Պայքար վնասատուների և հիվանդությունների դեմ առանց թունաքիմիկատների

ՊԱՅՔԱՐ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ՀԵԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Ա

ԱՌԱՆՑ

ԵՎ

ԴԵՄ`

ԹՈՆԱՔԻՄԻԿԱՏՆԵՐՒ

--

ՍՀՍռոռել

ն հրատարակվելէ ԷյՍիԴիԱյ/ՎՕԿԱ (ԱՄՆ) ն Սույն տեղեկատվական գրքույկըպատրաստվել ՎԻՍՏԱՍ Պլյուս (Հայաստան)կազմակերպությունների կողմից` Հազարամյակիմարտահրավեր հիմնադրամ Հայաստանի«Ջրից դեպիշուկա»ծրագրիշրջանակներում:

ո)

Խմբագրեց`Գյուղատնտեսական գիտություններիդոկտոր, պրոֆեսոր`ՀրանտԹերլեմեզյանը

ՖՄ/0ՈԱՄոՂ

Խոբոոգլոք Օթբօոքսում6օ5

ՎԻՆ (6516.ՏԱՅ ՏԱՎ/

ՊԱՅՔԱՐ

ՎՆԱՍԱՏՈՒ

ՀԱՎԱՔ

ԹՈՒՆՆՔԻՍԻԿԱՏՆԱՌԻ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԹՈՒՐՄԵՐԻ

ԹՈՒՐՄ

ՊԱՏՐ

ՊԱՏՈԱ

ՀԵՂՈՒԿ ՊԱՏՐԱՍՏՈՒ

ԲՈԻՍԱԿԱՆ

ԵՓՈՒԿՆԵՐԻ

ՎՆԱՍԱՏ

ԴՐԱՆՑ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ԲՈՒՅՍԵՐԸ,

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԹԱԿՆՄԱՎԱՏՈՂՆՆԵՈ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐ, ՆՐ

ԵՎ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ԱՌԱՆՑ ԹՈՒՆԱՔԻՄԻԿԱՏՆԵՐԻ

ԴԵՄ՝

Որքան հումքը մանրը լինի, այնքան ավելի լավ կթրմվի: Թուրմը քամելուց հետո հումքն անհրաժեշտ է ճզմել ամբողջությամբ: Օգտագործել նախապես լավ մանրացրած տնտեսական օճառ ելուծել քիչքանակությամբ տաք ջրում:

Հեղուկ պատրաստուկներիպատրաստում

հետ` հողի մակերեսից բույսերը, հիվանդներըխոտանել: Ծաղկաբույլերը կտրել տերնեների 5սմ առնվազն բարձրությանվրա: Հավաքված արմատները,սոխուկները,կոճղարմատները մաքրել հողիցնլվանալ սառը ջրով: Հավաքելուց անմիջապես հետո անհրաժեշտ է չորացնել ստվերում, ցանկալի է օդափոխվող տարածքում` ծածկի տակ: Հավաքված բույսերը շերտով փռել թղթի վրա: Որքան արագ չորանան, այնքան ավելի շատ կպահպանենօգտակար հատկությունները: Չորացումն արագացնելունպատակովդրանք կարելի է նախապեսմանրացնել: Երկարատն կարելիէ պահպանել միայն նախապես չորացրածբույսերը: Չորացրած հումքն անհրաժեշտ է պահել կախված վիճակում՝ թղթեչոր տոպրակներում:

Բոլոր բույսերն անհրաժեշտ է հավաքել չոր, տաք եղանակին` ցողը գոլորշիանալուց հետո, կեսօրից ոչ ուշ: Հավաքից առաջ անհրաժեշտ է բույսը զննել, կտրել միայն առողջ

Բույսերի հավաք, չորացում ն պահպանում

Ներկայումս վնասատուներին հիվանդություններիդեմ պայքարում որոշակի տեղ Է հատկացվում քիմիական պայքարին այլընտրանք հանդիսացող միջոցառումներին, այդ թվում` բուսական պատրաստուկների օգտագործմանը: Արդյունքում ստացվում է էկոլոգիապեսհամեմատաբարմաքուր սնունդ, որը նպաստումԷ մարդկանցառողջության ն շրջակա միջավայրիպահպանմանը: Հաշվի առնելով խնդրի կարնորությունը` նպատակահարմար ենք համարում ներկայացնելպայքարի այնպիսիմիջոցառումներ,որոնք ունեն գործնականկիրառությունն մեծ ծախսեր չեն պահանջում: Բույսերի պաշտպանության բնագավառում կիրառվում են բույսերից ստացված պատրաստուկներ` թուրմեր, եփուկներ, ինչպես նան նյութեր, որոնք վնասատու օրգանիզմների դեմ պայքարի հատկապես սկզբնական շրջանում ցուցաբերում են բարձր արդյունավետություն:

ՊԱՅՔԱՐ

շրջանում, երբ դրա գոհացուցիչ չեն լին ընդմիջումներով:Պե օգտակար միջատնե զգալի քանակությու Բուսականթուրմ Պայքարի ցանկաց տարածքի վրա: Չմշ մշակված տարածք: Անհրաժեշտ է հեռավորությանվրա: Բանջարայինմշ իսկ անհրաժեշտութ կատարվումեն վնա թույլ չտալ դրանցհա մեծ հասակիթրթուրն

անմիջապեսհետո: Եփուկներնու թո

Լուծույթները մե առավոտյան ցողի գ նստելը: Սրսկում չի

Բուսականթուրմ

Եփուկների պա հումքին ավելացվու գոլորշիանում է, որ եփուկներնանհրաժ օգտագործումը պահ պահպանելառավել

Եփուկներիպա

արդյունավետությո հաջորդիվտրվածցո

Մանրացրածբու թողնել որոշ ժաման ֆիլտրել: Թրմելու ժ

Թուրմերիպատր

Յուրաքանչյուր այնուհետն լավ խա 2-ից պայմաններում պատրաստուկը օգտ

ԵՎ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՈՒՆՆԵՐԻ

ի

|

ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐՈՒՄ ՕԳՏԱԳՈՐԾՎՈՂ

ԵՎ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ

Սարա

տերնները,

հատկություն ունեն կեղնը: գլուխները, Վերջինսհավաքել ընթացքում:

ձմռան

առողջ

կանաչ.

օրգանները` այդ

թ

ն

200-300գ չմաքրած գլուխ սոխը աղալ մսաղացով,40-48 ժամ թրմել 10լ ջրում, քամել, ավելացնել 30գ

օճառ: Օգտագործել լվիճների դեմ: ոստայնատզերի

4կգ թարմ, կանաչ հումքին ավելացնել 10լ ջուր ն թրմել 3-4 ժամ, այնուհետն 30 րոպե եռացնել դանդաղ կրակի վրա, սառեցնել ն քամել: Եփուկը լցնել հերմետիկ փակվողապակեշշերի մեջ ն պահել

բումի թարմ

Օգտագործե

200գ չոր կեղնինավելացնել 10լ գոլ ջուր ն թողնել 4-5 օր: Այնուհետն քամել, ավելացնել 30գ օճառ: Արդյունավետ է լվիճների, ոստայնատզերի, մլուկների դեմ: Ս րսկել 2-3 անգամ 5 օր ընդմի ջումներով:

ՀատկություններըԹուրմեր,եփուկներ, լուծույթներ

ԲՈՒՅՍԵՐԸ, ԴՐԱՆՑ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

Բույս Գլուխ սոխ

Լոլիկ

թվում

պտուղները, զով, մութ տեղում: Սրսկումիցառաջ

չհասունացած

.40գօճառ:

արմատները, 1լ եփուկին ավելացնել 2լ ջուր ն յուրաքանչյուր 10լ հեղուկի հաշվով որոնք

պարունակում են

միջատատզասպան

1կգ չոր, մանրացրած փրերին ավելացնել10լ ջուր ն թրմել4-5 ժամ, եռացնել 2-3 ժամ թույլ կրակի

հատկությամբ ապա առաջ

ն

ջրո

Կ"աայ սառեցնել «փ

գտագործելուց

օճառ:

40գ ավելացնել

անգամ նոսրացնել:10լ ջրի հաշվով

է |

օժտված նյութեր:

Օգտագործվում

արի

պտղակերներին

1Ք ցեցերի Նա "ե" 2կգ չոր տերններըեռացնել 1 ժամ 5լ ջրում: Սրսկելուց առաջ վերցնել 1լ ստացված եփուկից, քամել ն ավելացնել այնքանջուր, որ ստացվի 5լ, ինչպես նան 20գ օճառ:

Կծու

Բույս`

կարմիր տա

Բույս Հատկությունները

տերնները,

Օգտագործել ցողունները, բույսի

հավաքից

.»Թուրմեր, եփուկներ,լուծույթներ

Ը Ծխախտիփի Օգտագործել կողինջների դեմ բույսերի փոշոտման եղանակով: Փոշոտման համար օգտագործել մաքուր փոշին` խառնելով չհանգած կրին 1:1 հարաբերությամբ: -

-

| Ծխախոտիփոշու թուրմ

աաա»

-. 3:

1կգ ծխախոտի փոշուն ավելացնել 10լ տաք ջուր ն թրմել 2-4 ժամ՝ ժամանակառ ժամանակխառնելով: Օգտագործելուց առաջ նոսրացնել` ավելացնելով 3 անգամ ավելի ջուր: 10լ ջրի հաշվով ավելացնել 40գ

օճառ:

Թուրմ

չոր 2 օր

թրմել 10լ ջրում: Այնուհետն թուրմը քամել՝ լավ ճզմելով հումքը, ավելացնել 40գ օճառ: Սրսկել 2-3

մնացորդներըմանրացնել ն

Աոա թաթն ստացված Բառա մնացորդները, 400գ չորացրած հումքը կամ

չորացնելիս

ինչպես նան

Օգտագործել

ստացվող փոշին:

հաշվով ավելացնել օճառ:

1կգ տերնները,ցողունները ն մը1-2 օր թրմել 10լ տաք ..նացորդները ջրում, կիրառել լվիճների դեմ: 10լ ջրի 40գ

թրիպսների,անգամ՝5-7օրընդմիջումներով: լվիճների,

թեփուկաթնավորների թրթուրների

դեմ:

կ

|

|

ր

` Եփուկ ծխախոտիփոշուց ԱՀԱ Թ կաղին 1գ ծխախոտիմոշ Ա : Հնի է աե կեմհե: ճակա որնկաա Ղովի լը (որից ցընել սկզբնականին: Այնուհետն թրմել 1 օր: Խտանյութըպահել հերմետիկ փակվող տարայում՝ մութ ն սառը տեղում: Նոսրացնել անմիջապես օգտագործումից առաջ՝ ավելացնելով3 անգամ ավելի շատ Յուրաքանչյուր10լիտրի հաշվովավելացնել նան 40գ օճառ:

ջուր:

|

յ

Բույս աո

ՊԲ

՝

ամար ո" կ ղինջ երկտուն եղինջ այրո յրող

:

Ը.

Յ

տ

Ը

բոց

Ց

Վ

Բույս :

Երիցուկ

Կռատուկ

-

աարի

ն

Հատկությունները| Թուրմեր,եփուկներ, լուծույթներ

Ծաղկմաճ աա ախրունակուք

:

ե

ավաքելտերնները Յկգ թարմ զանգվածը կամ 1կգ ն ծաղկաբույլերը, չորացրած, մանրը կտրատած որոնք հումքը 12-14 ժամ թրմել 60-70:Շ են եթերայուղեր: 11 Փրուռ: Հաճ Օգտագործել տազությյ: թուրմը օգտագործելուց առաջ անգամնյու

)

լվիճների, տզերի

՛

լ րաքանչյուր 10լիտրին ավելաց-

ջրով նոսրացնել3-5 թեփուկաթնավոր-

ն

ների բզեզների թրթուրներիդա

800գ չոր կամ 2-2,5կգ կանաչ զանգվածին ավելացնել 2լ Ծաղկումիցառաջ | եռացող 36-48 ժամ: ջուր ն.թողնել հավաքել Օգտագործումից առաջ ավեողջ վերգետնյա | լացնել ջուր` ծավալը հասցնելով մասերը՝ սկսած | մինչն 10լ, ինչպես նան 40գ արմատավզիկից | օճառ: Կիրառել ծակող-ծծող մինչն տերնները: ունեցող | բերանի ապարատ վնասատուների` լվիճների, թրիպսների,տզերի ն մլուկների դեմ՝ շաբաթը մեկ անգամ:

դեմ:

Յկգ տերնները ն ցողունը մանրացնել, ավելացնել 10լ ջրին, պահել 3 օր, ապա քամել, ավելացնել 30գ տնտեսական օճառ ն օգտագործել սրսկման Թուրմն օգտագործվում Է | եղանակով: լվիճների, Թարմ տերնեները մանրացնել, թեփուկաթնավոր-|լցնել դույլի մեջ 1/3 չափով, ապա ների թրթուրների ավելացնել ջուր, մինչն դույլը լցվի ն այդպես թողնել Յ օր: Քամել ստացված թուրմը, ավելացնել 40գ օճառ ն սրսկել տերնակեր վնասատուների թրթուրներիդեմ:

4.

Ւ

Բույս

նտոյ

՝ ք

. Շ

Ց

Շ. Ը"

«9

Ձ -

Բույս Մանանեխսպիտակ

-

Օշինդր դառը

-

--

արա

ա

:

Թուրմեր, եփուկներ, լուծույթներ | Հատկությունները

|

Ը

|

:

լիտրի հաշվով ավելացնել

40գօճառ:

|

ծ

ի

Ջրաինլոծոթ.

եղանակով:

30-40գ փոշուն ավելացնել 1լ եռման ջուր, թրմել 2-3 օր ամուր Հավաքել սերմերը, փակված տարայում: Բանվորական լուծույթ պատրաստելու չորացնել ն համար թուրմըջրով 4 անգամնոսմանրացնել:. րացնել: 10լ-ի հաշվով ավելացնել Թուրմն օգտագործել փտումների, 40գ օճառ ն օգտագործելսրսկման

թեփուկա-

թնավորների

|

|

թրթուրների,

թրթուրների,բզեզների ն դրանց

:

|

մլուկների,լվիճՎերցնել 20գ մանանեխի փոշի, ների, թրիպսների ավելացնել 1լ ջուր, օգտագործել դեմ: լվիճներիու կողինջներիդեմ: 10լ-ի օճառ: հաշվով ավելացնել40գ

Հավաքել 1կգ չոր մանրացրած օշինդրին ավելացնել Յլ եռման ջուր, եռացնել 15 րոպե, քամել, ֆիլտրել

ցողունները

տերններնու

ծաղկման

|

|10լիտրի, ավելացնել30գ օճառ:

ծաղկումից "ն նոսրացնել` ծավալը հասցնելով

ժամանակկամ

Տերնները

անմիջապեսհետո: պարունակումեն

ֆիզիոլոգիապես Է

1:1 օր, ե-

Չոր օշինդրին ավելացնելջուր

հարաբերությամբ,թրմել 1 եթերայուղեր,

ակտիվ նյութեր`

ջուր: նան

2 անգամ ավելի ։ նել"ավելացնելով

'

են ազո թաքՎոր աչ արագու

'

լվիճների,տզերի, թրիպսներին մլուկներիվրա:

2.

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

1.Մկների դեմ պա նել 500գ չհանգ 200գ շաքարա ապա կույտերո տարածքներու խմելու ջուր նան

2.Առնետների դե անհրաժեշտ է պ խառնուրդը`գիպ Խառնուրդի մոտ առնետները,ուտ ուրդները,ծար երջինս պատճ մոքսումսկսվող վանքով դրանք

ման

եղանակո

:

Յ.Կերակրի սոդա ղարջենու, կոկռ ն այլ մշակաբու դությունների (ա ների) դեմ: Դրա սոդան լուծել 1 նել տնտեսակա հաշվով 40 գրա

միջումներ

4.Ժանգ հիվան սրսկել չհանգա ծելով 10լ ջրու պետք է կրկնել »

արար զ րի Հ պարագ սերը ֆիտոֆտո 10լջուր ն 1կգաղ պատրաստվա բույսերը, անձ պայմաններում

Շ.

Շ

Թ

Ի-

9.

Կողինջովվարակվածտարածքիառավել արնոտ վայրերում կարելի է դնել գարեջրով լցված փոքր, ցածր տարաներ (օրինակ՝ սուրճի ափսե կամ պետրիի թասեր): Կողինջները հաճույքով խմում են գարեջուրը ն, կորցնելով կողմնորոշումը,մնում են արնի տակ ու ոչնչանում:

10.Վիրուսայինհիվանդություններիդեմ պայքարելունպատակովբանջարաբոստանայինմշակաբույսերիսերմերը 1-շ0րոպե ընկղմել 176-ոցկալիումի պերմանգանատի(մարգանցովկայի)լուծույթում, այնուհետնհանել, լվանալ, չորացնել ն ցանել:

11.Ուշ աշնանը սովորական արջուկով (բոյբոյ, բոռբոռ, իշախառանջ) վարակված հողակտորում, կախված վարակվածությանաստիճանից, 510 մետրհեռավորությամբպատրաստել 30-40սմ խորությամբ փոսեր ն լցնել թարմգոմաղբ:Ձմռան ցրտերին այդ փոսերը համեմատաբարտաք ապաստան են արջուկներիհամար, որտեղ դրանքսիրում են հավաքվել ն ձմռել: Ձմռանն անհրաժեշտ է այդ փոսերիցհանելգոմաղբըն ցրել ձյան վրա: Արջուկները ցրտից ոչնչանում են: Կարելի է նան այրել կամ հողակըտորում հավեր բաց թողնել:

) )

յ

'

/

Մի

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵ

ՏԶԵՐ

Վնասատու

լ

(Տես՝ սոխ, լոլի կարտոֆիլ, երիցուկ, կծո

կետ

կարմիր Աա սովորական եղն Արա ա Աաաա գրողի» ե ԼՎԻՃՆԵՐ

(Տես՝ սոխ, սխտ կարտոֆիլ, երիցուկ, ծխախոտ, կծո կարմիր տաքդե սովորականեղե եղինջ այրող, հազարատերնո խատուտիկ, կռատուկ, մանանեխ սպիտակ, օշինդ դառը, «Այլ մեթոդների»6-ր կետը)

|

|

|

|

14.

/

Միջոց

կետը)

(Տես՝ սոխ, սովորական եղննի, հազարատերնուկ, մանանեխ սպիտակ, օշինդր դառը, «Այլ մեթոդների»6-րդ

ՄԼՈՒԿՆԵՐ

Վնասատու

Արտաքին տեսքը

ատն

Մշակաբույսերինհասցրած

/

Միջո

(Տես՝ կարտոֆիլ, երիցուկ, ծխախոտ, կծու կարմիր տաքդեղ կռատուկ, իշակաթնուկ, մանանեխ սպիտակ, օշինդր դառը)

ԹՐԹՈՒՐՆԵՐ

ԹԵՎԱՎՈՐՆԵՐԻ

ԱՅԼ ԹԵՓՈՒԿԱ-

(Տես լոլիկ)

ԹՐԹՈՒՐՆԵՐ

ՑԵՑԵՐԻ

ՊՏՂԱԿԵՐՆԵՐԻ,

Վնասատու

/

Միջոց

կարմիրտաքդեղ, սովորական եղննի, հազարատերնուկ, մանանեխ սպիտակ, «Այլ մեթոդների» 6-րդ կետը)

(Տես՝ կարտոֆիլ, ծխախոտ, կծու

ԹՐԻՊՍՆԵՐ

Վնասատու

Արտաքինտեսքը

Մշակաբույսերինհասցրած վնասը

/

Միջո

(Տես` «Այլ մեթոդների»7-րդ կետը)

ԼԱՐԱԹՐԹՈՒՐ

կարմիրտաքդեղ, մանանեխ սպիտակ)

(Տես՝ կարտոֆիլ, երիցուկ, կծու

ԹՐԹՈՒՐՆԵՐ

ԲԶԵԶՆԵՐԻ

Վնասատու

Վնասատու

/

Միջոց

ԿՈԼՈՐԱԴՅԱՆ

ԲԶԵԶ

Մեխանիկական հավաք

ԱՐՋՈՒԿ

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ

(Տես՝ «Այլ մեթոդների» 11-րդ կետը)

Արտաքինտեսքը

Մշակաբույսերինհասցրած վնասը Վնասատու /

Միջ

ՎԱՀԱՆԱԿԻՐ

(Տես՝ կծու կարմիր տաքդե

Վնասատու

/

ԿՈՂԻՆՋ

Միջո իջոց

(Տես՝ ծխախոտ, մանանեխ սպիտակ, նան «Այլ մեթոդների» 8-րդ ն 9-րդ

կետերը)

Արտաքին տեսքը

Մշակաբույսերինհասցրած վնասը Վնասատու

/

Միջոց

ՏԵՐԵՎԱ-

ԼՎԻԿՆԵՐԸ

ի

(Տես՝ խատուտիկ, եղինջ)

(Տես՝ «Այլ մեթոդների» 4-րդ կետը)

ԺԱՆԳ

(Տես՝ մանանեխ սպիտակ, նան «Այլ մեթոդների» 3-րդ կետը)

ՓՏՈՒՄ

Հիվանդություն/ Միջոց տեսքը Արտաքին

Մշակաբույսերինհասցրած վնասը