Ռադիոկենսաբանություն

ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

Ն.

Ե

ՒՆ

ՌԱԴԻՈԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅՈ

ԵՐԵՎԱՆ

--

ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱԿԱԴԵՍԻԱ

ՖԻԶԻՈԼՈԳԻԱՅԻ, ԱԽՏԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՖԻԶԻՈԼՈԳԻԱՅԻ

ՌԱԴԻՈԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ

ԱՄԲԻՈՆ

ՌԱԴԻՈԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

(Ռաումնականձեռնար)

ԵՐԵՎԱՆ

--

ՈւԴԿ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

--619:

|615.848:614.8761(075.8) ած է Աճ սն .Թույլատ

Լ

.

է ուսումճասիրում

կենդանի օրգանիզմների Ն Աննաթարովի ազդեցությունը ԽԱ կանԻ աոկա իռնացնողճառագայթների մեջոդական ան ուսումնամեթոդական աոնամաոոլին գիշ լամքագքական վրա: է, - գիտություն ճրը Ռադիոկենսաբանությունը ւ

գիտո

նրանցխմբակցության

ակադեմիայի

կոլեգիայի կողմից, որպես ուսումնականձեռնարկ գյուղատնտեսական

Կորհամար: ատոր ն մասնագետների

ուսումնականհաստատություններում

անասնաբուժական մաայության .

|

զբաղվող ռադիռկենսաբանությամբ 12, 1998 թ.):

՛

՛

բացահայուը Կամ Սարան (Նոյեմբերի ընդհանուր Անորօրինաչափությունները, մեթոդներ օրգանիզմի միջոցներ »

|

'

գործիչ, դոկտոր,պրոֆեսոր Գրախոսներ՝ գիտ. վատը ր

գորյան,

Յու. Հ.

Մ.

»

Աբովյան ,

Ձեռնարկում քննարկվում

մշակել

ա

ն

համապաւտոասխան հակազդմանռեակցիաներըղեկավարելու

աագայթայիր միջոցներիոնացնողճառագայթների պաշտպանության ԸՄ

լ

`

'

ան

ճ

|

:

պրոֆեսորներ՝ Ս. Մինասյան դոկտոր, Ա:

ա

որոնց

ը

`

'

|

են խնդիրներն հիմնական Ռադիոկենսաբաճության իոնացնող ճառագայթմանենթարկված կենսաբանական

`

որոնել

միջավայրի. . ազդեցությանդեմ, նախատեսելշրջապատող ձու. բանջարեղեն, (միս, կաթ, մթերքների գյուղատնտեսական վտանգը կեր ն այլն) կեղտոտվածության հացահատիկավոր յեվ Մ

Առուն եղանակներ համար ճա օգտագործման աղբյուրները: Իոնացնող նպատակային Հատազայթների ազդեցությունը ձազան Հնարա վու կենդաճիների ադիռ սնճդի արդյունաբերությունու արանի գյուղատն տեսությունում տեղաշարժմանօրիճաչափությունները: ախտորոշման հիվանդ արանէ Սրրադամարեն

իռնա

միջուկային ֆիզիկայի էլեմեճտներ Հար դոզաչափումը ն ճադրոչափումը, նրանց են

Վ

ճ

։

ներիհամարԻ»

նկե

մ

|

"`

.

միջոցներ

Ն

իոնացնող

գործ

».

օրգա

կենդանիների ճառագայթային

Կ

-

ա արուն Ամ կա

.

-

ն

։

ճառագայթների կննսաբաճակաղռ անասճաբուժությունում,աճասնաբուծությունումն նրանց հետ ճ վիրված է այլ ջ ճյուղերում: Վերջին. գյուղատնտեսության ճառագայթայինաճվտանգության հիմո ռադիռակտիվնյութերի ՛

սդ

հետ

աշխատանքների գկ

ան

ոին

ն

ԹՄՐԱ աո. ՄՈԼ օ Թ Հայկական Գյաղատճատհսական տկադեմիա '

.

:

թԽ,Խ,ԽՒչ

ազոդ յտ:

"

Խի

՛

ն

.

`

`

ՆԱՑ

գիտությունէ, ունի սերտ: Ռադիոկենսաբանությունը ֆիզիոլոգիայի. ախտաբանական ֆիզիոլոգիայի, կենսաբանության, կապեր

Պն որոմ Կա ությւն կապված ղլ

ն

հիվանդանա ինքնուրույն .

ւ

կենսաֆիզիկայի, կենսաքիմիայի, գենետիկայի, բջիջաբանության, հետ: ՝

|

միջուկայինֆիզիկայի

զարգացումըտեղի է. կապված է այն խոշորագույն ունեցել 7ԱՀ-րդ դարի վերջերին:. նշված որոնք կատարվել էին հետ, առաջացումը աՌդադիոկենսաբանության Նա

։

ն

հայւտնագործությունների

ժամանակաշրջանում: կատարեց 1895...

Ռենտգենը

-ճառագայթները, հայտնաբերեց

եՆ

մեծ

հայտնագործություն

որոնք հետագայում ի 1896 ջ. ճառագայթներ:

պատիվ

Բեկկերելը

ռենտգենյան անվաԸվեցին գիտնականի մոտբնականռադիոակտիվություն: աղերի ուրանի հայտնաբերեց ե Պյեր Կյուրին շարունակելով. '

Մարիա.Սկլադովսկայա-Կյուրին երկու նոր ռադիոակտիվ

1896 թ. հայտնաբերեցին հետազոտությունները բրոճք գտնվումէին ուրանիԱլերի

մեջ

տարրեր՝ռադիումըն պոլոնիումը, ր ձնով: խառճուրդների ստեղծման Այս բոլորը հիմք ծառայեցին.բադիոկենսաբանության եո

տանն

վ

`

ազլեցությունը վտանգավոր

ճառագայթների համար: Ռադիռակտիձ մոտ, որոնքեն1896 մի շարք հիվանդմարդկանց երբ թ., հայտնի դարձավ

փոփոխություններ,որ ծագումնաբանական ունեն մուտագեն հաւոկություններ:

ռենտգենյան ճառագայթ բացառիկ վաճումներ

միջուկային ֆիզիկայի գիտնականներ Ժոլիո Կյուրիի ե Իրեն:Կյուրիիկողմից ֆրանսիացի: ապացուցված փաստերի ռադիոակտիվ իզոտոպների արհեստական ստացման ռեալ հնարավորությանմասին, ինչպես նան ուրացիտրոհման հայտնաբերումը նե ատոմի միջուկի էներգիայի օգտագործման ենարավորություններըհզոր խթան հանդիսացան բուռնզարգացմանհամաք: 1940-50

թթ.

։

ռաղիակենսա

Ռադիռկենճսաբամական հետազոտությունները ավելի "խորացան

ն Նագասակի քաղաքներիռմբակոծությունից հետո:Աշխարհի Խերոսիմա

ԵՑ //

«զոր:

Աե24

22227»

պաա Ռենագեն

Վիլհելմ

`

ճառագայթա

իոնսցնող առաջացած հատուկ

Կ

Անրի Բեկկերել

թարկվել էին ռենտգենյան նկարահանման, ինչպես. նան բժիշկներիմո (ռենտգենոլոգների)հայտնաբերվեցին մաշկային հիվանդություններ՝դեր մատիտներ: Երնույթը պարզելու համար Պյեր Կյուրին ճառագայթման ենթարկեցսեփական ձեռքը: Փարիզյան ակադեմիայումիր ելույթում նա մանրամասնորեննկարագրեցախտահարմանպրոցեսը: 1898 թ. Թարխանովը կենդանիների վրա կատարած փորձերի հիման վրա եկավ այն եզրակացության, ռր ճառագայթումը ազդում է ոչ միայն մաշկի, այլն օրգաճիզմի տարբեր օրգաններին համակարգերիվրա:

1903թ.

Խեինեկեն

ճառագայթահարված ենթափորձնականմկների հայտնաբերել առաջին անգամ նկարագրել արյունաստեղծ օրգաններու:կատարվող ն հետնանքները ճառագայթային փոփոխությունները սակավարյունություն, լեյկոպենի միաժամանակ ն -փայծախի ԱԵ փռքրացում: Հյուսվածքաբանական հետազոտությունների միջոցով ճա մանրակրկիտնկարագրել է ռսկրածուծի ն ավշագեղձերիբջիջների տիպիկ փոփոխություններիպատկերը: ն 1903-1905 թթ. Շոնբերգը ն Խալբերշտադո ծովախուզուկների ա զդում ճագարներիվրա դրված փորձերում նկատեցին,ռր ճառագայթները են սեռական գեղձերի վրա, առաջառնելով հետաճ, իսկ Բրռունը ն, Օսօռուդ հայտնաքերեցին սեռական խանգարումներ արտադր խողովակներիպատրաստման 7" րո պատրաստմանարտադրամասու ն Աջ ովո ն Ֆ Մյուլլերի է.: որ ճառագայթումը

ներդրումներ

Գար շինը, րական Աոաայի.հենարան եա Լ

զարգացման հեղինակը կազմակերպիչը 1926 տ. Երնանում ստեղծվեց է ռադիոլոգիայի բաժանմունք, այնուռետե 1946 թ. կազմակերպվեց ոենտգենոլոգիային օնկոլոգիայիինստիտուտ: Այդ ժամանակիցի վեր ռադիոլոգիանՀայաստանում ապրում է բուոն զարգացումե 1960 բ. Վ. Ա. ն բուժական է մեծ գիտական ղեկավարությս:մբստեղծվում միավորում` «Ճառագայթային բժշկության ն այրվածքնե հանրապետականգիտահետագոտական կենտրոն», որը ներկայումս հանդիսանումէ ՀԱԿ (ԹԿի) -ի ռեգիոնալ կենտրոնըեվ մեծ ճանաչում է են.ն դիսպանսերու գտել շատ երկրներիկողմից:Այստեղ ախտորոշվում. ստացիոնար բուժում են ստանում տեղի ն ԱՊ-ի երկրներից."եկած ճառագայթահարվածմեծ թվով հիվանդներ, որոնքենթարկվել ճառագայթման ունների ժամանակ: ԱԷԿ-ի վբաբայինիրա Ը. Հայաստանում զարգացում է գտել ճան դ գիան: 1928 թ. հայկական Երկրագերհաթյան Կն

ռր թ.

գին, Նին հետագոտությունները առաջացնում

ն

է: Ֆանարջյանն

Ֆանարջյանի "

(ազգություն)

աաՀ րր մարտ

ն

Տրա հետագա

է ն

ւ

խողովակների

.

ռենտգենյան ճառագայթներով մոտ

Օ։`առջն անհապաղ .գիտնականեր՝։ խնդի, դրվեց`: մշակել հակաճառագայթային պաշտպանության միջոցներ ե բուժման մեթոդներ: ախտահարումների Անհրաժեշտ էր մանրակրկիտ ուսումնասիրել ճառագայթների կենսաբանական:ազդեցություն բնույթը ն հիվանդության ընջացքը, ախտածնությունը(պաթոգենեզ): ոլ Այդ ժամանակաընթացքում շատ երկրներում ստեղծվեցին «գիտական խոշոր կենտրոններն լաբոլոստորիաճեր,որտեղ կատարվում բազմակողմանի հետագոտություններ, որոնց էին արդյունքները Խմփոփված են բազմաթիվհիմնարարաշխատություններում: .. Ռադիոկենմսաբնանության զարգացման գործում մեծ ունեն տուս մեր ժամանակակից գիտնականները Գորիզոնտովը,

Նայլ

ռենտգենոլոգիայի,

րի ճ

գյուղատնտեսա

էռադիոկենսաբանակաճ բաժին, ստեղծվել ղեկավարությամբ Ավագյանի

ուսումնական որտեղ. հաստատություններում, զայն: ն պետական համալսարանի զոսունկասիրություններ մանկավարժական ինստիտուտի կատարին: իուսագիտության կենսաբանական

ւ

-են

Այստեղ ուսումնասի«պապարեզում: ջումեն բայերի ռադիոզգայու-. յան մեխանիզմները, մուտագենեզինն

ռադիոխթանմանը վերաբերվող հարցերը: Ներկարամս - այդ բաժինը հետազոտում է

նան.

Կն:

ուսանողներիհամար: ախտապարտկլինենք ներկայացված օգտվողների ձեռնարկից ճրանում տեղ գտած բացթողումներ վրիպումներիի

Հայաստանի

կենսաբանական ազդեցությունը, են տարբեր գիտնականները մշակում. մեթոդներ խաղաղ պայմաններում

դրանց

օգտագործման

Կատարվում

. տեսական

են

խոշոր,

համար: լուրջ

գործնական եետազոտություններ կենսաբաճնութՆե

յան, անասնաբժշկագիտության, բժշկագիտութանասնապահության, ճառագայ-

Հուշակոթող Ավիրված ՍԲ»

մահացած յան, թայինախտահարումներից

ագրոքիմիայի. ասպարեզում: Սահմանված են ճառագայթման թույլատրելիդոզաներհիվանդությունների ն բուժման, գյուդատնտեսականկենդանիներիաճի ն մթերատվությանխթանման նպատակով,.բժշկական կենսաբանական դեղամիջոցների (վակցիճաներ, շիճուկներ, պատրաստուկների, կարայինն արտադրանքի, պոլիմերային վիտամիններ, սննդամթերքների վիրակապական .: նյութերի մանրէազերծման, ծագում ունեցող հումքի (բուրդ, համար. կենդանական պահածոյացման արտադրության կաշի,մորթեղենն այլն), ինչպեսնան գյուղատնտեսական համար: թափոններիվարակազերծման ո» է` իհիմանաձճ Գյուղատնտեսության ՝ ռադիոակտիվ ճառագայթներիտարբեր դոզաներիկենսաբանական ազդեցությունը օրգանիզմի վրա, ռադիոնուկլիդների գաղթը կենսաբաճական ոլորտում: պետքէ ճիշտ գնահատեն.ոտդիացիոն իրադրություն, ախտորոշեն ճառագայթային ախտահարումները,

ոենագենոլոգների հիշատակին

.

ախտորոշման:

հակաբիոտիկներ),

մասնագետները պետք

|

.

ն կազմակերպեն անցկացնեն. բուժպրոֆիլակտիկ : միջոցառումներ: Աշխատանքի ճիշտ կազմակերպում` կարող. է: պրոշտպանել ՝

:

:

ն նրանցից կենդանիներին, ձունայլն, ճա Կայը մթերքները` .ստացված.

ն մարդկանց: ւդնաբար

Ի,

ենք, զվո որմաղրենի ան: կյինի ւՏգտակար՝., :: հանուվետությաք:,. Ֆամոզված

Եր

՛

գործնական կատարելու համար: առաջարկություններ

ռադիոէկոլոգիական: վիճակը: Հաշվի առնելով իռնացնող.ճառագայթների

`

ֆակուլխետներ

`

»

Բերանի: հայտ,

Գլուխ 1.ՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

ԵՎ ՆՐԱՆՑ

ԿԱԶՄԻ ՄԵՋ ՍՏՆՈՂ

2կեկալան,

ՍԱՆՐԱԳՈՒՅՆ

ՄԱՍՆԻԿՆԵՐԻ ոնի

մինչն եխկարն ան

Լ՝էՊՐԼՑ,

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ն է պարզ Բնությունը կազմված բարդ նյութե Պարզ նյութե են, ԻՑ թրւն նյութերը եր քիմիա: տարրեր բարդ քիմիական ներ: Քիմիականճյութիմանրագույնմասնիկըատոմն է,որը մ է քիմիական երք: տարրի

Էլեկարոնը (Է) կայուն մաճրագույն մասնիկ է, որի սեփական զանգվածըկազմումէ 0,000548 ատոմայինզանգվածի միավոր (ա. զ. մ.»,

՝

Ն

լ,

Մ

ՀՈԼՈ

91:10 համարժեքը կազմում է 0,531

:

հատկությունները:: Բարդնյութիմանրագույնմասնիկըմոլեկուլնէ:

իսկ զանգվածիբացարձակմիավորովարտահայտված ՝

Էլեկտրոնի էներգետիկ (մեգաէլեկտրոնվոլտ):Էլեկտրոնը կրում է էլեկտրականլիցք, այսինքն բնության մեջ

ՅՆ

0.

Նախկինում

համարվում էր,

ատոմը անբաժանելի է: Սակայն հետագայում պարզվեց, որ յուրաքանչյուր տարրի ատոմը կարելի է մանրագույնմասնիկների՝սուբլատոմների,սակայն այս դեպքում բաժանել այն կորցնումէ իրեն բնորոշ հատկությունները:Ատոմի տարրական

մասնիկներն են`

որ

էլեկտրոնները,պրոտոնները, նեյտրոններ,

մասճիկներ: ջր Պարբերական համակարգի. բոլոր

ն

այլ

տարրերի ատոմներըկազմված

'

են էլիպսաձնուղուղեծ տեղաշարժվում

կազմելով բով,

աղան

Ձ

ԻՑ Է

միակ

ՀԱ

ը

ի

-Պ

ԱՁ :

էլեկտրոնային ատոմի '

պմելով՝

Ա

ՊԼ

Տ

-Օ

.

փոքրագույնքանակը միավոր): (4,8: 10 բացարձակ էլեկտրաստատիկ այն ընդունվածէ որպես էլեկտրականլիցքերի Միջուկային ֆիզիկայում չափմանմիավոր: Ատոմի ուղեծրերում էլեկտրոններիգումարային քանակը: միշտ հավասարէ միջուկումգտնվողպրոտոններիքաճակին:Օրինակ`հելիումի կա 2 պրոտոն,իսկ ուղեծրում2 էլեկտրոն,ո-ի ատոմի ատոմի միջուկում միջուկում՝11 պրոտոննուղեծրում՝ | 1 էլեկտրոն ն այլն, հետնուբարատո՛ը իրենից ներկայացնումէ էլեկտրաչեզոքհամակարգ: Միջուկի շուրջը գտնվող էլեկտրոններիվրա ազդում են երկու հակադի ուժեր` կուլոնային ուժեր, որոնք ձգում են էլեկտրոններինդեպի միջուկը ն դրան հավասարիներցիայի կենտրոնախույգզ. ուժեր, որոնք ուղղված են ատոմից էլեկտրոնի դուրս բերմանը: Բացի դրանից էլեկտրոնները պտտվումեն ոչ միայն ուղեծրի ուղղությամբ,այլն իրենցառանցքիշուրջը, դա կոչվում է «սպին»: Այս բոլորը ապահովում է էլեկտրոններիկայուն շարժումըատոմում: Սակայն վերոհիշյալ ուժերից բացի միջուկին էլեկտրոնիմիջն եղած կապի վրա ագդում է նան այլ էլեկտրոններիվանողականուժը: Այ Որքան հեռու է էֆեկտը կոչվում է էկրանացում (լուսաւղզաստառացում): էլեկտրոնային ուղեծիրը միջուկից, այնքաճ ուժեղ է էլեկտրոնների ն հետնաբար թույլ է էլեկտրոններին միջուկի միջն եղած էկրանացումը էներգետիկ կապը: Արտաքին ուղեծիրներիէլեկտրոնների էներգետիկ կապը չի գերագանցում 1-2 էՎ, այն դեպքում, երբ ԽՃ շերտի էլեկտրոններինը շատ ավելի ուժեղ է ն ավելանումէ կարգաթվիմեծացման հետ: Օրինակ` Շ-0,28 կէՎ. 5:16 կէՎ. ԸՇտ-36 կէՎ, Ս-280 կէՎ: Այդ պատճառով արտաքինուղեծիրներիէլեկտրոններըհեշտ են ենթարկվում ցածը էներգիաուճեցող ճառագայթմանը: Եթե էլեկտրոններինարտաքուստ հաղորդվի լրացուցիչ` էներգիա, մակարդակից անցնելմյուսին, կամ ապա նրանք կարողեն մի էներգետիկ դեռանալտվյալ ատոմից (նկ.2): Եթե էլեկտրոնիվրա ազդող ուժը ավելի թույլ է քան էլեկտրոնի ն միջուկի միջն եղած կապի էներգիան, ապա է էլեկտրոնըմի էներգետիկմակարդակիցանցնում մնում է չեզոք այլ չեզսք ատոմներից տաբրի ն.նույն քիմիական ւ:

,

Ակոնանային Նարդի Քանան Էզարոնային Ս ՍԱՐՈՒՄ Է

Մեծ զանգվածա Էլեկտրոճային թաղանթ: ջ"'.ը հասնում 7. Լ, Ճ, հն առաջին շերտը՝Բ. տառերով` ԻԺ,ջ, Չ։միջուկին մուտ գտնվող

ատոմներում աւլեծրերի է Նքանը նշվում են կաայորի -

-ՏՖ:-

ՄԷՎ

տարրական բացասական էլեկտրականության

տտ

`

ին

եւ. էլեկտրոններից, պրոտոններց ն նեյարոնճերից: Մի տարրը է մյուսից միայն մասճիկճերի Հտարբերվում թվով ն դոսավորվածությումը: 1511թ.Ռեզերֆորդը առաջարկելէ ատոմիմոլորակային մոդելը,որնավելի թ. Բոռի կողմից: «խորը զարգացվել է ՀԼ Այսմոդելի համաձայն, ատոմի կեռտրոնում տեղավորված է էլեկտրական դրական լիցքունեցողմիջուկը:Միջուկիշուրջը էլեկտրոնները

գ:

"

հանդիպող

-

Նա

կազմվածէ մի քանի տարրերի Բնության մեջ միայն իներտ գազերն են ատոմներից: ատոմներիձնով: Բոլոր մյուս նյութերը գտնվում են մոլեկուլների

գտնվում

ան

ատոմը

մյուսին, այսպիսի

"

է՝ հավելյալ Հավի աղ: էներգիայով: "տարբերվում: էնեքգիաումեցողները

Միջուկում գտնվող պրոտոնների քանակը կոչվում է պյտոմային է (կարգաթիվ). կամ լիցքի թիվ (2): Նա համար իսկ են մակարդակի կոչվում գրգռված ատոմներ, համարին: Մենդելենյան առավել միջուկից, համակարգի հերթական հեռացումը պրոցես: գրգոման փոփոխումը, կոչվում. Նեյտրոն (ո) էլեկտրաչեզոքանկայուն մասնիկ է, ռրի զանգվածը Գրգռվածվիճակից ատամի -վերականգնումը՝ Ճախնականվիճակի է 1,00898 ա. զ. մ.: Ազատ վիճակումայն արձակում է էլեկտրոն կազմում ընջաճումՀԷ:հավելյալէներգիայի անջատումով: աճցումը Էլեկտրոնների Խականեյտրին ն վերածվում է պրոտոնի: Նեյտրոնի կիսատրոհման է ռենտգենյան ներքինների վրա ընթանում արտաքինմաղեծիրներից ժամանակըկազմումէ 12,8րոպ: Նեյարոնը մասնիկ ճառագայթների. արձակումով: Էլեկտրոնների էլեկտրաչեզոք անցումը. արտաքին լինելով չի վանվում չի ենթարկվումմագնիսականդաշտի ազդեցությանը, ուղեծիքների. միջե տալիս է ողտրամանուշակագույն, ատոմի ՝ լույսային ն որն միջուկիցն հետնաբարճեյտրոնը օժտվածէ մեծ թափանցելիությամբ, ինֆրակարմիրճառագայթներիցկազմված օպտիկականլուսապատկեր: Ուժեղ էլեկտրականազդեցություններից իրենից ներկայացնումէ պոկվումեն էլեկտրոնները ազդեցության ատոմից ն հեռանում: Մեկ կամ ավելի էլեկտրոններից լուրջ վտանգ: զրկվածատոմը. է վերածվում է դրակաճ իոճի, իսկ եթե ատոմը իրեն է միացնում մի քանի Նեյտրոնը գտնվելովատոմի պայմանավորում էլեկտրոններ,ապա վերածվումէ բացասակաճիդնի: Չեգոք ատոմներից ֆիզիկական հատկությունը: Նույն քիմիական տարրի: տարբեր իոնների.առաջացումը կոչվում է իոնացում: -Նորմալպ̀այմաններում միջուկներումգտնվող նեյտրոններիթիվր լինում է տարբեր (1-10): Թեթն է ատոմըիոճիձնով պահայաճվում չափազանցկարճ ժամանակամիջոցում: վայում տարրերի միջուկներում պրոտոններին նեյտրոնների թիվը Ուղեծրի վրա դրական- իռնի ազատ տեղը զբաղեցվում է: ազատ հավասար է 1:1: Սակայն, որքան հեռու են գտնվումտարրերը Մենդելենյան է էլեկտրոնով, ն, ատոմը նորից վեքածվում չեզոք: համակարգի:Այդ համակարգում(սկսած 21-ից), այնքաննրանց ատոմներիմիջուկներում` է իոնների ռեկոմբինացում(վերադասավորում) .ն պրոցեսը կոչվում նեյտրոններիթիվը պրոտոններից շատ է: Օրինակ` ծանը միջուկներում էներգիայիճառագայթումով: նեյտրոնների թիվը 1,6 անգամ շատ է, քան պրոտոններինը:Այսսլես, Այսպիսով, ատոմի 238517 ն էներգիայի ճառագայթումը Ֆատկութ իռնացամը Սմ է 92 պրոտոն ն 146. գրգռումը, : միջուկը ջշ պարունակում նեյտրոն պայմանավորված են. իբների ' է ատոմիզանգվածըպայմանավորված Այսպիսով (նուկլոնների թիվը՝ 238): լ Ատոմներիիոնազման պրոցեսըտնի կարնոր պրակտիվ ն ղոզաչափման նրա միջուկով:Հաշվարկներըցույց են տալիս,որ սմ` մաքուր միջուկային հայտնաբերման համար, ճառագայթների ճան։ իռնացնող՝ նյութ ստանալու հնարավորությանդեպքում նրա կշիռը կկազմի 100-200 ինչպես ազդեցության մլն տոն: Էլեկտրոնայինթաղանթի զանգվածը շատ. փոքր է, այդ համար: բացահայտման է ատոմի զանգվածիհետ: : պատճառովմիջուկի զանգվածըհամընկնում Լռոմի միջակըԴ գոիպի. ն ն Միջուկումպրոտոնների նեյտրոններիգումարըկոչվում է զանգվածային պբուռքններիցնեյտրոններից, որոնքկապվածեն իրարհետ մեծ ուժով: ե ն, ննյտրոնճերը թիվ Ճ (կամ հը: Նեյտրոնների թիվը ԿՎ միջուկում հավասար Պրոտոճները անեն Այս ն համարիմնացորդին ատոմային կարողենվերածվել մեկըմյուսի: զանգվածային թվիտարբի է, որի է հետնյալ Փայ. ` ձնով՝ 2Ը, սա մասճիկ Սովորաբարատոմը ներկայացվում ա. զ. մ., 6725: նա գ, է1 կամ. անգամ 6-ը նշանակումէ, որ է՝ `

էլեկտրոնների:

համապատասխան

չկ

.

ն

`

.

ճառագայթման կենսաբանական միջուկում տարրի

`

բայաարմն

`

նշանակություն.

ուրանի վրա գտնվող էլեկտրոնների դիրքը:

:

՝

տոոն`

`

կեճաբանական ճառագայթների կազմված. երկու

.

մասնիկներից:

ընդհանուր, անվանում` նուկլոն: Ի-Ճ-2: Պրկուսը զանգվածը կազմում Պրատոն մանբագույն, 000158 10. մոտավորապես ատոմը պարունակում ածխածնի որից նուկլոն, ավել էլեկտրոնի զ անգվածից: պռռտոններեն: էՊրոտոննուճի մեկ ' է էլեկտրոնի հզոբարների իզոմերների, լիցք,որըհավասար իգոտոպների, (Շասկացությում ՆՈ դրական են կոչվում այն է "զիցքին: `

"`

.

Ջրածնիատոմըիրենից ներկայացնում միջուկ,ռրրը պարունակում է մեկ էլեկտրոն:Եթե «պոկել»այս պտտվում` էլեկտբոճը,ապա ատոմիմնացած մասըկլիճի պրդտոնը: Ցուրաքանչյունտարրի ատոմ իր միջուկում պարունակում է որոշակի հաստատուն քանակ,որով. է. պրոտոնների տաքրիֆիզիկական:չիմիական է մեկ պրոտոն, որի շուրջը ``

իգուռոններիմասին: Իզոտոպներ ատոմճերը,որոնքում: պրոտոնների.քանակը (ճույնանմաճ լիցքով) հավասար է, սակայն մեջ գտնվող տարբերվումեն իրենց ճեյտրոններիքանակով:Բնության. են, կազմվածեն 2-10 իզոտոպներից:: տարրերի մեծ մասը`խառնուրդներ Ներկայումսհայտնի են 300. կայուն իզոտոպներ,իսկ կայուն ն. է 1500-ից:Իզոտոպները ռադիռակտիվմիջուկներիթիվը գերազանցում Մենդելենյանհամակարգումունեն: մինճույնհամար,ս̀ակայն. տարբեր թիվ`Միջուկային օգնությանը հնարավոր.

պայմանավորված

հատկությունները:

Փ

զանգվածային

ռեակցիաների

Է

Ե

քիմիականտարրից տտաճալ մի քանիռադիռակտրվ(ոչ յուրաքանչյուր

`

կայուն) իզոտոպներ: .

Իգոմերներեն

կոչվում միննույն զանգվածային թիվ ունեցող որոնց միջուկներըգտնվում եճտարբեր էներգետիկ ատոմները, վիճակում: էներգիանն Տարբեր է ճան.ճրանց կիսատրոհման(1) պարբերությունը,

ճառագայթման տեսակը

2Շ0.Պ-Տ3

ն

(օրինակ,

58,

Պ1Տրոպ

ե

8,

.

Է-44Ժ:

-

չԸ0,1-157

`

Զանգվածի թերությունըվկայում է միջուկում գտնվող մասնիկների կապի ամրության մասին, ինչպես նան էներգիայի քանակի, որը արտադրվելէ միջուկի գոյացման ժամանակ,առանձին նուկլոններից:Այս հաշվարկըկարելի է կատաճելԱ. Էնշտեյնի կողմից մշակված բաճաձնի միջոցով` ..-- ոօ, որտեղ`Բ-էներգիանէ, էրգ, տ զանգվածն է, գ, օ-

Իգոբարներ են կոչվում բնության մեջ գտնվողայն տարրերի ատոմային միջուկները,որոնք ունեն միննույն զանգվածային թիվ, լ

տարբեր կարգաթվեր(օրինակ,

սակայն

92:, 2ԸՕԶ) 19.47,

--

Ի«ոտոճներ են կոչվում տարբեր տարրերի ատոմայինմիջուկները.

ոռոմքունեն հավասար թվով նեյտրոններ(օբինակ, «Շն

-

7/7: առաջինի

լույսի արագություննէ

թերություն` (դեֆեկտ): Ատոմների Միջուկայինուժեր,.զանգվածի միջուկները շատ ամուր գոյացումներ են: Միջուկի մեջ պրոտոններին ճեյտրոններիմիջն,ինչպես ճան ճույնանունմասնիկներիմիջն գործումենճ տվյալների միջուկային շղթայակցմանմեծ ոլժեր: Ըստ գրականության (միջուկային ուժերը առաջաճումեն նուկլոնների ն հատուկ մասնիկների դաշտի քվանտներ) միջն անընդհատ կատարվող փոխանակության որռնց անվաճումեճ պի-մեզոններկամպիռններ: հետնանքով, Միջուկային

ուժերը կարճ գործող են (10 ամ): Սրանք շատ արագ փոքրանումեն միջուկայինմասնիկների միջն եղած. տարածության մեծացման հետ են զրոյի: մեկտեղն գործնականորեն հավասարվում են հագեցման հատկությամբ՝ օժտված "Միջուկային ժերը է թվով փոխներգործում սահմանափակված )ուրաքանչյուր նուկլոն հարնան նուկլոններիհետ: Ուստիմիջուկումնուկլոններիթվի մեծացումը զգալիորենթուլացնումէ միջուկայինուժերը: Դրանով է բացատրվումծանը տարրերի միջուկների փռքր կայունությունը,որոնցում պրոտոններին նեյտրոնների քանակությունըզգալիորենմեծ է : Որպեսզիմիջուկըբաժանելպրուռոններին նեյտրոններիու նրանց "հեռացնել:միջուկայինուժերի գործողությանդաշտից, պետք է կատարել Այս էներգիան կոչվում է միջուկի աշխատանք,այսինքն ծախսել էներգիա: կապի էներգիա: Նուկլոններից միջուկի գոյացումը ուղեկցվում է կապի էներգիայիանջատմամբ:Օրինակ, հելիումի ատոմի միջուկիզանգվածը ըստ հետնյալ բանաձնի`ող դ,ԿՎ,Հ ոՊ,(ոոլ` միջուկիզանգված, Տ.

"

|

»

՝

ոք` պրոտոնիզանզ.լած,

.

ԻՎ,`պրոտոններիքանակ, ոչ` ճեյտրոնների

գանգված,։ԽՊե՝` նեյտրոնների քանակ)

.

հավասար է .

--3-105.սմվ:

ՏՈՄ

ՑԱՆ

Համաձայն այս օրենքի զանգվածը ն էներգիան իրենցից ներկայացնումեն նույն երնույթի տարբեր ձները: Ոչ զանգվածը, ոչ էլ էներգիանչեն անհետանում, համապատասխան պայմաններումմի ձնից վերածվում են մյուսին, այն է՝ ճտ համակարգիզանգվածիցանկացած փոփոխությանըհամապատասխանումէ էներգիայի համարժեքային

միջուկում 6ք ն 7ռ, երկրորդիմիջուկում7ք ն 7ո):

|

1,0076-2--1,0089-2-4,033ա.զ.մ.: Հայտնի է, որ հելիումի միջուկիզանգվածը հավասար է 4,003 ա.զ.մ.: Հետնաբար,հելիումի միջուկիզանգվածը0,03 ա.զ.մ-ով ավելի փոքր է, քան նրա առանձին վերցրած բաղադրամասերը: Այս դեպքումասում են, որ միջուկըունի զանգվածիթերություն (զանգվածի պակասություն): Միջուկի հաշվարկայինզանգվածի ն փաստացի զանգվածիմիջն եղած տարբերությունը կոչվում Է գանգվածիթերություն (ճո): ճո- հաշվարկայինող, փաստացիող: -

:

փոփոխությունը: որը `

Օգտագործելով այս բանաձնըկարելի է հաշվարկելայն էներգիա անջատվումէ հելիումը միջուկի գոյացման ժամանակ առանձի(

(եռ զակլոններից`

նրանից,որ Ճ80003-931

»-0,03-1,6-10-««1-10:«45-10

,

Հ

ա

-2քմչ

զմ.

համա

-զ.մ..

րժք

ՍԼՎ«28 Վ»28 ՄէՎ:

է

էրգ։ Մ7դՆ

Ելնելու ապա ւ

Եթե գոյություն մի եղաճակ,որի միջոցով կարելի լիներ ունենար բաժանելհելիումիմիջուկը2 պրոտոնի ն 2 նեյտրոնի,ապա կպահանջվեր ծախսել28 ՄԷՎ ոչ պակաս էներգիա: Մեկ նուկլոճիկապի միջինէներգիանկոչվումէ կապի տեսակարար

էներգիա:Հելիումիհամար նա կազմում է 28:47 ՄԷՎ: Հետնաբար, իմանալովզանգվածի թերությունըկարելի է հաշվարկելմիջուկի կապի` էներգիան:Օրինակ, դեյտերիումիմիջուկիէներգիան 2,2 ՄԷՎ է, ագոտինը՝ 104,56, ուրանինը՝ 1800 ՄԷՎ: Եթե հաշվի չառնել թեթե միջուկները (դեյտերիում, տրիտիում), ապա բոլոր միջուկներիկապի էներգիանմեկ նուկլոնի նկատմամբ 8 ՄԷՎ: կագմումէ մոտավորապես

փոխադարձ ար գեա ալիս այն Վիրի ոԳիայի ճեղքման միջուկի սինքեզի ժամաճակ: ա

Ն

յի

կապիօրենքըցույց է

ծագումը,ո որը արտադրվոմ է

թյան երնույթը:Անցյալդարի վերջում երկուխոշորագույն 1895 »հայտնագործություններ:

Ռենազենը փորձեր լ:

ընթացքում նկատեց, որ բարձր լարվածության հոսանքը անցնելով լիցքաթափվածօդով լցված անոթի միջով արձակում է ճառագայթներ,իսն Բեկկերելըր 1896 թ. հայտնաբերեց ռաղիոակաիվությաներնույթը:

(2) Այս բորիումի (554.): 20 ակտիճիումի

.

,

խկ

Բեկկերելը գտավ, ոբ ուրանի աղերը արձակում ինքնաբերաբար անտեսաճելիճառագայթներ,որոնք ացնում են ֆուտոթղթի սնացում նյութերի լուսարձակում: 1898 թ. Պյեր Կյուրի Ն Մարիա որոշ Սկլադովսկայա Կյուրին հայտնաբերեցիննս երկու տարրեր՝պոլոնիումե ռադիում, որոնք ճառագայթում էին շատավելի ուժեղ,քան ուրանը: Այդ պարզվեց, որ ռադիռակտիվնյութերըանընդհատ ժամանակաշրջանում առաքում են էներգիաջերմության ձնով: Նյութի ինքնաբերաբար ճառագայթման երնույթը անվանվեց ռադիոակտիվություն, իսկ ճառագայթներ արձակող նյութերը ռադիոակտիվնյութեր (ո241սՏ-ճառագայթ): Ռադիռոակտիվությունորոշ տարրերիմիջուկների ինքնաբերաբար (առանց որնիցե արտաքին միջամտության) փոխակերպումն է այլ տարբերի միջուկների, որի ընթացքում արձակվում են հատում ճառագայթներ, որոնք կոչվում են ռադիուսկտիվ ճառագայթներ: Ռադիռակտիվությունը ատոմի միջուկի յուրօրինակ հատկությունն է՝ պայմանավորվածնրա ճերքին վիճակով, իսկ այդ երնույթը կոչվումէ ռադիռակտիվտրոհում: .. Ռադիռակտիվ փոխարկումներիարագությանվրա չեն ազդում ոչ ջերմությունը,ոչ ճնշումը, ոչ էլ էլեկտրականն մագնիսականդաշտերը նոչ մի այլ գործոն: Բնության մեջ կատարվող ռադիռակտիվերնույթներըկոչվում են բնական ռադիռակտիվություն,իսկ նման երնույթները, որոնք կատարվումեն արհեստական պայմաններում արհեստական ռադիռակտիվություն: են միեճույն օրենքներին: Սակայն այս երկու պրոցեսներըենթարկվում ն Բնական ռադիռակտիվություն ընտանիքներ: ռագիուսկտիվ Ռադիոակտիվտարրերը բճության մեջ շատ քիչ են հանդիպում: Նրանք նան են ի նչպես երկրի պինդհանքաշերտերում, կեղնային շերտի պինդ երտերում, ին գտնվում ուր ընկնում են ջրում, օդում, բույսերում, կենդանի օրգանիզմներում, շրջապատից:Երկրի կեղնային շերտում նյութերը ն հիմնականում գտնվում են ուրանի հանքաշերտերում գրեթեբռլորն էլ են ծանբ բարձրկարգաթվով): հանդիսանում տարրերի Ծանրտարրերի միջուկները կայուն չեն ն ենթարկվումեն բազմաթիվ հաջորդական. տրոհումների,որոնց հետնանքով առաջանում են ռադիոակտիվ շղթաներ,որոնցումիզոտոպներըգտնվում փոխարկումների են կապի.մեջ: Այսպիսի շղթաները կոչվում են ծագումնաբանական: հ երք կամ. ռաղիռակտիվ ընտանիքներ

ընտպնիքները բները մ մի

ընթացող ճաջորդաբար հետո վեր 2:79 փոխարկումներից ռադիռակտիվ են ածվում կայուն իզոտոպի: կապարի` Ուրանի (5: Ն) ընտանիքի

են Ն.

ւ

նախատարբը կապարնէ՝

ք չթե, թորիումի (54Ղի) ընտան)քի՝725թե, ակտինիումի (27:46 25թբոդ )»չ ր տանիքի՝ չթե: Քանի որ ռադիոակտի Մ

(ընտանիքնե

:

`

:

թիվը գերազանցում է բետատրոհումների Ֆաամարան թվին հաջորդաբար կատարվող ար բ Ըուաաա ընթաց փոխարկում ավելի ցածր կարգաթիվ ունեցողտարրեր: ա ակտի բնութագիրը:

Տ

ում ՔցՔ

Ը

Ռադիոակտ լի այբների դեմո յն հայտնաբերվում է .

մառազայթու մը

.

|

է:

ձեւ

ջի

--

`

:

բոլոր

|

ԼԱ):

:`

տարբեր

ազդում է նյութիվրա նյութի իռնացում, ) դր ֆուռոէմուլսիա ճառա Ւադիռակտիվ` որոնք առաջանումեն, երբ գա

տարճակում,

.

շեղվում 3 դաշտում են ուղղությամբ(նկ.3): Ֆ

'

Սվ

,

|

ւ

յ

4.

Նկ.

բնական ռադիուկտիվ

իզոտոպներ (83-ից ՝

ր"

շարքեբ: Ներկայում: հայուք

- ռադիումիՄ"բնական ռադիռակտիվ ընտանիքներ՝ ուրան (ջ ՎՏ

հօ),

Վ

դաշտում:

`

Ր

ւք:տաանիկր Վո խրճիկի (Ս. գահեռ տիպիկ

տրոհման սխեման Էեկագայթման րամագնիսական

լանման

-

կորագծեր: Ճ-կլանիչի հաստություն

Տ Այճ ՏՐՈ ճառագայթները,

ի

:

Ռադիոակտիվ կյութեի.

.

որոնք թեքվում

եր

. անարը ռագ բեայճանականորեն (ը). 1.դեպի բացասական անվանում են ալֆա (օ) դեպի Դրական լիցքավորված

լիցքավորված

թիթեղը Ժո իսկ այն ճառագայթները, որոնք բոլորովին իե գամմա. չեն Գ) ճառագա յթներ:

ճու

բետա

շեղվում

|

կոչվում

ճառ ագայթմանայապիսի են

ի

-

բաժանճումը էլեկտրական դաշտում լ

վկայում է, որ առագայթներ,ռրոնք չեն մ

կամ մագնիսական դաշտում: դուն զատրական աի զրերի հոսք են, ուժ

Ռադիռակտիվ

՝

ն

առագայթ շեղվելու

կեկտրամագնիմական '

դաշտում:

Օ-

որոնք ընդունակ են

են հեխումի իրենցից ներկայացնում Ամառնիկկերը

(86)

ն երկու ատոմների միջուկներ կազմված երկու ապրոտոններից մեծ ն ունեն.բավական լիցքով դրական օժտված կրկնակի նեյտրոններից,

ճառագայթներիհետ աշխատելիս ձեռքերը պետք է պաշտպանելռետինե (1,5 ՄԷՎն բարձր) ձեռնոցներով,իսկ կոշտ 8-մասնիկնեքի վիրաբուժական անհրաժեշտէ պաշտպանվել պլեկսիգլասիցպատրաստվածէկրաններով: 7-ճառաւգայթումնիրենից ներկայացնում է էլեկտրամազնիսական ալիքների հոսք: Դրանցից են նան ռադիռալիքները, տեսանելի՛ լույսը, ուլտրամանուշակագույն, ինֆրակարմիրճառագայթները, ինչպես նան սրանք տարբերվումեն իրենց ճառագայթները,

է էլեկտրոնի զանգվածին զանգված՝4,003 ա. զ.մ., որդ գերազանցում 2-11 ՄԷՎ: օ-մասնիկների է տատպնվում անգամ, սբանց էներգիան շարժումը օդում 2-10 սմ է, իսկ կենսաբանականհյուսվածքներում ։ տասնյակ միկրոններ: են, օժտված են մեծ էներգիայով, մեծածավալ Օ-մասնիկները ե իռնացման ուժեղ արտահայտված են առաջացնելով շարժվում ուղղագիծ, Օ մասնիկները առաջացնումեն երնույթներ: լուսարձակման 1 մկ 100-250 հազար գույգ իոններ, իսկ օ-ճառագայթների խոններ: Այդ. ոլստճառով պստ վրա` 3420 զույգ ուղու իրք չափման ն կենդանիների ներթափանցումը մարդու օրգանիզմ վտանգավոր է: Օ-մասնիկնրի ամբողջ էներգիան ը նրանց պայմանավորված է օրգանիզմի բջիջներին, որով էլ .

ռենտգենյան

միմյանցից (ալիքի հատկություններով եար երկարությամբ ոա Ռենտգենյան ճառագայթներն առաջանում են տարրի ատոմի

1սմ՝ օդում կենսաբանական հյուսվածքներում -

ւյզ

՝

տա

`

փոխանցվու

ազդեցությունը: կենսաբանական

շնորհիվ նրանց շարժումը օ-մասնիկներիթույլ թափանցելիության վիրաբուժական հագուստով, կարելի է լրիվ կասեցնել ամուր թղթով, Գ. Վոկեն թ.): ն ( Գ. միջոցներով : ռետինե ձեռնոցներով կամ մասնիկների (էլեկտրոնների 8-ճառագայթումըլիցքավորված 8- տրոհման պոզիտրոնների)հոսք է, որը արձակվումէ ատոմի միջուկի մեծ է, համաչափէ շատ ժամանակ: 8 մասնիկներիթռիչքի արագությունը լույսի արագությանը:Դրա շնորհիվ 8-մասնիկների մասջիկները: Սակայն 8ավելի մեծ է քան «ընդունակությունը են իռնացմանհամար, մասնիկներնիրենց էներգիանծախսում ոչ միայն է կատարվում օդում շարժումը նրանց այլն սփովելու վրա: Այդ պատճառով ո ւղղությամբ անգամ հետադաորձ ոչ ուղղագիծ, այլ բեկված գծով, մինչն օդում:հասնում է 25մ, իսկ շ արժումը սփռում): 8- մասնիկների (հետադարձ

այլ

-

-

թափանցելիության

1 սմ: օբյեկտներում կենսաբանական խտությունըավելի թույլ գծայինիոնացման 8-մասնիկների `

են 50-100 զույգ

պառճատով փոփո

Ըյդ պառճա

Բ

-

:

նրանք

.

ինքնաբերաբար

իոններ:

ՄԷՎ (կոշտ

կատակի մեջ վերնամաշկի

Հ

է, քան

1 սմ օդում նրաճք առաջացնում ռ-մասնիկներինը: տատանվում:է 0.015-0,5 ՄԷՎ (փափուկ Քէներգիան 8-մասնիկների 8- ճառագայթում): ճառագայթում)մինչն 3-12 վճռական ` համար պաշտպանության Կենսաբանական տարբեր որոշումը ունի կլանիչներիշերտի հաստության նշանակություն 8ունեցող էներգիա էներգիա ունեցող 8-մասնիկներիհամար: Միջին ապակիով, է. սովորական .Մասնիկնե թափանցումը կասեցվում արդեն 8- մասնիկները ՄԷՎ ունեցող ն 0,07 Իսկ այլն: միջոցով

Ղ

ռրո

միջուկի էլեկտրամագնիսականդաշտում շարժվողէլեկտրոնների կտրուկ արգելակմանհետնանքով (արգելակային ռենտգենյան ճառագայթում), կամ ատոմների էլեկտրոնային թաղանթների վերակառուցմամբ, որըլինում ն է իոնացմանժամամճակ ճառագայթում): Ատոմների (բնորոշռենտգենյան մոլեկուլների գրգռված վիճակից նորմալ վիճակի անցման ժամանակ է կարղ օտարձակվելտեսանելի լույս, կամ ինֆրակարմիր, Հուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ: ն աբհետտական բնակա Հ-քվանտները աբձակվում են օն Ց-որոհման ընթացքում, երբ դուստր միջուկում ռադիոնուկլիդների հայտնվում է հավելյալ էներգիա:Այս հավելյալէներգիան էլ ակնթարթորեն լոսարձակվում է քվանտների ձնով: 7-քվանտներըչունեն լիցք ն հանգստիզանգված,օժտված են թույլ իոնացնողազդեցությամբ,սակայն ունեն մեծ հատկություն: Օդում նրանցշարժումը հասնում ներթաւիանգող է 100-150 մ: Վ: ԱՐՈՐ Միջուկային փոխարկումների տիպերը: Ատոմների միջուկները կայուն են, սակայն ապրոտոնների, նեյտրոնների հարաբերակցության որոշակի խախտումների: դեպքում (միջուկում չափից ավելի պրոտոններ կամ նեյտրոններ) կորցնում են իրենց կայունությունը ն. ենթարկվում են ռադիռակտիվ փոխաքկումների,որի է միջուկի ն, հետնաբար,մի տարրի հետնանբովփոխվում բաղադրությունը ատոմի,միջուկը փոխարկվում է մի այլ տարրի ատոմի միջուկի: Այս

Վէ

կարող են թափանցել

Ն

միջուկները. արձակում զյտցեսի գեթ ագայթննր, : ցքում

են

'

`

::

ռադիռակտիվ

ա

: |

Ս

տիպերնեն՝ գ-տրոհում, 8- տրոհում Միջուկայինփոխարկումների

ն այլն:

Գե գրավում լեկտրոնային,պոզիտրդնային), էլեկտրոնային

ԿՀորահումը ուղեկցվում է ռ-մասնիկի արձակմամբ,որը. իրենից է հելիումի ատոմի միջուկ: Օ-մասճիկիթռիչքի ժամանակ ներկայացնում անկայուն տարրի միջուկը կորցնում է երկու պրոտոն ն երկու նեյտրոն՝ վերածվելով այլ միջուկի, որումպրոտոններիթիվը(միջուկիլիցք)երկուսով. :

պակասում է,

իսկ

|

թիվը(զանգվածային թիվ) չորսով: մասնիկների. ԷՒ

Օրիճակ՝ ռՄ-5:

է

(Գանջատված էներգիան Է: օ տրոհումը անբ միջուկների առավել լտարածված միջուկային է զ-ակտիվ փոխարկումն է:"Ներկայումս հայտնի միջուկներիավելիքան 160 տեսակ: 82-ից բարձր կարգաթիվունեցող միջուկներիմեծ մասը օակտիվ են, իսկ 82-ից ցածր կարգաթիվ կայուն են, չեն ենթարկվումՕ-տրոհման: 8-տրոհում: Մի շարք բնական ն ռադիոակտիվ տարրեր, ենթարկվելով տրոհման, արձակում են էլեկտրոն, իսկ որոշ մասն էլ արձակում է պոզիտրոն:Միջուկծերից արհեստականների արձակվողէլեկտրոններըն պոզիտրոնները կոչվում են 8-մասնիկներ, կամ 8-ճառագայթում,իսկ միջուկները՝ "Ց-ակտիվ միջուկներ: Քանի որ էլեկտրոնայինն պոզիտրոնայինտրոհումներըունեն նմանություն, ապա երկուսնէլ կոչվումեն 8-տրոհում: է Եթե միջուկում լինում նեյտրոնների ավելցուկ (միջուկի նեյտրոնայինգերբեռնվածություն), ապա կատարվումէ`էլեկտրոնային (8-) տրոհում, որի ժամանակնեյտրոններից մեկը վերածվում է իսկ պրոտոնի, միջուկըարձակումէ էլեկտրոնն հականեյտրինո: ն "Էլեկտրոնային Թ-տրոհումը բնորոչ է բազմաթիվ բնական արհեստականորենստացված ռադիոակտիվտարրերին: Այս տրոհման ժամանակ`միջուկի լիցքը ն համապատասխան ատոմային կարգաթիվը մեծանեւմ են մեկ միավորով,դուստր տարրը Մենդելենյանհամակարգում տեղաշարժվումէ դեպիաջ, իսկ զանգվածային թիվըմնում է անփոփոխ: 8-տրոհման օրինակ կարող է .

լ

«-

՛

ունեցողները արհեստական

՛

.

տ

իզոտոպի ծառայել կալիումի

68 ամ փոՇձ կալցիումի՝

միջուկումնեյտրոնների ն

է արաբերակցությունը `

եե

Տրոհման այս նոր ձնը՝ պոզիտրոնային տրոհումը, ինչպես նան են Ի. առաջին անգամ ղադիոակտիվությունը, արհեստական Կ յուրին ն Ֆ.Ժոլիո-Կյուրին:

հայտնաբերել

լ

եզ ազատվում գրավում:Ռադիոնուկլիդները Վ Էլեկտրոնային

հավելյալ պրոտոններիցնան էլեկտրոնայինգրավմանմիջոցով:Դա տեղի է ունենում այն դեպքում, երբ միջուկում էներգիան չի բավարարում պոզիտրոնայինտրոհման համար, ապա միջուկի պրոտոններիցմեկը` «հավելյալը» գրավում է ատոմիէլեկտրոնայինթաղանթներիցմեկի, ավելի հաճախ մոտակա Ճ-շերտի, երբեմն էլ Լ-շերտի էլեկտրոնըն վերածվումէ կեյտրոնի Ստացված դուստ տարրի կարգաթիվը Մենդելենյան համակարգումտեղաշարժվումէ մեկ վանդակովդեպի ձախ: 5-շերտի կամ Լ-շերտի ազատված տեղը զբաղեցվում է հեռավոր շերտերում գտնվող (1. կամ այլ շերտերում) էլեկտրոնով: Ի դեպ. յուրաքանչյուր էլեկարոճի թռիչքը ուղեկցվում է էներգիայիանջատումով, է բնութագրիչ ռենտգենյան ճառագայթումով: Ատոմի որը ճառաքվում չեզոքությունը պահպանվումէ,՛քանի որ պրոտոններիքանակըմիջուկում այս դեպքումպակասումէ 1 միավորով: արտահայտում են Էլեկտրոնային գրավվման արագությունը. կիսագրավման պարբերությունով, որը համարժեք է. կիսատրոհման

պարբերությանը: Պոզիտրոնայինտրոհումըն էլեկտրոնայինգրավումըորպես մոտ: դիտվումէ միայն արհեստական-ռադիռակտիվ իզոտոպների Առաջին Ատոմներիմիջուկներիարհեստականփոխակերպումները: անգամ միջուկներ արհեստական փոխակելայումը իրականացրել է Ռեզերֆո զերֆորդը 17 1919թ:Ուսումնասիրելով րելով ռ-մասնիկներիփոխազդեցությունը ազոտի միջուկի հետ` հայտնաբերել է մի երնույթ, որի ժամանակ Օ մասնիկըընկնելով ատոմիմիջուկի մեջ, դուրս է մղում պրոտոնըն մնում է

կանոն

"`

.

-

պրոտոնների անբարենպաստ

է պրոտոններիգերակշոմամբ պայմանավորված ,

միջուկում կատարվում է պոզիտրոնային(8) տրոհում ն. այն արձակումէ պոզիտրոն(էլեկտրոնիզանգվածունեցող մասնիկ,սակայն --1 ից մեկըվերածվումէ նեյտրոնի: ապա

Այս պրոսեցը կոչվում է աննիգիլյացում (ոչնչացում). իսկ

աննիգիլյացիոն տեղաշարժվումառաջացած էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը՝ Մենդելենյան համակարգում ճառագայթում:

Ստացված: տարրը (դուստը) երկուվանդակ դեպիձախ: Ս2Ւ 234 ր աու,

փոխարկումը

(66):

այն մանճերում յրտեղ::Ա Այդպայմաններում

է

4.

վերա ում ը իզոտոպը յ /7/ վերափոխվ ազոտիկայուն

Թթ)».

«ԻԹ ԷՏ -» էլ 10, երնույթը «ԱՎ (.. ք):7օ այսինքն, սկզբում գրվում է

թթվածնի իզոտոպի

2Օ`

կրճատ գրվում Բո աաթարինը, իոկ արն խորհրդանիշը (միջուկ-թիրախ), «ճառագայթվող տարրի ստացված մոտ: խրոտունելի, հաաոմը փակագծերում`առաջինը-ոմբակոծող Օրինակ" ֆուջոր. իզոտոպի մասնիկը,երկրորդը-միջուկից սիլիցիումի գոյացմամբ: մասնիկը,կամ քվանտը: թռչող 6» ան է Տ փՄՒՕ Ը՛տարբի միջուկիտրոհմանսիմվոլնէ): տ

է՝

։

,

հետո, դուրս

'

ա

Պոզիտրոնըդուրս չռչելով միջուկից, պոկում է ատոմի թաղանթից «հավելյալ» էլեկտրոնը, կամ փոխգործում է ազատ էլեկտրոնի հետ, առաջացնելով«պոգիտրոն-էլեկտրոն» զույգը, այն անմիջապես վերածվում է երկու որի համարժեքէ մասնիկների

էներգիան քվանտի,

զանգվածին

կատարվելեմ ճան փոխակերպումները Միջուկներիարհեստական ն Ի. այլ տարրերիհետ: 1934 թ. Կյուրին Ժոլիո-Կյուրինհայտնաբերեցին, որ ալյումինիումի, մագնեզիումի ն բորի միջուկները սմբակոծվելով

որոշակի ժամաճակով իրենք դառնում են ռ-մասճիկճերով պոլոնիումի

ատացմանն նրանց լայն օգտագործմանհամար` կենմաբանությումում, անասճաբուժությունում, գիտությանն պրակտիկայի բժշկագիտությունում, այլ ճյոտերում: Ռադիոակտիվ տրոհման օրենքը: Ժամանակի ընթացքում ռադիոակտիվտրոհման հետնանքով բոլոր տեսակի ռադիռակտիվ ն բնույթը իզոտոպներըքչանում են: Տբոհման արագություը է միջուկի կառուցվածքով, ն չի փոխվում ոչ մի պայմանավորված արտաքին ներգործություններից: Յուրաքանչյուր սովորական ռադիոակտիվ իզոտոպի ատոմի տրոհման միջին արագությունը հաստատուն է ն բնորոշ է միայն տվյալ իզոտոպի համար: Ռադիոակտիվ տրոհման հաստատուն ,մեծությունը (ե) սահմանված իզռտուի համար, գույց է տալիս, թե միավռր ժամանակում միջուկի ռը մասճ է տրոհվում,որճ

`

ն արձակում ճառագայթներ: Այս պրոցեսը. կատարվում ռադիոակտիվ ոմբակոծվող ատոմների հետնյալ ձնով՝ օ-մասնիկները ներթափանցելով միջուկների մեջ առաջացնում են ատոմային միջուկի արմատական ն նեյտրոնների անջատումով վերակառուգում, որը ուղեկցվում է

է

'

.

պրոտոններիթվի մեծացումով: Սրա -հետնանքով . առաջանում են նոր հաստատվել տարբերի առաջացումը Նոր միջուկներ: ատոմային տարրերի ՏՐ է քիմիականանալիզով: առաջիճներճէին,որոնցում մարդու Այս միջուկայինռեակցիաները կամքով ստեղծվեցիննոր, նախկինումգոյություն չունեցող՛ռադիռակտիվ ն իզոտոպներ:Այսպիսով, ստեղծվեց արհեստականռադիոակտիվությունը ստացմաճը պարբերական ռադիռիզոտոպճերի սկիգբ դրվեց արհեստական համար: ` համակարգի բոլոր քիմիականտարրերի Ներկա ժամանակում ռադիռակտիվիզոտոպներկարելի է ստանալ -

է ժամանակի հակադարձմիավորներով՝վայրկ ա արտահայտում րոսլա ժնայլն:Այն ցույց է տալիս, որ ուսիոակտիվ միջուկների թիվը ոչ-թեէ: այլ պակասում շատանում,

՛

բազմատեսակ միջուկային ռեակցիաներում,օգտագործելով որպես պրոտոդներ, ղեյտրոններ, ռմբակոծող միջուկային մասնիկներ նեյտրոններ,ինչպես-նանբարձր էճերգիայի/ քվանտներ:

'

Ռադիոակտիվ տարբի տրոհման արագությունըբնորոշելու համար, պրակտիկայում տրոհման հաստատունմեծության որոշման փոխարեն օգտվում են կիսատրոհման պարբերությանորոշմամբ: Կիսատրոհմանպարբերություն:Այն ժամանակն է, որի ընթացքում տրոհվում է ռադիոակտիվ միջուկի ելակետայինքանակի կես մասը: Այն նշանակվումէ, Լ-տառով ն արտահայտվումէ միավոր ժամանակով: Տարբեր ռաղիռակտիվիզոտոպներիհամար այն տարբերէ՝ վայրկյանից-միլիարդտարիճեր, ընդորում նույն տարրի տարբեր իզռտոպներըկարող են ունենալ կիաստրոհման տարբեր պարբերություն: Ռադիռակտիվ տարրերը համապատասխանաբար բաժանվում են կարճ (ժամ, օր) ե. ԲԱՆԸ երկարամյա (տարիներ)կյանք ունեցողների: ուճեն Բնական ռադիոնուկլիդներից շատերը կիտատրոհմանշատ մեծ (մլն., իսկ արհեստականների պարբերություններ մեծ մասը մեծ կիսատրոհմա են, նրանցիցհամեմատաբար կարճապրող

-

նրաճում,որ էությունը կայանում Միջուկայինռեակցիաների. ենթարկվելով մանրագույն կայուն ատոմների միջուկ-թիրախները, մասնիկներիռմբակոծման,գրավում եճ ճրանց ն ստանալով լբացուցիչ էներգիա գրգուվում են: Միջուկի անցումը գրգռվածվիճակից կայուն վիճակիիրագործվումէ հավելյալ էներգիայի ճառագայթմամբ` 2, 8ն -քվաճտճերի ձնռվ,այսինքն կատարվում է ռադիռակտիվ մասճիկների `. Ն ն տրոհման պրոցես: -.. Միջուկային վերածումներիհամար առանձնապես հաջող ազատ նեյտրոնները, որոնց ոմբակոծիչ մասճիկ են հանդիսանում սովորաբար ստանում եռ ատոմային ռեակտորներում:Ունենալով զանգվածե չունենալովլիցք, նրանք ետ չեն հրվումմիջուկի բավականին կողմից, անխափան ներգործումեն ճրա հետ, վերափոխելովկայուն Այս ճպատակների տարրի միջուկ-թիրախըռադիռակաիվ իգռտուվի: համար պրոտոնների, դեյտրոններին ռ-մասնիկների օգտագործումը հետ, որովհեւոն նրանքլիցքավորվածեն կապված է մեծ դժվարությումճերի դրական ն նրանց ներջափանցումը միջուկի մեջ ղմվարանում է Կուլոնովյանուժերի ետերման պատճառով:Որպեսզի տվյալ մասնիկները ներթափանցենդրական լիցքավորված միջուկի մեջ օգտագործվումեն հատուկ սարքեր` -արագացուցիչներ (գծային աբագացուցիչներ, ե նվի ֆազոռրոններ), որոնց միջոցով մղվում են ուժեղ էլեկտրականդաշտով: ցքավորված մասնիկները Արագացուցիչներիստեղծումը, ինչպես նան. գեյարոնների ենճ մեծ օգտագործումը. մի ւկային - ոնակտորճերում ավե արհեստականռադիոակտիվ իզոտրպների հնարավորություննե՝ է

``

:

Աոա անիվներ Պիտ

`

ԲՈՀ

Մ`

միլիարդ տարիներ),

`

ունեն միայն Տբ՛" (27,7 տարի) ն ՕՏ պարբերություճ (30 տարի): Որքան կարճ է՞ ռադիռնուկլիդի կիսատրոհմանպարբերություն բո այնքանբարձր ճրա ռադիռակտիվությունը: Ռադիռակտիվտրոհման օրենքըկարելի է ա ըրտահայտել գծագրորենե մաթեմատիկորեն Ռադիոակտիվ տրոհման օրեն զծագրորեն արտահայովումէ հատկանշական (էքսպոնենցիալ) որագծով.

է

(ճկ. 5):

.

թի

կ ագեով

է, ժամաճակիմեծացման,այսինքն կորագծից երնում րեան ծացման չտրոհված ատոմների թիվը փոքրանում հետ.

որ

Սուրաքանչյուր ՛է շրջանըերկուանգամ)մոտեն ալով զրոյի:

Ւ է

,

թ

Ռադիոակտիվ տարրի ակտիվության ավելի օգտագործելի արտահամակարգային միջազգային(ԱՄ) միավորըընդունված է կյուրին (Կի): Դա ռադիռակտիվ տարրի այն քանակն է, որում ռադիռակտիվ

1 վայրկ կազմում է 3,7-105: Կյուրի միավորը համապատասխանումէ 1գ. ռադիումի ռադիոռակտիվութ-յանը: Քանի ռր կյուրիմիավորըշատ մեծ մեծությունէ, ապա սովորաբարօգտագործում են կոտորակայինմիավորները՝

տրոհումներիթիվը

միլիկյուրի (մԿի)-10-՝ -ԿիՀ 3,7 -10՛ տրոհյվ,

միկրոկյուրի(մկԿի)-10--Կի»- 3,7 -10' տրոհ/վ, 2.

`

ճանոկյուրի(նԿի)- 10-՛ Կի»3,7:10 տրոհ/վ, պիկոլլյուրի տրոհ/վ։ Պրակտիկայումհաճախ օգտվում են 1Լրուվստացվածտրոհման

(պԿի)10-"՛ Կի-0,037

ժամանակ Նկ.

:

թվով:

,

ման կորագի ծ Ռադիոակտիվտրոհման

.

Ռադիոակտիվտրոհման օրենքը մաթեմատիկորենարտանայտվում է

հետնյալ հավասարունով`

ԿԽ. ԽԸ",

միջուկներն են, որոնք մնացել

են է

միջուկների

ելակետայինքանակն է` է

որտեղ`Ի, -ռադիռակտիվ

-

ժամանակ անց: Խջ-ռադիոակտիվ «

0(Վ,

»

բնական լոգարիթմերիհիմքն է (օ-2,72): Ճ

հաստատունն

է:

է --

ժամանակճ է

-

( Ե):

պահին: Վ.)ժամանակի

ռադիռակտիվտրոհման

-

չտրոհված

Այս բանաձեի միջոցով կարելի է հաշվարկել ռադիռակտիվատոմներիթիվը տվյալ ժամանակում: ւ Ռադիռակտիվ տարրի ակտիվությունը ն ակտիվության միավորը::

Ռադիոնուկլիդի ակտիվությունը

պայմանավորված է ռադիռակտիվ տրոհմամբ:Բարձր ռադիռակտիվությունունեն այն իզոտոպները,որոնցում. կիսատրոհումը կատարվում է կտրճ ժամանակամիջոցում:Օրինակ, եթե

վերցնենքերեքուսդիռնուկլիդ՝ |

որոնք ունեն Ն, ոթ.511, :

կիսատրոհման

,

ւռարբեր ժամանակներ(համապատասխանորեն 4,5: 10:տարի, 430ոնօր 0,89 օր) ապա առավել բարձր ակտիվությումունեն լիթիումը ն ֆոսֆորը, ե շատ ցածը բացարձակ համակարգում(ՄՀ) որպես Միավորների է ծառայում ռադիոնուկլիդի տրոհումը 1 վայրկյանում('Դրռհ/վ): միավոր ք

14,3

ակտիվություն՝ ուրանը:

յ

Այս միավորը կոչվում է Բեկկերել (4): |

1Բկ

Հ

վ

`

Տ

Այդ դեպքում ռադիռակտիվությանմիավոր կյուրին ն նրանից կընդունենհետեյալ նշանակությունները՝ կռտորակայինները

ստացված

Հ

Հ 2,22

1Կի

տրոհ/ոպ

-10:՛

1մԿի 2,22 105 տրռհ/րոպ:

1մկԿի 2.22 -104տրոհ/րու:: Հ

.

1նԿիՀ 2,22 102տրոհ/րոպ:. 1պԿի-2,22տրոհ/րոպ: -

թ. թ.

լ

դոնը եԿ առաջարկեցին ակտիվությաննոր Կուրտիսը լ իավոր ռեզերֆորդ(ՌդՀ 10 տրոհ/վ): Կյուրի ն ռեզերֆորդ միավռրներով արտահայտումեն ռ-նթակտիվությունը:

Կոն

նյութերըբնորոշվում ամը զիկտիմ միավորներն

են

տեսակարար ակտիվությամբ խտությամբ միավորզանգվածի,կամ ծավալինկատմամբ:

Տեսակարար

Կխմ, Կիլ, Կիխգ, ԿԽկգ ազտիվության նրանց Ցանկացած ռադիռակտիվ պատրաստուկի ակտիվության կվածյալները: զումը որոշում ռադիոակտիվտրոհման հիմնական են`

ն

են

համապատասխանող բանաձնով՝. Ճ. պատրաստուկի ակտիվություննէ

Հ

օրենբին

06931

Ճ06-,

որտեղ

միննույն ակտիվության արտահայտումներ (րոպեներ, Ն աթ օրեր ժամեր է

ժամանակ անզ: Ր ն '

էպե

Ճ

աա

ակտիվության թյան մ միավորն է 1 միլիգրամ մ ռադիումի համարժեքը: Այս հավորը լայնորեն օգտագործվում է պրակտիկայում: ւ

8- Ճառագզայթումից հնմար առավել պաշտպանվելու աշխատանքում,

Ռադիումի 11գ(1ԱԿի)

անցնելով ` պլատինե կեռողրյույը

'

0,51մ

ֆիլտրի միջոցով, օդում էսմ տարմծության վրւս առաջացնում է 8,4 Ռ/ժ հզորության դոզա: Այս մեծությունը կոչվում է ռադիումիիսճացման գամմահաառատուն, նշանակվում է Ք տառով:Ռադիամի գամմա հաստատունը ընդունված է որպես ճառագայթմանհզորությանդոզայի չափանիշ: Նոա հետ համեմաւովումեճ Ք-/ բոլոր մյուս 7 ճառագայթիչները: Ռադիոակտիվ իզոտոպներիմեծամասնության համար կազմված են | ուստատունների Ր» աղյուսակներ:Այսպես, ՛.ՇՕգամմա կագմում է 13,5 Ռ/ժ:

`

-

է օգտագործել փոքջըխտություն ունեցող նյութեր, դաստակահարմար լեկսիգլաս օրինակպ̀ , ապակի, պոլիմերներն այլն: Քանհ որ միջուկներըչափազանց փոքր են ատամների ծավալից, փոխներգործության ապա լիցքավորված մասնիկների հավանականությունը միջուկներիհետ շատ փոքր է: Այսպես, նյութիմիջով 500000 անցած թվովմիայն մեկճ է միջին հետ: միջուկի

փոխճերգ է Իռնացման պրոցեսի էներգետիկ կողմիորոշիչը հանդիսա ձ-մասնիկներից

-

ՆԸ

ն «Շօ Համեմատելով ռադիումի

հաստագունը

.

պարզվումէ, որ գամմա հաստատունները

լ

:

մԿի (13,5/8,4-1,6):

-

ԸՕ կողմից

արու թյ

դոզան համարժեք ճառագայթած

է

ո

1,6 ռադիումի

մԿի,

արո" արի Հարա ագա է նոյնքան լում դոզա, որք Ն

«ԱՐՎ

ո

մք 025

ագայթման ռադիումի 1 մԿի:. ակտիվ ճառագա ա ման թյանը նյութի հետ: Ռաղիռ Բոլոր տեսակի միջուկային ճառագայթումների (ռւ, 8- մասճիկճերի,7"ւլ

փոխներգործու

ան այան ԲրաԱա հանար ճառապարայը նէն ատյանն գնահատումը հիմնված այն էֆեկտների ազդեցության վրա,ոնք են

օ-

ւ

-

ենջ-

թյունը: Լիցքավո ասնիկների րված փոխներգործու են.

մասնիկներն,անցնելավ ճյութի միջով, փոխներգործում ատոմների հեւ, որի էլեկտրոններիհետ, ինչպես նան միջուկի,էլեկարխադաշտի հետնանքով անտիճանաբար կորցնումեն իրենց էներգիան: (եռոմների էլեկտրոններիհետ չիոխներգործության ընթացքումճ- ն`8- մասնիկների, է «կինետիկ էներգիան իռնացման վրա, այսինքն ատոմճերից ծախսվում էլեկտրոններիանջատմանՆ ատոմներիու մոլեկուլներիգրգռմանհամար -(հռնացմաճնէճերգիայիկորուստ): Փոխներգործելով միջուկիէլեկտրական է ն փոխում իր դաշտիճետ, լիցքավորված մասնիկը արգելակվում է. ճառագայթման չարժման ուղղությունը, այս դեպքում կատարվում ն կոչվում է արգելակիչ արձակում, որը իր բնույթով մոտ է.բենտգենյանին ւետգենյան ճառագայթում: Միջուկիէլեկտրականդաշտումլիցքավորված մասնիկճերի կինետիկ էներգիայի փոքրացումը կագճումէ ռադիացիոն. աւռոճներիկարգաթվի կորուսռներ, որոնքմիջավայրի (նյութի. խտություն) հետ մեկտեղ ե մասճիկների առավել զգալի են. մեծացման էներգիայի դառնում: Պետք է նչել, որ ռադիացիոն կորուստները ն տրգելակային պրակտիկ ճառագայթումը բնորոշ են թ- ճասնիկներին:. Հետնաբար

որը

ծախսվում է մեկ

զույգ հոնների առաջացման համար: Օդի համար այս ցուցանիշըմիջին համար ն 34 ԷՎ Ք- մասճիկների թվով կազմում է 35 ԷՎզռ-մասնիկների

համար: առաջացնում 4ՇՕ է 1,6 անգամ ավելի բարձր ճառագայթման Հավասար էներգիայռվ

բան մի աոած, օղում դոզա տագիումի Արկեր 1 մԿի

աշխատանքը: Սա միջին աշխատանքնէ, իոնացման

օժտված

լիցքավորված մասնիկներն

են միննույն քանակությամբ առաջառնում իոնների զույգեր: Մակայն այսինքն զույգ իոնացմանխտությունը կամ տեսակարար իոճացումը,

իոնների թիվը նյութում մասնիկի մեկ միավոր ուղու վրա տարբեր է: Իոնացմամ խտությունը մեծանում է մասնիկի լիցջի մեծացման ն նրա փոքրացման պայմաններում: Սա շարժման արագության պայմաճավորված է նրանով, ռր այն մասնիկները, որոնք ունեն փոքր են արագություն, երկար ժամանակ գտնվում էլեկտրոններիմոտ, ն նրանց հոխննրգործությունըլինում է ավելիուժեղ: Օ-մասնիկների տեսակարար իռնացումըբոլոր միջուկայինճառագայթումներից առավելբարձրէ: Օդում 1 սմ ուղու են մի առաջացնում վրաօ մասնիկներն :

տասնյա քանի

-

իռններ:

ճյութի միջով լիցքավորված մասնիկնե Անցնելով աստիճանաբար կորցնում ենէներգիան ն արագությունը,ուստիիոնացման մեծանում է ն վերջում հասճումէ ուղու երկարությամբ խտությունը ռէ Իոնացման թպրոցեսը կատարվում մաքսիմումի: է կատարել իոմացում: Վազքընբացի մասնիկների էներգիան ընդունակ վերջումռ- մասնիկներն իրենց են միացճումերկու էլեկտրոնե վերածվում են հելիումի ատոմի, իսկ (լեկտրոն) կարող է ճերգրավվել. Թ-մասնիկը ԼՈՎ միջավայրի որնիցեատոմիմեջ կամմնալազատ էլեկտրոնի ձնով: Այն ուղին, որով «-կամ 8- մասնիկնանցճելովնյութի միջով, նրա առաջացնումէ իոնացում,կոչվումէ մասնիկիվազքընքաց: ճ -Ճասնիկի վազքըօդում հասնումէ, 10 սմ, իսկ փափուկկենսաքաճական հյուսվածքում` մի քանիտասնյակմիկրոզի: 8 վագքը՝ 1սմ: հասնում մ, իսկ կենսաբանական է հյուսվածքում՝ Վ ն փոխումեն են: --մասճիկները ճյութի մեջ տարածվում

մասնիկի

այնքան, որքան ն

`

սրգարությամբ

-

`

օդում մասնիկի ուղի

են միայնայնդեպքում, երբբախվում դիմար

Հչարժման:ուղղությունը

գ

իսկէլեկտրոնը ձեռք ն անհետանում, էներգիան

ատոմների միջուկների հետ: 8-մասնիկներն,ունենալով փոքր ն (7000 անգամ փոքր է օ-մասնիկից) մեծ արագություն զանգված ` էլեկտրոններին հանդիպող լիցք, բախվելով ուղեծրային բացասական հետ թեքվում են նախճական բավականաչափ ատոմների միջուկների եկող

ամբողջ

.

-

:

,մգ/սմ 1):

խտությամբ(գ /սմ՞՛ մմ, սմ նայլն) կամ մակերեսային

մասնիկների մեջ կա ճան մեկ ուրիշ տարբերություն դա վերաբերվումէ ճյութիմիջռվ նրանցանցնելուընդունակությանը: Քանի որ, տվյալ ռադիոակտիվիզոտոպից արձակված բոլոր «օմասնիկներնօժտված են համեմատաբար հավասար էներգիայով ն շարժվում են նյութի մեջ ուղղագիծ ուղղությամբ, ապա կլանիչի միավոր թիվը կտրուկ ռ-մասնիկների մակերեսով.անցնող զուգահեռ խրձիկում զրոյի, միայն վազքի վերջում: 8-մասնիկների նվազում է, հավասարվելով է, ռատիկլանիչիհաստությանմեծացմանհետ լուսապատկերը անընդհատ միավոր մակերեսովանցնող Թ-- մասնիկների մեկտեղզուգահեռ խրձիկում թիվը աստիճանաբարփոքրանում է, քաճի որ տարբեր էներգիաունեցող տարբերշերտերիկողմից(Օկ.4): կկլաճվենկլանճիչի Թ-մասնիկները ա-

ն

մգ/սմ միավորներով:

.

ՏՈ

նյութի հետ: Ռադիոակաիվ ճառագայթիչիփոխներգործությունը որոնց տրոհման. ժամանակ. միջուկները արձակում են 7-քվանտներ, է: էներգիանմի քանի կէՎ-ՄԷՎ «-քվանտները անցնելով նյութի միջով էֆեկտների միջոցով՝ կորցնում են իրենց`" էներգիան երեք կլանման. (ֆոտոէֆեկտ), կուպտոնովյան սփռման ֆոտոէլեկտրական (զույգերի ստացման զույգերի էլեկտրոն-պոզիտրոնային (կոպտոնէֆեկտ), մեծությունըկախված ստացում): Յուրաքանչյուրէֆեկտի հարաբերական է (լուսամասնիկի)էներգիայից: կլանողնյութիկարգաթվիցն լուսաքվանտի Ֆոտոէլեկտրակ:`ության կլանմանժամանակ/-քվանտըբախվելով ճառագայթվող նյութի ատոմներում ամուր կապված էլեկտրոնի հետ (հաճախ Ճ- շերտի էլեկտրոնների հետ) լրիվ փոխանցում է նրան իր

-

,կինետից

ր ացնում

է

Է.

է : -շ

-շ

անգամ,1

յսպես

բ ըը

Սա

ոե

գ

-

ռենտգեճնյա

մէայն

եսքում

երբ

Լ

ոտու:

թոյլ կապվա

հետ,քանիոր

եը նրանք չեն

չ-քվանտ: Օդում, ջրում ն կենսաբանականհյուսվածքներում, ՛/- քվանտների 0,06 ՄէՎ էներգիայի պայմաններում ֆոտոէլեկտրականության կլաճումը է 1056: ՄԷՎ 5054, 0,12 ժամանակ` իսկ Առավել բարձր կատարվում գրեթե չի կատարվում, էներգիայիդեւպքում՝0,20 ՄԷՎ, այս պրոցեսը տվյալ է սփռման: դեպքում/-ճառագայթումըթուլանում ի հաշիվ կոմպտոնովյան Կոմպտոնովյան էֆեկտիդեպքում 1- քվանտները բախվելով էլեկտրոններիհետ նրանց են փռխանցումիրենց էներգիայի միայն սի մասը ն համաբախվելուցհետո փոխում են իրենց շարժմանուղղությունը, այսինքն սփովում են: Ստացած կինետիկ էներգիան էլեկտրոնները ծախաւմ են նյութիիոնացմանհամար(երկրորդական իռնացում): .. Ի ֆոտոէլեկտրականության կլանման պրոցեսի տարբերություն են արտաքին, ժամանակ կոմպտոնէֆեկտի ՛- քվանտները փոխներգործում հ ետ, վալենտականություն ունեցող էլեկտրոնների որոնց կապի էներգիան Կոմպտոնովյանսփռումը՝ հնարավոր է ազատ էլնկտրռններիհետ: Այսպիսով, կոմպտոնէֆեկտի հետնանքով ճառագայթման ուժգնությունըթուլանում է այն պատճառով, ռր :- քվանտները, փոխգործելովմիջավայրի էլեկտրոններիհետ, սփռվում են տարբեր ն հսռանում ուղղություններով ճախնականխրձիկիցդուրս, բացիդրանից են փոխանցումիրենցէներգիայիմի մասը: "նրանքէլեկտրոններին Զույգերի գոյացում: Որոշ /քվանտներ(102 ՄԷՎ ոչ պակաս էներգիա ունեցողները), անցնելովնյութիմիջով,ատոմիմիջուկիմօտ ուժեղ էլեկտրականդաշտի ազդեցությունից վերածվումեն «էլեկտրոնպոզիտրոն»գույզի: Այս դեպքում տեղի է ունենում 1-ճառագայթման Այս մասնիկներիզույգի փոխակերպումը այլ ձնի՝ ճյութի մասնիկների: է միայն այն դեպքում,երբ7- քվանտների գոյացումըհնարավոր էներգիան է երկու մասճիկների համարժեք զանգվածին`էլեկտրոնի ն պոզիտրոճի: Քանի որ էլեկտրոճին պոզիտրոնիզանգվածները միանմանեն, ապա լ ,

.

լ

՝

`

հաստությունըարտահայտումեն գ/սմ կամ կլանճիչի

Սովորաբար ւ

|

սերգիա

ի » որը

-

բերում

քվանտ առաջնային ֆոտոէֆեկտի, կի ետիկ րի Ֆոտոն երի մերւփովու կորտ կուլ էներգիա) ատո ոբ ո երը: յր աղեծրում շերտի բոն ո Արա Հո տեղի կ եկտրո ն.1-շերտի արձակելով վրա որից բնի Ի են ա քմ թ կլա 18:22 այ պքու զ եըԳԱԱ կլաոխը երբ Պր Նար ոի չի քվա Էեւե ԵՑ: իսկ իրից րանցո կ Սերո տի ոն էֆեկտ աներին աա ված: անն չկապվա ) հեր ը Աոնո ԱլոՑ ոի նե կարող կլանել կամ էլեկտրոնների ժամանակ

էներգիա: արոր

ուղղությունից (սփռման էֆեկտ): 8-մասնիկները բազմաթիվ անգամ սփոռվելովկարողեն նույնիսկ հետադարձ ուղղությամբ (հետադարձ ժամանակ այս էֆեկտը դիտվումէ, եթե սփռում)շարժվել: Ռադիոչափման նմուշի տակ դնել նեծ խտությունունեցող հետազոտվողպատրաստուկների բավակաճաչափսփռման հետնանքով հումք: Նյութի մեջ Թ-մասճիկների 1,5-4 անգամ ավելի մեծ է նրանց երկարությունը իրական ուղու նրանց վազքից: Այսպիսով, բնութագրելուվ Թ ճառագայթումըպետք է հաշվի 8- ճառագայթման առնել այն, որ ուղի ն վազք հասկացություննները համար ունեն տարբեր նշանակություն:8 մասնիկներիուղին միշտ ավելի է երկարությանմիավորով(մկ մկ, մեծ է, քաճ վազքը: Վազքն արտահայտվում

է

Ե հաոանների `

լ

`

է

1,02 ՄԷՎ,կապահովի այդ քվանտիէներգիան, որըհամապատասխանում երնույթիիրականացումը: ԵԿ զույգը հետագայում անհետանում Առաջացած էլեկարոն-պոզիտրոն է, վերածվելով երկու երկրորդականյ- քջվանտճերի,որոնց էներգիան համարժեքէ մասնիկիհանգստի զանգվածին՝0,511 ՄէՎ: Երկրորդական՛/քվանտճերը ընդունակ են առաջացնել միայն կոմպտոնէֆեկտն ի վերջո ֆոտոէֆեկտ, այսինքն կորցնել էներգիան միայն. էլեկտրոնի հետ համաբախվելու Ն ` ժամաճակ: «ճառագայթման թուլացման օրենքը (նյութի միջոցով) էականորեն տարբերվում է ռ- ն 8- մասնիկների թուլացման օրենքից: Կլանիչի՝ հաստացման հետ միասին յ- ճառագայթները անընդհատ են.. կլանվում պայմանճերում բոլորովին չի կլանման ուժգնությունը նշանակում է, որ որքան էլ հաստ լիճի հավասարվում զրոյի: Սա կլանիչի նյութի շերտը, /- ճառագայթները լրիվ չեն կլանվում, սակայն. է միայմ ցանկացած չափով. թուլացնել ճրանց ուժգնությունը: Օ-ն է յ- ճառագայթների էական ռարբերությունը կայանում Սրանում ն ոին երամը Ան Բրա `

Գլուխ

-

իոնացնող այն բաժինն է, որը ուսումնասիրում ն բնութագրում է ճառագայթների ազդեցությունը նյութի վրա, ինչպես նան նրանց քանակականն ռրակական հետազոտություններին վերաբերվող ն սարքերը մեթոդները Ռադիռչափում կիրառական միջուկային ֆիզիկայի բաժիննէ, որը մշակում է ռադիռակտիվության չափման ն ռադիռիզոտոպների նույնականությանտեսությունը պրակտիկան:

: -

Ճառագայթմանդոզան ն ճրա հզորությունը: ՌենտգենյանՆ միջուկային ճառագայթումները ազդելով օրգանիզմի վրա են ջացնում միջավայրում ատոմնենե առաջացմու կկենսական կա իջավայրո րի ն նացում ն ւմ: Այս փոխազդեցության մոլեկուլճե Գ --

է րոշակի ումի մոանի զմին հաոխղվում երգի ւ

նվոաի

Ճառագայթմանազդեցությունըօրգանիզմիվրա պայմանավորված է կլանված էներգիայի քանակով: Կլանված է լռում համարօգտագործվումէ դոզա» հասկացությունը: «ճառագայթման զանգվածի(ծավալի), ճառագայթվող նյութիմիավոր Աուէ

ւթԱա վեբո ահայտված մե կլանիչի քվանտների "ցածր Դէներգրայի, հերթական խտություն բարձր համարի ն

ի.

Աարոնջեր(է

պայմաններում:ավա աՆ Հանած Տարբերում

ումեցողիսկ էներգիա, 1,8 բետոնում

է 200 մ. կապարում՝ միայն համար կագմում 25 սմ: 40 սմ

սմ,

:

են

10 սմ,

հաստությամբ կապարիշերտը տասնապատիկ թուլացնումէ ճնշված 7- քվանտներիէներգիան: չափով

փայտում

էներգիայի չափման

ա որուԷ հարյուրավոր. մետրերեն: Ըստ Մ քվանտների 1/2)25

3`

ն

Ն`

կարելի

ն

ԵՎ

Դոզաչափումմիջուկային ֆիզիկայի ն չափողականտեխնիկայի

հաստացման

անտներ|

ՃԱՌԱԳԱՅԹՆԵՐԻ

ՌԱԴԻՈՉԱՓՈւՍԸ

ԴՈԶԱՉԱՓՈւՍԸ

.

ման

2. ԻՈՆԱՑՆՈՂ

օդային դոզա, ճառագայթվող օբյեկտի մակերեսային

(մաշկային)ն խորքային դոզա, օջախային ն ընդհանուր (ընդհանուր կլանված)դռզաներ: Հայտնի ւէ, որ կլանված էներգիան ծախսվում է միջավայրի իոնացմանհամար, հետնաբարնրա որոշման համար անհրաժեշտԷ հաշվելճառագայթմանընթացքումառաջացող զույգ իոնների թիվը: Ի դեպ, իոնացման էներգիայի չափումը կենդանի օրգանիզմների հյուսվածքների խորքերում շատ դժվար է: Այդ իսկ պատճառով Պենտգենյան ն7-ճառագայթման քանակականբնութագիրը տալու համար րոշում են էքսպոզիցիոն դոզան (Թչ), որը բնութագրումէ ռենտգենյան ն ՛յճառագայթների իոնացնող ընդունակությունը օդում: Էքսպոզիցիոն դոզան հրոշելուց. հետո համապատասխան գործակիցների օգնությամբանցնում. ձնօբյեկտիկողմրցկլանվածդոզային: Տ միավորների համակարգում(Մհ) Միջազգային -որպես էքռպոզիցիոն դոզայի միավորընդունվածէ կուլոնը 1կգ.օդի նկատմամբ. -

`

:

` `

ՏՈ

'`

(Կմկգ),այսինքն ռենտգենյան ն ճառագայթների

այնպիսի էքսպոզիցիոն դոզա, լեկտրականություն կրոդիոններ: որը

:

.

ճառագայթների:

է 1Կլ

մեկ կգ չոր օդում առաջացնում յ

՛

թվից ընդունված է ն պրակտիկայում կիրառվում է Վ արտահամակարգային միավորը՝ռենտգենը(1Ռ-2,58-10- Կլ/կգ): Ռենտգենը (Ռ)՝ ռենագենյան կամ /-ճառագայթման էքսպոզիցիոն դոզան է, ռրը 1սմ: (0,001293գ) օդում (0 Շ ն 1013 գՊա պայմաններում) փոխադարձաբար կապված մանրամասնիկավոր միջոցով առաջացնում է 1 է նի սրավոր: Մե լիցքը հավասար է էլեկտրոնիլիցքին` 4,8: Լ ստ. : 1Ռ թիվը յի դեպքումհավասարկլինի1էլ. ստ.միավ. 4,8-10` ` էլ. ստ. միավ.-2,08-10՛: համար որ օդում մեկ զույգ իոններիառաջացման է, միջին թվով, 34 ապա համարժեքը 1սմ ԷՎ, ռենտգենի կազմում 2,08:10 -34-7,08-10` կամ 1գ օդում գ

առաջացնում կենդանումահ,

նան ինչպես ճառագայթային փոքը դոզան ազդելով կարճ ժամանակամիջոցում կարող է առաջացնել ւտտարբեր ծանրության ճառագայթայինհիվանդություններ: Հաշվի առնելով վերոնշյալը կիրառվել է դոզայի հզորություն հասկացությունը: Դոզայի հզորությունը (թ) ճառագայթման դոզան է (0) միավոր

արտաճառագայթման կրող մեվար կեմաանի լխքին 4510»-ի .

՞

Հեռա, զույգ իոնների դոզա

հրի է

`

էչգ/սմ,

|

ՆԱՌ 0-դ

հա

կիլոգրամինկատմամբ (Վա՛զգ) ն (ռադ/րոպ)ն այլն:

(Ռ/ժ,

կամ ռենտգեն

1 ըոսլ

համապատասխանաբար` վատտ

ռադ 1ժամում

(ռադ/ժ), ոաղ

էրուպեում

ճառագայթների մ է, ատեսա ան ռենտգեն կենսաբանական, ազդեցությունը Էկ օրգանիզմի արբեր դէ րի կապված ճառագայթման ն տեսակարար է իոնացմանհետ: Որքան բարձը տեսակարար իռնացումը, այնքան մեծ է հարաբերական կենսաբանական անհրաժեշտ էֆեկտիվությունը (ՀԿԷ), կամ որակի գործակիցը (ՈԳ): ՀԿԷ (ՈԳ) գործակիցը է տալիս թե որքան ցույց իոնացնող անգամ

պրակտիկայում:

բոլռր տեսակիիոնացնող Ռադ (14-Հոմճեօո 4ԵՏտօեօէ4օ56) միավորը : կլանված դոզան է, որի դեպքում 1գ ճառագայթների ճյութը կլաճում է 100 էրգ ճառագայթայինէներգիա (1ռաղդ»:100էրգ/գ-1 Ջոուլ /կգ): Ռադմիավորի ածանցյալճերնեն կիլոռադ(կռադ)-10: ռադ

Հաստատված

որ

`

ճառագայթման կենսաբանականազդեցության

հյուսվածքներում ավելի

է

-

1. -

մի Ն զանց: չի

նույն

էֆեկտիվությունը

աղյուսակում: ՀԿԷ

(ՈԳ

ՀԿԷ(ՈԳ)

մեծու

``

ազդելով.

քան

Ճառագայթման տեսակը

Բ

որդ

բարձր է,

տվյալ տեսակի

քամճակիկլաճված ռենտգենյան կամ 7-ճառագայթման դոզաները: Տարբեր «տեսակի ճառագայթման ՀԿԷ գործակցի նկատմամբ բերված թ.1 նշանակությունը

զանգված Արո

ռադ միլիռադ(մռադ)-10ռադ միկրոռադ(մկռադ)-10Իսկ 1Ջոուլ/կգ կոչվում է գրեյ (Գր): Գր-ԼՋոուլ/կգզ-100ռադ: ստացած ոի մավոր ժամանակում մեի դոզան, բավականին աա երս Փրգանիզի, վրա. պազային երկարԺամանակ աու մահացու դոզային, երկար ժամանակ ազդելով օրգանիզմի վրա,

տարբեր

:`

:

Ք.

ն

տազմակողունի ազո

աին

-:

մար է համակարգային ընդունված ամպեր 1կգ նկատմամբ միավոր՝ ՈՄկգ), (Ռ/րոպ)։ կլանված դոզայի համար

`

միկրոռենտգեն( 50-ական թվականներիսկզբներինակնհայտ դալձավ, որ միավորը այլես անկարող է ապահովել այն բոլոր չափաբանական են պրակտիկ խնդիրների լուծումը, որոնն՝ առաջանում ռադիոկենսաբանությունում:Ռենտգեն միավորից բացի դարձավ ստեղծել բազմակողմանի (բոլոր. տեսակի կլինի որոշել ճառագայթմա ճառագայթման)միավոր, որով հնարավոր ֆիզիկական էֆեկտը բոլոր միջավայրերում ն մասնավորապես մի կեճսաբաճականհյուսվածքներում: Որպես դոզայի միջազգայի կլանված 1953թ. ընդունվեց. ՌԱԴ-ր լայն կիրառում ստացավ արտահամակարգային միավորը, որը

Կախակն

գոմ

ՔՀ

արտահամակարգային` ռենտգենժամում

|

միլիռենտգեն

ւ.

.ք.

աղա գայթման դոան: (0),Դաադ, այնքան րերն մ էներգետիկ ծախսվում էքսպոզիցիոն, ար կլանված դոզաներին: Էքսպոզիցիոն դոզայի

Ռենտգեն միավորիածանցյալներնեն կիլոռենտգեն(կՌ)-10:Ռ

:

ք-թ,

`

ՄԷՎՀՕ,114

(0,114:0,001293-Տ88էրգ):

.

ախտահարումներ,մինչդռ

-

թյունը լ

մասին

Ն

Ի Նը

ո

համ1

կենսաբանական Ճառագայթման ազդեցություննգնահատելու ՉԳտագործվումռենտգենի է

կենսաբանական համարժեքը

(Ռկե) համարժեքը (Ռադկթ)այսինքնկենսաբանական ազար Կաբանական

ռաղի

Ող

ն

։

տեսակի միջուկային ճառագայթման այն Ռկհ`բոլոր

դոզան է, ռրի կենսաբանական կամ./- ճառագայջման1 տեսակի ճառագայթներիկլանված

մազրեգությունը, ինանճուտ ենագենյան ւմ ստեղծվում է

անան:

է նույն

7ՖԼ.

աակ: Դանկար լեցոթյոնը հաճարժեր ռենգենյան աար" մանը: Ռ

դոզայի դոզան է, որի կ ,

բ ճ Աա

է

։

1 ռադ

կարթ

ր

յ

հետ

ուղու են

երում

ա

է

։

յ

ճառագայթայինհիվանդություն: աի ավ դոզան ն այն

շատ

արտաքինը:

է

'

գանիղն

օրգանիզմից: ՏՈՄ

:

'

:

միջ ճառագայթող աղբյուրի ն ճառագայթվող հյուսվածքի միթե 0, իսկ ն նկած տարածությունըգործնականորենկրճատվումնըն օրգանիզմիվրա օրգա տարածվումէ ճառագայթման 47. րջաճագծով,հասնելով տ . ազդում ճառագայթումը հավասարաչափ է օրգանիզմիբոլոր հյուսվածքներիվրա, այնդեպքում,երբ ՌՆ ներսում տալիս են ռչ հավասարաչափ նստվածքն օրգանիզմի են կարող կենտրոնանալճառագայթմաննկատմամբ կա օրգանների զգայուն ն կենսակարնորագույն շուրջը, օրգաններ): անմիջապես նրանցմեջ (կրիտիկական » Ն ճառագայթման առավել ներքին է ն նրանով, որ ՌՆ պայմանավորված Քո:արը գ առաջացնումեն իռնացման միջավայքում Սա առանձնապեսԱր են ժամանակի ընթացքումՌՆ ենթար ԻՕրգանիզմում ման այն ընթացող պրոցեսների ֆիզիկական միաժամանակ անջ որի հետնանքով նբանց կենսաբանականդուրս բերման (1ա, ւմ նան օրգանիզմում,ինչպես պարունակությունը Վ Սա է է. հետնյալ. բ «ԱՆԱՆ որոշիլ կարկի »

լ

`

ա արտաքին

է, ռրի ընթացքում ժամանակամիջոցն

օրգանիզմի հյուսվածքներումռադիռակտիվ իզոտոպի աստիճանւսբար, փոքրանում է` Շ-ԸՓ" որտեղ Շչ ռադիռակտիվ ելակետայինխտություննէ՝ մԿխգ: Ըլ՝ ՌԻ խտություննէ է իզոտոպի (ՌԻ) ժամանականց: 6 ար մերի հիմք: բնական լոգարիթմերի 7...7չջ՝ դուրս երման հիմք: | հաստատու բերման նը: անցած ը, Ը անցա ժամանակամիջոցն է (Էէ): ԵՐ Կարճակեց(լրիվ տրոհվում է մեկ օրում կամ մեկ շաբաթում) 8 ) ճառագայթիչ իզոտոպի կլանված դոզան եռ կենսաբաճական որոսվածք անցնելուցհետո հաշվարկվումէ այսպես`

խտությունը

Հ,

Սա

.կտրուկ կերպով բարձրանում է ճառագայթման ժամկետը: անցած ՌՆ ընդգրկվումեն կենդանի հյուսվածքի ր Ք իմիականպրոցեսներիմեջ ն շատ դանդաղեն դուրս բերվում

»

այն

Ժամանակի ընթացքում

ոժվա է որոշել ստացած

է ան" Տ. ա վելի տանգո» պայմանավորված հետնյալով մ

ր զ յու (՛ֆ

ռադիոակտիվիզոտոպիքանակըօրգանիզմում պակասումէ 2 անգամ): Արտազատման կենսաբանական արագությունը առավել բարձր է այն ՌՆ մուռ, որոնց «նմանությունը» կենդանիհյուսվածքիհետ ավելի փոքր է: Իսկ այն ՌՆ, որոնք ներմուծվում են ճյութափոխանակու»յան, ինչպեսնան կայուն կենսաբանական միացությունների մեջ ավելի երկար են մնում օրգանիզմումն են առավել ուժեղ ազդում: Ներքին ճառագայթման դոզան կարելի է հաշվարկել,եթե հայտնի են տաղիտագտիվ իզոտոպը, նրա տեղաբաշխումը օրգանիզմում ն ճարչսգայթման ժամկետը:

հաշվառման կարգը: դոզայի անզգույշ աշխատելիս,կամ վթարների րի (ՌՆ) ճկնել օրգանիզմտարբեր ճանապարհներով՝ ՌԱ ԳԻկոմ միջոցով, վնասված շնչառականզարող ուղիրով, մոքսաաղիքային " Ն ներմուծվում օրգանիզմբուժման, աալ Բոլոր դեպքերում կարող առաջանալ ախանոշնան՝ արատով:

Ներքին

Սամ դեպքում, ՌՆ

Ժֆիզ "կենս.

է

Ը

Ծ8»

ռադ, որտեղ` 73,8

738.Շ, Էլ մ. »

Հ

կլանված կլանված ն1 չաշվարկային դոզայի մ մշտակա գործակիցն է, եթե Շ իզուռուպի խտությունըարտահայտվածէ մԿի, իսկ ՛1չջմեկ օրում ւէ Է էր` 8 մասնիկների ն

73,8

-

է

լ

միջինէներգիան ՄԷՎ: :

ճառագայթներ արձակող նյութերը ընկնելով օրգանիզմ են

առաջացնւմ

առավել արտահայտված կենսաբանական ազդեցություն, քան նույն խտությունունեցող1գ հյուսվածքինկատմամբ ն 8զճառագայթող նյութերը:Սա պայմանավորված է նրանով,որ օմասնիկները թափանցելով հյուսվածքներ իրենց ճանապարհի երկայնքով առաջացնումեն բարձր խություն ունեցող իսնացվածմիջավայր:«ճառագայթների Խորաբերականկենսաբանական էֆեկտիվությունը

առավ

ունք աաանական ր ն թխոտ

ենա վումերկու Ին, լ

1.

անքով '

Հասկացություն

միկրոդոզաչափության մասին: դա Միկրոդոզաչափությունը ֆիզիկայի այն բաժինն է, որը է Պաղմնասիրում `.

եսները րը նյութ նյութի միկրդառա լ հկաների սահմաններում րո (ջիջի): պրոցէ Հետնաբար. բջիջի մակարդակով կատարվող համար արդեն հայտնի "Ջե ագոտությունների մակրոսկոպիկ Ժեծությունները ե կլաճված դոզա, Դքսպոզիցիոն էներգիայի :

:

.

.

,

'

ե հաղորդում

-ռ

իոնացնող ճառագայթների էներգիայիհաղոյդման Ն

բաշխմա ն

ԱԱԻԻԿՈՒՄ

ով՝ խոցը '

ԻՐՈ

անգամավելի բարձըրէ քան 8- ն՛/"տասնյակ ճառագայթներինը:

ոն),

որոնք բնութագրումեն

գծային

ճառագայթման դաշտը

ն

»

ճառագայթման փոխգերդործությունը նյութի

հետ, դառնում

են` 8- ն չ- ռադիոչափիչ«Լուչ-Ա», ռադիոչափիչներից բազմակողմանի Դոմ հո հատածի անգա

էթա ԻԿ

ԽԱ երառ տնաածանանե ան Իոնացնող

են

Խայտնարերման ճառագայթների

Ն

Ց

բեջանի

ա

գրանցման

կան օրգանները չեն քնկալում. եղանակները: Օրգանիզմի ճառագայթումը: Ճմմագայթներըկարող են հայտնաբերվել ռադիոակտիվ

`

միջոցով, որռնց աշխատանքի. հատուկ սաբքերին հարմարանքների հիմքում դրված են այն ֆիզիկաքիմիականերնույթները, որոնք

առաջանումեն նյութի ն ճառագայթներիփոխներգործության ընթացքում: առավել գործածելի են. ճառագայթներն "Այդ առրբերից պրակտիկայում ն նյութի` իոնացնողդետեկտորճերը,որոնք չափումեն ճառագայթների միջավայրի միջն կատւորվողփոխներգործությանէֆեկտները՝ գազային .

խուցեր,տարբերհաշվիչներ՝Գեյգերիոնացումը: (օրինակ, իոնացնող ն այլն): Կան ճան Մյուլլերի, կայծային (լուսանկարչական, այլմեբոդներ ՝ ն մայն), րոնց միջոցով` լուսարձակման,քիմիական,կալորիաչափական հայտնաբերվում ն : չտիփվում երկրորդական էֆեկտները: Ճառազայրներ.չափողաորքեր: գոյությունունեցող սարքերըպայմաճականմորեն չափումների . խմբերի 6ռադիոճառագայթաչափական բաժանում են: եբհք Նկ.Ց

են փոնացումով պայմանավորված`

Իոնացնող. ճառագայթների ՊՈՍ Ռաղիոչափիչներ: Նկ.Դոզաչափիչներ. Ա-ռենտգենյան

Բ-ՌՊԱ2ՅՏ,

(ռադիոչափիչներ), միջուկադոզաչափական՝(դոզաչափիչներ, Պամար

։

ան

ԱՅԻ

։

Տ

.

Ա-ՊՊ-Ց

:

(«Լղնա»։

Գ-.

Տ-հաղորգիչ: ն ԲՈՒՊ-1/ 2-Ի ֆիզիկական... բակներ Տ Օգտագործվող հետազատություններում. սարքեր: .

'

Ւր

հաղորդիչ: 4-

ե -

ազիատական դոզաչափակա դասա 1մավաղական ճառագայթների

չափման համ

Արանեա Ն դոպաչափիչնեի Ռադխճառագայթաչափիչների՝ ՊՈԵ փապազափաականա ՌՈԻԴԱպոա տարեցտարիշատանում նե կատարելագործվում, հավաքածու: արտադրատետանները 6-ֆոտոժապավեններով են: են ճառագայթների ձայնագրիչների գրանցման էլեկտրոնային

Նրանք Հռարբերվում

հղանակով

գրանցվող.

ն -արն,. (իոնացնող, լուտանկարչադոզաչափական .

ԼՈՐ

ԼԷ

հ

պապա

պաակա2-.

ԵՈ

:

հավաքածու:

ՏՏ

«Լուչ-»-իմիջոցովկատարվում են 8եբ ճառագայթներ

Ք- Ն տեսակով ծանը մսնուցման ասնիկների համար, (լիցքավորված ն համար աղբյուրով Հաաա այն), "ճառագայթների :ն

որակական քանակակաճորոշումներ,ինչպես 8տառապայթների հոսքի խտության. 8ռաղիռչափիչ.` տերարկների (եեկտրացանցային, Նայն) րստ նպատակային կելորամարոկոլային նտգենաչափիչ կատարում նշանակման:.. իրերիմակերեսների վրա գտնվող` վածությանհայտնաբերում ճկ.6Փ: շարժական ն ր Տղկեղտոռ առացիոնար քանակականորոշում: Ռադիոչափիչները լինում են՝ մակնիշի Ստացիռնարռադիոչափիչներն բ-2, բ-3. բ-4,-ինչպես ճան. ռադիոչափիչով որոշվում է իրերիմակերեսներինեթ. որոնք. ոռխմիկապես աստիճանը, ճառագայթման դողի ր աոավածության տատն առավել, (լոթերով կատարելագործվածները, բրի ապատասխանում արտադրողականությու րությունը սրընթաց հոսքի բոնճերի ջերմային ՊՊ-8, գամճապահանջներին` (աճմա-1», Կութ անդիզատոը Դոգաչափիչներ («բետա-2»)-ն ուրիշ ձռամմա-12») բետա-անալիզատոր (ռենտգենաչափիչը: եմի (դաշտային) տաղիոչափիչներն ունենփ̀ոջը "Շաբժական ծավալ էքսպոզիցիոն աաա - ճաք արնօղում տագայթման պարզ. սնուցում: Սրանց ինքնուբույն.. ունակություն էլեկտրամարտկոցային կլաճված հմացնող կամ. կատարել: չափումները բույլ տալիս: էլեկտրոնայինկառուցվածքը «ազապատասխանորեն, հզորությունը: դոզայի ն

ԴՊ-5Ա

-

.-

ն

ա

ն

ր

(«

ն.

սարքի

միջոցով

ձն 7

ջե

ն

լ

Տ

Այս ասոքն

.

սլաքային

նու

օ-

ՌՊՍ-2-031,

է

-

՝

.

ն

է

ՈՒՊ-1

են՝՝

նան.

ռրոշամ,

ն

ն.

.

դոզան

(ինտեգրալ դափում):. Շարժական

դոզաչափիչներըբաժանում են երկու գործող սկզբունքի, դոզայի հզորությունը չափող խմբի Առաջին խումբը կազմում երկրորդ խումբը ինտեգրացնողդռզաչափիչները, դոզաչափիչները: ժամանակամիջոցում: են դոզայիչափումըկատարում որոշակի ը են՝ լ աչափիչնե Մանում ափին Ըստ

Կա անիատական նար սովորաբար օգտագործվում դոզաչափիչները Ստացիոնար ծավալ զանգված:Սրանցից մ

ԱԱմւս

են

ունեն մեծ

Ա

են

ն

լաբորատոր պայմաններում, որոշվում է «Կակտուս» մակնիշի դոզաչափիչը,որով

ի

` ճառագայթների

դոզայի հզորությունը: ՊՄՌ-1. դյուրատար շարքից են` Շարժական դոզաչափիչների ՌՊ-1, ԴՊ-50Ա, ՄՌՄ-2, ՌՄ-1Մ. մակնիշի միկրոռենտգեճաչափիչը, (նկ. 7) նայլն: ԴՌԳՋ-02 ռենտգենաչափիչները խմբից են՝ Կիդ-1,տԿիդ-2, ԴՊ-22-«Ն Հ հսկուության կոմպեկաները: մակնիշի Ն որիշ գոգաչատփական ս են որպեսհսկիչներ ռենտգենյան օգտագործվում Այս դոզաչափիչները

ոզայափիչների Առնատական

ԻՓԿՈՒ

չափսեր

`

`

՝

լ

եռո-

են

Նրանք կազմված հետ աշխատելու պայմաններում: ճառագայթների խուցերից, որոնք հռնացնող (մատնոցանման) ունեցող փոքրը են խալաթի կրում են Նրանց նման գրչի: ինքնանոս արտաքուստ գրպանում(կոչվում են գրպանայինդոզաչափիչներ): վերնակրծքային Ռ. ն 0,2-2 Ռ դիապազոնի Օրիճակ, Կիղ-1-ով կարելի է կատարել0,02-0,2 Ռ: Ռ-ն 0,05-1 վրա չափումներ:Կիդ-2-ով՝ 0,005-0,5 Ն դոզաչատիչների աղիոչափիչներիի բոլոր Վերոնշված ն կարագրված է մանրամասնորեն մասին սկճունքի աշխատանքի հրահանգներում: համապատասխան սկզբունքըկայանում աշխատանքի Անհատականդոզաչափիչների ներքո ազդեցության ճառագայթների է նրանում, որ ռադիռակտիվ են ն արտահայտում գրգռվում տարրերը ճրանցումգտնվող զգայուն վրա կվարցի թելի ռեակցիա`մեկի մոտ սանդղակի համապատասխան ն բոնկում,կամ մոտ՝ գրգռում բյուրեղճերի ֆոսֆորի մյուսի տեղափոխում, ռեակցիաները Բոլոր ֆոտոժապավենի սնացում: էլ են ուժգնությամբ: իրենց գնահատվում համապատասխանորեն '

ՍԻՋԱՎԱՅՐԻ

են

ՃԱՌԱԳԱՅԹՄԱՆԵՎԱՐՏԱՔԻՆ

Գլուխ 3. ԻՈՆԱՑՆՈՂ

ԿԵՂՏՈՏՎԱԾՈՒԹՅԱՆ

ՌԱԴԻՌԱԿՏԻՎ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ

|

Երկրագնդի բոլոր կենդաճի էակները մշտապես ենթարկվում են ճառագայթման ազդեցությանը արտաքին ն ներքին է (տիեզերակում ն ռա արհեստակաս ակտ յութեր բնական ճառագայթում թափոններ, կեճսաբքանության. արդյունաբերության (ատոմային ւ

իոնացնող

արաԱջոցու, Կ ագա

բնական

ն

բնագավառում օգտագործվող բժշկության.գյուղատնտեսության ն իոնացնող 0ճառագայթնեռի այն) ռադիոակտիվ իզոտոպներ աղբյուրներից Իոնացնող ճառագայթների բնական աղբյուրները: Տիեզերական թափանցում է դա իռնացնող ճառագայթումը ճառագայթումն է, որը տիեզերքից յթուս). (առաջնային երլրազրղիվրա նան առաջանում է մթնոլորտում տիեզերական ճառագայթների ն նան չպես ինչպես յթների հետնաճքով( երկրորդական

:

-

`

տիեզերական ճառազայ ն

:

լ

փոխներգործության Արզական մա րան ւն,

Տիեզերական

գոյանում

այթնե գայթների

լալի բաղադրամասը 6առաջնային

մակերեսներից գոլորշիացաժ աստղերի է

ժայթքումնե ոու յք րից, մասնիկճերից ն տիեզերական ամաերից:

է

ն

Այն հիմնակաճում կազմված թեթն ատոմների միջուկներից` ջրածնիպրոտոններից(7994), հելիումի «(2096), լիթիումից, բերիլիումից,բռրից,ածխածնից,ազոտից, թթվածնից ն այլ տարըերից, որոնց մեծ մասը ունի չափագանց բարձի Վ ր չ էնե 3:19 ԷՎ, որոչ մասն էլ` 10-10" էՎ: Տիեզերական են մասնիկները բարձը էներգիան ձեռք բերում առտղերի փոփոխական էլեկտրամագնիսական դաշտերում, շնորհիվ իրենց: արագացման,դրը բազմակիռրենմեծանում է մձիջաստղայինտիեզերական փոշուամպերիմագնիսակաձճդաշտերում ն ճոր ու առավել մոր աստղերի թաղանթներում:Սակայն մասճիկներիցքչերն են հասնում մակերնույթին, շատերը փոխնեոգռրծումեն օդի տարրերի հետ ոո տիեզերականերկրորդականճաղագայթմանմասնիկների հիմնական զանգվածը, րը ա Լ Է Կրորդային րկրա Մոոոմթ

մասճիկներից

րգիա -15-10 առաջնային

ընդարձակվող նրգրագնղի եղեն Կարոտն ԱրանԲատագայթների տիեզերական ճառագայթում:Բու ը

տիեզերական ճառագայթումըբավական կազմված Արական յումս հայտնի տարրական մասճիկներից երկա բարդ

ճառա

կա

երից: ԱՀ մ -

զմ

յթ թԸ

բոլոր

է, ն

Հիմնականգանգվածը,որը հասնում է ծովի մակերնույթ, ն են`բ" տ" մեզոնճերը(7054),էլեկտրոններըն պոզիտրոնները -

'

որոնք "ունեցող. նեյտրոններ, Իքվանաներճ, են լրացուցիչ խոնացում: Սրանից ստեղծուս ելնելով հյուսվածքներում աա բագա սահմանվածէ, որ հյուսվածքիմեկօրյա դոզանկազմումէ՝ 0,11 մռադ, մեկ կենսաբանական աաա ըորգնական ճառագայթման մբեռադ` տարվա` մռադ,կամ (Գդյւ"0,11:25022. ազդեցությունըգճախոտելուհամար այն, քառ մբեռադ/ տարի ունակության, էներգետիկ մբէռադ/ ԿԱ տ արի): կարելի էբաժանելչորս բաղադրամասի: է է Բնության մեջ գտնվող ռադիոակաիվ ճերառում Լ ոո նյութերը կարելի բաժանել փափուկ կամ. քիչ թափանցող բաղադրամաս՝ մտնում՝ խմբի:Առաջին նյութերի ճեղքման քվանաճեր, ն մասամբ երեք էլեկտրոններ, պոզիտրոններ,ճեջ-են Ս ՛1հ իրենց նան Լ հետ, խ մբին ինչպես քիչ պատկանում Ֆե: երկրորդ է ներգիաճերով: պ րոտոններ՝ արագաշարժ ՄԷՎ

առաջացնելով

ն նները (0,0594), (010559), աներն, արագաշարժ (0659), առաջնային պբոտոնները արագ օ

մեծ

.

արագություն

ե

ն

են

թափանցող՝ կազմվածէ

հիմճականում

կոշտ, կամուժեղ մեզոնճերից, քիչ քանակի ՄԷՎ էներգիաունեցող ս՝ որոնց էներգիան 400 ունեցող պրոտոնճերից, գերարագություն ՄԷՎ բարձը է, -մասնիկներիցն ԹԲ-մեզոններից:։ է միջուկների ուժեղ իռնացնող՝պարունակում գ-մասնիկներ, առաջացած.նյութեր`պրոտոններ,

2.

-

արջ «Շո, 5622,

տարածված իզոտոպները, ինչպես նան կիսատրոհման ունեցող իզուտոպները` պարբերություն Տոն այլն:Երրորդ խումբնհն կազմում այն ռադիռակտիվ անըդհատ գոյանում ենտիեզերականճառագայթումից՝ «Ը,31 86,: Երկրագնդի կեղնային. շերտում առավել .

րոնի պոնք, տարածված իզոտոպը

ճեղքումներից

3.

մ ն ավելի մեծ ուրանից, պարունակությունը 2. է,որի թոբիումից դերորոանան «.: Սակայնբ ռադիռակտիվությունը ԻՎ մուկ ի ծանք եւստկապես գերազանցում բեր միասին վերցրած. ռադիոակտիվություն ունեցող քնական. նճեյտրոկային ունեցող : Ծաղաղրամամ՝ էներգիա տարբեր, բտարրերին, ճառագայթում է` փափուկ բնորոշ կիսատրո ե կլաը Ծոնեյտրոններ. զ ԷԵ նու է. ճառագայթը բմեծ իսկ ճեղքումն. ուղեկցվում կոշտ, Ց մ կարնված Ի ճա եիմնակ պարբերություն, 8-10 սմ հաստություն կլանվում Փափուկբաղադրամասը լայն տարածվածհողում ամուր պահպանվում ճառագայթմամբ: ունեցող ավելի կոշաը՝ թափանցում կավումնրա կլանողհատկության Համարյա ամենուրեքկավային կապարի շերտով 15-20 երկաթիշերտով: շնորհիվ: կապարիչերտավ, ունեցող առավել քան հողերը են: քան մետրհաստություն ե հայտնաբերվում հարուստ տարրերով ռաղիսակտիվ ավազոտ վրա: կրայինհողերը: հողի ջրիտակ միքանիկիլոմետրխորության ՝ մեծ Ծանր ռադիռակտիվ (արան, տարքերը «ՀՓափուկ կոշտ բաղադրամասերի: ունենալով ՛թորիում, ռաղիում). մասճիկներճ, գակվու իռնացման ստեղծում ունակություն զանգվածում, հիմնականում. էներգետիկ գրանիտե լեռնատեսակներում: Երկրագնդիտարբեր . ճվազագույնխտություց:ՈՒստինրանցհարաբերական մասերում, գոզան հողիմակերնույթիլոս ճառագայթների կենսաբանակաց (ՀԿԷ) հավասարվում կան էֆեկտիվությունը Հնդկաս ոմ մռադ/տարի: է1-ի: ն. 1015

էն երգի

՞

է

ւգեցող

է

բոլոր

4.

այլ

-

ն

`

լ

տ

ն Է

է

ն

է

է

սմ՝

ն

է

է

սա

ն

ն

Հո

Է`

-

են

'

ՀՆ.

մեծ առաջացնում բաղադրամասի իոնացնող Մւժեղ մասնիկները

ունեցող իոնացում:Նրանց ՀԿԷ. "խտություն

`

են

են

հավասարեցնումենճ րոնց էներգիան՝

է

26-1

Սակայն շրջաններ

տատան

(որոզիլիաչ Աա ակաիլ՝

առնուրդնն

ուրիշ),. որտեղ ..հողի:: մակերնույթը«հարուստ ինչպես նան ուրանի ն ռաղիումիԻ ՛հանքաքարհրով, .

բնությանդոզայիֆոնըկազմումէ 12-70 ռադ/տարի, որը 100-500 անգամ` ՀԿԷ, 10-15 ճեյտրոնների գ-մասնիկների այսինքն՝`10:: է բարձր միջին համաշխարհային ֆոնից:Այս շրջաններումբնակվող` ՄԷՎ, սեռական.գեղձերում. ուժեղ մոտ «օրինակ, կենդանիների. արու դաշտամկների) մասնիկները կազմում են իոնացնող. մակերնույթի. վրա. Ծովի եճ։քրոմոսոմային 0,536, իսկ թույլ սեռական փոփոխություններ, հայտնաբերված ՀԿԵ գեղձերի Տիեզերական իռնացնողները` 99,576: ճառագայթման երիտասարդանհատների՝ սաղմնային (հատկապես այլասեռում` համարվումէ հավասար2: էպիթելում լա ն մոտ),սեռական լ վրա մակերնույթի միջոցով ԵԶ ճառագայթների մկների տիեզերական զարգացման սեռահաս արու են: արգելակում դառնում են 274. գուգ. ատերիլ: գղում..Ծովի վարկ. .. առաջանում : իոններ, որը Է` 15105 է դնում` ան`շենքերի դոզային: Ռաղիռակտիվության՝ ռադ/վ հզորության տարբերության.

պրոտոնկերի,

-.

ե

.

-

"`

Պոմապառասխակում բարձը ճերսուն: բարձր. ճառագայթումՊայտճաբերվում ճառագայթների Տիեզերական .

:

.

է, է. երկաթ Առավել բախվելով կենսաբաճակաճ բետոնե: կավահողային:. նեյտրանները քան օդում,քանիոր գերարագ: շենքերում`.171 մռադ/տարի, հետ. ճեղքում Պիջուկների են.նրանց, փայտեոնեռում՝ 50 ՇՊ հյոսվածքայինդոզան 1176

-

Ն0՝ ատոմների հյուսվածքի:

է

մռադհղարի:

`.մվազագառյ »

Ջրին ռադիոակտիվություն են հաղորդում հիմնականում ուրանը, թորիումը ն դռադիումը։ Նրանք ջրում առաջացնում են լուծվող միագությումներ,ինչպես ճան ռադիռակտիվփոխարկումներիգազանման տարրերի խտությունը գետերում ճյութեր՝ ռադոն ն թորոն: Ռադիոակտիվ ամելի փոքրը է, քան ծովերում Ն/ լճերում: Նրանց պարունակությունը լեռճատեսակից, քաղցրահամ ջրերի աղբյուրներում կախված է կլիմայական պայմաններից, տեղի ռելեֆից ն այլն: Այսպես, ռադոռնի` պարունակությունըմագմայական ապարների թթու ջրերում ավելի բարձր է քան նստվածքային լեռնատեսակներում: ՈՒրանի խտությունը հարավային գետերում առավել բարձր է, քան հյուսիսային գետերում: Առավել բարձր է ռադիոակտիվտարրերի պարունակությունը ուրանի. հանքափորերումն հանքաջրերում: Կովկասյան հանքաջրերումռադիումի

Կրո 2.6-104 Կիղ:՝ է ռաղիումի

Կիղ:

105 Կխլ, ռադոնը կազմում է

չի գերազանցում7,5:10 ՛ ոււը

-

Ճ քանակը գետերի ն լճերի ջրերում համապատասխանում

պարունակությանըգետերում 7,7-19:2Կխ|, լճերում` 1,310"

Մթնոլորտի ռադիռակտիվությունըպայմանավորվածէ նրանում գտնվող ռադիոակտիվգազանմաննյութերով (ռադոն, թորոն, ածխածինն 14, տրիտիում),կամ աէրոզոլի ձնով (կալիում-40,ուրան,ռադիում այլն): Մթնոլորտում գումարային ընդհանուր -ռադիոակտիվությունը Կխլ) ն կախված է (2:10-"-4,4-10": տատանվում է լայն սահմաններում ն տեղից, տարվա ժամանակից, եղանակի պայմաճներից երկրագնդի մագնիսականդաշտի վիճակից: Բույսերում բնական ռադիոակտիվ տարրերից առավել մեծ ՛

Ճ (1,210--

Ք

1110՞Կխնգ), բույսերում` ոլոռում, լոբում, Ն ածխածնի սղյայում:. Բույսերում ուրանի, ուռդիումի, թորիումի շատ քիչէ: պարունակությունը ավելի քիչ է` Կենդանի օրգանիզմներում407 պարունակությունը .. "քան բույսերում: ածխածին-14ի պարունակությունը Ուրանի, թորիումի Ն

պատկանող հռազմիներին հատկապես տեսակարար

ակտիվություն

է

կազմում

'

օբյեկտներումհամեմատած կենսաբանական

Ճ

հետ

.

չնչին է:

ազդում

են Քնության կենդանի օրգանիզմի վրւս տիեզերական աղբյուրները` ռադիոակտիվության.ֆոնի արտաքին ն ճառագայթումը ն հողում, ջրում, օդում, շինարարական այլ նյութերում ինչպես նան ճառագայթները, սփռված բնական ռադիոնուկլիդների հետ բնական ն օրգանիզմումգտնվող ն օրգանիզմանցնող սննդի, ջրի օդի

Այսպիսով,

աղբյուրները` ճառագայթման .

ՅՍ

լՃ.՛Քռ,

143.

Շչ է:

արտաքին ն ներքին աղբյուրներ, անընդկատ ազդելով վրա օրգանիզմի հաղորդումեն նրանորոշակիկլանվածդոզա: Մարդու համար միջիճ թույլատրելի անվտանգ դոզան մոտ 0,12 ռադ սեռական գեղձերի համար Ն 0,13 ռադ կմախքի է կազմում Այս

տարեկան

համար:

ՍՈՐ

Իոնացնող

ճառագայթման

արհեստական

աղբյուրները:

պայթյունների ժամաճակծանր տարրերի (` Ս, Միջուկային

233. 2381)միջուկների

Իս,

տրոհման ռեակցիան իրագործվում է ազդեցությամբ:Սկզբունքորեն,ծանր տարրերի միջուկների նեյտրոնների ճան ռեակցիան կարելի է առաջացնել, եթե նրանց ոմբակոծել տրոհման Փ:. (8, մանրագույն մասնիկներով թ, Բնականաբար, առավել այլ գործնականհետաքրքրություն է ներկայացնում նեյտրոնների միջոցով ատարվողմիջուկներիտրոհմանռեակցիան:Այս ռեակցիայիմեխանիզմը է սխեմատիկ պատկերացնելհետնյալ ձեռվ՝ նեյտրոնըընկրում

կարելի

ճեղքվողտարրի միջուկի մեջ, օրինակ՛՛`

2361):

Ս

է

իզոտոպի,ն

առաջացնումէ

ուճեղ գրգռված միջուկ` Միջուկայինշղթայակցումը խախտվում է, ճուկլոննեբըենթարկվումեն վանող ուժերի ազդեցությանը,հեռանում .եմ հակադիրբնեռներ:միջուկըձնափոխվումէ ն բաժանվումերկու կամ երեք

անհամաչափմիջուկների՝բեկորների:Այս ամբողջպրոցեսըկատարվումէ ակնթարթորեն:Յուրաքանչյուր գռրջողության ժամանակ անջատվում է 200 ՄէՎ էներգիա ն դուրս են թռչում 2-3 ազատ նեյտրոններ: Եթե նեյտրոններըիրենց ճանապարհինհանդիպում են ուրիշ, բաժանվելու ընդունակությունունեցող, ծանր միջուկներ, ապա առաջանում է պրոցես: | վող նյութի քանակության որոշակի շատ լինելու դեպքում է անկառավարելի առաջանում ոեակցիա

ճրոնման շոջայական .

շղթայական

աթարթորեն

ը

Միջուկային ռեակառրներիմիջոցով, որոնցում տեղադրված են նեյտրոնային հոսքիխտությունըկարգպվորողառանցքներ՝նեյտրոնների կլանիչներ, միջո"կայի տրոհման պրոցեսը դարձվում է կարգավորելի, անընդհատ արտադրող ողոշակի ինքնապահպանվող,

օգտագործվում: խաղաղճպատակների էներգիա, քանակությամբ ար: ՝ ժամանակառաջանում Խր աԻ մգպակտիլլ րանք ծանը տարրեր են) 239 233 238 է

որը ն

`

լ

ուկալին

Լ

պաթյունների

Ս,

թս, Ս, չպես ճան ճրանց

՛`

-

:

են 35 տարրերի :

բեկորներնեն, միջուկների Որքան բարձր է միջուկայինլիցքի գորությունը,այնքանշատ են գոյանումտրոհմանռադիոակտիվնյութերը (ՏՌՆ): Սրանց մի մասը քայքայվում է պայթյունից անմիջապեսհետո`

ի

Ս) քայքայված

արգասիքները:

"

վայրկյան, րոպեանց, մյուս

մասի կիսատրոհման պարբերության .

Սր նե ակ դարճատն րո

'"

տնողությունը միքանիժամ է, իսկ Թե,"Տո Օ4, Տո,»37788 Նայլ նան ռադիռնուկլիդներ՝ մի քանի օր: Կան ՏԵ," ՇՏ ն այլն, որոնց կիսատրոհումըկատարվումէ Տար"Տո տարիներում:Չափազանց դանդաղէ տրոհվում մեկից մինչն տասնյակ

ռադիոնուկլիդներ "Քա,"

5215 յ 15Շլ «մ. "թե,

Տող

կազմված

տարիների ընթացքում: մեծ մասը 8Առաջացածռադիոնուկլիդների են

(51,5ՇՏ, "88

յ

ն -

ԸՇչ ն 205135

այն), մյուսները(

ն

կամմիայճ 8-, կամ (՞

ՎԱ," Տո)

ը միլիոնավո.

խումբը` ն

այլն) արձակում`

օ-

`

ճեղքում-սինթեզ

մթնոլորտում տիեզերա

կատարվ

պահեստավորվե

շրջանում` տեղանքիկեղտոտվածության Պայթյունի 560 կգ Շ-14: լրագուցիչ

աղբյուր

է հանդիսանումպատճառած ռադիռակաիվությունը, որը առաջ

է

(վերգետնյա, օդային ն այլն), միջուկային սարքի տրամաչափից, մթնոլորտային պայմաններից (բամու արագություն, խոնավություն, տեղումներ,ջերմությանբաշխում ըստ գոտուց, լայնությունիցնայլն: ՏՌՆ Վերգետնյա պայթյունների. մթնոլորտում ն տարածքը,որի մերձակա այլն), հողում

:

(1Ը, :1

ճեյտրոնները,

2թ34 րը 3592ըո ("Դրչ (5ԸՅ,24Իր,77 Խնց,5 ճե Տլ այլն), շինություններում այլն: Սրանց

»

Ճո), ջրում

ն

ն

ն

Ջ

-

:

մամըտրոհվումէ արձակելովԹ- ճաաճիկներ '/- ճառագայթներ: պայթյունի առաջինամիսների ընթացքում -

'

Միջուկային

ն

"

տ

մ`

տ: խսկհետագայում՛ Տն Աճջատվածբեկորճերիմիջինէճերգիան՝10 օրականիցմինչն 2 ն 03 ՄԷՎ՝։ է մոտ 0,7 տարեկանը,ըստ ՛/- ճառագայթման կազմում

ՄԷՎ՝

քառ Ատոմային պայթյունից. առաջացած ռադիտակտիվ. նյութերի: 8- ճառագայթման:

ընգիանուր արուն

բարձրության), աշխարհագր

ժամանակ անմիջապ

վրայով Ա ադի աան են Օգային Կանոն տեր տարածությա տեղայ Ան վորն ին կեղտ ա

ն

ՏՌՆ տոտում

առանձնապես

լ

ՍակայնմթնոլորտայինտեղումներիժամանակՏՌՆ ամպը այդ պահին անցնելով կարողէ ուժեղացնելայս կամայն շրջանի կեղտոտվածությունը: Միջին ն փոքր պայթյունները (մի թանի կիլոտոնն տրատիլին (Ոճ կմ համարժեք) հիմն "կանում կեղտոտում ենճ ներքնոլորտտ բարձրությանվրա): Խոշոր պայթյունները (մի քանի մեգոտոճն) կեղառտում են հիմնականում (մինչն 80 կմ բարձրության ստրատոսֆերան ընդունակեն անցնելչատ հոսանքներիմիջոցով կատարել մի, քանի. պտույտ հրկրագնդիշուրջը արածություններ, ռադիռակաիվ ցանկացածկետը: .. նյութերովերկրագնդի ` Կեղտոտել Ռադիռակտիվանղումներիհաճախականությունը կախված է տարվաժամանակից,տեղանքիլայնությունից՝նա առավելշատ է լինում դիսագնդում: Ռադիոակտիվ հյուսիսային տեգումների

առաջացած Տ

Յոն են ներկա. ներկայացու քեկոր անգ "ա" Վ երի խանոդնից ն

կեղտոտումըկախված է միջուկային բնույթից Տեղանքի պայթյունի

`

գալիս, երք շրջապատումգտնվող նյութերի ատամներիմիջուկները եւ ուրանի կամ պլոտոնիումիտրոհման ընթացքում ` ենթարկվում -հոսքի ագդեցությանը (ակաիվացմաճ առաջացած նեյտրոնների . ռեակցիա):Շրջապատում գտնվող քիմիական միջուկները տարրերի առաջացնումենճռադիոիզռտոպճեր՝ գրավելով

քանակությ

ԵԼՈՒ

ռադիոակտիվ

նյութերով:

Մեծ

Ջերմամիջուկային պայթյունների ժամանակ սինթեզման թեթն ռեակցիայիպահին (միլիոն աստիճանջերմությանպայմաններում դեյտաերիումի միջուկների միաճուլումից ն տբիտիումի տարրերիէ առաջամճում առավել ծանր միջուկ` հելիում) գոյանում է նեյտրոնների հոսք, որը առաջացնումէ մեծ քանակությամբ ակտիվացման ինտենսիվ նյութե (պատճառած ակտիվություն, մասնավորապես` յութնր բերիլիումի,ածխածին-14: տրիւռիումի, Միջուկայինսարքերը, որոնք հիմճված են` Իս "Մն սկզբունքիվրա, կեղտոտումեն շրջապատուլ միջավայր ն ճան տրիտիումով ռադիոածխածնով: բեկորներով,ինչպես ռադիռակտիվ կգ Մեկ մեգատոն միջուկային պայբյունից գոյանում է. 74 է ճույն ռադիռածխածին-14,որը քանակապես համապատասխանում իզոտոպիգոյացմանը 1. տարվա ընթացքում ճառագայթներիազդեցությաններքո: Օրինակ` մինչն, 1959 թ. տարբերերկրներում է մոտ ջերմամիջուկայրնպայթյուններից երկրագնդում

ճառագայթիչներ

մասնիկներ: որոշ ռադիոնուկլիդների (ուրան, պոլոնիում) շղթայական ռեակցիայիժամանակ նրանցհիմնականզաճգվածըչի հասցնումկիսվելն պայթյունի տժից փռշիացվում է մանրագույն մասնիկների,որոնք են ելակետային պարունակում ռադիոնուկլիդներիհատկություններըկրող ատոմներ:Տարածվելով, սրանք վարակումեն շրջապատը են

Ցու

է թուլանում ավելի առաջից ժամերի արագ ն.

Մա) Օդային

ՏՈՆ

Վ

`

. թափեր, .

է մթնոլորտային տարվա տեղումներով` արագությունըպայմանավորված ն տեսքով: ընթացքումանձընի ձյան են ՏՌՆ ամիս, գտնվել ներքնոլորտում 2-73 կարող 3-9 հետնանքով օդային պայթյունների տարի: Դրա ստրատոսֆերայում՝ ժամանակ հողիվրա են ընկնում հիմնականումերկարակեցՌՆ, քանի ռր են գտնվելով դեռնս կարճակեց իզոտոպները քայքայվում

են կենդաճականություն նե մասնակցում նյութերը մեջ: շրջապտույտի կենսաբանական Ռադիոակտիվ նյութերի կարող են ընկնել մարդու օրգանիզմ բուսական ն կենդանականծագումունեցող սննդամթերքներիմիջոցով: Տրոհման սկզբնական շրջանում ռադիռակտիվնյութերից առավել մեծ վտանգ են ներկայացնում յոդի իզոտոպները, որովհետն նրանք են տոկոսով դուրս գալիս ն ունեն բարձր անմիջապես, մեծ

(բույսեր,

.

-

`

.

ստրատոսֆերայում:

տվյալների համաձայն մինչն 1959 թ. հետազգոտությունների ամբողջ աշխարհում գոյացած ՏՌՆ

փորձարկումներից ճիջուկային Ո

բանակը կազմում էր 90-100 ՄԿի, ռրից 10 ՄԿի կազմում է

137ԸՏՆ05ՄԿի239

քս:

՛

5ք, 18 ՄԿի

-

`

են որ ՏՈ 37Ըջ մուտ 40: կարծիքին կարծիք ն ՄՍԿի)թափվել է տեղականտեղումների Լհամապաւռասխամճաբար Դիտնականները Լրտնականնե

ձնով

այնը

Ն

ն 4

ՄԿի)

20 96

մնացել է

90ՏԸ

ստրատոսֆերայիամբարում,որի

մասը (9/10)՝ հյուսիսային կիսագնդում: .

ՏՏ

«ՄՊ

չ

փորձարկման տեղանքումնույնքանն էլ գլռբալ ձնով:

5708 (2

ն

մեծ

Արդյունաբերականայլ բնագավառներումատոմային էներգիայի լայն օգտագործմանհետնանքովառաջացածռադիոակտիվթափոնները ներկայացնում. են պոտենցիալ, իսկ առանձին դեպքերում էլ, ռեալ գործոն արտաքին սահմանափակ միջավայրի տերիտորիաներում, է կեղտոտման համար: Ներկայումսմարդը առնչվում է ձան ճառագայթմանարհեստական աղբյուրների հետ, որոնք կապված չեճ արտաքին միջավայրի հետ, դրանք են՝ ռենտգենյան սարքերը, կեղտոտվածության ռադիոակտիվ տարրագույնմասնիկներիարագացուցիչները, ոադիռակտիվիզոտոպների փակ աղբյուրները, որոնք գօգտագործվոմ են բժկագիտության, արդյունաբերության .ն աշխատանքների գիտահետազոտական բնագավառում: հետ Հետնաբար, ռադիոճառագայթիչների աշխատելիս, անհրաժետ է օգտագործել պաշտպանության բոլոր միջոցները ն ապահովելանհատական ն շրջապատիանվտանգությունը: ընդհանուր Ռադիռակտիվ նյութերի տեղափոխման օրինաչափությունները կենսոլորտում:Միջուկային տրոհումից առաջացած ռադիոակտիվ նյութերը ինքնուրույն ընկնելով ցած («չոր» տեղումներ)կամ ավելի հաճախ մթնոլորտայինտեղումներիհետ («թաց» տեղումներ), ինչպես նե. ռադիոակտիվ թափոնները ներմուծվում են զենսոլորտի բաղադրիչ մասերի մեջ` աբիոտիկ (հող, ջուր) ն բիոտիկ `

`

որից կենսաակտիվություն,

ՏԻն

ԷՖ,

շնորհիվ նրանց ճառագայթման հարաբերական բարձրը էներգիայի, կիսատրոհման նճյութերի կենսաբանական պարբերության երկարատնութան ն ներմուծվելու բացառիկ ընդունակության( հող -» բույսեր -»: շրջապտույտ -» կենդանիներ մարդ), իչպես մարդու ն պահպանվելու հետո

`

ի

երան տան Տն Շտ կերի միջոցով ընկնելով :

կենդանիներիօրգանիզմում: ՛օրգանիզմ կապվում .

Հ

են

համապատասխանաբարՕ̀տ ն

մշտականփոխադրիչները:

մակրոէլեմենտների հետ.

ԽՃ, որոնք հանդիսանում

են

նրանց

Ուսումնասիրություններիմիջոցով պարզվել է Չ09-ն 37Ըջ տեղափոխությունների օրինաչափությունները կենսոլորտումմի օբյեկտից Ը ն Է: Այս հանգամանքը մյուսին մաճ են համապատասխանորեն ունի մեծ գործնական նշանակությունռադիռքիմիականփորձաքննությունների համար: Օրինակ, ապացուցված է, որ կենսոլորտի ռաղիոռնուկլիդներով

Աու երուն 5աու » Խաաաոարը այք

հարուստ ֆիզիոլոգիապես

:

"առավելագույն խտությունը օրգաններում (մթերքներում, որոնք

(ոսկրեր, ձվի կճեպ), իսկ 137Ըջ առավելագույնխատությունը այն օրգաններում, ռրոնք հարուստ են Բ մկանճեր): (օրինակ, են

Շտ

-

ճառագայթման ազդեցության մեխանիզմըբացատրելու Իռնացնող

-

Գլուխ

4. ԻՈՆԱՑՆՈՂ

ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՃԱՌԱԳԱՅԹՄԱՆ

համար առաջարկված կարծիքներիցառավել ընդունելի եճ վարկածն`

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

՝

Իոնացնող ճառագայթումներըունեն շատ բարձր կենսաբանական ակտիվություն:Նրանք ընդունպկ'են իռնացնելկենսամիջավայրի բոլոր տեսակի քիմիական միացությունները,ստեղծել ակտիվ ռադիկալներ ն դրաճով առաջացնել կենդանիհյուսվածքներում երկարատն ընթացող ռեակցիաներ: ՈՒստի, ճառագայթման նենաաբանականազդեցության հետնանքը ռրպես կանոն, հանդիսանում է նորմալ կենսաքիմիական պրոցեսների խանգարում, որին հաջորդում են կենդանու օրգանիզմի ն ն Բջիջների հյուսվածքների ձնաբանական ֆունկցիոնալ

փոփոխությունները:

ռադիոդիմացկանության բարձը էնդոգեն ն ֆոճե մասին կոնցեպցիան,որոնք տալիս են առավել ճիշտ իմունակենսաբանական կենդանի օ.-գանիզմիվրա ճառագայթմանանմիջական պատկերացում ներգործության նախճական վերաբերյալ,որը հետագայումոր ժեղանում է հումորալ ռեակցիաներով: նեյրոներզատական Ս Ճանաչում է գտել այն միտքը,որ իոնացնողճառագայթումը ինչպես ն արտաքին միջավայրի մյուս գործոնները հանդիսանում եգ կենսաբանական օբյեկտների մշտական գրգռիչները: Օրգանիզմի ռեակցիան իոնացնող ճառագայթների ճկատմամբ, ինչպես ն այլ գրգռիչներինկատմամբ, հիմնականում ենթարկվում է ընդհանուր կենսաբանականօրինաչափությունների ն կախված. գրգռիչի դոզայից: Ճառագայթման ազդեցությունից օշրգանիզմում չե առաջանում . սկզբունքորեն նոր քիմիական միացություններ: Վերագրել իոնացնող ճառագայթման ազդեցությանը .կենդանհ օբյեկտների վրա առանձնահատուկ է: հատկություններ անհիմն Օրգանիզմի հյուսվածքներիկողմից կլանվում է նույնքանէներգիա,որքանն այլ գործոններիազդեցության ժամանա ինակ՝ ակտիվություն

ե

է

Իոնացնող ճառագայթման կենսաբանական ազդեցության մեխանիգմը կենդանի օրգանիզմի վրա շատ բարդ է ն մինչն այսօր Սակայն. բազմաթիվ վերջնականորեն պարզաբանված չէ: համաձայն առաջադրված են տասից հետազուռություններիտվյալների ավելի վարկածներն տեսություններ, որոնց հիմքում ընկած է այն միտքը,. որ բոլոր հիմնականում առաջացնում են տեսակի ճառագայթումները միանման փոփոխություններ, սկսած ելակետայինգործողություններից,: Կենդանի օբյեկտների վրա բոնացնող ճառագայթման որոնք են` ճառագայթման էներգիայի կլանումը ն տեղափոխումը. կենսաքանական ազդեցության մեխանիզմում "` առաջնային ճառագայթաքիմիական, կենսաքիմիական պլուցեսների պայմանականորեն կարելի էրնդգծելհետնյալ փուլերը, միջոցով, վերջացրած ճառագայթահարված օրգանիզմներում տեղի. ո ա) առաջնայինֆիզիկական ն ձնաբանական երնույթներ՝կենսաբանական ունեցողֆիզիոլոգիական փոփախություններով: օբյեկտի Հատոմներըն մռլեկուլներըկլանում ենճ ճառագայթման կենսաբանական Ճառագայթմագ էներգիա. որի ազդեցության հետնանքով նրանքկարոդեն առանձնահատկությունները ճախ ն առաջ կայանում են նրանում, որ Ա Ք. ճառագայթա-քիմիական պրոցեսներ դրանց հատուկ զգայարաններ,բացի կենդանիներըչունեն ճառագայթաընկալող Հաաֆանում են ազատ (էԼ ՕԷԼ այլն), որոնք փոխագղում ռադիկալներ այդ, բջիջների վրա հիմնականում ճառագայթման ազդեցությունը են օրգանականՆ անօրգանական նյութերի նետ օքսիդացման կ կապվածէ էներգիայիփոխանցմանձնի հետ: Օրինակ,՛/ ճառագայթման վերականգնման ռեակցիաների ձեով: 1000 Ռդոզայիդեպքում,որը կաթնասունկենդանիներիմեծ մասի համար 9 Կենսաբանական ռեակցիաներ՝ են պայմանավորում մահացու է հյուսվածքներըկլանումեն չնչին փռքր էներգիա,մոտ 8,4 ն օրգանների համակարգերի ն ֆունկցիաների է ասել, որ էներգիա կառուցվածքի, ճան (Չկկալ/գ):Համեմատոթյան համարկարելի ինչպես Մույնքան պարողջական օբգանիզմիռեակցիաների «է ծախսվումմարմնիջերմության0,001"բարձրացմանդօպքում: Ի փոփոխությունները: սրանք են պայմանավորում ախտաբանական կարեր Ա ան պրոցեսի | .ՀՓահատկությունը զարզացման մեխանիզմը: ԷՐ ընթացքը կենդանի օբյեկտների վրա : է է ախաածնությունումտարբերում բաժանել նրկու հիմնականփալերի: Առաջինփուլը բնորոշվում ֆառագայթման անմիջական ազդեցությունը (անմիջական) առաջնային ճառագայթման օրգանիզմի բջիջների ն Գոավածքների համակարգերի վրա, ինչպես Շան պաա իգ չնեռւթյան ն քա աւ ա ա: կառուցվա Փարանորի զՔալ է օրգանիզմում ն այլն: է, որը պայմանավորված առաջացած նեյրոգենն հումորալտեղաշարժումներով:

նար ունեցող քիմիական, կենսաբանական հիվանդաթեր գործոննե լ

|

``

`

գրգռվել, իոճացվել կամ տարրաբաժանվ

-

'

կջ/գ

,

`

ժամանակ

Ն.

Լ.

ք.

վերջո

"

պայմանական ոակարելի Է Արորն են ն Ճառագայթահարումների

արա

Եա

որպեռւ

հաաա

Հնադավաված ազդեցությունը

Տզեափանն հաա խա

ազդեցություն, ՀՀ

ոու

գեր

այն:

միջնորդավո էհատուկձճագնել Սակայն, Լ

։

|

իոնացնող ճառագեւյթման

.

ն անմիջական միջնորդավորված ազդեցություններըօրգանիզմիվրա: Նյարդային համակարգի , մասնակցությունը իոնացնող ճառագայթման միջնորդավորված պրոցեսներում լավ ցուցադրված է մի շարք գիտնականների աշխատություններում ն (Թարխանով Լիվանով Լեբեդիննկի ուրիշն). Քիմիական (անզգայնացում) ն վիրաբուժական (հատում) միջոցներովառաջացրած պարզաբանվել| է ճառագայթման ռեֆլեքսային մյարդագերծումով ազդեցությունը հյուսվածքների սնուցման վրա: Ցածր դոզաների դեպքում տեղի է ունենում կենսաքիմիական պրոցեսներիուժեղացում, իսկ բարձր դոզաների դեպքում(500 Ռ ն ավելի) առաջանում են սնուցողական խորը խանգարումներն խոցեր: Ճառագայթահարվածօրգանիզմի հյուսվածքներում ե համակարգերումկատարվող բոլոր փոփոխություններումհայտնաբերված է նյարդային համակարգի միջնորդավորված մասնակցությունը:Այդ մասնակցության մեխանիզմներից մեկճ է ռեֆլեքսային ռեակցիան, որի ժամանակընդգրկվումնն նյարդային համակարգի վեգետատիվբաժինը, է, նան գլխուղեղի կեղնը ն ցանցանման գոյացությունը,

հորմոնները,ֆերմենտները, ճյութափոխածավությանարգասիքներըն

ճառագայթումից Օրինակ, հյուսվածքները: քայքայված է ացետիլխոլիչն մանարդուկը, որը գրգռում է

մեջ փսխումի բարձրանում փսխում, մաներիկամների հորմոնները կենտրոճը,տեղի է է բարձրացնում ճլինոգենի ջբքաճակը լյարդի գերարտառդումը է ցիտոպլագմայի Բջիջները ճառագայթումը հյուսվածքում: արգելակում ն այլն: սինթեզըվորիզում (Կուզին) ԴՆԹ-ր որ Ճառագայթման Քնրված տվյալներից ակնհայտ է, մեծ .նշաճակություն ունի ազդեցությունը միջնորդավորված հիմնավտն սինդրոմճերի ճառագայթային ախաոահոււրումների ւսրյան

ազդեցության

հնարավոր

ենթակեղնը:

երկրորդուղին դա Ճառագայթմանմիջնորդավորվածազդեցության

համակարգն է: ներզատական

`

ունենում

-

Իամար: զարգացման

ոգ

Լ ճաճարագայթման անմիջական վրա Օրգաճիռմի ազդեցությունների մեխաճիզմներիպարզաբանումը թույլ է տալիս առավել դիֆերենցվածօգտագործելւ1սյ1մեթոդնելմը,որոնց միջոցով կարելի է ուճեղացնել կամ թռլացնել ճառագայթային վնասվածքի այս կամ այն պրոցեսը:Նման մոտեցումբ ունի նշանակությունկենդաճիներիբուժման հսչճար: Իռնացնդ ճառագայթման ազդեցությունն բջիջի եռ տվել, որ օրգանիզմի բջիջները, Ուոսումճասիրություններըգույց նույնոսկ նույն Խուսվածքի բջիջները, իճչպեսճան ճույն բջջի բաղադրիչ մասերը ճառագայբման նկատմամբ ունեն տարբեր զգայունություն: Դա կապվածէ նրանց զարգացմանշրջանի, տարիքի ն ֆունկցիռնալ վիճակի հետ: Ճառագայթումը ազդելով բջիջնեռոիվրա 1000 Ռ ցածր դոզաներով անմիջապես, չի առաջացնում ձնաբանական փոփոխություններ, համաձայն դոզայի մրանք հայտնաբերվումեն ճառագայթումից2-3՝ օր անց: Ցիտուլլազմայումտեղի է ունենում` ա) մածուցիկությանփոփոխում: . փոքրը դոզաներիդեպքում այն իջնում է, բարձրիդեպքում` էչ բ) ցիտուվլազմայի երնումէ արյան երնույթըպարզորեն վակուոլիզացում: "ջիջների մոտ, կարմիր ոսկրածուծի,պարենխիսային օրգանների ն այլճ): գ) բջիջների թաղանթիթափանցելիությունը էլեկտրոլիտների ն մեծանում է, հատկապես`կալիումի ն նատրիումի:Նման նկատմամբ մոտ կարող են առաջացնելհեմոլիզ:` :: էոիթրոցիտների ի2: է բարձրանում ճառագայթաբեկումը,, որն, ըատտ երնոչյթին,

միջնորդավորված.

կարեո `

զրա:

Մի շարք հեղինակներ (հիմնականում առրեսարտասահմանյան) ճառագայթահարումը. համարում են ռեակցիայի ձներից մեկը: Այս եզրակացությռւնըհիմնավորումեն նրանով, որ ճադագայթմանազդեցության սկզբնական շրջանում առաջանում է մակերիկամների կեղնի գերհյութազատություն,ուրցագեղձին փայծախի Ղիոքրացում, լիմֆոպենիայի զարգացում: Մակերիկամները հեռացված փոփոխություններ չի կենդանիների մոտ ճառագայթումը՝ նման առաջացնում .՛Ճառագայթման միջնորդավորված (Գորիզոնտով): բարձրանում մասնակցում են նան ստռրին ազդեցությանռնակցիաներում վահանագեղձը ն ուրիշ ներզատիչ գեղձերը: Ճառագայթման միջնորդավորված` ճանապարհով կատարվում է թունավոր նյութերի միջոցով, որոնք` հիվանդությանժամանակ: առաջանումեն օրգանիզմումճառագայթային Ըստ (ճառագայթային թույներ, «ռադիոթույներ» Պ.Դ.Գորիզոնտովի ՝ է. ն է պլազմայի սպիտակուցների արյան, ներառում ավշի, պայմանավորված հասկացությունը թունավոր -նյութեր) աղ հյուսվածքային հեղուկի ն այլ . միջավայրերի կենսաբանական որոնք Ճառագայթման որակականն քանակականփոփոխությունները, նկատմամբ.առավել հատկությունների եմ ատուկ է բջիջի միջակին: Ճառագայթված են առաջացնում կամ Շարգանում ճառագայթնեթի նկատվում՝է` բջիջներում. ճերգործությամբ, ճառագայթային ուռչում, մեծացում,ձնափղդխում: կամ սաստկացնում փոփոխություններ, Հայտնվումեն հսկամիջուկներ, ախտաբանական ծռակի ատտողեր,միտոգի ժամանակ եռն քառամիջուկային ախտահարումների ընթացքը: Ճառագայթային հիվանդության որոշ .ն : են բջիջներ, նեկրոտիկ երնույթներ` փուլերի ընթացքումթունավորնյութերի վերածվում միջնորդանյութերը, `

"`

'

`

մակուղեղը,

.

ազդեցությունը հումորալզ

Սագ

:

'

՝

։

չՖրի

«փոփոխությունները

"փոփոխություններ:

`

Ը.

`

`

։

՝

բնազրկում

զգայունութ բարձր

միջուկի

հազվարվածավորդած պիկնո ն. միջուկիմզի: ճառագայթումը` կաբող`: Իսճացնող հազվադեպ է,

'

ն

որը քիչ թե չէ: Մինչն իսկ չկա վարկած, դեռնս բացատրելի պ ատճառները է որ միայն, կաթնասուն կբացատրիայդ ֆենոմենը: Պարզ 2 տ ձկների, ն մարդը ի տարբերություն թռչունների, են զգայուն: քիչ ավեի նկատմամբ ճառագայթման , կկենցաղների նան ունեն ճույն օրգանիզմի Տարբեր ռադիոզգայունություն նրանց վերականգնման օրգանները,նույն օրգանի բջիջները,

առաջացնել ԴՆԹ-ի մոլեկուլի քայքայում, քրոմոսոմներիխոտորում: նրա Սիաժամանակ ճառագայթված բջիջում խանգարվում են է էներգետիկ իջնոմ ֆունկցիաները միտոքոնդրիումներում ն ընկճվումեն ճյութափոխանակության այլ կողմերը: փոխանակությունը են նկատմամբ այն հյուսվածքները, ճառագայթման Առավել զգայուն ինտենսիվգոյացում: որոնցումկատարվում է նորբջիօների է բջջային ցիկլի բոլոր փուլերի վրա: ճառագայթումը ազդում Չնայած նրան, որ բջիջի դադիոզգայունությունըմիտոզի տարբեր փուլերում տարբերէ, սակայն առաջացող բոլոր փոփոխությունները ն արդյունքումբջիջը խանգարումեն ճրա նորմալ կեճսագործունեությունը

`

ենդանիները

մ

տարբեր

բնորոշվում է, նրանց Հյուսվածքների ռադիոզգայունությունը ն ֆունկցիոնալկեռսաքիմիական ձնաբանական հատկանիշներով: հատկանիշների, համաձայն ֆունկցիոնալ-կենսաքիմիական Օրգանները ըստ կանխորոշում են հյուսվածքի կլանման ցուցանիշը, որոնք

.

կարելի է բաշխել հետնյալ նվազող ռադիոզգայունության աստիճանի մեծ կիսագնդեր, ուղեղիցողուն,ուղեղիկ,

ՆՈՐ

ւշ

հաջորդականությամբ՝ գլխուղեղի ամորձիք,

1903) Տրիբոնդո, ուղիղ ճառագայթմաննկատմամբ

ուրցագեղճ, ավշահանճույց մաշկ.ն ոսկբահյուսվածք:

բջիջների զգայունությունն համեմատական է բջիջներում կատարվող բաժանման պրոցեսի ինտենսիվությանըն հակաղարձհամեմատականէ նրանց դիֆերենցման աստիճանին:Առավել խոցելիբջիջներիցեն արյունաստեղծօրգանների (կարմիր. ոսկրածուծ, փայծախ, ավշագեղձեր), սեռական գեղձերի, ստամոքսի ն : աղիքների էպիթելի, այսինքն հիմնականում այն հյուսվածքների բջիջները, որոնք ունեն միտոզի մեծ ընդունակություն: Սակայնավելիուշ հաստատվեց (Լիվանով, Լեբեդինսկի, Գռրիգոնտովն ունեն ն : ուրիշներ),ռր ճառագայթմաննկատմամբուժեղ զգայունություն ճան արյան բարձըդիֆերենցվածչկիսվողնրարդայինբջիջները,ինչպես

`

«ւ կիսվող լիմֆոցիտները: ՀՆ" Բջիջների միտոզի խանգարումներիպատճառներըկայանում են են միտոզը խթանող նյութերը, նրանում, որ քայքայվում հիմնականում խախտվումէ բջիջների թաղաճթի թափանցելիությունը,կուտակվում են նյութեր, որոնք արգելակում են բջիջի կիսումը, ճնչվում է սիթեզը,վնասվումեն քրոմոսոմմերը: Քուկլեինաթթուների հետճառագայթային մահը կարող է տեղի ոճենալ ն Բջիջի ն կամ միտոզիշրջանում:` ՛. իճտերֆազայի վերարտադրման շրջանում Կենդանիների Կենդանիներիհակազդումը ը... ռադիոզգայունությունը: թափանցողճառագայթման խիստ նկատմամբ բազմազանէ ն որոշվումէ նան ճառաղայթման. պարամետրերով, ինչպես օրգանիզմի ւՀ Այդ Աառանձճահատկություններով:։ պատճառով տարբեր տեսակի ՈՆ մոտ, ինչպես նան նույն տեսակի, սակայն տարբեր կենդանիների անհատներիմոտ տարբեր է ռադիոզգայունությունը:Սա կախված է ն այլ գործոններից: կենդանուտարիքից, սեռից, գիրությունից Կենդանիներիռադիոզգայունությունը արտահայտելուհամար կաճ ն. ՄԴլաօ (ՄԴ մահացու դոզա): Սրանք մեծություններՄԴ են, ռրոնք առաջացնում են ճառագայթման նվազագույնդոզաներն կենդանիների անկումօրվա ընթացքումհամապատասխամաքար` ՝

ր

-

.

:`

-

`

`

.

5.

մակուղեղ,մակերիկամներ, ատորին ուղի, լյարդ, փայծախ,թռքեր, երիկամներ, ողնուղեղ,ստամոքսաղիքային 1: մկաններ, սիրտ, Համաձայն հետճառագայթայինձնաբանականհատկանիշների տ օրգաններըբաժանումեն երեք խմբի՝ փոփոխություններին են՝ 1.ճառագայթմաննկատմամբառավել զգայուն օրգաններն ուղու ավշայինֆոլիկուլները, ավշայինհանգույցները,ստամոքսաղիքային սեռական գեղձերը, փայծախը, ուրցագեղձը, ոսկրածուծը, կարմիր առաջանում փոփոխությումներն ձնսբանական թվարկած օրգաններում 25 Ռ դոզայիպայմաններում» են ճառագայթման համեմատաբարցածըր՝ . նկատմամբ չափավորզգայուն օրգաններն 2.Ճառագայթման են ' մաշկը,աչքերը: ճկատմամբ ճառագայթման ազդեցության 3իոնացնողղ դիմադրունակօրգանծերնեն` լյարդը, թոքերը, երիկամները,ուղեղը, սիրտը,ուկրերը, ջլերը, նյարդաթելերըն այլն, այս հյուսվածքներում նախնական ձասբանականփոփոխություններըառաջանում են Տ դոզայիդեպքում: ճառագայթման Ռ-նավելի ունեն տարբեր ապա, Քանի որ օրգաններն ԵԼՈ ռադիոզգայունություն, Եթե, ընդգրկումը: ունի ճառագայթման Փբգանիզմի համար նշանակություն ճառագայթման, է օրգանիզմըենթարկվում ընդհանուրհավասարաչափ է լինում: Մարմնի էֆեկտը ամենաբարձրն Հապառադիոկենսաբանական է (պաշտպանում)բարձրացնում. փոքրիկ հատվածի էկրանավորումը Այսպես օրիճակ, նկատմամբ: :«Չրգանիգմի կայունությունը ճառագայթման հթե 200-250 գ. կենդանի զանգված: ունեցող փորձնականառնետի 20-25 մգ զանգվածով,էկրանավորելն առնետին "մակերիկամները, մահացուդոգայով,ապա փորձնական. ճաղագայթելՎ-սառագայթների մահանում մնում է կենդանի, իսկ առուզիչը՝ առնետը է: ՝

`

..

Լ.

հետո:

ճառագայթահարումներից ընդունակությունը ՝

.

է կարող մահանալ: Ըստ ֆրանսիականգիտնականների (Բերգոռնեն

ռադիոզգայունությա տարբեր

ճենդաճիների 100 96: Տարբեր տեսակի

.

:

ՏՈ:

«ր`

Իոնացնող ճառագայթումը ազդում է օրգանիզմի բոլոր օրգանճեր| Ն հյուսվածքների վլբա՝ ճչարդային համակարգի, արյունաստեղձ մարսողական ն սիրտ-անոթայինհամակարգերի, սեռակա( օրգանների, օրգաններին սերնդի, կենդամիներիիմունոլոգիական ռեակտիվությաք վրա ն այլն:

.

անոթային

հենդանիների ճառագայթման ազդեցությու Իոնացնող բմունռլոգիական ռեակտիվությանվրա: Իռնացնող ճառագայթման յուրաքանչյուր դռզան առաջացնում է բջջային կառուցվածքում ֆունկցիոնալ ճնաբաճականփոփոխություններ. փոխում է օրգանիզմի համակարգերի գործունեությունը: Պրա հետնանքով գրեթե բոլոր բարձրանում է կամ ճնշվում է կենդանիճերր իմունոլոգիական ռեակտիվությունը: Իմունային համակարգը` բարձր մասճառիտացված համակարգ է, որում ամբողջացված են լիմֆոիդ օրգանները, նրանց արյան (նեյտրոֆիլային, բջիջներ, մակրոֆագեր, բջիջներ էռզինոֆիլային ն բազոֆիլային գրանուլոցիտներ), կոմպլեմենտի համակարգը,ինտերֆերոնը,լիզոցիմը,պրոպերդինըն ուրիշ գործոննեոը: Գլխավոր իմուճակոմպլեմենտայիճ բջիջներճենճ-1- ն 8- լիմֆոցիտները, որոնցովպայմանավորված է բջիջայիճնն հումորալիմուճիտետը: Կենդանիների իմուճոլոգիական ռեակտիվությանուղղվածությունը. ն ճրա. փոփոխման.ատռիճանը գլխավորապես է պայմանավորված ն հզորությամբ կլանված դոգայով: Ճառագայթմանվաքր "ճառագայթման են օրգանիզմիսպեցիֆիկ ն ոչ սպեցիֆիկ, դոզաները բարձրացնում Ն փոմորալ, ընդիանութ Ն "բջջայճ իմուճակենասբանական : տեակտիվությունը, ճպաստումենճ ախտաբթանականպրոցեսների ն թռչունների են քարհհաջող բարձրացնում ընթացքին, աճասունների `

ն

ն

օրգաններում :

Տ

մթերատվությունը).

:

-

է

ՏԸ

ենթամահացուն մահացու ՆՀ. հռնացնող ճառագայթման դոզաները են, ճնշում կամ են կենդանիների իմունոյռգիական թուլացնում ռխակտիվությանցուցանիշների տնակտիվությանը: Իմունոլթգիական խախտումը ավելի վաղ է ներնոճ գալիս, քան ճառագայթային կլինիկական Աչաճները։ Մուր ճառագայթային հիվանդության հետ մեկտեղ օրգանիզմիիմունոլոգիական հիվանդության արագացման են: առավել թուլանում ն ս հատկություններըօրգանիգմի մոտ ՈՀ. ճՃառագայթահարված դիմադրողականության ցածրացումըտարբերվարակիչհարուցիչներինկատմամբկարող է լինել. Հ

.

"հետնյալարստճաղներից`հյուսվածքների բաքիերների թաղանթների թաւանցելիության խախտումից, արյան, ավիշի ն հյուսվածքների

մաճրէասպան հատկություններիցգածրացումից, արյունատռեղծման

ն ընկճումից,. լեյկուենիայից,.սակավարյունությունից

թրոմբոցիտոպենիայից,բջջային պաշտպանության ֆագոցիտար

թուլացումից,բորբոքումներից, Խակամարմինների մեխանիգմի

ն օրգաններում աաջացմաճ ճ5նշվածությունից,հյուսվածքներում փոփոխություններից: պատի առաջացած այլախտաբաձական Իոնացնող ճառագայթումը մեծացնում Է Կենդանիների ճառագայթումը միջինմահացու «ատանցելիությումը: առաջացնում է աղիքային բարիերի Հուաներով նրանց ՝ոտ հետնանթով աղիքային »առանցելիաւթյանբարձրացում, որո Ինչպես է փեռոֆորան տարաբնակեցվում տարբեր օրգա ններ: նրա սկսած դեպքում. այնպես էլ ներքին ճառագայթահարման «տտաքին, ունենում է ինքնաֆլորայի մաշկի աճի աոտացու շրջամից, տեղի է կաթնասունների, «աատացում:։Այս ֆենոմենը հայտնաբերվում ն Մանրէների ուժեղ բազմացումը ն մարդու մոտ: «ունների ն Հարաբնակեցումը մաշկի վրա, լորձաթաղանթներում .ն ճրանց կենսաբանական հեղուկների պայկանավոված է թուլացմամբ: աասվածքներիմանրէասպանհատկություննելւի ցուպիկների աղիքային ն վրա լորձաթաղանթների Մաշկի մանրէների, հեմոլիտիկ հատկապես որոշումը, քանակության են տալիս թույլ վաղօրոք է որոնք տեստերից, այն հանդիսանում ռեակտիվության խանգարման. հաստատել իմունակենաաբանական ն լեյկապենիայի աստիճանը: Աոռվռրաբար ինքնաֆլորայի աճը մանրէասպան է Մաշկի միաժամանակ: կատարվում զարգացումը ֆունկցիանկախված է ճառագայթմանկլանված դոզայից: մահացու ճա խիստ իջնում է: / ճառագայթներով դոզաների պայմաններում աճասունների եղջերավոր խոշոր ճառագայթված ՍՄԴՏդցոոօ (գեզիում-137) ն ի նքնաֆլորայի մոտ ն լորձաթաղանթների մաշկի դչխարների են կենդանի օրերից, իսկ առաջին սկսվում փոփոխությանները վիճակըվերականգնվում 45-60օրում: մնացածներիմռտ ելակետային գործոններից Հյուսվածքների հակամաճրէական բճական մեկը, որը. լիզոցիմն է. դա կայունութանը, գնրաճց ապահովում է արյան մեջ Ճառագայթանարման պարունակությունը ժամաճակ լիգոցիմի նվազեցման ն նրա արատադրման հյուսվածքներում քյանում է, . հետնանքով: Այս տեստր կարելի է օգտագործելճառագայթահարված ՝ փռփոխությու վաղեմի կենդաճիների դիմադրոդականության որոշմանհամար" գգագիորենփոխվում է Ճառագայթանարված. համակարգիբջիջների ն մակրոֆագերի մռնոճուկլիարֆագոցիտների ըբքջիջճերըըբավական ֆազոգխոար ընդունակությունը: Այս են: մակրոֆագերի Սակայն ճառագայթում, ռադիողիմացկուն ֆագոգիտար հատկություններըշուտ են խախտվում:Ըստ երնույթին ճառագայթումըխախտումէ այճ կապը, ռրը աղեղծվումէ մակրոֆագի պրոցեսներիմիջն: Նման. կողմիցմասճիկի կլանմանն ֆերմեճտատիվ դեպքերումֆագոցիտոզի ֆունկցիայի ընկճումը կապված է լիմֆոիդ

`

.

"

:

:

դամակարգիհամապատասխան օպսոնների առաջացման ճվազեցման

քաճի որ հայտնի է, որ ճառագայթային հիվանդության ժամանա ն այր արյան մեջ քչանում են կոմպլեմենտը,,պրոպերդիճը, օպստճինները կենսաակտիվնյութերը: ու" հետ.

ինքնապաշապանության

հմունոլոգիակակ Օրգանիզմի խաղում մեխանիզմում մեծ դեր եւ ինքնահասկամարմիններք: Ճառագայթային ախտահարումներիժամանակ իճքնահակամարմինների առաջացումը ն կուտակումը ուժեղանում է: Ճառագայթումից հետը օրգանիզմում հայտնաբերվում են քրոմոսոմային անհղաշարժումներ ունեցող իմումակոմպետենտ: բջիջներ, այսինքն` մուտանտներ: Այս անկանոն բջիջները ընդունակ են առաջացնել օրգանիզմի նորմալ հակածիննեի նկատմամբ հակամարմիններ Անկանոն բջիջների իմունոլոգիական ռեակցիան սեւիական օրգանիզմի դեմ կարող է առաջացնել սպլենդմեգալիաճՑիայշախիմեծացում) լիմֆրիդ ապարատի հետաճի. հետ, սակավարյունություն, կենդանու աճի ն զւասրգացման ն խանգարում այլ խախտումներ: Այս բջիջնեռի շատացման դեպքում կարողէ առաջանալ կենդանու անկում: Ի. Համաձայն Ռ. Պետրովի. իմունագեճետիկ կոնցեպցիայի ճառագայթային ախտահարումներիապլրոցեսճերճ ընթանումեն հետնյալ հաջորդակաճությամբ ճառագայթման մուտագենազդեցություն անկանոն բջիջների հարաբերական շատացում, նրանց կռղմից հակածինների նկատմամբ ագրեսիայի ցուցաբերում նորմալ այդպիսի բջիջների կուտակում -» անկանոն բջիջների օրգանիզմում ինքնածին ագրեսիա օրգանիզմի նորմալ հյուսվածքներիդեմ: Որոշ հետազոտողնսրի կարձիքով սուբլետալ միապատիկ դոզաների խրոնիկական ճառագայթումից ազդեցությունից Ն փոքր դոզաների '

-

ճառագայթանհաւրվածօրգանիզմում `

մաննակցում ինքնահակամարմինները `

են

`

առաջացող

օրգանիզմի

բարձրացմանը: ռադիոդիմադրողականության Ճառագայթահարված կենդանիների մռտ դիմադրողականության խախտման մասին եճ վկայում առաջացած լեյկռպենիանն անեմիան, ոսկրածուծի գործունեությանն լիմֆռիդ հյուսվածքի տարրերիընկճումը: Արյան ն այլ հյուսվածքներիբջիջների ախտահարումներըն նրանց փոփոխություններըազդում են իմունիտետիհումորալ գործունեության վրա` պլազմայի, շիճուկային սպիտակուցների վիճակի համակարգերի ն այլ հեղուկների վրա: Այս նյութերը, կազմի, ավշի ֆրակցիոն ենթարկվելով ճառագայթմանազդեցությանը,իրենց հերթին ազդում են հետ միասին բջիջների ն հյուսվածքների վրա ն իրենք էլ ուրիշ գործոնների են դիմադրողականությունը: թուլացնում բնական Ճառագայթահարբվածկենդանիների մոտ ճնշված ոչ սպեցիֆրկ ուժեղ զարգացմանը՝ իմուճիտետը բերում է ճերածին մվառակման `

`

վաղ

54.

շատանումէ աղիքային հնքնաֆլորայի, մաշկի

ն

մարմնիայլ

մասեր

տեսակային կազմը, այսինքն զարգանում է Արյան մեջ ն ներքին օրգաններում հայտնաբերվում են դիսբակտերիոզ: աղիքայինուղու բնակիչ մաճրէներ:

մանրէների քանակը

ն

-

հիվանդության ախտածնությունում կարնոր բացառիկ ճշանակություն մանրէականությունն ունի առաջացմաճսկզբնակետին կենդաճումահվան միջն Սանրըէականության կա ուղիղ կապ: Ճառագայթանարվածօրգանիզմում փոխվում է նրա բնական արտածին վարակման նկատմամբ՝ տուբերկուլյոզի կայունությունըՕատրեպոկոկերի, պնեմակոկերի, դիզենտերիայի մանրէների, պարատիֆային հարուցիչների, լեպտոսպիրոզի, տուլյարեմիայի, գրիպ, վիրուսների (ինֆլունցա, կաճդիդամիկոզի, տարբեր ապարզենիների .(կդկցիդիաներ պոլիոմիելիտ), կատաղություն, մանըէաթույճերին այլնի նկատմամբ:Սակայն կենդանիներիտեսակային անվարակունակությունը վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ պահսլանվումէ' Ճառագայթային ներգործությունըենթամճահացու ն մահացու դոզաներով Ժանրացնում է վարակիչ հիվանդության ընթացքը, իսկ է ճառագայթային հիվանդության վարակը,իրեն հերթին, ծանրացնում տարբերակների պայմաններում հիվանդության ընթացքը։ Նշված ախոռանիշները պայմանավորվումեն` դոզայի, վարակունակությանն ժամաճակիգործոններիզուգակցմանազդեցությամբ: Իռնագնող ճառագայթման ենթամահագուն մահացու դոզաճերի ազդեցությունը կենդաճիներիմոտ առաջացնում է օրգաճիգմի բնական կայունության բոլոր գործոններիթուչացում, ինչպես ներածին, այնպես էլ արտածին վարակմաննկատմամբ: Սա արտահայտվում է նրաճով, որ ճառագայթահարված կենդաճիճերի մոտ վարբակիչհիվանդությունները առաջանումենճհարուցիչների ճառագայթվածների փոքը ղոգայի դնպքամ, մեծանում է, հիվանդացածների տոկոսը հիվանզությունըհաճախ մոտ Ճառագայթային `

.

է անկումով: ավարտվում

ՄՈՐ

Սակայճ հարկ է նշել, ռր իոնացնողմառագայթման ազդեցությունը բնականիմունիտետի գործոնների վրա դեդնս լրիվ չի պարզաբանված է ուումճասիրված ըճկճվածությաճ մասճավորավվես, թույլ հաջորդականության հարցերը, նրանց Ննշաճակություն,՝ Օ։-տարբ վարակներինկատմամբ,տարբեր տեսակի կենդաճիներիմոտ. նրանց փոխհատուցման նե ակտիվացման հնարավորությունները ն ուրիշ .

հարցերը:

Ճառագայրման աղդեցությունըարհեառականիմունիտետիվրա: Արհեառականիմունխոնետի գործոնների թվին ենճ պատկանում նախ ն ն հակատոքսինները: սպեցիֆիկ հակամարմինները առաջ

լ

Իմունոլոգիականռեակցիան ըտռ հակամարմինների առաջացմուն

դինամիկայի բաժանվում է երեք շրջանի` 1.գադտնի շրջան` հակածնի ներարկման ն հակամարմինների երնան գալու միջե ընկածժամանակամիջոցնէ: 2.արտադրանքիշրջան՝ այն ժամանակամիցոցն է, որի ընթացքում է հակամարմինների սինթեզը ուժգնորեն մեծանում հասնելով առավելագույն տիտրի: լ կամ թուլացմանշրջան՝ հակամարմինների 3.հավասարակշռության առաջացման արագությունը իջնումէ ն հավասարվումէ կամ զիջում է նրանց աճհետացմանարագությանը: ճառագայթումը փոխում է ծրգանիզմի պատասխան ռեակցիան Զերմուծվողհակածնի նկատմամբ,փոփոխությանաստիճանը կախվածէ հմուն պրոցեսի շրջաններից: Ճառագայթումըխմունիզացված մոտ առաջացնում է կենդանիների թուլացում: Թուլացման իմումիտետի աառիճանըկախված է ճառագայթմանդոզայից: Այսպես, տուբերկուլյոզի 100-200 դեմ իմունիզացվածվառեկների ճառագայթումը դոզաներովչի իջեցնումիմունիտետի լարվածությունը,իսկ 500Ռ ընկճում է նրան,այս, վառեկներիմոտ ընկալունակությունը տուբերկուլյոզիվարակինկատմամբ նմանվում է կամ առավել բարձրաճում է ոչ իմունացված, ոչ ճառագայթված Նույնպիսի օրինաչափությունէ դիտվում վառեկներից: կաթնասունների մոտ. ճառագայթման այն դոզաները, որոնք չեն առաջացնում սուր ճառագայթային ռրպես կանան,չեն հիվանդություն, |

'

,

Ռ-

թուլացնումվակցիճացվածիմունիտետիլարվածությումը: մեծ դոզաները թուլացնում են իմունիզացված օրգանիզմի անքնկայունակությունը ն ճառագայթային հիվանդությանբուռն շրջանումդարձնումբնականֆոնից

առավելցածը:

.

:

|

Իմունածնության փոփոխությունը տարբեր հակածինների ճեխարկման ժամանակտարբերէ: Օրինակ,ճառագայթմանազդեցության նա ճերքո խիստ ընկճվում է բրուցելյոզի հարուցիչի նկատմամբ,իսկ Սակայն ակտիվ հակսատոքսիկիմունիտետը պահպանվում է: ճառագայթմանագդեցությունից հեաո կատարվող իմոնիզացումը չի ապահովում անընկալունակության ձնավորում ճան տռքսինների

նկատմամբ:

`

մուռ հակամաճրէական կենդանիների պասիվիմուռիտետը ավելի շատ է խախտվում,քան հակատոբսիկը: Ճառագայթում,՝ էականորեն փոխում է ալերգիայի ն գուցաբերումը: Սրանց փոփոխության աստիճան աճաֆիլաքսիայի ինչպես ն իմուճիտետիխախտումները, ձնավորվումէ ճառագայթման դոզայով, ալերգենիներարկման ն ճառագայթների ագդմանժամամակով: Բնական ռադիռակտիվության ն իոնացնող ճառագայթման ցածր դոզաճերինշանակությունը կենսաբանական պրոցեսներում: Բնական ռադիացիոնֆոնը գոյություն ունի երկրագնդի ամբողջ պատմության ընթացքում:Հետասբար,բնական ռադիոակտիվու իրենից ներկայացնումէ ճիջավայրի գործոն, որում կատարվում են օրգանիզմների ինչպես անհատականզարգացմանպրոցեսները,այնպես էլ օրգանականաշխարհիպատմականզարգացման ընթացքը: Վ.Ի. Վերնադսկին, Մ. Կյուրին, քիչ ավելի ուշ Ա. Ի. Օպարինը ն ՄԿալվինըհամարումէիճ, որ երկրագնդի վրա կյանքի էներգետիկ աղբյուրը արեգակիլույսն է ն միջուկայինէներգիան:Վ. Ա. Կոմարովը նույնպեսայն համոզիչ մտբին էր, որ կենդանի օրգանիզմները օգտագործել են միջուկայինէներգիան,քանի ռր երկրագնդիկեղնի ռադիոակտիվո որպես կինետիկէներգիայիաղբյուր զբաղեցնումէ կարնորտեղերիցմեկը: Քնական ըադիրակտիվություննՑ են կազմում տիեզերակ ն երկրի ճառագայթները կեղնի ռադիոակտիվ տարրերը: Տիեզերակ ճառագայթների ուժգնությունը երկրի մակերնույթի վ րա փոփոխական է, նա կապված է արեգակի ակտիվությունից, ծովի մակերնու բարձրությունից, աշխարհագրականլայնությունից ն կլիմայական պայմաններից (աղ.2): Ն ա

4.

Ճառագայթումը՝թուլացնում է.

`

|

ւ

.

'

Ծովի

Տ:

մակերնույթի Ո:

վրա,

դոզաներ: Ճառագայթահարված.

արանի Բա

-

--

ՀՈՏ»

Ր

-

՛

ճ՝

ո

(

աշխարհագրական լայնությունից գառն Մ Կոզն)-

:

հակամարմինների կենդանիներին հակածնի կրկնակի ն ՛տռարբերություն միտպատիկի բազմապատիկ ճերարկումներըի " նպաստումեն հակամարմինների առավելուժգնությանը: առաջացմաճ է ոչ Ճառագայթումնազդում մրայնակտիվ իմունիզացման վրա, այլն պասիվսբսկումների վատացնելովնրանց էֆեկտիվությունը: են բուժման համար պահանջվում Ծառագայթահարված կենդանիների ձակառտսքսիկ շիճուկի 3-5 անգամբարձր. Ճառագայթված ոռաջացումը:՝

ճան

ող փո փոխությունը կախվա Իո մարազանի Հոգեպոջյա

Ն

'

-

Ճառագայթման Տիեզերական

--շջ

,/

'

:

ոա էն րը ավ թյան ֆոր թորիումը, բության դիսակտի տարրե Ար ածխածինը, տրիտին այլն: կալիումը մում

ամասը,

հ

վ

դա

ը

կենդանիէակների վրա: Երկրագնդիռադիդակտիվտարրերի մեծ մասի տրռհման պատճառովբնական ոադիռակտիվությունը աստիճանաբար քչանում է (տիեզերականճառագայթմանուժգնությունըհարաբերական իմաստով մնում է հաստատուն), ուստի այն ժամանակներում, երբ երկո է ըն վրա ընթացողպրոցեսները երկրագնդի բերեցին կյանքի առաջացմանը, ի

Ինրան տաածվածեննցրված պատահում վիճակու ար

ր

Բնություն

թ)

ք Լյաճ

ր

օդում

ն

աք

ն լիճում են բոլոր բուսական ու հողում, հաճքաքարերում,ջրում, օրգանիզմներնհյուսվածքներում: կենդանական Բնական ռոատդիոիգոտոպների տարածումը երկրի տարբեր շրջաններում տարբեր է: Օրինակ, նրանք լայն տարածված են Բրազիլիայում, ՀնդկաստանիԿերալա ն Մադրաս շրջաններում, Նոր Ջելանդիայի ռրոշ կղզիներում, Նեղոս ն Կոնգո գետերում, Ֆրանսիայի ն ավազաքարային շրջաններում, ն են

'

ք Անանէտապները վաշ մՆանան Դոդի գրագրի, կյանքի դեպի նախնադարյանդարաշրջան: Այ խդրանում են

,

տորջաքարային ,

ը

"3.

ւ

ԱԳ

ւ

Ճառագայթման

ն

տ

ճնդհանրական մեխանիզմների(կենսաէներգետիկայիադենիլային

ՌսկրեԹոքերում Ոսկրածու համակարգը,ածխաջընհ

..

Ը

Սվ

«գ

6.1

:

:

Արայան) արոր աԱ, ամինկին միոմն արանի

ծում

'

Հ իոնը

|

|

|

4 Գումարային

:

6.

արտաքին

Վ

վՎ՛ճառագայթում

|

ներքին Գումարային

Ռադիացիայի աղբյորնրըի

վ

յ

|

րւ գումարային ճառագայթում Տ

լ

.

:

Արարա

ԱՂ

Աթրո ՆՆ

տ

հաջորդաբա

|

|

-

ՀՈՐ

Ռադիոէկոլոգիայիտվյալներից հետնում է, որ բնական ռադիոակտիվության մակարդակը արտացոլում է կենդանիօբյեկտների մետաբոլիկ պրոցեսների. կագմակերպվածության աստիճանը: Օրգանիզմի բարդացմանհետ, ինչպեսճան հյուսվածքների դիֆերենցման ն ինտեգրացման առաջացումով,նրանցռադիռակտիվությունը իջնում է, `

աջ

-

ւ

է տարրերը: Կակարծիք, որ հնագու միջուկային կենսասինթեզի

երկրագնդիօրգանական աշխարհի զարգացման սկզբնական ու գերիշխում էին ռադիոակտիվ օրգանիզմներըօգտագործելեն էներգիան համար: Այս շրջանին են վերաբերվումերկրագնդիվրա առաջացած ջրիմուռները, պտերազգիները, ն. մերկասերմները ծածկասերմ բույսերը: Տ

`

--

տարրերիկողմիցառաջացածմիջուկային Տո Քճության ռաղիոակտիվ բոլոր "«ճաղագայթման դաշտերը մշտապես ազդում են կենսոլորտի ւ

նա

Կենսաերկրաքիմիական ուսումնասիրությունները վկայում են,որ

|

վ

ՐՐ

|

|

բոլոր

-

ճառագայթում,

|

|

ռադիոկայունություն:

3.6

3.6.

՝ 36

ճառագայթում

վ

ճեղքում

'

Մթնոլորտայինօդի

ճառագայթում

1 ՛՛-

ոլիտիկ

նյութերի է, որ կյանքի բարձր ձներին բնորոշ որոշ քիմիակաճ միացություներ ստեղծվելեն էվոլյուցիայի այդ փուլում: Կյանքի սկզբնական. ձների. առաջացմամբ բիմիակաճ ն կենսաքիմիական էվոլյուցիան ըստ ուժգնության զիջում է էվոլյուցիայի ձնաբանական Ն ֆիզիոլոգիական. ձներին: Զարգացմանտարբեր մակարդակունեցող օրգանիզմներիռադիոզգայունության, ուսումնասիրություններից պարզվել է, ռր առավե պրիմիտիվ օ կառուցվածքի ւսճներ) Քոոռը բնո ըգանիզմներին(մանրէներ,ժոոոոո) է հարծբ ձ

։

Լ

լ

գոնաներում

Տիեզերական ճառագայթում

:

ի)

հյուսվածքներում | րում

|

վ

բեր

Փափուկ

աղբյուրը

կլանման

կենչե:

Ր

:Ժ-

")

Չեխուսլովակիայում -

'

ԱՏ ԻՄԲեն աջ Ռո) ոռղակեր Գան

ամամ ժամանակաշրջանում կատարվում էր քիմիական Ն կենսաքիմիական չվոլյուցիա, որը բերեց օրգանական նյութերի սինթեզմանը: ն կենսաքիմիական ցիկլերի առաջացմանը: Ընտրության արդյունքում երկարատե քիմիական նե կենսաբիմիականէվոլյուցիայի պրոցեսում, ռադիացիայի ազդեցության ներքո, ձնավորվել են կենսաքիմիական. ռեակցիաներ, որոնք ընդունակ են սպիտակուցներիհամակարգին պոլինուկլեռտիդների ինճքնավերարտադրմանը: Մանրէների, բույսերի ե կենդաճիներիիմոտ հայտնաբերված կենսաքիմիականպրոցեսճերի

:

միաժամամակ.ցածրանում է ն ռադիոկայունությունը: "

Ժամանակակից տվյալներըթույլ են տալիս համարել, որ կենդաճի օրգանիզմների հարմարվելու ն պլաստիկության բարձր ունակության շնորհիվ, նրանց մոտ էվոլյուցիոն ընտրության ժամանակ մշակվում է հարմարում ճառագայթման մեջ ֆոնինկատմամբ: Գրականության ռադիոկայուն ձների մասին նկաբագրվածեն դեպքեր մանրկների ՓՏՇԱԳՕօոտտ ցեղից: նրանք բազմանում էին 20 մլն. ռադ դոզայով հետո, այն դեպքում,երբ սովորական պոպուլյացիաները ոչնչանում են 1-3 մլն. Բույսերը, կենդանի. ազդեցությունից: օրգանիզմները, ինչպես. նան մարդը գտնվելով 10-100 անգամ բարձր վ (նահանգ ֆոնի. Մաին-Ջերաիս նահանգ Կեռալա` Հնդկաստանում, Նիուէ կղզին Նոր Քրազիլիայում, ե Գելանդիայում այն չեն ցուգաբերում արտահայտված փոփոխություններ:Սա վկայում է այն մասին,որ կենդանիօրգանիզմները են մի շարք սերունդների ընթացքում իոնացնող ճառագայթներիբարձը դոզաներին: Այսպիսով, բնական ռադիռակտիվությունը որպես արտաքին միջավայրի գործոն օրգանական աշխարհի զարգացման համար հանդիսանում է էներգիայի աղբյուր, ապահովում է բուսական ե կենդանականօրգառիզմներիֆիլոգենեզը: » Որոշակի պայմաններում ազդեցությունըկարող է ճառագայթման Ն մահացու: լիճել խթանիչ, ընկճող Կենսաբանականօբյեկտների փոքր դոզաներով խթանիչ ճառագայթումը իոնացնող ճառագայթման ազդեցություն է գործում նրանց վրա: Ռադիոկենսաբանության կենտրոնականհարցերից մեկը դարձավ կենդանի օրգանիզմներիվրա փոքր դոզաճերի ազդեցությանուսումնասիրությունը:Դա բացատրվում է ատոմային էներգետիկայի ինտենսիվ զարգացմամբ ն արհեստական լայն օգտագործմամբմարդու գործունեությունում: .ռառհոնուկլիդների

Գլուխ 5. ԷԱԴԻՈԱԿՏԻՎ

'

բարձր

.

ճառագայթելուց

ռադիռակտի

ռադի

պայմաններում .

Ո

ճարմարվել .

Տ

ՆՅՈւԹԵՒՐՒԻ

ԹՈւՆԱԿԱՆՈւԹՅՈւՆԸ

|

Դ. Ի. Մենդելենիի պարբերական համակարգի յուրաքանչյուր քիմիական տարրի ռադիոակտիվ իզոտոպները ընկնելով օրգանիզմ մասնակցում են նյութափոխանակության պրոցեսներինայնպես, ինչպես

կայուն տարրի

Ռադիռակտիվ իզոտոպների է նրանց ռադիոակտիվ Օրգանիզմ ընկնողռադիոնուկլիդների Ճառագայթման պարամետրներով: ազդեցությունը,սկզբունքորենչի տարբերվումարտաքինաղբյուրներից իոնացնող ճառագայթումից: Նրանց առանձնահատկությունը ազդող է ներմուծվելով նրանում, նրանք, միայն որ կայանւմ են մնալ հյուսկածքներումերկար նյութափոխանակությանմեջ կարող ժամանակ: Ռադիռնուկլիդներիակտիվությունն անկարելի է մարել ոչ քիմիական, էլ ֆիզիկակաճմիջոցներով: թունականությունըպայմանավորողհիմնական Ռադիոնուկլիդների թունականությունը,կախված է. 1) գործոնները: Ռադիոնուկլիդների Ն էներգիայից, կիսատրոհման ճրա ճառագայթման տեսակից հատկություններից, ) ֆիզիկա-քիմիական նյութի պարբերությունից, այն է օրգանիզմ: 3) ընկնում ռադիռնուկլիդն մեջ որի կազմության ն տ արածվելու ձնից: ռադիոնուկլիդների օրգաններում հյուսվածքներում արագությունից: բերվելու 4)օրգանիզմիցդուրս Ճառագայթմանէներգիան ն տեսակը: Ռադիռակտիվիզոտուվի էներգիայի 'ախտահարիչազդեցությունըկապված է նրա ճառագայթման հետ՝ որքան այն բարձր է, այնքան ուժեղ է ախտահարումը: Ծառագայթման տեսակը հանդիսանում է -տճադիռիզոտոպի բնորոշող կարնորցուցանիշը: թունականությանը տվյալ

իզոտոպները

որոշվում կենսաբանական ազդեցությունը

ոչ

Տարբեր

տեսակի ռադիոնուկլիդների կենսաբանական :

ազդեցության աստիճանը կախված է նրանց էներգիայի գծային է հաղորդումից (ԷԳՀ): Մասնիկի կամ քվանտի ԷԳՀ մեծությումն պայմանավորումնրւնց գծային իոնացմանխտությունը(տեսակարար մասնիկներ,պրոտոններ), իոնացում) նյութում: Ծանր մասնիկների (ռ խտությունըշատ բարձր է, թեթններինը(8- մասնիկներ,/ հոնածման ցածր է: Որքան բարձր է էներգիանն կարճ է մասճիկի ճառագայթներ)՝ մեծ է նրա ԷԳՀ (աղ:4): վազքը,այնքան որոնքունեն մեծ ԷԳՀ, ռրպեսկանոն, օժտված Այն ճառագայթները, են բարձըկենսաբանական էֆեկտիվությամբ: է այն մասին, որ տարբեր Այս ֆենոմենը վկայում ճառագայթումներըազդեցությանաստիճանը:կախված է ոչ միայն ընդհանուր կլանված էներգիայի քանակից, այլն օրգաններում, տարածումից: ն բջիջներում նրանցերկրաչափական հյուսվածքնեբում -

-

`

|

տ

4. ՝

կենսաբանական

Իոնացնող ճառագայթումների ազդեցությունը բնորոշող հաստատունները

Էներգիա Պառագալում գայթու |

ԱՄՎ :

կարրի ւմ

Է

,

|

Ի

լ

4,4 մմ

մասնիկներ

35 մկմ. 22. մկմ.

Պրոտոններ Նեյտրոնճեր

լ

`

0,9

|

|

"

|

143,0

45.0

՞Ղօ

ցող

ոոերնեւը Նրա ենսարանական էֆեկտիվության (ԻԿէ) ոմեակից, են

Հո Բանան մոլԳար նների նդեանութ՝ ,առագարւն գործակիցը հավասար սեռական գեղձերի տեղս: 10,

իսկ

նե

նրանց `

ՏՐ

մատանի Հանում Ակտիվության կարն կենսաբանական Կաթնասունների առավել վտան ւ Ռադիոնո

է

ն.

թռչունների համար

որոն ձերկայացնում այն իզոտոպները, Նաթան

տնողություն

ացավ ո `

լա ճ`

ո

ճառագայթման ժամանակ՝35:....

են

ե

հման

Բրրությոն (արկ իիհիմնական պայմաններում տոայ» բաարա ն, հետարաը, տրոհվումէ, չհասնելով օրգանիգմիհյուսավծքներին, ի ս

ԱՅՐ.

ւ

:

ո

՛ՔՕ Օրիճակ, խտություն: է 3 -10-՛

վտանգավոր առաջացնում

կամ

ա

կիսատրոհման պարբերությունըկազմում ` նրանց

վայրկ:Նույնը են ծաճըմիջուկների կարելիէ ասել 7-134, հանդիսանում տրոհմաննյութեր, նրանցկիսատրոհմանպարբերությունը վաբկյաններ-

որոնք 136-140,

բուլեներ իսատրոհման է.

.

|

ա.

:

մեծ

ՍԱՐ

անա գանիզմ Է Կոզանիզըը Ի,երքին ճանապարհով ակճու հիմնականում ազդեցությունը . ռադիոնուկլոդիկենսաբանական է ռադիոնուկլիդ կրող նյութի ագրեգատային պայմանավորված որոնք ունեն այն ռադիոնուկլիդները, Ավելի ուժեղ ազդեցություն Նրւսնք ն են միացություններ: ջրալուծ հեշտությամբառաջացնում գազ ներծծվումեն արյան մեջ, ն մեծ քանակություններով ինտենսիվորեն կամ օրգանիզմի բոլոր տարածվում են մասերը, արագ օրգաններում: են համապատասխան համակենտրոնացվում կենսաբանական Դժվար լուծվող կամ չլուծվող ռադիոնուկլիդների

որոշվում է օրգանիզմ ներմուծվող ռադիոնուկլիդկրող ազդեցությունը աստիճանով:Չ̀լուծվող ճյութի "ձնով` ւսերոզոլի կամ փոշու դիսպերս թոքեր, ռադիոակտիվմասնիկներնընկնելով լաճվել ստամոքսաղիքայինուղի կերի կամ ջրի հետ, կարող բջիջների համակարգի էպիթելայինկամ մոնոնուկլեար ֆագոցիտների ն կողմից, կամ երկար ժամանակ մնալ ստամոքսում աղիքներում, առաջացնելով ուժեղ արտահայտված տեղային մուտք գործող ռադիոնուկլիդներ ախտահարում: Ներքին ճանապարհով մեծ նչանակությունունի համար ազդեցության իզոտուվի (ոչռադիռակտիվ) կայուն մեջ նրա ռադիոնուկլիդկրող նյութի կալցիումը Օ րինակ, համանմանը: տարրի կամքիմիական ճերկայությունը են Մենդելենի են պատկդյնում ն ստրոնցիումըհամանմաճ տարրեր

ա»

րանի

դների

ւ

կենսաբանական

ն զարբերություն (տասնյակ.հազա:ր տարի |

Լ

ՎԵՒԲ:

րան կրող ադիռնուկիդի, կատարվում հյուսվածքներում հ

է

եսչեն

ներմուծմող րարՍան ոա

ա համեմատական կարգով Այս. օրինաչափության է պաշտպանել կարելի միջոցով են մեթողճեր, որոնց առաջարկված: առաջացնող ախտահարումներ առանձինօրգաններըճառագայթւային, լիարժեք Օրիճակ, կալցիումով ռադիոնուկլիդներից: ոպաքինկրողն է) զգալիորեն

(կալցիումը -

Կամ

են փոքրացնում

հյասվածքի ձեջ :

ավելի)ունեցող ռադիոճուկլիդները բնականպայմաններում կարող ստեղծելէֆեկտիվ դոգաներճառագայթային հիվանդության զարգացման

մոտ չի կարող առաջացրել բնականպայմաններումնա կենդանիների կամ Սակայն որոշ դեպքերումկարճակեց ճառագայթային հիվանդություն: ուժեղանալ է կարող թունակւսնությունը ռադիոնուկլիդների երկարակեց : շնորհիվ: դուստր ռադիոնուկլիդների մեջ ռադիռնուկլիղը նյութեր, ռրոնց կազմության Քիմիական

պարբերությանԻ անցած որ Ց կարճ:կաաարոնման արարո ռլ օրգանիզմ. խմբին Միաժամանակ երկրորդ ամակամգի Սնանուլ, ն կուտակումը նյութի ներծծումը ն լ

մի քանի

Է

է

,

ունե Տարբեր էԳՀ ն կենսաբանական ազդեցություն Ն համ ճառագայթների արտահայտման լ կազմվածեն ռենտգենյան. ճառագայթների նկատմամբ ն կախված ն օբյեկտից ն հ : ճառագայ

է

կազմում նրա քանակը` կեղնում

վիճակով:

..

.

է: եթե հաշվի առնել այն, որ հողի

Հ

ան

ճառագայթներ 8- մասնիկներ ռ-

ԸԿԷ

ԷԳՀ, ծակի կէՎ/մկմ Գոր

հյուսվածքում

թ0սմնավելի|

Ռենտգենյաննլ|

Վազք մկանային1մկմ

2387̀ կիսատրոհման 4,5:10"տարի պարբերությունը

է, ընդամենը1/1000032, իսկ օրգանիզմումավելի քիչ, ապա ստացվում որ

:

Իռնացման միջինթիվը| Միջին

համար: Օրինակ,

ռա

արման ՏՈՏՈ

ա

`

երաբաժինն

ոսկրային ճերատումը զրրրոթեւ զ"

ՅՐ

ախարց

ԳԵՐ

Աո

թրա

ՅԱ

մուտք զործել.կենդանիներ կարող ն Ռադիոնուկլիդները օդ» կեղտոտված շնչելով օրգանիզմ բաքերի միջոցով, Ն

ար

ւ

ր

երե՝

մարսողական ուղու.

ռա միջոցով` դիռակտիվ ճյութեր պարունակող ջրի

ն

ն վերքերիմիջոցով: լորձաթաղանթների `

կերի

հեւտ:

մաշկի,

արագությունըերբեմնորոշվում է նրաճց վալեճտականությամբ:Օրիճակ. ւ երծծմամ արագությունը րագություսը ներ

Ռա

դիոււկտիվ աերոզոլիներթափանցման աստիճանըն ճստվածքը թոքերում կախված է մասնիկներիլիցքից ն չափսերից: Գազանման ճյութերը թոքերի մակերեսիցշատ արագ ներծծվումեն արյակ մեջ ն մտտարածվում ամբողջ օրգանիզմով:0,5 մկմ տրամագիծ ունեցող մասնիկներըհեշտությամբանցճում են թոքեր ն հեշտությամբ էլ` գութն են գալիս: 0,5-| մկմ 90 94 մնում է թոքերում, չափիմասնիկների իսկ 5. մկմ ավել մեծության փոշու հատիկների20 94 ֆիքսվում է: Առավել մեծ` ճատում են վերին շնչառական մասնիկները ուղիներում, այնուհետն

բրԳանիզմ

քանի որ ներծծվում,

:

նրանց

«3.

աանը թիչ

01.

ն

է.

:

ուղի,

այ

ւ.

ներծծման

է,

ներարդվայնամգային: Սա բացատրվում: ն ձնաքաճական ֆիզիոլոգիական

պրոցեսնե'

`

վարքըորոշվում ռադիոնուկլիդների է

Լ.

է

տարրի իոչպես Հմոժեմերին, տվյալ

ուսումնակ Փորձարարական

ճանապարհն: Նա աան զերմոծվում տարրեր -երմուծվող ոսդխակտիվ տարրիֆիզիկաններում

են: օլգանեզը նոյնպեսկախված է

քիմիական հաւակություններից, բացառությանէ

ռադիոնակլիդներն

կագմում ներհրակճային

Ներմուծվող ռադիռակտիվ «գտագործումը: իզոտոպներիԽրծծման '

|

:

՞

:

հյուսվածքների

առանձնահատկութ `. ներծծված

աան

ՍՃարըի Աարաաեգըի աաաԻո կարա աար ճրանց խթանիչ աոան կարեորությ զդեցությամը որոշ կալցիումը Աաաա կատարում օրինա զգանների կանթմտնում էէյուրահատուկ է կենսածին

.

դեր՝

`

մշտապես

հյոսավածքներիբաղադրության մեջ մեծ հակում

նկատմամբ: յոդը համակարգի ցուցաբերում. ոսկրային

ագաժիզմի

այնպես,

է:

մեջ Արյան Ռաղիտճուկլիղների օրգանիզմում: բաշխումը

ծերերի մոտ: Արյան մեջ ներծծված են

-

.

.

համար

:

ստ ներծծման ուժգնությունը Արյանմեջ ռադիոնուկլիդների տեղի բաշխվում է հետնյալ վերընթաց կարգով` բերանով, ներմուծման միջոցով, ենթամաշկային, ճերմկանային, . ինհսպացիայի

պրոցեսի

իգոտոպներ՝ մասնակցում

Լ.

:

է շատ

են

.:

`

՛

.

ճ

:

Ր:

են

Ննրագությունը կախված նբանց ընդունած քանակից: րաիճանը ստամոքսաղիքային Մր ուղի, յնքան շատ նրանք անցնում ներծծման տոկոս: փոջր Ռադիոակտիվ նյութերի կարորագույն նշանակություն ունի կենդանու րիքը մա աաուգարում ձերծծման միշտ բարձր քան Պատկոսը `

եճ

ուղուց ատամոքսաղիքային (ըստԴ.Ի.Վակուտիճսկու ն ուր.)

աղիքներումնրանքմիանալովայնտեղ գստնվող ՊորթաեոներիՆ ճարպաթթուների հետ վերածվումեն վատ լուծվող նյութերի: Ուրաճից առաջացած, ինչպես ճան հազվագյուտ հողերի տարրերը աղիքճերում առաջացնում են դժվարլուծվող միացություններ ն ԲՈԼ ներծծումը կատարվում ցածր մակարդակով (աղ. :): ար ուղամ ռադիուկտիվ նյութերիներծծման Ստամոքսաղիքային

զրոն

չ

.

ալկալիականճյութերը: ներծծվում Հողա

ոե

Քաս՝՝, այնուհետն թա՞4 մուծվո ե աղերի ներմուծվող ,

|

անցնում հիմնականումմարսռղականուղու միջոցով, Հատկապես արոտավայրերում:Ջրի ն կերի հետ ընդունածռադիոակտիվ նյութերի ներծծումը կախված է քիմիական միացության բնույթիցն կենդանու ֆիզիոլոգիականվիճակից: մ հեշտեն Ստամոքսաղիքային

անաւկության

Հ3

Քո``

ութերի Սերծծում ն ներ Որոշ ռադիոակտիվ նյութերի

5.

ռաղիուուկլիդներն

են

ռ

հետո

.

Գյուղատնտեսականկենդանիների մոտ

ոա կայուն

,

:

ն կլանվում են, Խխվում անցնելովստամոքս: Թոքերում կուտակվողռադիոսկտիվմասճիկներնարագ ներծծվում են արյան մեջ, սակայն նրանց որոչ մասր կլանվում է մակրոֆագերի կողմից, որի հետնամքով թոքային հյուսվածքում կարող է առաջանալ` երկարատե ռադիոակփտիվություն:

"ղլթան

Քկ՞`

ամր մ ցաաում ԱաՆաարբեր ատիճաւնը իդրտ

արմտակտիվ

բարձր է բարձր

Մ`

.

`

.խակում ունի վահանագեղձի նկատմամբ: ռադիոնուկլիդներիֆիզիկա-քիմիական .

է

-

մեծ. ո

կան հատկություն ներով .

տարրիդիրքովԴ. Ի. Սենղելենի պարբերական համակարգում Պաղիոիդոտույիարժեքականությամբ արյան լածելիությամբ, ե մեջ ն կոլոիդային միացությաններ հյուսվածքներում -

ն առաջացնելու ընդունակությամբ այլգործոններով:

ՏՐ

Ռադիոնուկլիդներին, ըստ նրանց բաշխման օրգանիզմում, բաժանում են չորս հիմնական խմբերի (Մոսկալյով, հատուկ առանձնացնումեն յոդի իզոտոպների (աղ. 6»: խումբը Այսպիսի բաժանումըպայմաճականէ, քանի որ որոշ դեպքերում տարրերի նման բաշխումը կարող է փոխվել: Սասճավորապես, թթվածնի, ազոտի, ջրածնի, ածխածնի բաշխումն կախված է այն քիմիական միացություններից, որոնց կազմությանմեջ նրանք անցնումեն օրգանիզմ: -

`

-

տարրերիբաշխմաճտիպլերըօրգանիզմում Ռադիոակտիվ

6.

Բաշխման

|

տիպերը

Հավասարաչափ

«.

ջ--

ԻԱԿ-Ի

Տարրեր

-

ՊարբԻրական համակարգի առաջինհիմնականխմբի տարրերը՝ջրածին,լիթիում, ճատրիում,կալիում, ռուբիդիում, ցեզիում,ռուտենիում,քլոր, բրոմ ն

այլն:

.

Հդղաալկալիական տարրեր՝

Կմախքային(օսւտեռտրուպ)

| բերիլիում,կալցիում,ստրոնցիում, բարիում,ռադիում, ցիրկոճիում,

Լյարդային

`

| իտրիում, ֆտորն այլն: | Լանտան, ցերիում,սպրոմետեում, պլուտոնիում,թորիում, մանգանն

:

Երիկամային Թիերոտրոպ

այն:

ստիբիում,

Բիսմուտ, արսեն, ուրան, սելեճ ն այլն: Յող, բրոմ,

կուտակումըտասնյականգամբարձրանումէ: է Փրգանը, որտեղ տելի նա ն ռրի հետնանքով համակենտրոնացում

Այն

ռադիոնուկլիդի է առավելագույն ենթարկվում ունենում

կոչվում է կրիտիկականօրգան: Որռշ ճառագայթմանն ախտահարման, են հանդիսանում ռադիռնուկլիդներիհամար կրիտիկականօրգաններ միշտ նույն օրգանները, օրինակ յոդի համար վահանագեղձը: ստրոնցիումի. կալցիումի ն ռադիումի համար` ոսկրները: Բոլոր օրգաններ կլինեն ռադիոնուկլիդների համառ կրիտիկական արյունաստեղծ համակարգը ն սեռական գեղձերը: Այս օրգանները որ նրանք առավելխոցելի այն պատճառով, համարվում են կրիտիկական են նույնիսկ ճառագայթման փոքր դոզաների ժամանակ, ճրանցում առաջանումեն էականփոփոխություններ: Օրգաճիզմընկնողռադիոակտիվիզոտոպները,ինչպես ն տարրերի մեջ ն կայուն իզոտոպները,ներգրավվումեն ճյութափոխաճակության են բերվում օրգանիզմից կղանքի, մեզի, կաթի, ձվի Ն այլ դուրս ճանապարհներով:Այն ժամանակամիջոցը,որի ընթացքումօրգանիզմից է բերվում տարրի կես մասը, կոչվում է կիսադուրսբերման դուրս կենսաբաճականշրջան: Տարրի ռադիռակտիվիզոտոպներիպակասումը օրգանիզմից արագանում է ռադիոակտիվ տրոհման եետնանքով: Հետնաքար, ռադիոակտիվ իզոտռպների նվազեցումը օրգանիզմում ն. ոսդիոակտիվ կատարվում է կենսաբանականօրիճաչափությունների տրոհմանօրենքի համաձայն: Նրանց փաստացինվազումըօրգանիզմում, էֆեկտիվությանշրջանով ընդունված է արտահայտել`կիսադուրսբերման

(1:

աստատ:

Ռադիոնուկլիդների բաշխման տիպերը բոլոր տեսակի օրգանիզմումսկզբունքորեն նույն եճ ն քիչ են փոխվում կաթնասունների հետ: մռտ կենդանու տարիքի Հղիների ռադիռակտիվ իզստասպներն ն պահեստավորումեն "անցնում են ընկերքի միջոցով սլտղի օրգանիզմ հյուսվածքներում: Երիտասարդկենդանիներիռամար առավել բնորոշ է ռադիոճուկլիդների ճերծծման արագությունն ն .պահեստավորումը հյուսվածքներում:Այդ կապակցությամբորոշ ռադիոնուկլիդներբաշխվում ենճ նուն օրգանի տարբեր մասերում անհավասարաչափ:Օրինակ, մատղաշ աճող կենդանիներիմոտ օրգանիզմ ճերմուծված ստրոճցիում 90 սկզբում մեծ քանակությամբկաւտակվումէ ոսկրերի սպունգանման մասերում, իսկ հետագայում կոմպակտ մասերում: Բորբոթային . բաշխումը կարող է պրոցեսներիժամանակ նույնպես ռաղիոնոււկլիդների -

ճ6

Բորբոքային օջախներումռադիոնուկլիդներ լինել անհավասարաչափ:

Ռադիոթունավոր նյութերի խմբեր: Ռադիոնուկլիդները որպես ներքին ճառագայթմանպոտենցիալ աղբյուրներ ըստ կենսաբանակա են հինգ խմբի՝ ազդեցությանբաժանվում Ա խամբ առավել բարձր ռադիոթունականություն ունեցող են. կապար 210, պոլոնիում--210, ռադիումիզոտոպներն ռադիուսկտիվ 226, թռրիում-230,ուրաճն-232, պլուտոնիում 238 ն այլն: Նրանց միջին ջրում տահմանված` է տարեկան թույլատրելի խտությունն (Կի) --

-

«:Ա0՞ -10"):

Բ խումբ` բարձը ռադիռթունակությունունեցող ռադիոնուկլիդներն համար միջին տարեկան թույլատրելի խտությունը ջրում որոնց են,

Ճ-(10՛ -10")կխիլ։ Խմբի

ներկայացուցիչներնեն՝ ռուտենճիում-106, յոդ-131, ցերիում-144, բիսմուտ-210, թորիում-234, ն այլճ: Այս խմբից է ճան ստրոնցիում-90, ուրան-235, պլուտոնիում-241 հավասար է

է 4-10-10: որի համաը նչված խռությունը հավասաց

Գ

միջին

.խումբ

ռադիոթունականություն

ունեցող

ենճ: Այս խմբի համար միջին տարեկան թույլատրելի ռաղիոնուկլիդներն խտությունը ջրումկազմում է ե: -0 0.՛ -10") կի: Խմբի են՝

59, կոբալտ-60, ստրոնցիում-89, ի ցեզիում: 137,բարիում--140,աուրում--196ն այլն: Դ խումբ են: Միջին տարեկան ռադիոնուկլիդներն

կալցիում-45,

երկա

'

փոքրագույն ռադիոթունականություն ունեցոդ:

կազմում է

«.Ո90--լ -(

0")

զիլ: :

խտությունը ջրում թույլատրելի

Տ Տվյալխմբի

ներն ե են՝ իզոտոպներն

պղինձ-64,

բերիլիում-7, ածխածին--է4,ֆտոռ--18, քրոմ-51,երկաթ55, տելուր-129, պլատին--197,սնդիկ--197, թալիում-200ն այլն: Ե խումբ՝ կազմում ենճտրիտին ն ճրա քիմիական միացությունները: (տրիտիօքսիդ ն գերծանըջուր): Ջրի տրիտիի

համար

կի:

|

աշխատանքի ժամանակ պահանջվում է ռաղիոթունականությանը, կանոններիպահպանում: համապատասխան սանիտարական Ռաղիոակտիվ իզոտոպների կենսաբանակած- ազդեցության աստիճանըորոշող գործոնները:Ռադիոակտիվ տարրերի ռադիռակտիվ կենսաբանական էֆեկտիվությունը բնորոշվում. է իզոտոպներիֆիզիկական (դոզա, կիսատրոհմանպարբերություն,տեսակ ն էներգիայի ճառագայթում) ն կենսաբանական (բաշխման ձնր, դուրս բերման ուղին ն արագությունը) հատկություններով ն կենդանիճերի, տեսակայինն անհատականռադիոզգայունությամբ: օրգանիզմ Եթեռադիոակտիվ իզոտոպները, ընկնելով հավասարաչափբաշխվում են այնտեղ, ասլա անկախ նրանց կողմից (սուր, ենթասուր, խրոնիկական) առաջացրած հիվանդության ընթացքից ն ամորձիների զանգվածի կենդանու մոտ ..ճկատվում.է փայծախի խիստ ընկճում ն առավել.ուշ լիմֆոիդ փոքրագում, արյունաստեղծման առաջացում: ուռուցքների հյուսվածքում ժամկետներում` փափուկ '

՛

'

.

կենդանու "Իգոտոպներիկմախքային տիպիբաշխման ժամանակ արտատեղային մատ:. նկատվում է փայծախի մեծացում

արյունաստեղծման հետնանքով: ոսկրածուծային արյունաստեղծման ամորձիների ընկճում: առավել հետաճի ուժեղ առավել ուժեղ բացակայում: ոսկրայինուռուցքներիառաջացում: չափով Իգոտոպների լյարդային ն երիկամային. տիպիբաշխման ճկատելի փոփոխություններ են տեղի ունենում Սարդում.ն ժամանակ ն ուղիներում: միզատար ուղում, երիկամներում ստամոքսաղիքայիմ հիվանդությանընթացքը ն նրա ավարտըորոշող "Ճառագայթային `

է էական գործոնն

5:

:

Այս դեպքում

թույլատրելի

Է խտությունը ռադիռակտիվ` իզոտուվի Համաձայնյուրաքանչյուր սահմանված 3,210

այլը)

իզոտոպներն

ար մորեն99.տիրում: Տ.

նատրիում -- 22, ֆոսֆոր-32, ծծճւվբ-35,քլոր-36,

էֆեկտիվության չրջանի տնողությունը: Այսպես, կարճ էֆեկտիվության շրջան ունեցող ռադիոնուկլխդները (իտրիում-90, ցեզիում--137, բարիումկամ որոշ կարճ ժամանակամիջոցում ընկնելով մհապատիկ օրգանիզմ,նրամց բնորոշ դոզաների միջն եղած փոքր տարբերությանը, են սուր, ենթասուր ն խրոնիկընթացքիհիվանդություններ: առաջացնում տեղի է ունենում արյան պատկերի ն կենդանուընդհանուր արագ վերականգնում: Նույն պայմաններում ազդող, սակայն վիճակի էֆեկտիվությանմեծ շրջան ունեցողռադիռնուկլիդների կիսադուրսբերման ն այլն) (ստրոնցիում- 90, ռադիում-226, ցերիում--144,պլուտոնիում--239, դոզաները նշանակալից տարբերվում են, որով պայմանավորվում է հիվանդության սուր, եճթասուր ն խրոնիկ ընթացքը: Հիվանդության վերականգնմանշրջանը երկարատն է, ֆունկցիայի նորմալացումը կատարվում է շատ դանդաղ, հաճախ առաջանում են չարորակ ոտուցքներ, թրոմբոցիտեմիա, սակավարյունություն, անպտղությունն մոտ այս էֆեկտները այլն: Սպանդիհամար նախատեսվածկենդանիների ն կաթնատու կարալ են չհասցնել երնանճ գալ, սակայն տոհմային մոտ նրանցառաջացմանվտանգըմիանգամայնռեալ է: աճատոանների Կենդանիներըմարդու սննդիշղթայի մեջ հանդիսանումեն վտանգը փոքրացնողօղակ, քանի որ ճրանք ունեն ռադիոակտիվ նուկլեխդների ֆիլտրելու ընդունակություն ն որոշ չափով են նրանց մոսռքը սնծդի հետ մարդուօրգանիզմ: ստացված Ծանը միջուկներիտրոհման արդյունքում առավել կարավլ նշանակություն ունեն գյուղատնտեսակւմնկենդանիների ն մարդու համար երեք ռադիուսկտիվ յոդ-131, ստրոնցիումիզոտոպներ՝ 90, ցեզիում--137: Տրոհման երիտասարդ -նյութերի թունականությունը: երիտատսրդ ճյութերը դա հիմնականում կասրճակեցռադիոնուկլխդների անկումըկատարվումէ խառնուրդներն են: Ուստի նրանցակտիվության ն շատ արագ՝ 7 ժամը մեկ-10 անգամ շաբաթ անց կազմում է 0,176: ընթացքում փոխվում է ն խառնուրդի Ռադիոակտիվ փոխարկումների կազմը, հետնարասը, փոխվումէ նրանց ներծծումը, իզոտոպային ազդեցությունը: կուտակումըօրգանիզմումն կենսաբանական բաշխումը, Ի դեպ կենդանիներիօրգանիզմում յուրաքանչյուր ռադիոճուկլիդի վարքը, անկախ«նրա մուտք գործելու ձնից` առանձին: թե խառնուրդում սկզբունքորեն համանչանակ է- Խառնուրդում առավել մեծ, նշանակությունուճեն յռդի ռադիռակտիվիզոտոպները կենսաբանական ն Սոդ 131,.132 այլճ), ինչպես ճան ստրոնցիումի-89,91, մոլիբդենի-99, ցերիումի-143.կարճակեց իզոտոպները: թելուրի-132, բառրիումի-140, նրանք արագ դուրս են նարճ շրջանին, չնայած ճրանց էֆեկտիվության հետ: բերվում օրգանիզմից Բերչննի մեզի,կղանքին կաթի

պակասեցնում

իզոտուպպնե

:

Տրոհման

-

Պիադութաթերման հանդիսանում ռադիոիզուտաի՝

միջոցով "Ժ

-.

կուտակվում է բազմաթիվանգամ անցած ընդհանուրդոզայի 70-8056 օրգանիզմումառաջին չորս օրում: Կարճակեց ռադիոնուկլիդների կենսաբանական ազդեցությունը կատարվում է հիմնականում 8-ճառագայթմանմիջոցով, որի դոզան նշանակալից գերազանցում է ճառագայթման դոզային: Չլուծված հիմնականում ախտահարում է յխառնուրդը անցնելով կերի հետ ստամոքսաղիքային ուղին, իսկ լուծված - խառնուրդի դեպքում՝ արյան համակարգը նայլն: վահաճագեղձը,ստամոքսաղիքային ուղին, Օրգանիզմ անցած կարճակեց ռադիոնուկլիդների խառնուրդի քանակից կախված է ճառագայթային հիվանդության սուր, ենթասուր ն. խրոնինձների զարգացումը:Հիվանդությանախտանիշներընմանվում են արտաքին գամմա ճառագայթումից առաջացած ճառագայթային հիվանդությանախտանիշներին: Համաձայն Յ. Ա. Ֆեոդորովի ն ուրիշների տվյալների, սուր ճառագայթայաինհիվանդությունըկովերի մոտ առաջանում է, երբ չորս օրվա ընթացքումօրգաճիզմ է անցնում ավելի քան 15 կի քանակությամբ կարճ ապրող ռադիոնուկլիդներիլուծող խառնուրդ: ենթասուր ձնի դեսյքում` 6 Կի, իսկ խրոնիկ ճառագայթային հիվանդության` 3,3 Կի: մոտ Սակայնպետք է նշել, որ գյուղատնտեսական կենդնաիների՛ կարճակեց ռադիոնուկլիդների խառնուրդի թունավոր ազդեցությունը լավ ուսումնասիրվածչէ: Շատ հարցեր սպասում են առայժմ -

պարզաբանման: Յոդ

.

յոդի թունականությունը: -

՝

կիսատրոհման

1չ երիկամներ,լյարդ, ձվարաններ՝ 2-3, թքագեղձ,մեզ՝ 3-5, կաթ՝ 515, վահանագեղձ 10000: Կաթնատուկովերի մոտ մեկ օրում օրգանիզմանցածյոդ 131 -ից 1 լիտր կաթի հետ արտահանվումէ նրա մոտ 144: Հավերի ձվիդեղնուցի 131 երկար ժամանակ են մեջ անցնում է մոտ 16 «2, եթե նրանք յոդ

կղանք, -

'

-

.

ընդունում,իսկ սպիտակուցիմեջ՝ 122 օրվաընդունածից: Ռադիռակտիվ յոդի թունավոր ազդեցությունը ճախ ն առաջ 131 փոքր արտահայտվում է վահանագեղձի ախտահարումով:Յոդ ինդիկատորային դոզաները վահանագեղձի հյուսվածքումնկատելի փոփոխություններ չեն առաջացնում: Նրա մեծ դոզաները բոլոր են կենդանիների մոտ առաջ բերում վահանագեղձի քայբայում, պարենխիմանփոխարինվում շարակցական հյուսվածքով: է : է էական Յոդ131-ով թունավորումը առաջացնում փռփոխություններ նյարդային (կենտրոնական ն ծայրամասային բաժիններում) ն ներզատական համակարգերում, խախտվում են օրգանիզմի նյութափոխաճակության պրոցեսները: Յոդի իզոտոպները կուտակվելով թոքերում նպաստում են բրոնխիտների ն թոքային բորբոքումներիառաջացմանը: ըայխտաբամճական փոփոխությունների Վահաճագեղձոմ խորացմանըզուգընթաց առաջանում է միկսելեմային (լորձւսյտուց) բնորոշ ախտանիշների միակցություն՝ մարմնի ջերմության իջեցում, սրտախփոցի դանդաղում, նյարդային գերգրգռվածություն, անոթային պատերի թափանցելիության մեծացում: Լյարդում կատարվում է ճարպայինկազմափռխում:երիկամներում,բազմացմանօրգաններումն ներզատիչգեղձերումֆունկցիոնալն ձնաբանականվփուփոխուբյունձեր: Ախտահարվածերիկամներում խախտվումէ. հեմոդինամիկան(արյան շարժումը) ն հետագայում կարող է զարգանալերիկամներիծանը բերում ախտահարումը նեֆրոսկլերոզ:Հարվահամճագեղձի հիվանդություն՝ է Ըճ. փոխաճակությանխանգարման`խախտվում է ոսկրնեխիաճը, նայլն: ոսկրացումլ,,վւուսջանում է ատամների կւսրիես օրգանների վրա, Ռաղիռակտիվ րսդը ազդում է արյունաստեղծ. է նեյտրոֆիլճերի, է ճվազում խախտում, արյան պատկերի առաջացնում . է, տսկավարունություն:Ծանը՝ քանակը ն զարգանում լիմֆոցիտների լեյկեմիա, թրոմբոցիտոպենիա, դեպքերում դիտվում ենճ սար կարող են մակածել իզոտոպները Յ ոդի պանցիտոպենիւս: ռադիռակտիվ ԼՊ սեռական վահաճագեղձում,: ոււուցքներ՝ ադեճոհիպոիզում, ուրիշ օրգաննեսում: -

`

`

գիտական,

մետաբոլիզմըն Հայտնի են իզոտուպներ, որոնց զանգվածայինթիվը ինտերվալներով կազմում է 117126 ն 128-139: Բոլորն արձեստական են ն հանդիսանումեն միջուկային ռեակցիաների նյութեր: Առւսջին անգամ ռոադխակտիվյոդ (յոդ-128) ստացել է Ք.Բօռու 1934թկայուն յոդ 127-ից, նրան ոմբակռծելով նեյտրոնմերով:Յոդի ռադիոիզոտոպների ստացման մյուս եղանակը՝ թելլուրի ճառագայթումնէ նեյտրոններով Օ0Յոդիռադիոակտիվ իզոտոպների գռյացման կարնորագույն ոսլին ծանր միջուկների տրդհմանռեակցիանէ: Յոդի ռադիոակտիվիզոտոպները կարող են անցնել կենդանիների օրգանիզմ մարսողական օրգանների միջոցով, շնչառության, մաշկի, շաղկապենու,վերքերի նուրիշ ճանապարհներով: Յոդը ակտիվ կենսածինտարը է, ընկնելով օրգանիզմ ամբողջովին ներծծվում է արյան մեջ, որի մռտ 6094պահեստավորվում է վահանագեղձում (կրիտիկականօրգան): Միջուկային պայթյունների ժամանակ առաջին շաբաթներում ստացված բոլոր ռադիոակտիվ նյութերից մոտ 1946 կ: չմում են յոդի ռադիտակտիվ իզոտոպները: Դրանցից -ամենամեծ նշանակությունն ունի յոդ-131, 805 օր պարբերությամք:Յոդ-13) ընկնելով կենդանուօրգաճիզմ

բաշխվումէ հյուսվածքներին արյան միջն: Հյուսվածքներումգտնվող յոդի-131խտության հարաբերությունը արյան մեջ գտնվողռադիոնուկլիդի խտության (հավասարված է 1 միավորի) նկատմամբ դասավորվումէ հետնյալ կարգով՝ արյուն, մկաններ, փայծախ,ենթաստամոքսային գեղձ`

:

զեղձերում .

առրաթոաիի ռադիոա

Այսպի ով,

լաո

յոդը

ն

ընկնելովօրգանիզմառաջացնում

մքծ հակրաչին՝ երավացքի ֆոնկցիոնալ փոփոխություննե, օրգանիզ րզա տանց -քասնիլների էներգիայի մասը կլանվում Է ն ոո ախտահարմանհետնանքով: ծ90 ազդեցությանառանձնահատկություն խանգարումը վահանագեղձի կայանում արիճրիու Ցեզիում-137 թանականությոնը:Ցեզիումի. ռադիոա գվեով կմախքում, ժամանակ երկար 4 մմշտապես պահպանվելով նրամում, հիմնական

ե

|

ալ

պատճառ

`

: առավել կենսաբանական վտանգ է նճերկայացնու իզուռոպներից տ ե մմաճառագայթիչը: Կիսատրոհմ է: ծանրմիջուկներիտրոհ է Գ խմբին է: Ըստ ռաղիռակտիվության նյութն .

0 աարի Ցեզիում Տոռխրությունը Ը

Ր

յ

պատկանում (միջից Հ ճուկլիդներ). ընկնելով օրգանիզմ կարող` ե կերի

ո ռադիոթունականության

հետ Ցեղիում 137-: հավասարաչափ բաշխվ մեջ ամբողջովին ներծծվել արյան հյաավածքների ն օրգանների միջն: Ցեզիումի կուտակումը ռտացածից) ն օրգանիզմից դուրս բերման. արագությունը տ --

Չ

բո

Վ

որ նա ճարագայթումէ

է

ժաման

նմա

այդ պատճառովոսկրային հյուսվածքում հյուսվածքները, արյունաստեղծ ոսկրածուծում ավելի մեծ փոփոխություններեն առաջանում քան օրգանիզմիմյուս օրգաններումն. հրւսվածքներում: Սակայն ախտաբանականպրոցեսները ճերքին ն ուրիշ օրգաններում առաջանում են ոչ միայնճառագայթմանանմիջական այլն ճված ռեակցիաների միջոցով: Ախտահարմանպրոցեսի զարգացմանբնույթը ն Ն հիմնականում պայմանավորված են սարոնցիում90 գտճվելուժամանակում: օրգանիզմում ա Կենդանինե է. կատարված փորձերից հայտնի որ 1,5 -2 համար 0,0002 մկԿխկգ տարվա ընթացքում) չեն առաջացնումֆունկցիոնալ փռփոխություններ մեծ դոզաները (Բուրիկին), իսկ միապատիկ (շների համար0.4ընդունված են մԿի/կգ՝։ առաջացնում ստոր ընթացող ճառագայթային հիվանդություն:Ճագարների, առնետներին մկների համար միապատիկ սուր թունավոր դոզան է 0,8-1,2 մԿխկգ, կապիկներիհամար՝0,2մԿի/կգ: Սիապատիկ դոզայի կրճատումը 2-3 անգամ կենդանիների մոտ առաջացնում. է. խրոնիկ ճառագայթային .- հիվանդություն Լիտվինով,Սոլովե): ասր ճառագայթային Ստրոնցիում-90 առաջացած հատկանիշները շատ նման,են կլինիկական ն. ախտաձնաբանական Կենդանիներըկորցնում արտաքինճառագայթումներից ստացվածներին: են ախորժակը, են զգում, նիհարում են: Խանգարվում է թուլություն ն

ազդեցությամբ ուժգնություն

անդրադար

դոզայով

է կենդանի զանգվածիհետ: համեմատակաճ ցեզիումից Կովերի ն ոչխարներիմու օրվաընթացքումստացած 2.05 78. կաթի հետ օրգանիզմիցդուրս է բերվումհամապատասխանաբար ն 096 12574: Հղիությանժամանակռադիտիզուստպը մորօրգանիզմից: անցնում է պտղի օրգանիգմ Ն ցեզիում-137-իխտությունը նրածց, է: Ցեզիումի ԼԴ հյուսվածքներում հավասաթվամ կազմումէ 5. ձԿխկգ, ցեզիում-137-իցառաջացածճառագայթայինսի շատ հատկամիչճերով կլինիկական արտահայտումը մմաճէ -

ավելի քաճ.

90,փըմ առրոնմիում զաները Օների

նգրոմբ, ընդհամութ առաջացած ճառագայթային ճառագայթումից հիվանդությանը:

Ւ

"մ

միջուկների

քունականությունը: Ծանրտարբերի Սատրոնցիում-90 ճեղքումից առաջացածսատրոնցիումի իգոտուլներից ռաղիռակտիվ ստրոնցիում-90: առավելկարնոր ուճի կենսաբանական նշանակություն Թարմ (երիտասարդ) ճեղքման բեկորներից կենսաբանական օբյեկտների Սան վտանգ համար է ներկայացնում 89: `

ե

(ճրանսկի, հիվանդությա :

ստրոնցիում - կիսատրոհման

իզոտոպ է, երկարակեց Ստրոնցիում-90 Մաշկ մարսողական օրգանների ֆունկցիան: կորցնում է -:90 վերածվումէ է: պարի պարքերությունը Ճեղքվելիս առրոնցիում . առաձգականճությունը, մազեծածկըխճճվումէ, կորցճումփայլ, թափվում դոլարր ռադիդակտիվ որի կիսատրոհմանէ: Լորձաթաղանթների իզուռռպի՝ իտրիում-90, վրա առաջանումեն արյունազեղումնե կետավոր` ընկնելուդեպքում 643: Կենդանու օրգանիզմ պարբերությունը բերանիխոռոչում՝իացեր: ե նրանից առաջացած դոասար խորիում 90-ը ստրոնցիում ազդելու դեպքում առրոնցիումով վբա ռադիռակաիվ Կենդանիների -

-

են 8- մասնիկներ,որոնցմիջոցով արտացոլում իրականանումէ նրանց. կենսաբանական ագդեցությոնը:Ատրոնցիում-90. միջին: 8-նասճիկների էներգիան 0:21 ՄԷՎ. իսկ խտրիում90 087 ՄէՎ: Երկոաի միջին, է 0,545 ՄէՎ: էներգիան հավատար գումարային 8-ճառագայթման,

առաջացնում: 30օրվաընթացքում` ճկԿխ/գ զանգվածը է ճ Կենդանու հյուսվածքներում, առրոնցիում-90. է 0,5 մմ, իտրիում-90՝ 4 շարժման ճինչն միջիճ մք: աբագությունը կազմում Ստրոնցիում-90

կենդաճիճերի 507» մահ:

.

-

ռր.

՝

նկատվումեճ՝ նյարդայինհամակարգիֆունկցիռնալ խանգարումներ: ն տեսողական մոտ լսողական Որոշհեդինակներ հայտնաբերել շների են

նյարդային բարձրագույն գործունեութ սիրտ-անոթա բունավորումների դեպքում ենթասուր են

հալյուցինացիաներ: խախտումներ:

.

`

Սուր

պատերի

ն

արտաքին տարբերվում քիչ բանով համակարգի փոփոխությունները Խրոնիկական ճառագայթումիցառաջացած. փոփոխություններից: . հերթին ախտահարումների՝..ժամանակ խախտումները առաջին -

3:

են անոթներում, ոսկրերում ն ոսկրածուծում: Առավել անոթներիպատերումզարգանումեն սկլերոտիկ ժամկետներում հեռավոր պրոցեսներ.սրտամկանըայտուցվում է, իսկ ծանը դեպքերումենթարկվում Էէճարպային կազմափոխման: Անոթային փոփոխություններեն

առաջանում

առաջանում թոքերոլմ

ն

մյդա

ներքին

. օրգաններում:

մեկտեղ. Ստամոքսաաղիքայինուղում անոթային երնույթների ձնաբաճնական բնույթի մեծ ֆունկցիոնալ ն վսատարվում են ենթալորձայինշերւռում, ավշային լորձաթաղանթում, փուփոխություններ ֆոլիկովներում,քայբայիչ փոփոխություններբոլոր բաժիններիգեղձային" քջիջներում ն այլն: Առավել խոր ն ծանը ազդեցություն է թողնում ստրոնցիում Ն. Կ. Ըստ արյունաստեղծ օրգանների ն արյան ա'ւտկերի վրա: ն ենթասուր Վ. Ա. Կիրշինի ն ուրիշն., հիվանդությանսուր Պետրովիչի, դիտվում են առաջին իսկ` ըճթացքներումարյան փուխոխությունները 3-5 տարի անց: Մկզբում ժամերից, օբերից ն իզոտոպի ներմուծվելուց գրանցվում է էրիթրոցիտներին ռետիկուլոցիտներինվազում: Սակայն մուռ թիվը հետագայում ողջ մնացած կենդանիների ռետիկուլոցիտների է էրիթրոցիտների բերում ո րը է (10-15անգամ), կտրուկ բարձրանում հետ

--

քանակիշատացման:

ներմուծումը օրգանիզմ առաջին իսկ օրերի Ռադիոստրոնցիումի է Մեկ շաբաթ անց լեյկոցիտները նեյտրոֆիլեզ: ընթացքումառաջացնում

է կտրուկ քչանում են, իսկ 4-5 շաբաթ անց նրանց քանակը կազմում մոտ լեյկոցիտների. ելակետայիճի40-7027: Հետագայում ողջ մնացածների Լ եյկռպենիան վերականգնվում: սակայն չի է. քանակը բարձրանում հետնանքով (50-60927 նվազեցման է նեյտրոֆիլների առաջանում ն իմուճակենսաբանական է օրգանիզմի արդյունքում իջնում -

արգելակվումէ հակամարմինների հատկությունները՝ պաշտպանական ժամանակ, նվազում է գոյացումը պրոֆիլակտիկ պատվաստումների է արյան բջիջների ն իմունիտետի լարվածությունը, ճնշվոմ ակտի'լությունը: հյուսվածքայինտարրերի ֆագոցիտային

-

ձնավորված ոսկրային նյութի փոփոխությունով,։ վերականգնմաս խախտումով,առաջանում են ատիպիկ անհասուն ոսկրային պրոցեսների որի արդյունքում, հետագայում կարող են գարգանալ կառուցվածքներ, ուռուցքներ: ոսկրային չարորակ Միաժամանակ նկատվում են ներզատական օրգանճերի` ստորին մակուղեղի, մակերիկամների,ուրցագեղձի, վահանագեղձի,սեռական ն այլ գեղձերի ֆունկցիաներիխանգարում: Շատ հաճախ ախտահարվում են աչքերը. առաջանում եռ դիստրոֆիկփոփոխություններ,հնարավորէ ն կատարակտա: Հակառադիացին պաշտպանության նպատակով օրգանիզմ անցած ռադիոնուկլիդներիկրկնակլաճման արգելակման ն օրգանիզմից արագ. դուրս բերման համար առաջարկվածեն մեծ քանակությամբ քիմիականնյութեր, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի ռադիոնուկլիդների հավաքումը, կամ կայուն կոմպլեքսների վերածումը: Օրգանիզմից` ստրոնցիումի, ցեգիումի, հտրիումի, ցերիումի ն այլ ռադիռակահվ են հզոտոպներիարտահանումն արագացնողկոմպլեքսագոյացողներից (ԷԴՏՔ), էթիլենդիամիճոտետրաքացախաթթուն էթիլեթերղիամիճոտետրաքացախաթթուն(ԷԴՏՔ): Ռադիոնուկլիդներիկլանումը քչացնելու ն արյունիցնրանցարտահանումըարագացնելուհամարդրական արդյունք եւ տալիս հետնյալ .սորբենտմճերը՝ մագնիումի սուլֆաւո, եռկալիումֆոսֆւառ,կիորոնաթթվայինճտտրիում:Նպատակահարմարէ նան մրցույթային հարաբերակցության ստեղծումը տարրհրիմիջն: Օրինակ, համաճմաններիկամ ոչ ռադիոակտիվ. իգոտոպների ստրոնցիում կալցիում, գեզիում կալիում, յոդ ռադիռակտիվ յող ոչ ռադիռակտիվ: Ռադիոճուկլիդներից պաշտպանելուկարնորմիջոցներիցէ այն, որ կերաբաժինները լինեն հանքայինաղերի ճկատմամբ լիարժեք: -

--

-

խախտվում են Ատրոնցիումի բումավորումից ն բոլոր պրոցեսները հատկապես հանքային նյութափոխանակության

փոխանակումը: Քանի ռր ռադիռակտիվ ստրոնցիումը է բաշխվումոսկրներում,ապա փոփոխության անհավասարաչափորեն է տարբեր: Աճող աստիճանը կմախքի տարբեր բաժինճերումլինում Պռեղի են խախտումներ կենդանիներիմոտ առավել արտահայտված մոտ` աղերի

երկար

ոսկրների աճող մասերում, իսկ քասունների շերտումն մետա-էպիֆիզներում: ոսկրներիսպունգանման խողովակավոր

ունենում

պրոցեսներըկմախքում գարգսւնում դանդաղ: Ախտաբանական եճ ոսկրածնության պ րոցեսի յուրօրիմսակ արտահայտվում Սկզբում նրանք են

ե բայքայումով, անոթների ուկրակազմիչ հյուսվածքի ըճկճումով,

"7

ՃԱՌԱԳԱՅԹԱՅԻՆ

ԳլուխԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ

սկզբնական, կամ ճառազայթմանմկատմամբցուցաբերվող առաջնայինռեակցիաճեր: շրջան: 2.` րատենտկամ գաղտնիթվացողբարեկեցության 3. ճառագայթային հիվանդության շրջան: արտահայտման 4. շրջան, երբ կատարվումէ լրիվ վերականգնման ապաքինում: Ճառագայթային հիվանդության նշվածշրջաններըորոշ բոլոր գյուղատնտեսական տեղի են ունենում տարբերություններրվ կենդանիների մոտ,որոնք ենթարկվում են կիսամահացու դոզայի ազդեցությանը:Ընդհանրապեսճառագայթայինհիվանդության ընթացքը տեսակից(ռենտգենյան է մի շարք գործոններից՝ճառագայթման կախված Օն 8- մասնիկներ),ստացված ղոզայից ն 7 նեյտրոններ, - ճառագայթներ, ն հգորությումից,օրգանիզմիաճռհատական արտաքինգործոններից: Սուր ճառագայթայինհիվանդությամառաջինշրջանը սկզբնական Այս շրջանին բնորոշ դեակցիաներիշրջան է 2-3 օր տնռղությամբ: ախտանիշներն են. (յարդային համակարգի ֆունկցիաների լ.

ճ.

`

ԱԽՏԱՀԱՐՈՒՄՆԵՐԸ

ձնի ճառագայթայիք մուտ Կենդանիների երեք պարբերում ախտահարումճեր՝ են

հիվանդություն, որը

կարող է ընթանալսուր ե ճՃառագայթայիճ խրռճիկձնհրով, 2. Ճառագայթայինայրվածքներ, 3. Հեռավոր հետնանքներ: . Սուր Ճառագայթային Օ0։9հիվանդություն է, առաջանում հիվանդություն ընդհաճուր րգանիգմի հիվանդությունօ̀ ՝` կարճ ճառագայթմաննշանակալիցդոզաներիմիապատիկկամ կրկնակի ժամանակամիջոցում ազդմանդեպքում: Միջուկային պայթյունների է համարվումպայթյումիցհնտր ժամանակ միապատիկ ճառագայթում առաջինչորս օրվա ընթացքումկատարվողանդադարճառագայթումը: Ըստ ծանրությանտարբեռումեն հիվանդության չորմ աստիճան՝ լ. թեթնե՝ առաջանում է 150-200 Ռ 1.

:

3. 4.

միջին՝200-400 Ռ դոզաների: ծանը՝400-600 Ռ դոզաճերի: չափազանց ծանը՝ առաջանում է 600 Ռ-բարձր (աղ. 7): դեպքում

դոզաճերը ՈՃ»

Կենդանու

`

ք

որոչ դեպքերում արյունազեղումներով: գերաիյունալցվածեն, է լուծ, որոշ է՝ աղիքների գալարակծկանքը,առաջանում ՈՒժեղանում է արյան մոտ` փախում:Տեղի պատկերի ունենում կենդանիճերի լեյկոցիտոզ,լիմֆոպեմիա,լեյկոցիտների փոփոխությունճ̀եյտրոֆիլային ն այլն: ռետիկուլոցիտճերի փոփոխությաճններ, շատացում ձնաբանճական շրջանն Երկրոլդ շրջանը՝ լատենտ,կամ թվացողբարեկեցության է, .

ծանը ձնի ժամանակ այս տնողությամբ: Հիվանդության է է այս դեպքերում էլ բացակայել: երքեմճ կարող շրջանըլիճում կարճ, հճ հետո երրորդ ռեակցիաներից առաջնային Հրջաճի. նշանձեր:։ կլինիկական. երկրորդ. Հիվանդության է բավարար, սակայն այդ ընթացքում օրգանիզմում. լինում վիճակր ախտաբանական.փովախաթյուններ: մի չարք կատարվում են է արյան Մասնավորապես,շարուճակվում տեղի է մեջ էրիթրոցխոճերի քանակը .ճվագում նենում. շաբաթ

առանձնացնում են չճբս

շրջան

..

փայտնվում կենդանիների շրջանում ճնշվածությունը, կոֆոպրեզի

կորիզային

ն նեյտլաֆիլների տեղաչարժղեպիաջ: թրոմբոցիտոպենիա է ստամոքասդիքային Այս շրջանի վերջումերբեմճ ճկատվում ուղա ն. (լուծ), թոքաբորբեր խանգարում ֆունկցիայի .

հիվանդաթյան. զարգացման ընթացքում

ՍուրՃառագայր յին

հետռ՝

ընդհակուր թռվացման:Հիվանդ կենդանու ախորժակը ընկճման խախտվումէ ռիթմը վատանում. է, փոխվումէ սրտի գործունեությունը, է. Լռրձաթաղանթները .հնոց։ (տախիկարդիա), առաջանում

..

խոշոր

.

2-3

եղջերավոր

Հող

առանձնահատկություն

դոզաների,

աղդեցության Ճամարիոնացնողճառագայթման կենդանիների Տարբեր ն մահացու կիսամահացու ՏՅ

``

`

ն

|

.

ազդեցության, դոզաների գրգռմանձնով. յուրահատուկ սկզբում փոփոխությունգերը,

դեպքում:

.

`

ճառագայջային

`

2.

նշանների կլինիկական կամ մասնակի

Քրոնխիտճեր,

Ճառագայթային հիվանդության սուր ընթացքը, ծանը չաւիազանց մոտ տնում է 10 20 օրն դեպքում, աստիճանի խռշոր կենդանիների արյունազեղումներ լորձաթաղանթի վրա: Որոշ կենդանիների մռտ լինում է սովորաբար.ավարտվումէ անկումով: ։ Հիվանդության սուր ըդճթացքիդեպքում կենդանիների անկումը հիվանդությաներրորդ շրջանը կլինիկական հիմնականում առաջին ն երրորդշրջաններում: Վաղ տեղի է ունենում Է նշաններիարտահայտմանշրջան Առաջանում է է այն պահին, երբ օրգանիզմըճառագույթվումէ մեծ դիտվում վախճանը հետո: ճառագայթահարումից շաբաթ Առավել «մահ ճառագայթիտակ», կամ ճառագայթահարման բնորոշ 2-3--րդ դոզաճերովլ են` հատկանիշներից արյունահդսությանսինդրոմը, արյունաստեղծ Հիվանդության վաղ օթը: կեճդաճիների շրջանում անկումի պատճառը օրգաններում խանգարումներ ի սասատկացումը,,արյան պատկերի է (թթվածնաքաղց), որն առաջանում է ֆերմենտների ձիպոքսիան փովոխությունը, մարսողության, շնչառության, խանգարման Ն տռքսեմիայի (թունարյունություն) սիրտ-անոթային գործունեության համակարգիօրգաններիգործունեությանվատացումը: Բարձրանումէ զարգացմանհետնանքով, ինչսյես նան թռքերի այտուցը: ջերմությունը, առաջանում է տենդ: Նկատվում է մարմնի ընդհանուր . Ճառագայթային հիվանդությանսուր ընթացքի ծանը ն միջին ընկճվածություն, ախորժակի անկում: Մաշկը կռրգնում է առոռիճանի դեպքում հիվանդ կենդանիներիանկումը տեղիէ ունենում առաձգականությունը, դառճում է չոր: Լորձաթաղանթների վրա նկատվում հիմնականում հիվանդության երրորդ շրջանում, որը ըստ ժամանակի են արյումագեդումներ: ռամապատասխանում է 2- 4-րդ շաբաթին: Հիվանդության կարնորագույն ն Ճառագայթումից վախճանված կենդանիների օրգաններին կանխագուշակային են` ախտանիշներից արյումաստեղծմաճըճկճվածության ե են աստիճանը հյուսվածքներին բնորոըչ ձնաբանական փոփոխություններից լեյկոցիտներիթվի զգալի ճվագումըարյան մեջ: են Լեյկոգիտների թվի ճեկրոբիուտիկավերիչ պրոցեսները,որոնք սկզբնապեսառաջանում ցածրացումըմինչն 1000 ն ավելի, իսկ թբոմքոցիտների հավասարեցումը արյունազեղումների օջախներում, հատկապես ստամոքամ ն Գրոի համարվում է կյանքի համար սպառնացող հատկանիշ: աղիքներում: Փոփոխման ենթարկված մասերում սովռրաբար -րիթրոցիտների թիվը իջնում է դանդաղն ուղեկցվումէ կամ շատ քիչ են լեյկոցիտները ն գրանուլյացիան, անիզոցիտոզով բացակայում են (տարբեր չափերի էրիթրոցիտներ), պոյկխոցիաոզով, ա րյան մեջ բացակայում (սահմանազատող) գիծը: Գերարյունության է դեմարկացիռն այանվում են էրիթ հոբլատեր, մեգալոցխոներ:Արյան ն արյունազեղումներիհեւտտնանքով ոսկրածուծը դառնում է հյութեղ, գունավոր : դառնումմեկիցբարձը: կարմիր ն հեղուկացած: Փայծախը կտրուկ կերպով փոքրանում է, Հո ընթացողճառագայթային ՍՍութ հիվանդության ժամանակ իջնում է կնճռոտվում: Ավշային հանգույցներում նկատվում է լիմֆոցիտների լցկոցիաների ֆագոցիտային. ն արյան ակտիվությունը քայքայում: Լյարդում հայտնաբերվում է ճարպային դիստրոֆիա զոտկաւթյունները, ատի հաճախ տեղի. սնման է խանգարում) ն օջախային բարդություններից (հյուսվածքի ունեցող ճեկրոզներ: ինքնավարակումը: սեռւսկան գեղձերում, նյարդային բջիջներում ն Երիկամներում, ` Հիվանդության կլինիկական հատկանիշների ցայտուն օրգաններումհայտնաբերվումեն դիսարոֆիկփոփոխություններ: լ ո4 այաման շրջանի տնողությունը կախված է : ճառագայթման խրոնիկական Ճառագայթային հիվանդության ընթացքը : դոզաներովճատագայթելիմ ողջ մճացած կեճդանիներիմոտ կարող է առաջանալարտաքինճառագայթմանփոքր ր լաճիներիմոտ հիվանդությունը 1-1,5 ամսիցանցնում է դոզաների բազմիցս վրկնվող երկարաժամկետ ազղեցությունից,ինչպես: չորրորդ եա շրջան: ր տ. ճան օրգանիզմ ներթափանցած փոն. յթային հիվանդության ւմ: երկար յու օրգա ժամանակով ֆիքսվում են աստիճա: չրջանը անցնում է ճան Հ սուր ձնը կարող է լինել այս ճառագայթային լ

--

մազաթափություն: Ճառագայթային՝

՝

`

Մ

Վ:

-

լ

.

Ցուցանիշը հաճախէ

'

:

մանրէասպան

հիմնականում օրգանիզմի

այլ

ահ

արարման

վերականգնման

բարկանա ար:նորն

6 ամսում, երբեմն հիվանդությունը դառնում է Հիվանդության ծանր ձնի դեպքում Վերականգնման տնում չթջանը է 8 9 ամիս ն սովորաբար լրիվ ապաքինում չի լինում: մոտ Կենդանիների է գածր պահպանվում -

-

ն այլն: տնողությունը

ինղության

Դլ.-Լթյաճ

ակությունը,

ն

`

է

Կամի

ագաթե

Ճառագայթայինհիվանդությանխրոնիկականընթացքիժաճանակ ախտահարվումեն կենդաճուգրեթե.բոլոր օրգաններըն Հիվանդություն վաղ շրջանում դրսնորվում է- ֆունկցիոհալ ձնով, որոնք հետագայումկարող եճ բերել սճուցակաճ խանգարումների օրգանների հոր փոփոխությունների `

դիմադրողականությունը

նկատմամբ, նրանցմոտ մարզիչ ոչվարակի:հիվանդությունների էէվերռարտադլ...ւթյան ընդու կրճատվումկյանքի

թուլացած

՝

`

Կիտամահացու կենան

ատոիճան 3 խլտնիկական:

-

.

:

համակարգերը:

դիստրոֆիա, արյունաստեղծմ ւա

ման շնչառությունըդառնում է հարկադբակած,խզզոցներձվ, վերականգնվելու Այճուհետն հետո է

կտրուկ անկում, հյուսվածքները կորցնում են ընդունակությունը,իջնում է օրգանիզմիբնականիմունակենսաբանական

սկզբում բաց դեղնս:-ույն, Հաճախ թոքերը, կոկորդը, ըմպանը արտազատուկ։ 30 օրվա ընթացքում կենդանիները են: Հիվանդության այտուցված կորցնումեն կենդանի զանգվածի ավելի քան 1096 : Կենդանի մնացածներիմոտ ապաքիճումը,սովորաբար, սկսվում է ճառագայթումից

հազով: Քթանցքներից ծորում

նկատմամբ, կարմրագույն վարակիհարուցիչԶերի դիմադրողականությունը մուռ անպտղություն: Հեռավոր առաջանում է կենդանիների ժամկետներում(1 տարի

ն

ուռուցքների զարգացում:

է լեյկոզների ավելի)հնարավոր

ն

չարորակ

:

Ըստ ախտահարմանխորության խրոնիկական ճառագայթային հիվանդությունըբաժաճումեն երեք աստիճանի՝թեթն,միջին ն ծանը: Ճառագայթային հիվանդության խրոնիկական ընթացքի թեթեաստիճանը հիմնականում բգութագրվում է նյարդառեֆլեքսային խանգարումներով: Միջին աստիճանի համար բնորոչ են արյան, մարսողական, նյարդային, սիրտ-աճոթային ն այլ համակարգերի Հիվանդության ծանր աստիճանը ֆունկցիոնալ խանգարումները: ն է. հետաճման կարգի ձնաբանական քայքայիչ բնութագրվում ունենում են արյունաստեղծ հատկապես տեղի խախտումներով, որոնք Ն այլ նյարդային ուղում, ատամոքսաղիքային օրգաններում, ,

համակարգերում:

տեսակային հիվանդության. ընթացքի Ճառագայթային առանձնահատկություններըգյուղատնտեսական. կենդանիների մոտ: հիվանդություն: Խոշոր եղջերավոր անասունների ճառագայթային ՄԴ» դոզաներով կենդաճիներիի մոտ Ճառագայթահարումը՝ առաջացնումէ գրգովածվիճակն դող (հիվանդությանառաջին շրջան): հետո մեկ օրվա Մարմնի ջերմությունը չնչին բարձրանում է (Ը) մոտ վերականգնվումէ ճորմայի: Սակայն որոշ ընթացքում մեծ մասի կենդանիներիմոտ ջերմությունըհասնում է 41-42'Շ ն հաճախ նրանք մոտ մահանում են տենդի սկսվելուց4-7 օր հետո: Կենդանիմնացածների նշաններըչեն հաջորդ 7-10 օրերի ընթացքումհիվանդությանկլինիկական (գաղտնի շրջան): Երբեմներնան է գալիս արյումախառը նկատվում ախտահարման որը վկայում է աղիքներիլորձաթաղանթի փորլուծություն, .

,

ասին:

՛

Ո:

հիվանդությանբնորոշ անց կլինիկական նշանները (երրորդ շրջան)` տեճդային վիճակ, ընդհանուր այտուց,ընկճվածություն, Թղվությւն, հետին վերջավորությունների . "ախորժակի. նվագումկամ կորուստ, սրտխփոցին շնչառության երբեմն արյուճախառըկղանք: Սռանձին մոտ «կաթնային տենդի», նկատվումեն դեպքերում հիվանդների Որոշ «փիքանքի» ախտանիշներ: "«վնասվածքային գաստրիտի», են երկար նկաւռվում մոտ առաջ օր անկումից 1-2 կենդանիների ն արտաթորմուն նքոց:շարունակվող միզարձակման Հու: մոտ խախտվում է կենդանիների Քոլոր ճառագայթահարված ռուր ձայներով: սկզբումնա հաճախակիէ, մակերեսային, Լ

Երկու շաբաթ

են արտահայտվուն

արագացում, փորլուծություն,

չնչառությոնը՝

.

30-40 օր հետո:

Ախտանատոմիականդիահերձման ժամանակ սրտամկանում, ռրովայնամզում, թռքամզում, ներքին օրգաններում, ինչպես ճան հյուսվածքներում դիտվում են ենթամաշկային բջջանքում ն այլ մեռուկային օջախներ ն լիառատ արյունազեղումներ, թոքերի այտուց. "հատիկավորերբեմն էլ արյունահոսական բորբոքում: վերին շնչական ուղիներիլորձաթաղանթիխոցակալում: Ախտաձնաբանականառավել բնորոշ փոփոխություններիցեն՝ անյունահոսակսնդիաթեզը, թոքերի բորբոքումը, լիմֆոիդ հյուսվածքի ն արյունաստեղծ ոսկրածուծի հետաճը, ատամոքսաղիքային ուղու լորձաթաղանթիխոցակալումը: Ձիերի ճառագայթային հիվանդություն: ԱՄԴՀոգօօցօ դոզաներով արտաքին ընդհանուն ժամանակ գամմպ-ճառագայթահարման օրգանիզմի սկզբնական հակազդեցություն արտահայտվում է ճուռագայթումից անմիջապես հետո: Կենդամիմերի մոտ դիտվում է անհանգստություն, շոշափական զգացողության, սրտի խփոցգցին հնչյունների ուժեղացում, առաջանում են շնչառական աղմուկներ: 30 րոպեանց նկատվում Արուներիմուռ լինում է առնանդամիարտանկում: Է կրծքավանդակի ն վերջավորություններիմկանների դող: Մկանային դողը ն անհանգստությունը ուժեղանումեն, կենդանինշուրջն է նայում է շրջանագծով, թավալվում: Մեկ ժամ ոտքից ոտք է փոխում, շարժվում անց մարմնի բոլորր մկանները դողում են: Անոթազարկըկրկնակի արագանում է, շնչառությունը` հինգ ն ավելի անգամ, առաջանում է փորլուծություն: Առաջին օրվա հաջորդ ժամերին գրգռվածությունըփոխվում է ընկճվածության:Կմախքայինմկաններըշարունակում են գտնվել դողի վիճակում (տրեմոռ): Կենդանինհաճախ պառկում է, պարանոցըձգում, գլուխը դնում հատակին, ետ նայում որովայնին, դժվարությամբ բարձրանումէ: Կանգնելիսգլուխը իջեցնում է ցած: Մարմնիջերմությունը ԲՈ

`

,.

է 0,5-1"Շ: բարձրանում

.

Հիվանդությաներկրորդօրը կենդանինընկճվածէ, մկանայինդողը պահպանվումէ, առնանղամի մաշկը ն ամորձապարկը այտուցված են, 1 րոպեում հասնում է 120-ի, պոչային ռեֆլեքսըթուլացած է: Անոթազարկը են ճորմային, սակայն համապատասխանում շնչական

շարժումները

8.

կտրուկ են ն խորը: Ախորժակը վատ է, կղանքը ջրալի, կամ թույլ ձնավորված: ` Լեյկոցիտների քանակը արյանմեջ բարձրանում է 1,5 անգամ երիտասարդ նեյտրոֆիլներիհաշվին,նկատվումէ լիճֆոպենիա(մինչն 2

7):

-

լ

րն

վրա է հասնում հանկարծակի՝կենդանինընկնումէ ն 1-2 քռոպ հետո սրտի աշխատանքը դադարումէ:

Ողջ մճացած կենդանիներիմոտ

ոչ

բարեռպաստ պահվածքի

գբանցվել անկման դեպքեր սուր պայմաններում կարող են ճառագայթումիցավելի ճառագայթայինհիվանդությանհատկանիշներով

ԲՈԼ:

կլինիկական վիճակի ըստ Հիվանդության 3-5-րդ օրի հեռավորժամկետներում՝ 3 -- 5 տարի անց: է Կենդանուընդհանուր համապատասխանում է տալիս լավ դիահերձումը գույց վիճակը Ախտանատոմիական գաղտնի շրջանին: քիչ անցնում է, համեմատաբար լավանում է՝. ընկճվածություը արտահայտված փայտացում, մաշկի մեխանիկական վնասվածքներ՝ ախորժակը լավանումէ, ջերմությունըիջնում ն պահպանվումէ նորմայի վերքեր: Լորձաթաղանթներըգունատ են ն քերձվածքներ,այտուցներ, : ն շնչառության հաճախականությունը սահմաններում, անոթագարկի Հայտնաբերվումէ արյուճահոսական դիաթեզ:Արյունը արյունազեղված: ն աչքերի արտազատումները դառնում նույնպես նվազում է: Քթանցքների մակարդված է: Սիրտը լայնացած, սրտամկպնըթուլացած, եփած մսի են թափանցիկ:Շաղկապենին գերարյունացվածէ: Սրբանային, պոչային են Բոլորղ դեպքերում գրանցվում է. թոքերի այտուց գույնի: ն որովայնային ռեֆլեքսները ուժեղացած են: Լեյկոցիտների քանակը արյունահոսական թոքաբորբ: Փայծախը փոքրացածէ, կնճռոտված,կան ելակետային տվյակներից իջնում է 5092-ով, իսկ լիմֆոցիտներինը արյունազեղումներ: Լյարդը թառամած է, արյումալցված,. կետային վառ , Տ բարձրանումէ 472-ով: Ավշագեղձերըմեծացած են, հյութալի, կտրվածքը՝ արյունազեղումներով: Հիվանդությունը 7-9 օր անց վերափոխվումէ երրորդշրջանի, որը ջրիկ է վառ կարմիրգույմի:Ստամոքսաղիքայինուղու պարունակությունը տնում է 1-3 շաբաթ: Կենդանու ընդհանուրվիճակը վատանում է, ճա գույնի, պատերինտարքեր մեծության արյունազեղումներ: կարմիր նիհարում է: Մարմնի ջերմությունն պահպանվում է ֆիզիոլոգիական Ոչխարների ն այծերի ճառագայթայինհիվանդություն:Այս արագացածէ, նկատվում է նորմայի վերին սահմանի վրա, անռթազարկը ՄԴյոոօ դոզաներով առաջին 2-3 կենդանիների ճառագայթախարումը՝ Աչքերից կեղտոտված է: ռիթմի խանգարում: Մաշկածածկույթի է օրերում առաջացնում անկում, դյուրագրգռություն, ախորժակի է արտադրվում հազվադեպփ̀որլուծություն: Այճուհետն սկսվում է գաղտնիշրջանը, որը լորձայինարտազատուկ: սպիտակավուն Լորձաթաղանթները գունատ են: Արյունաբաճականցուցանիշները կարող է շարունակվել10--Է5 օր ն ավելի: դիաթեզի նվագում են: Աստիճանաբար զարգանումեն արյունահոսական Հիվանդությաներբռրդշրջանիսկզբում կենդանիներըընկճված են, ախտանիշները: Երբեմն նկատվում են . էնցեֆալոմիելիտին . ախորժակը վատ, մաշկք գավոտ, տեղ-տեղ բրդաթափված: Մաշկի աչքերը ախտանիշներ: Ծանր դեպքերում ախտահարվումեն են, կետային ն դիֆուզ մերկացված տեղերը գերարյունացված շաղկապենու, եղջերաթաղանթի բորբոքումներ: Շաղկապենու ուժեղ է շճայինռենիտ (քթի լդրձաթաղանթի արյունազեղումներով: Նկատվում են շրջվում: Անկումից 1-2 երբեմն այտուցմանհետնանքով դուրս կուվերը բռրբոքում), խախտվումէ ստամգքսաղիքային: ուղու գործունեությունը,` օր առաջ: կենդանինլինում է ընկճված, ուժեղ հյուծված, նկատվում է մարմճիջերմությունըբարձրանում: է, գվազումէ կենդաճիզանգվածը: Ն լորբձաթաղանտի վնասվածքներ, լնդեի արյունահոսություն, Այծերի մոտ նկատվում է ցեղային ռադիոզգայունաթյան լայն. արցունքահոսություն:Կոպերը արյունախառը թքի առատ արտադրում, ընդգրկում, ՄԴ չօ կարող է տատանվել250- 600 Ռ : Ճառագայթային. Ախորժակըբացակայումէ: այտուցված են, աչքերը թեթնակիփակված: հիվանդության :ժամաճակ: այծերի մռտ վամազերի թափում վոտ աժի է արյունոտ նեխահոտ հեղանք: Քայլվածքը, Սրբանից արտադրվում ն կատարվում, ավելի՝վաղ է նկատվումընկճվածությում, հոգնածություն երերուն, շարժումներըկաշկանդված այն: ետ. րջիննորը չռված ոչ` սռվորական` առջնինները առաջ, . Հճառագայթային հիվաճղության ժամանակոչխարների ն այծե ն թուլացած ցավխյին ռեֆլեքսները շոշափողական, Մազերըխամրած, համանման են արյան են: Անոթազարկըթույլ է, հաճախակի, ռիթմախանգար, շնչառությունը արյանփոփոխություններն: դժվարացածէ: Քթանցքերից արտադրվումէ արյունախառը հեղուկ, Խոզերի ճառագայթային հիվանդություն` ՄԴոտօ ղոզայի 4Ժժ մինչն էլ արյուն: երբեմճ Սահըհաճախվրա3 հասնում երկարատն, է ճառագայթումից մեկ ժամ հետո խոզերի մուտառաջանում պառկած է կողքի Կեճդանին,որպես հոգեվարքիպայմաններում: կանոն, անհանգստություն,մկանային դող, կերի մերժում, ծարավություն, վրա, գլխով, ռաքերով խփում է, ,կատարում վախկոտություն:Ծրեք ժամ հետո նկատվում է ընկճվածություն, խոզերը ն մահը Երբեմն նկատվում շարժումներ, քրտնարտադրություն: են, կերն ջուր չեն ընդունում, դյուրագրգիռ եճ: Արյանմեջ պառկած. ՛

՝

.

՛

բնորոշ

.

.

կիները այլ

ե

Ք»

աղ

-

`

|

|

.

|

ակերոի փարաննաա Նոնննդան .

"

Հ

`

.

է'ուժեղ դող

'վագքի, տարազի

,

:

լեյկոցիտների բանակը ավելանում է 10-20 96 ի հաշիվ նեյտրոֆիլների են երեք իսկ 3-4 օրը ճառագայթման նկատմամբ առաջացաձ Հիվանդության նակազդեցությունը մարում է: Օրգանիզմիընդհանուրվիճակը լավաճում է: Սակայն լեյկոցիտների 72: նվազում 49... Հիվանդության 8-9 օրը խկանջների ետնում, որովայնապատի 1 աճուկներիի մաշկի վրա երնաճեն գալիս արյունագեղումճեր: Որոշ Նո մ ստ այտուցվում են վերջավորությունները, կենդամի առաջսմում է է: Ախորժակը վատանում կաղություն: Հաջորդ օրերին հիվանդ խոզերի ընդհանուր վիճակը կրկին վատանումէ: Մաշկը ն լռրձաթաղանթները գունատված նն, հ հայտ են ն գալիս տարածված կետավոր. բիծանման արյունազեղումներ: Մարմճի ջերմությու՞ը, ւռնռթազարկի ն շնչառության են նորմայիսահմաններում: 14-16 Հիվանդության օրերին խոզերը ընկճված են, վատ են ուտում: ջերմությունը, անոթազարկըն շնչառությունը պահպանվում են Լեյկոցիտների քանակը պակասում է 80-9052-. զորմայի ով, 30-40, հեմոգլոբինը`50-60, արյան թիթեղիկներինը՝ 70-8022:Մեզում ն կղանքում հայտնաբերվում ենճ արյան մակարդուկներ, հաճախ քթանցքներիցլինում է արյունահոսություն: Սուն ն ծանը աստիճանի ճառագայթային հիվանդությունով տառապող չափահաս խոզերիմահը վրա է հասճում 18-25 օրը: Մահից 23 օր առաջ ընդոանուրվիճակը ընկճված է, դիտվում է ախորժակի բացակայում, ջուրը հաճույքով են. խմում: Արտաքին գրգռիչների նկատմամբ հակազդեցությունը թույլ է: ՇարժումներիԺամանակ կենդանիցհազում է: Ենթաձծնոտայինավշային հանգույցները ցավոտ են: Առաջանումէ արյունախառը ուժեղ փռրլուծություն, կղանքը սն գունի է, ննխահոտով: Մեգր մուգ կարմիր արյան մակարդուկներով: Երբեմն

ուղիները

Շճչական լցված եճ փրփուրանմանվարդագույմ զաճգվաօով. Թոքերը այտուցված են, մարմարագույն են: Բրռնխները ն թւքերը բորբոքված: Փայծախը փոքրացած է, կնճոռտված: Լյարդը մեծացած. հաճախ թառամած: Լեղին թանձր, մուգ գույնի:Երիկամները են, թառամած պատերը միջուկային՝ շչերտը ն արյունազեղված: արյունազեդված: շատ բոլո թյունը Ստամոքսաղիքային ուղու պառունակությունը քիչ է, բոլոր եճ: բաժիններիաատերըարյունազեղված Այճ հիվանղ կենդանիները,ռրոնճքապոում եճ 45 օր, սովորաբար 3-4 մահանում: Ապաքինումը օնթաճում է համեմատաբար. չեն արագ` ֆունկցիաներ, օրինակ. ամսում, որոշ օրգաճիզմի սակայն վերականգնվումեն դանդաղ վերարտադրական, ն ոչ միշտլիարժեք: Հավերի ճառագայթային հիվանդություն: Տնային կեճդանիներից վաղ ավելի ռաղհոդոմացկունեն հավերը: Հավերի ճառագայթահարման ախտաճշանը գլխի դողալն է, հետո դանդաղորեն զարգանում է ըճկճվածություն: Հավերը ժամերով նստած են կիսաքուն վիճակում. պլարանոցըշտ ոռ առաջ ձգելով: Գատարը ն օղերը այտուցվում են : շճային Շնչառությունըդժվարանումէ, երնան է գալիս լորձաթաղանթների բորբոքում: Ծիրտը կանաչագույն է: Հավերի անկումը տեղի է ունենում ծիվանդութրոներրորդշաբաթվավերջում:Ողջ մնացած ձվատու հւսվելչը շարունակումեն ապրել: Գյուղատնտեսականկենդանիներիճառագայթայինհիվանդության տորոշումը մշակված է ոչ բավարար ն հատկապեսախտահարման ճառագայթային որ սուծՂ օրվա ընթացքում: Քանի չորս ախտանշաննել,ուստի հիվանդությունը չուճի խիստ առանձնահատուկ ախտորոշում կատարվում է անամնեզի, դռզաչափականտվյալների. ձնաբանական, արյունաբանության, կլինիկական նշանների,

պակասում անգամ: լիմֆոցիտները

կանաչ

|

քանակր արագ

ներեղի երի

է

ԿԱՄ

լ

"

ր:

բազմաթիվ հաճախականությունը պահպանվում

Մարմնի

մակարդակի վրա: էրիթրոցիտներինը

ն կմունակենսաբաճական

`

`

բազմաթիվ

արյունազեղումներ:Արյունը, ինչպես կանոն մակարդված է: Ավշային գեղձերը մեծացած են, այտուցված. արյունալցվծ մուգ կարմիր դույնի:

շատ է,

«աակ

այտուցված են ականջները ն մոութը:

Կյանքի վերջին ժամերին կենդանին գտնվում է ուժասպառ վիճակում, լրիվ բացակայում է օրգանիզմի հակազդեցությունը բոլոր. տեսակի գրգռիչների նկատմամբ: Վերջավորությււնները սեղմված են մարմնին:Անոթազարկըարագ է ն թույլ, շնչառությունը մակերեսային է ն. ոչ համաչափ: Դիտվում է վերջավորությունների ջղաձգություն, լողի շարժումներ, որոնք երբեմն ուղեկցվում են թույ կարճատն, ճիչով: է՝ սովորաբար կարճատն րոպեներ,վայրկյաններ: Հոգեվարքը դիահերձման ժամանակհայտնաբերվում Ախտաանատոմիական է արտահայտվածփայտացում: Մաշկումն եճթամաշկայինբջջանքումկան չափերի կապտակարմրագույնՆտարբեր ձնի ն

ռո.

քսաղիթայ

,

"միզապարկի

`

այլ

լաբռրատոր

ուսումնասիրությունների

հհման վրա: Ախտորոշման հիմնավորմանհամար օգտագործումեն ֆիզիկական ն կենսաբանականմեթոդներ: են ախտորոշման ստացել տարածում Առավել լաճ դոզա-էֆեկտ կենսաբանական մեթոդները, որոնք հիմնված են կախվածությանու--ումնասիրությանվրա: Սրանց միջոցովհետազոտվում են ամբողջօրգանիզմի կառուցվածքին ֆունկցիաների, ինչպես նան առանձին օրգանների, հյուսվածքների,բջիջների ն սուբբջջային

ցուցանիշները: Կենսաբանական մնթսդների գոյացությունների առանց ֆիզիկական. առավելություննկայանում է ճրանում, որ է ախտահարումը ճառգայթային ախտորոշել դոզաչափմանկարելի .պայմաններում ներգործության տարբեր ճառագայթման. զուգակցված,հաշվի առնելով օրգաճիգմի խառճակազմ, հավասարաչափ,

ն Կենդանիներիճառագայթայինհիվանդությանկանխարգելումըն աճիհատական ֆունկցիոնալ ռադիոդիմադրուլականությունը. վիճակը, բուժումը: Կանխարգելում: Կենդանիների

այլն:

Ախտահարված կենդանիների օգտագործման արդյունավետությունըգնահատելուհամար առավել մեծ նշանակություն ունի սուր ճառագայթայինհիվանդության ախտորոշումը:Այս դեպքում շատ կարնոր է արյունաբանականցուցանիշներիորոշումը` հեմոգլոբինի ն քանակը ծայրամասային արյան էրիթրոցիտների պարունակությունը մեջ, լեյկուպենիայի,լիմֆոպենիայի,թրոմբոցիտուվենիայի աստիճանը, ն արյաճ համակարգի արյան մակարդմանարագությունը,միելոգրամման այլ ռեակցիաները: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել կլինիկական արտահայտման աստիճանը ն արյունանհոսական սինդրոմին բնորոչ ախտաբանաամատոմիական փոփոխությունները: Առաջարկվումէ կենսաքիմիական մեթոդներիտեստերի առավել լայն օգտագործում`ԴՆԹ-ի, ՌՆԹ-ի, տարբերսպիտակուցների, Գլիկո- ն լիպոպրոտեիդների մետաբոլիզմիփոփոխությանբնույթը:ֆերմենտների, վիտամինների, միջնորդանյութերի, հորմոններին այլ միացությունների կենսաքիմիայի խախտումները: Մշակվում են բջջածագումնաբանական մեթոդներ արյան բջիջների, արյունաստեղծ ոսկրածուծի, լորձաթաղանթների էպիթելի, սաղմճային էպիթելի ն այլ օրգանների քրոմոսոմային ամորձիների խոտորումների հաճախականության որոշմանհամար: ն բնույթի .

'

.

են ախպորոշման Ռաումնասիրվում կենսաֆիզիկական մեթոդները, -

բջիջների մասնավորապես,

քիմիալյումինէսցենցիայի ւ. մեթողը: Ճառագայթահարված. կենդանու տարբեր քջիջների լուսարձակման ն ուժգնությամբ աստիճանով կարելիէ ենթադրելառր ճառագայթային ն նրա հետնանքներիմասին:Սակայկ հիվանդության ծանրության առայժմ .այս եղանակը աշխատատարէ ն. պահանջումէ հատուկ .

սարքավորումներ:

ո

աի

է Հեռանկարային մեթոդներից իմունոլոգիականմեթոդը, որը է տալիսռրոշել ճառագայթմանկ̀ հնարավորություն լանված դոզան, ճախագուշակել ն ծանրության աստիճանը տարվողբուժման էֆեկտիվությունը: Ճառագայթային հիվանդության ախտորոշման ժամանակ հա '

ԲՐՄՈ

են

.

առգում

առանձին

-

-

'

`

:

.

վերարտադրության Ն

..

նճյարդա-ներատիչ. համակարգեր,

խորացումը:

ստամոքսաղիքայինուղի, թոքեր) ախտահարումների Այս վիտամին83, աբյան նպատակովխորհուրդ է տրվում օգտագործել` փոխարինիչներ,ճուկլեինաթթվայիննատրիում, տրանկվիլիզատորնե

մանրէապատրաստուկներ, հակաբիոտիկներ հակատրյունահոսա նաղն: :. միջոցներ,արյան շիճուկիգլոքուլիններ, պատվաստանյութեր Կենդանիների մաշկածածկույթիճառագայթային: այբվածքներ: Իոնացնող ճառագայթները արտաքին առաջացնումեն կամ ճառագայթայինհիվանդություն, մ ախտահարում ճառագայթայինայրվածքներ: մաշկածպծկույթի հիմնականում պայմաճավորված է : տարբեր Թ-Ն ներթափանցման Այսպես.արտաքին ճառագայթումբ՝ ունակությամբ: հատկապես մասնիկներով, ռրոնք օժտված :: են ջոր

Օրգանների հյաավածների՝ ն

.ախտաբանաանատոմական ւն փոփոխությունները հյուսվածաքիմիական հիտազոտություններից ստացվածտվյալներ: Սուր ճառագայթային հիվանդությունը (ռչ այլհիվանդություններից `

վարակիչ, վարակիչ, մակաբուծական)տարբերելու, ախտորոշման հա': ,ատելու ն. ելքը վավերականությունը նախագուշակելու համար օգտագործումեն ուսումնասիրությունների այլ մեթողներ: բազմաթիվ Ր

.

`

.

`

ոաղիռկենսաքանության կարնորբաժիճը դա կենդանիների սուր ն խրոճիկական ճառագայթային հիվանդության կանխարգելման միջոցներն՝ են բուման Ն նշանակությունը: Ներկայումս մասնագիտականգրականության մեջ նկարագրվածեն ավելի քան 3 հազար քիմիական նյութեր,որոնք օժտված են ճառագայթապաշապանիչհատկությամբ:Սակայնայս առայժմ պարզաբաճված քիմիական նյութերի ֆարմակոդինճամիկան չէ: Ենթադրվում է, որ նյութերը ազդելով.կենդանիների հյուսվածքների ն օրգանների վրա բարձրացնումեն ռադիոդիմադրողականությունը, օրինակ, հյուսվածքներումբարձրացնում են էնդոգեն. թիոլային միացությունների քանակը, իջեցնում են նյութափոխանակությունը, արգելակում են օքսիդացմանռեակցիաներընայլն: Է` Առավել որոշակի ուղղվածությունունի այն կենսաբանական ներառում է պաշտպանությունը, որը ադապտածին( նյութերի այսինքն այն նյութերի, որոնք բարձրացնում. են օգտագործումը, օրգանիզմի ընդհանութ դիմադրողականությունը,այդպիսիներից են՝ էլեուտերոկոկը, վիտամինային. կոմպլեքսները, միկրոտարրերը, մանրէապատրաստուկները ն ալ նյութերը: ԵՎ: Բուժում:Սուր ճառագայթայինհիվանդությանծանր աստիճանի դեպքումկենդանիներիբուժումըտնտեսապեսնպատակահարմար չէ: Տարբերում են ճառագայթայինհիվանդությանախտածնայինն ախտանշանայինբուժում:Ախտածնայինբուժմաննպատակն: է կանխել Ն փվերացնկլ կրիտիկական օրգաններում (արյունամտեղծ, .

ս

-

:

ժանգ Արգորնայած

.

:

Ծյն.

ճառագայթնե

.

ներթափանցելիությամբ, գլխավորապես է մաչկի ատաջացնում ախտահարում, իսկռենտգենյան /-ճառագայթները կամճեյարոնն ն ե հաճախ օժտվածեն մեծ ներթափանցման ուճակությամբ առաջ ր

են

հիվանդություժ:'' ախտահարում՝ ընդհանուր ճառագայթային

լ

տ.2 |

մոտ ճառագայթային Կենդանիների այրվածքներ առաջանում

մեծ

ռադիռակտիվ նյութերի քանակությամբ

են

(ՌՆ) ներգործության որը հիմնականում լինում է միջուկային պայթյուններից հետո: Գյուղատնտեսականկենդանիների մոտ մաշկածածկույթի այրվածքճերդիտվել են 1945թ. Ննաղայի նահանգում ճառագայթային (ԱՄՆ) ատոմայինհրաձգարանների մոտերքում, որտեղ կատարվել է վերգետնյա ատոմային պայթյուն: 11 գուխ կովերի նկատմամբ տարվել են դիտումներ 15 տարվա ընթացքում: Կովերի ընդհանուր վիճակը եղել բավարար, նրանքյուրաքանչյուր. տարի տվել են առողջ սերունդ: Արդյունաբերական ուսումնասիրությունները որոնք սկսվել էին պայթյունից 5 ամիս անց, չեն հայտնաբերել Հետագայում` միայն ծեր կովեռիմոտ հայտնվելէ թույլ արտահայտված լեյկոպենիա: Իրանի մաշկը եղել է գունազրկված, չոր (ճարպագեղձերի հետաճ) ծածկված նոսր սպլիտակածմազերով կամ

տրձաթալանթի, քթանցքներիիե ակնաթաղանթի վրա Կենդասիները ավելի ծանը ճառագայթային ախտահարումներեն ստանում տեղային տեղումներիցհետո առաջին երկու շաբաթների ընթացքում. ռադիռակտիվ բարձը է: Լէյս հատկապես առաջին երկու օրը, երբ ճառագայթման-դոզան է տեղումներում տրոհման երնույթը կապված ռադիռակտիվ միջուկային Ուստի երիտասարդ նյութերի, առկայության հետ (կարակեց ՌՆ): ն է իջնում տեղանքի ռադիռակտիվությունըարագ այս պայմաններում ռադիացիոն ախտահարումների մաշկի սուր կենդանիների մռտ առաջացման վտանգը արագ փոքրանում է :' Սակայն պետք է հաշվի առնել նան .այն, որ ինչքան շատ ժամանակ է անցնում միջուկայիս պայթյունիցհետո, այնքան դանդաղ է իջնում ռադիռակտիվությունը.քանի են երկարակեց ոատդիռակտիվ որ տեղանքում հիմնականում մնում իզոտոպները, որոնցից կենդանիների ե մարդու համար առավել վտանգավոր են. ստրոնցիում-90 ն ցեզիում 137: 8-Ճառագայթումը առաջացնում է մաշկի ե լռրձաթաղանթների յուրահատուկ ախտահարումներ, որոնց ընդունված է անվանել 8այրվածքներ, սակայն կլինիկական արտահայտմամբն ընթացքով նրասք սկզբունթջռրենտարբերվում են ջերմային ե քիմիական այրվածքներից: Ճառագայթային այրվածքները քիչ ցավոտ են, ախտաձնաբամական փոփոխություններըն մաշկի ախտահարումներըզարգանում եճ դանդաղ, վերականգնմանպրոցեսներըընթանումեն թույլ: 8 -- ճառագայթման դեպքում տեղային ռաւլիուսկտիվ Խառը կարող են ընթանալ ճառագայթային հիվանդության

դեպքում,

'

է

,

թեքումներ:

մերկացած,

առաձգականությունը կորցրած:

Ենթամաշկայինբջջանքում,

-

մկաններումն ներքին օրգաններումփոփոխություններ չեն եղել: Սակայն 11 ծեր կովերիցերեքիմոտ ճկատվելէ մաշկիքաղցկեղը: Մաշկիառավել մեծ ախտահարումներ են լինում այն կենդանիների մռտ,որոնց մազեծածկույթը նռսր կարճ (օրինակ, է խոզերի մոտ), իսկ երկար ն խիտ դեպքում(ռչխարներ) ռադիռակտիվ մազեծածկույքթի մաշկիհետ անմիջականորեն նյութերը չեն շփվում, հետնաբարՕ-ն թէֆեկտը է չափազանց ճառագայթների արտահայտվում վնասաբեր թույլ ն: միայն մաշկի. մակերեսային նշերտերում `

՝

(էպիդերմալ

էպիդերմոպիլյար) 8-ճառագայթման ազդեցությունից: Ամբողջ"

Գո8րվա

աեվա Նտրա են երամ ախտահարումները ենառաջանում այն մաշկի

մաշկածածկու

ճա

հատվածներում, որոնք

թույլ

են

.

`

Լ մ9

այրվածքներըհաճախ լինում են գլխի հատվածում ողնաշարի երկայնությամբ, իսկ մարմնի հատվածներում որտեղ բու է ենթամաշկային զարգացած բջջանքը (ականջախեցի, պոչ ն . զարգանումեն մեռուկներ սովորաբար (Կորժեվենկո, Մաշկի տարբեր հատվածների ախտահարման աստիճան բ կախվածէ այն պայմաններից,որտեղ կենդանինենթարկվում թարկվում է 8ճառագայթման: ' Այսպես.ռադիոակտիվ ամպի ՌՆ -

այն

1967):

առկայության դեպքում

հիմնականում ընկնում են մե ն

առավելապես

հետո,

երը

ան

:

այրվածքները ընթանում են չորս շրջանով առաջնային ռեակցիայի, գաղտնի, սուր բորբոքային ռեակցիային վերականգնման, իսկ ըստ ախտահարման ծանրության, որը կախված է կլանված էներգիայի դոզայից՝ չոլս աստիճան» թեթն ( մինչն 500 ռաղ, կամ 5 Գր դոզաներիպայմաններում), միջին (500-1000 ռադ, կամ 5-10 Գը ), ծանը (1000-3000 ռադ, կամ 10-30Գլ, չափազանց ծանրը (3000 ռաղ-ից ավել, կամյԳթ շրջանը (առաջնային ոեակցիա), կախված է 8Առաջին է ազդելուց մի քանի ժամ կամ դոզայից, հայտնաբերվում ճառագայթման ն շարունակվում է 2-3 օն հետո օր: Այս շրջասը առավել վառ է արտահայտվում այն կենդանիներիմլլտ, որոնք թույլ են պաշտպանված մազեծածկով (խոզեր) ն մաշկը պիգմենտազրկվածէ: Ախտահարված ն տելերը գերարյունացված են այտուցված, ցավոտ ն քորոտ: հաճախայդ տեղերը բոլում են, ատամներովկծում: Կենդանիները Երկրորդ 2իջանի տնալաթյունը կախված է ճառագայթման մի քաճի ժամից մինչն երկու շաբաթ է: Բնորոշվումէ բարձը. դոզայից՝ |

նելով

եզրի

ի

է

Է

|

|

իջ

վու, նրան արգա ե մները: Ռադիոակտիվ տեղումճել.սց լոախտահարո կամ արածեցման տողերով, ո.աէ ժամանակ փոշին վերջավռրությունների ստորին մասերի ավա րովայնի, կրանց րանի

որտեղ

ախի

'

պաշտպանված

(կուրծ,սեռականօրգաններ, մազեծածկույթով հոդերիծա լիչ մակերեսնե ն այլն): 8

արն

բ

ուդ

"

ն քորով: քրտնարտադրությամբ

Երրորդ շրջանը բնորոշվում է մաշկի արտահայտված բորբոքային

ռեակցիայով:

թեթն աստիճանի դեպքում առաջանում է մաշկի Ախտահարման կարմրություն (էրիթեմա), այնուհետն անճշան մազաթափություն ն

թեփոտում:

8-այրվածքիմիջին աստիճանիսուր բորբոքման տնողություննէ 3Բնորոշվում է ցավով, գերարյուճությամբ:Վնասված մաշկը այտուցված է, զարգանում է քերծվածք (էրոզիա): Մարմնի ջերմությունը բարձրանումէ: Վնասված հյուսվածքներըվերականգնվումեն դանդաղ, երկար ժամանակ պահպանվում է ցամի ռեակցիան նե մաշկի ախտահարվածմասերիհետաճը: Երրորդշրջանի ախտահարմանծանը աստիճանըարտահայտվում Է ուժեղ ցավով, բորբոքային ռեակցիայով (գերարյունություն, մաշկի աշտուց): Որոշ դեպքերում առաջանում են բշտիկներ, որոնք արտաքին տեսքով նմանվում են ջերմային այրվածքների բշտիկներին: Արագ Խռաջանում են քերծվածքներ,խոցեր: Միաժամանակ զարգանում են նսդհանուր կլինիկական փոփոխություններ` բարձրանում է մարմճի ջերմությունը, մեծանում ենճ ավշային հանգույցները,վատանում է Արյան մեջ հայտնաբերվումէ ճեյտրոֆիլայինլեյկոցիտոզ, ախորժակը: մոճոցիռոզ,էոզինոֆիլիա, թրոմբոցիտոզ, ռետիկուլոցիտոզ. ԷՆԱ ուժեղացում: Արյան շիճուկում բչանում է սպիտակուցների, լիպիդների ն բարձրանումէ պարունակությունը կալիումիե ջրի քանակը: այրվածքի չափազանց ծանր աստիճանի դեպքում սուր Ք ն օրգանիզմի բորբոքայինպրոցեսների ընդհանուր ռեակցիայինշանները չատ ուժեղ արտահայտված են, գաղտնի շրջանը կազմում է 1-3 օր: Զարգանում են խորը թարախա-մեռուկային պիտցգեսներ, որոնց հետնանքովկենտրոնական նյարդայինհամակարգում առաջանում են խախտումներ, տեղի է ունենում երկարատն ինքճաթունավոլում

շաբաթ:

-

(իճտոքսիկացիա):

Չորրորդ շրջանը` վերականգնում: Թեթե աստիճանի ղեպքում տնում է 1-2 ամիս, միջին ապաքինումը սակայն կենդանիների մոտ ղեռ երկար ժամանակ ղիտվում է մաշկի հետաճ ն ցավի ուժեղ ռեակցիա: Ծանրախտահարումների ժամանակ խոցերըլավանում են դանդաղ՝մի քանի ամսից մինչե մի քանի տարի, նմանվում են սնունդախանգար (տրոֆիկ) խոցերի. ծածկվում են ն գերեղջերացած գերսպիացած հյուսվածքով մաշկով (հիպերկեռատոգ): Առաջացած ծածկույթը հաճախ խոցակալվում էպիթելային է, հայտնվում են վերակրկնվող(ռեցիղիվային) մեռուկներ, որոշ դեպքերում էլ հյուսվածքներիչարորակ կազմափոխումներ: Ճառագայթայինայրվածքների ախոտորոշամբառավելապես. հիմնփոմ է անամնեզի (տ հածքբիմեծությունըն ռաղիռակտիվ նյութերով |

Տ6

Նամ14ամին աստիճանի

կեղտռտվածության բնույթը, նույն տեղում կենդանիների գտնվելու տնողությունը), կենդաճիներիմաշկածածկույթիռադիռակտիվնյութերով կեղտոտման` աստիճանի ն բնորոշ կլինիկական նշանների տվյալների վրա: Ճառագայթայինայրվածքներըունեն զարգացմանորոշակի ցիկլեր գաղտնի շրջանով (ի տարբերություն ջերձային այրվածքների),ինչպես նան սոր քայքայիչ-բորբոքայի ն երկարատն Նաճապաքինելի սնունդախաճգարխոցերի շրջանճերու|: ն Մաշկի ճառագայթայինախտահարման նշանճերի հայտճվելու համեմատ ջերմային այրվածքների ապաքիճվելու ժամկետներ, ի երկարումեն 4-7 անգամ:Ի դեպ, ճառագայթայինայրվածքներինբնորոշէ մչյլն վերադարձայինընթացքը ոչ միայն երկարատնությունը, կախված է ախտահարման կանխագուշակումը 8-այրվածքների աստիճանիցն ախտահարվածմաշկի ընդհանուր մակերեսից: Մարմնի մակերեսի միճչն 592 (թույլ ն միջին աստիճանի)ախտահարմանղեսյքում կանխագուշակումըհամարվում է բարենպաստ: անբարենպաստ է համարվում` խորը ն լայնարձակ (մարմնի մակերեսի ավելի քան 1052) ախտահարումների դեպքում: Այս դեպքում կենդանիների բուժումը չէ: տնտեսաւյես նպատակահարմար Բուժում: Ախտահարվածկենդանիներինցուցաբերվող օգնությունը տարվււմ է երկու ուղղություններով անասնաբուժա-սանիտարակւասն մշակման միջոցով` մաշկածածկույթիցն տեսանելիլորձաթաղանթներից են բուժմիջոցառումներ: հեռացվումեն ՌՆ ն կազմակերպվում մշակումը կարող է լիճել չոր ն Աճասնաբուժա-սանիտարական ն մաշկից ավելի, ժամանակ մազեծածկույթից խոնավ: Չոր մշակման են ռադիոակտիվ հեռացվում օգնությամբ փոշեշծիչի խոզանակի կամ

նյութերը:

Ավելի էֆեկտիվէ համարվումխոնավմշակումը,որը կատարվումէ լվացման միջոցներով Առավել օգտագործելի է օճառը ն խոզանակէֆեկտիվությունը բարձր է, լինում տաք ջրացնցուղը: Դեզակտիվության դեպքում: ջրի օգտագործման են ՍՖ-2 օգտագոլւծվում Սինթեւռիկլվացմանմիցացներից ՕՊ7 ՉՈՒ 0,355 կամ ՕՊ-10 ն 0,774 0,356 ջրային լուծութը, խառնուրդը, լուծույթների հեքաամետաֆոսֆատ նատրիումի (սապոնին),կանաչ օճառ ն այլն: Ջուրը ն լուծույթները փրփրաճյութեր մատակարարելու տակ ճնշման տաքախնեու ն է օգտագործելԴՈՒԿ, ԼՍԴ մակնիշի նպատակահարմար լ

կամ ՍՖ-

համար մեքենաներ Սպասարկող անձնակազմին ապահովում հակաքիմիակա ռետինե արտահագուստ, միջոցներով (հակագազ, պաշտպանության են

սապոգներն ձեռնոցներ),խոզանակներըն ավելները պետք երկարբոնիչներ:

է ունենան

9|

մշակման:

Բուժական

Ե

կենդանիները հաշվի են առնում միջոցառումները կազմակերպելիս

կենդասու ընդհանուր

վիճակի, ճառագայթային ախտահարման աստիճանը ն. հիվանդության ընթացքը: Ուժեղ ցավերի ն այտուցի է օգտագործել տարբեր զարգացման պայմաններում նպատակահարմար ցավազրկող դեղամիջոցներ`այրված մակերեսի վրա դնել անեսթեզինի կամ նռվոկաին-պենիցիլինիթրջոցներ,կատարել նովոկաինիտեղային ն տարածքային բլոկադաներ, ինչպես. նն ներքին ն զարկերակային սերարկումներ: Կենդասուն գրգռված վիճակից հանելու, քորը, ցավերը հանգստացնելու ոամար օգտագործումեն ամինազին,դիմեդրոլ: Տեղային օգտագործման համար նշանակումեն պատրաստուկներ,

որոսք ճպաստում են մեռած հյուսվածքի անջատմանը, խթանում եճ վերականգնման պրոցեսներըն պաշտսյանում վարակումից: Բշտիկների ս թաց մակերեսի գոյացման դեպքում օգտագործումեն քսուքային կապեր ն աինտոմիցիի ստրեպտոմիցինի էմուլսիաներ, Վիշննսկու քսուք, Կոմկովի քսուք, Շեստակովսկու բալզամ ն այլն): Վերականգնման պրոցեսները արագացնելու համար նշանակում են խթանիչ թերապիա`

գզիռխներարկումներ, հյուսվածքային կրկսվող արյան փոխպատվաստումներ. կենսախթանիչների ներարկումներ (ալոե, ապակենմանմարմիճ): Օրգանիզմիթունազըրկման համար ներերակային մերարկում տն հեքսամեթիլենտետրամինի40 օշ լուծույթը կոֆերնի հետ: Ռրպեսընդհանուրհակասեպտիկմիջոց նշանակումեն հակաբիոտիկներ: Կոմբինացված ճառագայթային ախտահարումներ: Ատոսային պայթյունների Ժամաճակ առաջանում են մեծ քանակությամբ,այսպես կոչված կոմբինացված ախտահարումների տարբեր զուգակցումներ՝ մեխանիկական,ջերմայինճառագայթային վնասվածքների: վերլուծումը Ճապոնիայում կատարված պայթյունի հետնանքների ցույց է տալիս. ռր ճառագայթային ախտահարումներիմաքուր ձները 15 92, մճացած մասը՝ կոմբինացվածախտահարումները զազսում են մոտ. են: Սա կապված է միջուկային զենքի բազմակողմանիախտահարիչ ազդեցությաճ հետ՝ հարվածող ալհք, լույսային ճառագայթում,թափանցող ճառագայթում ն ռադիռակտիվկեղտոտվածություն,որոնք ստեղծում են մասսայականն բազմազանզուգակցումներ: Երբեմն նման ախտահարումներկարող ենճ առաջանալատոմային Ճձեռնալկություննճերում վթարայինիրադրության ժամանակ (միջուկային ռեակտորներ, աւռոմային էլեկտրակայաններ,լաբորատորիաներ):Այդ ւորոհմաննյութերըկարող ուրանի, պլուտոնիումին այլ :ոարրերի դեաւվքում ւ

ն

`

'

ան

.

միջավայր:պպյմաններում

նետվել շրջապատող Տվյալ հնարավոր գյուղատնտեսական կենդանիներիախտահարում: է Կոմբինացված ճառագայթային ախտահարումները սովորաբար ընթանումեն ծանը: Մեխանիկականվնասվածքներըկամ այրվածքները առավել ծանրացնում են. ճառագայթային ախտահարումների ընթացքը: Կարճանում է գաղտնի շրջանը, բավականաչափ երկարում է է ճառագայթային հիվանդության տնողությունը, վառ արտահայտվում արյունահոսական սինդրոմը, հետնանքների տոկոսը բարձրանում է: ն Ճառագայթային հիվանդությունը, իր հերթին, ծանրացնում է դժվարեցնում վերքերի,այրվածքների,ոսկբներիկոտրվածքների ուրիշ ախտահարումների ապաքինումը: Կոմբինացված ճառագայթային հաճախ ընթանում են շոկային որը արագ ախտահարումները է առաջանում նույնիսկ չափավոր.արյանկորստիժամանակ:Այս դեսյքում կոմբինացված ճառագայթային ախտահարումներից. կենդանիճերի 1,53 անգամ ավելի բարձը է, քան : միայն մահացություն մոտ: Նման է վիճակի հիմքում զարգացման ճառագայթվածների կենսաբանական իոնացնող ճառագայթման "ազդեցության են

Անասնաբուժականմշակումից հետո կենդանիներին ենթարկումեն դոզաչափական հսկողությաճ: Եթե ռադիոակտիվությունը թույլատրելի դոզայից բարձր Է, ապա վերադարձվում են կրկնակի

դուրս

.

`

.

ն

վիճակով,

ընկած

ն հիվանդության ճառագայթային առանձնահատկությունը ո րի փոխվում է կենտրոնական նյարդային դեպքում ախտածնությունը,

համակարգիվիճակը ն խախտվում է նրա կարգավորիչգործունեությունը: է օրգանների ն Ստեղծված իրավիճակը անմիջապես անդրադառնում համակարգերի գործունեությանվրա, ն, մասճավորաւվես,բերում արյան ճնշման անկման, որը նպաստում է շոկի առավել ծանր ընթացքին: Ճառագայթայինհիվանդության ժամանակ արյան մեջ կտրուկ կերպով թունավոր նյութերի հիստամինանման ն. այլ բարձրանում է է (հատկապես հիվանդության պարունակությունը

առաջանում սկզբում),

ոսկրածուծի

թունարյունություն, սակավարյունությունն լեյկոպենիա, ն գործունեության ընկճում, լեյկոցիտների ավշային համակարգի ֆագոցիտային՝ ակտիվության անկում, իմուճակենսաբանական Օրգանիզմումբարձրանումէ պաշտպանիչ մեխանիզմների

թուլացում:

(թափանցելիության ֆերմենտի հիալուրոնիդազա ֆերմենտ) է հյուսվածքային պաշտպանիչ վերջինս

թուլացնում բարիերների ակտիվությունը,

'

հատկությունները ն առաջացնում ճառագայթային. Միաժամանակ հիվանդությանը բնորոշ արյունահոսականություն: ն իջնում է, հ ակաթունական հյուսվածքների. ֆ ունկցիան օրգանների է մաշկի կամ աղավաղվում, հակազդումը բորբոքային թովլանում մանրէասպան հատկությունները ցածրանում են: փոփոխություններիհետնանքով իջնում է օրգանիզմիընդհանուր բարձրանումէ տեղային դիմադռողականությունը, ախտածինն պայմանական բազմազան ընկալունակությունը օրգանիզմի ախտածին մանրէներին նրանց ինչպես արտածին, էլ -

Ա:

Մատարվա րված

այնպես ներածին "Ց

բնույթի

թույների նկատմամբ (աղիքային ինքնավարակում): Տվյալ պայմաններում առաջացած վարակիչ պրոցեսները ծժանրացնումեն ոչ միայն ճառագայթային հիվանդության ընթացքը, այլն դառնում են կենդանու անկման գլխավոր պատճառը: ն Կոմբինացվածախտահարումների (վերքեր, այբվածքճեր ն այլն) ժամանակ վարակի գարգացճանը, բացի վերոհիշյալ Կա նպաստում. է ն այն,

տվերքի

մ

ր րոն Պեր պայմաններ բջ Բի

մեջ Տեկանիների արարո նիան մեծ մասի

մոտ դիտվում են առագայթառարվա արյունազեղումներ արյունահոսություն:Այս դեպքում ակնհայտ մեծ հակումը երկրորդականն հետագաարյունահդսությաննկատ Կոմբինացված ճառագայթային. ի Քո պետջ լինի կոմպլեքսային, որը ներառում է ն միջոցառումներ,վերքային վարակի արյունահոսության մ: հնաքավորինչափով ճառագայթայինախտահարման վաղա բո Հակաշոկային միջոցառումները պետք է փ ն համակարգի գործու նե ցավազրկմանը, սառի ե նյա հեմողինամիկային թունարյունությա ծռրմալացմանը, ն նյութափոխանակության խախտումների կանխմանը: մե Անհրաժեշտէ խնամքովկատարել աեղային ցավազրկում: կատարել առնելով ախտահարման տեղայնացումը, նյարդայինհամակարգի ն շրջապաոռիվեգետաւիվ նյարդ զ բրկադա: Կարելի է առաջարկել ճովոկաինի լուծույթի ներերակայի Բ ներարկումներ: Հաշվի առնելով կլինիկական՝ ի միջոցառումներիցհետո անհրաժեշտէ ներերակային Պոպովի, Պալոսուխի հակաշոկային հեղուկ (Հասրաթյանի, կազմության ն գործածման ձնի մառին տեղեկություններըբերվա ւդեղեկագրքերում: դեդագրակաճ աճասճաբուժական եսս ճան Երկրորդային շոկը կանխարգելու ային օրգանիգմից թույների դուրս բերելու, լ Հո բաղանջների է ներերակայինճերաքկել հեքսա ամին նպատակահարմար վո երքի կալցիումիքլռրիդի ն կոֆեինիհեւտ: Միաժամաճակ դրենաժումմ ն հնարավորին չափով հեռացնում մեռուկային '

,

ն, ստրեպտոմիցին.

լ

լ

պեն

եղանակներով:

ն

ռ

ոու

են

այծ:

ե

Ճառագայթային հիվանդության բթուռն զարգացման ժամանակ օգտազգռրծումեն հեմոպոեզը խթանող դեղամիջոցներվիտամին Թ. ֆոլեաթթվի հետ, կամպոլոն, լեյկոգեն. հակաանեմին Թերապետիկ էֆեկտը բարձր է լինում, եթե կատարվում է անմիջաւվես

պատճառներից, որոմը, ակար ժամանակով

ակո հյուսվածքի (հուսալի արգելապատ ուշանում է, քջիջների ն հյուսվածքների վերականգնման Աա թոլացման պատճառով, որը իրեն հերթին կապված է միտոզային ակտիվության ն սպիտակուցների կենսասինթեզի հետ: Ստեղծվում են բարենպաստ վարակիչ մանբէների

վերքի

Վերքերհ վարակը կանխարգելու համար օգտագործում

կրո ԱՑԻ ւ:Կ Վերետի հետագա ութի» ընդունված ե

բուժումը

ագիոակաիվ` նյութերով

ո

մրց հետո:

կեղտոտված վերջերը (ռադիտակտիվ միքստեր) առաջին վայրկյաններինարտաքին տեսքով չեն տարբերվում սովորական վերքերից: Ռադիռակտիվկեղտոտվածությւան հաստատումը կատարվում է դոզաչափական միջոցով: Դրա համար ստերիլ տամպոնը կորնցանգիմիջոցով ճերաճցում են վերքի մեջ, այնուհետն դուրս բերում ն

էնրանց աղինհ ւթերի նշանակալիցչափով ընկնելով վերքի զրա. տեղում կլանվում ա կատալաւմ առավելապեստեղային ազդեցությում, լոր ախտահարումներ որը.արտահայտվում մեռուկային պրոցեսի ուժեղացմամբ, վերքի մաքրման հաաոզայեն ռեպարատիվպրոցեսների դանդաղեցմամբ:Եթե վերքի միջոցով ներծծվի ր խորը քանակությամբ ռադիտակտիվնյութեր, հնարավոր նրանց ընդհանուրներգործությունը Ն ներ` օրգանիզմիվրա: ան հատկապես վտանգավոր այն դեպքում, երբ ռադիռակտիվ նյութերը րդային կուտակվումեն ոսկիային համակարգում. րաի դրտեղ նրանք կարող լինել վերականգնմանը, մռտեցճում

սարքին:

դռզաչափիչ

լ

է

են

ն

է

ն

մեծ

ապա Սա

է

է

ենճ

ներքին

ճառագայթման երկարատն ջախ Ն առաջացնել վոփոխությւաններ ոսկրերում (ճառագայթայինմեռուկներ, օստեռծին

աին սարկոմա.օստիտնել Առաջին հերթին կանգնեցնամ աակաինի որ բա վերքը ռադիռակտիվ

Հր թ Կոնին:բոր

թ) թ են

թո: համար Ի: աբ մազածոթյոծ թափաճցելիությունը գի ենտետ

ջի ենվ որ

'

:

հյուսվաածքները:

թ

ն

|

Բուժում:

այն)

ն

օրգանիզմում:

են

արյունահոսությունը

պաչտպանում են նյութերիընկնելուց, ոլի համար վերքիվրա դնում են պաշտպանիչկապեր ն կենդանիներին հեռացնումեն

կեղտոտված տեղամասից:

Վիրաբուժական.միջոցառումներիցառաջ

անհրաժեշտ

է

կենդանուն արագ ենթարկել անասնաբուժական հատուկ մշակման, որպեսգի նրա վրա գտնվող ռադիռակտիվնյութերը վճաս չպատճառեն

օրգանիզմին:

|

Ռադլուակտիվ վերքերի մշակումը պետք է ուղղված լիճի նախ ն ռադիոակտիվ նյութերի հեռացմանըն վարակի կանխարգելման ՇԽ միջոցառումները կատարելու ժամանակ անհրաժեշտէ խիստ պաչտպանել հականեխման բոլոր կանոնները ն անձնական նախապահպանությունը, թուլ չտալ կենդանիներիե խնամող անձնակազմի կոնտակտային վարակումը: առաջ

:

կղըստով: Այսպես, փորձերի միջոցով համտատվել է, ռր մարմնի 20. ՛ մակերեսիայրվածքի դեպքում՝122» մոտ մահացու ելք է, իսկ 100 Ռ)ճառագայթմանհետ (համեմատ ցածր դոզայով զուգակցումը մահացությունըբարձրանումէ մինչն 7556: Նման տվյալներստացվածեն տարբեր կենդանիներինկատմամբ: Այս երնույթի հիմքում ընկած է

այրված

վնասվաձ Ռադիոակտիվ նյութերի հեռացումը վերքը շրջապատող մաշկից կատարվում է օճառաջըրում,քլորամինում, ռիվանոլում կամ այլ հականեխիչլուծույթում թրջված տամպոնով (եթեր, բենզին կամ ուրիշ օրգանական լուծիչներ չեն թույլատրվում): Այնուհետն հեռացնում են ն Վերքերը մաշկը՝ մշակում յոդի լուծույթով մազեծածկույթ ցավարզրկվում են նճովռկաինի ն հակաբիոտիկների (պենիցիլին, ստրեպտոմիցինն այլն) խառնուրդներով:Վերքը առատորենլվանում են` ն ողողում ստերիլ ֆիզիոլոգիական օճառաջրով, ջրածնի

`

-

ն հիվանդության ճառագայթային

պերօքսիդով

լուծույթով:

էֆեկտիվությունը լվացումների Լուծույթներվ կատարվող պայմանավորված է վերքերի մշակման ժամկետով, որքան շուտ է կատարվում այն, այնքան էֆեկտիվությունը,բարձր է: Համաձայն ուսումնասիրություններից ստացված տվյալներիվերքի լվացումը կեղտոտվելուց 1 ժամ անց հեռացնում է ռադիռակտիվ նյութերի 20 «2, 2 ժամ անց 3-5 77: 1095, ավելի ուշ Վերքի մշակումից հետո, ուսումնասիրում են նրա եգրերը ն հատակը(որքան կարելի է խորը ն լայն) որպեսզիլիակատար հեռացված լինեն ռադիռակտիվնյութերը, որից հեւոռ՝ կատարում են դոզաչափման հսկում: Եթե ռադիոակտիվությունըթույլատրելիմակարդակիվրա է, ապա վերքը կարում են, եթե բարձը է` հանգամանորենկրկին լվանում են լուծույթճռրի ն հակաբիոտիկներիխառնուրդովն թողնում են բագ, դնելով. ն վրան նիպերտոնիկ լուծույթով հակաբիռտիկներով ճերծծված փափկացրած տամպոններ: Նպատակահարմարէ տարբեր ներծծող նյութերի օգտագործումը: Հետագա բուժումն ուղղված է վերքային վարակիզարգացմանդեմ ն ճառագայթային հիվանդությանբուժմանը: Միջուկային պայթյունների ժամանակ ստացված կոմբինացված վնասվածքներիմեծ տոկոսը կւսզմում են այրվածքները: Պւստճառները են՝ միջուկային լիցքիպայթյոճի վիթխարի,ջերմությունը ն հետնյալներն չբոցագույն գնդի հզոր լույսային ճառագայթումը (առաջնային այրվածքները), ինչպես ճան պայթյունիցհետո առաջացած բազմաթիվ հրդեհները (երկրորդային այրվածքներ): Միջուկային պայթյունի ժամաճակմուգ գույնի կենդաճիներիմոտ ավելի հաճախ առաջանում ենճ առաջնային այրվածքներ, քան բագ գույնի կենդանիների մոտ: Այրվածքներըառաջանում են մարմնի այն մասերում,ոլւանք շրջված են Ն են փնում պայթյունի կողմը սրանք լինում ավելի լայնատարած թամ երկրորդային այրվածքները: Այս երկու տեսակներն էլ կարող են նետ. ուսդիռակտիվ զուգակցվելտարբերմեխանիկական վնասվածքների գան ճառագայթայինհիվանդությանհետ: կեղտոտվածության, ինչպես Այրվածքի զուգակցումը ճառագայթային ներգործության .ետ հաճախ ուղեկցվում է ճառագայթային հիվանդությանգաղտնի շրջանի շոկի զաբ սցումով ն կենդաճիներիավելի բարձրըտոկոսի կրճատումով, .

-

-

-

.

`

այրվածքների ա ռանձնահատկությունը: աղտածնության դեպքումարդեն Լայնարձակ այրվածքային ախտահարման (լյարդ, թռքեր, օրգաններում պարենխիմային ը նթացքում առաջինժամերի առաջանում է արյան շրջանառության մակերիկամնր Ն այն) խաճզարում: Սիաժամաճակլայճաճում են ծայրամասային անոթները, մեծանում է նրանց թափանցելիությունը,առաջ են գալիս պլազմոռեան այտուցնել, արյունը թանձրանումէ, ճրա ընդհանուրծավալը փոքրանում է, բավականաչափ վատանում է հեմոդինամիկանն փոխվում է կազմը: սպիտակուցային Հետագայումցայտումորեն արտահայտված թունավորումը է Ժանը սննդախանգարման պրոցեսներիզարգացմանըսրտամկանում ն այլ օրգաններում:Արյան նեկրոզներ) տիպի (միկրոինֆարկտների քաճակը մեջ արյան էրիթրոցիտների հետնանքով շարժմանդժվարեցման պակաստւմ է Ն զգալիորեն ընկճվում է արյունաստեղծումը: Այս է հյուսվածքային հիպռքսիա, անօքսեմիա, պայմաններում զարգանում են Միաժամանակխախտվումէ խանգարվում օքախլացման պրոցեսների: ն է նյութափոխանակությունը զարգանում ղեկոմպենսագվաձացիդոզ, նվազում ն կալիումի բարձրացում, իջնում է արյան կալցիումի սպիտակուցներիքանակը, ռրի հետնանքով՛ալբումին-գլոբուլինային ցուցանիշը հասճում է մեկ միավորի. վատաճում է լյարդի բարիեր գործունեւթյունըն թոքերիօդափոխությանֆունկցիան: խանգարվումէ մարսողությունըն արտազատիչ օրգաններիֆունկցիան, առաջանում է օլիգուրիայի (սակավամիզություն)երնույթ, մինչն անգամ ՛անուրիա Արյան մեջ Ն հյուսվածքներումկուտակվում ենճմարմնի (անմիզություն): ն մեռուկային օջախներից եկած թունավոր նյութերը, այրվածքներից առաջացնելովթունարյունություն::Այս ամենը թուլացնում է օրգանիզմի դիմադրողականությունը Ն նճպաստում վարակի զարգացմանը, արդյունքում կարող է: առաջանալ այրվածքային փուլը: ընդհանոլրվարակման Այսպիսով, այրվածքների ն ճառագայթային հիվանդության զուգակցմանպայմաններումտեղի է ուճենում օրգանիզմիպաշտպանիչ առավել կտրուկ ընկճում,քան նրանց առանձինընբացող մեխանիզմների ձների դեպքում: Դրանով հենց կարելի է բացատրել կոմբինացված այրվածքներիծանը ընթացքըն բարձր մահացությունը: ջերմային

.

արյան բերում

`

հիվանդու

(սեպսիս)

' : :

Բուժումը այրվածքների ն . ճառագայթային հիվանդության է: զուգակցման պայմաններում կոմպլեքսային «Վիրաբուժական միջոցառումճերը (մեռուկների հեռացում, մաշկի փոխպատվաստում ն այլն) պետք է անցկացվեն ճառագայթային հիվանդությանսկզբնական ն գաղտնի շրջանների ընթացքում: Ընդհանուր ն տեղային բուժումը կատարվում է այնպես, սովորաբար ջերմային այրվածքների են ժամանակ. կանխում շոկային վիճակը կատարում են են վիրաբուժական մշակում, վերացնում ամենասկզբնական արյունահոսանանությունը, կանխում են խթաճում ենճ վերականգման պրոցեսները: 1-ին ն 2-րդ աստիճանի այրվածքների ժամանակ օգտագործվումեն դաբադող լուծույթներ. տեղային հիպոթերմիաի . հտ մեկտեղ են օգտագործում անոթանեղացնղ ն մանըէաստատիկ միջոցներ, Ապաստում են կոշտացած մաշկի արագ անջատմանը: Դաբաղող նյութերով ախտահարված գոտին թրջելու համար խորհուր է տրվում օգտագործել սսյլիրտ, կալիումի պերմաճգաճռատի հագեցած լուծույթ, 556 տանինի ջրային լուծույթ, 0.5-1 օշ տաճհճի ն մեծ սպիրտային լուծույթ այլս: Եթե կան բշտիկներ, ապա կարելի է ներարկոցի միջոցով դուրս բերել այնտեղից պարունակությունը ն ճերսուծել որոշակի քանակությամբ (0,5-1 մգ) 522 նռվոկաինի լուծույթ 0522» էֆեդրինն ն հակաբիոտիկների հեւռ: Ախտահարված գոտում հիպոբերմիաառաջացնելու համար պարբերաբար կատարում են մաքուր սառը (10-15՝) ջրով լվացումներ, սա հանգստացնում է ցավը, քչացնում է

Ընդհանուր բուժման ճպատակով առաջին օռերի ընթացքում ուղդված են լինում թումազրկմանըն թունավոր նյութերի մհիջոգառումները հեռացմւսնըօրգանիգմից:Այդ ճպատակով ներերակային նեռարկում են 409» լուծույթ կոֆեինի հետ: Ցավազրկմաճ ռեքսամեթիլենտետրամիճի համար` ներերակային 1046 նատրիումի բրոմիդի լուծույթ կոֆեինի հետ կամ 0,525 նովոկաինի լուծույթ, ինչպես նան պարանեֆրալ կսմ էպիպլնրալբլոկադա: Ացիդոգըն արյան թանձրացումը կանխելու համար ներարկում են 452 նատրիումիբիկարբոնատիլուծույթ (խոշոր կենդանիներին 1000-2000 մլ օրը 2 անգամ), կատարումեն ջրային հոգնա, չեն սահմանափակումջրի

:

ինչպես

վարակումը,

.

գերարյունությունը,որոշ

չափով ւիոքրացնում անոթների

գերթափանցելիությունըն բշտերի առաջացումը: Այս միջոցառումներից հետո 1-ին ն 2-րդ աստիճանիայրվածքներըլավանումեմ: 5-րդ ն 4-րդ աստիճանի այրվածքների ժամանակ կատարում են տեղային հիպոթերմիա, ճպաստում են կոշտացած մաշկի ն այլ հյուսվածքների արագ հեռացմանը: Սա կատարվում է պրոտեոլիտիկ օգնութ:ամբ: ֆերմենտների(թրիպսինն սսեմոթրիպսին) Մահացած հյուսվածքներից ազատված տեղերի գրանուլյացիայի լավացման համար նպատակահարմարէ օգտագործել ապլիկացիայի ձեով Վիշնեվսկու քսուքը, Շեստակռվիչի բալզամը, Կոնկովի քսուքը, Լավ արդյունքներ են տալիս սինտոմիցինի հետ քսուքը: սինտոմիցինի օգտագործվող հեմոկապերը (205 հեմոլիզված արյան լուծույթի հետ Խառնված սինտոմիցինը1:1000) ն այլն: Սպիացող հյուսվածքի ձնավորման ժամանակ կազմակերպումեմ -հիալուրոնիդազայի հյուսվածքային թերապիա, օգտագործում եմ պատրաստուկներ,ինչպես ճան պիրոգենալ:Առավել նպատակահարմար է լայնածավալ այրվածքներիհատվածների գրանուլյացիայիշրջանում կատարելինքնամաշկիկտորներիփոխպատվաստում: ՝

ջջ

ոսդունումը:

ԵՀ:

Սրտամկանի

սնուցման ն լյարդում գլիկոգենի մակարդակի ամեն համան պահպաճմճան օր ներերակային ներարկում են 40272 խաղողաշաքարի լուծույթ ասկորբինաթթվի (300-500 մ, հետ: են Ց խմբիվիտամիններով: հագեցնում Օրգանիզմը Այրվածքներ ստացած կենդանիներինթունավորված վիճակից

դուրս բերելու նպատակովՆ. Ա. Ֆեռդորովը ն Ս. Վ. Սկուրկովիչը (1958թ.)` առաջարկում են ներերակային ներարկել հեպարին. ինչպես նան կատարել այրվածքային հիվանդություն տարած կենդանիներիցվերցրած արյան փոխներարկում: ՌՆ կեղտոտված այրվածքների բուժման եսմաբ. հատուկ ուշադրությում է հատկացվումայրվածքներինախնականվհորաբուժական մշակմանը (տես ՌՆ կեղտոտվածվերքերիբուժումը): ապաքինման Ռսկրային կոտրվածքների հիվանդության առանձնահատկությունները ճառագայթային ապաքինումը պայմաններում: .Ոսկրային կոտրվածքների ճառագայթահարվածօրգանիզմում պայմաճավորված է իոնացնող ճառագայթմանդոզայով ն ազդմանտնողությամբ:Ոսկրային հյուսվածքը չափազանցզգայուն է իոնացնողճառագայթների նկատմամբ:Արտաքին կամ ներքինճառագայթմանփոքրդոզաներըխթանիչազդեցությունունեն ոսկրային հյուսվածքների վերականգնմանպրոցեսների վրա, բարձր դոզաները` ճնշում են վերականգնմանպրոցեսները, առաջացնում են ն Օ։»-Սա ապակրացում, Պերծծում, հետաճ նոյնիսկ մեռուկ է պայմանավորված նրանով, որ իղնացնող ճառագայթումըընկճում է ֆունկցիան, ալկալիական ֆոսֆատազայի ն օստեոբլաստների ամիլազայի ակտիվությունը, կտրուկ խախտվում է ոսկրային արյան ն են շրջաճառություն, (արյան անոթների պատերը հաստանում լռաանցքը լրիվ փակվում է). առաջանում է բջիջների ոսկրածուծի դեգեներատիվ նե նեկրոբիոտիկ փռփոխություններ: Այս բոլոր ախտաբանականպրոցեսներըպայմանավորվածեն ոչ միայն տեղային ռեպարատիվպրոցեսների ճնշվածությամբ,այլն ամբողջ օրգանիզմում

զարգացվող սննդախանգարպրոցեսներով, որոնք տեդի են ունենում

ճառագայթային ախտահարումների ժամանակ: Այսպիսով,

են ճառագայթված դիտվում Հեդավոր հետնանքներիայս տեսակը անկախ ճառագայթման դոզայից: Փորձարարության `

Դիսհորմոնաալ վիճակները

կենդանիների 50-10020-

մոտ:.

ճառագայթահարված օրգանիզմներում ոսկրային կոտրվածքների առաջանում է ճառագայթված լաբորատոր կենդանիճերիմոտ հաճախ ապաքինման ժամկետները կարում են 1,5-2 անգամ: Ոսկրների պայմաններում հանդիպող դիսհորմոնալ վիճակը հանդեսէ գալիս ճարպակալման կոտրվածքներիզուգակցումը ճնռագայթայինհիվանդությանհետ բերում ձնովն է նրանց փոխադւորձծանրացմանը: հազվադեպ` հյուծվելու: Էգերի մոտ առաջանում է ձվարանների կիստոզային փոփոխություններ, հյութազատական ն. Ճառագայթային ախտահարումների ժամանակ հորմոնալ բուժումըկատարվումէ ընդունվածեղանակներով: ֆունկցիաներիխանգարումներ,արգանդիլռրճաթաղանթի, կաթնագեղձի պարենխիմայիկայուն պրոլիֆերատիվփոփոխություններ(աճակալում). Ճառագայթային՝ Օ։0։-ագդեցութանհեռավոր հետնանքները ռրոնցհետնանքովկարող են առաջանալ առաջանում են ինչպես տեղային այնպես էլ ընդհանուր ներքին ն ուտուցքներ: ԲՐ. է, որը արտաքին ճառագայթումնեից երկար ժամանակ անց: Հեռավոր Դիսոռրմբնալ վիճակներից մեկն էլ զարգանում է մակերիկասների կեղնի կծիկաշերտի ն ցանցաշերտի գաղտնիշրջանի տնողությունը կախված հետնանքների է ճառագայթային ն հետնանքվ առաջացնում ալդոստերինի հիպերպլազիաի ներգործությանբնույթից, կենդանու տեսակից, նրանց կյանքիբնական զերարտադրություն:Ալդոստերոնիմակարդակիբարձլմացումըարյանմեջ տնողությունիցն պաշտպանականփոխհատուցմանպրոցեսներից: "առաջացնում է անոթային նեֆրոսելերոզ: Պարաթիրեռկրին. սինդրոմը "Փոխհատուցման մեխանիզմների սպառման հետնանքով` կամ նորագոյացման բնորոշվում է հարվահանճագեղձի հիպերպլազիայի. զարգանումեն հեռավոր հետնանքներիայն նամ այլ ձները: երնույթով, որոնց հետնանքով ոսկրաւին հյուսվածքում խախտվում է Տարբերում են հեռավոր հետնանքների ոչ ուռուցքային ն առաջանում են նեֆրոզներ: մեթաբոլիզմը (ֆիբրոզ օստեռոդիստրոֆիա), ուռուցքայինձները: են պատկանումնան վահանագեղձի թվին են Դիսհորմոնալ վիճակների Ոչ ուռուցքային ձները ներառում երեք ախտաբանական ն ենթաստամոքսային գեղձի ն դիսհորմոնալ: (հիպոթիրեռիդիզմ,նռորագուսցություններ) վիճակներ՝հիպոպլաստիկ, սկցիքրտիկ Օաքարային դիաբետ) ախտահարումները: են Հիպոպլաստիկ վիճակռերը գլխավորապես զարգանում Ճառագայթային ախտահարումներիհեռավոր հետնանքների արյունաստեղծ հյուսվածքում, մարսողականօրգաններին շնչառության բուռուցքային ձները հաճախ առաջանում են ներառված օ-ն ուղիների լորձաթաղանթներում,մաշկում ն այլ. օրգաններում: Նշված դեպքում ուռուցքները ճառագայթիչների `ճառագայթումից: Այս խախտումներըառաջանում են ճառագայթման մեծ դոզաների (300: են կրիտիկակամճ սովորաբարզարգանում օրգաններում: 1000Ռ) երկարատն կուտակումներից, ինչպես արտաքին ներգործության դեպքում հեռավոր ճառագայթումից, այնպես էլ ներառված ռադիռնուկլիդներից: ճառագայթման ախտաբանության զարգացման համար մեծ նշանակությունունի.ոչ Հիպոպլաստիկ վիճակները կարող են արտահայտվել թեր- կամ ազդեցությունը` քիմիական ճյութեր, ճառագայթւսյին գերխրոմային սակավարյունության գործոնների ձեով, լեյկոպենիայով, մեխաճիկական ախտածին ՛վնասվածքներ:: Ռադիացիոն Ն այ ստամոքսխաղիքների լորձաթաղանթիհետաճով, թեր- ն. անացիդ է ուռուցքների մեծացնում գործոնների զուգակցումը Ն գաստրիտներով,սեռական գեղձերի հետաճով անպտղությամբ: Այս կենդանիներիմոտ: հաճախականությունը վիճակներըշատ դժվարեն բուժվում ն վատ են վերականգնվում: ն բուժումըհիմնականում Հեռավորհետնանքներիկաճխարգելումը Սկլերոտիկվիճակներ: Հեռավորհետնանքներիցայս ձնին բնորոշ է տարվում ոչ սպօցիֆիկ միջոցներով, քանի որ սպեցիֆիկմիջոցներ է ճառագայթվածօրգաններիանոթայինցանցի լայնածավալվնասումը, առալժմ չեն մշակվել: Ներկա պայմաններում օգտագործվում են "մեռած պարենխիմայինբջիջների տեղում շարակցականհյուսվածքի օրգանիզմիընդհանուր տոնուսը բարձրացնող դեղամիջոցներ, պրոցեսներինբնորոշ օջախայինկամ անպւարզորոշ աճը,վերականգնման են տարբեր վիտամիններ ն բազմաձնություն, ն ձնաշեղվածությունը, առաջանում են (ավելորդ րր ճրանք հանդես են գալիս բջիջներ: Կազմաբանորեն շրոմոսոմներ կրող) Իոնացնող ճառագայթներիծագումնաբանական ն Գ.Ս. բացահայտված է ռուսական գիտնականներԳԱՆադատնի խրոնիկական ճառագայթային դերմատիդները, ն մոտ: Ֆիլիպովիկողմից (1925.) խմորիչների բորբոսասնկերի քիչուլ ճառագայթային ,կատարակտը, ոսկրայինհյուսվածքի մեռուկցերը, է մի Սելլերը (1927թ.) առաջարկել որի ն ուրիշ փոփոխություններով: գյարդայինհամակարգիախտահարումները ։

կոտրվածքների

ալդոստերոնիզմն.

.

`

.

,

-

առաջացմա

"

ւ

կաները են" ջիրոզը, այնպիսի արդի ճեֆրուկլեյազը պլտցեսներով, ինչպիսիք

՝

աթերոսկլերոզը, գիտնական ամերիկացի

կատարում ագգեցարյուը

կները,

լ

.

եղանակ,

են Տարբերում

միջոցով կատարվում է ժառանգականփոփոխություններիքանակական գնահատումը: Փորձերը կատարվել են դրոզոֆիլի, մկների ն ուրիշ Հետագայում, ատոմային էներգետիկայի օրգանիզմների վրա: զարգացմանկապակցությամբ ն ճառագայթման աղբյուրների ներդրումը.

`

արդյունաբերության, գյուղատնտեսության ն արտադրության այլ խոնացնող ճառագայթման ազդեցության հարցերը ճյուղերում, ստացան վիթխարի նշանակություն: ժառանգականության վրա Ներկայումս այդպիսիուսումնասիրությունովզբաղվում է գիտության հատուկ բաժինը՝ռադիացիոնգենետիկան: Հայտնի է, որ ժառանգականության մանրագույն միավորը հանդիսանումէ գենը, որը ունի խիստ որոշակի կառուցվածքն ֆունկցիա: Օրգանիզմի բոլոր բջիջների գեները ստեղծում են անհատի ընդհանուր ն դրանով ապահովում ամբողջական օրգանիզմի գենոտիպ Օ քրոմոսոմների կենսագործունեությունը:։ Գեները զետեղված են կազմության մեջ: Յուրաքանչյուր քրոմոսոմ կրում է տասնյակ ն հարյուրավոր գեներ: Քրոմոսոմների թիվը յուրաքանչյուր տեսակի կենդանիներիբջիջներումհաստատուն է: Այսպես, շների մոտ 78, ձիերի66, կովերի-60, ոչխարների-54, խոզերի-40, մարդու-46: Բոլոր նույմական քրոմոսոմները գտնվում են երկու նման, սակայնոչ շարվածքում, օրինակ, ձիու մոտ շարվածքում կա 33 քրոմոսոմ: Շարվածքիցմեկը ժառանգվումէ մորից, մյուսը հռրից։ Բեղմնավորման պրոցեսի ընթացքումսեռական բջիջներըմիաձուլվումեն առաջացնելով մեկ բջիջ, որի կորիզըարդենունի քրոմոսոմների երկուշարվածք:Հաջորդ բաժանման ժամանակ յուրաքանչյուր քրոմոսոմմիշտ առաջացնումէ. իրենիսկականպատճենը:Ուստի դուստր բջիջներըկումեճանբացարձակ միանման թիվ ու քրոմոսոմներին գեներիկառուցվածք,այսինքնդուստր բջիջները կլինեն մայրականբջիջների պատճենը, ն դա բազմաթիվ անգամ կփոխանցվիսերունդից-սերունդ: Սակայն տարբերարտաքինն ներքինգործդնների քիմիականնյութերնայլն) ճառագայթում, (իռնացնող է ազդեցությունըկարող փոխել քրոմոսոմի կամ գենի մոլեկուլային կառուցվածքը:Արդյունքումառաջանումէ նոր հատկանիշներով գեն ն նա այլնս չի լիճի հնի բառարձակկրկնողությունը,այսինքն կատարվումէ

"մուտացիա:

.

.

Մուտացիա է կոչվում գենում կամ քրոմոսոմում կատարվող փոփոխությունները:Բջիջի քրոմոսոմումառաջացած փոփոխությունները փոխանցվում են հաջորղ սերունդների բջիջներին ն այսպիսով մուտացիայի ենթարկված գեճի ժառանգելիությունը ձեռք է բերում հաստատուն բնույթ: Այն օրգանիզմը, որում ցուցաբերված են մուտացիայի ենթարկված գենի հատկությունները անվաճում են մուտանտ: Եթե մուտաց՝ սն կատարվել է սեռական բջիջում, ապա զարգացվողօրգանիզմըկունենանորժառանգականհատկանիշներ:

քրոմոսոմային Ն գենոմային գենային այն մռւտացիաներն են, երբ մուտացիաները մուտացիաներ: Գենային փոփոխությունները կատարվում են միայն մեկ գենի հետ, նրանց նան կետաիններ: Քրոմոսոմային մուտացիաները՝ աճվանում են են քրոմոսոմներիկառուցվածքում: Այս կատարվել փոփոխությունները ենփոխտեղորոշմանմիջոցով`քրոմոսոմի առաջանում մուտացիաները հատվածամասըտեղափոխվումէ: կրկնում(դուբլիկացիա)`քրոմոսոմների ն այլն: առանձին հատվածների կրկնապատկում, եռապատկւմ պակասում` քրոմոսոմները կորցնում են հատվածամասը: շրջում (ինվերսիա)` քրոմոսոմի պոկված հատվածը շրջված վիճակում ճերգրավվում է նույն քրոմոսոմի մեջ: Քրոմոսոմային մուտացիաների տեսակները, որոնք կապված են քրոմոսոմների կառուցվածքի բոլոր Խախտմանհետ, կոչվում են քրոմոսոմային խոտորումներ(աբերացիա): Գենոմայիճ մուտացիաները,կամ կարիոտիպայինմուտացիաները՝ այն մուտացիաներնեն, երբ փոխվում է քրոմոսոմներիթիվը: ստացված մուտացիաները ճույն ճառագայթումից Իոնացնող ն ստացվածները, ազդեցություններից են, որ այլ գործոնների ինչ բնույթի ճառագայթների,ն օրոնակ, քիմիականնյութերի, ուլտրամանուշակագույն նրանք չեն տարբերվում ինքնաբերաբար, բնական ճանապարհով ճերգործությամ առաջացած մուտացիանեռից: Իռնացնող ճառագայթների դեպքում առաջանում են երկու ձնի մուտացիաներ՝գենային (կետային) ն դեպքերում քիոմոսոմային՝ (քրոմոսոմային խոտորում): Որոչ քրոմոստմային վերակառուցումներիժամանակ կարող է կատարվել քլամռսոմների վերականգնում, օրինակ անջատմամճ ժամանակ բաժանված ծայրերը կարող են միանալ ն վերականգնելքրոմոսոմի

`

Սուտացիաների հաճախականությունը ամբողջականությունը: կախված է տվյալ օրգանիզմի ճառագայթմանազդեցության դեպքում անհատական ռադիոզգայունությունիցՆ իոնացնող ճառագայթման տեսակից, գլխավորապեսէներգիայիգծայինկորուստից(ԷԳԿ): առումով ծագումնաբանական Ներկուտակվողռադիռնուկլիդներից հն ցեզիում-137, ստրոնցիում-90, համարվում ասավել վտանգավոր : ածխածին-14: են դոմինանտույիճ առաջանալ կարող ընթացքում Սուտացիասհ (գերիշխող) Ն ոեցեսիվ (ճնշված) գեճեր: Դոմինանտ գենի հատականիչը հայտնվում է առաջին սերունդի համապատասխան մոտ, անկախ նրանիցթե տվյալ գենը գտնվումէ ներկայացուցիչների մեկի ծնողներից կամերկուսի սեռականբջիջում: Եթե գենը ռեցեսիվէ, սերունդիցսերունդ,կարող հատկանիշըփոխանցվելով բնորոշ նրան ապա է առաջինանգամհայտնաբերվել միայն թոռնորդու(ծռռ) մոտ ն այն էլ միայնայն դեպքում,եթե նա լինումէ նհոր, ն մոր սեռականբջիջներում: :

է.

--

գալու Սեռակամ բջիջում ջրոմոսոմայիճ խոտորման ի հայտ դեպքում բեղմնավորվածձվաբջիջըսովորաբարմահանում է առաջին իսկ երնույթը՝ կոչվում է. դռմինանտային բաժանման պահին: Այս մահացություն: Եթե մահացությունը առաջանումէ ռեցեսիվմեռած գեների ապա խոսում կողմից ն հայտնաբերվումէ իրարհաջորդողսերունդներում, են ռեցեսիվմահացությանմասին: Սարմնայինբջիջներումմուտացիաներիհայտնվելըառաջացնումէ ճառագայթմանմարմնայինէֆեկտներ՝բջիջներիչարորակաճ: . Ճառագայթման ազդեցությունից առաջացած մուտացիաները բերում են ։ իմունածնության խախտումների, լիմֆոիդ հյուսվածքում հայտնաբերվում են քրոմոսոմային խտոտորումունեցող բջիջներմուտաճտներ, որոնք կարող են առաջացնել հակամարմիններտվյալ օրգանիզմինորմալ հակածիններիճկատմամբ:Մուտանտ բջիջներիշատ լիճելու պայմաններումօրգանիզմըկարողէ մահանալ: ենթակաչեն: Սարմնայինբջիջների մուտացիաներըժառանգման այն դ եռ դոզան, հաստատված շեմքային ռրիցցածր չ է Ներկայումս ճառագայթումըչի առաջացնումմուտացիա:Կարնորպրոբլեմներիցմեկը՝ ճառագայթման կրկնապատիկ դոզայի հարցն է, որը թույլ կտա համեմատելճառագայթմանհարաբերական էֆեկտըբնական պրոցեսիհետնանքների ընթացքիհետ: Մ. Ճառագայթման կրկնապատիկ դոզան այն դոզան է, որի համեմատած ազդեցությունը բնական մուտացիոն պրոցեսի հետ, կրկնակի անգամ ավելացնում է մուտացիաներիթիվը: Համաձայն գրականությանտվյալներինման դռգանմարդուհամարկարողէլինել 3ից մինչն 150 Ռ սահմաններում: ՄԱԿ-ի գիտականկոմիտենընդոնել է Ն.Պ. Դուբինինի առաջարկը, է0 որ |- կամ ռենտգենյան Ռ դոգանկրկնապատկում է մուտացիաների թիվը:

Մուտացիայիհետ կապվածնոր հատկանիշներըկարող ձն ունենա ինչպես բացասական,այնպես էլ դրական նշանակությում: Մակայս ամելյ լ աճախ լինում են բացասական` կենդանիների մոտ բարձրասուս

ընկալունակությունը

հիվանդությունների,

չարորակ

նորագոյացություններին ուրիշ ախտաբասականվիճակների նկւստմասբ. կարճանում է կյանքի տեռղությունը: Սեռակաճ գեղձերի ճառագայթմաս դոզան, որը կրկնապատկում է մուտացիաներիթիվը կենդանիներիմոտ. ոնքնաբերաբարկատարվող մուտացիաների նկատմամբ, կկազսի 30-80 Ռ::-

:

Գյուղատնտեսական կենդանիների համար ծագումնաբամական էֆեկտների վտանգը կարելի է զգալիորեն փոքրացնել, եթե մշտակամ իրակամագնել գուգավորվողզույգերի ընտրությում: Ինչ վերաբերվումէ վայրի կենդանիներին,բույսերին, մաճրէներին ն վիրուսներին, ՕՁ։Ժապանրանց համար ճառագայթման բարձրացումը կունենա մի գործոնի նշանակություն.ռրը կազդի նրանց էվոլյուցրայի տեմպի Ն ձնի վրա: Բարձր ռադիռակտիվության պայմաններում տեսակները, ենթարկվում են խորը փոփոխությունների Ն լայն ընտրության Այս ապայմաննելտմ ընտրությունը ոչնչացսելով պոպուլյացիայի մի մասը, բերում է այնպիսի հատկանիշների զարգացման, որոնք պետք են նռլւ պայմաններումբնակվելու համար: Այդպիսին են ծագումնաբանների : եզրակացությունները տեսակների հարմարումը ռադիացիայիբարձր ֆոնի նկատմամբ: "

Ս

տոտացիոն

,

Փագումնաբանական

ճառագայթների Իռնացնող ճառագայթների ծագումնաբանական ազդեցությունը ,

՛

մոտ կարող է դիտվելճառագայթման կենդանիների ցանկացածդոզայի պայմաններում:Մակայն այն դրսնդրվումէ ճառագայթմանփոքր ն ենթամահացու՛դոզաների ազդեցության պայմաններում: Պատճառը ճրանումն է, որ բարձր դոզաների դեպքում ծագումնաբանական էֆեկտներըչեն արտահայտվում,քանի ռր կենդանիներըդառնում են ամուլ կամ մահանում ձն: Այլ հետնանքներ են առաջանումփոքր մոտ չեն դոզաներովճառագայթահարման դեպքում,երբ կենդանիների առաջանում ռրնիցէ տեսանելի փոփոխություննե, ինչպես 1 Այսպիսի ճառագայթային հիվանդություն անցկացնելուց հետո: մոտ վերականգնվում ն նրանք տալիս է պտղաբերությունը կենդաճիճերի են սերունդայն սեռական բջիջների հաշվին, րոնք ենթարկվել էին ճառագայթային - ներգոր ւթյան:

Գլուխ 7. ՌԱԴԻՈՆՈՒԿԼԻԴՆԵՐԻ

ԵՎ ԻՈՆԱՑՆՈՂ

ՃԱՌԱԳԱՅԹՆԵՐԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄԸ

ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԺՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ԵՎ

.

ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

Միջուկային ֆիզիկայի ժամանակակից ճվաճումների օգտագործումըանասնաբուժությունումն աճասնաբուծությունում,ինչպես նան զյուղատնտեսության այլ ճյուղերում գարգանում է հետնյալ հիմնական ուղղություններով. 1. .ռադիոնուկլիդներնօգտագործվում են որպես ինդիկատորներ (նիշավորն ատոմներ) հետագոտական աշխատանքներում` ն բույսերի ֆիզիոլոգիայի ն կենսաքիմիայի կենդանիների նան բնագավառներում, ինչպես. .հիվանդությունների ախտորոշմանն հիվանդ կենդանիներիբուժման մեթոդների մշակման համար: 2. ռադիոնուկլիդներըն իոնացնող ճառագայթներն

օգտագործվում են սելեկցիոն-ծագումնաբանական բուսաբուծության, հետագոտություններում` ն անասնաբուծության, մանրէաբաճության

վիրուսաբաճությանբնագավառներում. իռնացնող ճառագայթման անմիջականորենօգտագործումը

3.

որպես

»

՝

։

»

»

՞

ել. ԿԸ,ՅԱ Հք Տն պրոցեսներին-

տեխնոլոգիական ճառագայթա-կենսաբանական

(ՃԿՏ) պրոցես.

Սննդամթերքների ն անասնակերերի անասնամթերքների (բուրդ, կաշի, մորթեղեն ն այլն, կենսաբանական ն դեղաբանականպատրաստուկների(վակցինաներ,շիճուկներ, այլն) սննդարար միջավայրեր,վիտամիններ ն մանրէազերծման, վարակազերծման, պահածոյացման, պահպանման ժամկետների երկարացման, վիրաբուժական, սարքերի ն կարային ն վիրակապային նյութեղեն, գործիքների, որոնք չեն ենթարկվում ջերմային ն քիմիական մշակման, մանրէազերծման: կենդանիների Ն բույսեր աճի ն զարգացմանխթանման որակի բարձրացման համար, տնտեսա-օգտակար նպատակով. վնասատու միջատների դեմ տարվող պայքարի ն շրջակա միջավայրի առողջացմանհամար: կոյուղիների ախտահանմանհամար ն անասնապահական այլն:

օգտագործումըռրպես ինդիկատորներ Ռադիոակտիվիզոտոպների ատոմներ): Ռադիոակտիվ իզոտոպներըրայնորեն (նիշավոր ե կենսաբանությունում. կենսաքիմիայում օգտագործվում են են տալիս նյութեր, որոնք թույլ որպես ֆիզիոլոգիայում, հետազոտություններընկատարել մոլեկուլային մակարդակով: Սրասց միջոցով ստեղծվել ուսումնասիրել հնարավորություն է սուբմանրադիտակային փոքր մարմինների, ինչպես նան առանձիս տեղափոխումները օրգանիզմում մոլեկուլնելի, ատոմների, իոնճեր՝ գտնվող նույնանմանների միջն, առանց խախտելու ճրա նորմալ կենսագործունեությումը:Առաջարկվածեն հետազոտություններիմի քանի մեթոդներ: Ռադիոինդիկացիոն մեթոդը(նիշավոր ատոմներիմեթոդ) կայաճում է նրանում. ռր հետազոտություններում օգտագործվում եմ ռադիռակտիվ պարունակող քիմիական միացությումսեր: ճնիշավու տարրեր Կենսաբանականհետազոտություններումսովորաբար օգտագործում են այն տարրերի ռադիոակտիվ իզոտոպները,որոնք մտնում են օրգանիզմի բաղադրության մեջ են մասնակցում նրա նճյութափոխանակության

ԷԸ

Ըլրք,

ԼՐ

ե

այլն: Օրգանիզմ ներմուծված ռադիոնուկլիդներ, կենսաբանական համակարգում իրենց պահում են այնպես, ինչպես իրենց կայում իզոտոպները: Այս հանգամանքը թույլ է տալիս հետնել ոչ միայս ռադիոակտիվ իզոտոպի ճակատագրին, այն տարբեր նիշավոր Ն Ն օրգանական տանմօրգանական միացություննեին հսկել փոխանակությանպրոցեսներումկատարվողրանց փոխարկումները: Տվյալ մեթոդի մեծ արժանիքներիցէ նրա բարձր զգայունությունը, է տալիս ուսումնասիրություններում որը թույլ օգտագործել նիշավոր միացություններիչնչին քանակությունները(զանգվածի իմաստով), որոնք չեն կարող ազդել ն փոխել կենսական պրոցեսների նորմալ ընթացքը: Այսպես,եթե սռվորական անալիտիկեղանակովհնարավոր է որոշել 10" գ զանգված ունեցող իզդտոպը, ապա ռոադիռմետրիկ 10 7 գ զանգված ունեցող սարքերը թույլ են տալիս որոշել 10" ռադիռակտիվիզոտոպները: Ռադիոնուկլիդներ, բաշխումն ն պահեստավորումը տարբեր օրգաններում հսկվում է ենթափորձնավանկենդանիների արտաքին ռադիոչափումով (օրինակ, :51 Դ-- ճառագայթներ, գրանցվում են վահանագեղձում) կամ համապատասխանաբար տապատրաստված կենսապատրաստուկներիմիջոցով (արյուն, օրգանների հյուսվածք, մեզ. կղանք ն այլն): Այս նպատակների համար օգտագործվում է ինքնառադիոգրառման մեթոդը: .

ժամանակակից` -

`

լայն

վերլուծումները Սակրոռադիռինքնագրերի

Ինբնառադիոգրառում (ռադիոիճջնագրառում) այս մեթռդի միջոցով նկարահանվում է Տհետազոտվող օբյեկտում գանվող ռադիոակտիվ տարրերիճառագայթմանպատկերը: Ինքնառաղիոգրառմանմեթոդը առաջին անգամ օգտագործել է ( վրա: Ներկայումս Լոնդոնը 1904թ. կենդաճիների այս մեթոդը բավականաչափկատարելագործվածէ, ճրա օգնությամբ ձեռք են բերվել -

խտությունը համեմատվո

մամրադիտակի Հյուսվածքառադիոինքնագրերը

հաջողություններ ճյութափոխանակության պրոցեսների

մեծ

0մակրոինքնառադիո-

են

ռաղխինքնագրառմա

գրաման միկրոռադիոինքնագրման: Առաջինը (կոնտակտային, հակադրական) տալիս է ուսդիռակտիվ լ.զոտռպիբաշխման պատկերը ն

տակ

ուսումնասիրվումեն հյուսվածքային պատրաստուկիհետ միաժամանակ: մեծ Քանակական գնահատումը կատարվում է մանրադիւտակի՝ խոշորացմանտակ ցանցապատվածօկուլյար - միկրոմետրիօգնությամբ, հաշվում են էմուլսիայում գնվող արծաթի վերականգնվածհատիկները կամ Օ-, կամ 8-մասնիկների,տրեկկերը: Ա. Դ. Բելովը մշակել է «կրկնակի մեթոդը, ռրի միջոցով կարելի է ստանալ երկու առանձին ռւսղիռիճքճագրերերկու որոնք միաժամանակՇտնվում են նույն տարբեր ռաղդիռիզոտոպներըց, հաշվի է առնվում օգտագործվող Ա յս դեպքում հետազոտվողօրգանում: էներգիանն ճրանց «կյանքի» տեողությսլնը: իզոտոաներիճառագայթման Այսպես, ոսկրնճերում ֆոսֆորի-կալցիումիփոխանակությունը

ուսումնասիրություններում, ինչպես նան այն հետազոտություններում, բրոնց միջոցով պարզվել է ռադիոակտիվ նյութերի քաշխումը ն ն բույսերի բջիջներումն հյուսվածքներում: տեղայնացումը կենդանիների բաժանում Իհնքնառադիոգրառումը

են

կատվյրվում

ակճադիտականեղանակով, իսկ քանակականգնահատումըկատարվում է դենսիտոմետրիօգնությամը՝ ստացված ռադիռինքնագրի է ֆոռտոէմուլսիայիսնացման օպտիկական ստուգանմուշին բնորոշ պատկերիհետ:

(ռադիոիզոտոպի մակրոկառուցվածքներում կենսաօբյեկտների

խատությանքանակական գնահատումը), որով կարելի է կանխորոշել Ն փռխանակության բնույթը ռադիոնուկլիդի օրգանախթանիչ հատկությունը: Երկրորդը (ձյուսվածքաինքնառադիոգրառում)թույլ է տալիսուսումնասիրել ռադիոակտիվ տարրի ներբջջայինտեղայնացումը, բջջային կառուցվածքը ն նրանցում կատարվող բարդ պրոցեսները (սպիտակուցների,ֆերմենտներիսինթեզ ն այլն) Ինքնառադիոգրառման մեթոդիէությունը կայանում է հետնյալում. յ. ենթափորձնական. կենդաճուն նախօրոք ներմուծվում է որոշակի քանակությամբռադիռակտիվիզոտոպ:

է թ ուսումնասիրվում

ն

օգնությամբ» եթե ենթափորձնական .

կենսաքիմիական "Օտ,ապա կարելի է ստան ներմուծել բ ն կենդանունմիաժամանակ առնելով ալ երկուիզոտոպների դադիոինքնագրեր: Հաշվի առանձին ն

2.

Արվում կենդանու

երգվում

օրգան րգ

կտրվածքներ, հղկուկնճեր,արյան

սնեռակում: ն

հեղուկ Ն հանովի են միջուկային էմուլսիաներ («է/Ր», «Բ», «Է» ն ուր.), որոնցով հետագուվող հյուսվածքային պատրաստուկները: Ռադիռինքնագրաֆներըդրանք ֆոտոէմուլսիայի արծաթի սն հատիկների կուտակումնէ, որը ցույց է տալիս հետազոտվող գտնվող ռադիռակտիվ նյութի տեղակայումը:

-

դյութում

որը

են

տեղավորվո

ն

5Շ8 կլաճում է. 5Շք փափուկ 8--Ճաղագայթումը:

Դ ր մի կողմից թույլ ն"Քքայքայ հոաճում Անիխնայողաբար անակի՝ վերաբերվել ենթափորձնականկենդանիները: ստանում

ճքնագիրը

ռ

են

7Ք

քայքայումից

հետո:

տալիս

Այս մեբոդի մյուս կռղմից՝ստանալավելիստույգտվյալներ: նկատմամբ, մոտ

տարբեր

է

:

օգտագործում են լուսանկարչական թիթեղներ.իսկ:

համար` հատուկ հյուսվածքառադիոգրառման

ֆիլտր

ն

ստանում

միջոցով տեսակի կենդանիների (շներ, ոչխարներ, խոզեր, ֆոտոնյութի հայտածում ն. ուսումնասիրվածսպիտակուցների հորթեր) ոսկբային դյուսվածքում

համար Սակրոռադիռինքնագրառման

գերզգայուն ռենտգենյան `

կայն

կիսատրոհման

2ք ռադիռինքնագիրը: Դրա սկզբում պարբերությունը, է ֆոտոէմուլսիայի հեւդտազռտվող օբյեկտի համար միջն

ինքնառադիոգրառման համար: սահմանված ժամկետիընթացքումստեղծվումէ ճեղ կոնտակտ ն ռաղիռակտիվ տարր պարունակող պատրաստուկի ֆոտոէմուլսիայիմիջն: ն հայտնի ձնով կատարվում է .

4.

բարձր էներգիան ճառագայթմանհամեմատաբար

ն ան

ն

քսուքներ

.

Յ.

՞

պատրաստուկներ յուսվածջային (քամիչ), այն) անկացած

:

Զո:

ծածկում

`

տարբեր փախանակությունը : վիճակների: Խսկրասինթեզին` լավացման, պայմաճներում, համադրելով խթանման ռսկբագոյացման ն հյուսվածքաքիմիական պատկերի ռենտգեռաձնաբանական հիմնային

հանքային աղերի

առողջ, կոտրվածքների պայմարներում`

նրանց

.

հետ: Պարզվելէ, որ ինչպես ակտիվության ֆոսֆատավանների՛

սպիտակուցային ժամանակ այնպես կոտրվածքների ոսկրերում, վերականգնված ՝ նկատմամբ ն. միմյանց փոխաճակությունները ն.ֆոսֆորա-կալցիումական ու

թբու

էլ

առողջ

ու հիմնային

թթու

ակտիվությանհետ գտնվումեն ուղիղ ֆոսֆատազաների

առավել. աղերի փոխանակումը Սպիտակուցային

կապիմեջ:

ե

հանքային.

մեթոդներիզուգակցումըայլ մեթդդների հետ Ռադիռիզոտոպների զարգացմանհամար ն դեր կատարեց մոլեկուլայինկենսաբանության թույլ տվեց մոտենալ կենսաբանությանը վերաբերող շատ ն կարնոր պրոբլեմների լուծմանը: Մասնավորապես` կենդանի օրգանիզմներում

ուժգին է կատարվում ոսկրների այն մասերում (պերիօստ, էնդռօստ, ոսկրածուծ, էպիֆիզների սպունգանմանմասը ն այլն), որտեղ բարձր է՝

ֆոսֆատազանների ֆերմենտատիվ ակտիվությունը, ոսկերի զարգացումըն ոսկրահյուսվածքիվերակառուցումը:

օրգանիզմ Ներմուծելով կենդանի «24 Ին, 1. Ք ն այն, ռադիոիզոտոպներ

մեծ

աճը,

էներգիայի

՛ԴԷ-ճառագայթող

ն

ենսասինթ նն ներիկանական ինբեզի ԳԱ

կծկման, նյարդային դրդման, բազմացման արտաքին ռադիռչափման Գաաինթեի, ականների տվյալներ` արյան հոսքի լ

միջոցով ստացվել են սկզբունքորեն ճոր ֆունկցիոնալ վիճակինայլ արագության,արյան ծավալի,վահանագեղձի ու օրգանների համակարգերիմասին: Նյութերի. փոխանակությունն, Օն ջերմային ռեակցիաները տարբեր օրգաններում ն հյուսվածքներում կենդանության օրով կենդաձու միաժամանակյա ուսումնասիրելու համար ենթափորձնակամ են փոքրաչափ ռադիղմետրիկՍԲԻ-9 տիպի մոտ նախօրոք ճներաճեցվում ճառագայթող իզոտոպներով (թույլ թափանցող) հաղորդիչ ն հետազոտության ջերմագրանցողհաղորդիչներ: Ռադիոջերմաչափական եղննակը թույլ է տվել պարզել ճյութափոխանակությանընթացքի ն ջերմությանռեակցիայիարագությունըլյարդում, ոսկրներում,մկաններում ն այլ օրգաններում խրոնիկ փորձերի պայմաններում, ինչպես ճան հայտնաբերելհարաբերակցականփոփոխություններ նորմայում (առողջ) են ոսկրային ախտահարումների ժամանակ տարբեր տեսակի -

կենդանիներիմոտ:

կենսաքիմիայի կարնորագույն նվաճումներից, Ժամանակակից

նյութերի միջոցով, դա պատկերացումն ռադիոակտիվ է կենդանի 6օրգանիզմում կատարվղ նյութափոխանակության շարժընթացիկ վիճակի մասին, շատ նյութերի փոխվերածումների, անընդհատկատարվոլ ճեղքման ն վերասինթեզման,կենդանիբջիջների քիմիականմիացությունների անընդհատթարմացմանմասին, որը տեղի է ունենում նան այն ժամանակ,երբ ճնյութափոխւսնակությունը գտնվում է հավասարակշռվածվիճակում: Սպիտակուցները,նուկլեապրոտեիդները, խրոմոպրոտեիդները,` գ ճարպերը, 6ածխաջրատները, հանքային միացությունները մշտապես գտնվում են ճեղքման ն սինթեզման վիճակում: Այսպես, պարզվել է, որ չարորակ ուռուցքների աճը պայմանավորվածէ ոչ թե սինթեզմանպրոցեսներիուժեղացումով, այլ նյութերի քայքայման սպիտակուցային դադարեցմամբ: Ռադիոիզոտոպային:ինդիկատորներովհաջողվել է որոշել տարբեր բաղադրիչ մասերի ն օրգանների վերանորոգման արագությունը: Ապացուցված է, որ մկանճերի սպիտակուցների փոխարինելիությունը ավելի դանդաղէ, իսկ լյարդի, արյան պլազմային հատկապեսաղիքների լորձաթաղանթինըվ̀ել նորոգվում են շատ արագ: Ստացված են ճան տվյալներ, որ մկանների, պլազմայի, լյարդի ն ուրիշ օրգանների մպիտակուցների միջեկատարվումէ փոխանակում:

որոնք ստացվել են

`

:

սպիտակուցնե

րի,

ո

սաբանակա

ն

հարցերը: ժառանգականության քիմիական իզոտոպներով նիշավորված Ռադիռակտիվ ն ամինաթթուներ, ճարպային միացությունների օգնությամբ (նիշավոր աղեր), հանքային ֆոսֆատներ, ճուկլեինային թթուներ,խաղողաշաքար, պարզվել են այնպիսի կարեռրագույնհարցեր, ինչպես` կերաբաժնի կազմության նշանակությունըկենդանիներիմթերատվության համար, ճրա հարմարումը,օրգանիզմիներքին ու փոխանակությունը, միջանկյալ նկատմամբ ն միացություններիփոխադարձ արտաքին գործոնների օրգանիզմներումկատարվող քիմիական կենդանի վերածումները, քայքայումը նյութերի ն սինթեզը ն այլն:Ապացուցվել է պալմիտինաբթվի ն փոխադարձ վերածումները, պարզվել է օրնիթինի ստեարինաթթվի վերածումը արգինինի,ֆենիլալանինիթիրոզինի, գլիցինի գոյացումը լյարդի ֆոսֆոլիպիդների արգինինից, ադրենալինը ֆենիլալանինից, առաջացումըարյան պլազմայիֆոսֆատներիցնայլն: Ռադիոինդիկացիոնեղանակը թույլ է տվել պարզել որոճող մյուս կենդանիների գաճձակում ն ստամոքսաաղիքային ուղու ն մանրէների դերը նյութափոխանակության բնակվող բաժիններում է Մեծ այն հետաքրքրություն ներկայացնում սինթեզմանպրոցեսներում: տեղի է ունենում փաստը,որ որոճող կենդանիներիճախաստամոքսներում ն օքսիթթուներիցն: այս ամինաթթուներիսինթեզ ամռնիակից, կետո :

-

-

-

`

մասնավորապես նյութերովօրգանիզմիմատակարարումը,

կաթնագեղձինկ̀աթի գոյացման համար: Հաջողվել է ուսումնասիրել վերաբերող հետաքրքիր հարցերից նս. մեկը՝ նյութափոխանակությանը ն մարսողականգեղձերի դերը համակարգերիմիջն մարսողականուղու կատարվողնյութերիշրջապտույտում՝արյուն- մարսողականուղու պատշ լսողովակիպարունակություն: մարսողականգեղ-.եր- մարսողական իզոտոպներըթույլ տվեցինումումնասիրելմակրո-ն Ռադիռակտիվ առանց խախտելունրանց բնական փոխանակությունը միկրո տարրերի հաջողվել է պարզել Արդյունքում օրգանիզմում: քանակությունը օրգաններումն տարբեր արագությունը հանքային աղերի կուտակման ն ինչպես նան. օրգանիզմից, բերումը դուրս նրանց հյուսվածքներում, որոնցում ֆիքսվում է ուսումնասիրել այն քիմիակաճմիացությունները, կամ տեղայնացմանպրոցեսի ընթացքում: տարրը՝` նրա փոխադրման կալցիումի,ֆոսֆորի, կոբալտի,պղնձի. տվյալներ շատ Ներկայումս կան .

:

:

ցինկի, մանգանի, բարիումի, ստրոնցիումի, յոդի ն այլ ռադիռակտիվ ն իզոտոպների փոխանակութան տեղայնացման վերաբերյալ: հաստատում են, որ հանքային Կատարված բոլոր հետազոտությունները նյութերի ներթափանցումն առանձին հյուսվածքների մեջ, օրինակ են միկրոտարրերի, ղեկավարվում միայն ոչ դիֆուզիայի ն այլ, նախ բջիջային .օրինաչափություններով, առաջ, կապված է բջիջում կատարվող այն փոխանակությունով, որը յուրահատուկ քիմիական պրոցեսների հետ,որոնք պայմանավորվածեն ֆերմենտներիազդեցությամբ: է թափանցել Ռադիռինդիկացիոնմեթոդի միջոցով` միջանկյալ փոխանակության պրոցեսների մեջ, որոնք կատարվում են հանքային նյութերի մասնակցությամբ,նույնթվում ե միկրոտարրերի (

իզոտու պարունակող

եայլն):. լ

Ռադիոինքնագրառման օգնությամբ

մանրակրկիտուսումնասիրվել սպիտակուցների փոխանակությունըկենսասինթեզին քայքայման արագությունըննրանց ֆունկցիռնալընդուճակությունը: Սպիտակուցների սինթեզմանպրոցեսը որոշելու համար օգտագդռրծվումեն նիշավոր է

ամինաթթուներ (5Տ-մեթիոնին, "Շ-գլիցինն այլն), իսկ ֆաճկցիոնալ 32Ծ ջ, 45Օն ի համար Այս մեթողիմիջոցով

-

'

այլն: ըրդունակություններ կարելի պարզաբանել սպիտակուցներիքանակական նրբագույն .

-

է

փոփոխությունների մեխանիզմը կենդանիների արյան շիճուկի ն ոսկրային սպիտակուցային բանաձնում նորմալ ախտահարումների ժամանակ:

Հեմոգլոբինի մոլեկուլի մեջ Ը.

Տ6,

կազմությանմեջ`

պայճամներում տ մեթիռնինի ներմուծումը .

տվել ռրոշել էրիթրոցիտներիկյանքի տնողությունն ծայրամասային արյան մեջ տարբեր տեսակի թուղ

է

մեթոդ

-

հաջողվել

ոյ «2Ըօ,«Ըն

տարածման ուղղությունըն արագությունըօրգանիզմում: Այր մեթոդը կիրառություն է գտել ճան միջատաքանությունում:ուսումնասիրվումեն ճանճերի, մոծակների, տզերի ն այլ ախտածինմանրէներտեղափոխող միջատներիռեզերվումը,նրանց միգրացիայի,ուղիները ն արագությունը. ինչպես նան նախաձեռնված պայքարի էֆեկտիվությունը: Նիշավոր ռադիոակտիվնյութերը միջատներիօրգանիզմեն անցնում կերի հետ. կամ համապատասխան ռադիոակտիվ սննդարար միջավայրից: է, որի Նեյտրոն ակտիվացնող անալիզը գերզգայուն միջոցով որոշվումէ կայուն իզոտոպների ուլտրամիկրոքանակությունը տարբերկենսաբանականնյութերում(արյուն, ավիշ, տարբեր օրգանների հյուսվածքներ ն այլն): Մեթոդը կայանում է հետնյալում` հետազոտվող միջուկային ռեակտորի պայմաններում նյութ` ենթարկվում է նեյտրոնային հոսանքի ազդեցությանը, արդյունոում առաջացած ռադիռակտիվ նյութերը (ակտիվացման նյութեր) ենթարկվում են եղաղակը ռադիոչափման։ Այս ռադիոքիմիական անալիզի ն ն օգտագործվում է պեստիցիդների որոշման համար գյուղ է աճասնամթերքներում,քանի դր նրանց թույլատրելի դոզան շատ ցածը են: ն 25.10՞ «(01 մինչն 94) ուրիշ եղանակներնանընդունելի փորձանոթային (ո Ռաղիոիզոտոպային հետազոտությունների տասնամյակներումկենսաբանության,բժշկության »1եոօ)մեթոդը: ն անասնաբուժությանմեջ ռադիոիզոտոպային հետազոտություններում ու է մարդու կենդանիների ստացել զարգացում հիվանդությունների ախտորոշմանհամար փորձանոթայինմեթոդներիօգտագործումը,որի դեպքումռադիոնուկլիդըչի ներարկվում հետազոտվողի օրգաճիզմ, հետնաբար բացառվում է ճառագայթմանազդեցությունընրա վրա, Մ

մոտ: կենդանիների գյուղատնտեսական Ռադիռակտիվ

Իերջին

նր

-

անկ բ ոդրանակլիգների, բգտագոր

հնարավորություններ՝ բժշկական ն անասնաբուժականկլինիկական է Փորձանոթային մեթոդը լայն օգտագործվում, լաբորատորիաներում: էնդոկրինոլոգիայում, իմունոլոգիայում, ն այլն: դեղաբանությունում վիրուսոլոգիայում, Ռադիոիմուն.լոգիական անալիզը (ՌԻԱ), որի հեղինակներնեն ՎՂՕա, Թաւջոռ (1959), թույլ է տալիս արագ ն ճշտությամբ որոշել

է սերմնաքջիջների իզոտոպ՞՛ թ օգտագործվել

հասումացմանընթացքիբացահայտման, արուներիսեռականուղիներով նրանցտեդափոխմանտնողության որոշմաց համար ն այդ ժամկետների փոփոխության պատկերը . սեռական

էլ

մանրէակենսաբա

բեռնվածության տարրեր ընկալչականսպիտակուցների հորմոնների,ֆերմենտների, է պարունակությունըկենսաբանական հեղուկներում, հյուսվածքային. Ռադիոակտիվ ուսումնասիրել միջոցով կարելի ինդիկատորների պատրաստուկներում, պարգաքանել կենսաբանությանը, ինչպես

պայմաններում:

ն

"`

ֆիզիոլոգիային,դինամիկական ն այլն. վերաբերող էկոլոգիային

կենսաքիմիային, Մառրէների հարցեր: են, ափորձճնական միջոցով, 555) բազմատեսակ

..

ռադիռիզոտոպների Նիշավոր կենդանիների մուռ

ճան դեղամիջոցների մզվածքներում, որոնց որոշումըճախկինում տարբեր օրգանականմիացություններում, հետ: ՌԻԱ թույլ մեծ դժվարությունների էր հնարավորչէր, կամկապված (նանոգրամ, չնչին ն յութի տալիս որոշել ցանկացած

է մաճրէճերի, ե վակցինաների ուսումնասիրված ախտածին զիրուսների ։

|

է

քանակություննե 113.

պիկոգրամ), որոսց նկատմամքկարելի է ստանալ ուրույն հակամարմին կամ մրցակցակիր: Ռադիոլոգիական անալիզում զուգակցվում է ուրույնությունը, որը բնորոշ է հակածին հանամարմին ռեակցիաներին, զգայնության ն -

պարզությանհետ, որը տալիս է ռադիոակտիվճիչի օգտագործումը:ՌԻԱ կատարելու համար անհրաժեշտ է ունենլ համապատասխան հակաշիճուկներ ն նիշավոր հակածիններ: Ռրպես հակածինների նիշ սովորա րաբար

օգտագործվում է 5

չկա ւք

ռադիռակտիվիզոտոպը: |

Այնուռտն այս նիշ 0օգտագործվոմ է կապված կոմպլեքսի ներկայությունը հայտնաբերելու համար: ՌԻԱ-ի միջոցով ուսումնասիիված է խոշոր եղջերավոր անասունների հորմոմալ ստատուսի կւ՛չխվածությունը տարբեր ներքին ն արտաքին Գործոներից` օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական վիճակից ն սթերատվությունից, տարվա եղանակից, արյան համակարգի ախտահարումներից ն այլ: Պարզվել է, որ հիպոֆիզի հոնադոտրոպ ոդրմռնների` լուտեռտրոպ (ԼՏ) ն ֆոլիկուլախթանիչ (ՖԽ) խտությունը արյան մեջ ազդում է կովերի ֆիզիոլոգիականվիճակի ն մթերատվության վրա: Բարձր մթերատվությունունեցող կովերի մոտ ԼՏ ն ՖԽ խտությունը արյան մեջ ավելի բարձր է, քան միջին մթերատվությունունեցողներիմոտ ((Դ.Բելով, Յ.Ա.Նեժիկովա. 1986): Գարնանը ԼՏ խտությունը արյան մեջ հջնում է (15.15 մգ/մ, ձմռանը բարձրանում(54,44 մգ/մլ) սակայն այդ հարցի վերաբերյալ ՖԽ նկատմամբստույգ ավյալներչեն ստացվել: Աճպտղությամբ տառապող կովերի մոտ (ձվարանի կիստա, են սննդային ճարպակալում) հայտնաբերված հորմոնների փոխկապակցության լուրջ |խախտումներ` կիստավոր ձվարանում ֆոլիկուլներից ձվազատում չի կատարվում: ալիմենտար անպտղության դեպքում ձվազատման ժամաճակ ոչ լիարժեք ֆոլիկուլից ձնավորվում է թուլ ակտիվ դեղին մարմին, որը արտադրում է ոչ բավարար քանակությամ պրոգեստերոն (Բելով, Ռազորվինա, Շանովա 1983): Այսպիսով,արյան հորմոնների պարբերաբարկատարվողքննումըՌԻԱ-ի մրջոցով հնարավորությունէ տալիս վերահսկել ցիկլի նորմալ սեռական

ընթացքը, ժամաճակին

հայտնաբերել վերարտադրության

ընդունակության խախտումները,սեռական ֆունկցիաներիխառգարման դեպքում հիմնավորված օգտագործել հորմոնալ պատրաստուկները, ինչպես ճան »որոշել կենդանիների արհեստական բեղմնավորման օպտիմալժամկետը: ՌԻԱ-ի միջոցով պարզվել է, որ արյան կամ կաթի մեջ պրոգեստերոնի որոշմամբ կարելի է վերահսկելկենդանիների շրջաններում վաղ բեղմնավորման բեղմնավռորվածությունը, պրոգեստերոնի մակարդակը բարձրանում է), մինչդեռ Քեկտալ

2-3

միայն հղիության եղանակով դա Խար (Բելով, Կոսեգկո, Ռազորվինա, առնելով հորմոնների ազդեցությունը Հաշվի «86՝ ն Բ. աճ ընթացքիվրա Ա. Դ. Բ ելոփը Լ. պրոցեսների աճասունների ուսումնասիրել են ՌԻԱ-ի միջոցովխոշոր եղջերավոր ուռուցքային ն դինամիկան թիրոքսինի պրոցեսն ինսուլինի որոսբ զարգացմանընթացքում. մասնավորապես պատճառում տավարաբուծությանը: վնաս են տնտեսական մեծ ներզատական Ուսումնասիրություններիցպարզվել է, որ օրգանիզմի պայմանավորվածեն հեմոբլաստովների համակարգի խանգարումները մոտ սուր տեսակով ն զարգացման փուլերով: Այսպես, կովերի ն է թիրոքսինի պակասում մեջ ւսրյան ժամանակ լիմֆոլեյկոզի

կթու գա

ամսուս

արուի» ՍԱՆ

Ռոդոժին (1985-1 ար որ

հեմոբլաստոզների,

ինսուլինը

բնորոշում է " վահանագեղձի ենթաստամոքսայինգեղձի թերֆունկցիոնալվիճակը: Հիվասդության Լ. խրոնիկ ընթացքի պայմաններումթիրոքսինիարտադրումը նվազում չր խախտվում հյուսվածքնենում սակայն հորմոններիփոխանակությունը մասին. հնարավորությունների որը ն վկայում է օրգանիզմիկոմպենսւստոր պրոցեսը Լեյկոզի զարգացմաներկրորդ փուլում ախտաբանական -վահանագեղձի ֆունկցիայի բարձրացում. իսկ աուսջացնոմ է

պարունակությունըն

սա

ֆունկցիայի նվազում: Ռրոշ դեպքերուս ավելի վաղ են ի ճերզատիչ գեղձերի ֆունկցիոնալ փոփոխությունները ն արյաճ կողմից համակարգի հայտ գալիս, քան արյունաստեղծ արտահայտիչախտահարդչմները: Լիմֆոցիտար լիմֆոսարկոմայի դեպքում արյան հասակարգո կատարվող փոփոխություններինզուգընթացավշում հորմոնների մակարդակը իջսում է, որը վկայում է հյուսվածքներումկատւսրվող խանգարմանմասին: Հիմնվելով հիվանդ հորմոններիփոխաճակության

գեղձի ենթաստամոքսային

'

|

կենդանիների մոտ հայտնաբերված հորմոնալ փոփոխություններ պատկերիվրա կարելի է գնահատել ն կանխագուշակելհիվանդության Կենդանիներիմոտ հռրմոնալստատուսի որոշումը ՌԻԱ-ի ծանըությունը: ն միջոցով թույլ կտա ժամանակին հայտնաբերել հիվանդներին ն մոտենալ պրոֆիլակտիկ հիմնավորված գիտս:կանոլւեն

միջոցառումներին: հակալեյկոզային է "` անալիզի հիման վրա, ռրը կատարվում Ռադիոիմունոլոգռիական պոլիպեպաիդների ինտակտ վիրուսի, ինչպես նան կառուցվածքային ծեն լեյկոզների կենդանիների առաջարկված օգտագործմամբ,։ մի քանի մեթոդներ: ախտորոշման մոտ կատաղության Ուշադրության է արժանացելկենդանիների մեծ ՕՌԻԱ-ն ունի հեռանկարներ ախտորոշումը ՌԻԱ-ի միջոցով: մեծ կատարել նա թույլ է վստահությամբ տալիս վիրուսոլոգիայում: ախտորոշումը: հիվանդությունների վիրուսային |

ճառագայթման կենսաբանական ազդեցության կենդանի մեխանիզմի ուսումնասիրությանկարնոր օղակներիցմեկը օրգանիզմի հորմոնալ համակարգի հետազուռումնէ ճառագայթման տարբեր դոզաների պայմաններում:Ա. Դ. Բելովի ն Ն. Պ. Լիսենկոյի ն պարզվել է, որ կորտիկոտրոպինի (1984, 1985) ուսումնասիրություններից է թույլ մեջ ռրոշումը կենդանիներիարյան կորտիզոլի պարունակության տալիս գնահատել գլխավոր ադապտացիոն օղակի` ենթատեսաթումբհամակարգի վիճակը ՝ճառագայթային մակուղեղամակերիկամային տարբերփուլերի ընթացքում: հիվանդությունների ծանրությունը պարզ համահարաբերակցում ՊՃառագայթահարման է հիպերկորտիցիզմի երկարատնությանն ուժգնությանհետ, ինչպես նան արյամ մեջ կորտիկոտրոպինի մակարդակի հետ: Ճառագայթային տեղի է ունենում հիվանդությանոչ բարենպաստ ընթացքի պայմաններում հորմոնի ն կռրտիզռնիդանդաղբարձրացումընդհուպ աղրենակեղնահակ մինչն կենդանու մահը: ՌԻԱ-ի օգնությամբ կարելի է արագ ն ճիշտ կատարել կենդանիների մասսայական հետազոտում ն ախտորոշել Իոնացնող

-

ճառագայթահարմանծանըությունը, մինչն

`

-

կլինիկական

հեմատոլոգիական փոփոխություններ, ի հայտ գալը օրգանիզմում ն հետնաբար ժամանակին կատարել միջոցառումներ կենդանիների բուժման համար: ԱԴ. Բելովը ն ՄԻ. Դոստոլնան (1985) ռադիռիմունոլոգիական անալիզի միջոցով տահմածծցինկապ արյան մեջ գտնվողգաստրինին ճառագայթային հիվանդությանծանրության աստիճանիմիջն: Թույլ` աստիճանի ճառագայթային հիվանդության սկզբնական շրջանում է, իսկ նրաբուռնշրջանում գասւորինիքանակըարյան մեջ բարձրանճում (ճառագայթումից7-10 օր անց) ճռրմայից1,5 անգամիջնումէ: է մեծ Ռադիռիմունոլոգիական անալիզը ստեղծել

հնարավորություններ«ֆերմենտների ցածը քաճակություններիորոշման համար, որը անմատչելիէ տրադիցիոնեղանակնելով հետազոտել: Այս դեպքումանալիզիվրա չեն ազդումռչ ջերմությունը,ռչ արգելակիչները, ոչ ֆերմենտների ակտիվացնողները, ոչ սուբստրատի քանակական ն դրակականփոփոխությունները: սելեկցիոն հեռանկարային է ՌԻԱ-ի մեթողը շատ աշխատանքներումկենգանճիների սելեկցիոն խմբերի գենոֆոնդի, նրանց գենռտիպայինկառուցվածքի բնութագրման,ինչպես նան կենդանիների կատարելագործման պրոցեսում առաջացած կառուցվածքային

փոփոխությունների հայտնաբերման համար:

Ռադիռակտիվ իզոտոպների եվ իոնացնող ճառագայթների օգտագործումըկենդանհների հիվանդությունների ախտորոշման եվ բուժմանհամար: Ռադլ. սուկլիդներըն իռնացնող ճառագայթները լայն ն են բժշկության մեջ -հիվանդությունների հաջող օգտագործվում .

ախտորոշմանն բուժման Սակայն աճասմաբուժության նպատակներով: են. պրակտիկօգտագործման համար դեռեսդժվարամատչելի մեջ նրանք թեն կան որոշ մշակված եղանակներ, որոնք ցուցադրում են ճրանց էֆեկտիվությունը ն հեռանկարայնությունը. օգտագործման բարձր Օրինակ, ռադիոթերապիայիդրական արդյունքներ են ստացվել կռվերի ակտինոմիկոզի, շների դեմոդեկոզի, շաղկապենու ն մաշկի չարորակ ուռուցքների,ձիերի հռդերիասեպտիկ բորբոքումների դեպքում: ԱԴ. Բելովը (1968) ոտեղծելակնաապլիվատոր, որի միջոցով է օգտագործվել են ֆոսֆոր-32ն ստրոնցիում-89՝հորթերին շների խոցաչին ն վարակիչ կոնյունկտիվիտմճերի բուժման համար ն ստացվել են դրական արդյունքներ: Ֆոսֆոր-32 օգտագործվելէ նան կաւտրվածքների դեւչքում կենդանիների ոսկրային հյուսվածքի վելաականգմմանն հանքային փոխանակման ճորմալացման համար (ռադիռակտիվ լուծույթը ներմուծվել է կռտրվածքի շրջանը): համար օգտագործվող ռադխւակտիվիզոտոպները Ախտորոշման պետք է համապատասխանեն հետեյալ պահանջներին ունենան կիսատրոհման կւսրճ պարբերություն ն թույլ ոադիոթումականությում, ճառագայթներիգրանցման հնարավորություն.տարբեր համակարգերի ն օրգանների հետազոտության համար նրանց բնորոշ կենսաբանական հատկություններ (օրգանախթանիչ): Այսպես, ոսկոային կոշտուկի ձնավորման ուժգնությունը որոշելու համար, ինչպես ճան տարբեր վիճակների ժամանակ առսջացած թույլ ախտաբանական հանքայնացման:օջախների հայտնաբերման համար օգտագործում են գալիում 67, ռրը մասնակցում է ոսկրային հյուսվածքի հանքայինաղերի փոխանակմանը: ստրոնցիում 85 ն 87 կմախքի առաջնային ն երկրորդայինուռուցքների, օստեռմիելիտիախտորոշման նամար: լյարդի պարենխիմայիախտահարման ժամանակ սկեներ հետազոտության "99 համար՝ինղիումի "113. տեխնեցիումի ն այլն: ֆունկցիոնալ վիճակիախտորոշման համար` յոդհիպուրան-. երիկամների 131: վահանագեղձի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման համար՝ ար ,

`

-

-

-

կոլոիդ լուծույթներ

նայլն: նատրիումի յողիղ-132

Ռադիխիտիզոտոպային եղանակներըկառելիէ օգտագործել արյան

հոսքի արագության,չրջանառուլղ արյան էրիթրոցիտների որոշման համար:

Ռաղիոիզոտոպներիօզտագործման

ծավալի, պլազմայի,

,

միջոցով

թ, ՊԸլ,կամ ներարկումնիշավոր էրիթրոցիտներ՝ են

(ներերակային

37)-ալբումին

երիտասարդկովերի մոտ հայտնաբերվածէ ուղիղկապ արյան հոսքի արագության,արյան ծավալի ն կաթնային մթերատվության միջն՝ որքան բարձր է կաթնային մթերատվությունը, այնքամ արագ է արյան հոսքը ն մեծ է շրջանառող արյան. ծավալը: Կաթնատու կովերիմոտ սիրտ-

ժամանակ արյան ծավալի

Հ քյան դաճդաղեցումով առաջացնում հոսքի ր աղեկցվում կաա ին

լ

անգարման

ռամակա

է

ն

կանգայիներնույթներ: ռադիոիզոտոպային մեթոդի հեռանկարային է Առավել համակարգի սիրտ-անոթային ձիերի սպորտային օգտագործումը` է ֆունկցիոնալվիճակի գնահատմանհամար, որը կատարվում արյան ն որոշմանմիջոցով: հոսքի արագության շրջանառողարյան ծավալի մեթոդները թույլ են տալիս որմշել սրտի Ռադիոիզոտոպային ըռպեականծավալը, թոքերի անոթներումշրջանառվողարյան ծավալը, հյուսվածքայինն պսակային(կորոնար)արյան հոսքը: լ 13171 3, ՛Օչ, Օշ ճիշավորված Ռադիոակտիվ գազերի(էթիլյոդիտ,

այլն) օգնությամբորոշում են արտաքինշնչառության բոլոր օդափոխությաճ,դիֆուզիայի ն թոքային արյան հոսքի բաղադրամձասերի՝

ՇՕ,

ն

ֆունկցիոնալ վիճակը:

`

Արյան մեջ նիշավոր ջրի (սռվորականջրածնիփոխարենջրի մեջ րգանիզ ներմուծվումէ տրիտի ժը ներարկմանմիջոցովորոշու մ են օրգանիզմում

դինամիկան: ջրի փոխանակության որոշ Արյան ինչպես նան տարբեր քաղցկեղների(ոսկրերի, ոսկլ

ԿԱ ոզ Արարա) հիվանդություների Բի փայծախի

ր

գ ուսումմասիրությա ժամանակառաջանում են անհրաժեշտություն: Այդ նպատակների համար օշգտագործում ռադիռակտիվերկաթ 59: Արյաճ մեջ Սե է ոսկրածուծի սովորաբար օգտագործվում կողից դժպք փայծախի։ Փայծախում էրիթրոպոեզի -առաջացսա է պրոցեսի տվյալ ռադիոակտիվ երկաթի կլանումը կատարվում միայն բ- այլն բ ուժգնության համաձայն:Քանի ռր երկաթը ոչ ճառագայթիչ է, ապա նրան կարելիէ գրանցել/-շոշափոցիօգնությամբ. ռրը ամրացվում է փայծախի շրջանում: Գրանցված ճառագայթների հիմանվրա գծագրումեն կլանմանկորագիծը:նրա վերլուծումըտալիս է ուժգնությանմասին: փայծախայինհեմոպռեզի տեղեկությում ննրա օգտագործում է գտել լայն Կլինիկական պրակտիկայում գեղձի ե նթաստամոքսային երիկամների, օրգանների(փայծախի, լյարդի, օգնությամբ կարելի է ն այլն) սկեներ ուսումնասիրությունը: Այս մեթոդի ստամալ ոադիռակտիվ իզոտոպների տարածման «քարտեզը». ֆունկցիոնալ հետազոտվող օրգանում ն քննարկել հետազոտվողօրգանի յուրօրինակ ուսումնասիրությունը սկեներ Օրգանների վիճակը: է եղանակ Ւ. քանի որ ակճառու կերպով ակնադիտական պատկերացում մեծության, ձնի, մասամբ էլ ության, տալիս օրգանի մասին: Ռադիոակտիվ նյութի դիֆուզ բաշխումը, որպես կառուցվածքի կանոն, վկայում է օրգանի ինտակտությանմասին: Իզոտոպների խիտլ

է

-

'

տեղա.

աաաուՎ աան մ ո ջի:եայ

կուտակումների հայտնաբերումը («տաք» օջախներ), կամ ցատ) խտության գոտիները («սառը» գոտիներ), թույլ են տալիս կնսկածս: ախտաբանականփոփոխությունների առկայությանմասին: Արագ շարժընթաց պրոցեսների համար ուսումնասիրության մշակված են 7-խուցեր, որոնք թույլ եճ տալիս կարճ ժամանակամիջոցում միաժամանակ «տեսնել» հետազոտվող հատվածի բոլոր մասերը: Ի տարբերություն սկեճերի Է խուզում օգտագործում են անշարժ

դետեկտորը:

:

|

Ռադիոիզոտոպների ն ճառագայթման օգտագործումը բուժիչ մպատակովհիմնվածէ նրանց կենսաբանականազդեցության վրա: Քանի |

են որ ալաիացելի դիմերրան ամակ բը ավելի ացարերեց նարագայացոթյածների նկատմաբ: մյս ռ

եռանդուն

ոց

.

ապա

ռադիռթերապիան

ւ առավել

տիվությու

չատարակ ուսնգամանքըթույլ տվեց մշակել ռադիոթերապիա չարորակ ն բարորակ ուռուցքների, արյունաստելծ օրգանների հիվանդությունների դեմ: Համաձայն ուռուցքի տեղայնացմանը կատարում են արտաքին ճառագայթում հատուկ :-բերապնտիկ սարքի միջոցով: Մաշկի վրա շփման ազդեցություն ունենալու համար օգտագործում են Օ:մեջծ ներարկում ենւ ապլիկացիաներ, ուռուցքի ռադիոակտիվ պատրաստուկների կոլլոիդ լուծույթներ: նեռերակային ներարկում եռ կարճ ապրող ռադիոնուկլիդներ,որոմք ընտրության կարգով կուտակվում ն կրիտիկական են ուռուցքայինհյուսվածքներում օրգաններում: Ուսումնասիրություններիցն կլինիկականդիտումներծշպարզվել է. որ ճեյտրոնները ն ուրիչ խիտ իռնացնող մասնիկներըառավել էֆեկտով են ուռուցքներիռադիոթերասլիայում,քանի ռը նրանք ազդում են ինչպես հիպոքսիկ,այնպես էլ օքսիգենացվածուռուցքայինբջիջներիվրա անկախ ճրանց ռադիոզգայունության տարբերությանը,որը կապված է բջիջային ցիկլի փուլերի հետ: Սակայն նեյտրոններիգլխավորառավելություննմուն է, որ նրանք ունեն բարձր կենսաքիմիականազդեցություն հիպոքսեմին բջիջների նկատմամբ,որը բարձրացնում է ճառագայթային թերապիայի հուսալիությունը ուռուցքային բջիջների առավել ռադիկալ ոչնչացման համար: Այս բոլորը վկայում է նեյտրոններին այլ ծանը լիցքավորված հեռաճկարայնությունըուռուցքների բուժման ասնիկների օգտագործման

ամար: 4"

՝

.

լ

Անգնահատելի օգնություն

է

ցուցաբերում ռադիոինդիկացիոն

հետազոտությանը, նրանց լեթոդը դեղամիջոցներիֆարմակոդինամիկայի ն օրգանիզմից դուրս բերման արագության ն ուղիների չափանցման

վիճակներում: նորմայումն տարբեր ախտաբանության դայտնաբերմանը ենւ ատացվել ուժեղ ազդող նյութերի Արժեքավոր տվյալնր որոնք նախկինումհամարվում էիճ պատրաստուկներիփորձարկումներից,

անվտանգ:

անասուններիտզակալմանն.մաշկային բոռի Այսպես,

դեմ հեքսաքլորանով, որոնք համարվում էին Սակայն Վ.Մ.Կարտաշովային Պ.Ա.Կարտաշովի անվտանգ միջոցներ: են նիշավոր ածխածին-14 ն կատարվել ուսումնասիրությունմերից, որոնք նիշաոր թլոր-36 օգնությամբ պարզվել է, որ նշված քիմիկատներով մշակված կովերի մոտ թափանցում են չվնասված մաշկի միջով, են տարածվում արյան միջոցով ե պահեստավորվում բոլոր պայքարում եին ԴԴՏ-ով,

արի պանդաներ րգանիզը հեսա (48Աա կաթի

օրգանիզմից, ընդ ռրում

ճառագայթման համար: «Գամմա-պանորամա»մակնիշի սարքը ե օգտագործվում է գյուղատնտեսական բույսեի կենդանիների ճառագայթմանհամար սելեկցիոն նպատակների ն աճի, զուրգացման ստացիոնար խթանմաճ համար: փորձա-արդյունաբերական

,

`

օգտագործվում է արդյանաբերական «Ստերիլիզատոր» սարքը ժակ մ ասշտաբներովվիրաբուժական թեյերի (կետ-գուտ, մետաքս, նեյլոն ն այլն), վիրակապության նյութերի ն գործիքների,պլաստմասսայից . ն այլն), դեղամիջոցային շինված իրերի (ներարկոցներ,կաթնտերներ հակաբիոտիկներ, ռուլֆածիլամիդներ, համար: ՄՌԽ մակնիշի վակցինաներ, շիճուկներն այլն) ստերիլիզացման ն. ճառագայթաքիմիական 7-սարքը՝ մանրէաբանական համար: ուսումնասիրությունների Ռադիացիոն տեխնիկան հաջողությամբ Փգտագործվում է Սեծ արտասպհմանյան երկրների (Ֆրանսիա, Իտալիա, ԱՄՆ, տարբեր Բրիտանիա ն այլն, գյուղատնտեսականարտադրության`

որ առնում ունա րոդ կուտակվուգոր

մեծ

հետ, ո մասը : թույնըը հետնան օգտագործման քով

Թունավոր կաթիգոր մարդու օրգանիզմում:

է թ

՝

պատրաստուկների (վիտամիններ,

որ:

:

:

ն թ օգնությամբ Ռադիոակտիվ ինդիկատորների Շ ուսումնասիրված են կարբամատայինինսեկտիցիդների, քլորոֆոսի ն ուրիշ պատրաստուկներիթունավորազդեցությունըկենդանիների վրա: Իոնացնող ճառագայթման օգտագործումը գյուղատնտեսության մեջ: Իռնացնող ճառագայթմանկենսաբանական ազդեցության մասին ուսումնասիրություններիցստացված տվյալները` հիմք հանդիսացան

ճառագայթա-կենսաբանական տեխնոլոգիա: մշակելու

`

շո.

ԵՈ:

'

մուտագենեզի

ն

գյուղատնտեսությունումներդնելու համար: Որպես ճառագայթող աղբյուր ընտրել են կռբալտ-60 ն ցեզիում-137:Սրանք ունեն կիսատրոհման երկարատն պարբերություն: յ-ճառագայթման բարձր ներթափանցող ընդունակություն, որը ճառագայթվող օբյեկտներին չի պատճառում ռադիոակտիվություն: ֆիզիկա-մեխանիկականհատկություններ,որոճք են թուլ տալիս երկարատն շահագործել տարրերը ճառագայթակենսաբանականսարքերում: Այս աղբյուրները կարելի է ձեռք բերել անորաժեշտքանակությամբ ն տեղադրել ճառագայթա-կենսաբանական սարքեր միջուկայինոնակտորից ցանկացած հեռավորության վրա: Բացի այդ, ներկաճպատակների համարկարող են օգտագործվելմինչն 10 ՄԷՎ էներգիա ունեցող էլեկտրոնների արագացուցիչներ, ինչպես ճան միջուկայինռեակտորիհետ «կապված»ճառագայթման աղբյուրներ: Գիտական ուսումնասիրությունների, ինչպես ճան գյուղատնտենությաճ.կարիքներիհամար ճառագայթա-կենսաբանական տեխնոլոգիայի ասպարեզում ստեղծված է մի շարք շարժական ն սռացիռնար տեխնիկա:. Շարժական 7ճսսարքերը«Կոլոս», «Ստեբել», «Ստերիլիզատոր»մակնիշներիմռնտաժված են ավտոմեքենաներիկամ են ճՃախացանքային ավտոպրիցեպների վրա: Նրանք նախորոշված հատիկային սերմի, լոբահատիկավորների, տեխնիկական ն այ կուլտուրաների ճառագայթման համար: Ստացիոնար «Գամմա-պոլե» նախանշված են օգտագործել սելեկցիո( մակնիշի սարքեր աշխատանքումգյուղատնտեսականբույսերի խրոնիկ նե սոլ '

ուղղություններում:

Ն`

հիման վրա .բռւտագիտության Ռադիացիոն ասպարեզում հաջողությամբ լուծվում են հարցեր գյուղատնտեսական ն բույսերի` թարձրաբերք, դիմացկուն անբարենպաստ պայմանների ախտածին վնասատուների նկատմամբ, նոր սորտերի ստացման վերաբերյալ: ՆՄելեկցիոներները, օգտագործելով -ճառագայթման մուտագենէֆեկտը, գրեթեհնգապատիկկրճատել են գարու ն ցորենի նոր տարբեր, երկրներում սորտերի աճեցման ժամկետը: Մայրցամաքի արտադրություն ստանձված մուտացիոն սելեկցիայիսորտերից . գրանցված են 412, որհց 28-ը ցորենի արդյունավետթարելավված սորտերն են, ցրտակայունեն, վաղահաս,սպիտակուցին լիզինիբարձը պարունակությամբ,կայուն են գետնամածման, ալյուրացողի. գորշ Ն ցողունային ժանգի նկատմամբ, ունեն բարձր հացագործականն. այլ որակներ: Գյուղատնտեսական կուլտուրաների մեջ կարնորագույն միջոցով սորտերի մասը կազմում է 5076, նրանց 9376 ռադիացիայի են. իսկ 722՝ մուտագենեզիմիջոցով: ստացվածմուտանտներնՄ քիմիական են Ռուսաստա՞ում թանկարժեք շահավետ ստացված հնդկացորենի,ոլոռի, եգիպտացորենի,լյուպինհ, լոբու, մուտանտճներ` ցրտակայունխնձորենու, բամբակինու,վաղահաս տոմատի,կարտոֆիլի, բալի նայլն: ԱՄՆ-ում դիմացկուն ներդրվել է հիվանդությունների արախիսիսորտ, ճապոնիայում՝վաղահասսոյայի սորտն բարձրաբերք. Արդենտինայում խոշորապտոսվ դեղձի սորտ, բրնձի . սորտ, է Հնդկաստանումն Շվեդիայում ցորենի սորտ, որը պարունակում տոկու: պրոտեինիբայտձր

նկատմամբ

ադիոմուտացիայի օգնությամբ հնարավորությունէ

ն պատվաստաշիվերըհետագա զարգացման պատվաստման

ստեղծվել ստամալ շերամի որդի նոր տարատեսակ, որը տալիս է մետաքսաթելի բարձը արտադրանք:

համար:

|

ն Ռադիացիայի քիմիական

մուտագեններիկոճբիմացված

ազդեցությամբ ԿԱտացված են բարձը ակտիվություն բորբոսասնկեր պենիցիլինի, ստրեպտոմիցինի, ն ալբոմիցինի էրիթրոմիցինի արտադրիչներ: Սա

ունեցող

առւռեոմիցինի,

կազմակերպել հակաբիոտիկների արդյունաբերական ն արտադրություն

գազանճաբուծությունումն խոզաբուծությունում,

մատչելիությում: Այս դրական փորձը տարածվել է ն այլ մանրէաբանական արդյունաբերության ճյուդերհ վրա` բարձռոաակտիվ վիտամինների, ն ֆերմենտների օրգանական ստացման համար: Մռավել հետաքրքրություն են ներկայացմում մանրէների ն նրանց վիրուլենտությամ փոփոխությունները թույներ արտադրելու իոնացնողճառագայթմանազդեցության Հողումակությունը ներքո: Մյս փոփոխությունները կարող են լինել կայուն ն ժառանգորեն ասրանալ: Ոխպիսիավիրուլենտ են օգտագործվում մուտանտները պատրաստման համար: Ի դեպ լայն

թթուների

վակցինաների

բակտերիաների վիրուլենտության

փոփոխությունները նրանց թունագոյացմ:սն ընդունակությունը կարող տեղի ունենալ ն

եր

ճառագայթման

բակտերիաների այնպիսի Տ ժամանակ երբ մուտացիաներ չեն առաջանում: Ռրոչ դոզաներիդեպքում ունեն միջուկային ճառագւմյթումները խթանիչազդեցություն, որը է բոլոր հայտնաբերվում կենսաբանակոսճ օբյեկտներիմուռ, սկսած միաբջիջներից ն վերջացրած "

քայքայումն. ռադիացիոն

է

"պայմաններում

հանդիսանում

առաջատար պրոցեսը (հետնանքում քրոմոսոմային խռտորումներ, ն մուտացիաներ բջիջների մահ), փոքը դոզաների դեպքում` գեների թաղանթակարգավորման նորմայում գենոմում դեպրեսիա, պարունակվող ինֆորմացիայի հաղորդման ուժեղացում (հետնանքում-զարգացման արագացում, տվյալ բնորոշհատկությունների օրգանիզմին առավել լրիվ դրսնորում): Ճառագայթմանխթանիչ էֆեկտը լայնորեն է օգտագործվում բուսաբուծությունում` դժվարծլեցվող սերմերիբուսաճության կամ ցածը ոապության բարձրացմանհամար: բաց ն փակ գետնում -

աճեցվու

քարձրացմամ Ն թյան Կաղողաբուությունում պտղաբուծությունում ատվու

-

`

:

համար: -

կատարվող

կատարվել

կենդանի

|

|

մոտ:

..

(սառը) Ռադիացիոն

ր

|

"

է

մանրէազերծումը ունի մեծ նշանավություն այն ճյութեղենի ն պատրաստուկներ: անասնաբուժական բժշկակսն որոնք չեն դրմանում ջերմայինկամ քիմիական մշակման, համար, կաս այս պայմաններումկորցնում են իրենց ֆունկցիոնալհատկությունները: մէադիացիոն մանրէազերծումը որպես արդյունաբերությանպրոգես ԱՈԻԹ օգտազռրծվում է առավելքան20 տարի: ն

գյուղատնտեսական արագացման որտորանեի ԱԱցնան ր ն

:

թռչնաբուծությունում: Սակայն առավել լայն ուսումնասիրություննր են թռչնաբուծությունում:ԼԼԴ.Բելովը, Վ.Վ.Պակը (1983թ.) ն ուրիշները գաել ե են, որ ձվերի ճառագայթային մշակումը ինկուբացիայից առաջ ինկուբացիայի 10-րդ օրը 5Ռ դոզայով ունի խթանիչ ազդեցություն, ճկատվել է ինկուբացիայի Ժամկետի կրճատում մեկ օրով. ճտերի դուրս գալու ավելացում` 726, ճտերի հետսաղմնային աճի ն զարգացման Ճտերի ճառագայթումը մեկօրյա,եռօրյա արագացում` 995: ւ տասներկուօրյա հասակում 20 ն 100 Ռ դոզաներով, 5 Ռ/րոպ. դոզայի ստուգիչին օգնությամբ, 30 օր անց ճտերի զանգվածը ի համեմատ ձեծանում է համապատասխանորեն 12 ն 844: նրանք ավելի ակտիվ են գուցաբերում խմբակային ն աճհատականռեֆլեքսները, ավելի լավ են Հւտում կերը, քան ստուգիչները: Ճառագայթումը խթանիչ ազդեցություն ունի ճան ձվատու հավերի վրա: 5Ռ դոզայով ճառագայթվածհավերիմոտ ձվատվությունը բարձրանում է միջին հաշվով 18042: ձվատվություն ունեցող հավերի մոտ ճառագայթումը ձվատվության փոփոխություններգրեթեչի առաջացրել: Սպիտակ ցեղի միօրյա գոջիներին ենթարկելով 7-ճառագայթման 10-25 Ռ դոզաներով նրանց մոտ առաջացրեց աճի խթանում կյանքի առաջին 3 ամսում` 10-15Չ2, իսկ 6 ամսականհասակում նրանց գանգվածը սա մարմնի միջին երկարություն գերազանցում մ ստուգիչներին 6-8օ2: Ռադիոխթանումըմսի համի ն կենսաքիմիական ազդեցություն զուցանիշներիվրա բացասական չի թողել: 10-30 Ռ ճառագայթումը բարձրացնում որ դոզայի տվյալններ, Կամ ն աճի ուժգնությունը, լավացնում - ջրաքիսների կենսակայունությունը : որաէյ: Ի դեպ այս էֆեկտը ուժեղ արտահայտված արունել|' մորթեղենի

Սակայն բարձը

բարձրակարգ բույսերով ն կենդանիներով: ԼԱԼ Կռզինը (1981) համարում է, որ խթանիչ ազդեցության լինում են առաջատար համակարգ, ուժեղացնումեն իրենցբնական ֆունկցիաները բջիջներիգենոմումեղած ինֆորմացիայի իրացման միջոցով: Ճառագայթման բարձր դոզաներիդեպքում գենոմի

նառագայթման լոնմաթաղանջները

թանկարժե

են

է տվել հնարավռրություն

նրանց օգտագործման

լԱավազման

Իոնացնող ճառագայթման խթանիչ ազռեցությունը օգտագործում դեդաբույսերի բազմացման, աճի արագացման ն դեղանյութի (ալկալոիդների ն այլն) ստացման արդյունավետության բարձրացմանհամար: ուսումնասիրում են տավարաբուծությունում, Ռադիոխթանումը

:

,

վակցիճաճեր,որոնք պատրաստվածեն Թղռխոօ ն Ծ. Մլտբանջ(Սոքսհշո:. 1962, 1964), Տսոջոոսջ Առշհօտ Ը/42, 1968), ույԱօտլոտ օոռւոստ ( ԽԱՄՀՀ. 1968) թրթուրներից: Աշխատանքներ են տարվում դեմ ռադիովակցինաճերի ստեղծման պրոտոզռականհիվանդությունների

լայն օգտագործումը ՍուլֆանիլամիդներիՆ հակաբիռտիկների բժշկաթյան ն անասնաբուժությանմեջ հատուկ հետաքրքըություն ն մանրէազերծման եղանակների առաջացրեց նրանց մանրէազերծության

նկատմամբ:

ունենալով Սուլֆանիլամիդները

ՏՈ:

կենդանիների գյուղատնանսական.

բարձր

առանց դժվարության ենթարկվում են ռադիոդիմադրողականություն 2,5 Մռադ ն բարձր ռադիացիոնմանրէազերծման:Այս դեղամիջոցները միայն 25 Սռադ փոփոխության: ռ չ մի դոզաներիղեպքումչեն ենթարկվում ֆիզիկա-քիմիական էին չնչին նկատվել դեպքում դոզայի վիճակում գտնվող հակաբիոտիկները փոփոխություններ: որ

նույնպես պահպանում են ենթարկվելով ռադիացիոն մանրէազերծման, հիմնական. ֆիզիկա-քիմիական թերապետիկ, Ն հրենց՝ բոոր

հատկությունները:

ֆերմենտների ն վիտամինների ռադիացիոն մանրէազերծումը ցույց տվեց, որ հորմոնները(կորտիզոն. պրեդնիզոլոն, են: պրոգեստերոն,ԱԿՀ ն ուր) վիտամիններիցավելի ռադիոդիմադրունակ են պրոտեոլիտիկ ֆերմենտներից առավել|Սլթռադիոդիմադրունակ ֆերմենտները(թրիպսին, պեպսին, ինվերտազա ն այլն): Առավել ռադիոզգայուն են Ց խմբի վիտամինները,0,5-2,5 Մռադ դոզաները գույնը ն ցածրացնումնրա կենսաբաճական փռխում են պատրաստուկի ակտիվությունը: Սակայն պոլիվիտամինայիմ՝ ապատրաստուկներից (ֆոլիաթթու ն նիկուռինաթթու թիամին, ռիբոֆլավին, կալցիում `

Հորմոնների,

պանտոտենաո) սսրքված հաբերի ճառագայթումը, 2 Մռադ դոզաների Առհմանճերում,պահպանումէ նրանց հատկությունճերը ն ակտիվությունը 4 տարվաընթացքումսենյակիջերմության պայմանճերում: օգտագործվում է սկզբունքորեն նոր Իոնացնող ճառագայթումը ռադիովակցինաների, ստացմաճհամար, ինչպես ռադիոհակածինների ճան պատրաստիվակցինաների, բակտերիալ հակածինների ն սճնդարարմիջավայրերիճառագայթային համար: մանըէազերծման Մեծ փորձ է կուտակվել հայտնի անակտիվացման վիրուսների վերաբերյալ, նրանց ոչնչացնող ճառագայթման դոզաներիմասին: Այսպես, գրիպի ն պարոտիտիդեմ ռադիովակցինա պատրաստելու է համար բավական է 1 Մռադ դոզան: նա հակածինայինհատկություններըն տալիս է լիաիժեք անակտիվացման էֆեկտ (Թումանյան, Կաուշանսկի, 1974): Ն

պահպանում պատրաստուկի

Հեռանկարային

դարձավ կենդանի

ռադիովակցինաների

օգտագործման փորձը հելմինթոզներիդեմ՝ հորթերի ն գառների իճուճիզացումըճեմատոդներիդեմ, վարակելով ճրաճց ռենտգենյան կամ թրթուրներով:Ոչխարներին հորթերիվրա թուլացրած 1-ճառագայթճերով ԷծողօրշիստՑ ն կատարված փորձերում Ծ1Շնօօշճախջտ, ՛ՂՇիօտեաօոզսսջ թրթուրները տվել են շատ լավ տվյալներ: Հարավսլավիայում, Շոտլանդիայում,Ավատրալիայումն այլ երկրներում օգտագործվու են

համար:

..

տվեցին

տարիների ուսումնասիրությունները ցուց իռնացնող ճառագայթման օգտագործման տնտեսական ունեցդո. կենդանական ծագում մպատակահարմարությունը անբարեհաջող, վարակիչ հիվանդություններիառումով. հումքի` բրդի. ճորթեղենի,կաշվին այլ ապրանքիվարակավերծմանոապմար: ` Մշակված են ռեժիմներ սիբիրախտով,լիստերիոզով,գիշատիչների ռադիագիոն ժանտախտով, ղաբաղով վարակված հումքի վարակազերծմանհամար: Բրդի, կաշվի ն մորթեդենի հումքի. մազերի. բմբուլը, փետուրիռադիացիոնվարակազերծմանհաճար որոշված են սարքերի պարամետրները: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ս ն գյուղատնտեսությանհարցերովզբաղվող հանձնախումբը ՄԱԿ-ի սճնդի հավանություն են տվել իոճացնող ճառագայբման օգտագործմանը սննդամթերքներիմաճրէազերծմանն ճառագայթայինպահածոյացման համար, ինչպես ճան մակաբույծներով (տրիխինկեոզ ե այն) ախտահարվածմսեղիքիվարակազերծմանհամար: Ներկայումս առաջարկվում է իոնացնող ճառագայթումը մսի, կիսաֆաբրիկատներին խոհարարակաց օգտագործել արտադրության`ձկնեղենիե ծովի այլ մթերքներիպահպանման համար: գարնան ն ն ամռան ամիսներին կարտոֆիլի, սխի տայր արմատապտուղնեի Խպահպանման համար: արագ փչացող Ն մրգերի, մրգային հյութերի լստածռնեռի հատապտուղների պահպանման համար, համապատասխանփոխադրման տանելու հասցնելու արտադրողից -» սպառողին ն այլն: Մթերքների մշակման ն պահպանման ռադիացիոն տեխնոլոգիանհիմնադրվածէ 'մաճրէների բազմացմաճն տարածման դադարեցմպնկամ ռադիացիոն մաճրէազեքծման վրա: արն ն զ է ավարար ուծված րոբլեմճ Վերջին

|

՝

:

»-

"`

ժամկետներին

անասնապահական ամերի, րոմաորի, բավտղրակ վնասազերծումը: Կատարվածուսումնասիրությունները հաստատելեն ճառագայթների ն արագացրած էլեկտրոնների օգնությամբ վարակազերծման մեթողճերիհեռանկարայնությունը: Ավելիէֆեկտիվէ Ն ն ֆիզիկական չահավետ իոնացնողճառագայթման (Ջերմություճ,Ճնշում) կամ քիմիականգռրծռճներիկոմբինացված ազդեցությունը,ռր այս դեպքումհնարավոր է զգալիորեն իջեցնել վարակազերծման դոզան -

ցանի

Իռնացնող

մանրէների ռամար:

ճառագայթման

վրա (/- ճառագայթում, էլեկտրոններ) հուն Հլտագործման հոսող գոմաղբի ձվերի

ուգինտների

ն

է

մշակված '

Գլուխ 8. ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԺԱԿԱՆ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐԻ

ՌԱԴԻՈՉԱՓԱԿԱՆ ԵՎ ՌԱԴԻՈՔԻՄԻԱԿԱՆ

:

վնասատու կարան, բերջի ագզործել բույն Գյուղատնտեսական զարգացմանը ն ժողովրդական արդյունաբերության Ատոմային դեմ օգտազործմամը զուգրձթագց լայ էներգիայի խամար ա տոմային միջատների ո թյունները «ղնտեսությունում պայքարելը հետնյալ՛երեք ճառագայթում ցում: ստերջա իռնացնող ստեղծվեցին չրջակա միջավայրի արհեստակասռադիռնուկլիդմերոս արու միջատների սեռական մանրէների.

տեխնոլոզիա ա

բ)

ԱՔ մկերո

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ր

ռադիացին նդածին հիվա համար ճ

վնասատու միջատների ճ

նա «

եր սելեկցիա: ռադիացիոն

մթերքները վնասատումիջատների

զյողատնտեսական |

ոչնչացում: ճառագայթային համար ստեղծված Այդ նպատակների լ Բորա գործու րդ) իսկ էլեվատորներում «ղեզինսեկտոր». ՛

.

սարքեր: ստացիոնար

զեղտոտվելու պոտենցիալ աղբյուրներ, հատկապես այն ռաղիռանտիս թափոնների միջոցով. որոնք առաջանում եռ վերամշակող ատոմային ւ Ճեռնարկությումներում, ատոմայիմ էլեկտրակայաններում (ԱԷԿ: են տարվում Այդ կապակցությամբ այնտեղ կատարվող վթարներից: միջոցառումներ.որոնցից մեկը արտաքինմիջավայրը: հասապատասխան ռադիոակտիվությանբնական Ֆոսի նախապահպանությունմԼ, - որր կատարվում է ռադիոչատավանն ռաղիոքիմիանաս դՎիստեմատիկորեն դմկողությամբ: Անասճաբուժավան օբյռսկտներում(կեր, ջոամբարմեր, ձուն. միս. կաթ, ձու ն այլն) այդ աշխատանքը կատարում է ասասնաբուժական ռադիոլոգիականծառայությունը: ռադիոքիմիականփորձաքննության Ռադիոչափականե խնդիրներնեն` ն Լ. բնակամ արհեստական ռադիռնուկլիղներով պայմաճավորված արտաքին միջավայրի ճառագայթային իրադրությանհսկողությունը: 2. տարբեր ճառագայթայինՑ ֆոնի մակարդակի րոշումը ն նրանց ազդեցության շրջաններում տեղավայրերում, կենսաբանականօբյեկտճերի՝ ու շիռցենոզի

առաբերական ւ

՞

.

անարար ա,

սննդային ն տեխնիկական ճպատակներով ռադիռնուկլխդների անթույլատրելի խտություն ունեցող անասնամթերքմերի օգտագործմանվտանգի նախազգուշացումը: Աճասճաբուժական օբյեկտներում ռադիոակտիվության հսկողությունը ներառում է՝ նմուշների ընտրումը ն նախապատրաստումը ռադիոչռւսփակամն ռադիռքիմիական աձալիզի համար: Ինչպես սովորականպայմաններում,այնպես էլ վթարայինիրադրությանդեպքում մմուշների ընտրության համար նշանակվում են վերահսկչական կետսը տնտեսություն, ֆերմա, դաշտեր ն այլն), առավելլրիվ բնութագրողտվյալ շրջանը, որպեսզի վերցրած նմուշները լինեն առավել հետազոտվող օբյեկտի համար (աղ.8): «Վթարային պայմաններում գյուղատնտեսական հանդավայրերըկեղտոտվում եմ Ամռատ միջուկային տրոհման «թարմ» ճյութերով ամիսներին յուրաքասչյուր վերահսկչական կետից ամիսը 2-3 անգամ վերցնում են 3.

տիպիկ իրադրության

զաթի ն միաժամանակօգտագործվող կերերի միջին նմուշները: Կանաչ խոտի նմուչները վերցնում են անմիջականորեն ինչպես

ֆերմայից

մսուրապահության կենդանիների արոտավայրերից: մսի,

Է

ես

՝

Էր.

Նմուշների զանգվածը

ակտիվության| ժամկետը

Գարում,

Կանաչ խոտ :

Կոպիտկե

։ ։

Արմատապալա-

Համակցված կեր

Ըստ

|

կր

Գարուն, Ըստ

5-1

բերման

`

.

-

"Ջուր ՝

|

Երեք ամիսը մեկ

գ

ո5

|

50-14

"`

Ը» Գարուն, .

5-8

մաքրության է: աղաակիական իոռակտիվության չափում: բոլոր առավել աշխատատար երկուսը Գործողություններից քիճիականանալիզի առաջին

՛ նր

լ

ստուգում:

ոադ

լ:

են

Լ

աուն, ռադիո ոլ

որ նա

թույլ

կայանումէ աճհրաժեչտությունը էտալիս որոշել ռադիոիզոտոպների կազմը,քաճի

բարեր, « օրեկան խԱրրաի միջավայրի տոնական տային մեկը մյուսի թույլատրելի

Ս

10-12

ո

Որ

այի գկատմամ բ տարբերվում է 100-1000 աճ գամմ

հերին" աաոական "եր անալի ե

ւ

հիման

ընտրումռ ՍՌՊ-68-01 մակնիշի սարքի Նախքան նմուշների միջոցով կատարում են կերերի, մսի. մսեղիքի,կաթի, ձվի ն բանջարեղենիլայնակույտերի հողի, համապատասխանորեն ֆոնի չափում: Ստացված տվյալները գրանցում Ե այլն գամմա : ուղեկցականվավերագրում .

ջրի, դեզի. ՛

:

՝ |

ը

այդ իիզոտուլի

:

աշուն

-

ռաղիոքիմիական հետնյալ գործողությունները՝ անջատում:

այդիզոտոպիմաքրում:

4.

կգ

13 3Գ

100մլ

է

շ՝

-

`

-

անռագարար Ղիռակաիվությունը

|2-3կգ

-

համար կատարվում նմուշները ենթարկում ես

են նրանց գումարայինթհսկվող ո անասնաբուժական օբյեկտը (Կխնգ,Կի): . ԻԱ" «1 Գբյեկտներում հղած Ճադիոնուկլիդներ| մլիդների կազմըորոշելու համար իզոտոպային աճ ալիզ, կատարում.են որը ներառում

։

40--50գ

ցարամո. հարկ եղած դեպքում,ն նմուչճ Դ աների լվանալը,

ռադիոչափական ն որոշում հետազոտության ակտիվությունը, որը արտացոլում է

շկգ

ա մանեղեց ամանեղենի,

համաձայն Սկզբում հրահանգի:

կգ

|

մշակուսռ

Է

Առւֆելայ

վ,

Համար: մոչների նախապատրասմը աճալիզի

ւ2-3Գ

30--40գ

նմուշների ընդունումն ե

արտածող ե պահարանը րացնող աայակուն, յին արար որգած առարաննելով, լվացարաճո:: տարաների, Լ

մորու,

5կգ

3-6

-Էաբռրատորիա բերած

|

ժամկետի

.

ՍՀ

աշուն

Թարմ ՛ ձուկ

"Կաթ

|

աշուն

սկրե ր

ի 4-

-

բերման

ժամկետի

Միս

Ւր :

|

միական ոտադիռքիմի անալիզիհամար-

:

Է45050 100գ

Աշուն

Գարուն,

Մի

|

- 100գ 20--30գ

աշուն.ամառ

Աշուն

|

րաո

:

որոշման համար

ԼՆ:

:

Ը

8-գումարային|

ն

ն

Ռադիոլոգիականուսումնասիրությունների համար նմուշների վերցնելու մոտավոր վոր ժամկ ը նքանակր ժամկետները ելու |

)

եմ

ի

Ուսումնասիրման ի Նմուշի օբյեկտը | ընտրության

9»

ո

|

`

Լ

ըւուշները՝ միս ձուկ) Նմ: 22ֆորմալինի զերի, են, ցուցակավորում կցում լուծույթով: աերազանւմ լաբորատորիա ակվոկ նմուշներիվերաբերյալ կազմում ոոԱգին: Ընտրած վավերագի Ն ազգանուն): տեղը ւամսաբովը Սերի ավանն արն ավանը» նմուշի ուղարկման ուա աաա ոտումնասիրման նպատակը: Վավերագիրը տեղը: սառրագր ղեկավարը: ոմեանըմտնտեսության Վավերագրի մի օրինակը ջող

..

8.

առանձին անձին

տարաներու պոլիէթիլենից,թղթից): Արագ փչացող ուկ) կռնսերվացնում են 5-10 կոյի

,

հսոտ|

Ընտրած նմուշները տեղավորում են

ա

ժամանակ), այնպես էլ ոսկրների,, կենդանիներիօրգանների նմուշները վերցնում են այն տնտեսությու ներից կամ մսի կոմբինատներից,ուր բերում են կենդանիներինվերահսկչականշրջաններից: Ուսումնասիրությունների համար վերցվումէ երեք կրկճվող (հանդի, ասերից) նմուշների խառնուրդից խուտի դեզի տարբերմասերից) նմուշների խառնուրդից միջինը: ի

ոնա

խտությունը

նավելին: .

ենակտիկայում առաջին ենթարկումռադիոակտ

ցեզիում-|37. ը«41 հատու ելխազվոր նյութերը կամարտր Կտրոնցիում-49, Ր Վա ստրոնցիում-90,

երիում Անասնակեր 3:

իտրիում 91,բարիում-140

՛

ն

ռադիո աստիճանի անասնամբերքների աղին եղմտավածությա մարդուսննդիհամար ճախատեսված ան այի ռաղիոնու իդ երի երի

:

ր

տության

լ

ն

մակարդակը ն կերերի, ջրի ռադիոակտիվ կեդտոտվածությանասմքիճանը, Այդ կապակցությամբմշակված են մի կենդանիների տեղաբաշխումը (դաշտում. փայտե կամ աղյուսե թույլատրելիպարունակությունից: ողից-» չինություններում, անցել են կեղտոտված տերիտորիայով): Օգտվելով շարք ռադիոակտիվ իզոտոպներիփոխանցմանգործակիցներհ̀ -» հրահանգներումն հանձնարարություններումշարադրված մեթոդներից, օրգանիզմ,կենդանուց մարդուն: Այդ բույսեր, բույսերից-»կենդանու հնարավորության սահմանմճերում,հաշվարկում են կենդանիներիկողմից . գործակիցները հնարավորությունեն տալիս բավականին ճշգրիտ ստացած ճառագայթման դոզան, ինչպես նան օրվա կերաբաժնում մուտքը մարդու օրգանիզմ: ռա դիոնուկլիդների անասնաբուժական ռադիոակտիվնյութերի քանակը: պայմաններում պարունակվող Արտակարգ իրավիճակների` ն Կլինիկականցուցանիշներիցռրոշում են կենդանիներիընդհանուր անասնաբուժա-սանիտարական օբյեկտների հսկողության վիճակը՝ ճնշվածությունը, գրգոականությումը, չարժումների ռադիոլոգիականվերահսկողությունը ձեռք է բերում կարնորագույն է ստեղծվումարտաքինմիջավայրի կոռրդինացիայի խախտումներ, ռեֆլեքսների արտահայտման Անհրաժեշտություն նշանակություն: ն կեղտոտվածության աստիճանը,լորձաթաղանթների վիճակը (գուսատություն. չաղկապենու ռադիռակտիվ ջրի օբյեկտների, կերերի, անոթազարկը,շնչառությունը, մարմնի ջերմությունը. արյունազեղումներ), նրանց հետագա օգտագործման մը` գործադրական գնահատու արտաթորումը (լուծ, կեղտոտվածությունը ջրի կղանքումարյուն): Ընտրված 5-10 կենդանիների հնարավորության վերաբերյալ: Եթե կերի, մոտ են ապա նռրմերին, ուսումնասիրվում արյան ցուցանիշները (լեյկոցիտների, թ ույլատրելի նյութերով չի գերազանցում ռադիոակտիվ է: թրոմբոցիտների, նեյտրոֆիլների, համար թույլատրելի լիմֆոցիտներիքաճակը, լեյկոցիտային Մյուս նրանց օգտագործումըկենդանիների են են բանաձնը): երկար. Հաշվարկում լիմֆոցիտների բացարձակքանակը, կորիզի կամ ժամանակով դեպքերումկերը ակտիվազրկում թողնում տրոհման են է տեղաշարժման ռադիոակտիվ ինդեքսը: ուշադրություն դարձնում կորիզի որը կատարվում ինքնաակտիվազրկման, են կազմափռոխությունների վրա, որոշում արյան մակարդուկի հետեանքով: ենճ կերի համաձայն ռետրակցիայի (հետձգում) ինդեքսը: տեսակի կատարում Ակտիվազրկումը՝ ձնի ն Հատուկ դեպքերում, երբ դժվարանում է ճառագայթային (հատիկավոր կեր, խոտ, համակցված կեր), պահելու բնույթի ելքի նկատմամբ նախատեսությունը,օգտագործում են կեղտոտվածության ն հիվանդության փաթեթավորման,ռադիոակտիվ տարբեր ճախատեսության է գործակիցը(ՆԳ), որի համարարյան Նա կատարվել լիմֆոցիտներում կարող աստիճանի եղանակներով են կեղտոտված որոշու» միջոցով, սուկցինատդեհիդրոգենազայի հեռացման ակտիվությունը: Ստացած շերտի հատիկավորկերի արտաքին են դիսպանսեր տվյալները գրանցում քարտի մեջ: այլն: ն տարան փոխել մաքուրով մեթոդներ, որոնց Ռադիոչափականսարքերի (ԴՊ-5 կամ ՍՌՊ 68-01) միջոցով Մշակված են քիմիականն ագրոտեխնիկական են մարմնի հ ողից ն օրգանիզմումռադիռչափական. կատարում ներթափանցումը է մակերեսի ` միջոցով սահմանափակվում ստրոնցիում-90 ն ստրոնցիումԻ` ուսումնասիրություններ: բույսերի մեջ: Քիմիական եղանակըհիմնված կալցիումի վրա: Այսպես, օգտագործման Անհրաժեշտության դեպքում, ախտորոշման ճպատակով, 90 մրցակցային այդ տարրով(5են հարստացնել նտուգված են ն ենթարկումեճ խմբերից կենդանիներին կալցիումով, ա ռանձնացնում թթու հողերը, որոնքաղքատ 90 ներթափանցումը սպանդի: են առրոնցիումապա Ուշադրություն դարձնում տոննա վրա), ներքին հեկտարի -օրգանների ավելացնել 20-60 օ6: Իսկ եթեմիաժամանակ լորձաթաղանթնեի ն շճաթաղանթների փոփոխությունների վրա, բույսերիմեջ կրճատվումէ կոկորդի, շնչափողի, երիկամների, լյարդի ն այտուցվածության, գոմաղբ,ապա ստացված էֆեկաըկլինի ավելիբարձր: է եղամակով ագրոտեխնիկական ավշագեղձերի,ոսկրածուծի(խտություն,գույն) կատարվում մշակումը վահանագեղձի, լիայծախի արոտավայրերի ն շուռ է բերվումհողի շերտը կանխվում վիճակիվրա: խորը վերավարելով, միանգամյա ունեցողբույսերիմեջ: Կոմպլեքս հետազոտությունների կարճ արմատներ հիման վրա, ներթափանցումը է ստրոնցիումի ըստ գոտում կենդանիները ճառագայթահարման, կատարում են կենդանիների ճառագայթված տ եանկավորում՝ թեթն, Գտնվելով ծանրությունըն միջին,ծանը չափազանցծանը աստիճանի: են: Ճառագայթահարվածության ճառագայթահարվում Ճառագայթայինհիվանդությանծանը, չափազանցծանը ն ծանը օգտագործման տնտեսական պիտանիությունը կենդանիների հետազոտությու են աստիճանով հիվանդ կենդանիներինոչնչացնում են: համար կատարում անասնաբուժա-սաղիտարական առագայթային հիվանդությանմիջին աստիճանի դեպքում` Ջ սկսում են նրանց են խումբ ն ստուգումը կենդանիներից կազմում կենդաճինէրի Ախտահարված , ռադիացիայի ռադիացիոնֆոնի անալիզից՝ տերիտորիայի

կանխագուշակել

է հարաբերությունների

.

եթե

Բ

Սարգագետների

.

սպանսերիզացիա): |

գտնվելու

որոշել

..

Խրոնիկական

`

ը կազմակերպում գրանց բուժումը

դեպ ծեր, հյուծված, ցածր մթերատվությունկամ այլ հիվանդություններ ունեցող կենդանիներինսպանդի են ենթարկում միս ստանալու համար կամ ոչնչացնում են (վարակիչ հիվանդությունների.դեպքում): Բուժված կենդամճիներինուդարկում են օգտագործման կամ վերարտադրում): Օշ Սպանդից առաջ լվանում են միջոցներով կամ ֆրով (3 մթն), ճնշման տակ, իջեցնելով արտաքին 7 ճառագայթման մակարդակը 50 մկ Ռ/Ժ ցածը: Եթե ռադիոակտիվ կեղտուռվածություն, չի իջնում թույլատրելի մակարդակին, աւա այդպիսի կենդանիներինառամձնացնումեն ն որոշ ծամանակ պահում են մինչնռադիոակտիվությանպակասումը: Կեղտոտված կենդանիների հետ աշխատող մարդկանց ապահովում են անձնական ռադիռչափիչներովն հատուկ հագուստով: :

.

հետագա

(բտում

կենդանիներին03-05 լվացող -

Աշխատանքիցհետո նրանք անցնում են սանիտարական մշակում ն դոզաչափականհսկողություն: Անհրաժեշտ պայմաններից մեկն էլ սա է սպանդից առաջ կենդանունլրացուցիչ լվանալ ջրով, արյունազրկումիցառաջ դնել կապ կերակրափողի ուղիղ աղիքիվրա, խցելով այն, հեռացնել միաժամանակ ն թադել վահամճագեղձը: են միջոցներ, որպեսզի Մաշկի հեռացման ժամանակ ձեռնարկում սաշկի մազեծածկույթը չշփվի մսեղիքի հետ: Ստամոքսը ն աղիքները հեռացնում են միաժամանակ: Մսեղիքը կիսում են երկու մասի, վրան` մաքրում, որից հետո հանգամանորենլվանում են ջրով ն կատարում ռադիոչափական ստուգում: Եթե ռադիոակտիվնյութերի մակարդակը համապատասխանում է թույլատրելի սահմաններին, ապա մսեղիքը տդարկում եռ սառցարան ն այդ միսը օգտագործվում է ընդհանուր հիմունքներով:Մսեղիքի՝ռադիռակտիվ կեղտոտվածությանմակարդակի բարձր լինելու պայմաններում այն պահում են սառցարանի առանձին խուցում մինչն ռադիոակտիվությանիջեցումը թույլատրելի մակարդակի վրա, հետո օգտագործում են: Միաժամանակ հաշվի առնելով այն ավելի ցածր է, հանգամանքը,որ մսի ռադիոակտիվկեղտոտվածությունը քան ոսկորներինը,նպատակահարմարէ մսեղիքը մսաթափ անել: Այս փոքրանումէ: Սսի ռադիոակտիվ դեպքումմսի ռադիռակտիվությունը կարելի է նան քչացնել, դնելով նրանաղիմեջ, այդ կեդտոտվածությունը պայմաններում:ռադիռակտիվնյութերի մասըքայքայվումէ, իսկ մյուս մեջ: մասըանցնում աղածֆրի կենդանիներիմիսը բաց են Արտաքինճառագայթման եթե սպանդը կատարվումէ մինչե թողնում առանց սահմանափակման, հիվանդությաննշուններիի հայտ գալը կամ կլիճիկական ճառագայթային է այլ առողջացումից հետո ն համապատասխանում

Եթե սպանդը կատարվում է դաշտային սպանդանոցում, ապա անհրաժեշտէ, ռր. նա ապահովվածլինի բավականաչափ ջրով, ունենա ձորեր`լվացող ջրերի հոսելու համար,ստամոքսաղիքայինօրգաններին այլ թափռնների ուտիլիզացմանհամար, հատուկտեղ մաշկի հավաքման ն կոնսերվացման համար: Աշխատանքներից սպանդանոցները հետո կամ պարսպել: յանհրաժեշտ է ակտիվագրկել Ռադիռակտիվ ճյութերով կեդտոտվածկենդանիներից մաշկի, հում -ճարպի,. ենթամթերքի վերամշակումը է համաձայնգործող տեխնոլոգիական հրահանգի: Կեղտոտված տերիտորիայում արածացված կաթը օգտագործումեն չմշակված ձնով կամ վերածված թթվակաթնամթերքի, ձիան այն դեպքում, եթե թույլատրվում է սանիտարական վերահսկողության օրգաններիկողմից: ,

՝

.

ստացված կատարվում Կովերի

:

.

ն

մի

ենթարկված

պահանջներին: հիգիենիկ 1«-

:

մանխուգու:

ւ

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ

Գլուխ 9: ՃԱՌԱԳԱՅԹԱՅԻՆ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ՌԱԴԻՈԱԿՏԻՎ

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

Աո հատն

ՀԵՏ

Ճառագայթային՝անվտանգության հարցերը միջազգային մասշտաբով կանոնակարգվումեն ճառագայթայինպաշտպանության միջազգային հանձնախմբի(ՃՊՄՀ) կողմից: ՃՊՄՀ ծանոթանում է ճառագայթային պաշտպանության կազմակերպությունների

(ՄԱԳԱՏԵ,

Մակ, Հակ նուր.) բոլոր նվաճումներիհետ ն, ելնելով հիմնականգիտական սկզբունքներից,մշակում է համապատասխանհանձնարարություններ, որոնք հաստատվում են Միջազգային ռադիոլոգիականվեհաժողովի կողմից: Վենաժողովում ընդունված հանձնարաբականների հիման վրա տարբեր պետությունների. ազգային հանձնախմբերը, ելնելով տեղի ն բնապահպանական աշխարհագրական իրավիճակից,հրատարակում են համապատասխան կանոններն օրենքներ, որոշվում են ռադիոակտիվ ցնող ճառագայթմանայլ ազբյուրներով անվտանգ լ

հրա խատե ՃՊՄՀ-ի

աշխատելու

ճորմերը:

ճառագայթման Գ

կատարվում վ նյութերը հար ռաղիռակտի ա տորհաներում ոծիական կայհ գտագործվել ճառագայթման ա ղբյուրներ` նփակ վիտակում: որպ րամ ուրների րոնրի հե հետ տարվողաշխատանքները պետ-սանհսկողության թույլտվությամբ: ս

բաց

Փակ կոչվում է ճառագայթման այն աղբյուրը, որի կառուցվածքն ու բացառում է ռադիոնուկլիդի տարածումը շրջակա է մետաղյա կամ ապակե թաղանթով,

օգտագործումը ավակ ւար»

Բաց կոչվում է ճառագայթման այն աղբյուրը, որի օգտագործման է մ ւկիղի տարածումըշրջակա մի ղուկներ, գազեր): Ուստի են ճառագայթման Իգոր ւյուն արտաքին (փակ ն բաց աղբյուրներից) նե ներքին (բաց ճառագայթման"աղբյուրների հետ աշխատելիս ռադիռակտիվնյութերի օրգանիզմ ընկնելու դեպքում):

ար դարավոր ռադիոնը եո հնարավոր Աոոշի մր»

երգու ճանապարհներ

է34

չավայր -

ունեցողներ

տ:

ռադիոնուկլիդներ, Խճ ն1հ-իգրեթե Տը, Քօ,

բոլոր իզոտոպները:

ոադիոնուկլիդներ բարձր ճԸՇ0,Տը, "Գ. Թա, "ՆԸ

1.

ռոտնպները: ։

Բ7

ռադիոթո:նականությամբ ն 1Ը6 ուրաճիբոլոր

։

ռադիոնուկլիդճեր, միջին,ուլդիոբունակ 82: ԻՑ,՛՛ ԻՇ," Ըս, 2ո, Մ, 21, ՞8Ե, Բս, ԻՇ

ու.

ռադիոնուկլիդներ լիդն

ԿՐ

Ը,

մբ Է, թունականությամբ

նվազագույն

:

|

::

Տ

|

ռ

Շ

6 այլն հրահանգներումբերված երեք ՃԱՆ բնակչության խմբերի ներքին ճառագայթման սահմանային Է հրագեոԱԹԴ ռենտգենոլոգներ, ոաղիսոգներ Նիուր) կամ առանձին անհատն րոնք ոն խատում անմիջականո են ռնացն ճառազայթման Պաղբյուրն աշխ ատան քի կա ենթարկվե ւ ռով րող Հառագայթման խումբ բնակիչներից առանձին անհատներն որոնք են

ն

՝

:

ւ

թույլատրելի

հետ

դոզասերը

կամ

ր

ա

են ց

է

Հ

ն բնույթ

ւ

են

թարկվել

"

:

Բ

են, հեւռ. սակայն անմիջականորենչեն աշխատում ճառագայթմանաղբյուրի -

բնակվում են հետազոտվող տերիտորիայումն կարող են ենթարկվել ճառագայթման (տերիտորիաներ, որտեղ ճառագայթման դոզաները կարող են գերազանցելբնակչությանհամարսահմանած դսզաներին): Գ խումբ բնակչությունն ամբողջությամբվերցրած: թույլատրելի դոզա (ՍԹԴ) է -

է

ա աճ հակացո: ) Գոզ ման ՍԹԴ ձնակազ Ի ճառագայթահար տարեկան «

մետաղյա

թունականություն

Ռադիռակտիվ նյութերը ըստ իրենց տաղիոբունականության աստիճանիբաժանվում են չորս խմբի բացառիկ բարձր ռադիղթումականությամբ

՛

հանձնարարականների հիման վրա, հրատարակվածեն «Ռադիռակտիվ նյութերովն իռնացնողճառագայթմանայլ աղբյուրներով աշխատելու. հիմնական տանիտարականկանոնները(ՀԱԿ-7240» ն անվտանգության նորմերը(ՃԱՆ-76)»: Սրանք կարնոր «Ճառագայթման Օրենսդրականբնույթի փաստաթղթեր՛են բոլոր ձեռնճարկությունների, հիմնարկների ն լաբռրատորիաներիի համար անկախ նրանց գերատեսչական ենթարկումից: Համաձայն ՊՃԱՂՐ-76,ռաղդիռակտիվնյութերի ն իոնացնող են

րի հրոԳամթիչնե աշխատանքը րակ

ատկապես բարձր

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

ոմւնը

մակարպակնէ, որի նի

աԱ

(50 տարուց երկարատն

այն

ավել) հավաւարաչափ

' ինչպե Գոմ ոա Փագումնաճան Ափախություններ «Դոզայի նրասերունդի ճառագայթահարվածի, այնպես էլ

մուռ:

սահման»

միջին տարեկան ճառագայթահարմանմակարդակնէ, որը ստանումեն անհատներըռադիոակտիվարտանետումներիցն , նակչությանառանձին արտաքին ր միջավայրը օբյեկտներիուսդիռակտիվկեղտոտվածությունից: ՍԹԴ ու սահմանվում է ճառագայթահարման ն օրգանների հյուսվածքների համար: տարբեր խմբի կրիտիկական

Աի

ներքին

ն

Կորիրզթգան Նոու

կանխմանըմասնակցող 317Խոշոր վբարներիվերացմանը,կամ նրանց ճառագայթման

ՏՌկե'

`

լ

9. ՍԹԴ անձնակազմի ն «դոզայիսահմանը»բնակչության համար առանձինանհատմճերի ԸԴ

Ր Կրիտիկական օրգանների մնումբ

ԱնձնակազմիՍԹԴ.Ռկեհ | Եռամսյակում

:

ղ

լ

:

Էջ

|

«Դոզայի սահման բնակչռւթյան համար | Ռկետարի |

թ

ԻՐԱ

`

`:

՝

)

:

պրոֆիլակտիկ Բնակչության է

հետագոտություններիիՕ-ժամանակ սահմանափակել ռենտգենյան նախազգուշացնում ճառագայթներիօգտագռրծումըբժշկակաճ,նպատակներով,հատկապես հղի կանանց ն դեռահասներինկատմամբ,քանի ռր այն զգալիռրեն ազդումէ ծագումնաբանական դոզայի վրւս: ,` Անձնակազմի(Ա խումբ) առանձին անհատիամբողջ օրգանիզմի ինչպես նան կամ կարմիր ոսկրածուծի սեռսկան գեղձեի ճառագայթահարման դոզան չպետք է գերազանցիբերված քանաձնով թ Հ դոզային՝ հաշվարկած 5 (Վ-18), որտեղԾ-դոզանէ (Ռկհ)։ Վ տարիքը (տարիներ), 18- ճառագայթահարման սկզբնային պրոֆեսիոնալտարիքնէ: Ամեն դեպքում 30 տարեկանում դոզան չպետք է կուտակված գերազանցի ճ0 Ռկհ: Պրոֆեսիոնալաշխատողտղամարդիկ մինչն 30 տարեկան հասակը մեկ եռամսյակում (ամբողջօրգանիզմի սեռական գեղձերին կարմիր ոսկրածուծիհամար) կարող են ընդունելմինչն 3 Ռկե դոզա ճառագայթում,կանայք` 1,3 Ռկի: Հղի կանայք, ռրոնքաշխատում են ռադիռակտիվիզոտոպներին այլ իոնացնող ճառագայթների աղբյուրների հետ ազատվում են. աշխատանքիցամբողջ հղիության ընթացքում, իսկ բաց ռադիոակտիվ նյութերի հետ աշխատողներըազատվում են ճան երեխային կերակրելու ՃԱՆ-76

-

,

շրջանում:

Առտաքին ն ներ,.մ ճառագայթահարմանմարմճային դոզայի սահսանը անձնակազմիհամար չպետք է գերագանցի 5 Ռկհ, իսկ ռնակչոչթյան համար՝տարեկան0,5 Ռկհ:

։

մինչն 10-25 մարդիկկարող ենճ ենթարկվելմիանգամյա ՍԹԴ գերազանցումը պետք է այդ Ռկե դոզայի: ։0Հետագայում 5-10 տարում որ աշխատանքի հաջորդ փոխհատուցվիայնպես, է հաշվարկվում ռրը մեծությանը, կուտակվածդոզանչգերազանցիայն վերընշվածբանաձնի օգնությամբ: է միանգամյա ե .-----Եթեաշխատակիցը ենթարկվում կա բարձր դոզայով. արտաքին ճառագայթման 25 Ռկե-ից ԾԹԴ.. գերազանցող հնգապատիկ սակայն միանգամյա, ռաղիոնուկլիդի ն այն դիտվում է որպես պոտենցիալ վտանգավորդոզա ապա պետք է անհապաղուղարկվիբժշկականհետագոտման: աշխատակիցը Հաշվի առնելով ռադիոակտիվնյութի ռադիոթունականության խումբը ու կրիտիկականօրգանի ն հյուսվածքի ճառագայթահարման է ճախատեսված ՍԹԴ այս կամ այն խմբիանհսռոներիհամար, ՃԱՆ-76 (ԸՏՍ)՝ նահմանը տարեկան նյութերի. ընդունման ռադիոակտիվ ինչպես նան ճբանց շճչաղության օրգանճերի միջոցով, մարսողության, ն օդում: ջրում (ՄՏԹԽ) միջինտարեկանթույլատրելիխտությունը համար բերվածեն ՃԱՆ -76ն ՍՏԹԽ տարբերռադիոնուկլիդների ութ: Նրանց հաշվարկը կատարվում է հեւռտնյալձնով` ռադիռիզոտոպի է օդի կամ ջրի օգտագործման ընդունվածչափը բաժանվում տարեկան ստանդարտ քանակիվրա: Ընդունվումէ, դր պրոֆեսիոնալաշխատակիցը ճերշճչումն արտաշնչումէ 2.5-104 ժամերիընթացքում աշխատանքային հատուն մարդը՝73-10:լ/տարի: Ջրի ն այլ տարի օդ, իսկբնակչությունից է հասուն մարդու կողմից հեղուկներիքանակը,որդ օգտագործվում ԲՈՐ է համարել800լտարի: ընդունված ՄՏԹԽ ջրում ն օդում արտահայտվում իգռտոպնիրի Ռադիոակտիվ | է՝ կյուրի 1 լիտր (Կի/լ): նկատմամբ ՄՏԹԽ համար հազար ն ավելի անգամ ռադիոակտիվճյութերի ցածը է, քան ուրիշ թունավորնյութերիհամար: (շռային իմաստով)ավելի ՄՏԹԽ է սահմաճվածաշխատանքային սենյակների Հատկապեսցածը նկատմամբ ջրի ճամար երկարակեցօ-ճառագայթողիզոտոպների

չնախատեսգ

տարում Գ

ներքին

արտաքին նշանակությունունեցող Ծագումնաբանական ռադիռակտիվ (գլոբալ դոզան ճառագայթահարման ում է ճա ժ ստան ներառյալ),որը բնակչությունըընդհանրապես, ը ն ֆոնը ռադիացիոն բոլոր աղբյուրներից (բացառությաճբ : դոզան),30 տարում չպետք է գերազա ցի առտացված պրոցեդուրաներից

խումբը ներառում է ամբողջ մարմինը, սեռական գեղձերը, առավել ռադիոզգայուն արյունաստեղծ օրգանները(կարմիր ոսկրածուծ), 1 խումբը` մկանները, ճարպային հյուսվածքը, լյարդը, երիկամները, փայծախը, ստամոքսաղիքայինուղին, թռքերը,աչքի ոսպնյակըն այլն: ԷԼ նախաբազ խումբը՝ոսկրայինհյուսվածքը, վահանագեղձըն դաստակի, ն ոտնաթաթի (աղ.9):2) թաթիմաշկածածկու մաշկածածկույթը

`

ջրի

ին

232 210Ք0), ռրոնք ընկնելով օրգանիզմ,ընտրության ՛ Քա՛՛Ղհ,՛ կարգով, համակենտրոնացվումեն առանձինօրգաններումն դանդաղ

(Աճ,

օրգանիգմից: դուրս բերվում

ան

ճյութերի ռր ռադիռակտիվ Հաշվարկներից պարզվել Ն չպետք այլ միջոցով սննդի, ջրի ջափանցումը հեղուկների գերազանցի 6,6-10` Կի մեկ օրում (բերված ցուցանիշի մեջ չի մտճում ռադիոակտիվֆոնը): բնական պաշտպաճության աղբյուրներիհետ աշխատանքի Ճառագայթման աշխատելիս անհրաժեշտ է ձները: Ռադիռակտիվ նյութերի հետ Արտաքին օգտագործել պաշտպանության. տարբեր միջոցներ ճառագայթումից կարելի է պաշտպանվել տարածության, ժամանակի Յուրաքանչյուր գործոններով, նռսրացման ն կլանման միջոցներով: է օգտագործվել այնպես` էլ առանձին, կարող ինչպես եղաճակ կոմբինացված այլ եղանակների հետ: Դա կախված է օգտագործվող տեսակից (բաց, փակաղբյուրներ),ֆիզիկականվիճակից ռադիոնուկլիդի փոշասման, հեղուկ, գազանման), ճառագայթմանէներգիայից ն "ամուր. եսակից, ակտիվությունից, կիսատրոհման պարբերությունից, նյութի թումականությունից, ճրա քանակից ն օգտագործման ճարաբերական պրոցեսի վտանգ են ներկայացնում 7 Արտաքինճառագայթման ն ճառագայթիչները, ավելի քիչ 8-ճառագայթիչները: Ներքին օճառագայթահարման պայմաններում շատ վտանգավոր. են է,

օրգանիզն

է

.

. տեխնոլոգիական բնույթից:

-

ճառագայթիչները, վտանգավոր են նան8 ճառագայթիչները: ճառագայթումից օգտագործելի Արտաքին պաշտպանվելու համար են: բոլոր նշված սակայն տվյխղ պայմանումառավել մեծ եղանակները, նշանակությունունեն երկուսը`. պաչտպաճությանտարածությամբ՞ն ՆՐ ՍԵ կլաճմամբ: այս տաբաձությամբ եղանակով Պաշտպանություն համարկարելի է օգտագործելդիստանցիոնսարքեր ն պաշտպանվելու գործիքներ:Մոտ տարածությանվիաաշխատելիսկարելի է օգտվելպարզ ` կառուցվածքի գործիքներով հոդավորունելիքովն. ավելի քարդ ունիվերսալ մաճիպուլյատորներով: Հեղուկ իգոտոպների հատ դեպքում օգտվում են ավտոմատ. ն. մեխանիկական աշխատելու հարմարանքներից (հատուկսրսկիչներն պիպետներ):. կլանմաճկամ բարիերեղանակովկատարումեն Պաշտպանություն այն դեպքում,երբ պատրաստուկի ակտիվությունը գերազանցումէ՞0.1 Թր -

.

ր

"`

-

'

մգի:

:

ՍՈ

'

ՍԱՏՈ:

զ-ճառագայթներիցպաշտպանողկլանիչ (էկրան)է հանդիսանում

օպերատորի ն աղբյուրիմիջն գտնվողօդի փոքրշերտը:

՞.

բ-ճառագայթահարումիցպաշրնպանող էկրաններ կարելի է պատրաստել փոքր ատոմայինկշիռ ունեցող նյութերից,օրինակ պլեկսիլասից:Այս ն. ստակովօգտագործումեն թեք տիպի սեղանը

էկրաններ: .

.

ՀԻ

միայմ

-

ճառագայթումիցպաշտպանողէկրանները կարող

բարձր

աման

կարգաթիվ

ունի հատկություններ

ն

բա

լլնել տարրերից. են

այն:Պրո պաշտպան

տություն

ունեցող

ն

երկաթը՝չժանգոտվողպողպատիչուգունի ձնով: Ավելի ծավալուն պարիսպներպատրաստելու,համար,որոնք (պատեր, միաժամանակ հադիսանում են շինկոնստրուկցիաներ է պարունակվող նրանում օգտագործվում բարիտոբետոն, միջնորմներ), բարիումը կլաճում է մեծ չափովիոնացնող ճառագայթում: Կապարե էկրանի անհրաժեշտ հաստությունըորոշվումէ հաշվարկայինձնով կամ հատուկ տեղեկագրքերով: Կապարիցստաում նն կապարայինապակի,որը օգտագործվում է ռենտգենյան առանձնասենյակներիդիտաճեղքերիհամար, իսկ ծածկումեն դռները: թիթեղով կապարե Քճստ կառուցվածքիբոլոր պաշտպանիչ էկրաններըլինում են ն ստացիոնար(առաստաղիծածք, ջրհորեր, որմնախորշեր) շարժական . Ն (հատուկ շիրմաներ,ֆիլտրներ,փոխադրովիբեռնարկղներ այլն): են լինել Ն հավաքովի կապարե կամ կարող Էկրանների չուգունե ստանդարտ մեծության բլոկ-աղյուսներիձնով այնպես էլ շարժականպաշտպանական ինչպես ստացիոնար, ն միջոցները պարբերաբարպետք է եճթարկվենստուգման վերացվեն . հայտնաբերվածանկանոնություններ: Պաշտպանություննոսրացմանեղանակով"կատարելիսհաշվի է պռնվում ռադիոնուկլդի հատկություններըլ̀ուծելիությունը, ջրում, ընդունակությունը առաջացնել թթուներում, հիմքերում, նրանց նյութերի հետ: այլ ռչակտիվ քիմիականմիացություններ է: ջրի ռադիոակտիվնյութերի բաց Սահմանված ջրավազանների միջոցով նոսրացման փ ոքրացնել ակտիվությունը տեսակարար (1-60 օր), 100 անգամից ոչ ավել նա ընթացքում օրվա այնպես, որպեսզի եթե ՛1ջ-60 ճյոչթերի ՍԹԽ (Կխ() 10 աճգամից՝ ռադիոակտիվ գերազանցի նշված հզորությունը է: նյութերի ռադիռակտիվ հեղուկ Երբ օրից բարձը է կոյուղի, սահմաններիցցածըէ, ապա նբանց ն հիգիենայի ւպպաշտպանության անձնական ԱԱնհատական ճան

|

-

լ

Է

`

աջ

ն

կարելի իջեցնել ընդհանուր

`

համար: աշխատակիցների լաբոլոստորիայի միջոցներըռադիոլոգիական միջոցները կարող են պաշտպանել Աճհատական պաշտպանության միայն օ- ն բ- մասնիկներից. աշխատակիցներին Բոլոր լաբորատոլիայի են օրգանիզմը պաշտպանում որոնք միջոցներից, նախազգուշացնող առաջնակարգտեղն են գրավումանհատական ներքինճառագայթումից, հիգիենայիեղանակները: պաշտպանության ն անձնական լաբորատորիայում Ռադիոլոգիական ապահովվում աշխատողները (լավսանից),գոգնոցով,կրծքակալով,թննոցով. ռետինե են` խալաթով ակնոցներով,շմչադիմակով: չստերով, կրկնակոշիկներով, ձեռնոցներով, .

`

`

ունեն

կլանման որոնք են Նշված իրերը պատրաստվում հատուկ նյութից, են են կայուն կեղառոտումից, հեշտ մաքրվում փոքր ունակություն,

նկատմամբ:`. թթուների,հիմքերին լվացողլուծույթների

է պահպանել անհրաժեշտ Ռադիոակտիվ կեղտոտումից է կատարվել ներքին կ արող ձեռքերը, որոնց միջոցով տատկապես միջոցով) կամ ռադիոակտիվ ուղու լարակում (ստամոքսաաղիքային տու նե ենա ան ւմ մ. ու ե պիտույքներ, վը (գրենակ տեղա րիշիրերի

զանիԿ

:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

-

Ներածություն ՔՑՎԿԳԳԼԱԱԱԱԳԱԳՎԱԿԱԱՑԱԱԱԱԱՎԱԿԱԿԱԱԱԱԿԱԳԱՎԱԱԳԱԱԿԱՎԱԱԱՅՎԱՆ

լ "Գնուխ

կանոնների աշխատանքի աշխատանքային Յուրաքանչյուր աշխատակից ներկայանալով հանում

է

է հատուկ հագուստ վերնահագուստը,հագնում

(խալաթ

ւնհատակա

պաշտպանությա

գոգնոց,

ջո

օրենքը

(14):

ակտիվությունը

:

փոխներգործությունը նյութիհետ (24):

են

2.Գլուխ գլո

անգամլաբռրատորիայի աշխատակիցները

քննությանանձնականպաշտպանության ենթարկվումեն առուգողական : երտբերյալ: ն եհ իգիենայի վերաբերյալ

|

անի դոզաչափումը ԱԱ ԱԱԿ Կան դոգան նրա հզորությունը(29): Ներքին Հաագա (82): Իոնացնող կարգը Աա Խա ցման եղանակները ԿԴ Կ գառման 04): Ճառագայբներ 4) արքեր չ Իլ ւ

.

երկու

Մուկն յին

աախվորյան: ը դաակտիվ Ռադիռակտիվճառագայթման թրի Արա

թնճոց,

ձեռնոցներ):Աշխատանքիվերջում բոլոր

Տարին

Բնական

տիպերը (17): Էլեկտրոնային գրավում (19) խարան ոերի (19): փոխարկումն Ռաղիռ (21): Կիսատրահման աինիարտարանք ե

ն

հսկողության: ռադիոմետրիկ բերել սննդամթերքն օգտվել նրանից, Արգելվումէ՝ լաբորատորիա ն Ընդմիջումներիժամանակ ուտելուց կոսմետիկա: ծխել, օգտագործել անհրաժեշտ է ձեռքերը լվանալ: Լաբորատորիայի ծխելուց առաջ է միայն մաքրումը կատարվում խոնավ ձնով:

հաաա

իգոմերների, Միջուկային ուժեր, զանգվածի ԱՏ

ու ր Աենթարկվում մաին հեռ աշխատակիցները

գլխարկ): լ ԻՎ

բարագին գիրը Հասկացություն իզռտոպների, `

:

աշխատողների համար:

ԱԱԱԱՅԿԱԿԱԿԱԳԱԿԱ

(013): Ռ աղիռակտիվ Աք ու ռադիռակտիվ ընտանիքներ հաբակտի լերոութը ադիռ Ռադիռակտիվճառագայթների բնութագիրը

է Ռադիոլոգիական լաբորատորիան պետք որը մասինհատուկ հրահանգ, պարտադիր

բոլոր

Նյոթերի

իզոտոպների մասին (11):

ռոանենա.

ԱԱԿ ԱԿԸ

ԱԱ

կառուցվածքը ն նրանց կազմիմեջ մտնող մասնիկճերիֆիզիկական

ՀԱԿԱԶԿԱՎՅԱԿԿԱԱՎՈԿՅԱՎՎՅՑՈՎՒԱԿՅՈՅԱ

ԱԿ ԱՌԱՅԱ ԿԱ,Կ.ԿԿ::«-

տ

|

Ն

ուդդիռ,

ԱՄ

ենե

եկն

Անն

ԱԳԱԱԱԱԱԿԱԿԱԱԱԿԱ

ն

'

|

աբներսա

3. գլուխ

ճառագայթմանն արտաքին միջավայրի Իռնացնող

ուսդիռակտիվկեղտոտվածությանաղբյուրճեբը................... 37 Իոնացնող ճառագայթների բնական աղբյուրները (37):՝ տիեզերական.ճառագայբում (37): Բնության Երկրորդական. Իոնացնող Գանվողտադիռակտիվ նյութրը 89: 1) ափոխման . ընդհանուր (44): կենսոլորտում օրինաչափությունները .

|

«Էրականություն .

մեջ

Խր Սագան տեղ ադիռ վ. Կոթերի

|

|

1.

2.

ԳրիգորյանՀ. Թ., -Երնան, 1970.

օտօջ '

բուժման հիմունքներ: Ճառագայթային

Ճոքաոտ 8.Ճ.,

Ճ.1Լ.,

1987. Ճրքօոքօհույոո", արոր,

Լ.

ԻԼ:

քճղաօտաօտօատ.Թ6րծքոռոքոռ

1967. Բռուօռոօոօում Իճ.: ''8եւօւոճտ ոուօտ", Փ. ԽԼ քճրւծոօույ. 1ոօօ 1. 7., Խքշումածեոտ

1.

80Խեօո Ի.

4.

Ոոռոջոթքոթո

Տ.

(Աօռքօրումուշն քաշոուու Ո0 80օքուռքոօքբռոոօճաօոօրւն. 1988. Ճ. 2. Ք6ոօթո) ԽԼ: «Ճոքօոքօրաոոյո՞, `

Է40

ԽԼ"Խռամուտ",

-

՛

.

1986.

:

ԵՈ

՝

4.

1:

գլուխ`

Իոնացնողճառագայթման ազդեցությունը...46 կենսաբանական Իոնացն ոնացնող ճառագայթման կենսաբանական ազդեցության մեխանիզմը(46): Իոնացնող ճառագայթմանազդեցությունը 250): վրա (49): Կենդանիներիռադիռզգայումությունը ազդեցությունը կենդանիների ճառագայթման ոնացնող վրա (52): Ճառագայթման իմունոլոգիական ռեակտիվության ազդեցությունըարհեստական իմունիտետիվրա (55): Բնական ՍՈԼ

բջիջի

ռադիռակտիվության ն իռնացնող ճառագայթման ցածր դոզաների ճշանակությունը կենսաբանական պրոցեսներում (57): 5.

գլուխ

Ռադիոակաիվնյութերի թունակաճությունը........................ Ռադիռոնուկլիդների թուճականությունը պայմանավորող հիմնական գռրծռնները (61). Ռադիոնուկլիդներիբաշխումը օրգանիզմում (65): Ռադիոակտիվ նյութերի խմբեր (67): ՛Տրոհմաներետասարդնյութերիթունականությունը(69): Յոդի 131 մետաբոլիզմը ն թունականությունը(70): Ցեզիումի թունականությունը(72): Ստրոնցիումի 90 թուճականությունը (12):

գյուղատնտեսությունեւմ (120): ՌադիոացիոնԿառ մանրէազերծում (123):

8.

գուխ

.

Անասնաբուժական օբյեկտներիռադիռչափականն

փորձաքննության հսկողությունը..........127 ռադիոքիմիական

--

-

--

ծ.

գլուխ

յին ախտահարումները Կենդանիների ճառագայթա

Ճառագայթային հիվանդություն: Սուր ճառագայթային. 6.հիվանդության հիվանդություն (76): Ճառագայթային խրոնիկականընթացքը (79): Ճառագայթային հիվանդության ընթացքի առանձնահատկություններըգյուղատնտեսական կենդանիների մոտ: 9Խոչոր եղջերավոր անասունների ճառագայթային հիվանդություն (80): Ձիերի ճառագայթային հիվանդություն (813: Ոչխարների ն այծերի ճառագայթային հիվանդություն (83): Խոզերի ճառագայթային հիվանդություն (Թ3): Հավեր։ ճառագայթային հիվանդություն (85): Գյուղատնտեսականկենդանիների ճառագայթային Կենդանիների հիվաճդությանախաորոշումմ (85): ճառագայթայինհիվանդության կանխարգելումը ն բուժումը 687): 60մաշկածածկույթթիճառագայթային Կենդանինեի այրվածքներ (87): Կոմբիճացված ճառագայթային ախտահարումներ(92): Ճառագայթմանազդեցությանհեռավոր (100): հետնանքներ, Իղնացնող ճառագայթների (101): ծագումնաբանական ազդեցությունը

9.

գլուխ

յին անվտանգութ Ճառագայթա յան հիմունքները ր ն

ռադիոակտիվ հետ մճյութերի

աշխատանքների կազմակերպումը...........................

Ճառագայթմանաղբյուրների հետ աշխատաձքի պաշտպանությանձները (138): ն անձնական Անհատական հիգիենայի պաշտպանության միջոցները"ռադիոլոգիական "

.

Լաբորատորիայիաշխատակիցների համար( 139):

.

7.

գլուխ

Ռադիոնուկլիդներին իոնացնողճառագայթների ն օգտագործումըանասնաբուժությունում 1... անասնաբուծությունում. նեն ակնա մեկնե ննկ Ռադիռակտիվ իզոտոպների օգտագործումը ռրպես -Ինքնառադիոգրառում(108): ինդիկատորներ(107): Ռադիոիմունոլոգիական անալիզ (113): .Ռադիռակտիվ իզոտոպների ն իռնացնող ճառագայթների օգտագործումը ախտորոշման ն բուժման կենդանիների հիվանդությունների համար (116): Իոնացնող ճառագայթման օգտագործումը -

ոո

եո

3.

ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ

ՍԵՆԴԵԼԵԵՎԻ

Դ. Ի. .

|

է,

ո

ՀԱՍԱԿԱՐԳԻ

տարրերի խմբեր

:

:

Մ

թ

ո

Մո

բ

--

-«ծ---

---Կ-«-

ՏԱՐՐԵՐ

111,0080

ջրածին

ուլչեւ

:

690:

Թ58013

լիթիում

ռ

կայիում

|

63.54 Ըս

'

աան.

ՌԵ

|

յ

Հ

|

եե

9.

8Ը

ոսկի

|

Բ,

ՖՂ1

Տ

|

ցերիում

|

ՎԵ 144, 27 պրագեոդիմ| նեոդիմ

է

ա

Ղեի252

91,

Ֆո 231

թորիյս) | պրոտակտի|

ճրում

Ս

ուրան

անագ

ՆՀ

Ց:

207,21 ԲԵ

կապար

Ղհ

ակտինիում

232,12

թորիում

Ի

180,88

ՆՄ 4.

Բո

:

|

լ

Վթ(237) ճեպտու-

ճիում

| Ես

(242) շ

:

|

ճտ (243) Շտ (243)

|պլուտոնիում |ամերիսի `

|

իոիդիում

Ճէ

ՂԵ

|

| 8ք

Ֆլ 195.23

:

պյատին

ռաղոն

|

Քո

|

(245)

|

"8|

|

էլօ 164,94 Բ 167,2| ք, էրքիում դիսպրոզիում հոլմիում

|

չմ

95.

|

13173

բսենոն

193.1

Է

օսմիռմ

Ճօ

:

.

|

238,07

ուրան

Օ4 156.9| 159,2 | | թռ (145) |Տտ 150,43 Բո 152.9 "| տերբիում| | պրոմեթիում | սամարիում| եվրո ԻԱա բ -

186.31 05 190,2

83.80

կրիպաոն

10251 պալադիում

՝

`

Եմ 05,7

լ

ռեռիում

Օ10)

Իլ

45:

Քհ

ՈՏ

Ն

1 91

ակտինիում

'

պոլոնիում առստատ

բիսմութ

ի

վոլֆրամ 210 Քօ

209,00 8:

|

ԵՀ

կ

։

ոդ

183,92

Ին 58,09

.

126,917

տանտալ՝

հաֆնիում

8»

'

|

տեխնեցիումիբութենիում

տելուր

73.

ԱՐ178.6

թալիում

մոլիբդեն

127,61 16

ծարիր

)

(99)

Ղօ

Մ

39,944 արգոն

կոբալտ Տիկել

լ

իս

հԽԹ95,95

12176 ՏԵ

227 46

226,05

ռադիում

ճիոբիում

|.

բրոմ

|

ԸՕ 58,94

|ԻՇ55,85

79,916 Յո

|

118,70Տո

204,339

Ք

114,761ռ

սնդիկ

| Բո 140.92

58.711 Շ5 140.13

Ի ի

|

ֆրանսիում ՏՏ

:

(223)

բրա

ԼՑ 138,92 Վանթան՝

|:

վ

երկաթ

մանգան

սելեն

ԻԵՑ929

զիրկոճիում

200,618

Ճա

ԽԼո 54.93

78.96 ՏԵ

ՃՐ

լ

արսեն

219122

իտրիում

74,91 Ճ5

գերմանիում

ինդիում

-

բարիում

ցեզիում

197.2

112,41 Շձ

արծաթ

չ

ՇՏ 132,91

|

72,606

.

Դ 88,92

ստրոնցիում

ճեոն

,

Շր 52.01 քրոմ

205.

.

'

քլոր

վանադիում

լ

35.457 ԸԼ1

ծծումբ

.

:

,

Ը

Ր»

32,066 Տ

Խ50,95.,

տիտան 32.

Ի

Ո 47,90

..

գալիում

Տր 87.63

կադմիում Տծ Թո 137,36

Լ

:

՛

107,880 Ճջ

Ցճ9.7208

ֆոսֆոր

'

85,48

ոուբիդիում

ցինկ

`

սիլիցիում

Սկանդիում

`

65.38 շո

ալղինձ

: :

։

կալցիում

լծ

հելիում 10.`

|

թթվածին "ֆտոր

30,975 Ք

4,003

ԻՀ

:

19.00 Բ

Օ

-

Ա»

"

160000

28,09 Տլ

լ

Վ

ազոտ

2698 ձ1 ալյումին

Բ 39,100

թ

14,008

ածխածին

`

մագնեզիում ՕՏ40.08 ՏՇ 44,96

12,010Շ.

բոր

|.

ԽԼջ24.32

նատրիում

103828

բերիլիում.

ԻՐ 22.997

5`

ու|

:

|

լ

«

`

|

-

-

ւ

(253) Քո (255)|

Շ(246)

|

.|

|

ԷՏ

)|

կյուրտում| բերկլիում| կալիֆորճիում |էյնչտեյնիում| ֆերմիում -

|

Փ.

Ղխ1694

91.

|

թուլիում լ

Ե

101։

Ե 173,.04 .0

՞

| Նո 174,99 :

ըուտեցիում իտերբիում |

Է

աւ».

ի

Վ03:

ԼԵ

| Խօ(259 | (60) դելեվիում| ճոբելիում | լռուբենախում

ԽԵԼ(56) Խքե (256)

:

-