Պտուղների արտադրության, վերամշակման էկոնոմիկայի և մարքեթինգի հիմնահարցերը ՀՀ-ում

ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

ԵՎ

ՀԱԱՀՒԹՅԱՆ

ԱՔ ԻԵԳԻ Ն

ԷԿՈՆՌՄԻԿԱՅԼ

ՀՀ

ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆ

ՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

Կ. Լ

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Կ. Կ.

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Ա

"Ա

ԱՄԲԻՈՆ

ՍԱՆԱՍԱՐՅԱՆ

ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ.

`

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ

ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ԵՎ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐԸ ՀՀ-ում

քոլեջների Օգնություն ՀԳԱ ուսատնողներին, `

ն

տեխնիկումների սովորողներին

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Պտղաբուծության էկոճոմիկան զբաղվում է գիտության ն նրա իրավիճակի տնտեսագիտական գնահատման, գարգայպման ն միտումների կանխատեսման, նվազագույն ռեսուրսների ընտրության, ճրա արտադրության տնտեսական հիմնավորվածության, շուկայի իրավիճակների (ներքին ն արտաքին), գյուղայյիական տնտեսությունների, մարզերի,հանրապետության տնտեսությանն սիջճյուղային հաշվեկշիռներում խաղալյած դերի, ճյուղի ն ար-

տադրական ենթակառույվածքի փոխշահավետ ինտեգրավման, արտադրություն-սպառող տարածության, ժամանակի կրճատման ն նվազ ծախսային դարձնելու, արտադրանքի ավելալման ն արդյունավետության բարձրացման հարլյերով: ՀՀ-ում արտադրության էկոնոմիկայհ հիմնահարկվերը անչյյաչում լուսաբանվել են խոռհրդային տնտեսության ընդհանուր ֆոնի վրա, մակերեսորեն ն ածանկյալ ձնով: Չկար մայրենի լեզվով

գրականությունը: տնտեՄանը ապրանքային արտադրության ն շուկայական սության պայմաններում արմատապես փոխվել են պտուղների արտադրությանը ներկայացվող պահանջները: Պտդաբուծական ենթահամալիրի զարգացման ճանապարհին առաջակվել են լուրջ խոչոնդոտներ, որոնքմեկնաբանության կարիք ունեն: Բավակայում է տեղեկատվությունը: Գյուղացիական տնտեսությունները, ելնելով շուկայի իրավեճակիվ, վաճառահանման դժվարություն-

այճերիվ, միայն 1985-99 թթ. քանդել են 33 հազար հա պտղատու գի կամ 60 տոկոսը, իջել է սպառման մակարդակը, խիստ վատավել են ագրովերամշանմաւն հնարավորությունձերը: Մայրենի լեզվով ուսումճամեթոդական այս աշխատության ակահրատարակություն 1 նպատակունի Գյուղատուտենսանկան դեմիույի ուսանողներին, քոլեջների, տեխնինումնեռի սոմորողնեբին, ֆերմերներին սույս տալու շուկայի իրավիճակը ն միտումճերը, արտադրության հնտադա ընդլայնման նպատակահարմառությունը ն ճյուղը արդյունավետ դարձնելու հիմնահարցերը, ուգնահատսուսանելու շուկայական նոր չափանիշները ն-ճնրատնվ ման մեթոդարաճությունը:

հարյերն առաջին անճւսմ են Պտղաբուծությանէկոնոճմիկայի արծարծվում ագրովերաճշակման ընդհանուր համալիրու: պահանջի ն տնտեսԲավի այդ ներկայայվում է ճերդրումների կան արդյունավետությանգճահատմանմեթոդիկանն այլն: Անկման շրջանի տճւռեսություճը ն այն հետազոտող տնտեսագիտականգիտություններըմի կոդմիսկրում են անպյալիհետ քերը. մյուս նողմիս ակտիվորեն հարմարվումեն շուկային: Այս-

դյուրին ն հնարավոր քիչ կորուստներով իրականացնելնէ: Բնանան է, որ այդ աճցումը երկարատնէ լիճելու, ն մեր պատկերասո:մ "երը,մտածելակերպը ն գռրծելակերպն էլ պետք է գարգանան համառուն: ն վերըճթակ գծով: տեղ խնդիրը այդ անումը

թ

Պտղաբուծութ յան

| |

Հշշի

Ձ .

ժողովրդատնտեսական Քշանակությունը ՆՇ-ում

ՀՀ գյուղատնտեսության առաջատար Պատդաբուծությունը ն մեծ ճյուղերիս է դեր է խաղում ինչպես գյուղացիական տնտեսությունների, այճպես էլ հանրապետության ամբողջ տնտեսական համակարգում: Ընդհանուր գծերով այն կարելի է հանգեսնել հետնյալին. է. Պտուղները ն հատապտուղներըամենից առաջ արժեքավոր սննդամթերքեն: ՀՀ-ում բնակչության մեկ շնչի համար պտղի

սպառման տարեկան նորման կազմում է 70-72 կգ, որիս 35-44 կգ Խճձոր, 5-7 կգ տանձ, 114 կգ Կյրիզավոր, 4-8 կգ վիտրուսներ,

կգ ընկույզ ն այլն: Նրանք պարունակում են օրգանիզմիհամար արժեքավոր գրեթե բոլոր սճձնդատարրերը, վիտամինները, ն թաղանթանյութը,օրգանականթթուները այլն: Նրանց ոչ բավարար օգտագործումըոչ միայն մատավըումէ մարդկանլյառողջությունը, խոչընդոտում առողջ երեխաճերիծնվելուն, այլն տաճում է մյուս սննդամթերքների (հացի, կարտոֆիլի ն այլն) սպառման անհարկի ավելայմանը՝ օրգանիզմում ճրանչյ յուրացման վատայման պատճառով: Պտուղները ոչ միայն առողջության պահպանմաներաշխիքեն, այլն դարմանումեն մի շարք հիվանդություններ:Այսպես, ֆեյխոյան օգտագործվումէ խպիպի,ունաբին՝ արյան ճնշման, ձիթապրողիյուղը՝ լյարդի հիվանդությունների, չինականսերկիլը՝ օրգանիզմիտոնուսըբարձրակնելու (մոտ 2-5

ժենշչենին), դեղձը ն ծիրաճը՝ ստամոքսի պատերը թարմավմացնելու ն լեղու արտադրությանկարգավորմանհամար, ավոկադոյի պտուղները՝շաքարախտիդեմ ն այլն: 2. Պտուղներըկենսանեռանդի վիթխարիշտեմարան են: Ածխաջբերի պարունակությունը պտուղներում տատանվում է 5-28 «6, իսն ընկույզը,տխիլը, պիստակը,նուշը, ձիթապտուղըպաէ

պիտալ ներդրումներ,պտղատու այգիները, ճիշտ մշակելու դեպէում, ապահովում են ճերդրումներիարագ ն բարձր հատուցում: Մեկ հեկտարիտնկման ն խնամքիկապիտալներդրումները, ընդէ հուպ կազմում 1,01,5 մլն դրամ: Սրանցով է կարելի զբաղեպնելմյուս մշակաբույներիհամարսակավկամ ոչ պիտանիհողեր:

րունակում են 55-70 76 ճարպեր:Հայաստանումաճող ընկույզի են մինչն 75-78 օօ ճարպեր ն որոշ սորտեր պարունակում լ5-20 օօ սպիտակուցներ:1 կգ խնձորիկալորիակաճությունը440560 է, սալորինը՝580-640, իսկ ն այլն: Հետընկույզինը՝ նապես,պտուղներնեն ամենալավ արնիէներգիաամբարողները, որն էլ մարդու օրգանիզմի համարշատ անհրաշտ է: 3. Պտուղները են հումք ագրովերամշակողարդյունաբերութն յան համար պայման՝ ագրռարդյունաբերական համալիրի խա-

8000-8500

բերքատվությունը,

Պտղաբուծությունը կարնորբնագավառէ աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման համար:Միայնգյուղատնտեսա 6.

կան արտադրությանմեջ տարեկան ծախսվում է 1,8-2 մլն մօր, (մթերում, վեյուն-վերամշակում-պահպանում-ենջակառուսվածք)եթե դրան էլ ավելայյնենքամբողջ ահամալիրը րամշակում, պահպանում, առնտուր), ապա այն ավելի մեծ վետ ինտեգրասման համար:Պտուղներիվկ պատուսստումեն հլուչափերիկհասնի: թեր, գինիներ,մուրւսբա,կոմպոտ.չիր. ջեմեր, պովիոլո, Ըստ ՀՀ կվվ. բազմամյա տնկարկների1984 թ. գույքագրման րանք օգտագործում. են հրուշակեղենի արտադրության մեջ: տվյալների,պտղաբուծությամբ այս կամ այն չափո՞,զբաղվում 'Էէրասյիցպատրաստում են սուջուխ, ռահատ-լոխում, էին խոշոր տնտեսություններն 286 հազար անհատ սիրողկոնֆետների, շոկոլադների, լ կարկանդակների մեջ դնելու ներ, դրանկիսշուրջ 13 հազարըայգեգործական այլն: «Հ-ում մինչն1990-ական ընկերություննեթվականները տարեկանվերամշանհետնանրի անդամներեն: Բնական է, որ սեփականաշնորհման վում էր 100Վ10 հազարտոննա պտուղ կամ բերքի կեսիկ քով դրան թիվն ավելի է մեծապել: որից պատրաստվում 80-100 մլն պայմանականւռուփ պւղաբուծութպահաէին են շուրջ 112 հազարարտադծո, 200-260 մլճ պայմանականտուփ բնական յամբ այս կամ այն չափով զբաղված հյութեր, միլիոնաբական սուբյեկտներ, որոնք միջին հաշվով զբաղեյճում են վոր լիտր գինի, մեծ քանակությամբ կոմպռտներ, մուրաբաներ, մ՛ Ահա թե չիր: Դրանք պատրաստում են նան տնայնազործական պետք է նրանցհամախմբել, հղանճան այլն: առեղծելճրանցշահերն արտահայտողասոկիակիաներ կով: 4. Դրա հետ մեկտեղ,պտղաբուծությունը նպաստումէ աշխատողշատ արտադրանքներ Վերամշակման (ջեմեր, կոմւլոտներ, պովիդլո,հյութեր ն այլն), ինչպեսն թարմ պտուղներըՀՀ-ում ների պրոֆեսիոնալ վարպետությանբարձրայմանը: Միայն արտահանման կարնոր.հոդվածներից որակյալ այգեգործը կարողէ օգուտ ակնկալել: են: Այսօր հատկաապես 7. Բազմամյատնկարկները, ՛ ծիրանը,դեղձը, նուռը, այդ թվումն պտղատու այգինեթուզը, շուկայի մարքեթինգային հետազոտության պայմաններում, մեծ ճաճաչումն տա րը հիմնականֆոնդերի,իսկ տնկանյութըշրջանառուարտադրաըադրամկարողեն են: Այգիներհիմնելուն նրանց բերել հանրապետութ կան ֆոնդերիակտիվ տարը յանը: Այդ ուղղությամբհանրապեւտությունում դեռառաջին մինչն բերքատվությանմեջ մտնելու ծախսումները.կապիտալ քայլերն են արվում: 5. ոլորտ է ն. այն ռեսուրսագոյացնող ներդրումներեն: Հետնապես, ն աշխատատար Պտղաբուծությունը, կապիտալատար մեծ դեր է խաղումազգայինհարստությանն ներքինհամախառն ճյուղլինելով հանդերձ,ճՃպաստում է գյուղատնտեսության ինտենսիվության ն վարման արդյունքիստեղծմանգործում: մակարդակի ԵՐԵՆ կուլտուրայիբարձրավմա8. Պտուղնեոը,նրան մանը:Միավորհողատարածության վրա պահանջելովմեծ կաարտադրանքնե

ոողաբուծանան ենթահամալիրի բոլոր օղակների(առտադրութ-

ենթ

Պոխշահապաստեղ:

մարմելադ. խորիզ

ավելին,

`

Ներկայումս

1800տարածք: ինչու

`

երից

Գ

վերամշակման

`

|

`

ն ներկանյութերի, սամբ հումք ենճ դեղորայքների, կոսմետիկայի այլ միջոսների արտադրությանհամար: Ծիրանի, դեղձի. ձիթապտղիկորիզներիցստացվածյուղերը, արոսից (քոճճոճ),հալայնորեն պալասիս(6քյ/ՇԷա«Ճ) պատրաստվածդեղամիջուները են օգտագործվում բժշկությանմեջ, դառը նուշը օգտագործվումէ է տուշ ն այլն: ծիրանիկորիզիվստացվում կոսմետիկայում, 9. Պտուղների մշակությունը, գիտականհիմունքներով Ունեվարելու դեպքումապահովվումէ բարձրշահավետություն: մեջ ճալովբարձրապրանքայնություն, արտադրանքի համաիոսռն համախառնեկամտին վերջնական արդյունքիբարձր տնսանաիար կարնորպայմանեճ դրամակած մոջովսների ոտասման, շուկայուս այլ արտադրանքների նկատսամբմույունան լինելու համար: Զբաղնենելովհանրապետությանգյուռոււտստեսականհողերիշուրջ 1,5 տոկոսը՝ճյուղն ապահովումէ բուսաբու7-8 տոկոս: ժությանհամախառնն ապրանքային արտադրանքի Պատղաբուծության մեջ բարձր է ֆոնդահատուսումը,կարճ՝ կապիտալներդրումների ետգնմանժամկետը,բարձրէ շահութաբերությանմակարդակը, շրջանառումիջովներիշրջանառելիուբն յան գործակիկը այլն: Բայի վերոհիշյալիս, պտղատու բույսերն ունեն ճան դեկորատիվնշանակություն,մեծ դեր են խաղումօդի կենսաբանական մաքրմանգործում,1516 անգամ իջեվնում են աղմուկը:Երանք մերգյուղերիու քաղաքների կանաչպոեզիանեճ: Պտղատումշակաբույսերիցշատերիբնափայտըարժեքավորշինաճյութ է կահույբի, երաժշտականգռրծիքներիպատրւսստմանհամար,վան այլն: ռելափայտեն էտի ամենամյա հատումները Դրա հետ մեկտեղպտուղների արտադրութ յունըկապվածէ հետ: Դրանքդժվար փոլխադրունակ որոշակիդժվարությունների են, շուտ փչապող,հասունաճում են շատ կարճ ժամկետումն պան իրավում,սառնարանային հանջում են առագ բերքահավաք սճնտեսուբյուն, վերամբուրձրորակկադրերն ագրոմշակություն, Հաշակմանկարողություններ, զարգակված ենթակառուցվածք: որի ճախ խիստ տուժումեն բճականտարերայինաղետնճերիս,

կշիռ, պտուղները

չէ այլ մշակաբույսերո հետնանքովբերքի կորուստը հնարավոր փոխարինելն այլն: Տեխնոլոգիայիոչ բավարարիմացությունը բերքի կորստանում է պտղաբերության պարբերականությանը,

անտեսումընամ սխալ տետիճ: Այսպես, սորտափոշոտիչների են ճակատագրական ղադրումը,այգու ոչ ճիշտ հիմնումըկարող ն Խիստ երլինել ամբողջայգու բերքատուհասակիհամար այլն: է նոր սռրւոերի ստայմանժամանակահատվածը: կարաձգված

լ

Թ

|

մը ՇԸ-ՈԼ մ ե

են պատկանում. մշակաբույսերին Պտղահատապաղատու

Ընդավորն կորիզավորպտուղներ, տխիլը ընկույզը, նուշը (Խառոճոե), բ. Ընկուզավորները` արմավը(ՓԻՒԺԵ, շագանակը, (Փյեո/ժ, պիստակը(փոշքռաա), ա.

|

աաա

կ ար դա ց ու

ծոլ քյան ՀՀՀ

|

Պ լող աբու

Թ

/քԻ), կոկռոշը հաղարջը (ԸԽօքօղխեճ), գ. Հատապտուղները`

մորին (ԿՀՌԻՒՅ),գետնամորի մոշը (Յու).

(«քԵԹԿԾՑԻՆԵ),

թութը ն ա յլն: (36ԽՈՔԻ), ելակը («յԾԽխեԹ), իմշակաբույսերը յին ն ցիտրուսային դ. Մերձարնադարձա թուզը արքայանարինջը («Օքօոծեժ, մոնը, ճարինջը(ՅՈՏՈԵՇԻԻ),

(ՔԻԹԱՅՇ)

(ոճոք),արքայախնձորը (թաթ), նուռը,թեր, դափնին |

`

փշատըն ա յլն: ձիթենին, ունի հնագույն Հայաստանաշխարհում Պաղաբուծությունը շարքում (Սիաշխարհըայլ երկրճերի Գիտական

պատմություն:

է պտղատու հառարում Հայաստանը մեկը: Այդ մասինտեղեկություննե օրրաններիյ մշակաբույսերի

րիա, Եգիպտոս ն այլն)

չինաասդրական, բաբելոճական, ուրարտական, հաղորղում Ղուկաս ԻճճիճՂնոնդԱլիշանը(1890թ.), կաննայլ աղբ-ուրներ:

են

|

(1940թ.) ն

ուրիշներ, ճնշումեն, որ

Ղափանցյանը յանը (835թ.), ա. մ. թագավորի թ., Արգիշտի 2-րդի որդու` Ռուսա դեռնս թ. է հեռու, կառուցվել ջրանյք պտղատու ժամանակ, Էրեբունու ոչ ն խաղողի այգիներիոռոգմանհամար: Հույն պատմաբան Պոնիոս ԱնդալոսըՀայաստանում մշակվուլբույսերիշատ տեսակների մասին է հիշատակումդեռնս8-րդ դարում գրած իր «Գիրք վաստակով» աշխատության մեջ (այն Մխիթարյանմիաբանությունը հայերեն թարգմանելէ 1872 թ.) Սակայն Հայաստանում պտղաոուծությումըզարգավել է մաքուսրիվ.տնամերձ այգեգործության Սամել է ապձով. ումեսել է գուտ սպառողականմշանակություն: ռանքափոխասակությանմիջովով ոա: Կյուղավուն ձեռք 6 բերել պարննային ն կենյաղային այլ ապրածքսեր: Ի. Շոպենի վկայությամբ 1800-1828 բթ. Երնանի ն Նախրջնածի խանություններումխաղողին պտղատու այգիների տարածություններըեղել են 1215 հազարդեսյատին, որը Ս. Վարդանյանը ճշտումէ՝ շուրջ 10 հւսզար հա, համւախառն բերքը՝500-550 հազար փութ, | հա բերքատվությունը՝40 փութ (6,5 վ): Պւողաբուժծություճը ենթարկվելէ բոլոր այն արհավիրքներին,ինչին որ ողջ հայ ժռղովուրդը: Մակայն նա համառորենստեղծելէ իր տեղականմշակաբույսերը, ներմուծել ու. բարելավելէ պտղի ու խաղողի նոր ւռեսակներ ու սորտեր: Դարասկզբին (1913թ. Հայաստանի ներկա տարածքում հասնում էր 4400 հեկտարի: պտղատու այգիներիտարածութ յունը մեծ վնաս կրես 1918-20 թթ. հայտնի իրաՊտղաբուծությունը դարձություններիժամանակ: Պտղատու այգիների տւսրածությունը այդ տարիներիննվազեվմինչն 1500 հեկտար: Խորհրդային իշխանության տարիներին այն վզարգավավ. տեղաբաշխվեսպլանային ձնով: Ստեղծվեվկին խոշոր մասճագիտավված տնտեսություններ,ռրոշջակի բանյութատեխնիկական գա. վերամշակողարդյունաբերություն,մթերումների համակարգ. ներմուծվեյին բարձրարժեքսորտեր, հարստավսավ տեսականին, խաարտադրությունըդրվես գիտականհիմքի վրա. ստեղծվեվին Գ.

|

ղողագործությանն պտղաբուծության, բույսերի պաշտպանութ-

յան. հռդագիտությանն ագրոքիմիայի ջրային պրոբլեմներիգիտահետազոտական ինստիտուտներ,ռրոնք համակողմանիորեն ստեղծեհամակարգ օգնում էին այդ ճյուղերի վարմանգիտական տեղաշարլուն, արտադրությունըդեպի հյուսիսայինշրջանները ժելու գործին: գործումմեծ է ՀայնաԳիտական կադրերի պատրաստման դերը, որն իր գղյության կան գյուղատնտեսականիճստիտուտի 5 հազար է յոթ տասնամյակների ընթայքումպատրաստել շուրջ

խաղողապտղաբանջարաբույծներ: թույլ ինտենսիվակսումը Գյուղատնտեսականարտադրության նոր գոտիներ:Ապատվեց ստեղծելու խաղողապտղաբուծական Արզնի-Շամիրամի, րանի, Ախուրյանի, Ազատի ջրամբարների, Նոյեմբերյանիջրհանկայանին Թալինի, Կուտայքիջրանպքների,

պտղախաղողագործակա մնավյալի կառուցումը նպաստեսին խոշոր տնտեսություններիձնավորմանը:Հիմք դրվեյ լեռնային որը նոր երնույթ էր հայ մարդուկյանքում: պտղաբուծությանը, 19704985 զարգայավ առավելապես թթ. պտղաբուծությունը ինտենսիվ ձնով: Խնձորի եվրոպականբարձրարժեքսորտերի տվեյին Աշտարակի,Կոտայներբերումներըհնարավորություն Հրազդանի,Բաղրամյանի, քի, Նաիրիի, Թալինի, Եղեգնաձորի, Արմավիրին մյուս շրջանճերումստեղծելու վածրաբունինտեն| հա վրա սիվ այգիներ:Ինտեճսիվ կոչվումէ այճ բաճիհամար,որ (1000-1600), մի քանի անգամավելի շատ տնկի է տեղավորվում

վածրաբուն դրաճք արագորենգրաղելյնումեն հողասմարածքը, մեջ: Ինտենսիվ այդիճերի ենճ,արագ մատճումեճ բերքատվության հեշտ: Մի խոսքով. բարձր է, բերքահատվաքը` են մեծ ճերդրումներ, ռրոնքկապա| հեկտարիվրա անհրաժեշտ ու բ"ւրձրհատուցում: հռվենարագ համարդեռնս 1953թ. վերչովգարգացման Գիողաբունության դիմայ անձնականօժանդակ այգիների վեին սլտղին խաղողի հարկը, բազճիկսբարձրայվելյին տնտեսությունների գանձվող

բերթառտվությունը

վարչահրամայակա տնտեսավարման գնման գճերը: Սակայն. պետուն բաշխման բոլոր մանրամասները ձնը, արտադրության

"թյան ձեռքում: կենտրոճասնելը հողի

զրկեյին աշխատավորին:

տնտեսականինքնուրույնությունիցն պաճախաձեռնությունից, գյուղաւոնտեսութտասխանատվությունից:որի հետնանքը եղավ աշխատելու համար» «ուրիշի յան երկարատն տեղատվությունը, կորուստվիթխարի ցածը բերքատվությունը, հոգեբանությունը, ու փչավումները,բերքի ապրանքային յածր որակը, էքսներն տենճսիվ զարգակումըն այլն: 1940-1990

ՏԱՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

թթ. քառապատկվեյին: Հիմնվեւյին նոր այգիներ Արարատյանգոգավորության նախալեռնային գոտում, Եղեգնաձոբի, Նռյեմբերյանի, Արմավիրի

շրջաններում: Մակայն դրանք հիմնվեյին առավելապես սածր բերրի, ճոր յուրակված ն մատ նախապատրաստված հողերում. քամիներիգոտիներում ն գշոթե արհեստական անտառաշերտերի բապակայությամբ:Այգինոր ոիմնելու տեխնոլուիայի կոպիտ խախտումները,մշակութայինն խնամքիխիսու անբավարար մակարդակը պատճառ դարձան հետագայում մեժ զանգվածների

վերացմանը:

Աղյուսակ տարածությունը,

մշակաբույսերը Պտղահատապտղատու |

Լ.

բերքատվությունը

ն

համախառն բերքը ՀՀ-ում

Տարածությունները ատէ

լ.

լ

"

Ընդամենը, | | որիյ բերքատու

2.

|

5.

| Համախառն բերքը հազար

Է.

լ հա

Ս

բերքատվությունը՝

տ

34,5 -

144| «4

Թ8011956501

|.

38|

130.5

3:41

959)

| :

Ւ

«ծ

շուրջ 32 հազար թվականից սկսած տարածությունների կրճատումը արդյունք էր այն բանի, որ սեփականաշնորհման հետնանքով ճշտգրտվեսին տարածությունները, քանդվեւլյին«թղթի վրա» եղած ոչ լիարժեք ծերաված այգիները,

հատկամ 60 շ

վերապումը,պարարտանյութերի, ներում ագրոծառայությունների բուժանյութերը ձեռք բերման ղժվարությունները,գյուղատնտեն փոքր տեխնիկայի վարձակալմանխիստ թանկոապումը սական անուսվարարությունը. հիվանդութմեքենայայման միջովների յունների ն վնասատուների դեմ միաժամանակյա պայքարի աշխատանքների բալյալլայությունը, օջախային ւվայքարի վածր արդյունավետութբյունըն դրա պատճառով բերքատվության անկումը, բերքի իրասմազ մեծ դժվարությունները ն հսկայական լկոն աջակցության բալարուստները, պետական կարգավորման ն կայությունը այլն:. ստիպում են Շուկայական հարաբերությումները ներկայումս հաշվել ռիսկի գինը: Վյուղայսիական տնտեսությունը իր փոքրիկ հողակտռրդովումեն տարի պետք է կերակրիիր ընտանիքը,մուծի հարկերը. իրականացնի վերւբտադրությունը, մինչդեռ պտղատու այգիները դեռ երկար կկրեն աճվյալի կնիքը, քանի որ այս-. տեղ առկա է պտղաբերության պարբերականությունը,ռրը պաշտոնապես ճանաչել էր խորհրդային ագրոգիտությունը: "

18921 -

այգիներն անցան այս ճյուղին ոչ լավատեոյակ մարդկանս ձեռքը, ռրոնռ այդպես էլ չհասկացան նրւսնվ «լեզուն» ն դարձյալ քանդեւին: Պտղաբուծությանը մեծ վնաս հասցրին ազըովերամշանմանկարողություններիկրճատումը,տնտեսությունպտղատու

շուկայական Պտղաբուծության

«անկենսուճակությունը»

ն

բայատրվում են նան բազմաթիվայլ «անմրյունակությունը» Մասնավորապես՝ պտղատու մշակաբույսերը հանգամանքներով: ենճ,պահանջում են ամենօրյա հոգածություն, ավելի խնամասեր ն գործի մասնագիտական իմայություն այլն:Պաղատու այգինեէ րի տարածութրոնների կրճատումը էապեսպայմանավորված նան. կենսունակ Ի օրենսդրական տարբերություն միամյա բազմամյա տնկարկնեմշակաբույսերի, է պահանջում, ուստիայ»: րի վերականգնումը ժամաճոեւկ երկար. Կսօրվառխալըիրեն դես երկար տարիներ գգացճել կտա` Տեղաբաշխումը ն կենտրոնավումը:Ի տարբերություն. դաշն. պտղատու տավարական մշակաբույսերի, այգիների ոչ խաղողի :

|

դաշտի ջավակայությամբ:

ճիշտտեղաբաշխումըամենամյաշուկայականտարերքինավելի

քիչ է եճթակա: «ՀՀ. տարածքում, պայմանավորՊտղատու մշակաբույսերը տեղաբաշխված են անհավաված բնակլիմայականգոտիներով, զբաղվում են հանրապետության սարաչափ: ՌԴտղաբուծությամբ 9 գուռիների ն մարգերի 482 բնակավայրերի բնատնտեսական

պատղաբուժությունըտնղաարդյունաբերակամ է հարջավայրում, նրան Արարատյան բաշխված հիմնանանում նան Տավու շի, Վայոս հարող նախալեռնային գուռում,: իճչպես 70 «2 ձորի. Այումիքի ն Լոռվա մարգերում: Տաք ածություճների մակերնույթիս 400-1060,23 տեղաբաշխված է ն օո 2000 մետր բարձրությանվրա: 2.5 1500-2000 5` 1.5 շնորհիվ բարձր բերթատվութԱրարատյան 1.5 անգամ մեծ տեղ է զբաղեվառումով բերքի յան համախառն Ցալյուսակ 2): ճում, քան մնաված տարածությունները են առանձին մարզերում Բերված տվյալները մկայում վրա: Սակայն

Հոն

եարթավարո,

.000Վ500,

Հ

ԱՇ

թ «

:

Բ

ԿԶ|ՏԼՀՎԻՀՏՊԱԹ|Հ|

-

Է

բ

ռ

Հր

ՅՔ

եՑՅՏԱՏՈԴ

Է ՅԵԱռ| լ Բ

22:2

ԷՒ ԱՊ -

ԳՏԱ

Ո`ՀՎԴԼՈՃ

ՍԺՀԱՀՇԱԿԱՀ՝ԼՀՁ

ՎՑՏՀՏԶՉ|

Յ

Տ

տնտեսություններ:Սիրողական

գյուղասիական,կոլեկտիվ ն այլ արեալըմեծ է: Պտղատուբույսեր այսօր մշակայգեգործությաճ Սնաճի ավսզանի Ամասիայի, վում եճ նույնիսկ Աշույքի, Տաշիրի, մ բարձրության 2000-2200 շրջաններում` ծովի մակերնույթիկ

Ջ|.ՊՍՊԱՍԱՑ|Ց|ՀՏ

5տ|

Շ|ԹՇԱՀ:ՑԱՀ

ԺԲ

--Յե

1ՋՏԳյ"՝Հա "4

»՞1ՊԱՎԱԶ

Ց

ԱՑ

ՅԾ

սո

«

Դ

-

Հ

էե

Հ

ՎԼ

Հ

«2

8Յ

Հ3

Ե.

ա Հո

Տ

Յ2 Ի

Հ.

ԷՊ

-

ՀՏ է

ԼՋԴ| «Վ զ (2

ԷԱ.

|

ՏԱՊ

ՏԱՊ

ԱՏ

օՇՎՇ

Տ

Ս»

ԺԹ

ռ

|ՊՈՅԼՅՏ),

Ճ

ծ, -

`

.

Հ

-՞ "

Դ

ՒՑԽԱԺՇԱՎՀ«

ԱԱՀ

-

-՞

-

Ը

ՃԱԸԼՃԱՅՏ

է

-

1-7

-

Ճա ՅՅ|՞

-ջ-

Ը

-

ՀԱՂ

-

-.

|-

՞

՝

ծ

Տ

ԱԶ

Գ

ՅՏԻՖ`-

՞՝

-

«"

ւ

-

-

-

ՎՅ

.՞|ՓԺԾ

«

Հ|-

Տ

/-

--

-

ՏՈՏԼՑԱՏԱՏ|Տ|Ը

ՀԱՀ

ծ -

"

զարգայման մեծ տարբերությունների պտղաբուծության մասին: 1998 թ. մեկ տագործված ռեսուրսների զբաղբերք էին տատանում. ցենտներիցսշվելի ընկնում էր բաժին 24, 50,0 րոնց բերքի ված շրջանների միայն «ո: պտղաբուծաԻճռենսիվ 58,0 79,6 օօ.ն տտրածությունների

պտղաբուծությամբ

են՝ Արմավիրը,Արարատը, Վայոց ձորը, Գեդարկառ շրջաններ

տատանվումէ 90-00. յենտճեքուճիքը, որուեղ բերքատվությրոնը: շատ շրջաննեպաղաբուծական Ավանդական րի շրջաճներում:` րում ն մարզերում(Տավուշ, Լոռի, Կոտայք,Սյունիքի սածրադիր մեծանկում ապրեց: գոտի)բերբատվությունը

Հ

Յ

ՅԵ

5135թ|`Քտու2|2Թ ծ

ն չօգհեկտարից 60

-

-

«-

| ԿԸ |ԼՀ| |Լ:

ՀՏԱԼՓ

ՀԱՀ.

ԷՋ -

Հ

Տ

Հ

-

-

»

շ-

|ՕՇ

Է

7 ՏՏՀ |

Աշ)

վ.

ջ-

-

ծ

:1ռ 1Պ)|)

վ»

-ծ

.

վ

Բ

Մ

ԻՉ ՅԱՀ

-ՅՅ

Պտ

Էյ ՈԴ-

«5 5:

-.5

-

ՀՏ

ԿԱվՅԱՅՎ՞

-

«ո

ՏՏ

իւ4

Հ

|ՀԱՇ

|՛Դ

2` Հ:

Ի -

՛

Տ

Տի

5Յ3

ՅԵ»|ա|ՅՎՅԱՅԱ»Հ|

1ՅՑԱ.ՆՅԼՅԳՅՀԱՅԾ

Ճ 12135131: Յ

աի

ւ

13/)835|ա

|2|2Հ|

ՅԹԱԱՏՑ |(ԶՃ | ռ (Գ

Ջ .

ՀՅ

լ

3|-5

Հ

Ջ

Յ

6:

Ուսումճասիրություններովպարզվելէ (ադյուսակ 3), որ բերքատվությունը (Ռետնապես ն արդյունավետությունը)կածր է հիմճականում փոքր, ոչ: մասնագիտակված,ոչ արդյունաբերական,

փոքրըապրանքայինտնտեսություններում: Դրանք էքառենսիվ զարգացման կողմնորոշում ունեցող տնտեսություններ եճ. սովանդականմշակության հոգերանությամբ ն համակարգոմ, ռրոնք արտադրանքի ավելացման հիմնականուղիճ տիսճում նճ տարատընդլայնման մեջ: Ըյսպես,շրջանների 52,5 ««-ը ծությունների օգտագործելով տարածությունների կեսից ավելին, արտադրում են հասախառն բերքի միայն 19,7 25-ը, որտեղ միջին բերքատվությունը կազմում է միայն 16.8 կ:

շրջանների ամբտվորուսը, ԱՎԱՐ ը ըստ "բերքատվության (1996 թ.)

Լոռիում

ար .նամերծ

79), (50), (61), Շիրակում (35), Սյունիքում (213,քանի որ այդփայրերումպտղաթու նիմճականում զարգանում էյ հողակտորլսչդեռ հիմնական արդյունաբերականպաղաբուծական Հուտիներում այն չէր անսնում 22-29 օ2-իկ: հեւռո հականաշճոռհումից հիմնական ասպրանքարտաղդբռոննըը գյուղակիավան մնտեսություննելն են, որոնս բաժին է րոնասմ տարածությունների 90,7 Ն համախաոն բերթի 95 92-ը (աղյուսակ 43

Փութչունը

Շղյուսակ

Էղյուսաղ: 3

ՀՀ

Հեռարբունեքում

տարձր չո

`

`

պտղի

Լ

,

"

Այդթվում

ի

:

Ընդամենը

,

"Շրջաններ մական շրջանների ճ

--

լ

։

Մրջին խմբավոՀո բումը, խմբոոմ

իա

ըա

:

-:

:

տվության

Է

Էժիճնշ0..

3.

4.

|

Ի

-Ղ|3|.

Ի

կարար Գարա |. կրոր հա

Է

6|

99||7|

|

Լ...

|վքիխր.

աօ

18995| 2.0 2683 84||Մ 891 .

Հ4|

5|«օՉ|

Լ.....Լ.-.-Լ-

Սա

35317384

բոլոր

Ցուսանեջն

տսսակի

255|

2ե6վ աջ| տօ

18.

4696| -35 «ո 5|

ա57|| Հ. Լավա

կոա իվ: Պետական

Օյուղաղյիա-

ն

խմբերում | տնտեսությունճերում՝ Լ

:

Ո

Ի"

24941 23792

ՍԱ

7950|

ՐՐ աի1 սատ Արրամենթկամ Լ.

միջին Հճոմ

.

55| 63

65815 ռ:2

ման

հազար

նշռը

222|

| Արենի Ցուսանիշները տնտեսություններում տնտեսու- աա Թթռւններում

-

Է

306|

226|

| 33|2|

արլ... .

|.

12659

2.

Յ8 Հ.

ՏարածությունՀամախառն բերք

«եյ.

Պտղատու այգիննոր տարածությունները ն պտուղները տարտադրությումը ՀՀ տարբնը (1997թ. կարգի տճտեսություններում Ն Ք

հա Տարածությունը

որին բերթատու

22625 21557

-

.

զրա բեր. ոշ, աարաեաթյանների րաքերքուտգութ. ։չ ո

օը

|

ու

|.

ճ

դո

..

մա

Է8ո6

-

«» աջգետարածություննե Կրոպատաւ տարբերի, ՀԱրջին՝ `.

ես,

լեն:

Ր

:

Պարոնը: են

պ" 38

ՀԹ.

Լեռարթինդ, Ջոռելիշես, 1 հեկո" | ոծը, խճումթի՛դեպքում, Գորչեն

)լ 250-300:ց. տտաբիկ ապահովում »

ցք

ն

ավելի բերք:

ներկարայ-. ՀՀ-ում պապահատաաասարու մշակազայյները

ված-նն բայճ:

անհրաժեշտ Փճագությունը ականն Գրան է,

Աղյուսան

ակտիվ տարիքիմեծ տարբերություն10-50 տարի ն ավելի). պահանջում են տարամեծ կապիտալ ներդրուներ,միջազգային ն ներքինշուկայում ունեն տարբեր պահանջարկն այլն: Ուստի, ՀՈՒՐ Է եճիրկհետաքրքըհ, թե գործարար ապագա հնչ տեսականիպետքէ ընտոել,ո՞ր երկրներռկարող են դառնալ ռանրապետության հնարավորշուկաներ, հատկապեսի՞ն:պետք է աոտահանել,դրանք հանրապետությունում որտե՞ղ են տեղաբաշխված. ինչպիսի՞Ճախսումներով կոասկվեն սպառողին ն արմ:

բիզնեսմենին՝

-

Է

-

՞Յ.-

ի

ՆՈՐ

.

ՈՐ

-

ր

ւ

-

-

-

Տարածությունները,ընդամենը ռրիվ` ընդավորճեր լ

|

Տ

:

,

միավոր | ւբ

իավոլ

|

հա

Է կորիգավորներ ձնեչճամը Է

հա հա դ

|

փատապտաուղ

հա

ո ընդամենը

ՀԲորեդավորներ որից`

Արորն

տ

տ

6.

100.0

,

Համախառնբերքը,ըճդամեճը -

|

որի` ընուվորներ

ի

|

կորիզավորներ ընկուգավորներ

հ.տ.

հ.

տ.

տ. հ. հ. տ.

363 212 557 38 06 լ )

62| .

հառապտուղ

տ. տ,

:

01|

:

33| բ

146,0 |

78.3

72,5

|

83.2

2.2

0,9

րշ '

557 955 6544| 1027

է65

ի, 0,4 մերձարնադարձայիններ ի. :

`

Վ

|

21604 | 12640 | | 9053

Է

Է

34433 15293 15287

ն որիզավորնե միջեռրիզավորներ որիս` |՞ ընկուզավորեր կ կ աար մեններ |

|

30058

,

1 րեկտարիբերքատվությունը,

|

|

|

հաաա իննի

լ

53494

208581

Տարածությունների լ:

նառուսվածքը,

Դ --

Սորա ռյիններ բա 27662153 224 :

ՈՏ

,

`

-

-

-

|

՛

Լ

յ

|

'

| Ցուցանիշներ

րԱր

95. 22-ը բաժին է ընենում խնճոտարածությունների դիմ. տանձին.դեղձիմ, ծիրանինն սագորինճ: Կորիգավորճերի,ընկուվավորմերի, մերձարնադարձայինպտղատեսակների տեսականիս ն միտուսը ճի արտւավպոլում հարավային պտդաբուծուբյան սյանկալիկառուսվածքը:Այս առումով տարածությունների հետագա ընդլայնմանժամաճակպետք է մեծ տեղ տրի ծիրանին, դեղձին, ընկուզավորներին,ինչը պահանջում է շուկան: Մինչդեռ ընկուզավռրները, գտնվում ենճ ոչնհատապտուլլները չաման եզրին: -

:

ՏՈՐ

էս

ՀՀ-ում

ո

Տ

ԲԷ

պտուղների

ւ

Պտղառատապտղատու մշակաբույսերիտեսականինՀՀ-ում

72.6

0.2

126,7 62.9

61.3 0,6

հատկաՀայնակամ պտուդներիմեջ սլետք է առաճձնայնել կես ծիրանը (Երնաճի, Խոսրովենը, Սաթենի), դեղձը (Լոձ,Նաամառային, ըինջ, Ձաֆրան.Լիմոնի), տանձը (Մալաչա, Վիլյամս ննտառային գեղկուհի, Բյորե բռսկ, Հմեռնուկ),սալորը (Դեղձայիճ, Ջայնեթ պրյուճ, Ռեճկլոդ, Ալիբուխարը, նեռասը(Պոբեդեղին,Նապոլեոն սն, Կարմրենի,Սպիտակենի), դա. Դ-րոգանա սերկնիլը (Արարատի,Անի, (Մողբու 2), ընկույզը, նուռը, թուզը, դուշը նայն: Հուսաղրողն կարնոր ռեզերմ է այն, որ հանրապետության

ռչ

պաղատու այգիները եռիտասարը,են: 1998թ: տարածությունների 40 26-իտարիքո չէր աճսմում 25 տարում, իսկ 35-իվ բարձր տա-

բիք ունեն այգիների մայն 6-7 96-ը: ՀՀ-ում պաղատու այգիները ոիմնակացում կեռւտրոնամված են, որը, չնայած սեփականաշնորոմանհառւասնքովայլգետարածությունների օգտաճռրծնան փոշիակմանը, մեծ հճարավորութհամար, կոռպելասման յուններ է ստեղծում ընկերությունոնրըի միջուով իրակաճասնելու միասնական տեխճոլոզիսկտն գործոնթայներ (գլխամորապես պայքար): Դրանք սասմառիտասված հճոր ապրանքային սւնտեսութուններ նեմ: Աշտարանո շրջանի Կապի, Օհանավազի, ճրայի, Պռոշյանի, Նաիրիի շրջանը Քանաքեռավանի, Նոր Երոսկայի, Լուսակերտի, Մրգաշատի, Նոյեմբերյանի շրջանի Հաղջանկի, Զեյթունի, Կողբի, (Թումասյանի շրջանի Ճոճկանի. Արոճավիրի շրջանի Նաիրիի, Լունաշինր, Խանջյանի աճվան ն սոսսնյակ այլ ժամանատնտեւություններից շատերը, նույնիսկ խորհրդային կաշրջանում հասել էրն լուռջ. հաջողությունճերի,, որը պետք է պահպանել ն ամբւսկնել: |929-200Լթթ. ծրագրում նախատեսվում է պտղատու 26 հաայգիների :ուսրածությունները կայունացնել զար հեկտարի շրջանակներում: տնտեսապտղաբուծության Պտուղների բենրքւռտվությունը

նարդակի լխավոր պատճառը սեփականությունսոկիալոստակաճ ճեմ էը ն որանով պախամավորվածաշրոստողնճերինլութաՓԱՅ Պաղ Վաս ԱՂԱ ղզովածության,տնտեսական պատասխանատմութ-

.

.

յաճ կաշր մակարդակը, կածը ազոտկուտուրան,մեծ չափերի հառայգրների վասծր լիարժեքությունը :76մող կորուստները, 02: Շ 26), երն խիստ Սոթո մակարդակը, մրվակցության բավակայությումը,. ապրանքաարտադրոռներին ապրանքների ճակատաՀԶ

է

«ուրիշի համար» դատելու հոգրերն օտարումը, դիմազրնությունը, հատառ տճտեզերանությունը, ընդլայնված վերարտադրության մությումներում Հնասող շահույթի անսավարաոությունը,պլասախոոմանտարտադրված համակարգի սնազկությունը ն արն: Գճասճւստկեր ծ.

Պտուղների բերքատմությունը տարբեր կարգր

մտնտեսությումմերում (մ/հա)

Ճ

ԱՕՏ-ներում

ւ...

«աու:-«աաա

--

Միջինը |

Հանրայինհատվածներում

կան արդյունամետությունի պայմանավորող. ամենագլխավոր գործոնն է: Այստեղ ամենամյա արտադրական ծախսումների զգալի մասը հաստատագրված են: Ուստի միավոր արտադրանքի ինքնարժեքը առավելապես պայմանավորված է բերքատվուբյամբ:

Յ0օ

ՊտուղներիբերքատվությունըՀՀ-ում անլյած. ժամանակաունեւյել է խրոնիկական ցածր մակարդակ: Բավական հատվածում է ճշել, դը ձիայն 1988թ. խիառ բարենպաստտարում այն Խսսավ

ընդամենը

որն, ի դեպ, ամենաբարձըյուցանիշն էր ԽՍՀՄում: ենճ սաղիս պտղաբերության ւպարբերակաԱյառեղ զգացնել ճությունը, հաճախակի կրկնվող ուշ գարնանայինվրտահարութունը, կարկտահարութ» նը: Սակայն, բերքատվության սածօր մավ,

մոլ».

լԹ40

1966-70

19:Ղ1-5

լեետ

|ա86- Ս

19:06

1998.

Պողաբուծությունըհանրապետությունում աչքաթող առավել

արված ճյուղերի էր, նըա վիճակը առավել անմխիթարէր

լրա-

Սույիչ ճյուղունեվող: տճտեսություններում, ռրոնյում հաճախ բերքատվությունըչէր անցնում 5-10 սենտճերիս: Սակայն դրանվ

կողքին 100-50 պ բերքէին ապահովում Նոյեմբերյանի (Զեյթուն, Հաղթանակ,Կողբ, Պտղավան), Մեղրիի, Արտաշատի(Քադսրաշեն, Վ. Արտաշատ). Արմավիրի(Լուկաշին, Նաիրի, Խանջյան) ն ուրիշ շրջանների տնտեսությունճեր: Պտղատու այգիների հարաբերություններիարմատավորումը, տնտեսական ռեֆորմը մեծ հեռանկարներեն խոտոանում պտղաբուծության հետագա Վարգացման համար: Օլատեղ երերճարանք չկա. կամ ճյուղը Վդառնա շուկայակամ, մրյունակ, կամ կարողէ կատարվելանանխատեսելինե̀րկար ժամանակ կպահանջվի այն ճորիւլ վեհամար: Ռրպեսվզի ա է պետությունըպետք ացակսի ագարակատերերին: 1998-2000թթ. լ

շուկայական սեփականաշնորհումը,

րակական:

արուծությութը կարգա

մանակներումկատարվել է տարածությունների ընդլայնման, մասամբ էլ բերքատվության բարձրացման միջոցով: 1940-1990 թթ. ընթացքում քառասպատկվեւյին տարածությունները, բերթաւռու իսկ համախառն բերքը ավելայավ 6,3 անգամ, առավել բարձր բերք ստավվել է 1984թ.:Լ990-96 թթ. համախառնբերքի նվազումը արդյունք է տարածությունների կրճատման, արտադրանքի հրայցման դժվարությունների, պահպանության հնարավորութունների պակասելման, պարբերականությամբ՝ պայմանավորված պտուղների արտադրությամբ,մասնա-

պտղաբերության

գիտաճալուռիալի մեծայման:

7.

Պտուղների արտադրությունը ՀՀ-ում (հազարտ) |

Է----| ընդամենը լ

պտուղներիբերքատվությունըհասպնել մինչն Ակնհայտ է, որ պլանավորողներըառաջնորդվել են մախկին տոածելակերպով:Գյուղացին նման ձնով այգի չի պահի: Այսօր այն կայունայման ն բարձրասմանմիտում ունի: Պւոուղներիհամախառծ ն ավպրանքույինարւուսդրւանքըըը կախված 1 ոչ միայն տառածություններիկ, բնրքատվությունիմ. այլն ապրանքային կառովյվածքիս, սլտղի որակից. նրա պահն չուկայառառման պանման, փոխադրման հնարավորություններիս: Այսօր էլ մեծ քանակի պտուղ է կռրչում վարակվածության, ն իրացմանվատ կազմակերպման աահպանման պաճառով: Պտուլների արտադրությունը քննարկվումէ ոչ միայճ ռինւոմիկայի, կառուվվածքի,գործոճների հետ ուճեված վոռելյակիոռն կապի, այլն ներքինն արտաքին շուկայում պահանջարկին առաջարկի, ներմուծման ն արտահանձտն հճարավորությանների, ռոտադրության ն սպառման հաշվեկշռի Կ այլ ճպատալների

կ:

'

-

-

աղումոմ:

Պտուղղերիարտադրության ավելացումըՀՀ-ում ժաանկած

ռրիլյ` ԱՕՏ-նճերում

ճախատեսվումէ 55-58

Գծապատներ

ի

Ն

ՆԱ

ա

:

ՅԵՏ 1989-90 Ս:

1966-70

1971-75

բի

Դ9:

18: Իզրանք ապահովում էին համախառն ջերցի յունների 13-ը՝ է ապրաճքայնությունը 1970-90 կազմել պտուղների ո թրադբերւթի

,

որտազրութ,

Ց2-ր-

:թթ.-

70-8046-ը,ընդ որում, Խոշոր տնտեսությունները ապահովում էոն վերամշակող ձեռնարկությունների, առետրի, իսկ անձ նական օժանդակ տնտեսությունները՝ բնակչությանըկլոր տարին թարմ ու պտղովապահովել պահանջը: Պտուդճերիարտահաճությունո. է դառս հանրապեպեւոք տությանարտաքինտնտեսականՆապերիկարնորոոդվածներիս մեկը, մին: եռ այն չի թավաբարը1. ծու հսկ ներքին չպառման

պահանջները: Միայն բարմ սպառման համար Հերն կան պահանջվում է շուրջ 260 հազսը տոննա պտ

ումս `

տարիե-

Մակայն

ռհանրապեսությունը հրարավորություն ունի ոչ միայն բավարարելու իր սպառման պառանջնները, աղն մեծաքաճանհարավային պտուղներ (ծիրան, դեղծ ն այլն) արտահանելունիջազճայինշուկա: Այն-պետք է ընթանա պտուղները տարածությո:ններիմերակառուսման ն ամենագլսավորը՝ բերքամչմությանբարձռասման, որակի լավացման միջուով : Պաղաբուժությանհեռանեարհվերաբերյալ բերած 6-րդաղյուսակիլ երնում է, որ զարգանումըհեռարկարում.առանձնակիտեղաշարժեր չի ակնկալում: Կանխատեսումները հեռու են իրականհնարա»մորություններիւյ.

«.

ե)

350 հա այգուհիմնումը հավանական Ընդ որում, տարեկան չէ, մանավանդռր չկա համապատասխան քանակի բարձրորակ տնկանյութ: Բնականաբար, բերքատվությունն էլ օբյեկտիվ պատճառներովսածըկլինի: Եթե դա երկարշարունակվի, ճյուղը կարողէ հայտնվել անմրյունակ վիճակում:

յունը

շատ

սումն

է ն

ավելին կլինի: Կարնորը հեռանկարային կանխատեդրան աճհլլաժեշտ կառույվների ու գիտաարտադրական մեխանիզմի ստեղծումը:

Պտղաբուծութ

րագիրը ՛

Պտղաբուծության տղաբուծության բ

«Պտուղ»

ման ստրատեգիական զարգավման եգիական ծրագիրը

(բտ

Հհ Ցուվանիշկերը

ծրագրի)

Գո ր

:

|

ի

Տ արն ընդամենը հազար իա 22 որիսՍ̀րա եր իա հազար

ի

Ն ոա վորխգավորներ հազար հազար ընկուզավորներ յր մրարնադարծայիններ հազար :

ի Էհեկտարիբերքատվությունը նրա Հաախառը բերքը ըրիվ՝. թարմօգտագործում ն

-

5--

|

Ս "|

թարմարտահանում երկարատնպահպանում

հազար

տ

հազար տ հազարտ հազար տ

տ

| 54:

ա

հազար ՍԱաաներակած հազար Վերամշակումտճայիճ արգո րաորաաա

բճքնաապվահովվածաւթյունը

|

10-|1

| 60-66

|

20-22

52525

բնակչութունը ներկա աճի այս տեմպեՀանրապետության բով թ. կկազճի 4, իսկ 2010-ին՝ 4,2 մլն մարդ: Հաշվի առնելով սպառման գիտականորենհիմնավորված նորմամ, վերամկաճշակման ն արտահանքոն պահանջարկը ն արտաղրության խատեսվող տեմպերը՝հեռանկարումպահանջարկը կմճա չբա-

վարարված: Սակայն: մերկարծիքով, 9 տ պտղի համար դժվար: թե գյուղացին այգի պահի: Շուկան կաճի իր գործը, բերքատվութ-

ինտենսիվացման

յ ունը ունավետութ

Ինտենսիվայումը բերքատվությւսն բարձրացման ն ռրակի. լավայման միջոյով արտադրամքի ավելալման ուղի է: Պտղաէ բուծության մեջ այն նոր ինտենսիվայգիներ հիմճելու, բարձրակարգտնկանյութիարտադրության,եղած այգիները վերակառույելու, քիմիայման, ոռոգման, մեքենայայմաճ առաջադիմակաճ տեխնոլոգիաներ,նոր սորտեր, մշակության, խնամքի, բերքի հավաքման, փոխադրմանու պահպանման, տարերային աղետներիդեմ պայքարի համակարգերու արդյունավետ միջովներ, պահեստարանճեր,սառնարաններ,կապի, վերամշակման ւ" կարողություններներդնելու միջոցով: Ինտենսիվության մակարդակնայստեղ որոշվում է 1 հեկտարի հաշվով ռեսուրսներիկենտրոնացմանաստիճանով: Որպես սահմանափակողգործոն ընդունվումէ տվյալ սորտատեսակա-

ընթանում

հա

2.

ար դյ

ւ

ւ

համար ագրոտեխնիկայով ռեսուրսներիպաանհրաժեշտ հանջը, իսկ ինտենսիվությանմակարդակն էլ գնահատվում է դրաճյ բավարարմանաստիճանով:Եթե պտղի տվյալ տեսակի համար շրջանում | հեկտարինաճորաժեշտէ 6009 մ3. Նրմավիրի ոռոգման ջուր, իսկ իրականումօգտագործվել է 4200 մ, ապա բավարարվածությունը (ինտենսիվության մակարդակը)կազմել է 70:26: Բնական է, որ սորտը որքան բերքատու լինի, այնքան մեծ կլինի հեկտարի հաշվով ջրի, սննդանյութերի, աշխատուժին այլ` | ռեսդվաների բացարձակ պահանջը: Հետնեապես, քանի որ մարդնու

կային բանականությունը զարգանում է վնրընթայցգծմ, ճա կստեղծիճոր, ավելի բարձը բերքատու տեսակներ,սորտեր, որոնքկառաջացնենավելիշատ միջոյներզործադրելուաճհրաժեշտություն: Այսինքը՝ինտենսիվացումը հարատնզործընթոպ է: տ նտեսու Ինտենսիվայումը գյուղացիական թյուններում ումի այն առանձնահատկությունը, է շուկայականն բնաոր ենթջանա ն կաւռարվում կանիրավիճակների է ոչ հաճակումանի, ո: զանզվածայինձեով,այլ աչանձին օջախներով,հաճախ անջաա-անջատ, սուդ տեղեկատվության պայմաններում: Միկողմիվ գյուղալյու անվճարունակությունը, մոն կոոմիս շատ հարցերումոչ բավարար իրագեկությունը էապեսիջեցնումնն սիվասման ինտեն

արդյունավետությունը: Սակայնվերանումէ վերեիս եկողհ չանքը՝ի՞նչ,որ տե՞ղ,ե՞րբտնկելութելադրանքը, անտնտեսվարությունը, երը հեն սկզրիսհատույումչիւոռտայող տարաչությունների վրա կենտրոնաւ Սճելու,«պլան կատարելու»վտանզը: ինտեցսիվայումը Պտղաբուծության բազմագործոն գործընե տ նտեսական թամ է: Ուստիճրամակարդակը արդյունամետու-

արկադլ

|

մջու-

թյունն էլ որոշվում է բնեղենն արժեքայննյույանիշների համակարգով(գծապատկեր 3):

|

Դճապատկեր5 Դոր

"

Լ Սատռարոււնարյան ննաննսրմարման համանատրգը կուժամեշները | յ

ւ

--

բ ՛

Ինա)

ԶՆ

ԼՄԱնար

բ. գ... ո.

ե.

զ.

մրս

Պէ Կազ:Դ:

|

նի

կայնան

:

առ.

չ

»

դինը18: 8

լմ. ԲՆԵ՛"

է.

|

տրոյունամետության

--Վ

Սառկահովվածությաց

է ԲՆԵՂԵՆ

ոտանյուրերոմ ն

ը,

օգտագործմամբ ն ալ լիարժեքությամբ յույանիշչներ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

Մեկ հեկտարիհաշվով (հազարդրամ) լա. այգու հաշվենշռայինարժնքը բ. հիմնակաճն շրջ. չնառու տռնդեր ծախսեր գ. արտադրական ծախսումներ դ. աշխատոանթայրն ճՄարդ/ծըչ

յումաճիշներ

հոր Օճերգաբեհաչմեկշի : արածներըձալոսո ս քեղքի միԴՐ

Հայոմ ստաված Լճերճրաճ) .

տարնոայինաղետի դեմ

պայքարը համակարգերով պանեստաբաճներով, վերասառնաբաններով. մշւսկմաննարողություննեոով, ճասնագիտասված փոխադրամհջուներով ստաանդւնըտնեմիջավզզայըն րին համապատասխանող բարձրորակտնկանյութերի

|

11.

բումանյութերով ոռոգսանջրով մնքեմայալյմամ միճոյով

այլ

իոտենսիվալմանծ

ի

2.ԱՐԺԵՔԱՅԻՆ

::171ՅԻ-

Է

|

բերթիորանը

ԱՐԺԵՔԱՅԻՆ

ՁՈՒՅԸՆԻՇՆԵՐՑ

ա.

բ.

գ.

լրասուկը: ուսմայսառնարտադրանքի,համախառնն զուտ եկամտի ելբը՝ 1 ձեկտարիկ լրայույիչ ննրդրոաներիարդունավետություս (կազոտալ ներդրումների ետգնմանժաժ-

կենտ, ֆոնդանհատույմ, շահույթիճորմա) լրալյուսի: արտագլական ծախսումների արդյունավետուՎ, թյուն (շահութաբերութ)ո՛ շահույթի զանգվածը 1 հեկտա- | ռիկ ն այլն) լրասուկմի՝աշխատանքային ծախսումնեիիարդրւնավծնություն (արտաղդրողականութ|

դ.

յուն) այլ

ցույանըշներ

Հ

են պտղաբուծության րով ինտենսիվ նոր այգիներ, ստեղծվել ն քենաճերիհամակարգեր(բեն ոչ ավարտուն մեր պայմաններին մե-

Ինտենսիվության մանարդակըբնութագրվումէ 1 հեդտարի աստիճանըբնութագրողսուհաշվով միջույների կենտրոնացման Սաճիշների համակարգոմ,այսինքն` ռեսուրասապահովման ն գործադրվող միջոյներիորակը արտահայտողցուցանիշներով: Ինտենսիվության տնտեսական արդյունա վետությու բնուտնտեսակաճ հետնանքով թագրվումէ լրասուսիչ ներդրումների հետ Որպես ներդրումների չափակցող ցույանիշ ո» լրացուցիչ ստա արդյունքի աճը պետքէ գերազանցի ներդէ աճին: լ Այն րումների ագարակային: տ օրինակի վրա: իկրորդ . աշխաագարակատերը (Ա2) ինտենսիվ այգի հիմնելու ամքի համ լ տանքները ժամանակինն րին ապատւսսխան ց կատարելու այգու լրարժեքությունն համար է հա րել (Ա) նկատմամբլրայույիչ Աաիր ն 100 վ/հա բերքատվության հազար դրամ ճրա դիէ խսել մալյ ստակելէ 150յ: Արդյունքում.

ճը,

ներով: կանոն

վելիք

ետե կարելի պայմանականորեն ող նտեսությունների խն ո ագրոկանոննե

Արա նան 170

.

ապահդվելու հարնանի

Ցուցումներ

Արտադրական ԲԱՅԸ իը հավրա

|

հազարդրամ... | 2. Մեկ հեկտարիբերքատվությունը վ/հա -

-

վ

3.Մեկ Ս

պտղի պտղի

(ինտենսիվ) առվում

ինտենսիվ)|

Հար,

400.

|

ը

:

Ի-"

ինքնարժ ինքնարժեքը դրամ

3800:|

Ա2-ը ստայլել է ոչ միայճշատբերք, այլն, որ ամենաբնութավէժան բականն է, արտադրանք: -. Ցուսանիշներիայդ համակարգումայս կամ այս գոտում ն առաջին պլան են մղվումիճտենսիվավման այս առանձ նացվում կամ այն գործոնները: դրանց միայնհամակողմանիգորՍակայն ծադրումնէ ապահովում արդյունք: պաճկալի Հ--ում էական ձեռքբերումներ կային պտղաբուծության ինեն բարձրարժեքսորաւետենսիվասմանբնագավառում: Տնկվել .

:

դրվել գրտակաճ արտադրությունը լրիվ հաճապատասխան), էրն ապահովվում 90-ական թվականճերն հիմքի վրա, արէ

ոչ

մինչն պահանջները,այգետարածությումնեջիմիացման տադրության րը հիմնականումոռոգվում շ

էրն:

համա-

այդ. Սակայն գյուղացիականտնտեսությունննրում են ճրանյ ուժերից (օրիկարգիշատ տարրեր ներկայումսկամ վեր ճակ՝ տարերայինաղետի դեմ պա յքարի միջույներ, ջրամբարների ու ջրաճյքների կառուցում, ճոր ձողերի յուրացում, նոր սորտերի

բուժաստեղծում), կամ դժվար է Հռոք բերելը (կարարտանյութեր, ճյութերի, նյութեր): Զգապվում է այժմեական փաթեթավորման պախիստ փռխադրամիջոցների տարաների,մասնագիտայված է արխոշոր կաս: Մտայված միջոցներիմի մասը ճախատեսված առաջին տադրությանհամար: Սակայն հանըապետությունում մեքենաների քայլերն են կատարվումնոր պարարտանյութերի,

ստեղծման գործում: Մասնավորապես ՀՀ գյուղատնտեսական միկակադեմիանառաջարկումէ «ԿուպլեքսոնՎ» կոմբինացված նոր փոքրածավալգու«Հրազդանմաշը» ըրոպարարտանյութ. 5-6 հա քիչ վառելիք վրա որը| է ծախսում, անգամ թան-տրակտոր, 0,5 1ռ բեռ: կատալումէ 5-6 գործողություն,կարողէ փոխադրել Սակայճ դեռնս դրա արժեքը մատչելի չէ: ջրի պաէլ զգացվումէ ոռոգման Գրեթեբոլոր շրջաններում է տնկանյութի դրվի հիմքի վրւս պետք կաս: Արդյունաբերական ն հողի հիմնարաը տնկանյութով Բարձրարժեք `

արտադրությունը:

հիմնումը: է սկսվում ինտենսիվ այգու ճախապատրաստումով Յ0 պտղատունկի 1999-2000 է թթ. կազմակերպել ՛Խախատեսվում հիմնում,որի հա սերմճային, 26 հա կլոնայինն 9 հա մայրուտների 0,5 տնկանյութ: կարտադրվի մլճ թ. տարեկան շնորհիվ գործընթացը ամենճասշխատատար Պտուղներիմշակության

Ստեղծված են պտուղների բերթահավաբերջահավաքը: բալի բերքահավաքի ՎՈՒՄ-5,Փառերի քի ՊԱՄ-55, կեռասի, ԱՂՎ-Տ: ոտերոիմՀԱԻ: էտի ՄԿՕ-3, պտղիչորակման :

մճում

է

ձապուննըտնկելուԶՄՎ-2, փոշոտման,սրսկմանբազմաթիվմեքենաներ:Սակայն որանք սոսկ ռարտարանայիննմուշներ են: Հօր հանըավպետությունը բերք է կորկսմեծաքաճանփշար ձում բերքահավաքի մնքննաչունենալուպատճառով: Ինտենսիվայգիներում, ծառերիՍածրաբունլինելու հետնանջով,էապեսհնշւտանումէ բերցանավաքթը: Ինտենսիվացման գործում կարնոր է ոչ միայն ճնրդրուսներիմեծությունը, այլն իրասմանտեխնոլոգիան(ժամկետ,ձն ն այլն), ագրոմիջուտրումների բարձր որակով ն ժամանակինկատարումը,տարերային աղետների(կրտահարություն,կարկտահարությում) դեմ պայքան րի համակարգերիստեղծումը այլն: Պտղատուայգիները«երախտամոռչեն»: Նրանց ինտենսիկվայմանհամար կատարվողլրայյույիչներդրումներըապահովում են բարձրհատոպում, որին կանդրադւսոնանթ պտղաբուծությանտնտեսականարդյունավետության բաժնում: Ինտենսիվակումը բավարարարդյունքչի տա. եթե համակողմաճիձեռվ իրանկանակվի: հետազա ներդԸնդհակառակը, րումները կունենան ճվազուղ ումանյկ: «Նվազող հատույյի» Լ, որ մենք ւսվելիըու ավելիպակասլրացուի» պրօրենքը պնդում տադրանքկստանանք,եթե հաջորդականբաժիններովավելավնենքներդրանքներիս մեկը(հողը, կապիտալը, աշխատուժը),միաժամանակմյուսները ազմփոփոլխ:

վահենվ

տնտեսակա

«Դ'

մաղի

|

տղ լսբուծության

|

մ

Տ

արդյունավետությա

Լ,

լ հիմնահարցերը -՛ ուղինարը բարձրացման ԸՇ.ուլմ

թ

ւ

ՀՅԱԻՀ

ՖԵՆ ՎՀԿԿԱԱՆ «ԳՐԿ

ՈԱ ԿՈ

ԱՀԱ

ԱՅԹԹ դով

ռ»րն

Արդյունաբերականտնտեսականբովանդակությունը շուկայական տնտեսության պայմաններում պտղաբուծությամբզբաղվելումառաջ պետք Ագարակատերը է իր համարկարվի մի շարք հարսերիպատասխաններ. ինչպիսինեն. Ինչո՞ւ է ուզում պտուղ արտադրել: Բնական է, որ է 1 հեկտարիսշատ համախառնեկամուտն շահույթ վանկանճում է, ն՛ վերջնակետը: ստանալ: Դա մանկավածբիզնեսի1՛ ելակետն Դրա համաը ճա 1 հեկտարիսստայմող պտղիհամախառնեկամուտը ն շահույտըպետք է համադըիայլ մշակաբույսերիհետ: Ղետք է լավ իմանաշուկան: Կվաճառվե՞ն արդյոք պտուինչքա՞նն ի՞նչզճով ղը ն նրա վերամշակված արտադրաճքները, կվաճառվեն: Ի՞նչ որակ ունի մրլակիվների ստասած բերբը, է շուկայիտարողությունը, գնորդները ովքե՞րեն, ինչպիսի՞ն ինէ Հու գճորդճերըհենց իր պտուղը կզճեն, ինչպիսի՞նվաճառահանման ուղիները,ծախսենպաստավորությունը՝ փոլնադրծան րը. պահպանմանհնարավորությունները, ապրանբըսպառողին հասցնելու եոթանառուկվածքը, կոււտուրան, են Իզոպիսի՞ն մակրանտեցական ճպասպայսանների տավոբրությումկերը՝ ապաոսրկայըն ն մարկայինհամակարգը, ձովագրությունը,գները: Պտուղներիարտադրուբունըետք է համնմատվի այրնտրանքային այլ ոռլորտն հետ, այսինքնռըոշվը՝ պտո՞ւղ արտադրի,թն՝ կաթ, առնտո՞ւթ անը, թե՞դրամըվարկ տրամադրի, ՖԼ

--

--

--

երի

բիզնն

--

են սեփականբնսուրսննըռվ Ինչպիսի՞ն ոա

Հարո

0Ու-

թյունը, ոոնուրսներիձառքբերմատիճարավորությունննրն ուպայմանձճերը:Դրամատճերիհետ պետք Լ անկեռծ լինել. ճիզնեսպլանըպետքԼ հիմնվածլինի իրականհաշվարնճերհ վրա, պետք է նրանսհամոզել բիզնեսի գրավչությանն երկուստեքշահավե-

տության

ՏՐ

մեջ:

«Նվազողհատույցիօրենքի» դրսնորումը պտղաբուծությանմեջ

'Ղարարտակման

-

Ա

Կգարակատերըպետք է լամատեղյակլինի տեխոուռգիունենա անհրաժեշ տերնկությունոնըի6աեւսնճռրույթներին, մեստիցիաներիստակմանպայմամճերի,փոխոստուկմաճմ14կետի,վերջնակաճարդյունքը,շահույթի զանգվածըու շահութաբերությանիմքնարժեքի,գներիմասինն այլը: Նա պետք է մարսհովը իր ընտանիքիաճդամձերիգբաղվածություննու ըարեկեսությունը, հետնապես պետքէ որոշի իր մերդրումննքիոլորտը: Ագարակատերը պետք է տեղյակ լինի աբեմուտթումլայնորեն տարսխծվածարդյունավետության վատկերակումներին:Այգին հիմնվում է 10, 50, 50 տարիճերիհամար, այն հնարավոբ:է միամյա մշակաբույսերիպես անընդհատբարձր բերքատունոր սորտերովփոխարհնել:Սա էլ պայմանավորումէ ռրո»ակի մաանկարդակի սկսած հետագաներդրմանարդյունավետությւսն կումը, որին արնմտյաճն օրենքի ուժ է տվել: տճտեսագիտությունը Այս տեսությունը հւսյտնի է «Նվազող հատույցի օրենք», «Սահմանայինօգտակարության օրենք», «Փոփոխվողհամամասնությունների օրենք» անուններով: Բերված թիվ 8 աղյուսակի տվյալներիս երնում է, որ բերքատվությունըգնալով բացարձակորսն աճում է, սակայն ռրոշակիսահմանիցսկսած՝դրսնորումէ նվազող հատույյի օրեճքը:Դրա հակակշիռներնեն` պարարտացման ճրշւռ համակսությունճիշտ ձնը, ժամկետը,պարարտանյութերի ները,օպտիմալքանակները,ճիշտ էտմ ու ձնավորումը: |

,

Ո

-

արդյունքայինկումանիշներ

|

--

Աղյուսակ8

Պարարտալմանչափաքանակ ց.հա լ

էշ |

700|

609|

|

է

: ՏՍ

լ

բերրիհավելաճը մ. Հեկտարիկ Պանք 5-ով

ավո Ա Կիտանյուրի ամբի անի առաջին ՆՍ

".

|

|

:

:

Ն : -

|

"|

ՎՕ0Գ|

38|

|

433|

257|

|

պ|

|

|

լ

.350|-567| 63|

65|

.այ

Շրտադրության արդյունավետությունը, տնտեսական բոլոր էլ նույն բնութագրիչներն ունի, դա շահն է: Փոխհամակարգերում է իրայման տնտեսական վում սոսկ բովանդակությունը: Այս առումով ե ն տարբեր ղիրքերից գնահատում այն: տնտեսազեւտները Եբն կանոնավոր տնտեսագիտությունը արդյունավետությունը է սոյիալ-ոնտեսական հետնանքների դիտարկում առաջնության ապա իրականմտածելակերպի առումով, տնտեսագետները են բում տալիս տնտեսական առաջուսթյունը արդյունքին,շահին՝ Օրւս հետնաձքճերիվ: անկախսոյիալական տնտեսության պայմաններում Շուկայական իրականտնտեմտածելակերպը միանշանակ միագիծէ՝ առանլյ նագիտական

շահի չկա

ծառայություն:Այս պարագայում արափատադրություն,

արդյունավետությունը է տարբեր տադրության գնահատվում

կողմերիցե

մեկ Սույանիշովհնարավոր չէ կատարել: Ուստի օգտագործումնն բազմաթիվ Սուվանիշներ: դա

`

Հ.2

Պտղաբուծությանտնտեսական արդյունավետությանցուվանիշների համակարգը

ա.

բուծությանմեջ:

Տնտեսականարդյուճավետությունըբնութագրվումէ արտադ-

րանքի քանակի, ծախսումներին ներդրու մների արդյունավետության, արտադրանքի որակի լավացման,մրկունակության, դիֆերենցիալ եկամտի այլ կողմերի: Շուկայականտնտեսությանպայմաններում ագարակատերերըգյուղատնտեսականարտադրության տնտեսակաճարդյունավետությունը բնութագրող վուցանիշների համակարգում շահույթի զանգառանձնանում են գլխավորը՝ վածը 1 հեկտարից:Սակայճ բազմամյա տնկարկներիհամոաւր դա է, անբավարար քանի որ էական տարբերություններ կան տարբեր

ն

տեսակի պտուղների, նրաճյ տարբեր սորտերի կապիտալատարուբյան, պտղաբերության մեջ մտնելու ն ակտիվ պտղաբերություն ժամկետների, այգու քանդմանժամանակ ստացված փայտանյութի, քանդմանհամարպահանջվող ծախսումներիմեծությանմիջն

ն

այլն: Հետնապես,տարբերտեսակների արդյունավետության կու1 սանիշներիմիայն ուսրվա տվյալճերիհամեմատությունը բավարար չէ: Այսպես,ընկույզի, մեջ ֆոնդահածիրանիարտաոռրության տույման 0,4 դրամիմակարդակնավելիէ, քան դեղձի 0,7-ինը, քանի որ, եթե առաջին. ժւսմկետը դեպքում ակտիվպտղաբերության 40-50 տարի է ն ֆոնդահատույման զանգվածը16-20 դրամ, ապա կազմում է 810 երկրորդ դեպբում այն համապատասխանաբար 5-7 ն տարի դրամ: Արդյունավետության պուվանիշներիկառավել 1 հեկտարից ստացգործածականեն1 հեկտարի բերքատվությունը, ն նրանիյ ստացվածկենսաեռանված բերքի էներգատարությունը ճերդրումներին ֆոնդի հաշվեկշիռը, ինվեստիցիաների, կապիտալ արտադրողականութդերի արդյունավետությունը, աշխատանքի աշխատատարությունը, յունը, արտադրանքի ինքնարժեքի իջեպուհամաարտադրանքի, "մը,| հեկտարիյ համախառնն ապրանքւսյին խառն ն զուտ եկամտի, վերջնական արդյունքի, արտադրական շահույթի ելքը: շահութաբերությունը, ծախսումների

Կառղլիտալներդրումննրիարդյունավետուքթյունըպաղա-

Կապիտալներդրումները նոր այգիներ հիմնելու ն մինչնբեր-

քատու տարիքըխնամելու,հին այգիներըվերակառուցելու, արդ-

տիպի տնկարաններ: հիմնելու, արտադրանքը յունաբերական

պահպանելու, վերամշակելու, վաճառահանելու, այգիների ն բերքահավաքի խճառսմքի տեխնիկականմիջույներձեռք բերելու, տեղեկատվությանստացման առաքման միջույներեն: Մի խոսդրանք պտղաբուծությանհիմնականֆոնդերիաճման ու կաքով, տարելագործմանաղբյուրներնեն: Բազմամյա տնկարկներիմինչն բերքատվության մեջ մտնելու համար ծախսումներըկաւվիտալներդրումներ նախատեսված են,որոնք հետովերածվում ենգործողհիմնակաճֆոնդերի, բասի այդ, տարի են արտադրական ծախամեն կատարվում պետքէ որոշվի տարբեր ռումներ, արդյունավետությունը

ու

դրանից

ուրեմն

մակարդակում 1.իբրններդրումների արդյուճավետություն 2.

ախսհրի արդյունավետություն: ամենամյա արտադրական ր

մակարակնա նունավետությունը որոչվում է

1)

որպեսկաւվիտալ ճերդրումճեր,այսինքն` մինչն նրանց է որն անհրաժեշւո ճպատակահարմարություներդնելը, բիզնեսի ճրն ռիսկի ճախօրոք պարզելու համար: գինը 2) այգիները: մեջ. մտցնելու) հետ, երը բերքատվության կայակելեն, այսինքն` ներդրումները ներդրումների իրական, `

ն այլ ու-. փաստալյի արդյունավետությունը՝ ֆոնդահատույման

մի շների անի ջոյով: Եթե պտղատու

ք

Հապարրթը

այգիհիսնելու ն մինչն

մեջ. բերքատվության

ներդրումների մտնելու վերաբերյալ ն արտադրականծախսերի .

ն ծավալների վերաբերյալ հարաբերակյության առւսջարկված. են մի քանիւռարբերակներ ապա կան, դրանցիլ է լավագույոը համարվումնվազագույնբերովի ՛Քերովի ապահովողը: ծախսեր`

Լ

ամենամյաարտադրականծուխծախսերը(Բծ) սումներին (ինքնարժեքին՝Ի) ավելակճոլով կապիտալ ճննոդրումճեր (Կ), արտադրակաճօսխսմումներըհամաչավալիությածբերված մասը (Կն, որտեղ Ն՝ նռրմատիմը5»0,16). հետնապես,սւյն կռրոշվի՝ հաշվարկվումեն

ԲԵիԻ-ՆՀՊԿ--»

նվազազույնի

0,16)

Հ

ք

հնտնյալհաջորդականությամբ. լարվում Ռրոշվում է 1 հեկտաքիս ստացվածբնրքի թանակըն հաէ

զատ

Մոտջարկվող4 տարբերակներըիրաբիվստարբերվում են ն արտադրականծախսերի տարբնո ճերդրումների կապիտալ ուստի բերովի ծախսերի մվազազովհարաբերակսություններով, նով կարելիէ ընտրել 3-րդ տարսերակը, թեն այն առավել կապիտալատարճերիվէ ոսղյուսակ 9): Դա կապիտալ ճերդրումների համեմատական1արդյունավեւտության վսուսանիշնէ (310 Հ

ազարակատիրոջպատվերովկատարումէ հաջորդ քայլը, ա)նա0` ռաշվարնում է ըհորված Ռաշվարկված) տարբերակի Սա պիտա" ներդրումներնարդյունավետությունը: ամենապազբաղ-. բիզնեսու| տասխանատուուռին է բազմամյատնկարնների ցանկացողըուսմար: Այտեղ թույլ տրված անճշտությունը տամարակատիրոօը երկարտարբճերկզրկիմաճկալիարդյունքը: հաշվարնը Կապիտալ ճերդոումների արդյունավես:ության

(1)

հազար դրամ

գում

շուկայաութի սրը տվյալ պահիճգործովկամ սպասվելիք է սլետք որոշել շրջակաճ գներով:Հնարավորբերքատվությունը 4ապատումգործողտնտեսություններիմիջին առաջադիմական շրջանում1 հեկտարիյ ԼայնկազԴրցուբ, Արմավիոռի կաորղակով: ճում է 100 վ, որի շուկայական արժեբը1 մլն դրամ է (այսինքն`) վ

արժեքը 10.000 դրամ): 2. Որոշվումեն | հեկտարիվըա կատարվելիք արտադրակաճ

ծախսերըհ̀նարսվորինչափիրականությանը շուկայահանման է Դիսուք, հեկտարի հաշվովայն կազմումէ 500 հազար դրամ (310 190): ն

ձուռ՝

Ադյուսակ 9

ԲերովիԾախսերիհամեմատական արդյունավետությանհաշվարկմանաղյուսակ Ջուկանիշճներ

Տարբերակներ

Կապիտալներդրումներ լ

1.

բերբատվությանմեջ մտնելըմշակելու համար հազարդրամ

"|

2.

լվ

1 հա պտղատու այզի հիմնելու ն մինչե

|

Ամենամյա արտադրական

|

ծախսումները | հա վրա

Բերովի ծախսումները հազարդրամ

հազարդրամ

|

Ռրոշվում է սպասվելիթ շահույթը: Դրա համար | հեկտալրիվ րից ստասվելիք հասույթիս (Հ) հաճվում է 3.

(Իլ): կամ առնտրականինքնարժեքը: Շ՞

|

|

000|

Հ

-

-

Իլ

Հ

հազար

արտադրանքի 2)

բմանալով, որ 1 հեկտարիկապիտալ ճերդրումճերըկազմում են 1 մլն դըւ-մ ն տարեկան1 հեստարիցկարելիէ ստանալ 506 հազար դրամիշահույթ, որոշվումէ կապիտալներդրումների 4.

Ընտրելով համապատասխան կամ հաշվարկետարբերակը այն տեխնոլոգիականքարտերի օգնությամը,պոտեսլագելոմ

գործակիցըն փոխհատույմանժամկետը արդյունավետության են լ (Գ): Դրտ համար կապիտալ ներդրումճերըԽարարերվում հեկտարիսստացվողշահույթըգումարինկամհակառակը:

Ն»:

Շ

0.5

Կա»----

Կա»--ՇԿ

Հ

Սակայն հաշվարկներումդա չի նախատեսվում:Դա ագաաշխատաճ բակառիոոօ տրոոջ լավ աշխատանքի վարձատրություննէ «երահոո երախաա-

3) է

---կամ

Ժ-

-»լ

--Վա

--

«

կողմից:

այգու»

Խերդրումների որոշվում ճան ռեարդյունավետությունը իրականությանմմեջ.այսինքն՝ երբ ճերդրումներըվերածվում գործող ֆոնդերի: Դա արվում է այգու բերքատվությամմեջ

ալ

է

մտնելուց հետո: Այս դեպքում այն հաշվարկվում է ֆռնդահատույցի ձեով ԸՖհ). այսինքն՝ ստասված արտադրանքիարժեքը (ՀԱ), եկամուտը(ՀԵ), զուտ նկամուտը (ԶԵ), նիմճամ կաճ ֆոնդերի (Ե) արժեքին հարաբերելումիջոսով,

համախառն

տարի

(4)

Կ Րի

պետքէ

մինչն բերքատվոիթյան մեջ մտնեավելացնել լու ժամանակահատվածը (Ժ.): Այնքանով, որ գյուղատնտեսության համար կապիտալ ճերդրումների փոխհատույման նորմաԴրան

ունն

5.

են

:

լ

պարտ

:

Այսինքն, ներդրումների 1 դրամի հաշվով ստասվելու 0,50 դրամի շահույթ, փոխհատուցման ժամկետը կկազմի.

է

լավ

յ

չի

տիվային ժամկետէ ընդունվածմիճչն 15 տարի (ճյուղային արդյունավետության գործակիկ 1.0,07է), ապա ներդրումները թույլատրելիեն, իսկ ագարակատիրոջռիսկը արդարացվածէ:

ՀԱ

Ֆոր

ֆ

»-

ՀԵ

Ֆ

ֆ

ՋԵ

ՖԸ

Նույնը կարելի է արտահայտել ֆոնդատարության զուսանի-

միջոլյով. ՖոՀ

Տր

`

:-

Ֆո»

ՖոՀ

Տ.

ոյ

'

Ե

Եթե

աւ

Ն

2717Ժ-247»-

Թ) |

Այս յցույանիշը տնտեսագիտական գրականության մեջ սառեցվածությանգործակից հայտնիէ ճան նճերդումի է: այստեղ տարի Պահանջվող կապիտալ ներդրումները կարելիէ ճել այգու բերքատվության մեջմտնելու ընթացքումստացվածբերքի Օ), հետնապեսբանաձնը գոյացածշահույթի չափով իրացումից ե ե կընդունիհետնյալ տեսքը. |

անվամբ:

փոքրաս

`

Սակայն պտղաբուծությանմեջ օգտագործվում են ոչ միայն հիմնական, այլն շրջանառուֆոնդեր, որոճք ինթնարժեքիկառումեն 80-90 44: Հետնադվես, հաշվարկներում մածքում զբաղեցնում է դրանք պետք վերագրվենճան շրջանառու ֆոնդերին(Ֆ2): Հետնապես, ֆոճդահատույման բաճաձեր կլինի. :

ՖեՀ

ՀԱ Ֆ-

ք

Ֆշ

:

8-7

աա-«աաա Ժ--Տ

(9

:

ՀԵ Ե

փ

-իշ

է

ՋԵ

Ֆո-

Ֆ ԷՖշ

(9)

:

ւ

Վերջին կուլաճիշը հայտնի է շահույթի նորմա անվամբ. ո

|

ոչ.

Շւ100 Ֆ Հ

Ֆշ

ԸԱ0)

ՀԺ

Սակայս պաղատու

այգիներիհամար քիչ

ամնաժմյաֆոնդահատուսմաս մակարդանհ հաշվարկումը: Երանս ճամար պետքէ հաշվարկվի սաս պտղաբերությանամբողջ օասանակահատվածում ստավվելիք ֆոեդահատույվիզանգվածը(Ֆո) ՝ այլ է

տեսակարա

Պտուղների հնքնարժեքիկառուվվածքումմեծ Գ կշիռ ունի վարձատոությանհողվաժը. որը զբաղեսնումէ 30-50 նայած տեսակին ն մնքենայասմանմակարդակին: է Ս պտուղը արտառրվում է 2000-5000 հանրապետություցում:

եեռկաղ

պտղատեսակներիհետ համեմատելուհամար, հետնապես,ֆռնդարատուվմանէռվորանասբանաձկը կընդունիհետնյալ տեսքը. ՀԱ

Ֆի

Հ-Յք

ՀԵ

դրամ ինքնարժեքով:

ՁԵ

ՖոՀ----

ՀՄԾ

՞

"`

(1)

արժեքնէ, այգու ամորտեղ` չ, ՀԱ-ն համախառնարտադրանքի Հ. ՀԵ-ն՝ համախառնն բողջ բերքատու ժամանակահատվածում, ՑԵ-ն՝ գուտ եկամտի մեծացումը: 6. Սակայն իրատեսէ: Երան հետաքրքրում ագարակատերը է ոչ միայններդրումների, այլն ամենամյա արտադրականծախսումների արդյունավետությունը,այսինքն`ծախսված1 դրամի որը տոկոսային արտահայտոթհաշվով առալվելիք շահույթը, է շահութաբերության մակարդակ(Շմ): Տվյալ դեպյամբ կոչվում է 100 :Չ2.(500:2 100: 500),այսինքն՝ ծախսված քում այնկագնում ուրաբանչյուր Է դրաճը բերելէ 200 դրամի հասույթ, որի)1.դրաԱաանՔ, Շահութարեէ շահույթը հարաբերելով կարդակը (Եմ) "որոշվում Ի: լ .

ԱԱ

ԱԻ

ե"

'

Շյ»

Ն

Շ «1090

հլ

է00

-

10076

02) 1Դ:

հաշվեավելացնելով արտադրական, փախտաւեքերին արժեքի վշդային մնացորդային: ՛

արոծ

:

՝

այգու

վա

կամ

նկատմամբ հաշվարկված

հաշվարկմանդժվարուամորտիզացիոն ծայխանրը: Ինքնաբձերի աշխառոանք| թյունըկապվածէ

մունհետ:

Գները, շահույթը ն շահութաբերությունը չնայած ինքձեռնարնւսրժեքիշատ յածր մակարդակին,գյուղատնտեսակուն կությունները. սածը գների հետնանքով ստանում էին :0:հմ եկամուտներ: 1 հեկտարիս ստազվում էր 500Վ300 ռուբլո շառույթ 990-ական տվականներին| սկ հանրապետությումում պտոռը 40-50 իրասվուզ էր ռուբյով. հսկեշահութաբեռությունը տատանվում ՀՕ-ՇՍ "2 -ի շրջանակներում: Ճր-:: 1. ասոմասատէ Հումարեռներ անկկասնել արդյումսվետության Սսերսան սախսոս մուսամիշճերը միջն. բայս: 1 հենտարիպստասակվաժնախկին 300 ռուբլով կարելի էր գնել շուրջ 5-6 տ հանքային պարարտասյութեր, իսկ այսօր նույնը կարելի է գնել 350-400 հազար դրամով. | Ս պտուղը հանրապետությունում հրավվել : 1994 թ. 10-15 հազար, իսկ 1997-ին՝ 20-10 հազարդրասով: Պտուղներիշառութաբերությունը ներկայումս տատանվում է 100-300 522-ի շրջանակներում, է նրանյ տեսականիով, որակով. հասուորը պայմանավորված նացման ժամկետով,շուկայի հրավիճակով, լրիվ ինքնարժեքովն այլճ: Օրինակ, 1 ս դեղձը 1998 թ. աշճամը հանրապետությանշուկանձրումվաճառմում էր 25100 հազար, խնձորը,տանձը՝ 10-60. սալորը՝10-40, հատապտուղմերը4̀0-70. հոնը՝ 25-40, բանանը՝ 71Վ90. արքայախնձոըը՝ 70-50 հավար դրամով ն այլն: Դ. Աշխատանքիարմադրողականությունը համեմատաբար համադրելի կուվանիշ է 1 հա պտղատու այգու մշակության ն Խնամքի համար: Ներկայումս ծախսվում է 150-250 մ/օր, որը հանրային սեկտորի նախկինմակարդակիցբարճր է 2-3 անգամ: | սարդօրում հաճրաւվետություն ոմ մինչն 90-ականթվականնե60-70 իը արւոադրվումէր |լգ. իկ այսօր՝ 20-30 կգ պտուղ: 'Ղտղաբուծությանտնտեսական արդյումավետությումը կարելի է քննարկել նան առանձին տեսակների.սորտերի, ագրոմիԳ.

ջովառումների,ճյութանանծախսումները առումով ն այլձ. Այսթնութագտեղ կիրառելիեն տնտեսականարդյուճավետությունը բող ճեզ հայտնի գրեթե բոլոր ցուցանիշները: բարձՊտղաբուծությանտնտեսական արդյունավետության ԻՃ ումները, որոնք արըավմաննաներաժեշտ բոլոր այն են: Դրա հետ միասին այստեղ դեն նշվել մեծնշանակություն են ստանում` սորտը, արտադրանքիռրակը, ֆերմերիձեռներեյութն մասնագիտականհմտությունը, սպատակայինչուկայր յունը ընտրությունըն այլն:

Հիջոմառ

Դտուղների `

ագրովերամշակման ի

`

տնտեսական հիմնախնդիրները ԱԽՐ

ՒՆ

'

տ

ւ

պայման է նրա արտադՊտոտներիվերամշակումը կարնոր րությանն սպառմանսեզոնայնությանմեղմայսան, շուտ փչասող ն դժվար փոխադրունակմրգերի պահունակությաներկարաձգն վերամշակող ման ն փոխադրման հեշտայման, արտադրող կազմակերպությունների ինտեգրացման,սպառման ն ընդլայնմանհամար այլն: Ինչպես արդեն նշվել է, պտուղների վերամշակումից ստավվում են տասնյակ ճոր արտադրանքներ, որոնք մեծ ունեն ինչպես ներքին, այճպես էլ արտաքին շուկայում: Հայաստանըհայտնի է որպեսբարձրորակվերամշակված մրգերի պահաօռներարտադրող երկիր: Ելնելով խորհրդային տարողունակ շուկայի պահանջարկիս` Հայաստանում անցած 70 տարիներին ձնավռրվես ն գարգակցավ պտուղների պահածժոյասմանարդյունաբերությունը, որի կարո-

տեսականու

պահանջարկ

ղությունը 99-ակաճ թվակաճններինաճպճում էր 200 հազար տոցճայիմ: Տարեկան վերամշակվում էր 80100 հազար տոննա տտուղ. ռրիկ պատրաստվումէին 801060 մլն պայմանականտուփ պառածո, 200-260 մլճ այտ մրգահյութեր, միլիոնավոր լիտր գիսի ն այն:

Սակայն սեփականաշնորձճան հեռնանքով հումք տրամառհարյուրավոր տնտեսություններին ներկայում: մտոխառող դիմելու են եկել տասնյակ հազարավոր մատակարարնեո: սախհումօի ստակումը կանոնակարգատսծն եռաշխասսոված կիռում էր պետության կողմիկ` ասկախ: գյողատնտեսական ոապրածտարտադրողմերըսանկությունիկ ն. շահագրգովածությունու: Մութը: հումթի տտավումը կատաովում է: մնակորդային. սկզբումԿուվհեքով` շուկայի բարմ ոդպառսան պահանջները բավարարեն տո: Հումքի գանգվածային: առալումը խոչընդոտում է սանր Կա կարգավիճակը, պակասը, են պտուղների արտադրության կրճւստումը: Խիստ խայտաբղետ մեծ է հումքը տեսականին, ռրակը, որը ոժվարություններ տտեղծում մերամշակող արդյունաբերությառ հասար: Ներկայումս ձնավորման անկումային փուլում ենճ շուկայահումկաճ հարաբերությունները:Ձեռճարկությունները չենմուլում քի շուկային տիրելու համար: Ժամանակին «են վճարում հումքի դիճայ, որճ էլ ստեղծում է ամվստահություն, ն. վանում է հումք մոտակարարողներին:Պատահական չէ: որ պտուղբանջարնղենի պահածոների արտադրությունը 1985 թվականին 493մլն աայմանական տուփիվ 1996-ին իջավ 10 մլճ պտուփի, իսկ մրգապա-

ունների

Հարրի

հածոների արտադրությունը 1982. թ. 102 մն ա/տուտիվ՝ 1.7-ի: 1985 թ. դրա շուրջ կեսը կազմում էր խնձորը, թեն մրգերի տեսականին (ծիրաճ, սալոր, նուռ, թուզ, կեռաս. բալ. հռն. թութ) բավականին լայն Է: Հսյաստոսնը ծիրանի հայրենիննէ. ակայն դեռնս-թիչ են նրա վերամշակման արտադրանքները: Է942թ.. 693 տ: իսկ:1996-թ. Լ5 տ ծիրան: Լա-վերամշակվել էր ընդամենը վագույն տարայի, գովազդի, վութեթավորման. մակնիշավորման

պահածռյասվող

դեպքում հայկական ծիրաձիվ, դեռձրկ ստայված հարու մոմպլոտները,ջեմերը կարող են մրւյուճուն լինել միջազգոյիր շուկածեռում ն մեծ օգուտ բերել գործարար բիզնեսի հասար: ՀՀ-ում ամենահամետո հաշմարկներով կարելի է ստանալ շուրջ 50 հազարտոննա ծիրան ն նույնքան էլ դեղձ: Սկայն երկար տարոճեայգիների սի ռի անբավարար խճամքի հնտնանքուվպտղատու ն է զգալի մասը կորցրեւ ոնարավոր քանակի որակի բերք տալո: ումամուբյուճը: Վերամշակման կարողություճներիմի ճասը վերայել ենճ, որոշները սպասում են նույն ճակատագրին,ոսկ գործողները աշխատում են չնչին բեռնվածությամբ: Գյուղացիական տնտեսություններըհճարավորու»յուն չուճնճ գովազդելու իրենս (բասի գյուղատնտեսականշուկայից), մեծ են կոարտադլրանքը ռուստննրը առավելապես շուկայիկ հեռու ընկած այն շրջանճեբում. ուր վերացել են պտուղների ճախճականվերամշակմանկն-

տերը: ՀՀ. ագրդպարենայինոլորտի զարգայման 1999-2010 թթ. ծրագրով նախատեսվում է պտղաբանջարեղենիպահածոների ծավալճերը 1996 թ. 10 մլն պայմանականտուարտադրության միլիոնի՝1985 փից հասնել ընդամենը 100. թ. 453 միլիոնի դիմավ: Վերամշանմաճ լուրջ խոչընդոտ են էներգակիրների,շաքանորագույնտեխնիկայի խիստ ռի. կափարիչների, տարաճերի, տարաների թանկացումը ն մատակարարման դժվարությունները: են միջազգայրն ձնավռրված մեր ատանդարտներըանընդունելի

չափաճիշներհհամար, անբավարար է շուկայի մարքեթինգային է նրանից, որ պահաժոյակված ուսումճասիրությունը:Դաբխում արտադրանքըչի բավարարումինչես ներքին շուկայի, այնպե

պահանջներին: էլ արտահանության

էկոնոմիկայի Մի վողմ. թողնենք մրգերի վերամշակման տճտեւռական արդյունավետությանսույանիշները, այստսղ գլխավոր մտահոգությունը այսօրշուկան հագեյնելու արորլեմճ

բարձրաիհարսե, սան արտադրության.արդյունավետությունը հիմնադրույթներեն, վճեւը, որոնս համար սոտիատեզիական է.

կարռավորումը: Արտադրական. հարարերությունների գորԱյմ ճիրառումէ ձեռնարնությունների սեփականաշնորհման ա.

ոստակեվկումը. սեփակաճության բոլոր ձների համար իրամական ն տստեսուկան հավասար պայմասճերքիստսղծումը: Օրեսսդրական կարգով պետք Է կարգածրնթավո

ս

կարգավիճակի

մաքսավորմի օտաբեոկրացիտեղիններգրավելու գործընթջավը., յրն ռարաբերություններիկարգավորումը: 1999-2010 թթ. սոսիալ-տնտեսական ւլարգավսմանծրագրով անխատեսված է աշխատանքներտանել սակավ էներգատար ծիրանի ու թզի «րի, սուրաբաների ու ջեմերի, փշարսավի ուղի. խահամար արտասահսակյան ներոՂողի հյութի արտադրության դրումմեռ բերելու ուղռությամբ: Կարնոր մշասակությում կստասամ շուկայական տստեսության պահանջներին համատամտ ապահոխան ճեռնսարկություններըտնտեսական առատությաս վումը, կառամարման տնտեսական լծակների օգտագորժումը, մասնավոր լիսենզիային ընկերություններիստեղծուսո: 1997 թ. լիյենվիաներ էին ստակել 1600 տնտեսավարողսուբյեկտ: բ. Կարնոր հիմնադրույբներիկ է տեխնոլոգիաները կատարելագործումը ն արտադրվող արտադրանքներիորւսկի համապատասխանելյումը միջազգաույին ստանդարտներին: 1999 թ. ագրովերամշակմաճ համակարգի սարքավորումմերիս բարոյապես մաշված էին 4լ տոկոսը, սարքավորումների75 տոկոսի տարիքը 10-12 տարվա դիմա կազմում էր 20-25 տարի, դրանկ վերազինմաճ ներդրումներիպահանջը հասնում է շուրջ 0.5 մլրդ դոլարի: Գ. Լուրջ պրոբլեմ է մճում միջազգային հավանականշուկաների մարքեթինգայինհետազուտությանիրականակումը,արտադ-.

մասին եմթաօրեճսդրական ակրատեսակների տռանդարտճերի տերի ըսդունումը, վերամշակուլսուբյեկտներիկողմի երաշխավորված գնումներիպայմանագրայինհամակարվիկիրառումը:

Շջակսությանկարիք ունի տնայնառործականեղանճւակով պտուղների պահածոյավման գործի դրվածք Տնայնագործմերին պետք է օգնել մեթոդականգրականությամբ: ե. Լգրոարդյունաբերական համալիրը կարնոր հիմնահարոդ.

յերից է ճյութատեխնիկական ապահովման կ արտադրության

«Պտուղներիիրացումը եվ մարքեթինգըՆԵ-ում

սպասարկումնորի համապատասխանելցումը չՀԱտեւսությաննաճոճներին: Այսինքն` պետությունը մուռ հնռածկարում հրաժարվում է վերամշալուղ արդյունաբերության դյութատեխճիկական մատակարարումների ռուղգակիիրակնամացումիկ, սակայն բարենպաստպայմաններ է ստեղծում րանսհամար: Պ. Կարնոր խնդիրէ ճնում պատտւտնելտրտադրության ն վեռասշակման ելանյութերի որակի հարցը: Սա, մեր կարծիքով, ռաճտոտելումէ պահաճջում: Հ. Ինչպես պահպանմանը, այճպեսէ: վերամշակմանը:մեծ մնամ ենֆամցնում հումքի հիմանդությւններովու մնասատումնբոմ վարակվածությունը: համաճոայն՝ ՀՀ-ում Միջազգային իրազեկ մանրէաբանությանբնագավառում իրազեն ԳգԳիտնակաճճեր գրնթե չեւսն: Բանի մանրէագերծ արճատակալների կ բարձր բերքատու դիմացկուն տետսկճերի ու սորտերի,ինչպես ն արտադրությանու մերամշակմանտեխնոլոգիաների ներմուծումից, հանըուվետութբնագավառըհրատապ տեխնիկական յան ճմանըէաբաճության օճնությանկարիք ունի: Այճուրնտն, խնդիրը վիրուսի տարածման ն լրջության է ն պտղատու տրոջումն. այգիների :)

ճերառումսլրՊտուղների արտադրությանմարքեթինգը տադրանքի արտադրությունից մինչն սպառողին հասսնելու մարդկայինգործոնները:Այն սկսվումէ շուկայի ուսումճնասորութառաջարկնու ճրանյունից: Վերջինիս ոչ միայն պահաճջարկը, կով պայմանավորված շուկայական գներն են, այլն ապրանքի մտահղասկումիկճինչն սպառողներին բավարարելու գործընթացը: Այստեղ կարնորվումեն. ա. Ի՞նչ արտադրելը,որը ներառումէ պտուղճերիարտադրության նպատանահարմարությանբիզնեսի այլընտրանքային ն պրիզմայով դիտելը (ինչո՞ւ պտուղ), տեսականու ընտրությունը է

մատետական

է

գնախաաումների :

գորի Նոա

ատողակման (սաճավի սլետք է լինի ազբոգիոու

այլն:

Ինչքա՞նարտադրելը: Այճ դիտարկվում է շուկայի տարողության իմալյության առումով: Այստեղ կարնորվում ն ոչ միայն պլագնոդունակ հնարավոր շուկաների ճերքին, այլն արտաքին հնահանջներիճշգրիտ իմաությունը:Սպառողներիգնոդունակ մարքնթինկողմճորոշվածարտադրությունը բավորություններով է: «գի ոսկե կանոնների)ձեկն բ.

"

ն յածր գներով, որն ժամանակի առումով չերաշխավորելով առավել հարվածում է խոշռր տնտեսություններիշահերին: ն պիտակավորման հարյերը: Կառնորվումեն փաթեթավորման

Աղյուսակ 10

Պտուղներիսահանջարկը ն արտադրությունը Հհ Է

|

|

մավի

Ցոկանիշներ Պահանջարկը -

ձազտ

|

|

Արտադրությունը, ընդամենը

-Էչնչի հաշվով

| հազ.

|

նկատմամբ

է

րի

`

|

|

1 380

38.

տ

1 481

»

Տ

դաո

|

տուփ

|

-

|

աաա

| |

|

սո

ՀՈ:

համար: բեթճերի՝տաք լսման ն ստերիլիվզասհայի յ «Պրիճտինֆո» Շատ կարնոր է ապրանքիմակճեշավորումը: ձնավորումեն ըճենրությունըն շատ այլ կազմակերպություններ ՆՈՅ ՆՈՅ որոնքշատ կարնոր ժամամակակիսպիտակներ,անվանանիշեր, եր ապրանքիմակձճիշը (ԽռքեԹ),մակնիշիանվանումը(ԽշքՕՎԻՕՏ ՅՈՅԿ),արժանապատվումակնիշի նշանը (ԳՅՔՕԿՈԵԼՈ ԵՅ3Յ8ՅԿո6), սությունը. հարավայինպտուղներիառավել արժեքավորկողմը համար ն այլն: սադրելու,տնտեսականպատասխաճատվության որակի համապատասխամեԿարնորվումէ արտադրանքի

|լ:

: ո

ոը

է

-

`

Բերվածաղյուսակից՝երնումէ, որ ներքինշուկան բավարարված չէ: Սակայնշուկայսկամ բարձը գների, ինչպես ճան բճակչության գնողունակցածր պահանջարկի հետնանքովշուկան մնում է որպես «առաջարկիշուկա»: Առաջիկահնռանկ:սրումնս իրավիճակըկպահպանվի:Առանձնապեսաճբավարարէ վերամշակմանարտադրանքիառաջարկը:Մինչդեռ տեղական մրգահյութի արտադրությունը կարողէր լուրջ հաջողությունունենալ: Պտուղներիարտադրությանն իրացմանմարքեթինգիհամակարգումկարնորվումէ սպառողին հասնելու գործընթայը: Պտուղներըիրասվում են վերամշակվածն շուկայում՝ թարմ վին ճակում: Պտուղները դժվար փոխադրունակ շուտ փչայող մթերքեն,Մինչդեռլուծված չեն իրալյմաճ հիմնահարլերը:Վեայն ընդունում են վճարումը րամշակողկազմակերպությունները `

Նրանց պատահական փաթեթավորման

126.

Ի

՞

մլն

Հ

:

զորք 10212851 | արտադրություն 4. Արարնի ԱՐ: 255 | 122 | 551. մլն պայմ. 5. | Մրգերիպահածոյի | 279 | լաց | լց Դ տուփ ՍԱ "162

ն գործում նն Պոլիպլաստ, Երնանիպլաստիկ Էջմիածնի ն փոքր ծավալի «Կոմֆորտ» ն գործարանները փաթեբավորմած Պլաստիկ փաթեթներսպլատ«Ծաղկունք» ընկերությունները: մինչդեռ րաստելու հումքը ճերմուծվումէ տարբեր երկրնեիրիս, է 15-2072-ով: գործարաճիհզորությունըօգտագործվում ըճկեհիմնականմրյակիյները են սածրորակ,սակայն րություններն եմ, որոնք տրամադրում փաԿարրք է զգացվումջերմադիմացկուն էժան արտաղրանք:

ՀՀ-ում :

ռա

կգ

արտառովոր պարաննանկի

|

| 35: | ւ35 | ԵՐ | 3 | ՈԹ

ո

կգ | շնչի

ատ

, փաստացի սպառումը

'Ղտղապահածրնե

|

|100135.

հատ |

ընդամենը |

-

|

արմ սպառման

Արայ 2.

փ

լ

|

Մեղքբուպահածոների կումըմիջազգայինստանդարտներին:

արտադրածն Սան Ֆրանցիսկոյիհամադամ23-րդ գործարանի մույադրված11 տեսակիջեմե1998-ին սննդի յույահանդեսում ունելան րից ն պովիդլոներից միայն 4-ը պահանջարկ

ԱՄՆ-ում:

նորաստեղծ արտադրանքի մեծածախ Գյուղատնտեսական ծախսա-

``

շուկան շուկանդեռնսչի օգնումդրան,իշկ մանրածախ հատէ: Շուկանունիկածր ն աշխատատար տարողություն, տար փոքրաթիվ հակվածԼ բնւ չությանգնողունակ վածավորմանը են կորուստները: խավը:Դրա հետնանքովմեծ դեռնսպետքէ Հայ ագարակատերերը, վաճառահանողները նրանց պտուղների, հարավային բարձրորակ սովորենհայկական .

`

մրվակիցյների արտադրանքների, ապրանքնե վնրամշակման

զաճազանվողորակական.առանձնահատուկկողմը սպառուլնեեն ապրանքրին մատուսելու Այս գործին խաճգարում արվեստը: ճերի մակնիչավորման, ապրանքի փաթեթավորման, մակւարդակների վերաբերյալ մեր,գիտելիքների աճբավարարությունը,արտահանման վիթխարիդժվարությունները, տեխնոլոգիականհեն այլն: Կարնորվումեն ճան մակրոտնտեսատամնավությունը կան լծակները (օրենսդրական քաղաքաղաչտ, արտահաճման կանություն, սպառողներ, մրկակիյճեր, շուկայի իրավիճակ, հրացմանուղիներ ն այլն): Շուկայական բաշխման ուդիները շուտ փչասող արտադրանքի համար Եթն դուք ճաշստակ եք հետապնդում վաճառել ձեր արւտադապական շուկայական բաշխման4 հիմնական ուղիներ. րանքը, Ուղղակի մարքեթինգ. ճամփեզրի վաճառասեղաններ, ագարարակայինշուկաներ. Մեծածախշուկաներ. ռետռորանճներ,հյուրանուներ, հիմորոշ ճպարեղենիխանութներ, վերավաճառողնարկություններ,

ճեր: -

Մանրածախշուկաներ

Արտահանում

ձեր արւռադրանքի բնորոշ հատՀամապատասխանեկրեք ո րին դոոք պահանջներին, մատակականիշներն այնհատվածի 1.

րարում եք: Ո՞րճէ ձեր ծառայության կամ արտադրանքի ունելած՝ այն միակառավելությունը, որին. հաճախորդը ճախապատվութ)ուն է տալիս: 2, ձեր ունեսած միջույները:Ընտրեքայն ուղին, Վերանւսյեք է անհրաժեշտ որը տրամաբանական ծախսերի,փաթեթավորման

ե.այլ գործոններիհամաբ: ծախսերի 3. Ձեր մտածած ամեն մի ուղու համարզատարեքւվոսւենվ» . իալ շահույթի Ռրքա՞նկլիճի փոխադրավարձը: Ինչքա՞նէ սպասվելիք Դուք որքա՞ճջանք սլեւռքէ գործավուլը: Ի՞նչ չափի գոիոզ-. իրականաւյնելու վաճառքն համար: ծադրեք: դայինաջակվությունկպահանջվի:

ճախահաշվարկ:

"

Ճանաչեք սուբյեկտիվ գործոնները կամ մակրոմիջավայըը սպառող, հաղորդակյման ուղի(կառավարություն.մըրցակիսներ, 4.

ճեր, տնտեսությունն այլն): լինի Բաշխման ամբողջ գռրծընթայը պետք է ն չի գործիմասության արագության վրա: Հաճախ ժամանակլիռում պայմանագրերկնքելու ն ստորագրելու համար: Անձնական

կառուկված

ն փոխվստահությունըխիստկարնոր են համաձայնագրերը

ար-

տադրող բիզնեսում:Մի խախտեք դրանք:

ՄԱՆՐԱԾԱԽ

Մաճրածախ ուղիները բաղկասած ել ֆումկսիաձերիկ. որոսք ժառայում են սամնռայրս.. Կասրասայս վաճառողները մոջովով: Մանրածախ խանուբները տարբերվում

սկսած Երնանում գտմվոդ մեծ «ափերով ն գորսունեությամբ, շուկաներիվ, մինչն ճամփեզրի վաճառքի կետերը: Նպասրեղենի սանրածախ առնտրականներիմեծ մասն իրենք Էլ հանդիսանում ն՛ բրոկեր, բերելով ապրանքն անմիջապես աբեն ն՛ մեծավառճաած, տադրողիվ: են

ՊԱՐԶԵՔ 1.

Ինչպիսի՞նէ յուրաքանչյուր օղակի գնելու քաղաքւսկանու-

թյունը:

'

Իսչպիսի՞նէ նրաճյ արտադրանքիռրակի հեղինակությունը: 2. Ինքնուրույնության ինչւվիսի`սահմաններունի մենեջերը: Արդչո՞քազատ է նոր որոշումներ կայացնելու մեջ: Կարո՞ղ է արդյոք պատվերներ տալ տեղի արտադրողմերին, թե՞ սահմաճափակվում է միայն կենտրոնակառ մեժածախ վաճառակետերով:

-

ՄԵԾԱԾԱԽ

Մեծածախ առնտրովզբադվողներըկհամաւպատասխանեվձեզ՝ սպառողիպահանջարկով ապրանքիմատակարարումը ն կիրականապնեն այնպիսիֆունկյիաներ, ինչպիսիքեն ապրանքի ընդունումը,պահեստավորումըն բաշխումը:Սովորաբարմեծածախ նետերնունեն գնման ն վաճառքիբաժիններ,որոնվ միՓոքր ն միջինչափերի ջոսով էլ վաճառումեն ձեր արւռադրանքը: տեղանքումմեծածախառնտրականներըաեղակայվումեն շուկաների մուո ն գնումներըկատարումեն վաղ առավոտյան: նեն

ՊԼԱՆԻ

ՁԵՐ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ

ԿԱԶՄՈՒՄԸ

Մարքեթինգիձեր պլաճում պեւդք է ընդգրկվի. ա. բյուջեն, որնիմի է բերումպահանջվողմիջոյները բ. իրասմանն շահույթի հճաբավոր կաճխատեսումները գրաֆիկը գ. արդյունքներիվերաճայման Նպատակները պետք է լինեն Ռրոշեք ձեր նպատակները: ռնալչափերի,ն պետք է նշվի կատարմանժամհստակ, հակիրճ,

կետը:

|

Ցեզ. Հարպրեք՝ինբներդ 1. Ո՞րնէ իմ 2. 3. 4.

թիրախ (նպատակային) շուկան նպասսսկները

Ռբո՞նքեն

իմ ճարքեթինգի

Ո՞րն է իմ դիրքայինստրատեգիան

մենթ 5. Իճչպիսի՞

6.

ԴԻՐՔԱՅԻՆ

դուք

բու

ոռոսք

վպույս

ես

տալիս

ձեր արտադրասքի

առավելություս

մրկակվի նույնասման արտադրանքիհամեսատությամբը: Հաշվի առեք ձեր հաճախորդիզգայական ընկալումը. պան կարիքները: հանջձճերը Ջեր դիրքն ամրապլնդելուհամար լրասուսիչ ինֆորմասիայի կարիք կվգայվի. ինչպիսին են պահեստավորման եղանակը. ժամկետը, բաղադրատոմսը ն այլն: Ձեր դիրքային ստրատեգիան այն հիմքն է, որի վրա հիմճվելով, դուքընդունում եք մարքեթինգի հետ կապված բոլոր որոշումները: Եքե դուք որոշել եք ճերկայալնել ձեր արտադրանքըորպես «բարձրորակ», ապա կարիք կլինի, ռր արտադրանքնունենա՝ գրավիչ փաթեթավորում դրվի ճպալռակային,որ հաճախորդըտեսնի այն բաշխվի բարձրհամբավ ու վստահությունունեյող ճպարեղենի խանութներիկամ դրանվմասնաճյուղերի միջովով: --

--

աան թմ արտադրանքը Ինչպե՞ս կգովազդեմ Բաշխման ինչպիսի՞

ընկալմաճ ստրատեգիահաճախորդիկողմիվս ձեր արտադրանքի վրա ազդելու համար: Արտադրանքըկարող է տեղադրվելայնպես, որ այլ մատակարարողի արտադրանքի հետ ուղղակի մրվակսությանմեջ մտնի, կամ այնպես. որ նվազագույնիհասպնիուղղակի մրվակՍությունը՝ Եթե մրյակսի արտադրանքը համարվումէ սննդարար. այդ դեպքում դուռ կարող եք ուղղակի մրսել, հայտարարելով,որ ռեր արտաղոասքն ավելի սննդարար է: Եթն դուք սանկանում եք խուսափել ուղղակի մրվակսությումիվ.կարոռ եք այլ ստրատեգիա ընտրել: Դուք կառող եք ընոգծել բնանանկսռսառնենւտմերը, ասելը լավ ոոտո. ավելի սաժր գձսը կամ այ հատնաւի՞չմեռ.

ունեմ

Յոթ

--

է

Եթե ունի ձեր արտադրանքը: Ինչպիսի՞առավելություններ ինչպեսէ բնկալվումհաճաիմաճաք,թե.ձեր արտադրանքը

խորդի կողմից, ապա դուք կարող եք ընտրել դիրքայինճիշտ

"`

ումության Պտդաբ վերականգնմանու ՎՈՌՈՒ հիմնական զարգացման Դո.

`

|

հանրապետության բնակչությանսլահանջարկըլիովին բավարարելու համարհատուկուշադրություն դարձնելխնձորենու, տանձենու պահունակսորտերին, ընկույզի, ճուշի արտադրության ընդարձակմանը, հանրապետության սասկավահողությունը պահանջում Է --

|

ուղղությունները

ՀԱՏԻԿ

ԵԿ2Ի

ՀԻ:

Հաաած ՀՀ ԵՀՀ

--

Պտուղների նախատեսվող ծավալների արտադրության իրակաճնայման համարառաջինհերթինպետք է լուծել այգետարածքների ընդարձակմանխնդիրը՝ դրանք միջին տնողության հեռանկարում հասսնելով շուրջ 27.6 հագար հեկտարի, իսկ երկարաժամկետ հեռանկարում`շուրջ 29.3 հեկտարի, դրա հետ մեկտեղ ապահովելով

այգիների բերքատվության բարձրասումը: Դրանք ընդգրկում են արտադրատնտեսական միջոլյառումներիմի ամբողջհամակարգ: ու Պտդաբուծությանվերականգնման հետագա զարգայման հիմնականուղղությունները հանգում են հետնյալին. Մշակել ու գործողության մեջ դնել հանրապետությունում գտդաբուծության տեղաբաշխման,տարբեր պտղատեսակռացիոնալ մասնագիտայման ճերի գծով տարածաշրջանների կատարման, մեխանիզմներ`գիտականհետազոտությունների ծառայություններիմատույման, մարքեթինխորհրդատվական զային ապասարկումների իրականակման,վերամշակող ձեռնարկությունների վերականգնմանու վերաբաշխման, շուկային արագ հարմարվող փոքը արտադրականձեռնարկությունների ստեդծմանհիման վրա, բստ այդմ պտղաբուծությունումտարբեր պտղատեսակներիաճեսմանգռրծում հաշվի առնել հետնյալ

ապագայում պտղաբուծությանվերականգճումն ու գարգասումն իրագործելինտենսիվայման,մասնագիտացմաճ հետաճա խորասսան. բերքատվությանբարձրասման, հին. պածր. առոումավետ պտղատու այգրներիվերակառուցման. արտադրությաս մեջ նոր. իստենսիվ տիպի, բարձը բերքատու, մեքեսալասսասո հառմար սռրտերով փոխարինելու միջուով, պտղաբուժականհիմնականտարածաշըջաններումա-

պտղատու

-

Ն

ավելալնել ի հաշիվ կորիզավորպտղատեսակգետարածքները ների (հատկապես ոսկ ընդավորմերի ծիրանենի, դեղձենի), այգի-

:

ճերը պետքէ հիմնվենմիայն ինտենսիվտիպի ն սորտայիճ կազմի բարելավմամբ,

ո

պայմանները.

նկատիունենալով,ոռ թողարկվողտնկանյութը ոչ բոլոր դեպքերումէ ապահովում մաքրւսսորտությանը ներկայացվող սաքրասորտն ստանդարտտնկանյութիլսճեյման նպատակով արմատապես տնկանյութիարտադրության բազան ն բավարարել հանրապետության պահանջները:Մասնավորագարակատիրոջկողմից արտադրվող տնկանյութինկատմամբ իրականցնել պետականաուդիտ՝ տա--

ւ

Հ.`

պահանջները,

"

"`

``

Մ`

բարելավել

լով համսպատասխան սերտիֆիկատ:

զարգայման հիմնականուղղությունպտղաբուծության սահմանելիս հաշվի առնել, որ այն թելադրվածպետքլիները նի առաջին հերթին հանրապետության գյուղատնտեսական գոներուժի առավել տիների արդյունավետ օգտաեւուրսային նան արտաքին ինչպես շուկայում գործմամբ, նրանվ արտաղտանքի պահանջարկիառկայությամբ: Հաճրապետությունում Ը

|

դեղձի ճկատմամբպահաննկատիունենալով ջարկի առկայությունը ինչպես ցերքին, այնպես էլ արտաքին շուկայում, դրանվ այգետարածքննըըընդարձակել շուրջ 2,4 հանրապետութհազար հեկտարով: նշված պտղդատեսակները -

յան համարուճեն կարնոր ճչաճակություն, թարմ ն վերամշակված ծիրանիու դեղձիարտահանումը կապահովիարտարժույթի ներհոս,

ծիրանի ս

բ

է

արդի վիճակումայգիներին պահածոներիարդյունաբերության դեռնսմնալած արժեքներըպահանջելու, պտղաբնագավառում բուծության վերականգնումնու ճյուղի հետագա զարգասումն պահպանելու համար անհրաժեշտ է մշակել ն կենսագործելմիհամակարգ, ծրագրավորված ջովառումներիփոխկապակցված, «Պտուղ» նպակարելի կլինի անվանել որը պայմաճականորեն տակային ծրագիր, ամրագրելով նրւսնումհետնյալ հիմնահարցերը.

մի շարք կազմակերպչական մւնմշակել նիրականավնել պ տղաուղղվածմի շարք ավանդական տեսականմիջույառումներ՝ (Կաբպի, Օհանավան,Բագրաբուծականտնտեսություններում տաշեն,Հաղթանակ,Քարակերտ ն այլն) եղած պտղաբուծական կոլեկգյուղացիական խոշոր զանգվածներիվրա գյուղացիական, աշխատատարգորտիվ ն այլ տնտեսություններիկռռպերայման, համար հարմարավետօպտիմալ ծողություններիմեքենայայման ստեղծմանը, չափերիխոշորությանտնտեսությունների իրավականդաշտ ն ստեղձնավորել համապատասխան ծել պայմաններ, կամավորությանհիմունքներովայգեգործա-

--

--

ձեռնարկութկան միությունների, վերամշակողարտադրական կամ ռեբածնետիրական յունների կոլեկտիվճերիմիավորման

կազմավորումը խբախուսելու գիռնալ այլ ընկերությունների

հւա-

մար, --

ՏԵՐ

լ

ը

"ւ

Էլ րքի Դր

:

..

կողմից

ինտեգրացումը

նպատակով տնտեսապես խքանելու .

ԿՂ,

խորհրդատվության

--

ներդրումների

զարգացմանհամար՝ նամէրամշակմանձեռնարկությունների համար՝նրան այգեգործների խատեսելովճերդրումճեր հումքինհամապատասխան: գործարանհանձնած

-Է

լ -

ներկապիտալ միջոներ ձեռնարկել արդյունաբերական արտադբանքի գրավմանն պտդաբուծական --

Հ

--

ծոր

ճեր տնկելու գործին.

վերամչանում

--

տնտեսական նգործողության մեջդճելայնպիսի մշակել մեփականաշնորհված,

միջուառումներ, ռրոնք կնպաստեն ու քանդված այգիների փոխարենհամապատասխանտեսակի հարմար սպասարկմամբ: այգիքանակի, մեքենայալյմանը

սահմանել, դը պտղաբուծությանվերականգնման ծրագրվողժամանակահատվածումն այնուհետն մինչն օպտիմալ շահույթ ապահովող տնտեսություններղառնալը, այգեգործականմիութն այլ ընկերություններին, կոռպերայուններին, բաժնետիրական տիվներինամբողջությամբ,իսկ մենատնտեսներին տոկոսով ազատել պտղատու այգիներիհամարհողի հարկ վճարելուվ: Ծրագրիիրականավմանհամարլուծում պետք է գտճեն ճան հետնյալ հիմնահարվերը. տարքեր տեսանի պտուռճերի ն նրանս ստավկվող արտադրանքներիսթերքճերիիրավմանհնառավոռությունների բաղահայտումը, շուղայի իրամիճակի կարգավորումը. պտուղոննորն մրանս վերամշակումիցստալվող արտադրանքմերիոռակի բարելավումը., մարքեթինգի զարգամվումը, տնկարաճայինտնտեսություններիաշխատանքիարսատական բարելավումը, երիտասարդ, ձոսր այգիների լրավումո. ցերավածների վերակառուվումը, մշակության աշխատանքների ագրոսեխնիկայի բարելավման ուղիները, պտղատու այգիները ոռոգման ջրով ապահովելու խնդրի ու լուծումը, նյութատեխնիկական մատակարարումների սչվասարկումներիբավարարկազմակերպումը, «Պտուղ» ծրագրի իրագործմանգիտակաճ ապահովումը, կադրերի ւվատրաստումը, տեղեկատվության, ապահովումը, գովազդի Ոորացվված թեմատիկայով շարունակել պտղատու տնկարկների գենետիկականֆոնդի հավաքումը,իրականավմել սորտաուսումնասիրությունը,սելեկկիայի ն ագրոտեխնիկայի գծով տարվող գիտահետազոտական աշխատանքներո, օգտագործել արտադրության մեջ դրան ստայման լավագույն արոունքների ճերդրմանարոերկըների լավագույնփորձը, վերականգնել տնկարկների պարտադիր աւվահովագթության համակարգը, մաքրասորտն ստանդարտ տնկանյութի բարձրորակ, --

:`

--

:

աճեյման համարստեղծելտնկանյութի արտադրության բագա. որի են Վազմավոռման խնդիրներըհանգամանորեն նշված «Հայպտղատմկարան» աշխատանքային գործունեությանբարելավման ծրագրում: Մասնավորտնկանյութի արտադրությաննկատմամբ ն սերտիֆիկացյիա, իրականալնելպետական արտոնագրում պտղի արտադրության միասնականցիկլի ստեղծում`

այգի հիմնելուհամար մոտավորհաշվարկձերում կպահանջվի իսկ վերակառուվման շուրջ1.5-2.0 մլն համ ար՝ շուրջ 2.0 մլն դրամ: Ծրագրումճախատեսվածմիջոյվառումճերի իրականացման համար անհրաժեշտ.ֆինանսական միջովների աղբյուրներ եհանդիսանան գյուղասիսկան, գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսությունների, կոռպերատիվների,բաժնետիրականն այլ սեփականմիջոցները,փոխառումիջոսներըն ընկերությունների կապիտալ ներդրումները: 1 հա պտղատու

--

արտադրող,

վերամշակող,իրացնող սուբյեկտներիարդյունա-

վետ զուգակսմամբ,

առանձնահատուկ ուշադրությունդարձնել գյուղասիան կան կոլեկտիվ ագարակային:ոնտեսություններումբարձրորակ տնկանյութիարտադրությանգործին, հրմնադբվողինտենսիվայգիներիչափերինհամապատասխան այգետնկման,բերքահավաքին պտուղների վերամշակման համար կազմակերպելփոքրածավալ ն գործիքներիարտադրություն, հաշվառմանն հաշվետվություններինոր համակարգուսույանել ագարակատերերին, պաղին տնկանյութիիրասմանշուկաների արտադրված որոնում ն մարքեթինգային հհտադոտությունների, ագրոբիգնեսի գարգայյմանապահովում, վերը նշված միջուառումներիիրականապման համար օգտագործելն գարգացնելփարկային,ապահովագրական,հարկային լծակները, հասնել մեծածախ,շուկայումթարմ վաճառքիծապտդի --

դրամ,

--

մեխանիզմների

--

--

|

Ն

--

--

վալների ավելացմանը, հանրապետությունումշահագրգիռկազմակերպությունների ներգրավմամբ անցկացնելպտղատու այգիների Գրում: Մշակելով ն գործողության մեջ դնելով «Պտուղ» նպատակային հանրապետական ծրագիրը՝հնարավորկլինի հաճրապեաբռռադրվող45 կգ պտղի տության բնակչության 1 շնչի հաշվռվ հեռանկարում60 կգ,իսկ երդիմասստանալմիջինտնողության 67-73 կգսրտուղ: հեռունկարում՝ կարաժամկետ --

գույքա-

|

«ՕՅՏԱՎՇՐՔ.

ՇԹՈԵՇԵՕԽ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Սամյուելսն`Պ1., Նորդհառա Վ., Տնտեսագիտություն, Ե. 1995թ., ՀՎ, էջ 512-532,Հ-2 (1997),էջ 420-413 2Կ. Ա., Պտղաբուծության Գրիգորյան էկոնոմիկանն մարքե1.

՛

թինգըՀՀ-ում, Ե.,999թ. 3. ԳրիգորյանԿ. Ա., ներածություն,Ե., Մարքեթինգի 4.

ՄարգարյանԱ. Ե., Շահինյան Հ. Կ.,

Ե..1976 5. 6.

թ.

ՀՍՍՀ

1981 թ.,

էջ

թ.

Պտղաբուծություն,

վարման համակարգը, Ե., զյուղատնտեսության

275-300

Ստեփանյան Ս. Ս., ՂասումյանՍ. Ա,

Այգեգործի տեղեկա-

Ե., 1990 թ. 7. ՀՀ օրենքը գյուղացիական ն գ/կ տնտեսություններիմասին,

տու,

Ֆ., 1990 թ. 8. ՀՀ օրենքների ժողովածու(Հողային, ջրային, անտառային,

ընդերքի), Ե., 1997

թ.

9. ՀՀ

ագրոպարենայինեամակարդի1997-2000 -թթ. սույիալծրագիրը,Ե. 1997 թ. 10. Գյուղատնտեսական ծունեութանտնտեսագիտականուղեցուրյ, Ե., 1998 թ. Ս. Ավետիսյանի, Ռ. Հարիսի ն ուրիշների հե-

տնտեսական բարեփոխումների

ղիճակությամբ

'

նրատարակվող ամսագրերը, լուգրերը ՀՀ-ը թվերում տարեգրքեր) (վիճակագրական

1. ՀՀ-ում

12.

13. հրա.

14.

ՅԿՕԿՕԽԿԵՅ:

ՇԲՌԵՇԽԾՐԾ

յաոՅրնուոշ. Ռօր քեր.

/Ճ. Ոօճքեւ-

8.

ԽԼ, 1990.

ՀՕՏՃՈՓԵԿԾ

ԷԼ 8.

ԱՅՌԱԸԵՑ Ը ՕՇԽԺՕողեՇԿՕԾ

ՅԵՕԽԾԵդԿա

1998. քեդոշցճ. ԻԼ, 15. ԿԽՈԽՁՑ Ռ-հԼ, Ռոչքճաօ.8. ԹԵԹԾԽԹԻԿԵՅ.

"ՔՇՇԼԵՑԽՇԿՕՖե.

ԲՅԻՑՑ

ՅՐՔՅՔԿԵՐԸ

Ծ.

182 ՎԱՇՐՅԵՅԻ,

1993. ԽԸ Փ. 31, Լօաքատօտ 1. Լ.

16. Ցոօոօաօ

Աճ2. ՇՅՈՇՏԶՌՈՇՒՏ».

Խ1., 1976.

առԿԾԽԽո

Ց

հ

ՕքՐՈՒՅ-

17. ՈՇոօՑՈՎ ՖԼ. 8. ԽՏՈԾՈԵԼ ՅԵՇԵՕԽՏԿՇՇԿԵԸ

ԽՇՇՈՑՈԾՅՅԿՈՑ9

Ք2

հէ.. 1917.

Ց

ՍՇՅոօծե Ճ., ԼՅԽՏՄԵՐԾԻԷԸ, Բ/ոՓաօօոՅԵՓԽՕԽՏու Ո6քծօԿԵ. ե

ՔԵՌՕՎԵՅՑ ՅԿՇԵԾԻԽԵ.

Կ քայ). ՌԵօՐՕ ոճքաօոո (օԼ ոոճա 18.

"3,

հե, 1993.

ԿՅՇՈԿՕՏ ոՈՕԱՕՑՕՈՇՈԾ

(Վ.

19. Է«ՕՌՓՇՒԽԱՕՑ8. /.

Խ., 1973. 20.

Ոօքօա Ք. ԷԼ

3ՓՓՇա ՑիօՇԼԵԽՅդուՅՈԵՒես« |

զ6ո (ԷՔԷՍ

ԽԵՕՐՕՈՇՈՎԿ6

ւտ

ԵՇ

ՑՈՕԹԵՅ

158. 23. Չ«ՕԽօԽաճ

Ց

302)

ԻԼ, 1992. Ք., Եքօ՝Շ. Յոօեծուոճ. 22. 3«ՕԽՇԽա Հ. Ոօրղքճղ. Ճ. Շ. Եյոտրօտ8,հՆ,1997, 21. Մասեօոո

ՈՕՇՕ6։»),

Հ.

18, 49-

ի.

Ոօրղ.քղ. ո. ոքճղոքոտ աջ

էյոքուօ82, Է1., 1996,

Հ.

289-362.

24. ՈՅասՀոաԿ 8. Ք. ՔՏ-որօքոտ

Ո06ՕՈՇ186, Խե, 1991. 25. ՕՅԵւ

ՇՈՕՇօ6 3ՅաՈԵՒ

է.

Ք. Լօքֆախօտո,

8.

8 ոռօՄքՕՅՎԻՕՇՆՀ

Էւ ՇԼՏՈՇԱԵ

"

քօ3ո08.

Ց

Օ1 ՈՕՅՈՒԵՍԸ

ՇՅղօՑ

86ՇԲԻԻԽԾԼ

328օ-

Խ 11, 1989. 3.«ՇոքօօօաաՓ.

|Օ. 5. 26. Եճք21օ8

3ոՕոՕԽաաՅ ԸՅՈՕՏՕՈՇՈՅՑ Կ 82օՐքՅՈՅՔԸՐՑՃ

4/366ԱՔՇԼՅԵՇ.Լճարթէղ, 1986.

1.Ն.2,3 (էք.,

ՃքԽՇՒԻԱՆ

21. ՈՈօրււ

28.Օքրշ:ԵՅՅԱՈՑՇ/:«

1988.

Ն

29. ԱՄտեսու. Ը. Ը,

ՕՅՏՈՇԼԲ0

30. ՃԼՈՅՇ

Բ

1956, 1970, 1974). Ոօրղ. քօր. Ը Ռոօոօ88,հԼ,

ոքօատօրոԸրտտ.

ԵՅԾՀ0ՑՃ. Մ.

ՔԵՒԻՆ.ԿԼ, 1995.

«Հրծօքռ

ՅՇԽՇՈԵՒՉՐՕ

ԽթՇՇՈՑԵՇԿօ6

(ֆշբոօքօսօօ)

քո.

ՇՇՔ.

ՄՇՇՀՅՅ-շաքեւօ8,

Էքծոռի, 1986. 31. Ճքօոքօխելարճէոլոք

Ց ՇՅՈՅԾՈՇՆՅծ

հլ, 1986.

ԱԱՐՇՐՔՅԱՅ:

ոօ քՅՅք26Ծուճ ԻՕքեոճոՑիԵնւ

32.Մ6ոՕՈԿՇՕԵՈ6

ՔՅԵՕԽՒԱԼՅԱԻՑՀ

ՈՕԵՅՅՅԼՑՈՓՆ

ոտքՇՈՅաո/Յ6 ղՕողՕՇքՕՎԻՕԱ՝

Ը)

դոտ Օոքոդճո6ԿաՑ

ԷՁ-

ՋՐՕՈՒԵՈԵՕՅ հ 7«Օոմ

ՈւՌՅՈԵՒԵՐԸ

8ՈՕՉԻՅԷՄՈԼԷՅ

ԽԾՈՕՂԵԼՀԻՆ

ԷՅՇՅՀԱՇԱԵԿՔԵՐԸ

ԽԽԿ/քՈՒՇԿ,1983.

33.

3ՅեՅ

ԱՇԵԵԼ էճ

ՅԱԿՄՈՕԿԻԵԼ

ՇՅՈՕՅ,

ոոՕղօօ6Օաթոօ

ոքօրչուվեած,

ԻԼ, 1983

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐԴՅՈՒբՒՆԱՎԵՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՊՏՂԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ՈՒՂԻՆԵՐՔ

ՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ԲԱՐՁՐԱՑՄԱՆ

Հ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՊՏՂԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

Լ

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ը.

Վ. Ը...

-Վ----՝---.-.-

ԱԱԿ

ԿԱՌՋԿ։ 3

ԺՈՂՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀՀ ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅՈՒՄ

որպեսսննդամթերք սեմսաեռանդի շտեմարան հումք ագրովերամշակմանհամար արտահաճմանմիջոս արտադրության ուղի ինտենսիվացման աշխատուժիզբաղվածությանմիջոյ ռեսուրսաստեղծման միջով ն այլն

-

-

-

-

-

-

-

տ

|

ՀՀ-ում

Սորտատեսակային կազմը: Տեղաբաշխումը,կենտրոնավումը, ապակենտրոնակումը Բերքատվութ(սեփանանաշնորհումը): յունը, համախառնն ապրանքային Ջարգայման հեռանկարները: ըը:

արտադրանքը:

ԻՆՏԵՆՍԻՎԱՑՄԱՆ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ա.Վ.

|

6. ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

Տարածություննեակնարկ:Անցյալի դասերը: Պատմական

3. ՊՏՂԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ԱԳՐՈՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ

ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐԸ...

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱկնԱ արան

5.

|

ՊՏՂԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

ցուվանիշներիռասասարգը: ա. պտոհ-արդյունավետությունը կապիտալճարդոուսների ռուժության մեջ բ. արտադրանքըինքնարժեքը գ. գները, շահույթը, շահութաբերությունը դ. աշխատանքի արտադրողականությունը |

|

2.

Առդյունավետությանտնտեսական բովանդակությունը շուկայականտնտեսությանպտյմաններում: տնտեսական արդյունավետության Պտղաբուժության

ԵՎ

ԻՐԱՑՈՒՄԸ

ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԸ

ՀՀ-ում

ԸԶԼ.

ԱԱ ԱՂԱ Անն49

ԳՏՂԱԲՁՒՓՈՒԹՅԱՆ.

..

ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ

7.

Ն

ՈՒ

ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԱԿԱ,

Ուղղություններըն գործոնները:Ինտենսիվությանմակարդակիսուվաճիշներըն նրան որոշումը:Ինտենսիվայմանտնտեսականարդյունավետության Սույանիշներըն նրան որոշումը:

01.: 10. Բ Ստորագրված տպագրության է