Պատմություն տիեզերական

Հարգելի՜ ընթերցող. ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, իր կայքերում ներկայացնելով հայագիտական հրատարակություններ, նպատակ ունի հանրությանն ավելի հասանելի դարձնել այդ ուսումնասիրությունները: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում հայագիտական աշխատասիրությունների հեղինակներին, հրատարակիչներին:

Մեր կոնտակտները` Պաշտոնական կայք՝ http://www.armin.am Էլ. փոստ՝ [email protected]

քրիստոնեությունը Նվիրվումէ Հայաստանում 1700-ամյակին հռչակելու պետականկրոն

է՝ Գիրքը հրաքնփակվե

Գալուսո Գյուլբեկյան |հվանավցղոթճյամբ հիմնարկութմռո)

ԵՐԵՎԱՆԻ

ՏԱՐՈՆԵՑԻ

ԱՍՈՂԿԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԿՐՈՐԴ ՏՊԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

Քնն.

բնագիրի ձեռն Ստ.Մալխասեանցի..

Ի Ս.

Պետերբուրգ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԱՍՈՂԻԿ

ՍՏԵՓԱՆՈՍԻ ՏԱՐՕՆԵՑՒՈՅ

:

ՊԵՏԱԿԱՆ

|

|

|

առաջաբանը Թարգմանությունը, ն ծանոթագրությունները՝ Վ. Հ. Վարդանյանի

ԵՐԵՎԱՆԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ 2000

ԳՏՀՉՏԳԳ ԳՄԴՏ633 Ս 837

Խմբագիր` Գ. Ե. ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ պատմ.գիտ. դոկտոր,պրոֆեսոր ՆԱԽԱԲԱՆ

ԱսողիկՏարոնեցի Ստեփանոս Եր., Երնանիհամալս. հրատ., Տիեզերականպատմություն.

Ս887

2000, 456 էջ:

704(02)2000

ունենալով մ

Բն չատ

թն

5 8084-0341-

ալամ

պայ

աա

լ:

երբեմնբուռն վերելք արում, ազդեցությամբ Հանդամանքների ն ն անդաստանը եւ բոյը ե,երբեքՀայ մ:մտքի եզել:

եւ

իրական դոյավիճակը, Հին եւ Հաստատուն է մի ժողովրդի Որքան բազմաինչքան ընթացքը, պատմական կացութագեւն զարգացման մ շակութային ոգին, է նրա ուտեղծագործ ճոխ եւ Հարուստ կողմանի, նն, նույնղորավոր երաչխիջները նրա Հարատեւման այնքան կյանքը» ուրիչ Համար, իր եւ տեղէ ապլածովում չափ էլ նա կայուն պատվավոր

է:

ու

նվաՀեռ Հավերժորեն իրավունք Քայլելու ժողովուրղների առաջադեմ գալու հբաչՀանդես ճում: Հպրարտորեն Հոյ ժողովուրդը Այսիմաստով բոլոր դրարաչըՀոլովումների երկարատեւ Խիքըունիպատմության ջաններում որի ընթացմ.թ. 7-11-բգդարերը» չենկազմում Բացառություն ք աղաքակրթությանը ներկայացր բում Հայ ժողովուրդըմարդկային եւ նմուչներ, որոնքկարող փաստեր է այնպիսի մեծագործություններ, ամեն մի կուլտուրական ազգինվաճած են Հանդիսանալ ռ"լարծանքը «Սասնա ծոնհԶվարթնոցի, Աչխարչածոռչակ մակարդակի: ցանկացած բոսվական ինքնին փաստերն գոյության Նարեկացու Բէ» Հանճարեղ

ԳՄԴ 63.3

:

(ՏՅԱ

աա

որ Հ ող:

առանժնաքի: ն կեկերպարարթ, դո՛լոոՀի, կոնկրետ ո ազգային ուրույն եւ անչրաժնեչտ ատեղծված պատմականորեն Դրանք Հաւոկություններ: են նբ-

աշխարհաբարառաջինթարգմանությունն պատմության

Ս

առ-

ն

դժգունանում, խարու վտանգա-բեմն չի անպտուղ» «ամուլ

ուղղությամբ: ամրապնդման Սույնը Ասողիկի

0503000000

հւ

այությամբ՝ Բ 1./

«Տիեզերահայ եւ կան պատմությունը»ընդգրկմանխորությամբ բազմակողմանիությամբ է: Այն անսպառ եւ անփոխարիերնույթներից նշանավոր հին պատմագրության երնելի նյութ է պարունակումոչ միայն Հին Վայաստանի,այլեւ նրանհարնան վերաբերյալ: Վավանաբարայստեղից էլ` նրա կամ «Աշխարհապատում» հորջորջումը:Այս գործի արժեքը ա«Տիեզերական» ն ռանձնապեսմեծ է Հայոց առաքելականեկեղեցու` ընդդեմօտար ն պաշտպանության իրավունքների որա պայքարի, մղած տեսությունների վոր 11-րդ դարի հայ հռչակավորպատմիչՍտ.(Ասողիկ)Տարոնեցու

պատմության հնագույն կրների

սոցիալծաղում, կյանքը գրական-մչակութային քաղաքական, Հասարակական, եւ է օրինաչափություններ որոչակի առաջադիմում զարգանում մաննե,

պատմական, Ինչպեսմեն միչ նույնպես Հայ ժողովրդի

ՕԾԹարգմանչիհամար, 2000

ք.

ճն

ապացույց: իբբեւ անժխտելի

ավկյանքիէւ մշակույթիվերածնությանդարաչրֆանի Հայկավան եւ է, մշակույթի արվնատի բազմապիսի ճյուղերի երեւույթներից բուռն ծաղկումն առաջադիմական չարբում,նաեւ պատմաղրության : 9-11-րդ դարերումՀայ պատմազԱռանձնապես բարձըմակարդակը: անունեն Հանդես զալիսայնպիսիչնորՀալի բնազավառում բության ՂեւոնդԵրեցը: Ուխտանեսը, նծր, ինչպես Շառուծ Բաղրատունին, եւ Անանունը, : Արծրունին Հովչաննես Թովմա Դրասխանակերտցին,

գնողալաԱյս ՀայոցաշխարՀումվաղուց իիվեր սկզբնավորված իր Հիասքանչ է ր, որն բարձրակետն զարդացման կան կացութաձեւի

Խառու

ու

`

անչարՀավերժական սխոլաստիկ, իչխողկրոնական լռրոլորտներում:

է փոխարինում ողուտիրապետությանը անփոփոխության ձղտող բնապաչտությունը դեպի կյանքը, դեղիաշխարծիկ մարղու՝

ժության եւ

ու

:

Աչմաքի մշտարթուն տիրակալը: Հավաարմատական չրֆաղարծնվերափոխումը եւ

լ

,

ման այդ ԽարՀղգաց

սարապեսարտաձայտվում են

ոչ

ու

միայն ժողովրդի,Հասարակության՝

Համայնքիսոցիալ-տնգյուղացիական քաղա ջացիության, ղարդացած ւններում, այլեւ նրա Հոգեւոր առնհղծագորՀարարբերությո տհաական

զբքաղաքա՞արվեստ, չինաբարական բնագավառներում՝ բոլոր ւթյան եւ

ձո |

մեզ է Ստնփանու Տարոնեցուց

ՀասելչափազանցՀետաքրքրական էւ արժեքավորմի պատմագրական գործ, որ ինքն անվանելէ «ՊաւոՀորչորֆումըբոլորովին մություն տիեզերական»:Չրփածթիայդապիսի

նկարբանդակագործություն,

տություն ժողովրդակա վար հրաժ) ։,աե անբան արվեստներ, կիրառական ճարտարապետություն

նություն,

եւ

եւ

Կո

աՀեատա գործություն բանարվեատ, եւ

ա-

մասինբազմաԴրանց ամենուր: ռեւտուր եւ արդյունագործություն, եւ իրեն անմիջական նաՀենց հր՝ կան Ասողիկի ԹԵՎվկայություններ եւ գործերում: մատենագիրների Խորդ Հաջորդ Գեւլ ով բազմանում մարդաշատեն դառնում Քաղաբներն Ա եւ Աչուտ բնակչությամբ: տարաբնույթ վանները,լցվում տտարատեու

չէ: Այն չարբադրելիս Հեղինակը նախորդ էլ պատածական դարերի եւ է Հայդգեսչքերի ճբողությունների ոպլատմական վերաբերյալ օգովել եւ որի բենի օտարազգի զոոզմապիսի մատենագրական գրվածքներից, մասին ավելի Հանդամանալից կխոսվիստորեւ: Օգտաղգործված աղմեծ է տալիս բյուրներից Ասողիկը առավել կարեւորություն Եվսեբիոս

ու

ու

ա-

ժամանակի տիրապետության Սմբատի որդի ւնիԹագավորի Բագրա սիրումէ Հայոց Թոաավորելով դրումէ, թե Սմբատը Առողիկը մասին ոռ

եւ Փատճառն պատմածայր այն է, ոբ այս կքսարացուն Խորենացուն: մեկ ազդի միայն Հայրենի երկուսն էլ չեն սամանա փակվել միմիայն ծոկրի եւ ժամանակիորեւէ Հատվածի է' ընդգրկմամբ. Հասկանալի

եւ

հոթրիստոննական չբջանի,այլ, ըստ կարի,չարադրելեն բոլոր ժամաեւ նակների գրեթեբոլոր ազդերի ժողովուրդների պատմական Հույժ եւո, Հետեւելովեւ կրկնեկարեւորիրողությունները,ուստի Ասողիկը (ով նրանց,իր գրվածքնանվանելէ «Պատմություն տիեզերական»: ։ Ասողիկը ապրելհւ ստեղծագործել է Հայկականկյանքիբուռն իեւ սոցիալական բաղարժձություններով, Քաղաքական Հարու տեղաչարժերովլի մի ժամանակաչրջանումՐ կապվածԲագրատունիների ֆանքերով,անկախ:ինքնուրույնեւ Հզոր պետականության վերականդնման,ւնտեսական վիճակի աննախաղեը կայունացման, ՔագրատունյացՀարստության մասնավորապես ամրապնդման, 41-իեւ նրա Աչուռ Հաորըներիօրոթ ստեղծվածավելիքանՀարյուրամյախաղաղ-չինաբրական կյանքիՀետ: ու

փածուկան տրամադլ

մբոնումը: Հումանի ւնքըչ աշխարծր զգացմո

սլետական-Հասարակական դառնումք մարդու Հողու Թյունը

է,լիաոա, Դոր՞ ԲոշԽառտնղծ, Հռչակավոր ԼասԱրիստակես ծիչ մանկավարժ Պածլավունին, Գր.Մագիստրոս Հետագայում ՍամվելԱնեցին, Բարձբբերդցին, Վարդան իվերիոիցին, եւ Հրաշալիօրինակներ է թողնում ավելիչասռերը- սկզբնավորվում չարԱյս պայծառ Համաստեղության տոՀմայինպատմագրությունը: եւ Առոէր Տարոնեցի տեղն ունիՍոեվխանոս ջում ուրույն պատվավոր

գրեթեբոյին մաքի ստեղծագործության ւմը զտավմարդկա, ալտացոլո

կ

է

նաեւ հր Քաղաքներն Հակառակորդների վրազբոլորգավառներին, նրաեւ իբ Հոր իչիչանության ժառանգումորալես սեփականություն:

օրերում,ասում

է. «...չինութիւն էւ խաղաղութիւնէր յաշխարծիսՀա-

Հանգչելիբաքանչիւր ուրուք ընդ որթով մարգարէութեանն՝ եւ իւրով եւ ընդ թղենեաւ: Եւ այսպէսաղարակացաւանացեալ եւ ընչեղութնամբ, մինչեւ Հոբսզմամարդութեամբ նացքաղաքացեալ զդենուլ պատմուճան»: վուաց եւ անդէորդացմետաքսնայս

ցոց ըստ

աւա-

Հմուսո ժամանակների այսբաորննապրասստ Հենց

եւ

անփոխարինելի

ղրա Հետ էլ պետքէ կապել,բնչանս պատմիչնէ Առ. Ասողիկը, ցինք, դրվածքի«Տիեզերական» անվանումը": է նը օղոուսգործած է, որ նա Հետեւել Հիմնական աղԱպնՀայտնի

տաբաատոր

«Տինզնրականպատմություն»գրքու է բկ. Վգատումը մեզանումառլերավան

|

|

ասա-

այրորիեսվպառսություն նե չարազ նահ.

ՔարՍամվելԱնքջին,Վարդան

.4րորգցին էւ էլի ուրներ:

եւ մեջ բանասիրության Էվեր,Հայպատմագիտության վաղուց ճառով,

(մեզ

անդածին Եվանքիոսի Փաստմածոր Առտվածաչնչի, եր ծանոթ միջնորգուԽորենացու թ. վերջինին Ասողիկը դպրուեւ

ա

չում լեզվին Հելլենական կամթե ինջն էլ էր քաջածանոթ ուրների՝

են առաֆեկել՝ (ապվածնրա ծենտարակարծություններ բազմապիսի եւ

ու

թյամբ ն էր կայսրությա Լիստ տարածված Թյոնը, որայն ժամանակներում Ս. է

"

ա-

նչում Մալ- : իրավացիորեն ինչոլես պրովինցիաներում, բեւելյան չկան: վկայություններ փաստացի ուսկայն, Այդ մասին, լոասյանցը): եւ ժամանակի Համազդային «Պատմության» ԽոսելովԽորենացու դերի եւ նչանակուարտոսցոլելու կյանքըճչգրտորեն Հասարակական | Հայմատեգրումէ, Թեժամանակաչրֆանի Մ.Մկրյանը մասին թԹյոոն Հիմմակարդակին՝ է Համաչխարծայինի | բարձրանում նադրությունը իջ եւոր բովանդակությամբ . աչխարՀիկ-քաղաքական իր նականում մեր երկ:

լ

այն ժամանակ «...պետք է բացատրել

նատիպայս երեւույթը մակարդազարգացման հարաբերությունների րում հասարակական հարաբեկոնկրետ քաղաքական հյուսված կով եւ պատմականորեն

,

ճիչտ Այոմիանգամայն 10-րդ զարգացման, մերգրականության

իրեննէ՝ րություններով» (բնեղգծումն

է նաեւ ընդունելի բնոլրոչումն

'

մ. Վ):

դարի աաա ում Տա պասոմագրության 10.1 աաա Գա Ի ցանաթաթ

Տարոնեցի առանձնապեսԱսողիկ մածվանթվականների, եւ դոիծուննության, նբա Հայտնի «Տիեղերակյանթի Հորջորջումների, եւ այլ Հանդամանքների գրությանժամանակի կան պատմության» են չատ աննչանտեղեկություններ Հետ: իսկ նրա վարքիվերաբերյալ նրանց կամ ուրիչների պատածական, զուսո այնէլ երբեմն պածպանվել, բանասիրուորոնցից մասին Հիչատակություններ, անցողիկ գործերի եզրակացու կամանՀավանական Թյունըմակաբհրելէ իր Հավանական դրանքորքննենք Համար կ ազմելու զ աղափար ամփովփ մի Թյունները: դյան

ու

ջան Հնարավորէ Հանգամանորեն: ՏարոնեցիԱսողիկըգրել է երեք մասից(ինքնանվաՍտեփանոս նում բաղկացածմի գործ՝ «Պատմութիւնտինզերական» է Հանդհա) այն կամ «Գատմութիւնժամանակաց»վերնագրով(Լատոխվերտցին չարադրանքը, նքր» իբ իշկ Պատմության ԱշխանՀապատում»):. ոչն ) աաաւմ դոչել չ «մչխ ՐՀ դուրս գալուց դրախտից սկսում է Աղամի Առողիկն վկայություններով, Ա ՔագրատուԳադի: մինչի, «րերը, մորյրում Հասցնում| մինչեւ իբ դու ակրավալության վուկրե 1184 էեզաւը՝ ժամանակները,

Ա

մ

Ի

|

անվանել Հեղինակն Հանդեար, Երբորդ ռ«Գամություն առապատմականորեն փառատո» Խորը ազգային, վախճանի լբերումմիանգամայն նակացինքնախօսուլթնան», «անդն ինչպես էւ աշխարծիկ-բաղասզաՀագեցած ավարտարանությունը, աշխարՀայացբ՝ Է միչատակարանիս» բական ապառուած բմրւնում ջաղիմական ւթյան նախորդ «ագրո | մբ, ւթյա կան վիարաբանո քառգաղա, նա ան նանւ

է.

պատ

ի

ժո-

պաապործամ, կաւ ան ԲգՆ տարափարաաաո մեծ կարեւորություն ներկաՀամար ժամանակաշրջանի է առեղծում եւ արժեքավոր Ուրեմն մի պատմություն: ացնողմիովին ինքնատիպ Հորֆորֆումը կամ «Աչխարչապատում» «Տիեզերական» սզատմության է մի չարք առումներով: լիովինարդարանում

| '

ժամա-

«Ռան

ա ան մամանագերա ւս: Արամու Սոագա ն ւ... անողըոն Ե ոեմել Ննց է, Իկելի ությո

գ

ինքը ինջ, որոնց

լու

ապրել Ասողիկն կեսերին: առաֆին դարի

զույց բդ

նան

բեք

են, որ

որոնց Հետ

ու

չփվել է,

ոա,

անառա

ում,

այ

ապա-

գործելէ 10-րդ դարիերկրորդեւ 11-

ինչես նանւ ճրբորգի երկու Հանդեսները: առաջին Պատմության քն երկար դարեբընդդրկում ճբկուգլուխներն ամբողջությամբ առաջին Համառութ, հը իոկ սեղմ խիստ ակսած, Աղդամից բի:ինչպեսասվեց, առած մի պատմուՃաղթատիմաց բոսնիւք»շարադրված խոռթերով ու

1. ՍՏԵՓԱՆՈՍ

ԱՍՈՂԻԿ

ՏԱՐՈՆԵՑԻՆ

ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ

(Կյանջը, ԿենԱԱԳրՈՒԹյԱն

Սեւե փ

ՄԵՋ

ՀԱԿԳԱմԱնքները,

ի

ԴԱՐԱՇՐՋԱնԿԸ)

աո 92) / ենաագրության

վերաԲո

որեւէ մեկըչի Գրել: Այդթնո Հետաղայում էլ բերյալոչ ինջը, ոչ անոս

Տարոնեցու ոլ

(նաեւ Տարոնա Ր

:

| :

Մ

Ե., 1070, էջ 5: Ռրյոն, Մովթես Խորննոջի

Վ

|

Պամփյուլացի Եվածբվոս թյուն, ծաղկաքաղարված Աստվածաշնչից, եւ «այլոց պատմագրաց» մինԽորենացուց Պատմածայր Կնաաբրացուց, չեւ իր ժամանակները: երբորդՀանդեսիվերֆումզետեղվածվերընչված Հիչքստակարանում ԳագիկԱ-ի սոաԱղամից էջեր),Հաչվարկելով մինչեւ

(284-285

4 Տես՝ Սո-

ՍԳԲ, 1885: ԱյսուՀնաեւ »ւ Հղումներն Աղին, Գամ. տիեղ. Մալխասյանց, բոտ սույնՀրատարակության:

էջերը նչվում էն

է. «Այսամ ավելացնում Առողիկն Ըիները,

Սոհփանու ծանոթ է Տարոնեցու Պատմությանը

երեքտասանէ ՀայրապեՍեւանցի,991(2)-1019, Սարդաի եւ մեծաչնործՀովուսպետի,զորոյ Հրամանաւ.բնկատիեզերափայլ օրէնսկատարելով՝աղքալեալ՝ ի վերքան զկարիմ Հնազանղդուլթեան մասիննույնՏերՍարգսի գրեցի»": տիմացբանիւքզբանսյիշատակիս կրտսերժամանակակից պիսիմեծարանքովէ խոսում նանհւ Ասողիկի

(իմա՝ՍարգիսԱ

եւ

նրաանունը,

Սառղնիկ .այնկ 4եւով,առաջինանգամՀայ մատենագրության մեջՀիէ նրա փոքր-ինչկրտսերժամանակակից, չատակում նշանավոր գիտնաեւ Մկան,լւսսնաստեղծ, մանկավարժ Հասարակական գործիչԳրիգոր դիստրոսԳածլավունին: Գեւորգվարդապետին ուղղվածիբ միթղթում, որը դժբախտաբար գրության թվականըչունի եւ Մագիստրոսի Թղթէեւ նույնալեռուրիչները: բբ ռլարունակող Արիստակես մեկնէ՛, գրումէ. «Զոր Լատոիվերտցին, Ճ4եռագրերում վերջիններից Էգլխում, Մոկացի Անանիա կաթողիկոսի դրեալնէ Ասողնկայ հրջանիկծայրագոյնծերոյն»: խոսելով 4ԵՆույնՀանդեսի Նույն՝Աողնիկ « Հա ) Ֆնանհւ է (943-965, օրոք մենաստանների եկեղեցիների նրան | ւով կոչում Վարդան րապետության Բարձրբերդցին. ասէ,Թ: Ասողնիկն Ասոմասին, զվեչտասանՑազկերտի՝ բարեպաչտության մենակյացների ատուղլեցաք բարբգավաճության երեքամ Մարկիանոսբ»": Ուբեմե ԹԱՆՆ ի տղայուէ ծերութեան իւրեանց էր Ասողիկ ծանոթ ղիկըգրումէ. «...զոմանսէ սոցանէ անվանն նրա Պատմությանը: Էր Դարժյալ Թեանմերումտեսաքաչօք մերովքճաշակելովի քաղցը ճաչակացլբոսկրտսերժամանակակից, նչանավորմատննագիր Ա. Լաստիվերտցին անզովասանքով,ականատեսի նից նոցա» (չջ 178): Առանձնածատուկ նույնպեսքաջածանոթէր նրա Դառմությանը, բայց ոչ Ասողիկ է Դերջան է Խլաձորի Սբ. մանավանդ գավառի վամբ,բերում նրանիցՀիչատակումներ, խոսում բանի մացությամբ իոկ իր ժամանակի կաթողիորին Բարսեղի մասին, Հատկապես կոսներիեւ վանածայրերի մասինխոսելիսնա գրում է. «...եւ Սոտնփանեկեղեցու առաֆնորդների, Գրիգոր Ֆոս ծերունին«որոյ ծերութեանվաՀանձնեցՊետրոս որ զաչխարծապատում վանածայրությունը Տարոնացին գիբսնչարագրնաց սբանչելի «առ եւ նթանլավագույններից լավաղզույնը, օրս, սկսալ է մարդն ռեալաչացն»՝ դիտելով յօրինուածովլք, առաջին դայբովանդակէ զարատմուառում է, հղել իմ.յաւուրս յիչասուրբ քառառնորդացն՝ գրեզիզբոսնս Թիւ իը ի վախճանԳազկայ, վասնորոյ պատմութիւնս է»7: Հետագա եւ ըստ կարի» այսորիկռակաւութ, Թուհցի զչափժամանակացս տակիս սակավ չրջանի մատենադիրներն գիոոննեւ զաարդեն, բացառությամբ, նազանառիթներով (դլ.է, չջ 175): կամցիտել ծն նրանիցօրինակներ: Հիչատակել ԱռՀասարակ կյանքի, Համակրողէ վանական-անապատական սփբով ֆերմությամբէ խոսում այդպիսիվարք եւ ձդտում ունեցող

2. ԱՍՈՂԻԿ ՄԱԿԱՆՎԱՆ

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հարցումդիտուն եւ կայուն, Հայրենյացկբոմարդկանց,դավանանքի

ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ

ՄԵՋ Եւ աներերպաչտպանների նին Հավատքթին ֆոասոադով մասին.զորօ: բին«կ՝ Տեր Սարգսի նախորդՏեր ԽաչիկիՀայրապետությանօրերից լ Ասո Չատմության Հայերեն առաջին աղզմող, ի.խԽմւթյ Ն յ Հիշում է անվանիգիտնական,դծծակերպ(իմա՝սակավապետ, խիտ «ր կազմող, | ' Քագրող Հրատարակիչ Սարապետ վ. ՇաՀնազարյանցը գրքի ն կ ւե ռան ն ժուժկալ) Կիրակուին,որը «վարուք քան թէ բանիւք վարդանում նյում Թէ է մատեն, է Հայ շն է, ֆփարանում նշում Թէ այդ ծրկրորդ Հայ է (Ղէմատենագրի գրվածքն չ քոր պիտեր,որ բնակէրյոլովակիյանապատին, որ Թիրենին Թեղենիսն կոչի, ի Ն Նիգ Հետո), ւոնդից է որ ինքը լույս ընծայում. «Ստնվիանոս վարդապետ ի եւ դոաւառի: Հօր Երեմիայի ընկերակցի ճղնաւորին Քրիստոսխ իմոյ» լ է նաեւ 186): է Մեկ այլ առիթով նչում աչխթաղրծից վայել(չչ Աղվանից չողրանվարդապետ ոբն «...ի մանկութենէ սուրբիբեՍաթգոխն, զժիր» տուլթնանՏեառն

:

|

լ

ու

ու

| :

|

ու

``

լ

ու

ւ

առաւել

"ո «ծ «որբ

ո

'

տրա

եւ

է

առա-

ԲՈ

Հմծենալ գոլոյն Տարօն՝ Տարօեցի կոչի՝ յայլոց եւա յաղազա բաջ

առ

տ

թան առւհալ,եւ ծերագետլ արդ».սրանց Թում Խանւ՝ ոմն Հովչաննեեւ չա «ի`- Հանայ տամուսնացելոցՖ" ուրիչների: Տ

Սա.

Մալխասյանց, Ասողիկ. Գամ.

Տեճ.., ՍՊԲ, 1885:

Տես

անդ, էֆ 285,

ծան. 8ՏչոլնսՃանւ՝ Մալխասյանցի Է. 395-397 էջեր:

|

7 Մ

այդ

:

բոտ

:

Ըառ ձբեւույթին, Ասողիկիժամանակ Քաչանաներիամուսնությունը դիավել է իբբեւ անսովորմի բոան:

: ի

|

Էմինիօղտագործածձեռապինբում

էւ յԳ-ն ի Եւան Յազկերտի ՄարվլաԽոխ Աիծելոյն (է 79), տես` Մեծին

թուղթն բոտ կարգի62-րդն է, իոկ Կ. օրինակի,որը խմբագրեզյանգի

ված է Մյունխենի միբնՀամալսարանի տիրձեռագրից, այն 66-րգնէ: (ստ Մալխասյանցի տպագիրօբբնակի| կաայսպես.«Րատ որում ատուղնալ մեր դամսթագաւորացն՝ զտաջ Հանդիպեալ |

Վարդանայ ԳամուՔարձրբերդցւոյ Մ Քլոյս Ընծայնաց ԹիւնՏինգերական, Ջ

1861, էֆ 76: Էմին,Մոսկվա,

Պատմութիւն Արիստակեայ վաթղա-

«զետիԼաստիվերցւոյ, Թեֆլի", 1912, չչ 8։

լոազիցեւ երաժշտական

հրգոց՝Ասողիկմականուտբոազէ յոյժբասնիբուն,

է, 24 էթէ ուղիղէ այդ Ասողիկ նրա Համար, Հորջորֆումը «զոր անէ նորաէ տղայութեան չուչտ ընկալեալ Հասակի», բոյը բնչ-որանՀայսմեծ է կանալի Հայագետի այդօրինակ սլնդումը, Քանզի դբոս Համար չկա որեւէփաստարկ: էր ասել,որ «ողայության ՀաԹերեւս կարող ռակից»,երբ ուսանում էր, այն էլ Հաստատապես Թե որտեղ չգիտենք, է ուսում ստացել, աչքի ընկածլինիլավ հրգելով, գեղեցիկ ձայնունեԵՆնանհւ է մեծանուն Աբեղյանի նալով:Չգիտենք այն, 22 որտնդից 22 լվ «ասմունք» Թադրում, Համարէ Ասողիկ ունենալու անվանվել (Երկեր,Հ. Գ, էջ 564): Աաողիկին, նրա Չասմությանըկամ որեւէ այլ գրվածքիծանոթ Քրեն ճանաչող կամ Հետագայի, մարդ: Լ2 մաւոննագիր: բոլորըմիաբան նրա ծննդավայրիՀարցում եւ կոչում են Տարոնեցի կամ Տարոնացի: է մի բան, որ նրա ծննդավայրը Անկասկած է կամնբաչրջոՏարոնն

է. աԻ ավելացնում » Հն պատմագրաց փորձել Բենբացատրությունը Ասոզիկ անվանի ՀՅիորանան Թ արգմանիչ, ռուսերեն պատմության» ան նորա

ապա

մաՀմուսո եւ

ազգիս»

ած

յե,

է

տալ

զինական ընդարձակ թ. ռուսերենՄԱՀրատարակության ասեր

առա-

Էմինը:1864 չեն տվելայդ նա գրում այժմՀայադգետները է. «Մինչեւ բանում եւ ճչգրիտ նին)ծաղման նշանակության ռի ( Աոոզ կոչմանբո այդպիսի Հասնելմեր Հեղինակի բատ կարելվույն Փորձենք : Լ է ասեմ բային,որը Ասոզ(ներկադերբայ փմաստին... իկ վերջավորությունը էւ էրգել),ոբ ընդունելէ փաղաթշական է իբրեւ ոչ նչանակում ոչ պակաս, որբը ավել, լ"Վ ասողիկ, ասի եւի Ասողնիկ կառուցվածքի անվան իոկ (էչ գ-դ): դիչ/Հիռու-օ եւ Սե վերՅՇՕ)4 արմատի առում է. «ն տառը, որ ընլժերցողը նկատումէ նա անձնական է , միայն ո չ՝ միչեւ,ոչ այլ ինչ եթե ջաղոբության ընկելէբառիվերջո ւ. որը Հետաղայում Ֆունըկամայն ցուցականը, ալ( է): մեկնությունը չչ Այդպիսի որոչակիություն ավելնրանավելի ւ միանդալեզվագիտությանը իրավացիորեն Մ.

՞

Ը: Բոցարունյո

նշանակում Ւ Գն որոՐ

ոասյանցն

մայն

Ինթը

բոչ

Հողը,

ուսի

ԻԻ

անծա

ասում

,

եւ

Իր» Ն.

թ:

ամեն դիմոդեպթում է Հետեւյալբասցառրությունըեւ ոչ նա, խ առնվում է վերջում երբեք է դրվում բոսոի ,

տից եւ նիկ մասնիկից՝բոտ

Ս.

ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ

ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ,

ԽՆԴԻՐԸ ՄԵՋ

Այդ Հարցովառաչինըզբաղվելէ դարձյալՄ: Էմինը":Հենվելով ԳրիգորՄազիատրոսի կողմիցԳեւորգվարդապետին ուղղված թղթի այն արտածայտությանը, թե. «...դրնալն էԱսողնկայ ծրիանիկծայրա-

մեծամեծ գոյն ծերոյն»,ապա այնբանին, ոի Ա«ողիկը է գովնատներ Մոկացի չռայլումԱնանիա Հասցեին՝ ն քա օրոք կաթողիկոսի Հոգեւոր կյանջի Համար:Մ, Էմինը բարդավաճման է. Քանիոթ եզրակացնում մեջ Հանդես եկավ 1041-1045 Հայ մատենագրության անունների Հատուկ ԽմանաձայնուլյաՄագիստրոսը

արո

ԹեպետսկզբԳառնիկ այլն: Դրանցկազմությունը Թոռնիկ, եղնիկ, (անՀետագայում սակայն էբ, զաուն Էիկ նապեսեզն-ժիկ, Թոռնիկ, Ժ դարում եւ դրանից դրանց լեզվում Հեւո) ժողովրդական ոլայման կորցնումէ վերջինՖ-ն, ուստիթվում էր, Թո դրանցարմատարմատը Թոո-Ւնիկ, հեզ-Էնիկ, Հավելմամբ՝ ներնէին եզ,Թոռ,գառ,նիկ մասնիկի ասում է, ժողովրդական լեզվում ուամկական էլ Նույնձեւով դառ-Ւնիկ: նմալեռների զառւների, դռների, փոխարեն՝ ծաուհիի Հնչումէ ծառներ՝ ( ենթադրում ժղ) չչ Առաֆարյան, Բացիայդ: Մալիասյանցը նությամբ: եւ

ՄԱՀՎԱՆ

ՏԱՐԻՆԵՐԻ

ԵՎ

ԱՊՐԱԾ

:

ու

Ֆո.

3. ԾՆՆԴՅԱՆ

անընղդունե,

(եւ միչեւ. այսպեսմ̀արդն,մարդ-ոյն արմատի ածանցիչմասնիկի եւ ոչ ( մարդ-ն-կան) մարդ-կա-ն մարզ-ն-իկ, մարդ-իկ-ն, ոչ մարդ-Նն-ոյ). որեւէ օտար լեզվիցեԵթե Ասողնիկն ուրեմնեւ Ասողիկն-Ասողիկան: են որը տալիս նրանվերոչէ եւ ունի այն նույնիմառոր, բոսու կամուտ ասող "զետէԼինիկազմված այրերը,ուրեմն Հիչյոլզինական

կաբնակավայրերից մեկը:

1859, առովարան,էֆ Գիտերբուրգ,

7:

Տոշթեօոշ» 4օօրհմզ օոԲոշոթշ 12Շխճուշա՛

էլում «1չ` ֆրադանբմն

հոկ 6-բգ

է Տէր Սարգոի վախճանվել Ասողիկը կաթոէւ ուսի ղիկոսության օրերին, մարթ է ասել,Ստնփվանոս «...անվիէպ ծնաւ զ928 ամաւ եւ մեուաւ կամամս 1041-1045, կոմ զաՏարօնեցի մաւն 1049»7: Այդ ՀիմանվրաԷմինը ծննդյանթիվը ոբոչում Ասողիկի է 925-928-ի սածմաններում, իսկ մածվանը՝1041 -1049-ի բնթագթում, եւ թանիոր Թփականներին

որով ստացվումէ, Թե նա մածացելէ

կամ 122 տարնկանՀասա-

ՒԼ 8օօօծճպոռհօրօքոտ ՇՆՈՑՄալխասյանցը ենթադրումէ, Թե | 12 ՅԿ: ԻՕՇՑ 718քօԽաաց /Խոագգտ ոօ ոքօ306պատանիՀասակիցԱսողիկը եկել եւ ուսանում Բոսօ. ԽՇՇՅ, 18647. էր Անի մայրաքաղաքում: չջ ժդ: Ադ.Անւաֆարբոն, չջ «զ: նույնսոեղում, Առաֆոաղրան,

11 Ս».

նախորդ Ասողիկի փում,ոռբբ "չ մի ձեւով չի Համապատասխանում է, ԹեԱ-

Բայիայդ, Էմիննառանցորեւէ Հիմքիենթադրում մոտ օրերում լինելով կաթողիկոսի ապրելէ Անանիա եզրակաց. իրավացիորեն ինչպես Սակայն, պատանի:

Հաեծեն առան Հինգամյա ածնքրին:

ու

ձում

լ .

երբեքչի կափաստարկումներով այդալիսի է Սո. Մալխասյանցը,

եւ մավան ԹվականննԷ բելի որոշել,այն էլ «անվրեպ»,մեկիծննդյան եւ ոչ էլ որեւէ Գ. գլխում 7-րդ Հանդեսի բբ: Ոչ ԱսողիկիՊատմության օրերումապրածլինելու մասինՀիչակաթողիկոսի այլ տեղ Աճանիա առում Էմինըոլրտե- : է նա, Հարդարժան չկա:Բացիայդ: տակություն . Թե Հենց այդ՝ 943-ին, որն ԱնանիայիՀայրապե :է՞ց է ենթադրում, ուրարգավաննբազմացան է, կառուցվեցին, .ության առաջինսռարին մենաստանէ վկայում,այդքանվանորայք ցին, ինչպեսԱռողիկն կաթողիկոսության Թ Անանիայի այն լխոռթից, ճեր: ԱյնինչԱռողիկի Հանդիլ կրօնաւորական կարգ «...ծաղկնալպայծառանայր տարիներին եւ ի յոլով տեղիսչիննցանչեղբայրանոցջ» Հայոց, սից յաչխարձիս խոտումէ մի մոտավոր, . (անդ էֆ 173), պարգ երեւումէ, որ պատմիչը խոմասին:էլ ինչպե՞սկարողէր Ասողիկը բայց եւ անցյալժամանակի ան Աաիկի հացիդրանից, փրրաւմամանավակցի: Ա Հավաջված Անիում Էուքից, Թե ինքը Վաշանիկիմեղադրությանը օրերինտեսել է ղայության իր վանաՀայրերին վարգապետներին է, այնտեղեւ «ճաշակելի թաղցը բանիցնոցա», Էմինըենթադրում ուսանում Քն այդ ժամանակԱսողիկը առանց Հիմնավորման, դարձյալ ի եւ նութ է լիներ գոնետասնչինգամյա երեխա: էր այնտեղ .

ու

`.

Է`

եւ մուռավորբացատրություն": Նրա ընդունելի իջ է միանգամայն են. ենք

| Հետեւյալներն ենթադրենք,Թե Հավատում փաստարկումները որ չէ, վիճարկելի վարկածին. լինելու ծնված Առողիկի կամ928-ին պեռթ է ավարտելէ 1004-ին, ուրեմն այն ապարանլիա վությունն ծերու76 «ծայրադույն արդենիսկ որ լիներ ամենաքիչը տարեկան, անում է չատ նուրբ հւ ճչգայստեղ թյան» տարի է: Մալխասյանցն եւ վկաեւ կորովիոճն Ասողկան քն «..առոյդ . բիտ նկատողություն, եւ Հոգք ն, յութիւն նորա,լքե. «յարածուվչրֆանք Հանապազորդհան մտացնորա... զետեղելի պատչաճյոկեղեցւոյն... ոչ թողացուցանկին . Թէ չէր մարթի ծերութեանչաբինուաֆբանին»(էջ 285)՝ ցուցանքն,

`

աաաաաաավո

է, ուսողիէւ ՀարմարՀամարքցինջ է շր գրած աֆորանընույնպեսգրաբարով այէ Հանդամանորքն: ներզայացննլ նրակարծիթները խնդրիվերաբերյալ

եւ

հւ

փոր ինչ

լ

«յար

ուր

էւ

մնաց,

է

ԹԵ117կամ 122 տարծկանում:Այս բոլորիցանկասկածՀետեւում ոբ Ասողիկի ծնունդը928-իցչատ ավելիՀետո է: մոտ, անի որ նշվածչէ ԳՔՄլ այլ Հանջամանք,Մազվխարուի Կորգ վարդապետին ուղղվածվերոՀիշյալ Թղթի դրության ժամանակը, միայնդիոննք, որ այն Մագիստրոսի Թղթերիչարջում վերչիններից է՝ 08-րդ կամ 02-րդը,ինչպեստնտանք վերծւում, ապա սարզ է, որ այն

1041-ին,

«եք է գրված լինի ոչ Թե այլ ավելի ուչ՝ մինչեւ Հարցիբննության նկատմամբկարեւորություն ունի նանւ մեկ այլ Հանգամանք:Այն վարդապետներն վանածայրնըը, որոնցՀիչատաԳ. ՀանդեսիԷ գլխում, որը եւ լում է Աաողիկը քիչ անցկրկնում նաւ եւ Հայրապետության Սեւանի միաբանՄանվիանոս վարդա.պեռի(Հոգեւոր: կոչվածի 965-972) «րերինտեղիունեցածիռովությունների գժտություններիմասինխոսելիս(գլ. Ը էֆ 181-182), «րանք81. կամբչամորի առաջնորդ.Գողիկարպուը, Սեւանիմիաբան եւ չատ մածփանոսր, Մովանս վարդապետը, ինջը՝ ՖերՍարգիռր ուրիշ էր որ Հավերր էին Աեքուտդատմլու Վաճանիկին ջաղվելոնաադուքյանըՀարլու, նրանցՀամակրելուսրատճառով, որի Համարիամոտ: խավ Վասպուրական Ապուսածլի Վաչանիկը Հայրապետական աթոռիննատելէ 9605-ին, Ապուսածլը մաՀացելէ 968-ին (տնս՝ Մալի.

1057-բ:

ու

է

6..Վաճանիկի |

ու

թեի

ամացլինել ԳՐՏԼզգիր« աավի 76պատաղնլ իր,Համակ Հրէլ ադր զչանապազորդքան Հոգուլքեկեղեցւոյ». նմա

ա-

ու

ծան.

146,

էչ 393)Մալխասյանցը, դարձյալ իրավացիորեն, նկասոում :

փոթճննց նույն դնպթերինէ Անիումականատնա եղել եւ

այգ

անձանց

10-13 չ՝ նա պետքէ ծնված տարեկան: Նչանակում լինի953-958-ի Ըն-ՔԹացքում: ՍյոզլիիենթադրությունըՀավանական է գտնում նանւ այն պատճառով, որ Պատմությունն 46ավարտելիս եղել է մոտավորապես լտարքվան, ուտի եւ 11-բգ դարիկեսկրին՝Գր. Սազփառրուի ժամահավ Հասած կլիներ92-97-ի սաձմաններին, որ է «ծեր ծայրադույն»: 14վարէ Հատտատապես պեղելայդոգիւիէնթադրությանբացարձակ ճշտությանը, քանի որ գործ ունենքմի չափազանց զգայուն, սրբակրոն, -ԳՐՅՔԾ լխոտաճարավ կյանքվարած,«մանաւանդ զիյարածուվիչրչանբ ձանապազորդնան Հոզք Էկեղեցւոյ»կրածմարդուՀետ, որի Հասներ 01. այելի տարիթի:Բայցդա եւս միայնհելթաղրությունէ: մածվանտարեթվի ճշտման կապակցությամբ Ասողիկի Սալլիա«յանցըուղիղ Համարելով Գր.Մագիստրոսի Հայմատենադրության մեջ Հանդնս գալը 1041-1045 սակայննբամածըդնում է ոչ Թվկաններին, `

ուչ՝ մինավելի է Մ Էմինը, կարծում Հաստատուն չկա:

կուվան արամոն: աթ» ե դ057 Հայտնվել,Թե Ասողիկը կարծիք մեֆ բանասիրության տարիներին,

ար

ինչալես

այլ

Համար հւս

| :

է

դրան, Ջխայած այսինքնմինէ Գագիկ1-ինի վախճանով, ավարանլ ր Պատմությունը կարծիքիՀիմքը Ար. Լասոիլորոցու Այդալիտի չե. 1020 Թվականը: Տարօնացին... է. «Սսոեվփանոս նչված արտածայյտությունն վերեւում (էջ 8). գա Գագկայ» վախճանն ի իչր զ Պատմութիւն գայ բովանդակէ ցուցակԱա իր «Ժամանակագրական Բրոսսեն էլ Հիմբ Ե ընդունել գի |. մենակ գիաջագարագ ՐԷ Ա. գին ԷՐ Հետե էլ 498-562): Բրոսանին ՛, Հ. էֆս տութեանց(Ս. Պետերբուրդ» եւ |

:

էՄ.

ւում

(ոես՝ նրա ծան. Էմինը

հկած որոչ դեպքերի,

ա-

`

ճչմար-| ավելի սակայն, Բրոսսեն, ավելացրած: միցՀետագայում : դեպքեր, շարադրել առում

չէր կարող է, թն Ասողիկը

ո-

էր կարող կամդրանք Էմինը: Այս Հարցումնա

Հետո, է, Թե կատարվելիրենից բայց ենթադրում բոնք ավալոոհլուցՀետո, Գառռմությունն որոշ

էն

բաներավելացնել

ո

է» Հողվածը: Գ. Տարոնացի Ասողիկն գիտնականը, ինթըՍտեփանոս 206).մեծարգո

Հետո

է, Թե 1004-ից ակայն, ենթադրում Հիչատակություվերացման թաղավորության Փ առվաոսի ռանժնապես Ասողիկիկող իր՝ է, Հավելում կամԹե ճը կամՀնտադաժամանակների մոտ է

տությանը,նր

Թե ավելացնումէ Բրոսսեի Խոսքերը( առանցնչելու աղբյուրի), քար "4 էր ե ավելաց բ Ասողիկը, եր. ապրելով, լար. նչ-որ նյութ նելէ, մությանվերչում»: Ոչ Ասողիկի, ոչ Լաստիվերտցու, ոչ Բարձրբնրդցու եւ ոչ էլ որեւ մեկի Հիշատակումներից Հնարավոր չէ այդպիսիՀետեՄեծանուն Աբեղյանը մությանՀանգելեւ Հնչում է վարկպարագի: մի առիթովնշել է, Թե ենթադրություննէլ սլետքէ ինչ-որ անդ դրա Համարթեկուզ աննշանՀիմք ունենա: Ասողիկի ինքնության բացաճայտմանեւ դրա ժամանակաշրջանի պարգարանմոն իեդրի րո բալագանաալ լա է դիետահրեա բանասերԳ. Աբգարյանի «կարծեցյալ Սանվանոս Տարոնացին նույն

ապա

նա

Աբգարյանը

Հայտնումէ, Թե խնդրիլուծումը կարեւորէր իր Համար,յոթերորդ դարում չարադրված,Սեբնուիանունով ՀայտնիՊատմության Հետ ունեեւ ցած առնչության կապակցությամբ «առաջնակարգ դեր ունի նրա նախնական բնագրի բովանդակությունն սածմանները ոբոչելու գործում»: նույն ՀարցինԱբգարյանը կողմնակիկերպովանդրադարձել է նաեւ «Դիտողություններ Դամությանմասին»ուսումնասիՍնբեոսի բության մեջ": Համեմատության Համարնա բերում է նաեւ Սեբնոսի նաւ Պատմության ցանկը (ներառյալ Հրատարավությունների ու

օտաէ Մնն: նրաՀետ էլ Համամիտ անՀարազառո բալեզու Հրատարակությունները): մնում է ղդարժյալ մեկնալասնություՄալխասյանցի | Համողզիչը առավել Բանն այն է, որ դնռնւա19-րդ դարի կեսերինՀայ ռրատմաղլխաունը: խյանքւ բանասիրության մեջանձիմ, կարծիքառաջեկավայն մասին, տվյալներիՀա- լ եւ մատննագրական բաղմաթիվ նա ձեռագրական եւ Թե Ստեփանու աչակերտելէՄեսրուլ Ասողիկը Մաջտո ցին։ Գ. Աբգաէֆ իբ: նաեւ՝ ծան. 146 առաֆարասնը, (ոես՝ Ասողիկի մագրությամբ բանն է այդ Համարում պատաչական անչարազատ սխալիարդյունք եւ է, որ այս Հատվածներն 147, 398-397 էջեր)պարզում բեն Նա թյուրիմացությանաղբյուրը Համարում «Յայսմաւուրթի»7: առաջէ եկել ձեռագրերիսխալընթերցվածչեն եւ աղավաղությունն նա անում է որոնցպատճառ» մնում է Լաստիվերտցու ւ բերումէ մի քանիփաստարկումներ, վ ւոն է ունքառածին,

հրավացիո-

:

Ինչ ների Հեւտոեւանթով:

ղի

չփոլթություֆր: նկատողությունը՝ Արիս. ցել վերոՀիշյալ հրավացի միանգամայն Հետեւյսոլ 1. 1808:թ. «Արարատ» բովանդակէ Հանդեսից (էջ104-105) արտագրված գայ է Տ արոնացին... Լաստիվերացւոլ»,Թե` «Սանփանոս աքնական Հաֆորդության ինչի ցանկը, որն այլազգ 6-7) իբրեւ է կարծեմ ծաղկաքաղ արված Գադկալ՝(էջ իւր վախճանն զՊառռմութիւն «Բանն

ա-

ոճոյնԳաղղիացւոց Համանիչ որպէս ցէ իմանալի Պատ-։ եւ Հանդքսի Երբըորու պանկի Տ1Խ6ուօուէ. բովանդակութիւն Քանզի եթէ ելանենվկայութնանդ,այ. Հակառակ մագրիսեւ Ցիչասոսկարանն զմածնԳաղկայ(յամիՖետոն 1020): Զնայածդրան, դու իմանայցեմք ստզ'2 Օզջաւն

րԿ

վերջին՝ Դառոմության Ար.Լաստիվելսոցու ծան. Գ. Մանուկյանը Հրուստ. խմբադրող-ծանոթադրող

,եայակոչելով

/

լոշխա-

ֆեգրո-

75Տար ՊԱ ՆՒ

,

Մ: Էմինիենթադրալասը ասվածխուբբ» զանումէ, թե ունբ ավարտել թ., աւուն ն իր պատմությունը Առ ողիկն վարել է Գագիկ1-ինի մա՛Հով,

Ստեփանոս «որ էր աշակերտ սրմի սրատմիչից, Տարոնացի անունով բոյ Մեսրովպայ» Գ. Աբգարյանինն (ընդգծումը է)։ Ընդգծ. ված ծանոդրում է նա, ակնՀայտչփոթի արդյունքէ:- Հայ մատքԹագրությունը, Մ. Մաչտոցին ժամանա նագրությանը կակիցորեւէ Սանվիանու 1962,

:

Է`

Ի

1,

ՀԱՑ

ան

ար Հանդես

4, 61-72 Բանբեր Մատենադարանը, էջեր: «8ուՀ. Վ. Տաշյանի Համեմատությունը

|

,

7ՀԵՏ «ա

Տ,ԲԱՆ: ՆԱ

է Խածւ ած. նի«Հայասվառոու:

ՑԻ" աա

-

Հա

կանաշխարչումՀանդիպողայսպիսիթյուրիմացություններին, ՀնաՍո. Տարոնացի, որիցիբը արտագրելէ Սաէ խառնելԷ դարիսկզբնաղբյուրի Հետ դարերառաջ ապրած եւ այդ " դործ եւ Հրատարակել. Հետեթյուրիմացության ւա Քի է կոչվել մի անիրական էջ 214): պատմիչ (անդ, սովորություն մեղանում Գ Հաջորդ Մաշտոփաստարկը Սեբեոսի պատմության աչակերտ որպես Համարել իմաստով վերացական բոլորին Տարոնացու ։ գլխի անվան Հիչատակությունն է, ուր մի չարք Գ. Աբզարյանը Հետեւորդ: ւ ցին, նրա Հանճարին է թեզ, ով ընթերցառէր, Թ: իտո կամ առած երկրորդեցից 7-րդ դարից է բմրնլւ ապացուցել տարկներ եւ կատ 7 ովսիսի Խորենացւոյ ավելորդ Ստեփանոսի Տարոնեցւոյ՝ չգոյությունըՏարոնացու որեւէՍոնհփանոս Հետո ընրվում է Սա. չակելոթծ ճչմարիտ մառձնագրաց», որից ի, արձցինքդրանըայստեղկրկնել: բոնացուց արտադրված մի Հատված,ուստիբանասերներն Ռոչթյանիկազ- .. իրավացիոՍտեփանոս 2. իբրեւթէ 18-րդ դարիմատենագիր են, լե դա նույն Ասողիկից կանխա «ր արված արած արտադրությունն առաջ է Է դարից ..րձննզրակացրել մած բառարանում Հիչատակված կո. 8'թյուրիմացարար Հայտնված7-րդդարիսկզբնաղբյուրում": է. այլ բառարանում Բերված հւս թյուրիմացություն Սա. լ կոռ Տարոնացի: նաեւ, որ ԽույնցուցՀատվածների չամեմատությունից (նույն տեղը,էջ 213) Գ. է չէ: Նկատում Հայտնի անունովմեկը Տարոնացի Սու Մալիաէր դալի է այն ճիշտճեանաւթյան,թն վկրոգիչյոլՀառլածիարտաղլ Հրեվոամկ ՀակաԱլիջանըորիառածին աէ Գ է Ասողիկից: րությունն կատարված Հողվաանառարկելիորեն Այս եւ մի չարք 1868 թվականին սողազրած «Արարատի» Վերջինիս ուղՀանգամանքների փաստմամբ Ա բգարյանը սլնդում է, Թե Սեբեոսի յաջորդութեան առաքելական չարունակություն ֆից՝«ԱնընդՀատ Գ գլխում պատաչականորեն եոոմության ՀայտնվածՀատվածները է, թո7-րդդարիցառաջ ենթադրել Ս. եկեղեզւոլ»վերնագրով, են ղափառ : եւ չեն ավելացված Հետազա գրիչների կողմից Թյուրի ունեցել է գոյություն հրոք» Հեղինակ, միայդողիսի բող լուրջ է, մեկ այլ Ստեվանու Հանդիսանալ վերը նչվածվկայությունն 3. Սույնփաստարկի ՀիմբըԱյիչանի թյան փատոի՝ապրած 7-րդ դարիցառաջ: նույնըվերաբերում զ ուտ է նաեւ Գիչծ» Սաոնվառնոս մեկներկու չարադասող թե. «Գասոմչաց մեծ Պարթեւաց թաղավորության ցանկին,որն Ասողիկը նչանակելէ ոչ թե նւ զջարոնացին (դժբալխտարաւր զԱտողիկն Համարելով մ բոտ Սեբեոսի, սայլ բյո սոնղը» ԴՊատմածոր էջ 122): ասուսՐ ինքը Համաձա՞յնէ, բնդունո է (նույն չի կոնկրետ պետնայստեղ բավացիէ Գ. Աբդարյանը՝ ոոքնկատելով, որ «Ասո դիկնաոծատարակ Թե ոչ. Վ. Վ.): Գ. Աբգարյանը վկայությունը: «շարաղդասողի» Հիշյալ ղյակչի եղնլ Սեբեոսի կցված Ա-Դ դլուխներին,որոնԴ առսոմությանը նույն «Հայապատումի» : է, որ եւսթյուրիմացություն գտնումէ, որ պում Հանդիպումէ Պարթեւների ցանկը»: իրարկոդթինչվածեր- : 13-14) «Յանկպատմագրաց Հայոցում» (Ա, էջ Գ. Աբգարյանի եւ որ Հայր Ալիչանի են, ընդՀանուր եզրակացությունն այս է. Ստեփանոս ճւ ԺԱ Ժ դարիմարդիկ կու Ստնփանոսները Գ. գլովեր ֆիառն ՍարգաիկաՏարոնացու անունը կրոլ բյորմացարար Հայտելելէ Ս1Աառզիչե ««փլենդրոզ Սաեգեանո» ագա բեոսի Պատմության մեջ: Ապա՝ Տարովորաբար չագիաղանց բարեխիղճեւ չարադրող Սնոնհվփանոս պառսոմությունը Տիեզերական Թողիկոի» ճշմարտատեր Ասողիկը ա ռանց է Հրատարակիչ վարանելու ն չում այն առաչին բոլոր աղիյուրնացիննույն անձն է: Բացիդրանից,Սերքուի ները,որ ոնցիցինջը բանաքաղէ արել. այս մի ավանդական եւ էԱբգարյանը, ընդու(Կ. Պոլիս,1851), նկատում տնանե' Թ. ՍիՀրդատյանը մեֆ Հ Փատոմա, քր նելի բան Հայ մատննադրության արտադրու Համար. իչենջ բառացի լ: չարք Հասովածների մի կատարված լով Սեբեոսից Սո. ւն եւ Սամվել Անեցուն, հւ Օրբելյանին, լինելովձեռագրա-| Փարպեցուն, Գանժակեցո, անտեղյակ ԹյունըԱսողիկիմեչ «Հավանաբար Բիչների: ոբ Մանավանդ ։ Տարոնեցի լինելով,Ասողիկը մեծավուրախուՀա-

աղբյուրը» ինչնա ասվեց, Թյուրիմացության նչում է, թն ցանկըկազմողդրիչը լ ծ Ստ. Տարոնացի Ասողիկին մամբ11-րդդարիմատննադիրնաեւ, իո է Նկատում աշակելաը: ոբ. Մեարուլի դարից անկախ էր դարձել,

անութ եա

յանի

ԿԱ

չէ»:

քե

ար | րելչմի"որիշ արի Հաւր» դարձյալ մոցրոր Ժ մ ու

Մ.

Ա» Իթ իորագր" եջ. կարդո

ԱՑ»

Հրի"աշնյ

.

Ժ.

նռ.

է

Հա

ԱՑ

«ԱՐՏ

Տե

Հաւատոի

Աբգարյա-

|

սյանցը:

Էւ

մ

մացաբաւը կաՏարոնացու գոյու-

:

լուվան

անձինք

Նաճա՞

Դար ձյալ չ-

սա

.

ու

սո

Հոբը, ու-

:

Տ ոոա '

նուն,

«

Սդրհոս

թար ա

մութիւն,

թ.

Առաֆ.,էջ ր-ի:

Բազմ»-

անունովմի մատննագրի հարա էչ 212): Թչէ»: Ա., նույնտեղում,

Քւ ժամանակը Հայոնի «որիհճբնությունը

ա-

.

լ :

:

|

19: Նածւ՝ Ն.

Աղոնց,ՒԱՎՏՈՒՒԵՔ ՍՇՈՕքոտ

ԲԽՈՑքՅ7Ծք81քՅյտտ,ՇՕՎՈՒԹԵՆԾ

69 1-0:

եւ

ուբիչներ:

Ֆ/ էջ «օա, ԱՄ իրո »թար ԹՔ6)բ:

հքածետա

09:

Ք.

Գատվանյա

դեպ-

մե կին.այնէլ այն ւ ոէարչպիոի տտարոնացի Համ ' Հիչշատակնր է խոսում գովնսաներով

թր ոն

մունջով արմ անգամ վանաՀայրերի, մ ա անո բ աարապեանելի, մատհնադրի աո ւր ու

Հու

դու

չուայլ

կամպաոիչի՞

մոռեթելիներ, ո ո 5հկածները աա ել ո.նրանցից կում Գաղթ կիճանայիր Աակքշեկրը էգրում, Աբգարյանն ինչոլետ ացում "չ'Իոն ճունը, քանգի, "ոք թորած 7-ըդ դարից

ու

մն

թեմի

մեազ

ապա

ուր)»

ա

ժամաա

Ինա ՞

ու

Հայտնի Համբավը ազի՞ յունա», նույնպեռ Ար.. ատոիվեր Մագիստրոսին Գր. ժամանակակիցներ նբաանունն

ու

եւ

կբոոսեր ւն: 2.

ստեղծագործել --Արթ |

ասզրել

ծնվել, է, որ Անվիճելի մինչեւ1040Թփվականներից ԲԵՐ 960-ական կեսբն՝ ուն՝ Հաս ի լով ի երկրորդ ծերութ, խ որին մինչեւ արել է հքկար։ ու

նա

կաննծրը, սաշմանները:

չա արարողութ: երդելու, գեղեցիկ ."-«ո մերգություններին տիս»ուսանե՞լէ Բագրատունյաց «ե մանկական մեր Խորին է անվանվել: ( Ասողջիկ) 3 Ասողիկ ԿԻ» րի

ամյա

եկեղեցական ուն Հասակից ռեւ» մանկական ձայն Հաճելի թե ռով:Բայց

:

արա

-

մայր'

ժամանակ«ղոլով ասելլ չեբ 4Ւ է

է այնտեղերկար

Անիումկամծառայե՞լ քաղլուք չ

ԿԱ րի Խո, փաագրո Հիմնավոր բոզ՝ աշակեր«զին Մորո ոք) 7 ա" լամ աբ. 4. ւթյանը Հայ պատ մաղրո Հրա,ի մաենադիր Յոթ որորը տած Սանփանոս դրչադրա կանպարզ ր Հարտնադործումը Գււոմուչէ. այդպիսիի, Հայսոնի ր

ենթ դոլիր»։որպես

է եկել

Մ

ու

Ա.ողիկի է, որ ք առաջ չփոթիարդյունք սովորական ծ Հատվածից: Ստեհ լացվա վ Հետագայում

եո

են Լա է, թյուներբորՀանդեսում Ասողիկը եւ Ստհվանոս Տարոնացի Տարոնացին փանոս -. հաերը:1004-ից Հետո եկածդեպթերի ռ 11այրած | Գսոմո փիատտ՝ ւթյան. Դ ա

Ի Պոչ: թեավելա չի զարի է կարանը: Հիջատա Հոր չորոնն Գատմությա րջ մեկը՝ դապետներից վա «բ եիբուն Բոբո" եղել է, իրոք, Ասողիկը ւ

Ը

ու

Ի

7 Գրել

է

իր

ո.» Պատմությունը: ՀԱԻ

Հռչակավոր

ա

թվականմածվան ծնն վ ան Ամփոփենք. Տարոն Առողզիկի Ֆ «եմանոս ւ ար 1 Սամի սզասոնրա «Տինդերական սակայն աչեն, ներր Հաուտ: սապեսՀայտ

սին նա «2

ի

4. «ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ»

ԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐՆ

այդ"

չք Գգատակում մագրիկումանձի:

-

:

մեջ՝ չերմորեննվիրվածհւ քաֆածմուտտեՀանդեսիչարադրության ինչ նպատոա-

Հետո

Գ.

՛

ժամանակացինքնախաւսութեան»երրորդ նապես«Գատմութիւն

առան 4-

ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ,

ԸՍՏ

ՕԳՏԱԳՈՐԾԱԾ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ

կառուցելէ որոչակիսկզբունքով`այն իր շարադրանքը Առողիկն

է Հանդես կամ Հատած: որ անվանում հրեթմասերի, բաժանելով

Հան-

(ցանկը)բերում է խորադբովանդակությունը դեսներըպարունակող

Հետու կենսագրական բոտ հր Էկ Հանդամանքներից, Լ/2 անմիջապես

Հայտնիէ, որ իր Համար կարծեսմի նոր Սաչակ վկայությունների, ՍեւանցիարժանաՀչիչասւսկ կաթողիկոսը: չինի ԲագրատունիՍարգիս

չարադրում է հը «Պատմություիսկ ընկալեալ» Հ...որոյՀրամանաւ

երեւում է, որ ինքը ոչ քիչ ժամանակ, այլ ասածներից նր»: Պատմիչի է նույնկաթողիկոսին, նր տիս» մանկական «է գործակցել Թերեւս է Հետ միասին, ժամանակի նչանանհւ շրջագայել առանձին, Թե գուցե բարեպաչոոնկենցաղիւեւ ուսմամբ նավոր վանքերը՝«Համբաւհալա որը Հիմք ի կատար սսծել զթերինուսմաննիւրոյ».մի Հանգամանք, եւ Հեւտաղաներին կոչելու է տվել իր կր'ոսեր ժամանակակիցներին ծայրագոյն ծեր», «երջանիկ նրան«բանիբունվարդապետ», «աչխաիաւ

եւ այլն: Հապատումմ պատմագիր» Լայորածղանման գործումպատմականության Պաւոմադիտական է ունի եւ մեծ որաւոսսխանատվությու նախոծ գիտակցությունն

եւս Պատմածոր ազգային-Հայրնայս նույն առումով զդում: Ասողիկը թողունի՝ անմած Հբչատակ նասիրական նպատակաուղղվածությունն նել գալիք սնրունդներիՀամար,որ ծաճախէ կբկնում:Նա նույնպես ռիբողննրեւ ատողներէ ունեցել,որիիրականՀիմքըոչ Թե զուտ ան4ձԼ է եղել, այլ Համբնդծշանուր նական-անչատական դոաՔաղաքական

է տալիս վանաբանական կողմնորոչումը: Հրաշալիսրարզաբանում կրածչարչարանթնեպատմագիրն իր ձեռնարկությաննպատակների, բի եւ մանավանդմարդկանցից զգացածսիբոկամատելությանարմաեւ ՀամետտուտականՀանգամանքների մասին: Ճշտապածության նա: է թյան տիար Մ

խոսքումՀետեւյալն փառատրական Հիշատակարանի Ավարբաված

երթասզհետ, եւ զխո«Այլ որ յամենայնիզխոնարհութեանն եւ յայսմ եւս խոնարհեալընԲանն կ րես՝ բարձեալ ի հոգւոջ նարհեալ զոր քեզ եւ ամենայնմանկանցեկեկալցիսզսակաւսատարութիւնս, ղեցւոյ մաղթեմ.սիրով անտեսելզսխալանսեւ զյանդգնութիւնսիմ. հոգք եկեմանաւանդզի յարածուփշրջանք եւ հանապազորդեան Վ. Վ.) ոչ թողացուցաՍարգսի ձեր (Տեր հրամանի ղեգւոյ, որ ըստ նէին մտաց իմոց զետեղել ի պատշաճյօրինուած բանիս. զոր կրեմ զգովութիւնեւ զպարսաւանսի ծանրասիրտ զփառս եւ զանարգանս, եւ ի խստապարանոց ազգէսմերմէ,ի բարեխոհեւ ի բղջախոհմարդկանէ, որոց իւրաքանչիւրոցնէ հատուցումնյարդար դատաստանին Աստուծոյ»»: եւ նախորդչատ մատենագիրների նույնորես, Հետեւելով Ասոզինը դաԹողած ավանդներին, Հեռավոր մաանավորաոալնս Աստվածաչնչի ծագումնարբանության նախաքրիստոբոշբջոնների եւ ժողովուրդների Ճնականգոյակցությունն իրողություններըանտեսում է կամարժանկատված հր է, որ Ասողիկն ճի չի Համարումներկայացնելու:Արդգեն վաղնջական ստիպված էր գրվածբթբ ակսելով ժամանակներից՝ Ադամից, օգտագործելիրննիջչատ դարքըառաջգոյություն ունեցող պատմաղբորան գործերը`նախապատմական ժամանակների իրողությունները ներ բեբելու եւ ամբողջացնելու որարունակոզ, ռուսսնյակ Հաղարավոր ցեղերի ժողովուրդների տարիների, խիստսեղմ սզատմությունները, էւ Համառոտ հւ ննրբկայացնել այդ բոլորնիբրեւ Հնախադուռ» կապավգություն քբժամանակի դրում է այդ կապատմության: «Արդարեւ,Ս. ռրավլությումբ Մոոլոսսյանցը,մի առաջին քրկուՀանդեսներն մասն ( Բագրատուփոթր ւլ Եբբոբդ Հանդեսի Ասողիկի Պաւոմության, է բում.

-

ու

ու

ու

Ա եւ նի առաջին եթնթ ԱչոտԱ, Սմբատ վերաբերող՝ թաղավոբներին

Աչո,

Բ

Երձոթ),ոչ

այլ

ինչ նն,

բայց

միայնքաղվածքներԵվանբվուվ

Մ, հորենացու, ժամանակագրությունից, Առտվածաչունչ գրվածքից: եւ Փոռվաաաաի, Սճրճոսի, Ղեւոնդի,ՇապուՀ Բագրատունու Հովշան Հասուն Կաթազիկաոք պատմություններից. առանց Քաղվածքներ Քնեւլորության, այն առսոխճան, նության ոբ որեւէ օլատմուժէ դիպված

մի աամագրիեւ բիչ անցնույն դիսրվածը՝ մեկ այլ պատմագրից Բոորո(ին աարրքըկամ Հակառակ բովանդակությամբ»: Սիանդա2: ԷՐ-Վ-րի է: բո"

29Միլ, «եզ. էչ285:

բում Հղում է

կարգիբազմաթիվ ավելորդ այանղ կրկնել: մաբում այգ

Անափարան, 214: գի,յծ««Իրում, էֆ| Թկրաքյուննքը, Ղանուն գլանափանը էֆատավնՍ

որ

արարը

էեջՀա-

ամբողջությամբքաղճրկու Հանդեսներումներառածն Առաջին չատ Հաստառից»՝ բանի է պատմագրական վածքեն «Պատմութիւն եւ ճախնույնությամբ բառացի, կիկնելովնույնիսկ դրանցում նրբնմե աղբյուրների քննություն եղած անճչտությունները: Օգտագործած կամ աստուդարանություն Թեկուզամենայն Ասողիկը չի կասուսրում,

նչում է քաղվածաբարվերցրածիաղբյուրը: Եթե չի բարձխղճությամբ մոռանում անունն է, կամ կամսլարզապես ժամանակը: Հայտնում էլ է, բայց ոչ Թե ինքնին Հասկանալի չի Համարում կարծելով, կարեւոր երբեքանբարհխղճությունցուցաբերում: մեծաէ, որ մեր պատմագիրը չափազանցված Հետաբրքրական է Բը օզւուսդործած աղսիրով Լոսում ջերմեռանդությամբ բանքով:, մասին՝ ոմանց առանձնակի ղդնբաղասություն բյուրներիՀեղինակների տալով: Քանզի նրանք, ասում է. «...Բանիւ պատուեալ բանականքս, զկնի գալստեանԲանին մարմնովյաշխարհ՝գրականտառիւք պատՅագրեցինզանուանս եւ զժամանակսթագաւորաց եւ զամենայն գործեալսն ի ժամանակինարժանիյիշատակի»: եւ ճառախոսներին անվանումէ Բոլորայղ պատմագիրներին եւ Հռետորք վածայինչնորչներով օժտված«ւզունհտիկուք Հայատւուչննայցեւ այլոց ազգաց»: Օրազգիներիմեջ առաջինըՀամարում է ծբբայականփրկիչ Մովածս Մարգարեին. նրա Համարդրում է. «Որպէս Մովսէս այրն Աստուծոյ հնգագլխեանգրովք զարարչութեանցնԱստուծոյ եւ զնախնեացնբարեպաշտութիւնմինչեւ ի ժամանակսիւր»: Այնուծետեւ չի ու

ու

աստ-

Թաբցնում յուրբերկրանքը: Հիացմունքնգովարբսանությունը Եվաննչելով չնայած Հ...անապա Սոկրատեսի մասին՝ բիոս Դամփվյուլացու, ու

բայց սոքա երկուքս որոլէսլուԻ ժէջ Ցունացպատմագիրք. մեծամեծ քան ղաստեղսառաւհլուն պայծառութեամբ»ո: հսկ Հայազգի բնականաբար, բազմիցսնչում է պատմագիրներից, Պատմաչոր առավելությունը մյուսներիՀամեմատ: «Իսկ բրո Հաշ ցումս:- գրում է նա,- նախեւ առաջինքաջն Ագաթանգեղոս նորառբանչ հւ Հրաչից եւ չարչարանացսրբոյն Գրիգորի առտուածածանօթուԹթնանս մերոյ է պատմիչ»: Ապաանմիֆասլես է. «Եւ զկնի ավելազնում մեծն որ Փերթողացն անուանի Սովաէս, Հանգոյն եւանքնայ: Հայբ»"": եւաէր օգտագործած որ Խորենացին Չմոռանանք, գրավոր աղբյուրնեբի մեջ միչ գնբապաւովությունը տալիսէ Եվսեբիոսին:

Թիւթ

են

սաւորքդ

Առողիկ, անդ. էջ 6:

ոգին,նույն տեղր,էֆ 6:

նույն տեղը,էջ 6-7:

նչանավորպատմագիրնեՀիշոսոակելով բոլոր Հերբավանությոոմբ Հնուց անտի»,մինչեւ իր «ի էբԷնջը 2" Բ: Քէչծանոթ Լ ար «րոնց է չնրմ ողեւորուդրում մասին նրանց բնում եզածները, պրստմիչը եւ գմրեցիկ նրանց դգործծրի ազգային "ւյ ոալիս արզվնատով, Բլ" բ «Արդամենեցունց իւՀամամարգկային նշանավությունը: ի սոցանէ,-գրում եւ

|

իբրի լայնալիրմարգաց ի իբմեզենաաին,ուղզերով

4 ռգիվբ՝ ոբն "

ծաղիկս հեշտալի աչաց հայելոյ գեղեցկահաւաքեալ լերանց՝ հոփուսյին աս-

յ

հոտովքն՝բերեալընծամատուցանեմ գոյնգունովքնեւ անուշահամ ն խո եւ բո, ի հարկեցուցաՋ եալ, ' անէ վ ի ա աստունս աստուած '

ու աա

ՏէրՍարգիս»»:

ենութեււնը ու

է, Ճեռնապլազ պրատմագիր չէ. նա նույնոլեսչատ դեպքերումպերճախոս կամ նոր Է' նւ ա մի քաե Ճարառատան«արումավեկոս», ինչպեսԱզաթանգեղոս : է, թե նա նուն կրա անըասում թ Հա,

Դ.Վ ԱնԱրար ունի,է«..-կաղրոպրասամության զեղլբերի չաթագրելու Քիչ ճաչաը զոճում է

աո

ճւ

րոմ

պատճառներն ու

է: իոբաաքես մերլուծող գնաՀատողՀեզինակ է ուրիչ պատմարատվանում է, որ լիստ Համառոտարան զիրներիցթազվածարախ վերցրածինկատմամբ:Երկրորդ Հանդեսի կռած «քաղուածոյսյաստուածայՀճեյավիրում Նշում է, թն Ապամից նոց գրոց կարճ ի կարճոյ համառօտիւ,ընդ բնաւս անցեալ,ժամաեւ զթիւսն նշանակեալ՝ ածեալհասուցաքմինչ նանկսն ճշգրտութեաճբ ի ժաճանակսթագաւորութեաննՏրդատայ,որ առաջինի Քրիստոս ր ' : ւ րտ թագա պայծառացեայ ու

:

աշրջան,եւ չնայածիբ այն(խոստմանը, Թե նբա-

.շ» 1-04, Սրոցյն, երգեր, Դ, 4 8225: 7.

Հ.

|

ագի, Հե. էչ

58:

րոր

«ԱԱ

. ջում

: ո,

-

լամ

10-րդ գալուց մինչեւ ընդմիֆարկունի Հազարտարվապատմություն,որի նյուլթը (որոշակի թյուններով)պատմիչըտեղավորումէ առաչիներկու Հանդնաներում : եւ Այդ Հատվածներումպատմումէ նանւ Մո.Հենց Եւ եւ Հռոմայեցինելի,զլարոիկների եւ Պարթեւաց,Պողոմյանների բաց ՀունաՀետ զուդրնթաց դրանց տիրակալների, ասորեստանցիների ամիրաարքաների,արաբական Հռոմեականկայսրերի, Սասանյան լեռների կատարածգործերի,ապրածդարերիեւ մոտավորլթվականների, ուրիչ խութով՝ իր Համոզմամբառավելնչանակալիցիրողուած, ուններիրի մասին: որոշակիի՛ դամանքներ,որոնքն նրա դրվածթը ի Հանգամանքներ, Ասվեց

է. «Հանգ ամին Սէմայ(այլ ւ" օրինակնե, Ր բողբում լազազո " բոթ ») Է, ամենայն տսՀմբնարգարոց...», որբ սակայննրա զ

սարք

փղամից

,

ք,

`

Վ իրոք» «ոբեղզերական»: նաատով դար ա ն, ք : Տարվա / Բի ւ. ար է էր Հույժ երբեմն գրելն բառացի, ԱսԱսողիկն Էլ նույնությամբ,

տո

զոբ

նչանակությո

որոնք

ն Ասին Հաողւեալն գլոակաբղության ցանկում Հեղինա,

զոռծբքում է,չնայածդբ Համարխոռտանումի «րավբատում է Հ...ակիզբն "ր ' .շ"ԲումնալնՀայ» բ ղ աբութո է դրախոոէն, փչա. , է Չ-/ թող Ժառանգորդ», Բ"յ5 ոլասոմությունը չարունակում անձքջսաըն» ոլորնն, ԱրբոաշՀամբ յոթանասունձինգ տարուց: Այդպիսով «թ կազմումէ ավելիթան չորս-Հինդ (ջոակեց ՃեչեւԱրբոՀոմբ, Հոա-

ւ

դրալաովի նրադրախտից դուր" ոլեսամանում տնսնո էնչ, Ուրեմն, ինչես Աղամբց լամ Նրա չ միՔո՛ կազմում օրերը, Ասողիկի դարը՝մինչեւ

ու

վերբուծէլ»": Առոգիկը նույնպեսիրաղդարձությունների ՀԱամւան քները

:

կալթողիկոսնեանվանիՀոգեւորՀայրերի,մասնավորաբար բազմաթիվ եւ կատարած Հասցնեգործերի մասին՝ տարիների բի գաՀակալության օրերը: Գեւորգ կաթողիկոսի լով մինչեւ դառնեցի

արՌ.րման Ասողիկը մնայնգմալթերն փատքրըմերկապարանոց

նյութերիմէջ ընտրությունանքլ,դատելնւ

պլեռւքէ

ո

ե զբն քանն զբնաւս գերապատուեալ

չառո

Խանւ ծազման ոլատմություատռՀմի Հայկազյան չարադրի չ" նրա մուտ բոսցակայում նը, այդ ամբողջն առծասարակ երկրորդ Հանդնանընդգրկում է Հայոց պատմուՊատմության միջին չրֆանի, Պատմածայրը կասեր, ինչոլես կմառտով, թյան,որոշակի հւ ՏՖրդոտ ւմիղ՝ Գ.Էր. Լուսավորչի ն Քրիստո նե, ության Հաստատումից՝ այսինք մինչեւ Հայոց Մեծիգործերիցսկսած,մինչեւԱչոտԱ Բագրատունին, ան ԳԱեւ Բագրատունյաց ՀարսԾԻ « հաականութ, վե ականգնում| անկախ Ար ընկած ժամանակածատվածը: Մի ծանգատությանՀիմնադրումն եւ Հասարակական Քաղաքական ո րը վետական, Համազգային մանք, րա գըափարականացո աղորդո դղաղափարականացում նչանակություն խորը եւ է Հաղորդում նրա է նաեւ խոսվում Համառութավյի, դարձյալ ՍույնՀառովածում, վածքին: նում

|

օ-

ն,

են,

որ

«Ի

առնում

բը

ք ատմագրական

ադվածթնե-

տա

մ

դրան, չնայած լբանասիրություննիբասեղմ կարճառուո:Չնայած անփոխարինելի եւ մա. յ ան հոկական, իո են, է իբրեւ վացիորեն, ասոմութ, փոխարինելի «կզբնաղոլ մեծ չի սռալիս նչանակություն էլ սրժեքկամ կարեւոր բյուրի:այնքան է, որ անուիանալի լի ծ, այդ առաջին Հառտվածներին, Բայց եւ այնալես նհիկու ՀամարԲիստ արբժենթավոր սզատմության նույնիսկՀամաչխարծային ոբոնք բացակայումկամ տեղեկություններէ Հաղորդում Ասողիկը, ղրվածքներում.օրինակ՝կաանստույզեն ուրիչ չատ պատմագրական ցանկնու զածավկալության տարիներն բուռ Հաջորդական Թողիկոսների ու

չ

ս

ոլ

:

:

:

առաֆարբան, էչ ժեւ ԱղինՄոոլի--.

Հետեւյալները: ր

կամայլոց Գատմածոր

բուն Ա»ոգիձի

|

ճշգրիտ» ապլբածի ամագոձատմաի իրադարձու պատմական |եորիմաջությամբ,

:

:

ու

աձսածի

ու

"Ի՞Եղ

ՊԱՏՄԱԿԱՆ

վերլուծությամբ, արիա) Է. բանավան միանավ Լուսավերչական Ակելեջ»ո զռրավուոզեոշությաւն, Այտեղարդեն վերաբերմամբ: պաշպանության «փզրունթների իոնաշերի եւ

ՎԵ, Հող.

Աո ԲԱաԻ բոն ճմուշ է:

ի.

դո

անաղբյուրագիտական փառտտագրական փայ

ոճի գրական դեղարվետտական

այլեւ

է, Հավաստում Հեղինակը Ֆալխարան-ազդում Հանզմոի ճրր«րԳ Սույն եւ

միանգամայն Նէրգայացնում գեղբերը ինքնուրույն էրԺամանակի էկաչկանդումներից՝ ականատեսի

աղբ:

ամն

ազդեցությունից սմաակի ու

լանլով:Ուատի հւ ընդանձամբ ավանդվածը բոճավոր փամ Տշզրտովթյամբ: եւ արժանածավատ տոռուղապատում

«միակ ութն ց է» (Մալխասյանցի սփզբճազբյուրն պրատմավան (ԽԸ) է Փառասունութը գլուխներից, բոշզկացած Հանգնար Երբոր եւ ված

:

՛

ժամանակները բյուղանկատարած

մբեչէ. արատԲ-ի Գագիկիտիրակալության էւ գարձյալ դրա Հիտ զուգորդորուՐ պատմություն. տարվա

այլոց ամիրապետննրի արարական կաոբերի, զական Դրանիցբոցի եւ

Հայոց Հետ ունջած առնչությունները:

(972-991) Հրաշիանով է զետզվածԽաչիկկաթողիկոսի ծույն բաժնում գրվածքի՝վեբի նչված

դավանաբանական մետթոսրոլիի Սորոասսվայի է էջ 202-243): Ռրոչ Թուղթը(անդ, բեզարձակածավալ պրատսապնան այա եբբորդ է Համարել պետթ Աշովիկիբուն պատմությունը ժաստով Կ. վ է ավանդական բոսնասիրության՝ որպեսեւ Ընդունվել Հանգ նար, եւ այլոց կողմից: Մ. Աբեղյանի Սո. Մալխասյանցի, ՇաՀնազարյանցի, Հայոց "ոո որԱսողիկի է Ֆիատում կողմից դարձրալ, Մոիոաայանցն

Ա

՛

Լարա աաաւաանարշ Սո. Մալխասյանցի էջ ԺԵ-ԺԷ: առաֆարաեր, Առոզիծ, ա

ու

ու

ու

ու

ժանտախոույին մածերը: նբեւելի քասովը:երկրաչարժերը, վիրբները՝ չինությունը: եվ այս ամենըոչ Թե վանքերի տաճարների ղաքների,

պատճառա-Հետեւանքային կապերով,այլ Հանդգամանալից, ոճով անկախառակներ|, ձեւով՝ առանց մասնակի,առանժինդիպվածներով, բյուրավորբազմությունները, դողի չաղկապի:իսկ ժողովուրդների պոասմունրանցվիճակն կյանքիեղելություններըայն ժամանակվա թյունները անտես էին առնում»: Հին ժամանակներիայդ տարհգրթերիցկամլավագույնդեպքում Համառուո ժամանակագրություններից էապեստարբերվումէին միայն եկեղեցական Հայրերի դավանաբանազանազան Առտվածաչունչն Հարցերիննվիրվածգրվածքներն մեկնությունկան-քարողչական «Սեատմուոր Մալխասյանցը ները: Այդ է թերեւս պասոճառը, Ասողիկի իրավացիորեն Համարումէ հմանաԹյան» առաջիներկու Հանդեսներն եւ տիպգործերից նույնաբնույթ մեկը՝իբրեւնույնժամանակներում այլ է երբորդՀանդեսիՀանգաՀանգամանքների արգասիք:Բոլորովին մաղը: է մեր Հեղինակըառաջին Որքանանատույդգ կամկասկածածարույց այն էլ մեծամասամբիր օզտագործածակզբերկուծատվածներում, նաղբյուրներիանճչտություններիեւ Թերությունների սլատճառով, ու

ու

ու

ու

:

Սո. Սալխասյանցն է լուրջ ուչաղրություն Հատկացնում Առաֆինը

նույն իՀին եւ նոր պատմագրական գրվածքների (պաւոմական բովանդակության,անդամբառիմաստի բողություններինվերաբերող) միջեւ գոյություն ունեցող տարբերությունՀին նորԸժբունումների Հնում, ասում է նա, սատմագրական Խերիբնաղածայտմանը: ղդործերի անցքերն դիպվածները՝իրենց նպատակնէր «պրատմել նյութն ժամանակինկարեւորՀամարված,այսինքներկրիիչխաններիգածավարքի ինչ-ինչՀանդգամանքնենրանց Հայրապետների, կալությունը: երկպառակությունները, բնության արծաբբ::-պաւոնրազմներն նանւ

ու

ԷրվուՀանդմանծրը, | այն է՝ առսոիին թոռրվածբները, զառռարված մեռգրաց» ագբոեովոնի փորերուքյուն,որջանոլմէր 4նորքնբանարէ ազ այգ պատմագրական գործերի սկզբնառղբյութնմճչդլբոոելու դմպթերբում չատ : Հատվածները" բոասզմալժիվ եւ աղավաղված Ֆերվայում» Իէ դիչագբական ՀաԱսողիկինչած կաննույնիսկ տարբերություններ ՔԲազմապիսի

միջե. որոնցիցչաաղբյուբների տուփանուններիեւ օգտագործած

ՍՏԵՂԾՄԱՆ

ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐԸ

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ»

ու

Թագավորությունից Հասնում ԸԵզգՐՎո« մ է ԱչոտԱԷ. Բագրատունու

ու

«ՏԻԵՋԵՐԱԿԱՆ

5.

առանձնա

ւ

Ի`

Նույնը վերաբերումէ նանւ անտերը ճշգրտվումեն Հենց Ասողիկով: բավ թվական տվյալների,որոնք,սակայն,վաղուցի վեր Հայտնիլւանճր քն, ուսի ավելորդէ այստեղքենել կամ կրկնել:

արարիԺո բազմիցոնչվնլ է. նրրորդ այն իր ինբնախռուլքնանը». ո. Հ" Ի'լաց չարադրանթն ճոխ գեղեցիկ ջ:

30 Նույնտեզում,էֆՎԹ:

պատճառովվանածայրուստնսողության վատթաբացման ծերության

հւ ուղիղ է երբորդում,ուր եւ եւս ճշմարտապատում առավել Ճույնչավի

չարունակձգտումէ, այն էլ

Համառ

լինել Հետեւողականությամբ,

Հա-

|

ներկայացնել էոչ՝ ոչ միայն Հարազատությամբ ճշգրիտ, վաստի, այլեւ ամեն

«ա

անց

կա

աց:

։

|

«Նոյնպէսեւ

որ տու: եւգիշերի ՎՊետրու ծերունին, աշխատեր ցայգատարածմշակութի եւ գործել

ձեռօք

սաղմոսել բերանով,

տարածութեամբ,արտօսրիջոյցողբովք լցեալ պՀ-եոոջաշռայշննռննատոու անտա աան այւաւաւաւաաաւ»

բազկազաւուրս...»": Սա օր

|32նագի,անգ, Հմագպապննրը: Անողիկ, անգ, էչ1738 էֆ174։

եւ

ճգնազգեստ, շաբաթու

եւ

քառասնորդացն»»: Ասյա

նաեւ՝

սուրբ

անվամբեկեղեցին,ճռխանումեղբայրներիբազմությամբեւ «բազմապայծառ ԵՎայսպեսամենուրեք.ե՛ւ Հնձուզ բանականիմաստնեովք»: վանքը ե՛ւ Ցախաց ե՛ւ Դոլրեվանքը Արչաբունիքում, կարինում, Քարը ՎայոցՋովանքը»ե՛ւ մյուսներնառՀասարակ: բում, ե՛ւ Վանդոց

Հայրերիսրբակրոնությանը,ճգնավորական Եկեղեցական կյանք վարողներին,Հայոց դավանանքինվիրյալներինբնութագրելիսԱսողիսածման չունի. երիորղՀանդեսըծայկի երեւակայությունըչափ 4ոներովեւ մանավանդ բեիծայրլեցուն է այդպիսիխանդաղատալից առասպելախառնՀրաչաղործություններով՝կատարվածառաքինազարդ կրոնավորների կողմից:ԱՀա մի օրինակ.«Իսկ զմիայնաւորացն բազմամարդառաքինութիւնսզիա՞րդմարթասցուքսակաւ բանիւ ասել, որք խաչակցեալք խաչելոյն Քրիստոսի՝քաղցիւ եւ ծարաւովեւ հանապազամեռիկկենօքքաղաքավարեալքի ժամանակինյայնմ»: է Վանգոցվանքիվանանրանցիցֆերմեռանդորնն առանձնացնում «մեծանուն Հայր սբ. Վարդիկին՝ Հոչակելին», եւ ապա՝կարմիր սուրբ ու

ու

առն՝

արդարոց՝

է հր նրա կարզադրությամբբարեզարղդվում զդասսկրօնաւորաց...»5,

ու

գրական ի գաւառին Դերջանայ,-չարունակումէ դիտողօք»: Խլաձորինանուանեալվանք, որ ըստ վկայարանինորին՝ ապրասոմիչը,սուրբ Գրիգորիկոչի՝ ի ձեռն հօրն Սիմովնիհիմնեցեալ,ժիր եւ ճգնողականծառայի Քրիստոսի. որ ի սահմանս անախտութեան հասեալ` վախճանիի կենացս, փոխանակիւր թողլով վերակացուուխտին ի ի

բազմութեան արանց

ժողովեալ

Տարոնգավառից,որը «...ամենայն ծննդյամբ «այրնԱստուծո» Մովահոր,

Առողիկը դրում է. «Զայսու ժամանակաւէր յաթոռ հայրապետութեան

երգեցողովքեւ վառում՝ «բազմամարդպաշտօնապայծառ

որ

ի կիւրակէի արբմամբյաւուրս

ու

Նարեկի վանքը Շիրակում, վանքը Ռչտունյաց գադարձելՀոռոմոսի

Առ

յաւուր

ու

Տէր Անանիա(իմա` Մոկացին), ամենաերջանիկսրբութեամբգերապատուեալ,բարեշնորհիւրոց վիճակելոց»": եվ նրա օրերում ծաղու կ արգն լսասերը,Հոլովստեղեէին կրոնական կում պայծառանում են եզբայրանոցներ, ութտատեղիբում կառուցվում Հիմնադրվում մենաստանում, ՀովՀանպնդմամբմիայնԿամրջաժորի ներ: Ասողիկի նա Արչարունյաց եպիսկոպոսի օրոք, չուր) երհք Հարյուր արբակրոն կայինՀավաքված:Այս նույն ժամանավմենակյացեւ ճգնաղգնատներ ներում են կառուցվել եւ բարգավաճել,գիտականությամբՀայտնի

«...որ ընդ ամենայնի ամենայն եղեւ. Բարաեղին.

Աաւթնամբ իճաշակս անճաշա զարդարեալք խոնարհազարդ ճաշակեալ զովացեալ ջրով ի միանգամմիայն

այնպեսէլ Հոգեւոր այլնկառույցների, վանքերի, կրոնական ԽոաբՀիկ,

եւ ուսուցիչներիԱԵհրեւծլի վարդապետների ղակի,վանականների, վարքիմասին: սրբակրոն աց ժամանակների մասին Այսոլես,օրինակ.Աբասիտիրակալության

է

իմաստնականհանճարով. մեռեալ ի կենդանութեան,եւ ի մահու զկեանսքարոզեալ,օրինակբարեացեղեալ հեռաւորացեւ մերձաւո-

-

նկաբթագրության մանրամասն բարգավաճման ճռլխացման նության, Անանիա Մոկացի կաթողինախորդ՝ առանձնապես կապակցությամբ. կարգեՀոգեւոր կառույցներում կոսիօրոք բսզմաչանճար կրոնական բարձըժակարաննախադեպ Հաստատությունների բի»ուսումնական

Հանձնում

կամ զվերակացութիւն գիտնական լնուզպակասութիւն զամենեցուն եւ

վնրաբերող, ՛ աահաաաանա առ որոր ժամանակներին Մազրատունյաց իմաստով: խարձապատում» Բացիդրանից,ինչպեսարդեննչել ենք, այս վերչինմասըմեզ Համեծ կարեւորություն պատմիչիապունի Հատկապես մարչափազանց ինչպես աշամբողջտարածքում, գ րնթե Հայաստանի բած օրերում ատունյաց

Թյունը

է չարաչունչ որ աղոթքով Հորը, ոչնչացնում վիչապին:`

այն աստիճանՀրաչադործէ, որ առյուծն իր կուրացած Վարդիկը կորյուններիննրա մոտ է բերում բժչկելու. նա «ձեռն եղհալբժչկնաց զլուսարանսնոցա»: իսկառյուծը, ի նչանծրախտաղիտության, եղջնըվի («չի է նվերբերում սուրբին: Զի մոռանում Հիչատակելնանւ Բասիլիոս ծերունուն, նրա աչա-

ՀԱ»,ԱԳԱ:ԱՏԱՆԱ

ծրտ

Իւ

Սանփանոսին՝

դժար

«յո

օսն

եւ

առատարանն

Նանա աւոգայմա

ա

թ Դավթի ՂոիդՄաշկն էին կոչում, է. գիտնականն» ա

33 Ասողիկ, անգ, էֆ 174-175:

34Նույն սելը, էֆ175:

»

ակութ

ոճում,

35Նույնանհղի: չչ 176:

եւ մեկնիչ Գեորոսին, Անանիային՝ «...փիլիեւ գիրս ասացեալընդՍորա չոր Զոմանս սոցանէ 0 Թոնդրակաց եւ այլոց հերձուածոց: ի մերում տեսաք աչօք մերովք, ի (քրհտուքարճաշակելով քաղցր ճաշակացբանիցնոցա» ինչի

Հարեկի: է աառական ԳԱ իրենը: տճայութեան

ԿԻՆ սոփայ

Հավաստի

Գավանագան ո, Ր Հակաքաղկեղո ԳՐլու ԻԻ բենից առաջ ուզգունյունը արդն աղթանակած ակա անական

են

յ կասլակցությամբ `

եւ

271-274ամբողջությամբ", «յեք ատ

ՉԱԿԱՆ

ԼՈՒՍԱՎՈՐ

ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍ.

ԴԱՎԱՆԱՆՔԻ

ԷԱԿԱՆ ԳԾԵՐԸ

ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑՔԻ

ՀԱՅՈՑ

ու

եւ

Հենց այդ անչափածաս տարիթիցէլ ամբողջությամբնվիրվում է

եկեղեցու ուղղության պաշտպանության գործին: ժայրբենի դավանած որ Այդ է պատճառը,

լյանչ

մոռանում,

ա

նա,

ինչի մասինէլ շարադրելիս լինի, ոչ մի վայբ-

ամեն չի Թողնում, ոիթը բաց դեպքում Հիչաոտա-

կուժ-Հիչեցնում է իր է՛. գործունեության,ե՛ւ գրվածքիխիստորոչակի

Հաստատելո,

ռռբր

բճրված թանի

|

առզբկ,Մալի.առաֆարան, էջ ԻԴ:

,

«ու,

աի հոյոնը Քու դորեմ Համո գովասա Ք»

ա

Այդբնագավառում ցիության նւս զարմանալի չրջանակներից: կայուն ծ,

Հ

լիտ եւ ֆանատիկ. երբ

տեսնում

է Հայ

նի ամբողջ

տարածքում Հոգեւոր սռների, մենաստան-ճգնարանների առասուբուն բազմացումը, ծաղկումն այնքան է ոգեւորվում, չատանալը: ոբ եւ Թվում է՝ եթե կարողանար, մեր ամբողջ ազգըճղնակյաց, խստակրոն խոտաճարակ Սեւոն ա ո կդարձներ: կղզու Մաչտոց բարձունքին ԵղվարդեցուվանաՀայրությումբ, կառուցված ոբ. Առաբելոց անվամբ եկեղեցու Համարգրում է, լԹնհրա օրոք բարեկարգվեց ծաղկեզ բնազժաու

|

մարդմիաբանությամբ, ի.

բուռ

եւ

անապ (րանճգնավորական

նա. դասով:եվ ք՞նչնէ կարեւորում «Յորմիացեալ ժողովեցանեղ-

բազմութիւն, կանոնադրութեանսահմանաւ սրբոյն Բարսղի, ի տան Աստծոյեղեալ, ստանալովզբազմութիւնգրոց սրմիակրօնք բոց զի լուսաւոր եղիցին աչք ոգւոց ի տեսութիւն ճանապարհին Տեառն ըստ անստերիւրուղեւորութեանց»»: բայրց

է խոսում Մեծամեծ դովեստներով Արչաբունյաց եպիսկոպոս (Հե-

օրերում եւ նրա Հովանավորությամբ տաղայում կաթողիկոս) Խաչիկի տեղիունեցած րոնականբարենորոգումների, «Հրաչավուեւ զար-

դապսակ» եկեղեցիների, բազմաբնույթեւ դեղզեցկածարմար ճարտա-

բապետական չինվածքների, դրանցմեջՀողեւոր նրգի հրաժչտուու

365 Անոգիկ, Դասմություն, էչ 178

անանո-

Ս. Գ

ու

(ուսավորչական-միաբնակ Հայոցեկեղեցու Սանվանոս Ասողիկը

գրվածքիմեկնությունը: դավանաբանական սբ. երեմիայի դեռեւս10-12 տարեկաենթադրումէ, թե Ասողիկը Մալխասյանցը ճբ եկել էր ուսանելու ԱնիիՀոգեւորզարգացածդոլրոցներիցմեկում

ր

»հշ, Անա, չրԲանանն ծր՝

՛

'

լինք նաեւ

է

ա

ա.

եւ

է Գր.Մոշգիստրոսը, դրած Թերեւսայդ նույնմողքով ինչոլես վկայում

ելո

եւ սի ճշմարիտուղղությունը ճանաչելու Հեւտեւելու Հարցում. ԷՀարկե՝ : եր տեսանկյունով Հայոցմիաբնակեկեղեցուդավանանքի պաշտպանության Հարմիչի մունքը ան չի կվե.արեր ունքը ցումմ քի պլաստ ախոռէ, մ,ուր եւ միանչանակ Հասնում է նույնիսկ որ երբեմն այն աստիճան, երոմոլեռանդության, եւ մեջ Հաճախդուրս դալովպլատչաճության դեւորության ճչմարտոա-

ոչ

է. այդ է աներերնվիրյալն անխոնջզաղափարախոսն դավանանքի սրատմության»Հիմնականեւ բուն հատակը: նրա «Տիեզերական

ՈԻՆ

ու

աստ

6. ԱՍՈՂԻԿԸ

Ի

եկեղեցու տեսարանների Թույլությունն անկարողությունը Քրիատո-

Համառօտութեանն՝ Թօթավէ իմն Խալիլինել մասն (Թե՞վասն) Ընդ առաֆըստ ոլատչաճն յեիր» եւ. առանց վաղայ ճեւղելոլ զկապանս զտեղի առնող ցորժամ եւ զտեղի աննչան երկարելով իրս, անդգք ջան իր ղանակի, ոչ երկարելվ է ուրնք զի է ի պերճրճարանուի ստորագրել. ինչ նշանաւորիցեն է այլովք զ աճուճանօ. Ք բո՞ Հասանել,նմանայնուլթեամբք Դ Թիւն ձգի նշում է շո հր ասածի Հաստատումն Հնոց ճարտասանից»: նի Իբրեւ եւ իրավաց ԻԱ է։ ի էջերն բ առ

զա

ր Տր մո

Համառօւո Հատուասծս բազումուրեքանիմաէր: մինչեւ կարի Խավխկին

աֆո:

ննոիր:

հւ ների գրվածքներից բազմասլիսի օրինակներով: ում Հետ ողիկոսի անթով Ճաղորդվելու փաստը Բրուից վերցրած, խոսում Եզրին մեղադրողՀովՀանՄայբագոմեցի վարդապետի մասին: Շատ տեղերում է կարդում, մեղադրական ծաղրում Հունա-Հոռմեական

է չարադրում այդ ըմրկրանքով եմիաղավան Հայ ջատագով, կյանքի բոլորը վաճական-ճղնավորական ոճն Աամենա,նի նվիրյալպատմագիրը: «Յայսմվայրի հՍղնցու՝ Ս... ՄաԱխասյանցը,Նոր ի ՛ աող գրո

խն

մությա

նում

Աննա,

անՀուն

.- յ.

ու

մեզանում

ն

Հե ր»ւթյամբ, արտի րստ

նպատակն

հա .: ամբողջպատմությանընթացքում Հե հւողական Հավատամբը,

ի

ուղղությունը,

39 ոզիլ, ան, 8160.

168-167

8.

Հեծյալները:

1Լ-

վիա մեգիէ. էրեագայուցյան մարգվանջ քոն զառարկրւթյան, նա դ եպքերում Այդպիսի մասին: մակարդակի աննախադեպ բազգելու էւ Հույզովէ պատմում, ջանում ոգեւորությամբ բանաստեղծական

մի փոբրիկօրինակ լթլթի «խոլասաիկ ոճիեւ բովանդակության. ԱՀա, զի՞արդ,-առում ոք յանդգնի ասել երկուսԱստուածս: ՔանզիԲանն է,եւ յառաջ իսկ ունէր զաստուածութեանն անուն, եւ զի զկնի անճառ միաւորութեաննեւ խառնելոյզանխառնելիբնութիւնսնեւ զառեալմարմին եւ եղեւ ըստ բնութեանառողինեւ ըստ զաւրութեան...»" այլն, եւ այսպեսանընդմեջ, ամբողջքառառուներկու էջ՝ նույն ողովեւ տրամաբանությամբ: Օգտաղդործնլով 5-րդեւ Հետագա դարերիպառտմագբությանառողիավանդներն Հարուստփորձը,գումարածդրանիր Հայեւ բենասիրական ֆերմզգացմունքայնությունը, նոյ նույն կրոնասիրական ւ ՞ «եռն տնւողականությամբ, այսպեսկոչված՝ «ճոխ փաստերի» ներդրմամբ, կրկնումէ վաղուցի վերավանդական դարձածմեթողր. ներկայացնում է պատմական-իրական անձանցգործնըն ժամանակի սոցիալ-քաղալքական Հարարհրությունները, քրիստոնեական լեգենդը,ֆանատիզմն Հրաչքայնությունը՝ճղխացված, գունազարդված ժողովրդական բանա, եւ. մխավի վեստինՀարազատ առասպնլարանուլթյամբ Սիս. նակՀատուկնպատակ ունենալովչարադրանքը առավել Հետաքրքրական, ազդեցիկէւ. Համոզիչ ը Հայոնիէ, լուսավա Հազատավըի, նվերաւների ծությունների, առասակավխառն ավանդուլթյուններիի վերաբերյալ բանաձյուառատորեն լեցունՔն է՛. Ազալթանգեղոսի, սավան Հվասհխով» Ք՛ւՓոսվատո«Եւ

ա-

նթերցողին:

մեած, Արգինայի Գա աի ոք աաաճացոյց րանա ճոխությամբ էկեզնցինՇիրակգավառում՝ կաթուզիկմ այդ

փոխանցելապա

տրամադրությունը

Լ

էր նույն Տրդոոայն էր կառուցողն է պատմիչին. Հեցմունք սատճառում էր վել Անիիկ«թոկառուցել Բագրատունին որի4եռքովՍմբատ

ծաճամբավ

ու

«ր,

եկեղեցին: գիկոսաբանի

շինեացզսուրբ կանմին գեող.- ջրում է Ֆա. օգքւորված.հաստահեղոյս կոփածոյիւք, արձաթուղիկէեկեղեցինվիմարդեան հանդերձեւս երիւք եկեղեցեօք 0օք գմբեթարդխորաներկնանման, եւ զարդանոյնաձեւ, հրաշատեսակ.չքնաղագեղյօրինուածովք, ոսկեթել անկուածովքի զարդ րեաց մեծապայծառ,ծիրանածաղիկ, ջահաբորբոք դսկւոյ եւ արծաթոյեւ ամենայնզարդու պայծառութեան ստայոլովակի եւ կտակս զաստուածախօս լուսաւոր անօթոց. այլ պատեւ զմարգարէաքարոզ ցեալ. զԳիրս սուրբ զառաքելասագս ձայնիւք»": ապե ձայնիւք Գամս,հանդերձամենայնվարդապետացն աղադր սվզբունթեերի եկեգեջու լուսավորչական Սիադավան ֆածաՖվիրումբ Աաոզիկի խնգբում պաչասլանության բախոսության

'

«Եւ ի

ԱԼ ութբ-ինչ ավաթաղվց փզմի է Հասնում: Պատմության Հանդնաի մեծա(չուրիքառասունէրվու է չազիազանց ըեղարժավ ռա դետեզված դի. խրթինէւ վերացական, դավանաբանական ծավովէչ կազմող), կրզճարանություննքոճով ձանժրալի լժռսվկ բովանդակությամբ, մեուղղվածԱնքատավայի բով լեցունմի համակ-ճառախասություն` բող էր բեդունել որտեղպաշանիում բուլոլիոիթոլթինՎատաախան, դրված է Խաչին դավանանքը:Գատապվաանը երկաբնակ կեզոնական ԽԹԵ Հայերեն մետրոպոլիտի Հրամանով:Մելաասաղվայի կաթողիկոսի եւ որեւէ եղ էլ չի նշված: Բովանդակության չկա թարգմանությունը մեջբերպատմության Հայահինն դառնումԱսողիկի մանրամասները Հատտատ Համոզմունայն Մալխասյանցի էլ թղթից, պատասխան ված գրիչննրիկողմից,իկչատ աեղ աղավաղված Հով մեզ է մորի կտրտվածությունից առկա տնսքից, Թղթի բում էլ կրճատված": է այդալես էւ անՀարթությունննրից կարծել.որոշ ելնելովՀավաճավան մտքի, պակառավար:

ու

ու

լ

|

.-

39ավ,«եգ, էջ185: 40 ԱԱ ,

անդ,

185:

բաջ.

ե.

118.

թոք,

յո:

երա

Այգի

«վեստոձրով» առակ եւո

որ

պատմում Հով' :

ծ

«Տարոնի սրատմուլթյան» մեջ": Հարո իթ Խաչի երա: Հրաչադործ զորությանման

է րհի Րփարաթ էլ այնպիսի Համոզչությամբ, Թեիբրիր աթի առաֆ ա» ե բանարվեատից եկածավանդավեպեր ք աառԻն Բրո պատմության ընթացքին,նույնիսկնշանավոր պատմական անձանց Ք

8.

այն

՛

-- էբբ Թ: կատարվածինքնէլ անվնրապածորնն Հավատում դրան:Հոեւ

էւ ազվանածայր ր. Սեոնվիանոան այնաասղիճան, առաքինի ՀԵոաաոնը որ չարունակ ռայինէր սովածմարդկանց, երբորեւէտեղէր դնում,ճանապարծին լկ Հադիգնատենըն ազքատներին,մերկությունը ո ռոմոսի վանի

զրմը առած էրմնում ու իր բաժին մի գար Հացը

ամբողիությամբ բաժանում էր

իր

Հողոցում գառած բուրմնրով կամ կանաչով էրծածկում եւդաղիս տեղ Հաս

սոթկոքակքությամբ

| ՀաԱրաշանոաեՐ Ֆաեւ

աթ. ո Ր

Գար անե զորության աա եւդրա Հետ կարված ավագության, առի "է Գոր» լ

'

մոք:

աեզերում էլ կապր խովխոված է, էրրման էլ հափւ`

39 Աո.

:

ու

ննա

ու

Հասել լատ

ոլ

7 ար

բարձել: չա

լ

մոգիի, անգ:

43 Տա

ԱաԹեգբանաՄԱՐԻ `

Աղի, անդ, Դ. էֆ 172-173 տեւյալնքրը,մինչեւ 179-ը:

Ի. ՀԷ-

Ճում: ո. Առող ռրչում

աասոմել քլաբ զրույցներ ն

տծաճ, անչամասին:Զավազանց անձանց պատմական նչանավոր նույնիակ մուսի աւն իմաստնո 4 (աղի4եւովէ պատ ն գեղագիտակ Բագրատուվատալի եւ ն. ԼԻԻ մաիդասիրության տոննավայ ության, չի Աշոտ լ մեջ ոգեւորության վարքիմասին՝ սրբազան ոզովիգատիրության ' ն եւ ճշմարտության ԱյսԱչոտը«խաղԷսաՀմաններից: Է առատաձեռնությամբ խոնարՀությամբ, լ րր ամենքին զնրազանցեց: կաղեէւ կույրերին, Ուրուկներին, ը ողորմածությամբ

էւ

Թագավորի քրիս

դուրս գա-

Ար եւզբաժակս իւրթաե իրեն էլդար: «Այլ ոին բաւ, վիրաց յորժամթարախ նոցա, ըմպելեօքմատուցանէր գաւորական Հ,Ի

յ

յ

լ

Հնում,

նո-

եւ

'

ընդգինւոյն՝յայն ժամ զմնացորդսնոցաառեալ ինքնճաշացա խառներ ւսմյ ». Այնթան եր ունեկած ց կարուղյալներին կէր»"": առատաեռնությամբ ԻՐ մե դանձատանը: չմնաց անգամ որ իր աՀվան միդրամ ժամանակ ու

.

բոսզմակողմանի Հարարերությունների վեբարբերյալ՝ Հասարավական

Ըեգգրկմամբ: նանւ Աէ արժանացել Հատուկուշադրության Այ» Հանգամանթբ (1859 Կ. Հբատարակեչ ՇաՀնազոսոզիկի Փատմության առաչին նա եւս առաֆարանում բնդդբլածցիվոզմից-ԷԻ Հրատարակության Փում է այդ Հատվածի Առոզիկի գրվածթի միչար» առավելություննեուբիչ Հենցիր առաջիներկու մասձրիՀամեմատությամբ: Այղ մասիննա գրում է. «Եթէ յնրջֆոնիկ ժամանակին յայնմիկյորում բարգաւանէր «զետուԲազգբասունեացն ՔՒՃ. եւ Հայաստանա̀նգոր լարտոաւթին արչաւանաց՝| ծաղկիէր ի Նույն ածզում,էջ

190-181:

| 45 Նույն անզում,էջ 253-255.

գլ. ԻԹ:

մ

նի լետութնանն, զաչխարչաչէնկարգացիւ զգործոց երրորդՀարատութեանս, զվնրոտինծաղկելոյՀայաստանի առտուածապաչտու-

եւ Թնամբ, գիտութեամբք, վաճառականութնամբ, արուվաոիւք ճար-

տարասետութնամբ, որոց Հրաչակերոռ նչխարքյետ ի վերայ անցանեինը ինն դարուց, տակաւինի զարմանսկրեն զեւրուրացիուղքմուտմիայնմեկ Թերություն ւորս»": Ասոզիկի է նկակամ սխալանք տում նա, որտեղ, նաեւ բոտ էո, բոտ Մալխասյանցի, սակայն, անիրավացիէ:

է Հայտնում, ՇնորՀաղլի բանասեր Թե Ասովարդապետը կարծիք փոխանակ ղիկնհո ժամանակին Ճղսոնլու մեղմել Հայոցեւ Հունա-Հռոմեացոցեկեղեցիներիմիջեւ կրոնադավանաբանական Հողիվրա ծադածվեճերն անչամաձայնությունները, օր ավուր ռբվողԹչնամանու

դեռ մի բան էլ ինքն է գրգռում բորբոքում յուրայիններին՝թե ջարողչությամբ եւ թեն պատմությանզաղափարականնպատակամու

ղումներով: Սեկայնամեն դեպքումանՀրաժեչտ ձրի նկատիունենալայնզ-

խավորՀանգամանքը, որ կրոնա-դավանաբանական վարագույրի ներքողածածկվածայդ անՀաչտԹչնամանքըբոլոր ժամանակներում էլ իրծնց Հիմքում թաքցնում էին Քաղաքականավելի Հեռուն գնացող եւ դրանցդեմ հպատակներ, մղվածտեսականսկզբունքայինպայթարը եւ ուներսլածպանել միտում ամրապնդել Հայրենի երկրի Լուսավորչականեկեղեցու անկախ ՀաշվովՀանդգեզնում դիրքը»որը վերջին էր ՀածժողայչխարՀծի սեռական անկախության ինթնուրույնության, որա քո

ա-

ՎՎ

է

ձակաղոյնս փ'օսի զիրացիւրոցժամանակի, ազլբրատուզծնանելոյ

Քը։

ԱՐԺԱՆԱՀԱՎԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆ

ՈՒ ԿԱՐԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԳՐՎԱԾՔԻ

Արգէնվերեւումնկատելենք, որ ռույն՝ երրորդՀատվածըմի իշգործ է՝ Հարուստեւ Հաղեցվածազզգային-գապատմազրական կածան չունեցող իրենՀամարժերը իչորըբովանդակությամբ, զավփարական գրության եւ Բազբատունի Հարատության թաղաթական ռանձնապես

բբ

դոր

'

եւ Կամ անմարդկային հրեքՀակաբրիստոննական գործած արթայի Սմբատ լ Հ ասած նրան պատիժն առտովածային Համար դրանց Թյունները, Ֆործնու , Հ է որւվես դարում 10-րդ ննրքայացնում զրույցը առապապելավաուն .ւէբ լառեւզատարված շատերը: Եվայսպես իրոզություն:

պատմագրական գործերի,ինչպեսնւ

գիտութնանպ եւ ութնանդ մչակութեւավյ արկան գիտութեանց աւա, վարկանէր մչակութնամբ, իրաւացի եւ դպրութեանց եւ գանդատ բառնալՍոնփվանուս «ծանրասիրտ զիխատապավարդապէտ եւ Ապա Ր անոցց ազգս մերմէ, ազ Ր զարզպարսաւանացց ԲՂ բղջախոծ Ը մարդկան»: որ լթե.«...ընարունակում Հայրենի չարունակ յրենի է,երկրի բարգա վաճ օրերի բներիՀամար, Ը

1")

չբ.

7. ԱՍՈՂԻԿԻ

ներքոառտուածապաչտութեամբ, ամփուխի Համալխմբութետմբ ազգին,

հււ

|

:

լ

|

սպլանման Համազգային չաՀադրդոություններին: Մի անչՀաչտելի պայորը մեզանում Սոբոլորովին էլ նոր չէր:այնկար Ներսես Մեծի, Հակիեւ Մաչտոցի, եզնիկիՄանդակունու այն կար Հովռինրում,

Քար,

ու

Սեբեոսեպիսկուղուխ Մայրաղդոմեցու օրերում, գոյատեւումէր եւ Գրիգոր Ասողիկի Սադիաորոսխ ժամանակեւ դրանիցչատ դարեր

Հան

եւ

10-11 -իղ դարերիմատեոր, մեբխորինՀամոզմամբ, էլ: Այնոլես նագիրըավելիչրջաՀայացեւ չիտակ էր դատում, ավելիխորությամբ Հետո

Ասողիկ, անդ, Կ. Շածնազարյանցի առաչաբանը, էջ 8-9: |

|

առկաԽնդիրները, քան փրոզություններն 2բմբոնում պատմավան մեկնաբանը: միչտարժանածիչատակ գարի 19-թգ երաայխատության ու

|

նածւ Մտ. Հ դարձրել ուչաղրություն ՄալլխաԱյ" Հանգամանջին (ռես հր գրած առաջաբանում անդ, էչ ԺԹ«Գատմության» կյանցր

|

|

նկատմամբ,վերը նչԻԱ): Նա եւս Շածնազարյանի Ասողիկի կողմից անտեղիէ Համեղադրանթը Հարուցված վոծ Հարցիկապակցությամբ,

մարում: մուտ նույնպես,ինչմեր այս պատմագրի ՋՖայած վերո Հիչյալին, Թե Հաջորդ) (նախորդ: գործերում պատմագրական պեսՖույնասվս: ողուն եւ զաղափարաբանությանը կբ"նական տեզձե զորելժամանակի |

|

եւ անբովանդակ խիստկրզարաբոսն (նրացական, Հատուկսխոլաստիկ, էն եույնլվ ամբողչգլուխնքր:Նկատելի գնբՀնարճիգեր,լեփճորներ, միակ չանջէր՝ իրէնցբնղունածդավանանքը զու եւ ոճնրգործագրելու թարոզելու քւ. արդարացնելուուղղուճչմարիտբենրփայացնելու, եւ նբա բազմաԱյսկվապագջությամբ եթեառնն,ոբ Ասողիկի Թյ»Վի: վրադնոնաչում գավանարանավան դրվածբենրի

Թ ՆՎԵԿԻԳՆԱՐԻ

է Ելեիվիզորավ"րազգէջությունը,բոլորովինէլ սխալված չենք լինի: տեղեկուերբորգՀանգքսիԳ գլխում ԱսոզիկըՀետաբբջրական չ ազգային բնավորության Հույների փամ Հոռոմների Թ"Ն Հազոթգում Ա-: մի ափնառու գծբ` ժլատությանվերաբերյալ: Բազբառոունի Աշոտ Հետո, ՀունացԼեւոն փայանր Հայաստանում լթակամբթով, (24 տարի):Ասում է, Թէ Վասիլի ոբգավորում է ԱշոտիորգիՍՎբատբ եւ «...էր այր բախաղաղարար զի պ Լեւոն Հայի զավավէր,թանգի բնխորհամենայներկրի, առատաձեռն ի տուրս, եւ ի բաշխելն ոչ որԿգխզՀոռոմռիչտ (չատ ժլատ,գծուծ), զի չէ սովորութիւնՀոռոմոցառատ լինել, եւ ոչ յիւրեանց լեզուն ասի առատ. այլ նա որդի Հայոյ էր, զայ առատատուր»":

:

| '

|

| :

:

եւա ռաւել քանպատմածների Գարո արժանաՀավատաությանի, առռանժԳ.-»գիկի ձրբորգՀանգնսիձփատմամբ, նապձա պծալբէ լոտաավածնը,

«ավել ոն «րել

էւ թավաձանոք,չավատեզյակ «թ

որ ա

«շ

Մազիփ«եր (9

ու

|

:

ա-

է մանբաղվինգիր փր Համաձավիազգային, Հասաթափափանզրազարբավան իլբոզու(իոնեկըի Հարցում: Նա Իվ զին ո՛ր Հոյ իշիխոգի ֆամ «ատրաարգի «իրավացի«բերումինչ նշաֆավոթ, Հիչշատափության արժանիգնաթեր ճե ֆատարվեչ ինչ փարգի բարձվամավան փամԹչնամափան ՀարարնԷ"ՎԳունենըային նրանցմիջեւ, փամթԹձո՛ր գաթոզիվաոի, Հագեւոբ անՀիժամանափ ինչ նշանավոր եփեզեջի, Հոգեւոր«փոխփամ թազավ» «լ

:

|

եւ Այս Հանդամանքն ավան, բերդ է կառուցվել որտեղ: էլ է մեղ Հու-

է եղելդրանքիմանալ տեղեկացչում, որ ինքը ոչ միայնՀետաքրթիր ենել, այլեւ ի պաչտոնեչրջագայել,այցելել է, ականատես-մասնակից ղել: է, Հայրենի Հասկանալի դավանանքիըստ ամեԼուսավորչական Խայնինվիրյալ պատմիչըչէր կարող իր վերաբերմունքըթացնել աղանդի՝այդ ժամանակլայնորեն ծավալվելու հւ Թոնդրակյան բածվելու փաստինկատմամբ:895(6)-ին Հայոց Հայրապետական գաՀին է նատում Մաչտոց ընդամներմեկ տարի: ՍրանՀոԵղվարդեցին, է քսաննըֆորդումէ ՀովՀաննես որը Ասողիկի ասելովնաւտել Դվնեցին, եւ պատմագիր»: «Յաւուրս սորայ եէր «ճարմուսսան կու տարի. րեւեցաւ Սմբատ Թոնդրակայառաջինն ի Զարեհաւանգեղջէ ի Ծաղկոտն գաւառէ, հակառակամենայնքրիստոնեականկարգաց»: Այէ խոսում այդ աղանդիգաղադուծեո նւս պատմագիրը անարգանքով ճ Օբյեկտիվ սրտի անփարախոսության մասին: չմարտացիությումբ, չանցավ նձրկայացնումՀայրենիէրկրի աոա բաղաքականանկայուն, ողբերգականվիճակը, արար ոստիկանների ԹչնամանքըՍմբատ թագավորինկատմամբ, քանի որ վերչինսբարեկամական դաշինք էր կնթել Հոռոմներիկայսեր Հետ եւ ազստամբել էր ԱՀմատի դեմ: Պարսից ոստիկանեւ ամիրա Աափչինը մեծաքանակզորքով Հարձակ«...գերի վարեալ զազատս վում, զրավում է Կարինքբնրդաքաղաքը, կանամբք եւ մանկամբքիւրեանց եւ ողորմելի տեսակաւ հասուցանէ ի քաղաքն Դուին»: Սակայն Սմբատի եղբայր ՇապուծըմաՀու եւ կենացվտանգիենթարկելովիր անձր,գնում է Ախչինիմոտ, անձնազոչ հղբայրասիրության Համարմեծամեծ պատիվների արժանանումնրանից, գերվածներինամբողջությամբՀետ վերադարձնումեւ արթայա՞վանթագը բերում դնում եղբորդլխին: ու

տա-

սա

է

է

ԱյսօրինակՀայրենանվեր, մարդկույքն բարձի արժանսավոբուԹյամբ դրսեւորվողգործերը,ռբոնցով| առատորենլի է մեր այա պասոեն պատճառում մագրիգրվածքը,Հրճվալիցխանդաղատանք Հեղինաեւ կին էպոսինկամ վիասանբին պատչաճխոսբերովէ բնութագրում ներկայացնումդրանք: ԱՀա այղ ժամանակէր, որ մեր Հայոց աչխաբՀր«խաղաղանայրշինութեամբ եւ լիութեամբ իբրեւ զառաջինն ու

| լ

այլ եւս ամս յոլովս... Այլ յորժամ գիրացաք, ստուարացաք, լայնացաք եւ անկուշեցաք,զսիրելին մոռանալովզԱստուած, արարիչնխաղա-

ղութեանեւ ամենայնբարութեանտուիչն, քահանայք եւ ժողովուրդք,

48Աողիվ, անգ, էչ160:

198:

ւ) |

| 49 Նույն տեղր,էչ

161 եւ

Հիոեալները:

մեծամեծքեւ փոքունքբամբասեցան ի լիութիւն հացիեւ ի յղփութիւն Հճտո Սմբաոխ եւ այլն: Դրանից տիբապեգինւոյըստ մարգարէին...» է, չենությամբ, ճռխաղաղվում տությանօրերումմերՀայոցաչխարձը Հառաւել.քան զառաջինն»եւ պայծառանոււՐ Իությամբէւ լիությամբ ցավոք «րտի, բազումտարին, ինչես տքսանբվերեւում: Սակայն,

է: չարունակվում մշտատեւ ամենհնչչէ, ոբ այդողես Հաֆողությամբ էն կորատյան, ժ ամանակներ, որի կործանման ավերմունթի, Հաջորդում պասմիչըՀամարումէ մարդկանանօրենությունը, մեղբեպատճառը նվազումը,Հավասիլքուլանալը, կասկա Պոաաավածապաջտության Առողինկարադրություններում ֆամտությանՀաղթանակը:Այդպիսի ճարտար լեզվով, պատկեկբ զառնումէ կարծս մի նոր Գաստմածայր, Հայրենիերկրի ներկայացնում բավորէւ «թանչելիչարա Հարուլթյամբ

| '

| | :

ու

Թյան կառուցողական մշակույթի ծավալման, բոսրձր մակարդակի ու

ու

բազում երկրներ Հզորանալու, (ռաճկաց) արաբների բոզությունեերի,

նա պատճառը տեսնում գրավելուեւ ավերելուՀնտ կառղելուփոխարեն չ ժոզովիգի օրբատօրե թուլանալու Հավատի չատանալուչ մեղզթերի եւ մեկնաբանում Հեա: Այգձույն 4եւով էր Հասկանում կորատափաստի նաեւ Հաճախումը ժամանավների իրաղարձությունների Առողիկի է Անի երբ ներկայացնում կրոսծրգրչակիցԱր.Լաստիվերտցին, մայրաՀայաստան աչխարծիկործանումն ավերմունքՓազաբի,առՀասարակ նրկրաչարժերն տարնրային աղետները: ներբ,անգամ՝ Մինչդեռ նրանմիանգամայն պիցՀինգ-վեցՀարյուրտարիառաջԹերթողաՀայրը օբյեկսվվերեն,ճշմար» Հայացթով,մեծ մաածողի՝ իր օրերիՀամարզարմաանձոպիլայնովաոՀությամբ էր վերլուծում դնաՀատում պատմական է ցուղարձերը:Փայլունօրինակ նբադրած «Ողբն»ամբողջությամբ: եւ ազգային-պետական մտածողության Գատմաանության ւս եւ մով ՀԱտեւոզեւ կրկնողէ իր նախասիրած գերադաս Աշոզիվր «Գառոմ» ւթյան»: Հայտնիէ, Թէ »րպիրիֆէրմուու զովասուն ււ Փատմա Հեմ զ է փիառարանո, Թթ-Վբ թիեութերո «Տուն, առաչին ՍՀ գունի Վաղարշա տաշեսԱչխարՀակալին կամ Տիգրան Մեծիննրանցազգայինմտածոզության, Հայրծնաչեն գործերիՀամար:ԱՀա Թ. ինչ է գբում չթե մասին. «Բոլոր առաքինական գործերից եւ բարեկարգություններից հետո Արտաշեսը հրամայումէ գյուղերի եւ ագարակներիսահմաններըորոշել, որովհետեւ նա մեր աշխարհըբազմամարդացգրեց

բեր

։

"

ու

ու

ու

Հայրը լին, Աշ-

լ

Աբտա-

Տր

Մզրփ, անց. Հ

15:

իւրոյ

ոգու դրանհարաստող Հայրենասիրական առաֆադիմական Հայագքներիվառ արտացոլումներով առատորենչաղախվածէ Ասողիկի այն աստիճանմանբասլատում է, որ զար«Պասոմությունը»: Երբեմն մանալիփաստերծւ իրողություններ է Հաղորդում,որոք կամ ոչ ոՔ չգիտի,կամ ծայր աստիճանՀազվաղծպեն: Հեղինակի Հայրենասիրական զգացմունքների դրսեւորմանՀրաշալի վկայություններիցէ նաեւ Սմբատի տիրապետության օրոք կատարված նվաճումների, բարննորոդումների, առծառարակ երկրիբարգավաճման ասում է նա, միավորումէ իր «Հայրենեաց վերաբերյալ:Սմբատը, բոլոր եւ Հայոց Վրաց,ժառանգելով գքաղուքս Հակառակորդաց իորոց»" սրտիանչուն բերկրանքով չալրունակումէ Սմբա,: ԱյնուՀետեւ եւ տի նրաՀոր օրերումՀայրենիերկրիչննացման,ժողովրդիբոսրեկեցուԹյան եւ բարգավաճկյանքի պատմությունը,անսածման գովեստներ չռայլում այն չննացնողաչխթարչիկ, 22 Հոզեւորանձանց ԹեՀասցեին: եւ. բեւս Հենցայդ է սլատճառը, որ մերսզատմագիրը այդքանմանրամասն է ներկայացնումՀայրենիհրկրիամբողջտարածքում,գաճշգրտորեն վառներում,քաղաքներումկամ այլուր տարբինր ժամանակներում կառուցվածՀողեւորեւ աշիործիկչինուլյունների՝վանթերի, եկեղեցիների,

մաճմանները,

առու-

Էր5` ավ Բեօգրատոո, Աբչ

«...խաղաղութեանեւ շինութեան դրսեւորմանՀամար: Նա (Աբասսր) եւ ըստ պատճառեղեալ աշխարհիսՀայոց, ըստ քաղցր բարուց քաջազծօր զօրութեան, որով հաղթող եղեւ շուրջանակի»"՛: եւ

էւ

ազրրուրի՝ Խործնացու

հող չմնաց,

ու

|

աղետներնպատուծասը: վիճակը, օգրեթգավան

անժխտելի պատմա-քաղաքական առեղծված Երձբի կործանումը ի-

շատ ազգեր (ուրիշ երկրներից) բերելով, որոնց բնակեցրեց լեռներում, հովիտներում ու դաշտերում... Ասում են, թե ԱրտաշեսիԺամանակ մեր Հայոց աշխարհում անմշակ ո՛չ լեռնային եւ ո՛չ դաշտային, այնքան շենացել էր երկիրը»": ԱՀա նույնպիսիփառաբանական խոսքերով ԱսողիկըբնութագչնորՀիվ մերերկրում բումէ Բ ագրատունի այնԹագավորներին, որոնց խաղաղությունէ տիրում,կյանքըլավանում եւ բարգավաճումէ: ԱՆՀանդուրժողէ Հայբննիժողովրդինեւ առանձնապես նրա եկեղեցու, Հավատի,դավանանքինկատմամբդավաճանական կամխոտորդիրք ունեցողների Հանդեպ: Ձի կարողանումթաքցնել իր ուրախությունն ՀրճվանքըօրինակԱբասիտիրապետությանօրերիներկրի Հղզորացման, խաղաղչինարարական կացությանստեղծման,արվնատի, գիտու-

|

մենաստանների, Էչխանական սլալատների, դաստակերտների գեղեցկա-

ե. 1981, 52 Խոր.Հայոց պատմություն,

չչ

202:

անդ, էֆ 171: Ասողիկ,

Աողիկ, անդ,էջ 161

չե. ե գավա

ան, երբեմն համա, մրբն բազմամարդունյան» գրանց վիոավի,

Վ

Ն Աաաա րԵ ԱԱ Հավակ՝ բազրսաված էՐ1ւ ոյքնեծրը մբ

:

տայիս

Թե

է,

նաեւ

Ց

դրան

ու-

՛

|

է

«րավֆավով,(ակիծով -

|

ի կը,Փա վատուլ մբ:Առ Ղի ւթյա Հշաո լ «եավազ ԻրԳորալ կառավա» Ճ

Կզգի«վ«վՀեռոգգբավան«եզեփությունէ Հաղորդում,չի Թաբց-

տոչմեբարձրակարգ իչիանական անջանախաթաթափած, ձո. այո եկեղեց «բբ էին Հայոց Հեռացել գազանաբար «բացել. «ո:դառալզբ էւ Հելքանունն«փզբունբննրից եր»: ավածանրի Հավով. իշլի: բի «փ-եգ-Վկ»-ՆՎՐով ԳԼցագովԱն առավնորգվում:Սմբատն Է. ՏայրքԴալիք ԿյուբոՀաջմափլում Վիագին

փթՀԿՎԻԿԸ

3 Շառվվ Դավիքըդալի» է Սակայն վոչվածբերգը: Գբշ4 Կալա«վեր Հեռ է "«Րէչ Մոռնքր չի Մրջե"«4 Ըէրզը:Բոյ Փոովոն ««Փ"վ.

Խափ «Հ»

ու

4. իբրու արաբ Կիւբ»" ՎՎԻոնզի ժոզազասէր

Հոմեր

:

է.

«ռում

ԱՀա

Հպ ՎԿոր զամՎթ ՏամՓոծ բոզիկեար նա»: Դ

ՀԿԵ«Հր գոպ Ֆոյեզիի վորջով է բնութագրումՎլատպրուրամբանն ԳԱԿոգ» Ի. զբան Հորգգակին:Գազքնլ«Վիր» Արուրոուգը

է Պիտ«պպ դազբգեզ Հորճավվմ Վասսրորավոնի զբո: մաաիա4 կինոն

ՔԵՐ ԱԲԱՐ»

աեոր: ե. Պի

ե

էրեեբ`

ե.

:..Կե:ԵՔ, հատ " զոնՃշոնթ Բ. ԻԳ ՀՆՎ ԼԱՐԻ - Վ«ԻՆ առկա»: ն ՐԱՐ «.«ո Ար ) -«Հ ւ 4ամար Վ ո -'Ւ" -.ՀԹՊո». ռ « ' »ո ' 5 Ֆ Փ-` իչ ` եղ /' բո «ովիռ ՞ Ե -Ը ՊոբԵ «ոբ Վ: / եւ ՖուՖզ ' հեզր Ճ զոր./ :

ւ

«

:

Ւ

:

զ

`

|

է

:

'

-

նկ

`

"

6:

:

Հ.

Վ լ

լ

:

Հ

Ի"

:

չ

չ

"Պլ

կ

-

է

'

:-

`

|

"

թ

:

ի

ԷԹԵ Հ.Խոդիդ «ոպ. Պո» 8:

»

"՛

`

լ

«պի

ՐՖ"Պ

Ի"

|

Է

'

Հ Բ"

մե

'

ի

ոչ

արին քաղաքը:

էբո-

եզրա Անմ հ" անչող չրջում ԿԱՐԸ չո «եւ թկան

արու արեց, Այնպես

չ

եւ

որ

բոլոր

մալ

ունիս

ու

Դոր նբհոս եպիսկոպոսը իր «Հերակլիպատմության»մեջպատմում

է

բյուզանդականՄորիկկայսեր՝պարսիցԽոսրովարքայինգրած նամաՀայոց երկիի մասնատման, նրա միազյալ մի ավանդությունը ուժերի ջատման ծւ ոչնչացմանմասին»: Հար եւ նման մի դնսթ է պատմումԱսողիկը՝ կատարված Բաղդաեւ գի Վարդամիրապետի ՀունացՎասիլկայսերօրերում,երբվերջինս տակզանվող էր տիրապետության Հայերին բունությամբ տեղածանում, անցք կացնումմակեդոնացիների երկիրը: որպեսզի կուվեն բուլղարնեեւ «չինեսցենզերկիրն» ( Պլ: Ի, էջ 201): Հեղինաբի դեմ, ազատադգրեն եւ քաջածանոլւթության վկայությունն է 1 կի արժանածավատության եւ փաստական ոլատմական տվյալների Հանդեսում իրողությունների առատությունըգրվածքում: Նա առավելչափով,քան որեւէ մեկ ուրիչը ճշգրրոորեն տեղյակէ իր ժամանակիոչ միայն Հայոց,տաճկացկամ մուռ կատարվածպատմականանցուդարձերը, այլեւ Հազարացիների Հույների,Հռոմեացիների: բուլղարացիների, ծամարակեվրոպական առ

առավել նշանավոր ազգերիսոնրությունների, դրանցտիրակալների: զորավարների, դեպիաբեւելբնրանց արչավանքներիժամանակներն թվականները. գրումէդրանցմասին,ճիչտ է, չատ սեղմ,սակայն Լ մենդեպքում է(ինելճ չմարտապատում Իսկնթե Հավաստի: ձղտում է, իրեն, մեղքը ոչ Թե հրեննայլ օգտագործածաղբյուրիչի Հաջողվում եւ

-.

ու

'

«Կ Ժ:ԿԲ ՑԻԱ Ջ.ռար աճ եզի ԳՎկ-ո Հ-շ-Ն.

Արա Ար Մր

ԱստուՎերկիւոն իե. «Մուշեղ մ ունէր ան»:

յհրեգոյացնալ

կողուլտանաց լինէին»:եւ

ցերեկվանման սողածով արդարադաւռ գործոցպարապէին, իրաւամբք ուղղեալք»: Նույնպես Թեւան եւ աղզառոների եւ նրանիցառաջիշխանների Համարսովորական էր դարձել աւուրս պածոց:զչորնքչաապականել «զկարգեալ որովայնամոլությամբ բոթ, զուրբայթեւ զաւուրս չարասթուց»(անդ, չֆ 197). այդ եւա Հիմնովին եւ Նաեւյուր սեօրինավորկարզերՀաստատեց: եկեղեցական վերագրեց կառուցելտվեցՇիրինիվանքըԱրշարունյաց գավափականմիջոցներով

ու

ԳԵԼ եզբ

«Կո Տուր

|

սո

«-

եւ ի բացնացտեղիան այն էլ. «..ռչ միայնի ճանապարչա կողոս՝ ժամուն եւ զգիչերնամքնայն տին՝ այլ եոյնինքնիբաղագին Ուստի Աբասը ձեռնարկում ճիչք հւ 4այնք վրեժխնդիր լ ինել՝ խստագույն պատիժներով, Լոր այդպիսիների նկատմամբ չխնայելովոչ մեկին՝ոչ ծերերին, ոչ մանումՐ մածվանդատապարտուլթյամբ,

նենում,

ո՞-

ա-

Տրա

Հարք

|

Տ.

Աա

ցոո

ություն,

Ե., 1939, էչ 49։

Բա նե բ

"լ եր»"բբերբմՃ չ» անումէչ ՀԳՐ որն Մի Հանդամանք, ափանխալուր: զամ «Տինզերական» մության ել:

ճ

Աա

ողու ազգային Համոզվածությունը զաղավարական Հայագքների

է որոնքչարաղդրում էլ կան,

Հե,

Մ

ացնում

նա

է

Պատ-

Հաճարով է պատմումդավիթ,Կյուրապաւատղի էւ նրա մածվանՀետ կապված Հանդամանքնեգործերի աչխարՀաչեն Հաստատման թաղավորության Խածապետույթյան, Արծրունիների ԻՐ» էւ Բ ւրգոի «առին, նշում է, Քն այգ բոլորը, կաամա, վամ Գագիկիկողմից.զառուցծլ արված«ր. արան, է րոր ւ, կարա » չե» թեթ. աղով» Հանդդնելէր դեմ «րբ Հ. Բ Նո Հյոէր էւ դրա Համարէլ լատ պատժվեց: էւ զրա Հայր լիապառ Վ-ի աոա սպրառուած |, փ առաարավան ԱԱԻճանի Է մատին երկրորդկարծիքլեայդ է` գին, որունինչաքս որ ժամանացէրովչ«ռրոգլ րի ր Ս: է արված Ն րէն թենվ Տ առումով, եւս սույն «Պատմությունը» արդքջուլթյամբ, ավանգենրի պատմագրության մանավածգ ազրյութազվիտական անուրանալի ար«ե ՀԵ. Հայ

Գի

ոլ,

արսուսցոլ-

ՀՆ է, թն առաֆին ծրկուՀանդեսնեխոստովանում այած անկեղծորեն իչոր» ամ Շամատաոռումուրիչ հազա» Կասանագիրեդրի, էողբցուրելում Արո ճշգրագում բանը Ք, Հենցիբ նշած Հառոված քն ջատ արեր աղավաղված այնպիսի առւանձնապես որոնք փաստեր, սովլյալներուՐ ո կողմից:Այդէ Թերեւսսրատճառը,նոր դրիչների Հետագա Բրա Հայազգի: կաի. ակների պատմաբան-բանասերներ, միայն է: գրավական

ա

ր" լ

են

իրեր Հրգավա

որ

մեծ

| . նրանից որոնեն թագավորի Վրաց այլնթ: արժանածավատուլթյանը, գրվածքի Ասողիկի առ րյուն ուղղել նրանով պատմական ճջգլրոռել Էեյապատավէն վկայակոչել, օրինակներ Մալ ոո«ԹԻՄ նրանցիցմի թանիսը՝ վիտտնր: թր Հունաց վառի կեչքընչկառվածածարույց վ . Մնվունն, Սիկար. Խորեն Շածնազարյանը, Էմին, Մլբտիչ ասյանց, ե. «Բան Մ. Ե. Տեր-ՄինաՑիջատտակարանվա» Ղեւոնդ Ալիչան, Դյուչորիե,Աբեղյան, ԷՎ քայելՋՁամչյան, «Պոառոմա-լսանասիրա «չիբործե Ա«զիկի Հենցմիայնվերջինը ոյն եւ եի Հատվածը ուրիչներ: մեջ տասնմեկ ւոնղվլայակոչումէ ավե, ԻՐ` աշխատության Հնտագոտուլթյուններ» " ԾՐ կ. ճշգրիտ անգի աղբվուրբի: փաստացի նրանհբրեւ սզաոմությյան Հան ԲԱ »

լ

ոչ

շատ ծն տվել

Ը

եւ

Սո.

ԱՀա

Փ-րեր

«4

չատ

|

եւ

ուա ԹԱ Հերան»«ո գի«որնա,

նճրգարացված որոշակի

է

(Ը

բոմ» դբ"

սոնանում, որ Հայոց զործեՀին մատենագրական նհնջ Ուրախությամբ եւ թարգմանվել թարգմանվում անձանցկողմիցառնաստեպ չնորՀալի

- թյա ՄԱՆԻԱ Ա ԱԱ-Ի, որի» այո ոա"28 Հոսոավ Խարատավազրումը աչորն Կա աաա Իո ՀԱՆ ժամանակնե Խավխաարասոմափան Ը Ն" արի բ ո տանիբի«զբզրությանը Հէ

ԷՀ ԿԱՆՆ աք Ն

բոժանԵԼ սոսին

բ ոչ

այլեւ աչխարձի միայն նոր դրականՀայերենով(աշխոարՀարբասը): եւ մաւոչելի լայն Ընթերցող դառնում սնվականություն լեզուննրով տարբեր նաեւ ինչսլես սփյուռքի»

'

ար

'

գ

ու

Քրքխաննակա Իբն ԱՐՎնԽանթյի սոսգբորվրած

աաոչ գորով ժեռածոզի Փարոզչի

Ն թամ ԼԱՒ» Ասոգիկր Նորի, չեբմործն Հոր բոռ: աա իու' :

ու

-

ի

"

,

ե.

«Լե 29028

տ

ԻՐ"5

նլոս Հետւսգազարվճնաատով, ընդարձակելու չրջանակներն իոնացության էւ ուսուցիչ: վարժարան ղզացմանն առաջադիմության նպատտող է զզացոր գնալով ավելի ավելի ցավովենքնչուսմ ու

ու

եւ Հասկացող մասնագետկամՀետաթրջրվող կարդացող վում գրաբարով դեոր անչաշիվ գրվածքներ մասոններ ներիսակառ, մանավանդ,

"

ոոՔ.զավանանքի նվատմամբ տածած պաշտամուն թովնվիրումի: նր 81. (7 275-275. «Է ԽՋ Է

ամենաաննչան

ան

ւ

ւ

ՓԽ.

Խաբի, Հայկագան Ա ԻԱՆ ոո որեւէ: Հեուքրթրությունորեւէգրվածքի Հասարակական ' ամձնաաննչան, ար մշակույլքի մոնելըխիստազգօգուտ գործ է Հայրենական րի առպրարեզ տա-

Ճվամամբ արսացորված պրարզ էչՀքզինակի Հառուն թննությունն գնարր յարի աաա դոզաի

ՈՒ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐԸ

ՆՊԱՏԱԿՆ

աու

Հ

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅԱՆ

8. ՍՈՒՅՆ

ու

եւ ճանաչվելու, ուսումնասիրվելու Թաղրգմանվելու, առանց է կամ զարդ:ծավալի Թանգարանների իբրեւմիայնմատենադարանների անտարբերուարչամարչանքն սնբնդի նոի,մատղաչ առանձնապես թյունը այղ. մատենագրական Խրատմամբ: գործերի

ռեւս

,

մնում

են

ու

ԻՊ

Ժ ԲԲ:

|

տեպածչանջմունքի հուշերով իստ մասնագիտական Շատ ժամանակ

մեծ կարծԹարգմանությունը սավեաիկ. մաեագրավանգրվածքների

նիկուՀանդեսառաջին պատմության Ասողիկի ունի:Ճեույած չզբույուն

նն Հայրծզամսեղմխմբագրություններ եկրրզբգրգաեսվրգեոչքյունենը ո է ինչսլեսնչվել բազմիցս,այգրվաձթների, Հեզինավեկրը կի «տարաւգգի նն անՇամարվատտնր գարուառամձեայկիվ Հտակրթրական ճանաչմանը նպաստեեւ Համայխարչային պատմագրության Հաժ նավում Ր` առումով` Հաշորվածության ՝ոգ «զ Հահրամաեյ.«րեւչ էրգիԹարգմանության մեհ փարեորություն ինբնատղիալություունի համ. Հեղինակի Կվառմավի ըմբոնումներին, մարածերավերալին, լեզվագարաչրյանը եբ.առանմնասքեը Հարազատ մնալուկարողուՀՖարավարին «ճավան Հառվանիչեկրին չա գործըլիրիկական բանաս«րրոմագրավան (Գ-ՎՐ` Ա-Իվ ԳՐՎՀը փամ սպոնտ մ. «րիԹաՐՉԱՆԻԸ՝էնե կլ Հոգով,ՀուրաշխարՀով Կերձավգ»չՆ Վեռթ է Իվ: մագրավան գործիՔաբզմանությունը:ապկլիչատ Լւ զլիտավանություն է պաշանչում.այդ Հպբոավե-ւՆ,ազրագատություն է գմբե» Վլառում «իզձաղերկկ Վ-ի» ԹարգՀարատեւկ այսօր: բարեմիտ ժանբաֆ ՉՎՐ«գիֆ է. մինչեւ Հէնց այս գի10«ակրործ»Վի Հեւեարիկ է. Սա. ԳԻՐՆաբեր «աղանարվիլնապրած աԼեարործած («զվ «Նիերկլավան զաաւուքյունր»: Ցազոաջ». ԹԵբգմանոն 1եջ գենի «Գեշմաւթյած» Եւ Բ. Մով» Գեկրջուրգի Հրատարակությունը, «բ փարմել, իոմրագբնը մեհանուն Առ. Գասօճոաւն է Հայազեո» Մարզխասրանցբ: այն է, Վրատբասսակ, նջած Հորձրձե « զբարար) ձրփուՀրատարավություններից «վելի սոմբորՎի

գրանչ: էշ

ՍՀ Մնորոգյան 1եջ նոր գրաված Հայմրքն»վ Նէրգայաջել

կլ

Համալ լերկ

Գպոչ զարար ՎԵրեր Ք.ԷԼ.Է--ծ «րա» «-Հ

է

պես նաեւ որոչՀատվածներ նրբա գրածառաֆարսսնից, որոնքՀամարել ենք Հույժ կարեւորկամտրված բւսցատրությունը՝ անչամոզիչ: մասինմիակամբողջական Առողիկի ուսումնասիրություն գրողըՆ. է": Նա նույնպեսմեծ գովեստեերով է խոսում Բյուղանդացին Ս.ո. Մալիեասյանցի կատարածչնորՀալիգործի մասին.միաժամանակ նկատում է, որ. «Սակայն մեր նախնեաց որչափ ալ քնմատեանք առձասարակ՝ նուին,որչավ ալ լուռաբանուին, սուսկաւին կրմնանբազումմթութիոնք,

եւ բազումԽնդրականք, բազումէնչ արժանի ոտուղելոյ սկարզելոյ»: է նանհւ Հրատարակել «Նախնիք» որի մեջխոստանում է ավեմատյանը, լի մանրամասնառուղաբանություննեի մուլ Ասողիկի Պատմության այ10 ( ԱւոոկՀոլմ, (եւայլՀանգամանքների վերաբերյալ 1888), նոյեմբերի

որը

է: իրոք կաստարում

9. ԲՆԱԳՐԻ

ՏՊԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԵՎ

Ասողիկի Պատմության առաջին է «բսատպագրությունը կատարել Խ( ՀեւոսգայումՐ նիբունեւ բաղզմարդիւն» գիտնական, վարդապետ ոլիսկուղու) Կարասլետ վ. ՇաՀնազարյանցն եր Հոյ մատննագիրների չարքում, 1 859 Թ. Փարիզում: չ երՀրատարակությունը կատարված կու գրչագիրների՝Բաղեչիսբ. ՀովՀաննեսՄկրաչիԱմլորդու վանբի գրատանեւ մյուսը՝ Սյունյաց գավառի Տաթեւի մայրբավանքի դրատանր եղածներիՀիմանվրա. ունիընդարձակ առաջաբան, բոսզմապիսի ծանոթագրություններեւ Հղումներ, որոնց մեջ արժեքավորումեւ եւ նրա է դասում Ասողիկի բասբծը Հոչակավոր դերն Պատմության եւ. Հարուստ նչանակությունը Հայմատենագրության ընդծանուր զանամեն նչ ինչպես Մալխասյանցն է նկատում, ձարանում. Գիտնականը, եւ «խղճի մտօք եւ զգուչուլթեամիէ արարեալ զուղագիրն»: Լրացրել ճշգրտելէ ռ"լակասավոր։, թերի կամ աղավաղվածՀատվածները. եթե են, եւ անծնարէ եղել ինչ-ինչ բոռներէլ անչաժոզիչ վերականգնել տեքատերի ամբողջական փմատտները, մեղքը» իրո՛ք,ոչ թն Հրատարակու

՛

չինն է, այլ՝ սկզբնաղբյուրներինը: Այդ վերաբերումէ Հավասարապես նւ երկուօտարալեզու թարգմանություններին երկրորդ՝ Մալխասյանցի նանւ: Հիատարակությանը

ա

Է գիրս պատմութեան Բիւզանդացի, «Տեղեկութիւն Սաեփֆանոսի Տարօֆեցւոյ ծւ տպարան0. 0. Աառղիկ կոչեցելոյ», Մոսկվա, Ջուլարոան 1889: Հնրբեկ,

եւ

է, որից կա սույն՝ մեր օգաագործածն տպագրությունը երգրորգ -

մա Քարգտանունյու, էա ՆՐ Առոի տակ նղած, «ի քոք Համեմաամլով գործելով, արա Ն երն տարընթերցմզինրան ՀԻՆ Ար Նա մանրամասնոր բծախնդգիտնականի ւ սոարբմ-գրչագրերի է ԻՎ». ոՀ "կլ անի ՛ առավելուազատություններն բոթյուեները` գրանցու աշիարքարար

Հարկ եչ

պատմագետ Բոշ. մաճմուտ լեզվաբան, էւ

|

ու

ած

-

"

այան

ու

նեծրի

Թլոչննձրբ: այլեւամեն զո

էւ

դրանցնալեօ-

գրչագրծրի ի ՀրատալրաԻԳչպես ո» Դէ, թարգմանություննելր, հրվատա Մ. ներլխասյանցը ճարես վ"«Թյ"«եեձրի ո Ն, Բոյ» վարքիՀանգամանջթ կորագրել այն՝ որի բծախնդիր Բավ թննուլթյամբ, ձրիլձրաբձրյալ Ըեզոր ԿԱաոաար աՎ,հանոքադրո ւթյուններով տարընթերցվածների: աչ աինՀառերոր խնզանազան ժամանակներում, Ւեչ ա մաին այլ ի" զիրեձրիվերաբերյալ սռծզծված Ն անան եիՑ ի«բառա Բաո թյուննամենայնիՀիփետեձրբ: արագմաննան «զիագաննի նրա ի մջ, Է. շո :բոլորի էւ

յ

Ճո

ամո

է.

մատն

է

եւ

Ա

"

(ՏՆ

բատ

էս

անաակնաների

եւ

աչ-

լ

ա-

բոտ

ԱԻ

ն

ո ե...

ուսո

էւ

մության աշխարծարար ԹարգԻլ րոնությունըՀ̀աչվի առեքլով,իՀարկե,բանասնրիտնսակնտներն ու

Հանդերժ:Համեմաբազմարնույթճչգրտումնքրով Ֆվատառումները` էւ մբ«ր կանԱսողիկի իր աղբյուրների վոն տարրձրությունները,

չե.մեջ .

էչձջծ

:

դո

"

ԻԻ)եդՀանուր աոմամբ բարձը աաա `

-

Է. ու

փել

գրչ

ժեգխապանջ, 8նշզիփ Գատժություն, 1885, Սանվա Գետերբուրգ:

տիչ

հրեն Իմինը՝ Էմինը՝ ռուսեր:

մազամապիվիմանրավրկիա աաաաաաերություններով, Աւ. աար:

կի բնքնության, կենսագրության Հանգամանքների, Ասողիկ մականան

եւ

թե՛բազմազանայլեւայլ խնդիրներիվերաբերյալ:Այդ լթարգ-

ասում մանության է, Թե. «Ժուր մասին Մալխասյանցն բուն սովորուԹյան ՀամաձայնՀարգարժան է Թարգմանիչը Հույժ Հարազատորեն

ներկայացնումբնագիրըռուսերեն` զանց չառնելով որեւէ մանրուք կամ աննչանբան» (անդ,առաջաբան, էջ Իէ):

Քն

Թարգմանությունը կաւոարելիս Էր իկ վկայությամբ, Էմինն, աջեւ առաջունեցելէ Բրոսսեի Ճեռադիր օրինակը Փարիզի գրաբար

չատ տեղեր ուղղադրում, Հրատարակությունը. է չոկում,ճչգրտում Թերությունները, լրացնումպակասավոր տեղերը: Այլալեղու երկրորդ

Թարգմանությունը կատարելէ Հայտնիարեւելագետեւ Հայազետէ-

որը դարձյալ դուարդԴյուլորինն, Համեմատուռարբերձեռագրերի

ժատմությունը,

թյամբ, ֆրանսերենէ ԹարգմանելԱսողիկի նրա,կենանության օրովչի Հրատարակվել, երրորդՀանդեան էլ՝ կիսատթարգմանված:

Փրանսերեն ույդ Հրատարակությունը է Թարգմանչի կատարվել 9-րդեկտեմբերի) մաՀվանից երկու տարի Հետո՝ 1883(մաՀ. 1881-ի մոտ են ին: Դյուլորինի նույնպես բազմաթիվ ծանոթադրությունները

«ոզնարանությունենըը՝ րաբ Տիտ: իր -» Հարյուր ՞

բացատրագրերն Սիայնառաջինէրկուսի Հաս ար չորո Իրորդ Հանդեսի ֆրանս. թարմանությունը,առաջաբանովնւ Դյուլորինի կյանքի գործի քննությամբ, խոստացած է եղել կատարել դարձյալ ու

Ա. կարիերը, Հայոնիարեւնլագետ, Հայաղդեւտ սակայն ինչ-ինչ "րաո-

Փրանս. ամբողջական Հրատարակությունը տեի չի մաորրոմ այդ

ու-

31:

.

էչ.

"ո

|

ցուցումնքրիեւ Հղումնէրք.մբայն գիտնականի

գնաՀաանԻ ո. Հբո1-ին սաղագիր կոզմիցկատարված Իվ ոբ ( ՇաՀեազարյանք Մ. է նկատում,ոթ յանցը միակԹերություն Բավ էրի Համեմաք բել իր 4եռթիտակէղած «կ Ա 8. յունր բբ Համարխոտելիեւ մերժելի չի ցույց տարբնթէրցվածները: " ւ Ի Գամ թյանառաչինօտարալեզու թարգմանությունն ո. է Հայ ոնառիթական-րանածյուսավան փատարձլ Հրատարավումբ

«Ի

|

երախւտավո

եւ Թարգմանելով Մոսկվայում այն 1864 Թթ. Հրատարակելով դարձյալ ե,

ու

ՒՔ» 14բֆայացբ կատարածք լխասյանցի էլէեբՄա,

բաս:

Մլրիչ մեծերախտավոր

ն պատմագխտական ւն մ.ժոթիմեծ

|

| |

|

'

:

եւ Ասողիկի Պատմության մասինմենագրական անձնավորության

միակաշխատությունը գրել է Հայ Հին մատննագրության գիտակ, նչանավոր բանասեր Նորայր Բյուզանդացին. Է գիրս Փատ«Տեղեկութիւն

մութեանՍոնփվաննոս Տարօնեցւոյ Ասողիկ կոչեցելոյ», Մոսկվա,

1889: ՔԲանասերը ւովել է նաեւ մատենագրի Խերկայացբած չատ փասանրիատուղաբանությունը, Քնչպես նաեւ անչամար դժվարիմաստ բաոհրիԹարգմանություննբացատրությունը. Համեմատություններից ու

լ

|

|

մակար,

են ակազությունները Հիմնականում Համաձայն Մոլ-

րված ված ե հզր

Հետ: խասյանցի

տարաբնույթ եւ. երա ՓատմությանՀետ առնչվող Առոզիկի ուդրականության | կամՀայոց պատմության առիթներով մասնակի | անդժամանակներում տարբեր կապակցությամբ սումնասիրության Մ. Ձամչյանը: են երախտավորներ անվանի Հայաղիտության բոոդարձել Մ Գ. Ա. Տեր-Սիքելյոնը, Զարբձչանալյանը, Ն. Ազինյանը, Ղ. Այիչոնը» եւ

ու

եւ պոգյոնը,Գ. Աբգարյանը չատ ուրիչներ:

բոսուսումնասիրությունների, Թարզմանությունների, Այլոլեզու (ամըստ Հարկի | առնչությամբ: ցատրություն-մեկնարբանությունննրի Մ Էմինի, Ք. Գատկանյամիայն օգսովել ենք ա մասնակի) բոզիոկան Զանազան Սե».Մալխասյանցի միջնորդությամբ: եր ւ առանձնապես եւ այլ կարգի պակասուԹերություններն վիճաՀարբույց ազավաղ, եւ այստեղղետեղեթարգմանեցինք նպատակով ճչգրտելու Թյունները ու

ֆանոլթագրություններնՀավելվածները: ջինջ Մալխասյանցի ու

սույնԳՓատմիմիայն ներկայացնել այստեղ Համարեցինք Ափելորդգ այլ մեկեչարք մի գործերի պատմագրական մության,ինչպեսՖԽանւ ( ԱստվանչանավորազգասերՀովսեփԻզմիրյան Խառ-Հովանավոր, մեծանուն երախտիքի Հայագզետի նկատմամբ Ղգլալրեցու Փատրյան) նանւ նրա ղեոբ գիոնականը կտակը, փոսք-ներբողականը, նչսնավոր Հեւ էական Քանի ոբ մեր այս Խնդրի վերջում, անզելէԳատմության չուներ: առնչություն դիրջ ունի Հայ առաջնակարգ հեթ, որ Ասոզիկի դրվածթը Կարծում չաթում. նրա Թարգմանությունն մատենագրության Հաղթում» է Հայոց պատմության, բոոնառիԻվ" արժեքավոր արագիությունը ուսումնաիության էւ դրանցՀետ առնչվողբազմաբնույթխնդիրների

| | |

ու

«սիրության, պարզաբանման դործում:

մեր Թարգմանությունը, առաջին Հայերենով իրրեւՖորգրական | եւ Համաբելու վերջֆնականը ամենակատարյալ անթերին, կատարածը եւ Հեռու 2 Ուստի Իո ակասությունների : Հա՛վակնությունից

էն

նկատմամբ կարող ոմ թերությունների ներողամտությունը: մասնագետների

Հայցելմիայնընլթերցոզ-

|

|

ՍՏԵՓԱՆՈՍՏԱՐՈՆԵՑՈՒ

Պ ԱՏ Մ Ո Ւ Թ Յ ՈՒՆ ը

ՍՏԵՓԱՆՈՍ

ՏԱԲՈՆԵծՈՒ

ՊԱՏՄԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՐՎԱԾՔՆԵՐԻ

ԱՌԱՋԻՆ

նռաջին

գլխի

ՊԱՏՄԹՒԹՅՈՒՆԲ

ՄԱՍԻՆ

ՀԱՆԴԵՍ

գրվածքների

ցանկց՛

Ա. Այն մասին,թն ուրիչ ազգերիցինչ Են էպատմագիրներ ղել եւ պամությաննախարասնըշ:

Բ. եգիպտական (Թաղգավորների՝ մասին: Պողոմյանների

Գ.

Դ,

եւ եբբայնցիների իչխանների այնտեղի: Քածանաների մասին, որոնքԲաբելոնից Հեւոո դարձից առաջնորդեցին

ժողովրդին":

եւ Ասորնստան(ցիներ)լ, Մարաց Պարսից Թազավորնե-

Ըի մասին":

Ե. Հայոց Արչակունի Թագավորների մասին:

1Ի9. 2.

«կանալ Ք րսորց»՝ Մոոծպակասէր, Փանոսի Տարօնեցւոյ: 82. ծանգ ժազագա զարմիցնսնմայեւ | մենայնտոռծմին արդարոց Թուոց եւ ժամանակաց նոցին: ա-

3. Ջ.

տռտ

Տճս

4.

եւ

զկնիբոսզումանդամ՝անդի:-

Ցառաֆարանին:

Ի Տ. պակասէր՝ յետդարձին:

5. Տ.

6. Տ.՝

Աառրւոց: Մարաց:

եւ Գարոից

վերաչինումն Եբուսաղեմի նորոտակությունը, Տաճարի (4): դումը ՛ Դրանցից որոչ ժամանակ անց՝ Քրիստոսի անմիջապես գալոտյանն նախորդած, Մակաբայեցիների կողմիցասված(5): սատմությունը՝ Հովանվոսի

ճմ

ԳւՇՒԽ

ու

թե ոի«'ազգեւից կկՎախն նեւ ինչ պա«մազիւ

ե

եղե եղել

են

Այսես,

խոսքովչնորչալի իմաստունները մարմՀետո նազյալԲանիաչխարծ գալուց գրավորԽոսքով

նախաբանը պրասմության

ածա,

պատմագրեցին անուններն ժամանակները Թազավորնեեւ Րի նրանցօրերում կատարված ամենայն իրողություննեԻնչպես ՐԸ՝Հիչատակության արժանի: Եվածբիոս Պամփյուլացին (6) ժամանակների ճշգրիտ:Թվարվողը', սկսելով ու

եւ ԼաշխարՀիկ ուրիչազդգու՞ «բ Հազիագտան Խթանի.

«հոված զոնաիմոչեօրՀՆՑՐով առավաձային ց ԱՖ մա բանասաեգծեեր ճարՀեավբ

(Փ-Գեկ հկթ

««

|Ս

«աաա Ներ

`

Հոգեշարժ'

ԿԱՆ

ԽավոթեՀ Բոզ«(Փ«Ֆ՝

Գիա

ամեանն

մ

ռաջինմարդուց,նրբ նա

ոբ"

|

Փ

ի

վյ" նից«վոելոզՐ

|

ապագա

'

"

«. Հազեամոսենըը-:

ԳՐՔԻԴՀեզագլիյոն"

հեշտ»«բ «Կրեմնրոի» կովը

| |

Փու ՀՃպոգիոոգ նֆ"առավածայինարարչագործաւթյունն

բա

գպաՀա«ՎԱյուծը «իեչու իր

ՊԹՎՀՆՎՈԻ

Հավ փոչվոծգիրը` Ե( ՅՀուն «բժեսոչի երբ«ՄԳՀԵոծ»

"Ե

երփուգլովննբբ. ԵզիրԲազի. Թոազավոր««Լյանց ՕՕ.

'

ճւ

զբրբբծավոդվո». 'Ի՞ պրոոեձրե ՄՆացորգո՞ց Խ.Փզջաոծ ՀԻշ»զոբ» զողու" Ֆեեվին Բարկրոնիջ" `

»

Ի

ՀԱՏԱՑԱՆ ԱԵՏՏ ԱԱԿ" ջեշԿաոջ | ՓԵա« Ֆ.

ՇԸ

»

«պաա

|

|

`

թգ տչ.

է իր

աար :

Հունացմեջ պատմագիրները: սակայնսրանքհրկուռը, որպես մեծամեծ լուսատուներ", պայծառությամբ ատտողնեբից առավելեն: Իսկմեր Հայոցմեջ աուսֆինը" քաֆնԱգաթանդեղոսնէ, որը նորասքանչՀրաչքների,սուրբ Գրիգորի չարչարանքներիեւ մեր առտվածաճանաչության «րաւոմեծն Հետո է: մողն Եվ նրանից ՄովսեսըՀՇՀ, որը Եվածքփոնման, Է սի Հայր կոչվում: Եվ աա Փենրթողների" Եղիչե վարդապետը: որ (։չարադրեց) սուրբ քածաՎարդանանց, նաներիչարչարանքներինածատակության սատմուԹյունը:Եվ նրանիցՀետո՝ Ղազար Փարպեցի ճարտասանի ( Փավատոս), է. եւ Փոատում որը Բուզանդն պատմությունն էէ (8). եւ Պատմությունն Հերակլի՝ չարադրված Սեբեոս" են

ու

1.9.

Ց

". ` Վվ.պոշ

:

աաա «մնատամնոեար, գզ/եաապջն

|

նոր դուրս եկավդրալխտլից, ավար-

կուստանդիանոս ՄեծիԹոասգավորության Քաասնամյակո (7)։ ԱյնուՀեստ եվ նրանիցՀետո Սոկրատեսը անծաչիվ

տում

բեթողթաղ ("Ր՛սփբունոնեՀԳագ-ոզափածուվնրար Հ իրենցզորեբն մինչեւ նավխաստձզծից

«Հրազ

Փ. «մորթ ճիռՏոմ է«զ

ա-

էւ

2.

Ց'

նորոգումն: աստ

ն.

5. 2. նախառաչին: զկնի բազում անգազ՝| 6. Ձ.՝Փերդողայն:

ժ ֆ «աար. ` բ ֆազաերավեգ.. Թուշգն: Տէսի Ծառաչարանին: ՖՓեռտահարամերն, 3. Տ.՝ է բոան եւ ծմբ ամն: Ջոջ բոթկոծ` 4.2. | ՀԼ Տ. զատացկործն զլուսաւոլրթյ: Թ.`

|

-

-

`

7. Տ՝

8.ԻՃ.

Փոստաս:

ոբ: պակասէր՝

2.

սերիոաէ:

|

|

էր Հաստատված 1Ը- «Կսսկը:ասում է, որ սկզբնապես եւ Աստծոկողմից. օրենքը, որ չորս Հարյուր եւ երեսուն չեն կարող»: Սրանից խափանել ւոարիՀեւոո Հաստատվեց, ք, Թե ԱբրաՀամի առաջին տարուցմինչեւ բազիՀայսոնի

Լ պիսկոպոսի կողմից. պատմությունը Ղեւոնդ որը Երեցի: եւ Տաճկաց Հայաստանում երեւալու նրանց բունություննեՀեւոո վերջին է: Ամենթից րի անգքերն օրերիսլաւոմու(9) եւ Հայոց թյուններնՌի ՇապուՀ Բագրատունու կաթոզիկոս տեր ՀովՀաննեսի՞, որոնք Բագրասռունի առաջին

եւ թԹագավորների՝ ժամանակակիցներն Աչուտի Սմբատի" '

էինՀ14»:

ԱՀա բոլոր սրանցից, ինչպեսընդարձակ մարդգագետին-

ներից եւ լեռնաչովիտներից, Հավաքեցի աչքերիՀամար գեզեցիկ Հաճելի գույներով բուրումնավետ" ծաղիկներ, ու

|

բերեցի որպես ընծա՝մատուցելու աստվածասեր անձիդ

"

եւ

Հարցասիրական քո պարտավորեցնող մտածություններիղ: անսալով.ո՛վ իմաստունդ Հբամանին ամենախմաստուննե-| եւ ԲՐՑ:ասավածաչնործ առալքինազարդ վայելչությումբ | : առավել,քան որեւէ մեկը:Տեր Սարգիս գնեթապատիվ ԱՀա.սկսում ենք «կզբներիսկզբից,երբ նախածայրը | | եւ (' ժառանմեր գուրս եվավդրախտից այսի փչալիցծրբկրի գորգբ զսթձավ-դրա մասինԹվարկումեն | Հեւոեւյալ 4եւով. (10)Հ7»։

ԱբբաՀամի կենացչոԹանասունչինդգնրորդ"» սոսրում եւ Հայտնվեց նրան Աստված նրա զավակին խոստացավ պարգեւել երվիրնԱվետյաց: Ուստի ԱբրաՀամի առաջին տարուց

| :

մինչեւ այդտեղզազմումէ (Հե) յոլթանասունՀինդ

տարի,ԷկԱբբաՀամի յ"թանասունՀինգ տարուց մինչեւ Եզիսրոօսից (իմա՝Հբեացիների) դուրս գալը՝(ել) չորա Հատարի: ԻԲ«Բ երեսուն Այս Խույնը է ԻՊ Առությոավկայում ՀՀ-Ը աաւաչուաաաատաւաւանպա ԷԼՖ՝ պբաամեուվնիւն: 5. 2 -

՝՝

Է Հ

ա.Ե

Շ Ջ.սաստեւ

|

թվարկում են ՀեւտեՀարյուր Հինգ տարի:որն իսկապես՝ ւյալ կեր (11). (6) Հարյուր տարեկան՝ծնում է իսածակին". Աբրածամը ( լ)" վաթսուն տարեկանծնում է Հակոբին. ԻսաՀչակը ( 4զ)ութսունվեց տարեկանծնումէ" Ղեւիին. Հակոբը տարեկանծնում է կաՀոՂեւին (իզ) քառասունվեց :

Թի.

կածաթը( կգ)վաթսուներեքտարեկանծնում

աավեպրերով ՀԷ5լ -

ի առռրեւ՝ հթանաաներարգի,

եւթն... Տես Յեռավխարանին: -

:

է

Ամբրա-

մին՛. (4) յոթանասունտարեկանծնում էՍովսնսին՝ Ամբոմը (4) ութսուն տարեկանում հր կին Հռքարհթից": Մովսեսը Րմիասին| ժողովրդինՀանում է Եգիպտոսից: ԱբԱմբողջը բաչամի առաջինտարվանիցմինչեւ դուրս գալը կազմումէ (չն) Հինդ Հարյուր եւ Հինգ տարի,իսկ Աղամից՝(վպթ)եբեք Հաղար ութ Հարյուր ինը":(Այս) արժանաչավատ

(իմա՝ԴողուԱռոաքթյամարդուժամանակադրությունները են Հույժ գեղեցկածարմար ի) որովում 4եւով"(12),քանզի (վթ) երեք Հազարութ Հարյուր ինը տարիներըատույղ են եգիսրտոսից դուրսդալուն ո"նիսան կերոլով Համըեկնում ղուրս ղալուց մինչեւ ամսիտասներեքին:իսկ Եղզիզլտոսից լարան

Գ. 17: Թուղթ Գող.«ռւԳկաղասո.

ժամ.

պատ ձ.գինի բազում անզում՝ յովանի-Բա" 2. -

Ֆ՝«Վզատար: Ճ`աճուչաշատ:

եւ արտալքսվելը լինում է (չե) Հինգ Եդիորոոսիզ Մովանսրշ

2.2.

եւո.

73:

մինչեւմովաէս: Եւո.՝մինչչեւ7Մով-

ախ:

3.92: զոր եւ ...եթ իսկ:

-

եւո.՝ զորա

եւ

է. զկնի՝ 4. ԱՆԵ» մամա:

խկ ւնն ոմանք զայս4եւ

օրինակի:

.

մանը|

5. Տ.՝ 60ամաց: 6. Ձ.՝ ծնաւ: 7. Ջ՝

զյամրամ:

էՑովկարնթ: եւ».՝ եւա.՝ 74-75:

8. 5.' 9. 11.

վոձթ: անդ չբջագային ՀՈՒՅՆ ամա յոյժգեղեցկավ -

10.9.՝ Տ.

Հրե

եւ Ըստ Որոգինեսի տաճարի չինությունը', Անանիա Շիրաեն (ն4) վացուշ վկայության, չորս Հարյուր կազմում (ննսուն տարիներ, դրանիցՀանվածնբրայեցիների ծառայու-

ու

|

բյան տարիները", էրբ նրանքայլազգիների գերությանմեջ էին. մանավանդ եթե ժամանակաչրջանն ընդՀանուր ու

հեջ.

ապա

լինում է

բոլոր

պատմագիրների նշած ճշգրիտ

չոփբ'(19): ԱյնուՀետեւՀաշվվումէ այսպես(14). Մով«ձիերՐգուրս գալուց Հետո, (խ) քառատուն տարի. ՀեԿուան՝(իէ'փսանյոժ տարի. է. Ապագգիենրինը Գողոնիծլ" դաստավորին՝ (խ)թառա-

«ուհտարփ-

ծ. ԱկրազգիՆերինը Ափովչին Սամեզարին" (4) ութու

աաա

| |

|

|

|

|

|

Աեչագգիներիեր ծւ Դեր"վբբնԲարակային՝ (Խ) Քոա-

|

Գեջձանիեր (ե) քառասուն տարի.

|

ու

ասուն տարի"`

Արփմեէջին (ս)ձրեթտարի.

ԲԱՆ` (իր)թշաներկուտարբ. Հազիբ«պիե"՝ թաանքրփու տարի. (իբ) ւ

ծլոչե՝ (4) տասը տարի. Վարդանին" (բ) «քբ տարի.Իլոնբազազ

-Հոաշտոտպա՞-----«-Կարապաապատապաատատաւ

Է Ֆֆ` Կղգովաոաւ: Վինչձւ ֆլինում»-: Հ ` "րոզինի: եւ թզի Հ Ֆ՝ Ախազիաչ: ԻԻ ՈՏ ֆ՝ Գառապուվննեւ: : Ե ֆ Փ| «ջ Չջ. 151̀ Տ իրի: Փ ֆ` սփ: 44. Տ՝ » ֆ` | 15. Ֆ՝ եվրո: ձրովել Հ է

գրավվեց:

աս-

եւ է, Սամվելի՞՛ մասին. քանզիպարզվում ված"Սավուղի

ժողովրդին, բազմաթիվտարիներառաֆնորդեց Սամվելը բայց ՍավուղիՀամար միայն մի երկու տարի է վկայում

|

մասին Որովչետեւ Թագավորությունների պատմությունը: տռաէգրված.«Սավուղը լԹոազավորելիս գրքումՀեւոեւյալն բեւոր (իմա՝մեկ տարեկանինմոտ) երեխաէր», այսինքն 1. Տ.՝

-

8.

տամեգողրար:

Ե, Երբերձաշ: ԱՏ: Կ-ՔԻԳորգոն ԾԻ

`

՝

Ֆջ

չեւ տաճարիզարդարումըամբողջությամբլինում է (նղ) չորս Հարյուր իննաունտարի: Մովոնսիփոխանորդ Հեսուայի մասին անվանակից գրթերը ոչինչ չեն նչում, բացի միայն նրա վախճանվելը". ասում եւ են, ապրեց ( ճժ) Հարյուր տասի բոլորը միասին", տարի: ժամանակըՀաչնրա վերակացության Իսկեբրայնցիթ" են (իէ) քսանյոթ տարի,որով,մինչեւ Մովսեսի Եգիպվում տուից դուրս գալը',նրանըիբրեւ լթե լինում"է (դ) քառամասին, քանիոր Հայսոնի Ժրտարի:ԻսկՍամվելի սունչորս ե մ, չեն նչում,կարծում Թե նրա ժամանակը Քերը նույնիսկ (այնէ), ինչպես որ աստվածայինառաքյալի մոտ Է

Վ.ռոքջքբաոշոոշուշւթբւաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաատտ

`

`

ՖԻ

եւ մինարսուայքսվելուց Ուրեմն Սովանսից: Եգիպտոսից

որ

|

Աեբզգինձրինե Հեփթայի" զատավորին՝ (զ)վեցառղրի. Փսձրոեին` (Եյ"Թաարի. -

Դավթին՝(իչ)թառառունտարի. (իչ)քառասունտարի(15): Սողոմոնին»՝

|

առո-

մամբՀաշչվեեք՝ ծառայությունն ազատությունը միաԿին"ձ. էթէ Դատավորաց ժամանակն էլ առանձինՀաշ-

(ք քսան տարի. Այլազգիներինն Սամփսոնինը՝ (լ) քառասունուրի. Հեղեային"՝ եւ (Խ) քառասունտարի. ՍամվելինՍավուղին՝

ւ

Ր

2. Տ.

Հեզիայ: առատ

եւ

մն...

3. .՝

ք ատռրեւ՝ ՍՄաղզօմօնի, Առղօ-

ի մուաեաէ: 4.9. զմովրեսիա ի վոխանակէնզյեսուայ:| Տ. փոխանորդէն: 8. Տ. ի վախճանիլն: 6. Տ." րնդ ամէնն: -

7. Ձ.՝յերոսյեցիջն: 8. 2.՝ գելն: 9. Ջ'

10. Է

որպէսլինել:

ԳործթԱռաջ.ԺԳ.

Ջ.՝

սաւուղայ:

-

21:

հւա.՝ Տ.՝ Սամուէլէ: -

ՀամարիմԹէ որ յառտուածեղէն Փելոյն ասացաւ զչաւուղայ, Հառարաեւ սամուէղի: կացիցէ սաւուղայ առա-

եւ միամիտ

Ե, (նխ) չորս Հարյուր Քառասուն զալու դուրս դիարտոսից' Աստծո տան չինարարուձեռնարկեց Սողոմոնը տարին,

չարեացՀանդես անփորձ,երբ նչանակվեց մարդու կողմից,որի ժամանակ" եղավ Թագավորության օկիզբր.եւ մի երկու տարիտիրեցայդոլես, այնուՀեւոեւ եւ տարագիրեղավ Աստծուկողմից,մինչեւ որ մերժվեց:

դեւը խեղդեց նրան:Նաեւ

դրա Համար Սամվելի տարիհն

մենք նույնպեսՍամվելի՞ (խ)քառասուննենք Համարում: Սավուղի ւտաարիները

|

Բայց(ոչ) միայն է այդքան առաքելական վկայությունից"

այլ նաեւ գումարվում Սավուղինին, ժամանակ

ստուդապես գրվածքների մանրազնին Քանզի պատմուՔննությունից, է, Թե

ասում

|

գավորության Գոբի Թե. «Երբ լրացավ երկրորդ" գլխում, 1. Զ՝՝

միամբ:

2 ԱԱ ԱաԱԻ: խա աաա ՛

Թողաջայսպեսբատ

5.

6.

իրն

Տ. Էւ լատ Եւոք-

ՓՈ այւթեաււ:

ԲԱՆ

8. ի 8.

զավակ`

բաց:

10. Եւտ.՝

.

է.

յ,

կլգու թալոււամ

ո.ա: ՀԱ աան

բոց:

Խա էրնրին

Արե

Աւ

ն

ծւ.

պակասին

75ՏՊր նշի փակագծի(ԹԷ): այեչար: 16. ծա" 18. ծար ՆՅ Թո ՓԵՐ | ի 9, աա մա 19.

Հովա

պակառէր՝ իբրեւ:

ու

ու

եւ (Ժ)տասը տարի էլ Համարում յոթանասուն, Հարյուր գրվածքների Թագավորությունների դաստավորինը Եղոն են

:

մածվանիցՀետո «ԵփուսՍավուղի տեն" Սավուղի որդին, քառասնամյա էր",երբԹազավորեց Քարայելի վրա. Թաղավորեց» հիկու սարի, բայց"միոյն Հուդայիտանից,որոնք Դավիթից"Հետո էին»: ՈրովՀեվկայումեն Սավուղի ենք որդիների՝ՀովնատեւԳրթծրը եւ Թոմի,եսավի՛՞ | (16)։ Մելքիսավի՞ Թագավորելու սկիզբը Բայց Եփուստայի՞՞ մասին ոչինչ չեն Հիչատակում. դրանից"մենք ենթադրումենք, ԹՔ Հետո է ծնվել. ածա, այսչա" է լինում թ ագավորությունը որչափ նրա Սավուղի» Հետո որդիների՞՛ ենՀ1Շ»: (ախճանվելուց տարիներն ՍբանցՀեւո միասինայն էլ իմացեք,որ ասվածէ ԹաԹյունն

ժ.ահսկ ՀրնացիներիՎարդապետներն Եվսեբիոսի դուրս գալուց մինչեւ Եգիոլտոսից մանակադգրությունը են (ն4) չորս Հարյուր ութսուն Հաչվում ճարիչինությունը Անանիանասում հն (նղ) չորս իսկ Որոգինեսն՝ տարի: տա-

|

ներնայդպեսՀաչվում. ուստիեւ

ու

թյունը:

ը |

|

|

արիների Համար վկայած(եխ) չորս Հարյուր Քառասուն Հեւոնւյալնէ ասում, լե. «Երբ որ ժողովուրդնանցավՀորանեւ այդ եչքէ Ավեոյացերկրում, Հաստատվեց" դանանը

այզելության միմյանց ինչպես որ թաղզավորները վանում,

գնալիսվատումէին), Թե. «Ազգը դուրս եկավ եզիպտոսից»:Որը՝Հաշչվվումէ (Խ) Քառասունտարիանապատում եւ (' մինչեւտաճարիկառուդ) չորս «ոսրլ ի էլ Սողոմոնինը,

Աբրաուստի ցումը՝լինում է (ել)չորո Հարյուր երեսուն. Համիառաջինտարուց դառնումԷ (1. ինը Հարյուր իննսուն եւ յոթ, իսկ Ադամից՝ (ոմղթ)չորս Հազարերկու Հատարի(17): բյուր իննսունինը յոթ օժանդակությամբ արքայի Քիրաւմ Տյուրացիների ( ճխդ)" Քառասուն Հարյուր ւուսճարը: կառուցվեց տարում (Հետո) ՏՖյուրացոց վրա թաղավորեց չորս նուն՛ բաժանելով (18): Սրա

ստարի իո /ոԹնրորԴ ՄիշՔորը

ունն Ընդգրիրնուոց աշխարք «ւթ ամանավազը առչեւ ո" ա այց

Նար աա

Հեա

4.

մեր

-6Ր

Ք "լն: Ջ.՝ առկայացան: Ջր:

դրույ

եղ

6. 5.՝ 124

ամաց: Զրառղ՝(զկնի)մեզէն

18: յամր:Տե իեան.

Աթան :

-

ՀՆ

երրորդ" տարուց կուժ' Սթզոմոնը

տաճարիչինություձից մինչեւ Բարելացիների կողմից տաճարիավերումը՝ Փ առասուն մեկ տարի:Այդ Հաչվում (խս) չ6բ«Հարյուր ձե ալան (19). եւ

ոզամմվեր'ամբոզջությամբ (լզ) երեսունվեցտարի. (ժէ) տասնեւյոթ Ռզր«վամինը՝ ւռարի. (չ ձբեթտարի. Աշփային՝ մեսփն՝(խա)'թառասունմեկտարի. Հովոավանր՝ (ին)բաանՀինդ տարի. (բ) «Թ տարի. Հովրամիեր` (ա մեփտարիՍջոզիոյինը` Գարարիայի մայբբ՝(Ե "Թր տարիՀավխաբ` (ի) բառասուն տարիփեո«խայինը` (իթ)Փառասունինր տարի. է՝( ծբ)Հիսուներկու Թլիսգ3բ.օբ նույՖԱզարիան առսրի. ց տասնեւվեց Հավխբնմինբ` տարի. Թրշմեարըառաչին: կկգինբ` (4ց) տառծեւվնց տարի. թ փոռանինր երեկիավնը` տարի. (ծն) կԽնսահինր` ՀիսունՀինգ սաղի. կեոզիվեբ՝ (4) աաննրվուտարի. Հախիավեբ` (չա) երեսունմեկ տարի. Հովաթաղինը` (9) էրեջ «րի. Ֆլի«կեմբե. «րբ նույն Հովակիմն է՝ (Ժբ) առսաներմիու առվի. Հոակիմիեբ. «բբ հույն Հեջոնիան է՝ (լ) էրեբ «մր».

փել«աջիչէ Տ. է

-

Բոլորըմիասինլինում է (նխա) չորս ՀարյուրքառաՀետո տեղի սունմեկտարի(20): Սրանից ունեցավ Հրնացիներիգերությունը (Հ) յոթանասուն Բարծլոնում՝ տարի, Ըը դումարելով է Դարսիպ Համրեկնում ԴարեՀ արքայի ծբկո-

տարվաՀետ: Եվայտտեղ ուչադիրլինելովվ կՀարցնես, Թե «ԻնչՀիմանվրա է եզրի գրվածքիսկզբում բորդ

:

|

նակներից" մարգարնական միտքըդուչակում են. մեկը ճարի էր։ որն ամբողջությամբ ավերումն ավարտվեց Դարետա-

Հի ճրկրորդտարում. իակ մյուսը Երեմիայի' մարզարնուքյան սկիզբնէ, որը Հովանայի տասներեթերորդ

տարուց

՝

է՝ (Ժա) ոբբհույնՍեգեկիան տատան նւ

12.եւա. անդ.88-89: 2.5.՝ փառաֆնումն: 3. Ա. Բ. 2:

Ֆ՝ ոլթ Պր /հոծիիա: ՓամնակազբուՀ՝Անզոմեն ազքեւռ-

|

4. Ֆ՝ Տ Տ՝

ամս 35: բռան մէ:

ԹՅԱ

| '

նօթանասնամեա ժամանակէ: -

Հ.եւա.՝ ամին առաֆնորդի:Եւո՝ հրկուս ժամանակա: ամեայ 6. Տ. Եզր. եւ զկնի՝ Երեմիայ: հւս՝ Զ.ուղղազոյն 7. ՏՀամարծացի: Մեթթո- | ամին: ղաթ այսպքս 8. Եւս. ժամ. 90-91: լատՏ. եւ ըստ Եւանրմիայ: -

-

ախ Տ4:

մինչեւԲարելոնի դրավվելն կյուրոսի կողմից Քաղդնհացիներիթագավորության վերացումն (ընկածժամանակն է): Այժժ,Հովսհայի տասներեքերորդ որը Երետարվանից, միայիմարգարեության է, մինչեւտաճարի՝ սկիզբն ՀրդեՀով այրվելըլինում է (բ) Քառասուն տարի, իշկ մինչեւ կյուրուվ ( ) յոթանասուն առաջին ԱՀ ստարին՝ տարիներ": «րա, Հրհացիների ԹագավորՀովակիմի երկրորղտարուց, ու

աաա ա

ՀԻ"ոփ: "ԱԲբորգ-

ասված. Պարսից կյուրոս արքայիառաֆինշչ տարումարթնացրեց Տքրը Հոգին կյուրոսարքայի եւ Հրովարտակով իսկ կարգադրեց իր Թագավորության ամբողջտարածքում ազաեւ Թե տությունչնորՀելՀրնաներին»՝. ինչպեսկյուրոռր Իմ Հրաման ւովեզ կառուցել տաճարը: Հաչվումներուբ դրանք կյուրոսր կատարեց ոթանասնամյա դերության եւ ժամանակ ոչ թն Դարեչիօրերում»: Այդ մասինկասեժ,որ երկու մոթանասնամյա ժամա«

աստ

-

որդիՆաբուղոդոնոսորը որի ժամանակՆաբուպոլաարի՛ Կյուրոսիառաչին մինչեւ | առաջինգերությունը, կատարեց են (3) է որը կոչվում տարիներ", տարինկազմում Հիսուն

առածները, թե. «Զպիտի ւպակասի իչխողությունը Հուդամեց, եւ ոչ ել նրաութերի մեջտեղիցօրենոդիրը,մինչեւ որ

Հարկհւ արժանէր, որ գերությունիցդարձըլիներ այդ ծառանեննույն)տարում,երբ Հրամայվածէր Աստծուց: բին ազատությունչնորՀել. բայց Կյուրոսիկողմիցտաճաերկրորդ բի ավերումը (յ հրեսունտարիէր, եւ ԴարեՀչի Իսկայղ: ժամասարում լրանում էր յոլթանասունտարին: իրենցթազավորազդր զրկվեց(ին) Հրեական նակներում" եւ ապրումէին մնացին ներից քաՀանայապետերից,

ԿեսՀ16-:

դա. Մելովը

ժողովուրդներընրան պիտի Հնազանդվնն»": «Եվ նա է Հեթանոսների Հույսը»՛:Այս էլ այո-

Հոբելյան(ական):

եւ տաճարիառաջին Սողոմոնից Ուրեմն ('սկսած) չինու-

'

թյունից մինչեւ Պարսից Դարեծարքայիերկրորդտարին մինչեւ տաճարինորոգումըբոլոր ժամանակների դումարը կազմում է (չժո) Հինգ Հարյուր տասնեւմեկ (210։ ուսրի՞ հսկԴարնՀի երկրորդտարուց մինչեւ Փրկչիխաչելություեր, նրբ լրանում է' Տիբհրիոսի տասնեւիններորղ տարին, տարիների գումարը(չա)Հինզ Հարյուրմեկ է, որոնքման(22).Հ1Յ»: Հաչվվում են այսպես կերպով" բամասն Հետո, կյուրոսից որը լԹադավորեց (լ) երեսուն տարի, է Թադգը վերցնում կամբիուսը՝ (բ)ութըտարի. ( Ասյա Մ: ոդերը՝չ) մոթը ամիս. ու

ա-

ու

ռանցթաղավորի,երբ միայնբչիաններով առաֆնորդնենւչ այդ ամբողջժամանակՊարսից բով էին կառավարվում, տակ էին: Իսկ նրանՀնաղանղդության թաղզավորության" ցից Հետո էլ Մակեդոնացիներին Այնքսանդրիպ ծառայեցին. Հետո, մինչեւ Եպիփանես որը թաղավորեցԱԱնտիոթոսր: եւ Հրեական էրդառնալ ազզին առտվխպում դեսոբնստանում ու

"ի Հեթանոսություն: քածաԱյդ պատճառով Եբուսաղեմցիների Մաստաթիա Լ3 նրա Խան՝ Ամովնի որը որդին, որդիՀուդան, Մակաբեոս եւ ռրանց անվանվեց, սրայազատները վերստին նորոզեգին

ու

|

բի

:

ԱպաԴարեՀը", որ Թագավորեց երեսունեւվեց (լդ)

Դարեչիօրերում Եբրայեցիներին հղավ Զովերակացու

Հեւո միասին Հեսուքաչանայասլետի բաբաբելը՝ կատաեն են բում ւոաճարի չինությունը:ԵՎմարդարհանումԱնգեն Զաքարիան: ԴարեչյանՔանրքսեսը՝ (իա)քսանեւմեկ տարի.

|

Հրեական իչխանությունըեւ պաՀեցինչարունակ,մինչեւ

ու

Օգոստոսը: Բայցսրա ժամանակայլազդգիներից նախ՝ՀեՀրամանովվերցրեց բովդեսը: Հռոմեացիների Հրեացիների (ճիշ) այն ժամանակ, երբ Աստծո ՈրԹաղավոբությունը" են ծնվեց.եւ լիովինկատարվում ղին՝ Քբիասոոսր Մովսեսի

(է)յոթը Արտավանը՝

ամիս.

Արտաչես Երկայնաձեուքը՝ (խ)քառասուն տարի. Էզրասը բարձրացավ 0Սրաժամանակ Երուսաղեմ" 1890, Կ.Փո», Աառպվածաշչունչ, Շնձղ.ԽԹ, | էչ 54(Ճաձւ՝1896, կ. Փղի», չչ 61): ' ՛

1. Տ.՝

Նաբուպագասագոաւ:

2. Ջ.- ամ: 3.

Տ-,Ա

4. Տ'

ֆոյ:

ժաեւո:յայն |

ջայն ժամանավոն: -

5.

6.Տ 7.

քանափէ: ի Տ. պավառծր՝ էւ:

"եւ: ելոյ Ջ՝ ոու Հրէից

է

զ...

Թյւնե:

22. Սեեգ.

ԽԹ. 10: 2. Տ.՝ ամբ 711: Ջ.՝ ամո: եւո. անդ 91-92: ւ

,

ոա-

-

-

- եւո՝լամաչբ: |

3. Ջ.

42. ծ.

եղեղոյ: Օր. Վենենտկոյ՝ մանթբամասամըւ:

եւ

Տ.՝յաւէլոյր եսուաւ:

աստ

6. Տ.

7. Ձ.

յաւելոյի

ասա`

(Ա): լ փակագծի՝ եւ:

Եվ նրաթագավորությանքսանեբենթեէր ուսուցանում: Նեեմասըարքայի Բ"ՐԳ տարում արքայիմառանապեւտ նրա պարիսպելավ Երուսաղեմ, կառուցեց լինգրանթով Ապա,'Քանրքանս Հրապարակները: խերն կարգավորեց երկուամիս. Երեբ"րԳԸ՝

ԳԼՈՒԽ

Բ/շ»)

Եգիոլտա գինեւի Պտղոմյան թագավունեւի

ու

մասին 4)

երկու ամիս. Սուգղիանոսը"՝ ( ժթ)տասնեւինըտարի. ԽորթԴարեՀը" (ե) Փառասունտարի. Ուչեզը՝ Արտաչես է՝ (իզ)քսանվեցտարի. որ նույն Ռվգոսն Արտաշեսը, (դ) չորո տարի. Ովթան" Արտաչես

|

(լ) վեցտարի. ԴարձՀԱբքամաւն՝

ան նը Թագավորությ սպանումէ Ալեքսանդրը Սրան"

|

թազավորություտարումէւ վերացրեցՊարսից փեցերօրգ եբ. «բբտեւեց(մլ) երկու Հարյուր նրեսունտարի: Այնուեւս Հետեւ թագավորեց(իմաԱ̀լճքսանդրը) վեց տարիեւ Հեւոո. եւ ապրելով 6 ամբս՝ Բաբելոնի գրավումից Ընդւս -՞

Հետո ե. կրանից Ալէքսաննրիայի եգիդտոսի վիալթաղավ,բում է Պողոմնու Ղագիուր (իգ)քսանեւնրեթ տարի.կակՊողռմեոս Փիլադելփոսը" (լբ) երեսունութը տարի:Սիա, օրերումեբբայեցիների ՍուրբԳիրքըԹարդմանեցին Հունարեն: լեզվովեւ դրեցինԱյհքսանդրիա ջքաղուքի մատենադարանում: Այդժոսմա-նակէ թագավորում Հետո Պարթեւ Արշակ բաջի:Սրանից (իմա` Պողոմնու Փիլադելվուվը)'՝ Պողոմեոս Եվերգեւոնոր՝ (իզ)քսա-

նեւվեցտարի.

Պտղոմեոս Փիլուատովը" (ժբ)տասնեւմեկ ւուսրի:

Սրաօրոք (Թազավորեպ որ Եպլիվոանես Անտիոթուը,

անվանվեց.երո,ժամանակ էր» որ Մակարայեցիների գրերը դործածուեւ Թյն" դրվեցին, (բնբբ)՝ Հրեական ազգըՀեթանոսության դառնալ էր ճւոխալում: ԱյսԱնտիոքուի (/'արածի Ապատճառով սամովնիոայի» ուստրՄառտաթիան՝ Հայրենական կրոնիՀամար նախանձավանդիր, է դունում: Իսկ ժողովրդի առաջնորդ նրանից Հեւոո՝երոորդի՛ Հուղան, որըկոչվեցավ ու)" Մակարեն Հնտտ Եզիարտուին իսկՊողոմնան Փիլեմեոովից Թաղգառվոբէ Դողոմեոս երկրորդ. Եվերգետեսր" (լթ) բաանեւինը տարի:

տարբի՝ վախճանվում մեեր' (բ) երեսուներկու է՛:

:

Պողումնում (ժէ) մուսանեւյոլթ Փյուսգոնը՝ տուրի. Պողումեոս (Ժ)տառը տարի. Այճքսանդրին՝

Պողոմնուր, որը մերժվեց (իմա՝զրկվեց) (ր)ութը"ստարի. 18.

ոաժոՆոՆԿԱՄԱոոԱհաոեեակոկդաԼԱԼԱԸԱԱԼԿաւ,

Է Տ՝

Հ ԷՖ

ֆոկրջսծ».. «ոջգիանոս ամի»:

` իորգ: աբաոսկթ": Խ-

«ՓՊ:

ֆԻո բ թարկ բ ի ներած ՀԱԼԱ Ար«է" ջ ւ

:

-

մ

2. Տ.՝

ւ

3. Տ.

ի

ի

7. ծւ.

էջե: «ոնծայն,

ժամ. 92-93:

:

ի `

| |

4. 2.

ամենայն ուբեթ՝աղեթաանդրի:

Փե,աոել

վեոս՝(Է

թասեր):

աա Ջեյնլեզու: ենր -

ֆիլիոլնտավի:Տ. փունլոյթի փա- | -

կագծր՝ (Հայբաաէր):

5. 9.

Դոբ'գործ:

6. Տ.՝ 7. Տ.՝

8. Ջ.

«բդի նորին:

մակարք: -

եւս. ժամ. 93-04:

Փիլոռլաաուվբայ: 9.

9. 5.՝ 10.

Մեամովնայ: ծիգէակա:

11. Տ. ամ,

30:

(լ) կրձսուն Կզոմնո» Գլիոձիվխաի՝ տարի:

օո"

է՛ Գայիուի |Մազավորում զուսոոր Ածոպաոորան' Գեպամնով: աիրնլուցէրկու տարի. Ալիգրոգին յակչոը 8. Հոոմնացիենրի`

մ. " ֆստն (թագավորեց: Հրամանով կ՝ հրաշեց աարի առած,

|

երկու (իմա՝ճիշտը) նեթիրրեւփանոն մենթպազաավեր գարե իշիսանությունը բեզոնկ՝իվ գրանց առա) Հռոմեացիների

Հուվկ: |

Երոայեցինեւի իշխաննեչի` այն քահանանեւիմասին,

ուոնք

4կոգ «արաց Հաաացվեկին աշա

Խաչերությունը: Փոեժ Վոշչք տարի. ֆաաեչսր» հրբ «եզի ունեցով երկրորգ«որու: ԴարեՀի Ալսպիսվ ՎինչիՀիրքրլոիսռաանեւքնեսառմաթի նրվբարզ՝ շինովծյունը, ե. մինչեւՓրվչի բորի գումարը Խաչելությունը, բորդ արին

է ա)«Բ Հարու ԻՎա.աւ:առն(25)". փխարմում միասն Հո-

տառնեւիններոը 4իեչեւ Տվրնրիովի Լկրավից Հ տարին, ծր(Վ) ՀինգՀազար փազմում Փրկիչը: ճրբ իոչվեց տարի: փ. Հարյուրկրծտուննրվու

Հեսուի որդիՀակիմոսր.

Հակիմուխ որդիեղարոսը.

Հասերայի որդի Հովդայեն. Հովղայիորդի ՀովվՀաննեսը.

ՀովՀաննի որի օրոք Ալեքսանդրը որդիՀեայուդոսը",

|

կառուցեցԱլեքսանդրիան (եւ)" դալով: Երուսաղեմ երկր-

Աստծուն. պագեց Հաղդայի' որդի Ոնիան.

|

որի օրուքՑոթանասունքը եղիազարոսը, աստվածեղեն

Գիկը թարգմանեցին. Եղիազարի եղբայրՍիմոնի՛ որդի նիան. Սիմոնը, որի օրռթ Հեսուն ճանաչումէ Սիրաքին», նի ան, որի ժ.ամանակ Անսվխոթուր «լաչարումէՀրեաս-

:

Ելրիոի

ՀԹ

Ճթագրւթյաւ

օրանջի Հաշվում Հ գոնարծն /1) 304):

տվ Սպի»

աարի՝ 501ի

305):

տս

4. .՝

Մզորաթո

Ցբֆացն փղէոարաարայ: Հպթառավեոս:

5. եւո. ժամ.

ա`Էա ծ.

|

|

Տ-լարաի:

3. Տ՝

Թվավարպովցյան

մանրամասենրը Ֆույնի 26-իվ

(:չ Հանք.

,

շինությունքց" լինում

սոոաֆին գոմնելեը Տաճարի ու Եղիաաաաեց գուբ» զոտարիԲ. Սովանպից զար տասներկու ՀազարՀինչ Հարյուրմեկ«արի: ԱՀա, ԱրբաՀաբ բոլ՝ (ռչա)" տարի.իվ իննսուն առաջին տարուց՝ լինումչ (ոց)վեցՀարյուր շարի. Իվ Աջ(կր) նրձբՀազարվեզթնունութ ՏԻՀեղնպից՝ մից`(բժ) ՀիեգՀազարԷրկքՀարյուրսոր: սռարի(25): Բայց

այս

Հովածդեկայի որդի Հեսուն" Զորաբարելի Հետ միասին՝ Պարսիցյուրոս թադավորի' օրոք:

է (ժբ)

6.

բռտ

Բարելոնից' դաոձից հետո առաջնուդեցին ժողովոդին 27

|

կայսրը.իոկ իոմ Լ Գայի Հովի առավ մբաժքձան բի է Հոզառավիոսբ', Օպոտտտս

հաւ որը ՆրանքՀԽռո` (Սերասաոոտ Հեա՝ Տիրծրիոար (Բ) գվա ԳվիՀխունլնց«ոորի:Արանից

Ք՝

Ա. 120:

գոգին:

գ

-

|

|

Ն

Նարեաքասությունն այստեղ անիմատատ | 3. Ձ.'թագաւորի: ծ

է, Թէ «գալով Երուանձշասվանալի |

Աատծուն» քրվրդագմց Հարեմ

՛

թոք(քրարքրում: ռակ

ԴեբժԵՅն

Հ. Է` Յես

Յեսու... գարին լ: Բարելոնէ

4. Ջ՝

Յուդայ:

| 6.5. Թողաթայապէա Տ.

խոսքն

|

Աղդայ: -

բատ Տ.:

ամՌնայնուրեթ՝ դիա:

«Ալ արարը

8.5:

ԵԱ

-

Հելթանոսությանը. վերադառնալ տանը(եւ)' բունանում որդի Հուղան՝երեք տարի: Սա մաքրեց Մատաթիայի' ամբարիշտազգերից: աչխարծը (իմա՝ Հրեաստանը) (ժթ) տասնինըսոարինրաեղբայրՀովնալթանը՝ անիճղբոյր Սիմոնը՝ Հովնաթ (ը)ույթ տարիՀյուրկանուր՝(իզ)քսանվեցտարիՀովՀաննես մեկտարի,որը թաղավորական թագր Արիստաբուլուը" որն ուներ. Հանդերձ, դրեցքՔածանայապետությամբ նույն որ է՝ (իէ) քսանյոլթը Հանեսը, Ալճքսանդրուսն ե՛ւ մ իաժամանակ տարի. նույնպես Թադավոր էր»ե՛ւ

ո-

|

լ

ռա

|

Քածանայասվեւո: սկսածմինչեւսրա Րժամանակները) կյուրուսից իչիրան-

են եղել. այդ ներըօծված" տեւելէ ( նգ) չորս Հարյուրութսուներեքտարի(28). որը կազմումէ՛ (լթ) վաթսունինը (իմա՝կթ չաբալթական տարիներ), յոթնական տարիներ" մուտասվածեն Հետեւյալ բոնք" Դանիելի կերպ."«Եվգիասում եւ է, իմանասհղած բաներին Հաստատ տակցես, "պատասխան մինչեւ տալ: Երուսաղեմի չինությունից" մա՝ ) ծյալառաֆնորդը (է)"ԹԸ յ"Թնյակներ (է չաբաթներ,

լ

|

|

ո-

|

օ-

`

Տ||ՏՖ9Ֆ60

'

աոնե ԳԻ Շաբաթական տարիների

`

..

ամենաչավանականն է. (անս րատ իս Մալխասյանցինն

բացատրությունչի Հաչվարկի վերաբերյալ Մալխասյանցը տալիս: Սուրբ Գրոցբառարանընույնպեսառանձինմեկնաբանություն չունի. միայն ԿԱ է բոոռն

ԱՆՐզ հան ԲԻԼ ոայոԱրե աւուրց ՒԱԱի տուի թուոյն, այնպես եօթն »

այս

Սուրբ

Ւրոց

նասնաւոր

կարեւորո

Լ.ն «ան

կը ցուցնէ ամբողջութիւն կամ կաԸնդծանրապես

որ

նաեւ յոլթնօրյակամ չատարելութիւն» (էջ 195). Անչավանական չէ, որ Ասողիկը ԲոթներիԹմով Հաշվարկած լինի տարիների գումարը,ջանի որ նժգ-ն յոթի կազմումէ ճքչ» ԿԲ Ժ է (վաթսուներկու ԻյոթյՀ վալթսունինը չարալթական տարի: Տ8ռ նաեւ ՆՔՀ, Հ. Ա. 708-709 էջեր:

բաժանած

7 Բո «յանբո ՛

Տ.:

3. Ց.Սարա « Ջ: արոտա լիս: 5եւ. կաներ 126-140: ՛

՛

լ

:

6.

8.՝մինչեւցօծֆեաղլթն:

72.միէ

:

9.Ջ- է չինմլն: ճեն: 10Ջ. առաչնորգթ: .

է

Ջո

ի

Հաշվվում եւ (կբ)' վաթսուներկույոլթնյակներ»: Առաջինյ"թնյակները Հաչվում են Կյուրոսից մինչեւ ԴարքՀ, բի օրերում ավարտվեցտաճարի իսկ չինարարությունը. մյուս (կբ)յոթնյակներըչարունակվումեն Հետադայում.եւ արդարանումէ Դանիելի այս յոթնական(։ւոսրիտեսիլքը՞ ների) մասին՝ սկսած Արչավիրի' որդի ԴարեՀիառաջին տարվանից.Հենց այս ժամանակէլ վախճանվումէ Հանեռոբ, որ էր նույն Ալեքսանդրոսը՝ առաֆնորդնօծյալ, որը ե՛ւ էր» ե՛ւ Թաղավոր: է" քածանայապետ Սրանով սպառվում քածանայականդասի Հաջորդությունը,որոնք ըստ մար20»: գարեության կոչվեցինօծյալներեւ առաջնորդներՀ Հետո թաղավորում է Դրանից կին ՍողիԱլեքսանդրի՞ եբ, որից Հետռ Հակառակությունընկավնրաորդիների՝Աեւ բիստաբուլոսի միջեւ. եւ Հռոմայեցիների Հյուրկանոսի՛ Գոմպեռա' զորավարըպաչարում է նրուսաղեմքաղաքը, է զրավուժ եւ մտնում տաճարը: Այդ ժամանակբոլոր ազ/(Եդերը"ՀռոմեացիներինՀարկատուդարձան:Պոմպեռոր նն

|

կ

| |

|

Հանձնում է Հյուրբուսաղեմիի Քաչանայավղետությունը իոկ Անտվխապրատրու" կանոսին, Ասկալոնացուն ընդՀանուր Հռովերակացուէ կարգում: Այդ ժամանակ Պաղեստինի

եզիներին միաՀեծան Թագա մայ վորում է Գայ, բոսՀուլիոսը՝ եւ չ (դ) չորո ւտռարի ( ) յոթ ամիս. Հուապա (ծղզ) Հիսունվել

Ըի է

է, ԲՐՄ ցի

ա

գոսւոոսը:

Միւս՝ ի« 0

,

ւե Ը որ ն րի Թաղավորությո ախօրոք Հելթա, Խոսությունիզկար, վերացրեց Անտիպատրու Ասկալոնաք

ջու

: |

(զ)վէ,ց

դի

որ

7ե

"0 Հե,Ը ովղեսը գոստոսի ութՄբ՞բդ

Դա Թշ,

2. 8. 3. 2.

4.

2.

5. Ջ.՝

-

,

6. 9`

տեսանիլ: աբչօրի:

իյարեչոս:Եւո՝ -

պարտեցան:

7. Տ.

ն նհա

աղէքսանդրէին:

եւ զկեի՝ Հիչրկանոսի: պոմպիոսի: ազգթ:

աստ

8. 2.

Յանէրա:

«որում. ւմ

9.9. 10. Ջ.՝

ասա

նւ

զնք՝ անտիպատորոա:

դրանիցՀետո վարդապետություՀյուրկանոսին ապանելով է ոչ լե րատ Հաջորդության' (իմա՝ժառանՏր լաաժանում այլ գծուծ ոմանց( այսինքն՝պատաչական, անիդության), րավունքմարդկանց)Հ10»: Այսժամանակէր, որ ծնվեցմեր Տեր եւ ՓրկիչՀիսուս եւ լիովինկատարվեց ՀակոբիմարդարնություՔրիատոսը եւ լ սերնդից) նը,Թե.«Զպակասի Հուդայի՞ իչխանությունը ոչ էլ օրենսդիրընրաուռթերիմեջտեղից(ե՛ւ մի պետյերանաց նորա).մինչեւ որ ղա նա, որին իրեն է լթաղավորուեւ թյունը եւ նա է Հույսր Հ էթանոսների՞»: չ ՄերՏեր Փրկի Քրիստոսր ծնվում է Օգոստոսի Հիսուս Թաղավորության եւ Փառասուներկու Անտիպատրոսի" որդի Հերովդեսի երեեւ տարում, որ այլազգի էր սուներկուհրորդ Թադավորեց

լ

ու

Հետո՝ իր որդի Սբանից Արթեղայոսը: (թ) ինը տարի. Արթեղայոսի րղաոարնւոր եղբայր (իդ) Հերովդես Զորբո

|

|

զսանչոթստարի:

եւ Տիրքբիոսի տասնեւՀինգերորդ տարում Հերովդեսի" է Հիսուսըզալիս Հորդանան ՀովՀաննեսի տաանեւՀինդում՛

նրանիցմկրտություն ատանալունւ այստեղից" էլ է առնում նրաավնտարեր սփիզր վարդապետությունը լխութով եւ Հայտնապես: ԱպաՀերովդեսի տասնեւինենրորղ տարում եւ Տիրե-

Առոբի"ս փայսնր տասնիններորդում Հիռսուռը, Օծյալն

|

|

Աաաա

Տա

աԱ

արա

ՏԵԳ աոա»| աաա

խարան

.

ֆասՈԱ

(բ) երկու տարի. Տիտոսը՝

( ժզ)տասնեւվեցտարի. Դոմետիանոսը՝ (այ) մեկ տարի. Ներոսասը՝

ւուսրիՏրայանոսը" (ժԹ)տասնինը (իա)քսանմեկտարիԱդրիանոսը՝

(իզ)քսաներեքտարի. ՏիտոսԱնտոնինոսը՝

Ափվրեղիոսը՝ (ժթ)տասնութըտարի.

տարի. (ժբ)՛ տասնեւութը Սեւերոսը՝

.

առաֆինը՝(դ) չորս տարի Անտոնինոս

(«ժդ)տասնչորստարի. Մարեան՝ Ալճքսանդրոս

է ենթարկվում: չարչարանջների» -

/ժ) տասր տարի. Վնսպասիանոսը՝

(.ժգ) տասներեքտարի. կոմողոսը՝ (ա) մեկ տարի: ԵղիոսՊերպինութար՝

"

ծուց, երամասինեղածկանլխագուչակության Համաժայն,

1. Ֆ՝

(դ) չորս տարիԳայիոսը՝ (ժդ)տասներեքտարի. Կղոդիոսը՝ (ժղ)տասնչորստարի. Ներոնը՝

,

|

մոտ`

երկու Հարյուր ժամանակ իննսունմեկ (մղա) դումարված) են" քն, որը թվարկում Հետեւյալկերպ. ՓրկչիԽասոարիներ, է) նույն ինքը՝ Տիբերիոսը (ժթ) չելությունից Հետո իտիրում եւա չորսը (29): տարունավելացրած ստասնեւինը ՝

:

(չժ նրեսունյոթը տարի:

Հետո թաղավորում է ԱզՋորրորդապետից Հերովդհա րիզլպառը(է) յոթը տարի.իսկ նրա որդի Աղրիաասը(ԻԶ) քսանեւվեցտարի: Եվ այս ժամանակ|էլինում) երուսաղեմի վերջինավերումըՎեսպասիանուի Տիտոսիկողմից: եւ Տիբերիոսի տասնեւիննեՄերՓրկչիԽաչելությունից ժողովը" (իմա՝նրա մինչեւ կոստանդիանոսի բորդ սռարուց,

|

18-րդ նռան» | աՀա Տեա. աՖ»::-.-.- դողա

|

Հարա:

Սեւ.

7.

Տ:

մեզրաձա: 1-2.

|

|

(գ) երեք տարի. Մաբսիմիանոսը՝ (զ)վեցըտարի. Գորդիանուսր"

աո ի Աի Փ

ոսր՝

ոթր

տարի,

ԳԼՈՒԽ

՛՛

Դ

:

Գալոսը՝(բ) երկու տարի. (ժէ) տասնյոլթտարիՎաղերիանոսը՝ (բ) երկու տարի: Կղոդիոսը՝ (զ) վեցը տարի. Ավբելիանոսը՝ (գ) վեց ամիսՏակիտոսը (4ը) ուլթսունութօր. Փլորիանուը՝

|

Ասուեստանցինեւի,

Պասիկնեւի'

թագավունեւի մասին

|

|

| |

-

(յ) վեցը տարի. Փեոբոսը՝ կարուը՝(բ) էրկու տարի: (ի) քաանտարի. Դիոկղեավիանուը՝

|

|

որ եկեղեցուառաֆին Քոսանամյակը, կռատանդիանոսի

է'Հ215: խազազությունն

Սառեւի

եւ

|

նոյի երկու որդիների՝Հարեթի՛եւ Սեմիմասիննալխապես արդեն պատմեցինք,իսկ Քամի սերնդի մասին եւ նրանցից ովքեր թագավորեցին, սակավ ինչ ասացինք, : մնազյալըկասենքառաջիկայումՀ22Հ ՁրՀեղեղիցՀետո Համայն տիեզերքիմարդկայինցեղեըը «երվեցիներեք այրերից. Հաբքթից՝ամբողջԵվրուան լեռներից մինչեւ արեւմոյան Օվկիանոսը՝ Եմավոն բնակվող ազգերնեն, առում են. «Քամից՝եդիպլտոսն ԼիբիացիներիաչխարՀը,նաեւ այնտեղիցարեւմտյանկողմերիբոլոր ազգերը: ԻսկՍեմից,որը ավագեղբայրնէր, Առորեստանցիներն Արեւելքիբոլոր"կողմերի (ազգերը):իոկ առաջին ՀիմնադիրըԵբրայական Բաբելոնի Գրքերը Նեբեն եւ բովթին Համարում, ամենաառաջին Թագավորը, սում են, նա է եղել,նեւ Հաչվում են Հետեւյալ 4եւով,Թե. «Քուչը ծնեց Ներրովթին»՛,Քուչր նթովպացիէր, որը ծնեցՆեբրովթին, որի մասին գիրնասում է: (30),Թե. «Նա եսկսեցՀակա" (ինելերկրի վրա (իմաա̀ռաջինը տիրակալ դավերկրիվրա): եվ եղավակիզբըԲաբելոնի թադավորուու

| |

ու

-

ա

1. Տ.

2. Ջ.՝ 3. Ձ.՝

Մաթսիմինոս:

գորդիանոս: վաղերսիանոս:

4. Տ՝

Տատբկոս:

5. Եւս. ժամ.

190:

:

|

ննեղ.Ժ 8 եւ Հետեւյալն. Երկրի| 3. Ջ.՝ հրու է... մինչեւ յալրեւմանայովվբաՀակա լինել, այոինքնզորավոր(բոկիանոս: Հ. Տ. յամենայն: նակալ) լինել... -

1. Տ. եւ 2. զոբ

-

ցանկին:

2. Ձ.՝

եւ Ասորւոց, Գարսից Մարաց.|

ուղղադրեցաքրատ ընթերցուաձոյ|

աստ

եւ

Ք ստորեւ՝յերէթի... յեփելթէ:

5.

Ծննդ.ժ.

8:

6. Ձ.՝ 7.

զնծբրութ. զորմէ ասէ դիր: 5.՝ Հսկայ: `

եւ ներկրում: Աքաղ,եւ Քաղանես՝ Եվ Որեդ, թյան: Սենձար"

քոսը՝ (լ) Բելի

նրեսունտարի. Սապլերոսը՝ (ի) քսան տարի. Մոմեղոսը՝ (չ" նրեսունտարի. Սալարելթոսը՝ (խ)'քառասուն տարի. (խ)"քառասունտարի. Ասկակադեսը՝ (27 Քառասունյոթըտարի. Ամյունդեսը՝ Մյուս Բելիթոսը՝(լե) երեսունձինդրտարի. (լ) երեսուն տարի. Բարհատոռը՝ (լբ) երեսուներկուտարի. Ղարհդեսը՝ (ժ) տասը տարի. Մոսարծռբ՝ (7 հրեսուն տարի Դամբաարեսը՝ Պաննիասը՝ (խե)քառասունձինգտարի.

եկավԱռուրը,որ Նինվեն"կառուցեց, մգ է, որը կառուցեցՍեմի Փաղզաքն առաչին ՐԸ Աորձստանի' | Առուրը,որիմասինասացինք,Թե տիրեցԱրորգիներից' | ւէլթի բ"լ"ր կողմքրին: | Ասում են, Թե Սոմիորդիներնեն Ելոմբ,Առուրը» Արեն եւ Լուղը: Ելամից սերում էլամացիք՝ Արամը փազսադը, քաորոնց(Համար)ելամայիս" ազգինախնիները, Գարսից էրկրիցդուրս

ո-

|

Արփաքսաասորհատանացիք: չինեց: Եվ Ասուրից՝ զաբբ

որոնք նահւ Քաղդեացիքկոչվեցին: գէջ՝ արփաբսացիք, որոնք եւ Ասորիքեն անվանԱրամեացիթ, ԵվԱրամից՝

Լուղացիք: վում:Եվ Լուդից՝ է Նինվեքաղաքը, որը վերաշչիկառուցում ԻսձԱռուրը եւ Ֆում է Ասորեստանի ա րքան յուր անվամբ Նինոս կոչում

(Թ) ւուսսնեւինը Սոսարմասը՝ ւռարի.

(իէ)Փռանյոթրը տարի. Սիթրեոսը՝

է Նինվե:Այս Նինոսըասում էին Քամի որդիներիցէ սեժամաՀետո վեցերորդը. ԱբրաՀամի բում՝ Նեբրովթի Ֆակներումասորեստանցիների առաջինթագավորնէր: որ ( ծբ)ՀիսուՀամայն Աշիային, բոսցիՀնդկաստանից, ափրեց

Տեւտամոսը՝(լբ)" երեսուներկուտարի: Սրաժամանակ Քաղաքը գրավվեց: իլիոն՛ (ի) Քառասունտարի. Տեւտնոսը՝"

սա

Թյունեւոր՝' (չ ) երեսուն տարի(բ) Քառասունտարի. Դերկիոսը՝ (/7) հբեսունութըտարի. Եսլաղմեսը՝ (խե)Փառասունձինդը Ղավոսթենեսը՝ ւուսրի.

(31). ապա նրակին Շամիրամը՝ Ֆերկու (եբ)Քառատարի

սուներկու տարի".

է(բ)" հբեսունութը Զամեսեաը, որ Նինուասն արի

Արիոսը՝ (լ) երեսունտարի.

(լ) երեսուն տարի. ԳերեդեստնարՀ' սուրի. ՈՌխբոտը՝ (լբ) երեսուներկու

սարի. Արալիոսը (ե) Փառասուն որ Բաղիոսն է՝ (յ" հրեսուն Քսնրջսնոր, տարի. Արմամիթբեսը՝ (չբ) հրեսունութըտարի. ՝

(ծ) Հիսուն տարի. Սխրասոաննար՝ 1. Ջ՝

մաղաթեռա:

բէոս:

2. Տ.՝ ամս 10: Լ

ուբեզ եւ աջաթ... Ժերձիրն սէնծաթ:

Ջ՝

2. ՇՆնդ.Հ. Վ. Իմա՝

4. 2. 5. Տ.՝ 6. 2.

11:

Ասոթեստանձայց:

ոիզւոցն:

մայիս:

7. 2

Ց. Ջ՝

ամ»

9. Ջ՝

ծբ.:

Տիլասամո ամ» 35:

.

-

լբ.:

Ապ»Սդթբես:

ամա 3: Սպարեդոս

4. Տ.՝ ամա 20:

վեջերորգն չնվրովթա:

10. Տ՝ ունիլ: զէղամ... զզութ... եջեմայիջ».. եզ- | 11. Տ"

3. Տ.

5. Տ. ամս 7:-

6. 9. ամ» 7. 8.՝ ամ»

ծ. Տ. -

Ջ.՝

9. ապերելթոս:

էէ): Ձ.՝ խէ (փոխանակ՝

ին:

Քարեսբոս... Մուաբնո...Ղամբարս՝ | 22:-

ամս Զ.՝ մոտարթէս ի...

ամո 51:

5.՝ Չուծլոյբ

առո

Տրոյա):

ի փակադծի(ւյոինջՖ

10. Ջ..՝ անտա: 11. Տ.՝ 12. Տ.՝

13. Ղամբոա-

Ջ.՝

ԹԵնէոս:

Գերաինոտէա:

ուբատվոայ...ոզիբիոանէս:

Ազռազանեսը՝ (իբ)Փառասուներկու ուրի. (/ քսանտարի:Մինչեւարոս ժամաՍարդանապալլոսը՝ նակներըԱռործատանի լթ.ագավորները տիրումէին ամբողջ որոչ մասերիէլ՝ ՀյուսիսիցԱրեւելքին, ՀարավիցԱրեւեւ ատ մութիցզորեղ»բռնակալներ էին,մինչեւԹոՖոս է Սարդանապալորը Հունարենկոչվում Կոնկոռելոսը,

նելով կրեսոսին՝: վերացնումէհյուղդիացիների կյուրոսր Բ:-

խանությունը: ԵվԹագավորնց (յ երեսուն տարի(33): կյուրոսր (ր) ութը տարի. կամքյուսոսը՝

ու

ԴարնՀՎչշտասպյանը՝ (լզ) երեսունվեց արի.

ու

լոսչ

) Քառասունմեկ Քանրջանսր՝ (իրա, սորի.

պարտությունկրելով Մարացի Վարբակեսից ինն իր անձը Հրի մատնեց: Բելեսիուից" Վարբակեսը" վերացնումէ Ասորնատանցիների թաղաորը

Արտաչնս երկայնաբազուվը՝ (ի) բառաստուն տարի, / ԴարեՀՀարճորդին՝ ժթ) տասնեւինը տարի. Արտաչեսը՝ (խ)քառասուն տարի.

ու

վորությունըեւ Բաբելոնի արքա է կարգում" Բելեսիոսին, Էկ (նջ Առորհատանի փոխադրումէ իչիանությունը եւ Մար»,որը տեւեցչատ հրկարժամանակ, որը Հաշվում Ա

որ նույն Ուլքուն է՝( իզ)քսանվել Արսուսչեսը, սորի. ( չորս տարի. Արտաչնա Ուչքոսնան՝ դ)

ԴարեՀԱրչեանան" (լ) վեցըտարի. Սրանսալանելով Այնքսանդր Մակեդոնացի Փիլիեանը" էւ Պարսից Առորեսւուանյան Թազավորություններին՝ ամբողֆությամբտիրծցվեցըտարի": Հետո լոծրությունը) կրա,վախճանվելուց բազմաթիվ իչ-

Հետեւյալ կերպ.

ՀամայնԱրեւծլքին Թագավործց Մարացի Վարբակեսը" (7) Փոանեւութըտարի(32). Մաղավկեար» (ի) բռան Բիտա-

Տաթմոսը՝ (չ" նրեսուն տարի. ( Հակադիմոսը՝ Ս" հրեսունտարի. ( ծդ)՝Հիսունչորս ԴԵրկեսը" ւտռարի. Փրավորտեսը (իդ)՝"Քսանչորստարի. Կուարկսարեալ" (չբ) երեսուներկու ւռարիԱժդածակը՝ (չր) երեսունուլթր որին կործանելով տարի, է եւ ոչ կյուրոսը վերացնումՄարաց" իչխանությունը. միայնՄարաց, այլեւՔաղդնացիների Բաբելոնի: Սալո-

խանությունների բաժանվեց, ւաւաբնչոեսոր Հենցսկզբում

ցին. լիկ յուրաքանչյուրտերությունկոչվում էր մակելոնականանուններով: ԱյդուՀետեւ. Եղիսրտոսում է Թաղավորում

եւ Պողումնոս Դեագիոսը. Բաբելոնն, Ասորեատանին ամենայն

եւ Դարոիջց՝ Սելեւկիոս նիկանուվբը, բույց ասիացիներին ատորիեն եւ նրա ներինԹագավորում Անտիխդոնուրորդի Դեմեսորլիոոր, որին Հորջորջանքով Դաշարիչ անունով էին կոչում: Մի-

մյանց ու 7ենմետրլուբ» դեմսլառտերազմեցին Սելեւկիոան

ու

այկո-

ՀԷ. ռական.«առտոպատաթաուաաան

1»: 7 ֆ-Գավառը ՄԵրաւորթ:

5՝

. Տ-ԻԲ Բելիոիուէ: 5. ` Վա ավ: 6. Տ: յ» 7 եչ ժաժ, թո փոն: :

՛

ՓԻՏ

մար:

պրափասչր՝

2. 9.՝

10.

է

մազշգիայ:

ամե Տարմոռ 5`«ավառեր՝

լ.:

ամա 2 աաա Հավադիմոս 77: գոս:- ԴՎՒՎ է»:

3. Ջ- ԲԴՀ Ջ-

/

յ

.մ

5.եր ի

,

ի

՛

Խր

աան աոա:

-

Եւա.՝

աաապա:

4.

Ջ.

Տ. մակեգովնացւոաց:ազեթսանդր

յուկլոյը:

լ

փավաղծի՝(բզ): խառնակեայէ կարդ անուանցդ | 5. Ջ.՝ Թաղաւորութեանն: 6. Եւա. ժամ. 50: Քսներքսէս՝ամա ոա. առտաչեզ: այսպէս

Յ.ԻՋ'

«-

.

9»

2. Ֆ-

առա

7. Զ՝ եւ ովթուամս էզ-ԴարեչՀարբճորդի .«զինոս դեմեարէ:

որ Եւ ամս ԺԹ.

:

ՅԵՄ

'

8. Զ. աստ արտաչեզ նիկայնաբազուկ աբչեզովթոսայամս Դ. ԴարհՀ բէ: արչեզայամս զ: աս

Խ.

եւ

զկնի՝ սելեւկիոսեւ

գեմեա-

բոլորիվրաթաղավորում է (ծէ) Հիսունեւյոլթը տարի:իսկ նրանիցՀետո նրւսորդի Արսոաչեսը՝ (լա)երեսունմեկ սարի: ԵվսրանիցՀեւոո Թաղավորում է Էր որդիԱրջուկը, որը կոչվեց հւ

գալիսՀառնում է Եգիսրտոսի" ըիննրիՀամար:Այդժամանակ որ նաեւ Դագիոս էր կոչվում, Հին Պողոմեոս Առաջինը, արջա է բոնվում պատերազմի Դեմեորնան" Անտիգոնուսի Գազայից, Հետ, Հաղթումէ նրանեւ Ասորիքի, Բարհլոնի վերինկողնաեւ (34)", է կարդում վրաթագավոր Գարակաստանի՝ մերի | Հապարլթեւյանները Սակայն պարսիկները, Սելեւկիոսին: (35)""չզանկացան ընկնելմակեղոնացիմայն Արեւելցիները" եւ

բւսզում զորթերով տակ:ԲայցՍելեւկիոսը Ֆերիծառայության տվեցհւ Հաղլթեց.այդ գնացնրանցվրա,չատ պատերազմներ կոչվեց,այսինքնՀ̀աղթող.եւ թապառոճառով էլ նիկանովը զավորեց(լա)երեսունեւմեկ տարի,ապրելովընդամենը(Հե. է Էր որդիԱՍրանսրայազասոում ոթանասունչինդգ տարի: ավոթոսը, որ կոչվել նանւ Սուոծր՝ ԱպամաՀ 23». ծաղումմ ապրելընդամենը(կդ)վաթսունչորս էր ԳՓարսկաստանից". եւ տարի թազավորեց (թ) տասնեւինը՛ տարի:ՍրաիչխանուէԱհտիոթոսը, բթյոնըՀաջորդում որը կոչվել Թեոս եւ տիրեց

|

|

|

սա

ՏԵ

ՀՀ

Ի3( Մեգխագրածցի

Թշոչնջ(էջ 309):

առ

Է

դերա:

3:Եաթեւհլանջ: ժամ.

.

169:

Տ.

5. Ջ.՝ ամս

ՀԼ:

Սիպերիլ թեան",

կոչվումէր քանզիդերիտարվեցեւ երկաթյա մնում էր կապանքներով բանտարկվածՀ245 Դեմետրիոսը մի կրտանը' եղբայրուներ, որը Անազատէր կոչվում, սերված Սիդծքաղաքից,որիպատճառով էլ Սիդեացի' էր կոչվում:երբ Թե հր եղբայրը իմացավ, է, դուրսեկավՍիդե կալանավորված քաղաքիցեւ գնացգրավեց Ս. եր 4եոքիտակէ Առորիքը: եւ

:

եւ նվաճում" պաչարհլո| Հրեաստանը քարուքանդէ անում

նրանցից ընտիբներից ընտիր-

ս

|

մեջէր.բոյ Անսոխոթուը, Քանիոր խիստ4մնուր Հասելէր, անաձտեղերում էԱրչակի ցանելի՞՛ Հարձակվում զորքերի վրա, կացնումէ սրատնրաղզմը, սակայն լխոցված ընկնում-մաՀանում է՝ աւլրելու|ծննդից ընդամենը (՛ երեսունյոթ որի:հսկնրա Հեւո չորնիր որդի Սեյեւկիուին Հոր էրելլել, բոնում,գեԱրչակը բի է տանում հւ թազավորավայնլ է սրածում": սատւո-

6. Իմա'

բոջառբրու-

7. Ջ.

ամո

ժ.:

Պոր

ար

դ:

Եւս. ժամ.

9. Ջ.'

10. Տ

Ե-

ԻմըՊարթեւների Սեծ արջան Արչակ տասներկու բյուրուր եւ Հասնումէ. է գալիս ցանկանում խաբերույությամբ դործել՝ ազատ է արձակում նրաեղբայրԴեմետրիուին, որ գհրության

յ(եզամեյ, | լեալ իՏեծալ ի,մերեն ծ Պարոկառտանէ: (էֆ310): | ՏԱա՝ բաց. Մապբասյանցի "

է նույնԱրչոարելոնի, բոյը ռլարտություն կրելով գերվում տանում են կի կողմից,որինառնելով Պարլթեւասւոււն. ուսոի

: ներին կլուռորումր

նանհւ» Մակեղոնացիների իչիրանությունը Բաբելոնից

Լոծում է

Սրա վրա Հարձակվել Մակեդոնացի Դեմետրիոսը՝ արքան

Բ

եւ րուսաղեմքաղաքիսրարիապը

(Թէ)տասնեւ Հինգ տարի: Ել հզավորա ('ժա) տասնեւմեկ ւուսրումեւ Այճքսանդրի

փոճանվելուց(կ) վաթսունտարիՀետո Պարթեւյանք ասք տամբեցին ծառայությանդեմ. նրանըվրա մակեդոնացիների է թազավոբում ԱրչակՔաջը (36)՝ Քուչանաց երկրի" Բածլ Շաշապտանում(37). նւ տարածվում արչավումէ Արեւելքի բոլոր կողմերը, Հույժ սաստկաղույն է տալիս:Հապատերազմ

Սեծ":

|

ու

1. Ջ.'

2.

ա` նար :բապ 163154.

արտաչիր:

Խոր.Բ.

7. Տ.՝

շ:

13.Աաաա Նը Ի արիր

5. Ջ՝

է

գիայի: 6.

յերձիրն: պակառր՝էւ:

հզբոյր

5'բ կապանա:

| |

կբա

«իղէթաղութի... Նիգէացի:5. Ն աբ-|

նուաճնալէր:

8. Եւս. ժամ.

166-167:

2. Լե. իցՍելեւկոս: անծո.

11.

ամ:

12. Տ.՝

13. եւա.

167:

Թոռ ԱրչակՄՏէբ որ Արչակ«Քաջի վեգժոմահակներում

Ի ԳԱԱ աի խոժեկի.

ավորեզրեռ

մեր

Հայող

ա-

եւ պոնջ երաիլիանությաննէին Հնազանդված փիձեի «ոգ Աե"իի ինչր «ձոսցավդնացԲազ: նն նրեւումերկու: ՍԵշո«ագե է ր առանձին թաղավխու Հայկականը: ԱրչակԲոաջը Գարօվավանե փո, Ֆեվերը՝ եւ գազավավան Արչակուն, տոշմկրլլ` կիո Խիհվիեի բաչությամբտքրնցՍ ՀիռոԹոոփնցեկով:ամնեայն

«ԻՊ

Գոթ վ`.

Հետո առանձնանում

| 2. ..

Փիլիպոսթաղավորիերկրորդտարում: Այստեղ(ից) դաաղաէ տոծբում Պարթեւական թաղավորությունը պածլավական միջ, որը Հիմնադրվել" էր Փիլադլչփուճ Պողոմեոի թադավիեբության (լ) երեսուներորդ. տարուց. բոլորը միասին տիրապեանցին(նծէ) չորա ՀարյուրՀիսունյոլթը տարի(39): Դրանից Սատանի որդիՍտաՀրացի Արտաշիրը" նվաճե-

Հետո

լովամենքին ներինեւ Անարիներին բաղմաթիվ ուրիչԱրի էւ 7ոինոյն Դորքնավան զազավավան' տոշմերիյ,քագագՈ"ՄՏԱ ը հւիրենիցՀետո նրաժառանգեքըը նույնմեւովՀ26»:

(2)

ու

էնՓարսից |Ժա-

Վեշ»Վ 88Հբ՝(ձր"Հաուներվուտարի(35). |տարի). լ) կրձաուծ ԱՀովԻ»Ի՝ կբ) ձրձաուներվու տարի. ԳԱԵ»»«4Ի՝ գ) թռանտարի փեոոշեաբ՝ փ) թարասունեւվեց արի.

ՎԱԵ«ՎԻՐԻ՝

փեոոշիոբ՝ կո) կրձսունմնվ «սրի. Գարի կ) Կիաանշարի (մի) աառեն Գկշագբ՝ ութըսարի. փշեր փ)բոանտարի. ՓԵՎԻԳԳ)Կրժաունէրձջ տարի. (4) փոզորչոկբ Հիսունտարի. զվ) կրեսունվեց տար: ոոոծՐ՝

հիթ)«րածումէ կեշանի «րգիԱռաՀրացի Արո«շիրըճ. է Ֆոավիկի' տիրապեսությունը` փում Հասամայ"

(դր

ԱՆՆ

1:

"ՌԵ

«ոզր-լթԻե«վԸ(ե «Գ"ՎԹզոսոցիաթ (Ձազաաըթ Հաաա Ւ «շո-

ՆՐ

երկ ապա

թյա

կով:

Հարթ

ի տծվ. ոխեպ

|

Ի

ՏՆԱ 2. զե

Վ

2`

աաա. 2. 9.

բոա

րեա:

«երողթ:

բաւ:

ԱԱ արԱրոաչրի:

ոտա

Հ 9.

ԳԼՔ

էԽ

Ե

մուտ:Սպանվում է Մորփոլիկը քաջերի4եռքթով, որոնքՄե-

նեքերիմիազգիցեին,որնել ՀայկիտոՀմիցէր: |նբա| զոր-

Հայոց Աշշակունի թագավունեւի մասին (41) :

Բայցմենք դառնանքնորիցնախկինկարգին: Ինչպես մաՀվանից Ալեքսանդրի (լ) վաթսունտարիանց ասացինք է ԱրչակՔաջը Քուչանաց Պարթ: եւների վրաԹադավորում (42) երկրիԲաչլ Առավատին կոչվածքաղաքում: Եվ սրա(լա)' երեսունմեկտարի: նից Հետո՝ սրա որդի Արտաչեսը եւ որը կոչվեց Մեծ ՍրանՀաֆորդումէ իր որդի Արչակը։ է Հեր որը ուսուցանում Հի երբորդ մասին, տիրեց աշխար ո՞

չորրորդը: ըստ սրա դոտիիրականսլատմություններից մենայն աշխարՀըբաժանվում հրեք մասերի, մեկնանվանվեցԵվրո, մյուռը՝ Լիբվա,իսկ երրորգը՝Աորինել Հենց տիրեցԱրչակը": սիա՛, Եվ այդ նույն ժամանակէ թագավորեցնումիր եղբայր մեր աշխարՀիվրա՝ ամբողջՀյուռիան Վաղարչակին նրան հԲՐեւ (իմա` Պարակաստանի) տալով

| .

| |

ա-

: "րոնցից

չ

ու

ը :

ա-

բեւմուռքը"

լ անմիջապես) թԹաղավորելով՝ Հայոց մեծաքանակ մուս եւ ալ է գորք Հավաքում Արմավիր բլուրի չավելով Հասնում է մինչեւ Խաղտյաց է սածմանները.պատերազմի եւ Հեռ, որը բոնազավթել պածում բոնվում | էր Մաժաքի" Պոնտոսի սաՀմանները:Եվ Հանդիպումեն ծ միմյանց բարձրավանդակ բրի քարաղազաթ"կողոնիա" Սա

Մորփոլինայի ու

'

1.

Խոր.՝ամս

26:

3.

Ք. 5. Խոր.

3:-

Ք. Խոր.

Հ. Տ'

գծի:

Էշ:

8.Խոր.Բ.

4:

Ջ.՝

զՀիւուսիեւ զարեւմուտ:

|

Ջ՝ սաՀման:

զոմնբովպէ,զոմնլիբիայ:- Խոր.դումն | 6. 5. ՍՄաժակայ: ծւ զոմնլիբիէ,եւ զոմնԱբայ: ՛. Տ.' թարազազաթ: եւբոռպիէ,

(Վաղարչակ) թաղավորըչարժվում գնում է Սֆրինէւ այնտեղՀիմնում իր թաղավորական տունը: Նա Հրեազիննեբից Բագարատ է՝ տանուտերուանունով ժեկինպատվում

թյան պաշտոնընրա տոծմինպարգեւելով,նաեւ լթադառվոեւ բին թադադիր լինելու եւ ասպետի(իրավունք). մանը մարգարտիցվարսակալկրել՝ առանցոսկու եւ ՄԹանկանրբ Թագավորի գին)քարերի: մանի:կամ արքունիքում էր ման գալիս: Իսկ զգնստներՀաղզնող՝Ձեռհսին" Քանանաեւ ցիներիզավակներից (43), որոնք ՀեսուաՔանիդային" յի ժամանակներումՔանանացիների լերկրից|փալխատահւ կանեկան Հայաստան,նր ազդնանվանում է Գեթունիներ: Իսկ իրեն զինված թիկնապածներէ նչանակում (44) անվամբոմն բսարի, Հայկաղն Խոռիսերնդից Մաղխազ

ուժեղ

չատ

սածման":

2. Ջ.՝

են Քերըփախուստի դիմում,երկիրը է՛ Վաղարնվաճվում եւ է չակիձեութի ստակ,դաղարում Մակեղոնացիների բոնակալությունը":

:

սրտոտ

մարդու, բոյը պեղի անունըածում

Խոռնան:Աղա՝Գառնիկի նախնականը" Դասերնդից" ւին, որը Գեղամի ազգիցէր, կարգումէ արքունական որՍա սերիվերակացու: ունննում է Վարժ" մի որդի: անունով է

կոչվում է Վարաժնունիք: Եվ Գարաղին՝ կուտերի (իմա՝ձինրիերամակների) վրա. ք. իակԱբելին՝սպասալար (անղանատան| (45). դաձավոր եւ չններ է սրարգեւումնրանց,որոնցանուններովհւ նաորի անունով էլ

այղ

ազգը

ոմն

43 լոց. Մալի». Խոր.ԿԷ բոց:

ա"

118:

| |

ու

1. 8.՝

Ֆուաճեալ:

2.Խոր.Բ. 3. Ի Տ.

ւն

5.2.

5:

պակասէր՝եւ ի

Տես Քանաձիգայ:Խոր.Ա.

Ծան.

տուն:

43:

զնախննացն:

6. Ջ.՝ ոի թ զաւակէ: 7. Խոր.'արֆունականաց:

զոբ Հարկէ Ինթեռնուլ՝8. Փանիդնայ,

Տ.՝

վՎարաժ:

19, ԵԼ ։

եւ ներըկոչվումեն Աբեղյան Եվ (խարարություն|) Գաբեղյան": տանում: որ նրաառջեւիցարծիվներնշ էին Եվ Արծրունիները,

: բնավորությանպատճառովչ28Հ Սրա (իմաՍ̀բճոկի) եւ սնրնդիցէր այս քաջ անվանի որը Առանը, բյուրավորների կողմնակալ" կարգվեցՎաղարչակի կողմից:Սրաժառանգնիբիզ անրվեցին Ուտենացիների, Գարդմանացիների, Ծավդեացիեւ. ների՞Փարդգարացիների ազգությունները»:

Քաղցը

Գնունիննրը, որոնքթաղավորինարժանավայել ըմպելիքներ : եվ այս նրկուգերդաստաններն" էին պասորաստում" էլ Ս/172 Հ Եվ Թերիմիսերնդից էին՝ ԱրծրունիներնԳնունիները Սելանդունիները՝ կարգվածէին զոչարանների (իմա՝ապանու

հսկ Գուչարը,որ Շարայիորդիներից" էր արված), ժաէեւ կես մաարճ ռանդեց մթինլեռը,որ կանդարքն Զավախքի,

դանոցների") վրա.իոկ Հավունիները բւազնակիրներ էին. ձյունաՁյունականները" ամարանոցների պածապաններջ էին՛(46)Հ27»: կիրներ Լ

ու Ձորը» ԱԾոբը,կողբն մինչեւՀունարսսկերտ ամրոցը: Բայց եւ է կարգումՀայկազն տիրակալ(ներ) չոցքի՛ Տաչիրքի Գուչա-

ու

Ապաթագավորությաներկրորդէ նչանակումՄարց

րի զավակներից: է Հասւուժ(եռանդեմ Հյուսիսային Իո Կովկաս կողմնակալ ւոում մեծ եւ Հզոր եւ նածապլետության ազգը անունը կարգում Բղելիս Գուդալացոց, որոնք (իմա` դնում) ծաղում էին՛Դարեչ նախարարի սրանցԹողնում է ԷչՄիՀրդոսոի զավակներից. խան իվերիա ցիների աղգից դերվածների" վբա, որոնցբերեց Նաբուգողոնոսորը: ՈրովՀեւոեւ. Հզոր Նաբուդողոնուորն ավելի մեծ զորք է, քան Հերակլեսը, (հւ) Հավաքելով, քիբիագիների է Իվերիացիների աշխարՀները իր ձեռքիտակ նվաճում,ապա տ ուսնյումի է Գոնտական՛ մասին" մի նրանց բնակեցնում ծովի

որոնքայժմՄուրացան" թագավոր Աժղաչակի զավակներից: են է Մարացոց կոչվում, որովՀետեւ նչանակում ոեր":ԵվԽրո | վրաէ Թողնումայնբոլոր չեներիՐսոիրապեւտությունը) որոնք

|

,

Մարաստանից էինգրավված: | Է ՀատուսԻսկարեւելյան (ւաՀմանների| կողմնեակալներ տում երկուսին նածապեուսկան ւոների բյուրավորներից՝ Սբ- | եւ. ռակյան մյուսըկաղմուի տանից: Հյուսիս" արեւելյան կողմ- | նակալէ կարգումԱռանին: կուրգետովսաչմանըկտրում ": Որով է մեծ դաշտավայրով" անցնում Հեւտեւ Սիո«կի սերնդից || էր այնգունդը(իմա՝ որ ժառանգեց տոՀմի), Աղվանից դաչոն

աֆասինյա կողմում:

նույն դաչտիլեոնակողմը՝ Երասխ գետիցմինչեւ Հ(ու)նաբակերո՞ամրոցը.եւ երկիրնԱ նրանց նածառըետի անունով ասում կոչեցին» Աղվանք", աղու որովՀետեւ էին նրան"

անց է կացնումաշԻվերիային (իմաո՝ իվերիացիներին) եւ Հւսաւոա՞մեծ Հովսոում" խարՀիարեւմտյանեզիր՝Բասենի

ու

նարոաի բոր 326: «Տո 8,0) Դ"

1.

չ

5.

ի

լ

Տ"գոչի նպխարարութին Արման ե. Գարդեն:|

Ա-Ն ԲԱ Իրն

8. 9"

ՀՀ-Ն

մարոցած:

|

տէր:- խոր.՝Մարբացշոցն եր 2 Թոաորինկատբառոեր քԳրա» Աաաա 77. ա րար" Տ. ««Նարագեա խ որ ն» Հեւրագեր»: Ֆ'զՋիւնակիրա: անուանեցաւ: խոր. ."

ՊՐԿԻ ՍՐԻ»:

Խոր. Ա | Տ:աաա որ

Յ0

9.

Մուրացան

առա

տունս:

6. Աո

7.

չի

12. 9`

13. Տ

:

.

:

`

ւ

|

:

յ

է

կոչվածխախոսրարությունը» Որդունիներ որոնք Հայկի

ոնրունդենրից'"' էին (47):

Հավանագրար` Աբարատյաձը: Մ դաշի բացատ. տալիս Մալխասյանցը,

3. հոր." 4.

տում

2 աաա ԱՒԱՐ: : Ջր չորոոցն: իմար .

Ջ՝

5. Տ:

6.

դուշարայ, որ մասն:Ջ`

կէ,

Խոր.՝Աշոջայ:

լս մապքն:

ՅՆ ԱՐԱՆ գերութնան: .

Խոր.՝

9. 8-՝

դՀերակզէո:Խոր-՝լիրիոցւոգ:

ԴԱՆԱ չ

ՓՐ

ու

դոռ:

12.9:

ՏԸ Փրոի ԵՐԻ Սուբ ԵՏ-

է. իլերիայն:- Ամդեայն ուրն Ջ. Խոր.ունին՝ վճրացւոց,աշխաբծ...

ՀԱԱ, ,

14.

ի

Տ.

9. է որան:

:

ՊԻ"

ե.

իզէ-

որք Հայկակի՛ Իվ Տորթ" Թ անվանվածին, Պասքամի եւ ու

սերնդից էր,

որինսաստիկ դժնադիմության (իմա` ւոգեղության)սատճառով Անգեղյա էին կոչում,արմումոյան կողզմերի է Հաստաւոում| էւ երեսիանպիտանության կուռակալ սվատճաանուննէլԱնգեղկըա) է կոչում:Սրբու ռովազգի մասին

երդեիը եւ վիսյում22 Թե (Ճի)Հարյուր քսան փղիուժ ուներ, Ճնուքը

գելով որձաքար վեմերինտաշումէր ցանկացած ձեւով,ե-

|

'

:

նաեւ

եւ Կորդվացիներին, Անձեւացիներին Ալեացիներին նույ-

Խանուն

1.

եւ գավառներից": ԲայցՌչտունիների Գողթնացի-

Խռբ.՝Տորթ:

10. Խոր»

ԵՐ

» ՏԱՐԱՆԻ»

աբ:

5. Տ.

ասդնայն ուրն՝ Ճաւուց:

ոԲՆ»

8.9

9.

աարի «Բ

Ըեթեոնլի Հարատյ: է՝ յարեւմաից

ՀԱԱ

ՋզԱր4ե»-

|

|

ՖալխարարուԴԸ ամալա ՈՈ-ՔԻ"|

Աա

/3.8որ՝

երգիս,

ՀաւՍոյն

ամայի»

գաւառաց:-

8.

եւ

լա-

զան-

ու

Հանձն չառավ,եւ կուռքերին սլաչտի,որին,սակայն:

նողը եւ մյուսը՝ վրեժխնդրությունը: ԲարինՀիչեցնողին Հրամանէ սուսլիս (Թագավորի բոսրկության դեսյքումՀիչեցԷ Եվկարդում նելնրանիրավացինմարդասիրականը: բուռորի Թոռսգավորների երեն" ըենքներ, որդիներից մեկին մուտ պածել՝ Հաջորդըթագավորելու Համար:իսկ մյուսնեբին ուղարկելու Հաչտենքի կողմերը:Այս նույն ձեւով պատվիրեց իր որդի՛Արշակին, նրա առաջնեկԱրտաչեսի՛ մուռ Հեւ միասին,իր պաՀել, իսկ մյուսներինՀաչտյանք" ուղարկեց: Եվինքը վախճանվեց ՄծբինուսԲ Թաղզավորելով ու

Իսկ Մոլքում՝դնելով նույն դավառիցմի մարդու,որն քո 4եռթի տակուներ բազմաթիվ Հասաւումաոումի սրիկաների,

նախարարություն: ՆույնձեւովՀասուսոում է

եւ արեդակին լուսնին արձաններ կանգնեցնում: վիրում" ԸՎաղարչակրը) Եվ չատ խնդրեց Հընացիներից Բագարատի եւ նաեւ չոր էր: Թագադիր Շամբաստին որդի ասպեւո, ատի-

արքան նրան թողնում է իր կամքին: Երկու Վաղարչակ է գրովՀիչեցնողներ՝ մարդու կարգում մեկը" բոսրինՀիչեց-

ձբերի«ատուվելուց բազմաթիվնավերեն խորտակվում, իոկ ռ ալեկոծուլթյունից Հեռու հն մնազյալներն բոաղզում| մղոններ:

է

ճյուղավորված:

Եվ այս բոլորից Հետո մեՀյաններէ կառուցում Արմա-

եւ

վերին" է նետում ծովը եւ բլրոձեւժայունը նավերի Հետեւից

գավառները, (լեռը:որ է Սիմր: Տավրոս

են

պողականխոսքերով,որպեսզիթողնի ՀրեականՀավատը

զունգու՝փորադրում-քանդակում քր արծիվներ կմ" որեւէ այլ բան: Սա Պոնտոս ծովի նղերքին ԹչնամունաՀանդիսլելու|

Փչվում.եւ այս(Թեպետեւ առասպել, սակայն այսսլիսի դրույգներիարժանի ձր այդ/մարդր: Ասրա՝ ՇաՍանառարի" սուսնից Հաստատում է մեծ բաշչանին Բղնչխեւ կուսակալ Հարավի «արնւհլյանկողմերում՝ Առործատանի մուռ, սածչմաններինն) Տիգրիս գետիափին,սրարգեւելով նրան Արձնը»եւ նրաչրֆակայքի

ներիմասին որ արդարեւ դոասլատմված, Սիսակյաններից"

օ-

(իբ)քսաներկու տրի": Հեւտո է նրա Դրանից Հայաստանի վրա (ԼԹագավորում տասներեք տարի: որդիԱրչակը (ժգ) Պատերազմելով ոլոն-

տացիներիդեմ՝ մեծ ծովի ափին |Հաղթության) (Խոր.Ա Ըմի արձանի, Թ.) նչան է Թողնում" իր բոլորակտեգովնիասում նն որը թաթախվածէր օձերիեւ զեռունների զակը, |

1.

հոր.՝ զոչաուծիս եւ զգողթնեցիա:-Ջ.'բ

«խսագանէն:`

Ց.անավա րն չանաթա 5Տ:

Մազրա,

ոբ

ուշ

9"

լ

6. Ջ' 7. 8.

զիշր որդիսն: ամքնայն արտաշել,արտոչէ-

ուրնջ՝

|3.2էբՀաաա: Ց.

Բ. 8: հոր.

ՈՔՐ

արյանմեջ, ՀետեւիկողմիցննտելողՐ է երկԽորը մխրբճում նաբարից" չինվածարձանի մեֆ,որը կանդնեցընց ծովեզեր-

առել,թե ինչ բողչԴրումուոքը: բ «որու Բայց արա

ում

ֆին: Այս արձանը էին իբրեւ պլոնտացիները պատվում գործ. իսկ նիբ Արտաչեսը աստվածների երկրորդ անդամ պատերազմի բոնվեցնրանցդեմ, Դոնտացիթ արձանը ծովը

"ւ

նետեցին:

:

Սբանից նեղվելով՝ Քաղարատի որդիները կուռքերին

(զաշոնլու Համար, նրանցից երկուսը «րով արիարոար

եւ վախճանվեցին, նմանվելովԱնանիանենըին Եղիխաղա-

բաններ ինշ.

Հետո Հայոցվրա Թաղավորում Սրանից է Արտաչեսը՝ կբ Հայր Արչակիփոխարեն,Պարսից Արչական արքայի եւ փոանեւչորածրորդ տարում" առաջադեմ լինելով, չի լանկանումձրկրորդական գաՀը"գրավել,այլ զատումէ ավագաղույնինեւ յուր պատկերով դրամէ կտրելտալիս" (48): ԱզաԱրտաչեսը Հրամանէ տալիսմեծ զորք գումարել | այնքան որ նրանցթիվը չէր իմացվում,այլ ճանապլարՀ- ԷԻ |

'

եւ ների խաչմերուկներում իջեւաններում" մի մարդազլույթ թար դիզել եւ որպես իրենցբաղզմաքանակության նշան"

Թողնելեն տալիս: Այնուծնտեւչարժվում է դնի Արեւմո առք, 4է ձերբակալում է հյուղիացիների կրեաութաղզավո(49), երկուծովերիմեջտեղն բին» ընկածցամաքըամբողջությամբ նավերի Խվաճելով՝ ծածկումէ օվբազմությամբ (իանուի"երեսըեւ ցանկանումէ իրեն Հպատակեցնել ամ71

'

ալը

8՝

շ

"Ց.

արբձան:անա: որ.՝նրմիա- Ձ.՝միջեւ /րվյեակար Տ' ի նչան:

Պո ՀԱՆ Ելիազարանը: -

ւ

3. Ջ.՝ 4. Տ"

5. Տ: 6.

Անանրանց | 10.

եչ:

11:

Զ՝

թ. Խոր.՝երիագրոա

ծբորգ:

Տ. յքա

կբարաոսբառա

9չ՝ (փարգո կբա):

11ԼԻ9Ջ Տ.

12.

:-Ն

զկրասա.Պոբաջւոց Թագաւորն

նր պավաաժր՝ յամկար սատ ի

Կ

7ՐԷլ:

լաւն

7`

| |

Ր5

: |

ր ր

որոնք

Տ

Սիջերկրայքի

ամս

2.2.

ու

զորքթո

Զ.

Հռո

ս

զորավար

հւքենկրորդ:| ՄԴ Քաաթան

Ջ.՝

8.

ԻԷ:

է 6228րկբծայջո:-Խոր.`Մեջերկ-

Բայջն: 9. Բ. 14:

եւ | արտեմիդոյ:Խոբ.՝ Արաեմիդնայ Խոր.

զՀեվեստոս:

Խոր.Բ:

12:

10. Ջ. հւ

ւ

11.

եւ զկնի անխաիր՝ Հոռմայեցիթ Հոռվմայեցիք: Տ. ամենայնութնթ՝ Փոմպէոս:

5. Ջ.՝

12. Ջ.՝

6.

13.

7.

բազմախի

Գոմք : 14ՂՐ

Արտեմիղալ: 3. 4.

|

Հոյ

եւ

Տ.՝

(ո-

կ:

տոսլիս

ֆ Է ե» Աբ ա "ր վ Ն,

:

Ֆո:

«Մդիբգրավանն)

առ ԵՐ"ոք աար,ԱԱ տոսի

որո

|

լ

Ց,

"

արտաշեզ: իջան էւ չՀ"ՐԸ"ՐԴձն ՒԴզգաչ:

Խոր.Բ.

7 Տ

խոր.

ծ.

ռով զորբերիբոզժությա չ "4 խոռլություն է են ծադղում,սկսում միմյանցկոտորել:Իսկ Արստաչեսը մեռնում է, ինչես ասում հն՝ հր զորքերից: Թւփախչելիս (ին) քսանեւծինդ տարի: Սակայն գավորելով Հելլադաայիպ վերցնելով Դիո(նիսխո)սի, Արտեմիսի,Աթենասի,Հնփեսեւ Ափրոդիոնի հլ Է արձանները, ՀայասՀ Հ մե,ԲՈՐ "Ի/9 Ր" Ք Ր"Ը եւ սած, լսում են Արտաչեսի մաՀվանբոթը, արձանները ախգնում են Անի ամրողր ո: Հասզնում ։ ՅԻ ն եր Պ է, Ա-ին բտաչես Հաջորդումէ նրա: որդի Տ ձիգրանը Պարսից Արչական թագավորիտասնեւիններորդ տարում":Նա ում որթերին րն ն. ԱրՀ մ, ուն ՞ տաշեսի մաչից նրա զորքերիցվրվելուց Հետո՝ նրանց Հետապնդելով գալիս էին մեր աչխարՀը.Տիգրանը նրանց եւ Հետ դնժդուրս գալով՝ արգելում է ստիպում գնալ: Իր է Քրոջ ամուսին (իմա`Հանժնում) ՄիՀրդոստին Հավատում Տ ւն, Մ,աժաքն՝ գ"ղմերը:ասլա գնում Հասնում է Դաղնեստինացիների աշխարՀը,Հրեացիներից դերիներվերցնելով՝վերադառնումէ այնտեղից: Այդ Հոոմետկան» Գուն, Աո ժամանակներում ակ Ի ակա ոզ է7 մեծ ներկրու Հասնում ողմերը, բով /Քի զողմերը ն Էուլ՝ է Միչրդատի իգրանին չծանդիպելով պատնրազմում Հետ. եւ ՍիՀրդատը)՞ ( փախստական Ընկնումէ Պոնտոս:

որդի նորատիգրան: Ջ.' ցրունլոց: Տ. աստ եւ զ(նի՝ Մաժակ:

աստ

Հանէ:

մեզն լիա վագծի

Վրառդ(ՍԻՀրգառտ) ի

տուաք:

էՄաժուք Գրավում Քաղաքը,

եւ ափն

գերում է նրաորդի ՄիՀրդաինջըփութովՀասնում էՀրնաստանշ: ԻսկՀայոց

եւ կարգում Ռշտունյաց նհաչառրեւ» Բարզաղիրանին ուղարկում են Երուսաղեմ: Սրանք դնում ձերբակալում Հրետազիների

Թագավոր Տիգրանը լսելով այդ բանը՝ շարժվումէ դեպի Ա-

Հյուրկանոս' քաչանայասեոին,մտնում

սռրիջ։Հռոմեական զորթերի՞ վրա: Հոռռմետական զորավար է դուրս գալիսնրադեմ,որովծեԳարիանոսր պասոերազմի

Փեռորդի պատանի ՄիՀրդատին": կասկած ունենալովՀոռմնացիները Գարվանոսի վլխաբեն ուղարկումեն Կրասոսին. գալովգրավումէ այնբո-

բեսուներեք ւուսրի: :

սա

գանձերը,որ դնում ապա

արչավումէ

:

նից ստանում

է

Գերգա թաղաթի' իչխանությունը:, վերա-

է Մաժաբը եւ կառուցում ավելի ընդարձակ սլայծառւ չին-

վածքովեւ ի պատիվԿեսարի անվանումէ կնսարիա: Դրանից Հետո վերացվում է Հայոց գերիչխանությունն այդ քազաթիբայից": ԻսկՏիդրանը Պարսից արքա Արոասչեզից» օգնական զորք միացնումէ նրանցՀայող ստանալով, զորքր, սպարապետէ առա

4. ՋՁ.՝որ: 5. իմա՝

7.

Խոր.Բ.

ծ. Ջ.

լով ար.՝ նի մածը» դրավումԷ.քաղաքն

վերադառնում եգիոլտոս. Անտիգոնուվին Հերովդեսին Թագավոեւ ըեցնումամբողջ Հընաստանի Գալիլիայի վրա: ԻսկՀաէ Տիգրանի աստանում Թագավորում որդիԱրտավազդը: Սա իր" եւ եղբայրներինքույրերին բնակեցնում ժառանու

սլանումէ

:

| :

գանձան |

իշխանութիւն:

Խոր.Բ. 18: 11. Տ. 40.

12.

նաեւ

հւ

ու

գություն է տալիսԱղիովիոի Առբնրանի՛ գավառները, եւ

ինչոլես մյուս Արչակունիներին՝ Հաչտենքի դավան

ըր" (50): Իսկինքը

դուրս

ու

Վո-

նաբերելով Ատրպատականի

Հանգի բյուրավորներինկովկաս(նռանբնակիչներին, եւ

եւ Աղվանքի ՎիրքիՀետ միասին,գնում իջնում է Սիջա-

դետքեւ այնտեղիցՀալածումՀռոմեական" զորքերին": նման եւ է Անտոնիոսր Առյուծի մունչում առնելով

17:

զարնրդնա թառրաթ:

9. Տ. եւ

զորքերովՀասնեՍամոսատ), լսում է Տիգրա-

Շամչատ(րուոՀուն.

աաա

գանձսզանալա:-Ձ.՝ զահալն: 6. 2. եւիրաո:

Աղպա՝ Անտոնիոսը բոլոր Հռոմեական

կանա

Խոր.Բ. 15: 2.8.ի վերայզօբուն: 3. Խոր.Բ. 16: 1.

|

Առստծո տաճաք" Երուսաղեմի

Տիգրանի վրա. Եփրատն" անցնեՀետ եւ բոլոր զոլրքեէբռնվում Տիգրանի (ով`պատերազմի Ը Հետ միասինինքն Հլ սպանվում է. նրագանձերը ՀավաՔելով Տիգրանը է Հայաստան վերադառնում Հշց» Այս նույն ժամանակ պատանի ՄիՀրդատը ալատաւմբում է քը ՔեռիՏիգրանի է մուռ. նրադեմ,գնում կնսարի բում,

նրուսաղեմ, բո-

են նրա նագրասվում ամբողջ ավելիքան (Ժ) ներեք ունեզվածքը՝ քանքար,գերում են նանւ Սամարացիների՞ Հարյուր քաղաքր Լ2 Թագավոր (այնտեղի կարգումԱնսիգոնոսին: Իսկ Հյուրկանն եւճ դերնոսինկառրանքներով ներկայացնում Տիգրանին Հետ նն վածների միասիննստեցնում Շամիրամի" Քաղալքում: դրանիցՀետո ապրելովերկու(բուռ Տիգրանը եԽորենացու՝ բն) տարուջ ոչ ավելի,վախճանվում է՝ թաղավորկլով (գ) 8-

ատեւ Հռոմ էր վնրադարժձել. Փոմպեռոր: Սա՛Գարիանուր, փայն,չկարողանալու պատերազմել, դաղտնիՀաշտություն եւ Հետ է է առաջարկումՏիզրանին վերադարձնումնրա

լ"բ

են

Արտաչնսայ: Ջ.՝ էւ զծայո 7"

ԳՐԲան ողորաոր ր

1. 9.

զՀիշբկիանոս...Հուրկանոս:

Խոր.՝մաբիսացւոց:

2.

3. ԻՋ. Հ. 9. 5.

պակասէր՝եւ:

չամարամայ:

Խոր.Բ.

6.Ի

Տ.

19:

պակասէբ՝իւր:

Աաբերանոյ: Խոր.՝ըստ օրինակիաղ դականացն՝ որ "ի ՍողմանսՀաշտենից... 9. Խոր.Բ. 22: 7. Տ...

8.

10. Ջ.

առո

եւ

ի ատորեւ՝ զօրա:

գործերիբազմությունըդիմում է Արտավազդի վրա. անցՖում է կոտորումէ Հայոց Միջագեաթով, անչամարզորքնեւ է նրանցարքա Արտավազդին բին, ձէրբակալում վերագառնալովեգիստոս՝Արտավազդին, անբավգանձերով, պարգեւումկլեուլատրայինո: կենաց վախճանիքսաներորդ"մոարում" Արտաչեսի՝ Հայոցվրաթագավորումէ Արամը,որը նույն Արչամնէ", Տիգրանի եղբայր'Արտաչեսի որդին, Աբգարի Հայրը (51): եւ Բայց այդ նույն տարում վախճանվումէ Արտաչեզը" է Արբչավիրը, Գարսկաստանում Թաղգավորում որը Հույժ եւ փոր, մանկածասակ տղա էր. ոչ մեկըչկար Արչամին Հետ Հաչտուզորավիգ կանգնող: Հռումայեցիների Ուստի եւ Կեննրանցի թյունէ կնջում՝ Հարկ տալով Միջագետքից ռարիայի' կողմերից:Այս ղավ սկիզբըՀայոց՝ՀռոմայեցիԽերինմասնակի Հարկատու լինելու: Հէրովդքար բազմաթիվ բաֆության գործերից Հետո | է մի շարք բարեդործություններ, ձեռնարկում բազմաթիվ

Փաղզաքներում զանազան է կառուցում՝ չինություններ Նա սկսածմինչեւ Հռոմից Դամասկոս:Արջամից է խնդրում բազմաքանակ անարվեստ (իմա՝Հասարակ մչակներ)մարեւ գին որբ Հանձն չի առնումԱրջամը զորք է դումարում նրա Նաեւսուրչանդակներ դեմ կուվելու: է ուղարկում կայսեր մու, որպեսզիազատիհրեն Հերովդեսի քչիոանուԲյ"ւնից: Բայցկայսրըոչ միայն Արֆամբն, այլեւ ամբողջ «Աաաա ի:

ԱՅՆ կլոր

Բ.24։ փոեարեն: Արչել: աեր Խոր. :

ծ.

է. 29:

1.

(Բ.24)յթւելաք Խորմեզէնէ փա-|

|

8ագ1/ գրառգ՝ (ամի),«րոլ պազասուՔլւն պատճառք լէալ է վրիզավթարգմանութեանց բանիսառ Մ` Էմինեւ առ |

|

Է՛յ

թ

՛

կեսարիոլ:

ամենայնուրեջ` արւութիւՖ, աղբւու-ԹԻան,արւութմանց... 10. Տ. աստ ի սառրեւ՝Հերովգեաի:

Հրամանէ արձակում, գիրանցկացնելու որ ասված ինչպես է

Ղուկասի'Ավետարանում:

Ռւատի Հայան

կանեւ

եք ուղարվլեց գործակալներ, որոնք՛ ամենուրնքկանգնեցրին Օգոստոս" կայսերսլատկերը:

Բայց ՀերովդեսըՀրամայում է Հայոց մեՀյաններում անդնեցեքը իր սատկերը՝ կայսհրականպատկերին" կից. այղ բանը Հանձն չի առնում Աբգարը, ուստի Հերովդեսը» յուր քեռորդուն զորքով ուղարկում է Արդարիվրա: Սա գալիսէ Սիֆաղգնաք, Հանդիպումէն Արդարին Բուդնան զոբանիստ ղավառում. սլատերազմումմեռնում է եւ նրոս է(ինում չ Հենցնույն ժամանակ զորքնէլ փախատական էլ

Տ:կայե 7. 8.5. 8. 2.

քանզի Օգոստոս կայսբը ամբողջ տինզերքում աչխարՀա-

մեՂ:-

6. Խոր.՝հղբօր: Տե ի Ծան. կատ Ֆղբայր:-

4 8:արամ ոնԱբչելբ։

4. (ոտ

Դեր

բությաներրորդ" տարուցՀայաստանի բոլոր կողմերնէլ" ամբողջությամբ Հոռոմայեցիներին Հարկատուեն դառնում,

է (ինում մեր Փոկիչ Հենցայս ժամանակներում Հիսուս Անոոծու. Քրիաոոսի՝ Որդու 11Իծնունդը՝ օրծնյայն Հավիտյանս,

.

որե 5.Խոր .

Միջաղետքը է ենթարկում: ԱյնժամԱրջամբ Հերուվչնսին ակամաՀնազանդվումէ Հերովդեսին, տալիսէ նրախնդբած գործավորները, որոնց ձեռքովլցվեցին Անտիոքացիների(քաղաքի) Հրապարակները՝ քսան վտավան(52) էրկարությամբՀատակապատելով սւլիտակկճյա (իմամ̀արմարյա) սալաքարերով:իսկ Արջամրվախճանվումէ (ի) Հետո՞: քան տարիլԹագավորելուց Ապաթագավորումէ Արֆամի որդի ԱբգարըՊարսից Աբչավիր թագավորիքսաներորդ" տարում: Սրալթագավո-

՛ 7Բոբ» Ի" «Բ: մ աաա -՛ Ջ.՝ Տրկիրս: Տ: Դ. Ղ»վ. Ք. աաուշ'

22:

ւ

| ,

5.

6.

1:

:

չ 2 .- աի:

9.

բ

ար հրա

աո,

10. Ջ.՝ էւ 11.

"Հ

Հեբովիլէս:

ձրավան

Խոր.՝եւ զօրթնվեաղնատական լիճին:

եւ է նաեւ Հերովդեար, վախճանվում Օգուստուր Հրնացինեբի ազգապետ է նչանակում' երա որդի Արքեղայուին": Եվ ոչ չատ օրերՀետո վախճանվում է Օգոստոս եւ կայսրը նրա փոխարեն է Տիբերիոսը: թաղավորում Այդ ժամանակ քաղաք է կառուցումայնտեղ. Աբգարը ուր նախկինում Հայոցպածապան: գունդն էր, Եփրատի անցքը" բեղդեմկարիուի' եւ (իմա՝կառսվոսվ)"ՀՅՕ». կո-

չում է

է տեղափոխում Եդեսիա. Մծբինից այնտեղ հր ար-

Քունիքը, (53) մեՀյանների կուռքերին մավարժարանի Հեւոո մեռնում տյանները: եւ Դրանից է" Արչավիրը Դարսից վիա (Թագավորում է նրա՛ որդիԱրտաչեսը: Աբգարը գնաու

Արեւելք է Հասաուաւոումինրանցմեջ. խաղաղություն բովՀեւտեւ Արտաչնար ծը ժ առանդգարար կամենում Թագավորել, նրաեղբայրներն սակայն են՝ Կարներ, Ընդդիմանում եւ Սուրենը հրենց Քույրկոչմը, սակայնԱրտաչեսը նկարոԼ"

իրավունքը)նրանցկանցնի:Եվնրանցթազավորող ցեղից դուրս որոչել նրանցերեք"տոծմերը,անվանելովԿարենի եւ Գածլավ, ՍուրենիՊածլավ ՊաՀքրոֆր՝ Աապածապետի' ամուսնու լավ նրա տանումտերության կոչմամբ որոչելով, նա որովճեւտեւ ԱրեացՀամիբնդծչանուր սլարապետիկինն են, Թե սուրբԳրիգորը էր: Եվ սում Սուրենյան ՊաՀլավից է |ոերված), իսկ Կամսարականները՝ կարմնյան:: Երբ Աբգարը եւ՛ եկավՄԱԵվերադարձավ Արեւելքից դեսխիա քաղաքը, միաբանեց Դատրիացիների արքայիՀեւ, նրանց օգնական զորք տվել, որոնողի Հերովդեսի՝ դեմ ներավդատեր պլատերազմեր, անարգանքի սրատճառով" .

այնտեղ Հերովդեսի զորքերը ջարդկրեցին՝ սաստիկ Հայոց

ո-

քաֆերի Թե աստվածային օգնությամբ. կարծես սոնօրինությունը էր լինում (. ՀովՀաննեսի վրեժխնդիր Մկրտչի սլա-

գանում է) չրֆափակել նրանց,քանգիխոտ

անմիարանուԹյունկարՊարսիզ զորքիմեջ: Աբգարը եւ |

31»: նության Համար"Հ

Այդ՛ ժամանակներում Փյունիկացիների, ՊաղեստինաՀամոզումխաեւ Ցիների', Ասորիների Միջագետքի վրա կայսնըՀազարաՆր է սածչմանելով Հետեւյալ կարգը: (թաոլետության սլաչտոնին նշանակվեց դավորելուէ բտաչնանիր Ստորգեի որդի Մատիիսկ նրա եղժառանդներով, նոսր" նն (հյոր.՝ Սեորոդեի որգի Սարինու) քր զլիաբայրները Արդարը կոչվելու" Պածլավխեր՝ եւ մեծ իրենըՔաղուքի (րեճրից հրկուսին՝ Ազձնիթի բդնչի, Մար-ԻՀարիե", Ապլանաեւ բարերեր աշխարՀի անունով. Պարսից բոլոր նա| եւ եր" Աչունիքի հածապեւո Շամչադրամին Հավատարիմ են խարարություննելրի մեջ Համարվելու ամենասպատվա- նանին է մուռ ուղարկում նրա վորները, որվես իսկական Բեղքոիբիմ Փաղաքը՞, բոսԹագավորական սնրունդներ: ատրելու Հայա Ր հր Արեւելք գնալու պատճառը, որ էր Նաեւ ճրդումով դաչինքէ Հառտատում նրանց մեֆ,որ եթե մ Արտաչեաի ցեղից տղա արգիկ Բ 56. Ք. 29. որե, 29: նշան ՀԱԽ. / ե, թռլ Խոր. եւ: Այոտեղ Խոսթը վերա- 2Հ.ԻՋ պլակասէր էո"

ում Ար

:

ու

։

'

»

՛«

ռայ

ա

1.

Խոր.Բ. 25: Ք. 26: Խոր.

2. 9.

արթեղաւու:

3. Տ.՝թաղոչթ Ք Վածպանությւն:- 9."Բ" զութ 2. 2.

զամե

կաա,

հւզբատոյ:

5. Խոբ.՝բ Կառսիուսէ: 6. Ջ.

մեռանի:

,

7. Խոր. Բ. 27: 8.92 " ծո

--

'

դավ Է՛

Դ

՞

անուանքալ: որպեսզի Քլինել: Փոժարարւոյ դի Թեզ» 1ինիցի թորաաոաչծսի 77.2. 6: Խոր. «ճ ( 1 պատանձացեչ185 Բ: զարմից 189ի) ազրառծլ մ 444 Տ. սպառի: ի «ոտաննաց:-

9, 9»

"ւ:

դրայրա

Դո

ար

«ոոշիսի

'

բնրում էԱրտ Թագավորի Տ. աստ նւ դոռտերը: 5. Խոր.՝ԸնդՀերովչէի:զնի՝ 1. Տ. որոչեալերեք կոչմամբ:ցեղաս Ընդ Հերովդեսի: Խոր.՝ եւ Բ. 29: արտաքոյ ցեղ ի նորաթագղաւորեցե| 6. Խոր. 7.9. որոչել զնոսաճբիս, Լոյ՝ցեղա Ընդյայն: կոչմամբ... 2. 9.՝ սապապետի: 6.ԻՏ. պակասէր՝եւ Պաղնատինացւոց: 3. 2. զկամռարականն ի կարենեան:-Տ.՝ | 9. Տ.՝Մաբինոս: 10. 9. զմարի ք Փաչլոււ զկամսարականէն կարբննեաՀայ: (Բ. 26)՝ «զսուրբն նէն:-Խոր. Գրիդոր 1 ԻՋ. «րակասծր՝ իբ: Գածլաւէեւ զկամսարաՍուբենեանն | 12. Տ.՝ Բեղթուբին:ուղղագոյնհւա՝ Խորկանս: Բեթթուբին:

սացիներիամբողջքաղաքը: (Արզարը)' էՀ Վախճանվում Թագավորելով (ը) ձրձսունեւութը տարի: եղեսիայում թաէ նրաորդի Անանոսը, որըճանեըԱդդեին.հը փոխարեն ց նշանակված էր Եղչեռվ, քաղաքի «րով կրում է նրա հրկուուղթեըը, երբ նատած

եւ իր Արսռաչեսի եղբայրների միջեւ ՀաշտությունՀաստաալը: Գալիսգնում հն նրան ելեւթերոյպոլիս' |քաղա-

ւմ,

բո

որը մէ

մ է ընդո նրանց արանքո Աբգար ին նում

գաղորում, Առաքյալի, իոիրակալ), (իմա՝ Աղդծի)

էւ

է Հղում,թե այդ բուսնի պատասխան Համարկայսըըթող բոՀետ դառնալիսելան լորովինչկասկածի:հսկնրանք Երուաղեր տեսնելու Համարմեր Փրկիչ լւած Քրիստոսին, լինելով նրասքանչելագործությունների որոնց Համբոսվը,

ա

Դրովբա զարմացած ճչմարտապեսՀա վատաց Աբգառրը: նրաԱռոծո Որդի լինելուն աղաչանքի Թուղթվեց նա գա հւ նելնրան(իմա՝ Քրիստոսին), որպեսզի Բժչնի իբեն ցավերից» որ մարդկանց կողմիցբժշկելու:Հնարչեղավ: Այս բանը վկայում է նաեւ ավետարանական այն նանւ (ոոսթը,Թե. «կային մոտ ոմանքնրա Հեթանոսներից եղողներից»": է Հ րամայում Փրկիչը Թովմա՛ Առաքյալին"| գրելու Թղթի պատաս իտուրՀանդակԱ եւ է բերում այդ թուղթը" դրա Հետ միասիննաեւ կննդաեա փրկչա կան սլառտկերի, դիրը որը դաոնվում էր Ե դնսացիտա-

խանը: Արդար

նանը

ւմ (54 էւ Հո ների Ն ), մինչ ՈւռՀար քաղաքո ւնաց արքա ի-

|

կիֆորի՞օրերը,որը նա ԱբրաՀամ մեւտրուղոլիոի 4եռթով | տարավկոստանդնուպոլիս (55): |. Բայցմեր Փրկչի Հետո Համբառնալուց Թադեոսը: յոթա- | նասուն (բուռռր. տասներկու, Բ.33) կառուքյալներիպի ի` ը

մբ, Թովմա մոտ առագթյալի Հրամանով եկավԱրդարի եւբժնց նրան. Աստծուն՝ Հավատաց կենդանի ինքր եւ

եղ

սա

ՄՏԵՔ

ՀԱՆՐ" ցաւոջ»-

45: ճ

ԲԵ Փա

2.՝ էցաւոջա:

բայ:211ի՝

Թումայ,թումայի...

.

Ա

աան

երա

|

չա

է.

`

|

նաեւ

ե

ԹԱ

| |

որը նածաստավ՞.Բարդուղիմեոսը,»

իսկ ձեց Արաբիոն Քաղաքում": Ադի մածվան ի մար յ" Վրեժը լուծվեց Արդոար, "ԻՂո"Չ» Քանզի մար, 7 ունը եւ նա Քուլ զավ որավրաւչարդեցնրաողբերը Հային իոլույն տիրանումէ Քեռորդինէր եւ կարգված էր

մաչաջավ:

Ուռ

ի Սանատ ումը, "ՐԷ Աբգար Թագավոր: «կզբնապեա" Հայոց" Քանի Սրի քաղաքի շինվածքը հրկրաշչարժից խորի վածէր, ուստիՔանդեց ՛

ը

վերստիննորոգեց ավելիպայծաՍա Պարդատեք կրկնակիպլատնեչով պարադրապատեց: սիցԱրտաչես արքայի տասներկունրորդ տարում Թագավոր եւ մածացավ դառնալով՝ ապրեց (շ հրեսուն սարի որսիժոաե մանակ,մեկի նետը"սրատածմամբ փորի դիչելով, կարՓմաարբուՀի դատեր" չարչարանքների վրեժըՀատուցանելով Բ. 35): (Տես Խործնացի, եւ

ու

հռ

Հետո Սանատլրույի մածվանից Հայոց վբա Թթ աղա՞

"րում Էերվանդը'" Պարսից արթա ԴարեՀվերջինիութնրորդ"տարում. կոտորումԷ Սանատրուկի բոլոր որղիսա

Թողավթ այսպէս

ՀԵՏ"

մեա

զվնի՝ Թաղգէո»:

Բայց ձեռքով Արոոսզ գավառում: Հայոց Հիճակվեցի Թովմա Առուբյալն

մեզ մոտ,

1.

ԱՐԻԻ

13. Տ.

երվարդապետական աթոռին: հսկ Թադեոս

է անց նելովՍանատրուկի մոտ՝նածառռակվում

առաքյալը

ականատես լինելով,վերադարձին պատմեցինԱբգարին: եւ

ռա

ճոր" Բայց

բատ

Տ.:

էւ

Հայոց քարգու(էոափցաւ

6.

Ա, 1.34:

7. 8.

Ուռ Հայոյ:

ԱՏ

չ

Հոր

1.8:

ՅԱՄթ

14.5.

"

ՒԿ»

ԻՐ»: |

բոայց մնում ներին,

միայնմանուկԱրտաչեսը, որին դայակՍմբատը, անցնումնն Պարմուտ Եւ սից ԴարեՀ արքայի կասսնուցանում մանկանը»: եւ կածանքից երկմտելով Երվանդը՝ Տ/Վեսպլասիանոսի՝ տոսի Թագավորության ժամանակներում, Հոոմայնցիներին է

Երբմեծանում

առ-

նելովնրաստնտուն՛ եւ

օգնական: զորք

Հաստատում Եդեսիա Քաղաքը, նրանում:

ժոտ

պարսպապատումեն

մի խուրյան գնի վրա, որը դտնվումէ երվանդի քաղաքից(լ) հրեք Հարյուր ասպարեզ Հեռավորության վրա: երվանդը «արտույյուն կրելով՝փախատական ընկնում է իր քաղաք

նրանՀետապնդելով Երվանդուքար. Արտաչնսն իր զորու

են Քերը,սպանում նը ամրոցում: է Թաղզավորում Արտաչեսը Պարսից Դարեչարքայի: ջքսանեւիններորդ" տարում:Արտաչեսը գնում է մի ւռեղ, ուր երասխն Մեծամորը են",այնտեղ խառնվում բլուրին եւ Հավանելով, քաղաք է կառուցում եր" անունով կոչում Արտաչատ. Երասխն էլ չատ օզոակար էլինում նրանմայըիների՛ Եվ ամենայն փայտով: փայելչությունները Եբվանչի քաղաքի, որոնք Արմավիրից էին տարվածեւ նրանքէլ,

նն

եւ

ինչ, բոցի կուռքերից. դրանիցդեսլիձյուսիս՝մուտ (իչ)թառասուն ասպարեզՀեռու, Ախուրյան դետի վրա մի փոքր Փաղաք չինեցեւ անվանեց Բագարան. այնտեղբսգինները մուր եղբայրերվազին Հաստատելով՝ Քրմապետէ կար-

գում" այնտեղ: 1. 9.

2.

ասս էւամենայնուրէջ՝ ստնզուի:5. 37:

հոր.Լ

կ

4. Տ՝

ոչինչ

վտ

Մուր

Վսպիանու.Լ)

ոչինչփոան-

ձալիանուի:

Հարկա աւելադոյնս: Խոր.Հարկ ա- | ճաւկլագոյնս, վամ եւա աւմլագոյնս: Ց.

.

`

փոք արջունիջըարմրայ: ւ կոչէ զայս թաղա նրուանդա-

Թոր.

Անդ չատ:-

Ք. 39:

անդ: Բ. 40: Խոր.

9. 8.

10.

|

|

Տինա: Խոր.Բ. 38:

8:

ինքն էր ատեղծել, է փոխադրում տեւ Հրամայում է գյուղերիեւ որ

|

Հր ՀԱԱ» 4Հ-| 7 2 ՀԱՑԻ բունն յնՏԻս`

.

6.

`

ու

(քաղաքը)

անվանում (56): Երվանդաւքարճ րերվանդր) է՛ տեղափոխում Արմավիրից այնտեղ ամեն

եւ Լ կուտակում Հայոց Վրացզորքերը սպլասոնրազբունվումայնտեղ, որին Մարագ մարգ հն ասում, Ա-

է

են

դանձաւոեն եւ են ները,Հավալքում բոլորդիվանները Հիմնում երկու եւ դպբոց՝մեկնասորական մյուսըՀունական": Սրաօրերում են արքունիքը Արմավիրից" ։տեղավոխում դեպիարեւմումոք, միակտուր մի Բրի Վրա, որը առղլառաժ է Երասխ չրջափակված իոկդեմ Հանդիման գետով, Հուում էԱխուրյանը. բլուրը

Արտաչեսը, Սմբատը Պարոից արբայից եւ Արտաչեսին

է խնդրում, որ ոլեսզի դա

թագավորնցնի Հայոցվրա: Այղ բանըլաելով՝Երվանդն իր

իրենթիկունքունենալուՀամարնրանցէ Հանձնում Սիջագետքըեւ այդ կողմիպ այլեւս վտանգչէր զգում: Եվ այդուՀետեւ վերացավ եւ Հայոցիշխանությունը Սիջագեոքից, ավելիչատ"Հարկերէր վճարում Երվանդը: Հայաստանից իսկՀռոմայեցիների մեծապեսզարդարում գործակալները

են

է

|

ագարակների սածմանները

որոչել, քանգիբազմամարդացրեց մեր Հայոց

8աշխարՀը,

կամուսո բազմաթիվ ազգեր" բերելով է լեռնեբնակեցնում բում, Հովիտներում» դասչտերում:Եվ ռաչմանների ու

Հաստատում է նշանները Հետեւյալկերպ.Հրամանէ ւռաղլիս Քարերը ւոաչել քառակուսի ձեւով,մեջերը"պպնակաձեւ իու

անելեւ ԹողելՀողիմեջ եւ նրանց վրաՔառակուսի կոթող-

կանգնեցնել՝ գետնիցփոքըինչ բարձրՀՅ2» ներ" :

.

յօգնականութիւն:- Թոք ՀոՐ2 5: Ֆ՝

Ջ.՝

|

2ԵՐ244-46։ 47:

|

5. Ջ՝

ւ

|

Արտաչատ": ԱյնուՀն-

4.

եւ Տէ փոստն փնճերոթը:

չէ

6.9:Աոա

խանին:

ա-

|

7. Ջ' ձեռնատու

8.

Խոր.Բ.

9. 1եռր.`

49:

լինք... արար

մա

ք

յազգա. «Ագր արաԲոդում կամ

10.Ի.

11. Ջ' 12. Ջ՝

նկամումտ

ծի Հովլեաս: պակասէր՝ զմէչն:

անպարտակա:

կբավրանախանձելով Սասանի որգի Արտաչիրը Հրամա-

Թաղավործլով(իա)քաանեւմեկտարի":ՏիրանինՀաջորդում է իր եղբայրՏիգրան Վճրֆինը Պարսից Պերոզ արքաեւ միքռանեւչորածրորդ՝ տարումՀՅՅ»" երկարակյաց (իննէ (խբ) լով մածանում" քառասուներկուտարեկանում: Թ.աղզավորումէ նրա որդիՎաղարչակը՝ հրնն Համա-

յում է նույնատեսակ պատրաստել աչխարչումեւ կոԴարսից

այլեւս Արաչեսիանունը: չել յուրանունով, որանազի չՀիշզի

ասում Բայց

թե Արսոաչեսի ժամանակներում չէր եւ անժչակ մնացել մերՀայոց աչխարչում ւռեղ՝ոչ լեռնայինոչ էլ դաշտային, այնքանոր չենացելէր(/'ամբողջ) Սր, երկիրը": եւ օրերում էր,որ սաՀ մանվեցին չարաթվա օրերի, ամիսների նանւ աարիների մեր աշխարՀիծովակների նն

նանւ,

չրջանները (57).

վրանավագնացություն սւոնղծելը. կամուրջները, 4կնոլոու-

են կան"գործիքները սրա ժամանակ Հորինվում:Եվ ոչ բոլոր աեղծրումէր, որ մինչեւ(Արտաշար) երկրադործություն ղոնման յությունուներ,այլ Հյուսիսային ազգերի չաղախակերուՆա: վալխճանԹյումբ(իմա՝Հումակերությամբ) էին ապրումի:

վում է՝Թագավորելով (խա) Քառասունմեկ մուրի: Աղաթագավորում է նրաորդի որը Արտավազդը", կավ օրեր Հետո Արտաչաստ Քաղաքի կամրջով անցնելիս, կինճր էւ վայրիէշձը որաալու ժամանակ, Հանկարծաղաակում է ինչ-որ ցնորքիցխելագարված, վայր է ընկնում նւ 4իուըմիխորխորատում խորասույղ լինելովանՀայոա-

|

է Արտաչեսի Թադավորում որդի Տիրանը Պարսից

Ա. արքայի Գերոզ երբորդտարում:Սա.երկու4ի է ունե| Խումառավել եւ Թելթեւաչարժ Դիգասոսից ավելի արազգաղ- | ,

|

| լ

'

1.

ՏԵ

Մալի.57 խոր.Բ. 56:

2. 2. 3. 4.

բացատ.

էչ334:

աշխաիծին... որա:

Խոր.Բ.

59:

Ք. 60: Խոր. ամենայն ուբեթ՝ Արտավազդ:

5.ՏՖ.

6. Տ' 7.

"

խոբասուզնալ: մ

Խոր.Բ.

8. Ջ.՝

5.7

ԱԱՐոՏ

9. Ջ.՝

եկեղեցայ:Խոր.՝ որ» Ենեղեագ. Մգելհաց, 4կար Ե-

Հիւասոյ:Խոր.՝Հիւաիոոյ.1ամ՝ Հի՛-

սոյ:

բում: Մոսմի

որտեղիրար՛

ավան է

կառուցում Բասենի գավառում,

խառնվումերասխն Մուրըգետերըեւ մուրանունով կոչումՎաղարչավան. էր որովՀետեւ այնտեղ ձմնուածնել երանիր մայրը, երբ որ դնում էր Այրարատ" "ՀՅ: նոց(ից)" պատեցնան. Վարդդմաի" Սապրարապով ամրակուռավանը՝ Քասախ Դ գետիվրա. որ ովշետեւ Վար Ա. Սակավակյացի՛ գեր երվանղդ քրոջ ամուսիննէր՝ Հայզարմից,որն այս ավանը կազյան"՛ Իսկայժժ ՎաՀիմենց: եւ ղարչը պատեցսլարապով Հղոր ռլատվարով անվանեց նաւ ՛ որ նորՔաղաք չ հկոչվում փաղարչապատ, Եվ մաես առում Հացավթաղավորելով(ի)քսան"տարի:Բայց եմ, Հնտո՛' «բ մածվանից էլ դնուեւաապրում է իր (թողած) բարի անվամբ,քան չատերըԹուլամորթ Թագավորներից, սրա որովՀեւտեւ օրերում Հենց Հյուսիսային ազգերի բոազմությունները՝ ասեմ,դուրս հն ԽազիրներԲասիլներն" դոնից, իրք: ց առաֆնոլ, դեւ Թաղվոր ունեդալիս" Դորա հն

ու

մա

լ

նաց, ոչ Թե գետնի որոնց սուրացող, վրայով այլ օդագնաց Սա նրբ էին Համարում: գնացելէր Եկեղյաց" գավառի կողԸ» մեռնում է ճանապար Հիհ4) ան Հյուսքիտակմնալով՝ մեր,

ա՞

ու

սա-

նու:

արքն (2 հրեսուներորդ" նուն" Պարսից Վաղարչակի մեծ

`

ու

են հալովոմն ՎնասեպՍուրՀապի՛, զալիսանցնում Սուր

"

ոա ի

1.

Խործնացու՝ չորրորդ տարում.Բ.64:

ՏԵս՝ ձմեռանոցշ Խոր.Բ. -

Խոր.Բ. 62: Գերոզոյ:

Կե:

10. Տ.՝

2. Տ՝

3. 2. 4.

Ի /Դ.

11.

Խոր.Բ. 64:

14. Տ.՝

.

սակաւակեցիկ:

Հայկազնաց: մի: ասեմ Խոր.՝ կեալեւ յետ:

13.

:

6. Խոր.՝ձրծսուն եւ երկու ամբ: 7.Տ.՝բ միասին:

2.՝

վաբգգնոի:

72:

ծրբոիդ:

5. Ձ.՝ Համանուն

8. Ջ.՝ յարայրաստ:

9. Ջ.՝

15.

Ջ.

16.

9.

ամ

Ջ.՝ բարզաց: Քարաղաց:-

աստ

եւ

զլնք՝ չորայ:- Տ.՝

սուրծանդակ:

կլանեն:

դեմ է օյս կոզմբ:նրանց գեխվ' եւ մեծ

դալիս Վաղարչը զինվորների բազմությամբ քաջակորովմարդկանԹով: վականերկարտեղՀետապնդումէ նրանցեւ անց Լ խփեմ Այնտեղ Ուիակապանը: Թչնամիները Համախմբանգամճակատամարտ կազմեցին». վկ"վ երկրորդ թեպետ նւ հ: Հայոյթաչները մատնրանցՀալածեցին փախուստի սպանվեցկորովաձիգաղեղնաեհլին, սակայնՎաղարչը դուրա

ու

ձեռթով: փորենրի

է նրա որդիԽոսրովը եվ լիագավորությունը վերցնում Փոփ Արված:արքայիերրորդտարում: Նա անմիջաէ Հայոցզորքերը,անցնումէ մեծ լեռը՝ իս"Համախմբում

իբ Հոր մաՀվանվրեժըառնելու: Սբով գեղարդներով Հակաձելով այգ Հզորազույնազգերին,նրանցբոլոր ամեու

եապիտանի" մարգկանցից Հարյուրից մեկինսլատանդէ ե ւ, վերջեում որպես էր" տերության նչան,Հելլենական չ կանգնեցնում: գրովՀուշարձան ան.(հույե|ժամանակներում Սասանի որդի Արսոաչիրբ եւ 4 Գարսից ավսդում արջա Թաղավոբումէ Արտավանին ինքր":Ա բաներ լռելովՀայոց արքա Խոսրովը" Հայտնում ՀոռմաերիցՓիլիզվուգայսնըէ. նրանիցօջնավան նրանօգնական ժոՓիճվրում:լ Փիլիպպո«բ| մեծաթավ

հավ"փվ

'

|

եւ. 4 տալիսեգիպտոսից անապասվցմինչեւ

Գիհաոի ձովավերե'" ընկած(էրկրննրից): ել Ճա. ունքն»

ու

մե /Իփոյիչավ

փիվի" '

բազմություն,շարժվումդնում է Արտաշիէ, փախուստի մատնում թանեւ իասծրագմում

Տրա-- առ

ԲԵ

ո»:

Ի ՀԻ«.. Ի ւաաւու շաա Խոռրավաջ | աննայն ութեջ` հոր` Ի Գեզի: արք ԱԿԱՀու փատահձագն: թզերերն: : ':թեզեր «Լ

է

մաՀէ փորել ւուսլիս:ԻսկԽոսրովի ռածմանադիր փոսեր որ Մանդակունիների վանից Հետո Արտավազդը: տոծմի եւ նախարարնէր, վերցնում է Խոսրովիորդի Տրդատին

ՍԿ

խլում նրանիցԱսորհատաննարքայանիստչատ այլ երՀասնում է մինչեւ Խոսրովից կրներ": փախչելովԱրտաչիրը եւ ՀՅՏ» Հնդկացաչխարծը չափազանցանծանդստացած՝ անում է Թե որեւէ բւսզումխոստումներ նախարարներին, (աստ՝ մեկը իրեն ազատի բժչկի) նրանից՝ դեղերի օդնուսրով խողխողելով,ապա զաթյամբ կամթե գաղտնապես նազանպարգեւներէ խոստանում,ինչես նահւ ընդՀանուր Արյացաչխարծիվրաիր ձեռքի տակերկրորդըլինեԴրանովՀրառլուրված լու որը Սուրնապլատիվը: Անակը, առնում Հանձն է նյան Պածլավի ցեղիցէր։ Խոսրովին ռսրաԽել, ուստի գաղթականլինելու պատրվակովԱրտաչիրից մուռ: գալիս է Խոսրովի փախստական Հասնում է Արտազի Երբ Անակըդալիա՞ դաչտը, նրա է պատածում սուրբ առաքյալիդոան Թադեոս կացարանը: կոդքին,իսկ ռրբսկապանը լորանի ներ(իմա՝առագաստը) Սուբ" Հանդատարանի մուտէր. Հենց այստեղէ, ասում են, մոր Հղիությունը: տեղի ունեցելմեր մեծ սուրբԼուսավորչի Հայաստանումերկու տարի անցնելուց Հեւտո՝ Անակի ոբը Թաղավորեց երբոր տարում սպանում է Խոսրովին, տարի: (ք) քառառունութը արչավում է ԱյնուՀետեւ Արտաչիրը Համարձակորեն մատնում Հունացզորքինեւ մեր մեր ծրկիրը,փալխուսոիէ աշխարձիբաղմաթիվկողմեր գերում ավերակների վերածում. ապա մեր երկիրը իր ձեռքի տակ նվաճելուՐ

Ֆ

ՀԱ-Ն

Ի----

ԴԻԱՆ

Ֆ՝

Յ. Տ. 4.

ի

ատածի նմա օլթարանիլ: Տ. Տգրրոագոյն:

ՄԱՆ 7. 9.

սաՀմանագրութիւն փոս:

Հունաց՛ ԻսկԲունդաաչխարծը: բԸ՞, որըպարսկական՝ ազգիցէր, եւ նրակինՀավատացյալ ատնտուն էր» որը մեր Լուսավորչի Սոֆին, առնելով մանուկ փախստական Գրիգորին գնացին" Փամբազ" աշխարՀը, կեփախստական ընկնումէ

էին Գածլավիկ' ռարացիների քաղաքը՝ սնուցանում մանկաեւ

Քրիստոսի Հավատքուր ուսուցանում: Հեւոո Արսաչիրը, Խոսրովի սպանությունից տիրելով ( մեր աշխարՀին հզ)քսանեւվեցը ւուսրի:վախճանվում է, եը

Ստեփանոս

պատմագրական

լ

Եթկրորդ

Ձիարչավի

2:"Ր"Բոզրգար: ՔՐ«ՎՏ»

Քուեջար: 5.չ... ՔԱ 4. 4. Ի

։

7 Իմա» :

Ժ.

պազավվ:

Բ. Խոր.

40:

ԻՎ

Խոր.Բ.

77:

ԷԳոիԻվոի: 72: ԻՐ- "ա» :

|

15. 9.՝

16. 9:

ՂՅԱ"

| |

|

ու

ը

|

ու

:

-

ցանկը

ներիմասինեւ Հայոցայն Հայրապետների, որոնք Հաչորդեցինսուրբ Գրիգորի սերնդին: Գ. Պարսից Թագավորները, նրանցանուններն Սասանյան" ժամանակները: եւ Դ. Տաճիկների Թե ինչեր ամիր-ալ-մումնիները" տեղի ունեցան նրանց օրերում: Ե. Ուրիչ գրվածքներից. Տաճկաց ամիր-ալ-մումնինիրի եւ նրանցերկակիանվանումների մասին: Ց Հունացկայսրները.նրանցանուններն ժամանակնեԸԸ Սուտանդիանոսից այս կողմ:

|

որո 10.

գովածքները

Ա. Տրդատի տիրակալությանեւ նրասնընդիզ Արչոկունի Թագավորների մասին.Հայաստանի լուսավորությունը 4եռքով եւ թենովքեր են նրա սերնդից սուրբԳրիգորի ՀայողՀայրապետներ: ի Արչակունի Հետո եկած Հայոց Թոառգավորներից Իչիան-

:

ինչ որ կոս Այսպիսով Արչակ Բաֆի Թազավորությունից

-

գլխի

|

մեծ ժամանակ կրկես(բոս)ում, ցանկանալու վա(կառքըի Բել,Հակառակորդի ճարպկությունից սաչեց, վայր ԸՆփափսակայն քոկույնկառքից բռնելովկանգնեցրեց, որը տեսնելով բոլորըզարմացած մնացին":

ա»

մասին

|

Բծնիցուլերի եղչյուրննրից բոնելով մեկ ձեռքովբոնած պոկումէ էւ Վիզ(եր)ը ոլորելով ֆախջախում:

Խոսրով արքայի:

գրվածքների

ԵՐԳՐՈՐԴ ՀԱՆԴԵՍ

Փաչության գործերցույց տվել. նա երկուփայբազմաթիվ

Բաջրեւանդի

պատմությունը

|

Գարսից թագավորությունը թողելով իր' որդի Շապուծին, օրը թարգմանվում է արբայիորդիո: իսկՏրդատը մեծանալով Հոռոմայեցիների աշխարում,

մեծ մինչեւայստեղպատմված" Տասլատմադիր Մովսեո" չ՝ Ը"նեցուց եւ. Արչարունյաց հպիսկուոսից", "ր «մր խութ ավարտարանությունն է, եւ մաճր Հայոց

Տարոնեցու

| '

մովովաէ:

։

Հէ«:

Ն

19. 25:

Հառմաուօավիւթ Հաւատով

ԳԼՈՒԽ

(55)

Ա.

Տողաջի Տիոակալության

եւ նրա

սեւնդից

առա-

Առշակունի թագավունեջի մասին. Հայաստանիլուսավոռւությունը եւ

թե ովքեր են

սու՞շբ

նորա

Գճշիգուի ձեռքով

սեւնդից

Հայոց հայքաղլետնեւ

օկիզբը այս Սոզբննրից

|

պատմության Խախաստեղծ մարդուց՝ մեր նախաՀայրԱդամից սկսածաստվածային ներիցկարճի կարճոՔ աղվածարար գնադրվածք անցած ցած ժամանակներն թվականները Համառոտ: կերով ճշգրտությամբնչանակելովՀասցրինքմինչեւ Ֆրդատի Թաղավորության ժամանակները, որը Քրիստոսի Հավա՛տովպայծառացածառաջինթագավորնէր: Իսկհրկրորդ գլուխը սույն դրվածքիեւ սկիզբդնում ենք մեր երկրորդ Հորն Հայաստան աշխարի առաֆին Լուսավորչին, մինչեւ նրանցվերացումը: Ապանաեւ Հետագա իչխանների ,

ու

ու

Հաջորդականությունը, մինչեւԲագրատունյաց Թոռգավո-

բությունը եւ Պարսից Սասանյան մինչեւ Թազավորներն

|

ու

նրանց վերացումը Եվ ապա Տաճկաց Հերակլի կողմից: 22 որքան ժամանակ միբ-ալ-մումնիների մառին, տեւնցին եւ Թե նրանց" օրերում Քաջարի մարդկանց կողմից արիուա-

թյան ինչ գործեր կատարվեցին. կար թե ճգնազգեկ մարդկանցից ովքերԱստվածային չնորչներովպայծառաում ցան, եւ Թ որոնքվարդապետներից ժամանակ Հանդո

թրապավառեր՝Թէ աա 1 ԻՋ.

2 Տ.

նոցին

|

4-2

չում է վրան)եւ արիաբարաչտանակում:Դարժյալ երկ-

4իուցիջնումա եւ սուսերով անգամ կամավորապես բորդ" Եվ այսօրինակ ցրում է փղերի երամակը: Հարձակվելով երկարմնաց Պարսկաստանու Փաջագործություններով" եւ էլ այն կողմըանցավ Տիզբոնից Ասորնատանում (դաՀակալուլթյան| տասնչինդգերորդ7 տարում Տրդատի :

ու

|

ոլհութ լիՍրոոլ՝ հաճատավուքյամբ ծ:..- զկծի՝չ պարս ԼՅ դերագա պարա | էՋ:առ :

| |

3 Տ"

(իմա՝ եկան իբրեւ) ճարտասաններնեւ պոնհտիկոսներ չնործաչատ.թե որ ժամանակխաղաատեղծադործողներ) : մեզանումՀՅՇՀ ղությանկամխոռվությանդեպքերեղան" ԱՀա, Հետազոտելով Ֆրդառոի թագավորության է երրորդ որ այդ եղել տարին դտանք, Դիոկղետիանոսի ջին եւ ՊարսիցՇապուծ արքայի"երկրորդ տարում տարում նա Հայոցնախարարննե(59): Երբ եկավՀասավկնսարիա,, լթագարից չատերընրանընդառաֆգնացին: եվ Տրդատի վորության առաջին տարում սուրբ Գրիգորը անտանելի Հանուն ՔրիստոսիՀավատքի ենթարկվեց չարչարանքների հւ խոր վիրապընետվեց: բաղմաթիվճակատաիսկ քաջՏրդաոր արագորեն" է սաղիս ապա ՊարսկաստանախՀայաստանում, մարտեր ճումբ.Պարսից ՔաֆակորովզորականենըըփորձովգիտեբազմաթիվնետերարնալովՀակայիուժի սաստվությունը: եւ ձակելովձիուն վիրավորեցին սատկացրին,որը գեւոնին զարկվելովարքայինցած զլորեց: Բայցնա ուռբի կանդնեհր փոխարենթչնամինելով եւ Հեւոիուոն" Հարձավկվելով՝ եւ մեկի ձին բոնելով նԹոբից չատերինգետինէ գլորում

ամմայն

ճղնազգեցիկթ արթ

է

2. 9.

իցեն յերկրորդ Ի Ջ. պակասէր՝ արբայի Ձ.' ստուղապէս

եւ

`

9.

Ջ.՝ի յեբբորգումն

3. Ջ.

10. Ջ.՝

4.

11.

5.

12.

Հեռի

Խոր.Բ. 82: 9.' Հեզվսատաներորգ

|

|

|

եւ Հոիփաիմյանք Ժայանյանք' սուրբ լույսերը, աստվածա-

անունով Տարոնը անվանելով Մամդոնյան' տուն: Տրդատ Թագավորն այնուՀեւոեւ Հայաստանի բոլոր |զորթերով) իջնում է Գարգարացիների դաշտը, Հյուսիսականներին Հանդիպելով է տալիսեւ, երբ ճակատամարտ

պաչտության ս ատճառով Դիոկդետխանուից Հալածված, ծն գալիս Վաղարչառքատ քաղաքը եւ մարադիրոսավան չարչարանքներկրում Տրդատ որի Հետեւանքով արքայից: էլ աստվածատուր պատուծասընկավՏրդատի եւ մեր Հայոց աշխարՀի վրա: եվ նույն՛ժամանակ աաատվածածրաչ Հասյոնունյամբ" սուրբ Գրիգորը դուրա է դալիս վիրապից եւլուսավոր վարդապետությամբ. «կիզբէ դնումտառասլանքնե-

բի աղաշխարությանը (ատո՝բժշկությանը).եւ Հինգ օր

ծր-

կու կողմերնիրար են խառնվում,նա

Հակայարոար Հարձակվելով Ճնուքի արաղությամբ ծերկու մասիԷ ճնդքումթչ-

համիների բազմությունը.եւճ անձամար մարդիկերա Հայրփածներիցգետին էին թավալգլոր"լինում, զորօրինակ Հմուտ: ձկնորսի լիքը ցանցիցձկներըգերին Թափվեին խոայտային գետնիվրա: Այդտանելով Բասիլների: Թագավորըչուստաիույթ Հասնումէ արքայի մուո, Հնտեւի կողմից ուժգնապեսնետում է պարանը, Հարմար՝ կերպովանցէ կացնումնրա ձախակողմյան" ուսով, որովՀետեւ

-

չարունակ (ժողովրդի ամբողջ բազմությունը ծոմապածու-

ու

քյոմբ ունկնդրումէր սուրբ Գրիգորի վարդառրետությունր, որն էլ ՀենցԱռաջավոր (իմաՄ̀եծ)ւպածքնէ, որ ամեն մուրի՝սլածում են մինչեւայսօր. բոցի նրա վարդապետության մնացած(ք) վաթսուն օրերըեւո: ('աջը) սուսերով" էր մեկին|Հարվածելում բարձրացրած Իսկնրբ Տրդատը Նա Հոոմգնացսուրբ (իԿոստանդիանոսիւիա՝ Տրդաոր) մոտ (60), կրումէր պածապանակներով մեր աշխարի Շառլուծը ոլինդ դրած,որի Խրատմամբ չարիք է | վբանները Հեռուք ձլ չէին Թողնում: դյութում, ծւ երա խորՀրդովբ Եվ Հյուսիսային" (բոաիլննրի Թաազգերի բազգավորըորովչնտեւչկարողացավ են մությունները արչավում 4եռքով մեր երկրի չ արժել Հ ակավրա: Երու, Խոսքե18 պարանըկրիվարի Րից Հրաւղուրված՝ լանջովզցմց, սակայնչկարողացավ Սլլունյաց տոՀմի

բ

նածապետը ասլաէ արքայի տամբում դեմ եւ ամրանում Ողական ամրոցում: Իսկմեծն Տրդատը դեռ Հենցնոր արեւմուսոքից գալովանմուտ է միջապես Սլկունի: ուղարկում ճենազն Մամգունին"",|| որը գալովոտապատիր խոսքերով է նրան,եւ երբ (՛մաբում | որ նա տարվածչր հրեներ որսալով, | նետածար անելով ռպանումէ նրան: Այդ բանըլելով |.Տրդատի արքան՝ ապլմ«ոամբիփոխարեն է կարգումՄամգունին, նախարար նրա

ԾԶԸ 1.9.

Կապանաւան էւ Հգիվաիմման Գայանքան

ի նմինամի հմա" ժայտնուլթեամբն 8.մ Հինգ

ծւ

՛

5 Ձ՝

օր

ամ

ամի:

-

Տ.'

յամէնայնամբ

6 Տ'

ի խորձրգէ

Մամգոն

ու

եթե

2.՝ Մամիկոնեան

65:

Հայաատանեօք

Թեա

7 Խոբ. |

ւ

Տ.՝

9 9.

105.

որ

«արա հոր." չարդ վամ

Բարսդա

-

(ողմանն ձախ

չուտավնեաց:Ջ.՝

այսպէսունի գրանդ.օիբնակմն է ւարն փ ձկամբթ Ցանցորդէ երկիր 13Առ Խոր. Էւ Ջ.' Թափնալ 14:9՝ ցանցոյն: 4զամբ ի ճաչի

գեղեցիկ

ճա

Խլ ութեա Դար:

12 Տ:

-

Իսկ

ու

այս բանըտեսնելով՝ ղոր, թերը բոլորը փախուստի դիմեցին:

«5".է.Բո

82.

10 8.՝

իրեն Քաչնց սաստիկուժով եւ Տրկսայրի սրով ՀաջողուԹյամբ՛՛Հարվածելով կտրեցմեջտեղից կես արավմարդուն նրա Հետ միասին4իու ռ"լարանոցն գլուխը(61):

35.

Հիասային օղկունեաց... ալկունն Խոր.՝Սլուկ 7 2.՝

այնսլեսչու մորակել 4իուն, որքան որ Հականաճաւրաբծլովանմիջապես Ճայ Ճեութով բոնելուվ սլարանը դեպի

-

զ4ծոն աֆել

մտբակնաղլ զերի-

պարանն

ԲայցՏրդատը այնտեղիցմեծ ավարովվերադառնումէ. ապա ամբողջ Հյուսիսը միաբասնելով դիմումէ դեպիալարսիցաշխարՀը՝Արտաչիրի որդի Շապուծի վրա: Նա ԲՐ Հայիններիցչորսին կարգում"է զորավար. ՍիՀրանին, հուն ըրիստոնձալան Հավատի, կահավում: Վրացի Հենց այդ ժամանակէր: որ Վրասառաջնորդ (որովՀետեւ

ծարսոն"(քաղաբը|ՀՅ7»: նրա |Արիստակեսի| մարմինր եւ վերցրին սարկավագները տարան Թաղեցին Եկեղյաց գալվառի Թորդանգյուղում: Իսկ Տրդա(ծղ)Հիսունչորանրորդ տարում Գրիգորի երեցորդի Վրթանեսին' կարդում չոլ) 1Թ4 Հայքիզաթալիվու,որը Հայրապե թոռինտիրեց(Ժե) տասնչինգ" տարի: ԻսկՀայոց Տրդաւռ արթան Քրիստոսի Հավատնընդունելուց Հետո, բոլորանվերառաքինություններով պայծա-

|

|

|

տանցիքՀավատացին կենդանիԱստծուն, իրենցՄիՀրանի առաջնորդությամբ, սուրբ Հոխփսիմեի՛ ընկերակիցներից հւ մեկի՝ Նունեի ասպետինեւ Ռշտու4եռթով) Բագարատ նյաց հաշապետՄանաճիծրին: Տրդատիարքայության տասն եւ յոթերորդ՝ Հայրապետական տարում Հայող ալթո- | եւ ռին եկավսուրբ Գրիգորը (62) (լ) երեսուն"տարիայնտել պաջովեց,լակ Տրդատի տիրապետության (խէ)բառասունյոլթերորդ տարում Ռատակեսր" որԳրիգորի կրտսեր: դին, Հանդերձավորված կազմ պատրաստ ուղարկվեց | ՀայաստանաշխարՀի Համար կնսարագիների քաղաքլը՝ որը Հայրապետական ձեռնադրվելու, մոթը աթոռին" նստեց տարի: Սա Ծովաց աչխարչիԽոզան"գյուղաքաղաքում կառուցեցմեծ եկեղեցին:Սա երբլսնց ՋԶորրորդ Հայբի ԻչխանԱրքեղայոսի ընթացքիմասին,Հանապազօանառակ բյա Հանդիմանում էր նրան: ԻսկՍաս Հարմար ժամանակի սասելովը սուրբ Հայրապետ Ռատակեսին (իմա`ԱրիստաԾովի ճանապարծին կեսին) Հանդիսլելիս սուսնրածարէ անում նրան եւ տապալում գետին:Բայցինքը»որպեսզի

ուսղած,ամբողջ Հայաստանը ցանկանում էր Քրիստոնեական կրոնովզարդարել:Սակայն մեր ազգի

ամբարտավան խատասիրտ մարդիկ չարամտությամբ ընդդիմացան" Թազավորի կամքին.ուստի եւ դեն նետեցերկրավոր սլսակլ» էրկնավորիի Հետեւից" գնաց`արադ. Հասնելով«Քրիատո-

ու

Թագավորը չիմանա,փախատական ընկնումէ Կիլիկիայի 1 8.' չորս

Խոր.Բ.

իւրածելով

86:

32.

-

Հ: Ջ'

մանաճիծի

տեղը:որին Մանյա ճգնավորի այրք են կոչում եւ այնտեղ դառնում է (եռնաբնակ: մտնելով նրա ՀեւոխԲեայց ւից նախարարները մարդեն ուղարկում, Հետ են կանչում, խոստանումեն նրա ցանկությամբ եւ նա փարվել, ռ նորից սի սուրբ

Թագավորությունը չարունակի:իսկնրբ որ սուրբը չի Հանրան մածվան մաձայնվում" ոմպելիքեն մոալիս, որպես Սոկրատին կամ մոլեխինդր լովին) որպես կատաղած Եքբայեցիք:(եզի լառնած բմպելիթը վին մերԱռատծուն (էմա Եվ այսպեսվարվելովնրանք Քրիատոսին): Հոիրենց զում Հանգցրինառստվածաղաչոության ճաբազմավփայլ ռազայթըբ.եւ զրկվեցիննրա ճառագայթների լուսեղեն ( ծղ) Հիսունվեց որը թագավորեց չնորՀներից, տարի": ,

55.

յնօթն եւ տասներորդ նխեսունամ ՋՁ.աստ եւ զկնք՝բոթստակէռ

6 Ջ.՝

Ըռրչտուննաց: իոկաճուն չոբբոբ- | 7 ի զօրաւարին,զոթ 7/3 «րաոտմազիրո | 85. մեր՝ է ՎաՀան Ֆածապնա Ամատու- | Ջի. Ճենաց:ՖեսԽոր.Ք. 85: -

եւ

զբոնր

«րակասէր՝ զաթոու Ձ."իզեղութաղութին փոզանզ փի

3.

-

,

խթ. է Խբ.՝ բ

«9`

ասա

ծւ

-

01:

.՝ Տա Մառճեայկոչեն

5. մԻնգիմանալ ւ

2` «1ր՝ Վրդանկս: Վրգա-

Վրթանէս ամո Մէ. Բ. Խոր.

Խէս 6

5 Ք"

, թր» Թիլն աւանի,

բարձրայունակ... չարապաարւոյ ազգա |

Հ

ԼՅ

82.

երթայ

ոչ

այրն

Հաւանեաը

Հերբայնցիջն

Խոր.Բ.

92:

ի վաճան վելու Տրդատ

լուրը:

ւդ լի Հայբապ Վբ-

մեծն րարները մուտ Հավաքվեցին Վրթանեսի

նրանե,

է՛ Հասնում Տարոն լԹանեսին գավառիԱչոխչատի եկեղե-

ցում Հակման Զատկի

տոն

Բ օրը. եւ Հա վաւթվումեն լեռան (63) տիկնոջ(իմա՝թագուծու սաղբնակիչները տիկնանց են բանթով,ցանկանում սպանելնրան,որովՀետեւ Հանապազօրյա էբ նրան:Ե Հայրառլեւոր Հանդիմանում դուրս

որ

երբ

|

զորքով

էնա ողոր(ումչ / Հայ աստան) է դալիս Թ.ագավորնցնում

Խոսր "վին ՀՐր Հար ավայի զոր, ».Մանաճի քերով ն

նաեւ

իչխանը,որը Ազձնիթի բղնչխն"'էր, նույն բանն անելինթն չր խործում, ուստի եւ բարեկամության ձեռք մեկնեց Գարոից Որմիզդ արքային: ԲայցՀայոցմնացածնալխա-

ԲՆԻԿ Խեր.

Գ. 2: 4 Տ. մաշութն 5 Ֆ՝ 6 Տ՝ 7 9.

-

Ը-Տ

Փաղոս.Գ.

3:

Վրգանիսի

ճրագ (թաղեցին) ի փավազծի մեզն

Ջ«յամարան

10 Ջ-՝

բնգագրեալ վազից

Հրա աակ բասն աւանի

|

Խոր.Գ.

12 Տ.

13 2.

ատ

Հեռն

3:

էւ

Է.

|

|

չե

Բայցվերջինս, որ Փայտակա-

ԲանՔաղաթնամբողջությամբ լցրձլ էր պարսկական զորտեբոմ, Աղվանքի Հետ նախարարների միասին,փախչումէ՛ Դարաից արքայիմոտ: եվ Հայոցզորթնրընրանց էրկիրը փարիառնելովվերադառնում են այնտեղից": հակՄանաճիՀրԸ ն ավայի ողմով՝ գնալով Հար է Բ ակուր չախջախում Բոգիու նրա,ամբողջգորգը է. պարսիկներին, որ նրա օգնականներն չին, այնոնդից: Ե վ Հարածեց բազմաթիվ գերիներէ առնում նի կողմեր, ից որոնց Թղում եւ Հազոբ մեծ ութը աար Բե՞՛.նրանց (ավագներ Հեա-

ու

չի Համամայնվում, քւ դնում դիմում" է արբային:Սրավրա" զայրացած Սանա ճիձրը Հրամայումէ ութը սարկավագներին

Հակոբը

ծովի նետել:

Դոր.

3 ԻՋ.

|

զկնի՝բդմա եղ

առնում

ՍՏ հլիակուուի է ազատ տեւից դալով է.նդրում արձակել | Սիր մավայնՀակոբը'՛ գերինեՄանաճիճրը

:

յինքեանունի

ճիլի-

ու

իր Հետ Հայոցամբողջմնացած զորքին,Բոլոր Հունականներով միաՀամուու Հարձակվում է Սանատրուկի վրա:

Տրդատ

Փայտակարան Քաղաքը եւ մտածում էր տիրել ամբողջ մեծ Այսբոսնըտեսնելով Հայաստանին": Բակուր վում է

ե

ուղարկում է Բակուր (իջի գնդով Բղեչիիվրա: Իակ ԻՐՔը՝ Անաղեքուը, է ի նել,

Բայց տարածվումէ | ի մաճ վան" նույն Համբավը, Վրթանեսի" ավագորդի Գրիդորիաին, որը Աղվանից կողմերինալիակուլուն էր, բարբարոսներն սպանումհն Սանատրուվի դավելով,որը այդ աշխարչիիշխաննէր՝ ԱրչաԷն տալիսՎատկունյացազգից.նրանձինրինոտնատակ | նյանդաչտում, Կառվից" ծովիմերձակայքում. սարկավազներըվերցրիննրադին, բերեցինՓոքրՍյունիքեւ (թաղե-

գին)Ամարաս: ավանումՀ39» : ԻսկՍանատրուկը Թագավոր դառնալով՝ ինքը"գրա-

պատվա-

ն իշխաններ ի,7 ձր ուսի ն՛ առաքեցի Կուստանդիան

որդիԿոստանդիոս: մուռ, որպեսզի կայսեր օգնական զորք ուղարկիեւ Հայաստանում Թազավործցնի Տրդատի" որդի Ս, լսուժ է նրանցեւ Խոսրովին: մեծ Անտիոթուին

| |

գալովտհսնում է նրանց բոլորինաներեւույթ կապանքնե- | բով կապկապված. է արատճառը: Հարցնում ազատ է արձալում նրանց,իսկ ինքը անցնումդնում է Եկեղյաց գավա-

38»։ ռր:Հ

եւ

պավառէր՝ Հայոց

Խ-բ2` 8. Իլիիէացի Գ, 5

7 Ջ.՝

փախատավան: Խոր.'փութացեալ. | փոոՐփութանակի -

լոր

10 Ի Տ.

«րավասէր՝ կողմանց զրարփաւագունա: խոր." մարզաւագուն, ութ

Տ. բնգորա եւ

12 Տ.՝

135. 14 Ջ.

-

Յազոր

Քւյող Հաւանելն՝ գէմեղեալ ընդ որա

Այդբանըլանլովմեծն Հակոբըսաստիկբարկությամբ վենփարավոնիերեէ իր տեղը,ինչպեսՄովսեսը" բաղառնում է միլեռանվրա, որտեղիցերեւում բարձրանում սիլ.ապա՛

էր ամբողջգավառը անիծում է ՍՄանաճիչրին նրա ՍՄադատաստանքը. եվ ածա չուչացանԱստծո գավառը: եւ

|

| |

ու

եման ռատակեցավեւ արագորեն Հերովղեի հաճիՀրը

երկինքնէլնրա խարչեայն զրկվեցպտղարբերությունից, վրա պզեժյադարձավ.ծովն էլ Հակառակվելովբարձրա

եւ այս բանեսածմաններըանդաստանների՝ ցավծածկվեց

արջանսաստիկզայրացածՀրամայում լոելով Խոսրով, | այս աչխարծից է ազատվլ | գերիներին:Ասլասուրբ Հակոբի Հ ետո, գեղեցիկ ժառանդորդը՝ փոխվկուց ՄանաճիՀրի | Հառաարտատուքննրով Հորդառատ պագեարությամբ, գտավբժշկություն իր եւ չանջոլ երաբարքեասությամբ : Լ Համարի գավառի՝ Որմիզդարջայիերկրորդեւ կռստանդի Արգ.Գարսից գաչավալությանութերորդ տարում` նրա օժանդակուբյամբՍազավորում է Խոսրովը.սակայն,իր Հոր նման, արիության բաչության ոչ մի դործչկատարեց.որով Մատեւ եպետն, մարմնովվորը էր, բայց ոչ Ալնքսանդր | վեջոհաջուՀասավիչափով.որն ընդամենըէրեթ կանգուն | իր

ա-

ու

|

ոա

ու

մի լեռներիստորոտումեւ արֆունիթբանզավոլխնց՝ տած. չինեցմի զովասունապարանք, որն բաս սրարափերւն եւ թարգմանվում է է բլութ: ԵՎ 22 կ"չվում" Էզ Փանժամանավ Աբերավին գիայգ Աբձռբ (Հբատբ) ուղեվջում էր ոռ-

աոա

ԴԵՈ

զեխ Խոր.

աստ

բ

..

ՓԻ

:

տա-

ասու եկեղեցին Թուղիկե

եւ

ՎԿբ՝Խեսբօվու

Ֆ՝Գառաեգ «բզձ

) ծ Խոր.Գ 7 Ֆ՝

տՏՖ՝չափ 9Տ՝ փոխագրծ 9Ֆ՝ կոլի

|

է

7:

րոՆզմավեզոնացին

«Օգնի՛ր ինձ,Աստված, էնչ-

է.

պես Դավթիպարաաքարը դիպցրիրԳողիաթիճակատին, իմ նիզակնէլ ուղղիրդեսլիայս՛զոլավոր Հական»':Եվնրա խնդրանքնիզուր չանցավ.նա ձիու գավակիկողմիցՀարվածելու|գետինտապալեցամեչի Հակային.դրանիցսարթչնամիները փախուստիդիմեցին: Եվ այստեղից սավփած առանց վերադառնալովՍովաց աշխարծը՝Բաղարատը, : լ Է Հաստատապես վկայում այղ արքայի առաֆ| նախանձի: տեղը՝ Օչականը" ԴրաՀամարէլ արքանճակատամարտի նրան է պարգեւում: ԲայցթաղավորըդրանիցՀետո նրէ՝ թաղավորելովինը տակար"չի ապրում, վախճանվում 182.

ծածկեալ մինչ ոչ կարէին

-

Խոր.Գ.

42.

ժանտածոտութիւն:Խոբ.՝ ժանդա-

Հոտութեամբ:

աաաչպաաաաաաաաաա-

ՀԻՏ եւս: կոբ. զիավասէր` եւ ՀՏՀ աեգասսանծաց 4 Ճ

ծում,

չ

աչ-

կառուցեցՀասավ ունձր՝.ե միմիայն մի ֆաղութ Գեղամա

էր տարաֆերմ օդը պղտորվելովգարչածոտություն բնակիչներըկամավոր դրա Համարէլ Արտաչատի Հանձն առան այդ տեղափոխությունը": Սրաօրերում Հյուժողովուրդներըմիաբանելովանչամար կովկասի սիսային գրեթե երեքբյուրո արչավեցինմինչեւ բազմությամբ՝ եկան Հասան Վաղարչապամեր աշխարի միջնամասերը, եւ չրջասլատեցին(քաղաքը):նրանց"վրա ոի դոներին ՀանկարծակիՀարձակվեցինՀայոց զորքերը եւ պատե: մի առասլարում: Բայցնրանցից բազմ մղեզին Օչականի մատերը կ ճյա լթաղիքով վիթիչարիՀակա,մարմնիբոլոր չածատակությունէր սփռում մեր զորքերի բածածկված` չէին կարողանումանելնրան,որովՀեւոեւնիմեջեւ ոչինչ" ճյա թաղիջը ոլորվումէր: Այդ ժամաակովՀարվածելիս ՎաՀան Ամատունին դառնալովդելի կանակբաֆակորով ն

75.

8:

Խոր. էրկու բիշրովթ:

որոյ

6 5.՝

-

Տ.՝'

8 8.

բիւրօք

Խոր.՝թաղեաւ կաճետյբոլորովամենեկամ` :իմբ պարածածկեցեալ.

պարա-

|

ոի

կան:Խոր.՝ամրան

Գ. Խոր-

10 Տ.՝

-

այսորիկ 9:

ծրկարնար

երամարմինընւ տարանթաղեցին Անիում, րի: Վերցրին էր Հոր" մոտ:

|

տասնեւյոլթերորդշ սարումՕգուԻրինքնակալության է տոս կոստանդիոսը՝ թագզավորեցնում Խոսրովի որդի Տիմեծն եւ հր Հայաստան: Իսկ Վրթանեսը, ուղարկում բառին

|

| |

(ժե)տասնեւծինգերորդ տարին լրանաեպիսկուոսության Հետո, փոխվումէ այս աչխարՀից,Տիրանի երրորդ լուց | Հետո ուՎրթանեսի որդիՀուսիկին տարում:Եվ նրանից զարկում են Գամիրքի Քաղաքը/իմա՝ կնսարիա) Հայոց | Համար. Հայրապետ Հայաստանի 4եռնադրելու Հայրա- " պետական աթոռիննստեցվեցը" տարիՀ40» է հրանելի Հետ՝ քԻսկՏիրանըԹշնամանում Հուսիկի՝ նաեւ բեն մչտապես Հանդիմանելու, Հուլիանոսի սլակերի Էոբը արքան Համար, կանգնեցնել ւովեցԾոփաց գավառի եւ ոբ ոտնակոխ վեզեցում, երանելի Հուսիկը անելով կուտեւ Հրամայնց ( Տիրանարքան) բատեց". ճիպուտածչար անել եւ այնքան մինչեւ ավանդեց երան, գանածարեցին Հոդին: | Հետո ծերունի Նրավախճանվելուց Դանիել Քորեպիսկոպոսբ (իմա՝թածանա), որը եղել էր սուրբ Գրիգորի աչակեր- | '

սա

:

|

'

դբա վրաչարացածՏիրանը տբ",ԽզովեցՏիրանին. Հրամա-

եց բխեղդամած անել նրան. եւ թաղեցին նրան Հազյաց մենաստանում: գրախոս" կոչված ԻսկնրանելիՀուսիկիմարՀրե տարանԹորդան գյուղը'իր Հոր մոտ: ( Հայրապետական| տարում երկրորդ" Տիրանձի աթոռին Հաչորգումէ Փառներսնչը, որը Տարոնի Աչաիչատից" էր»

----ծ.-ծ.....-

Ա

39:

Ե

«ԽԻ.

ՖՏ.

յոթ եւի

Գ

աստ

աո» ՊՐ ԻՒՐ լ 71Իաա չ-

11:-

Փա».

|

որ` հատակա

Գ.1:

ԳԻր՝Ցուսվայ

Խոր.Գ. 14: Ջի գեգե

Լի չաենրորգ Խոր աար

|

:

| ԲՐ

։

մի գովականտղամարդ,եւ նատեցչորս տարի: Այդ նույն արքայիկողմիցմեծ զորՊարսիզ Շասպուծ ժամանակներում եւ էզալիսՀայատոան ատապատիր խուքերուը ջով զորավար Աէ նրա աչքերը կուրացնում էր մուո է կանչում Տիրանին, Լ22 կոչում, միգյուղում,որը Արձկաղն՝ գավառի ւածունյաց է ոլատմումՐ Հայոցերկուլուսավորիչինչպեսոր Բյուզանդն որոնցինքն էր կուրացրելՀ415 : ներիփոխարեն, Հետո է նրաորդի Արչակը յոթը" Տիրանից թԹաղավորում : Սա իր տիրակալությանչորրորդ`տարում տարիՀ425

որդի ՎրթասուիբԳրիգորի՞ կազմակերպեց պատրաստեց եւ որդիՆերսեսին որդիԱթանագինեսի նեսիորգիՀուսիկի զորբով առաքեց ծրկիրըՀայոց" Գամիրքի մեծաքանակ աՀամար,որը Հայրապետական 4եռնադրելու՞ Հայրառլետ սորի: Նրա օրերումէին Թոռինտիրեց(լդ) երեսունչորս Ըապրում Վաչեի ռրդիՎասաՀայոցզորքերիաարապեստ եւ կառուցեց, Վասակակերսոր"" գավառում կը»որը Եկեղյագզ Սա (իմա` ՄուչեղՄամիկոնյանները: որդիՔաջն Վասակի Տիրիթիզրպարտանքին Հավաչարախորչուրդ Աբչակը) Գնելին՝հրա կին Փառւանտալովսպանումէ իր եղբորորդի որը Այունյաց պատճառով, ձեմիննախանձելու ԱնդոԷշԷ Համար սուրբ խանիդուստբնէր: Այս աղետալի գործերի) ԱրչակինամբողջՀայոց նզովեը Ներանսը"" աչխար Հբ՛՛եւ թողնենքը ՀեռացավգնացՀունացերկիրը,իր փոխարեն ու

կաորը ծնունդով լով Բագրեւանդա Խաղհպիսկուլոսին, դյուղից էր, որի չտեմարաններն բին գավառիՄարգաց ա-

1:

Գ. Տ. Ջ' յաշտիչատ:Խոր-՝ յԱչտիչաոավց: Խոր.20:

տաի Յ

|

Փաւատւ՝ Ածուզ ԶՁ՝ար4կալն: -

ԵՐ.

Գ. 17:

Գ.20:

Փաւատ.

հոր. (Գ.25) էրքռուն -

ամ

խոր.՝ յերրորդ ամբ

-

-

ԹԻ

10 Ջ.՝

Վասկես

9:ամենայն ուրձք՝ Նկրավոք կամ Նկրամաի Փաւառ. 15:

12Խոր. Գ.22.23, Փաւատ.՝

Գ.

Մարաղա

| |

|

|

ռատաբուխՀորդում էին

մեծն

րստ

ԹյանՀ43-

ծովանում առաջանալով Հանդարտագնաց աղբյուրներ"

արքանդալիսէ Պարսից Այդ ժամանակներում Շապուծ եւ եր մուտ է կանչումԱրչակին: Բունելով Ատրպատական եւ ուղարկելէ տալիս Այդ բոսԽորասան": է՛ նրան կապում

փախոատական ընկնը տեսնելովնրակինը՝Փառանձեմը, նում է Իսկ Պարսից արքանՄերուամրոցը: Արտագերս ժան ինքը վերաՀայոցիշխանՀաստատելով՝ Արծրունուն է է ոլաչարում Ապա դառնում Պարսկաստան:Մերուժանը եւ բոտ գրավումէ այն Փառանձեմին, ամրոցը: Արսոագերս Հանում (64) սովորության,սայլիցցի վրա է պարսկական

Թեոդոս Այս ամենը, երբ լսում է մեծն Ներահաը, անտա չառնել Հայոցերկիրը.նրա : աղաչումԷ ինքնակալին է Արչա- | Հասկանալով Թեոդոս մեծըկանչում պաղատանքը էր արքունի դուանը,թաորը պատանդ: կի որդի Պապին, զորավարինմեծաքանակ դադրում է նրան, Անատոլիոս՝ եւ զորքովօգնականէ (տալիս)"Հայոց ՆերսեսՀայրապետի Հեւո ուղարկումՀայաստան: Նրանք դալիս Մերուժանին են Հալածում երկրից: Եվ այնուծեւոեւ Պարսից զորթերին՛ մերերկիրըՊապի ձեռքիտակՀաստատվեց յոլթր տարի": Այդ ժամանակներում Անատոլիա զորավարը,ուտանաՀՅ:

|

ու

լով արքունիքիՀրամանը,գալիսէ մեր աշխարձը,չրֆում է է զոտնումկարնո բազմաթիվ տեղերում, Հաճելի արգասա-

|

|

տեսքճւունում: Այնտեղանծամարքանակուճածճի թոչուններեն ճարակավոր Թյամբձկներ եւ բազմապիսի միայն (լ լի կերակրվում որոնց ձվերով: բազմանում, չամբերն եղեդԵվ ճածիճների՝ սփների էին բնակիչները: աճած եւ թԹանխոտի՛ դաչտում առատությունը, նոււոների եւ սերմնավոր առատարներություպտուղների 4րությունը, ԼՔ են որոճացող՝ (իքն կճղակարբաչիխ, նր.լեռներընույնպես նեն այնտեղեղՄեծ քանակությամբ բազմանում րբեներով: խոչոր,սնՀաղթածասակ, անասուններ՝ ջհրավորընտանի" լեոան ված դիրացածեւ պարարտ: Եվ գեղեցկանիատ են

կապէ

Խոր.՝Խուժաստան

ամճնայնուբեք՝ ՄեՀրուժան: Ջ.' | փո մար աւո Խոր.առտ եւ զկնի զղօրավարդ կոչէ ՏԷ-

3 Տ. . ծ

-

ինպերՍՌգրուան

ռլ

|

չա

ու

առո-

բոտումՀավանումէ մի տեղ, ոլոռեղբազմաթիվմանը են այնտեղՀիմնադրեց Քոա՞ կանակիաղբյուրներ բվխոում, Հառանդնդախոր փոսով, խոր ղաքը: նրան չրֆաւխակեց վրա ածագինբարձրաշտաորի Հ իմքը, տատեցպատվարի 7 առաչինը ը անուԹեոդոսի եւդրոանցի կառուցեց ալներ Ասլանրա մյուս կողժում" նով կոչեց՝ ի պատիվԹեոդոսի: ջո ի նման ժայոավորՀ չինեց նավերի 5 են եւ նայում բակներ գողավոր խորչերովանցքեր,որոնք ղաչոը դեպիլեռները. նույնպես եւ՝ ղեպի Հյուսիսային" նայողբոլոնայող,եւ արեւելյան,եւ արհւմոյան Եփ Քաղաքի կննւրոկանգնեցրեց: բաձեւաշտարակներ մթերանոցնում մի բարձրավանդակի վրաբազմապատիկ եւ է սպլատիվ Ավգոստոներ չինեը Ավգոստիոն՝ անվանեց ու

գողմերից

՛

ՏԱՆԻ"

Խոր.Գ.

9 Ջ-՝

34-37

ընդ գաւառին Տ. իբբեւ միֆոցվարկուցքալ զվայբն `

նս Մոլի». Թարգ-ժայուսձեւ.

1 8.

8.

'

լ

քոր.Գ.

59:

Տ.՝ էրէռթ

նրա325

6 Ջ՝ եւ

զկնի՝աղբիւր, աղբիշբ»-.Ջ՝ որոց ի Հրւոցն Խոր.՝զեզերբ զեղեգնամօլթին: հւ

աստ

,2-ի ,

'

ա-

452"

ռուվներ

բացատ.

պախարակգա բո

ու

ու

|

1 2.՝

Եվրաի մի քանի

են

եւ

:

եւ Հաբեր,ջրառատ Քաղաքը, բերրի դավառումր կառուցել այն իբրեւ կենտրոնական մարելով վայր",ոչ այնքան Հե-

բխում այն տեղերից, որտեղից

ռու

եղիայի նմանու-

5 9՝

Ք

-

իուտոյ

-

. աաԳ .

հւ որոճողօթ: լի էին...կճղակարաչխ -

|

պրափարս զանասունս

ցուցանեն յոյժ սնուցանեն: խոր.՝ Ջ.՝ յոյրս Ջ՝ եւ անդ Բի

11Ի Տ.

Լ

եւ պակասեր՝

արն զե,

յ

սի՛:եվ չատ

այլ

անՀայսո ուղիներով ուրիչջրեր տեղերից

քաղաքը: բերեցմոցրեց՛

`

տարի: Սա Հայոց կաթողիկոսկարգեց Շածակի'եղբայր որը ( Հայրապետ Զավենին, մնացչորս"տարի:

զենքերով սլածապանգն-

նաեւ

ու

եւ Թեոդոսպոլիս՝, որոլեսանվանեց դերովլցրեցքաղաքը անմած լինի այղ անունը: Հիչատակությամբ զի քաղաքի

են Հետո Թաղզավորում ԻսկՎարազդատից աղի որդիներ Արչակըեւ Վաղարչակը Հինգ տարի: Սրանց վեցերորդ

Իսկֆնրմուկբխող աղբյուրներիվրա վիմատաչքարերով

կառուցեց": Հարկեր քր ախերու| սպզծաղործությամբ՝ Իսկ Գապը ամոթալի եւ բազումանգամՀանդիմանություն էր ստանումճ զբոաղվում նրանմածվան Պապը դեղ Ուռոիչարացած սուրբՆերսեսից: է խմցնելտալիսԵկեղյաց գավառիԽախգյուղում եւ զրկում

նանց(լդ) Եաթոռին կյանթից"Հ46»Հայրապետական Այդ կնատսրիայի Հայսուրբ. բանըբռնելու սոարի՛: բենսունչորս է Պապիննրաբոլորցուրայինբաո Քարանղը նզովում ՀՆա

լ

ու

Հասաւուաւոումմ է, ներին. ծրդմամբ

որ

այլեւսՀայոց կալթողիկո-

եւ նրանզովքը ձեռնադրություն չուռանակնսարիայում. չուտով կատարվումէ': Բայց ՊապըՀայոց կաթողիկոս ոմն ՇաՀակի՝՞" առան ց րդու յաց դավառից կարգո

ռը

| '

ա

Հունյա

:

/Ժե)տասնեւՀինդգ" որը Թագավորեզ եղբայրը: տարի: Եվ Հոյ այնսլես որ Պարսից արռլատածեց: Արտաչիր"՛

ու-

"

Տոո՝ Մալի. 299

ա

1 8.՝

բացատ.

Խոր.՝

ոդոատիոն, ոգոսանա: -

ոով

2 9''

32.

38: Գ.

բոԳ. 30, Փար Ե,25, 32:

մատոյց

ԲԱՆԻ

Խոր. Ազոո-

2.աաաՔ

5 Խոր.՝

6ի

նեալկչաամբէր

խոր.Գ.

Է:

Խոր.

փ.

:

-

Փաւտա.

Ե. Ս.

29,

:

)

9 Ջ.՝

Գ. 40:

Խոր.Գ.

"բ" 7 Ի Ջ.

-

Խոր.Գ.

112.՝ արգաչրի

ճւ սբ Թոր միր պավասէր՝ամաց: խոր.(Գ. 50) պ

ԷԾ.

դնէ ամս Հինգ Շապուծ արբայէ

զվոամչառլուծ

է Խոր.(Գ.67)՝բռան մի ամ:

42, 49, 50

41-42

212ՊՏ 8 5'

Սատակայ

3 Եբ. 2. զարայրատնան

Խոբ.՝ յանդիմա-

38:

մաախանն ա

Գ. 59:

քայի երկրորդ տարում եւ Հայոցարքա Վռամչապուծի երբ երանելի որը Տարոնի Հինգերորդում, Մաչտոցը՞, զաեւ վառի՛'Հացեկաց ղյուղից էր, Վոամչապուծ արբայի Սամեծ Հակ Հայրապետի4եռքով, մի քանի ընկերակիցների՞" Հետ միասին,որոնցՍաչակն էր ուղարկել նբա մուռ, Դա1:8.՝

-

8 Տ1ս Փաւոո». ե. 29:

ա

:

ֆ

զա

Սա ՄՆծն Ներանհոլխ տարի: Հայոց` կաթողիկոս կարգեց որդի որը Հայրապետական սուրբՍաՀակին, նատեց(3) աթոռին Հիսուն սուսի:

Սակայներեք տարի՛ Հետո, չարախոսներինլսելով, արքան ՇառսյուՀչ անույթյուՇառլ բքան զր ուժ է Խոսրովին Ր յ նից: Եվ նրա փոխարեն է նրա ՀաջորդումՎոռամչապուծը"

չորս տարի: ղիցէր եւ Հայրապետեց Իսկ Անաստոլիոս քաջզորավարը նույն ժամանակ բոեւ նում է Պապին, չղլթ այումերկաթյակապանքներով մ ուտ: Սակայն(կայսբը) ղարկում կայսեր նրաննույնիսկ

տեսությանչարժանացրեց, այլ Հրամայեցծովր"գցել: եվ է ոմն Վարազդատ Հենցնույն ժամանակ Թաղավորեզնում մանկականՀասակի,որը Թաղզավորնց Արշակունու՝ չորս

կեսընույն ղյուղից, տիրեցՀինգ"տարի:ԻսկՎաղարչակից Հեւոո, Պարսից ՇապուՀ արքայի Հրամանով, Հայոցարեւիէ Արչա՛կունի լյան մասում Թազավորում հրեք Խոսրովը

նույն ւյն

"ւսՄանազկերտ կնսարիայի մետրուոլիտի Հրամանի. գյու-

'

մեր Հայող տարում բաժանվեց ԹագավորությունըԱրչա՛կը սիրեց Հունականկողմում, հոկ Վաղարչակը Պարսկական կողմին, Արարատյան՝ աչխարծին: Սրանց օրերումՀայոց Հետո եկավ նրա եղբայր կաթողիկոս Զավենից Առպլուրա-

-

22 րարի Բ

| 15:5.՝

Բ

14 9.

գուտ

ընկերովը

տունցելովվլթ

Հայերեն նչանազրերով դոլրությունըՀորինել:Եվ նիելյան վեցերորդ դրանիցՀետո դարձյալնույն Վոռամչապուչի արքայիառաջինւորին է(65,) որը Վռամ-կրման' տարում, նչանագրերով աստվածատուր նույնըհղանակեվերստին լով ամբողջացնումէ, որոնցով եւ դրություններն՛ ուղղում-թարգմանումեն, ինչպես դգրքնրըը Առտվածաչունչ են (իմա՝Փարսլեցին): որ պառոմում կորյունն Ղազարը' եվ Հայոց դպրությանսկզբնավորումըեզավ սկիզբը մեծ

ու

ու

Գրիգորիսերնդից եր, սուրբ Գրքերը թարգմանում լեզվիցՀայերենլեզվիդարձնելով Հունարեն

Սաչավը, որը

ու

եւ

ու

ու

վախճանվումէ փառքովԷ Վուամչասլուծը ալսակված). է նրա փոխարեն կրմանը Թառգավորեցնում կրկինանդամ Խոսրովին, բնքն էրզրկել, եւ մնացմեկ տարի: Սրա«րեն '

տա-

|

"

աաաաաաեն

ո

-

'

ոիպէս կորիւն

ցարոր .

ՄԽարորայ

պատմէեւ

Խոր-՝ ամ

է

է

գրաւորությիւն

92'ի 10 Խոր.Գ.

|

|

|

60:

:

կարգով սածմանված նախապես"

Հայող նամիալասնվեցին Այս նույն ժամանակներում նրա անառակ էին Արտաչիրից չարախոսում իշարարները,

Խնդրումէին սլաւոճառով, ցանկասիրության Հ

որ.

Գ. 66,

ՂազարԱ.

1 85. նախագիտող

2.9

ք ոռոգ

Խոր.Գ,

7ջ:ի. Տ"

|

աշ

բերվեցինկոստանդիաորոնք օրինակները, մենաստույղգՍա նորոգեցնաեւ սուրբ: կուսանաց կանՔաղաքից": եւ կողմից: էր Շապուծ՝ թաղավորի ճարը: որ կործանվել աներեւույթեղածտեղը,Աստծո ողորՀոիխփաիմեի սրբուծի Սա էր՛, որ նախքան հղավփ Հայտնի չնործիվ, մածության երեւոնսիլքում դառնալըգիչնրային հր քածանայապետ վերանաթաղավորության" ւաց իրեն Արչակունյաց ՀԺ8Շ եւ սուրբԳրիգորի դաղարումը լր ջածանայապետության եւ ա յդ ոմանց կողմից նույնվիճակին" ապա ուրիչ սերնդից» դրանիցՀեւոո, ասում է, Բայցորոչժամանակ տիրանալը: նոեւ վերստին (պիտի) Թագավորությունը Հայունի կրկին մեջ՝ իրենըտոՀչմակիցների ջաշանայապետությունը բոգվի :

այս նույն ժամանակներում գործակիցները) ուղարկվումեն Ասորեստան, այնտեղից էլ Հունաաոա՞ն՝ ուսումնասիրելու | Վարդապետական" գրվածքները: |

՞

ւա-

տա-

:

Տե 45551: ԱՋ" վատա կրիան Է 2.9. եղանակեալ... 3 Տե, երն Սաբիր, Ա նագ» ս. շե Ա 10-11: 2.

սուրբ

Հեսոմիասին, սուրբԴեւոնդիոսիուրիչների է, Եզնիկի

խնդության գիտության անժխտելի բազմաթիվ երկրնեՄԱՀամար: ոչ միայն Հայոց, Քանզի այլեւՎրաց ԱղվաԱռտծո Խնամակալությամբ, գրերտվեցհրանելիՄեսԱք բոլ ձեռքթովՀ4/» վարդապետի

նից Հետո Հազկերտըոչ լե նրանցից,այլ իր որդի ՇառլուՀէն է Թաղավորեցնում որը սակայն, հր Հայաստանում, Հեւոռ սպանվեց Հոր մածվանից մեծամեծներիկողնրանց մից: Եվ մնացմեր Հայոց երերկիրն առանց (Թագավորի կարտարիներ": Այդ մասինՀետաքրքրվելով իմացանք,որ անիչխանության ժամանակը եղել է (ժա) տասնեւմեկ՝ եւ կ ի : Հովսեփը եզնիկը՝ ՍաՀակի արբանյակները (իմա՝

Վռամարքայի Հրամանով ԹաՀեւոո Պարսից Դրանից է, վեց չոաորը նույն Արտաչիրն է Արտաչեսը, գավորում եւ նաեւ է կոչվում, այրսքանչելի որ Մաշտոց Բի:Մեսրոպը» եւ նչանադգրեուսուցիչՀայկական նախադտող' քաչանա, Հանդես Հենց այս ժամանակներում դաբի դոլրության, Իսկմեծ քածչանայասնտ պայծառացավ: Հավերժորեն լ"

58, 61: Հ

գտակ եղեւ

17:

Հեռացնել.

է «րակասեր՝ տնսելեամբ 8. լիճակեալ Գ, 66: 10 Խոր. ՂազարԱ. 17: եւ ի ատորնւ՝զարտաշէս, արտա 7 Ի Տ.

8: Ջ.'

-

իո -.

|

եւ նրան(Թադավորությունից արսիկբերել մեր աչխարՀին աիրավալ:

բոմ դքեզ,Հայող աչխարծ, որովծեւոեւ վերացան Քեզանից եԹաղավորդ Քածանադ: Ողբամ դքեղ,Հայաստանյայց ու

/աւյցհա առում է. «:Քավլիցի ինձ իմ անմեղոչխարին անօրեն գայլիբերանըտալ եւ Ք Հիվանդ գառինաայլող Հեւո փոխանակել, ռողջգազանի որի առողջությունն Քնք-

կեղեցի,որովՀետեւվերացավ քեզանիցխործրղականդ՝ մարգարեղ», ինչես որ ժրաջանմանու Երեմիա մարգաեւ բեն ողբում էր Հրնական աղգիկործանումը սոասճարի նապատանալը: նեւ Ասլաեկավ սուրբ Սածակը սակավ մի ժամանակ անցկացրեցԲագրեւանդ դավառի Բյուրդյուղում եւ Աատծո կամքովայնտեղվախճանվեց: երա ոսկորների նչխարները վերցնելով,նրա թոռը (պետքէ լինի՝ թոռի կինը)", Մամիկոնյան որին Դխտիկ՛ ւոիկինը, էին անվանում բավ ամփուխեը Տարոն դավառիԱչտխչատ գյուղի Հանգատարանում. Հայրապետական նատեց(5) Հ(աթոռին ռուն տարի" "Հ4Յ»: Սակավօրեր անց վախճանվում է նանւ Հայոցմեծ վարդապետ Մեարոպը՝ ԲՔաղաքաղաչո (2)Վաղարչապլատում, որի աճյունը Օչական ամփովինցին ու

ա-

նին մեծամեծ չարիքներ կարողէ պատճառել»: ԴրաՀամար Հայոցնախարարները՝ նրան Հակառակվելով, ելան Վուսմ արքայի գնացինՊարսից մուռ, չարախոսում էին6եւ բնեց Արտաշիր Թաղավորից սուրբ: ՍաՀակից՝

ա-

Հայբապե-

տությանՀամար չար նախանձի պատճառով Պարսից Վռամ արքան է Հայոց Հավանում ն ասւածնախարարների եւ ները) է անմիջապես Հրամայում արքունի դուռը կանչել եւ ՀայոցԱրտաչիր Թագավորին սուրբնՍաՀալկին. ասլա Արտաչիրին բոնում եւ կապանքներով է Խուուղարկում ժառտան, իսկ սուրբՍաՀակին Հրամայեց դաՀրեկեց անել Հայբապետական' Եմնախարարների աթոռից: խնդրանքով է նրանցկաթողիկոս ոմն (66) տալիս" ասորիԱրդիչոյին Հակոբիկ չարափաու (իոնա՝ Հուլիանիտ աղանդի աատկանող),որը մել տարիէլ չմնաց:երանՀաջորդում է ուե Շմուելը՝, դարձյալ հույն"ազգից՝ նրանից ավելի վատթար. հւս :

սա

դյուղում: կոչված"

Պողոմեոս Եվերգետնս՞ Երկրորդի (Ժբ)տասներկունրորդ

Հետո էլ վախճանվեց: Սբանից անվեչեր (իմա` ամբարիչտ) ոմնՍուրմակը, որը սուրբ ՄաՀակիմասինչարախոսողն էր, Բզնունյաց գավառի Արծկե եւ

գյուղից մնացյոթը տարի:Սա մնում ԲՈՔվածամարում, կակԱրդիչոն ու

մյ.

ամենը տեսնելով էը»որ

մեծ

է Հայրապետնե-

ՇմունըչՀաշվվեցին։։

վարդապետ Քերթողա«Ող-

ՀայրՄովսեսը 4այն բարձրացնելով աղաղակում էր. "

Ըռո Խոր.՝Քորիչ» խոր.Գ. 63-64: 12շ

չՀնուէլ

Տր եղն Խոր.Գ.

5 ՏԽ

6 9.՝

64-65:

մողսէռի թերգողածօրն

՛

Այստեղ դադարումէ Հայոցթագավորությունը Արչակունյացցեղից, որ սկզբնավորվել էր Եգիորտոսի թաղավոր

երկու տարիՀետո

սա

ոա-

տարուցեւ դաղարեցՀունացԹ հողդոս թաղավորի(ԻԴ)

տարում. եւ ընդամենը Փսանչորսերորդ ՀայոցԹաղզավո-

|

տ բությունը (բմա՝ Արչակունյաց) ւեց: (չ8թ) Հինգ Հաբյուր Հիսունինը տարի(67)""ԴՀՏԱ»:

Հ Եշ. կոր. աո այն.

..

'Հ"

ծւ 62--շ»

Բ

Գ, 56 Հլտունանվ տարի Խոր.Գ. 68: Խոր.՝Դոտրիկ

3 Ջ' անուանեն

ություն.

(62) Ց"՞Ր

եւ մբ խոբ.՝ամո յիսուն

Տե-4.ար. 6 9-ի

Տ."ոմ

8:Ջ.՝

հթգաա» Ի.

07:

է

թագաւորութեանն ագին Հայոցաթ-

շովուննաց կալեալ

9 Ջ.՝

ԳԼՈՒԽ

Առշակունի թագավունեւից

Բ

տակվեցինՀրոտիցամսիքսանեւվեցին,նույն Հուլիսի՛,կի-

հետո

եկած Հայոց

ված՝ թաղավորներիտարիներիմառանում նչված, Հազեւ որտի տասնՀինգերորգ (69) ծրՄարկիանոս Անիծյալի որդում": Հետո Դ" ՐՐ իսկ Վարդանի որր մաՀվանից տարիմե ամի: ճրկիրը անտերությանմատնվեց,բազմացանՀալածանքն խռովությունները.թեեւ Հազկերտը իր չար խործուրղներից փոքր-ինչ Հանդարտված,ամբողջ մեղքը ուրացող վրա է բարդում եւ Հրամայումէ նրանՔարչ տալ Վասակի՛ մեծ անարդանքով:ԱյնուՀետեւ նրա որդի Պերողը լթագա-

իշ-

խաննեւի մասին եւ Հայոց այն հայւառլետնեւի, ուոնք հաջուդեցին սուրբբ Գւիգուի սեռնդին (68) լ

տասը

ջորդ

ու

ի սկ

Արու Հայոց չիրադավորի

Հետո Հաթ մաՀվանից /"9 նախարարները Հավաքվեցին սուրբ Վարդանին, որը եւ էր Մամիկոնյան Հասւոաստոչմից սուրբՍաչակի Թռոռր։ եւ

Աա

Լ2

: Բո որ7 Հեազանովաւմ ՛

ա

եվ Հայողսպլարասլետությունը ուռանձնումէ բարներին: քսան Վարդանի որդի Մանգնոսը՝ տարի:

տամբումէին, ինչպես որ մեզ ուսուցանում է Եղիչեվարդապետիպատմությունը:

Հետո Հայրապետական հսկՏերՀովանվից ալթոռիննս-

ոնք:

Հետո մածվանից Սուրմակի ՀւսՀայոցՀայրապետները

վաթվում8. եւ փինորելու| դանում են ում, Հովս, բաՀանաիչ րը ՎայոցձորգավառիՀողոցիմ' գյուղից եր եւ եղելէր "3 նղզնում Են

Հրամանով

կաթողիկոսական աթոռին. ուա

նանա

վնապ 9 երկո ճրվուտա

որ

-

րի: Ն գումարեց Շածասլիվանի ժողովը, ուր տուղանքնեբով կանոններ: ռածմանեցին: իսկսուրբ Վարդանը ի մի ՀավաբելովՀայոց նախարարներին (ժԹ)տասնեւինը Ը ւմ րի հեւ: ըրա, մ ու ե

ւմ բոլո,

ո

դ,բ »

ուրբաք արս

ւո

արքա

Եւ

3 Ջ.

կանոնն

ջեն"

Բերան ղեւոն աաաէր՝

6 9.

,

,

,

դժնդակ ծ

որը այժմ Գաղզանածակեր նույնւռնհղը: կամ Թաթուլի վանք կոչվում: Պերոզի քսանեւծինդերորդ տարումՀայերը ապատամւմ են ն ւնածե ծրազմ: Պարսկատոսնի դե. մ, արյունաչեղ պատերազմով բո

ոի: Լ

է

"

:՛

Մովոծսը՝ Հայն չէ...

Ո"Ը

ե

իաւաթա" ջ-

դրանքյովաքվաւ

շ

լ

ԼԱԲ

-

ԽորՀրդոցն

32. նաեւ, որ լինի ավագ,| 4 պատմածՀորմոս (Գ. (գ) | 5.8.

Ձե զոցառվում

երեց

եւ

|

դյո

ու

Հետո երկու տարի Վարդանի պատերազմից անց սուրը. Հետ Ղեւոնդյանք, Հովսնվ" Հայր. ապեւոի միասին նածա1 Տ.

առի

ամենա

տա-

Պու բ Մն նածատակվում Հավառոքի՝ Արտազ գավառի դաչտում: Ափարայրի մոթել

զաջառի Ութմաո ովքմո ա/"-4Ի9

Հայոցմեծ փիլիսուիա՛ Սովահսը"ՀՏԼ», որը Հոնտորական դրեց եւ ԱնտոՀայոց Ր արվեստիՀիմքը ՔԸ Հոյոց մեջ. ճգնաձՀանդներժ բ 4ր նր, լ» որնույն 7 ինքը՝ Ք Թաթուլն օր ց Հետ, առում դ ւլ է, սրանց է, թողեամեն զին ինչ Հանուն Քրիատոսի սիրու, իր քաՀանա եզ«: չա ՎարոսիՀետ միասին, զնացին ամեն Բ"յր վայրերը,գազանների վիչապներիՀեւտ բնակվելզին՝ այն

Բոզի աշակերտներից, աշաորտննրից, մեծն Մեսրուլի եւ. Վարդանի Վարդան Հրամանով եւ

Տեր Բ Գյուտը,"Է" որը"էԼ Հ Վանան դ

զՎառսակաւն Ֆարձակոլ

խՑկրար

7բ խոն ՝

նաեւ ների՛մեջ, վնրադառնումէ Հայաստան. Մովսեսի չակերտԴավիթը՝Հարք գավառիՀերեանգյուղից: Սրանց օրերումէի ապրումերանելի ՀովՀանՄանդակունին, որը Արչամունյաց Հադավառի Ծախնուռ: դյուղից էր, Հայոց վատի(վերաբերյալ) բազմաթիվկարգերսաճմանեց.ցեբեկվա նւ դգիչձրվա քարոզները,մկրտության կարդերը, սարկավագինը, քաՀանայինը, նապիսկուղոսինն եկեղեցու մա-

դիմադրումեն Վարդանի եղբայրՀմայակիորդիՎաչանի ԱՀա գլխավորությամբ: սրա նեղբույըներն էին քաֆարիՎառակը,Արտաչնսն Վարդ պաւտրիխկը, որ ուսուցանում է եւ Քեզ Ղազար Փարպեցին". նրանցխրատներով սլաշչտարանությամբառաֆնորդում Հանէր Հենցինքը՝իմաստնական ճարուվվ առլեցուն երանելի ՀայրապետնՀովՀանՄանդաու

ու

Հետո որը Տեր: կունինշ, Գյուսոխց Հայրապետական ալթոռոին Խատնց վեցըտարի՛:Այսժամանակներում երանելիՏեւսոն-

օրծնությանը:, լատարազամատույցն ամբողջությամբ, են, Թե Աթանասի Առտոծո բը ասում դրածե է: Եվ կոամուքն ո-

Թագը,որը Արչարունյաց դավառվկալոց" դյուղից էր, թաֆաբարմարտիրուացավ, նածատակվեց Պարսից զորավար

ՁարմիչՀր Հազարավուխտի" 4եռքով:Նրա նչխարները

Բեոնոնս(ոչվածգյուղի եկեՀանգչում Շիրակ դավառի են ասում: որինէլ Տեաոնթադ ղեցում, Իսկ Պարսից արքան լոող լինելովեր բոսրի Վաղարչ խոսքերին Հայաստանը խրատատուների՝ բարերարուԹյմբ դարձյալ Խվաճումէ եւ բաարձրապատիվ մնծարանքք Հաստառոումի: Եվհբրեւայդ Հաչտունծրով Հաշտություն Թյոն հրաչխիք" Ըանցյալում եղածը) մոռացության" ճոալու է կնքում:եվ առավել մուրծակ չափով ՎաՀանին Հարգե(ով: Անդեկանի նրանէ վոտածում 4եռքթով Հայող աչխարՀԻ մարզպանությունը, որըտիրեց հրեսուն տարի: Այս նույնժամանակ" Մովանսի հղբասյը որի Մամբրեն, Համարասում են, Թե նրրորդն էր Համարվում փիլիսովա-

։

են

Աաաա առ Բ.

ւ

.

լ

ոա, դապտրաաաշ" 78.8. օկսնալ ազարուխոոյ

պավաաէր, բ բառվց»՝ նչՅԷԺ8 | Միա «ո ՆԻ «լար է | փորոք հա Հ"Ի- վու: Ք. "68 ջ-բոր Աիրաստուցի ԱՅԻ չան» (նի |9 մուրացուլթեան բորըՀ Լար | 92. ԳԱուՆ 2 անտիկանայ

ւ

մրա

ոի

ՆԱ

-

ա

Պատմ.

«1.2 լ Քարձրբնրդցւոլ

5 2.

ի կոզող

թգանայ

կե(ն) գյուղիպ՝տասը տարի: եվ նրանիցՀետո՝ Տեր Մուչեն,կուտայթ գավառի Այլագյուղից՝ ութր բներդ՝ տարի: եվ նրանիցՀետո՝ ՏնրՍաՀակը, Հարթ դավառի Եղեզա-. կան" դյուղից՝Հինգ տարի: Հեւոո՝փիլիսո ՏերՔրիստափորը, եվ նրանից Բագ.

|

ու

՛

|

որալէսաճայր մաիպպանությւն,

Տ.՝ յայնժ

լ ֆ՝ Իո. դանալփիլիսոգիայ

|

Ա-ՏաՀա

Հ

ուՃ ոլ ալթռռավալուգեաթին | 11ի ջ. մել կաժողիկոսացն Հայոց Տչխարաց Թազքուբ,

4 Տ"

/Ութսմա,

ամաց

թեան Ր«ց

«եւ՝

եւ

զա-

|

|

ի վերջվոյսգրոջա թ «մանկի

որակասաէր՝ Հ էր

-

յայտնուլթնան

էր

Հատուածն լաղագա ս.

ո.

եւ այլեւայլ պատմագ- «Սանդլխտոյ Լուսաւորչին, զոբմէջ

փոթողիկոսաց»: 6Ի8. :

|

7ԲԱՆ

տարե

նոցինլա Ֆուանց

12 9.

Տիրառճա" բեւանդ գավառի դյուղից՝ վեց'' տարի:

Աստծո ԻսկՎածանը եկեղեցիները նորոգում լուսազարդումէ, միաբանության մեծարումէ պաշտոնյաներին եւ է մերաչխարծը բարեչենդարձնում": Իրիչիյանության

5"

ախոից»:

ինքն էլ վախճանվեց: ՆրանիցՀենո կաթողիկոսեկավՏերԲաբկենը Վանանդ դավառի Ութմսո՞ գյուղիզ՝երեք մարի: Հեւոո՝ Տեր" Նրանից Սամվելը, Բզնունյաց գավառի Արծ-

ս.

թողաքըքտ կարգին,որպեսՏ. ուներ:

12 Ջ՝

սիաչաօնայյս

-

ղո

ո

:

մեծ կաթողիկեեկեղեցիննույնպես" ժամանակ Հայաստանի

դարժյալմեծապեսնորողում է, կրոնավորների դասերը են որին անապատ անվանում, եւ բազմացընց, Սուրենի եւ Ղանրանցվերակացուկարգեցճարտասան պատմագիր Սա զար Փարալեցուն: նույնպեսարգելք ՀանդիԱլանաց ացավ (70): Այս նույն օրերինէր, որ արեգակըլրիվ լխավարեց,որից Հետո սաստիկսով եղավ: Եվ Վաճանը վախճանվումէ փառքովպսակված՝թողնելովիր փոխարենիր՛ հղբայր Վարդպատրիկին՝ չորս տարի: Վաձանի օրերում Սոանէր, որ Հայտնաբնրվեցին սուրբ ԹադեւոսԱռաքյալի, եւ դուխտկույսի մեր'Լուսավորիչ սուրբ Գրիգորի նչխար-

որը նիանոս կայսեր,

(Այսպիսով| Փրկչիծննդիցմինչեւ Դվինիժողովն" ՀայոցԹվականությունը(իմա՝ նոր տոմարը) կազմումէ ամբողջը(չծգ) երեք Հարյուր Հիսուներեքտարի.իսկ սուրբ Գրիգորիլուսավորությունից, որը մեր Հայոց աչխարձի ու

աստվածաճանաչության սկիզբն է, (մծբ)երկու Հարյուր Էտարիէլինում): Հիսուներկու ՀեւոոՀայոց ՏերՆերանսից կաթողիկոս եկավՏեր Հով-

պբատրիկից` ՎաՀանի եղբորիցՀետո Հայոցվրա տիրեցին (ժա) տասնմեկտարի: պարսիկմարզպաններ Այդ ժամանակԲագրեւանդ գավառի նպիսկուղոս Մովսնս

:

'

1:Տ.՝

Ֆոյնն

բ 5.պակասէր՝ իբ զեզբույբ 35. 25 81 ծան. 10:

Ջ.՝ յայամիկ

5 Ձ.'

աէր Ղեւոնչ

ԺԶ. 85. 992.

182.

վարդիայ

68.

ամենայն ուրեք՝ՄԺէժ Քչիոանութնան Քւբոյ

10 Ջ.՝

32.

ճարատաանացն բազմացոյց

աստ

45.

եւ

ի թաղաբին

| |

Հաննեսր՝Փաբեղենից գավառի Սյունձեղնո՛ գյուղիդ,Թա(ժն) Թուլի վանքի'վանականներից` մասնեւծինգտարի: եվ սրանից" ՀեւոոՏերՄովսեսը՝ Արագածուոն"' գավառի Եղիվարդ գյուղից, (լ) երեսունտարի: Այս Սովահսն էր, որ վանքի երեց կյուրիոնին սուրբԿաթուղիկե՛՛ ձեռնադրեց

Վրացկաթողիկոս.սակայն կյուրիոնը Մովսեսի վախճանվելուցքիչ ժամանակառաջ ուղղափառՀավաբաժանվեց":

('ժդ)մտոաաՍոֆիան կառուցել,

ց (71): տար վանի

Հետո այդ օրերում" ՏերՔրիստավփորից Հայոց Հայրաոլետեկավսուրբ՝Ղեւոնդը Առբերանի գավառիՓոքըԱռեստա գյուղից՝(իա)քսանմեկ տարի:ԱյնուՀետեւ Վարդ

ԼՀ-պւ աոայա-..-ջաայա

սուրբ

ննեւչորրորդ Պար սից արքա կա վատիորդի խոսրո վի(իդ) քսանչորսնրորդտարում: Այս նույն թվականինսուրբն Հեգիտբուղխոր' վախճանվեց ի Քրիստոս:իսկ Հայերը Հենց եւ այդ ժամանակ այդ տարում անջասովեցին ՀունացՀետ Դա Հաղորդությունից: Հունացթվականության(յդ) երեք Հարյուր չորս տարում էր, Փիլիպպոս կայսերյոլթերորդ եւ

ները:

աչակերտԵզրաս ճարտասանի Անդեղացին ճարտասաէբազմապատկում նականդասերն եվ ապա ելավ Հայաստանին իչխանՄժեժ"Գնունին՝ նրեսուն տարի:Սրայոթնբորդ տարումՀայոց աթոռիննստեզ կաթողիկոսական Տեր Ներանսը՝ Բագրեւանդ գավառիԱշտարակ գյուղիպ՝ ինը Սա հր տարի: չորրորդ տարում եւ ՍԺեՀայրապետության ժի իչ անության: տասներորդում Դվին ժողով Քաղաքումի գումարեցՀՏ2»: ժողովում էինՍյուամենադգլխավորներն

նյաց նհպիսկուլոս Քերթողը եւ Ներչապուծ Պետրոս: Տարոհւ՛ նեցին. կարգեցինՀայոց թվականությունը՝Հուստի-

|

62.

պլօղու

Լ'Ճ

17:

պլակասէր՝ սորա

եւ զկնիաարադածանէ: Տ.՝ մենայնուբնք՝ Արազածուռոյ: ԱԴԼ. դուբ այսպէսըստ ուղղագրութեան, զոր Լ2 ամենայնուրեք զկնի: ունի 12 9. կաթուղիկէ 235՝ նրկուսցեաը -

ասո

"`

-

ի ժողովն

վովաննքս վանաց

ամս ՅովՀ.կաթ.՝

10ԻՋ.

նղիտբուղիտ

ՅովՀ.կաթ.՝Անֆեղուան

62.

պակասէր՝եւ աստ եւ զկեր՝ սոփի,սովէ

'

տից՛եւ ընդունեց Քաղկեդոնական դավանանքը:

սպալումՐ Խոսրովի Թագավորության Քառասունմեկերորդ"

ԻսկՏերՄովածոր բազմաթիվանդամներ աստվածային

տարում, որբ Հուստինիանուի՛ լթաղավորությանյոլթնեէ, բորդ տարին արեգի ամսիքսաներկուսին,որը փեւտրարն է, էրեքչաբթիօրը (72): Եվ Հայոցիշխաններըմիռեն են նարարապատամբում մեկՊարակաստանի դեմ,Ճեուք եւ նում Հույներին' նրանց Հետ միասին սաստիկռլատեբազմեն մղում լ պարսիցի դեմ: ԻսկՎարդանն ՄԱ առնելով Հասնում ընտանիքն" այլ պայազատների, է փախչում ՀունացաչխարՀը, թաղզավորանիսւտ կոստանդնուղոլիս է Գնում ներկայանում քաղաքը: Հուստինիանոս Թազավոբին, որը սուրբ Սոֆիանկառուցեց,Հաղորդվումէ նրա,Հետ ՖրանցՀավատքով,որի պատճառովէլ սուրբ Սոֆիայի վագ դուռը կոչվեց նրաանունով եւ մինչեւ օրա ել անվանում են դուռն Հայոց:

խրատներով էր նրան,բայց ոչինչ չօգնեց. եւ կչտամբում ինքը վախճանվում է՛: ինչ վերաբերումէ իշխանական

Հետո ապա ՄԱէ)ժեժ կարգերին, Ժնունուց Հայոց աչխարՀին տիրեցին 53»: պարսիկ մարզպաններՀ

Նախ որը չնամոլությունը: Դենչասլուծը, չատացրեցեւ

Որմջգական Հուրբ վառնց Ռչտունիքում,ստիպում էր

ու

Փրիստոնյաներին կրակին ճրկրպա, որի սլատճառով շադել», տերը մածազան: Եվ նրանիցՀետռ՝ սլարոիկներից ումն,

բազդատ՝ հրա տոչմից. նրա ժամանակ

Վա-

չափազանց չա

մարդամածեր ծղան՝սաստիկտանջանքներով: Առա.ականՑին ճրկեքիցՀրափայլեւ արնադույնաՀեղ նշաններէրե-

ա-

ւալ", որ հրկարաձդգվելով Հյուսիսային անցնում կողմից, էին արեւմուոթից մինչեւարեւելք, ռյունաձեւցոլանալով ամեն

`

ԱյնուՀետեւ Պարսից Խոսրով արթան յուր նաւ

բեվարության՛, կապանքների նեղուխոովությունների, Թյունների, ուսլակասությունների, դաժանսովի՞,որի ՃիՀովր-Վչնասապր, ազգական

ու

ու

արվում է ՀայոցՀազարապետ: Սա, էկավ սիրեց մերծ, Բէե`՝ սռադույն» ՀարստաՀարկլով:

մարդամաչնրի,ավաններիավվերմունբի, չինությունների եւ" Հրդեծումների, բաղմաթիվ երկրներիանՀամարվնասների,որ Հասնում էր երկուկողմերից: էր մոռացված

Հայու,նախարարն,

Իին.չնանում էր ազատների Հեւո,Թույլչէր կանանց

«ուսլիս

առւո-

տղամարդկանց տեր կանգնելու իրենցկանանց:ԴրաՀամար Վասակի որգի Վարդան աա բղնչիր, Մամիկոնյան 185, Հույժ զայրացած, Հարմար ժամանակի, սորասելով, է անուր Սուրեն սեբածար ( «ուհւ)" երկիր մարզպանին

մածապաչտությունը ": Հետո հոկՏեր"'Մովսեսից Հայոցկաթողիկոսական դաՀին նատեցՖեր Աբբաչամը՝ Ռչտունյացգավառի Աղբա-

սու-

18:փոլխճաննալ

29.

ԲոլոԻն ՄԱԹՈՑ»,

7 Ջ.'

գոկրգագանլ

բոչտու`

|

|

գիչեր

«փՀոցբչեասպ 9.՝առնչ

9 9"

10Թո դբ

Բ Թ.ան դյուղիցՍմբատ աղզբրատունու կարգադրությամբ, ո՞

8. 18-ը բա րոր: 3-իառան Ի Հա

ՏՏ-րաւ

.

-.

5 9:

ու

գիչեր՝՛ութ ամիսչարունակ:

ոմն Սուրենին, որ կոչվում էը

«9-

են եվ սրանք ժամանակները կոզվների երկպառաանչամարսռլանությունների, ունեցվածքիգեկության՞,

|

Տ. այաղէ» բառ»

:

38-8 4 9'

էաուն

Ի

յունական յունա, Ջ.՝ զնոր»

՝

9ԻՋ.

մարաց, էրգղառավութվանց առք

մորությանյ Ի թոր" ըատուաժապաչաության .ւ

10 82: 11 9:

տէր

արաշաուլթն,

Խոսրովի՛ Հրամանով Հայաստանի մարզպանն էր Այս Սմբատր պատերազմ մղելով Վրկանաց աչխարձում, դոոհում է Ըը

մեր աչխարչին խնդրանքով տիրակալ Հայնախարարների է Հաստատում Դավիթ ՍաչՀառունուն, որը Պարսից Խոսրով

:

այնանղՀայոցաշխարձից դերի տարվածազգերի

(իմա՝Հայազգի), որոնք էին Թուրքաստանի բնակեցրած ւոնասատում, որը Սագաստան է (ոչվումեւ մոռացել էին էըննց լեզուն Հայերեն դոլրությունը: Նրանց տեսնելով չատ է ուրախանումեւ Սմբատը Հարել մի քաՀաանունով ու

նայինրանցՀամարվարդապետ է կարդում,որից ուսանելով Հայերեն դպրությունը՝ մինչեւայսօր. սուրբ

Գրիգորի"

նն: Հավասոբին կանգնած Եվ ԱբրաՀամ Հայրասպեւոն էլ բա-

Հող էր տանում: Վրաց զումչանքերով աշխարՀի Համար, սակայնչ(արողացավ Հեսո դարձնելնրանցիրենցնխուտոր)

՝

ուսի աստվածային եւ օրովՀաւտեց ամենայնՀամիաբա : ննրանց) նությամբ Խզովեց

ուղուց,

Բեռյց Մորիկկայսիը

"9

ոմնՀովՀանի է կարգում կաթողիկոս Հունական բաժնում, հատում էր հ ԱբրաՀամբ Դվինում:ԱսլաԱչուռ անունու Մեր, ուղարկվածԳարսից Խոսրուվ արթայից,(եւ): Հալածում է Հույներին, գրավումէ Հաչոյանքի (2) քաԿթոիճ դաքը:կարին" Քաղաքը նույնպես, դերումէ ՀովՀան կալթո- ' ղիկոսին՝ եկեղեցու՛ Հան ամենայն սասավորննրով դերձ էւ տանում

է ԱՀմատան

չածառտանը". տիրելըաթոռին (ժզ)ւտասնեւվեց տարի": ԻսկԱբբաչամր" | վախճանվում է՝ Հայրապետական" աթոռին (իգ)Փռաներեք րի: | հատելով Սուրենի Հետո սուսանրածար լինելուց Պարսից Թազա վորն այլեւս յարախկմարզպան չի ուղարկում Հայաստան, | յլ սա

սոս

9.

Բրա անա |

:

Ջա

6 9:

Աբդլայի որդի ՄոշՀմետը՝ (կր) տարում հրեւացՀՅՀՏ եւ Թվականին.Իսմայելի՞ Թագավորության վալթսունութը

բորդ

սկիզբըլինում է ( Հբ) յոթանասուներկութվականին: իսկ Հետո ՀայոցկաթողիկոսեկավՏերկոմիՏեր Աբրածամից' դյուղից եւ նստեցութը գավառիԱղցի Արադածուոն տասը՝ չինվածքներով վերատարիՀՏՑՏ: Սա էր, որ դեղեցկադիր Հանդատարանը, քանզի կառուցեց սրբուծի Հոռխփաիմելի՝ ՍաՀակի ա ռաջին էր սուրբ կառուցածը: արդենխարխլված ՀովՀանՄյՍրաժամանակփայլել վարդապետությամբ Հավատընծայել կաթողիորինէր կոմիտասը բադգոմեցին", Նա որոնցվրոս, կոսությունը: գրել է հրեք՛աչխատություն, սակայն,չի վերագրելիր անունը` վախենալովԹե ժողովուրդըչբնդուներ. մեկըանվանեց«Խրատվարուց»",մյուեւ նրրորդը՝ «Նոյեմակ»: սը՝«Հավատարմատար» ազատ ԱյնուՀետեւ նաւտեց ՏերՔրիստավփորը՝

աբրա-

Առլածունյացգավառից, վեց. տարի: Համյան բաարձիպ, Սրանաթոռից գածրնկելարին, որովծետեւխոռվություններ էր սերմանումԽչիաններիմիջեւ. Հեւտադայումուրիչ պատճառներէլ էին նչում": Աղա՝ Տեր ԵզրըՆիգ գավառի դյուղից, տասը տարի: Մ երբդնացելէր Փառաժնակերտ կայսնը, հը Հեռ չէր կարինքաղաք Հերակլ դիմավորելու

|

Խոռրովս,

ՏԻՏ,

արքայի որդի ՈրմիզդիՀրամանովՀայոց Հազարապետության պաչտոնըվարեցերեսունտարի: Սրաւտասներկուն-

ի

զասեր՝

արա,

է`

|

25: :

9 9.

է. ացու սան

զ:

-

ՕովՀ.կաթ."

ամս

Աբբածամայ շշ8: կալնալզողթուն ամա

|

քաանէւ

| | |

ՀՆԱ-----.

շ 5 բքի ՝

38՝ : չինուածով տր

52: ՀՔԻԻՆ,

մրագոմեցի Տատ յրագոմեցի

Տ Բ"

սկա իշիոաջ:ո՛վՀ. թ.:. ոլթի«աթ. ւ

10 Տէ.

Ք մբեն զեկեղեցի

սա

Թ:

-

Սեբ.ԻԸ:

.-

ՅովՀ.Կաթ.ԺԷ:

|

Պորել

մա՝

սուրբ

Գրիգորկեղեցու չիավավալ ՀովՀանին (ի-

Մայրագոմեցուն), որը այդ ժամանակներում աստվա-

է նրան, կայն եզը այնտեղից Հալածում անվանում : էլ Մայրոգոմեպի Մայրո գոմ" ՀովՀանին Բայցնա գնում

ծաբանական գրվածքների՛ իմացությամբ, ամենակաւոա-

բյալն ձր, այլ իր Հետ էր վերցրել ոմն գիտությամբ կիսակատարի:Հասնելով ժողովատեղին՝ Հերակլը պաչանջումէ Հավատո ձեռնարկը: Քայց նրանք, որովծեւոեւ ոգեւոէին

ՀովՀանը չգնաց: իսկերբ ԵզրըԴրա

Համար

մեղադբում է նրան, նա «պատասխանուսի է. «Քավ 1Ե9իԻՆ4 Հազորդվելնրա Հետ,

«ա

մեր Հավատի ցանկը Քանդեց»: Անթանսենյակը ան բոնությամբ ասում ճյով

Հանդիսագորութ Բոկյանքը: Սրամասինտարածել վարտում Թե եբր

ու

չկան այլ կամենումեմ ճշմարտությանը, ֆատագով (ինել. Գ". Հիրավի եզրկոչվեցիր, բանզիեզր Հանելով րոՀէյիր Հայոց" եկնզճցուՀավատը,մեր Հայրերի

Բ"

Հավառքի սաչմանները" Փանդեցիր, առաքելական ցանկըխրամավ պատիրեւ Լեւոնի մարդադավան տոմարը ՍործանեԼ Հ եվ այս բոլորն ասելով անարգանքով նրա Հեռացավ Նա մոտից: Հեռացավ դնաց բնակվեց Մարո" Սավանքում,

Ի:Է՝Խերրծր Պ-ԻՎԻ՝գՐր չառաֆ 3-3. «առ է,յ»զվեք՝ բեջ «չգո

4 8`

գՀորաստանձայա

Տ՝

ցավալ զոաշմանո: Հման 2.`բափկ

9:աաեր

-

իՄայբոց 8-լ«.Կ«թ.՝ վանո

ա-

են",

է ներմուծել Հերձվածողական աղանդ նրա եկեղեցի, սակայն ոմն արածըչէ, այլ նրա աշակերտներից է անունով

Սարգիս

արհլայդ, որինՀովչանըՀեռացրեց՝ իբ մոտիցՀՅՇՀ: ՀեւոոՀայոց Դավիթ իչխանեկավԹեոՍածառունուց՝ դորոս Ռչտունին՝ (իե)քսանծինգտարի.իսկ Եղզրին ՀաֆորՍ ղում է Տայքի Ներսեսը: հպիսկուլոս Արսոաչատի վիրոոզի վրա կառուցեց սուրբ Գրիգորիվկայարանը,ինչպես նանւ ԽկեղեցինՎաղարչասուրբԳրիգորի Հրաչապայծառւ

պատի՝ առսպարի վրա` զանաղանակերպ Հորինվածքնեո ուի

որբ

Եզրը է. ես եւ «Ինչո՞ւ Խրոխտանում ընդվզում չես ուղում տոնսՖելմեզ»:Իսկնա ասում է. «Ոչ մի Քնձ մուտ խրոխտանք

եւ Գարդման՝ առաքինաֆան"

է

աստվածային գրվածքների են իմացության մեջ,(բաբվում Հույների խորամանկությանը, նզովում բոլոր Հնրձվածողականազանդները, ԲացիՔաղկեդոնի Հաժողովից, զորդվումեն (/նրանցՀնի նրանց եւ օրենքների Համաձայն մեծապատիվ փառքով վերադառնում:Ռւատի լ եզրը) Հավատի փոխարեն Կողբըժառանգություն տացավ: նրանԸնդառաջ: գնացեկեղեցու ամբողջ միաբանությունը, Բոյ

մանքն

,

ւք ա Աո զրուՏաճկաց (խմա՝Զվարթնոցղր):

դալով Սին, անապատիցմեծ վուղմիցանյավ ծովը եւ չլմեց գեպի դուրս

զոր

աժիրաղետը

Քով, ապաց գեզի Սինգ.

արեւմլբ'

դեպիՊարսկաստան, դեպի Սրման դեպի Սագաստան ,

ու

եւ ավերեց գերեց,վերապրեց Հնդկաստան բոլոր թագավորությունները,բացի Հոռմնականից ամենը տես՛: էյ նելուցՀետո Ռշտունյաց որը Հայոց տերԹեոդորոսը ու

2"Հեւ միասին էբ, ուրիչՀամախոՀչների բավարն Հեռազան կայսրից եւ Հնազանդվեցին Հռոմեական տաճիկներին: չ

9 Տ5՝ ՑովՀ. կաթ.՝Մայբեգոմ զորբոյն Գրիգորի Վաղարչապխաթու մայբադոմեցի: ՑովՀ.կաթ.՝ Մայբն- առապարին 108. օրինուածովզվ 39: 11 9.՝ ի պար« եւ ի սաղասաան, բ անգ... ի Ֆ ՒՂՃ էլ Հոռոմէացւոցն :2

15.

մայբագոմ: -

25:

-

թան

'

աարի"

9.Հալածնալ ՎԸ: Յով Ը.կաթ» 882.

սառչունոյ

13 Ձ.՝

Թէոդոսի

եւ այլոց Հաէբ զօրավար Հայոց մախորչից (միաբանութեամբ) ի բոց

14:5.՝

որ

|

կացեալ.

«Իբրեւանօրենենք Համարվածայս մեր անարժան 22 դիտում Քրիսաշխարում,որովվՀեւտեւ եւ ԱռոոծուժողովըՔաղկեդոնի Լեւոնի, տոմարը տոոս(ի) են նղովում նրանց այնբոլորին,որոնքնրանցօրինակով

ԲայցՀերակլի Թոռ Կոստանդին կայսրըմեծ զայրույթով զալիսէ Հայոց վրա՝ Հոխոլրսալով ամբողջությամբ մեջ,ոեդից բնաջինջ է դա անել:նրանընդառաջ լիսՆնրանս Հայբապետը, Համոզելով ւժ ք, սարա խաղաղեցնում միասին գնո ճն

Քաղաքը, Դվին

որտեղ կայսիր Հոռոմ

րապետին,թե.

ու

խորչում Հավատիվերաբերյալ»: Այնժամթաղավորը, Հե միասին,Հրամայում է Հրովարտակգրել Հայրասբետի եւ Հայոց բոսրբոասեր կաթողիկոս Ներսեսին Հայաստանի

հն

Քածանաներին

Հրամայումէ եկեղեցիներում պատարագ: մատուցել. քւ նույն իրարՀեւ Հաղոր դավանությամբ դվուԺեն կայորնու

կաթողիկոսը: Դրանից չատերը որո մՀետեւ դայթակղվեցին,

մեր աշխարՀիիչիոանն բոլոր զորքերիզորավարնէր, նաեւ Հայոցաչխարծի Հոռոմբոլոր իշխաններին,որպնազի միաբանությունՀաստատեն եւ չմերենրի Հետ Հավատքի' ժեն այն ժողովն տոմարը.եւ եթե գզոնվիիչիշաններից (այով Հրամանին,կզրկվի րեւմ: մեկը, որը կընդդիմանա" եւ նրա ամբողջինչքն իշխանությունից, «լավից նեցվածքըարքունիքկբոնադրավվիինքն էլ կտարվիթակտա":Այնտեղմի դավորի դուոն այնտեղպատասխան գյուղից զավառի Բազավան մարդ կար, որը Բազրեւանդ եւ նրա արվեստը: անունը էր, ուսանելէր փիլիսոփայական

ութ օր չարունակխորձրդինստեցկայսրը,իրենցսովորուՔյան Համաձայն. նա' արՀաբայց ճաշկերույթի ժամանակ

որը

մարծանչչի արժանացրեց Հայոցազատանուն: հակկայսրը վերադառնում է՞ կոստանդնուղյոլիս եւիր զորթերից վերաացու թողնում Հայոցաչխարծում: Այնուծետեւապստամբ վիչապը,չարագործդեւը, զանազանՀալածանքներ Հայաստանաչխարծի

Ախտծո Հ հրա եկեղեցիների դեմ.Քանզի մլի Թոռկ ուտանգիոսի'որգիԿոստանդինի Թագավորության ինքր մուս ին եա գործադրեց իր բնականկախարդության չարությունը՝ «րրոորելմանկանց եկեղեցիների Հավատքը, իրեն գործա1/9 գարձենլով Հայաստան աշխարՀում գտնվողՀունական զորթերին, որովՀետեւ ոչ միդեպքում էրը չէին Հայ Ճում Տիրաարյան մարմնիՀաղորդությունը ու

Հետ:

եվ

Հու

ու

«աարի» 2` ԱԼ` ԻՐ»

ԱՑԻ

րր Ջ'

անո

Արար

Ր

ապրաոամբությւն

|

ՎԻՅԻՒ

ու

ու-

ու

|

'

է նրանՀայաստան որուղարկել, Դավիթ էր. Հրամայում

լ

պեսզի գնա վերացնի Հակառակությունըեւ միաբանություն Հաստատի: Եվ ՀավաքվեցինաչխարչՀիբոլոր եպիսկոպոսներն իչխանները Դվինքաղաքում, Հայոցքրիստոսասերեւ ճչՆերսեսիէւ մերաշխարձիլաԴորճապատոաքկաթողիվոա բնպաչտիչիան զորավարԹեոդորոս ՍաՀառունի՝ որատտեսան այնտեղլթաժուռ, ս երն էր, որը բենի Ռչտունյաց խոսքը, որ գավորիՀրամանն" լսեցին փիլիսուխայի |

ու

|

ընդու-

եֆ նրանք ամբաստանագիր" դրումկոուտանդնուղպոլիս Կոստանդին մ ՀայԹագավորին (նրանց

ածա

ո-

ու

վածամարտ չէրդադարում գազանը հր խորամանկ չարար

ու

ու

աստ-

Ք"րՀրգություններից, այլ անքուն աչքկրովյուր մեջ էրկնում

եպիսկուղոսներին. Ռչտունյաց ւռերմեծն Թեոդորոսին,

(ոը

յ,

.

ու

ու-

ու

րո 9.

4.

աաաաավվի:----՝

եղդամայի

Ֆարաջին

Տ-րաեո ի(ելառվայվեց-

ի

Ջ- զբան» զի վլկլիսոոյին լլեոփայէ: Սեր.՝զրանա -

սուցանում էր նրկուբնությունների,

բաժանմամբ վարդաբոտ Քաղկեդոնի պետությունը՝ ժողովիՀ 13»: Հանձն եվ հրբլոնցին, չառանփոխել ճ սուրբԳրիգորի չ-

մարիտ վարդապետությունը Լեւոնի տոմարի Համաձայն: ԱՀա ամենքին էլ Հաճելիհղավ այդ ձեւով պատասխան տալը նրանց) խուքերինեւ ցույց տալՁրճնցճ չմարիոՀավատիՀիմթերի՛Հաստատուն որ ընդունել (լինելը: էին իբեննց՛ առաչինեւ Հարազատ վարդապետներից: մաԲոլորը ղաղակ ասում էին.«Ափելի բարձրացնելու («վ է մեզմ̀եռԽծլ,քանԹե սուրբՓրիգորի

նել Քաղկեդոնի ժողովիեւ

Հետ»:

մարդապետությունը փոխարիԼեւոնի" տոմարի|դավանածիի

«Հշմարիտ Հույս Է թվում մեզ'ամենքիս իսկ, Ցանկանումէ ուղիղ ճանասպարձր Հրգածայել" (ընթանալ), ինչպես առուքյայի խոսքնէ ուսուցանում» (.73): «ԱրդաաՔմ ամեն Լոքո բանիցառաջբեղունքլաղոլթթեերս, սրաով

ո

ղատանքներս, Խնդրածներս, դոչունակություն» բոլոր մարդկանց Համար, ծւ մանավանդ Թազավորների 6չբոլոր փոանների Համար,

մեր

Է (մճրուաոի սակայն մեզ Հրամայվածը չոապում են չուտավիույթ (74)՝ կատարել զոլթել" բոլորմարդկանց Համար, Քո աստվաառավելապես ծընտիր Թագավորության նաւ փառքի Համար, բոլորհչ(անների զորթերի եւ ՀամբնդՀանուր արթունիթիդ՝ աստծուց պածպանվող, ուր' Առաոծո ա-

ու

նրատմամբ օծրըմիո-

19 աար / 4 գժիմերէն Մ տուկաթ՝ 2ԻԷ12ԻՐԻե»՝4գ 65՝ Թուղթ Տաթ. առաշին որզրուկեարն ի ՃԻլեց «րվա տատ գրառ ՑՆ հավեվին ՋԵ Ծան. «րառարավչեն: 9` ՏԻ

-

բ

79:

՝.լ.

ոթ

առ

վածասնըթաղավորությանժ փառքի լույսով պայծառացած, անխախանհլի Հավատով կայուն մնացելէինք դառնանւ չունչ դժնդականօրենԳարոից թագավորների մեֆ: Ոբովչետեւերբ որ վերացրին թաղոավորությունը, կորստի եւ մատնեցին մեր աշխարծիբոլոր նախարարներին զորքեբին օրախողխող արեցինմերբոլոր տղամարդկանց` կա-

Քաղաքների ամզմուիյունեերին, մնացածների վրա էլ տուսեր' չողացնելովլ բազմաթիվանգամներ ջանք էին թափում նրանցդեպիմոլորություն բոսյց չկարողազան ( Հավատիցի դարձնել, չարժել:Անօրենները ամաչեցին իրենց ունայնամնույնիսկ՛ տությունից,քանզիՔրիստոնեական Հավատինչաննիոկ զորավորէ, քան Հեթանոսների ավելի բոլոր Թագավորումինչեւ որ Հրամանեղավանօրենների Թյունները. Թաղաեւ վոր Կավատից նրանիցՀետո՛ էլ՝ նրա որդի Խոս ո/ից, 19.

:

եւ Փրիատոսասեր, ժողովուրդներիդ բոլոր բազմությ ուննեԱստծուժողովուրդն բը Քրիստոս են. իսկ մենքձեր աւուո-

ու

առսովածապաշչտությամբ արբությամբ»7: «ԱՀ»,Թնլետեւ

աստվածային աջով է պսակված,որին ոչ ոք եւ երբնք չի արող փոխարինել, բացի միմիայն Քրիստոսի թաղդավոնւ բությունից:Սուրբ ճշմարիտքաչանայապետություն՝ եւ չնորՀչովլեցուն, նախարարներ աստվածային զորքեր

նանց, գերեվարեցին գյուղերի

ու

անարժան լինելըանսաՀմոան է,

Հղզորագույն Թաղավորությունը, Բոլոր Թ աղվոր: ուառավել, որը ոչ Թե մարդկային Թյուններից 4եուքով, այլ եւ

ու

որսլնազի Հանդարտույթյամբ լխաղանենքմեր կյանքը՝բոլորանվեր

ու

վին (ատալրյալ է եւ աստվածային պարգեւատուր չնորՀննըը 4եր բոլորի վրա Հայտնիերեւում են: Քանզիածա մեծ

22Ջ' լ

Բ 1-2:

ժնրոլ 7 տատաւածառ

Թեե,

39. «9: '

միոյն

Տ 8.'

ր

ո. ոգու»

բու-

Տուցեալ

6 9՝

որաոթ՝ զնա տուկլոյր ե.

նաեւ

զայրս

բոն մնացելոցնպուր ի վերայչոզա-

Ջ.

|

ան ամաչեցինեւո անօրէնջն: ամաչեցին անօրէնքն

5.բրլատոնչավան

Ջ Տ.

նորին

ուր՛ Թ.. «Յուրաքան

Աաաա ծառաներն

աակ, քաբ ցո աաոոգաաա |. նիճաղան)

Հավասոր

ո

նն ն.

պածի

եւ

-

ապբլշոայ բ գլե կբազմություններ: Այնտեղեր աեւ աղանդների" Հրեապեը` իր Համազղգայիններու",առաֆ անցնելով

մարմնովմեզ նն ծառայում,իսկ Հոդեւոբի Համար՝ով որ Հոգինէ դատում, նա գիտն, եւ նրանք

բում, երուսաղեմի դերությունիպՀետո, Խոսրով արքան եւ Հրաման ւովեցարեւելյան կողմերիԱսործատանի բոլոր:

եպիսկոպոսներին Հավաքվել արքունի դուռր.«Լսումեմ, է, թն

քրիստոնյաները երկու " Հակառակ

բաժանվածեւ

գողժերի մեկըմյուսինէ անարգում, որովՀետեւ միկողմերիեն

ւմ" ուստի մյանց չեն Հա մալրո քուիրավացի թո դ մ, «իաբանու մ Թյա Բ բոլորը միւռեղՀավաքվեն»: Եվնեկան այնտեղ դգու|

գէ-

ու

այն-

արքունիդածլիճում,մեծ վեճ աղաղակեղավ տեղ,Քանզիոր ոմանքուղղավիառության՝ դավանանքն ննինեւ նախկին դրով կնիք»Վ Թաղավորների խարչիՀավատքի չի ն տակ լորը

ու

Ց

նանւ

2Ջ՝

45.

Ար գիւ

Ֆ

|

,

|

Հայոց աշ- |

մի.ավոր ված.ոմանք Խնստորա- |

1"

ժողովել զամենայն չՀամարի

:

ՏՏ

հՈՒց"ւթ ար Լաո .

-

ու

|6Ֆ6Ֆ6|ՁՖԵ

1իտ. 2 2.

ան

յ

82.

պակասէր՝ոմանք խառնաճաղանֆ աղանդւոյ Հայրապետն Համա

Տա 5.՝

:

.

4 2.

Յորառույթնա

7Տ՝

մոմիտառը սո

35. 1 8.

ու

Ա

ո-

ու

երա

նլ Ե»արու այրեր,

կա-

եւ Հայրասլեւոր ուրիչբազմաթիվ իմատտասերներ, որոնց" գերեվարել էր Այնքսանդրիա Քաղաքից:Նրանց Հրամայում է Խոսրով արքանարդարամտորեն Քննելիմանալեւ ուղիղն ճչմարիր ննրկայացնել արքային: երբՀա վաքմեց, ինբո-

«Ձպետքէ կոչել,ասում են, այն մարդուն Թյոն Առտված»"(75): Եվ բացատրումեն ասածներըլթա«Ո՞ւմ է ն է. Հարցնում դավորին:Թաղավորը Հրամանով ն են նրան եկել րան կ 1 այ այնտեղ, Թող դնա որտ որե, ղից մնացած եկել ծ»: Այդպես բազմաթիվաղանդները, կուստանդն նիզ, Եւեե, ն նիկիականից՛, նիգ՛,Վոստանդնուպոլսինից, բւսզի միայն միայն Եվեսոեւ որոնք Հրամայեց՝ սինից Քաղկեղոնինից, քննել: «Այդ ժամանակայնտեղ յ 1 էին ա գոոնվում երկու Ր մարդիկ Ը Մ/Դ ՄաՀավատարիմ Հայոցաշխարձիհլիակոպլոսներ, եւ միկոնյաններիհպիսկուղոս Ամատունիների Մատթեոսը, որոնք ուղարկվածէին", որպեսզիլթաղավոսիրողբոնությունների բին տեղեկազնենմճր աչխարծում նրանք Հետ ԻԲ 7 վերցրել ԲՄԸ1 էին

"ԲԲ Գ "ՐԻԴ"Ը

մասին. բ Ք իրենը իգորի եւ պատրաստիպատմությունները ուրիչ վարդապետականպատմություններ:Թագավորը Հրամայումէ Հայտնել, Թ որ թագավորներիօրերում"են տեղիունեցել այդ ժոԹե Նիկիական" ղովները: Ասացին, ժողովը կռստանդիանոՄեծն Թեոսի օրոք տեղի ունեցավ, կուստանդնուսղոլսինը՝ դոսի, նփեսոսինը՝ Թեոդոս Փոքրի" հւ. «Քաղկեղոնինը՝ Գատասխան տվել թաղավորն ասաց. Մաբկիանոսի»5: ,

արվեցինամենքը՝եպիակուլուները, քածանաներն» այն կողմերի Եվ բոլորՀավատացյալները: նրանց երա վբա ցու կարգնցՍմբատ նաեւ Քազրատունուն, որը Խոռրովչեւ նում էր կոչվում արքունի բժշկապետն էր: Այն.ճղ բուխ) ության մե.9 էր զոնվում նաւ Երուսաղեմի Զաքարիա ու

"ր

Համաայն.

«ԱյնուՀետեւ դարձյալ Որմզդի որդի Խոսրովի" օրծ-

ասում

ե

ՖԽ

առո

զնիկէականն

Հրամայեցաւթ

Մամիկոնենից

10 Ջ՝ 11 Տ.

12 9. 13 9.՝

9.

զոր...

էր

զայլ

աւուրֆ

Նիկիա Եփեսոսին առ

Թվոդոսիւփոթու,

մեծ կոստանդնուռյոյսին Թէողուիւ 15 2. ունէր զճատուածն՝«Թէ Քաղկեդոնինընդունելի էր...» զոր Տ. գնէ աու

աստ

սակաւմիյետոյ:

-

Տես

մէ:

96, Սան. 3:

«Երեք ( այստեղ՝ Թագավորների Հրամանները տեսակետնե2 բը)ինձ ավելիճչմարիսոԹվումբ, քան Թե մեկինը»: Եվ Թագավորը մասինգրվածներից Նճատորի տեղեկանալով, Թե ով է, որտեղացի է կամ որ ժողովից, Ւ24 ինչպես եղավ

էին իդավանում|՝ Քաղկեղոնինն' Իրեբիճյինո, Աղվանքի որը կաթողիկոսին, Փայտակարանում

«Իսկնրանց,որ

էր՝ արքունի դռանը, եւ

չատ

ուրիչքաղաքների եսպլիսկո-

քածչանաներին՝ կողմերիցեկած Հունաստանի

ւլոսներին

ու

ղա հւշ Թե ինչերխոսեց, որոնք եկելէին Պարսից է ննստորականներինեւ այն իչիւաններին, Հրամայում Թագավորին եւ դուրսՀանել ասոյանիզ ծառայելու Համար, նույնիսկ չփաքարը՝ (78) Հրամայեց արտաքսել: ՆույնձեւովՀարց փորձարեց Քաղկեդոնի Է ԱյնուՀետեւ տալ: նդրում նրկու կողմերի գլիխավորնեժողովի Թե ովքերէին այնտեղ մասին, եւ բին (իմա` Հեւոկար տալ նրդմնագիր։ պր«-) այն,որ ՆիԹե հրագլխավորները, կանումինչպես օրոք եղավ, (եւ)՝ կոստանդնուկիականը Կ ոստանդիանոսի ընթացավ այդ ժողովը:՝ Գարզարանեցին նրանամեն ինչէւ՞ ասացին, ( որը)" ալոլսինը՝ Թեոդոս Թե. «ՆիկիոյիննկոստանդՄեծի,Եինսոսինը՝ ԹեռդոսՓոքրի եւ Հենց Խուոլսինը: իրենք՝կուստանդիանոսն որ՛Մարկիանոսի օրոք. եւ երբ այս բոլոՔաղկեդոնինը՝ Մեծ Թեոդոս Թաղավորներն՝ բը քննեց էին.բոայզ վերաչասու եղավ, այն ժամ ասաց. «Հապա եվնսոսինը՝ կյուրեղ Ալհքսանդբացիեպիսկոպոսը, նրանք (իմա՝ ուն Թեոդորետու" ինչո՞ւ չասացիներկու բնությամբէ երեքը) Քաղկեդոնինը՝ Եպիսկոպոս, որը Ննատորինն էր Քարողում, նանւ Աննա ինչպես որ բաժանված, որանքեն ասում. Հայոնիէ, եւս նունովկաթողիկուր', այլեւ ուրիչ բազմաթիվնզիսկուլոբեմն, որ մենք ենք երկուսի պարտավոր բաժանել. երներ ջաՀանաներ եւ ոչ թե եւ ու նրանց ընդունել մեկ. եթե ռրեԹագավորությունը րչիշանություններից, Արուսոսեւ ես տանից, ւէ Ո մեկրքննի մարդկայինի Խուժաստանի բնությունը, ապա կողմերիցուրիչաչխարՀչներից: հույնոլես «Այդպատճառով ունեմ, երկուբնություն Խոսրով արքան Հրամայում Թեպետեւ է Քանդել միեւնույնՀորիցեւ մոնրանց բոլորիեկեղեցիները. բից եմ, Թեեւ Հողի եւ մարմին եմ: Աստվածությունը, «Եթե Բաղկեդոնինն ույընդունեէր: (ի առա այս Թղթերն կայն,որ ամենայնտեղ է, եթե էնչ որ ցանկանումէ (ինել ինչո՞ւչոարավ, ասում էո,նաեւ այն", Ինչըես ճշմարիտ կամ անել:բոյը չի կարողանում, Համարեցի Հապա էլ ինչո՞ւէ Ս. (իմա՝նույնպեսչոոա: բավ),ուրեմն երեքսուրբժողովներից ( կոչվում վածություն էլ դուրս է (76): ԵՎ ռռլառնում է նրանց բոլորինօրովսատակեցնել, Հրամայումէ Հարցնել «ԱյնուՀետեւ ԶոաԵրուսաղեմի եթե՛՛Հեւ չդառնանիրենցմոլորությունից եւ եւ Քարի Հայրապետից էլի շատերի,որոնցԱլեքսանդրիա չկանդգնեն արբունական ուղիղճանապարծին (77)։ Քաղաքիցծր բերել, Թե. «Ո՞վէ ճշմարիտը.արդարն ցեք եւ երգվեք»:Իսկնրանք պլատասխան տալով ասում Տ'Թոթն ու

առ

ու

ու

ու

ու-

ա-

ու

ա

՛

ը

ասա-

Հանի

աաա

«էր

Ջ՝«րակասչր սոէ ԱՅԻՆ կիկիայն հրասսանդ նուպոլեն 10:89՝ ան 57ԱՆ Բոն Հայիաարետ ՋԻ

11 9՝

-

թ

Ջա

յելն

Դ

95: Սան. 4:

77: 139՝պաղատն: Տ. արատն: ՏԱ, լէՖան. -

-

1 Տ.

աստ

ժաւնլոյրի փանագծը՝ (ունէին

զգզուանութիւն)

2 Ջ'

ետ կարտերաց ի կողմունցն եւ պակասէթ` 6ԻիՃ. պակասէբ՝ ոբ 7ԻՏ. պլակասէր՝ ոբ ՏԻչ.

վիրոլ զչչիաթարն: 5.՝ զփոալթարն: Սեբ.՝ Տեռ ք Սոն. 78: 8 2 չիայթարն: 45. ետկար ի տէրանց կողմանցն: Ձ.՝ | 95. 32.

-

-

-

-

Ցայլո նոթա

եե.

Առւոծո «երբեք առեւ խոտորնակի ճանապարՀչով չենք է,'

4երդերկնաբնակ Թաղգավորությանը, ուրեմն, որքա՞ն, ռավելքան առավելարժանիէ խաղաղությամբ վայելել,

գնացել ոչ էլ Նա է բարկությամբ խոտորնակի ընթացել ածա Աատծո մեզՀԵտ՛:Բայց երկվության մասին ձերառաջ հնք ասում. Հավատնայն է, որը երաճշմարիտն Ճչմարիտ՝

ա-

բով պարտավոր ենքաղոթելեւ խնդրել ԱռւոՔրիստոս ծուղ՝ անչարժ եւ

նելիԿոստանդիանոսի ժամանակ Նիկիայում Հաստաովեց,

եւ

են ե՛ւ նրանՀամամիտ' Կոսինը,եւ նրանցՀետ էլ

տյանս,ինչես (50)։

`

եւ վառը, որտեզ փնտրեցին գոռան տնտրակներ՝ գրված ճչմարի Հավատի որոնքմիաբանեն Հայոց" վերաբերյալ, աչ-

վելու Հետո,վերադարձավ Հայաստան: Թեոդորոս Ռչտու-

է տալիս, աբբան Հիաման Թե. «Այն բոլորՔրիստոնյաները, «բեթ 22 իչխանության են, Խնրքո ետք է ընդունեն" Հւաս"Ց Հավատթ: ԵՎնբա Հետ միաբան (ինեն Ասորեստանի եւ վոզմերում (79): մետրուղոլիտն" տառը ուրիչ Կայնչով ՛, նրանցՀեւտ եպիսկոպոսներ էլ միաբաննաեւ առտվածաեւ սձրՇիբին՛՛ ԹագուՀին թաֆնՍմբատնմեծ բԲժչկապլետբ: ԻԳ ուզգափառ լչոստովանության սպլատճենը Խոսրով է վնթել արանՀրամայում եւ քո մատանիով ածել աբՓունիգանձատանը: «Եվ այժմ, երբ Աստված" Հանեցմեզ ու

ու

ՆՆ

ՀԱԱՀ: Ի

«գ Հերս

ՆԵաՈԻ-

Տ

է".

չե.- ».3ի զա

նաւ ուան

| աք ավ ծառայելու ժանի

|ՄՏ ԱԵՅՆա

`

Ց Տ՝

Ջ 5`

մերան (իծ:Սեր. «աբանին :-

Հիտարարլիգ

| հպիսվապոս Հաւասոս Գրծ գեիկիակե եւ 12 Ֆ` չիրձն ճշմագիոա, է | Մբ Համա լո Վեարանութեան ոջ

118՝

13: Տ.յաւկոյբ աատ՝ այժմ

Հազար մարդ,եւ այնուծնւոեւ տիրեցին Հայոց, Վրացեւ

Աղվանից երկրներին: Սավայն մեր Հայոցաշխարձըդուրս է դալիս տաճիկնիՐե տիրապետության եւ է կայսեր, տակից Հնազանդվում Ներսեսի խնդրանքով ՀայոցՀրամանատար (իմա`կառւաէ դառնումՀամազասպը ( ճդ)Հարյուր վարիչ) չորս ԹվաԱյդբոսնը(ւելով՝ ամիրապեւոր կանին: զայրացածկոտոբում է" Հայոց պատանդներին Թվով (ոչՀէ)' Հաղարյոթ մարդ: Հարյուր յոթանառունյոթ .

-

ւ Կամվայէչով Դամյիչով

10 Ֆ՝

իչխանությանայս նույն օրերում, (4զ) ութսունվեց Թվալանինտաճիկներնառաջինանդամերեւացին:Հայոց Օմարամիր-ալ-մումնիսյի՞ աչխարծում, որը Հրամանով, էր Հեւոո. երկրորդն ՄաՀմեդիպ իոկ (ղե):ինեսունՀինդ թվականինդարձյալբազմաթիվզորքերովէկանտաճիկննբըչ գրավեցինԴվինքաղաքը, գերեցին(լեռ) երքսունձինդ նու

խարՀիգավանանջին, որը կնքվածէր Կավատ արքայիեւ երա«րգիԽոսրովի Այդ պատճառով մատանիով: Խոսրով

ար

երկնքիՀարաւոեւությունը երկրի՛վրա»...

հսկ կայսեր գնալուց Հետո Ներսհար, վախենալով իչխաններիզայրույթից, փախչումէ Տայք՝իր Հայրենիգաառը: Եվ վեց տարիանց, Թեոդորոս զորավարիվախճան-

բանչէ, ինչպեսոր ձերդբարերարությունը գիտի»: արդեն ԱպաԹագավորը Հրամանէ ռալիս քննել արքունիդի-

' Թագավոր ց եւ ությունի

եւ ոլաչել4երբարեպաչտ

Հաստատուն

եւ մեա աստվածասեր Թաղավորությունը մինչեւՀավի-

ե՛ւ Եվեկուստանդնուպոլսինը,

ճչմարտությամբ միաբան Հայոց է: ԻսկՔաղկեդոնի Հավատն Հ եւռ տեսակեւոր նրանց միա-

վ

ո-

եւ՛

|

141ի 9

ՍԽ

Սէբ.1Գ.

39:

ա

Հո՛Սեբէոսի պակասէր

գլ

մառայ ամիբմունւոյ

| 6 Տ.՝Ջի.

աուածը՝արժանէ մեզ վայելելթ խոաղաղութեանոր էւ

ամի

կոտորնաց

7 8.՝ 777:

-

Սեր.եւ ՅովՀ.կութ.'1775:

|

ԻսկԻնքընույն ժամանակ ոլանվում է իր զորթերիկողմից.սակայն այն զորքերը, իսմայելի՛ որ Եղզիպտոսում էին,

միաբանեցին կայսծըՀեռ, Հավատացին եւ Քրիատոսին մկրվեցին՝ (ժղո)՛տասնեւվեց Հաղար Հողի:Համազասպի Հեւոո վախճանվելուցՆճրածսր Հետ միասին նախարարների

Խնդրում է ամիրապետից Համազասպի եղբայր Գրիգոր որը Հենցնրամուռէլ Մամիկոնյանին, պատանդ էր,նչանակել Հայոցհչխան. կառուցեց՝ Արուճի կաթուղիկեն: Ըաթոռակալությունը| սոնւում Նքրաեսի' է տասը սարի. նթան աթոռինՀաջորդումէ ( սա

Քսան

Անաստասը ճի) Հարյուր Թղկանին. Նծրանաի սենեկապետն էբ,Մասյասա

ցուն" գավառիԱվո» գյուղից, որը

էւ

Ակոռիքկեղնցին

վայելուչ" չինվածձքթով Սրաօրերում զարդարեց: Հենցսուրբ Հավատաց: նաստասը Համա Հայաստանի մտածեց ւ.

Դազիքը

աա

,ո

/մՖմանողությամբ, անչարժ եղ Անանիա Շիբակազուն: կարգավորել սքանչելի

ի

ՏԵԻ

տնսքով

( Փբ«նիկոնը' ժամանակագրությունը), որտեղէլ Հաստատվում է մերանչախժ տոմարի": Եվ Անաստասը"՛ մինչդեռ եւ (ԽոբՀում էր ժողովգումարել հպիսկուվոսներով Հայաւույեւ առել Փբ«նիկոնը, վախճանվում է՝ աթոռին տիրելովվեց տարի:Սրաօրնբում էր ( ապրում ՓիլոնԹրակացին, որբ ի պատմությունը Թարգմանեց Հայնրեն լնզվով: Հետ Նբանից ծկավՏեր"Իսրայելը՝ Վանանդ գավառի Ում գյուղից,տաք տարի:Սրանից Հեւտու ՏերՍաՀու-

առմայն ուրկբ՝ բամարելի 9.չիբափեց», Կ. 2-1. Ա:-6: զյան: աաի«որե բեկվում Ֆ՝ շինեալ 1 Տ

ժթ.

ՈՒԳ»Ր Մա Ք«առբեւ՝ Ներսի Արո աասիացուտայ -

Տ.

Արքունաչնն դյուղից էր եւ նստեց(ին) կը, որը Ջորափորի տարումԳրիգոր իչխաքռանչինգտարի: ՍրաՀինգերորդ եւ ( է նը պատերազմում Խաղզիրների դեմ ռպանվում ճլ)՛Հաբյուր երեսունթվականին: Ապա (ճլե) Հարյուր նրեսունչինղ թվականին Աչուռ Հայոցիչիոսնեկավերեքտարի: Այս ժամաԲագրատունին նակներումսաստիկավերմունք ՀալածանքՀասան մեր Հայոց աչխարՀին,որովծետեւ (ճլդ) Հարյուր երեսունչորս թվականինՀյուսիսայինզորքերըտիրեցինՀայոց,Վրացեւ են կոչվում, եւ որոնքԽաղիրք Աղվանից աչխարչներին, սպանվումեն Հայողեւ վրաց" Էչխոանները: պասոնրազմում իր թագավորությաներրորդտարում իսկՀուստինիանուն չափազանցչատ զորք է ուղարկում Հայաստան.Հրով քարուքանդարինքսանչինգ գավառներ գերեվարությամբ եւ ութը Հազարերդ էլ դերեցին վաճառեցին:ԱպաՀաֆորդ տարի էլ ուրիչ զորքեր ուղարկեց՝ (լսո) քառասուն էր սիրումմեր Հայող Հազար Հողի:Եվ եծ խոովություն ու

ու

ու

որովծեւոեւ տաճիկ զորքերը գալիսգերումեն աչխարծում,

մի չարք'գավառներ:Աչոտիչխոանը դուրս է գալիսնրանց եւ դեմ պատերազմի այնտեղել սպանվում:իսկ Հայոցիչեն լինում խաններիցոմանք անձնաւտուր՝ զորՏաճկաց" քին: Սակայնչորրորդ տարվա:սկզբներինինբը` Հուստինիանոսըմեծ բանակովչարժվում զալիս է Հայաստանի եւ իր զորքեվրա՝ ԱրարտակՀՑ7Հ կոչվող լեռան կողմից" բը երեքմասի ուղարկումէ դեսի Հայաստան", բաժանելու

Ց

է.

Տ.՝ գաօմաթ

9.՝ աՖաստա "եւ 12Ի5Տ 143Ի9պրափասձր՝ ավ

լեօթննթորդումամի ՑովՀ.կաթ.՝

2:9' 35.

Գի.

սրանինզիչխաննՀայոցի պատե-|

բազմինեւ զվրացն: Ջ.՝ -

Կաթ.Ի: ՅովՀ.

4 2.

զաւաս

Թին

սակաւ գզաւառա:

-

եւ

վրաց:

Թուի՝ ոչ

-

|

սակաւ

52.'

6 Զ.

7 Ջ.

52.

992.

անձնատուր

Հայոց կողմմի:- 5.՝ի կողմն

ի

բաժանէ

Հայոց այսոցին

եւ Վրաստան ապա Աղվանք.

կանչում է իր մուտ այդ երկրեւ եծրի բոլոր իչխաններին, ոչ Թե իրննց կամքով, նրանք այլ Հարկադրարբար գնում են նրա մուռ: հսկ նա իչխանննբից ոմանցիր Հետ վերցնելով,մի թանիսիորդիներին էլ իրբեւ պատանլ' որոնցթվում նաեւ Հայոց առնելով, կաթողիկոսՍաՀակին՝ Հինգեղիսկուոսներով ածում է Հանդերձ, ի՛մ մուտ. մնացած իչխաններից ոմանցարքունաչուք ոլատարագովպատվումեւ Հաստատում է այղ ճրկրներին կուսավալ՛. կոմս եւ Շիրակի կԿապույտիրոցի՝ ոնի ՆերանՀին՝ Հայոցիչխան, պատրիկէբսարխոսՎարազդատին» որը Թագավորի ձրկրորգնէր, կարդումէ Աղվանից իչխսան. երեսուն Հազար զինվորզ հիչխաններին է օգնականԹողնում եւ Ինքըվերադառնում 29»: կռստանդնուսյոլիսՀ

ՆճրսեՀ Կամսարականը Հայոց հչխան մնացչորս տարի: Սբ» օրերումփիլիսոփայական արվեստով Հոչակվում է

Արչարունյաց թորմլիսկոպոսԳրիգորիսըՀՏՑ», որը ՆերԿամաարականի խնդրանթով՝ ընթերցված(թ)ների" մեկՖությունների գիտությունը (81): պայծառացրեց Նրանից ՀԵտռ՝ (ճխ) Հարյուրթառասուն Թվականին է իչն Հայոց սէՀ'

ԽտտումՍմբատ եւ Քազբատունի Բյուրատյանը տիրում փսանտարի:ԱյՃուՀետեւ ռատիկան Հայոց եկավ Աբդլա -

եւ Եուծով մեվբ» բոնեցՀայոց Իչիոսններին տարավԴամասփոս: Սրբա ձեթով Խաչատակվեց սուրբնԴաղիթը՝ Գվի ֆՓազաթում: Բայցայս նույն օրերումտեղի է ուննՖում Վարգածափերավ փոիվբ,որամզկոտորվումէւ բնա4 Տ՝

Հ Ւ

Կատաեց

Ֆ՝կիսՖ Տ՝

-

փապոտռու: Ֆ

(8. «9

"բ Է-2 ռուս. թարգմ. ննսոզֆած, աաա.

չինչ էլինում համայիլի ամբողջզորքը: Տաճիկների զորաղլութ Օկբոնկամսարականներից վտարվածգնում է այդ գույժը Հաղորդելուամիրասլետին, որը սաստիկ զայրացած, է մեծաքանակզորք ուղարկում Հայաստան՝ՀրդեՀելու, Առտոծո կործանելու քանդելու: եկեղեցիները Հայաստանի: ԱբդլայիկողմիցգերվածՀայոցՍաչակկաթողիկոսը, որ իբրեւ պատանդ պածվումչր Դամասկոսում, Օլբոռյի լսելով` թույլտվություն սպառնալիքները

գնալու, միգուցե կարողանա(/չար

մուտ

նրան մութերիգպի Հասնում Թույլ է տալիս:Բայցերբ է

դարձնել:ԵՎ Խուան, Հիվանդանումէ Հեւ

նա

է խնդրում նրա

եր վերջին(ոոսքերում դրով մաՀն Օլբային, Հիչի ժողովուրդների նանհւեր օտար աչխարծում մածադժոխոց մտարասարոսը", նալր.ապա Հրամայումէ, որ այդ Հրովարակըդնեներ աջ 4եռքում, երբ Օկբան որպեսզի զս, վերցնի: ԻսկՕլբոան, է երբլսում սուրբՀայրապետի է սլածել մածը:Հրամայում մինչեւհը գալը: եւ երբ եկավ տեսավԱռստծո մարդուն, նրա ձեոքը Թափ տալովողջունում էր՝ Սալոմալեք ասելով: ԵՎնա պաղատանքով չարժում է ՄԱ4եուքը՝ սուրբ Հոգու ազդեցությամբ: Դրանից վերցնումէ նառարսավիած՞ ասում, « մակն կարդալով Այսքո խնդրանքը կատարվի, ո՛վ Առտծո մարդ». նրամարմիննուղարկում է ՀոսյոաււՀայտնում է

որ

եւ

սս

ու

ու

ու

ու

էլ՝ խաղաղության որով(խոստադաչնագիր:

տան, Հենոն

նում

է ներելնրանցՀանցանքները (82):

Իս

Հետո ( Տեր Սածակիզ ճծր)ՀարյուրՀիսունութը

նրա աթոռին թվականին Հաֆորդումէ Եղիան՝ Բզնունյաց Աղիովիտ եպլիսկոպոսությունից, Արճեչգյուղից տասնեբեք"տարի://7 Արդլմելիթի՞ ՔաղաՀրամանով Պարտավ |աաա ՃԱՇԸ կաւշ աաա 1 2.

22.

տարտարոսս

սարոուցնալ:Թուի՝ռաթտուցեալ -

8ովՀ.կաթ. ԻԱ.

42.

աբոլմելթայ

147.

ՍՏՒԹ»

քում ժողովգումարեցեւ Աղվանքի Ներահս չկաԲակուր ուղարկել տվեց ամիրապետի մուտ,Քանի որ Թողիկոսին' ձգտումէր Աղվանքը քաղկեդոնիկդարձնել: նստում Հետո է ՏաչիրքգավառիՕձուն դյուՆրանից ՏերՀովՀաննեսը զիցմեծ փիլիսոփա (ժու)տասնեւմեկ բի: Սա Սմբատի իչխանության օրերումՀարքի ՀմանագլխիՄանազկերտ քաղաքում Հայաստանի բոլոր եպիսկոպոսների ժողովգումարեց,որոնց Հետ էին նաեւ ԱրչաբունիքիթորեպիսկուոսՓրիգորիս փիլիսովանեւ Ասորոց

ծր» աղացածուվու բ"4 կ ճնազարդվում խորտոցու բափոչին՝ անուչածամմուղերով չաղված, փչում էր ծաղ6

:

Հաննեսի

կազարդալիքներով "11Ք:Ր ՔԻ: մորութին": Հով 7 վայելչա71 դեղությունը տեսնելով՝ Վիթ ոստիկանըգնում եւ պատմում է Բաղդատի Իսկնա խիստ տենչալով ամիրապետին: տեսքիննրա, կանչում է արքունի դուռը եւ ցանկանումէր ք . Հեմած ե ած ծոնւա քր Ր հրեն ր Է այս

'

տա-

ոա

«ր թր Ար

ի

Ֆում'

Ք ին

նջանները

..

|

.

Դ"Վ

ՆՀ

գիվթղիվ"« արավաձձին Ֆ՝ Հ գզթառասեզրգաջն 357.

նյութ քրով Հ Տ.

|

գրէ տանկերով

5 9՝

|6

փուութ»

առմնոմ

ծածնք4/9,

երան

ն

"բ

ցուցա

աՀ էին ներչնչում: ԲայցորովՀետեւմեր մեջ տեսնողներին գնալովնվազեցայդ բազմապիսինչաններիցուցաղդրանքը, տՀաս դիտողայդ պատճառով էլ ածարկուՀանդերձներով Աստծո ներին երկյուղի վախն ենք ազդում, ինչպես որ մարդվանցաչքին աճարկումրծասլու 1»"Ք : Համարեք ոսկեճամուլ՝ հսկԼ. ծիրանիով ոլճնազարդվում աՀա, Թե ցանկանումես իմ ՀանդերՎանքը" տեսնել, նայի՛ր

փազավորներդ

ա-

Լի էր այծքնի զգքատնքը, ԴԵՑրով. կրում եմ«րի «Բայց Կ «այգառծրանլ օծված ՀաղուսանիԱՐ

-

Արաբ մոն ար որըածարկու Կարայի ր ոա տթին տնսնողներին էին

առյալ

,

է արբունիք: ՐՔ Ք

ային

ո

՞

ոսկեկար`գավազանըձեո-

է. «ՄերՔրիստոսը նել:Իսկնա պատասխանում (Թեսչեւտեւ

Հանեձար, փփոտ գեզեցիկ Հր տեաթուՐ լեցուն ամենայն Այու Ֆ

ջ

Հարդարածեւ

եւ

ԹԹԵՀԻՐ բ"լ"բովին

ու

՛

ու

`

ու

մտնում

արն ՄԻՑ"ի Ի: արվի: ԿանՔամյու ա.

Հրավիրումէ նստելեւ Հարցնումէ, թե ինչո՞ւ ես այդպես պճնազարդվել. չէ՞ որ ձեր «Քրիոտոսն նրաաչակերատնեն չառ նչին ել ե աղքատ ըը պասվիրեցին չնչինով բավարարվել լի

ու

երբ, որոնր Եզրը«Րերից'մինչեւ այժմ մնացել էին մեր Հայոց աշխարՀի Հունականմասում: Այս բոլորն իբրեւ Հին մէրժեցին.սաշմանեցին Հավառոի լխոստովածնություն` մի բնությամբ մարմնացածԲանն Աստծո ն եւ եւ առանցխմորի մն ֆրի կատարել սուրբ ԽորՀուրդր պաՀոցօրերը«բբուլցյամբտանելմինչեւ վնրֆ.լսայց միայն ՀԻ(»եգեքրիեւ մարմնասնր իշխանների Համարթողեցին չարն կիբավինի̀ Բոց առյալ եկեղեցու եկեղեց մանկան ովիաիէ. Քրիստոսի ճգնավորների (օրերր):Եվինթը՝Հով

րր

Դրավրա Հիացած ամիրապետըմեծաչութ սլատվով

ու

մ

"-

մորուքը փունջ"

ե ի է բձեց պատրիարքիկարգադրությամբ, որպեսզի այա աշ երեսից Բ.բՀի սրբեն երկաբնակ Քաղկեղոնական (ոռտոեն որ վանությու պատվիրանը, խմորով րով ապականիով՝ Ց Ցոորբ Խ որձուրդը,այլեւայլեւձկով, 4կով,է, ձեթով գինիով ու

ման-

1 8. |

Ջ՝

2: Ձ.

եւղովթ առո

հւ ի ստորբեւ՝ մուբուացե, մու-

բուսն ճբեւիլ

35.

|

4 Տ.

ոսկնվուննա

|

5 Տ.՝

զոսկենկար ցուցանէր 7Տ.՝ զնոյն առնելով՝նչանքն 8 2. ոսկէճամուկ 9 Ձ' զգեստն 6 2.

,

տես միայն»: Եվ ամեն էնչ դեն նճոնլով՝ցուցադրեց հը : Էմարմնի վրայի) Դրավրազարմացած մեծածավալ Քուրձը

աղքատության պատճառով մուրացիկ (ինելով, ծծկեր"

մանկանՀեւո տարվեց կաթողիկոսարանի տունը, բայց երբնք չենքից"ներաչմտավ, այլ ցրտին խորչակինտառա-

ամիրապետը է նրան եւ մեոթնապատիկ ճնազարդում ուղարկում Հայաստան: ծաքանակ գանձերով Հեւոո հսկՍմբոստից Հայոց իչխանեկավՎասակի որդի (ժե) տասնեւծինդգ Աչու"Քագրատունին՝ ւատարի: Մրվան օրերումսրան կուրացնումեն Մամիկոմիր-ալ-մումնիայի՝ ծամարունեցած նյանները՝ իչիճանության նախանձի սլաւո-

ճառով|:

ու

տ

ԵՎնրանիցՀեւռ՝

հրա"որդիՍմբատը, (էբ) քսաներկու ( 653): տարի ԻսկՀայրապետների Հետեւյալնէ. Հովչաննեսից կարգը Հեւոո կաթողիկոս եկավ ՏերԴավիթը՝ կուռայքի՝ գավառի Աբամոնյաց" գյուղից» (ժգ) տասներեքտարի: Եվ նրանից

սելովսպասավորում չր եկեղեցուդռանը:ԵՎերբ քածանաները Հարցնում չին, Թե. «Ինչո՞ւես այդքանտանջնա վում»,էր. «Մի՞թե պատասխանում չեք Հասկանում, եմ որ" կաթողիկոսության Համար սնուցանում իմ որդյան Եվ կին»: ուսանելով նույնեվեղեցուս՝ նախԳողթնում եւ հղիսկուլոսէ ձեռնադրվում ապա՝Հայոց կաթողիկոս: Հեոո՝ Տեր Ստեփանոսը Սբանիզ Դվին Քաղաքից՝երկու

տարի:

ԵվսրանիցՀեւոո՝ (մխ)երկուՀարյուր քառասուն Թվականին, ՏերՀակոբը վեց"ւռարի,որը Ոստանից էր նւ ապարանքի"կյուրասրաղատը": Եվ ասպա Տեր Սողոմոնը, Գառնիգյուղաքաղաթից" մեկ

(ճլ) Հարյուր իննսուն թվականին`Տեր Տրդատը, Վանանը գավառիՈւթմեոգյուղից, (իչ) բաաներեքտարի: Հետո՝ Տճր Տրդատը Եվ նրանից Դասնավանք՛ գյուղից, Հետո,

ար

էրքթտարի:

Եվապա"Տեր Հովսհվիր, որը Կարիճ էր կոչվում,Արա-

Սրբա օրերումտեղիունեցավ Թալինիկուռորածը, ուր

կանին՝ ՏերԵսային, Նիգգավառի Եղիպատրչու գյուղից: Սա տասներեք տարի: միամորիկ որդինէր մի այրիկնոջ,որ 1 Ջ.՝

անձիւ

8»վ«. Կաթ.ԻՈ:

«5. 52՝

ամիրմումնոյ Ֆորա փոռէից

65.՝

գածուռն գավառիսուրբԳրիգորի գյուղից՝(ժո) տասնեւմեկ տարիՀՇՍ»:

Եվ

|

|

|

եր Դավիթը,Մազազգավառի Կակաղայ

գյուղիզ՝ (ին) քսանեւՀինդ'՛ տարի: ՛

իբ արնտիայ բնդ աբկաւ Ի ՓԼ

արամուննաց:Յովծ.կաթ.՝ Արբամօ-

ՅԻՋ՝

ոչ մտաւ

պակասէր՝ զի

ՅովՀ.նաթ.՝ամիսսվեց ԻԳ: ՅովՀ. Կաթ. 62. կուռապաղատին 72. գեղաթաղաքէն: ՔաՑովՀ.կաթ.՝

-

լ

|

/

ապա

Հետո Տեր Եվ նրանից Հովծաննեար, կուռայթի գավառի

-

Ֆից ՛ էԴառնաւորից Ցովշ.Կաթ.՝ 882 ծ բոււանց: ՑովՀ.Կկաթ.՝ Քաւոնծաց 8ովՀ.կաթ.՝ 7Աղապատրուչ զեղչէ

Տեր Գեւորգը, Արագածոտնից, Աշտարակ

արա

դյուղից՝ հրեք տարի:

Եվապա՝ ՏերՍբոնը Բավոնի' գյուղից,ութրտարի:

ապան (չ) յոթ Հարյուրծւ գերիտարվեցին Հազարերկու ՀարյուրՀողի: Եվ սրանիցՀետո (:միա)ճրկու Հարյուր քսանմեկ Թվա-

Եվ

-

ի

ԲԱՅԵՐՆ ոոխայ Գրիգորոյ .՝ եւ

զկնի

ՀովՀ. կաթ.՝Կակազոլ

ամս թսան եւ ՁովՀ. կաթ.՝ ՀովՀ.Կաթ.ԻԳ, ԻԵ:

12 Տ.

եւ

նօլե:

-

Ֆես

ասլա

Ռվայից'դյուղից՝ (իբ) քսաներկու տարի: Սրբա ժամանակ Մամունիկ ամիրանեկավՀայաստան: հսկրաո իչխաններիկարգիայսպեսէ. Աչուտի՛ որդի ՍմբատիցՀետո՝ նրա որդի Աչոտը,որ Սսակերէր կոչվում՝ տոՀմիցԱրչարունյաց քսանտարի:Սա կամսարականների եւ առավ արքունիքը կողովիտից դավառըգանձաղին Ար-

չարունիքփոխադրեց: Հետո եկավնրաորդի Սմբատը, Նրբանից որը Ապլաբաաս կոչվեց,հրեսունտարի: Մոսմանկուց էր: Սոմապատանդ բայում, արքունիդռանը, Հարուն'/ ալ Ռաչիտի օրերում.

(ԺՀե)երկու Հարյուրյոթանասունչինգթվականին սակայն եւ ազատ արձակվելով գալիս է Հայաստան Արչարունյաց՝

գավառումկառուցում է մի ձեռակերտ, որն անվանում է Սրա օրերում, Ադբճկույս: (մղ)երկուՀարյուր իննսուն Քբն Եզիոր թվականին, եկավեւ Խալթ Հայաստանի ամիրա բազմությամբանցավՎրաստան. բայց մաՀացավՋավախկոչվողգյուղում: Քում,Խոզաբիր

է ուղարկում: ազիրբ՝ Աբուսելթ անունով մեկին ոստիկան

եւ է Բազարատ Տարոն, ձերբակալում իչխանին մուռ: Բայց ուղարկումՁափրի Տավրոս լեռան բնակիչները

Մնացածները դնում գույժըՀասցնում Ջափրին: է հւ՛ առյուծաբար գաղզանացածձ մոնչում անծամաթ զորթ են եւ

Հարթ Հաա

Ա

Նա

Հաբուծայ: Տ.՝ Հարոֆայ

Ջ.՝աբշարունվաց -

ԱԱ

Ա

ա

,

Էչիանին եւ Սեւորդյազ նին,Աղվանքի Եսայի Սոհվփանոս

ոլսակնընՔրիստոսից

տա

դոանը: Սրանցբոլորին եւ չատ ուրիչների'երկաթյակաՔչեց տարավՍամարա՝մեր ամբողջ պանքներով երկիրը ու

Սադալիս է

ու

Գարդմանի իշխան Կարիճին, ԱորներսնՀիչիշաԽաչենի

դունեց՝ նածատակությամբ Սամարա Քաղաքիարքունի

Այ ժամանակներում, ՏերՀովՀչաննեսի Հայրապետուեւ երեթ Հարյուրթվականինամիրապետ Հայոց 0)

ի մի Հավաքվելով, խառնամբոխ բազմությամբ Հարձակծն, վում սպանում ոստիկանիննրա ամբողջ զորթին:

սւղարասլեւտ Սմբատին, ՍյունյացՎասակ իչիանինեւ

իչիոանին,որին կոն էին կոչում.

թյան Ջ

Հավաքում,տալիսէ ընդոծին (իմա՝որդեդիր-սպասավոր) Բուղայի4նուքըեւ ուղարկում Հայաստան: Հրամայում է նրան մեր աշխարՀիիչիաններին իր մուտ ուղարկվել, նրանցզորթերին' կոտորել.իսկ եթե որեւէ մեկը ՍուՀամետի Հավատնընդունի, պատիվներտալ եւ իր Հեւո տանել: Սա գալիս է Տարոն,կալանքիէ վերցնում եԲագարատի ընք՛ որդիներին,առծասարակ կոտորումէ խութեցիներին՝ Վաշդինակ կոչվածլեռան վրա: Առաջչարժվելովբոնում է նաեւ Հայոց բոլոր իչիաններին, Արծրունյաց Աչուռ իչիաՀորը, Աչուտթաղավորի Հայր եւ Հայոց նին՝Դերենիկի ոմն

-

դերեց:

Ձեռքմեկնեց նանւ եկեղեցուն՝հրենց մոլար պաչտամունքին" ԱԱ դարձնելու ընտրեց մտադրությամբ. դեուսՀասներին վայելչատեսներին, բանտային խոչտանդումեառիպումվ ուրանալ ների ենթարկեց, Քրիստոսին: ու

|

Բայցնրանքքաֆությամբտարաննախատինքն ու

չարչա-

բանքըչ գելարաններնբազումտանջանքները, իրենցՑոսվերնարծամարՀչեցին, անապաու կամքով՛ դիմանումէին եւ մաչըխնդությամբ էին ընդունում ԴրաՀամարկատաղած ու

:

1 9- զօրս

2 Ջ.

զէրիս

ՀԵՏԵ» ւի

Ի

6 9.

իբն

,ամառիայ,սամառայ պակառէր՝օրինաց

ազ»

ՏՏՏՏՏ|Ր

ԳԻԹ»

Հրամայում որին բռնավորը Հրամայ եւ նրա բոլորին կկոտորել. ոտորել րանքկ րյալ թաֆությամբ պաակն ընդունեցինՔրիստոսից: Սրանց մեջ էին նաեւ յոլթ տղամարդիկ, որոնց

եի Հաղթանակ" ամճնայ ավանդեցին տանելով, իրենցՀոգիծ.

ավո

ա-

ները

պատկվեցին Ճրիատոսից Հայոց(մր) էրեք Հաբյ"չր ծրկու Թվականին՝ ավելիքան (68) ՀարյուրՀիսուն տղամարդիկ, որոնցանունները գրվածեն մայ-

գլիավո-

բին Ատոմէինկոչում, որը Աղբակ" ուգավառի Ոսիրոնշ ղիցէր. եւ որովՀետեւչափազանց էին եւ զվարլթաոնաք

յանում:

վիմեջէլ կարի Քաջագույն, Հեռ ուսոնրանց մյուսների կո-

մի օրվան նվիրված տոն ամեն պաշտամունքի սածմանեց

չսպանեցին, այլ 4ղտումչին ուրացության պարտադրել. եւ

մեչեկանամսի տարի ն փառս քսանչինգին՝

ոակեղեն

արծաթեղենանձամար զանժէր էին տալիս, (ոստանումչին արքունիքի կողմիցդյուղեր եւ դերդաս: տաններննվիրել Սակայն Քաջ

Եվ նույն շարժվում գնում է ժամանակ

ռաստկապես զայրացած բռնավորը դառր

ուրախությունը Թեթեւացնում էին:նրանց ան Հնարին » տանջանքներ ր".եւ դազանացա ւժ է բոնուս Հոսմայո կալը խաչել նրանց: հսկսուրբ Առոմբ խաչավփայովի՝ վբա ոլբվմելովբաջալերումէր սա-

կայն դրանովՀաղորդվում Հեւո». նենք կենդանի Առտտֆծո

առում (դե«ի էրկինք ոնալո էր. «ԳոՀո ւթյուն նմ ւ Հայտնո մ ջ եզնից Քրիուռոս՝ բ Հույս, որ սուրբ Գեւոր գի" այո ա-

պա դա

տոնինուատավոր լինելու նոխազնքր գառներնմ անում քո մատաղ անվան ածա, ու

ինթա ինձ22 իբբեւզոծբոլորանվեր մատուցում Քեզ. ընդունի՛ր, Տե՛ր,եւ խոոնիր մեղքո սրբերի չարքում»:Եվայսպեսբոտ գառավորությանը.

2 9` Յով.

ի յաղրով

32.

կաթ.՝ յՈրոքբան»

Թեթեւացուջանէր

:

4 8. 5 Տ'

64.

քշան ի փայաին

ԳՀոթգեայ

Ս

վրա եւ Տփղիսի

համայիլի՝ որդիՍաչակին է (խաչափայտին: Հանում Այնուծետեւ որով նածատակում անցնելով Պարտավ, է վաորը նանդեցի ՀաՄոկաթյին, մարտիրոսացավ Քրիստոսի վատի Համար ունեցած բարիխոստովանուլթյամբ.:

տանջանքներով Խոշտանգում էբ նրանց, որը մարդկային լնզուն չի բավականացնում պատմել: Բայցանմածության Հույսը,անրըՔրիստոսի եւ նկատմամբ մարտիրոսանալու

իր ընկերներինա̀սելով,«Մի՛ երկնչնթ, ծղբայընե՛ր, որովՀետեւթեպետեւտանջվումենք,

ամենակալ

Աստծո»":

նածատակները առավել Քան պայծառանում էին՝ խոստովանությամբ դեսլի Քրիսեւ տոսը. ուստի

անմածների

ԱպաՀովՀաննես Հայրասլետը նրանց Հիչատա-

Իսկ ՀովՀաննեսն հր Հայրապետության (ին) քոսնեւն Հինգ" ի մոբ, անալուց Հեոռ,Հայոց (յբ,) եր.եք Հարյուր նրվուԹվականին, փոխվումէ այս աչխարչից: Ե/ Սմբատ

ապարասքետը եւ հիսկուղոսներին է Հավաքվել Հրամայում Զաքարիային ձեռնադրել կաթողիկոս, որը կոռւուսյբի, գա-

փառիՋազ գյուղից էր. տիրեց(իբ)քաաներկուտարի: նա մինչեւ Հայրասընտ դառնալ Քաճշանայության կամ ռարկավաղության ոչ մի աստիճան չէր ունեցել, սակայն անարատ լյանք վարելովմեկ օրում(իմա՝միանգամից) պատվական բոլոր աստիճաններին արժանի նղավ:Ապա ազարաաըետ Հետ գնում է Սմբատը Բուզայի Ջավեր ամիրագրողիմուտ, իակՀայոցապլարառրետ է դառնում Սմբատի որսա

գի օր ՀնյալԱչուտը, որը Հետաղայ ումթ

ծց Հայ ագավոլ,

18՝

29՝ 35'

աղօթել ՄԶ

էպ 8ոյՀ. Կաթ.

55.

Ին:

Բամայէլի

Ր

ՅովՀ.Կոթ.՝ամս

7 Տ.

աստ

եւ

թան ճ «ոռրեւ՝

ճանացն

8 Տ.

ճիկու ավճայն, աշաի-

եւ ա

՛

յանարասի կեանսգեցէալ

այդ տեղիանունն, Սճբաստիայում բու մարդկանց Թ4|։մինչ այժմէլ կոչում են Քառասունք: Իսկ Շածապը (իզ)Փսանեւվեց" մարդկանցով մազապուրծ եւ ամոթածչար փախչում գնումէ: ԵվդրանիցՀեւոո՝ (իդ) անում:

եւ իր երկիրը,բացի Սմբատից չյուրը՛ վերադարձավ

Սամարայում ր

Իր ի -. չ ութ,մբ: կոնիզ,

անոս

որոնք

Ստե-

նածաւտակվեզին

հրնք Հարյուր քսանվեց թվականինվախճանվումէ Տեր Ց աբարիան: Ապա մեծա բոմ Քարի չուք պատիվներ կաթողիկ

ոստովանությամբ:

ատոմ

եվ ածա, Հայոց (լժա) Հարյուր տասնեւմեկթվականին որ Հայոցաչխարծը նունը ԱՀմասոր, Ամիր-ալ-մումնի' Սս Հանձնեց Ցածնի՝ որդիԱլեին: Սմբոստի որդիԱչոտին Հաստատում է ՀայոցՁԷչիխանաց իչիան,ոի Քչխանաց Իշչխան մնաց (ին)քսանչինդ"տարի՝մինչեւ (յլց) երեք Հածւ երեսունվեցթվականը, ց Ը

ոՀՏՐ.

սու

ավա

Ա

է

ու Լ 1:18 այ այնուՀետեւ

ԴրաՀամարէլ

/

լա

կւ.

»

Ն

ն ն տիրէ, ներկու: : տական աթոռինտիրեց (իբ)քսաներկու" տարի: Սրա երբգունրորգ տարում Աշոտը թաղավորէ դառնում:

տատ

լթագավ ադա ո՞

-

օրինակին Հեւոեւելով, ւ" իաոթ Գարգառ Հորդեծըի ից կար ի ենց վերցնել ինչ էա ողանում Հ ո-

,

ը»

ՍբաօրերուսՐ (յժբ) երեք ՀարյուրտասներկուԹզիսկա-

ցավաՀաղինմեծ երկրաչարժ,որինչատ չատերըզոծ դնացին, Հրաչադեղչինությունները կործանվեցին,որ տեւեց մեչն, երեքամիս: Այս նույն տարումՍեւադայի որդի նա-. զորքով դալիս է մեր Հայոց ավերել դղերեվարել: վբա ցանկանալով | են Գալիս Արչարունիք ղավառը, Հարավայինկողմից են է որն այժմ Քառասունք էջերումԵրասխի ափըբ, այնտեղ, ԻսկՀայող սողլարապեւո անվանում: մանկածասակ Աբասը, Աստծուն ապավինած, (խո)Քառասուն Հազարմարդկանգով,Հայոց` զորությամբ,քաջարիեւ մենամարտող ամբողջ այրերով է նրանցվրա,նրանցբանակն զալիսՀարձակվում ցիր ցան անում, այս ամբողջությամբ այն կողմ սփռում, ամենքին Րառծասարակ| գետավեժ սրախողխող յ

յ

Հապը ամբոխասաստ

ճրկրի |

ու

ու

Ք

Ը

Հետ

նույնպես ր, "մերբոդառնում, (իրադառնանք ողած.

մենք կրկին պատմությանը՝ բերելովբ Պարորեն, ճ միր-ալ-մուին եւ «Ց ՔոԴավորների, Տաճկաց ամիր-ալ-մումնիներիառքա ՀունացկայսրերիՀերթականությունր, որոլեսղի դրանց Համապատասխան լինի խոսքիսավարտը: :

.

են

ո

ծւ

.

Բ

ու

ու

------1 3. ոբ 2`

39.

Քոթանչիչւր

4 9՝

բ

աաիբմոսնի

52՝

6 Տ.՝ ամս 27: 7 Տ.՝

19.

աՀէր

ալէ, ոբգւոյ

298. :

ի թառառներոխգ»

|

թվոյ... սերասոոյ ժզ արամբթ

Թլպատությեան 42՝ի գեղուքաղզաքէն 35.

5 Տ.՝ ամա 12:

ըստ

6 9

72. ,

միանգամ զմնացեալն

-

ԳԼՈՒԽ

Գ /24Հ7

կոչվածմեկր՝Պարսից (ՍիՀրեվանդակ") աչլխարչիարեւելյան կողմերիիշխանը,որը թաջությամբ Թեջախջախեց տալիայիզորթերին,բունիուժով տիրքցԲալին

"'աժսից Սասանյան թագավուները, ԿՒանվանուննեոն

ամբողջ Բուչանաց երկիրը", մինչեւ մեծ գետիմյուս կողմը,որ ՎԵՀու

ժամանակները: (85)

ու

ոուսո՛

է կ(ոչՓասպուն: վում: Այս Վածրամը պատերազմումէ Մազքթաց (իմա՝ Մասբույթների) դեմ, ֆախջախում է նրանցզորքի բազմու Թյունը, սպանում է նրանցԹագավորին", Հափչտակում մեծամեծ Թագավորության բոլոր գունձերը. ավարիցմիայն մի փոքրմասն է ուղարկում Որմիզդ Թագավորին, մնացած ամբողջըբաժանում էրը զորքին: ԻսկԹաղավորը ռտանալով այն՝ զայրացած ասում է. «Իմացա բնթբիքի

թառասունտարի. էկորթչիրը՝ տարի. Հի՝ Հիրուհերեթ Ցռշովու

ՀԻ՝

Վ. ո

Հբւ |

ւ»

հուր տարի.

ւ.

թռան"

աովի՝ `

) `

ամ.

էրֆանուն՝, տաանմւմեկ

ժացեր`

ժե

ին

բ

' «ոազրի.

ԽԵ.

,

"Թր

ֆո»

.

:

ու

մնվ «արի.

չորս" Ի.

,

Հկրավեը՝ Փառաաանաթ «արի 7. ԹԵՒՔՀ-. Հի. ոի իր մաշվանժան բնզունմեը քրզքնագյին 4. Հավ չԵԿիՀՖերբ`. «կրակը աուրբ ԽրդաթՀԶիոոպին Խա ՀԽտ. գզությոի, իբ «եյավում՝ րաստտագրաղ,«նատույել«ոլքեջ Ի. Հազորգվեց Ֆիր"Փ Ժարմելեն արյանը: անա Հ Վարամ ՍԽՀեսանր" ժամանավավիցն`

ԽԵԿբվԻ.

առավել եւ մեծաղզույնի պատառների չափերի մասին. այդքան մեծամեծ դանձերից միայնայսքա՞նը բնբիք արքունիք»: Եվ փուչոիսլաններին"" է գնալեւ Հավաքել Հրամայում ղորքի մուտհղած դանձերը: Այդ պատճառով զայրացածզորքերը եւ աղանումեն փուչտիպաններին են Թագավոր Հոչակում Վաչրամին միաբանությամբ գնացին դեսի Ասորեստան Որմիզդին սպանելու. այդ բոսնըլշնլով՝ Որմիզդը փախչում: անցնումէ Դլլոթդեւն ոմն ապավինում Վիշկավարին: ՍակայնխորՀրդակցելով տղամարդիկ, ՀամՀչարզներն որոչում են ոանել՝ փուչտիպանները Ռրմիզդին.եւ նրաորդիԽոսրովին նաւոնհցրին Պարսից աչխար-

յ

լ

'

ԻԼ

տ

կրմանե է՝

Վո Հ

Ջ

:.

եվ

՝

ծ

մէվ տարի.

հծ:

Վ

որբ

|

:

հն

ՈՋՀ

.

ԷՏ

եՑԻ" Փ-

աՆ

աար»

ոթ

ի

՛

Հիրա թագավոր: Սակայն Քիչ օրեր Հետո Տ." Սեր., էջ30 «խա

/ոժերդը` տառանար-

ո

`

"ՏՀ--

«Տ

՛

Լառթ | 22.2 Սեր` կաղբիոն: Թր»

ա

ՀՖաթձո նավ»

-

Սեր. մէ աբեղ

Թթ.ԿառՀրաս-"ամե. 1Ա»ձետանարավ 29 52:

ԲՐ

՝

ոյն...

,

անդրա

Վաձրամը ամբողջղորթով '

թիգնազածէ. Հարվաշավար

լ

ու

ու

:

"

ՅՐ.

է կոչվում եւ մինչեւ այն տեղը,որ

30, Սան. 1:

արբայն

գլչկ

կազրիոն:

-

ՄԻԱ»

| 8.2.

ք

գոր

9 9.

Խորին: -

րրագրեջա անաս,

՝

արարինալանին եւ յետ բազում

Ջ.՝Ջ՝

խսբՀի,

Սէբժոսի:

ՍՏՈՒ

Գ

ինչպեսարծիվ փութանակի, զալիս Հասնում է, խԽոյանալով, Հեւո.փախչում իկ Խոսրովը է ԴՎյուրայինների անցնում մեծ լթ գետիմյուս կողմը: տունն Վածրամը գալիսգրավումէ արքունի դանձեու

բը եւ նստում

է թագավորական" զածին... (87)":

նր երեսից ԻսկՌրմիզդի որդի Խոսրովը փախատական՝ նամակովդիմում է Հունաց կայսեր,խնդրում, որՄորիկ

պեսզիկայսբնիրեն օգնական զորք իր Թչնամիներին եւ ուռՀարվածձելու կրկիներ ՀորդածիննուոելուՀամար. է կայսերըտալԱսորիթի տի (ոստանում կողմերն ամբողջ Արվաստանը, մինչեւՄծբինքաղաքը, որոչ մասեր մինչեւ Այրարատ Դվին ՀայոցաչխարՀից: քաղաքըեւ վրացերկրիմեծ մասը:Երբկայսընստանում է սուրծանմիջոցովԽոսրովարքայի դակների մատուցած սլատարագն տա՝

ու

ու

է Հրավիրում նամակը, ԽորՀրդի Թե ինչսինկղի տոսին, պես վարվեն: ԵվԹեպետսինկղիոոսը միաձայն խորՀուրդ չի տալիսօգնության դնալԽոսրովին, սակայն Մորիկը Հանձն է առնում օգնելու նրան եւ ՀովՀաննես սլատրիկին Ներսես մեծաքանակ ստրատելատին զորքով ուղարկում ու

ու

եէնրանօգնության: Հունաց զորքերինմիանում են

նաեւ

Խոսրով Պարսից արքան Հայոցսպարապետ ՄուչեղՄՔ եւ եր քաջ միկոնյանն ընտրելագույն մարդկանցով: Երկու եւ կողմերից գալիս Հասնում են Ատրպատական բոսնակ ու

դնում միմյանց դեմ Հանդիման Վարարատ գավառում ( Վածրամը անդիտանալով ՄուչեղՄամիկոնյանի Հղորուեւ Թյոն մասին նրանհր կողմը ցանկանալով գրավել)՝Խաեւ մակէ Հղում նրան նրամիջոցովէլ Հայոցնախարարնեէ Հեռանալ բին,Հորդորում այդ ժամաԽոսրովից, «Թողնել ՛

ա

բաց. Մալի. Բ: Սճբ.գլ.

87, (էֆ 360-362), անբ.33-71:

Մ

ատար «ր

թիա աաա աան

աը նրա անար

նակավրեպ տռծւին տիրասիրությունը, չէ՞ որ Սասանյան էր, որ Հիմնովին նրանցերկիրն ստերություկործանեց նը». նանւ երդումէ սռալիս որ երբ Հաղթի նրանց: Խոսրոեւ ում վին, նրանցկտաԷրենց Թագավորությունը Հայոց, են, Թողկարգեն որ ցանկանում իրենց (Թագավոր... աա եւ Սուայլ է տալիսնրանցառջեւ:Բայց այլ խոստումներ ու

չեղն

նրանքբոլորը, որ նրա Հեւ էին, ընթերցում են Հրովարտակնոչ մի ւլատասխան չեն տալիս. նույնձեւով էլ են վարվում Հեւո, որը գրված երկրորդնամակի ՎաՀրումի Հաստատ են էր նխիստ ազառնալիքով, այլ միամտությամբ մնում իրենցտիրասիրության մեջ: Հեւոռ, Դրանից օրվա Հենց արչալույսին, երկրորդ բըյունածեղ սկսվեց, որը ուսակ կուռորածով սլառոնրազմ մինչեւ երեկոյան երկարաձղվեց կողմը, մինչեւոր ՎաՀրամը Հունացհւ Հայոց գնդերիցծանրսլարտություն կրելով ընկնում է Բալ ՇաՀաստան. եւ այնտեղթաղզափախչում վորում է մի ժամանակ, մինչեւոր սւլանվում է Խոսրով ու

ու

ա-

առ

արքայի սարքած դավաղդրությունով: իսկ վերջինսբարձրանալուդածին՝ կատարհցինչ

որ

էր Մորիկկայսեր.տվեզնրան այն բոլոր սածխոստացել որ նախօրոքնչել էը: նաեւ մեծամեծ ուլատարաղդմանները, եւ Հուներ մատուցեց.եւ եղավ խաղաղությունՊարսից նացմիջեւ, որը տեւնցտասներեքտարի:

ԻսկԽոսրով արքան կամենալով վարձածատույց (ինել

| |

:

նրատիրասիրության Մուչեղին Համար՝ դավով նենդուու

մած Թյոմբ նրաանձինկատմամբ

ֆրի

Է նյութում. սակայնքա-

չի ընկնում նրալարած Թակարդը: Մուչեղը որ պրատ-

էին նրա Համար, բաստել այլ վերածասու (ինելովարքայի չար Խործրդին, դնաց Հայասան, ապստամբեց Հեռացավ եւ դեմ մեկնելՄորիկ պարսիկների Ճեուք կայսեր:

աաա,

նաիրի

ւռերազմումէ Հունացզորքերիդեմ, որոնք Դուում եւ Ռրդբուում ( 2) ծին, փախցնումտանում է մինչեւ Սաւոալա՛, գրավում է կարին" քաղաքը, գերում է Հովծանկաթողիկոռին՝կաթողիկոսարանի քաղաքի ամբողջ ապասքներու

Բայցքանի որ Մորիկն Խոսրովը բարեկամէին միմյանց,դրա Համարէլ Մորիկը սիրաչածելով Հանդցնումէ ապստամբության բոցը:նը մուտկուստանդնուպոլիս է կանու

եւ չում Մուչեղին պալատում պածում է նրանորայնտեղ պեսպատվավոր Եվ որպեսզի բասնտարկլյալ: Հայոց իչիյաններն այլեւս չ(արողանան ապստամբություն Հարուցել, մասում ՛որչուրդ է տալիս Խոսրովին նը Հավաքել եղած եւ ամբողջազատագունդը Հայոց ուղարկելարեւելյանկող-

մերը պատերազմի. իսկ ինքն ել տարեցտարի կՀավաբի

Հայաստանից զորք մեծաքանակ

կուղարկի դեսլիԹրա( կիա պատերազմելու. «որովծետեւեթե Հայնրն) սպլանվեն, ասում է, մեր Թչնամիները իսկ եթե սպանեն, կապանվեն, եւ կապանեն, մեր Թչնամիներին մենք կապրենք (աղաղուԹյամբ»:Ճիչտնույն ձեւովէլ կատարումէ Մորիկը յուր եւ

մտադրությունը. Հայոցերկրիցտարի-տարի բազմաՔԵՎ զորջծրծր ուղարկումԹրակիա, որոնք նրբեմնսսրանեւ վում էին՝լինելովորպեսԹչնումի երբեմն էլ սսլանում եւ էին կայսերԹչնամիներին. այսպեսհրկարաձղզվեց մինչար

չեւ Խոսրովի տասնչորսնրորդ ւոաՄորիկի քսաներորդ եւ

բին, նրբ ապատամբեցին Մորիկի զորքերը,որ Թրակիայում էին եւ ճքբենց Թագավոր" նաւռեզրին ապա եկան Փոկասին.

Կոստանդնուպոլիս, սպանեցին Մորիկին

նբա որդինեբին: Ել Խոսրովը, երբլսնց այդ, առավիր զորքերիբազմությունը, դիմեց դեպիարեւմտյան նախգրավեց կողմերը, ԴարաՓաղաւթը՝. այնուծեւտեւ խոռնմ զորավարին, որբ ու

նաեւ

Ռամազան էր կոչվում,զորքով| ուղարկում է Ասո5 Աչդատին՝ Հայոց սածմանները: գալիսսա-

բիթ՝։բկ

ու

եւ տանում ԱՀմատան": Իսկ բոլորբնակիչներով Խոռեմը իրեն է ենթարկում անցնելով Ասորիք՝ Ամիդըչ ՈւռՀայն ու

Եվ Պարսից Անտիոքը": զորավարՇածենըգրավում է

սարիաքաղաքն այնտեղմնում չուրջ մեկ տարի: Խոոհմբ աղա անցնում է Գիսիդա՞, դրավում է Տարսոն Քաղաքը: չրֆառլատումէ Երուսաղեմը սուսսնինը օր, վորում է քաղաՔի Հիմերն եւ գրավում այն: Հրի՛ճարակդարձրինՔաղաՔը։ սրախողխող արեցին(ծէ) ՀիսունյոլթՀազարմարդու

գերեղզին (լեռ) երեսունչինգ Հազարին. Զաքարիա ՀայրափրկչականսուրբԽոչը՝ամբողջ ոլեւոին, սպասբներով, կով արծաթով չտարան արքունի դուռը: Բայց (Թազավոոս-

ու

Հրամայնց կալանավորներին վերադարձնելքաղաքը, եւ այն վերաչինել այնտեղից Հալածել Հրեաներին, քաղաքի

րը

քածչանայապեւտ որը Հայոց կարգել Մոդծատոսին, ուղղված

Թուղթը գրեց": (լիթ) քսանինըտարումկո(Թագավորության Խոսրովի՛՛ միտասը քանդեզ սրբուծի Հոիփաիմեի՛՛ որը կամասոուոի՞՞, ռուցվել էր սուրբՍաՀակի կողմից:Գոավ այնտեղ սուրբ եւ մատ, մարմինը՝ինըթիզ չորս Հոխվսիմել կնթվածսուրբ եւ Փրիգորի սուրբ Սաչակի ՄԱ մատանիով մատանիով, նույնպեսկնքեց,նույն տեղումամփոփեց նչխարներն ու

18."ի Սադաչայ

2 9.

ՅՏ՝ 1 5:

արթ ծոր»Թիրավ ի

էւ Թազուորնջույին 22: Իր

Սէր. զլ.ԻԱ: յասորի» Ջ.՝բեգ

կն-

ու

42.

կարնա աստ ճւ ի ստոբեւ՝ապասութ Ք յաշմատան

Սեր. գլ:ԻԳ: 65.՝ է Գիսիդոն

7 Ջ.՝ եւ

այբնաց

Մողետտոս 172Գլ: ԻԴ:

8 Տ.՝

10 2. 11 2.

12 Տ.՝

փոսրովայ

աստ

եւ

ի ստորեւ՝ Հոխվֆսիմէ

զմատուռ.

|

ՏՈԿՈ

կառուցեցեկեղեցին:Եվ սուրբ կալթուղիկեի փայտաՀարվը վերցրեց Քարաչարկ Վանքիերեցը" կառուցեց: ՀովՀանն չր: Խոռեմ զորավարը, իսկՊարսից որը երուսաղեմը գերեց, եւ բոլոր զորքերովՀասնում է Քաղկնդոն. կռւտասնդնուպոլոի մուսերքում նավերով պատերազմելիս մեկ օրում Գարսից զորքերից" սսլանվումէ չորս Հազարմարդ: որդի Կոստան-

դինինԹագավորեցնում՝ է հսկ ինքն կոստանդնուպքոլսում, անցնումէ կեսարիա՝ հրբոլորզորքերին՝ ('ճիռ.) Հավայքած՝

Հարյուրքշան Հազարմարդ,չարժվում է Պարաից արքայի դեմ.գալիսէ Կարին Քաղաք,Հասնելով Դվին՝վերում է այն, նանւ Նախճավանը:, ՓանձակնՀեդակը" (88), րոնը Հիմքիցբրում-քանդումէ. կործանումէ նանւ մեծն ՛ Հրբատի որին Վնասէին կոչում. բոսդինը: Ափարի առնելով ու

ո-

Պարսից աչխարծը՝ դառնումէ դեսի Մարա՞. գալիս Հւաասէ Կասպից եւ աչխոարծ՝Փայտակարան բանակ է դնում Տիգրանակերտ ավանում: ԲայցԴարոից երկու" զոբավարները՝" Շաչր-Վարազն իրենցբոսնակնեՇաՀենը, բով,մեկն Հասնում են առջեւից, մյուսըՀենւոեւից ՀերակլեՀետ է դառնումեւ սին.Հերակլեար'' նբնսուն Հազարով Թեկունքիկողմից է Շածննին: Հարվածում Ապանքը Ծղուկի կողմից Թափվումէ Նախճավան անցնելով երասի դետբ՝ Վրնջունիս եւ ավանովմտնում է Բագրեւանդ. անցնենում

ու

ու

Սէբգլ. Իե:

32.

«82.

Սեբէոսի Թովմայի Արծրունւոյ: 72. եւ

է պարսիցզորացնմեռան

Թագաւորեցուցանել

55.

զզօրս առո եւ

6ի

9.

89.

ի ստորեւ՝Նախճիվան

հւ պակասէր՝ զՀեղակ, Համակ

առ

95.՝

ծրակլի... Հերակլոս, Հերակլ

ու

ա-

Հարձակվում նրանցվրա.բայց Գարսից զորթերըչեն իմա՛ Հերակլեսի Հեւոդառնալը:որովՀեւոեւ Թանձրամած բալը (իմա՝մառախուղը) ծածկելէր ամբողջդաչտր, մինչեւ որ գնում խառնվումեն միմյանց(90): Եվ այդ օրը Տերն օգնեց Հնրակլեսին, Պարսիցզորքը սպրարտություն կրեց նում

ու

|

նրանից, նրանցդորավարն էլ սպանվեց, ապա ասպաառան տակ" ավարի սփռելով Պարսից" աշխարՀը: Ինքը՝կայսրըՀասնում է մինչեւՏիզբոն Քաղաքի դու-

Պլ.

25:

72. էնդԱռլաՀունիս Խիճազջ: Սէբ.՝ Հրճմունթ:Աաուա-82. -

-

ԵՀ

45. 55. 622.

|

|

Հրգեչում է բաղուրի չրիավայքումէղած: Սադավերա-

զութիւեղ:ֆարմալԹզի ի հմանաձեւուՄձւ ատոիին ծրկաթագիր տառիցա

կազբից: բանակին զօրն

նար Աանյո

Հանգիստ տալիս:Կրկին զորքով վերադառնումէ Հայասանցնում Շիրակն կոգովիտով ճանապարՀ վերցնում դեպի Հեր եւ Զարեւանդ ուղիղ ղեպի գավառները, Տիզբոն" Խոսրովի՛ վրա: Առա անցնում է Զարասոի՝ լեռներիցայն կողմ՝Ասորական աշխարՀը, դեպի չարժվում եւ բեւմուսոք" գնումՆինվե: Հետ է դառնում եւ ԻսկՀերակլեսը սաստիկզորությամբ տա,

փ մարս

10 :Ձ.' 11 9.

ակա ննա

Սա րբակլեսին: գիչերովդալիս Հարձակվումէ նրանցվրա, Հրդեծումէ՛ ամբողջ Քաղաքը, դուրս էլ սբաեկողներին խողխողանում. ապա ամեն ինչ ավարի՝ առնելու՝Սնսաբիայով մտնում է Ամասիա (89) եւ այնտեղիր բանակին

առ

ճիկու

աան անն

բանակէ դնումԽրճտոնք՛ ԱռլաՀունիք' կոչված դյուղում:ԻսկՇաՀր-Վարազը ( զո)վեց Հազարընտիր: զինվորեւ ններովնատու է Արճեչում դարանակալսպասում Հե-

15.՝

ժար արիա

լով

ու

Այնուծնւտեւ Հերակլես յուր Թագավորը

տատա

այլնգիր

վառծալ զօրն աստ

եւ

ք առորեւ՝ աիսբոն

|

բ

:ւՏ՝

Խոսրովու

Վարասորայ: Այսալէս ուզղագ-

բքյակիմեք բատ, Սերչութ: 992 բնգ յարեւմուտս 10 առտ եւ ի ստորեւ`զօրֆն

-

գիտաց

11 89.՝

12 9.՝ 13 Տ.՝

:

|

ի

զօրն

ասպատակ»

Մեր.գլ: ԻԶ:

|

րարաաա աաա աաա

ՍԵԱՆ

դառնումԱտրպատական: Այդ ժամանակ Պարսից զորքը նախարարներն են եւ սռլանում Խոսրովին Թադավորեցնում նրա՛ռրդիՍապատարագով վառին:կավատը Հանդերձսուրծանդակ՝" է նար ուղարկում կայսերմուռ Հաշտության Համար. նույնեւ Հ եւո Հասատապեսուղարկեղ, միմյանց խաղաղություն տեցին.եւ վերածաստատեցին նույն սաչմանները,որ եղել էրՄորիկի Խոսրովի՛ Քեյք կավատը ժամանակ: վեց` կան բոլոր

եւ ապարանքները

Հետ

'

բով:որոնքտնգամ Հիչատակության" արժանի չեն.բոյը

սրանքեն նրանցանունները. ՀեւոոԹազավորում Խոռեմից է Խոսրովի Հեւոո դուստրԲորնը՛, որից Խոսրովի Թռռր՝կաատի որդի Հազկերտը, որը թաղավորում է Տիզբոնում:

ու

ու

ականա

ա-

միս անց վախճանվումէ. (Թառգավորում է նհրաորդին՝ դեմանկածասակ ԻսկՀերակլը Արտաչիրը: կայսրըգրում

ուեւս

Ալճքսանդրիայի Խոռեժզոկողմերում դսոնվող Դարսից նը մուտ եւ Թագավորեցնում բավարին, կանչում ԴՊարսկասստանում: Մո խնդրում է նրանից փրկչական ռակաԽաչը՝ է

մաթիվ զորքով Հավատարիմ մարդկանցուղարկելովնրա, Հետեւից: դալիս սպանում է մանուկԱրտաչիրին Խռուհմը եւ փրկչականԽաչիխնդիրքը կատարելով՝ուղարկում է եւ նա Հերակլին.

առնում

տանում

է

Երուսաղեմ" :

Այատեղ դադարում է Պարսից լազավորությունըՍասանյանցեղից, որ սկավելէր ՀոոմիՓիլիպոսթագավորի (91) երրորդ

ավարտվումէ Հերակլի ('ժբ) նութերորղտարում, (ՀԵ երեք Հարյուրոթանասունյոլթը բոլորը միասինՍասանյան Թվականին. ցեղիԹաղգավորուարուց

եւ

մտաս-

տեւում Թյունը՛ Պարսկաստանում է (/4զ) հրեք Հարյուր

տարի(92): ութսունվեց են ԱյդուՀեւտեւ մի-միւռարիԹագավորում մի չարք մանկաՀասակ պատանիներ", նույնիսկ աղֆիկներ՝ ամիսնն-

ԼԸ» չաատտտատատաչաշնոշուշապոոււաւպաււաատ 1 9.

2: Ջ' ՅՏ.՝

Ք ստորեւ`ոսբովայ

եւ

աստ

զծրեչտակս

էւ

նա

առաթնաց

ՍեբՂԼ: ԻԷ:

5 Տ.՝ ամս 2:

ջոաթ

-

Ջ. ամս զ:-

Մնջուղղագին- |

այսպէսրստ

Ծան. 85:

Սոբ-գլ.

7 Ջ.

82.

ԻԸ:

Տես Սեբէոսի: -

եւ

կալեալք... թողաւորութիւնն մի ժամ... պիտանիթ

ք

|

|

լ

)

|

արարը 182:

25.

միչատակի արժանի Բբորն 167.

777աԹթտթթ աար

ՏՈԳՈ

ԳԼՈՒԽ

Պ (23,

թար այարթթ աթի իիիիի ակի ականին

րարական

ն նրանն յեր

եւ Արաբիա՛ Հետիբուռն գնալովճակատկազմեցին Իսմայիլի

բանակի դեմ, սակայննրանցից պարտվեցին փախուստի ու

Տաճկաց Ամիչ-ալ-մումնինեւը' եւ

թե նոանց օւեւում

դրեցին ՛ Երիքովում Այդ ժամանակ բոլոր Երուսաղեմացիք զարՀուրած՝ սուրբ.Խաչըեկեղեցու ամբողջ սպասքներու| նավերովուղարկեցին Կոստանդնուպոլիս: ԻսկՍաՀժետն

ինչեր Տեղի ունեցան (945

-

ԱպաԽոսրովի մածվանիցչատ քիչ ժամանակառաֆ,

կայսերութերորդ տարումեւ Հայոց (կր) վաթսուՀերակլ

|

հր իչխանությաներկրորդտարում մեռնում

բի՛դեմ եւ

պատսպարվել Քաղաքում, երբ չկարոԵդեսիա ղացանՀունացզորքին դիմադրել,ելան գնացինՏաճկաստասն մուռ (ժբու)տասներկու Հաղար Իսմայիլի որդիների՝ մարդ, Հայտնեցիննրանցիրենը Հնազանդությունը(աաւո՝

ու

բաժանում

իրենց զորքերիներեք մասի. մի մասը|ուդարկեցին) դեսլի Եգիսլտոս, որ գնացին գրավեցին" մինեւ մաս չեւ Ալնքսանդրիա որոչ էլ Հյուսիսային ու

իրենց: Եվ խոսել Հարազատությունը) ՛նդրեցինօգնել` Հեւ, էրՄաՀմետը նրանց Թե Աստվածն էր խոստացելեր-

ու

ւա-

ու

կողմերից՝ Հունաց դեմ դիմաց,գրավեցին" Թագավորության ծովի մենծ վերջինծայրիցմինչեւ Եւիրասո՝ գեւոխի եզերքն գետի ու

մյուս կողմից" էլ՝ ՈւռՀան Միջադետքի բոլոր բազաքնեմասն բը- մի էլ Ըդնումէյ)դնոլիարեւելք՝ Պարսից ու

Թագավո-

են բության վրա-սրանք գնալովՏիզբոն", Հալածում Պարսիգ զորբին եւ սպանում են նրանց Որմիզդ Թագավորին, որը Խոսրովի Թոռն էր: եւ ավարի՛՛ առնելով ամբողջ Պարաեն կառտտանը՝ արքունի Հասցնում հրննց հբդանձարանը

Հաաա

կապման

բանակեցան 2.՝ազրասութ-.. նաւութ

եւ

28: 3իտ.

ամիբալմումիջն Թուականութեանն

պակասէր՝ոի 2. մոնաց

5Տ'.

որդին օգնականութիւն

Ձ.՝իարաբիայ

95՝

32՝

1 9.

Հերակլեսի

տիրում նն Հբնաստանին Տաճիկները եւ Ասորեստանին են

եւ

կիրը ձեզ տալ: ուրեմն ոչ ոք չի կարող ռ"լատերազմով ձեր դեմկանգնել,ուստիՀավաքվեցին իարայելի որդիներըԵվիԼայից մինչեւ Սուր եզիպտոսի մուռնրքից: Փառանի նապատից բոտ իրենց գնացին տասներկու ցեղեր՝ տոծչմերի Եվ նրբ ասան Մովաբի Ռունածապետության: Ռաբովթ՝ բենի սաչմանները,պատերազմի բոնվեցին Հերակլեսի եղՀետ իախուստիմատնեցին:ԻսկՀերակբայրԹեողոսի լես կայսրընորիցզորք կազմեց՝(Հո) յոթանասուն Հազար եւ ուղարկեցնրանցդեմ: ԵկանՀասան Հորդանան, անցան

է՝

(96) տասնմեկերորդ տարում: կպա իչխանությանը փոխարինումելնի Աբուբաքիը, Օթմանեւ Ամբը՝ (չը) նբեսունութը" տարի: Իսկ երբ Թազավորում է Հերակլի որդիկոստւասնդինը

չքաստանից(95) ՀայտնվեցԱրդլայիորնութ թվականին" Տաճկաց մարգարեն: դի ՄաՀժմետը՝ Այդ ժամանակՀրեաները,որ` ապատամբել էին Հույնե-

Տ.՝ Աստ օթմոն եւ ամու: բէւ` Ապլուբութի -

եւ

Բ սոո-

|

Ղեւ. գլ. Ա։

55.

բալ Էնդ Հւաւռոյկողմանն: Սերբ. ք Հի'կողմանէ սիսոյ Հ զալաւ -

85.

Եվրատայ

|

ցոյնմ կողմանէ: Ջ.՝ ոյն -

տայնկողմն Սբբ.՝

փոր:

-

որթ նրթեալբ Տիզբոն ժաբեւել», ծ Հորայ Թագոաւորութնան ՀաՊարսից, բին 11 5.՝ Հարինեւ զզօրս նոցա

ֆաւնրեալ

Սէբ.Գլ. ե

14 2.

ատղատակ ամպեալաւարի

ԱՀՀ

Հ

Հ

։

ՏՈ

կիրը: Իսկզորքի մեծ մասըասպատակսփոռելով՝ գերումբ" Մարար, Գողթնն Նախճավանը: Եվ միդունդնէլ գավառը,Հարձակվում է ՀունացՊրոսպատակելուվ Արտազ կոպզորավարիվրա, Հալածում նրան,նրաամբողջբանաեն առնում կը ավարի գնում իրենց երկիրը: Եվ այս՛ բոլորը եղի ունեցավԻսմայիլի իշխաններԱբուբուքրի, Օթմանիեւ Ամրի՛(իբ) քսաներվունրորդ տարում: Ասլաերեք տարիդաղար առնելուցՀետո, նրանցիչլսանության (իզ)քսանվեցեւ Հերակլեսի լթոռ.կուտանդնելի եիբորդում հսմայիլիզորքերը դուրա գալով Ասորեստանից են

ու

աս-

ԺԻ

Ո

111717

|

վում են Դ7վին քաղաքը, այնտեղեղած բոլոր ողամարղդկանց կոտորում,իսկ կանանցեւ երեխաներին զերի տա-

(լեու) երեսունչինգ Հազար Հոդի, որը այգեկութի Հենց ժամանակն էր, տընամսիքոանին: իսկՀայոցԻչիչան եւ Ռչտունյաց" ւոերԹեոդորոսը, որը Աղթամարը՝ (իմա՝Եկառուցեց,Կոդովիտում կեղզեզին) պատերազմի դուրս եկավ նրանցդեմ, բույց չկարողացավ Հաղթել: Եվ ղոս եղավԵզրի նում`

կաթողիկոսության" տարիներին: ԱՀա,Իսմայիլի արքան, երբւտռեսավ Պարսից Թադավո-

բության վերանալը, իր բոլոր զորթերինՀրամանտվեցսլատերազմական գործողություններսկսել Հռոմեական Թագավորությանդեմ, որպեսզի դրսվեն Կռատանդնուղոլիսն նրանցթագավորությունը նույնոլնսվերացնեն:Եվ նախատինթիթուղթ գրեց (Հոռոմոց| թագավորին,որի մեջ ու

Հեւռեւյալ Խոսքերն էին.«Քո

18. 28:

նւ այս

եղեւ մօթմանայեւ

Ջ.' յայրարարտ

որ Հրնաներից Քրիատոսը, մ

ու

ո-

ժամռայ

«Ախթամար Մճբգլ. Լ: Ղեւ. Լ Ք-Գ:

55.

ըռրչտունեաց -

Դամասկոսում էր նստում: Եվ պատրաստեցին ուաղզմա-

Ըը

Ալնքսանդրիայում ծովեզերյա բոլոր քաղաքնեբում եղած,(9րինդրանքղենքերով| ռազմական հավերը

ու

մեքենա-

ու

մեծ ներով՝նրեք Հարյուր նավեր, մեջ Հայուրաքանչյուրի եւ ղար մարդ, (ե) Հինգ Հազար փոքրնավեր, ժուրաքանձուրի մեջ Հարյուր մարդ, բոլորը ծուխ իֆեցրին:Եվ ինքն իր զորթերի,Հետ ցամաքային ճանապարծով գնացղեվի Քաղկեդոն. իսկ ՀունականդորքերըԿոստանդինի (իդ) ու

քսաներեքերորդ տարումգնացինմտանք կռստանդնուպո-

լի"՝

պաչտպանելու: Իսմայիլի զորթերը, նրբ Հասան Քաղկեդոն, (երենց/ ԹագավորիՀրովարտակը ուղարկցին: Կոստանդին կայ անը:Արքան վերցրեց՝ Թուղթը,մոավ Առտոծո հր տաճարը, Քաղաքը

եւ հրեսների վր ընկավ գեւոխն «Տե՛ս, Տե՛ր»:Ապա ասաց.

ՔուրձՀաղավ, նաւռեց մոխրի վրա եւ պաՀչեցողություն էր

" քարոզում

|

Իսմայիլցիների Հրամայումէ նախասլատրասիչիչանը

ռել նավերը ծովիվրա ճակատ ճակատ՝ դիմում են Քաղաքիվրա: ԱյնժամերկնիցՏերըզայրացավեւ սաստիկ առ

ու

փոթորիկի" նշաններ ցույց տվեց. դղրդաց ծովր անդունդի խորքերից դեպիվեր, կործանեց բոլոր նավերը՝ զորքի Հետ 12.

48.

ա աան

նից, Հնդկաց կողմերից, Ասորեստանից Եգիոլտոսից, գումարվեցին Մավիա (իմա՝ Մուավիա) զորավարիմուտ,

ու

ու

նն

անձըչկարողացավ պածել,ինչոլե՞սկարողէ պաշտարանել քեզ իմ ձեռքից: եվ եկան Հավաքվեցին արեւելյան կողմերում նղածբոլոր զորբերը՝ ԽուժաստոււԴարսկաստանից',

|

|

են Ձորիճանապարծով ՏարոնաշխարՀը: ներխուժում ԲզԽունիքովդեպիԲերկրիի4որն լցվում Այրարատ՝: Գրա-

աան աաա անա աաաաա

282. 35Տ՝

45.

ի

պարս մտան

առաթէն

էա

5 Տ՝

կարգելզնաւանճակատա Բ վերայ: հր.՝ ճակատ ճակատա 65. Հողմոց առ

-

|

ո լ: Ա

միասին,այնպես,որ ոչ մեկընրանցիցկենդանիչմնաց, րով վեց օր չարունակծովը ծվում ալեկոծվումէր: | իսկՔաղկեդոնում հղած զորքերըգիչերովփախուստվին նացին իրննց'տեղերը: Աբուրեքիրի, Օթմայիեւ Ամրիբշխանության(4) էրէ| տարումնրանց զորքերը սունեւվեցերորդ դարձյալՀարձակվեցին աչխարՀիվրա եւ հրեք ուղղություններով | Հայոց դիմեցինդեպիՏարոնու: Վասպուրական: Եվ առաջապաՀներից մեկը, երբ Հասնում է կողովի, գիչերովգրավում է Արծափ բերդը: եւ այդ օրը անծոգ" նեղած՝ զայլոալի ոլղծագործությամբէին զբաղվում: Սրանց վրա է Հասնում Թե-. դորու իչխանը(ո) վեց Հարյուրմարդկանցովբ. բոլորին 0ՋՓ9Տ Հասարակսրախողխող արծց՝(չո) էրեք ՀազարՀողի, դե ո-

Հետեւ

ր

ու

ոսամբողջ թալանածը ավարի

անը Հաջոր դումէ Աչուռ պլատրիկը՝ երեւեմանու երկյուղով լի մի "» Հարվածային Դարյոնթի' եկեղեցին Քրիստոսի մ փորուջց կ նղանագիր դլատկերը քանդակել տվեց 242 կողմում,որի մեջ Հանգչում ոզրումադյան մեծասքանջ ոսումնասծր, եւ "ՐԸ

ԻԷ

Տ.

7 Ջ.'

Հասուցանել

Իր ցուքը.

ւ

դա

յ

քրեւացվարսավոր (իմա՝գիսավոր)

ունաձեւ չողարձակում քր ճաճանչ-

եղավնչան սովի, սրի

ու

մեծամեծ

սոս-

Հդոամածրի գլու անցնելուց տասնեւվեց սարի լրորունյան Մբղլմելիքը զորքերինՀրամայում ՄաՀմեոի :

ը

.

| .

լ.

ու

Հոիան

ոոամի Րր ԱԱ ից

ր

են Հրամանով դնում պատերազմում նրանցդեմ, անցնւմ են Եփրատի մյուս կողմը,լասյց պարտությունկրելով Հետ են փախչում: ԱպաՀայաստանը Հարկիտակ դնելու ծրէն փարտակ գրում. ուստի իշխանները,նախարարներն են ամեն Ներանս կաթողիկոսըպարտավորվում տարի (չ) Հինգ Հարյուր դաՀչեկան Հարկվճարել: Սուսվիան ԳրիզոԼ եւ Հաստատում բին Հայոց է ՎրացԲչիոան ինքը մածա-

կււ

է

երա անունովէլ կոչեց եկեղեցին": Սրա

բ:

|

ԲաղրատունինՀՇ3Հ Հունացզորավարը: Կոստանդինի

Աա.

ան

աԱ

ր

տղա-

եւ

չ Որ

|

եւ

12աանԻԾ

է

բ

ու

--ծ---.-..-

ք

12 ի

|

ռավ: Եվ Աբուրնքիրն Օթման"այստեղսլանվեցին: ՆրանիցՀետո իչխանությունը վերցնում է Մավիան՝ (ժթ)տասնեւինըտարի (97): ՍրաՀենց առաջինտարում ե. կոստանդինի (ին) քսանչինգերորդումիչխան Սմբատ

յ

խաղաղեցնում է մեր ՀայոցաշխարՀը, կառուցում Արուճիեկեղեցին, բայց ինաանվում է Հյուսիսային ազգերի՛ դեմ պատնրազմում:

|

Հեւոդարձրեց վածներին

նրա

մէ

|

աո-

նստում

" եի ":ար ոտենց ի ա 7"Գրիչոր բվանիորդիԱբդլմելի, լ տարի: (փա) Քոանոնք իշխանը

ու

ու

Տաճկաց իչխան է

Հետո

ո

յուր

ամբ"դուրս գորավարությ

Գալիճտնանումեն

սուրբ

է

դեսլիՀայոց Սրանք ճրկիրը:

գալ

Գրիգորի |եկեղեցինի Թանկարժեք

գորով էւ ապառքներով պայծառացած՝ չարիքներեն պոլում նրա դքմ: Անօրեններից մի գունդ գնում եւ «լքե «ոնում էրա Հարկքրում. գիշերըխեղդումէն իրենցծաՊաղմրից մնվին նետում մի խոր վիոսվմնչ, իկ առավոնամ4րացնելով փնտրում դանում են ծառոյ-

լ

ու

| ր ատիՍաՀմեաի Հըամանով են | մի անանմուկ ծայրատում վանքի "

են կրոնավորներին, փայտերից կախում Քան քառաավելի

տ, |

ԲԱՐԵՒ աաակ լ

39:

Դարունից

'

մջատաա

ՑԱՆԻ

լ

:

։

|

մարդ եւ Թալանումեն եկեղեզու սրբազանսպասք-

սուն

Աա ն ամյ

է Ասորիք՝ յուրայիններից Հնում էր

իչխանԹողնելով,ոբլ ցանկանումէր Հայաստանում Հայողազատագունդը.նրա ԿԱ բազնել

է

ադրուը» հր Բագրատունուն Հայտնի դարձավՍմբատ Նա

ը

Ծո

իչիչանիորդիՍմբատին: իչիչա Թեոդորոս Աչուռ կանչում ու

ու

Ե/

ու

".

ոո

անվանում:

Եվհսմայիլիիշին

լուրը: բի կործանման

ծրբ որ լսեց իր Աբդլմելիքը

.

ւ

ՏՔԻ

Մաչմետ զորավարինՀրամայեց

Հայաստանի վր: Նրանց բանակով Հարձակվել

աոան

ոո

բ կաթողիկոսըեւ իր ղալիսՀայոցՍածչակ Հաստատում. նրա մածը ունեցավ ՛խաղաղություն : Խառան ասացինք: քաղաքում,ինչպես վերեւում

»

դուրս

գրվածէ ամծնուրփոքրատառով: Բադրլ

1 2.՝

ի Հայսկազուցանէր

Տպ.օրինակն 85.000: Ղեւոնդի՝

Յ 2.՝ առաւօտուն

49.

ք նրա

Հենց առաջին տարում է ԽորՀում

մեր աշխարի վերացնել ճւ ՄՀմեւտ" ազատագունդը զորավարին է կաՀրամայում այդ: Մ տարել էլ Հրամայում է ոմն Կասրժին", որը ՆայխճավանՔաղաքի կողժերի էր: իր մուտ կանՀրամանատարն չել Հայոցնախարարներին՝ այրուձիովՀանդերժ, որպես 22 Հանդես եւ անցկացնելու արքունիքից Հռողն(իմա՝ Թոչակ,ռոճիկ) տռանալու: Նրանքէլիրենց սովորական սլարզամոությամբ չուտաիույթ են,այնտեղ: Հ ավաքվում Առա են Հրամայում երկումասի բաժանել նրանց. ոմանց Նալխիե, ջեւանի եկեղեցին (ցնում,մնացածներին՝ Խրամբ՝ նկեղեցին եկեղեցիները Հրով այրում. եւ այդ 4եւով այբեցինմոխրացրին բոլորին՝ ('ճծդ)Հարյուր Հիսուններեք Թվականին.հոկ նչանավոր նախարարներին փայտյա կախաղդանենրի դատապարտեցին: նանւ Այնտեղ ձերբակալեցին

Հ 7. ԳՐՔԻՑ աո "1" ճարակ փախչում մառույցի

Ըսրունք) բոյց որդի Վարդին նրահղբայր Աչուռին. են գնալ Հունաց աչխարձը: Իսմայիլի կանում Հոգի նրանց Հետապնդումեւ Հինգ Հազար" ավանում.իսկ Հայոց զինվորները Վարդանակերտ Հազարէին: Առավույան՝ բռնվում, ոլար պատերազմի տության են մատնում իսմայելացիներին սրո էին դգիչերելեւ ցայգա դարձնում,որովՀետեւբացօթյա" էին լույսին սառած էին. նրանքէլ, որ վրայով:ընկղմվեցինԵրասխգետի մոջ: Սմբատը դիակներիունեցվածքը ուղարկո ճիկներիձիերն է Հունաց կայսեր. նրանից ստանում եւ գնումՏայոց որին Թուխարք ամրոցը: ւզաչտոն Թյան"

է

Աբլմելիքի Հեւոոտաճիկներին վախճանվելուց սոիրում որդիՎյիթը՝տասը տարի: Սա ՄԱ հշիանության

ամբ:

ո

օթագնացեալք

տեղի

5 5.՝ 6 Ջ.

75. Ց

ունչս

կիւռապաղատութնանն

արարո Է-4։

Ղու.

գլ:

0.

ր

ու

Բագրատունի եւ Աչուռի որդիՍմբատին սոդՀԱրծրունյաց միզԳրիգորին եւ Կորյունին, նրանց կանանցորդիներին էլգերիտարան. իսկ` Գողթնի Քչիոան Խոսրովի որդիՎարու

64», մանկածասակ, դանինՀ տարանոնեցինեւ իրենցւն օբեն Հավատով ուսուցանեցին: ԲայցսոսՀետագայում, երբ արբունքի,Հասակի" Հասավեւ արբունիլիկողմիցիր Հա ըննական՛իչխանությանը

տիրացավ, Հայաստան վերաեւ դարձավ. այաւոնզ ծանժձնառու Էկրոնավորական փարթի ղավ,22 արքունի դուռը Հասնելուն «լեսսրու մարստիրոսությանվճիունԸնդունեց՝ /ժձզ) Հարյուր ութսունվեց 182.

28. 328. 48:

մածմքտի

ՖԻՏ.

ոբ պակասէր՝ -Ջ. Ղեւ.՝ կասմոլ6ի կոչմայ: կամսայ: Տ.պակառէր՝ Հասակի խոռամայ 7 Տ: -

աշուռի: Ի տունւոյ -

Տ.

Բագրա- | պակասէր՝

8.2.

Հայրենի օրովընկալաւ

Թականին, ինչպես որ մեղ Հաղորդումէ նրա մասինգր| ված սատմությունը: Հետո այրվելուղ կյուրապաԻսկ իշխանների Սմբատ Հեւո | եղածնախարարները դնում ազատվելով դաոն նրա են Եգերացիների' կողմերը:Հունացթաղավորը նրաց տալիսբնակվելուՓույթ ուր"մոնելով՝ Հետագաքաղաքը» եւ են 52 թալանում քաղաքն եկեղեցու ապառքները | կայսրըարքեպիսկուղուՈւստի այնտեղից վերադառնում: է նզովքիենթարներին մետրուղոլիւոներին Հրամայում երբ այդ ապիտոնին, զասովի կելնրանցեւ այն ընթերցել

ԱպաՄածմետ զորավարիսիրտըզրգովում է Ճենաց

լ

դեմ. նա իսմայելի աշխարՀի է(բճո)երիչխանից Խնդրում եւ կուՀարյուր զորք" անցնելով Ասորեուոթւանն Հազար Պարսից է Ճենացերկրիմի կողմին եւ աչխարծը Հասնում ու

ու

ու

ու

դործեցին: բատությունը ՄաՀմետի փոխարեն Վյիթն ուղարկում է Այնուծետեւ ոմն

որը լ«ելիքով կաղ էր" (իմա՝խուլ երե. Աբդլազիզի,

մեր Հայոց վերաՀաստատեց աշխարչում, խաղաղություն կառուցեցԴվին"քաղաքը

ավելի եւա Հզորաղույն ընդարքան նախկինումեր: ՈրովՀետեւ մեծությամբ, ձականիստ եւ «Իմ ասումէրեղավւոլյսքաղաքի կործանումը ձեռքով ես նորից ույն. քանզիես էի, սում է, ոլիտիվերականդնեմ մանուկ Հագնումէի, կարմիրսփածատասներկուամյա նելի (լենջակյ"ՀՇՏՀ.հւ երբ Իսմայելիզորքերը պատեէին այս քաղաքիդեմ,հս մոա մի խողովակի միրազմում

|

մեր 65

ՋՐՈՎ 35.

բաց.

Հրամայեաց

(էֆ 449)

ՀԱԻ

քրմրից».թանզի չատ էր ձգտում Ճենացչքնաղ կույսերի ԱյնժամԴենացարքան «վաւորասւոուվ է գեղեցկությանը:

է

է

ու

Հ Տա

ու

ափը:հսկինքը սակավմարդկանցով բանակում սալերից եւ փոքրինչ Հեռավորության վրա ՄաՀմետին Հաղորդում

աղաղասպլարաի վրա բարձրձայնով ջով, բարձրացա

այդպես եղավ:

տակ, բոեն ազգերն սարսափում»: Ճենացարքան պրատասխա նում է. «Ի նչու Բարելոնի Թաղզավորը, որն՝ամբողջ ոխետիրեց, նույնոլեսեւ մակեդոնացիներն զերքին պլարսիկները չկարողացան տիրելմեզ.մենքքեզ Հարկ չենքմուս, Թերեւստանք միայն ռլարգեւԹագավորական»: Բո յգ Սածմետը է սլաՀանջուղարվում. «Տուր ինձ, առում նորից է (լո) երեսուն Հազար եւ ն աղջիկներ մենքի քո (Հեռանանք ՎՐՐ

վաչկային դիպակներով սայլեր՝(ա զառասունՀազար ապլառազեն մարդկանցով, որոնք գոլիս Հասնում են դետի

ու

կեցի, զդուչացրի մեր զորքին. այնժամ բոլոր առաֆասրած պրարապից ցած թափվեցին,իսկ տաճկաց պաշտպանները զինվորներըզորանալուգրավեցինթաղաքը»: եվ այդ լ

Ն

բանակդնում Բուտիան" կոչված գետի ափին: Եվ Հրովարտակ է գրում Ճենաց միմիայնդու չես արքային. «Ինչո՞ւ. գալիսմտնում մեր չոխրակալի իչխանության որից

|

`

վ.

«Քո (Հեոեւյալը). բարձրապասիվ իմ (լո) մարդկանցից

Թփվաքանակին: լույսնրի Համապատասխան բեր անցկաց-

գետիայս կողմը, որպեազի բատ իրենց վիճակիբաժան. քո .նձեքաղջիկներին զորքերիմեջ կոիվ չլինի»: ՄաՀՃետնառնելով իր' գլխավորմարդկանցից (լո) երեսունՀաբու

| |

ե ոո :.

| |

Հոգի,Խավերուր էգեոիմյուս կողմը: անցնում

զար

3 Ի 9.

|

|

|

պակառէր՝որ:

բառ Տ. եւ բոտ

-

Այսպձա թողա

Դեւոնդի

Քրոթ»

|

«

| Տ"Նոթօթ

|

Զենազ արքա ն Հրաման է տալիս Հարձակվելնրանց չին թ վրա: Եվ նրանք, որ սայլերի վաչկերում ՛

են

գալիս,չբֆապատումնրանցեւ

սլա

աե

ու

Մածմետը

ու

ա

տասներկու՞ տարի: Սա

վտարեցինՀոնացզորքերինայնտեղից ցին:եվ մինչդեոպարիսպնէին քանդում, դտաննրա Հի մեծ Քի տակմի վեմ, որիվրագրվածէր. «Ինքնակալ կառուցել այս Քաղաքն Մարկիանոսը ոյ" Սակայ յուր գանձերիցմեծաքանակտաղանդներով տին ժամանակներումիսժայիլիորդիներըքանդելու ւ. այն եւ իրենց դանձերովնորրց վերակառուցելուեն»: ո եւ երբ զոտան գրածը,դաղարեցին վերստինկառուցեցինկործանված պարիսպը: Հետո էդալիսԵղիտը Օմարից (98)վեզւռարիՔչիրան Սա դիվածչար չարությունից մղվածմալորչում ծր.Քրիս ոյա ազջորիգոմ. Հրամայումեր փշրել Տիրոջճշմար մարդեղությանկենդանագիրպատվերները, նրա Հետեւորդներինը՝նույնարնս. խորտակել Քրիստոսի խոոչինշանները,որ «րո Համադոյերրորդությանը երկրպագելու պաւակով. :

|

յ.

փայոր| | ՆԻ: |

սուլիման

Ղեւ. ամս էրկու էւ ամիսա ութ 5 ՂԵ. յէրձբորդ 4:

6 9." 7 Տ.

գբաղաթաչաարավա տաղանգիւի

տ.

մի

քողերքն

ոա

ու

է դրում Լեւոնկայսրին. Հրովարտակ «Ինչո՞ւ

յղվեա չես գալիսմեզ Հնազանդվելու. չսեցի՞րայն չարիքների մասին, Թավեցինքուրիչ | թա. ա»ություններիգլխին, որոնք"մեր դեմը կանդնեզական | իե, քանի Փշրնեցինք նրանցինչպեսխնցեղենանոթ, աաա .։

արբ

3 89.

զորք

ւ նորիցէ Հավաքո լիս Էիր եղբոռյը Մոռլիմ ղորաարի 4եուքըեւ ուղարկում ՀունացկայսերվրաՀՇԵ»: Սա երդումու| խոստանումէ չվնրադառնալ նրա մուռ, մինչեւ չ կործանի կռւստանդնուսղոլիան սուրբ Սոֆիան: առաջչարժվելով Հասնում է մինչեւ Պոնտական ծՓո-

Ել

Հ

շան,

ՄՆֆիչիչան համայիլը տեսնելով նրանցՀաղթանակը,

|

թ.

Հարկատվու-

եղբայը' Սելիմին

որքուվվ

:

|

Քանդքլուց

եւ

թյամբ Հնազան դվես ինժ: Բայց երբ Հանձն չա(Լեւոնը) դավի,ուատիգազազած,իր մեծաքանակ է Հունաց ուղարկում երկրիվրա:Ս: գալիսքւ. Կքկայո 4 անցնում է Սջուսուգոնն որը Թարգմանձրկիրը, վում է Միջնըկրայք,եւ Հասնում մինչեւ մեծ Բյութանիա. ջորդ են ալիս Հունաց զորքին, ավարի ենթարկում" նրանցերկիրը,ապա վերադառնում հրենցաշխարՀը:

՞

ու

չ

Լեւոնկայսեր ների դեմ,Թե ռյլիտի դաս

կոա

ու

1:Հետո)

ԱՑ որո

ավելի ծանրացրեց Հարկերիսակը մեր Հայոց"աշխարիվրա. ապա սկսեց Հոխորտալ Հոռոմ

տարի ա Սա գածակալության երրորդ` տարում դոիք է Մոլիգումարում մի 4եռքի տակ,որոնք գալով Դարբանդ (իմաԴերբենդ)

քաղաք

ու

Մ2 իաա է..,

ած

սրերով բովբոլորինկոտորում,միայն սակավմարդկանէ ընկնում ցովդնւոն փախուստի՛դիմում: Վլիթրվախճանվումէ տասը տիրելուց իչխանությունըվերցնումէ Սուլնյմանը՝ երեթտարի: իր դուրս

Հրամայումէր սպանելխոզերին ոչնչացնել երկրի8այն ին, ուն ւհ մած լի-

հսիգզ: Ս.

րատ,

10 8.'

եւ

Ղեւ.՝ Ծեցկերո" իզի: պակասէրՀատուածդ, նալ ի բոռձիցս՝զոր ուրէք ուրէք: ՂՔ..՝ ուրէթ ուրէթ կանգննալէին յանուն (նորա)իի -

եմ,

-

պատճառա...

Համառում

եւ

բոլոր

|

Ր`

11 Ի Տ.

ու

|

որ

եւ

այն խոստումը,որը տվիմեր Հայր Իամայելին, գլուխ բնրեցինք: ԱՀ, երդում եժ վել՝ չվնրադառնալ իմ երկիրը:

Դրառարար կոկա |99".կայ ամքնայնուրեջ՝ Հէչամ Ղեւ.' ամս տասն եւ ինն Ղու. գլ. ԺԷ: -

4 9.

առ

է սղո

6 2-

7 9.' 8 9. 9 9`

մբոիդոն: Ղեւ.՝ միւսիգիոն միֆերկրայթ -

աւարի առմյուն ր

4ինչեւ չվերացնեմիսպառքո թագավորությունը եւ չկոր-

ծանեմ

ծը»որ

նեմ

քո

բո

այդ

արապասլատ

քաղաքը.

եւ

ձեց

Սոֆիակոչվա-

օջախն ռլաչտամունքի է, պետքէ լոգարան դարձ-

'

իմ զորքերիՀամար,իսկ այն խաչափայտը, որին երկր-

ու

Իսկկայսրը,երբ Ընթերգեց" այպանությանայդ Գիրը» ու

նախատինքի գիրըՏիրոջ առջեւ եւ ճրեքօր չարունակ, եւ սոված ծարավ աղոթում երկրվագում չին՝: ԱյնուՀնետեւ գրում է Մոլիժզորսվարին' Հնւոեւյաղլ պատասխանը. «Ինչո՞ւնս լարծենու չարագործությա՛մբ, Հզորաղդույնդ

է գալիսթաղաքի դարպասիղեմ, խաչի Հարվածումէ ծովի ջրին՝ երեք անգամ

մին ծովըխորքերից դղրդալով է անում (խորասույզ ժի բոլոր զորքերին.մնացածները

անօրենության, որովՀետեւ եթ. Մովսծսի' գավազանը,

ա

վկանէր Քրիստոսի Խաչիզորության, արեց ջրասույզ եւս որքա՞ն Փարավոնին, առավել Հեշտությամբ սուրբԽոա-

ՐԸ

ուսի

բարին կընտրեսանձիղեւ զորքերիդՀամար,իակեԹ ոչ, արա, ինչ որ մտքումըդրել հո»: իսկՄբալիմ զորափարը,երբ այդ պատասխանը, գազանայինզայբույթով Հրաման է տալիո՛" զորքին լցվել ն ավերը, որ ՛ աւա

ու

րթաԻ 25: 35.

Հար,

զերծ Ըեթերջաււ կատարեր

4-3.Թէ: գգրաւարն 5.

52.

6 2.

-

ԼԱ

մովսէսի

7 Ի 9.

ԷլԹէ)

պակասէր՝ խաչիս ւ

|848.

10:Ջ.

անդրէն

Թագավորին

ուզած դատաստանը Աստված կատարեց,

2 Ճճուքը չեմ չայցնի Քեզ: Գնա Քո երկիրըեւ ռլատմիր այնտեղԱստծո Հրաչագործությունը»: Եվ Խա եւ մոթաչար ն ր գնաց երկիրը այլեւսքաջություն չունեցավ հր անձիվրա՝սուր կրել»: Այդ նույն ժամանակ Իչան Հեչրմր Իսմայելի Հայոց վրա է ուղարկում Մաչմետի Ս, Վասակ որդի Մրվանին: Բագրատունու որդի Աչուղին է նչանակում սրառորիիկ Հայոց վրա: Դրանից Հեւոովախճանվում ճւ է Հեչբմը նրափովխաԸնն եւ

նս

|

|

|

|

տիրում էՎլիթբմեկ

կես տարի: Սրան Կուռայքիժ ուանում Հրամանով եւ նը նախարարները նրա փոխաբեն նշանակում են Սուլեյմանին»: ու

են

տա

ջ-ար 9.ո արիողը Պոոծ

14 9.՝

«Իմ ասաց.

ձուավր

ա-

կարդաց

չղթա-

ո

ու

եւ նա

չի նչանը՛ կկործանի Քեզ":ԱՀա,ելթծՀեռանասմեզանից",

իսմփա-

ալիքներիծփանքից թչփերը, մանքէլ՝ դեպիՀ (ղզիները, որովվՀեւոեւ ավելիքան (5) Հիսուն բյուր մարդ չար: հոկՍրոլիմին բոնեցին ներկայացրին

եզին" դեպիԹրակիայի

|

"՞

մեկիԹույլ

նչանով

կրկնելով.«Օգնի՛ր մեզ»Քրիստոս, աչխհարչների փբոկիչ»: Եվ Հենց նույնժա-

յ

ու

ոչ

ժողովուրդներ

գուրս

այդ

կազմու պլատրաստ էին, եւ առաջչարժվեցին մուռեցան Քաղաքին: Էեւոն կայսրը,նրբտծսավ խլխտ անտառինման ծովիվրա ամբոխված բազմությունը, Հրամայնպ պատրասւոն ամրացնել սպարսպի՞՞ երկաթյա, վանդակորմերը,

առպավի-

(ությումը, օրՀներդություն չին մատուցում, ապա թաղզա4որը

Հյրազոտնմրով քաղաքիամբողջբազմությամբՀանղերձ, ընթանում նն դեպի սուրբ.Սոֆի, տարածում են

մագործ կապանքներ" դնել ամրոցի դուանըեւ

Աստծուն

այլ

Խաչի)իր ուսերին, Հայրապետն

սլագում22 սլիտի քո գլխինխփելով»: ֆախջախեժ'

ք՛

սրատերազմել Թչնամու դեմ,

Խելով՝ բարձունքներին սպասում էին նրանց այցելության: եվ ինքը՝ Թագավորը, վերցնելով անՀաղլթելի նշանը(իմա՝

|

ե

ախեալ

աարի ար

|

ի

Գուռայից Հրամանով կութանը վարդացողների, (աատ՝130) փմառտտնոց 15.՝ ի վերայժուսոյն 2 9.' վարեալթ

Ղեւ.

«լ

ԺԹ-Ի:

Բագրատունի Ջ.՝

աստ

եւ

Է ստորեւ՝

Սիլիման

Իսկ Սրվանը,երբ լսում է Վլիթի մածը, չուտտավույթ Հավաքումէ իր զորքերինեւ անցնելովԵփրատ դետըպա-

|

տնրազմումէ Սուլեյմանի դեմ,սլարտության է մատնում երան,սպանումեւ տիրումինքը վել տարի: Ապապաչարում է Դամասկոսը, գրավում եւ քաղաքի բնակիչներին" Իս մայելի չորս գցերիվրա կապելով, որդիներին Հյուսնական գործիքներովտաչում են նրանց դեմքերը, Հղի կաեն մեջտեղից,արու նանց Հերձում մանուկներին որմերի՛ են են տանում: մեջ թաղում, իսկ աղջիկներինգերի Եվ կատարվումէ Ամովսի երեք մարգարեությունը. «Դամասկոսի եւ ամբարիչտությունների պատճառով չորսի Համարնույնպեսչպիտիկարողանան) խուսափելդրանցից»: Քանզի

|

ոոււոյնյայլաւն

Ն

արկա

աա Աաաա բարն զբնակիչ ունր,

իմաստր անչասկա-

1 9.՝

2Ջ՝

որմոյն

,

| | |

4 Զ`

ավխտացեալ ՂԵԼ՝ զչաբութիւն

Ղու.՝

1082. "|

գլ.

:

'

տասն

Հառտուցեն. կառքարն (նիք ծր կալխումբոլորի՛պարանոցից (99): Հայոցերկրից

էչ գնալուԽորասան, եւ Եգիպտոս Դննդապոլիս նույնչաբիքներնէրգործում:ԻսկՀայաստանում է Հրամանատար թողնում Ռւաադայի' որդի Իզիխոին. Հայոցիչխան է մ Հառտուոու Բագարասո Բագրատունու որդիՍաՀոկին, ոՐԸ գեղեցկատն» քրխտասարդ էր եւ Հաղորդակից աստվածայիներկյուղին: Երեքտւսրի՛՛ եւ անցվախճանվում է Աբդլան իչխանուԹյունըգրավումէ նրա եղբոսյը մյուս Աբդլան՝ երկոււուաՐի՛: Սրաօրերում Լեւոնի որդիկայսրԿոստանդինը չարժվելովդեպիարեւելք էշ կար, գրավում ին Քաղաքը, կործանում է նրասլարիապները, բաց անելէ սոալիս նրադանձատունը հւ Փաղաքի՛՛ սարակինու՛" բԲնակիչներին՝ իրենց սա

ու-

՛ Աասողայ պանասէր՝

ԻԱ-ԻԴ։

Ղեւ,

92.

Ա. 3: Ամողվ»-

Ղեւ.

եւ կողմերում գանձելՀարկերը բոլորից՝Թե մեռածնեե

լն ողջերից,բատ մարդաթվի: Սա նէբազմապիսի ղություններովվշտերովտանջում էր ամենքին, վտանգուսբ եւ Հասցնում ծայրաչեղ աղքատության: ՔածՀանանճրինստիպում էրբացածայտել մեռյալների Թիվը» որսաեսզի նրանցՀարկերը եւ Ընտանի քները"

|

ու

ձո

Լոր

ու

որ

Էր ազգակիցների դեմ, Խորասանից՛զորք է չարժվում, որոնցգլխավորումէր ոմն Աբդղլա, անցնում են Տիգրիսը՝

եւ

:

եւ

եօթն

տասներեք վախճանի դարու: Ղու.ԼՉ ԻՋ: ամս

-

Ջ.՝խորոսանայ

:

իր եղբորը՝մյուս Աբդլային չրֆագայելու իր տերությանբո-

բից

երկունքն էին կատարում, ռպանության, ընչաքաղցու| թյան, ցանկասիրության" մեղքերի) մեֆէին. եւ չորրորդը, Ասոծո այցելությանըաչք չուն ծին": Այս նույն ժամանակներում էր իչխում Աչուտ պատրիկը, (ժե) տասնեւՀինգ՛ որը տիրապետեց տարի,փառավորկերՀեւոո պով:բայը կուրազվեցՓրիգոր Մամիկոնյանի կողժիցՀնտո ( դրանից ապրելով ժդ)տասնեւչորս ւոսրի՞, վախճանէ" վում դրվում տապանում Դարյոնք՛" դյուղումմեծ

Հարյուր Հասնելու նրանէլեն սսլանուսր Մրվանին՝ Մրվանի Սո փոխարեն տիրու է Աբդլան: ուղարկում է

Հազարմարդեւ

|

եւ մոթերով զգայություններով ախտավոր էին",մաչվան

եւ ԵՎմինչդեռ էր տիրապետում Մրվանն էր մարտնչում

մեծ Տաճկաց բանակատեղ ին Ակողա',եւշ ճակատամարտ են տալիս, աղանում Մրվանի զորքերից (յո) երեք

`

լ

Ղե..՝

ՀԻ

Գլ. ԻԷ:

"բ 2.պակտաէր՝

9: նտանգէր 62.

բնդանիջն

Ղու.՝

109. 139՝

գնաց

Ուսագի

ամի

Ղեւ.՝

այ

2.

ամս ծւ

բռան

Հառ

եւ

ծիկու

դլ.

ԻՐ:

-

|

աչխարչին

Սառիէւ անդր մինչեւ| 14 Ընթեռնլիէ՝ զՍարակինուտ» 944րանԵրրորդ պրափասեր | Ֆաադրին: Ղեւ.

լ

ի

նեցվածքովտանում Հունաց աչխարչը:ԲայցՀաջորդ

դուունԸնկան:Դրաս Համար Թեպետեւ ՍաՀակ Ձչիանն ՏրդատՀայրասըետը հազմիցսԲողոքենրէին ներկայացնուի, սակայն ոչինչչէր օգնում, Քանզի մեր մեղքերի ոլաւոճառով| Տիրոջից քր

տարվա սկզբին է կարին Իզիտը վերակառուցում Քաղաքը եւ ուրիչտաճիկների բնակեցնում Հեւոո այնտեղ: Դրանից իամայնլացիների միգունդ, Խրանց զորավարի անունը մլք-

ու

Պարակասուսնի կողմերից, է Վասասպատակում են պուրական աշխարչը: Նրանց դեմ դուրսգալիսՍածակ եւ եւ Համաղզասոը Արծրունի իչխանները սրերը գործիդննլով մանք

էբ,

ճրատուծասը սաստկացած, ուստի եւ (արկոււոր, մարավխն նրաչտությունը նկան

'

ու

որպես մեր" մեզասարտուլթյան ալատտուծաաւ: Եվ Սուսնի հչխանուլթյան օր ճր, ին նածատակվեցին ՍաՀակնՀամազատաը, որոնց «րով

Թչնամիներիցբազմաթիվ մարդկանցխողխողեցին: ԱյնտեղՀամազասպը կարեվերխոցվածընկնում է երիվա8. բից Հնռթով: ԲայցՍաշաղը տնելով այլ, վրաէ Հասնում, շատերին խողխողումեւ ինքն էլ աղլանվումնրանցՀետ. սրանք Վա-

ու

գլխատեցին", ասլա կախեցին

խաջավայոից (նդ) Ի զու Հարյուրնրծսունչորա Մուտքն մեզ. տարի,տիրելով իչեաձությանը` սառվում քը 8. կրանից Հետո (լալիս է) երս եղա Ար

Թյականին:

ապանվում թշնամիների

Հանի որդիներն էին:Նրանց հղբույր Գագիկը ապստամբում է իամայելացիների դնմ, ամբանում է Ողական ամրոցում,

եր.

Առրոլատականն Հայաստանը՝ Վրաստանով Արան, Քռու| Հանձնում է հր Հանդերձ, հզբայր Սա Հոյին": Օբեթյա, ռուի ուն ի ազգությամբ բնԴոլ կիուղարվում է Հայատտո ՀարկաՀավաքության, ռրը ու

|

ու

զորքով դուրս է գալիս եւ ավերում Պարսից աչխթարՀը: նրավրաԼ22գալիս համայիլի զորքերը: ապա

չրջապատում | եւ ամրոցը մեյ տարի ոլաչարված պաչում ԵՎերբ չեն կաբողանումմ ոչինչանել,դավելով նենգությամբ նրան դալ են առաջարկում.սակայն | Հաչտության Չադգիկինի ՛

ու

բանտ են դնում, որտեղէլ վախճանվուժ է: Ներա որդիներ Համազասպն կանհրենցՀոր փոխարեն: Սածակը

կառլանքները, ննչոր սլաչանջում էր. սակայն

ոչինչ չի ուղարկում եւ Հարկաչաններ ատիպում աու" կրլնավինՀավագել, եւ վապարյա է ոկ կնի տալիս Բոլորի 1 00) պարանոցներին՛

|

նում, այլեւ նորիցէ

ու

|

եւ իսկմյուս Արդլայի իչխանության: ՀրամանաԻզիտի

|

տարության ժամանակներում է Հարկախվո ծանրանում պածանջության (ծի անուրը մեր Հայոց աչխարծի վրաս, րատ

նրդաթվիէին,

այլ

մի

ըստ

մարդկանց այնաեսոր անդամ գլխաքանակի: նախարարներն մեծատունները եւ չքավորության աղքատության՝

աաա ՀՀԿ

ու

փարձոյ փոաղութ Ղո..՝ Սուլէյման ալ2.՝

19:

ֆրարացին

՛

ու

ճի

|

ո-

բովծետեւ Հարկերըոչ Թե

մեկիկ-մեկիկ «լաՀանջում քր անքանակ ( զուղես, «տուրքեր, մինչեւոր մարգկանց է վերջին Հասցնում ծւ անտանետնանկության

նեղությունների այդ չարաչուք դաչիճը:

7Հե

Լ

Ջ.՝ բչխանութեանն Այ ձ հ չքաւոր աղքատուցիւն

'

32.

|

|

: |

|

Այնպես որ

Հավանաբար' ուզած,զածանջածը:

"

ցգլո

Տ:

սաստիկ

Ղե..՝ Ղեւ՝

Ովբեթյա,

Իրնդովէ

Այլ Ջ' զառաֆինան

«ոոաո ի ՛ Ղու.

:

գյ.

՛ ումի

զուզայս

Ոշ

7127՛

.

Դոճադչեր ՛-

տասներկուՀազարմարդվոարանդիեղած Հունաց աչխարՀը, որոնց առաջնորդում Ամաէին Շապուծը տունյացտոՀմիցեւ նրա"որդիՀամամը: ԲայցԹչնամինեեն Հւսսնում ըը նրանց Հետասչնդելով՝ կողիսածմաննեեն րում. իսկ նրանք՛Հետ են դառնում, պատերազմի բոնեն մատնում եւ վում,փախուստի իրենք անցտաճիկներին նում են գետիցայն կողմ,որը սկիզբ առնելով Ակամսիս՝ է Հյուսիս Տայոց երկրից: անցնում -արեւմտյան կողմովեւ

գնացին

ԳԼՈՒԽ լ

Ու՞իօ

|

Ինչալես վերեւում (նր) ասացինք, (աթռունութ Թվականին ճրեւաց ՄաՀմեւտ տաճիկների եւ մարգարեն տիրապեՏր տեց

կուառար, ի: Արա"

(գ) վաթսուն Աբուբոռքբը՝ տարի. մառը՝(ժա) յ հրե Ա

0 Թման

ներկրում՝ սաստիկ կարուտության պառոճառով, անձնատուր եղան ծառայության Իսմայելի որդիներին" դարձան Համարփայտ նրանց կուորողներջուրկրողներ: ու

|

Այդ ժամանակ" Հայոցեսայիկաթողիկոսը արքու ավարտումէ իր կյանքը: Ասլահբն Դոլկը"եկեղ-

որբավկրոն |

Արա Գոտագանաքոթն ՀաջորդումԷ "Հ 67»: փանոսը

Սո

տ

վանը՝(ա) մե կ տար,ի.

Մրդլմելիթ' իբն Միվանը՝ (ի) քսան

տարի,

Աբո, մելիբը՝ (թ տարի, «ինչն. (ճե Հայոց Հետո ր ՎյիԹից ձվավ | Մ,վանմիբ-ալմումնլին՝ (ղթ) Հարյուր հենուներկ, թյ ՎԹ իբն յ ի .շարյութ վաքաուննրւք՝ թվա

լ

ր

|

:

տատը

Մ,

եւ

ու

տասնեւմեկ տարի. Թ) Թմանը՝ տարի, Ծր միան« 7) տարի, ի,զինտբ՝(շ վեց թռաներեր տարի. Մ. միա կբն իզիտր (ա)մել արի, Մ

վանդերկրում:Իսկայն սինլթորները", մնացինմեր որոնք՛

ու

տմագւից',

ողա

Ամ Տաճիկնեւի իշ-ալ-մումնինեւի մասին

կոսԹափվում Պոնտական ծովը: Այդբւսննփզմանալով անդին կայսրըբնակեցնումէ նրանցբարեբերեւ արգա-

ցուբոլոր գանձերն ազասքեղենը"՛ սպառնալիքով բանակր առաք վնրեւմանամենը, ինչ Հաճելի է Թվումերեն: ԵՎբազմատեսակ կա՛-

Ե (101)

յանին: կրղանմետ (աթ) կւ

Հարյութ

տտսհլեը լԹվականին: ելավՄաՀդիի ամիր-ալ-մումնին: ԱՀարոնը մեուավբ (ճմե)Հարյուր նրնաունչինգ Թփականին: Մյուս Աբդլա բնր, Իր՛Հոռոմների րճրկիրըի մնում:ԱՀարոնչ,, որի"եղբայր ՋառիրՊԱ մղը)ճրկուՀարյուր քննսունեւուլթը Թվականին մեռավ: հսկԶափրրը" (լժա)ճրեքՀարյուր մոսսնեւմեկ Թվականին: ԱՀմաոր, որը Յանիորդի ԱլիինՀայոց ամիրա ուղարկեցեւ ո-

Ջ.

պավասէր՝էւ Համամ որդի նո-

6» Քրոսսէի՝նոցին

շ

:

Յալ

ծ

Պոր ԱԱԱԻագաք ձրթայ ւմ

4 Ջ.

|

զ«իատով

Ղեւ.՝

Ձ.:

-

0ի. ԻՐ

Բշ.՝

|

Ապամ-

Եգերձատան ծ ԳՓոնատոս

Այլ ք Հեղ ԲՐԻԵ: Օր. Բր. Բբ.՝յայնմ «րդն. 0. Քբ-՝ իբնԴօվլ -

ի:

Բբ. եւ եւ

Ձ.՝

Ջ.'

90.

որ

ժամանա

11 2.՝ զապաս 12 Ղեւ.

Պլ.ԽԲ:

Ջ.՝ այգթ

շէ:

իր օբ.՝ ՀԱԻ,

օրինակ ունին՝ յայլմէ

0բ-՝Բբ.՝իլի» 4: 0բ. Ք ի ատոլեւ՝

քբառո 0բ-Բէ. ՁՂՃ

մերմէ

:

ԱՀարոն... 60» ի-2" միւս (ոլն... Ի

8 9. ե.

որ

0ի. Բբ-՝որ 0բ. Քր. աստ եւ ի «տորեւ՝

Զաբ

Աչուին'իչխանաց իշխանկարդեց,(/ժա)երեքՀարյուր

տա-

նեւմեԹվականին":

ԳԼՈւԽ

Թեպետեւ Հաչատ ջանքթառփեցինք չարադրել նախորդպատմագրական (եւ ստույգ գրվածքներից:

փարճ

Կոստանդիանոսից այս կողմ, նրանց

անուններն

ժամանակները Դիոկղետիանոս թ քրոռ Մ րա

ասվածները), սակայն ոմանց ամիր-ալ-մումնիներից

են

ա-

հուններն ժամանակները այլ եւ այլ պաւոմություններում գոռանք.Հաստատապես չզիտեմ՝ նրանքերկակի՞անուն են ունեցել,լԹե՞մեկը մյուսից աՀավոր' լինելովՐորպեսչքեղա22 չուք ինքնակալներ Հանդես գալիս:որոնց անունները` են դրոցՀիչատակի բայց մենքբոլորն այստեղ արժանացել. գրի առանք, որպեսզի մեջ ոչ մի բսն պակասչմզրածներիս նա: Եվայն յ" էլ5լ Հաստատապես Ցի» ո, որ (կբ) աշ իմացիր, Ը վաթսունությ ե. ն ուլթն, Թավանին Հկրաղլի Թազավիրության ութերորդտարում եւ հրեւաց այնուծեւտեւսկսվեզին Մաչժեւտը բռնությունն նրան | ուն, աչխ,Ը Հե վրաՀՇՑՀ. մնա 7 ին բանց ւոի, Ր ակա (ուլ յունը ութ, ջատ ծրկար՝ մինչեւՀայոց(կդ)ներեք Հարյուր վաթսունչորս ու

յ

ինթբ՝Առողիկն էլ է նքատում,որ այստեղինչ-որխճճվածէ.

"

շն, Բագ `

-

Բր.

.

պակաաէր՝ գրել

3. ե122 Բբ. պակասէր՝ պատմագրական: -

Ց. ոն,

4. 9. 5.

աճաւոր

Այլ Ջ.՝ զանուան

աՀա

չարունակությունը:

0.8Բբ:այլազգթ `

ՅաՐ

'

Սբ.

8.ԻՋ. 9.

0բ- Քր՝ բոնակալուի(2):

նակայբ 10. Օբ.

-

Բր.՝ ինթեանթ

Այլ

.

Քաղա, Զաք եւ իր անու/ կոէ եզ28. կու Սոֆ տատանդնուպոլիս. յլեւ Բերելովիր Հետ մի Բանի մառանջնեը գրատա Աա իր բներից Թագավորո «թյանւ մրա« նղմանՀամի ամար. Հ : տագայում ւոխեզեբական մայրաքաղաքում ք մեծ հւ Հ (առուցում ձկեղեցն, րագույն անվ ո ն է լոչ ում ապա Մ 2 ով գումարը նա ինջ ի ՆԷկիայում բյութաԺ(7ծր, (/ժր) երեք Հարյուր մ ուսսնեւո Համրապեւոնի ւթ աան /ի ր ռչ ակցությամբ| Արիոս Ալեքսան ո" «ԱՑու եւ

Գա

| |

որըՀարմա, : նրբորդ տարում , Ի

Ղչամավոր

"Ք1"Ց

աս

պատճառով, որը Աստծու

չր Ա անվանում: վա ում:

:

Ռողուն ա

ի,սկ

չ (որական արարած

ոդ

ժոթերորդ տարում ձր մոր

"Ը րուսաղեժ սուրբ" Քրիստոսխ պատվական Ս

Ե

քու

ւժ դարկո

ՐԻ Խաչի ի Ս դրով: տացավ Դարոից ՇապուՀ ԲՔ« յից Դա արքայից ի գար է Ք Հնագույն /իթ Թ. Դր» որ Հովո, / սի որդիՀե. ոնի, Քռնայի 4(իշից"վերցված էր ն Բ Նա աբուգոդոնուոր արքայիկողմից,

Եա խնդրեցէ եւ Դրճց

,

:

1 9.

բոՋ:՝

:

ուս

մեծ «լատոպարեց դարձրեց

նո

2Ի

պակասէր՝ բաժանեալ

.

որո

-

7 ու

,

դերի ինքնակալհչիսաններ"եղան եւ սաստիկկատաղությամբ դեմլարվեցին: ամբ մմիմյանց իմյանց դեմ լալվեցի:

ւո.

տարում

ու

մ

ո

եւա

.

ու

ու

՛

ն

լ

Թյոմբ" տիրապետում էին,այլեւ աննչան բերքաղաւքների

ւու,

Տրդատը. իոկ

Քում է

'

ուրիչ ազգերըչտիրեցիննրանցվրա, սակայնիրենքիրենց բաժան-բաժան" եղան,միմյանցդեմ թչնամազան. քանզի ոչ ն ամենան յ եւ միս, քէ նե, նվաճե, ր քաղաքները րջ անավո, գ ին բռւնու-

ու

թագավոո ն Հայոց 7. աԱ տասնեւյոթտարի՞ լթա, վ ամիԱն ) Տրծսուն Հ((բ. «բոկոստանդիՏրլուտարի, Է երկրորդ ոէ, Աա արքունիքը Կան Հռոմից ի Սուղանդիա կզվբա,

Բ

եւ Թվականը Սմբատ որը խաչավայտից Թագավորի, կաղխվեց,(իղ)Քսանչորահրորդ ւուսրին, մինչեւՀունաց Վասիլի ռրնւ Հետո դի Լեւոնի Թագավորելը: Իսկ դրանիցառաջ էլ Թեեւ

(102)

Հունաց կայսբեր

լ

ու

մառուռ

Ձ

որ

ինչ-

Տա

դիոկղն,

ալ

5 5՝՝

`

Հոգուն: Այլ Ջ' -

տացն

սուրբ

Հայրապի-

8Բո" դում ուրնջ աք 6 80բ-Քր.պամասէր՝ (Բոոռանարն, ռուրբ 9. ւ

թ

«0.բ. Քո. առաթնալթ Բբ.՝

առած

"4

Է

նախկի | 7/ծրզոքին Ջ՝ ի գլուխն

|

պեսուսուցանում է քեզ Աչոտանթիպատրիկի՛ որղի Շապուծ ՔաղրատունուՊատմությունը:Սրա քսանեւմեկեբորգ՝տարին(մղա) երկու Հարյուր իննսունմեկերորդ բին էր Տիրոջկենարարչարչարանքների:իսկ երանիցՀետո Հունացեւ Հոռոմոց վրաթաղավորումեն նրաորդիներ

կուստանդնուպոլսի ճծ) Հարյուր ՀիսունՀայրեժողովը գումարողը՝ Մակեղդոն Հողեմարսոի մասին, որը ճ վեր մածացած վաղուց էբ: Թճոդուի որդիներ՝

|

ԱրկաՕնորիոսը (իդ)Փճանչորս չարի. սրանց օրերում ե. Եպիվան /ւճբծձրանը: ո ԱՆԲ ան Կիրացին դիոսն"ու

ու-

երկուտարի:Սրաօրերում Ալեքսանդրիայի" նրանելի՛Հայ բապետԱթանասը, ծրկրորդանդամՀալածվածլինելով Ն աա Հաաա» Ֆում հւ Թաղզվեց վկայում է Սոկրատը: Տարառնում, ինչպես Հորիանուր մեկ տարի: եւ Վաղեսը՝ (ժա) տասնեւմեկտարի. Վաղենտիանոսը եւ էր, որ Հայոցսուրբ ՆերսեսՀայրապետին բազմաթիվ Պատմոս ուրիչ Հայրերիաքառրեց կղզին, որոնք կերակըվում էին ծովից ինթնին' ափ նետվածձկներով: Սրանց" տասհեւմեկերորդ տարումվախճանվեց'' երանելիԱթանաս Ալձջաաեզբացին`՛ դարձյալՀալածանջներից:Սրանցօրք7

նլոցը Գործքայղւուք Ք ն,Լոցը։ կւԹողիննենրի առաջարանները»», Գլուխնեըն մասնավորնները, /(այություններնտնի,րը" որնց: Առվա,

'

-

|

րան.

Է

|

1.

ՏՖ՝

Բ-Ն

Էոլո

1ե44իդոլրությունը(իմա՝ «յբուբենը)'՝(իթ) Հայոց «ինր գիր ԱսորիԴանինլ ԺՈլիսոմխայից,

իրի աստծուց

-

|15Ֆ «ԳԳՐ Էէ

ազբանցու

Հ

տասրոնեգին՝ րոնեցի,

հր Թագավորության

սա

հր-

Հանա

0ր. Բբ՝ զ ԳարունավալխօանՑԵ, Ձ.՝ ԹՀադորոս

Քր.է.

307. ՐԻողին

.

ԵՔՀՐ

""

Մարկիանոոր՝ ժոթը տարի.

Բբ՝առեւ բ աապրծո՝ |11Օբ. ժոճոնյու 2 ԳԱՆՔ

եւն ազեջաանգրի: Կ ԼՃ ազձվխանգրի

ԺԻ. ԱՋ«բեկին

շ

«599:8---

"

ԿՆ

|

Հարգաթչոռ

Ձ.' ոնործու երմոթին

Փական ծւ ոմն

9-ակարւ

Լ2 9անգան Երկոթին |

թասնե-

կակյոք գրծրի"

արույ

/. դրելով

Ջ.՝ լոբլիանոս սո. ամ վատ` սոմ «ո. եբվկին Ի-( Էնն

|

այրապեւտ սուրբ

կարգավորվեց (իմա`տոնդծվեց) մեր

պակասությունը ստացավերանելի Մե ուլ

Տ

Գ».Բբ.բ սորտ

արա ժամանա,

Սածավը, որի «ՐՔ

երանզբայրԳրիգոր Նյուսացին ԳրիգորՆազիանգանցի՞'

54.

կա

տետ հարաւ Եփեսոսում գումարեց երկուՀարյուր ժոժուրբ Հայրերի դովբ Նեստորի, մասի, ոլ

ու

զր

հրա Կի

ու

«ա

Ֆ-

ա

ու

ա-

«գիպ աշոսփակիզասրիկի

Ավետարանի ցանկերը:

որբ

հքսանդրացին, որը Հրաչազան

եղբորորդիՀուլիանոսը՝ ԱյնուՀետեւ կոստանդիանուվի

ւ.

Մ

ՆԱաննրացին,

զարկում Կյուրեղ Երուսաղեմացին:

2 9`

եպիվան

/

Րի

եւ կոստասը կոստանդիանոսը՝ (իդ) քսաԿոատանդնոսր, նեւչորս տարի:նրանց" եպիսժամանակներում Մանդգնուս՝ կոզոսիեղբայրԱնդրեասը տոմարների չարադրությունն է

ճ

ծարանը: Չրատվիանուր՝

Հինգ տարի. սրա ժամանակկիպրաց իների « հապիակուութ ՊարունակաԽոսը» գրեց ՀՇ»: Թեո Սուրբ սբ՝ (ժե) տասնչինդ ւուսի Ձ նա ձր (

|

տա-

Հորինում.իսկ սրանէլ նչանիերեւալումասիննամակէ

ատով

ԱԱ2.՝աա եան ն Զ.

առաջեյռ

9."զտօնոն 9.

Հարոն Հարո Տ: | րոյն մեսրուը

ձրգաին

15:92.

Օր. Քր՝ Խնդրուածօթ

«արում գումարծցՔաղկեդոնի ժողովը՝քինախնդիր Նե լուծ ունքին. ն ԽուլինելովՆեստորի Հրամայնղ այց Որդ

ենց: // Մյուս)Հուստիխանոսը՝

(չէ) նրեսունյոլթը սարի. սրա տասնչորսերորդում Դվինի ժողովում Հաստատվեց Հայոց Քփականությունը. իոկ նույնի քսանեւերրորդ տարում

աւռորի

յո ակայն ատտվածայի (րրադարձնկլ, նրա որդեալիցլինելով բարկությունը Հասավ աի կեց:Լեւոն ՄեծըԹ տասնյոլթը ւտարի. Ռոտոս Լեւոնը ( մեկ տարի. ա) ժաստանից կրկին

չ

սատ-

ա-

լնքաանդրացիթ Տասնեւինը հոյակը' աաՀմանեցին,

որը

Զենոն (ա) մեկ ուսրի. Առաչինը՝

Ձառոկի է եւ քռանեւութը տասնչորսհրորդն՛ չրֆաարոույսով բոլորում է (:(բ) Հինգ Հարյուր հրնսուներկու տարի:

յ

|

Սս

(ա) մեկ տարի. Բասիլիսկուսը''

Ռոտոս

Վենոնը՝(Ժբ)տասներկու տար.

էր եւ որկրամոլ

Բ.

սա.

չնչին լատճառով է նր զորքերից, Հալածվում փախչումէ Խազիրների խաքանթաղավորի մոտ, կնության է առնում նրա դատքըն ԻՀոիթիա: Քաղաքն իբրեւ

չավիազանց

ուտում օրը աղածորեն արիկենդանի'

ու

ու

խմումէր, մինչեւ«ածողօրվա ումարացը. ասլա Քնի, մսիմնացորդներ զարթնելով . դնում ատամների արանք ներում, ՔանզիՀոռոմները սովորությունչունեն

ժառանգություն. ապա Խազիրների զորքերի օգնությամր վնրադառնում է (Թագավորելու Հաս-

|

կոստանդնուպոլսում,

՞

է նր արքայական տատվում եւ աթոռին Հետագայում (լա.ռուցում է մեծ Հո

ուտելուց հրննցատամները մաքրել լվանալունյուորին օչնան (իմա՝ Թերով, օճառ) են անվանում, այլ միայն Հեւոռ(անալ

րով

ծն

ու

ու

ողողում:

տանե,

Թույլատրել: կերությունը" է գրում Հուչրձաբծրական Հոռոմոց բոլոր երկրներին, որը Հննուոիկոն է կոչվում,որով նզովում է Քաղկեդոնի եւ ժողովը նրանց բոլոԸին,ովքերՔրիստոսի մեջ նբկու բնությունեն ընդունում ՍՄ վերադարձրեց Տիմոթեոսին Ալեքսանդրիա, որտեղից արտաքսված էր Զենոնի տարում վախկողմիցերկրորդ

վերաբերյալ, որումՀայերը սլարտություն կրնցին: Մորիկը՝ (ք)Քսան տարի.սրա Համարասում հն, ղել է Հայող երկրից, Աքագածուռն դավառի Օչական կոչեւ ված

նացեւ

|

գյուղից,

՛

ւՀ

շ ոերաագակ» ՝

Օր.Բր.

աստ

էւ

առաչին

զկեի՝ամ մեկ

,,

ծ

՝

՝

ԶենոնիՀետ

հարգն

Այլ Ջ.՝ պանրոց

ուղինշ.

եւ

սա

կոստանդնուպոլաից էբ տանումքր խնամք ա

Է

Իղրացառնում:

այն

առասպելի

ասածը,

Ը ւբ Թե. «այստեղից Օչական 70»: խունկն առաչջին»"Հ Սրաժամանակ է սպանվում եւ Պարսից արքաՌբմիզդը է Վարամր. Թաղավորում հոկ Որմզդի որդիԽոսրովը փախատական եղածընկնում է Մորիկի մու, մկրովումէ

ուղղափառության եկավ: Հուատիա միարբանությ նուր՝ ինը տարի,որը Քաղկեդոնական ուղղությունն ընդու-

(թ)

դնու-

օրերում եղավ Կոստան, պոլսի Հայոցեւ Հոռոմոց ժողովը`Քազկեղոնական սաՀմանման

,

տա

Սո Փիս

(՛ ) չորա տարի. սրա բիուր՝

Հրում անով՝ որպես նզովք բարիկենդանի վերջում անրաՆա

ան

չակավորսուրբ

հկեղնցին: (Ժա) Հուսոլխանոսը՝ ւմեկ տարի,ուղդավեառու: Տի, բե-

Ուստիեւ կարգադրում է պատրիարքի

ճանվեց: Անաստասը՝ (ին) թաանձինդ տարի

չատ

Բրիստոսվ Հավատով Մորիկի օգնությամբ

է

յ

թ.

/

Թաղավորում

ւժ: Գարսկատոանո

ԱՐՀՀՐԴԻՀ--

ՏՆ» աաա: ծրվոբին Ջ.՝

չորնթաասանքրորգն

:

4ո .

Ջ.՝

դճղչնլրում արդարացուցանէր

Փո(վ)կառը՝ (բ) ութը տարի, որ Մորիկինապանողնէ: ԱպաԽոսրովը 4ղաոելով լուծելՄորիկի սպանությանվրեժը՝ սկսումէ սրով գերեվարությամբ Հունացերավերել եւ կիրը",դրավումէ սուրբ քաղաքԵրուսաղեմը սուրբ Խա-

(է) յոթը տարի. Աղոխմարոսը'

(չ վեցը տարի. Թ.ուստբ՝ զ) Փիլիզաոսը՝ (բ) երկոււտարիԱրտեմը (բ) երկուտարի. Թ.հոդոսը՝ (ա) մեկ տարի.

ու

՝

Պարսկաստան: Հերակլը՝ (չա)երեսունմեկտարի. յուր թաղավորուԹյան (ժբ)ոտասնեւութերորդ ւռարումսպանում է Խոսրով եւ Թագավորին Պարսկաստանից վերադարձնում սուրբ որը եղավ Հայոց ( Հէ) մոլթանասուԽաչը» Թվականության ( ժԹ)տասնեւինը նեւյոթըտարում ՈւրեմնՏիբեր(( փոս)ի չը

գերի տանում

սա

ՒԼճւոնը՝ (իդ)քսանեւչորար օրա /ժբ)տասներկու տարի. են տարում Տաճիկները Նիկիագալիս: կոստանդինը՝ (լգ) ե-

ւուսրի. ՄԱԹագավորության ըճսուներեք (ի) քսանեւմեկերորդ՝ ււսրումդրավեզկարինքաղաքը՝Հայոց( մդ) սա

Հ

|

եւ տարվանից Փրկչիխաչելությունիցմինչեւ Հերակլի(յ). տասնեւութըտարին փրկչական Խաչիվերադարձը բոԼոր ժամանակների ( է գումարը կազմում շղե)Հինդ Հարյուր իննսունձինդտարի,իսկ Ադամից սկսած՝ (բջէ) Հինգ Հադար ինն Հարյուր ոթը ւռարի: կոստանդինը՝ (դ) երեք տարի.սրա ժամանակՏաճիկնեեւ բը վերցրինԱսորիքը երուսաղեմը Հարկի տակ դրին: կռսոանդնի որդիկուստանդինը՝ Հերակլի Թոոռր (ժթ)մուււյնինըտարի. սրա երկրորդսռարում դրավվեց Դվինը ստաճիկԳ.՝ (ժգ) տասներեք ներիկողմից: կոստանդին տարի: կուտանդնիորդի Հուստի(նի)անոսբ՝ (է)յոթը: մուրի. սրա եւ աջին տարում Հայասոանին, Աղվանքին Վրաստանին

մրվու Հարյուր չորս թվականին.իակ երկրորդ տարում" / Հայոց) (մ) երկու Հարյուր Հինգին Հայոց

ու

Լեւոնը՝ (8) Հինգըտարի:

եւ Կոստանդինը մուր մայր Եռինեն՝ (Ժ)

ասը տարի. սրանց օրերում"տեղի ունեցավպատկերների Հաստատելը Հոռմում՝ (մէ) երկու Հարյուր

ծրետունյոթը վականին: Սրան մասին ւկատմումեն, Թե տեսել ԼԼ մարմարյա մի մեծ

եւ տապան, աՀչագին ընդարձակածավալ նրա զարմանալով

մեծությանվրա՝ Հրամայումեն՛ չուռ տալ տապանիկավիաԸիչը եւ զսոնումեն նրա ներսի:կողմումգրված. «Ինձ ծածՔեզ ինչ օգուտ, քանի որ կոստանդին եւ կելուց Թագավորի նրամայր Եռինայի՝ ժամանակներում արեգակը ւռեսնելուէ 8ն4»:

ա-

ոոիրեցզին ԽւսՀյուսիսային ազգերը (իմապ̀եղերը), որոնց

զիրներեն

ասում":

նիկիփորը՝" (Թ) ինը տարի.

Լեւոնը՝(չ) հրեքսարի.

Ձ. մԱյլում որակասէք՝ Քազաւորն

երկոբինՋ.՝ ամա 8.

ա Լ

ԸԶԼ

1 8.՝

ՄԱՐԹ ցր.Քր. աշխարշն

ամիրա Իզիոոր

կառուցեց քաղաքը: կարին

1/2 3.2.

ալ

9:

«ց

առին

Ջ.՝ ՕրԲր. ծւ աղյ

:

ամս

ճ-

'

|

|

682.

Իր.

ծ

Բբ.՝ կուար

7'0ր.՝

ամի

Օր. Բր. եւ ա Ձ.՝ Ք

«իԴառն

5 2"

-

2.

եւ

(մկ) երկու Հարյուր

ԱՆ

աղիմարոս

ե:

սա

սորա

նրկրորգ

երբոր ամին Դ

ա-

|

աւուր

Քր. Հրամայծա,

97ա կգրքումա

92.

10.8:

ծոինայ

նիկիիօո

վաթսուն եւ Թվականին մտավԲուլղարիա կործանվեցին ինքն էլ, իր ժողովուրդն էլ:

Հանդերժ, գերեջ՝ իրենց ընտանի թներով

տերին

Միքթայելը՝ երկուտարի.սրուժամանակ Թրակիայի՛

Հյույատավորության/ ռլաչտոնը, այսինքն առլուծյուպյաւտ «լաւո-

«-

(էրումը եղավ:Լեւոնը՝(Տ) Հինգտարի.ձկան Թշնամիները

բիությունը տալու (103) Շապուձի որդի Աչոտին, թողեց նրան Սալեր գավառում, ինքը

ՌոմիԴուոր, գրավեցին բազումՔաղաքներ, գերեցինՄկեդոնիայի եւ մայրաքաղաք Ադրիանասոլիսը. Լեւոնը (ործանեց 77 էր Բյուղունը՝, պատվերները. եւ կամառախը | Արկադուսյոլիսը կառուցողը՝ (լե) ճբկուՀարյուրվաթսունչինգ Թվականին: | Սիջթայելը՝ (Թ) ինը տարի.սրա ժամանակներում Հայտնեւ վեցԹովմամոլորեցնողը տեղիունեցավՔրիստոնյաննԸի խառնաչփվոթությունն կործանումը: Բայց(մՀբ)երլու Հարյուր շ"թանասուներկու Թփվականին Միքայելը լայքարում է Թովմայի դեմ,բունելուվ (որում է նրա 4եռքերն Լ ուռները խաչումփայտի՛ վրո.. այնուծնեւ Միքայելը պլատնրազմում է Տաճկաց զորթի՝ դեմ, նրանցից չաւոերին

դանում է

ու

ու

՛

-

դելի Խաղալիք, կամրջով դուրս եկավցամաք,Հայերից չա2

Բբ.՝թրակաւ,

0բ-

(2) 80բ. Բբ. պակասէր՝եւ

Բր.՝էփայի Օր. րնդ

աճին

|

:

98.

-

եւ

ւ

|

1 երվոթին ՋՐ

Վմե.՝ ԱՖ Հեպաաաորուլթվան: -ԱԽյլ|7 աՁի տարաւնվաւառէ բնան,

6 Օր.

մէֆ

2.՝ զՀիւպատութեան ծ Օբ.Բր. 9. պայծառանայր եւ անդր մատի պակասէի Ձեռադրին9 ա Ձ.' «9. եւ պլատրեարգն Օր. Քի՝ Հոռոմի եւ դզիարանցն ատի անդր ակասէ 5282. եւ մ0րինակին Օր. Քի՝Ուռաելի այ 2. բաւելոյրաստ՝ Քրօսսէի:

|

ՀայքինթագավորումԱչուոը.այս-

-

(ոբին Ջ. տեկիւութիան եր. Հոռոմդի: Օր. Բբ. Վեն. աւ 8. Հոռոմի Ընդ «ատկրարմքալ ոյն Միբայնլ Դիր գրոագում,ի Ֆոցա- 109. «աճին (բժրունելով| Բոսծն |

5 Ձ.՝

փեծշ կառուցեց կուստանդնուպոլսի նկեղեցին, ոսկեզօծ եւ զարդերուի զարդարեցանվանեցՍուրբ զորավարներ (իա` Զորավար): Սբ Համարասում են, Թե ճղել է Տարոնի՛ գավառի Թի,դյուղիզ: Սրաօրերում եւ դպրությամբ տությամբ ոլայծառւսնում՝ է սուրբ սրատրիարքարանը:: նրա է ՄՏ" օրոք

Նէ...Բոյ. դարձեալ «րոա...) 7`. եւ /2 Վեն.՝իկուռնաւբն: /2 ՔԲբ.՝ Բ Կուռնաւին

Օբ-ե բիզու

«ա

առա-

Հ

(իմագ̀աղտնիկերպով|) անխլաբար մեռնում է Վասիլի կողմից,որը Թադգավործցրած էր իր Հեռ: Ել նորից է Թաղավորում Վասռիլը՝ (իբ) քսաներկու տարի: Մա ծր»որ Բայց

| ,

տա-

չ

անասուններից, անապատ դարձնում:նրանից Հեւոո Թագավորում է նրա որդի Միքայելը (իդ) քսանչորս սուսի.

ավանում, Հաղթում է նրանցեւ

յոթանասունեւուլթը Թփակա(Ժգ)տասներեքտարի է նրա որդի Թագավորում որա օրերում Թեռփիլոսըտեղի ունեցավ Հոռոմդինրիների" գալուստըԲասենի" վառՀ21». Հարձակվեցին Գոմաձոր գյուղաքաղաքի վրւս եւ չատ չատերին խողխողեցին սրով ԻսկԹեոփիլոսը գնաց

Ասորիք, գրավում Այժուլատում ճլատնրազմում է

ու

|

նին վախճանվում եւ 3 Սիջթայելը

եւ

Սա դեմ ճիկների Հաղթում. դեսլիարեւելյան նը կողմերը արչավանքի ընթագքում գրավում է Հայոց Ծմուբերդր, Աեւ ռաղինը, Մեծկերոր Գեղամա եւ Սոգավառից Այբերդը զանն Ձորրորդ Հայքը (դատարկում է) մարդկանցից

ու

հսկ ( մՀր)երկու Հարյուր

ու

Ռւրբելի՝ Քաղաքը

ու

Անկյուռիային':

Թեոդուպոլիսցինե

Հարկն այնտեղից վերադառնում: Այնու Հէտեւ Հոռոմդի մարդիկ" դալիս27 Վանանդի Կարճկաքար գյուղը եւ կուռորվում Իսմայիլի որդիՍաՀակի Եվ 4նուքով: նույն տարում/Թճռփիլոսը մտնում է

|

Լ

սատկազնում՝է կուռն

եւ

:

-

ա.

Ստեփանոս

տեղէլ ավարովումէ սույն պատմությանԵրկրորդ' գլուխը եւ մեր Հայոցթագավորության երրորդ նորումամբդարձյալմերխոսքըդառնումբէդրան":

Տարոնեցու

պատմության

ժամանակների

ինքնախոսությունը

ԵՐՐՈՐԴ ՀԱՆԴԵՍ

Երրորդ

գորի

գլուխների

11112

Ա. Խուքնախասացուլթյան եւ Աչուռ Բագրատունու Թագա-

վորելու մասին:

Բ. Աչուոի՝ Թաղզավորելու Թե ում մասին,

ժամանակ" եղավ :

Գ. Սմբա Թաղավորելու մասինեւ (Թենրաօրոք ինչերւռեղի ունեցան:

'

Դ.

մածվանեւ Աբուսաճի" Սմբատի որդիանօրենՅուսուֆի կողմից Հայոց աշխարՀի ավերածությունների մասին: Ե. Անօրեն Յուսուֆի կողմից Դվին Քաղաքում" նաչատակ-

լ '

| |

|

Չ.

վածների մասին: Սմբոստի նրկուորդիների փախատյան, այնտեղից վերա-

դառնալուեւ

Աչուոի (Թագավործլու մասին:

Է. Արասի' եւ Թաղավործլու նրա օրոք տեղիունեցած" գոր-

|

|

Ալ 9" «ք վոեճաննլիէ գնրգրորդ այլ 9. Ճգ որ նիբորդ 0բ. Վ.՝ նոյն գառնալավ: Այլ 9. թ

ի

Խորգ առնելով այէ2 ունի

-

միչատակարան այսոլիաբ՝Հայի, մի մոռանախ զաչխատու-

առ

| Քի»

իմ,

որ

Առտուած: ի

գրնյի չառ

ի լի սրտէ

եւ ծերի մասին:Մենակյաց

նրկայնակյաց կբոնավորների

մասին: Ը. Աբսասի՞՛ որդիԱչուոի Թազավորելու, նրա,օրերում լատարվածդործերի՛՛ եւ սուրբվայրերի չինարարության ՀՀ-Ն

պատմութեան: -

Հանդէ(ս): Երբորդ.

5.՝ ծրբորդՀատոր

Քրիստոս ողորմեա յովՀա-

39. '

«

-|

52՝

ապլումիճայ

6ԻՋ՝ 7 `.

պակասեր՝ բաղութ

Փախուսախ

արար 9.9:արար | Աոա: 9 ԻՐ ը աճի" Ռւբծր ուրնթ՝ | ՞ Մ 9- րո մ կրո

աու

նոյ թարողիսորա անկաշառ դաստաւոբութնանն, եւ մանակնուննյի ատենին, ցոբժամդատեսզտինզերա:

ԼԼ

ունէր՝Ցանգ ատեփանուսիխ տարօնեցւոյ |

Հ""Ի՛

-

Քազրառաւեաղ

Ուրոք

ուր

9-7ամանավա

Աշ»Հ

շ

Ժողագա

ա ար նորա գործեց

մասին :

նրա, որդի Մամլանի' ամիր

ՖերԽաչիկի կաթողիկուության, Արգինա"

Թ.

(արգվելու մասին: Ի. Վասիլ Թագառվորի մ"(ողմից) Հայոց Մաբազմություններն կեդոնական աշխարՀն եւ

գյուղում եկե-

տան կաթողիկոսարանի մասին: կառուցելու Ժ. Ամիթում եղած Հունաց |գիս)աստղինրեպատերազմի, «ալու եւ կյուռ-ժանշ մածվանմասին: Թ.աղզավորի ԺԱ.Աչոսոի: որդի Սմբատի (Թագավորելու, Անիչ' սլարսպի եւ չինարարության՝ եկեղեցու Հանդերձ, Դավիթ կյուրապաղատի՝ Շիրակ գալու մասին:

ղեցու եւ

անցկացնելու

Սերոսաովխ մետրուպպոլիսոի Ճնուքից կրած Հալածանքների այի մետրաապոլիաոլիմասին: ԻՍ. Սերասոի Կրատասխան գրված Թուղթը՝ Հայող կաթողիկոս Տեր Խաչիկի ԻԲ. Թե Հրամանուի: ննչայիոի չարաչար մեռավ Սեբաստիայ մածվամբ եւ Քուլղարաց Հողրառրոլիտը Թագավորների ոմեասին, րոնքսպանեցին

|

ԺԲ.ԱբյՀաճճ ամիրայի Հայատունգալու, Հենւոո նրաՁչիչանուԹյոն վերացման եւ՛ նր Խեղդամած լինելումասին: ԺԳ.Վասպուրականի եւ կոտորածի Փողթնի ամիրա Աբուոլփի՛ձեռքով նչիանների (ինելու՛մասին: ձերբակալ ժԴ. Հ ունաց վրա

Վասիլի Թագավորելու, Վարդի բռնակալու-

ԻԴ.

Թյան նւ Հունաց աշխարՀի ավերածության մասին:

ԺԵ. Հունաց եւ վերջին սյատնրազմի տական լինելու մասին:

ՄԶ. ԻբնԽոսրովի" եւ ամիրայության նրա, իմաստնության մասին: Ժէ. Արամի Կարսում լժագաղվորելու, նրաբարեդործություննւ

Արլծաճը եկավվն

Հայաստանից Հարկերը զանձելովվերաղար-

ձավ: ԺԹ. ԱբչՀաճի դրկին

25.

: րրա

ԻԹ.

.-

ամքնայն -

1 8.

ուրնթ՝ կիւբ-ժա"բ կիւր-ժան,

այն

352 - «փոսեր աա,

9: եւ

6 Ջ.

նրամաՀվանեւ

։

ոՐԴ-ոյ աշուոյ

զալ կիւուապազատին

ապլՀանք: ի ատորեւ՝ապլՀաճայ -

7ի 9

«լակասէր՝ բոառնալոյ քչիանութեան

նորա,ծւ

Ց 9`

ապությոլոյ

Ջ.՝ինել 10 9'

11 8.՝

իպ, խոռրովու

2.' հարեղործութնան վասն

-

էւ.

մասին: Գորտուաննյի'" Պոեհխադայի" թագավերունյունիլ Թեաւաիթ գրելու եւ

|.

Վասպուրական գալու,

7`

Բոնակալ Բաղդոսոից Վարդի դուրս գալու

ու

եւ յուրանունովի՞՛ ների՛՛ Շիրիմր կառուցելու մասին:

Քաղաք

քնչորնս Հունաց

Հոռոմոց աջչհոսրՀր մոնելույմասին: ԻԵ.Փոկաս Վարդի՛՛ բարձրանալը, Վարդ"շ Թաղավորին ծ. ձերբակալելը նրա Թադավործլը: ԻԶ.Փոս Վարդի:զորքուի ծովիեզերքը գալը եւ Վասիլի դուրս գայն նրանսռանելը: իծ. Գլատատլի քրեւալու, եւ ճրկրաչարժի, առրատամբ, Գոստանդնուպրոլսի մածվան

Վարդ բունակայի փխա-

ԺԸ. Այոմաքն, թն ինչպեսՌոլլի որոք

նրան: Թագավոր Վապիլր» զորբով գնաց Ղարնծրի եւ ճրկիրը Քոլ նրանցից պարտված:փախավ այնաեղից:

ԻԳ. Թշ՛

2:28.

անշ

Մորնննի" որդ, Բագարատի

Թաղավերնջեկլո մասին: Սմբասոի ծւ չրագործույթյուններ|, ան նրամշա Հվի մասին:

Մալմլանայ էւ աստ

Ք «տռրեւ՝ անբասաու

Հայոց հաթոզիկուի պրակասէր՝ Սքբաաոքոլ

բ Թագաւորացն Բոզգարայ 5ԻՑ «ոբ 7 Տ." ճւ

թէ

Բն 2.««բարս րագառէր՝

Ջ Զ'

եւ

10 :Ջ' ու 11 9.՝

12Ի5.

Լ

մոանէ

փոփո, փարդա

Կավասէր՝ արգ Ջ.՝փոկասոյն փարգայ չոբտուանիլի 2: 5.

17 ազիխզաց

16. 9.՝

17 8`

գթա

ՉՐՒԲնայ

եւ նրաօրերում 1. Ժագիկի լթաղավորելու գործեկատարված

«իլ

ԼԱ. ՏերԽաչիկի մաՀվանմասին: ԼԲ. ՏերՍարգաի կաթողիկոսության մասին

ԼԳ. Թե

|

մտավ ինչոլես Վասիլ Թաղավորը նրկրորդ. անդամ Բուլ հւ աշխարձը գրավեցՎեռա (իմա՝Վառնա)թաղա-

կալլինելը:

1.9. Ձորրորդ Հայքի երկրաչարժի մասին: Լէ.՛ Ե

զորքիդարձյալ Օզիտական

..

ա

դուրս

զոլու

|

դաչաղը: ԽԶ. ա

ու

Արձրունինն րի նաՀապետուլթյան մ մասին,

Վարան որ

նակներում թաղաղորեցին

որր

ԽԻ. Գագիկ արքայի կողմից Անի" Գ,մ ի Քաղաքում ախ ճուր, մեֆ դորի անունու| եկեղեզ, ին կառո "7 հլու ի մասին:

լ

եւհւ Բաբելոն, Բաբելոնի

ԽԸ. Ր: Փ

մասին. Դալասանուի մաՀը: Բաո ամիրայի մաՀվան: մասին, Մանազկերտի" առումը", |

ԼԸ.

աշ

փր

զո

գ ձերբո-

եղիպրտուի" տաճիկզոլերի դուրս դալր"Հունացերկիրը, եւ եւ միանդամ էրկրորդ" սլատնրագմելը ՎասիլթաղավոՐե նրանց վրագնալը:

Լե.

Տաճկաց աչԳաճկաց

Դալիթ'Մեծ կյուրապաղատի մաՀվան մասիննւ Արեւձ, Ր ՔԻՑ՛ Վասիլ Թագավորի գալը Հ: Հունաց շիա ԽԴ. Գուրդենի՝ Տայոցերկիրը, իկ Հունաց Բասեն, "ՐՔ-Ր: անեի դալու մասին: գավառր Խե. Թե ինչպեսԳագիկը, ավի, Ր եց Տա չիրջ՝ ճա գավառն ու Վրաց ա

դարա

ԲոԲուլղարաց աչխարչըեւ ԼԴ.բ ն պատրիկի առաքվելը

ԽԴ.

մոնելը Թագավորի (ը

հարձը'Աորնատանի կողմից:

Փառվաուլի իչխանների մաճվամո Է Հասո

ո

մասին

ցոլու

:

ղալն Դավիթկյուրապաղատին պատածեՄամանի՛ (Ը ու

ե

ԼԹ. Թե

ամիրա,տաճիկ բնաինչպես Բելի Քեռորդին դարձավ

եւ նրամածը կիչներինՀանեցՆփրկերտից Ամիլթում: :: Խ.Վրացզորքերիկուռորածրը Խչալթ քաղաքում

եւ ԽԱ.Աբածունյաց գավառում Պարսկաստանի րիստոնյա-

ներիմիջեւտեղիունեցածմեծ սլաւոնրաղմի մասին:

1ի

9.

պակասէր՝գործեցաւ առնու գթաղութնվէռիայ

2:

եւ

32՝

ժեդիպտացւոց

49.

2՝

դարձեալ յեղիպտացւոց զօրուն

գլուխն (ԼԶ):

9 9.

ծւ մաՀուանն

10 Ջ.՝

եւ

մանձկեխտի 11: 5.՝ աւնրումե ծրիցս 62. 125. ամենայնուրնք՝ պատերազմեալ թագաւորինզալ Մալմլանայ 7ի էւ այո պութ (ԼԷ) Է- | 135. ցանկի Ձեռադրին ո" պատածումն դեալ էր ընդ գլխաթուվս ԼԶ. յառաֆ 14 թաղա փանզնախընթաց 58.

|

.

:5.՝

ՀՀ-Ն 7 8`

աշ.

ֆ.' վասն կետապաղատին: «ի -

Ք Պարանը 32. ուկրաա շ

ոին

Է

7աչխարծո

ԴաւթիմաՀուան

արեւն,

49. | 59.

ի

Ջ.

ա 6252.

պակառէր՝ Րր

ժաւծյու աստ՝

ագայ

Թագաւորն դագիկ

չՀանդիայենք բասիյաց գործերից Բ ւք.Հավատին (106) չմոլորվենք

աս

ու

Խոսք

նախասացության'եւ

ԱՇոտ

Հնթանոսների Խոտոր ՛ոսՔնից» որոնք մարդկան Րդղլանց Հոգում Հ նն յան եւ կտրում Քրիստոսի

ի

Բագքաջունու:

Հեռու

նաեւ

Ի

թագավուելու մասին

աարոր արգո, ասւում

անթեւ, -

ՀամվայԲայցմենքշՏիրո եւ զրատվիրաններ|, տության լույսը աչքի ում:

ությունները բացարձակ ոչնչից նն եֆ չությունից ծագա նրա

Բոլոր գոյ

Աստվածային չնորՀների Հարատեւ անսաաու ըն-

ծո

ու

կանանք 5ոյքՆ աին

առաֆ Հաս ունենալով ւ

Թացքը՝ գերագույն էությունից գերալիր ամբողջությամբ մեզ տրված, ծայրածավալսկզբնավորությամբ, դարից `

փայվեայված. ուսով դարեդար

"ր

քաղած, Աոդ-

Ցանկալի եղան»մեր

ներըհւ արդարադատ Աստծուց չն

բենի, այ

ցառում,

մ, բեղունեջին նրանցվատանուն Հիչատակը մինչեւ օրս պատմվումէ: Գիտության Հենցնույնլույսու/ նեք

Քով զարդարնց հւ

անդադարխործրդածություններու

մտածել ւովեը ՀասնելուՀանդերձյալների ճառակխոսուեւ Թյունների անճառելի գիտությանը ճչմարիւո ոլատմություններովներկայացնել նրանց(իմա՝ Հանդերձյալների)

Հիչատակը (105):

երրորդության եռակիլույսով պայծառացածերեք ժամանակների անաղարտեւ անմոլար ր կերով ճառախոեւ սննք այս ճառերը՝ ներկան ապառնին, անցյալը, որպես-

սոււոանուն զի անզյալիվերաբերյալ

չում

գելիՀայքն Հ ԱՒ Է, Հրժվածողննրի քազմավխոաք, մոլորո ւթյունն մ եք հ

ԲՐ

Կոն

որ

նրամիջոցով

-

Ղու մնալով

Հեթանոսական կիտ օնաՀավատուլթ

|

2.

յ

ճանաննբկայումա չմարտության Հը: նույն ճանասյար է ճշ

ճ

"պով"

ճնք նոր տնանում նրողների Հույսն

ուԼ

չ բ Ա, ս

32. 4:

Ծան.

2.

149:

աստուածայնոյ

Ջ.՝ ի դարս

յէն

(բխում),եւ

ու

ԼԲ

մւուսփիլիսուխաների

Ըշ

դարա

բ

7Տ.՝

բերել

73: Ն..5

35.

զոծալ գովելի

:

«2` 5 Ջ.

կալ-1 Հանդերձ

չնորՀարսսչխ Առտծու:

ներկայումսՀերձվածողների ք Հասութենէ 52»ինթնակաց

'

ՐՈ նությանզորությունը:Այսչ խորՀ ո ւրդր եւ Քրիատոնյաների դրանուվ| անցյալներն ճնք պլատմագրում

ոլատիր խոսքերին որոնք սլնդուժ նն, Թե աչչՀնտեւննք, խարչն ինքնակա եւ ամեն է՞, առանց նախախնամության

ինչ իրենից է

մե ջ «թերով արարածեն լ որածքի :

Հանդնրձավորված՝ սրատես

շուսով «Հան

ե,

արում

ԳԼՈՒԽ

ԱՇՀոՏ

Բ

Բագոատունու թագավուելու մասին, թե

ում

բում: իակարչակունյաց

Վաղարչավի կողմիցել (107) թաեւ ստանձնեցին առտվա-

|

դաղիրառպեոության: լաչտոնն

|

մովարսական այ... Մառանակներում օրենքի4այն ականչնորՀեերն ընդունեցինՔրիառուի Հավաթակ սոր / սլետավանության : Բղոանիմ անգամներ Հայոց վնրականգնեցին հչխա սլառրաթյու զառոնրագմե ՏաճկասԲո պ Արոդաղաչտությունեեր հանե տական անօրեն սլաչտամունքին ընդդեմ, որ Հորիցծննդարանելուվ մինչեւ որ" «րդին

ժամանակ եղավ

ծապաչտության սլատճառով մեր կուասլաչտ Թագավորննբիցբաղում: չարչարանքներ կրեցին, առա մեր (ուսապայ-

|

եւ ԱՀա,հրեք ւտոծմերը Հայաստանում Թազավորելու

նրանցժամանակները ամքնքինեն Հայտնի. Հայկազյանցն

քմ ասում,

պասկավորների վերաբճրյալ իոհղեկություն ձին) խնդ-

|

|

եւ 2»: Ըստ Արչակունյացը ԲազրատունյացըՀ

այդմ էլ պատմությանմեր խոսքըերնքՀատվածներով որոՀեցինք (շարադրել):Առաչինըսկանցինքնախաստեղծից նրա մեջդնելովասնդիտության խավարի ժամանակները, մինչեւ Տրդատի թագավորելն Հայաստան լուուն մ, ե, ոռ լոտ նույնՀայոց որու

ը

ալա

Ա

ու

Համո

լ

Հասնում են

թա վորա մինչեւ Հայոց" թաավարաւթյաի (վերավանգնումը ւա.յոխժամանակով անթագավորության Թագավորությաներրորդ նորոդությունը ԱչուտԲագրաիշխան իշխանաց իշխանկոչվեց - Վրաց,չրֆակայքի ձեռքով, հղավ ՀունացՎասիլթաղավորի | ազգերին էլ Հաղթող Հայց նրա օժանդակությամբ՝Հայոց(յլլ) երհք Հարյուր երեպայծառացրեց հկեղեցու '

,

տունու

որը

օրոք

եւ ռունվեցթվականին" մեր Փրկիչ Տեր Աստծո զալատից կազմումէ (պՀր) ութ Հարյուր ութառունութըտարի, Ֆեր ժամանակ, նրա Հայրապետության ('ժբ) տասներԳեւորդի՞ կուհրորդտարում: Այս Աչուրըորդինէր Սմբատի, որը կոչվում էր Աբդլաբոաս',ՀայոցՀայրապետնէր` Աբրաձամի սերնդից: Սրանց

նախնիներն էին,որ Իսրայելի գերությանժամանակներում

բարելացիների Նաբուդոդոնոսոր արքայիցմեր Հայկազյան

Ա1 ջ

Ի ------Տ-լթաաւորի ՋԱ րութ ցերէր"րգ թագաւորութեան» Հայոց

«5`

Տ.' թուրն

|

8.՝ 7 Տ"

Գիորգքայ: Ջ.՝ Գրիգորէ -

|

աբչաբասն

եւ

բոլոր

ճա-

ժԱզարգարնցՀայաստանի

միաբանություն

սուրբ

Բը:

եկեղեցիները. թանի

խոնարծ «րձր անարատ,ապրեց անբասիր Բողգրաաոն, | կյա քով,չանօրինացավ բնության չխար Հային օրենքննւ

Ըրց

-.

ոն

ա

հը անբիծվարքովրստ Հաճո ամենայնի էբ Աստ-

Քոն Գոթ

ձր ապրում ՀայոցՍաՀակ

վարդապետը, որը

բարձրաձայնուլթյան սլատճա, ռով (ոչվում էր նաեւ Ալիկուրել.նա քբ» ռր գրեց եւ դիտականությամբ բմաստուԹյամբ: (լեզուն պատասխանը Փուո Հունաց սրատրիարքի Թղ|

|

19.

ո

րնա

"

|

հւ

այս

.

2ԻՏ. 3 Ջ.՝

45.

5իճ.

ասպետութեանն էւ ամասէր՝

Ց

բազում

Տ: բ պարսկական

7ից. 8 8.

անօրէն «բակասէր՝ անօրէ ասեր՝

առատ

Հաւատով ԶՋԿա պակասէր՝ Ընդդեմ պատերազմեալ

յաւմլոյր ի գիակագծը՝ (կռումալ)

Ըստ Ջ.՝

անբամբաս կճանս

Թի: Եվ Համամ Արեւելցին", որ Առակաց մեկնությունը չաբագրեցեւ Հոբի«Ո՞վէ այդն»՛ ու

օրՀնարանությունները

որ սաղմոսների Թարգմանեց, սկզբումեն ասվում՝միգի՞ եւ վածքուբ, «Անբիծքը»՝ նույնպեսմի գրվածքուբ,նաեւ Քնրականի Այս Աչուոը վերլուծությունը: ապրեց (լբ) հրե-

Սմբատիթագավուելու' մասին

թե նքա օքեւում

՛

սուննրկուտարի,թագավորեց (ն) Հինգտարիեւ մաշվամբ

ԱչուիցՀետռ՝ (/խ)նըն Հարյուրթառասուն Թփականին(Թագավորում է նրաորդի Սմբաոր՝ ՀունացԼեւոնԹագավորիկամակցությամբ, (իդ) քռանչորս տարի, քանգի Վասիլը (ԺԹ) տասնեւինը Թագզավորելով տարի,մաչացել չը՝ իր փոխարեն Թողնելով իր որդի Լեւոնին, որը լյագավոբնց (2 նրեսունվեցը տարի. էր այբ խաղաղարար եւ ԲորճխորՀուրդ ամբողջերկրի Համար, Խվիրատվությ առատածձեւն, բաչինելու մեջ Հոռոմների նման ռիչ (իմա` գծուծ,ժլատ)չէր, որովՀետեւ Հոռոմները սովորչեն եւ տաձեռնության: նրանց" (նզվումնույնիսկ բառր

"ռուՔրիստոս փոխվեց :

եւ

ինչեր Տեղի ունեցան:

|

|

սա

առա-

|

գոյուխյուն չունի. բայց նա Հայի' զավակէր էլ առավել" Հայից առատաձեռն:

առատ

եւ

նույնիսկ

Սմբատի տիրապետության օրոք, (լոգ) ծրծք Հարյուր

Քառասունվեցք Թփվականին, է Հայոց" վախճանվում կաթողիուսՏեր Գեւորդրճ եւ Հայրապետական աթռուխն նրանփո| է աստվածային /խարինում այբ Մաշտոցը. ԱՀայրննյուք | բագածուռն: գավառի Եղվարդ գյուղից էր: Մանկուց մանա| լատային ճգնությամբ (ոոտաբումը (յանքով ապրած լինելով Գեղամա Սճւանա ծովակի (ղզում՝այնուռ Լ բնակվում չր, այնտեղ էլ կառուպուժ է եկեղեցին, որն անվանում չէ Առաքելոց:Այնտեղ միք Հավաքվում |

Լ

1:8.՝

արեւելից 2Տ՝ եւ Այ" ո՞վէ դան: Ջ. հւ յովբզ"վԴայն»զոր մեջ ուգդագրքցաթ այտա:

3 8.՝

-

ԼԸ, ԳճրՓ Ցովբայ,

2:

-

|

արարնալ: Ջ.՝ ի զլովթ -

| 4 Տ."եգիրսճի 5-ի Ֆ.

էւ պակասեր՝

6 Տ.՝ ամո 21:

զ Աարփծոն զճբ» մջ ամս 71:

- Վարդ. Քարձիբ-

|

եղբայրների, բաղմու-

Ե...

զինչ... 29ՋՈՆ ճւ

:

"Ր

ւ անջ

Հայու

զործեցան

ՀՏ 7 Ի Տ.

Հայոց

պակասվբ՝

ծբ.Արագածոտն աա գէոիգ առո

եւ

սածմանած Թյունը՝ ըստ սուրբ Բարածղի կանոնադրուԹյան' Առտոծձո տանընույնաչավատ լինելով,մոռանում են մեծ Փանակությամբ սուրբգրվածքներից, որպեսզի նրանց Հոդուաչքերըլուսավորլինեն Տիրոջ ւոնսուճանապարՀի Թյան իմացությամբ՝ իրենց անսուտ ուղեւորություննե-

ները:երա եւ իբ Հոր Էչիանության: օրերումչննություն խաղաղություն էբ մեր Հայոց աչխարչում՝ բուռմարգաբեսկան՝ Թե յուրաքանչյուր խոսքի, ոք ՐանՀոգի Հանգչում չբ իր որթի եր Թզենու ննրքո:Եվ այդպես ագարակները ավանների փոխվեցին, ավանները՝ Քաղաքների՝ բազմաեւ մարդությամբ անբավ Հարատուլթյամբ. մինչեւանդամ Հովիվներն նախրապանները մեւոաւքսյա" ւվատմուճաններովէին զգնատավորվում: Սո կառուցեց Շիրակավանու Ամճնաձրկիչ էկեղեցին՝բարձրարքըձ գմբեթավոր Հորինվածքով, սրբատաշ քարեղեն որմնրով: Այս նույն ժամաուշ

'

ու

բում:

Այս նույնժամանակներում է առաքինությամբ ճառա-

|

գայթումսուրբԱտոմի անապատի առաջնորդՀայր Գադիմը, որը մարտիրուացածների Հիչատակը" չարաղրեցմիգրվածքում, որը,

ասում

էՀ7ՀՏՀ,

ու

|

|

գիր են Ատոմի

անվանում": Աստծոայր Մաշտոցը Սակայն Հայրապետական աթոռին Մեզտարիմնալուց"Հետո փոխվումէ եւ Սատված նրա | ոսկորների Հանգչումնն Չառնիում՝ նշխարները ԽոսրովագուխտիՀովանոցիմերձավորությամբ, որը կառուցվել էր ՀայոցՏրդատարքայիկողմից: Հեւոո Հայրապետական նրանից աթոռին(խզ) երեք

Խակներումծր» որ

առ

|

՝

| | | |

Հ 745: կարգերին

ժառանգությունը դարձնելով Հակառակորդների Քաղաք-------Տ' կանոնադրութնամբ

2 Ջ'

3Ի 242. 55. 6 2. 72.

յիշատակ

գիբ»բոմ է գիր որ

ատոմադիրն աճուանի

կնջեալ եւ է աոորեւ՝ովանէս

առա

Քնդրկաց

8 Տ:

9 Ձ.

Վարքշաւանդ

առ

յաւքլոյը՝

սա

կալաւ զսուլտանն

եւ ծամ նտ տաքաց, առնել փբբեւ աղան ամենայն տաճկաց:եւ կարաւեւս եւ զթագաւորն ազփլխազաց, մարգկանն ազնացզափ, վասնզիգողթ էին.ծւ նուանեցավ ափիխագթ: ա-

| |

ր

|

| լ

|

| |

1բելով՝ եւ նրանից դիմում: Այս փախուստի բանները

(«ծյուվՐ Սաճի՞ որդիամիրա Ափչինը, որը Պարսկաստան ոստիկաննէր եւ Սմբատին ալսակ դնողը,մանավանդ որ խիուտ չարացած էր Սմբատի՝ Հունաց կայանը Հեւո բաարեկամանալու դիմում է դեսլի Հայոց պատճառով, աչխարծը,

|

դեցին՝՛Ծաղկոտն գավառիԶարեՀավանճ գյուղից, առաֆինր, որ Հակառակորդ էր Քրիստոնեական բոլոր տեսակի

հովՍմբատը թագավորդառնալու ակում է իր Հայրծհւ նիքի բոլոր սածմաններին՝ Հայաստանի հո Վրաստանի,

է արարտվում

|

նստում է Հարյուր Քառասունվեց Թմվականին ՏերՀովՀաննքոա՞ եւ ճարտասան Դվնեցին՝ պատմագիր, (իբ)քսաներկու Սբ օրերումէր,որ Հանդես տարի: եկավՍմբատ Թոնդրա-

Դվինը որի պատճառով աւատամբեց,

(Բագառվորը պատնրաղմով գրավեցթաղաքը ավագուրրալթ օիբ (իմա՝ ՄԵծ աչքի): ԱյնուՀետեւ Սմբատը պլատերազմում է Աշմատի դեմ, բայց բաղում Հարվածներ

գրավումէ կարին Բերդը,գերիտանում

ազատներին՝ իրենց եւ կանանցովերեխաներու ողորմելի ստանում տեսքով Հասցնում ԴվինՔաղաքը: Ս, այն Ախչինն չբ, որը գերի ու

Տնր Փեւորդին, տարավ որին գնեց Աղվանքի Համաժ Թոսգավորը:ԻսկՄմբոատ Թագավորի կրտսեր ճղբասյը ՇասուՀԸ»մուրանձրմաՀու եւ կենաց ենթարկելով, գնացԱափչփառքով նիմուտ, / փառթու| մեծավ նրւս ողմ պատմիվնց նրակ կողմից

ճւՀետ / վե-

պառսովվեց

Հոաւար

2ԻՏ. 32.

ամ

եւ

Հետ

Լ,

պակասէր՝ միչիանութեան

պակասէր՝չինուլթիւնեւ

մարգարէութեանըն

մետաթսայա

52.

կողխածու Փազութ

692.՝ա

69.

խ

աա որդին

աա

մանկտեւթ 2"

բադարձրեց Հայաստանի բոլոր գերյալներին: Ստանում

է

նաւ նրանից

ԳԼՈւԽ

արքայական թագը եւ բերում դնում չիր եղբոյր Սմբատի գլխին՝վճրաչաստատելով նրաթաղավորուԹյունը: Ասյամեր ՀայոցաշխարՀը" խաղաղվում է չենությամբ առատությամբ՝նախկինից առավելհւս, հ «յ ես երկարտարիներ: '

ու

եւս,

Ել նրբոր

չառ

զիրացանք,

եւ

Բոնոաղթ Ժ

աԱ անկուչացանք (իմսԸնդվզեցի Որը նթ) ողանալուվ

`

`

Սմբատիմահվան եւ Աբուսաճի' որդի անօքեն Յուսուֆի կողմիցմեւր Հայոց աշխաւհի ավեւածության մասին:

|

-

|

է,

լ

Այդ ժամանակ մեռնում

"

ւՖ արարիչի Առտծո ն 2 դազ ութՄան եւ ամենայն բարիքնե. բռ ւովոլին. բաշանանքրն Ն ամեֆերծ, ժողովութըը, մծամեծեենւ ւա

,

:

ու

,

:

զանդնլ նրան,

ուս

եւ Թյունից՝ բուռմարգարեի ասածի. նրատված բարիքների | փոխարեն Առոծուն, մոռացանք չլշեցինքնրաարասովիրան-

|

տածար հիբ պաղատեցինք չլոնց2 ժամին, երան, ր «,այնը2 մատնեց մեր աչխարՀր

եւ

-

|

իամայնլցիների զորքերին,որոնք գճրեվարությամբ:

Քանդնցին ավերեցին" սրով ու

ն

ու

|

,

|

|

|

|

| Ն12 28՝

ՅԻՏ 4 5.'

եւ պակասքր՝

զաչխարծա պակասէր՝ ատուաբացալք

անկուչացաք

55. 62.

ունէր աոտ՝ ծ

,

աւերել

վչտտնալն ծւ) (մեբ

ոչ

|

|

|

4ում բեն որդուց,

որը

ոի

անմիջապես

կատարումԱյսբոսնը («ելովՅուսուֆը ելնումգալիս է է:

Պարտավ, այնտեղից: ճ դաղտնածածուկ է Տմեղիա անցնում եւ դսլիս Տաչիրք: Այդ իմանալո (Ս, րուս, որ մեծ զորքով ածում է նրա ճանասրարՀը: Բայցնա գողաբար, Բորձը նում

խկ

ւից-

է

լնռներիվրայովդնում

Շիրակ (106)2: այնտեղից էլ չվում

անցԴին.

է դեսլի սաստիկզորությամբ Հասնոււիէ նրա Հեւոե-

Սմբատը Յուսուֆը ռար.ավփածար է Հաշտություն

խնդրում, բազմաթիվ / նորիցէ զարդերով Ընծաներո պատվում տին եւ

չ գնում Թողնում Դարակասոան::

Սմբա,-

Սմբատը է կալանավորում Եգնրացիների Կոստանդին: եւ Թագավորին սլաՀումհը Ճեուքի տակ նվաճված: Դրա վրազայրացած ՎրացԱռրնծրսեՀ Թագավորը է նրանից եւ անջատվում նրաԽլատմամբ չարիքներէ ՛որՀում Իռ ռանօրեն Սաճր(102)

-

ըմբոստանում է ամիրապետի եւ դեմ չարունականգոսնում էթ նրան:Եվ Հրամանէ ամիրապետը :

ԼՆԼ2 25. 3 Զ.'

Աճչինըճւ նրա,փոխարեն

Սմբաչի (ամննումՀնաընծաներով մի խնդրագիր է ( 17 ի Բաբե, ուղարամիրասլետին՝ ազատելու հրեն Սաճի անօեւ

փոքրերը եւ բամբասեցին Հացի(իությունից գինու ճոխու4 Թշվառան պատճառով մեր

է

Պարսկաստանի տրսրատականի ամիրաէ գալիս նրա եղբայր Յուսուֆը: Սակայն

լ

ու

ների ձայնը, որի

Դ

պանրասէր՝ որդւոյն աբուսաճի ժաղագա անդի

Ցուվ/Հ. կաթ.Գ

52.

Խ:

ճգիատագւոց գոշտանդին

ամիբապետէն

եր տերությանբոլոր կողմերում"նրանիցվրեժ արձակում լուծելու.Սմբատին նույննա գրում է՝ զորք ղումարելնրա Իսկ դեմ: ակամամնծաքանակ Սմբատը զորք է ուղարկումԲ եմ Հայտնելով թե Քեզ օգնելու Յուսուֆին, ՍՄուուղարկել: եւ կայնԾուսուֆը է ամիրապետին Հնազանդվում զորքերի

ք դուրս գալիս Սմբատոը յուր բոլոր

Նրոս

|

գնում" Վրաստանի ԱտրներսեՀ Թազավո-

բը" Վասպուրականի Գագիկ իշխանը,որը Սմբատի բեռորեւ դին: էր Սմբատի եղբայր Շապուծի ռրդիԱչուոը, Ձըենց են բոլոր զորքերովմիանում նրան (իմա՝ ՄմՅուսուֆին), բատ թաղավորին նենԹողնելով չար նախանձից միայնակ, զագործում

են

(108):

Հայոցաշխարծի չենությանպատճառով

Ի`

Տ

|

անցնումէ Տփղիո՛՞: ԻսկԹագավորը այնտեղից վերաղաո՛

Շիրակ: Հաֆորդ տարվասկզբներին Յուսուֆըդարձյալբազմա-

առանլով

՛

Թուականին ձրթոլ

յե.

|

ու

Սմբատ

(Թագավորետ Դվբնքաղաքում ձղավաավի, կախելով» սպանում Ք" լդ)" 8բծթՀարյուր վաթսունչորս

Թղականին"":

2.՝տերամբթ տաշրայ

99.

ասոր:կուտայ տաւնլոյր ւ

10 8.

11 5.՝ ՛

Կուքյայ

| |

|

32. 4Տ՝ 6Ջ2՝ 7 Ջ'

անցեալ գնաց

2. ափխիս

1 9.

29՝

|

ԱռրնէրոչՀՎիաց թագաւոր

8.՝ թունթոդթ 6 Տ` ԽոբՀութղ

այնտեղմաՀվանդեզ"սռալովսսլանուսի. նրա

դվիաճբ բնբում է. (Թաղումեն Քաղզարանո ւի: հսկ Ս րատ Թադավորըփախչում է կալուած ամրանում բերդում:Տաճիկզորքերը նրանՀնտապնդելով՝ Հասնում Են գալիս Բագբճւանդգավառը,գրավում են Վաղարչակերսը Բճրդը(/8)" ճրեքՀարյուր Հիսունինը Թփվականին, առա գնումՀասնում են Կապուտան ամրոցին: մուռ ուր Թագավորը մնացած" զատների դավաճանուլթյան Հետեւանքով, սարսափածար ցուլը Ճնութին գնում է Աբուսաճիճ որդիԾուսուֆի մուռ: Իմ անօրեն Յուսուֆը Հեւո միասին Թագավորի չարժվում ՎզուլթԴլին. պատերազմի" է բռնվումերնչակ դիդղյակում,որտեղ լատապարված" կոչվողբճըէին ազատների կոնայքն նրանց՛՛ են գանձերը, գրավում ամրոցն այնատեղից վերադառնում Դվին:ԱյնուՀետեւ

է

Քանակ զորքերով գալիսէ Հայոց աշխարՀի վրա: Նրադեմ 29: 38:

եւ

ու

|

նրան մինչեւ (կուտ) ամրոցը,կուն Հ7ՏՀ բերդի մուտ մարտիէ բոնվում եւ գրավում ամբոցը: Եվ դրանիցՀետո

19:

Դին

ա-

Սմբատ երբ Լշեզ նրանցնննդավոր Թաղավորը մտւսդեւ բության" Հայոցտանումոնրերով մասին, բոլոր զորբեբով միասին ելավգնացՏաչիրք" Օ4ունգյուղը եւ գավառի այխոնըիցկ անցավԱփխազիա:նուստութը Գտապեումէ

նում

Ձ(նավաճառշ դոչվածվայրում, ուր եւ Հայոց զորքը պարսովումբ է մատնվում փախուստի ԱյնտեղՍմբատի որդի Մուչեղին գերի են բոնում, տանում էն :

՝

մուտ հն

ե, դեմ մարսի բոնվում

|

Հսկայական բազմություն գումարելովզալիս է Սմբասոիխ եւ վրա ամբոխասասւո զորությամբգալիս Հասնում է մեր Հայոցաչխարձը'(ծդ) էրեք Հարյուր Հիսունվեց" թվակա-

նին: '

զորքերովեւ նրաերկու

Աչոտն Սուչնեղբ" որդիները՝ Նիգդավառում,.միմյանց ու

|

մուչքխ

4ենաւառն որ զլարտնալ եղեւ դնցօթ

ոզանեալ ե 2 Թուականին որ

ապուսիճայ

9 9.

105. 11 8.

մարանչի

ամբաջնալի նոցա

8.'Թաղաւորն ծւ

13 5.՝

149՝

կ(ախէ

ե

Թուականին

ծովՀ.կաթ.յ.

ԽԱ-ԽԹ։

|

|

Սնօւեն

Յուսուֆի կողմից Դվին քաղաքում

նահաջակվածնեւիմասին

ֆանում էինդարձնելՄաՀմետի Ղուրանին: Սակայն

եւ

էլ ուրիչ ժամանակ բոնեցին մատնեցին" տանջանքների: Եվ մտնսան, Թե ինչոլեսոչխարը սպանդանոցում, դիմեն "Հանուն ցին դնի մաՀի մի մարդ, Քրիստոսի, մանկական տարիքից" ծաղկատար, Գուզարաց աշխարձից, անունըՄիՔայել, կորզեցին Թաքցրինիրենցմեջ, որպեսզիայլոց Հետ ու

մամբաչքերը եւ ույուԱստված դեպիերկինք՝ վեդարձրեց րին օգնականությամբ ինքն հրեն,որոչեզ ճոզորացնելով գորել նրանցմիչից ծւ դիմելովիը ընկերների իր ոլա-

մուռ՝

էին Այնտեղ Լա7

Ըաապաււա աան

Ձ.՝թաղաթն

289: 32. 42.

առ

Է ջրիստոս

անձինս զխայթոցթ

Թերեւա՝օրով

նանւ

Ն

երկու"եղբայրներ սոռոծՀԳնունյազ 62. 75.

զասակս

Ըմբոնեալեւ մատննալ 8 8` աստեօք 95. զաչս իւր առ Ւ ծրկու նղբոսրթ

անմաչույթյունն է ամփուիում նր մեջ մածարեր ստության" Հեռո,որբ չ՛ եւ ոչնչուոչնչություն Թյուն էլ Համարված»: Ե/ չարը,նրբ նավ, որ նրան, ւանչարժարձանացած են Հանուն Քրիստոսխ սիրո,Հրամա ք.՛ սրով սպանել նրանց: Իսկնրանք » արտասվալից մյու Աստված աղոթար են ուղղում եւ (նդրում(բա.

խաչակից նրան: Հոն նրանց, ԱաաաիոՒ ավագը" խնդրումնավս

կրտսեր եղբորը

է

որոնքնրեն

է

Եվ

գլխատել, որովՀետեւդճունււ մանկական չի Հասկանա. ապա առուսի է. «Եղզբաս՛ Ցանկալի, մերբանավոր շոծարերությամբ Խալ դու ճյատարագ մատուցվիր Քրիստոսի Հույսին, նու մեզ Քանցի տարիքում է

եւ

հրե,

մու մեզ անմաՀություն ա ՏՀարրնջ յարգեւեց»: էլ առաջ անցավ, «մար Հեւոդ

վ

ցի

18.

նա

յդոալնս

նրանից նրեանչամար նաչառակներ

պսավեցինարյամբ: Այդպես

ճոլխապաճունս

3ջ. : արոր

8 9"

5 9`

9 Ջ'

`

աի

ատաման,

որոյ

՛-

6Ճ.՝

«տութեան,

7 9" `

ր յոլիեչ էրեց զէրէջն

Է

ԴվինթաղաքումանօրենՅուսուֆի ձեռքով, պսակվեցին բոնցյուրաքանչյուրիանուններըառանձինգրվածկա կեամենամյատոնախմնացմաւյանում եւ նրանց Հիչաւոակի ո-

ԽՐ

է մարերի՛ քանզիանքսանին՛, բությունը կատարվում

չարին եւ նրա Խորամանկ Հաղթեցին Հավատով լխախտ՝ չկա որովՀեւոեւ ոստերը կտրեցին. պտուղների" մածչարեը եւ զորաուրսերնէ կենդանի,Հենցդրանով չինչ ածավոր,

Կորդվաց աչխարՀը:այնուծեւտեւ ամՎասպուրականն՝ բողջությամբդաղթեցնում է Ասորեուռուն, մինչեւ չարագույժ ամպրուզի՛ անցնելը. Հետազայում կրկինչննացնում

ո-

:

մաՀն պատկնընդունելու լուսո ցած՝ արՀամարՀեցին լույսի որդիներին:Իսկ վերին Երուսաղեմի՛ դասագրվեցին" եւ մոխոստումներին չարի ատապլատիր ոմանքլխաբվեցին մարմնով անարգանքի,սովի լորվեցին',ուստի Հոգով

է նրկիրը՝ թաղավորելով Հայոց

ու

ու

եւ զրկվեցին: լույսից Հավիտենական մատնվեցին

՝

ժամանակըՀայոց. եւ այս խավարարեր Յուսուֆնէ` երկրորդ Թեւդասն առաֆինապատամիբր

Այս է,

որին ՄանյաԱյրք են կոչում, Դարանաղյաց գավառի վանքը: Գառնկաշ Այս բոլորը տեսնելով՝Գագիկ որը ՑուսուԱրծրունին, ֆին առաջֆնորդողն էր, միգիչեր փախստական ընկնումէ ոլ,

ածա,

Վասպուրականի մասի վրա: իսկ Սմբատի որը նույնպես այն եղբորորդի Աչուոր, չարախորչուրդ վիշապիկամակիցնէր, թագադրվումէ" նրա կողմիցիր Հորեղբորփոխարեն:Եվ այսպեսՅուսուֆ ( )" Հինգը ն ամիրան տարի մնալովՀայաստանում սրով,սո-

վոլ

գնրությամբամայացրեցամբողջերկիրը":

ու

ու

": ամիր-ալ-մումնիներից տաճիկների Սբ ժամանակավերակեւ անապատ դարձավՀայոց

երկիրը.քաղաքներնավերվեցին,ավաններըքարուքանդ դարձան,այլալեզու եւ օտարազգիեղան եղան,ցիրուղան միալբոսամայացզան, մերաչխարՀիբնիկները.եկեղեցիներն

մնացին, Թոսփուր ժողովրդից ռւպասավորներից նության ու

զրկվեցին անզարդացան,

տեսակիսքանչելի զարդաԵվ նույնիսկ ինքը՝ Տեր Հովչաննեսկաթողիբանքներից դնաց Հունացաչխարչիկողմերը՝մեր կոսը, փախատական մենաստանն այնլեՀանդատարանը, սուրբԼուսավորչի ամեն

»՞

':

ու

65.՝

նոյեմբերի

18.

կաթ.՝օը իշատակիսոցա ՅովՀ. ննալ մարերի ամսոյ՝

Խօթն

3 2.

օր

Հմա-

թոան

սէր Հօր է

72Ձ.

եւ

անխեթ

որողոյ Այսպէս ունինՋ.

որ

աա

գասակարգեցան ցնրուսաղէմի

9 2.՝

յաւիտէնական լուսոյն: .

ԾԱ։

-

|

|

ՑովՀ. կաթ.

,

ամիրալմումնեացն 8. բարէզարդ

10 92. եւ Տ.:

ՅովՀ. կաթ.՝ ուր

1 Տ. ասեն

29՝

-

35.

:

կառնոյ

Վասպուրականի

4 Ջ.՝

ամբոխին

ՓԱՅ

ո

՞՛

Կաթ.Գ- ՇԵ-ՇՋ:

ՑովՀ.

|

լ

ԳԼԹՒԽ

խարինողէր Թողել քաղաքում: Հունացզորքերը գալիս

Ջ

պլաչարում են

|

Սմբատիեւկու ուդինեւի փախչելու, այնտեղից վեւադառնալու

Սմբատից

եւ

ԱՇոտիթագավոռճելումասին

են

ու

չենության ժամանակ, կաթողիկոս նատեց ՏերԹաղեւոսը՝

երկու որդիները՝Աչուոն Աբասը: Աչոտըփախստական եղած գնում է կոստանդնուպոլիս, Լեւոն Հունաց կայսերդուռը: իսկ Աբասը դնում է վրաց եւ' աչխարձը,փեսայանումնրանց իր եղբայր Աչոտի՝կոստանդնուպոլոիցվերադառնալուցՀետո ինքն ել է վերադառնումմեր աչխարՀը: Այ Աշուր, որնիր քաջակորովարիության Համարերեւ կաթ կոչվեց,կուտանդնուսյոլաում Հունաց աշխարչում մնում

Դվինը, բայցգրավելչեն կարողանում

այնտեղիցՀեռանում են: իսկՏերՀովՀաննեսի Հետո, Հայոցնբկբորդշ մածվանից

։

ու

սարի: (ժա) տասնեւմեկ

,

մալաԱչոը, իր Հոր մավանից'(Ժե) տատնեւծինը Ր ապրելուց եւ (բ) ութըտարի թ.ագավորելուցՀետո, է (/Հը)երեք փախճանվում թվատա-

'

|

չանին:

Հարյուր յոլթանասունութ

:

սինքնԹագավորաց թագավոր.նա իսմայելական զորքերին

(իմազ̀որավարների) կարիքըչէր զգում, այլ ինքն անձամբ

էր վարում պատերազմը:

-

Հունազ բումէ նրաեղբայր այնուծեւտեւ Ալեքսանդրը. վրա է Ռոմանոսբ՝ (իբ) քսաներկու Թազավորում սորի, Հայոց (յկե) երեք Հարյուր վաթռունչինդթվականին:Սա իր թարում

եւ

`.

:

քաղաքի վրա. այսդեմեսլիկու: ուղարկում Դվին իրենփոՇաՀնչաչճ Աչուտին

լ

որը տեղիամիրանէր Սութին",

պավասէր՝ ՛ քզմաստս Ջ.

`

3:82.

բռռմանու

եւ

Քկոս 72.ովՀ.Աորոլ աթ. եւ

6 ԶՁ.՝ չաՀնչած

լ

-

«

շ2 Բա թ

մածուան Կազաաէբ՝ ՝

ԳԼՈՒԽ

է

Վազառի այլ

Է

( Քանզի քաղկեդոնական օրենքներով: կարին (Թագավորը

|

Աբասի թագավուելու մասին

եւ

ինչեր Տեղի ունեցան'.

թե

|

օքեւում

նոա

նաեւ

ու բազմակյաց կոոնավունեւչի վառքը բազմակյա մենակյաց ու

Քաղաքի սուրբ

կաթուղիկենկառուցել էր վեՀաչութ արճաններով,որձաքարպլողպլատատաչ վեմերով,բոլորաձեւ եւ երկնանման գմբեթավորված խորանները" սլայծառորեն

զարդարված):

րբ լ«ում իո թագավորը

Ա

Հեւոո,մոթրսուրիկաթողիկոս է նատում նրա եղբայր Տեր Հ ետո՝ Իսկ Եղիսեն: սրանից Վարագա սուրբուխսոի առաջնորդՏեր՝ Անանիա որ Համայն ՀայՄոկացին, Հայության , հոնը քսանձ (եր) քո իբ) Ը ո. տարի: ա ւո յս յուր վարքի ւ քաչակորով Աբասը քաղցրաբարո զորության" պատճառովմեր Հայոց աչխարչի խաղաղոււ թ թյան բարդավաճմանՀիմքը դրեց ւ չրջակայքում բոլոԸ ին Հաղթող Ղ Հանդիսացավ: Վրացիների ՄԸ ՍարմաստացիՆր րի ասսպատակությո հցրեց ւննե,րը դադարնհցրեց Հայող Հայողաչխարը եւ Հիպ, որոնքմի օր բնազմախուուն բանակեներով բյուրավոր զորքերով, ամբարտավանությամբ Բելի օրինակու, Ափխազիայիիշխան Բերը՛ Սամարացիների աչխարչից, որը ` կովկասյան" լեռներից էլ այնկողմէ, դուրա գալով` չարժվում գալիս է անթիվբազմությամբ,Հասնում Կուրկոչվող դետի ափը՝ ցանկանալովանաապատացնել մեր Հայոց աչչ խարՀը: է ուղարկում ՀայոցԹաղավորիմուտ՝ պածանԴեսպան ֆելով չօծել եկեղեցինբատ սուրբ Գրիգորիուղղադավան |

այուսթ այում

-

նրանդ րանց

ՃակՀար

այս

հւ"

«Է

է

Հետ Հեւոն, ն, ւից Հասնում

է դետիմեջտեղը, ՔաջիՀղոր4եռ-

եւ

նում է " չանչում իր ունն է տալիս.դրանից ածարեկված ձյու«իսայինազգը փախուստի է դիմում: Հայոցզորքերըքաֆաանունն

ոլինդզորությամբ բոլորին սրո Հեւտապնդելով՝ նրանց

բկ

են

Հնում դարձնում

ն. ամբողչ բանակը ավարի կ

ու

ա

ճա-

առնում

աաա

18.

առա՝ տոաւելոյբ Թ»ղիկէն անւոյ

Փաղաքոյ

սա

եւ

Դաչոին

չինէ եւ զփոթիկա- | 528. զսուրբն գրիգոր ի | 6Ի5.

արարեալզօրաց

Ձ.՝բերայ

4-Ի Տ.

լ

ի

ն

2 Տ'

՛

մեն օր

Քու Հարվածներ Հասցնում,երիվարներից կիսախեղղ ցած է

|

Ջ.՝բերն

ս

ջ

ու

։

ամի 6 Ջ.՝ բելապէա 7ԻՏ. պակասէր՝Բերն: 8 Ջ.՝ զկովկասային

,

: է չուստավփույթ րիվարը՝իր մուտ բերել, ասպազենն ծնթերը անձամբ ինքն է Հաղնում, դոոթորը անձամբ ինքն Հագնում,է,քրկսայրի սուսերը առնում եւ ձեռքն է Հարձակվումասպատակների Է՛ վրա.

եւ

դործեցան 2.9: ավբ 3ԻՑ պակասէր՝տէր 4 8.՝ զօրութեանիւրոյ

զինվորնե, վոր Ըը

ու

եւ

5 Ջ.

ԸԲ (ու"1մերի՛

այն ափերում: է Ե վ օրերից մե մեկում ավփխազաց ասպատակները անցնում են կուրգետն Հասնում Հայող բանակի մուոնրքը. չփոՀասնում" են թաղավորին: նա. Հրաթության աղաղակները լովՐ

ու

1 Ջ.՝

-

մո ասպատակէին սփոու2դեւոի`

|

|

,

Հան «1 ՆՐ

:

ու

է

է նրա,այ դ պաճանֆը, Հա յոց մի դումարտակէ կազմուի, այրուճիից (արագորնն| ու Հասնում է կուրդետիափին բանակդնումԲերի բանա-

մածվանիցՀետո թազավորումէ նրա եղբոսյըԱԱչուոի բասը՝ (իղ)քսանչորս տարի:Սրաօրոք, Տեր՛Թեոդորոսից

ո» ն

է, Թե ինքը կգա եւ կկատարիայդ

առում

պակասէր՝երկոցունց

,

գեւտւոյն

7 Ձ.'

պակասէր՝եւ

Հասանէ

8 ԶՁ. խնդրեալ

9: 2.

10 9.՝

եւ ի ստորեւ՝ ներիր աւարի

աստ

Ի

եւ նանհւամբարտավան Բերին4երբոսկալում բերում Հասցասում նում" են կարին է նրան.«Լավ քաղաքը: Թագավորը

ու

:

եկեղեցուն, քանիոր այլեւաչես նայի՛ր այդ դեղեցկաչեն եւ՛ է փորել նրաչաքերը:Նրախատեսնելու», Հրամայում գնեցին, արծաթով պատկերը յուր ազգիմարդիկ վարած'

ա-

լ:

աթոռին Այս ժամանակներումՀայոցՀայրապետական տիրում էր Տեր Անանիան՝ ամենանրջանիկ՝ գերապատիվ հրվիճակավորների Հանդես:Այդ բարեչնործ սրբությամբ,

նույն ժամանակծաղկում պայծառանումէ կրոնավորական դասը մեր Հայոցաչխարծում: Եվ բազմաթիվտեղեու

են են՛ Հավաքվում բում կառուցվում եղբայրանոցներ", Քրիստոսիսիրով: միաբնակյացներ

ի

սա

ոլիսինչաններ

էին կատարվում այդ բժչկություններ

ու

պատվական Խաչիզորությամբ, որսլես եւ մեր ժամանակաչքերով տեսնում ենք,Թե ինչպես ներումժեր սեիփիական

նն բազում Հիվանդենր ախտաՀարներ" բժչկվում:Եվ է հր Հրաչագործությունկա կատարում Հանասպազօրյա ու

()' երեք Հարյուր ճգնաՀանդերժ մարդիկ: Հետո հսկ նրանից նույն միաբանության առաֆնորդ ու

ճշմարիտՀավատքիպածապանեկավ աստվածային: այր Հետո՝ Ապո նրանից իմաստակն(իմա՝ Դողիկարպոսը: փի-

աչխարծից: եղերացիների ՀովՀաննեսը. Արեւմտյան

բազմաԵվ որտեղիցանցնում էր՝ Հրաչաղզործության

Հիման ուսքելական վրաՀ76», Թճ.«նրանք ամենայն ինչբ։ է». եւ այնտեղՀավաքվեցին որ ունեն, ընդՀանուր չուր

|

Նախ եւ առաջ՝ կամրջաձորի մեծածոչակ միաբանուԹյունը Արչարունյաց գավառում,որի առաջնորդնէր Հայր

աղանդից Հալագավառիքաղկեղոնական մարդադավան ծականեկավ եւ հր ՀեւոբերեցՀրազեն (իմա՝Հրաչազեն) (109) նշանը սռերունական:

,

Է

Հետ երդմամբ խաղաղությանդաշինքՀաստաՀայաստանի

որ այլեւս նրանցմիջեւ պատերազմ չլինի: տեցին՝,

Արդ,եկավ բնակությունՀաստատեց մեր վերեւում նչված կամրջֆաձորումմ կանոնական ուղեցույց ունենալով մեծն սուրբՀայրապեւտ Բարսեղի կողմից սածմանվածը՝

(իսուխան, իմաստունը) Սամվելը՝ սուրբԳրոցգիտությունների մեջ բազմաչմոււոը,չնորչալին երդի Թյան:

ու

նրաժչտու-

Իսկ Շիրակի անվանվածվանքը գավառումՀոռոմոսի

կառուցվեց Հովչաննեսի՝ 4եռթով,որը աղքատասիրուԹյան չնորՀչներովէր զարդարված. քանզի ողորմածուԹյ«մբ եւ առաքինությամբ բաչխում ծր իր բոլոր Հազուստները,նույնիսկ մինչեւ(բիՎմժերկանալը: նրբ աղ: էր Հանդիպում քատների անց դարՏարբեր տեղերում հւ՛ 4ողների՞ ճանապարչորդների Համար Հանգատյան տներէր պատրաստում,ուր բոլոր օտարականները նույնիսկ այնպես ապածչովՀանդատանումէին, ինչպես սեու

կ

եւ փական՝ տանը, մինչեւայսօր էլ ողորմածության նույն

նչաններըերեւում են այնտեղ:Այս նույն ժամանակներում այդ նույն կարգավորությամբ"" կառուցվեց Նարեկը

Ռշտունյաց" դավառում՝ բազմամարդ ոլաչտոնապայծառ

ու

ներըե

զոռ 7 9-ածէն

աաաայ-

22 արած .

|

48.

րա

Հաստատնաղ

ԼՃ 5 9.՝

:

ամենաէրչանիկ

6ո.գ 8 82՝

Գ"

է

ժողովեցան ՞

ալխտաժհագք

Գո

կամբֆացձոր

ՐՔ

պակասէր՝Աատուծոյ 5 2. 2 մոՀանիսի ւռ ՃԻ Տ.

»3)

7 Տ.

Առ. Բ. 44:

մանցաւորաց

ի ճանապարծորղաց

Ց 2. Հան |

Հորի

10 :8.՝

11 9.իլ

կարգադրութեամբ

7Ռուչ» ւննաց ո

գիգրական հրգեցողներով Հավատով) (իմա՝ լուսավոր եւ կոչված վանքըԴերջաՆույնպեսԽլաձորի տուններով:

վկայարանիՀամաձայն սուրբ անունն է կրում՝ Հիմնադրված Քրիատոսի ժրաԳրիգորի ծառա եւ Հայր Սիմոնիձեռքով, որը կյանջան ճգնավոր վարքի տամանին Հա Քից Հիռացա իր մաքրականցաղ սած եւ իր փոխարենմիաբանությանվերակացութողեց զօր ֆանք էր թավում Պետրոսծերունուն, որը զիչեը դոծեՏիրոջծառայության կարգըկատարեՐթ Ք՛ 4նուքով| եւ դեպի թե՛ բերանովռաղմոսելով, լով բազկատարած, Հառած, իր բոլոր (իմա՝դեպի Արեւելք)դեմքը գոլթաղրան" ողբով էր լցնում: Դրապատճառովէլ օրերըարսոասվալից օր ծերության, երբ աչքերիտեսողուխյունըխիստվատանում է, բոլոր ընտրյալներիմեֆ Հայր անղինէ վատաՀում առաջնորդությունը, որնընտրյալներիըամենացանբոլորի կարիքներըՀողում եր ըստ պլատկալին եղավ. եւ իմաստնականՀանճարովէր վաչաճի գիտությամբ, բում Հոգաբարձությունը.չնայած կենդանությամբկյան, էր Քր" իոկկյանքն հ,Ր մաչով ՔիցՀեռանում է, սակայ ղում՝բարյաց օրինակՀանդիսանալովլթե՛ Հեռավորների եւ թԹե՛մերձավորների Համար: Նրամուռ էին Հավաքվում խարազամիչ ռբբաակրոն մարդկանց բազմություններ", խազգնատ,խոնարձազարդ` վայծլչությամբ, ճաշակելու մեջ սակավապետ, օրվա"մեջ միայն մեկ անդամուտելով եւ չրով զովանալով,այն ել սուրբ քառասնորդացչարութ եւ օրերինարբելով: Նրա մուտ դոնվելով սուրբ կիրակի՛ նի գավառում,

որը

յուր

կար

ճառուտ

|

|

Բար

սա

1 9.՝

2 Ջ.

ցանդատարած 3 Տ. թարոզմաց 42. բազմութիւնն

5 Ջ.6

Այս նույն ժամանակներումԼիկանտիոն:երկրում, դավառումՀայր Մավանսի' տեղում, Խարբերդ: Նածրննատ ձեռքովկառուցվումէ մի վանք, որը նրա անունով էլ կոչբււզմաքաեղբայրների վում է. բարեզարդկառուցվածքով, ղիտնականմաստությամբ ի նակությամբ,բազմապայծառ Աստծո, ծնունդով Տարոն այրն Այս Սովաեսը՝ ներովլի: գա-

(իմա՝Հաաչխարծի վառից էր։ որը ամբողջ արեւմոյան" ) Հա մար բարեդործո ւթյան օր.ինակցույց վեց` կրոնաեւ մեր կրոնի ավանվորականդասերըբազմապատկելով դապածըլինելով՝ տեւեց Հասա մ մինչեւ մեր օրերը: Հաեւ նույն օրինակով,Հայր Սարգաի մանման ձեռքով կառուցվել Հնձուց վանքը կարինդավառում`ամենայնօրիգավառիմի վայելչանավորությամբլի. եւ Արչարունյաց անվանվածը.եւ Դպրեվանզարդ տեղում` կասլուտաքար եւ ւ. ւմ, Ջորո. Վայոց Քը՝ Շիրակ Սոեվանոսիձնութով: Հետո էլ ուրիչները՝ նրանց ամենքըեւ սրանցից Սրանք Հո ւթյամբ միաբան, գիների Հետեւելով, Հարակաճղնակեցո ամեն զերծ, յուրաքանչյուր փառասիրությունից տեսակի

Հայլ'

տ

քաարը՝ գափառո Ցախաց

վ. Հատւաշ) չստանալո ւնչ:( ումա, դուո միխերն ոթԹեկուզ ի

բակացսեղանիցբացի ուրիչ ոչ մի տեղ չկերակրվելով՝ոչ այլ գործում էին Ժրգերիցեւ ոչ էլ դալար ՀրամայվածիՀամաձայնեւ ՀանաՏիրոջպատվիրանուր 1 Ջ.՝

6 Ջ.՝

։

2.2.

7 Ձ'

խոսոաբույսերից,

իոնազարգ

Է էրակէի

Ջ.'յուուրթ

7 Ջ.՝

ներն՛ Թվականները:

յող

ա-

շաշկու կատաայան քունի Հիմնացնալ

Հ

ու

|

ու

աաա

այս ըստ իմ կարողության, ժու ւմ եցի մանավչարաղդը կարանո իշաւտա

օրերին ես, քառասնորդաց'

ու

բառասներորդացն ժամանակիս 9. ի լիկանտոն Տ." ի կորբերդ Ջ.՝ մովասի

,

արեւմտավան դպրեվանս Ջ.՝ նրեւեչ Տ. բ պատուիրանին

'

սլազօրյափառաբանությամբ գիչներ ցերեկ ' Դավթյան ու

բերդի ամիաչխարծը,օրերիցմեկում ելավ գնաց Պաղին բայի՛մուո, որի տարածքիմի ավերակտեղում եկեղեպի Իսկայնեւ Հանգիստ այնտեղ: առնելուՀամարմտավ կար, մեա այնտեղ, ասում են, թե մի՛ նրան տեղապրող մարդիկ" կա: Բայցնա Աուոծո զովիչապ մածաչունչ քանզիայնտեղ արչալույսինմտավներս եւ սկանց րությանն ապավինելով՝ մոտենալովեկեղեցուդուանը՝Աստաղոթել: Եվ վիշառղը' ծու զորությամբեւ զորությամբսուրբիաղոլթթների, անմի: անչավատ ջապեսսատակեցավ Բայցերբ լույսըբոսզվեց, եւ ՀեթանոսներնասացինՀավատացյալներին. «Գնացե՛ջ' տնան՛ք,որ աՀարկուվիշապըկուլ է տվել այն մարդուն, ոչ ոք չՀամարձակեք կոչում». սակայն բին աստվածային ժամերվիչապըանչարժընկածէր", վեց մուոննալ: Բազում կամաց-կամացմուոննումմ ուտւոիմարդիկկասկածանքով

նվագներնէին Հնչեցնում: Եվ այս է նրանցնաՀատակուԹյան գործը: հսկ միայնակյացների բազմազարդ ՔիՄ էմասինինչոե՞ս նությունների կարողեֆ ք այս սեղ խութ րով չարադրել,որոնք Քրիստոսի խաչելությանըխաչակից առա

եւ եղան, քաղցով, ծարավով Հանապազամեոխկ կյանքով

ղոյատեւեցինայն ժամանակներում: ինչպեսօրինավ՝Վանեւ դոց վանքի մեծանուն ՀռչակավորՀայր Վարդիկը՛եւ սուրբ Հայր կարմիրը: նրանքայս աշխարՀիկյանքըստվեր Հեւո մայի եւ անապատ լեռներիգազանների Համարեցին,

տեղերում, անաղարտվարքով առպրեծոմապածությամբ, ցին, մինչեւ որ տիրոջկողմիցՀրաշագործզորության ար-

ո-

ժանացան: Քոսնգի առյուծը Հնազանդվեց Վարդիկին». բճ-

բեց նրան եղջերվի" կաչիեւ եր երկու՝կորյուններին արած ուաջն բերեց 4ղեցնրա ուների մուռ. իսկ նա 4եռթը դնելով նրանցվրա բուժում է նրանց՛տեսողության" օըԵվբազում այլ Հիվանդների գանները: վրա 4նութը դնելով՝ արագորենբուժվում էին ախտերից:Թող Հանգիստլինի են |. նրա ոսկորներին, որ Վանգոցում" որը" Հանգչում), մինչ այսօր էլ Հիվանդներին բժշկություն է" անում: Իսկսուրբ ՛՛ ՀայրԿարմիրը, որնիր մարմնովՔրիասոոսինբարձրացրեց աղքատի՛՞՞ զոավակերպարանթով՝ Ծովխաց ռում, բնակվումէր այնտեղ քանի դնո՛' տաճկաց4եռթինէր ա-

իսկ Քրիստոսիճգնավորըներսիկողմիցաղաղակումէ. «Բարչ տվե՛ք այդ պիղծինեւ դուրս նետեք»: եվ այս բոշեւ ամոնր Հպարտությունէ լինում Հավատացյալներին փառքի: թանք անՀավատներին՝ Քրիստոսի Հանուն նամ, քաջաչմուտ Տիրոջ վարդապետենր՝ կային եւ մունքըքարոզելու մեջ ուսուցիչներ ճշմարտության.ԲաԽոսքի մեջ եւ սերճարբանը քաջակորովը սիլիոսծերունին՝ Տիրոջօրենքներըուսուցանելու մեջ. եւ Գրիգորը՝ամուռեն.

ուռ-

:

'

նացողներինպսակ դնողը: Հորդախոսն առատաբանը եւ աչակերոր ԲարՍոնփանոսը՝ Տիրոջպատվիրանների. կոչվեց՝ առաքելաչնործըխոսքով սնղի, որ Հոդգեւորն ու

'

: Մամ

1 8.

թավ».

Խեան

22.

99՝ի

: բ.Աւ

5 Ի4.

էրփու

ԻԱ Խաս

ատար:

Բրո

«ի

վազ»

«փո

4բ զվեբ:

։

-

ու

չր

էւ

ԻՏ՝ պրափասչբ՝ սուրբ Ի Ջ պափասդի Հատուած բոսնվիգ

մեալՔրիստոս մաբմեռվ ի փերպ«զ-

եւ

սօ»

բար |ՍՅԱՆ ԲոՐ՞ :

Ի

Հեւո նաեւ

հաջ

Ջ.՝էրթա,

1 Տ. ամիրան

29:

5 9`

գիտության մեծանունը Մովսեսը՝ ծոմապածումեֆ, որը Քառասնօրյա առաքինության"

գործով.սրա

յոր 77՝՞պափասեր`

էւ պակասկր՝

ծ. րիչն

Տ.

Ա-ն

վիչապն

Պոլ գիտութիւն '

Է

եւ

առաքինութիւն

ԱպաՀունաց Ռոմանոսկայսերօրերումեւ ՀայոցԱ-

եւ Թյանն էր Համոզում մղում Ասլա Դավիթը՝ չաղքատակերպ սակավապետ որին մականվամբ գիտնականը, :

ու

են կոչում".եւ Մոաչկուտն

Թագավորի ժամանակներում տաճիկների կողմից

բոս

ու

գրավվեց Սելիտինեն՝(լձգ) երեք Հարյուր ութսուներեք վտարեցմեր ՀավատիՀալածիչ ԱԹվականին: Ռոմանոսր

Պեւորոսը՝ սուրբ ԳրոցՀավաստի եւ մեծն ճչմարիւտ մեկնիչը. որ" եւ՝ փիլիսուխա Անանիան, ու

Իսկ(յ4ը) ներեք լախութեթին: ՀարյուրութսունութըթԹվա-

վանաՀայրը Նարեկի: Սրբա գրվածքնէ ընդդեմ Թոնդրա-

կանին Համտունը'բազմաքանակզորքով մտավ կողոնիա նորից Հետ ղարձավ: Այնուծնտեւ Թոսդավորեց Լեւոնի հրեք իննսուներկու որդի կոստանդինը՝ (/4բ) Հարյուր ( Թվականինժզ) տասներկուտարի: Սրավեցերորդտարում եւ (իմա`Հայոց) (4է) նրեք Հարյուրիննսունյոթը Թվականին տաճիկները ԻսկՀաջորդտարուսԲ գրավեցին Մարաչը: Թվկանին Կոստանդին (/4ր) երեք Հարյուրիննսունութը կայսրը Ջմչկիկ դեմեսիկուբն (110) մեծաքանակզորքով ուղարկում է կարինի՛կողմերը: Սա դալիս սլաչարում է եւ

յությանօրերինմեր սնհփական աչքերովտեսանքեւ ճաչակնցինքնրանցխոսքիքաղցրությունը:

Սրանք բոլորըխորախորՀուրղ քննությամբ, առտվածաբանական ամենակատարյալ գրվածքների ընտրուԹյմբ, Տեր Անանիայի Հրամանով կարգադրեցին քաղկե-

դոնականօրքնքուվմկրտվածներին կրկինանդամմկրոել: Քանզիքաղկեդոնականներն ուրանում են Աստծո՝ սեվաեւ կան մարմնով խաչվելու մածանալու գաղասիարբը. այլեւ վերին նճրդործության կամքով երկակի բնությունԵՆ վեբադրում Քրիստոսի էությանը եւ մարդկայինը, ոչ Թե վածայիննեն ասում, Հանուն որիմեզ Համարտանջանքներ ուսայնէլ սոսկմարդկային կրեց մաչացավ. մածվամբ, եւ են տի մարդկայինմածով Հաղորդվում: Իսկ ճչմարիտ Աստծո Բանին: |լմենք| խոստովանումենք մարտի

|

քաղաքի"խանդակն

ու

աստ-

դեռեւս մանկական տարիքումէր: ԻսկդրանիցՀետո՝ (նէ) չորս Հարյուր յոթը թվականինՀունացզորքը գրավում է ժաՀանում Սամուսաուո է կուտանքաղաքը:ԱյնուՀետեւ

միավորված. ՔանզինույնԱստվածը չարչարանքների ար-

դինը եւ թագավորումէ Կոստանդինը (գ) երեք ւոարի:Իսկ ( նբ)չորս Հարյուրերկու թվականինվախճանվեց ԱՀայոց

ու

2 Ջ. 3 9. 4. Ջ.՝

որում մաշկսանկոչին փիլիսովոանոր

Թոնգրվաց

բաս |

ապ

կարնայ 3 Ջ. որն լամայէլացւոց 4: Տ. կռտորհալ 5 9. գքաղաթին խանդակն 6 Ջ.՝ զբարձրարնրձ

5 Տ.

թագավորը,որը տիրեց(իղ)քտանչորստարի:

:

2 9.

նրա բարձրարհրձ" աշտարակները Այնտեղքաֆության՛ բազում գործեր

է ցույցտալիս որ այն ժամանակ Ջմչկիկի Թոռ.կյուռ-ժանի",

ժանացավ խաչվեց Հանուն մեզ, որովծեւտեւայդպես է եւ մեր մկրտությունը Աստված սածմանել դրանովէ Տիրոջ եւ մաՀըկատարյալ ոչ թե միայն մարդու.եւ որպեսզիչրնկնենք Երեմիայի անեծքիտավ,թե՞. «Անիծյալէ՛ նա, ով իր Հույսը,մարդուվրա է դնում»: 4կամցուցանէր

դրավումքաղաքը:

հւ

ու

«ՀԼԸ 1 9.՝

Թնոդուղոլիսը, ճակատամարտ սուսլիսեւ ապլարտության մռւոնում իսմայելցիների՝ ք անում զորքերին, քարուքանդ

բանն 9.՝ թէ Ի 9. պավառր՝ է

|

79. 8 9.

դարւության կուռժան: Տ. -

կիւրժան

9 Ջ.՝

10 Ջ.

աստ

էւ

| -ատորեւ՝

ի մանկութենէ սամուսաթ

|

Ը

ԳԼՈՒԽ

ձինը, բազմականներինն' էլ (իմա՝դածակիցներին) Հետը,

Աբասի ուդի ԱՇոտիթագավուելը, եւ

թե

նքա

օշեւում

Եվ ողորմածությամբ ւտնանկների ունեցած նկատմամբ դթասքտությամբ քավեցիր մեղքերը: Սրաօրերում կառուցվեցինկրոնավորների կացարանու

'

ինչ գուծեւ։ կատջառվեցին.

սրբակոոն Տեղանքի: Շինությունը

ներ, ճգնարաններ Սեւորդյազ աչխաիչում, Հավասարա-

ԱրասիցՀետո թաղավորումէ նրա որդի Աշոտը,որը նանւ Իսկնրւս էր կոչվում,(ֆե)քսանչորս տարի: ՇաՀնչած՝ եղբայր Մուչեղը նույն ժամանակլթադավորումէր Կարսում:

տիրելով բնավորությամբ խաղաղասեր Այս Աչուոը

Հայոց աչխարծին՝խոնարծությամբ ողորմածությամբ քանզի դոնջացյալիր բոլոր նախորդներին. գերազանցեց" կաղերին ներին:(ուրուկներին,անդամալույծներին), մուտ, իրեն խրախճանքներին կույրերինՀավաքումէր իր էր ղարձնում,նրանցիցչատերինիչխան՛,այլեւ բարձակից" էր անվանում,նրանց իչիան եւ կյուրապաղատ՝ Էչիանաց վերԹեւանցուկէր զբոսնում,իակնրանցկարմիրքոռն Քերը Հենց իր աչքերի առջեւ զարդերի ակներիփոխաըմպելիքովլի նակ էր Համարում: Նանւ թագավորական եւ երբնրանցվերքերի յուր բաժակընրանցէր մատուցում. Հետ էր խառնում,այն ժամ նրանց բիժն թարախըգինու մնացորդըվերցնելով՝ինքն անձամբէր ճաշակում:Եվ այնբաշխում առատաձեռնությամբ էր (իր ունեցվածքը) ալիսի' որ դեռ յուր" մածվանից առաջոչ միդրամ աղքատներին, նույնիսկ զարդեղեններից վերչմնացնթագանձարանում. եւ

ու

ու

ու

ու

Զբ

շ ԱԱ

4:

տնղնացն եւ Ջ. ատ ի ստորեւ՝չածնչաՀն Տ. անցոյց Ջ. զղոնջացեալան

7Տ ւլ 8 Ջ.

"15

կիւռապաղատս 9 Ջ. յայնքան 10 Տ՝ իչր

միաբնակյացեերի Համար,ինչպեսնախօրոք լյացների, Հմանած նք ճբ. Բար ա-

սացի

սհղի

կանոնների Համաձայն.

մա

սրանցից նածինր

երկուսի տեղերիանունները՝Հաղպլատն ու

Սա-

միմյանց

Առատծոտան դեմ-Հանդիման,

միաչավատ Համարեն: ՍանաՀինի առաջնորդը Հովչաննանէր՝ Աատծո գիտնական այրը, կակՀաղպածառա ոինը՝ Քրիատոսի՞ Սիմոնը: Այսուչետվախճանվեց" Տեր Անանիան՝ (նժդ)չորս Հաբյուր տասնչորսթվականին,իր բոլոր օրերըբողրվոթՓեՀետո կաթ Բ աղաց րությամբ (ցված: հատեց ողիկոս զավառից Վածշանիկը" ԲաղացՋիվանչիրիշխանի որդինՀ12-: ցանկանումէր նամակագրությամբ՝ ռիրալիրություն նւ բարեկամությունՀաստատել քաղկեդոնաՀետ: Այդ պատճառով Հայոցկրոնավորները" (իմա՝ բարձրաստիճան) Հավաքվեցին Անիքաղաքում. Արչապիսկոպոս Ֆեր Խաչիկը,Կամբջամորի' առաֆնորդ Հայր Պողիկարպոսը", Հոռոմոսիվանքի վանական վանքիվանականՀայրՍոոեվանոՍարգիսը» Հայր Սեւանա ': Ի սկ «ը եւ ռլ Վահպիսկուղուսներ բազմաթիվ Հայրեր"

մարդկանց

Հինդ Հարյուր

ճչնազգյաց

նրանից

Սա

դանների

բունյաց

ու

ջա

"Ի

զախճանի ի նժդ. թուականին 4 2.՝ վաղանիկն 2. 5 Տ. թղթ»գք «ռնել

6-Ի Ձ.

եւ պակառեր՝

Տարան

95.

10 Ջ.

Բան վանական պոզիկարպոս

11 8.՝

Հայրջ

փախստականեղած ընկնումէ Վասպուրական, Հանիկը մուռ, որը Գագիկ Ապուսածլի Թագավոր Վասպուրականի

կաստանյան: Հենց Ռոմանոսի երկրները: մածվանԺամանակնրանքլաչարել էին Անաբարզան Հալեպը, որոնք չրավեցին էլ: կոտտանդնուպոլսում լթազավորումէ ոմն ԻսկՆիկիփորն Մարինոսը:: կյուռ-Ժանը ամբողջ զորբեբով գալիս նն Հունական մոծովի եզերքը.կյուռ-Ժանը' նում է անում եւ Կոստանդնուպոլիս, գաՀրնկեց Մարինոսին Թագավորկարգում նիկիչորին՝(նժբ)չորս Հարյուր ու

Արծրունուորդինէր: Եվ ժողովըԱչու»Շածնչածիցանկուվանքի կաթողիկոսէ ՀասւուսոումՍեւանի Հայոց թյամբ Ուստիերկու կողմերիցնզովքնեվանականՍտեփանոսին: րով լցրին մեր Հայոցաչխարծը: որը հրանելիՄեշԲայցմեծ վարդապետՍտեփանոսը, եր եւ Հովվումէր Հայոցարեւմոյան րուի՛ աստիճանակիցն Հավաբեց. դողմում,կրոնավորների բազմություն եւ Մովահա գավառներից), Սոփաց Խորձենաց' Հաշտենից, հւ անվանի այր ԲարդենովՀանդերձ, փարդասետով որ ի էր ելավ գնաց Վասպուրական՝ Սյունյաց աչխարծից"

|

ու

|

տաա-

ննրկութվականին,որը թագավորեց յոթը տարի: Սա բաարար Հաղթեցիսմայելական զորքերին,բազմաթիվթադաքենը" խլեց նրանցից.Միշը՝ (նժլ)» չորա Հարյուր ենրեք,իսկ Ֆարաոնը (նժդ)չորա Հարյուրտասնչորսթվա-

Տարոնի,

տառա-

|

կանին:ԱյնուՀետեւ (նժե)՛չորս ՀարյուրտասնչինգԹվաեւ կանին խավարեց արեդակը վախճանվեց Իչան Տարոնի Աչուոր:Եվ Հոռոմները տիրեցինՏարոնին:

եւ Ա(իմա՝ՎաՀանիկին) Վածանին Հանդիմանություն ('այսինքն նենգորեն) վաղեսաբար Բայցնրանք սլուսածլին:

վարվելով՝ոչ ցանկացանտեսնելնրանցեւ ոչ ել բոռ անՄովսեսՎարղդադամլսել, այլ ՀրամայնցինՍոհփանոսին, կղզի: Հեաքսորել Աղթամար ոլետին Հայր Բարբդենին եւ ազատ արձակետագայումՀայր Բարգենին Մովսեսին կոտորաց բերդը, փոխադրեցին ցին, սակայնՍտհփանուին եւ մածազավ.բայը չեմ կարողասել՝ հրանդ նենգուուր Թյամբ, թե մեկ այլ պատճառով:Ապաայս ՎաՀանիկն միեւնույնտարում եւ վերաՍտեփանոսը վախճանվեցին ցավ իոռվությունը մեր Հայոցաշխարծից: Հունաց թադավոր Ռոմանոսի օրերում ԱյնուՀեւտեւ՝ հւ պատրիկ կայինմաղիատրուս կյուռ-Ժանը, Նիկիփորը՛ րոնք"իրենց ՀզորությամբզարծուրեցրելեինամբողջՏաճ-

հսկ (նժէ) չորս Հարյուրտասնյոթթվականին Նիկիփորի եղբորորդիՎարդը մեծաքանակ զորքովգալիս Հասնում է

ու

1 Ջ.'

68՝

2 Ջ'

7 Տ.

Հաստատեցին մեսրոպրայ 9. զարեւմտնան կողմ 2. եւ ի խորձենից: Տ.՝ բ Խորժենոյ Ջ.՝ մովսէսիւ

-

աչխարծէն եւ ի սաորեւՆիկնփու:

աստ

կիփօո

8 Ջ.

ոբ

:

ու

նի-

Փաղա-

Քը: 6`

|

Իսկնույնտարում կյուռ-Ժանը Վասիլի մոր՝ԹագուՀու ՋնգամերՀորդորանքով նւ սպանումէ նիկլփորին քաղավորումինքը՝վեցսուսրի: ԲայցՆիկիֆորի նղբորորդի մեծ

եւ դուքս Վարդը ապստամբում է Ժոունդում Թազավորում (2): նբադեմ սլատնրազմում է Հաղթողկյուո-Ժանը, ՀաղՎաալ

ւ

դրա-

վում է այն եւ Հիմնաչատակ բրում" կործանումէ նրա պարիսպենըը:եվ ապա (նժը) չորա Հարյուր տասնութ Մ. Անտիոք Թվականին գրավումէ: Ասորական"

ու

ո՞

Ապլաչունիք, պաշարում է Մանապկերտ քաղաքը,

| :

19.

29՝ 3 Ձ.

|

|

|

4Ի.

ԼաՀաւա աայ

տաճկաստանացս

որ

մառինոս

պակասէր՝ կիւո-ժան

Ջ.՝ բաղաք

,

62. 79: 8.2.

ունէր առո՝ Թուականին ՆԺԶ

թուականին

բրեաց ԶԻՃ. զլակասէր՝ առնու 10 5. յաւելոյր աստ է փակագիծս (առ)

Թում

եւ

Վարդին

նր դալիսնրանց:դե ՄՆԵՐ

ր

ա

դուրս

ԳԼՋՒԽ

է կղզուբանտը:Իսկինքըգնում

նետում

եւ

|

.

Արմա Է " ե»

գրուի

միմյաՑ

ակատամար

եկեղեցուեւ

տ

ջպլրտում:իսկթաղավորըամբողջՀետեւակգնդով,ՀաՀանդերձ,անչար մնում էն ճակատայլաստանցիներով մէ է «Է նածաստավլվում մարտիմեջոհղում, ուր Հերոսաբար տեւակ գունդը, որինսաղարք (111) են ասում,

աթար: կորի

ալում

«րարը

ու

Քրոչ որդին, որը միասլետությամբ խաղաղացրեց մեր Հաաչխարծը ւուսսնինը տարիներ:Եւ նորողեց կաթողիկոՎԱ րա խուրյան,դետիաղին, Հայոցվերադիտողի, (իմա"ելավոեւո ոլոկոՄ )Հ 77» Տեր ի նի կողքին: նաեւ Նույնդյուղում:կառուցեց ժոզ

|

երանց

զեկո

ու

ԱԱ"

ու

Թփվսկանին Հետո ՎաչանիցՍտեփանոսը Հայոց կաթողիկոս եկավ Արչարունյաց հպլիսկոպոս ՏերԽոչիկը՝Տեր Անանիայի

Բաավորի իո

ըոորին «ոի ցիրուցա ւուսրբեր վայրեր խող » 12) զանդեցնումւոիրում ութ, Ը մանկությունից Այս կյուռ-Ժանը են անում

անր եւ Հ Հուն"Ց կյուռ-Ժան Ժո զայանր ՄՀայոց Աո Աչոտի լթաղաղի հւ ( բությանօրերում նիա)չորս Հարյուրքսանմեկ

|

ո

ւ

Հր

աոմաչատելրինզար ոին

բազմաթիվգործերէր կատարել չատ Ըել, այնպեաոր"թաղավորդառնալուց կողմիցՏաճկացազգը, Հյուսիսայինկողմից Սար ազգը եւ արեւելյանկողմիցՎրացազգը նրաիչի.անությանը: Հնազանղվեցին կատվությամբ ու

Բորրթյն Անանիայ Հանդատար

Հայրասլ

|

կաթողիկոսաւանի կառուցմանմասին ոգ

են

են առջեւ արատոում նրանց դիմաց դտնվող վաչա

Թ

սուրբկալթուղիկնեկեղեցին՝ վիմակու,կառուցվածքով, Հաստածեղույս գմբեթավոր" արձաններով, երկնանման խորաններով, երեք

չ՛

մ

ուրիչ եկեղեցիների" խամ ասամբլնայով, Հորամայի նույնանման,սթանչե7 լատեաք' չքնաղագեղ ծ Հորինվածքովր, զարդարեցայն ծապայծառ,ծիրանածաղիկ, Բա ոակեթելՀյուսվածթներուի, ու

|

|

|

ուկյա,արծաթյաեւ ամեն տնսակի զարդերուժ պաակված, եւ ֆաՀաբորբութ լուսավոր անոթների այպայծառությամբ.

աստվածախուս ստան կտակարանները բազմապատիկ (լովսուրբ առաքելասաց մարգարնաքարոզ ատղամենբը՝ վարդապետական Հանբոլորանվերերգեցողությամբ դերձ լեւ

2ԼՄ դոջաց: - 9" չ: 1 5-լելաա

Յ

Թերեւս՝անգ 6 9.՝ վայրեայն 7 Ձ.՝ արւութեան 8 Ի 9. պազասկ՝է.

որո

|

| |

|

| |

|

ա-

ու

:

«Հաաա ա

1ի9

`

մի-

շՋ .

.

9"արթարթ

Ն

ակասէր՝ ի գիւղն արդինայ 8 դճղաթաղաքին արգինայի գեւղ

նկեղեցովբն

6 2.

Հրաչատեսիկ

7Աոոութծով Դ)ոսկեթել անգուածովվթ

Ջսադնացարդ

Հովօրերումէին Ր գործումնաեւ վարդապետներ Սրբա որը տկարխոսքով,բույց Հաննեսը՝խաչակիրըՔրիստոսի»

ԳԼՈՒԽ

էր սուրբ Գրքերի բացածայտում իմաստությամբ լ Նա մոլեռանդվրացազգիսրով մունքը: Ծի (եց Ալշիգուս կոչվածվանքում,Բասննի'գավառում, | եւ այժմ սուրբ բանյացլեռան սւոորուռում մեծ

ուս-

մաճացավ Ա-Ը

Ա

:

Նրա

առիԱԱ ուց աա

ազո անության

նման

էր նանւ

Կարին

գիտությամբ դերմաքուր: ոատարուխ

գիսասղի եւեւալու

եւ

Կյուռ-Ժան թագավուի

ասի

մահվան: ահվա

մասին

անվան-

ԱյնուՀետեւ Հունացկյուռ-ման ԹագավորըՍլեՀ դեմեսլիկոսին բյուրավորզորքերով է Ամիթի վրա,

Հայր Հովսեվը՝

ա-

որ առավելագիտնականը, Եվ կիրակոս նվաստաչուք հրկար պեսիր վարքով,քան խոսքովէր ուսուցանում. բնակվումէր Նիգ գավառիԹեղենիսկոչված ժամանակ ճգնավորՀայր Ենապատումիմ ընկերակիցեւ Քրիատոսի աշխարԱղվանից րեմիայիմուռ: Եվ վայելչաբանՍարգիսը

որ.Է դալիսէ

սա

ա-

|

Գիր անգիր կո ւթյունից սուրբ Հից.դեռման դիտեր. ։

քը

որը

Հունական ոլատեւազմի,

Ամիթում' Տեղի ունեցած

|

Ժ

թածանաննույնպեա՝' իսկ այժմ ծերացածէ: ՀովՀաննես . պաակողը մուսնացողների

ա-

եւ

ուղարվում

Թոռ Աբո շրջապատում Համտունի ւԹագլա-

«լի՛ զորքին: Բայցանակնկալ ժամիչորս Հարյուրսուսնրամերկ մարդիկ,երիվարներին Հեծած, Հանկարծակի դուրա են են անում արչավում դարպասից,սուսերածար դոներիառջեւ եղած"գունդը, բոլոր զորքերինցիր ցան սնում, անուն եւ մարդկանց սրախողխող

Քաղաթի

ա

ու

բազմաթիվ Սլեծինէլ գերի բոնում.

նա

դե-

մոռ տաճիկների

աԳազավ|:

էլ

ԱպաՀաջորդտարին՝ ( նիդ)չորս Հարյուրքսաներեք

Թվականին, Հունձքիօրերիներեւաց նիզակավոր (իմա՝ զիլ

18:իրանի 3 Տ- արդ եւս:

եւ

|

բոնկվելով արեւելյան լույսի նիզակաձեւ կողմից, նչաններըդեսի արեւմտյան կողմը՝ դեպիՀունաց էր աչխարծն ձգվում. եւ այդ տնւեց մինչեւ աշնանային եղանակները: Հենցնույն տարվավերջին արքունի պալատումմաչազավ կյուռ-Ժան Հեւոո՝ ( նին)չորս ՀաԵՎնրանից Թագավորը: բյուր քսանչՀինդ Թվականին նստեցՎասիլը: Թագավոր Քը

ՀԱ"

32.

4.2.

Համդունոյ

ապութածլապ

Ա րաո...արարի

7 Ջ՝

դէմէոլիկոսն

ԳԼՈՒԽ

ձոր կոչվածդյուղում. նրա Հեւո՝ բակիԲավաց

ԺԱ

նաեւ

Մուչե-

ւ երան օգնության էր կանչել:-. իսկ Սմբատը բերդը Հանձնում Հաաւուաուոում, Խորիցնրանցէ խաղաղություն եւ անում Հանցավոր ոչինչչեն Սմբա երկրում,որովծետեւ խաղաղասեր էրկյուրասպլաղատը: արդարամիւո

1բ, , որը

ԱշՀոտի ոոդիՍմբատիթագավուելու մասին.

ու

Սնիի ողառսոլի կառուցումը եկեղեցու հետ միասին ի

եւ Դավիթ Կյուրաղաղատի Շիշակ՛ զգալը

ու

Այդ ժամանակէր, որ մածացավՀայողօրծնյալթագա( նիզ)չորս Հարյուր քսանվեց թվականինեւ վոր Աչուտը Հենց նույն օրը"Թաղզավոր ( ժգ) նստեցնրա որդի Սմբատբ՝ Սա տասներեքտարի: խրամնամբողջությամբ լցնել է եւ է Անի լիս պարսպապատում քաղաքը, Ախուրյան դեւից եւ 4որը՝ կրով մինչեւ Ծաղկոցաց որձաքարվեմերու՝ չաեւ ղախված,մածարձաններով բրգավոր" աոտարակներով, հւ առավել բարձրաբերձ ռլարիսպներովծավալուն, քան Հին պարիսպը՝ամբողջքաղաքի ընդարձակությամբ, մայԸի փայտից ՀաւսւոածՀեգերանեդոներով,երկաթագամ, | եւ լ ղույս բեւհոսպինդամրացրած: Ալս Տրդատ ճարսոա- | ոիր Արգինայի՛ կաթողիկոսարանի բապետի 4եռքթով, եկեղեցին կառուզեց,ձեռնարկումէ Անիի մեծաչեն եկեղեցու

ԳԼՈՒԽ

ԺԲ

'

Աբլհաճ' ամիճայի Հայաստան

տա-

հետագայումնքա իշխանության կուծանվելու՛ եւ նորա'է

|

Հիմնադրումը: Եվխաղաղությունչենություն էր տիրում մեր Հայող նա Ապա սկսեց Հոխորտալ աչխարչում: եր Հորեղբայր եւ Մուչեղի դեմ, որը Կարսում էր. դրավեցՇասոիկ կոչված | 78»: որը էրՀ բերդը: Ճակատում Այդէ" որաւոճաու դաոնում, ռր Տայոց Դավիթ | վյուրապաղատը Վրացամբողջզո| բարանակով չարժվի՛գա Սմբատի վրա.գալիսիջնում է Շիու

|

Կ

1 9.՝

2: .՝

աաաապառաշա---

ժկեղեցաւն եւ գալն դաւթիկ...ապաղզ

2.՝յոյսու

72.Պլ ավը

6 ԻՏ.

պակասէր՝աշտարակօթ: Ջ.՝ -

գայն

խեղդամահ լինելու մասին

Մուչեղը,սակայն,Առւոձոերկյուղը չուներ իր սրտում, որովՀեւոեւչատերիկողմիցբոովածբոզերի Հետ էր կենակցում:Մ, առաքեց կանչեցԴելմաստանի՛ ամիրա սլարսիկ նւսԹեպետնրանցՀեւոչեկավ, Սալատինի ԹոռԱրբլՀաճին. եւ այրեց Հոռոմոսի Բւ/ց Հեւռազայում եկավ, վանքը ճույանով ցոսծգզեց սուրբ Շողակաթի վրա կանդնեցվածփրկական Նչանը՝ ( ելո) չորս Հարյուր երեսունմեկԹթվկանին. եւ նտ Աստծոզայրույթը նրավրաչարժվեց սակայն դի. Հար եղավ: Պատերազմի մեջ մով Փողթնի՞ ամիրաԱա-

բուսոլուվի՛ դեմ, ս"լարտվեց նրանից. գրավեց" նրանից Դվինն մյուսբոլոր քաղաբները, նրանէլ ձերբակալեց: Եվ նա ամբողջընտանիքովԹափառական չրջում էր Հայող ոա

ու

երկրում

ու

Վրաստանումեւ ամենուրեք պատմում, թե

1 92.՝ ապլՀաճո, ,

շ Ջ.չ

բի-

բառնալ

3 Ի Ջ.

2.՝յարինայի

42.

ծՏԱՆ,

5 9.

,

'

գալու,

6 2.

պակասէր՝նորա զապլչաճայ դելմատանի

զնչանն Ընդ ամիրանգողթանի եւ

'

7Ճ.

եւ Ջ.՝

8.97

Հան

Տ

կաա

ապուոլ

դիր,

թափառականչրֆէր ընդ ամենայն

այխարծաս ՀայոցՎրացամհնայնընւ

տաննօքիւրովբ:

-

Ջ.՝

ընտանեօթն

|

քանի որ թշնամացաՔրիաոոսի դրա Համար սուրբԽաչին, : / ելավ դնացՀուվտարեց ինձիմ Հայրենիքից ւատի աց Վասիլկայսերդուռը, սակայն ոչինչ օգնություն չատանալովնրանից,այնտեղիցՀետ վերադարձավ խեղդամածեղավիր ծառաներիկողմիցՈւխտյաց քաղաքում:

|

յ

Հանձնեքմեզ եւ դուք դնացե՛քխաղաղությամբ»: զենքերը

|

ու

ԳԼՈՒԽ ՝

եւ

Թե. «Ոչմի մեղք չենք գործի 4եր նկատմամբ.միայն 4եր

| '

|

ժգ

|

|

Վասոլուբականի կոտորածի

Գողթնի ամիւա Աբուտլուփի՛կողմից

իշխաննեւի ձեքբակալվելու մասին

Այս ժամանակներում ԳողթնիամիրաԱբուսլուփը (ջե) ընը Հարյուրյոթ Հեւռեւակաղունդ (իմա`Հետեւակաղորք) 79» աստ՝ (2 խազիկննրովիՀ (113) դալիս է լխազկօքն)

եվ նրանքիրենց անմտությամբՀիմարացած՝տալիսեն իրենց զենքերը: Բայցնրանք,րատ իրենց Հեթանոսական նշրեն դենի (իմա՝կրոնի),ստում են իրենցերդմանըեւ բոա-

մեռածների

Վասիլի

են

.

79.

եւի

վ մա «լլխուր իզին ր»

րրգորի

Բ"/

Հունաց աշխաւհի

Երբոր Վասիլըթագավորնատեց՝(նին)չորս Հարյուր արդենասել ենք, քսանՀինգթվականին,ինչես նախօրոք' Վարդր։որ մականվամբՍիկլառոսէր կոչվում եւ քաջ տղամարդէր պատերազմական դործերում, ապակորովի կողմետամբումէ եւ թագավորումՋածանիեւ Մելիտինել ու

մնումք Են ամ-

Ր առզուսոլվիոլ» «սառրեւ՝ 2.՝ծւ մարզպանաւ 2 -." ջ Արան 72-իջոուոոի խազկանօքն

սա

եւ

ավեւածության՛ մասին

«արածելու): (խրա րանց վրածասու լինում Տաճկաց զորքերը,Հավչ-

տակում ամբողջ իսկ նրանք երիվարները, բոցում արգելափակված: Ուստիեւ տաճիկզորքերն,ըստ իրենցսնածավատ են, օրենքիերդումով Հավաստիացնում

թագավուելու,

Հունաստանում:

Վառդի բռնակալության

Հայրում՝ են

ժԴ

ԳԼՈՒԽ

ու

Բո

իսկ

անում.

ու

ԱՎասոլուրական աշխարը:Վասպուրականի Թագավոր

չուտիՀրամանովնրանցդեմ է դուրս գալիս Վասպուրականի իչխանացիշխան Աբլխարիբ' կոչվածը, մեծաքանակ զորքով եւ Գրիգոր:իչիանի ՏիգրանմարզպանիՀետ իջեւանում են՛ ՃուաչգավառիԲակեար միասին:Գալիս կոչված իրենց երիվարներին Թողնելովսլաճարա-

Խանեւ Աբլխարիբին,

երԳրիգորինՏիգրանմարզպանինՃերկու՛էչիշաններին՝ են. տալովփրկվեցին": արանքՀետո դանժձագին բակալում վրա Հեթանոսական Բայցայն մարմինների որը նույնիսկ Հայտնաբերվեցին, պղծությաննշաններ մատսառել չի կարելի:այդ պատճառովէր, որ Ատտված նեց նրանցայլազգիների" ձեռքը՝(նլբ)չորս Հարյուր երեսուներկութվականին:

լորին սրախողխողնն

|

մեջ Հունաց (Թաղավորության բում. Նա հրեն է միացնում հղած Հայոց Հեծելազորզունդը, մասնատում

Մ Տ-ն: - 9 գ-բա 25.

աթ

թաղաթնդանձիւփրկեցաւ մարմիննգսոաւ նչան 4 9. այլազդացն եւ

9.՝

ՏԻԶ. 6 2.՝

պակասէր՝ ժունաց

թաղզոաւորուլթնանն

2.՝աւհրածձի առան

8 82.

է Հունական

Թագավորությունը,չորս տարիչարունակճակատամարտ է Հասնում է մինչեւ ԲյութաԹաղավորիդեմ, մղումՎասիլ նիա՝ արյան ճապաղիքով| լցնելու այդ ամբողֆաշխարՀը: Այդ պատճառովՎասիլթաղավորըղումարում է Բյուեւ ղզանդիոնի, Թրակիայի զորքերին,արեւմՄակեդոնիայի սյան բոլոր ազգերիՀետ միասին ուղարկում Վարդ բոնակալի դեմ: ԻսկՎարդըզինվում է նրանցդեմ պատերազմի եւ նրանցՀետ քաջաբարմարտնչումէին նաեւ ՀայոցզորՔերը. այնտեղէին Տարոնի Էչիչանի որդիներ Դրիգորն՛ ու

Բագրատը, Մոկաց իշխան Զասիրանիկը, սարսավփածար

նեն անում

Հունականզորքին, որոնք ածարեկվածինչպես փոթորկաչույզմրրիկի դեմ չփոթածար,չատերին սրախողխողարինեւ բազմաթիվմարդկանցէլ ձերբակալեցին". այնտեղէլ սպանվումէ նրանցղզորածրամանամար ներքիՀանի՛ Դետոանոսը: Հեւռաղայում Բայց ողորմածարբար:, նուն քրիստոնեական Հավատիգթասրտությամբ մնացածներին|լյոոնքչնործեցին: Եվ այս նույն ձեւով երկրորդանդամ, եւ երրորդ, եւ բազմաթիվանդամներճակատամարտ տալով` անընդչատ Հաղթում են արեւմտյանզորքերին,անպեսոր Հունաց ւսմբողջ աչխարՀչըգրեթե բոնվում է պատերազմով, մինչեւ անդամգյուղը գյուղի՛,քաղաքը բաղաթիդեմ էր կուլում եւ. արնածչեղություն ամննուրեք՝ էր տիրում: Եվ սարսափելի սովը տարածվել էր" ԸնդանուրաչխարՀչով" մեկ, մածացածների (ցվել էինբոլոր ճանապարծներն դիակներով իոկ Հրապարակները,կենդանի մնացածները չրֆում էին ու

1: Ջ.՝

2 2.՝ 32. 42. 5 9.

ճապաղիւթ դրիգորի

փոթորկեալ ձերբակալ

ներթենին 9.՝ ողորմարայր

7 Ջ.՝

գեւղ ընդ գեւղ 9'՝ ուրէջ

95.

ՒԼՃ 11 9:

տարածեցաւ ընգՀանուր աչիարծչո գիչիչթ

եւ մեռյալներիցավելի ողորմելիլ տեսքով գայդիչատիչ"՛ (երը մեռածներիդիակներիցմոլեգնած՝ողջ մնացածներին մ էին Հոչուռում. Եվ մինչդեո այսպիսի' չփոթություն էր տիրումՀունաց տիրապետության մեֆ,Խլաթիեւ ՆվրկերտիամիրաԲար վերոտինկառուցում է Մանազկերտ Քաղաքը» սրով գերությամբ Տարոնիամբողջ զավառը անմարդաբնակէ դարձնում,ավարիէ վերցնումՄուչքաղաքը եւ զարչուրելի տեսքովխողխողումսուրբ Փրկիչանվանվածեկեղեցու քածանաներին, որոնց՛արյան դաջվածքը մինչեւ օրա էլ են պույզ տալիս նույնեկեղեցու` վրա: .

ու

Հունական վեջին

ողատեւազմիեւ

բռնակալ Վարդի փախստական լինելու մասին այս ԱյնուՀետեւ,

իրաղդարձությունները անցեն-

բոլոր

Հունազ Վասիլթագավորը" Թոռնիկզորավաեւ բին, որն ազգությամբվրացիեր սուրը լեռան"աբեղա, Հանում ուղարկում է ՏայոցԴավիթկյուրապաղատի մուտ, խոստանում է տալ նրան խաղտոծչառիճր՝ կղեսուրիՀետ (ուղ

Հետո,

Բասենն» (114) միասին, ՋորմայրինԿարինը: ու

ու

Սեւուկ

բնրդակը՛, որ Մարդաղին (իմա՝ղավառը)են, Հարքն

ու

( որոնք՝ Հենց տվեցէլ), սպածունիքը",

որս

կան զորք ուղարկեն:

1 2.՝ զայս

382՝ 5 Տ՝

6 5.

որում, ցուցանի: Տ.

'

մեկեղեցւոֆ Թաղաւորին -

(երին այնմիկ

72. 52. 92.

Ա-

իրեն օգնավեսզի

Բասէն

սեւուբերդակ զառպլածունիջ զոր

Դավիթ է Վրազ կյուրապաղատը ղդումարում ամբողջ եւ

|

իշխանացիշխանՋոֆիկին դնում է ԹոռնիկիՀետ ուղարկում պատերազմելուբոնակալ Վարդիդեմ: | Նրանք, Տայոցաչխարծից» սկսելով քանդում եւ ավերում են Հունացամբողջերկիրը,որը բռնակալիձեռքիակ մե ՎարդԹագավորին, որը նաեւ Փոկաս էր կոչվում, նույն ես ազատում նն բանտից:որին կյուռ-ժանն էր բանտարկել կղզում,տալիսէ նրա 4եռքրՀունաց արեւմոյան ամբողջ զորաբանակը, վրացականզորթերիՀետ միասինեւ հրու բանակներն ուղարկում բոնակալՎարդի դեմ: Իսկ միայն մեկ բանակիդեմ ւպասոնրաղմիեբռնակալը" եւ աՀա լո Քիչ էրմնազել,որ փախուստի մատներ. վրա է Հասնումերկրորդ բանակը,Հիմնավորապես զորքը

հւ

եւ Հետ միասին հր մեծամեծների Թագավորին՝ Հասցնում

լ

Իբն Խոսրովի՛դուռր՝ Բաղդադ թաղաք, որը նույն Բարհլոնն՛ է: Իբն ԽոսրովըՀրամայում է նրան երկաթյա կամեջ բանտում սրածելիր կենացբոլոր պանքների Լու

|

Իբն

:

կարգավորում: ճակատամարտը: Դրանից Հանկարծակի դալով բոնակալ" է մաւոնվում. Վարդը փախուստի :

Ել/ դուրս է դալիս ՀունացաշխարՀից՝ իր թիկունքում օգնական ունենալով ամիրային,որ ԻբնԽոսրով Բաղդատի

էր: կոչվում եւ որի Հետ նախկինում էրբարեկամություն Գնում Հասնում է Հաստատել: նրաՔաղաքի՝ Մարտիրոռաց զոլսի՞մոտերքը,որ Նիրկերոնէ, Փչփաշնկոչված՛վայրը: ԲայցՎասիլթագավորը խաղաղության է սուրՀանդակ ու-

խնդրում ՎարդԹագավորին այնտեղից վերադառնալ:Այդ բաննիմանալով՝ ԻրնԽոսրովի Հեճուռսլների ղարկումեւ

(իմա`ընթերակաների) 80» տեղեկացնումէ ավազըթՀ նա նրանԲաղդադում Եվ Հրամայում է, եթե Հնարավոր (՛նի,4երբակալել' Թագավորին: հսկնրանք անապատեչ ժամի են Հանկարծակի վրա նեն Հասնում, 4երբակալում Վարդ -

՛Հերկ :

՛

29:

հարած

Հ Բոնավալ յոբդոբէին

3 9. 22."

աննքկասըետ (աբար.) ավագ բ

բոնաւորին

52մարավիրոսոյ ոլօլիս ուրք ամենայն

Ջ: 1թչիչբ

Է թազուորնվարգ

8. Ջ.' Տ

եւ Տ.

ունիլ

առա

իլն խոռրով

օրերին:

Խոսրովիամիւայությանեւ

նրա

մեծիմաս»ության մասին նման Այս ԻբնԽոսրովը Ալճքսանդրի՝ Խոչական" բժաս-

լով քաղաքներէր գրավումեւ խոսքիուժով բերդերիդղյակներիցբնակիչներինՀալածում: Նա պաւերազմումէ քաղաքներից մեկի դեմ, որիբնակիչները չեն Համաձայնում քաղաքը նրանՀանձնել. իսկ սա, իբրեւՀնազանդության նչաան,

Հարկվճարել" (քաղաքը չրֆասլատված էր եղեդնաբույս չամեւ բնրով" նրանցբոլոր բնակարանները եղեդներից էին պատեւ բաստված),ստանալովչներին՝ Հրամայումէ բոլորիվրա լցնել եւ կրակտալ Խավի" բոսզ թողնել: Սրանք էլ (իմա` ամեն չենըը) մել պարալիխողովակների միջովփալխավ իր եւ բնակարանը, այդալիսով Հրովայրեցինամբողջքաղաքը: Սրաայդ իմաստուն Քայլընման էր Սամփսոնի արածին, որը չորս Հարյուր"աղվեսներով այլազգիներիամբողջ ու

ո-

Լ1717

3.

ի սաորեւ՝ին

Ձ.՝բարել առտ

Է.

փոսրովայ

ի առորեւ՝ աղէթսանդրի

49. Խոբծական 5 Տ. որոյ 6 Տ.՝ Հարկատրել Բ ԲԼ

79. Ց.

չամբից

Ի Ջ. 10Իի

եւ ի «աորեւ՝ եօթ պրակառէր՝ որ

աստ

ԺԵ, 4 դնի ոչ չոԳիրս Դատաւոխաց բէբ Հարիւր,այլ նրեջ Հարիւբ:

'

ճերը (իմա`խոզան Հրով այրեց. կամ Ալեքսանդարտերը) րի նման, որը վեմերիվրայիբարձրաբերձ դիտանոցի՛ փայտակերտապարանքները թոչուններով ՀրդեՀեց՛:

կուր կամ Հանդերձանք գնեն. եւ ոչ ընդդիմանալնրան:

մեծ Սրանիցզարծուրած՝ ազգատոծմը, Համտունի՝ ըոնք բնակվում էին Ասորական Հարթավայրում,լքում են

ոք

չի Համարձակվում

ո-

ԳԼՈՒԽ

իրենց ամրակուուքաղաքները՝ նվրկերոոր, Ամիթը, Ազրուն հւ մնացած" բոլորը փախատական դնում են ՀունացաչխարՀը: ԱպաՎասիլի Հրամանովվերադառնումբնակվում քն Հալպում(Հավանաբար՝ Հալեպում),մինչեւ որ իրենց

Աբասի

ու

նքա'

Կառսում

ժէ

թագավոռճելու,

բառեգոճծություննեւիեւ իր անունով

Շիոիմի վանքը' կառուցելու մասին

|

մածվամբ վճարեցին սպառվեցին: Այս ԻբնԽոսրովը մեծարում ոլատվումէր Քրիստոու

Այս ժամանակներում (ելգ)չորս Հարյուր հրբեսուներե Թականինվախճանվում է կարա լթագավոր մայրաքաղաքի Մուչեղըեւ նրա փոխարեն թագավորումէ' նրաորդի Աբա«ը՝ վեց տարի: Սա նախկինում,մինչեւ թագավորդառնա-

ու

նյաներին. մինչեւ անդամ տերունականբոլոր տոները" | նր երկրում Համալրձակորհն տոնվում էին: Այլեւ Հենց ինքն անձամբՓրկչիգալտոյանը: տաճարում,որը Տետոմոմեէ կոչվում,այծառաբորբուք նրնդառաֆ աչերով ՀՅՅՀ ղեններով, մեծակույտ | վչերով" եր կաճրազալույցն՝ տարում,այլեւ աղավնիների թեւճրը նավթովեւ Հրով լու| սավառածերկինք էր թոցնում: Սա թագ կրելով՝ լթագավորներիթաղավոր կոչվեց, որը, սակայն, Տաճկացազգի մեջ ընդունված է նանւ սւղլիտակաչէր: Նա Հրամայում փայլ,արծաթը պղնձի կապարիՀետ լխառնել"-ձուլել, որոկեսղի վաճառականները'' չկարողանանզանազանել. ա իր անունըխեցեղենեւ կավեղենիրերիվրա Հրամայեց դրոչմել տալ մարդկանցձեուքը,որոլեազի նրանովկերա:

ու

|

|

ն էր եւ իրեն ճանաչողների ԼԸ»ժեր կայու մանուկ կարե Թ անՀաղորդ է Հոգեւոր դասիինչ-ի ծել չր տալիս, 2 բոս ըեղործություններին: Բայցերբ որ Հասավթագավորական աթոռին,երեւաց որպես այր չքեղազարղ:իմաստությամբ հւ Հանճարով լի, զիտուններից առաջիննէր Համարվումեւ ու

դարձավ բոլորովին ուրիչ" մարդ: Նա,

ու

նախեւ

ա-

|

ու

«աարաար 829.իՀավաբել: մա

7 աաա 3.9.

4: 8.՝

Համտանայ զայլան

52. ռտ 7 Ջ.՝

մոմեղինովթ

՛

ո

Մ.

աթ ԱԱ

եե

Թեոնու Էմին: սպիտակավիայլ բնգ պղեձոյծւ ընդ կաեւ

9 8.՝

ոԽոյ

11 8.՝ որ ոչ

հ, ընտրելվաճառականացն..

սկիզբ դրեց"ամեն տեսակլբաարեգործությունների առաֆիր երկրիցվերացրեցավաղակությունն ու

մարդադավությունը, որ ունեին վանանդացիների տոչմի

մարդիկորոլնս Հայրենիք,ինչոլնս որ վկայում է պրատմաԵվ սրա Հոր օրերում ոչ միայն ճանապարծգիրը`ՀՏ": կամ ններին անբնակ էին (Թալանում, ւոեղերում այլեւ նույեւ մ եջ նիսկ Քաղաքի երեկոյան ժամերին ամբողջ գիչերը ա-

"

Տնս՝

/

2 9.

Խոր.Գ,

44:

.

պակասէր՝եւ բարեգործութեանց

զչիրիմանվառն

3.9.

թագաւորեաց

45,«-յ

6 Տես

որ.

Գ. 44:

ճիչ մենուրեք (լողուղուտոի էին լսվում: Բայցնա, ձայներ ինքն անձամբվրնժխնդրությումբ (ցված, բունված գողերին անաչառկերպով մածվանէրդատապարտում, չէր խնայում մեծերին,թե փոքրերին", իչխաններին կամչինականու

ներին. եւ այնալեսբասրեկարգեց իր երկիրը,որ անգամգիչճրները,ինչպեսլույս ցերեկ,եւ նույնիսկանապատ ւռեղեբում, որպեսառլարանքներում էին չրֆում ամենքը.չինաբարությամբեւ գործարարությամբ էին պարապում՝ արդարադատ ազնվացած: իրավունքով Եվքանի որ Հին սովորությամբանկարգությունէր տիբում մեր Հայոց աշխարՀում,ուստիիչիշաններն ազատները որովայնամոլությամբ ապականում էին, բոտ սածմանվածկարգի,պաՀոցօրերը"՝չորնքչարթին,ուրբուլթն չարութ օրերը".մսիցբացի նաեւ կաթնեղենկերակուրէին ուռում. ինքը", անձնական սակայն, ցույց տալով, օրինակ ոչ միայն կաթնեղենորեւէ բան, այլեւ ձկնեղենանդամչէր այլ միայն Հացով, ճաչակում, բանջարեղենով մրգերով էր անցկացնում|սուրբկանոններով օրինավորված այդ՛ օրերը:

թյամբ Հարդարել տվեցբոլոր չինությունները՝ Հարմարա-

վեւռ կրոնավորների բնակության" Համար: Իսկայղ Հծանբածոչակ վայրինՀամապատասխան միաբանության է կարգում Աստծոմարդուն՝ ուսֆնորդ Մովսեսին, որը ամեէր նանչանավորն Համարվում ամբողջ Հայող աչխարչում: ա-

ու

|

ու

Տ.՝ի փոռթբս

245՝

աշխատաժիր պարապեալ գործոց եւ|

իբաւավջ

ղաւուրս

5 Ջ. դաւուր

7 Ջ'

չիրիմոն

աշխատությամբ, սլածքովեւ աղոլթքներով: Եվ այդպես ռաքինությամբ բարի անվամբապրելով՝վախճանվում են նույնւռարում՝ (նծա)չորսՀարյուր Հիսունմեկ Թվակա-

եին:

հսկԱբոաս թաղավորի մայիը՝լասրհաաշտ ծնողների

բա-

Գրիգոր" Թաղավորների թույբն էր, Հրաժարվեց հրկրավոր եւ պսակից ոչինչՀամարեց անցավոր նրկնափառքը, աու

վարբը: գնաց այն տեղը, են անբնակվեց որին Թրինվանք վանում" (/որովՀետեւ փորածոեն", սալիտակ եկեղեցիները

եւ Քարիցեւ Հարավադեմ) իրեն նվիրեցաղոթքների,

բոսրե-

գործությունների Հողնւոր առոաքինությունների: ու

զայն դայսաիկ

Տ.՝յանձին իւրում

ու

|

աՆ 4: 2.

8 Ջ' բարւոյ 10 Ջ.՝

Թյունը փառաբանել հռսկիխոստովանությամբ, բարեեւ պաչտությամբ. նոսկիառաքինությամբ պայծառացած՝ ա-

տեմայր ընտրեցԱրչարունյաց դավառիմի բարձրադիրք ղում, որին Շիրիժե՛՛ էին կոչում, ընդարձակածավալ ռսածմաններովսլարաալապատեց որձաքար վեմերով, քառակողմ 4եւով,յուր սեփական մեծածախաչխատուդանձարանից

8. 2-8 3 Ջ.

Հողով էին միասնունդեւ նույնածավատ Աստվածային Այն էր՝ մի Հոգի,մի մարմին եւ կարգերին: մեկ բնություն Համանվագ երեք անձանց մեջբնակված, սուրբԵրրորդու-

ու

ԱյնուՀետեւ Հանձն:առավ կաբասրերար՝ Խորչրդով Հանունհր անձիփրկությանեւ Է ռուցելու եկեղեցիներ՝ Հիշատակ ՀողուՀավիւոննության: Եվ առանձնաչՀատուկ

եւս

|

ու

ու

երեք Հոգի էին նրանք՝Մովսեսը, Քանզի ՀովՀաննեսն Համղիքոսըչ մարմնով արյունակից եղբոսյըներ՝ առավել

լ

2` 39.

Ն

Լ

։

չինուածն պիոոոյից բնակութիւն

ամդիթոս Գրբգորոյ

ճի. Վ

252՝

6ի9.

պակառր՝եւ

անուանի

պակասէր՝էն

ԳԼՋՒԽ

7է՛ մոտ. ասլա այնտեղից վերադառնալիս, նրբ որ մոտենում են" Հերի Հերի սաՀմաններին եւ սաշմանենրին անցնում էին ինչ-որ գյուղի մի

ԺԸ

ինչոլես Ռովդի' ուդի Աբլհաճը եկավ Դվին

Թե

ջով: տնսնում

վերադաձավ չորս

նքա

նճա

գալը,

Ջորս Հարյուր երեսունյոթ"(ելէ) թվականին Ռովդի՛

է մեծագույն կատաղությամբցասումով որդիԱբլՀաճր ու

լցվում Վասպուրական աշխարՀի նկատմամբՀետեւյալ պատճառով.մի անգամՀեր գավառիԱլեւորիորդինբաժանության նպատակով անցնումէ ԱպաՀունիքի ամիրառովադայ եւ ի ստորհս՝ ապլծաճայ Տ. ի թաղաթնԴուին Ի 9. լակասէր՝ հւ

սատ

Հետ երեխաներին վերադարգնում: Բայց Հերի (ոեր Ալեւորը բանագնացէ ուղարկում մուռ, խոստանումէ նվիամիրաԱբլՀաճի Ատրպատական

մահն

|

3 Ձ.

Այեւորիորդուն մեջոեղիցերկու կտորէ անում եւ գերվածր

Թ

անմարդաբնակ դարժնելայղ ամբողջերկիրը:Եվ Հավաքելով Պարսից խուժաղուժ ցեղերիբազմությունը,դալիսՀաս-

նում է Վառսլուրականի Հենցդեմը. երեկոյան սածմանի

ժամիներեք առաֆապլած" գնդերիէ բաժանում իր զորքեբին,որպեսզի վաղ առավույան (իմա`լուսաբացին) բանա(ի մի գունդը աջակողմից" ազխովի էրկրի սաՀմաններին, մյուսը՝ ձախակողմից'՛, իսկինքը բանակիմեծ մասովբոնի

6 Տ'

"

նրանց:հսկ նրանքՀետ դառնալուլթչնամարար են դիմում դեզի հա: Եվ նա պողոլատնսուրը քաջաբարդուրս քաչնլով` նրանցարյունով է Հարբեցնում,բոլորին կոտորումէ.

ուդի Սամլանի՛ ամիքա դառնալը:

՛192 ալծաճայ լռովացիջ 2 Ջ.

են

բել նրան Հեր՝քաղաքր,միայն Թե՛ սուսնր որդու.արյան (բեժն առնի Վասպուրական աշխարձից:Նա էլ վատածլի-

Աբլհաճի դառձյալ Վատղոււական ու

լ

ու

դարձնում:

ԳԼՈՒԽ

ո

նելով՝Հավատացյալներից՝ մեկրՍարգիս անունով, ազատներիդասից,Հեծնում է հրիվարն՝ընկնում նրանցՀետեւիգ. «Ի՞նչ եւ ինչո՞ւ.նք անում այդ" բոսնը»,- ասում է

Հարյուր երեսունվեցթվականինՌովդի՛ եւ ամիրաԱբլՀաճը" որդին Ատրոլատականի (ճու)Հարյուր Հազարպարսիկզորքովղալիս Հարձակվումէ Աբուոլվի քաղաքը, ավարի է վերցվրա, խլում է նրանիցՍալարին նում նրա,երկիրԳողլթնը, դալիսՀասնում է Դվինքաղաքը", հւ" Հայոց աշխարչիցպածանջումէ նագրավում է այն խորդտարիներիՀարկերը.Սմբատ թաղավորընրանընդամեծամեծ ռաֆ է ուղարկում" Հարկը՝ նվերներովեւ նրան Հեսո

ո

ման գեղեցկատես յա Քրիստոն, մանուկնե, խաղալիս,գայլ թռնում նն, էն թ Հարժակվում ջր եւ դնում երիվարների տանում: վրա փախցնում: Այդմոնա-

քաղաք եւ Հայաստանից հառկեւ գանձելով

հսկ(ելզ)

եւ

ընդդէմ ուղարկեալ 7 Տ. ամենայնուրեք՝ Մալմլան, Մալմլանայ 8 Տ. ամրանալ 9 Տ. ի 447 թուին: Ջ.' ՆԼէ. թուականին 10 Ջ.՝ ապպլՀաճայ ռովադիկ որոյ

-

Ջ.՝յամիրան մերժ եղեւ

7 Տ.

2: 9.՝ 3 Ջ.՝

մոնալ

4:82. ի

Հաւատացելոց ազատ

Ջ.՝յերիվարի 6-Ի, պակասէր՝

դերեալ Հի 9 9. ւթ 10 Ջ.՝ առաջս 11 9'' ընդ աջակողմոն 12 9.՝ ընդյաՀեկայսն 8 9:

զայդ

ումն

|

երկրիկենտրոնական մասը,որպեսզի ոչ Քրիստոնյաներից չկարողանակենդանի մնալ:

ոք

Վասիլ թագավուի կողմից Հայոց

Այս բոլորը

դասավորումեւ կարգադրությունէ անում հր զորքին արեւամուտին:Բայցնույն գիչերը խոսել նրա դեմ Փրկչի ձայնն ասաց. «Անմի՛տ՛, Հենց այս գիչեր Հո48Դ-դուրս սլիտիպածանֆվի քեզանից.իսկ մտքիդայղ անխորՀուրդըինչպե՞ս կարող ես կատաբարչավաճության Ըել»: Եվ վաղ առավոտյաննա մաՀացածղւտնվեց նրա չարության խործուրդն Նրա մածվաիալառւ խափանվեց: նից Հեռոռիչխանությունը է նրա որդի վերցնում Մաժլանը: ԻսկԳողթնի ամիրա՞ անդամէ տիԱբուսոլուվիը երկրորդ եւ բում Դվինին, նրա Հեւտ երՀայոց Թագավոր Սմբատը ղումով դաչինք է Հաստատում Տեր Խաչիկի միջնորղդուՀեւո ապրում են Հաշտ Թյոմբ, եւ միմյանց" խաղաղ:

ժողովաւաննեւիցՇաջեւին Սակեդոնիա'

անցկացնելու եւ Սեբաստիայի: մետոռոլոլիտի ձեռքովնոանց կճած հալածանքնեւիմասին

ու

Այն ժամանակ, երբ Բաղդադում էը ՎարԹագավորում

ու

ու

դբ եւ

էր տիրում Վասիլի խաղաղություն չոիրապետության

(իմա՝Վասիլը) մտածեցիր Թաղավորության մեջ ապրողՀայերինանցկացնել Մակեդոնիա՝ Բուլղարիայի դիմաց,որպեսզի չենացնենայդ ճրկիրը-ուստի եւ չատեմեջ,

սա

եւ Ըին տեղածանեց տարավ բնակեցրեց' այնտեղ: Սակայն ննրանց) կանացի Հոգեւորականներն ու

Սեբաստիայի մետ-

բուլոլիտըսկսեցինդաժանորեն տանջելՀայերին իրենց եւ չչավանանքի ալատճառով, Հալածանքների 4նոնարկելով՝ սկսեցին չարչարանքների ննթարկել իրենց քաչանաներին Հավատի իսկ Սեբաստիայի Համար, ավելինհչանավոր վանականներին երկաթյա Հասցնումենճ թԹակապանքներով գավորի դուռր: Բանտումչարչարանքների ենթարկելով սպանում են ՔաՀչանաների ավագ Գաբրիելին, Քանզի ծեբացած մարդէր։իմաստությամբ (ի եւ աստվածային ճչմաբիո Հավատին Քաֆառլինդ կանդնած:Այդ եղավ(1 նչե)չորս

Հարյուրերեսունչինդ Իսկ ոմանք,առավել Թփսկանին՛: եւ աննչան քաչանաններից՝ նրկուսը ՍՏեպիսկոպոսներից՝

Լառիսոսինը» Սիոնն Հովչաննեար, նույնմետրոպոլիոի Գնուքով ժոընդունեցին Քաղկեդոնի

բաստիայինըեւ 15.

28. 3 9.

429:

ժաւելոյրաստ՝ Թէ

ոգի

ամիրան միմեանս առ

12. 22.

39.

ու

մակեդովեի նետրթազըօլոին սեբաստու :

62.

սնլմասոու Հասուցանեն

7 2.՝ ի ՆԼԷ. է մակեդովն Թուականին 482. որ տարնալ 85. բնակեցւոյց այլք աննչանՔաչանայթ 5. աստ եւ Ք եւ` | 992. առործւ՝ նեւրառլօլինտ, զառիոոյ

նկանՀայողմիավորությունից: ԱյնուՀետեւ ժաառծասարակ արգելեցին Սեբաստիա քաղաքում Հայոց մերգությանձայնը,մինչեւ Վասիլթաղավորիգալ ալրեւքոր հր տեղում արդեն Լուն երկրները", ինչպես ասելենք: Հեւոո այդ ժեւտրուոլիտնայլ մետրուպոլիտԴրանից

ղովն

ու

դուրս

ու

ներ ձեռնարկեցին գրել եւ ուղարմեծածավալ նամակներ լել ՀայոցկաթողիկոսՏեր Խաչիկին: Նրանց ընդդիմախո-

ռւսկան չապատասխանները քաֆածչմուտ իմաստությամբ եւ նախապեսարդեն մեր եչած վարդապետները բադրեգին

թղթերից (իմա`պատասխան) մեկը պատչաճՀամարեցինք զետեղել այսպատմության մեջ: այդ

ԳԼՈՒԽ

ԻԱ

Սեբասջիայի մետոողլոլիտիթղթի ղատասխանը՝

գո-

Խաչիկի հքամանով՝ (115)

չ

մտքից առավել, երկնաանՀասանելի խաղաղությաննարժանացած բա-

սլարգեւ նականարարածներո, Առտովածային Բանի ճանաչմանն նրան Հարատեւ ՀետեւողներսՀույժ դժվարանում ենք ու

ոչ միոյն մեծամեծ խռովարարության Հետեւանքով.

Խրո-

ղությունների, այլ նույնիսկ ամենաչնչինԽնդիրներիկա«լակցությամբ,մանավանդ որ Հավատքի' վերաբերյալբոաժանման խոսքըառավելԹչնամություն է սերմանում,ինչսլեսձերներկագրածիցենք Հասկանում,ո՛՛ վ պատվական մեծ միահպլիսկուղոսապետմետրոպոլիտ Սեբաստիայի : բոսնությանՀԾ2Տ ու

1 2.

23Ի9.

յաչխարՀէն պակասէր՝Հայոց կաթողիկոսի

3 82.

Ճ5.՝

Հրամաւ

Հաւատոյ

ու

ու

եւ վեչազույն՝ Առտտվածային ու

զզուչացնելը մեծ բան չէ եւ դյուրին է անդամ վատթարագույններին, ինչպես ասում է Փրիգոր ուստի խոնարՆանձիանձացին' (իմա՝Նազիանզանցին), եւ Հության զգաստության խոսքը բարբառելիմաստասեր ամենակատարյալ այրերիգործնէ. ածա թե ինչու՛մենք, ոչ Թե Հակառակ ձեր թշնամականխոսքերի ենք զրուժ, որովՀետեւո՛չ մենք եւ ո՛չ էլ (յլ առանց Թշնամանքի), Աստծոեկեղեցիներըայդօրինակբնավորություն չունենք, որսլեսուսուցանում է Պողոսերանելին: եւ ձեր Թղթի Հենց սկզբում Արդ,որովՀետեւ դրանից Հետո էլ բազմիցսմեզ Հերեւիկու Հորֆորֆեցիք', ճիչ" այնսլես, ինչպես երկու բնություններիբւաժանելը՝, որի Հեւտեւանքով երկու կամք եւ երկու ներգործություն եք խոստովանում Քրիստոսիէության մեջ. բացի դրանից,որը եւ է, այդօրինակլ կեղծ) մենասարսավիելին ջքարողչությունը առաքյալներին առաջին վարդապետներինեք վերաղչուրջ եդեալզխաբէութիւնարծաբուր որպես«....զղնձոյ (116)" արծաթով օծված պղինձըխարեուԹոյ» (իբրեւ նեւ Թյամբ արծաթ Համարեք). այդ էլ Հայտարարումնք ջքալրողչությունից, ավետարանիչնենրանց՝ առաքյալների եւ բի ավետարանական սուրբ Հայրերի մեկնություններից" եկած, որիցմարմնացյալբոսնիներվարդապետությունից կու կամք երկակիբնություն եք վերադրումեւ պածանջում Հնազանդվելիբրեւ ճշմարիտխոսբի: նք ծագցնում Ասլանաեւ միայնպ̀լաճուճապատան նրանցանվանը: որպեսԹե ուսմիկիՀաղուստիմեջթաղաոր

ա-

ված Հայոց կաթողիկոս: Տե

Բայցքանի

ու

"

115 եւ 116 Մալի». բացատրությունները: -Ջ՝ զրիգորնանԳրիգոր Անձիանժու: | 5 2` զանազանութիւն

Տես՝

15.՝

ձիանձու

6 Ջ.

`

22՝ Յ

այնորիկ

ԹուղթԴող.

4 9.

առ

Կորնթ.Առաչին.ՎԱ.

եղանակեալ

16:

|

7 Տ. 8: Տ. 9 9.՝

առեալ

առաքելոցն

յաւետարանութենէ մբայն պլաճուճանս

վորինկերպարանավորեք ( որպեսզի չասեք լթե առյուծի մորթու մեջ այն կենդանուն հք կերպավորում կամ արծվի մեջ արծվայինը զանցառած ճայինեք առասպելարանում

ուրիչ Հավթերիգեղեցկությամբ), որբ մի՞թե բացածայտ ՛արհությունչէ ւղնտներիՀամար, ո՞վ իմաստուններդ նրանցմեջ:Բայց միայննրանք, որ հրենց դեմքինաչք ու-

են իմաստուն միք, որոնքկատարյալ եւ Հասակով զարգացած Լ22 ընդունակ ճաչակով: նրանք բարու եւ չարի մեջ Ընտրություն Հենց այա"պպատճառով| կատարել: մենք մերբարեպաչտական: Հավան ենք բացածայտ Քարողում եւ չարադրում այս նամակում: Քանդի չնոան բարձունքին Հրամայվեց բարձրացնել Հավատոբարբառը, եւ Տիրոջկողմից Հրամայվեց, որպեսզի ականջով («վածըտների կտուրննրին ասվեն Քարողվեն: Արդ,(Թեպեւտեւ Հյուսիսային աչարՀի ոլորւոներում սառնաաւենքբնակվում, որտեղ

նեն եւ

,

ու

ցրտության չունչն՛է տիրում, եւ այդ սառնության ի սկզբաննմեր Հողիները պատճառով անգիտության (րաչին ատված եւ բազմաթիվ վարով տարիներ ժամանակներայդ անթափանց խավարում էինք անչաղորդ ռույց

ու

մնացել ավնտարանական լույսի ծագմանը. բայց երկնային բոսր4ունթներից մեցիր չնործըբերեցԱրեղակն արդարության՝

եւ քաջաձայն առաքինությամբ չարչաամենանրջանիկ՝ րբանբներով մեր սուրբԼուսավորիչի պսակված Քրիուռոռին խոստովանողի՝ Գրիգորի 4նուքով, աստվածասառւո եւ Հարվածներուվ աստվածածրաչ սքանչելիքներո| լուսավորեցեւ անգիտությունից դեպիառտվածագիտության ճչու

1ի

2,

պրակասէր՝ առ

փմաստութիւն կատարնալ 3 2.՝ ճաչակելեւթ 4 2. այնորիկ 55.2. բարեպաչաութիւն

7 Տ.՝

55.

զի

օդոցն (են) չեչմունջ

առաթելութնան ՋՁ. ամէն ծրջանկին

դարձիբերեք մեր ազգն մարտությունը'

Հայաստանյաց Թազավորությունը: Հենցնրանիցուսանեցինք եհռանձեյա՞ ու

դեմքով, բայց մի զորությամբ խոստովանելսբ. երրորդու-

եւ թյանը:փառավորությամբ Առտովածությամբ երկրպա-

եւ դել, Համադոյական Հորը։Որդուն սբ. Հողուն խոստովաեւ նել. նույն Երբորդությունից մեկին՝ միածին Աստված Աստծո եւ լույս Առւոծո ( լուսո կոչել) որ աներեւույթ: ւզասկերն է, լույս փառացեւ Հոր էության նկարագիրնէ, որն իջավ սուրբ" որովայնը՝կամոքն Հոր կույսՄարիամի եւ սբ. Հողու ծովանավորությամբդոյաստեղծեցինքն իր մեջ մարմին՝ Առտտվածությանը միավորությամբ. ծնվեց մարմնով,զոյություն առավ անկույսիցաստվածախառոն ճառելիեւ առանցախտի՝Հանուն մեր փրկությանեւ բոլոր նրա անունը: նրանց, ովքերկկարդան Այս նույն նալատակով էր, որ կուուսնդիանուի սածանջով գումարվեցնիկիայի'սուրբ Սինողոսը (իմա՝Ժողովը), (/Ժր)՛հրեք ՀարյուրտասնեւութՀայրերի('մասնակցուաղանդիքննության Համար, ԹյամբիԱրիոսիչարավփառ բոնց Հեւո էր նանւ մեր սուրբԳրիգորի որդիՌատակեսը՝, ըը նույնն էր ասում քարոզում տիեզերքիչորս ծադեբում՝ նրանցդավանությանըձայնակցելով: ( ճծ) Հարյուր Աղաեւ երկրորդ Հիսուն Հողեւոր ժողովը՝ Հայրերի, որը տեղի ունեցավ կուստոանդնուպոլսում բոսրեչ

ո-

,

ո-

ու

սլաչտԹեոդոս Թառզավորի 4եռքով՝ընդդեմՀոգեմարտ" Հայծոյողի.այնտեղէր նանւ ՀայոպՀայրապեւտ Մակեդոն եւ հանաեւ ԵրսուրբՆերահար: Սրանց Համամիտ միաձայն 1ի. 25. 3 Ձ.՝

ՆՒ 5 Ձ.՝

պակասէր՝ճչմարտութեան հռանձնեան խոստովանիլ աներեւոյթին պակասէր՝սրբոյ մարիամայ .

6 Ջ.՝

Նիկիա

7 8.՝ 328

Հարանցն ռառաոակես 9 Ջ.՝ Հոդէմարտ 10 Ի 8. պակասէր՝է 8: Ջ.՝

բորդ

ժողովըԵփեսոսի, որբ (ն) չորս ՀարյուրՀայրերիմաս-

նակցությամբ գումարվեց" Թեոդոս Փոքրբարեչաղթ Թաեւ գավորիօրոք՝ ի Հանդիմանություն եղծումՆեռորի՛ մարդադավան ՍրանԹղթովիրենց Հավանուաղանդի: Թյունը տվինՀայոց սուրբ Հայրապետ Սաչակն՝ մեր էբանելի ուսուցիչ Մեսրոպը: ԱՀոս,նրանցից նրանցՀավատննենքխոսուսանելով՝ եւ տովանում, որբ սովորեզինքեւ որով ընդունեցինք, մլրտվեցինք պաչում ենք Բբրեւ գեղեցկագույն ավանդույթ Հայրենասոուր իկ այն,ընչպես ժառանդգությանց. գույնըմարմնիվրա, անջնջելի մնալու է մեր Հողում ռիտներում: Բայգորպեսզի երկարարբանելով ցնդաբանության չՀասցնենք, ինչոլեսոր խողովակի մեջ չոեղմվածջուրըճաու

ու

ու

սզաղումԷ դաչտիերեսին,ձեզ ենք Հարցնում, իբրեւսուրբ եւ Հայրերի Առաքյալների աչակերտների. «Նրանցիզ ո՞վ, եւ

որտն՞ղգրեց քարոզեց երկակիբնությամբ կամ երկու կամքի բաժանված: ՔԲրիաւոոս. ինչպե՞սնք Հաարդյոք,

ու

մարձակվում աստվածախառն մարմնին հրարից անջատ

բնություն վերագրել,որը

ոչ

թե սաղմից,այլ

սուրբ

Հողուց

անվանվեց որդիԲարձրյալի՞ որպեսԳաբրիելն է ուսուցանում: ո՞ր Արդ, բնություննհք կոչումՈրդիԲարձեւ կամ որի՞ն Ըյոալի՞, հք առում Փրկիչ Օծյալեւ Տեր,ինչսլեսՀբնչտակը ՀայտնեցՀովիվներին, Թե երկակի չէ բնոււ ասում Թյամբ" նրափառքը է, որպեսմիածնին տեսանք, սուրբ

ու

չ

է Հորե՛:Ո՞ւմ հք արդյոքչ ասում է, Հայրենյացփառք Համարում` մարմնի՞ն,Թե՞՛Առտովածությանը: Եվ Հորդանան գետում որդու մկրտությանժամանակԵրբորդության Հայեորտեղ սուրբ Հոգին աղավնուկերպարանքով տնվելով եւ ամկավ նստեցնրա վրւս, Հայրենյացձայնն՝ ի լուր «Դո է իմ սիրելի Որդին». բողջ տիեզերքի:Հասավ,թե կՀանդդնե՞ս,արդյոք, Հայրենի բարբառն էլ երկու բնուԹյուններիբաժանել: Եվի նչան Տիրոջ փառքիճառագման, եւ այդ նույն ձայնըո՞րբնության Համարասաց՝Որդի ՍիԲելի: Եվ երբ որ Առսսոծո սիրո անսածմանությունը աչխարՀի Հանդեպ Հայտնվեց աստվածաբան Ավետարանիչի կողեւ եւ մից, մի՞թե չասաց. «զՍիածիննտալիս». դեպի ո՞ւր, եթեոչ՝ դեպիխաչ եւ դեպիմած: ԱՀա,դե արդյոք»սովեց, այդ ո՞րբնությունն էր նրա մեջ որը բաժանի՛ր Միածնին՝ Հորից տրվեց: Իսկ ինքը՝ Ավետարանիչը պայծառափայլ նւ խոՀչականությամբ,այղ անբաժանելի անկասկածելի մարդ եւ միավորության Համարերբեմնաստվածայինը չ

ու

է կոչում.Քանիոր։ մարդկայինը աստվածային

ասում

«երկինք'ոչ ոք ելավ, եթե ոչ՝ որնիֆավերկնքիցորպես մարդու Ռրդի, որ կան երկնքում»՛: Եվ նեիբոր այդ բանն առսազ Տնրը", ոչ երկնքում էր մարմնովեւ ոչ էլ նախառնաերկնքիցիջած մարմին,ինչպես Եվտիքեն էր կարծում, այլ աստվածությանը անվանեց որդիմարդու,Թե.

նք մարդու «Տնանելու որդուն,որովծեւոեւ ելնելուէ վերոոին այնտեղ,ուր ի ակզբոսնն էր»-.ապա ինչպե՞սէր մարասում, դու որդու թե մինչեւ մարդանալըերկնքում Համար

Թչողոսի փոբուժողովնալ. բարե- 5 Ղուկ.Ա. 36: 6Ի29. պակաէր՝ տազթ Թագոււորի. մանդիմանութիւն Ի բնությունն է Որգի Նճատորի աւանդիցն Քարձիելոյն

1 8ովՀ. Ա. 282՝թԹե

4 Ջ

1 2.

ո

35. ՔսաՀակ աստ

եւ

Ղուկ. ծ զկնիաճախ՝ բարժանեայ, Ձ.՝ բնութիւն

բարժանումն

Ք. 11:

է.

նա,

35.

14: .

ժերեւիլ

Ղուկ.Գ.

Գ. ՑովՀ.

22:

16:

ւ

2.՝ յնբկին ՅովՀ.Գ.

13:

ՅովՀ.Զ.

62:

ՔՏ.

զայս Տէրնասաց

էր: Դե Հիմաայդսոեղից բաժանի՛ր ո-վ նոր բնությունը, մի՞թե վետարանիչ. արդարեւ նույնՔնքը չէը՝Միածինը ՀոԸից եւ կուսածինը «Պաոր մորից, սլարզամտորեն ասաց:

ուրեմներկրպագությունը կբաժանեքեւ ոմն օւուսրուռի հություն իբրեւ Աստված ներս կբերեք):Այլ որս"լնսզի մեկ 64», երկրպագություն խոստովանեքՀ ուստիռտիպված կլինեքակամայից,թեսլետեւ չեք էլ ցանկանում,Տնօրինո-

ա-

Հանչն-քսպանելին4՝ մարդ,որ միմիայնճշմարտությունը 4եզ մուտխոսեցի: որնԷմ Հորից ուսանեցի»՛: Եվերբ աստվածության ինքն իրենիցՀարպնում Համար

դի Հարությունն ընդունել, բանի որ չի կարելի,էրկրսլագել մարդկային բնությաննիբրեւ՛աստվածությունեւ "չ իոկ վայել է երկնավորներին երկրայինբնությանը երկրՀասասպագություն անել.ընդ որումՀամայն մարդկային րակության բնությունն է էրկրպադնլ'|նրանվ, մեզ բնու117, ( ): Թենակից լինելուՀամար

չր»Թե «Ի՞նչնք ասում մարդու որդուն»,ապլացույցէբեբում Պետրոսի խոստովանության պատասխանը, Թե` Աւոծ»

որդիդավանձց':իսկբերանըոսկիՀավձանը (իմա՝Հով.

Հան

Ոսկեբերանը) է, Թե առստվածությանն մեկնաբանում է

կոչումմարդու որդիեւ վերեւում գրածներդ էլ հբրեւվկա-

ղ անմտություններիդ:, եւս անգետ Ափվա՛՛ առավել մոլո-

յություն էբճրում (թե՞)" բազմաթիվանդամներ էլ կրկնում, Թե աստվածությունն է մարդու ուորդին:Այսքան, եւ Հու,բազմասղիսի անՀաղթելիորեն ու

բություններիդ Համար. թանզի պարտավորէիբ երկու բնությունների մեջմեկայլ բնությունեւս փնտրել, Թերեւա կարողլինեիքխուսավիել ( կամ Հայչոյչությունից ավելի ծանրադույն Հայծոյչության մեջընկնել):ԱՀա,Թե ինչ է

բացածայւո խորչուրդը՝ Առվածային Բանի միավորությոամբ մարմնանալու վերաբերյալ: Թողած՝ճբկու մասի նք սլատուում միավորուԹյոոնպատմուճանը, տարբերակում բնությամբ կամքով. այդպես ոչ գրվել եւ ոչ էլ քարողվել է Առաքյալների կող-

մեծն ապացուցում Բր սռասներկու կյուրեղը գլուխներից (Հավանաբաբ՝ բաղկացած ճառեր) «ԵԹե մոլթներորդում".

ու

ո-

եւ բեւե մեկը, է, մեկ երկրպագությամբ վիառարասնությամբչի պաչտում Իմմանուհլին, Թո՛ղ նզովյալլինի»: եւ անուն «Բարձրացնել չնորՀել,ասում է Պողոսը, այոււսվեասում

մից: Լոտ մարմնիայդ ո՛ր բնությամբէ Պողոսը Քրիատոսին"ՀամընդՀանուրի Աստված կոմ այդ ո՞ր անվանումր. կնրոլարանքին, ո՞րբնությաննեն ամենքը ծունըդնում"

մարժնի՞ն, (Թե՞աստվածությանը: Դե բաժանի՛ր երկակի բնությունը երկու՛երկրսլագու-

Թյունների (չնայածվախենում նք երկու՞ նրկրպադուԹյուննեըարտասանել, Թեու Հույժբաժանասերներ նք.իշկ եթե միեւնույն"ծրկրոլադությունը ասեք (իմա`երկուսին),

Հարգ նչանիիմատտը: չէ:ԹԷր Վրա հղած

|

ՑովՀ.Ը. 30: Մաթ. ԺԶ. 15: ԺԶ. 16: Մատթ. Ձ.՝բրիստոսն Թ. 5: Թուղթ.Գող. Հուովմ.

առ

Թուղթ.Գոլ.

աւ

Ք. 10: Փիլիոզ-

երկուս եւ ձրկբպագութիւնա ՑԻՑ. պակասէր՝էրկուս Ց Տ. եւ եթէ ասէք զմի՝ եւ նոյն 7Ջ՝

ո

եվքանզի Բանն առաջուցիսկ կրում էր աստվածության

ա-

նունը, որովՀետեւանճառելի Հեւո միամիավորության եւ

ձուլելուվանխառնբնությունները,վերցրեցմարմինն

աստ-

"

բազույն,քան մարմնի բոլոր տեսակի հոկ անունները». անուն կա ի՞նչ առավել եթեոչ՝ Աստված: դերաղանց, Եվ ինչոե՞, կՀանդգնի՛ մեկն որեւէ ասելերկուԱստվածներ:

)

ՀՀՇ-ական 18.

աստ

Ձ.՝ բեդ

32. 489.

եւ

աատաատաաւււաան ի ստորեւ՝Խոստովանիլ

ծիկրպագի անբաւութնանս

|

ցճւթերորդ Փել-Բ. 9 անդդնի

6 Առ.

72.

վածացրեց, ուսի Լ 23եղավստեղծողի բնությամբ զորուԹյամբ՝որպես վկայումէ Փրիդոր Առտվածարբանը: Դարձյալմեկայլճառում ասում է, Թե. «Աստվածային ոլաւտկեԻԻ մարդկային Հեւ միաձուլեցննթկայացկնբպարանքի ու

ու

բեց տանն

Իսրայելի, Թե՝ աՀա, Տերըօծեցնրանեւ

աստվածացբեց: Այդ բանը մեկնելովինքը՝ նույն Աատվածարանը, որով ինքներդ էլհք պարծենում, մենք հւս Հոլարինչալես տանում եւ ենք, թե՝ օծեց Քրիստոսկոչեց, բոսյց ոչ Թե ու-

բիչ օծվողների՛ զորությամբ, այլ ՀամրեդՀանուր Օծողի եւ մերձավորությամբ՝. միմիայն նրաչնորՀն էբ՝ մարդուն եւ օծվածդարձնել Աստված օծյալից արարել: Դե այժմ բաժանի՛րայդ օծված անունըերկու բնուեւ ցույց տուր երկակիԱստվածների Թյունների սւսրբերուԹյունը՝բոտ երկուբնությունների": Եվ քանի որ չնս կաուստի սլարտավորես Քնթդ խոստովանել՝ մի Տճր,մի եւ մի Ատոված Քրիստոս, մել բնություն:

բող,

ԵՂ միասին չրջագայենք (իմաք̀ննենք) Առտվածարաանի ուրիչ խոսքնրումեւա: Երբ ասում է, Թե. «Ոչ միայն եմ աստվածությանն անվանում կատարյալ, այլեւ աստվա-

ծությանկողմից: օծված մարմնին, որը եղավ(կատարյալ) եմ ինչպեսօծողեէ, որին եւ Համարձակվում անվանել մեկ ես Աստված», ի՞նչ Հասկանում, դրա տավ,ո՛՛ վբնութենածս սերդ,եւ ինչպե՞ս մի Աստվածը ճեիկու բնությունների

բաժանում: ( Ապանաեւ.

«ԵկավԱստված երկու ՀակաՀետ դիր՝ չություններով Բը ատեղծածներիմիասին՝ մեկը մարմիննեմ ասում, մյուսը Հոդին,որոնցիցմեկին բնքն

2.օծելոյ 2.՝մերձաւորութիւն

ոբ

4 .Ջ.՝

բնութեան

5 ԻՃ. 6 8.

72. 8 9.՝

եւ պակասէր՝

եւ առտտվածացրեց մյուսն" լ աստվածացավ». ինչպե՞ս նս Համարձակվում օտար բնություն վերաղաստվածացյալին Րել:Իսկի՞նչ բոանէ աստվածարբանի՛ քարողածբնությունների նորաձեւությունը, եթե ոչ՝ միավորություն, Քանզի քեւ մարդդառնալ. Առտոված կարող այն է՝ չիք։ նչ որ էր (այսինթն՝ կար),ոչի փոլխարկվեց. իսկինչ, որ չկար, գոյա-

անտացավ,որպեսզի Հոգուօծության: միջնորդությամբ Խելինտանելի դառնա, միջնորդելովնաեւ Թանձրագույն մարմնի Համար: Սրա վր զարմանալ կարելիէ. ասում է Թե մարդկային եւ Հոդինմարմնի աստվածության միջողէ: միավորության ես Ջի՞ նչանակում, արդյոք, որ ելթեերկատում բնությունները:ապա ոչ լե երկու, այլ երեքբնությունների ոլարտավոր ես խոստովանել. միջոցըավելանումէ: հսկեթե անտեսում ես միջոցը: ուրեմներկուսի միավորումը չի(ինի. ոչ էլ ՀաԱստված մարդկդաոնա, դրանովմարդկությունը մայն զրկվածկլինիփրկությունից:Տեսնո՞ւմ հս, Թե ուր է |

ու

տանում

քեզ քո

ռուսի նւ

ասումի

Հենցնույն ճաբաժանարարությունը: է՝ ոչ միայնաստվածային կաբնությունը: բող է միավորվել Հեւո, այլեւ մարդկայինի մաչկանացուինր"անմածի Հեւո,չարչարելիինն Հետ, անանչարչարելիի Հեո, նքա պատվելիինը ոբն ամենքից առավել զերապաՆաեւ է: իվ, Աթանասը Ապողինարին ուղղված Թղթում Աստծո մարմնացած մեջմեկբնություն է ճանաչում: Բանի Նույննէ Հաստատում նաեւ նրա Հետեւորղ: նրբ կյուբեղը. Սելունդոս" եպիսկոպոսր նրանՀարցրեց. երկո՞ւ բնու1 9.՝

այդ

ժօծութենէն

25՝

մինն Ձ.՝ աատուածարանից:

ընդդիմակցայջն

3 Տ.'

Աստուածութեանն

միմանաս

-

բունի

.

առտուածա-

|

4 .՝

բնութիւնան ընդ մաՀկանացուն 2. եւ է ատորեւ՝ աեվոնդոռ

58՝

աստ

թյամբ պետքէ Հասկանանք մարդեղացած Թե՞ մեկ, Բանին, ւո եւ նամակով պատասխանեց Հեասաց.«Միավորվելուց կարող անչատել իրարից,ինչպես չենք որ չոռ բնությունն" երկու որդիներիբաժանելմեկն անբաժանելին. նույնպես եւ մեր սուրբՀայրերը մեկբնությամբուսուզանեցին մարմնացածԲանին Առւոծո»: եվդարձ7 Սեկունդոսին եբկրորդԹղթում առաքած

Աստծո Բանին որը միայն Ռրդին մարմնավորումը, է, միայն Տեր ՀիսուսՔրիստոսը. երկուէություններով ենք ասում

Հետո որ միավորվեցին", ինչալնս մբանալուց

ճառում

նա,

ասում են «Հակառակորդներն

է.

նթե

մարմնացյալԲանն

Աստծո

նեւ,

գրում է

միաբնույթ է,

ԸՏն բուսածին եւ իրեն Հեւ նուի մարդուն (118)": Իսկ

ապա

է ընդունել ւզեսոք ամենայն ինչիխոռոնակումն չիլաչփվոու

եւ ոգեւոր մարմնի Թե՛իմացական, ուրեմնմիավորվածնե-

բր :

մի չենքանջատում հրարից.այստեղից էլ այնուծեւոեւ.

որդիէ միայն եւ միբնություն նրան»: Նորիցէ գրում, |այս «Թեեւ անդամի Թեոդոս Թագավորին. բնություններով մի-

մյանցիցխիստ տարբերեին եւ բոլորովին նմանություն չունեին, |սակայնի գալովմիացանայղ բնությունները՝ մի եւ Ք րիատոս եւ Ստեղծողով մի Որդի եղավ մեկ Հանդերձ

բնություն»:

նույնն է սուրբ Հայրելին Հետեւող՝Մելիտի« նեի Ակակեւլիսկուղոսին. Ամենայն ւոեղերում' աստվա-

Տ2 Ի րնւթն ՅԻՑ

բար(իմա՝ինքնակա, փոխադարձ է ստանում, աղզդմամբ) ՔանզիՀուրըոչ Թե ինչ-որ ստեղից է ինքն հրեն դնումեր-

աթի մեֆ, այլ իր Ներթինբնույթին Համապատասխան, մնալովիր տեղում, իր բուն զորությունիցփոխանցում է

նրան,որը էլ նվազչէ

հառրն

եւ պակասէր՝

այդ եւ

փոխաստրությամբ դորությունու բոլորովին

այդ

զորությունով (գնում է ընդունողին ամ-

բողջապես:Այդ նույն ձեւով ք

ռանց հրանից դուրս

գալու,

Առտվածային «աԲանը՝ փոխանցվում բնակվումէ ու

Մր ժն, եւ ոչ ել լցնել է սլաՀանջում,նւ այդալեսէ Բանը մարմինառնում: Բայց է, ասուժ են, որ մարմնաինչոլծն՞ս կան տկարությունից ոչինչչանցավԱստվածային Բանին. նւՐ Հուրըոչ թն երկաթի է վերցնում Հառկությունիզ բեւչ բան. ծրկալթըսեւ է ծւ առը, բայց երբ չիկանում է, եւ Հրո կերպարանք է ստանու (նքը պայծառանալով՝ (բակին"չե սեւացնում. ուստի եւ ոչ ստեղծական այդ Հրովբ

են,

Թե սուրբ կույսիզ է դալիս:

ո-

Հապա ալ

պրակասէր՝ -

մարմնի մեջաստվածա-

/ինի Հառվանիչը. օրինավ՝որսլես Հուրը երկաթ մնջ փոխարկաբար (իմա՝դրսիպԷ փոխանցվում), այլ փոխատրա-

մս

դրում նաեւ

Համարասում ծությունների

է ներկայացմիավորված

Ե՞նչնէ

թը. ինչպես որ մարդկայինբնավորությունն է` թացնել ծախավածը կամ գողազվածը,սակայնանգետեն եւ աղաեն վաղում է, ըստ որում ճշմարիտնմայն ճչմարստությունը. Բանն Աստված»: Թե մեկ բնության մեջ է մարմնացած Դարձյալսուրբն կյուրեղըԼեդնուքածանայինդրում է. «Եթե ասում ենք մի բնության պետքէ խոստովանել՝ե՛ւ Հ

վերանումեն՛

նույնմարմնի անջատմասերը. ուստի եւ Որդու քության մեջ մեկբնության »: ենքՀավատում. ԻսկսուրբԲարսեղը Քրիստոսի ծննդյանճառում ասում է. «Առտված մեջ ոչ Թե արչեստական՝ մարմնի գործերով, ինչպես է կատարվումՀՑՏՀ, մարդարհների Ճեռքով այլ(Հեւո

ու

4 Ջ.՝

՛

ուստէթ

ոնա

22՝

աաա

ծան Մալխ-

118:

երկուսբնութիւնս ժիաւորեալ -

«եմք

բարժեցելոլ

առածող 35.Հուր .

Տի

Տ.

օրակասէր՝ Հրոյ

չկարծեսազդել Աստվածությանը»: Նույն ծննդյան ճառում Աթանասըգրում է. «Զչմարենք անապական մարմնի մենքեւս Խոստովանում տապես Բանն հր բնությամբ մարմին քանզի գերակայությունը, ո եւ Խր Հեւո. եւ մեր Տեր միածձուլվեց ուսվ ինքնաբնրալրաար մեկ բնությամբ կույսի արՀիսուսՔրիստուր ու

Փրկիչ

եւ ուրիչ ոք՝ Բանն Աստված, Քրիստոսը ապա չկա նահւ երրորդությունը»: Մի՛ լատոռիր ւոնօրինության ւկւաոմուճանը, բ վերուստ" որովծետեւ է տրված. Ամի՛ աչակերտիր եա բիոսին, որովՀետեւ ամբարչտությամբ է բնություններն մասնատում: Դու մի՛ բաժանիր միավորությունը, որպեսզի

չբաժանեսԱստծուն:

'

գանդումմարդդարձավ:Ուչքդարձնենքմարգարեների են միբնությամբեւ անապական որովՀեւոեւ խոսքերին, տալիս: Ոչ ուրանում եմ բնությունը եւ ոչ էլ բաժաեմ ասուսի նում, այլ առանց Դրոկերկմտանքի միություն" որի սկիզբըՀեւոեւյալնէ. «կուղի այն՝ճառիՀամաժայն", ցույց

սականէ

այս

ասում տոնը՝,

է,

դրանով(այսը Մարիամը, -

9) (

լ

սության բաժակը,երկրորդ Ադամիիմացականդրախտը,

միավորության գործարանը, սարսափաղզբնությունների

`

Թ միավորմանը

բնությունների որբի

այլ

տվեց որվեսնզովթիօրինակդնեց թյուն եր արյունը: նա, որը մեզ գնեց, սոսկ միայնմարգչէ իսկ այս աշխարՀը. ո՞վ Հրեաներ»:Եվ դարձյալկբկնումէ. «եթե ուրիչ ոթ է ու

78. ոաաաաարգոակ Ֆտռռրի՝ ածջու անգե գաթա Ջ.՝Թումաս Տ.

6 9.

յայձը բոտ ի 9. պավաաէր՝

8 9՝

ա

|

ովմասն՛ աղաղակեց.

բաներիցՀետոտաիմ»: Աատված «Տե՛ր իմ ռում դթասրտությամբԷէ. «Բնությամբանչարչարելին : ասումմ. «Գթաուտ Եվդարձյալ ղա վ բզմաչարչարծլի» եւ որպես փրկուոր միշտէլ մերձէր մեզ, եկավ Առտվածը»

Եվ չատ

եւ

Է

ի

աբեւնն

է.

ա-

անչվոթելի մնաց բնություն

ններով անլուծանելի միավորությամբ»՛: Եվ դարձյալ Խույնեպիփանը Պարունակախոսումբ դրում է. «ԻնքնԱռտված նույն ինքըմարդնէ. պեւք չէ տարբերակել միասնականությամբ, այլերկուսինը միմյանցՀեռ խառնել՝ երկրբաինը Աստվածությանը»: ու

անարատկուՀրամցրեցի

դու տնօրինությանոատայնը,որի մեջ անառարկելիորեն պատմուճանըՀՑ6» : Նա անապամիավորության բնկավբ ծնեց եւ փակվածղոներովանարգելներամտավ, կանաբար

եպիփանը տասնեւյոլթերորդ սաղմոսում

Առոծոմիածին «ՌրովՀեւտեւ եւ Որդին մարդացավ եղավԴավթի իրական որդին՝ սում

կույս Աստվածածին

եւ

սուրբ

Ապանանւ

եւ ւռն՛ս, Բանի Նայի՛ր,

մարմնիանսուտ միավորմանը ճիեւնույն զորությունը զորավիգեղավ եւ սրարփավեց մի աստվածության մեջ. մի գոյությունՏեր եւ ժի՝ Քրիաւոոս. մինւնույն Հոզեւոր մարմնումչեն լինի երկու Քրիստոսներ եւ երկու աստվածներ՝ նույնանՀասանելի աստվածությա՛նր: ինչպեսԳրիդորԱստվածարանն է պատասխանում

բնություններիզանազանության մասին սուրբ Բարսեղի Հարցումին. «Եթե զանազանություն է, ասում է, ապա է, իսկ եթե աննմանություն աննմանություն է, ալա պարղությունչէ, եւ եթե անպարզություն է, ուրեմնզանազահակեր վիճակէ, որից էլ առաջանումէ բազմակիդրուԹյուններ»:Եվ Քանի որ ճչմարտությունը մի է բնուու

Թյամբ ոչ բազմապիսի, ուստի Կոույուն

է:

եւ

բոսզմակիի բսժանելը

րանը

4 Ջ.'

2 8.

զի վերուստ

միաւորութնամբ

3 Ջ.՝

|

բ պարունակալաօսան

սնաճահակչարալքույնՀազառավորդԱպողինարեսը,

փատունյանպատճառովչկարողանալովՀասկանալ այգ է դնումմիեւնույնմարմբոսնը,երկու կատարելություն նում: Բայցսուրբ կյուրեղը' է նրան, պատասխանում Թե.

«Երկու կաւոարյալ՛ միավորություն է»: դոյությունների՝ ասում է, Ել Ապողինարեսր դարձյալ լքե. «երկու.կատաբյոլը: (իմա`ամբողչությունը)մեկ կատարյալկենդանու ասում է. մեջ լինել չի կարող»: ԵՎնորիցսուրբն Բարսեղը է, իսկ Աստծուկողմից «Մարդկանց" կողմից անկարելի կաուլի է ինչնա որ կույսից ծեվելը',ինչպես ծովի վրայով

Քայլելը։ ինչպես որ մսից ոսկորներիցկազմվածթանձբամած մարմնի` փակվածդոներով Հաստատապես ներա մոնելը::ԱՀա,եթե օրինակիՀամարսրանք կարելի են Առտծուց,նույնպես եւ այդ. քանզի Աստծուցեն եւ ծ ն հն տե վածայի բնությո ւնները՝րը` ե՛ կիրքը,ե՛ չս.ամեն ւնսակի Ք՛ւ. կամքը:

|

ե՛ւ

ե՛ւ

խի թզի լ . չեր արարում «ի (ության».. էլ Հարմարէ գալի աի Տա» քանբնավորությանը,

|

| |

|

|

|

|

|

յիմ

յաւելոյր լմանմիվանվնալ՝ էւ տես զանունդ 2Տ.՝ կատարացելոց

զոյակցութեանցն 2ի, մ. Ա

6 Տ."

|

ն

մաս

"

ուստ

անանդոսե

բինությաննլ թողեվում" մարմնովտանել կրթերը,ուրեմն Հայտձի է դառնում, որ մ ծայինկամքնհնք ի նկատիառնում վԵՀա բ դույ ղթողի ԱՀա բատ ամենայնի: «ամարբ «լեք է - Հասկանանք ճուրբ Հայրերի ասածները: հսկ Քրիստոսի նուսմունքիի անալարտելի

սրանց"ոյ

ըարառաղ է. «Հեն առաջինմա ,

Համար"եկավԲանն Աստված, Հանուն գու մարդկային կենդանության, եկավ վանելու ր են ն անօր Թշնամուն. ինքն իրհնով Հաստատեց, երեւաց ռանց մարմնական կամքի էւ մարդկային բ Հու բի գրա

ծնվեց (նոջից արկա իե.

ե մարմնով մազա ի ի

նաւ

1 Ա

3989՝

Հ:

4:97:

ԲՐԲ

5 8.՝

| |

ԱՆ եմք,

ի

՞

էր

բո

Հ.

արանքը ցուցադ

ՀռոմիՈնորիոս"քալիսկոպլուը. «Եթէ

Բ աեր» 63. Քշ«յոնութիւն շէ :

.

զանգոսնելի

այսոցիկ

10.9

ԻՀագոյնութիամբ

:

րմ ոնուք անքի անր / ա Բո ր ԻԻԻ

:

մարմիննթանձրամածմտաճելով.ի եւ ցոսկնրաց Հաստատկալ

տ

դուրս

ծնանիլն

'

ի ՆԻՆ տեղա Հա Ն

ճառում Աթանասը" ասում Փոկչի Հայտնության"

վածային կամքի,քանզի Բոնի «ով րեւում է մարդկային մարմեք րությամբ»:

նայա Ն

մաքեր ճեւագեխվ

Քրիստոսի

պատ ը հբրեւ նրնորոգության եւի թ"

փակելօթ

7Տ՝

8 2.

մ

Իւ կ նթե (120): ուներ բոլորն էլ ատված ված ն Հար ։ բուՄ, ի մեր . ոո փրկությունը միակբԻ ակ,

Գրում է

ոոսռ

էն

Դո

որ

կու բնությունների վերաբերյալ՝ սուրբ Հայրերի կողմից եք Հեռու վանել ասված, եթեկամենում: Հակառակությու-

1 8.

ւմ է, երբ վերացնո

եւ դա ոչ

|

եը Սո ախորժլով ունվեգիրլինքլ: Այժմ պարզաբանենք, Թե ինչ կա կամքի մասին, որը եք քնքներդՔաղումի" սուրբ կյուրեղի ասածներից, Թե. «Երբ ցանկանում էր (իմա՝ Աստված),Թույլ ծր տալիս իրեններիցկրել, որը Հնարավորչէ մի անձիմեջ մարմնին լինել: Եթե անչրաժեչտաբարընդունեք յուրաքանչյուր

Հակառա ւթյունը (իմա՝ Հակա ուն): Ր ութ

ասում

մոածողուլթյան, ասլա արդարեւ

Խերազդումը, է

Այսքանըբավական որպեսբեղդիմախոսությունէր-

ծը, ապա բոլորը չէր աստվածայնանա եւ տակավին կմնա մար մեի կո ի ժ Հետեւ,

ու

աստ-

եւ բնությունների Համար՝կամենալ գործադրել իր ունեցա-

.

աոաչ ի

լ

ՕբԲբ-՝ առածցմարդվան կամա, ոնորիա

ներ, ննախապես Հայտնված| ծանուցված ասկաալի Քե Տիրոջը վրա չէին Հանելու»., որից խաչի Հնարավորչէր՝ ո՛չ խաչ Հանել եւ է, թե աստվածությանը փորձ ոչ էլ նրա նկատմամբմարդկայինչարչարանքների եւ կրում էր մարմնի անել,հւ որ այդ բաները միավորությանպատճյին բնության անտարակուսելի Տիրոջը ռով: ԴրաՀամարէլ մեկ կամքենք խոստովանում մեր՝ՀիսուսՔրիստոսին.քանի որ միմյանցՀակառակայլ եւ այլ կամբերմեր Փրկչի մեջ չի կարողլինել եւ մարդկա4. վեր է ճանաչված|այդոլեկար միներավունքներից ծելր) էլ այսալեսծ գրում Ել ԳրիգորԱստվածաբան եւ մասին. «Փրկիչիայն ասաձը՝Ոչ Թե իմ կամքովարեցի, մտնեեթե այդ խոսքերըասվածլինեինինքն իր խորքերը լով, այդ դեպքում կարող կլինեինք առել, թե մարդուց է տ որն ըստ ֆ Փրչե է « ասկացվում: կերպարանավոր վելԲանը, քանզինրա կամենալ ոչ թե ընդդեմ է այլ ծունն հւ, այդալես մեզ, բատ Ուստի է պարունակում: ել բաներում են ոչ բոլոր մարդկայինախորժությունները Հեւոեւում»: Տեսնո՞ւմես, որ կամքի Հառստվածայինին մաններըՓրկիչը Հասարակմարդկությունիցէ |ակզբնաԻսկեթե բաժաՀամարումեւ ոչ թե եր մարմնից: վորված) ես այլ Թե «Ռչինձանով, մասին ոսում, կից Հրաժարման այս բանն էլ նույն Յոլթնյաքեզանովէ զորանումկամքը»",

1/ ա"տոո

'

եւ

աթ

.

ու

ւ

"

:

կամբի

|

կիշ

ոչ

| |

| | '

|

| Առտվածարբանը. մեկնաբանում է լինելու կամԹե անկարոԹե կարողությունն

գլխում է տասներորդ

«Երբոր

ոչ

լ

այլ գությունը, ուրեմն այդ պետքէր անդիտանալ, 1 9.

Հանին թէեւ Տ: եղեն Փրկչինմէր 9. եղէ էւ Ի Տ. պակասէր՝

2 իմա՝

Ղուլ. ԻԲ. 42: Հրաժարումն Ղուկ.ԻՐ. 42: Ջ.՝ եւթներեկին

ոչ

թհ

որ

ցույց

ու

ու-

որպեսզիբնության ծաբանը՝ մարդուառտտվածանալը:

եւ

կամքիզանազանության ոչ ժի Հեռթ անդամչերեւա: Ե մ Գրգոր ր մնեմոսիդեմ գրած եր առումէ. «Քանի Թղթում որովչարչաոր մենք, մարմինը,

Նյուսաց, ին

.

կբորդ :

րանքներնընդունեց, աստվածայինբնության Հետ միավորված նեք բարված,որն էլ Հ ենց արարո դիբնությունն է»: եա գրում է նաեւ Ալեքսանդրիայի Թեոփիլոս եպլիսկուլոսին, թե. «Աեւ մենայնինչ, որ անզոր ավականացուէություն էր, միչ էր»: էլ աստվածության Հեւոմիախառնված

Համարում, այսինքն միասնականի ձեռքով ա-

'

7 Ջ.՝

ու

ու

ու

`

ու

ու

դառծուն, Ի

կամքինՀակառակուրիչ կամքերներմուծել, որով եւ արաբողին է այդ բանը, որը իջավ եւ ինքն էլ արարեց»: Տե՛ս ստեղծողիեւ ստեղծվածի միավորությունը՝Բանին հմ ասում հւ մարմնին: Առա՛, ո՛վ անբան (իմա՝անգետ) է, արդյոք, մի ինչսպասավոր Բանի, կարո՞ղ Ռրդու կամքը որ առանձին բոսնլինել, քան Հորնէ, որ կարծեսգոյություն ՀՅ/Հ. «...Բանս է. էլ չունեն զի եղիցիայնպիսի իմնժողոիմ կամքը չարարեցի, վումն» (121): «Միայն որովՀետեւ էմ կամքն քոնըանջատ տարբեր չեն, այլ իմն քոնը է ինչպես մի Հավասարակից նույնաստվածությունը: "ես եւ մի է կամքը»: Տեռնո՞ւմ եռ, լթե ինչպեսանՀետացավ մարմնիկամբըեւ Հորն Որդունմիավորվեցմեկատտվածության մեջ: ԱՀա՛,չես կարողբաժանել՝ոչ բնությամբեւ չ էլէլ կամոք,ինչպես կամոք,ինչպես որ ցույց տվեց. տվեց. ք քանզի մի են երեւելին ր եւ աներեւույթ: անժամանակն ժամանակավորը. եւ' րիշ ոչ մեկը, ուրիչ կերպչի կարողլինել, որովՀետեւերեն կուսը ի մի ձուլված: Աստծու մարդանալովեւ մարդու առտվածայնանալով, ղոս էլ բազմիցսբարողում է: Աստվա-

,

|

14իԻՏ.

28.

պակասէր՝եւ մի Խառնելովն

35.

|

ծղանակէ

Եվ մեծ Բարսեղը երրորդսաղմոսի մեջ մեկնության սումէ. «Հողեղենմարմինը աստվածությանը կարողակից (22 դործակից) ուոնղծեց, միեւնույնզորությամբ ղորաց-

եւ Հանուն մին զանկությունների Համաձայն

ա-

բեց եւ մի աստվածությանմեջ գումարեց»: Եվ ՊողոսիաչակերտԴիոնեսիոսը, որը արժանիեղավ Փրկչիտեսությանը',դրում է ՓայիոսասպնջականԱռաՔելոզն(Թերեւա՝Առաքելոյն). «Գերադույնի աներեւույթ

լինելու սլատճառը, անիմանալիիիմանալիի՛ մարդկայնորեն(ինելումասին մերիմացությանը Հայսոնի եղավ,ուս-

լ

.

եւ

ի մարմնովերեւալուն ատովածադույնննենքանվաԽում: ԵՎՀիսուսիայս խորչուրդը է ոչ միայն անՀայտ եւ

՛ոքի կամ մքի նալու, այլեւ Հակաճառությամբ էլ անկասկածելիէ

մուտենույնիսկ նրա էությանը Համար՝

եւ

ոչ

մնում

Քրիստոսըոչ մարդ էր եւ իմացությումբ, էլ անիմանալի՞. Եէլ որպեսոչ մարդ:այլ Իբրեւմարդկությունից առաջ

կած՝ մարդկանցիցավելի առավել է. այնուՀնտեւ՝ ոչ ըստ Առոծու աստտվածայնորեն՝ է ներգործումեւ ոչ էլ ըստ մարդու՝ մարդկայնորեն, այլ Աստծումարդկայնանալով մի նոր աստվածայիններգործությամբէ մեր մեջ կենցաղավա-

բում»:

Այլեւ գրված է, լԹե՞.«Եկաոչ Թե իժ կամքըպարտաղ-

բել: այլ առաբիչ Հոր՛կամքը». կամ «Ոչ այնպեսգործել, ինչպես նո նմ կամենում,այլ ինչպեսինքղ»:. սրանք,ածա, այլ եւ այլ կամեր չեն ցուցադրում,բայց միայնմարդկա-

Ն

աաա

2.

թաբուննա եւ

|9214 Ա բոր:արանի վաոոր,|78-46 Տ աա | Տ

ք

աշ

|

|

|

|

|

| | |

լ

|

|

ու

բոլորն աստվածային(122): Խոսենք այսուծետեւ ներազղ-

բոտ սուրբ մասին՝ Հայրերի վկայության: Աթանասը ճառում ասում է. «եվ Բանր Արիոսին ուղղվածչորրորդ առտանում է նաեւ մարմնավորվելով՝ սոկարությունն իբրեւ եր սնփականը, է մարմինն քանզինրանն իբրեւատտվածամինգործերիմասնակից, էրդոյանում, որովվՀեւտեւ նրանով

քանզի Աստծու մարմինէր»: Եվ փոքրինչ Հետո դարձյալասում

է. «Թե

Բանին

որ

Առւոծո գործերըմարմնի 4եռքով չէր կատարվածմի՞թե, '

Հետո էլ՝ չատովածացավ մարդը»: ԵՎայլ բոսներից «Քանի Հոր ղործը մարմնի4եռթովէր արվում»: Եվ դարձյալ նույնն է դրում Դեղբիոսշ նզիսկուղոսին խոստովահողին. մեկնելովՀարություն սովվեց «Բանգի 4եուք նրան, րը չերմությունով էր բռնվածեւ ձայն արձակելուկննդանացրեցՂազարին»: ԵվԳրիգորնյուսացին' ընդդեմԵվխեմուվ դրածիր երկարդյոք,

ու

ո-

«Քանզինճրգործումը նույնպես, ճշմարիտնԱռոծո,յուր մարմեի որպես եղավ.ա4նութով

բորդ

ճառում

ասում

է.

մենքին,որպեսձայնըկամդործը մարդկոլրեն առաջեկան,

կատարեն

ՐԷ.

9.38.

8-Ի.

ծայնանալը: ԱՀա Հայոնի դարձավՔրիատուի մեկ՝ աստվածային կամքըեւ մյուսը՝Համայն մարդկությաննՔրիառուսին

ման

«աջից` նւ յէրեւմլն մարմնով,8. այա եւ Ցիսուսի խորՀուրդ-..այլ մանաւանդ

յերեւելոյն

2Արարակ ալ թրի նելջ»

|

մեր ւոնօրիորի օրինակը" նությանասվեցին, Հենց մերբւսրնգութ վեց, նրա Վարդապետը որպեսզի չավղովառաջնորդվեն եւ ոչ Թե րստ ամեն մեկի կամքի, այլ ամենուրեքեւ ընդմիչ Տիրոջ կամքին նախապատվությունը տրվի: ԱՀա են ե. սրանք անճառելիմիավորությունը մարմնովաստվա-

|

Ջրաարաւ կաա

2:

իա

|

է, Թե նրաւուսկառստվասակայն ներքուաւտ Հասկացվում

ծությունն է ծածկված»: եվ ապա Հոռմի եպիսկոպոսՀուլիոսն'է գրում. «Եվ եւ ւի, ասում է, Բանի չկա որնւէ անջատո վածայ ին Հատվկությամբ' օժտվածնրա մարմնիմիջեւ. այլ մեկանձ1նավորություն, մեկ ներգործություն եւ մեկ դեմք, միանգամայն Աո ված եւ միանգամայնմարդ, որը նույն ինքը է»: Եվ ՀովՀանՈսկեբերանն' ՀիսուսՔրիստոսն եը ճառում, որի մեջ խոսում է Հիսուռի՝ լեռանըկատաղրած աղոթՔի մասին, ասում է. «Մի զորությամբ եւ մի ներգորձուանում եթյամբբազ կ լուռ: եր բժշկեզ» : է վ կավ շութ աւդ

ր

ցադրում»:Ապա դարծյալ՝«Կարող բոտ լինելովներգործել

|

|

է

ամքնայնի,կատարումէր այդ նանւ թթով, որպեսզիՀառկանանք,թե նրա մարմիննամբողջությամբլի է կենարար խուքով. որ ձեռքի աննչանմերձավորությունն իսկ կարող ջ սլատճառւ մարմինէ ճչդառնալ լուսավորության, քանզի ժարիտլույսի»: Ռրոլեսուղղափառների անչաղլթՀակառակորդ" կյուրե-

|

ը

|

|

ղը

.ս

չաղգործություններ տեղիունեցան 4եռբիմեկ ներազդւ

եմ ասում, Թյան էությունը, աստվածությանն որ իր մարմնի Խերգործությունները միասնական զորությամբ էր ցու-

|

մբ»:

այլ ամբողջական ներգործողական Հատկություններով, ապլաՀելով մարմնիկառուցվածքը՝մարմնականի ծնանելու Համար. եւ լցրեց աստվածավայելներգործություններով, վ եւ (շ ) երենը վոտուք ի բաոր որո. եց» ճմ 23)։ Ալա 4րացը, նաեւ` «երկու կույրերին բժչկում է ձեռքի մերձավորու-

մ)իր մարմինն է

եւ

ՎՏ, 2Ֆ- ւան 3 Ջ. գիր. ո

ի

ուտ

իո

ւմ

էր

լի Հատկություններով՝ ինքն իրեն լթույլ է տալիս,առում է, Հետ դլանց լինել իբրեւ մարդ, սովածանալ, ծալրավել Խո ատում են՛ այլ բանձր կրել, ինչ որ նրա մասին»: Տեսնո՞ւմ են ասում, հա, քանզի ոչ Թ. Հարկադրաբար այլ կամավորցանկությամբ,եւ որպեսզիլԹույլ տան կրելու մարմնի ճշմարտությանոչ արձամարձելի Հատվկություններն մեր մեջդաստապարտելին. սոարրալուծելու «ՌրովՀետեւ ճչմարտապլես ծառայեցիր մալրմնուլորսլեսծննդյան հույնէ Առտվասլեսեւ մերունեցած ախտերի Համար, այնդում եւ մեր ազատության Համար, որով եւ ծարասնը, ամենքի փոլոց մեզ՝ մեղքերիմեջ Թաղվածներիս»:Եվ դարձյալ ռում է. հր ծառայակիզնե«Ծառայի կերպարանք առնելով Հեւո՝ կերսլարանավորում Ըի ծառաների է նաեւ օտարնե-

|

Մար

ու

լ

,

|

ցուցադրում, ինչպես

նրանց ճանաչ ելիրբնամոլուի2»աո "ու

6Ի.

աշ.ն

պակասէր աստված ւ

Առո-

իսվ՝ «Գանժուց»'զրվածքում՝ «Սիավորվելով անբաժանե-

Պետրոսի զոթանչին,որի վրա ձեռքը դնելով անժիջասընա

ւժ էր կո Բժշ

Հ«

Աստծումարմին է՝ անճառելի որովՀետեւ փառեւ Քով զարդարված, անապական, սուրբ կննդանանար»

Թյամբեւ լուսավորում աստվածագործ զորությամբ.մբողջական ( Հեռ

Պարապմանց» գրվածքումՑույց է տալիս: Թե.

սումի է,

| |

Եվ ԿյուրեղԱլեքսանդրացին՝ «Ավետարան ըստ Սատթնոսի» մեկնության մեջ ասում է, թե. «Միավորեը իրեն Հեռ մարմինը ոչ թե, ինչպես ասում են, Հոր Հեւո եւ Հորից է Բանն Աստված"որպես եւ իրենն է կազմվածմարտի

«

ա-

|

ու

ՆԱ

ՐՐ

՛ Բոյ Ցալոյս .

մԱ

ա

ամ

3ՅԻՏ5. ս ակասէր՝ասէ 4. Ի Տ. պակաաէր՝ էւ

'

գանձուն 5ծա ա

792. 8 Տ.

աան ՃԱ

ի ֆննդնանն

բինը.իրենովներկայումէ ինձ (իմամ̀եզ)իմիններովՀանդերձ,որպեսզիինքնիրենովվերացնիչարությունը, որպես մոմին մոտեցողՀուրը կամ արեղզակը՝ երկրի'վրայի գոլորես Հանուն չին, քանի որ միաձուլման Հաղորդվեցինրանց Հետ: Այս է խորչուրդը Քրիստոսի միավորական Հասոկաեւ Հանունմեզ բժչկելու բնությամբ նիչների՝ ոչ միասնաեւ կանցույց տալը որպեսմեղք Համարել" նզովքովՀիչել. այլ ոչ Թե բուո նրանց (Տերը 124), փոխվեց մի՛ արասցեն այլ մեր անօրենություններըվերացնելու եւ մեր մեղքերը քավելու. եւ ինքն էլ բոլորովինչախոացավ:Փորձության ենթարկվեցմեր նման, բայց առանց մեղքերի.քանի որ «Լույսը, ինչպես աստվածաբան է ասում, Ավետարանիչն այնտեղեղածխավարնէ լուսավորում, եւ խավարըչկարոեւ ղացավ Հասնել՝ նրան», ինչպես առաջինին"Ադամին նրանց,որ Ադամինն էին»: ասում, Արդ,ի՞սչ եք բավականչե՞ն ասածներա ճչմարտությունը բազածայտդարձնելու Համար,թե՞ անՀչրաժեչտ է՝ որպեսծանրալուրականջներին, նույն բաներըբազմաԹԻՎանգաժ կրկնել:Իսկայժմ, "ածա, Լռի՛րդու սուրբ Հայընրի առածներիօգտակարությունը մարմնի Քրիստոսի նապականությանմասին, որը նախ Առաքյալներին Հեւոեէ ւող Երինոսն՝ արտածայտում մեր խոստովանության նասականլինելը եւ դուրս վտարում ձեր Հայծոյչության ապականությունը. ընդունայնեւ սնուռիեն, «Ամբողջապես ասում են Աստծու Համայնտնօէ, որովչեւոնւ անարգում նանւ. բինությունըեւ ուրանում մեր մարմնիփրկությունը: են նրա վերստինծնունդը՝ անպատվում ընդունակ չլինելով

Կամ Թե" հրա անապականությունը: խոստովանել որովՀնտեւ

ինքը չառըեց, ոչ էլ Տերնիր արյամբորեւէ մեկին փբկեց,եւ ոչ էլ փրկության բաժակինրախայրիքը նրա եւ բյան սովորական լինելն է, ոչ էլ Հացը, որ կորում ենք, Ֆրասովորական մարմիննէ. բայց |չենՀասկանում), որ բյունչի կարող (ինել,Ըւյց միայնմարմնի երակների դոու

|

ա-

| լ

ա-

մ

ու

|

-

որը ճշմարտապես յակցությունից", (ինելովԲանն Առտված՝

փրկեցմեզհր արյամբ» (125): ԱՀա, այժմ այսքան ասածներիս սպլարզվեց, որ ովքեր ապականությամբ կամ օտար բնության պնդմամբ սռերունն եւ նականմարմիննեն Հայծոյում, ուրացող զրկվածփրկությունից. այդոլիսիքոչ կենարարՀացըեւ ոչ էլ գոծության բաժակըկունենանհբենցկյանքում,այլ միայնառլականությանը կարժանանան. ՔանզիԹեպետեւ Ադամը անմեղանչական մարմինն անդատապալրոոծլին դեպի դատապարտություն եւ մածվանապականությունիջեցրեց, եւ սակայն Քրիատոսը դրանանապական մածվանից փրկական ցույց տվեց՝Հնարավորություն տալով երկրում"Թողնելու մեղքերը: որ նրանելի ինչոլես է ասում ԱԱթանասն: ուսած ոյողինարից իը խոսքում":եվդարժյալ նույն բանի մասինճառում է, Թե.«Ինչաես մածըչկարողացավ: իր էուԹյամբ լցնել Քրիոտոսի մարդկայինՀողին"եւ ոչ Ա նանւ ու

|

|

ա-

լ

ա-

ապականությունը գոռոզարար Հանդգնեցիր ապականզորությամբՀափչտակել Քրիտտոսի մարմինը, նույն նս էլ

լ

նրան ապականացու Համարելըամբարչտությունէ»: Եվ նույնԱթանասի նըգրվածքի չորրորդ ճառում դարձյալ սում է. «Ն, որներ մարմնով նկավնորոգելու մեր մածկա2

Դ

15.՝

լինալ ՅովՀ. Ա.

2 Ջ՝

աչխար Հի

5:

|

45. 5 Ջ.՝

|

6 ԻՏ.

առաֆնումն երինիո» պակասէր՝եւ

|

իմա`

1. 9.՝ 2 Տ. 3 Տ.՝

այլոց,

Հակառակորզների, պեղումբ:

գոյուլթննեէ

աշխարձի

Աթանասէ

4 Ձ.՝ 5 Ջ.՝

6 Տ.՝

զբանէն

կարհաց Հոգին

նացու մարմինները,ոչ թե բոնվեց ապականությամբ,այլ առավել Հզորին կապկապեց»: Եվ այլ բաներիցՀետո էլ՝ «Եթե Աստծո ղառն ՀամարվածՀովչաննեսը քարողում է աչխարծիսմեղքերըվերացնել,Հալա էլ ինչսլե՞ս են մոլոըյալներիցոմանք էր Քրիստոսի դնում, Թե ապականացու մարմինը.քանի որ ապականությանմայրըմեղքերնեն»: Հ Եվ սուրբ եւպիիանի ասված է, Դարունակախոսում»՛ է Առոծո,նանեւ՝ Թե. «Ամենայն ինչ կարողությունն ւաւլաեւ կանվածը անապականիփոխարինելը, թող ոչ մեկը չզարմանա,ասում է, քանզի այս եկողինէ ներկայացնելու եւ ի ցույց Հանելու առղականելիմարմինը,զգացնել տալ ատսովածությունն ցուցադրել անապականելի՞. իսկ ինեւ Աստծուն, չո՞վ է Հանդիմանում Հանդիմանումէ նա, ԸԸ չի ընդունում տնօրինությանխորՀուրդը:այլ ըլսժանում է Աստծուն առանձինեւ մարդուն առանձին,անապականն ապականացուն,անմաչն մածկանացունեւ ուրիչ չատ այսպիսիները»: մենք տակավինաստվածայինմարմնինույն Դարձյալ անապականությանմասին ենք չոապում ներկայացնել սուրբ Հայրերին.քանզի ուր որ (լույսն է թափանցում,այնանՀեււսնում՝է խավարը: տեղ միանգամայն եւ՝ նույնպես Հետոառընթեր է անապականության լինելի»փախչում

ԲանիՀետ միավորվելով՝ ասնապականություն էր եւ փառափորյալ»: հակգյուրեղից էլ առաջ նրա վարդապետ (իմա'

հր մարմիննանմաՀ եւ անապական. (ոնցրըեց մարմնում եղած բնականմածն ու

ու

«

ո-

՛

'

29՝ 3: Ջ'

4.9.

այլ

եւա

ի պարունակախօսան

յանապականելի անգործնացի

5 2.՝

փախնուլզապականուլթիւն իւր ցուցանելով Ջ.՝ խափանիլ

6 5.՝

ւսսուսի Քրիատուսի մարմնանալը,

է,

առանց ամուսնության

բնությունզանազանություն, ոչ քության, ոչ ներգործուԹյան եւ ոչ էլ կամբի չեն կարողերամեջտեղ ղոռնել:: Գեթ ք Հավատով եւ եւ խոստովանել երկրպագելոչ քննել:Իս

եթե Հանդդնումհս թենել, ապա Համարձակություն ունեցիր նրանց դեմ դեմ Խոսել,ինչպես որ

եղծավորուԹյամբո"լնդումես երկուբնությունների վրա: Նախեւ առաջայստեղ սկսենքդիմելովԱռաքյալին. «Ն, որ Առւոծոկերպարանքն ասում է, ծառայի ուներ, առ

|

(ինծլու պատճառով թարդմանեցինքմուռավորիմաստով: Աղճառոված

1:Տ.՝

նաեւ

միավորությունը ո՛վ անջատասնրդ, երանելի Հայրերի որ ոչ ասածներից,

ա-

նբոայզ է այն, մեղքը խավանվում ինքնակամընդունում" է»": Եվդարձյալ. որ մեր էությունն ստազավ, «Մարմինը,

ապականությունը»:

եւ առանցմեղքի եղավ, այդի̀սկսլատճառով էլ նրա մարմինը ապականությունից զերծ մնաց»: Եվ դարձյալնույն բանը նույն"Թղլթումկրկնում է, Թե. «Ձի կարոզմածը բնակվելկյանքիՀետ եւ ոչ էլ ապականությունը անապականի»:ՀիմաՀասկացա՞ր անբաժանելի

ու

«րականությունը`սուրբ կյուրեղի «Պարապմանց» գրբի Եվ նորից,Թե. «Ովչի գիտակցում Համաձայն: մեղքը»

ո՛| անջատիչ:Այժմտես

ջնջեց

սրանցիցՀետո |եղածնե Բբ).«ՈրովՀետեւ անապական մարմինը եղավմաՀկանացուչ ասում է, ուստիեւ Հաղթաչարվեց մած մածկանացո մարմնի՛բնության մեջ»: եվ դրանից Հետո նորից,թե. լը»

ու

ու

ուսուցիչ) Աթանասը աթենացիների հոլիսկուղու եպիկտիմոնին՛ ուղղվածթղթում գրում է. «Բանը, որ մարմնումէր, վեր էր: քան մածչկանացու մարմնի բնությունը. ատնղծեց

'

:

182. 28. 3 2.

ծնպիկտեմոն մարմին այնորիկ

ՀՏ

6 Ջ.՝

նոյն Բերին առ

ներգիմնալ

կերպարանքառավ»: կերպն կերոն է առում, որն է եմ ասում եւ մարդկայինը: դեմքն դեմքը՝աստվածայինն Դե Հիմա սաշման դիր երկուսի միֆեւ կամ երկվություն բո լո/ոերացանյուրի մէչ, որզեռըի Համապատառխանի ասեմ, այն որ ոտ այդօրինակ քննուտովանությանը. էլ Թյան ստացվում են ոչ միայն երկու բնություններ, այլ նաեւ ճիկու բոտ Ննատորի որդիներ՝ (էլ որտե՞ղ ւտեղավոառած»: եւ բելու արդյոք «Բանը ժարմին «ՄեզՀեւո է եւ կամ յուրաԱռտված»՝ Էմանուհլի' կողմից ասվածը). Համար Հավատա, քանչյուրի անչվոլթելի միասնությանը բա» վալթուլիլ ելեղեջու. Հավատքիանճառելիիտտտոպանության,բանգի Աստծո վողմիջ,մարդկայինզերպաբանք ատանալըարարողիզորությամբ եւ բնությամբ եղավ: Եվ նահւ այն պատճառով,որ նրանք՝ մեծամեծերը, երկու եկեղեցիներիսյուներն գլխավորներըուսուցանեցին մել մի զքրպլց մյուսին անցնելուանչիոթելի եկը ե. անքակտելիմիավորությունն անչեղ Բանիմարմնանալը՛, եւ աստվածային այդ օրենքըթաղավոմեկբնությունը. Հրամայումեն մեզ ոչ աջ Հասկանալով" բականճանասրարՀ ոտորվել'եւ ոչ ել ածյակ, ոչ միավորությամբՀեղաչրչել ու չվոքուցյու, առքացեկ վամ կը դոան միաո. բա եղել, ոչ էլ նրաանչեղությանն ուղղափառությանր կամ ճշմարտապեսմարմնանալըբնությունների անջա-

պարտավոր ենք գեղեցկորեն պածել. եւ

ու

օ

սուրբ ծր-

մնրածվելը՝ որոգես եւ սլանդուրացիք". ոչ էլ մարմն, ի կատարյալ բնությա

|

Ն

բոր ված

լինելը, այլ երկնքիցբերված,ինչպեսմեկ այլ՝ ոմն Եվտիքեսըկամ,սրանցՀակառակ, աստվածության

սկիզբ

արեգա ցն Հօդա դէլը,ինչպես Մարկեղ

առնելը Մարիամից, նաեւ ընչպես Փուոինոսըճ,

եւ մեջ մարմին կաՄ դնելը «բ: թ վոլմ ազանի թար ը'' նռրինության ճչմարտացիուքյունը աաջանեիո բոթ չարաթույն նախանձով

եմթողեում լազմւցիլ

ամենակատար փրկությանը

այդալես մեկ բնությամբ. ասացին, որոնք ամբարչտալաար դուրս ննք նետում Սբրեւ առեղծվածային դրվածքներ", նւ

|

գարկյի

շջ

մբ անի արմադարՑ8

Այսբոլորը: են բավականացնում

մեզանում բոսցածայ-

տելունանիր գայլթակղեցնողների կար' ծիքենրը՝ Ե

ու

փոիմեկ բնության (126), որը եղովուժհնք եւ փտանդավոր'՛ ՀամարումՍատծու էւ եկկվկյո գառը, ո թող ակի փվ աաա մարնի ովքեր ուզում են ճչմարտությունն իշոստովանությունը"", Հ իմանալ ԱյլեւսԷ՞նչսլետքչինայո բոլորԸնդղիմախուաեթե չեղված"" կանները, եւ չլինեիքանՀարկի

Քնայի՛"առած

լ

ու

ու

էլ անչփոթու-

բրդունյան մեջ ննրածել,կամ միավորության միջոցով ջարանալ՝ դրպլեռԵլեւկրեռլզամ Հալած «այա, ԱԼ կամ աստվածության նարեսը՝, մարմնի

'

ու

մում

ոչ

Թյանմիջոցով տարամուտբնություն Համաղոլ

ու

բոտ Արիոսի: ԵՎդու բաժանություն:" Համարել՝

Համընդ Հանուր" խնդիրներով

այստեղ,ինչպեսվերեւում ասացինք,երկու չարյաց միջինը

ա սուրբԵրբոթղութիւն

-ՀԷ-ԿաՆաւաւաւաա

15.՝

Փիլի.

1 Աւ

2892՝ 389.

2.

միչրութնան եղեւ

: Ձ.՝ եմ 692.

Բ. 6-7:

նիանուէյն

կաթուղիկէ

7 Ջ.՝ 8 2`

զեղէլութեամբ

գիտելով

ք ,՝ԲորիԳուջէ՝ 3: միյի ոյ ի (եւոր Լթոյ'

ւաոյն:

-

լոտ բոժանմանն Իմա՝

25.

| լ

3 8.՝

Եւոլիթէսն

Ապոզինարքս

Պանդարաջիան

45.

5ֆ-Ին: Ն

Փոտինոս

ծՄարկեղուս

5.

զգրոյ/

989. 10 9.

Տ.՝

128. 13 9.՝

ին

Հայ Աագոկաո, եւոիթան վարկանեմք

ընթՀանրական եւ 82. Է ուտավան, '

15: 5.՝ 16 Ջ՝

աաա յո

չազնալ

Ա

"ՔԻ ա

Ի

զային. եւ դա մուոովանցնողին անչասկացողությ Քոսնզի վիճարբանություններով|: դատարկ պաշտամունքն է Թվումբ' պատճառով ծաղրելի Բարձրագույնի ինչ-ինչ Թողած Հավատիզորության ախտերը (128): ՀՅ»: արժանավորությունը

/խրա

ու

կրելբ»՛

մաւոնեցիք ինքներդ ձեղ սակցությանեւ կասկածանքի քանզի ընդունայնՀամարեցիքԽաչըՔրիաոոսի. խշուքիավարտումնէ, Քը այս մեր ժամանակների՛ է... որը`ասաց (127)" «Իսկմենք ոչ այլ ինչով ենք պարծենում,բույց միայն՝ Քրիատոսի»: Խաչով Աստծո անպատմելի չարՇապենք չարադրելԲանին մասին,որը Գողոսը՝ լինելու անծանոթ չարանքների

եւ

եւ

ո-

չար»

բորդն է, Հարցնում է, 22 «Ի՞նչո"լատճառով է հրեն վերցԽու մարդկանց

չարչարանքները. որովՀեւռեւ կամեցավ

րա

ները

ես, այլ

չարչարանքովչարչարանքըբժչկել եւ մաՀով մազըլտափանել:Դրա Համար՝ էլ նմանության դեմ նմանությամբ կամեցավ կովել»: Եվ փոքր-ինչ"Հետո էլ՝ «Քանզիոչ թե

չէ

եկեղեցուբոլոր

ականատեսին դեսլիբնությունը բեւնունցին, այլդեղի նրա մեջ եղած Աստծուն, ուստի նրան4եռւք մեկնեցին.եւ քանի

իր տեսանելի բնությամբչարչարանքներըորդեգրեց, Աստծուն են ուստիասացին ռր

վարդապեւտ-

ասում է, ոչ անաստվածածանոթությունը՛,

չարչարանքները»: Այդոլես էլ նույնՀովՀանը ասում ուրիչգրվածքներում 122 «Մերթ կուիածարում էին աստվածեղեն գլուխը: մերթ փչեղեն

խոյ

է Առւոծոարյունը: չարչարանքն մածը: վ վանողներին վերգրած«Հաղթեցի» նույն աստվածարանը Բարսեղից ասում է. առավ «Ի՞նչկոա»տումէ, սրանից վածքում եւ նույննէլ ավատեսնելԱռսոծունխաչված Հրաչավփառ՝ ու

դակով հին զարդարում եւ մերթ էլ եղեգներով ծէին երբեքմարդկային բնություն ցույց չտվեց, այլ

ծում», բայց :

Հ

Տքա՝

Մալիշ.126

եւ

ի9 աաա մատնե,

,"

5.

շ

ո

ՃԻիտ.

ն

պակասէր՝նմա

էչ բյացատր.,

385:

6 Ջ.՝

7 Ջ.՝

ԺԲ. շ:

մի' ուրէք ի վայր անկցիս

անծանօթութիւն

ու

եւ նրբ ածը մոաստվածությունը ննա, անմածություն սլարգեւիմեղ: Քանզի մարդու չարչարանքներն ինքըառացավ ոչ թնբնության փովխիոխմա ճայլ ինքնակամ այնբնակեցրեց հը մեֆ»: Դարժյալ նույն ճառիմնջ, որը խաչելության մասին գրվածքներից յոլթե-

«Սարոտեցի

թն

«Վերցրեց

չնոլ Հի

մեզիր անչարչարական

ա՛-

ԱՀա տե՛ս, ոչ

է, թն.

աստվածությունն ընտելացրեց" իր մեջ մերչարչարանքները, որպեաղի

փոխարեն,որնիր մեջ՛է «կզբաանե պումուրախանալու նա խաչվելնէ Հանձն առնում, ասում է, եւ ամոթանքն՝է պաՀքերիմասինճաԻսկ Առտվածաբանը արծամարչում: խավարածէ ռում «Աստվածը խաչված եւ արեղակը Հեւ սում, որովծեւոեւԱրարչի պետքէր, որ եւ մսում է, Թե. (Ք դարժյալ էլ չարչարվեինք. «Առստեւ Եվ Աստծո մարմնանալուն մածվանը»: դարձյալ ծո չարչարանքները, արյունն մածըւռեսնելովերբեք այլ (մնասիբրեւ պածընկնես", նի Թե անաստվածարբար

Աստծունփառաբանող»:

հսկբերանըոսկիՀովՀանն' ասում

մեր մարդկային տվեցիր բնությունը,

ո Հայրենի

ու

Առտված անրմբո-

նելի: .

ո

է առում Տիրոջը խաչված ճառով,փառաց

ԱՀա,Թե որիննք ասումբնություն

29՝

բԲացատրականով. Էմինը Մալե.

Ճշտված է

12.

(իծալ ճբել

Ձ.՝յովՀաննէս

բոց

42.

52՝ 62.

է թողել:

ընդանեցոյց վասն

օղի

եւ Աստվածը միչ) միեւնույն Լնրեւաց

միեւնույն մարդը:

ւոինղեԱյդբանըկատարյալ ձեւովէ ուսուցանում նույն Աստվածը Թէ՝ նույն Աթանասը", բականվարդառղլետ մեծ

եւ

'

|

որեւէ խնդիր չի դնում. մարդն է, եւ բնությունների որդին,նույնն «Նույնն է Առտոծո նույնըհւ մարդու որդին, եւ նույն չարչարելինէ եւ է երկնքից,նույնն է երկրից", : նույն անչարչարելին.ոչ այլ ոք է՛,բայցեւ այս էեւ այն»": գրվածընղԻմացի՛ր:իժ խոսքերըչեն, այլ Աթանասի՝ անձնաերկու ոչ ոչ երկու դեմք, Սամոսաւոգու. դեմ Պողոս են ո՞ւմ սլետք վորություն եւ ոչ էլ երկրազություն երկու. | եւ բանակոիխվ ստեղծել,օգտակարէ Հավատալըեւ քննել Ճանաչումեմ երկրպլադելը՛: խոնարծարարպաշտելն երկնքի,գիւոեմնրանիբրեւ նրանիբրեւ ճչմարլիտ Առտված չեմ չարչարելիմարդ ձրկրից". որդին՝բոտ մարժեի, Դավթի ե՛ւ քննում, թե ինչպեսէ ե՛ւ անչարչարելի, չարչարելի,էնչպես է է՛ւ Աստված,ե՛ւ մարդ. չլինի Թե այդ ինչոլեսները քննելով զրկվենքայն բոակամեղանակները խուզարկելովի են: Քանզի պարտավորենք բիքներից,որ մեր առջեւում եւ ոչ թն մարմմիայն Հավատալ ի վերուստՀայցել, այլ" ( ճծթ)Հարյուր Հիսունիզ արյունից:Եվմեծն Եպիփանը է ցույց նիններորդսաղմոսիմեկնությանմեջ Հայտնապես եւ չարչարանաց միասնականությունը: տալիսբնությանց միավոէությունն արարենց անբաժանելի «Աստվա ծային" եւ թույլ «վեց'՛ նրանչարչարվելհաւ չածադի բությունը տաթ մարգվանցդեզի իրիոցյոն, լանի էլա. Հանը :

|

ու

|

ու

---ծ------

Իջ աաա

3 Տ

աշխարՀէ

4 9." ոչ զոբ. ոչ զայլ ոթ եւ Տ Ի Տ. պակառէր՝

6 Ա.

ոջ

ոչ այլ Կիւրզիի գէր» Գարապմանց՝ բան զբանն: Էմին/էֆն 164:

-

ԲԱԴ ,

9 Տ."

յուզելով եւ սրակառէր՝ 9. առտուածային եւ ի ստորեւ`լթուլացուցանէր Ջ.

դյուրին էր նույն անմածությունը տալ այն բնությանը, բին արարեց: Եվքանիոր չարչարանքի ենթարկվելը տինզերքիփրկություննէր՝ ախտանալուց զերծ մնալու Համար, որով եւ անմաչություն անասպականություն էր պարդհւում մարդկային ազգին»: ո-

ու

հսկ ԿյուրեղԱլեքսանդրացին, որը առաքելական պլա« տիվն չնորչներն ուներ, կոչումն ասնընծայության» վանված գրվածքի՝ խաչելության մասին ճառում Հետեւյալն է ասում. «Էլ ինչո՞ւ ես զարմացածմնում, որ (ասում է) ամենայնաշխարՀը փրկվեց.քանզի ոչ թե ուղղակիորեն որեւէ մարդէր, այլ Աստծու միածինՈրդին,որը եկավեւ մաչացավմերմեղքերիպատճառով»:եվ սակավբաներից Հետո էլ՝ «ԻսկաՀա անլեզուգառը" փրկություն վեց ժոԵվդարձյալնույն ճառումՐ «Հասավ ղովրդին»: ածա ժամր, որ փառքովսկսակվի մարդու որդին, որովետեւ փառՔով էր սլատկվածավելիառաջ,թան արարածները նւ վառավորյալէր նախապես իբրեւ Աստված. իսկ այժմ առավել եւս փառավորվեց, որովետեւՀամբերության խաչի պոակր Հանձն առավ»:Եվ վեբուոխն կրկնելովասում է. նույնը « գալով ամաչելու ոչինչ չուներ, որովծեւոեւ փֆրԱչխարՀ կությունը բնրում էր բոլոր արարածներին, վերցրած քանզի ոչ թե ինչ-որ սովորական մարդէր, որ չարչարանքների ենթարկվեց, այլ Աստված, որը մարմինառավ եւ Համբնլության պսակնընդունելու եւ ճգնակեցությամբ էր մարեյում»- ել րելն ըլ որում առա Է, «իլին' Տե, մեր երեսիցէր, որ մեր" Քրիատոսը, որաապականությամբ ածաբուրվեց»: Մի՞թեհս ինչ-որբոանեմ Հայտնագործուժ. ու

տ

10 Ի՞Ջ.

| 12

առա

ԶԸ 1 9.

դառքնն պակասէր՝եւ

2-Ի Ջ.

3 9:

Արարա,

|4 ՈւբթԵրեմիայ.Դ.

20:

վասիկ,վկայում է այն, որ Տեր Քրիստոսը մարդկանցկողմասում միցբոնվեց: «Վա՛յնրանց անձնավորություններին, է Եսային, գոչեցին,թե եկեք կապկպղենք որովչետեւ արդաբին»: Քանիոր Եսային իշկ Երեմիան աղոցվեց, գուբնընկդմվեց,սակայնբժչկվեցինՀրեացիների վերթերը,որովՀեռեւ էին, իսկ որսլեսԱստված՝ փոքրագույն իրենքգլխովին մեղանչեցին,որը երբ գա՛ մարղկայնությամբ՝արդարեւոր վա՛յնրանցանձնավորություններին: Եվ ուրիչներն էլ գալիս նրա երեսինէին թքում, որը հո Թբ"վ ի ծնե կույրին էր բժչկել: Ապաթերեւս որեւէ մեկն ասի, եթե միայն ձայն ւոասլովարձակեցԴաղարին մածվանկապանքներից", Հապաիր անձըինչո՞ւ չէր կարող ասում վրա մարգարենղզարմացած՝ է. զերծանել:Սրբա են Հավատացմեր"լսածին».անչավատալի այնդոր«Ո/՞վ ծերը: թե ԱստվածնՈրդին Առոոծո՝ Հոր բազուկը,այդ բանը ՀանդուրժենՀամբերությամբ՛ տանել: ԱՀա, նա՝ ինու

ու

իրականում Աստված էր, սակայնմարդկանց կողմից

Քը

Հանձն կատարվածները հերվրա վերցնել. դրա Հաառավփ մար ւյնուծեւոնւ:մարդիկմարդկանցՀամար են չարչաբանք կրում: Իսկզինվորները չրջապատելէին նրան եւ եւ խաղացնումէին. խաղ էր անում երկնքի Տերը: ինչպես է ասում. «Նայեցին ինձ մարդարեն հրենց դլուխները ու

չարժեզին»: Տեսնո՞ւմ

նս, որ

բնություններիմեջ ոչ մի զանազանուԹյուն չդրեզին, այլ նույն Հենցիրեն՝ Առտոձուն ե՛ւ խաչ Հա7 ես. Գ. 10:

32. 4282.

նոցաանձանց

զի

5 2.՝

կապանաց զարմացեալմարդարեն

6 ես. ՍԳ. 1:

72. Համբնրեալ

8 5Տ.՝ Աատուած

էբ. ի"կ ի վնրայ մարդկան անձինյանձնառոյր-.. ապա

Սեղմ.ՃԸ.

25:

եւ նեցին,Խ՛ւ չարչարանքի՝ այդ էլ Հույժ պարծենալով

ԲայցՔանի որ մենք Հանդգնումենք մտնելաստվածային

գրվածքներիծաղկանցբուրաստանը,ուրեմն դու եւա ե՛կ խոսքերի ուրիչ ծաղկանոցներում, չրեր" առտտվածազարդ ւամեր ՏերԱռմոծու չարչարանքների Ըմբոչինես որպեսզի եւ նուչածուոությունը չլինի թե անչավատությանկամթեՀուրերիմաչով մածանաս: Եվլօի՛րԵվբածավատության եւլիսկուլոսիվայելչազարդխոսքերը.«ԵանքիոսԵմեսացի բեք ժամ թաքնվեց, ասում է, լույսն արեղական,մինչդեո Արեգակն արդարությանԽաչիվրաեր չարչարանքների ենթ կա. ավազակներն անդամնրա Հեռ խաչվեցին: ( Սրանք)չատ կարեւորբաներ են, որպեսզիսովորես,Թե՛ ինչպես են մեռնում մարդիկ,եւ Թե` ինչոլեսԱստված էին, նրանցբարոր բնության ուժերին ենթակա' Նրանք, որովչետեւ ինչսլեսիրենցբնությունն ձերըխորտակվեցին, եւ մաՀը կրեցին.իսկ նա, որը յուր անձըդնեէր: նույնպես լու կամ վերցնելուզորությունն ուներ, (նչպես որ կույսից եր կամքով եւ ոչ Թե ակամամարմինառավ,նույնպես էլ արեցՀողու Խաչի վրա իր ցանկությամբեւ ոչ թե ակամա" ու

որոչումը: մարմնանալու

Սամո(129)" Պողոս Իսկ Դիոնիսիոս Արիսպագացին

դեմ դրած Հակաճառությանմեջ ասում է. «Այն, ինձ իժ Թչնամիները մագ» թե. «Բոնեցին ինչ Երեմիան որսլեսմի ճնճղուկի». ոբովծեւեւ ինչպես ճնճղուկըչի կաոչնչով Հատուցել իրեն" բող բոնողներին,նույնպես եւ Աստծուորդին, ոչնչով չՀատուցեցերանցկաՔրիատոսը՝ սատցու

ծեք Համարում ա, Մալխ. ռույն՝129 Միանգամայն ընդունելի

72:ՀԻ" էԹԼ

'

Ն

ՅԶՋ՝ 4ի8.

կարօթ

ակսծալ ի բոսՀատուածղ, արակասեր

բացատրությունը:

25 ո,Տարր .՝

6ԻՏ.

դիո

ոս

պակասէր՝զնա

տարածի երբ հրեն խաչումէին: Գիղատոսր Համաձայն, ծառան ւուսնջումէր» էը, կայիափան կուիածարում Թքում ծր նրա ճրնսին',ժողովուրդըՀայչոյում էր,

ինչոլես «ՆրանցՀարվածների դեմ Թեկունք դարձրիքւ ամոթիցերեսաչդարձրիերեսիսթքողների՞ կողԱստմի»: Ո՞վկարող է, արդյոք, (ինել այդ, եթե ոչ՝ միայն չած, որը Հողիվրաթբելով՝ կավ Հունցեց,դրեց կույրի աչՀետ խաչվեց, Քերին, եւ աչքերը բացվեցին, ավազակների Հետ մեր մեղքերի մաՀն խաչավայտին՝ մեխվեց, նան սպաննեց, որպեսզիմեղ ողորմածությամբ չնորՀնեբով իր արքայությունըտանի: Ո՛վ նոր Հրաչք", որ ւտեղի ունեցավ սուրբԽաչի դեմ: Հենույնիսկնրապաւոմուճանը Զինվորները: չպատուհցին, են բետիկոսները, ցանկանում Առւոծո սակայն, Որդուն սլաեւ եւ առել երկուսի՞ բաժանելնրան,որ անքննելի անբաՔրիստոսնմ»: Եվ փոքը-ինչ Հեւտո ժանելի չլ՝ «Նռսնրանց մանանա տվեց, բայց նրանք իրեն լեղի են տալիս, նա նրանց մեղրւովեց, հրեն քացախնեն տալիս. բոց նրանք խաչիլրա կախեցին նրան,որը երկրագունդը ոչնչից է կաեւ խել որը կյանքն է ամենայն արարածների դեպի Խաչն հր կանչովտվեցյուր ՀոգինԲանն Աստծո, որը կամավոր կերպովմաՀն ընդունեց»: Իսկբերանըուի Հովանը ավետարանի մեկնության եւ մամեֆ, երբ ատմում է տանջանքների ձաղկումների է Եսային

առում.

բայց,

ու

տւաուս-

ու

սին,որ ԲաննԱստված կրեցխաչվելիս, Թե. « Այն սպատճա-

ռով ենք այս 1 8.

բոլորը

ընթերցումբազմամբոխ Հանդեսներին

ընդյնբեսս

2 եռ. Ծ.6։

Ինդ փոաչավայավին

զարմանց

5 2.՝ 6 2.

զինաւորթն երկուս

զերկինս բոոնն

8 Տ.՝ ՍԱատուած

է, առԹե. «Ժողովրդի չբւսրբաֆեն, Հեթանոսները որպեսզի եւ

ասում ռամկականմեծաքանակՀանրածավաքներին,

եք ընթերջեւմիայնմեծամեծներնպայծառազույններն ու

սքանչելիքները, նչաններն զում, այսինքն Հրաչավփառ. թաքցնում եք»: Երբոր բովանդակ" բայց նախատինքները ամբողջությամբմիեւնույն ւտեղումլինի, այդ ժողովուրդն ամեն ինչ քարոզում.իսկ երբ՛որ ժամանակէբարձրաձայն ու

է Հաստատապ է, այդ ժամանակ ընթերցում քարոզում ու

Առտվածէ. ուստի այլոց Հեւտ իմացվում,թե Քրիստոսը: միասիննրա Համարել է երկրպագությունանում»: Այսքանըեւ սրանցիցավելի քան բազմապատիկն են սուրբ Հայրերիկողմիցքարողվածները, բյուրապատիկն են փառաբանում լսաչվածԱռտտծուն, որոնքպարծանքով ես սւոել: Եթե նրա Հաբը»սակայն,ղու ինքդ զանկանում օրչնաբանու մար խաչված նմ ասում, ապա բազմակի" եւ արարածի Թյմբ եոյավ՝տիրականանվամբ՝Առտտված եւ մածվանմեֆ անմած, մեջ, Հզորագույնիր սոկարությամբ ինչպեսոր վերոնչվածճառերումսուրբ Հայրերնուսուցաչէիք պատառելեւ ինեցին.ելե նրանց| դրածսածմանը" մի Տեր,մի Քրիստոսեւ մի Աստված բարիցմասնատել" ուրեմնպետք`չէր այդքանջանքթազանազանությամբ, կամ փականքղդնելու՝որփել նրադեմ ամրակուռսպատնեչ ու

ո-

Համար: ախտերի դեղամիջող ԱՀա,ըստ քո Հինգ սածմանազատումնեերի, (նչոլեսբոսբնությունը,կամբն ննրգործուաստվածային ժանեցիր կոչել Բանին ապականացու Թյունը: Համարձակվեցիր սլեսթե

ու

5 9.

Մ արր

Տրա այն

Զ. թրիստոսԹէ 29-1,

.

6. Ձ.

էրիրին առտ

հւ

ի ստորեւ՝զանգ, ֆանգոյ

Ց.'բաժանել 8-Ի 9. պավառկը՝ լիո

ւ

էբ

եւ Առտոծո Աստծուխաչվելը մարմինը չրնդունեղիր աչ խրձի Համար.սույն խութերի արժանագրությանը Հինգ գլուխներ տաշմանեցիր՝ բատ օրինակիՄովահսի' Հնդագլեւ րատ խյան գրվածքների քո Հինգ զգայարանների, որոնե, ուտի ես Դավթի ցով առղլչած Հինգ ողորկաքար վեմեեւ րով Հոգու պարսատիկով Տիրոջբւոզկի զորությամբեմ

Քո ճակատին, Հարվածում որսլեսղի այլեւսչՀանդդնես -

արանքով են պարանքով

.

են: ամենաքչերն՝ էլ մեղբավական

|

Համարումեւ մեզ էլ իբրեւ նրանցաչակերտլինելը պնդում. այդ ե՛րբ արդյոք եր դեմ հրանցխոսքերովպատեկամ Քաղկեդոնի բազմեցինք, կամ Լեւոնիռումայժողովի, բի՛չ որոնց"ոչ մի ժամանակՀավատարմության գիր չտվեցինք, այլ միայն,ինչպեսուրիչ չատ երկրներ", քաղաքներ ազգեր,չՀավանեցին(ք) Քաղկեղոնի ժողովին:Մենքոչ միայն երանց միջոցովկամ նրանցձեռքով ենք ընդդիմաազգականկամ Հարազատ" մեր վարդապետներով, այլ

1 9.՝

Հինգազլխեան գրոց

Սոսո. ՎԸ. 16: 35.՝ Աոռուծոյ

մովսէսի

88.

մազաղաի պետեն

5 9.

99.

սակաւութ

6 Իմա զ ի

ոբ երգի Պետրոս Փուղղոն,

սացութետննյաւքլ «Որխաչեցարն:

Զ.՝ իբրեւ

սիրա-

|

10 Ջ՝ 11 9.՝

ընդ տումարին

զորոց յաւելոյի

աստ՝

բնդանի

եւ

առա

ներկալագնում, իկայացնում, տդետներին

տգնտների

ու

մանկամիտկամի

վածքների» անդանակառլուտք (իմատ̀աճարասեղան դո-

դեղի չարն հք տանում զանազաննղանակնքրով մարղկանց ցանկություններն: եք գողանում. երբեմնբազմուՀա վատը,երբեմնէլ մեծապաչատոթյամբ եք սաՀմանում նությամբ, այն աստիճան,որ մինչեւ անդամԱստծո ձայնն էլ 4նզ նթ վերադրում,թե. «Իմն է ուկին եւ իմն է արծաԹո»ՀՋԼ», որ չատ է Հեռու սկզբնական" Հավատիցեւ Փրկու

ու

ոչ

Մ

ւԲՀ90»: ի դե. աղանդն ծր, Երբեմն կամ չարամտու գրելուանկարողությունից եւ թյ մբ վ կաժբոնադատ ճշմատությունը իրարդախելո ե լո վ՝առառաւտիր Համարսրխուքիբ պ ատճառաբանելու

Քրիատուի տնօրինությանմասին,դրանց'Համարբազ-

կայն այս

չ

եւ (ինում, որպեսզի առավելագույնս արդյունավոր Խչանա-

ցին. ք՝բոլորխոսքերը" Հառսուաւոնլով| երկուվկաների բերանով (իմադ̀րածներով): Ընդունիր այսնրեք վկայությունները՝Տիրոջսոնօրինության Քարողների Հավաւտարմությանն արժանի, էդրելնեկեղեզու որոնք Աստվածն մեջ: հսկ են

"Բո իներիդե, Հրեաց,

վետարանական կաւ քելականվարդապետությամբ ենք վիճաբանում,այլեւ նրանց իսկ մարգարեների(կարծիքին, տեսակետին|շ Համաձայնեցնելով.նույնսլես եւ ձեղ Հետ' րատ ձեր վարդապետների կամըստ նրանց, որ Ճեր աշխարՀում լուսավորվեցին, Հոգեւ նաջան: բազմապատիկ օգռակարությամբենք բանադիր ՒՋ

որ

|

|

ւմում) է մայր չիգալատյա ձից (իմա` մարդեղությունից որ

նքը՝ ոզմոո

լ յ

|

ու

աղքատ

եւ

թվով էլ նվաղագույնների |ընտ՝

`

է.բաց130,էջ286: Մալի. ճեթագռությունը ճիչո

182.

ւ

ցոթնազան

։

Ընլթէունյիիցէ՝ աղանդիցն: Թերեւս գրոյն

35. 48.

գրելոյն

|

զվափութումն 2.՝միդկզբան 2.՝ 72. տառապելապետի աշակերտս

`

:

|

բեց), որոլեսզիխոնարՀությամբզէսն (իմա՝մեծատուննեբին եւ Հզորներին) միանգամայն խափանեցնի, որպեսզիեւ

|

ոչ

մի մարմին Աստծու առջեւ չՀամարձակվիպարծենալ (131)": Եվ եթե Հավատը սածմանվեր բազմաքանակու-

Ն.

|

| :

ապա պարսկական Թյոմբկամ մեծապաչտոնությամբ, վայեւ բենիներն տաճկական էլ ւնբարբարոսներընրանցից

:

|

|

՝

է, Թե.«Երբոի Հայտնվեց խրատում Աստվածը, որեւէնմա-

ու

են, որոնք տիեզերքիամենածայրերում դին դոնվողները, նն. Ճեզանից ավելիփարթամաչատ բազմաքանակ Հեռու է այն ն կույնայդ 7 չատ ՛խուքիգ), Թե. «Մի՛երկնչիր ու

`.

ստեղծում,եւ Հետնորդները գալով՝անգիտակցաբար դրանք են եւ իբրեւ Աստված պլաչտում, այղ էլ սովորություն են դարձրել.դրա Համարէլ Մովանար' նույն օրինակովխրատում է Իսրայելին. կամ «Չլինի22 որեւէ նմանություն ւատկեր սւոնդծես»-. արա Երկրորդ Հոդվածում նույնպես նություն չւոնսանք». նաեւ

հւ Հուր փոքրիկ»'կամ «երանի՛Հոգով աղքատներին»". դրանով էլ այդպիաիներն ավելի մուտ Հավատարիմեն դառնումմեղ: եւ Տերունական առտվածախառն՝ մարմինը,նաեւ ու

մեջ մոլորություն պատճառով մարդկանց (ինի»:

(2) քաղաքում Հար եւ Իսկ եթն Պեննադա

առտ-

վածազյալ սպասավորությունն մարդեղացած բնությունր օտարում եք Բանից, սսկայնինչ-որնյութերից քանու

Գ

'

Դ

Վ

վ Մ

դակվածկամ գրված պատկերներըսլաշտում եք աստվա| եւ մնծաքածաստեղծՀամարելով՝պաչտոնասիրությամբ եւ նակ բազմությամբ, Հեթանոսմինչդեո. անտեղյակների մուռ ների ներկայանում ոք 4եզանից եք, Թեյուրաքանչյուր եւ տոնն է առանձինթուրմ յուր սնփական ունի: Եվ եր այս սովորությունը չատ ՀաճախՔրիստոնեական Հավաեւ տին անՀաղորդ պարսավանքի տզետների Համար ծաղՐի առարկա կամ ԽոՀեմության լինելովպլատչաճության դործ չէ (132)"": Եվ Առտվածաբանն էլ աստվածաբանուճառում | է Թյն իր Հայտնի կացուցանում,Թե. «Կան մարասում են է, որոնք իրենց սիրելիներիսլատկերներն դիկ

Մալի. Տի»: բաց. 132, էջ386:

Գրոի Ց մր Նրան .

ո:

:

աղավաղված լինելու որատճատով թարգմ.բոտ Մալիչ.

Ա. 29։

բաց.,

Բ աքա 25: Քո

էչ

Հրեչտակների ի Հայտդալուց՝

եւս այդոլիսի այդ նույն որեւէ բոանչճառախոսեց ոլատճաեւ Առոծո ռով: Ռւատի Հրեշտակները որգիկամ ռլատկեր Համաչկոչվեցին, ինչոլնս մարդուն՝ այս նույն խորձծրդի'՛ ձայն, որպլեազի չլինի Թե բազմապիսի պաշտամունքների

սա-

բյուրների՝Հորդանանին միախառնվելով, դաչտանասոնս Ես կնոջիցՓրկչիոլաւոկերը դոյանալն: Հիչեցնում,այդ նույն է, ինչ պասոմվում եկեղեցական չարադէ Եվանբիոսի՛

բանքում, ուր ասում է, թե. «Զարմանալի ոչինչ չկա, քանզի Հեթանոսաբարոմարդիկայղ սւոեղծեղինՀեթանուական սովորության Եվ Թե այն անձեղազործ Համաձայն»: պլասկերիմասիննս ասում, որը ՓրկիչընվիրեցԱբգարին, առա մեղ Համար չբ դս իբրեւձեռագործի ոլատչաճ օրիինչպեսչենք կարողանչեղ Առտծոփոխանակվերցնել, եւ բեն եղականԱստված ընդունել:Ուատի փառարխանե

պատկերըՓրկչի:

Եվեքքիոռի «Եվեղնջավան պատմությունը» Ցինկատի ունի

ՏՈ

եւ եբկրպազգենք զանՀեղնԱստված զանձեռաղդոր

ու

՛

387:

Դան աղ-

ր

Ի. 4: ելից

Վոր

Մովաս:

Ր`

-

ի Ջ.

պակա-

ՀԱԻ

Ջ.՝համն

.

Տանկ

հք ՔանզիՀեղնանքով գրել էիք,Թե Խաչըմկրտում եվ անի որ Քրիստոսն մի երերկրպագում: էլ մկրտվեց, այն ջուրը: որով մեզ այն մաքրեց, փայտը: կրպագհք՛. որի հը վրախաչվեց, նույնպես մժկրտվեցին՝ ջրից եւ արյունից նույն ձեւով էլ մենք ենք մկրտություն կողիցՀոսեցնելով

է» այդ: որբ ուրիչ նակեցությունն' բան չենք Հասկանում, 22 ոչ՝ ընդունումը սուրբ Հողուկամ երկու կւոակների (էմա՝ Հնին եմ ասում եւ նորինը՝ կտակարանների). Հոգու եւ մքի զորությամբ արբեցումըկամ աստվածային բաժակի եւ մաքրության միասնու անապականության խործուրդը: որի միջոցովէլ ըմբոնում ենքգերբնական չնորՀիանխախւռելիլինելը: Եվ սրանցից բացի,մարմնացած Բանի արտաՔին բնությանանբաժանելի՛ միասնական լինելնհբրեւ

ու

ի

'

լ

.

ի :

ջրով գինիով՝ուսանելովայղ իմառտնագույնեւ խոչական օրինակից.որով եւ սրբագործվումենք՝ աղոթքանում

ու

ներով,առաքելական ավենտարանական՝ գրվածքների ընթերցանությամբ" Հանդերձ:

:

ու

է

|

Բայց եթե սրբություն չեք Համարում,ինչո՞ւ եք,

լ

ու-

կամընկղմվում բեմն, դուքնույնալնս մկրտվում (ջրում(է-

թաթախիվյում), ինչո՞ւ եք ձեր նվիրականբաժակը մկրտումկամ ապականում ջրով. եթե մկրտությունըորբուԹյուն չեք Համարում: ինչո՞ւեք տանում: խաչիանոթի Հեւո մա`

|

Վ

լ

:

|

Մ:

վ Լ

մ ։

ֆի

անում միասին,որով կնքում եք, ինչոլես որ Հաստատապես նքէլ: եւ ճրբ որ 4երերեխաներին եք"Քլրիատոցանկանում նյա դարձնել,ջրի մեջ մկրտելուփոխարեն,նույն ձեւով եք 22 այլեւ ամոլթաեք ասում ծաղրական վարվում. էլ Ինչի՞ն լի՛ ինչո՞ւ նք, Հալա, 4եր նվիրականբաժակըֆրով օծում՝

վաճառականների օրինակին Հեւոեւելով,խաբեությամբ եւ եք՝ անապական թունավորում-ապականում անխառն ուրախացուցիչը մարդկային Հոգու:Եվայդ բաժակն էր,որ մեծն անապական Դավիթը Հրամցնում էը՝' արբենալու

| | | |

| լ |

| |

| |

՝

|

|

|

բաո

պավանեջ» Թան | 1 Քակգ՝ «աի էրկիր ուսերս եղքայ,կամ

-՝

վկայությանՔրիստոսի:

բնջէր

զերեխայան այլսորգ ընթեռնելի: | 67 Ջ՝Տ՝ կամբջ

Հոսծցելոյ աւ.տարանակաը Ջ' ընթերցման 9.՝ ԲԹէմկբտերդ ոչ է սրբութիւն:Ռոն վա- |

3 Տ.

Համար՝ է ջուրնեն դործածումԲայց Թե ինչո՞ւ կողից կենացջուրն Հոսում, արյունը կայլակացայտ կյուրեղը «կոչումն Ընծայության» գրվածքում ջուրըմեկնաբանումէ իբրեւ մկրիոկ արյունը տության է վկաների՝ խորՀուրդ: Խորչուրդն ՛

ու

`

Րե մասին գրված է. Հ...բաժակն ավետարաններում օրՀնել եւ սալ աշակերտներին».եւ ոչ մի ֆրի Հիչաստակությո անգամ չկա. 3 «...որթիբնրածով»առաց ոչեւոքէ ըմոլել: Քանզի որթը դինի է բերում եւ ոչ թե ջուր: ՈւստիՀովՀանր նույնբանիմեկնության է անվամեջՀերձվածողներ նում այն մարդկանց, որոնքսրբազան խորՀրդի ու

ա-

'

եւ արտամուտ՝ Հարազատապացույց ընդունելը,որ խուստովանելովանճառելիմիավորությանՀետ՝ օտարոտիբնուԹյումբ:կամասլականությամբ, ոչ Թե Հավատի զորեղունակությամբարբենալուքաղցրությունն է Հաղթում, այլ ործկացողների աղտեղություննէ ժայթքելով՛ օրինակով դուրս Հոսում(133): Իսկի՞նչ կարողեք ասել նվիրական բաժակիՀամար, ո-

զորությամբ. եւ ապա նույն խորչուրդը չարունակելով սում էր. ողորմածությունն Աստծո տան նրկայ«Տիրոֆ ՂԱ

ու

ԶԸ

8 Ջ.՝

ժանդացուցանելով Ջ' գոչէր

Սաղմ.Դաւթի,ԻԲ.

5:

1 9.՝ ,

ԱԼ

ձրկայնակացութիւն: Սաղմ.ԴաւԹե. ԻԲ. 6։

282՝

-

զանայլայլութեան

| 34 9.Ջ.

ընդանեչոյն մայսբեալ

| :

| | |

լ ՝

մ

Նորից"եմ Հարցնում,Թե ուրիչ ինչ կա մեծագույն, որը

4երսչթին՛փոքրագույնէ նրեւում. քաչանայապետուէ՝ րոտ Քրիստոսի քածշանայաԹյո՞ւնը,որ բարձրապատիվ կաՀամարձակվեցիք ինչպե՞ս նմանության, պետության

դուրս է Աստծո բոլորովին իբրեւիչակես, ստեղծեցիք' եւ նրա հոկդրանց սոնղծագործությունից սաՀմաններից՝ւմսումի մարգարեն" է, Թե ով որ նույնիսկնրավրա մասին

օրենքնէլ կանոնական սաՀմանում է այդպիսիներինՀավատիցղուրս վտոալրել՝ ԵվբերանըոսկիՀովծանը նույն Համարելով: նույնպիսիք յուր ավետարանի մեկնության բուսնիՀամար Մաոլթեոսի են նրանք, որոնք իրենց անձերը ասում է՞. «Ներքինի" մեջ

|

Ի Յ

Ս

ս

ի

|

լ նանցՀանժնել.եւ ինչո՞ւ եմ կանանցՀամարասում, քան. (էզի նա էլ Աստծոստեղծածնէ. լսսյց չեղզոքասեոներին՝ ինքներդ դուք որ կ նամարդ), սնուազուրկ, չակես, իմա՝

պղծվածէ (134). 4եռքըկոլզնի:

:

|

|

ա-

|

եւ

| լ

են դարձնում».նանւ դաղա(իմա՝սեռազուրկ) ներթինի՞՛ «Ե( ուղղված) Խոսքում՝ Թղթիմեկնության"" տացիներին (իմա՝արմատախիլ) մուրակտուր բանի՛Թե ամբողջապես լինեին»,երբ որ սաստիկկերպովայպանումէ նրանցեւ 5, Թե արդյոք այդպիսիանօրենսովորույթորզարմանում տեղիցմուտք գործեցՀոոմեականւսզգիմեջ. եւ այն էլ այն |

ոչ այդ ժամանակներում չաւոերն դեսլքում,հրբ նրանցից այլզինվորաԹե Քածշանայական դասինէին պատկանում,

Հորն բաոր, ա

1: 8.

փ ԹԼյ Լա մամա

յաւելոյր

աստ

(85Ե)

2 Ջ՝

0 լի

.

ի զակագծիլումպեոա՝|

թունցաւ 4եզ.- եւ ի լուսանցն՝լաչա

ձեր

35. կանան,

ԲԵ 52.աա

7 Տ՝

Համարել

8-Ի Զ. 9 9.

առո

որ պակառսէր՝ եւ զկնբ՝ ներթինիջ

Տարի, արո մեկնութ

դարման

ա-

ու

|

|

ա-

ո-

է Քննությունքածանային նշանակում խշոստովանու Թյամբ,որպեսզիամեն ժեկի տեղը Համապատասխանո ԸԸ

| |

լ

|

8.՝

ԲԱՏԵԻ 13 8.

կանկամ աշխարչականների կարգում: Արդ,ինթներղդատեցեքճչմարիտը՝արժանի՞է, արդյոք, այդոլիսիմեկինեկեղեցու գլխավորկամ չնորչների բաչխիչ նչանակել: Ավա՛ղ չնործներնընդունողների ովքեր անչնործությանը, եւ են: տգիտարբարսովորույթներովմոլորված Այնքանմեծ է խոստովանության խործուրդըեկեղեցու, որ մինչեւ իակ Հավասարէ աղբյուրներիմկրտության՝ է (ինում,որի մասինկաթուղիպաչավանքը արտասուքով կնականԹղթերում Թն եկեղեցու կանոննեէլ է վկայվուժ, Ըը մեզ ուսուցանում «Խուստովանենք մեր մեղբերըմիեւ մյանց աղոլթենքմեկս մեկի Համար,ոխպեսղի բժչկություն լինի մեզ»'. ապա՝«նախխոստովանի՛ր դու թո կանաեհւ՝ տարած Հանցանքները: որւզեսղի արդասրացվես». եւ «Ասացիինքնակամթվարկեժիմ մեղքերը, դու թողուԹյուն կտասիմ անօրինություններին»՛: նւ անօայս բոլորը աերախատալար ուրացար Ինչոլե՞ս ուրիչ կարգերսածմանեցիր քո ազգի Համար՝ բննությամբ՝ եւ կատարածՀանցանքները չխոստովանել քաչանային ռանց խտրականությանմերձենալՏիրոջմարմնին բյանը. դրա Համար է Պողոսը բարձրաձայնաղաղակուժ, Թե. «Մարդըպետք է փորձի՝իր անձը",ապա Խորմիայն Հացիցեւ ըժոլի՞ ճաչակի այնտեղի այնտեղի բաժակից»,

"ոչմի:

ավոր դիսակներ ի (իմա ասում եջ այդ վար. մասին,որ կրում նք որպեսթե Քրիսծամավոր գլուխների) հս

35.

Կաթ.

`

որ

տարո» ուղթ.

|

ինչ

Ցակո

անօրէՖութնան

,

16:

լ

չրշրթու, ,`

6մ-

խոլ

Կորնթ. Առոչ. ՃԱ.

28:

|

վաֆ) թղթում. Թացիներին(ուղղ կորեն, Գողոսր

լ

|

վ ի '

| :

ի ի լ

լ

ի ի

Վ

`

`

ոչ որ

ոլեսինչ-որ բնջնակագո՞

այլ աստվածային մարմին, չարառու-

թ.յամբ(իմա՝ ներքին չության ազդմամբ) չարժվեց մարմհում

իսկ ծամ պածելը առծասարակչպետք է թույլ տալ». եւ բազմաթիվայդոլիսի'արգելվողբաներիմասինէ խոսում:

գոյացավմարմինը,որը եւ բնությամբանկերպլացավ ստացավբնությունն Ատտոծո: Քանզի նրանով «կիզբառավ՝ի,Ը) առականացու բ նությունից գոյությունը «լածլով, եւ այդ պատճառովէլ (այսինքն՝ վերը նչված)ե-

Համարում,քանզի ոչ միայն ինքներդ եք Հանցանք դործում, այլեւ նրանց,որոնք ծամ չպլաՀելովանմեղեն, սարա կինոռներ' եք անվանում:Այլեւսի՞նչ դրենք այն մասին,որ գտաք եւ իջան կանում նքՍ թե իբրեւ նրանցից, մոլորությունիցՀետ վնրադարձնելՀՋ2», ովքեր ստությունը ճշմարտության տեղ են ընդունում,

իյունը արեգակինման ընդձատտ կերպովընթանալովՀեվանումապականության խավարըեւ ստանում է այն նույն կերպարանքը, ինչ որ ստեղծողիննէ, նույնաեսեւ կամքն այն ամենը, 22 որ բնականի Հետ է ստեղծողի Չչարժվում:Ոեցոր ճրաղիճառագայթները, երբ Հասնում է արեգակի առանը նրա կողմից դուրս պայծառությունը՝

մեղ՝ որպես կորուսյալ էինք,

:

ի

«

իր Հաստատությանմեջ թմրած"ուղեղներինեւ Հարբնցողներինթվում է, Թե սառում է, իոկ նրա չրֆակայքումՆդած ամեն ինչը անչարժէ մնում (135): Արդ, եթե ԹեռՓիլոսբաֆարիմեվըլինեիր, պիտիճանաչեիրմեր ուղղասովորությամբ,այլ այս նորող ճչմարտուԹե .քո Հնամաչ՛ մի եւ նույն բաԹյան Համաձայնեւ սլիտիխոստովանեիը նին Աստծո՝ Հոր էությունից ծաղած,որէնառ Աստվածեւ որպեսմիաժույլ նյութից բովվածկամինչորը է Աստված, ւբց որո մ պես

.

Ր.

Մալխ.135

Տոս'

1 Ջ.

շա

լունլոյր

աստ'

բաց.

է ՎԱ.

Աա. կորել.

4Տոաայւակինում ն. ,

5 9՝

ոք

187-188 էջեր. Էմինիտվածբացատր. 6 Տ"

14:

7 2՝

|

105.

ա-

ն չմնացմարդեղացածԱստծո Քանզի, աառհղծելուվ. եւ «ուժե բոլորն էլ աստվածային է կամքն ներդործություձր որովչնտեւ մնում է միայնմաքրամաքուր, բազմապիսի զերծ եւ անխառնԵրրորդությունը: նյութականությունից Եվ այսպեսլոժյսը ներչնչումով ծագեցկույսիցաշխարՀի վրա. նլավ բազմեց նա խաչելության կառթինորպես

6...

Բանի

մարդացյալ Առտված՝ Հաստատելով նախապես դրածները,

Թե. «Բաղմեցիր ղու |

| |

|

|

լեւս չի մնում, այլ Հզորագույնից սլարտություն կրելով Պոտագույնընրանիցէ փոխառնումիր լույսը. լսոյց ճառա-

|

Հնութենէ

որովայն

ու

դայթներիոչ մի բնւորություն, կամմիջնորմ,կամ տեսանելիություն չի մնում (136). այդ նույն ձեւովէլ՝ մարմնական

թուի թմբրեցելոցն

,

ու

|

է: ավելի Հավանական

քեն 22:17 կամինչ ինչ իբրեւմակարթկալինն

..

| . . |

կաթի", լեդացա հր վայնոկուսամակարդը

»

ու

եւ

՝

՛

ունի

որր

Եթե մողաէ նրա Համար»: Եվ է՝ դու անարդանք մարդըգիսավոր առում է, թե. ՀովՀչաննէլ նույն բանի մեկնության մեջ է, է, արգելվում (իմա երբ որ աղոթում «Ծածկելը գլուխը),

ի

|

լան անար ար յակցություն առած

Խայնքթե էնչ է դրում տոնյաներից" տարբերվելու Համար,

|

1 Տ.

25.

արքն

քո '

կառքինեւ խաչիկառքինքո

բնութեամբն կենբպացաւ

3 Տ. Բր

ՀՏ.

ՀԵծ-

բարժեցելո ճոցոլոց

մենայ

նելը փրկեցամենայնաշխարծը»,եւ այնտեղիխաչիցինքձայնով արձակեցմարդկայինՀոդին, որովիջավ նիչխան" դժոխոցանդունդը՝փրկելուՀամարայնտեղգերվածՀոգիՀարություն մարմնով ներին.եւ նույն աստվածախառն ա-

քառասաչակերտներին յուր ընտրելաղույն երեւեցավ Ձեերանց դեմ Հանդիման Հայրոնվեց նօրյա ժամանակով. եւ ամպաչու Հրեչտակնեգնագքով, լեռներից թաստանյաց նա ելավ բւսրձունքՀամբարձավ. բի դասով չրջաղատված ները վերինեւ նստեցՀայրԱստծո մեծությանաջ կողմում, Սոնվանոսըեւ նրաինչպեսոր տեսավնրաննախավկան ԵՎգալու է վերոՊողոսը: նից Հետո անոթնընտրության՝ դատելուողջերին Հանդերժ, գալատյամբ տին՝իր փառածեղ մեռածներին,ոչ միայնիբրեւ մարմին,այլեւ ոչ անմարաստվածակելրոլ մին, որոնցովմիայնինքը գիտեբարբառել մարմնով,քանի որ տեսնվումէ նրանցկողմից,ովքերխոմնում (. մարդկային է իբրեւ Առտված՝ պեցին.եւ կա ուած

եւ

կրակիննախաչեւեւողներից. արդյոք դարձյա՞լ լինելու

սինոդուականներին կաճառակից, (Թե՞մժեղՀետ միսսին պիտիհրկրվադես Եբրորդությանն պիտիփառաբանե՞ս եւ Որդուն Հոբը՝սուրբ.Հոգովը որը օրՀեյալ է՛ Հանդերձ, Ամե: Հավիտյանա: ես

ու

ԳԼՈՒԽ Թե

ինչոլես

չառաչաո

ԻԲ

մահվամբ մեռավ՛

Սեբաստիայիմեջոոոլոլիծը. եւ Բուլղաքաց թագավունեւի:մասին, Ուոնք սողանեցիննքան

ու

ու

եւ դալու է ոչ թե ինչթանձրությամբ. արսուքին մարմնիվ գեղմիվրա՝բոտ եր առաջինդալատյան, վես ցողնէ իջնում"

առավելվեչագույն լուսապսակ, այլ գալու ածեղակերպ, ւոհսքանչելի նորածրաչ, պարուրված, ճառագայթներով է

է մարէ առում, 22 «Գալիս Էնքը՝Փրկիչն ինչպես ռիլքով:

նրա Հետ՞ որդինՀոր փառքովեւ բոլոր Հրեչտակները է ասում, թե. «Տեսնում էի ինչպեսէր միասին».եւ Դանիելն մարդու որդինդալիս"երկնքիամպերիմիջով»: մի եւ անբաժանելի բնուկլինե՞սխոստովանող Արդ» հւ. նրանց,որոնքգալու նն Հանուն Տերոջ, Թյանը՝,եկածին դու

բւսժանարարությունից լասժանողների սրբին կվծեռանա՞ս 1 9.

2 8. Յ

էւ խաչէ անդիինքն իշխանական իչոնի

Մատթ.ԻԵ. 31:

է. 13: բնութեամբ Ջ.՝ յանուտն

4 Դան.

Իսկայդ թղթերն սւոանալուցՀեւոո այնտեղի մնտրոպո-

(իը ամոթածարէ

մնում:

Սակայնդրանովնրա չարու-

Թյունից ոչինչ չի պակասում: ԲայցՀենդ նույն տարում ՎասիլթաղավորըուղարկեցնրանԲուլղարաց աչխարձը՝

խաղաղության դաչն Հաստաւոհլու: Նրանք Վասիլ Թագա-

վորի թրոջ 4եռքն են խնդրում որոլես իրենց Հարանացու. թաղավորը,սակայն,իր սպասուՀիներիմիջիցմի կին, որը եւ չատ նման էր իր քրոֆը։ մեւորուլոլի տի 4եռքն է ւտռալիս նրանցմուռ: Երբգնում Հասնում են Բույլղարաց ուղարկում են աչխարձը, ճանաչում այղ.կնոջը,ուտի եւ դատումեն իբրեւ չուն եւ լաբելաս. մեւտրուղոլիտին՝ ցողուններով ու

ժժանով(իմա՝չոր ցախ,խոիվ) նրա մարմինը անուսմԲ կրակտալովՀրատոչոր Բուլղարաց Թագավորնրանքերկունեղբայրներ ները:Քանզի քին,որոնքկոչվում էին կոմսաձադեր». մեր Հայոց ազգիցէին, Դերջան գավապատում են

եւ

5 5.

19.

շ932.

օրծնեալնէ Անան, ոի

Թոգաւորելոյն

ՀԻ. 52.

պակասէր` որբ "

. աստ

եւ

ոլ

սպանին

աա

Ք ստռորեւ՝ կովսամա

։

-Ֆ

`

էր. նրանցսաղաերեցիանունը Սամվել" ռիզ։ եւ նրանցից գնդի Հետ տարելեր Վասիլթաղավորը՝բուլ բացիների՛

րի կապանները(որովՀետեւ մացառուտեւ անանցանել վայրեր էին), թագավորին նրա զորքերինարգելավաեւ անում: կումեն ինչպես բանտում բոլորինսրախողխող հսկ Հայող Հետնւակագունդր Հետտեւիզառջեւից չրֆաու

էին Հունաց ապատամբել-Հեռացել մար պած Ընտրելով՝ թագավորից,գնացել Բուլղարացթաղավորի մոտ, որը ճանապատելով Վասիլ Թագավորին՝ ուրիչ"լեռնագնաց եւ չատ էին բարձրացել կուրտէր (իմա`ներթինի)Հ93», տանում են ռ"լարչով Հասցնում Մակեդոնիա: Եվ ամբողջ իրենց կատարածքաջագործություններով: նրա աջքումԲ ավարով Հնծելադունդը արքունիքով Թագավորական ԱյսբոլորիցՀետո' Հույների Վասիլթագավորըզլատերագմատնվեցնրանց ձեռքը: մում թաղավորկուրտ ներջիգերի է բոնում"Բուլղարաց ու

ու

(137)": իսկ կոմասձագերը՝տիրելով Բուլղարացաչշխարծի են դեմ, մղումՀունացթագավորի վրա՝դւսժանպատերազմ իր տեղում: որի մասինկպատմենք նուն:

'

յ

| լ |

Բռնակալ ՎառշդիԲաղդաից եւ

ԻԳ

ԳԼՈՒԽ

ինչոլես Հունաց Վասիլ՛ թագավուը զուքով՝ ԱւեՇաժվեց Բուլղառաց եռկոի վճա եւ ողաոտություն Թե'

լով այնտեղիցփախստականհետ դառձավ" '

է Այղուչետեւինքը`" Վառիլթագավորը,զորաժողով

երկրի վրա: Մեծձասասւտ չարժվում Բուլղարաց դնալով՝ լայնածավալ բանակովտիրում է զորությամբ աճապարանքով Բուլղարները նրանցաշխարծի կենտրոնը: են բոլոր նեղ սեղերն կիրճերիճանապարծնեգրավում անում

եւ

ու

"

Տես`

Մալի -բաց.137

(էչ 388-389) 6 5.

1 92.՝ սամայնլ

294.

3ԻՏ. 4 2. 5 ԻՃ.

սաղարանացն ապա: պակասէր՝ կալեալ

-

Ձ.՝ ապա

պակասէր՝ ներթինին

8-ի Ձ. 99.

թէ: Ձ.՝թէ Վառիլ ռլակասէր՝

եւ

7իԻ9.

պակասէր՝զօբօթ եկն Ի Ջ. պակասէր՝ ինթն

դուս

գալու

Հոռոմաց՛ եւկիւը մտնելու մասին

Այունույն տարում, որը Հայոց(ելե)չորս Հարյուր երեմածաէբ, երբ որ չարչարանքներով սունՀինգ Թվականն՝ նում էր քածանան.եւ մեւտրուղոլի Սեբաստիայի Գաբրիել որը պատճառէրդարձել նրասպանության՝, տբ", չարաչար մածվամբսատակումէր Բուլղարիայում Աստծո վրեժխնղդբությանը ենթակա. եւ Վասիլի ք ն էլ Հարձակվեց ղոլ Բուլերկրիվրա: Նույն թվականին Վարդթաղավորը դուրս

ղդարաց

Քաղդատից եւ

մտնում

է դալիս

Մելիոինն, որովծետեւ ԻբնԽոսրո-

վը։ որի մասին նավօրոքասել ենք,մածանալիս հը որդուն պառվիրելէր կապանքներից արձակելՎարղթաղավորին, Քանզի նախապեսնրա Հետ հրդումով դաչինք ուներ կնՆա էլ ազատ է արձակում նրան զենքովՀանդերքած: ,

19. 28՝ 38.

առաֆոյընդ յայլ մտանելյաչխարծնյունաց որ էր ի435թուին

42. 52.

էրեցսեբաստուեւ նխտրասըօլին

չարչարանց

6 Ի. Տ.

պակասէր՝եւ

:

Հանդերձ, բոլոր յուրայիններով երիվարներով 4անքով, եւ

՞

ռրոչ Հեռավորուերբ Հանում են Բաղդատ քաղաքից" բազմությության վրա, ամբողջքաղաքիխառնիճաղանչ՝ է նը չարժվում նրանց Հեւոեւիղ՝ նրանսւլանելուՀամար: եւ

| | |

ղ

Բ

դուրս ընդդեմ արարբացիք, Սակայն անապատաբնակ

լո,

առնում

են

տված երդումը,յոթն

գոր

էին սիկլառոսիկողմից:դնացինիրենցբնակուարժակված Ժեռավում բոռյցերբ լճեցին սիկլառոսի թյան վայրերը.

տանում ածում իրենցվրաններում, էլ ւսայնտեղից են Մելիոինեքաղաքը՝Բաբելոնից բագ Հասցնում (լա) երեւմուծառաԵվ օրվաճանապարծՀեռավորությամբ: սունմեկ եկան նրան Հնարակ աչխարձի(իժա՝այդ)բոլոր զորքերը

Հարձակվեց կողմից լուրը,Հարավային: բանտարկվելու 94»:

Ազա նույն ՓոսկասՎարդը:որ խիստբոնակալթագավոր եղավ, (ելե)չորս Հարյուրերեսունծինգթվականին չաերկուտարի Հունաց եւ վրաց բոլորզորքերովմիասին կուտանղէ տալիսարքայանիստ բունակ ճակատամարտ

եւ ՆփրկերտամիԲար, Առպածունյագզ զանդության. եւ այն որ նրա Հետ էին: Արաբիկները, վայրենաբնակ բոն,

Եվ կրկիննախկինխռովությունը գլուխ բարձրացրեցՀու-

դիքաղաքի դեմ: Նա թագավորական քաղաքի նուպոլիս եւ մաղիսորուի մաց ամրոցէ կառուցելալիս Տրփինաս'

նաց աչխարծում":

դուռս

ԻԵ

գալը,

մտ-

Վաոդ' թագավուին

ու իւ թագավունստելը ձեջբակալելն

Մ

Է

|

է, Վասիլի որ նույնինքը՝Փոկասն" ԻսկՎարդը» Հրամաեւ դուրսէ դալիս զորքերով նով,Հունաց Վրացընդծանուր Առա եր սուրծանդակներիձեռքով նրա դեմ պատնրազմի:

ատաարատիր խուքերով դիր է ուղարկումնրան, ուր է. «Եկխաղաղությունկնքենք միմյանցՀետ, մեր մեջ բաԹազաժանենք ՀունացաչխարՀըեւ վերազնենքՎասիլի ատում

պակասէր,սկսեալիբառիցս՝ զեա

1Ի9Ջ 28՝

ամենայն

482.

բոտ

թաղաքին

խառնիճաղանջ կալեալ

79.

ՑԻՏ. 92.

եւ

իքստորեւ՝փոկասայվարդայ

ս"կակասէր՝ Վարղ.

ոբ

են էին,մի դիչերվամեջ այսկողմն անցկացնու ծածկվեԹիկունքըեւ այնտեղ անցնումեն ամրոզի սրանք են: Իսկվաղ առավույան պատերազմա լով թաքնվում կազմված-պատ մոմեղեններով նավերըքաղաթիկողմից", են դւոնամրողում Ընդդեմ. չարժվում ամրոցին բաստված,

մում

լ

|

1 Ջ'

ժեռօս:

-

| 19՝ զրերդդ կո-

Թուի ընթեռնլի՝Տեռուս:

կեդրենաս,

մաշխարծն

աստ

դուրս չգա կամդրսիցներա պեոզիոչ մեկըքաղաքից" խաղաղուպաշտպանները նի: Սակայննավածանդատի Հեւո՝ թաղավորի քաղաՎառիլ Հաստատելով Թյանդաչինք եւ նրանքէլ, որ արեւմտյան կողքում եղած ամբողջզորքը

Բ. 443, տող

5 Տ.' անտուստ

69՝

մինչեւԱղպաՀունիքՀ գերեցին

ու

եւ

Փոկաս-Վառդի՛

է սիկլառոս կալանավորում ոա-

են

ԳԼՈՒԽ

օր Հետո

եւ էղինակիրների Հսկողությամբ Հրամայում Վարդին որ այն զորքերը, բերդը: Իսկւոսճկական նել Ժեռավոս)'

ամայի ճանապարՀներով

թագավորինեւ

եր ՎարդԹագավորը ԴրանՀավատալով վորությունը»: եւ երբ զորքերին. ւուսճկական մոտիցազատ է արձակում հն միմյանց, Վարդ-Փոկասն է իր ուրանում Հանդիսլում

Փովկաս

չէ

22'՝ 39՝

1ուօքօօօո

՝

ի Հարաւ Փաղաքի գնրենառիւ ի Հարաւայ

-

4 Տ.

ամենայնուրեք՝ տլփինոս: 9. -

առո՝

տալփինու

Ջ.՝թաղաբին կողման եւ

6 9.

վողներըտեսնելով դուրս են գալիսնրանց նրանց՝ դեմ ռյատնրազմբ:իսկթաքնված զորքերըթիկունքի կողմիցՀարլ

|

| | :

ձակվում նրանց վրա, սրախողխող են

եւ

ծովընկեցեն

աշարեկվածփաուստի Վարդիբանակըչփոթաչար ւեոնում է նանհւ է մածվամբ խուստիմատնվում: ՉՁարաչար ինքը՝ բռնակալթաղավոր Վարդը՝(ելր) չորս Հարյուր երեու

ա-

Տլփինասի ամբողջզորքին, զորքերիգլխավորՏլփիեն եւ տանում քլ ձերբակալում նասին" Վաներկայացնում «իլ Թաղավորին.եւ՛ նա դատապարտվեց խաչափայոից Դա տեղիունեցավ կախվելու: (ելե) չորո Հարյուրհրեսունում

նյո

սունութը թվականին":

թվականին:

ԳԼՈՒԽ

Իէ

Աստղիեքեւալու, Կոստանդնուողյոլսի ԳԼՈՒԽ

եկքաՇշաթժի եւ առղստամբՉուտուանելի:

ԻՋ

մահվանն

Փոկաս-Վառդի`զուքեւով ծովի եզեւքը գալը, Վասիլի դուս գալն ու նքան սոյանելը

հոլ. Փոզաս-Վարդը' ազատ է արձակում իր

ն

Մ

լ

մԱ

Այս նույն տարում,որը ( նր)

եղած Ջորտինք. Հունավան բոլորզորբերով Հորվում 8 ծովիափը: մեզաՀաջորդ"տարվասկզբին, մինչդեռ գարնանային էր ժամանակը, Վասիլ (Թագավորը»յուր եղբայր հւշ բոլոր զորթերի Հետ կոստանդիուի գալով զորքը երկու մասիէ բաժանում եւ մի մասին ովի վրայով ուղարկում է Վարդիբանակիվրա. սրանք

Ա

մոտ

Դուր»

զալիսեւ Հրավաոու նյութովՀրդեչումնն ծովեզերքին եղած նրա նավերը: Ի, ինքը Թագավորը ցամաքով գալիս մոտենում

չում

1 82.

4 :8.՝

են

է բոսնակին(իմա՝Վարդի),

նավերը(թանդի այդ

պակաէր՝ էւ

փոկասն այնվարգայ

միւսուն

ու

երբ ՀրդեՀչով բոնկիբրեւ աղզդանչան էր ծառա-

5Ջ՝

մինչ

6 Ի 9.

72.

|

պակասէր՝եւ

լ

ամսին,

(ժե) ոասներկուն-

էր

:

՛

Քիչ օրեր անցածարկու դղրղմամբչարժԵվդրանից ոլ ՀիմնաՀաաստիճանՀՋՏՀ, աչխարՀըայն վեց Հունաց տակ կործանվեցինբաղմաթիվքաղաքներ, զյուղեր ու

լ :

Քաղող

արհւամուտինդուրս փ ատնսադաչտիը՝ անՀնտանալո գալիս արեւմտյանաչխարծիերկնակամարումեւ նիզակաձեւ ճառագայթներըդեպի արեւելյան"կողմը տարածու:

|

Ճաւացն

Հարյուր հրեսունու-

րո Ի Կար լ տվածած Էր,

ո

ա

`

եւ

տլիբնոայ

2:Ի Ջ. 32՝

|

ականն

չորս

էր առտղը կրկինանգամերէտոնիօրը եիղակավոր փողխման ւաց՝ էրեւալովվարեւելյանկողմիցլուսաղոր նչաններըդեէր ուղղում մբողջ օրը. այնուՀետեւ պի Հարավակողմն

ինքը Աոացավան դոի

յ

մասին մասի

ծովի աչխարՀները",

Հեւո

ՇԸշըեեաըոոոառ Ի ԼԼ-առոջոտ պալատ «առատաատ 1 Ի Տ. պակասէր՝ ի նլը թուականին 2 Ջ. չորտուանիլի 3 9

ամսեանն

միասին, որը նթանց մեջտեղը

45.՝ 5 8.՝

6 Ջ՝

եւ ամփոփվել բնդ յարեւել, եւս առաւհլ թրակացւոց... աչխարծն

ԻԲ

ԳԼՈՒԽ

| | | :

|

զարչուրելի ծվփանքովալեկոծվում էր. մինչեւ անդամ Թագավորական քաղաքի՝ կոստանդնուպոլաի մեծաչութ, Թեւտասին' Աբխազիայի թագավոռությունից եւ բազմապայծառ Հրաչատեսք զարդաքանդակները", հեռացնելու եւ Գուոգենի որդի Բագարատին սյուներն պատկերները,վիթխարիմեծության եկեղեթագավուեցնելու մասին Հ» Սռցիներըփլուզվեցինքարուքանդ հղան.նույնԷնքը՝ Փի, որը կաթողիկենէ, վերից վար Հերձվեցեւ էրվուքիչ տարիներ" առաջ Բայցայդ իրաղարձություններից սիբաժանվեց:Այդ ռպլատճառով ՀունացաշխարՀիարծեսԹեւտաս աշխարծիմեծամեծներըկուրազրինԱփիխազիայի մեծ տավոր ճարտարապետները ջանք Թափնցին այն Թագավորինեւ վերցրին նրանից:թաղավորությունը: Ավերուոիննորոգելու Տամար: Այնտեղ էր գտնվում նաեւ Դավիթն Հայոց արքա ՍմբաՏայոց քարագործ ճարտարապետ Հայոց որը Տրդասոր: վրա թաղավորկարգեցինԳուրգենի տր Աբխազիայի որդի խմառտությամբպատրաստելովկառույցի կաղապարը թաղավորիթոռանը: Սակայն Սմբատին՝ ՎրացԲաղարատ' ու

ու

Հանճարի

ճի

Մ.

մի

լ

տոլիսէ չինվածքինախագիծնկառուցման սկիզբը ու

Ր

ի

լ

դնելը, որի Հիման վրա կառուցվեց առավել դեղեցկատեսք,քաննախկիննէր: Բայց առլստամբներից էր Փոկասդեոեւս կենդանի Վար լուսակից, լ աբեղայի Խղբորոր Դի Ձոր եւ որը բոնակալում տուսնել՝մադիսորոսը, էր Դերջանի Տարոնի, նրավրա է ուղաիկողմերում: Վասիլ Թագավորը նաեւ Ժոան Սո կում էր կոչվում: սլարիկին,ռրը Պոուտեղ" եկավ առաջին նրա դեմ. եկ երկանգամ ս"լատնրազմեց բորդ անդամզալով սպանեցնրան ԴերջանդավառիԲադածառիճի դաշտում (լթ) չորս Հարյուր երհսունինը ՛աղաղանում է Հունաց Այդուչետեւ Հբ» Վասիլի ոիրապլետության տավնվաճված(138):

Թոռնի

Դի

19. 25. 32. 48.

ւռ

ի

ծածնալ զաբգջ

աոիի չինուածուն

ատա:

52. 6 Ձ.՝

անում: նույեսլես ոչինչչի ավելացնում նո

Թ"

չոթյոռւանել

Գուրգենի

88՝

|

|

պոուտիզ

վորբ

են ղան (սուրՀանդակի Թագավորը ՎրացԲագարատ թագավորիմուտ եւ նրանիրենց ուղարկում Հայոց Սմբատ աունում նն կանչում: է Հայող ամբողջ Վերջինս օգնության՝ են նրանց Հետ ղորջը, իր եղբայր Գագիկի միասինզնում մոտ եւ զավառիԴլեվեկ"'գյուզի լանակ դնում Ջազալելիի մանաւ են տանում մուռ. իրենց Հեւ Թաղզավոր կարինի՛՛ ու

Ի

19.

|

զթօտաս: Ի ստորեւ` ակամա նմանէ պակասէր՝

գթօռօս

9." բայց մարի ՅԻ. ջ

4: 2.՝

ճրկիբն

զիայի խո

եւ յուր պապ Բագարատի վրաեւ կովկակյուրապաղատի անցնելովղալիսբանակէ դնում սյանլեռներիցայա կողմն կյուրապա Սակայն: Դավիթ ափին: կուրկոչվածդետի

Տ.' բոագաուչոյ

եւ նրա պապ Բոաէ նրա (իմա՝ Սմրոստի) մուսւոր՝

անՀամար Թագա որդին՝ Ա ռով երկրիցչարժվում ղալիսէ՛ Դավիթ զորքով Սամատական

աշխար-

Սույն՝ 138 հց.

ու

որդիԲաղաուրիչկին է առնում, որը Գուրգենի գարատը է հր Հայրենի բատինՀալածում Այս"բկ "ատճաերկրից:

՛

է էւ (ի վածէէւ » լրոքն ազճառոված

կյուբապաղատ

մաՀանում

՞

թվազանին:

ոլա

-

Բազարատ

Տ.՝խաղա

ՏԻՏ.

5 Ձ.՝ Հանու

11 8.՝

12 8.՝

Ձ.՝ յայս

Տայոց ոլակասէր՝

5.՝յօգնութիւն 10-Ի Տ.

պակասէր՝եւ զիվեկն կաբուրց

'

ի

'

նա (իմա՝ մարդու Հետեւյալսրատճառով. թագավորը)Անի քաղաքում ուներ բազում տարիներիընթացքում կուտակածխուռիեւ ծղուռիՀարուստՀամբարանոցներ", որն ամբողությամբ Հրովայրեցին:Քաղաքացիներից մեկը՝ցնորված եւ մաղասկաթ(իմա՝ որը այսածար, Հետ միասին վուռյանժամին եկեղեցում ժողովրդի՛ աղոթում եր. սա վեր կենալով վերցրեց կրակարանը, որով էին ծխում. խունկն" «Ի՞նչ մարդիկ նրան, Թն. Հարցրեցին նս անում». «Գեում եմ իսկ նա լատասխանեց. Թագավոր Համբարանոցնայրելու»: Եկանեւ այս բանը Հայտնեցին Թագավորին.նա էլ Հրամայեց հախնրա աչթերըփորել, պա ծղոտով չոր եղեդներով ռլատելեւ կրակինճարակ

նուկ Արասին՝իր կարմրազդեստգնդով Հանդերձ: Եվ զորբերը,Սյունյաց բոլոր վրաստանի Վասպուրականի միագումարՀավաքվումեն ընղՔշխանները' Աղվանքի խաղաղուզորքերի:նրանքվախենալով դեմ աբխազական ու

ու

|

Թյուն տում

ընկնավոր)

հն ծՏատտւաեւ բարեկամություն առաջարկում" միմյանցմիջեւ: Դավիթ Աբխազիակյուրապաղատը

են

չ

բերդը եւ վերցնելով յի թագավորիցխնդրում է Սակուրեթի է Հայոց այն սռալիս Սմբատին՝ իբբեւՀատուցում Թոսդավոր մածվանրա տված օգնության Սմբատի Համար.սակայն : են Հեւո Հեւոռ Բայցայդ բերդը նից վերցնում: Սո՛կուրեթի Հետ լուՀաստատելով ժամանակմիմյանց խաղաղություն Դա ո էիր երկիրը: տեղիւնեվերադառնում բաքանչյուրը" Թվկանին: զավ( նէ) չորս Հարյուրերեսունյոթը

ա-

ու

| "

ԻԹ

ԳԼՈՒԽ

Սմբատի չաւագուծություննեւի եւ նոա

|

մահվան մասին

|

|

հսկ երբ որ Հայոց Սմբատթաղավորիթե՛ ներքին եւ երբ եղավ Թե՛ արտաքինգործերըչատ Հայող ընթացան»

Հազիխիուռառատություն եւ գինուլիություն, նա Հույժ Հոգով եւ ինքը իրենիցաանօրինացավ.դոռողամտացավ ռավել բարձր Համարհցիրեն: երեք աՀավոր չարիքներ են քեւ արտասուքի իսկ դժվարին դործեց,որոնքսատժելն"

արժանի:

|

| |

Առաջին`կենդանի-կենդանիՀրով այրեց մի անմեղ

Տա

18.

3 2.

անին

5 Ձ.

Հանեն

6 2.

'

առ

Եվ այդպես դարժձնել: այրվելով քաղաքից դուրս նետեցին: Անապատական' կրոնավորներից ոմանքքաղաքում

լշնցին այդ բոանըեւ չտապլեցին գտնվելով այն ողորմելիին չ ին ւոնսնելու,ցանկանում ՀողինՀանձնել Քրիստոնյայի

Թաղեցին մծրցրին որոնբ» Ա օրենքով: Լսելով թագավորըՀԾՀարավա ցասումով այդ՝

մեծագույն

բարկացավ,ՀրամայնցգիչերովգերեզմանիցՀանելքրիսԱողյայի մարմի չորին իբրեւ կծր: ա ա բ ցանկա, լ հր բնակության ԱԱ (որ դարձած, ուտի էւ Բ ի 4բ«որա Գոմ հարձբացը Ի գաճամագույն ծքներԲոսրեւ բառեցինթագավորիՀասցեն. իրենցսրտիզայրույթից

խանձված ո 1 ոլ Հերը Ար Լր1"«որոր ի Խ ԽԻթի Քաղաքի : ւ " չ ու ոո արանը ողԱԾ շիմ." 8մայ աի Լ

ա

զամբա-|. ամրարոջը: 1-8: -եւլիսառրեւ՝

իւրաթանչիւը

յաֆչողեհալ էր եւ դգժուարինա ի յասել

եռա"

|

բանոց

Ընդժողովրդականսն 2.զխունգն

32.

անապատաւոր

4 9"

5 Ջ.՝ աւուրն 2)

2.գիչերի ձայնբարձրնալ` լացին ՝

7 8.՝

|

|

ասագին. «Թողայս նույն ձեւովնրա ոսկորներնէլ դուրս իսկապեսկաթափվեն գերեզմանից»,որը Հետագայում տարվեց: այն է, որ նա ստեց երկրորդն ՋՁարագործություններից' եւ ուրացավ Հեւո երդումովՀաստատված ամիրայի Գողթնի

'

1:

|

|

|

ի

|:

|

՛

Այսպեսեւ ուրիչ այլ, պատճառներով Տնրըկրոկատարեց

նավորների աղաչանքը,քանզի արդարադատ է՝ մասնավոբին այստեղ, ընդՀանուրին Հանդերժձյալումմ Հատուցելո ամենքին:

իր դաչինքը. վերչինս՝ ինքր, Հեթանոսլինելով Հանդերձ, Հավատունենալով՝ Քրիստոնեական չպաիսկ ւզածեց: օգնական զորքը Հեզ, այլ ուխտադրուժեղավ,Հասյոզ եւ Աստծո նրան մերժվածին ղարկեցՍալարին՝ կողմից եթե ոչ չէր կարողխուսափել միրաՀաստատեց, եր՛եղբոայր "ա

ու-

մ

ա-

մտադրություններից: նենգավոր Գագիկի

Առավելսարսափելիէր երրորդ չարադործությունը,

առավիր Քրոֆ աղջկան.եւ քանզի պիղծխառնակությամբ զայրացրեցանբարկանալի այս բոլոր չարիքներովխիխատ եւ Աստծուն մեծազույն ցասմամբ Աստված այնտեղից իսկ թագավոՀարվածեցնախայն կնոջն սատկացրեց, մեծ սուղ անելով՝ինքը բռնվեց բոցակեզցաըը նրա վրա վերի ջերմության Մեռավայնտեղեւ Թաղբորբոքումով:

կ

ու

:

վի

վեց նույն քաղաքում(ելբ)չորո

Հարյուրերբեսունութը

Թվականին:

Հետո միկին նույնքաղաքիցբազում օրերԼք Դրանից է Թժրնցնող դեղերով բազ էր սատմում", Թե. «Թաղավորը

կենդանիէ դրվելգերեզմանում,

եւ

հս

տնսա»:

Այդ լուրը

նրա եղբայր մինչեւ դղրդացնումէր ամբողջքաղաքը", է նույն մարդուն, որը այրել էր մածաՀրամայում Գագիկը որ

ցածի դին,դնալՀանել.գնումՀանում է, տեսնում մում է ամբողջՔաղաքին զորքին, Թե ածա` ու

:

`

`

1 9.՝

Տ 5.

6 2`

չարեացն փորս:- 2.՝ Ֆոր Ձ. սառտակեցաւ .՝ կին մի երազպատմէրի թաղզաբին

782. 8 9

դեղօթ դղոբդէրթաղաւթն

առնել մեռհալ

հւ պլաւո-

մեռած

է՞: 1 8.՝ տալ

2ՀՏ՝ 38.

առ

Հանդերձնալն

Հատուցանել

եւ

ի ի ի

վայել չությամբ,

ւ

ԳԼՈՒԽ

|

արծաթեղենանոթներով, բազմաճառագայթ: ցոլացող վաթեղների որոնցովլուսավորվումէր Ար սուրբկաթուղիկեն՛ նի, երկնակամարի պայծառությամ եւ ծ: Սմբսսոի Գագիկի եղբոր՝Գուրդենի որդի Դ ավիթը,յուր Հետ միասին, եղբայր Սմբառտլի գրավումէ Տա-

իսկ

Գագիկի թագավուելու մասին

|

եւ

թե ինչեւ Տեղի ունեցան

նոա'

օրեբում

մեծ չիրջիեւ Վրաց դաշչւոի չրֆակայքը, Շամչուլոլի՝ Քաղան Քանիխաո դղյակըդարձնումէ եր Համար արքայանիստ, մարոա

Հեւոո Հենք նույն" Անի օրը (իմա՝ մաՀվանից) Սմբատվից (նլր) (ելր) չոր Թաղավորումէ նրա եղբայր Գ Գագիկը Քաղոաւքում

գորենտիրում է Դմանյաց Քաղաքին,նանւ' իրեն է ենթարամ) ն` կում 8.հեք Հանդերձ:Դեռ ՛- ն մայրաքաղաքով 4ւմդ դատանեկուլնյան" տարիներից չթեղաշուքեւ

չորս

|

Հարյուր երեսունութըթվականին,ձմեռային օրերին: Տիեւ գավառների Վայոցձորեց նա բազմաթիվամրոցների չենի եւ Փա ռիսոսիսածմաննն բիցհր եղբորից Ըի Խաչենի: ոսի

,

"Մ իրայի

ա-

,

խոսքեաչխարծում,մինչեւ իմ այս Հիչատակի Հայաստան:

էր այր իմասՌրովչետեւ չարադրելուժամանակները: եւ Հմումո, չոուն, սլատերաղմելու բաչխելումեջ մեջ վարժ առատածնոն, բազում տեղեր ազատեցբաժի Փարկերից։ իսկ կիրակի օրերին ցայգալույսիպաշտամունքըտաղմո՛՛ մի չար դիվա ծի Ավա՛ղ էր կատարում: սերգությամբ՝ ն արգելումէ բնձ |նրաՀամար) Համ գովեստիավե-

բը

|

"

ո աաԱԻակայ ա

մ

Մ

լ

'

Բ ::

խուքեր չոայլել

այս

պա

Հ

թագուրԲանը) Հեւեւյալն է. նրա կինը՝ կաւտրամիդն Հին, որը դուստրն եր ՍյունյացՎասակիչիշանի,չավփաէ տալիսՍմբատի զանց լինելով,կառուգել բասրեպաչտուծի

բսբձվայելչությամբ, ամենաչքեղ եկեղեցին՝ Հիմնադրած խորաներկնանման գմբեթավորված բաբերձկամարներով ծրով,զարդարված ծիրանածաղիվ եՆ վա զՔսռր ով ԸՏԻ ոսկեթ Լամնմածքնն ել 6 ն կար. դելւզվի ո

Ջրա պա

շ2.ար

է Ր

Տ. հւ Խաչենոյ Խաչկենոլ: զՀայաստանայսա

-

պաչտոն զցայգան

աան ԱԱ-Ի տաղ 2.

5Ջ՝

ու

ած,

7 Ձ.'

եւ

ակնացն

Մ

ծիրանէծաղիկ ոսկէթել անգուածոց

անգ:

բ

զ աւո

.

«զ

ժի

դուրս

զալ

եւ

խիստ Հաճելի Աստծուն ամիրաՓալտունը չտապեց ու

ոողի դեմ, որպեսզի մինչեւավելի ներա

նրանԽեղճացնի: Հզորանալը ԲայցԴավիթը արիաբար ւզանրադեմ, սրարտության եւ չոնրազմեց մատնեց նրաամբողջ զորքին սրախողխող գետավեժ արեց.միայն ինքը մազաու

..

չատ

վայելչա-

ւոեւք(ինելով՝հր Հանճարի իմառտտունությամբ, ՔաջարիուԹյամբ եւ անչաղթզորությամբ: Հաղթող քր Հանդիսազավ

,

պուրծ փախավազատվեց: Այդ նույն ժամանակներում

նրանից,թողո է « փաագածամտունյամ փախքնալով ի" իրեն օգնական Հավատը աա Հայրենի թհ Վրաստանը, նրանց ջուրը Հրինակով չ լվայմ 1 Բորտ հր որդուն Տաչիրքի Հյունեվանքում կ

ում

ում

արաա

72.աա Սաթուղիկէն աստ՝

եւ

եւ

Ց Իմա՝

"՝

39.

եւ

45.

եւ

վրացդաշտի.զչամչույւնա

Հնազանդեցուցանէ

72.ԳԱ" պիտանի Բ

95.

ափխազաց

։

Ձ.՝քաֆազօրութնամբ

ՒՒՃ

ի

Փեռրաոունը

«ԱՆԱՐ ՂԻ Գագկա,

Տ

11իԻ 89. պակասէր՝ եւ

12 8. 13 2.

ի նոցա

մամփայլ 7 «աչս

2"

:

|

|

| լ

է Հաստատում (139): (կոմ մամփայլ) մամվուղ

մանուկն Բայց Դավիթը՝զեղեցկածաղիկ

ու

Լու

նորատի

է Հանում-վտարում իմաստությամբ արքան,Հանճարի

ՏերՍառգսի կաթողիկոսության մասին

րան Գաղ՛բերդից,իլում է նրանիցհրա բոլոր բերդերն չրֆումէր հւ ամբողջերկիրը:իոկ նա՛ լթափառական' եղած տումն էլ եւ չարաչար մածվամբսատակեջավ, երա ամբողջ Թե ովքեր Հեռանում Դեմետիըը, Եվ Հասկացավ վերացավ: են են իսպառանՀելուսնում: մեռնում-կորչում Տիրոֆից՝ ու

Հետ (չա) չղա Դրանից ալյուր թլաբառտատուն կանին ՀայոցԳագիկարքան Հայաստանի: կաթողիկո է

ՏերՍաորգա ին:Ս. դեռ մանուկ ի «առակ էւ կրթված որոն նվիրված աԼ էր Առոծուն, սնված էրի Հաստատում

ու

ԳԼՈՒԽ

գով եւ մարմնովաշխարՀիկ" ոչ մի ղործովչէր պարասում, այլ մերժած լինելովաչխարչածուվի անցազբոսանքների վոր զբաղմունքները,սրբազանպատվիրանի Համաձայն, Գեղամա ծովակիՍեւանա կղզու առաքելական խորանների սպասավորեղավ, որը կառուցելեր Աատծու երանելիայր Նա իր սեփական ՏերՄաչտոցը: կամքովանապատաս (իմա`ճգնավորական) կյանքն էր գերադասել,ապրում էր

րն Լ

իակՀայոց ՀայրառլետՏեր Խաչիկիօրերումսվովումայնկողմերում մեր Հայոց ազգը արեւմտյան տարածվում ր

ի

|

եւ մուռ, առաքինաջան բեղբոր Հոժիր մշակէր Քրիստոսի,

չիկի մահվան մասին

Տեւ

կ :

ւ

բան, օր ի ի

է

ույոսներ' էէ ձեռնադրում ճեռմաղբ լոիզվածվԵվլիագուրաներ: եւ Սուլնդի՝դրանց Տարառնի, Կիլիկիայի Անսոիոքի, հա

Ա-

ոթգավառներիՀամար: Նա խոր . է փոխվում իրկյանթի նրը՝ ապրելով վարքով կատարյալ եկեղեցուՀյուսի Արգինայի աչխարձից ամփոփվում այն ինջն էր ո ին կողմումղանվողիր Հանդատարանում. սո

եւ

այս

Հայոց"(ելք) կառուցել

լվակաՀարյուր հրնտունինը (ժթ) տասնիննրաՀայրապետության ճին, որը Համարելով ժամանակըկազնե նրա աթոռակալության Դ տարին՛,

ո:

մ.ոչ (փ) Ք ան ՞

անմարմին զվարթուն Հընեչտակների օրինակով ռասղմոսան

վագ ձայնով"եւ ժրաջանաղոթքներով,ցայգալույսիցսկսած եւ ամբողջցերեկըպաչտոնավարում էր Տիրոջառջեւ:

ծերության Հասած, օր

չորս

տալի (140)։

Լր

հսկ Գագիկը յուր մանկությանօրերում, երբ չրջազայում էր Գեղամա գավառում, վանք եւ տեղ է տալիսնրան հւ

բնակավայր՝վանքերիմոտ, որոնք աստվածային լույսն են իրձնցիցճառագելուպատճառովՇողագաս կոչվում: Այնուչնատնւ, երբ Թ աղզավործց (իմա՝ Գագիկը) ամբողջՀաաստան ախարՀի վրադարձյալնույն՝նրա սնված մեծազածտեղը՝Սուսան վանքերը տանելուի, Հայրասլեւտու թյան եւ առաջնորդության է ռլատիվն տալիսնրան: Եվ նա բոլոր բոլորիցընտրելագույնը լինելով՝բարեբուխվերակաու

,

Տարա Տ:

3 Ջ.

4 Ջ.

գավա

թափառձալ եպիսկուու

ի ի ըունլնդայ,կամ՝ի թուլընդայ,կա ի լ"Վրնդոյ Ի 9. պակասէր՝ Հայոց

5 9.

7 Տ.

՝

ամէ

Ն

է2

պակասէր՝Հայոց

Տ.՝ /երկրաւորացս 2.՝ զբօսանո

5 Ձ.

ձայնից

օծնալ

եկածԲոլոր ապստամբները Հարչորս Հարյուրթամար եւ ազատ ժամանակգտնելով՝(եխ) ռասուն թվականինանչամարբազմությամբզորք է Հավաեւ դիմում Բուլղարացերկրի վբա՝ իր վրեժխնդրուքում թյան Հատուցումընրանցիցպածանֆելու:Գնում չրիապա տում է այն է Վեո(ն)(բմա՝Վառնա) Քաղաքը: գրավում եւ ոնի իչխ զորքերո մաղիստրոսին Գրիգոր անիորդի Տար թողնում է այնտեղբուլղարներինՀակելու:նրա Հետ միաորդի Սածա«ին (թողնումէ)' նահ. Հանձիթից'Հարբելի՝ է տալիսբուլղարների կին, որը բազում ճակատամարտեր նրավրաեն Հարձակվո ժամի միանակնկալ դեմ.սակայն բուլղարականզորքերը,որոնցդեմ է դուրս ղալիսԳրիգորի է նրանցկողորդիպատանիԱչուը, որը եւ ձերբակալվում եւ մածու կռիվ ե մղում, միննրաՀայրը կյանքի մից: Ասլա նրա դեմ դուրս տացան

եղավԱռւոծո եւ մարդկանց: ցությամբՀաճելի արքանեպիսկոԻսկՏերԽաչիկիցՀետո Հայող Գագիկ

||

| |

պոսներիժողովէ գումարումընդՀանուրՀայոցաչխարձից եւ նրանքէլ, որ Հունացկողմերից' էլն, որոնցգլխավորում եւ մնծաչուք Տեր Սածակը էր Արչարունյաց եպիսկոպոս Հաստատում են նրան կաթողիկոսական պատիվներով Հեւոու երեքչաբթի՛ որեւէկաօրը»աոււսնց Թոռին՝զաւոկից քանզիոչ չառբի կամայլ երկրայինչողոքորթությունների՝. թե ինքն էր վազումառջի Հետեւից, այլ պատիվնէր ընՀասնելով թանում նրա,Հետեւից: Եվ փառավորությամբ մռքով մնացնույնը՝ սլատվին, ծայրագույն ուսքելականի եւ երբեքիր վարքը չփոըստ իր նախկինխոնարՀության

ա

ա-

ա-

Առստծո՝ խեց. ապրեցրատ պատկերավորության եւ իբրեւ զարդ ձեռն ողորմաձությամբ՝ խոնարծության. առատա-

նականկանոններիսաշմանած էր Ր

արում Ը

նանհւ

պածբերի Ը

«զ

սլ

,,

գունակ:

՞

Հետո Դրանից

յ

|

Ժան

անՀեՀունացթագավորը,երբ քոպլաու

28՝

Հայոցաա յաչխարՀէսհւ

Հղման

32. 4: Ձ.՝

որ

երկչաբաթոֆ չողոթորթանաց

ԻԴ յուն

որ

առատաձեռն յողորմապատկերեալա

ծութիւնս

5 ՏԱ

6 5.՝ որ 7`. 8. Ջ.

յան

գունակ

անդամչոգաւ կրկին առ

եւ

ի ստորեւ՝վեռքայ

ձեւբակալվելը

Այդուշնաեւ.ՎասիլթաղավորըռուրՀանդակէ ուղարսպանողԺան կում Արեւելք: կանչում է Զորոուանելին՝

եւ ուղարկում Մակեղոկարգում մագիստրոս ոլատրիկին,

նի`" բուլղարներիղեմ: Այնտեղնա բազմաթիվանգամ"

1 Ջ՝

ԼԴ

ռղատշիկիԲ̀ուլղառաց՝ եւկիոն ուղառկվելը եւ

ինողես Վասիլ թագավուը նոոից՝ Շառժվեց Բուլղաոաց եոկճի վոաեւ գոսվեց Վեռնա: քաղաքը

Է

ԳԼՈՒԽ լ

ւԳ

Թե

։

Հետ եր (141)": Սածավը, որ նրանց"

նաեւ

մարմնական Ր

Հաններբողելուն ձեւերովսուրբԲարսեղԱստվածաբանի

ԳԼՈՒԽ

վում է

կարգը, ամրապինդՀոգով

ՐԸ «բբուբ յ ունները,

՛

Տիւ՝

նույն՝141 բաց.(390-391 Մալ մեկնաբանությունը

1 8.՝ Ի 2 5.՝ եւ

.

էրթնալ

, ջորաե,

բո"

5.

9. Հարիլի յ

էջեր):

Տ.՝ ընդ նմա 7 9.՝ ի բուլղարա

ծԳԱ

Չ:Էմե ողոր,

|

Նրանցդեմ

ներ Հերոսաբսար մարտնչեց,սակայնՀետո պարտվեցեւ ընկով նրանց 4եռքը.նրանաոնում տանում են իրենց երկիեն բնրդնրիցմեկում, ինչպես Սաճակին

ԼԸ. կառա եյ ՄԴոլ ԻՄ

|

ուտ

Լ

:

դայիս

լ

մ 1"ԸԲոր

Ը

|

բկարագվոմումէոլոռ

եէ Ր սուրի

ոազումի »

"րԷ

Հետ: ԳԼՈՒԹ

տ

Վասիլ ղալիս Բուռւճմագիստրոսը",

չորս Հարյուր քառասունեթագավորիՀրամանով,(նխգ) է տալիսԲուրզա դաչտում, բեքթվականին,ճակատամարտ եւ փախուստիմատնվում: պարտվում է նրանցից բայց բազմաթիվմարդՏաճկացզորքերընրանցՀնտասլնդելով՝

։-

նեն անում, չատ բոնում, չաստերի էլ գերի սրախողխող կանց եւ բարնպաչտ ոլատրիկին, որդիժանակ՛ Խոռասի ինչպես եւ Հաչտյանքի մախ դավառից Թորոսին՝ սատվածասեր

ազատանիներից": բիչներիՀայոցաշխարՀի Այսբանըլսելով՝ Հունացթաղավորըբանակովայնտեղ Հասնում. է եղիստացիքիմանալովթաղավորիգալուստը, կրակիեն տալիսեւ իիրենցբանակիամբողջունեցվածքը՝ Թագնում են իրենցերկիրը: գիչերովփախատական բենք

ԼԵ

ՍՏԱՆ

Մ

ԵգիոլտականՏաճիկ զուքեւի դիմելը Հունաց

եւ եւկիւը. առաջին եւ եւկրորդանգամտղատեւազմելը: Վասիլ թագավորի դուս գալընռսնց դեմ Է

որը Այս նույն ժամանակներում Եդիլտոսի ամիրան, նատում ( ՀավաԼ մեկին) էր Բաբելոնում, Ազազ" անունով անչամարզորքերովուղարկում է Հանարբասր՝ զորավար)

ն)

Մ

ե

դուրս

ու՞

ե

|Ն

է

|

է նրանց բազումգավառնե աչխարձը: գավորըանցնում մեծ է առնում, հր զորքերի ծովի ափին, առզածովու ավարի եւ այնսոնԹյոն Համարքաղաք է կառուցում ինքըչոտապ է կԿռատանլդնուսղոլիս: ղից վերադառնում

"

քաղաքի վրա նւ անտխոքացիների երկրի կողմերը: Նրանցդեմ է դուրո զալիս Սիկլառոսի որդիՌումանու՝ մագիատրուր փոքրաքանակզորքով: բոյը չկարողանալուբ| պատերազմել,ամրանումէ լեռներում: նրանք էլ սակավ | են տեղերավարիենթարկելովվերադառնում եղիսլտոս: Առրսնրկու տարիանց նույն ամիրանբոլոր մախրա(142)" եւ Երուսաղեմի Լիբիայիամբողջզորբապներին՛ երկրինույն Անտիոքի կողմերը: Քը՝ ուղարկում է Հունաց լել

ու

՛

սոնա Մախբարառղիկ բառիՀամար Մոլի նույն՝142Էաց-ը

1 2.

այուլինիբազում 2 8.՝ ընդ Բուլդարաց 3.9. պատերազմ 4 նթեոնլի է՝ Ազիզ եւ

5 Զ'

ռամանոս

6 Ջ.

կարաց

7 5՝ 8. Ջ.

(էջ 391):

Միշ"Արապին

( նխղ) չորս Հարյուր Փառասուն Այս նույնժամանակ, երկիրը(իմա՝ Հայոց չորս թվականինուժգնապեսչալրժվեց ՋորրորդՀայթի կերպով` բայց ամենասատոիկ՝ աչխարձը), եւ ԴՊաղն Ծովի քը՛»Բազուն Հաչոյանքը, սածմանները:

2:

3 Տ. յ

Հայքի եւկոաշաոժի մասին

Ջուբուդ

Մ9Ջ. մաման

.

ւՅ

ԳԼՈՒԽ

45.

ժանա

յաշխարձին

59՝ '

62. 7 9.

ղողխ

սառտկագոյն ծուվիջ

ազատաց

զօրան

եղանբոլորչինությունքարուքանդ տունը:Ամբողջապես

Մ

է ինչպես գրվածքներում դղրդացին", ները, Հիմնածատակ լ եւ նրա ընդերքից", ամենախորին «Շարժեց ասված, Թե. սյուները դողացին».կամ թն. «Ո՛| է նայում երկրին եւ

ի :

ը

սարդ:

.

ԳԼՈՒԽ

որմերինստիպեց Ատոված Մարգարեների փոխարեն

ա-

ձայն ր Լորիը Հասկանա

ղաղակել,եւ առաքյալներիփոիխոարեն կեցին, որպեսզի անզգաները ճանաչեն

"

նիսկբանավորլուրերիցէլ չեին լճել, իրենց աչքով տեսածը Համոլփորձենեւ իրենց անձերիկրած տառապանքներով քարաժայ Հերձվեցին, վեն.քանզի բարձրաղած լեռները աղբյուրնե, տեղերում ամաք: զինչ ին բոլոր աեւ: աւոուվե, ովին 'Ք

թ ՆՄ որ ՀՐ նՏոն Հարոն Գն Հյքբոջի»» ծածանվում ին, Հիմքից1» անչայտացան. ո

Բաբելոնի մասին

(նլէ) Դարձյալ ԻԼ Լ.

| լ

գյուչին ծխի նման ծածկեցերկնքի երեսը: «Քաղաքների, յուսնորը դերիեւ ագարակների մեն տեսակիչինությունները" պլալվեցին բնակիչներինիրենց տակըլԹաղեցին՝բոլորին մեռած կամկիսամեո՛ մնացածների կենդանի դարձնելով. վայնասունըերկիրնէին բոնել: ճիչերը, ողբն լացն Հանդերձ,քարերը Բալու բերդի, բոլոր չինվածքներուր

|

ու

ու

ու

ու

ա-

ապարանքները:

,

դգղորդեալթ

2 4`

ի ներքուստ Հային

զառ.

3 Ջ.՝ որ 45.

իմասցեն

Տ.՝յանջրգի

6 Ջ.՝

շինուած

7 Ձ.՝ եւ

8 2. 9 Տ.՝

|

մեռնալսէւ կիսամնութ

բարձրանայր չինուածովն

2. ճապաղաչուր աթթաղայ

11 8.՝

զորք

ու՛ Բաբելոնիցուղարկում է Հավալքում Երուսաղեմիպ

Մ Ի ր «ողի Ն Սարութոդոնոտոըը տռասնեինը առար պարապրառրաոոեց.իսկ այժմքաղաքիտեղըփոխվածէ, փոթը-ինչՀեռու է ծ. կոչվում է Բաղդատ. այլ եդիսրտական երկրումմի

Ե է տի Բաբելոն, որ վլայոԷ ոիմբոց կոչ վո ինչոլես եւ

ւմ

վանը Ականց գրվածքում,ուր այժմ մեծավիառ անվամբարզորքն ունիք է կառուցված. քն Սարո, տում այնտեղից Մորթե ելնելով աարի եւ են (իս ավարի ենթարկում Ասորոց կողմերը: Անտիոքի ՀունացարքայիՀրամանովնրանցդեմ է դուրս գալիս մազիստիը,պատերազմումեւ պարտության Դալասանու՝

եքա

դուրա

դա-

մաւնելով՝փախուստի դարձնում: Նրանց բանակի ամբողջ

'

1 9.՝

ոու

մաշվանիցՀետո, իր Հորիցառավել ս բազմաքանակ 47-28 է

ա

|

Աթթախապի" ն. ԱԱիքիբարակոց եգրա | ե

(143) թվաՉո երեսունյոթը

Հարյուր Հոմո

սա

ճառլաղջուրի,Դվլառույնիակփլուզվեցին:Խարխլվեցին

այ ՊՆ Քարերի ապ/ դախբոլոր դեղեցկաչեն եկեղեցիներն

չորս

Դալասանոսի: մահը

Հունացերկրիվրա: Այս Բաբելոնը այն նույնը չէ, որը գաոնէ վում քաղդնացիների" աշխարՀիՍենեար գավառում, որ-

տա-

ա

Հ

եւ

եւ

սարերը

դաշտերը

Լէ

Եգիոլտացինեւի: կոկին անգամ եշեւալու,

նեւ

Աստծոածավոր նրանք,որ նույորպեսզի զորությունը.

Հոր

եւ

նույն ձեւով տեւեց մնաց չուրֆ յոթ ամիս, մինչեւ Նավա-

նրանսարսել»: ատիսլում

տ

Ժ

Այսբոլորը ստեղի ունեցավՔաղոց ամսիվերջինօրը

լ

18. 292: 32.

:

4Ի5. 5 Ձ.՝

ցնաւասարդի հգիպտական դալանոսին

ի

պակասէր՝եւ սենեարի թաղթէացւոց

նաբուպալսարայի:5.՝ -

լաժարայ

7Տ.՝

8 Ջ.

գոյ ասո

եւ

Ֆառզուպյա

ք ստռրեւ՝դալանոս

|

ունեցվածքըՀունաց զորքին ավար մնաց: Սակայն նն դարձնումնրանցդեմ, կականզորքերըկրունկներըՀետ եւ սուսենիզակներով կորովատեգ' Քաջաձիգաղեղներով տաճ-

է նւսեւ Սոլանվում զորքին: բածարսնում Հունաց ամբողջ եւ իսկ եղբոր որդու Հեւո միասին, մաղիստրը: Դալասանոս

դիմում: փախուստի նրա ամբողջ բաանակը՛ նն Նրանցիցչատերինձերբակալումեւ ղերի

| | |

են

լ

են

Խայնւ

ի

լ

ռ

ԳԼՈՒԽ

Բատ

եա

ԼԲ լ

Մանազկեւտի

գւավման՝ մասին. Սամլանի գալն ու հանդիոլումը Դավիթ կյուառլաղածի'

լռելով՝Առը մերժմանպատասխանը Իրենցւվածանջի

է զորքի մեծ բազմություն Մամյանամիրան պատականի եւ դալիս է դնում Ծաղկոտնդավառ բոսնակ Հավաքում: կյուրապա կոչվածդյուղում: ԱյնժամԴավիթ կուսոյանք

Հայոց:Գադիկարքան,նրա Հետ

ռ

ն,

բումի

Աբասն

նանւ

ու

դալիսեն նրանցդեմ Բաղզարատը թաղավոր Վրաստանի չրջապատո դավառըեւ մեծ բանակով Բագրեւանդ

րեն քաղաքը: ւբ Բայց պարսիցզորքերը վախե Վաղարչակել: դուրա դոլ", ցայդալույ` նալովբաց դաշտումպատերազմի :

հետ

|

ՎերոՀիչյալդեթերից բիչ տարիներառաֆԱպածունիՆ

ու

դատը,

եւ

ամիւայի մահվան

ւրոտմիացած, ւռաճիկները բոլոր պարսիկներն դրդված, մուտ եւ են կյուրապաղատի պալա Դավիթ վիրակ ուղարկում քաղաքը: Հասկ գրաված վերադարձնել իրենց" Հանջում են պատերազմի դուրս դալ նրա ռսկ դեպքումսւառնում

դեմ:

տանում.

եղբորորդի աբեղայի Թռոնիկ ռպլատրիկին: Զորտուանել: Հեւո տւսնում

այլոց

եւ վրացիբնակիչառնելովքաղաբը՝այն լցնում է Հայ բարկությամբ չարանախանձ ներով: Այս իսկ պատճառով

քո

է

արներով" (եմա՝ կրակ տալիս յ րակարան) ղչ կկրակար. (իմա՝կկանթեղ, սլարներով՝ չ չրֆակայքըբազ դրեւանդիամբողջ ը եւ եւ ներ արեւելյանկողմից Հեռանում գնում իրենց երկիրը այ-

ամ

մ եր իսկ նրա փոխարենամիպատերազմելիս, դեմ րապիկների բա է գալիս նրա բրոֆ որդի Միվանիորդին: հակԲատի ւ աչամեռնելուց Հետո Հայող կյուրապաղատԴավիթը" եւ" սրով սովով նեղելով քաղաքը բումէ Մանազկերտ դուրս է բերում բոլոր ստաճկասնրոն՝ գրավում.այնտեղից" եւի ներիշխանության տանցիներին երկրիցվտարում ու

ու

«3

.

Տես`

1 8.՝

2ի 35.՝ 42. 5 Տ.

Մալ.

բաց.

կորովտեգ զօրն ոլակասէը՝ չորդուանէլն

2.

բորում աւերումն

`

(էչ 391-392): 6 Ձ.՝

|7 Տ.՝

`

ՑԻ 2. 9Ի8.

արար նա 1 ՋԶ.՝աաա

ի պստածումնկռապաղատին որդիքունը նորա Մրվան

եւ պակասէր՝

պակառէը՝ յորմէ

39' 45. '

է վեն

ո

արագնալ ո

6Ի 7 Ջ.՝ ՔԻ.

ելաո

Հանի: .

'

աղա

եւ

ղամբայրօք

եւ պակասէր՝

Թե

Տաճիկ բնակիչնեւին վտարումէ

բոլու

Նփոկեռջից եւ

ւ

ի ::

Բեռտի Քրոջ որդի Աեպումսարը ) տոնի երբ կյուղ զոծակրելով, նրանց (ազգային հսկ երր ամիրա է նոնփրկերտի տաճիկբնակիչներինկասկածելով նը-

Է

Մ բերություններ ԲՐ Ը

Ն

են

անում,

`

Ն

ու

բնակիչներինառաջարկումէ, լթե. «Քաղաքիբոլոր սղադուրս կատարեն դուրս եւ զոծաբերության արարողությունը, որովՀետեւՀունաց մեծ Թադավորի դեսպաննէ լինելու»: եվ երբ նրանքպա-

ան «արիապլներից

" - Աաաա իր անր ածում ում,

"

եղբորը զորքերով

է

բա իողխող

են անում

չատ

'

Ի.

ուսռվոր տեղերնն արտաքսում,այնպես,որ չմնաց, այլ միայնՀայ եւ մեկըՆվրկերտում ներ մնացին:այնտեղ:

|

դուրս

առռրի

նրանցից գնում իթ: նրա

ԲԸ "ՄԷ քաղաքի եէ,

բնակիչ նկատմամբ քեն պածելով խարբնությա

|

կ

ա

Ամ,իթ

7բ պատճառով եւ նա իրենցքաղաքն Հրավիրում,երբ ամիրային քաղա-

Քի

դոնից ՉԸ ներա է նում նրան: ՏԸ,

72.էմ

՝

են նիզակաՀար

մտնում,

եւ

|

ըաո արվեն

Հ

բ

լով

լ

|

դուք

Ս

Աստծո

իր

ք Ամիթին՝ փոքրաքանակ զորք

անում է եւ է վերցնում գալիս

Վրաստանի պաչարումեն Խլաթը(եխէ) վրոո.նրանք չորս

մեչգառի Հարյուր Քառասունյոթը թվականին, Եվ օրը: Է բորբոք մեջ Տալու

: մ ոաորրազմը

սպա-

որի

են նրան մ նրանց վրա ամիրա փոխարեն Է գալիս

ում

նրան ԲԺ:

որան րող

Գոյոցք

րա-

ֆակորովաղեղնավորները նրանցիցչատ-չատերինխոցո-

72.կիբապաղատին 39. րԱ մեշնային 25ր '

| |

|

|

Լ

ր

Մովան բվանի որդու

,

Հայթեւ Առորիթ բնակէին

Լիոպների վրայից աղաղակում էին, Թե. «Մի՛թե

ոլա

ու

ՏՏ

ունա

3 5.

անում

ագո րանա: Բաո ԲԻՐ 6.

`

Իսկ տաճիկները ցվրվումեն տարբեր ւռեղեր.չատերը 6 ե Աթ:

:

այդոլեսեք վարվում»: Եվ վրացիները են, պատասխանում Թե. «Մենք Հայոցեկեղեցիներն 4եր մզկիթները" Հավաենք Հայի ւփ», րի ՀամիՀամար էլ Առտծ. զայրույթը

էւ

բնակիչ-

է պր եղել . բանեւուխտատեղի եին Հայերի Համար՝Հիմնադրման օրերիցի վեր, բայց վրացականզորքերիՀամարդարձան ա

ու

ոմանչ ար 4ա կծլո վ ՀԷտաճիկներիցը ոչ

ինէլ ազատ եր,

ՍուրբԽաչն Սուրբ:Փամաղիելը, որոնքհպիսկուոստ ու

ւ

"

՝

լ

որ

է կոչվում,Հարմարադույնը ԱլՀեդեն Համարելով Քաղաքի

գիկ ի

ժաման

նում, ժամանակաչրֆանում, այս բաներըլսելով Դավիթ կյուրապաղատի" մի մեծ բանակ" է վրացական ղարկում՝ ոլաչարելու Խլաթքաղաքը: Նրանք գալիսեն, նրբ Գբրը ձմեռայինէին, (նո) չորս Հարյուր քառասունվեց են սրբովեւ սովովխիա նեղում" Թվականին, քաղաքն Հայոց եկեղեցին,որը քաղաքի սրարխապներից դուրս էր,

ամախ երեքին, ՈՔԻ» որը նրանցմոտ

,

նույն նույն

ու-

ու

օրը,

Վոացական զուքեւի կոտուվելը Խլաթում

Այդ

մահը Ամիթում

նոա

տում,

լ

|

ինչոլես Բաջի ք-ոջ ուդին ամիւա նսջելով`

|

ցօրան

՝

ծ2.Ա" ի

8 9.

9Ի

մչթիթն եւ պակասէր՝

8.

Հանեն այնտեղիցվերադառնալով ռում սատկացնում Աստեն առնում: Այդ նույն զիչերը,զատկիցՀետո, գիստ" եւ իրենք ի ծո ցասումըՀասավ վրացական զորքերիվրա

|

եղած՝ փախստական առանց սլասոերազմելու, րենց", զորքն ժողոնում են: Այդ բանըտեսնելով՝տաճիկների Հեռա-

:

ր

Ի

"

Հարված վուրդը Հետապնղում' նրանց,սաստկագույն՝ առած փաԱյդ կոտորում: ներովՀալածումեւ որիբերանն է նաեւ Թռոնիկ աբեղայի լուստի ժամանակսլանվում են վերցնում դերի (144) որդի Մաղարատ մագիստրոսը. եւ նրա Հետ էլ ուրիչ նաեւ Բակուրանին իշխան հն

|

իչխանաց

չառտ-չատերի":

եւ

| ԽԱ

քիստոնյանեւի մեծ ողատեւազմի մասին

դա

ավանն առաունյոնը Մամլանը որդի նորա Աբլճաճի Իր է Դավիթ

ամիրայիթ ոո»

Եվ ծանրածանը Քրիատոնյաները: կործանեցին ամբոխով

դալով Հեր գավառիսաշմաններից, իր Թավրիզ" քաէ բանակովանցնում Վասպուղաքից,ընդարձակածավալ եւ գալիսիֆեւանում է Ապածունյաց աշխարՀը ղարական

վառում:

իսկԴավիթկյուրապաղատըոչ թե ինքն է գնում նրանց

քանզի արդեն ծնրացածէր եւ իր դեմ պատերազմելու. րերն էլ Հաշվածէին, այլ բանբեր է ուղարկում Հայոցարեւ ժուռ, ռրովՀեւտեւ քա Ժադիկի Գուրգենի ՎրացԹոսգավոր մածացածէր եւ յուր Հորփոնրա Հասյր Բագարատն արդեն օ-

եւ զինավառմի նացնում է (զո) վեց Հազար ամենարնոիր' Հանձնում Սարմաչենն' Բրդները կառուցողԳրիգունդ, եւ Իչան որդիԻչիոոնաց Վածրամի դոր Պածլավունու նահւ ձեոքը, ապա Աչուտ' նրաորդի Սմբատմաղիատրոսի եւ թաղավոր Արասիզորքնէլ (չումարզպան, Վանանդի մարում):Վրացթագավոր Գուրգենընույնպեսիր այրու4իից('զու)վեցը Հազարընտրյալներտալիսէ Ջոջիկի որդի եւ Դավիթ կյուրապաղաձեռքը. իշխանացիշխան «զորքերի այդ ամբողջբազմությունը գումարվումէ Ռ4եռքում: Նրանքառաջեն չարժչուլնտրի որդի Գաբրիելի վում,անցնում Սուկավ լեունու Աղբի4որիբերանովկտու

Այս նույն տարումեւ Հենց նույն օրերին՝(նխէ)չորս ալյուր

`

դուրս

ու

ԳւԱՈՒԽ

է տիրել Հայաստանին Թյամբ մտածում Վրաստանի քաղաքը, վերակառուցելկարին" ավարիենթարկել Տայոց փոխարեն, որի աղոլթատները աշխարձը՝ Մանազկերտի ու

ու

"Լ ալ

|

բածավաք

բառ վուրապաղառոի դար

ամիրայի Խորասանի

խ

անուր

իր մուտ է Հա ախ բազմիդուրս զգալու Համար: ' եւ Սարաստանի բոլոր զորքերիբազմությունը կաստանի Բ եւ" այլ ուժաղուժ ց եղերի օդնու`

Ի

կա. կամ հւ էր: Առտանճչտություն կյուրապաղատն Տաչիրջի Վրաստանի Դավիթը է Տայոց: տողատակում է,

պլեռթէ լինի վրաց,կամ

շա

19.

ո» |

ուրիչ Դավիթ կամինչոլեա

հջեվանս

6 9.

զօրացն հւ

85.

Ջ.-յինքնանա

39. 4 Տ.

5 8.

յաւվլոյր առտ՝

սասսմվլաղոյն զծատուածս

7 Ջ.՝ 9 Ձ.՝

1 9.՝

այլսբազումս զբազուրան... ռովայդայամիրայ

-2. արբլչաճայի Առլծաճի:

բազմութիւն պակասեր եւ

10 ԻՋ.

|

կարնայ

ծ Թարիչոյլ 3 2.՝զգունդ ընտիրընտիր 9.՝ Մարմարաչէն 3.՝ 5. զրիգորի

եւ

Փերսիի

ող.

| |

68.

նազ իշխանինվաՀրամայորդւոյ

գրի-

մաժիստրոսբ զորոյ.եւ սմբատայ որդւոյ

,

այսպես ուներ զշատուածդ.՝ իչխա|

վածրամայ. ե. մարզպանին աչոտոյ պածլաւունոյ ոի զմարմաչէնչինեաց. չինքաց: որ զբըրգներն

Հերթին Թե առաջին դեմը՝կարծելով բանակի բումսլարսից են մտնելու: Այստեղ նրանցՀասնում Բագրեւանդ

են

Հոա-

են չարժվում զորքերը միասին ՎրացընդՀանուր բանակեն դնումմի ամրբագավառը. դեպի Ապածունյազ գյուղի մոտակայքում, Ծմբո՛ ստեղ. կուռեւ բարձրավանդակ եւ օրեր բազմաթիվ դեմ Հանդիման, բանակին Մամլանի են առնում: սլարսկաՈրովՀետեւ նույնտեղումՀանգիստ էին եւ զարծուրած կան սոլայի՞ բաղմաքանակությունից սեղերիցբանակըբաց ղաչտ անձուկ չէին Համարձակվում

յոց

եւ

եւ

աղոթքներն բերել, այլ միայն իրենց պաղատագին Աստվածվեր առաքում: Նույն ձեւով էլ բոլոր՝ էին աղոթքաղերսախառն ժողովուրդը) (իմա՝ Քրիստոնյաները էին Աստծոառֆեւ՝նր ավփուվվում ներով եւ արտասուքով դուրս

առ

անունն իրենց անձանցեւ զորքերին օգնական' ածարկու կանչելով: աղքատնեառատաձեռնությամբ Իսկ Թաղավորները եւ Հայրապետի Հեւո միաէինբոասչխում բինողորմություն պաչտամունքի՝ սաղմոսանվադ երգերով՝ ռին լուսաբացից է ին ուխտն կատարում: սրբազան երբ Հասկացավ,որ նրանք իֆնելիրենցմուռ եւ սկսելպատեչեն ցանկանում առաջինը սակավաթիվ Լիէին նրանց մանավանդոր մոեսնում բաղմը: զորքր Բայց պարսկական

Համեմատ, այդ նելնիրենցբազմաքանակության օրը» երնքչաբթի ամսի Հենց ամսամուսոին, նակ,Արեգի՛ են բոսզճակատամարտիպատրաստվում վաղլուսաբացին ժամա-

Աճառ.Արմ.բաո.(4. 5, էչ 258). ՆՀԲ Հ. մ. չ 734.ածլ. Սոլոզունղ, զորթ։ բանակ. եւ եւ կամզինվորական գունդզօրաց, զոբկամ ղօրական, Սրոյ-որ Մոլաչ ՍքռլուՀ-.. ազատաց :.. եւ այլն: 5 5.՝ երգով 7:5.՝ ի գեղն 6 Տ. ՛

2:5.՝ 35. 45.

օթեւան յամենայն յօգնութիւն

.

72.

զցայգապլաչոոնն

փարեգ

մաչերտՀորինվածքով, դելմաստանյան վածանափակոց են բով կարգավորում-Հարմարեցնում ամբողջդաչտիերեսով մեկ՝ լայնածավալՀարձակման անցնելուՀամար.ղամուռենում են եւ բլրալանլիս Հայող վրացբանակատեղի բաղմաքանակությանտեսքն անդամ ած չին: նրանց էր աղղում նայողին.ինչպեսվկայելեն, Թե պարասարսասի Թիվըմիասին(Ճո) Հարյուր Հետեւակիեւ այրուձիի կական Հաղարիցավելիէր": Ապաձայն են տալիս(իմա`Հայոց ու

ու

սլատրասովել՝, ճակատամարտի առաֆ վրացբռնակին)

անցնելեւ մուռենալկովի ասպարեղին Հանդիսարանին: գալով` ՀայտԲայցՀայոց ՎրացզորքերըՀանկարծակի նում են, Թե. «Ոչանպայմանայսօր: այլ մեկ ուրիչ" օր պաԻսկ պարսիկներնիրենը բազմաքանակուտերաղմննք»՝: թյանը վատսծ,նրանցմուռ դեսպանեն ուղարկումեւ պարէ ոլատտերաղմն ծննում, «Ուղենաք, Թե 2 այսօր ռլեւուք ակեւ Հանձն չառան ոչ լ երիվարնենրանք սենք»": Սոշկոյն Հեծան, միայնսակաայլ մնացինիրենք տեղըբանակած. ըը Հեւո մենաէին այնտեղ նրանց իջնում մարտիկներ" վաթիվ ԴրաՀետեւանքովվրացիզինվորներից: Հինգը մարտելու՞: թողնում են ճաԱյնժամսպլարսկաստանցիները սպանվեցին: պատերազմիկարռպատրաստվածությունը, կատամարսոի գավորությունն ռազմականկառուցվածքըլքում եւ յուեն թալաբըայքանչյուր ուք ձիու գլուխըբոսց թողած՝ դիմում դիակների կամփամեռելոց ո րպես նի Հասիչւակության, ուստի մատնվածների բոլոր կողմերից կողողլտիչներ, են բանակիվրա: ՀարձակվումՔրիստոնյաների ու

ու

ու

ու

1: 9.՝ եւ

2 .Ջ. ճո.

35.՝

սց

ի

"ատրաստիլ

Ձ.՝յայլմ

5Տ՝

6ճԻԶ.

Ընդ արուճիուն

պատերազմեհցարութ

85. 92.

ակասէր Հատուածղ,սկսհալի բառիցս՝իսկ պարսիկթն այրք

լինէին զօրուն

քանի որ ոչ մեկն էլ թաԻսկՀայոցեւ Վրացզորքերը, եւ օղնական գավորչունեին, ամենեցութաղավոր,ղլուխ | նրանեն ուղղում իրենց միարհրան ունենալովԻ Քրիատոսին | աղաչանքըեւ իրենք անձամբզինավառեղած ասպանդաԲայցոչթե պատերազմական կում են իրենցերիվարներին:

ւումլիս"։այլ յուրաւքանէին ճակատամար օրենքներով եին առաջ չյուրն րատ իր տոչմականգնդերիավադության մ Գա վ Հաւր կվու ոլարա անցնում եւ առյուծարար

կա-

մոնչալո

|

ու

անում եւ խուժա| սուսնրածար՝ դաժանորեն իչոցոտում, Իսկվրազական | Հարվածում: ծանրորեն դուժ դարձնելով, | Մեսուժով փառաբանված մեջ երենցՀսկայական զորքերի տեղը | ամենաթեժ կուվի եղբույրները ունի Կամրակելանք'" Ըը

էին եւ Հեծյալնեվիթխարիուժով Հարվածում մխրճվելով՝ միասիներկու կես ւսրածգետին բին երիվարներին ( պարսիկները) ցիբուսզալում:նրանցածից սարսափած քաջամարՖայող սակայն պանդես դեն էին փախչում. ուր առուձումէին այդ.փախատաիկները ամենուրեք, տա-

էին անում. ուռնակոխ դիաթավալ՛ բոլորին կաններին,

,:

3 Ջ.: 48.

իրան

բռջութիը իի»

աւաառւտ՝ Կա :: թ: զամբակելթն... ն

7 Ջ.՝

8 9"

Հալածում մինայնտեղից դառնալով ու

Հեւ

լ՛-

ավարիեն առնում նրանցբանակիամբողջունեցվածքը՝ ված գանձերի բազմաքանակությամբ, երխվարների պատվական Հանդերձանքների առատությամբ: Եվ ն էր որ նախկին՝ մենամարտի չայ ժամանակ վելուրախալին սպանված այն Հինգ մարտիկներից: վրացի բասցի: այլեւսոչ եւ ոչ ոք «րլի Հար ված չստացավ սպանված էլ գտնվեցՀաառա-

,

"7

"-

Ուստի Վրաց ուրախոալ ամբողջ բազմությունից":

ցնծուլցյամբյուրաքանչյուրը ղարձավիր երկիրը՝'փառք տալովԱստծուն:

Եւկւուդ անգամ Վասիլ թագավուի մուտքը Տաճկաց աշխաւհը` Ասուեստանիկողմեճը՛

|

իսկ հգիսրտացիների զորթնրիցՀունացբանակիկրած մապարտությունիցՀետո, որտեղսպանվել Դալասանուս

գիստորը. էնքը՝ Վասիլ գալիս է Թագավորն անձամբ Պ ղրա արնանվտակ... '

մեսխո,

դիթաւոլ զարծիաբաջասլացիլ»

էին մինչեւարեւամուտ կոտորում առած չեւ ա ճնշՔ աղաքի էսկ

'

ու

չ:ճակտին յանդաւացնալ

ու

|

առվակներ լինել տեսնելու Համար արյան վտակները

ու

այս

անտառում ամենը ձեւով Հար եւ նման էր ինչպեսՀրդեՀը Թոռչուննեարծիվը աՀեղասլաց՝ կամորպես բորբոքվելուն, անելուն: Այլեւ պետքէր այնտեղ բի երամըխուճապածար

շ

եւ Այնժամպապանձված տարաափածար: Մամլանն մեաեն ցած պարսիկները չտապում Հեռանալ: Բայց փախչել, նրանցՀետասպնդող ՀայոցՎրացմարտիկները Հասնելո սաստիկկերպովՀարվածումէին, սրի եւ սուսերիբնրանն

ու

ու

ու

ու

դոները.

վրա: Այնտեղ բոսզմության անտառախիսո՞ կան բանակի չաճատակում ոլրագությամբ Հայոցղորթերըկայծակնային աֆ էին աջ ձեռքով (ամենայնՀավանականությամբ՝ մեծ խմբովՀասնում էին, բուոն' խոձախ),խուռներամ"

ու

,

մեռւածՀորդաՀոսգետեր"դարձած,ղիակները լԹավալված, ներն կիսամեռները միմյանցվրաթափվածկուտակված:

| |

2:9.՝

զվաղչելն Վարագությու

ՑԻՔ զօրուն Ի

ԵԼ

ոո

-"

ՏԱԱ

5Ի

Ան-

9"

9.

պակասէր՝

իկողմանս

Հալեպիդաշտով, տիռք: Երբանցնումէր Ասորեստանյան լ է տալիս այնտեղուր կուռորվեըՀունականզորքը, Հավաքել ծովատիղմկուստակված) լ (իմա՝որպես խաղխաղակույտ է փոս փորելեւ նույնսռեղում բոլոՀրամայում կորները, ապա նրա վրա եկեղեզիէ չինել տալիս: բին"ԹաղելՀԶՏՀ. գրավումՇաժարքաղաքը: Իսկինքը անցնումէ այդտեղիղպ, | եւ ասպատակ նաեւ չատ մինչեւԼիբոանոս | ափոռելով բերդեր, լնոր, այդ ամբողջերկիրըավարիէ ենթարկում: Եվ Խաչվեօրը մնում է այնմինչեւ Տեիրոֆ բացի տոնից Հայտնության | 4մեռում է Կիլիկիայի գալիս տեղ:ասլաՀեւոդառնալով`: եր Ասորեստանի որի կառուցված ՍեՏարսոնքաղաքում, ննքերիմ արքայի կողմից: Այն կառուցված էր Բաբելոնի | կիդնոսդեքանզինր միջով էր անցնում նմանությամբ, է անցնումԲաբելոնի: միջով: եվ որ, ինչպեսոր Արածանին (նխէ)չորա Հարյուր քառասունյոթըթյադա եղավՀայոց" ոս-

| |

| |

|

կանին":

լ

ԳԼՈՒԽ

Դավիթ՝ եւ

Հունաց

մեծ

ԽԳ

Վասիլթագավուիառեւելյան՛

աշխարհը

գալու

քանզի կարճել (ոոսքիսերկարաբանությունը. չզանկանայի 15.՝

զամենայնսն

դարձաւ բենդմեֆ Տ.ասպէս գունակ...տարածանի Բաբելոնի( Տիգրիս): Ի Տ. պակասէր՝ Հայոց

52. 6 Տ.՝

:

|

մասին

մեծ մածվանՀամար ՍակայնԴավիթ կյուրապաղատի եթե էի երկարաչունչ" ողբովվիսլասանել, ոլարտավոր

2:8.՝

|

մահվան կյուբաողաղատի

ե ՆԽԸ.Թուականին վասն մեծի կիւրապաղատին Դաւթի

մաՀուան

գալն վասլիյաչխարՀնարելից

7 Ջ՝

եւ

8 Ջ.՝

երկարաձիգ

ի

ե

են, այլ ճչմարիտՀիչաթե ճառախոսելուժամանակներ տակարաններ չարադրելու: ԲայցորովՀեւտեւնա Հեզ տղամարդէր»առավել քան մեր այս ժաՀանդարտաբարո եղածբոլոր Թագավորները: մանակներում ուստիեւ նա ոչ

ու

եւ ամե ռ"լատճառ Հանդիսացավ խաղաղության չենության եւ նայն արեւելյան(։աշխարծիվ մանավանդՀայաստանի Եվքանիոր բոլոր կողմերիցդադարեցրեզ Վրաստանի: Հեղ պատերազմները, Հաղթող զոնվեց չրջակայքի բոլոր" որով եւ Թադղդավորներն ազգություններին, ինքնակամ«1մենքնէլ Հնաղանդվում էին նրան:Նոա նը օրերը(իու աւզրելով,խորին ծերության Հասակում վախճանվեց փրկչական ՄեծԶառոկի օրը:(եիթ) չորս Հարյուրքառասունինը թվականին: Բայցքանիոր ինքը չուներոչ որդիեւ ոչ էլ ,

ս-

եղբայր,որ ժառանգերնրաթագավորական աթոռը, ուսի ամբողջազատադունդն աչխարծը' կտակելէր Հունաց Վասիլ (Թաաղավորին:

յուր

ու

Սո՛՝ Վասիլ թաղավորը, Կիլիկիայի Տարսոն քաղաքում, ամեն նրբլսումէ հրամածվանգույժը, եւ չուինչԹողնում տավփույթ գալիս է մեր երկիրը:գնում-բարձրանում է Մելիեն նրանդիմավորում:Սնբաստիաւոինեիկողմերը: որտեղ

յի քաչանաները. Հրամայում է նրանց Համարձակ լինել Հավատինվերաբերողամեն տեսակի արարողություննեբում" Հնչեցնել ժամասացությանձայնը", որն արգելված էր մետրոպոլիտի էինք ասել:Եվ կողմից: ինչես նախօրոք Թաղավորը,Վարդավառի տոնի օրը, անցնելովՀանձիլթն է բասրձրանումկոՀչերա (եռըչ որը Հաշչտննքի, Բալուն՝ Ծովքիեւ Խորձենքիմեջտեղումէ, այնտեղիցէլ գալիս ,

ու

|

| լ

լ

1 5.

ի

ժամանակիս

4Տ՝

պավառէր՝ծւ զաչխարծ

6 8.

ամենայնի

282՝ 9 Ի Տ.

5 Ջ.՝

Ք դաղն գործ

եւ

Վայն

Հասնում

է

Արչամունյաց գավառիԵրիզաՔաղաքը:Նփր-

ւտեղկայինվել ՀաղարՀեւտեւակային մարիկներ, նիզակեւ ններով ապարներովզինված,որոնց Վասիլ: Թագավորն

կերտիամիրան՝ ԲատիՔրոջ որդինդալիս է նրա մուռ ԵրիՐՎասիլը) զա քաղաք. արքունատուր ընծաներով ոլատվում

նրան, չնորՀում կոչում եւ Հրամայում մաղիսորուսի Ջորբորդ Հայքի Տարոնի զորքերին՝ անՀրաժեչտության դեսյքումօգնության 4եռքմեկնելնրան,երբ որ կանչի: Իսկինքը այնտեղից չարժվում, գնում Հասնում է Հավճիչ կոչվածլեռր:այնՔաղաքը (աստսլեւոքէ Հասկանալ Տայոց են աշխարՀը) ն րան Այուոեղ Ընդառաջ ելնումԱփխաղզիաեւ միԹագավոր նիաՀայր: Բազարատը Վրաստանի Թագա- | | վոր Գուրգենը. նրանց առանձնածատուլ է մեծարանքով Սս ( Ընդունում իմա` Վասիլ Թաղավորը), յուրապաղատու- | է

ու

:

թյան պաշտոնըտալիսէ Ափխազաց Թագավորին, իսկ նրա Հորը մագիստրկարգելով՝ազատ է արձակումգնալու ի-

Իսկնրագնալու Հենց նույն օրը, մի չառո աննչան։պատու

" շին Դոլ րությամբ՛: Ռուզաց" (իմա՝ նլնումեւ լոտ

է

վերզնում, հր ձիու Համար, որպեսզի տանի

վրացիներից մեկըցանկանումէ Խլել խոտը.բայց նա եւ է աղաղակ բարձրացնում յուրայիններիցմեկը"գալիսէ ծւ իրեն օդնության. վրացինէ ձայն տալիսյուդույնպես բայինեերին,որոնք` դալիս եւ սպանում են առաջին գին: ԴրաՀամարռուզաց ամբողջազդը՝ այնտեղգոնվող չալրժվումեն նրանցդեմ կուվելու զինվորները, այն(քանզի բայց

ռու-

տոշիարՀն մճթձբնակվեն Տ. ամենայն ուրեք՝Ռուտաց, Թութ:

18.

2. բռուցաց,

25.

425. -

|

զորքերի մերձավո-

ռուսաց)Հետեւակագնդից մեկը

152.

ու

ու

ծամող

ւթյան ոլ ւոն ուռով:

Այդ դեպքերիցփոքր-ինչառաֆ,երբ Վասիլ Թազավորը

էր եկել եւ զաղիսէր, նրանընդառաջեն ելնում Վանանդի Թագավոր որն հը ձիավարությամբ մանուկԱբասը, չը Քաֆամարսիկի նԽչաններնցուցադրուսԻ այրբակուռ գեդեցկությամբզարդարված,նւ Վասպուրականի լժագյավոր

|

| |

|

Սենեթերիժը՝ Գուրգենի եղբայրը:Նրանց գալունչափա-

զանցուրախացածՎասիլ սվատվումէ նրանց Թաղավորը արքունատուր չնորՀենրով,ընծայում է նրանցձին, ջորի-

ե

4ան Ք, Հան դեր եր,ոլայ ծառատեսք

Թյամբ ոսկեղենեւ նում

ան

ք անակուՀամար

նրանցից յուրաքանչյուրինվերադարձ-

իրքնցտեղերը: հոկ ինքը չվում անցնում է Հարքիդավառի Մանազեւ կերտքաղաքը, այնտեղիցէլ դեպի Բագրեւանդ բանակ դնում Վաղարչակերտ թաղաքինմերձակաբաց ղաչտում, ուր մնում եւ սպասումէր Հայոց «սրբա Գագիկի գալաոյան: ՛

բռուդթ

Խլետաց զայն. ծնն մատուցեալ ոմն ոբ

ու

դուրս

բենցերկրները":

ճառով, սաստիկկոիվ բռնկվեց Հունացբանակում.բանն այն է, որ Դավիթ հչիշաններն ազատակյուրապաղատի նին եկել բանակ Հունական

երինդրել ռուսականլթագավորից, երբ որ յուր քրոֆր նրան կնությանքը տվել, եւ դաս նույն ժամանակէր, երբ որ նրանքԲրիաւոոսի Հավատնընդունեցին):ԱյնժաժՏայոց բոլոր իչխաններն ազատանինղուրս նն դալիս նրանց եւ դեմ, նրանցից սլարտություն կրելով՝սպանվումէ այնմեծ տեղ որին Պառորիարք իչիշանը, էին կոչում,Խածեւ՝ Ռչոպբնտրիերկու որդիներ ԳաբրիելնՀովՀաննեսը, ԱպուՀարսլիթոռ Զորտուանելն՛ բաղմաթիվուրիչները,որով Հետեւ Աստծո ցասումն էր չարժվելնրանցվրա՝ իրենց մե-

1Տ. 29'

Թագաւորն Վասիլ պառորիարգն... յովաննէա:

-

Տ.'

Չոր-

|

դուանել

|

է Համարում հր Համար ԲայցԳագիկը նրա փուքրություն եւ գնալը, նրաքրոջ որդի Առսլուսածլը չարախոսումէ մու: ԴրաՀամարԳագիկը նրանՎասիլի Հրամայումէ իր նա էլ ավարի է ենթարկում ԱպուորդիՀովՀչաննեսին՛, եւ. Ծաղկոտն սածլին պասոկանող կոդոծովիտ՝ դավառները: Հասնում է ԲայցՎասիլ Թագավորը բանակովչարժվում: մուտ

գնացբանակ' դրեց Մամբուանի ձորարնրանին: Վասիլ թաղավորը,երբ լանց այդ բանր, Հրամայեց իր մագիստրներից մեկին,որին Կանիկլը էին կոչում, Հունացամբողջ: բանակով դուրս գաղ երադեմ, եւ ինՔԸ` թաղավորն'էլ իսկույնեւեթ:ճանապարծ ընկավ,եկավ բանակդրեց Բասենի՞ ( նծ) գավառում, Հայող չորս Հարյուր ու

:

Ուխթյացքաղաքը,

|

իր ձեռքիտակէ նվաճում Տայոցբոլոր բերդերն ամրոցները,իրեն Հավատարիմմարդկանց կարգում է նրանցվրա եւ Տայոց աշխարչի մնացածաղատանում Հեւ ւտանիներին իր առնելով բնակեցնումէ Հուեւ նաց աչխարչում: Իսկ ինքը վերադառնումէ կարին՝ (145): Խաղտոծչառիճով գնումկուստանդնուպոլիս

|

ու

ԳԼՈՒԽ

զորքերիբոսզմությունն

լ

էլ մինչեւ

ծածին ղյուղում,որբ այդոլեսէ կոչվելայնտեղ եղածեկե-

ԽԴ

գալու

մնացիննույնւտեղում կանգնած: ԱյնուՀն-

դիպում են միժյանը Մեծուխաց՛ մայրաբուսակ (իմա՝ որտեղ են մայրի չատ ծառեր աճում) (նռան մուռ, Սուրբ Առտվա-

Գուոգենի Տայոց եւկիւ, իսկ Հունաց զուքեւի Բասենի գավառը

մեռ

դաշն ճն կնքում տեղը:

մասին

ԲայցՎրաստանի Թոսզավոր Գուրգենը յուր Համար խիտ անպատվաբեր մագիստրոսության Համարելով տիճանը,որ իրեն էր չհորչել Վասիլթագավորը, եւ ի ծնե ( լխուղեղի իմա խելքից) Թեննլասլատակից գ Թաղանթից,

եւ

յուրաքանչյուրը վերադառնումէ իր

ԳԼՈՒԽ

աս-

|

Թե

՝

ան, զկոգովիտն

7ի 3 Ջ.

Համա

49.

5ի 6 9.

Կարին գրաւել" ուրութ

ենթառկեց

Վ-ացական դաշտը

Ու

տակեցինք, փոքր-ինչմեծամտանում է եւ անՀնազանդուԹյուն ցուցարերում նր Հորեղբայր Գագիկի նրատմամբ: 1 9.՝

|

|

բնակէ

'

Տ.'Թագաւորն Վասիլ 32. շ

գնա

Ընդ

ն

ԻսկԺագիկի եղբորորդի որին վերեւում Դավիթը, Հիչա-

եւ ոչ էլ ուրիչորեւէ իր սոնանել) բերդի:ուստիՀավաքեզ

Ի

ինչողես Գագիկը ավեւածության Տաշի

կավ տիրեցՏայոց փոքր աչխարծին: Հարձակվեց Ուխթյաց բնրդի վրա, կոիվ տվեց,բասյը չկարողացավՀաղթել (աստ՝

ԽԵ

ժամենայն

ընթեոնլիէ՝ թագաւորին:

52.

նոյնՀետ

6 5.՝ Բասեն 7 Ջ.՝

մեծրոսց: 80ր. Բր.՝ մճծարբաց: Ց0ր. վեն.՝ մեծրաց -

-

Ուսի

Գագիկը զայրացած,մեծ զորքովգնում է Տաչիրք,

եւ

|

Գո ԱԻ «յ

մինչեւ Գագիկը,որ ժամանակակիցն էր Սմբատ որը խաչափայտի վրա կախաղան բարձրացվեց անօրենԱբուսաճի՛որդու կողմից,որ վերեւում Հիչատակեմեր Հայոցաչխարչի ավերմունքի՝ զինք. ժամանակնեբում (իթ) քսանեւինըտարիթագավորումէ Վասպուրականի կողմերումհւ' վախճանվում(յղբ) երեք Հարյուրիննսուներկու Թվականին: մածվանիցՀեւոո ւուսսնյոլթը Գագիկի եւ տարիթագավորեց նրա որդի Դերենիկը վալճանվեց (նէ) չորս Հարյուրյոթը թվականին:ԱյնուՀետեւ(իբ)քսաեւ վորուժ է Աբուսա Հլի որդի Աչուտը վախճանվում(ելթ) չորս Հարյուր երհսունինըթվականին: Նրանից Աբուսած րանից Հետո միասին կասինթաղավոր են նատու բուսածլի Սեն նք ի կու որդիներ ի նում

ուշ Վրաց չուրջանակի պատում Շամչուլտն' դաշտը, քան-

են

տ.ծե՝ն րա,

աի,1ովա ա «ե | | թո չ Ա կ . տիր Արար, ր :. թմ թաւն մն ։ոո ՛ թ ապատե ազմի Վեռն Հ Հեւ,ո այն քոչ, արվել չՀա արձակվի Գագիկիզորքի իր նն աան 8ի Մարգիս Հայրապ ռսկավության առով.ուստի ներկու տորի թագա ակ

աք

ամբողջ

ռղ

:

Ար

|

աք»

ոն

ա

սս

ր

ո

|

ն

Լ.

լ

ւ նրա

մա

ուա

ա

սմ

ատո.

գա

ա

.

|

ա

Հես,

:

-

Ր

ատ

" Պրի

անդիոոլուլ

)

Իլի» ԱԱ Կիրա

սրա

ր

-

Ածար

աղանում:

Հատ

Մարդա

խաղաղությանուխտ Հաստատվեց, որի Համաձայն ձեռքով |

եր

որալես իր Հորը, է Հայրականխնամքով Լ. ոլեւուք սիրեր նրան: Գագիկն

Դավիթը

պետք

է Հնազանդ:

լիներ

թաղավոր

նրան,

Գուր դենն

երմբԱ̀չուռհղբոսյը-

ու

նախ` Սեն նքերիմիչ, ապա երկըները,

Ֆրա

ա

վագ՛ եղբառյը

Գուրգենըեկան Հանդիեցին նրան (իմա`Վասիլին),ար-

ԳԼՈՒԽ

Առծրունյաց նահաղլետությանմասին, որ

տա-

մեք ժամանակնեւումթագավուեցին

Վասոլոււականում

՛

'

|

վորությունն բռնությամբՀարկապածանջություն

Իսկայն նածչառետական Սեսոծմը,որ Ասորեստանի

ու

է

վախճանվում Գուրգենըեւ լԺաղավորական ալթոռինտիրում է Սենեքերիմը (ի) քսան տարի(146):

ժամանակներում եկանբնակվեցինմերաշխարձում,կոչ. ցին Արծրունիներ: նրանքծննդարանությամբ դալիսՀառ-

աւուրթ Ջ-՝ 2՝թէ

7 Ջ.՝ պարոյրայ

2.՝

Ծո ԿՆԸԷԷԷ-ՀԷ-Է-Է---Հ-ԷՆԷԿՎԻԴԳաագեաաաաաաաաաաաաաս 1 8.՝ 52. է Հնաղանդութիւն չամչուղէ 2Ի 2. պակասէր՝եւ 6 Ջ. օտ

քունանվերընծաներով,թանկարժեքոսկով արծաթով նաեւ ստացաննրանից. առատաձեռնորեն սատիվներ Հրովարտակ: ուղարկեց ամենամերձավոր ամիրաներինչ ( մաստ՝ չնեղեն այ ճիկների, երբնք զիմի՛ մեղիզեն՝ որպեսղի սինքնմեղք չդործեն նրանկատմամբ) Վասպուրական" աչխարձին.ամբողջապես վերացրեցավարառությունը,դերեու

ԽՋ

շ ց

չապուի ճայ աւո:

Ջ.՝յաւար

Ց

Ի 9. 58.

Հայկագնւոյ

մանն

էւ պակաաէր՝

թագաւորին

|

|

'

շ 9. ոո 2.

"

մյ

ոի

8 Ջ.'

Հրովարտակաւ ամիրայն Տ. յաւելոյբ աստ՝ եւ.

9 Ջ.

ԳԼՈՒԽ

Գագիկ աւքայի' կողմից

Խէ

ԳԼՈՒԽ

Գ-իգուի: անվամբ

սուբ

Փառիսոսի իշխաննեշի`

մեծ

եկեղեցին Անի քաղաքում կառուցելու մասին

իւենց մահվամբ հատուցելումասին

Այն՛ ժամանակ, երբ(իովինլրանումէ մեր Տերոջմարմկամմարդեղության: նանալու ուղիղ Հազարտարին, Վասիլ գաչակալության կայսեր Հայոց Գագիկ օրերին", արքան է Հղանում՝ բարիխորՀուրդ" ձեռնարկել կառուցելու, ննրքայումս Քաղաթաղաչտում զանվող,սուրբ

ԽԸ

'

Այս նույնժամանակներում, (նծբ)չորս ՀարյուրՀիսու-

իչխանները,որոնք ծադուՓառիսոսի ներկութվականին", եւ իսպառվերամով Հայկազյան" էին,մածացան զարմից

մինչեւ Սենեքերիմն Գուրգենը: պան՝գոյատեւելով իրենց մեչ"բաժանեէլ Հակառակությամբ նրանցերկիրն" ամիրան արքա Գագիկն Գանձակի Փալտուն ցին Հայոց (147): ու

Գրիգորի՛ան-

որը քարուքանդ եղած նւ կորեկեղեցին, վամբ մեծաչեն ծանվածէր: Ուսի մուածեպ նույնչափով նեւ Համանման

ու

|

|

Հորինվածքուվ (իմա՝նախագծով) ՀիմնադրելԱնիբաղա-

քում, կառուցելԾաղկոցածորի կողմից,ձորաբենրանի՞ բարձրավանդակ բոլոր տեղուսԲ նայողներիՀամարտար'

փատենչ գեղեցկությամբ, սրբատաչ, բարձբագածվեմերու:ձուլված,մանվածապատ զարդուքանդակներով ասեղնագործած, Լ(ուսացայտ պլատուծաններով", եւ դարբասների հուսկի դրանդիներով, վեՀչաչութ դերամբարձգմբեթավորված՝՛ հրկնասույզ գնդերին Հանդունակ: ժայուսկուիեւ

19.

այբարին Գագկայ

682.

անուամբսրբոյնԳէորգնա. միդար| վարպետեկեղեց-| (բնթծրցիր՝ տբդոատ)

282.

7 Ջ.

որ

85.՝

ւոյն ՀԻ9.

99.

տայն

պակասէր՝կամ մարդանալոլ Ձ.'իվասիլ կայսեր «աւուրս

կրծալ գրիգոր

Ծազկոցաձորոյն

կոփածու վիմովթ 9. մանուածոյ Փանդակայորինեցա

անցոյց պատուչանովք

11 9.

|

գմբեթաւորնալ

18. 292: 34.՝ կ

42. 59.

է Թուաբերժամանակա ՆԾՔ. է Հայկազնեա

զաշխարծա ի 4չչ

ամիրան

ավարտված՛

սույն

փառատրական

ձայն Փիլիպոս կայսրից Հաշված՝ (չծէ)' յոլթր Հարյուր Հիսունյոլթ:որի. բայց ըստ մեր ՀայկականԹփվականուԹյան չափի՝ կազմում է (նծդ) չորս Հարյուր Հիսուներեք

չ4իՋատակարանքի վերջին

խոսթը

որը Հունաց տարիներ, Եկայսեր(Թագավորության Վասիլ

ոնժրորը

տարինէ ծաց Մագիկ արքա,

Բրա կախարդականներեքերորդ տարին

Անսաշման հն" սքանչելագործԱատծո

եւ իմաստուն բանական աղզճառաղգայթումներով՝ բոցեղեն

Է-ն էություններիզ գերի Համար: անՀասածադգողությամբ՝ ծայրագույնլույսը՝` մշտածավալ եւ Հանելի անիմանալիմնացածբոլոր իմաստնականների Այս նույն ձեւով էլ աներեւույթներին

եւա

'

եւ բոտ օրաբերժամերով եղանակներով: չ

բացածայտ

ամենայնիբոսրե-

չարը քով սուղականն ժամաղիտականը խառնված

մես

եւ

ու

եւիո

գտնումենք քննությանառնելովւյս բաները, կամ ծննստեղծման տարուց(իմա՝ մերառջեւ,որ Ադամի դյան)մինչեւ մեր օրերը կազմումէ (։ մ4բ)վեց Հաղարերտարի, իսկ Տիրոջկենարար կու ծարյուր ութսուներկու ԱՀ,

խաչելությունից՝ (ֆբ) ինը Հարյուր յոչարչարանքներով թվականությանՀամատ Թանասուներկու արի:Հունական

Քերուիսույն Հիշաստակի գիրը շարադրեցի(148): Այլեւ Քանզի,բոտ ամենայնի, ես ՀարակաՀեւոեւող"

գրում Հոգուդ"վրա, ուստի նւ խոնարՀությամբ ընդունիր այս չնչին4նոնարկությունս", որի Քեղ եմ ձոնում եւ ամեԽայնմանկանըհվեղեցու, որսլեսզի սիրածոժար Հոդովան-

ու

ընթացքով. դրանով անվապտույտ է Հարատեւորեն Աստծո իմաստությամբառլեցուն,թվարիսկ դիտունները, 1ն առաչիվ տարիների«րքրն ամինները գում նում (մարդկային) տեւողությունը: կենացտարիների

Ի

առնես

սխալանքներն իմ ՍանաՀանդգնությունն՛ ու

էե 25- արաբ 3 9.՝ 482.

բիշրոց

արարչաղործելոյս

6 9.

հղանակբ

8 Տ."

ամբ 1004

75: Հառոր

:

վանդ որ' Հարածուփչրջաղայությունները եւ եկեղեցու Հանապազօրյա Հողսերը՝ ձերիսկ Հրամանի Համաձայն, թույլ չէին տալիսմողբնրսչարածարել": խութերիառավել պատչաճ Հորինվածթով դրա Համարէլ, ածա, կրում եմ

փառարբանությունն անարգանքը, գովաբանությունն՛՛ ու

ու

պլարաա

էւ վանքը մերծանրա, խոր Հուրդ լիատապա

կողմից,բարեմիտեւ ազդի

ցից յուրաքանչյուրին է

ոա

-

Հրաման 25. « բացիւք երթայ 2.զխոնախչութեանցն ՛

Նա

տաս-

նեւ Բանն ես խոնարՀության խոնարՀության Հաճությամբ

քառածոլով տեսանելի արեդակով, կերպով սլայծառացրեզ ժում

Դա նանւ

ղանդության օրենքին իժ աղքառոիմացղ ենթարկվելով, արարչագործեց խոս-

մար:

զարդ

որության:

ւ

մեծաշնորձ Հովվապետ Տեր Սարգոի Հայրապետության, որի Հրամանը" կավեր էր: քանիմ կարողությունն ւտարելը Հնաէ, սակայն

ակունքներնիրենցբազմածազար Հրաւչազգործությունների

ինքը՝

տարինՀայոց տասնչինդերորդ

եւ

ի "4: 38-զոագապարութիւնա է

մարդկանցից որոնԱ Հատուցումն

բղջալխոծ նու է

Հասն

ոծո

«Ջ-կաեգդությու

ՑԻ.

զլակասէր՝զի

եւ... փշրանթ Ձ.՝յորածու չր": ւոյ

10 8.

11 Տ.՝

Հաջ 6 էկեր

զետեղիլ զգոՀությւն»

արդար դատաստանի: Այլեւ 4եր Հայրականխնամակալությունն բոլոր ընսերն եմ Հայցում, Թերցողներիդ' եղբայրական որպեսզի ղոլթթներիդ մեջ ինչ»էլ Հիչեք 4երարդարածայց մաղներում ն Խչայեւ ե աված Թ անք րո քա զի ի անմարմինչո տ: ' ւմ ների բանակիչարքերու Ի իչ որդու Ի յանբ դնելով ողորմություն՝: արժանի (ինեմ երգելուհռանժեյա հւ միասնականսուրբ երրորդությանօրծնարանության ու

ա-

"

չ

ռս

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Է

ուս

: Հավիտյանս ձրգը որշրծնյալ վիս ից Հա

'

են

եւ Ծանոթություններ Հավելված բաժինը Թարգմանել ենքՀետեւյալ Սո. սկզբունքով. Մալխասյանցի արած ծանոթադրությունները Թողել եւ ենքնույնՀամարակալումներով նույնՀաջորդականությամբ: Եթն

ւ

ո-

բուժ նել ենքիգիտություն: Հակառակ սրարագայում

բացատրություն չենք սվլէլ, նչանակում է՝ Սալխասյանցինն ընղու-

: |

Ամե:

| '

Ավար ավեց Ստեփանոս

Տարոնեցու Պատմությունը '

տվելենք մեր սեփական

բացատրագիրը՝ Համապատասխան Թվաչամարներով: Ուրիչնձրի մեվ(գրաբար նարանությունները Թե այլալեզու) Թողելենք նույնուլթյամը, քանի որ Մալխասյանցն արդեն րստ չությանՔննել եւ բացառորելէ անք: "

մ/ելչ ամբողջականորոչակի գաղափար տալունպատակով եւ

նանւօգտագործած Թարգժանեցինք գրչագրերիեւ դրանց տարընլթերցածների վճրարբերյալ Մալխասյանցի կատարած բաղղ

ու

թյուններն ստուգաբանությունները: Դրանք ինե նն. Ա. Ձեռագիրը՝ ՅովՀաննուՄլբոչիԱմլորդւոյ Վանաց Բաղեչի: Բ. Ձնռագիրը՝ Տաթեւու վանացՍիւնեաց. Գ.Ս. Էջմիածել. Մատենադարանին Դ.Ս. Էջմիածնի Մատենադարանին Ե.Մատենադարանին Վենեոկոյ. 4.Բրոսսէի Ի.- Կարապետի արթեպիսկոութն Տփլխնաց. Ը.Թ.-

մեր (իմաՍ̀.ո. Մալխասյանցի)

Վանաց Բարձրածայնաց Աստուածածնի մԱրղդն: Լ

ՍՏ.

ՍալխասյանցիՏեսությունը գոչագոեւի վեւաբեւյալ

այդ

լ

Հ

առա

1ի» ԱՐԹ Դրցողաջը

Ջա

42.

րա

ողորմութիւն

Առաջին (Ա. ձեւ Բ.) Հիշատակում երկուձեռադրերը է կար. վ. ՇաՀնազարյանցը, որոնցիցկատարել քիր տպադիրը (դրանցմասինտես վե-

բեւում, 54Քճ.Քմա՝ առաջաբանում): եթե սխալ չենք՝սրանցից նրկրորԴը (Տաթեւի վանքինը)ներկայումսգոոնվումէ գեր. Սարգիս մուռ. (խուբը Տնր-Գասալարյանցի ՒԶ մասինէ

վարդապետ

-

Վ. Վ.). գրվածէ

քրգաթագիր մանը գրով, մագաղաթի վրա.- Հնությամբ«չքի

ընկնող'

եւ ոչ ամբողջությամբ. Ընտիրընթերցվածներով: ՍուրբԷջմիածնի երկու ձեռագրերը (Գ. եւ մատենադարանի

բայց

| |

ու

|

գլուխները:

Գար.

։

(Զ)ընդօրինակություն Բրոսսեի օրինակը է Տփիխիսի առաջնորդկա-

րապետարքեպիսկուոսխ ձեռագրից(1նրա ունեցա՞ծ,թե՞ նրա կողմից արված, չի չէ- Վ. Վ), որի Թվ չէ (ռես Ս" ԷմնիԱռաջաբանը, էչ ժգ-ժղ):

Հայտ

։

:

եւ Այգ ձ4նռադրի նույնիԸնդօրինակության մասինկարելի է ասել նույնր, ինչ որ Վենետիկի օրինակի:Այս ձեռագրի բազմաթիվընթերցմածներըտեղ են դանըՄ: Էմինիթարգմանության մեֆ, բատ էության (լամ Հնարավորին չափ) ամենարնավրները. նույնպեսհւ Բ. գրվածբի

| ը

լակաս գլուխները, վերջին Ս: էորոնք առաջին անդամ Հրատարակեց

|

մինը՝փելացն Վհր քլո ւթյան, չ։ թար գմանո կարառլեւտ մեկ (Է)սլա արթեպիսկուուի ձեռագիրը է ԷջՀվում միս» նրա ուր իշ ընոիր նրի Հետ միասին, առանձ ին արկհռագը,

|

մե

ֆեում

այլ

ղում: Դրագրչության տեղր,ժամանակն Վեւրանչայտ էն մեզ,նույնիկ չզիտենք՝ պակասո՞ւմէ նիանում Բ. գրվածքի Գ. գլուխը,Թե ոչ:

|

ու

:

Այս Ճեռագրից դեր. կյուրեղ Վիդ-Սբապյանցի

Դ, Ե, Երկրորդ Հանդեսի պակասումեն առաջին որոնք տպագրության մեջ) վ աղուց եւ մեզ էր ուղարկել Ընդօրինակել Համար,որր մեծադույն Համեմատելու Զ գլուխները (

օ

երկբարբառը:

կ. Եզյանցի մուռհղած Ձեռագիրը (Ը), որի Համեմատությամբ կատարել հնքմեր Տապագիրը» դրվածէ Տիգրանակերտ Քաղաքում մ.Ւ2 ՌՁօ

(Հատ.

բացակայ

Վեր "Հի

«արզ է Համեմատությունից

ԴՐչադրնրի

ոբ դառնում, սողիկի (իմ. Դատմությունը էնը Ճեռազրերից՝ սզարունակող) բոռ

Տրոյան Հնուքյանառաչինտեղնեն բոնում դատակումՀղում է. մակաբծրում ճնք ըստ

Բ եւ

(տոԷ օրինակները

ընթեր: ցվածների ընտիրու-

երկբարբառի կիրառության), իկ վերջին տեղումԳ, վե օրինակները: Հինգծրորդի եւ եւ

աԼ

են

Դ Լ3

վեցերորդի պակասումնն բնագրերից Ըչ սակայն բատ դրանցընթ. Հգրիտ եւ ածղեկությունեելը ուղհրցվածների ղագրությունենրի գուչակումենբ, որ Թերեւս ժամանակակից լինենմեր (Ը)Ձեռագրի ե: ճրցվածների Ընթ. կատարելությամբ, եւ Հնագույն ուղղագրությամբ քոագրի ամբողջականությամբ առաջին«եղը բոնում է, անչուչտ,Է ՋԷՊագիրը,սրից Հետո դալիս է մեր (Ը). «րա վերչինմասում Ջեռաղիրը է «ի քանի տող Բ Հանդեսի Վ գլխից,որիցՀետո դայիսեն Ե. որոնց է Բ. մի Հատված մեչ է սրակառում անդեսի ԴԴ. գլիի միջին (222 133-136 չջերըծւ. Ման. մասերից 100-,). զալիսեն Ա. էւ Բ. օրինակները

ռ

՝

ում

(բնագիր, բ), «ոԴՐւրԸ

(դրանցում ոլակասում հաաաժնավերքից Սրանց Թերեւա ։ Հ ամարժեք Լ Չ

ՀՆ աւ

Խո«խոքրը ըելքնրցվածենրի ուղգագրությամբ: :

ւՏ"Ն "չիչ չունենք առելու: Բոռ

ծն նաեւ

նւ

Թ.

Գ եւ Դ Զ0-

օրինակի

տալիսէ հր օղուսդործած ո"Բոբը,գիտնականը 4նռագրի տծաԽգարազարգումները, արտաքինՀանգամանքները, ի ՀԻՆ չ նահ մի Հորք այլ «բր ունակում ո ռագիրը պատմագրական ոնքբնրում է Գոր Դրանր Հեւոռ նույնՀաֆորդականությամբ: գիտնականն ամենայն աջ բարեխղճությամբ շում է 385 բեմն բ բազմաֆան ծնթ ), Թե ազրաբոար, (Ցո Հար, ւա բճրված օրինակներից ո3Տեղատաըի բացաարան, բոաի է

աւ

ընտիրուղղադրությամբ, վաղեմի բայց ամենուրեք ունի ձայնավորը:

ՑԱՐ

ուղղադրությու-

ԺԷ (Տիջչ 1668-ին), ԱրլաՀամ գրչի կողից, նոտ գրով, Հաճախակի

Հի

Աճուծետք, «ԺԸ /

Հեործակալությամբ ընդունելով,նրանիցբազմաթիվ բաներօգւովեցինք: Այս Հառովածում ընթերցվածները Հույժընտիրեն, լոկ

նը՝ Հնագույն է. նրանում տառի փոխարեն դրված է ամենուրնք

.

Տ

մբա կանը նշված

ա

ե

իսկ (Թ) Ջեռագիրը՝ ԱրդեիԲարձրաձայաց Ս. Աստվածածնի վանճանաչումնեք միայնգեր. Գարեգին վրղ. Սրվանձայանցի «Թորոս Բ, էչ 392): ԳՐփածբից Գրվածէ Գոմոցվանքումմֆէ (88րոչ808) թվականին":ըրիչ տեղեկություններ սույն օրինակի եում են: Բարեր)4 ն

Այս նույն 4եռագրից, Գ. գրվածքիԶ. մերխնդրանքով, գլխի վերջին մասըՀամեմատելու եւ Համար ընդօրիծակեց ուղարկեցմեզ զեր.

մեֆ վբգ-ՀարբՀանալյանը, որի նկատմամբ Հարգանք ունենք:

Մ

ա

Դ.) բոտ

չծր- Հուսիկվրդ. Տեր-Սինասյանցի վկայությաննորժամանակի ընդօրինակությունեն եւ որեւէ արժեքչունեն: Նրանցում պակասումէ Բ. Հանդեսի Գ. Հատվածը, ինչպես նաեւ՝ Ասողիկի այլ օրինակներում: Վենետիկի 4էռագրիգրության ժամանակի տեղիմասինմեր ձեռՔին վ(այություն չունենք, սակայնգիտենք,որ այնտեղեւս պակասում ԷԲ. գրվածքի Գ,գլուխըպարունակող (եւ էֆ 113, ծան. 27. Հատվածը եւ Կարվ. ՇաՀնազարյանցի էջ 11). ունիսակայն Առաջաբանը, նույն Դ, Եւ մասի

եւ (բի Բնագրի (ությ ամբ կառուսր, ալությ ամբ գրեթ, Հավասարվում ԷԻ անե: Ձեռագրի Դր Հանգամանքների մասին մանրամասն Հետո: կգրենք Բորի

|

,

«րանա Արան Հավա Ար գիտնականի կասկածն Քբ«փաջի է նում

էյ«լ

Մա

ՖԱ

Էալ,ւ.

(Վ. Վ.):

ա

ՔԸ`

(էջխա): մեկնաբանությունները

բոնք են նույն գրչագրիձեռքիգործը, կամմոտավորապես որ ժամանոեն: նաեւ կիընդօրինակություն է Բերում սույնՀիչատակարանը պարունակողերկու ընթնրցվածների ընդձանուրտեսությունը,որ դնում ենք այստեղնույնպեսթարգմանաբար.«Թեպետնւ այս Ջեռագիրնունի | ստացողի,նրա սեբազմաթիվ տեղերում Հիչատակարաններ՝ դրվածքն նաեւ բունդենրի, դրչի (առաջին տասնմեկը), սակայնմեզ միանգամից. Հաջողվեցնրա մեջ դոոնելգրության տեղիեւ ժամանակի մասինԱրիո. մասում,որն ունի Լաստիվերտցու Պատմության վերջին այսպես. «Գրվեց

նաեւ է Ասողիկի Հենց սկզբում ինչոլնս սորվում Պատմության, Գրքի

|

Հովսեւի գործերիմեկենաս-Հովանավոր մի չարք ուրիչ մատենագրական իզմիրյանՂղլարեցուՀամարներբողականը՝նրա մեԱստվածատրյան իսկ ամենավերջումննրկայազվածէ նրա կտավը՝ըստ նկարով: ծադիր իր ցանկության,որը նրա մաշվանիցՀետո նրա հղբայր ԵսայիԻզմբըյանցնէ (ատարէ ածում իր սեփականծախսովեւ Թիֆլիսի Հայրենակ-

|

|

ան անարժ աբրաչամի քաղաքում, սուրբ սարդգկողմից տիգրան(ակերտ) մատուռում, եմ ՌՀԺԷ (1117)թվականին. սի Հիչել ինձ եւ իմ Աղաչում եւ ծնողներին՝տեր Հովծաննեսին եւ Թամամին. դուք էլ Հիշվածլինեք

|

մեր Քրիստոս ԱռծուցԱյնուՀետեւ բճրում է Թովմա ՍԽծովիեցու Պատմության վերջումպածպանված բանասիրիեւ տակաւ «Ղազար գծագրողի»կողմիցդրված Հիշատակարանը, որը գրվածոլեւռքէ լինի մի էայստեղ որիցընդօրինակված Հնագույն 4ճռադրից, ՓեատՄեծովինցու

Գրվածէ

|

մությունը:

ռ երկու այլ Հիչատակարաններ, որոնցգրության ցողներըտարբելմարդիկեն, իրենթվում է, ն նույն ձեռագրիտերերը լինեն, որիցընդօրինակված էիր (Ը) Ձեռագիիր: ՀԵաո. ՍտնվանոսՏարոնեցու Դաոմությունից «Ո՛վԸնթերցօղք գրոցս, յիչեսջիք է մաքրափայլ աղօլթա ձերզատացող գրոյս ղմածդասի դարաղաչն.եւ զծնօղաիր զկճպոնեւ զմայրն Էշըզմածղասի խաթուեւ նիկն,եւ զկողակիցն հւը զմածղդասի արնանմերմբսբբն. զամենայն Ճաւորոն Իչբ-եւ զաբրածաժմ գրչակս.եւ դուք միչեալ 119իՏխ Քրիստոսէ

|

ստա-

ցաւ

լ

:

ու

ա

գործերիչարքում ունի նաեւ պատմագրական Թիւն ժամանակաց»ձեւով:

«Ստ.

ՊատմուԱսողկան

1894)

(Հատ. Ա., չջ 668-669,

Գ. Պօլանցի: Ստագողի՝ Միքայել Ալթունեանց: ծին:Գրիչ՝Գեւորգ :

«րբոյն Գրիգորի մեր լուսաւորչին եւ քաջ տրդատայ սուրբ լթադաւորին ողորմեաքրիստոս աստուած ատացօղիսուրբ գրոցս: ամթեցի խօճա ԹարզիսաՀակին,եւ ծնողացնորինթորուին եւ մօրն մղցիլթանայինեւ եւ եւ ինձ կողակցին մաղթումին որդւոյն գրիդորին. մեղոաթաւալ աղբրա- | Համ դրչիս. կարդացողացղ եւ Աստւած ողորմիասողացդ. ամեն»: եւ ՀամեմաւուսԱսողիկի Դատմուլթյոան օգտաղործած աղբյուրների ։ կան տարբերությունները այստեղնչել ենք բոտ գիտնականի տողատակի Հղումների՝ամենայնՀարապատությամը, միայնէջերի անՀամաձալ- |

Իր Հրատարակության նությամբ: Առաջաբանում Մալխասյանցը բցատրումէ իր կատարածի կարեւորությունն նոյատակը չչ ԼԸ(անդչ ԼԹ), ինչես նաեւ հր կողմիցսրված ծանոլթագրությունների մասին

Թումա: Ստագյուղ: Գրիչ՝Գրիդոր, Թթ.Ալիփուղար Հարուստ,բազմաթիվ չախազանց Դարունակությամըբ

1872 Թ. ԻջմիաՍեեփաննուԱսողիկ, ժամանակաց, Դատմութիւն

ամեն»:

«

վրդ-: զող՝Մինաս

2.

'

եւ վերջում. Աւարոոնհցաւ Ազաթանդեղոսի ատմության կասոարեեւ աղօթիւք պատմութիւնսուրբ լուսաւորչին: Բարնխօսուլթնամբ

ընկերության ցական միջոցով: որոնք պարունաՄատենադարանի ձեռագրերը, անվան Մաչտոցի ամբողջական կամկիսատ,սոասներՊատմությունը՝ կումեն Ասողիկի ավելորդ կուսն են. բերում ենք այստեղնույն Հաջորդականությամբ. եւ բովանդակությունկարագիրը տալ դրանցմանրամասն Համարեցինք նը: 1. (Ա. Հատ., 562 էջ, ձեռ. 1284)

ամեն»:

Դնում Է նաեւ

-

'

|

|

3.

(Հա.

Ա., էջ 871, 2765).

ԺԹ ժամանակաց, դար: Գամութիւն Ասողիկ: Սոծփաննոս

4.

(Հատ. Ա., էջ 891, 2865).

Հայոց Պասոմագիրք (ԽիզանԲ.): Գրիչ՝ՅոՀան թ.: Ղարասու

(Ա.), Իզ(Բ.): (Բ.): Կազմողլ՝ ՆերսէսԳնունեցի Սաացող՝ հատիոսՂարասւեցի. եւ որզին՝ Ստհվանու «րկ. ԴաւիթՃնճղուկ ԺԴ դար: 1567

Սո. Առողկան, Արի». Մովս.Խորենացւոյ: Բվեդ.Դաւմութիւնք՝

մերոյ: ԳրչիՏաղ:Կարգվարդապետացն Լաստիվերոցւոյ: 5.

(Հատ. Ա., էջ 916,2989)

1848 թ.: Գրիչ՝0օժամանակաց, Ստեփանոս Ասողիկ,Պատմութիւն Հան,Ղազարու կ. Դոլանցի:

6. (Հատ. Ա., չչ 932, 3070): 1669-1674Թթ.: Վաս. Ժողովածու: Դրիչ՝ Դաւիթ ճնճղուկ, ԳրիգորԵրէց, ՎարղանԲաղիչեցի:Ստացող՝

Բ Վարդան աղիչեցի...

,

Լաս. Վասն անցիցանցելոց:Ղեւոնդ եԱրշ. Չատժ. խրատՀաւատացնբիցու: որդւոյՅուսկան վրաց: Ստեփանոսի

Բվնդ. Հով.Մոմ.

Պ. Տ.,

`

(ոց:

մխ. Այբիվանքցւոյ եւ Պատմութիւն... այլն: 7.

(Հատ. Ա., չջ 953, 3160). ժողովածու, 1633-522ԹԹ.: | Ագաւտ գիւղ (Լշուի): Գրիչ՝Նճրաէս: | Ստացող՝ Սարգիս ՍանաՀնեՑի-..Բժնդ. Մովս.Խոր-ատմ, Հայոց, Ս.ո.Առողկան | ԱչխարՀացոյց: Պատմութիւն ժամանակաց: Արիոո.Լաստիվերտցւոյ վասնանցից ի անցե-

Ա. Անեցին": կազմողեւ Հրատարակող Պատմությունը է հը գրած առաջաբաՏեր-Միքելյանը Հիչատավկում Առողիկի անունը նում (էջ Զ), ԽաչիկԱ. կաթ. ՀրամանովՍեբաստիայի մետրուղոլիտի գրած նամակիկաղակցությամբէկ Անեցին է նախ Թվարկում ազգի մատենագիրներին, ապա մերոնց. Հետեւյալ Հաջորդղական

ռաջիննէ Սամ.

օտոա-

1՛

8.

(Համո.Ա.,

էջ 3502).ժողովածու, Թ. Երեւան: Գբիչ՝Գրիգոր, Աստուածատուր: Ստացող՝ Սատաթյիա վրգ-: Բովանդ.նույնն է, ինչ նախորդՅ160-ը, ամենայն Հավանականությամբ | երանից արտադրված: յ 1027,

եւ Փօսթյամբ` Ագաթանգեղոս, Մովս.Խորենացի, Եղիչնեւ Ղազարիկ, որ է Բուզանդ, ե Սճբեոսէ Հերակղն ասացեալ,եւ Ղենպիսկոպուէ ւոնդ հրիցու, եւ ՇաղՀոյ,եւ Տեր-Հովծաննեսի, «եւի վերջինժամանակս վարդապետ մականունԱսողնիկ, Սոեվփաննոս այսոքիկ զՀայոց» (անդ, տոս

լ

9.

(Հատ. ա., էջ 1072, 3730)

Ստեփանոս Ասողիկ, 1855 Թ Պատմութիւն ժամանակաց: Մոսկվա: Գրիչ՝ՈսկանՅովՀաննիսնանց Երեւանցի 10.

(Հատ. Ա., էջ 1240-1241. 4584).

ժողովածու.

րակությունը ելիս: եւ բացատրագրերի տողատակում արվածՀղումները ամբողջությամբպատկանումեն Քրեն՝Մոալխասյանցին: Մերսե27 փական մեր անվանեւ ազգանվան դիտարկումները նշվում ալզբնատառերովառանցբազառության: սույն

:

1.

|

նորոց Կտակարանաց. տպագր:

աա ամիլեայ ձրկմառնեայ, Ագքաաանագականը ընան, իկ, միաՀատոր, Վենեոլիկ, 1805

Մ.

Վենե,

1 918

ճառիցեւ ի գործոց Մամբրէի /ճրծանողի, ԴաւթիԱնյաղԹի, Արիստոտելի, Կիկերոնի, Օգոստինոսի,

Սենեկա, Եւ. Ձովանպոսի, կնսարացւոյ, Ներս. Մեծի, միլ. Առորւոյ, Մտ.Առողկան, Նճրո. ՇնորՀալւոյ,Թովմ. Մեծոփվեցւոյ, նիր.Գանժակեցւոլ: Գրչագրերի Համեմատություններ ինչպես Մալխասյանցի, նույնվես մյուս Հրատարակիչների Հետ մեր օզտագործածների կողմից, ՀասկանաԼի սրատճառեերով, չի կատարվել: անվանՄատենադարանում Մաշտոցի եղածները Մալխասյանցի օզտադործածների վբաոչինչչեն

Թովմայ Արծրունի, կոստանդնուպոլիս:

6.Ղեւոնդ երեց" 7.

Սովանս Խորենացի, Վենետիկ,

8. ՅովՀաննէս կաթողիկոս, Երուսաղէմ, 9. Սերէոս, Ս.Պեւոերբուրգ, 10. Վարդան Մուկուռյ, 1861 Բարձրբերդցի:

՛

|

"Ր

ավելացնում

.

5. Ղազար Վենետիկ: Փարպեցի,

Ի

:

Ազաթանգեղոս, Վվճնետիկ, այ,

:

(4.Վ)

պրատլ

2. Առտուածաչունչ գիրք Հնոց եւ

Ատճվանուս Ասողիկ, Պատմութիւն ԺԸդար... ժամանակաց, 12.Մածր Սխերյանց Նիւթթ Ազգային ճկնդեցական մԹ գար: ր Պատմութեանշ Մոսկվա) Գրիչ՝Հեղինակը... Բեդ.

Հ

նույնպես Այստեղ,

'

Տիդրանակերտ:Չրիչ՝ԱբրաՀամ ծրէց: Ստացող՝ ԽՋԺ Աձտիս, ԱմԴարաղաչ Թճջի, ԽչյՍաՀակ... Բչնդ. Մովս. Դաո. Խոր.,Ս,ո. Տարօնացւոյ եւ Հեւոկժամանակաց... ւյալները:Այս ձեռագիրը ծանոթձր Սշո.Մալխայանցին. նրա օղտագործածներից ը-ն: 11. (Հատ. Բ., էջ 353. 5698).

չջ3): գործեր", որոնք օգսուսգործել է Սսո. Մալխասյանց Մատենագրական

11.

Փաւատու

Ս. Պետերբուրգ, Բիւղանդ,

Սոմուէլի էգրոցպատմագրաց. ջաչանայի Անեցւոյ Հաւութմունթ Ցաղագո Գի.եւ ծ 1893: ննրկա, Վաղարչապատ, գործերից,ոթ օգտա- | 2 Ղեւոնդի Մատենագրական Պատմության գլխակարթգուլթյո

Տրա

տի ժամանակաց Բջչ անցելոց

Ասողիկի Գատմությանը ծանոթ նն

:

եւ

են նրան Հիչատակում էր

գրածը ժամանակաիցեքը Գր. ՄագիստրոսնԱրիս. Լաստիվերցին, փոշե վերծւում արդձնբազմիցսնշել նք: ԱյնուՀետեւհկողեերից լ

ու

ա-

գործելհեթայս մատյանի Խմբագրու- նը քյան Համար,միայննրանք են դրված այս ցանկում,որոնբիվատ անձրաժնչտ էնք ՀամարելՀ̀ամառոտագրության, Հրատարակություն յալ աաա ո-

աիրաուոմի ,

ե.

այս մատյանումնչանակված է բոտ Ֆոր տպագրության,որբ չուտով լույս կբնծայվի:Քանզիփարիզյան տպազրու-

ո."Աա ,

ո

ի- «-

--.ե-Շաճնագարյանցինր: Լ

,

մ.

այլ

նրա

լ

12. Ծօհօո

(Է.),

Քայճաուօ-: 1 թգուծ.

13.

Բգոլչ,

(5.),

Ծաօաուօ-

1օօհուքած 14.

(Բ.),

Խ1Ո-ո:

ԽօԼԱՀեծ

ՏՕՏԶՈՂՎՇՌ.

16.

Բօուչ,

ՅԽախե

նօ. ԽՇՇԵՅ, ոքՕ38ՅԵ

(Լ), 1864.

4օօջիւջ

է

Տա՛-

1զ

ՇԽԻօոօ1Շջըօ ԳԻԽչՇոԼՇոդ6

Եոււտ, 1859

Քոտու

Ժսոօ

ՕօՏՇհքԸհչԸ

ուօուչ

ՇհՒօոօքտգքհլօ ՔԱՒՏԵՒ

ՇխԻԾում

Խ/ԹՈծք/ Յու Էգ

ԽՈԾՇՇՇԼ.

Քուօղղծ

քգՒ

:

/4-գԵՏՇհօո

1882, 1884.

Տգւ-Խքա-գու

18.

Է

(Րո.),

ՈՅՈՑԵՕՑԵ (Ը),

ՈՑոօքծ)քշե, 17.

Վ6-

ԱոԼԽՇԻՏՇԱՇ

ԽօՇԽՀԻՇհօջ

հ151011քաօ, է.

օք

Ք6րօՏԵՇԱա-ք,1855 15.

1115401-6

ծոտ

զոտ

սոմ

8Թջշգոււռ

Ճ-ռԵՇԻ-

ԲԵՍԱԳՐԻ ՀՐԱՏԱԲԱԿՉԻ

2-6

ՀԱԻ

2-:»Վ6օո, 1879

ՃքԻԽԹԻՇԱ

020ՇՈՕՑՅքտ,Յե.

Տ

ԵՎ

ե ՌՈ 6Շլ

:

Վ'սոօ

հԱԳ1ԻՇ

Մօտ

ՇհճԸՎօՏ,

ՆօԼ

Լ

ոլ». ւնոիկուք

կառռարյալ ձեւով տիբապետում դասական (Ը1աՏտ:զա») ճբ-

եւ է միջին Թությանը խորամուխ դարերում կոչված դպրոցական գիտություն-

ԼոքօեկշսօոօՃ6Օոաատ ոօ

նքրիգաղտնիքներին (1-ինէջը): ԻսկԵ.Դյուլորինն այլ (երպ է

այդ. բասուր. «Հոհտոր մեկնաբանում բեսոբ, եժ է Հասկանալ կարծում պետք Քբրեւարձակ նչանամատենագրի ածում որ գործ է (ությամբ, Հեղինակը (իմա`Ասողիկը) նշանակելու Համար ասում

Նոա

(չչ

48)ՄԷ մինըկարծումէ, 6: բառը այստեղնչանա, կում է գիտուն6 գիոնական), կամռրատմագիր, Փիլիսոփա Էկ Հուհաորը նշանակում է անը, որը է

այն

ՀՐ

86օօօճաոտ Սօօթա ՇՅՈ'ՅԵԾՇՅ

|

օգտագուծած ձեռագճեւնու

հահոստաւակություննեւը, ողավումնեւը

է,

խոսքիերկու 4եւնրիմիջեւ եղածտարբերությունը, որոնքմեկրմյուսի Հետք-

«իը ( Հաջորդաբար) արձանագրեցին մարդու ՀամբնդՀանուր

Հասկացությունը

Այլ 9. Այլ Ջեռագիրն 2. Ձեռագիրն մեր -

-

|

Առաֆին սուզագրութիւնն ն Փարիզ, Առողկան Օր.Բջ. Օրինակն Բրոսսէի -5.-

-

(որ չափական(ավոր) լխոուք, ինչսլեսՀնում վարումէին եւ ե՛ւ (արճառու, Ֆույնալես Ընդարձակ ծ՛ւ ծրկոորդ՝ չարագրությունները. արձակ ոսք, պարտադիր եւ կապանքներից Խոչբնդուտներից զերծ:Քանզի սովոբություն կարչափավոր(/ուռանավոր) Խոսքով պատմագրելու, ինչպես ՀույնեՀալե եւ ննե, մուտէ : Ա մեջ բազմիցսվկայում է, ռպլատմության» խոսքերգերիՀամարէւ

ա է Օբ. Օրինակն Վեն. Վճննովոյ: Դայսոցիկ Ծառաչաբանին,՛՛ ո, Խա 7:4. ր

ՍՕԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՎԵԼՎԱՑՆԵՐԸ

.

ո

,

1Բ1ը"

«Հայոց

Մչափարհրական) գոյություն ունեին պատմությունների մատյաններ, որոնք ճրգվում էին եւ դրանՀամապատասխան՝ բամբիուների նվագակցությամբ» (էջ որ

47):

"Քանի գիտնականների էլ լոկ ննթադրուբացատրություններն Թյուն են՝ առանց փաստական ապացույցների, ուստիմենքհ«կույնեւհթԸնԹերցողներին Հիչեցնենք,որ Հունական պունտիկոսեւ Հոնհտոր (Ճօլղճղե, Քղ«Թաք) մեր նախնիմատենագիրների լեզվումգոյություն ուննն բառացի Քերթող եւ ճարտասան, Թարգմանությամբ՝ մեբ մատենագիրները որոնք գոբծածում նեն չատ Հաճախ: Հետո ՀենցնույնԲնքը՝Ասողիկը, փոքր-ինչ (չջ «Հայր Քերթողաց»է անվանում Մովսես հկ Ղազարիկին Խռրենացուն, կոչում է Ճարտասան, եւ 60-րդէջում մեկինկոչում(անվանում) է Հունաբեն,իոկ մյուոին ՀայծրենբոսունրովւՐ եւ ( չչ 269-290): «ճարտասանք «լունւտիկուբ» որ

լ

Հա

աաա

'

Լ

Այ եւ Պատմության Թարգմանության մեծանունՀայագնտի կազմած ռույն

ԱԱրւ կաաԿաթն Քուն

առաչացավԹարգմանքհանւ

|

|

ի

Հրա արամ ան

ներըթողնվելնն նույնությամբ:

երկու

՝

:

(4:47 էրե թյո ՃԻ (պպոաթյայ մթ մթեր ածքի սլատճառով, որը ունը «տալ ցոյջա ապբաղայից» Հատվածը լԹարգմանում է

ՑԵ ՇՈՔօ/08 ՈօՕՇՈԵղօ88ՒՑՈԵԽՕՇՐՈ

նրպ. «ոքօոօլՅՅՈ8Ց-Ն Հետեւյալ քոս 2.

մ

ՌՈյԱ8/0 3:

ոնչ

ԷՕԿԻԾԵՐ»

եիոքօածբաճոօ»

Թ06քաաթ

(էջ 1):

։

(4չ 48) ՉորսԹագաորությունների նախադրության

մեջ Աստվածամատյանում մէր մատծնագիրները չորս գրվածթեծրում տարրերկերպեե

| ցույց«ւսլիս,այսպես. «...իակ Քանզի ինջը՝Սամվելը գրեցԹագավորություն-) ներիառաջին դրվածքները.կոչվում է Սամվելի գիրք.հսկ մյուս երեքը Հայտնիէ, որ ուրիչնքրըգրեցին. ինչպեսօրինակ ասում Մնացորդացը, է, Հոճառում հն. փասփիատի իարայելի' Թաղավորնքրի մասինԳԻՐՔԸ գրեց Անանիասա

:

,

մի "բդի նուն.

Հայտնիէ նաեւ Հուդայինը: Սաղայն է, Թ.ե՝ ոչ ամհելթադրվում Բողիբ... այլ նախկինում ուրիշներիկողմիցգրվածները «յլ էւ այլ Թաղավորեւ ե 4ի Հավաքեց Խերինը յուր ժամանակներինը ավելացրեց Խույնի վբա, ռրովՀետեւ չորրորգ լԹաղավորությանցը, առում է. Երեմիան հւս է գրծլ. Թվում Թ ոչ է, եւ ամբողջր, ««յլ Հովսիայի ասում օրերինը... է, ինչպես

|

| :

սա

Մնացորդացը| Սողոմոնի էմնացել՝ ասածներից գրվածՆալքան ու Սելունացի՛ Ամարգարեի ' քիայի կողմից:Հայտնիդարձավ,որ ուրիչ-ուրիչՀոգեկիրիմաստունայրերի կոզմից գրվեցին սույն իսկ Հենտաղայում գրքերը, Է մի Համախմբվեցին» ( չֆ 170): | '

:

եւ Աղաւաղեալ էբանդ անիմանալի: Նախկին Տպագիրն ունէր՝«Սա

Թոշեւ զաւորմիանգամայն Քաչանայապեւտ մինչեւ 6խ նեւրոսէ ցօծենալքն հչիանք ղեն անւհալամս 483». (էջն 26): Ե.Դիւլորիէ (էջն16)Թարգմանէ այսոլքս. ՞

/Թօթաջ ՇԻ, 483 ճոչ».

ռու

Հհծյտ5 զո

Ւ6ՇԱԻՇՈՒ

է'ՉոՇԱՇո

Ֆճւոք

ՇՕՈՍԽԱՇԻՇո:

քօո-

:

զդասակարգութիւն բոսոիցն փո-

:

փոխելով. «ի Կիւբոսէ մինչեւՑոա՝օծենայքն ամս 483». հշխանջ ծղեն,տեւնալ քանզի յետ Ցանէսի չհանեն ՀբէիՑոչ եւս ժօծնլոցն է Փաչանայապետիցն) (իմա` կարգնցան: :

4.

((2449).

:

իմա՝

դուրս դարու «Բաբելոնից

հ

,

նւ

տաճարի նորից

կառուցելու Հիշորտակարանը» զրքց Եզբառը, իսկ «երուսազեմբ նորոգումը (պարիապների)՝

Նամին:

տուլ

նրան(քմա՝22 ո՞վէ),

-------18. ՄՆաջոր դոցի. 34:

Թ. 29: ՄՆՃաջորդաց

գրի առնվելՔրիս-

ու

տարիառաջ:

Մակաբայեցիների առաջին նախադրության բոտ մեր մեջ,

Աստվածաչնչ է ոմն մասոն Հիշատակվում որի (ողմից է, ասում է, Մակարբայն կյուրծնացի, ՑիներիպատմությանբաժանումըՀինգ գրթնրի: Մակաբայնցիների առաֆին 28ՐՔըբաղված է տարեջիրներից՝ ստեղծվածառաֆինՄակաբայեցիների ժամանակներում. ճրկրորդը, ուրներկայացված է յոթը նաՀաՄակարայեցիների

տակությունը, թաղվածբէ կերից»(էջ 279)։

այդ ոմն

եբրայեցի կյուրծնացի Ծատոն|, կորածեր-

Մազարբայեցիների նալխադրությունը ցույց է առալիս, որ Մակաբայեցիեւ ներիԱռաջին են Ցասոն Երկրորդ գրքերըՀամառուությունն կյուրենացու՝ ՀինգԳՐ թերի բաժանված : Ա.

Մակարսայնցիների Ընդարձակ գրվածթից

Երրորդի Հէղինակի Համար,որը սլատմում է Առաչինից էւ երկրորդից քառասուն տարի հղածանցբծրը, առաջ ոբոչակի որեւէ

Հիչատավություն չբա,բայց ոչ մեկը այն չի Համարում Կա,հրո՛Ք» Հովսնվոսինը: մի մատյանը, Հովսեփոս ռր կոչվում է

քօ ՃՈՇՀԳԵՑ6Տ

ԵՇԻ ԷԶԱՕՌՆՏ ժոդքօոլօ, այն տարբեր սակայն է մերՍ.ԳրՔՈՑ» ինչես նածւ՝ ՀամընդՀանուր (Տես Ե. Դյուլորին, Քրիստոննականից: չչ 45, ծանոթ.5): 6. ( էջ 49). Դ.

դարիմատենագիր րի «լեայիԿձ. ,

ացի եպիսկ եւսեբիոսը, բացիեկեղեցական պամության նւ աստվածաբանական Խնդիրների վերաբերյալ այլեւայլչաբադրածներից, ունինաեւ մի ընդարձակ նրկասիրբուԹյուն, Հույժճարծւոր, ժամանականք (Շո-օուշօո) կոչված, Հունարեն. լեզվի բնագրով,որը կորածէ վ

մինչեւ օրա (իմա՝էրբ գրվում էր սույն բոցի մի քանի նչխարներից:

նրալատիներեն Թարգմանությունը վին Հ վանդԵվանքիոսի ժամանակադրության

բացատրագիր

բոլոլ

րազ

'

չէ, այլ

հան

Հերյուրանքն աղավաղությունն է: Եվանքիոսի միկ եւ Հարազատ ժամանակադրության (րա ասույթ Թոռրգմանությունը է ու

առալով| ընդօրինակելու 4նոագրից՝ մառանի Հայսոնարեր եւ

վելուցՀեւոո,որը

«ՄինչեւայստեղՄակաբայնցիների դրվածքիՀեղինակը անՀայտմեկնէ. «եկր բրիտտոնյանքըից կամ եբրայեցիներից չի կարողացել

Ցույց

տոսից167-133

սլաՀարանվել միմիայնՀայերենլեզվով,կատարված Հինգիրորդ դրի «որ ծրանելի Թարգմանիչների ձնոբով,որը սակայնվաղուցի վեր կորած էր Համարվում բնագրիՀետ միասին,մինչեւ Մ. Ափերը Հայտնարերեց անցյալ դարի վերջերին, մի

5. (չչ 49). Այստեղ ներկայացնում Վ. Շածնազարյանցի ննթԿար. ծանոԹագրությունը. ոչ

եւ Հոռոմի կայսբնր Վեսպասխանուվ Տիտոսի օրերին: հոկՄակա-

բայնցինծրի (մասին) եղելությունները տեղինն ունեցել

Տօս

մեք այսպես փմանամք զՀատույսծդ,

ի ան

Հովանպուին վերագրելու,որը, ինչպեսՀայտնիէ, առլբելէ 60-70 Քրիստոսից

տարիՀետո,

տպագրեց Թմականին, լատիներեննորոգ

ԹարգմանությամբՀանդերձ,բազմաՀմուտ ձանոթություննիրով, ավելացնելով նրան նաեւ Հունարեն նախկին բնագրից "ածպանվածնշխարները: Բայցնրանից ծի-

ճիչտ կերպով

ոչ մբ Հավանականություն ուստի չը այն

չու տարիառաջ Մխլթարյան ուխտից(միաբաձներից)

որը :

|

Մ.

Վոծրապ

դարդապետ արչճբի վնրաՀսկողությամբ աշխատում էր Թոր. անելեւ նույնմա-

յանը պատրատտել ձլ

րակության,ընդօրինակելով գաղտնինրանիցմի

օրինակ, մելենցՄիլան Քաղաքի վանքերըեւ կարդինալ Անգելիա Մայայի -

առաջինըլույս ընծայեցայղ ժամանակաղգրությունը ֆկգությամբ. (առոիներեն եւ Հ. (եզվով, 1816 թվականին: 1866-1875 Թարին Ա. Շնոնելխ Պետերմանի ։ ձեռթով Բնոլինքաղաքում տպագրվեցայդ մատյանիերրորդ լատիներեն Թարգմանությունը՝ծանոթագրություններով Հանդերձ:

տական գործերի անկեղծ նկարագրությամբ, Փան անչափկուտակմամ ավելի 6" չափազանջությամբ) պատերազմների ժամանակ

սպանվածների անչավատա եւ լի Թվաքանակի, բազմաթիվայլ Հանգամանքների Համար.դրանցպատճառով էր թերեւս, որ Փավստոսի Պատմությունը մծրնախնիմառոննա, աչքին առասպելների գիրքքր Համարվում: Այն ճ ասենք նանհւ, ոբ Փավատու բոտ իր անվանեւ բոռ իր Բուցանդացի, գրվածքի ինչ-ինչՀանգամանքների, Համ. մ եւ տարազգի թվում այն ժաման էր Հա կ է

|

49). Սոկրատես Հույն պաւտմաԱքոլաստիկոս կոստանդնուպոլանցի Ե գիրըապրեց դարումեւ գրեցԵնեղեցական սկսելով կոսպատմությունը՝ տանդիանու (306 Թվականից Մեծից մինչեւ Թեոդոս Փոքրիժամանակները 7.

(Կ. եզյանցի ճանապարծդ...» Ձեռագիրը): մինչեւ օրս մեղանումլույս Սոկրատի Պատմությունը

չեսզմաթիվօրինակները կան Մ.

օ-

ւ

լ

| | լ

չի ւոնսել,բսսյց նրա

'

եւ մատենադարանում, Վենետիկում Էջմիածնի

Թերեւս

վածներ

:

Ք. Գատկանյանցի ուսուցչապետ «ԾԵԾուօքՅՓԻԿ6ՇԱՔ ՕԿՇքա»

ՃքհԺԱՇՕ81օՐՕքՈԿՇՇԵօՅ

ՈԲւ6քՅո/քել» (8-10 էջեր, գրվածքի Առաջաբանում ) ծ. Ե. ՄՇԱԻոմ 465 ՏոՆզուՖ Դյուլորբեի եւ Հոդվածում. Հոկտեմբերի նոյհմբերի եւ 1871 Թզականների տնտրակներում:

9. (չջ50). ՇապուՀ Քաղրատունին Սպերի Աչուտ որդինէր. քչիանի դեսեկավիններորդ դարում եւ գրեցիր

Հան-

ժամանակի որր մինպատմությունը,

է դնում՝ Ե դարում, որը ես Համարումեմ թե տղզեհտ գրչի քմածաճության արդյունք է» (չջ 3): կարծեմԹե ուրիչ պատմագիրների չարքում Փավատոսխ

| |

անվանստորադասումը(կարգումը) Հենց Ասողիկի գործըլինի. որովՀետեւհա եւ Ասողիկի գրչագիրօրինակներն այտոեղլսոոքի ղառավորությանմեջ որեւէ տարբերությունչեն նչմարում:Բյուզանդի ռտորակարգության պատճառները: նրա առղլբած հթե,փճարվկե, ժամանակի անդգիտությունից չի զալիսվամ բոտ այն ձեռագիրօրինակիդասավորության, պատմագիրների որնուներԱսողիկն քո ձեռթին, է փնտրել այնբանում,որ Փավատոսխ ուրեմն անչրաժեչտ պատմությունը Թե պատմագրական գործերիոճով, Թե լեզվով չատ խիստտարբքրվումէ մերմյուս պատմագիրների առաջեւ Հետո ծղած. նա գործերից, նթանից է խոսում Հայողեկեղեցական աշխարծական Խիստդրսովանքով մարդկանց եւ գեմ, թագավորներիեւ ծպիսկուոսների 6անօրինական) նախաՔամածրելի

չեւ մերօրերըդոնվածչ Է",Թեեւ մնֆտնղումուկաէ ճղելմինչեւ դարը: ՀովՀաննես ԻԵ գլխում Համառոնր Գատմության Կաթողիկոսն տաղրում է նրա պատմության

տասեերէ

ա

բորգ

բովանդակությունը Հետեւյալ մերը.

«ՈրովՀնցանկացավ նորիցչճրկրորդմլ այստնըՇապուծ եւ Բաղրատունու մեր ժաչմանակնքրի պատմագրի զրույցների Հետեւանքները, որբ ճշմարատասպատուժ իսկ ներկայացնում Ճեւով է Սմբատ սպարապեոի աու

որդի Աչուտի պլայազատո Թադավորական կարգերի

Թյանզրույցները, հչխանական պատմությունն ու

լ

կամԹեԲուղայի Հանդամանքնքրը, դերվածՀ այաստանի, կոզմից |, ի շխանենը, նախարարների դարձն նրանցից յուրաթանչյուրի՝ ) սեփական (օրինական իշխանության եւ

ու

գլուխն անցնելնու

Հատատվելր: Եվթե նրանցից որոնք էջն, եւ ե/մՀոյակապ քին,Հարուուռ ուժեղագույն

Հանդիսացան Հահրճնց ավազակ դեմ. ծւ կամովքե՞րումից ծղան կառակորդների ՀարստաՀարված (իման̀ վաճված).եւ. կամ նրանց

ու

Հենց դրանց է, որմերպաս, Փա տեւողությամբ մազիրները ի անվան վատույ աատորա են Թյամբցանկացել ցույց տալ նրա Խվաստությունը Խորենացու, Եղիչեի կաժ Փարալեցու պատմությունների Համեմատ(ությամբ): Փավստոսի չ Թարգմանվել Դատմությունը Փրանսծրեն Մ. Էմինի Ճեռքով, իսկգերմաներեն Մ. էառւնր դնրթմանացու նրա 4ճնութով ՀւատՊատմությունից տես "

տո

6ապուծյուպատ) «լատրիկ՝Հավանաբար որեւէ պաչտոն,պալատականկոԱռիՀիպրատ չում եւն, որիբացատրությունը Վ. Վ.: Այդժբախտաբար չի տալիս. Մոլխասյանցը սուՀետեւ աստղանիչներով տողատակում բերվում են մեր ն(ատառումները ՄալխաօյանցիԾանոթադրությունների վերաբերյալ:

արժանացել մեր Հին պատմագիրների մուռ, որոնցից ոմանքնույնիսկ զանցէն առնում նրան(Խորենացին) են ոմանքգայթակղվում (առոտ՝ նրանով բացասականխմաստով,Վ. Վ.), օտարների կողմից մբ ներբերված(ախարդալխությա Լ22 Համարում վելացրած) նրան( Ղազար ): Փարոլեցի, ՀԵչ

8. (էչ 49). Մ. ծանոթագրությանմեջ դնում է այսպես. «Քանզի Էմինը Դ դարիպատմագիր է, դրա ՀամարէլԱսողիկը Փավատոսը պետքէ նրաանուՀետո, սակայնտեսնում նր նչեր Ագաթանգեղոսից ենք, որ նրանիցածագինՀԵ-

՛

ել մար. վում«ինչեւ օրա: Այս ամենի դ մո պատճառով Փավատոսի ւթյո ւնըՀարգ «առովի բ «

|

մինչեւ 409-ը): նրա Պատմության Թարգմանությունը կատարելէ ՓիլոնԹրակացի վարդապետը՝ (661Հայոցկաթողիկոս Անաստասի ժամանակակիցը 667), Է դարի վերջերին,ՆճրանՀ հչիոսնությանօրերին(687Կամսարականի 691)եւ նրախնդրանքով: է նր Թարգմանության որ քրեւում քնչոլես վերջաբանից,որն ունիայսսլես. այստեղ «Բեյցմերսզատմությունն (ինչ-որ,ուրոր) է, ո՞վ ոեր ՆերսնՀԿամսարական դադարեցվում(ընդՀատեցվում) առիՀիպատ ես (ապուձյուպլասոշ)" սրատրիկ, ղու որ եկեղեցիներ կառուցել,միշտլխաղաղուԹյուն ստանաս Քրիստոսից... որովչետեւ ինչպես ցանկացարայս ս" պատմուԹյունը թարգմանել(իմա՝Թարգմանել թող (ինի տւլ) նույն թագավորական

այլուր:

գիրների

(մ էչ

լ

վախճանը հր տեղում: Քանզի մուրաքանչյուրին Թեպետեւ որոչակիորեն եւ ութի մեկնաբանությունը տտորաբաժանումների (բաժինեե-

Րի) ԸնդՀանուր

առլացույցները կ կատարյալ այնքան

չեն

Ք

քանոլաքր, թողու

ՀԸ Ն ատ ի վեր»Հիշյալ վերու լխաայանցլ զվայությունը ուֆու Վ ւթյ բ վեր. բն,ում Եարո:Հրա դի մության անՀ այա 1ինծլուն, մինչմառզիկի սույնկառմումն Հրատարակումը: ու

ւ

ատուծու

Պա-

Համառոտներկայացնել, Համեմատ Հանջին Համաձայն՝ քը ժամանակի սակայն նրազրուցածներըամբողջությամբՀարազատ լինելով` գեղչուկ (պարզունակ) պատմելաձեւով իր տվածտեղեկություններով թեզ կզոՀացնի:Եվ նորիցԱռաֆաբանումասում է. Հ«ՈրովՀետեւ ԹեպետմեզանիցառաջարդենՇասլուծ Բեաղբատունու՝ մեր ժամանակակից (. չարադրանքումդրոչմված պատմագրի է Դրեւ ված 9 նրա ( մեծ Քչիշոն նբաընթացքի, թաղավոր Աչուոի) գործերի, բմաստության, մբցարանների, չինություններիխաղաղարարՀանդեսների,այէֆ Թ)։ լեւ...» (ՅովՀ. կաթ.,

((5451). Քանի որ Ասոզիկն քր մեչ մեծամամաբ Հետմւում ծվանբիուին, ուսով եւ Հարկնք Համարում աստել դնել ԵզսմբիուիՀատվածի բաղդատությունը, որը մեր պատմագրի աղբյուրն է եզել: «Ապամայտ իսկ է, Թէ ժառաջինամէն ԱբբաՀամու. եւ մինչեւ ցՄովաէս նն յ Եղիպտուէ ամք չճ. զորս եւ մանրիսկթուն Ջելան զայս ձեւ օրինաոմանք մի, եթէ. 121.

է

|

Առբածամ լեալամաց ճ.ոց՝ծնանի ղիսածակ. (նալ ամաց«-իդ՝ծնանի իսաՀակ զմակոր. Յակոբ լնալամաց4. եւ զ-ից՝ծնանի զ Ղեւիլեալ ամացխղզ-ի5՝ Ղեւի ծնանի զկաՀաթ. կաՀաթ լեալամաց(գ-ից՝ծնանի զԱմրամ. Ամբաժ (ծալամացՀ.ից՝ծնանի զՄովաքս.

'

ու

-

10.(էջ50). Այոոեղսկիզբըդնելով Աողիկը պատմումէ Եվահբիոս Գամփյուլացու Ժամանակադրությունից, ծրբեմն Քաղվածարար, ավելիՀաճախ նքա հոկբառերով,որը այո ատմության մեկ Ընթացքում մել ցույց

:

առ

կտանքներջոծիչյալէջերումյուրաքանչյուրտեղում:ԽութիՀերթականությունն ինչ-ինչ Հանգամանքները ցույց են տալիս, ոի պատմության այս մասումօլակասում է մի ընդարձակ որի նյուՀատված, ԹԸոլետքէ եղածմինի Ադամի ցեղադրությունն նրա ռնրունդժամանակը, եւ դրանիցՀետո նծրինըմինչեւ ՋՐՀեղեղը, էլ Սեմիեւ Հաբեթիորդիները,մինչեւ ԱբբաՀամն մինչեւ ՀայոցԱրշակունիները: Քիչ չեն նաեւ պատմության մեջ այստեղեղած Թերությունների հրաչխավորության ցուցմունքները:Մեր ծան. մեջ Ձեռագիրը, ինչպես որ ցույց հնք տվելընթերցվաֆների (էջ 3, Ֆան. Ա 2 Ագրվածքի սնգլխիվերնագիրն ունիայսպես. «Յանգ մաղագա զարմիցն մայ նւ ամենայն տոՀմինարդալրոց...», այնինչԱսողիկի մեջ այդ ռլատմության Հատվածըչկա: Ծոլթերորդում Ասողիկը խոստանումէ «ակիզրնառնել սկ| բան, յսրում նախածայրն մերքլ արտբս դրալխոէն»,եւ իսկույն կցում էիր պատմություննսկսած ԱբրաՀչամի շոլթանասունծինգ տարուց, բաց Թողնելով .մի քանի ՀազարտարվապատմությունըԱղո«մից մինչեւ ԱբրաՀամ. Տառնեի-

Սոխի լեալ ամաց4.ից՝ Հանչ զժողովութդն յ

Միանգամայն ընդ

ու

գիսլթուէամքչե»:

|

ու

ՀՅ:

սո6

Ե.

«Յօ

«ա-

)օսք,

«է

ոօստ

Ժ'ՂողօօՏ

ՏՕ:

(էջն 6):

ոծոշ».

Դյուլորինն վերջին Հատվածը թարգմանումէ

-ՇԱուՏՏՇոտ

ոօատ

օս

ԳԱՒօոՏ

ու

դավորներիտարիներըՀ̀իշատակումէ Ագամիտարիներիգումարը, մինչեւ տաճարիչինությունը՝ 4299 տարի (էջ 12), մինչեւ Փրկչի խաչելությունը՝ 5310 տարի( չջ1ծ): Գարզ է ուրեմն, որ էլն Ասողիկը մտադրվելէր զանց | նելԱբրաՀամից հ ղած առաջ ժամանակը: ասպա չէր դնի նանւ այն ժամանակի

165 1ՈԼՇԻԽՈԼՇՏ

օօողքքօոտ

Ք6ոմգու

1օՏգս61Տ

ՓԳԻՈՇԱԼՏ--

օո

ՎօքճՏտգու Շօ11Շ ՎԱՆ

«51

(ո

Վ:զաօօ

այսպես.

յա-օշու

16 1օուքտ ՎօՏ ՔԳ

ԽԵՒՇՏ

մաքօՏ, էՕատ

օչ

ոօսՏ

16Տ իլչ-

ծլեմբփուը, որին Հետեւողէ Ասողիկը, այսպեսունի այդ

Քոաջը(էջ 80). թէ Թոսդաւորուլթեան «Բեյջ ն. եւ 4. գրոցնզծետ ներթայցեմք՝ ամ չողովեսծԲոց դեբրայնցւոց ցութ. Հաննաը ծառայութեան ժամանակ ամացճ. եւ է-է5. :

|

առ-

(եջ 52).

13. «էքուտ

կու եւ տասնութ էջերում ղումարելուվ նածշապետների, դատավորների Թա-

մեջայստեղեղածպակասըցույց2 տվելառաջինը ( ԱՄ. Իմջնը Խոսքի Է-Ը էչեր)եւ Ե. Դյուլորիեն ռաիաբան, (Սան.18, չչ 55):

պնս է թարգմանւմ այդ Հատվածը. (ՃԲքՅՑհո7) ոքթեքՅՇԻԾ

«է» բասուր, որ ունի մեր 12-րգէջում": պատմագիրը

:

7)։

այ

ԹԵթԿՅՐԾ Խրատ

Համարում է Անանիա Շիրակացուն, որի անունըպատմության մեջ Հիչատակում է փոբըհնչՀետո: Անանիա Նույն Հ (նրագրում Շիրակացուն նանւ Ե.Դյույորինն

ի

Թյանց մեջ նույնպես Ասողիկը Հավաստումէ, Թե իբ «զասոմությունը սկսում է այամից(59 եւ 157 էջեր)եւ Թե պատմելուԷ իր Ա գրքում նաեւ Հայկազյան զարմիպատմությունը,որոնք,սակայն,բնագրումլակասում են :- Նույն բանը Ա վկայումեն նահւ մեր պատմագրի գրթիԴ պիխինախագրությունը (էջ 24) ծւ Աբիատակես վկայությունը,Թե. «Սանվփանոս Լաստիվերտցու որ Տարօնացի, զԱչխարՀասլատում գիրոնչարագրնաց... ակահալ ի մարդն առաջին...» (չչ 5-

Էմինն

74-7:

/Ե-

Աբրաամումինչեւելն

ամն

օթօրթոօ.» (էջ5)։ մեծավհրավացիությամբ Իսկ ե.Դյուլորինն «զայրնՀաւատարիմ»

|

'

Մ:

|

|

-

(էջ 51).

12.

ելվպտուէ:

ամքնայն յառաֆնմէ մէջս 5):

(Մասն Ա.

ԲՔԺԵՈՇԿՈՇՈՑԵԼԾ ՕԿՕՕՅՈՑՈԵՒԾ

ու

Լ ԲեւԳգ տարիների գզումարը՝ Ադամից ՋշՀեղեղիզ:գիվածքների նախադրու-

ժամանակագրության

Է

Ըստ

որում՝

ասեն

այլազգնացն ծառայնալ. Թէ մանաւանդ

միանգամայն յոր է ժամանակն Թուիցեմբ զազատութեանն խառնԸնդ ծառայութեան ժողովբդճանն զորա էւ մէք ի կիր արկեալարիցեմքի ամինՀամարի... զայլազդնացնժամանակս ընդ ԹեւամացԹագաւորացն Համարել»: Եվանբիոսի նոտագրերով գրված բառերիցՀեւոռ Աաողիկն հոձնիցավելացնում է. «եւ զժամանակ Դատաւորացն Թուիցեմբ՝հչանէչամիպատառանձինն մագրացն Ն քբ"թոր Ասողիկը ամնննցուն»: չի Թղսբկում ծՓաՀրեացիների ռայությանտարիներն

|

'

ՀՀԿՆ :

անաԼԼ

այլ առանձին,

ազատագիվելուՀետ

Դժվարանում ծնթայստնդորեւէ Հասաատուն Իրն

որի Հեւ Համաձայն ասածր, է նանւ

Սո.

մ. Մալխասյանցը:

բոոծասել.Ի .1 ,

փոսուն, այսինքն

ավելիՀ

"է

Ֆ

ԴՄ" աա ՖԽԷէ

ար» Խր Աա ՛ տարիների

տավորազ

է 490 տարի» որատմագրաց կազմում «չափի

Հետ, ոի

ա-

Անանիա Շիրակացու, Եվշեբիոսի

եւ

նանւ

Դե» եռրիեւ

տարի):

Իսկ

գավորության առաջին մասը: Ասողիկի ժամանակագրությունը է` Հնարանք Եվսնքվոսի երկուԹմակարգությունների եւ Ըստ Հրեական Սամարացին բնագրի Եվ». Հ. Ա. 760-161) ճւ բոտ (ժամանակ.

ԱՑ7" Յոթանասնից (անդ, աանազագրունյան 70): Հայտնի : Ասողիկը Հետեւող Հատկապես Ռրիդինի նիա Շիրակացու Հոն վա աի Թվակարգություններին, «րոնք Սողոմոնի ատորեւնի մանակագրուլթյան էջ 80-ում) մեր ձեռագրինմանությաւմբ՝ մինչեւԵղիսրտուից 490 տարի Հաշվում, ելնելը ոբի Փոխարեն ոո »" Ցոթանասունքն լիարժեքվերաչասուլինելով պատմագրի ՀետաղաՀաչվումներինեւ ոչ էլ Եվսեբվոսի ր

եւ

ոչ

է Ասողիկի խաբվում վենեւտիկյոոն ձեռագրի Ընթերցվածի (այնձեւով, ինչպեսոր այն ներ է մուծում Մ. Ափգերը

ո

,

ոի

-

բոլոր

դուրս գալիս. Քան ղչասի,քան զճմսնալով այն՝«ելանէ պատմադրացն ամենեցուն»":

ներիչափն է

Համ, (էջ 52). Համեմատության

չ

ը.

ամա

ու

նակումէ

ում

սուայ

4.-

եւ

ամք

եւ

ե

զ.-

տարր բՄովսիսէմելիցն

մինչեւ

մոնի

նուած

տաճարինամք ղեւ

ոա

ճաիին

ամք

(Եւս.

Ն4».

-

զ.-

եւ ամք ը.- Այլոզգեացն ամքիբոնի)ամք է.-Աբդոնի Սամվաոնի Առ. սովաւխմբեցաւ Իղիոնական պատերազմն: եւ յ Հեղհայամք խ.- Սամուէղի ամք իս.- Դաւթի ամք Սաւուղայ

Ժաման.

Է

մինչեւ

ո

այդ

է

: Բողնում աք Գոդոնիել

սիզբն

ու

մաաե,,-

ու

:

եւ

Բ թրաու"

նո

ռտռա-

է 53).Բնադրում կարդում ենք. «Սողոմ, նթ ամ, 40»: Վրիսոակ է Մ. Էմինը: էայն: որ Երուս ոբ կրկնում Քանդի Հայտնի տաճարիչինությանը ձեռնարկեց իր թագավորու անմիջապես Սողոմոնն

Աթ

15.

անի

ամս

ումի :

ե

՝

չունի, զուքում նույնպեսորոչակիություն որոչակի' Մալխասյանցի Թիզը, չարադրանթիբմասոն էլ բավականինմութն է թ րոշակիոչինչ առելչէն կարող:

ո,

մրե աաա: երջին

Հատվածլ

ա"

Ս.

ո-

'

բեւ Ծան. 17-ում: այս,

ո-

(չջ 55). Մ. Էմինը (էջ Ջ Հատվածը այսպեսէ մեկնում. եմ «Կարծում այստեղ Թերությունը Բնագրի ինչ-որպակասից է: անքի Հաֆածայտ է. Թե. «40 վրիպան եւ տարի անապատում չղրն տարուցՍորա մինչեւտաճարի չինությունը Լինի տարի»: Եփսեբիոսը, որին Հետեւող է ՛ Ասողիկը) մերպատմագիրը է Դնում Հետեւյալ ձեւով այգ Թվակարգություն տարիները, որ ունենք վածքների, Հանած Թվակարգությունից, 40-ը, ՐԸ Մովսեսի անապատում են եւ ծղած տարիներն չորս տարիները, Սողոմոնի կստանանք տարի»: Ե.Դյույորիեն Իսկ (էջ 58) ասում է. «Հեղինակն ունի 430 տարի, որ բա-

"բ ԱԱ ,: Ր Գողոնիելի զոոավորի

7""րաի

Բնագրի 40-ի

17.

ւ

' Ն ու ՛ դատավորին տալիսէ ւոարլ սուսի այ է անուններն ժամանակը80 Սամեդարի աա եւ Ասողիկիայգ Հատվածից«Այլազգքացն ամ. եւ 80 ամ» այլազգնացեւ Աւովդեա այղ բառերը Սամէգարայ՝ ` բով նչված թվերը պակասումեն Եվսեբիոսի մու": ուղ ունենա, ազրննքԵվանքիոսի -բնագիրը»կստանանքջ (կ ւն, մոտ չկա, մեզա տե Իսկեղոնի10 տարիներիմասին,որը Եվսեբիոսի 4եռաղգիր օրինակըթերի է Եվոհրիոսի

ր ովՀետեւ

արիչինությունը՝

անունները Հիշատակված չեն ԵվԳրքում ծրկրորդ որդուանունը է ճոչվում (Ա. Ամինադար ոչ Թ Եսավ, ինչպես մոտ` կարդում ենքԱսողիկի Հասեւ առանց դանալու Էնչոլես ննչու»:Ե. Դյուլորին, չչ 57:Յ ԼԱ. 2), ծւ Թաղ.

ԵԼԴրի

480, ինչպես ոի սուսիիների դումարը չի կազմում ոչ այլ էնչ են, այլ միայն այ այլ 4239սարի,որի պատճառները

է ասում,

է տայիսԵ.

16.(չջ 5:40.«Սավուղի ծրնք որդիների

ցՀանդերձանտ 11ԻՎՅոն

Ա. 82-83):

(2 Դյուլորին, տարիներ»: էջ 57):

«Է Ասողիկը

սեբիոսիմու:-

,,,- Ղ

խ.

չորրորդ տարուց

են

ԱՖա-

փոխարեն. Դյուլորիեն իր ծանոթագրության մեֆ, որ մեջ բերքցինք վերեւում: այդ փրիզլաւկը, Բնագրի որն ունի 40 փոխանակ 5-Ի» ԽեւԵ Թերեւս ծագած լինի տառաձեւերի նմանությունից: բբ հ. ցույց

ՄԸ

բ

եւ

բայ

եւ

:

'

այդ

եվոնքվոսն ունեն

է

եւ մելիցն Մովսիոէ յեզիպտուէ մինչեւզչանդերձանա տաճարին»՝ է 525 տարի, աալիս 490-իփոխարեն, ռի Ցարդում ճնք Բնադրում.

եւ դնում ենք այստեղԴատավորաց

..

Սառ

նում

ի

ոբ

՝

հրաման առաֆին Թագավորների տարեթվերն է կն Հաչիվը- «Մովաէսի ամք խ.Հաաա ոն բայնՀԱՂ դատաւորիամք Այլ«զգեացն . "Ր Դգրովրա կայ ամբխ-- Գեղչոնիամքխ.- Աբիմեղէքայ ամ ամար է». Ա ամքիբ.- Այլազգնայն Յեփթայեայ դատաւորիամք Սերեդոնի 14.

է նաեւ,

Ցաչայտ մրիզակէ, ոբովչետեւ 480-4-40-436»: Գրչագրծրի աղավաղության «րատճառով րոք որ մութն է խոսքիիմաստր,մանավանդ Օա «Որ Համարեալ եւ 24ամ անապատին Սողոմոնի մինչեւ մինչեւցչինուած 430, եւ տաճարին՝ մինին ամք ժառաջին 997 ամ», ամէնԱբրա Համու. որիցճ այստեղ Մ. Էմինեւ Ե. Դյուլորինի նծրբնրեցինք մեկնաքասնությունենրը: չննք Համարում Ավելորդ. այստեղ նանւայդ չաննրկայացնել

մերբաղատրությունը: պակցությամբ, Ինչալես է՝ Ասողիկը Հայտնի Հրեացիների Եզրսրտոսից սաԵլնելը մինչեւ. Հ-ն Ը Մտ. չի ասում ճո կարծիքը: Մալխասյանցը "

օբ"

եւ է490 տարի՝ ճարի Անանիա չինությունըՀաշվում Հետեւելով Ռբիգինեսին Սակայն 480 տարի: ԻսկԹաղզավորությանց Շիրակացուն: Եվսեբիոսն ունի Եր-

Գիրքը (Զ. 1)

բորդ

ասում

է. «Եւ եղեւյամին չորնքարիւրորդիեւ քառասներոր-

ամին չորրորդի-.գի նլանելոյ ռիդւոցն Իսրայնլի ժեզիպտուէ, արբային Սողոմոնի...չինէր զտունն Տեսոն»:

Ասողիկըճգնում է միաբանելայդ թվերի տարբերությունը(490 Ուստի 480 տարիըստ Եվսերվոսի, 440 տարիմ ըստ Գ. Թոատարիըստ Ռրիզինեսի, եւ է տասը տարիների որ լա գավորությանց), բացատրում տարբերությունը, եւ մոտ, 22 որովՀետեւ ՀասմաՌրիդինեսի Եվսճբիոսի «Ռրոգինէս Անանիա բեն եւ տասն ամ եղոնիղատաւորի»(որբԵվանքիոսը չունի), ապա ուրեմն

արի, ժը. Գ ափիս.ԺԱ ժթ.Հովակիմը՝ Հովաքազը՝ տարի,որդիՀովակիմը, ոբ նույն Եջոնիան միս.-22 Մատթանիան չ՝ որը նույն է՝ ես ռարի:Սեղեկիան տես Ծան. Սողոմոնի մասին 17-ը:

480-:10-.490:

440 տարիներիմասինԱսոզիկը Գ.Թաղավորությանց մեջ է բերում ինչ-

անծանոթվկայությունից(տեսԾան.12), Թե. «ՅորժամզՅորդանանաւ անց ժողովուրդնեւ յերկիրն Աւնոհաց առկայացաւ՝զայն ելս կոչէ». ուստի եւ Եգիճրոոսիցելնելն Հորդանանից անցնելըլինում է 40 տարի. Հորդանանն որ

ու

440: բոտ Գ. Թազավորությանց, անցնելուց մինչեւտաճարի չինությունը, տա-

եւ

տարիէլ

Եղոնինը, ինումեն

միասին40--440--10-490

տա-

եվ իսկապես, Ասոզիկը Հեւոեւյոլ ձեւովէ Հաշվում ելնելուց եղիպտոսից

մինչեւտաճարի չինությունը, էջ 9-10,

այսինքն. ՀեւոոՄովսեսի 40 սուսրիները, Ելնելուց ղդատավորացն Թազավորացը ու

(եղոնի10 րիների

միասին) կազմումեն 445 տարի, գումարածՍողո5 մոնի տարիները (այդԹիվը տես Ծան. 15), լինում է 490 տարի: եւ Ուստի վերեւումնշանակվածայդ Հատվածը միայն Հետեւյալ ձեւովէ զմաստարտածայտում. Հեւո եւ թոա( «Եթե Հաշվենք40 տարիանապատում, դատավորացը եղոնի եւ 445 սարի) մինչեւ տաճարիչինությունը՝լիզավորացը 4-ը (52) Սողոմոնի, նում է 490 (ՆՂ հւ ՆԼ-բփոխարեն,որ ունիբնադիրը). Աբբածամի առաջին Հետ

ո

(էջ 85) ունի այսպես.«...դրեաղէ՝ թէ տաճարներուլի է դառնում: եվածբիոսը «աղէմիչինեցաւի Սողոմոնէ արքայէկանխազոյն ամօքՃԽԳ. իւք եւ ամսովք ութիւք՝ քան զչինելտիւբացւոցզկարբեդոն». -

(չջ 56). Նշանակենք այստեղխորայելի Թոսգավորների ժամանակներն Եվսեբիոսի, որինՀետեւում է Ասողիկը. ԺԶ սուսրի.զ. Սողոմոնինը՝ հբեթտարին էլ ՀետըԼէ. -բ. Ռոբովամը՝ Գ տարի, ղ. Առան՝ ԽԱ տարի.-ե. Հովասփատ՝ Խե. (Իե տարի) զ. Աբքան՝ Ը սոասրի-Է տարի. թ. ՀովաՌքոզիա՝տարի.-ԸԳողոթիա Հովբամ՝ մայրը՝ 19.

բոտ

ա.

-

-

ա

-

7).

Գրչագրմըի աղավաղությունից Հուդայի Թագավորների ինչալես որ ունի թ մեր «յատմագիրը, ագիր օրինա, այլ՝ վանքով Թվնրի Համեմ . աա այդ վբիզակն այսպես. ասքան՝ հն տարի, տպագրի 49-իփոխարծն: Հովա, ամ եթե 464 գումարից ոլ -28 փոխարեն: 2 " Հանենք Եւ 3 արի-3ամիս), է 440 Ցազմում եւ 3 .- Մողոմոնի տարի ամիսոո բոա մել տարին մուռ

ոի»"ոչ ո» - Օտ:

Ծո

ո

լ

տա-

"/

ւ

ո

Պարո

՛

Ա

Ի»

Հռ

Հ

(Եվաճբիուվ անր Իլ" Ասողիկի ւմ 57 նչած տարին ամիսը): ատ ինչպեսունիԵմ»ծբիոսը, ր 2 որքանրը, վրիպակ Աշոթիիշ"ը զի Թաղավորությանց զրթում(ԻԱ-19) աԱ զրքո ) զիված «Իր ամաց ծրկուց թ. 5իւրում. ճրկոտասան Թաղզաւորնաց աճ յերուսաղեմ, Հուդայի է՛:1 տարի տաճարի Թաղավորների թր մաքեթն Աո չինուդլիա, գերության տարին, 67" Հի մինչեւ .. կո

"

37,

(եւ 3

Քա

ան,

գաւորելն

եւ

ԴԴ"

է, որը

Դ

1Գ 21

"

է.

Քօան

ամ

եւ

եւ

Ամո

:

21.

Բ

եւ

է

ԴարեՀի Դ ծրկբոլ

Բ ուներ 711 (ԷՀԺԱ՝նորոգումը Նսխկին ԷԶ «խալմամբ ԵԴԺԱ-իփոխարեն): Ա ։ ժաման, Եվոծբիոար մ նչեւ

տաճարի

Հաշվո, սերիբ Հաշվում է

22.

սկզբումավելացրինք«զկնի» բառը, որիբացակա(էջ55). Հառովածի որիխոսքն անծասկանաէ, առանց յություննանչուչտ գրչագրական վրբիզակ

ն5 :

(ՋՂԵ,ՋՂԷ-ի

տարուց տարի», (505--490)--995 փոխարեն): 18.

(

20.

դա

2.

րնրա

,

ու

Շիներ են, Րե:

տարի.-ժ. Ամես

(այնէ' տարի

(է 59). Այտեղմէջ րերի: րենք

511:-

Բա

անակաժիջոցը Քադազերեերիեր տարիգնծւ 70

Գարսից

,

անունների (ժագավորնը, վենրի Համեմատությունը Հեռ, որից Եղսծբվուի է նրա ժամանակագող, Ն (մասն (մ. գրության Ա. եւ

առ,ման, բոտ

Աա

Ըստ

50)

Նճրածության

բոտ

Աա աբ: ու

կանոնների ննրածու-

ռտԺամանակագրության ամս կքւրոս Է Կեւրոս ամսէ. բ- կամբբւաէա ՇԲ. Կամբվւածա Ը: գ Մոգքն նղբոարք ամիսսէ. զ. մքրդիս ժող ամիսս է. գ-ԴարեՀ ամա Վշտասպեայ 14: գ-ԴարեՀ ամո Վշոոասաքեայ է4.

Առ

սովաւ տաճարն Երուսաղէմի

մետ առաջինՀրձ նորողէր ՐՀ(գ լինելոյն "»

է

Բարեղաջւոց.

ամս ամս ի. Քասնրքաէս իա. ե. Քանհրքաէս Դարեծի. Դարեծի է զ. Արտաւան է. Արտաչէս որ կոչեցաւ Երկայնարասզուկ զ. Արտաչէա, ամո խ. երկայնաբազուկ է. Է: Քանրքաէս ամիսսբ. երկրորդ Աուսովաւ եզբեւ Նեքմիա Երբբայեցւոց առաֆնորդք ճանաչէին: ի

ե.

25.

՞

թ.

է. Սոդդիանոս

ԴարեՀՀարճորդիամս ժթ. ժա. Արտաչքս Ուչեզէ. որեւ Ռքուհզ. ժբ-Արտաչէս՝ Հժ.

ժգ.Արաէս Ռբայ դժդ-ԴարեՀ Արչամայ զ.

էն

է. ԴարեՀամա է.

իք Արտաչէս

Ը-

Թ. Ռվքոս հզժ. Արսէսղժա.Դարեչզ-

)

առ

բոսո.

։

ի |

եւ ամբողջությամբ որ մենք տեղ-տեղ էլ`.քաղվածաբար, առ

մեկցույց

|

։

(էջ 61). Պողոմյանների անուններըլրիվ չափովեւ նրանցժամանավների Համեմատությունը խիստաղավաղված ենքդնում րատ Եվանբիոսի՝ | նրանց անունների լիակատար ցանկի(էջ 110-120), թեեւ Ասողիկը նրանցթագավոր| | ների առաչինմասը՝ 93 էջից վերցրելէ Եվանրիոսի Ժամանակագրությունից,

| |

ենք տալիսբնագրիներքեւում:

«Աղէքսանդրոս Մակեղոն՝ յառաֆնումամիճժա. ողոմպիաղին թաղաւոր, ամ եւ ո ր այն՝ չինէ զԱղէքսանդրիա զերկոտասան ժեգրպտոս, է: Յետ ամիոս

Գոր ԱՑԻ ի.ամս մէոս Փիղա դեղփոս Փողո (բ-(էջՑ մէոա Ե.ւնրզետքս Պողո իղամա լիա. Գողոմքոս Փիղո արատով. մու: Ե,սիփանէս ամս իբ. Գողո, քաղաքի

եւ

այ"ՔԻ

ամենայն78 ե,Մգիզտոսի տոսի Թագաւորեգին այս լքագաւորձցին ամս

ամա

ե )

|

|

է:

Դնում

էնք այստեղերբայնցիների իշխանները ցանկնբատ Եվ-

ոռի րլի,ց Բ աղզվածարար է Ասողիկը անբի վերցնում (Ա.93-94. Բ. 20-21) Գ Ք. ես՝ ԺԹ որը նույ չա.Հուդաս, Մակարեն է՝ տարի. Հովնալթ սոարի.գ. Ը տարի.- Հաննեոս, Սիմոն՝ ոբ Աղճքսանդրոսն է՝ ԻԷ տարի.-է նրալին Ա4Թ տարի.-ը. ԼԴ տարի: ղդնքսանդրաւն՝ Հյուրկանոս՝ ,

լ յ

ամս լ: Պողոմէոս որ եւ Փիղադեղվոս Դիոնքսիոս, ։

ՀԱԼԼ

1. Տեւս

2. Տես

երբորդԹի.

(8:63),

27.

զ.

Աղէթսանդրիամա ը-

ամս Պողոմէոս դուստիկղէուրատրա ի.»:

որը

իթ.

ամա որ Դողոմէոս՝ է մօրէ ՀօրնՔշբոչ Աղէթսանդրոս՝ Հալածական գ. ՊողոմէոսՓիղատելփոս, որ դարձաւ Է փախստենքն ն Հալածական Լինել եւ

ոա-

տա-

րիներեն,

, բա Սովածր՝ ա ամբաս ամս աս

Եգիորաոսից ելնելուց մինչեւ սոաճարի չինությունը

չինությունիցմինչեւ Տերոջ Տաճարի Խաչելությունը1012 է: Ապաուրեմն 1502 է, ոիր Եգիոլտոսիը Եյնելը՝ երկրորդԹին է (1501): Աբրաչամի ծննդից մինչեւԵգիպտոսից 505: տարիէ. Ելնծլը 1501 տարիէ: Եգիպտոսից ելնելուց մինչեւՏիրոջ խաչելությունը Ապաուրեմն ծննդիցմինչեւ Տիրոջ ԱբրաՀամի խաչելությունը

յ

ամս. Պողոմէոս լ: (էջն93՝ ամս Լ(դ:) Փիղոմէտովը կբտսեր՝ կոչեցաւ եւքլ դետէս՝ Պողոմէոս ո

եւ

նախամենք

.

|

Գողումէոս Փիսկոն

5231. յաւելուն

այոր

լ

ո-

Ր ոյ Աղէքսանդրիայ

26.(էջ 62). Ծանոթագրության մեջԵ. Դյուլորիեն գրում է (էջ60). «Ոչ գիչոեմ,ուստի առձալիցէ Ասողկան զթուակարդութիւնս զայս, Համակեւ զչոբեսինզառաֆինան: են ամք 1012. 1062. բրո Առաջինն եվսեբիայ յունլուն ամք 50. եւսծբեայ ր. ամք 1501. բոտ եւսեբնայ 1542.մաւհլուն ամք 41. » 2047. Գ. ամք2006. » ամք 41 ժաւհլուն Դ. ամք 3068. » » սրակասին ամք 79. 2989. Ե. ամք 5310. » » ամբ 79»: ւմ հն ժաման որ Ասողիկի մեջ Քանի Ս է գուր Պատմությանմ, թյուններըԱդամից մինչեւ ԱբրաՀամբ ծնունդը,գրա Համարէլ Հնարավոր չէ ասելորեւէ Հավաստի բան նրանց Համար,որը բերում է այտտելղ Թմոկանների ներթեւում: իսկմյուսներըինքնին Հայտնիքն. ուրեմն րատ Ասողիկի. Տաճարի նորոգումիցմինչեւ Տիրոֆխաչելությունը501' տարիներեն. ծաճարի չինությունից (Սողոմոնի չորրորդ տարուց մինչ նրա նորոդուեն: թյունը (ԴարեՀի երկրորդտարին)511՛ տարիներ եւ մալաուրեմն Սողոմոնից տաճարիառաջինչինությունից 1012 տարիներ նն, որը Հենց նախկին Թի է: Վ

կտանքյուրաքանչյուրնիր տեղում:

24.

ինչպեսցույց

տա-

Ըն:

աու

լ

(էջ 61). Այս Երկրորդ գլուխը,ինչպեսնաեւ առաջիկաԳ. եւ Դ. գլուխսները Ասողիկը վերցրելէ Եվանբիոսի Ժամանակաղրական գրքից, բատ որում

բեսո տեղ-տեղ

512 տարիներ են: այլ 474 տարի:Իսկկյուրոսից՝ Եվանբիոսը տաճարի նորոզումից մինչեւ է Հիսուսի Հաչվում ծնունդը

դության տալիսէ ոչ թե 401,

՝

լ

23.

ստորեւբնագրիէջծրում մեկ

(էչ 62). Գարիցթազավորների տարիննըի գումարըԴարեձի ձրկրորդ

մուտ, էջ մեր պատմագրի էջ 15:

:

16:

3. Տես 4. ամս

չչ 10: էֆ 8:

«

ՀեւոոՀրեացիներին Նրանից Թաղավորումեն

«ը՝ ԼԵ «ոարի.-բ-

Արթեղայոս

այլազգիները. ա.

Հծերովդե-

Հերովչնս Ջորրորդաա/2ւորի.- դ- Առրիպաս՝ Է տարի.«զեւո՝ ե. Ադրիգպաս Ի, տարի: կրտսեր՝ Հնրովչծսի՝Թ

ոոարի.-գ-

28. (54 64). Խոսջը է եւ անչասկանալի:աղավաղված Նախկին պլադգիրն

եւ ուներ՝«Սա Թագաւոր միանգամայն Քածանայապետ է մինչեւցօծնալքն

ՈՕԽԹՅՅՒՌԻԵՕՑԵ

ԻԹՎՅՈՒՒԵՈԳ: ոքՅՅոտ

Լ'օոՇՈոԾ

Տգւու

քօոմգու

ՇՕոՒՃՇԻՇՈՒ

| :

Ըստ,

1օՏ Ըխօյտ զալ

Էօքն ծու

|

ի

լ

|

|

ու

|

սմս ( Կալիգուլա) Գայիոս 7.5.- Ներոն 13 ամիսս Կշօդիոս ամիսս Վեռպրասիանոս ամս 9 ամիսս11 աւուրս 22.- Տիտոսամա 2 ամիսս2.- Դոմետիանոս ամո | ամ 1 ամս 19 16.- Ներուաս ամս ամիսս3.- Տրայանոս ամիսս 6.- Ադրիանու : 21- Տիտոս եւ 6Մարկոսի) Անտոնինոս Հանդերձ որդւովբն Աշբեղեաւ Դուվլու | ամս 22 եւ ամս 19.ամիսս6.- Մարկոս Աեբեղիոս կոմողոս Եղիոս Գերտինաքսլ ամ 1.ամս 18.ամս 7.Մեւծրիանոս Ա. Անտոնինու (Սարակաղղոս) Մակրինոս ամ1Է. ամս 4.ամս 13.Անաոնինոս Աղէքսանդր Մամեայ (ոբդի) Մաքամա 6.ամս 7. օիմինոսամս 3.- Գորդիանոս ամ 1 Փիլիոլոլոս Դեկուս ամիսս եւ ամս 2 6.3.- Գաղղոս եւ սմ. աժմիաս Վաղոսիանոս Վաղերիանու Գաղիանոս սմ 1 ամս 5 15.- կղօդիոս 6.ամիաս9.- Աշբեզիանում ամիսա Տակիտոս ամիսս 6.ամս

4.ամիսս

ամս

ամո

23.-

ի

|

ամս

,

.-

Փղօրիանոս աւուրս

82.-

ամս Փոտբոս

ամիաս4.- կարոսՀանդերձորդ-

:

ամս 2.ամս 20.- կոստանՆումերիանուվւ Դիոկղետիանոս որոյ դիանուս, ի Քոասնեմեկին աւարտին կանոնք Եւսնքեայ»: եւ ւովթն կարինաւ

(չչ 69). Սույն Հատվաձը՝ նույն Խո«բի ( 41 6) կրկնությամբՄ. Էմինը ծնաւ է այսալեա. կարդում «ուշ եթովպացի զՆծբրովթ, զորմէ գիրն ասէ»: նույն ձեւովէլ թարգմանումէ Ե. Դյուլորինեն (էչ 20): 30.

՞

էւ ուղզել Ս. կարծում ենթ իմաստըճիչ:" էՀասկացել Հատվածի ուսՄալխասյանցը, ի եւ Թարգմանեցինթ այգ նույնփճաստով:

Ա

ք,

րմ

նք Թաղա-

անբիոսի ՀԱԱ բա մերաչԽոբեստ

Ե

ասեն

բաց

.

.

.

Համ

լ

:

|

լ

ի

Արիս.

ը

ամս ոբ Ամիւրոս Արալիոս՝ Ք. եւ Բաղէու բ.

ն.

զ.Քեր, ւքոէսոր

էո Ամբամբթ

է

սն»

Բեղոքա 2 Բաղեաս ժ. Աղադաս

ը.

Գաղ էոս.

թ ԴՈ»

ԱՈԱ

Աւմամիթուէոս.

լե ժբ

Բ

Առալիոս. Սուսոաոիս. Քաէթսեր.

»

Բելոթոա

Ալտադոս. Մ, միդու միթոս սս»բ ժբ. »բ. Մաքքաղէոս Մասթաղէոա Զ փառա. ժ- ր ճրոս Մ», Հլ Մաժիղոս սԱս»թ միղոռ. էթա Սոլար ի. Սոլո ունթոս ՀԸ լի կատաղա...» ի. Սկատաս դէս. Ա... փու եղեւՄ, վէ» Հբ էից «րէնադիր: Ա մինա. Հէ. Ա մինտաս իե. Ւ 4բ-քղոթու ի. Բելոթոա. ԸԱջսս»

լթ

Մա

ա.

«ԱԶ

ԱԱԿ» ք

շէ.

.

ամա

ԱԱԿ»

Ս,ոո

հործ:7"րծորչնց Թ իա հրելոջէ .. յաւ Լ տյ զութ

Վ

ՋԳրա.

ուրաիդիստ

`

րնդ սմին

"

ր թագաւորն,

աԼ

ո

ժամանա

կոթէին: 4. Բաղատորիա. ի. Ղ.. մարգա Սո.մարա......»

..

ամս Է

իա. |

որ է Նինուսաս) (Զամասէս

լբ

Արխա.....»

.

:

չական

(

.

ւ»

ննք այստեղՀռոմեական կայսրերի անուններն ժամանակները Համար (Ե. Համեմատելու Եվսեբիոսի կանոններին Համաձայն

Համար ությունն

(Է.19)։ նացու Ըստ Եվսեքվոսի ԸստԽոբննացու զորմէ նախ Նինոս, թագաւոր ճալմենայն Առիացւոց՝ ի Հնդկաց. ամաբ, (Նիեոս). Ա. Վգտան, ի նալ Աբրա Երրայեցւոց ազգին Հապետ: (Շամիր 7) բ.Շամիրա եբ. դ

ներից(իմա՝քածանայապետներից) չնչանակվեցին":

Դյուլորինի Թարգմանություն 9): 6.- Տիբնր «Օգոատոս56, ամիսս

է

որ Նինուտա զ.Զամէս՝

ծն մինչեւ օծյալները հչխաններ ճղել,ոբ տեւեցին Հետո ( տարի». Քանզի Հանեսից նկած) Հրճացիների քչիրոնները այլեւսօծված-

Դնում

Բորորիցա

տա

,.....շ

օոչ.

քնթ Հ ասկանում «ույնՀատվածը. «իսկկյուրոսից սա` ( չջ 67).

ւթյան

ժամանակների

նա

Մեթ, ակայն, բառերի դասակարդությունը փոխելով,Հետեւյալ կերպ

29.

Ա.

եւ

որո

1»:

Ե. Դյուլորիեն Իսկ (էջ 16)՝ այսպես.օթայտ

հա:

70). Դնում նենքՀամեմ,

անունների

ա

Կիչրոսիչխանքեղեն տեւնալամո 483». (էջ 26): Մ. Էմինը

ՀՒԹԿ/ԱԵՅՋ օԼԵ

է այսալնս. (էջ13) այդ Հատվածը Թարգմանում

էՈՔՅ ոօ

(« չչ

31. ների

մ աակ ամպարհըս

է.

սո

Հէրակզէս ճանաչէր:

հդ Սրաարմու աի

.

Քեողոտոոէս.

ղոմերառվիաքա.

Սուսոա

Ղա

բ իացւոց (աւԱգ մեղ նաւացն, տոր, ԶԱ

Ա,

»

ջ

լբբ-

Միթրէոս

Ա»

2-2 իէ

ար աո.

Սոսառմոս.

Միթոէոս.

|

|

|

» 6. Տեւոամոս..... (Բառաւ: որո 4 Ի ամք իէ. Տեւտեոս

Ա.

լիոն

.

հր.Թինեւս

Տեւսուսմու

ի.

վարենզայս ժամանակագիրթ «ոուք Հայոց սարակզամենայնզաւառա յայսկոյս փբատայ»:

."ռ

Տեւսոէու.

Թինեւս. «»ի. էծ. Դեբուսոս (Դ4րգիլ.) Դեոմլիւզոս. 1՛մ. Եւսբաղմէս ծւպաղմոս սովաւ հկաց եբրայնցւոց ճրծեւծլի ' որդին Թագաւոր, Սողոմոն զտաճարն /ծրուսաղէմ չիննաց: Ղաւութենէս ին. ՊԱՆ դաւոթնեիա խաթա ի-. փոս 14:Ռփրառոէոս արատ տոնին կորով». »իր. ԼծԱպրաղանէս»ի Ազոագանիա Սարդանապազղդվա Սարգանապաղոս »

ԱՆՈՒ

»

մանին

է

լեալ

ԲՈՐ»

32." չջ 72). ԴնճեքայստեղբնագրիՀեւ Մարաց Համեմատելու Թազավորեւ ների անունների բոտ Եվշեքիուի ժամանակների ցանկն ԺամանակադրուԹյան (Մ.Ա. 49) եւ բոտ կանոնների (Մ.Բ. ներածության

րաոր : աան ւթեն, ո

Թեան,էր(ոցունց մբ թ է

ա

Մաւղակէս. զ. Սովաարմոս. ( գ. Արտիկաս. Լ ե.Դչիոկէս. ժղ. զ. Փրաւորատկա. իդ. Ֆ»

.

»

.

»

»

.

.

»

չ- կիաքնար, ան

Ը՛

33.

աւ

Աժրածակ. ՛

.

.

»

բ

«.

.

.

՛

»

Ֆ»

.

.

ա. չ.Ը՝ կրաքար

»

».

Աժղաչակ-ա

,

ւ

Է

3. ճ

'

էծր ալով

չջ 74). «Անուամբա վերին կողմանք քմանայ Հեղինակն զՍիջադետոս ՀիւսիսոյկամզՍիչագետո եւ Հայոց, զՄեծ Հ այս, զՀիւսիսով՝ զգաւաուս կովկա- | աու»: (ե. էչ 64): Դյուլորիք. լ

'

տանիեւ

Վաղ-արչ-ավ»:

Աբչ-ան-ո լ. 65։

:

զժողովուրդա Գարսկաս- | եւա զամենայն աշիոաթչաց, որջտարեւելակոյս իցեն: Ի միջին դարս

|

է

կամզւոէրԲայՀքա իւ եզուՊարի աարա-- - Աարոն ՛ աի քՀեոր որ Կ )չ որթ նչանակեն (պաՀլաւ),որ զայր թաֆ, դիւցազն: Երծւի լԹէ բառող (պածլու), իսեել բոան անուանակոչութիւն չր աշխարչիկամ պածլաւին,որ

:

34.

աստ

ան.

(էջ 722. «ԲալՀ, կամ Բայ, Է Հնումն Քակտրա, Քածլ ձր մայբաւթաղա Բակորիոյ, որմէ կողմի անունդ ոլածլոու,եւ ածական մանդաւս լեզուին Հայոց

:

«Բաուդ նշանակէ Աբեւծլնայք

այսպիսի:

37.

ու

72.

ինչ

,

բ:

(չջ 73). Պարսից թագավորների անունների ժամանակների ցանկն

35.(էչ

ինքն

Վաղ-արչ. 2. Լ

ե. Դւլոր իէ. յէն

՛

նույնը (բգելում է այսաքզ,միայնբատ Ժամանակագրության:

Աշ

տարը նա

եւ կար այլ փառաւոր

չ-

2. Արչ-ակ.

ժզ ժդ. իդ.

եւ տես 22 Եվսեբիոսի ժամանակագրության Ներածության ծանոթագրու15-16 Թյանմեչ: Նախ է դրված (բնագրի էջերը) ցանկնԷ" նրանց լիակատար | մբացած ուք ծրկու ցանկնրիՀետ. Ասողիկի՝ բարճառուտ Եվածբի

բաո

եւ է

որոց

Հ

Սռվաարմոս.Ֆ» զ. Մամիկոս. ղ- Կարդիկէս. ե. Դչիոկէս. զ. Փրաւորտմա. Բ:

ցանկանրկուսբառազննուկազմել նա կան,այս մատդ

քար աբչ, ոիե նախկին լեզուքն Գարթեւոց, անՀետացելոյ այժմիկ, նչանակէր Թերեւս Քաջ, կամ՝ դիւցազն,

18-19):

.

բառդ

չավ կրտանը եղբայրէր Արչակայ Մձծին,երրորդին յ Արչավունիս՝ է Համարելի ուրեմն, թէ մառնիկդվաղ տայ զմա նուազագոյն բտ աստիճանի ծննդեան կամըստ սլատուոյ, եւ զիլոսողՎաղարչակ է 4եւ նուազական Վա(Ժոուռանը ա, որ այւ Ծոռլնւ ձայնի: 1ոա.

Ո

ա.

ի (իր Հանդերժբաղադրիչմասնկաւ|, սկիզբնյարծլով, որպէս է

սնուն առաֆնոյ Վաղարչակ, եւ ՀայոցԱրչակունւոյ: Թազաւորին զիՎաղար-

Ո

Բ:

Հա-

64։

ա-

ենն.

ժամանակագրություն Ներածություն Վարբակէս. Վարբասկոս. ամոիբ

ն մէն ո." Դիշլորիէ,

36. (չֆ 7.2). «Արչակ, առաջին արքայ շԱրչակուննացն Պարսից, մակաՀ«քաֆ»ի Հայոց նոււսնհալն պատմադրաց: ՅայսանունԱրչակայ կոչէինեւ արքայք այսը Հարատութեան, մենույն է միչատակ Քամ Հիմնադրին Արչակայ թ, զոր ունէին Էբրեւզոիտղոս հնչ «կատուոյ, Թէպէտեւ իզրաքանչիւրու մ էր էւր անունառանձինն: նոցանէն եւ Անուանք Արչականայ նբԱրչանավայ, կուցժաջորդացն Արչակայ, քբադ գոլուՐ ածանցեւալք սննչանակեն անչուչտ բունդԱրչակայ, այսինքնորդիք նորակամԹոռունք: ԱյսանունԱրչակայ արէ

Ը

որոյ

Է"

զՍեծՀայս

ե.

Նռո),

`

որք

նչանա,

նչանանեն

ոո

ն

աջ,

,

ազն:

Երք

թ

որ

լես

ժողովրդեան միոչ՝ բու ճղեւտիտղոսիմն«լատուոյ իչխանացԲաձլ քաղաքին եւ ժայտարար

մետոյժամանա-

Խապատուութեան ժողովրդեանն, որոց նոջինիչխեին: Համարլիմ, Թէ ունի ծագումն ծւ Համանչանակ ա է ի սանսկրիտ

ե

նա-

արածլա

աան բա «արի չ», յորչա եշ, ո Հարաար Աւ Է Ե. ա,

է

արմա"

Առողկոան զլխոֆ քաղաքն Բալ անուանի ՀանՔեձլ Առաւատին,

գոյն ռրպես Մովխսի (Պատմ.Բ. 2): Կարծեմ ԱռաԽորենացւոյ Թէ բաւ ծւ բ պարթեւ ւատին լեզունչանակեր ունէրզիմաստ չաչաստանբառիս,այն է «բնակա որպէսբազում անդամկոչեն Հլ պատմա վրաչոր Հն՝ երկիրարք. ա, այսինրնէ Հզօրաց»:Ե. Դիպորիէ. յէչն 65: առ

վայր Թագաւորաց », Հայոց, անուանելո

զրա գիրՓ Տրկիր բաֆաց քամ

ւում. «Եւ եղեւ ի ժա ամինսորա ( Անտիոքայ եւի 4 ամի զկնիվախճա ԹԼոսի) նին Աղեքսանդրի ն ծառայութենէ առատամբեցին Պարթեւք Մակեղոնաց եւ թագաւորէի վնրայնոցա Արչակ Քաջ»(էջ 29):

գավառիմասինտես Ք. Պատկանյանցի Գածլավ Է Հայոց դարու Հետազուռությանմեջ(էջ 68-70), «ԱչլխարՀագրութիւն

Բալ ( Դալ) քաղութիեւ

ռու-

«ոա

35.(էջ 76). Առաջին նախնեազնրկուց Տոլագիրն ուներ. Արշակ քաչ եւ ՋեղիցԹագաւորեցելոց ԳաՀլաւկանին Արչակունւոյն ամենայն Քաջուամս 57: 30» եւ Թեամբթաղզաւորի Արչական՝ այլն«չջ 35): պարզ է, որ Պարթեւաց Միանգամայն Թագավորների չարքում պակասում են երկուԹագավորների անուններն ժամանակները. իմա` Արտաչես Ա-իեւ ԱրչակՄեծի, որի ժամանակ Հենցբոսժանվեց նրա նեղբույր Արչակունյազ ցեղից «

"

Անտիոթոս Թճոսի 11-րդ տարում,

Վաղարչակը՝ ՀայատանումթագավորելուՀամար.Մ: Խորենացու ասածիՀաորից վերցնումէ (այդ մասը) մաձայն, մեր պատմագիրը: Այստեղձեռագիրը է խոսքիպակասը, չափ(րացնում Հնարավորին Քանզի

տարի Հետո, Ալեքսանդրի մաՀվանից Փիլադելվոս Գողոմնուի ՅՍ-րդտարում:

,

«Արչակքաջ նախննացերկուց ցեղից թագաւորեցելոլ՝պածլաւկանինեւ

եւ ջաջ նախնեաց երկուցցեղից՝թագաւոբնցելոյ «Արչակ արԴածլաւկանին

Որդինբառը,

ամս

Յեւո ռրոյ

ու

որդիքնզա-

ամսԼ5: եւ այլն: Արչական՝ ծբ,

Սերեուի՝ որդիքն:

Պարթեւաց թագավորության սկզբնավորմանժամանակիեւ վախճանի,

ժասինտես տորեւԾան. ուրիչգիտելիթների 39.

(չ

,

39-ում:

). Գարսից սկիզբը:տեւողությունն Արչակունիների

ու

յ

|

վախճա-

:

տարբերկնրպմեկնաբանվում արդիբանասերների կողմից: Այստեղ նարատակ ննել լ ե ւնների ցույց տալ այդ րի Դ Թր ությո չ Բգո" կանները, ցույց այլ որչափ Հնարավոր «ճայ «ծր«րատ բ ոլի. դիրը: | նրա նչածԹվականների մագրի աղբյուրները, տարբերությունների ռ"լատճառ- | վերջում նդնըժ, նւ վերջո | ծիքենըը, ները,չատ այլ բասներով Հանդերժ, ԴՐ ել մե. Ցարծիքննրը | "ր բոնք մեր ժամանակներում ավելիՀավանական թվում: են ։ Ասողիկը ՊաՀլավունիների ժամանակագրության մասինՀետեւյալնէ :

դնումՀե,ռաք չենք

Բադր

Եւ

եւ

ջեւ Ն

ստու,

ա

ա-

լ

ո-

ա-

»

ռաշ ւ՛----Լաւ աաա Միպարզ վրիզակէ նախադասության սկզբում(6) չակերտըչդնելը,թանի որ վերջում այն կա եւ

նահւ՝

որ

ուրիչի խոսթ է...

ու

ա-

ու

ինչպես որ ունի մեր ֆպադիրը, բատ ձեռագիրօրինակի,

է կարդալրոտ

Սո.

Մալխասյանցը բերում է տարըմր զանազան Հաբազմաթիվ ուսանողների Հաչվարկումներն մեմատությունենրը՝ պարզաբանելու Համար, Պարթեւաց, Չարաից, Սճլեւկաեւ ցոց,Հոռոմայնցոց այլոց Թազավորների ժամանակներնՀամեմատական ղյուսակները, օտարալեզու ուսումնասիրուլթյուններն Հրատարակությո ները,որ մեր կարծիքովայնքան էլ սնրտ առնչություն չունիԱսողիկի մասին սույնխնդրի գործում. նաեւ բազատրագրի ո"լարզաբանման ծանառանց այդ էլ եւս

Արդ Դալրութիւնն Բ. Սեբէոսի եֆկոցունց պատմագրացդ: գրոցն

մեծ՝ տուցեալք Թագաւորք Գարսից: Արչակ

նաեւ

Այսուծետեւավելիբան չորս թեր

աղբյուրներիեւ

11) ունի այտպէսզտեղիղ.

չակունւոյն,ամենայնքաջութեամբթաղաւորնացամս ծէ:

սեք

ստո-

առ

(էջն

ա-

նրնդմիջարբաղր Եվանբիոսից, Պարթեւաց տարիների տեւողությունը ղռնում է թաղզավորների տարիների (ինչպես գումարությունից ցույցծնթ տալու Րեւ),հսկմնացածները վերցնումէ Խորենացու պատմությունից:

եւ զանուանահւ զժամանակսՊարթեւաց Արչակունեաց Հայոցլթագաուոեւ ըստ Մ. Խործնացւոյլ բազում ուրեք բառ Ստեփանու Տարօնեցւոյ,

րատ

տարի:

Այս Թվականներից Փիլագելփոսի 30-րդ տարինԱսողիկը վերցնումէ

ամս ծէ. մետ ամենայնՔաջութեամբ արչակունոյն. Թագաւորնաց որոյ որդին մեծ ամս զատտուցնալք Թագաւորք պարսից: Արշակ ժբ-Արչականամս (»:- ի անծանօթիուրուք ժաւհլեալ է քաղուածաոկիզբն Պառոմնութեանն Սճբէոսի

բնոռ

դնում է Հռոմեական Գարլթեւաց վախճանը Փիլիպոս կայսեր հրկբորդ Պարթեւաց Թագավորության է տեւողությունը Հաչվում

կամերրորդսուրում:

ուներ.

բաց,

սպանեալ ՍբաՀրացւոցն Արտաչրի... եբարձ զտէրու-

ւորութիշնն Պարթեւաց ժաղզգէն մլ ամի ԴաՀլաւկաց, սկսնալ (Թագաւորութե ամս Փիլաղելվոս սորա Ընդ ամենայն Դաողոմէոսի, կալեալ ՆԾԷ»(էջ 31): Ուրեմն Չարթեւաց Թազավորության սկիզբը կարգումէ ՀետեԱռողիկը ւյալ Համաժամանակագրություններով.

ու

քար

('զԱրտուան)

Թիշնն Պալաւկաց յերկրորդ)ամին Փիլիպնայ...աստանօր դադար թագա-

' '

լ է

է

:

՝

բարեոնվածխութն ավելի որոչ մասը: Հատվածի

չբարդացնելուՀամարբաց ենք թողնում այդ

Մալխասյանցի քզրամկացությունը այդ խնդրիկապակցությամբ է. Հետեւյալն եւ Նռրագույն Հմտալից Հետաղուռությունները, ուրիչաղբյուրինրի զուեն այն Հեւ, Հանգում գորդմամբ Խորենացու Թե Դարսից նհզրակացության, Աշ-

չակունիների սկզբնավորման տարեթիվը ոլնտքէ Համարել 250-րդտարին, ՆՔ, քկ նրանցվերացման Թվականը 226-ըՀ-Ք-.ուստիեւ նրանց ՀարատուԹյան տեւողությունը կազմումէ 476 սուսրիտ: ՀԶ

1. Տա Տ.

Խմճումո, Բեռջոոթուչ

Գ6Շ5 «25421465.

2. Տես Տ.

Պոհռոջ,

Վ Կոճ

1, 209-264. 2Ճ14-մո, անդ.- ԻԹլմոեշ,

ԹյանՀամարումէ որպեսանկախ գործ, նույնՍեբեուից գրված.այնինչՀենց Դաբությանվերնագիրը բնջնին պարզորոչ

ԽԱՏԱԽԳԻ

է.

409-412:

14Եգոյ,

էմինի«Ցաղագս ցույց է տայիս,Թ6 այղ ժամանավկագրուաիզրանՀարատութնանն հւ Արաչուննաց» բաղվածբԽորենացու Սաողի234 (մեողիլի Թարգմ,8-րդՀավկվածը կի պատմություններից, ուսաի հւ Սեբեո2377 ոչ.բիչ Թերություններ ունի, որոնցից «ի Հ"ղմից գրված,այլ անծանոթ մեկի մեկն ե դարիցոչ առաջ: մեջ անցուցակը` ջ Ֆես ՏԼ. Խմում, դարության հլ Բոռջուշուվ ԺԱ աԻ Մ:

| .լցյունը է | չի ո բս : Կառանակագրական Արո վանված, Էմինըա այա 209-264. ուի

Մ

.

Ժ65

4/առոլմ55,

Ը

1.

-

(էջ 77). Երկրորդ Բառբ՝ Անարիջ է ոչ Արիջք(ներ) տնանչանակում նելիէ այնտեղան ժխտական որի Հավասար եւ մասնիկը, է սանսկրիտ Հույն լնզուների մասնիկին, չո-ին եւ դերմանական լատիներենի, սո-ին:Հայոց ւվատեւ մադիրների չնորՀիվՔաֆգիտենք այժժ Արիք Անարիթ 40.

41. (էջ 78). Այոտեզ եւա նու Հետեւ մեր

Կատմագիրը է Մովանս Խորենացու Գատմությանը, ծրբեմե եւ Համառուռելով նրանից, ավելի բոզմիցս՝ նրաԽոսքերով ճառւելով. որոնք օտորեւ ցույցկտանք «ե-

ճ

կոչումների կիկնաԼ/2 նչանակությունը. դրանցից է Դարսիկներ առաջինը նշանակում կամ Իրանի ժողովուրդը, Սասանյանների բնիկՀոլատակները, փշկերկրորդը ցույց է տալիս կովկասի մնացածցեղերըծւ ուրիչ օտար ազգի ժողովուրդները, որոնք զոոնվումէին նրանց տիրապետության տակ:Այստեղից քմանում ննք նաեւ այդ բառերիճչգրիչո մաստըսսյննամակի, Բ արքան որի Սասանյան Շապուծ ՂարկքցՏիգրանակերտ թաղաքիբնակչությանը. դրանցփմաստները ճիչ չեն Հասկացել կառտրմերն քչայլիան դբ Փրոլիվալը, Թճ. «Տիդրանակերտցինեեւ բիդ.որոնք այլեւսԱրյաց մեջչեք Հաշվվում» Անարյաց (զած Է2172 Գ, 26), այսինքնէ՝ 22 Շօողթոտտ) (Խոր. Ւ Պարսից, Ւ22այլ ժողովուրդների, որոնք են: ՔՀ

Վերեւում, 35-ում մեջ Ե. Դյուլորինի Բերծցինջ կարձիԱռավասղին բառի մասին,որը գործ են ածում Հայոցլատմագիրները Բաձլ Հետ Քաղաքի անվան զուղրնթաց, այն Քածլ անվանելով կա շաՀաստանի ԲածլԱռավատին: ԴնումծեքայստեղՄ Էմինի այդ բառի կարձիքը «2.

բա-

Նօռ

բ տոցութ գրառ առաւատին՝տեսանեմԹէ բառ. է այն Հայոջ,հղծնալսակաւիկ մի, զոր "«դղագոյնս գրել Հարվէ առոուօողին. որ

նչա«եղի,ուստի ծագքառաւօտն, այսինքն Վասն արեւելեան: հնչ նչանակէ անունդ Քաձլ առաւօտլին, բսայցՔածլ արեւելեան, ինչ Հւ ի կաց ցանէ եւ ա ( Քակտրիա գրացատրութիւն Ծ անուանդ) Ե-ի: Եւ ամենայն 1/65-ԵՀ անտեղութնանց է օրինակողն ռլատճառւթ ԳատմուԹճանՄ. Խորենացւոյ, ծասու ոչ ճղել նշանակութեան "րոյ առաւօտլին բաոռւիս ծրի Քաձլ է զայն Համարհալ ժատուկ անուն եւ գրեալ Քաղաքի ԱրաաւյաՄ. Էմին, (/ տին». Մօօքտ ճքո. ԽՇտշ. Ծան. 20օք. 39, 2չ 280-281 ) Ք. Գատվանյանը «ՆիւթաՔառարանի Հայոց»էրկրորդտարում (էջ 4) նույնպես է, Թե առաւասոինն Հավաաստուփ է առաւօտին, Ըստ Մ. ԽբննացուԱչխարՀագրության ընթեռնելի նոր օրինակի որտծղ որ է

նակէառաւօտեան

այսորիկոչ

ո-

:

այլ

.

Անարինձրի (բոլորազգերի մեջ),ոբայլեւսգոյությունչու-

նենան.կամուրիչԽոււթով, է վերացնել ուաունում աչխարՀից տիդրանակերոգինծըիանունը:

Բաձլառավոտին:Այստ

Մ Ե/ Հիրավի, Գ, Խորենացու. գրբիԻԸ գլխում տեսնում

ե. Դյուչորիեն ամբողջությամբ է Աողիկի՝ վերցնում Մ.Էմինի կատարած (չ Թարգմանության Հավելվածից 238-244)։

-

աղ

ու

նն, Թե ՇապքուՀէ ոչ որ սպառնաց խոսբով, կատարեց նույնը Լ23Անարիթ, զործով: Արիջ 6եւ բան Տաներան բառերի Քննությունը գրեթե

ժոնմք Բացասորել մնրով-

նչանակք երկիրարեւքլից, զի արդարեւ

(

ե

Համարիմք

յարեւելսկոյս Գարակա էր Քաղաքն: տանի Այս անունպածեցու էւ է նոր անուանակոչութնան Քակոբիո. այն է շանուսնդ Խորասան, ոի նշանակէ տեղի արեւու,որ է արեւելք: ՐՏես Օուժում ի ՏՀհօ ԽւծԼօւիօնե ՔՕԻՄօծօու. լ) ,Բ/օ-ԵՏԼԵՆ, ԷռԱ«, 1 785): հսկարդ էթէ զեին

րոնք սարակական ցեղից չէին՝ Թեկուզ նրանցքչխանությունից ղուրա կամ դրանցիշխանության տակ, ինչպես որ ՀույներըՀանձինսՖ1ղՆԵԵ Հեյլքնք) մյուս բոլոր ազգերինկոչում : էին8օքքօբօւ (Բարբարոսներ, երկրորդ՝ Հավանական չէ Շառուծին Թե տիդրանակերտցինեվնրագրել, բին պատժելուՀամար վտարումէ Քո իչխանությունից, նրանց որոլնսգի այլեւս չՀաչվվեննրանք այնուՀետեւ ոչ Պարսից մեջ եւ ոչ էլ այն ժողովուրդների, բոնքնբաքշչիշանության տակծն, այսինքն Շառգուծի չարքում:

Արինքրի մեֆ,ոչ

զքաղաքն Պարթեւաց Քալ՝ Առաւատի անուանէ Մովաէս Խորենացի: Ձբաաուղ վերֆին՝ գիտունք Համարին ինելՏ. գրեն որպէսանուն էնչատուկ, մայնսակսմիայն, զի այնոլէս գրիի գրչագիր օրիԻսկմեք ածականանուն նակա: զայն եւ

Վաղուրեմն նցոյցԾ'ԷԼԸ-ԵՇԼՇւ,Թէ անունս Քակտրիա ծագիի պարոիկ բոռէսբախոէր, որ նշանակէ արծւնչբ: Սովորութիւն էր վաղեմի չ ել Պարսից կո զգաւառւմ ըստ իրանց Համեմատութնան ւս միւսն:Վասն Դրիցմիոյն այաոբիկ Բակտրիա

ոճրիփժաստը, ռրը մեֆէբերում Խորենացուց: Նախառներ, 22 Անարիթ չի նչանակումՀղայլ (ոչ արիս) ժողովուրդս» «որթԸնդիչխանութեամբ «յարսից էին»,այլ ճւծասարակ այնբոլորազգերը,

Հատակների ՄեղԹվումէ Շապուծի Խութի զմաստը է, Թե Հետեւյալն

ծագման

«Տեսինապաքէն Ընթծրցողբ, զի

ռանց...

Պատմության մճչ նույն իմաստով է դործածում այդ բասւերը՝երանեւ Տանեբան,այնէ՝ ԻրանԼ3 ոչ Իրան, եւ ոչ իրանացիթ»: իրանացիթ Ե. Դյուլորին (էջ 67):

Շապուծը ոպառոնում էբնաֆինջ անել վերացնել աչխարծի ճրեսից ճոբնակՏիդրանակերտն չությամբ Հանդքըժ,որորնազի այլեւս տիգրանակերացիների անունըչՀիչվի ոչ

Ծան.

(էրաբձրյալ:

ՏօԷօշ

Կարծում ծեք, որ Դյուլորինն նույնպեսոչ բավարար է Հասկացել այդ

չջ 78).

Քը

ու

Քշխանության տալ եղիչե եւ քը «Յաղաղզա վարդապետն Վարդանայ Հայոց պատնրազմին»

քր յուրաքանչյուրն

ղում:

ու-

ոշ

Հետեւում

՛

,

Լեզվում Եռող)»4) է առավոտ, նշանակում արչալույս (օջօոռգու,

ՕԱՒՕԻՏ).

այազիրովԲազի վամ բաՀԼ առավոտին բամեկ. 2 քեՀլը նչանակել առավոտյան :

ԱՆժամանակ գեռեւա

պարզված չեր,ոռի

Ա Աչխարձագրությունը ԱչխարՀացույջը) ոչ Խործնացու է, այլ Աճանիա աշխատությունն Շիրակացու, փնչոլեստծսնում էնթ Հետաղայում: .

ճառազայթներով լուսավորված: Հայտնի էլ է, ասում Է Ք. ԳՓաոկանյանը, Թե ունեցել է Եռու վերադիրը,իսկ նոր պլարսկերեն լեզվում՝ Եսու»:

եւ չույլ Մաղխազ հւ այլն: Լատ ԳարջուլԽորխոռունի

Քաձլքաղաջը 43.

(Բ. 7) ՄաղԽորենացու առաջիննէր, որ դարձավ թաղավորիԲիկնապածների գլխավորը.անչրաժնչտ է կարծել,Թե նրա,անունիցՋ Հեւտազա ժամանակներում նաեւ անունն խազը Խորխոռունյաց նածապետի

(էչ 79). ՎերջինՔանիդաբառը՝ աղավաղվածգրիչներիկողմից,ինչ-

է կարդալ ցույցենք տվելառորեւ բնագրում,անՀրաժեչտ Քանանիղա,

եւ

45.

լ '

Մո 1

հակապասարար

ծառայությունէ

|

որն անչուչտ Մաղյխազունյաց ազգիսհվականությունն էր (տես Փավառու Բյուղ-30:):Այ տոՀմըտեւեց չատ երկար,ապրեցմինչեւ մեր օրերը Լ6է որն այստեղկոչվումՄալխասովվլսկի Հաստանի Լիլթուանիայում (Լիտվայի), Տես Հատ. Բ, էջ 1392): Ըռատ կամՄալախովսկի: Հայաս.» «Հնախոս. Ինճիճյանի

կոչվում էր պաչտոնիտիտղոսը,որը Հին Ազսսթանդեղուի, Մաղխազություն Հայոցմեջ լատկանում էր Սաղխազաց տանուտերին,այն է՝ արքայիթիկնա(Ե. Դյուլորին,էջ 76): պածներիՀրամանատարությունը

,

։

եղիչեի Գատմության Ղազարի Համեմատություտոծչմինածասղլետի կամ ավազ Խորխոռունյաց Մոաղխազը Հեռ

ի

թաղավորիթիկնապածներիպետնէր:

Մաղխազության ոլատիվը Խորխոււունյաց նաՀապեւի սեփականությունն

ծւ էր: ինչպեսասղպետությունը՝ սպարապետությունը՝ Բագրատունյաց, Մա՛միեւ կոնյանց,այնասոխճան, որ նույնիսկ բառերըառանց Մաղխոզ Խորխոռունի

Հնչմամբ (Խորաղույն

եւ

գրբությամբ՝

անում

ձւ

Ե.

որբ մարդը,

(ասրաս Հարկանիցէ) արքայի սեղանին,որ մինչեւ օրա

է սպասավոր: էլ Հայոց մեջկոչվում 46. մշՏ 1.

( (5480).

Ե.

ՏԵսուօաուտ

ՋՕՒՀ|Հ Վօ5 քամու

Դյուլորինն այսպեսէ Թարդմանում, Հատվածը մԱՒՇու

Վ'օէօ

քԻօՕքօՏօՏ

օւ

Է'օ/ր«օ

ՏԳՇՇՑՏ.

ոա

46 թ»օտօղէեՒ

հսկՄ:Էմինը վերջին Հատվածն՝ այսոլես.

ՍԽՕԵՅԻՁԻԵԼ

-

...Լ«օՏ

712:օԱաչ:4ո5

|օՏ ԵՕ/Տ55օոՏ

ՇԱԻՇՈՒ

29): (74

ջԱոՏտօտՏ (/

(էջ22)։ Սպանդունիները կարգված էին առլանդների (ամ արքայի սեղանի վերակացության իսկ զենարանների, Ցյունականք էին որպես կարգված կամ պաչասյանննր պածակ ամարանոցնեճւ բի ձյան

ՈօՇԼՅՅԱԽԿՅԵԼՄՇՄԵՌ/

ոօ

ՈՌչՈւհհո»

ՈՅՕքԱՅԻո,.

Գեռքէ իմանալ,որ Խորննացին մատավալաըներ: նույնիսկորոչ է պատմում նրկմտանքով Արծրունյաց, Գնունյանց, Սպանդունյաց, Հավնուեւ նյաց Ջյունականաց նհախարարությունների պաշտոնների մասին՝ պանկանա171 նրանցիցորոչ մասիանվանումները բացատրելբատ երանցպաշտոնների (Բ. 7), ճոկ Ասողիկը Խոբրծնացու եւ է Հաստատասընս խոսքերն ավանդում ռանց որեւէ երկբայության, ընդանուր առմամբ դրանք բոլորըճշմարիտՀաա-

մարելով:

տարբերության մյուսիփոխարեն, Խործն դործածում էին մեկը ինչպես օրինավ՝

Հատուկանուն եւ յան մասնիկիածանցմամբ՝իբիեւ տոչմանուն:

որն Էմինըթարգմանումէ ըօԿօոբմանծու բառով, մեր կարծիքով է այն նչանակում

բառր,

քայցխութիիմաստըմեր կարձիթով այն է, Թե

(8. 7, Գ. 9), Փավատոս Մ, Խորենացու զոսղմասյիսի վկայություններից Բյուզանդի(ե. 38, 43), Ագաթանգեղոսի (էջ 494, 647), ՂազարՓարպեցու (էջ

մալխաս)գործածվումէ իբրեւ անձանց

Տ1օթօՏ

(այսինքե՝ Արձլըանվանվեցավ էւ Հազարապքետ վերակացու գաՀուց

յոզյօոռ4օոօ Դյուլորիեն՝

ռում,

1. Տես եւ խոր.Բ. 37: 2. իսկ մաղխազբառը բուն Հայաստանում

«օա

ա-

44. (էջ 79). Մաղխազ ազդիտիրույթը Հայաստանի նչանավորնաՀանգնեբից մեկնէր: Ղազար Փարպեցին Հիշատակումէ ոմն, Մաղխազ նոր Վրիվի(բատ (371): Տես նաեւ Փավստոս Բուէֆ 126») եւ Գարջույլ մոզադրիշ, Մաղխազ մուռ, էջ 289 (րստՎենետիկի ղանդիմուռ, Ե. 38, 44 եւ Ակլաթանդեղոսի էջ 594): Հայաստանում, մի տեղ կար, որ կոչվում էր ՒԶ տարագիի» Հիրավի,

եւ մոտ, Խորեն մուտ, Ղազարի ԳարԽորխոռունի Եղիչել Մազխազ՝ Ղազարի

-

եւ պրալատանն, Հասկանումէ այն պլաչտոնյան,որը կարգվածէ վերակացուքյան՝ Հարդարնլուեւ կարգավորելու յուրաթանջյուրնաշապետության զաՀերնբատ նրանցավագության,որոնցվրա բազմում են թադավորության վազտանոււոերերը՝ արքայիառջեւ կամ Հանդիսավոր (աես Հավաքույթնեերին» էչ 71, Ծան. 19):

իրոք,

որը

Էմինը օողասարար եւ գաՀավոր բառերըթարգմանումէ (.այսինքն`տան եւ կառավարիչ Հազարապետ

ՈՕՇԼՏՈԵՒԱԿՈՒ

մ

-

էգրչագրի այն Համարում Էմինը կողմից անիմաստՀավելվածկամ աղավաղվածեւ ««Քանանացիթ» բառի՝ ավելորդ տեղըկրկնված(Մ:Էմին, էջ 26): Անչավանական չէ, Թե ԳրիչներիցՀետագայումլինի ավելացված այդ բառը Ասողիկի բնագրում:

նից երեւում է, թե տանուտերիտիխտղուն էր,

( չջ 79). Մ:

ՈՉԽՕՈՔՅՑՕՆՑՈԵ

անլոլինների, Ե. Դյուլորինն վերակացու աննեկապան): ավելիճիշտէ Թարգ երկրորդբոսոր. 4Ե«Լ յու ոօոոուծ ուզյՕԷՎԾողծ (2) 6 ԸԽ`Ւքօ ՎՇՏ մանում

Մ

185, 190, 210, 213) եւ

որը

Հորֆորֆվեցպաչաոնը:

(Ա. 19), որն ունի. «Յորոցմի եւ Քանանիդաս Խորենացու պատուսկամերի Հայս: եւ ստուգեալՀաւաստիգտաք զանրունդա հնագոյն ազգին ԳեթուՊատնծացի սմանէ»: Քանի որ այգ ( Քանիղա) բառը չի զոնում Խորենացու Համառոտում է Ատողիկն մության երկրորդ գրտիԷ գլխում (որտեղից իր պլատ-

բոտ

սյա Հատվածը), մության ուստիեւ

էր,

(չջ 27 ՍույնՀառվածը, ոբ մեր պասոմիչը է Խորենացուց, վերցնում է նւ այն փմաստն փոքր-ինչ աղավաղված ունի, Թճ Վազարչակը դնացածէ էմեծ ծայրըեւ այնոնղ, դելձրկրի արծւվփոյան Հովտում,չարդելով Բասենի Ոբէ նախարարությունը: դունիներին՝ անվանում (Բ. 8) այդ Հատվածնունի այսպես. Խորենացին զտնվումէ «Իվերիան մեծ արեւմուտքում աշխարՀի ծայրում:Իսկ Բասենի Հովոումնածապետու47.

լ

|

50. (էջ 87). Ձոր բառի Համար28-րդէջում Մ:

(էջ 154): Որգունի անունով, Հայկի սերունդներից» մասին այդ Նարուգողոնոսորի ավանդությունը, Աբյուղենոսից վերցրած, առնում է Եվսհբիոսի Խորենացին որտեղԵվսեբվոսը ժամանակագրությունից, մճֆ է բերում «Աջշփոդենուսայ վասն Նաքուղոդոնուսորաց» պատմությունըեւ ասէ, Նաբուղոդոնոսոր, ունիայսպես. որ ուժգնազոյն էր քոան «Մեծազօրն'

Թյուն է

Հաստատում,

ընդ ձեռամբ նուաճեր.եւ զմասնմի ի նոցանէնմառաֆակողմն Պոնտոս ծովու ( Եվս. ժամ. չջ 29)։ տարեալ բնակեցուցանէր ծւ Եվածբիոսի, այնպես ենթ Խորձնացու Ասողիկի Համեմատությունից չտեսնելովայն-

եւ բառը, որը Խորննացին տեղ«յաբեւմումյոս» երծնիցէավելացրել, ցանկանա"Վ Հնարավորին չափ ուղղագրել եւս աղաԽորենացու Պատմությունը, ավելի Հեւ է այն. եւ «յարեւմուսոսՖ» վաղում բառր,մի քանի այլբասռերի միասին, է Բասենի բոնքնա րենից է ավելացնում, վեբագրում Այ մասին դավառին: ո-

նս

նաեւ

Մ.

13-րդեւ 14-րդ ծանոթագրությունները՝ Էմինը նրաթարգմանու-

աֆ

Թյոն 23-րդ էջում:

( ջ 84). «Առ. աւատականմիապետութեսմբ զղածն Արչակուննաց աին ունէր արքայն Պարսից, որ կրէր զլխողոս արթայիցարթայի. զերկբորդն ունեին զատնղի թագաւորք Հայոց Արչակունիք, զերրորդն՝Արչակունիթ հւ զչորրորգն՝ որք ի Հիւսիսակողմն ՔԲագդրիոլ տիրէինի լնբանցն կովկասու վերայ Մագքթաց: յինքն ուԱրթայնԳարսից,վեչապետգոլովհ սոստ՝միայն նէր զիրաւունսկոխելոյզդրա՝ եւ զպասկերեիւր Հարկանելոյ ի նմա: Թփպէտ եւ հեծան կորզնացարքայն Հայոց զայս իրաւունս արքային Պարաից՝ Արտաշէս այլ ոչ ընդ երկարտեւնացայն: Այս կազմաւորութիւն Քաղաքականկարգաց Համօրէն ըստ աստիճանի քաղաքական իչխանութեանց բաարձուն Ասիոյ, է կարիվաղեմի, (Ե.Դիշլորիէ, ժամանակաց անտիունի մ սկիզբն»: գութեան՝ շի 76): 48.

Մ:

ՀԱ ռուսերենթարգմանության Էմինի Հավելվածը Ասողիկի

246-249էջերում:

ինչպես օկզբնապես (էջ 84).Մերպատմագիրը» Հետեւհլով Եվաեբիոէ Համարում ոին,Պարսից Կյուրոս արքային էյուղիացիների կրեսու արքային

49.

եւ (ոս բնագրում, էջ 22), նույնալես Հաղթող բոտ ամենայնի այստեղ Հետեւող նրշ արարմանձեւովԱրտաչնս Ա. Արչակունուն է վծԼինելով Խորենացուն, պարտությունն մաչը: բագրում կրեսուվի ու

Եղածբիոսի ժամանակագրության Հայե-

անվան Նարուղողոնոսոր ածականը:Այդ վրիպակիչաանրննն Ցույց տվել՝Մ. ափերից ակսածեւ այս Նարուգողոնուռ-

բեն Հին թարգմանությանմեջ բնագրի /4«ջ454օոհշ

բառը, որ

Իր մասինպատմողի Հառույ

անունն

ոխալմամբթարգմանված է

«մեծա-

է,

զօր»,

իբրեւ

կողմ:

աղրաոաւթո

գաւառսՀաշտենից ի ՀորննորինսաՀ-

Տարօն '.

«լ հորձեա ախ

բօի

ւու նրենցՎճուքին Խ ունենալով որենացու Դասմության ծրեթօրինակները, րոնց մեջ ճշգրիտընթերցվածը «եղբայր»էր, նրանքընտրելեն (ալ) ընթերցվածը: իրրեւթե ոչ մի տէլ չվա Հիշատակված, «բիզակով Աէ Թէ ն ո-

Ալա յե

Տիգրան անունով ծղբոայը ունեցած լինի:Բոռյց ( յոր.Բ. 1 Ս, որ գիտենք ՏիգԱրտաչնա Ա-իորդին էբ. եւ էթե րստ Խործնացու ասածի Արտաշեսի էր նանւԱրչոմբ, որդին ուրեժնՏիգրաննԱրչամը Հարացաւռ էին: եղբայրներ բան Ա-ն

ւա-

.

(ալ, որէ

51. (չջ 68). Խորենացու մուտ (8. 24) Ցարդում ճնք՝«որդիԱրտա, հղորն անչուչտ Տիգրանայ», (բելակ է. բայց ոչ Մովսես Հրատարավկիչենըի, Մխիթարյան

ա-

Տես նահւ

աու

ո

Թե տարբերությունները կարծում, գալիսեն այնու, ոբ Ասողիկը Խորննացուց

գրվածքը,բայց Եվսեբիոսի

է.

որք մեալոդ էին առ.Հարս Համար Բ. 8), եւ Թագաւորութեան (Մոր. մետոյ զի Արտաւազդաւ արքայիւի բնակութիւն ընկալանԾուքա ռան Աղիովիդ զգաւա ծՏուրուրեբանիեւ զԱոբերանի՝ ծ Վասպուրական աչխարծին (անդ.22): Քոյց ոչ «րեթ միշատակի տեղիդգ Ձոր,որ սաչմանեալ է9է ի ժառանգութիւն զարմիցարքամիցնԱրչակունեաց: Վասնայսորիկ Լ 22 Հ ամարիմ Թէ բոռ ուղտ ժաւելուած ինչ է գրչաց»: Արդյոք 4որ բաորորեւէտեղի կամգավառի անո՞ւն Հատուկ է, Թե Հասաբակ անուն, Հաստատառգեա չենքճարողասել. իսկ Թե որտենդի՞, ր տեղի՞ցէ / վերցնում ր: այդ բառը քնջն չատ դյուրին է Ասողիկը, տնսնել. Քանզի հնչ է աչավասիկ գրումԽորենացին (Բ. 8), երբ պատմում է Վաղարչակի միցիր ուստրերին դող եւ դուստրերին դեպի Հեռավոր մա տեղերը արտաքանլու աին,կարդում «Վասն որոյ առաքէզնոսա ծնթ. բնակելի եւ

իզբեանց) ի

գՀնրակլես, ի լիբծացւոցեւ յիբերացւոցաշխարծնզօրաժողով լինալ վվանդնալ

Ընդօրինակելիս նայած (ինի նաեւ

Էմինըգրում

էի Պատմութենք «Յայտնի ՄուիսիԽործնաց,

ու

52.(էջ 89).

զոր Համօրէն Թարգմանիչք Խործնացւոյ, ուստիառնու Ասողիկ ցբանս՝Թարգմանեն «Վյաւանն

չավ է

ճանա

արձի։

բառի Ըստ Հեղինակի միումՀայոյ,չեւ հւս ծ լոյս Ընծայծ, Գր ներքս ատադիոն: ած տո (84204865 Հռ. Բ. էջն 379, Մոսրոոէն՝ ծ 8 (րայ Աչխարձաղբութնանն եւ Մովսիսի հորենացւոլ) վուաւանին մի է չափ ծրկայասպարիգին եւ դութնան,

ծանոթությւն ոյ,

զո.

ասպարեզն, ասէ Հեղինակն, է ճրկայնութիւն նեորեկէյից: ճաՀ ծլանէ Սմաստի բառիս ոի բո ասպարէզ, (ազմուլթնանն, (զիասպ նչանակէ4), Համանիչ է բառվցս4իրնթաց կամ4իոյ

Այս մեկնութիւն (արի 6

-Զ '

ՁինբՀասկանում, Թէ

Լ

մնծանուն

ան գիտնակ, Բնչո՞ւ է

կասկածում, /72Խոբծնոցու պատմածը, միանգամայն «րարգ է. այն է,թ: մուր ուստրերին Վաղարչակը Բինվտարում դուստինէ բնակվելու եւ նրանսաՀման Հաշտենքթում Հանդիսացող ժորում (Խրան Վ. Վ.): շաշմանակալ 4որում. Լ

ու

մի չունչ: Ապա սպիտակկճեայ Անտիոթացւոց

ձի է զոր ընթանայ այսինքնէ տարածութիւնն, աբչաւան,

ՒՐ ո

ՑԱԱԵԽԱՆ

ո

ու-

երկայնուլթետ նետընկչցից:Եւ քանզի բատ վոաւանաւ

քայլս

ն

մետր

այստեղ

տասն (2): Զիք ինչ բքիլոմէտրս զոր չինեաց Հերովդքս՝ ւալայատակին

ի

աստ

է հբկայնուկասկածելի այլկարի չավուցսանՀաւանական. զոսցատրութեան

ւն «թի (Բացատրո գնրեան 216):

՝

Լ

յորում

րյ

Ր

հա

բացատը:

այա

գեր» իր (էֆս 45-48) այնչայիիսոռնակէ, զի չիր Հնար

՞

ոլ

իմաստ:

են

ած Ժ.

125.

աա վգերը,

500»

բում Քոի,

րազ

հէ"

սա

կամԴերենտոյ, Աթարգատիա (ոչնցեալ (4. 4) բանից Դիոդորոսի Սիկիլեցւոյ նրկրպագէին ժնակաղոն Քաղա-

պատկե որր որո/ «զատկեր դիմացն նր

որոյ

|

ԱՅ կնոջ, սրատկեր

եւ

այլ -

ի

մարմինն4եւ Հկան»: (Ե.

«Այսուանուամբա «ՈւրՀայ» մորֆորջէր մայրաքաղուքն ՌռբոծՄակեգոնացւոց Ընկալեալ զանունն ըստ ԱբարսացԵղեսիայ. ւոց չոչինա ՌոՀա, եւ զարդիս՝ կամ 0բֆա:ԱյսՔաղաք Ուրֆա ԱրչակուԽնռք՝ամս հնչ էր Ք Հ4նուս Հայոց մուռ (14-55ԺԲ).ժենտոլ Ընդիշխանութեամբ ապա դայանրացն Հռովմայեցւոց, Լ3 Բիւղանդիոյ, Արարաացւոց, ՀուսկԺետոյ է Հեա անկաւ չջ 92).

Հէեչ՝,չճւ

'

.-

բատ

54.

|

ամենեւին լայա-

դ. Թարաթայ, առտուածուծի,

էջ 81): Դեւորիէ,

1000000

լինումէ՝ որ Հառտակապատեց Հերովդեսը, բակը: մետրը կամ1.000 կիլոմեսոը» գրեթե1.000 վերստ: այս Թվերըեւ եթե Անիի եթեճիչտ լիներԴյուլոլիեն Հաշված տեսած մոր փոխարեն Թետասը կիլոմետրերի երկարության բակների Հետ ակի անՀայտ անչուչտ կկանգներ ինքնին Վը՝ 1.000 կիլոմետը, Հեղի բո՞ եւ չավերի վերաբերյալ: վտավանի ասպարեզի Հավանելուց՝ ցատրությանը նույնն է. եւ ասպարեզիեւ վտավանի ծրկարությունը իբականում զյան նում ր Հայտնիէ մեր Ս. Գրքիբազմաթիվտեղերից »

զ. Բաթնիբաղ, որում ըստ (կայութնան աստուածուծի, Ղերո «նայի պաչմատուցանչին մանաւանդԽառան Միֆագծառց. այլ չեն

|, Հաւառածաւ ձի րա Հատվութիւել

տք

ապա

-

զորմէմաճախակի նեն Բաբնլացւոց, բանք առՀասարակ ամննայն ժողո-

վուրգբ Առրւոց:

-

--

եւայլն:

«|

,

եւ սուրբ Գիր», որումպաչտօն մատուցանէին

թայլի 100 մետր է Հաչվում ուուսդիոնը: Հավավոավանը / էաք անծա Շեղինաի Հլաությունը առոյգ ւզ 500 ննճտընկեց: ասպարեզն եզին էլ նծտընկեցն ունի ապա մե, կվ ավա ունի նոց Հրասլա150 Քայլ կամ 100 մեւր, ասլա ոց երկարության բկ թութը վուասվա/ ուրեմն օբ

են

ոի: (ԽԶ. 1): Բ: Բէլ կամ Քաչաղ, աստուած

բոաո

ւ

'

զրէլայ՝ են զինլայ՝ ա մա,մարգա բան ի գիրս ԼԶ Եսա Եսայեայ

եւ

ո.

աաա

ոբոնքայնբացատրում ստադիոն բառով, Ա Աաաա Թարգմանիչները,

ջնա

արարովաաա

,

ղզայսմանէ, Բրոէս եւ Ցաստուածոյս

"պատրաստա Հերովդեսի չ Բո" Է Հաշվում չոքը քրգարության լաչատակի Սեն զոավանի ոմն որը մեջ էբերում Մարտենը չափի, լես քրկարության անծայր .Հայ Հեղինակիեւ որին Հավանումէ նաեւ Դոր անտպազիր) երբ որ բության մնջ թույլ չ տալիսԴյուլորիեն,

եւ «Քաջասրութիւն Ջագիուց կչոոց»8.

Խան

բու-գոդոնոառր, Նարու-Ֆ Նալրու-զարդան, նարու-նատար,

ժանր լ...

որը

Հույնե-

մասն

դոլոյ

40:(սվոալի), յի,Համար եին»: ծ.Դիպորիծ, է այն վրիսլակի

դաարագա լարել իսկը

Քւ

ւական ա

53.

Ա-

Յարութիւն

.

աաա

(էջ 90) «Սովաէս (ճ. 27) Թուէ ՛ զաստուսծսն, Խորենացի զորոց գքուռանկամզպատկերա փոխեացԱրդար | ՄՖբնայ յեղեսիա Քաղաք. եւ էն. գ. կամ Նարո, Նաբու, Նարոգ, առտուաւածն վաղեմի Ասորնստաննայց կրամ Քաղդժացւոց, ոբոյ անուն իբրեւ րաաղադլ կան տեսանիյանուանսդ Նա-

։

Արջ,Ն էթ Կրոն րո Դո: Գափոց չ (ավա ինավն Միովասելբանիւ յօղուածն, ինչ վերածառու

150 բայլից կամ Թիւն ասպլարիզին

աան

ում:

Ավգձբյանի «ԱչխարՀագրութիւն Էդարու» Հայոց Ք. Թարգմանության մեջ. Պատկանյան (էջ 2-9):

բայ

ի

պէաքէ Հքտեւցնել այնու, ինչ որ Բոցասրությունը աար

Դրամազինամա

"է՞

ա

աւ

ԱՎԱՐ

Ժոալ

150,

ԱԱ

օտայրամումտո չափի

| աան Ա աա կարա բանիցյիչաստակնալ «06 արն աո զրեաթեմետրո կէցնունի "1 Ա աաիղ մէտրոս կամ առպարիլին ճւ ղջամօր ոի նոքիւն թիւՖ վտաւանին ուսն

աց

սա-

ԼԱ

աու

Մաթ 1087): Տաճկաց

Գաղղիացի Խաչակիրթրէցը

տիրեցին կալանզայն թառատուն .(- Հայն Հփեջմինչեւ ցամն 1144, Հունարծ-ամինկորզնաց Հը Բը աթաին ւա գբաղաքնի ձեռացԽաչակրբացն ոքմե,իեվ Բարի վտաԷմաղ-Իադին Զանգի եշիան է միչտ /անխտիր) Թարզմանվում նի (6-ո8.66) / բէկացն Այ« Ասորւոց: երեւելի, ա

մեր լեզ

Մ. խԽո,րննացու

ով

ասպարեզ

.

է»

Էւեւ

(իմա`ԱչխարչաԱչխարծագրություն

Բ . ր: -. աեոքի:

Հեռակցո

ինԲո Ւ» 583): -

է ավան Բո"ցն

չաի,ամծնուրնք ճրկարության չր է թարգմանվում «նունն առպարեգի 1երի մեր Հայ լեզվում: Ուրեմն «արեգով»կամ «վտավանով» էւ

նանւ՝

"բ

Հաս-

այո

Լ

նա

կալ

՝

-

ծւ

ամա

ժամ

վանբառերով.այլ լ « Խոր. Ա ) այսինք րո, Խամբ Լն), (կամ չբ. եւ է «ասպ» 4ի այդ վկայություններից (պարսկերեն ասպարեզը Բայց եւ ազմո ն բա », յամբ Ր կոկ«շիբ Աաաա արար աաա Վ ԳԱ Դան ՛ Կ ոի աաա Մ.

ւ

Ն

նաեւ ւ

|

Ց"ՐԴ

ի

ժամանակ

Քաղաք

եւն

վաց

առն Հնալխոյց ումքք,

որ

ր

է

իա

նմա

եւ

:

յոր-

դեռեւս ունիցինքնան եչ աաա

Ծեանն

Գ

"

"ե

Ա-

Լ

Բ.

եւ լի նկարադրել ի /այտնությւնածել՝ զոր ինչ (Ե.Դիլորիէ. շէջն 85):

տու

անդե աչի մինչեւայսօր»: Հա ԶԱ բամ եղճսբոյտես զլիսկատար ԶԹագաւորութնեքն ՌորոՀէնի տեղեկութիւն», «ԲՒռջյոշուտ Վ'սոօ Խտ:016 Վո Մարտէնի '

առ

հ չՀարադգրութեանն ՀՍՀԵՇԻ Քուտմանի

75224425».

գԱօշո

հդուշո

Հ. Ա.

Ծիջասավարան» Արքայական ճեմարանին Բերլին,յամ,

Նօոռ

71" 102-106 Օջոօծոշ

սոմ

եւ

Մ.

177, եւ

ԽԱշտչը

1822-1823, յէ), 221230:

3.

Փ

(ոնաԹաշկինակ 85.(էջ92). Քրիստոսի Ս.Դաստառակը անձեռոց, վարչաԻ

Ամ, Հասարակ 365 աւուրցեւ

,

մակ,Վ. Վ.,) պածվածմնացեղեսիա քաղաքում,մինչեւ Ժ դարիսկզբները, երբ է. Սիրանածինը Կոստանդին դնացվերցրեցայն արարացիներից, որոնքայղ ժամանակտիրումէին Եդհսիային, տասներկուՀազարարծաթիդնով, եւ Հանձնաբարց տանելկուտանդնուպոլիս, որտեղէլ պաՀվեցմոտ չորա դուր, մեծ սլատվա(Խ1շոօլօաօտոօօ, 16 օօսյ: կանությամբ,գեղեցկագույնզարդերովպատկված. գոռսու

կողմիցեւ

ի նչանԺԸ ձրախտադիտության, Դաստառակը՝ նվիրեց Ճենովայի

Ս.

Լճոնարդո Մոնտալդեո դքսին. եւ նա մեծավսրբությամբպաչեց այն իր պալատում, բայց Հետագայում1̀384-ին,Հունիսամսի14-րդ օրը, իր կտակովարգի ւնը այնՍ. Քարդուղիմնուի անվան(Ջենովայի) ճկեղեցուն,որնայն ժամանակ Ս. կարգինՀետեհւող Հայոցաբեղաների սեփականությունէր եւ ներկաԲարսեղի յումս Բառնաբվտաց ն լատինկրոնավորների ձեոքինէ, որոնցհւ վատածված Դաստառավկի պածպանությունը:ՄերժամանակՍ. Դատտառակը դրվածէ չորս

լուլիական

Սօօսոշուն

56.

Քալռաւօի,

էֆ 227 -228,

զոոօուօու,

Ծան.

8օՇ.

Վօ5

Էրտ:.

ՎօտՏ Ը-ճ1544Վ65,

առ

|

(էչ 94). «ՀամարիմԹէ նրուանդաքարն ներքին ամրոցլնալ իցէ

Եա-

յ լ

եւ եւ ԹԷ է բարգումն 57.(էջ96) «Համարիմ աւուրց չաբոթ ուց ամսոց '

(Բ. 59)՝ տարնաց,զոր յիչատակեԱսողիկ առհալի Դատմութենէ խորհնացւոյն մուծին Հայքյինքեանսզկիրառութիւնչրֆանին1461 Հասարակամաց,Հաւաել 271460 յուլնան բին, որոյչրֆանին նռրբոգումն պատաչեաց ի 11-րդի աւուր յուլիսի ամին Հինգչարիւրորգիյի"ներորդի երկրորդի: Ապա նախընթացմասն չրջանին սկսանէրեւ Հաչուէր է նմին օրէ 21ԷՖ յու ուրեմն ՆՔ:) լիսի ամին երեւիԹէ զկիրառութիւնչրջանիսայսորիկընկալանՀայջ | ի Դարոից, ի մերձակայաշխարՀէն,ընդ որում Հասարակաց էին նոցաթաղաւն եւ եւ ժմ եե կանուխ Քակրթ. ութի կբօեթ վար դասլեուք կբօնից ժամանակին մ

ց

|

միկ:

առ

բազմաթիվ տեղնրում քաղվածարարՀամառոտելովնրանցից, որոնք քը տեղում, մենթ յուրաքանչյուրն սույնպատմության կարգում պույց տանք ներթոՀիչյալէջերում:

զառ,

լին թաղաքս երկուս առանձինն,բաժանհալսի միմեանցԵրասխգետով: Այլ Հաւանութեանէ կարծել,թե քաղաք մի եւ եթ իցէ լեալ, ունելով անուանս ծրե արթ եւ լեզու(երուանդաչատ) կամ սլարսկեդուս, զմին եւ միւան՝ Հայերէն բէն (Երուանդակերտ, էբառէս1երտեմ, (ամ կերսոէն աե Պարսից ») : (է. Դիշլոբիէ. յէջն 86):

ամ.

(էջ 102). ԻրԵրկբորղգրթի Անսսջին գլուխը Ասողիկը վերցնում է Մովեւ կա բառ Խորենացու Պատմությունից Փավստոս Բուղանդից, տեղ 58.

սնս

հւ. երկոքին,(այնէ երուանդաչատ երուանդակերտ), նչանաԽուանքդ յետինք

/

ատո-

4):

բուանդաչատ կում Երուանդակելրոո քաղաքին: կարծեցին ոմանք,Թե

Ա.Է-

365: Վրիպին Խոլնաց, եւ միաՀամուռ՝ի տաղրւոջն աւուրթ անչուչտ Մովաէս ըննացիեւ Ասողիկ՝Արտաչիսի տալովզկարդումնչրֆանացչարաթուց. թանզի բաժանումնամսոցյեօթնեակսեմուտ քրիստոնեայա ի Հրէից.իսկ ի տոմաեւ Հայոցաւուրք Հաշուէինյառաֆներորդէցերեսբին եգիսլտազւոց: Պարաից է, Թէ տոմարն ներորդն ամսոյն անխավանկարգաւ: Հավւանականուլթեան Հայկական,որ ոչ երբէք փոփոլխեցաւ՝ ունի զճշգրիտձեւ Հնոյ տոմարինԳար«իցյառաջքան զփովոխումննորին,Յազկերտի Գ.-իկոչեցեալ,որ վարի 120 ամաց»: (Ե. Դիւլորիծ87-88): բին չրբֆանշք

1.

վերֆնո

եւ 360, տոր որ տայ 122430 աւուրս էին ամսեանն, ցաւելուին աւուրս5

դռնանիհւ տասնմեկ բանալիունեցող մարմարյազածարանում,որոնցիցմեկը մնամոտ, երկրորդը ածվում է Բառնաբիտացիների քաղաքիԽորՀրդարանում, մուռ հւ ցած ինը՝ քաղաքիերեւելի մարդկանց տարինմեկ անդամ, Դենտեկոստելի տոնիօրը, նոտարների Հակողությամբ դուրս է Հանվումպածարանից՝ ժողովրդի

(ոնս՝Է. նթկրպագության Համար:

չրջանն1460 ամաց, զորոյզգոյութիւն

առ

է. Վ

օՇՇ16Տ. ԼԷ,

ոռ, ՇՇՇ1Տ: 944: Ք 1օա», ԽՈԼ ԽՃ ՕՕՕԸ): Ե. Պալնոլող 1355 թվակաՀովՀաննես կայսբըՃենովացիների օժանդակությամբ նինԹագըգցեց,որը բոնագրավված էր նր փեսաՀովՀաննես Գանտագուղենի

Թգօուատ,

մեֆ

զկիրառութիւնժամանակակից յինքն բովանդակ (ամն), որսլէսյայտնիէ՝ ի եւ եդիստացիս կիրառութեանէին կոչէին չրֆանզողիակոռի.թուի Թ նովին վարէինեւ ամճնայնժողովուրդքարեւմտնաննԱսիոյ,որք պածպաննցին նորաիբրեւ զնուիրականամի եւ ի ժամանակին՝ զկիրառութիշն յորժամ գիտույառաջեցինյոյժ եւ կարգեցինդճչգրի» տեւողութիւնք աստեղարաչխականք տարւոյ: Մինչեւ Թիւնարեւադարձային ցայսօր Հույքպաչեն զայն, զորոց զբնրնդ եւ Լորեն զտոմարս ազա լարմարեն տարւոյն մարոար"մ Ը"դ Ը յ Ը նամոա ախհմ մին: Ր ցո յ եւ Ի զեկեղեցականն զաչխարծայինն: քոբեանց, Հասարակ տարւոֆ աւուրք ճւ

59. (էջ 103). Տրդատի թաղավորությանսկզբի մասինժամանակագրուէ, որը Ասողիկը թյունը խիտ աղավաղված վերցնումէ Խորենացուց". որովՀետեւ Տրդատի լթազավորությանառաֆինտարինմիանգամիցչի կարողզուգա նբկբորգեւ Դիոկղետիանոսի ծրբորդտարուն: Պարսից դիպելՇապուծի Քանզի

Ա-ն Հաջորդեց Տիրոֆ241-րդ տարում, արքաՇապուծ սաա Արտաչիրին

ու-

բեմն նրա ծրկրորդտարին242-243-ը:

տջ

ուսիսլԴիոկղետիանոսը կայսրության աթոռին նատեց Թփականին, 286-287-ն է: Այս ծիկու ժամանակներից, նրա նրբոբդտարին այն է`

եւ

242-243

էւ 286-287-ից ընդունելի է վերֆինըորպես Տրդատի լթաղավորուԹյան առաջինտարի, տալիսէ անտարակուսելի թվականը, ապա նաւ այն

եւ է Տրդոսոր որ կատարծլ գործերը: մինչեւԹոսգավորելը Թագավոր դառնա-

լուց

ԱՆՆ

՛

Հետո

(այն է՝ ԳոթացլթագավորիՀետ մենամարտելը, Դիոկղետվիանոսից

ՊուՀնա ո. Աո»Տրդատայ զաւորելն Խոր. ամ

մի:

Բ. 77:

Մանրախուղիւ բննեալ.գտաք զլթազյաւորելն

ԷՐԲ.Ա

2Տես

Ք ստորեւի

Դ

՞

Ծան. 85:

|

Թագը (կապելը,Ս. Հռիփսիմյանց վերաբերյալԴիոկղետիանոսի թուղթը՝ եւ զարկվածՏրդատին, Հուռմ Մ.Տրդասոի Լուսավորչի գնալը կուստանդիանուս եւ ծի ժոտ եւ այլն,որոնք է Ագաթանդեղուը սպլատմում է նրանից էլ վերցնում են ծւ ճշտորենՀամընկնում Խորենացին) ՍեԴիոկդետիանոսխ կոստանդիանոս ծի Թագավորության ժամանակներին:

մանավանդԴյուլորինն, որն ունի այսպես.

ու-

«Լ« 1Լօշ Ւօ: 1ՒՅ

ոքնօՏ

բա ՔՅա "

Լ արի 57» Բղոոոի (բագավոր Լ

ա

ո"

ԶԵռու

1գօօր ԹԻուօ

ո'ՇԱԷ

՛ՈՒԼՎԿՒ6

զած

Վօ

ոշոյթ

Վ.

Թս-

ԵՇ6Աար».

սռքե

ԵՅՕ/ՈՕՑԵ

ԵՇ

ԽՕՐԵ

թյո.

Բա: ա Հառվածի փժմաստը Հետեւյալնէ. քյՈԵ

Ել ԷՅ

«Օետ:

16քոո»

ՕՈՅԽՒՈԵ

ԻՑ Շորթամոծ

հՇՈԾՈՒԵՅ,

/ՈՅքՈԵ

հռոբօո

ոՕԷՅէ 080610

էւ

ԾՍԿՅԻՌ....

Հան:

-

62. (էջ 106). «Քանի որ Տրդառոի առաչինտարինՀամարվումէ 286-287 (Տես Ծան. 59), ապա ուրեմն նրա տասնեւյոթնրորդ տարին,երբՍ.

Գրիգոր

Լուսավո Ր հչը ՀայոցՀայրապետական աթոռիննատեց,303 լթվականնէ:

«Ա.Առաջին չ որոշում: զամանքներով Հանդքր4 ժամանակն Տոգա "Ե7 եւ մուոն Մ. Գ, ասն Արտաջչաւոու՝ սեպտեմ

Հ

։

իլ

'

ատ ԻՆէ" «287 ւ:

ամինմի ւչո տայ

Խործնայու

Բ.

114Ե՛լ ուաէ

որոնմբերի

ելն Ս. Գրիդորի ի վիրապէնյամին 299 կամ 301: ւ.

եւ առաջինամ Գ. Մյլբտութիւնն դարձինՀայոց Տրդատայ ցօրէն»թրիստո-

եչուլթեան՝սոմ, )

|

ե 60.(չ 102). «Ուղքւորութիւնը Տրդատայ աեղ Կան Ման» որքաոհոակյության Մորի Շատ ունիյինքեան անծրկրայս, Թէ

Հոովմ Գրիգորի Լուեւ«րբոյն սաւորչին կայսերն ժայցելութիւն Մեծին կուստանդիանուի ժրբոյարասլին Սեղեւ

նչանս

էգրուած անչարազատ: «Թուղթն» Խռրադունի ժամանակի ԱյսԹուղթՀրաէ ի բանիմի նուաղա, տարակեալ ի Վենետիկ (յամ 1683 եւ 1692) եւ ի վերջին է Կուսուասնդնուսոլիս ժամանակս է 4եռն Սայրոսսլետի վարդապետի ՇաՀնազաբնանց,որ մերժէ զծարազատութիւն Թղթոյն»:(ե. Դիշլորիէ, մէջն174):

Ստո-

ՖՆէ-

Է 2Դ Դյուլորինից, : Հէ Հետազոտությո, րեւ ժնջբերենք մի Հատված որտեղ ր երկար Հետո բից Տրդատի թագավորության,Հայոցերկրիքրիստոնհական դարձի,այլ

ձրգատի Թագավորու-

եւ

կամ 302:

հ Դ. ազո փորի յալթոուՀայրապետուլթնան նայն գր Հայոցի̀ մերֆզու

303 ամինմինչեւցնոյնժամանակա սեպտեմբերի (Բօ«հօԻՇհօ5, ամին»: էչ 47)։ «

(

աոտակություն չըրա տիվ«իկւջ . ավկաջձում մասին, Գատմուատե Աղեկ, Փավատուի Թյր. ւնից:Սրա 63.

108). Խորենացու

նանց

մուտ այատեղ

ո

է

եւէ Հի

ւթյան չ վում մեջայնտեղ այստիկինը կո

Գաւտմո

Է

«

քինԹաղա-

Դյուլորինի (էչ 176) Արչավունինձրի, Բազէւ մուտ ատունիների Ռուբինյանների տիկնանցտիկինկոչվումէր Թագավորի

չոր» էւ «մ8ծ

ը«րը»

իկին Հայոց»: (ատ

թ

:

է զամ այրի Թադուծի: ա

(է9 1 714).Սույն Ժ

Թարմ 64.

|

61. ( չչ 105). Տրդատի Ճնութով մածվաննկարագՔասիլների Թագավորի բությունը միմյանցից տարբերձեւովեն թարգմանումԵ. Դյուլորիեն Մ: Էմինը, է. ինչես կարծումենք, քրկուանէլ վրիսլումեն բնագրից(Հեռանում),

է

ո

Ն

ու.Հեն: իրուչի

չ ածքի

Հաւտվածր վածը սխալ սխալէ Հասկանում «

Հ

ոբովծեեւ Դյուլորիեն,

ՀՇ Աա ՆԱՆ 1 Քանզի Ագաթանգեղոս գրէ Ս. Լուսաւորչին (ամս մնալի վիրապինամս նրմլբատատան

ու

1ՇՏԱՇՈՇՈՒ

ԳՏչառ

ՎԻՕԼՇ,

165 ՇՕսքտ

այսու:

տա-

ի

աւո

«ա»

ուզվթիօ

էր Վերա. Հել ին (Տրդատը) սրատ(ված զրածեծրով Հաա / էլ թարզմանեցինք ՀասովածըՎ. Վ.):

նոսր ապա

մնր'

ՎՇքԱջօի

ԳԻՇՈԼՇՈ...

ուծ չոքօոծէՒՃԵԼՏ Քա ԳուլօՏտզաԱծ հ6-ՕտՏ, Շճվա-

ԳՅԽՇԻՏ48-6, զա,

Տօո

(ԱՄԴ

չ 245-Է48-29-.264 թվականին,որից Հետո թագավորումէ Արտաչիրը բի, մինչեւ ուրեմն290-ը, մեկ տարիէլ Շապուծը, մինչեւ 291-ը, ուրեմն Տրդա«ը լքաղավորում է Տիրոջ292-րգ տարում: Այս թվականը,որբ Շապուծի էրվէ, բ"րդ «տարին առաչինտարինէ Հրց բոտ պոորը վեց տարվատարբերություն ունիԴիոկղետիանոսխ նրրորդտարուց: Ավելացնենք նհանւ այն, որ Դիոկղետիանոս (286-287) կայսեր հրրորդտարինընդունվածէ առձասաղրալ մեր եւ Գոր բանաածրների 1"ղմից՝որես թյան առաջինտարի:

արագրոցաւ

ԵՒոՏ, ՇԵՒԳՈԼԾԻ

Վա ՏՕԱԿԽՇԻՇԼՌ

Վո

առուգությունը. Հառովածի

«աւե

Մ

տարինԱրոոավանի էեւ 29-թդը 245-րգ 32-րգն Խոսրովի: Խոսրովը ուղանվում

4նուս

ՎՀ

մօ

քս

ոճ

(թե՞Հետեւյալ)

Այժմ,եթե ԴարսիցԱրչակունիների վնրանալնրոտ Սոիննացու դնենք

եւ

ՎօՏ

ՎԻօՀ6

ՇՕԱՇ

սոօ

:

244-249տարիների արանքումինչ-որ ժամանակՓիլիոլպոս կամբոտ կայսնը. նրա տարում Ասողիկի՝ Ն ձբկրորդ Ամանի (էջ 31), այն է՝ 245 Թվին, կստանան :

ձրդատի

Վ'Հքօօոչ,

քզի

իսկՍՔ Էմինի մեզ կասկածելի է ԹվումՀետազա Թարգմանություններից

'

/ԹԻՇօ

քօմո՛գ11 12 ՀիշԽօԼ

թոր Աջի

տալիս

քՒօէքօ

1ճ

թաս, քգՒ

քՕՒ

Լ'օքճսվօ

ՇՌԵԾԵԾ

օքուէ

Հոտ

ՔԻօՏ16556,

են երանարեւմուտքի Սասապատմագիրները: Քանիոր Պարսից աչխարծում նի որդիԱրտաշիրի ձեռքով Արչակունյաց ազգի վերացումը Խործնացին դնում է Փիլիզզուիթագավորության 244օրոք (նոր. Բ. 71. 72), որը թագավարեց 249 թվերին: Սյու» կողմիցէլ գիտենք,որ Արտավանը սպանվեցիր լԹաղավոբության 31-րդ տարում 69). քկ Խռսրովը (անդ՝ ՀայոցվրաԹազավործց ոլարԹեւաց արջայիերրորդտարում (:անդ՝ 65) եւ սպանվեց Արտավան հր Անակից Թագավորության 28-րդտարում (անդ՝74). դրանիցՀետո Արտաչիրը տիրեց Հո եւ աա. ւ ոց մուկ,տարի ւռո՝ հրա որդիՇալուչը մեկմոա ւ Ը, Դոչու 1" Դ այո

8ոտիօոտ...

Թու

Խ'ռջճու

Տ.

օէ 501511

իսկ ՇապուՀ Ա-/ նրկբորդ Համար(մասին), տարվա որը չի Համընկնում 266-287 Թվականի Հեւո, պետք է իմանալ, ռլ նրաԹասգավորելու Թվականն Հետո է, Քան 241 Ըստ Մ. Խործնացու մուտՀիսուն տարի որը Թականը,

4օ5

ՒօԼ

Վօչ

/8ո 7077: 109), զաման Հնգաաման, (էիս 162, 172. 180):

|

ՇօԼաւ-Շւ(Բ46ի-օսյզո

ԳՏՏԼՇՋ64

ԷՎՀԻօսու)

«0

շուր:

50ԻԱ-

քհ'Օր'ռոքշօու,

ԳԱՅՀհօօ

սո

«

/ԹԻԷՇԻՇՏՏօ

քոօո

«հշ.

Վ"ՂԻՎԳԵԳԻՏ,1. թու

(էջ 140): Իսկսույն

ԱրչակՔաֆի,Արտաչեսի, եւ նրա ԱրչակՄեծիԹագավորելը, Դեմետրի որդիների դեմ վերջինիս վարած պատերազմները, Անտիգոնոս Սիդծացուն

ոոսբը անչուչտնչանակումէ Հանցավորին ցից Հանելուկամգամելու Պարսից էնչ ձեւովոր, րոտ մեր Գատմագրի ռովորությունը, վկայության, վարվեցին

պարտության մատնելն աչխարծի մասին տիրելը: ծճրրբորգ դրանիցՀետո ավելացնումէ (Բ. 3). «Ի ժամանակին Թազաւորեցուցանէ մայնմիկ զեղբայր մերոյ աչխարծիս».այստեղ Է«Ը՝զՎաղարչակ բնականչարաղ"ատմության ու

Հեւ: Փառանձեմի

65.(չչ 118). Ուրիչ տեղիեւ ժամանակի այբուբենիդգյուԹողնելով Հայոց տի ժամանակի մասինավելիընդարձակորեն չարադրել,այստեղնչենք միայն, ոթ ըստ

մեր այս Պատմագրի Հաշվարկիմեր գրերիգյուտը

բանքին Հաֆորդումէ՝ նախնրա մղած պատերազմները ծւ աՀիչատակելը պա՝ Հայոցվրա Վաղարչակին կաԵւ Քանի որ Եվածբվֆոսի Թագավորեցնելը:

Անտիոքոս 162նռններում Սիդեացու սպանությունընչված է ողիմպիադի՞ ն. Ք., տարում, ուստի եւ բոտ Խործնացու 128-րդը այդ ծրկբորդ ցուցմունքի Հայոց Արչակունիների սկիզբըպետք է Համարել ոչ չուտ, քան 128-

երանելիՍԽսրոպի

396 Թվականին, որբ Վռամկրմանսրթայի ձեթովծղավ Տիրոջ (ԹաղավորուԴ. 24, Ե. Թյան առաջինտարինէ (րոտԱգաթիասի, մուռ): Դյուլորինի Թ. 52) մեր նչանագրերի Խորենացին գյոսոր դնում է Արկադիայի կայսե395-408 Թվկաններին, բությանժամանակ, այսինքն փոկ դրանց կիրառու-

Թյունը՝ ԹեոդոսՓոքրիօրոթ,

նին:

66.

(էջ 120). «այրս

ղայս

որի

Ըդ բդ

ուղ-

հւս է «Ծաղագոյն Ընթերցուսսծն որ նչանակէ Աբզ-Իչոյ, որպէս ունիԱսողիկ, ռայ Յիսուսի»: աստիմարթ է սոնսանել, անուանէ Ծօտար Թ դուոննՏիզբոնի է խորՀչրդնան ցարատեւէի փորում է Խոցանէ տալՀայող կաթողիկոս օւտարա բըտտ ազգիիւրեանցեւ բատ եկեղեցւոյ» (ե. Դիւլորիէ, շն 163):

ու

(էջ 121). Հայոց տեւողությանեւ վախճանիժամաԱթշակունիների մուտ նաների մասինԽորենացու ոչինչ չկա, որը այս մասում մեր սլատմագրի աղբյուրն է, իսկ Արշակունիների սկզբնավորման մասինկրկնակիցուցմունք է տալիսնա, որոնքըստ նրա Պատմության ներկայիս օրինակների տարիների տարբերությունունեն միմյանցից: Այդցուցումներից մեկը այս է, Թճ.«Ետ Արչակայ առնուզթագաՄԽծի ւոբութիւն նորա Աբչական՝ ամիՎաղաբչակայ մերեքոասաներոթղի թաղաւորին Հայոց» (8. 68)։ Լատ Խորէնացու այժմյան օրինակների Հաչվելովտեսնում ենք. 67.

իկ երա էրկրորգցուցմունքի նման, այսինջն՝ 128-րդըն. Ք., որբ Անալ»մուտ. օղանմանտարինէ Եվսեբիոսի Սիդճացու ուստի 128 ն. Ք. Է 431 տարիյ:Ք. (24-րգ տարին ԹեոդոսՓորի) տալիս է 559 տարի, ինչպես որ

բոս

:

չ Առողիկը Դ7Հիր«Վի նչանակում Հայոց Արչակունիների տեւողությունը

'

:

դոմեոս Եվերդգեոի (ՎԲ) 12-րդ տարին աղավաղվածէ երեւում մեր այս "յատմագրիմոտ, «գետքէ լինի (Ժե) 15-թդ, որը Եվսեբիոսի մուտնշանակված

,

:

250-218ԱրչավՔոֆի31 տարիները 219-194Աբտաչնս Ա-ի 26 տարիները

:

193-141Աշչավ Մեծի53 տարիները | 140տարին տասներեքերորդ Աբչականի առաֆին տարին Վաղաբ- | ստանում շակի, որից ենթՎաղարչակի (140-125152 առաջին տարին | բէ Ֆ. Ք.), ոթնբո Խորենացու այս ցուցմունքի կլինիՀայոց Արչակունինն- : -

տա-

բէ առաչինտարին: նրկբորդցուցումն այն է, Թե Խորենացու

է 162-բգողիմպիադի չորբորդ տարվադիմաց,որը միեւնույն ժամանակԱՖաիոքոս Սիդեացու Թրականն է: Այստեղից մածչվան րեւում է, մեր զարծիՓո: ոբ Ասողիկը Հայոց Աբչակունյաց ոբոչում է Ա«օկզբնավորությունբ ափիոթոս մաչով (Դ ամ Հկր ողիմպիադի)եւ Եվանբիոսի Սբդեացու կանոֆնքբեօժանդակությամբ է Պողոմյանց դնում եւ Հաշվում աթին Համաժոմայ-

նավ -

"

Արչակ ՄեծըՎաղարչակին

Թագավոբնցըէց Հայատանում Անտիոքոս Սիղեացուն Հաղթելուց եւ նրան ապանելուցՀետո: Քանզի պատմելով(Բ. 2) Պարթեւների օկզբնավորումը,

Ք.:

մուտ(բոտայժմյան Մերպատմագրի օրինակների) Հայոց Արչակունինե բե «սկզբնավորումը նչանակվածէ ԳողոմնոսԵվերգետԲ-ի 12-րդ տարին, որն բոտ Եվանբիոսի կանոնների' կլինիողիմպիադի 162-րդտարին, 431-րդ տարինն. Ք.: հակնրանցվախճանըդնում է Թեոդոս Փոթրի24-րգ տարում (408-405), այն է՝ 431 -բգ տարինՔրիստոսից Հետո: Ուրեմն Հայոց Արչակունիների տարիների գումարը, նրանց «կզբնավորումից մինչեւվճրացումը, մուտ տնսնում է 131-Է431կազմում սուսրի, այնինչԱսողիկի ննջ ուղիղ է առաֆանում տարի:Որտեղի՞ց «յդ տարբերությունը, կամ որտեղի՞ց է վերցնում Հաչվում Ասողիկը Եվերգետ Բ-ի 12-րդտարինիբրեւ ՀայոցԱրչակունիների «սկզբնավորումը: Մճեջայնպեսենք կարծում, 2 Ա«ողիկը այստեղ նույնպեսՀայոց Աբչակունիներիսկիզբր նչանակումէ միանգամայնԽորենացուն Համաձայն,

կայսերական աթոռիննատեց408 թվակա-

ասորի՝Մ:Խորենացի կոչէ Բրթիչոյ-բայց

տարինն.

Ցըշ՝ ֆան.

1.

:

բո»

1.

Ք.).

է.

Հէնց նույն 4քւով

67:

Պողոմյանների Թրթփանությունը ոբո-

Հել

յ

(128 Բչ ԺԵ (15-բդ) Եղերդե» տարուն

| է

Առ»ղիկի, Խորքնայուեւ մեբ

Ֆախեթ պրատմագիթները անչրաժեշս

9. Հաշվելբոտ եվածբիոսի Կանոնների

ոթով առաչժամանափագրության,

| |

եւ Ֆորում էին մեր սրտամադիթնրը, թէ Ֆալեին՝ ՖրանցՀամարանֆաՀարմաՖոժ ժամանացագրությունների մայն, ցամ բոտ արդի ժամանածների

»չ

ուռումնասիթությունննթի:

վարվում է Գարսից Արչակունիների սկզբնավորման Համար, Էնչըոր ցույց տվինքվերեւում՝ Ծան. 392 ՛: մուտ ՀայոցԱրչակունիների տարիների գումարը(բազառուԱսողիկի ան ն նե Տրդատ անի ւք 1Ր4րորԴ էյ ամբԲՐԲ" ԻՑ Հետո եղած մ ե սոսրի. սակայե դամ թաղավորելու ժամանակների)Հաչվվում ուղիղ ոմանցտարեթվերը, դգրչազրերի աղաոլեւոքէ իմանալ,որ մերթաղավորներից տարբերվումեն Խորենացու վաղվածությանկամԹե այլեւայլ պատճառներով տվածից,ինչպես օրինակ. Թ. 17) տալիսէ 11 տարի(ԺԱ), Խոսրով Բ-իորդիՏիրանին Խորենացին հոկ Ասողիկը, դրանՀակառակ, չի նչումնրաթագավորության ժամանակը: Ըստ Խորենացու (Գ. 35) ԱրչակԲ-ն թաղավորեց30 արի. Ասողիկը (էջ 69) դրա փոխարենունի 7 տարի: (Գ. 50) 5 Գ-ն առաֆինանգամթագավորեցըստ Խորենացու Խոսբով ԲԷ»իկ Ասողիկը ունի տարի: (չչ Ըուտ Թագավորնց21 տարի,Ասողիկն Խոր.(ԹԳ.55) Վռամշապուծը (չչ 742) ունի 15 որի: Եթե ուղղադգրենք արքաներիտարիների գու(իմա`Հաշվեթ) Արչակունի կունենանք մարն րատ Խորենացու այս ցուցմունքների (ովյալների), 528--11--23-Է2-Է6-:570 տարի,որբը տասնեւմեկտարովավելիէ, քան Ասողիգումարը: կի տված559 տարիների ոկզբնավորման ժամանակի այլեւայլ ՀանզամանքՀայոց Արչակունիների նեբիմասինդրվածեն Ծան. 39-րդում:

էլ

այնինչ ծանոթադրությանմեջ (էջ75) այսպես.«ՅԵ մանել է Հարազատորեն,

ՈՉՌՈՒԻԻՈԿԾ

Մ : կ լանչ, ր" «յ» թարմ

Ո/ՕՈԵՒԸ,

ՋԹՄԻՇԵ

Հյուսում է Մ:

՛

Մ.

«ոա

առնել, որ Փոռջէ ուշադրության սույն

-

եւ

|

Ուօրի

/3Ե

6Շու

10ՈԵՒԾ

Խ6ՇՐԾ

ԻՇ

ԲՇԿԵՏԻ0»:

Կարծում

որ թարգմանում Դյուլորիեն,

ճոծմա

1օ5

-սքոօոտ

4օ5

4Առոտ

»

ու

աու

ատտ

|

առ.

Քրիստոսի»: Թուականին է Մ, Էմբեր, Այն ուղղումը, ոչ միայն որն առաջարկում չի բոացառորում է այն: Հատվածը, այլավելիՔան աղավաղում 243 (' ծնեդիցմինչեւՓիլիպոս) Փրկչի ( Փիլիլոսիառաջինտարուց եւ Փրկչի 244րգԹկանից)կազմումէ ուղիղ 550 տարի: ընդունելու լինենք, ապա անբացատրելի կմնա Իսկեթե այդողլես 304», որը Մ. Էմինի արած ճշգրտմամբ ինչ-որ ավելորդէ «թուականն Յունաց մոտ է «7Թվում. այնինչ Աողիկի այղ թվականըսերտորենկապակցված -ԲԴ ամին» Փիլիսլալութ: Եվդրանցիցբացի, Ասողիկը սլալստավոր չէր բոլորովինիր կայսերԹ կանից, որ այնքան Համաժամանակյա Հաչվարկում նչելՓիլիպոս էլ ձրեւելիմեկըչէր» որի կայսրությունիցսկսածնորթվականություն Հաշվեին, ինչպես (զմաՄեծիցՎ. Վ.), կուտանդիանոսից կամուրիչնչաԱյճքսանդրից 553 Թվականը,որպեսթե տալիս

Այդ Հատվածի բացատրության մեջ, մեր(արծիթով,անչրաժեչտէ «յԷ

խոսքըթարզ-

մէ» ընթերցել Ե տարուց,

ունի12-րդտարին Եվերգետ Փաղոմեոսի ավելիճշգիիտ՝ փո-

ամանակ Լ/ՐՐբխարեն: Ծլազիոաի երկու դեպթում ել 2 ողիկր

մուտ, դ տարին Եվսեբիոսի Ասողիկը դնում է Փողոմնոս 30Փիլաղէլվոսխ րդ տարին՝34-րդ տարվա փոխարեն, ինչոնս որ ներկայումսկա Եվահիիուի մուռ. նույն ձեւով էլ այատեղԱողիկն

Օ ՈՅՅՁք6, «ՅոԵ

օ ԷԹՇԼՕՑ76Ո6

ՅՈ6ՇԵ քՇԿԵ /167Ե

ՇյքծեՕՕ. ԷՇ ՇՈՇՈ)6ՒԵ ում ք83/Կ67Ե, ԿտՕ ոքտ Խօհր» ՑՈՑքՑԵծ

ՑԵՔՅԿԹԻՆԹԵՌ:

85 ԽՕԿՅՇՐԼԵՔԵ՛)

ՃՈՅՒՕՑԵ, ՈՕՇՈ/ՈՒՅԱՄ6

Ոթյոոօ ՇԽԵՇՈՅ Է ԷՅնՕիո/ ՑԵ

-

արգելական արար» զԱլանս

ինչ-

ՈՕՒՑՄԻԾ

ՃՈՅԿՕՑԵ

ՇղծՈՅՈՆ

71. (էջ 127).Փիլիպոսկայսեր7-րդ սոարբվա ՀամարՍՄ: գրթիՎերԷմինը ջում, 18-րդ Հավելվածում (էջ 317) գբում է. «ԱյլվասնՀատուածոյն պատ304՝ յ7 ամէն մագիս մերոյ,յորում ասէ, Թէ «եւ էր ՅունացԹուսսկանն Փիէ, գիտելի Թէ Թիլ վնբֆինվրիսլակաւ կայսեր»՝ ց ուցանի ի` լիոս «յ/ ամէն Փիլիոլոլոսի կայսեր» Հարկ է ընտղիտութենեզգրչաց: Փոխանակ որ արդարեւ հանէ 553 կայսերէ», զուղաղէպ Թեռնուլ«307:-րդ բ Փիլիպոս

(Ը«Հխ6ԻՇհօՏ, էֆ 203-204) Դյուլորիեն Ասողիկի ասածի

Էմինը

ԷԹ ՇՕ8ՇՑԽԵ

ու

օբր: լիս կամ Հրոից ամսի 25-իկիրակի

(24126).

(չջ 114),վերագրելովայն ՎաՀան Մաժամանակ Հայոց մարզպանն սգլարապեւոն էր- չնայած միկոնյանին, եւ մ ղած դեմ Վածանի սլատերազմի նրա տարած Հաղթանակի մասին Ալանաց նրանցիցՀետո հկածներնէլ ոչինչ չեն Հասպլատմագիրներն ժամանակակից ղորդում:

Ղեւոնդյանց նաչատակությունըդնում է 453 թվականիՀուլիս եւ Ղազար (կամՀրոտից) Իսկբոտ Եղիչնի ամսի 26-րդօբբ»կիրակի: Փալրպեցու Գատմությունների նրանցմարտիրոսության օրը Հաչվվում է 454 :թ. Հու70.

ՎՈԾ

"ՕՒԵ

ՅԻՅՎԵՐԵ:

ԷՅԻԵ

որ այղ

կաթողիկոսիպատմություններից, ինչպեսոր բնագրիներքեւում յուրաքանտեղում ցույց ենք տվել մեր Գատմադգրի աղբյուրները: Ե.

ՕԽՕ

ՈՕՅԵ Յ1ՈԽԵ

ՅԵԼԱՑՈքՈՑՑՅՈՇԻԿԵՍԸԵՇՈՕՅՅԵ-Ե,

է. "Ո

եւ Հովշաննես Դ. Փարպեցու, Խորենացու, Եղիչեի։ Սճբծոսի

Հիմանվբա Ս.

արար, զԱլանս արգնլականս

Ե. ենք,Թե սույն խոսքնավելիճիչ է Հասկացել

չյուր

69. (չչ 123).

հւ

սս

ՈՇքօոօրծ

ԾՈԹՅՈԵՒՕԽՆԵ

ԼՅԻԵ

ՏՅՍՄՈՕԿՓԵԿԵԼԻԾ".

տա-

բար

Շ1ՕՈԼԵ:

ՑԵ

Խոտ.

ոտ

՞

Ա-ից

տարբնրվումէ Եվսեբիոսի կանոնների ներկայիսօրինակիցուրիչ այլ Համաի ժամանակյաթվերու։ Պողոմյանների տարիները որոշելիս: | ե

աար

ինչպեսչատ անգամնմանությանպատճառովԵ ճւ

նանւ Է տառերը Թագավոչփոթ վումհն միմյանց. այն,որ Փիլիպոս կայօրը եւ ուբեղ 224 թվականից մեռավ մինչեւ249-ը» (ՐիՎՀինդ տարի վեցերորդին, բեմննրաթաղավորության7- դ տարիգոյություն չունի: ԻսկԹե ի՞նչ բոանէ «Յո ստորեւ: մէնՓի, " ձեթ " ե լիԴ ոսի» այ չ կբոացատ, Հունացկամ Հռոմեական թվականըկոչվում է Հոոմի Շինությունից(1Ե ա-Եօ շօոմեռ Ս.Շ. մատենագիրներից) սկսածթվարերությունը Հոռմեական

2» 52 ւնաց թուս բանն -

( Հաշվարկումը), որ ոտ Վարրոնյան Հաշվի Քրիստոսից Հիմնադրվեց բի առաջ: Տիրոչ247-րդ տարում (Փիլիպպոս կայսերթաղավորության 4-րդ րացավ այդ մեծ Քաղաքի ՀիմնադրմանՀազարտարին (753 ն. տարում) Ք.-Է247 Հ. Ք.» 1000)եւ այգ չրֆանըկոչվեց «Առաջին որից Հազարամյակ», Հետո՝ Տիրոջ ԵրկրորդՀազարամյակի 248-րգը առաջին տարինէ կամ 1001ՐԴԸ: ԲայցՀայոցՊատմիչները Հունաց պատմագիրների ձեւովչեն Հաչվում տա-

1001, 1002, 1100

եւ

«այլն: «այլ

Համառոտ՝

1, 2, 100

տարի այլն,ցույց եւ

տա-

են, եւ ավելացնում լ».վ: թւ՝այդ Թվերը Երկրորդ Հազարամյակին «էՓիլիպոս

կամ «է կայսերէ»

Ց

Փիլիպոսի, քանիոր

ամէ

(Տես Հազարաժյակը:

բորդ

ամքչծէ»,

երա5-րդտարուց սկսվեցԵրկսույն զրվածքիվերջումմեր Պատմագրի Հէ-

նաեւ

մեր ծանոթագրությունն այդ մասին: Տճս նաեւ Դյուլորինի մուռ Ք6ՇիօԻՇԽհՇՏ, չչ 49-50, 173-174, 282: Եւս. կանոններ, 985,166...): եւ

Այ" հոկ պատճառով Հունաց ենք «ի Թվկանությունը վերածում

Փիլիզ-

(այսերէ» մինչեւՏերոջ պետքէ ավելացնել Թվականությունը Հունաց Թվականության247 տարին (Փրկչիծննդիցմինչեւ առաջին Հազարամյակի (նրբ). բոտ այդմ էլ, Ասողիկի ասածիՀամաժայն,թե գումարումենբ 304 էւ 247 ոարիները ծւ ստանում 304--247551, որը մեր տոմարի ընդունման Թեր է՝ սկսածՓրկչական թվականությունից, կամ553-ը' Տիրոջծնեղից:- Այս նույն եւով էլ Հունաց757 Թվականը (ես Ասողիկի եւ 247Հիշատակարանը) 1004, որը Փրկչական ը տալիսէ 757-Է247թվականիցսկսածԱսողիկի Գրքի ավարտման տարինէ: ե. Դյուլորինն այդ Հատվածը 304 մ« թարգմանումԷ այսլնա. «Շշւու: պոս

«ո

1Լ'օԷօ մօՏ

Օ-ՇՇՏ,

օէ

ռ

թոուն-

ՎՇ 1զ Տօքոօոօ

Վօ

գղոօօ

(չջ

Լ'ՀուքօռշաՒ Բիւլնքքօ"

115): հսկ ւԹիւնս իւր ի վերայ ժա մանակագրութնան Հայոց» նույն Հատվածը է. լԹարգմանում «Քննո

«Շ'օլուլ

եւ

Բեքքօ. ..Ն6

Հմ

զօոոշ.

ոօսջ

օո

շոտ

12-6

ՎօՏ

ՕԻօօտ,

307» ռո

6աԼ4'4-շօջհմք, Հ

զաօ

:4օ Էօոօ

65Է

»

Ճնտտ1

1 մս

«ծամ

5օօօոՎ

Վօ մօռո

ոէ

Վօթամտ1'օողքօիօաԻ

գուօօ

(«Ր ք. 48-49)

ԹԼգԸԻՇ

ԱՀոռոծ.

ԲԷօ

ՇԻՒԻՀ1 Բոօ

( ֆ 129). Ե. Դյուլորիեն (ՇՇհօԻՇհօ5, չջ 206) բոտ Ասողիկի ՀւսմաժաԹվերիՍուրեն մանակյա ՃիՀովր-Վշնասպի դնում է 572 Թասռլանությունը (անին, փետրվարի կամ արեղի ճրկուսին, օրը, եւ ոչ թեն ճրեքչարթի ՐԸ: ինչուես գրվածէ մեր ատմիչի մուռ, 57.2-րդտարվա Քանզի 22փետրվարի Ը երկուչարթի օր է (նս նրբա ճրկրորդ չջ 393-394): Տավխաակը ՄեզԹվում է, Թե «յամսեանն Իր արեղի ամսոյն» է այսպես՝ ուղղելի սնանն «յամն Բ ամսոյն»: արեգի 72.

22.1 օ-

-

73. 0էջ 136). եւ Խիո աղավաղված է Հատվածը Հեւ տոանՀասկանալի մարինԼեւոնի» սկսած. Հ...եւ տօմարին բառւհրից Լեւոնի, ոյս (ոբ) ճչմարիտ Թուիմեզ ամենեցուն. ի«կ ոի զուղիղն կամիցին Լ Կլարագիտել ճանասարծ» այլն, որը Մ. Էմինն ուղղագրում է՝ Հույժ ճ չմարիշտ «լարադիտել ճանապարՀը, եւ թարգմանում է այսպես. «ՈՄՎԱՇ7Խ6ք6յԵ, ԷՇ ՏՈ/

"Օ1օքօ6

ԽՅՁԽԵ

8Շ6ԽԵ

ԿՅԵՅՇՑ

տ ԻՁ ՈՕՇՈՅՒՆ6

2ՅՈԹՄԹԾԱՇԽԵՈՔ

Կ

(ԹօՇհՀ-Շհօ5, չչ1 742,ուր

ինչես

) գործում ձեք, ճույն : Փիլիպոսի գբիւլումը ("խալը տարվա Համար,

որ,

ՎՇԽԵ

/ՎՇԷՍՑՇՑՈՒՅՈՕ

տեսնում

որբ

Լթտոօքլտ,

ԶՇՐՈՒՒԵԽՆՖ ԱԿՏԻՑ»

ԻՋ օ000քե ժրլու Ոօ ոքջաօեյ/ ոյոու, Ո Շր,

ՈժածՈՅ ցո,

(չջ64-65):

ՃՈՇՇՈԾՈԾԽՈԵ»,

ՕԹՅՅՅՒԻՕՓ

«րգոանությանմքջիման էրոք ճիշտէ, սակայնայն Հեռու է «յդոգիսիիմաստչէ, «յոյս ճշմարիտ» որը Մ Է բառերը, ո է «յոյժ ճշմարիտ»եւ վերագրում սուրբ Գրիգորի զղագրում վարդապետությանը:

իջ,որե " ծ.

բո

բնագ-

մանավանդ

Դյուլորինն

դմանում է

էրչին մաբ բոլորովինսխալէ Գասովածի

այսածս. Օ6»1 Շ6աչ ՀՓՅ6

«ՀԶոԶո«6. Ճօու 14քօոօ, 122): ՔՈ/6Ո65» 0ճջ: այդ Տ

զԿԼ

ՔԳ

ոօստ

Նօսմօու

ՀԻՉՖԳոՇ6

քոր

ջսքքիօոչ

զան, քօսԻ

1օ ԷշքգոՎ ոնգու

Տ

ոօստ

եւ Հասկանում

ԷօԱՏ,

ԳՏՏԱԻՇԻ մս

ԱԱԻՇՏՏԸՒ ճ

օա:

«5:

Վ-օԼէ

Ֆ6ԻԼՇհծճումո, 1դ

Ալշս

մօտ

Հասովածը ունիայսպես. բրեւլուան՝չառինյանձն փոՍործոան շմարի մար դառնութ արբոյն Գրիգորի

Խի14

«Եւ

ւնն

տումարին Լեւոնի: Թունցաւամենեցունառնելթղթոյն ( Սճբ.119): պատասխանի» այն որը մեֆբերեցինք դարծիքով, վերեւում, ծրկու Հատվածը, Հակա22 ռակ բաներխառնված նախայն,բոտ որի Հայերը միմյանց.

Հաճոյ

՝

Ը"

Հավաքվել էին, չառնեին (է-

Հանձն առում չին4իշյանց Հորդոր, ում, Քաղկեդոնի ժողույը ձր էւ

«Դող.

6ՕՈՇ6

ՈԵՑՅ. ՏՅ. ՒԼ11076, «08

Մեր

|

«ՇօսԱշ».

ՇՕԱԻԳՈՒՇ

գոռօօ

լւացատրէզծատուածդ Ըստ այսմ

248 5. Շ. ՅՕ4

նույնիսկիր Հաշվարկի մեջ էլ չի կիրառում:

"ր

սկիզբն բոր. ԴԸ Խամալյի չարադրնցինբրեւ ոգուն) ռատանդին (այսերուղաիկած Թռթին:Գրչագրերի աղավաղումից -

էւ

է,

խա

կամ,Թերեւս «վելի Հաաա հավ

աւ

ռրը

պա-

ռք, պակասից, նա է բառնրի դժվար աշ. փարատվում ժողովիխութերը որտնղիցէ ոկավում չատ,

նույն Ե

տեղում հղում

բն -Ռ. ինչ-որ

Սնեքկարծում այոպեսոլեւոքէ չարդալ ճնեթ այդ

աասիպ,

եւ

տեղը.

«Զաղաղակ բաարժնալ ամենեցուն ասէին, Ւ23«Լաւ (Ցի մեզմեռանել, Քան ՔՀ փոխանակձլ զվարդառըետութիւն օրբոյն Գրիգորի ընդ ժողովոյնՔաղկեգոնի եւ տոմարին Հետո զալիսէ Լեւոնի»: (Դրանից նամակի «կիզբր,Թե) «Յոյս

նակցել Քրիստոնեական Բոլոր դավանանքներին

պատկանողները, էնչպես եւ ճազքարլիա պասորիարթը. էրկրորդ՝Թեպետեւ,բատ Չարոից Թագավորի Հրամանի,այգ

ճաճշմարիտթուի մեզ (եւ) ամենեցունիսկ, որ զուղիղնկաժիցինսլարադիտե ՖապարՀ`ասացնալնյ Առաբելոյն..»: Այղ (նւ) բառը փակագծումմեզանից որի Խոսքի Հատակ էր մնում: հնքավելացրել, առանց իմաստը անՀասկանալի

74.(էջ 136). Կոստանդին կայսերթղթին Հայոցպատասխանը Ասողիկը (Սեբ-չջ 120բա վերցրելէ Սեբեոս նպիսկոպոսի Պասոմությունից 134),Թեեւ այս պատմագրիմուռ միթանիբառերպակասումեն թղթի սկզբում

բաւ

խոսբծրնասողը, բրածեծ արվեց

ու

Դյուլորինն, որ սույն տեղում Հետեւողէ Էմինին",ծանոթագրության մեջ (էչ 192) մասամբ տարակուսումէ խոսքիճշգրտությանը, անճնարին Համարելով Հասկանալ, Թե Հաստատապես ով է եղել ճառը, որի խոսվումէ, եւ դժվարանումէ Թե նա

ննին առանց ԱսողիկիՊատմության((աոբեւոր փաստ Ասողիկի առավելուԹյան, նաեւ Ծան. Թարդմանուլթյան...Հ135.): Թչեւ կարելիէր Սեբծոսի պատմությանբազմաթիվտեղերուղղագրելԱսողիկիպատմությանՀիմանվրա,կամգոնեցույց տաղ ճչգրիտընթերցվածնեբըչ «ակայնԹե առաչինիեւ թե երկրորդիՀրատարակիչները զանցեն առել այս դարեւորագույնբաները: ունի այսպես(էջ 120). «Հոգի ընկալ մարգաՆամակի օկիղբը Սեբճոսն բէիզն եւ յառաջելոցնՔրիստոսի ունիմք զպատուէր՝առնելաղաւթսինդրուածովթ ի վերայ աստուածասէրթաղաւորութեանդ եւ ամենայնիչխանացնեւ գաւրաց...»: (Սալխասյանցին նույնպեսլթվում է՝ լրիՎ չի բացատրում:) (Վ-Վ.)

սռռ

(ի

այն):

ել թեզ բոորոլին իմսառազուր չ այգի սողիկիերկու թարգմանիչներն էլ ՀամարելՀասկացելեն այդ ամենաճիչտ ըն5011 թօՏ Թերցվածըեւ թարգմանելբառացի.-("Օաշ Հօ: հօրուոօ ՎԷԻՇու 115, «մուչ 37015 էօ), (Դյուլորին,էջ 124).- Յոծօե հՓ ՈՕՌԿԹԻՆ Ոքո/Շ80881Ե

ԿՅՈ0ՓԳԾ»),

(Էմին,էջ 66) «զայրն այն» Համարելովերուսաղեմի պատրիարթ որ նախայն ժողովին չ«իշչծլով ամենեւին, էին մառԶաքարիային, պարտավոր -

-

ոօ

սխալան

մեծ

ու-

սրանցից

Գառոկ

18 հ6

(էջ 134),

ԵՕՐՕադ,

էա3086168

Սե,

86ծանոթագրության (գջ Դասոմության (ութարգմանչ չքուղղագրել Սերճոսի լավաաւանդէ

միայնանիմատո է բոլորովին,այլ ոչ եւ ոչ՝ ոչ տառաֆասացելոյն մարմարի որումգալոցնԷէ:ծու է արդարեւ,զի թարգմանչին չէ Հայնցեալ Սճբէոսի է պատմութիւնն Առողկան, որում ատասխանին հս է Հայոց կայսընՅունաց Հարազատ ՄԵմնացեալ (թան բուի): (ԳԻէթէ Հայմցեալէր') ապա զէատուածը յ իչատավեալ Թարդմանկ, Կովշելանաքա,է. առար լեր մահր ՔաՐՏանՑ որթ պատածենն Հատուածիդ շայդմիը»: եւ

որ ոչ

ոու

աու

ւսու

առ.

Մերօգեռագործած9 Խուագը, ր չ նորՀիվայժմ 2 չատ զարծւոբ ճչգրավնց

եւ թ.Արջված մուտ Աողիկի Մճբծուի Լ23Հասկանալի միանգամից, դարձողխոռ-

ՀՔ Քճստը, Թէ` բրլատոնվական զանազան ժ»դավանությունունեցողներից եւ դուննիրկահզավնաեւ Հրեապետը Հեռ քր ազգակիցները Հ բ ել Ք( ի, ու մ փ ասել,22 ԵԼ/Ա Աստուած կոչեսցի Հրո գե» (քեռ դր ապըՀաս, Հրայ ԿԱ Ն Աովածչեն Հ. մաղում). այդ ոաթծրըլալով այն

ընթերցվածըտագայ Ա-

ճնթադրել,Զաքարիա Հայրապետ մնի:

եւ Էմինը վատածությամբ ավելիան մեծագույն Քոմ իր Թարգմանության մեջ ներէ մուծում Զաքարիայի անունը՝ամենեւին չադրություն չդարձնելովվերեւում եղած մեկնաբանությունների անտծղյալուքյանը, որոնքառաֆեն գալիսայղ կարգի եւ ընթերցվածներից որոնքանչուչտ ծանոթէին նրան. Է բացինա տչ 67) չատ խիստխո«քերովդրառ վում է քոսի Ք. սուցչապետ անյանին),Թ: ինչու նա գոյն բնքէրցվածնըստ Սաողիկի Պատմության տպագիրվրիպակալնյուն ընԹերցվածների: Այոտեղ նեք նույնությամբ բճրբում նբա, խոսքը առա «Միգոչնաջի այրն այն: Հայքրէնբնագիրը Սճբէուի ունի զատեղիդ՝ մի աստուածայրն այն,զոր կոչեսցի այսպէս Թարգմանիչն է ոուս, «Խիուե

(էջ 139). Սույն Հատվածը,որ մեր Պատմագիրը վերցնումէ Սերեոսից,

առաչ

Հայրապմասին

Մ՝ Մակայն

Քոր էբթ արգմանի չների եւ ընթ. մինչեւօրս գայթ. ակղության հրցողների Հա-

«նաեւ

"

այլ

Մ

Ե.

է, այն աստիճան,որ բազմաթիվտեղերնույնիսկբոլորովինանչասկանալի կլի-

Սերքուլ 121)

Հայրապետը, մանավա

ժողովիններկաէր մերլեզվի ուղղախոսության ճիչ չէ ասել Համաձայն աստ», «Միկոչեսցի անչուշտպետթԷ ասելայսր:

|

բազմաթիվբաներէլ՝ վերջում,սակայնչատ (իմա՝ճչգբիո")ընթերցվածներընրա մուտ, քան լթե Սեբհոսի,որտեղխիստաղավազված

մար՝ գրիչներիաղավաղությանպատճառով: 4չ այդ տեղըունի այսպես. Հայրապետն իսկ մատուցեալասէր.մի կոչեսցի Առուած այրնայն»: հոկ Սոոնվանոս ոմանք ունեին. Տարոնեցու Պատմության ձեռագրերից «նահ. Հայրասլնոնլիկ. իշրօվթ Համազգեօք յառաջ մատուցեալ՝առներամբատանութիւն րոտ բել իլոց աոլերաթնանջ:«Մի կոչեցի, տանն, այրն այն»,փոկոմանք քլ վերջին Հատվածնբոսո Սեբեոսի ունեին այսպես. «Մի ասեն, Աստուած այբն այն»: Այս երկու մեբ Գատ(ոչեսցիչ բնթերցվածներից մագրինախկինՀրատարակիչը մա՝ 1859, Փար ի, զի)ընտրելէ առաֆինը՝Հաոր մարելովամենաճիշտը, քանի բոլորովինՀնարավորչէր ենթադրել,Թե ործ ասած ւէ թրիստոնյաՀայրապետ լիներ՝ չանվանելՔրիստոսԱատծուն (զայբն

Մ'

արդարեւ անտեղի էր«չկոչել աեղ տոնն այնորի

տեղմինչեւ վերջ. Տբրորդ՝

մինչդեո կանչվածէր եւ արդեն

են ավելիՀարազատ

75.

Հալածվեց ժողովից(.

այսինքն եւ Ե. Էմինի Դյուլորինի կարծիջով Զաքարիա Հայրապեը), սակայն փոքր-ինչ Հետո ւտնսնում նենք, որ Հայրապետը ծկավժողովին եւ (մասնակցեց) մեացայն-

աո

քւ

նահւ

Խճ

'

ՀԸ Դ

ն

ն

միասին «աե,

2ողովականները Հաղորդ

«Ե.

Դյուլորբծ, որ այա շերչ Հետծւող(եալ է Մ: Էմին»արտաՀայտությունը ճբչա չե Քժրու Եժրագրական վամ ապպագրական լրիզում լինի, էթէ 2չ՝ միա: չչ աբտաՀայտում. մեթզործիջով «յնութէ (ինր. Վ. Ն): նաշ/13Մ. «...Հնաեւող

էմբեր».-

ղուռայն»(տանս Ծան. 58, նախկինտպաղր- Ասողիկի, էջ 291). ինչպեսնաեւ Սէբիոսը,որը դրում է Փյարջայականպողոտայն»(Սերքոս 122): Այս էրվու ԸՖՊ ճթկրորդը («պողուռայն»), ինչպեսոր վերցԵմինը, որը ծանոթագրության մեջ (էջ 68) «երթալյարթունական պողոտայն»ոճը բացատրումէ «երթալ զուղիղ ճանապարՀն»/:

ժողովիցդուրս արթային,որը նեւ Հրամայեց ցին Պարսից գանաչարությամբ չէր: այնտեղ որն Հրետասղլետին, Հրավիրված վոնդել ճիչտ ընթերգվածը՝քաղված մեր Ձեռագիրօրինակից, Խուքի այսպիսի կողմից. էթ ըր, ճքս. Շո. վաղուցի վեր ցույց էր տրված Ք. Պատկանյանի ՑԵո.1, էջ 28-29։ 76.

արԻդթոն ,7 այսպես.

ո

«Վասնբոյ

Հրաման Հր

նտ

ՐՔ

արքա

ան Խոս բովթանդել ցունց զ ամենեցուն,

նողա նոցազ

հկե-

Թէ ոչ դարծցին...»եւ այլն ( չջ 1 22):Ընթերցղեցիսնեւ սրովսատակելզենռաա, վածներիծանոթագրությանմեջ (էջ 95, Ծան. 4) զույց ենք տվել, թե մեր Ձեաաէ փոքր-ինչառա դրված այդ նույն Հատվածը ռադրումաա ֆ, «կ ոսումնդնուպոլոին Սեծն Թէոդոսիւ,Քաղկնդոնին Մարկիանոսիւ» (տես էջ 95) բառնրից Գիտ» իոգքի բնականընթաջյը ձար հւ հման Հաշ». այրի որ այդ ելից չենք մենք Հարազատ այդ նույնտեղում Հատվածը զոոնվող Սակայն Սեբեոսին: ԳաստԱսողիկի Համարում,այլ թերեւս ուրիչ որեւե մեկի կողմիցավելացրած ինչպեսոր Հաճախակի նրա մի մասնիկը Համարելով, մության լուսանցքում հն ո

ումպոլալ

ո

առ.

առ

Հում4եռագրերում:

Նոուշ ախ գոյություն " "ոգ ոն Մորճուի չք րիք " հարաաներովԸ ո. ա ԻՆ ա ՆԱ հռ Ա որոր: Պատմութ, մուծված ներ բնագրում, հղածից որեւէմեկի լուսանցքում որեւէ ներպատմության բեմնձեռագրերից է, `

`

անչարազատՀավելվածջ ննք Համարում Հետեւյալ ( Հաայն ոչ ռլ

ակո

Հրի

,

է

բասանքյան

մեկի

Աստո

տեւ

եւ

ում, մուծված

եղածիցէ

ա

բնազ

է

բոերրորդ,որն ամենակարեւորն նրա մնջ չկա բոլորովին իմաստեւ ՀնավանդակությանչարադրանքիընթացքինՀամապատասխան բավորէլ չէ վերագրելայն ոչ Խոսրովարքայինեւ ոչ էլ ժողովականներին: Մ: էմինը Հատվածը այողեա է թարգմանում. եւ

.

«ՅՈւճոօԻՇԵ"Ք օՒՕՃՈԵ ՇՕ06օքԵ

Հ«ԲՇՈր-ԾԵլ

ԽՕՏ

(թոռը

ՒՇ

ՅատնՕ, ՎԼՕ

ՕԿԵ

ԻՅ

6եւոճ ՄՕ"6ԼԵ

ոքտու

2,

7Շհոր,

6066,

ԾԵՂԵ Ոք/Կ/ՇՈՑԵ

ԲԵ

7Օ ՈՕՎՓԵՆ/

ոք/տո տոտ,

ՎՂՕԾԵւ 6/6

10-օ, ԿՀՕ

Ջ

ԼքծերԵ

ՅԵ

ԻՔ

ՇՅՑՄԵԼԽՈ»

/ՅՈՉԿԱՈԵ

86քեօ7

ՇՕ6ՕՔՅԻՒ»,(էջ 68),

ՒՕ

սա-

մնֆ(էջ 68) տարինքնիր իսկ ծանոթագրության զայնմեծարգոդիտնականն ճ, չծակուսում է նույնիսկայսպիսիԹարգմանության բնագրին չզրտությունը՝ պատճառով: մապատասխանելու

հսկե. Դյուլորիեն ՀարազատությաՀատվածի ամենեւին չտարակուսելով

նբ, թարգմանումէ իր Հասկացածով."ՕԼ

ՒՇՇՇԵԿԵԼ6,

4է-ւ1,

քօա-քաօլ

ո'զ--Ա

քոչ

օոնօօ

Եօ

օօոօԱշ

Վօ

0օ5շ

Շհաօօմօմոծ

78.

(չ

(չջ 141). Այաանծանոլք բառր այլեւայլ Ժեւծրով դոռնվումէ Սերհոսի

Տարագիրը, երկու 4եռւաղդրերի ձեւովուներ՝ Հին . ցիաքարն»: ռինխադր Մեր կրում: Ձեռագիրը՝ «ղչչվխաքարը»: Բրոսանի Ա

եւ

.

Ջեոսգիրը(Թարգմ.

68-69)նույն տեղումունի այսպես «Որ.ց զչրիաքածառէէ Մ- Էմինի, ո

տե տեղւո

ակնհկ է «է տնղւո աար տալ»,որի մեչ մեզԹվում Հրամայնաց աւարին րի, ակն»բառծրըչրփաթքածառ բառի աղավաղված մեկնություննաա որեւէ ուրիչ մեկիցավելացմած բնագրի լուսանցքում, բնադրում: : ա Կրած ունի՝ «որով ւ Հովանը Սերեոսն, 22): տալ» 122) ճբկու մենք դնում ձեշ ընթերցվածեերից Ր Այ" «ջեւչփաթարը, յ: թեպետեւ նրա '

աու

յո

,

մ

ամայհա, :

չչիտնեք: ՀամարՀին ապագրում վարծիչն է ում նալխբա կ. վարդապետ անաց 7 ի՛'Թե:. ր"ջանակում կին Հրատարաւ կիչ է ռոճիկ,Թոչակ:Նույնչք մասինՔ. Գ մեչ (ջ 22) է գրի ' աաԲր " «Ա, ր Դառուցյա այքաւը տպ. եւ ի Հճ. բ

նշանակությունը «եքա»

այն

զ

խր

ւ

է

ցը:

Հայան

գուց

աէփարա զարի, Բար մաողիալ» աո" ծ կաԴաց ե. Դան ազո լուածատեարց: ՏԱՑ մո փաքար թարգմանում (արաչար, թ "

՛

մքար»

ոլ

անա

այսինք

ձե

գփաքարն: Թուխլինել ածան սա

ո

ճանապար "ա

է

բառը

թոօետտեօո

ռոճիկ ծանոցագրության մեչ (էչ 192) մեկնում նույնիսկ Հատված վա Է իիմաս, ւյ ատր,22 Ասո ա լ ։՛ո28 Ծռսրովիի աչառությունը, որը թեեւ էԲՐծԼ չմարիտրՀայտարարեց ԲԸ ճշմ, Հայոց բայց հւ արգարամտոդավանությունը, էն Հան հրգթասրտությունը վրացնւ Աղվանից

ղի կբ«րանով ցանկանումէ

Թէ

ա.

պատրիարջներ ԲԳԻ-. ո Բու» Սզիավուլուների, ՀանդեպգոՀացնելով երանցկարկբնքրը,

թո

եւ ն

Հուաւց

ւմ բոս աչքում

սրանթիչոտորվածէին ուղիղ ճանապարձից..."

79.(էջ 142). «փամ Կայնչով (.Տպազիբը՝ բառի փոխարեն Կամկայն

չ«Վ)

Սերքոան ունի ալէլի ճշգրիտընթճրցվածը՝ Կասդիչով, որը ուսուցչապետՔ. "Դ:

աոա միան

բա ք .. էբՀԵՐԸ Արասւթյարարո» Հենքսոալքա մակ Հավանական Համարում Ի"Ղ1 Թոչակը,ռոճքկ. Վ.: ո

:

Վ.

«ռն

(էջ 125):

իոկ Հին տպա). Ձնռադիրն ոլաչարն», ուներՃյարթունական ռլալատն»: զիրը՝Հյարբունական մեկը ունի՝ «յարքունական սոՀրատարակության 4նռագրերից Առաջին 77.

"

ընդունելիէր...» (էջ 140). Սույն Հատվածըսկսած. «Թէ Քաղկեղոնին

արքայինէ ասել բառերովեւ. Հեւոեւյալը,որ մեր Պատմագիրը Խոսրով Պարսից աոան Մի որուն մոն, որր, ավայ» աա ածն

Մ ոթ Բոոոոցինբ ԱՐՏՆ ա

1.

Հետ՝ «Որ Համեմատել Ղազ.Փարպեցու մուռ, էջ 226. | Նույնպեսեւ մեր Գատմագրի ոթ

բազում ոգիսՀնաբիբ մոլորութնն է ճանառրարչ ածել» 112)։

արո ԱՑ ֆոն»

(չչ

արգ

։

«ԶորառտուածայինօրէնջնԹոզուռ«Հայժմ բազան ճանապարՀ պիելով՝ Հրամայնն է-

ի ճանապարծ

մեզ ոչ խոտորել...Ֆ:

|

|

՛

բացատրումէ այսպես. Պատկանյանը ԽճյյօՏս, «կԿամյիչով,

որ

Տես նոլիսկուոսաց Ասորւոց:

թարգմանի«յարծաւ Քրիստոս»է անուն Ասսեժ. 11, 414»:

8.

էլ կայսերգալուստից զաստճառուվ Հրե (լլ հալիակուլոսներով ՀանդերՎ):

ւսյդ

ար-

(էջ

՛

դոգրում

Հետո

աիպվածեղավՀաղորդ-

Տես

ի 146)

Սծբ.138-143:

«Սոց որն աղավաղված չ Համարում խոսքը, Մ: Էմինը, ուղլքարգմանումէ այսպես. «ի սորա աւուրս պայֆառանայը ւ

Գրիզոբի... Ր ւն Հր ե խնդրոյ ազրնաց Վաչանայ կամ«արականի Հօր Ներանչի պարկի» (էչ 73):

առ

առ

որի

երա Հետ՝ բոլոր

գրել նրցուածոց մեկնութի

142)ս պատմությունըստուդապատում Ղեւոնդի (գլ. Թ), է անգքծրին, ավանդվումէ սրարզորոչ կերպով, ժամանակակից քամ

(էջ

Թե

ՐՎո

է

մոտ

շշ 7», Արորն բ

սա-

գ

կոռ-

մուռ

այլ

,

|

ու

Մ

Հետ

ի» իշխ,աննձրի (աթ ողիկոսի մատանիներով, չե ուղաիկել խոգոոանը իր ձը պածումայն: Հաաա: Հավատի մի այլԹուղթ գրիփոխարեն հրենից չարադրած Հայոց ե Բուի ինր (որ ուղարկածկայսնը՝Հավատարմության Հավաստիեքի, լխու-

եւ նույնժողովի ատմությունը՝ ուրիչչատ բաներով Հանդերձ ամենավերջում

թլ

Հաղորդվելուց եւ տարի Թե Ներանոր առաֆ, այդ Թուղթը ամ Հավատի կնքվածքգիրը՝ եւ

աա

էլ բացածայտորեն Հայտնում են, Թե այն Հավատն ավանդությունը,որնիեւ բենք ընդունել են սուրբ ԳրիգորԼուսավորչից մեր Եկեղեցուսուրբ Հայրեբից, նույնությամբ կանեւ կպաՀենանսասան: Ասողիկի Պատմության մեֆ, կայն,այգ բոլորնէչ չկան եւ Հայոց ռ հնչ-որտեղ Թուղթն է, չկան ԸնդՀատվում նանւ ամբողջությամբֆատագովական խոսքերըեւ ոչ էլ նրանցկայացրածվճիռր: Իսկխոսքի կանոնավոր ընթացքի որ մեր աղավաղումը երեւումէ այնտեղ, դնում է նավ Կոստանդին Դատմագիրը (այսեր դալուստր Հայաստան, Ներսես նրա Հեւ եւ այնուծեւտեւ կաթողիկոսի Հաղորդվելը Հավատի վերաբերյալ ԹղԹակցությունը,որը Հնարավոր բան չէր. բանի, ինչպես պարզ նրեւում է Սեեւ Հենցիր՝ բնոսի Պասմությունից Ասողիկի, Ներսհսի՝ կայսերՀետ ՀաղորդվեԼլուղ Հենո, իք կայսըը զնացկոստանդնուղոլիս, հչիշանների զայրույթից վաԽեցած Նճրահաը փախավ Տայքեւ մնացայնտեղվեզ ւռարի,մինչեւ Հայոց զո(տես 98 էջը): Պարզէ, ուրեմն, Թե բավարԹեոդորոս Ռչտունուվախճանվելը նստած Տայքում Հնարավոր չէր, որ նա իչխաններից փախստական, գրերթուղԹը, մանավանդ որ Հայտնիէ, թե կայսերթղթին պատասխանելու «ժողովեցան եւ ամենայնհպիսկուլոսունքն ամենայնիչխանքաշխարձինի Դուինքաղաքի հւ մ եւ ի էր ճչմ, բոկաթողիկոսն Հայոց Ներաէա եւ բնպաչտիչխան այխարձչին զօրավարնՀայոց Թեոդորոս... Ռչտունեաց տէր» (տնաէջ 91): Եվթանի որ երբ ներանար Տայքիցվերադարձավ ԴվինզոբավարԹեռդորոսը վախճանված էր: ուստի Հնարավոր էչ չէր:որ Թուղթը գըված(իներայդ ժամանակամիջոցում, որին մասնակից էր նաեւ Թեոդորոս զոբառվարը՝ այղ. ժամանա կ արդենվախճանված: նրեւում է, որ Հավատի Այոռեղ բացածայտ վերաբերյալ Թղթոսկցությունը ավելիառաջեղավ,բան կոստանդնի Հայաստան գալը, ինչոլեսոր չարադրված առւմությունը Սերճոսի մուս: Սերծուխ է այդ ժամանակնե, (ների սլատմությունը Սեբձոսի բեոսի միմիանորոչ անորոչար աո

ե

ամր գալուց

չորս

եւ ոչ 80.(էջ 143). Այս Պատմագրի ոչ նախկինՀրատարակիչը էլ նրա երկու թարգմանիչները չեն նկատելայստեղ Հայողգրած պատասխանում եղած եւ են պակասը Խոսքի կանոնավորության որոնքակնձծայտ աղավաղումը, բոլոեւ Համեմատեն բին, ովբեր որ ուշի ուշով ընթերցենմեր Պատմադրին այն Հետ: բոս Պատմության ԱՀա թե ինչպես է երկարաձգվում մոտ. Հայոց պատասխանը Սերեոսի զաւուրս երկնիցի վերայ ծրկրբիՀանդերձմաղթութնամբղ («փբբծւ բազմու... ե վերոյամենայն զիյավոոնան սոիրնացես ծովու եւ ցամաքի, երկրի: մաղթուԹեամբղբազմաւ». Սծբ. էջերը),որի մեջմեկ մեկ Հայերըբացատեւ բում են էրենցդավանությունը, եկեղեցու ավանդածը ամբողջությամբ եւ դրանցֆատագովությունը. ննրածումեն նաւ նիկիական Հանգանակը այդ

123:

(զ ԼԵ,չջ 142) հրեւում է, Թճ Թ ուղթը գրվել է կայՀայոց Մածաջաունյուն, Հավատի նրանց նրա Համաձայն Ներսնաք՝

ոմանց

(Սեբ. էֆ123):

իաԱ

ա-

պաճուճանքի, Թե կաթողիկոսը Հիվանգանալով՝

ւու զօրավարն Իսմայելի... Քբբեւ թրա /"6"3 /ոնգարձի ն առտուցին առաջինորազգիրն. իբբեւ Ընլթնրգւու չին... «վա չողաւԷ տեղին. մերձ ւու մարմնոյ կացեալ ո ': աԱմաղազի Բր ռովորուլԹեա աջ իզրծանցորպէս ի ճչ5մ » եւ

հւ

ւեւ

է զրոն է ր

մ, Ր

՛

"117 զնոյն եր» բանս ԲՐնր"րդէր Ը

ն

եւ

ճւ

երրորդծր. եւ ապա

լուք

բուռն Հա-

իբրեւ ընդ կենդանւոյումեք խօաէր, ասելով,«Սաննայ ծւ Քո...» այլն: «ր երի Համբավբ՝ մածն քը դեսլք կաթ. ողիկոի "ոոռուչ Հուոի վրաեւ (իմանր)փրկությունը նր մածվամբ, անպատճաու բերնեն

«ի ԱՆԳ ո

ո

ճ-

Խառա

հորա՝

դոմոգի

բնրան Հը-

մնացել էրեք ՀետպՀէոալմ,1րգարժամանակկենդանիէընդունել կերպարանքը, «իա «11Հող չու այն ի է պատմագիր ՀովՀաննեսկաթողիկոսը, յ »6.Ի է իր աճացրել գրվածքում զրույցները, ինչսլես նրանում էր ա.լ 1 գուցեԹե արդեն գրի էր առնված երենիղ Քիչժամանակ մոտ

Ժ- դարը,

Ն

հի

ողել

4եւն

գար,

եւ

ու.

որ

այդ

որ

աոա)Թե Հավաստի դեպքերն Դեւոնդի, Հաճելի4եւով ձիշոթն ծրեւակայությունը: ժի ԳրաԸուրցուեերի նր Ճեռթի տակ ուներՂեւոնդիՀովՀաննես կաթողիկոտր" ագին աը

ւ

չ

չատ

քան ք

Ըոո

որը

այդքան

ու

«ի Գով

եւ

Ք՛րը

«բառմական դիպվածների (իրադարժությունների) փ երկու

որոնցից մեկը չափազանց արզունակ ներկայացնում ԽղեԲոդրու յունեքըը, ի կ մյուսը ս(ճնազարդում ճոխացնում Հրաշաղան դրանք

"2"

է

Բը»

ու

Հ.՞

Ըձարությամբ,նր դրվածբում

ւ.

Ծա,

մոլա է այս նրկրորգին նախասրատվությունը :

զորավարին | եռելն առնուրէք Օկագամ0դ-| անոց է ջում:

Մած-

բաբ

Քլւմէ

լատ

Հավշանեքսվալքողիկում, չակ էարկ

»՞

(էջ 150).

83.

այստեղԱչուռ Դնենք մի բանի սերնդիցեՔազրատունու

մինչեւ Պարսից արքա Արտավանի վերջին Արչակունի մար կամ244-249 եւ ( Փիլիոլոս բիները կայսեր Արտավանի մածվանՀամաժամանակյա Թվ«կաԱճ. նից):Սասանյան ԱԱթոաչիր ծրկու արքաների ամենաաոււֆին Ա) Շապուծ նշանակված տարիները չեն նրա մուր. Շասլուծից որոչակի Հեւոռանմիջապես զալիսէ ՆերածՀը, այնինչ այդ ընթացքում Սասանյան աթոռիներկու արանքեն եւ նծրում նուռել Քառյակ արքաներ այլն: Համեմ, ւթյան Հոմ, դնենք եզ ճկածբարեբեր ժամանակներ տա-

Մ ղագրությունը՝ Էմինի կողմից վերգրած. եւ «Աչուո, որդիՎասակայ, Բագրատունի, ՀայրլԹաղաւորացն Հայոց եւ Վրաց:Էիննռրածիկու որդիք, Սմբատ Վասակ. Ո/բգի Սմբատայ Աչոտ Քաջն, կոչեցեալ ՍՄխակերՈրդի Աչուոոյ Մխակերի Սմլաաւո կամԱշլ-Արբաս. Խոստովանող, Որդի Սմբատայ ԱչոտԱ. Թոսգաւոր Խոստովանողի Քագրատունի: Բ- կրտանը որդւոյն Աչուոոյ Վասակեանի, եղեւ որդի ԱռրՆճբՎառակայ՝ ա.

Լ

յ

աեՀ,

պատմական անգթերի,Սասանյանների մասինմինչեւ այժմ գոյություն ունեցող (իմա`աղյուսակներ) ցանկերիզ Ըստ Նճոլդեկեի', Ընտրելագույնն որի Հանգա-

Էչիոանեւ

ոյանի 400-404

ԱտրՆերանՀի մեֆ Ոբգի ոբ էառկիննեՎրաց եւ ցետոյ Աչուո, կարգեցաւ պատրիկ Վրաց. եւ Որբդիջ Աչուտոյ Քաղարատ Գոմար. Որդի Քաղզարատայ Դաւիթ. Որդի ԴաւթիԱառր ՆծրանՀ, (Մ. Էմին. Թոգաւոր շէ: 76): Վրաց»:

(էջ 158). Իր գրվածթիերկրորդ գրի երրորդգլուխը Ասողիկը Հյու-

84.

է Սեբեոս եպիսկուղոսի որոչ տեղերբաւ Պատմությունից, բաւ ընդօբինակելով,իսկ բազում տեղերէլ նրանիցՀամառոտ ձեւովիմաստները (բովանդակությունը) ներկայացնելով, ինչանս որ Պատմության բնագրիներջիւում Ցույցննքտվել ծոսոեղում: մուրաքանչյուրն սում

մանքներնճշգրտությունը այբը գիտնական ու

( Այոտեղ ամբողջ երկուչջ

86. (էջ 158).

ձեւովէն տրվածՍասանյան արթաներից ոմանցտարեթվերը(տես Ծան. 86 եւ Ծան. 111-112): Ընթերցվածների ՀամեմաՍառանյանց ժամանակագրության

Հեւ եւ նրանցՀռո, մեր պատմազիրների տությունը ավանդածի որ Հաղորդում եւ. Ասոիաց Հունաց է, Թե ճշգրիտ պատմագիրները: ծրեւում չեն մերսլատ-

են

եւ մագիբներինչածթվականները, նրանցբոլորի մու էլ Թերի են Սասանյան ցանկերը:Թերությունները մտ ոչ միայնմերվերջինչրջանիպատմաղդիրների նն հրեւում ( եւ մուտ, Սեբեոս, Ասողիկ ուրիչներ), այլեւնույնիսկ Խորենացու ո-

առաջիննէ, որը ձղռումէ Է միԲերելեւ Համադրել մեզանում պաւոմուեւ Թյունն ժամանակագրությունը Թ/ականներով Համաժամանակյա ավանդել նչանակալի իրադարձությունները: (Ման. 39) Խործինչպեսնկատեցինք ԻԸ

ու

նացին Սասանյանների «զբնավորումը դնումէ Փիլիպպոս օրոք, կայսեր

այ-

սինքն244-249 տարիների արանքում.մյուս կողմիցէլ Պարսից ԱբչակունինքԻն տարիների գումարը, մուռ,տալիս Էնչես որ (ա այժմԽորենացու Ր եւ զալիս Հասնում է մինչեւ Հեսու այնպես Թեվը Քրիստոսից որ Աշորբ աթոռին տաչիք Սասանյանը, նստեց226 Թղկանին, բո» Խորննացու ո. Թոռին նստելէ 204-205 Թ«կաններին ( տարիների գումարը Արչավկունիների տա-

ց

է Սասանյան կազմում բոտ արքաների ցանկը

Վ.Վ.):

Ե.

սանյաններից չատերի ժամանակները. այսպես. «.«Յազկերտ

ամ

Վռամ

ամ

ըս

Յազկերտ Ձախջախ

Ձամասպ

»

կաւատ

մեծ են

մեբ եւ օար սլատմադիրների տարբերությունները միչեւ եւ դրանից բացի: մոտ մեր պատմագիրների Քիչ չեն տւսրբերությունները Հենց սույնՀատվամոտ է. ծում,ճիչտայնպես, ինչպես Ասողիկի տարբեր ձեռագրերում այլ եւ «յլ

մավերոչիչյալ

էը Թարգմանության Դյուլորիեն մեֆ,Թերեւա,վերցրած լինի վենետիկյան4եռագրից, որը աչքի առաջուներ, ուրիչ 4եւովէ դնում Սա-

1568). Սասանյանց ժամանակադրության վերաբերյալ խիտ

բացատրում է

կազմածաղյուսակի... Նծոլդեկել դնել այսւեղ... Ափելորդ Համարեցինք

առ

85.(չջ

էջերումէ:

ման...

որ մկբտեցաւ Խոսրով, »

47»

(չջ 140) :

87. 0չչ 160). են Ասողիկի Պատմության բոլորձեռագրերը, որոնքծանոթ մեզ (Մալխասյանցը, թվարկումէ բոլորը, որ նշածունի Առաջաբանի վերջում. ավելորդենք Համարումայստեղկրկնել.Վ.Վ.) այս նույն տեղումպակասավոր նն:ՄերՁեռագիրը այստեղմի կես չի չափով դատարկ տեղ, ինչոլես Խածւ եւ Քրոսսեի որի ժեջ լուսանցքում Վենետիկի ձեռագրերը, դնումէ «յօրինակին զլակասեին երեքսինն»: Հնտնւում Քանի որ այս տեղում Ասողիկը է ՍեբֆուիՊատմության, բեմն սեռք ծր պակասավոր Հատվածըլբացնել Մեբճոսից, կամ թենԹ.ովմա նման որը Ասողիկի Արծրունու Պատմությունից, ինթն7 է Համառուռադրու 32-71 93-97): Սեբճոսից (Սեբձոս, էջեր,Թ ոմ.Արծր. Խուբիիժատտը լրացնելու Համարթաղվածարար դնում ենք այստեղսրատու-

մության չարածարությունը. է այստեղմի չատ ծավալունՀատվածՍնբծոսից, (Բջբում ուղիղ2 էրես. եւ Վ.Վ.): ավելորդ Համաբեցինք Թարգմանելզետեղել այստեղ.

1.

ԽօԱԱՀեՀ.

1ռԵռու,

չչ: |

88. ( չջ164). բառը մեզթվում է աղավաղություն է, բոլորովինանՀեղակ մու" եւ ծանոթ ծւ չըա նչվո՛ծոչ Սեբճոսի ոչ էլ Թովմա Արծրունու, որոնքայս նույնտեղում ունեն այսպես.Սեբեոսը «աւնրէ զնա էւ (չջ 92) աղավաղված. եւ Է Գանձակ զնախճաւան. դիմեալ արի զեւղնայն,կործանէեւ զբադգինս Հբա-

տինՄեծք»...

ԹովմաԱրֆր.(102)՝

եւ Հասնեալ ի Դուինաւերէ զնաեւ զնախճաւան,

«Եւ

է Գանձակն զՈրժի,դիմեալ բրէ զնա, աւերէ Ատրպատականի, զԱՀմատան եւ զՄայ, կործանքէ ԻսկՀրատիանունը զբոսգին Հրատին մեծի»... այլ եւ այլ 4եմուտ՝ եւ ւերով է գրվում մեր պատմագիրների ( Ասողիկ Վչհատոը Սեբեոս), Վշեւ Ք. նապ(ԹովմաԱրծրունի ( ՍնճբեոՍեբեոս). ուսուցչապետ Դատկանյանը սի հր ծանոթագրության է Համարում մեֆ,չջ 92) ռւղղագույն Վչնասպ 4եւը՝ բոտ Հայկականարտասանության. ճիչ այնպես, որ ունիՍճրքոսը ինչպես Վարդան-Վչնասպ անունը,Ղազար Փարպեցին՝ ՆիխորՎշԱռբ-Վչնասպ, եւ ՀզատՎչեասպ նասպդստ, ՄԻՀը Վչեսապ, «Իսկբոտ Պարայլանունները: անուն Հրատիա սից Հնչման, յարէ Ք. Գատկանյան, ձր Գուչասո, Թերեւս այլ ոչ Վնասը կամՎչնապ»' Վշասպ, եւ

:

59. (չջ 165). Սեբեոան Հասանք Է կողմանսկքսաբացունի.«Եւ ճրթեալ

բոսյց զի մաւդնեաը էթ զաւբն՝ Խորչնցաւ բազում գաւառս Ընդ մէջարկանել, զի Հանգիցէզաւրն եւ կազմիցի.եւ գնացեալի կողմանսԱռիացւոց, անդ սվիոնալդադարեցին» (էջ94): ւոց...

ի

ե.

Դյուլորինն տարում է Փիլիպոսի Հինգերորդ

|

դնում."Շօոռուօոշօ զ 56 ռոռօօ մօ Բիւնքթօ, Վօչ Աօրդուոչ'" օողթօոօսօ (էջ 149): Սկզբնապես (էջ 30 մեբ Պատմագիրը տերությանսկիզբըդնում Սասանի էՓիլիսպոս հրկբորդտարում, բայց թե որտեղիցէ վերցնումեւ ճչգիկայսեր տառընս դնում այղ Թվականը ծրկբորդկամ ծրբորդսուսրում Փիլիպոսի, չգէմուռ, որիցէ ամբողջապես տենք, որովՀետեւ Խորենացու ՍաքաղելԱսողիկը օո

'

|

Ֆ

Ֆ

բականաթոռին:

Վա

Վ

ը

յ

-աշշշշոոբոոշւալաըաաւաաատայո նանան

ԶՀարատէս նորաեւ զայսմանէ, տեղւոչէ զայլ

եւ

այլ

4եւոց գրութեան տեղւոյն

Առրգչատականի)այլ (Փանձակայ առ

կ

եւ

այլ

ազգա՝տես

Թեշնն Թ.

զՀմտայից ծանոթու-

(1256, Նելգեկէի

ու

|

տարում՝ իսմայնլացիների Ճեռքով, այսինջն Տիրոջ653-րդ տարում, եւ

Սասանյանց (Սճբ.գլ- ԼԵ.չջ ժամանակը իչխանության Հաչվում է 542 տարի 137),կաի 532 տարի» ոի կո նրա Երկրորդ ինչոլես դպրության ցանկում 21, Աս. էջ 114). հկ «կիզբընրամուտ որեւէ տեղռրոչակիորեն Սասանյանց չի Հիչատակվում. Թեպետեւ այն դնում է Եղիանոս ( ԱվրեԵրկրորդ դպրությունը

(270-227: լիանոս) 5) նրրբորդ կայսեր այսինքն273 Թ«կանին: տարում,

ժամանակագրական այսպիսի անչամապատասխանությունը, որոնք

մուռ, միայնմի դճպքում է, այսինքնայդ Հատկապես Սծբեոսի երկու պատմա-

գիբների անմիարանությունը Սասանյանց վերացմանժամանակի տերության դնում է վերացումը որդի դադարում են

մանուկ Արտաչիր որից Հետո Հորից Սասանի մաչվամբ, եւ ցեղից արքաներտիրելԳարսկաստանում, Սասանյան

է օռարացեղխոռոնմը՝ Թաղավորում 628 թվակաՀերակը կայսերՀրամանով, ե՛ւ ե՛ւ նին.իսկ Սճբքոսը Խոռեմի(Թաղզավորությունը, նրանիցՀետո էլ ուրիչ-

Հետ է Հաչվում, որոնք ներինը Սասանյանների նույնիսկօրամլանկամամսաե՛ւ կանԹղյերօվ Թադավործցին, Հազկերտ մինչեւնրասպանվելը Վերջինին, որոնք եւ վերացրինԴարսից բաբների Թաղավորությունն կողմից, սիրեցին աշխարՀին (իմա` "պարսկական ճիկրին, Վ. Վ) Տերոջ 652-րդ տարում: Այստեա-

սանյանց սկզբնավորման սզատմությունը, որոչակիորեն չի նչում,Թե Փիլիզմ օլոսիոբ էր»որ Ա, չքըՍ, բարձրացավ Գարբսից Թոսզավո- : Լ

ու

բորդ

90. (էջ 165). Իր Խլոտ Համառութասիրուլթյոան Համարմեր Գառմագիրն այստեղ,ինչպեսեւ ուրիչ տեղերում, կամխոսքիուրիչ (արեւոր բաայանունների չատ մթին եւ անծասկանալի մասերի է ենրկայացնում կրճատմամբ Խոսքը: Ռւատի որչլեսզիկարողանանք ճշգրիտվնրածասուլինել այստեղպատմվածի | իօկականիմաստին,անչրաժնչտէ աչքի առավունենալ Մճբճոսի Պատմություեւ եր,որը բնդարձակադույն չատ գեղեցիկ ոճով է պատմում ռլառտեՀերակլի բազմները Պարսկատտանի դեմ (չֆ94-96): 91.(չչ 165).

( էջ 1 66). Ըստ Ասողիկի Սասանյան տերության եղավ Փիլիպ«կիզբը ծրրորդտարում, ալուկայսեր ոա ուրեմն Նր վախճանը եԹմականին: ղավ մեր 77 Թվ. եւ Հերակլի (610-641)18-րդտարում, այսինքնՏերոֆ տարում, ուրեմն Սասանյան տերությունը որի փոխարենԱտեւնց տարի: սողիկնունի 386 տարի: Թեպետեւ Պարսից Սասանյան Թաավորների արիներիդումարըըստ Հենցիր Ասողիկի Պատմության, Սասանի որդիԱրտաշիրի եւ տարուը մինչեւ Խոսքով առաջին (րոտՍճբճոսի 37--բդ Վերջինի Ասողիկի) արին կազմումէ 418 տարի,բայց Քանի որ խիստաղավաղված են Թվականծւ ները մեր պատմագիրների այլ եւ այլ ձեռագրերում տարբեր գրվածթներ տարբեր Հաձեւովծն դրում,այդ էկ պատճառով էլ Հնարավոր չէ1ԲեՎ չափով վատԸնծայել դրանցեւ դրանցվրաՀենվելով քննելօկիզբը: ընթացքնվաի,եւ ճանը Սասանյանց: Են Ուստի Հավատընծայելու առավելապես արժանի Փիլիսլոս եւ Հերակլ է որ կայսրերի Թվականները, տալիսԱռողիկը՝ Սասանյանց նաեւ սկիզբն վախճանը որովՀետեւՍասանյանց որոչնլիսմասինՀԵեսկզբի տեւում է Խորենացուն էսկ նրանց Ասողիկը, վախճանի ժամանակը անտարաՀետո: պատմական փառ է, որի մասինփոբր-ինչ կուսելի որին աչքի առւսֆ Սեբճոսբ, ունիմեթ Պատմագիրը, միչ Սասանյանց ոեբության վախճանը դնումէ կուտաս կայսեր 12-րդտարում, կոստանդին կոչ(641 -668),Հազկերտ վածի Վերջինի մածվամբ՝ նրա, Թագավորության Քսանն92.

ու

ղիցպարզ հբեւում է, ոբ տարբերությունը` Սասանյանների վախճանին վերաեւ մուտ ոչ Թե բճրող, Սեբհոս: պատմական Ասողիկի անցթերի ժամանակնեբի մառինէ,

թյանԲբայա, բ 7ր այլ

ո

100):

|

աէ։

տարբերությունը

բ միայն հ 7

նույն ա

ու

պատմական անգթերի ' Ք բհ

իիմազու7

ԱՀա,եթե Սասանյան տերության վերանալու ժամանակը դնումննք ըստ 652 Թոականը, (2 բոտ Առոգիկի)՝ Սնբճոսի իսկ նրանց«կիզբը՝բոտ Խոբննա247 ցու եւ Ասողիկի ապա նրանց թվականը, Հարստության տեւողությունը (բոտ այս պատմագիրների) կլինի 405 "ո արի: Տես նաեւ Ծան. 85-ը: այս

ւ

:

.

Մուաէ,որդի Մաչաղզեայ1

ԱՀարոն

Մուայ

-

ԱՀարոն

-

:

են, մեր կարձիքով են, Քանզի ծանոթագրություններն ավելորդ ասված արդեն

ածմիտ Աբուրէթը

20.-

:

Հ. ՀՅ

Ըստ Թովմայի

Մածմչ»

Աբուբէջը

Օթոշն

Ըս

Սոփ»

9.

Ցեղի»,որդի Սամայ

-

-

-

եզեր

Աթման

"րդի

Սուլէյման

Օ4ար

Ցեղի»

Վշթ

ալլ մելիջ

Հեչմ.

Սոզկման

բուն

Աշգլայ Արդլայր

10 8

-

Վէթ

5.

յա Ապրյր ,

-

-

-

-

ՄաՀաղի

Աու: Սոլէյման

-

՝

-

Կամար ելմա.նրդմկջայ

-

-

-

շ

5: -

-

ՄաՀմետ, որդի Մաչատեայտ8-

Ա

Արճանչուր

ԱյժաՀղի

|

|

-

| '

|

|

|

10112

ով

ՔՅԵ

-

-

-

-

Թարգմանումէ «անապատ» Դյուլորիեն ՎԵՏ (էջ 150). իկ Մ: Իմինը ԹարգմաՕքՅԽել

(էջ 87),

ՈՕՈՂԾ6ու»

կարծում մար

ենք,

ո

Ր

ւաատաւյն բորը

երեւա (որուն

եւ

ծանոթու-

լինի Տաճկաստան լիի

բ

«ճկաստան» մասը կերպով Հերյուրված մնացած անՀիմն գրիչներիկողմից.

մանավանդ որ մնրպատմագիրները բազմիցաԱրաբիայի փոխարեն գործածում եւ Տաճկաստան որը Հենց նույնտեղում, մի քանի բաոր, քնչոլես Ասողիկը, տող Հետո դրում է. «ելեալ գնացինի Տաճկատտան որդիսնԻսմայէլի»: ( սակայն,դժվարանումենք Համաձայնելմեծանուն Մենք, բանասերի այդօրինակբւսցասորությանը, քանզի (եթե մի կողմ էլ թողնենք տառերի կորստյանՀանդամանքը, որ չատ Հավանական էբ Հնում, նույնիսկ սովորական մերգրիչներիեւ գրչագրերի խակԵԼբաղաձայնների Համար), տառադարձուԹյունը չք-ի մներՀամարգոնն դժվարՀասկանալիէ թվում: ՄերՀին, թե նոր մինչեւ այսօր ռլ պածպանված բառապաչարում կանոչ փուչ, փֆչանալի: չեղած եւ այլն Ճեւծրը՝ անձիՀամար, չգար, ոչնչություն, չլւեչլինեն:աչխարծ են

աու

՝

։

`

մս

տա

հրրաԳԻ, Վալի Հաա, - 2

ի

19 820 Հբչամ,Աբդրմելթայ

| '

2 22

Վալիդ որոք եար 1 ելի», որդի Վալիդի

շ.

|

Մոսվիա որդի եղզաի- 3 Աշդալլած, Զոբէյլրի9 11

-

ր

-

Ե.

(Խ(ճհոօմ) ՀօԻԱ է «երկիրկորատեանՋ8իՈօՔ

Ք62

ԱյմոՀթեդի

Խ(ճհօուօւ

Մենք Ք

Օմարորդե Արգլաղիգի ծ Յյ149 Հեչամ

-

5.

ՄւՀադի 18 ՄաՀմե»

ՀՀՀՅ

2: հաաա եղեռ

.

ԱՆՆԱ «ե Վլիթ Արդոալժերիթի Սոլէյման ՈՅ:3)

ՊՀ

Արոպախբ

-

մերի.

Տ"

Համղզալ 14 ի

Ր

-

-

Մա,

Շամ,

ԴաւոՀամզա Սոլածանցուց (Սեբեոսի

:

Ըստ Ղեւոնդնայ -. Հ 3Հ

ի

եւ

ԱԱ Աա

-

(որներ Հորինածն Խանձախնդրության, Էէնջը կրոնավոր Լինելով: «այս անունով եւ այդ էեւ միմիույն է կիրառում), էՄաՀմետիխ էնջքն Հորջորջում Հայրենիքը, է կարծիքովնչանակելկոբստյանարժանի անունը,բանասերի մի երկիր: աչխարՀիցվերանալուերկիր՝ Արաբիան, որսոնղից ՀայտնվեցՄաՀմնտն՝ հր կործանարարՀավատով մեր "պատմագրի Հանդերժ, մտածողությամբ: Բայցքանի որ մեր պատմագիրներից ոչ մեկը այդ (Ջթաստան) բաոր չուեւ նիգործածած կաժ ուրիչորեւէազգի Արաբական ոչ ձլ Անշանակությամբ, Հեւոո, կ ամ Համար սողիկը՝ դրանից առաջ դրա էլ դժվարանում ՔնքՀավանուԹյուն տալ Մ. Էմինի բացատրությանը:

ՉաւռմուԱբաբական ամիրապեւոների տարիները Առռղիկի

քած է Ե. Դյուլորինից, չջ 202-204) ժության Հավելվածից, էջ 70-71):

ոչ

նում

Վ. Վ.):

( չջ 168).

ՔզՒս:

ո.

95.(էջ 168). Զքաստան բառր -

-Այմամուն

Այվաթեջ

-

(Այսսլիսի տեղերում,չնայածայղոլիսիօրինակները բարնբալխտալաար բիչ

Աամոթասէմ

-

-

հը տեղում. րություններում, յուրաքանչյուրն

Աոչիգ

Ալամին

-

:

94.

ԱՀարոնորդիՄաչմեղի5 ափո Մոթաւկլ

է

-

ադ

-

Մամ. Սածակ,

եւ Սճբեոս եպիսկոպոսի հոկմիջինմասերը՝ Գատմությունից, Սերճոսից Ղեւոնդից ՛առնիխուոն, Հուսկվերջըամբողջությամբ: Ղեւոնդից. տեղկոո,որ Համառութ էբովանդակությունը, 4եւովպատմում տեղէլ կա, որ քաղումէ

նն:

-

21ՄայմոնեղբայրՄաՀմէտի

՛

93. ( չջ 168).ԻրԵրկրորդ գրքիՋՁորրորդ զլխիօկիզբը Ասողիկը չարածյու-

սում

-

ՄոՀմէտ որդիԱՀարոնի

Ր,

ւ

կամ5

-

| |

ու

եւ Շասո կան նաեւ լիջ-չռեսնելիք այլն՝ երեւույթի: զաղավարի Համար:

Հա-

մանման

բառեր որեւէ երկրի ազգի,սածմանիՀամարգործածված:Եվբասցի նաեւ այդ, Արաբիան, որիփոխարենմեր գրիչները,պատմագիրները, ուրիչնեԻԸ միշտ, իրոք, գործածել են Տաճկատտան, տաճիկներ,Հագարաեւ այլն, այն Ցիջենի),ազգնՄուՀամետի դեռեւս այնքանէլ ճանաչժամանակ ԼՅ ված,իմացված, Հասարականացված չէրավելի Հայտնի բարձրկուլտուրա

Ցո

.

(նամի ունեցող ազգերի, ժողովուրդների կողմից,

է

114-115), Մ:

էր ինչ-որ անՀայտ, Հեռավոր,չիմացվածէրկիր, այդ իմաստով`Հնռաստան : որբ մեր կարծիքովԷմինի բացատրությունըայնքան էլ (Ջթաստան) Այն։լես Հեռու չէ ճշմարտությունից, Վ.Վ.:

-

96. (54169).Տասնմեկերորդ սուսրինՀերակլեսի Հերակլի),որը թա(իմա՝ դավորատեց 610 թվականիվերջերին(Հոկտեմբեր ամսին)եւ մնաց մինչեւ 641-ը, 621 թվականնէ, որում Ասողիկը դնումԷ ՄաՀմետի մաՀ: Ավելորդ. ենք Համարումայստեղցույց տալ, որ ակնծայտնի, վրիսլակ է. մինչդեոբաֆ Հայտնի Ե որ ՄաՀմետականության լթվականը՝Հեջիրը,որբ Մածմեոիփալխատյան Հետո է տարին է, մեկ տարով ւսյն է՝ 622 եղել,ջան այստեղնչվածԹվականը, Թվ. Հուլիսի 16-ը, որովՀետեւՀաստատապես զիտենք,որ Սածմեորմաճացել : Տիրոջ632-րդտտարում: էզալիսայդ. սիչամանրամասնՀեւտախուղել, 22 որտեղից Ձցանկանալով մուտ միայնասենք,Թե այստեղմեբ Գասոմագրի ճն» գրչագրի աղավաղությունը, ե. Թէ վրիպակըչի զալիս Առողիկի՝Հերակլիթագավորության տարեթվերի ան առա ւուսբանՔոր ջ լլ թ էՀ նրաի բում եւ ԿԸ Թփականին Հայոց երեւացՄաՀմեւոը, որտեղընդամենըմի քանի | (619 Հետ է զուղադիպումՀայոց ԿԸ-երորդ ամսվատարբերությամբ Թվականը Ք.) եւ ութերորդտարինՀերակլի(618). եւ բանի որ, րատ Ասողիկի, ՄաՀմետը քո Էշխանության վախճանվեց գալուցերկու տարիՀետո,ապա նր մաՀըճչՀետ, այն է՝ Տիրոջ621տորքնՀամընկնումէ Հերակլիտասնմեկերորդ տաղրվա է նայել Ղեւոնդի Իղ տարին: Պեատ- ։ ՎրիակըբացատրելուՀամարանձչրաժեչտ մության սկիզբը,որի Համարյաբառացիլխոսթիիմաստըվերցնումէ Աո դինը» «Զի Ի ամ կալեալզիշխանութիւնՄաՀմետ՝ մեռանի.Յետ այնորիկփոլխաեւ ամս ԼԸ, նռրդէ զիչխանությւնՄաՀմեւոի է ՎԱ ԱբուԲաքը ԱմբԼ 23Օթման նւ ամի Հ քրակլնայ աստուածապսակնալ բարնպաջտլթազաւորինՀոռո մոց» (Ղե.. Ա.)։ ' ՄաՀմետի իչխանությանտարիների տարբերությունը, կա Ղեւոնդի(Ի ամ) էւ նրանՀետեւող ռո Ղեկի(Բ միչ ճնության նել, որով Հնարավորկլինի զոնել ինչ-ինչ տարակուսանթների լուծումը: Ինչ-

դիտանալուց, փոքբենչ

առ

ւթքրորդ

էր,

ո

'

|

'

«լ.

թ ւր լ -- ա.» :. որ

առ-

մու"այս Հաւսվածում "րեսվերեւում ասացինք, Ասողիկի գրչագրական վբիակ

գրչագրականսխալըսլետք է փնտրելՀէնց Ղեւոնզի տաբտալու Համար, կամ Հարկ է ննթագրել, ի22 ներկայումս աչՔի առկաեղած բոլոր օրինակները սխալմամբունեն «ամա Բ», «ՌԲամաց» փոխարեն (որպեսթե Ղեւոնդիկողմիցգրվածլինի), կամթե չէ ՂեւոՆգի օրինակը:որիցԱսողիկը Քաղել է իր Դատմության նյութը: Ի-ի փոխարեն չըա,

ուստիեւ

մուտ՝

ցույց Ըճբությունը

Ղեւոնդի

Բայցքանիոր առաֆին սխալմամբ ուներԲ տարի: ծնթադրությունը Հավանա:

կան չէ (որովՀետեւ ճչխանության տեւողությունը չատ ավելի է, ՄաՀմետի եւ մեր 22 ճրկու սարին, ե տւլիսեն նրանքսան Լ3 ուրիչպատմագիրներն 20 տարի ճույնիակավելիիշխանություն,ինչպես օր. ԹովմաԱրծրունին՝

Ասողիկը,

Ուոխ որովչետեւ ւաց Մաչմետը: Ասողիկը, ճշգրիտ Համարելով ՄաՀմետի մածվանժամանակի մասին Ղեւոնդիավանդածը՝Հերակլիտասնեւմեկերորդ

( եւ Հայոց ՀԱ), նչպես տարին

|

|

Լ ունիՂեւոնդր, ՄաՀմետին տալով նթկու

փարա նության ալի ույ

ամք

ր այս

՛ւ՞

առաջարկած վբա, որը ՀարկՀամարեցինջ աայսներկայացնել

տեղ,անՀրաժեշտ ենք Համարումավելացնելնաեւ, որ առչասարակ Մածմետի քրեւալու եւ Մածմետականության Թրլ«կանները բոլորովինմիմյանցիցտարքոր Տւ ճշգրտուլնյունիցչառ Հեռու էն (ավանդում)մեր նալխԻ ն Ր (ինպատմադրթերի (ողմից: 210-221 ւնս(«ի. ւթ»)է հն «Հետաղզոտութի զիր Հայոց» էջերում է մեկ թարգմանում ժամանակագրութեան մել մեր պատմագիրներից՝ ի եչ որ (ան թվականների մասիննւ դեմ դիմացէ դնում միմյանցմիջե, եղած տարբերությունները, քոլ դրանցբացատրության Համարդրէլթնոչինչ չի առում:

ներկայացվում ե.Դյուլոր

97.

(չջ

առ

172). ԱյսՀատվածումնույնոլնսմեր Պատմագրի փոսթիչաբունա-

խախտված կության է, Քանզի է կարգը ածչավասիկ 120-րգ էջումպատմում ա-

բարացիներիՀարձակումըՀայատանիվրա Աբուրաթրի, Օթմանիէւ Արք 22-րդեւ 26-րդ տարիներին.դրանիցՀետո կուտւասնդնուպոլսի դեմ արաբացիքներիորանաղմը («Եւ ժողովեցան, ամիրապետի դնումէ «յաւուրսՄաւճայ» աէ ամճնայնզօրն... իշուն զօրուն, որ նատեր ի Դամառփո..», 120-121), է. այնուճնտծւչարազրումէ նորից Աբուբութրի, Օթմանք եւ նկ ճ ի Հարձակում,Հայաստանի վրա,նրանցիչխանության36-րգտարում, դրանիցՀետո իշխանությունըվերցրեց Մոլիան (իմա

Աողիկ,

առ

«ԲԱ Աի մսակայն, է իմանալ, Պոռջ

բ

ՈԱաուի

ող է է

չում .

ոի

տարվաիշխանություն (դարձյալ բառ ՛Լեւոնդի աղավաղված «րինավի,ինչպես ենթադրումենթ), անպատճառեզրակացնում է նաեւ նրա նրեւալուտարին, բոտ թ ոբ մքր Հա (71) թ փականի, 7 հրնք նատի, Դուր"Թողնելով . ԺԱ իեւ Հեր ԿԸ ճւ "է աբուց» ալի չբ, ուղիղ Հայոց Հերակլի

րար

լ

կաղանկատվացին՝

17 աչ է է կամ23 ռուսրի նքա չի անություն, նրեւալու օրվանիցմինչեւ վախճանը(չչ 233) եւ այլն. նամ այն, որ Ղեւոնդի

ի ԹԻՎԸ),

բոլոր օրինակները, որ ծանոթ էն մեզ, այստեղունեն ուստի եւ մեզ մնում է ընդունել ծրկրորդենթադրությունը: Աբդ,եթե դրա Համաձայնընդունենք,թե Ղեւոնդի Պատմությունը, որից 48րցրել է այդտեղուներ Մամե հշիանությանՀամարի-ի իոխարենԲ ամ, այգ դեպթում Հանգիստէր ենթադրելոչ միայնվրիպակի սատճառը, այլեւ Հայոց08 թվականիծագմանաղբյուրը, էրբ, բատ Ասողիկի, եՐՏ-

որ Համարվում Ընդունել,

է

մ

"բ

Մուտ»

`

մուտ բոլորովինչկա Ղեւոնդի կոատանդնու

մղածպատերազմի որբ Ասողիկը ուավիայի պատմությունը, վերջ-

Մ:

Սեր,

ոսի գրվածրից.իսկ Հայոց վրա Աբուբաթըի,թ. մանքեւ

ԳՐԻ ԲոԸ

.

Կոն ազորության

ք

(դչ պեալմանըէ բեզե ԴոզորիաԲէ

այչ

չջ-

Ը

վերցնումէ իր նախընտրությամբ Հարձակվելու Ղեպատմությունը Ասողիկը մուռ ւոնդից, որպեսԹե այդ բաներըՍեբեոսի ինչ-որ չոլ 4եւով են ներկայացված: Այստեղից երեւում է, որ Ասողիկը ցանկանալով միավորելերկու աղբյուրնծրն րազմելմի միասնականպատմություն,ժամանակագրության ձեռնարլի առույգ պակասությունից, անգիտակցաբար խառնելէ խութի չարակարգուու

Թյունը:

98. (էջ 178).Որոնթ որ ծանոթ են մեր այս պատմագրի պատմագրական ոճին եւ Հանուն Հավատիճշմարտությաննքա նախանձախնդրու(պատմելու)

թյան, թող չզարմանան,թե ինչու է ՕմարՔան զապատմել մինայնարս ազգատոչմինիւրոյ եւ արար դարձ գերութեան, զոր զծրեալ էր ՄաՀմետի մաչխարՀէսՀայոց». այլեւ գրեց Լեւոն կայսերնուղղվաձ Հավատի Թուղթը եւ ստացավնրանիցՀույժ Ընդարձակ պատասխանը. իսկ այս նույն Թղթակցություններն ՕմարիվարքըՂեւոնդիԳատմության բազմաթիվէջեր են : (գնում(ԺԳ, ԺԴ, ԺԵ գլութները) Մենքկարծում հնք,որ այստեղխոսթի մեջ նա

զանց առնում

բո" բանկա:

անաս

99.

(էչ 184). Ինչպեսարդենցույց ենթ տվելընթերցվածների ծանոթագ-

բության մեջ այս Հատվածում առաջինտպագրությանմեջ ընդծաԱսողիկի ռում է տեղիունեցել`թերակատարէ ննրկայացված երկրորդ գրքի Չորրորդ եւ Վեցերորդ գլուխը,բոլորովինդուրո ծն մնացելՀինգերորդ գլուխները: Մեր տպագրությանմեջ այդ սրակասավոր տեղերըամբողջությամբ լրացրինք՝ Համեր Ձեռագիրի Հեւո,որը մեջ է բնմեմատելով Բրոսսնի ռրակասավոր օրինակի բելՄ. Էմինը Թարգմանությանմեջ (323-329 էջեր),նաեւ Ասողիկի ռուսերեն եւ այն երկուՀատվածների Հեւ», որր խնդրեցինք ստացանք գեր. կյուրեղ վարդաղլետՍրապյանից (տպագրում պակասող Հատվածնամբողջությամբ.-ուրիչ Ձեռագրից)եւ Վենետիկից՝ (Վեգեր. Գարեդին վարդապետ Զարբանալյանից Տես ցերորդզլիի վերջին մասը:օր.Վենետիկի): դրանցմասին ռույնգրվածՔե Առաֆարանում:

100.(էջ 1856). է «եւգնացեալ որն սկսվում Այն Հատվածը, խՀայող է Խոբասան» բառերով( էջ 132) սլակասումէր Բրոսսնի օրինակում,եւ ինչպես ենԵ. Դյուլորիեն, Թադղրում ենք,նաեւ Վենետիկի ոբովՀետեւ. ձեռագրում, որը քո Ճճութին ուներ այդ վերջինօրինակը, իր Թարգմանության մեջայդ Հատվածը չի

Լ3 է, ուրեմն, դրել: Այդ Հատվածը միայնմեբ Ձեռագրում գոնվում Այլ Ձեռագբում"որիցայն ընդօրինակելէգեր. կյուրեղ վարդապետը: չ

101. (էջ 187,). Մ. Էմին Առողիկի այս Բ. գրքիե. գլուխըանչարազատ է Համարումեւ գրվածոչ թե նրա կողմից,այլ Հետագայումավելացվածորեւէ `

Թե «ալ Ձեռագիր» ատելով,ո՞րըի նկատիունի Ստ.Մալիոսսյանցը, ՋՀասկացանջ, որից էլ ընդօրինակելէ

եւ Թե ինչո՞ւ է այն վարդապետը, կյուրեղ նչում զլխատառով:-Վ. Վ.

ա,

.

Հինգքրորդ

զանՀարագզատութիւն

ու

բ

մեկի կողմիցեւ գրիչների մուծված ձեռթով բնադրում: էնբենք յատեղ Մեջ մասին գիտնականի պրատճառարանություններ, «Այլ զի՞նչիէ գլուեն Հինգերորդ, զորոյ զվերնագիր կաունին տապագիրն րապետիվարդապետի եւ եւ Շածչնազարնանց օրինակքն Բրոսաէի Վճնետվկոյ զոր «իտանք ընթերցողն ի քսաներորդէրկրորդՅաւելուածմերում: Այ« այն գլուխ:է, որոյ ընդ Հարազատութիւն կասկածիմք մեջ, վասնՀետագայ պատճառաց. ա). ի ցանկսլիշատակելոցղ եւ ի վերոյտարաղրին օրինակացն (Ասողկան) զմի եւ զնոյնունին վերնադիր չորրորդ եւ. չլուիչքն, փոքուե-վջ զաեւ նրկոքինզմի ծթ խնդրոյճառնն, այս ինն նազանութեամբ. զամիբ-ալ-մում որ ինչ ոչ յարմարի(ո: 89:6168) ննացն, Ագիտնական Ճնւոյ4նռնարկութեանց «ողկան.բ). ի սկիզբնվերնագրին Հինդերորդ գլխոյ դառանին բաութդ կարծւորք «յայլմէ օրինակէ»,(զորՅաւելուածն մեր22-րդբացորոչագոյնա ունի՝ «յայլմէ որ ինչ յայտնի ցուցանէ պատմազիծ»), գլխոյն եւ Թէ գլուխն Հինգճրորդ յաւելուած է յետոյ ժամանավի, ղոր գրջիուրութ մուծեալ իցէ եւ այլոց արչեստակցաց նորին րկնեալ անխտիարասի. ոչ ԷէճաՀ կարծել, գ). Թէ Ասողիկ եւ ճառհալ23 ծրկիցա զմի եւ զնոյն զիժճրկրորդումն խնդրոյ նուաեւ եւս եւ գի փոխանակ մանրթամասնելոյ ընդարձակելոյ զպատմութիւնն,բում ավնկալեաք անչուջտ յայս դէպա՝ առաֆարկեալ իցէ զաննիւթեւ զանրոեւ վանդակ ցանկանուանց ժամանակաց ամիբապետացն, Թերիեւ 7ոյժ զցանկ ( Յառաջաբան խառնակ»: Ժ-ժա): Ե. Դիւլորիծ (/էջն204) գրէ զայամանչ. «Այս գլուխ (ե) կարճառօտ կրվնութիւնէ նախընթաց դլիրոյն,որսլէսդիւբին է տեսանել զերկոսինզլուխթան: Համեմատելով Այլ մեք Համարիմք, 23 այս գլուխոչ յօտարէ ումեքէ Գրչէ իցէ ումպիտոյ ք մատնանն, այլ նորին ժուծեալ իսկ պատմազգրիս 23 մաւնլուած. եւ Քանզի վերնագիր այսթ գլիոյմիշատակի եւ ի բովանդակի Բ. գրոցս, եւ ցանկինեղելոյի ակիզբն զի այս ցանկ երկրոր28 գրոցն, Համակեւ ցանկք Առաֆնոյ ծւ երրորդի գրոցե՝ բովանդավին յբեդայղ:

ռ-

-

|

եւ մասն են Հանուր ծրագրի պատմչին կարեւոր մատենիս: Թերեւս Խմբագրնալ

891 Հեղինակին գնիչթ այսր գլխոյ, կամելովապպավերստին լարգարելզայն էլ միաւորել ընդՁորբորդ գլխոյն,որ զնոյնհրազ ճառք:Ա«ողիկ Ե. գլուխ զայս առնուլսէ «յայլմէ պլատմագրէ». է արդեօք բայցո՞վ զորոյ սրատմագիրդ, նունյիշատակէնա, ծւ մեք անդիտանամք. Ձոր զի սրատմագիլրս Հայոցաու ա-

առ

ամենեւին, զորսունիմք Հատուած այսօր՝ չի» ամենեւին (նչ այդպիսի»: (Դիւ-

լ"րիծ, յէջն 204):

Մենքբնավփն չենքկասկածում այս Հինդերորդ գլխիՀարազատությա-

նր,բայց

Մ. Էմինը քանի որ արգո գիտնական առաջինըՀարուցեց դրա անծձաբոզատությանխնդիրըեւ իր կարծիթի ճշտությանվրապնդեց,ուստիեւ Հարկ ծեք Համարում մեր Բերելայստեղ որ ատճառարանությունենրը: Ասողիկը, ա-

անում է ճշմարտապատում դեսչքում լինել եւ պատմական Բոլոր իրոզուՀեոո Թյուններից անպայման նչումէ Թոկանները՝ Հա"պատմական գրվածքի մար ամենակարեւոր մասը Համարելով ժամանակագրությունը, արաբական մեն

ինչպես ցույցենթտվելՖագործերն ժամանակները, ամբ-ալ-մումնիների մաու

եւ Եթե ավնլացեննք այն, որ այս Հինգերորդ գլխում «րամիչը երկու անգամ կրկնում է Մածժետի էրեւալըՀայոցԿԸ թվին տեղիունեցած(այղլԹվամաննէ, որը ցույց ենք վնլ Ծան. 96-ում,էնջնին պարզ է դառնում ժամանակագրական թ.վարկումից),նույնոճով եւ է չարակարգում ավանդությամբ եր Խոսթընահւ այստեղ, ինչպես նախկինում Հլ Հետագայում է, ուստի եւ ե Թ սույն ծումենք, գլխիանչարազատության մասին ոչ մի կասկած չիմնում:

խապես,փոքր ինչ մառըվերցնումէ Սեբհուից,իոկ մեծ մասը Ղեւոնդից, իչխանությանտարիներն Հաֆորդականությունը, նավանդամիրապետների մուռ, միմիայնայն տարբհրությամբ, նրա մուտ նույնն են, էնչ Ղեւոնդի ոբոնթ Ասողիկը բաց է է որ այն,ինչ Ղեւոնդրնչանակում տարիներով ամիսներով, եւ նչում միայնտարին ( Համեմատել ա միրաԹվականը Թողնումամիսները ու

ու

կար-

ու

էչ 122-127. ըստ Ասողիկի, տարիներն պետների Ծան. 94): րիներիՀետ, որ նչված են ցանկում,

եւ

նույնսեղը՝Ղեւոնդի ռա-

102:

ԱՀա, ամիրապետների սլատմությունըկազմելովրստ Ղեւոնդի,նա Հավա-

մագրական եղելություններին Հաստատապես ՎերաՀասու լինելու Հա մար

6որիանունըայժմ չգիտենք,լԹենաբարի նկատիուներ որեւէ այլ պատմագրի բոլորովինտարբերէ ավանորը Ղեւոնդից բեւալինի Շաղուծ Քագրատունին), որոնք նա Հնարավոամիր-ալ-մումնիների', ղում անուններն ժամանակները Հետ, ինչես սովոՊատմության Ղեւոնդի բությունե չուներՀամաձայնեցնել եւ զողում է միմյանցայլեւայլ պատմագիրների կողմիցբորաբար միալանում լորովինտարբծըկնրոլ ավանդվածՀենց նույն լթաղավորիժամանակիեղելուայդ ղժվարությունէր Ասողիկը թյուններն դիսվածները:Ի՞նչպարտավոր աղբյուրներնէլ Ֆծրիմեջ մոնել, մանավանղոր լիակատարեւ արժանաչավատ եւ ( որոնքմենք Թերիէին է լ միջոցներն էին պատմության Ընձեռած ոլակասում նա ձեւով որոչելուչուներ ճշգրիտ մ եր Հնարավորություն ունենք ժամանակ):

դնում Քնք այստեղ կայսրերի բյուղանդական անուններն բոնք բ աղվածարար Եդ վերցրել ձենք

ժամանակները, ժամանաՍյուբալդիի «Բյուղանդական Այսցուցակում դրվածփակագծի միջի թվականները ցույց ագրո յունից ու

ու

»:

Մեծ, նստաւ կոատանդվանու

ա-

երբ Հարեւանցիկերպովէ Ճիչ այդպեսէլ վարվումէ Ասողիկը,

1.

աստ

Արուբա Օմար

Օթմն Մ.զի-

)

Արգլժելիջ

դբեցութ,զի մի Թերութիւն

-

Աբուբոզբի մառ

Աւթմաջիծ Աքան Մ.» ՍԳր րճ Մբվան Արբգլմելիթ

էւոն

-

Փոջը Լեւոն Զենոն

Անարատ

Ցուսիանոս

Ցուսողինիանոս Բ. Ցուստիանոս Տիրեր

Մ»րիգ

Փոկաս ՀԱրակու

ծ0 ո

20,

:

Կ

եւ

այլն:

Մեծն

բացատ-

անուններբոտ Ղեւոնգիեւ իրբեւ օրինակդնենք այստեղմի թանիամիրապնտների բոտ Այլ Պատմագրի. Այլ «առտմագիր

ՂՔւոնդ

Արկադիո Բ. Փոքր ԼՐՏգոռ արկիանոս (էւ Պուղենրիա)

| որոնք ուռչել են երենզրելուՀինգերորդ. գլուխը,Քանզի բումոլառոճառները, ասում տառսառաֆնոցն՝ ' է պատմագրական է. «Թէեւ չատ նչ աչխատեցաք (եւ առուղիւ են ասացեալքն), սակայն | գբել կարճի կարճոյզզրոյցո անցելոցս եւ այլ զոք եւ Է զոմանցայլ զանուանա պժամանակս ամիբ-ալ-մումնեացն | սակայնմեք զբոլորնի գիի պառմութիւնան... աստ» (լէջն 136): բանիերեւեացի

թրացիանու չողոս

|

|

Խաաանդինն Հէրակյէոնաս Կոռաոանդ,

արո որիանոս ճւ Վաղննտիխանոս Վաղէս

|

ու

տմին

Գոատանա

|

չէր կարողլինել, իսկ ուրիչ պատժամանակակից կատարածին մբրապեոների ոբ չէր Համարումդրանցբավարար Համարէր, առնելընրա մազիրներիզանց մնում հղանակայդ դժվարին միմիայնմեկ էթ Խնորատմիչ. ճչմարտապատում սկամությունն ժամանակները դիրը լուծելու, այսինքն ամիբասլեւտների Ղեւոն(րոտ Համաիվածպատմիչի արժանածավատ բոտ առավել Ֆճրկայացնել ե զիտուդնել առանձին՝ ցուցմունքները տարբեր դի):եկ ուբիչպատմագրի

ընթերցողների: Հետազոտություն

Մջուրալդիի բյուղանդական

կայսերաց չարթում:

էր եւ որը Խիստ ստուղասքաւոում աղբյուրից: բազիՂեւոնդի զիղն Թերին,

Թյուն եւի

ո-

տալիսմիայնմեկ կայսերթագավորության տարիներն ըստ Ասողիկի. նույն « ուով էլ փակագծում առնվածՀատուկանունները էն նշանակում կայսրերի փարն րատ Ասողիկի, որոնք, սաայն, չկան ժուռ

ու

ու

ե. (էչ 189). Համեմատության Ասողիկի կողմիցավանդված պատ-

տոաժին

(32)

(24) (2) (1) (ւ)

(5 (15)

(24 Ս

(42)

(7 (17)

2)

(ւ. ամ 1, Ռնտոս Զենոն ամա Քեասիլիկ»ս 12) (25)

(Թ)

(37

0. 1) (20) Թ

(31)

Օ (19)

(3)

ան

(13) (7

կոստանդինՊողոնատ Ի. Յուստինիանոս

Լեւոն»

կամՏիբձրոս Ապսիմարոս Բ. Բ.

անգամ

Ցուսոինիանոս Ընչատ,

(3)

միու Արու, Գ

Թւոդու

Լեւոն Գ իսաւրացի

կոսլբոնիմոս կոստանդին `

Լեւոն Դ. Խազար կոստանդինԶ. հւ իրինէ կոռտանդինՑ. (առանժինն)

Նիկեվոռ

Իրինէառանձիննյամին

`

Անրաչրակիոս ՄիքայէլԱ.

Լեւոն Ե. Հայ

ԹԼոփի ո

Միջյէլ Գեւ Թէոդորա ա

Միջայէլ առանձինն

ի

Աղէքոանդր

(Ծիրանեծին) Է. Գերվփեոուժէն կոստանդին Է. եւ Ռոման կուստանդին

(Սիրանձձին) կոստանդինԻ. Պերփեռուժէն

Ռոման Բ.

եւ 4 Բարաղաւ աե

ԱՆՆիւ Ր Հան

Թէոփանէ

ՆիկնվոռւՓոկատ ՅովՀանՉմշկիկ(Կիւո Ժան)

Բարսեղ Բ.

եւ

Ը, Կոստանդին

(16)

իրռլատմության մնացած մեծադույն

մասի, Բագրատունյաց ավազադույն:

|

|

22)

(3)

2) ( Մարինոս

| |

|

(6)

այդ

ժամանակների:

արժա-

105. (էջ 204).Մ.Էմինը «Հանդերձելոցն» էգրչագրազոսորՀամարում եւ է «զյիչատակ աֆթարգմանում Բերել զյիչատակ Հանդերձելոցն ճչմարտապատում պատմադրութեանցն» (ոոսքում ոչ մի քմաստչ կա: Թեպետեւ. Համաձայն ենքմեծարգո Հեւո,Թե անորոչ զիոնականի է

ԽոսՔի իմաստը, սակայնկարծումեմ, Թե այն աղավաղված է. չխոսելովայն մասին, թ. (իմա`գրչագիր), (երկուսըԿար. ՇաՀնազա-

ոչ

ԲՐ

։

|

|

|

|

Քոր աան: բոիաագենրը օրինակը Բրոսսե, միմյանց

Ըյանց

ռր

(2

էր Վեցերորգ գլուխը: 197). ՄերՋՁնուագրում դադարում այստեղ եւ ւա նակների ե րեքօրի Ձեռագրերի Այլ դրել ենք

103.(էջ Շարունակությունը Համեմատությամբ: օրինակների Վենետիկի

փոթողիկուի ժամանակակցի, թանի երա գրվածքը,մեծագույն Հավանակա-

նությամբ, Ասողիկը հո ձեռքին: չուներ ԴրաՀամար էլ Ասողիկի Պատմության կարեւորագույն մասըԵրբորգիրքն է, որը միակօտուգապատում եւ

կան ուսի ուղղադրում աղավազություն, ցելոցն» (էչ 105), քանզի, առում է, «եւ

|

976-1029

ՁՀիչատակեցի այստեղԹովմաԱրծրունու Դատմժությունը՝ ՀովՀաննես

նաշավատ պատմական նէ աղբյուր:

(Հայոնիչէ, 08 նրբէ Հառտատապես Հայտնարերվել Շապուծ Բադրատուաղունովհղած ներկապատմությունը: Տես մեր ծան, Հ1Փ»):

ԹագավորուԹյան մուտ 80 տարվաանցքերը չքան մեր պատմագիրներից Հիշատակված ումոտ՝ Րիչ րծւչ մեկի ժամանակով նրանից

() (Ռոմանոս ամս

Աչուռ

Բ-իԹեսգոավոբությանժամանակներից, որոնց պատմությունը Ասողիկը է չարածյուսում ծաղկաքաղ անելովՀովճանենսկաթողիկոսի գրվածքից(իմա՝պրատմությունից) (ինչպեսոր մուրաքանչյուրն նը տեղում ցույցենք ավել ի կոո

(1)

|

ւա-

պատմությունից

(26)

մն

բամ

|

(24)

Զ. Լեւոն

այն

ընթերցված

(9) ( 13)

է դառնում

ծանոթագրություններուժ), Թերեւս նանւ ՇապուՀ Բագրատունու վո" թ (2):

(5) (10) Օ Օ (9) Օ (2 (5)

Է22

ՄիջայելԲ-

|

(33)

-

|

(2) (2) ( 1) (24)

թիւնժամանակազ ինքնախօսութնան», որից Էնքնին

Հայտնի Թե ռողիզիկողմիցՊասոմության այս մասըշարադրելիս նրամուռ չկային Խորդեծրից ավանդված պատմական աղբյուրներ,այլ ինչ որ գրում է՝ " նավորաղբյուրներից է (անյ,կամ ինքը ականատեա էչ եղնլ անցքերին: Եվ Հիրավի. բացի Աչուտ եւ Ա. Բագրատունի, Սմբատ

|

ո

այու ու-

(7 Թ

Փիլիզոիկու

104. մէջ 204). իբ առաջինծրկու Ինչպես գրբերի Ացսսնկերի խորագրում սողիկըդնում է բանիի պատմագրական «Գատմութիւն տառից»,դրանովիսկ Ցո/9 ալով այն, լքե այչ գրվածքների բովանդակությունն ինքըվերցրելէ րիչ «ատմագիրներից, նույնպեսեւ Երրորդ գրքի սկզբումդնում է

|

ն.

աիունքեր Հ ու որը ..եւ մեր Ձե

վարդապետի,

Հար եւ

նման

ունեն՝

«Հանդերժձելո

-

ք խոսքիՀետադա միքանի Հատվածներ, որոնքէթէ չեն էլ բացատրում,

են Գոն «խնավորում

այդ բառը:

ԱՀավասիկ այդ Հատվածները.

Հանդույ խորՀրդով խոկալ անճառճառիցն Հասանել Հանդերժելոզն գի-

տութեան». 0էչն156). Հ«զերից ժամանակաց անստունըեւ անմոլար զճառա,զանճառւնսցութ

զապառնիան»(անդ). մս ո Աաաա ալան պատմագրեմք զծանդնրձնալան մարդարքանամբ քւ

զանց

եւ

Լա

Աստուծոյ». (յէջն 1 57): չնոթՀատուողին

մաթիվ Փաֆագործություններ ցույց տվեցԶմչկիկի Թոռ Կկյուռ-Ժանը (ՀովՀանորը Հետագայում Ձմշկին), Բյուզանդիայի կայսր դարձավ: Այս նույն բաոր օզստադործված է նահւ փոքր-ինչ Հետո (էջ 186), որբը բյացատրության Համար հբբեւապացույց էբերումՄ. Էմինը, ոթ «տալիս է սույն բառին:Քանզի Ասողիկի մեջ Ամիթ Պատմության ԱՔաղաքում կյուռ-Ժանի՝ րարներիգեմ տված պատերազմի (973 ԹՎ.)մասին որ Հ ամնմատությունից, Լ22 Արարոական տալիս պատմագիրները, տեսնում Թարգմանելով լատիներեն, ճնթ,ոբ Հունաց որ Ասողիկի մուռդեմեսլիկոս զորավարը, կամոլաչաստիճանի սնուն է. Կիւո-ժան տոնի Հունաց Թաղաւորն զօրօք զՄ/ԵՀ բիւրաւոր դեմեսլիոսն առաքէ7Ամիթ».մոտ վերջին պատմագրի է (ՎօուշՏոՇսչ) դոմեստիկոս Թեեւ նրա անունը կոչվում, այնտեղ չի Հիչատակվում: ԱՀավասիկ ի:ոսթերը(97.3րդգ վերջինների տարվամայիսի23-ին) «Դոմեստիկոսնառնէ անդՄՖբվնում) ( մեծ եւ արիւնՀեղութիւն ապականէզերկիրն .

Խես

(էչ205). Խոսբի չարաղասությունըայստեղպածանջում ճառն «Եւ մի՛յապառնիսն՝մոլորեսցուք»եւ այլն: էին «յապառնիսն»բոսուր. այսպես՝ 106'

ու

106.(էջ 213).

է Համարումեւ ՀովԷմինըայս Հատվածըաղավաղված ուղղաղրումէ այսալես. «եւ կաթողիկուխՉատմության օգնությամբ բսրձանց՝ի Շիրակ (լերանցշ) ածուն վայրլերին գնացեալ ը նդ նորադողօրեն Մ:

Հաննես

(էջ 111)։ անկանի» 107"

«

է «յաւուրս»

բառը

եւ

եւ

այլն.

այդ

(էջ 213).

Մ. Իմինը(չջ 4 07)ուղղագրում պատճառով

Առայժմ,կարծումենք, Վաղարչակի... կարդում յաւուրջ Հետո

մերՁեուսդբիընթերցվածից կի(իմա բառացի): 107.

մբՎարար

տպագիրնուներ. «Եւ յաւուրս (էջ 213). Նախկին ի կոապաչտոթաղաւորաց թագադիր ասպետութիւնՀաւատացան

ա.աաա ակունւոյ

Մ.

աւուրս 22» Մայաֆարէլիմ (Բարձէրրէուս, 362): «ի

պետթչէ խոսքըուղղագրելուղղաայտտեղ

այդ Էմինը

է Համարում, Հատվածը,որ աղավաղված

«ԷՆԵ ԿՅԽ/

(էջ 214). Սույն ՀատվածըՄ:

ՕԹԽ/ԽՆօ6քո3Օեւ»)Աճքք ՇՇԽԾՅՅ,

ՇԵ

ՅՅ8ԻՇԼԵՒ0

/

Ճա»

83/ԹՅ8

ԻՃ

վրիպակէ

ռաղարաց»

|

Համա-

մէջն 557):

Մ.

«ղուն քմանայ Անմազ«ղունդն Ընտիր զօրուն», այսինքնէ «զգունդն

հսկՔ. Պատկանյանը Նյութեր բառարանիերկրորդ Հայերեն տետրում (չջ 45) դրում է. «Սալար, աղար, պարսկերեն սալար Ե ճբ զօբագլուխ: Զբաող արկանէ Քան զամենեսին նախագոյն Մ. Խորենացի, Գ. 17: -

սրա Հետ չվոլթել մեկայլ Հոմանիչսաղար լաո, որը այլ մուտ ունի, Թեեւ բառարանումչկա նշված: կարդումենթ Առողիկի (չչ 170 եւ 236) Հեւո Հեւոհւակաց, այսպես. «Գունդք ոի սաղարքն ասին ».- «Զոր Ընդգունդա : ռաղզարհացն արարեալ էր զնոսաԹագաւորն Վասիլ» Թովմա Արժբունու մոտ` (չչ 141. 143, 148...) «Հանի՞ գունդքսաղարք իցեն».- «Երկու "ծ սաղարաց սուրչանդակաց» մանք Այսբառրծագումով Թերեւս մերձավոր

ԱԼԱՆ ԱՒաՏ

քենի541ռ-1սՏ, փոխանա է (զօր)վարձկան, 'ֆ (այսինքն

փաս

(չչ 232).«Զիջկասկած,-ասում

առ.

ունի նանհւ ոտուղարանություն

առա-

Շփ-օոօջ»-. ԵւՀԳոււոօ,

Սակայն չպետքէ

Հիմնավորում) չունի, կարդում Թոռրգբում,ոբը որեւէզմա (այսինքն մանում է Հրաչաղեն:

949 թվականին բոազորտեղ դեմ, կարինՔաղաթում, զամայելացիների անդամ

հքւ-ռն,

Հից»(ոու Բիւդանդացիս)»:

ու

է Մ. Էմիեր,Թէ յունարեն է բոսուղ թե զլասոդ դեմեսլիկոսեւ աղաւաղեալէ յոյժ ընղ ձեռամբդրչազ: Համարիմք կայսերուորով անուամբ Հարկիցէ ընթեռնուլ դոմեստիկոս(Թօռուօտոօս»), յորֆ"րֆէինզօրավարքցամաքայինզօրաց» (էֆ 124): թեամրնԲիւղանդիոյ Խնդրոառարկաբառր նույն 4եւով է գրվում մի բիչ առաֆմեր Չատմագբի մոտ (էջ170) եւ կարողէ նչանակելնաեւ նույն ինքը՝ Չմչկիկը,որն Դունա (2) Սպբիամիրայիդեմ,իսկ Երկրորդ չին անգամ916-ին պատերազմեց

Բ.

Հերատալլայի որդւոյՆառը-Էդղուլայի ք «Վերջկոյս մեուսնի է (ապանա».Աբուլֆելդ): ( (թաղցկեզիւ)

ռաղար բառի Համարգրում է (4 128). Էմինը «Սաղար նշանակէկոկապէսզօրագլուխ: ԳուցէԱողիկ բոշոիւքս

(էջ

(էչ224).Մ: ԷմինըբնադրումեղածՀրազենբառը

մաղթեցաւ

(ւու Ասողկան Աբու-Թաղգլերի է ԱբութալՀաղ)

եւ

սորա

711.(չջ 236).

ԾՈՅՐՕՈՑԵՇՈՑԹԾ

ՃքԽՓՑԵՆԼ»

եւ

110.

(Տես

ԼՍՅոյշտ... ՈՕաիթԵ

ՇԵ

112): Մենքայսոլնս ենք Հասկանումխոսքը. «...միաբանումեն ( Ցուսուվի (ւաՀետ), մենակեն թողնում Սմբատ նենգաբար թաղզավորին՝ գործակցելով մեր աչխարՀի Համար»: բարեչենության նախանձելով ստանային), 109.

անկաւի Հեռն Ռամ ամսոյ: Եւ

Էմինըթարգմանումէ Հետեւյալ4եւով.

ՈԶՈՇՕՇՈՌԿԵԱՈՇԵ:ԱՅքԵ ՈՅօթոՇմք...

ձեռա

«Գաշարծալ ի Հազարմարդ զԱբուրՀխայ զղօրավարնՀամդանիդի՝ զքրի

«Եւ անօրէնն ցամիրապետեն աղպատամբեալ որդինԱբուՍաճի՝ Ցուսուվ, նչկաՀեացզնա» (էչ 112): 108.

պաչարելննորա(դոմծատիկոսին) գքաղաքս զայս՝ ( «Ամիթ)՝

անկաւի կալանաւոր Մոսարալ»: (Անդ): եւ

|

112.

/չչ

5օԼմաւ

բառր):

236).Այն ւլատերազմի ոբը մասին,

որպիսի

մղեց ՀովՀաննես Ձմշչկինր

եւ ծւ տես Քուչղարաց Ռուղաց դեմ Հունաց ղորթերովմիասին, Հայոց Մյուբալ-

զլի

մուտ, 553-556

էջերը:որիմեջցույցեն

տրվածնանհւ Բոլորպատմական աղ-

4.5

( Բյուղանդական), որոնք այղ մասինեն խոսում: բյուրները Թվում է, Թե աղավաղվածէ այստեղ: ուՄեր բնագիրը Նախկին տպազիրն |

սուր է գործ...»եւ այլն: կարծում ենք,Թե «ընդ Թագաւորին» բառերը ալեւուք ծաէ կարդալ «անդ Թաղաւորին», էնչպես որ նչանակել ենք ընթերցվածների նռթադրությանմեջ(2, էջ 184): բ մել

բ,ե բ

բանա Բ Ը

աաա

Մ:

չի Թարգմանումեւ Էմինը

Հրաժարվում է նրա նչանակությունըմեկնելուց. այն չկա նանւ որեւէ բառարանում: Առաարվում է այն ընթերցել ոչ թե խազկօք,այլ Խազրկօբ, որը Խազիրք բառի գործիականՀոլով, է (132-133 էջեր): Եթե այդ բառը որեւէ օտար լեզվից չի մտել,Թերեւսընթերցվիխրազմկօք, Խազմիկբառի զործիականը,«խազմ» արմատից,ինչպես որ «ոռւսզմ»արմասից ածանցվումէ «ուսզմիկը»: 114.

Թուէ ընդ Սաողի

(էջ 245). «Մածլվիաննու

գաւառս

Ջորմայրւոյ,

եւ այլոց, կորս եղ (եւոշ) Վասիլ Կարնոյ, Բասենի կայսր Դաւթի կիւրապաղատի, եւեւ զկղէսուր, ռր յոյժ Հեռի գոլովի գաւառացս յայսցանէ, մնրձ Լիբանանլճաուն՝ չէրե ժամանակին այնմիկեւ ոչ Ընդ Յունացհչխանութնամբ»: 77,մէջն295)։ ե Ծան.Առողկան, (Կար. վ. ՇաՀնազարհանց առ

մերՊամադրին մքնջ հայր ո զիտողությանը հազի Գրաոարակչի ենք,

ի Համաաելացնում Թե «Ազեսուրուն» բառը, որը Հոլովական չի պատասխանում խոսքի ոճին, բացակայումէ Ասողիկի վենետիկյանձնոագնգի Ջամչյանը (Բ. 848 թոշնում եւ Մ-ուբում, քանզի նույն Ժէ, ձեռագրից այդ նույն վերցնում Սյու եւ քաղաքների է վերցնում,գավառների Ըալդը (էջ564), որը ՁՉամչյանից չարառումով

ւմ

Ձամչյանը

(Բ.848), որ

է

եւ

( էջ 256). Սեջաստոլվայի մետրուոլիտիթղթի պատասխանը, որ դրվել է ոչ միայն Հավելումնեխիստաղավաղված Խաչիկ կաթողիկոսի Հրամանով, 115.

է

բով կամ

նւ պակասումներով,

կամբառնրիխախտումներով, որքան տրոծու-

որոնցովՀնարավորկլիներանջատելնամակըգրողներիիոուքերը սուրբ Հայբերիխոսքերից,որոնքչատ Հաճախակի մեջ են բերում նամակիՀեղինակները: Թեեւ մեր ուննքած մեզ կարգավորելու Հեռագիրը գրեն ոչնչու| չօգնեց Աատույգ Ընթերցվածների չարչարվեցինքորքան Հնարավոր անճչւոությունները, ուստի Թյամբ,որի միջոցովմերտպագրությանմեջբազմաթիվտեղերումբացածայտվեցԽոսքերիիմաստր: էինմնացել բոտ առաջին որոնքանՀասկանալի սոպադ-

ր ՐԸ ց":9 ուզմունքները Փորը

մեծի

մասամո

մերկողմիցճշգրտելովդրանքեւ

Բ

վերու, Վ"րցբոլեն «նք

ա

-

անությո

Ժ

`

ուղղագրելովինչ-ինչթերություններ: իսկՍ.

նամակի չարադրողները, զանցծնք առհլ՝ մեծամեծ

ճառով:4

դժվարությունների սրատ-

(

116. (էջ257). «Սույնխոսքիիմաստն այն է, Թե Հույները ուղղված Հայող են իրենցթղթում վարդապետություն քարողում, որոնք սլաճուճում էն եւ Ս. Գրքի պուտմեկնություններով: (զարդարում) եկեղեցու Հայրերի Հայնրը .

սուտ

չ»:

113.(էջ 242). Խազկոթ բառը

Հին եւ նորկտակարանների բության ընթերցվածների: գլուխներիեւ գրվածք-

: նականի ՀԱՐՈար . 182).ար այա աիաաաԻմբո է թվում, բայց Հայերը Հավանական աեր ԱԱ (որր աա է չք, րամ Ա ո սուտ

նտություն

վա

նձի

միայն

են

նմանեցնում,

Սուրբ Գրքի

իսկ

սուտ

սուտ

մեկնությունը՝

մեկնությունը

չեն

«ինքնորեւէ այնպիաի բանի, օրը արծաթիկեղծպատրանքէ տալիս: 117.

(էջ 263). Այս ՀատվածիՀամարերեք ուղղագրություն է առաֆար-

«եւ եթէ ասէք՝ կումՄ, Էմինը, այսպես. զմիեւ նոյնզերկբպազգությվւնն բոսժանէք... թէպէտեւ ոչ կամիք՝ Ընդ միաւորութիւն խոստովանեալ Տնօրինեցելոյն...

որում եւ Հասարակաց բնութիւն ամենայնմարղկութեաներկրպազի...(էջ 147148)։

ՍույնիշոզքիիմաստըմենքՀասկանումենք այսոլնա.«եթն մի եւ նույն նթկրպագությանՀամար(երկուս) նք ասում, դրանովերկրպագություննեք բոսեւ ժանում(ճբկու երկբլագությունների) էնչ-որօտարաստվածեջ մեջն Բէբում... ուրեմն Հեզ պետք է նաեւ... միություն (մի բնություն) խոատովանել եւ էլ էրկնավորներին Ր Տնշրինողին... է վայել ՐՐԼ "ՎՐ ՞Ը 717141" երկրային բնությանը աի: երկրպա«ՀՀ եւ գելԸնդ որս (իմաԸնդ հրկնավորաց) Հասարակական Համայն մարդկության ( ( նրա)՝ էությունն է ծրկրոլադելՀիսուս մեզբնութենակիցլինեՔրիստոսին), լու պատճառով»: ոչ

է

տաշ ԱՒոած Հգ է,

մում

տաասիար

չ կարողացա վ Հասու լին ի նրա իմասն ոչմիկճրա ին:

մուռ կարդումենք Այս նույն ՀատվածըԲարսեղի այսպես «ՍԱատուած ծ

Քնան եւ հում,

,

119.

եւ

կացուցանելովմարմին» (անս Հայկազյան զմիաւորհալն բառարա-

Առած

1)։

ԻոՊԸ»

մեղի (2 268).«կոչնաց

միասինայսբ» խոսքը Մ. Էմինըկարգում

զմեզի միասբն այսօր» (էչ 151-152): է. «Կոչնաց Թարգմանում

120.(էջ 271). Մ: Էմինը,իբրեւ անչասկանալի,թարգմանությունիցղուրս եւ էր: որի փոէ ոչ Պօղոսի Հաւասար ծառայական բնութեանն «որբ է, Իբոթ որ անչասկանալի ունէր»Հատվածը: զմիոսՔրիստոսի փոխմամբ եւս (Վ.Վ.) չիբւացատրում... Մալխասյանցը

ԵՄ"Բէ

(հմա՝

նետում.

121.

(էջ 273).

Մ:

Էմինըդուրս է

նետում

ծը. «Զի եղիցիայնպիսիիմն ժողովումն»: (2)

ՀատվաՀետեւյալաղավաղված

Էմինըբաց է թողնում այստեղՀատվածիառաջինմամուտ՝ սլաւոխութ («Եվ այսոքիկզանճաու(Մ. Էմինի որպեսանչասկանալի

«ը,

(էջ 275).

Մ:

հսկ երկրորդ մասը մարմնով»). ճառ)միաւորութիւն եւ զաստուածանալն թարգմանումէ այսպես. «ՄՅԵ-Չ1ՕՐ0 Ջո01861Ն, ԿԱԾ ՓԸ 80ՈՑ 868 Ծ02(66186Ի-

ո

ոքժոճղոժեումՅՑ

2«քոՇո/,Բ

66015

ղքյոճք

-

Օճառ

806խո,

ՈօրթԽե»

(156-157 է-

ֆեր):

ՍերկարծիքովառաչինՀատվածը,որը ասվածէ Հունականոճովբայիկրճատմամբ,պարունակումէ Հետեւյալ իմաստը,Թե «այսոքիկ բանք եւ ապացուցութիւնք յայտնի ցուցանենզանճառմիաւորութիւն հւ զաստուածանալն

մարմնով»: նրա չնայած չենք Հասկանում, ռավայն Իսկնեիկրորդ զմաստը Հատվածի որը ենք ոչ Հարազատ մեջ բերեցինք. Համարում, վերեւում Թարգմանությունը էին որպես Թե Հնարավորչէր Հայոց իրենց թղթում, որտեղ ֆատադոլվում մեկ բնություն եւ մեկ կամբունենալը, հրկու կամքերխոստովանել Քրիստոսի մեկ կամբի ԱյսՀամար: նրամեջ՝հբըէրենց փառաբանության հզրափակում հտեղոճի անչեթեթությունից եւ խոսջիկցկտուրլինելուց բացի,Հայտնապես լինելը: բնւում Է նրա աղավաղված

որու մառուծոյ... Ժրմճաց

ք աա

ժան

126.(էջ 283). Գրչագրի կամ Թոթի աղավաղությունից սխալ ասվածից եւ այստեղ մութէ Հատվածի որնբոտ նախապես փմաստը, բո» Հետագա ասածներից պեք է ՀասկանալՀետեւյալմիտքը,Թե «Սրանք(խոսքերով կամԹէ

ր բար" ող

122.

գոյացութիւն 7 լնրակագ ' 7 եւ

գավոր

բավականաչավ պարզում են մեզ դայթակղեցեւ Թե մեն, րո

աշւ Աի ԽԻԿ ԱՈ րատաի ՆրՑ

(զրարոոլ

արոզները,

ախ

աս

մաձայնենք ։լնդում Ա նրա Հետ էլ Հերձվածողներին) ենք...» եւ այլն: նզովում

127. (էջ 284). Մ. Էմինըդուրս է թողնում,իբրեւ անձասկանալ լի. «:Քանզի Հաւատքայժմու ժամանակիս լրումն բոանին է, զոր ասացն»

Հատվածը:

128. (:ջ 285). Մ. Էմինըայս Հատվածը դուրս է թողնում (Հետեւելով նախկին տպագրին) որպեսանչձասկանալի խուք. «եւ քան դբելինչ ալխտս բարձրագունին»:- Հայտերէ, որ սույն Հատվածը բորի նւ Քան Թյունն է. «Զի՞նչ քան զայս Հրաչավառագոյն... կրել Քարձրադունին

կատվածարանի .արան

(Ցիսուս Քրիստոսի) էնչավոռս»:

129. (էջ 289). «Ի բնագրինընթեոնումք՝ Դիոնիսիոս Արիապադացի, որ ակներեւվրիպակէ մաղագա անզուգաղդիպութնան Քանզի Արիսժամանակին. Առ. Ժե. 32 որ ժամանակակից պլաղացին, քր առաքելոցն (Գործք ոչ կարէր անչուչտՀակաճառ. լինել ընդ ՊօղոսիՍամոստացւոյ: Երեւիթէ ի վայրիյայսէն ձիկ բանք Գ. դազԴվոնիանայ Աղէքսանդրացւոյ, որ եկեացզկիսավայրիւ բուն (Է265), եւ տզիտութեանգրչաց աղաւշաղեալ է անունդնւ փոխեալ մԱրիսպաղացի: Այ Դիոնիսիոս ծննալ ի Հելանոսութնան՝ Աղէթոանդրացի առ

Էմինըդուրս է թողնում Հատվածը,«թէ 123.(էջ 276). սկսած: բւռուհրից ւորհացզմարմինն»... Մ:

124.

(էջ 278).

Մ:

րնդ իշր միա-

իտի» Հատվածը:

եւ

եւ ոչ նզովք,

եւ Որիգինէսի յամի եւ ամբարձաւ աթոռ պատրիարքութեան Աղէթսանդրիոյ, ախոուսաւ

Տեաոն 247

ղուրս է թողնում եթէ յայնոսիկ Տէրն մի՛ փոխեցաւ

է Համարումեւ ԷմինըանՀասկանալի

ասացաւ մեղթ լեալ «որոլէս

ընկալաւժնտոյ զՀաւասոս Քրիստոսնան,

-

աո

ոուս

յծան ծկացՍարէլի:Յորժամ իմբեցաւ ժողովնԱնտիոքայ ընդդէմ Գօգուիմաաւ մոստացւոյ՝ գրհացնա Թուղթէ ժողովն ե վերայ Քենելի Խնդրոյն, Քանզի

ծերուլթնան իւրոյ

կարացերթալ անդրանձամբ:Ի բազմաթիւերկոցնորա եւ առ եթ ոռ եւանբնայ այլ պլատմագիրա եկեղեցոյ»: (Էմին,յէջն 162): 7, ՊՈՐ -ՎՎ )։ (Դժվար Հասկանալի տեղերը Թ. նցինք ոչ

մեզ Հատուասծք նշխարնցան ջանիմի Լ առ

(էջ 279). Սույն ՀատվածըՄ. Էմինըուղղագրումեւ թարգմանումէ

Խանն Առոտուձոյ՝ Քբով փրկեաց արնամբն «զորճչմարոապեսՀեղեալ այսպես.

(16. "քօտե)ՇՈՕՅՕ ԵՕԱ6

ՓԱ ԼՅ/ՈՑՈԵՒԾ 6օ

/3ԾՅ8ԱՈԵ

ղմեզ».ԻՅՇԵ»((741 59): է այդպիսիուղղագրությունը, սակայնխոսքը, ԹեեւԽիստ Հավանական ինչոլես որ կա բնադրում,ինքնինչիտակփմաստունի, որից տարբերձեւով է Մ. Էմինը: Մերկարծիքովայդ խոսքըբացատրվումէ այսպես. Հասկանում եւ ի մարմնոյդոյացուլթենէ,զոր ոչ եղիցի՝ բայց ԷԹ յերակաց «Քանզիարիւն «ոքօո/տոտ

«Օլօքյրօ

ՒՖ

ԹԱ

րգ

՛"

((54 292).ՎճրչինՀատվածը է Հասկանալ Թե. «մեթ սզետք այսպես, ոչ միայնզի նոքօքեւ ի Ճեռն նոցաոչ գնենքբանընդդեմբաժանողացդ՝ եւ 130.

եւ

ոչ...

վարդապետօք մերովբ»: Ընտանի...

131.

(չչ 294). Զգիշոենք, թմ ինչու

Մ:

այլ

Էմինըբաց է թողնում` «այնքան,

որե իձայն ձեզ առնել...» բառերովսկսվողՀառսովածը, մինչեւզի Աստուծոյ

Ոօրջեր:) ոքՕքՕԿՓՇԿՕՑ Ո0քծ, ԲՇՕ ,

մառտիգեղեցկությամբէ. սավածջիոճովթղթի ելակի զարդերիցէ: Հառվա«Դուքսածմանէքզծաւատս,(յուսացեալ) ծիիմաստըայսպեսենք Հասկանում. Էէճոխութիւնս ձեր եւ ի մեծութիշն, եւ այնքան (զառածանիջ է բոազմութիւն Ատոուձոյ՝«իմ է ոսկի եւ իմ է մինչ զի 4եզ առնէք (վերագրէթ) զձայնն ձՃեր), արծաթ».բայց այս Հեռի է ի սկզբանցՀաւատոյ, (զիՀաւատ ոչ սաչմանիբազէւ ի մարդեղութենե որ մայր Փրկչին, մութեամբ, եւ ոչ ճոխուլթնամբ)

1Թբրք-Շրժույքտ

եւ

բելոցն)որք շուրջ զարբծլովքն է, Թէ ծն՝ յայտնի

8.

Մ.

ՈՕ"ՈՕԿՏՅՒՑՇԵ,

ԵՅո»

606087,

աագգորն 235

ՎՈ.

փօծքոիծս...

ԵՕՐՕՇՈՕՑԵ...».:

ոԹՅԵԹՅՑԵ

ԻՅքօոո Օլքօխեծեդռ Շ7ՇՎՓԵՄ: ԷՋ Խ0ՏԳԾՕ-ԾԵ Ոքախոե 38 ոքծպո..

ԼՅոօԽԵ

ոքո

ՅՅՇԵ

Բ ՇԵ

(սեփական):

Էմինըդուրս է թողնում` «որոց մարգարէնասէ, եթէ Հատվածը: դճեռինգործիարկերի վէբայ նորա՝սլղծեալէ» աղավաղված

ՇՈՅՇՏՕՆԵ

ՕԼԵ

ՒՅԽՆ

0 1020»,

-

եՕ:

ՈՇՈՅՐՒԾ

ԷԵՎԼՕ

ՕԽՒՄ

`

ՈՓՅՇՐՅՈՒՅՈԵՒՕ

ԻՅՇՆ, ԵՅ:Ե ՈՕՈՅՔՇՎԱՐ

Օ6քՅայնօ7Ե0ՒԵ 386ՈՌԽԱՅԻՐՑ ՁՕԱՆԸԵ (37/5

ՇԹ6ԼՕԽԵ,

ՇՈՅուօՑ (Օքեթե 80ՏՈՑքՀԹՅԾՇԵ Շար,

ՈՉՈՄԾՅՈՒԲ

ԽՇՌԺՈ ՈՕԳԵԵ0, ԽքՅՀԵ

ՕՅՅՅՈԵ

-

կուտ եւ

(բոտ2 Էմինի, 176)

Բո.

Ալավեիան աա

է

'

Մ

այս

Էմինը դժվարանումէ

մե

,

Էդ

արեն ատմագիրը աարի Գիա 7 1.

(լ».

առ

լթա-

ո ա Աարոն ՀՄ (ոաձադերի Հն,

ու

-

,

չարաչար

Մ.

Էմինի

մուտ

.

ու

,

2ո6

(էջ 304). Սամվել մամվել Անձ ցու

Թադավորըկոչվում է

դանագու

՛

ՎԼԾ

«ԷԼՅԵԺԽԾԱԾ

օ-

չէ,

բաժակն4էր մկրտէքչրով կամապականեջ...»(էչ 238) դէ՛բ էւ զեործրդական սկսվող: բառուծրով Հասկանալի դժվար ասվածքներ ոք, ինչ-ինչ իր մեջ(ան, Թեեւայս Խոսքի միսթբ մնում է անեղծեւ Հասկանալի.այդտեղԽոսվումէ սակայն Ընդանուր այն Հեգնորենառածինընդդեմ,Թե իբր «Զխաչն մետրոպոլիտի Սխբաատվայի եւ եւ ջառբիոլատասվխանն էլ տրվածէ Հեգնորեն "ազանեք», ծիկիբ կնթէթ է կողմից տաղովությունէ սուրբ մկրտության.այե գրված տրամարբրանների կոչված«Հակաճառության»ոճով:

որն ունի. Թարգմանությունը,

«Զի

Թագավորի կին եւ որդիներունենալու Բո այդ բառը Հասկանալ որ Համարումէ Հատուկանուն: մանավանդ Սակայն մեր բ"չ ցույց է տալիս,Թե այգ կուրտլասոր Հատուկ անուն («ղնային գաւորն որ էր կուրտ»).փ«կ Բուլղարաց, բոտ մեր ճնուսջրի, բոլորովինբացածայտէ էրեւում այդ բառի ր Ֆր («զթագաւորն Բուրլարաց զկուրտներքինին»): նեն են Հունաց պատմագիրներ ԳեդրենոսնԶոնալրասը Ըն 4ավո, «րաոմում այս Թազավորիմա ոին մոխորդիներից Հայո եւ Դերջան գավառից),ինչպես որ Սամվելի Մանվելի (օքաէտչ) մասին, Վասիլի պարտությունը նրանց հութո Վ.Համա զ ամասին սվույիմետրուոլիաի ՑՔ, դքան, Բի չարաչար մածվան / ա մ էչ 565:

է թողնում մի ընդարձակ Հատված՝«ըն-

(էջ 300). Սենթդանում նենք,ոթ այստեղՀարազատչէ

«կիզբն՝ դրեթե տարբնթվում առաջինի Հասկաց, վո բուառաջինին ին:

Համարէլ

կամԽոՀեմութեան»: Է զոբծ զգուչութեան

135.

կայ եւ մնայ

որ

աու

Մ.

մառ: ա

Հաստատուն

ոնա արարո է Ալու, զվուտն ո: էո Քուրդարաց իան»). նույն ե Մաթէոս Հեւով լո (բա ային, Վ.Վ Արա ՀԱՅ» (ել Անձին Հիչատակում այդ

առ

134. (էջ298).

ՎԾ

86)

աա. աաՏ

է

437.

ունի.

297). Մ. Էմինըդուրս

ՕՐՅաած

է

ՅԾ

Իսկմենք կարծումէնք, Թե լխուբըայսպիսիիմատո անծաեւ մինչ զի բուսզմութնամբ ո"լաչտօնասիրութեամբ Հ...այնքան ւ 4էեչ առանձինն ո ի Հլքանուս Համարել էր, Թէ իզրազանչիւ քո եւ (այսսովորութիւն 4նր)յաճախակի Քուրմ է եւ ( ունի հր) ոօն Հաւատոց)՝ոչ կաժծաղու) տգիտաց (թրիսոոնէական նիւթ լինելով (պարսաւի

133.(էչ

ԹԹԵԵՏ

Մ 136.(էջ3011).Այստեղ դուրա գցում՝ Էմինը նովաւէառ. բնութեան...» բառոնրով սկսվողընդարձակ Ըատմեր Տպագիր Հատվածը: բինակի,որ չորոծությանեւ բոլոր նչաններով է այս Հատվածի 7" ւփ հ զ մի Քեչանորոչ է իմաստը Բ՞ լորովինդժվարէր վերաՀասուլինել խոսքիիմաստ գոլ

Համառոտ 4եւով է ննրկայացրել այս կրճատելով Էմինը (էջ170): Այսես. ննք՝անՀչարազատորնն մենթկարծում սակայն Հասովածը,

ՇՅՏՎ/ԾՇԱՑԻԱՎԱԵԽՈ»

ԽԻԵՄՇՋ,

«66»

-

,

ՀՈԹ,

Բ հ

«

ան

տղիս աղքատս պելապետ աղքա) աշակերտս (222տաուասլետլ զեսն(այսինքն թուով (բնտրհաց) նուազունա (խոնարչութեւամբն) զի (որոլէս) ասացեալէ, թէ «մի պրարեւ զՀղօրա) է զմեծատունս քանզի ամխափանեսցէԱստուծոյ»: ծեսցիամենայնմարմինառաջի 132.(էջ 294).

ԱԽՆ օՇԹՅԺՑ

առած ԴՈ

նն, զմե, «Այլ զի՞նչ Հարկէպէ մեզ դրել վասն «ղզտանելոյղ որստենք նւ ի մոլորութեել», դարձուցանելոյդ եբրեւ որոէս եւ վասն (մերսխոստովանութիւն) տութիւնն ստութիշւնիմանան,կամզլոյսն՝ խաւար : գքաղցընդառն-- Առացո՞ւք արդեօք ձեզեւ նոցա՝ «վայ» բոտ մարգարէին: են եւ ՈրջԹմբբնալքն ԹԷ չուրֆ արբեալք՝ Թուինոցա, դայ ծրկիրէ.զ (ոչ

տառա-

եւ

եւ

հարե

երեր

ԻԾՑ».

ի

եւ

օս

:

Սա,

Լ

Սչբա,

Հեռբով: "(ուի

138.(չջ 110). Երեքգլութների (ԻԵ, ԻԶ, ԻԷ) հրաղդարձությունների եւ պատմությունները ժամանակագրության Համաձայնեն Հունաց եւ Ների Լեւոն Սարկավա, Հեւո (Գեդրենոսի, Զոնարասի,

պատմագ Կ ակի միայնԿուսռանդնուպքյոլսի երկրաչարժի թա Աա ճն ո

մեծ

ծե 986

Թփվականին (բոտՄյուրալդի Հաշվարկի՝ Հոկտեմբերի Քսանվեցերորգ.

օբ):-ա-ն, 139.

էջեր 569-571:

(չչ 316). Մոսմփուղ բառը,

որ

Բրոսսնի օրինակում գրվածէ մամա

( նես Ս.

Էմին,1 85) եւ

մեր եո.

:երվաԲո(որ

Բ" ե ԱՓ գազանն ԽԱԾՀղԵ ԱՐՔ» բառերին՝ րր Բյուղանդական (Հարուստ)Հունարեն

"Հ

կայսրության

ժա-

վադ թթախաաա արար ծւս. է նաեւ Սորենացու մուռ,Թեւ գրիչների աղավաղված, կողմից փոքր-ինչ Հաստատ է զարմից եւ այժմե լթադղաւորացն առաջնոց. որսլէս «Այլառաջինն Աաաա

ւ

որ Սճփծուղն կոչի»(Ք. Վրացաչխարծին,

11 ) չատ

թրա Կան աա արարո թավան: իչն,1002 Վի,այոր այդ էրկոի վրա իյոր քրրաաբննԻադան դնուպոլիս: է Գոն

ըստ Քրոսսեի կարծիքի վրացական մամփայլ։

"ետք է Հաջողառաջարկության,

7):

բառը, Սճփծուղ

|

այնուՀետեւ երկարեց լ

ՐԸ

առաջինումէ, սակայնտարակուսելիէ՝ նրանում եղած

մեր Գաւոմիչը, որնայստեղԽաչիկի ՀայբաԹվականների պատճառով: Քանզի պատմումէ (գլ:Թ, էջ 185), ոլետությանօրերըՀաշվումէ 20 տարի,նախապես

ալժռոիննստեցՀայոց421 թվականին(972) Թե Խաչիկը կաթողիկոսության

եւ

աթոռինմնացել է տասնինըտարիեւ ճնք, որ ՏերԽաչիկը կաթողիկոսական Ասողիկը, որը միչտ միայն տարիներովէ վախճանվելբսաներորդին(բանզի նչանակումթագավորներիեւ կաթողիկոսներիժամանակները,չատ Հաճախ կամ Հաչվել ամբողջ սովորություն ունիկամ Հասավել գրանքճի Քանիաամիա, : տարինչէ, այլՀավանախրար ԻսկՀայոց Արտարով) Հ39-րնրա վախճանվելու գինայի եկեղեցու չինության տարին,«զոր (այսինքնեկեղեցու չինությունը 439 թվին) ի նորուն (Խաչիկի) 19-րդ,ամն Համարծալ (3 միրաւի ամն 439ամ է421 ռրումնսւոաւԽաչիկ աթոռ)Թունսցութ իննեւսուսսներորդ ամին, Հայրապետութեան նորաամս 20». դրանիցՀետեւում է, լԹեՏերԽազաւուրը մեր թվականության 440-րգտարում: չինը վախճանվեց տես նի կար ՔԸ Հատվածի աամախմ ությ ունըեւ Մ: Էմի ծի. նր. 2 արդժանու-

4եւո

նչ.

կանը, ոթ բնագրո որի փորեն -

քրազ

|

լա զին վորն, կորն,Թաղ չառ "6

ու

որը ). Այն պատերազմի քրողությունների Հանգամանքները:

պլատ մագր (էլմասին, Տր. կբա, պատ, ւթյան

հբկրորդ անգամ ձեռնարկեցՎասիլթագավորը Հայազգի Սամվելիմիֆոցով

:

ց

4 է (ած ՆԼԷ թ իա ւփ, փո քա Հետո՝ ԽՔճիչտննք Համարումկարդալ445 կամ 447: Փոքր-ինչ գլխումԱռողիկըպատմումէ Վասիլ կայսեր՝մեր թվականության447 -ին արեւելքզոսմուժ Հունացըն ծ լու, այգ: պլատ քրի Տրը քու, այլ բաներովՀանդնրժ,որը մի ավելորդապացույց է 437 թվականիազավաղվածլինելուՀամար: եւ այն, որ է զմանալ Բացի Գեորննոսն Զոնարադրանից անչրաժեչտ սր անորոչժամանակեն ասում Դալառսանուի մաչվանմասին,որը եղավՎամղած պատերազմում. իկ Մյուրալդն «իչկայսեր էլ: բոռ մեկ այչ դեմ Փոկասի եի մո ) ի Հունաց արարտո, ւնըծւ Դալասանոսի մածըդնում է կատարվածմածմեղականների կողմից,Տիրոջ986 )

Թյան185-186 էչերում:

տա

յ

142. (էջ3722).Առաջին ուներ «պզամննայն Տպագիրն մախր Արապին», Մ. Էմինը (էջ 189)թարգմանումէ «8ՇՑ 800Շեռ ՅքՅՅՔՕՄՈ», «մախր»բառի

վաղվա ղա

(Մյուրալդ, 572-579): Այդ պատերազմը սկավելէ Տիրոջ99 թվականին,երբ ՀարկայսրըԳրիգորՏարոնեցուն թողեց Թծսաղոնիկն քաղաքումԲուլզարաց ձակմանդեմն առնելու Համար: Մաղիաորոս Գրիգորըսպանվելէ Տիրոջ9954եռքը: Թագավորի դուստրը են, իսկ նրա որդի Աշոտըգերի ընկավՍամվելի Խնդրեցիր Հայր Սամվելից իր դատերըկնության Աչուին. հւ Թագավորը ամուսնացրեց իր դստերընրա Հետ եւ կարգեցնրանԴիրաքիոն քաղաքիՀրաՍակայն հր կնոջ Հետ միւամանատար: Քիչ ժամանականց(997 Թվին) Աչուոն

Լ

Ն

Հետո. 437), կամԹե դրանից է ննթադրում այլ՝996-ին, ոբաայստեղից նեք,

-

(էչ

Բութ

ա

143.(էջ 225). եղիպտոսի Ազազ(Ազիզ) ամիրանմաՀացելէ Տիրոջ996 (բոտՀայոց՝445) թվին, որի Համարէլ Հնարավորչէ, որ նրա:մեունելուցՀէսոռ նրաորդի Մանսուրը ակսնըպատերազմը«յամի Տետու, 988 (րաստ մեր տոմարի

-

141.

աԱ

աերի փոփոխությամբ:

այդ Թփսկանները հրաբ» կարծում ւռարի:Համաժայնեցնելով մնացտասնինը

ՐԴ՝

ածությո

նաեւ Ա. ՀաԹյունը Հաջող չէ, ինչոլնս տպագրի ընթերցվածը: ՄերՁեռագրի Լ 227 մաձայն մի բաո, որը կարծում մենք դրեցինք«մախրարապին», Թե արաբացիներիլեզվով նչանակումէ ռլատերազմողներ ոա-հոաեւո(ճ), ( Հայցակաեւ հեռո նը ուզոժուեաո դերբայի (պատերազմողներ. զինվոր) ճԵռՀպատեէ մեր Գատմաղրի ոբը փոքը-ինչ մուռ՝ ձայնավոր բազմել Բայիդղ: աղավաղված

140.(էջ 318). Սույն Հատվածը,որը մեր Ֆոլագիրօրինակումբազարձաոր

ավեր

տակ Հասկանալով հկ «արապին»՝ զինվորները, Արբարբացիներ: Բոյ ոբովՀեեւ տեւ Պարսից լեզուներում չկա «մախր» բառ զորք նչանակուԱրաբական Թյոմբ։ իսկ Ասողիկի ժամանակներում էլ Արաբացի բառւխ փոխարեն գրում էին Տաճիկ Հորջորջմամբ, ուստիեւ ննթադրում ենք,Թեայդոլիսի Թարզգմանու-

որ կազմվածէ մ Է ուղղվի Մեփծուղ,

զարմիցթաղաւորացն» արտածայտությունը: կապեսնույնն է, ինչ

ը ու

ո-

նչանակում

որը

այա

«

ի

'

ւթյո

144. (էջ 330). «Ի բնագրինէ «որղի Թռոնկայ արեղայի»:Փոխանակ «ոբդի» բառինմեթ եղաք «ղբօրորդի» լատ նախընթացպատմութեան մերոյՀԷդինակիս, Բրոռոէի նոյնալքս դրի «որդի»: Մ. էմին,էջ 193: զլ. ԼԷ:- Յթրինակին ՍԴեքկարծումէնք, Թն անչիմն է կատարված այդ ուղղագրությունը, բովՀետեւ աՀավասիկԼԷ գլուխը, որի Հիմանվրա կատարումէ այդ ուղղագո-

|

նաեւ մ. Էմինը, դրաՀետ միասին՝ բումբ

ԻԷ գլուխը, ուրԾույնպեռ ԹոռնիկԱ-

Ի (20) Եթե բնագրի Թեվըճիչ է, ուրեմն «ետքէ Համաձայնել բանասերենրիկարծիքին:Բայցթանի որ րոտ Վարդանի (էջ 125) «ՍՏեծքնրիմ նեղեալ ի ետ եւ Դարսից՝զերկիրիրի Վասիլ չոդու է (կայսր) իա... եւ առնու եւ եւ փոխանզՍեւաստզԼայիս յոլով պռաստինա», եւ

բեղայի եղբորորդիէ անվանվում Ջորտուանելպատրիկը,մինչդեռ այստեղ մագիատրոսի: մասինէ, այլ Քագարատ Խոսքըոչ Թե Ջորտուանելի

Սքբաստ,

(4ջ 588),

(էջ 340). Վասիլիարեւելք գալն ՏայոցգավառինտիրելըՀունաց ( Տես Մյուրալդ։ 57.9-580)։ դնումեն Տիրոֆ1003 Թվականին: պատմագիրները է պատմում Դաժամանակագրությումբ: մանրամասն Այնինչմեր Չասոմագիրը մածը՝ Տիբոֆ1000-րդ տարում,Զատկիօրերին.եւ նրա էթ Կյուրասլաղատի 445.

ու

մաՀվանիցանմիջապեսՀետո

տիրելը: Ֆանւ Ասողիկը

ԽԴ

դնում վասիլի աչխարծզայն Հայոց

ու

եւս թվականիցՀետո թագավարծը Հարազատ ենքՀամարում":

բառձրըսղագրությամբդրվել ծն միասին«ամմբ», որը է եւ աղավաղվել այնուծետեւ փոխվել 4ել«ամսի», «ամսԷ»-ի: ա յս ՄԴր ՀաժաՀայն այլեւս պատճառչի մնում անճարագատ կամ ՀավելումՀամարծլ այգ զլ՝ Խի երջին Հատվածը,այլ Հենց իր՝ Ասողիկից գրված լինի. եւ Հիրավի,այն Թմականը, որում ավարտումէ Առողիկն իր Պատմությունը (1004), ՍենձթէրիՀետո ճբ իր եղբորմածվանից «Թազաւորէամ մի» առանձին: Վասպուրականի Թագավորների մեր կատարած ժամանակները, ուղղաղբության Հենցէր ի«(՝ Ասողիկի Համաժայն, է ցուցումներով այսպես է 914 ԹՎից29 Գաղզիկը Թագավորել րի, մա Հացել943-

դարճնթաղրության

այն Խվաճելը:

լթագավորների ցանցեղից Վասպուրականի (էչ 343). Արծրունյաց լԹագնավործլը նչանաԴերննիկի կում Ե էւ Է տառերիչփոթությանպատճառով այսինքնմերթվականության392-407 (943զել է 17 տարի՝15-ի փոխարեն, 146.

958) եւ բացէ թողելԳագիկի որգի» Դերենիկի Եղբայր Աբուսածլի Թազավորեառանցորիխառնվելուեն Արծրունյաց Լու ժամանակաչրֆանը, թագավորների մասինփաստարկումը» չչաչված նույթագավորելու Աքուսածլի տարիները: ծւ այլ (127125 էջեր),Թովմա Արծբունու նիսկՎարդան ՔԲարձրբերդցու մու. դարձյալզոոնումենք նույն Ասողիկի վկայությունները, ո"աոմազիրների նրբՎաչանիկ Հավաքված Հայոց վարդակաթողիկոսը Խուսափելով Անիում

|

ո

ք

անրծ րար

վել է մեր

թվականության439աարի(էջ 281):

| 2.

Մ

Էմին,204

եւ 206

աման

էֆեր,ծանոթաղրու-

Թյունեկրում:

Դերենիկ Աբուսաձլ Աչուտ եւ Գուրգեն Սենեքերիմ առանձինն 1003 Սենեթերիմ ժեւտ ծ Սճրաստիա: որոյփոխի 147.

Տրեւում,

ինչ

տա

էին նրան Քաղկեդոնականների երեսից(2), որոնք դատապարտում ոլեւտների : Հետ սիրալիր «փախստական | ոլաճառով» անկանի Վասպուվերաբերմունքի որ էր որդի Գագկայ բական, Առլուսածլ Թոռդոււոր Վասպուրականի, Արձվախճաննախորդը՝ Դերենիկը բունւոյ»( 181-182 էջեր):ՔանիոբԱքուսածլի վել է 958-րդ տարում(էջ 281) եւ նրա Հաջորդը՝նրաորդի Աչոտընստեց 968'-ին,ապա ուրեմն նրա թագավորությանժամանակըՀաշվվում է Թոռին ճոսսը տարի,այսինքն958-967: եւ Դված չ նաեւ այս նույն գլխիվերինԹվականը, Ւ22Գուրգենի Հետո Թաղավորելուց մինչեւ թվականը (1003), Գուրգենըվախճանվումէ. «եւ Սենեքերիմ ունի զալթոռթագաւորութեանն ամա 20»: 1004 Թ է Տիրոջ Քանիոր Ասողիկի Պատմությունը ավարտվում վա| կանով,իսկքսանտարիները զումարելուլ1003-ին,գոլի» է Տիրոֆ1023 թվա| շով ձաւարը մպե լիպատնա նակա ար կատա | . այս Ը ձլ ոմանջ" ենթ, աղրեջին, Թթ գլխիվճր, չի ա Բ"ունը Հե.է ն ժաման (ների են: Հավելված

Ստարոնը բառին

տարի.ուստի եւ բնադրիԹվականը ան-

մբ»

դառնալուց Հետո, դնպի նրա կոատանդնուպյոլիս Վասիլիդեմ ապատամբելը՝ եւ Ն ԾՀօրով կբկին Թվալանին Տայոզ աչխարծչն արչավելըՀայոց Տիր"չ

ավա

Մերկարծիքով «ամոի» է մեւս ընթնրցվածը աղավաղված տաուհրի չփո«սմ Թությամբ՝ փոխանակ մէ» ճշգրիտ ւմ «ամ ընթերցվա ծի՛ 4 ծոագրնրո,

է Վրաստանի Գուրգեն Թազավորի գլխումորատմում

ա-

որովՀետեւ Սյուրալդը

է. Կեդրենուի Բարոնիուսի վկայությանՍենեքերիմի Վասպու-

եւ բականից Հեռանալի պատրիկի ւժ է 1016 աստիճանով Մերաստիա գնայր դեո, Թվկանին, Հունվարամսին, ուստի եւ Հնարավոր չէր,որ Սենեթերի մբ 1003

Տայքին

աու

բոտ

2շ

13,

մինչեւ դամն 1016,

(չչ345). Բրոսսեն Սյունյաց: Տրի եւ շխանն մճտրուլո, ե լիոն ի ամաքր,

հավագրավան ցուցավում|իմբ է Հավաքում Հայոցպատմագիրների տեղեկու-

ԸՆ 1.

(:չ 139-ը), Արծրունու .» Թովմա (էջ փոխական

եթե

Արիստակես աստլիվերտցու 14 բ ԱՐՔ» Քոոքյ» Բանա սավանայչչէ Տերոֆ1023 տարվաՀետ: զուգաղիպում -Մ. (Բ. 1042) Ընդունում է Չամչյանը ոը ՆՀ ամ թվականը: բու

Մոդրնր ԱԻԸ

ԺԱ.

ծուղ (տես մեի Ծան. լեռնացի՝ լեմնացի. անչաս սրասոմուանքամ Քյոն' փոխանակ պատմություն, մեղանչ՝ փոխանակ. սեղանը.մեզն սեվֆինթս. չճրամ՝փոխանակ փոխանակ չերառ... Մեզ է անչավանական Համար Թում Նորայրի «րաս» չաղգապի ուզտուաք նոթի

||

-

ՆԿԹ աադժզան դիր:

|

Հե 115129 «իԻօոօօջիզաօտ» Հաճախ«աաա: ուագթերում, օրինակկաՆոբայր Բոնցինց Բյուղանդա- ոՇՈ՛օքօ11:65 ո-

ֆու

«Հայկական փառաթննության» մեֆ

(էջ11-13). Մաաղացւոց Քաղաք,

պետք

|

.

մս

ՃԱԼ

7, այաաո

5:24216,

ի

մշտ

քոլոոտտ

«լ

ռո

է՛2 Ծիչասոակարանա

Ս. Գետերբութմարանին գիտութեանց

է բնթէրցել Սատաղացւոց. Վատասկար՝ զի, Հատ. Դ., Կատա կար,սփվծուղ՝մեջփոլհանավ

498-562

էը:

հշխանությանվերանալուժամանակներիմասին.սլատՓառիսոսի Թյունները

Բարմագիրներիցուցմունքներըտարբերեն միմյանցից,ինչալեսօր. Վարդան 4րբերդցին(էջ 137) նրանցբառնալըդնում է «ի Հինգ Հարիւրքսան եւ երեք Թոշին» (Տիրոջ1074 տարում). իսկ ատ վենետիկյանՀայրերի տալադրածի՝ (ջ 234-235) նրանց բարձումը այնտեղից Սյունեցին 1094-ին:Սանփանոս դնում է ՄելիքՇածիմաՀվանիցՀետո, Տիրոջ1092-րդ տարում: (Տես Մ: ԷմիՔր Պատմությունը նի մու, էջ 205, ծան. 1): եվ քանի որ Ասողիկն ավարտում եւ Բրոսսեի է 1004 Թվականով, Թե Հնարավոր չէր»ոի ուստի առարկությունը, իշխաններիվերացմանը,որը նրանիցավետեղյակլիներ Փառիսոսի Ասողիկը ՀաԹեայսզլուխըՀեւոին ժամանակների մե Հետո է եղել,եւ ծնթաղրությունը, եւ որի մաՀվանթվականըանանչարազատ.կամ թերեւս Ասողիկը, վելվածէ Հենցինբը ավելացրածլինի այն: Այս նույն Հայտ է, Հետաղաժամանակներում ԵրրորդՀանդեսիԺԷ դլիի վերջինմասիՀամար, դնում է Բրոսսեն պատճառով վերորտեղխոսվում է ԿարինիԱբասլթազաղորիմոր մասին,որը Փառիաոսի եւ ոյս կարծիՔույրնէր: Բրոսսելխ Գրիգորի Սենճբերիմի ջինթոռգոսվորներ Քին Համամի է նաեւ Մ. Էմինը: էջեր) նույնՀայր Միք. Ջամչյանը(ՊատմությունՀայոց, Բ. 1042-1044 ք մեր մանրամասն Փառիսոսի թաղատվյալները պատմագիրների Ք ննում «լեւ վելուցմանժամանակի առնելով տարուշադրության վերաբերյալ. վորության եւ Հավասականցուցմունքները վերջինթագավորների բեր ռ"առտմիչեերի մասին,ըստ Ասողիկիվկայության, եզրակացնումէ, թե նրանցժամանակների դերացածպետք է լինի այդ թաղավորությունը 1003 թԹվին՝Գրիգորեւ ՍենետեՔնրիմ էրկու եղբայրներիմածվամբ.Հետագայումնորիցվերականդնվելով՝ հւ Սենեմուռ ւում է տարի,ապա Սմքոոի Գրիգորինրանցժառանգորդ է Վարինչպես վկայում ՔերիմիԹագավորությամբ վերանում ԸնդՀանրասլես, դանը (իմա՝Բարձրբերդցի): ինչոլեսէլ որ եղած լինի իսկությունը՝ սլատաչական,թե ստույգ վկայուեւ որոնց Հետազոտության Ստեփանոս Սյունեցու այլոց» ԹյունըՎարդանի, ԽԸ գլխիվերաբերյալ մտնուսի, մեր մեջչենք միայն Պատմագրի մանրամասների Հավելում, կասենք,որ այն անչարազատչէ եւ ոչ էլ Հետագաժամանակների միջեւ եղած իբր Ասողիկիեւ մյուս պատմագիրների ենչը "ը չի էլ բացատրում 90 տարիների տարբերությունը: Սույնգլխի Հարազատությանասլացույցը Հեւոեւյալներնեն:

եքերիմբ Փառփաոսի են, Հիչատակված են ԺԷ Թաղավորներն գլխում եւ բոռ են: ցուցմունքիեղբայրներ Որ Գագիկ թագավորը տիրելէ Փառվսուվին, այդ մասինԳատմագիրը վկայում Լ գլխում, Թե «տիրեացնա (Գաղիկը) յոլով բերդիցեւ գաւառաց ի սածմանացն ու Վայոց 4ոբոյ,Խաչննոյ Փառվաոսոլ (էջ 256): Որ Գանձակի ամիրաՓարտունը ժամանակակից էր այս

կությամբ:

ունեն ձեռագրերը միածամուռւ

այս

ցու

ղերում՝դրանցիցՀետո եկող: որոնքբովանդակումեն այս երրորդոր այն բոլոր իրադարժձությունները, մոտ այլ տեղերում: են մեր Պատմագրի Գրիգորըեւ Սեգլթում, Հիչատակված

Ընդ նմա (Դաւթի ծւ պատծրազմել եղբօրորդւոլ Սմբատայ ոբ Գագկայ,

առ

եւ Գազլու կալաւ զկողմանսՏաչրաց զՎրացդաչտ)... իսկ Դասիթպլարտնաց

զնա»:

եւ Զորբորդ՝ որ Գրիդորի Սենեքերիմի, էն որոնքրատ Ասողիկի մախճանվել թվականին,բույրը Ժէ գլխում Հիշատակվում է որպես Կարինի Թագա-

վոր Մուչեղի (ինը, որը թ աղզավորել է 23 տարիեւ մաչացելմեր Թվկանուիոն 433, իսկ Տիրոջ՝984-ին (ոէս գլուխ ԺԷ, է) 196). ուրեմն նրակինը, բԸ դեռեւսածագին էր իա ամուսնումածվանից ժամանակ ապրում Հետո. «իանզամայն ժամանակակից էր Գրիգորին Սեննքերիմին: Այսցուցմունքնիբըչ որում ամեն ոք տծանում է անձանց, եւ ժամանակների ո-

ու

անցքծրիզուզադի-

են պությունը Ասողիկի պատմածին, կարծում ենք բավական քթաչխավործլու ԽԸ գլխի նաեւ Հարազատությունը, ինչպես Երբորդ Հանդեսի վերջին մասինը, ամմ եթե Ը" Բրոսսնի անչարազատ Համարծինք, անպատճառ. (խանգարվեր ուրիչ

պատմագիրների Հե, զուղադիպությունը մեր տվյալների «ած. Հարկկլիներանչարազատ Համարծլեւ Հատուկդիտավորությամբ աղճառել մնացածվերոչիչյալցուցմունքները,որոնք, սակայն,բնական կարգով նն պատմվում այս մառանում հւ բոլորովինչունեն անՀարազատության ոբծւէ նշան:

Դատմագրի

լ

ա-

ի

148.

(էչ 347).

ավարտման տարինցույց Ա«ոզիկի Դատմության

Հա-

նրա կարծիթով 21117 որոնք առաֆացել

Էն. Ք,

չ ճւ

ղ.Ժեւծֆ

նմատառերի

նաձեւությունից: ՄեջԲերենքնրախոսթերը. բնագրին6282, որ ցուցանէ զամնստեղծմանաչխարծի «Թուականն քամ -

զեքամայ բատ Եօթանասնիցն՝ վրիսլակէ է. ոչ զուզաղիալի ամենեւին1004 Հին Տիտոն. դառնորոյ առի զոոանելզխնդրելիամն պատմադրիս՝ Հարկէդնել ա-

փոխանակ ամբն 6206,որբզուղադիպի զամն ամին Քրիստոսբ: Ֆու «ԿայսրնՓիլիպոս տաղթոռւ ամին244. վասնայսորիկ քգաա1004 ել զթյւն Համաժամանակ էդնել ոչ 758, որո էաէ է բն«ամին՝ Հարկ այլ ամ» 760:... դիր» մեբուսՐ բ. կայսեր, Յ0-ԻԴ ամն ո. աոա Բարթօղի տոլթոռ ամբՏճառն 976՝ «ռայ

'

զոն,

ա.

եւ

»չ

30 ամինՀարկէ ընթեոնուլ 29 զ1004. ուսով փոխանակ

այսորիկ«արա է ուղղագբելզՀատուածղ,Հարկոււխո «Վասն ճւ մթ մաոլինն՝ կոորբաման մինչն. մեզ(ինլ այարէա. «յԱդաժայ առ

վող

է ղավաղված մաժամանակյա Թղրից ոմանքՄ. Էմինը Համարում (չչ 207),

բովանդագլուխընույն

ունեն նբա վերբնաԵրրորդՀանդեսի բոլորձեռագրերն անկում Երկբորգ՝ էր, ուրեմն պետքէ բընդուայդգլխի),փակեթե անհչարազատ գիրը(այսինքն՝ եւ ու ներ են մուծվել ուրիչւոեցանկում, Հավելվածքները Խել,ոբ անծարազաւտ

Գագիկին, վկայում

չ նույն (է), 257 էջում, Թե «ամիրայն գլխում Գանձակայ Փալտունն փֆութա-

ու

բոլոր

է

-

-

Նավոբ

-

փամեանոա-

«մթ 6206,

իսկ ըատ Յունաց ի խաչելութենեկենարարչարչարանացՏեառն 1004. ամք760... որ է սմ 29-րդԹագաւորուէ Փիլիպպոս կայսերէ թուականին Յունաց»եւ այլն: ԹեաննՎառլի կայսեր մի որոնք ունի Թե Թվականները, բնագիրը: ենք,սակայն, Մենքկարծում են եւ են, մյուս մասը ճշսովում նույն Համադրելով մասըճշգրիտ բացատրվում Հետ, առանցդրանքգրչագրերիաղավաղություն Համարելուկամ էր՝ Ասողիկի չեն էլ կարողբացատայստեղ նմանաձեւության չ փոթություն տառերի (որոնք հւ. ցմզ, չծէ եւ չեւ, լ եւ եթ տառերիեւ Թղականների խառնակումը: բելցմձբ է Համարանչրաժեչտ Ա. Աղոմիգ բացատրության Թվականի սկսած եւ

ոչ էլ Յոթանասնից, ոչ եվսեբիուին այլ որ Ասողիկը Հիշեցնել, եւ (անս 11, 12 եւ 18 էջերը) Հաչվումներին Անանիա Շիրակացու Որիգինեսիո եւ Հաշվում է 5310 տարի (էջ 18), որի Խաչելությունը Աղոմից մինչեւՓրկչի կենարարչարչարանաց ւուսրի՝«ե Խաչելութենէ վրաեթե ավելացնենք մուո: 5310--972-:6282,ինչոլես որ է Ասողիկի Տեաոն(էջ 276), կատանանք Տեառն», եւի կենարարչարչարանաց բ. 1004Թվոկանը «ե Խաչելութենէ եւ որը Մ. Ընդունումէ իբրեւ ճչգրիո թվաոր ուներ նախկինտպագիրը Էմինն է. քանիոր 1004-ըմեր Տիրոջ ծննդից է, ոբ բոսցածայտ վբիզակ կան,Հայտնի Թի է, իշկ նրաԽաչելության սորին է՝ 1 004-32- 972, ինչես որ տարիների Թե այստեղբնագիրը Լինի»որն պակասավոր ուներՁեռագիրը: Ենթադրենք, է «Եւ Է չարչարանաց կենարար Խաչելութենէ այսսլես. անչրաժեչ:ո լրացնել Ընթերցմերոյ ամք 1004»: Այսպիսի Տեաոնամք972 եւ ե Ծննդենէ Փրկչին է 1004 Թվականը, հղած ձեռագրեկո Ասողիկի վածով նախ որբը բազատրվում

է Հետեւում

եւ

4-ը դեկտ. եւ 976, 11-ը Հունվարի,զուգաղիպումեն Հայոց424 թվականին 975 Թվականի (մարտի 26-թգօրվանից, 28-րդը բայց ոչ425Թվականի), մոտ ին, ինչես Ասողիկի է: Այս Հաչվարկի Համաձայն առաչին Վասիլի տա-

Ըինդնելովմեր Թվականության 424-ինեւ մերԹվականության երբ 4553-ին, հր Դասոմուլթյունը, ավարտեց Ասողիկն հերքոր կլինի Վասիլի կ այսրության Յ-րդ տարին: Բայց Ասողիկը թերն, ինչպես կարծում է Ն. Դյուլորինն էչ 362), այստեղ է ոչ Թե Հայոց Հաչվարկել Թվականությամբ, այլ Քրիաոուի՝ Վասիլի կայսրության սկիզբը դնելով975 տարում,որիՅԱ- րգը լի-

(օՀհծշհօ»,

նում

է

Տիրոֆ 1004-րդգ արդարեւ տարին:

-

Համաժամանակյաթվավերաբերող բազմաթիվ Գատմության ավարտմանը կաններըՀամադրելիս,չի նչում կարեւորագույնը՝ այսինքնՏիրոջԾննդյան Թիսկանը: Գ, ինչոլեսցույց ենք տվել Ծան. 71-ում՝ Հունաց Փիլիսլպոս կայսրիցկոչ(2442), է ված Թվականը տարուց Փիլիոլոսկեոյսեր առաջին չոլեւոք Համարել լրացավառաջինՀազաայլ Հինգերորդտարուը նրա (248), երբ բոտ Վարրոնի այն ՀայքՕչինության, եւ սկսվեցնրկրորդՀազարամյակը. բամյակըՀոռոմի 1, 304, 757: 1001, 1304, 1757, այլայսալես. միա՝Հայերս) չեն Հաշչվում 247 տարին( Քրիստոսի ԱՀա,եթե վերցնենք Հաղզարածննդից առաֆին եւ 757-ը՝ «թուսկանն Յունացի Փիլիպոս կայսերէ»( նիկրորդ մյակիրումը) 247 7571004, ռրը ճշտորենՀամապատասխաԸնդունենք Հազարամյակի) նում է թվին: ցույց տվածտարիների Ասողիկի մեր 453 Դ. Վասիլ ռր չի գուղաղիպում կայսեր 30-թղտարին իսկապես դնենք 425-ին (զլ- 4 Թմականին,եթե նրա կայսրությանսկիզբնըստ Ասողիկի եւ ԺԴ): կայսր այս վերջին մեկ տարովՀետո է, ՔանՎասիլի Սակայն Թականը

975 Թվականի որը նատեց 4-ին՝բոտ Բարբոդեկտեմբերի աթոռին դառնալը: եւ (տես ՔՀ-ՇիհծԻՇհօՏչ էչ 279, 282) կամ 976 Թվ. նիուսի Գետոյի Դյուլորին, եւ 975, ւ Լրբոյի:Իսկայդ երկուԹվականները՝ -Դն՝ըստ Մյուրալդի Հունվարի

Ա. 11385

ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

ծԱՆԿԲ

ԹԱԳԱՎՈՐՆԵՐԻ

Բ.

2ՀԱՅՈձ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆԵՐԻ

ՑԱՆԿԸ

2032-1004

(ԸՍՏ ԱՍՈՂԻԿԻ)

ալլ

էէ:

Ա. որդիՍմբատ Աբչ-Աբասի Աչու" Ա. որդիԱչուռ Ա-ի Սմբատ

ԱչուտԲ. երկաթՇածնչած,որդի ՍմբատԱ-ի ԱբասԱ. որդի Սմբոււո Ա-ի ԱչոտԳ. Շածնչած,որդի ԱբասԱ-ի Բ. որդիԱչոտԳ-ի Սմբատ» ԳագիկԱ. որդի ԱչոտԳ-ի

ԹԹ.

Է

ԷԻՎ

-

-

ԸՍՏ ԽՈՐԵՆԱՑՈՒ

Լուս. Ս.Գրիգոր Ռաոակես Վրթանես

ամս

Հուսիկ ՓառներաեՀ

ՆերսեսՍեծն

՛

»

»

Փ.

»

»

Զավեն Առպուրակնս ՍաՀակՄեծն

Սուրմակ Բրթիչո Շմուել

(303) Ս.Գրիգոր Լուսավորիչ (333 Ռատակես (340) Վրդանես

»

»

Շածակ

ԸՍՏ ԱՍՈՂԻԿԻ

|«ապ

»

»

»

ամ

ամս

»

յ

Փ4

-

-

-

(Շմուել) Սուրմակ

-

-

(Աբդիշ»)

-

ճ

ի

ՍաչակՄեծն

-

-

Ասպուրակես

-

-

-

Շածակ Զավեն

-

-

ՓառներաեՀ

ՆերսեսՍեծն

-

-

-

-

ԸՍՏ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ

Հովսեփ

Գյուտ

Հովան Մանդ.

Քարբդնն Սամուծը Մուչե

ՍաՀակ Քրիստափոր

Ղեւոնդ Նծրանա ՀովՀաննես

»

»

»

»

ամս

»

ՒԶ

»

»

»

»

»

Հովսեփ

Գյուտ

Սամունլ

Քրիատավոր

Ղեւոնդ

Ներածս

Հովշաննես

-

յ,

Խի,

Բաբգեն

-

-

ՀովՀչանՄանդակունի

Մուչն Սաչակ

-

-

-

-

-

Ք

-

Ց

-

-

-

2:

-

(549)|/9 `

Հ

-

-

-

Մովանս Աբրաամ

»

(ՀովՀան)

»

ծ

եզբ

»

»

»

Անաստաս

»

Քսրայել

»

Ներսես

Սածակ

ծոռյի

Ստեփանոս

»

11.

»

»

»

»

ծ

»

3.

»

»

եզբ

»

»

»

-

Հովչաննես Օձնեցի Դավիթ Տրդատ Տրդատ

ամիսս

ԸՍՏ ՎԱՐԴԱՆ

ԲՔԱՐՋՐԲԵՐԴՅՈՒ

Հոռվչաննես Ստեփանոս ամ Թեոդոս ամս »

ելիաք

»

Վածան

ամ

Անանիա

Մոնփաննու

Մարդի»

»

՞

ՀԵ

-

-

-

-

-

-

-

-

՞

-

՛

25.-

-

Յովչաննէս

-

՞

Դավիթ

Սո.

-

կազմող-աչխատասիրող որ չենք ներկայացրել Մալխասյանցը: Որտեղ մեր «հփականտեսակետը, նշանակումէ լիովին Համաձայնենք մեծանուն զիտնականիտվածբացատրությանը: Հ. Սս. (Աառգիկ, էջ 322-323, բացատը. 41) Էր«վաջբ»Մալխասյանցը 22 նկատում Հ, ոբ մեր ատմագիրը ԽոՀ սլամության Հետեւող քառւուցժան Բննացու Ոօրինակին, նրանիցվերցրածփաստերի առսնձնասես նրատժմամբ: Համառուռում, Րոչտեղերում ավելիՀաճախնույնությամբ կրկնումէ նրան: է արդեն, Լ 232 Նբառտված որ ուրիչՀայլամ օտար աղբյուրների նկատմամբ նույն ձեւով է վարվում: Այդ ուղղակինմանություններն Համառուտումնեիր Մալխասյանցը նշում է նահ. տողատակիՀղումներում:Թարգմանության «՛չ նրա Հղումների, դնումհնք բաո" գրաբարյան ՃեւովՐ կմաստեերը 4եւագիեքին

-

-

եւ բեր Հրատարակությունների Թարգմանությունների վերաբնրյուլ բաէ վել սույն՝ժեր շգտագործած Ցատրագրեր (1885 Թ. Հրատարակության

-

ը

|

ու

22853 22875

-

-

22 697

՞

Հրատարակություններին Համապրստասվոաւն ընթերցվածով ՀՏՀ «ՏայՑՋոյցս ապագայից»էԱսողիկ, էչ 5) խոսքը Մալխասյանցի լաթ մոտ փմաստի ծիջով (ոես՝բոց. 2, չչ 290) ընքնրցվածի «րատճառով ւխալ4 Մ. Էմինը(նրա մոտ` չչ 1). "ոքճդշլոտոկաւե «քՕ0Ք Թարգմանել եւ

՞

, |

:

ՑԵ

ՈՕՇՈՑՈՕՑՅՅ6ՈԵՒՕՇՈ:

897 22 ՀովՀաննես Գատմաղիր

՞

Զ

»

-

-

|

Թեոդորոս ելիչ

Անանիա

(Վաչանիկ) ( Սանվանու)

( Խաչի'

Սարգիս

-

22 855

-

-

-

-

972 20 991

«աքն

քող/ապօլօ

ՑՆ

(ՕՎՈՕԽ»

1306քշնաեժմտ ոքօածրած/`

այսպես.«...վարժ Ընթացթովնւ անմոլար Թարգմանեցինք Հետծւողականու-

թյամբառազոա անբունոներին ցույց վին նալասոսծրծիտ 4ինչեւքրծնց դաբերն ժամանակները» (չչ 12): ու

-.

(943)

թարգմանության մեջչենք դնում:

մերկարծիքով մհքատում (բնագրում) բոյց անՀրաժեչո,

զլակասող դրվում է անկյունավոր փակագծերում` Հետեւելովնույն Մալխասյանցի Խորենացու կոմՓավստոսի պատմությունների օրինաԹարգմանությունների կին, հկ փոքրփակազծերը Թողնումենք նույնությամբ, սուրան|լյուն ԵՍ փակագծերում մեր նչված Թվերը: բացատրությունների ՀՅ» Ասողիկի նանւ բերած փաստերի, նրա «Պառմության» էնչոլես աարբառը

72.5

Հովաեվկարիճ

Հ»

-

-

ԵԿԱՏԱՌՈՒՄԵԵՐՔ

ի

գրականՀայերենում,ուսի

-

ԵՎ

Սովորաբար Թե՛չարադրանքի վերնագրերում, Թե՛այլուրՄալխաէ վերջակետ(:), որը» սակայն, չէ ժամանակակից Ընդունված եւ

դնում սյանցը

-

-

Գեորգ

Մաշտոց

-

Սողոմոն

ամս

»

| եար Սոռխփխանոս

Զաթարիտ Գեորգ

-

-

եղիսշ

»

ծ

՞

ԲԱՏԱՏԲՐԱԳՐԵՐԸ

-

՞

-

Սաչակ

ՄԵՐ

-

06)

-

Անաստաս

Հովար

Իսրայել

Սբոն

Ջ-

-

-

Ներանա

-

աու

ՑովՀանեէս Զաքարիա

Քրիստափոր

/

ամ

Դավիթ

Խաչիկ

ամիսս

Հովանի

Գճորգ Մաշտոց

»

-

-

կոմիտաս

|

Սիոն

Հոռվար Սաղ»մոն Գճորդ

(ՀովՀան)

»

եղի ՀովՀաննես Դավիթ Տրդատ Տրդա»

ԱբրաՀամ

(26)

»

Կոմիտաս` Քրիստափոր

Սովոես

»

(էչ 49) Այտեղ /չչ 13) պարզ է դառնում ( Հայոոնքչէ, Թե Աոզբկթ 8Ղչ ՀԱւաիը մատյանից կամընդօրինակությունիցէ օզավել),որ Խորքնացքն արգեն«Հայրթքրթաղաց»էր կոչվում ն. ծնունդովէլ Ֆարոնծցի է. եվանլքութ՝ նման. նաեւ քր ամենաՀչավաատվի աղբյութի Հեղինակի այն,ոթ Դազոաթ Փոսթաչնէւ Ցե Ե Տքց Հես է 7 ծաղո Ի. ծել: Հ» (լէջ 50) Բազմաթիվ նդերում Հաղիաթական կամ Հասաթակ զոյական11րբ պատմագիրը է գլլեագրքնրով, ներկայացնում է «բ նույնությամբ Թել Մակարէւ խոտ անձրաժքչար լաջասություններից ՀՇ»

1իշ

արթ էլ

առ

բազմա Հրոսոարակիչթ:

ցի այդ, երբեմնեզակիիՀեռ գործածում է ՀոգնակինկամընդՀակառակը:Գրվածջի Հնագույն ոճր զածշպանելու մենք հւս խստությամբ նկաւոառումներով չենք մոտեցելլեզվականայղ թերությանը: ՀՀ Ըսւռիս սխալ չ Ծենդ. խթ, 10 Թարգմանությունը: ՀՅ» Աչելոբդ Համարեցինք մեջբերել Մալխասյանցի բացատրության (ռես՝ 21 եւ 22 բոսցաւկազմածժամանակագրական (սինխրոնիկ) աղյուսակը ըոդրերը (Ասոզիկ,էջ 302-303): Հ10» (էջ 65) Դառոմագիրն այստեղ չվոթ 4Ճե(էջ 21) ակնչայտնի սխալ: ւով է ներկայացնումՍ.Գրբիցվերցրածխոսքը.նախվերադրումէ այն Մավանսին, ապա, քիչ անց՝ Հակոբին: ՀՄՐ» Ավելորդչենք ՀամարելԹարգմ.մեջբերել Ստ. Մալխասյանցի կողմից գրքի վերֆում կատարվածՀավելվածները,բացառությամբՀովսեփԱստ1885 2 որի

վածատրյան Իզմիրյանցի կտակի,նվիրաբերության ծախսերով, է Ասողիկի Սանկտ Գետնրբուրգում Հրատարակվում Պատմությունը:

Վաճանիկի (ՎաՀանի) Հայրապետական աթոռիննստելուտարմթիվը Ասողիկը չի նչում. Մալխասյանցը ենթադրում է 965-ը (տես` Առաջաբան, Հետո, էջ ԺԳ, նաւ ծան. 146. էջ 393-394), այսինքն Անանիայից անմիջապես ե՛ւ Վ. Բարձրբերդցին իկ տեւողությունն մեկ տարի: Ընդամենը Ե՛ՎԱռողիկը, նրա Հայրապետական (կամվոարվեչը) դնում են 97 1-ին, աթոռից Հեռանալլը Հ12»

որը

չի Համապատասխանում Անանիայիզ

անմիջապեսՀետո

նստած

լինելու

որ Հայրապետելէ ընդամեերմեկ տարի,դուցեեւ՝ փաստին: Մանավանդ նա

ա-

վելի պակաս:

(Ծան. 16, էջ 26-27) Ասողիկը ՆորայրԲյուզանդացի գրումէ (էջ 91). «Եւ ժողովեցանամենայնեպիսկուլոսունքն... բարեպաշտ իչխաննաչխարՀինեւ զօրավարնՀայոցԹճոդորոս պատրիկ,որ էր ՍաՀառունի նեացտէր»: «ի ծանօթութնեան նշանակել է,- գրում է Ն. Բյուղանդացին,Թէ ունի «Թեոդորոս ձեռագիրն ասզուծի ռլատրիկ»: Սածառունի Ընթերցուածն որ էր բոլորովին սիոալ կերեւի ինձ, զի Թ-ողորոս էրՌչտունի. Հ1Յ-

առ

Ռչտու-

«Թէոդորոս,

Երէզ(երես7): Իսկձեռագիրն ազգէնՌչոուննաց», կըդրէ Ղեւոնդ առպլուծի սրատրիկ բաոի պատճառաւդաղավարողն (Հետեւհալ

ուղղելի Է առլուծիպատ է զ վանկ մանաւ փոխանակ

ւմ է. մոռացավերջին բոս ռին. ինչոլեեւ ձրն 98, ծան. 8դրո Հրամառայ», զ էբծ«Հրամանաւ Ամառայ»: Ռւրիչ օրինակներ «

ււ. (Հատված բում՝Ուխտանես

չջ 109) «Աչուռոլ ապուծի պատրկի»: Ասողիկի 144. ւղիղ է Համարում.այն է՝ «Տո ւնալ զձիւպատատաւորուդրած ձեւր թեան պատրիւն, այսինքն առպուծիւ լատռպլատրրկութիւն Աչոտոյ՝ որդւոյ Շապծոյ»:կաղանկատվացին նույնպեսդրում է. «...ատաՀիւալատ պատրիկ, պածիւաատպրատրրկութիւն (Հ.Ա.չչ 300, 333, 360): Ի ատորին աքօ իւբաղօն կամ կայսծրութեան ԱռլուՀիւ (յունարէն ) կը կոչումինպատուտ կալ Հիւարատոսն պո իւպրատոն ծրը, զաղինրէնԸռոտօէչ հօոօոոււօՏ (տես`Քռոծ Տումի, 1650ԱԿԱԻԿՏ ՏՆԻԼԱՇՕՏ, պրակԱ, էջ 330): Րա

(էջ

ա-

ատ

ա-

Աողիկիէ, ուրեմն ճիչտը՝ Հյուպատավորություն, որով եւ ԱպուՀիպատը կլինի Հիւալատաւոր: ՀՐՏ

է («Հայոց էր: Լեռն Խրատում վերագրված Պատմությունը անչայյտ «պատչֆ 515,Բոց: 134),որ 1918 թ. Հայոնաբերված մի 4նռագիրՀամարելեն Շ.Բաղլրատունու 1921-ինԷջմիածԳատմագրությունը: («ՊատնումՀրաստարակվեց որպես Շապուձ քեառդբատունու Գատմությունը նուն

Հ. 1. մություն», գիրք11,

եւ մութիւն Շաղչոյ Բագրատունւոյ», ի լոյս ածին Գ. Տեր-Մկրտչյան Մեարոպ նհղիսկուոս: Հեղինակէ ՀամարումՍոլնրի Մալխասյանցը Պատմության հչխան Աչոտիորդի Շապուչին. մինչ 13-րդ դարը այն առկաէ եղել, ասպա ինչ-ինչ Հանգամանքների ալատճառով, անՀայտաջելէ: Ասողիկը, նչելով իրեն ծանոթ ապա`մերայնոց, է եւ Ղեւոնդ օռարազգի սպատմագիրներին, Հիչատակում Երեի վերջին Ջին,«...Հուսկ ժետոյ աւուրս պատմութիւնք Շապծոյ Բագրատունւոյ եւ Տեաոն ՀովՀաննիսի Հայոցկաթողիկուվ,որթ ժամանակօթն Աշոտոյեւ Սմբասոայ, առաչինլթազաւորացնԲագրատունեաց» (էջ 7): Մ. ԱբելյանըՊատմության ՀավանականՀեղինակէ ննթադրումիչխանաց իչիշան (Հետագայում Թագավոր) Աչուռի որդիՇապուծ Բագրատունուն, իսկ գտնված Հրատար: ակված(Շապուծի անունով) 4եռադիրն էլ՝ ոչ ՀավաՄ., Հ. Գ, 483-485, 474, 514, 516 եւ այլ էֆծր): նական Աբեղյան Աբձղյանը զտնում է, որ Հովչաննեսկաթողիկոսինեւ ԹովմաԱրծրունուն գրեթե ժամանակակից մարդըԱշոտարքայիեւ նրա օրերումեղի ունեցածերադարձություններիմասիննրանցիցայդքան տարբերչեր չարադրի:Դրանից բացի, այդ Պատմության առկաբովանդակությունըչի Համապասոասխանում ՀովՀաննես կաթողիկոսիասած մանրամասնտեղեկություններին,որ պարունաեւ նրա կում է Շապուծի /ւսՊատմությունը Աչուռ Թագավորի օրերի մասին: ան են տի Աբե չ նր Անանուն Զրուցագիր».. ղյանը պայմանականոր անվանում Սո. ՀԱՏ» Քանի որ մեծանուն պատմական զիտնականը՝ Մալխասյանցը եւ որեւէ փաստկամ կասկածելի պակաս Խնդիրը անբացատրելի չթողնելու մտադրությամբծանոթագրություններիչարքում ներկայացնումեւ քննում է եւ ու տեսակետեեինչպես դրանք,նույնպես բանասիրաց ոմանց կարծիթներն եւ Ըը ամենայն Հավանական ոլարմանրամասնությամբ, ալիսանՀրաժեչտ Բո «հական նկատառումներն զարանություններ, ծզրակացությունները, ուստի մենք եւա, Հետեւելովնրան եւ միանգամայննույն նկատառումներով, Թարգմանեցինք դրանք ամբողջությամբ,բացառությամբմի երկու Հատվածի, որոնքավելորդենք Համարելէւ տեղումնշել ենք: Բացատրադրծրի վերարմՀետո բյալ մերդիտողություններընչում ենք դրանցիցանմիջապես ուի մոտ Հիշա/չ քրծջ որդիներիանունները տակվածչեն.Ասողիկը այդ վերցրելէ Հավանաբար որտեղ, սակայն, Ս.Գրթից։ է գնում, այլ Ամինաքրգրորդորդու անունը ոչ լթե Եսաւ է, ինչպես Ասողիկն եւ ԼԱ 2): ԵվԴյուլորինն, զոբ 1/4 Թագ«այդմասինոչինչչեն Մալխասյանցը առ

ու

(ահ՛ս

ու

Հ16» 54) Սավուղի

ասում:

(էջ 48) Ըստ Մալխասյանցի վերոՀիչյալվկայության(Բաց. 9, էջ

294-295),մինչեւԱսողիկի սույնՀրատարակությունը Շապու4Հ ՔԲադրատու-

Եվածբի -

Հ1Ր» (էջ56) Ս.Գրթի, Օտար աղբյուրներիեւ մեր պատմագրական այն գրվածքների մանրամասնՀամեմատությունից, որ կատարել է Մալխասյանցը

(եքրառյալ

նաեւ

Մ:

եւ Էմիել, Ե. Դյուլորինի

Թվով Հաշվարկած նե, այացրած որը օրերի նան: ՆՔՀ, Հ. Ա, 708-709 էջերը:

ՆՋԳ483, յոթ

կատարած քննություննեԸԸ),"արզ է դառնում, ոթ Ասողիկի ներկայազրած Թփական սվյալները կամ տարիների մեծիմասամբավելիճիշտեն գուրս գալիս եւ ավելի Հաշվարկները Հավանական, քան ուրիչ չատ Հայտնիեւ տարածվածաղբյուրներ: Հ18» (էչ 59) Հավանաբար գրչագրերիաղավաղությանպատճառով ի-

մաստն

այլոց

է: Ասողիկի այստեղ անՀասկանալի մուռ (էջ

15)

(ոս

ան,

Դյուլորինից կատարած Թարգմանությամ

ասում է,Ւ22երրայծցոց Աառղիկն

Լինել«կայի վերայ ծրկրի...» (անղ, էֆ արտաՀայտությունից չէ, Թե Ե՞նչ Հայտնի գրբերի է խոսքը: մասին է, ոբ նրաՀիմնական Հայտելխ են աղբյուրներն Ս.Գիրջը, եւ Եվսնբխոսը Խորենացին, որի փլայությամբ վերըտրված ճյուղագրությունը կասկածելի չէ, քանզիինթը այդ է «ամին 24)։

«Զորմէ Գիրնասէ»

վերցրել բանում վատածելի» Արյուդճնոսից(տիրթԱ. գլ. Ե, էջ 102): Մալխասյանցը Հատվածը բերում է բատ էծ. «ինի Դյուլորիծի, րաբար թարգմանությամբ, բայց ինթն էլ բացառրում, Թ. Ի՞նչ մասինէ խուքը (ոս նրաբոց. Գրքի չջ307)։ 30-ը, Հ2ՅՏ ( չջ 74) Սելծւկիուին Հաջորդումէ Անտխոթոս երաորդին, Սոտերը՝ որ նաեւ Ապաժա (2) ձր կոչվում. Հ«...հլեալի Գարօկաստանէ», ապլբումէ 66 տարի եւ ընդամենը է` «սսնինը: իմաստն այնքան Թաղզավորում ճ պարզ չէ. ծննդյա՞մբ ձր Չարսկաստանից, Թե՞ այնտեղից Դուրսգալովծնավ. Քանցի նախորդ ոչ մի տեղ պատմածներից չի ծբեւում, Թճ Ֆա Դարակաստան գնացած կամայնտեղ Ա մնացած Աշ. չֆ29): Միներ: ՀՏ (չֆ 75) Ասողիկը պատմում է (անդ,էջ 29), Թե պարլթեւ Աշչակ(ՌԴծիվրա Հարձակվում է Բաբելոնի արքա Մակեդոնացի Դեմետրիոսը, «ակայն պարտվումէ Արչ«կիը, գերվումեւ երկաթյա «րաՀվումէ Գարկապանքներով Քնւաստանում էւ Հենց այգ պատճառով էլ կոչվում էր Սիաերիլթեան: իմաստը մեզ Համարանչասկանալի է, ուստի եւ ոչինչ ասելչծնք կարող: Հ25Հ(էջ 76) ԱյսուՀեւտեւ(տես` Մալի. ծան. 39) ավելիթան չոր« Թերթ Սո. Մալխասյանցը բքրում է տարբերաղբյուրներիէւ բազմաթիվ այլեւայլ

չի

տե՛ս կ. Գոլսի1890, 18596-ի (օբ-՝ Հբատ., չֆ 61). այսպես վերջինը, է. «Զոլակաաէ իչխոզութիւնը եւ Յուդայից (իմաե̀րա, ոբ նույն է, սերնդից), Մակարբեն (2) նուս ոռթերի մեջտեղից.մինչեւ ոբ եւ Խորանն ժոԸէնսդիրը է Սճլովը զայ. ղովուրդների Հետզանդութիւնը»: ՆԲՀԼ-նունիՀատվածը Աողիկի ձեւովա̀ռանց «...մինչեւոր Սելովը եւ զայ» բառակապակցության առանց որեւէբացատրության (4.Բ, չչ 645), օ-

ս

ՀավանաբարԱսողիկից վերցրած:Ոչ Էմինը,ոչ էլ Մալխասյանցը որեւէ բացառորությունչեն տալիս: ՀԱՏ» (չջ 59)Մալխասյանցը նրատումէ (տես՝ բաց. 22, 23 եւ 24, չչ եւ 302-304), որ Պարսից Պողոմյանների Թագազորների անուններն ժամաաստ

ու

ու

,

քայացված:Ավելորդ Համարեյինք մեջբերելայգ նրկարցանկերը: Հ20» (չչ 65) Ասողիկը գրում է, Թ6. «Մինչեւ ցո (իմա Ցանեսը) ամս ՆՋԳ, է Կիւրոսէ ծեալթե իչիանք հղեն,տեւնհալ «աորքմինինեօթներորդք ժա ԿԹ...»(չչ 20): Տարիննձրի չարաթականայս կարգի Հաշվարկի վերաբեբԲյալ Մալխասյանցը չի տալիս: Ս.Գրոց բացատրություն բառարանը նույնոլես այդ մասինոչինչ չի ասում. եւ միայննչում է «շաբաթ» բուն բրեւ մոլթնօրյա խԽորՀրդավոր ԹԻՎ.«ՈրովՀետեւ է «կզբաանէ այս քր Թեւ աւուրց հօթնելին, ՍուրբԳրոցմեջմասնակիկարեւորութիւն կբնծայուխ այս Թուոյն, այնպէս էօթն ընդՀանրապես կր ցուցնէ ամբողջութիւնկամ կատարելութիւն» (ոնս ՝

օ-

ռումնասիրողների Հաշվարբկումներն Համեմատություննքրը՝ ոյարգարսանելու պարթեւների, եւ «յարսիկների, Սելեւվլյանեերի, Հռոմեացիների այլոցԹագավորների ու

ու Համեմատական ժամանակներն աղյուսակները,

"ւՓոտարալեզու

օումնասիրություններն որը մեր ճարծիջով Հբատարակությունները, այնՔան էլ սերտառնչություն չունիԱողիկի մառինսույն Խնդրի "րարզարանման Հետ. նաեւ ու

բացատրադրի՝ այդ առանց

որ

Ի երաթ»

Գրքերը Քարելոնի կառուցումը վէրագրումծն Նեբրովլթին, եւ ինչարնս աշխարՀումառաջինտիրակալուՔյունը՝ այսարես.«ՀՔուչծնաւ զեեբրովթ, Քուչ ծթեովպացի, որ ծնաւ զներբովթ,զորմէ Գիրնասէ, եթէ «նա սկսաւ

ո-

կ. 1881, չջ 1 95-196): Հբոաւո. Գոլիս, նաեւ չէ կարծել, որ Ասողիկը Անչավանական կամչաբաթական մոթնօրյա

նրա ծան. 29-ը, էջ 306-307):

Հ2շ» (էջ69)

դարձիեւ սեփական լթաղավորական իչխանությանվերականգնման վերաբեՄովանս Մարդարծի գուչակությունը (տա` Գրքում, ՀակոբիօրծնուԽԹ, 10) թյան,կտակիեւ մաչվան Հատվածը, Ծննդոց, լլաՀնտեւյալ ձեւով. եւ մի՛ պետ իչխան Ծուղայ «Միպլակասնսցե յնրանացնորա`մինչեւ եկեսցեն, եւ նա կայնոլա է Հոռյս որում Հի, Հելթանոսացա»: Քիչ Հետո (չջ 2ն դուչակուեն Թյան նույն Խոսքերը վերագրված աննչանփոփոխությամբ. Հակոբին՝ «Սի՛ «ակասնացե իշխանՅուղայ,եւ մի՛ պետյերանացնորա՝մինչեւ եկեացէ այն, բոյ իրն է Թագաւորութիւն (խոսքըՔրիստոսի ծննդյան մասինէ). եւ նա է Հոյս Հեթանոսաց»:նույն ՀատվածըԱստվածաշնչի տարբեր ՀրատարակուկամլԹարզգմանություններում Թյուններում տարբեր ձեւովեն ներկայացված

Եվսեբիոսի «Ներա«Ժամանակականք»-ից

ւմարր.

կթ60

ու

քյալ

նակներըԱսողիկը վերցնում է

Հա բարաաա լինի տարինե,

/ջ 68) Ասողիկի մուտՀռոմեական եւ կայսբների նրանցտիբապետության Հաչիվն կարգը տրվածեն ըստ Եվահբիոսի «կանոնականքի», որը Մալխասյանցը այստեղբնրում է Հ215

իսրայելցիների կբ(ին

եւ նչում, են ծության որբավականին կանոններից» աղավաղված սոծսթով ներ-

ու

չխճողելու Համարբոց ՀՀ6».(չչ

|

77)

ք ծանրաբեռնված, Հատվածն «վելքԼ 272 ծնթթողնում աղյուսակիայղ մասը:

էւ Դարթեների թագավորության նրանց«իբակալներք Մալխասյանցը փնբ ավելի ջան մեծածավալ ծան. 39, 312-321 էջեր),ավելորդ Համարեցինք կբկնել այո-

տարիների որ ալիսէ Հաչվարկը,

չչերիվբա(ոծս՝

այդ կաՀամառոտ: եզրակացությունն տեղ. միայն բերում ծենք գիտնականի

ՀՅ1»

էւ Հքրովդես էւ Ջորբորդապեաը, էյուսանիան Փիլիսլպոսը նրանիցչարախոսել տարածելէին,Թե գնացելէ իրենցդեմ զորք բերելու: եր Եդմա թաղաքը գալովեւ լսելով այդ սռորիացիների Արճտթագավորիննական զորթ է ուղարկում դեմ, որը կինէր առել ԱրծտԹագավորի Հերովդեսի դատնրը, գել ծւ Հեռագրիել: ԱյնուՀետեւ կին էր առել նրա ամուսնու Հերովդիադային՝ օրով,բազմիցսՀանղդիմանություն կենդանության «տացելդրա ՀամարՀովՀ. ուստիեւ նրանէլ աղանել:Ի վէրֆո Մբ չիտ» Արմին«գնությանեկած Քանըից ֆախչախվելեւ ինջն էլ «սպանվեց: անարդանաց դատեր». մերռպլատմագրի մ ... չչ 44): էԱ այդ մառին մութակնարկը Հ32»(չչ 95)Արտաչես արթայիկողմիցմեր ձրկիբը

Աբգարը

ուս-

օ

ու

|

անաթ-

Հայոց

«...վառն

Հզորացենլու, բազ-

մամարդ դարձնելու, Արբտասչատը կառուցելու, քբբ բարեկարգելու, բոգինն, ճւ այլ Հայրենանվեր Հառտտաոելու մասինսլառմելիս Գսոգործեր կատարելու

եւ ւ ոսում Հավնունյաց Գնունյանց, Սոլանդունյաց, Արծրունյաց, աանթով մաեւ նթանցզբաղեցրած ռրաչտոնների նախարարությունների Ձյունականաց եւ նրախութերը «ավանդումէ Հաստատապես առանց ոն, մինչղեու Ասողիկը

որեւէ երկբայության»: Հ28» (էչ 81) «եւ արեւելեան բ Հիւսիսոյկողմանէնկարգէ ՐՎաղարչաԼՅ կուրգետով:որ Հատանէ զդաչտնմեծ» (Աա.,չչ | զԱռանն զբ)կողմնակալ Սիոկի սերնդիցէր եւ ժա34)։ Հավոբդխոսթիցիմանումենթ, որ այս Առանը մէծ» ոչ Թե այղ է, այլ Ահսկ «ղղաշատն դաշտավայրը: ռանգումէ Աղվանքի առնում եւա է Խործնացուց (ունս Ասողիկը բաաայան դաշտր: Սույն Հատվածը եւ ոչ է մեծ դաշտը ո՞րն է, ոչ Մալխասյանցը անդ, էչ 113-114),սակույն, Աճ չեն տալիս: Քանզի «Հարադրա լոացատրությունը թարգմանիչները Ասողիկի լեր», ոբ դեպի էրկինթ է Հառնում նույն մեծ դաշի լային արեղակնաճեմ է: ՀենցԱրարատն ղաղզոաթ, | կենորոնիցեւ ունի Հավերժական ապիոակավաաու Խ. է Համարում Հավանական ավելի Համար Մալխասյանցը Արեջակնաճեմի Սոմիանելմեկնությունը(Խոր.Մալի.բոս. 47, էչ 328): | Հ29» էլ է կա: Մալլիխասյանցն (էջ 86) ԱյստեղլոսցածայոՀակասություն 49, էչ 328), ոբ Աառողիկը ՀետեւելովԵվանրիոսին: նախապես (բոսց. Խրատում եւ սպանող(ոես է կրասուին Համարում արթ կյուրոսին Հաղթող ոլարախց '

Ը.

ԳՓարլթծեւ նղբայրներին Հաչտեցնելու, նրաԹշնո Հոոմայեցի միները՝ Գիզառոռա

տարքթիվըզեոթ է Համասկզբնավորման թյան, թէ «արոից Աբչակունիների 226-ը Հ.Ք.). Ն.Ք.), թ վականը իոկ նրանցվերացման բնլ 250-րդտարին 476 տարի): էւ նրանցՀարստության է ա նւողությունըկազմում տի Հ27» (էչ 80) Նախարարական տներիծագմանծւ ոբոչ ծառայողական որ տալիսէ Սո. մեկճարանությունները, բւացատրություններն պլաչտոնների եւ հւ 45, էչ 324-326), (ոնս Դյուլոբինի Էմինի Մոլիասյանցը նրա:բոց. վերցամբողջությամբ Ասողիկը Համեմատությամբ, մեկնարաանությունների նում է Գատմաչորից` նույնությամբ, էրբեմնէլ որոչ կրերբեմնբացառապես ( ինչպեսբղենՄալանդ՝ չչ 34-36): Բացիդրանից: ճատումներով Ասոզիկ, որոչակիերկմէ ճիչտ ննատում փեասյանցն (բոց.46, չ 326) Գատմածայրը

իշխանությունըվերացնող:Միբանիէջ «նառ անգ,էջ 27), է. լյուդիաջինքրի արթային: Մեր (էչ 38) Նույն գործողությունըվնբազրումէ Հայոց Արտաչծա է ՀամարումՀայոց Տիդրանին, նրբ նա անասրանող ՓոռսոմաՀայրը կրասուին 1. է, որ 165): ԺԷ, Հայտնի Այլ աղբվուրներից էչ գել էր Երա» գետր (չիբֆ կյուբոսնԼ. դեոն էլ ոչ Թե ելրատն «2 ամ առանողը) ձերբակալողբ կբասռսին է, այլ Հալիսը,ինչպեսզուչակելէին Հելիադները: ՀՅԱ» (Էջ90) Այտեղ (Առ. էջ 43, Մալիչթոբոց: 53) բերում է Եդեսիա եւ մեՀյաններն այնանղը Աբտեղափոխելու կուոթերի ղութի չինարարությոաւն, դարիայլ գործծրիմառին:նույնությամբմեֆէ բերվածԴյուլորինիտվածբոէ նաեւ առանցորնւէմեկնաբանության: Նույնըվերաբերում գոասորությունը՝ բոց. 54-ին (էջ 332-333):

(էչ 91) Այդ մասինԽորքնային է պատմում(Իր Հետեւյալն

ԻԹ, 74 175-17 6). նրբԱրդարը Արտաշեսի Էնդրանթով Արձեւձլթ էրգնացել

ուրիչաղբյուրՀետազուությունննրը, ՆորագույնՀմտալից պակցությամբ: Հետ, ասում է նա, Հանդում Լ22 այնՀետեւուՆերիզուղորդմամբ Խորենացու եւ

|

լ |

| լ

մածայրըավելացնումէ, Թ. նրան նախանձելով պարաից Արտա Սասաշիբը՝ նորդին,Հրամայումէ նրա նման վարվել,որպեզի Արտաչեսի անունըչՀիշվի (ո. ԵՋ, չչ 202)։ Հետեւելով նաեւ նրան՝Ճույն ձեւով է պրատմում Աողիկը (անդ, է առռացվում, 7449): Այնոլիսի տալավորություն Թե մեր պատմագքիննբը նրանցժամանակաչրջանը նույնացրելԵն: Քայդ այդպեսչէ. Ար.աշչիրիմա«ին ասվածըՀետագային է վերարքրում, թանք որ նրանեւ Արտաշքաին լասժանում է ավելիթան հրեթՀարյ Ըրսոմյամի ժամանակածատպած:

ՀՅ3» (էչ 97) Տիգրան ՀաՎեբչինի Թոաղավորելու տարին Գատմածայրը

մարում է պարսիցՓերոզ արթայիչորրորդ տարին,հոկ Ասո Ղինը,որ այստեղ Հետեւում ամբողջությամբ է Խորքնացուն, Ֆրալթաղավործլու տարինՀամաբում է Գերոզի Փռանչորսերորղ տարին.Հայոոնի չէ, Թ. որտծղի՞ց է (էրգնում: Փառտմածայիը նչում է, Թէ այս Տիգրանը երկարապրեց(11,ԿԴ)՝ փոառասուննրկու տարի:ՆույնըկբկնումԷ Աաոզիկը (էջ 50), բայց Թե ինչո՞ւ է այղ «երկաբսկնաց»ՀամարվումՀայտնիչէ: ՀՅ (էջ 97) Տիգրան որդիՎաղարչի՝ նիա,որ ՆոթՓաղաթը վԵՎերջինը հւ «վելի ամուր«արապրապատեց բաչինեց, իբ անունով Վաղարչապատ կոչն, ծնունդըԳատմածոր ասկլով(11,Կե) աեղիէ ունեցէլ Վարդգեսի կառուցած բանում, ճանապարծին, էրբ նրա մայրը դնում էր «ի ՃմքրոցԱյրարատ»: կբկնումէ Աաողինը Նույնթ (էչ 50), սակայնէրկուսն էլ ձմուանոցիայրի մառին ոչինչ չեն ասում: ՀՅ» ( չջ 99) ԽոսրովՄձծ Հայոցարջայից՝ մբնչէւ ՀնդգասԱրոոսչիբի տան եւ փախչելուչառիազանցջյված առասպելավաաուն պատմությունը, որ անում է Գատմածայրը՝ Հայտնիչէ, Թե ինչ աղբյուրից(Ա. ՀԳ, էջ 226), նույնությամբ: ա-

կինումէԱռողիկը (անդ, չչ 52): ՀՅՑ»

:

«ին,որ

կո

եւ կատարած (էջ 103) Տրգառտ ՄՏՏբտվրավալության գործր

մ-

պառոմության ՀանդնռիՀենցակզբում,պրարունակում Առողիկի է

մի չարքանճչտություններ. մասնավորապես այն, որ

եւ նրոս ՏրդաԱռաջինի

անճնավորություններն Արգաաջված.ԱԱ ԱԱ ր»Բորա ալնՀաան աա «մեղավորը» դարձյալու Ասողիկը:Այղ Ուրացող Հուլիանոսի Աաաա (Բյուղանդիայի Գատմության Մալխասյանցի 229-րդ բացատրագիրը Աաոորրացու խրաոի ԱՎ Գու Սազան րանՀաք

Ք.

եւ ղործողությունները խառնվածեն մասին ատմածայրնէ, որը ոչինչ չի ասում Տրդատ 1-ի որից այստեղնույնալեսօզվում է մասին ( անդ, էֆ

ը

լ

Ր

մուռ սբ. (էջ 107)Խործնացու Գրիգորի որդիԱրիստակեսին սպա-

նող, Ջորրորդ ՀայքիվերակացուԱրթեղայոսը փախավգնացկիլիկիայի Տավ(լեռը)(անդ,է) 239), իակԱսողիկը նրափախածտեղըավելիճիշտէ եչում՝ Կիլիկիայի Տարսոն Քաղաքը (էջ 62): Կամ զրչագրական աղավաղությունէ, ամ Ասողիկը այստեղօզվել է այլ աղբյուրից: ՀՅՑ»(էջ 108)Տրդատ Մեծիեւ Գր. Լուսավորչի վախճանի մասինսլատառնումէ Պատմածորից՝ մությունները Ասողիկը ա Համառոտելով այն: Սբամուտ էրկու ամբողջենթազլուխ(11. ՂԱ եւ ՂԲ, Էջ 238-242) նվիրվածէ դրան: խորննացին չափազանցճոխ եւ էպիկականոճով, միաժամանակ սրտի անչուն եւ ցավովէ պատմումԱրամյան ազգիունայնասիրության անաատվակրածտանջանքների ծության եւ կատարածի մասին՝ նրանց Հանդեպ անտարբերությանպատճառով: նկատում է Մալխասյանցը Ինչոլես հրավացիորեն (ոձռ՝ Խոր. Պատմ. ծան. 246 եւ 251) «Ավանդությունը թանձրթողու պատել

|

բոս

| |

| '

ու

|

բեւույթը դրա անմիջական արդյունքնէր: Սակայն Տրդատ Մեծինթունավործլով սպանելու ավանդությունը է, որն այստեղկիկնումէ ակնչայտնի Հնարովի նաեւ

|

լ

Ասողիմը՝ Այնքան Հավատալով Պատմածորը: դյուցազնական մեծադգոր-

ծություններ կատարած աեղ եւ Հզոր արքան այդօրինականնչան,անՀեթեթ չեջ 4եւով զնակամավոր մեունելու՝ ոմանց Խոոնածավատությունից խռոված: կծրորարը ավելի ծելու ըճնացին կամ ինքն է Հնարել՝ լ Հզոր Հաէ րոնն աէ մար, գրվել ԱՐՎ որի աերթված բ արքայի

ՓՔրխատոննական կրոնըտարածողների մասին: Ագաթանգեղոսն այդ մասին չինչ չի գրում: ՀՅ9» (էջ 108) ԳատմաՀոր կողմիցնչված ՓոբըՍյունիքը,ութ լթաղումէն Վրանի որդի մանուկԳրիչորիաին, որը Աղվանքի Հայրապետն էր, ամենայն եւ ՀաՀավանավանությամբ Ամարաս ավանն իր չրֆակաբնակավայրերով մանուն 7Ռ՛ վանքով.այն կառուցելէր Գբ. Լուսավորիչը դարում: Այնտեղ էլ Հ ՀԷ Գրիգորիսը, թաղվա. որիգերեզ ւփ ւմ, մանին, հնց ի

/

էր՝

դոց»

պատկերը

«ար

կայսր360-363

ո

Թթ.

:

պատկերը,

ուռքերո

տրորո

ու

ոչ չաղ

ում,

օւ

իբր դրա

ԳՓա-

աԱԱ

շողուխյա

ՀԱ»

ո:

Ռչ 113) Տիրանարքայի կուրացմանկապակցությամբ Ասողիկի

պատմածները (անդ, չչ 69) վերցվածեն Փավատոսից. ինքն էլ է նչումայդ: մոտ եւ

Փավատոսը Տիրանին լտարծությամբ իր կանչող կուրացնողէ Համարում ժաԱորպատականի մարզպանՎարազՇապուծին (արքայից արբա Ներանչի Հետո մանակ), վայրն էլ Ապլաչունիթի Դալարիթ (Արձկաղն, որ կոչվեց Ածուխ)

ն է: որիտված տեղեկությունն բնակավայր Գատմածայրը, անտար ավույս սով մի ճիչ է, Տիրանին Համարումէ արջ Շառչուծ կուրացնող երկարակյացին

տեղնէլ՝ մայրաքաղաք Տիզբոնը: իսկ Հայոցազգիերկուլուսատուները,որոնց մասին Հայրապետն Դանիել զղֆալով ոսումէ կուրացած Տիրանը, Հուսիկ ու

Քորեպիսկուղուն են: Հ յոթը (Է) ՀՀ2» (էչ 113)Ասողիկը Արչակէ-ի Թառավորելը Հաչվում մուռ տարի,մինչդքո.նրաբուն աղբյուրի՝ Գատմածոր նրսուն (Լ) տարիէ (անզ, մոտ չչ 272): Դարզ է ճիչտը: է, որ Դատմաչայրն Փավատոսի (անդ, Դ,ԾԱ) Ներոես նախարարների նույնպես, Մեծին դիմող կողմնակի ակնարկից երեւում

գալիսգրչագրերի --

դավաղությունից:

(էջ 114) Որոչակի Հայտնիչէ, Թե «առատաբուխչտեմարաններ» խոսբըԿարինի Մարգաց զլուղի մասինէ, Թե Խաղեպիսկոպոսի ունեցածի,որտեղիցոր ինքն էր, Ֆրակալվածքի: Հճ (էչ 115) Այստծղ՝Փառանձեմ լթաղուՀուն ցից Հանելովսպանելու պարագայիմասին, որ Ասողիկըվերցրելէ Պատմածորից (Խոր, ԱՆ ԼԶ, էջ են էւ 272), ըա որիթազուէուն գրված Հանում Ասորեստան այնտեղ (մ... 1. 95ի վր: հսկ Ասողիկը չչ 70)այդ նույն արարքը նույն եւով կաՀՅ»

տանում

մ.

լանչ,ննրսոՀետազայո Գ է այնտեղի Վաչագան Բարեպաչտր կառուցում նշանավոր մատուոր: Հ40» եւ Դաո Հետո (չջ 1 12)Եվ Փավստոսը, մաՀայիր Տրդատ ՄԵծիՑ կած ՀայԱբչակո. ւնի թագավորներին Համարումէին Քրիստոննական կրոնի ն.

է Մերուժանին տարողը Համարում Արտագերսի Հանձնվելու ժամանակ: ՀՃ5Տ- (չչ 115) Ասողիկի մուռՀ...չիննաց աշտարակա (Աա., ժայռաւորաՖ մ. Ա, 7472) վերցվածէ է Պատմաչորից (Թեոռդուպոլոի (առուցման մասին անդ՝ ԱԼ 59, չչ300): Մալխասյանցը Թարգմանելէ «ժայուամեւաչտախոսքը»

է-

Սո

էչ, որ քրծսուն տարինէ ճիչտր: Արչակի կատարած բազում զործերըքւա Հասեն այդ: Գեթ է կարծել, որ տարբնրությունը է

ո-

նրատմամբ լթույլ արձամարՀող, որի ՀամարչարունակՀանդիմանվում էին կեղեցու Հայրերիկողմից: Հեմ, ւելով իր աղբյուրներինԱո ղիկը նույնպես

Հրամայեց

չոատում

ս

են

րզնո

ՐԸ: «յլո

մար Տիրանը Հրամայումէ նրանծեծելով սպանել,ինչպեսնաեւ իրծն նզովող Դանիլ բորեպիսկուլոսին՝ խեղդամածանել: Սա, ինչպես եւ նմանօրինակ չատերը,որ Հեռմւմլով իր աղբցուրներին, կրգնումէ Առողիվը (աեղ.էջ 69), ծապարզ զրույցից եւ ոչ մի էականկաղ չունենորաուոորն

'

եւ մաՀն Գբ.Լուսավորչի ծազումը, ծնունդը, քարոզչությունը... նույնայնս է նանւ այն, ոբ Քրիստոնեությունը թաղումը»: Հիշչտ մինչեւ Հասստասովելն ու. չատ Հետո էլ շատ ղզոչեր եւս, եւ վերոՀիչյալ դրանից տարավՀայաստանում է-

է

սովորույ

կոչված չր

8):

ՀՅ»

աառայվ

։

բանը», որիճշտությունըչի երաչխավորում:էմինըեւ Սեոեվիանեն լԹարգմաԽնլհն «ՅՄՇՎՅՈՒՑՇՅԱՍՒՈ»,որը նույնպեսճիչտ չբ Համարումնա (ոնս Խոր. Մալի». բառց.-ը. էջ 388): Թողեցինթ Մալխասյանցի թարգմանության4ե-

ւով, սակայն ճշտությունը մենքեւս չենքհիաչխավորում: (էջ 116) Ներոն

է նոցունց գքաչանայապետութեանն ազգաց սածմանեալ Պարզ ժամանակաւ»: է, որ Ասողիկի չարունակությանմեջ խոսում է իբեն չատ մոտիկ ժամանակի ոբր ոչ մի կապչունի ե՛ւ «նոցունց մասին, ազգաց», ե՛ւ «բ.ՍաՀակի տեսիլքի Հետ:

ՍԽծ

կաթողիկոսի՝Պապ թագավորիկարզադրուեւ սլանելուպարագան կամՀենց ուղղակի նրա ձեռքով Թյամբ Թունավորելու (ո. չֆ 72),բացարձակապես եւս, որ այստեղկրկնում է Ասողիկը է, Հնարովի եւ Հերյուրածըկամ,(լավագույնդեպքում,որեւէ բոսնաԽոբենացու Փավստոսի վոր աղբյուրից ծազած: Ուսումնասիրողները ցույցեն տվել( Ստ. Մալխասյանց, Հ46»

Խոր.,ծան.

299,

ծան. Փավս.,

169,

Գ. 145 Գարաղաչյան,

եւ

( էջ 121) Այստեղ մուս աննչան Ասողիկի աղավաղություններ կան. Խորենացին է Հիսունմել «բ-ՍաՀակի աթոռակալությունը Հաշվում տարի(Գ, ԿԷ),իկ Առողիկը՝ ւ 77,): Սբ. ՍաՀակի Հիսուն(ո. աթոռակալությունից ՀեռացվելուցՀետո նրափոխարեննչանակվում է Սուրմակը, որից Հեռ ՀՀ49»

որ ուրիշներ),

ա.

Հետո զգալիորեն սածպատճառր պաիզ էր բնական:Գապը Ներսես Մեծից մանափակեց Հոգեւորդասիիրավունքները,կրճատեցկամ վերցրեցկալվածքները,ուսաի եւ արժանացավ նրանցթշնամանքին,զրպարտությանը: է, որ Հռչակավորկաթողիկոսըվախճանվել է իր մուռ վաղուց բուն Հայտնի դրածթոքախտից,որիմասինինքըքաջատեղյակէր, խնջույքիժամանակՀանկարծակիպայթածհրակիուժեղ արյունածոսությունից,Հիսունչորստարեկաու

ասո-

նում:

(ո, էֆ 79) գրում է, թեՎոռամչապուծի Հ47»(չչ 118) Ասողիկը 5-րդ միջոցով բումնրա եւ ոբ.ՍաՀոկի Սաչտոցը «...Դանիէլեան նչանադրօք զդեւ բոտ Հայյումս բնկերօք ոմամբքթ...» բութիւն ցօրինէր այլն:ԱյնուՀետեւ ավեբացնումէ, Թե դրանիցՀետո, նույնՎռամչապուծի 6-րգ տարում,որը Վոռւսժ1 Կրմանի տարին է, Հ«վերստին աստուածասոուր նչանագրօք զնոյնս մեղանա-

|

տա-

|

առնու» ( էջ 139-140): նեցիիչնդրուածովք յԱատուծոյ եւ ո՛չ էլ Հխտագաները այդպիսիթիվ չեն նչել, բայց Թե ՄՇ Ռ՛չկռրյունը

Հ. Գ, 74635 եւ է վերցրել: է: Տես նաեւ Աբեղյան, ղինըորոեղի՞ց մեզ անչայւտ Հետեւյալները: ՀՏՀ (չ1 19) Սբ.Սածակի Թագավորությանեւ Լուսատեսիչքը՝ Հայոց է ՊատՎորչի տոչմից Փածանայապետության դադարելու մասին չարաղդրում

մածայրը,նրանիցէլ օգտվումէ Ասողիկը (Խոր.,Գ, 66, նանւ՝ Փարպ.,Ա. 17): Խորողմման մասիննախորդերկուսնէլ ոչինչ չեն գրում, սակայնԱսոՎեբատին մեջ ավելացնում է, Թե.«...իսկէ վախճանժազիկըտեսիչջի չարունակության մանակիանդրէն, ասաց, դարձեալզյառնելթագաւորութեաննեւ զնորոգել

Սո.

տես

կողմիցքննված եւ Մոլլասյանցի

(Աս., ջ բադգրերը

կեալյօրինէր»: Չնայածդրա Համար Ասողիկը վկայակոչումէ կորյունինեւ (բմա՝Փարպեցուն), սակայննրա մուտ սխալ եւ չվոթ է ներկայացՂազարին եւ ոչ ված.ոչ կորյուն էլ նրանկրկնողՂազարը ծրբեքչեն վլայել։ԹռՄաչտոցը դանիելյան Հիմանվբաէ Հորինել Եթե նչանագրերի Հայոց այբուբենը: ատտուածակար մեկսորի Հեւոո«վերստին (իներ,այլեւսէ՞նչկարիջ այդոզես ին նչանագրօք ինչպես ինջնէ ասում. մանազնոյնս եղանակեաը մօրինէր», է, վանդ,որբ Կորյունը գրում Թե դանիելյանգրերըպակասավոր էին եւ ամբող-

չէինարտածայտում չությամբ Հայոց Լեզվի Հեչյունային Համակարգը: ասում (Ա... չջ 139-140) այլ առիթովպատմագիրը է. «...ի Հեստաղոսյում սորա (իմաԹ̀եողուս Փոբրի)աւուրս էր սուրբՀայրապետնՀայոց Սածակ, ԺոԻԹ (29) զիրի Աբոյ 'աւուլրս դպրութիւն Հայոցլեզուին Դանիէլէ փիլիշոփայէ բկ զեօթն կարդեցաւ, ռոբւոց զբոցնպակասութիւն ՍՄնարովբ Խրանելի ւռարօ-

բի Բրջիչոն՝բատ Խորենացու (Գ, ԿԴ). Ասողիկը (11,ա, նրանկոչում է Աբդիչ"ո Հեւոո նրա էջ 76): Սբ.ՍաՀակի վախճանվելուց Աչտիչատ մարմինը տեղավիոԽողբ եւ թաղողըրատ Խորենացու Վ. Մամիկոնյանի նրաՀարսնէ, ստրա. կիմու" նույն անունով,իսկ Ասողիկի եր՝Դատրիկ անձըեւ Մամիկոնյան տիկինը նրաթոոն է՝Դխտրիկ Գատանունով(Ա, չջ 77)։ Ամեն դեպքումճչմարտացին մաչայինէ: ՀՕ» (չջ 121) ՀայԱրչակունիների տեւողության եւ օկզբնավորման, կոբծանմանժամանակները է ննրկայացԱսողիկը որոչչափովաղավաղված նում: Գատմածայրը այդ տարեթվերը չե նչում:Այդ մասին

/

'

312-321

եւ

340-342):

տիված39-րդ եւ

մանրամասները 67. բող բացատ-

ՀՏԼ» (էջ 123) Այս նույն ժամանակներում (այսինքն Գյուսոի կաժողիկոռության օրերին)էր ապրումՀայոց մեծ փիլիսովիա ռրը «ղճարտաՄովածսը, սանականաբունուռ ծ զործ առնու բ Հայս»,գրում է Ասողիկը էչ 79): (անդ՝ Սակայն մասինէ խո«քը: Հայտնի չէ, թն ո՞ր եթե Գատմաչոր, Մովսծսի որի եւ է չոայլումԱսողիկը Հասցնին այնքան ոին եբ ամենածորդագովեստներ է, ապա Հազիվ Թե այդողլես բութ աղբյուրն անորոչ արտածայավեր: 12 կաթողիկոսի ՀՏ2»(էչ 126) Ներանա ժամանակ Դվինում գումարված նչանավոր նչպես նաեւ ղրանիցՀետո ժողովիԹփկանի կապակցությամբ, Հայոց եւ Հունաց եկեղեցիներիվերջնականսաչմանազատման վերաբերյալ են նույնսլես Հակասություններ կան. նաեւ Հետաղստ դրանթվերաբերում ւումնասիրողների կարծիքներին: է ՀամաավելիՀավանական Մալխասյանցը ու-

(Առ., բումԱսողիկի տվյալները

345):

:

Պատժ., 1.

էջ

83 եւ

Մալ.բոսց-71, չչ

ՀՃ3յ» ( անկումիցՀետո նւ մարզպանական չչ 128)Հայոց Արչակունիների է Մճբճոսից եւ օւբիչ չրջոնիմասին տեղեկությունները Ասողիկը Քաղում ալասոորոնք կնչենթ Համապատասխան իկ Քաղրատունիմոառիրներից, սեղերում, եւ ներիսկզբնավորման մասիննչում է միայն Շաղուծ Բարգատունուն ՀովՀ. Համարելով ճո Կաթողիկոսին, ծրկուռին ե. Հուսկվերջիններնճանաչածներից՝

(Ա. Աչու»եւ Սմբատ Բագրատունի առաչինթագավորներին ժամանակակից

Ա, գլ. չ

ՀՏ

ա.

Հչ 7)։ 131 ) ( է, 224 չչ Ասողիկը սլատմում ԴավիթՍաՀառունու Հազարա-

պետության (ճխչտր՝մարզպանության) տարում նիեւաց տասնեթկունրորդ

|

(ԿԸ) վալթսունութըթվականինեւ «սկիզբնլինի թաԱբդլայիորդի ՄաՀմետը՝ դաւորութնանիսմայնլի յՀԲ (յոթանասուներկու) Թուականին»(անդ,էջ 86): Բայցո՞րտոմարի տարեթվովէ Հաշվում մեր պատմագիրը: Հայտնիչէ: Աժե-

Ասողիկիկողմից այդքան գովաբանված,«փիլիսոփայական արունհստիւ. պայծառացած»մեկըյոլթերորդդարիվերֆալույսինՀազիվԹն անչայտ մնացածլիներ: Հ59» ( էջ 146) Ասողիկը գրումէ(էջ 101),որ Հուստինիանոսը Լ//2զալիս է կարգումպատրիկ է Հայաստան, հչիչան էքսարխոս Աղվանքի Վարազդառղին, էր վայելում: որը թագավորիերկրորդըլինելու պատիվն

551 փ նայն Հավանականությամբ՝ ԴՎինի նբա:սժողովում Ընդունված, Փանզի է տալիսայդ ժամանակը, սածը մոտավորձեւով բայց ոչ ճշգրիտ: ՀՏ» (էջ 131) Հավանաբար օգտագործածաղբյուրիաղավաղված լինե-

է տալիս ժամա"պատճառով Ասողիկը սխալ Կոմիտասի Հայրապետության ասում է, 22 «Եւ զկնիտեառն նակընկացկաթողիկոս Աբրաամու Հայոց Տէր ամս Ը» (Աս. Պատմ. կոմիտաս Ք գաւառէ Արազածուռնէ Տ գեղջէ Ազցիդ՝ էջ 86-87):Հայտնիէ, որ կոմիտաս Աղցեցին Հայոց Հայրապետական ղածին նստելէ 614-ինեւ վախճանվել 628-ին, տասնչորս տարի: եւ նրա Հետ միասին ՀՖ6» (էջ 133) եզըկաթողիկոսի Հայոցնկեղեցու Հետ եկեղեցական պաշտոնյաներից չատերի՝ կարնո ժողովում Հերակլ կայսեր (անս անդ» փաստըբնրում է Սեբեոսը Քաղկեղոնական օրենջով Հաղորդվելու զլ:ԼԹ, չջ 102) Սեբեոսը, սակայն, եզրիեւ ՀովՀ. Մայրագոմեցու միջեւայդ

(ոուս. 3Ե3Յք»() տարբեր նչանակություններ ունի.1. 3«38բյԷքսարխոսը ( ՔրմապետՀին Հունաստանում): պասոմ. 2. ՅԽԵ38ք24 պասոմ. (Բյուզանդական Թագավորների փոխարջա):

ԼոԷ

-

3. ՅԵ3Յք»«

Հայբապետական տիրած.նույնն կարիճմականունով, տարի տասնմեկ աթռուին

մոտ: է «իգաւառէԱրագաէ ՀովՀ.Կաթողիկոսի նրանՀամարում Ասողիկը ծուոնէ ի գեղջէ սուրբ Գրիգորի» չֆ 106): Բայց ո՞րն է գյուղը եւ ո՞վ է (անդ, է է: այն, նչում. Հավանաբար չի որի անունովկոչվում Փարպին սբ.Գրիգորը,

պատճառովծագածընդծարմանմասինգրեթե ոչինչ չի գրում: այս իրողությունը պատմումէ չատ ճոխ եւ ընդարձակ,մեծ գոառողիկն Հասցեին՝ասելով,ոբ կոմիոասը վեստներ չոայլումՄայրագոմեցու րենից ՀԵմիայն նրանէբ ՀավատԸնծայել նրանկրկնել Հայոց կաթողիկոսությունը.

Թագավորությանսկիղբբ (էջ 156) Ասողիկը Բագրատունիների -ք Քա. 887 -ին: (երեքՀարյուր ծրեսունվեց) թվականին նաեւ են Հետեւում է Լեռն,ոթ ԱՆրան տվյալներին Հիմնվում որոնց չատերը, Հ61»

դնումէ

ստո

նաեւ Մ.ո.Օրբելյանը, Վրդ-Բարժձրբերդցին, Բայց Հետազայում ուրիչները:

է վերցբել ւոնս՝ կարապետ Թե որտեղի՞ց Ասողիկը՝ Հայտնի չէ:Մանրամասները եւ հպիսկ. «ՀովՀան Մանդակունի ՀովՀ. Մայրագոմճցի», Էջմ., 1913, Գար. 1932, Վ. ԶարբՀանալյան, Հոյ Հին դպրության պատմություն, Վենետիկ, 7-րդդարում,Ե., 1970, էֆ 67 եւ ՀետեՎարդանյան, Հայգրականությունը

չո

Հա.

887- -ը (անես է Համարում նբա ՀՎ. «կիզբ Ա-իԹագավորության 11,

Ե. 1967,

վկայուզիրֆ 11. էջ 507): Սակայն,աղբյուրներիմեծամասնության

եւ նաեւ ժողովածուդասադրքերում Հոյ ժող.պասոմության ոյեսէ Ընդունված է նույնպես վերջինն Մեր կարծիքով ներում: ճիչտր:

(էջ 145) Ասողիկը գրումէ(: անդ,էֆ 100), Թե Աչոտիշխանը(Բաղբառտունի) իշխեց նրեք տարիեւ սպանվեցտաճիկների դեմ կովելիս: Դրանից Հ57»

ինթը՝ Հուստինիանոսը, մեծաքանակ զորթով«...եկն ի կողմնմի Հայոց,ե եւ ոբ «չի Աբարատակ...» Լետուն Հետեւյալները: Ոչ Հայերենգրաբար Հրառոաբակիչներըեւ ոչ էլ ռուանրքնկամ ֆրանանրեն թարգմանիչները այդ մասինոչինչ չենասում:ՄեզՀամար է, 22 այդ անվամբ նույնպես անծայր է՞նչլեռ.է. Հավանաբար Հայաստանից էլ դուրս: ՀՏՏ» ( էջ 146) Ասողիկը Հաղորդումէ, թե «ՆերսեՀ ծկաց կամտարական ամա Դ: Ի սոլ աւուրս պայծառանայր փչիոոն Հայոց Գրիգորիս Աբչարունեաց Փորեպիսկուոսփիլիսուիայական արունատիւ,որ զբնթերցուսսծոց մեկնութիւն դարդարնացի խնդրոյ ՆնրանչիԿամսարականին» (էջ 101): Այս Գրիգորիսի մասինոբոչավի այլ բան ասվածչկա: Էմինը նույնՀաւովածն հբրեւաղավաղէայաալես. վածուղղազրում եւ Թարգմանում որ զբնթերցուածոց «Գրիգորիս... մեկնութիւն չարագրնացի խնդրոյ ՎաՀանայԿամսարականի Հօր ՆերանՀի «րարկ» (22 անդ» այդ մասինոչինչ Լ7477):Մալխասյանը նույնայնս չի .աու (անո րա բոց- 81-ը. չչ 354):

Հայոց ՅԼ

է Քս. Ց85-ին: է ունեցել էլ ընդունում Թյոմբ: այդ ստեղի Ջամչյանն այդպես Վենետ., 1785, Հ. 11.զիրթ Դ, զլ. Դ, չչ 703): աղ(ոես՝ Մ: ՋՁոմչ. Հոյ. սրասոմ.,

Ը: ւյալներ

Հետո

եկեղեցումարզայինպետ, եկղց. (ուղղափառ ինքնուրույն եկէ-

սաշչտոնը դրանցից երկրորդն էր: պետ): Վարազդատի ղեցու եւ ՀՕ» (էջ 151)Թվարկելով 8-րդդարավերջի 9-րդի«կզբիՀայոց լաէ նաեւ Հովսեփին՝ Առոգիկը Հաֆորդականությունը Հիչատակում Թողիկոսների

:

են

-

լ '

Հ62» պարից (էֆ 158) Ասողիկը(Պատմ., էչ 111-112), ներկայացնելով Ա-ից մինչեւ նրանցվախճանը, Սասանյան թաղավորների ցանկը Արտաչիր

մեչ նչումէ վերջինների

ոմն

Բ-ից Հետո, մկրովեց: կավատ

մՀավանաբար՝ 111),որբ ՔՐի«:ոռնյա Խոսրովի ասում

է նա, «խուրովոր մկրտնցաւ՝ամա ԽԸ

Է ժամ մածւան Է:թոյբնկալու երկնային չնոխծչս,Հաւատացի Քրիստոս մկրտեցաւյնրբրորդութիոՆ եւ Հաղորդեցաւ քտ պատարագ մատուցանել մարժսուրբ. եւ ի սենեկիիւրում եւ Թ6՛ փաստերըԱշողինք, Ճոյ վերաբերյալ արնանՏեաոն»:Այսչրֆանի Թ-՛ են Սճբքոսիջ. էւ Թե՛ ութիչներըվերցնում վէրչինըջրք"»Արծրունին Թաղմա

ԽԷ)։ Ճեռագիի՝ վենետիկյան (բո Դյուլոթիել

|

եւ

է, «կալաւռա,նյա մկրավածէ ՀամարումԽոսրովԱնուչիրվանին: ամս ԽԸ: եւ է ժամ վախճանին փայլակնացնալ ծաղնալ զլթազաւոբութիւնն -յ՛ զի Հաւատացի Քրլաառո, ասելով բոան զնովաւ(15 այասոուաՓոային Բանին. էւ զքրկիր,զոբ Աստուած, զերկինս ոքր արար «Հաւատամ յայն՝ մբայն | պէս. աճում

|

Հայր. Ոբգք Հողիժուիբ-չբն. լզոատովանին, պրաչանլ Փբիթտաննայիղ եւ զ"ր ՓՐԲո"" որաշոսնն: Նճայթն միայնէ Ախորաւած, այլ "չ Գոյ բո"Տ է նմանէ, եւ

»

«45

(Սծբ.,անդ. էջ 29): Սառտանյան Հարստությանվերջինչրֆանում Սեբեոսը ՀիՀետո կալավթագավորությունը չատավումէ բումբիչԲբորից ուն /2 « Խոսրով մա՝ Գ-ն) յազգէ Սասանայ» (անդ,էջ 100): Այս նրկու Խոսրովների միջեւ չուր Հիսուն տալդա ժամանակային անջրետ կա: Ոչնչով Հայտնիչէ, որ Ասողիկի Հիչատակածը Առճուշիրվանը լինի(Աոսչինը), այլ վերջինը՝Գ-ն: (բաց.86 Մալխասյանցը

եւ

87,

էջ 360-362) նկատումէ

Սասան.

|

վերջին

տարիների աղբյուրներում խիստ Հակասություններ եւ վերաբերյալ են այն աղբյուրները, խառնաչվոլթ կա. որ ծանոթ բոլոր էր 4ճուքի էրեն՝ օրինակը, Բրոսածինը, է կ. ՇաՀԷջմիածնի ձրկու օղաոագործել օրինակները, որոնք էւ

,

Խազարյանցը, էմինինընույն տեղում տարբերչափով սակառ ունեն՝ չին երկուսըկեսիցմեկ էջի չափով,իսկ Դյուլորինի վենետիկյան օրինակիՀամար(գրաՀիմանվրաէ կատարել ֆրանս. թարգմանությունը) գրում է թարգմ. լուսանցքում. «յօրինակինպակասէիննրեսք ինն»: Թարգմ.մեջ թողնում է բոտ Սեբեոսի (անդ, 140): Մալիոսսյանցը զակաս հԽկատված տեղըլրացնում առւա-

նում

եւ Սճրեոսից քաղած ոչ Թարգմանիչները ընդարձակ Հատվածով: Սակայն ոչ եւ էլ կազմող վերոնչվածՀակասության Հրատարակիչները (գրաբար) տարբեբությանմասին չեն տալիս: մուռ միայն բազատրություն մեկ տեղ է Ղեւոնդի նչված Խոսրով(իմա`«կարսիկ) անունը չջ 20), այն էչ (անդ,աչ. Թթարգմ., Հայոնի չէ, թե Խոսթըո՞րԽոսրովի մասինէ. միայն նչված է, որ նրա թոռն է Հազկերտը, ուրեմն Գ-ի,Քանզիգիտենք,որ Խոս.Անուչիրվանը Հազկերտնվամբ. Թոռ.չունի: Ասողիկի առածից է, որ մկրտվողը Հետեւվում ոչ Թ. Խու. Աճուչիրվանն է Սեբեոսը, է, որովես Հետո, Սաս. Հարսկարծում այլԽոռրովո ( Փարվեզ)-ից Լ տության կործանմանժամանակներում Թուլացման ապրած մեկը.դա կԿա-

է

:

Գ-ն է, եթե իրո՛ք աստիորգի Խոսրով այդօրինակբան եղել է: Հայոնլ, Է նաեւ, որ Սէբծոսը, ինչպեսէւ նրան ՀետեւողԱսողիկը, խիստսիրածչար ռյելախաուն զրույցների է: Իսկ այն, ոբ Խոս. Անուչիրվանը (աաուաս-

եւ ռավարելով փմաստությոմբ, Լինելով «խաղաղասեր աշխարծաչնն», բոսվականաչափՀանդուրժող բարեմիւոէր ինչպես այլ: նույնպեսեւ Քրիոտոնեականկրոնի ն(ատմաւմբ, Թոյլ էբ տալիս դավանանքի ուստի եւ ազատություն, է նրա անձե փառաբանվում անունըբոլորի կողմից՝տեղգտնելովտարբեր ու

ու

ժողովուրդների էպոռներումանգամ: զարմանալի Ուրեմն չէ, ոբ ժողովրդիմեֆլայնորենտարածված բանավոր վեպերում եւ զբույցներում տեղ զտած լինի կյանթի վերջին չրֆանում նիա Փբիոոոոնյա մկրոված լինելուավանդությունը, որտեղիցէլ անցած լինի Քրի«մեր պատմագիրներին: ճռնյաՔարոզիչ ոխ պրարսից Մանավանդ գրավորաղ-

բյուրները, որջան է, Քրիստոնյա մեղՀայտնի չեն վկամկրովված որեւէ Խոսրով

յում:

Հ63Յ» (էջ 172) Քաղբատունի Հատույ/անունը գրեթե ամենուԱսողիկը բնջգրումէ փոթրատառով, եթե նախադասության ակզբնատառը չէ:Գուցեեւ

գրչագրերիցէ գոլիս, որոնցմեֆ Հանդիպումենք երկու ձեւովէլ, Հետեւելով ուղղագրությանընդունվածկանոններին, մենք ամենուրեթ դեում ենք ճիչ ՃեւովՐմեծառոաու: ՄոշՀմեւտ ՀՇ» (էջ 175) Արաբամիրասլետ ՎիթԷ Հրամանով զորավարի կատարած Հայաստանում եւ գազանությունների անօրինությունների մասին խոանլիսԱաողիկը ժի այսպիսիդեպք է Հիչատավում (էֆ 124-125), թէ. «..8. զ Վարդան որդի Խոսրովու Գողթանտնաուն փոքրը մանուվ'տարեալճեույցինէ. ուսուցանէինանօրէնօրէնսդրութնեամբն Որմեոյ մարբունսծասաիւրեանց: կի Հասել եւ զիչխանութիւն Հայրբենեացն ի Հայսծլանչ. առհալ յարքունուստ' եւ զկբօնաւորական վարսյանձն առնալեւ մաբջունական դուոն Հասնալ՝ զվ՛ ճիռ մարտիրոսութեան ընկալաւ սրովի ՅՋԶ թուականին,որպկսուսուցանէ" որ առն նորայնասի Պատմութիւն»: Այդ չրիանիվերարծրյալփաստերը Առողիկը, իր իակվկայությամբ,առայգ

է Սերնոսից, քրեջի մո» էյ, ,ակայն, ՂեւոնդիցԹովմաԱրծբունուց. անձնավորության մասինՀիչատակություն չը: Այդկապակջությոժբ: եւ

՛-

է. ոչ էլ չէնչ չեն ասում նաեւ Աառղիկի ոչ դրաբաի Հրատարավիչները .առարոաԼեզու Թարգմանիչ-Հրաոարակիչները: Բայց22 մեր պատմագիրը 7 չ որնղի՞՛ կամո՛րսլատմությունն է «ուսուցանում» թոզելվէբոչիչյլփասար, չօգՀ.մաբ անչայտ չժ: ուղարկածզորավար Հ65Հ(չ 176) Վլիթամիրապետի Խուլ Արդլան' գալ" Հայաատոան, Ճոբիցվերաշինելէ«ռռլիս «թված Դլթեջ, ափխաբներքի կ»ղմիջ ավերմանպատճառը բոնցիէճջնէբ եղել Փազութի դեոայն ժամանակ, 6բբ Լ3 «-. զիէի նս, առ, մանուն ԺՎՌ-ամնայ ունէք (իմաՀ̀ագնում էի) ազաֆան քփ զարմի» "բ է նանւ դենջակ .. այլն(էջ 126): Սզածանելի, առանց Թ6.Ւ"ՆՀԲ, Հ. /, 1981, չչ 163, .անցկացրած բջ4ոբ4. "բ Հանում ԷինԹեւերն նբ քնաց զամ գէնչեակ, նամւ' դէնճակ.ազհածանելի՝ քու աժքալզժի"ց Ֆաա` րատասաափալ, դառաառակ:Օի.՝ Աոքալզենջակմր" «զած», : Զղքն"Նաւ՝ ե, դենն Լ2 "բ յաշշթոցն Հ"Ճ Պլքնաւլ ծաֆլոյթ. այլն:Մոն» 8. 8ա('բոՖ467» Լ72 Տութաւլանթ՛՞ւնի արգայքն Հին բազում Հորանվաֆ շինչն, եւ գոթծաֆական է քղել. պատթառտգվածֆ չոոռ տարածված Հազածածց «ոթ.9. զորա բրջից կամ մազից`թիկուն։ը տաթ, բկ թ 2 Տթբ ազատ պանելուՀա լում անթոթիանունը: Հայ. ույդ--««4լ. «նթժ. բաոոոմաթ:Ուներ ծբով(էչոմբ բոն ունի սլիաֆանմըի` գշգն«ց, մէչբիջ Ս-ոյնլ"ւ («թ (1) 466), էնոր գ»ջէ, նոց. որքշ (էջ 6167. ճամս` աճլթարը առանցբաջաաոթությոն Սվ(բբ) 279): անթեւ լաճվանամբ Ա:4 ԱտնայնՀավանական յթ «յո (բն ,/,յ,Ղ" ով կ զոթծափաֆլինի Աոգիկթ-Հէ «բ արոնիյչ էթ: Մ (Հ»յ- Բո բոոու-, Հ. մ, 1984. չչ 152-186,2 «չուի գիոաայագոյթ է

-

-

՛

լ

դենվամմոա) -

դբոռով, Հք Հոռթ. "բ գործ

Բոբո: ոբաժանծք,

«ժում

Չի" զոժ իրրե գոսաոաաակ. «որբեր: Նած.` յ44քգի «գ, Հառ«6յմՆ Էրձ/խոկք «ռավ: ՅԹ

Գաումնանըջ ճս: (Փեջթար

1ր ոնի «բաժան.՛-..«-՛ |

՛

(էջ 141)։ Ոչ Թե առասպելնէ արդարացնում,այլ ասացվածքը, որիբուն փմաս-

ֆորկ,առվիզած, անթանոց(ոնս՝ Քառարան-գանձարան միֆապատ, Հայերեն չչ 307,): լեզուին Հ66» (էջ 179)Այտեղ էջ 128) Հավանաբար (Ասողիկ, ձեռագրերի աղաԵն: «Եւ վաղությունից հնչ-ինչբաներ անչասկանալի տեսեալ զյաղթութիւն մեծիհչիշանին իւրեանց զօր գումարէ եւ տայ ք ձեռս զօիսմայիլի՝ դարձեալ բավարին մոլիմայ եղբօր է վերայ Էւբոյեւ առուքէ Յունաց»եւ Հոն.: կայսերն Նախորդ սզարբերության որ Հաղթանակ մեջ տենանք, ոչ Իսմատանողը նա իլն էւ ոչ էլ Մոլիմն Հ՝ նրա եղբայրը. է: Հեշրմ հչիչանի եղբայրնՀատվա-

տը

/

:

ծիիմաստիննայծլովդուրա է զալիս,ոլ իամայիլն էլ Սելիմանունովեղբայր նի (ամ ինքն Հեշբմն էլ եղբայրներեն, որը խիստկասկածելիէ, Քանի որ փաստարկված չէ: Մերդարծիթով «եղբօրիւրոյ» պետքէ Հասկանալ Հեչրմի ու-

հղբայը Մոլիմին:

,

Հ67Հ (էջ 186) «Յայնժամ կաթողիկոսն Հայոց վճաԵսայի բարի վարուք

բեաց զկնանաՔշբ---եւ բազումկաշառօք մաֆորդի յաթոռ Հայբառպետութեանն /էջ 134-135),գբում է Ասողիկը: Ստնվանոս» այն վերցրելէ Ղեւոնդից (գլ-ԽԲ, ' էչ 133),ռրը հը Պատմությունն է Հենցայդ Հաւովածով: ավարտում Դվինի կառավարիչ չարաչուք եւ անքբարիչտ «ղդժոխաբարո, մարդը»՝ ԻբնԴոկը Հաչվառէ ենթարկել Համարակալման տալիս Հայոցեկեղեցու ամբողջ ունեցմեծ վածքը: մասըսեփականում, արժնքավոր Հանձնումեկեդեցու մնացածը տնօրինությանը, մինչեւ«աստվածաչանոեւ նհրանելի» «բազում կաեսայուն չառոք» փոխարինած «վատնեցամեն ինչք եւ ունեցվածք, Սոնվանոսր մինչեւ ման

հւ

ու

,

ննկեղեցում գյուղերը, ծառաներըազատեց սլարտթերը|վճարեց) Ռ՞,վ էբ այս Սոեփանուը, ինչո՞ւՀայրապետական կաչառքովնսաթոռին տեց եւ ինչո՞ւ են մեր ս ատմիչները այդոլեսՔամաչՀրանջով խոսում նրա մասին, մեզ անայ է: ՀՇ6Տ»(էջ 188)ԻնթըԱսողիկն էլ է նկատում,որ Ամիբ-ալ-Սումնիների էբեւալուեւ տիրապետելու մասինհր ունեցած տեղեկությունները՝ աղբյուրնեբի անչամապատասխանության պատճառովվայրիվերոեն եւ անՀաստատ, Լ3 չնայած շուռջանքէ Թափում դրանքՀամադրելու ճշգրտելու Համար: ոբ

ու

:

էԼ Հ...սակայն զանուանս զժամանակս զոմանցայչեւ այամիր-ալ-մումնեացն լեւս գտաքէ սվաւոմութիւնան... ռակայն մեթ զբոլորնԷգրի գրեցաք, զի մի"Թերութիւն բանի հրեւծացի ( չչ 1 36): ամս Հ69» (էջ 791) «Գրատիանոս Ի. սովաւեռլիվան ծպիսկուոս կիսլբացւոց զՊարունակավխօսան գրեաց»(Աս., չչ 139): Ել. կիրացու գրէ «Պարունակացն վածքը կոչվել անուանեալ գիրք» Դ.Ք:ՆՀԱՆ ունի՝Պարուդ. Դարունակացզն նակալխօսթանուանեալ գիրջ ոբյնեղիվփանու. «եպիվան եպիսկոպոս կիպրացւոց զԳարունակալխօսն գրեաց... ժայոնելուվ զաղանդացն զանուանս». Շիջ-Փրոն.(Հ.Բ. 24638): Հ70» ( 193) առում է, չջ թեբյուղանդական Ավանդությունն Մորիկ կայոաստ

'

առ

ազգությամբ Հայ էր, Արաղածոտն գավառիՕչականգյուղից: Ասողիկը Հ...եւ Է կոստանդնուպոլիս խնամածէր գեղջն իւրում. եւ արդարացուցանէզառասպելին, որ ասեն՝ «Աստի մ0չականԽունկ առաջի»

եւ 4ուլվեցին Հետ: ների, մնացին մերոնց

կամ, որ ավելի Քան Հավանական է, չրիանում, առանձնապես Թեռվիլուկայսերիչխանության օրերինարեւմուտքիցեւ բուն Հռոմեական Ասիա,այնտեղիցէլ Հակայսրությունից Փռոքը աստան Թափանցածեւ լայն տարածում ստացած դավանաբանական

որեւէ ուսմունքի Հետեւորդներ էին՝նմանօրինակ կամ նրանց պատկերամարտների գաղափարակիրների: ՀՀ» ( էջ 206) «Արդներիս զարմսմծրիսժամանակս Թագաւորեալ Հայոց՝ ասեմ եւ ժայտնիէ, զՀայկազեանցն եւ ամենեցուն զԱրչակունեաց զՔագրատու-

ննաց» եւ Հւոն,- գրում է Աողիկը (չջ 157): Հասկանալի է, Բ/ուղանդական կայսերօրռք տեղիունեցածՄԵծՀայքի(իմա ողջ Հայաստանի) Վասիլ «զոս«երբորդվերանորոդությունը», վորության որովօկավումէ նոսԴատմության Երրորդ է նկատիունիՔագրատունյաց Հանդեսը, սպաոմագիրն Թադավորու-

Թյան Հիմնադրումը: ՀՅ» (էջ 210) «Յայսմ 222 2 շամանակի(խմո Մաշտոց եղվարդեցու, ընդամենըյոլթամիս)ս" լայծառանայր առաքինութեամբ Հայըն Գագիկ առաֆոր զյիչատակ սուրբ Աշոմայ, միայարէլի գիր»ոբ մարտիրոսացն գիր» անուանեալ «Առոմայ ասի» (ա.., չջ 160): Հենց առածիցէլ պատմագրի

նորդուսին

արզ երեւում է, որ Քնթը ծանոթչէբունգրվածթին, այլ ուրիչներիասածից է տեղյակդրա մասին: ՀԵ (էջ 210) Մալխասյանցը է, Ւ22Քո օգտագործած Հայտնում Ճեռաղիբբ: մտքի ընդՀատումըկապակցելու Համարմի փոջըՀատված է ավելացնում (Ա... չչ 160-161, Հղում Հ... 6-րդ): առաճ(իմ` Սմբատը) կալաւ զաուլաանն եւ կաց եւ ծամ էտ առնել եւս հբբծւաղջկանց ամենայն տաճկաց, լրալաւ զթա-

եւ դաւորնափվլխազաց, խազեացզափ,վասնզիգոդթչին.ծւ մարդկանն եւ Հտն.: Խուանեցաւ այդ Հավելվածի է, Թ6տաճազիխագթ» Առանց ատացվում

կազսուլթանի Հետ այդոլեսվարվողըՍմբատ է. մինչդեոՀենց ԶարեՀավանցին սկարզվումէ, ոթ ոսքը (մքո Բագրատունի Հաֆորդ նախադասությունից մասինէ, որն, երո՛թ, է էրՀայբեԹաղավորի իշխանության գալող| «..ստիթում

եւ նիջի բոլորսաՀմանննիը՝ նր ժառանդությունը Հայաստանի Վրաստանի. Քաղաթները»եւա: Աթղեն դարձնելով գիտենք,ոբ նբա Հակառակորդների Հայր Լ 21 եւ մեթ Աշոաթ տիրում էթՀայկ. ՎբոցԲոլոր«աՀժաններին, ուստի որամա9ւ ավելացնում գերըԴրոն,թ նոչումէ Սմբատ բոլոր «ածմաններ» «Հայբենիջի

նան.

'

նույննադրում է. այս

չէ:

ա-

աստ»

բը

արզ

(էջ 196) Մեքյելիմաչվանից(ՄՀԸ- Հայոց278) Հետո (Թագավոբում է նրա որդի Թեռփիլոսը: Սրբա օրերում ունեցավՀոռոմդիերիների տեղի (Ա,.,. չչ 144): Բոյց գալուստը Բասենի գավառ. ինչո՞ւէ պատմագիրը այդոլնս Լ3 անվանում Էնչո՞ւԼ22կոչվում«Հոռոմղդինրիներ», է: Ամենայն անչայտ Հակամ ուռումներ, վանականությամբ՝ Հոռոմներ որ ընդՀանրական անունով կոչումէին Հնտազայում եվրուղացիներին. դրանքեկան, տիրեցին չատ զավառՀ»

«յդ

ու

՛

մեզ Համարայնքան էլ

|

Ֆրանվաճումները:

ՀՃՏՏ (էչ 214) (Ա.., 1.գլ. Դ, էչ 164) Գրումէ. «Եւ Յուսուվ,Հետամուտ (ինի մինչ ցամուրնեւ մարտուցնալ ընդ կունլայ բերդին՝ առնու զնա»: Բերդ լամ ամբոց՝մեզ անծանոթ,Հավանարաար Վրաստանի կամ վիրաՀայոցսած-

մաններում: Հ7ՏՀ» է դառնում, (էջ 225) Փատմագրի ոբ ՔնջըՊաւթմուասածից ռլաիզ նտնեւվերֆում Թյոճ ավարոին, ղած Հիչատակարանում Էնչոչես ներառած չա է Դերջան կամճշգրտել փաստնըԹվոկաննենր վերցրել գավառի ոբ-Գր. ճիբնրամոտ էր Սբ.Քառասնորդաց Լուսավորիչ վանջի վանածայր Բարսհղից, (Աշ.,չչ 175, 1Ա, զլ. Է): օբերին Հ77» ( էջ 237) Ասողիկի (972վկայում է (անզ՝էջ 185), որ ՏերԽաչիկը է սոալիս 991) վերակառուցել Արգինայի կաթողիկոսարանը Ախուրյան գետի Տետուն ափին,«...ի Հանդատարանի Անանիայի Հայոց վերագիտողի» (աիդեն է վեծաղխառ, վախճանված). Հայրապետկմաստով այստեղ Տեր գործածված է ալիսնույնդյուղիկաթուղիկեն Խաչիկն այնուծեւոնւ. կառուցել եկեղեցին:

|

ու

Հ7Տ»

,

"ւ

է Սիբաատվայում, մեթգությունը արգելվում մինչեւ Վառելի ախնւքլց գալբ մեբ Հողեւոթ եւլն:ՍույնՀանդամանթների ատիպմամբ Հայբնբը գբումՆշ «է

Հետո լԹառավորում (չջ 240) ԱշոտԱ Բագրասրունուց է երաորդի «ա

'

նին, ավելի Հզոբ աշստարակենրով, բրգնրովու դգիտանոցներով "պարապապաամբողջությամբ:Նաեւ«Արկանէ Հիմն եւ մեծաչէնեկեղեցւոյնի նոյն Է 4եոն ճաթտարապետին Փաղաբին Անւոյ, տիբակալ,իբ Տրդատայ... (նարինի աւնու զբերդն,ոթ է Յակատս, Հորեղբայր կոչեն» Մուչեղից) ոբումՇատիկն (անդ՝էջ 187-188): Շատիկ է(Այբչոն): բնրդըՄակա կոչվողբնակավայրում Հ7Տ» (էջ 242) Գողթնիամբո: Աբուտլուվը(Ա., էչ 189) «ԶԷ Հետեւադաժողով խազկզքն(113) գա յաշխարՀնՎասպուրականի»: բառարանումչլինելու պատճառովՄ Էմբեր Բառբ ծեթաղդրարար արկում է կարգալոչ Թե խաղկզք,այլ խազբկօք խազիլֆ՝խազիրներկամ է (դարձյալ չէ ընդունում եւ մակարերում ազարներ: Մալխասյանցը հնթաղբոբար)խազմկզք ոազմիօթ(ոռազմ, ուսգմիկնքր) բառից,էէն, իՀարկ, որէւէ օտար լեզվիցչի մուսոթգործել, ինչպեսինբն է կարծում: կարծումենջ, որ առաիարկած է: իմաստնավելիՀավանական Էմիձի ՀՅ» (չչ 246)«Զորզմացեալաւագ ՀեճպացնԻրն Խոոարովու՝ զղացուցաՆեն Խմա ի (նաւ Հեֆուոլ) Քաղա» (Ա.. չչ 193):Հեճուպ բոսու է արաբերեն բնթնրական,սենեկասընտ կամ ռլաշտոնյաների ավաղ:ՆՀՐՃ ունի՝ Հեջուպ. գ- ոբ է Հեճուզը, բերու ար. Հաճիպ,որ է գլխաւորնմընթերակացա արթայիկոմ եւ նա... (6 մուծիչ եկելոցն անդ՝ Մ, էֆ 97): Էչ "նի. որպեսանննկապան. ՀՅ (էչ 249) ՀայոցՆԼԳ (- Քր. 984) Թ. մաչանում է կարախ Մուչեղ ԹագավորըԻւ տեղընատում է Ֆրաորդի Աբասը,որը «կիզբ է դնումիր էրվճախվերացնումէ Հ...զաւազակուբում ամեն անսաբոոբեդործությունների. Թի. էւ լմարգադաւութիւն,զոր սարգն Վանանդայ իրրեւ զՀայրենլթունէին, (ա.., չչ 196):Հիշված բոսո ասելոյպրոտմաղրին» է. պառոմազիբբ Խորենացին Ն Գ դրի (44) գլի"ւմ գրում է. «ՔանզիՎանանդացիք զաւազակուլցծան դործ «Էֆ ջանվութնամբ գործեին,եւ որս ուզիղէրթ ախորժելիԹ»ւէին Նոտում

Պոտամխանձ

ու

եւ Համավխոմբյրաֆ մաթիվ գրվածթննրթիը է, այդԽու/նոյնս Հավությիած ոթոչ

չատ ԽՃ ԽՀասկանալի: բոս" Մալբաայանցի՝ նդնթումնան: (թճաոգրած/

Բասրնաթիվ Հասավածներ, անՀասկանալի լինելու պատճառով, Էժքնք լոց է Թ»զել, չասոնրնէլ Թարգմանելէ մոտավորբմառտով,՛լյուլորիննչք Թարգմանել, որովՀետեւԳաամությունը չի Հասցրելավարանլ:Մալխասյանցը 4գոոծլէ ամեն

'

ֆերորճչգրոսնը, զարզսավոթել, չսոկել(8ոաղթությունննրնու չեջբճթվող ուրդ գէ ցիոումները, (ֆայափոչումները, մոտավոր«էջի բքրել ազազայած տէզերՖ չարապատությունները, սակայնայդթանուվ Հանդերձչատ անջծթ դաթ4յող «ճում Քն անչասփանալի:Այդողիոի դէբնթում աչխաոծլէնչ թարգմանության մ8ջ Հնարաազորիին չգի մոկ «նալ բուն էմրաաոոին: «Գրրջ Թղթ"ջ»ւմ»., որբ նախնականՀաղաթումնո' լժբագզթումբ,աժէ«թերու կամ մոտ ժաժանակնթնայն Հապնանամանուլթյամբ, եղել է Աշ«դինբ Թեժ տ. 19/1), բոց բում. փեր»ՀքչրոլԹուղթը չ8» (թոքո` «ԳիրջԹՂԹ՞ց». բոն նույնԽաչիկ զողթ.-քկոմից ՍդբքնեջՀույնէթջնգրզած,բնչոլնո6: նրա

՝

Ը

ու

Ը

|

Հ.

«Ախոթոռոլիոոթն Մմրնյ Սաժմբիամոթեցո: Թռորարոս Հբոմանավ Սեզբանմք գբ"Հ Թղժնբթ(ծո. անդ 1ջ222: նույն Հովեատսս» ինոր զեբարբեթյոյ, Հենպբով,

:

առ

222): Նույն,ժաղապնաֆուում, օբջանական բբբնւ դբանչգաղացաթական չաթուզմարգեածէ Ճամու «Լեզգաննո«քՍբոՆծոց1յակոոշթ, 48ժթթնափուլթյուն,,

քոլբովոորոաք, գոթ «աան որաստաավեսսնըի մնացին. Հ. ԹՂԹ» (բթ 1. "» (2ռգթ՝ 0» բոլորից զբաղ էջ» (էչ 323-334 46ար» դբ խանության,դրեթե արորի բծլթցթը, Նույնի» ք, Սքաաղբայի 1, Հազաաղի «արացգանու«բղիաբն՝Համոուն Հայրմնք1զբջնջուաճմալիաթյածն Է(քյծջ» ՀաճչնյճածայԲծ Հոյ Աարքրագած Բյոճ. զրզոծ «ատաանանը «Ի» ծ: «ոյ

ի

մյուս թղթներբ:Որ այդ Հայածավալ նաժակթ լոազչ: (նս նրա կերպովնույն զոաբծիթն ունի նան. Մեո. կողմնակի Մաղլաայանցթ Բց115-բ Եւ Հետեւյալննրբ՝ մքնչեւբոց- 136): Բացիայդ, այն 4նւոզ,ոբ մե..Հոս է,«Թուղթը»մեզ է Հասելխոտ աղզավազված, Ք նրրնժննույնքան Բոլոթո-՛

բոՀիչյլ

(891-915). վերակառուցում, է դարձնում ԱՍմբոասոր ավելի գեղեցկաչեն

առա-

Այդ է մներպատմագրիփոլխաբնրարար ասված«իբբեւ զծայրենիջունէին» խոսքիիմաստը: ՀՅ» (էջ 256) Սերաստվայի (Ա., 111, մետրոպոլիտի Թղթի պատասխանր ԻԱ, էչ 202-243), որ գրվել է ՀայոցԽաչիկկաթողիկոսի (972-991) Հանժնաչէ եւ ոչ Լղ մեկանմ է: Դրանախորդ՝ բարությամբ: կոնկբեւտ Հեղինակը Հայտնի Ի գլխում Առողիկը գրումէ, Թե երբՎասիլ կայորը Հայնրին անցկազբեց Մակծնիանք ծանբ Հալածանքներ դգոնիա՝ ընզդեմ բուլղարների, կրեցին,Քանզի «...կանացիՀովիւքն եւ մետրողոլիտն «կաանԵնդել Սճրասովոլ զազգն Հայոց եւ վասնՀաւատոյ»: Սեբաստիայի Հայ քածանայասըետին Փածանաներին նթկաթյա կապանջներով Հասցնումեն թաղավորիդուռը. ավագերեց Դաբբիելին տանջամաչեն անում: ՈմանքՀյաննչանՔածանայիցն»եւ Սբոն ՀողՀանննա Խպիակողոսները ստվզպմամբ Ընդունումեն Քաղկեղ»նությունը, Հայկ. ժացա»:

ռ

«ԲԲրբ:

Հե րո4

.

ՀՅ»

(էջ 196) Վչով (Թարգմ.էջ 247). Ասողիկը գրում է, Թե. «Այլ

է գալուստ Փրկչին փնջն (իմա` ԻբնԽոսրովը) ի տաճարն, որ

Տեաոն

-

եւ

վոչի՝ սլայծառաբորբուք ֆածիւքեւ մոմեղինօքեւ լասզմակոյտ վշով զլուցմունան կատարնաց» (անդ՝էջ 195): Բառն անձասկանալի է, Հավանաբար ինչ-որ բույսի չորուկներ: ՆՀՔ (ո էֆ 829) նույնությամբչունի: Ունի «վչովել» ձեւով եւ բացատրումէ Բառ. անստոյղգ, ընլթերգիրկամիմա՝ ժողովել(այլ է եւ Վշտովիչ)Բազում (կամըստ նոր 4. ռովաւչաչեցաթ). ինչսվփչովեցաք Ռսկեփոր: Երկու դեսդբումէլ չի Համապատասխանում նչվածիմաստին: ՀՅՀ» (էչ 263) «...հւ էթէ ասէք զմի ն. զնոյն երկրպլադութեանն...»եւ Հոն. (Աս., էջ 208) ակներեւորեն աղավաղված ՀատվածումՄ: Էմինըառաջարլումէ երեքուղղումներ(տես նրա:մոտ, էջ 147-148), որ Մալխասյանցը չի Հաանում եւ ներկայացնում րստ իր Հառկացածի, որն,իրո՛թ, ավելի ճիշտէ ար-

|

-

է

տածայտում բնադրում հղածի բոտ Մալբովանդակությունը: Թարգմանեցինք

'

։

խասյանցիճշգրտման:

ՀՅՏՀ (էջ 267) Մ: ԷմինըՀատվածըղուրս է թողել թարգմանությունից: ԻսկՄալխասյանցը «Առտուսսծ կեբպէ մեկնաբանում. է մարմնում, Հեւոնւյալ ոչ առածոյ որպես է 4եռն մարգարէից, այլ բուսակից դգործովք՝ փնջնանեւ զմիաւործալնկացուցանելով մարմին» (տես՝ ծան. 118. էջ 383: ՆՀԲ-ն առած բառր(Հ.1Հ- է դնում (էջ 283), որ առնել,առհալ՝ իբրեւկատարել, ստեղծել (ելի ճիչ է արտաՀայտում իմաստր: Այն Հ վում է անմիջապես Հաֆորղ

|

լ

ա-

ուր բերվում է նախադասությամբ,

մետաղալարի երմաչազորդման օրինակը

(անդ,էջ 212): ՀՅՇ» (էջ 268) Մալխասյանցը բաց. 119-ում բերում է Էմինիուղղումը. «բանդ կոչհացզմեզի միասինայսր» հւ թարգման. «կոչեացզմեզի միո.-

սին այսօր», սակայնհնջը ոչ միբացատրություն չի տալիս: Թարդմանեցինք «Սու կանէ այս յսե նը, ասում է (զժա՝ ռուրբ եւ ԱստվածաԳրոկզը), ծին կույս Մարիամը անարատկուսությանբաժակը» եւ դրանովէՀրամգրեցի

Հետեւյալները:

ՀՑ7» (էջ 273) 217-րղ էչում Առողիկը գրում է. «...այլ որպեսԹէ ոչ իցեն, բանս է. զի եղիցի այնպիսիիմն ժողովումն»: (Տես` Մալխ.բաց. 121, էջ 383), նում մ Էմինը աղավաղված վածլ էէ նետում: Աղավաղայդ ած Հատվածը թողեցինքնույնությամբ: Քիչ անց (Աս., էջ 219) մեկ այլ ՀատՄ. Իմինը վածիմի մասը դարձյալ գուրս է Թողնում«անճառը» փոխելով է սխալ «արատճառվի»: ՄյուսմասըԹարգմանում Ճեւով, քնչոլես ցույցէ "վել 122, էջ 384): Հատվածի Մալխասյանցը (բասցերկրորդմասիՀամարասում է. «իսկ զերկրորդի ոչ զժանամք,այլ ոչ ՀարաՀատուածոյն զիմաստ Թեռլէտեւ դարտ Համարիմք զթարգմանութիւննորին...» նւ Հան: չջ 272 Թարգմանեցինք եւ բոտ Հատվածը մոտավորփմաստով (Թարգմ.

ւրնշում է,ԹեԷմինը աղավաղված Հասովածը դուրս

ուր

ա.

Մալխասյանցի ցուցման:

առո

ս

դավաղ

ՀՅՏ» (էջ 283) Ինչպես (ծան. 126 եւ 127. ճիշտնկատումէ Մալխասյանցը 385), ս խալ չչ կամդրչագրական գրվածի իմացությունից աղավաղությունից

իմաստնայստեղմթագնվածէ. առաջարկումէ Հասկանալ Հետեւյալձեւով. սոքիւք կամխոստովանութ համբք մերովք) բաւականապէս լուծցին ճարծիքի նանիրգայթակղելոցն | մեզ, որպէս թէ մեք մի բնութիւն ասի9748 ի Քրիատոս' լատ եւաղիքնայ ասելոյն,զոր (իմազեւոիքէսէւ զնմանՃերձուածողս) նզովեմք...»:Այդ նույն իմաստով էլ Թարգմանեցինք: Էմինըիրրեւ բաց էթ. ողել նաւ անչասկանալի «Քանզի Հաւատքի այժմու ժամանակիս լրումն բանին չ, զոր ասացն» Հատվածը էֆ 227,Մալի.ծան. 127), որը, (Աա., սակայն,Թարգմանեցինք՝ որեւէ աղավաղություն չնկատելով: ՀՅՑ» (էչ 285) Բնագրում (Ա.., էչ 228) «Զինչբան զայս Հրաջափառագոյն...» Հատվածի վերչինմառ՝ «...Քւ քան զկրլ ինչ ավետա բրձրագունին», Էմինըդուրս է գցէլ՝ Հետեւելովնախկինտպագրին: Մալխասյանցի կողմից ճչավումեւ սրվում է ուղիղ բացատրությունը. րատ այդմ էլ Թարգմանեցինթ: ՀՕ» Դջ 293) (Ա..,չֆ 235)«Մեջ՛չ միայն Բնագրի զի նոքօքեւ բ ձեոն նոցաբան դնեմբընդդէմբաժանողացդ» Հասդվածը Մալի. ուղղում է. այսպես. «Մէջ ոչ միայնզի Նոթօթծւ ի ձեռն նոցաոչ ղնեմբբան բնդդքմ բաժանողացգ՝ եւ

«Այ

Ընդառաջ

։

'

(բանիւք

ո

«յլ ծւ.ոչ-.. ընտանի որ ավելի վարդապեաօք մերովք», ճիչ» է.

բոտ

այդմ

հսկնույնչչե տողատակի էլ թ արգմանեցինք: 10) Հղումը (անդ՝ «Թերեւս Ենթուլի ի5է՝ աղանդին» աւանդիցե|, փոլխարեն. միանգամայն ճիշտէ: ՀԶ1» Մ. եբռուս. Թարգմանության (էջ 293) Էմինն չչ 170) մեջ(անդ, «ոշմքծութնամբ այնքան,մինչ զի Աստուծոյ ձայնՎեզառնել...» բառերովավթվող միգեղեցիկ Հատված, բաց է Թողել եւ փֆոլխաանչառկանալի պատճառով բճնըբազմակետ դրել՝ առանցորեւէ բացատրության:Գուցնիր ունեցած48Դագրծրումմրակաս կամ աղավաղված լինի, չգիտենթ:Մալխասյանցն իրավաեւ ՑիորննՀատվածը Հորինվածքով Համարումէ լԹզթթ եւ ա բաց. 131, չչ 386): զարդերից մեկը բերումայն ամբողջությամբ ՀՏ» (էջ300)Մալխասյանցը (ծան. 135, չջ 385-386) դարձյալ հրավաՋի է, երբդոոնումէ, թե Էմինը թարդմ.մեջ (ոնա անդ,էֆ 173) Հարազատ չի ճռացնըբնագրիոգուն եւ ազատ թարգմանությամբ է ներկայացրել «Այլ զի՞նչ Գրեմթ..» նւ Հան Հատվածը (Աս. էջ 241): Թարգմանեցին, Մալխա«յանցի ներկայացրածին Համաձայն:

լԹե՛ չբեղ

Թե՛ իմաստով

ռուս.

|

|

(ջ 304)Առողիկը է (էջ 244-245), ՀՋԶ3Յպատմում թե

Հունաց9

ՎասՎասիլ

կայսրը արշավելովՄակեդոնիա է բուլղարներիդեմ, պատերազմում

այց

կոմս պարտվում Դերջան գավառի հչիանի որդիներ, «Կոմսաձադք» կոչված, եւ եւ Սամվելից Մանվելից (նրանք Հնոացել էինՎասիլից գնացելօգնում էին բուլղար թագավորին,«ոթ քր կուրտ» (իմա`չուտած, ներթինի) Մի երկու տող նորիցչ կրկնում. Հեւոո Հ...յետայսորիկ2 ազաւորն ծ աատեՀունաց Վասիլ :

բազմիկալաւ զլթազաւորն Բուլղարաց զկուրտներքինին»էւ Հոն: նբ Թարգմ. Մ. Էմբեն բացատրականում (անդ՝ չջ 17 6) Հեռեւում է Սամ. եւ Անեցու Թե Վասիլը ժամանակագրությանը, «...դարձծա գնաց դալաւ զարէւ Քայն Բուլղալաց զկուտն,որ է Ալուսվան, էսպանմաՀացուդեղովեւ կին եւ նորագերիփառ»(ավելացնում է նահւ՝ թյցոտշե ԽօՇՔ 6ՈՇՈԲՕՈ6Թ1): զորդիս

|

է նաեւ Մատ. ՈւռՀայեցու Վնայակոչում Ժամանակագրության՝ Դյուլորիելի ֆրանս. (անդ1 թգոմօ, օհ 200 թ. 34-35), ուր նույն Թարգմանությունը ռեւսայդ մարգը անուն կոչվումէ Ալուսիան, կուրտն էլ Համարում Հատուկ ի

Հաաա աաա մունքը

լ

Է

(էո,

«6

ՃԱՕՇՈՔՒՆ

մում

/ԱՕՏՇՔՈՒՌ»):

Մալի.(ծան. 137, էջ 388-389) չի Հավանում այղ մարզըչէր կարողկուրտ ներքինիլինել, քա-

ԻԵ Հ9ժ»(էջ 307) Երրորդ էչ 247) Ասողիկը Հանդեսի գլխում(անդ՝ գրում է թն արար բոնակալՎարդթագավերըմեծ զորջով գալիսգրավում է Մելիտի-

՝

|

|

|

երա դեմ է ուղարկում Քաղաքը: Վասիլը որը խաբնությամբ Փոկասին, եւ Հոն: աւուրց եօթանց կալանաւոր արարեալզսիկլառոսնվարդ»

են

Հ...եւո

են ղիկինժամանակակից ոչ փաստն ատմազիրները նշումեւ ոչ էլ Լաւ մԱԱնույնպես եւ ղզրաբոասր սողիկի այլալեզութարգմանիչները, Հրատարակիչները չեն տալի:Մոլի.բացատը. բառարաննէլ, ՆՀՈ-նՑ բառիսբեսցաւորությունը

չունեն այդ բառը. չունեն նաեւ մեզանումգործածվողՀին Հունարենէւ լատիՐա Հայտնի նճրենբառարանները: Է. Ավեւոյանի նչանաԼեղվալսան սիկլաու կումէ /չուռրատվող, միմոս, մեյմուն: Մեզանծանոթբառէ, բայզ որ զործածված է բացասականիմաստով, է, է խիստդաժան,զարծուրելի: մժիանչանակ 136, էջ 389), որ ՀՏՋՏ»(էջ 309) Մալխասյանցը ցույց է տալիո(ռես' բաց. ԱԼ Հանդ.երեք՝ ԻԵ, ԻԶ, ԻԷ գլուխներումպատմածնեԱսողիկի Պատմության -

ԲԷ

են եւ Լեւոն ԼՐԻՎ Համաձայն Հույնպատմիչներ կեդրենոսի, Ձռնարասի Սար-

կավագիտվյալներին,բացի կ. Պոլսիեւ չրֆակայքիմեծ նրկրաչարժից,որը հմառու:, էջ 569-571) դնում են 986-ի նրանք (րստՄյուրալդիՀաշվարկման, Հոկտ.26-ին.հկ Ասողիկը նիզակաձեւ գիսաստղի ծրեւալն երկրաչարժը | դնում Է 989-ին: | ԻԸ գլխիվերնագիրը Հ96» (էջ 3111" Հանդեսի (Աա... չջ 251) Հետեւյալն հւ է. «Յաղազա է Թագաւորութենէն Ափխազաց թազաւոմերժելոյ զԹեւտաս Րեցուցանելոյ զճազարատ որդիԳուրգենայ»: ՆույնՃեւովէ ներկայացրած նանւ գլխակարգությանցանկում(էջ 152): Սակայն չարադրանքումգրում է. «եւ կիւրապաղաւտն ՏայոցԴաւիթեւ Սմբա» արքա ՀայողԹոառգաւորնցուցին ու

|

զՄմբոատ որդիԳուրգենայ, թոռնՔԲաղարատայ Թոսդաւորին Վրաց»,որով Հետեւ դրանիցառաֆ կուրացրելեւ Թադգավորությունից Հեռացրելէին Թեւտամոտ. չփոթություններէլի կան Ասողիկի սին:Անունների այդպիսի դրանք ռաֆացելեն կամ պատմադրի օգտագործածաղբյուրների անուչաղրությունից՝ կամզրչագբերի Խկատմամբ, աղավաղությունից: Այդ մասինոչինչչեն նչում ա-

նախորդՀրատարակիչներն այլալեզութարգմանիչները: (էջ 316) Ասողիկը է չռայլում Բաղրատունի չատ գովեստներ Սմբաոի եղբայր որն ամեն հնչով քո եղբորից ԳագիկԱ-իմասին, առավել հղավ. նան

ու

ՀՋ7»

Բ

պատա-

«Աւա-,

որ արգել միում չարին, զբան գովեստի իմոյ» (անդ՝ էջ 256), պատմութեան

ԲայցԹե ո՞րն է

Հայտ:

՛

թաղայում ինչ-ինչ պատճառներով:

առատաձեւն, անեկում Ջայգալույսի

սաղմոահրդո ւթյամբ էր կատարում.ապա ավելացնումէ.

'

Էմինիէնթաղբությանը,Թե

չ Մալխ մանավանլպրատմի Համոզիչ "կնդումը, չի կր. կնակի Հի,Չրւունդույնալնա չէ նի Հեկումը: Անչավանալան ծեք: արել,թ ե Ալուսի անը կուր Դորձած մի

ա ,

այդ

չար

գիալվածը, պատմագիրը րես

6.Տ

։

Եզ

Հ98» (էջ 336) «...եւ ժողովեալ (Աս. ոռ զխաղխաղակոյտ ոսկերաց...» եւ ԽԲ, չջ 274). Հնացած գլ. Հազվագյուտ քեռուայդոլնս է Հ. ճել

Բարսեղյանի «Հայ.ուղղ:

ուղղ-

բնութադրված

ւռերմ. բառարանում» քջ4058)՝ստորջրյա (անդ՝

Աստ տիղմ,տղմակույտնչանակությամբ: րի Համար՝ասվածփոխար.իմաստով:

չատ

ֆարդվածեւ կիտվածդիակնե-

Բովանդակություն ՆԱԽԱԲԱՆ

զաաաապկաակաանաաան նանան ԱԼԱՆ. 11112111.1 անկան

ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆԴԵՍ.............

անական

ԱԱ

ԱԱ

աւննանա,

մապասաաակամակաւանաակաւնան

ՍտեփանոսՏարոնեցուպատմությունըպատմագրական

գրվածքներիմասին... ԵՐԿՐՈՐԴ

յ.

Լ.Լ...

Լ.Ն...

Լ...

ՀԱՆԴԵՍ..........................................

ՍտեփանոսՏարոնեցուպատմությունըպատմագրական

գրվածքներիմասին.........................................

ԵՐՐՈՐԴ ՀԱՆԴԵՍ...

ՍտեփանոսՏարոնեցուժամանակների պատմության

ինքնախոսությունը.............................................199

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ.......................................... Բնագրիհրատարակչի ն ծանոթագրությունները վածնեբը.. ԼԼ...

աւ

հավել-

ԱԱ,

Մեր բացատրագրերըն նկատառումները........................

Ստորագրվածէ տպագրու յյան 15.11 2000 թ.: Չափսը՝842108 1/32: Թուղթ՝ տպ. ԿՂ: Տպագրությանեղանակը՝օֆսեթ: Վրատ.25,2 մամուլ, տպագր. 28,5 մամուլՀ 23.34 պայմ. մամուլի: Պատվեր՝:|1: Երեանիհամալսարանի հճատարակչություն, Երնան, Ալ. Մանուկյան1

Երնանիհամալսարանի տպարան, Երնան, Աբովյան52