնալ չջնրուվտուինք ԻՐՏՆըգրեք մանրբամասնուչԹեան մեջ նւ. ականատես միաժամանակ ինքն աչ հեթակայ 1. նռրաշլխարչնանի պաւմածներուն, որսդէսղի վերչէնՀանուածֆ դարաւաննծրու մասինայչեւոսաուանցխօսաֆ Ըրալոէլ մեր բնթնրցողննըը, մանաւանդ ձոր սնրունդի տղաքի, վերապրողները:լանն հւ ճասկնան,թէ Քնչքր աքա այս ժողովուրզը, հնչի բաց, ֆիզիջավան Հողեկան է. բարոյականայնպիսի անմլութիւններ, զոիս Ղրչի գորֆ նրարագրել չէ: Շատ անդամ մածր անհուչ երազ մր լԲուծցաւՔՐծն, զայն փնտ» ոը կարօտով,ու ժածր խուսափծքաւիրմէ: Մճունիլ փառիաբեցաւ Գնի քանի անգամներու չկրցաւ մճոնիլ, ցեղը պիտի տառապր, էրչարսյիոր տառապձի մռայւասրեցաւ տագնապներ ունեցաւ, անայզ, անաուաւօմո դիչնընենրու մէջ, դարերուծանրութիւնն ձրկարութիւնն ունհցեզ Դիչծրներու ժի ծղաւ ամբո ամբողջութիւն էբ կեանքը:ՈՀ օր մբ վերջապէսանապաւոի տարածութեանտակաւին ողի մնացաֆներուն վիաչ ԽլլսուՀամատարածֆարոչծրու մանադր,ծւ ու

ու

ու

ՀԵ4եջ,ՀնձեցՀարիւրՀազարները, միլիոնը: Շարունակենք սակայն, Կիրակիօր մբն է, այծւս Զէյթունի մէջ ավե ինչ վերջացածվը Ֆկատուէր, տարունլիքննըը տարուած էին,

մնացաֆենրթ որպես սի

ԹԼ այլեւս կրնալին Հանգիստիլալ,

իրենթ պի-

չթարագրուէին, էուսաւորչիԹաղի 400 բնաանիք ճամբայ կր անուր, ընտանիթվը մնար: Սակայնայլեւ կը Հասկցուր Թէ,

.ո ոնպարգն

անդամ աուասքին կր «կաիԹոշրթը

տարագրութիւնը: ՈՌւրիչտեղ տակաւին նման բան չկար, զուրբաէն, ճջխարձքնհ մարայու արտաքին (ըթիուածէ զէյթունցիել չես Հաս

իր կարգին կր «զրառծը:Սր ամէն ընտանիք ոչ ոթ պիախմնար։ Ալ ու ճամբայ կր Հանուին մբ լետոյ Պօզպայիր թաղը 4Ը սրարպուի: Հանունլէ ետ,թի, Ճար Ամէն մէկ կարաւանի 500 բնտանիթներ: սադրած դարձեալԹե ՛« լեւ արութիւնը կր ծաւաաավխացնէր կառավ մբ կը ստեղծուէր կաւ դաղթյոԱՀա, չատ չանցած պատթութկ Հ անուէր: Երկու կողմէ եւ նոր թումբը ճաժբայ կը ուավարուլթեան ան լԹաղերու մեֆամասնութիւեր կբ :Եաղուպե օր յնտոլ Սուրէնեան Զէյթունի չոր» թաղերուն ժլջ Հանուխ:Թ. նորէն դադար: Ամբողջ որոնց կր յուսաղրուէր թէ |կր մնային 150-ի չափ բնաանիրներ, մրն էր չելլեն։ ՄաՀէն աւելի տխուր կատակերգութիւն Ի Շնբ ոչիոոխ կ բ բեմաղրուր Ցեղի մբ ողբերդութիւնը որ կր խաղար ԻԹԹեՀատը: պատրուակչէր պակսեր: Քով պատճառանք,

Թչնամիին չնականօրէն:

ւուողներու

Ֆնողբն

են,

միւսն

դոշի կր«էր- «Վա՛յ, ասոնք վանքը ոլրարազանիրն բմբոստներոււն որհոնցազգականներն մէկ բանիների եղած էե

ԱՆ

բ

մա

առլստամբներ մէջ ժաժանակին ասենց դերդաստաւնին Քաղաքը կը պարպր։ կամարացներ ձայն եւայլն բարուրանչներով է, ամչն մարդ թող կ'էրդնուԹ: գաղթը վերջ դրած Օբ մբ, Սոսյան է. մունետիկ Հանել կու տայ ԹՀ այլեւս ոչ ոջ Քո դործին Ֆայի մնացած են ՀԻ պիտի դաղթէ, երբ արդին չատ ՔՐչ ընտանիքներ է: Այդ մնալը իրքնց Համար իսկ տաժանելի եւ էն,

որոնցայլեւս օրծրՖախրիՓաչանՋէլթուն

Թուն,

կու գայ: հրեն դիմող կիներունկրէ պիտի զիրենք, ԹԵ անոնք որ անցանք չունին հ. կր վատածեցնէ տիղէն ասը ժեֆաղոլն չթչուին, քրի Ջէլթունի ժողովուրդին մանաւանդ ո՞ի մեկ «է ւ է, Բայ "Ր" մէն տարագրուած լանԹշնաժիինբոլոր զէլթունցիները

յանցանըչունի, յաչս թԹունցին ղէյթունցիեն. Մայթի են, որովՀետեւՀոյ Խն, որովչետեւ ցաւոր մունետիկի կը կանչէ դարձել վերչ, է այլեւս. վերքապեսօր մբ, հիկու օրէն ամէնքն ալ պետթէ "ր ոչ մէկ զէլթունցի «իրի էրոալ

Ջէյքուն կր պարպուխ քլլեն,Հեւանանխ: Ու նրկու օր զետոլամբողջովին սուրբ Խաչատուր Վրդ. Հայ եկեղէցիներու Զէյթունի Առացնորդը Ֆ մեկնած է արդէն Մարար Հուն եւ ղդեատները անօթնծիր փոր"՞ Պօղպարիրի կու "ար ցոյց Ֆախրի Փաչա իի վալբննութիւնը ծւ ոուս

մէլոծլի բար քանդակները չէն Գաղ աղբիւրի զոյգ առիծֆննրու փանդել, մժուբճերով Խոչոր բարին վրայ Հայնրծն փորագրութիշնը տալով: է. ռրբել։ անձետացնել ժառը, սական Մարաչէն, Ալհաղ ժէծազոյն ԶԷյթունցիներու մօտնըէն անցնելով,ամիսնքրու անկէ աղ Սուրուճի, Նէզիզի, Ուրֆայի է դար Եփրատիեղերթներն երկայնքին, անտպատներու տեւողութեան Ֆէր-Հաֆր, Ֆէր-գոր: Պամբոնմըը կր բճրուրն Բաղդա,Մատէն,

ք կաա

, անլուր տաւասրանքներ,առմւանգումի, անպատուում| որոնք ռակայն չենթարկունյու Համար չատ աղջիկներ Եփրատ գետի մբ Ֆեւոուին: մէկ մասը կբ ՀԱԽՍարաւանին Հարսեր չի Անէ, Ապուքմար Հի, Մուսուլ, Պաղտատ,Քէրբուբ: Տ9էր-2օ40 բէն Մուսուլ փբալեցնելուվ, շրէն կր Հասնին րսան ինտանիրներ, ցուրտին, խոտ եւ Հիւանդ անօլի: Ճաժբանեիր,ձմծռուան յոգնած,

լ

ումդելուվ: արմատներ

կողմերը տաբազիուածՀայրենակիցներ էն, վերապրող մբ Գոնիայի

ամաան: Օր կը պատմէրնորմն մեզի, Թէ ինչպես ողի մնացին, նչեր ան, լուր մբ նկաւ զէլթունցիներուն կառավարութենն (Թէ` մբ կրա Հայրենիթոռի ծիլժաթ,կեղրոնքն այսպէս Հիաման ճկաֆ է: Ժողովուրդըայո անակնկալլուրին վրալ անմիջապէսսպրատրաստունցաւ ու վ ճամբարՉանունքաւ կառավարութեանկողմէ, դէպի երգաթուղիո տեղ չմնաց, չատեր կր ստիպուխն, Աաաա, դէպի ծրկիր' կառալխումբը բնոի կառբերով ճամբայ սուղ սուղ վարձբծրով ունին դրամ, էնչ որ էլեր: Մածուան նրկար ճամրաննին լետոլ, այլս յոյսի վերադարձթ ցաւագինտնսակ մր ոդեւորութիւն ստեղծեր էր ժողովուրդին մէի, ու աւելի ուրախութիւնն անոնքճամբաները,աւելի բանի կանցնեին Ատանան, կր Հասու խյսբ կր Թնւաւորուէին իրենց մէջ: կանցնեին աշա նոր ժուսախարբութիւն մր, մէլ մրն ալ ժաննին Օսմանի, փակոններըեւ մարը դուրս չեն մբ կղպեն չջոբծկածւթի տարմաներ Հաներ:Դարձեսըխստութիւններ, սպառնալի, անարգանք ծւ ծ6ֆւ կբ բնրուին Հալեպ, ուրկչ մառ մը (ը ղրկուին դէպի Ֆէր-Զօր, իսկ Րայագ եւ անկէ ալ Դամասկուսէն Հարու, դէոլի Հիճաղզի մնացածը բժիչկ մը (Սամուէլ որուն Հայ զինուռրական մէջ Բայագի ձամբան։ նւ Թնրեւս նոյնիսկ թուրթ կառավարութիւնը ոչ ոթ գրոձր Հայ ըլոլը «իւանդ ներկայացնելովՐայագ կր Թողու բոլորը չր գի»ծր, զիրենջ Իկ պոլսեցի ծայ մեծ բաւականօրեր, որպեզի Հանդատանան: անունով ճանչցուած գոմանտան մբ` Միամթազ աիճանաւոր զինուորական ատեն Հաց իրենը ուտելի կր ղրկէ չաբաի, մբ, բաւական երկար ծւ Շատերթշուաուութննկ, անօթութենկ, Արարիոլ այլ սննդնղդէններ:։ անառրատներուն ժէ Ամմանը, իրոէթի գիւղերուն մէջ կր մեռնին: մաս Ու չատ փորի կր դառնար ճի մըն էր, որ ողջ կր Հնար Հայրծնակիցը: թուն, անոնցմք մէկն էր ար մեր (ունենա հիբեմեիՀերոսներու ՀայԱՀա,այս տխուր վախճանը եւ բենթ արծիւներու բոյն ի ծննդավայրսԶէյթուն Թուրթ կառավարությւնըխումբերով անքի րոմիլեցիպոզնագներկի սկսի բեինչ լեցնել, անդաւորել Ջէյթուն: Քաղաբինանունի կր փոխէ եւ կր բէ ԵԿԱ-ՇԼԳՐ, վերր, սակայն, Վանի կոիւին զէլթունցիներէն ու

ու

աս-

ու

Գէկը անունով (անուտնուի ՍՄրւլէյման ճղլանեռւածՀաղզարապեւո «Սրօլէ րոանլբՖ: կեդրոնական Վարչութեան ՄարաշիՀայրենակցականՄիութեան

րնթ նամակները-

(եզուն, բառերի նոյլնր պածելուր. Մայի», 1915 «անոնք տատըճամբան... ամբողջ(ամիօր մբ, ժանտարմաներու որոնք ղանոնբ յառաջ կր թչեն գաւազանի ՀարՀրատարակությիւնը եւ Գր. Գալուստնանի(կիլիկեցի) (կողմէ պատրասաբնկնրակցութեամբ, էն տուած«Մարաշ կամ Գճրժանիթ Հազիւ Թէ Հագուստ կի կինն: Ֆֆրարացած եւ. «Հերոս Ալի Զէյթուն»Ընդարձամածաւալ ուածներուվ: Եե. ասոնք, քան կր քայնն։ կր այկուտնն Մնր Լէնփսիուսի«Հայաստանիֆարդծրթ կիներ կը Հատորէն կի թաղենբք ֆոքթ. ենրզինքնին էւ թին գաւազանը բարձրացուցած կր մուտենա, վաանունով դաղանի աեղեկադիինայս մառերը, որոնք կի Նճրկայացնելն հիբ զառի կբին Դ. անոնք. Ուրիչ կինր առաջ կը քովն էղ էԶէյթունի 1014-1915 դգծապթծրը: Նիլիկեցին իր «յդ Գրթին մլ խերնունոտբի կնլեն վերստբն յլիչհալ տեղզակագրէնարձանագրելով Զէյթունի վանք «չերուխումբի մր ածո: Տեսայ նրիտասարդ կին մր, որ կբեցաւ, ալիծթկու երեք Հարուած անոխ եւ ան պլաստանողներունկռիւը, Զէյթունի պաչարումի, լաշարուածներուն դափթիէն աիիրո Էն կերթար: իր ամուսիներ,երկու Էոտի հաւ: Իր սսուֆեւ լեռները բարձրանալը,Գերման մերձաւոր արեւելքի այուաբելութնան մանագրին առած: Քիչ մր անդին ծներ կին Ֆախադածին՝ Տոքթ.Ե. Լեփախուսիրու սու խօռբի,ջոր Հետեւեսը բնջ ատբեկան մանուկ մբ գիրկը եւ ժանտարման նրկու րեթ անդամ ցեխի մէջ ինկաւ: Հաասկր գերմանացին մածեջաւ կերպով կր չարունակչ մը ամեն ուոբի թանի ժամր 9-թ ատենները, եոյնիսկ իրծնք դեոՑաորդ առաւօտ, զարկաւիր բիրովբ կինը ջարժումչէր բեծր:Այն տուաւ, սակայն կինը չարած չունէր: տույւ Թուրջը աւելի ուստի քաղաքին գիրտցունլ, առաջ, ծրամանատարըկանչել ժբ Հարուած նւ կինր փոսին մէջ դլորունցաւ: զաղաթին առաջաւորներէն 300 Հոգի, բանակատեղիինմէի, հրենը աւժգինոտքի Հարուած մրի տուաւ: Հեւո տեսալյցութիւն մր ունենալու Համար, եւ որովչետեւ մինչեւայն կարծեմԹէ արդէն ժեռած էր։ Այն մարդիկը, որոնք, Հոս, բազաքը Հասած հն, երկու օրէ ի վեր բան մբ չնն քերած: Թուրջքրը Թոյլ ատենները կառավարութեանճետ րարարնրությիւններթ բարեկամական տէ. էրն, այս մարդինը առան կասկածի ստունրի, գազին ոխոչուած չոուին իրենց Հետ բան մր առնելու, բացի վերմակէ մրի,ջորիէ մբ ւ. Անոնց չկ մասը լեռներեն, իրենց «օտնրուն բովէն (ու Դար զր' աթէ մբ Բայց ալաահլ իոլոր ունելածնին գրեթէ ոչինչ գնով Հասան, Քիչ չեղաւ անոնց զարմանքի, մէկ որին կէս ռակի, որպեզի առտու մէկ այծը 6 ղրուլ, երբ բանակատեղը փախնցին, ոնանելով եւ դրամ ունէին ւ կրնային Հաց դեն, աղԹՀ այլեւա քաղաք չեն կրնար դառնալ պիտի փոխադուին:Ար Հաց դնեն Անոնք որ Հեւ իպատճաոովճամբորյությեանանձրաժնչտ օլիտոյքներչկրյան ձայթալքնր բաժնեցին,մինչեւ որ իրենը դրամն ալ Հատաւ։ Փատնձրուն Միայն մի թանիներուն Թոյլատրունցաւ, որ գրաստներ բերել տան, ընենցունեցածին մէկ մասը ճամբան արդէն կողոպտուած էր: Երիմոֆ մասր գնաց ուոբով:Չէրն դիեր Ւ27 ութ կ էրթային: կին մր, որ ութ օր սուաջ վաւակ մր ուներած էր, ճամտասարդ աավխպեյին Քիչ ատենէն սկսաւ Փէյժունի ամբողջ Հայութեան տարագրուլթիւեր, բորդութնանառաֆինգիչնրը էչր զողցուց: Տարադրուածնքրու 20000 պոսնացի իսԶէյթուն թողու որպեսի ունեցածննիի իրենց բոլոր փբարու վաֆորդող չատ մբ կարաւաննձրով, Շուրջ Հողի չին լոմ գաղթականթուրթէրը, զորս կուզեին անոնց տելը Հաստատել, անոնք, չորս թաղնրու բնակիչներն էին, կերթային չատ անգամկլ ու կարենան այդ բաները իրենց պէտքերուն գործածել... ներն մանուկները այրերէն զպատուած,առանձին: Շարալքներ Շուրջ 25000-րն 15-չՆ 16 ՀապարբՀալէպի ճամբով տարունքան, տեւեց բոռնադաղքը, Մայիսիվեին (կբն, ԶԱյքուն պարպութծէր երթբան, գգպի Արարիայի անազատ բայ պէտթ է աւնլի Հեռուն ամբողջովին: 0-800-ր անոնց, ղիկունցան Փոնխայիեւ Իրէյլիի միեւ ծւ. Անոնթարդեօք այնտեղի անշչքութենք մեռցնել կուզեն. Անոնթ որ տարածուածՓարափունարի ՄՍուլթանիէխ վատառողջՃալխճախուտները 15-Լ0000 պետծուն անցան, գոնիայի ՎլլէլէԹո (էրթան: Ալճածգալ անապատը իսկ Հոգի տարունցան հփրատի ուղդութնամբ գեպի ժէրկան: երկու, ծրեջ չարաթ կելան Անատոլուի էրկաթուղիին վնրջացած ՄարաԶօր, Միջաղէւոբիտոսիաստոաւնը: անցան Անվերջ կարաւաններ չէն, Ատանայէն, Հալէոէն:կարելի չեղաւ զանոնք տնղ մր կեեկ, աեղւոյն վրայ Բոզանթի, որովՀետեւ (ծր զինուորականփոխաղդրբուսաշմանուսփ Գոնիա Հասան, ոչինչ Թիեներովդրաւուած էր: երբ աքոռրուածները Հաստասոծլ, բան մթ Հնարաւորչեղաւ նոյնիսկ զիրենթիրենց կերածէին էրեք «րքրէ ի վեր: Քաղաքինջոլնեըը նւ ճայնրը միառթոչ վայի մր ձՀասցնելուամար»: ցուցին իրենց ֆանբերը, անոնց դրաժ եւ ուտելիք Հայթավելու ՀաՏորթ: ե. Լեփսիուս հր տեղեկադրին մէջ դրած է նաեւ Մարամար: ԳոնիայիՎալին սակայն արգիլեց աքսորուածներու ոնւէ րան չէն ականատնախ մր 10, 14 ծւ. 21 Մայիո, 1915 թուակիր Հրանւքալ ա»

տուաւ

--

տա-

անոնք բոլորը պետթ եղաֆը ունին չարտարարծլով: Որեմն, ուլանի: Երկութէն ոչ մէկը միտրէն անցուց միջամտել բիչ երնթ օրեր ալ առանց սնունդի մնացին խեղճեր Ասկէ Քոջն լ իսկ Գարագվունարաջսորուածնկրու ասին, 14 մայիս լթուականով եւ որ Վային վերցուց իբ արգելքը զափթիքներու Հակողութեանտակ Ֆամակմը, դարձնալայղ տծղնկադրինմէջ: Այդ նամակըԳարափունակարելի եղաւ ուտելի» բաժնել իրեն: Ան, ուրկէ այս տծնղեկութիւնեերի կրէ Լոզսիուռ հւ դ'աւելցեէ ԹՀ անորաաուգությիւնը բէնտազո քմ, փՓազած ընձի պատմեց Թէ Գոնխայչն Գարափֆունաթ ճամբուն տակ դրուի, որովծնանւ կասկածի գրողը ինծի ծանսթ է: չի կրնար «բոյ, քրիտասարդ Հայուծի մր իր նորածին զաւակը ծոր մը նետեր, ծւ այգ նամակի կբ Հաստատ ԹԷ ԳարափունարՎիլայէթին ամբորովետեւ այլեւս չէր կրնար զայն սնուցանե: Ուրիչ մայր մբն ոլ ֆլն վատառողջվայրքըէն մէկն է, ուր արսորուած են Ց-.ԷՆ 8000 նւ ուր Քերկոչ Թոգնին դոնչն վար նեաց: «րականկր մեռնին 158-900 Հողի մախճավաւանծըը լեթունցիներ,

ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻԻՆ

Աֆ աւծր կի դոիծեննոնց մէջ, ոթովչեւտեւ տայ

(Նոյն ականատեսի վ(այէն) Մ.այի:

2.

Քայլ այդ մասին երբնջ բան ժը պիտի չգիտնանը ձեսայ նաւ զեյթունցի երկու խեղճ տարիքոտաղջիկներ: Հարուստ մբ ընտանիքի կր պատկանին, բայց Հետերնին Հագած Ճագուստներէն վատ բան մր չկրցան առնել Սաջողածէին իրենց մազերուն մէջ Հինդ վեց կի պաճել: Դժլավատութիւն մր իրննց Համար, որ ճամբան թալած տանննին,արհւբ փայլեցուց մետաղը, նւ անոր փայլրբզաթի մլ ուշադրութիւնը գրաւեց Անիկա ժամանակչկորսնցուը Հանել տալու Համար ոսկիները, աւելի կարճ միջոց մր ընտրեց, խեղճնրուն ամբող) ժազերըջաչեց, փրցուց: Իմ սեփականաչբերովա տատը ուրիչ խվո» մատկանչական,ցաւալի պարագայ մը Զէյմունցի փաղոթացի մը, հ բեմն չառ» Հարուստ, իբբեւ խլեակ մբ իր Հարատութեանէրկու ար ճբ Քլեր: Վրայ Հասաւ ժանտարմամի, բոնեց նրկու անասունննբբ Հայր խնդրեց որ այծնիը իրեննձգէ, տւելցնքլով Թէ ապրքլու ուրիչ բան չունէր: իրրճւ միակ պատասխան,ակսաւ Հարուածնքրվվեջեկլ անոր գլխուն, մինչեւ որ (եզճը փոչիքն մէջ դլործցաւ, փոչին ալ ո-

ա-

Հալուն, եւ հի դլրոէին Թուրբթեր տուաւ

նւ.

ԾԲ

վ

ո-

այլ

սնունդէ

ա-

աներրորդ եւ վերջին կարաւանըմեր Քաղզաբէն Ջէյժունցիներու Հետ, իրենց իջած խանին մէչ կրցայ ցաւ, անոնցմէ մէկ թանիին ի»աղ երկու ոտբով բայլած չին ռիչ: Ա/էնթն տեղատաբիավ անժթեւին տամ:Բան մբ բերած չէին: Խճղճաղի մբ տոնաոր չարա էն աւելի բոպիկ ոտքով թալած էր, իբ ամբողջականՀագուստը, միայն պատաոատպուն զողեոց մը ունենալով, ցուրտն նւ անօթութենչնկր եւ ոսկորները տառացիսրէն դողար մարմեչն դուրա կեղէիո նրկտասնեակ մբ մանուվներ ւպարտաւոխունքան ճամվւան Թոռչուլ,ոիովծեւոեւ անքարող ձին թալելու: Արդեօջանօլժ, ութնեն մեռան անոնթ,Հաւանաբար:

մրն կու

ամբողջովին կիկուած

ապաստանէ: Ինչ անգութ Հ«եղնութիւն, կրաէ, երբ կը աւակնի ղանոնը «ոն դիկած րյլող: նոյն տեղի կառավարութիւնը մո (գաղութ մլ) Անոնք Հիմնելու ոչ Համալիր գազթականութիւն ունս, ո՛չ Հաց ուտելու, ոչ ալ ապաստան: իօրունին,ո՛չ ցանելու պարապ խացարձակապէս տաիագրուսծ հեւ Ջճոբերնին հր վերոլիչնալ մուսա Հատորին Գր- Գայուստնան, նիլիկեցին՝ սեղեկադրէն վերոլիչեալ տուոոլԼեփսիուսիդաղտներ ժէջարտադրելը ՀՔանւնալխորձրդաֆութիւնները.-«Արիր կողժէ ՐԷ ֆամակնքրըը, չէն ըանչ իակ Հարկ չէ Թէ ինչ կրնան եղած րյլալ արաբական ատարագրուռղննրը-էրբ քրկրին աւելի չէն կոլմքրը այոՏապասոները ու ՀՎբռնուլթնան, կոզուզուտի, անօթությեան պէս՝խոչոանգումի: եւ Հարիւրներով դոՀ դացին Հազարներով: Անռեթաչ ւաֆղութեան միեւնոյն բաժակը" խմեցինդառնութնան նւ մաճուան «ԱՀա, այսպէս, տարագրութեան առաջինմոլուցբին զոօ ը'քրթար չէն Զէյթունը, Հակառակ բողոբներուն, աղերսանքննրուն: բեմն Սակայնարդէն չուչացան տեղաձանութնանուրիչ չարաչութ ծրադիրներ, հւ կիլիկիանդատարկելով իրենց Հոծ Հայ բնակչութեբոլոր Անաթոլուն նէն, Հայութեան կործանմանգինով կանցնին1015-ի,1016-ի, 1017-ի ք. 1918-ի տարիները»: եե

երկու այծերը ալս

առաւ

ու

գնաց: Ուրի կ-

ամճնադոյզն| բանր,աուանքը դպարմահքջի

Դատարկուածէ այլեւս Ջէյթուն իթ չրֆակայ «Հայ գիդերով: վանքիմարտիկները թաչուած են չրջակայլեոները: Արեդբնիգբղնբուծ Հայութիւնն այ Թէնւ իրենց գիւդացետին Հետ մտածեր Են լեու փաչուիչ նխւրիւտինիբնրդը, ոբ Ձէելթունն Հարաւ 4 ժամ Հեռու բնականամրութիւն մրն էր, Արեգինիարեւմուտքը, սակայն ՋԷբունէն ղրկուած մարդիկ Համողաֆ էին որ ենթարկուին կառավաբութնան ՀրաժաններուՖ:կր պարպուխնուրեմն ալսպէս նան. Արծդէն որպես զինուոր տարուած, Հեռաջուած էի, մէկ մասը Մարբաչի ձւ 0ամանիէի մէչ Հիֆ, բակ ժողովուրդը բոնած ձի բանտերուն

գաղթի ճամբան: կուչքօղ Հաղ Գիդի պետն է միայն, Համբարձում Պետրոս Աչոգեան, որոնի Գարակեօցնան եւ իր Հետ նոյն գին ժնան բնտանիջներովկը իխրինց լեոները: կր դժուարանայ լեռ մնացողներուն՝ Շդիայր, Մեսրոպի, Փանոսի Հետեւնալ առլնիով էջ խումբծիունգործի սնունդ ճարելու Համարո խօսի 1- Նորաչխարձնան. «Անոնք, լան (ուզէ լեռ Քաշուածնքրը, բախումներ կունենան Թուբթուժերուն մոր Շորչիրիծե. Շ էեսէջ էեբան վրար ու կբ թաչուին ծանր վոբուս տներպատճաունլուվ Թչնամիին, կբ մտադրեն Հեռանալ այդ վայրերչն եւ Մճարուլի առաջնորդութեամբ էն անըննչու ատել Հասնի ծով «Է անկէ ար արտասածմանւ ՃիՀան Թուրք գիչծրապած զինուորներ կը նկատեն, վրայ կր Հասնին ու |Ի բենջ նը առոիաութն ուղղութիւննին փոխել: ՄարաչիՀարաւ արքճւմուսֆը դի«անի վրայ Ի.նկիչթի կամուրջի վրայէն կուզեն անցնիլ գեր է. Տաղի (Սավյչան Տաղր), կրկին չեն մաջողիր Հասնիլ դիմացբ ՏՖավյչան մբ վերագառնան մեբ բնուննթը, Սօլագ-ֆ էտքէ,ՋԶաղթոլթոր, որ է դէպի Ճարաւ: Հոն ալ կր Հանդիցլին էտք չարունակութիւնն Սօլագ-Ն Թուրբ վինուռրներու, կբ զարնեն,կր զարնուին, այնտեղ կբ զաինուին, մր ժճունին ՍատթճնաննԱբէլ Ամարոանեանը: Աստտուր Հացիեւ ծխախոտի գացող երկու խումբնրը զիրար կբ կորսնցնին։ ի վրջ չորս Հոգինոց քրկրոբդ զոումբբ: Աւարտանեան Աբէլը ճամբան կոիւին պոճ մայով, կու դայ կր Հասնի կեղրոն մեֆամասնհութնանապաստանած փոավիբԵղիայի 5 Հագինոցխումբի մէջտեղ չ(այ' Եղիա կր փնտոէ եւ այդ իր նրկ(ու տղաքը պատճառովկր մնայ Զէյթունի լնոները, Հետն նն հի իր միա քրբկու տղաջը Պապիկ քւ Խաչեր, նոլնպվր ու

ու

հոկ ԽաչծրՄրիյէլնանը,Դրիդորէւ ֆՖաճաւռ ֆորաչխարՀեսններիո եւ վայոնի չէ 23 ուր կբ մնան Նչան,ժակոբ։ժարութիւն Մկրտիչ ճամՓանոսիԽումիբրկի բունէ Փետրճագի Մճսբուիէւ Ձագրնան բան իսկ Եղիախօսք կու տայ անոնց, Հասնիլ իրնեց, երբ իր երկու իր խումբի միւա ընկերները զոնի կակայն չաստ ալ միսը չունէր Զէյցունի լեռները ճմղելովՀեռանալու: Սակոր Հաճիքէժեննան Լ 71Արթին ՉՋաղինուն նի դատուխն ճամբայվի բռնեն դէպի Մարաչ, ձազիւ Թէ կը Հասնին քաղաքը, կր Գերբակալութն կի ոռարոււին, ճի Հանուրբն: կախադան տղաքը

նւ

ան

ու

ու

ՏԽՈՒՐ

ՀԱՇՈՒԵՑԱՐԴԱՐ

ՄԸ

Մարաչի Գանլը-ֆէրէ լըաուած (Արիւնի ձոր) տենդըոր այչովս մաս Խլած կոչութծ է 1895-/ն,Մարաշի մի Հայերուն ողլանդանոջցը ոլլալուն Համար, կախաղանկր րբարձրացուին զէյքունցիներ, ո-

պարզապես Հոդնւոր միութեան մբծ անդամներն Դ ր էւ մբ՝ օր Ջեյթունի մէջ Պօղօղլնաններու բնակարանըաղօթելու չն եւ որձա էին։ Այնտեղ կր 4ձերբակալուին քաղաքական կազգացած մր անդամներ բանտ կր տարուին: Անոնցմէ յիչենք մակերպութնան Լեւոն Առուրնան, ՍէԹնան (Ջամ/ուլոնց), Ասատուր Նչան,Հայն եւ Պօզօղյնանննր,Խաչեր Մօրուսեան, Գայուստ ֆ. Մեսրուվնան: Առիվիան ճբ բարձրացուին ՆազարէթԳշաթաննան, Գէորգ Քազախեան, կախաղան Ձիճիկ Սանփան,կարապետԴապիչնան, Մացոկ նչան Պարութճեան, Փանու Չօլադգեան, ծ նրկու տղաբի Սովսեփ ԵԼ Փլաչարդուննան, հւ Փանոս Աւմտիս Մարկոսեան-ենի իւն եան, Միբակէլ, կբրածամ: Ենիխոիւնեան, Սնտրոս Փագրնանծւ մեե տղան Վարդիրվար, վարդան եւ Սեդրակ Ջաղիծաններ,Խաչեր ԹէօպէծաՖ,Փարթաժ խէ Գալուստ տքան, Թազշոր Քուաուսծան, Արթին է. Գրիգոր ՔԹֆան կամ Սողոմուհ Թրվանտեան, Հայկ Վարդանեան,Աատտութ Գալայճեան, Վանէ ԵղիաՔի- Թան,Աթան եւ ժակորԱռաբելեած, Աթալարեան, ոնց բոց

մէկ

մալ

Գքորգ Մարտավույնան, Ռուբէն Քէնտիպէլնան, Թօմպուլնան, Փանոսեան, Հ աճի զմժանուէ Ղարիեան, Արմենակ ՍովՀաննէս Նչան եզնկիէլեան, ռի մտաւորական, ուսուցիչ մրն է Փարութճեան, "

առջեւ կը խօսի կրսէ«Թուրջ էկան Հանգս ժբ դիտելուեկած Է արդեօքՀարաան Հայրծնակիցնելր, Հետ եւ դարեր միասին ապրած, այս եղի հրկրին լոս Հ տուած բերած ազգի մբ լթքաղմանական թաղաքակրթութիւն է այսօր որ տխուր Հանդիսութիւնն տեղի (ունենայ, արիւնը չի կորաունը,Թուրքը ինքն իր Ճեռքովը իր երկիրը վրայ պի" տայ կտոր կտոր պիտի բլլայ ըրսէ այս Գողի Մճնք րատրաստ ենբ մաճուան, մենջ կատարեցինք մեի մարդկային պարտականութիւնը մեր ազգին եւ նոյնիսկ թուրբ կառավարութեան Հանդէպ, միայն կբ ու վայրագ ժողովուրդի մբ մոլիւանդութեան ցաւիմոր տգէտ ջոծ կ1րթանք»։Այս խօսքերը չվերջացուցած,կբ լոնցնին զինջը, չուանը կանցընեն վզին, կի Հրնն աթոռ ոտրբինտակէն, ու ածա կի վերջանար 1915- զոծեթ իրենցբնտանիքննըէնզատելով կաջսորննՀալէպ կարապետՊալԽ. Նորաչխաիխծնան, ճեան,Ցակոի Սարան Չօփութեան, Թաչճնան, Փ- Նչաննանծե զիտոլ Տիգրանակնրոի Սովշաննքս ճամբաներիտաներով կախաղանկբ բարձրացնենբոլորն ալ: Ֆ- Ձրի մէջ կր սպաննուրնՍաՀակՔՀնյ. Մարկանեան, Վազարչակ թ

կախաղանիչուանին

ու

ու

Բյ.

Ժէրրածնան,Թովէփ Վրդ. Ագրէպեան,Փրօֆ. Ծակոր ԶԷ Թունցնան: զածկէրթանՁովչաՖնեքս Այճքսաննան, ԸԽդՀանութ ջարդին ՎարդիվառԽուլմանեան Րագզայի մէջ, անլուր ԼեւոնԱՀարոննան, |

Աաաա Աա Ամանի

ա

ամ

,

ուսուց,

րա. է նաԱ ոն

""

տմ

ամու.

Ար.

Լ

Գ

Հարկիջ,այնտեղ ժողովուրզինՀեռ

ա

Հայհպի ձոգծտանմէչ (բ Հիւանդանաչ, կրած.տառապանքներուն, ա. կրում: զրրի, Տճախոգրու գո րոնի մակ Մարալ դեդազաճարաաան էն Հոգին աւելի 4. րոնց ա11 "մ "Ա ապրածեկրունխր մուններթ առանձին "մոչել կաբելիչէ: Անյիչչւտակ ԱԼ աճամոր առե Մեր ցաւը անպատում բոնց Համար անձնարին, ("«Թիշնը թչնամիին Հանդէս: Զէյթուն ծւ. իբ լրֆակայ Հայ զիդքնբը տեղաձան հղած նն եւ պարպուած: ֆնտրճագ իր տարագրութնան վաղորդայնին մէջ Է Ծրխաասարդունիւը կբախորձխ բոնադաղքի փորձի մք ածուն զէնքով դիմադրել, մինչդնո տարեցներըխործուրդ (կու աային նման ած

ք.

մնունծլուորոչումով

էւ

դի-

ս Գա լար Սարոր Մուն2ր, արուի թունցի ազատմրով տակցութեաժբ։ կր խորՀչին

Մարաչի

Հայեիուն

փ

տնել

մա

:

ֆնտրճագ Հասնելու: Ալս. նպատակով ֆնտրճագիգիւղապետը Մինաս ՔԱՀԲան Մարալ կր դրկուր: Մինաս տղաքը

Խաճատակննր,ՔէՀեան

Մարաչիմէջ կբ

գոնէ

բաւական Թիւով Համախոչներ, "կու օգնմլ ֆնտրքադցիենուն, ծրր Մարալ րո ըյլան: նառավարութիւնր զարձակելու (իժանալ ծրագիրը,ջոկատ մի զօրթկի զրիկէ Ֆետրճադ ժունիւ2-ին, որ Հայությունը դչիւզէ Հաննյով տարագրէ: երբ գիւղ կբ Հասին զինուորները,անոնց զէնքերըկբ զրաւուրն Հայքրէն. Լուրը կր Հասնի Մարալ:

րոնք (շռք

տան

Մարաչի Մրւմթազ Պէյ, բողորական կարապետքեֆ. ԳԱէիջկառավարիչը`

Հայութեանճակատագրին: պարագայի մր, հեթարկուի: բեդՀչանուր դլիոաւորութեաբ պատո մբ կբ թ" Հոն ալ առփքձն «զաումով, Հայրեն զենք 1911-ի աչնան, Թուրքն ք. կը Հրաճանգէ որ ըժբոստննրը կառավարութեան լանձնութնիակ արիւնարբու, կբ պաշանջնն եւ արչ նպատակով Օմար Պէյ անուն ժողովուրդըպատրաստուիգաղթի Ճամբանբոնքրոււ Փատուփրակ Մ Փերճագ կու զալ Հարխրապետմը 178 ժանտարմանքրով Հաջառոնաց չի ոդողիր Էր առռրնլութնան մէի Հանդիպելով ժողովուրդին ժիա1915 ՑունՖիս Համոււ ընդդիմութեան եւ կբ դառնալ Մարբաչ, Հետերնինտանելով ֆնտրճագիուղղութեամբՔրճեց ճամբան չի չարունակեն Նչոն, նաւ Մնաս Ք է Հնան, ժբ Խն էւ էւ Փանոս, Ցակոբ էմշաԳարու Նորագլնարձքաննէր, կարապետ բալի (Ինոր 4էԵժանան Մարալի Հայերը, ֆնտրքագցիննրու Ընքաջցը նուէլ Ջազրքանենը, Մխրոպ, Արամ ծւ Գարծգին Ձօլագքանենը, 1. արարթի կր դտննն պարզապէսարկածախնդրութիւն եւ աղիտարնր, Ցովչաննիս Ղարլզեան, Խալ» Ալզլալաիսցնան, Տիվետիկկարաս, ոչ միան էրմնց, այլեւ ՄարաչիՀայութեան Համար: Գիւղ կր դաբԼեւոն Խուլմուննան, Արթին Աթալարձան,Ծարութիւն ՇԷֆթալնոն, ձուն չկան, որ ժողովրուրդին իթաթ ՀասկցնքՀամոզ որ ճեթարկույն. Թռրու ֆոււնալեան, Ստեփան Պչարիւնեան, Լեւոն Թրվանատնան, ՍլՃասՔԷՀեան տակայեդիզ Հառն քուն, կա ֆազարէթՓէլլածնան,Փանոս եւ Անտոն Հչաճըննաններ, Համբարձում Է կը ապաննուվ:կառավարութիւնը որոչած անպայմանարարալծլ Արկ, Հողքնար88 «եե զայլույքան, ժեն Մրեն, է. կել»: հո ՀԱ մա գարնա Խավ՝ գետա աար Ա կր թողուն մեր Հայրենի լեռները եւ անդարձօրէեկր Հեռանային, մասծֆնն Մարաչի Հայ բանտարկեալները ազատել կրակի տալով բաառանց գիտնալու հինն, սպասող ճակատագրիմասին ոեւէ բան կը զարին մէկ թանի տեղերը, որպէսզի թուրթ ժողովուրդին մէջ խուՀանին ֆետրճագ ծայ գիչդը, որ կառավարությանՀրաճանգին88ճազ ոտնդծուխէւ իրենք օզտուքով այլ չփոլքութեելն էւ իրարանցուճամբան բլրոԹարկուած, կր պատրաստուի գիւղը ձղնլով դաղթի մե բանտին վրալ արձակին, բանան, կոտրեն դոները եւ դուրս նծյու։ ԶԱյԹունցի տղոց Հասնելով, նոր փոս, Ֆոր ոդեւորութիւն մը Հանենբանտախկուածնեիր, որոն իոի գան միանալովՔՐննգ, կը ծնքր բոլորին «րատնրունմէջ Ձեն ուցնր որ զէլքունցի ազաջ Գարաւորպիտի րայ դիմադրել բանակին: վանջի գրւղէն, Անտոն իրենց մօտ, լնն զիրենք եւ Հեռանան, կաղաչնն որ ժնան Փանոս, Թիթեղ մր քարիւղով կր մտնէ Մարաչ,ՆախիրԻօնիւի թԹամիասին կռուին, դիմադրքն թլնամիին։ Չուգուր-Օվայքն վերագարձոը 288 մէչ զինուռբննի կբ ձերրակալնն, օր մր լետոլ կախաղանկր կը պատժինզէԻ կարգ մբ ֆնտրճադցիներ,օիպէս ականատքաներ Հաձուի:Թուրք (րոնաննր իմացած ծն Թէ Ջէլթունի Իշդրյաներէէւ փազոծ Թունցի գաղթականներուճամբուն կրած չարչարանքները փոէ նն Փետրճագ: Հարիվրասրետ ՕմարՊէյ նեղ կը գնէ գիւղացիները, ոբ էլթունցիներիյանմենն: Սակայն անլուր նեղութիւնների:Թէեւ զէլթունցի տղաքը մտիր չէինՓետրճագ ֆնտրճագցիներկի դիմանան քւ մնալ, բալով Թէ այս պայմաններու տակ կարելի 0չէ դիմադրլ հոտութիւնենրուն չեն դաւաճաննի Հիչրերուն: Սմար Պէյ Չ200-է ֆնարճագցինքրու աւկի ուժով մբ կբ ժտադր էլգրյանեերուն վրայ նրքալ Թչեամիին, հ վեֆոլ սակայն տեղի կու տան սակայն Հոն: կոխվն,Է էի Համարձակիր։ կը նան կբ ակաինզրատրատատուիվ, խնդրանքին Յուլիտ,1916-ին,Սկնթապիե. Մարաչիթուրբեր

ճնանի

ւիրակությւն

Ֆետրճա

ուր իչ ճար մեռածելու Համար» Ա,.

Համոզել ժողովուր

:

|

Ր

ու

ու

ու

ըլլալով Թէ ֆնտրճագր պիտի տնղաձանուի,փողթացածէլն գնելու,մինչդեռ դոյբերիո որալէսԽՀ աժան ձոն, ծախու Հանուած մր մէկ ապրանքի որովՀետեւ էր: մողոսբութ: Ընել իրենց նպատակը Մարամուտին զէնջերու խուլ որոտ արժէքը չէին վճարեր: Քառորղ Այդ գիշախանձ Թուրթերը կողուրուտի մր ազգանչանըկու տայ նն տան մէի են. Օմար Ըոնած Զէյթունցիներ դիրջ գործի վրալ տունը: Շատ էյ իբ ուժերով կը փորձէ պաչարն անոնց գոոնուած հարճ ժամանակի մի ժէ, Օմարի ուժերը կբ բնաֆնջուին:Ծողուպուտի սակայն կբ փորն հրողեերէն չատեր դերի կր բոուխն, որոնք եւ այդ Հաննչ, վտանգաւոր դառնալ, դժուարութիշններ Խիրթին դնեղակածչարելը զանոնչ, տռիսուին պատճառովՀայ ժարավկներկր մեծ փոքր վեց Թուրք ԴԵ-զերու րայ, Ցետոլ կարչաւծն էրջակալ եւ կրակի տալով այդ դիւղերը, կալերը, կի կր րյաղթեն անոնց

ած

Սարսափիտնմարան մը կբ պարզուր ՄՍակալն Հայ կոռւողնքրի կր

դիմ ադրծը, ավնշան քոց առնելակարութեան տալու Անրբնդձատկր զարնքն ու կր զարնուրն: խրխկուն է բող) օր թչնամինգնդացիրներով ծւ Թեղանօթներով կր ԷՖ Հայոք Քարէ չրնուած նե դիրքերը Եւ ռումիերէն կր խորտակութն,դետնին կբ Հաւապարին կոուողնքըը բացր կր մնան: կոխւրկի ստատկանալ, գեղան ՀրամանատարՂալէպ Գէյ կբ կատղի, Հայ կոռուողներու վամաուդիժազիութեելն եւ կբ Հրամայէ դիրկընդլոառւնկռիւ Սուինննրիրարու կր խոառնուխն: Ոչ մէկ յոյս փրկութեան: կռվւր իր Հասած է։ Գերմանսպաներ են որ կի վարծն ծայրագոյնաստիճանին Հայ մարաիկննրու յարմակողականը: խումբնրը տուննրու ժէջէն կաւինկր չարունակեե կոխբ նոր թաղով, Ժողովուրդըչուարաֆ է: ու Մանուկներ կու լան կր ճչան, պատանի նրիաասարդասդին, անդին ժամ այուվէս էւ վերջա էս այչ Հանալ Մարաչի կառավարութիւնըկր վազվզեն։Քանի մր բնդարձակել: սաճմանը մտադիինարչաւանքի 8900-ի դժ կոռւադննրութիւր 60-ի Հազիւ վը առջեւ նլրզում: ժը նր դիկէ Ֆնտրծագ: փտաձոդուած,կրկին պատուիրակութիւն նւ. անոնց Ֆ. Հառծեր, մէիչն միայն 2580-ըզինուած էին մարթինով, Պեորածան, անդամներնէն Ֆ. Սաչակ Քաշանայ Փատուիրակութնան ժամ արապչս անբնդձատ գնդամիրներն. Թնեղանջթներկր Զորս ԱբրաձամԾարութիւննան,Վարդիվառ Արսէն ՔՀել, Վնբասրատունի եւ նաճանչն առաֆ զիրացի կիներ, ժանուկներ, երեր կր գործեն, Ալի Պէյ էրՓառպարհան,Ատանալի կուսակալը, Հրամանատար Հաւաթունննկեզեցին ծ. անոր չարակից տուներ» Հոն կբ Հասնի տարած ֆանքերուն,ճեւկու ապար Հակառակ պատուիխրակութնան նամ. կռուողներչն մաս մբ Թլնամին աւելի կր ֆանրբանայայս Հրամանատար Ֆունայն կր դառնան Մարաչ' Ֆնտրճազ կր Հասնի դիրքին րար Տեղատարափռումբնրէն կրակ կառնեն չէնբքրը, կթ Ղալիպ Պէյ: Հայ կոուողները քրքջ Թեւծրու կբ բաժնուին: Ֆնազբճագ ՊՎԽ կրամը զբ Հասնի էկեզեցի, Հարիւրնքրկր Հրկիզուին: Փլոզը ն. Քքշֆլիի Հայերը, որոնջ որոչած եխ | եկա էին նաք. ՏԷՐԹԵՑի բոցմրու մչչ, ժողովուրդը կր բոն ածանչի ճամբան, ու կ'երթայ Ճէյթունցիներ միասնաբարդիմադրել մինչեւ իրենց վերին չունչր ՂալէպԳէյի ուժնրուն ձճոթլո կը պաչարուրն կռուով տղաքը, որոնց զօրտինեւ խուժած Էչէջ Մէրտանըն, կը պատանին Հարաւակողմը՝ բիր Հարիչրըչանցնիր այլնւ: Անոնթ կր չարունակքն կոխւը։ ԳիՅԼին, գեղասետ Ղալիպ Գէ հ անցքը. ուլի, մանեթ իւղ չէրը վրայ կը Հասնի կռուսղնքրը, խաւարին մէջ զիրար կր չէ. Գին 8000-նոց բանակով Ֆէրէրէօլի մօտ, ԱփչարլըԹՐՔ կարոնցենն։Մեսրբու Օօջլագեանկվնալ կոստան Վարժապետնանի բանակի»Գիչնրը Վր" կի Հասնի: Մասնակի ընդՀչարումներուն, Փաղարճրգի քիւրտ պածշակներունՃեռքըեւ կր սղյաննուի: Մեսրույի տեւած էին, ածա վճռական Ճակատամարտն բոնք ամբողջ գիչերը գլուխը կբ կորեն անոնք կբ տանին Մարալ: ՊէստիւնեանՍտքէր ատիկա" էր որ պիտիլաֆորդձը՝ Ակլեւս անխուսածելի մօտ կր բոնուխ ու փան ճբ գնեղակածարութ:Գարեղին0օԹնդանօքնէրը Օգոստոս 1 ծիրակի«րը» թուրբին Ցաորդ առաւօտ ծւ Հգնան (անցնի զորանոց, չի գխտցուիի Թէ որ ինչպես կր է Հորիզոնը: Բանակըփի" կր ակաինգոռալ, Անոնց ծուխը բուննր եւ «զաննութ Մերոպի հտն էղբայրբ Գեզաժ խուրմաննան պայժին կր ձակուժի անցեր է: ՀազարներովՀրացաններմէկէն կր «ոնե, էւ Մարաչ, կր խառնուին գաղթականներու կարաւանին իխնայողությամբկր գործար յեր տակայնիրէնց փամփուչոները Բենց «ետթը կը կորանցնն: էիր նն ճար դիմադրնը ուրիչ վնոած երան, Փանոս, Մարո նւ ուրք զօրքը խուժանը կը գրաւեն գիւղը, կբ բարձակինՍառաչին խումբըէբ Նչանի Ք. Ջազրքան Փանոսի ղեկավարութեամբ ծւ Էկեղեցիին դպրոցին վրա Այնտեղ է նՆչանիեւ գլիաուործր (Ռեբովի . բոնէ եկեղեցինեւ դպրոցը" Երկրորդ Խումբը նբ խումբր օրճատականայդ ժամերուն քանիլա կը փախցնեն Նազարէթ, ՍովեեփԷւ Բէմաք Արչ խումբին մէլ էին ֆնարճագվն՝ ամիին խուժանը, Հարիւիներով ղրակներ փուլով գետիններըո միակ որդին Նազար: Ց, ի ճրֆոյ, անխուսաոխելի է նաեւ իրենց մաճ Հու կարծի է նւ աձաւոր կի" Հարիչրներ կվլնալին թլնաժիքն: Անչաւատար աա ունակքն

ԴիՐՓեր

ու

տա-

ո

ու

Մար ագի

չ--

ը

: |

ւ

.

թանանին

աո

|

«ժին

լիչճլ «ԱրֆբօրճասականջՀղօրագոյնս կռուին»: Ֆէվէտէկ կԿարապէր Թչնամիին ձեռը չիլնալու Համարկր ծանը կերպով նը վիրաւոր Անոնք սակայն կր մերժեն, սպաննքն խնդի ըեկճննըէն որ զինքը Թյնամի գնդակները չեն ՀանդիպիրԻրեն. Ան իր դաչոյնը կբ Իր տես այս խուժղուժ պատսրտին ու կիյնայ անչունչ: Ընկերները ի եւ Փանոս, կր կերին, կր ժոլեդնքն, ՂիրՓէ դիրք 1ր ցատկին Ննչան Հարիզրներքիան վփեբստվն խրախուսեն ողջ մնացողընկերները: եւ զօրբնըէն: Սակայն փրկութեան ոչ մէկ միֆոց մնացնր խուժանքն էր աղլեւախրննց' Դպրոց էւ քկեղեցի բարութանդ ք'բլլանռումիվբէն Թչյնաժին, ծրկար դաւազանննրուծայրը, փարիչղով Թրիուած եւ Քոջքրով բարի կը «րակ տախտակպատերուն առաստաղենրուն ու այս էրկու չէնքնրն ալ Բոցը նբ դոլ կրակի կու տայ նամ ամէն

դու

էւ

Անկարելիէ պատուծան:

դուրս

գար

Գազաններուպես դուրս սիոոի խոյանան,սակայն բոցը բոնէի է խորանին առջեւ են, բոցր կի Հասնի Եկեղեցւոյ դույւ սչատուձչան: մժեւաֆ Այ« վերջին կը ժոխրացնէ բոլոր հրենց ԺԵՖ ժամ: կորուստը փոբբ Հայերու ընդծանուր է քսանչորս եւ Գճրմանիկ» Հատորին, որո նիի կեցիր «Մարաչ հշաֆ է, բո | մօականատեսիպատմութիւն, իսկ Թչնամիին կորուստբ եղած է ժամ րաւոր ապքս 0000 Հոգի, որուն 2000-ր բանակէն է: Քսանչորս վերջ կբ դանէ, երբ լեռ.մի անհւող այս աՀաւորճակատամախտը եւ տէրիքէլցի Հազիւ ուք տաս Եցի Փաչուին ֆնտրճադցի, ՓԻ Ե. գիշղի Կընկճուի եւ կր բոն: բռնագաղթի ճամբար փարատվխկներ ժողովարան,դպրո, բա,ՐԷ եկեղեցի: զ Թչնամին կր անէ անխավի դինթէ բոլոր աուները: Դուրս փախչողնեները նչպես նաւ Հ եռնմալ Գար ԹԼ մանուկ, ապր Թէ կն կը գեղակածարութն, եւ անլուր չարչարանբքներով սորաննուածտաուռ գնդակաՀարութեամբ ներուն թիւր ր Հասնի Հոգիի, իակ 104-Է աւելի ուրիչ հրիտասարդննր ՄաՄարաչ կի տարուխնծւ ող ողջ (այրին (իրի փուէրուն մէջ: աէւ հաչ կր արուին Ֆոշեւ 100-թմիութվիրաւորներերկու սեռոէ տեն մր կնդրոնականվարժարանինմօտ չէնթի ժի մէջ դարմանելէ Հետ կը տարագրեն Մաս մր Հալ մոտո, Մարաչիզաղթականներուն ու

ճազատամարտը

ու

ու

հզր,

։-

նւ. անարգանքիտակ գիւղէն ուլկիներ ն. մանուկներ ալ ֆի Ֆետրճագի գէպի Սուրիոլ եւ Աբաբիոյանապատներըո զակի կյաբսորուին ծւ Ֆ Քքօյի էրէ բզ Քիչեֆլին Հոգիի կորուսարկի Հասնի ժօատ։ աճը Առոնց ժեծագոլն թիւր 450-ի մր սպլաննուածներուն անդէն Խաբի: երբ այլեւս էրին բոլորովին լանձեունըէԵ սւլաննութն, եւ 8ժողովուրդը էրքջ Հայ գիադքըը այս մոլխրանան Արոպէս կը ոէն աւծլի տեղւոլն զրալ կր սպաննուի, կբ վարդուխ,ողջ մնագողեկը

ճբ ստարագրուիխն:

ԵՂԻԱՅԻ ԵՒ ԻՐ ԽՈՒՄԲԻՆ

ՄԱՐՏՆՉՈՒՄՆԵՐԸ

Եղիան հր տղաննրովը ք. բնկնընէրովր1915-1911 կը մնայ ՋԷՐԹուծի չրֆակայքը, կր մարտնչի թԹչնամիինդէմ: Ալս խուժբին մրաֆ կփւները կարեւոր նւ յատկանչականէն ոչ Թէ իրէնց ընդարձակ չրիանովը։տարածութիւնովը,այլ ժամանակիերկար տեւողութիւնովըո Արչաւանքի մբ (ամ չաշուած փաղթանակի ւիթներարբագիրբ չունին այդ ոգորումները, այլ աւելի քան էրքթ տարինէր, գիչծր ցերեկ ձմրան ցուրտին անբնդծատ, ձիւնին, ամառուան սռաբին, անոթին. անձնարին պարժանեքրուտակ գոյութնան պայքարն է, որ տարինԵղիան հ. էր Ընկերները,յաճախ Նեմեպանան ոզիով վրէժ լուծելով տմարդի Թշնամին, ըլլալով անիկա կառավարութնան կանո. ու

ու

աւոր զինուորթ Ոէ դասա, պինունրական փախստականը, արձեակազէնր ծւ չատ անգափ խուժանը, թուրքի: Եղիա, 1914-ի դէպբքերէնեւ ոտութիւնենրէՆ առաչ, ինչպէս որ ննք նախորդ էջերով կր փորձէ բմբոստութնան դրօչ պարպել, չո

չայտարՓաչայրչաչատակությիւնները, կանխել սակայն մատնունըուվ

կբ բանտարկուի: Աճաոյ ազատ (բարձակուիԱն տեսած ձի բանտին մէջ էղած խժղժութիւնները,խոչտանգումներնու Հարիչրաւոի դաւազաննծրու Հարուածների,իճհֆութիւններն անարգանջնքրը նւ կր Թուիկիկին առպատափբութնան գործին:Կբ դեկավարէ վանբիըն դոխւր, ընկերակցութնամբ Ջագրեան Փանոսի,Չօլագեան Մեորոի նւ խումբ մբ կարիճներու: Թչնամիին ուժերն, Թնեղանօթներէն վանքին փանդունյով,աւծրունքն եւ ՀրդեՀի տրբուծլէն վետոլ իր չորո աողա՛ներ Փապիկի,Ֆիդթանի,Նչանի եւ ԽաչերիՀեւ. կր Հեոանալ Զէյթունի անմիջականչրֆանակեն.իրենցկր միանան անտրորեցի Ա Քին, պիթյիոցի Մանուկեւ Թակոր, ֆՓետրճադցի Արթին եւ Ս. Սոր-1011 վնա, 1015-4Ն կը գոութն, զասպատակնն Թշնամի լրաններըւ 1916-ի Այմալբ կչտիկի բեդճարումբն կբ սպաննուի Գարելիե նորաչիոարՀնան, Փամպուճագի մէջ, Ինթզինքի ժայուէմբ փիար կբ ԵԷ«է էւ կբ մեռնի Զմրուխտ, եղիայի Հարածրէն մէկը, Թյնամիին Հնոտը չիվնալու Համար: 1917-ինՍուչաթիյլիկոխւին կլխնան Փապիկ Հրֆթալնան, ՍարգլաՍուրքնան, ԳՒձեանինան, մչնցի երկու նղբայրեեր մակորէւ Փուրդէն,Թրանապիտակի աաստիկբախումբն կվխյնան ու

Վանէս Լ. ԻԹիչծան: Գառսպարքուն, 1917-/Ֆդարձեալ, Գարաչալթբյի

ֆվւին Հերոսաբարռուն յետոյ ծան կերպով կր վիրաւորութ եղբա: Հակառակ Թշնամիին կողմէ եղաֆ անձնաթտուութեան չոր -արկին,եւ առանցգրխաւորիղող, Հրոսակապես: Թուրջ՝ Ղովրալխին 8ողմէ իրեն նյած կնանջի ապաչովութէան խոստումին, վիրաւոր |

յաճախ

ք. էրր «Արուն որ" 8 փ (երոր վիճակին 4չջ «ռակաւփնկը կոչի դալոյնը, Գմնար վրան, նրբ ալ չեն գործր հր Հրացան «Մոսը օրէ մը մէ, բս" բաչալթը ըաուտծ տելը, չորցած փփխուտի տէ մէջ ըաուաֆին,լուցկիով մբ կրակ կու տա Թվուտի չոր րու» Բեւներուն ք. ինքզինքը կայր, էիյնապու Համար չրամիին Հնոքբ չտայ այչ իսկ Ղրվրախինպատմածովալ Թչիամին է որ կրակ ԳՓավգբրտի մչջ 1 կ'այրէ Եղիան: 1918-ին, մացառուտին վիրտռորուի Խաչնը նորաչխարձնան,ղիապի ազանրչն մեկը: էկ» 1. Դանիել ՂոՁայիրի 118 ձը ապաննուխնԱրին Հանրահան ք. արմա Ֆրիդոր նորաչխարձնան: աիչնան, Փիխսիրլ,Ֆաճատը նորաչխարձեան, «պաննութն անվան 1918-ին, Փարապլաոգլը ը ԼՈճ-ին Ճէյթումի Ազրգեան, Համբարձում Փարակլօգնան, Գքտրու անմիջականՀիւսվա-արնլքը՝Բուխեըիկ ջար կը ապաննուինեզիայի մօտ եւ կբ զարձուն Ֆիջրան, ՇԱնպէկ լնրան ճիկու տղաքը նչան եւ Գրիգոր եւ Անդրանիկ Ենիտիչննաններ Սարգիս Գալայճեան: տեղի ունենայԻլ Օդյլուրմէջ: ԱյնտեղկէԻ Վերջինբնդծարումը քւ Արքճ նան տղան՝ Գապիկ։ ն. իր «ճար Ցակոբ ծղխայի

Վաճան Գավաֆնան, ՅարութիւնՔՀել. Ետայնան, Շաւարչծիչմանեան, եւ Օննիկ Մուրատծան, խսա-Քեմալ, Գուրգէն Սէրարոարնան կարգ էւ սասունցիներ: իսա-Քքժալ կբ դաւաճանէ մի կր խոռտովանիեղեութիւնը պատքրաղժական ատնանին։ Բանտարկուաֆներէն չատեր մածուան կր դատապարտուին: Բանտի ՀիւանդապաՀուձիին՝ Արչալոլս վլաքնանի միջոցով եւ դեղագործ ՄիճրանՆաճարքանի «դնութնաժբ կր թ ունաւործն իսա-քէմալր եւ գաղտնիքը դուրս լելլեր, որովձճետեւ Տ.Ք. վաան Ադրխանճան կը յափողի հսա-տեժոլիԹունաշորումը ծածկեր,սրտի կաթուածլ մեռւաֆ է բակլովի եւ այպես մաճուան կազատինկախաղանէն եւ կբ մնան րանտ դատապարտուածները մինչեւ զինադադար: Այլ չամանակ րանան էի աւ զէլթունցի Գրանֆիլնան, նոյն ժեղաակցութնամբ: Վարդիվար Զէլթուն Հատած. եւ եղիան իր խումբը: Ալաչայիրիմէջ կբ վել տղաներ կր փնատոնն սպաննուիԴանիէլ Ղապիչեան, ինչա որ բիչ առաջ լիլնգինբ: Միւոնքրըժամանակ մր թափաղէ լհտոյ կր գտնեն Փրիդոր քւ ՖաՏ.

ու

կու

ու

Թան), կարասի Հաճիկարապետծան, Քէ փիտիրծան(Դարդոալար Արին Ձաբոնեան,Ասատութ Սարգիածան, Ասատուր Նոբաչխարծնան, Համբարձում Գատեմնան: Էյօղյուէն յնտոյ նր մնան Խաչեր Միիխայէլեան,Մանուկ 8ել-

|

Մնուկ-ԱՐԹՆ Թորոս Այապաչեան, Ցակոբ Սառոսնիկետել լատեան,

Գատանքան, 1922-րն էր, Մանուկ Ճելլարոնան,Գրրդխանիմէջ

մալարիա

է.

կր մեռնի, իսկ Մանուկ-Արթին Պատաննան թոքախաոչ կբ մեռնի Հալեպ: Իր էրգու Հայկ Գոյանքած, ժանք տղաքը Հալէպ են: Հալէպէն, ճրիտասարդննբ իսա-Քիմալ Ֆածկանունով Օննիկ Մուրատքան,Գուրգէն Սէրարտարնան, Սուէտիաէւ ուրիչ Հայ մի եւ կարդ մր սասունցի ծայեր ըորոչքն եիկիտ ծածկանունով Ձէյթուն զէնք ծ: օղնութիւն փութացնել: 23 րիտասարդենը խմբապետութնամբ ճաղոայ տալւորիկցիերիտասարդի նանւ զէյթ էին մէչ Անոնց ունցինմը Զէյթուն. դեպի դրուին կբ ԶօլադնանՓանոսինմէկ տղան,Դանիել Դապլիչետն, Ջօրադեան՝

Թանչբեբռնունլով:Հալեպ (ու

զայ

Սեդրակ

հւ.

ճու Նորաչխարձեաննեիրը, որոնթԽաչերէնզատուած եւ առւանձին մնացածէին։ Գրիղոր եւ Ֆաճատ, թնչաէաբարնք, անդին կբ սպաներւրնՓիսիրը։ Ամիս մր լնաոյ մնացածեեիիկր Հանդլիպին Եղիայի խումբին Ե. կր միանան անոր. Տասնձինկ օր կր մնան, սակայն բյլայուն, կեանքը կը դառնալ անտանելի եւ կր վեառֆեւր մնո բաղառնանՀալէպ: իսկ Եղխայինխումբբ կը մնալ ՖՓոնուղիմօտ եանոս անտառի պաշարները Հերին: ԹՀ հնչ կռիւնճր բեռները, եւ մղեց Եղիա հր խումբով ինչքան ժամանակ եւ ինչ նղաւ իր եւ Էոնձնճրուն վախճանը, արդէն բիչ առաջ լիլած էինջ։

Հոն

է:

Սարգիս Մէլվտոննան,Մանուկ Էէլատնան, Լնւոն կուլմունեան կոփ էչ կարգ ժը մչեցի եւ սասունցի տղաներ, Այնթապիլնոները

Հնար Մչմջի եւ ռչլաչբաօզուդներու Թուրջզինուորներուն բիռնուին եւ

հտոլ կը Էր" Տիգրան գերի կվխնայ.զէյթունցիննըկը կոուրն տակ կբ Ի"»նակնն իրենց ճամբան դէպի Զէյթուն: ֆիգրան ծնձի Հալէպի մէջ (ր ձերբակալեն տովանի ամէն բան: Այչ պրասոճաթույի

ԶԻՑԹՈՒՆԸ ԿՐԱԿԻ ԿՌԻ ՏԱՑ ԹՇՆԱՄԻՆ

ՄաՀանսիՄիլլի Թոռր, աֆ մարտիկԽաչեր, որ ժինչնւ վերջը ծւ կբ կոուր Եզիբային անոր ընկերներուն Հետ թշնամիին դքմ, շրպէս ականատեսվկայ Զէյթունի ամբողջականՀրդեՀումին, Հետե ւհալ կերպովկր նկարագրէ թաղաքին այրիչբ, որբ ատնզիկունենայ 1915, Օգոսառախն Չորհքչարթի օրը: «Ձուն դատարկուած է, եւ ամայի ոչ մէկ կննդանի չունչ մնացերէ իր Հայ բնակչութենքն: Չորեթչարթի օր է- մճնթ կր դրարիներ խումբով Գէրզինկայի կատարը բացուած ֆանջթ քարայրը Գապիկ Փաչայի: կքաօրուանմատ, օդին ժէջ Հրղնձի ծուխքր սկսան մենք Հետաքրթրությնք ժղուաֆ, քարայլըէնդուրս ելանք եւ էրեւնալ. դաղելովՀասանք լերան այն մասը, ռի կր բացուի Հայոց փանրին դգիժաց,ուրկէ կեինւար բաղաջին մնծ մասի Սուրքննան սեւ տունի կրակի բոցնրու ժէ է։ Մութ թողն, եղեկիէլենց

Գէրգինկա

ու

|

մուխբ թանձր ալիջննը կը բարձրանանդէպի վեր: Մեզի Համար ԱՀա, կէս ժամ' մետոլ էր այս Հրդեչինպատճառը: անբացատրելի նա սկսաւ նոր «րղնչ մբ Ծ»վփր աղն Շորվոյնան-կօզպայիր եւ կբ տարածուր: Հրդք`ր Հկալ սոմպկրու պէս կը բարձրանար անմիջապեստարածումցաւ ամբողչ առին մէի Քարացած կը ԳԻ եւ իբ ոքին այս տխուր պատկերըՀրդեձիել,որը կրնդարձակուէ: ժամ ուն քաղաքի: տակաւին մբ Հնդած: ամբողջԶեյի մէջը կրաունէր դաղթականենի, ծաւաքուած ծին Թուրք-նորեկ Քաղաքէն դուրս ուրախութեան պատմականԶէյթունի Հրկիզումին րոնք ի «ես այ տախցոյցեր կրնէին:Քանի ժբ ժամե Զէլթ.ունի ուհլիբան1500 աակաչէն տուներէն միայն մոխիր կր մնար ԷՐՐԽ- տխուր վիչատակ էր Խանւ Եկեղեցիներն կրակի չափած ԶԷ թունի փառաւոր անցքային: ապարանքները: Հրդդարաւոր ք. դոլրոցննրընւ Հայ իչխաններուն Հե բոցնրուն Հետ, կը լաուէին յաճախ խուլ պայնիչններ, որոն նւ. կրակին Հե» կր վոտածօր էն սվածուսծ պայթուցիկ նիւթեր էին էնկէին նւ պայթնլով մեծ աղմուկ կր Հանէին։ Մայրամուտ է, ՁէՒ Թուն ոչ եւա է: Նոլն գիլնրուտն լուսնի լոյսին տակ աղացի մը մածուան թունի ժէթ: այինացաւերաւնրակը կի նիրՀէր ո-

ԶՕԼԱԳԵԱՆ

ՖԵՏՐԴԱԳԻ

ազատունլով կր քկրամ զագեան ֆետրճագի կոխւին մլն Խ«ճա եւ ՎքՀունիխփովը' Սովաէփ ապաստանիլ ողի Մարաչ Հասնիլ մը, Մարալի մտաւորական Ցովաէվ ՎԷՀունի, արարկիրցիանվիձեր կանէ ԷԲՐ Հեւ վիճակով մէչ, Փապրոուած Հայ գաղթականներուն հւ բամբ եւ իր «օրեղիօր որդին Գարեգին ՁԶօլագնանը կբ Հասնի հտ դառնալ էւ Համա: Ցովաէվ ՎքՀունի նւ. Արամ չետոլ կորոչնն քրթալ իյնթիլի կը Հասնին այնտեղ, ՎԵՀունի «րմա դերմանքրէնի թարգման գործ կր գանք այնանը գերմաննքրունմօտ, իկ Արամ այնահլ կբ փապուղիինմշտ Վկրամ: որպէս ծրկաթադործմ/ալխատի էւ իիլտնդեկանալՄինաս ՔէՀնայի տղուն Նազարի խումբի մասին կր լէ ԹԷ զեյթունցի Սովչաննեւ Սիմոնեանայնտեղչր պէս նաւ մաուծ. փակոննէրէն գեկառթիմէջ որպէս կարտը ֆրէն գործի է տղոց Հա» զէր նւ սնտուկննրով փամփուչտկբ փախցնքկռուող Հայ ո կը գործակցիՍիմոնքանի Ցակորի թԹօփալ մաս Քիոէրցի Հայդուկ Սակոբի խումբին տղոց զէնթ կր նճտէ' ՑովչանՆազարի եւ Թօվփալ հսկ Յոբ ալ կբ միանայ այդ մարտիկենրուն: նէս Սրբմոննան ձառ կը միանայ տղոց: Բաբ աէ ՎԵՀունիի կախուծլենյետոյ Արամ Լ Թօփալ Ցակոբկի բոնուի վբ ազաննութ: խում, ւր ընթացքին Ախ Մարտիկներուղեկավարութիւնըձնոջ կառնե Հառանպելցի

ԿՌԻՒԷՆ ՕԵՏՈՑ

ԱՐԱՄ

Զանագ Գայէէն, բանակին Հետ Սուէղ Կր դրկուին կարապետ Տէժիբճեան, Մանուկ Աւագեան,ՀամբարձումՄուճուղրեան, ամոնը կր միանան անոնց Հինդի կր Հասնի ալ (րմանանխնդիրը եւ զէ թունցիներունթիւր: Արամ խմբապետ րնատրուվ իօրտէկ թուրթ գր ֆարդճն: Այնտծդ Արամ կը վիրաւորութ զլիագիւղը կը դՐ-քՆ, մօտ աէն. Քիւրտի մբ ամիս մր կր դարմանում ՄապրիՊէլ էւ Ձեռ րին մբ ճունոռի: ողո միանալ փինչեւ 1018-իզինադադարի հր ընկնըներովԱմանոսի չրջանը (ասպատակ,կբ կոռուք, որպեա աիդար վրէժխնդրութիւն իի դատարկուած, աւերուած ԶՀյթունին եւ ցաւուչ:

ա-

լամ 4րաջո ւած, գնաաձաղր կախուած մղած,ողջողջ ձլրւսծՀայրծնակից

ժանի մր Հարիւր տղոց եւ տարագրուած տասնեակ Հազար զէԻ 1918,Աբաժ ծւ Սրժոնեանիրենց24 բեկնրներովզինքունցիներուն: ուած եւ ձինրու վրայ կը Հասնին Հալէպ, որ դաչնակից անգլիական հւ ֆրանասկան բանակներըարգէն գրաւած չին. կրամ եւ Սիմոնքան, իփզախ,լանդույն նկարագրովղեկավարներէին:

ԹԷ ԻՆՋՈԻ

ՔԱՄԲԱՆ

ԶԵՅԹՈՒՆ

ԶԿՌՈՒԵՑԱԻ

ԵԻ ԲՌՆԵՑ

ՏԱՐԱԳՐԻ

վերապրողՀայերէն չատնիուն մաբնրէն անպայմանանցաւ նւ ԻբննքիրքնցնոյնիակԹերքւաիրարու ալ բարն թէ` Ջէյթուն 1014-1915-/ Գազանդութնամբը, (ր չապատամբելովը ազարտած.ելաւ հր Հէրուական անցքալը,ատունըմբ ձգեց իբ փառքի «րերու պատմութնանքջնրուն: Մեղադրնցին Թերեւս նւ րաին, Թէ Զէյթուն պետք էր ապստամբել, փնչաէս Շապին-ԳարաՀիսարի, վանը,Ուրֆան,Սուէավան, Մեր այս ալիատանջիընթացքին,նախորդ էջերուն մէջ, անցուդարձերըներկավացուցածատեն, նրբ պարագան Հարկադինցմեզ, երբեմն մէջ ընդ Հէ հ. միայն Հպանցիկ կերպով խօսծցանքարչ մասին: Սակայնայստեղ, այս գլուխով, առանձինառած կացութիւնը եւ պատմութնեչն բոլորովին անֆատ ն. առանց եելքակայական ըլլալու, ալլ անաչարւկերպով, առարկաթրէն վերցուցած իրծրը, պիր ըսծնթ էւ Հառտատենթ Թէ բոլորովին տարբեր էր ՋԶէլթունի պարագան: 1նախոր` Զէյթուն ոչ ֆովեզքրթ էր, ոչ ալ հաւաձանգիստի մր մօա էր, իոկ ոուսական սաշժանի վրայ ալ չէր: Ջէհր նւ տազժագինաէ չունէր, դարնան հղանակին մթերբ ծր եւ ԷԻ կնենսամթերքը, ձժոուան գրած պարէնը, պաշարը սպառելու վրայ էր' 2. Ամճեէն առաջԶէյԹունէն կի ասէր բոնագաղթբուրիչ Հայ «Հի նման նախընթացմբ չկար ն. Զէյթուն նման չարժումէ Բ որ չունէի: Այ», ժամանակին անշատներեւ մի բանքընտանիքներ "լ հիաորուած էին Հայա, Պոլիս եւ Եւ կարճ ժամանակէն այլուր

Հրի

պիաի խորձէր ԹԷ ար էին ՋԷլթունցին բնականաբար վերադարմած անգամ ալ ատանկ կրլայ: ես այղ ընդձանուր տարագրութեանրձ. թացքին, անմնապք»կը իչն, Թէ չատ մբ քաղաթներու Հայութիւնը, իրէնց տարագրութեան կէս ճամբաներուն,վերադարձիչչուկներչն,

դոյնվակփառավարութեեչն, կրնայ

Նան

ինքնարնրարարձզած զիւղացիներէն, բայց Թուրք ինչպէս որ այլ նզաձ բլար, իբաբլալ կանութննն բան չէր փոխուել: ծ. Ծքֆի, բոնութնան եւ խատութիններուտակ, զէնթերը Հաւաքուած ծւ օրէ «ր ֆման բարի լուրի մի օրօրունքան, էին,աեղական կայծրարով Հրացաններ եւ աննչւանՓանակույթնամբ զրոյցներ է տարուած, Համայի,Դամասկոսիմէջ փրարու զէնքեր (Մէկնոց,մարթին-Հրացան եւ թանի ժբ ար Ֆէր-Ձօրիչ պատերազմական Ռժանթ սպասեցին: Հինգնոցմաուզէը): Սղած չեղաֆը այդ էր զէյթունցիներուն ունեցած աչբ լուսնեըինԹէ Հրաման եկեր է Հայրենիք դառնալու: Հայութեան բոնադաղթի աննախատմածլի զէնբերուն: ԱռաջինկարաւանինԶէ յ Թունէն Հուհելլին,Հեուացուցին ւսյսԸնդՀշանութ Խղածր, այաանդամ Համար, եւ ուշացած մարգարէներն բննաժերը, ազդքցիկները,դեկավարենրը,Մարաչ տարին բանտարկեցինէր. ինչ կուզեն քող րաէն բոլոր օ. է առնել պէտթ այն է տները: իրերը մէջ սսպլաննեցին անլուր տանջանքենթու Ջուուչը, Մարաչի Նաղարէթ բաղաթաղ կանխածառ դասոուը բ արոլական ուժր անգամ մբ էւ կբ խորտակԺողովուրդին ամը: Ինրու լոյսինսոսկ: կեդրոն 3. Ջէլթուն նչանավուծ էր զինուռրաձծաւատման -լեաէթազաքավար կերպով ուէր, Բայց կառավարութիւնը չատ գիավփուկ, Հետ, Հասարակ ժողովուրդին կառավարութիւնը չբ Թուրբ Զէլփայի որոչած խարքաուոիր Թթոստումներով կր վարուէր արձանադրութնան էւ նննդութիւններովկր յուսաղրեր Հանդարտսպասող ժողովուրդը, թունի զօրանոցը: Ու Զէյթունի մէջ ոեւէ իջեւան կամ պանդոկգոեւ անմիջականչրբփանակներէն Զեյթունի բան չկար: կառավարութիւնը միայն ձեզի րբմրոստներք թէ ուզէ, զութիւն չունէր, դուրոէն, նկած Հհոաւոր չիֆաններչն թուրջ տարբնիբ կբ պաճանչէ, նոյնիսկ դութ միայն զենքնըը տութ, պատկանող վնասակար վիճակին հր Համար, օինթ Զէյթուն իջնելու եւ արձանագրութեան տուէթ: զինուորցուները ղինուորցունձըը Էն Հոն: ծ. կային Վեծավփառւ եւ հւ զանոնը, կառավարութիւնը լուրբ Հայրապետինեւ Գոլսոլ Փատրիարբութնան մեալու չաբաթներ զէյթունցիներուն տուները, պարագար Հձրածչանգնեիր, նամակները,ձեռագիրները,կխլիկիու Հնազանդութնան որպէս Հիւրեր կր տնղաւորէր զեյթունցիներուն որովՀետեւ առարկել, Հայութեան կեանթի ապաճովութիւնովը մատածոգուածնւ չէր կարծյի աժրողջ մր, որուն Համար եւ եւ կառավարութեան միջեւ լարաբերութիւնենիըբարեկամականէին: թուրթ կառավարութեան Ճեմալ Փաչալի խոստումները կիլիկիոլ ակարացում կբ յառօտնսակ մր վճՀավաու կաթողիկոսին,ԹԷ Զեյթունի խաղաղ ժողովուրդին բան Սակայն այս կարդադրութինը բարոյական ուժի, Հոդնկան կորովի վնաս չկար Ու նոյնը կր Հաղորդէ Վեչափառր ղզէյթունցինէրուն: բացնեէրԶէյթունի ժէ 7. Մարաչենղրկուած կարդ մբ ճրեւելի Հայերու լորդորները կու սկսած էին վխալ օրերուն մոն էր ալս: ՈՌրծմն տակաւինխաղաղ ռպատելովարձանադիուելու: դային աւծլհալու վերոլիչնալ պատնառներուն վրայ: Ածոնթ կր Ջէլթունթ մէջ Թուրբղինուորցուներ, ընթարջ 4. Չէյքունցի զինուորները, մեծաղոյն մասով, օրինադպած 23 Զէյթունի ապստամբութիւնրկրնայ պատճառ դառնալ զգացնէին ծւ (Ախզ առքէր չէ«պելք էին Ժէջ Հայկական ընդչանուր ֆարդի մբ" կիլիկիոյ ներկայացած առաջին կոչին ունեցած դրկուսծ Թուրբ դիոլլերէնծկած թուրբ զինուորցուները Հայ սոունեիք ճիւղըու ոինուոիագրուծլով արձանագրութեան զինուորավան կբ մել կ րսահլ աերաաորունըէ լետոլ, կառավարութիւնըբաղարինկարեւոր անջքկրուն էին բանակ, որպքա Հպատակ քաղաքացիներ. Ժողուլի որոչումները, վիայ կեղլրոնացուցած էր իր ուժերի եւ կի ճսկէի պատրաստու Սաւտոչամաւոխական էրզրումի ժէջԴաշնակցության .ւ այս տրուած օրիոկ մապրաւուսւմբվը, Հովա բոանոաւմներու որպես մասին: Արեւմթածայը: պայմաններուն զինուորութեան Հայժողովուրդի այս պարագոի սկ բնդծանուր դօրաչարժ լայլտարարձր էր տարու դիմադրել, որու/ձենոնւ Թուրբիա դինույճի այէտբ Ֆայած քՔաղաբացիներ եւ վոեւ մատսծ նաեւ էր չէր- չատ լրախուռն, անմիտ տակաւին պատերազմի Զէյթունի չրիակայ Թուրք դիւղերու տն անկախ կար բող բան թուրթության մր պիոխ Հնազանդութեան մէջ լոյս կար ապրելու, իսկ կէօկսիւնի բլլար։ ղաբներու, Մարաչի, Արպիճտանի, չէն ապատամբութնան մէջ ոչ ժէկ լոյս: Ֆեղի ունենալիք լուսաճատական Թէ քաւ Զէյթուն զինու չտալ, մենթ ալ ժեր գինուորցուննրը էւ կատարած կ. կ. դ իմում մը բնաֆնֆումը.անխուսաղիելի եղած պիտի ըրար, չապառտ Փոլքաաղկրաագիրով Այս մասին մինչեւ տար. սմոնեք չր Ռչ միայն զէլթունցին, այլ ամբողջ Հայութիւնը լրի. տեղեակ քին, բաելովԹէ մէր կիներն ու աղչիկները վտանգուածկր եւ ունեցած անոնց Հր ամբողջՀայութիւնը աեղածանելու| բնաֆնջելուքրքական ֆրադրին: բանի Քանի զեյթունցիները զինուը չն երթար եւ մեր ձայ երծափոլխաններն ԲԱԼ Գոլ" զտնուսը մեր ժտաւորական ընտրանին, Ասիկա կրնայ հրծեցԹճլագրույած պէնրերրչեն Հաւաբուիբ:

|

|

ն.

անդամ, Զոծրապը, Վարդդէսը եւ ուրիչներ, իրնեց մոբէն չ«նցուցին նման Հաւանականութիւն մլր Համաթուրանական ծրագրին ե. այդ ուղդութնամբ ժամանակի արուած գաղտնի որոչման մասին ոչ ոք ոչինչ դիտեր: Զեյթուն, ՖԽման Հաւանականութւն մբ կրնար իր մաբէն անցընել չատ չատ

էւ Ֆոյենէրի Անարբգանջով չարչարանքովպիտի սարաննուէին, կախաղան կամ գնդակաճարծլովզիրքնք: Ուրեմն լաւ էր չենբարձրացնելով թարկուխ,կռուիլ, ի Հարկին ժեոռնիլլեռներուն վրալ Միայն ուք է ջոիը «ն բանը մբ Հարիր կարիճներու,յեղափոխական ըմբոստներու,

որոնք մատնութիւնենրու, դաւաղրբութիւններու զոծ գացին եւ բլունրւնյով Մարաչ տարունյան ծւ Հոն Հրացանի բոնուծցան, ոժանթ մի ժիոյն իրէն Հաշւոյն, ծւ ոչ Թէ ամբողջ ծայութիւնը բնաֆնչելու Հանունցան ծւ ուրիչներ ալ ողջ ողֆ այրունցան: կախաղան րաէին Թերեւս քէ՝ խմասատուններ մառին։ կախզ մի ժամանակավիէսպ վերապատունլիՏիգրան Անդրէասնան այ, ՔՐ գիբոյկին մէջ, մեզի Զէյթուն պէտք էր սպասէր ծւ թուրբի» պատերազմիմտնել նտջը «ՍատմութեանՀորն տակ Հարկադրթուաֆ պէս մտածելով Սակայն մինչ այդ արդեօքԹուրքիա եջ, ('բպեաք էր որ ապատաժբեր: ծւ բոլոր Թէ ՃՊէյԹուն սէ, ընդունի Հայութիւնը, ինչ դիրջ որ այ Հանգիստ պերի թողո՞ւր Ջէլթունը, ոեւէ մարդ պիտի ձղէր արկառավարութեաննկատմամբ, ծւ Հեազանդէր Թէ ապատամբր, Հանդարա նոյնիսկ բռեէր տեղածանեց կեջող տեղ, ինչպէս որ չՄողուց քւ չատ Հրաեւնանքը տարբեր աւելի նպաստաւորպիտի չոլար գրեչ այլ աեղեխու Հայութիւնը: Ծետոյ, որբան ալ որ Թուրբիա պատերազմի ընԺացբու|աւծլի Օրինասրաձճ Հայեր Քթ: փերապրեցան բան ապոաթամմտած իրեն Համար ղժութբ էէր, թր անժիջաչէս րլլար։ Հարիւր մէջ աոա մբվելքրբ ապրելու զ ենբերուվ, բէլով։Ժէւոբոլոռի Ելիճսի Համարայլեւս սսրդրիակվան բերէր Հաղարնոք բանակ ժբ, պատրաստուած ու մոյԻ կր ք. ժէ( այս բոլոր ժնար: պատճառներէն ո՛չ հատը, հւ զամբ մէջ բնկճէր զայն:Մբնչդծո կոաղրն ժամանակի ԶՀյԹունի վբաբ Խոնջ նկատի չառնելով, տարբներյետոյ իսել Թէ պետք է դլժազտարի տեւեջ առաջին Համայխարձալին պատերազմբչորս այչ ամլծ, ինչքա որ բրասծֆծ է Վերապատունը բէրՖՆառնուաղն սոսկ աոնքիչոթույյիւն նոյնիսկ առանց կոխի, այ Թուիթ կառավարութիւնը, էտ Անդրէասեան«Գատմութիւնը կարդալ պիտի րբլլարՖ: Սետոլ եքն չատր ԷԹ: վել ամիս միայն պաշարմանտակ առնէր Զէլյթունը, մոքչն անցուցին, Թ է մանքիրնց Հայութիւնըամբողչծւ միաժամանակ պաանաուաղ կր փճանար, որովձետնւ իր գրնաէ ամբող պաշարը, էր, որ թԹուրբբդժուարութեան մատնուէր օտար մեֆ աղատափիելու բՀեր։ արմտվիջը,աղի դուրսէն կու դարր ճւ. պետութիւններէն Համաձայնականնքրէն անոնք՝ Թուրթին Թշնամի փախստականներըկարգ մբ բմբոստները Ռւրիչներ ալ զինուորական եւ Անգլիո,Փրանսա, գաչնակիցենրը՝ Իտալիա, Անտեղի Ռուսիածւ ուրիչներ ինբեին կր դնեն ոլատճոուԶէ յմունի բֆաջնջունյուն: օգաուէին թուրքին այչ ններջին տկարութնեքն եւ րիի» մէջ մեղաւոր վերագրում մբն ալ ասոնցր։ Ռրովչճան. զէլթունցին ինչԹուրթին դէմ Թյնամի ճակատ մբե ալ բացուէր ալն ժամանակներըը պէս ալ ընէր, ինչ դիրք որ ալ բոնը, պիտի բնաֆեքէր Թուր կաԱնլարճլի ցնորթ մբն ալ այդ պիտի րյլար, ոբովձետեւ ամրողջ ՀածԹէ բնաւ կ էր, ոսվարութիւնը, որովՀչետեւառիթը Խերկարացած նւ Հետ նածւ քւ ութիւնը անոր Զէյթունը, ինչպքս կարքլի էր մբագործաղպատճառ մր չրլրար։ Բնջրբպիտի ստնղծձր պատրուտկը էւ ամչն տեղ ապատամբեր ժամանակ անպատրաստ,անկազմակերաը անխուսափելի էր աղար Բէ ՔՐ ծրագիրը: Ճակատադրականօրքն եւ փճակով:Ռչ Հաղորդակցության միջոց ունէր Հայր, ոչ պատրաստութՖ Եթէ զեյթունցի զինուորցու Ճայ տղաջը կր քերն բանակը կը ալ Հայ ան ղեկավարութիւնը իր որոչուժները ժողովուրդին պարէւ "՛չ էր որ Թուրք զինուորականիչփախչէխնկու դային, պատճառի առդրծլու կարողութնան ոյժն կարողութիւնը նման ոփ եւ Հե Քրիստոնեա,զինուռիսկտաֆէի կասկաֆով վերաբերուիլ խանությունը էւ. Հայ զինուորին ղինակութիւնատուկ է միալն պետութիւններու: Խճրուն Հետ, խարութիւն դնել թԹուրջ զինուորին խրեեց քաշած տասապանքենրուն եւ տնսած դժոխային Հակառակ որոլես միջեւ, նեղել գէչ տեղեր ղիկեչ պէնթերը առնելովանոնցմէ, օրերուն, տեղաձճանուածբաղաբներու ճայութննեն աւելթ Հալ ողջ փար կոտրել ճամբաները,անապատնքրը։ Ամէլէ թապուրը աչխասոցնել ,այ, իակ ապատամբներկն գրեթէ ոչ ոք կրցաւ ազատիլ, բացի տարով, ճամբայ չիննլ տալով, անոթի էւ Թյուտո: Ո. բնականաբար ժեն ձոնցմէ, որոնջ այդ օրնրուն կամ իրնեց թաղաքր չէին հւ կամ քիվ նր պիտի փախչր Հայ զինուռրը, ինչպլս որ աւէլի Հրաչբով մր, պրատածմամբ, ֆովչն «դեութիւն Հասաւ իբքնը ծւ կամ փախչէր թուրթ զինուորը: Ամբողջ Թուրթիա կր վիոոար թուրջ զթռուսական պարսկական սաՀչմանը կրցան անցնիլ Այստեղ յիչենք, փախոաոականներու: ուորական ղասալիքներով եւ արձակազէնեերով, անոնջ«սազմոսնրդ ուրն ալն մէկ խօսքը թէ` ձՄարզու մբ չնորՀիւ ամբողջ Գայով կաիգ մր մճղափոխականթմբոստ մարտիկներու, փոաղաթ մ բ աղատեցաւեւ այդ մարդուն անունը անծանօթժնաց, ոչ եւ փանճեունով իրենց Համար Իր«ՈԳԲ աէին որ: Հնազանդելով ո-

-

-

ու

ա-

|

մէկ տեղ չլիչուծցաւ»։ կրոնա հղած ձր

«ոզորոու Սուգափոր

ուն

«րրոդ

ՎԵՐԱՊՐՈՂ ԶԻՑԹՈՒԽՑԻՆԵՐՈՒ

ՋԷՅԹՈՒՆ

ո.

Թժպէտեւ մէկ օր ազատ ապրիլ կոուիըը էւ կոռուելով, մաբ արՀամարչելով թԹչնամիինղդրմադրելովմնոնիլի աւծլի կարժշկ, ու սակայն փիչ աւելի պատմութմանմէջ փառաւոր էջ կ'արձանադրուի, էեւ ական ֆր ապագային Հայ ողջ մնալն ալ ոչ նուազ կարեւոր Հայ դատին Համար, որովՀետեւ Համբանքը,Թիւ Վեր հ «ճրոլ անՀրաժնչա է Հայ ժողովուրդին Հեաաւոր ֆրագիրնէրուն Համար: իլ

Հնաղանդութեան ապրիլ, սակայն օրինապաճեւ պատուաւոր 8. «չ Թէ ապրի տակ, մբ պարմաննքրուն մը, Գպատակութմեն Կփւան ամէն անարգանքի, Հանդուրժելով սզարագալի մբ առի կօրէն, է ապրիր" քան մածը չատ աւելի գեղեցիկ էւ 1. զինուորը տալ, օրինական կառավարութեան էնթարկու սրաՀանջէր, չէր կարելի առարկել: 2. Զէնջնրը «րաՀանֆել,նոյնպէս իրաւունքն է ոնւէ պնտութման մբ, որ իր ժողովուրդին բով զէնք չթողու, պայմանով որ սակայն ՀաւաթէրՖւսքւ Թուրթժողովուրդինփով Թուրքկառավարութիւնը մալ

վէՆքնըը

միջեւ:

ծւ

վերստին չդինէր զայն: Խատիըչդնէր Հայի

նւ

թուրգի

մբն Հրոսակներուտեղերը իմացնել՝ Ասիկա,սակայն սրատրուտկ եւ կրնար Հետապեդնլ, էբ, ինքը կառավարութիւնըարդէն գիտէր եւ ձարկ ալ Տկար ագ առքը, յանձն չէր արլ բանը զէլթունցին հւ բանձեելու։Ար ըմբոստները ոչ ոջ իրաւունք ունչր ցոյց տալու Թուրթ կառավարութիւնը մբ ուներ: պածանջըսոսկ Ճեւականիմաստ եւ կր սպասէր որ ընթացք չարուէր իր պածանջին Խնդիր Հանէր, 3.

ժողովուրդը որպէս ըմբոստ ննրկայացնելովԶեյթունը թինայլ դանօթի բոնէր։ Սակայնիսսղաղ ժողովուրգը կը պատասխաներ վերջին պլաճանջինՀետեւքալ կերպով. կառավարության ձծոքջընրփար է, եւ. կարող է ինջը նուաճնլ իր այգ իմբոստ կոչածննրը): ճւ

բոլոր

եւ մնկանՎանԸրին որ չրանժձնունքան ֆնարճադիընդշարումին եւ այ զանացանբախումներու Թի «ոին, չունեցուլը լանցանը մչֆ, լեռներուն վրայ իսկ խաղաղժողովուրդը,

ԵԼ

ջատ իմիոստները

լաւ

ու (Գ Հեաքւնքաւ իր առողջ բնազդին եւ բոնեց տարադրի ճամբան էւ իրմէ չատ չած մթ սակայն վերապրողենրի թիչերի վերապրեցան,

էն

ալաօբ

Հայութեան:

ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ

1914-1918-իՀամաշվխարչային րատքրազմին,Հայկականբունագաղթին, անգամ կը տարագրուխ Զէյթունը իր չրֆակայ Հայ գիւղերու առաջին 5000-է աւքլին փճացաւ անապատննրու որուն բնակչությամբը: բածքին,այդ չոր«-«ինչ տարիներու ընթացքին ֆարդունլով թուրք կարգադրութեամբ թուրք ժողովուրգին, ոստիկանդառավարութնան երուն, վարձկանչէչէններու ն. ուրիչ տարբերու ձեռքով ֆեր զօրի: կիչվարի,Շքոտատիէի, Գուսլրոյի, Րառ իվ Այնի, Անի, Շառալթալի անապաներունՄէջ: արգէն պատաձարար չասեր ն Վբլոլուածներէն եւ մմւան թյուտառութեան,անօլթութնան, լողեութնան ամն տեալ եւ այլեւս դիմանալչկինալովի ռակիՀալածանբքներու տառասգանքներու ԶէլՔուն, ուրիչ դժուարութիւն մբ ուներ, ինթզինջըչկարքնալ ծաֆկելու ռիպէս զէեյժունցի, անոր Հաղուստ, կապուստը, տարազը եւ լպուն կը տարտնէր,(ը մատնեի զինքը՝ Ճէյթունցին մեֆ մառոզ ձախոր Թուրքերձն խօսիլ չէր դիտեր,Հազիւայրերն էին, որոնբ կրնայինխօսիլ Թրքնրէն, եւ այն ալ զէլթունցիի բատուը չհչոով մը ն. Հեչումօվ մբ (զէյթունցին օտար կամ թուրջ լեզուն ալ պիաի Հեչէր առանց բ-ի օրինակ պիտի ըսէրբչնէյէ կէտիլոլսըն) փոխանակ թմլու ձների կէտձյոր«ընդիՄէկ ծրկու բառ ասանկ, բաւական ձր եւ ոթ մասոնէր հՐ զէ/Թունցի ըլլալը, ոռրովծետեւ Զէյթուն դարերէ հւ է մէր թուրք պետութնան ժողովուրդին մօտ չատ գեշ ծւ. վտաննկատուած ձր տրուած րյլլալով որ իւրաքանչիւր քաղաքի գաւոր Աիֆութեանանցեալին, անպայմանիր ղոձը ունհջած էր Զէյթունի դարաւոր պատերազժննրունմէջ, բնականաբարյալրտնունյու որովեա ոեւէ անչատ կամ Հաւաթականուլթիւն, տէյԹունցի դգիացունյու պարագային ամենէն գէչ փերաբերումինեւ Հապիրի քնթարկուծը բացառախար Ո ւ լաւծանջին։ այս պատճառներովանբ վիճակեցաւ ճակատագրի տա-

ամենէն սռսկալին, ու

զինագադարին, պահրաղմըվերջանալուն,

բիչ գէլթունցիներ միայն ողջ մնացին Ան կոտորուհցաւ նախ որպէս զեյթունըի եւ փիտոլորպես Հայր Զէյթունի մօտիկ Ֆելո, կիւճիւկ Ղուզու Տէփէի, Չարտախիչէչէններ բնրած էր թուրթ կառավարութիւնը օրավարծթով անոնց ճնոթով բարել տուած էր եւ Բաս Ալքունցիները: Շէտտատիէ։ՃՋարդէնՀրաչթով էլ Այն զատուած մէկ երկու զելթունցիներ, արլ չէչէնենըէն չատերը ճանչցած էին։Փատծրազմի նրբ այլեւսֆրե վերջինտարինե Հալածֆանքը

չառ

ու

ա-

ու

դադրնցուցած էր թուբթրի եւ կը պատրատտուէր այլեւս որպս նաշանջիճամբան բռնելու,այդ ժամանակէն Հաղիչ պարտուած՝ միս մբ առաջ, Զէլթունի կոզմերէն բռնած խումբ մբ զեյթունցի ա-

ժի Հալէպի ճամիեորղւութիւնով աիդեր եւ կիներ տաժանելի ձին: Ասիկա պատժուած տեղի րանտր բենրունլէ հաքը՝ ժաձուամբ կունենա 1918 Օզոտտուրն:Հրամանըկբլյայ առանց Հարցաբննութեան էւ անմիֆական,Հերի է օր զէյթունցիներ էին անոնք: բանակների կբ մանին Հոնտքմրեր 25-ին Համաձայնական Հայէօը:Թ. աճա, նչոլես բոլոր ողջմնացած,փերապիող Հայերի նոյնպէս աղատուած փոքր թիւով զէյթունցիներ, սկսած Պաղծստիտղա

Քէրէթէն, Ամանեքն, Դամասկուխ մօտ ու ձեռու չրֆաններէն, Քէրբթութէն, Մուսուլմն կու դան Հալէպ, օր մբ քրրու Հազիւ կր էն,

ածա, նրբ դաչնակից ուժերը կի գրաւեն զօրանոցի ու Մարաչր։ զեյթունցի, Հակառակօպլասելու ժորդորներուն, Հայրհնիչի կարօտր այնջան մեծ է իրնց մէի որ «բ առաֆ կուզեն ճամբայ մեծ

մնան

մի ծրլթաբ,բրուէ, իչխանութիւնը կան ղզինուոխավան ելլել: Աֆորլիա այնտեղ Թուրբթեր ման:Սադեռ տակաւին Չէյթունի գրաւուածչէ: կայն զէյթունցիին Համար կը բաւէ

որ

Թուրբը պարտուած է, դաչՀամա անոնցբանակները

փաղթական Համաձայնականները նակից

նիլիկիա, Ատանա, Այնթապ, Մարաչ. Ու ճամբայ կճլեն զէ1919-ԲՕդոստոսիսկիզբը: 9է"ոթ Թունցիթ մէէ լոսնդավառութեամը, ժեր լաղլական դաչնակիցները՝ Համաձայն ֆրանսացին՝ աֆգլիացին, եւ առաց վերր, զօրավար Ալքմպիի,որճ ԱրարայիՀնրոսամարտէն եւ լայտարարութեան, պետականդէմքերու ուրիչ Փիջթոյի,Գրէժոնի ուրեժն Հայր կայտարնալիր իրաւունքին մէջ էր վերադառնալուիր խաՍոշլայնանդլիականեւ ֆրանսական դիչ անագլվխտակած ծրկիրըո գէյքունցիին ծանօթ չէին: Մենդափայրի դերը, Հակամարաութիւնները էր ամէն Ճայ որոնց կարգին ամ. կարօտը, խռանդավառած աէրն զէյթունցին, այ նրկար բարակ մտածելու: անտնալու ինչ Հար կար: Աձոնց զինուռրական իչիանութիւնենըը թնրեւս հրնեջ ալ չէին «Է նե

զրոսակենրը բարոյալքուսծ

էին: Պատմութեան մչջ Հոռոջուծյիք եւ խութ անպատուսբեի մոն Հի ալս եւ որուն ղոՀ Խաձասնջ տասնեսկ Հազար ժբ մարաչցի եւ Մարաչդտնուող ուրիչ Հայեր: ւ ժէջ էր: Ք վերջոյ,Այնտապր Թուրթբ Հարսնիթի «րիո հր ծւ օր մբն ալ Ատանան, ամբողջ կիլիկիան փախտին դարձեալ պիտի Հայր պիտի մնոք առնքր վերստին գաղթականի դարուն ցուպը ու պիաի Հեռանար հր «Անցեալինիլիկիադյն.Պիտի յաղթանակէր Քրրզրնի,փլու Ֆարէրի, Ֆրանջին Պույնոնիեւ Լոդիի

ացին

Հրուէր

ու

ութիւնը: Զէլթունցին

ու

նաեւ

Քաղաբակա-

ամբողջՀայութիւնը ալս

բաները

ըիտոլ

միաթէնչէր անցներ, Զէյթունցին կու գար նախ Մարաշ կանցներ(Ր ծննգավայրը՝Զէյթուն: Զէյթուն աւնրակ էր. Թչնաժին էր բաղաթըբ, բնակչութիւնըտեղածանընե ՀԵղեծիտուած լնտոր Հազիւ փառատունտունքը կր մնային կիսավուլ վիճակիժէջ կանգուն: իսկ Զյթունչն Չ0 փայրկնանվերը, արեւելբի, մէկ բոսրձունջին վրայ կար Թուր զորանոցը, որ Համիկտնան չրֆանին կաղուցուածձի պն եւ որուն ամրութիւնուվը եւ դ ու

տակաւին

Թուրթիոլ մէջՔՈ:

նբ

անառիկ ՔՐՔ» մբ ուբիչ զօրանոջը գտնուէր աւ:ճրագ մի տարի-

ներունբումիլեքիուրթ «օչնադգենը բմրած ձր Թուրթ կառավարութիւել: էւ բնակծքուցած մ այդ տակաւին Ձէյթունի կանգուն ացած:տուն ճ. Զէյթունի անմիջականչուրը զանուող պարսզներուն մէջ Ա-

գրուն

ՖոնթԶէյթունիբնոլչութեանտեղաչանութեան օիէրուն

իակ արդէՖ աժան ասւանըփոխերէնր գոնէ երսպով ճարմլու, այլ ձրիօրէնտր հղաֆ էին Հայու գոյրծրուն, ամանեղչն, տան կած եւ կարասի, լֆնրու Հուտռնիի, երջն ալ անոնց ք. ՋԷԼթունի չրջակայ Թուրք դիւդձրուն՝ Հաճրրարի, Քէրմէնի, Տէօնիւքննը, Հաճի ուչաղր ԻպրաՀիժ միջեւ բաժնուած էրե Թուրբծրուն արինքրըԽէպի, Խարմէ, Ֆէվիչի ձեւր, Անի ձեւր, Տափր ձեւր եւ ծ. չիք բոլոր այգեստանները Հարիրննրով արածրն ու մրդաստանները, Երը զէյթունցիք պարտչզներըը կբ Հասնքին Զէյթուն,այգ Թ»-րքերը տակաւինբաւական ընտանիջեքրՀոն էին է. մինչեւ զինադադարի չանցած,Համաձայնականներու «րէրբ տնր Թէ պարտուածԹուրթիան, չոռ մնացինանոնք: Շ առներ արդէն Հեռացածէին, եւ ոմանք կր էոտքի Պիվի կծնդանանայ, պիտի թնյադրութիշնովր դժզամակէին օգնութեամբ, Թողուլ իրենց Հրի տիրացածՀողեիր,այգիները: Սակայն զիրենթ կիլիկեայէն:Անոնցորձեւէչ բաղաքականությւնը կարելի ալ Հ8ր այլա (է ճւ փավխցնք մնալ: Ու առանց այլեւայյի սկտան այխչ մնազիժադրել տարի մբ Թուրթին որ Հաճբնը ֆածֆերն պաոճառ պիտի րլլար ալ խոյս աալ, «եռանալ Զէյժունէն, Թան, զէլթունցիննր էւ փու գայրն կր լնցուին Զէյթուն իսկ հաբը անկ պաչարունլովֆալդուի, ՄարաչըՀրդեձի պիտի րութ չրֆակալ բնիկ Թրբութիւն, ու Հաճի ֆրանսական ուժնրը, վերն եկած Հրամանով մբ: զման ձիւնին Իպրածիժ ուչաղնեեիրեւ միւսները Հեռանալով Ձէյթունիայդիներէնէւ արտերէն ակսածՀին չառթեր բուբինպիտբ լբնն Մարաչ Հաւաքուած Գայութիւնը եւ պիտիՔե բարեկամականվերաբերմունք այնպիսի ասոնն մր, ծիբ Թուրթձրի Լ/Վցոյց ալ եկող զելնունցիներու Հանդ Մարաչը, սրարոայնն ուխն,իի էը, որպէս նախկինբորի ք որր լանձնուվին, պիաի օր մը կապրեին, դրարիներ, Մարաչի մէի լուտածատ Թուրջիոլ պարտութիւնովանոնք բարոլալթուպծ էրն ւ բերուած էին Զէյթունի

եւ

ա

Զէյթունի

ու

կը վալնային Թէ զէյթունցին պիտր վերյիչէր իրենց գործած չարի նւ վրէժխնդրության պածուսգ սարագրության ժաժանակ, ճրի զէյնունցիներուն արեան վերապրող բորբոթէր պիտի կրակը վերստին էւ սուտ դրացի բարի ձեւանալ բարեկամ, մէջ: Պետք էր կեղֆնլ, դաչնակիցենիրԿիլիկիաԷ բննլ, բանի մաղթական Փաղաբականույթյիւն 8Ճ. Մարաչ կբ գանուէին: 1819 Մայիսչն մինչեւ Սնպո. Զէյթուն Հասնող վերապրող զէԻ Թունցիներունթիւր կը Հասնի 1000-ի, որոնցմէ ժօտաւորապես մբալն 500-ր այրծր էրն, իսկ մնացած մեծամասնութիւնը կր բաղկանարկինւ այլ չիջաններէնուչ մեամանուկներէ: Սուրիոր իրաթը եւ կերթային գաշտային եիՀալա կր Հասնէին զէյթունցիներ իւ եւ Ձէյթուն: որ երթան կը սպասէինզարնան լիկիա՝ Ատանա ձմհոր անցնելէն յետոյ մաս մաս անոնք ալ կէրթան Հայրծնիք,ճէ թուն 1919-ին հւ. 1920-ին, այսինքն երկու տարի կապրի անկախ, դառնալով,ր, սաացուածչեքրոն ժողովեարըը, հեջերչնան զման մր կբ սկսի չէնցեել իր այգիները, ժչակել իր Հողքրը:

ներէ լած

էւ

ու

ԿԱ ԶՄՈՒԹԻՒՆԸ

ՄԻՈՒԹԵԱՆ

ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՅՑԸ

ՅԱՆՋՆԱԽՈՒՄԲԻՆ

ԵՒ ՆՊԱՍՏԻ

ընդշանուրբուֆաիկուլցնամբ Ընդառաջելովժողովուրդինփափաքին, Համարտեեւ Ազդ. ժիուլքիւն ժը, փարծլու կի կազմուի կրճաբուխ էր Ջէլթունի, կառավարությիւնն Ազգ- Սրբութիւնը դական գործերը

ՋԷՅԹՈՒՆԻ

Այ», տոնթակ էր 2 երիտասարդութիւնը: փակզինուորականութիւնն ձետզծետ իտար որ առիթ կու մբ ինքնօրէն, ինջնավար վիճակը րեց Տննդավալրըդան Հաւաքուինող մնացողբոլոր Հայրննակիցենըը էր ԱրամՉօլագնան,ծրկրորդ (նոքնապեո՝ Ադ. միութեանատենապետն էին ՆազարէթԶէյթունցեան ՑովՀաննեչսՍիմոնեան,Ատէնադպիրննրն էր Ասատուրկիւրվանրսնան եւ դանձապածն Գասապեան, Վարդան Լեւան Եզեկիլեան, Եզեկիլ Գա8. խորձրդականանդամնէր էին

սպաննուիիր Խաճանֆողընկերներէն մէկէն. Յարութիւն Գասապեան Մարաշ, զրրի «նոցի մէջ ուրիչ վնց ընկերներով,զիչեր ժբ, ողջ ողջ քայրին2 արաչիԹուբքերուն հոլժէ։ ժարութիւն Հեռւո Փառապնանի ողջակիդութղ զեյքունցիներն են՝ խմմանուէլ Փարութճեան, ԳՀորգ Ղարճնան,որդ Զագրծան,ԳրատիկՋօպեան եւ ուրիչ մր: ՀեւտբրղՀեռչ կու զան տակաւին դուրար մնացած զէլթունցիննր եւ կր ակին իրնեց չինարարական աչխատանքներուն: Այ ժամանակ, լաճավա Զէյթուն կու դան կայցելեն ՀԵնէն ծանօթ դրացի Թուրք գիւղացիներ, կու զան նաեւ Այպիստանէնեւ Մարաչէն: Ազգ ժիութիւնի եւ ժոդովուրդը անոնց Հետ կր վերաբերին սիթովի Այդպէս ալ մր յոր-

Միութիւնըժողովուր դորէրԱզգային ղին, նատի ունենալովվերաչին-

Զէյթունի չաձը' Մանաւանդ որ զէլթունցին իր ցորքնը, իր այլ Քուրթ պաչարը գիլացիներձն պիտի Հոդար։ Գիտի ճրթար, ծւ յարաբնրծր անոնց Հետ: Բաւականատեն տեւեց այս Վիար, ճակբ 1 Սեպտ. 1919-Ի ՀալքպքեՋԵ» կու զար Գոապ րդ խնամակալության լիազօր ներկայացուցիչր՝ ֆարէնաէ-ալպիստանց րք. ՎարդանԹօփալեան,այլ անունով ֆոբթ. վ. Քարքրունի եւ ունի

Հ.Բ.Ը.Միութեան ենրվայացուցիչ՝ Ռ»ւբէն Եճզաճնան: ԱնոնջԱզգային

Հ.Ք-Ր

կնամատարութեան ծ. Միութեան կողմէ 500-ական Օաժ. չուն ուկի տրամադրելով,Մարաչիմէջ նւ ժասնակցութնամբ ՄԵրձաւոր Արեւելքի ծւ Անգլիական Ամերինան Նպաստամատոյցի Բլխանուքնան, Չեյթունը Համար նպաստիֆոնտմի դոյացուցած էկած էին

ՋէյթունբաժնելուՀամարավդԽպատաիո Այչ գումարէն իորաբանչիւը

զեյթունցիանձատիտրունցաւ 125 Օսմ. ոսկեդրամ ղդաշքկան,որարէս փոխատուութիւն սակայնեւ էրկու տարիչնետ դարմեկլու. ստորագրուած ուրձակննրով,Սկդ դրամբ պիտի դործածուէր վերաչինութեանգորժն ն. ժողովուրդին ապրուստին։ Ձէլթունցիներ էւ անմիջական քու դան մբ ստորագրենՀամապրաութայսՀֆարայից անմամբ զիդացիննրը խանմուրձակըեւ կր սատանան իրենց բաժինը, իսկ Հեռաւոր չրֆանբաժիններըբաչիոելուՀամար, ՍեդրակՄարկաննան, ներու Հայնթուն Աժէրիկնան Փաղոասար Լեւոն ԵպաստամաՆորաչխարՀեան, բութճնան, Գ. կատոլի միսխոնար՝Մի. Լայժէն, որ Զէյթուն հկած էր անձամբբաշՍալաթնան1. ՎարդավարՊալճճան: Քիչ ժամանակ ծաջր իումի եւ միութեան վրայ կալին գործին կելու, ընկնրակութեամբ Հայ Ագ. Խնամատարութեան լաթնան գործով կր ժեկնի Ջէլթունէն ն. Ջէլքունի փարտուղար Միձրան Ցարուքին Հմրարդնանի Ազգ. Մբութնան ԱՏափ, Ցարութիւն Նաղուպնան, որպէ» խորձրղականներ՝ Զէյթ ունցեանի,դ այեցելէ էւ ՆազարէԺ ռովղ ՀեռաւոթՀոլ Ցովչաննի աքնապետ Արամ9 օլագեան, ՍճգրակՋԶօլագեսաո Գասասլեան եւ եւ գիդծըը կը Հակէ բալխումի գործին, Հոս նրկար տեղին է յիչել Տոջթ. նաճանջի Եաղուպնան դժուարին Սքմոննան, Թարութիւն Բաչրծրունիի մէկ չաձեկան Թճլադրութիւնը Եզեկիէլ Զէյթունի Ազգ. Միութեան: Պարութճեան ոգորումներու ընթացքին,կխլնանձերոսարար, Բ նախ ծ ունենալով Վախդավոր օր մբ Թշնամին, աազայի դժուարութիւնները Զէյթունիմօտերի դարանակալ կր ուզանեուի Թեմա Վարձ պէլթունցիննրուն նաչանջելու Հաւանականութնը, աժլն ԴալճծանԹչնամվի Վեոբն անցնելով Հրացանիկր բոնուխ Բան առաջ կր Թէլադրէ որ Անտոլպգետակին հ լնոր Ֆոնուզի փբայի թանդուաֆ մը Գասապնան ցաւալի անձասկացողութիւնով

ֆորթոր

կամուրֆբ չինեն:

ՄԵՍԻՆ ավարն առ անն ակա, ԿԱ "Ր բ վերապրողափ մը զելթունցինքրը Կազմել րագիր, անգամ վերջնականապէս կամ

ՍԱԿԱՅՆ

ի:

ուն

րակլով Բնքզինքր' Անիկա քու դայ կի պատմէ եղնչութիւնը: կր տարուին Մարաչ եւ Անգլիական ՄպաննուաՓննրը զինուորական

ուրբ

ԳԻՂ

,

այս

իչիանութեան Հողմ

0: աջտռնեալ, ոաոոս

ԽԱԾ Բար ԱՐ ման թր ազի ԱՐՑ Հրռանար Է արանք արա թ վալի

Ի այ ֆարդնլ ծւ ժամանավեւր անակեզալոնրու ներէն: Զէլժուն կրկին տխուր նման " կր Թչնամին դարանակալբորենի մբ ո ա ոիթին, ան ուչի ուչով կը Հխտեւէր չաղթական Փրբատօրէ փոխուռղ քւ փոփոխելի քաղափականութնան: ջ Անգլ. զինուռրականհչխանութիւնըպիտի ա էր րանական Սո հոր պիոի (աֆոՐդ Թեեւ Թուրբր մութին մէջ կայխատէր: ՋԶէյթունցիներձն ոբմալա, այլեւս ոք. վտանը չէին մոմեր դէա. լառատմաննը, ` «ր մը իրատմանձըեւ ի ժառնաւորի Ազգ. Միոթիր, Թուրքին Հետ վերատինգործ ունենալու տաղլուտ Հաւանականութիւնննը արդէն նման Համար: Հոտը կու գար Ժողովուրդը իբ Հացն կը կտրծ։ իր անկարելինԱԸնֆյ առլրուստին Համար տրուած դրամին մնացածովըզէն կը Հայժայթէ: Շրվակալ գիւղերու Հայութիւնը չն կրնար կենալ իր ԳԱԵՐԸ։ իր Հողերուն խումբի մբ ժիֆոցով (ը վրայ. ԶԱյթունէն ուղարկուած Զէյթուն: Ասգին անդին Թուրբթոու անի, ապասաոասնիլ փախչելով ծւ Թուրթ ՀրոսակներըՀանգիստչէին կենար: Մարաչ Ճաղրա տղոց բնրնլու գացող ցորքն, արմ Հոն սպաննութիշն տեղի կունենային սպասէինդարանակալ:Հոս առաջ ՍԸ Փէմալավան փարոզչությիւնը կր տարուծի թուրթ ազգայնամոլ ձեթով: Մինչզէյթունցին օկոած էբ աիդէն փիազաղ գործիչներու Գրիչերիցերեկին խառնելով, ժրաֆանմնղունքրու պիս այխաւտանքին։ էր վնբալինելուդործին: լուած Հր ծննդչավայիր զրա Հորիղոնին խնդիրը, քանի որ ինբնապաչտպանութնան կին արդէն նրեւնալ վտանգաւորամպեր գիտէր» կր գգտբ դործ ունննալ իբ դարաւոր ժը նորէն պիոի սպարտաւորուէր 1919 Օղոստոս14-ին Զէլթունէն Էզքը ժամ Հետ: միին ա նուղ Մարաչ ճամբուն վրալ Գավգբրթ, Սու Փաոաի չորեզա սոէրէսք ըսուած տեղը, չարաչար կբ ապաննութն հւ. տասնեւգիել աարձվան ղեկին Գայաճնանը: մարաշցի Քէլլաչեան անուն Հայր, դարանակալջե հրձնց ընկքրացողՖոնուղ ճառտատուած վոր Տրիտասարդը վիբաւոր վիճակիմէջ Հազիւ կազատի, յոէ ,

ո

Հու ճաւանականութիւններուն,

զելքունցի

Բո» ր աը Ի

Ն"

հ" Մոր ողոր :չ.-

Ռ-ո Աո: Արո (զու կաթ

ԱԱ

Քրրարկուին րկ.- մո.-- Մ

անոնց դիակները: ւԹէսա ՍԱՆՐ ԱՐ մե աատը Մեթլաարըֆը արու Հենոչոգիո Հատագրով կբ անդեկացնչ ԶէյԹունի Ազգ- Միութեան, Թէ Ան (իական ան ւո Հարիւրապետզինուորականժր ան արդն Զէյթուն է։ Անոր կր խօսուի օրուան օր րոյ կացուհւ տեղի ուննցած պաննութեանց, թեանվրայ ինչպէս նաւ նիւթուող դաւնրու մասին Անգլ. զրնուռրթական ուչադրութիւնը կր խնդրուխճւ կր խնդրուխ որ Ճէյթունի չրջանը մաս մը անգլիացի միաժամանակ զիդուռթդիկվուի եւ կամ Ինջնապաչապանութեան Համար զէնք տրամաղրու Զէյթունի, Անգլիացիձարիւրապնար կր վատաձեցելԱզգէ. Մլութիւնը Թէ անանղի են Հեր մատաՀոգությւնները կրնան Հանզետ ապրիլ ՍագայնկացութիւնըՀխոլենավ աւնլի կր վասլթարանալ Մինչ անգլիացի այչ պարոօնեան իի տիկնոջ Հետ արդեն Հնուացած էր ՋէլԹունեն նւ գացած Անատոլուխ ներանրը

զր

մ Ն

ո"

ՓՐԱՆՄԱՑԻՔ

ԿԸԼ ԱՖՆԵՆ

ԳՐ ՍԿՍԻ

ո

ՄԱՐԱՇ,

ԱԶԳԱՅՆԱԿԱՆ

Հոկտ. 29-ին, ՄարաչիԱնգլ. զինուորականբչխանութնան կը թջորդէր Ֆրանո- զինուորական հչխանութիւնր: Զէյթունի Ազգ1919

լդությենը ժանի մբ մերջ աթելութիւնները բրնդունի Հարեբա "

Ֆուրընէրի ծւ անդլակալՍրլթբիէրի, որոնց կընկէրանային խումը մբ զինուընէր։ Ազգ. Միութիւնը Ֆոյն խնդիբննրըկը ներկայացեք չան. այս վերջիններուն, ծւ դարժան կր խնդրուի անմիջական: խունւ առւմենր չատ, սակայն ոչ մէկ արինք ու գործադրութիւն, զլթունցին քբ Ժնայ ինթն հր դլրխուն, էւ օրրասօրէ այդ անբաղձալի վոանդաւորդարձող կացութեան մք Այն իրիկունն փոկ, անչուչտ չ առանց Զէյթուն մի ՀասնիՋարտաղի Խպաստավի, դայ մազամբ` հալ Շաշապ, ռր տուրխացիէր, հւ ժամանակժը կ. Պոլսոյ «էլ աժան» Թերթին խմբագրութիւնը վարած էր գիատքրնաեւ ֆրանոնրէն (նազարթ Զէյթունցեան«Զէյթունի վնիֆին դէպքերը): Զէյթունիգայմագամութիոնը վերցուած տարուաֆչր քօթր ժամ Հեռ ու, ճիւսիա արեւմուտք դգանուող չէրքէզ-մածմետական Չարոաղ փիղը իակ Ջէլթուն վերածուած էր մբւտիւրիթեան (Խաձիյ: Է. կոչուծ «Ֆոնուզ սխաիրլիկիթ անունով: Ազգ. Միութիւնըբողոթած էր Թէ թուրք դիշղացիներեւ ժառԽաւորարար Տօնիւինց գիւղի Թոշրքքըը, թլժալական գործիչենրու ծւ Քկաչրութիւններով գրգոռութիւններով վար ցանը կիսատ ե. ու

Վ՞ ո մալականննրու

Ցակոբ ան»

ՇԱՐԺՈՒՄԸ

ու

են գիւղէն հւ ապաստանաֆ երձսի վրայ թողուցած, փախերըՀեռացեր ակածլու Հաուրիչ Թուրք գիւղ մբ, Հրոռակալինդործունչութնանց օր մը հոքը, |Ի ժար Ջէյթունի դէմ: ԳայմագամինԶէյթուն զայն Հետ, ընկերակցունամը ըքն, այաինքն զայմագամ խալի Շաճաղի Ազգ. Միութեան որպէս Հիւր գանուսղ երկու ֆրանսացիապաներու, լիչհալ Ֆէօնիւժէկ բանի անդամներ կացութիւնըջննելու կերթան Միութեան անդամենրը զելթունցինրուն: ինը գիւղը, որ կը պատկանէր գիւղի տալով Հաստատել, զոյց ամայի իբ էր ջանային իրողութիւնը ըլլար գայմագամ վիճակը նւ վարուցանքիներեի վրալ Թողուած ֆրանտացիներուն Խալիլ Շաձապ, որ լաւ ալ ֆրանսերչն գիտ Հետ խօսակցէլով, զանոնթ կի Համոզէր, Թէ աճաւասիկ գիշղը Թորմնաէրկու էրեք Թուրթնր։ որոնք գիչգը Քեր կան, ներկայացնելով կամ ուրիչ քաջուն ցաֆ էին, Թերեւս որպլս անկարողննը, ծերքր տնդւոյն վրայ նպատակովմլ: Ֆրանսացի այղ վինուռրականները զէյլթունցները, անիրաւ կր գայմագամինթով իսկ կաժբաստանեն էթ դուք» կրսեն, ամչն մարդ իր գործին Հանեն քւ. «զրպարավչներ կր մնալ առանց Հետեւանքի:Ծաորդ օրը, գաի վրայ է: Ո. բողոթբ կր մեկնին Փարտաղ,Փեմաժազամ հւ ֆրանսացիզինուորականներ իքի լական չարժումը կր սկսի այր տալ: Այպիստանցի նղած էր չէմիլ Էֆ» որ տարագրությանտարին Ֆոնուղի միւափխրբ աճուհով միւտիշր» է. զէլթունցիներզայն լաւ կը ճանչնային «խուլ նւ Զէյթունի 8ւ մարաշցի Օսման Ձաւուչ, ժաժանակին Ֆոնուղի ատն եւ իրենց այն ռրոնթ ժանտարմաթաղիմ դօմանտանեղած ձր անուանի ղած էին, ասոնջ սկռած էին գաղադի վայրագութիւններովը

քուհցին Հասկացա է

ֆրագիրը ինքը այլեւս ԻՐՆ կուզէր որ պատճառ ծւ

մտածող էր էւ մի ատտեղֆումր լբ դաչաօնըայլուր փոխաղրուէր: Հետեւաբարկր սկսէր խնդիրնքր Հանը րաւասութման Կարց չուզեր բանով Թէ թանի որ Ջէլժունի Միութիւնը վարչական ամէն գործ ինքը կընէ արդն, ինչ Հարկ կայ այստեղմիւտիչի պանելու: Սակայն իր բողոքները կր մնային առանց Հճոմւանքի: ԽորամանկԹուրջ մըն էր ան, զէյթունցիներունժաէրիմ էւ. զանոնք ձճոդացողբարեկամի մբ պէս կբ մօտննար չատ անգամ ահդնակբլու Համար անոնց թիճին, նիթական վիճակին, անոնց ուժին: 0ր մբ Խոյնիսկ կառավարութեանմէկ պաչաօնականՀրաձանգը մը ներկայացել Ազգ. Միութնան եւ զէյթունցինքրուն մէկ վերչին անուանացանկը (ը «ր«ճան, բանրովԹէ, մէկ ամսուան Համար պաչար պիտի տրուի այդ ցանկին նայելով. Ազգ. Մրութիանը կը Հասք. եւ լաւ կրնայ պատրատոննք տանք» րանլով կր ձղճլէ: Ատոր րար Ազգ. Միութիւնը ժարդիկ կր ղրկէ խոր ձորի ճամբան բոնեյու Համար Մարաչ դրկուսծ թուրք թղթատարը:ԱՀա ժէջտեղ կճլլէ միւտիւրինգրութիւնը, ութ Հետեւնալ տեղեկութիւններըկբ Հաղորդ ան Մարաչի կառավարութեան. Հերեր Հացարծն աւելի զէլթունցի կբ պատրաստուին, գիչէրները Հրաճանաձդութիւն ոնղի կունենայ կառավարատանառջեւր քւ փողոցեքրուն մէջ, է թունցին Հազար «ինդ Հարիչրէն աւելի զէնք ունի, զինուած է գնրմանական,ֆրասնական,անգլիական, թրքական եւ ռուտական զէնփերով, ծւ ասոր Համար պատչաճի տնօրինել... հւայլն: (Ն. Զէ Թոջնանի «ՊԷյթունի վճրչին դեպթնրը» էջ 22, էր: բնակավայրի նեղութիւնդար: Ազդ-Միութեան որոլէսզիառիթըներբկայանալուն՝ Ձմեռը պատրատտութեան, աշիուտանբի, Սաքնապետը՝ Արամ Չօլագնանտանելով, որ կառավարութեան Համաձա, գրանցնինգործի: Օաման, իր ստացածգաղտնիՀրաձանգննրուն րուած տուները իրենց տքրքրուն գէմ վերադարձնելուՀամար նղած դիորվես Թէ կառավարութեան հը տասներկու Համախոձնկրով, մումենրը արդիւնջ չն տար, կը Հարկաղրուխ սակա Հեռագրատան միւտլիշրին Ներքին իրականութիւնը լեռ կլ բարձրանայ: ըմբոստացողնր՝ Հեռ անձամբ տմանունլու, որովձնտն. չէնքին մէկ սենեակն ալ անոր էր, "" բոլորովինՀակառակնէր: կառավարութիւնըինքը Թնլադրած ձեւջն էր, որպէս պաչաօնատաղի: Թու Ֆեսակցությւնը ստեղծեցՀղառւած Գէթկական)գործը Հրոսակային Օսման Ջաւուչ կազմակնըպէ ծւ 1Ելթունցինիրու Թուրք «րաչաօնվությանմիջեւ: Արաժ չէԹձական գիւղերու մէջ. Թանըը Թուրջ դեսը նը դառնայ կնդրոնր Կագման արդարօրէն խխատկերպով կր խօսի միւտիւրին: Թուրբ ղէլթունցինեՄրւտիշրըիրենց աս աշխատանքները կազմակնրպութնան: Հետ չոր» փառավարութնան գոլութիւնը ալ չէր կրնար ճանդուրժել զէլթունցին, Օսման Ջաւուչի բէն տակաւին Ֆածուկ պաճելու Համար, ԴԱՐ ԹԵ ան առիթի մբ կր տպատէր, իբ արիւնոտ Օսմանը բնրուռղ Մեղրակ Ջօլադնանէնկր խնդրէ "ր նրթայ հագիր գործադրելու Համար: Ախւտիւրբծւ իր պալտօնէութիւնն "ր"Լ իր պաչտօնին:Սեդրակ կը մէրժչ արչ բադը, որ վերադառնալ եւ «լ դիտքինայս, ՞' իրնց Համար ալ Զէյթուն մնայի այլեւս անՀետեւ Ազգ. Միութիւֆր ամէն ինչէ տեղնակ էր արդէն: ԳիոէրեՈՒ ր արգածաանդրութիւն Թուրը կբ ապասբ շր տալու խնղրանջըկ'ընէր միւտիւրը։ իր մօավկութիչնըցոյց այչ ՍիցոճըրՀեռանայինք ինքը Հայիր մատրերզէլթունցիներուն: սակայն կեղծ էր ան, ծ. միւտիւրին մար զելքունցինքրուն, ահաացին Մարաչ էր, Զէյթունն մէկ օր անդին, այժմ սպաՍական ան գիտցաւ որ ՀՒ էր ղէյթունցիննըը միամիտ»պած իր (ձանջի ժառին։ ւ

"ատական,ըմլբոատութնան

մօ

Գին

Համողձ

որոք

Իաուիւն

ձզառոը 3 ւ

առ

տանել, Թուրք ժողովուրդձ ալ արէտթէր եւ դաղտնի պատրաստութիւն Զէյնունցին ալ գիոէթ բլլալիքը եւ մէջ գրզոռութիւններ տառացացնել: միջոցը դտնել Ատանա չութ տալ պետք էր սբաւորատթուիյ: բնե Հոն ղրկելու, զանուղղըԶէյթունցիներու Մխութնան,ՎեՀափառՍաճավկ Բ. կաթողիկոսինեւ Ապդգային լիազօր ներկայացուցիչ Պատուիրակութնան ՄշՀրան Ֆամատնանի:

ԱԶԳԱՅԻՆ

ՄԻՈՒԹԵԱՆ,

ԱՐՏԱԿԱՐԳ

ՄԻՒՏԻԻՐՆԵՐՈՒ ՀԵՌԱՆԱԼԸ

ՄԷն

ԺՈՂՈՎԸ.

ԹՈՒՐՔ

Ազգ. Մրութիւնը բացառիկ ժողով կի դումարկ, կացութնան չուրֆ ծւ կարելին խիզոր գներլու Համար: Համամայնժոխործրդակցելու դովի մէր որոչման, կր ստիպեն Հեռագրատանպարաօնեան, որ Ագունա դտնուոդ Ջ. Մ. Տամատնանրը Հեւագթական ժեթենայինգլութը Ու Հրաւիրէ:

ժողովը տակաւին չէր վերֆացեր եւ կբ սպասէին, սակայն Հեւազլրաւնան ապայտօննոան Թէ տակաւին լուր հէխմացնքր, մբ Հ ատացած,մինչդն" վերին Օսմանիէէն, ածղւոլն Հքռագրատան տնջիէն, ՀայրննակիցԴ. Արամ Սալաթծանի, Ազգ. Միութեան ղիկած ֆամակքնկբ պարգուի, եի ՓԳ. Ֆամատեան, էր մոռենին իսկ ատաաչ բանած Զէյթունի Հեռագրատան լուրթ պայտօնեային, թ: Ֆոյն օրն իոկ ծւ ժամր քսանմէկին պատրաստ կրլլաց մեբենային զլութի, լալու Համար: Հետեւեալ«րր, արդէն կի Հեռանար պէլթունցիները Հեւագրատանմիւտիւրը Զէյթունէն, տակաւին բր այղ վատութիւնի միան չելած: Առոխ վրայ միտիւբ Ճեմիլ Էֆ. ճա մօտակալ չրջան մր ընելու Թուրքգիադէրը պատրուակովկր վփոլխչիվնրչնականապէս լքելով բր պաչաօնը: Ագ- Միութիւնը Թէեւ զոչ է որ «եւացան անոնք, սակայն միւս կողմէ կր զգայ Թ6 կացութիւնը աւծձլի պիտի վատթարանալ «ւ Զէյժուն մու դան Հայրենակից Այդ օրերունԱտանայէն Անդրանիկի գունդերուն մէջ կռուած Հարիչրասպյեւտ ժովնան Քէռիկծան էւ փերակազմեալ ՀնչակեանՓետրոս Ախիկեան,այո վերջինի սակայն արչ տաղնապալիօրերուն, նրբ Ջէյժուն արտաքին այխարՀէն ձար մբ կր սպասէր, կը սկսի Հնչակնանկուսակցութեան թարողչութիւն ենե որուն Հեթեւանըն ւսյն 8'բլլ» ոի Ագ: Միութեան ճնթակար միջկուսակցական մարմին մր կր կաղզմուխ կարծնս թէ՝ Ագ. Միուիւնր չէր բաւնր զործնլու Համար: Պրն. Ախիկեան300 Թրջ- Թղթադրամ մր կր լբոնձեքաչ մարմեին,ինքնապալտողանուլնեան որատրաս» սութեան Համար: Այղ դրամը, նոյն մարմնոլ դանձնապածր՝ ՍովչանՖո Սրժոննան Հեւոն ունելով Մարա չ կ էրթույոէնբ եւ ռազմամթերք գնճու Համար" Այնտեղ ֆբթ. Քաջբերունի այդ ՅԱՑ Թղթաղրամբ կառձէ ճւ. 200 Օա. Հնչուն ոսկի կու տայ, ըսելով թէ՝ Զէյթուն ար դրամն այ ձճետր դարձին կր բերէ: Սբժոնեան ութը մաուզեր ծւ Հրացան բաւականաչափ փաժբուչտ կի գնէ ալդ դրամենթով, կայնկարբծրի չիլբաբզէնթնրը Զէյթուն Հասցնել,իայն փամփուչտները կրնայ անցընել, որովՀետեւ չափազանց խիտ Հակողութիւն եւ սա-

դժուարութիւն մր ճամբանջը իո ագ: Միութիւնը Մարոաչի Ֆրանսական

Հալ ԱզգայինՄրութեանեւ Սիսուսնան Մարբաչի քչի«Նութնան,

առանձիննամակներկր ղրկէ Վարդան Գաստալեանի Մբարբանութեան հ. Սարդիս Սանկիկեանի Հետ եւ կացութիւնը, իրարու րավորդող կարգ մբ դեպքնրը տեղեկացնելով,օգնութիւն կր խնդրէ: Ֆրանսական որսլէս դարման,քսանապետիժբ գլիազրնուռրականխչիսանութիւնըը ւոխութեամբ խումբ մբ ալճերիացի զինուոր կբ դրկչ Ճէյժուն, որոնք մէկ գիչեր ՋէյթուՆ մնալ լետոլ, կբ վերադառնան Մարաչ, ՆԱՄԱԿ

ՊՐ.

ՄԻՀՐԱՆ

ՏԱՄԱՏԵԱՆԻ

Ատանա, Պ.Մ. Զէյթունի Ազդ- Մբութիւեր, Այդ ժամանակները, Մեն չմ գրութեանԽիՀեեւիալ Ֆաժակը կի ղողէ: ՖՓամասոքանի

տագրութիւնը չատ վերէն նւ պատածարարկր գանննը, դարձեալ ԶէյլԺունի մասին դիուած ուրիչ Քանի մի նամակներու արտադիուօրաթերթի Նոյեժբեր ԹիւեներունՀեւ 1252 տարուան «արթբօնքՖ Պ. ամսուան ծրնւքած լօղուածակողմե Նարժանեանի Արջ. թիւերբով, չարքին մէջ: Պրն. նՆաքանեանզանոնք քնչորս որ նոյնութնամբ է, արտադրելով Չ. Տամատենանի Թղթածրարէջ, Թերթին ուած ժեր կի Իերենթ չգա դգորֆին եւա, որեւէ փոփոխության առանց մ/եեք Համար անտարբէրութիւնը,զորս ցով տուած էն մէջ ցոյց տալու ատենները ազատ Զէյթունի այդ դժուարինօրերուն,տագնապալի 4մէջ դտնուռղ Ազգ. խլխանութիւնները, դօոիի եւ արապտածմանի Ը.

Բ.

կեդրոնը Միութեան

Փարիգր մզգ- Չատուիրակութիւել: Ֆուեւ Հաճբնի,Շարի եւ այլ նման

եւ

ֆոյն աֆչողութիւնը Ցուլըսուն

վալինրու Հայնրը:։ իսկ ժիւս Նամակները, իրքնց կարգին պի դնծնք մեր էջերու ընթացքին, երբ առիթի ներկայանայ:

յուլիս,

Մեֆայարգ Ատանա

Ազնիւ Ֆրիար,

չտ մկ քնրկու կենսական «Ըստ մեր Հրածանգին,աչթառու կարծւոր գքպրէր չիչել կոդինք: ինչպչա մներտծսութնանպաճուն միչեցինթ Թէ եղքլութիւնները ինչ որ պիտի տեղեկադրինիճՀԳՐԻ» ոչ

ըլլան:

չափաղանցեալրլլալուն,

ստուղութիւն

քւ

ը

ոոչսբան զէնքերըանգլթական Բչբ նութեանմիջոցով Արդիւնթ, այլուր փորադրունցան: «Յուլիս

5,

չլիացած

ծւ

Շաբաթ

մոատծաֆ

արու

մարդ բնչ

ըլլալ

Էնչոյէս

բներիջը

պածուն, ծրկու ժանտարմույ ճրկու ներեք

քուրք ընկերներով, մէկուն ցուցմունքին վրայ, 183 զէյթունցի՝ չորս երկարտարիներ Հազիւ նրկար տառապանքներ:վերջ, զինադաղա-

բէնհոթ լեռնէն կիջնենծւ քուղուինդեսի Հալէպ,դէպիազատախար եւ ճամբան Իլօղյլուի Հիա դիտումնաւոր ժասնաւոթԹուրք բանակը,

դինուռրներուկողմե կրիպաչարուին, որովծետեւ զինադադարիառիԵն եղեր եւ կբ ոօսինպաչաթուլներուն թովՔիչ մբ Համարձակունը Թ1՝ զինադադարէ: ֆոիւր կր սկսի ձրկուսոնթ: Մերիններունտեղը ոչ նպատտաւռի տասներկու ժամ դոյապալբարէ մր վճրջ, միայն եւ մէկը փիլոաւոր, տիյնանՀալէսը: չորսՀոգի: կ'ազատուին Վիրաւոին մնան ալ ստացած վէրբձն չաղզատուիը, կը երքջ Հոզբ: Աս երեբէն մէկը ԷՐՐեւ. Թէ լեռի ապաստանած իլլալու ամբաաւանութեամբ Հերբակալեցին, մինչդեռ այս խումբին մնացածենրըեւ ուրիչ խումբի տղաք, արտօնուած են Անգլիական իչխահության կողմէ իրենց ղէնԳրբ կրեր Ապա րըալով ժչկտեղ, այսօր այս փվայրկնանին ձերբակալունլու վտանգին մէջ կբ գանուին:Անձնատուր Ըլրաղ բնաւ չն կրնար,զէնքի պիտխդիմեն: Մեր, քլիո Հոս, բլո Զէյթուն կեանքը քուրթերուն չենք կրնար վստաձզիբՎաստածչութիւն չկայ, ժարդիկի մեղ փճացնելու ծրագիրը զիչեր ցերեկ կը դարբնեն. Զէնրի պիտի

Տիար Միրան Տամատեան, ՆերկայացուցիչՀոլ Ազգ: Գատուիրակութեան

ծւ

«Սունիս 27-ին, Սւբբաթ,հեղա Հասանք: Ղքու չշասած Իլածիէ խումբ մբ Հայ գաղթական ճամբորդներու Հանդիպեցանթ,որոնբ լարաչէն կու գային։- «Ոչ դոճացուցիչ եւ ո՛չ վատածելի քաղաքակաութիւն Հանդի Հայհրուն չատ կակծեցուցիչէ. Հալածանքը,նաջատ ձասարակ բան 43.- պատասխանըստին մեզ իռխատինքը: երկտողով մր ձեր Հասցէին ղրկել, որպէսզի անձամիուելազիէէՆ եւ Ցուսամ ճանդիպեցաք (սեցիբ: կրնգրէթ: 1-ին, «ինգ պազարճըդցի Թուրթեթ, ժանտարմայի Ցուլի, Հարվիւրմուամտայալ Հրացան Հկողութենամբ, մաուղէրի-կառավարական փոխաղդրած պածուն որ իր տեսակին մէջ գիւղերը առաջինը չէր, մբ վրայ, ծնդիկ զինուորի մի մրջոցով ձներբակալունքան ցուցմունքի

քրականութիֆ

դիմենքՀազար Հոգի: Հասէք մեզ: Վերջն պատասխանատուությւն

Հեր ընդունիր, Հասէք մեզ. Այս ճղած նախատիխնքէն, անլուր չարփորանըչն,արար աշխարք թող լաէ, աղզատնցեքմեզ. Այսօր իոկ, արձծայ Թուրքն զէնթ կր փոխադրեն գիւղերը անգլիական իչիոաչուր տիունքաւ, ուիիչ ոչինչ: հութնանք

Հարիր «Զէյթունցիներ,

լիսուն Հողի

ծւ-

չրֆականերէեն Տին

ճա-

յիսունի չասի գացին, բայց ոչ Հակողութիւն կայ, ոչ ալ զէնչ՝ ինջնապաչողպանութնան Համարը «Օսմանիէի կառավարիչըմերիննկրուն չատ պեղած է ԹԼ Հաա ատորագրութիւն տուէք, ճծզի Հետ նրկու ձրնջ Հարիւր ֆրանսայք զինունռը տամ դացէթ, բայց մեր մեֆ փափաքիազգին թաղա ՔանանուԹիւեր Հետասպնդել է։ Ազգին փափաքըինչ որ է ան, այն րլլար Աոր Համար ձնծրչատ չուտ Հրածանդին կր սպասննք: «ՋՏրվերին խօսքը եզի Համար մէֆ կլի».ունի:Հասէթ ժե, ազատմցէր մեղ այս Ֆեղ զացութնելն, Խեղճութիւնե . ԹչուառութիւնըմԽոլրսնք,կեանրիչառ Թանկ կեանքի ասին կր մտածեն: Ֆջթ- Քաֆոերունի դեւ չեկաւ, բիր

սպասենք: վիր տարդանջներով Սիրո, Ի դիք

Ջէլթունի Գաղթ-

Աոճնադաիր

մբ

Ցանձնախումրբի

Աճնասըետ

ֆազարէթ Ջէյթունցնան

Արու Զօլագնան

Այ նամակը իր բոլոր Թոյլ, մութ նւ անձասկնալի կողմերով Հանդերձ, զոյց կու տայ թէ իրենց կազպութիւնըչատ նեղ է, ապաՀովութիւն չկայ, վատաձութիւնչկայ, զէնք չկայ, անձնատուր լ լնն Բաթ Թուրջին, «դնությւն կը ազատեն,զէնք ղրկելով եւ կամ որվ կերպով, Հաւանաբարնաւ պիբնենք աղատ դօտի անցինելու միջոցմ գաւնելով Օամանիքիկառավարիչը (աֆչուչա ֆրանսացիըլալու նդաֆ է որ` ատորադրո Թեպետեւ Բրքնց ւթիւնտան, էւ

Փրանսացի զինուորտայ

ինքը

երթան, սակայն հիննջչ6Ֆ վաժարած, Հետեւողականմնալու ծամար մեր ազգային թաղաքականութնան:իԵւ եւ բծնց օամար մեծ կյիո ունի ազգին փավփաթր Հիածանղդի անոր կր սպասեն, ըստ այնմ ուղղութիւն ճլղծլու Համար, ԹեպքտեւԳրե. Նաթանձանրբ լթղուածով ցաւալի կր դանէ որ Ջէլտունի մասին Ցամատնանի ուղղուաՖայս կարեւորտեղեկագիրը աւելիփոուսկեւ Հասկնալիչէ, սական մճնթ կր կարծենքԹէ կարձւորբ կր Հասկցուէր արդէն, այդքանը կր բաւէր, ինչպես բիչ առաջ այղ նամակին տակ աւհրցուկինք եւ բորնք Թէ այդ նամակը իբ բոլոր մութ կողմերով տուած է կացութեան ցոյց վտանդաւոր Երա օգնութիւն Հանդերձ: ՀԷապասելըծւ զլթունցիներուն միայն Ազգ- Քաղաքականության տեւողական մնալ ուզելու փՓաղիաթյո Այ ինչ իո փնտուննթ:1. նաթաննանանմքջապէսկուն,անէ միաժամանակԹէ «ինչես մէկ կողմէն քեմալականՀրոսակննրունսծղմումները եւ բուռն Ժտապեդումենըը ծւ միւս կողմէ այդ օրերուն արլ չրանննիը գրոեւ

կէրեվի,

Անդլ. իշխանութիւնները իրենց անտարբերկեցուածքովբ զէչ հան էն բոնագազթէն մբ ժատնած Հազիւ նոր վերադարձած բացութ Այ բնչ տմաակ նամակ հւ տեղեկագիրկը սպասէր գէլթունցիները»: 9. նաթաննան այդ տազնապալի օրէրուն մէջ, երբ արդն վակաը Հասկնալիէ: Սակայն Գ. եաթաննանկարծես թէ այդպիսով ԱզդՓատուրիակութեան ոչ յանձին Տամատեանի) այ կեդիոնի անտարինը փերարխերումը կուզ պարավկեր: իսկ վերոյիլնալ նամակն լետոլ, 1 Սէպւո.1919-թՖ, Հ. Բ. Ը. ենրկայացուցիչ Ռուրէն Էճզաճէան, լիության Զէյթունի մատինչամբ ղած է Հ- Բ. Ը. Միութեան Հերանտեղեկագիր Գաձիրէի կճդրհան, որուն արդիւնքը անծանօթմնացած է վարչութ զեյթունցիներուն, (2չ որ ալէտբ է իան, որ անչետեւանը մնացածէ: հւ անոր մասին մեր իրածֆմիջաֆկձալներէնլհտոլ, Այս նամակին կը երսկոր նջ դէպքերու ընթացթին: ՎերոլիչքալՆամակին, որս յետ գրութիւն Հնտեւնալր կայ նահւ: «նամակիս մէջ, ձնբբակալուիը ծանուցուած երկու զէյլթունցիները ւող

(անչուչտ

զինուորական Անգլիական Բչիոսնությնանց մնորդությանվրայ յզ ոյա արմակունցան:

ՇԱՀԱՏԱԿՈՒԹԻԻՆԸ. ԶԵՅԹՈՒՆԻ

ՎԵՑ

ՋՈՐԵՊԱՆՆԵՐՈՒ ՍԳԱՆՆՈՒԹԻԻՆՆԵՐԸ ԵԽ ՈՒՐԻՇ

ՑԱՐԱՆԻՑ ՆՈՒ

ԳԱՆ ԶԼԱԹՈՒՆ

ԴԼՉՔԵՐ. ՆՈՐ ՄԻՒՏԻՒՐՆԵՐ

ՕՍՄԱՆ

ՁՉԱԻՈՒՇԻ

1319ֆեկո-18.-ին,Ցով՞-Սբժոննան, Քր Հեւոն ունքնախով Հ.Բ.ԸՄԻու-

ատոյցի կողմէ Մերժ4. ԱրեւելքիՆպաստում թեանեւ Աժերինան

վեց չրջակայից որպէս չրջուն բժիչն նչաձակում Ֆրթ. ի. ֆլմաճնանը,կբ դառնալ ԶԵլթունՖ։24 Դեզածմբերին, գացող Զէյթունցի վերադարձին,իւնկիւքի կաորձպանենր, «ուրբ Պիչունի հզնրքը, վեց Հոգի կի սպաննութնՕսման Ջաւուչի կողմէ էւ ամուրի ոառիկանութնան գործամըցո ւԹհամբ Շատ չանցած Օսման կի րարձրացուիՊաչ Փաւուչի ատոիճանին, որա վարձասորութիւն իր չաճատակութեան։ Այտեղ կբ յիչինք ար սպաննուող ջորնպաններուն անունենրը- Աւետիս Քրլճիչծան, ամսուան

Համար Պէյթունի

եւ

Մարաչ

էւԸնլիրեքրուն

:

՛ ՄՀ գլոր Մուճոգեան, Ալպաչճան, Միսոջ Մուժճօղլեան, Միշթ եւ Փանոս ա

Փարբամեան

Փօտուվնան:

մղ օինրուն, աէրթիզցիեւՀրոսակներ, Պիձունի եզծիբը դէմբ կ Էէն ՓարթոսՓուտագեանի որոնը Հետն էին Ա մտիսՊոյամեանի, քրկու չէրջեզննը, որոնք բարեկամներ էին Անտի Պոյամեանի նւ. կբ ուղարկեն զիրենք ֆրանսականպենջ մբ եւ

Հրոսակները

«Հարիւր փափխուչտ կբ դրաւծն. ՕՉէրթէզներըքրբ կ Հասկնան Հրոռակննրուն այո երկու զելթունցիները սպաննելու միճջը, մբ զելանլով Թ «ուղի պիտի նատի նման արարթ փոնդիմանան, Հրոսակներթող կու Թունցիննր աւնլիով պիոի լուֆեն ասոնը վրէժ տան որոնք կր Հասնին Զէյթուն: այչ նրկու տղաթը, մը Ամո Մբւոիւրի փոխանորդ կի ղիկութ Ջէլթուն, յիսնասպնետ Հիլմի անուն քառասուն «եֆնալ ոստիկան զինուռբներով, որոնք ախ թան Զէյթուն Հասնիլը, Աօմէտ Հիլմի ղրկած էր թուրթ զիւղծրը, լԹչնամին կազմակերպելու Համար: իսկ Ջէլթուն Հասնելէյէսու քաղաթավարութնամբմր բոտոռյ կի սկսի վարպետութեամըբ, ձեւանալ զէլքնունցիներուն,որպեսզի անոնք չկասկածինէւ եկա տարուած աշխատանքներինեւ անցուդարմեանտեղեակ մնան դուրսր Իէն: Սակայն Զէյթուն կր Հասկնար ԹԷ ինչ կանցնի կը գառնայէւ իր նախորդ մբտիւբ բատ այնմ կր վարուի իի Հեռբ: ու ինք ճւ քանի ժը օր միալն մնալով Ջէլթուն: պէս կը փախչի, 2էմի: ԷՖ-ին Հակառակ Ազդ. Միութեան յորդորին Թէ տակաւին ատներ չէ էւ կանուխ է սպաննուածներունփոխ-վրէժբ լուծելու ծամար, պեաք է մի երիտասարդներ,ոիոնք սպասել, գտնունքան տաք գլուխ փՓանբ անսաստելով վերէն եղած ՀամբերութեանՀրաձանգին,Ինկիչթի կամօտ սպաննուած վեց ջորեպանենրուն վրեժր լուծեցին, մուրի անուն ժէկբ Փարտաղի գայմագամութեանԹալրտուղարը, Շածիա Հակառակ իր կամջթին,ալս անգամ որպէս փոլ միւավւր կր ղրկուք Զէյթուն, ԱՀմէ» Հիլմի տեղ: Փոխ միւտիւր Շածիա,Զէյթունհկաֆ օրէն, յաճախ դիմում կրնէ ոթ ինքր իբ նախկին պաչտօեինվբաղարձուխկառավարութեանկողմէ: կարծնո բնազդով մր կր նախզալիթը՝ Մինչ այդ Ազդ Միութինը իր ի փերֆոլԷր զրոն զգար ու կանոնաւոր յարաբերութեան մէի էր դործի կր չարունակէր ծւ Ֆոնուղի այլ Հավ գիւղերու ՀայութեանՀետ եւ զանոնք մենակ կբ պածէր օրէ օր փոխուռղ կացութեան մասին եւ փոլխադարձարար' հեչոչա նանւ պարբնրաբարչրջուն խումբեր կայցելէին չրվանները, գօտպնդծլու Համար Հայ գիւղացիները» Այդ օրերուն, անակնկալ կնթպով, իրիկուն մբ Զիյժուն կու գալ կրկին Ջարտաղիդայժաղամը՝Խալիլ Շածապ։Անոր Հետն է ոսսվ-

թանի ժբ

|

Հ կ

կանութեանՀարիւրապետվատանունՕսման Ազմին, որ տարագրուքիան տաոօրերուն չրբածը չէր մնացած զէլթունցիննրուն։ ԱԽ քու գար քքւճքնդ Հ8ծքալ ոռտիկանձքրով,Վրապրող զէլժունցինքը կը ճանչնան կր գիտնան որ անիկաանպայմանծկած է գէչ եպաայդ Հինչբ | աակողի մլո ժողովուրդը կը խոնուի զօրանոցինբակը, գայմագամին առաջ բողոթի ցոյցով մը կր պածանչէ որ անմիջապէս Հեռանալ0սու

Ազմին իր ոատիկաններով,Հակառակպարագային անոր կեանքը տակ է: Ու Օսման Ամի, ճիւաղը, առանց այլեւս (ենալու, վտանգի կո տատիկաններովկը մեկնի իակ Հմամճալ «րբ կը մեկնի նամ Չէրքեզներուն Հետ լաւ էին սակայն զեյթունցիներու Խալիլ Շաճասպ: Անոնջ յաճախ կու գային, Զէյթուն կր բերքին չարախերութիւնները՝ ն. կր ծախձին իրեց բքրջերէն ցորեն, իւզ եւ այլ կենսամթերք էւ առնէին ռեպ, չամիչ: փոխարէնը Ձմխւ օր մրն է, 1920 Փունուարի109, Զէյթուն դանուսղ թուրք կողմէն ծարկածաւաքը՝ ՄանթրգաԹագրմ գոմանտանը՝ կառավարութեան ՄութտաֆաՓաւուչ բի ենթակայ ժանտարմաներով, զէլթունցին երէն (ուզքն փախչիլ Ջարտաղ, ճամբով, որովծետեւ Ջերժուկի գաղտնի, է. Ազգ- Մբությիւնը Ձավտարիանցքը ձիւնով փակուած նւ անանցանելի տմանելովոր անոնց փախուստիննպատակըխնրիր Հանել եւ կացութիւնըփոանդելուՀամարք, Ագ. Մբութննէն ԺովՀշաննէս Սիմոնեան հւ. նա 4ը տղաներով կը Հասնի անոնց Խոհւը կը բնր, խումբ բովշնածւորեւ պատճառ չկար կառավարատունըլքելով փախչելու: Արգնլքի եւ «Հակողութեանտակ կառնուին անոնք, զէնքեին այլ կր գրաւուին:ՈՌ. Ֆոյն դիչնրը կրկին կր փախչին, սակայն միւտ նա«ի ԻՓ- չի կրնար փախչիլ ու կբ մնայ Զէյթուն: ման

«-

իւրը՝

ԿՈՒՋԻՂԻ

ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ

ԶԷՅԹՈՒՆ

ԱՐԵԳԻՆՑԻՆԵՐՈՒ

ՋԱՐԴԸ,

ՖՌՆՈՒՋՅԻՆԵՐՈՒ

ԱՊԱՍՏԱՆԻԼԸ

ԵՒ

Ֆոնուզէն Ջէյթուն կու դան ֆոնուղցի կուչէօղ Հայ գիւղէն Գբ. եւ Գարակէօզեան բուն ֆոնուզմն Մինա Աղա Մարգարիկեան,ՀԵաքրնինթանք մը տղաք: Անոնք տեղեկութիւն կը բնընն ֆոնուզի եւ չիֆակալից Վիճակի Ժասին, կր րանձնութ իրենց Ամերիեան խոնեց բաժին նպաստամատոյյէն

ինկած 30 Օսմ. Հեչուն ոսկին եւ 1ր տեղեկանան Վէյթունի մէջ տիրող կացութեան ու կբ փքբադառնան ֆոռնուզ ստանալէ յետոյ Ազգ. Միութեան անչրաժնչտ Հրաշանգնքըը: Հազիչ քանի մը օր կանցնի, 24 Յունուար 1920-ին, երբ Հժհոր մ. ձիւնը պատեր է լեւ ու դատ, զոցնը է ճամբաները, առտուն, ամբ 9-ին, ՖազտապախքժարութիւնԱզբարը կբ Հասնի Զեյթուն Հլասպառ նւ կր Հաղորդ կուչէօղի պաչարուած ըլլալը Ֆէօնկէլէ Թորբ գիւղի ոսաիվանավանՄանդրգայինէ. ամօնկէլցիԹուր (իոշեւ Եզեկիէլ ՊարութՀանինկողմէ: Խաչեր Մրջայէլեան-ենիտիւնեանի ճնանի Խումբ մր տղաթ անմիջապէս ճամբայ ք'6լզլխաւորութնամբ լէն. Ջիւնը կանդունով լեցուցնր է ճամբաներընւ անցթերը.սակայն նաեւ

պէտթ է Հառնիր կուչէօզր կը ֆարդեն: Սակայն կը Հառնին ճամբա Ռոտիկանութիւնեւ Թուրթ խուժան ձեռը Խլոդ տասներկու տղաք Վեութի«տուած, 09 Հոգի, մանուկներ:կիննթ եւ անզեն այրն արեր նւ. եւ. այժմ կր ջարունակեն տառ ֆարդեր նեն գիւղէն դուրս կբ Հանին, սակայն կուչէօղէեԶԻ Զէյլթունցիֆ» կաշինկողոպուտլի

նոյնքան,մանաւանդ էբբ ճամբաները Թուն վերադարձր էհն. մէջ արդէն կրձար Թչնամին 16-20 ժամուան ձեւնով ֆածֆկուսծֆ եւ Հատիկ Հայ իսկ ողչ մէկ վրայ ընել բոլոր գիդբ տակն կր սկսին կրակել Թչնամիինվրայ, Թուրքը խուճապածար չթողուի Ֆղարբի կբ փախչի Շատքը անչունչ կը զլորուին զէլթունցիննրու գնդակեքըէն. Խաչենի Միքայէլեան կր զարնուխ ոտքն, սակայն ընկերները Հին ֆունուղիմէկ Գայ գրեղակը:թ վեբչարկաֆ ջոյ, չրիակայ Հայ գիւղերու Հրն Գեղի, Գարաթութի, Գուղուրննցեւ Թելէմճլիթի ժողովուրդը կը բնրուրն Ֆոնուզ: իսկ անոնցմէ 120 Հոենիճէ Գայի Հայութիւնը դի Ջէյրուն:. Այլ «րքրուն կը ֆրին կր եւ կիյնար աւձլի՝ ՄաԵնքբճէԳալէ Ջէյթունէն 14 ժամ Հնոու բաչի մօտ. կոկիսոնիեւ իր չո-րջ՝ Տաշլուզ, ՔԱրԷՃ,Կէօլ Փունաի, Ֆէլիր մէն ծէրէի Հայութիւնը, տեղւոյն Հեռաւորութնանեւ ճամբանծրուն դժուարութեան պատճաոովկը մնան իրճնց տեղերը Հազիւ 8-10 Զէյթուն: իսկ Ժնացաֆենրըթուրֆ Հոգի կը փախչին եւ կր անին Քեմալի, տնլաշան կրնէ եւ կր զին Մուստաֆա կառավարութիւն Այպիստանիկողմերը: Արեինի Հայութիւնն ալ 28 Հոգի Պէյլթուն կը բերու Ագ: Միութնան կողմէ, այն օրերուն նրբ կբ փոխադրուէին ֆոնուզ Արեգին, որուն մասին աճախ խօսած նեք մեր նապաստանածնենրը: եւ էր խորդ էջերուն մէջ, Զէյթունչն 6 ժամ Հարաւ կբ գտնունբ քւ ագարակների:Այդ դիւդերէն նլանաւոբ բաղկանար Յ2 գիաղոակնքրէ Սիւինջ. Ջիլին, Վարդանինք,Փարաբութուվհղած են Ալապօզանինք՝., 8 ժամ

է,

ու

ու

դբտանինԳեղ՝"

ա-

ցաք:

ՇԱՐԺՈՒՄԸ

ՖՐԱՆՍԱՑԻՔ ԿԸ ԽԱՀԱՆՋԵՆ

ԵԱՀԻԱ ԷՖ. ԿԸ ՍՊԱՆՆՈՒՒ

ՔԵՄԱԼԱԿԱՆ

ԿԸ

ՏԱՐԱԾՈՒԻ.

ՄԱՐԱՇԻԷՆ.ՄԻՒՏԻԻՐ՝

1920-ի Ցունուարի վերջերը թուբջ Հրոսակներուըմբոստութիւնթ Մաֆայր կու տայ ֆրանսականզինուղրական իչիոսնութնանդեմ եւ Ր չիջակայբբ արիւն կր Հոռի, ֆրանսական քաղաքի բաչ կր գոռան, թաղաջը Հրոլ ճարակկբ գառնայ Թնգանգեի Թեդանօթները «ռրոները անընդատ, կբ Հասխինմինչեւ Ջէյթուն։ 11 Հաղարգ

Հայքը Քչնամիին կողմէ կր ֆարդուին. Այնտեղ Հայր ծւ Հայ թաֆարբարկր կռուին, սակայն ֆրանսացիին կամաւորնծրը Քաչուիլը տայ կու Թուրբթերուն, որ անխֆալ առիթ ֆարդէն անզէն կերպով

ւի

ժողովուրդի: այդ Մարաշի

օինրուն, ու տակաւինՖա/խ Քան Թեղանօթենրուն ղէյթունցին կանխատեսելով թօռիլը» ժօատալուտ փոանգ Բ, դիւղէբու Հայութիւնըեւ ասդին անդին ցրուած, Զէյթունբնակողներն հակ կբ ու կու դան ցօրանոց: Զէյթունի Ագ Մբութիւնը Հաւաքուխին 9 «.խումի մի տղաներ Մարաչ կի ղիկէ Սունուար 28-ին գ աղտգինոջ լնռնալին ճամբանձրով:նղանակըխատ է, սաստիկ ձիւն զրք,ւ, ֆի, Քլ ճամբաներըլեցուն նն Հրոսակներով. Մարաչիիր բոն չրֆակայբով է Երծսուն Հազար է սոեծլիչէ Թէնծրով: պաչարուած Սակայն տղաբք կբ Հասնին եւ կր մաննե Մարաչ, անոնք իիննց լանճչնուսՖֆ Խամակներըթ ԶԵԹ»նի Ազգ. Միութեան կողմէ, կր Հասցնննիրենց Հասցէներուն, Ցխուսեանկրօնաւորնկրու պետին, Ամերիկեան ճւ Միսիոնարութեան Ազգ- Միութեան: Այդ նամակներովԶէյթունի Արգ. Միութիւնը Մարաչի կր պարզեր Զէյթունի կացութիւնը, կր չեչաէր զինուորական ոյմի ներկայութեանանշրաժեչտութիւնըեւ առնուազն գոնէ «էնք զիկէին էրենց, յարձակումի պարագային ինքնապալտպանութեան դիմելու Հաժար': կոխւբ կր չարունակուի սակայն Մարաչի մէջ առանց դադարի խումբիտղաթը կր փառնակցինկոխւին։ ՆախապէսՄարաչ գտնուող կամաւորնքըյիսնապետ մչծցի Գէորգ, Զէյթունի Աւագկալ գիչղացի հւ Յարութիւն, Անխախ զէլթունցի Փանու ԱՀարոննան թուրք զինամթերքի վայրն (ափ) Զէյթուն դառնալիթ տղաներուն բնրել կու տան 4 10 պումպա եւ Հրացան, 9000-իչափ փամփուչա: կը դառարին տղաէւ եւս Հի իրնեց տարած նամակներուն պատասխանները կր Ենրէրն եւ Զէլթուն, Ապգ. Միութեան, անոնց տեոչ մէկէն սակայն ու ռակիյոյս պար։ Ընդշակառակի, ֆրանսականրնդ. Հրամանատարը իր ճամակովձը լայտնր Թէ դժրախաարարպիտի չկրնար գռծայում մոլ զլթունցիներուխնդրանքինէւ կը ինղրձր որ ներփակծածկագիր անոր կցուած Քարտէսով մր Հաճրնի համակը, վրարօգքՀասցնէին Հիամանատարութեան։ խարաչ թաղաջի ֆարտքսն ձր ֆրանսական սՖ, քրնք գոյներով, ցոյց տալու Համար լուրքնրուն գրաւած վայինը, Հայնրուն գտնուած թաղերի եւ ֆրանսացիներուն դիրթերը: Չ0 Սդրիկնան Սամ. Մբոիոնարության Ֆամակն ալ Հնչուն ոսկինոց մբ կր պարունակէր, որթ պրտի վճարուէի Միսիոնափոխաձակագիր բութենէն: Քիրէճ գիւղէն էրկու տղաթ այդ նաժակներըկր Հասցեն Հաճըն, Ֆրանկոնմեկր Համրնիկոջւներուն մէջ կը սպաննուի: Փա|

ան կաղմալուֆուածէ Անոքնասքքաը՝ լով Մարաչե Ազզ- Միութեան, Հա4 Հարի«րծն նթ կարելի որ Գ. Արաժ Փաղախկնան խնդրէ, կի նւ

Հանին: լիսուն տղաբ իրենցօդնութնան ՁԵյթուն, Մարաչի ժէչ Հասնի կր Թեղանօթի որոտը տակաւին կռիւը կր չարունակութ Ջէյթունցիթ մտաձող օրեր կապրին, ժիչ օրեիուն Դամասկուսմն բերան ներգաղթի նռագոյնը, վոր զէյլքունցիթ ճակատը Ամէն «ր: ամէն վայրկնան վի էրն, կի ծածանիղօրանոցի 160-ն է ու տա Փիր զարձակումին: անակնկալ սպաժուի Թչնամիի Թափովմբ: կատաղի մբ դաւինՄարաչիՄէջ կուրւր չարունակուի կորոչէ մբ մէչ ժողովի վարձակիլ մեգ. ՄիութիւնըԽորՀիդակցական դիւդերուն վիա եւ մօտծրբ Թուրք գտնուող 2: թունի անմիջական ղիրննք, որպէսզի ամն օր անձանգիատչրննն Ճէլթունըիփեախցենլ նման բայ մբ ըննց ըրտնսութիւնով:Սակայն վերջէն կը լետածղքն

հիւ

առնել,

Խոր

առիթչալու բարդութիւններու

Համար:Ու (րաբմբ

Հասկի ղրկէն կիկին Մարաչ, տեղւոյն կացութիւնը կբնալու Համար: էր Թորոս Մարկանհանք,ԱխրոԱկախումբը, որ առաջնորդուած Ֆամլաճիզ բոռուածանցը կբ պաչարուխ0 տաղի կռնակը զանուողը 17 Հոդի էին,ոՀողինոց չէթէներու թումբ մր: ԶէլԹունցի ռոաթբ ոստիկան մր կր սպանեն միայն12-ր էնք ունէին: Թչնամժի բԸոնց ու ածա չէքէները (ը փախչին:Փետր 13-ին, խումբը կբ 4էաղաք

խումբ ժթ

նա

Զէյթուն: բաղդառնայ

եւ Թմեկներ է. Թուրթ դիօչր Փրանսացինէբեր ծ Մարաչը րանոցին վրայ պարզուած է: Հայերու մէկ մասը ֆրանսացիներուն սարսութիժամեր կառգբին: է: ՄԽացածները մեւր ինկած,փախած Հայնիէն վաղանի փախերէ, իրեն «օզնութեանՀառքի Փրանսացին մբ, ոլրոլէս Հեռեւանքի բիրէճցիձրկու սուրծանֆրանսական դօլոասիւն ուղած դակ տղոց Հաճրն Հասցուցածթղթածլորին: ֆրանացին չէր Հասնող զգրասիը Հասկցնել իր փախուստը Հայնրուն. Օդնութնան կռնակէն ՀարուածելովԹշնամին, կրցեր էր Մարաչի մէջ դտնուռղ ճւ կաթոլիկ ֆրանսական ոյժբ տունել անիլ: ՄարոչցիՀաղերէՆ Օսժ. նրնսվոխանժակոր Աղա Խրլագեան ճամբայ ելնր է ֆրէբ սացիներուն ետեւր Հասնելու Համար Մարաչի եզծրբը Թուրթնրէն ի պաջարուիեւ կբ սպաննույ Թյնամին աֆոր գլուխը (բ կտրէ, --

անանկ Ֆրանսացին փողոցներըկբ ալտրոցնէ: ուսալքուած «ր ՛ աճն մի Մարաչբ կի լբէրչ նրբ Թուրքը այլի տեց լ ապիէր, ինչպէս եախապէս ալ միչճցի նախորդ էջնրուն մէջ հւ արուն | մբ: Թուրքը տնանելովՄարալ փաղաքինձրո ճարակ մր իր անձնատուբ զղջալով իր իրածին,Հանթադրութիւնով Բալի տաֆի Մարալ

ա-

եւ

4ը փայտն, որուն սակայն ֆրանչացիՀրամանատարը կը պատասխանի,Թէ իրքնք փաղբ արդեն թաղաքը պխոբ լքեն ու մեկնին: Մարաչի վիճակի ժասին այս վուսածատականտեղեկութիշնՖեր կլան, որ ՄխւտիւրՇազիանսպաննուր:ժողովի անդամեիպատճաղ Սովչաննես Սիմոնեան,կարապետ Ֆեմիրճեան, ըն ՄանուկԳավաֆեան, ՑակոբԱղա Խրրոգեանիորպէս Հաւուցում, Զէյթունի ժէջ բոանատու : Այս հրեք տղութը կրւածՄտիր եաձիաԻֆէնոին դի օռլանենն պատերազմիչորս տարբներուն, Համաչխարճային Հայ Լերան, Քիւբսո (ովը

Տաղիի։Ամանոսիէւ

սարման եղած էին:

Օսմանիէի փասպլուղիի Թբբ"ւթեան չրֆանները

Մարաչ բոցնրու եւ ծուխերու մէջ էր ճրեք չարաթներէ բ վեր: վիճակը, ֆրանսականուժերուն զաչուխը մտածոդել Մարաչի այ կու տար Զէյթունի Ազգ Միութիւնը: իր կացութիւնը կբ դառնար դժուաի եւ վտանգաւոր: եր մռաֆքէ աւծճյի լե ժամանակ աակ, չաՀէեւ զգոյչ յու Համար խոշեմ ընժացթ մր ունենալ, ալն յոյսով Թէ տագնապալի կացութիւնը կբ մեղմանայ։ Ան թեւ հո նարելի այչ կր պատրաստեժողովուրդը,սակայն չուզեր նաղվխայարակ միչոջնճրով պատասխանելայն ատենն միայն, ծիր այլեւս դածրար Համբերձլ նակի ոսկորին Հասնի եւ Թչնամինփեջրձեռնոցը Ֆոոք: Գէոթ չ ալե ատեն արիւնոտ ճեոնոցըո վերցնել

ՋԱՐՏԱՂԻ ԳԱՑՄԱԳԱՄ ԽԱԼԻԼ ՇԱՀԱՊԻ ՓԱՀԱՆՋՆԵՐԸ

2 Մարտ կողմէ Զէյթուն մու դայ Ֆէօ1920-ին,Խ«լիչ Փաձշապի Ֆիջինցգիւղն Թուրք մը, որպէս բանագնաց: Գաւազանիմբ ծայիի ճերմակ կտաւի կտոր մթ անցուցած կր ժատնէԶէյթունիաճման: ձր բերէր դայմագամի ժէկ դրութիւնը: Հեռոր ԽալիլՀածապ դիրով (առաջարկէր որ Ազդ Մբութիւնի սրատուիի կութիւն մր զրկէր Ջերժուկ, վազն իսկ, տեսակցութեանժր Համար: Թուրթ բաձագնացըճամբայ կր գրուի պատասխանգիրով մլ ուր կի վարտնուէր, ԹԷ առաֆարկըընդունուած է: Ռ. Ազգ Միությանըխառ փպովմր կունենարԱյնտեղկբ դրուի Թուրթերուն եւ զէլթունցիներուն խզուաձ վարաբերութիւեր նոթողելու Հարիի, ինչես նեանւ զէնրերի հ զօրանոցը յանձնելուՀաւանական պածանյը:Խառն լխորձրդակցական ժողովին մէջն Է Ֆոռնուզիաւերակ Ս. կարապետ վանբինՖերունաղարդ վանաչայիի՝ Բարթուղիժէոս Հա,յթ Սուրբը: ՓրլլայՔՀ պէնբեիր յանձնելու ոեւէ առացարկբնդունիբ, (րոէ ՀայրՍուրբը, որուն Հետա արդէն ԹԷ Արգ. Մրութեան անդամները է. թէ միւս Խործիդականենրը Համաձայնէրն, Նման առաջարկ մը Թգունկ, զէլԹունցիին Համար մաշուան Համարժէբ խնդիր 8 Ո. փողովբ միամայնությամիորոչլեց ոչ վենք յանձնել եւ ոչ ալ զօ ու

այչ

-

|

նման կարձւոր խնդիրներու բանոցըպարպել ինչպեաուրիչ անդամննը, Համար Ազդ. Մբութիւնը ուղած էր լանչ ժողովուրդին կարֆիջը՝ ԱՀա ծւ «այա անդամ ալ փողի ձայնով կը կանչուգը գօրանոցինբակը եւ զօրանոցիմանոնց կը Հաղորդուէր ժողովին որոչումը զծեքերու «ին, առնելու Համարանոնց Հաւանութիւնը, Ու ժողովուրդը Բոլորոկն Համամալն էր իսան ժողովի «վղ որոչումննրուն: Հետձւնալ «րրչ Ազգ. Միութնան կողմէ, Ճնրմուզ որոչուսժ վար

Լեւոն Ասատուրկիւլվանիածնան, կր ղրկուինժողովիանդամներէն եւ Սարեզնկիէլեան, Թարոււթիւն Գասապեան, Եզեկինլ Համար, քանի մբ զինգի, Սանկիկքան,Ռրեւէ անակնկալկանխելու աւաֆ ճամայ (խումբր գիչքրանց, նախքան պատուիրակութեան ճան» զը զրվուին Ջերմուկի Հրզողաննրը Գատուիրակութիւնը կր Հասնի որոչութծ` մամադրացայրը:`Խալիլ Շաձապ տանի մը չառափարանխոսքեր չնտո դրուցիչնու «ը զէ թունցինքրէն կը զաճանչէ. Ա. Ջօրանոցինպարպումը, Բ- Ճժնջնրուն մեռած ու զորանոցի ժանմնումը,ֆ. ժամանակին ճէյթունի զորանոցը ԳԹառափե վարը, բլուրի մը վրայ Թաղութծ Թուրջ Հրամանատար ցին» գերեզմանիննորոգութիւնը, Դ- ԶինուռրականԳապրրլրգինփԷ բաշինուխը, եւ ն. Ջօրանոցին մէջ որպէս գերի պաճուած Գաճբլարջի Հաճը Աղապինփր ընտանիքին,Էրկու տիզ ազատա ոլքիվոծրոն հւ Միւտխր Սաձիա Էֆլնաիին ազատ արձակուվլը:կարճ խորձրգաԸ մենջ զքնջ չունինք կրի ցութնեէ մր չհտոյ, պատուիրակութիւնը կը գնու «րոնց մառւզէր Հրացան մը մեր տղոց ոմանց քով քանի ւ է ձո որոնք գործածութենը արառնա8ծ 1-ը քանեիր Քի

Շի

Ա

|

չէպի Անգյ. զինուսրականիչիանութենեն:Փալով զօրանոցը«լարելու է, որովչետնւ ան չինուաթն չատ օրինաւոր պածշանջ ձեր պրածանջին, է զօրքնրու Համար, բայց ուր բնակինք,կառավարութիւնըմէր լոբ բնակարաններըաւնրակոյոի նւ մոխիրի վնրածնց, փերաշքնԷ էթ մնր տուները էւ պարաքնըզորանոցը:Հաճի Աղանիր Ընոաղվոլը մօտն քննչ չատ ձաֆքնչպէս նանւ իր նրկու ջիւրտ աղջիկները մնր քւ ձա դիա կւ գած մելմչ, լակ 8Թ1 կր ազատեն էրթալ աղատ

բո

|

տարի, անոնցմով ձեր Հրամանատարին չինեցի», մենթ գերեզմանը մքր վանջին ձրկաների առինք տարինք: Ու էրբ պարզապես վերֆին Խալիլ Շաճապ կրէ Թե մեր սրբավայր զինուորական ագամ գքրելմանը(լապըրլգ) ինչու պղծումը է, քաղացակիրթժողովուրդները վայրձրուն չարգանքով կր նային, անեղծ կբ պածքն այչ թ Հարկին կր Հակծն որ չթանդքն: Հավա մքբ Հազարաւորներուն գե մաննոցը, քկեղքցիներըո՞վ պղֆնց, քանդեց, այրնց, աեղէրն Իրին4 էրինները, արդ անյայտ գոր ' էբ իրենց ըրած

ու

-

երամ քոք ր թաղաբակիրք ողաքարգի

Պատուխրակութիւնը այսպէս

կ աաաթեըը պատասխանե,

աաա աան ա

աճա

ննղուած Հեռացնր էր, Աերջաո խորձրդակցական խառն ժողով մը կր զումարուփ, ալնանզ պատգամաւորները վերոյիչնալ խնդիրներու մասին զէկուցում ժողովը անոնց տուած կբենն արատասոխաններուն իր կատարծա Հաւանութիւնըայով կորոչեն այլնւս աւելի բան էրբեր հ. արթուն ըլլալ, որովչետեւ անակնկալնկըկրնան տղի ունենալ, Երու օր էառ գէլթունցի բանն մբ ֆորեպանննըերմուկթ դաշտը գացած էին, Ֆէօնիքինց թուրթ դիւդացիներէնբարդ բերելու, Գէչչն Թորժ ճիդէն Թուրջ Հրոսակնքրու խումբ մր կը սկսի կրակկ տղոց վրայ Ջործպանեճըը կր պատասխանեն ԹլնամբնՀինգ-վեց անջամնէր մերիններունլթիւբնւ Լուրը կը ՀասնիՋէլթուն, անմիֆապէ» օգնական ոյժ կր ղրկէ Ազգ. Միութիւնը, կես օր է, առաւ»ատճն ան մինչեւ այչ ընդձարումը կբ չարունակուի- արձւր կը Թեո վ. 1լթունցի չարն (էւ պալարութծ Աղքայի ր մք քոռնն Հրոսախումբը, անոնջ խուճապածար կր փախչին. Ասիկա կրլայաղդանչանըՋէլթունի է. թոԿորինմիֆեւակսուլիթ ԽալիլՇաճապարդէն վրկժինդրականոգիով լեցուած, բարկացաֆ հանուած էր զէյթունցի պատդամաւորներն:Եւ սկսած էր տենդոտ գործունիության:Այդ օր, այս Ընդձարումէնքիչ առաջ էրեր ՀոդիհոցԹղքատարմբ ճամբայ կբ Հանէ Ազդ. Միութիւնը: Թզթատար որ

ու

պատրա

պատքրա

արարը՝ կարապմա Սաղաքիկեան, Գապակամենան ծւ նուրի ֆոշ. ժան կերթայինճարա-Փազար, տեղւոյն Հալ Ազգ- Միութեան,անկէ պիաիանցնէին Միս, ՀնանինինդարձեալնամակներԱզգ. Միութեան,

միջանկնալովմբ լաննք, որ չէինք կրնար զանոնք ազատ ձգել, մեր անպատրաստվիճակը, մեր տկարու՛ բովչնանւ. մեր գաղանիքննիի, , Բ(87 Միաիչր եա«ի էֆենտի ՍաՀակ Արաափառւ Մաթժողիկոսին, մրոի Փրանա. սողաներու Հրամանատարույթէա անոնջ: գիտէին Թիւնները ճաՀիմա Ազգ- Միութեանեւ Ազգ. Պատուիբակուլթեան Անպայմանժինչեւ Հետ, չատոնը է որ Մարաչ ղդրկեցինթ: լիազօր նէի«ած կարցույիչՄիզրանֆամատնանի փ. Փայմադամ խալիլ Շաձապ ձակցաւ Թ իչ ոկ ուրգուտփ Այդ նամակներովկաԸրալու ֆւթնան մասին կր դրուէր, կր անղեկադրուէր, օղնութնան թէ Թա Գայմագամիխիստ Հարցումին՝ (ուզեն: ի պատասխան նր «պասուէր,աննարլի պարագավին, կը խնդրուէր որ իմացննն Թէ Պէյե գմրգմանին էրկաթնքըը ինչու Փակեցիր,անոնջ մեր վանքի սխ կացութեան մջ Զեյրուն ի՞նչ ուղղութիւն պետր է րոն: ճրկաթննրնէին, դութ մեր սրբավայրը քանդեց, այրքցիք,քՐկաՔների ա

|

նրանայի

|

Հոն ո՛չ ֆրանսացի կայ ճւ Ղարո-Փազարմբ Հասնին նոնք, սակայն կբ ճերրակալուն, կը բանտարկուվն, Հար Միլիականներվն ալ ոչ կը դրկուին Թարդմանելտալու ճամակննիըՄարաչի կառավարութեան Սիոէն եւ Սբսբ դած չէր ֆրաֆսացին: Հաժար։ Սակայն տայղաւխն եթր Թուրգծր Սիսի մչյ կարսի չրֆանակէն յչայոնի տեմալական կադիմումին վրայ բանտն էին. Անոնց ընտանիքենրուն եւ իչխանութնան միվէւ ֆրանսականզինուորական ուսվարուլթեան ազատ կարձակուիծ մը վոխանակունլով գոյացած Համաձայնութնամբ անա Հետ: կր Հանին ֆղաբը զէլթունցիներիճոթը Թուրբթերուն ու կր տեղէՀարկ եղածը կը պատմեն առանց որեւէ գրութեան

«Ոհ վան

ու

բացերն: Տղաբթ սակայն Սի»

նբ Հանդիխին, ծոն Փատ. Սարութիւն Նո15 Մարտ 1920 Թուակիթ նամակ մբ: կբ դիկէ Ատանա, խուտնան. անոր մէլ Վճր- կարապետ Ժարութիւննանի:Այստեղ մր կյենք սապագիրօրինակը:

ունննան կայավարութեան տան էւ վրալ, Հեազանդությւն ցոյց Հետո Ծւ բարչոք փարարքրութիւնժչակնն կառավարութեան ասխնա՝ Ջէյթունի չաձր։ ԲաւականԹեր վը պածանջէրնան. դժ խօսԻ 22 հոթ Համաճայնութիւն մի կր գոյանալ: Հեմւնալ դաշինքը կլ (եթէ, որ զիննալ դայինջի մի արմէջր ուէր քւ Հնտեւախար ալ այնպէս (ոչունցաւ բատ ՋԶէյթունցնանց, 1.- Թանձնել վերջին անգա ոատիկաններէնառնուաֆ ձրնթ ոուծւ ավան մոսինները մէկ տճզական զէնքը: իսկ իրենց զէնթէրը պիտիմնան իրենց: 2.- Թանմննլնանւ Հաճրրարցի Հաճի Ալան հր ընսանիթովեւ Թողուլ զինքը, ուզած ատքնը մեկնելու Համար նՄաղխապվա ազատ ուած էր Հաճի Աղային, որ չիլա Հրաճանդ Թէ ժեկնիլ Յ- Երկու Հր նթէ կուզենծնողաց տուձիները, Փով ձրթալ,ոգու ձ ակ աղչիկննրը ծրբնք սիրտ չուՖէին էբթալու) Հաճի ԷֆՖ-ր«ՊՈՆգումովթոյլ տրուծքաւ որ մեկնինանոնք: Բար բժշկականչննութնան ու

Գառռուիրակ

կուժ ուզէ)

չէր վատաճութիւնունքնալ:

ՄԱՐԱՇԷՆ ԵԿՈՂ ԽԱՌՆ ՓԱՏՈՒԻՐԱԿՈՒԹԻԻՆԸ

4Ընդունիլ Թուրք կառավարութիւնը որպէս կառավարութիւն ձոխանորդը՝ կառավարիչի Մարա 1-ին, Մարաչիկառադվարութնան (Ն. Զէյլթունցեան«ԶԷԱԹունի մէջ: Զէյթունի վերին դէպրերը» է) 11. իւրֆան Գէկ, առանձինգրուլթիշնով: ուղղուած զէզինուորական ՐԸ հեջօրինակով 2 արաչիդլիհաւորներէն զր պատրաստուիեւ ոտորադրունյէ Այ. դաչնագի, Քեմալականմեղափոխութեան թունցիներուն, յետոյ մէկ օրինակը կբ տրուի Զէյթունի Ազգ. Միութեան: ցաջորդ մբ ճամբայ կը «աՀաճի էֆենտիին Հետ խառն պատուիրակութիւն օրը «րատուիրակութիւնըկբ մեկնի Մարաշ. Եւ ՍիՎէյման Չաւուչ անդամներնէին Մոքը/ եչ դեպի Զէյթուն: Այղ պատուիրակութեան որպէսփոխ ժիւտիւր իր Հետ թանի մի ոռտի(ան-ղինուռրննրուվ Ցովնան |ֆ. կը ԱբրաձամԹարութիւնեան, Լայմին, Վերապորոոււելի 3 ժամ Հառտատում Քերթմէն Թուրթ զիչդը, Զէլթունէն Հիւաբաարեծւ ցակորհանԻֆ. Ֆիչչէրէննան,երքք լարանուտնոՎարժապետեան եւ ւթ Քէրթժէնցիթ 1916-ին, լնւ Հեապաստանող կբ դրկուր զէյքունցի լուր տղաֆր Թնանց պետերը: Անոնջ կբ Հասնին Ջերմուկ սապնդծլու պարտականութիւն ստանձնեցին թուրթ հասիկան զինուորղրկէ, տեսոկընլու Ջէլքուն զօխանոց,որ Ազգ. Միութիւնը մարմին ժբ եւ անոր Հետ: Սաատուի ներով, որպէս զէլթունցիէն աճախ ապտակկերած ծեքակայ Հասած խան պրատուբարկութնան ՀամարՄարաչէն եղած էին: ձր եւ բժիչկ Ե. Էլմաճեան, ժողովին ոբոչումով Էֆ. նիւչվանրսնան 1820-ին, Սաշակ Պոյամեան, բէրթմէնցիներքն,հր մէկ ընկերոջ Ջառւ կբեկերանարՊայազիտ ժեկնին Պէչէն։ Փասոուիրակութեան սպաննունյուն ռրպես Հատուցում, իր ընկերներով Քէրթմէնր կթ ոոտիկան Աիւլէյման ՋՁաւուլ, որպես միտիչրի փոխանորգԶԷ ճւ Պաչարէ բոլոր բէրթմէնցիներըկր ֆարիղէանխնա, Հազիւ թանի նախկինբաղրձկաւմ Թոնի: Հասան գատը Ջատէ Հաճի Էջ. որպես մբ Հողի կր փախչին ծւ. կազատի Այս դէպքը պատճառ կ'իյլայ մեծ. վատաշութիւն հւ

գերդաստանին, կիւլվանրանան

Հնտնւարար

ո'-

պատծրազմի մի: Խենալով Ասատուր Իֆ.բ վրալ, անոր պնդումով պատուխիթակութման Շատ չանցած, Սիչլէյման Ջաւուչ, որարէսմիշավւր, Մարաչիկատական Հետ Զէյթուն կու գար Վարը, ՋԷյթուն, կառավարական ռավարության գիտակցութեամբկու գայ խալաւուխ, ՋԶէլթունէննրկանգուն մնացածչէնքի մը էչ կբ «իրասիրուին ժամ վուջուկէս արեւի փոքր զի անդամները, փորաՖութանդամներըՀաճիէֆ. հ. պատդամաւորուլթնան մր զոք տան ինթացք պետերըվը խնդրեն որ Հաշչաարաթ Ֆութնանց

ՓՈԽԱԴԱՐՁԱԹՑԸ ԵՒ ՎԵՐԱԴԱՐՋՐ. ՄԻԻՏԻՒՐՆԵՐ ԵՐԸՓՈԽՈՒԻՆ

իւրֆան Պէյ ալ իր Ղ5վերակարն: զէլԹունցիր, լարաբնրութիւնեերը ՀասանԳառորթ առոէ Հաճի Էֆ. եւ պասոուիրավութեան վաո միւս աեկած գրութիւնով կը յորդորէ որ զելթունցիքկատարնալ

պատուվրակուլթան

եւ փոխանակուծչէն դամները վերոլիչնալ դաչնագրիստորադրունլէն ատեն փափաքածծն որ չկի վետո զէյքունցիներէն բաժեունլու այցեՄարաչ եւ այսգես փոխադարձ ալ իրենը ազցելեն Թունյցիներ եւ. Չեյժունի մբ ժչակուխ ժողովուրդն ութեա:մբ բապրւոթ ցարաբերությւն նան. փոխ կոՄարաչի կար աչ իր պետքերը կր Հողայ Մարաչէն: Հրաւչդավարիչ իչրֆան էլի նամակը, ոարեմնպատուիրակութնան տրամադրութենէն բաբին եւ իւրֆան Պէյի գրութնամբ լարոնուած 1ծւոն եզ ջալնրուաֆ, ժողովուրդին Հաւանութեամբ չորս Հոգի Գասապեան Ալդ. կիէլեան, Առատուր նրլվանըչհան, Ցարութիւն եւ որպէս փոխադարձ Սարգիս Սանկիլեան, անդամներէն Մբութեան 1920մարտի11-ին, այս մանձնախումբը Մարոաչ: ճբ այգելուներ զիկուխն

ճամբայ (ելլէ դեպի Մարալ: ննրկայացուցիչնքրը Մարաչիթուր մեծնրը, Հայ ցարանուանութնանց մբ կի կանչեն նահւ ժողովի փոլս կառավարիչիճավագածութնամբ Զէյթունի «իւրնրը: Հոս խօաքըտանչջ մեր ՀայրենակիցՆ. Պեյթունցեանի, իր «ԶէԻ թունի վերֆին անցքերը» Հատորէն թաղելով«նախորդկառավարիչիւբֆան Պէյ Հայամնրմփաղաթականութնան ՀԻ: իրեն փաջորդածչբ Թաշրիրալ Համար աշտօնք Հեուացուած Քիաթիաի Միւմթազ Պէյ որ կի նախագածէր այդ ժողովին, իկ իչրֆան Պէյ, Թէեւ պաջտօնէդաղրած էր, բայց որպէս Թուրթ էրէ ւծլի անձնաւորութիւն մբ, անպաչտօնկէրպով ժողովին ներկայ էր" «Փոխ կառավարիչՄիւմթազ, որպէս նախագած,ժողովը ձը բոեւ նր մչէ Միւոխր նայ նւ առաֆին ոիթով իկ չուզեր մոռնալ «մկրա. «Ի՞նչ բրիջ ալն ծրիտասարդերք ծաձիա Էֆքնաին կը «կաիբերնէն թոյն ժայժբեցննր օրւան միւտիւրը նաձիա Էֆ.» իբբ պարտասխած Թեպէտեւ զէյթունցի Հիւբերը կր պատրատտուքին ա

ու

ու

ն զոծերը, Ինկիւթի կամուրֆին տղաքը, բայց ռի Հա, Ջարտաղցիչէրթէզ Ասլան Գէկ, չէթբականկառավարութեան գէյթունցիներուն բազուկը, ոբ Ֆերկալ էր ժողովին, կանխատնածնլով կր պատկանին, «Անոնջ անցեալին ըսելով. կրնդմիջէնախագաձր բանլիթը։

դիչել նուչէօղի

«-

մեզի ցանկալիէ անձրաժեչտնայդ

այժմՀաժերաչխութիւնն ու

է: ՄԵնթ բրինթ, բրենբ

ալ

բարւոք

յարաբերութիւնը,

ասոնք բրին փոխարէնը,

պետք չէ մեր ներկանքրը Գամամլամ' Արսլան Գէկի ձայնակցելով, բոլոր ասպա խնդիրը կր «ակու: անոր դատնուին ԶէլթոԺ բանի մը օրէն ողջամբ կր դոաունան Մէր բանագնացննիր է հրձնց Հետ բերելով Մարալ գանուը տանի մը զէլքունցիները

բոլորըպատմութեանկր վերաբերինարդե

զորս

ու

,

Սալաւուխ

Ախւլէյման Չաւուչ, իբրեւ միւտիւբ՝ կի նատքր էւ Հետ զէյթունցիթ լաւ որ յարարբերութիչնակսաֆէին մչակնը անիկա օգտակարիլրալու տրամադրութիւններ ցոյց կու տար, մօտակալԹուրբ այս բանը չժմարսեքին, զինքըամբաստանող դլւղացիներ, ՀանթադրուՔիննքրով «կռան բողոքել Մարաչի կառավարութեան:միւլէյժան Չաւուչ պրաչտօնանկ ծղաւ: Մարաչ ծրթայէ վերչ, սրճարաններու մէջ փորեւՀայասէր ճույեցին զինքը.իր պաչաօնավարության էրնթ աժլանքրուն «ելթունցիք կրցան թանի մը անգամ Մարաչ, Ջարտաղ,ֆնտրդ, Իըճէբ ճւ ուրիչ Թուրջ գիչղծր նրթալ արմախջնեւ ալլ նման սպքաջիր Համար: Աիւլէլմանի նախորդը՝ Հողաղլու ՇաՀիա Իֆէնոինսռլաննեց Սիւլէյմանի սակույն ծղած պէւոբ զէյթունցին, ֆզլացաւ. իմարգանըը բն կր յաֆորդէ 1920-ի Ցունիսին գամբչճղցի չէլբէզ Սատտմտսոի անուն խորամանկմիւտիչրը: Արտաթնապէս անաչառ, սակայն Ֆնրբնապէս կատարեալթուրք մբ Հաատնաց, կաշառակեր,դեղծախաիչ Այս կաչառք ուտելով Հանդերձ,իի գրացաֆքնչէր չեղեր: ԵԹԷ պաչոօննան իր նախորդինպա վարուծր զէյունցիննրուն Հետ, տարիննրովզէլ Թունցին(րնար ճանդարտ մնալ իի տճղը, կրսէ Ն. Զէյթունցեան իր գրտոյկինմէջ. Բայց զեյթունցին Համբերութնամբ Հանդուժնց այտ 12է ոչչ Հակ էի Եաձիա չար միաոիւրըը ԻֆՓքնտիին Ճամբան ղրկեր, ԳՈրէր, (բ («ծր թե «րատատին բոց կազութինր ձեռատու չէր |րենց. Մարաչ արդէն թուրքերուն ձեռքն է, Փֆրանսացին Հեռացածէ ք. Հայութիւնը ջարդուած, նւ. Հաճըն Շար-Տէրէ պաչարուաֆ եւ ինված «րոյ ճարակ ծղած էն. Այս սեւ լուրերը կու գային իրենց չէաէգ եւ քիւրտ բարեկամներու միջոցաւ: Ու սկսաւ զէլթունցին իբ Հչողբելայգիին արտին աշխատանքտանիլ, անօթի չմեոնելու Հաժար, որովչնտեւ կր զգար Թէ «ծտզձեաէ պաչարման չղթան իր չուրթ ալ պիտի պատր, «ր մը ճամբաներըպիտի գոցուէին: Ռ.րեմն պետք էր ոյժ տաղ իր բազուկին եւ իր Հողին բերթովր սլիտի ապրէր: Զէյթունցին գիտէր ԹԷ կացութիւնը Հնտեզչեաէ աքի պիտբ փառթարանար: Շրֆակայթուրթ գիչդացիներուոն ատնլութիւնը թոլ պիտի չտար ոի բարւոթ յարաբերութիւն մի չարունակուի Թուրք կառավարութեան եւ Ձեյթունի ժիֆեւ Անոնջ ոի տիրացած ին :զեյնունցիներուն արտերուն եւ այգիներուն եւ Հիմա, Հէյ» թունցիբ եկած առած էին իրենցմէ, Զէյթունը պատրուակէունելով, Հինուռիալտի չերլային, ինչպես 1915-ինբրած էին նման առարվութիւն, Թէ բանի զէյլթունցին կայ մենք մեր ընտանիթներըչենջ Թողուլ եւ պինուռը երթալ: կիձար ու

ու

ու

ՍարգիսԲՀեյ-Աբաբխաննանի:

ա-

ԶԷՅԹՈՒՆՑԻՆԵՐԿԸ ՍԳԱՆՆՈՒԻՆ ՋԱՐՏԱՂԻ

ԵՐԵՔ

ԿԸ ԳՈՑԷ ՃԱՄԲԱՆԵՐԸ.

ՋԻՒՆԸ

ՊԱՇԱՐՄԱՆ

ՇՂԹԱՆ

ՃԱՄԲԱՆ.

ԿԸ

ազրիվրի մթտքրը Շատ չանցած, պարպունյաւ որ (կաղթտաղրիւր) ժանտարման,անչուչա իր բեթճէթիԹուրքերը եւ Սատոէտտինի

ՆԵՂՆԱՑ

1-ին է, զելժունցին խոր զբդովումբ Նոյն տարուայ Օգոստոս մէջ նաորուն ապաննութիւնը Պարութննան, Եղեկիէլ է: Երնք օր առավ, առիթովմի միչոծ ճինբ, իր Հեր նաեւ ՍարԽորդ էջերով զոարժաի Ջարտոաղքրթան գործով, գիս Սանկիկեան եւ Արամ Աբապխաննան, էւ Չէրքէզ միւտիւրՍատտքտգեծլու գանձելու: սչալոռբեր արժտվիթ էինք Թէ ինչ ճիւաղ մլն էր, տին, որուն մասին քիչ առաֆ րոած ալնաեղ անոնց կր Հանդիպի: Եզեկիէլ իր ծրկու ընկերներով ճամբայ գիւղի կբ մոնձն, գեպի ՋՁելթուն- ճամբան իրէնճէթԹուր Կլ եւ կբ պաայնտեղ գանձելիթներունին էրէճէթցիներէն։կր Հանին Հանջենիրենց իբաւունքը Ալս պարագանպատճառ կրլրայ որ էրէճերցի Թուրքծր գրգոուին: Էրէնէքէն ճամբայ կէլնեն դէպի Զէյթուն Ֆղաբթըկուչանան, Զեյթուն իրենց ընտանիքներըկր առլասենանոնց ճամբայ քշած Թարութիւն Ջարտաղէնաւելի 0ոչ վճրագդարձիե Փչպլուտեան եւ ընկերները Զէյթուն կր Հասերն: Անոնթ կի պատմեն առաջ ճամբայ ինկած Թէ Եզէկիլ էւ իր երկու Ընկերներըիրենցմէ ձՃ հւ տեղ իրննց Հանդիպածչին, ոչ ալ Էրճէճամբան ալ ու Քի մէջ, որովձետեւ ճամբան իրէճերէն կանցնի: Այտտեղխօսքը տանք որպէս ականատեսի,Գ. Ն. Ջէլթունքնանի, վ գիրքի 85-րդ էին ժէ իր կը պատմ: կերպով Հետեւնալ որ Սատագաինի Հետ: ունեցած տնսակցութնը, նրէջ սաղանկրուն միսի

առնչութեամբ: ատեն տետինբի «1920,օղուսթում 1-ի կիրակին,

քանի մրի ընղնբննրով տոտիկանմբ, նկաւ, առ

ւանութնամբ չարաչար սպաննած էին Եպեկիէլ Փարութմեանը, Արամ ծւ Սարդիս Սանկիկնանըո Ռճիրին տեղն իթողութիւնը Արաբվանեանը օրի: Մ.արան Զէյթունի ճամբով16 Թուրք զիւղաքիներ, Հասկցուած ու կրեեր իրենց տեղերը երթալու Համար այդ զիչերբ ՋԷ/այրեր ԹուՖ կանցրնենեւ ՀետեւեալԽՈՒԼւօ.2թ Ազգ-Միութիշեր, ժերերեթ մարմինները փոխադրող տղոց Հետ կր ղրկէ իոպաննուածներուն բենց գրողերը, ժողովուրդին փոխ վրէժին չննթարկունու Համար: ւ խատիւկր սրատուիրութտանողներունոյ ողի առողջ տանին եւ ԶէՀանքն: Բարդութիւն տտեղծելու ատենը չէ: թունի սածմանէն դուրս գիտեն որ Մարաչ արդէն թուրքին ձեթն է, պաչարման չղլթան ՀետղՀեաէ կր նեղնալ արմտիքի այլ կննաանիւթերու Հաժար եւ ե րթալ (ի դժուարանայ վաօնդաւոր կի դառնար Հեոդուրսծրք ուէն արդէն պալարումի սկսուած էյ ճեղ ռածժանի մբ էի հնջե իր ժիջոցներովպիտբ ապիր զէյթունցին։ Գարնանցանը յաւ չէ էչէ ունեցաֆ: ղած,(ոկ ամ աշութւանցանբեԻԷՖելու Հեարաւորոււլթիւն ձմնոն է 1921-ի. Արդքն իսկ թաղաջական պատճառներով Գալիբը դժուարացածերթեւեկը, վարաինրութիւնը, անգամ մըր եւս պիտի դժուարանայ,իւնր պիտի գոցէ մօտ ճամրաներն ու անցրերըո փողովուրդըլաւ Հագուած չէ, պատսպարուածչէ տաբ Հաղգուռաոգի, կիամրկ վիճակ մբ ունի, ԻԻնչպեշպիտիդիմադո իրտաչունչ Հոցուրոբն։ Արտաքինօգնութիւնը դադրած է, Թէնւ Մաթրր մին միսիոնար եւ ՄՔիՃԼարմին՝ Ամերիկացի ԱբեւնլքիՆպլաստաժմաոո տնօրէնըիր կարէլին կր փորձէ օգնութիւն Հասքնելու, Հագուստ եւ ոնեդէղէն ղիկնլու, սակայն արդելիները Հետղշետքաւելի անկարելի Ֆան վը դարձնեն չնա Մարաչէնդուրս Խլեեաֆ:Թոլլտուութիւն եւ լու որեւէ բան տանելու: Արգելբէն առաց, նոկիսոնիեւ Արպիստանի միջեւ, կողոպտել տուին անոր տարած դրամննիը 0Ի մբ Մարաշի ու

ու

ու

էր:

Ղարաի կամուրը

եւ Հոր ծի, միատիւը Սատստետավխն Հրամցուցի որ նստի ի բՔաղաքավարութիւն

նատած

Հանդստանալ: Դժուար Հաճությիւն Մէ) աարկելով եւ դեո նթկար ճամբայ մունի ժինչեւ Խալատարաժամի որ օրի կը ւուղի ժանթբգան: «Յանցաւորմարդու մբ հրեւոյթով դեմո Ֆուուժւ: ոովորական

ՃՔրչմր

ծւ

ԴՈւ

պլիոի վերջ,երբ միչնցիթ: մեզմէ ծանօքձրեքանձեր խոսթերէ աակ ւ չծանդ իսլեջա զին, չեկան, ուչացան,արուեսթմլուտիւր Իֆէնոինչոնսա՞ւ, ճամբան անոնց. Պատառխանըժխտական եղաւ: Ռ. 44041 գո վ փոխունցաւ եւ խոաակցութնաննիւթի փոխելու փորձ մբ բրաս ակսաւ աճապրախնը մեկնելու:Հազիւ մէկ մէկ սիա կրցեր էիեր

ոի ձին պատրասավ: ծխել միասին,Հրամանբրաւ ժանտարխմային ւր աուսթ Հեռանալ, մտրակեց, որպէսզի վայրկեան անցնի Հեծաւ ու

Զէյթունի

սաշմանէն»:

Խ չ" տղոք դիակննրը երեջ օբ միռոյ կբ դանուխն ՍպանութինէՆ

էՀա-

մէչ,անոր դրան առջեւ, զէնքը կարձակեն իր վրայ,զույնլաձարեկնն

`

ՉԷլթունօրնութիւն չՀասցնք:Հիմա,

Ամէրիկայէն միչԻննձրով,միլբառներով«օգնութիւնկր ստանալ,անով կր Հարատանալ, կր գօրեանայ, բանակ կը պած, արդիական զէնքերով կը զինուի, դրեք: անոր չնորձիւ կապրի"Ով դիչ Թէ «ր մբ պիտի չժունաց որ

քւ

աիրչ բոլորի

զէնքը: Այո

է

որ

այդ

անոր ւու մածչբարձրացնէ, զէԴժուարօրեր էին, աակույն Թուրբիննկարագիր" անոր դէմ պէնջ աիոի

թունցինապրեցաւ, անցուց եւ այչ ձմեռրգէլ աղէկ պարծնաւորուծլով եւ իր մերկութիւնը ծածկելով: Ժոյս ունէին թէ նեղ օրեթու կեանքը կարճալտի Էմլոբ: դարձեալ դարբունիտի դար: ալիոիբացուին

ճամբաները ու իրենք պիտի սկսէին դաչտերու Քրծնը աչխատանըը: լուռ եւ Համբերութնամբսռլասումի եւ (Ղքնաժփոփումի չրբջանմբն էր: զոր զէյթունցին ստիպուած ձր տանիլ անցրնել, չէր գիտնը վածւ. վաղերը ինչ անակնկալներ պաչած նն իխիննը։Չորս ամիջ ղի դնելով չաֆորդ գարունի, ինքն իր մէջ փակուած կր մնայ իր լոլո 1921-Ի

ԳԱՐՌՒՆԸ ԿՈՒ ԳԱՑ.

ՑԱՆՔԸ

ԵՒ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ

ԿԸ ՍԿՍԻՆ

Ցանջը նր սկի զէյթունցին, ինթը քաղելու յոլսով կր մշակ ադիներն ու պարտեզները,ապրելու Համար: Գէտթ է տեղականբքրնան. տնտեսապէս թերով իր պէտթերը Հոգար որովետեւ Թյնամին ինչաէս մանել Զեյթունը: պարտութնան վանախ Խեդելով չուզեր էւ ջաղաջը Թուրքին 4եոՄարաչր լբելքն միչնցինք, Փրանաացիները ՓԻ անցենլէ յետոյ, Թուրբբ իբ ուղղութիւնը բոլորովին փոխած էր Զէյթունի Հանդեպ: Պաչարուած էր ան գրեք: Նախորդ «տարուն բերջի անբաւականութիւնիպատճառ եղաւ որ գարնան սկիզբն իսկ աղլիչիի Հանի: ւննցողբ չունեցողին ջաերուն պաչարը,Հան բանֆարեղէնեքրու պիոխ օդեէ: Ռյժ կր տրուի կանաչեղէններու, աւելի չուստ մէջոծղ կու դան, անոնք ժչակումի գործին, ոթովՀեւո եւ. եւ Փքարուարծն որոչ փավով կրզան սնունդի տեղ բոնել։ Մրբութիւնը, չբաւոր, ստեղծէ Ապգ. անօթի եւ կր սկսած աշխատանք անգործ քղողներուն, րոնք նպաստի կարօտ էին: կ'աչխատցուվին՝ այդպիաիներըեւ կր վճարուէր իրենց յողնութիւնը, որպեսզի ապրին, մինչեւ ամառրիդայ եւ Հունձջը սկսի: Ձօրանոցի մարթութեան կր խրամներ կբ բանային եւ նայէին անոնք, ինբնապաչտպանութեան ու

պատնքչկր շինէիե Քիչ անասունը էւ Հազարումէկդժուարութիւնենրով գաղտնի ժիֆոցենր"վԱմերիկեան Մերձ.Արեւելբի Նպաստամաուզէն ատացուածնպաստինմեծագոյն մասբ արմտիրի կր լբատկացուէր, եւ. բիչրտերու միջոցով չէրՔ էՆՆերու

ԶԷՆՔԻՈՒՆԵՆԱԼՈՒ

ԴԻՄՈՒՄՆԵՐ, ՊԱԲԱՊ

ՄՏԱՀՈԳՈՒԹԻՒՆՆԵՐ,

ԽՕՍՔԵՐ ՈՒ ԽՈՍՏՈՒՄՆԵՐ, ՆԱՄԱԿՆԵՐ

ԱՆՕԳՈՒՏ

Ազդ. Միութիւն ծւ. ժողովուրդ, Մարաչիանկումէն, Հաճրնի ջարէ դէն նւ. ՀթկխումՆ լնտոլ, այլեւս որոչ կր Հասկնային Թէ նարդը ԶէյԹունին է, Թչնամին յարմար ատենինկբ սպասք ն. օր մը ղաէն ներս ոլիաի սողոսկի Զէյթունիսածճմվանքէն: ւադրօլ Հետեւաբար ն. ռազմամթերք պէտթ է: Գարնան միւնձալը«կսած է ն. վէրդէնք

ոնալուվրայ

է:

Ձանբըէաւ

պիոի ունենայ ԺոԵնրբթ տնտեսապեսպիտի չննղութ գոնէ տարի մլ. նր մնայ ուրեմն, զէնքի Համար դիմումներ կատարելդուրս, սակայն բանը պիտի փորճվ՝ կր անկարելինկարելի չատ դժուար ֆ այչ Համար' 100-ի մօտ կանոնաւոր վէնթ Հայթաթուսծ էր Ժինչեւ բենելու առքննները,ան այլ անձատականժիջոջնքրով գրէթվ' այլ 1921 տոարւոյ ,այիս 11-ին, Հալէպ գտնուռղ զէլթունցիներու ՀայլԱտանա՝ ՎՀ ՄիութեանՎարչութիւնը բճնակցական Սաձակկաթողիկ»սին գրած րբ նամակին,Հետեւեալ պատասխանըկառնէ ՎՏՀազաոէն, 19 Մայիս 1921-ին:

ղովուրդը: որմե

Է

եւ

առատ

ու

Թարգելիատննասլ ն»

Միութնան Հայրենակցական Զէյթունի, Հալէսլ

Ընգչուննցինջ Միութնանդթ. 10 ն. Մայիս 17 գրութիւնը Հատ գտան այստեղ Զէյթունի մասին ճարսավեցուցիչ կանուխէն արձագանգ տարաձայնութիւններ, անմբջապլս Ազզ. Խորբձիղոյռրոչումով, երք փորանութնութնանցՀոգեւոր ննրկայացուցիչննրը ժննքրալ Ֆիւֆրեօյի Ֆերկայանայովբանիւ բնրանոյ պարզեցին դժբախտ Ջէյթունի սպաուԽայող ածաւար վտանգբ եւ դրխաւորապէս խնդրեցին ասպետական Ֆրանսայիաջակցությւնը: ժներալը խոստացաւՆ. «Քոմիաէրութեան փոխանցելտրուած չրութիւնը: Այնուչնտեւ Զէյթունիմասբն քաղուած տծղնկութիւնբ Հակասական ձեւմբ առին, մերթ վտանգը չեչտով, մերթ որեւէ վանդի գոյութին չունենար Գառտարրող, մինչեւ այսօրի Զէյթունիվիճակը մթութնամբ մը պարուրուած է: Թերեւս Միութեանդալ թաղած տեղեկութիւնը Հտ

տարի ծր չին այս ՎետաՀ ծղէք, ռչ միայն

տեղիններէն:

ամբողջ վերապրող Հայութինը ԶԷյթունովկի Հածշագրղուութ անորսպատածելինջ որեւ անախորժ դէպջ ամճնուն սիրտր կբ թյու: Հայրական սիրոյ եւ փաղթելով ամէն բարութիւն Զէ Ռզջունիւ Թունիբովանդակ Հայութեան Մհամֆ աղօթարար դութ, քւ

մաշակ Բ. կթղկ. Կիլիկիոյ

որՋէյթ-ն

դիճաշկի «րաչարութծ

մէջ էր ադ Հութէ չբ ր Թուականնքրուն,ուրկէ՞ կարելի ըլլար ստոյգ տնզեկութիւններստանալ Մէ բան օառկայնորոչ չէ՞ր միթէ: այն անոթ կացութեան մասիբնւ վնրաբծրումը, է՝ Թուրքին Զէյթունի Հանդեպ ունեցած դարաւոր ԼՊ դժուաթ ժետոլ: անկումներէն պիաի մանաւանդ Հաճընի Մարբաչի Զէյթունի վիճակը Մարեղած ըյլր պիտի Հասկնալ Թէ (Րնչ չըլլար

բանը Հասկնալու Համարո Պղատոնական արժեց ոչինչ Զէյթունի ամբողջ Համար: չաշազրգուութիւնը Հայութեան, ու ոչ մէկ օաշխատանքի գործնական աուանց Մազթանքնփափաքը

դարէ

իլլալու

պէտք չկար

այս

ունեցան Զէյթունի: ժեներալ Ֆիֆիքօ Պէյրութ ֆրանս. Քոգրութիչնր:.. զամիսերութնան կը խոստանայզրկել ներկարացուտծ ծ, քաղաջ մբն մը ւքչ» մրն ալ ալա, որ ամբողջ ողբերգութիւն նամակ մի, գրութիւն աարսավրկապրի, (ոատում՝ ֆարդի, Հրդե«ի իշկ մեր նախորգ Դէյրութ փոխանցելու: բչխանութնան՝ մբ, վերին եւ ննթկայ էջերուն մէջ նրեւցած վնլ-նօթբ նամակները, Ջէլյթունէն, Սիսէն, Հալէպէն դրուած, բաւական էին Պեյթունի Համար ուժել ունծնալու: ԵԹԷ ռազմամթերթ։ զէնք դիմումներընելու սչատճառւներ եւ Հառցննըդժուա էր, կաժ զինուոր նիւթական օգնութիւն դրկԵլ։ մբ, ազատ անջջ ֆրանս. իչխանութիւնը նԹէ ուցէր կրնար ճամբայ Ատանա վ.զէլթունցիննըը մբ պաանիկլ թուրք կառավարությելն ն. պեյլթունցիներումիջեւ կոիչր խԽաղրելու, տակաւին թուրթերու բոկսած:Թուրքը գիզրութնաժբարչ ճամբան պիտի տար մնրիններուն, աի արին որպէսզի Հնռանային հւ. անոնց Հողերը, չէնցուցած դիներբ ժնալին վերստին հրեն: Սակայն այդքնան բան ալ չրբու ֆրանսացին կամ ընել չկրցաւ տալ մէր Ազդ. սլատուիրակութիւեր 1921 տարւոյ չարաթաթերթի23 Թիւով 21 Յունիսին, «Ապաղարթր մէկ ֆանուցադիրը:ուղգութծ կը կարդանք Ազգ- Պատուիրակութնան գուտ

"Է

|

ու

ֆրանսական կառավարութնան:

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԿԱՏՈՒԹԻԻՆԸ

«Շարթութը ընթացջին,ֆրանսականժամուլը անդլիականԹերթ զին» մերժաֆձլլալոզ գրքց Թէ՝ Զէյթունի Հայութիւնը բէնառնելով եւ վանձենլ իր զէնքերը Քեմալականիչիոանութեան, ուռրագրուի: պաչարուած է Միրի ուժերու կողժէ' «Այո լուրին վրայ, Հայկականչրֆանակննրումէջ, լուրջ ժտաձոգութին ծանպքադրով կը «վրք: րդ. Պատովիրակութիչը:անմյջապքաառանձինն ինդրելով արտաքինգործերու նախարարութեան, մր դիմեց Փֆրանսայի

որ

Կիլիկիոյֆրանսական իչխանութիւնենրը անմիջական մէջֆոցննր առնքն

փրկքու

Համար Զէյթունի քաջարի Հայութիւնը ծւ անոր այն ճակատագիրը, ոթուն Տնթարկունցաւ Հաճբն։ խնաչելու չնչոծց մառսնաւորաւքէս: «Սատուրթակությիւնլ: ոբ Զէյթուն,1860-էն առարկայ նղած է ֆրանս.կառավարութեա ե վեր ծոգածութնան ձրոք

կողմէ:

«Հարկչկարըսծլու թէ՝ ԶԼլԹունանտարբեր կինացայս ծոգաֆութնան 1810-իՓրանքօ-Գերման պլատնրաղզմին ուղարկեց մօա Յ00 Հոգինոց կամաւորներու գումարտակ մբ, "թ դոռուէհցաւ Փրանսա մի Համար: «Մեր անգլիացի բարեկամները այս անգամ ալ մտածող էյ Թոնի «պառնացող վտանգին Համար, դիմում կատարածնն Անգլ եւ ծրծսվոլրան Անգլ. նւ Հայկ. Քոմըթէի նավխադածը կառավարութեան: մ». Անիւրին Ուէյլերմս, խործիդարանինմէջ Հարցում ուղղեց արգործոց նախարարութեան, տաթին ՀամարԹէ Ինչ վիտեղեկանալու ճակի մէջ է Հայութիւնը: Մր. Հբ- անուն արտաջինդործերու նաոր, խորարութնան,պատասխանեց Անգլ. կառավարութիշնըտէղւոյն չունենալու միջոցներ ձութ պիտի առնէ ներկայացուցիչներ, վրայ Հասկնալու, որպեսզի բատ այնմ կարգաղբթուլթւն դրութիւնը մբ Բ44, (Վարդ Մծխակի «Զէյթունի նաՀչանջը»գիրջէն: կատակ մըն ալ աս մէկը, Հեջնանը մը, Ամբողջ իթռքեր, իշաԳՈՐ ուրիչ ոչինչ. Ու Զեյթուն ջարդի «արսավիին քնքակայ, կայ պիտիյանձնուի, քնչ որ անկարծլի է, կամ պիտի դիմադրէ, զարէ, զարնուխ մինչեւ որ կոուհլով իլնայ վերջանալիսկ անդին լխօափերուչխոստումննրու տարափմր, փոխանցումներ,բարեխօսուլթիւնննը, չաճագրոութիւննքը: ծզան նոյնիսկ մարդիկ, ազգային գործիչննը, պաչաօնականմարմինենը, որոնք նկատի չառին զէյթունցիներու դիժումննրը զէնքի Համար,պետքըչամսան այլեւս զինունլու: ՀալէպիԱզգ. հչխանութենե խնդրունցաւ որ գաղթականներուփատկացունլիբ նպասախ, որպես Հայի դրամ, մէկ ամասւանբմէկ անգամէն որթուի, որպեսգի «յդ գումարով գոնէ զէնք Հայթայթէ զէյթունցին: Այս խակ կաբեորութնան չառնունցաւ րիչ ճար չկար, իլրաքանչիր էԹունցիտղամարդիր անձնականժմիջոցենրով,հր Հացէն եւ սնունգէն կտիծլով ոլէսւբ էր զինուէը: Ին ոէնք դտնելու նւ գնելու գժութրութւններն ալ ժէլ կողմէն կր մտածչոգվինԱզգ. Միութեան Ֆանակածյանձնախումբը:Օէրոէզննր, բիզրանր պիտի ըլլային, Բ"նջ պիտիՀայթայթին ե. զեյթունցիներըպիտիդնչին կրկնապատիկ խակի գիներով' էւ

-

ՋԶԻՆՈՒՌՐ

ԻԻՆԸՋԷՑԹՈՒՆԻՆ

Մ'ՌԻՋէ

ՔԵՄԱԱԿԱՆԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹ.

եւ Հասկնանբթ փանձնենթ: փնոդենք, Թուրթ կառավարութիւնը նր

եւ այգիներուն բնբԹուրքը ուզեց որ զէլժունցին իր արտերուն էր, Գոնմբը առատ Քո չքաղած, ձարուաէ: Ռրովծիան,տարին լաւ էւ լեցնէ, զէլթունցին որ անգամ մր իր պայարը խոն ըլար Հետ: եւ Ուրեմչ գլոխ քլել անոր դժուար պիտի ըրալ նեղը դնել Եւ Սատրուակմբիպէտք ձի առնղծել որատիապտ էր աճասարել: պէտթ էբ այգ պատրուակը- 1804-1900-ի ծնունդները պինուոր պազանջնը: Ազգ Միութիւնը ժամանակ. չաՈրու էր Թուրքին դիտառորութիւնը'. Հետ Հրձդգժան սկսաւ ֆ աՀամաձայնածֆ, Հելու Համար, ժողովուրդին մ հ Հեւոեւիլ, որովՀետեւմէ կէն հ էկ Քրժելչէր ղաջքականութեան Թուրբքիոլ Հողինվիալ | կրնար,չէ՞ որ՝ ըստ թուրբ կառավարութեան պէտթ էր ուրեմն 4գ4րժերժել չէր կարքլի էր, քր, Թրթաձպատակ ժբ տենդիկ'ունձեալ փոիոխութիւն գէր այն յուսով, որ բաղզաբական եւ օգնութիւն մր, գօտեպնդիչլուր կոմ արտասաձմանէն-կիլիկիայէն մբ, Հրաձանդ մբ կը Հասնի: Բայց ի զուր սպասեց զէյթունցին, ոչ օգնութիւնեկաւ, ոչ բարի Հրաճանդժբ իակ Փաղաքականութիւֆր օբրաաօրէ աւնլի դէպի Գքչբ փոխունցաւ: Թոչունը թեւով փՒԹունցին դուրաէն, իր Հայրենակիցեէրչնօգնութիւն սպասեցամբողչ ճրաճանգմը, ձրկու աարի, գոնէ բարի լուր մը, ուղղութիւն տուող չՀասաւ կարօտովսպասեցիր եղբարիներունխրախուսիչ ձայնքն, մէչ, զեյթունցին, աքԹ. այդ վիճակին Հողեկան Քրճն այղ ձայնը Փերր դէպի ճաժբանքըը, դէպի Հեռաւոր լնոննրը, ուզնց ժամանակ պաճանվը,օր ժբ աբչաՀիլ: օրօրել Թուրքին զինուղրաղրութեան չարաթներ կանցնքին, իսկ թուրջ կառա«րէս, օր ժր աղնպէս ահ եւ վարութիւնը Հետեւողական էր իր որոչումին, կր ՇՀամբերէր բնաջնջելու իր նպատակը: սակայն կի Հետապնդէր Զէյթուն զինուորներ կր պաԱֆուանացանկժբ մէջոնղ դրած է ան, Հազիւ ճ0 Հոգի որոնցմէ Հանջէ Չէյթունէն, 1804-1900-ի ծնունդնքրը, ողջ նացած է ւ. անոնց ալ մէր մասը Զէյթուն չէ եկած տակավին | կուզէ ան իր գործած ոճիրի 1915-1918-բ:Շատ լաւ գիԻ Անդիտանալ զինուորցու հրխտասարդննրունմէկ մառր ոէ ժինչդեռ, Թէ այդ ու

ու

ալ որու զ/եինքը. մէկ Ֆէր-Ջօր սպանդինֆարդել Մուծց է: անապատները, մինչեւ Փիր-Սապա,մինչեւ Արարբիոլ ուռբ 8ւ ալ նտ չդարձան, այնտծղերըփճացան: Աքապա զրկունցան մբ կբ զաճանքի աՀա, իր իսկ կողմէ բնաջնֆուսծ ծրիտասարդութիւն «ոՋէլԹունէն, որպէս զինուորցու 8. զէլթունցին, կլա Թէ ար մասն ալ արդէն ները ժամանակին տարադրունցանանազրատ,ժէկ

մասն

տուաւ

ու

դնաց դինուոթ

ու

չղաանու:էթէ ու

անոնց), տակաւին կր դոոնուին

|

Հասկնար Թէ իրաւունթ ունէր զէյթունցինայնպէս րնեյու: Մէզ կողմ կր Թողուր պինուորցուներու խնդիրը, ալա անդաժ ալ ուրիչ խնդիր մր- ՋԷլԹունըիթ, Զէյթունի լրփակաները,անցնող դարմոր թուրքերկր սպաննին, եռյնիսկ երընժն ինչեւ Հեռոււների 8'նրթան, կը կողուածն, կը սպանեն, Շխտակէ որ կբ պազասպատակծն,

երբեմնԽն աաձճէին

դեպքեր,«ակայնառտոի մէջ ԱզգՄբութիւն ժողովուրդ ոչ ժէկ յանցանքունէին: Ատխա մի բանի Ըժբուտնծրու որե է 8. պատասխանատու չին Միութիւն էւ ժողովուրդ: Նոյկիակ խրատծղաֆ է եժաններու Համար, չարդած է 15 Ապիջչատ բաճավո ծւ կնքուած չի1020-իժանձեառուլթիւնն որոչումին՝ դաշինքին Հաւատարիխէ մբժեոյ Ազգ- Մբութիւեր, բոլոր անուն զէյքունցիներուն: Հակաու ակ որ Թուրքը էր«րգքց իր խօռքթը, խոստումը, Ջէլթունի սաՀմաններուն մէչ ծրեք անդամ Փրագիուածկնիպով զէյթունցիներ սպաննել տուաւ: իսկ կուչքօղի 09 Հայերու ջարդը: իւեկիւթի կամուրջին մօտ մօ» դչլթունցիեջ չորնպաններու եւ Խէտ աղրիխւիի տեղի ունեցած Ք.

սպաննութիւ նները»

:

Մէյ մի նոր Հունձքը ննրս առնէր պէլյթունցին, սակայն Թուրթը ԲեղիրըԽնդիրը րայ կի Հան, (քրեւի պլխոխկանխէ հւ չթողու օր դլքունցին իր ամբարներըլհ9ցնէ։ Մեր է. թուրք կառավարութեան փարարերութիւնները պաչտօնականհն միայն, մինչղք». Զէյլքուն անկերպով պաչարուաֆ է զրա, պաչաօն այն օրէն խվեր, նրբ Փրանացին թողուց գնաց Մարաչը: Ճէլթունցիննրուեւ. թուրթ կառավաբութնան միջեւ լած րբարարերութիւնները տեղի կունննային ժէկ րկու տնդացի մօտիկ թուրբ ժանտարմանծրունտարած կամ բերած կվտող գբութիւններով,որոնց կր խաջորդրնրբեմն թուրբ գայմագամին կամ կառավարականպաչտօննարի մր, մերթ այլ պատուիրակութեան մր այցելութիւնը եւ ան ալ պաՀանչի մր, խնդիրի մբ Համար" ԱՀա ուրիչ, էրրորդ սրան մը, ոչխարներու,ալֆերու գլխաձարկը ազնամվէրկիւսիՌ, որ փոջբ ի չատ վճարունլով արչ Հարցր կի

փակուլ:

Հազարապետ խամայիլ Հաղդը Գէլ Զէյթուն նու Սխկիւան. Ֆամակ կը ղրկէն զէլթունցիբ Մարաչ

Քէ«մէ Ատանա, չերտէգեքրումիջոցաւ Թուրթ կառավարութիւնըկր խատացեքանարականրաչարումը Զէյթունի չուրֆ. Մուճագմանքրկու կորիճննրու «Պոդեոքիֆեքրը Խչա Աղբիւրի մոտ:

Մայիս4-ին, Մարաշիպատերազմականատեանի նավխոադածր |

ղալ

էեւ

ԳրուսացիՀազարապեոխսմայիլ Հազդր էլ Զէյթուն կու գար էլ տուած ըլլալու Համար(րֆդունին Թունցիթ կնքուած դաչինքինընքացք մէչ (բ «իշրաիրութ Հնռագրատան զինքը, սակայն զորանոցէնդուրս, Ան կու գայ Ջէյթունի կացութիւնը թնննլու, աւսումնասիրքլու Հաեւ իր Հաբ. կր պատասխանեն մար Լայնօրն մտիկ կրեքն զինքը փորճառու աղուէս մրն էր ցումներուն. ցիսունի անցուցած,առոյգ, ու Ժարոունդիմազծով: կիրթ ջարժուձեւով այս ցինուորականըը կախտտուածքով,որուն տակ կբ պածքր իր բուն հոկ նաատակը: ու Համարձակ չեչտով կայն կր խօսի չարունակ, ժանրով, ուրախ զեյժունըինքրուն ներկայացն (Ն. կը Ջէյլթունցնան):ինբզինքը մբ որպէս մէկ սրտցաւ եւ անկեղծ բարեկամը:Ռչ մէկ խատ իր կողմ կացութեան մասին: իր Հարցումննիրկբ դառնան էյՓաղաբական Թուֆի առողջական, տնտեսական,անդագրականխնդիրներու չուրի սակայն անոր դերը եւ լթբուն ռյաչկբ Հասկնայ Ազգ: Մբութիւնը զէյթունցիներու տնտեսական տօնը Անիկա իր մ/օւո կարձանադրէ ամսուան րբաւելիթպարէնը, իր «նտր կը տանի զէվիճակը, թանի

է կուուողներու ուր միչուածֆ մէկ տեղեկագրութիւնը, Թունցիներու

Թիլ, ղէնբնրու բանակը: անոնց անձրաժեչո պնաբերըբիրեն կբ յիեւ ոստիկանութիւնըչնն լարդնր չնցուի Թէ Խալավուգի միւտիխւրը 1920-ին պէլժունցիներու եւ քեմալական կառավարութեանմիեւ կնքուածդայինքը եւ Թչնամականվերաբերմուն ցոյց կու տան, մինչդեո զէլքունցիք բարի դրացի կուզեն մնալ Թուրբ գիդացիության են կառավարութեան Հանդէպ։ Այլ մսեւ լաւ Հի տրամադրուած առաչ իր ձիուն փասին ոչ մէկ բան չի խօսիր սակայն: Մեկն չէն ուչի ուչով կբ դիտէ, կը ննէ աւնրակ Զէյթունը: Ռչ մէկ բոն կամ զէեբ փանձնելուխնդիրենրուն չի րբթօսիբզօրանոցի սրարպումի, չուրֆ, Հակառակ որ մեծ փավփաջունի խօսծլու: Դժղոձութիւննքրը, տետրակիմի մէջ: Ու պէտջքրը զէյքունցիննրունկ արձանադրէ կաւին չմեկնած, զէլթունցիննրու փափաքինգոձացուժտալու վարվեկը դիկէ եւ աղ բերել կու տայ Մարաշ երկու կենդանի տութնամբ Ազ. Մի"Թիծր եւ Զէյթուն: Առատ խոստումներովկը ու«ադր կբ մեկնի, դամբան, տեսնողնեերհղած են, որ Հարտրնինցկոչուռծ էր աղբիւրին (Գարժագամիաղբիերը)նրբ կը Հանի, Հեռաղլտակով

| |

|

Հաջիւրդիոէ

ու

սպիի

111ագ

քղբօբ

որ Զէյթուն Նեղ կացության միութիւններուն, մէջէ, դուրաէն ունւէ

չունի, օգնութիւն եւ տեղեկութիւն Հասցնեն Քրծնց եւ ցոյք Թէ ինչ ուղղութիւն բոնքն, ինչ գործելակերպստանձնեն ի Հարկին կուր Թե ննթարկուին:

լուր տան

ն

Ձարտաղիգարմադամութիւնը Զէյթունի չիֆակայ Թուրք, չէրջէզ փիխտ գիւդացիներունժասնաւոր Հրաչանգ եւ ոստիկաններնի դրկէ ք. անոնց ազդարար որ զէլթունցինքրուն արմովք չծախնն, գանոնջչպարքնաւործն: Այս արգելքին Հակառակչարժողը կաժ այն որ Համարձակիգաղտնի կերպով ցորնն եւ այլ ՀազցաՀատիկ տալ: մաճուամբ պիախ րատժուփ: Թուրջեր էնթարկունլով այչ լիստ դադրեցնեն այլեւս յարաբերութիւն պանը զէյթունՀրաՀանգին, 4բ եւ ցինքրուն ոչ մէկ կենսամթերթ չէն ծախերանոնց, Մանաւանդոր մ/ԵՏ-մասր Համաձայն անոնք է արդէն կառավարութեան, զէլթունցին նեղը դեճյու նւ ի վերջոյ Պէյժունէն փալրցնելուեւ կամ վապառ բնաչնջելուծրագրին, որպքաղիվերստինիրենց ժնան անոնց Հողերիո արտերը,պարտզները, այգիննըը, զորս չաՀագործածէին չորա տա-

դրաէ 9 չլթունի լ էունձրը: պարարումը կբ չարունակէիր տնատնսական Թուրջ կառավարութիւնը անօթիթողուլ եւ կ'ուզէ ազդապիոով Հետղծնտէաւելի կբ խատացնեւ ամն Է է. ընկնել զելթունցին: իոկ պէլթունցինկր Հանդուրժէ եւ արչիներունբնրգըէր" ղութիւն, մինչեւ որ թաղը սկսի, կալերը այդ

Հիւսիս արեւմուտքը, 1 ժամ Հեռու, Քէօմլաէօկիատ գիւղը ըքրթան։ Այս դիղը զէլթունցիներունկր պատկանէր1915-ԷՆ աոուաջ: ՀէյԹունցինքրու բարեկամ կիւճիւկ չէրթէզ գիդի ժարգ կր ղրկեն, Ջօչօ Այա կոչուած չէրբէղզին: ԶօչօՕզլուծուսուֆԱղա, հր իպրոձիմբ Հետ կու գան Քէ«մէսքօկիւսո: Անոնցկը փարոնուի թէ ՄարաչՄոթրր կայժրնիհւ եթկրողդԱտանա՝ Ազդ. եւ Հայրենակցակ Մրուքիւնննրունհամակպիտի1իկէ Աղզգ-միութիւնը:Գիտիխնդրենք նուսուֆՓ Աղա եւ հպրաձիժ արմ ֆառայութիւնը րնձք մեզի նամ կառնեն Ազդ. Մբութնան փանձն ակենըը Հասցնելիրնեց Հասցէերուն: նամակներըքբ խժբագրուին Աամնապետին կողմէ եւ կբ երկու չէրբէցներուն, ծ Հարկէ դրամականչարեւոր վանձնուին փարձատրութիւնովմր: Օգնությիւն /ուղուի Մոթորայմբնէնբկ ԱնոաՖա դրզուտծ նամակներով կոչ կուղղուխ Ազդ. ճւ Հաղրքնակցակա թունի

հ.

տա-

աւՖէ:Սակայն Թուրջնալ

օրուան: խամայիլ Հազգրիմեկեելէն բանի մբ «ր որր, Ապդ. ՄիուԹժան ԴրւանըբԱտքեապետԱրաԺ ՁԶօրագնան, Ատենադպիր ՆացաՈէԹ Զէյթունցեան, ՍծգրակՄարկաննան,30 երիտասարդներով Զէլ-

եիխեր1915-1918

տիրացած էին անոնց: մաժբանձրը չատցած նն ուրթ ձրոսակննրըեւ կի վխտան զինո

ուռրական Թուրթ պաջտօփախատականները, դառալիքներըո Խաղավուխի

նան. զէլթունցիենրուն, որ դէութենչնկը Հրաձանգութ միայն արեւելքի 1 ՌՐՅաց առջեւ, չբա Բ" որ «խախ արմւմուսկի ծ.

ԱԱ բրաւիողմերը հրթան

ու

արեւելթն ալ առանձին չերթան,6թէ

ՎԵՐՋԻՆ

ազդարարութիշնընկատիչառնեն հւ որեւէ դէյթունցի սպաննուի չէ, այլ ինքը ճամբաները, կառավարութիւնըինքը պատասխանատու որեւէ գիւղերը օդգտակարութիւն էեթական: Մինչգեու արեւնլթի կողմի տեսակետով Գալով չեն ննրկայացնքր զէյժունցիին պարննաւորման եւ անոնք նրբին Զէյթունի մօտիկ չէրթէղզ Փիւրտ դգիւղացիննրուն, մնան ձւ կր ծախեն, որպեզի հարձկամ կը արաբներիննւ արմավխջ փրենցվնասմբ աակ Այ« «վատզէյթունցիներ:ն օր մի մի չուցէ են ցորեն, գարի եւ այլ Հատիկներ ծախել ճառով Հարկաղրուսֆ այս

դաղանի միչոցննրով' Այչ «օրերուն,ՉախրեանԱսատուրը, որուն զէլթունցիթ Ջախրրէնց ԽԵ.ր կրաքին, մէկ զէնքով, ֆԻրինքրովՖնտըգ Հ8ՐՐԵՑ Գիշղը գեատքն, Խէտ աղբիրի մօտծրը ցորնն ըբնոցաֆվերադարձած Թա Հետ կոխի կը բոնուխ կչնԹուրք դիւղացինքրուէ. ոասվկաններ»ւ նւ կը ինքը առանձինկը մնայ դանքեեիրըեկնըներուն կր ձգէ ն. ժամ վերջոլ ի փախուստի կը դիմադր որա բրուի անոնց դլ. միւս ընկքրնքըը,որոնթ իրմէ առաչ Զէյթունցի կը մատնէ զանոնք: Զէյթուն (բ Հանին, (րանն Թէ Ասատուրի դէմբ թուրք ոստիկաններ ծլան եւ կոխւի բոֆունյան, խումբ մը տղաք զինուած, օգնութնան ու ճամբան կր Հանդիպինանոր ողջ կբ փութան Ասատուրին ու

ու

առ

ողջ

եւ

ԶէյԹուե: կբ վեթաառնան ուրախուլժեսմբ

ետքը, խումբ մբ տղաք, Ֆնարգ (էրթան Դարձնալ, թանի մր նրկու Հօրեղբօր որդինքը՝Մուցործն բէրքլու: խրքնց վերադարձին, ընկերներինեւ Ի Ցի զատուին ճուղեան Փարթոս եւ Հաժրարձում ճամբան կբ բռնեն,այդ ատեն «Ի նախզիճ . Գիղը' 11 Յունիս 1021-ին, թուրջ լեա թուրթքր կը բնակին այչ խումբ մ ոստիկաններկր ղրկէ նորէն Ֆեաոի փառավարութիւնը ճամբաները:Աֆոնթ լխումբովքկող տղոց վրայ չճն արձակիր, ոլ կր սպասեն: Ռւ առանձին մփեացածՄուճադնաններու դարանակալ հւ վրայ կը կրակեն եւ (բ ոզաննեն գանոնթ: Համրարձումիազնիւ օր

բենց

ԴՂՐԵՌԻԲ ՄԱՐԱՇ.

Հաւատթու

փճտսոքլու՝

յանձնել զառավարութնան,Աշա դժուարին էրկու պաչանջինքը,որոնք վոլ ջան ցնցել զէլթունցիին մեծն մանուկը: Ժողոցուրդը կր լուզուի, կը լուար Գաչարի կողմ, ամենն անպատրատա ժամանակնէ. Ցաջոնի է Թէ այդ պաճաններուն տակ թուր կառավարութիւնը մտադիր է գՐԱՖե 1915 թուականը Ջչերճրը յանմեկ, զինաթավ ԴԻՐՔԵՐԸՊարպել կր Ֆչանակ բունք վերատին րախ տարագրութեան ձրթալ դէպի ատորգ փֆճացում:Դժուար էր մերժել այդ պանաչեքրը, Ֆոյնքան քւ աւելի դժուար էր տակովն լանձնլ զէնք եւ պօրանոց։կր մնայ նորէն ժամանակչածելու միջոց մր գանել: Քիչ մբ եւո: Նոյն պածանջը Օբօրել ճբ կրկնութ էն, 18Մաբաոչ խալավուգՀասած նրնք Հոգինոց յանձնախումբիմբ կողմէ, որուն նն ժանտարժըրիի «րաժանատար Թէվֆիթ Պէյ, ԳօլօրտուԷտի Էֆ. եւ դրա միւտիւրի՝ՀամաիԷֆ.։ Աեոնթ իս մ' կի մրկնեն վնրոլիչեալ պաչտօշնադթով ւրա» «րաեչնծրը,կանցնեն նաւ զինուորագրունլու պաճանջմբ, զոր ըրած 8. աղացած էին Արլ. Միուքնանպատճառարանտրուիւններուն վրաի Ո. ար փարմիերանվնրապածօիէն է Միլլիկան կառավարութիւն մբ չի (բնար Հանդուրժել Սթնիոյ մէջ, ճբ այի կառավարութիւնը չճանչցողյ (իռանկալխ մ Ը գոյութիւն ունննակ, նման իրողութիւն մբ կրնայ լէայկական անկախ նիլիկիա մբ ժէլտեղ բերել: Թուրջը ' լորձի այնպիսիատեն մբ։ երբ յունական բանակներթ Ար Հասած են եւ քիՆիբբ վիրաւոր է: Այգ մար«Բ Է չէն ք իր ճեր բնրաֆ պատօնագրովկր Հ«րաՀանդէ Ֆանւ, ՂԲ զորանոցըքւ զէնքերը յանմնութն Խալավուդիմանդրզան,ժիւսվիւր Սատաասոինի: Երկու օր լուրջ խորձրդակցութիւնմը Գամըչճրգցի ցուզուխԱզգ- Միութեան կողմէ, ծլբ մթ գանելու ճամար այս դժնդակ կացութեան.Թուրբը վճռած է այլեւս իբ ընելիք: Եկող գարող որեւէ ոատուիրակութիւն որեւէ օգուտ պիտիչունենալ, ու

աոՀո

ին

»

Թուաիր

առաք (գ ր"

աս-

ավ 5

ա-

ԲՅ8

ԿՐ

ԽՋՈՒՎՄ՝

Ամառը ծնած է: Յունիսի առաջին օրերուն ի Մէկ երկու չարաթ հւ ծս Հունձք կբ «կբ: Զէյթունցին 8. լոյսով կբ ապաս Հասկարաղիգեղեցիկ վաղուան: Քանի մը օրէն փոնքն պիտի , Ու աճա, օր դբ Բ ժբ, Խալսվուգէն գրութիւն ժբ վու դալ զօրանոց՝ Ազգ. Միութեան: Անդ գրութ իւնով կր Հրաժայուի անմիվապքս պարպել զորանոցըձեւ իջնել փարըԶէյթուն եւ բնակութիւն Հասանը այչ փլատակնքրունմէֆ երկիորդը՝ զչնեթերը հւս

ԱՆ

1918, Համաչխարձային պարկնելտնրիտասարդմըն էր, 1915-գՆ մինչքւ Արմոնեսնի Ժովշանեւս տարիներուն,Արամ ՁԶօլագնանի, պլատերազմի եւ նեւ ուրիչ տղաներու Հետ դատնուաֆ է Հալ Լեո (եաւուր Տառդբ) էւ հղածէ այդ չբջանիԹուիջ բնակչության անձանգիստ ռարսամին կուչանան աթ քթկուբը: կասկածելով բրած է կառավարութիւնը: եւ խոն ժասին, դարձեալ խումբ մբ տղաթ կը զինուխին անմիվամբ պէս ճամբայ Կքլըն դէպի Խէտ աղբիչի, անոնց դիակնքըը աւԻ այլի կը բերքն Զէյթուն: Զէյթունցին կը «տխպլուի դանին

լիով Հատուցանել Թչնամիին:

ԵՒ

Է աա

Խոն, ըխէօզի հողը`

ու

ԳԱՏՈՒԻՐԱՆՈՒԹԻԻՆԸՈՐ

կՌխիիհ ՆԱԽՕՐԵԱԿԸ. ՎԵՐՋՆԱԳԻՐ

լ

-

Հորը Բոր

լ. հր ԻԸԼԸ "

Մ,

ու

եկողներն ատոյդ միայն բիչ մբ ժամանակ եւս պիտի անցնի, կացության դուրսի, պեռի րյալ Ճեռտբերել աաեկութին 2բ զար ժասին։ Թէ ինչ կանցեի կր դառնայ ազատուպծ գօտիին մէջ, Թչ՝ ինչ է ղուրսխ Հալ Ազգ. Մարմինեերունմիտքր Ջէյթունի բոնելիջ ոչ մէկ սառյգ բան կր կը լէ ուղղութեան նկատժամբ:ՌբովՀետեւ այսինքնԹուրբ տիրապետութ մամազելթունցինարտասաձմանէն, ու

նան

գտնուողՀայուէեէն: Հասած լուրերն այ Թուրջթերէն, տեղեկուչազվաղանցուտծ: խարդախութսծ, չէրջէզննրէն խնղաթիւրուած, 222 դուրս

անգամ: Երկու օրուան բնքազքին տեղի ունեցաֆ վերոյիչեալ էրեք Հոգինոց մարմնոյ Հետ, քանցեի բանակցութիւննքրը Զէյթուն, Հետրդրութիւն լ"ուղղարկուխ առրարդլւն: Ցիչեալ էոիպ մբ Թէ զէլթունցիջ առանց ժամանակ կորանցնելուիրենց կողմէ մի զիկեն Մարաչ։ Թուրթ կառավարութիւնը ռպատգամաւռրութիւն ոյժ մբ ունի որ բանի Մարաչի մէջ Համախմբուած կաճապարէ, մօ» առենէն, ուրեմն Պէյթունի յունական ճակատ պիտի ղրկուի Թյնենր

են

չատ

էֆ.

ուղարկութ մոտո Անատոլու տայբանակին: ժաբրել Հաչիչի եւ մր լետոլ, Ապգ. Միութիւն Երկար խորձրդակցութենէ

ճարա:

ժողովուրդ

Հուրդկորոչեն

ոլսռթուիրակութիւեր պածանջութ՞ծՖ Համալխոր դժուար կրլազ Բաւական ժբ փորձ ղրկել Մարաչ, որպէս վերֆին Հատ

այդ

եւ

եւ բներ:ՌբովՀետ ընտրութիւնը

արեւա դժուա

է

վստաձիլեւ

մարդ զիկնլ Մարատը:

ոՎերջապեսկրնտրուխէրեջ Հոզբնոց այղ բանագնացՄարմինը, Ծարութիւն Գատառրեան բուն անդամներննն. Ասատուրկիչլվանրաքան,

էւ

208 ունիսին Մաճամբայկ'ճյլեն անոնք, Գալճեան: Վարդիվար

արգելքի տակ առնուին տատիկանության 8Թէ ատոնք ամակ 4ր պատռել աղա, Թուրք կառավարութիւնը միտքր Հաչէ որ կր տանք, գոնէ, Զէյթուն գանուսը ժողովուրդին Եւ Է մամայնութեանմը յոլով օրօրելու Համար Մարաչ կը կանչէ: առասումսովոեւէ տարբնր բայլ չառներ: ալ ժողովուրդը այգ բաւ Հետ բանակննրկարացուցիլննրու կառավարութեան «ՔԷ բեմալական չդոլացած,մարարբնրութիորեւէ Համաճայնությիւն ցութեանընթացքին կարելի ները խզուէին, տակաւին Մարաչէն բանակը ճամբար չնլած, նւ. բոնքլ Զէյթունի «Դջկամուրջըփանդել էբ Վարդապեավն բոլոր չկ առջեւ զօիք Հասցեն ոչ Թէ որով զորանոցիպրատէրուն

բաչ

Հառածնուն

պս

Քնբը,

Թերեւս ալ ամվաներու ըլլար: դործ ապիաի մէկ չարթութան նաձանջը»:) պիտի կարօտէր» (Վար Մպոակ «Զէյթունի կը տեսնէ որ այս անդամ կաջութիւնըբոլո Փատուիրակութիւնը կշծնց Համար: Ռչ ոռի բովինԹչնամականէ եւ անարդական ՐՈՑ չի Թոլատրուը լարաբնրիր Անոնք կառարկքնԹէ իրծնթ

կա օրուան

աա

կամքովը եւ կառավարութեանփափաթովը Քկաֆ քն բակ գեռ եալառտականեքը լար կբ դրու. սագո, անլար, է Թ քսողբ ո՛վ է «ակայն Միայն Աատտուրկիւ Թի կառավարութեան: կարտօնուխ վանրահանի գուրս ծլծլ եւ տաղաբը պարտի Ռրովծետեւ Հասանֆատր ՁՋատէՀաճի Իֆ., որ ՄարաչուՄիլլի մեղափոխութնան ծւ պեածրէՆծր, իր բարեխատութիւնովր էրաչխաւորութնամբը դուրա չր միԷլվանրանանը: Մբւս ճրմլուբի Հանքլտունը նի ժնան արգելքի ռա: ՄոթորիԼայմբն էրի կու գայ տնանուի: անոնք Հե, Թոյլ չի արուի անոր արչ բանր կտոր վրալ Վեր. ԱբբաձաժՑարութիւնեանի արտօնութիւնկի տրուխ հիթալ տծսնուիխը անոնը Հետ էւ այն այ անպայման որպէսզի խորձուրդ տալ անոնց էնթարկունլու, Հաժոզէ որ զէլթունցին լանձնուխ:Եւ արդարեւ այլ ՎերՍարութիւնեան ճբ ռր զոնթերբ եւ զօրանոլը լյանմննկ, որովՀետեւբ Թեդի բաէ(Թուրք (առսավարութիւնը միմիայն Մարաչիմէչ 12 Հաղարչանոնաւոթ ծ- քանակությամբ եւ զօրք ունի, մէն ռազմավլթերթ Թնդանօշթ ունի, 8թ (րնար գիմանալ, դուք գիաէջ, Հնափւարաբ լաւ խորձեջէլ ԱՆմբ «ւսն այումի դառնութ իոոճճւինթացբով եւ 4քբ Ընտանիբներուն մանուկներունփճացման։ Փոքրադոլնչաիիբը ընտրեցէբ, (րոէ ՎԱԷբապատուծյինԶէյթունի արլ երնբ բոնագնացներունջ (,. Զէթունցետ Վէրապատունինի մատիուներ անչուչտ Մարաչիողջ մնացած Հայութիւնը, անոնց վտանգունյու Հաւանականությւնը, թերեւս ալ մասամբհրաւունք ուներ Հաւանախար անիկա ղրկուած էր Մաբաչի Հայության կողմէ: ՖԵժման արն դժուարութիւններու Մարաշի Հայութիւնը,իր «հվխական կաչիին Համարլաճախ նոյն ընթացքըուելած փ, ազխատածէ Համոզել զէլթունյին որ անմեատուր, րլրար Հակառակ որ Զէյթունի դոյուլիւնով իր գոյութիւնը պածած է ՄաԲելի Հայութիւնը, սակայն աշխատած է պատճառ բլլալ յաճախ ձորմացման Գոն ոչ մէկ խորձուրդ կամ Թնլաղրբութիւն իր կողԴ, այլ չեզոթ դիրք մը բռնելու էր Մարալի Հայութիւնընման շլաբոգանծրու տակ «Մենթ չննք լասոնուխը,զէլթունցին մեզ չի լսեր» Բալով զատ

փոքր,

չ

ու

ա-

երքջ բանագնացները էրեք

արզնլթի տակ պածունլէ լետոլ Չ5 քրկու փաչտ ցօրթով, թնդանօլանքրով ճամբայ կր Հանուին: Հ տեւնալ օրի կբ ՀասնինԽալավուղ ու 24-ին ազատ կր թողզուին որ Զէյթուն Իսկ զօրջը կր յառաջանալ կու զալ Ջերմուկի րթան Դոշաբ Գայմ աղամբն աղբիւիր Օարորնինց),զօբանոցչՆժամ մր դէ'

Միան,

«ր

Մարաչի Պատուիրակութնան (բնկնրանալ «ի զինուորական Ի Ա8Բ" իիոնութնան կողմէ յատուկ պաչաօնով Ռազալէլ Խոլագնան.ԱՆ

ՋՁէյթուՆ, «ամողելու Համար Ազգ. Միութիւնը էւ լոստումենրուն: Համար ժողովուրդը Հրամանատարի վատածեցնելու նածւ Հետ Հրամանատարութնան թուրբ զինուորական կր բինրէ Իր վերին անդամ ըլալով կր պաձանջուլր անով մէկ վերֆնադիրը, եւ զօրանոցը: կիկին զէնթերու յանմնումը կբ խոստանայ բչխանութիւնը զինուոխական Այդ պաչոաօնագրով նւ Հակառակ պարազային, ի սկ խոստումները, արգել իր խօսբը նոյն օրե րոն ճիչղ կէսօրուան ժամր 12-ին պատերազմպիտի լաբ տարարութ նւ զօրանոջը Թնղանօքի պիտի բոնուխ, մինչ բանակը արդէն կամաց կամաց կր մօտննայ զօրանոցին։եկող բանակըկբ զինուորներ:լաւագոյն, արդիական բաղկանարերկու վաչտ կանոնաւոր զրկում

կբ

ւ Լ Թեդանօթներով Ֆոյնքան զէնթերով

եւո

Զէլթունէն

5-10

ժամ

ՆաՀԱՐԻ

Ը ՂՐԵՌԻԻ

ՄԵ» ՄԱՐԱ

ԱՆԿԱՐՆԵՐ, ԿԻՆԵՐ, ԾԵՐԵՐ ԵՒ ՄԱՆՈՒԿՆԵՐ

Յունիս 1921, կէս օր չեղած տակաւին, զօրքը չատ մշաէն կի պաչարքը զօրանոցը' Ազգ. Միութիւնը (ազդարար ժողովուրդին, զսի նախայարձակը, ապագայ որ զէ/Թունցինչըլլայ պատասխանատուութենք զնրֆմնալու Համար: Ազդ: Միութիւնըդարձեալզերծ ՄնալուՀոա-նւ սաոնաու չդառնալու Հափարլետագալ ոլատասխանատու՞յւթնել մար չատերու կեանքին, ժողովուրդին կ'ազդարարէ, որ անոնք որ

կ'ուզեն,աշզաւռ22 Սուուծլու ցարմարութիւն լանձեուխը չունեցողննր,

ծերեր, որբնւայրիներ,փոբրիկննրուտեր նղողլներ,փրկութեան անկարներ, փոքբ ովոով մբ բորմար կբ տեսնեն անձնատութԷԼլալ: Մաճաւանդ կէոթ էր: բաւարար չ2«իոռազմամթերք որ կռուծլու Համար ուտելիք

Հրիոսակներէ, այսինքն

Հեռաւորութեանվրայ գտնուող Թուրթ գիշղերու

ունեցող քրէ:Չային կուունյուտարիքը նաճւ 1իզգիներ, ամակ ժբ

Յոր»

Նո

(լէյթունցին չէրքեզին Գորի

Գրամ, գլիուն «փան

բնական է Էբ կր ակի Ժողովուրդինմի փիչ աարանցումը կր պատմքնանցած որ

դարկացութեանմի մէջ: Պատուիրակննրը ՓԼ Մարաչի Ազգ- Սրբութեան փուզովուրդին, մածները, կր տեղեկացնեն Թ լնամական վեաանարգական, տրուած ցոլց մէջ իրենց Հանդէպ մասին: ԲԸրմունրին

ման

--: աաածրազմը յաւխոաբ արերմանե, ռակալի ւո

Հետեւ

էն

կար, Ժողովու

ողնած էր, անօ,

չ

ու

թուրքը բնրած էր այնքան ո,

որքան բնրած պիտի րլլար ՃԱԱԾուն գոյուլցյան, պարագան:

ավակի Զօլջը ո ո Սարածբ Հո ու ԱրրուքԸ: Գոաիոը իքարաԲուն 1 Ւ" ա ւ ո 1 ոմանք ոմ ՈՐԸ բ «ան ցու » ի : ՞Ը բ Ր կորի փ մ. «.արզ Հակ

աո Ա

Հաւ

չ

բաստուին երթալ յանձնուիլ, ուրիչներ ատ էչՆ. նր բարձրացնեն, խրամենրըը թայուին զէնքէրնին գրկած, կրոէ Զէյթունցեան իր գրջոյկին մէֆ. Մայրը իր պաւակէն, կինը իբ ամուսինն պիտի անդամ մբն աչ զիրարփոնանելու«ոյբելիր փաժնուէին ղատուքին, սավով Սոսկալի ծի այչ պածը: Լինել չլինելու ժամն էր. Վերջին Հրաժեչտիողջագուրումներ, արցունքներ,լուսածատ Հեծեծանքններ իեւ բար կըր խառֆուխն:կռուծլու տրամաղիր սպլարոթանտ ծեիտասարդութիւնը կոգեւորեն զիրար կրաեն՝ վերջին ժամր Հնչեր է. ինչ որ «ին ԸԼ«մ, Թող ԸՍԻ Անոնք պիտի պատասխանեն թուրքին, երբ նախայարձակ ըլլայ պիտի կռուի, պիտի չարունակք կռիւը մինչեւ էր արձան փերչին կաթիլը' ՈՌ«ՐԻչմիջոց եւ ճար չկար իսկ «ն4ետատութ ըլլալիքներուն Համար, ընդծանուր զինուորական Հիամանատաէ ոչ մէկ բութան կողմե պատուիրակենրուն բկրնով խատտացուած ԻԼ վնասձասքնել այդ խոստումի հղած է Մոր. ԱրուծլթիՖպաստամաՄաթր էայմընի հթաչխաւորութեամբ: տոյցիներկալացուցիչ՝ Անոնթ անված աիարտարուէինՄարաշնւ Հոն, ամերիկացիննրու խնամքին տակ պիտի տեղաւորուէին. 150-է աւծլի բնտանիքներ, չուիջ 6000 Հուի պիտի երթային յանձնոււին թյնամիի «պատուռյ խօսբին», բովծետեւ, Ագ. Միութեան Համար անոնց մասին անոնց կեանքի ու

ու

ո-

ա-

պա՝ովութեան մասին պատասխանատուռւթիւն ստանձնել ՒՊ անկարելի աէսՖէԹԷ կոխւր պիտթ ճթկարի, դօրանոցը դրաւ ժա Պ. ԹՌ. խԽռլագնանպիտի Հակէ յանմնուողենրուն: էր փամ ՀաԶօրանոը արիւն կր պածանվէ, բանի ժը կատաղի մնացած մասր այլեւս բուն կռուսղ տարրը իի Ըլի«ի ր Թոբժամ լետոյ, Ջէլթունէն դէպի Մարաչ վեց մազարկննըէ լառաֆացող տեղ, կորոչէ պատուսվ ժեռւնիլ: 740 ծողին 1 ծյլէ Փին փանձնունլու ճո կառաւանէն Բարթուղիմէոս Վարդապեաը եւ զօրանոջցէն կուղղուր գեպի բանակ: Այնտեղ Հրամանատարութեան տալով, զօրանոց կի ղիկ, որպէսզի վերֆին անգամ մրն ալ անոր կողժէ Հրաման 1րլրայ որ լանմնուղղները,որոնց այրերը, եղբայրները մվոցով փորճ մբ նս ընէ կռուողենըը զինալթավիընելու եւ անվմնան եւ ետ կօրանոց կի կռունլու ձաժար, չբնդունուին ԱՀ ճափդարձուիվն: ճերմակ դիօչակով Ժէնը ձը փառաֆանալ քատուր ըլլալ: Ռ. 154 աւելի կինձբ, տղաներ կր դոր Ճուխն զօրահոց, որ ոլէո ԸՏբայնդէպի ցօրանոց: կռիւր կը դաղրի պած մր: կր մօտենայ ան, տանիջները զօրանոց մնացող ապատամրներու:Անոնց վ'թաուի, ոի 7 ձմմոներ եւ փոթորիկներանցուցած Թագաճեան Հաբ Սուրբն չ հւս ու Համոզեն ան զօրանոցի պատին նեւ գուրսէն անդգաժմրն երթան բրննց ամուսիններն եզբակրները ինրէնւ մտտննալ ալ կր կր Հազիւ Թէ զորանոց կի Հանին հտ դարձածները,ածա առային իթսի, կը խտտակցիներսի մարտիկներուն Հետ եւ կերպով մըն ալ Թեդանօթր կի ննտուր լօրանոցին վրայ Ջօրանոլէն մերիններընի Հասկընքոր չրանձնուին։Արդէն, էրկու «ր առաջ դժուարաւ կա| սատասխանքին պաղարիւն կերոլովի Վարանումի, չփոթությեան սրածի հղած էր Համոզել զինք, որ որպէս 000 լանմնուողժողովուրդին բելի ժամն է որ քր սկս ողեւորումի տեսակ մր դինեովութեան, զ'անցնի, ու բր Հէ Հալիինկերանայ անոնք: վարչապետի եկող Հուծւոր կոխի ակսելէնմէկ ժամ Հազիւ ԹԷ կանցնի,ընդՀանուրՀրաժանաստարին (ր դառնայ այնպէս, ինչով եկած էր, առանց որեւէ գինուորնձրով մկ գրութիւնովը բժիչկ ն. ելժաճքանծ. Ա- կիլվանըսեանզօրանոց դրականարդիւնջի, ինչպէս որ կը նախատնեսուէր:Անիկաթէեւ Հոնւս անդամ մր յորդորեն կբ դիկուրն, որպլաղի կռուսղներուն, որ գրով ջաֆ, անվախ էկեղեցական մրն էր, անցնալի ժէ եւ 1395-րծ ղուր տեղբ արիւն չքավուի, անձնատուրբլլան նւ. խրենց րան Վն նչանաւործղած էր Ձելթունի պատերազմինեւ անկէ առավ ալ, սաեւ ալ պիտի չբնէ կառավարութիւնը թէ լանձնուածներըՀանգիսո կալն այլեւս ուժէ բնկածֆէր, տկար էր, պիրի չկարքնար Հնտհւիլ նթ առանց դիականարդիւնրի ճն: Երկուիանագնացննրը ամ դաոնան, զօրանոցի կոուողներուն Գոն մնոաղիբը Ռրովծետեւ կռուողներուն: կրակը կր վերոկոի, «յս «ղատ սունի կատաղիկնրոովի Թնդանցթները բարոնիչէր, անոնը երկար ատէն պիտի չկբնային ննրոր փակուած, կերպով կը կը դոռան, ոմբակոծնն բուռն 26 Յունիսին խորտակելու ժնաչ եւ կութւիի, ուտելիջըԼ ռազմաժլթնրքը ձը Հա ւոպաչարուած | ատեն եւ Համար մերիննէրուն դիրթերը' Արլ կչսօրուան մօտ, զօրանոցիկարգ նւ ինչ պլիոխ ընեն ինչո՞վ պիոխ կռուին: այր Ֆին մբ մասերր կր սկսին կբիլ( Թեդանօթներըկորուռան եւ ռումբերը Ար դժուարին եւ լուղիչ վալբկեանննրունվիալ մեր Հայրքնակիցը՝ կը 308ՔՆ զօրանոցը, որուն պատերը պիտի չկարննան քրկարդ ն. Զէյթունցեան Հետեւեալ խորձրդածութիւննէրի կրնէ իր գիրքին անար Ալս անգաժ թյնամի գնդացիրներըկր սկաին գործել տենդմէի Ակոտեղընդձատնլով մնի պատմութեան ընթացքը, պած մր կրակով կր պատասխանեն ն երսէն տղաբբ։ կոիւի օրին: Համազարկ խօսջի կու տանք անոր- «Մարդիկ կան, ոսրոնք, ճզնաժաժալին, նւ. կբ չարունակուի: Օրը կր տարաժամի։ Պէնջերը կր լնն պած մբ դժեղակվայրկեաններուն,այնպիսի Հապեննպ կենսականորոչումներ Այդ կարճ պածուն, կր մտածուի բնդճանուր խորձրդակցութիւնմբ կու տան, որ մարդ իրապէս կր «իանարբոլոր ոթն կարողութիւեր, ընք վաղուտն ձեռնարկունըիննրուն մասին: Առտուն, լոյսր բացուէլուն, միոջի դատողութիւննէրը վայրկնանապէսկամփովփուխն, ինքզինքնին Թշնամին կբ վերակսի կրակել ուժգին կերպով, ու տղաքը կբ կբ լարեն, կր մտածեն, կորոլեն եւ վճիու կու տան, ալնպէա որ` |վճրակաինպատասխանելիրենց դիրքերն: Ուտելիթի չդոլութիւնը կր բեեջ այլ վր զարմանան Թէ իրէնբ էին գործողները եւ ինչպէս եւ ատխապէ զիրենք, որ մորեն իրննց կենդանիները, որոնց աղբի կրցանայնթան չուտ ղործնլ, Մարդ էակի մեծ է ըսկապէս, մարդր աղտեղութիւններըիրենց դարչաչոտութիւններով կապականեններոլը է բնութենէն, որ կարէլի չէ չՀ«իանալ այնպիսի ձիրքերովօժտուաֆ Մկ ֆրՀչոր կայ ներսը, որուն չուրը Հազիւ խմելու կօգ, անորյատկութիւններուն վրայ, եւ զապել որեւէ սբանչացում: Մէկ մեն մաբրութեան չի Հասնիր: կոռուողննրու մասի, Խրատիունննալով մպափում անոթ միոթէնԲՀ՝ խախախնամությիվւնը գիս բարձի կ'անցնի

ճլբ մանակ

եր գոՀողութիոն ու

լանմնուողննրու

բերձլ

ու

կբ

ու

նաշանջել դէպի Դաչյտայինկիլիկիա: Թուրթ բանակը գիչեր մբ հ. ցերեկ մբ անբնդձատկրակել: եւ զօրանոցըումբակոծելէլետոլ, էրի

Թւ (բ չարունակէ տակաւին

ձութիւննքրի ու

Պին. ՋԶէլթունցեանայս խորձրդակրաէ. «Տեղն է ընել այս խործրղածութիւնները,

մինչեւ իսկ այն պաձուն երբ արիւնրվթ Հոսի ուղլխօրէն եւ իզութ արդարութեան ճանը կաղաղակէ, աչխարձիս Հզօրներթ ժատներեին անդամ չարտծլչեն Հաճիր,ազնմը Հողովուլյի կամովին դատապրարտաֆ ծնեն մաձուան:

շր

«Հիմա, մնացորդ ըմբոստ ափ մբ ժողովուրդին ճակատադիրն լ պլավ վճռով, կրակի 4է, «ապճել բնջնամֆոջումոլ մբ... ԵԷ

պիտի բունի Հայր Բարթուղիմէոսբերանացի

յայտնկ

իր

կամբի

ալ վարելու փափաթէդկր գիքուխս: Ու թԹչնամին, արիամարտն մինէ թեղի պէս մեձ Հայըծնաաքթ Համարձակած կոկ չեւ Հերոս մր ծառայեցնելիբ նպատակին:Թուրքը ինչ որ այ ըրած էւ հղած ըլլայ, փու Հոգիիդ խորը թափանցելուուժն կարողութիւնըչունի: ԱՖ ըմբռնել կրնար ՀայրծնասէիԻ Հօր ժբ սրտին չի խոբբ թազնուած աղաղակը: Ուր ոբ այ ծրթան անոնք,անվերջ աւձր զատատծնչ ու

ա-

ու

արքն կր սվփոծն,չէն դիւդնր բաղաքնծր բունիու վայոցներու ճբ Անոնց անցած տծղբ խոտ վերածեն: կանաչ չի բուսնիր: իրենց Գնած օրէն քիրծւ ցեղ, կարծես թաղաջակրթութնան թչնամի եղած ու

առաջարկնէ որ բնբնը էր ան: Ազատութեան (բկին: Անճնատաւյութեան «իրաձար, բոնութնան դէմ ընդվզող բարի նւ. ջաչարիհկեղքցական մր, Թուրթին դործած անիրաւութիւնննրունաններող Հոգի մի, արչ 5. անոնց որոնք իրմէ իխվ «Ր իսկ 4եռքովը կբ բնրձր արչ զորգորը «Հայր, անոնք թեզ լաւ կը ճանչնան,անբասիր, պարզուկ ծւ ան ուսած էրն ազատ ապրելու գաղափարը: անձնազոծութեան ոին, կեղծեկեղերականմի: 1895-ին,Թուրը ծւ սուրբ խաչի Ճեռբճրուդ, անմնատուութնան սեւ-դաման Հրածանդի Ճճաղորդելու Հարկին Ժակ դրան տոֆեւ գերի Թթուրջ զինուոընէրուն, թուրք զորանոցիադ վի գանուէր: չարան չարանխալի ծւ սուիիդ տակէն լխոնարծելու| պաշաօննաներուն այս վերֆին դործը անչա «Ալեզարդ Հաղըննասէրինկնանջն անցնի դիտնցիր: Այն օրը, փառքիղ պաղաթը ՃՇառած ձրմունյար: հր Խնրկայութիւնը Ու չին իրարու: Թչնամին ֆաճագոխֆել փաղիաթելով Հիմա, նոյն դրան առջեւ այսպքս-.- մեզ անձնատուրեղէթ աանձնատուրհեղողներուխումբին մէջ, առաջարկած էր անձամբ2 ռաֆարկըկր բնբնո: Դուն մեզ կր ճանչնաս ու մ6նբդլիսննքդուն բաղառֆալ զօրանոլ, եւ կռուողներուն վրայ իր ունեցած Հխյինավուքու Հոգիղ հնչ կը ի»սի Բչ (Ըս, ժենջ այդ բոլորը գիխոննք: ողողո Աճ՝ Հակառակ որ Քնամբիվորդորնլզանոնքոր անձնատուր «1. Հայր Սուրբը, աչքերը Հրաժեչտիարցունթուրլնցուած, լուղհղած առաֆարկութիւնըբոլորովին ներձակ էր իր զգացումներունէւ ուած հւ դողդոչուն բայնրով կը Հխամնայդէպի Թուրք բանակատեղին: էր ավդ սբաչտօեի, բնեդունածֆ պարդապէոռ տեսակէտներուն, անգամ ծիրթալ ան կոռուողներունանձնատուր Հրլրալու վճիոր ծետր տատեսնելու Հաժար իի սիբնլի զաւակները, ալ կարծնալ անոնց, մբ ոբ րած. Ակամայ կր Հեռանայ ան, սակայն սիրտն Հողին մեր Հետն անպայման եւ կուուիչմինչեւ ուվոռածձինՔո դործըջարբունակել (Թ: բննց արեան վերջին կաթիլը: Ու ան փոխանակգորըծադրելուիր Հազի, Թէ բանակատեղինկր Հասնի ան, կրակը կը վերսկսի առանձնած կբ փաֆալպաշտօնը, անդամ մբն ալ կը (Իբդորէի ւկի բուռն, աւծլի ուժզին: ի վերջոյ կբ տանին զինթի նւ. նր ՈՀր։ վերջին անգամ մըն ալ կր ներչեչեր իբ բարձր Հայրենասէրի Հասցեն կբ միացնեն տակաւին Մարաչիկէռ ճամբան սպասող եւ բաֆամարտիկիոգիով որ մեր պապերուն յխչատակն էր եւ ովարաւանին: րուն անգաժ մր նւս կուխաէինթՀաւատարիմմնալ, կոուիը Հայրենի ՀայրՍուրբինժեկնելէն լնտոյ, Ժարախկները կացութեանՀետզծետք լեռներուն վրայ ու կվնալ պատուռվ այետնղ' աւկլի վատթարանալընկատխառած, կր խորձրդակցինէւ կորոչեն «Օնրունին թէեւ բաժնուիլ չուզեր, բալը պայմանաժամըլրացած պլ զօիանոցջի, սակայն անձնասոուր ղող 600 Հողինոցկարաւանէն ըրալով։ բաժնունլու դժուարին պաշ զինքը կր նեղեր, իրնջեոլ գոռ տակաւին զօրանոցկր մնային կռուողնքրուն մէջ թանի մի Հակուզէր միանալ ննրսր, կոուողներուն, նկած վայրկքանէն փխբ Խքիւրէ բաղկացած կիներ, կռունլու անկարողներ,որոհք չէին կրնար պառակցութեան պածուն նիմթէն կր չեղի եւ նղաֆ Հարցումներուն "չ կռուի, ոչ ալ իրնց Հետ ճամբայ էլնր Ու կռուողները, չուրֆ տասխանելէ կր դադրի, կոուողի մր դրա առչեւ 360 Հոդի կքցած պիտի պատուին անոնցմէ, դուրս Մր«"պիաի գային վօբանոՀակին լսօաքնրուղղք: բնջը կբ սկաբ ՀասկնալԹէ րիչը չո՞ւ Է էն ճւ կռունլով պիտվխ քաչուէին, ԽաՀանչէինԹրջականսաշմանէն ճակի մէջ է, բու կբ ղեկավարուի՝: դուրս: իսկ 110 իննը, մանուկներ, անկարներպիտի մնային ներոլ: Հժտրիճծերունի, անբախտվարդապետ,լու ոոսիիթիդ բճբումով 1921-իՍունիսի 28-Ն Է: Երկուստեք կրակի կբ չարունակուիվ: կը զրկուխս վերին կոխւէն ու կորիւններդ դրօչիդ տակ ճաւաիԹեղանԹի ռումբերը ր սկսին զօրանոցին մէջ մէկ ջանի բնա(էն, զանոնբ անցնի բու փորձ խօսքնրովը զոանպնդկու կւ ոխ փրանննրու պատր լցնել: Քանի մբ ինձի ճւ ատղամարդեր կթ ու

ու

ու

ու

ա-

ու

ու

|

որոտը եւ Թնդանօթներու Զէնքեիուձայները վիրաւորուիխն:

կ/արձագան-

Շաժպեքի լեոները: Այլ Պէրզինկա գէն մինչեւ ԱՍրլագածաէ, եւ սպասել անկարծլի կը դառնար Պէտքէ տակաւին երա մնալ ն.

հ. դութա զոջանալ չլլաանԽորտակել։ պաշարումի

Հեռանալ: Այեւս

նր չարունակում ծւ քլ ոխը մէջ նն. Թլ «լատրաստութնան Ոչ 4էկ լոր ե հրիկուան ժեկնումին Համար կի պատրաստուին: աչխարձի Հայրքնավիլ ՀրաՀանգդուրաէն, ազատ դօտին: ՍԹ: արտաքին կաժ մարմիններէ իչխանութենէ Մբութիւններէ, Ազգ- պաչտօնական եւ է մնաբ պէտք Հող ԹԷ քռուխ ծասնէր, մր որեւէ Հրաձանգ զար եւ կոմ բ Հարկին կռիւի մէջ ապառիք,Հատնիք զօրանոցինմեֆ նպաստ, ի Հայ դատին Զէյքունի չուրը, Կիլիկիոյ փոկո«թեանկամ Հոն մինչեւ իրենց կոուծին փչե պիտի մնային պիտի թղաքը ոչ եւ չնկաւ մէկ Հրավերջին գնդակը Սակայն չեկաւ մարդը արդ սպասնցինանոնք լնրան կարօատվ մեկ ձայն Հանգ, չ«ասաւ ոչ ֆայբը սոսկալի ճակատագրինճչուաֆ, եղբայրականժեքի մր: քիչ ժամ վերր պիոի ճեղբէին զաոչ, գոնէ գօտնանդիչլ"«րի մլ" կլո զարնունլով գային, ի Հարկին զարնքլով չաման գիծը նւ դուրս եւ կարճ ծրագիրը Թյնամի բանակին Հետ, այս էր իրբննց վերջին եւ մանուկներ հրնեց պարագաներուն մէջ մնացած կիներ Զօրանոցին Հակողքին, կուզեն ջալել ՀԽռանալ մարավկնքրուն Հետ, չիլնալու քն. ՄԷ մար Թյնամիին Ժեռքը սակայն անոնցմէ չատեր անկարող ն. հրճխաներ ինչպես բնկնրանան,փալեն թներ, Հիւանդներ, կիներ լեռներու մէջէն, Թչնամիին կրակին եւ ՀԻ օբեր չարալքներ եեթակար իսկ բաժնուի անոնցմէ, իրնց սիրելին տասնդումներուն ժամ ոլ աձա մբ լետոլ գլուխ ծոձլ բարբարոս թԹչնամիին, րէն եւ ողբ կոֆի, աղաղակը նուազ սոսկալի էր: Այդպիսիներունլացն կրոնն անոնք,ձր բբ թարնրը,ժարունիըկը չարժքն։ «Ուր կծրթաջ, մի Հրացանննրով,ձինր տուրծրով սպաննեցէքմեզ չնտոլ գացեք Թողութ թուրքին Ճեութը Թանկարծզօրանոցինմէջ, չատ մօան զէնԱր բ"պէի Էրարանցումինմէչ, Հայրքնակի տի ժայն մբ կր լուի: մբ կովճանես Գարադուլնան,նր քսան տարքկանկնոջ այդ ՀԷ Թէ «Ուր (1րթաս ամուսինս,զի ղեցիկ նոր Հարաինթալխանժանքին էւ իի մի թողուր Հոս», որովծետքւ Հիշանդ ծեր սպանենքու ՅԷ չկրնար Հնանւիլ նաճանջողներուն:իր Հրացանիմէկ գնդակով բակըանքոլ Հաննքս ալլաննածէր իր կինը նորատի, «ր զօրանոցին ու

ու

ու

ու

ոո

ու

ու

ու

աղերսանչեկ միկ չունեցաւ: Այդպիսիաղաղակներ, դերեզման մնաց,

որ մարգ չի կրնար այնքան տարաուռովկը պատմենականատմաներ, ո 1488Ենլ Ու այդ նոր Հարար Հրեշտակի մը գոշունակ ալ կը փեսայ, զաւիոնան ճՃակատովը դէժթովը, իր սզածոսու ժպտուն

կբոէ Ն. Զէլթունցնան "ԼԷ աւելցնել. «ՕՐՀնծալ ԸԼավ միչաոակդւ ով Քու իչատակը պիտի Հարս, խօսի լաւէտ Հայ կոլանրուն, Հայ մայբճրուն, ծայ կտրիճներուն: ֆուն արչամար4եցիր ստրուկի մը կեանքը մբ մածով ժեռնիլ:Թնրեւս ամբողջ ապրիլեւ Ընտրեցիր Հերուսուծիի մարմինդ ափ մը Հողէ ալ զուրկ մնաց: Քու յիչատակղ թարմ թող մայ զէյլթունցի մայինրու սրամրուն մէֆ: Թնղանօթը կբ գոյ մինչն. ԲՐԻՑչն, կր 8480 զօրանոցին պատերն ներսի խնղճուկ տանիքները:Սատեթազմի բնակարաններուն կատաղիկերպով կր չաբունակուի:կին մը եւ ձրկու ուրիչներ կը վիրաշորուին: իրիկուան կը սպասեն մարտիկները, գիչնրուան գրոձճինՀամար: ՋԶէնջինձայնը բնաւ դաղրած չունի, Հրացանամյութիւնըկը չարունակու ներաէն դուրսէն: Իրիկուն Արլայ դարձեալ արչալոյսը կր բացուի: մնան Այ օբե այլ զօրանոը կր մարտիկների բ չարունակին նկրմինչեւ մութբ (ոխելը, խաչուկ Նորաչխարձծնան, ռի այլ «թր, Թչնամիկարծունլով իր ընկնըներէն կբ զարնուի զօրանոցին մէջ եւ կբ մոնի: Ռւրիչ կորուստ չկար Իսկ Թէ Թչեամիին կորուստը որԱյդ օր այ վերջին օրն է, տենդոտ չարֆան է, մարդ չի գիծը: մում մբ օկսած է զօրանոցինմէֆ. Ամէն մարգ իրբկուան Համար պատրաստա պետք է Ըլլար Ռմանք կազժ փրենց զէնքերը կր մայթ» քն, պակասներըկի լրացնքն,փամբչտակալննըը կը նորոգեն, ուրիչննթ հրքնց (օչիննքրը կը կարկտծն։ Իրիկունը կր մշտքնայ, ժութբ կփջեէ կը պատէ ամէն կողմ: Ու տակաւին զէնքերու ձայնըկարձաղդանդէ մինչեւ Հեւուներըի Ընտանիքներու էն ոմանք, (բներ Մէջ, սիրելիներ ու

ու

ու

ու

ու

ու

նոյնիսկ անչավածչաս պատանիներպիտի Հետեւքն մարտիկներուն, Է( ուրիչննը (Րրնց ժանկիկները չ86 կրնար թողուլ հւ բաժեուիլ անոնցմէ: Յունիս 30 է, Գիչձրուան ժամր 10-ր: Բոյոր ննրսինները հւ

ոտբիէն. Անոնք որ պիտի մեկնին, սրի բաժնութն իրենց սիրելիննբէն, յուզուած նն այդ վայրկեանին, պիտի ելլքն դուրս զօրանոցէն, եւ Է բայց դժուախ բաժնուի, իրենց պարադաներէն թովուլ զիրենք: Սակայնուրիչ ճար չկար ԱՐՑնցինչ Ը1ակը ո'ր մնայր նա յայտնի 4, կրակին մէջ սվոփ Նետութն, ով գիտէ Թէ իրձնջմէ անն ողջ պիտիմեան. իսկ ներա մնացողէրը գիտեն Թէ վերջին բաժանումն է որ տղի Կունքնայ ե. իրենց ալ կեանքի ժամերու խնդիր է: Ու կնրչինՀամբոյրներ, լաց կոծեր, ողի Հեֆկլտութննրիրար կբ խառնուին.Արցունքները կր Հոսին, ազնրսանքննրխաւարին ժէջ մարմինը կբ փչաբաղեն:Վերջապէսդրոձի ժամբ Հասած էք: մարդու Թչեամին այչ պաուն, չն գլխոնըինչ Հալիս, ինչ կանլխատնսութնամբ աղի կու տայ, կրնկրկի ու ածա խոյացող մարտիկներըզօրանոցի փոքրդուն էն, ալն դունէն,ուրկէ 1896-/նդուր" 1քլլեծ այն Հին ու

ու

Զագրեանը Մարկաննան Շամբէլիչեան, իկեծըը՝ Ժարտ

անաձուն

ծւ

կը յառաջանան Համեբ Հկրտանքրը,կր խումեն զօրանոջկն դուրու Ջազիրքնվար, Շուղբի 4 ծածլըը արնւմուոթին վայրձֆքեն, մվ բաւ ու կանցնին Հէալվիւրկօնը լիճէն Այնոծղ կր Հանդի«լին Թչնամի ուժերու, բնդծարումէ ժի լոտո կը բաուսջանանայլեւտ,դարձնալ դէպի Հարաւ արեւմուտք: Ծրադրուսծ է, նրկու մասնրու կբ բաժծրւրն անոնք, մէկ մասը ԹչնամիինՀեռ չփման մէջ, հր կռիւքՀորունակելով պիտիյառաջանայիսկ միսը որ չուներ անձրաժեչտզնփոլբ ՓՅրդ ու ռազմամթերքը, Թնամիին առանց ճանդիպելու, զգոյլ ան Անի ձորն, դեաի Հուուէն, կու դայ կ'անցնի լերով կ'բնթանայ աղբիրի Հանդիրակաջ Մատէն, Խխախմայէն,Պայրագտարի Ք: Ալէ

Աւակալիառջեւէն:Ամենուն Հառնելիջ սռեղերէն Շանլբեանց կողժէն,

Ղալաճուխ Ճանավրրինքըսուած նրբեմեի Հալ դայանը պիտի լլլայ Ճապկի Ջայլիրէն մինչեւ Հէալվիչրկօնըկէ գիւղին մօտակայ բլուրը հւ մեֆ կը ապաննութը առռին կր մնան միեչկ, Ան Հորի պո, Ֆաճանջողներ,որոնցմէ էին Չօլագնան ՎարպետԱրթինը"իր կնվ Հիլ Արմի ծնողքը հւ ուիիչ միներ եւ քալհչլուանկարող ծերերեւ 318 Հոգիներ, Անոնցմէ 12-ը կիներ տկարներ: Ղալաճուխ կր Հասնին եւ մանչեր հլած են նաշանջն առա աղջիկներ անչազվիածաս 1058 է, որոնջժչ 26-ին, զօրանոցիզէլթունցինքրուն ընդճանուրթիլ 600-ր անձնատուր ծղած են, իակ Ա0-քն աւելի կիներ, մայրեր, մանուններ չկինալով Հեեւիլ եւ ընկերանալնաշանֆողեկրուն,զերանոջի պատերունտակ կը սպասքնիրենց անՀչնարինկերպով կիսաբանդ աւոր ճակատաղրին:Քիչ Վերը թԹլնամինպիտի գար, պիտիխոչէ վետո: սուրերով Բերձրով չարչարանքներ տան քէր» ամ է՛հ տեսակի պիտի սպաննքր զանոնք, զօրանոցըԹեղանօքի կրակին տակ պիտի առնէր. Ու այդպես ալ եղած էր. Մայրեր, աղջիկներ, փոջրիններ առտուն, արձՀուրի եւ սուրի տակ ֆաթդուածէին: ՆաՀանջողները, ամանին զօրանոլին Լաֆագին, Հեռուէն Էրծնց ճամբու ընթացգին կը նւ կը լսնն Թնդանօթիորոոբ վրայէն բարձրացողթանձր ծուխը մեր մեր պոճերը, չենջ կրնարմոռնալՄԻՖ Խչծունի Ողջժնացողներս ջ «1 իկ զօրանոցի ջարդուած ծնողները, նղբայրները, փՔոյրնրըո նւ իրենց աղջնակներու,մանկիկներուայդԽմղճ կիներու, մազրերու մնզիպած մբ մառծկլ պէս սպաննուխը, մեր Հոգին կր մորժոթէ էն, գե" կու տայ Թէ անան, տակաւին ար վայրկնաններունմէք,

ու

ա-

ո

ու

էրն,

լլն»ճգի ոմանք խոչտանգումբբող կբ սպասքն ոմանք կամե, Ֆնոժ աՀունլի վայրկեանին. Անոնք արդքոթ այդ օրուան Համար մոք, կու գալ Թուխ ԱրամաղգվԱ. Աչարոնքանի քին Ու. ա տողերը» մն մեֆ ցաւի նրգիչին սա

մերորդիք Թո՛ղ ողջ աշխարհհային կարդայնախատինք

չարիք թէ Այսջան Ս.

մոռանար

ետո

Թէ անգօր Է սրբել արցունք աշխարհում» Գահ էլ պէտք չէ, եւ ո՛չ Աստուած երկնքում:

Թուրթ բանակն

գատունլով, նաձանֆողները Հետապնդող ուժերը այլեւս դանծետանան: կբՀասնինՔաժկիճոր Արձւը ծադելէն յ8ու

զէլթունցի մարտիխկեքրու յետաապաձ տզաթը կր Ֆլմարքնդարձեալ նւ յարոնի է, Թէ թԹուրթ ձաճանջողնքրը Հնտապնդողֆոկառոներ: զ/Տուսրականիչի"անութիւնը չէ ձգած նաճանջողները իրծնջ իրծնց: րւ Հետ Հետզչնաո կանոնաւոր զօրթին քրաւ ալ ոտի պիտի երէ այլ տոյ,

չրիանիժողովուրդր:Բոլոր

դիւդացիները, մժինչեւ Անտրուրնի, մինչեւ

Ազատգօտրի տաճմանները, մինչեւ Օսմանիէ, Պաղչէ նւ անանկ ալ հած էր: Թչնամին պատի Հալաֆէի պիտի ալխատր բնաջնջել գեթոմնցին,մէկ «ոգի Իվ ոլ սիվ չմդէր» Խումբ մը տղաջ կը մնան Ղայաճուխիմօտ, որպվաղիի Հարկին կռուինԽչնամիին Հեւոչ մինչեւ որ միւաներըՀեոււսնան եւ Ֆոնուցի մանրէն անցնելով իչնեն Անտրորնիչրֆանը, դէպի ղդաչտային կիեւ Այդլտծնղ կ ը ծանդրլի լրտես կիա: զինուոր մի նբ սաննուին րելք, յոաինջ նորչն Թշնամին ժմիանլ չէ. Հնռադիտակով Արամ Չօլագնանեւ ուրիչնեթ միչ կը բննեն չրֆակաչ ճամբաները, բարժբութինննրր Սնհորնքէ: Ճամբալ կելնեն նաձճանվողները ֆՖոնուղի ուղղութնեամը։Սքալխնքէն ժինչեւ լուսածագ կր թայեն եւ կր Հանին Աղալուբսուած լեռբ. Այդ «բի, մինչեւ մետինթկր մնան կներալու, կբ Հանչառտանան ժամանակունենան կարճ խԽործիդակցութիւն մբ բնկու, բոֆելիթ ուղղութեան մասին Այլտեզ կր մժտաֆուխ էրկու ճամրանքրուվ բառաջանալ,մկբ Անարորնի ուղղութեամբ, իսկ միւսը վրայօթ Պաղչէ, սակայն այս երկու ճամիաներնալ պիտի ֆետրճագի պանչիննաժանֆողնքրըՕսմանի, ֆնարճագիմթաբն, մֆճանի վրայի Գնի Քչօփրիւ կոչուած կամուրջէն անցնելով աւելի կարճ ճամբայ պլիոի կորէրն Օսմանիէ Հասնելու Համար:Մակարն վոածՀի Ժէ դէճամբով աւելի ապածով էր առաջանալ: Անորորնի պիարեւժուտբ, կողմբ բանակ չկար, մինչդեո Ֆնտբճագթճամիան Մարաշի Ախորորնի մ. ծւ եծ չի Թ ուբբբ ոյժ ուներ այչ րանը: Բոյց պետք ձր Տատի ունձնալ Թէ Զէյթունի կուր եւ նաշանչը արդն միչեւ «Էռունձիըլսունի էր եւ Թուրք կանոնաւորբանակն զատ, բնչարէսը«ինրցիչ առաֆ, ամբող չրջանի թրքութիւնը զանգուածային Հետաեման ծլած էր ու լնոնային անցթնրըանմիջապէսբոնուած էին: Ու տակաւինկԱղալուքն, էելքունէն 09 ժամ Հեռու: իւ Դփճանը ու

Է

|

դանելու Համար փոխանակ Ֆետրճադի ճամբով չարժելու, ինչ ոբ Հաչննք կարծր թէ տարբերութիւնմր բնր» կբ բոնեն դարձնալ ու (անցնին արեւմուտք, կուղղուին գէպի Պունտուղ, Շէպիլկի բաւ Սու կէս գիչքրին Չաթան ենղ արածետներե: գիչծրանց լճուննիի, ու աճա թյնաանցնին պիտի մէջէն կոչուաֆ վայրը էրկու լեռներու 3 լոսնողիք գիչքրն է: Նաճանյոլ մին կր կրակէ։ Ծուլիս 2-էն Հոն կենալ չրլրար, որովձծտեւ սակայն խումբնրը կր պատասխանեն, էն. Թյնամին ամուր դիրթէրու էտծւն է, իշկ մեբ ժարոիկնքրը բացն րամը լնտոյ, իրենք ալ բարձր ԴՂԵՐՔքՐ կարճ Հրացանաձդութենէ ւծյլով, այս անգամ կը սկսին աւելի ուժգին կրակել Թչնամիին վրալ, էրեք «ողի պաոր վեր ի վերջոյ նր լոք: Սակայն զէլթունցիներէն Սովսէփ Քառած են: կիրնմր մեուած է, Պալենց գիշղի Մեղբիկնան եւ Հանան անծետազածէ, մէկ »"ւբիչը վիրաւորուած է: Սկի Չէր|աղժամուսն Պունտուղի մարոոիկներ էաջբ կոխէն ճէթի երեբ չորս կը Հասնին իլմա Տաղը. կր չառաջանանանցնելով ֆուն կ'անցնին մու կածաններէ, գիչերուսն ժամը 8-ին ատեններունԱղճէ Գաղէի կր պաչարուինկանոնաւորզինուորներէ, որոնք այհոտնղդիրթ բլոնած վիրաւոր կինր անկարող Հետեւելու մարտիկներուն, կր սռոլասեն: էւ Ք. աակայնթչնամիին ձեռքը անցնելու, որպէսզի չչարցաքնենն ի փերֆոլ, ինչ բնչ չարչարանքներովչսպանեեն, հր խնդրանջին վրալ չրջանը այլեւ» իսկ տեղւոյն վրայ մքրինները կը «սպաննեն Այ ու բոլորովին անծանցք կր մնար Զէյթունի սաշմաններէն դուր Խաճանջողննիր խումբ էն Ուրեմն ճամբաները նածանջողնէրուն: ու

|

կ'անցնինայդ վայրէրէն զդուչութնամբ: Դեռ Ծուարէւր չհագած կապանիգքաակչն անդին կոխւը կբ վերակաի» դեռ լորբ լիի 34-ին գիչնրանց կբ չարունակնն յառաֆանալ նամչրացուածկը Հասնին Ազդրտիբերդին մօտնըը: Ջորս օրուան տաժանքէն եւ յողնութննլն յետոյ, երկու Փրուան կոխե բու ցերեկ չեղած կբ Քալեն տակաւին Փաշքառունլով դժուարութեամբ, եւ Թէ էոե կռուիլ Թէ ամուր դիրք մր բոնէլու Համար: դժուտը Հանջել այդ անծանօթ եւ թրթարնակվայրերուն մէջէն: Սականգիռ է Հր չուսցած, ածա լթուրջթերմՆլէղուտվ «ովքնր ԷՔ դուք, Բէ Մանտառին ժէֆէն այն մբ կր բարձրանայ: Ֆչանը» բածլով, իղ ձայնը կբ կրկնութ, տղաքը դարձեալ իրննեերիչեն պատասխաներ, ձային ծն նրբ երրորդ անդաժ ձայն չ8ն Հաներ մերինների, լու կողմէն Հրացանմր կի պայի, որուն կր Հետեւի ուժգին Համազարկ կողմը Մերոնջ, քրի զէնքերուձար մբ անտառն նաձանֆողեքրուն ալ նր ներէն ճւ Հանած կայծերէն կր ճչդեն թչնամիին տեղը, հրին

խումբ,

մառ

առ

մաս

ու

ու

Ս ւթ քՖ փո ոի ձաբար: խաղար խան, որատաս

կը տեւէ

աւելի ջանհոմչ

լուսածադը մոտ է: Թչնամիին ոլր չատ մեծ է: Բայց ժարարիօրէն կր կռուին թշնամի անձչաւասար իկեր ուժերուն դէփ: կոիւր (էեւ Հնտզ«ծտչ կր դանդաղի, կր կենալ, ատկալն զէյթունցիթ ժամ,

անբ մեսննն, որ դէպի ազատ գօաղին ճամբան աեւ չարունակել մտածեն ք» 4։ 4ր դառնալ որովձետեւ կարելի թուրքը չատ մե ունի այրչտնդ, մինչեւ Ճ4իչան, ֆրանսացիներուն պատրաստութիւն սաճմանըտակաւինճրկար է, եւ Թլնամին կեդրոնացուցած գոնուած Մեծ վայրերը է այլ թանակութեամբզօրք, Թնդանջք, դնդացիի եւ Հխոհւաղականօրէն զինքը կր Հետապնդէ, ուրիչ ճար չկայ, կա կոունրովպիտի Հանել էւ կամ էտ դառֆալ, դէպի Զէյթունի լեոքւ. Հրոսակային կոռիւներով աճարձկել թլնամին, ութ որ ալ րթ խումբծրու կր բժ: Ֆուրնեւ է կբ գանակ: ԷՎ" Փոբր-«Քոբի Ադ վայրերը ամբողջ Թրբութիւնը իմացեր է, որ զէ կանցնինեւ բնդչանուր չարժում մի սկսած է ծայր տարբ Անոնց մէնը, 15 տարնկանէն մինչեւ 00-ր զինած է կառավարութիւնը:ետ դարձիճամբու երկայնքին, երկու կողմերու վրալ չզման մէջ են մ`բիններըԹուիթերու Հետ. անբնդձատկբ Սոռւուխն: Թչնամին 0ճՆթարմեֆ կորուստներու: կրուէր կի բաժնուքն ծրկու գլիաաՆաՀանջողները ւոր Թեւնրու, որոնց մէկուն պետն է ՕօլագեանԱրամ, խակմիւալ կբ գլիոււոր կարապետֆէմիրճեան:Արամիխումբին մէջ էր նաեւ Լիոն նորաչխարծչնան, Նաղարէթ Չաւուչի մէկ տղան: Այս լխումիր ժամ փալելով կր Հանդիզպի չորս Գարապօղազի կիրճբ Թշնամին: Այտեղ կրեդձչարին անոր ճւ Հոն Սինան Լեւոն Սայեան, Արմենակ

լթունըիներ ա-

ֆոլուվնան, նազարէթԱչունեան:կարքլիչէ յառաքանալ.դէպի ետ, նւ Հոն կը դանեն ը նրադառնան Շիլապլիկի նաղուպնանԾարութիւնը, Ճումպուչնաննազարէթընւ Մուճուխնան եղիան.Այշ խումբը լիտվ ազար էւ բիչ մբ լեղելով դարձէալպիտխչարունակէր իր ճամբան գեպիԶէյթունի լեռները: Իսկ 32 Հողբնոց փոքր խումբ մի, կարաԼ21 Թորոս Մարկաննաֆի պետՖէմբիճեանի առաջնորղութեամբ, Հեռու, տարբնր ճամբաներովկր Հարկադրուխի աավինէն իր նաչանջը չարունանծլդէպի Ճիեան-0սմանիք: խումբերըայսպէս այլեւս իրար 8 (Իրսնցեքն,Մինչդն, այս խմբակը կբ կարֆէ Թէ միւս լխումբէրը հրմնցձածւէն կու գան: Այս խումբին մէջ էին միայն 15 կոուողննր կանոնաւոր զէնքերով: Իրենց Հետն էին 11 կիներ եւ 8 պատոսնիներ, 13-14 տարքկան: Ասոնք առաջին օրը կր Հասնին Անտճրդի դիմացի քոր եւ ջուր փնտուծնլուՀամար կիջնննձոր ժլո Թչնամին սակայն հաղանիկր «ետապնդքզիրենք, մինչեւ չուրին վազը, այնտեղ դէմ առ դեմ կու դան մեր տղաքը եւ կանոնաւոր զինուորներ, կը զարենն ու 15 զինուորներճբ ոպաննոււին, մբ զարնուին: որոնցմէէրկու -

|

ժաուզէր եւ մէկ չախմախի Հ«րոցանկանցնի նաչանջողներուն Հե անգնածատելիսրէնժեֆ է, գԻ տեսնելով որ թչնամիին ոը Քր ու նւ մտննն իրենց Հնաջբ չնբը վրալ կր Հասնի, մօտակայ անտառը կր անօթի մնալ րմէջ ի կբ կորսնցնեն։ Այդ ամայի աֆատսոխն տան Օմ. որ երթան վպիի, Հնչուն ոսկի մը կու տո երկու Հճողիի պաճապանքն ալնածղի էին, վանչմարած վարունգի արտ մր, զոր պածապանըկբ գտնի, բունգ գնեն: կէրթան այս երկու տղաքը, տան Պաշապանը ոսկին կառտար ոի իիննջ վարունչ ուկին կու «Զէյթունցի կնաԽէ եւ անժիջապէս Հաւար կր փրցեք, կը պոոա Հասնին, կը այդ երկու վուբներ նեկան: Աօտր Թուրք դիւղացիները իսկ վայր(նանապէս, կի Խեղդեն թօզյիկեանը ֆչան միւռի տղաներին ձւ քր ոլատմչ ծղածբ:Թուրբերը փախչելով կր Հասնի բնկերներուն սակայն Հետրբ չեն ձղնը փախչողին ու վարպետօրէն, դաղտագողի կբ զանձն մնրիններուն ապաստանածվայրր կր «նտապնդքն Խուժան եւ պինուռր կր ձասնին, կոիւր (բ վերսկաիեւ կր տեւէ 3 ժամ: Սական կարելի չէ աւելի դիմանալ ու կբ լավողին խուսափի եւ թաչուի մէկ կողժ, որովծչետեւԹչնաժին այնքան սեղմած է պաչարման չղթան, ոբ ճրկու Հակառակորդ կողմերը չատ անդամ իկք կռուին, իրարու գլիու բարու զէնքերուն Տայրերը կր բոննն տան կու Սեդրակ Տէճնան կոիւին պոչ Այս փաբեր կբ տեղացնին։ ու

ու

րխտասարդը, իոկ ՇորվողլնանԱրչակ ժայոխդադաթէն սաչնլովնք դլորուխ անդունդը եւ ջարդ ու փչուր կրլլայ' Այնտեղ կր կորսուի Ֆան. մերթ մօան Քէլլ իբ կինր: Մնացածներըմերթ Հեռուն, Սուի նզերքն ի վար վր չառաֆանանինան Հասնկլու Համար: Խումբի սոլաբը գիչհրանց գետին կը մօտենան, չուր կր լնցեքնթրենց ֆրամանները,կը լառաֆանանդարճնալ դէպի ՃիՀան: Ճամբաֆ կր Հանդիպին թուրթ դիւղ մր, կբ պաչարնն ղայն, սակայն ոչ ոջ Հակար Մեղունէրու փեքակնէրկր դանեն, բաւական մը մեղր կը նեն ու է էւ. սր կր մեկնին Փաչարեինչատոնց էր որ ազրառած եւ վալիի բոյսերով անցուցած են Ուտասնեակ «րհիի խոտնրով եւ տելիջ Հայժայթելու Համար ժամանա չեն կրցած դաննլ կոիւին գիչերը ըրած իրենց նաչանչի ընթացթին։ Անքի, Փֆարաւ,չարուծակ կոխ թուրք կանոնաւոր զօրրին եւ պաչրաօղուդներուՀետ, իսկ գի դժուարին տեղեր, դիվին չծիր նաճշանջել անծանօթ, ջթարքարուտ,

հւ անտնդմակ գործ չէ: Ու կը չարունակենճամբանգիչքրը, մոլորած «անք, տեղնրուն նւ ճամբաներուն Լոլար կր բացուի, եւ իչ Թուրք բանակատեղինչատ մատ նն. Թլնամբն, որ միչա գաղոնի մոտն կի Հետծւէր իրենց, չէր Հլեր Էրքնը Հետը, աճա արդն իրեց Ի կոխւր կր սախ անմիջապս ն. ամբողջ «րբ գրնքէ կոիւ: /722 դետի ժբ ախն են Հատածյ Հիշաննէ ան, պոր չեն ճանչ-

անընդ ար

մերինձձրը: կուր կը չարունակում: 11 տղանը կր լաֆողին քիշանը անցնիլ Թչնամի Ժաուզերննրուե. գնդացիրներու կրակին տակ, ինքր ք. ուրխներ գնտը կը նետուի, անոնցմէ ոմանք թշնամիի(ապարինտակ դետամոյնկ բրլան, ուրիչննր լողալ չգրանալով կբ խեղդուին եւ Հոսանքըկի սնի գիրնն Ք: կինքը ուզած էրն դքտին մչջ Հեզձամածըլլալ, ան Թէ թյնամիին4էոքն հնա: Գէորգ Անապատնան18 տարծկան պատանին,առանց նչմարուծլու գան եւ եզերքըծառ մը կը բարժրանայ այնտեղկբ պածուրաիխիտ ճիդրու մէք: ուրիչ նրկու բաց լուղորդներ չետը կր նետուփն,ինքղինքնինմեռոն ձեւացնելով,ալիքնէրէն մր թյուն. Ոչ ոջ կը «Էտապնդծ զիրքնք նւ. չատ փարը, անծանօթ նզնրթ մբ դուրս կ'նլլքն' Անդրանիկ այծեմորլթի ֆրառիկը (զալազ) օդով քլոմ, վրաննատած, (անցնի գնար էւ (բազառտք: Գորգ Ֆա (բ լէ Թչնամիին ռին իօռակցութիւնը.«երան, Բ Թ: մեր պետք ԱիԱղան չժճոնէր ծ Թող այս կես /ութները անցնէին իսկ բանի մբ վիննր ալ չներե (խնա. Թայ. Հոսանջնի վար լողալով Օսմանիէ կբ Գառնինողիամբ Թորոս Մարկաննանեւ Քր էճ գիւղէն Հայն ՀԽԹտուրծան: Ֆալխապէս Հետը անցնող15 տղաթը գէ«ին մէք լողալով ն. թշնամիինդէժ կոխւը չարունակնլովանցած ՀԲ «ի «փո' Այլ (ռիւի վայրը, 2իձանի ափին Արազլը բսուաֆ տեղն է, Մինչեւ այգանը Թէեւ. իրէնց կորուստը եղած Տ ձր Հոգի, «զայն աա վերջին կովին, միճանիափը, իրենց կորուստը կրլրալ 12 Հողի տղամարդ, կին քւ անչացածառսպլատանիներ։ Ար փոջր խումբին մէջ ձին կարապետ Ֆմիրճծանիքւ. Թորոս Մարկանքանի գլխաւորութնամբ Նչան Թողլիկեան,ՑակոբՊոզօղլնած, կարգի Հաչարնան, Ֆիգրան Ղրզլալեանհւ իր տղան Անդրանիկ, Աեղրանիկ Փազրքան,(րեարոլ խասան, Մանուկ Պալեան,Մարկոս նորաչխարչնան, Սեղրակ ֆէճնան, Արչակ Շորվողլեան, Դանիլ Դանիէլնան (Մարաչցի,որ Քիրքճ գիւղը կր բնակէր եւ Զէյթուն եկած է), Արթին Քէօրքնան,ԵրջանիկԽուլմանեան, Քիրէճյնան, ՑակոբՀաննրվնան, ԱրթինՋուլլունան,(իաաթ Ցան Այնքսաննան,ՍղիսարձթՄ. Գալծան,ՄարթաԽուլմուննան, Հայկանուչ Փզտիկնան,Մառա արըգնան եւ. ուրիչ ծրվու իներ: դարձնալՄանուկ Պալնան,ծղիսաբլթ Չալեաֆ, կաշնցմէ (ազատին ՄխաջՄարջարքան:Գորգ Անապատծան ֆառփն վրայ բաւական համն պածութփ մնալէ լետոլ, նրբ այլնա ապաճով կր զղալ քնջԱԿԸ, 11 Ծուլիսինգիչձրը Թավառումներէլետոլ կը Հասնի 0սմա(ծ. (ճրթա, վը լանձնու Օսմանիէի ֆրանսական պածակազգրքին, Բերդ օրը Ազգ. Մխութնանիմաց կը տրուի Ի. Գփորդը կր լանձեին նար

Ջագրքան

բայ

սա

լնջն Անասպառոնան

8բ-

այնածրէ Գրիգոր Մարգարծ

ՏՏՏ

նաճանջը,րԱյգ. Մբութեան. Ան կը պատմէ Ջէյթունի կրիչները,եւ իսկ Թորոս Մարկաննան Հայկ ոօք. պէս առաջին ազատուող:

տոնրը ամփոփելով «ԶԱյԹունի Ն. թաղած քնջ ենթ ալ մեր կարգին Վարդ Մեխակի իքն Հանջյուն եւ Ե. Զէյթունցեանի «ԶԼյթունի վերջին դէպքեր մեռբրկիլնալ այտեղ: Մճսրող Խասնան, նռւադոյնը կբ օր մթ յետոյ Թուրնան

1/2 Օաժանիք: Հասնին

Օսմանիէ Հասնելուն, ոչ դէլթունցի Հալմբ Գէորգ Անապատեանի ատէնեերը Օսմանիէկր դանուվը այդ որ Գ. Նչան Տէյիրմէնճնան, պատանին դէյթունցիներու ժասվն որպէս թղթակից, Առապատծան Փ. Մ. Տամատետահի կր դիէ Հե. Փաղելով, կարգ մբ տեղեկութիւննիր Հոչակումին Հետեւանքով անկախութիւն տեւհալ նամակր: Սիչիկիան մէջ դադիքկիչլիկիոլ սկսածֆրանս.իչլրանութիւեր 1920 Օգոստուէն: Մ. ՖամատճանիՀետ, որով ց. ցուքած էր իր վարարծրութիւնները Գ. Ս. Նաքաննեան իրխզներկայացուցիչ: Ազգ-Փատուիրակութեան ըլլալ»վ Մ. ՏամատնանիԹղթածրարէիար ռւածին մէջ արտագրած զ եւա փասին, իբ ԶԵյԹունի կողմլ ճւ. նամակներ մէկ ուրիչ բանք ցոյց կու տան, սակայն, ջավարի կաւնլցնէ. ձայս Բղթակցոթիւնները մղած ուսածատական դժբախտ լքուած զէլթունցիներուն բաըց ու

լիտին պայբարները»:Այսոլէս11 Ժուլիս 1821, Օամանիծ Մ. Տամատնան, Առանա-կիլիկի« ԱզեությարդՖիար 10 Բուակիր նամակներս, հոյեր 8 էւ կր Հաստատեւ: ունիս Այս գիչեր ձոծղոչամանեըզէ դրած չի Ֆանւ ՎեՀ. կաթողիկոսին: 15 տարծկանպատանի անուն ժբ: Տիլունցի Գէորգ Անառրատեան ատեն հկածըլլալ"չի Ֆրանս. պաճակզինուռրնկրու ծայր, գլոնրը մութ

նայն քնեց ծ Փայն դէպի Հոս (պատմածին ելով, արա նւ. ագր ֆապանի Անտրորնլ «թփոծղնէ, «Մր խումբրՓայեց, կը չարունակէ պատմել Գքորգ գէ ե Ձի«ան դետը, չեմ գիտեր միա էրկու խումբերը ո՛ւր Արա Ջաւուչի ամբողջին Հրաժանատարնէր- ան մնաց միւս ն, բծրուն Հետ Մենք ճՃիշան դնախ տաղի կողմը ան, ակ թչնամիներքն. չորս ժաժ պաչարունյանք Է վրտոյ

(չն

ա6. Ց" ագին» Ր» հատ : իւ Խ ո կատաղի մեր խժբապետը՝ ՄանուկԶ.աւո (արար Ցմիբճեան, բբ փամբուչոըբ աւարտած ըլլալուն, թուրքե, "իոՔբը ւչ

բոյ,

Մ.

Տ.

ա

Մ)

ֆուրըենոնց, չլնալու Համար ԷՆթզինբ ուրիչներ ալ բաա եւ Եռ ալ ջուրը նետունցայ առդին անցայ թողալով, Հոն Ած բին: ւ մազառներու ժէջ, չրոնհցայ ոբուվՀեւոեւ այ զ ցեր քն էր: Ըեկծ Ի

մասը բռնեցին, կասեցին

ր

ո

ճբկու խումբերը չբ .

."

տարին: Շատերըփախան Ք Կարմինակս եկայ Հոս: չրոնցան եգողը 4ը կարծր Թէ իրմէ առաջ չատ ընկերներ հկաֆ էին « եւ Հրա, տղուն կարծիթով, մբւո աք ձճթու մէջ: Ֆղան իբ ընկերննըէՆ զատունյուն այսօր երր ամէն կողմէ ճամբաներըկալուած, լնոներու եւ Է անթիւ Թչնամիներ իրենց առջեւ կբ գանուրն, որովետեւ . գիւդացիության լուր տրուած էր եւ կրոէ. «Մէր նպատակը բ ո՛ էւ

եւ

,

էս

:

ե Մի մացորնե "

պատնրացմիլէր, այյ Քնքնապաչտպանութեամբ: դեղի Հու Բոյլ ազատիլ էր): Մնամխորին վարգանբքենրող

նչան

: 7"

Ֆէյիր/էնճեան Հարցաբնե Ֆնղւոյ, կուվերնէօր Մ. Ֆլորան, չորա խցարննութնանկանչեց մրոյթչեալ պատանծակը: նոյն ինչպէս0ծրեւի մենրԽախորդէջէրուն մէջ, պատանիԳլորդ, «րէբոլ անօթի, չոզնած կոխւնէրու ընթացթին,իր սովորական կանՀողեվիճակը կորանցուրած րլրալուն,փանիմը մանր եւ ճրկրո, Հիոթութիւններկունենա: պատմած ատքն, Թուականի,«րէ չի հ խմբապետիանձինանուան մասին, զորս մենք էրրեմե ՐԲ 8.

Ց- Գ-

կողմէ ներս առնունցաւ: պաչարուսծ վիճակ Ան կր պատմ. «երկու տարինե ի ճբ ՄԱ) Թորժքրը Դր մրունէինք Ջէլթունի ժէ: ինչ աչ ըսել կուղ, երգու փո կողմը, ինչ ալ (ոչ ալ ժննք իրենց ովը (հրթայինջ: Շատ սպասեցինօգմէն ալ սածմանը անցնողի կր սպաննունր: Վերչազիո5 Ֆութնան, սակայն ոչ մէկ 4եռթ նրկնջաւ մեր վրայ (ոչ, 25 Յունիին է, Մ. Մէ ծը առաջ (կը Թուխ որ Ծունիս 15-ին), թ: ուղղեցին քբկու Հազարթութ զինուորներեկան մեր վրալ իրնց Հրետանիներով Աշ» օր մի վնտոլ երկթոթգ նամակ մի եւո: 5 օրուան(Յ օրուան,Մ. Ա2 սաստիկ աատւոերարմնծրէ հւ դնդացիրներովի 12 Յուլիս, 1921, էւ Գէ Օսմանի. լնոը թաչուրը Մեր ու սզաիկ, նրնխալ լետոլ, սսվալունցանը Մ. Տամասնան Ֆիար Երբ լնոը ելանք,տեսան որ ամչջ Հոն նշօրանոց): ւանդներժեացին անա «րէրոն էր Թուրքնրով, «կոատք ոու. կողմերնիս չրֆապատուած էրկու Այսօր եւս տեղս ժամանեցին րկու զէլթունցիներ՝ Թորու Մէրոի լապնանծը եւ միչտ կր կռուին: եղաւ որ մե, կը քային ծւ կլնչան տուրն Հայկ Թաուրնան։ Խո Ասոնթ ձրեկուան եկող Գժորդ Անամէն եւ «կտան ամէնքս ամբողջնիս նրնք խումբի բաժնին

-

չա

իրա

- --

երբա

ոա

:

Վ

:

|

Յ2 ընկերներն են։ Սառնցխուժբր ընդամէնը պլատհանի

Հողի են Է նոյնը կր պանն ղեր' ինչպես գրեցի առաջին Ֆամակներուս մէջ, Հիռու չրլալթվ աեռնջ ար Միւս ընկքընէրուն բաժնուածանդը չատ անդիի կողմը: ամբողչ Դիշան դետին դիժացը, ճիչդ Հարբունիէի պատնրադմը առջեւ կր զինուղըննրուն Թուրթ գլիւղացիության Հետ ու(իրենց օգնութեան: չարունակուխկրանն, կր սպասենմիջ» ու Անին Հայկական մէֆ դրօչակ մը, որ բերած էին Դամասկուէն, թամ Չաւուչի խումբին բովն է): նե Մ»Խա Հատած Հիմա լսեցինք որ վեց Հոդի զելթունցիներ

նհ

մուրէ կայարանը: Մնամ

Ն.

8.

ու

|

ձերդ յարգանբքներով

ՏՖէյիրժչեճեան

Ռ.բեչ համակ մը եւս: 15 Ժուլիս, 1991, Օսմանիքվսնժաչութ Տիար Մ: ՑՓամատնան Լանա

Հետեւեալ տեղեկությենԵրէկ տեղս ժամանող Թուրքէ մր տաղեցինք մեծ խումբ մր, կր պատմ: այչ թորգը ննրը-- Ջէյլթունցիներու Հարուֆիկէն ասդի կողմը անցած ատնն, Թուրքերը իրենց ճամբան Արա Ջաւուչ լութ մր դրկել.- Գիւղացիներ, մենր ձեզի դասչեցին, Հեւ բան մբ չունինք,ճամբա տուէթ որ անցնինք, երքանբ Հակաէւ ռակ պարագայինմինչեւ մեր արմանվերջին կաթիլը նբ կոուինը Ու ոյն թԹուրջբ Վիզ ամբողջ փճացնելէ առաջ ասկէ չննթ երթար: իրենց կր չարունակէ պատմել.- Անոնք տիկ չըրին չարունակեցին Էւ գիզի կուր, Ջէյթունցիները Այվալրգ գիւղը պաչարնլով,ամբողջ եւ դիշղացիութիւնըփճացուցին անկչ անցան, գացին: եւ Խաչ-Պէլի միւս կողմը Այվալրգ դիշգը ՂԸՎՐԼԱղաճի գիժացր

կբ գտնուի:

խալածէիՓապագլար Դարձծալծրէկ կէսօրէն վերջ տհղս անուն մարդ մը (փշրսժ։ Ան կրծ. ՀԵՐ գիւղէն զբզիլրաչ Նեպի գիր Թունցիներու 120 Հոդի բաղկացածխումբ մը ՇԷր-Գանր վրալ ըրին Միմբան մարվի ամբողջ գիւղը տակն պրաչարելով, եւ անկէ անցան գացին Խատոսի' չապաննեցինեւ պատիւիչդպան Հեռու է կո ժամ լիոնրու ՇՏրԻ-Գանլը գիւղը Մէյտան Իկպեզէն ժամ. Հեռաւորութիւն ունի: մէջ, լակ իսլածիկէն էրկու Մխամ յարգանքենրով Հատաւ

ու

Ֆ.

8.

Տէլիրմէնճնան

ֆաչանջէն Նորէն Դէպի Ջէյթուն Այդպեա, դժուարին քւ տխուր պարագաներու տակ փճանալէ ճտ82 Հոգթնոց փորը լսումը, որուն սատթո էպի միճան նաճանջող մութիւնը բիինթփերի էջերով, ճոոուաբ Մեֆամասխույթին մարոիկներու հւ ծրկու բաժնուի խուժբերու տարբնի կբ ճաժբաներով, սակայն դրեթէ իրարու զուդաձնռարար կր լառաֆանան լեռներու ծւ անտաուդարձեալդէպի ԶԷլթունի լեռները, չարունակ ամրու մէջէն, ճարաձառտ զարնելով պատուծասելով Ճամբան ՀանդիպածԹչնամի ուժերը, անոնք րյլան կանոնաւոր զինուռր կամ ՀասարակԹուրթ գլիւղացիւ Զօրանոցենքլլեյէե 9 օր ետուր փրարմէ անփատեւ տարբձր ճամբաներով(ի յառափանան վերստին դէպի Հայրենի ամբութիւնննիր, Հարկազրաբարմղելու ճամար վուտաճատ գորապայքար մը, որպես Դ: «Աջ օրձասականք Հղզօրագոյնսկուուրն Այա ծովու մնե խումբմրը տակայնճամբաներըվերաավին կը ատոհ. աւնլի ժանր տանի մբ խբակներու 10, 20, 50-ական բարաժնուխն որովձետեւ Համողուած են Թե այժմ, 0ամանիէկամ մարտիկներով, Ատանա Հասնիլեթէ ոչ անկարելի, դոնէ փոանգաւոր էր եւ առոոյղւ փճայմանճամբան էբ բոլորին Համար: Այս բաժնուածներունմէջ մթազոյնը Արամ Ձօլագնանիխումբն էր" Սկս խումբն էր, որ ՅԶ Հուինոց ն. դեպի 2իճան յառաջանալովխումբին նակն, կոուխ վայրն մինչեւ չորս ժամ յառաջանալէնտո, բանի մթ որուսանեիէ մեջ նբ դառնալ Շիպիլկի եւ Հոն ապաստանածվպեյքունցիներեւա գտնելով, ինչպես նախորդ էջերով անունները լիչած էրնթ, կբ սկսբ Վոլ դէպի Պէյթուն: ծուխի առաֆին կեսին, կբ Հանի Քէօր-

Անկէ այս խումբր եւ միւս մանր խմբակները տարբնր ժամանակներումէջ կը Հասնիքնննլալու։ ԱյնտեղՀասնող ամէն թումբ, խրաթանչիրը մէկական օր կրնդծարինթլնամիին, սակայն առանց իրարմէ լուր ունենալու եւ առանց նոյն օրուան մէջ Հանդրիոելու թչնամիին։ Ակեպչաոր Աղալու Հասնող բոլոր խումբերն ալ ցերեկ կատաղիկռիւ մղելէ վերի գիշնըները հրծնց Հետքը անձնաացնելով, մը կուղղուն դէպի ՃԷլթուն: Սակայնորեւէ խումբի կիսատ թողուցածը վո (րացն լաո խումբը լալու այչ բնդճարումենրուն, մեծ հաս ասցննլով Թչնամիին։ Այդ մեծ խումիէն, փոքր Հատուտն մը Քզրաուլուն(անցեք կապաստանի Քէօչիրկեի գիմացրբԵրկու օր Հանգիստ (ըրեչ Բէօչիւրկէի լեռլբ Նրեք օր լետոլ ետ մնացող Մթ մասը, Արաժի խումբբն, կբ Հասնի Արալու, Հոն որ «րքրէ ի վեր (ոիւի մազ մր դարձածէր: Այս խումբն ալ կի զարնէ նր զարնուի նախսրդներունպէս մբնչեւ իրիկուն: Արդոծղ կր կորոուին Արբբածաժ Փարթոս Պարտազգնան, Պօղոս Աչուկնանի, Արբաբիոսնեան, քուլու:

ու

ու

Տանապաղ Մանուկի եւ Խասծան Մնսրոպի կիները Կր փիրաւորուի դէպի Հոն, դեպի թյնամին, բանակինու խուժանին էրթալ, դարձնալ չարունակ կրոՔիրէճնան Տէօվ էր: Արողկաուրեմն բոլոր իոմբքրը կոչ տրամարանութեամբ, բնչ չոսով, եթէ ոչ, Հայրենի Հողէրուն եւ ոչ կանոնաւոր Թչնամի եւ ուժերու կանոնաւոր ինդձարելով ւելով Ու այսպէս փավփաքովի վբոլ լխալ"ւ կարօտով, գոնէ Հոն մքուենլու պաչար, մինչեւ ծւ Հետ, կի զառաջանան, անոնցմէ փաբչաակքլով անգամ ըլլար ծղաւ չատերուն բախտը:Անոնց մարմիններըչոր աղպիտի եւ քովիեղ: եւ ասան լոբուստնիր տասնեակննրովմսացուկենդանիներ, կ ր քայլեն անոյժ անյոյս: Անոնչմէմաս մթ կբ դարձած կմախք ալ կ'ունենանիրենց մէջէն:Այդ վայրերը,չարունակական կռիւներ, ՀասնիՖոֆՖուզ,ձր ակի Քրչ մբ չունչ աունել,վալիի: ինբնաբույս եւ «հտ անոնց կիներ Աղարքան ցոգնած, ուժասպառ բաւական թԹլւով իբ քաղցը մեղմել առանց օր անցրնելու ճամբայ ոպտուղներով Թակոր կը մնան ճամբաները, ետ մնալով կռուհլով չառաֆացողնինանեւէն կի Հասնին Հետզգնաէ ուրիչ խԽժբակներ իքլլէ դաիձեալ, ադ կիները:իսկ կարգ մր կինծր, ԹԷ ինչ է բլլան ԻՆ, չի գիչոցուիր մեծնայ դարձողներուն Թիչբ: Անոնըբոլորինկեդրոնանալիթ կբ վայՀետ մառացանալուիրենց ամուսիննլկռուողներուն այեւս անկարող Չէյթունի անմիջականսաճմանէն ներս օիրոտորէ բի պիտի իլչար ամ դիրենջսպանեին իրենց Հեռ ՐՆ Քւ ելոյ ներէնկբ խնդրեն անոնք զիրար մբ ղոռնքն մբ միանան: Հասկցած էն, ՌրովՀշետեւ եւ մորթելով, աւանց Հրադանակներով թերով: իրէնը դաչոյններով թէ այր պայմաններուն մէջ Զէյթունի սաշմաննքրէն դուրս ծւ այդԵւ ՓանիՔանի Ջանի «նայնՀանելու եւ առանց գնդակ աառելու: անքի Լ13 Թչնամժինքրով սէ բաժան լոսժան,վոդնած, աչարուաֆ են ձեռքր չիլնալու Թչնուիին Համար: կիներ այսպես օպլաննուսծ աժէն կողմէ, անկարելի էր եալ: Ուրեմն էտղարմ դէպի Ջէյթուն եւ եթէ պատաձճի Այդ վիճակը, արչ կացութիւներայստեղ միչելն իշկ կր փչաքազ մեր որ ողջ մնան օր մր, ծրբ պայմաններիթԹոյլատու ծրակներուն իսկ ծւ մէջ: զայե արինը, մեթ արիւնընր սառեցնիէմեր Խածանջել անցնիլազատ գօտին:Բն "իրոոբ աբլրոն,վերբատին մաէ ուրիչ բան թան էնթարկուխիըը անոր մէջ ըրալ անոր Ցբնլը, նոնց չատերուն Համար ժնաց նրապ ու եր լեռներուն վրայ վակեեւ բոլոր արդ մարտիկներուն Վ.ւճակատադիրըը ՑինԲՐճնցաչթերը: Մէկ մասի կու դայ Ղուբաբուսածփր «բ: Սոսկալի Եղաւ անոնց Համար մր աչխաիձ ճկած ՇՀուղի վախճանի՝ սավ օրուաՖ,այուվիսի գետակի մօար (բաջտային Արդչեօբ տեղ միդ ուր ոիտինի-Զէլթունի ուրախացանչին իրճնց ծեողնքրը, էին անոնք, նւ իրենց ծնած օրբ 1914-էե գիւղակ մբ կար առաջ Ղուրա անունով): Ռւբիչննր Հարարնակ Թչեամին ալ Թեեւ ունեցած է անձամնմատօիէն մեծ կորուստ, թԹնկր լաասջանանԳլձեսնիլիթ,Արձգին, Ակլ Հառնինկրկին իրենց ճակատագիրը ասկայնմեբ օիբծլիներուն թեւա չորս Հինգ անգա դիւղերէն մին, Գազի մէկ օր կր մնան ԳԷՀեսնիչիջ լապաղի ու Թ ածաւոր: շնա իլինինկաֆներուն դժնդակ հաւ, տխուր չատ բուղղուին Դաղազոյուն: Այդ տեղիՀասնողներու ԹիւրԵ0-/ ճի մօմերիններուն տեղը սակայն կը լնցուին, չուտ տեզ, չարթնրը չուտ տղաք, իրենց զէնրէրով, քածանրբկանցնին,ղզիաննար Աաոնցմէ եւ անոնց տեղբ նորեր ծնող, Հասցեող ֆնողնքր ուրիչի չէր գար, զգոյչ Մարաչի մոաէն, Պաղարճլուիբովէն կբ չերանհց,գաղտնի մեռան: անօթք մ էֆ չարդունցան, չկային, անոնք անապատներու Մեր բոնեն Այնթապի ուղղութիւեր, լնոնայբն արաձծետննրէողջամի կր այս մէկ սոլաննուածը Հաճանջֆի ճամբուն վրա» անփոխարինելի էր ԱյնթապՀասնողներնՖե.- կարապետ Հասելին Այնթայ։ Ազատուելով Հետ Թ չէր ճար: չնամիին Հարիչրին կաՀաւմ' Հայուլթնան (Սի Բել էն), Հայկ Պաչալնաֆը, ժեզիՀամար: Թաշճեան ՖԵչաֆ Սանկիկեանը, Եզեւ ճառո, Լեւոն Մուճուգեանները, քոիւանքեղ անօլժությվւն, իա Ցողնությիշն, Բելի Հաշուելրամ փոլվածլ։ Մանուէլեւ ՄանուկՓայճճանները եւ Սերոբ Սերոբնանի: կ'ուղեւորին ԴէայիԶԷիսկ մեացածները դիւրին չէ ըսել, դրել ու անցնիլ: կոիւներէետոլ սյէտթ . անսեւ ու սեւ մութ եւ խաւարին, Համբնր ապասելգիչլերութն գալուն, թուն, կր Հանին ուրիչներուն իրքնց թիւր 100-ր կանցնի: քն դաչնակից ուժնրը, Արանտառներուն, Հետքր անձետացնելու նւ կոխւչն լառւմաղինլուճամար, է: Հոն Այթապ ազատ գօտիի մէջ Թչնաժի|ն եւ չրլյար մէջ կարելի պիտի որովչեեւ այլեւս այդ վիճակին թաղիԱզգայինՍրբութիւնը անձրաժեչտ Ընդունելութիշնը զնամժբի ՎՏ Հեռ դէպի անկե Փոնուղ Աղալու, բոնուխի: Անտրորնէն նաՀչանջողննտալով, տասը օր յետոյ զանոնք կր ղրկէ Հալէպ: Զէյքուն անցնելով պիտ է բաչուխ. ցերեկը կոուկլով դիչնրըը բալով ԲէԽ մթտաւորապէս 1580 մարտխկներկր լառաջանան ուրքմե դէպի անատուներու,փարբարուտ «Սեաւ մթին լեռներու խիտ, անթափանցելի ԶԱյԹուն։ Ֆոնուզցիննր կր բաժնուխն եւ կր թայուրն Ֆոնուզի լ8էւ լո առանց սակայն փրկութեան որ, ատենն մբ կազդուրունէ լնտով երթալ միանալու Համար դէպի կիբճէրու, անապատներումէէն Հ" որ արդեն լբած էին այդ Հայրենի բարձունջենրը Զէյթունուղղուած ստուար խումբին: Բաւական ժամանակ լետոլ, ալոՌրովՀճետեւ Հոն Հմ» մնալ անկարելի ըլլալով Զէյթունէն, Հեռացած էին երկրորդխումբ մր Արծդինէնկր Հառնբ Զէյթունի մօտերը գտնուող ու

ու

ու

ու

ու

ու

,

ու

ու

ու

|

վերոյիչեալ խոչոր խումբին: Ուրիչ խմբակ մը, որ Խէպի Հայ գիւղը է, կրկին կր նաճանչ: Ցակոբ Մրթազելնանիառաիապառտտանած Խորդութնամլը եւ Սժուլիսի վերջերը կր Հասնի 0ամանիէ։ Արլ խմբակը եւ տարեկան տղայ մըն Հողինչըէ կը բաղկանար որոնցմէ մէկը Տր, ("4 3-ը կիներ էին: Օսմանի, Ատանա եւ Այնթապ Հասնող ազատուածները իրարու Ու չէին գիան Թէ գէպի Զէյթուն ոչ մէկ տնդեկութին ունին: դարձողներիինչ նղան։ Հալէպ Հասնող վերոլիչնալ 8 Հոդինոց խումուն կարելի եղաւ ոբոչ տեղեկութիւն ստանալ տեղի ունեցած կոիննրուն, նածանջիննւ հաձչանջիընթացքին բախումներուն, ընդծարումներուն մասին: Խէպի եկած էրն նան. ՊէՀիոնիլիբն ուրբչ մարտիկներ, անոնջ ճամբու ընթացքին կր Հանդիպին նոր նոր աադարձողննրու, որոնը ամէն մեկը իր առանձինպրատմութիւննունի, Ատոնցմէ մաս մբ հա կբ զատուխ (քրթայ դէպի Պէյթուն եւ բանի մը դարժճողներ կու դան Մխայ, ճամբան ասոնք կի տանաննն թչնամի Հնտազգտիչներու թումբ մր ո. առան, զիիինբ նկատելու իրենց թովէն (անցնին: Քիչ մր անդին թյնամին Սխալի (Աւագկալ պարատղզներուն մէջ կր Հանդրի երեր տղոց, որոն Թթենիի մբ վրալ ելած էին եւ Թութ կուտին: Թյնամին անակնկալիկր բճրէ զանոնք եւ Հրացանազարկ կրԽէ: Արչտհղընկող արլ նրեքբաց տղաբն էին Անդչրանիլը Պապրթուրնան, Աւանետն: Մալի2Րակայբթը ա՛ԳալուուրՍիսուանեւ Ցովչանեքս ու ճամբայ կեյլքն մխալգիննրու ապաստանողններ,ալ չեն մնար նւ մարահոցի Շուգուիլու անկէ ալ Մովբ՝ զէլթունցիներու վովոջը: Այնտեղ կր միանան ուրիչ խումբի մր եւա որոնց ղեկավարներն էին Մելրակ Մարկանեանեւ Օօլագնան: Միացման ծրագրբը, եթէ ճբ փերկարելիէ, այդաքաւմն, մբ ծրագիրունենալ,այդքանով Հոս ու ձոն ջանայ: Այս բնղձճանուր ճամախմբումներէն, դուրս կր եւ մային տակաւինԽաչերՆորաչիոսիծեանի աւաղկալցիներու լսումբերը"

Խաչերի արեւմտեան Թիկունքի ԴուզախՍարը, լիուժբի՝ Աւագկալի

Խանոս անտառր քաչուած էրն: Ֆունուզցիների բսկ աւավգկալցիների ալ տակաւին (ր մնալին իրենց լեռր։ Զեյթունի անմիջականմօտերը Հասած այս ցիրուցան խումբերը Հեռուէն կր նրատնն որ զօրանոցը մէկ ուրթ զինուսիներ կան կի մանքն, րնհլնն, թեեւ պօրանոցին մասր այրած, աւերակ էր դարձած,սակայն միւս մասին մէջ «զՈՆուորննր կր սպասեն, որպեզի չրլրոլ Թէ նածանջողներէնդարձողննր բյան նւ զան դրաւնն վզօրանոցիգիրբը՝ Ջօրանոցիդիֆուորներէն «խաթմրծ ալ. պաիինթարաի որսլէսՀետազօտիչ խումիճի ը էլլ6Ֆ։ ձը սրորաինայլ չրֆակաները,փարդկայինորոնր փֆնտուծլու չաճատոակու-

թեամբ: Ու աճախ ընդձչարումներ, կոներ տեղի կունենանցիրուցան խմրակներուէւ Հնտազօտոլ զօրթերու եւ պաչիպօղուղներու ժիջեւ. Թչնաժին ունենար չուիջ կորուստներ, ժեր տղաքն այլ անՖաւսկայն չ86 Ժնար։ ինչս դիտենք հաս սկիզբէն իսկ, որ նաձանջողներու մէջ բաւական թիւով կիներ ալ նղաֆ նն, ն. ատոնցմք ոմանք ինչ դարադաննրուտակ կը սպաննուին, ոմանք ճամբաներըկի մնան, ուրիչնքր Բնթզինքնինգնար կր նեոծն, լնւներէն վար կր ցատկեն կի ֆախչախուխնկբ մնան սակայն վերապրողներումէջ տասնեակ մր կինեի, որոնք տոկալով անօսթութնան,ճամբուտաժանբներունեւ յոգնութիւնննրուն ընկերացած ք կռուող նւ կոուքնլովնաշանֆող դարձող իրենց այրծրուն, իրծնց եղբայրներուն: կամ տ Անոնթ այնւա չափազանց լոգնած նն, ընկծուած ու պէտք ունին Հանդ իսսմիը Մինչչեու այրերը նոլն Հանդիստինպէտր ունէնալով Հանդերձ,ճարը չկար, ժիչտ պատրատա պատ է րային զոուլու, որեւէ անակեկալ դիմագրաւծլու: Մտաձող նն անոնք այդ կինէրով, պետթ էի անոնց Հոն մբ դոռնել, թեսբատոց աւջաճուվ զանոնք, ազատ Բմլոոլ տեղաւորել եւ անոնց Հողէն ի Հարկին կռուիլ' Արդ,բոլոր լխուժբնիր Զէյթունի մօտներիՀասնծլէն յետոյ, լեռներու անցթերու ամուր փալրնրուժէչ կը տեղաւորեն ար կիները, որ կազդուրուին, ի Հարին օր մր կրկին իրքնց Հետ կարենալթալելու Համար: իսկ տղամարդիկայլեւ» անառիկ լբոսրձունքեելուգագաթի կր մնան, պատրաստ որեւէ եւ Թէնւ, նակնկալ պատաձարի։ ինչպէս իսինք,23 ՖաՀչանջի Թէ վԻեն խաղարձի ընթացրքին բանի մր կիներ Խողխինտրած իրենը ալբերուն ձճոքով սպաննուի, Թյնամիին նոթի չիյնալու Համար: Ձելթունցի կինը Հինչն ր վեր եղած է կրօնասէր եւ Հայրհնասէր էւ ավա հրու առաջինությւնները զինքը ըրած էին պատուսխնդիրեւ պածաձ բաբոյական մաքուր,ամրասիր բարձրութնան մբ վրար Մբչտ, հ Հայրկին ան կոուած է զն ի ձեռին, նոյնիսկ թարերով եղունդեքրով իր ամուսնոյն կողքին Թլնամիին դէմ, պաչտպանելու Համար իր ու

ա-

ու

պատիւը: Հազուագլիւտ գարտուղութիւններ մատվխ վրայ Համթուող,

ցանի մը աթասննակ Հաղզարներու մէի բնական է որ գանուին ամէն ածղ: Եղած էր նրինժն, որ լեռ բարձրացած մարտիկներգանդատած էին կիներու մասին: Արնչդնո անոնք իրծնց պարտականութիշւնները լրիւ կատարածէն ամէն ահն, նաՀանվիեւ վերադարձիընժացթին Գալով այբճրուն, չառ մթ խմբակներ կբ միանան եւ կր Ճէւայննն ատուախագոյնխմբաւորում մլբ Ըստ ծրագրի 2 րնթքանայ գործի, կարդգապածութիւնըկատարնալ է. Ամէն անչատ իր դոիֆբ է բաո փարմարութնան Լ73 վարժութեան: Կւնի,աշխատանքը հաժնուասծՖ ի Մր, առաջնորդողի Հովեր չկան: Հարկին ղեկավար առաֆնորդը |

կը լէ

անոնց ամքնչն Համքատը։ Ամչն

կոուճղ

գխոէ իր գործի

խմբակ4բ (ր դրկուի ԾաստրՓունար։Մինչ այդ նորանորհկողենրով միասին,Թրչը նբ բարձրանալ109 Հոգիի Թառաջապածներու լխումբր էրթա կր բննէ վրաննկրու դիրը, կը դառնայ առանց որեւէ բախումի կր Հասնի Շար-Շար եւ լետոյ Էջ Զէյթունի ամենամոտիկ ամուր վայր մըն է Էջի, ուր պաչած էրն խումբին ժէջ գտնուող Աճծբը անի մբ օր առաի։

բաժինըո

Ինչպես բիչ առաջ լիչեցինք, Խաչնբ Նորաչխարձեանիխումբը ծից, վայր մի որոլէս Հանդատանալու կանգ կառնէր ՊՂուզաիխ ծւ այլ աՖկաղնիի անմին, կոնաձծւ լեո մըն է Ղուզախը, մայրիի, «ռասայինլիու Ֆառներով,եւ առուոյտի խոտերով ծածկուած: չոն է «Սովի աղբիւիլ»: Ամայի է վարբ՝Աւագկայի Դուղախի արաւ առաղան) Հայ դիւղը' Աւելի ՀԷարեւժուսոթի աւնրակ է Խէրէղէճ (Թ ռուն ծուրտը, Սկանչիաւքրակները, փովը կերեւան Տ- Մովաքահանց եւ Գէ-ֆելաղըն Ոչ մկ Հայ չունչ այս ահղնրը: Վայրի գազաններ (անցնին դեպի Զէյթունի չէփէի Թիզրթմէն էօրիոքներկու դան էւ նախիրներով ձայլաները իրենց Հօտերով, ուղաքրու ծրամակներովի եւ գռ քերով ընտանիքներով: ձիծրու, կովերու վրուր բեռնաւորուանծ առանց ՍՌԼ լնո թաչուածեննրիկբ դիտեն անոնց կարոաւաննեիր, մարտիկ Խաչձր 21-ին, թաֆ Միժուլիսի Խոնցմէ նկատունլու: Փայէլեան չորա ընկերենրովԳրազալ Իօզ կնրթայ խումբին ուտելիք 40 ոչխար վերցնելով բծրելու Հաճր իպրաՀիմ ուչաղրներէն։ Անոնցմ: խանոս երբ կր Հասնի, կր լուսՍակայն, ճամբան կբ վնբաղդառնայ: Հոն կանցրնե թյնամիներէնչնկաստունլու Համար, Ֆայ: մնրեկը մութը սկաէլուն՝ճանբայ կելլէ: Հաճբլարցիթկը Հասնին իրքն նւ 80 ՀաՀա կոխր կի սկսի Խաչերի Հինդ Հողգինոց խմբակին հւս օգնության կր Հանին ճոլարցիննրուն միջեւ: Ջորա աղաներ Խաչնրի հմբակին: կոխզըկի չարունակուր ինչեւ քրիկուն։ իրիկուան

ու

առ

ու

խումբէն որպէս լրաբեր կբ ՀառնինՖիդԽաչերՆորաչխարծեանի

ու

ա-

ու

ու

«-

կբ բերույին ճբ դմատնուին: Ռչխարննձրը դէմ թուրքերը փավխուսայի Դուզախ: Քիչ վերր Բրենց կու ղան կր միանան Արձգինչն խումբ 28 այնտեղ ժբ եւա: Աւարթբաոատօրքնկը բաժնուխն,մինչեւ Յուլիս եւ կուտեն,կբ Հանդատանան,կբ կաղդուրուխն Ճեոթ անցուտածնքրով

|

բան Տ. Մովաիսհանծւ Գորգ Ղաչարեան:կուլա 18-ին խումբը դարձեալհա կր դառնայ ղձպի Ծովը, միանալու Համար Ղուչալխեն եւ երող խումբին: կառավարութիւնը չրֆակայ Թուրջ գիչգացիները քն ԹԷ արդէնիմացած զէյթունցի Խաճանջողննրվերադարձածնե եւ կը պտրտին լնոննրը։ ՓաչրպօպուգԹյնամին նորէն ոտքի է, ամէն կողմ Աի Հետապնդնն վպանոնջորպքացի փճացնեն։ Ուրեմն մեր խումբնըը։ որեւէ լառաջացումը Համար չափազանց զդոյչ 8ն, միչտ կը ղրկծն, Հետազօտնլու փառափապածներ Համար ճամբանքրը:Արչտքղ, խումբը առաջնորդին Արամ Փշլագնան, ՍովձաննկսՍիմոնեանեւ Ռուրէն ՆորաչխարՀչնան։ Մովբի լհունաՀովիոննն, Սօլագաաի Հիաշա Ու խումբը կր ՀանդիպիԹյնամիին։ նոռիւիֆայի կու «փոր ժամ Սրկու տայ անընդձատՀրացաններիկր գոռան երկու կողմեու վնրֆապեախուժանը կր Քաչուխ, կր Հնռանացեւ մէրիննքրը ք ճամբայ Ննլեն տարբեր ուղղութեամբ: Գրեն բոլոր խմբակների ի աադին անդին առանմինինկած տողաջը 25 Ծուլիսին Անագ կալի հուր Պուչախ լնոր ն. Աւաղ կալի չբֆակայրքը չրջելէ լետոլ, իրար

կի գտնեն, կր միանան ու կիջնենվերստին Ղուրա:Այսծղէն 30 Թղինոց խումբիմի կբ ղրկուխ դեպի Քիթ կոչուսՖ թուրթ դիւղո որ ՁԶէյլունէն 9 ժամ, իսկ ՄարաչէնՏ ու կես ժամ Հեռու է: Անոնքպիտի երթան խումբին Հաժար ուտծճլիբճարելու, իշկ մեացածննրըդիրթ (Ը բ"Ղմն ԱզարիկոնցՎորր, Զէյթունի Հարաւային կողմբ 5 ժաժ Հեռու, Փոնուզ-ԹԷրիր միացնալ զոլ զետակներու ե զեիրին չատ Հիւսիսային մոտո Այ" վերֆինեքրը ժէկ օրի այնտեղ ալէ յնտոյ, անոնցմէ ծւս մաս մը կտրիճներ իրենց խմբապհտներով Ղավխրըթ բսուած վայրը (ծրթան։ Ղավխրբիթ չորս Ճամբաներու էխարու Հանդիպած տեղն է. Մարաչլն կոկիաոն,Անարորն գացող

կբ պատրաստուիլխումբին արեն: հսկ Ծովք Հասնող տղաթը 5 օր ՄԾովթն. Տօղ կոչուած էրկու վիչ ժամանակ անցրնելէչիաոյ, կբ փորձեին ուտելի բարձունթներու Համար կիխւճիւկ՝չէրտէզ գիւղը երթալ: Փուլի, 13-ին կր «առնին Դշզլու Թարլա բասւած վայրր ԱկդտեղէնՋէլջատ Մանուկը, թանիմր տիտտնրուն։ 0ր մը քաո ընկքըքրով կբ ղրկեն ԱԻՎԻՎՎԻԿլի եւ աղ առւկարաւաններ այդ տեղէն պիտի անցնին: Անցեալիմէջ, աճախ այղ Մանուկ այդ պիւդէն կարդ մը անձրաժեչտ ուտնստելէն վեր բ առանց ապտենէ բաւական անքքի վրալ զեյթունցի Հրոսակննր Ընդծարումենը ունեցած 22 նելովկի դառնանԽուժբին:Տղաբր նատի Հետ նւ. Փունար Թուրթ պաչբաօզուղննրու կարաւանննխրու աղի կուտէին ձեռթերնին անցած որեւ ուտելիք: երբեմն ալ կառա(ելք, Հետ. ճամբայ Համար փարական բնաջնջելու ոյժնրու ատող ալարնցի վիանաբնակները Ուրեմն պէլթունցիներուն աղատհղ դիրք 15 Ժուլիսինկի Հանին Քէօժէ Սէօկբաո» Այ" Խիկու վալիերնալ ԲոՖելըանւրայման ոռի աւո չանցածառիթպիոոիսուր բնդօարուժի էին 1914-է5 առաջ: Այհտեղէն մառաֆառածնկրու մբ. ԱՀա, տակաւին օրը իրիկուն չեղած, կառավարականկարաւան գէլթունցիներուն |

պիտի անցնի: Խոչոր կարաւանմըն է, ամբողպարէն եւ ռազմամթերքկր փոխաղիէ ջութեամբ բանակի վերաբերեալ ան բնոնաւոթուածդրամաներով,ձինրով եւ «Մարաչ: կու զար Համարզինուռ նոր Հակողութնանեւ ապածովուլթնան ներ,«անասարմաներ նան. զինուորականբժիչկ մբ. կաբանակն, ունին փըեկերաֆալին Յ0 «ոգիբաւանը կր (առաջանար Մինչ արչ դէպի ՔԵԹԵ«Լ գացող ոջ խումբը էւա ետ կը դառնայ, որովձետեւ այդ դիղր Իշնկիւքի կաժուրֆին մօտբ րլրայուն, այնտեղէն անմիջապէս օգնական ուժեր որոնթ սունիՓա 150 կրնան Հասնիլ եւ միանալ Փիրթիւլցիներուն, քւ տռւնէ կր բաղկանան իւրաքանչիւր տունէ առնուազն ծրկու կրուէն եւ լաւ կոռւողնքը, ւող փելյէ, գիտեն որ ամէնն ալ զինուած նման փորձ մր Հեաեւաբարբացարձակաֆխոչեմութիւն պիտի րյլար ճւ չարաչար էին Բիրթիւլի, Հախազօտիչները սլիտիձախողձինՄշտնջած էւ (երգով փերոլիչեալ տեղը, ներկայացուցած էին պարագաները քննած բլալով կրողութիւնը, խումբր նտ դարձածէ գէպի Ղավերըթ։ Ո.եւ Սուկր զառաջանան բեմն ծրկու խումբերը վերստին կբ միանան չաթր-Ղավխոիթանցքը, ուրկէ պիտի անցնի կարաւանը,յառաֆանաու նւ. կաՀաժար դչպի Մարաչ, Այնթառը:Չիք բոնել այդ ճամբան եւ մառազմամթերքի Համար: րաւանը զարնն, կողուրտնլ ուածլիքի Հակայն ալա վտանգաւոր գործը ապաճով կերպով գլուխ Հանելու է ոջ մար, գոնէ ժլկ ժամ Հեռաւորութնան ժբ վրայ դուրաէն զալիբ ոնւէ թչնամի ոյժ արգիլելու Համար: ֆղաները կաղզմը կի մառհնայ

ու

Հալլ

անձքմարդոց, ոբ անմիջապէս եւ անորաիման կարաւանին դարարծն տան իրենց կու հղած Խատութ Էլլան: Անոնքո՛չ մէկ կարեւորութիւն

նւ նոյնիսկ կր դարմանան անոնթ, Թէ ինչ ազդարարութեան ժամանակները: այդտեղերբ կբ գոնուվն Համարձակութեամբայդ եւ իբննց այսպիսի ազդարարութիւն կրննն, ի Հար(քն Թշնամիներ սպառնալով իրենց: Ազդարարութիւն: նբ (իկնուխ ականջ ղնող Ու րր չկար փերրորդքն մերինները իրնեց ազդարարութւնը դարձնալմտիկ չեն ըներ Եւ անձնատուրչեն հլլաի զինուոթները, Հա, տղաջի Համազաիկ մբ կը բանան: կարաւանի զինուորներնալ կէս ժամէն աւելի մր տուէ կռիւ: Մ նրբեներըոչ նր պլաստասվոանեն: մէկ կորուստ կունենան: կ/ունքնալ Թչնամին ճրոլ)Վնությո կանչջեր ամբողջութեամբ Սարաւանը որոնք ալ փիբաւոթ: էչ սպաննուած զինուորներ, րոկ երկու Հողի 400 մեճխտդրո հւ գրաւքն կր կարաւանէն կաղատին փախչին անտուվ՝ այսինքն 86 Հաղար զամբուչա, մեծ փանակութնամբ եւ 40 կենդանի Հագուստ, երկու բնո աղ, նրկու բն ախանու կալն կենդանիներըայնտնը կի Թողուն էւ վերոյբչնալ աւար աՆ: այս

ա-

»ո-

Հիւանան

կը դառնան դէպի իրնց

ընկերնքրը:Ջորա-Հինց օր վայրերի պարտելէճտքը: դարձեալ հրար կր գտնեն, խմբակները կը միանան, կու գան Փֆոնուզիկողբին՝ Գարաթութ,ուր հրեն, կր միանանմինչեւ այլ ատեն այդ տենդերըառանժինմնացած ֆունուցցինքրու 39 Հողինոց (ումբը: Ակտոնըչմռռնանջըսէլ, Թէ ճոխ աւո մեջ կըր բաժնձն եւ այդ աւարէն մաս մբ իրենց Հիտ բբ րնե մով, իոկ մնացածրանտառներումէջ պաՀերով,երկու օր Հանգվատ ընել նւ աւարֆն ուտելիք պատրաստելէլետոլ փոսչուած էհն Գարաթութ: ու

այդ

աո-

23 կարաւանին այս Խորձելով դեպքը,Քեմալիկառավարութիւն անձկաստչի Թողուր: անպայման որ նոր ոյժ պիոխ ղրկէ երենը վրայ, Մարաչէն գալիթ զինուորներու կր սպասծնմիչ սրատրասաո Սակայն ոչ ոթ չեկաւ բբենը վրալ: Խուժբերը Թէեւ առատօրէն ունին միս, աղ, ինչպէս նանհւ ռազմամթերջ,սակայն Հաց չունին,բանիօրերէ փ վեր աուաեց Հաղիէե, Հաջ, ալիւր, ցորեն Հայթայթեն գոնէ ատմնուան մբ Համար. նն Հոդինոց խումբ մր կր զատուր էւ ճամրալ կնլլէ դէպի Քրոնթ կաժ Քջորիւրկէ Թուրթ գրլը որ կը բաղկանայ60-00 ընտանիքնքրէ: ԶԷյ13 ժամ Թունէն իսկ խումբին դանուած տեղէն Յ ժամ Հեռու է այդ գիւղը էւ Մարաչիչատ մօտը: Խումբը կը ՀասնիՔէօչիւրկք, առանց Համանակ անցրեկլու կր յարձակի գիզին վրայ ք. կը պաշար զայն: Քէօչիւրկելիթ զէլթունցիներու նաչանջինոլՀանի ուղգութնամը Խաշանջելու ատեն էւ ԱնտրորնէնԽժմբակներով վերադարձի ժամանակ խիստկերպով Հալածեր եւ Հեռապնդերէին խումբր եւ ամէն Տանք բափածէրե ոչնչացնելուէյթունցիներբ:ՌւբեժնԹ այս պաոճառո ծւ. Թ: պաչար ճարնլու Համար զեյթունցիք որոչած են այս գիւղը կոխնը,,առանց սակայն մարդ սպանենլու, ալդ տեղէն իրենց պէտք եղածր առնն, նւ. Հեռանալ, նկատի ունննալով անչուչտ Մամեծ բայի մօտիկութիւնը: Գիւղացիննրու մասը գրեթէ առանցդիմաղբութման, զիւղէն կը փախչի զաղաձի անցքեր եւ գիւղը կր մնայ խումիինձեռքի: Արծձւրդեռ մարը չմտած, ընդծարումի սկսան է էւ ս ժամէն գիչղը դատարկուած է: Այդ տեղ նր փիբաւորուիՂապիչեան Միսաբ,որուն 17 ռարնկան տղան այլ արդէն Անտրուրնի ճամբանկր զարնում: Միսաբ ոտրէն վիրաւորուած է եւ չի կինար Հետեւիչ փոումբին,Թչշնամիին ձ4եոթբ Հիլնալու Համար եր մարին սրտին ուղղելով կի կրակէ, սակայն իր աճապարանթի Հրացանը 4: Թեպտծւ կբ վիրաւորութ կրկին նւ ծանըօրէն, սակայն չի մեռձիր: Սաղաչէընկերներուն որ զինքը սպաննէն։ Ընկերներըժամ մբ նղ զինթը չալկելով Հետէրնինկը տանքն, սակայն, առողջ մնալու Ք չնա, (իցաֆ է անոր գործր: Անկարելիէ զայն Հոն առանձին եւ

4նոթկ'իյնատ

կր Թախանձէոր պինբ սպաննեն, ժետոլ ճը դոչի, Գէորգին ԲԵփողին Հիթացանին Հրացանին ԴՂաչաի ճրլան: եւ Գորգին, կաղաչէ գնէ, որ կը բանը ամուր բոնած իր բնրանը իր պնդումինվրայ խնդրանջըկը կատարուի: բլթակը թայ Վերֆապէս թողուլ,

ոբ

Ի«կ Քէօչիւրկէննիւթական 2 կորուստէն դոտ կունենայեղեւ անձի կորուստներ: Խումբը բաւական պարծնով կբ վերադառնալ Ի քել տանելով գիլի կենդանիներինՅԱ ուլ ըննց տեղը, Հնտներնին 34 (ով, 19 ռչխար, ինչպէս նաւ կը գտննն իւղ, պղնձեղթնեւ էբնք-չորս Հրացան նւ ասոնք բոլորը առած էրթան: Այս աւարնքրով Հոն՝ Աֆալուրնեն դառնալնուն, բոլոր խումբնըն կու զան ը էին: Այնտեղ ուննցած Հանդատանան, կբ կռիւները այլ իրծնց Հոն Քանի մը օր մորթնն կենդանիները, պաչար նր պատրաստեն: մճալէ լնտոյլ, Օգոտառսիսկիզբը Աղալուէն կիջնեն ֆոնուղ, ԹՕզոստու մբ գեղեցկութիւնը 5-ին կր քաչուրն Դրախտիկ,որ իշկականդրախոոխ Օդ, կանաչութիւններով: կբ սլարգէքր բնական տեսարանենրուվ, տան եւ կազդոյը կու տղոց, նոր կնանջ ջուրը: բուսականութիւնը մ ճը տեւէ ամբողջ դաղաթր վերելքը Ֆոնուղէնմինչեւ Դրախաիկի նւ Հոն ժամ. Դուրա վերուտին Մէկ օր նհտքը:Ց Օդոսսոոսին 42121 բնականբերդին Հիւսիս արծեւմուաթը, կբ դիչծրեն:Դուրակուռիտինի եւ խառնուած տեղը դնտակներուն Զէյթունի (Մ/ուչաթը) Փփոնուզի դեղնքիկ եւ կանաչ դաչտագետինմրն է, ուր աճախ ցորեն, կորեկ կր ջանին գիւդացիք: Ղուրա չշառած, ճամբան կի Հանդիպին Ղալ կարաւանը զարկած էին Հոն են էւ կբ Խրիթի ալն կէտը, ուր տակաւին կարաւանին Թողլքուած ղրաստները: կը գտնեն պրտրոոին ճանւ փամբուչո: աղ եւ ուրիչ իրեղեններ: Առանց այնածղ մեալու խումբր ճամբայ կելլէ վերստին դէպի Զէյթուն, յաջորդ օրը եէբԱթը ըսուած տեղէն, անցնելովՂարաչալթը ծւ. անկէ այ Գայրագտարի Թոլոր ըոաղբիւրը չճասած, Բամկի ձորի բնրանը կը բարձրանայ եւ ուած բարձունքը, որուն ստորոտը կբ տարածուի Ֆէվիչին ձերի Խախմայի ընդարձակայգեստաններըեւ դարձնալԲոլորէն կքրեւան (2էյթունէն մէկուկէս ժամ, բիչ մբ աւելի Զէյթունի աւերայները: է Բոլորը): Բոլորի բարձունքին մօտծրը ձր: ուտքի գնացքով ձեռու Հողիննր հուժ դ դնեն, Օգոստոս 9-10-քն, կ'անցնին Սօլագ-Ֆետծ 1-8 «լերան Ֆօզ ըսուած բարձունքը, Հոն եւս (բ գանեե դարձեալ Է գինոց խումբ մի նաչանջող տղաներէն:։Խումբին Դարա այծը ղած ատենը,իրենցըականջինկը ՀասնինԽէպիի կողմէն Հրացանեքրու ձայներ, փոքր թումբ մբ այդ ամբողջ օրը նը կռուի Խեպի Մո«բՓնրուն դեմ: Բոլորն տակաւինչմեկնած, երկու տղանքր(ը Խէպի, մինչդեո «Հոն կոխը կր չարունակուի Այնտեղ կռութղ այդ

Աերալու:

դրլունն

Հոն վոՔրին խմբակին զ իփացո ւի Թէ միրինք Տօ թող ք'ճլլենբ, դան զոոնենզիիննբ: ինչպէս ըԸ«ինբ, Օգոստոս 9-ին, գիչերանց քւ կուղգուվն Դէպի ֆոզ: Գիչերը պէտք է դժուար, քարքարուտ ցախուտ արաճետներչ ձճամբորդել, զգովչ,. չրջածայնաց զաղլերով, . Հաար, մոկ Ցերեկը̀ չՀանդիալելու Թչնամբին չատ անգամ աջ ռաւգտեն մինչեւ իրիկուան մթնչաղզբպէտք է կռուիլ, թնատ, յողխած Ք. յաճախ անօթի: Եւ այսպես օրի, չարաքթներ: Խումբքրը իրար դատաֆ միացած էն Ֆօզ, Սելազ-Ֆետէիվերեւը", իրենց լուր կի Հասնի կիւճիւկ չէրթէզ գիղէն, Թէ Առանայի ուր Ձիշան ցզաղաջէնՊատուհլի Սարութիւն ֆոլխուտեան նամակ եւ 90 Օսմ. ոսկի ղրկած է, եկէք առէք: կրնայ եւ այս լուրբ թուրքերը բյան, լէյքունցինեիը ծուղակիձղնլու Համար: Թէպէվարմարցուցած ան. չիոակ էր որ ժամանակին Զէյթուն նաժակ ղրկուած էր Խանւ Պատ. Նոխուտնանիննւ. Պատունին այ պատասխանածեւ ժբն ալ դամ զրկաֆ, ւական չենք գիտել Թէ նակ» կարծեմ մո հն մակը ծւ դրամի Հապսցուցած մեր տղոց: գ Ցամժնալնդէսլա ու Խնդիրը աաույելէ Հետապեղնլէզո, աւեչիճիչդը:Բումբերը ժբննց ձեռք անցուցած պաչարին եւ ռազմանիւթին վոատաձած, Արամ դի մաոածեն Քալել արդ ուղղութեամբ Չօլագհանի առաջնորդութեամբ էւ իրննց՝ԶէլԹուն վերադարձի ամբողջերկու տարիներունեւ նոյնիսկ նաճշանջիայլ ժամանակներուն,խոտօրենիբննց հետեւիԻնկող, զիրծնքՀետապնգողՀաճրլարի,Թանրրի եւ Քիթիզի Թուր եւ չէրԹլնամիներու վրայ բալել եւ զանոնք պատուչասել որ իրենց զ Թը Թող տան այլեւս: Այ" (բկնակ նպատակներով Բոլոր լումբերը ե մի կու դան: նրնթջօր Աօլագ-Տէտքիբարձունքը Թբնասվի,սոճիներու ադ ռողարար մթնոլորտինտակ Հանգատանալէ յետոյ, այդ բարմունքէն, եւ Զէյթունիաւծրակներու մոխրակոյտի զօրանոցիմէջ մնացած իըքնց«իրելիներուն,զաւակներուեւ ընտանիքներու լիչատակըսրտերնուն, ածա կրկին Հրաչանգ կր տրուի ճամբայ ելլել դէպի կարմիր Լեու, Գալենը դերնկմանատունըը Զէյթունէն5 ժի դեղի Հիւսիսարեւմուտք: Բոլորըուռքի են, ճամբայ պիտի ելլեն, մէյ մբն ալ, աճա պածակ դէտեիրչուր ճբ բնրեն,ճէ զօրանորէն զինուորներուաֆ խումբ ւլ: փարԱրֆնենեւ կր լյառաջֆանան Ձէյքունի աւնրակննրուն մէջէն դէոյի կարսիդամուրջ Դէտեիի Հեռւագիտակով կր քննեն անոնց բբրոԽկիթ ուղղութիւնը, որպէսզի ամէն վայրկեան տեղեակ պլաճեն ազաջի անոնց չարժումննրուն մասին: իսկ մարտիկներուն կբ ՀրաՀանդուխ կազմ եւ պլատրատտ աղրաածլ դոիւի ազդանչանին:ԳՓաճակները կը տեղեկացնեն,Թէ թշնամին կամուրջը անցաւ հւ այնտեղ կր Հաա-

օ-

ա-

ու

|

մախմբուխ ՈՌ. տակաւին տղարը ոքի են, կբ սպասնն եւ գտին կր Հրաձանգուի որ թԹչնամիինՀնտբը չկորսնցե եւ նայի Թէ ի վերֆո. էպի ռր կողմ պիտի չարին կորոչուր կանխնլ Թչնամին, երբ Թէ անիկա դեպի իրենց կողմը կը «կի չարժիր տայոնի (լայ Գէթ է կանխել, իչննլ անոր դիմաց հւ անակեկալի բնրելով աճաանո անոր ստորոտը, Ֆղաքը ՍզլագչՄվաի գագաթն 8, իվ զօրթը ժամուան կարօի կամուրջն դուիօ, Տրեթ Հեռաւորուլիւնմթ կայ նիկու Գակառւակուժերու ժիչ Արեւր տակաւին մարբ մտած չէ, կախուած է Սօլագ-Տէոէի, Զաթօլ ջարի վրալ Վարը սակայն չութը արդէն կրկնված է, Սուսաղիլրը»Ակը, կարսի կաժմուրիը,Սօգոսչ Տ4ոի արեւծլնան ցախուտ ամբողի վայրէքքը, զառիթափը կր մթննայ Թէ ինչ տեղի կոնէնա այլես կարելի չէ նար Հիազծնավ թէ ուր մնաց թյլնամին։ Անոր չի կրնար ճղել Դէտր այլեւս վարը: նե ուրեմն կի մնայ նախապվա մներ տղաքը, Հետքը կորսնցուցած եւ կարմիր Լնո, Գակրկնել ճամբայ էլել գէ տրուած Հրաձանգը նախ, ինչպես քիչ առաջ յիլած էինք, քիւրտի լննը զնրեզմանատունհը, Թէ «Ատտնայլն, Ձիչանէն ձեզի նամակ էւ ժբ միջոցաւ այն լուրը դրամ բերած է 1իւճիւկցի չէչէն Ծուտուվ Աղա, 4ծր դեզավարմարգիկը Թող զուն հւ առնեն), Հեն երթալու եւ Հասկնալու ծամար Թէ ինչ է իրականութիւնը եւ լնտոյ պատուծասել Հաճրյլաիր,Թանրըը, Տէօնկէլը։ ՔԹԻՆ: Այս կիկխակծրագիրնքրովպէտջ չր ճամբայէնւ չէրքեղնքրու մէջ զեյժունցիներուն բարեկամվրսւել: Քիւրատնրու տածելի անձատներկային, որոնք չատ անդամ օգտակարելած էիձ Հասցնելու Համար: ԹԷ արմոխքի նւ Թէ նամակ նւ լուր 11 Օգոստոսին,իրիկունը ժամը 1-ին երբ այլեւս կարելի չրլլար ոթոչել Թչնամիին ուղղզութիւել, խումբերը միացած ճամբայ Է5լլին դէպի Քէօմէսէօկիւտ (ուռինքրու կոլոտ),անկէ կանցնին ՊոզՐՎՏՆ ամենէն առաջ երթալ չէրթէզներուն եւ բիրտ բարեկամներուճետ անանուխ, նկած նամակը առնել, անոնցմէ տնղեկութիւն ստանալ ու

Ֆածւ

ազատ

գօտին

ցածճբ Հասվին Փայենց գերեզմանատունը: Ամճեէն մարմար վայրն է

այլ

կՆ

տն

ոնեուս

Համա

Իա. մթաննալ ա զոք

կարելի է ժիչ ւ մբ Հաճբլարցիներէն պիտի նկատուին : մնալ: Այդ տեզի, Հիւսվոքն եւ ան Հակայ ժայունրով: Արլ ժայռերուն ' Խումբը' Այնտեղ, այղ բլբաչարքի Փարքարուտննրուն 4 մայրիեքրու ք. լոճիներու խիտ անտառինմեջ, Ֆ ամբողջցերեկը հւ կ'աչխատին չեչժարուիը Թչնաժիէն, Կբ Հանգչին այդտծնդ,ամէն Ժէնը չոճիը մբ տակ: Խումբին մաածոդուԹիւններձչնմէկր նանւ Էլլա, ուր որ ալ Հանին, նախ բարձր:հառիկ դճրքքը ձնտուճ, ե. այչ վայրը փարմարագոյննէ իրեն մեք մար, քրկրորդգանձրաքչտութիւնը ուի ։ ճւ. չեն կողմնակի ուղղութեամբ ՀՐԻ ր Հանել, ռրպոզ քննեն, անքն, քա

հազա Ա Հարալո

Բնա «3 ո մէկուն ժոեւիի ի ի կջ :. ավ ոծրու ի

,

վարակի

Է

ում

ՀՄ" ոն Հեռա,առգե ո

դուն լ: Ի ա Գիչէ

-

- Հն

ր " աա րու,

Հասնի

Ցողնաֆ

անչ.

ք

տոա

Ն» պատմութ, ԸՆԹացքը,խաաքըկու տան ն. ՋԷվրունցծանին, չ իզ որ իթ գրթոլկով նկարագրէ այչ ւչածնրի, որպքա անձի: ապրողի մր, եւ տայ իովական պատվկրնքրըկարգ մը Հերոս մարավկնքրու,

ու ,

մարն, տեղեկանալ գտնուողՀայիննակիցներու

(Բ է կաջուքինը Կիլիկիոյ 4էչ 8. Հ. Հանրապետութինը: մէջ է, ՄԵ կարօտով պիտի մտիկ ընեին անոնջ այդ բ-

Բւ իչ իճակի (որին մասին Անկէ յետոյ անոնք պիտիճչդէին իրենց բոնելիթճոմբան, պիտի նրլթայինՀաճրլարըպիտի այրէին, թար ու բանդ ընեն, որ Էրճնց «Հը Թող տայ այնա, կվա գիչերը անցած ք, առտութն Հազիւ երեք ժամ կալ, որովչետեւ Օդոստոսէ նւ ամենեն կարճգԻ ու իրժնցաղ» չերներու մէջ չ ոբ կբնեն ռիչ ճամբորդութիւններո ջո. տակաւին երեք ժամէն տւծլի ճամբայ կայ կտրելիֆ' Դեւ չլԻա570

ո

ու

Սօրազ-Տէէ զիչերով, եկաֆ Հառաֆ Էն Հոն էւ անտած- որ այրտեղ տակաւին չմարաձ կրակ կայ կը ճասկնանԹԷ` խումբնրը ՀԻՆ կրած նե նւ նոր մեկնած. Հնանւարարպէտք է Հիտապեդելզիրենք Հքոաւոր բարձունքներէն:Ինչ որ լուսնալունվարոնի ծղաւ հրականուչթիւնը: Թչնամին օրճրով լրտնոէր է տղաքը, լատ այնմ Հետապեղնր իւ ածա կարքւոր ուժով մբ այժժ կր Հասնի, կր անչ զիրենթ: Նաօրօք զօրանոջցինքնող խումբը չէ միայն, այ անոր վրալ նկած ւկցած էն նոր զօրալխումըեր էւ անոնց կիկինը զինուաֆ թուրթ Հաճբլարէն, Թանըրէն եւ Ֆոլնիսկ արեւելքի կողմերէն դիսդացիներ էւ ուրիչներ: Քանի մր ուղղութիւններով կի լառատէրժժէնցինքր փոնայԹչնամին, պաչարման չղթայի մէջ առնելով բնաջնջնլու Համար Հայ խումբքրը: խումբնրուն ղեկավարները ընդձանրապէսԱպգ. Մրութնանանդամներ էին, ինչպես դէպի Անտրորնիրծնց նաձանֆին, Ֆմանապիաէւ Հիժա, այստեղ: Բոլոր մարտխկներունընդձանուր Գրամայողը,Արամ Ջօլադնանն էր: Այդ անվախ,իղզախ նրիտառարդը, սրու մասին խոսքր պիտի տանբ դարձեալիր Հետ միասին գտնուող հ. միասին կոռուսղ մեր ՀայրենակիցԳ. Ն. Զէյթունցնանի, որպէս նանւ Ազգ. Մխութնան Ատենապետբ. բանի մբ վալիկեանիխորձրդակյուոնչ մբ վետո, կր Հիածանգէ տղոլ որ առանց ժամանակորանցեելու բարձրացնենեւ ծտեւր անցնին Ու Գ. Ն. Չէյթունցեան պատնքչննը ձի զրտին մէջ կբ պատմք.«Աշխատանքի բաժանման դրութիւնով մարդիկ կամ խմրակեեիիրենցցոյց տրուած դիրքերը բռնեցին բարձրացուսծպատնէլներուեւ բնականամրութւնննրու ետեւը Մծր՝ կռուի պատրաստութնան միիջին, դիմացի լերան վրայ, ուր նախապլո ղ կտակով մարդի նրչժարուած էին, այդ կողմէն ձեոք մբ զէնթ կարձոգուխ, իրեց ԳԷաաւոր ընկերներուն, որ նչան է Թէ մէեք թչնամբն գատանը, Հոս քն, քբ բարձրացուէին փութացէր: Հապճեպուվ արակաւին պանքչները եւ Հ (ը Ճար աւարտելու, աճա թուրջ զօրբերն որ գրաչրպօզուգննրը յարձակումովմի կր խուժեն, կու դան կր մօտենան մեզի: ԱԹչնամիին»: աւո եւ աճա կ: Թչնամիին դիրթերի աւծլի բարձր կր տպածով նն ժեր ՀաղզիչԹէ լուսցած, Դրանդիկ Մանուկ, այգ ։ուաւօ փանուածվայրէն։ ԱՀագինբազմութիւն, Հրացաններու որոտուժով Հազի եչմարէ դիմացը, Հեռու բարձր լերան գագաթը, Տաղի գրաբ մբ Թյնամիին կողմէ քոխի ազդարարութիւնբ կի րու Թէ` անոնք Մէր եչարծլի Ձ0ձրկումարդ: կու գայ խումբին դ վոացեէ խումբերը պաղարիւն կնրպով կը պատասխանենԹլնամիի էն մնտու, բիչ սակայն կրեն, Թչնամիներ են, ուրիչներ եղեխկներ Հեսգձհտէ կր սաստկանալ կոր, Թուրթերը առանց վարանումիկր "ր Էոկապի»ԹԱ» հիր լովաբ լաւ ը կր բացուի, յայտնի (րլ փառավանան կր սկաին պաչարժան եղ օղակի ժէ 7 առնչ խումկարսի կաժուրվը Զօրանոցէն ծրնւցող ատունրները: միներ նն այլ բրբ ծրնջ կողմէ, 7մ միայն ՀարաւրԹէնւ բաց է, սակալն անանցանելի անցնող Թչնամին որ իրիկուն պածուն Սսլագ-ֆիաի չորին խ որովնոծ, այչ կողմը կբ բարձրանար փար. մբ, որ պարիառլի կորաուած էի, չարունակաֆէ Հետապնդել զյթունցի խումմոր մո պես կը փակէր նաչանջի որեւէ անցք մէր տղոց առջեւ: Գէաբ սն. կկտնրը անոնք էին: Քաղրձրաքած Դրանդիկ Մանուկի նչմարած

Ջելթունցեան կբ պատմէդեո նոր րբայունի էլ: Դիտակըտակաւին չէր կրնար «Արչալոյսբ րեն փոքր տարչն, բաւ գործել, Խումբին պաճապանՀրմչտակր, 60 տարան Մանուկ Դրանգիկեան, որ բան դործ ըրած, տաԱատուծոյն, պաչտպան է իր լնոնծրուն ջերմ Հաւատացող մըն 4 իբ բոլոր զաւակներըեւ ընտանիքը, մջ կորսնցուցած բագրութնան տուած էր իր քրվրորգ հակ կոչէօղի վերջին ֆարդին վերստինզոծ միակ զաւակը: Ան կուչեօղի ֆարդին Մարաչ գտնութծ էր կինն մեծ էր, քրկար «րէր «րք. դնր կատարած Մարաչի պատնրազմին եւ զոչեր խլած թչնաչատ Հասական կովխւներումէջ մտած էր ճակատագիրը փոխլով դիրտի մէչ կրխին մին, իր դանուած ոն Մանուկ, բնաւ բուն Դրանգիկ մարդը, Հերոռարալր:Այս ջաջ ժիչ քրբ կոիւ չհար չունէր, գիչծր ցերձկ արթուն պիտի Հակէր: Յնրճկը ոռթի ծր Միշտ զբ կողմը չորս ամէն վայրկեան պիտի բննէր Ած դիրքէ դիրք, տեղէ տեղ չարունակ «իտի ցատկէր։ քրթար գար: է. նրթալիք ճամբան պիոի քններ, կանխաւխումբինչուրի աղբիւրը քւ ցոյց «լիա տար: նման անձնուէր գործճրու Համար առնղծուած դուրս, ինբնարքրաքար մարդ մրն էր ան: Ինքը, իր պարտականութենկն եւ առանց որպէռ պարտականութիւն կրնէր այա աշխատանքները, ցոգնելու: Մարաչի կոիչներուն իրրեւ փորձառու կռուող, իբբեւ բիասիրտբաֆ զէլթունցի մը, Թչնամինչատ անգամներարտութնան նաւ փատննլով, փախցուցածէ: Մանուկ ոչ իայն Հայերէն, այլ է: Ան միչտ ահներող դնածպատուած զինուռրականուլթենն Փրաճաական անչուչտ միչծլով իր զաւակները, իր երկու դանուած է Թուրքին երկու անգամ անխնա կճրպովջարդլուիլըթուբթէն, բնտանիջներուն անսածչման չարիքի զոր գործէ եւ անչուչո նկատելով Թուրթին ամբողջ Հայութեան Հանդվոր Աննուաճ կամջ ուներ Մանուկ: Յոգեիլ եւ իթ արարքներովլաւ Հակառաչդիցող ողիով մր տթնած էր էր նոյմկ կորդի մբ վայել ընթացքովմը յարգանք պարտադրած Ռւ

Ե

կուչէօղցի

ա-

ու

ւ-

-

ու

կրակի

ու

|

եւ (րիան դիմադրել Թշրաժիի կքնաղ իրենց դիրջնրուն վրալ Թնամին քանի մք կոիւնհրով: դրոչին, ի Հարկին գիրկընդիրաոն ուքայլերով միայն Հեռու է մքրիններէն։ՍովորականՃայնով «հղի կր լսուին։ Արամ Ձօրագման փոլխադարձարար նեցած:լիօսակցութիւննքրը եւ բարձրձայնով ա՛լ չի կրնար Հանդուրժել, կբ ակսի դոզդողալ (չնամիին եւ տեղացննլ կողմի, լուտանքներ կաիդ մր սպառնալիքներ Թչնամիէն։ Ակբ պատասխանուխն որ հռ Քաչութ Սպաոնալիթները բամ էւ իբ ընկերները կը վերոկսինբուոն կերպով կրակել Այնքան որոնց արմագանդներըմքր չուրչի աաստվկէր Հրացանաձչութիւնը, Թ էէտեւ, իրար կի լխաւնէին: լեռներն բարձրութիւնները բոլոր որոչուած էր որ Թլնամիին թող տանք որ մեզի լաստ մջաքնար մէր ուժմէջ մատնէ,է. մենք զիրենք մեր ներր առնելով, յանկարծազան մը տանջ գին Հարուածով մը զայն անակնկալիբէրլով լաւ դաս պատապմենքՀարկաղդրունցանը անոր: ՍակայնԹշնամինկանխեց Վտանդաւոր վայրդեանենը խանել տակաւինզինքը մեր ներր չառած: 14 մարտվկեքրկրնայինմչկ գտնու՞ռղ էին: Առաջին դիրջնրուն վրալ Պէտթ էր առիթ չտալ վայբկեանէնժիւոր լոութնան դատապարտուի: տաջցած նն Ֆղաջր կը Թւնամիին իբ այդ ծրագրին ձանկլու: աղաղակներ անոնչմէոմանք ուրախութեան կերպով, վլոուինկատաղի կբ պոռան. «Զարկարձակեն,ուրիչներ կը Հաձոլեն Թլնամիին մի բանի տղաբ ('նրգեն՝ կէջ տղա

է

ու

ու

ու

ու

Քաջ Քաջ) կոուհցէք տղերք» Կոունցէր-

թշնամունառաջ, կանգնած Աճվեհեր

Յանկալիէր մեգ միշտ ազճիւ մահը) Հեռու մեզանիցոսոխինահը: երգերուն:կռիւը կը չարունակուք Ու զէնքնրու ձայննըըկբ խառնուխն եւ Հետպշետէաւնլի ուժին, աւելի կաածա կէս ժամն աւելի է տաղի, խելակորույսթափով մբ: Անուչադիր, ձախող քայլ մր կրնար Չափէն աւելի զգուչութին սակայն չատերունկեանքինպատմա բալ նոր Դիպէսթ էր: նոր պատնքչննըպէտք էր չրնել Հապճմպով: Թչնամին թութի պս կր թոթերու հտին ածա կոզր կր վերակար: փի դետինը:

ալ կը գանուի ինչպէս Ն. ԶԷլթունցնան կը իչէ, իրենց խամբակն կաջութիմը առաչինզծին Թչհամինկը չարունակէիր լարձակումները, Հահտծւի, իրենց դժուար է եւ Խեր դիութեան մէջ (ր դատնուրն: եւ գրաւր, 4Թէ թլնամին կանխէր բաւային կողմի թարք բլուրը Այլ վփոանգըկաիաոթեսելոն, զործի լրոցած կրնաի ըլլալ: տղոց Հետ փանի մը տղաներ կը փութանգրամ ցովճաննլս Սիմոնկանի քւ կ"սծ ինչ Թչխամիննւս դէպի Հոն կը չարժի այդ փարէ բլուրը,

կանխելժերինեքըը:նոխւր կբ չարունակուխ մեծ թազով, սակայն ԹչնամիէնՀինգ վայրկեան առաջ Սիմոնեան եւ ըեկիըներըկի գրաքե այգ բլուրը: Թլնամին սական մէր տղաներու բացած փաճացու կրակինտակ ջամպոօրծն կը լառափանալդէպի բլուր, առանց լուր ունենալու Թէ ան արդէն մեր տղոց ձեռքն անցած է. Ալտեղ Թող խօսի նորէն ինքը` մէր Հայրենակիցը Ն-

Ջէյթուն

հան.»

«Թչնամին մեր վրով բուռն յարձակում դարձան միջոցին, ժեր չրացած մէկ վչտչն, Արամ Ձօլագնան դժրախատաբար թչնամածացու Հարուած մր մին Անոր ընդունած փնդունեցաւ: Հարուաֆին ազդնջութննէնիր վրայի փամփչտակալմիակտուր բաճկոնն երեր (Շա) փամփուչտներ կրակ առին եւ անոնց րբոլոիին չարք ժարմինինհավ մասը Հանդվպելան, ապարները ձնրասխանվելս, կրաաման փանվեցօ-.-

բսաւ

ան

ու

ժճռած ընկաւ: Վայրկնանապէս

էբ

կրամ: Այս կորուստը ցաւը ձղաւ, սակայն կուր չարուֆաղուծցաւառանց բընկիկելու։ Քիչ առաֆ առիւծի պես մոնչելով կռուող Հերոսը, վազրկնանապէս Հոդին փչնց բովլս անդին ջանի մը մքը միոյն Ալբափանվելօ»ղարնունքարլանի Արամըմեզ անԱՆ ձր այլեւա: դարձբաժնուած լուռ կնցած մեզ աւծլի ճբ խրուկբ գրգուր աւելի քա: խուսէբ Օրուան ժղուաֆ կովին աւնյի հա չեչտ մը կր դեքր ան եւ իր սիրելի խումն Հաւատարիփ ընկէրձերէն անդարձօրիէնբաժնուած ր այլեւս: Խումբին Հողին եւ ԶէյթունիԱզգ. ՄիութեանանզուգականԱտենապետ, ազնիւ փարպետ զինագործԱրամր, անձայն կր գիտէր եւ կբ Հետեւէր իր Հոգիովը մղուած Հնրոսամարտին:Աման Հերոսի մբ կոլ արեւի մարը կր Ան մաներ,աւաղ, չատ փաղ--դեւ չատ կատարելիքգործեր ուամենամքծ

ու

նէր».

Թչեսմին նավխկինթԹավովկը չարունակէ կրակր

յթ

«է ունցի խումբերընոյն ուժգնութնամը կըրպատախանքնանոր: ԹչյնամինանահղնակԱրամիիյնալուն, ցամառօրէն կր չարունակ տակաւինյաոավանալ:Խումբքրը բոլորը անօթի, ծարաւ, Օզոստոսիայրող բեւին տակ, մինչեւ իրիկուն՝ 14 ժամէր չարունակ կր կռուխն «լինել մինքթու պայքարը կր մղեն. Մինչեւ իրիկուն Արամի մասին ոչ ժեկ բան չի խօսուիր միւա խումբերուն իրբկունը միալն լանցին անոր կալ Բոլոր մարտիկներըչավաղզանց կբ ավխրին ալա ան փոլխարբնելի կորուստին վրայ Անոր անչեչացածմարմինը ժարոի մը ճեղբին խոբը (ինցնեն եւ վրան կր ծածկեն ծառի ճիւղերով: Արաժին իլնամի մլ ժամ երչ կոիչր գնո վր չարունակու նախկին թափով, Քամին, ինչպէս տիչ առաջ ըոինջ ճիգ կր Թափէր կարձւոր դիրք եւ

ա-

մը մճոր անցընել, մինչդեո Ծովչանեչս Էխմոնձան մը` արաբլուր թանի մի տղաննրովարդն գրաւած էր զայն Այդաքղն բայա նանւ թյնամի մէկ խումբին կրակին տակ կուրֆթէն կր զարնուխ քեժալականչարժումին, Մապետը`թէրթմէնցի Գրվրագ իպրաձճիմը, աեծ ֆան այչ չաճատակութիւեներով բաշի եւ. Այնթապի մէջ 8. ֆրանսացիներուն մաղզակըԱֆիկաչէթյական կոխւներունՀայկրուն տուած Ու այձմ ինքն ալ (խայ զի մեծ ձր: դժուարութիւնենի լԹնամբն կր ակաիհաճանջել Թգնամիինայդ Ֆաձանե ապատա պածուն, ֆոնուղցի նրտասարդ մբ Ծովշանեչս Պլտրրեան կրակին ինկող Գըվրադինռուսական մթին Հրացանը տետիեմէջ ետուն հղելով կու գայլ կը միանայ իր ընկերներուն:Գրվրագր, Թուրջի մբ աադնության Համար Մարաշիկառավարութիւնը տարուն դար 1915-ի ինդճ- պատքրազմէնառաֆ: 1915-ին բանակն տապրարատաֆ Հանած էր կառավարութիւնը«րպմսզի Զեյթունի ժղեչանութան Հաատն լեռ բարձրացողզէլթունցի մարտիկները ծիտապնդ: իրն ժալխոչ կարգ մբ թուրք ոճրագործենրով Մարդասպանին զէնք Հետ չատ ք. «ղոց տուած էր Թուրք կառավարութիւնը, մեր ար անգամներ բախումնկրունեցնը էր Գոզրագ: մեգամ մը մր այչ աննուան ըմբոստներըընդձարումիմբ մէջ ֆունկէն վիրաշորածէՈՌ. այ անդամ ին զինքը, տակայնդժբախտաբարչէր սպանուած: նա ան. ինկած ըլլալուն ֆրվրագին իթ արժանի պատիժը կը զանէ ք. խանդավառութիւն մեծ կր «աղի ուրախութիւն Թեզէտքւ լուրբ գէչ կազգէ մթտյ տական Արամի կորուստը չատ մեր տղոց Գրվրագննր տառը Հետզչետէանոնց վրայ: Արամ մեռնելու չէր, Թող ողջ մեային, օր մբ անոնց Հայիր կարծլի էր մաջրել՝ Բաք աննման տղան Արամը դժբախտ ճակատագիր մր ունեցաւ այլ վարդին Արթին Համճատ մ. Ձսլագնան բարհպարտ Բարի կոխւինզոծ գացող փակ կրտածրտղան էր ան, էղբայրը ֆնորճագխի մեծ գերդաստան էին, ք. բոլորին արձա Մոարոսլին։Ձօրադնանեքրը կարող զէնքեր, դաոն էր: նր ինչին նահւ ձրկաթագործութիւնն նման մարին, Թ:եւ նոյնիսկ պետականժարժին, Հրացանի սուբ, Մերենաներ Համապատասխան նւ. չատ ղժուարութնամբ:որովշետեւ «ենթ Ց. գործիրննրչկային: Բայց չինուած զէնքը կը նմանքր ճիչը մարթին Հրացանին: հւ Վարդիվար էին Գալուստ վախպետ Արթինվարպետիեղբալրենրն հակ փղբօրորդինէր Փանու Փօլագնան, որ հր տաիութիւներոլը եւ " հղած է Զէյթունի 1895-րպատերաղմին ուխիչ չա" ճչանաւոր կոիւներու մէջ 1815-րն, Մարաչիբանտինմէջ անլուր ոոսնջանքնծրու Հետ կախաղ ձնթարկուէ լետոլ իր աղոցբ՝ Գրիգորի, Ծովափի

|

տւ

|

ու

վը Հանուփ Մարաչի մք) 25 տարի որպվա ըմբոստ վիախատական ապրածէ ան Զէյթունի լննքրուն մէֆ, էւ պատուծասը դարձած. անիրաւ լ(Ժուրբին: Գալեհց գնրեղմանի այս կոխւին մէջ մեֆ կորուսախկր ժատնութ սակայն Արամին կորուստր մեր թեամբ զորքը նւ պալրպօզուդը, մեծ բաց կր ձզէր, ամբողջ մարախկնէրուն տղոց Համար Հրամանատարն ինկած էր. է որ քրկուսոնթ Ժեֆ կորուստի էնշր Շիտակ լը քարվուածէին մերինձձրը 8 թշեամին, բայց Թձամբն չիմացաւ Հայ մարոլիկներուպետին կորուստը: կրամ բարքն. մարմ, մլվակվնըիչ մբ բարձրաձատակ քրխասարդ սեւ հւ խոչոր աչթերով, աէւ ծւ դեղեցիկ լթեջերով, բիչ մբ մըն քբ, թոլ զրար աւ է. վեր ցջուած: աեւ. պէլենրու, լալն քակատովեւ առմակրելիդրժագծովի Դեռ Զէյցուն չներգաղթած Հալէպէն կբ լիչիմ զինքը եւ դէմքը, ինքը այսօրուան պէս աչքի կր պատկերանալ, Հալէպծանր Թոքատապիժը բոռնունցաւ,սակայն չատ չանցած, անւ. գնաց Զէյթուն: Այլ էրթալն եղաւ, ու Հայրենի Հոպարինեցաւ Ան վրայ ինկաւ: իսկ չատ կանուխէն, 1901-10-իտարիներուն, նրբ ք ալ տակաւին Զէյժուն էի, պատանի մըն էր ան, 11-13 տարեկան, սեւ չեթարի մբ վրան նրկաթազործի, իր եւ Հայրիկին եղբօրը Հետ Ն. փաչխատր-իր Վասին դարձայ Զէլթունցեանն է ռր կր գրէ.րբ կոիւն սկսէր, եւ զէնթնրը իթաիլ «կաին, իրեն ՀամարՀար,անիքնակաածէր Անոր ուրախութիւնը չափ չունէր եւ աւնլի ջլազինդ կր կառչէր ան իր զէնքին, ԱՀա այսպիսիդիւցաղնի մբ կեանՀրե քի ր կի վճրջանար: Անոր սրազածմարմինը Հողին ալ չէր պոնմնունը, այլ Փարի մր ճեղքին կիջնցուէր ոտջի վրալ վերֆին Հորգանքի, արտառուախառն Հրաժնլախլուռ ժրմունջննրով, որոնց կու զային լաոնուի արձակուռզզէնքնրուն ձայննրըորպէս թազմեական արարողութնան երզնրու Շատ յարդանը, անդին Արամ փու անկեղծ լիչատակիղ, դուն ապրմցարորպես ճյմարիտ եւ Հաբ բննաաէր Հայ մր, իրական զէյթունցի մը: Ամէն տեղ առաջնութիւնր աու բախտըունեցար: Դուն երկար ատքն կոյս Քոլրծրուղ էւ 8ըիտասարդ Հայ ժայրերու վրէժխնդիր բազուկի եղար, բու անգին 1814-1921, բեկծրներով մխամին,ակաած Չէլթունն մինչեւ Ֆնորճադ, հնք, Օմանի, Հայ Լն: Ջէյլթունցին վառ պիա պած բու լի-

ատակդւ

Այժմ Հանգվատոսկորներուղ Հայ

|

տղա"

ինի

բերգը" Վերստին նաձանչ՝ դէպի Արեգին-կիւրի Իրիկ"-ն է. թչնամին կը բաչուխ Պալճնց դնրեզմանիկոիւի դիբկծլլեն հրենց սվատդուրս Քերէն: Մութբ կովելուն, զէյթունցիներ կան խումբն որոնք »աՆժչենըէն, կր միանան ամէնը մէկ տնզ: Արամի իյնալը: ինչպես մուկն չեն գիտեր տխուր իբականությիւնը՝ ան Հչաել ք բանլ իրենց. Սակայն կարքլի՞է միթէ ֆաֆկել, նրբ ամենուն աշա Թ. չանցած չատ «ան փ ԹԱՆՆեղ մարմնովը: մնֆ կբ դառնայ Տիբութիւնբը բնգծանուր, կորուստը այս արդու միաձուան բերանը բացուի, է, ճէ ժը ոչ մրն ոթի պած ֆան,չփոթ (ը չարչի ոչ ոթ տղե ՄԵՒ վրա լռութիւնը կջոֆ է բոլորին Մանուկը, Վերջապէսկը զէ այդ ծանը լռութիւնի ձ«կսոԴրանգիկ ոազատե» մաղթանքով ուած լ՛ուժբբ ածէ եւ չար փորձանբներէ բուն միաբերանկը ձայնակցինբոլորը" նարբելիչէ այլեւս չարունակել եւ դէպի կիւճիւկ։Քանի գիչլեր է պէտքէ ճամիան դէպի Հաճրյար Հեռանալ այդ վայրերէնեւ Բալել անցնիչ, վաղուան կրակեքըէն լ որոլուիծա դառնալ դէպի փնելու Համար խումբերը: Ծոտրնկալս ժամուան եւ չորս անընդձճատ կոիվ կիչրիտինթ ամրութիւնը: Ֆասն անօթի,Արամինցաւր իբենց կուրծքերուն՝ ճամմր լիտոլ, յոգնած, կր Հասնին Սաղարլու Արշչալոլաին սրտարեկ: բայ ը Էլեն, լուռ ածշագին զառիթափի երկար Հաաստամեոաւթը, բոուած ցած եւ աասկայն 13-ին օրր Հոֆ Անտոլպ դնտակի Խանու անտառինհռոնւրոՕդոստոճամըանցրնքնտղաջրը, կր Հանգչին տիչ մը, մութը կոխելուն կրկին ճամբայ եւ կէս գիչերէնէբայ իվնալու Համար: Իրիկունը կելնն Հանդիպածէին: նր ռոլ կթ Հանին Դուրա:որուն քանիանգամնենր տեղերը, ուր գքտին նղքրքիԹուփքրուն այչ չարունակննճամբան, է. աւազուտքինմէֆ պածածէին Միլի կարաւանիաւարնքրունժե էմասը, վամվուչտ եւ ուրիչ իրնդէններ, անոնցմէ իրնեց պէտջ առնել եւ Քիչ մբ Հանգչելէ լետոլ դարձնալճամբարկու դանը բնական դան կը Հանին կիւրիտինիընրդը (Պիւրիտին դալասը):Այս 3 ժաժ Հեռու, Մարաչի վարի ճամբունէբնրդը, Ջէլթունի Հարաւր ձեր զէրքը կբ գտնուի: Անոր արեւեչնան հզերբէն, որը ժիակտութ բարձրացածառյլեվիսար մբն է, կարծծամէկ դանակիՀարուածով եւ մբ վերէն վար բտրուած, չատ վարը,եեղունլով աճագինֆչոց Հուղիի գետակը, որ արդեն Հանծլով կու գալ կանցնի մեծցած է, իր մէջ առնելով Անի Ջորի գփոակը,Անտոլոլը ու

ու

բաւական

ՑԵրուծի

Ը|

Ֆոհուղի (Սուչացելի գիտա Վի վասկը, Թեե, Մակի ոն Այդածղ այլեւս կիւրիտինիդետ կր կոչուի Սելժունլով կանգնի եւ որ իրարու (ը դեպի Հարա, ուր կամուրջ մը մուած է Ղայո"ր Բ" Արեդինի Հայ գիւղեր" Ար բերդին արիւնն է (կա

ուաձը, որ այնքան ամուր դիրբ մբ չուֆլի Հօրեղբօրսկինը, որ ԱԳարաբիւթիւկէնձբ, Հրկին Իդա, Քէօմպէճենց ըքդինի աղջիկը, այս բճրգճրումասին չատ բան կր պատմէր իմ մանկութանս օրէրուն: Ադ բճիդնրը ունեցած նն իրենց բճբդատէրերը: որոն յաճախ պաղած քն իրարու գեմ: ՈՌ. յետոլ Հաչտունը:Ակղ բարակրազժներ մուհջներուն վրայ ժայոնրուն մէջի փորած, աւազաննքը էն չինած էւ նոյնիսկ 4ուկ ապբնջուցան էւ Հաշտութեան ատեն նուէր ղրկած: բերդին այդ միակոուր կողմը,մադ զի առսկավճայծլու: կիրիտինի անդամ չեն կրնար սողալով անցնիլ անոր վրայէն: Թերմս ծաս վերը, կնրէւան ճերմակ կէտեր մր, ուր վայրի աղաւնինէր եւ դնեն, իան կի Բաղէնճը բոն կատարին քր աաւաուն ին արծիւներ Բերին կատարն դէպի արնեւմումւթ յաճախ» կ աստիճանաբար խիտ թաւուտներու, մացառումոներու բածնայ ԸԽղարձակ տարածութիւն մբ ձեւացնելով գրեմ մինչեւ Դուբայի աասձժանը: Այս որուտենրուն մէջ եւա նեղ անցքեր կան որ կը տանին բերդին: Բերթդր ունի ֆուր եւ ինչպէս րաինթլայն տարածութեան մը վրալ, իբ արեւմուութին Բերգինարեւժուսղթիխվո անտայունել էն դժուարութնամբ կանաչությիւն: 20-80 յոռաջանան ամէն կբ նաշանջողները, մէկր օխածանֆրութիւն էրենցչալակին: ման անձաւտ պէտք էր ունենալ այդբան ծանրութիւն: Զէեջ ուննցողենրըիրենց զէնքնրէն զատ բանի մի չարթ փաժվուչտ, Թրպչս նան. այլ պիտոյթներ,ինչպես չուրի տիկ (զայազ կամ մացրրա), ուտելիք, ոտնամանիՀամար ժորթ, Հագուստի կարքտան, նոյնիսկ ասեղ դնրձան Հերիւն պէտթ էր ունննար, բակցաւնլեալ հւ փամփուչաները այլ պիտոյջները, ուտելիթ, աժան քայլն կր չար կնե անդէններըիՈւրծմն լւրաբանչիւր ոբ ստիխպուած է իր կոնակը ունենալբազմաթիւ պլիտոյքներ,որոնք անձրաժիլտԵՆ իբնն առանձն ապրելու Համար: Ասեղ ժը, կամ թնլ մր դերձանչունեցողը չատ քւ դեռւարութիւն կը աչ: Ար. խիտ մաջառուտննրը քարքարուտները «բ Հաղուսա Թողուն վրադ, ոչ ալ ոտնաման, Քանի մբ օրէն կառրկտորիրրյյան Հառուստներդ,ոտնառիանդ նբ ֆակ Մերկ բոպիկտալն պութ րիա կիզիչ արեւին տանկ,փուչերու Հոմէի մէջչն, սուր սուր թարնրու վիա մաջառութներու ամէնքը այդ պարձրըունին: Սակայնբնոներու տակ կր տջան, լողնաֆ, ուժասֆարաւի:Հերին մր չունեցողը, կտոր մբ կաչի չունեցողը չի ծար հորողմլ իր փեաթալբկամ տրմխը, վր եալ բոզիի երեջ Քրչ «րն անգամ մը, անպայման պտ է կարկտնել, նորոդքլ Հած: ոտնաման: Հատած ժն Այժմ բոլորը բնրդին արեւմութքը՝ Ւ կատարը Բերդինարքւմուտթի անցքէն Բերթ կր մատնեն ենրս: ՄիասինՀաչունլով ասդին անդին ծանօթ

օմնրն

ու

վը

ու

ու

Գո"

արամ Ն,

ԲԱՆԱՐ ԱՐՏգին«Կիչրիոինք

Թիշւր կը Հանի 153 Հոդ/ժԲ Հաամբողջին կիները» տեղեր Թողուած աճա կը սկսին կերակուրքրատրաստեր դիչ Թէ կր Հասֆինջուրին բով եւ ցորքն, որ կը ծ8ծնն բարով, կբ մարեն իրենց ունեցածը միս է էրբ "Հ մչն բարկն. միսն Հետ կեփեն։ Եւ դիւրին չէ այտն,

կամ, ձեռնատու

տարի

կալ

մնալ «ղնուլթեւնՀառնելու»

եւ

ապիիր

Մանաւանդ Արամի կորուստն յետոլ ծանր վիճակ ժբ ծայր կու եղած էր որ զինուած խումբերը, ձմեռըմեան Անոր արատակն տայր էւ. անցընեն Ջէլթունի լնոներուն մէկ ապածովտեկինը: Հոն բաւաեւ դօտի, ի Հարկան ատեն Հանդատանալ գարնան անցնին ազատ ճեղբելով ար ազատ դօւոիէՆ զիրենը բաժկուուելով կին դարձեալ անզքեները«զի»իթ ողուվն Է իսկ կիներն Խողչտարածությիւնը: ման խումբերու լետոլ, ընդանուր անոր Սակայն ընեց Հակատագրին: ռ-

(ր բանձնուիՍովչաննչաՍիմոնեանի,որ Հրամանատարութիւնը 80 սնկքնրեծրով Հայ Աբիներ Արաժի զէնջի ընկերը եղած է, յաճախ տա-

վրալ, չրֆակայքը: Սիմոննան ընդչանուրի փոարփաջին Համար աղատ անցբնելու ընելփորելզանոնք մտածէ կարելին մնալու կողմնակի լեռները Զէյթունի գօտի: կր զանուն սակայն ունենալով շր նածանիի ղաբ: Մնծամասնութիւնը սակայն նկառոիՅՑ 190, է, այժմ էին, այ նած «կիզբն թ վեր իրննց ԹԻ«Ը կէոի 124 Թուբբնդճարուժննրու, մնացածն ալ կրնաչ փճանալ ծւ ըքկլար դժ, կորոչնն Հրոսակներուն տե կանոնաւոր զօրբերուն Հնւանալ Գէտթ էր փերին ճիգ մբե ռլ Հողերը էւ վերջնականապէս փորձել անցնելու Համար ֆրանսականգրաւման մարզն Նէրու իրՀանդիպել, քան որ կարելի է առանցորեւէ բախումի կամ թյնամիի

բան վրայ

կը

ծ.

գոիւնճրու

այլ

: Հ

Վդովչ

հւ

լուո

9. Ախմոնեան, ընդԱրաժիսռաննունէՆ նտո, ինչպէս յիչնցինք, ստանձնքցԱրամի կէս Թողովթծ Հանուրի փավաքինընդառաֆելով, էին Մելրավ դորֆը իրմէ լետոլ խումբնրուն բա խմրապնանքրն ՍեդրակՋօլագեան ԴրանգիկՄաճուկ, Խանը Միթայէլեան, Մարկաննան, Նազարէթ Պոյամեան,ՏովսէփՓոսրվքուննած: Լեւոն Նորաչխարծնան, քա այդտեղ: «Օգոստ-1-ի /կը մնան սակայն բանի մբ օրճի Գ. Ն. ԶԼյթունցեան, հրի օիր կր արնթին, կը գ բէ ժեր Հա յրեֆակից՝ ծայրը Համախմրոսծ Արձգինիբնականբերդինպարիապին տարաժամեր, Հողեկան լուղումով մբ, որդան նոանը էինք: երկարլսօսնցանք, խառն ուղխօրէն վազող Հայ անմել զոշքրուն դառն արցունքի «Ք վո անսածման տաւապանքին արեան եւ լանիրաւի անոր քաչած եւս ածի Հաւաքոյթժթ Վերջին անբարոլ աչխարծին մէ: այս «4 օր ութ կունենար ուր տորժար կբ տանու որ՝ մինչեւ որջանոր. Հարու իրենցսլակառննրը Հանդատանան, պլատդրատտուխն,

է լրոոցնեն,որովետեւ ճեեռր չատ զժուար պիտխ բլլալ մնալ այո տեղերը առանց պաչարի եւ խիստ ցուրախիդէմ անպատրաստ, խակ

ֆժանապէաքա դժուար պիտի բլլավ Ժեկնիլ, գնտերը պիսվի չատնան, ճամբաներըպիտի դգժուարահան:Ո. այս ղժուարութիւններէնզատ չիոժ էւ անորոչ վիճակը: փար խԽածւ Քաղաբթական Այդ բանի մբ օրքրուն կի զանքն մէկ երկու օրուան բաւնլու չափ ցորեն, (ը չինեն Հաց: Մարդիկ (կր ղրկնն, որոնջ (նրթան ֆոնուղի էւ Չէլթունի լեռները պածուած կիները կի բնրեն. Բնրգին մէջ ամէն մարդ տննայչխատանջիմր մէջ է։ Ռմանթդացեր նն իրենը ածած դոս ալիքների բնինլու, ուիիչներ Արեգինիարտերը, անտէր ժնացած կարգ մբիտղամարուեր դարի,ցորեն Հաւաբելու: Տանբթերեն գացած էն մինչեւ Զէյթունի Թազստոցննըը,իրենց կիննիր եւ անչավեածաս բերելու: Վերջապես,ժամանակչկայ, պետթ է աճապարել: աղաջթ Օգոս. 14, 15, 18-ի օրերը պատրաստութեանօրեր են, առղին անդին գացողները 10-ր առտուն այլնւս պէտ է վերադառնանբնրդ, ճամբայ ելլելու միասին Համար:Իսկ արլ օրերուն ըերդ մնԽացողներ ոլ ուրիչ աշխատանքկր տանին,կարկտութ, մաբիութիւն,նորոզությւն: խոստացուածօրը, արդէն բոլորը կբ վերադառնանկու դան բերդր: մկստծղդարձնալ Հնտեւնալ կերպով կի նկարագրէափ օրի. «ՎԵվայրկեանէն սկտած,էճիդին մէջ ստնսարաֆր բաղարձի բոլորովին փոխուսծ ծր, բացի պածակներքն, ամէն մարդ ճամբու պաչարի պատրատտութիւնով զրաղած ք: ֆղոջցմէոմանջ ցորենը՝խոչոր տափակ Քորք մբ բայ (Ր «ղեն նիչրնը մարնի կորկոտէն ոչ-աւելի մանը Դշրելով, եւ զայն այիւրի վերածելու (աչխատին,Ճամբու ընթացքին ոնչ Հաց ունենալու մեծ չոլսով: Ոմանք ձաւար կբ պատրասոէին, զայն չորցնելէ վերջ բարի մր վրայ սղկելով մանի վիճակի մէջ: Ուըիչենր ցորնն (բ խարկէրն կրակին վրայ լոաւթծ կբ պատրաստքին, (ղին ժի բանիներ չորցած միսերբ կի ջարդէրն խորոված չինելու Համար: Բերդին մէջ, անտառի ծառերուն չուքերուն, եռուզէրին սչ, խումբին դգորֆատեղին,Հեուուէն դիտողի մբ աջչթերուն, էրեւ Բորգ։ չորրորդ Հինգնրորդ դարերու ժէջ կեդրոնականնւբուայի վանտալներունեւ կգթերունապինլակերպ անտառաբնակ մէր տնսարանն աւ պատկերըկր Ներկայնարկարծե. ժամանակըսուղ էր է. տակուինսպասծլը վտանգաւոր, ձողն ու բարի կինային դաւաճանել: մինչեւ ազատ օվ չորա օրուայ ճամբայ կայ սակայն հճնց Համար,որոնք գիչերներըմութին մէջ, մացառննրու,լԹփուտներու, լեսենրու փարքարուտննրումէջն, անծանօթ վայրերէ ճամժբորդել, ԱՆէրովեւ փոբբ տղաներով, դժուար դործ էր եւ թերեւս ամբողջ արաք մը պիտք պիտի ըլար էթէ անակնկալներ քպատաձլլն, էթէ ու-

Արչոնղէն

ամին իրիրենցառջեւ չնըէր։ Օգուտ. 20-ին փումբնրը Թչնամին

Պորոբաթա

Հա» վաւէԺ բաժեռւելու ճամբայ քրլելո, հւ Զէյթունիլնռենրէն էիե 29 Հորի ամանի նաճանջինկորանջուցած: մար. Փիտքնջ որ մաս եւ մչջ կարեւոր մի Թաւուտներուն Անտբորնի անտաներուն էւ չփոթածեերԱնոր գոծ դացած էին, 50-ի չավ անզչնեքը, կինքր նածանջէն դարձին, զինուածտղաջը կորացուցած(լլոլով գօծն

որնի եւ ճամբանծրըջարդուած Բչնաժինն ցած նն դեպի Մարաչ 183 Հոգին կը բոլկանայի, Օգոսս--ինլխումբնըըիրննց ամբողջութնամբը աճա Ու օր ճամբայ ար 15 ական Հոգինոցխմբակննրու: բաժնուած ըսուած վայրը, կելնեն կիւրիտինէն նւ կը գիչնըեն Ֆուչինց Բլուր կոչութֆ փունարը) յաջորդ օրը կը Հասնին Արձդինի «իալոմ» ալամ տանձքեիննըՀատունցածնե, կը Հանգչին ֆի ուր այդմատանեքրը, կուղդուին դէպի Քիզ կբ թաղեն պտուղները մը այնատնղ, որովետեւ իներկայութիւնը, Թուրթձրը արդանդւրկը զգան իրենց Թողուր, փանիոր ըննց անցած տեղմրբ ո՛չ մէկ Հոշնժք, բքրջ չնն նւ քանի որ հրեն, պիտիչժնալ, ցանածնէ իրենց մչակածն են, բեմնինչո՞ւԹչնամիինթողուն:կբ ՀասկնանԹէ բերդն սակայն Թուրքծրի չեն բալեր բերդին վբար իրենցզաջողութեան, չվատաչելով Ճոն պիտի չմնան, պիտի Հեռանաֆ: ու մանաւանդ գինն Թէ, Հայն մազա Միրինեքրունուղղութիւնը պիտի Ըլլսր դարձեալՕամանիչ, եւ անցնելէԷ վրայով ՊաղչէւՔիւրթիչէն Ֆէրոլէնտէն Ֆետրճագի վրոզի վարի զամուրչըիւնտոլ հածանջողներըպիտիգան Ցիչանի ու

ու

ՔԻՎ ու-

ու

կար այս պաՓայբբ Թուրք պածականոց ընգճարումի բաղան արդէն դիաոին. կը մտածուխ անոր չճանդիպիլ նրելէ Էրկու օր մբ առաջքը առւնելու Համար: Խումբը ճամբայ

կիչթէ: կամուրջինմիւս

ո-

ջոկ որ միննոյն ռաջ Մովակս Մարալլնանքաջ էրխտատարդը, եւս կը դրկո«ինՃի-«նի էր, ՀԽտը ուրիչ էրկու տղաներ ալ լուղորդ ո՞ր տեղէն կարէ անցքը թենելու։ Անոնք պիտիճասկնանԹէ՝ գետը կալ: Գիչքրէ, ւ անցնիլ, ե. Թէ միա նզնրքին մօտմրը Թչնամի տեղձրըք խաւար զեյթունցի Մովսէս, գետին կարդ մբ Ժութ միշ մոնէ, կր փորձէ Թ ո՞ր տեղէն գքոր անցք կու տույ, կ'անցնի այն կողմը: ափը Ֆայնլու Համար Թէ Թուրթեր կը պազքն Թէ Տանի քւ. կու գան կը տեղեկացեքն յիտոլ տղաքը կը դառնան Թշոդ 4էն ոչ մբ անջրր զտած նն, էրկու եզնրքներու մետրը քւ արդնջ չայ «Իշ պածակ չկայ, Հետքւաբար սչ մէկ վտանգ է" զգոյչ կողմբ անցնելու: Սակայնդարձեալնածանփողննրը Օգուտ ձն. կամուրֆն ժէկ էրկու ժամ դնտին Հոսանջէն վար, Ըռուածփորը քրիկունը խումբերը կը Հասնին ԱրքգինիՊՒՀծանիլիթ 1/ մէջ ունէին ԷՖ գիշղերէՆ է, ումբերը իրենց ասիկաԱրեգինի ատքն

ու

0ր

չրֆաճոյեց

(ինքը, չափածաս աղջիկ մբ

եւ

տարձկան ճ

սատանի մոմը: «րատանի Ֆեղատարավի մր տակ բո Հորը անձրեւի, խխուդարձած գիչերը ԴէՀեիմա աւծրակենրուն մլի Վրայ գլուխ Հագուստ չարցեկլու, Համար կրակ վառնլ վտանգաւորէ: ԹչնամինկինացՀեռուէն իսկ նյմարել քւ յանկարծ պալարնը Առաւօտքան լոյսն առաջ կր բալուին լվա անտառը հւ ցնրնկը Հոն կանցընին.իրիկուան դեմ ճամրայ կ'ելլեն դէպիՀիշան, մինչեւ (վա թալելկ լնտոյ, երբ կր չուսնաչ, նորէն ցե«ռփպուին քաչուի անտառ: Ամայութիւնէ չրջակայքը:Ջիբեկը Հանը('ճրհւայ այլեւս, բարձր բլուրի մր գագաթէն ուր, ապապտանած Օգոտտ.23-ի իրիկունը կուղղուփնդէպի միշան գեաին էլն ցերեկը անցքը՝ ֆրին կէչէտ, որ ԻշՆկիւթի կամուրջքն մկ ժաժ գճտին Հու »անջեն վարն է: Երբ ճամբան, Քիւրթիւլի մօտէն կանցնէին, ճամբուն մետերը զէնջի ձայն մբ կբ լշուփ, մինչլեւ իրիկունը տղաքը անձայն Ա. չուտ չուտ կրեթանան, ԱՀա զէնքի քրկրորգ Հարուած մը հա, մ. աւնլի մօտէն: Հաւանաբար Թշնամին կր Հետապնդքզիենեք. Քիչ լնտոլ իւնկիւթի պածականոցւնզէնքի Հարուած ւ.

գանցընֆե Տեա:

Ժ

կբ

ձր տրուի:

ԴԷԳԻ ՕՍՄԱՆԻՑԷ

Քարնբախտարար չիրականանար խումբնրուն կասկածը:Գիչերուան

մութին նեու Ք Վճբ,

նւ

թոր

լռության էֆ, աշւանը ՀՀ նրնեց սքծրուն ձայնը ռ

Կիֆխենաւի վար դետքզմիքըիլուրներուն բովն ՏՀրին Կչչէ» բշուած ճզերքը, անցնին մ.ովսէս Մարաչլնան նւ. Գորգ Պուղուրնան անվախ նւ. անձնուէր տղաքը, անմիջապէս զէնքերը ումերնուն, դներ կբ Նետուին, կանցնինմիւս ագր, Հասկբճալու Համար Թէ` Թչնամի չկա, ինչպես որ նախապէս ալ ալա ղաքը դրկուսծ Արքգինչն, այչ աքղքրը Հետազօտլու Հաժարո Տղաջըլողալով միա կողմը կը ջննեն կր վերադառնան քւ լուր կը բնրքն Թէ անցքին անմբջապքսընրանր վրան մբ կայ: վրանինմէֆ նկատեր 8ե զիրննք, վախցքր նն եւ ձայն փղադեքըը են նեւ աուհը Թ0 վքքր էք դութ, թնչ կուզէ, ինչ նբ փնտուէք, աս տելծրը, գիչճրուան այղ ուչ ատննը' Մովոս եւ Գորգ աուանց ձան տարու կր մանքն գնար վերօաին եւ կու դան կր միանան խումբնրունեւ կբ սրատմքն Բոլորը լուռ հւ անչամրքր կը ապլասնն: Աթ տեղեկության վրայ կր թողուն այչ անցքը (կէչիա) եւ կր Հոանան։ կը փոխեն ճամբան, դարձեալդետին Հոսանքն ի վեր, գէկամուրըկր քայլեն աւելի քան ջառորդ ժամ, այնտեղ ուր ԹչնաԲն արթուն կը Հակ: Բոլորովին անծանօթանցք մին է այլ վերելմ. որուն էբ մռտննան Խաչանջողները: Գէորգ ե. ջանը մբ Մ»վաէս,

կբ

քայնն,

էին

զանցեին

«հ

ու

իրենջ իրծեց նախապէս եկած դարձեալ թենաֆ ձն նանւ անցրր, նկատի առնելով որեւէ չարադէսղ անակնկալ, այդ խումբ-խումբ կբ լնցուրն նար: դր Հասնին անցը եւ բոլորը է: Փիչերը (կարճ դժուարանցնելի Անցջբ անֆանք նւ քարթարուտ, մօտ նւ է: Առանց կորուստի է, ամառնայրն ԿՁ0գիչեր, լուսնալու ռր լաւ տիճանի եղանակին, Այլ մրա ափը. կանցնին բոլորի կր գտնութն ուրը բաւական նուազած կրլլայ' Հիմա նաճանչողենրը միչեւ եւ «տարածուող գճանրուն իր գիտակիցԱղտու-Իրքէնէզ Հիձանի դաշտին ժէջ. ֆակաւին չլուսցած, չատ արաղ, այլ սակայն զգոլչ փորձանք» վայրծիչն, նւ ծասնիլ փայլերով պէտթ է անցնիլ այլ բացունլով քլնամիին չերան մը կողթին, Հոն ապաստանիլ,լոլսբ անցնելու վրալ է: Հինգ նց չճանդիպելու Համար: կես ԱՐԸ (անցնին չէրջեզ Արագ, զգոյշ ժամուան ճամբայ կայ կարելի եւս իրննց առջեւր, Ագսու-իրդիւղի մբ մօուէն: ԱՀա կամուրջ մը սակայն (բնայ ըլլալ որ՝ անցնին, վրայ: Այնտեղէն պիտի թնի նաեւ այդտնը: Սակայն կանցնին Թչնամի պածականոցկեցած ըլլալ կբ բարձրանան կը վառափանան, առանց Թչնամիի Հանդիպելու 24, ետվյան լեռներու բլուրներն մէկուն՝ վօնաէնի մօտր։ Օգուտ. կու դան 26, 26-ին կր Հասնին Ձիարէթ բսուսծ վայրը, անկէ

արհդինցի ղաբ,

ու

Գասթալ Սօատ են

ՋադիրՕղլոի բարձունքի 27-ին կբ բարձրանան Մէկ ռի ճամբանչ Օամանիլէի: այլեւս Գաղչէ-Փուրանիգի, եւ

ճամբայ կարել. ծանր չալակներու դիչերուան մէջ 12 ժաժուան եւ թշնամիին չճանմիչտ զգոյշ տակ լողնած, լուսարնկ, անօժի

դործ չունենալու մտածողութիւնով, դիւրին դոր չէ: Արդ նրկու նրնջ օրուան մի, ցերեկները տրածունլու Ն Քիչիֆլի, լճիլի 0դգիղդծրու գրչերը ծճամբորդելովանցած քե թուրք Հանդիպած մոտնոքն, չէրջէզ Պիղի րբ հզերջէն,

դրելու,

անոր

Հե

1 զինուրըներ կր ձակեն, առաց ի զինուորներու խրճիթի մբ, ուր ծւ ճառցնելու չարիք առանց անոնց որն անոնցմէ նկատուծլու նն Ջագրր Օղու Հասած մթան, վերջապէս Էշնաէն թուրբ գիւղի Դիմացը, իրննց առչեւն է բարձր տեղն: կոչուած Թախթալր-Գապրը Փաղչէ քաղաջը Հովտուլնբան մառբրուռն Հովաու: Թժպէտեւ լեո Գաղէ, եւ որ դէպի 0սժանիլէ ամքնէն կարճ ճամբան է, սակայն Հեռու ժամ է իրենցմէ, միայն չէն թուրքերուն մնոթե Է Պաղչէն էկարծի չէ այդ ուղղությամբ յառաջանալ Փագրբ Օզլուի բայց տեւի լեռնէն վար կվֆենն, դիշդին արեւնլնանկողմէն (անցնին, | ն: ռանց նչմարունլու Ձագրբ Օղլուի Թուրք նոր րնակչութնելի Հովաու լերանկողը կր ժոնեն ճամբան կտիքն ԷԼ-Օզլու-Պաղչէ աձցեի մթ Ամանոսի Սէօյճէ ՖաղրբՀասնիլ, որուն ժեն դուզ

Ժբ՝

«-

ու

փապուղիներկաթուղագծիոԳիչերի կբ չարունակնն քամբան լուուքնամբ, իրենց անցքին կը Հանդիպինվբանաբնակթիւրթմէններու: Անոնցմէ չեկատումու Համար դարձնալ կր ձոխն դէպի նճավուրկէօլի կողմբ' Մինչ այդ կր լուսնա, կի բաչուին մօտակայանտաոլո Զադրի Օղլոււն լետոլ, այդատծհղ խԽումբնրբ կր մանուն նորէն վերջին ծայր անօթի են խումբինմէջ ով Թչնամիին։Նաճանչողննրը որ աի մը ցորեն ունէր, պիտի բաժնէր իբ զէնքի ընկերներուն:Արդ դաճուն, արաջ անտար պարաած ատքնր կր Հանդիպին կինճճրու մբ' Սիմոննան,առանց անդրադառնալու կրամակի Թէ` կրնայ անսրատւութիւն մբ առաջ գալ իր ժաուզէրը կբ պարպէ նւ անոնցմէ խոզ մբ (բ «պաննք։ Արչ իրննց անօթի վիճակին մէջ չատ րան վ'արժէր զման որա մլ" Անխկաանմիչաղս կբ բաժնով Հաւասարակսբորին, խլրաթանչիւրին 100 տրաժ ոսկորով միս կխնալ: Միսն բայինկառնեն եւ չեն կննար, ճամբան կր չարունակեն։ Երկու Թուր Հովիւննր կր լսեն զէնքի ձայնը անտառն, կր փախչին: Աֆոնթ Հճւանայով կր «կարն օգնույթնանաղաղակենըարձակնը Թչնաժբն արթունէ, անոր կողմէն Հրաչաններկր սկսինպարպուիըՆաձանֆողննրը կր ատլորուրնպրատաախանել։ Մխնչնւիրիկուն երկու կողմէ անդադար ու

Այդտեղկը զարնուրն Ռուբէն Նոլրոաշչլրարծն Նազարէթ Ջաւուչի ւէ, տղան ծւ Լեւոն Փազճնան: Այդ դոշին մէջ եւ ճբ րործուրԹէ չաՖ ալ ՑովսէփՓապրիրաճեան կանչձետանայ կրակ կր տեղար

սպաննունցաւկովին մէջ, սակայն չա» վերէն կր լսուի որ` Յով«էէ միա մինակ կրկին կր դառնայ էեւ ր Հասնի ՋԶէյքուն, բաւական ատեն առանձինայն տեղերի պարան լնտոյ, կու դայ Աճքապ եւ անկե «լ կանցնի Հալէպ" Չագրբ Օղլուր կորւէն խոյս կու տան 28 հաչանջունեձրեւ կր Հանին ՇԷրէիԻՕսրայիհանր ակայն թլնամի ժէկ Թեր կր Ժտապեդծզիրքնթ կրկին ծւ այչ օր նւս կը ատխպութն կռուիլ նախորդ օրուան պէս, մինչեւ իրիկուն դիժադրքլովթլնաժիին անողոթ փերձավումներուն, Արբտեղ խումբր կբ կորանցեէ հր ընկերներէն Ջարբգնան Ֆ0օվլէթը, ՄաթոսնանԹակոբը,Քէռչէկնան Ցովչաննեսր,

Ցարութիւնը Վարդան Հաճիկարապետեանը: Մութը ծազուսթնան (էի: խումբը կրկին օգտունլով գիչերէն, կր չարունակէ էՀ

ծ.

ճամբան, իկ իրենց ետեւն է եւ նր Հխասնդւ զիրէնջ 600 աւէլի զինուաֆ գոաախումբը, զիրնեք կապար փճացնելու Համար: Օգոտտ. 29-ին, դեւ չուսցած խումբէն թանի մբ աղար կր բաժնուն Շէրէր Օպալի հառրոտը, ք. ճամբա կէլնն դէպի 0սմանիչէ Քիչ մր անդին, ճամբան նրկու տղաթ այ (ը պակսբն խումբէն: Վերջապէս 11 Հոգի ճամբան մոլորքլով 1921 Սէր». 3-ին կբ Հանին Օսմանիլէ:Արդ 11 "

Զէյթունի Ազգային մբութեան Աոննապետը՝ Փ. Նազարէթ Ձէյթունցեան, որուն «Զէյթունի վերջին 1919-1821» դրթոյկէն (այնօրէն օգտունքանթմեր այս մէջ մինչեւ այոթեղ: իսկ ասկէ անդին դարձեալ անից ըէն ծւ ազատ գօտի Հասնող Ց. եւան նորբաչխար ի » ի «ԱրծւՖ օրաթերթին Թղթակիցէն որպէս ապրողի Հաղորդած տմղեկութիններէնՓԻ. ԶԷյթունցեսն թաղած էր : թանի մր էջերը: այդ աղատեղ կամփոփեն նածւ լով աեւ ՎարդիվարԳարանֆիլնանը«Զէ մքր ՀանդուցնալՀայրքնակից`

բեկնր ենըենիքն

մէկը կլլայ

Հէէր-Օպալի ատղի միջեւ, աա: դոան, աա կուոցած Բնչպա բիչ անդին յիչաֆ էեջ արդեն, էկի բաժնուին աիաաոովը .Դ որոնց

ՆՐ ԵՐԵ Հրով ա » եջ եւ

ծւ

ոագործ

. ունի նածանջր» դրթո/քր ուժնրով կր Հետապեղէր «Թչյնամին ստուար Ի Օդոսա--ի կոիշէն ճրկու օր լետոլ, արդէն Մարաշի Ֆածանջողներու դորդագրութիւններ եղած Փաղչձի կառավարութիւնները՝նոյնիսկ Մարաչի իւէսարըֆը Է : քւ բաւականաչափ զօրջով կը Փաղչէի զայլմագամրիրենք անձամբ դեպի ազատ Հանին, արդիլելու ճամար նաչանջողներու բառաֆանակը

անողը ո վո. Քորոոոր Է, ..ր

են

ե քուզեն դչգոռ,

այդ

Հէլթունցին: Անիրա փառաֆնորդէ տղաջը դէպի այնտեղ, դէպի Էէղնուտր: Այդ օրի եւ այդ տեղէն էր որ, դեռ ե նուտր չՀասածյ

:

աչ ոչնչացնել: ժնացածներն

«ո Դե ԲՐ» ֆո«ՀՅ Արան Հրուան ՀՐՅՏՐ ոն ւե «մուծ Ա չուի Ի.-7 6:

ղր րՕգոսա- 28-ր կորւէն վերջ, կէս գիչնրին «ազիւ աա սեղժ դիֆբ խզել ծւ լառացանալ նրկու ուղղութիւ "4 եւ Վ միանան, գզոոնեն այլեւս որ անոնթ իրար «2» 4» 11 Հոդիներ կորոնցուցածճն բացի կոիւին ինկած տաժանելի 1գիշերն անցած է, խումբին մէկ "Ր ոիւներէն լոգնած, ճրբ յճոննրու մէջէն կանցնի ոանաձայներկր չոուին:Ֆրուած կարգախաանկր Բոյն բաժնուած տղաներն նն անոնք: կր միանան մօտ է: Քիչ նտջը բասցունլու կրկին. առաւօտր Հէ չեն կրցած ո չարուրն տղաքր:որովծետեւ եռ էե ճա ժքրէն։ Անֆանօթ վայրնը, իրենց Համար չգիտցուսծ էւ այդպիսի տնղերէ պիտի անցնին:կքնալ եւ Հասնիլ իչ Թան, ի «արկին ցերեկն անգամ Էկ ընդ արձակ Գրո կողմբ հւ աուկաււթանիլ իսլաՀիքյի բեւէլեան Հոն «ճակ դիրթ բոնել որեւէ չարադպ ճղէղնուտը, աքն բ եւ Հոն մր, թերեւս մէկ րկու օր Հա դոնէ ժամուան, ւե Ի էրգու փամքուտը:(մազը » Եթ: պատաձիոր թյհամին չարունակէ զիրքնթ ա

եւ

ու

է, չ ԱԱ իի ա երմԻ :

«յի

ՊրնՈՔ Համի

թի" ո գար մաղրածունեւմբ` «6 Հոոոպ Հ սբ չե դժուար գործիմր ճէռւնարկած պի"իՀԱԻ Մ Նար ժամքե աւելի եղեգնուտը տակաւին երեք մինչեւ

եւ.

վրայ աւելնան Ֆանւ

ուրիչեեր ճւ.

իսկ արեւր ծաղզելուվրալ Է: ունին նաձանջողները: աՏանոթմթով առաֆնորդր՝8. Սիմոննանն է, այդ յնռնքրուն փաի

բայ

ա-

երեն,

բողջութնամբ: Քիչդբմնայ

Աանավո

ոբ

իոլոիբ

ՀԻոյճարայը դառնան:Սաղին

մչիոքղի առանց ճղէղննրու, լերկ բացատը կր Հաւաբուրնեւ Հոն ւազբ կր փոր ամէն մարդ ճւ մէջը կբ պառկի, կրակը իրնեց վրատն (անցնի ասանց իրենց վնասելու: Մէկ երկու ժամ սական ֆոնը Ժափկուսծ կոլան մոխիրնքրու տակ Եղէգնուտի լուրը եւ ԹշնամիՀետեւակներ գիաւորներ չղլթարաձեւկր պաչջարենու էրի կր «ոանծն սաղին ազրկլը, մասամբկր Համոզուփն Թէ` զէլթունցիներն այլ այինցան, եւ դաչարման չլլան կբ ԹուլեաիԵրեջօր խումբը վը մնալ էղէգնուտին մէի մինչեւ Սեպտ. 1. վերջապքս տաթ մ»իքբնքրումրայքն քալելով դուրս (ելյէ: Շատտերուն կաչիէ ոտնամանները պակաւրծ չժարած ժոխիրներունվրալ կոխնլէն կի անդործածելի դառնան Ազէնուտն քլծլէն լետոլ եկատքլովոր՝ դեպի Օսմածիէ կրձանԹչնամիին Հանդիպիլ,ուղղութիւն կառձեն դէպի Քիլիս, ահաֆնորդությամը Ծովծ- Սիժոնեանի, որ մինչեւ 1918-իվերջերը 80-թ վթար հնկերենրով Անգլ. դրաւմանսածմանը անցնելու ծափարնածանջ մբ ըրած է չիրտի ժբ օդնութիւնով:երբ կի ՀասնինՍապուն Սոււ Բխուած տճդը, Սրմոննանխումբէն զատունյով կվնլթալ արգ Վերորն գիսդը, որը միանգամայն ֆանսք չէթապետ մբե լ կառ ծւ. 1. բմրչ խումբին մօտ. Այղ դգիչծր Ֆածանֆողննիբ այ էւդ ապածով կերպովփիլիսի ուզղութեաժբ ճափբայ(ծլլեն։ Խմբադիանքրչն,Մեգրակ Ձօլագնանիխումբր տակաւին սագր չմտաֆ, իումբինՀետթի կը կորոնցնք քւ առանձինմնալով Թուրթերէ կր ա-

ա-

|

տղաք,

Հողի մբ Հեռանան դէպի Հասանաէյլիի կողմը, դէպի Օսմանի, անոնց մէջ եղած ձն Ն. ԶԷյԹունցնանկնզատ նաեւ ո էլլաթ Մանուկ եւ Մատանին Ծակորբեւ ուրիչննը: Սիմոնեանմբ ՀասքինէԽածանջողները ծղէգնուժոՍակայն նր Հասցնալ6. Հետեւնաըօրը ռազի Թչճաժբն ամբողջութնամբ: մբ պաշարում: Թչնամին թեպտքւ ներս չի կրնար մեոնէլ, սակայն հիեդշատ նր (բակէ տղոց վրալ Խումբի տղաթր սակայն օգտունըո ասպի մօր գտնուող նոկլբ կալերէն մեֆ նել (ճծրմակ տեսակ մր խոչոր կորեկ) կբ բերեն, որպէս ուտելիք, որովչխոեւթանի օրերէ ի փեր անքի էին երբ Թչնամին կր անսնէ որ այդպէս դրան Ներս Հրացանամգութիւնով բան գուրս առա «Ի տի չգայ, նղէղնուտը ամէն կողմէ Հրդք«ի կու տար Հով մե աչ կր եպաստե կրակի տարածֆունլունէւ ածա հազի (բ բրՖֆկիամ-

դաւակիողեկու

այղ

նադէպի Այնթապ: իսկ կինը Հայկուծի (լ չարոչնակէ իր ճամբան ՀանջողներունՀետ նւ կր Հասնի Քիլիս: նաճանջողներըՓիր ռաջնորդովկը չարունակքնճամբան գէպի Քիլիս, անցնելով չատ մբ նն տղաջը Հասած ֆրանս. Թուրջ գիւղերու առֆեւկն, Անպա- 2-ին ն. նւ տղան այա հր կբ բիրտը մշանրը չատ պածակազարքին եւ «քոուն բանի Ժերժենյառաջանալ զգուջանալովֆրանսացիներէն, «ԱՀա գացեք, ճամբան, այլքա մնր մթ բլուըներ ցոյց տալով կրանն. այնտեղ ֆրանսացիներ անցնիք, փոանգ չկայ, նրբ այդ բլուրնքըը կանդ: խումբին յառաջապածներկի պնդեն ռր՝ Փիչրոը չարունակէ առավնորդմլզիրննտ«րովեեանւկը. կասկածնտաղաւինապաՀոլութան մասին, սակայն կբ խնդրէ որ զինքը Թող տան, նկատելով որ` կիրճն Թող կու տան զանիկա Համար այլեւս վտանգաւոր է լառաֆանալ: հւ մչկ Հաստ ալ մաուզր ն. անոր կբ վճարքն 6 օամ. Հնչուն ոսկի Հրացան, Համաձայն տրուած խոստումին Թեպետեւ զելթունցիին Հաժար ոճիրի Համարժէք էր Թչնամիի մբ ղէնթ տալ, սակայնբիւբպայմանով ճամբայ նլած էր նշ այչ իշոտը մքրժէլ քորտի այդ նղած պիտիըլլար: Ու խումբը կը յառաչանայ քը առլնրախտութիւն իջ չ Հա այդ աղերը այլեւս չէր է դոհւ այլեւս առանց զդուչութնան ալի նածանջողները չութիւն չունի, ո-

այլ թէ` դելիՔիլիս,մոզուտ: չարունակքին ճամբուն:

Հաղզորդւսծ անդեկութեան, Սարրչարի Լեւոն Նորաչխարծնանի (ազ) քլէգլքոֆային ճամբով Գազան Ալիի «տղինքիէն իալաձիլէի Բու.

Գ.

6-1

նուտր կ սպաստանին:Փաչլարչունի, կորնկ-կլկլի կալն բիւր վրա կլկլ կը տանին տաղ" նրեջ օր լետոլ Թչնամին կը գանչ բրենց Հետքը, կռիւէ մր լետոլ, տնանելովոր բան մը չեն Հասկնար, եւ կրակը կր ծաւալի ամբող) կրակի կու տան տազը, Հովը կը փչէ ձղէգնուտին վրալ Գիչերանց պալարմանչդթան կտրելով կրկին կնլնն հլգմէջէն, տաթ մոխիրնքրուն վրալէն անցնելով դուրս նուտէն եւ իրնց կորնկի պալարնքըըկոնակնին կաղգուխնդեպի ՋամՀՀՀ :ՎԼ, հրէնցմէ կը պակաին23 Հոգի Այնտքղէն կանցնին (րգ: Մինչեւ այլանզ աճանֆողննրը կ առաջնորդէԾովչ. Միմոնքան, եւ իր Կփակ անկէ դէպի Քիլիս Սիմոնեանիծանօժ մէկ ջիր»ը ւակը։ Անժեուէր ԸնկերներէնՍիմոնհան միուլի կատարածձր Ո, Հոն կր Է մինչքւ այդտեղ: կր ՀառնինԱֆրին, լարտականութիւնը ա-

ոբոնջսակայն ղեկանան23 Հէնկինի մէջ Միսի ուժեր (ը դչտնուին, ճամբան: տան նաճանջողննրըչարունակննիրննց որ 218Թոյլ կու .մ ը: ոատիկան ուր մը, գիդի Հանդիպին կին դէպի Քիլր։ կը եւ մատքնան կուզքն մբ էւ կարդ ժբ Թուրքեր կբ մո բաներ մր շասկնալ, սակայն խումբր ոչ մէկ բան չի մողամը:

աքյչն գարձեալկը չարունակքն ճամբանդէպի Քիլիս, ջաղացբիմբ կը մօտենան, Հոն Հայ գիւղացի մի Րէնց կր Հասկցնք որ զգոլչ քյան, ամնեչն փոանգաւորտեղքբն են այ վալրերը հւ ցոյց կու սոյ բլուր 4բ եշ կրէ Թէ ծրբ այդ բլուրը անցնիք, այլեւս ազասոուած նրլաք, որողձքտնւ այլեւս այնտեղֆրանսական զինուռրականութման գրաւման տակ կբ գտնուի: Քիլիս Հասնելու տակաւին 2 ժամ Հ՞ացած, Միշլիչթլիչ Ֆէրէ ըսուած վայրը, վերոլիլնալջֆաղացքէն Հազի տասը վայրկեանանդին, բլուրի մը վրայկն ֆառաստաններու մքփն նաշանիողննրու վրայ ջանի մբ Հրազէն կյ պարպուխ եւ Հետ զրացանաձբութման միաժամանակալն մի կու գար Մարդիկ կը «լոռան. «Մի լառաջանաց:նտ Փաչունցեք,հրարու մօտ ՀաւաքունՏէ եւ անձնատուր Խչէթ մեղի, մենքֆրանսական նքր ք5., միլի Քիլիոթն «րածանգի կբ ապասքնք,որ բատ այնմ չարժինք» ԶԷյԹունցիբ այս մայներէն եւ բյուրի (րայի մարդնրէն կր կասկաֆինեւ ռաակայն կը զդուչանան զէնքովպլատասխանելէ, ֆրանսական ուժերու դէմ լինք դործածած րյլալու սխալ մբ չդործնլու Համար: կումԲէն (ը «րատասխանեձն Թէ «եթէ դութ ֆրանսականպածակաղօրթեր էջ: զոբ փջէթ, եւ ԺենջՃեզիժանձնուած էնջ»: Վքրէն սակայն աչ անձանց ժարդիկը Խոյն խոաքերըկը կրկնեն, ճերմակ դրօլակով Եիրչասարգ մը 1բ ղրկեն տղաքը դէպի ար ժարդիկը,որպէսզի նր-

թոլ կացութիւնը ձասկնայ: Սակայն դժրախտարար դիկութ՞Ֆանմբ

գործն բարմար մէկը չէ, Ան երբ կը Հանի անֆանօթներուն մօա, ծրբ (ը լ«է որ անոնց ժէջ Հայնըէն խոսողների ալ կան, միամիտ տղան չխործելովԹէ անոնք մասնաւոր կերպով անի մբ Խօսքեր կբ իջին, լինքը խաբելով, ամբողջ տղաջը ծուշակը ձղնլու Համար,(բ խանդավառուինւ կր ակա պոռալ. «եկէթ տղաք, ասոնք փրաւֆրանսացիզինուռընքըքն, իրքնը մէջ Հայեր ալ կան, Հայերէն վք իթռին, դարձքք, յանձնունցեք»: Խումբը այս խռաքնրունալ կաքուորութիչՖ չտալով կը չարունակէ իր ճամբանգքպի Քիլիս: ծովանեի, Սիժոնհան որ խումբին վերջերը մնացողնեըէնէր, առաջ դացողննրունկը սկս կանչելոր կենանէւ սրաձակազօրթին ՀրաՀանգին էեքարկուինՇատեր սակալն արդէն քաւական մառաֆացածնն նւ ոիկ չեն ըննը: Այդ ատքն Միմոնեանի չուրի Ա այբնրը եւ 4 ՍԷ է. էրը (րբ ՀճտծւինՄիմոնքանի կր /առաֆանանդքպի վերը բլուրը, գէպիանծանօթմարդիկը Արմոնեան ամճնէն առաջ ինքը նբ բարձրանա,դպի ազդ ուստ միլիսները, Հակառակ իրեն հղած Ինդրանքնկրուն ոբ չնրթար Հոն Հասածինպքս, անոր փին քւ 4եւփերունկը փաթթուխին,ինչ որ վարէն աղաքբ կբ տնակն նւ կր հարֆենԹէ՝ միլիսներիՍիմոնեանիՖանօթննր են եւ կ'ողջագուրուին: ալդ

ու

ՆաՀանվողենըվՏ

|

Այստեղ չմոռնանք ըսծլու որ: առաջին անգամ երբ ճերմակ դրօչակով դառ ոբ այդ ծրլտատարդըՂրկած նն, բատ իա, որ ձեր պետը Թող Հետեւաբար եւ Սիբնելիջը: կարդադրենբմեր անոր Հետ խօսինք ատնն հղած էր, խումբի դեկավարներէն մոնեան, այդ որ մրնչեւ Հետ: Ու այչ ն. տնանութմարդոց լարմար կր տնսնէ որ ինք երթայ ԱՐԿԻննը «կփ ողջագուրուխը: տեսնէ անոնց ճիիտասարդըծրբ կր «Մի վախնար, ասոնք ԱիմոննանիՓանօթներ կանչել վաբր եղողներուն քե». Արս հռաքերքն «կրա առած Սիմոնմանիհանը տակաւին գկ 15 Հոգին եւա կբ փֆութան մբ փարը:չփոթ վիճակի մր մէջ աղպասող խումբմբ «րոսակներ ան» դէպի բլուրի Ու ածա վերէն վարխուժող Արդքլ չառաչացող15 ՀոգինքԽրնալ կը սկաինՀրացանամլութնան: իոն ամեեէն առաֆ, վերը բէՆնԳ-ը ժիայն հտ փախչելովկազատքն, ձեւին տակ զինքը Կողջագուրման Միմոննանիվրայ արձակելով: Սպաննուռղ միշատասներկու աՆարա Ըբած նն հւ սպաննած: ուններն ծն.- նզեկիծլնան Ցակոբ, Հայլարեան Յովչանեէս, ՀաճիԱռատուր ՂորՀայաստանՄ, րխարվարդաննան, ԹէյիկեանՄնացական, ճօղյեան, Փաանճնիան Սեդրուկ,Ֆծնապաչնան Մանուկ, Ցովչանձես մէջ, իր կԳարադուլնան,որ օրանոցին Ծովչաննէս Դոչպլուղնան, նր ապաննքցանոր խնդրանքինվրալ, Նուարդ Ձագրբնան,Մարիամ վաթ խած ատեն Հիոսակներու Հնտեսծան նեւ Թագզուծի Փլորթնան: միան նն: Սիմոնձանի զէնքը: Այն անն անոնցմէ մ էուն 4եուբիդը խումբի տղաքը կր Հասկնան, Թէ անոնք Թշնամի Հրոսակներհղած բաՍրմոննանըսպաննուածձր իր նավխկին ծն, սակայն ինչ օղուսո մնացած տղաքը երբ կթ Փասկնանիրաձեռթով, բեկամներուն խումբին յհասապածներըկր սկսին կրակել չէԹէներուն կանութիւելը եւ Փառաստաններունմէ անոնջ Հեռացած էն արդէն բայց ու

վրայ,

ճիկու բֆլազթին,արագաշարժ անծրեւոյթ եղած: Այս ընդՀարումի էշ (բ «.Քիլիջ խումբն զատունլով կը փութան Ցրիտատարդներ ումբ մբ զինուոր իչիանութիւնը Փրանսական հղելութիւնը: ղորդչեն մատը Հասած: 1ն Ն Պրկէ աղոց «գնութնան Սակայն տղաջը Քիլակ կռիւէն 2 ժամ ծիք ֆրանսականզօրջը ճամբանիրենց կբ Հանդիպի: կը Հասնին Քիրս, ուր Քիլի Թուրց փոՂագոՆոն քաբը նաճանջողննըը կը տանի, բլխանութիւնը ոստիկաններուՀակողութնամբմլկիթ մը Նաճշանչողեիրը այնտեղ արգելքի տակ դնծլով, զէնքերը կը Գրած: Բ»դարձեալ Թէ արդհս՞թ այս տեսնելովկի կաինկրկին կոսկածիլ եւ 1է1քնրո դարդն ինկած ծն. Մանաւանդ արգելքի տակ դրովլը կառավարութիչնը 1: առնուիըը իրքնց մտածել կու տայ նրբ թուր ԲԻ ճամբու կանչել, նաւ Հարջաջննության ոմանք անոնցմէ սկսի Թացքին պատածածդէպքքրու չուրէ:

Քիլիսի Հայութիւնը տեղեկացածբլլալո 4 ղելության, տելւոլն Հալ Մի"«ԹԵՆը կը փութալ տեղէկագրելտեղական ֆրանսական Այուժերու Հրամանատարութեան:։ Հրամանատարը կը փութա խնդրին եւ. կը ծրամայէ որ՝ զէյթունցիներուն զէնքերը անմիջապէս փալբը դարձուինիրնեց տէրկրուն Զէնքերը կբ վնրադարձուրնէւ տղաքը մղկիթէն (բ փոխաղդրուրնՀայոց հկեղնցին մեծ ուրախութեամբէւ չութովիՖրանսականքչխանութիաւնբ2000 ֆր--ի գումար մբ կր տրամադր: աղատագրուածենրուն, Ջքեթծրը.Քիլաի մս. Միքաան տրամադրութեանատակկր սրաՀուին ԽԱԷղցիին կից անն Քիլի Հայութիւնը մեծ զուրգուրանք ցոյց կու տայ զէյթունցիներուն հ. իր կարնչին չի խնայնր անոնց սնունդի հ. այլ «էտքերուն ՀոՀառհարմինչեւ անոնց Քիլիսէն Հալէպ մեկնիր Քիլիսի դացման Միութիւնը իր Ժնուբէն նկած կարգադրութիւնճբ տնղւոլն Ազգ: վրայկատարել հաջի, զէլԹունցինէրուն Ք իս Հառաֆ րալ կը Հաղորդ Հալէպի Ազգ. Միութնան։ Բիլիս Հասնող զէյթունցիներուն ընդծ- Քիւբ կբ Հասնի 118-իբ,որոնցմէ 20-չ ինքր էն, կ մ.-

Քակներ

աւան, աբեր: որոնց«անունները ցածները առւանժին Հրեչո

էո

ոմանագ

մեր այս աչխատանքինմէջ միֆ անիրաւ ԹԻՆ պիտի ըլլար, ինչ«է» նոյնը չհչտաֆ է մն լուտածողիՀայրքնակիցը Վարդ.Գարանֆիլնան իբ «Զէյթունի նաչանջըդ գրքթոյկինմէջ, Հետեւաբարմէկ մէկ

գ'ար-

էւ այո ձանադգրեերթ անունները: անխախընելթաց Ֆածանֆին աֆՀնարին

ազատամարտին մասնակցած Հերոսննրուն, որոնք Քիլիս Հասան.384 տարքկան, Մարկանձան Սեգրակ կարապետ Մարկաննան18 ընկան, Մկրտիչ Պօզօղլնան՝ 35, Արթին Գայայնան՝ 35, կէօկճնան՝35, Հայկուծի Ջօլագնան՝28, Անդրանիկ Գօսթաննան՝18, տա-

Սոոեգա

Փոյամեան՝30. ՍաՀակ Պոյամճան՝ 25, Փանոս Փոզամնան՝20, Ժաբութիչն Պոյամեան՝ 30, ՄացակՊալեան՝ 25, ցովչաննս Աղզգաչնան 3, նչան Սօրադեան 930,ԱսատուրԱտոյեան՝45, ԱրթինԱլրմանուկնան 4, նաղարէթ տէջքչնան՝ 20, կապտուր Վարդանքան՝20, մյաչծր 40. ԹութվանտՁԶամաարնան՝ 35, Աաառռուր Փամսարման՝ Ձամսարծան՝ 2, Թագւորնան՝ 40, Մանուկ Վանչաճան՝ 30, քարոտ նազարէԹ 40, Մղալնան՝ Սարգիս Մխրքարքան՝48, Գորգ Մխրթարնան՝30, 30, Գրիգոր Փարրդնան՝ 26, Սեդրակ Տ. փարապետ Սաղաթեան՝ 40, Տ. Մովասեան՝ 50 Արտաչէ» Փալաաման՝ Մովոաէսեան՝ 2, Դաւիք 38, կատարՍկերսաննան՝ 30, Ցակոբ 7է«Ալերսանքան՝ Թիւկիւլեան՝40, ՄարիամՔէօթիւկիչլեան՝30, Գրիգոր Փումավեան՝ 2, ԳքորդՂազարման՝ 30, Մառա Ղազարնան՝ 25, նղիա Ֆանտանքան՝ 9, Մինաս Մարգարհան՝45, Միսաք Մարգարքան՝ 35, նզի Ալա-

Տիչրան

28, ԳոՀչար Ալաճաճնան՝28, ՄարտիրոսԱթարնան՝ ՅՏ, Ե22, Ծովշաննչա Պուղարըեաջ դիս«բէթ Աթարեան՝30, կարապետՊօզնան՝ 38, Մարիամ Պուղարլեան՝30, Թակոր Թոմասնան՝ 40. Սառա Թոճաճհան՝

ճՑովաէվԹոռմասնան՝ 25. Մարբբոմ Թոմասհան՝ 35. 40, Մրջալէլ Համբարձում Սէոէաճեան՝ 38, Պետրոս խայատուրնան՝ ՅՀՏ ձճ. Թորոս Մազլումեան՝ Սքօկճենասն՝ Մարիա կէօկճնան՝ ծ, 18. Մանուկ Գափչանձան՝ 25, Սրա Սարգիս Մազլումնան՝ Աշբգեան՝ 40, Համբարձում Թրվանտետն՝ 25, Համրարմում Ջատիկեան՝ 20, Փանոս 25, 0, Արթին Մվրնան՝ Ջաղբխնան՝ 85, Գրիգոր Ձալըխնան՝ ՑովՀչաննէսկէճէնան՝ 35. Մինաս կուճուգնան՝ 38, Ցովչաննէս Սա46, Մարիամ Նորա 25, Խաչերֆորաչխարչետն՝ ոոսնիկնան՝ չիրարծնած' 18, Նչան Մարպադեան՝ 30, Մոմածա Մարաչլեան՝28, Սրբուձի Մարաչլեան՝ 15, Խաչեր Ջուլլուծան՝ 14, Նչան Չախրբինան՝ 15, ճով Պզտիկնան՝ 14, Սարաոլնտ 15, Լուսն Մոիթաբեսն՝ Աչրգեան՝14, Էմմանուէլ 15, Ֆրղատ Թոժասնան՝ 18, Վարդաննան՝18, ֆեօվյլէթ Պուղուրեան՝ 15, քուոն ՆորաչխարՀնան՝ ՅՑ, ՆավաՔարութիւնԱրաբխանձան՝ 20, Սեդրակ 40, ՍտծփանՀաճիլիւլեան՝ 6էՁ 2ուճուվնան՝ Գ.աւլինան՝ 35, 20, քնւոն էֆՖ, Մանուկ էյլաթնան՝ Պոլամեան՝ Հոլխվախիէ 30, Մանուկ Դրանգրկեան՝ են, գեկիքլեան՝50, Ասատուր Զախրրբեան՝ է 7, Պօղոս ինասնան՝ 40, ԳքորդԼԶԽլիտոննան՝ Գրիգոր Փչարրեան՝ 50, Փանոս Գռւնատուդլեան՝ 10, Եսայի ՅՑ, ՆշանԱռաբելնան՝ ԱրաբելնաՆՖ՝ 30, Լուսին Քացալխեան՝ 28, Լեւոն Նօխուանան՝ ՅՑ, Եզեկիէլ Քացախեան՝ 40, Անտի, Ղաղեան՝40, Լեւոն Խուլմուննան՝ 40, Մարբամնէօկճնան՝ 25, Թարութիւն եզեկիքլեան՝28, Լեւոն կէլիկեան՝ ՅՑ, ֆՖ1օվՅՌ, Մինաս Անապատեսն' Զ5, Թակոբ էէ Պարոումնան՝ Բործզլնան՝ 30, 18, Ասատուր Շատալախնան՝ Արթին Ավաննձան՝ ԳՏ, Սարգիս ճ0 61921 Թուամանը նկատթառած, ճչդուած նե վերոյիչեալ Ցակոլւեան՝ տարիջննի ը): պաչառնական զեկոյց մը Հետեւեալ Փրանաական Հաղորդագրութիւնը ծւ օտար Թեր արՀաղ ազատադրուսծնմրու մասին, բոլոր (ըեծ այս զեկոյցին պատճենը պաչտօնամձազանգՈրկլան։ Պայչտօնական ՎեՀՍաշակ Բ. զաթողիկոսին: «եա կը Հաղորդուր Գիլիկի"լ նւ Ա. ՋօրաբանակիՀրամանատար բարձրգոմիաէրութեաննիիկ"լ պառտութրակ Տիֆիեզի կողմէ ձիլիկիոլ ՎԵՀ կաթողիկուին գրու: պաջտօնադիը մը՝ կողմէ պաչտսնա«Ֆրանսականպօրարանակի Հրամանատարութեան քն Բիլի" Հատած պէս կր չարոնում Թ| Հարիւր ատն զքյքունցիներ Հեռու Քիչիոթ մօտծրբ այս խումբր կոռիշիբռնուած Է աւազակներու նւ Հասած ցբութծէ օգնութեան Քիլիախֆրանսականպաճակազօրբը մասնհան՝

|

ՅՏ,

հրննց Ջէյթունցիթ փարձճակողները:

Հետ

բերաֆ

նեն

նաւ

Քրենց

ֆածատամնքըը,որոնք Քիլիոի մօտ տեղի ունեցած վերջին կոիւին բնկած էին, Խումբը արմ կբ գտնուի Քիլիսի Հայոց եկեղեցին: Այսոհղ կբ վերջանայզել ունցիներու 1919-1921 երկու տարիներու իբ ողորումներովը: իր կռիւներովը,որոնց Հետեւեցանք պատմութիւնը առ մինք քայլ քայլ իրենց մանրամասնութիւններովը, Հետեւնցանք բ սհնթ,օավայնմեբ Հոզիովը,ժեր արտովը,օզտունլով ազատագրուա երու պատմածենրէնեւ լայնօրէն օգտագործելովԳ. Ն. Ձէյթունցնանի Հատորը, Հանգուցեալ Վարդ. Գարանֆիլեանի գրքոյկը եւ գարմնալ Պ. տուած Լեւոն Նորաչիխարձեանի Հայրծնակից տեղեկութիւնները,

ոիոնց բոչոբին ալ ԻԺ անկերծչեորՀալիջը պարտիմ աոնել: Քանի տանիանգամեքր ամբողջ եութնամբա բաղմացքրեմ որ ապղ դժուար «ետ տղոց էրկու ամիաներուն այդ րայի, ապրէի իրենց Հետ, եւ անօթի,ծարաւ կորւներուԺէչ: Բոց անկարելի էր ատիկոաո

ալ

ՄԱՆՕԹԱԳՐՈՒԹԻԻՆՆԵՐ

1- տամա՝

ըստ յումաց առասպելներու հրկնիցհւ երկրիորդի Ատանա եւ Սարռոս Են շիներ այս Քաղաքնը։ Իսկըստ ուրիշներու՝ Ատան: որ

փիւճի-

կեցիներու լեզուով կը ճշանակէուռի ծառ. Սարոսիեզերքըշատ ուռիներկր գտնուին եւ անոնցմէՔաղաքըստացերէ Ատանա անունը:

Տարսոննմանապէսշատ հին քաղաք է, քրիստոսի ժամանակի Ս. Պօղոս այտնի էր որպէս կարեւորկեղբոնհին փիլիսոփայութեան: պհն ռաքնալՏարԿՂԱէՑ էր։ նոյնպէսհռչակաւորԵղած ստոյիկեանփիլիսոփայ եւ Արագոսբանաստեղծը: Կրիսիպպոս(ՇհՌ/տ|ՔքՔ) Յ- Պէրիտսարը՝ հաւանաբար Պերիթոս չաստուած, Ոդիսեւս զՊԵնելոպայ հւ զյուշկապարկացն զսիղեխնսատակելովհւ կամ զլապիթեանցն կռիւնի վերայ Պերիթեայ հարսածացն.... Գերման Չ-

(Բորեոացի): գիտնա էրիտի կոչուած

ՒԲստտեիօՇիէ 200 տեսակբոյսեր հաշուած է

վրայ» որոնք

Պրիտեհան կամ գիտճականին անունով»1865-ին, կամգաւառին անունով՝ կատաւոնեան րոյսեր: 4- Լարիսա, այժմ Լորշունչ որուն մօտ հն Թաւթլուրեւ Հոնի: 5- Տուհաց գաւառր եւ ուրիշներու, կը ըստ Մ. Օրմանխանի նկատուի Տուհա Կապադովկիան, ռապէստրոհելով. «Կապա-տուվկա»ջ, Ց- ՈզնիաՀ Զէյթուն (թէեւ աւելի առաջ Ռւլնիան ՖոնուզիՀին Գեղնէր) Բալու Ֆլաւիաս Սիս Գաթիմոն Հարգան Հաճըն ոնի Հ Խունի Լարիսա Լորշուճ ԾամնթաւՀ Թոռմարզա Գոմանա ճ Շարտէրի(Գապադովկիա) Մամեստիա2 Միսիս 7ձաւանաբար քաղաքնալ կոչեցինՆռր Աճի, ռր ի վերչոյ թուրքեր անուաճած ըլլան ծէհիրձճիք: 8Մբիկ Հայկազն,առաջինհայն է ռր բիւզանդական գահը կը բարձհն

Ռոմանուպռլիս Ի

Հ

-

Հ

«

Հ

րանայ:

ՈւլնեցիՍ. Ստեփանոս յատուկ շարականմը ուճի: Ծղիական պահոց վաջորդող կիրակին,կրօնական պաշտօնկր կատարհն այնտեղ:«Սութթը Փէանիսէնպոքը իկիք» կըսէին զէյթունցիներԾղիականպահոցհամար: Հայրս կը պատմէրհետեւեալը.-«Անգամմը ՋուխրաՍուրէնկ'անցնէինք ծեհետ: Փանոս սկսաւաւերակուխտատեղիին ՁգօնենցՓանոսին պատերը ծել գաւազանով,ըսելով թէ ո՞ւր ես սըբթբ Փէատնիւս: Քիչ ետքըմեյ մըն

աւազակներելան մեր առջեւ: Փանոսը բռնեցինու Արկաջայժմ Կէրկէրլը։

աաա, զին կրե արան

Ըստ ՄՈացանան Սէմերճեանի

եոիլճ համարին, եբոմի

տարին»:

Ա

«Զ

ր

որոնցմէմմացած է կամուրջ անունը: 12- Այս եօթը տուն հայերըորպէս թէ եկածըլլան եդեսիայէն Զէյթուն: 13- Շէհիրճոկիճախկին անումըցարդ ծանօթչէ. իր ճախկին կը կարծուի թէ կռապաչտներ Եղած են: Շէհիրճոկի հարաւը կը գտնուի ձոր մըչ փոչր գետակովմը կոչած են ԱՍիձոր: Եւ սա ենթադրել կու տա) թէ Ամիէն հայեր գաղթած եւ հաստատուած են Շէհիրճոկ։ 14- Կապանի Արքեպիսկոպոսական Աթռո՝ Արե բեգինի վանքինԳրիգորիս ներկայկ՛ըլլայ Մեծն Լեւոնիթագաւորական օծման հանդիԱրքեպիսկոպոսը սութեան,ուրիշ հպիսկոպոսնհրու կարգին։Զէյթունիհարաւըրերկուքուկես ժամ հեռու Հէնպէջ լերան մօտակայլեռնոտ մէկ ձորին մէչ, Վերի Խէպիայգեստանի անմիջական սահմանինկար Ս. Գէռբգ ուխտավայրը: իր եւ խաչքարով աղբիւրով: Ս. Գէորգ աճուն հին վանքիմը վայրձ է այս: Այդ վանքինանումովթուրքերը Ֆէնկկոչածեն ճահւ Խէպիայգեստանճերը 15Գրմաղբըրցի ԳբիգորՎրդ. ներկայ կ'ըլլայ Սսոյ ժոդովին(«Ազգապատում»» ՕրմանեպԱ» էջ 1786): 16- Ըուռ ոմանց Զէյթուն հիմնուած Է 1306 թուին: 17- Աստուածաշէն բարձր լեռ մըն է ԿիլիկիոյԿապանգաւառինմէջ: 18- Այս վերջին անունը ոսակայնկը հակասէվերի Հանօթութիւնըչ րունհամաձայնոչ թէ Թադէոս,այլ Բարթուղիմէոս է որ եկած առաքեալն Վեռծ է ըլլայ: 19- Խորենացի կը պատմէ:որ Ս. Կոյսինմահուան օրը, Բարթուղիմէոս ծրուսաղեմ չէր գտնուեր։ «զի ընդ Թովմայիի հնդիկս էր երթեալ»: Ըստ Մ. կոյսը մեռած է խորենացիի» հաՔրիստոսի45 թուին, վաթսունամեայ սռկին։ՈւրեմնՔարթուղիմեոսի Զէյթունէնանցքնալ այդ թուակաճինկամ թէ քանիմը տարիյետոյ տեղիունեցած ըլլալու է, կ՛րսէ մեր հայրբենակիցը՝ հւ հինգ թուոյ ՏԵվլէթ Գէորգեան,այսինջն փոխանակի քառասուն փրկչավանքի, վերոյիշեալ Երգին հեղինակըառանց բարակին հրթալու է Ի գալ Սրբոյ Առաքելոյն: ըսած եծթանասունհինգ թուոյն: եւայլն։ 20- Յաւելուած եւ ուղեւորութիւն (ՍիսուանՀ. Ղ. Սահմանք Ալիշան) ԲորձրԲերդոյ ըստ 1307-ի ՑուլիսիչՄարտիրոս վրդպէ՝(ԳէորգՍկեւոացիի աշակերտ) գրուած յիշատակարանիմը մէլ, գետ մը ախորժալուր հայկական աճուամբժ.«գրհցաւ սա ի թուականիսՉՇԳ - 1304 երկրին Գիլիկիոյ, մերձ ի թերդն-բարձր, յԱնապատ Խաչատուրոյ ի վերայ գետոյս հւ նգրկայ (Շուղուր), ի քարանձաւ ի նեղ տեղիս:նկարագիր բնութեան սիդեացս, ի դեպ գայ եւ մերձաւտրութեան Անդրէասհանց ուխտ»որ եւ

բզակիչ

-

-

-

տեղագրութեանս: կերեւի

Արդ» այս Բարձր Բերդըմեր Զէյթուն բե՞րդնէ, թէ Կուռիտինիբերդը, աւելի մօտ որոնց Երկուքնալ նուղրըգետի Եզերքնեն», իսկ Կուռիտինինը է Անդրէասեանց ԻսկՇուղրակկը թուի մեր Զէյթունիգետակն (Ալապոզան): էչ որուն վրայ Է ՇուդրիԿանտարանը (կամուրջ) Եւ ոչ թէ վանքմը։ Մ. Ս. ՋԵՍԲ խորհիրթէ այս ԲարձրԲերդը՝Բելանքոյ վայրինմէջ յիշուած ըսուած հաստատած տեղը»Գոռոմոզոլի»Կոըլլայ. Գօզանօղլունհրու բնակութիւն յիշուած: Խորին վազքի մօշտ՝ պիտասիեւ Վահկայիհետ միաժամանակ Բարձր Բերդ: Ինչպէս որ ԲարձրԲերդի գաւառինմէջ Էր Գոներ վանքը: Շուղր կամ Շուդուր» Շուխուր։ արամերէնկամ հիճ ասորերէն,սեմական անցք»ուրկէ կ'անցնի բառ մրն է, կը նշանակէժայռերու ճեղ ճեղքուածք: գիտակմը կամ գետ մը: իսկ ըստ ոմանց Օուղր բառը սեմականսաղիր հւ կը ճչանակէ բառն էչ ան տառադարձուածԷ «Շաղիր»ի»յետոյ «շուղրի դարձեալճեղ անցք: կիրճ»ժայռերու մէջ (պօղազ)»դրունք: ինչպէս«դրում Կիլիկիոյ»դրունքկուկլակայ»դրունքԱսորւոց:Զէյթունիարեւելքը,Սանստխի ճաեւ ԶէյթունիԳօզպայիր անուն վայր մը» ինչպես մօտ կայ «Սաղիր» թաղին կիրակիներըկը մէջ կար «Սաղիր»անունովտեղ մը» ուր պօզպայիրցինհր հաւաքուէին ժամանականցընելու: 21- 1104-ին,Կամսարական իշխան՝Գող Վասիլ, համաձայնՊատ. ծղիտ կը տիրանայ ուսումճնասիրութեան» Փասունիի«Փիլարտոս Հայ»պատմական Հ Ընկուզէկ Լնկուզիկ լԵռնայինԿիլիկիոյարեւելքը»Մարաշիհիւս- արհւելքը՝ լերան մօտերը գտնուածՔԲէսուն ամրոցին.(ըստ Ազգ. Պոմթ. քէսո՞ւ): կը Փող Վասիլ Ժամանակիընթացքինկը զօրանայեւ իր իշխանութիւնը Ատեն Ռութենիշխանանոր Վահկայբերդինտէրը՝ մը նոյնիսկ տարածէ: բերումով վատպայմաններուն կը խնդրէ:Քաղաքական օժանդակութիւնթը ու Էնկուզիկ։ Իր 1116-ինԳող Վասիլ կը մեռնի անժառանգ կը թաղուի Գ. իսկ հօրը կողմէՊալաւչՏղայ Վասիլ որդիները՝ի մօրէ Կամսարական» Թորոս իշխանի եղքօր՝ Լեւռնի դստեր կամ Փոքր Վասիլ» կ'ամուսնանայ հետ: Թորոս իշխանՄախանձէ մղուած»կը ձերբակալէերիտասարդՎասիլը» կը յանձնէ Ծդեսիոյ խաչակիրներուկոմսին։ ֆղայ Վասիլ կը մճայ

ազատ կ'արձակուի միջամտութհամբ տարրիայնտեղբանտը:Բիւզանդիոնի եւ Կ. կր տիրանայ Բարձր Պոլիս:1136-ին կը վերադառնայ կը մեկնի տան Զէյթունի շրջանըգաղթելումասին հետեւհալծաբերդին: Վասիլեան է մէչ գտնուած նօթութիւնճերըկարդացածենք.- Արեգինիհայ եկեղեցիին ձեռագիրաւետարանմը» որ գրուած է 12-րդ դարունԳող Վասիլիհրտալ յիշեցինք»Հազծր (Ղազար) ինչպէսնախապես հանգով:Այս աւետարանը», իր ճահանջելուն» դէմ ունեցածկոիւին աղա ՇորվոյհանԽուրշիտփաշային քան 1884-ի հետ կր բերէ եւ կը յանձնէ Ս. Ցռվհաննէս եկեղեցիին:Ֆախ ըլլալը: հրոյճձարակ աւետարաին Զէյթունի մեծ հրդեհինմէջ այդ թանկագին հւ

լուսանցքին աճոր մէջէնհետեւեալ է. արձանագրութիւնը բնդօրինակուած

«Մի ոմն՝ Վահրամ»ի տանն Վասիլեան։իշխանական տռհմէ, ձգեսց Բէսու, Ջահան, էհաս իւր՝ ամրոց անց զգիտն Արեգին,ապա զբերդն՝ Կապան:Պատմութեան հետեւելով,կը կարծուիթէ՝ Կապանի բերդը Երթալով» Վահրամհիւրըճկալուած է բերդատէրԱտոմ Պայլէն։Այլ վկայութիւն մը եւս այս մասին.- ՖոնուզիՍ. Կարապետ վանքըգոյութիւն ունեցած է յիարձանագրութիւն մը, որ գրուած է Կանչիիժողովրդապետ շատակարան են այս վարդապետէ» այդ ձեռագրէնընդօրինակուած Կիրակոս տողերը: ոմն Գէռրգիչ տոհմէն Վասիլեանց» «Մի ի թուին 1376, հղբայը՝ ի թիկունք սպարապետԳէորգի» կը պատմուիթէ ՎահրամՎասիլեան մէչ սիրուածեւ իրաւունքներու է, 1312-ին»Իկոնիռյ կապանի արժանացած Սուլթանըկը պաշարէ Կապանի բերդը» թայց չի կրճար գրաւել: Վահրամ մեռնի խոր ծերութեան եւ Լեւոն ակը մէջչ թողլովԵրկու տղայ՝ Ստեփան նաւններով։Ստեփան կը մեռնի տակաւիներիտասարդ:իսկ Լեւոն երկու զաւակհասցնելէ յծտոյչ որոնք կը կոչուին ԳեռրգԵԽ. Վասիլ:1375-ին, Մեմլուքներուարշաւանքէնխուսափելով, Հեթում սպարապետ Վասիլեան» Գէորգիշխաճինհետ կ'անցնիԿապանի լեռները: չեթում կը սպաննուիեւ իրենկը յաջորդէ որդին՝ Գէորգ եւ կինը՝ Զարմանուհի։ Մայր ու տղայ եւ հինգտարի Գոկիսոնաի Ուլնիոյլեռներըպտրտելէյետոյ, կր յաջողին 300 քաջ լհոնականներ հաւաքելեւ անոնցգլուխն անցնելով Զարմանուհի իր ձեռքովկը սպաննէթուրք զօրապետներ՝ էօմէրըԱտանայի դաշտինմէջ հւ Ալին՝Սիսիդաշտը: Յետոչկր յարձակինտաճիկներուն վրայ։Գէռրգկը չողբէ անոնց եւ 65 տարի կը տիրէ Կապանի:Իր գերեզմանըթէեւ անյայտ է, տեղացիքսակայնաւանդութեամբ կը պատմենթԷ՝ Զէյթունի տէրն է հդերան 5. առանցկերակուրի» եւ անուշէղէններով լոկ մբգեղէններով է ճաեւ իրեն հիւր եղոդ 60 տաճիկձիաւորներ: Ի կերակրեր սէր եւ ի յիշատակ այս քաջարիկնոջ՝ շատերզէյթունցիներէնԶարմանկոչած ԽԱ իրենցաղջիկներըեւ այդ անունովշատ մը կիներկային Զէյթունիմէչ։ Ասոր Գէռրգորդիին սերունդէնէր Հեթում ուսեալ հւ արիասիրտ քահանան» է ռր պաշտօնավարած ԶէյթունիՄիջինթաղր։ Աւանդութիւն մը կ'ոսէ թէ՝ ռն է որ Կ. Պոլիսգացած է եւ յաջողած է ձեռք բերել ՍուլթանՄուրատի նշանաւոր հրովարտակը» որ այրած է 1884-ի մեծ հրդեհին,շատ մը անգինհճութիւններուհետ: ԻսկՏիչ մը տարբիրաւանդութեանմը համեմատ՝ մայր ու տղայ կր հաստատուին Զէյթուն: կը տիրանանՏաեւ Արեգինիգիւղերուն: 1400-ին» թիւրքմէնԶուլ Գատրկամ Տուլ ԳատրընտանիքէնՀասան կը տիրանայ ձիա. արեւելքըԿիլիկիոյհւ Մարաշըկր դարձնէիրեն կեդրոն։Այս վերչինըսարսափկը ձգէ այդ շրջանըհւ միայն Կապանբերդը ազատ կը մմռյ: 1435-ին,Հասանիյաջորդ Շահ Ասուր Ճիհանիվրայէնկը յարձակի .-

կր պաշարէԿապանբերդը: հշխանԳէռրգ թէեւ կը կռուի, սակայն պաեւ բերդիբնակիչներով իր ընտանիքովը կապաստակի շարումինչդիմանալով» Շահ մմ(Ասատո՞ւր)։ կը ճակատի Ասուր լնոները: 1466-ին, Կապանի եւ եւ լուքներու դէմ» կը պարտուի:կը ձերքակալուի կը տարուիՍգիպտոս Ֆւ առ հոն կը սպաննուի: Պեռրգ կօգնէ մեմլուճներուքիաթիպային ի վարձատրութիւն»վերստինտէր կը դառնայիր բերդին:Գէռրգ կը մեռնի ճոյն տարինեւ կը թաղուիբերդին մէջ։ Մինչեւ 1914-իընդհ. պատերազմը Կապանիհայերը իրրեւ սրբատեղիկ'այցելէին այս իշխանինգերեզմանը: Գեորգեն կր մնան Սարգիսեւ Ղազարանուն երկու զաւակներ:Շահ մսուրի յաջորդը՝ Ալա էտ Տէօվլէ կ'ուզէ իր հօր վրէժը լուծել ԳեռրգիորդիՍուլթան Սկիմ Պերէն։Կբ գրաւէ կապանըՄիեւնոյն ժամանակաշրջանին եւ ճուաճէ կը հասնի Ծգիպտոս:Իր զօրապետներէն Սուրիան Եավուզ կը Էտ Տէօվլէի վրայչ Վասիլհանիշխանկը Ալա Սիճանփաշա կը յարձակի եւ

Ջալգեանք: ՎասիլեանԳէորգ կը սիրուի, նոյնիսկԶէյթունի մէջ ժողըվի անդամ հւ կ'նտրուի: Գէորգ,որդին Վահրամ Փանոսի զաւակները՝Թորոսեւ Ղազար ուշադրութիւն կը գրաւեն, Ափարտեան եւ ընտանիճը կր նախանձի զանոնքկը զրկէ կարգմը իրաւունքներ: Ասկէդժգոհ Մահտեսի Մարտիրոս նազլեանկը գանգատի» բայց ծանրօրէնկը խոշտանգուի, որմէ կատղած Վասիլհանքեւ Գոյամեանք կր գնդակահարեն եւ կր Ափարտեանը փախչին վերչինինզինակիցները կը հետապնդեն զանոնժ,իրարուկը բախին,հռն կը մեռնին Վասիլեան Թորոս, Փանոս հւ Պոլամեան Սարգիս: Դրացի բերդատերԳազան(Բռրա") օղլուն (կրօնուրաց հայ մը) կր եւ իր մօտ պաշտպանե այս Երկու ընտանիժները անոնջ կը տանի:Սակայն, կը շարունակեն իրենց ասպատակութիւնները երեք տարի: էյթունցիք դժգոհ այս եղածներէնչ կրկինթոյլ կու տան փախստականներուն, որ գան մօտ եւ Զէյթուն իրենց ընտաճիժնհիրուն տիրանանիրենցիրաւունքներո 1898-ին Գէորգ կը մեռնիխործերութեան մէջ, Զէյթուն: իրենկը յաջորդէ որդին՝Վահրամ:Վահրամհւ հղբայրը՝Ղազար, ժողովուրդէնկը Կիրուին, որմէ կը ճեղուինԶէյթունիմիւս իշխանները եւ կը բողոքեն Մարաշի Սելձուքեան պետինհւ այսպէս, պատճառկը դառնանանոնցԾգիպտոս աքսորուհլուն: Պ. Լեւոն Վկայութեան այս մասըհայրենակիցն Նորաշխարեհան Քաղած է 1881-ին մեռած Մահտեսի ՍարգիսԾնիտիւնհանի ձգած մեկ արձանագրու. թենէն:ՄահտեսիՍարգիսմեռած է 110 տարեկանին: ԱճիկաճախՔան իր մահը այդ ծանօթութիւնը տուած է արձանագրել իր որդիին՝ Մահտեսի Փաճոսին, որ իր կարգինփոխանցած է ընտանիքին: եւ

գործակցիՍինաճփաշայի: Ալա էտ Տէօվլէ կը պարտուիչանոր գլուխը նուէր կը զրկուի Շգիպստս, Զուլ Գատրներուտուճը սակայնկը համաձայնիեւ իշխանութիւնըկը պահէ իր ձեոքը» ենթարկուհլովՍուլթան ՍԷլիմ Ծավուզիհրամաննմերուն) որէւ դժնդակկեանքմը մէ մեծապէսկր դժբախտանայ Վասիլեանընտանիքը» հայոցեկ'ապրի: Սարգիսեւ Ղազարկը մեռնինեւ կր թաղուինԿապանի կեղեցին:Սարգիսիորդին՝ Փանոս, իսկ Ղազարիորդիքը՝ Գէորգ: Փանոս եւ աղջիկըՄարիամ,կլենթարկուին հալածանքիեւ Զով ԳատրԳեր Վե Մարիամըկնութեանկ'ուզէ: Վասիլեաններկը մերժեն, տեսակցութիւններ կր յամառին:ՊԷքիրոր Զուլ գատրը օրէնԶէյտեղիկունենան:Վասիլեանք մը Զէյթունի քերծերէնփրթած թուն կր բնակէր, եւ ըստ պատմութեան որ քերծհրէն (այդ ապառաժը մը վրայ էր իր բնակարանը հսկայ ապառաժի տակ):Պ42 տարի թաղած Էր իր տուներու հայութիւն իճկած էր Ժամանակին։ Վասիլեանք կր մճան Եգիպտոս: Անոնցմէողջ է. հւ հաւաքած եւ իր հարկը Մարաշ չէր ղրկեր քիր դարձած էր բոնաւոր մը Վահրամ մայրը, օգտուելովՍուլթանիճերումէն»1744-ինկը վերամբ այցելութեան կապրէր զեխ եւ. անպիտանկեանքմը։ ՊԷքիրանակնկալ դառնանԶէյթուն: Զէյբունցիներ գիրենքկը կոչեն«Ենի Տիւճիակէլէնլէր»: երիտասարդներ Մարիամը:Վասիլեաճ պահուն»կը խոյանայեւ կը բռնաբարէ Վահրամկը )իշատակուիԱյրգՀ Արթուն մակդիրով:իր ուշիմութեան գազանՊԷբիրը, ինչպէսճաեւ մայրնու քոյրըեւ կապաստանին կը սպաննեն համար:Իր սերունդը կը շարունակեն իր երեք «պաքը՝Ղազար,Գեռրգ, Զէյթուն: որ այդ ժամաճակները, Սարգիս: լեռճնհրը:Յետոյ կորոշեն ապաստանճիլ 1748-ին, ՍուլթանՄահմուտի շրջանինկը յաջողին ձեռ անցընել տան էր եղածշատ մը փախստաորպէս ծանօջմեֆ աւան մբ: ապաստանարանը Ափարտեան իշխանութիւնը: 1710-ինկը մեռնիՎահրամԱյրգ Խ. կր իշխանիհռվանաւորութեանթաղուիՍ. Աստուածածնայ կաններու:Ասոնք ԲԷրծէրիստորոտը Ափարտեան վանքը»չ Զէյթուն: Հոն ապաստանած էր նաեւ Ատաճայիմէչ բոնատակ կը հաստատուին: (Վասիլեանց մասինայս Երկարծանօթագրութեան մենք թէեւ լայն տեղ Այդժամանակներն Կուինջ, սակայն վերապահութնամբ ընտաճիքը(Պոյաճե՞ան)։ պետ մը սպաննողՊոյամեան կ'ընդունինքանորիսկութիւնը): մեծ ընտանիք մը 22- Հեթում է որ Հայ լեռէն (կեավուրտատղ։ Ամաճոս) փախստական քահանայիՊոլիսԵրթալունշարժառիթը կրլայ Գէշէնիպէեւ Այդ ընտանիք թաղը: կերեն հաստատուի Գօզպայիր Զէյթուն կը կրած կապաստանի մէկ ծանր անարգանքը: Այդ պէկը փոխանակ Հեթումըսելու, Ղրձեան:Քուսքուսեանք։ Սիտոճիւղաւորումներնեն Մարկարոսհաններչ Կէջթիւմ ըսած էր իրեն: 23- Այդ Խանք, էօֆսիւզեանք:ԻնչպեսՃահւ Ճիկէրծանք, որ կոչուծցանՋագրեանք հողը, Զէյթունիհարաւը10 վայրկեանհեռու դաշտ մըն էր,

մնացողնե

Ծւ. մեր «ձեմարանին»» աւերակները կը տեսնուինտակաւին ժամանակնիրը տակաւինայդ դաշտը կը կոչուէր ճեմարանիդրարը (դաշտը): 24- Ղութուն մետաժսէ կերպաս մըն էր։ կարմիրյատակիվրայ մեղուագոյն է, մեղուաձեւ Վախշերով։կիներու ծանըրհագուստ կր շինեն անով։ 25- ԵղիաԶագրեհանչ ուսուցիչ մըն էր, խառնուածքով բամձաստեղծական մեծ ամուսնացածԷր մարաշցի Չագրեանընտանիքէն» Պօզպայիրթաղէն, հետ: տարիքիմէջ մեռաւ Ծղիա ուսեալ օրիռրդիմը` Ռահէլի Երիտասարդ որոնցմէմէկը կը յիշեմ, Չագրեան:ՈւնէրՔանիմբ անտիպռտանաւորմեր» Ս. Յակոբայպատշգամիելքի դրան վերեւչ քարիմը վրայ փռրագրուած էր: Բառերըմտքէս ելած են: 26- Այս յօդուածը գրողը եւ Զէյթունիու շրջակայիցտնօրէնութիւնը (զէյթունցի) որ էտասհակտարիներվարողՊ. ՅովհաննէսԱհարոնեանը ղած է նաեւ իմ ուսուցիչս, ինքը անձամբկը պատմէրմեզի: թէ իր ուսուցչութեան առաչին տարին»բուրդե ձերմակշալվար մը կը հագնէրեւ բոպիկ ոտքով: այսինքն առանց ոտճամանիդպրոց կու գար կը պաշտօմավարէր:Եւ մենք կը սկսէինքխնդալԵւ զարմանալ: 27- Լպուտ, աղեղովբամպակգզող: 28. Ղափանիհետ որհւէ պատմական Կապանըարդե՞օքՂարաբաղի կապունի: Արդեօք իր ժողովուրդը անկէ՞եկած է: Կապանկը նշանակէ ճման լեռնային զահւ կիրճ, եւ երկու Կապաններն ալ կապանեւ Ղափան վայրեր են, նեղ անցքերով: շ9- ԿէօկսիւնՍու, Տեղացիները կանուանհնզայն ԹԷլպիւզէկ: Յ0- Քիլէչ գրիւ չէլիկ։ որ կր կշոէ կամ քիլօ: 31- Ղալաճուխկը կոչուէր ձաեւ Ճանավըրինք: 32- Տէլի թուրքերէնէ, հայերէնը՝խենթ. զէյթունցիք կ'բածն՝խիւ։ Ըստ Տէլի բառը մեր լուսահոգիհայրենակիցՏ. Գէռրգեանիքացատրութեան» է: Տէ Տէ Հ դեւ արմատբառէն եւ լի մասնճիկէն բաղկացած արմատբառը տէմոն, էչ նոյն իմասուճին՝ պարսիկներըտ̀իւ յոյները մեր դեւ բառն եւ ինչաւոր եղ մասնիկնհրուն» տով: հսկ լի մասնիկըկը համապասխանէ Շ գլխաւոր: անցեալունեցող: գաֆալը պէս՝ աթլը ձիաւոր: Կապրգալը Հ Հ չար Գ իտենք որ հիներըկը հաւատային ուժեղ, պաղյլը բաղեղ: զօիլի եւ բարի ոգիներուգոյութեան:Զարոգին մարդունմէչ մտնելով» կ'այլասեհւ բարի ոգին, մինչդեռ րէր զայն կը մթագնէրանոր իմացականութիւնը: հրեշտակիդերը կը կատարէրմարդոց եւ վայրերուհամար: պահապան Ոգիներըիրենց ենթակայինկու տային նախ Փիզիքականգերմարդկային ոչ ոք ոյժ: «վասնբազում անգամկապելոյԵւ խզելոյի նմաճէ զշղթայսն» եւ մտաւորական զնա» կամ հոգեկանբարձր յատկութիւններ կարէր պարտել իմաստութիւն,որով օժտուած անձերունհաւաքոյթը կը կոչուէր դիւոն։ Կարգ մը լեզուներու մէջ դեւ բառր ունի նաեւ ուրիչ հոմանիշ մբ՝ ճին: ուր

Հ

Հ

ԳԹՈՒԿՑ, որմէ լատիներէն

ծագածէ Փբանսերէն ց6Ոյ6 բառը` հանճարի Արդ, Տէլի բառը իր ժողովրդական իմաստով: նշանակութենէն զատ ունի նաեւ միւս իմաստները» այսինքը՝ քաջ,ուժեղ, գերմարդկային, հանճարհղ՝ ըստ պարագային:Ծրբեմնպատահածէ ռր այս տէլի կամ խենթբառը տրուածԷ տիրող իշխանութիւնձերէն այնպիսիանհատներու, որոնք եղած են անկախճկարագրիտէր մարդեր,իրենց պարտականութեան ձայնին միայնանսացողանհատներ, ամէն բռնութիւն: «Տէլի արհամարհելով քէչիշ որակումըկարելի Է ուրհմը մեկնաբանել վերոյիշեալբոլոր իմաստներով՝ մարմնովուժեղ: հոգիովքաջ, նկարագրով անբիծ»խառնուածքով յանդուգն: Աահւ սրատես: Բայց կայ խելքով ուրիշ պարագայ մը որ պաշտօնական կու տայ այդ «վերադիր»ին,այն է՝ Տ. Օհանի հանգամանք կեանջին կարեւորմէկ մասը անցածէր պետական ծառայութեանմէջ: իր հօրեղբօր Տ. բռռան՝կարապետ եւ ծերունի Յակորհանի «ՅուշիկքԶէյթունի»հատորով Մ. Սէմերճեանի «Զէյթունիանցեալէնեւ Մերկայէն»գիրքով տրուած Տ. Օհանիկենսագրութենէն այստեղկը բերհնջհետեւեալքանիմը համառօտ Գիծերը։Թուրքիոյ Սուլթանները ունէին անի մը տեսակզօրք ննիչէրի, ՀայթաօճաղըչՏէլիօճաղըեւայլն: Ասոնք թէեւ ըստ օրինի առհասարակ մահմետակաճներէ կազմուած կրլլային, սակայն կ'ընդունուէին ճաեւ քրիստոնեաներ, իբրեւ կամաւոր:Տ. Օհան, 12 տարի ծառայածէ ՏԷլի Օճաղը գունդին մէջ ֆարհատ»այսինքնդիւցազնանունովեւ հազարապետի աստիճանով: ձիաւորներէկազմածգունդի մը պետըկըրդառնայ:Եւ այս զինուռրականասպարէզը կը մտճէ եւ կր մնայ սոսկ հայ եկեղեցւոյ հանդէպ իր տածած գերագոյնսէրէն մղուաֆ։ 12 տարիյետոյ կր յաջողի հարիւր հազարղրուշի գումար մը ուճենալ: Ու երբ կը տեսնէ թէ այդ դրամըբաւարար է իր Ս. Սարգիս եկեղեցիին շինութեանհամար,բաւ կը եւ կը դառնայ համարէիր առաքելութիւնը հայրենիք:կանչելկու տայ հայ քահաձայ մը։ կր խոստովանի, կը հաղորդուիկրկնելով.«Ես մեղաւոր եմ»: 40 օր ապաշխարանք քահանայ կը քաշէ Զէյթուն: Ս. Աստուածածին եկեղեցիինմէջ։ Սակայնիր հաւաքած դրամը հպիսկոպոսըչ'ընդունիր եկեղեցիի եւ այլ շինութեանհամարեւ ինքըզայնկը բաժնէ աղջատներուն բարհգործութեանց: Սսոյ կաթողիկոսը կարտօնէիրեն կրկին քահանայագործել:

Աֆշարները։Արշակուճիհայերու մնացորդներըենթադրածեն կարգմը հնապատմագէտները:։ 34- Այդ եւ խուժած Ս. օրը թշնամիներայրած էին Արեգինը Փրկչի վանքը: սպաննածէին Մամբրէ Վրդ-ը,արեգինցիԿարապետ երիտասարդը»

չում մրն ալ սպաննելով վարդապետին քով երկնցուցածէին, շան բերանը՝ ժամ առաջ սրբազաճ անորբերնին դրած: ՍԷմերճեան աճօթներըկիցած ի ՋԵթուն փախցնել.

կ'աւելցնեն «Փաշանթող Իպիշը պատժէ»մենք ալ մեր մարդիկը կը պատժենք:Փաշանսկիզբը 70 Մարդիկուզած էր» վերջը այդ երկուքով գռհամալուզած: Յ6- Գնդակըմէկ թուշէն կը մտճէչ միւսէն դուրս կելլէ։ Ակռաները կը թուչհրուն վէրքերունտեղցոյց քաղաքը»: թափինչԾրկարկ'ապրիՍամանիէ տալով Զէյթունը հատիկարնէ կ'ըսէ: 37ՋուխըրբՏէրէի կոիւին դաշունահար՝աղիքներըթափած: փորը բռնածկը հասնի Ս- Փրկիչիլեռը։ Մայրնու կինըերբ կը տեսնեն որ ողչ դարձողճերումէջ չկայ Մեսրոպ»փնտոհլու կելլեն եւ կիսակենդանկը գտնենգինքը։ որ ճիչ զետոյ կը մեռնի: 88-. ՍուլթանԱզիզ մասնաւորաբարկը պաշտպանէր չէրքէզները,որովհետեւ իր կինճ ալ կովկասցիչէրքէզուհի մըն մէր: Ինչպէսոր ուրիշ շատ մը հարէմներու մէջ կը գտնուէինչէրքէզ գեղուհիներ,որոնք մեձ ազդեԳ. կեանջիճմէջ: Մեր հայրենակից ցութիւն ունէին Թուրքիոյ քաղաքական ՅՏ-

Ու

Տեօվլէթկը յիշէ չէրքեզնորումասինչէրքէզներուկողմէշինուսծ հետեւեսլ

առածը. ՉԷրքէզներըկը պարծենանեդեր, որ Թուրքիոյ մէջ անընկճելի բերդերկանգնածհն իրենցկիներունզիստերովը:Կարգմը բարձրաստիճան

դաւադրութեամբ սպաննեցին թուրքերդժգոհ ՍուլթանԱզիզիայս ընթացքէն: պալատական զինք»սակայնի վերչոյ իրենքալ իրենցկարգինսպաննուհցան

չէրքէզներու կողմէ։

Զէյթունի վրայ գրած Է «Հայ Բանաստեղծ ՄկրտիչՊԷշիկթաշլեան քաջորդի»»«Քաջորդւոյնթաղումը» «ձայ քաջուհի»երեք քերթուածները: 40- Ըստ Գ. Հ. Գալուստեանի՝ ՄարաշիԱռաջնորդնիկողոսՍպաս. ԿիւԾպս.,որ գործողը: ոչ թէ Աջապահհան լէրէնեաննէ այդ անխելքութիւնը յետոյ ինֆնաօծկաթողիկոսկ'ըլլայ Սսոյ Աթոռին: կ'ըսեն,այսինքը 41- Ջէյթունցիի մօր կողմէ եղող մեծ հօր ժեռպապա ֆեռիի հայր: Գ. Տէթվլէթիհայրըի42Է կերեւի մեր հայրհնակից Նոյնը պատմած Յ9-

|

րեն:

Սուին մը հւ ֆլինթը մը նօթը Փէշին տարիինկոիւէնչ։ մեծ հօրս՝ ձեռքն անցածէր։ ինչպէսճաեւ սուին մըչ որում մէջ կրՄճՏացականին չեկ կը հալեցնէր» լէհիմ ընելու համար: ինքը կլայագործ էր: Կլոր ձմերուկի պէս եւ մէկ լիտր» այսինքներեք Քիլօ ծանրութեամբալ սուբ մը, որ կըշիոքի կը գործածէինք։ 44-. Զէյթունցին, Ոտնլուային Հուղնուտիլօ»կ'ըսէր»եւ ճիշդ ալ: եղածը Ոտնլուայչէ այլ ոտքը իւղով օծել է։ Զէյթունցին«ծելուն կ'ըսէուզել: ժամ Դպիրներըիրենցոտճերըտունը կը մաժրէին:կը լուային ու յետոյ կու գային իւղով օծուհլու համար: 45- Ժողովին Ատենապետը՝ Յարութիւնաղա Գոճաննան։ զարմացած էր

աճոնցինքզինքնին «հերոս» կոչելունԵւ ըսած. «այս օրուան պրալուզներդ դուբ որ թշնամիիդէմ ելած չէք, տակաւին, կուրծք տուած չէք, մինչ զէյթունցինկռիւի մէչ ծնած» սնած եւ Գնդակի մեծցածէ եւ այդ անունըչունի»: 46- 200 ռակիմը բերած էին, որուն կեսը՝ բռրակի (կէօյլիչելէ)Եւ 100 ոսկինալ ցորենիյատկացուցածէին Արհգինիմէջ։ 41- Բարթուղիմէռս Հայր Սուրբ իր այդ զէյթունցիներէն ԵրկարՃառէն յետոյ «Պահպաիչով» մը փակածէ ժողովը: 48Զէյթունի անունը զէյթունցիք գեղ կ'արտասանհն իրարու հետ խօսածատեննին: 49- Զեյթունցուսովորութիւն է որ մարդբարեւելուհամարմէկէն՝ հազար բարովեկար, կամթէ հինգ հազարբարովեկար,կ'ըսՖն:Հայր սուրբբն ալ նոյն սռվորական լեզուն գործածած է: 50- Այս իշխանըհին 4 իշխանաց միճ էր եւ կը կոչուէրՀազոր(Ղա3 զոր) աղա: միւս իշխանքմեռած էինչ ու պատկառելի ծերուճին75 տարեկանհասակինդեռ ողջ էր ներկայիս: 51նազարէր. չաւուշ ( վարոցատր) եի Տիւճիա հօրեղբօրթռոր' Մարկոսաղայի տղան ու Պապիկփաշայիեղբայրն է. Մինչ ցարդ այս քա թուրջ ումենաք հերոսի անուն,

չաւուշն էր.

բայց

Աստուածատ աղայ ջարի Երիտասարդը կառավարութե ձիաւա

Ցերքնապես հայրենեաց նուիրուած մի հերոս էր

եւ չորս

թաղեցոցալ միանգամայն սիրելի։ 52Սասունէն զատ կոտորածեղածչէր: ատոր ԱյՄ Ժամանակ իշխանըՍասնոյանունըկու տայ միայն: 58. Գործը դժուարութեանմատնելըսել էչ 54- Բէրթիզկամ Բէրթուզ Աշանաւոր էր հղածՌուբինհանց ժամանուկչ իբրեւ իշխանանիստ քուղաք: 1107-ինգտնուածէ Գող Վասիլի ձեռքը»որուն մահէն յետոյ, 1157-ին, ԹորոսԲ. կու տայ զայն Գլըճ Ասլաճին,իբրեւ Երաշխիքխաղաղութեան: Ասորբնակիչները, որոնք զախապէս եայ էիճ, ինչպէսվերըմիջանկեալով ե ւ եմը յիշեցինք,բռնութեան հալածանջի եւ թրքացածեն: բծԿէՑիսլամացած Տ5- Վիթբօ» իտալական փոխհիւպատոս: 56- Ըստ աւանդութեան այդտեղէ որ Լեւոն Ծ. Կիլիկիոյմեր վերջին թագաւորը յանձնուած է արաբներունչ թէհւ իրականպատմութիւնը աճոր անձնատուութիւնը Սիսիմէջ տեղիունեցածէ, կըսէ: 51Ալաճաճիւնք հայ գիւղի բնակչութիւնը Ֆոնուզէնգաղթածեն ժամա-

համա

ճակին»

Զէյթունցիներու չախմախլը հրացաններուն երկաթէփողերը»փայտէ հետ կապուած մոսին՝ղունտախին կ'ըլլային»երբեմնարծաթէեւ նոյնիսկ ոսկիէտեսակմը ապարանջաներով: Իսկ պետական մարթինինսեւ» հաստ

փողը ճման զարդ չունէր: 59- ՓալաճրգՄարաշիհարաւը»7 ժամ հեռու գաւառակմըն է, տենդի, մալարիայի վատառողչ վայր մը: 60- Հազարապետ՝ Հաճի էֆ. 10 ոստիկանզինուորներով: Ց1- Ըրչ ըղ, ըն սուղ վանկերումմէջ, երբ տ տառը կայ, կը չոջուի հւ ծանը՝ կըլայ սուղ ը կը գրուի։ ինչպես. սանտր՝ սոնրըչ աստղ` ռսղը։

ծոնըը, բարձր՝ բռրձրը» մեղր՝ մեղրը: 62- Այս հրեք առածները ըսուած խօսքերհն ռւ չուզեցինք այլաբանծրէն թարգմանել: աշխարհաբարի 65- Զէյթունի անունին համար ձեթ.հւ ձիթապտուղկ'երդմումչուոլ հւ

չտանել իրենցսեղանձերուն 64- ԱՓշարճերը եղթադրուին ոմանք մնացորդներին հայ Արշակունեաց

նր

Քարմա, բուրդէն հաստ թել (թեռ) մանելու խաչաձեւ,փայտէգործիք մը» որուն թուրքերն ալ քԷրմէն կ'ըսեն: Քէօշսէ Փանոս անուն 66- Յովհ. Ծ. Վրդ. Գարանֆիլեան» Գրանֆիլհան Զէյթունցիինտղանէր: Աշխարձակոն նշանաւոր հերոս եւ հրոսակապետ վարժարանէնշրջաանունը Տէօվլէթ էր։ ՎիեննայիՄուրատՌաֆայելեան 1911-1912, Սիս Երթալով»կը ձգէ մըճ էր: Ցաւարտ՝կաթոլիկեկեղեցական եւ կը դառնայԱռաքելական ծոցը: Մ այր եզեղեցաւ կաթոլիկութիւնը քաջ հմուտ էր լատիներէն,ֆրանսերեն:թուրքերեն,հայհրէն՝ գրաբար ու եւ պերճախօս ինչպեսմարւ քաչիո լեզուներուն:Օրենսգետ աշխարհաբար թաղէնէր: Տարիներեղածէ լամըն էր։ Պօզպայիր յանդուգնվարդապետ մէչ, իսկ առաջնորդՀաճընի»Քիլիսի, ՊէրէՔիկի թոլիկ յարանուանութհան Է Առաջնորդ Ճէյթունի կարգուած Սահակկաթողիկոսէն 1912-ինՎեհափառ Առաքելականժողովուրդի Սզգ- Առաջնորդարանին: մեչ 87- Ժամանակմը կ'բաէինթէ՝ Թուրքիոյ գատըները(դատաւոր) 06.-

Անիկ|

տակԱրեգինըկոչուած է «ԱլայՊաշի»,այսինքն«Յառաջապահներ»: 72- Հրամանատար Թահսին ՊԷյՁէյթուն գտնուած է 1904-1905-ին։Ուժեղ եւ վճռականկամքովհրամանատար մը եղաւ ան։ Այդ տարիներուն, Զեյթունի շրջականերըոչ մեկ աւազակութիւն,գողութիւն տեղիչումեցաւ: Հազուագիւտկարողութեմբ զինուորական մըն էր։ Սակայն Համիտիգործակալներէնմէկն էր եւ Զեյթունիհամար գաղտնիծրագիրներունէր: Կ'ուզերինքզինքըուղղամիտ,անաչառմարդ մը ճանչցնել զեյթունցիին,խտիր չդնելովթուրքի եւ հայի միջեւ. ե. օր մըն ալ ջուր մը լեցնել Ջէյթունի գլիուն։ Սակայնբանակինմեջ տարածուած բծաւոր Ժանտատենդէ կը վարակուի (ոջլախտ,թիֆուս) եւ 24 ժամուան մէչ կը մեռնի զօրանոցին մեջ, ու կը թաղուիՎիրէմատընԾէրը կոչուածտեղը, զօրանոցեւ ջերմուկԵրթալիքճամբունհզերքը: Ոջլախտէ վարակուած զինուռրներում դարմանում ինքանձամբկը հսկէրեւ վարակուծցաւ ինքնալ: Թահսին Պէյի գերհզմանին երկաթներըՍ. Աստուածածնայ վանքինդուռէն ւ Կիւլվանէսնան Նազահանուած րէթ աղային գերեզմարէն էին. 73-- Վերջէնուրիշներ պատմեցին թէ Արամին հայրը:մայրը, եղբօր չիկը: Մարաշիկամուրջըկը բոնուին, կը ճանչցուինԽւ կր սպաննուին. Վարպետ Արթինիփորելկու տան իր փոսը»յետոյ կը սպաննենեւ հոն կր թաղեն,Արամ կ'մանայ ասիկա: 14- Սօլագ Տէտէիկատարին երկարեւ խորունկքարանձաւ մը կայ» ուր Ս. կը պատմուի։թէ ժամանակին անուն Վառվառ կոյս ճգնաւռրուհի մը է: Այդ ճգնաւրուհիինանուան ապրած տօնինեւ Զատկի Կարմիր Կիրակին, զեյթունցի երիտասարդներ այդտեղ կր բարձրանան,հրացանաձգութիւն տեղի կունենայ» նշան կը նետեն այնտեղհւ վերադարձին նունուֆարչ նարձէսծաղիկներուփունջերքաղածՍօլագՏէտէիձիւճածածկ բարձունէէն կը վերադառնան Ջէյթուն: ՍօլագՏէտէէն մինչեւ Զէյթուն, այդ ամբողջ վայրէչքինկը շարունակեն տղաքհրացանաձգութիւնը: Սէկմէնկը նշանակէ պաշրպոզուք(անհամազգեստ խումբ):

կ'ելլէին։ մասով Ալպիսթանէն ՅՑ- ՖնտրճագՄարաչէնդէպի հարաւ արեւմուտք22 քլմ. հեռու է: 69- Գավգըրտի:Վերոյիշծալթուրք աւազակապետը Ղըվրագհպրաձին: հետ եւ պատիւկր համարէ կը յիշէ իր կոռւիլը ծղիայի հպարտանքով հետ տեսնուռդհայ» են վերջէնմեզի պատմած Փըվտագի ճոր մոխրանալըէ Պապիկի կռիւՍիւլեյմանպատմած Իճչպէսնաեւ ոստիկան ըհնակիցներ: Ահմէտ եղածէ ականատես ներն մահը» իսկ ՍարըԿէօզէլցիթուրք մը Ջմրուխտի մարտիրոսութեան: 70Ճին Գեղ եւս տոնուզի մէկ հայ գիւղակնէ: մեփ 71- Ալապօզանենց համարկր պատմուիթէ՝ իրենցՑակոբԱղային էեւ մատնած գունդ մը փախուստի հայրը ինջը՝ մինակըթուրք բանակէն եւ նման պարագաներուն ըսուած է իրեն «Ալա Պօզան»ինչպէսճաեւ նոյն

աղ-

-

ա-

ու

ՑՈՒՑԱԿ

Թիւ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ԵՒ

ԱՄԲՈՂՋ

ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐՈՒ

ԴԵՊՔԵՐՈՒ

1780-1895

Փատերազմ,

Թուական Դէպթ

14ՀօմէրՓաչա Չ Աչ Փաչա ՅԳալէնտէր փաչա ՎՐԷՀ էտ 41Ջոավիան Փաչա Օղլու 8 :ՔէօաէՓալա 6 Փայաղիտ Օդլու Սիւլէյման Փփաչա ենրքինխուշվութիւն եւ 7 իպրաձիմժ ուչաղիներու ֆարդը Սիւչէիան Փաչա Տ( արաշչցգի հւ ածերու գերութիւեր Թօսուն Փաչա 0 Մարաշի իլխան Թովալեանիչպաննումը: իլրածիմ Փաչաեւ Ֆէլի Բէ չիչ 10 Աղճա պլաոերաղզմբ Ֆազի Մառէ:իի պաանջումը 12 Թէճիրլեցւոց կոիւըեւ Երւշիւֆ Փաչա 1842 Հեւո 13 Զէ յթունցւոց՝ Թէճիրիցիներու հւ Թշչնամութունը Հինդ տարի մղած պատերազմը 1850 չարունալկ 14 էյ յուսթանցի Հաճ Աղա 15 ԹոփալՄատօ եւ Աթօլուղի կոխւր 18 Հայթանծերը 17 ամշարներու Հետ վասոնրազժիլ կոկիսոնիՉինչինՊօղազբ (Ֆանճիբերդի կիրճիբսուած տեղր 1848 18 ՉայազիտՕղլու ԱՀՄԼէտ Փայլա 19 Խուրչիտ Փաչա 20 14 Քթժանցի Թիւբբերու սպաննումը 21 ԱզիզՓաշա 22 Գացազիո ՕդլուԱՀԺէտՓաչա 28 Դօյամհանիապաննումը 24 Տավուտունիազիքֆէնտի

միականի գայմագամբ 25.ՎէգիրՕլ ՀաճիՄամբոէեւ նաւյճ0զլու 26 Փապիկ Փաչա, Փօչրազ Այբ 211 Փաչա Նիկողայոս Եյս. ՁաքրծաՖՓաչաէւ Եռոխուտնան Փանոս 1818 Զապիկ 28 Գապին եւ Փաչա բանտարկեալք 29250 Չչրքէզնքրուֆարդր 30 Տէ եւ Փաջչա Արեղինցիներ ՅԼ ՔացախՓանու 32 ՄայէՀՓաչա 335 էրօրական Ք ղդործողութիւն, Արքդինգիշղացիներէն 34 Թիւրթ եւ Հազարավլետի Հարիչրապեոի

ֆրնուզցիներէն սզաննուի յր

ՅԾ Ռերտիզ Ջայի

Յ

`

լատերազմը Ձօբանոցի տրաւումի

ար

ՉութուրՀիաարիւոը անձնատուութիւնը

ՀՏԱնտրորնու գրաւումի Բւրլքուղիմու Վարդապետի 4եռաժբ1988 ՅՑ նՍչերճէ Գալէիբլուրին կռիւը 40 կոսանիվրալվարձակուժ էւ էմլի Եփլիոլէրի«ատծրաղմը 42 Սանդոխի կորը 43 Թիւբք գերեացազ աննումբ (անանցձեռամբ 41 Զօիանոցի .՛ մրումթ ճվանթին ումբակոծումի, Եւնիւտիւնեածղիագի բարձակումը, ԹԻրջ բանակինվրալ

Փոչս

48 Հայեւ ԹիւրջԹեղանօթաձիդգները Աչ էյի բանակին /որտակումթ եւայլն: եւ

18653

իտՀէտՓաչլայիգալուստը Ը)

Թիւ 13-/մէջ ցուցուած զէյթունցիներուեւ Թէճիրլիցիներու Հեջաժմեայ 10 դաստ պատերազմը, անօնաւոի բախումներով, պատերազմ րնդուն-

ուած

է:

եւ 16 է 41 ռչատերազմ Համագումարն դէսջ:

ԴԱԿԱՆ

ԲԻՒԶԱՆ

ՀԱ-Ն 610-641

ՀԱՅ ԿԱՅՍ ՐԵՐՈՒ

ՑԱՆԿ

Ծ82-1028

Ց

ՈՐ Հերակլիուս

Փյաւիուս

ծադում ունեցող 1923-1947

կայսրեուվ

Թուծրուն, ընդ ամէն ը 24 տարիներու արոր ին որա ղարնեւ : մէկ նաճանգը թուրք ճանրապետութեան: (Ըոտ Ռուրէնի «ՀայաստանՄիջ-Ցամաքային (-ղիներու վրալթ)։

կոստանղին, ծրկրորդ ժառանգը Հերակլիուսի Բ.-ի կոստանդին 668-678կոստանդինՊօկօնաթ, ժառանգը ՈՌւղուրպատօր 878-885Մասիսիուս 685-895 ՋուստինիոսՊօկօնաթիժառանգը 641-888

/էօնս

695-898 698-705 105-711

Ուղուրպատօր

Տ/ոշչ քուԵ-րդ Ուղումատօբ

Տխիէո Դ-րդ

եւ

կր վերանալ Պօկօնալթ (ալոտեղ

Հայրը Ցուստինիոս

Հէրակլի «էրունղը) 711-713 ֆիլօէկուս Բարթանեա 142Արտաւազդ 813-820 / Էշն Ե-րդ 842-887 Միչէլ Գ-րԴ 861-888 Վասիլ 886-912 /էօն Զ-րդ փասիլիժառանգը 912-913 Այէքսանդը, Լէօն զ-րդի ժառանգը 913-919 կոստանղինԺ-րդ, Ալքոանղրի ժառանգը 920-944 914-963

/Ռօ էն Ա-րդ կայսեր ժառանգը ԷՆ Բ.րդ կոստանդին /Ռօմ7

ՆրկիֆօրՓօկաս Ցու/ՀանՉրմրչկին 9716-1025 ՎասիլԲ-, Ռոմեն Բ-ի ժառանգը 963-969 969-976

կռստանդին, որով կը վերչանանիրար յաջորդող, օրինական ոչ օրինական93 Հայ կայսրերը Բիշզանդականզածին վրայ, բայց ճայ եւ կր շարունակեն իչխելյունական Հրամանատարները կայսրուծիները 1025-1028

եւ

կայսբծրու ժամանակներունալ: Բիշգանդիոն Հռոմէական կայսրութեանմայրաքաղաքըփոխադրուծլով 395-ին , ան ղեկավարունցաւ395-582 Թունրուն, ընդաժէնը 181 տարիներուընթացքին, Հոոմէական ծաղում ունեցող կայսրերով 582-1028 Թուծհրուն,ընդամենը446 տարիներուընթացքին,Հայկական ծաղում ունեցող կայսրերով 1028-1453 Թուծրուն, ընդամէնը 425 տարիներու րնթացքին յունական ծագում ունեցող կայորերով 1453-1923 Թունրուն, ընդամէնր 480 տարիներու ընթացքինՕսմանեան

ընտանեկան Հեղինակին վերջինլուսանկարը,

ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒԱՄ

ԱՂԲԻՒՐՆԵԼ

ԵՒ ԳՐ ԱԿԱՆ ՈՒԹԻՒՆ

-

Գրիգոր Գուտույնան «Աչխարծագրութիւն

Կիլիկիոյ»

ԱՏ«Ցուցակ աւաը: տաւազդ

Հաուսի Լէյման

Արջ:

«Մոմիս փարան տուր» Հայերէն ձեռագրու մ: ՀՐՐԹ

116111 ՂԱԾ

ոեսիԹ Չեխ Հրոզնի

Կալի ա

էչ355

Նիքոլ Աղբալեան Հ: Աճարեան

Մարջուարթ Տորթ. 5էօվյեթԳժորգեան (24յթուն) Գ. Գիւզելեան Հայր ծ. Տաչեան վեր. ե. Բասունի Ժ.

96շթ- Ա. Այթ»ւնեան Նիողայոս Շռս. Դաւիթեան Խոռու ոու

աաա Բարթո դիմէ Վր դ: Տօքթ. Ժ. Լեզուս ւղիմէոս

Հայր Ղեւոնդ Ալիչան «Սիսուռն» Գ. Հ. Գալուստեան(կխլիկեցի) կաթողիկոս(1727) կարապետ Ուլնեցի Ա. Այպոյաճեան (Հայ կեսարիա, «Բարսեղ ՕՀաննան»

/-

ն

ի

(Փրնուզիոիւծր), (Տէլի

Թ Իաքաճեան (Վեղարաւոր Հերոս դբ ա/մ

Ը)

Մրտիչ Պէչիկթաչյեան Աղասի Գորգ Առտարճեան

Խորենացի,Գիրքերկրորդ Անդրէաս Վրդ- Ալեքսանեան(պատմիչՍեբաստիոյ Մ.

Տօշթ. Ց.5- Ղազարեան

Միքայել Ասորի

Պատրիարք«Ազգապատում» Օրբմաննան (Բ. հատոր) մՕոզԱ/Ո6/6 Սիմէոն Լեծացի (1624) ՀԳանձՖ» վիչատակարան գրչագիր Փաւուռում

Ս. ՑովչանՈսկեբերան Աշգերեանզլիակատարվարջ եւ վկայութիշնք օրբոց» (1810-15) ՄեացականՍէմէրճեան «Զեյթունի անցեալէն եւ ներկայնն» Նազարէթ Զէյթունցեան«Զէյթունի վերին դ պթիրը» (ՎարդՄեխոկ)«Զէյթունի նածանջը» Գարանֆիլնան վարդավար Լեւոն նորաչխարճեան «Մոայլ օրեր» Հ- Ն. Իփրիկեան Թղճ

Օ7ՕԱՏ56Լ «Նո

ԸՒՕԼՆԱԱՇՏ»

ԵնովթՔՀնյ- Դաւիթ երէցեան«Մանկութեանաւետարան» ԱւետարանՀրոմկլայի (չրչագիր) Մլր»իչ Ե««- Աղաշնունի«Միաբանեւ այցելուք Հայ Երուսաղէ Վ- Բինի

աա

«Աչխարձչագ տութիւն» աաեեր նյո: Աաաա

ան

թ

1224-1925

«Սուրիաճայ տարեցոյց»ի խմբագրական կազմը

ձախէն աջ՝ՄիսաքՍիսեռեան,եդուարդԱ. Ոսկերիչեան, ՄիճրանԱճեմեան (առաջին զէ յթունցի) երկուքը՝

Ն

)

«31-38

Ֆ72-

«ԱԼ

Ն

ԹԻԷՅԹՈՒՄ

ԵՒ

ԻՐ ԳԻՒՂԵՐԸ.

Հա

ԿՈԿԻՍՈԽԹԾ,

Ք), ր մշ

Գազաց ԹեՖ

շնե,-ՏԵա, 21թ.

"

ԳեանՆՏաա Ֆե

ՏաշզոաՑ Թծ)ր օ

(ջու,

հոմ Եր : '

Տ"մոկ»

Հան

բժոչ

ֆՌՈԽՈՒՔ ֆորառժք ՎԱՎ ԿԱՊՍԽՉԼ Պ242շշուր .

ե17օ

ՍՆՏՐՈՒԽ

Թ)

մեթ

-

է

Ցոնջայօ «ւյթ

ՇԵՑ

ժո ձույեՀՄ24

շայչ

Հ`

Է

Ն

«ԹԱ,

5:Ր

ՀԼ.5շկան,

:

ՍԼՊԻՍԹԱԽ Փ

ՆԱԵ...

Տ

անչ 4, Ն," ՊՈՒՏ: ԲՄ

ա2՛

չ 72:ՀՀ

6.

Հ

ւ

Բ:

--

ՀՏ: Տ

է

ՋԱՏշ

լուչ

Հ

ՅՀ8

ֆ"

ն

իր ՀՏ աՀ ծ

րոր րմաՇ աւ

ի //

ի

Օ

Է

Հ

"Ձ

Ն Տ»

ՀՅ

.

Է-.

ՀՅ ՏՏ

.-

Տ: թ»

Տ

Է,

-

շ

-ՀՅՏ Տ:

Հ

«

Հ,

՞

.ճ-

ք

5:

ԷՒ-Ե --Յ--3

Է ՀՏՀ» -Յ8 օ .՛

"

Ի Ակ ՊԱնա

Պ-ն1.5 «լ -

Հ

կ

աա),

Հ

ր

ոԴո Ր ո կ ՀԷ

-

Հ

չէ`

«Տ

ՅՐ

Շ

ԱՒ

Տ/

Ն

2-Տ

Ե

ՀՐ

աթ

»

թ

--:-:65--

ՅՅ ՏՏ --

իք

չ:

Ի-

Հ

Ի.5

Հ

:/

|

ն. Ա:

ՀոՐՀ ՀՅ»Մռագ Հ

Հոր

"

ԱՂ.

ՀՀ

Տ

Տ

Ն Ն

ս

«ՀՅ

Ր ՏՅ ՀԵ տ ախ 1 Ե

-" Մշ

օ

՛9.ջ

-

Ը

հա

Շ. Տ:

իշ

»ԱՈՔՅՅ

:

Տ ՀՏ

--

-

ՇԶ

"Տ5-Շ-

«տի

ՋՐ

«7

։

ՀՏ

:

ՅՅ Հ

5.» -.

ՀԵՅ

-Հ-

"-

Տ

ամ

ա -

ռ

ոգ Փ

«2

ոջ Հր «Հո.

թե» ԻՇԻ

ԻԱ

ի»

Դ

Ը "ՀԳՀՀ»չ)

խուս ՀԱոո"աեը, ոո»ՀԱՀ ԻՎակ ՖՀաամագ: 4տր.. Ն «2---ՋԱ Դ-Հ ճշ2Բ «ճտ ԷԳ, Հ.յ: «ա-ն մթ

ՊԼ

Լ

».Հ-Չ41)

քեՀՅՏՀ-Չո-) 5.2 Է

«22

Հ---ՄՀ-

1.

Դ-ո-2 շա «ՎԸ

ֆո

ՀՐՎ 2ԵԴ--Հ«

(թշ2շԻ-Լ

ոթն

(

Խր

/չ

Է

ՐՀ.

Ք.

4ոոա--յթ«25

յշ Մամաջար

Մ6Ք--"«-71) ճ22 2-7) /- իզա բ.վո-«Ֆո ՉՀ", :

ժգ

Ր

«ոյ

`

`

«5

Եա 1222-7232. «Յո: «շա2

՛

-»

՞

ռլ.

ագամ

աց»

ՅԻԻ

«2

.

126" Մ" լ

ՀԱՐԻ

Հոլ, "«4.25- Հճ.Արա. ԱՄՐ 28 2: ի. -Կ-յԵՆ ՀՆՔ Են» /բ «Փո. «աՀ «զա 7 -ի-/ Հ-/Ր-7 ---1. ե շթ« ոզ «աալ 2Ի--Հ Պաշտոն: «յ. ՀՀՀ Հ---Հյ--

,

ՀաՀաթ-

Սեշա-Կ «ԻԷ

/4Բ-Թ-ԿԽ-"ւ: 1-2 Փ-

աց

-«-. Փոքջ/ 1Ի--Ի--ՅԿ

«22 Փաշան: Հա-2ՆԻ ՀԼ

Հ.

(4:

ր,

7-ո

ք,ոո

շ `:

«« Բ-Բ

ԾԱՐ` 2-9

ծ.--ծ-Վ

ՀՑ

Զ:պաաԸՀ

ջաջմ--Ր

Իմ:

«ՀԵՀՀ"Չ/

Գ» բՎ

277-4

Հ

2.զաՐՆ. Ֆա 2

2222Թ ՛»

ԱաԱաաա աոան .

/շճ

"7" յ

ա

:

"ՀԶ"

Նռգր:

«-Հ

՛

«-՛բագ" 4" «ՀՀյմո-« Չ-Յ-Հ

ՄՋվ

2-7

ՓԵ

22282.

Հ-

ՆՀ

«Հեռ

ԳԱՆԻՆ

ԲԱՏ«Դ-Ն:

« Իգ Ն ԵԿԻ 7,ՑԱ ԷՒ հ».Հ ՀԱՆ բաշ: Բվայյո« Մ ժ»Ի- «-) -ո-Չ-«-« «Երա. ՀԱ ԱՆ ՄԱՐ ԿԳԱՆ ԱԱ Ա ԱՆ ն Սա 2-ա

բ

«թաբ:

թբ-ԳՅ.

Արա աաա աոա. /(3ՀՀ Հճ ապան շոքն Ն- յ Ա.Ե»

»

յ

շ

ՀՇԱ-Հ-ԼՀՅ

ՀՀ

«ՄԹ.

Քու Ի-4--շ5-Հշյ»1 ԱՆԵ". ՀԱՅԿ.յ 3. -«-4 Հ .-: ԱԵՏՏ ԱՆԻԻՑ ՏԱՐԱ ԱԱ ո 4յ

«

2-Ի. 64.

ԷՀՔՀ--

ոՀ

»(

-

7 74յմ» չ

:

Հ

/

Մ

:

ԲԱՐ ԱՐԻլթ 4.4: 2-0 չ Դի, ԻՀո.2

224227 54

1.2

ձեռագրէն նմոյշմըճեղինակի

Ի-'

Ւ

-.

դ

Մն

.. Իթ

«մ

ՀՀՑ--Կ-Յ. Հեջ«զյձաա«. 1---«ՔՍԱ Տաու ԻաաաաաԱաՑ Ն -

ՐԱԴ

թՅաՆ

4 բոա «ՀԵՅ»

՛

ՐԱ

Հ-Ի"

(127 ա: -,

Հ

ռան.

բ

Հո2-4 «Կյո1Հ...

ոտ

լ

:

«4

ոդ"

ջաց-ա/` 3-4 Մբ

արՈԳ-ՀԱ-Աթ

Գ արեաեա «--Հջշեշ-

ԷՉ

լ

:

ՓՆԻ

"

ԱԱԻՆՆ 25317ւ:

ռո. 4... Փոր Հ-ի

Ա» մոտ շտ 712 ա«Տաաագեֆ: սգ-- Լ Թորա «ՈՅՑԱՆՈՆԿ ԷԴ" Ն. 7: ԵՂԵ ՊԹ-« "Հ-ն «Հիա Ե: Բաո արշեքշա աաա ..-2 «23: մեկ ՊԵբ՝ Ա» 1782»-Լ-:

մգ ։

ա

ա) Դ

ԻՎԵԱԻՇ Հ

Է

«բ:

Ի

:

Հավ

"/2Ի-Ֆ-« Է ` Մ. ոշ» Հ-----Դ-ՈԻԿ 7-7 «ԱՆՑՆԻ Նաշ, 2944. ժար

Ճար: ՀԱՄ

«շադ

ՀԱՀ--ւ-շ-

ԳՀՀ",

2-`

.

ր

ՀԱ Հ. Պարան ԻոԵոԳ

«-ոռ

յան

զեա

«Ց

-

-շ

ՀՂԻ»

Է-

Հն»ո«գ 4.

2-Հ«3-ՐԴ.

.

,

«Ե

։

Ր

ջոր Է

««Ն-ջ-յ.-«..

Լ

2/4

«21

«2-2-«-ՄՆ---"-ատք Շաաթացջ Ֆ--Ճ-ո-յ ( Փո--)

2--Ի---/Ծ-": -աՑթա-ԻԼ Հո

ՀՏ»

2.

ժան-Ք-Վյ

Հ2--«-«շ(Դթ

էայ-ա-`

«ջր 7

է

«6

ՔԻԿւեւ

72«Ջ"ԻԷ

իան ՄԸՅ--ԲՂ «լ Սաֆ,

Եբ:"ՀՔԻ-ԲԹՅԵԼ

Հ- ու" "մար

Ք

ՄԵշջաշ»Չ»-«քյ

Ծա",Է Ա: Տ--ՂՅ"

Օջ-շ--«-« «Կ

«ՀՀՀ

-

Է

ցա/Բ-ՐՎ

7-7

Ւ րո՝

»ռիԻ--Շիր

)-4. --:4---. առ,

Հարած Պ

աան.

Թոաաղան Դարա»մե.

աԱ...

Ո»

Ֆա..."

4:

Վ

Հաբ

ԱՏ

«ո.

ՀՀՀ

«5

ԿԱՅԻՆ». աԱ. Ի--

ՆՐ աւո.12 ----«Վ2.»

Այա»իւշա

աո

ՀաշֆՀջ «ո-

--շ:--

Ամա

Ն»

աշ: «ասթմա անմար 15.

քարտ յամ26: «ՀՑ. ֆու" Էնամ «շ-. -2շ' 572» չյո 5 22. թ.

-

Հոթ»

ծ առ" ջ թոուոա աը ԱՀ 1241

Հոթ

տերամաԱԽ Արաքս ԱՆՈ Քո»

թ 5-35

.շ

Ե-Ի7

:-

«2.

սն

'

Տաթ մտ ժ». Իր

առթ"

Յէ

ծ

ւ»-

Թ

2:71.»

«7-2 Փ»Խ97 Ֆո»-ա7 փԺ: 2. «ՀՆ

»

Հ,

227" 2»Ի/2-7»-

«ԱՅ

-

մոռա ոգու: Նանան «» Լեա222. արնմ աս

ախպարսաո ֆ».շ,22» 272 «,- 2

Ո

ցն «--

ԷԴ ԱԱ

ը

թ

Թեյ

մ ----

2.2

25)

Փայ»

՛3 Ժչ---'

,

ջ-՛ Հոր) ՀԱՆ «նթ». ՀԱՅԵ» Ո.» «22 լիրա»«2-

Ա.-ն

թշ

Աոաշ---ք ԱՏՆ

Գ. աե Դջ-Հ-/

ՀՎ1 Յո»ՏԱՆԴ

. Քո Նչապատ"

«ո ՀՅ «Հի Հք ԵՒԸ ««81:: (1-Ի 2.3 ԱԱՀ: «Փա. «ՎԹ «212 ջ- Կ»ԱԶ 71:ԱԱ«ւն մ. «գրա Հապա ՀՆաննարծ Ի--՞Դ՞:

շ-1

2.42-4-'

ՀԱթյաա-

ՊչթՂԻ" «Ե-ն:

2. Հրայ

"Հմ.

«Նայ

Զառ

Նմոյշմըճեղինակի ձեռագրէն

1.

Արայի

ՄուրատԴ.ի հրովարտակը Սուլթան հեղինակին ձեռագրով

Ն

իկողա յոս Եպս.Խորխոռունի

Եաղուպեան Մկրտիչ

իշխանՇօվրոյեան ձՀազոր

թաղի իշխանԿարկալար

իշխանապետ

ա. "աա

Աստաուր Ենիտիւնեահան թաղի Ենիտիւնեաեան իշխան

Սուրենեան Նազարեթ

իշխանՍուրէնեանթաղի

աաա

0-2.

Նե՞-

Յար.Ս. Եաղուպեան

Ս. Եաղուպեան Խաչիկ

Ուսուցչական

կազմ

Յովճ.ԱՔարոնեան

Հ մաաԲ: ՅՆ .

.

|

Կեդը.Վարժարանի ուսուց չականկազմը 2- Յովն. ԽաչիկԵաղուպեան, Աճարոնեան (Տնօրէն), 7- ԳՓեէռրգ Գր. Գասապեան, 11Շաճինեան, ՄիսաքՍիսեռեան, 12-Վարդ 13-ՅովսէփԱրիգեան Խուլմունեան, 1910-10

ՍէԲԷ րճեան Մնացական

(Զեյթունցի)

Յովճան քճն լ. Ղավուզրպեօ յիւքեան (ՏելիՔեշիշ)

Ղազար(Հազոր), Աստուածատուր, ԻշխանՇօվրոյեան,իշխանենիւ-Տիւնեա, ՄովսեսՔՔնլ, Խաչուկենց

Բարթուղիմ եոսԾ. Վրդ.Թագաճեան

Աղասի,Ապահ Մլեճ,Նշան,Հրաչեայ, Կարապետ,

զօրավար՝ Պարտեալ ԱլիՊլ

ԱմանոսիՀերոսախումբը, որ 1914- 1918 լեռներըապաստանեցու եւ պայքարեցաւ լ2Զօլագեան, Սիմոնեան

Կոո

ՆԱԵ.

ՀանրիՎիթթօ

սպա յակույտը Թուրք բանակիպարտեալ

1895-1596

1915-ինզէյթունցիներ շղթաակապՄարաշիմէջ, կեդրոնը, գլուխը ծռած՝

Նազարէթ Զավուշ

Արամ' ՊեկՉօ լագեան

մէջէն Արաբներուն

վերադարձողզեյթունցիմը

1921-ին,Զէ յթունէն նաճանջողներումեծ խումբըՔիլիս ասած

Զէյթունցի մը:

Հոս ' ուզեի դնելդրութիւնս, Սթկեմարանաւ բնրեմ իր Հրատարակելիթ Ջէլքուն

կարամ աաԿԻՆ մարի Աթ Ա:«ՎՈոաԻապով ո

ՅԱՒԵԼՈՒԱԾ

-

1990. Ջոն

Այպոմ-ին, մբ ընելու Համար196947,

ԱԵ ինե, ՀԱ աթաա նն թոաաաառայնեն Բանն ԱԵթԱաաաաա: ` Ա:

Ինչո՞ւայո

լաւհլուածը Հօրս բաւական ամբողջականԶէյթունի պատմուԹենէն լետոլ, սլասոճառները չատ են: նախդձայր»վերֆացուցածէ սլատմութիւնը 1954-ին։43 տարիներանցած են այդ լուականէն եւ մինչեւ այսօր դոնէ ինծի ծանօթերեքկարեւոր պատմութիւններ դրուած են Զէյթունի րայ որոնջ են1. 1960-ի «Զէյթունի ԴաւոմագիրԶԷյՔր» 1146 չջ, Հրատարակութիչն

տոյ

ռդղւի

օղոսեա

(ճյու «Ժօշ/6-

ւ

:

ու

(/ճոճռճաշն,«յօածոուոյ» ջաշա«չ/7 Հաաա

ո, Դու 2/2 Հանջուջճայ(քշոշթ մ/ճ ճ«4// ԺՃած ց 4.«/քգ 1919-77։ ձաճաշո Հա/քզ/ (99. Հո,Աա մած 2 աժայ 243 ճւ «767:/ծ Հ ««2218։ (ոոացուծք չ"օ»չաշ«շ22, Ամոն 2 Ե շյ/6/7 ժշանտաքած Համրայաո»: Հոտ աժ Հ 248։ 1946-/28 2,2, «Ֆ4քֆ. 244722 այմանասո

Ե» 183222 աան

ու8, Հճ 2.շ2«/նճա,Ա Մ. 2/0 մ/ճ»: Հճշոճ»:ճոշն, «շափ«ույ8 «2/տատա 2/թոատածայ «7648: 4« Հճւան անոց

-

ճւ

427ցո

«ոյն "4748 «բյու

ջո

շյ 27:42

աաանակե ր

70/42

ԶԵՅԹՈՒՆՅՑԻՆ

ԶԵ

ՍԵՊՈՒՀ ՍԻՍԵՌԵԱՆ

Դիոնը ինչո"ւ երբԶէ յիչեմ Հպարտկր զգամ, Ֆոր ուժ մբ վու զայրաս: նոյն ատեն կը տեսնեմ Թէ փոխուածեմ, անի մբ առչեւ կամ սկզբունք մբ լարգել տալու Համար դիրքիս արին (ոուազան (ր դառնամ կարծես: Ճէյթունցիըլլալուս զգացումըբ չ Հոգիին(րայ տրամազրութեանսվրայ, ուժիա եւ կաժբիս վրար Աճրլուծեյք, «իրծլի Հյրենակիցներ, ինչո՛ւ այդպես է։ Այսզգացումին, զատճառները մեր պատմութիւնն է, մերժայուուտէրկիրնէ, մեր պերնեն, մեր խիստկլիման է, մեր Հինն է, մեր երկրի ցուրտն է " հալնէ, Մեր ծայրենասիրութիւնն է, անոնցեկարագիրն է։ Բոլոր այե զեյթունցիներըորոնք չեն անսած,ինչպես ես, ունին տակաչինիրենց ժառանդութենէնեկածնախնքաց նկարագրի Հոգ չէ թէ դիծերը, փավայրը, Հագուստը,աչխատակծրալը փոխուածբլլան ներկայիս: ,

Երեւան: 1995-ին,«Զէյթունի ԱղստամԵրեւան: բութիւն» 1895-1896,208 էջ, Լեւոն Մկրտչեան, 3.-

աան աաոնի ք Բաժ

"

Խախկին գիրքելունմրւոյ,դրուած ույս փերինգիրքերը

ՀԵՀետեւ-

Սէմէրճեան(Զէյթունցի),ՍմբաԲի-կողմէ՝Մնացական հայծշեղինակներու

Լեւոն ՏէօվյէԹ Գէորգեան, Աղասի, (կիլիկեցի) բորճել Գր-Հ. Գալուստեան Մեծ

տարնչան Զէյթունցեան, Նորաչխարնան,ՎարդիվարԳարանֆիլեան, եւ պատմաբակրնանկարդ մր լուսաբանույթիւններ բերակներչեն բերեր, մէֆրերումնի ճչգրտութիւններբերել, ուրեմն սլիտիփորձեմնուազագոյն եւ բնւորել Հայ կամ օտար պատմաբան կամ ճամբորդ եւ օղ տուիլ ներ բնել

գրողներէ: եւ էրգիր, Երկրորդ. ոլիոոիյիչեմ գրութիւններ, բանաստեղծութիշններ 1802-իԶեր սկսելով «կիլիկիաջէն,Ն- Ռուսիննան գրուած 1802-ին, ապա լետոլ, գրուած Մկ. Գէչիմնախօրեակէն թունի Ա- մեծ ապստամբութեան աղվինկաւվողմ այնո:

է:

,

ճ: Հայշճնաշյ/ջ7ճ»»-8 2Ա չ

լթունցի ըլլալ

:

նան,

Թէեւ

ե»

ՄԱՇՏՈՑ ՔՀՆՅ. ՈՍԿԵՐԻՋԵԱՆ

թունի Հայրենակցականմիութեան, խմբագրականմարմին ունենալով

Արիս ԱՀարոնեանեւ Նչան Պատանճան (Մոնթեվբոիօ-Ուրուկու՞ Տպ" Պուէնոս Այրծ«: Պատմու2.- 1909-ին,«Զէյթունի ՄՊօղոսէջ: Հ. Թիշնը»1409-1921,

ած

արն ո

ՌւրեմՆ, սիրելի անգութ թչնաժին է թեեւժամանակը Հայրենակիցներ,

նման

զգացումներ պածելու, մենթ յաճախ լիչելով մեր դլատմութիշնը, ն կրնանք եւ բլլայ Հպարտմեր մօտենալմեր Հայրերու եկարագրին, ԶէյթունՑիԸլլալուն,դբնանքթ եւ մնալ նկարագրիտէր, սկզբունքի տէր կարող զոՀուծլու անոր Համար,կրնանքբլրալ անոնցնման, աշխատասէր եւ քաջ. Եւ արագիրը պաճելու Համարգլխաւոր ուժը այսօր մեր անցեալնէ, որ Ր «Հ տթք լիչել, չմոունալ եւ վերապբիլ'

Տ-6Թ- ՍԵՊՈՒՀ ՍԻՍԵՌԵԱՆ

Գամիչլի,

իսկ

կր գրէ: Պօղուսծան

:

կիրճերը, Հակայակերպլեոները անմատտունլ իո" բնա՞

«Երկրի անմառչելի 4ործրն չելի սրածայր գագաթներով դջորչորութիւն։Զէյթունցին հրբեքու երբեքչի տարել մարդու նկատմամբ եւ այղ է ատճառը, որ նա միչտ էլ ընգուծադրուած անարդարութիշնը նա միչ էլ դենքովլածնակ է եղել Հանդէս զալ նրա պաչտպանութեամբ: պանելէ իր իրաւունթները: Զէլթունցին ունի խրոխտեւ անարդարութիւնների բնդվզողբնաու

արծուսբնի բնակիչներին էին

դեմ

«-

ՀԱ

ՀԱԳ

ենր

ՆՆ ԱՈԳԱԱՆՆ

թնի "ո

ամար յիչել ապրումները, ըլլալու Հոս կ'ուզեմ ծօրս լիչատակըփարդած դրուագներէնցոյց տալու իր կառուածութիշնըիր Զեյթունին, (ուսակցուանիբր անկեղծզինուոր, իր Հարազատներուն իր աչակերտներուն, Թեւան, էմ իր նախկինաչակերանեկեղծ ուսուցիչ է. յաճախտարիներլետոլ շած

րէն, որոնք ունեցած

են անսածման

էպեղած է ոչ թէ չոր

իրենցՀանդ «տ

ու

լաւ վերաբերում աէր,փոխադարձ

եւ

ցամաքուսուցիչ,

այլ

Հարազատճօր մբ

կամ ուրախժամերէս Հօրս Հետ, կ'ուզեմ փոխանցելիր ՓարաՏխուր աչակերտներուն,հլթէ ընկերներուն, Հայրենակիցներուն, զատներուն, կաւին ապրողներկան եւ իր զաւակներու երիտասարդ սերունդին: առաչին եւ վերչին տխուր 1924-25, կր յիչեմ, Հազիշ Հինգ տարեկանիս, եւ մաՀուան օրն էր, ձալեպիՍէն Օրը, մօրս Հոդեվարքի միչատակս մ/օրմէս-Հեռու մօրս աչքերէն,որ արուր մօրս մածիճենանդին, Լուի Հիւանդանոցը, էն կր զառանցէրֆերմութենն, տեսայ Հօրս լուո. լացիարցունջները«լ նկար մր տուած էր ինծիյոր սուրբ տերուն գթութեանթոյրը դունաւոր եւ

տա-

։

տեսած եւի Այդ տարիներուն Տերսիմի լուուՀնրոսներէն Ե ՀԱխոր 2 «ժրբ բաշակնրոէիՏէր Զօրի Նաչատակաց եցին, կ'է, վարժարանը, եկեղ «վոլ», «Պանասլարձ)։ Հայրս դեսներուն կ երԻՋ գէր«Սեւ Մութ Ամպեր» ՀՏ ԱԱոՈԱՒՆպիԵրկիր»ը։ Այշ մթնոլորտինմէջ ապրած էի ժանկութիւնսեւ պատանի Ազլրումներ,յուչեր նոյնիսկ,տխուրներն ալ մանան։ Հօրս լիչատակընաեւ կր Հետաքրիրանոնք Մ Այշ մթնոլորոին մե առլրեցաւեւ դաստիարակեց իր նակիցըրաւ իր աշակերտները: Երբեմնդասի եւ ձանձրույթը ծամարկր չեղէր դասէն քանիմբ վո փարատելու Համարեւ իր յուչերէն կը պատմեր:Որովաչակերթներէն ԱԱՀ մ ԲԻՑ էին եւ ուչի ուչով կը Հետեւէին,

շքինթ ոն : 1. տ «աավաաորան նան դասընկերուծիս փեշխմնանի

ոք» ավեյի ոխնակիյ յ Հն է. Ե ո ԱՆ: Անցել ըեթացրին թին, միօրինավո եանի |

չատ

ՀՆ

«ոտ

Այս յաւելուածը պիխոի բովանդակէ1.-

2.3.4.-

5.8.-

՛

Բանաստեղծութիւններ, երգեր մասին Զէյթունի

Զէյթունցին եւ զէնքը

ԶԷյուն

պլառոմարա Աա,

արն իրեն կարծիքներ 1895-98-/

եւ

ՀՈՑ

րարների» տեսակետներ 1895-96ապաաամաավենան մասին

քաղաքը,

ՑՈՒ

Վերջաբան ՎերագնաՀատել Տէր Ջօրբ:

Ս.Ս.

ու

ՆԽ/616700167656... երկարատեն պաճեցի,փրանկարդացածէի սեւ Եւ տարօրիկր լիչեմ «օրս ընկերներն Լեւոն Չորմիսնանը,խոչոր, նաեւ Բիւզանդ Թօվալեանը, մր ունէր Սալիոր տպարան նակ փողկապով, տունը ոլէ դպրոցինթաղը եւ ւուած էր 8. Թումանեանի Անուչը Տեսայմեր բակը մեծ ֆէտայի Մուրաը, լետոլ, աւելի ուչ Հայկազեանվարժարանի էր: կբ վիչեմ ճերմակ մարդուտրա յգելութիւնը, որ ՀամօՕՀանջանեանն եւ 1925-իՄուրիածայտարեցոյցՏիրանԱճէմեանը, որ 1924-ի Հազուստով

որբանոցի զարդարածէր, աւելի ուչ Միշ Եփֆիէի ները ծաղրանկարներով Հագուստով,երկարձի" ռբբերըկու գայինՏէր Ջօրիչբջանէնարարական ուած մազերով,նոյնիսկ տղաքը: ես» 5էր Զօրիչբջանին,1928-1932, Հօրս այցելեց Համաստեղը,եկածէր ձախ Ելիրատիանապատային նելու 1915-իսպանդիբացօդնայգերեզմանը, ափին,ուրկէ տւսրածէր նչանաւոր դանկը։

«Ե,

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

ԵՒ ԵՐԳԵՐ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ՄԱՍԻՆ

ամենա յըիոկաա ի

մ' Հասակ ա, մեր

Հ. ՍՔ Պօղոսեան «ԶէյթունիՊատմու-

Թի«ն» զիրքին

259-200

էջերուն մէջկր գրէ«կիյինի Զէյթունը Հարազատեն եղելիւրաքանչիւր Հայմարդու: եւ կրյիկիոյ Զէյթունի մասինժօբինան

եւ

եւ

ծրգեր, որոնք մինչեւ այսօր էլ չատ մեծ Հաճոյթովընթերցւում երգւում են«Կիլիկիա»ծրգը, որը գրուել է պոլսաՀայ մտաւորական Նաչազլեւո Ռուսինեան։ Երգը գրուել է 1882Թուականի Զէյթունի

ՄԿՐՏԻՉ

ու

առղպոատամբույթնան որի մէջ նախօրեակին, տենչում է այն օրուայ ժասինը Հեղինակը երբ

ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

պըստամբութեան մասինգրած

ն

ԿԻԼԻԿԻԱ

Երբորբացուին դոներն վուսոյ

Եւ մեր երկրէնփախ տայձժեու,

Զջնաղ ճրկիրն մեր Արմենի» յ Երբ փայլնիր քաղցրիկ օրեր, Երբոր ծիծառւն ի բոյն դառնալ, ԵրբործառերնՀազնինտերեւ, զիմ կիլիլիոռ, Ցանկամ տեսնել ԱչխոարՀ որ ինձ ետուր արծեւ։

ՏեսիդաչտերնՍուրիոյ, Լետոն Լիբանանեւ իւր մայրեր,

ս

Մ.Պէշիկթաշլեան 1862-ի ԶէյթունիԱ-

Հ

ՌՈ ՒՍԻՆ ԵԱՆ

(ր բցունն յոյսի դոները, ծրբ մեր երկրից նր փախչի ունչ ձժճուր: ԱՆ ասկած, Գմժեո /աատաչ ասելով Հեղինակը ի նկաեւ ի ունէր թուրքական տիրապետութիւնը երազում էր տեսնել նրա կործանման ժամր:

Տեսիզերկիրն իաալիոշ, Վենետիկեւ իւր կոնտոլներ, Սղգինման չիթ մեր կիոլր հալ, Ե. շչ մէկ վար է արդարծ Գեղեցիկքան զիմ կիլինիշա, Աչիչար4որ ինձ հտուր արեւ:

կենաց մէ

րբ Հասակմը ուր հոգինի տենչ` Յիշատակաց իւր կարօտի. Յորժամքնարնիմ ցրտանալ, Սիրոյնտալովվերջինբարեւ, Երթամննջել յիմ Կիլիկիա, Աշխարճ որ ինձԵտուր արեւ:

է Մահ

Քաջորդւոյն, Հայ Քաջորդիչ Թաղումը Քաջորդւոյն, Հայ Քաջուհին,Ծղբայր եմք

մեԲ:

հեՊէշիկթաշլեան բանաստեղծութեան րոսը որ անմիջապէս չէ մեռած, անշուշտ

երկարալ չէ ապրած, զի ստացած վերէը փորին վրայ էր, դաշոյնի հարուածով։ եւ աղիքըդուրս թափած:Յուշիկք Զեյթունի համաձայն՝Խասհան անունով հրիտասարդմէր ան, դեռ նոր ամուսնացածչ ՇՕօվրոյեան թաղէն, իսկ ըստ Սեմէրճեանի՝ան կը կոչուէր Քասմեան

Մ ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

Մելճիսհդիկ» Սուրէնեանթաղէն։ Հաւաէ ձիշդը:ԲայցՄելքիսեդիկ նաբարառաջինենթադրութիւնն Քասմեանն մեռած Է, նոյն պատերազմին ալ» որ շատ յետոյ մէջ զոհ գացած էր ուրիշ արկածի մըչ անյոյս կերպովքիւրտերէպաշարուած: մեռեալ կը ձեւանայ»եւ թշնամիքզբօսնելուհամարկր կտրեն իր երկու ականջները, այդ պատճառաւ ալ մինչեւ իր մահը գլուխը միշտ փաթտրւած կր պտրտէր,կ'ըսէին։ ՏէօվլէթԳէորգեան«Զէյթուն» 1945 Բարիզէջ 22-23։

ՄԱՀ ՔԱԶՋՈՐԴԻՈՅՆ

Դու

զո՞վ խնդրես»մայր իմ անոյշ, Ծ՞կ, մի' դողար» մօտեցիր հոս, Անլացաչօք դիտէ' զորդիդ Ու իւր վէրքերնարիւնահոս:

դուն Թրքացմայրեր թող լան՝ Ուրա՛խլուրեր տա՛ր ի Զէյթուն: Ինչպէսերբեմն որրանիսմէջ կակուղձեռքով փայփայելով

ՖԱՅԼԵՐԳ ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՋԱԳՐԵԱՆ

ու

Մանկիկմարմճոյս հանգիստ տայիր Իբերւհրեշտակ նըւագելով» Զիս հանգչեցուր ի հող՝ եւ դում Ուրախլուրեր տար ի Զէյթուն: «Նորեկ ռրդւոյս կենացնարեւ Ձեզի համար փայլի՛չ հայե՛ր»չ Այսպէսյայնժամ դու կ'րգէիր՝ քովերՕրօրոցիսնՃըստհալ Անոնց համարշիջաւ եւ դուն Ուրախլուրեր տար ի Զէյթուն: Կարմիրկայլակցայտինվէրքերս Սակայն, մա՛յր իմ» ճայէ չորս դին» Զարիւճըոուշտ Թուրքերընտէ/ս Հազարներովփրոուած գետին. Կերաւ զանոնքսուր մեր՝ ու դուն Ուրախլուրեր տար ի Զէյթուն: Մրորնչեցինինչպէս վիշապ Ու մեր վըրայ յարձակեցան» Բ՛վ հայրենիքչի հուր ի բոց Քոռ համարմեր սիրտք վառեցան կարմիրճերկանձորք մեր՝ ու դուն Ուրախլուրեր տար ի Զէյթուն: Ու ծափ զարկինմեր հարց ոսկերք Ջի չէ մեռած հայոց կըրակ, Ու ցընծացինայնչափզոհեր Ձի լուծաւ վրէժ յարհանվըտակչ խնդացՄասիս, մայր իմ, եւ դուն Ուրախլուրեր տար ի Զէյթուն: Վերջինհամբոյր տամ քեզ, մայրի՛կ» Հատուցանեսզայն սիրուհւոյս» Վերջինանգամ'գրկեմ մեր հող Ռյր արդ կիջնամ'ի ծոցն անլոյս: Խաչ մր տընկէվրրաս՝ ու դուն Ուրախլուրծր տար ի «էյթուն:

Քանի՞թմրինքչ բաւ Շրջինքաչերնիսաչ Շատ

է ու

հղբարք ահեակ

եղանազատ ստրուկներ

Միայն մենք մնացինքհլու հնազանդ: է եղբարքորչափ կրեցինքգերութիւն, Քիչ մբալելլենք, ցոյց տանք նրանցքաջութիւն: Բաւ

Գեցցէե՛Զէյթուն, ապրի՛ Զէյթուն, Թող չտեսնէ ստրկութիւն, անի ունի մեզ պէս քաջեր Կեցցէ՛ Զէյթուն, ապրի՛ Զէյթուն:

ԶէյթունցիքԵնք, մեր զբօսանք Է պատերազմ հւ արշաւանք,

Սուր» թուրք, գնդակեւ հրացան Մեր խաղալիքեն յաւիտեան: Բաւ է եղբարք որչափ կրեցինքգերութիւն, Քիչ մալ ելլենքչ ցոյց տանք նրանցՏաջութիւն:

ԶէյթունցիԵՆԲ, քաջերունինք, մենք վախ Ոնխոխներէն չունինք, Մեր զբօսանքնէ պատերազմ)

ու Պատերազմներ արշաւանք:

եղբարքորչափ կրեցինք գերութիւն» Քիչ ալ Եդենք, ցոյց տանք նրանցքաջութիւն: Բաւ է

ԹԱՂՈՒՄՆ ՔԱՋՈՐԴԻՈՅՆ

ՄԿՁՏԻԶ

|

ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

Ոչ փող զարկինք, ոչ արձագանգլեոնասոյզ Սարէի սար չարաշչուկ տարին լուրՈւ չերգեցինքողբոց երգերսրտայոյզ Երբ պատանւոյնբացինք մըռայլ փոսին դուռ:

Գիշհրական մութ ստուհրներշուրջ կային, երբ հրացանիկոթով ըզհող փորեցինք.

Լուսին միայն դողդոջ շողայր մեր գլխին» եւ երկինք: Սուզ էր պատերըզդաշտ» բըլուր չէր դագաղ: Եւ ոչ ճերմակպատանքներ» քաջորդին: Որով գոցուէր ազատորդի Նա հետ մարտինկարծեսյոգնած կու հանգչէր Ուր վերարկունկարմիրբաւէր իւր աճձին։ Պէտք

Անձայնու կարճ ննջեցելոցմի զրուցեց զինուռր հայոց ով Աստուծոյ) Մեր քաջ տէրտէրնչ իւր օրհնեց» Գովեց ըզմահնեւ Քաջութիւնն մ'ու ձիչ հանելու: հառաջ Թոյլ չի

Եւ

յօշոտենք չարաչար:

Գէյթունցիինկերակուրնէ Արեւնապուրոսկրէ թան Ջոր ոսոխէ սեւ արեւն է Կը պատրաստենք միաբան: վախչունինք ո՛չ գնդակէ ոչ սուրէ երկսայրի, Խաղ մ'է մեհզիԱստուած գիտէ, Թափելարիւն գազանի: ՄԵնք

Եւ

տուաւ

Բայց երբ գլուխն ի բարձ դրինք հողաշէն, վէրքըն պայծառ» Տեսանք ըզգեղ ճակտին ըսինք ամէնքս մէկ բերնէն» Ո՛վ պատաճեակ» մեռար» դու շա՛տ ապրհցար: Վասն հայրենեաց ու

մեծ

զիուցէ հայկազարմից ոգւոց Քաջ դեռ հայեր» Որ կան այստեղազատ թէպէտխոց Որոնքի բիւր պատերազմաց ի ժայռ կանգունեն կեցեր... Մեզ ամպրոպաց

Գնա՛չ

ու

ցրտաշունչ Մէլ մ'ալ քամի յանկարծփըրչեց Լուսնին շողերնեկաւ գոցեցմըթին ամպ անմըոունջ Ու մեր սարհրնզերթ ուրուականք Սեւ գլուխնինտնկած դիտեճապշութեամբ: հող լեցուցինքիւրվրան: ետ» Խաչ մը դըրինք։ինչպէսիւր մօր պատուէր ոչ տապան» Ոչ այլ շճեղ արձանագիր» հետ: իւր Զինջն մինակթողուցինք փառքին ցուրտ Յայնժամ

ԵՐԳ

ցուրտ

Ապառաժիքաջ զաւակաց Վախկամ երկիւղ ամօթ.է Զէյթումցիինպսակնփառաց Լեռիչ դաշտի կոռիւնէ:

Ձէյթունցի եՅՔ մարդ ԷՑՔ կռուի Միշտ ջարդելու ենք յօժար Այս է կտակմեր պապերի Զարնելմէկի դէմ հազար: Ուրեմն հաստափորդուք հարուստներ Գզրոց: սնտուկ բաց արէք» Մրարներովշատ ոսկիներ Մեզի պաշար ղրկեցէք: Եւ

դուճ եղբարք:օ՛0 անդրյառա՛ջ: ու զրահ կապեցէք, Բա՛ւ է այլեւս լաց ու հառաչ: Ազատութի՛ւնգոչհցէք: ԶէՅՔ

ԶԷՅԹՈՒՆ ԱՆԿԱԽ

Մ.

ՋԷՏԹՈՒՆՏԻՈՑ

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՋԱԳԲՐԵԱՆ

ձագ ենք

Զէյթունցի Ենք, ժայռի պէս սարէ սար) Կը թոչըտինք Ռւ ռրս գտնենք կը բզըկտենք

ՓՈՌՐԹՈՒԳԱԼԵԱՆ

Զէյթուն անկախդու աշխարհիկ,

Քո

սար

ու

ձոր Են անառիկչ

Ամէն մի Քար հւ անկիւմըդ»

Շաղախելէ

քո

արիւնըդ:

Հելլէ։ հելլէչ հելլէչ հելլէ, Հելլէչ հելլէ։ հելլէչ հելլէ լէ։

Ահա

Ծս որ

մայր մայրերու»տերիր զաւակացդարեր իրենց համարլացած արտասուած:

բազկում Ռուբինեացարիւնն է շարժում, Յիշատակնախնիդիւցազանց» Պատկերնէ ֆռ քաջ զաւակաց: Հելլէ։ հելլէչ հելլէչ հելլէ» Հելլէչ հելլէ: հելլէ, հելէ լէ։

Մահն

ամէն

Դեռ

հւս

քՔռ զօրեղ

ունեցած կայքն ապրուստնէ քո կայքն, Բոնութեանլուծն գէշ մարդու էդ զէնքով ես թօթավել դու: Հելլէչ հելլէչ հելլէչ հելլէչ Հելէ։ հելլե հելլե, հելլե լէ:

Մզրա"խդէ

Քր

Գրիգորհանհաւատը Կեցցէ՛

Հայ պահեիր ժողովուրդը» Ռչ մի կրօնաշխարհիսվերայ Ջունի ազատ ոգին սորա: Հելլէչ հելլէչ հելլէ։ հելլէ» Հելլէ, հելլէչ հելլէ։ հելլէ լէ:

ես

հմչ

տեղ է տղերք,վայ որ վատաճամ որ փրկութեան օրը մօտենայ:

ՄԵռէք յօժար,

ՍԵւերպատածիմ հռվիտներս, լեռներու ձորեր» Ձեր արիւնով թող Մերկուրին վարդվարդ կարմիրներ:

Ռր մահիկի պատրաստուած անարգցնցոտին Ըլլայ յետին պատանքըաղտոտ, հոտած Սուլթանին: Հապօն»ի զէն զէյթումցիներս ձեզ հետ թող ըլլան Մեծ խաչակրին ու աչքն թեւեր ձեզ պատսպարան:

«Ժողովրդային երգարան»եչ 278, ԻԱ. երանթիւ Հրատարակութիւն

Գ. 8,

տպագրութիւն:

Գռռթոն:

ՈՂՋՈՑՆ

ԶԷՅԹՈՒՆԷՆ ԴԱՐՁՈՂ ԸԽԿԵՐԽԵՐՈՒՆ

ՊԵՐՃ ՄՈՒՇԼՈՒ

ՄիհրանՏամտտեհան

Ողջոյնձեզ» ընկերք,ընկերքքաջարի» որ առաջնորդ եղաքՔաջերի.

Դուք

ՋԷՅԹՈՒՆՑԻՆԵՐՈՒՆ

ՏԻՒՆՃԻ

(Ջայճ մը հնչեցիԵդամակով)

Հրաբուխմը ժայթքեցՋէյթուն իր վեհ կողերէն։ հայ ճակատներէն: Սրբեցմուրը նախատինքի եւ հպարտու տուն վէս Քաջ զէյթունցիք ձրգեցին Ջարկինթրփացվատ խուժանըառիւծներիպէս: դրօշակ արեամբճերկեցին սուրբ կանգնեցին կամ Մահ գրեցին: Անոր վրայ Ազատութիւն Եւ Հայաստան վեց դարհրու քունէն արթնցած Ծնելասէր հայ մայրերու» «մի լաճ» որոտաց: Հոն

Դուժ

ձեր հոգւոյն անհուն եռանդով: Ձեր բոլորաճուէրհարազատ սրրտով նղաքզինուորներհայրենեաց դատին Եւ զօրապետներ տօրոսեանմարտին. Դուք որ մըղեցիքկռիւ յաղթական Ընդդէմվատ թուրբին անարգբրոնութեան. Դուք որ տըճկեցիքի գլուխ հայ լերանց Սուրբ ազատութեանԴըրօշյաղթապանծ.Ողջոյնձեզ» համբոյր ձեր վեհ ճակատին Որ ծրոել տուաւ ճակատնհրպարտին. Եւ ուր դեռ քըրրտանց շիթեր շողշողան Վրկայքգործերուդ առաժինական. Համբոյրդրրոշմեմ աչացդ երջանիկ Որ տեսան պարտհալգոռոզ թրշնամիճք: որ

Թողած թիւր մեռհալչ զէնք, աւար հարուստ: Կարմիրփբրփըրածտնսան ըզճիհան» Տեսան ըգՏօրու ազատ, յաղթական: Համբոյր դրրոշմեմեւ ձեր ձեռքերուն Ծաղախուածարհամբդաժան սուրերն ալ համբոյր» Այն ձեր պատմական Ոյր տակէնանցանգերիճ վեց հաբիւրՈղջոյն եւ ձեզմովկրտրիճ զէյթունցւոց սըխրալիգործոց Որոնցանպատում դարհրյաւիտեան» Գիտծափահարեն Են ողջ հայութեան... ու Որք փառք պարծանք

թուրքերուն:

Բայց է՞ր դուք Քաջեր»տըխուր երեւիք: Դէմքերդ մըտածունեւ մելամաղձիկ-.ազատ» Թէ Զեյթուն դեռ չէ կատարհալ Ջի զայն չուզեցին հրզօրք բրոնադատ»չ ԹԷ իւր յաղթութիւնքայնքանփառունակ Ջի պրսակեցինմեր սուրբ ճրպատակ» Գէթ պատուովդրրաւ իր սուրն ի պատեան» հղաւ մոռցուած հայութեան. Գէթ պարծանք Տեսաւ Եւրոպանչտեսան գէթ ազգեր ԹԷ Հայն ալ գիտէ կրոուիլ հւ յաղթել: Թող չի զբեատուիուրեմն հայութիւն Զէյթուն» Քանի որ ունի Տօրոս առիւծներ կըտրիճ Քանի հայորդի ու գիտենգործել անձնուէր1ջապրին Քանի ճռրաբոյս ամէն պատանի Ազգի, հայրենեացսիրով սրնանի, Քանի ամէնուս սիրտն է հաստատուն Մահ կամ ողջունելՍուրբ Ազատութեան: Գիտեմ»դուք: քաջեր: լալով հեռացաէ Այն վայրերէնուր քաչ քաջ կրոուհցաքՈւր ինկանձեր շատ անգինընկերճեր» Ուր գուցէ ստացաքդուք եւս վէրքեր. Հոս Ալպիօնիհիւրընկալյեզերք Գրտնէքհարազատեղբարքեւ ընկերք. Հընչակիզինուռրքչդառնաքտո Հըճչակ» -

ու

այդ ձերյաղթանակ: ալ տօնէ Հրնչակն

մէջ Հանգչեցէքդափնեաց

յօտար

երկիր

Ջերդ որդին ի գիրկ մօրը տարագիր. Գրգուծցէք յաւերժ ձեր յուշք Փարիոի, Եւ

կու գայ մի օր այն օր ցանկալի Ծրբ յաղթանակէմեր դատը արդար, ցընծութհամբ դառնաքդուք Զէյթուն Վայր ձեր Քաջայաղթ Երկիւղածշըրթամբք, իբրեւ ուխտաւոր. Համբուրհլզայն հող անմահ փառաւոր: -

-

Յայնժամ

պատերազմներուն,

1896,

Մարտ,Նոնոն

ԱԻԱՆԴԸ

Բաժանումի պահիմը ։չ սրտագին, Տժգոյն ցոլքով լուսաստղին: Իմ սիրուհիս իր սէրն հֆծեց իմ կուրծջֆին, Համբոյրդրրաւ իմ ճակտին: Մատիսանցուցիր ձեռակերտ մատանի, իբր անջինջկապմեր հոգւոյն, «ե'երդնումյաւէտ զքեզ սիրել, պատանի՛չ Տուր ինձ խոստումրդ հանգոյն»: Ու

հրդւընեցայներկայութեամբն աստղերուն, Աւանդառի հեռացայկուրծքիսսեղմածկը դեգերիմմոլորուն, Աղ ուրիշ սէր չճանչցայ: Այդ մատանինսէրն ուխտնէ իմ Ազգիս Հայրենիքնիմ սիրուհիս, Ծունըրիչայ օր տառաչնիր խորանին, ու

Նրւիրուհցայ իր ցաւին: Ու

կր տենչամերթալ արհամբսծիրանի Ներկելօր միր սուրբ բագին» Եւ կամ վէրջին ըլլալ ջերմ սպեղանի, Ոտքինփարիլ կաթոգին:

Հեռուփախիր ուրեմն,ո՛վ

Ոտքիստակմի' դեգերիրչ

մահ

ոճրապարտ)

Զունինբ բաժին հաճոյք

եւ

փառք անձնազարդ»

ԶԷՅԹՈՒՆՑԻՆ

ինծի չեմ պատկանիր:

Ես

«ԱրձագանգԲարիզի»

ՏԷՕՎԼԷԹ,

ՄԱՂԹԵՐԳ

ԵՒղՒ ԶԷՆՔԸ

ՀԱՅՐԱՊԵՏԿԱՆ

բարձանցՍուրբՍիովնի Թոիչս առեալ Աղաւնի, Ի Շնորհալւոյն բարձացաւՓաճ, Մի՛մերձեսցինմա մաճ: ՛րքիմ:Հայկազնեան Արի՛ք,եղբա 0՛ն. մաղթեսցուքՄիաբան. Ի Վեճ

կրկնել

Պաբեատ., ո՛վ Տեր, անսասան ԶՍուրբ ուրբ

եան, Ա Աթոո էԿիլիկեան,

ԳՐ

Կեցցե՛,կեցցէ առ յաւետ

ԳԱՍԱՊԵԱՆ

Տեր, Տեր (ԱՐԱՄ) Հայրապետ:

ՏնօրէնԶԵյթունի Մշր կողմէ ճայրը ծանօթգրագէտկարապետ Հայոց վարժարանի, իկոսի1905երգուած է ՍաճակԲ. կաթող ՛ Փոլատեան: յթուն այցելութեանառթիւ): ին Պէ ԳՐԻԳՈՐ (Հեդինկութիւն ԶԷյթունցի մեժ

ԳԱՍԱՊԵԱՆԻ,

երգը ռրինուած ու

եւ Խօճնա,Գալուստ Վարդավառ ԱրթինՉօլագեան, ԶԷ թունի թունիրենց արճեստանոց-զինագործարանին մեջ՝ 1913

Հեր ՒՑԸ ՈւՔԼ դրե ՀԱԳԱՐ է

ԲթոՂՔ(Ը Կաթիլը: ՆԱՆԱ

ԱԱ ԿԱՑԱ ԱՄԱՆ

դակ: եր մինչե չեւ վերչին ատենները, երըայլեւս գեղեցիկմարթիններալ չինել սկսած էին: ԶէյթունիՀրացաններու ալիրենթկբ "լատրաստեինՀրացանի (առպարն փողըկունենարմօտ մէկ մեթր ծրկայնութիւն, կոթը պատրաստուած կ'րլլար տոկունփայոէ հուանկիւնաձեւ, բլթակինՀառտատուած տեղըկր նեղնարյկայծթարըզետեղուածկ'րլլարփողինեւ բլթակին մէջոեղ, ուր ցած պզտիկ փոսիկը վառօղի Համարէր, կալծթարէնբոցը կր բոնկեցներ վառօգր որ կարգինկրբոնկցնքր փողինմէջ զետեղուածը: Փողը քովը(ունենարբարակ եւ բիչ մրն ալ փողէն երկայն, երկաթէ դա-

աՔ: դոյա-

փողինմէջ զետեղուածվամազան մրոնողնգաւազանիկովկ'ամրացեքին վառօղ, վրան քիչ մր ոօղն կապարը:Փողինմէջ կր զետեղէին մը, դարձեալբիչ մր վառօզ եւ վրանլաթի կտոր մր, Վրանալդնդակը: զաւազանիկովըփողին մէջէն մղելով դեպի «Ր բը կ'ամբացնէին կր զետեղէրԻո ղութիշնը լմննալէն վերջծրկաթկգաշազանիկը վառօդր եւ կառլարըկ'բլլարիրենցմեիթէնկապուածկապարճերրու «ծի

աաԱՆ

ու

Ա Նան Ի

Բա

որոնք փալասի» |լ կոչուին: Հոր

«Հարք ացի

օռարներուն

եւ

մրցիլ անոնցչինածներուն Հեւ: Բոլոր քրկաթագործեերն նաեւ էին լաւ զինագործներ, Ուրեմն զեյթունցիները իրենցզէՆթերը իրենքկը ատրաստէին: Ալանատնաներից ժէկը այս է նկարագրում եռնականների տունր: «Տան պատերը, ամէն տեսակՀրացաններու, էւ դանակներով սուրծրով զարդարուած աւելի զօրանոցիմը երեւոյթ ունին, բան Թէ տան, եւ այս ո'չ է մ 8րվու անձանցմենաչնործմ'է, այլ ամբողջ Հասարակության, գազա 8/ն մէջ գինա կ չրչին էւ տասը տարեկան Հասավչն սկսեալ,Թէ ալը եւ թէ (ին դրա դործածելամէն տեսակ Հրազէն:(նորԴար»,1881, 19 ՓետրուաԸիչԹիշ 19)։ ճիչը (ճրպով նկատելէ Զէյթուն այցելողանձը,այդ գիւդաքաղաքում աւելի չատ Քաջերեն եղելտներում, ջան (աշկարասիներ ւԶաւթիչներիդեմ զեյթունցիների մղածչորս տասնեակից աւելի ճակատամարտնեբը։ նրանց Հերոապլատումները, ՀայրենիիՀամարմղուող «րայքարը, ինչ խօոբ,չէին (արող իրենց արտայայտութիւնը չզ տնելինչոլէսգիղաքաղաքիչ այոպքս էլ չրչակայ զիշղերիՀայբնակչութեան ժողովրդական ստեղծագործութիւններում:ԶեյթունիՀերոս ժողովրդի քափագործութիւնների մասինգրել ճն ոչ միայն բանաստեղծները, ալլեւ նրանց իւրաքանչիւր լաղթանակովարբանունը փառւարբանուել էժողովրդական երգիչներ կողմից:

1ԵՌՆԱԿԱՆՆԵՐՈՒ

ԵՐԱԽՏԱԳԻՏՈՒԹԻԻՆԸՆԱԲՈԼԷՈՆ

Գ-,

Ինչո է«

ու

օդաման եւ վառօդամանը Ճրացանը Զեյթունի տեղական

տուն

դա

ԱՆ

նման

եա

նւ ն ունենայիմր: Դաչոյնը փալաղդանակը դանակ միաբերան կայն, ու

Դ

ի

վեցդօնդուն,ատրճանակ: հաններ: Վերջինատեններըկար " եւ ավա Ջէյթունցիներ վառօդըկր սլատրասէինբորակե,ծծումբէ ' ո. եւ ձեւին լաւ տեղպատրաստութեան քանակին փոտունուրդի նաեւ

-երկաթենկր սլատրասոեին Թիեր, փորիչներ, Զէյթունի լթտոցներ,կացիններ,անոնցչինութիւնըկրնարԽախանձը տակներ: որոնց

Խահւ

լաւ

Դ

ԳԳ"

Լնոնականները Թուականի ուղիղ 8 տարիլեապատամբութիւնից են տոլիրենցուժերն ուղարկելորպէես ան կամաւորներ սլաՓրանո-Ռրուսակ տերազմիժամանակ ընդդէմ Համ. Գերմանիա յի-«ԶՀյթունցիք Նաբոլէոնի ակբալից ժիամտութիշւնը, երախտագետ ըլլալու ճամար,-դրում է Նուրի երյ- Գաղիոյ1870-իՓաղիա-բրուսական պատերազմի ժամանակ իրենցթուջ մարտիկներին զոմանսղիկեցին (ամաւո ուելու ան բանակի մ ԱՋԻ Մ. Նուրիխան, Զէյթունի աչուղներըիրենթնոլեպլվս ռազմիկներեին: Մի եռ զէնճբ, միչսում" ջութակը,առանցերկնչելու Էն նրանքմասնակցել ալն ՀէրոՏԱ ք ժողովուրգը ընղ թուրքականփաչաներիզօր-

անրեա աման Աաաավեկի

Հրացաններմի բանիՀատ կ'ունենար։Անոնթ չինողբաւականվարպետներ քրկաթէնկր չինուէին էւ Հրացաններ («յիա երկսայրին կարեւոր զէնքերէնմէկն ալ էր դաչոյնը (զաման) կը (րէին իրենց ժեքը: եւ րնղ Հանրապէսբոլոր ղեյթունցիները . զէնքնէլ, Հինատենններկը զործածէինԳԱԻ ամենօրեայ Ամէն

Հայ

ա

լ

Քերի:

"րումը

դէմ

քին՝

Քերենց երգերով ոգեւորելեն ոազմիկներինինչպէս կուիւներից եւ էլ ընդմիջումներին լետոլ: Ժողովրըճակատամարտներից են տունալճաազործութիւնները երգիմիֆոցով| գովաբանել արտում տարած իրենց էւ. Ժեզ է փառւթը: Պածղանունը 1 զեյթունցի աչուղ ԳարաճաՕղլանիերգերիցմի կտոր, որի մէջ նա ծ յայտնում պատերազմից առաջ Հեծնել սպիտակձին եւ իր ԼԶ թչնամուն ցոյց տալ, Թէ ինչ է նշանակումպատեփազմ: Այ երգիժէջ կանՀետեւեալ տողերը: «Պիտի ուզէի ճերմակ ձիուս վրայԲեծնոլ

"

Սիր"Հ ԼԱժաթիլ Ի ւ. ԱԱ ԱԱԾ

Բնա,

ու

աաա Աաաա Ցեուի աաա 'ր

,

ԶԵՅԹՈՒՆ

ինչպեսկ՝'ըլլայ»

եի երգերից«լածպանունըէ

|

նաեւ

մէկը, որի

ւոեի դնեացողլեռնականնիրար հւեւից թւում է ձիերիբազմաթիւ ժէջկ նրան նչիւրի առաւելու աաա Աաաա նատած նա այունում ոբին բար նրանցից սակայն կանգ է թիւնները, թոր. ւսնել: (Հ. Մ. Դօղօս անյ կարող էր նետուել Թշնամուվրայ եւ մաղթանակ էֆ 72-81)։ «Զէյթունի Պատմութիւնը» եւ

Բուն

:

ի

ոմ

բ

լ

ՊԱՏՄԱԲԱՆՆԵՐԷԵՒ

ՃԱՄԲՈՐԴՆԵՐԷ ՄԵՋԲԵՐՈՒՄՆԵՐ

Հորթ

ՐՅՏ

չորս

Հարիւրմեթր էրկարութեան եւ երեք Հարիւր դբ բաղկանար.

աագազորն ւ. ԱԱՏԽ ւ. Աաաա «ողթոն տռլաւորութիւն կը թողուր: ար

ոո

"

ովու

ՔԱՂԱՔԸ,

դ

ութն

ողբ"

Սառդլրաճու

ընդ

չինուած

բլ

ոմ

գետին չունէր,

Շուրչը, քաղաքը արձակուելուՀող կամ տուները ընղՀանրապեսերկյարկանիէին եւ մէկուն տանիքը արածնէր: միւսին ջին մէջ Հաստատուն, մեծ եւ փոռուաւոր չէնթերը

տեաղա-

եկեղեցիներն դպրոցու

ներն էին:

ԱԻ Ք

ԶԷՅԹՈՒՆ

1890-/մեծ տոյ,

ի

Ն»

32:

թաթ

տ

"ո ՍԽ.

միՃ-

չիւ մլ ժամ անդինդիմաւորածէինք զինքը, ուրիչ խօաբչուներ բերնին մէչ.ճտակաւինՀեուո՞ւ է Փաղաքրը,) կր նրկնէր։ Զէյթունի արեւելեանկողՌե զառաչնորդ էինք զինքր,այնպեսոր բերինքՄօտ ըսուած տեղր, ուրկից չարելիէ մէկ ակնարկով ոժռնքլ դիտելքաղաքը: ԱՀա ԶԷյԹունըպարոն, ԶէյԹ»՞ւնրԹՀ արուարձանը պաստասխանեց: Այո, Զէյթունըեւ ու

Աաարը ագիր «1

պատերազմին «լատուաւոր վերջաւորութենէ մր ամիս մր ժեԶէ լԹուն այցելեցֆրանսական զինուորական կցորդը:ՋէլթունէՆ

"՛

եւ իր անդրանիկ Զեյթունի Յովճաննես, իրենց Փանոս զաւակը՝ ԱՔարոնեան ինքնապաշտպանութեան ճարազատօճախինդրանառջեւ՝ազգային

ճամբով.

ո՛չ արուարձանը, ճանամօթ թուրք»ըսաւ, ուրիչ ոչինչ։ («Զէյթունի թ) է9408)։ արատժազգիր Բայց չրսաւ, «Սեցցէ'է թուն, առպբի' Զէյթուն»,ամօթ հրեն... Մ. Ս.

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԿՐԹԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ

1850-ինԶէյթունի մէջ 23 Հոդի պարզ ընթերցանութիւնէւ 3 Հոգի ալընթերցանութեան Հեւո չիր դրող Հաչուողկը դտնուխ եղեր: ամբողջբնակչութեան մեֆգիր գրողներ մատիվրայ կր Համրըու

ԱՐԸ

1914-ին Զէյթունհր կեղրոնականով, չորս ծաղկոցով, մանկապարտեզներու չրչակայ ունեցածդոլրոցներով,ունէր 1592 երկսեռ աշակերտուու

ու81

Թիշն, վարժարան ուսուցիչի: Ուրեմն, 1850-ին23 Հոգիկարդալ գիտցողկայ, 1862-ինգրողներուն թիւր մատիվրայ կի Համրուխ, 1909-10, 1120 Հողի քիկսծոաչակերտութիւն Զէյթուն եւ չրֆակայքը, 1910-11, Հողի 1911-12,1105 Հոգի 1912-13, 1470 Հոգի 1914, 1892 Հոգի 1916 Մարտի օկիզբներըգոցուհցանբոլոր վարժարանները: 1960, Էջ924եւ կիՑովչաննէսԱՀարոնեան,(«Զէյթունի պսոոմագիր քբ»: լիկեցբ, «Մարաչեւ ՀնրոսԶէյթուն», 1934,էջ 115): փոփ. որ 04 տարիներուընթացին Այս վերուիչնալԲիշքրէն կհզրակացնննք, 1850-1914 ուտումնառո ենչզէմթունցիների մինակ98Ինթերցանութիւն 1850-ին էրկսծու աշակնրտութնան չնորդիտցողներունթիւր բարժրացուցին Հիւ 21 վարժարաններուեւ Ս7 ուսուցիչներու, ռրոնք կր սորվեցնէլքնզանազանՖիւթնրէ զատ էրեք լեզուներ, Հայծրէե,Թրքերենծւ ֆրանսերէն: պատուիրանը գրածէ Հեոծւեալը: Ֆլանաւոր ՎիքթորԼանկլուս ֆրանսացի մօ 26ճօսո Թոռծու սոօ օօոք24618Աօո «15-8-715469 «ԼՏ Ճոռծուօոտ ք|ոօծօ ՃՇԱՑՈՇԻ6Տմճոջ օՇԱՇ մօՏ ԽԼօուծոծջոոչ. ՂսւՇՏ մճոտ Աո6 ՏԱՍՃԱԾՈ8ոճ)օքնօձ 465 ոօոէռջոծտմ՛սո 8օծտ (118611, 15 Օոէ ՕսյօԱտԿՃՇԱՇո մՇիՕՐտ46 1"8աօոնճ օէ 15 ԽՇԱԼՏու զս թ» Ճ ՅԱՇԱոծ մս Տսճո. ծքօզսօ, 185 ո՛օոք Շէ6 Շօոգալտ, ոօ քնէօօ զս'Շո ՄՇոխ ժո ՕօԱԿՇԼՈՇՈծու Օէեօոոոո 1ՇՏթօօէծ1Ենւ 1ոմծքօոմճոօօ, Նօտ Ճոոօուշոտ ժՇ է: 1սոգած Քէոլ". Վոժ1էՄՇ քօտտօՏտլօո (ՂԵԼ ԼոոջթԹ15, մ"

1-Տ

ոՈՑՏ58ՇօՐ6`

ձն ՛1ոստ

Ք.4 Քրոջ 1883).

«Զէյթունի Հայրը կըվազմննդաչնակցությւնմբ Հանդ թուրգքրուն, լեուներունմէչ, Քաչուած դժուարվատչելի նմանթ Մոնթէնեկրեցիներուն: Էն դուրս: Սուլթանիիչխանութենէն ւղբած միչ եւ վ'ունն ոլ Օամանեան կառավաՌչ մէկ չրի չին ակրապետուած էրկիրուննեալուիրաիրննցանկախութիւնը զօրութեամբը ւԼունքին»: Վիջթոր Լանկլուս, «Թուրջիոլ Հայերըեւ Ֆաւրուի ֆարդքրըԴ,Փարիզ, 1883,է ֆ,4)։

բութիւնը յարգ

"ոջ

:

ի լ

...վրարաչէնմէ(ուկէս օրուանճամբայաւելի եռուն, գրեթէանմժատչնամէ(ի լեռներու ծոցինմէջ, կր զոնուի Զէյթուն, Հայ ազդիպատմութեան ռրու պասոմութիւնը հանչանաւորքաղաքը, ատերագզմիկեւ Հերոսական, դէմ: «իժ զաւակ ամշթալի կոռիւներուերկարչարք ժրն է մաշմետականին կերպովմեռաւ» կ'ըսէրճայ մամիկ մբ Մարաչիմծր ազնիւ եւ բաջփոխ«իւ է. պլատոս Գր- Գառթէլէմիին։Ասիկակը նչանակէրմեռնիլ անկողնոյմէչ ոչ Թէ թուրքերուն դժ կռուած առնն, եւ Լուտովիք ֆր Բոնթէնւօ, «Ճամբորդութիւններ

ուսումնասիրութիւններ»:

ԶԷՅԹՈՒՆՆ

ՈՒ

ԶԷՅԹՈՒՆՅԻՆ

Հայ աչխարձազիրներ էր տելեկացեենմեզ Թէ Հայաստանի, դրախոռա(այր այգ քրվրինՄէկխորչէն, դետմբվը Հոռի,ո՛չ Արաբիսէս սգաւոր, ոչ կամժվրատի յէս ածճեղամուունչ: ամՖիգրիսի Ջի Հառւաչեր, միկարկաչէ չի խուժերմոլեգնավազ,դրդչէ: Ջաճանն է անիկա: Այդ գետին չեունաձուվիտին ֆոջն է որ կը գտնուի Ջելթունը,Հայ բափաործութնան այգ նուիրականՄԵՀեանը, այդ ՄԵՀանը՝Հեթանոսներու արչաւիրբին յաւիտենականառարկայ: Թողեք որ աչքերս գոց՝ երեւակայութեամբս պած մի Հոն սուզում. մէր բաիալանի եւ ճայորդիներու այդ բնակավայրը, կարօտագին ակնարկով մբ չոոինտանորսարնու ձոիը,անոթփիմուոներն ու եւ անոր անդունդները, մարգերն մարտերը,պողգատ մես տոկուն, մբրիկներու պէս զարձուրելի: ՛

ու

«:

ու

ու

Հոյափա՛ո. լունաչղլթան՝որ Զէյթունի վերեւն չուրֆըկը կանգնի` միքխարի,պարուրաձեւ սղոցիմբ էս անորՀորիզոնը խածկ ուտելով չորս դին: ԱՀա Ջրիկ, Գէրիոը,աճա Պէրզինկան, աա Աւաեգթնաղրարը, աա չը: նիր"էնր, աՀա Սօլախ-Տէտէն, Դրախտիկը:..։ Համբո՛լըանոնցՀողերուն,Համբոյր՝անոնցկողերուն,ա մբո՞լը՝անոն արտեւանըցցուող սուրբ ջարծրուն՝ որբ այնքանքիչ են Թրջուած Հա ԱՀա

ու

ա

արիւնով: Ու այլ

բարձունքէն օր Հնութիւնմարիններուն, ձորանխատ Ջէլթունիբոլոր տուներուն տանիքներուն, վաստկուորին քնացողին, ՀրաՂչեինփոզր չող Հայդուկինու ջածրակին առաջբըկբուն պաուաւին,Հաց Քիխողին վառօդ պատրաստողին,ժիրաժիրմչակինեւ որրանը ճօճող առոյգ ճարանուկին, օրՀնութիշն ողջո՛լնբոլորին». ամե գի: Անոնցվերեւ վէ1Թւնցի բաջոԻդինիր Բարձունջ, բԲարժո՛ւնք ալացիկ Հասակըբարտած՝դարծրէբ վերՀրազէնպա (Թեցուցածէ ճակտին անոր՝որ այգ սաչմաններըդելերելովփորձածէ անոր բարելու:ԱՖդաղդար զինուսծ, անդադար կոուածյանդադար կուրծք տուած է զէյթունցին,եր Անկախութիւնը ամէն վրդովող պատաձճական ուռնմղուգէմ, իիչններուն ՊՀ"տք է թո «ականներով խօսիլանսրատճառ: 1780-ին չէ՞ր որ Հոն արչաւող իօժէրփաշանչնդակածար ինկաւՀերոսՍակորէն:ծրկու տարիվերջ, չէ՞ր որ -ձամակվրէ՛ժ ցաժում- կիւրէտինլեուր կբ Հասնէր ար փալան բանակու(ողբալի նաձանջմբ կրելու Համարբիչ լետոլ շիկիրՀայբչխանէն՝ որ լնրանըկիրճըբռնած էր իրեննիի»վ: 1790-րն, չէ" որ կարանի մէջտիրապետողվատՀարատածարիչ մի իր մածրողիունածէ Հաճի Դազարի Հօրը միլ գնդակն, 1900-ին չէ՞ր որ Շօվրոյան՝բաջամարտիկ Աբիլչէսմը Հանգինացած է՝ այն բուուն պատերազմին մէջ որ տխուրօրն եղաւ Գալէնաւր ժաղալի կորակորդրօչակիրմբզիտապատտ կազուզեանի չէչա նլանաԲու մատնուած՝ ՔէՉաէ փաչայի այր ուին Խուճապի ռութծամբ Ք փախուստ ժեռւուտ

ու

ու

ու

ու

Ազատության բռնա-

ու

ինկաւ

աճապարծջ։1852-ինչէ՛ր որչ մէկ դիչերուան մէչ էրեք Հարիչը զորբ զոճ տուաւ Միւլէյժանփալա մինչեւ Հայերն մի միայն Հինգ Հոգի Մինչծ. 1858, զէթունի բնակչութիւնը, տղամարդն մինչեւ ալեւորը,իր ժեսլթինու այն բարերարերբազուկներունկորովին,իր բանձնապտուտան ըաթե նետիչին ապաւինածխ̀ոլորած է արիւնալի եւ աճեղ պայքարբներ, մեիգրէ ԹշնամիինՀետ կուրծք կուրծքի բոլոր այդ Ազատամարանկրում ու պատուաւոր վաղդրքանակներ: Թէ միչտ ողջունած է աղուոր երբ աուլէս ցանջառակի,կը թուննջ Հոս Զէյթունի Հերոսները, ծրկիւՀավուծւոյն ոբ անունՀաԻ ԻԼծլու հեթՖածւ անունն այն անվեչեր դածորէն

ռիկ դիրբնրնին.իրենց ինչ օղուտ ՀիմաՊէրիա լեռր՝ իր էրկաթի նչանաւոր Հանջով, եւ առատ պաչարը գորչուկ փառօդին։ Հողը, անքն ու վառօդր փորչնն կչտացներ։նորճանակէնկոչկոուկապածայն 4ծութերըոր յաղԹութեանդբօչակիրմեացածէն բնդմիչտ,մեր չուրթերուն Հիալխանղ ՀամբոյիինարժանիՀուժկու այն Ճեուքնրը չկբսեմ որ կտորկտոր են րած գերութեանլուծը գարչելի,կո«ղէ թորերկարին Հիմաի մոյր-:. Գատառ ժբ քւ ՀացիՀամար,ազ ժբչորս ձրժնցուխ փոխարէն....Գաւալթմուր զեր քունցիներ,գաւաթ ժը ջուր ԻՏծ 4եր(ուս աղբիւրէն, գաւաթ մրն ալ Ար բան էն» -Բունար: կայր

բոյն եւ խոչոր տեղ մր գրաւելով, առնացիպերճ սոնք աշխույժովմը"Սապասունի Հերոսուծի Շաջեինչի՛ մանիր ասիկա, որ ձայ կնոջ դարաւոր ի անդունդ վազտալով, ածեջ՝ իր մարմնոյն դէպ ճիւն անազարատ գիւվփարած որ մուսաւորչի լո, նժանիրասիկա, մնացԷ զարինէ՛ 17 Ռուբինեանց անլուրխժղժութեան։Ջարմ' ՀեճուկսՄուսա բԲէկի յանդուգն կինը որ ճակատամարտ Հեթում սպարապետին Հարատութենէն՝ դէտու գերիբունած Սուլթանին զաւակբ: Անբլա մրած է եզիվպտացիներուն եւ լեռնցի ձայ «լախավիժ տեղուանքը, բափքջու յետոյ (-լնիոց ապաստան եւ Հետ սարիտիմիացած,խիզախօրէնգրոՀէցայլազգիներուդէժ բու Հալ ժան տ'Արքմբ ձեզի, իր անունին պէս ձեր րեց կայանին: ԱՀտաւասիկ զարմանբին Հբացումինառարկայ,որ հրաւամիպանծալիԳամբաւմրկր էջերուն մէջ, Այեպէոոր զէլթունցին, ի չարչանս թողու Հայ պատմութեան անուամբ մկրտածէ իր չա մը ազջիկները: անոր,Զարման ձարկչկայ խօսիլ վերչին ժամանկեերունմէ Վէյլքունի անցուցածխոռ է անիկաՀարոտաավատամբն փայոլզՂէբերուն վրայօթ:Ցաւիտենական տուրջինգէմ, ապածարկ սլատիւիչ Հարութենանց դէմ, բռնապետութեան զաւակ Համար---:Հարազատ Փի, կնանքիը Հաւատքիպաշտաանուլթեան ո'չ իսկ հորթ եղբայր մրն է իրեն բոռնակալույիւնն Մայբ-Ազատութեան, օրէնքը: Բայցնրբ Հաժար»Իր երկրորդ Աւետարաննէ Օրէնքը,եւ գլխագի՛ր Իր գեղջուկ ղո յե, հիբապօրինի սռոււր բերդանխոսխոել չարաչար գործածեն մարդու պիւտճէն,զէլթունջին իակոյնՀակառակկողմը (ը արձունէ այլ 8` 18965աղէտալի Ապացո Աւնտարանր, կր նետուիգէպի Ազատամարտ: եւ վաթՀե» զօրանոցն Աղասիի սլաչարեցին տարին:Դիւցազնչինականներ սուն ժամուն կուիւէԺբփերֆարձակուողդժոխային ուռւմբերուն կատաղի տեսան անձնատուրրլրալը վեց ՀազարանոքՀակամէջ աներկեւան,անոնք եւ ւազմամթերք միասին»... ղօրբին,Հրամանատար պարկեցցէմարզ, այլ եւ... Հացիւ,- Հայութեան Ոչ միայնբաֆութեամբ աննման տեսն իր ջհմակը ժողովուրդը այս պլածումդատարկ ծանքայս Հայցեիր զ ո՛ւր կը գալարուն՝ աղիքներըքաղցն բանները, թորբքրէն կ էրեւալ դաշտերը օգնութիւն: իր լեռւնծրունստորոտը տարածուողպզտիկ Էն Շարբուղէնու ծոԹՀճիչ Հունժք տունըվերացող արին:Աչպսթունէն,

Այս պառտմական-դրական Հակիրճբանախօսութինը պէրճ առոդգանուԹեմ, մր է. րուածլին ոզ աւարի կարգացՀԱԻ Ցա ձարսո 0ր- նոլեմիՔրիկնան,Ուրբաթգիչեր, Մլիւտար, Բողոբականներու ժողովասրածը տեղիուն քցող ֆուազա ռի լաւ Հասույթ Ըէցսովեալզէյթունցւոց, եւ այնքանփայլուն չտեղելաւ արդարեւ, պլաոի բնրելով երեկույթին առաֆնորզ Սավան էֆ. Ռարծլեանի: Աւելցնեեջ 4 քոնարըն ծղածէ ո: 0բ- Ք ո իկծան Ֆախա

«իշնալիե....

ու

ու

վոճաւառբին անուճի

ու

Բեչ-

ու

ու

ու

-

է.թերաինլկոր արցունք...

Հանդէսին, մբարտագ ու

այս բարձնարատակ ձրեկուլթի

կազմակերպութեան: «Բիւզանդիոն»1908,Թ. 3158, Փեւոր.11 «Զէյթունի պատմագիրթ» էջ 932-933-034

ՃԱՆԱՊԱՐՀՈՐԴՈՒԹԻԻՆ Ի ԿԻԼԻԿԻԱ ԵՒ Ի ԼԵՐԻՆՍ ՏԱԻՐՈՍԻ

Վ. ԼԱՆԵԼՈՒԱ

Աչխատութիւն ԿՌՈՒՆԿԻնախընթաց Համարումը կարդացինքալն ողբալիանցքերի նկաբագրութիշնը,որ նորերսպատաձելեն կիլիկիուլ մէջ Նոյն լաօսքերը կրկնում ձե ծւ ուրիչ ազգային Աւրոպական չբագիթներ,ծւ ամքեքըմիասինցաւում ու խղճում են այն անպաչուպան անմեղՀայերիվերայ,որ անգութ մածմէոականաց օրերունգոՀեն գնացել,եւ որոնցբազմակոյտդիակները մլքնադարքան բարբարոս ժամանակների տծսարաններից մինըատկերացհուժ: ծն ի. Հանդիսատեսին առջեւ: Ի Հայըկարող է արդարեւ անտարբեր աչքովնայիլ իւր Համարիւն քղբարցայս ղառն ճակատագրին վերայ. ալն ծրարը եւմ ասում, ոի Ռուբրինեանց զաճինվերջինպայազատին, Թչուաու Լեւոնինգների նալուց լնտոՔ լաւ Փամարեցան տիրապետող ազգերիսպաղնալիբներին, նոցա բոնակալութնանը,նոցա անիրաւութիւններին տանել Համբերութեամբ իրանց Հայրենիերկրումը,քանԹէ օտար երկերիտակլքափառել,օւոաի երկրի օդի Ֆծել։ Դարձեալ ո՞րժաբդկաղին սիրտըչէ չ«րՓչում տանելովափմի լեռնաբնակժողովրդեանանչաղթելիարիութիւեր, որ իրանազատութնանը, կրօեն ազգայնութիւեր պաճպանելուՀամար, չորս դարուց աւելիթաջութնամբ է եւ Տաւրոսիազլառաժպատերազմում Նծրբ ւթ արվոնովըոռոգում: ու

ու

ու

Ինչ օգուտ մոնի" կիսոնէնալչեն կրցերձայքայքելիրենցպորենն գարին: ու

ՍակայնԶէյթունի եւ Հաճինիքաջբնակիչների,ինչպէս նաեւ բոլոր կիլիկիո ազգայիններիվերայ ցաւալի է ասել, դրեթ ամենեւին տեղեկութիւն Փրանսխացին առաջիննհզաւ, Հայագքտ չունենք: ԳարոնՎիկտորէաֆկլուաթ՝ Փանօռր փուբը ճանապարծորդութնամիի Հայոցմէջ արածուսումնական կիլիկիանյ ն որա Հնութիւններ նորալիլատակի արԹացրուցՍւրոզացւոց ը, սովորութիւնները, լեզուն, վաճաժանի տեղերը, նորա բնակչացբարքն ւականութիւնը եւ արձեստները:

յ"«զիչ տոզծըը զոր կը կարդանքիր պատմութեան էրկրորզՀատորին Դլխուն ժէչ. «Ողջո՛յն թեզ, Ձէլթուն, դիւցադնՓաղութ: ծորչագ աբեւրփայլիԺարդկայինդժբախտութնանց վիայչ, բու անունը ապրիհբրեւխԽորՀիրպիտի դահչանըտաուասգող ժողովուրդնկրուն, զարթումիչեվորը անոնց ՀաԷՖ մարորոնբսրաուկած ոտրկութնան ադմին մէի, դրօչանըառպաղար աածթզմիկներուի աշտպանութիւն Քոճնց Ընտանեկան

իայինչաէս Վիլբբանդ,ՊետրոսԲրյոն ՊօղոսՂուկաս,Օոտեր,Մա(դոնալոյ եւ բայց սոքա ամէնն էլ, Ֆաւրոռի նորաչրիաՏեկսիէ,Վարկերեւ ուրիչներ, կայ տեղերիվերայ ուչադրութիւն չեն դարձրել,եւ միայնՄիֆնրկրականին հզերբումն հղածքաղաքներըման են Եկել ու ստորագրելէն: իսկ մեզանից, փոքր Հավոց վարդապետը յիչամիայն Հ- Ղուկասինճիճեսն՝Մխիթարեան Համառօտ խիստ տնդերըստորագրքց, այն էլ անկատար տակիարժանի աշխատութիւկերպով Հեղինակըզանցչէ առեում Հայ ճանապարձորդին մանաւանդ 8րրխորը գալիսէ ալն մէչ մի չանի լկ«յութւններ նից Հեութիշֆներիվերալ, որ ինճիճեանիժամանակըտակաւինկանգուն էին, քանդ էն դառել ու Հողի Հետ Հաւաժարուել: իակայժմ թար Գ. անկլուայի աչխատութնանյարգը առաւհլապէս երեւում է այս միլուսաւորեալ ջոցուժի, երի վերջին անցբերինպատճառովՓարոսի ձայները ծե. բւրաբթանչիւր ոք ցանկանումէ իմաՀաժակբութիւնը փաստվել աշխարձի ծալ այս ժողովրդի անցեալԵԼ ներկայ պատմութիւնը: «Զէյթունի պատմագիրք»էջ 108 1882 Թիֆլիս, էջ 181 Գ. տարի «կռունկ ՀայոցԱչբոաբչբԴ,

Հանելզէնք բուննլու

ու

ու

բերել,

ու

ֆե»

Զէյթունցիք նիւթապէսԹէ բարո ի՞նչոյժկրներկայացեէին

էս,Բէմ-

Ալի էյի բանակինդիմացոր ղի փաչալիբանակինդիմաց, ինչպէս աբեւժուտքէն կու գաի բայ բանիմ'օբ ուչացածէր: ալցուց՝ Զէյթուն թազաքըյ տեղացւոցբեղունածինեւ պատմագիրներու մունքինՀամաձայն,կը բաղկանար1500 տունէ, չ«ոտ չատ 8-10 ՀազարբնակՀայ գիւղերուն ընդանուր մարդաձաչությամբ: իսկ Ջէյթունի չրբֆակալ մ ժարը Հազիւ բիչ աւելի էր, ուր մասնաւոր արժէթմր կր ներկայացնեին ծ. Արեգին:- առերՀիասթաիեղածէրներբԶէ յ ԹունիՀամբաւբ Փրնուզթ լանչէլետոլ, նկած աչքով տեսած էին քանակապէսգիզնաքնայիբակաութիւնը: նր պատմենոր Հալէպիխոալականծերունի «իւպատոսրՀարի վիաններումչջէե անցեքլէԻ Վիթթօ, երբ թուրք զօրքերու անվերջանալի որ դիոլերուն տոյ Զէյթունի դիմացկրզոնուի: կըԽնդրէիր չուրիիններէն եւ կրածն բայց երբիրեն քաղաքը: առջեւ կանգչառնեն ուղղութն դէպիբուն 8. ուրիչ ջաղաց դոչութիւն չունի, ապչածարկը դիտէ Թ: «յղ է Զէյք»-ը այխչաիդրազքիր Հերոսութեամբ զանգուածըորբ տուներուազգ փոքրին Տ այդ Երլտրզն Հր ժիանդամայն: եւրոպականպետութիւնները: ւրո ցուցած ձր Օըլտբգ իր մոբին մէջ այս խանդավառ վայրկեանինէ անչուչտ որ չարադրոււնցան նաեւ

ու

ու

քւ

Հինդքրորդ

սրբութեանց»:

վարու, Հաշունլովնաեւ Ֆերունիները եւ 15 տարծկանէ վերպատանիները, բայց Կէոք է գիտնալ որ այս Քանակութեան այլ կէսէն աւելինանզէն էր, որովծետծւԶեյթունցիջ,ազբատվկ ժողովուրդ, էրբեք չեինՑրցածպէտքեղածինչափ զէնք ծւ ւազմամթերբունենալ իրենցտրամագրութցան տակ:իսկ չրֆակալգիւղացիՀայերըաւելիգէ զինուած էին: Բացառությունկը կազմէինԶէ յլթունթմէջ մի բանիՀարուստընտանիքներ, որոնցառւատաձեուն հւ ազգասէր սակայնոչինչ կր փոՀողերանութիւնը իչր կացութնելն: (Այնպէսոր աղրուտաղի տեւազանանձկութնանջով, Ղեղվէոճինն ալ (վառօզեւ գնդակներ)տեւականմտածոդութիւն մբ դափձածէր ուազմիկԶէյԹունցիին Համար:Պատածած է յաճախ որ խոչորազետներէլետոլ, ինչպէս Հրդեծ, սօվ, Համաճարակ էւն. դուրան բաւականօգնույնիւնեկածէ ղէ սլի Զէյթուն, բայց մի միայննիւթականապբուսոիտեսակէտով, իսկիրծնցոազմական մասինոչ մէլ բաքալերուէհանքի Քիւ1 ընդՀանուրազգէն,նոյնիսկայնՀրքաննէրուն էրբ կարելիէր այդ բանը, ոչ իոկ եզափոխականներէն, բացիգաղտնիծափեր Համակրութննք: ՏԷՑՎԼԻԹ «ՍանտօիԷ933-34

չ

ընդ ճանուր

ու

«3

Ատծլութեանամենէն աննքըելի սլատճաուր, 1898-ին Հաբոց Կլարտագրուած ծանրկացութեանվերչիչումինմէջ պէտքէ փնտռել:Այն ատինէն իվ զբարի սուլթան ԱպտիւլՀամիտը, ուրիչ անկանոնզինուոբներէզատ Հատատած էր նանւ Համիտիէ ները- որոնցմէջ բանաէնփախած պաոժապարտներէ,աւազակներէեւ Թափաւաչբիկների բաղկացած գունդեր -այն Խզատակուվ որ զոլնեզգոյն զօրթ մբունենայձեռ բիտակ պատրաստ անխրղճօրենբորբոքելու այն դեպքերը:ռրոնցվովան ամէն տեղ կը լուսար գոցել բարեկարգախնդիր բերանը:Մլինչ այս անկանոնները Հայժողովուրդին ուկողմ իրենցկազմութեանյատուկ Գլաւագոյնցաֆողութիւնները» հեային,Զէյքո ւնի մէջարիչնոտպարտութեան ժը ծեթարկունցան,եւ անոնցօգնելու Համարվազող կանոնաւորվաչտերըեւս սարսա' նեղ դուրա զէչթունչպրտունյան կողմէ: Այս արտութենէն վերչ,միծագոյնուժով`քաղաքնալա իչն: Զէյթուն մնացանառիկ:Ո. ծրբ վերիապէսեւԴիւանագիտութիւնր ի նպատտ ժիլաժտեցեւ ԶէչՀայ Քաջգեղին ւնի Հաժար Բ. կատարծայընդՀանուրներում առաֆբերինդեսպանները ընելը Դրանմօտ, Սուլթանը չէր ՂՐ բ ամօթէնինչ ՀՇԴելը ՖՐ գիտեր, ծր, մինչԹո«բբծրը չԹորքերը կ կ'սկ«էՇ-.

ճիչ ադ

վ

ծ

զորուտտեքրով ցին "Բ .ն բ.ԱՆՆ

փողոցներն բնրելով

ԱՆ»

մր մատնուած---3: ին ակուաըվիճտել վչատումի «Մուսա

.-

ՖՐԱՆՑ ՎԷՐՖԵԷԼ

Տաղի480րծրը»,Ա. Հատորէչ 88:49

«Արդարեւ, մեֆ պետութեանցբոնած դիրտըԳերլինիզտշաժողովին, ծրագիրֆնե«բարննորոււմանց անոնըկատարածճռռւոմաբանութիւններըը չատ կերկոբզութծ Հանդիսաւորխոստումները, ՇԸ: ԹուրջթնրէՆ ածը ար որ Աի Հարո ՄՏ րար Բ կ'անգիտանար բոսրձր քաղա, որ փրկութեանժբ: Հայու միաժոութիշւնը, հ. Հաւատքը որ լն կոյր ուղիները, մանուսածապատ կանութեան արա ին Ի չեր ուզոը Թուազանեկրուն, Աա տրուածհոթ (ը էէր գրԿոր Արո ւ րակավնել փու գար Հայոց դարին կարո Հայլական չծւրուայի Հէ խաաջքն Տեղ:չրֆանակներ Այս Ֆատակով Հա ութիւնը, գերութեա բնագաւաուխ ծիանցնելով,անացինկազմաներպել մեծ ոգեւորուայդ պայքարը լոՏը ԹօքափելուՀամար:Ազատագրական Կա Անու մանաւանդԼո Թի րառաիբէրաշ, արձա ր«Ը բայլինիսկ փայլուն չաղթանակնքր որ իր սկզբնական «ԳՐնջ, աաաթիաեը Թանավեկըտարուած(Սուրիա, Ամ Ա չէր Հգածր ապատամբութիւնը Այդ մէք: մե, ֆաւրոսմանսարալանիորուն աոել Վար Հաջատտաը նրա էւ թուրք տարրերու,էւ ոչ ալ կորար Հայ անկարելիութիւնը արո վազանպետութ Ի ԱԱ իրենց բան ապառաժբները չաբժումով, Այլ արլ րյ: եւ ազգային ներ մբ: լեօրէն տանելիգոլավիճակ այն է ձեք բերել մարդկա Քին ինբնավարությվւն: ոու Զ Զէ, ՀայուԹիշնր, ԲայցՍուլթանըվճռածէր ամէն գեովբնավնջել մեծ աղէտներու ֆի այս չարժժանծաւալումբ Անատոլուիմէջ Հետագայ ծրա դաժան բել միլ իրագործելիր բունելով,ուզեց միանգամ «ասդրուակ ԻԻ. Գքբնծրը, 1808-իՀայկականիարդնրըգազմակծրաոլվ

«րդարացի

ա

ոյ

Իո ո, թա

"ոո

ը,

Է»քր մբ

Լ

աաա

1ոուր հավք,

րք ձէ,

եր ոռ»Հա ո Տակի մէկ ունեին Կան .

ր"

եւ

լբ

«Է Արմէնիէ

Բր«է

ՖՓՐԻՃՈՖ ՖԱՆԱԷՆ

00»:

ավարա ՀԱՆ

թ)

«Զէյթունի պատմագիր է

Պո5

"ո. չրաւումէն յետոյ, Մարաչի «Զէյթունի ամրակուռզօրանոցին չվոլգանոռնուկն որովեեոք, լրիանակենրր վազրաված ումբ տվա էր այնպեսոր եթէ Զէյթունի Շ ժերնինչատ բիչ առե ար եղա անձեր գործերուվարժ նորդողներ,պատէրազմական : եւ կառւավարչատան դրաւումէ դիւրին պիտիրյլար զօրանոցին էւ ալ տիրանալ, Մարաչի ղակիՄարաչի վրայ քալելջաղաջինգրավի» «ի Հանրուն միանալով,Հայքն իոկ

ԱՆԱԹՅԼԻՕ 111ԹԻՆ0 ԷՆՐԻՑՎԵԲՆ

աեր

կոյս լայն չունչ մբ առաւ...

գ.

ի

ծ.

ու

-

Ա. ծատոր14:9 ՔտալականՀիւպատոսՀալէպի,1396 «կլի Արմէնիչ Զէյթուն»,

հակրուն

ՏԸ ԼԱ

ՅՈՒՎԻՆԻ

ՊոլսոյՓրաննական Դեսպանի տեղակալ Աաաա ՀԱ ,

«Դեո

ազագայ Մագաւոր «Յունաստանի Սոստանդինը, սլարտուծցաւԷԹՀէմ Փաչայն. այս վէրչինըայն թուրթ զօրավարն էր,որ, ճախապս,Յ0000 զօր2118 զարողաջու չայքել Ազատամբ, Ե000 Զէ մարտիկներուն, հե,

լթունիչարժումբՖ։ Հար ՏՈԼՈՆԷԼ Գեդապծտ

որի վերջոյ Եւիոական միֆաժոութիւն մի զոալեցայդ ամո

Արեւծլեան լեջիոն|ի «նոթ Հիզթ-լիջ է 44ոկր- սիիչր(արմէնիջ,էջ 188 «էչ

(896-ին «ինչ Հազարզէլքունցիննր, հրննց սովորական Հինզէնքերով եւ զինուած,գիժադրնջին պարտութեանմատնեցին աւելի քան35000 Թուրք դանոնաւորզինուորներ, որոնջ ունեինարդիական բանակիամէն առաւէլուքիւենձր: Զլլթունը նուաճելուՀամարուղարվուած վալտերը,ձմրան բուբին 4իւնին մառեջանՏաշրոսի լեռներունմէջ, մինչեւ որ Եւրոպաքան միջամոութիւնըեկաւ փրկելԹուրք բանակիԱրա մատնա կռուաաիրո ւԹիւնը...։ ու

ՄԻՍ

«ոշ

ՌՕԳԻՆՍԸՆ

ԷՄԻԼԻՀ Մ«ՎԽան ԻՔ

բու

Ջէլքունցիլ բմիզեջան

«Հաղամանկոտորածներու ժամանակ, ոչ մայի Վաչտպանել իրենցթաղաջը իր չրֆակայզիւզերով,այլ լարաղթներ ամբողջ Փափարաիր դիմառչիել Թրքական բանակներուն, մինչեւոր, Մեծ պետութնանց էւ ատոսները: միջաժանցին Հիւռլ Հաչտութիւն դովացուցին։Այս Հերոսական դիժաղրութիւնը, թէեւ պատճառհղաւոր զէԹունցիքչի չարդուին1885-06իգոտորածնձրուն, սազայնիր գէմ լարքցթուրք կառավարութեան ատե լութիւնը»» Գէրժան

5օ2Թ-20ՀԱՆԷՍ ԼԻԲՍԻԻՄ

«Լէ Մասաջը Արել» Փազտնի ԿԱ ւ արթ Ն.

լինուրակաեու էլրոմի Հն ԱՐ

ու

լ

ու

Բ

ա

-

«Արդարեւ եւրոպական Տէրութիւնները միան

Ազատամբութեան, օչ միայն Թ ե1 մը մատուցինՍուլթանՀամին, զինթդժուարին մղճաւանվէ մ, անծլեմը ազատելով:Աւթոպական միֆամտութնամբ, Հափիռ,անտարա-

Հայասէր

«ԶԷթ:ւնի

8. ժամանակի Արխիչային վաւմրագրնրից մամուլում էղած լթդուածնքԶԵյժունցու վկայութիւնից երեւում է, որ ոջ, զենքիտակին գրուել բոլո-

Իր

անչաժ ծերերըեւ նոյնիսկ պատանիների, զէեթ վերցնելու Ընդունակ

(անաչբ' կշիոնները,բնչպէս Դիւդաքաղզաբի

Բան

րա

ար» մինթ լնամուն ուժերով դիմադրել չոի եթէ պաչում է ըբեզուեւում ոբ" ԽորՀրդում արեանվերջին կաթիլը ասլա Կար ունն, ժամանակղէյքունցիները մուծի այնպէս,որ պատերազմի Համար չընկնելու մք Թշեամ. ձեռքր աղիիկներնկաֆւը, գիւդաքաղաբի եւ վերջտան իրճնց(եանջին։ Այս նետնե Շուղրի կաժրջից է իրենցպէտք Հիւո պատերազմական դորֆողութիւնների Համարի որոչումը կննաագործելու են Սաղունան Հաւաքում առնչութիւն չունեցող կանանց աղչիկնքրին

Սաո Ան Լաո «իեուած իբ. ուի Ֆո չե

էս

հն

լխործո

Հրաւիրում,

ստեղծուա

որը քննարկելով

ու

ու

ու

սոներումի: թաղիմօտ գաոնուող տեսնում բաֆերըաֆում էին ամէն ինչ այդ օրնբ, արծուաբնի Ինչոյէս ուննցած Համար՝ Հառականկռուին պատրատտումյու էն ժաճն ընդուորոչում նրանք միասնաբար Հնարաւորութիւնները: բոլոր

օգտագործելով իրենց

Այդ ճակատամարտն չանելԹչնեամուն: բայց ոչ մի զիջում կոււոում ենչպէս է նէր: Ազիզ փաչան, էթ ամենասարսափելին անցածներից եւ նել

այդ

աս-

կործանելգիւղաբքաղածը ունէր Հիմնաչատակ ուել է արդէն, նպատակ որը բնաչնջելնբա ողջ բնակչութնանը, ուաֆներ էր ՀասցրելՄարաչիփաչաներին:իւրաքանչիւր լիունավան գիր: լինել-չլինելուՀարցը:Հայժողովուրդն ալդ Ժիրու ժողովբդի որ րն պռռոմումեան ւնա: ճակաոամարբտհրում բազմաթիւ Թեանընթացքում իբ Հ Հազարամնայպ եւ ղաւթիչնեմաքառել է Հա րենիջի պատիւըիր արեանդնեով ւզաչտպանել մէկն է իւրայատուկներից ճակատամարտը բի դէմ, սակայնՋէլթունի այս Հերոսների ընկած աչբբ ժէ)։ ավո ճակատամարտում նրա պատմութեան քն Հայ ժողովրդի օրում: ապրում ապրեցին սխրադործութիւններն եւ Համար Դրանք դարձանՀայրենիքիազատագրութեանանկախութեան ունեցան մղուող այբարի ժի Հիանալիօրինակ,կարծւորնչանակութթիւն Հետագայումժողովրդինոգեւործլու, նրա ուժերըղաւժիչների Հարըսչարժումըէլ աւ ազգալին-ազատագրավան դէմ տածարողննրի իբորիոթելու եւ ճաւալելու Համար: Ֆ աւրոսծանլեոներումպաշչտապանունը էր Հայ ժողովրդիտենչանջը' ազատութիւնը,որը միլս" էլ Հանդիսացել , այգ բանակիդէմ զանգնած Թուրքականխառձիճաղանք բ ջոկատները

Նա

ԲԱ

էր րուած

ու

ու

ուղղելու

Ի

տարում ութ.4 4 «է

Կ,

աա

լեռնականների

ներխու նրանց ց տները բ ներ զինուորները թուրքական եւ իրենց երանք տան ուր հրասք լն Հարաղատբնակավայրը, կոխ երիսմբակները

փոալչ որ

եւ

ա

ծնունլ նախնիները

ու

ապրելէին դարծըչարունակ

հւ

մի բանիտասնեակ

։ատմութեան դէմ: ինքնապաչտպանութեան Թչյնաժու ւիայքաուել անդամ ժինչեւվերջամուր ուսումնասիրութիւնըց» յց է մուսլիս,որ լունականները էրենցորո չման վրալ եւ կանգնեցին

ա

լն

սրբութեամբ: կատարեցին

Հ- Մ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ

չչ 168-169 սպատժութիւնը), «ԶէյքԲունի

1895-1896-իի ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹ ԻՒՆ

Ը

Աոճեսպնար' ԱրթինԳօճայնան իրր Երե, : ր բ6ԱԾ Հոլոլի ասիի «Դութիբյի ֆ վին,46. «ե. Գարան

էա ա ազատութիւն(ր Քարոզեք, աարողջ ւթ ազգը զէյթունցին Հզրնատաց ւորույթենէ մինչեւ ազատութեանձամար կռու ձր,Թուրթ, Հմէն, Թուր. -

կ

.

Ւ

-

բ

ս

չ

Ժո: պօղտուղանի վբանաբնակ ղո

է. էւէւ... չէ Բքէզ ֆարուքր, մուրդրեւ այսիսկ որատճառով,չէ կրցածբազմանալ,՛ աոմնուո նիւթն ժբ ունենալ, այլ ինդծակառակըթԹչուսումնացած է, ՀիշՖեր, մաջերեւ փճանալուվրալէ).

տենչով էրակովվառուածմեր Ազատութնան եղեղէջական (եզ Հարիւրտարեք: ի մեր ազգի Հալոց ազատու Նկարաք զ ցիներու մէջ,մոժ ի վաոձն, ն չա բունկ ու

սլասլն,

Ը

ՔՈՎՀԱՆՆԱՍ

«էլթունի "

ԱՀա

ՀԱՐՈՆԵԱՆ

Կարրի Պատմագիր

կասեած

ՆԻ,չ:

608-509 թՖէչջ

որ առանցդրախ միջամտութնան էլ լեռնականների տկը ռի Հեխոսական ազատամբութիւն: Սան յն չի կարելի քչել նան, այն, որ Հեչակնան եւ կուսազցութման կենտրոնը նրա,ակով 8 ոա

գործողութիւններով «րոգագանգով ԱԻ » (ճո իոլուա Որ Ջէ,ունի տուինդրան: բնոյթ ու

տ

արագացրինեւ ադ աղատամմասիննշում է ապատամ-

Բ"ւթիչնը Ք ժողովրդական բնոյթ է ունեցել,այդ բութիւնը գլխաւորողՀնչակեան զործիչ Աղասին, 0. Շա4է1Ի «Զէյթուն» գրում է- «Ալս տամբութիւնը արդիւնքէր չորս տարուա էւ աչխատութեանց չամանբնուն ցեղագոլխական չանջերուեւ ազգայինանկ եւ ինջնատէր գիտա Աեիգաարգի-նբ չէր ոուսական, աեգզիակած, գաղիավան կամ ոն բթպական «ետութիւնիցչածադէտդրդումներ»ւն:Ա/Դ (արողնծրը չէին կրծ ո՛չ ռուսականկաժաւորի ո'չ զաղք կանտարազը, ո'չ անոն Տ ՀՔանշչ նաննի րբ, ոչ«աֆ անոնցզինուորական տվտղոսդ ներր: ամ 0 ամմալրան Ե ԲԸ"11 մը ստանային անոնցմք, ոչ ալ ազմական օգնութիւն, ՒՊ դուստ ազգային է Ր հր կազ աչլ մնղափո ական ճւ Բիթ ընձեւնումով ֆիագրով:Նա կազմութծէր Հա ցեղին չաւն ծառայելուԵւ Հալ ցեղիիր ճարատագրին տէրն ինելու Համար»(Ս. ռ ԱՀԷՆ, «ԶՀյթուն», Նիւ որջ 1920 1811 Թ ուականի «մչակ»-թ Հրատարակած Հրւլեիադ/դուածում միանչամայնճիշդկերպով ձ Բնեութագրուած լեռնականների

տրամայի առափարանուժնա անխոնի Հանզուտ պետքե կութեան, ապրս-

ապատամբ

Համազդ նանը, ,

'

Արոազատամբութիւնր Ք

մա-

քր-

ապատամբութիւնր

Հեչակնանկուսակցութեանգործունէութիւնը.«Զեյթունցոց այս բիչ չատ եւ կացութիւնը Իրենց կուսակցությանը եւ են բծլու ջանքերըըրած 1896-ինՀնչակեանները վերջերս Ֆճրի' Եւ սակայն ճչմաիտութիւեն այն է, որ զէյթունցին ուրիչ բան չէ չոշգեր մնալ եթէ ոչ ամն բանկառաֆզէլթո-ջի: ԱՀ«իր ր մրնացածր փուչ բաներ ծն՝ աւծլի բան ունկամի նղ ՓաշւարելուՀամար:ԱպաԹէ ոչ Հուչակողներուն չ՛ ընելու անոնցպարծեցումը:Այ ծի Թիւն մր ցէյքունցին յեղափոխական -չասո չոսրիներ առաջ: երը զէյթունցին կռիւ կր մղէր իր դիրքինպածպա( «Մչակդ,181Լ, նութեանՀամար,ո՞ւրէին ժեր ծրկնառաքազատարարները) 28 Ցուլիսի, թու 157)։ Դեունհւսառղատամյութիւնից չաուաջ Լոնտոնումնստած Հնչակեւանդորէին մբ ծրագիր ոբիՀամաձայնապլստամբուծիչները նախապատրաստել ամբոզֆարամ Այդ Թուր պէտ Է ընգ գրկէր 'չ միայն միաժիտծրագիրը նպատակունէր ոքի ՀանելնիլիկիայիՀալ ազգաբնավչութմանը, որից յետոյ եւրոպականդիւանագիտութնան առեւ «էտջ է ա-ն ԲԿ «փ ՀնչակեանծրագրիմասինզՀաճրնիընդձանուր նն, նն Ֆ Թուրսարդանան) իր բանի Աղասին(զարազլեա եք մր ճայրենակիցներձն ՃԵյքուն դալով այնածղիթուրք կառավարութնանըվտա" մբ բեկերներովը եւ Զեյթունը իր ժողովրդոգըվերածածչ Հայգագանկառավարու" րած է հան մը ըստ Հնչակեան կուսակցութեանՀրաձանգին ծրագրին,եւ սոյն ուֆ չօբթ ծոլեալ միացնելով Հաւիաւ 7. Հաճբնն Համար մր վլիոի կազմուի: ածղւասիկ, ատոր կականկառավարութեան Եե ծւ ՇաՀէն անունով երկու կարող ւժ . ոբ Հաճբնեկած Ասլած ալ կազմակերվուծըով 4ինջ, ք. կր փափաջուի,որ Գաճընցիներն 10-80 ուժքրէ բաղկացողզօրանոցնու ոլէս ոտքի էլլեն գրաւննթրցական կառավարութիւնը:ԵԹէ մենք Ժերժծլուըլլանք «ոյն ծրագիրը, ընկերներըՀայ կամաւորներու միջոցաւ իտի գործադրենզանոնք, Պվգատան այս ծրագրինգիմ դտնութզ ոու անառու հւ պար է զիա Թէ՝ եւրոպականտէրութիւնննր, մանաւանդԱնգլիաայս ծրագրին բուքհան Համարամէն կերպովուժ կու տան) (8. Գ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ,«Հաճընի ճւ

Ֆոջասոտաւոր

իրացնելու Հոծ

է

,

ոբ

900 ոսկիֆ, բնթած բկ ուազմանիւթի մի չ Հայթայթուէր մասը տեղական քառավարական եւ ոստիկանութեան ոցիվրայ փարձակունյու դթաւելումիջոցո վ: Դրան, Էզյիշ»ոյապրա1 2«ր4ակունին ՎաՀկաչի

Սրտագին

«ոոք ազոր

՞

.ո-

սուտ

Հողովում Կութ Քրագործուէր րանով,

ԻնչպէսՀաղորդում է ԱպաՀըարէք է ծախոէթ Իր Հմռթ բը»

Ը' ԲորալցունիՀամարը զորանոցի վրաւ Հնչակեան ործ Հիմք ունքնալուանգլիական Բագարանի աոան էին առօտանոււ քոնցի օգնութիւն ""ւո Տ«նրբ առատաժբու ծայնսկռինբ, Բ է" հրեջ -. օրուան որ բնթացբին կառավար բր գօրբերը ութիւնը պիտի

ու

չ

Զէլթունը, այլեւ

պատմութիւն» ԳՈՄ

աի

ու

Իո ա

Անան է" ա

ու

՞

անիիր

«է"8 Դորան Եւ

բնդձանուր Պատմութիւնը»,43ԾԵՎ-Ե50)։ է այն անգա ր անչուչտ, Հետաքրքրել Հաճրնիժողովականներին, շասարակ Թէ" «Նչամնանայգ նրկու գործիչներըեւ աու Քւ : չավ դրա Ճազմակոն Աա ԻՐ Գամրագադուակլնւի ն. փաստկայ,Թէ` եւրոպական Հճթաջրքրելէ, Թէ «ինչ վատածէլի են ու (եո ծր մեզի օգնելու) կազմ պատրաստ լն, անդ):Հնչակեանայս

ո«6, Ը "" (ոսակջունի

Ա

ու

գոր-

.

Ա

ախ

Հասցեք, Հերիքէ, ոթ ժեեթ դիմանանք միայնքրծքօի»,- ասուծլէ ժողովում:(եռ մն, անզ): Մինցնորջեճը...Լեռնավան ԳՏ ԹշֆաժուածուհլիբանակննԹունցիները ի 27 դիմացան մ, ամիսչարունակ, սակայն եւ եւրոպական, այն էլ անդլիակածեւ ոչ մի զինուորնրանց օգնութեան չերաւ,իսկԲրիտանական կառավախութիւնն այդ մասինանդամի չմտածեց: ՎերրնչուածՀարցրիմասինժողովք կոահութեեե Քե.վաւուը ժողուիականննըը վերջապես Գամոզունյով, որ «ոեւէ որոլ Հաւատռվիք մբ ք8արոր Ժգրոպավան արութիեւնց, մաձաւանը կելի, կրեց «աժե մեմ, ւն օ4 Հացն...» (նոյն, անդ),այգ սրատճառով էլ ապլատամբ: Եւ է փարուղ ա աա Հ ԲԸ ՀՈՐ Նաչնչնն նն նարչութնանը, որոչում այդ ծրազՀթաժարուել ԲՒցւ մերժելայն: Նշենք,որ Համբնցիները անգլիական 4ի«ի»նարներիցՆա(Ր«ՔՈՄացելէին, որ Անգլիան բոլորովինէլ չի զատրատտւում պատա, նել Հայերինեւ այջ պատճառով էլ չճաւատացին Հնչանեան դործիչներին: ՀՆչակնան կուակցո«թեանայդ րած, Ար տ ու յԵ ժառին, բան որ եղել ԷՆ չիւսԻՂ բն,որոնք քաջ ր աչ Ջէլքուն, յ ի, զաաամեներիե

Քանի

աաա իեկբնե ացնելը Հառջեել «Ք բար Հաճբնիր

Տրագիրը հավա "ո Արվութիւնեմր միանալ ւ' Հ» 5:րի դէմ:

ցան-

ԱՅՑ ԱպստաժբութեանՀաճրնից կուուհլու

օրերին 2. ր Զէյթուն 1իքրճնանըիր Ընկծրները, 21ում' «Յովնան անիր"որ օգնութեանկ ծրթայբն՝կի օղանֆուիջը (Նոյն, անչ)։ Լնուբր «ոեր ակա ապատամբութնանը դրաժով դամաւորներով օգննցինայնԲՐԲ ԿՊատժո ւթյունկ.Դ. ցիները Հերակեան փոսավցութեւն ըԿԱՏ Բ Է բա

ԷՆ

՛

եւ

ուն

եւ

Ցոպանքանի հողԽոիխալուչական ժեթոտներով չ

«Պէտք օգնեն «էլԹունցին երին» առաջնորդող թղգուաից Է ձրծւում է, որ 1895 թուսկանինՀան էն անակութիններ կատարուծլ 114Թունցիների Համար,սակայնայն

ան Ա- Ջօպյան Քո ճանըդրել է,որ

է ՀԵչակեանների Հաւաջունլ

Այդկասլակցուազառնալիթննրոց, միջեջնէրը տարն ակեմը Ի Ֆդռ«մարֆերով կազմունցաւ, ջան Բերա մարը մկմ աաաքում Պոճրութ («Անաձխ», 1988,

վր

Փումլոյս

տեսած.

եւ

ար

«աւա

Արիլ, Թիւ 4): 1962 Թու«կանինՊէյրուՍ. «ՓատմութիշնԴ. Հնչակեանքուսակցութեան» աչխա-

տութեան առաջին Հատորում նոյնպէս նչուտծ է,

որ

(եռնականֆննրի, ապրս-

հւ Հաուժեղացման արութիւնների տաժբութիւննարգիւնջէր Հարատաձճ էխ ոստովանիլ, բնոյթ ունէր:«Այդահսակէտովպետք փաժողովրդական կարդումենք ալնթեղ,- միայն ջարժումը,ատամբական որ Զէ թունիաող այլ այնկրկրէրՀամաժողովըըչէր պլատկաներ, կուսակցության Հնչակեան ակ» («Պատմութիւն Մ. Դ. ղեկավարութեան Հ նչակեան բնոյթ՝ դային ատԱ: էչ 108): կո «սակցութեան), Հնչակեան դիտէին,որ լեռլ" գործիչները կուսակցութեան Նչքնք, որ ՀՖչակնան եւրուական ետոյ «լ պլետո ւՖեւրոպական չեն ոնսելո սկսելուցյիտոջ նենրյի առլաուումիո ւթի ապատամբութիւնն Ֆե ականների յն ին Քե Ֆի նրանը: Ն Հանք դովրԴ չէբն նրանց: Սակա օգնուլթեսն ները բոլոթովին օգնության տառին երոպացիների սավխպութած նրանք Հանելու նպատակով միա մասին ապատամբութեան ունենալով Ֆոլատակ էին անուսԻ խոստումներ միֆամըչաշագրգուեծլ գետով եւբոացիներին մուլում լուրեր տպագրելուց ան Ճարցի:Սակայն լուֆելուՀայկակ դործերին՝ Ֆերջին ւոելուԹուրթիայի չունէր ծալ ԻՑէւ ոչ մէկն ալդ պաՀիննպատակ պետութիւնները եւրուղական Հետ, ուի Սա

աա

Ժողո

Թուբքիայի վատացնել Համաի իթ յարաբերութիւնները ժողովրդի էին Դրելեւ միջոցնձր Հսկայական բանկիրները Ֆր

կապիտալիստներն մտանում: ու

Ալաբաչգիւղի մօտ գտնուող մում Հասնող չած էին չափերի գործիչ Հնչակհան կուսակցութեան Ձոր վայրումտեղիունեցածժողովում պատւոլ իշօսք կլատսթոն, վաեհմ ասում է: «Անգղիլ վարչապետը,

մեծ

Աղասին

վերջապէս ոեւէ խօսքտունլ է Սկչատաթոնը իօսքը ՆՖչանակում միթէ վդալիսի ինչովՀաւատանքնրա պաուովլօռբին, կիլիկիո)ՀայուՀ Պ.), երբ կ'ապստամբի օգնելլեռնականնքրին.է զօրքով ճասեւ տուած է

լեուն չտունց: Վերիապքս լծունականեերը ժէ ԱրթինԱ դան եւ նրա Հեւո նաեւ Ե»լորովին էլ չէրն Հաւատացել ՐԵՀՆՏԻՐ Աղասուար այն ւոԻո.ԺՃ երին, Թէ իաԲՈՒ անչլիացիներըկօգնենլոնականնրչն, 1 Շրանք Հասկանումէին, ո թ նթէ անգլիացիները նոյնիսկ աջով էլ արած չինէին, ապա այն չեն կատարիիրենց ասում ո

ու-

ոէ

ան չ

ֆայ"

զաւթողական նարԸ(ենլովիՀնլառոալթոծը,- է է օդնելու պատւոյ խօսք է, էԹԷ անկեղծ է, տուած

Համ Աա

Հ

Հաջատոան| լէուներն մռրէրը ր բ ինչպէս (ե Թոզչի"ային, այոր որ անոնցչեն օգներէւ մեզիօգնելուխոստում ա նոնք եք կ'ոնեն. Ք կի, 6 0 4 մ Թ / «իտի ոի ՀալվազգինՀաիաուրան, թ ունիփճացնեն բ աղու դար թաղուիՀայուն Հետ. որպէսզիէ ԻԲ Հ օբ մբ Թ ուր, ՔիոԱՊողը բաժ ու

է

յ

Վառած, ուրիչ մր նրեւան չիդայ ժ

.

ֆեյու րյյան ժէ ջերնին

գորգ («ԶԷթունի պատմազիրթծ, էջ 510), իեչքանճիշդէ այն Համան ու Փաղաբականութիւնից դիւանազլտութիւնիցբիչբան Խն չեուբնՑին:ԿրոնՔր Հմռռ ագայում ի ճշմարիտլինելը: Հնչակեանկուսակցութեան տործիչները: ւրոականպնտութիւններից ոչ մի օգնութիւն չոտացյանեւ մլն էլ Հա զաստանալ,դիա փոխարեն բոուոր մարդչիկ զոՀգնացին պատերազմի ժամանակ, նպէս էլ դրանիցչետուի

գնա Հատել

ԻԶ Հասկացա Նաաա "ոան Հառտաաի

չալ ե

«ր ենչպեւ

Մ.

ա

օգնութեանկը զօրք կը Հանենք Մերսին Թիւնը մենբ անմիջապես հւ իտալիա,Պերլինի վէԳերժանիա նինջ: Բացիաստի,Ֆրանսա,Ռուսիա, տրամադ" 91-րդլօղդուածի չնչյտուած Հա կականխեդրովՀամար Հաժողովին ճամար, ժուլթանի վրայ ճնչում տալու կետ գործադրել կետ րութիւնը, ՄերՆռբ նրէկ, լուր Գամու, ԹԵԱնղիյ զիածաւորները պիտիբոսնեցնեն։ դրածճաւորներն կը կենան,իսկ միւս տէրութեանց սինի առջեւ խարսխած որկբ Հակենյ վրայ կր արտլոտինաչալուրջ ֆուբերու ալ: Մ. փջերկրականի («Զէյթունիպատմա՛ մնայ կոտորածէ» պէսզիԿիլինի"մ Հայութիւնըազատ առ.

ու

դաչնագիրն ստորագբո Գերլինի

Հիւպատուանաչ րրի Ի պոոունմանջ Ջէյթոի այթաԲ» Հրաթուրք կառանաե Ի: թամ մբ տուին կնթելովզէյթունցիԱա որէե Հայժոդովուրգթ ո

նժրե քին որ միջամտեցին, խտալացի Էնրիքօփիթոն,-թր գետոյ տարակեց,-մասնաւորապէս վաբութնան ննթունՀամարղաս տաւոլ պլարմաննն ի չջիտջաւարդ չրջան, ին մէջ իր ազատագրական պայքարինչա ու

ւ

Ե:

| ժերուննցած ընթացթում ապատամբույթնան են են Աղասուն,Թէ որսոք՞ղ աղա սնդլիաբազժիցսՀարցրել Ֆականները էին, սին լոստումեքր մեզ: Դրանք երանքչեն օգնում ինչո՞ւ ան խաւերի, գործիչները: Հնչակեան կուսակցության որինչէին Հառւաւթում Հենցիրենջ՝ պլետութիւնինչպէսնաեւ եւրոպական բանիոր Աղասու նրաընկերների, մթ Հալութեան աչջերիառֆեւՄարաչի ների նրանցերկաբացուցիչննրի արգ

արունցեւ օրերինսրախողխող

դրա

Տամար "չժ

ամբոզի

գիրք

'

ԱՐՇԱԿ ՉՕԳԱՆԵԱՆ

կն

մասը

5.

ափ

մը

«5 կեգրոնացեկլ ւորադոյնդոխծօնուժերի աՐ

Հենց Մակայն են Խախօրնակին: լօսբերնասուծհլ ապստամբութեան լնւունալների Համաձայն

ու

ա

ՊՕՂՈՍԵԱՆ

4: «2: մթունիՊատմագիրջ»,էֆ305

եւ

թէ (ոչ ոք գիտէ, 2:

ա

,

պատասխան

ԿԱՐԾԻՔՆԵՐ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

կ

ՆԻ ՏԵՍԱԿԵՏՆԵՐ 885

ԵՐ-ի

ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ

բացառիկտեղ կր Գր «ձ 1896-1996-: 19-րդ դոերու վերջաւորութեան վէրչին եւ մբծագոյն առրապատմականօրէն ապատամրութիւնը, ԶԷ աամբությածըզէլթունցիննրուն,Օամանան կայսրության դ էմ, որ չաԱյո տղատամղոծողութիւններով պաակունցուբայց ԴեֆՖ ջողութնամբ իրականզազմակմրոլության, տքսակվաներ տութեանմասին ղանաղան կերով ցիչել մասին. չա 1 բլ" վ անկողմնակալ տւողրոոխն զանաջցման, եւ անկէ յետոյ գրուած դառ աչ օրերունգրուած մամուլի

լթունի

ւ

լղ -ածենըը

կողմէ: Անոնցմէ կր աղե պլատմաբանձերու մութիւնները այգ իրաւունքն աոանցմեկնարանության, մոզ մասնադետենրու:

ու

մի աճին

Է

պարաակածութիւնը րր

ինչզիսիֆանրՀարուած ԹԷ կառավարութեանը ՀիանալիՀասկանալով, էին անյապաղ առւաջարկում էր ՀասցէումԶեյթունում, ոիոչ ղեկավարներ ձա՛ նաեւ կ. Պոլսում: ԴրաՀամարՀարկաւորէր ելոլթննը կազմակծրպել Դեկ տեժբերի եր զառտուռըձլ: 1895թ. լան Մեֆ 4-8. Դաչնակ՝ նամակում ակզբին«Դրօչակջիմրագրութեանջուղղուած ժէճը Ա. Վոամեսղեկավարներից ցութեանկ. Գոլսի կազմակերպութեան է «Թէ Հոս եւ ԶԷյթունին մէջ իրականդործ մը տեսնելու նը, առափարկում մքնչ եղ եւ Թէ պէտքէն, եւ էս կը կարծեժոր Համարքանիմբ Հազարնքր Համոզելուպէաջըչունինքցոյցտալու Համար|է որքանՀարկ արեւէլցինքրը Համար» (Դիւան արլ էրկու կէտերունմէֆ է ուժերը ու միջոցները «ԴրօչակջումՀրատա Հտ-1, էֆ 233): 1890-իակզբին

չխատանքն լեապրատր ասա ւ

թէ

ամփովիելու

Հ-8.Դալնակցութեան, էն 1. Մ.) դարձած բազուած.կոչում նչւուժ էր: «Հշն (այսինքնԶէյթուն, Զէյթուն «ո Հմա Ե«բոպլայի Թուրլիոլ սարսավածալբծրը, որա վրայ ոչ Թուրքիանեւ ոչ Թականչարունակէմնալ իր անառիկչեուներուն հւ ապա այդ բմբունելով դատը մարելու Եւբոսլանպիտիկրնան Հայկական ուն բնելուՉԷ,լԹունը.«Բայց ոչլ Զէլք' դինաթաֆ ամէն միջոցկբ դոբծածուի եւ չպիտինուաճուի-: նուաճուխ պէ ու

ու, կեցցէ Տ զեյթուն, ո

ո

ԱրմէնԳարօծ(Գ. Փաստրմաճնան) է: ՀրաչԹիրհաջեանը: Պոլսիկ. կոմբաի չանքնրովորոչակի էւ քանակութնամբ զէն զինոմթեր6 է անղավոխԶէ յթունին Համճժատարար մտա զանուռղզնկիչրիի չրֆանը:(«Դիւան Հտ. 1, Հ) 285-264): Հ: 8. Դաչնակցութնան», Թէեւ նման փորձերըուչացած չին հւ ուժ արդիւնք չէին կարողտալ, բայց արժանինն ուլադրութնան ժամանակիմոաշնութիշնրպարզելուտեսակետից, Ջէլթունիապատամբուքեան նկատամբ Հա յութեան ՀետզՀետէաճո դ Հետաջբրբբու ԹՈՀՏԸեւ ոչե«որութիւնը այն ոչ ծրկրորդական ազդակներն վին, որ սավխպում էին սուբ Թանինդիչթղութի ւՆնքրիգնալապատամբութիւնը օր առաջ դադարեցնելու Համար:Այնուճանդնրժ, այստեղՀարկէ մեկանգամեւս չեչտէլ, որ ինչպէս Զէյթունի ապատամբութեան, այեսէս էլ ճգնաժամի ողջ ընթացթում,Հայ

ւում

առերլ միասնական, րային էրվու զուսակջուցիանենրը չվարոլարան գործողութիւնների, ԷնչըմԵՏապէս ձախողեց թաթի ջու , - ոո ձա-

պա

յա-

ՍակայնԶէ քունիՀերոսամաիխտր դազմակերպուաֆունեաժբ, Հղօրութամբ խուճապիէր մատնէլոչիայն լքուրբական իչխանութիւնննրին,ալլէւ բաւականինգժուար կացութիւն էր ստնղծելՄԵՖ «րնտութիւնների Համար առիխպելով երանցորոչակիդիրթգրաւքլ

ֆադած ոչմիանչանակիրաղ-

բութեւնդէմ: 1895Թ. ամբանե աշնանը Արծւելեան Հարցի չուրֆառոեղծ»ու

ուած

միֆազգային քաղաջական բարդ իրադրութնանը արդէն ծանօթէնբ: Լեռնականների ըժբոստացումը առաֆինլակ օրերիցիր վրայ գամեցեւրոպաա դիւանագվաների ուչադրութիւնըեւ միչազգային լայն արժազանգ աոաջաւ: իր ինքնապաչտպանութիւններով, եւ զինապառամբութիւններով ուած լոյթներով ԶՏլթունը19-րդարի կէսրից արդէն ձեռքէր բերել եւբոզականճանաչում: ու տռկունութիւնրբայտչի էին ամնբին։ Բացառիկ էր 8. Ֆրաաշխարձազրական դիրջը: Ֆաւրոսհան լեոների արծուաբոյեը իչխում էր նիլիկիայի վրոայ, չատ մթա» էր խոչոր Աառրիրի բարծրէրՀարթագաոէրին, գիլեկիայում էինհսչաձեւում չատ էրկբննրի եւրոպական տնտծսական չածերը:Այստեղ, առւաւծը թան ԱրեւմտնանՀայաստանում, պայմաններ կային Մեֆ տէրուի գործ ուժ Համտո Թ Ֆ Համ:ար: թիւնՖեր,

1ձոնականների բաջութիչնն

հաւաճանդիատնկրին ու

է

ւթիւնր:

ապատա մբո

ԼԵՒՈՆՄԿՐՏՋԵԱՆ«Զէյթունի 1886-1808» Ապստամբութիւնը :

Երեւան, 1995

Հայեր, օգնեցեքԶէյթունին» 1896, Թիւ 1, Ձունուար 1): վինենա, ԿԴրօչակ» կազմակերոլ՝ Հանդանակութիւններ չանթերովսկածցին կուսակցութեան կբպԽմբերի մարտական ուծլ Զէ յթունինօգնելուՀամար:Առաչէր «շու խմբերի Հ. 8. Դաչնակցության ծրագիր: րոսի վրաով կիլիիաանցնելու

կիպրոսեն նպատակով դէպիԶէյթուն անցումբկազմակերպելու

անցնում

ԳԱՐԱՆԼԸԳ-ՏԷՐԷԻ ԺՈՂՈՎԻ

ՄԱՆ

ՐԲՐԱՄԱՍՆՈՒԹԻՒՆԸ

Ց. Ա.

«Պետճրնիդ ո՞վէ. Աղասինէ.

Գ.-

Յ.Ա.-Դո'ւ

(Մութ Ձոր) Գիւղազետացխործթ1895 Սճոպսո: Հարցարննութիւնր: 16-ինօտարականաց ոբոչումը-Ֆէր Բարթուղի՝ Քիւրճի Հեւ սաւոնրազմելու դակցութիՖրՏէրէ Հաւաթումն ի Փարանլբգ Զէյթունիդիւդապետաց

Գ.

Այո,

-

ես

էս էժ.

Քթսքբ)-

ասոնցՓետր (Ազասիին ուղղելով

6.Ա.-

Անուննիդկէզծ, Ւ23աւազանիանուն է. ճ չմարի» ԲօաէՀ -Աւազանի անուն է. Ց.Ա.Ամէերդմչ՞կ Փաղաթէ,Թէ տարբե, անե աաա 9. -Ֆարրերքաղաքներէ. 8.Ա.-Ո՞ բ բաղզաքննրէն էջ. Աղասի Այգ ժանրամասնութիւնները կրնարլաղոնել, որովձետեւ ընկերութնաներդուեալանդամներն էնցժ.Ա.-ես կասկած ունիմՁերանուանց ճչդութնեան վրայ ալ, ԹէԵԼճչմաբի խօսքըՀարցո ւցիԱղասի ԱնուննիսուղիղխօսածէՆք, բայց Փնեդավալբնիա չենք ըսերծ. Ա. -Սնեդավայրնիդ անյայտպիտիմնայ,փութչէ, Թէ անուննիղալ լինի ուղի լի կամ կեղծը:ԸսիբԹէ մեն թ բեկերութեանմը գործիչներ ենք, ՛2չ Ընկնրութի»2է այլ ծւ ո"ւր կր գոոնուի: Աղասի Լոնտոն, Անչլիոյ մազբաթաղաբը. Ց. Ա. Ի՛նչ է այլ Ընկերության նպառակը,ո՞վէ անորմարիչրեւ Աղաօի Նազարբէկեան Է ազգը փիկելԹ»ուրբի նպատակն գերութեԳ.

մէոս վարդապետի ատննաբանութիշւեր:

|

Մ/ կողմե 05-իսկիզբէնբ վեր Հալէպէն մինչեւ Զէյթուն Հայոց վրայ ի եւ միչոցք, դործ դրուած ԹրքականանարդարդաղոաստանքՀաթստաձարող կողժե ի գործ միւս կոզժէ Հայաբնակզաւառաց մէջ թիչբք ժոզովրդնան Թէեւ դրունլու Համար Բ. Դունէն ղրկուածխժդժութեանցՀրաճանչներ՝ տուած խոբձելուիրենցերկրի քին զէյթունցիներըեւ տեղի Թավնցուցած 6 Հայօտարճիւրեսակայն վբաչ:մառսնաւորավէս նեւ ազգութեան սրատւռ ԲարթուղիմիոսՎարդավպեբուն դալուստր առիթ տուին Հազորիչխանին՝ Հաւաբելու ի Մութ Ձոր, ճասկնալու Ջէլթունի գիւղապնածըը ար րկելու Եւ կացութեանվրալ: ԱՀա Համար անոնց լա չտօնր լոոբՀելուիրենցվերջին .

Թէ որոնքէրն ի Մութ Տոր Հաւաբնալբ: Արձֆրնուզի վանաձայրՏէր Բարժուղիմէոսվարդ. ֆրնուզցիներով, փ.Աւարկալ գիշղէն Գոճարգին գիւղէն Խաչեր Քեաչեա՝ արեգիեցիներ» 100 աֆՀոն ատնան կազմեցին հան ՍարութիւնԱղա30 աւագկալցինձրով: վանաչայիԲարթոււղիմէոսվարունենալովՖրեՖուզի ձինք,իրենցԽախադած Աղան: եւ ատենասլետ Աւազկալդիւղի Գոճայեանժարութիշւն դապետը Ս. Ատնանըբացուածէր Տ- Բարթ-Հօր աղօթիւթ: էր, ինչպէս վերեւ բսինք, կացութեանվրայ աա Հաւաքմաննպատակն Հիլ եւ գործելու եղանակըվճոել: ղապատչաճ ժողովը Ըուո այսմ՝բրրեւ սկիզբնայս խԽորձրդակցութեան՝ եւ էճչ սլաչ0 օաարականաց գայր ո՞վըլլալը» ուրկէ" ծախՀասկնալ տելով տօն կամ նպատակ ունենալը: կանչեցզանոնքիւր ներկայութեան: ուղղելով խօսքր: Յարութիւն Աղա,օո արականաց Ատենասգետ Բարիէկեր էջ. Դուք «՞վէք, Վարոննքըժեն Ք ԷՖբ: մբ դորֆիչներն ընկերութեան զան բքարողիչքթ: ազխարա Գաղ 8. Ալ.

-ՀՔանի'անմ էչ-

վեց. Ք.Ա. -ՔՐբազգութեանկր պատկանիք: Ճ.-

չայ ազգութեան: ռ՞րկրօնին. 8. Ա.-Հաղլ ազգութեան Գ. Հայաստանեայց, այն է Ս. Լուսաւորչի ուղղափառկրօնին: Գ.

-

՝

-

Ց. Ա. ԱնուննիռչԻնչ է.

Գ. -Աղասի, ՀրաչեայԱսլած,Նչան,ՄլէՀ, Սարապլետ:

չէնջ

-

-

-

-

-

նէն.

Ի՞նչեղանակաւ.. Աղ. -Դրամ Հաւաբելով,եւ բ ձեռն առաջելությեան ՀայկականգաւաուՆերու Հայերուն զրկելով,որ զէնք եւ ուտեստ գնեն, ծւ այս կերպով զօրա8. Ա.

ցած՝ Թրջականբոնութնանցդիմադրեն. Ց. Ա.-Մ, նչեւ ո՞րառտիճանԱլ- 17 ինչեւօպաննունյունւ Ց. Ա.

-

ՔեթուՀեւ

նաչառակունըու աստիճան-

(Լաւ, Ճայըունեցաւզէնք էւ

ուտեստ

եւ

տեղտեզիռնաւորլԹիչր-

եւ Հետեւա նթրսպաննեց ժարտնչելով սպաննունցաւ,

Ալ. Զորս մեծագոյն պետութիւնց՝Հայոցօգնելու խոստումըտուած ծւ են,ՔԹրջական (ծր բոա. Թօթափելու Հաառւանմին կառավարուհլու մար» -

|

8.Ա.-Ո՞

բ չոիս

օլետութիւնբ.

Լ 73 իտալիա. ալ. Ռուսիա, Անչլիա, Փաղզղիա -

8. Ա.

Շատ

կանոնաւռըեւ օգտակարընթացք,էթ ենթադրութի՞նչէ. էնձ Սակա, Հայ ոցի յն անծաւատալի կիմնալ եւրոպական չորա պետութեանց նպաստգործելու կարողութիւն, եւ Ազ-Ի՞նչկբանաուրեմն աչխարչավարութեան Փաղաբքականութեան վրայլուր չունիք: այսօր բոլոր Ա.րովաՀայկ-խնդրոյն վրայ կըխորձիեւ -

օգնելու տրամադիր վիչեալչորս պետութիւնըմիաբանանոր յաջողութեան Էն Անչ չիր մարտանաւի22 լեցուած արդէն Իսկէնտէրունի ծովախորչը ծւ Հազարաւոր զօրքերով,ո՞չապաքէն զմեզ ղրկոզնալ այն 5բով դրնծցԶՋեզ Անչգլիա՞ն միանդամայի. Աղ- Ոչ միայնԱնգլիաայլ էւ վերոչիչեալպետութիւնք Ց. Ա.- Ըռել է բէ պատգամաւոր ալ էջ. Ա. 8. Ա. Ուր էն 4եր պաչտօնական գրութիւնները: գրութիւն կրելը վտանգաւոր է եւ այդպիսի Ազ- Թուբջիս մոնողին բլլալով՝Հարկչէ պետութեաննախատինք բունուածատննը՝պատկանեաը մօտ օրէն կ'ապացուցուխ տփանուած. Հայկական ընգճանուր ծրբ ա յն, այլ էւ փոջրիկպատերազմ մը Հետեւի, չորա սլետուչարժումը տեղի ունենայ եւ ցամաբայինօգնութիւնը չուտ կը «առնի: Թեանցծովային մեծ է, որովձետեւկ'ըսէ Թէ ամՑ. Ա. Ջէր լատակագիֆը բաւական ք հւ արձնաւործլու ազգը զինելու այդ ամբողչ փրկուի: պիտի Ազգը բողջ բաւականդրամունի ընկերութիւնը. եւ Աղ-- Ընկերութիւնրչատ Հզօրէ, միլիոնաւորդրաժունի ամէն ծր ալ Տ. Ա.

Այր-

-

Հաւաբելու վրալ էՑ- Ա.

Ուբեժն դուք

-

Աղ-Այո-

8. Ա. -Ե.

Աղ- -Այոծ. Ա.

«յդ

նաճշատակուող

գո"«թ4ջ-

Զարմանք,որ ի գմին ծնեալսնեալեւ ամեայզէյթունցին չուննՖա այդ անունըեւ դուք`ավթօրուայ դ «յլուզենրունենաք:որ Թչշնամիի Հուն դէ ելածչէջ տակաւին, ոչ մչկ գնդակի մտումեֆ զուրծջ կատփառ օդիՀու կյլած էք: մղ: «Այո, Ծար.Ազա,չիտակէ մերըռածըթէ զէլքունջին գործնական Հերոս է, բան մբ զոր Ազգըընդունած է պարծանօջ. բայց եւ մենք ազգն հւ ընտրուածվատածացուած այեպչսկոչուածէնք այս պազտօնիե, մեր ոռնը (ը պարտաւոր զմեզոչ ժիայեխրախուսել Հայր,ալլ եւ անոր ամքնավոանգաւոր պարագային, Թէեւ Հայկական այս ընգՀանուր չարժում չպիտիունենայ այնքանվոանդաւոր Պարագալ, ի չնոբձաանժիքոզանօգնութնան եւրոպական մեծագոյնպետութնանց, էրբ մանաւանդ երո. Կ եռութնանց«րէնջով,տչրութիչեր իչր Հպատավակ վրայ պիաի կրնայզօրք զիկել կա Թեղանօթ դարձնել. 8- Ա. Հը, Հր «(Ր խնդալ, կու գալ 4երի»ռքինվրայ.Սասունիվրալ դրուած զօրթ ճ. Թեղանօք չէ՞ր.Սասուն մարլքինին ծւ թեղանօթի դնչակմիսս ներէչաւծրուծցա"ւ. ժբ կտրիճ Հաչոր Ձեզի պէս դործիչներու՝ «լատուիրակննրուծւ Հրոսենրու Հաւատաց, ավաջր լԹչուտու(իճակի մէչ, իւր մարտիրուները, տունը, տեղրկու լայ, կը նստիանօդնական. Եւրոացիթ ոչինչչեն խօսիրեւ ՍուլթանըԶէբի ճը պսակ նչանով. փաչայի բաֆութիւֆր Հոս յարութիւն ԱղանՀառաչմըբալելով եւ խործրդաւոր լռութիւն մ անցընքլով, խօսքրբեդձանուրին ուշզեց Եւ ըսաւ. -

-

պայ

առաքոր

-

մեզիեկածէջ իբրեւ զատուիրակեւ օգնական.

-

ԻՖչ կը Հրամայէմեղ ընկերութիւնը: Ազ- Զէնջ առնել Ց. Ա. Թեւ՞ո՞ լ. հւ Ազ- Զէյթունի սաճժաննքրութիւրջերը ճալածել սպաննել: Ց. Ա. Ըսել է պատերազմիլ: Աղ--Ա»Հետ ազեՖլահալ Ց. Ա. -Լաւ, բացերը պատնրազմիլ Հարկ բլյայ Թիչրջին է. ալժմ ի՞նչոլէսկր յաջողիայղ, ձրբմնծջ ամէն բնչ կանխաւրատրաստելու եւ ժաժանակըանջածէյ մանաւանգ պատրաստութեան անպատրաստենք Վիտիկծրակրուինպատնրազ` որ դրամ չունինբ. երկնառաքմանանայո՞վ 9. Ա.

-

-

-

Լ

Աղ- Ազգինանձեր ւձր, ամէն կերպով զոՀուողթաջ եւ ձոնըք.

-

-

-

-

:

ժիններըն զ-- Զեր դրամԹող բլա ուզածը

'

երկու ամիս է որ մենք Զէյթունի աճա չուրֆդրաժկբ «փունջ անխնայեւ տակաւինպիտիսփուքնթ. նոր դրամ վրաի փունննաքժեր Հերոսութեան կր Հառնիմեզի-եւ որպէսզիգաղափար Ք նջոսկիֆախաաֆ կր յաւնլունը Թէ ցարդ 6. Ա. Այ», լսած էմ, բայց ոչ 400 այլ 200 ոսկիիչափ, այսինքն ովի է. 100 ոսկի ցործն աղ. (աղըԱրեգինգիդի Համար, կէօյէրՀիլէ (բրո ղոր եւ ցորենըՖրնուղի)։ՀաճեցեքՀակցնել ինժ,իՖչ ռել է Հերոսութիւն, -

ու

պածժբ առւաֆաբտասանեցիբ-

Տարցուփոր4ը կ'

նղած ամէնքը չ«նցիթ-լշեցիթ ետեւ Թ: այս «լարոնենթ "(8ն ք. ինչ պալօնի եւ կաժջիտէր. ասոնք պարզապէս կ'բաքն ժեզ՝Թլ նիւթապէս օգնենքմեզի, պատնրազմեցէց Հետ: իմ թուրջին կարծիքով Հքտ ատծրագմելու Հ ալիչ չմնաց, ն կատի առնելով վէրֆին Թուրքին խնղիրձերը՝որոնք արդէն մեր խորՀրդածութնան նիւթ եղաֆէին, եւ մձր ՖախՀամեմաոյ Հարկէր այդչարիջները ռովորութեանց Տիջներուն խափանելու միջոցներ առնել: յն ալ գրեթէ Դոճացուցիչ 4ծութ կերով 1ուծուած կբ Կամարուի:Դամասկացի դառըին, մալմիւտիորիւ տղուն բարբարոս արարքեծրուն, որոնք վերեւ միչուած են, վրձժեալ չուծունցաւ ուղածֆնուսպէս: Հեռ Թիւրքին պատնրազմելու ալ ոչինչունինբ։Այ. արոնենրուն խօսքին ժեզի(բ Մմեաց ազգայինպատերազմ հաչելով մղելթիւբբինդէժ: Թէեւ Դ խորճուրդը լաւ 4, ի՞նչօգուտ որ նախապատրաստութիւն չունինց. պարոն18րըսակայնմեզիկուզեն Համ. ոզելոր հւրոպացիք Թէ' դրամովեւ թէ զիհաբ պիտի նուզօրութ օղննն։ -

ա

ա

լատ: իս Եւրովլացիներուդրամին եւ անոնց օգնութեանվատածիլ,

4ա-

Դ լեցուն պանքաներ դրամով իչն Եւրուացիթ ձեռնարկութ խոր ծւ է, Բայց եւ չառ գրածաւռը Բնանօթ ունին, ստոյգ

չ։

Հ"

"`

զէնք, ձին, չառռ զօրք այս պրաԹէ ատոնցբոլոխը Ճայոց փրկութեանպիտիգործածուին,ինչպես եւ ք ինծի Համար անչաւատալի բոնենրըկ'ուզեն ծատտատել,բոլորովին ՀաւատոյխեդբեմՁեզմէ, եղբայրներ, որ դուք ալ րիսի կեղծիջներու գործի այըչնրու ապատամբուվթյան, ջող քոլաց» քսրոպլացիազատամբոր փուքան,գիօգեութնանկր Համար դրամչեն տար, բայց արկածնալներու քուչեւ ծուլերու մէչ, Հոս Հոն հաւաճանդաաի տնեց.անոնցմարտանաւերը Հրամաեւ ծովանալներու Գր ծովակալեծրու Հրաճանգու քը կենան,իրձեցկառավարության գաոնուսծ Միջերկրական նաւ՝ ապես կրնայ ըլլալ որ վերջինիՀրամանաւ ձրեւոլնին այս սովորական ըլլ«ն կամ Իս(չնտրունի առջեւ խարսխած. Հոն հղած հն ըսծլ, էւ ճամար ուղղակի Հայոց ուռուցիկ մեկնութիւն տալ եւ լիմարական է։ Ազգայինչարժմանմիսն այլ բաո իճ ոչ միայնտղարոկան է օգնել, որովչետեւանոլ/ զգուտը իրեն կը պատկանի: ազգը պարտաւոր լէ"ք է Հասկնալ,իականոնցՀա Ազչը՝ ըսելով, անչուջտ ազգի վարողները նախիրենցդիրբնաբանըծար հր Հնչէ. ժար ազգայինփբկութեան «

էւ

փասնգի

դիի նորուլնան,եւ ծրկրորդ իրենըչածերովկապՒ ուած ըլլալովԹիչրքի"լ կառավար ութեան ՀԽոյոչ բուզենեւոչ կրե«Ֆ այր է պիոիխնդրոյ մը դրամտալ: Գալովայլ կարգիազգայնոցորոնցգրինավ Հաճինը,նա ալ Թխոող Ֆժան մեզիՀամարԾ000 տունէ բաղկացեալ է։ Ի՞նչ ( ըոէց կարող մեզմէ նիւթապէս Հաւկիթիվրայենքէլնր, Թէեւ Հետ մէկտեղ Հաւատա՞նք ւամենուն թէ ԵւրոզացիթՂՐ ամով կամ զէնքով, եւ անձամբ կամ այս «արոննէրըեւ միա Հեռաւոր ազդայինքնի«Թաս ընթացքին --- կրկնեմԹէ ինծի կարող պիտիբյչան օգնել մեզի: պատերազմի մեֆ սխալմուն: եւ գործի Ճեունարկել վոտածիլ Համարայս էնթաղիությանց մենք աաօր ւնցմէմիայն Վասնզի Հետեւանք կունենալ: է, եւյո թ աղիտաբեր եւ փոր" նիմցապծս 24 ժամ Հծռաւորութիւն ունեցող մեղի դրացի ո՛ւր մեաց տեսնելովիրենցանփութութիւեր, չենք վոտածիր, Համընցիներուն Զղաստօրքնխորձեցէց,վասնզի Հեռաւոր ազգայինըկամ եւրոպացիներ: եւ կենաց մաՀու էւ կոչունջիինդիր էէ, խնդիրէ ատծրազմբ Հարսանիքի գինը չրլլար,էՏէր մի արասցէ,եթէ մենք ֆարդուին:ըմր արձան 14""Բ: (Խեան, մեո գերի թչնամքաց մեր ընսանիջենր զաւակներ էւոք չունբ

ա

Հաւծրու ոա

Մեզ

փետոող

կը

ու

եւ

կր Թչուառանան:

Աղաշի,ՑարութիւնԱղայիխօսքըընդմիչելով,ըջաւժմ խէՆթ("նս պիտիըսեմ: մէկը կր Համարէի,բայց

զձեզխկլաճառ

էս

8. Ա.

ու... Փատճա՝

կը բարոզե՝ ի Բէ աարի Ազ- Վասնզիմեզկութեւն,դառալբութիւն |

-

ժողովրդին:

Դու (ր

սխալիս,պարոն,որովձետեւմէր ժողովուրդըայնպի ի».աբեթով ՀԹոԼլասրիիբ "Բաժ ՔրօջԽենթ դուբ ԷԲ,աք էւ անուննիդ ԵՇ Դաջնիդկր Վաէջ 8. Սւրոականպնտութնանց կողմէ ղրկուած 7 րակներծւ Հերոսներ(անուանէթ զ4եզ: Ալ. Բու լիցի, էթէ խենթ աժ այսքանդրաժ վառներ այս սաձմաններու փար ծ. Ա. ԶէյԹ»-նցիչՋէր ձիւրութեանվարմպաանյեղչէն, Աղ: Մէնջիբրեւ վարձ դրամ մը տուած չննք,ալլ բորակի, աղի եւ ցործէ. նի"ԶԷյթունցոցՀիւրասիրութիշեր նաՀապետական իրձնց դրութեւն ՀԵաեթականդրութեան տեւորԸլլալը, մեր Հետ բոլոր ազտը դիտ, աը մասինոսծլիջչունինք, լնորՀակալհնք մեզի: -

տուի -

խաբծրայ ըլրալինք, Հաղովողձան

-

-

չէինք

-

6. Ա.

ԶԵյթունջին200 ռօկիովչի բաւականաձար եւ չեռրչակալութիւն մատուցաներ, զրարոն, լաւ լխորՀէցէ 1800 տունք կրրաղկանա Զէ թ ունը, 800 այ Արեգին,Ֆրնուզ,Աւագկալ գիւղեր, ըսել է որ 2300

ալչի (ԲՐԱ

Համեմատ

-

դութ ք. ունէ պասոնրազմիկնծր կրնանՀանել,ասոնց այընդամէնը, որոնք ոսկի կրնա՛ջ մարդագլուխ

տալ. նուազն ռակիսրէտք կ'րլՅ000-բնալ 4000-, Թէեւ Հրացանունին Հին տեսակեերէն, 2000 մարդ բաց կր մնալ, զոնէ 5 տարիմւաֆ ոսկիները պատրամտտրլլային որ Հրացան գնչինըք, պատրաստքն ք,այն ատքնրչնործակալվ'ըլլայինթ. ՀիմամաՀըդուոր բերեր էբ. ինչէ"Խ չնորձակալ ըլլանք, չէ որ ձախորդ չարմում ունեցաք: բայ: եւ

առ

Ըմաւ ու լունց:

ննբվանքրը Նէրվարդապետը լուծցուց

նախագաՖչր Բարքուղիմէոս

կայիցուղղելով Խօսքըբաւ

եւ

արութիւն Աղալու պարզեցժեր Համախմբութեան նպատակը. Ժենք այստեղԳաւաքուածենք ՀՏրջին անջբերունեւ (ուրծրուն վրայխոր այսինքնվճուծլութէ ինչ պէտքէ մեզիբնճլ, եթէ նմանօրքնակ անցքերյաեւ առնուած ճախեն լուրեր իրականանան: չատ Այ ատորը է ԹէԹո-թթթ /// կատղածէ Հայոց ղէմ, ճւ էթէ 4եռէն գայ ՍէլքուղնանբոնաւորնքԻՆ` Թրիժուրլէնկին Սեբաստիոյ մէջ բրածինպէս Հայոց արեամբաւազան մբՊիտիլն9ն4 եւ մէջը լողանալ.թէեւ ՅարութիւնԱղայի խրառներունալ քատարելապեա քմ, այսինքնձախորդ Համաձայն Հետեւանջչի կրելու Հախոչեժուլեամբ չարժելու, թուի Թէ առանցպատմրազմի չՎիոի կրնանչմեր քրկիրըաածովել դէմ քւ խաղաղուՔիւն ունենալայս ժեր չուրֆ տեղիունեցածպարագաներուն Հեոնւանօբ: ծրբմեր բոլոր Հաչ ծղրարցնկատմամբ անդաղար ի դործ դրած քրդաց եւ -

«ելու,

մար

բայց ինծի թրբական բռնութեան

Քրջացիժւժութեան Վրայխորձիեք, այնժամանակ անչուչտյո թ աւնլիիրա-

ա

-

Ժ- ԱԼ.

ունեցածկ'րչրանք վրէժխնդրութեան։Այս Ֆրատաւումներուն Հրայր «ուն» գաւճլնան

ներկայպարոննեձրուն պատմրազժելու Համարմեզիըրած Թա-

հանձան բթ,մանաւանդ ուչադրութնան

արժանի

սա

Բոսթբ: «Ջեր «ատե-

օգնութիւն հւ բոլոր ճայ բազմելու վոջրիկ ցոյցին պիտիՀետեւի արտաքին ազդինազատութիւնլթ:Հայ ազգինազատութիւեր,«ասկէ սիրելի |Րեչկայ մեզի Հաժար- ո՞րմէկիս «իրր կր վերցնե,Սասունցիինեղած նախատինըչէ՞ որ ան ալ մեր Համազգին է, մեր արճնակիցնէ, մէր եղբայրնֆ. գոնէ որովՀետեւԱ. որպէսզի անոր վրէժը լուծենք: նս կ'րսեմ,պատերազմինք, արիութեանոգինչժարիժեղկ կեանքու,Բ- որոիազիԹուրքը Մեզիտիրելու եւ փառաջըմէկդի դնէ, Գ. որպէսզիգեթ մասամբվրէժն պատրաստութիւնը Դ- ո գիոէ` կարելիէ մեր արս «ալուծած լինինք մէր ճնչծալ Համազգքաց, տեբազմովԱստուած Հաճիազգը փրկել Թուրբինձեռքն: Փատերազմինը, մեզ ՀամարՀանգիստընել չը վայելերբանի որ բոլոր ազգը ծանր բունուռր բիչ մբ թուրքին ՔիթըԽ"նարծիեւ թեան տակկը Հեծէ, պատերազժինք, թափին,ոբ Հայոցոսկորը չկարծնայկրծել: ակուաները |սօսբը:«Արիք, «Վրիք Հայը սուրի, Աղ. Ընգծատելովվարգաղյետին նս, Վարդաննալ դուն ալ դուն նո, Ղեւոնդ նրէցն ալ դուն Լուսաւորիչն բաֆ -

է.

Նախագ: ԳովութնանարժանանալուՀամարչեմ խօսիր, «լարոն,լուզեւ փրկուլթնան ուած եմ Հայոց ազատութեան խօսքինթայ: ա՛խ,որչափ կռրումածՀ եւ անձաւատ ժամանակէ որ այս ազգը Բբ ազատութիւնը անօրէնթուրջին բռնութեան տակկը ՀեծԷ, քիչ մնացերէ, ոխ կորսուի մայր Հայրենիք,դրախի քրկիրը օր ոտ ջութ Հայութիւնը. Հայաստան: եւ օրէ կը պարպուի:իւր Հարազատորդիք բնակիչթօտար երկիրկր գաղՀեծեն եւ կըփճաԹեն, օտար ազգերուկը խառնուին,իսկմէջը մնացողցկը Ֆան: Գատծրազմինք, եղբարք, ֆարդուինքՀոզ չէ, Թող ազգը ազատութ: Ալ: Ի՞նչ('բսԷջ Հայը սուրբ- չպիտիֆարդուրնք:փոբը խլրտում մբ բաեւ ազատութիւն «իտիԷլլան- 1 Խչանմիջական է. օգնութիւն ւական պիտիիրաանպատճառ բոնի «րաձանգը-ժեր Լոնտոնիկեդրոնըչոխալիրգործուի իւր ծրագիրը: իբրեւ իրաւի կր Հաւատանթ: Ֆախ- Խիստլաւ, Ջեր սուստին -

ու

ու

-

ՀԱՋՈՐ ԱՂԱՑԻ ՆԱՄԱԿԸ ԲԱՐԹՈՒՂԻՄԵՈՍՎԱՐԴԱՊԵՏԻՆ

աչխարձիառչեւ, չնորՀիւ յաղթողՀանդիսացանք Նորինամենակարողի չէչո մբ Հաւատթմը բոռու լուծը:Անոր խօսքերունմէջ մարգարէական հս ազգայինինդրոյ Հա ՎԼրղէն քար: Նազարէթչավուչը պատասխանեց: նոյնն է, ընդունածեմ ձերՀրա" ժարխժորնալմարդ մ"նմյ իմինալփավաքա փվարկ'երթամկըգտնեմԲարթումիղեոս անպատճար մայածը,վաղառաւօտ 4ետ անոր աջավդապեոը.եթե(ուզեք նամակմալգիեցէջ վաիդապետին. նաեւ Հ ազորԱղան ծաղորդենք»։ ցնյով պեւոքեղածըկր խորՀինք ձեզ կր ձեոքը: Հայրննասէրչավուչը Վատ" Հերոսապետին մակ մբ գիեց Եւ տուաւ Նա ալ անոր եւ կառւելիիչիոանինձնուքըՀամբուրեց բսաշ- «Մնաքբարով»: ու

ու

բարով

փայլունճակատը Համբուրելով, «երթա մաղթնց։ Միւսօր խումբ Հայ զինուռընձր Հասան գնացին ի Գարանլոգ ՖէրէՋԷլքունընմեցժամ 4եէ. Պի: Վարդապետը Նազարէթ զիրարտեսաֆնուն, «ծս ողչագուրունցան 2ՔՖուրախութնամբ, ցնծալով,Հիշրէրնալնոյնպէսերին: Վարդապեորնամոմը բանալովկարդաց որուն արունակութիւնը Հետքւնալն էր. «Արժադարան Հայր սրատուական: Ստացանք էր ածզնվագիրը նորքկսրարոններուն մասին,գրածիղլիովին »եղեկացանցտուած որչափոի ատոնց տքՆու չեց ճաւատար՝ Հոդչէ. անոնցալ չք" որ ՆՆ՝ մերայիեր Հա, Դ, արքնակից ձն, Հիւրերէն, խալթերնին չդ պից. իրրեւ սիրելի Հիւրծր՝ զիրենքպատունցքքկարծ Թէ ատոնք պատմրագմբ Համար նորբնֆալկր սնպուին. այտ ալ փարժոււթիւն մ'է, Թող ուք որ «որվին։ Ասոնց Սույոնրուն իբրեւիրաւ ՀՏաւաթանք գործենք, վասնցի միչոցչիկաք ժաժաֆակը լրացածէ. 8Թէ «ոջ մբ ունինք՝այն է որ՝ անպատրաստ էնք. այս Հոգն ալ նախախնամութնան ապաւինելով, ՆորինանՀուն ողորմութեան, գթութեան զօրութեան Թոզունը, նա կարողէ զմեզ փրկել մ եբ Թչնամիննր էն: Բո մհր պապերըկը Վատերազմչ ինք, Մեջ միա մեր է Լոնտոօգնութիւնը նչ ն կու գար, կամ Բէ օթարականաց խոԷմրմթ զու գային, կ». քին. ոչ, լեպէս չէ. «Մ ե, օգնութիւն ի Ֆեաունէ էկէ: է թ արար զ ճբզինս ճւ զ վիր»: այս անգամին ուրիչ օրինակի չեմ կրնարԽմանցուննլ, աշնէ՝ «ր կ'ուզեմնմանցունել ՀայրԱրրածամու ԴԱԿՔԻՏ՝ քբէր իչր «իբելի զաւակԻ Հետ ը ճաՀակին որպէս մատաղի էրթային ենւրսն ճամար» զզացուլու Հարցուց Հօրըլաո. Հայը, աՀա Հուր եւ աՀա փու»ւ ո՞ւր է ոչիուրլողջակէզ». Հայրը«րատասխանեց: «Որգեակ, Տէր պատԲաստնսցՖ:Ըստ ճօր Աբրաձամուժեր պիտոյքը Ա ստուծոյ խնաժբին կր անքբա ՀզօրԱռտուած 4, կարողԷիրեն ճգծնբ, Հինչտակներով ժերբանակը զաշոզանել: Այ կտորինվրալկատարալ փտածեժ. դուջալ վատաեղիբՏեառն եւ Գէ ուր քոնի» երաւիսրավելացւոց ժամանակ, Հիմա այ սուր Ֆետունէւ Զեյթունը պիտի կանչուի.ապածու/ էղիբ:Ցաղթութիւնը մճրըպիտիրյլայ, այս յուսով, ալս այս սիրովպէւոթ Հաւատքով, է ապրինթամէնքս րով մնալու Էմջառ այտ ես եւս զը մնամ 1ր 0. կելոթքի օժանդակու, Թեա չնրմ փափաբող. Խ. Ծ. Հազոր Շ ովրոյնան:

(ԳԷՑԹՈՒՆՑԾԻ,

ն. Ֆերկայէն» «Զէյթունիանցեալէն Բ. մասե,1008,էչ -23),

մի

Աունագրու

ժ

ու

ա

Գործը

աղպատդրատտ բառը Սաճավ

լո

ո

երբոր ռչ. 8բ-

ԱՂԱՍԻԻ ԵԻ ԻՐ ԸՆԿԵՐՆԵՐՈՒՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹԻԻՆ

ու

ՈՒ ԱՆՓՈՐՁՈՒԹԻԻՆԸ

մը փաԵռանդուն, քաի,Հայրենասերեւ մաքուր: բայց ապատամբութիւն ւնննալ ր ամէեւ գրականարդիւնքըմը ՀասցնելուՀամար պէտք էր լելու տեղնակզօրավարիմը յատկութիւններըինչ որ Աղանէն առաջարձքատին չունէր էւ չէր կրնար ունենալ: Արդէն ժեր միւս չեղափոխականներուն եւ անձէն ծղած է այդ միչտ այնպեսկարծած որ քաֆութիւն նրգիրութիւնբաւականեն Հայ ազգը կարենալփրկելուՀամար: Գատերազեւ է Թէ ինչ ծրամբ արձեստմէ ինչպէսմիւս արձեստները պետք գիտնալ է արդիւնքը գիրներլղանալու եւ ինչզլվսզանոնքզործաղբելու վծրֆնական էր որ Մուստաֆա մը գրած ձեութբերելու Համար: Ատծնօքթուրք օրավար էր Թէ Հայոց Անդլուր տարածուած սկիզբները Քեմալիվեղափոխութնան մո կը բանիկըչեւ գիտերթանիտասնեակՀազարնոցբանակով Եւ Քէմայ անչանգիստեղած լուր կը աեցնելու, տրւէր սածմանազլութծն Անդրանիոր կը պոսռասխանէր՝ Հարցնէրայդ մասինիր տորադասքալին, էւ էէ է" իր րաիսկա մը չէ: զօրավար կբ ՂՎիոցիմէջ պատրաստուած ծ որ չպիտի ապածով մր, ժադրութեանտակ ունենայ ալ այդչափբանակ դիտողութիւնը Թուրք զօրավարին Դժբախատալրար կրնայայն կառավարել: ընդծա" է բազմաթիւ որ իր եւ Անդրանիկինքն ալ խոստովանած ճիչդ էր, լակասչն, բումներունմէջ չատ աւելի տառապածէ կազմակքրութեան զործոանկանոնվիճակէն,քան թէ բուն զինուորական պարէնաւորումի փառքը չնուազեցեէր Անդգրաղութիւններէն:Բեսկան ֆ որ այդ ւլարագան Անդարժէքունի: աւելի զօրավարէ Հարիւր դպրոցական Համար ժեզ նիկիոր արդիւեքին,ճիչդ անոր բանիկՀրաչքներգործեցբայց չՀասաւվերջնական պօրավարի միր ցասկութիւնը: Համարոր կբ պակսէրիրենարդիեւրոական պատեղական Ըսենք որ Զէլթունի մէֆ «լ կային«ինգ վեցԱֆդրանիկներ, միհւբայց անոնց ալ կը պակաէր տերազմներումէջ նփաֆ փորճուած, չաշելու Անոնջ Հրաչայի ոյժերէին ճակատամարտներ Ֆոյնփատկութիւնը: չածելու Համարազգային վերջնականապէս Համար, բայց չէին ութեղծուսծ էւ չեմ գիծը միչտ հւբոացի զօրավարմբ, Մեզպակսծցաւ պատերազմը: ճառեր եւ յոդուածոր առիթչէին փախցներ փնչումեր կուսակցականները նաեւ ժիջանի զօրավարննր ներ մուրալու մեր ազգինի եւզառոյ չփործեցին վարձելու,մեր դատր դործնականասէս ժուրալու կամամէն զոչողութնամբ սուոնն Հայան: ան է որ առիթրներկայացած աար արյու Համար: ւք նամակ մը ի յէլ Վարանդծանլիչէ ամէն կարոր կոչ րած էր Հերացի ամբադրութեան ուղղուած«Դրօչակիի տան Հայկական որ իրենցկարծիքները դ էմբքրու, Խնդրելով, չի Հեղնակաւոր բարբարոեւ իրենցԴավերբարձրացնեն ընդդէմ Համիտեւան մասին չարժժան Խահակը իբ ուղղուած մեզի «ԱՀա Թէ ինչպէսկը վերջազներ սութիւններուն»: Հերոսինզաւավը՝ ալխարծածոչակ ԲիչչիտտիՓարիրալդի, ո

» ազար կողմ սի

է

րատրաս-

ու

զաԱնան ոմ . ԸՀ. երին Կոո

կր

ժողովուրդները, ակրի իելվես ԵԷտք ազատագրուիլ, պետութեան ար

միւս են Եթէ Եթեկ'ուզ կը կրեն, լուծը եւ

որոնքայսօր թուրք բոնա-

կ'

:

պ

դարութեան մարդկայնութեաճ այդ գործը պաճանջեն զէնքը ձեռին: Այս կերպովմիայն կարելիե ստիպելեւրոպական դիւանագիտութիւնը՝ արդարա իան արտը «Ա.յդմտքովես եւ իմ բարեկամներս տրամադրութեանը տակենք Բայ վատաբախտ ժողովուրդին որու ճետ է մեր բոլոր ճամակրանքը»: ԹԷ բնչպէս ատասխանունցաւ չենք այս նամակին, գինը, 82 Հայկական գատինՀամարաչխատէցան ԱԱ կլծմանսօ,Անա տռլ Ֆրաճնաջ, եւայլն: Բ: այս խնդրոլն չուրջ իտալական ծերունի Հիւսրատուը ոլր ից է Թուրքիոյմէֆեւ որուն անվերապած անցուցած գովեստն հ քբրծւամքնաձմուտ անձիմբարեւնլեան խնդիրներուն: ԷՐ: թմկ արդկային կայ վայրկհանմբ որ իր ծոցին մէջ դ բ կր Ով ռր գիտեգուշակել եւ անայդ վայրկեանը ի չ կը տանիմաղթանակը. իսկ այն որ տգիտութեամբ կամ թոյլ կու տայ որ անցնի առիթը,նա կ'իյնայշուտով, կը որսը "1 իր շաճածըԵւ կր պարտուի: ապստամբութիւնը Հայկական այդ վայրկեանը: Այո՛.Հոկտեմբերի վերչը,երբՄարաշի աՈՂշը զօրք միայնգոյութիւն ուներ ու աննշան քանակութեամբ զծրք ալ Այնթապի մէջ, երբ կառավարութիւնը բոլորովիճ տարուածջարդիգաղափարով, երբեքչէր մտածեր ռազմագիտակա ոչ մէկ կէտի վրայ, եթէ ապստամբներու պիՄարաշ, զայն պիտիգրաւէրանշուշտառանց ԼԱՐ Դո Դ արիւնահեղութեամբ միայն:Զմոռնանք որ վախն ե Ի բ զինեցթուրքերունոճրագործ ձեռքըՄարաշի թու ցի գունդմը որ պիտիստուարանար Մարաշի եւ ։ է Հալէպճասնիլառնուազն20 կամ 25 Բաոց վերածուած: Վերջնական յաղթութիւնըթԵրեւս վ ն ար պիտի նորէն, բայց կամ' Բազարնոց ոյժիմը տակկարգմը զիջումներԵւ բարենորոգումներ արագակրնայինտեղիունենալ.Եւրոպայի բռնածդիրքն ո Շրի օսմանեան ճաւաճանգիստներուն մ եջ, ո ո" անքովկրնայինալներկայանալ: այկական յեղա փոխութիւնը չունեցաւարդեն պատերազմական գործո-

է որ ար:

լաոդովուրդրերու

ՀՈոոոՔ Իւ Գժոոծա, Գրէատանաք, ժոՀ" փո." մ 2: . ւ

այղ

-- ան բա

դէպքերուն

յոջողութիւըը: Աթո թի : թուբեռ ՈՐ

ու-

տէ,հորդոօք

քանակութեամբ

առազեկալներ Կեղծ ԱՆԱ

գունդ

մ բոա Ա լ: Բոուի"ր ԱՐԻԻ ալքով լթապի կրճար Գ ի բորի է կաա զ

րո»

ԱԱ դիւրութեամբ իր ուցը րերգ զոտարած չ մ

ա

ղութիւններ վարած փորձառու առաջնորդ մը:երիտասարդ

ՊԱՐՈՆՆԵՐԸ

եկողԲնչա

զինուորներ Էինմիայն, եան գործիչները), Իլար նկա ո Խր» պետերը վարեին, ինՄ միայն լեռնային աեր պատերազմներու, իրենց երկրին շրջանակին մեջ:Եթէընդճակառակն գտնուէր զօրագլուխ մը, լու

գաղտ-

Ն

ներն

ո ղ

պա-

գործողութեանց յստակ ծրագրով մը,եւ օժտուած այդ ծրագիտերազմական րը գործադրելու ճամար պետք Եղածտաղանդով, Նոյեմբերի սկիզբներրարձեռքնաճցած պիտիլլար»:

Իմա պիամբողչ Ար Հժաումռ

(3. ՏԻՕՎԼԻԹ,

Լ,

այոց

հւ

ու

բ. էշ179-180), իՖ-Հաւռոր

«Սան»օխբ- մաս, Փարիզ1946, էջ 45, 48, 44).

ՎԵՐՋԱԲԱՆ

ԱՆԵ

""ղոԱՐԴե րե. առի Ա տով անո իա

Հայ Զէյթունի ապստամբութիւնը , կարեւորագոյն զինուածպայքարի ազատագրական այո փոքիիկ«ատուածր չուրջ Հնլամօ մբտաՀայութեան եւ իրաւունքներ իր պաՀանջններին չարատեւելու, ապրացուցեց 1896-1898 2/2.

Ե"

աՖ Հա.

ն58 ավ «ՀայկականլեզավոԹութնան» իրականուժր: մ աաա արանի Թիւֆը, որ տարիներչարունակ սովորել եր չանչարեւել րի եւ ողբնրթգութիւ Բրո դար Հ Փննրի չարչարան, րի: ժողովրդի անպատմելի .

"ՐԻԱՅՐ «ը Էվիիա առուաքրուվննանբ, զ

մի լո«,բոնաբնրեց նածատակներիմասին,զարմանքով ու մարտ առլեցուն,լաչթքարող գա լին բնբնազլբտակցութեամբ Զէ լլքունի Հզօր Վ անի Հնրուսամարտներու, դի Սասունի, կոիւնէրով Հա յուլիւեր ցոլք էր ալից մարդկութ ֆէտայական ինքը սուրբ իր զոլատեւման ազզ է ծւ կարողէ զէնքովպաչտպանել միասնական ։ կրեթիձեռյեւտ միալն «Հայկական ակաթի ԲԱ ե եւ այստեղ վճռորոչ Աա Հետ, դեր չերեվի այլեւ Հայոց«Երկաթն սարսափների), չոր

`

ոիչո

Իա

.

խաղացզէլթունցինքրիյաղթականապատամբութիշնը: տարիներյետոյ, 1908 Թ- ՓարիզումկայացածՀաԱպստամբութիւնից լոաչապան միցեկներից մէկու ֆրանսվական իր փայլուն քլո մաւոր Ֆր- դէ. Գրեսանոէն

զառգապառլամճեո ան եար զու դոյն Արեա: ւ

որ միտբը:

է, այլեւ

Հայաստա

առղացոյց

արուրբ

ավո

ծւրուպածո,

նա

է

դիոդրուքը եղրոտական

լումաների

ՑինէրինէմոոանուլՀ գեչթույի էրենցանմատչելիարծուաբոյնում»:

քե»

Փ

է

տիւ»:

ծա

գիր

ն չանակութեամբ դուրս

ա

մարե, սուլ քանի

մորամին

յ

նկաւ Հայկական լրվա-

.

նան, 2" ու

է Հ"Հղունի Մ

|

Թո

:

պականգործում միջամաուլթեան իրականացման Համար:Զէ ՄԹունուՓ«շդաքականազգնցութթյեւն մեռքնրելուՀամար1882 թուականից Կայ` փարումէին Ֆիանշիայի, ՄԵՀ նեւ Ռու աստանիդիւանագետԲրիտանիսս Նէրբ։Ռւչագթաւէ, ռր 1880-անան Թթ. ՄԷ Բրիտանիայի ցում գրաւած առուլ վճուական եւ սպառնալից դիրքը է 1895 թ. տամբույթնան ամիսների Համ գա Հոկոնմբնր-Դեկտեմբեր Ընկած (աչրջանչՀեռ. Զէյթունիյաղթականապօտաժբութիւնը, Գանք

բ

"Ի4 ԲԱցինբեն էա կրաւացվՀրվՆԵՐ

ւթիւնը Այո ապատաժբո բ նակներիցեւ մեֆ ազդեցությւն գործեցկրէտէի,Մակեղոնիայի "ւ Լնունականենրի վրայ պլաքարի թեան ազատագրական սասանեցին0ամանծան կայսրութեանռազմականՀզօրութնանառաս ծտութեանողջ փտածութիւնը: բունապ լը, Ժերկացրին

ողֆչայժողովրդի Հաղթաֆակն էր: Համաձայնագրի նչանակութիւեր, բացիզէ յԹունցիներին տթոււածմի չարք կոնկրէտաշւանվեա չեորձումներից, ամենիցաու «ֆայ է Ր. որ դո փաստօրէն Հաւայութուձր սուլթանական բռնապեոութեան ավոր Ժուքիւնը, ավաջուցում էր Հայոցզինուած ազատագրական արարին, ծւ. այդ ւանկարա նութիւնը «րյթարի առաֆին լուրջ արդիւնքնէր: Զէյթունի Ի Հինծլովմ ապստամբութիւն Հ Գամիլոնան ) 4 տույ Հայոջինջ բադաջականութեան անմիջական արձաղանգը, եւ կայսրութնան ներջին քոսբինքաղաթական արճղնաժաժի աիդիւնք,Հսկարական տրնջութիւնունքՑու զինուածազատադիական «բաթարիվրայ, Ֆոր ուժ ՀաՂՐ զազմակծրպուած եւ ղբմաղրութիւններին չարժմաֆիտայական Տր: Այն մդծագունանճանգատութիՖ առավաղրնց ներշնձամոզելու,որ Հնարաւոր չէ մէկ Հայնըին,որոչ ՀԱՏոԱվարը Ընդճանուր գոտորածնձրի ալիք տարածումը Հալէպիեւ Ատանամի Վիջա յ էԹենրում: Զէյքունի «Հազատամբութիւեր ե ք բ Թուրթակա քառավարութեանբը կանդնեցՐՐ Րարդութիների տոս լեռնային ալո լրիանի ոազճազաթազան կարեւոր դիրքր,նրաբնակիչների ու ժանի բաֆութիւնն

ո

ւմ

կարդացած իրդեկուցագրեր| ն ծաՀանում ոչ որպեսստրուկ, այլ զոծւում է զէնջը 4եուքին,«իացական ներչոյ ընթերցեցզէլթունցիներիարիչնովդրուած նամակը: փողջոյնների «Մէնջբաղթեցինբ, ռր սկսում էր Հետեւեալլաօսքերով: 1896 թ. լոյս տեսած գրքումչեչտելով,որ Զէյթունի ապատամբութի նարքնանը, հազումր դիմոդրութիենմի ոմն րակացնում էր. «Զէյթունի ապստամբութիւնըփրկեց Հայ ժողովրգ

փառար

Հարուածով բնաջնջել

ուաֆներիՀայրենիք Կնանգա,խնդրում աան,- աշն էր ծրի։ Որոլէս բազմաթիւՀերոսներ, Ժիւոո

Աաաա

թու.

աանրգա

բնակչությանը զերազանկանոնաւոր զինուսրների գումարտակենրը, ժուսլումանական աւազոըկախժբերը ամիսներ տեւող կոիւներուժՄԷֆկորուստներ էւ կրեցին վանդԵնցունցին մայտոներում: Զէյթունի Թ ուրքական ուած ճառավարութիւնը «ոի էր դիմել ոէրութիւնների էւ միֆաժտութնանը թնալօեփականՀատակների ՀեւուԶԷյցունում բանակցութիւնների 18969. Յունուարի 30-ին կնբուած ոչ միալն Համաձայնագիրը ապատամբննրի, այլեւ

ՀմԲԱՆ

յ

Ֆ

Բա

ցող

կ ԵՐԲ» Բոբ ն

աոա

առայ

«ախոզման: Թուրքական Հզայական բանակի պարտութիւնը փաստէր: Թուովմբ տանի անգամգաւառակք

բ

ազգիաներեր վճուականութիւնը: կանգնելու Մ է Ա ոլոռ ամբո չ Հա խուճապիմատենցԱռտու ւԹիւնը աննա Բ բնր Հոսանքներին, թական սարակական Քաղա

ձրըապատամբութիւեր արձանմէֆխեղդելով ցուց օրբեանոմ սարսա եք.

արփաանուժրեւ Զէյցունի քարիուղին բունածմուս

իվեր

ԱԱ .--

Համբնկնում ապլբա-

0թոժանի փարոնի գործողոււթիւեր, Մառունի, Վանի Հերոսաժմաթտերի զգալիազդեցուԹիւն գործեցին ծւրբույական Հասարակական արֆիբիեւ պառյաժենոների վրայ:Փատածական չէր: որ 1898Թ. վերջերին ֆրանսիական պաուլամեֆւնում ժանԺորքշի, Տ ձնիկոչծնի, Այպերվանդգալի, ամենատարբեր Փազաբքակվան ".րլո«թիւեներիչատ

ի ժենադատութեան եեթարկունց ֆրանսիական կառավարութեան վարած այլ

ներկայացուցիչներ նախաձեռնութնամբ լխիատ

քուէ եւ նոյնիսկ դրունցվատաչութեան «Հայկականֆ Փաղաբականութիւնը 191-193) պէս: Հտ Նր Ա. ԸՆդՀ էջ եչ- աչխ» ձարգը1/2Վարանդեան, տալու 1896-1898 Թթ. պայբարը, նագիտական չուրֆ փղուող դլուա Հարցի Զէյթունի վերդրութեան ծանր Փաղաքական Օսմանեան կայսրութեան միջազգային կաոր եթէ զեյթունցիները Համոզման, է խոր այն լուֆութիւնըմեզ բերել կբ դիմանալեւս մի որոչ ժամանակյասլա անխուսավիելիլինէր բողանային «ռաւել տէրութիւնների կամ միքանի մէկ (ՄՔՏ Բրիտանիա) եւրոպական 1895-1890 Զեյթունում Եւ այատեղ Հարկէ խօսել միջամտութիւեր՝ դործում Դեռեւս Լորիս Մելիքո մասին: Հնարաւորութիշնների Թթ-չիբաղդործուսծ է այն միտքը,որ Կիլիկիանան մէկի ժամանակարտայայտել մբ զրոյցներից անկախության գաղափարի վայրնէր, ուր առաւել իրականէր Հայկական ժի մօտիկույնիշեր, Համակարգի անաննան կառավարման Լիբ իրագործումը: բարենպաստ առաւել դիրքը աւազանը,աշխարձագրական ջերկրածովնան ազատագրական էին ստեղծումայս չրֆանումՀայ ժողովրդի պայմաններ Զէ,Համար։ 1899 թ. Ա. Չուանեանըվերլուծելով զարգացման պայքարի էրգրում «Զէյթունի երաւամբ նչանակութիւնը, թունիապստաժբութեան զէնքիվարժլեոնցիներուժոէր» մբն ապատաժբութիւն մէջ պատաձածը:-. Գար» որոչեց,ինչ էսմիչտ, ղովուրղ մը, տեսնելով,որ Տաճիկըիր վրայկու վեցամիսգիմագրեց: չչարդուիլեւ զէնքըձհուջըդ էմը էլաւ Թյնամիին։ այո (Ր1"«ՔԻՅԸ: խութեանմէչ ոչ մէն դէ Տարակույսչկայ որ ծայվեգածի, ունէր, որչափ այդ դրական բեղուն Հանգամանջը ալդ կարեւորութիւնը, լնուրնէնջնարերարար, «վարն»էր որ կր «ԲԵԼԸ»: այդ դէպբը-Մելիջովին է ր բան ճիգովը,Հող բան մը կար ընելու, Հող Կլէոռք Հոն ցիներուբնազդական վրայ էր" Վէոք էր մը ընել եւ ածա րլլունլիթբանը սկանըէր, լաքողելու ազգի իր ամէն տեսակուժերը թափելամէն զօրութիւն,պէւոքէր ամբողչ 1899,Փարիզ,Ցունուար, թիւ 3)։։ Զէյթունի Հոն կեղբոնացեէրՐՖ ԿԱնածլոո», առկայ եւ լատկազլես չբֆանում առաջին նախօրեակին ապօտաժբութնան ԼեռնաԹէկուզեւ կամ Համածայկական պաղմանները էին բոլոր օբժեկտիշՀամար:Հարճւ դիմադրութիւն կազժակերոլնլու լում երկարա կրչիկիա վրեն զէնք, ստեղծելկաջակիքանակութեամբ տեղափոխելորո կաւոր էր ազատեղ ֆար" Սուլնանական ֆիտաական պայքարին: խմբեր,աջակցել ժաւորական գիւղա՞ ինջն էր ստիպումարեւմտածայ Փաղզաքականութիւեն դարարական տալայդ պայլ բնոյթ էր կազժակերպուած Անչրաժեչտ դիմելու: ցուն զէնբի ճւ միասնաբար: Ցաւօք այս ՀճուռրոչպաՀամաձայնեցութած դործել Փարիզն, լարժումըղեկավարողկուսակցութինները, ազատագրական Արաց եւ դիւցազնական «բաէինվուսաճատ չարունակում որոնքանձնազոձնարբար Հաւա դէմ, չկարողացան մբապնանելի բարը սուլթանի, երա Հովանաւոր բեչըչաղթանակի ճակատ, միմեանցՀետ, ստեղծելընդձանուր դործակցել եր: Հասնելումիակլոլոն էրաչիխիջն բացակայու՞ կենտրոնի ընդՀանուր Սուլթանըկարողացօուօզռուելով գեա փոխզիքման էկ ԶԵՎԹ"ՀԴում իախիախծլ, թիւնից, առւաձին-առանձին իրադար" Հեեւքնք օիսխները:ԵՀ պայբարի լով"մարելազատադրական -

աՖթա

:

ւ

ու

ու

ու

-

ձութիւնենրիընթացքին,ապա ծԱչտութեամբ կբ«աժողունել, թէ 1890 բ Հա յոց Հ 6 ուականներին ր ազատագրական չարժում» ին բաց Թողեց ձեռքից, ԹուսկանինՍասունի Բ" Ն Աարոն, ՎանիԿ ազա գանը0Թոմանի «ումը, Խանասորի արչաւանքը».-ձրկարկարելիէ Թունելսուլթանին ի բի ("ղմի ՀասցուածֆանթՀարուածների ԴԺուա չաբջի: Ր չէ «բատ կերացնել, Սէ բնչպիսիանելանելի 1'ոՆ15 դիութնան 29 էր սուլնանական կառալ" մարութիւնը, 6Թէ Դաչնակցութիշնն Հախ նեց: էին էւ աժաղրինիրենց Բծբ Համամձայնեցն գործողութիւններ,»Ներոն բաձայնութիւեները թոյլ չէին տալիսՀայկական Է. էւ բարաբնրութիշններ Օսժանեան Հաստատլ կալրութնան ղովուրդների ազատագրական ուժքրիՀետ. աճախպալբաննան բականպաչքաիը ղեկավարող կազմակքրպութիւնները էին բանակցութիւններ բլստվալուած վա, Հետ (Ֆես հաններիԵւ դաշնակցականների «ԴիւանՀ.8. ցութեան», Հռ. աա:

,

Վ

ԻԱ ՑԵԱ Ա--ր զրամարտը, Հա, " -

ար

ու

նայա բաակուցԻեե ճեջուած

Հեկատ Բաթ

- նեւ. կուտակ լինում միաժամանակ է,: ծ Գ. աանՀԻ

Ա. էջ 240-242):

թ. ապրիլեանԹղթակցութիններից մէկում Հայոցազատա. ՖԽ պայքարիմեծագոյննուիրեալներից մէկը՝Հրայրը, ասես Թէ արձանագրել, զատմութեանՀամար.«... ՆերկայՀան ամա ներում ինչպիսինըմենք Հայնրաենք զտնւում, ճւ գամդաւաճանութիւն չէ՝ արդքօջոըդեռ այդ կուսակցութիւններն բաժան . վոգործեն. այլ (նԹացբըանչուչտմեզ դիտելկու տալ որ սակ հոեւիցընկած, անձնական կրքերիցկուրացածջլատում ծե ոլժէ, էն րացնում,մոռացած ժողովբդիտառավանքըէւ իրենց Համարէն ծառայեցնումգործը"ի՞նչէ ներկայացնում մեր բոլոր ոյմը՝ այն Մի ոյժի «ուսի, որի գէմ չոուծլու հնք, մի կաթիլչուր աճագինդետի մէջ, գտնուին այնպիսիանբարոյականներ, եւ ռր անխղզճարար այդ կա1ր էլ (ուզեն ջլատել,կուսակցական կիրբերըիրարու«է մլ, փոխա ակմիացածընդՀանուրԹչնաժունդիժաղդրել-..Ֆ(«Դրօլավդ, Ազրիլ, 1895 Թիւ4)։ է Մ Մերկարֆիջով,նման հրականութնան պատասխանատուութիւն .« աթար» ր աջՀնչակեան կենտրոնի վրալ,որբ սկսած1890-ական թուականեճըից, ոչ միայնծրկրորդական ԽչանակությւնունեցոԴո Փու ճաէ ռարանութիւններո թով դաղար ցրեցիր անդամակցութիւնը Խորստեզծուած Աա դափոխականների Դաչնակցութեան մէջ,այլեւ Խորաստեղծ կազմակերպութեան նկատմամբգրաւեց բացայայտ թշնամական ղ. ինչ (երարձրում բուն Զիլքունի ազատամբութմանը, ապա ողջճայուչկարոզացաւորեւէ չօլավծլի օգնութիւն ցոյց նյան ու ականներին՝ ոչ ւազմաժթեր ղէնքով, ոչ կամաւորական խմբերով, ու դրամով սննդամժթեր ոչիսկ քով: Հնչակնան միլխումբանձնուէրրիա եւ Ֆրա որոնք մեծ դէր խաղացին ապստամբութեան ժամանակ փաղմակքրպիչներից ղեկավարներից էին, փաստօրէն իրենք ստիպուած

բաո ւն Հեռեւծայ, բ, անխդճութի-ն 2իեչ աե-

ո

, ո ռ

փառարանո

Հո

թե

Բուր

տ,

Ն

քոչ

է

Քիշփաստօրեն Բարեր»

բով

ու

Բ

բաջակաչուօգնությանլիակատար յետագայում չքչտնլու խոստացած ճիշդ է դիպուկ նի, մէկր Ալածը, արան առաջնորդներից ուաղական բութեան էին կենտրոնից:0ւ Թեւեր ՀՆչակեան

4 ԾԻՑ (ԵՒՃՑԱ

208»` --«ք աՆ

որ

1970»): 1895-1970, Լիբանան, արտիֆ, բոսամ'

ԵՀ, կրկինանգամմիայնակմնացինկայսրութեան ՀակաԱյուզեյթունցիները իրենց աաոր առաֆեւ Հաւատարիմ յականբանակների Բ ե պաշտպան ոչ միայն ւցազնամարտով կարողացան 211485 էւ սուլթաե ստիպեցին թշնամուն, ւթեան մատնելով «րաի ալու ո Էւ որոչ էրութիւններինՀաչուի նստել էրենց Հետ նին թ ՆԱՆԵ կեցուածքով,կափխիզախ իր նրանցից: աւանձնաչնործու է. մ խորինՀիացմունը ժողովրդի այս Հատուածը Հոմո մաշուն ոբ գիւաանտարբերպրոֆեսիոնալ ց Աատամբութիւնիցբիչ անց, նրանցից Ջէյմա Գրայորգրում էր: «Քանիմբ տարիառաջ, 1895-ինՀայնիի Զէյթունի մէջցոյց տուրն այնպիսիՀերոսութիւն, որ ծէ Ֆանօքրյլար բովանդ բոպային,Զէյլթունին անունը այնքանՀոչակաւոր անունները) էկ քանիՓաղաքներուն Հին Յունաստանի - - Գդուր անընկճելիմնաց,օրովծշետեւ Զէյթունը 1805-1996 Թուականներին մարտ անՀեր էր եկելիրօք Համաժողովրդական աֆ, ' Գրաջքննր գիտէր,որ յնտեոր լաւ զինուածթլնամու դրոծները, գաժ ուժեղ, դ դիտէր» գիոէր, Թէինչէրքլխան, ւում Հայրենիօբիախն Տէ, մայրը:Լինը, Հ է անպաչտգրան ասում լետոյ՝ Զէյթ»-նի սլարտութիւնից «Աոի այս ակամայ զարմանալով ս" լբոտամբութն.| քա այդ յատկութիւնմտածում ժողովրդիկամբի,ոգու զծրո ւթեան վրալ, ՔՏն Գայրբնի բմառրի Ֆերիարմ.

ան արիա լԴ"յութ ւ

«ունքը,

արքեն

ու

Հայ Կրի նոլեիակ Արայի- գում, ու

գգ որ" «4մ.

«Իոն Բոր: «ՐԲ (եո

ւ

- ա Աա Կրի" . Նանե, Հաւառտալի թուաջող ավծետեւ -

"Է

"

լ.

բանգթանալի ՏրաաՏԱՐ աար լթետեր

-ո

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏԵԼ

ՏԷՐ ԶՕՐԸ

ու

չատ

առիւծասիրտժողովուր ժր կոչուած էր ընդծանուր ե ժարմիններըիրենց գիրը փոխել, ճէ Հայ ազգինպատասխանատու Խի Հե«Էւ Զէյթունի եւ դերինբարձրութեան վրալ գտնուածրչլային»(1Թ-ամեակ

ա

7:

ա-

նա "ողՐՐր այն, որ կամբն իր անբեկ

տակչի կքիԵրբեք, Տառապանքի

Ջի բեկուիոգինիր ճպարտութեան, մի սեգ, Նրանճանում է սխրանքի նա Որ վերածիՄաճըյաղթութեան:

ՑԵ (8. 9. Գայրըն,էրվմրիժողովածու,Երեւան,1988,

Ֆքր Զօր, տխուրանուն ժբ, որ անցաւ Հայոց ակից«լասմուժամանակ թման «է. էջէր»չն, անուն մր, որ ուղում, Ընվզումմբառախացնէ աժէն Հայու սրոոին, անուն մի, ոի փաւիտեան Հ Թիքական վապուած փորբարու ֆարդարաի

ՃԼՃՆԱ1ՕՍՔ

բնազդին:

ԲայցՏէր Զօր ինչո՞վԺեղաւորէ: Այ», ձրբ կբ լսէնք Տէր Զօր անունը, եւ բոլորս ալ կր տառապինց կ'անիֆենք Տէր Ջօրբ, աճախ (ր մեղաւո գԸ աքի. է Տէր 96 ճեչորվ ԴՈԳ Գր Քաղաբը Մանկությանսեւ պատանութեանս Հրջանը՝1928-1032, Տախակբթարա18 չորո արիներ» ապրածեմ էր Զօր,երբ ՀայրսՀալեպի Ազգային հչիոՏութնան կողմէ ղրկուած էր Հոն՝ աոանձնելու տեղւոյնԱզգային Հարբժարանիտնօրէնութիւնը: (յգ տարիներուն ֆեր Ջօր րթալը կաժտեղավոլթ"իլր այնքանալ ճաճնլիչէր, զոՀողությն էր անապրատ էրթալ,Հոն բնակիլ

Եր

մասն :.

արո:

'

ծառայել: Բայց Հայթօւ որ իրեն դիտակցելով,

ու

առաչաբկուածը

ազգային է, անվարան պարտականութիւն բնդունածէր առաջաբկր բնտանեօթտեդափոխուած էր Զօր, ուի ՄՔծ Եղեռնէն ճողուրրած ուսումնատենչ զրատանին եի դի ռպաժքին ուսուցիչի: սածմ' անէն Թրթական Հարաւային դէպիՍուբիա ունծցածենջ ուրիչ ֆէր Զօրնծը՝Ռաս Իլ Այն, Ր ազգայ Փատոտատք եւ Մմարկատա, որոնքնաձեւ ուՖեՓորչար ըլլալու Հայծրու գծրքզմանը 1918-ին, Բայցբոլոր ալա քաԲավաոր դաջննրը ինչո'վ մեղաւորճն. մեղաւորէն թուրթ ոճխագործները իրենց ու

`

ց0-

դասգանութեան որոչումով:

58 ՃօրիՀիւրընկալ ԱրաբՀողովուրգը կարելին Ըմ ազատու Հայեւ կինճրը, զանոնբոխդեղրելով ոմանց Հետ ամուսնանալով: Հեւ Հա Ամուսնացած արաբներու կիներկու զային Հօրայոր օգնէ իրենցՀարազատները փնետուծլու, ոմանքկու դայինհլեղեցի առւանց իրենցամուսիններուն արգելքին:ֆէր Զօրի աճով աղզաբնակիչենրի Հա տարար եղածնն աքոաորեալ երուն: 18Ո46րՀիրբելալ, դ ղեցիկբազարի,ճավառակ անառրատային չրիապատին: թաղա մբոուր նեստորական վանթ է Դ-Եղարուն, իր անուԽլած շր այդ չրջանէնկու գալ եւ կը չանակէ'Տէր' վանք,Ջօր՝ անտառ, ալրվեքն Անտառի վանք, որ կը գանուծրԵփրատի կզզիինմքի կղզինկր գանուվը Եփրատի մէֆոհղը,բաժնելովդոր էրկու Թեւի, Մեծը՝գեպիՀիւսիսեւ վոթԲ րն աՆ ման ովաս Ա ԱԱԱԻՐ Զարընղ արմավ լազեր ուն ունք, էի «.Իբ"«Թիշնըբանիմը բիլոմեթըէւ լայնբըմ» Ց00 մէլ լածուած Հայ որինըը,Հայաղջիկները,

էր

իր

Էթ46.

ՔԻՆԱՐՏՋԵԱՆ

էւ

՝

1808-1896»,էչ 195:202: («Զէյթունի ազառամբութիւնը

աղրաու-

ա

օր

փոփ

Եմրատի կազմութիւնըկը սկսիՀայաստանէն, Արածանին կ'իջնէՀայ-

միանալովարեւմտեաննֆրատին,կր գոյանալ կականԲարձրավանդակէն, է Սուրիոո, կբ տարածկը մաշի որ անցնելով Հողերէն, Հայկական Եփրատը, եւ Հասած, Էրկու կր բաժնուի Տէր Զօր Հազիւ մէջ ուխ աւաղուտ անապատին Թեւի, կազմելով»վասիսկղզին: երբ կղզինկը վերջանայ,երկու Թեւերը ալէկր միանան,չաբունակելուՀամաիդէպի Միկոծ գիրկընդխառնութեամբ

ֆագեբ: տաբերէն անապատի խանձըկու բայինՀիւսիսային Երբ գաղթականները ռես հբճնց վերապրելու կամլետոլ, ուած, բ կանաչ ովասիսին,անապատէն Հանդիսացաւ, Քր նբ զօրանար-թվասիսըչատերուն փրկութնանլաստը Հեռու Եֆրամաճաջան առա՞ը, սակայն,ծերեր ավարներանոթիծարաւ «ի ափերն, ոււհնիներով, սրողատու ծառերով անտաուր Խիտբարտիներով, Ռփասիս եւ բանջարանոցներով, բերրի Հոզերով, որոնք Հայկական պարարտացած հւ անա4իւնՀալինկու գայինՀայկականԲարձրավանգակծն գարնանային փ իր ովասիսո հդնմական՝ գ'բլլար Տէր Զօրիվրայէն կ'անցնի, երբ օղանաւով 1932-ԷՆ տարիներյետոյ, հղնիկներըմօտէն դխոծլու Համարսկսաւ ցածն օդանաւորդրանապատի նս կղզին վերէն տեսայ կարծես խոչորչ երկարկանաչզմբուխմաւաունի:, ջուրինմէջ, ենրկուած եւ կարմիր ծիրանի սի չեղբժբ Եճտուած 7 Եփիատի մէչ Այս եղեժականպարտեզիանապատի ՀայկականՀողզով: պարարտացած եւ դովասուն,բարտիներուտերեւներունչչուկը Հովէե, թԹուչուններուգեղմբ կը ստեղֆէրն,որ կբսոսնիմոավխոշութեան դեղանքըՀանդգարատութիւն էւ մէֆհղածէ ոշծանծո) չէ որ Դ-Ե դարուն,ովասիսին բնաւ զարմանալի վանջ: Նծոտորական դրախուն դժոխքիդ«ր1915-1918-ին իչ մր աւելի Հիւսվաայս անապատի ժառանգորդներըհւ Հայ երխթասարդ ոճթագոիծության Համվիածան ձուցին մէջ ցիրուցան,դեռչՀաանապատին մեֆամասնութիւնը ղաղթականներու ու

պատը

ոեսան դիմացը Հեռուէն եւ անօթի ծարաւ մեռան" սած Ռվասիս, դչայն ջուրերուն: ցաստանեան Հայնրուն,ուր եղաւբացօդեայգերեզմանը Այշպէս, Տէր Ջօրիանապատի Մեռաւ որոնքեղանբոբենիներուխաղալիթ: մանեւու Մեծ Հօթմոսկոթները: Սփրատիջուրէն բիչ անդին: անօթիծարաւ, Հայկական ե. ինչո՞վ մեղաւոր է Տէր Զօր թազաթր: Բոց դարձեալ,էնչո՞ւ

Հա-

Տար է-

խոծուն, խոչոր

սային

ա

ու

ու

ու

ու

ամսուն, ծայրէ` ընդունեցծրկու ազգայիններ աժառւի, Օդոստուս 1929-/ եւ Համաստեղ: 0ս տասը տարեկան էխհւ լաւ կը իչեմ Սուրէն Բարախնան :

իչատակելիօրը, երբ մասին գացինջՍփրատի անազյաանոնցկեցութեան ոսկոր" մհացած աւազինվրալ Հայկական ցեզասպանութենկե տայինափը Ֆերըտեսնելու Հաժար:

Սուրէն Բարախեան ուսուցիչ էր' Ան, չախուուն, բարմրաայն, լխոչոր ծւ կազժով բասքէլժ կիող անմ բն էր: Խօսակցութիւնը՝ որտաբուի նճր ճտք զինք տեսայ բածանայիբեմով: Գամատոեզ ճիչդ Հակապատկերն էր: լւակնաց, աջքերով, կարծեստխուր ժպիտ մը կար դէմբին, չեմ զիտծրէթէ չոլիտր կ«րելի է տխուրկոչել: Մեր տունը լուո կր ՀետեւէխՀօրսՀետ ունեցածքրճնեց խօսակցութեան: Լացի ոի պիտբ 1ցելենԵփրառոքՀիւս աֆը, ուր Հայ նածատա ընէրու աճիւնեերկային: Իջչոլէս իսի,Տէր Զօրէն անցնուլԵփրատ ը րկու թեւ ունէր: Փոջր թեւի վրալ նրկարածբարաչեն կամուր)չնանցանքկղզի էւ առանք մեծ եվիրառլ ագիր:Հոն տավաւինկամուրիչկար, Փրանջացի, սկսածէին կառուցել օդէն կախուած կամուրջ մր, 490 մեթր ծիկայնքով: Սան Փրանհսիսբոյի կորոընկէյթ կամուրջին մէկ փոջբր նժոյչր: Ուրէմն, Հա րա եւ նաւակմը վարձեց՝էրկու ԹիավարնձրովՍուրէնԲարբախեան, Համասչոծոլ,Գայրս նո տեղաւորունցանջ անորՖատարաններուն վբաբԵփրասոի այդ անցքըանմոռանալիէ ինծիՀամար:կը Թիավարէինք Հոսանջնի վեր, որպեսգիկարծնայինջՀառնիլճիչդ դիմացիավր' Բայց գետինմէջ կային րաղտոթննը, որոնքչատ վտանգաւոր ծինեւ կը պատածեր, որ իրենցէջ անին րաո չե ինեն Խաւեր լուղորդներ: յրկ հաններ Տազնասպա լի վա, սոզրեցանք:իրարանցումեւ վախ,բայց Խաւաստիներթ ճաթոլիկօրէն միջամբտեցին իրենցՍիավարելու փարսլետութեամբ բաֆողեցան նաւակըՓճռուպլաՀել ալորապտոյո ձոսանքէնեւ մեզ ՀասցուցինՕֆրաի Հիւսիսայինառեի: Հոգշ(ը տարածուէրանապատը, ուր Օգոստոսին ինրմութիւնրաւելի բան 40առտիճան կբլլար: ֆաքրանտանելի էր եւ մծեքչութանկիւնմբկրփնսուէինջ, սակայն դետինեզերքըՀանդիոլեցանց մէկ մեթր բարձրութիւնունեծւ ցող անապատային Թուփֆերու նատեցանք ճղճիմ անոնցկողթին: Շութը Ատեն Հաղքւժեր գլուլխներունկը Հասնէր: մբ Համաստեղ բանի մրբայլ «Տմեզժք։ դացրու Ծռած էր աւազինվրայ եւ ձեոքինբան մր առած՝ անչարժեւ լուո կի դիուր։ Մոտնցանբ իբնն։ Ձեռբըդանկմբ կար,իսկ աւազինվրալ ԺԵֆ փոքրոսկորներ:Քիչ մր աւելի անդին՝ձմերուկիթուվփեր։Հետերնիսֆուր չէինք առած եւ ծարաւնվա Համարճմնրուկ ֆրվուցինք: լազ եջնելու Դանակ ալ չունի Բ արախնան խռչորթար մը զտոյւ եւ զարկաւ 4մերուկըն,որ ինք: Ուտեորդուփչուր նղաւ, սեւ կուտերնու չնրտեիրաւազբ զարդարեցին: Ես չու կբդանդաղէին թ: ՀօրսՀարցուցի:ԹՀԻնչուչեն,թ ուսոերսրատասվխանէց-«Համբերէ,4մքրուկըարեւուն տակկը ձգեն,որ պաղի: էտոլ տորվնցա), որ ջուրի չոզիացումէն պաղութիւեկ'աշւաջանայ: Թուվերու չութին, չնորձիւ ձմնրուկին,կրցանքերկարմնալ անապասփե մէջ, Հայոցփաբիդերու չերհլմանին առջեւ: կարծես Ընդարձակ չորսով ,

բ:

Գերեզմանատան ծանրտպաւորութիւն կը Հեկեկային Բիչ (ր (ձինք: Համաստեղ կրէր ուկր կրկնէր: մբ կը տիրէր: Ֆխուրչորտում՝ ու մայն առտաննցւ ցանդուածային «ԲայցԻնչո՞ւ Էնչոէ՞ս աղզէար: ֆ»րժչակոլթ էւ պատմականանցկալունի, ինչո'ւ դբ ազգք ժբ, որ դարաւոր անալ սրբքլ ազգ մբ ճրկրագունդի վրայէն»: Վնրադարձանցնոյն հաւակով: Ալս անգամՖաւաստիները աւելի զգո մեծ էին: Համաստեղթաչկինակի մէջ փաթթածգանկըկը կրէր զգուչու-

Թժամբ։ Մեր Հիւրերը բանի մր

մնացին:Ես ժիայն մէկ օր ընկերացալիրնեց: Առաջինօրը, Հայրս զիստարածէր իրենցՀետ, որպեսզիտեսնեմ ՀայոցանաԷֆ Հայրս պատայինգքրեզմանը, ուր բոս" վերապրածականատքաներուն, Հիւանդացածու մածացածէր: օր

օոբ

Հալէպ, ուր կարդացի«Գիշղբ»,«ԱնմՏարիներյնտոյ վերադարձանք էր, ուր կարբն»: «ԱՆճրեւջինվերչին դրութիւնը «Զրոյց չունի մբ «տն դացի գանկիՆէրկայութիչնը, չկրցայ զսպել արցունքներս յուզումսյ որ դանկի գրութեան երկունքին ես ալ ներկայեղած էի լուռ ու տխուր, էր տարածջին: Զօրիանապատի ՀամաստեղՀոն կր գրէրվերով» առիքը դտալ «Ամբողջ«բ մբ Թ«բեուծջա: այն աքէրը, Փայուսակիսմէչ Դրած՝ «րոոցուցի Գազիչ գանկը խոչոր: դոզետյու տոտ, Թունուց, Մարօէյլու Փարիզի:Բիչ մր անդինկր Հալէպ,Սգիպատոս, ճիչդ «յո Դանին «լէ»' կբ դիտեմէրչարունակէ-«կր «քրոմ ժպատլխլ անոր քու Ճեուզծրուսմէջ առած: կր փորձեմժոլտիլ, ա՛խ,ինչոլէ՞սժարտիլ աֆո 21212: ոու անոթ«լէ ՀերԽուո: կբ էս բժաստուն փոճախ ոլէս Բաբի, Համլէթի ժբ իժաստունիտմէջ, կը իթռիմ մեճախօսմ այւանձնութնան մէջ բոՆած»: դադվըոջ 4եւջիր Հերոլ( Ցետոլչատ աւելի ուչ կարդացինաեւ ՀԳանկիժը Հնտ» իր գրութնան ու

ու

մէջ.

«եիբաո»գետր, որուն եզնրջին վրայ Ֆէր Զօր Փաղան էր, Էկ միչ» եզերթին՝կր սկսէր ու կը տարածուէր 1հղիրծին ընդարձականազատը Ձիչդ անտեղ, ուի պղեձաղոայն չիկացածարեւով եւ անեզրաւաղզեերով: 40 Հազար(ճիչդր՝ 200000) Հայեր չատ կարճ ժամանակուանմէֆ թայբա ուած էՖ խառնուածաւաղննրունմէի Գանկըայնտեղ,սեղանինվրայ իմաստուն լոութիշնով: Անոր էր բոր բապբեր,կր չՖչէր կարծես մէջ գեո ճրազըՑար:ինչքան ալ թչնամին ուզեց զայն սուազովլեցնել:Ու Հ«վվ կազրարճաւոր Ֆածասոակները կբ սարասէր, կըապասէին ութի, դբշցուղնիՀզօրչհփոիին, սր Հաւաբենիրնեցոսկորների,կանչնին Հետ տէր կանդնելուէրեն: ՀոզեՀղօրբանակներուպէս, առրողնքրուն ու

ու

1915-ի բոլոր

իրենց

բուն, (անբնրուն, գպրոցներուն, էան

առւաւծանան

Մ ԽանիՄ ուխերուն»:

կանաչարանրուն Նաւտաարգու

ծո»

նոթի

Տէր Զ6ր Միջադ չրջանին«ինթաղաթձղաֆէ Տոկ»ւ Հայկա2եգիրծ, ծւ («Դ գճտքրու, նփրատի ՖիդրլսիկազմածՄիջագետքին մէֆ քեզիրծկը երասշուիՄիչինԱրծւելքիառին բնակավայրերուն եւ գիւղերուն օրրանը: Տէր օրէն 150 քյմ. դէպի Հիւսիս արեւելբ կը զանուիԹէլ Պրակ,ո զանուած էն գրքրու հախնական 4եւեր,դծագրութիւն,աքպաղիր: ԱպրիլինԵ-րթպայեն, Միացեալ ճաչանդներէն, ԷՆ եւԱրաբ Ասիա ակ է ք կ(իրներչնաւելի բան 200 ժողով մր գումարեցինՏ ուսումնասիրողներ Զօրիմէչ քննարկելուՀամար8էզիրէէնլոթ » աչխարծէկած " նորագեյծ չա նարնրուժները «Ազգայ», ուլիս,1996)։ Այսօր,նախկինքաղաբակիթութնան Հնագիտական կեդրոն, ՀամաղուՄարիիփազգային գան, կեդրոնեւ Թանգարան է Տէր Ջորըէւ նաեւ աւա՛ղ, մերցեղասպանութեան խորՀրգանիչը, Հակառակ իր Հիւրընկալեւ բարծաջազամբնակչութեան: սնրունդըդարերչարունակՃալաֆեց ի«րդքցժեզ,յետո Այփա«լանի յ քւ Համխաոճանները անոնցժամանակակից երիտասարդ ժառանգորղդնծրը, ի «ղաւ փԼքելուՀամարժեզ, ընտրեցին Տէր Զիի անապատը, ակ Ֆէր Զօրի ժողովուրդըհր կարելինբրոու փլկելու մնացածՀայերը թուրքի ճիրաննքԻէն:

Մեյե

թ

Է,

ու

Բիչ

Թուրքըուզեց Տէր Զօրիմէջ դնել Հայ ցեղիվերջակքոը: ՔայցՖէՐ Զօր եղաւ(ծրապրելույ վերածնունդի հոբթ կեղբոնննրէնմէմբ:չնորՀի Տէթ Զօրիբնակչություն: 3էր Զ6րհզո յուշարձանբազաջը մեր նաատակներուն, որուն մրանթ Հակ սուրիացիբարծացակամ ժողովուրդը: Ցարգանցջ նաչատակաց լուլարձանին: ծարգանֆէր Զօրջաղաջին, իր ժողովուրդինՔ. պետութեան:

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏԵԼ

ՏԷՐ ԶՕՐԸ:

Ռեւչ անձ չի կրնարիր նաչատավկաց գերեզմանին վայրերունատեչու1952-ին գրած էր: մօտենալ, Քծամբ Հայրս «Երճբտարուան մեր քրազբալժմ իրականութիւնէ դարձած,ունինթ «էական քկեղքջի,ունինթ սեփականվարժարանքւ «Ապրիլ245ի »«վոաեղի: Բանիկ'անցնին դարէբը՝կը վեէմանայ,կբ սրբաձաղայս ուորէ մի պանդէոն, ութ եռոթ է ուխախի տավայիր: զան սերունդները, «լիարծիծագերէն».

ՖԵՐԶՕՐ ԱՔՍՕՐ,ՄՐ ԲԱՎԱՑՐ ՄԸՆ է ՀԱՏՈՒԹԵԱՆ։

,

ՏՕՔԹ.

ՍԵՊՈՒՀ ՍԻՍԵՌԵԱՆ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻԻՆ

ՓՈԽԱՆ

ԷԶ

ԵՒ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹԻԻՆ

ՅԱՌԱՋԱԲԱՆԻ

ՆԵՐԱՄԾՈՒԹԻԻՆ

:

նկարագիր Կիլիկիա-բնական Նախաճայկական ԶԷՅԹՈՒՆ

ՍԿՍԱԾ ՀԱՅԵՐՈՒ

ԱՐՇԱԿՈՒՆԵԱՑ ԱՆԿՈՒՄԷՆ

ՋԱՆԳՈՒԱՄԱՑԻՆ

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻԻՆԸ

ՆԱԽԱԳԻՏԵԼԻՔ

ՔՐԻՍՏՈՆԷՈՒԹԵԱՆ ՄՈՒՏՔԸ ԶԷՅԹՈՒՆ

ՋԵՅԹՈՒՆԻ ՆՇԱՆԱԻՈՐ ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆՆԵՐ

ԶԵՅԹՈՒՆԻ ԹԱՂԵՐԸ ԵՒ ԱՆՈՆՑ ԻՇԽԱՆՆԵՐԸ

Ըստ

Զէյթունի հիմնադիրները աւանդութեան

ՍՈՒԼԹԱՆ

ԶԵՅԹՈՒՆԻ

չ. 8.

ՄՈՒՐԱՏԻ ՀՐՈՎԱՐՏԱԿԸ

ԿՐԹԱԿԱՆ

ԵՒ

ՎԻՃԱԿԸ

ՄՏԱԻՈՐԱԿԱՆՆԵՐԸ

ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ ԶԷՅԹՈՒՆԻ ՄԵՋ

ՏՈՒՆԻՐ

-ՏՕՆԵՐ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ 1895-1896

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ 1895-1896

ԳԱՏԵՐԱԶՄԻ

1895-1896-ի

ԶԷՅԹՈՒՆԸ

ԶԷՅԹՈՒՆԸ

1895-1896-են

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ՄԵԶ ԳՐՋԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ԱՐՈՒԵՍՏԸ

Զէյթունի առաջինթուրք բնակիչները պայմանները Զէյթունի առողջական բարքեր ԶԷ թունի ընտանեկան սովորութիւնները, ՇՐՋԱՆ

ԱԲՇԱԻԱՆՔՆԵՐՈՒ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԿԲՕՆԱԿԱՆ

ՊԱՏԿԱՆՈՂ

ԹԵՄԻՆ

ԳԱՒԱՌԱԿՆԵՐ,

ԳԻՒՂԵՐ

ՆիկողայոսԵպս.Դաւիթեան(Խորխոռունի) ճերոսը) (Վեղարաւոր Վրդ. Թագանհան Բարթուղիմեոս

ԿԻԻՒՆԵՐԸ

ԶԵՅԹՈՒՆԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐԸ,

1780-Է6 մինչեւ 1915 Տելի Քեշիշ ՍուլթանՄուրատԴ-ի ճրովարտակի (1835) նորոգութիւնը

ԶԷՅԹՈՒՆԻ

ԲԱՐԲԱՌԸ

Առածներ,անէծքներ Օրճնէքներեւ ասոյթներ Առածներեւ Ասացուածքներ Զեյթունիբարբառով ՅաւելուածԶէյթունիպատմութեան առնչութեամբ ԱշուղներուգործերենԶԷյթունի վրայ

ԴԷՊՔԵՐ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ՎԵՐՋԻՆ ԻՆՆ ԱՄԻՍՆԵՐԸ 10 ՕԳՈՍՏՈՍ

ԹՈՒՐՔԻԱ

1914-էն

պատերազմը, գաղափարական158 Ազիզփաշայի Եւ դիմում Գ-ի Նափոլեռն քարոզիչ

Փաշայիբաջագործութիւններեն Պապիկ Գրուագներ

ԿԻԼԻԿԻՈՅ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՄ̀ԿՐՏԻՉ ՔԷՖՍԻԶԵԱՆԻ

ՋԻՅԹՈՒՆԻ ԲԱՆՏԱՐԿԵԱԼՆԵՐՈՒՆ ՀԱՄԱՐ

ՏԱՐԱԾ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ

Կտակյիսուն Բայ բանտարկելոց

ՄԱՍԻՆ

ՄԱՍՆԱԿԻ

-

Լեւոն

ՆԱԽԱՆՇԱՆՆԵՐԸ

ԿԻԼԻԿԵԱՆ ԱՂԷՏԻ ՕՐԵՐԸ ԾԻ ՄԻՆՋԵՒ 194

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՏԵՍՈՒԹԻԻՆ ՀԱՑ ԼԵԶՈՒԻ ԵԻ

-

ՀՆՉԱԿԵԱՆՆԵՐ

(Շարունակութիւն)

ԱՆՄԻՋԱՊԷՍՅԵՏՈՑ

1896-իՊԱՏԵՐԱԶՄԷՆՄԻՆՋԵԻՒ 1908

ԲԱՐԲԱՌՆԵՐՈՒ

ՎԱՆՔԻՆ

,

14 ՄԱՅԻՍ

Է

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԿԸ ՄՏՆ

ԳԵՐՄԱՆԻՈՑ ԿՈՂՔԻՆ

ԿՌԻՒԸ

ԳԱՂԹ ԵԻ ԱՔՍՈՐ

ՄԱՐՏՆՋՈՒՄՆԵՐԸ

Զէյթունըկրակիկու տայ թշնամին կոիւէնյետոյ ԱրամՉօլագեան Ֆնտրճագի

ԹԷ ԻՆՋՈ՞Ւ ԶԷՅԹՈՒՆ ՋԿՌՈՒԵՑԱԻ

ՏԱՐԱԳՐԻ

ՃԱՄԲԱՆ

ՎԵՐԱՊՐՈՂ ԶԷՅԹՈՒՆՑԻՆԵՐՈՒ

ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ ԶԷՅԹՈՒՆ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹԵԱՆ ԿԱԶՄՈՒԹԻԻՆԸ

ԵՒ ՆՊԱՍՏԻ ՅԱՆՋՆԱԽՈՒՄԲԻՆ ԱՅՑԸ

ՀԱՑՐԵՆԱԴԱՐՋ

Ֆրանսացիք

Մարաշ, Ազգային ըկը սկսի Շարժում

կը ւոնեն

մէկ Ազգ.Միութեան արտակարզ

Մ. նամակ

թուրք

ՏԽՈՒՐ ՀԱՇՈՒԵՑԱՐԴԱՐ

ՄԸ

ԵՂԻԱՅԻ ԵՒ ԻՐ ԽՈՒՄԲԻՆ

ԵՒ ԲՌՆԵՑ

շռ

ժողովը, միւտիւրներու ճեռանալը

Տամատհանի Քէմալական շարժումըկր տարածուի,

ֆրանսացիք կը ճաճանջեն Մարաշեն

Մարաշենեկող խառնպատուիրակութիւնը երեք զեյթունցիներկը սպաննուին

1921-իԳԱՐՈՒՆԸ ԿՈՒ ԳԱՑ, ՅԱՆՔԸ ԵՒ

Ջէնք ունենալումտահոգութիւններ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԿԱՑՈՒԹԻԻՆԸ

ԱՇԵԱՏԱՆՋՔԸ

ՃԷՄԱԼԱԿԱՆ

ՀԱԶԱՐԱՊԵՏ

ԿԸ ՍԿՍԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ

ԶԷՅԹՈՒՆԷՆ ԶԻՆՈՒՈՐ Կ'ՈՒԶԵԷ

ԻՍՄԱՅԻԼ ՀԱԳԳԸ ՊԷՅՑ

ԶԷՅԹՈՒՆ ԿՈՒ ԳԱՑ

ՎԵՐՋԻՆ ՊԱՏՈՒԻՐԱԿՌՒԹԻՒՆ ՈՐ ԿԸ ՂՐԿՈՒԻ ՄԱՐԱՇ

600-իՄՕՏ

ԿԻՆԵՐ, ՄԵՐԵՐ ԵՒ

ԱՆԿԱՐՆԵՐ,

ՄԱՐԱՇ ԿԸ ՂՐԿՈՒԻՆ

ՄԱՆՈՒԿՆԵՐ

-

ԿՌԻԸ ԿԸ ՍԿՍԻ

Նաճանջեննորէն դեպիԶէյթուն Զէ յթունցեան կը պատմ՛ է բերդը դեպիԱրեգին-Կուռիտինի Վերստինճաճանջ՝ ԴեպիՕսմանիէ Մանօթագրութիւն ՑուցակԶեյթունի ամբողջպատհրազմներուն Բայկայսրերուցանկ Բիւզանդական աղբիւրներեւ գրականութիւն Օգտագործուած

ՑԱԻԵԼՈՒԱԾ

Քարտէսներ-նկարներ

Տ94

մասին ԵրգերԶէ լթունի Բանաստեդծութիւններ, Զէ յթունցինեւ զենքը Զէյթուն քաղաքը, մէջբերումներպատմաբաններէ եւ նամբորդներէ 1895-1896-իապստամբութիւնը եւ տեսակետներ 1895-1896-ի Կարծիքներ մասին ապստամբութեան

Վերջաբան

ՏերԶօրը Վերագնաճատել

Բովանդակութիւն