Տիեզերական պատմություն

Հարգելի՜ ընթերցող. ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, իր կայքերում ներկայացնելով հայագիտական հրատարակություններ, նպատակ ունի հանրությանն ավելի հասանելի դարձնել այդ ուսումնասիրությունները: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում հայագիտական աշխատասիրությունների հեղինակներին, հրատարակիչներին:

Մեր կոնտակտները` Պաշտոնական կայք՝ http://www.armin.am Էլ. փոստ՝ [email protected]

Ա

ում

է Հայտատանումի ատոննություն,

կոն«ջանա 700 Հաա

է պետական Տպագրվում պատվերով

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՒԱՔՈՒՄՆ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ`

ՎԱՐԴԱՆ ԱՐԵՎԵԼՑԻ

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ

ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ

ՎԱՐԴԱՆԱՑ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ

ԼՈՒՍԱԲԱՆԵԱԼ

ն. ներածությունը թարգմանությունը, "ԱչիարՀարար ծանոլթադբությունները ,. թ Բ. Թոսունյանի

աատգաիշգրոց

ՎԵՆԵՏԻԿ

Ի Ի

ՍՈՒՐԲ

`

ՂԱԶԱՐ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՋՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆԻՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ

ԵՐԵՎ.

ԱՆ 200 7

99/09-841(47825՝

ՀՏԴ

ԳՎՄԴ63.3--63.3

Վ 301

(22)

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԴԱՆ ԱՐԵՎԵԼՑԻՆ ԵՎ ՆՐԱ՝ ԳԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ:

Ռ. Խմբագիր՝

«նս

Հայ նչանավոր պատմագիր,աչխարչազրագետ

Ս. ՂԱԶԱՐՅԱՆ

,

( Աշխարծարար լթարդմաՏիեզերական պատմություն -

Վ 30

ծանոթադրունությունը, ներածությունըե. աստղանիչերով Գ. Բ. սլետ.Համալս., Թոսունյանի).Եր.: Երեանի Թյունները 2001, Հիատ., Երնանի Համալս.

էջ:

մինչն 1267 Պատմությունն ընդգրկումէ արարչագործությունից Հեղինակն իր պատմության նյութը բաթ. ընկածժամանակաչրֆանը: է բազմաթիվդրթքրից աղբյուրներից:Այն կարնորօկղբնաղլ ու

բյուր

է ոչ միայնՀայ, այլե մյուս

( Հթնաներ,Հույներ, ժողովուրդների

է պատմության վերարբծրյալ: պարսիկներ, ոելխուներ ուրիչՖեր) արաբներ, աչխարծարար առաջինամբողջաԱրբեհելցու պատմության Գիրքը

կանթարգմանություննէ:

Գրարարտեջատըտպագրվում է

բատ

Հրատարակության: 0503000000

թաթ

՝

րոջը

Վենետիկի1862

թ.

Ւ63.3(24)

|

իմաստասեր,մանկավարժ,թարգմանիչ, մեկնիչ, Հասաբակական,եկեղեցական գործիչ Վարդան Արնելցինծեվել Է 1198 Թ. Գանձակում, ը 1271Թ., խոր մածացել Վիրապում: է Հայմատենագրությանմեջ վարդան Արեելցին Հայտնի նան. Գանձաբազմաթիվայլ անուններով, Էնչոլես՝ Վարդան

ՄԵծ, Վարդան Վարդան Կիլի (եցի:Վարդան Վարդա-

(9է, ւ ւո, Վարդան սլե. Պատմիչ, Աղվանից Վարդան այլն: Քնոցի ժամանաայդ: Վարդան ՄԱարած կամ մերձակա Արեհլցին կարանում ունեցել է մի. քանի անվանակիցներ, ինչպես՝

Հավ աուն,

Վարդան Այգեկցի,Վարդան ԲարձրիՎարդան ն. բերղցի,Վարդան Վանական այլք, որի Հետնանքովձեո դրերումկամչփոլթվելեն նրանցաշխատությունները, կամէլ

ասվելէ ընդՀանուր ձեով «Վարդանայ վարդապետի աքաեն բնալ»:Ռրոչ ուսումնասիրողներ էլ նրանչփոլթել կիլիկյան Հայաստանի մշակութային եկեղեցական գործիչվարդան Հետ, ն. Արնելցու Բարձրբերդցու «Հաւաքումն ւզաւռմուէ

ու

մասնաԹեան» երկըՀրատարակել նրա անունովք:Մինչդեռ. դոների կարծիքովՎարդան Բարձրբերղցին ծնված պետթէ ինի Կիլիկիայի Քարձրաբերդ ավանում, Հավանաբար 13-րդ դարիծրկրորդքառորդում: նա կրթությունն ստացելէ Կիլին ՄԱ կիայում կյանքըՀիմնականում անցկացրել այնտեղշ: մեծ ճանաչմանէ արժանացել Վարդան Արեճլցին դեռկա եր կենդանության ժամանակն ժամանակակիցների կողմից «անյաղթ Հոնտոր», «իմաստուն», «քաջարան վաստակել ն. տիվեզերելոյս մեկնիչ»,«Հոգիապայձառ»Ֆ, «աչխարբչալուր «արդիւնական»,«եռամեծ», «սուրբ»: Քարոզիչ»,

լոյս

:

5-8084-0389Ի0

6`

.Փ

Թարգմանչի Համար,2001

թ.

Տի

՛՛Ժ.

էչ32։

Ա,

: Գաթվին իհժրագա

ՄեծինՎարդանայ Քարձրբերդցայ

1961: ընծ. Մկրտիչ Էմին,Մոսկվա,

Ազքաւլած,Վարդան

'

Սուլքի

«Հոչավ

կողքն

ու

փորբանեթյուն վրի Ց:

: ե «նորլուսաւորիչ» այլպաւտվանունները վոր ն մեծիմաստ», է նրա մասինառաջինըարչտածայտվել Արնելգու վարդան Գանձակեցին, որը նրան աչակերտակից ընկեր կիրակոս

ոմաձթել առարկումեն դրադեմ:'Օրինակ՝ Փ. Անթապյանը դնում է, որ նա պետքէ ծնվածլինի ոչ թե Գանձակում, այլ մեիձակագավառներից Գանձակի թերն Փառիաո գ/եկում, սում, Գարդմանում էլ դրանց առընթերմեկ այլ եսվակամ

ու

է «Հանճարեղիմաստուն»53: անվանել ու

ՀասարաՎարդանԱրեելցուկյանքին,մատենագրական, են անդրադարձել կական եկեղեցական գործունեությանն Հիչատակության որոնցիցառանձնապես չատ Հայադետներ, են արժանիՀ. Գ, ԶասՀկեցին, Ղազար /ւկյանը, Հովսեյանը, Գ, ԶարբծանալյաՄ. Էմինը,Ք. Պատկանյանը, Մ.ՋՁամչյանը, Ն. Հ. Աճառյանը, նը, Ղ. Ալիչանը,Ն. Մառը,Մ: Օրմանյանը, է. ուրիչներ: Լ. Խաչիկյանը երանԱկինյանը, Հ- Անասյանը, ան այս Արեւելցու ցից գրադա 4ել էՎարդան կամ նրա "գործունեության կամ այն ատեղծագործությանը ու այս կամ այն կողմին: 1980-ական՝ թթ.Արեճլցուկյանքն է գործունեությունըքննության Հատուկառարկա դարձրել Փ. Անթապյանը, որը նրան նվիրել է երկու ծանրակչիոՀա-

ռում:

ու

յուրաքանչյուրն

սովորելէ Տավուչիվանքում,որտեղնրա ուսուցիչը 8նա ղել ՀովՀաննես Վանականը: Հմտացելէ մատեԱյդոոեղ

նագրության, Փերականագիտության, աստվածաբանությա

մեջն առվորել ւիրապետելէ մի բանի լեղուների՝եբրայեու

,

լ

աղբյուրագիտաերկերի պատմաբանասիրական, Արնեձլցու

։

կերավ Գանմավեյի, Փ. Անթապյան, ՎարդանԱրնելցի,Կյանթն

Հայոց,երնան,1901, Գասմութիւն ու

Ա,եթնան,1987,

Փ.

գիրք Բ, Երեան,1989:.... Անասյան,նչվ. աչխ-,գիրբ Ա, էչ

էֆ

:

ն 1247 Երկու անգամ (1241-1246 կոմ 1248-1251 ԹԹ.) է եղել 1239Թ. նա այցելում է ԵրուԱրեւելցին կիլիկիայում իսկ սաղեմ, վնբադարձին Հանդգրվանում Կիլիկիայում այն-

րր

ղիկոս Կոստանդին Քարձրբերդցու Համագործակցությա

«Թուղթընդծանրական»-ը՝ ուղղված` Արնելյան բնակչությանը:Նա մասնակզումէ նան Սի եՀայաստանի

նա

|

գրում է

կեղեցական ժողովի կանոնների մշակմանը:

,

ու

ու

վանքիդոլրոցում: 1255 թ. է Խո Արնելցին Հիմնադրում

կ

ետարանը(լպլրոցը) դասավանդում

294: դործուննությունը,գիրք

'

Հետո Արնելյան Հայաստան վերադառնալուց Վարդան է Ջաէ Հաղպատի Արնելցին կազմակերպում անցկացնում դավանի եկեղեցական ժողովները, Հիմնադրում ՍաղմոսաԹ.հղենյազ վանքի, Ս. Ստեփանոս իյոմենաստանի, Աղջոց է. դասա. բակերտի Ժէ Հաղպա վանքերի դպրոցները վանդու ն

ւէ

Բ»

ա

են ցում նրանաչակերատել Հայ մչակույթի խոչորներկայացու

ա

34:

լետ:

ւոծղ մնալովՀինդտարի:1243 Թ. մասնակցում է Սսիեկեդեցականժողովին,որում ընդունվածեկեղեցական կանոնների, բերում է Արեծլյան Հայաստան: կատարած կիչիկիա երկրորդ այցիժամանակՀայոց կալթո-

«ՓՔնիականագիտական, բարոաշխարչագրական, գիտական, լեզվագիտական,մշակութային յաղգիտական, դործուննու-

ըծնին, ասորերենին, Հունարենին, լատիներենին, պարսկերենա հին: /ւսումըավարսելովՐ 4եւնադրվումԷ որպեսվարդա:

աչխատանքկանմանրամասն Թարգմանական քննությունը: ն. Խերիվերլուծությունը, վեր Հանում նրա մատենագրական գործունեությունը,իսկ երկրորդդրքումկաՀասարակական պատմաՀասարակական, քաղաքական, տարումէ Աբեելցու

`

-

իր նախնական կրթությունն ստացելէ Վարդան Արեելցին

է Վարդան տալիս առաջինում Հեղինակը Դրանցից ւոռրներ/:

'

՝

նա ծննդավայրում: ԱյնուՀեւոն. ուսուվը՝ չարունակելէ նոր վանքում՝ Գետիկի աչակերտելով Մխիթար Գոչին:Դրանից Հետո

,

Թյան վերլուծությունը: մեջ վեճեր են գնում Արեելցու Բանասիրության ծննդյան թթ. տարձթվիվերաբերյալ.այն տատանվումէ 1198-1210 ուսում ժամանակածաստվածում: ժամանակակից միջեընկած կարծիքով՝վարդան սլետթէ ծնված Խառիրողների Արնելցին ԹԹ. ոչ լինի1197-1200 ուչը: ճչգրտվածչէ. նան. նրա ծննդավայրը: Վերչնականապես մեծ է Գանժակը, Հետազոտողների մասըայն Համարում թույց

`

|

ցիչներ Գեորգ Սկնոսցին,ՀովՀաննեսերզնկացին (Պլուզը), Նձրանս Մչծցին,ԵսայիՆչեցին, ԳրիդորԲջնեցին՝ն ուրիչներ: 7:

՛

12685: թ.

ն Արեւելցին լինում է Թավրիզում Հյուրընկալվում

Հուլավու մեջմիասնական կարծիքչկա նան. ՎարԲանասիրության դանիմուտ:

վարտելէ 1267 Թ., բոսյց մինչ այդ, այն է՝ 1265թ. նրաերկր գողացվելէ ն. մեկուկես տարիանց վաճառվել Տփղիտում: ն. վեԳիրքըգնել է Հեղինակիմերձավորներից մեկը՝ Մելերի։ րադարձրելտիրոջը: Այդ մասին գրում է ինքը՝ Վարդան Արեելցին, իր պատմությանմեջ. «Յաւուրոլայս ի մեղաց|մոց անկաւգրքունկսի ձեռս Հարամեաց, տղայօքմեր, ն. յոժամն. ն լետ աղորմութենէնՑիսուսի ապրեցան ղայն մի ն կիսոյ գիրթաի Տփխիս ի վաճառբերեալն զնեալի Խէ եղբօր մերոյմիոյ Վասն որոյողորմուՄելերկոչեցելոյ: (ԹեանՏեաոն փառքի սուրբս ամենայնն արարածս, ն դնո: ղին զսա՝դթութիւնէ Քրիստոսէ»7 Շատ ուսումնասիրողներ գտնում են, որ Վարդան ԱրեելՍ։ Անդրեի, ցինիր պաւմությունը դրել է Կայենաբերդի Հաղպասի ն խորՎիրապի վանքերում: նչվեզ, որ Արնեծլցու Արդեն երկասիրությունը Համընդծանուր կամ,ինչես Հնում էին կոչում, տիեղերական պատմություն է: Մինչնիր սլատմությունը գրելընա արդենծանոթէր նմանատիպ աշխատությունների: էին Ստնփանու Դրանցից ( Ասողիկի) Տարոնեցու «Տիեզերական պատմութիւնը»,ՍատԹեռս ՈււՀայնցու ն. Սիիոայիլ Ասորու«Ժամանակագրո Թիւն»-ները: Վերջինիս է Թարգմանությունն իրականացրել ինքը՝Վարդան Աբնելցին: ճիչտեն այն ՀեւուսզոՀետնաբար չոողները,ի թիվս նրանցն. Փ. Անթավյանըտ, որոնքկարծում

դան Արնելցումաչվանթվականիվերաբերյալ.առաջարկվել մի թանի թվականներ՝1265, 1269, 1270, 1271: Գիտական գրականությանմեջ վերջնականապես ընդունվելէ վերչինը՝ 1271 թ.: Տարակարծություններ կաննան նրաԹաղման վայրի վերաբերյալ,բւսյց ուսումնասիրողներից չատերըգրտնում են, որ նա պետքէ Թաղվածլինի ԽորՎիրապումծ: Թողել է ստեղծագործական վարդան Արեւելցին բազմաժանր Հարուստժառանզություն,ավելիքան 120 աչխատություն:Նո կատարելէ մեկնություններ ԹարգմանուԹյուններ, գրել «Լուծմունք Ս. Գրոցը»( «Ժղլանք»),Քերականական աշխատություններ,«ԱչխարՀացոյցը», չարականներ, խրատներ,ճառեր,պատմաղիւոական այչխատությունն ներ, խմբագրելտարբերբնույթի աշխատանքներ այլն: Բայց նրա տտեղծադգործությունների գլուխզործոցըն Հայ միջնադարյան պատմագրության նչանակալիցերկերիցմեկը «Հաւաքումնպատմութեան» ( «ՏիեզերականսպլատմուԹիւն»)երկասիրություննէ, որն ունի պատմաճանաչողական, աղբյուրագիտական (երբեմն՝անփոխարինելի) արժեք: Այդ երկըՀամընդծանուր ւկատմություն նոր փորձ չարադրելու ն Հասնում էր, ոբն սկսվումէ արարչագործությունիը մինչն. Ա. են, որ Միխայիլ Հայոց կաթողիկոսկոստանդին Բարձրբնրդցու մածը Ասորու «Ժամանակագրության» թարգմա(1267Թ.): նության ժամանակ էլ Աբնելցին Հղացելէ նման աչխատուՄ Խորենացին, Մերպատմիչներից Ղ չատերը(օրինավ՝ թյուն դրելու գաղափարը: | Փարպեցին, Եղիչենայլք)երենց գրել են ԲՐ պատմությունը | Վարդան Աբեելցին գրելիսօգտվել է որեչ պատվիրատուի խնդրանքով, իսկ Վարդան Արնելցին բազմազան բազմաթիվգրքերից ն դրանցից կատարել պատվիրատու չի ունեցել:Բացի դրանից,նա եր ս աւովուՔաղվածքներ: Այստեղ միայն դլխավոր բավարարվենք աղտան կամ որե իշխանական Թյունըչի նվիրել մտտոՀնչանավոր բյուրները Թվարկելով, այսես՝ Առտվածաչունչ, Եվանբիոս մի,բայցնսայնալես է նրա Հաերկից ներնում բացածայտորեն կեսարացի, կորյուն, Մովսես Խորենացի, Մատթեոս ՈւռՀայեեն

առ

տո-

ու

՛

`

ու

|

`.

աաաոթյունները

է մակրանքը Բաղզրատունիների Զաքարյանների նկատմամբ: Վ. Արեելցին հր պատմությունը գրել է կյանքիվերջին տաս, տարիների ընթացքում, պարբեիալբար, Հատկապես դամուսանդման տարիներին: որնաիր աչխատանքն Նչեցինք, ւյ-

ցի:Մխիթար Վանական Անեցի, ԳանՎարդապետ, կիրակոս ն. ուրիչներ: ձակեցի Բազիայդ, նա օդտադործելէ նան. վիմակեն արձանադգրություններ, դիվանագիտական փաստաթող՛

Է

ծ 58.

Փ.

Աթայան, նչվ. աշխ.,գիրթԱ, էջ 43. Հ. 11, Երեան, 1985, էջ 312: Հանրագիտարան,

Հայկական սովետական |

ու

`

Վարդան Արձելցի, Հաւաքումնպատմութեան, 1662, է) 161: Վենետիկ,

6Փ.

Անթապյան, նչվ. աչի.գերբ Ա, էջ 62: ՛

ՏՈ Ր

Թեր, ժողովրդականպատումներ, առասպելներ,զրույցներ, դեպքերի ցներիցլսածտեղեկություննեք: ժամանակակ, յց նք է նչծլ նամ այն, որ Հիչյալ աղբյուրներիցքազածնյութի նկատմամբ միչտչէ, որ նա Հանդեսէ բերելքրձնադատական մոտէցում,ինչպեսվարվելեն, օրինակ,Մ: ԽոՍո. ն. ըննացին,Ղ. Փարպեցին, Օրբելյանը ուրիչներ իրենց պատմությունները գրելիս: Վարդան Արեելցին էրբեմն, Հատկապես իր պատմության ոկզբում,խախտել է նկարագրվող դեպքերիժամանակագրականՀաջորդականությունը: նրապատմուԱյնուամենայնիվ, Բունը չա կարնորսկզբնաղբյուր Է ոչ միայնՀայ ժողովրգի, նան այլ

անդրկովկասյան ժողովուրդների, հբրայեցիների,

Հրեաների, Հույների,լատինացիների, պարսիկների, արաբնեբէ, սմլջուվների,մոնդոլնքրի, լսաչակիրների, հզվարտական ն մամլուքների այլ ժողովուրդների պրատմության վերարմըյալ:Այնարժեքավոր տեղեկություններ, պատմական, փաստագրականտվյալներէ սլարունակումնան Հայ-վրացական

թագուձու ն. Զաքարյան եղբայրների մասին:

Եթե առանձնացնելու լինենք Արեելցու պատմության

ենք նչելՀետեյալ Հանգուցային ասլակարող Հիմնամասերը,

լան բաժինները՝ արարչագործության Հայսրատմությունը, լականմիացյալսլետականության կազմավորումը, Արտաչնսյան դինաստիխայի Հիմնադրումը(2-րդդարիսկիզբմ. թ. ա.), Քրիստոնեության ընդունումը, Հայ ժողովրդիազգային-ազաՀայկականթագավորության կորուստը (5-րդդար),Հայկավան պետականության վերականդնումը Բ ագրատունիների կողմից(9-րդ. արջա՞ սելջուկյան դուր) վանքնծրը(10-11-րգ այդ. թվում նան. եիդդ.),Հայաստանի, լիկյանՀայկականթ ագավորության պատմությունը (11-13-

տագրական՝ պայքարը,

,

Դղ-): Ծանոթանալով «Տիեզերական Արնելցու պրատմութեան բովանդակությանը՝ ընդՀանուր զծերով կարելի է չել Հենյալլ: Արարչագործության նկարագրությունը քաղադրըԸԴ

ր

Առտվածաչնչից, Եվանքիոս

կեսարացուց, Մովանս Հարարբերությունների, Զաքարյանների, Առորուց,եկեղեցական Բագրատունիների, բննաջուց,Միխայիլ Հայրերիաչխան այլ նախարարական Ի դեպ, այլ տների, տարբերամիրայությունների, տություններից աշխատության աղբյուրներից: մատում երկրիներքին, սոցիալ-տնտեսական այդ է վերոձիչյալ դրության, իրավական վերաչարադրված երկերինյութը: մեծ միճակի,ազատագրական պայքարի,մշակութային, Աչխատության մասըկազմումէ մինչն 12-րդ դարնընեկեղեցականու Հոգնոր կյանքիվերաբերյալ: կած ժամանակաչրֆանի ԴրանՀաջորդում է պատմությունը: Արճելցին նոր արժեքավոր Արնձլցուապրած ժամանակաչրջանի է Հաղորտեղեկություններ պատմությունը,որն դումՀայաստանի մասն Փառիսու նածանդում աշխատության Հաստատված ամենաՀիմնական Շազարժեքավոր է (13ված է

ա

ու

ու

դաղյան ամիրայության քաղաքական,ոազմական տնտե սականկյանքիմասին: Եվ նկատիունենալով,որ այդ տեղեեն տվյալգավառումապրող Համիածյուսված կությունները Հետ,դրանց յության սլատմության արժեքըէ՛լ ավելիէբարժ-

1:): Գրքիայդ բաժինըպատմադրության մեջբարժըգնաէ արժանացել մեծ Հատականի որ Հեղինակը այնպատճառով, մասամբականջալուր ականատես է եղել նկարագրվ դեպքերին իրաղարձություններին: այդ բաՊատմության րդ

ու

ու

ու

բանում:

Դակաս կարնորչեն Վարդան ԱրեելցուՀաղորդած տեղեկությունները Անիիպատմության Լ: վերաբերյալ: Ձնայածչատ տվյալների Հանդիպում րւենք Մատթեոս Հայեզու, Սամվել Անեցու, Սմբատ ԱՍպարապետի, Սիխայիլ

ՏՍ

ն սորու, Սխիթար Գոչի,կիրակոս Գանձակեցու այլոց երկե| բում, բսսյց Արնելցու Հաղորդած տեղեկություններն ավելի | Հարուստեն: կրապատմությանմիջոցով չատ բան կարելիէ կման |

վրացԹագավորներ Դավիթ Շինարարի, Գեորգի Գ-ի Թամար ,

ժինը Հավաստի է մոնղոլների սկզբնաղբյուր սոցիալ-քաղաքականկյանջի,նրանցարչավանքների, քաղաքաՀարկային է. սովորույթների զանության, կենցաղի, բազմաթիվ այլ իբնգիրներիվերարբմրյալ: ից» իմանում «Տիեզերական պատմութիւ ենք,որ Վարդան Արնելցին մտերմական է ՀասւտուսՀարարբերություններ հ տել մոնղոլական ղանի նրաքրիստոնյա Հուլավու ւոիկնոջ՝ խաթունիՀետ Տողուղ նրանցմիջոցովչածել մոնդոլների բարյացակամությունը Հայերինկատա Երբմածանում է Հուլավուն, նրաայրին՝մեծ Թազուծի Տո-

|

ու

Ո

բարոյականն

խաթունը,Արեելցուց խորՀուրղ.է Հարցնում,Թե ՀուլավուիՀողուՀամարՀ... պատարագ (ինի՞Թէ ոչ»: հսկնա ռլաէ. «... չէ պարտ պատարագ առնել,այլ ողորմուտասխանում ն Թիւն Հարկաց թեթնութիւն մեծ հն Մոնղոլները ավերածություններ, լթալան կոտորած նան. կատարում ոչ միայնՀայասուննույի, այլ Անդրկովկասի այլ նրկըներում, մասնավորապես Վրաստանում: Արեելցին իր ապդուզ

ա

ոնքթ»9:

.

,

Արմ.ծլցին բլխազներ, դաւ վանանք մասին: կարագր .

Հարաբերությունների երեույլթների էաՀիմքում ընկած բուն,

լ

ու

ս.

Նույն սոեզում, 46:

.

լ

. ՏՍ

«յուս

ունեն բազմաթիվընգաշխատություններն ն Հի տարբեր ձեռագրատներ եըմի, աշխ 11. Բոր իքմոմի Դյուբինգե ն Հառիվանի դրանց հոագրերը: իՀարկե, 4է,ը «յլ) ածվում ե է. ծրնան|, Մերուլ Մաշ-

Տան էՆԱ ի Փեիճ ,.

,

Կ

,

աաաՀանգրվանել անում12:

ավա ոտի զոորնաղաւր «Տիեզերական սլատմութիւնը» ամբողջությա չ երկու անգամ: անդամերկու Առաջին Հրատարակվել րա Հրատարակել է Մկրտիչ Էմինը թ., րիԱրոն ՄԵՂՐ իրջը խորադրվածէ տինզերա «Պատմութիւն է զվա է մեկ.այլՎարդանի՝ վերոնչյալՎարդան էո" երագրված լ ԼՐրբնցուն Գրթիերկրորդամբողջական Հրատարակություն |բեճլցու

4ե-

/

'

ոմ է Վենետիկում, 1862 թ.: Գրքիվրաթեն րբականացվել չի նրչված Հրատարակչի անունը,բայց պատմաբաններնլասնաաերներն ապաց ուցել նն, որ Հրատարակիչը բա դմատաղա Հայագետ,գրող, բանաստեղծ, գիտնական է: Այիչանն Ղեռնդ Այդ Հրատարակության Հիմթում ընկած է Վենետիկի ՄխիԹարյանների մատենադարանում պաչվողթիվ 516 Ճեռագիու

է Հեղինակի ընդօրինակվել ոչ չատ ուչ, որն մաչվանից 1307 թ.: կցածընդարձակ Հրատարակությանը կո Ի Դրել է սյարզաբանվումէ չարա Ղնոնդ Ալի չանը, Վար դան Րնելցու ն.Վարդան Բ. արձրբերդցու անունների չփոլթությունը: Առաջաբանում ննք. կարդում եւ...ոչ ն. Ըը»

այն է՝

առա-

Այսոլես, օրինակ` «Հաւաքումն լատմութնան»՝ անվանՄաՄաշտոցի տենադարանում պածվող նկարագրվել 4եռագրացուցակն ձեռագրերից նն բումարտացոլվել թիվ 1482, 3069, 3074, 1487, 6714,8890 3078, 6593,

:

| :

:

։

,-4

՝

ՏՐ

արտածայտայծ բազմաթիվմտքեր

միայնյիրա ի գիրս, այլ ինձ թուխ ի Հայրենեաջն կոչումն ասեն. որոց Քարձրբերդցի զո սխալեալ, ոչոթի նայխՔանզի նեացանտիկոչէ զնա այսոր, այլ մանաւանդ բանք նոցին

մանակաչրջանի Հասարակական-քաղաքական, կրոնական,

Հետագա

ն

կան պատճառները: Հաճախդրանց Հիմքում դնում է նախախնամության դործոնը: Ինչ(ոսք, այդ Հարգումնա այնջան էլ մեղավորչէ, ելթննկատիունենանք նրաապրածժաԷ

ա-

նրա

քն

ի վավծաչար՝ զբոլորնյինքն տարնալն րատ կարիլթեթնացուն սիրտ Ւ 217 զանձծախելով ցեալ, ւ անխնայ»10: առաւուսբայր Արմելցու պատմությունից փաստական Հարուստւտեղեե կություններենք քաղում Հայաստանի, վրաստանի Հարնաներկրների ներքինկյանքի,մասնավորապես ավատատիրական ( ֆեոդալական) Հարարբերությունների մասին: ն Գատմիչը, ծրբխոսում է Հայկական Հոռժեական եկե-. ցիներիմասին, էոչ միայն բոլոր դեպքերում ընդգծում Հայ՛ կեղեցուանկախության խնդիրը,այլ նան նրա Հավառարու-Ղ թյունը Հոոմիէ. Քրիստոնյամյուս պետություններիեկեղեցի| ներիՀետ: Այդառթիվ «Տիեզերական պատմութեան»(«Հաւաքումն մեջկարդումենք. «... Լւ սուրբ Լուպատմութեան») ռաւորիչն՝որ պապնկոչեցաւի Հոոմ, Հաւասար այնմ՝ որ նատի յաթոռն Պետրոսի առաքելոյն»11: եր պատմությանմեջխոսումէ նան. այն ժամանակվա ի հ Ն վող ղդեպբեր ի վերաբ երյալչնայած նա ցուցարձբում է Քննադատական բայց միչտչէ, որ կարոմոտեցում, էգոնել Քաղաքական, ղանում էւ Հասարակական սոցիալական

Վարդան Արեելջվի, Հաւաթումն ւթեան, էջ 160- 161: ալատոմը Նույնտեղում,էֆ 163:

ու

Հաաավլ զարձրում «րեզերուկան ինչպատմութիւնը», ո ո Արնելցու

"

ու

չատ դիպուկ ժամանակաչրջանը է կերսլով բնութազբրում ե ու. վչտակից Հեւույալ4նով.Հ... կրակից հ սգակից եղեալ ե է Դ մեզսարբեր ցասմնածար դարուս.էւ է ժամանակս ցաւալից

ժարդությունն Հարարբերությունների

ժա

լած

ւ

այլ

ի. Բճլարությունը: նչվածՀարցում Ընդծակառակը, Արեելցին հր գործի ի Համեմատությամբ. չատ ավելի ակի ւ է, ն. եը, ռաֆադիմական

ու

ձեռագրերը :

'

'

Հայոցլինել զսա, Մեծաց յարնելից ցուցանեն ն

ինչ պաֆզայլ կեցեալի Հոոմկլայ ոչ ի Բարձրբերդ. գըխտութեամբ նոոմն Վարդան ցուցանելովժամանակակից Բարձրբնրդցի ոմն յամի 1286, որ է իբր որսլէսյիչէ մատքնագիր րին կբտանը, ամաւ լետոյ քանդմա մեծիսայսորիկՎարդավեշտասան կոչէՂաՎարդան նայ: Իսկզմիւանզայն զկրտսեր՝Երկրորդ ե. նիս զ մեկնուՀամառօտ ՋաՀկեցի ընծայէ դար կաթողիկոս, աչլբարզՀառմաուօոո չորից զական, ԹՈ աւնհոտարանաց, Հե(ընդգծումները Փերականի Հաղբությւնն,զՄեկնութիւն են կարծին յեւտինքն յորոց երրորդի ղինակինն Թարգմանիչ). ն. ամս

ն մյուսներին,բայզեայնՓարալեցուն, Եղիչեին զուն,Ղազար

պես դասվում է առաֆավորպատմիչներիչարին: Բացի «Տինզերական պատմութիւնից», Արնելցինպատմական,

նամ փաստական Հարումտ նյութէ զեւոեղել Սիլխայիլ Առրու

երկի թարգմանությանը կցած՛իր «ժամանակագրութիւն» «Յիչատակարանում: »14, զրած ններբողներում, ճառհրում, ն.

խրաոներում

-

գբրԱլիշանը դործք»15: Վարդանայ ուրումնկրտսնրագունի

ցույցէ ալիս,որ այդ երկասիՔի առաջաբանում այնուծեւոե. աչակերտՎարվարդապետի բության Հեղինակըվանական է կամ Արեելջինպետթ լինի, ն գիրքն ել դան վարդապետը : է նրա անունով Հրատարակում է նան թարգմանվել պատմությունը Արեծլզու Վարդան ն

Այն ունի ամբողջական մի քանի մի քանիլեզուներով: ամբողջաՌուսական Հատվածական Թարգմանություններ: կան առաջին թարգմանությունըկրկին իրականացրելէ Այդ ՀրատարակությաՄլբիչ Էմինը1861 թ., Մոսկվայում: նր նա կցել է ընդարձակառաջաբանն Հարուստծանոթա-

ոչ ամբողմյուս թարգմանությունները Երկի Ռրություններ:

են, թարզմանություններ ական, այսինքն՝Հատվածական ՔերովբեՊատկաՀայագետները. բոնք կատարելեն Հետնեյալ ռուսերեն թարգմանել Տանը 1874 թ. Պեւերբուրգում են է որոնք վերաբերում այն Հատվածները, Հրատարակել երկիցմի քանի ՀատԱրնձլցու պատմությանը: ժոնղոլների | են Ս. Բրոսսեն Հայագեւոներ վածներֆրանչերեն թարգմանել (1839 թ.), Է. Դյուլորիեն(1860 Թ.), 1. Մարիեսը, Սյուլդձըչ (1927 Թ.): մանը Համաէ սույն պատմության | Ինչպեսկարելի եզրակացնել ռոտ վերլուծությունից, ՎարդանԱրնհլցինՀայ պատմա- , : մեկն է: Ճիչտէ, գրության նչանավորներկայացուցիչներից նա չի Հավասարվում մեր մյուս մեծերին՝Մովսես Խորենա- ։ ու

յ

:

.

1862, էջ Ա-Բ: Հաւաքումն լատմութեան,Վենետիկ, Արեելցի, Վարդան

ու

ու

ո-

Ի

,

.

Վարդան

օ-

տար

.Ժ6

գործերում: նա ( մոնղոլ) տալիոէ նան Թաթար Հիշատակարանում անվան ստուղարանությունը, որբ չնայած պարզունակ է Թվում, բայց ինքնին Հետաքրքիր է ու ինքնատիպ:Այսպես` զի Թերես Հարն. տար, որ է տաթար... Քանզի Հ արին ա նյազապեսԼ. տարանաներկիւղաբար ի ստրկութիւն զորդիսն Սիօնի դծրուլթնան»7: եւ՛ միջին Արեծլցին գրել է ն՛ դրաբարով, Հայերենովբոլոր դեպքերում ժոաչխատելով գրել դասավանդել ղովրդին Հասկանալի լեզվով: Նա հր գործերի մի մասր չաբադրելԷ զուտ"դասական գրաբարով. ինչպես՝«Հաւաքումն պատմութնանը»-ը («Տինզերական պատմութիւնը»), մեկնուԹյունները, ներբողները,ճառերը,չարականները, իսկ որոչ դործեր էլ («Ժղլանքը»,զրույցներըն այլն)՝ միջին Հայերծնով. Նրալեղուն Հարու է չաղախվածմիջին մչակված՝ Հայերենիէ. ժողովրդախոսակցական լեզվի տարրերով: երկասիրությանսույն թարգմանուՎարդան Արեծլցու թյան ՀամարՀիմք է ծառայելվենետիկյան1862 Թ. Հրատաայլ

Է`

Թ րակությունը: արգմանության ընթացքում միաժամանա այն Համեմատել ենք մոսկովյան1861 Թ. Հրատարակությա Հեւ ն տողատակին, տարընթերցվածները ծանոթաղրել աստ-

դանիչերով: նրա ապրածժամանակաչրջանում Չնայած գրաբարը կրել չր զգալի փոփոխություններ, բայց այն դեռես չարունակում ծր դործել որալնա գրականլեզու, Հատկապես պատմագրության բնաղավառում:Ինչալես արդեննշվեց, Արնելցուպատմությունը գրված է կանոնավոր գրաբարով:Այստեղ, ԱՀՀ է երկիՀեղինակային ՎԵլոքը վերարնրում լեցվին իկ այն

լ

Տե՛ս

1970, էջ 608-622: Միխայիլ Սարի,Ժամանակագրությւն, Վենետիկ, Նույնտեղում,էջ 614:

15.

որոնք նա Քաղելէ առանձին Հատվածները, Հեղինակներից: են նույնությամբ: գրեթեվերաչարադրվել հր երԱրբնելցին լում օգտագործելէ բայականտարբեր երժամանակաձեւեր, բեմննույն պարբերության, նույնիսկնույն նախադասության մեջ գործածելէ 3-4 ժամանակաձեւեր: Թարգմանելիս երբեմն դրանքբերելենք ընդՀանուր ւոհսքի՝Հիմնականում Թարգմանելով եր իսկ գործածածսլատմական ներկա ժամանակաձնով: Իսկ13-րդ դարիցսկսածնրա օզոադործած ժամաԹողելենք անփոփոխ՝ հակաձեները Խկատի ունենալով,որ նա է եղել այդ ժամանակաչրջանի դեպթերի մասնակիցնականատեսը: Այսպիսով, Վարգան Աբեելցին բսզմակողմանիորեն զարէ եղել, Հայ մատենադրության գացած անձնավորություն Խոչոր ներկայացուղիչներից մեկը: Նա մեծ է որպես սաոմիչ, աչխարծաղրագետ, գրող, մանկավարժ, Հասարակական-քաղաքականկրոնական գործիչ,տոմարագեւ, տիեզերագքո, ճաիմաստասեր, Փերականագեւտ, Թարգմանիչ, խմբագիր: ւ ռագրագետ այլն:Եվ զուր չէ, որ ժամանակակիցների կողմից վաստակել է բազմաթիվ իր Հաստապատվանունեեր տունւոեղը գրավելՀայմշակույթի ականավոր ներկայացուու

ու

ու

Ցիչներիչարքում:

.

|

նե օտարազգիբանասերներից Հայրենի չատերըթԹախանեն ւուղագրելժեր պատմագիրների գրքերըՀերթականու-

ձում

Թյամբ՝ մի պած անտեսելովՀայոց(եզվի ոճականնրբու-

Թյունն առանձնաչատվությունը: Ուչադրություն դարժ4նելով անգքերի դեպքերիճանաչմանը, մանավանդ միջին դարերկոչվող չատ են դեժամանակաչրջանում, ուիառավել գերումայժմյան պատմաբաններն Հնազետները, 4եռնարու

ու

ու

նախ Հրատարակել այդ ցանկալիներից չտպագրվակեցինք ծը Վարդան պատմիչիգործը, որը մեծ Համբասվ Հուչակ հ աննի մեր ազգիմեջ՝գերազանցելով ժամանակակիցներին ու

ու-

Հասանելի մնալովՀեւոնորդների Համար:Այդ պատճառով մյուսբոլոր մերձավորների մեջ 122կոչվող Հոմանունների այս Վարդան վարդասլետն էր, որ բարձրասլատիվ մակդիրնեու

րով է մեծարվումբոլոր Հիչատակազիրների կողմից,ինչպես` ամննադով,արդյունական,պանծալի,Հողվասրայծաս, մեծիԼի հոամիծ, դիտնական, ասախմաստախոծ, արխամարսան, մեծ` վածարսան, ճարտասան, աչխարծաղլուր: աչխարծաւքարա տիեզերալույս, սուրբ (ընդգծումը իրենն է Գ. Թ) ն այլն: Քայցայս բոլոր կոչումները բչսվականչեղանանխառնպածելու նրա գործերն ուրիչների Հետ, է բոլորի գրվածքները պիտանի ոչ պիտանի առտակնայստեղմիայն սրա միջո ցով Հրատարակվեց: եվ |չփոլթությունկայ՝՝ ոչ միայն իրադարձությունների մեջ, այլն, ինչալեսինձ թվում է, մեր նալվխ»նիներըչփոլթել են նան. անունը՝ նրանանվանելով Բարձրը-՝ -

ու

ու

Ֆ.Գ

"

գրված է գրաբարովՂ. Ալիչանի Առաջաբանը կողմից: Մինչմենքպատրաստում էինջտպագրելուայս գործը,լսեցինք,որ ՄոաՇ `

ա քաղաքումայն արդքնտպագրվելէ, բայց չՀանդիպեցինք այդ մատյանին Հետաղածանոթադրությունները, որոնք տրվածեն արալասկան են 8` Հրատարակջչինն նչաններով, Թարգմանիչ) մեջ առնվածբառերն փակագծերի Անլյունավոր ե՛ պատմության ներըե՛ առաջաբանում, մեջԹարգմանչինն ճն,իսկ կլոր փակազծերիմեջ առնվածները Հիատարակչինն առաֆարանում ոլատմուլթինն՝ աք ՏՈՀՄԵՐԻ մեջ' Հեղինակինը:

լայսն

եզա :

-

ե

ու

Ը:

Ցո.

Ար

նախադասութ ՅՈ

2-129

Կ

Ա

հւ եմ՝ նչվածԹՎվիտ ՀաէՀասնելԱրեմտյան գնալով՝կարելի յաստանում նրա Հնգամյա բնակության սկզբին, Հեթումի Թագավորության ժամանակ,որիխնդրանքովնա արեցմեկնությունն ու լուծմունքը: Այդ մասինգրում է նա ինքը թագավորին.«Հիչի՛ր, որ ԹորոսիմիջոցովՀրամայնցիքյուղաբեր կանանցն պատարագի խորՀրդիմասինդրել ձեզ,իսկ Հետո դեմքովդեպիանդուլը Հրամայեցիթ, որ ձեզ Համար գրում նս մեծ սիրով էինք զրույցներքերականիմեկնությունից: եվ Վարդանի մածը:Իսկմյուսին՝այնկրտսերին, է 4Ճեղ կաթողիկոս ԳՐոգի Հեզ արարածնեն արար ւոն ուծմունՔր ավետարաններիցք:ավ ՂազարԶաՀկեցին է կոչում ու նրան վեերկրորդՎարգան ու են գրվածլուծմունքներն այսպիսի պարզ ռամկական ոճով Համառու: մեկնությունը,Աբագրում չորս ավետարանների ու զբույցները|ժղլանք|՝ թվով վաթսունվեցն մեծ Համարձաւակները, Համատուռ աչխարՀաղրությունը, Քերականի մամեկկությամբ որպեսծանոթը ծանոթին,կամ ղաստիարակը՝ դուլյունը, որոնցիցվերջինները Համարվումեն երրորդ՝ավննուկ արքային, ուր ասված է. «ԱստծովմանկաՀասակ եք, ոմն լի Վրտսծր Վարդանի գործեր: բայց մտքով աչքով՝ զորավոր», որպեսզիի վիճակի լինի Արդ՝մեթ այս պատմագիրը պեւոքէլինի Հայասծնունդով ընթերցելուիր պարզ գրածը: Նա աղերսում է, որպեսզիիր տանի արնելյանկողմերից,Աղվանթին սաչմանակից չրֆաՀիշատակը թադուչու մուտ: «Թող լթաղզուծին պամնա Զարել նից, որտեղ է աչակերտելէ Վանական ու վարդապետին ն Հի, եղած պետք ժամանակ դուք կվերցնեքնրանից»: պատվովավելիլարը ճանաջվելայգ Հռչակավոր ուսուցչի էկաթողիկու,գրությունն ու ժողովիկանոնները1248 լթ, մեջ (նրանցից մեկը Կիրակոս ընքաշակերտների Գանձակեցին երբբերեց տեղիառաջնորդների Հավանուարնելք, ստացավ էր, «յունը՝ Թադեիվանքիառաջնորդ Հովանվ արթեալիավուո-- . ու ցան դրությունը, վերադարձավ այն բերեց Հոզնորտիրոջ «ր) ն նրա կենդանության Հոչակվելիր զգոնուժամանակ առն մի ժամանակ էլ մնացայնտեղ: Այս անդամ,1248 ու նա թյամբ Դրա չնորՀչիվ երբ Երուսաղեմ Հմտությավբ: Թ., Թարգմանեցկամ խմբագրեցասորերենիցՀայերենւգիո| ն ուխտագնացության | ոչ միայն մեկնեցեղավ Կիլիկիայում, պատրիարքի ընդծանուրպատմությունը խադրածը՝ Միխայել բազում մեծարանջներով ընդունվեցՀեթում թաղավորի | ոմն իչոխիմիջոցով: երեց ասորի Կիլիկիայից երկրորգանչ կռատանդին կաթողիկոսի ւսյլ նան. Հինգ ւոարուց կողմից, նա Հետո գամ վերադառնալուց գալով արեեհլք՝ դադար առավ Հղի Հուրընկալվեց նրանցմոտ` Հայրապետանոցի կարնոր կայենիձորիԱնդգրնի վանքումն. այն ժամանակկամդրանից գործերինօժանդակելու Այդ մասինմեծ գովեստով : Համար: Հետո Հորինեցիր ոմատենադրություններից գլխավորները: է ինբը՝ կաթողիկուը, փաստովանում իր շրջաբերական թղթի են: բոն այժմ մեր ձեռքիտավ Էվ այդ Հբոմեֆ,ոբնուղարկեց նույնՎարդանի միջոցով:«Իմ փոարեելթ նա է չակվել էր նրա Հարկ անունը, որ կարծել, գրանից:առաջ ձեզ մուռ ուղարկեցի խարեն արգասավոր վարդապետ ու Վարորոնքկամ մեզչեն ՀաՀրատարակել էր այլ գրթեր ճառեր: դանին,որին մեզ տվեց Աստծու նախախնամությունը՝ 4ծր են ոչ նրա անունով: Վարդանի սել, կամ Հասել կարնորաչկողմերից գցելովինձ մուռ: Հինդտարի նրանտեառաֆ, երբ են՝ սուրբ խատանքներն գրթի մեկնությունները, առաջին մա ճանաչելով ըստ կարելվույն,Աստծու միջնորդությամբ մեկնիչներիժողովածուները, որոնք ժամանակի, Հ նության Հետ ու ինձ նրանկապեցի եր կյանքով մածով,խիստանչրա: Համառուտ մեկնուո տճառով ԲԲԼ թվում է, Թե Ա...Դանինյի ու լ ժնչտությամբ Հեւ

բերդցի,որովՀետն նրա Հաֆորդներից ոչ ոք նրանայդաեսչի (ոչել: Եվ նրանցգործերըցույց էն տալիս,որ նա պետքէ 8ղած լինիՄեծՀայքի արնելյանկողմերիցն ինչ-որ տարիներ ն ոչ Թե բ ապրածլինի Հռոմկլայում արձրբնրդում, մեկուրիչ Վարգան Քարձրինրդցու էլ ցույց տալովնրանժամանակակից 1286 Թ.,ոինչպեսոր Հիչում է ոմն մատենագիր ու.կրտսեր, բը մոտավորապես տասնվեցտարովուչ է, քան այս մեծն

ու

առ

ու

ա-

|

զրովնան մինչ

սիրովմիացնելով ինձ Հավիտյանս... է իմ սիրտն խուքը ամեն ինչում»: պածպանում Նաթրզքի Հետ արնլք տարավն. Սսիժողովիկանոնները: Ժողովը գոէբ 1243 Թ. որինմասնակցում մարվել էր նամ.ինքըկիլիկիաու մի վանածայրերի Հեւոմիասին: եպիսկուոսների

ՐՀ

ո-

բը

ու

:

Մ

կարծում

(Թարգմանության

աը

ԷՎարգա Հիչատավարանում, մեր Վեռրիտավ .

աանոմիա մասինկալում: չատ Հեղինակներ: Հեւովւող

,

որ

Քն

ե: Սիչայելքն. Ղազար վաղթողիցաւբ անք

ԿԳԱՆ:

«

Լ

ո

19.

Բ. կրոնավորեղբայրների (աիված) խնդրանքով. Սաղմոսների ավելի Համառոտ, Քան Լամբրոմեկնությունը, Ֆացունը՝ (արված| առաջնորդտեր ՀովՀաննեսի Հաղոլատի որը ոմանց կարծիքով խնդրանքով, Համազասպի նախորդն

Թյունն Վ՝

ձը, իսկ իմ

նրա Հաջորդը,որի անունընույնպես կարծիթով՝

ՀովՀաննես էր. Գ, Մովսեսի Հնգամատյանի մեկնությունը՝ տեր Համազասպի (արված) այն ավարտելէ խնդրանքով. 1261 Թթ.Դ. Երգ նրգոցի իր աչակերմեկնությունը՝ (արված) կիրակոս տակից վարդապետ պրաոմիչի որը զբբխնդրանքով, ված է 1265 Թ., իր մաՀվանից յոթ տարի առաջ, որի փերջաբանումմտերիմ ոսում է /մ ուսումնակխանդաղատանքով Հետ. «իսկդու՝ մորենիների ցի ծերակցի աղու, անքուայրերի ու

գրվածքէվերոնչյալտերՀամազասպի որին Խնդրանքով, ինքնէլ չափավոր ճաչակովգովասանքիէ արժանացնում: Այդ նույնբանը ավելիմեծ առավելությամբեն Հաստատում է. նրա ինչպես՝Որ նախիմացն, առաքյալների, ն. Թարգմանիչների չարականը,ձայնի տռաջին Սարզոիյ (Ակ) նս չորսր, երգով եղանակով կողմից դանդաղագնացները՝Թերնս ներզողիՀանդարտ բարքը ցույց տալու Համար: Ոմանքնրանեն վերագրումնան «Անթառամ պերծաղիկը» ճաբսան չարականիերեքւտունը,իսկ ուրիչները՝նան դրա մեվորը նա

չարավաներրը: Ս.

ու

,

նությունը: Այդպատճառով, Առաբել Սյունեցին չարականի

ու

չափաբանված անվանակարգության Հորինուղին կոչումէ

ԱՆՑԻ ԱԷ նվառոմաւմլ, իրավա Սուրբբն արդապետոու Վարդան փուոոյանգին: է անո ԱՆԻ դու Էնմեը»աան, Հավաստի լերն լ ԿիԴրանքՎարդանի նն, իսկ մտցրիբ որգաիրունյունե մչակդ, մեզ

"

Համար

անուչ

ու

Հարաժամ

|

ճա-

ՀՐ

որ

Հարկադրական

՛

Հրամանով

ն մաՀվան

գուժով քեզ

ետ

ՊՀոս

նռան գինու,ժուղի» Խնձորի: տունը՝ նայելու, լսելու, լ խոսելու, Հուռութելու. Համար չոչավփելու կյանքն անմաու

ու

ու

ո-

ու

'

ու

վնրոՀիչյալները, Տերունական աղոլթթննրի մեկնությունը, է ք Հարանցի Հավաւթածուն այլն: Իսկճառերի խբատական գործերի,որոնցով էլիովին Հնարավոր դատելնրա | մասին, Հարազատությունը է, որիպատճառով։ երկբայական դրանքանտեսում ենքայստեղ, բոցի Լուսավորչի ներբողից» ' են

ու

ու

.

Հությունը»: Սրանցվրա, որոնք ծանոթ են մեզ ն չատերին, ինչ-որ մեկնավելացնումէ նամ. եսայի Երեմիա մարգարեՖերի,դատավորների Հեսուիմեկնությունները, որոնք այլ անլերում մենք չենք լսել Վարդանի անունով:Քո գրվածնեէն. նախ՝ րը մել Համարկրկնակիպատվական մեր նախնի Հայրնրիմասին,որոնցիցոմանց գործերը այժմ ամբողջուԹյոմբչունենք ն կցկտուր սարա մեջ նենք տեղեկություններ գանում,դրանցթվում նան մեր սիրելիԵղիչեվ՝Մովանսվ գըրՔերի մեկնությունները, որոնցում դրանորվումէ Հավաբողի մեֆզգոնությունն վարա"լեւտությունը, գրքերիառաջարբաններն վերջարանները, ինչպեսնան պատմագրությունը, բոնք ընթերցման հն, գովելի ՀամարխԽոչական ախորժելի ե են որոնք Հնարավորություն ընձնուում խորամուխ լինելու Հեղինակի Հանճարեղության արձակիգրության ոճի մեջ, Քան անղմու Համառուռ մեկնողական դործերում, ինչպիսիք ու

:

վերադառնալուցՀետո լիիայից լանջի եբ1225գործերն չեն նչված: Թ դովասանքով անցքերը բավականաչափ մեծ ն. է վարդապետ աստվածազգի այրն ՎարՀիշատակվում ա

ու

'

Ա

|

դան նախ Վիրառլի վանքում որպես ուսուցչապետ, ապա.

Թեղենիսում,

ն. Մաղզմոսավանքում

չոնջ Րիգորի

բայց Հաստատապես է. 7. վարողասել, Թե նա Հենցինքն է: Նույնպես Վարդա վարդապետը, որ Դադիվանքի առաֆնորղ,տեր Հետ դնաց Հերքելու ն Հանդիմանելու դիվապատիր մոլորեմեր այս ցուցիչ Դալթին, Վարդանը չէ,ընչպեսոր կարծումէ. նոր պատմագիր Զամչյանըշ,որովՀետն, այդ Վարդանին է սիրելիզույգ. անվանում չ վյանքիցայտուն, սխրալի Է բայրներ էյօժարորդիս) այն է, որը ինքն է պատմումգրջի վերջում, ել ղել նրամեծ Համբավին, որ նա ուներ յուրայի երի օտարու

աուչ աոգթորի

Մրիչորիաին

|

այա

ու

հոջը չմ

ո.

ր Ս. Մարգար չեն Համարում Վարդանինը Ամֆնասուրբ Ոմանք չգրականը՝ ն. եղանակի վերջինտներիպատճառով, այլ Հավաստի որոնցում հղած նրանում -

,

-

:

ռՄ

են Գազ է այղ Հիշատակված կողմերիիշխանը,որինմերիչբանէ լեռնարլուրը

.

ֆ նան կոչում:Դատմության մեջՀիշատակված (/ջ 144),որից Վաձրամը Հայտնիէ դառնում, որ երդըՀորինվել է այն որ Նախիմակողմերում, ինչպես .

.

Կիլիկիայում, որում ողջություն է մաղթումմերթաղավորին՝Հեթումինե... մերկրոնական առաֆնորդ, Հայրապետ

Ցը

շ

Դատմություն Հայոց,

Հ. Գ,

կոստանդնին:

չչ 233:

:

.

21:.

ներբ մուտ, մինչն. Ասիայի արեմոււոթի աչթարչակալ Հուլավու գանի,պալատը: Վերչինիս կողմիցէլ նա Հրավիրվեց լթադավորների ավագիչխանների Հեւ, ն նա ԲԸ ու իմաստության ալնոր ՀասակիչնորՀիվ մյուսներից ավելիՀամարժակ խոսեց այն աչեղի ն Հեռո, (սեցնրադաղտնիքը նթա(ԹորՀըրդարձավ Այդ դեաքի Հետ կապվածբաղում կարնոր Հեդատուն: տաթրքիր իրադարձություններ կան,որոնքորաոմության բոԼո ծն մասերիՀամեմատությամբ Հաճելի Համարվում Փննելու. այն ժամանակվա1 արնելյան կողմերի դեպքերը:Խանի Հետո եւ արքունիքից վերադառնալուց եմ, որ նա կարծում ն է Հարաժի Հանդիպել ավազակների,դիրքնԸնկելէ նրանց Էյց 4եռքը, իրենքՀաջողությամբ առել են այնշ:կյանքի /երչին տարիներին (Վարդանի) Հավանաբար բոր ապրել ապրելէ Հադ1 պատում, որտեղէլ Կիրակոսի գրել է Երգերգոցի խնդրանքով ժեկնությունը՝ Հուլավուի մաՀվանտարում, երկու տարիանց Հ պատմությունը, ավարտել էակչորս տարիանց, այն է՝ ՏԻրոչ 1271 Թ. վախճանվելով՝ իր ամոլակիցԿիրակուՀետ է Հաղպատում: Թաղվել Նրագերեզմանը այնտեղԹաղված ու

ու

ու

ու

ու

'

|

Հոյակապ այլ մարդկանց եմ Հեւ Համարում հբրնուխտատեղի սրատվելի փայր։ ինչպես Հիչումէ ԹոմաՎանանդեցին՝ ու

ան

ան

Վարդան Փաֆարսան, մեինիչըն Ն

'

՝

է նամ մեկայլ նչանավոր այնտեղ Թաղված Քանզի Վարդան վարդան, ժամանակով առաֆ.նա, ում խնդրանքով ավելի գրեցբաարձրացուցիչ Շնոր ծալին ճառի Ներածս մեկնությունը: այս պատմադրությունը Վարդանի նրագրավորվերջին ի

ԲՌԵՅՐ

`

նրանցից

մեկնէլ Հմուտ արնքլազետ պարոնԷդուարդ է" ՓաԴյուլորիեն ՐԻՍ կայանրավան մատծնադարանի այժմյան ուսուցիչը,

որն իրենցլեզվով ն Թարդմանեը է այս դեգթը,ինչպեսնան մեր Հրատարավել պատմիչից այլ Հատվածներ իր մեկ այլ ն Նույնպես նրա Համերկրացի Մ դրջում: պարոն Քրոսսեն՝վրացական դպրության մասնազքոների պարագլուխը, մեր Հեզինաքից չատՀատվածներ ն թարգմանել ջել է իր Հռչակավոր «Վրացպատմու/ոն» Հավելվածներին: Սերպատմիչըծանոթէ Լ.ոչՔիչ այլ ն սկսած Սեն-Մարտենից Գադրրժերից: '

2:58.

22...

«Հաւաքումն պատմութեան», էջ 161:

արեելագծաների՝ ԵՊ

է օռար ւ Հեռավոր տեղերում սչակառավոր Թոագավորն ների Հաջորդականությունը նրանց Թագավորուավխալ՝ Թյան տարիները: Դրանք տեղ-տեղ ծանհթագրեցինք, իոկ. պատնում ենք, որ այդ մյուսներնանտեսեցինք, որովծեւտն. չպիտի սովորենք: Հաջֆորդականությունները Հեղինակից` այլ վնտրողներըդրանք կարող են գտնել ժամանակազիրչատ

է. ների կողմից պատրաստված ճչգրտվածաչխատանքնեեն ստույլ մեր ազգի բում: Քասյց դրացիների ավելի ու

|

է, որը չատերի վաստակն է նրադգլուիխ:կողմից Համարվել ր

գործոցը,թերես նրա նախածոչակՀամբավից է տրվել այդ կարծիքը: քանԹե հրեն Հատուկ արժանիթներից: որովՀեւոն. այնքանէլ) ախորժելիչէ ոչ լեզվականչարադրանթիգեղեցե կությամբ ոչ էլ մանրապատում ծանոթություններով Այն Թել ընդՀանրապեսչափավոր Խլարագրություններով: ոճով է գրված, բայց տեղ-տեղ էլ ոճր դառնում է Հասաբակ, ինչոլեռ, օրինակ՝ ՀուլավուիՀետ կապվածպատմուէ գրվելիրեն ծանոթ Թյունը,որը Թերենս այդպես աչխոսբն Հիկ իչիչաններին Հասկանալի լինելու Համար:Դարձյալ բոտ գրթերի Քանակի. վեց Հաղար տարիների սպատմուԹյունը կամենալով տասներկու ամփուվիել Թերթումկրճատում է խոսքերը,իսկ տեղ-տեղէլ թվարկում լոկ անուններն թվերը: Եվ որովՀեւոլ. այս գրելաոճըպածանջումէ ժաման նակաչրջանի աթոռների դգաղազ գավազանների Ի ՀաջորդականուԲԴա Հր Ը. Թյան կարգի աչալուրջ քննություն ճչդլոտում,այս աժենի մեջ մեր Հեղինակըանվրեպչի զոոնվումկամ էլ ծերության պատճառովի վիճակիչի լինում մանրամասնորեն քննելու է) գրքերի. սրատմիչների Հավաստիությունը կամէլ |կրկնում ընդօրինակողների նույն սխալը, որի Հետնանքով առաջին

(մասինեղած)իրադարժությունների: նկարագրություն-

ները,որոնցում Համառոտվածեն չատ կարնորգիտելիքների. ուբիչների կողմից չնկատված աննչան դեպքեր,որոնք արդյունք են Հեղինակի քննախույզ Հծմտությանկ. ժա՞ մանակիՀեղինակներիգործերի իմացության, որոնց նա ծանոթ էր ն մուտք հլք ուներ Հռչակավոր,Հաղպան կաթողիկուտատի ՍանաՀնի, Ձոլւագետի: Աղվանքի բանի վանքերի գրադարանները, որոնք անսպառ.օժած-: դակություն էին նրա Համար: եվ այդ տեսակետիցմենք երախտապարտ ենք Վարդանին,որովծետն նա Հականե-Հանվանեկամ առանց անունները տալու ծանոլթացե

ու

'

է մեզ կօրած չատ պատմագիրների դործերին՝ներկա-

նում

նա տաէ Համարենքբաղկեղոնականների զրվածքները,բայց է զստնվում, կավինավելիՀեզ ու Հանդարտ քան այլախոծնե-

մացնելով իրենիցառաջեղածգրեթե ավագբոլոր պատմիչնեբին, չատ դեպքերվերցնելովիրենիցերկու դար առաջեղած ամվելից,Մխիթար Անեցուց,Մատթեոս /ւուՀայեցուց, Մին խայիլ Առորուց, Վրացպատմությունից ուրիշներից,իսկիր՝

մ լօծլով ԺԳդարիդեպքերը(նկարագրում

տեսնելով: բազմաթիվբնագրեր Այդքան է. ուղեցույցներ ունենալով՝Հաու

ճախառանցուչադրություն դարժնելումեծարում է նրանց կարծիքները,մանավանդորտեղկան նչանավորկամ սրբազանանձանցն. կրոնական պատվավոր վարդապետության փառավոր գործեր: նա դյուրաչավանէ (ինում Հաճելի,պանծալի Հրաչանչաներնույթներինկատմամբ. այդ բանըկանան. նրա մյուս բելի է ար գրերում: Եման պատմագրուԹյան թվին |նն պատկանում դերագույն զածի ծետ Հոռոմի ունեցած դաչնակցության Թղթակցությանն. Լուսավորչի մասին եղած պատմությունները, վարդապետներից ովանց որոնց վերաբերյալ Հարկ Համարեցինք տեսիլները», բնչ-որ բան Հայտնել կամ ծանոթագրել: Այդ նույնբանը երբեմն ` ժոՑույց տվինքմիայն այս նչանով (1), որտեզՔաղկեդոնի են, ղովի կամ Հավատինյութերն որոնք անփույթ կերպով | սալրդածէին ի լուր ոչ միայն մեր ողջամտության,այլե.ոչ ի| բեն՝ ուրիչ բաներում զգուչավոր ու բարեսլաչտՀեղինա. կին, թե Հասել է Հետիններիժամանակը,որում ավեի | պարզ ձեովբացատթվումէ ճանաչվումսուրբ ժողովի ղավանությունը՝ՀամաձայնՀնում գումարվածերեքժողով| ների մեր վեչագույն Հայրերիեկեղեցու: |Լավանո | եթե կամենարկամ է վիճակիիներ առավել անաչառորեն | քան կանխակալմեծարանքովթննել իրենից առաջ եզած որոնցից ոչ թչերը՝ նույնկասկվածամվարդապետներին, է տությամբ կամ այլ չար մտքովխարվածները խնդրիՖրծասու ո չ բություններին խորչում էին քաղվեեղողները, | ու

ու

ու

կ

ու

Ն

ու

`

կարծեցյալնեստորական գոագանունյունից, փախոնալով ց` Քրիստոսի աստվածային մարդկային բնու-

բա

է

թյան վերաբնրյալ:Բայց պետք է նան ազդվել բարեսեր Հոլինակից, ալու երիրենՀարազատ բոան , ոբեվՀետե,թեպետ «եւ տ

ւ

լ

Հ

բյ» 4չ 2. գառան Հերա» աաաան

մո

, »,

"

46, 48, 54, 18, 87, 101, 112,

|

|. |

|. |

բից չատերը,ն. չի թերանումմեծարելուժողովիՀայրերինու նրանցՀետնողարժանավոր այլ անձանց:Այղ խնդրիմասին գրելով Հեթում արքային, Կյուրեղի, մեջբերելովԱթանասի, են որոնքերկուբնություն Գրիգոր Աստվածաբանի խուքնիր, ասում, ն. ընդունելովայդ նույն բանը՝ ասում է. «Ամեն մսն եղ սլատճառ.ունի, որովծեւտն լսողին,ժամանակին կաբիջներինինչպեսոր պետքէ եղել, այդպեսէլ խոսելեն, քանի որ այլ է կովիխոսքըն այլ է ճչմարիտխոստովանությու ընդդեմ Արիոսի նը խաղաղժամանակ,ինչպեսոր Աթանասն ասելէ երկուբնություն... ԻսկԱտտվածարանը Հըկղոդիոսին ած ճառում ասում է. «Բնությունները երկուսն են, քանզի ն. մարդ,բոսյց որդիներըերկուսըչեն», ն ոա Աստված որն ասում էր, Թե Քրիստոսը մի վեճ է ընդդեմ Ապողինարի։ բնություն ունի...։ Իսկկյուրեղը ընդդեմ դիվաբերանԵվտիՓոռի,որը տեսքով կերպարանքով էր ասում Տերոջ երհալը ն.մի բնություն ունենար, ասաց՝երկու է. ոչ թե մեկ»: Արդ՝ ինչպես Կյուրեղի,այնպես էլ'Քաղկեղոնի ժողովակիցների Խոսքերընույնն են, ո՛վ վարդապետ: իսկ նրանք՝ժողովից ն ասում են մեկկոմ Հետո ռաջ եղածՀայրերը,զանաղանելով «Ամեն բան տեղ ե. երկու բնություն՝ ըստ թո իսկ վկայելու: է պատճառւունի»,իոկ ով կամենում քննել որպեսՀավատի որ Հենց էնը ամեն սրբազաներնույթներ, ինչպես ինչով, է քննել Հոկ անկիրքմտքով ն եկեղեցու պարտավոր վարդապետությանը չպետք է խառնի ազգայինավելորդապաջչտություններն խնդիրների,կամ Աստծու Հողու Հետ՝ Հոգին,որով էլ մարդուՀողին,այն է՝ մարդունՀակառակողի 1" ւիթ կդառնա: բազմիցսաստվածամարտ այստեղ,որպեսՀբչատակել Սրանք կամուսումնականնահա զի այսուծեւով.,եթե պատմական զլատմիչներից կամդրիչներիցուրիչ գորզորձրատարակենք ծեր, որոնցում չատ կամքիչ թերություններ կզւոնվենաստամար լավճաչուրֆը,մեր" տեսությունը վածաբանական ի խնդրի նազան, է որոնք նաչենմատյանները Հետազոտողները, Համարսիրելի իսկ մատենագիրները: մեր նախնիներիմատենաղրությունը, նրանցբարեկամներն են, բայց բուն սերն բարիքըմիմիայն. -. է, այն է` ճչմարիտվարդապետությունը, ճշմարտությունն ու

ու

իրան)

ու

ա-

ու

ու

արժանի Համարեցինք այս

ու

է. Ըը ցանկանում ուխտովխնդրում ենք, որպեսզինույնպես չինի ամենքինը,առավելնա մեր ազղակիցներինը, Թե ինչպես ն. ինչուկընդունենմեր հղ4ը:- Եվ որովչեւտն.մի փոբր վերում ինչ-որ երկբայությամբ Հաէինք ասում, լթե արգարնե բազա խուբերըայդ ծեղինակի կողմիցասվածկլինեն ն ոչ ո այլափոխված Հանդուդն կողմնակալ գրիչներիկողմից, ն. դա Հեռու չենք Համարում, այդ կարծիքներից ամբողջովին մանավանդ որ գրբերիօրինակներն էլ ավելիՀին են, ն ՀեղինակիմատյանիՀին օրինակներում էլ կան նենդափոխված տեղեր: Օրինակի Համար՝ մեկնությանմեջ, ուր Արարածոց սուրբ Հոգու դուրս ելնելն բխելըՀիչում է րոտ եղիչել՛ոսՔերի ուղղափառ դավանության,որին ն. ինքն է Հավանություն տալիսիր պատմությանմեջք:եվ Հաջորդդարի Հոոմնացիսաստիկվրեժխնդիրոմն մատենագիր գոծունակությամբ մեջ 4 բերում նույն վկայությունը՝փիակկլու Համարիր

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ժամանակի առւսնժձին ընդդիմախոսների բերանը:Այդ նույն գտնում ենք ակներն. ակնչայտ վկայությունը երպով փոփոխվածնան. գրթերիայլօրինակներում, որոնքգրվելեն Հեու

դինակիմաշվանիցքիչ տարիներանցշ:Այս կողմնապաՀու Թյուր Հողու առչավատչյան էին ընծայում տեղ-տեղե այս

ւռ

ու

:

|

| .

պատմության ըս օրինակները՝ յուրաքանչյուր զործածու-

Թյան ընդարձակելով կամ սաստկացնելով ՀեղինակիխութեՇԸ» որոնքայնքան ՆԴՀեչտ չէ Ընտրելն ֆոկելը: որի Համար այլ տեղերումչկան Հեղինակների Հավասիվարքն միտՔը: Դրանից ծն ն Հեռ) չարաչար ոմանք (Գալանոսի խաբվում են մինչն անգամմերՎարդանին Համանուն Սնեավերագրում լեռնցու, որը միչտՎածրամ է կոչվել,անմիտ նախատական թուղթի՝ գրված Հեքումբն՝սլարսալելու,Համարլատինակիիբրն. Հոոմի Քածանայապեւտի Թռթիպատասխան, որը Թ. Հայոցարքայի մուտ բերեցիսպանացի նվիրակԴիու

ու

|

ու

ԱԱ

որրդ Է

«Ք

րայսբանով ւ ։

Վ»

շո

նան

:

բքավարարվենք՝ առանձին

Եվ

տեղերումչատ

զգացումն պատմութեան,էչ

"

«երեքնձն,

աուչինի

որոնցիցառաֆինը չի ծնվելորե մեկից,երկրորդի ծնունդնէ, իսկ Տրրորդըերկրորդից ու առաչիձիցդուրս ծլածն բլնածնէ» նալխադասությունը նենգմատները փոխումեն այսպես՝«եիրոիղը դուրս է գալիչ բխում Թ երձրորդից, այլ առաջինից»: ու

ու

ոչ

ն Թե բիչ (ներկայացնելով) այնտեղիցվերադառնանք մեր Հետ ավելացնենքնան դոպատմագրին թ րությունների վասանք՝Հենց նույն ինքը Համառոտությունը, այսինքն՝Հեայդ չատ տարիների,զանազան ղինակի վարպետությունն ազգերի տարբերտեսակիգլխավորդեպքերըՀարմարեցնելու չարադրելուՀամար,որով, Հիրավի,մեր պլատմագիրնեբի այս ոճն ավելինախընտրելի է, այնպեսոր նրանցիցոչ ժեկր Ժ դարիցՀետո այսքան ճոխ Համառուվտծչի ՀավաՔեյ ընդՀանուրպատմությունը:եվ չատ լավ ու գործինՀարմար էլ ընտրվելէ վերնագիրը, որն ուներ մեր Բ. ընտիրօրինակը՝ «ՀավաքումնպատմությանՏամառուռ ն. բովանդակ Հեբացատրությամբ,ընթերցողներինդյուրաձաս, Ադամից թվելով ժամանակները, պատմելովնրանցումկատարված դեպթերը,նակ. չատ տեղերումխորածայաց խորելով բըննիմազիմաստությամբ լուծելովչատերի տարակուսանքը: բին կղլատաձի յուրաքանչյուրը»: Հայտնիչէ, Թե Հեղինակը երբ է սկսելայս Համառուտությունը, բայը այն ավարտել է ասում. է 1265թ. ինչպես որ ինքն «Հուլաղու ղանի մուռ ն. Հետո դնալուց նրանիցառաֆ,ավելիքան երեսնամյաղեպերը (1233-1265 Թթ.)ՀույժՀամառուռելով նչելեմ կամբոսց ն. թողել, գրելովպատմագիրներ Վանականիկիրակոսի ոճով: ո-

ՀեւոովերըսՍակայն Թաթարների ճամբարից վերադառնալուց տինձեռնարկելեմ նչանավորայդ ւտեսությունն պատմուՀեւո՝ Հարմարեցնելով Թյուննաչխարծչակալի առաջինների գործերըն. չաղկապելովերկուսն այդ ժամանակամիջոցու այլ պատածածները միմյանցՀետ»: ԴրանիցՀետո դարձյալ Հիջատավում մածր, եգիսլտացիների կողմիցԿիլիկիային ՀասցրածՀարվածները,իրեն Հյուրընկալող մեծարող կոստանդին կաթողիկոսիմածը ն սրտառուչ ողբով ավարէ մետում գիրքը՝չՀասցնելով նչել,Թերենս չլսելովեր մտերիմ կենասի՝Հեթում թագավորիմածչը:նա մածացավ1270 թ. Հոկտեմբերիվերջին,իակ մեր պատմիչըմաշացավ Հաջորդ տարվաառաչինկեսիվերչին,ինչպեսոր մեզթվում է: Շաւո Համառուռ ասենքնան այս պատմության գրչագիր բինակների մասին,որոնցմիջոցովել (ույս ենքընծայում այս ու

ու

է խանի

ու

օ-

ընդօրինակումները՝ երկու: նռորազիր տպագիրը: Անտեսելով ընտՀնագիր կատարեցինք ընթերցվածքների օրինակներից բությունը, որոնցիցմեկը Ա-ն է կամՀ-ն, ն. ծանոթություննե|

Հին (օրինակ) նով: Դա ակապ էՀաճախակի Հնացած կիբառությունից

բի մեջ միչտ նչված Հնատառ Հնագիր,.

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ ԳԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

0.

ն.

Թ-

Ըինակէ, ինչպես որ թվում է մեկ այլ նչանավոր պատմի չ ար Սոեփանու Օք /տնվփանոս Օրբելյանին Հետնաբար այն գրվել է Հեղինակի կամ Ը բողջակա / :

մազից ԱՐ"

ալն ավաս Բար" ուն պարունակում պատմութ ԻԻ 6 էբ Ա Հարագզատությամբ զիջում աՒ կամ երկրորդ օրինակին,որի Հետնանքով Ան մԱ Հո արիր ընտրնջինը որպես ուղեցո Թվերիվարպետ չ

մ իր

ո

ԼԱՔ

գա

անսխալ գրրամբողջական Բ անք

«լքջույց՝

ու

չության, ուղղագրության

ու

ՀենԳեա չիրն է՝ չնործիվ Հքեց դա աֆ Հ30 «ինթն՝ Հեղինակի տումը Հարո: մաՀից Հեւոն. ոն ա աոան է Ի նտ Ընդծատվում Վարդանի էեր իե ըն . նակիինքնագրից կամաստ վաղ Ք Հա Ցա կո մի յլ րւ ոբ երո, Ե էլ ուն էն ն Մոգ ն Ը2Թէ ՐՑ կու օրինակը կամ Բ՞լբ վածը: չարա

ոա ճրեսունվեց՝ ի ՎԸ Թում ավարա պառոմությունը է,Թէախ Վա հեակվար ն. ք վասարճեռագրից: հակ-00 սս

ո

,

ծ,

ան

ՑՐ:

`

'

Ճո

:

'

|

ՏՆ

ԳՐ:

Թ

ՀԵՒՈՑ

|

Ջ

տ

ՑԱ

|

ի եռ

2. իջ

'

ԺԵ

ԳՐ

պ

լ

ԼՈՍ

ՏՎՅ

-

լ

աե

ԼԵՐ

'

յննք ԷինԱստծուն), սկիզբառածներս՝անակզբին, ստորինննրս՝վերնայինին. ոչ այնքանայնամենին,ինչ միայննրանէ Հատուկ, այլ անչասական առքիհրնացող կայծին,որով ոչ Թե անձամբ,այլ միչնորդի ուղղենք մեր բաղձանքները՝՝ օգնությամբ,որը Աստծու բարեկամմեծն Մովսեան ե: Եվ.քանի որ նա Հեզ է, քան բոլոր մարդիկ,մեզանիցոչ ոթ թող ազանից, չգարչիյն այ ձե ոքիցու ղավազանից, որ Աստծուղ «9 են, 7 որպեսոր նա զի դրանցձեռք տալով՝մենքիմաստնանանք: որ Ինչոլես ՏիրոջանունըՀարցնելիսլսեց, Թե նա է Էն, որիցբացվեցին նրա իմաստությանխորքերը,ն այնտեղիցվատածլինելովՐ ինչի արարիչ սւոեղծողչ նրանկոչեց Աստված Տեր,ամեն լոնց ամեն ինչի մասին,բայց որով լքեպլեու Էի միջոցովՀասկանալով՝ որ նա Աստված է, որիմիջոցովէլ Հաստ ածող է» ո», Վ. նրա«աՀ ունիԷն, որովծեւտն. գոյություն որ հրենից եղածների նունըՏերէ, Քոսնի իչխաննդատամիչտգոյությունունիԷն 3 Խղածչէ, վորն է: եվ որովՀեւե. նա է գոյությունը Հայտնի իսկ Առտված՝ արարչադարձնում, Դրա Համար իր առաջին գրքի գործությունը: էլ (Մովսեսը) ն եր Հեւ որովՀեւոե նունըԱրարածք Շնունդք կոչեց, դրանք ու

որ

ու

Հետն, նրանից`"

ու

ու

Թ

Ս

ա

նաՆախքան բոլոր խնդիրներին արաիածներս անցնելը

ա-

:

ՂՎԱ:

(1861 Տրկի մոսկովյան Վարդան Աբեելցու Հրատարակությունը թ.)ունի հսկ վենետիկյան տիեզերական» «Պատմութիւն լորագիրը։ Հրատարակու :

:

ԼՄ

Վ "ս

ԼՐ

:. ր աալ

ԸՆ

:

Հ

լ

ՀՈՒնԽ

`"

ՏՏ

անն

Է

Վ Ր .. ՅՆ Ր

-

է

աա, '

Հ-ագրարեո-ն -

ի

Տ

ՀՈՅ

'

"

ԳՐչ

..

.

:

՝

ԽՈՒ

՛

Մ

ա

Գո

տ

--

ԼՈՒՑ

-

ԸՄ

Մ

:

նր (1862 թ.)՝

,

Հաա

Հարմար պաշե պատմութեան»: Մենք գտանք «Հաւաքումն

«Տիեզերական պատմություն» վերնագիրը:

ռ լ ՄԾ.-ում(մոսկովյան օրինակում, այսուՀետն՝ փաՄՍ.)՝ «զբաղժանս

Ն

Բ

"

՛

ՏՐ

փադման մերոյ»՝ մեր բաղձանքն փավփաղը: Տողատակին արալասկան Թվռնչաննքրով ծանոթագրությու վենետիկյան Հրատարակչինն են,ատտղանիչերով ռրվածները՝ Թարգմանչին վրա լթարգմանչիկատարածՀավեիոկՀրատարակչի ծանոթագրությունների մեջ: լումներըտրվածեն անկյունավորփակագծերի ի Տրաոնէ՝ Տերոֆից: «Աստ ածող է»՝ այստեղբերողէ: ու

: .-

ի

ԿՈՈ

"

Պ

ԲՐԴՑՈՑՆՄ

Հ

:

ԳԴ:

ԷՀ

պորված

:

Ա

|

անն:

`

'

ԱԿ.

՛ֆ. «Հաւաքումն չչ 137: Է պատմութեան» |

էՀ

«Ր

ԵՄ

ա. տ

լ

անն

՛

«ՈՌ

:

Տ

Ե:

'

:

28:

'

Դ

-

"Մ

Ն

՝

,

ո.

ո

ք

:

ա

Նա

տմ

փոփ

լ

ՄԾ.-ում՝

՝

ունեցողներնեն, ինչպեսոր Հայոնվում ն. քաառնչություն բոզվում է արարածների արարչին ն Հարաբերությունը ծնունդներինը՝ծնողին: Եվ (Մովսեսն) իմացավ,որ Էն մեկն է, միակնիսկ եղածները՝բազմաթիվ,Լ. չկաբազմություն առանց մեկի,բայցկա մեկըառանց բազմության:Նրանից խմաստը: աքնվեցԵրրորդության ռր Քանզինա ճանաչեց, է, եէնչպես է հուսնժձնուռը նա Թթոռստովանում եռանձնյա թյունը մարդուն ստեղծելու,լեզուները բաժանելու ն այլ հրնույթների ժամանակ:Եվմյուս եղածներըկամմեկիցավելի բարձըեն ն կամ ավելինեն, քան երեքը,որովՀետնանկատար են: իսկԷն երեքնէ՝ ունենալովսկիզբ»չարունակություն է. ավարտ, քանի որ նա է Աստված առաջին,միչին ն վերջին: նմաԵվ 6թե այդպիսիուրիչներնէլ զոնվեն, ապա դրանք նակներեն ն ոչ թե Հավաստի բաներ:|Սովսես ԷինՀամա-Ղ . ըեցամեն ինչի սկիզբը,քանի որ այն ամենը,ինչ եղելէնլինում է, նախէությունն է, սկիզբը,ն այն Էիցէ գոյանում: Նա 6. որ Էն պլարզ է, որովչետնեղածներն ընդունեց, նան իմացավ, ու . թանձրն մարմնականները՝ ճանաչեց:Իսկեթե էն բարի, | ն է, անձե, ապա, անվախճան, անորակ,անքանակ Քանի որ բարի Էն չկամեցավ բարինմիայնիր Համարունե Բրի արարածներ՝ նոլ,այլ առտեղծեց հլու Համարարար- | վայել չի անապաբարիքները: (Մովանսը) սկսումէ այսպես: Ա. Սկզբում Աստված ստեղծեցերկինքնձրկիրը, բայց սրանց նյութը:որովՀեւոն չՀայտնեց ոչ միբուսնի ստեղծողը կարիք ստեղծեցչորս տարրերը՝ չունի,սակայն Հուրն օդը՝ ու

ե,

..

.

անվովվոխ

|

Որբ"

|

ու

| Թեթե,ջուրն Հողը՝ցուրտ | ծանր,որոնքունեն չորությունն խոնավություն: եվ սկզբից ասաց,որպեսզի| ու

մուսք

ու

ու

ու

արարելուժամանակ չունենալը,քանզիիր ալրապատկերացրեց երեք պայմանով՝անժամանակուբածները ն Թյամբ,անբավությամբ անչավությամբ: Քանիորի սկզբանե չունի ժամանակ. ոչ տարի,ոչ օր, ոչ ժամ, ոչ (ժամանակի)Հատվածիմաս, ն ոչ ոք ի վիճակիչէ իմանալուբոլոր որովծեւոն. եղածները, չենդտնվում, լ դրանքորոչակի տեղում ինքն Աստվածն է: իսկփոփոխմամբ, | ինչպես չարժմամբ, քա ցույց

տա

|

Հ ՛"

ր

ՄԾ.-ում" մարմբնս՝ մարմինները: ՎՕ.-ում

-

ւ

:

(վենետիկյան օրինակում, արուճետն՝ՎՕ.)՝ դոր, ՄԱ-ում՝ զի: Ն

'

" '

| "

որակովն գոյությամբ նրանքզատվումեն արարչի նակով, Աստծու իմաստությունըարվես է, բնությունից: Այսսլիսով, զորությունը՝ արարող, անմարմին բաարությունը՝ նյութ,որին ն նրա առատ նյութ.ականացրեց դոյացբնց կարող կամքը, ոչնչիցստեղծեքերկնքի երկրի4նր՝դնելովանպատրաա Հիմքի Քանիոր հրեք կամարներ կան,մեկը մյուսիցա՞ վրա: ն 4ելիբարձր`Հրեդեն,նրանիցներքն՝ չրեղեն օդեղեն, որը է: Այլ երեբնել Հողմովխառնվելով՝ Հաստատությունն չրջապատումեն ամբողջերկիրը,իակերկիրնիր վրա ունի ջութ այն Հաստատունր, ռր Հողմովայնտեղէ փչված,որինիր բնականծանրությունըչի Թողնումվերնթոչել, իսկ անդունդներից դեպիվեր փչելը չի թողնում վայր ընկնելու, իսկ Բանն Աստված վերցնելովտանում է այդ բոլորի: երբսւոնղծվեցերայն կենդանածնվեցՀրեղեն Հրեչտակներով, կիենքը, ինչալես են ոթ նրանցկացարաննէլ Հրեղեն է, ուր զետեղված նյակխմբեր՝տեղով,վիառքով զորությամբ տարբերակված, են, անդուրս: Ըստ որում նրանք անփոփոխ չորս տարրերից մած, իսկ վերին երկինքըվարագույր է նրանց Աատծու ու. միջե, որն անպատմելի օրինակե: ասում են, Թե երկնքի իմաստուններն առաջին պտույտի ժամանակ դոյացավբնությունը, որն Աստծու արվետտադորՀեւոո.այն է, արարող զորությունը Աստծուց ծությունն է: մեր չոբս ւտարրերի Թերենս ներգործությունն ժամանակ/ Աստված) Երկրորդ պտույտի ստեղծեց Հառն րե ե րկու տատությունը բարձրացրեցկեսը պլիտանի նալաերկրի առավել Համար,որպեսզի տակների ռպլածի ծանրությունը ն արգելի, որ Հրեղեն երկինքըչկիզի մարմնավորն ու

ու

,

տաս-

ու

.

|

,

բին:

'

Ը

Աստծուկամքը Երրորդ ոլտույտի ժամանակ ակնարկելով :

չարժեցբույսերն խուռերը:որոնց սկիզբըՀողի.բորբոսն է,, իսկվծրչը՝սերմը,որ նրամեջէ, ծառերը,որոնցսկիզբը բույ սիմուտ եղածմամուոռն է, իսկ վերջը՝ որը կենդա արմավենին, նիներիմոտ է, որոնցումկանարուն էգ: Ջորրորդ պտույտիժամանակէղավ ՏիրոջՀրամանը լույսի ւանորը արվուց րերկնայինլուսեղենգոտուց) վերաբերյալ: ն է: Այն հրեք մասի բազումամանների՝ ֆատվածն բաժանեց ու բազմաթիվաստղերի:Արեղակի: արեգակի, լուսնի. լուսնի. կ յոթ այլ ապտղերի տասներկուկենդանակերոլճանապարծը ու

|

..

|

31.

ն ների եղան: Արեղակը երեքովգարուն բուն է անում, մյուս

ամառ բարձրացնելով՝

է անում,

Հա

երե,

ո. վասարա կշոության

մանակցածրանում է նրեքովաչուն է անում, իկ է՛լ ավելի Հարավիջենլուվ՝4ժեո. է անում: Եվ էրկրներիլկիստբար4բության ցածրությանպատճառով ցերեկըաճում է մինչն. ": ԵՎ ժամը ռլակասում Փսաներորդ՝ մինչն. չորրորդը: էնչպեսառում են իմաստունները, քատասնչորա աշխարՀում կյէմա, այսինքն՝մաս: Յոթ մասըանմարդաբնակ է, որովՀետն էոկրիլեիոա:ցածրությանպատճառով արտո ` կաա որտեղվեց ամիսը,Խոյիցմինչն.կչիոը,միչտցերեկէ, իոկ վեց ամբար, կչոիցմինչն ձուկը,դիչերէ: ԻսկխորինՀնդգկաստա-̀. միչ Հավառար է, ժամերը ոչ աճում էն, ոչ պակասում, վնեում ու

ոսկին,արծաթը, Ը ակնեղենը ը: այն ամենը,ինչբնությունն ասում են դիէ ստեղծում ր ծծումբովու սնդիկով ժիպակ) ն.

բը:

'

ինչպես ,

տեցողները1: Անդամների գլուխ Հորինվածքը են Հմուտ .

Հասցնելով,ինչպես Հրաոր սկսում նկարիչների, ուռթերից,(Աստված) է Հորինելով մի նորբնություն՝ երկընչագործում բաղկացած Քից երկրից նրանցմիջեեղածներից:որսլեսմիսլատկեբի վրա չինվածվեց խոնաբչված ձեռքեր, ուր մեկը նման է Վրքքինորի Հնտանքով ատեղծողի բնությունը, էությունն է կարծվում:Գիտենալով կատարվեաստվածությունը մեկն չեր կա1իՔ/եղթերիմառին՝աստվածային մարգարեությունը ր"1 արգելել Հորդառատբարերարությանչարժումը, խան. ն են Հենց նույնբարերարությունից : եր ուռքեչէր Հրաժարվում այլ տսանեիկու: ում բով Հիվանդատես ձեռթերով եր ստեղէ ր գալիսնրան, իր Իվ Հինգերորդն վեցերորդսլտույտների"'' ժամանակ մատնում է Եվ նրան մածվան ծել: երկրին՝ Հանժնելով դածՀրաման եղավ/Մվ ցամաքի կենդանիների մասին՝ սկսած ճին՝ մեղքերըկրճատելու,նրա միջիցչարությունը Հանելու, կառաբույսերից սպունդներից,վերջացրած մարգով՝ բոս`.արի նենգությունը,օժի վնասներըցույց տալու Ճամար,որՖափան կատարյալ կնեդանով:կենդանիները բաժանվումն պեսզինա այլնաչլսի նրան,զիտենալովայն, ինչ որ ստեղծեՀազարավոր իրենցդլիոսվորներովՐ տեսակների, ապներով վիչ են կլեվաթանշ), լու էր, այն է՝ վերստիննորողումը:Բացիդրանից,նրաղութը որոնքջրերում ապրումն զաղաններով (բխՀծն չթողեց, որ նա ի կատարածեր մաՀվանվճիոր, որ կտրելէր մ«վթ), «րոնք չոր անապատներում ապրում: եվ րատ Անրա Համար,որովծեոն չմեռավ Հոգին, այլ ճողբ Հող դարբիրտոտելի՝ այս է ընդՀանուր Հողին, կանթ գթած, նյուձավ,իսկ բնակիչըմնաց: Ստեղծողը զորեղէ աղբ: ե է, ժամանակընրա Համար հրա Թը ԵվաՀաբնությունը ձեռքում նան ժաէ Հարության չարժումճրկնքի գունդը, է: անմոռաց մանակը, պարբերը, բույսերը, կէնդանիննըը, ՀրածալնյուլթեԲ. Արդ՝Աստված սերովբեների բոցովպատեցդրախտը,ոբը դւոնվումէ երկրիարնծլյան մի կողմում,Հաստատված "Վ է լուսնի կատարին, ո րը Հավասար դնդին: բարձը լեոան) ԽԼԻ Ն ն. անթառամ ( Հարուստ անծորելի ՄՍ.-ուՐ սպրողով Դրախտը չորա: դարթներով,ուր գիչերցիծրեկ չի թափանցումարեր, "21 Ս.».7ջ վէրպովՀԵջվառտանում մոռ չկան ու

՝

ու

ու

ու

ու

ի

ու

ու

այսինքն՝ բոլորին

ու

|

|

։

՝

:

Լ

Ն

'

'

.

'

«

սա-

ւ

Հավխսար մառծր,, որավեզ Գիչծբվ»

արզժամ) Ի

Հ"

ՄԾ.-ում`

ու

«Իվ Հի

Նչմբորգ է "ւին

`

էլել

ՅՆ

Հասկաց'

4` է`Իվ Գեգքրորգչրֆալ

Ափոքան՝ էրբայհրձնից Հայրեն թարգմանվում է վիջապ (Հովբ..Խ.20.

ՒԼ, Լ).ԷՎ Ֆֆարագրությամբ Եսայի. Թղմ է, Թ դա

կէտ ձո ւկն է քամլ»

ԲՆՀեմեվքը թարգմանվում գողան,

Գիրը (ոիշոչ): Հովի գՐջ-մ (Ե. 10).

է

աւ

:

գուցե խորինՀեգվաստան ասելովԱֆրիկան է

ձր Հասնելով վեջին:

Հասարավածինբնկաֆքրար ցերեկվաժամերը իրարՀավառար լինքն

է

:

|

|

|

կոր- ||

ինչպ, Թարգմանած թվումէ՝ վա՛7 փիլ է, կա՛մգետաբ:

ծծումբկամ "

բեկա:

ն Այժմյան ՄՍ.-ում՝

գիտնականները չեն ասում, |Թեբոլոր Հրածալածնյութերիմեջ :

նմանիցի՝կնմանվի: է Այտեղ Հին՝ծիինակներն ավելացնումէն՝ «Սուրբղսրբոց, գթության ն. ողորմության կողմից»(ՄՍ.խորք,թեզ փառք գոծություն քո արարածների՝ : եւ ում"«Սուրբդ սրբոց, զլթութիշւնեւ ողորմութիւնբեզ՝ գոծութիւն»| փառք "3 Ամքնայն Հավանավանությամբ դրախտըեղել է երկրիմի ինչ-որբարձ: րավանդակի վրան ոչ թե լուսնամերձտեղում: -

՝

3-129

Կիայձասւանում է արփուց յ) կամ Աստծո (լուսա.որ ե Ան ուց Աւ Ւր ռքի նչույլներից, ինչալես նր, գործը, Հբաչալիտեղը, որի տեսությաննանգամ արժանիչեղավն. Հանցավորը, այլ ԼԱ,տվածմ բոլոր կողմֆրից.ու նջ Հրոմ, ինչպես չանթականՀուրը, որը ծրբ ընկնում է, իրեն ու տեղըթաթցնում էէ աչքերիզ, որպէսզի ամարձա ե աչքերից, որպեսզի չՀամարձակվի նրան Աստծու ու առանց կամքի:Ո.ստը, Ադամն Եվանծրեաունմա բի վուսությամբողբացինիրենց անխոՀեմությունը, ապա

լ

ե ԲՈԺԻՄ

`

ըը', ՄալթուսաղանՂամեքը,Հոր չար էին: ինչպես մեքն է նվում կան ն Դամեքն խոստովանվո. ինքն Թե կանանց, սպանելէ տղամարդկանց երիւոսսարդների: Նրամասինասում են արդար

ոչոք

Ենովքի

Բժիչ կննրբ, յի

ասում

Հ րը, անարդանթի փագարա Հոասղը «լիզբ հբկաթաղգործությունը: ւնռմի ամա հրախտիցդուրը լուց ճրկու Հարյուրերեսունտար անց Ադամբ մխիթարվեցունենալովիր Սեթորդուն, որը եր-. ՐԸ Տ Հարյուր Հինգ տարի «ու ծննց Հո" ծեովի ա.Բշ Ը ը / լովուղիղ վարք Հույսուն Հատուցածուն Գոն

ու

է,

|

լ

ու

ու

ւմ Նոա Աի Նո» ված նպի ման Կայենի վրա նե

չնայեպ, չնայեց,

որ

նա

ո

էր

ն

Ի՛

|

ն դրախտ Ընդունելի ընծայիՀամար, նախանձից վառվելո, (Ր լ սպանեցնրան: Ադամն Եվան, այդ իմանալով մասին,ն րա Համար. սուղպաչեցին Քառասուն տարի: Աստված Հարյուր ու

ա

.

ու

ու

կանանցՀինպատմիչները զանազան ն ծն լոչում՝ բոտ Հրեական նուններով ասորական ավանդությունների: "ՄԾ.-ում՝էրբ է, փոխանակ քնրբ-ի՝բրոջով: Կայենի պիսակը էրչբստոմանց՝ Հետեյալն անիճակատ, ին եզ-. էսբուսել, բոտ ոմանց՝ ինչ-որ կամմի ուռուցք կարծիքովնրածրերալնդոզգողալը նույն են: ու

ու

|գրածը) չրից կպաՀպանվի պղնձիվրա,իսկՀրից՝թրծված. նա ատտված իշ ալյու եվ դրա կոչեց, կակ վրա: Համար ասում նրա որդիները են, որդիներ: Ուրիշներն աստծու Թե: նրա,որդիներիցերկու Հարյուր Հիչեցինդրախտի. կյանքը ն. վեռները կուսությունը մ. այդտեղիցէլ կոչվեցինԱստծու ասլա 4անժրաորդիներ, պածները իջան ԱՀերմոնի սարից,է նրանցՀալաձեցին ղբայրները: եվ Կայենիորդիներն դուտտբերը,նվադարաններիու անգույրներիմիջոցովնրանց (խաբելով, իրենց ն. կին առան ժողմըդարձրին նրանց,ումընտրումէին: ԱյգԱստծու որ Աստված իս անելով`նրանք դրժեցին ուխտը,

անձինք բարձրացան «ածելու

ն

Տղբաւյիաովը այլ նչան, իակ. չաստերի

անեծքի արդյունքն

իրենց

ու

'

Մայինլ: ՄԱ-ոաՐ աՐ Հովա: ԱՄՍ» ՄԾ.-ում՝

--

աան

|

ա-

ի

ու

էւ խեցեերկու տախտակի պղնձե վաշ Նա կանխատեսեց, որ մեր աչխարՀչը երկու անգամ. է ջրով կործանվելու Հրով: Գրքցայս բանը է. բոլոր իրերիանունները,որոնքգրել չր Աչ,

«60

ն. Կայենի ԱբձլիՔու/բծրին

քյ"«բ

նա տառերՀնաբեցն գրեց ծու անունըկանչեց օգնության:

նա որ դամը, ոլեսզի պածպանվեն լլնակիտների է, վրա: ասում որ

Հրով չըն-

գունվեց,ինչպեսոր ընդունվելէր Արելինը: ԴրաՀամարկայեք, կավածել,Սելի, վրա Քե աբա Մար անր

Կայենին ողորմությամբ առաջարկեց զղջալ,բայց նա ատեցէ. միդքերիվրանոր մեղք վնլացրեց, որի արատճառով ճակատ: Է չրա պիսավ(նչան)շքլավ,ն, ինչպեսասում են, սկահցին ոլ դողալ նրա մարմնիբոլոր մասերը:եվ Ֆնելովորդիներ Թոուներ՝նա էրկար ապբեցտանջանքով մեռավնախա տինքներուվ: երաորդիներըԵ̀նովքը, Գայնրիդադը, Մայայի-

ա

լ

վատն բերել ելն միայն ովՀեւե. ատն միայն իր ի փակ Համարի, եղբորՀամարչէր բերել: վերուստ. /

Ղամեքը

ն առավ ծղբայրները, որոնց նրանց սպանեց ու կանանցն. ոչ Թե նա ուզանեց նրա որդուն,որի Կայենին Մ ՀէնՔն, թե նա առին Հոր նման,էր, ե. կ Աստված առաց, որպրոգիոչ, ոը: ամերի ց քույր Նոյոմը. Հնարեցի ո» ն. նրանցից առան քր» ճրգծր,անդույր, աղնձադործու-

ճանաչեցինմիմյանցն. ընկնելովանասնական «եջ ծնեցին կայեեին,որպես Հիվանդ ծնողներիՀիվանդ ասում. քն ծնո ենչոլնս կ, մաս անդ 4 Քրոջ միջոցով, իսկ նրեսուն սռարիանց ծնեցինԱրձյին : նրա Աբելուծի Եվսծրբեսուն Քրոջը: տարիանց Կայենը սպանեց Աբելին, որովծչետե հր ծնողներից Աբելը սովորելէր Աստծուն պատվել պատվականԸնտիր ն. միմյանց ընծաներով Համարէր սիիծլու Համարզոծ մատուցել: եղբոր ԻսկԱբե-

ւնդ,

նման

ու

փնտրել

ո

-

ն

վեր նիցվառ

էմ

Ն

'

:

Նոյիմ:

":

«ս

ԲԱրպորմ

ս

Հ

Լ

ԿՎ.

ՍԱ

ՈՆ

|

Ր

ն. վարդապետական Հովսծփուսի դրանք ավանդությունների՝ Ենովաի են նան երկուարձանագրություններն են, որոնքբեդունել (Հոգնոր) Հայրերի: նուն վրա նածապետների ԱՀերմոն մենակեցության մասին պատմվում

է

Րա

ծնովքին վերագրզող անվավերգրքում:

»

էր նրանց սածմանել Համար", այնէ՝ նրանցՀեւո խ'նամուԹյուն չանել: Դ, Եւ ասում են, 2 դուրս գալուց Հազար րի Հետռ կայենի որդիներնիրենցթազավորդրեցին բոս1անունով| ժեկին,հսկ.Սեթի որդիները՝ անունով .

դրալոտից

.

տա-

ՍամիԱղորու մեկին,որբ Հայտնադործեց կենդանակերպների մոլորավննրիքանակը:նրանցից սկիզբառավ ու

թաղդծությունը, այն է՝

Բաստղագուչակությունը), ն աստղածմայությունը այդտեղից են ավթած Թվում ւուսսըԹառավոր, ժույ իսկ նրանց մանակր՝ Հաղար Հարյուր ութսուն տարի: են սուն ը Հ «արյուր Ենովս ծնում

կարո

տարեկանում է Մաղաղինլին. Մաղաղիելը ո փաթսունձինզ տարեկանումծնում է Հարեդին. ՀարեղըՀա-

Թյուններ, որոնք էլ դառնում են անճոռնիՀսկաներիծննդյան պատճառը:Եվքանի որ կանանցից սկսվեցկամքիՀիվանդումեռնում Թյունը, Հաղթանդամկորյուններ ձնելիս մայրերը էին, իսկ ծնվածներն Նրանք աճելով՝իրենց Հակա ապրում: Հասակներին էին նայում, ՀպարտանումԼ իրենց Հավիտենա. կանմարդանվանում: ԴրաՀամարԱստված նրանըերկարաչատ զավակներ կյացդարձրեց, Աորպեսզի գրի փոխարեն նեն: այնքանգոռոզացան, որ ամենեքին մածվանակընՆրանք կալիքչունեին: նրանց|կյանքը) կարճելով՝արարիչնառավ դրանցկեղտոտված Հոգու է. ւ

Հնործը «Դրանց աոաջ» տարի ա արքն Հետո հադ Հար սակար ք ն ն Հաաա Հուր վաքի, ԱՆ: քոնն մին. Հա-. Մալթուսաղան Հարյուր վալթսունչինդ տարեկանում ծնում լորմարդկանց լ միայն աաաինաորին զլիման Հով, ուաունութ տարելու Լ լան հունում Հարութ նոն կանթոլ ապացու լան Հաաա Ակին է ո Ավար ԲԱ ա թաթունրեՔ առնել,որդիներծնել-Լ տապան չինել, բարձրանա չրերի տարի առաջ: տռարեկան՝ ձ,Այո մեռավ Ադամի Հորից քսանինը ր դբախտիցի դեպքերը, առան Հազարվեց Հարյուր եցին Հետնյալ վալթսունվնց վրա: Վատարվեցի ուսի վեց Նոյր, ժաման ն :

է

| |

,

մեքին.

նի Հ

`

ն

մ

տարի,

:

որ

Էկ

որի ակ բազմի ազան չարիք նծինու. անիրավությունը: Սատանաննախ՝ որպես իրենեն, նի,ապա` տանան այս ամենն արեց, որպեսզի շատքոառնա նայթլինեն անծնունդ, իսկ կենդանիները է սսրանեն Քանիոր մի կնոջ Համարքառաղ. տղամարդ եր մեռնում, միայն խաղաղությունը նանցՀեւ էր(ինում,ասում է սուրբ Հայր ԻսկՀաԵփրեմը: կառակչարի՝ Տիրոջխնամքից լինում են բազում խառնակուժամա

-

։

աոան աան, աա ԱՀԱ Նան րբ կաեանց, լ

ւ

ո

րանա մարդգությունը:

որնա բել

կա-

Ր

շում" Քոան: Ն

Ո:

ր

|

Տ

կացրածինը Հարյուր վաթսուներկուտարիներին:Րատայդմ. հղավմ կործաէլ ֆրչեղեղը Նոյիվեց Հարյուրերորդ ւռարում նեց բոլորին՝ կենդանիներին մարդկանց,բացի նրանցից, ու

ութ տապանում: Հետ "(բր ԳԱղդամի ոյի մարդով գոովում տիր դրախտո ժամանակը ոչ չի կարող ալու

ոք

.

Հաջորդներից

«64

ՐԸ:

ժամանա(լ.Հեւոեյոալ նախ`որովծետե. ասել՝" պատճառներով

(Ա., Խորձնացին նանտր դ.): /"Թ Հարյուր Հիսուներնջ: ավ

աքո

ապաչխարության ժամանակտվեց, որովՀեւու (։ չզղջացին), քսան տարովպակասեցրեց:Աչապաչավեցին սում են, որ այն ղումարվեցՄոալթուսաղայի՝ րերի սոսկանց-

.

էրան, Հես: : Այսավանդությունը Հեղինակը վերցնումէ պատմիչՄիքայել Առորուց: Մամիրուվ Հաֆորդները ոչ մի տեղչէն Հիշվում,իսկ Ազորուվ չոասը անրունդ քաղդհացիները թվում են մինչ. ՔբՀեղեղը: Եվչատնրընույնն քն ընդունումնաՀապետների Հետ Արամից մինչն Նոյր,ինչնա որ Ընդունում քատ

ո

Հարյուր Պարյուր

աքերը.

"լ

դրա

ւս

ա

ո

Ւ

դուրս գալուց Հետո ծնվեց յը:

թ

ի

լ

կաչավ արեգակը դրախտինչէր, սպասարկում,ն. քրվկրոլդ նա ձր Ադամը, քանի անժեղ անմածների իսկւանձր» շարքում .Տծ5ՆՂԻ...«.

մառ գրատա Հին ՄՍ.-ում՝ «Եվ ինքը եղավվեց

ՄՍ.-ում՝

Մ0.-ում):

դրանցմտ

2"

ՍՈ

Ե

Գ..-

(այդպես' Հարյուրտարքվան» է նան. |

(ատ յոթանասնիցթարգմանությանօրինակների՝ ֆիՀեղեղիթվականը

մաՀվանիցտառսնչորա կամյոլք տարով առավէ եղել,իակուրիչՄաթուսաղայի ներիկարծիթով է Տրա, կամըստ բնագրի՝ֆրծեղեղըՀամընկնում մաՀվան

բուն: '"

Մ0.-ում՝

տա՞

մն

զվրոել՝իմանալ,գիտենալ:

«Կ:

'

տարիք չունեն: Իսկ Հանցանք մածչները Հետո դործելուց դրախտում ն չմնաց,որովՀեւոն. մաՀվանտակ փճուոի ընկավ մեռավ Աստծու Համար:Գերծզժանի կարիք կար, քակ դրախտն անմածների | տեղնէր, որի Համարերկիրդուրա դալով՝ մտնում է ժամանայլի (ազդեցության) տակ: ել այդատիղիցսկսածՀոզին միջոցովՀաչվում է տարիները, Մովսեսի | բոնջըստ յոթանասնիցԹարգմանության՝ դրախտիցդուրս ո-

գալուց

բյուր

մինչն չրՀեղեղըլինում

են

երկու Հազարէրկու

քառասուն երկու տարի,իսկ րոտ

Հա-

եբրայական օրինակի՝

վեց տարի, որը պակասէ Հինդ Հիսունվեց Հազար, Հարյուր, են ութսունվեց Դ րա սարով: Հարյուր պատճառը Համարում

լ

|

Հրեաների կնասիրությունը. նրանքառաջին ամուսնության տարիները կրճատեցին, ոչ ոք նրանց որվեսզի չարգելի հրեջանիոր նրանց լինառնել, անմիաբանություբ Ֆախքան էր: Ասում են, Թե Ադամը ամուսնանալն Հարյուր ծինսուն տարեկանում ծնեցՍճլթին, ՍճթբՀարյուր Հինգ«ուաիսկյոլթանասնից Ենովսին, ծնեց բնճանում ԹարգմանություՀետո նբ ամուսնությունից զույգ է դնում: Հ արծժամանակը ն. չք, Մաթուսաղայի Ղամեքի մեջ"'դարձյալմիավորվում էն, որբ առավելնս Հանդիմանում է նրանց ատուլթյունը, որովՀետն եթե կրտսերներն ավելիերկարպաչեցին ողֆախոՀուապա ավազներն Թյունը, պատվավոր մարդիկ Է՛ ավելի ծրԱրդ՝Նոյրլինելով Հինդ Հարյուր մուրեԼ ց Մեմին, Քամին Հարծլթին, որոնցՀետ փրկվեց չորորը եղավ Նա վեց էըՀետո Հարյուրերորդ տարում: | :

իոժամանակ

Արա: ԷԼԴԱ

ու

Հեղեղի, ապրեց երեքՀարյուրՀիսուն են, նեածնեցմի որդի՝Մանիտոն ա» Հ Ար մի աողիկրունով աաա որոնցն.բաժանեց պլատմական ժամանակի օկիզրը Հաշվել ո՛չ թոլլ դրախտից «ախդծումեց, Կայենի ծննդից, «բանիցդուրս

մաս բոտ Լա նախերեք բաժինները՝ Հանեց ամբողջ աչխարծը. է՝ այն եկան դուրս որոնք ընք որդիների, տապանից, Եվրո:

նչանակումէ բաժանԼիբիա,Ասիա:Ասում են, որ Եվրոպան կցելովնրան, ա րնմուտքը այն բաժանեց՝ ված,քանի որ Նոյը Հարեթին: տվեց սարից ոկսածարնծլյանկողմի եմավոն ն ծովը ձգվեցինմինչե կապից կովԱյդ մասիսածմանները կասյանլեռներն կղզիները,իսկ արնմտյանմի մասըկտրեորի մասինասում են, Թե նա խնդրեց լով՝ տվեցՄանիտոնին, որոնքՆոյը պաՀումէր տապանում:Նո-` Ադամիոսկորներից, ն գտավՀայը նրանտվեց ծնկոսկրները գնաց: Մանիտոնը ու

ու

նա Հայրնէր:Լիբիան բյուրիտոնացիների՝ վաչմայությունը.

մեծ սւսՀման ունեորը Հարավային նչանակումէ մեծ բասժին, են մասն է, որի մեջ մտնում Հնդկասամբողջ Եգիպտոսը: ցող որ այնւովեցՔամին: չանը ե Եթովպիան. Խնկաբեր երկիրը: Աստղիկին, որդուստր իր Արաբիա, տվեց Երջանիկ կոչվեց Հեւոո այն ժաեկավ իկինՍարան, նրանից որովՀետ. տեղից են կանայք: Իսկ էր աբնելյան որ դստնվում Ասիան, ոռանդգում է է սկսած այն տալիս ատտվածայինասվում. Սեմին՝ կողմում, մինչե.' Ասորիթից կարմիրծովից, Եվիլայիցշ,Պաղեստինից, ն է Վրկան արնհլք: Նրանարկղովտալիս նան. Պարթնատան, ոսկորներից,որոնց երբ ուզում է տիրել նախաստեղծների ե է Գողգոթայում նղովբ Քամը,նա Թաղում Բեթղեչնմում է դնում, որպեսզի միմյանցից չՀափշտակեն ու

:

ֆրծեղեղիցերկու տարիՀետո Աչխարչավեր

նս

գալուց

այչ

ւ

«չ

«փոլում

'

ՄՔ

պետթէ

էլ

դուրս

գալուց,

Ա դամբ

որից էլ

այլ

Գրջիազգարանությունը: Հարյուրութնունջ 2"

ԱԱԻԻ «ի Ցարելէն ճ Մաթուսաղայէն նի Ղամեքայն»՝ արնդիջ, յիր, Ղամեջից «կած: ԱնառնբոոնինՀիչում մեր պլատմիչները, Հայսմավուրքը Տ

|

.-ում`

ր

են

Հ

ն

ՍԴթողդիոսը

ի Դզ-այնլիմարգարժավան գործերում:Ըտտայգ Հեղինակի՝ գրա անունով է ԻՐ Ագլ Ման կղզին:իսկոմանքէլ ասում ձն, թե Բրիտանիան Նոյի Ր

զջ Բրլա«նլ է ծագում: անունից

իր Հարյուր

տա-

ա

է Ս.

:

որ-

:

է

՛

՛

Հյուսիսայինցեղերիանունով,ինչպես աստվածՀնչում է եվրոպայի սրկամիրենցաստվածների աստվածաթաղաթ աստվածակերտ, Ասկարտը՝

ոի

/0.-ում՝ էյուլիտանացըների: կս՝

քայությանքաղաք:

Հ ԵվիլանԱքաբիայի ծովի ափին,եթովարնմոյանկողմում է, Կարմիր դիմաց: "լիային Եգիալտոսի է լԽաՄԾ.-ում դրանիցՀետո կա մի պարբհրույթնս, ածա այն՝ «Խեդութիչն է. գոն. բարիբաժին՝Տերողորմուլթնանց.քեզ պատիւ արարածոց ք ոց ղաղութիւն Թողճի Խընթո արարածներին ամէն»՝ Տեր ողորմութեանց, Հութիւն յաւիտեանս. ն. Հավիպատիվ դոՀություն դություն, խաղաղություն,բարիբաժին,իսկքեզ՝ '"

տյանս.ամեն:

'

ՏՈ:

երկուծրորդ տարում ծնեց Արչիաքսադին. Սեմը Նան ասում են, Թե Արփաջքսադր լուսաբեր Լաւյն պատուճաններով: ոլաունո Հարյուր տարում ծնեց կայնանին. հրեսունչինդերորդ սայ մուռդրել էին լուսարձակներ: Հանների Անխոնջ վաստակով զարգացրեցթաղդնությունը,զատավ ամառ-ձմեռ աստղերովգուշակելու աշխատումէին, էւ տեղիՀողն էլ ձեռք էր տալիս. ռրի Համարծո որդիները միջոցը, նրանաստվածՀամարեցին բոլոր կողմերից իֆնողներին բարժրացողների ն. խմբերընման նրա (նենդանության ժամանակ նբա արձանը սլատրասրեէին մրչյունների չարքերի, տղամարդիկ միմյանցէին ցին պաչտեցինայն: կայնանը Հարյուր Քսան՝տարեկա- բում, կանայք՝իրենց ընկերներին:Եվ ոչ ոք չէր ասում,ոդեոնում թե ծնեց Սաղային: Սաղան Հարյուր երեսուներորդ տարում ասում ինքնավելիչատ աչխատեպ, քան Բըընկերը, այլ էր, որ ծնեցերերին. ՄԱՀարյուր Եբերը ճրեսունչորսերորդ տարում չատ աչխատեց, ընկերն ա վելի քան ԻԷնջբ։ որովծեւոն. դեո ծներ Փաղեկին, որը բաժանում է նչանակուժ, Քանիոր նրանք անասլական անցավէր նրանց բնությունը: ՄինչնՌազոՀեւ |ւ չՀամաձայնեցին Նոյիտվածվիճակների սկսեցին վիու

ու

վի Փառասուներորդ ւռարին գործին դադարչովեցին.նրանք ճել,մինչն.որ կրկինզաժանվեցին՝ մարդկային ցեղիչատ ն. էին մինչն. աշխատում աճման ճե սրտխառնոցը, Խեղդվելն մեռնելը Քիչ: Համաձայն: ԱյնուՀծեւոն սիրովմիաբանելով անտես միՀասցրին աչտարակը մինչն ո րին եթեր, թռչունը չի մյանցՀեւո՝ որոչեցին գնալարնելքն. տնսնել դրախտը, ռրովկարողՀասնել, իսկ եթե ՃղոիՀասնել, Հեսու(շելէին, որ այնտեղից են Թեակիզյալ կընկնի: դուրսԵկելնախաստեղծներընան ասում են, Թե ոսկինՀատակից սկսածմեջքերով տարան ԵՎերբչատօրերգնացին, տեսան,որ դրախտը մի լայնանիստ որը ջերմությունից մինչն. վերե, Հալվումծր»իկ մարդիկ ֆածովով անջրպետված է պամաքից: Այնտեղից վնրաղարձան՝ նումէին ինչ-որՀնարքներով ն անկեզ մնալ գործի չդաղամտածելով,որ մեղթերի պատճառով ջուրն ավերեց երկիրը,նե Է րեցնել,մինչե որ Էնքը՝Տերը, ողորմելովթույլ էր տալիսդածով անցավ դրավխւոի միջով: այն մեղքըմեզ Հեւո"" է Այսօր էլ դար առնել անօգուտ ֆ անքերից: Նեբրովթի տանը պածպանածա չի պակասում Եվ աչխարծից: եկե՛քմեզ Համար աչըստ որոնց՝ վելծն զրույցներ, Խաղխ եկավ Հրեչտակը տարակչինենք՝ մեզ սլաչտալանելու ՆեիրովմեղքիՀամար գալիքջրի Թի մուտ, որը իչխանէրն չինարարների | Համար կերակուր էր: սրատուծասից: Փաղեկը Հարյուր երնսուներնք՝ տարեկան որսումշ, ասաց նրան. «Ես եժ Աատծու ու

:

"

:

'

էր» երբ ծնվեցՌագավը: ԱչխարՀի եկան Սենանչխանները ժար ծր(իրը, Քաղանեշ դաշտր, քաղաքի Հիմքըգցեցին,այն անմիջապես չինեցինն Ռաղավի առաջինտարում սկսեցին Ասում աշտարակը: են, որ չուրջը դնում են ոսկեղենն. արծաԹեղենՀրովԹրծածաղյուսյա պատվանդան՝ չաղախված գոջով: կրով, կուպրով, լայն խոր Հիմքով, Լայն փողոցներով, ու

|

Կ

ա Հ.

Վ

Սեւբբ

ԳիԻթՖ

ՐԻ

Ր"ոՐՔ է, ո որ ՍԻք Հարյուր

ասում

ՄՍ.-ուսՐ

Հարյուրքառասուն: բմեզ՝ ՄՍ.-ում՝ մերմեջէ: '":Մ0.-ում՝ Հարյուիերեսունչորս:

տարան .

քբ րր ենց Արգ

լ

|

Փ.

ն. ՍԵճայաբը են Քաղանեն զոոնվում

լյան կողմում,որը

Հետո

Հրեչտակը, արմչել-

ու

Քի կողմնապետը,այսպես է ասում երկնքի ն նթկրի տեր Աստվածը,լունցե՛ք,դաղա՛րառեքինմ մուտ դալու ժամանակ, որովՀետ չեք կարող,այլ ես կգամ ձեզ մուտ ժամանակին ն ձեզսանդուղքկում, որով դուք կարողեջ գալ ինձ մոտ»: ԲայցՀրեշւոսկին չլսեգին,Հետո ինքնասաց իր ծակիցներին. մենքիջնենքն բաժանենքնրանցլեզուները»: եվֆա«Եկե՛ջ նի ոբ նրա 4եռքթով ատեղծվածները: նբացասուվախենալով մից,փախչում էին նրամուռ,նրանց չպատժեց, այլարբեցրեց

դրախտի Հուտով, որովծեւոն. աշտարակի գլուխըդրախտի դիմացէր: եվ այսպեսմխիթարվածները, Հոդու անճառելի բուբ-

մունքից զմայլվելով, մոռացանառաֆինլեզուն: Աստված չաշխատեյրեց նրանց՝երկրորդանդամավերելով .

-

:

մասում, արնէՄիջագնոթի ատորին կոչվեց,իսկ այժմ իրաթՔեարելոն Արծբի:

ՀՈՇՀ»

ինձ

արոարավ .

առասպելաավանդ ներբութի "7 - 5

տան Թվում է՝ Նեբրովթի զրույցնեիր է, գիրքն որը Հիչում է նան

աամունյան Հին փոխվածէ՝ 0.-ում

Հետո

ոբ տայք

|որ տալիս

:

ի

լ

Հողմինզգործ "ւ նրանցից Հանձնարարեց ոչ ոջի չապանեց, Քանի որ նրանցչկործանեց,այլ ցրմց: Եվ դրանիցչատ բան | բարի եղավ. նախ՝ մարգիկիմացանիրենց տկարությունը է երկրորդգ̀իտությանն գեղեցկությանպատճառները. չին դժվար կոլիտ լեզվից(առաջացան) Հելլենացիների վելիփափուկ, Հռոմեացիների | սաստկագին, Հոների սպառնական,ասորիների աղաչական, սչարսիկների ոլերճաքաան, ալանների գեղնցկաժնլեզուները,զվարճալիդոթերենը|գուղը'/, այլ

առա-

ու

ա-

խլաձայն նգիպտականը, ճնճղուկաձայն Հնդկականը, Համեղ

ն ամենազարդարուն Հայկականը,ինչպեսոր տեաակ-տեսակգույներն Հասակների են գեղեցչտարբերություններն ատհղծում,այդալեսէլ լեզուներիտարբերությունն- | ըը: նվառաչինլեզուն մնացերբերի մոտ, որը չմիաբանեց Եվ ու

ու

Հոու

ինչալեսոր Բշնծրի Հետ: ՂՔը մարդկանց երբաժանեց ն-ն անն ո լու այդոլես մայենինը Սեթինը, էլ մարդիկայստեղծր-, ու-

որ մե

ՐԻչթծր,

ն. յոթանասուներկու կու տեսակեղան եբերը

|

տան՝

մ

տանուտերերը՝ րերը

ն նմանությամբ մեզ ՀամարմիչւոՔաղցըԱռտծուն, միազոր որը մեր պատճառով նան.պատժումէ մեզ ե կոչուոիպված՝

|

(

|

ու

ու

Հրեչտակներին, որոեսղի մարդիկ Համաձայնեն բարձրանալ մուռ: Առու Հրծչտակների :

էն

,

որ ազ

ի Համ, դեր

«մաննե

|

պատերազմ: Բացի դրանից,Հեկտանի որդիներ Սարոն, Եւի-

լան ն Ուփիրըիմացան նրանցսպատաղինության մասին ն. գաիրենցՀամարընդարձակ սկսեցին փնտրել սեղ,որովՀետ

ճել

ու

փումէ Աստված Տեր:եվ եթե կեսիՀարությանմեջ երերից քն խոսում, ապա պլետոք է Խան. ասել, որ ցեղեցեղ,չատ բանկբի կարիքունեցողն. բազմանուն մերբնությունը: երբմաթրբ- | վի սլարզվի, չի ունենա, ն, ինչպեսասում պլակասություն է սուրբ Եղիչեն, կատանա Հրեշտակների լեզուն, որով խոսում | հն Աստծու միմյանցՀետ: ԲայցՏերը լրացրեցմարդկանց փարիթները, իր խաչըտաղովնրանցորպեսաշտարավ՝երկինբ բարձրանալու Համարն առաբինության օրինակները Հակոբի օրինակով ցույց տալով,այնտեղ կանչեցՀոդուն,որը փոլխեց"" նրանցլեզուները, մարդկանց փոխարեն կանչեցԱռտծու ու

Զ. ԲայցԲելը, գոռողանալուիր վաթռուն կանգուն անճոռնի Հատակով, բոլոր իշխաններինՀնազանդեցըեց իրեն, ինչոլեաաստծու, ն ապա արձակեց,բացի Հայկից,որը Նոյի որդի Հաբեթի,նրա որդի Փամիրի, նրա որդի Թիրասի,նրա աստչպաչտեցորպես որդիԹորգոմի որդինէր: Հայկը Բելին : մեծ ված,այլ նրանչուն կոչեց՝ Եվ Բելը ամբոխով ռրովչետն. հկավնրա,վրա, Հայկըսպանեցնրան՝խփելովսլղնժյատախ տակովպատածնրա որտին: իսկՔամիորդիները,երբգնացինիրենց երկրիկալվածքե ները, տեսան, որ Պաղեստինի կողմերըբաբեՀորդանանի ին, բմքու Հարուստ իրենցազգական Բելիզորությամբընակն քդ վեցինայնտեղ՝ Ամ զրկելով Սեմիորդիներին, ԱՐ եղավ սաստիկ

բա

:

Հինբնականամրոցները, ալա սկանցին չինելբերդեր: Բայց պատերազմողները զատան մեքենաներ, ամրոցները մինչն որ այդ ցեղերըձանձրացան ու թողին նրանց՝ դրավեւմ էին: լու այն երկիրը, ն րանք Սարան կամճնո առավ ճը, խբնկաբերերկիրը,որը Սաբոս կոչեց, Ռ Կփիրը՝ոսկերծըաշխար Հը» է, իսկ Եվիլան՝թանկագինքարերով Հաորը Հնդկաստանն րուստ երկիրը,որն իր անվամբԵվիլատ կոչեց: իսկ ՌագավըՀարյուր երեսուներկուտարեկանում ծնեց ն. Սե երեսուն տարեկանում ծնեզ7 ՆաՀարյուր Սչ, Ը Է լ 1/0 Է՞"ՔԸնեց Սրուճր: Ն ն: Սե. ն նին բուքը Հինոց ը" նաբովրը: յոլմանասունի էո ը. ծնեց Թարային: տարեկա տարեկանում Թարան յոթանասուն նում ծնեց Աբբածամին: եվ տպում են, որ այն ժամանակ էին

գրավելու

բուքի

Քորի

նրանց բաժանեք

ամար

սածվա

:

կարգեց.ըստ Աատծու Հրեշտակների թվի` Հրեշտակների մեջ Լ բոլոր լեզուներիՀամարԱստծու ՀրեչՀԻԼ» տակներից վերակացուներ նչանակեց, որպեսզի Հնթանոսները ատաաաայյյե ամեննինչօտարանանԱռտծուց: արձանիՀէ» Նաբուդողոնոսոթի ,

"

'"

42.

գութ:

ՎՕ.-ումԻ գու, Մ0.-ուտ Մ0.-ումՐ

բաժանեց:

ՀԱՐՈ

ԲԵՐԸ

Առ

ԼԱ

Ս

ւդ

:

ԼԶ

ր

ւմ

րանց սլատճառով էին:Նուն ղմացել մարդիկ դաղթ ում է.

:

ԲՈՐ

.

,

ԲԵՐՈՐՈՄ -

սո

Համեմատելութվում է, որ Բելիբարձրությունըվաթսունկանդուներ: ՄերՀեղինակըիր մյուս գրթծրումՀակաների Հասակը կանգունէ ասում: Ել այգ նույն չափովԼ ֆրչեղեղի տասնծինզ իսպառբնաջնջումէ նրանց: լեռներիցվերն՝ բարձրանալով "ՄՍ.-ում «այլ չուն կոչեցերան» նախադասությունը չբ»:

չուրը

նիքն (Ք

ապրում ամազոնները:, որոնք կանայքէին: Պատմում զինված են, որ Թռրգոմի ցեղիարու զավակներին կուտործլիս որպես Թագավորության ժառանգ մնացմիայնմի մին,որբ (ինելով Քաֆասիրտ արի՝(ուտորում է բազմաթիվ ազգերի: Բայց դրժաույյուն է

Է

ն

Հաբային, մային, որը որր

ցեղերըմեզ կոչումեն

ԱՈՆամին, որ,ի

ծնեզ Ց

է, Լբոանունով

Արմեն: Եվ նա ընդարձակեց Հայաստանի սաչմանները՝ Ֆվաճելով ապադովկացիների Դոուտոնի1 որ Արամանյակ կողմերը, էր կոչվում:եվ ԱրամաՊոնտոս նյակից ընկած է Առաջին մինչն. Հայքը,Դոնտոսխց մինչն լոր

ու

ու

առաֆանում

է,

զորքի մեջ, կոտորումէ նրանց, Մելտննի թաղաքը՝ Երկրորդ Հայքը,այնտեղից մինչե չանանջից զորք կազմում կրկինգրավումէ Ծովաց գավառը՝ երրորդ. Ալիոնշ քաղաՀայքը, ա յնտեղից մ ինչն ՄարտիրոՔում զաոնվող իր Թագավորական աթոռը: «աց քաղաքն Աղձնիք՝Չորրորդ Հայքը,լակ իր սեփական Համառուռ կերպով Հիչենքնան մեր նախնիՀարեթին, ..աշխաբձըկոչում է Սեծ նա ծնեց Արա Գեղեցիկին, Հետո ծնեց որը որը չրՀեղեղից Հայթ: Գամրին,որից էլ դամիրներն սպանվեցՇամիրամի էն, կողմից՝ թողնելով Անուչավան որդուն, Մագոգին, որիցկելտերն դզաղատացիներն ծն են, Սեդային, որին Հաչորդում Գարետը, Ըբ չինեց Արբակը, ճավանը, ՄարքԹորելին, Փառանըշ որիցէլ Թետալներն ՍուրըՀեսուի օրերում, են, Մոսոքին, Հոնակը, Համբակը, որ առավէյուբիկիան, Առնավը, ՆորայԹիրասին, որից սերում թն մեր Աբո բը, Վատամը, կարը,Գոակը՝,Հուանը,Ընձակը, ՀաԳուակրձ, մազն Թորգոմը, Հավանից ՀույներնՏն, Թարչիչից՝ վանը,Զարմայրը, մեռնում որը իլիական վրացիներն տյուրենացիները, «լատերազմումէ եկիոլմից՝Հոոմեացիներն Հետ միասին: թովերացիների զորքի Պերճը՝ լառտիԴավիթարքայի նացիները: ծնեցՀայկին նրամթ Թորգոմը բերում,Արբունը, Հույնը, եղբայրներին, | կայպակը, է Հուսավը, որինպաակում Քաքթլուխն, Կովկասինուրիշներին,որոնք ժառանգեցին չ Վարբակես Մարը, որը թագը՝ խլելով Սարդանապալլնից է անրում Հյուսիսը: Հայկից մ է Ասորեստանին որի անունով տիրում Արամանյակը, կո Սրամուռ եկանՍննեքեՆինվնին: 4եց Արագած լծոր, իսկ Արամանյակից անրումէԱրամայիսը, րիմք որդիներըն պատվի նան Գարույրի կողորը չինեզ Արմավիրը: արժանացան ծնեց Ամասիաւյին, մից: Նրան Արամայիսը ծ որի իր որդինՀրաչեն, Հաֆորդում որըՆարբուդողո նունով կոչվեցՄասիս Հեւ լեռը:Ամասիան նա նոսորի ն, նա

ու

ու

»

"Ո

ու

"-

,

,

ու

ու

ու

օ-

ու

-

|

ա-

ծնեցԳեղամին, որ չինծեց Գեղարթունին: ծնեց Սիսավին, Գեղամը որից էլ Ս,ու-

ի ,

տ-

:

։

զրույցներ:նրանց ու ճրկիրը Ընկածէր Պոնտոսի Հավանաբար Թերմողոն գետի ավազանում, որն այժմ կոչվում է Թերմք-չայ, արդ լսվում է Մազոնորտեղ դաղ լեռան անունը: "2

ու

.

(թրնառում

նույն

քա

է

իլիոն,

Աբյո ւդէնուի է.

րատ

այսինքե՝Տ

ր

Թորմբ

ՄարԱբոոս ի

Բառի,նրա որգի ՀայկիՀայրնէր, Թեն,

|

:

Գա մերի

ոի-

ինչպեսատում է ինքըԽորձնացին, Ս.

Գրթի մերԹարգմանության մեջ ն այլ տեղերում այդ բանըչկա: Ս ՐՔԸ ԱԹգիլ ՔանաղԳոմերի որդինէ Համարում, հոկ մէր պատմիչները էն Համարում բասի որդին՝չֆոլթելովկամ ձլ մանթափասնորեն 7.

ԱԳիրջը:

ԴժՓոմանուն

"

՛

Թչ-

կարգելով Գոմերի ազգարաէ

.

ե՛ Ե՛Վվենետիկյան, մրակովյան ի

.

հղբորորդիներին, որոնցէ. ուրիշչատնրինանտձում

«աագեըավա

է Խորենացու (Ա. Հդ.).«Այդ Ակնարկում խոսքը հրկրամառը՝ Գոոտոնը ( Հույները)կոչում են Արմենիա, (Բբոդին), որ Թարզմանվում է Հայ»: ՄերՀե1

'

իոն

էր զսոնվում. Շամբատին Երուսաղեմում ՄԱ Քազրատունյաց ցեպը: են ՀրաչեինՀաջորդում Փառնավազբը"", Դաճույճը, կայինակը, Փովան, Հայկակը, որը ծնեցմեծ Տիգրանին, Երվանդը, ն նե, ԱժղաՀակին բռնեցկրիսոսին""" բասց Թողեց: Մոնրո նուՀեւոն. են Բաբը, Տիրանը, ՎաՀ ԷԸ Ա իրա Ը նը, բ գալիս ՀեւոբնրեցՀայաստան, որից սնրեց

ծրում" ըինակն Ար մանյավ, Արմայիս:

ն ծը: Խորենացին ուրիչները գավառիտեցզր Արամանյակ Խչում են այժմյան որ Հայերըկոչում են Աչխարձարձրդ:

փորում Կորալ "ՐԲ. առնան:

: .

00.-ում՝ ւ

Կարդոաի: ՄԱ--ուզը րով Գլակ

Հնում՝ Հուավ....

«ԱԱ ո

.-

կամ կարգուսկ

'

:

ի

(ՄԾԺ.-ուսԻ

ա

ՄԾ.-ում՝ կրծսաս:

-

մ

Լ

ան

ի

'

:

:

առնվաղ:

Առավեղյանները, ՆերածՀը, ՃարեՀը, Արմոգը, Գայզամը, ՎաՀեն, Վանը, որինսպանեց | Այձքոսանդր Մակեդո-

են որիցսանրում

բոցին:

Ն

Մեղմնացասելու,որ Քամից են սանրում |

Քուչը, Մեսորի-| մըչՆծբրուլթը, այն է' Բելը,Բարբ, Անեբիսր, Արբելը, Բայ դբ» մյուս Արելր, Եինոսը՝ ,

Շամիրամի

ամուսինը: նան Թվարկեեք Թաղավորների Ս9չարքը: Քաբճլոնում բուքի Հիսունվեցերորդ տարում առաֆինը Թադավործց ՆեքԸ.

բուլքը՝ պասվվելով Հյուսած թաղովԼ. ոչ Թէ կոածո: Սա Ի նեց ՇոչՔաղաքը, Եա որ անվանում Ասպածան: սպանվեց որգոմի որդի Հայկի կողմից:Հետո Թագավորնց Թիրոս Քաղզգնացին, որի օրոք զարգացան ուկեՀանության

արծաԹագործության Հետո աիՀեստները: Նրանից յոլթանասուներչու տարիԹագավործց Սամիրոսը ոիր Սեմի ցեղիցէր: Նա ու

աէցպատրաստել «մըգրովդրվագված |. դաՀեկան դրամիր անունով: Նրաօրոք զարգացան Քանդակագործությունը, ջուլՀաե չափ վագործությունը, Մենակչիոր այլ արձեստներ: դրոս՝ մոդր նրա մասին է,Թենա երեքաչք ուներ: Նա-.. ասում Քովրի տարում ճգնում էր Հոբը՝ Քսանչինդգերորդ եսավի որդի նրաորդիԶարեՀի Ռագուելի, որդին, որը երեսունութ տարի պաւոծրազմելով| սատանայի դեմ, ՀաղթեցՀամբնրությամբ ու

`

ու

որինայցեո Արո ված բազմաթիվ սերմնադգուսվների Հրամայեց

օգտակար ւ

երկիրընրանցդրդեցամեն մի չարիքի: ե

արա-

դաչտերն ծելնրանց այգիները երկար ժամանակ: Ամեն մարդթիչ էր աշխատումն. բիչ սլաչար էր ունենում, ն մարնեան աղքատության մեջ: եր Հայրենիքի Աբրածամը աա էր առտղադիտությունը, իսկ ցերեկը աչխատումէր պաՀծպանել դաչտերը: Մարդիկ չնայած իրենց պաշտելիաստվածներին մատուցում էին ամեն տեսակի զոՀեր,ուխտեր աղոթքներ, բասյց՝ նրանց ությունը չէր թեթնանում: նույն բանն անում էր նան|1բն Հա Թե այդ պատուծասներն առա խորՀում, արդյո՞ք պաշտելիներից չեն, որովՀնտն իրենքչեն կարողվերացնել, նան. պլեուքէ կարծել,որ դրանքնան աստղերի ազդեցությունից չեն, որոնք միչտ չարժմանմեջ ծն ն ծառայության տակ:ՈւրեմնՀայտնիէ, որ կա դրանցկառավարող մեկը,որ մեզ անծանոթէ: Եվ ապա նա սկսեցաղաչանքով ասել. «Անամեն ծանոթ Աստված՝ ինչի ն այս թռչուններիարարիչ,դու Հալածի՛րսրանց», է. իսկույն լթոչուններնանՀայտացան: եվ ու

Անա Է

աաա ու

ՀԸմբ

եր

«ԱՀադտանք՝ Աստծուն. ասաց. օրՀնյալէ քո տեքո փառքըկլցնիամբողջ բությունը, ն. Այդ աշխարՀը»: բանը, նա ԱրաՀամն

պատմեցիր Հոր տանի,բայց ոչ ոք դրա վրա ուչաղրուէ. թյուն չդարձրեց:Այն ժամանակ մեռավՎիլոսթագավորը, ի ազատո, տասնութտարի,հսկ նրանից Հետո՝ 3 ն առավ նրա որդի նինոսը, ո րը չինեց իր Հորոսկեղեն վբլոսԱթու- | վաթռունութ տարի՝աթոռոր բացին, կա ը» ընդարձակեցԱթուրՓաղաքը ն իր անունովկոչեց Բաբելոնից տեղափոխել" Աթուրիա, այն է՝ Նինվն, 2, բայց ոմն Քաարոս ՏԵՆՈՐ Են լԹազավորնց Բարձլոնում: եվ Թարայի Սբա եղբայրՍաՀերոնը ժամանակ Մ ելբիանդեկը: չինեց Երուսաղեմը, իսկ Արապանեց ե րան՝ կայնանլուռքըՀանելու ն աՀամըչէր դադարումԱստծու Հայտնությունըփնտրելուց: պատճառով, որովՀեւոն.նա Քրմառչեւոէր: Այստեղ չինվեցԴամասկոս լանցնրան,|. ինչքան կարողէր տանել Աբրածամը, Աստված Հեթացի Արամի կողմից: ԱբրաՀամի ժոր անունը նրանն ասաց. Հայտնվեց Մալքաթու «Դո՛ւրս էր: ԱբրաՀամին Աստված ելիրքո երկրից Հետո ցեղի տասը ն ծնելուց տարի միչից, ես քեզ կտանեմձեր զրկվածտեղը ն այ ծնեցՍառային Թարան հր ին Զրմե. ոչ Թե ԱբրաՀաժի բութից Քո զավակին»: մորից, Աբրածամն ինքն ասաց Աբիայդբոսննասաց հը ինչոլես «իմ մելեքին. ասում ն. Քույրն է, Խառան է, Հորից նրան մւ ոչ մորից»: ք դուրս ելան Հորը, եկանմինչն այնանղ Աբրա: Համըչտասնչինգ տուֆ տարեկանից ստացան:Թարան այնտեղ մինչնմոթանասուն չինեց որն այրեց կռատուն, չոսրեկանը փեշը ն երա. ե Առան օր թարգնացիննրի կրրածամբ, հալ ավ լայր անցավ ամի, Համզցնել աաա աէ բայց ինքնայրվեց:Ոմանք ասում են, Թե ջորին նա կրակը,

փառռավորվեց: Թարայի յոթերորդտարում Թագավորեց Ար-

ի

ելե:

:

,

ՏԱՆԻ

/

ու

ո

ՀՀառպաանտուկա-

-

կետժուն, տանի

ՄԾ.-ում՝Մենանդբու:

-

ԱԱ

|

։

-

կվան

լ

աա

ու

ու

Անանը,

`

ԼՐ

Ր լ

ատա վանդության՝ Մելքիսեդեկը Սեմիորդի

որդինէր: Մդլթեոսի

Արփութսաղի, նրա որդի

Հնարնց ն որի Եվդարժյալ

էլ մեռավՏիրոջկողմից: զարն ածամինէ Հասնում Ճայնը՝ դուրս Ասո ծու

նենա գալ Խառանից, դուրս ճլավՐ՝ Ըստ Տիրոջ խոսքի:Առու են, Թե ԱբրաՀամր այլկինուներ՝ տես Լ2 Օվրես անունովռբՀի, որոնցբոլորինթողնելով՝ յոթանասունՀինդ ռարեկանում ՊԼ, գնացԳաղեսոինից ւԹսունութտարեկանում

գիտու

ԵՀասավ հլավ չմոռացվելով Տիրոջկող-

Հար Աի թին: ակոբն

Ե

ՀարյուրՓառասունյոթերորդ ծնեց կաՀաւռարծկանում ասում են, թե Հոբի Ոմանք է ղափորձանքն այստեղից (իս: Կաչաթը վաթսուն ծնեց Ամբամին: տարեկանում մբ յոթանասուն տարեկանում ծնեց Մովսեսին: Հովսեփը իջավ

աաա

ոս.

ւուս-

Ամրա-

այնտեղից դուրա վախճանվեց տառը տարեկանում՝ Հարյուր Ամրամի վեցերորգ մից:Երբնա եղավՀարյուր ն. Աստծու տասնյոլթ՝" երկու ավեւոիքի տար. նեկան, նր Հարյուր ւուորդուն վ աթսունվեցերորդ բերեցզոՀ մատուցելու: Հարյուր Այդ բում: սկսած ւարվանից քառասունութ" հում նա տասներեք տարեկաԵջիստոսում տարի կնության առավկենտուրին""""Լ թագավորեզ իսկ նրանիցՀետո Մենափոիաը, Քնբրոնը, վեց որ նրանից քաԵա ունեցավ ախճանվեց Նա զետում Հարյուր ռասուներեք տարի: է ր խեղդում Իսրայելի /"ԹանասունՀինդերորդ. տարեկանումԻ երեակոբի խաներին,որոնցիցփրկվեցՄովանսը, տարում: Քառաորին վերցրեցնույն սուն տարեկանում ձրեսունյոթերորդ իսաՀակն թաղավորի առավ դուտոր Թերմոտիր, Ռծրբեկ ային,որը վաթսուն որը դարձավ Մեմփլիս թաղաե տարեկանում Հղիացավ Աստծու ավետիքի քի գնաց Հարցնելու Քանդար Թագավորի կ ինը. դա Մեյքիսեդեկին, «Քո երեք նրանասաց. վերջինս արգանդուսի Հարյուր Հիսուներորդ տարինէր:Մովանսր երկուազգ կա, ձրկու երբտոսը տարեժողովուրդ»: ուսման ՍաՀակի ու

"`

Հ

կանեղավ,տրվեց որդ տարում եմոլթանասուներվուծր ՀանեսինՀամրեսին Մովսեսի գիպտոսում Ալիսըտիրացավ Փսաներկունրորդ որդ տարում տասնչինգեր ՀՓարրըաԻսրայելի որդիներն սկսեցին աղյունրանոմանք մարվեց. են սագործությունը: Քսանութերորդ տարում Ս արապիս Մովսեսը հչիան անվանում: ՍաՀակի Հարյուր եղավն չինեց Թերմուպոլիս որդ տարում Հաերեսունյոլթեր Քաղաքը՝ Թերմուռիսի անունով, կոբըգնացԽառան,հարանի մուռ, էւ ութսուն որիննան Մառիս կոչում: էին տարեկանում կնության առավ Թ. Իսկեթովպացիները, դուստր էիային: Լաբանի որոնքՀարկատու էին Հակոբի ժամանակ եգիպոուվի Փռրոն""Թազավ հդիպտաց ն ն որըօրենքներ ներին, ապստամբելով ասպատակեցին գերեցին Եգիպտոսն կարգեց, իսկՕվգեգիար դատավորներ Առտիկեում Մովսեսի ( մայրագրինմայրացուինի: չինեցելնաինեյան գնալով պաՄովսեար ակոբը Հարյուր տարեկա նումբարձրացավ տասը տարի,առավ նրանցԹոագուծի տերազմեց Ձո ԻսաՀան Հայր կի մուռ, Ղեֆն հայդ ժամանակ) Թեսբաւսին . ւումւն մե.դ տարեկան էր մորըն. վերադարձավ ՆրանԽախանձեց Եգիպտոս: էր»Քանի որ նրանծնելէր Մառի1 որդ տարեկանում ութսունիններ, ամուսինը, երբմեռավ Տառնյո- սի:այն է՝ Թերմոտիսի Մառիսը, նրան Թերորդ տարում Հովսեփը վաճա ուվեց,ձրեսուներորդ թաղեց Եվնրաամուսինն Մովսեսը: ուղարկեց տարում Իսրայելի չաիկանգնեց առաջ: Հ արյուր Փարավոնի չարիչ Քսանտիսին՝ սպանելու Մովսեսին, երեսուներորդ բայց տարում Մովսեսը ռսլանեցնրանէ փախավ Հանեսն Մադիաժ վերցրին Համրեսը ՀԵ եպաաաաաադաու որդիներինն նրանց հսրայելի տարանտասնծինգ անապատով ւ :

ու

աե

|

ու

:

Հ

ու

լ.

էջ)

ՄԾ.--ում"

»» օո

ո՝" «ա

փնառւնը՝ ամուսնանալ: ՄՍ.-ուԻ Հարյուր տասնձինգ: ՄԾ.-ում՝ Հարյուր Փճանութ: ՄԾ:-ո.,ՐՔճտուրա: ՄՍՀուբ տասներորդ: Հոն

ՄԾ.-ում"Փարավոն:

ման

ՄԾ.-ում" ծլի:

օրվա ճանապարծ տասնչինգւտարում չինեցինիրենց դրախր: Շենքի կառուցումն Հեւոռ Իսրայելի ավարտելուց վերցրինինըՀարյուր որդիներից ութսուներեխան. զոչեցին դեերին:Հավաքվեցին նրանցմոտ,դրախտին պաչապաններ ն. նչանակեցին, դրանիցՀետո դեերե է՛լ ավելիՀնազանդվեու

-

նաանոներղ

"

ՄՍ.-ուսԻ Հանեսին ու

4-129

Համբեսին:

Ատում էն, որ Յին կախարդներին: չորս Հարյուր դն չՀնալովծետն-այն թարգմանվումէ երրայնանցիկ: Գարգնով ծոր մինչն որ ճրկիննրանցանունով զանդվեց, չզոՀեցին,հապա. լեզու ստացան|. նրանովերգում էին Հին օրՀնանքը,որը առան գալով նրանցՀավանությունը, բայց վինտրվար չվոտԻ ` նման էր նրանցՀայրծնիլեզվին: եդիսլտոռում յոթ ամիսերկամսիննրանքգործումեն անՀնազանդորեն, նրենց կ ամջովե բաչարժ եղավ,փուլ եկանչատ չենքեր, ն բնակիչները են դուրս |

տանում մարդկանցից | ելան չենթերից: ոմանց: Նույնտարում Ամաղեկը պարտվեց Հեսուից, ԻմՄուսա կնության այն կենդուրի՝՝ առավ որդիներից ւ նույնտարվաերրորդամսինՄովանսի Սինա բարձրացավ մեկի՝Հեսկանի որդիԴաղանի, նրաորդիՌագունլի առում դուսոր լեռը: է, եբրայնցի իմաստասերն Առլոլիմոս Թե ն ՄովսծՍեփովրային նրանիցունեցավերկուորգի: Եվասում են, որ | ռր, Առտտծու կողմիցիմաստնանալով, տառ քսաներկու ստեղայնտեղ, է եղել Թ.հաալիայում" ժսսՏրՀեղեղը Դեկալիոնի՞ ծեց, ն դրանցով Աստված գինցտառը պատգամներն տվեց ն դեչներ տարբեր տեղերում բազումայլավերածություններ, ն. | Ծննդոց գրքիՔտաներկու հրեք այլ գրքեր: Եվ գլուխները ինչես որ պատմումէ ԴՂլատոնը: ր Թագավորու Դեկալիո էր | զղայուն օրինակըՄ/ արարածների ովանսը ցույց տվեցխորակողմերում:Յոթանասուն պառնասցիների տարեկան (ինելով՝ նով, որ կատարվեց Հետ: յոթ ամիսժոթնօրյաարարածների Սովանսը եղավսռեսնելու արժանի Աստծուն, որը Հրամայումէ ունեն Հինգ Սովահախ գրքերն հրեք Հազար: յոթ Հարյուրերեն նրանգնալեդիպտոս նա դուրս Հանել սուն Իսրայելին: Բայց տարվա պատմություն, բուռ Եվանբիոսի: ն. չանում է տասը տարի (ինելովութսուն գնում է տարեկան՝ Ժ. Աստվածածանոթ Մովսեսը Հարյուրքսան վախճանվեց Աստծու չորս ավետիքի Եզիալտոս, երեսուներորդ տարեկանում,ե նրա իչխանությունը Հարյուր Հեսու Խլեց Նավեն, ուսրում:ԱբբաՀամի յոլթանասունծինգերորդ" տարու սկբքսանյոթ ւտարի: սած Հեսուի վեցերորդ տարում ՛Եգիոլտոտի կամ Հակոբի եգիպտոս մտնելոքրկու Հարյուր Հինգ թագավորի եղբայր Դավանոսր Հիսուծ հգիպտացիների առաջերկու Հարյուր տարի Փսանյոթ ւոսրիմնացին Եեր եղբոր Հիսունորդիներին, դուստրերով կոտորեց ազատգիտոսում:եզիոլտացիները, տասըՀարվածով ասում ստիպելով, վեց միայնՒինդոսը՝ են, Նրա մասին Թաղզավորեց: դուրս Հանեցին հարայելի որդիներին՝դրախտից դուրս գաՀետն որ ամենուրեք աչքի ընկավ՝", ո րով Հեիմաստուն էր: լուց Հետո երեք Հաղարութ Հարյուր Փառասուներկունրորդսուխտասնութերորդ տարումՓյունիկսն Կաղմոսը, Թե:

|

ի

աե

ու

:

ու-

անի

..

Հ

տարում: նրանքդուրս եկան Հինդչարթի օրը

ն.

կիրակիօրե անցանԿարմիր ծովով,ն. այստեղից էլ կոչեցինեբրայնցիք, ո"ւ

զու

Ար

ՎՄՍ.-ո.

Ճ.

Է

--- Հրատ: դ

,

աոտուր:

Մ ՄՍ.-ում՝ Հեկտան: Դ":

|

-

ԼԱ

.

Մ0.-ում՝

Թետալիա:

Թեսալիայի Դեկալիոն Թաղավորը է ԺԶ կառավարել

Թլա-.

դարում փրցչի

կանությունից առաֆ:նրաժամանակ Հիչատակվում է Հայտնի ֆրՀեղեզը, որը է Առլանտ «փչումԳլատոնը (ղզու կամ աշխարի մասինճառհլիս: Իսկ Փ այէՔոնբ,բատ առասլելնքրի, արծգավի որդինէր, որի կառտը, ալխմարաբար վարմելով չեղվելով,Հրկիզումէ ձրվիրը:Այդ նա պատճառու| ԱչանթաՀարվեց 4եռթովն. ընկավԻտալիայի Դաղոս (Պո) գետիմեջ: ու

բամազդի ՄԾ.-ում՝

գծ:

50,

յոթանասուն:

ՄԾ.-ոււբ ծրկու Հարյուր

Փառասունծինգ:

ու

բացիներիերկրիցգալու Ասորիք, թաղավորեցին: ԵվերկրամասըկոչվեցՓյունիկե ն. Կաղմոսի տուն:Նրանքայնտեղգի-

տությունտարածեցին. այսպես, օրինակ՝ կիկրովոր Մեմփի» քաղաքից ԱԹենքի բնրեց ն. գիտության տուն բնակիչներ ն ՀնարեցնաեւՀունականգիրը:որըոմանք ստեղծեց, կադմոսինեն վերագրում:Հեսուն վախճանվեց Հարյուր յոթ ստարեե կանում, եղավՔառասուն Գոլթոնիելը դատավոր տարի: ԱՓՀեսուխն. Գոլթոնիելի բիկանոսը է արանքում դնում երեսուն տարի,իսկ ՀույներըՀիսունտարիեն ասում ԳոլթԹոնիելին, ոբովեն Հեւոմւ ութսուրիծառայեզին որըՀաչվում :Քուսին, դրաՀետ: Այտոլ Թագավորնց արգիացիների որտեղից ՓիլսՊեապոսր, ի

ՊՐ» '

՛

»

.

ՄՍ.-ում՝

Լիմբո, .:

ՄԾ.-ուսԻ Փոավացնալ՝ Հծրոսանալով:

գուն"էր՝բոլոր կենդանիների Հ-. Գոթոնինլից բարոյալխուրմ: իս այելցիները տասնութ: տարիծառայեցին Մովաբի " արքային, ն այդ ժամանակը միացնումեն Ավո- . գի՞"" ատարիներին, որը դատեց իսրայելին ութսուն տարի: |

եղար

տղ

Հետո: (րացավչորս Հազարտարին վատեղ Ադամից Հետո քսան ` Ավոդից տարի ծառայեցին այլազգիներին:

ն Հջորացավ Սամեդարը փղշտացիներից վեց Հարյուրտղա-. մարդուսսլանեց արորիմաճով: հսկ Իսրայելին Քառասուն | տաբի դատեց Հետ՝ծառայելով Բարակը Դեբրովայի այլազգի- | ներին:Սբ օրոքաթենացիների սպարապետ ռւ. մնացՀովնը, նրանք էլ անվանվեցին Հույնշ:Սրբա օրերում Հ արյուր ք մաս| տանը: մի գիչերումտեսան մի ոլթ արեղավ,որը կին | տեսվլ՝ յոթ դարերխմաստով, Սաբիլեն մեկնեց իսկ վեցերորդը՝ Քրիսորի ճառագայթները սռոսով, էինմյուս արնենխավարեցնում Հետո յոթ տարիիչխեցին րը: Բարակից մադիանացիները՝

Սամսոնը,

Իսրայելին Քառասուն տարի՝դրան միացդատեց Գեղեոնը, այլազգիներին ծառայելը:Այստեղ ՀայտնվեցԴեդաղոսշ որի մասին ասում էին, 22 նրա Հյուան նկարիչը, կարծեսչարժվումեն: Աբիժելիքը նկարները կուտորեց Գեդնոու

ՄԱ-ու

,

ԼՅ

:

ԿՆ

պարա

Փլլադու:

ՑՐՐ»

ՐՈՎ

ՓԼ

ւգ»

..

Փիլիսդոս մի անունով է Դ դարում Քրվստոպապմաջիր Հիչատակվում «էք առաչ,Դիոնիաքու կրտսերի օրոթ Սիրակուզալում, մաիսկ կենդանիների կամեզուուի: ին4 սին ծանոթ չէ: աոռակագիրընախօրինակը

ւջ,

անա. աթՄՍ-ուր

ՀՐ

.

ՔՂ

Կ

Ավոդծո: | Եվսեբիոսի: մենք Հույներին Բայց գիտենք որգի Հարեթի Հավանի |

ա-

նունից,իսկ Հովնըալթժնացիների զորավարն էր, ոբ մարտնչեց Եվթրակացի

Հետ, որը մոլվփեոսի ՛

էր Առտիկեից: փախել-եկել են 3Մեզանծանոթ Հարլուր հոկկինՍաբիլեն իմաստասերները, Սիբիլլա

մարգարծուժին էր Հեթանոսների մեֆ,որոնք անույոթ կամինն էին: նրանց

մատյանը Քրիստոնյա գործ է: աղանդավորների Քղած Մար

նով

«ու,

աաժդոնացիները:

Դեղալը աթենայիՀյուան Ֆկարիչ է, որը կառուցեց Մինով բաարքայի Վիզը (լաբիբինթոսր) կրետեում:

52.

Ը`

ն փղչտացիներին, ապա բարձրացավ որնազատեց ն. նրանց դատեցՔսան տարի: Սր Հինգերորդ սոարումէղան Հռութի իրաղարձությունները: Նրաօրոք մեռավԶնար ն Թաղվեց որի մասինասումէ են, որ ասլբեց կրետեում, ութ Հարյուր Հիսուն տարի,որ ն. երկարակեցության ՀամարԶե կոչվեց,որը ծնունդիցսկսածԴիտա էր կոչվում: եբրայեգիներն ասում են, որ Սամսոնի Րսովւել էի քառադատավարությունը սուն Հետո ոմն նմագոլրի տարի:ՀոՀանեսը Սամսոնից նչանավում է դատավորքառասուն տարով: ԲայցԱֆրիկանուն ռում էր, Թե Քառասուն մուրի չկար,էւ (մաղաղուդատավոր թյուն էր (տիրում): Հեղին|դատավոր եղավ|քսան տարի՝ յոթանասնից օրինակի,իսկբոտ ասորականի՝ քառասուն: է որ սուրբ աա մինչն.Սամձելը դնում է չորա Հարյուր Հիսուն տարի,է. դա այդպեսկլիչի այն ժամանակ,էլթե Հեսուին. Սամվելի տարիները չՀաչվա-

հտկաթ հնա աւո

վեն,Ք անզիՍամվելը դատեցքառասուն Իսրայելին տարի՝ Ի

ՍԱՆ մաքուը առաալի Հ ՛ Հո" արա «ինդերորդ: ՄԾ տեան ած

'

նեւ:

:

ա

ակլչեսը՝ Արո

րստ

:

՛

՛ ֆու "ր

ա

..

:

.

"

ու

:

ու-

Հետո քառասուն Անիասէր: Լարբդոնից տարիծառայեցին

նծչով նան

,

ո-

`

է

:

նիյոթանասունորդիներինն. Իսրայելին դատեցերեք տարի, նրանիցՀետո եղավԹովղան, քսաներկուտարի: ԵՎասում են, որ Հերակլեսը թալանեցԻլիոնը՝սսլանելովԱնտեոսինԼ, ըին երկրածինէին Համարում: ԾայիրԳաղատացին (իչխեց| քսաներկուտարի,նրանից Հետո ծառայեցինայլազգիներին ութ տարի( ոմանքտասնութ տարիեն ասում) ն. միացան րիչներին: Հեփլթային՝ վեց տարի, Ալեքսանդրոսր առնանգեց նէ. այդ պատճառովտասը տարիպատերազմ Ելենեին, եղավ: դրավելու ժամանակՀերակլեսը խԽոցվելով իրեն գցեց իլիոնը Հեւոո՝ Ելոնըտասը կրակիմեջ: եսեբոն՝ յոթ տարի: Նրանից տարի որը չկա յոլթանասնից մեջ, այլ կա Թարգմանության եբրայական օրինակում,Լարդոնը ութ տարի:Հետո լթադավորեցինՀռոմեացիները,որոնց առաջինթագավորիանունը

Ֆի)

Հ. ՄԾ.-ուսԻ

ո"

հլի:

-ոււբ

Վ0.-ում' գլիտասցմա՝ սլե

Ֆճուն

ես

ւՎ

է իմանաս,ՄՍ.-ում՝ գաքես՝պոզ է դըա-

աւաթնալքն`ա.առաքյալները: ՛

|

բ" Քրրայավան բոն ըստ Յոթանասնից օրինակի, օրինակի՝ Քռան տարի, որովՀետն. նրա քսաներորդտարում որոնեցին է Թագավոր, դրանիցՀետո է նչվումԹագավորների Հաջորդավանությունը: Քանիդու կենդանի ձը Սամվելը, Սավուղի տարիները: որոնքՀաճոչէին Առոծուն, բոսցիերկու տարուց, էին Սամվելին: (երագրված Սավուղը Թաղավործց Քառասուն

նրա Թագավորության "տարի: տասներորդ տարումծնվեց ԹՐ» Փսաներեքերորդ տարում օծվեց, հ«կ Գողիաթին նա ոռղանելու ժամանակ Քսանութտարեկանէր: Դավթիի ծննդյաներեսուներորդ տարումմեռավՍամվելը: Սամվելի մաշիցՀինգտարիՀետո սպանվեցին Սաովուղն ՀովնալթաԸ

Քառասուն վուղը՝։ էլ Դավթինը, տարի, Քառասուն Մտարի նում է

իննսունյոթ՝" տարին. չորս տարիէլ Սողոմոնինը,բո-

միասինկազմում է վեց Հարյուր մեկ տարի: Տաճարի չափսը վաթռուն է, լայնությունը՝ կանգուն Քսան, բարժձրուԹյունը՝Հարյուր նրամուռեկավ քսան:Նաչինեցոթ Քաղաք: լորը

ծարավի Թագուծին, զովեցտաճարի սպասավորներին, Դավ-

ըճներըԳաղը, Առավ մ Նալթանը, որը Հանդիմանում էր"" Ն,

Թի (արգածքսանչորսդասերը,որ Սողոմոնը ւասնեիկու դաց դարձրեց.մի դապումքսանչորս Հազարմարդ, վեց Հազար ն դատավոր, չորս Հազար Քնարաձար:չորս Հազարդունապան նրամոտիցգնաց«այն այլ Հորինվածքներ: տիկինը: Սողոմոնը իր թագավորությաներեսունյոլթերորդ տարում մեդքգործեց. ն մեռավ մար(Ա,գ ժամանակ Հիսուներկուտարեկանում: Ր Ր Բ ւ : չին Սադովկը, գարնհներն ԱքիասըՍամյան իմաստասերներնէին Հոմերոսն Սիդոսը, Եքածանայապետը՝ Սադովկը են ասում, ղիաղզարի Ցեղի: իկ ոմանք որ Թամարից ինչպես

բաժանեց քսանչորտ խմբի,ամենխմբումն(արզելով) ն ռաղմոսասացներ Տիրոջ տապանակի սպլասամոասներվու

գրքումգրվածէ, ԹեԵրուսաղեմում տաճարը չինվեցՀարյուր քան քառասուներեք"՝ տարի առաֆ, տյուրացիների կարթն-. դոնՔաղաքի կառուցումը: ՍողոմոննՔիրամը միմյանց

'

քառասուն տարիթաղավորեց 9 Դա

ու

:

Դ: Թր: ը: Իր Բր Թաղավոբությանտասներորդ տատարում տնիցՀանեց Արեղդդարի երբՓաչանայապետն ձր.Աշիաթարը, իսկ մաիդա-: ,

Թա.

,

պանավը,

ԴավթինԸ Թագավորության հրեսունութերորդ մոսրում ղնետացիներից ընտրեցՀարյուր ուլթսունո Գավիթը ւԹ""" մարմ. դու

փոբներ:

մոթանասուն Ապրելով տարի՝ նա վախճանվում է՝ Թագր տալուվ/ Սողոմոնին, Քառասունտարի:Վերջինս

ժս

ու

գրվածէ թաղգավորությունների զրբնրում:Փյունիկեցիների ,

ու

ա-.

ռակներէին գրում, ն. Քիրումըչէր կարողանում մեկնելՍողգմոնի առակները:բայց Տյուրոսում ւագտնվեց Աբդամանոս նունով մի մարդ: որը ոչ միայն կարողանումէր մեկնել, այլ նան առակներ ե էր գրում Սողոմոնին, ընկնում էբ Սողոմոնը

տասներկու Ռոբովամը ամանացի Նառակնոջից: Իր(Թագավորության չորրորդ տարում նա ակրտարակուսանքի մեջ: ինլ տաճարը, տարեկան էր, ն. առաֆինտարում ծնվեց

«5

Եջիպտոսից

նրանցդուրս ղալուց չորա ԺԱ. Սողոմոնի Հորից Հեւտո թագավորեց որդիՌորբովամբ ութսուն սարի Հետո Ըստ է. սռասնյոլթտարի: եվոայլ տասը պեմոլթանասնից Թարդգմանու- Հուղայում Բենիամինում իսկ րատ ճերրայական օրինա ղերիրենցթաղավորնչանակեցին չորս Հարյուր Ռոբովամի կի՝ Նաբատի Ք տարիՀետո: Բայցճիչտըայսպիսինէ. որդուն, Եփրեմի ցեղից: Սրա օրոք եգիվլտական Ս ռսակիմ արՔառասուն լ տարի ովսեսինը քսանյոթ տարի ջան եկավ,կողուտեց Տիրոջտաճարըհ գնաց: Ռոբովամից Հ եսուխնը, որոնք մ իասին փոզմում Հերո երեքտարիԹաղզավորեց չորս Հարյուր տարի, Հիսուն մոսբի նրաոթղիԱբիան, հսկ նրանից դատավոր այլազգիներին Հետո՝ նրա որգի Առան, քառասունմեկտարի: Ռոբովամից. որը Հինգ Հածառայելով, բյուր: տառնյոթ՝"" տարիէ: նրանից Հեւոո՝Շմունլնու Շարյուր

քյան ԳՐՔոՐի, ամ: փաթսունյոթ երինը

.

առտտակաաաար

՝

ՄԾ.-ում՝ Աբիաթար:

ձր: . խնամում Արա Բեմը ում"

.

"

`

ծրկուՀարյուր ութսունութ:

ՄԾ-ում՝ Հինգ Հարյուրաասնձինգ:

ո

"

ՄՍ.-ուսՐ

»"

ՄՍ.-ու՝

»»

ՀՀ":

ե Սամվել Սավուղ:

Հինգ Հարյուր իննսունյոթ:

Մ0Ս.-ում՝ Սամա: ՄՍ.-ոււր

ՄՍ.-ուսՐ

Եվա ՈՀ

ոռի `

Հարյուրթառասունչորս:

Սքրորովամ" Հերորովամ:

ծրկու տարի Քսիայելում նրա որդի Թազավորեց ՆաբաաՀետո` իսկ նրանից Քաասը, ժՔսանչորս

Հետո տը,

լ

տարի: Նրանց

մանակ մարգարեներն էին՝ Աբիան, Մամյան, Հովելը, Ազաբին (նույն ինքըԱղդովը), Անանիան, որին Հովանը, ուրիչ| են ասում, ներըճաքարիա եսլիվանը նրանհուղ է առում Ըինսպանեց առյուծը: Ասայի տարում ԻսրաջՓսանիններորդ ելում երկուտարիԹագավորնց ելար, որին սպանեց էր ծաԶամբրին (Թաղզավորնց յոթ օր: Թագր Է խլեց ԱմրինԼ Թագավորեց տասներկու տարի:Եւսչինեց Սամարիուն, որը | Հեոո -

ռա

ու

կոչվեցՍեբաստիա, իսկ այժմ Մամլուղ:

ասում Ռոբովամը, Փառասուն ւտռարի: Ոմանք

նեց

են, թե նա օպա-

Ամասիսյին, Երուսաղեմի պարսպից չորս Քանդեց ն.

Հա-

կանգուն, Հուղայում տարիԹագավորեց Հիսուներկու Սկսածնրաքսաներորդ Ողիան: տարուց Ի սրայելում Թագավորումէ Զաքարիան, նրանիցՀետո՝ Սելլոմբ, մեկ տարի,իոկ նրանիցՀետո՝ Մանասեմը", տասը տարի: Քաաներո դ տաբումբորուռեը մլ մինչն. Ոզիան, խրամածը, քսանութ տարի վոնցԵսայինվերստինմարգարնություն արեցվաթսունմեկ ճարի,իսկ լռությունից առաջ՝ քսանչորս ւռարի:Ոզիայի նրեսունչորսերորդ տարում եկավՓուան,Մանասեմից առավ ոսկուՀազարքանքար: Եվ Ռզիայի քառասուներորդ տարուց սկսածԻսրայելում տասը տարիԹագավորում Ոէ Փակեեն: դիայի Փառասունութերորդ տարում ՖկավԹակղաթվաղսա ն. զերեց տասը ցեղերիմեծ մասին: Հեւռոտասը տաՌզիայից բի Թաղզավորում Էէնրաորդի Հովնաթանը: ճաԴորփյուրոսըը նաչվումէ որպեսպոնտ,հսկ մարգարեներն էին Եսային, Հունանը, Ամովար, Օվսեեն: Կուկրըշ եգիպտացիների Համար ըենքներէր սածմանում,ռրի ժամանակ րմարդգառը Խոսեց : կայինլեզվով| Հետո Հովնաթանից՝""" տարիթատասնվեց ն գավորումէԱքազըսրա օրոք ՝Փակենն ՀուսԴամասկոսի բյուր

»

ու

Հեւոո Առայից ՓՔսանինի տարի Թագավորեց Հովսավատ, մ երկու տարի անց Իսրայելում տարի քսաներեք Թաղավորեց որդի .Ամրիի ատբը, որը առավ Սիդոնի ԻքթիլԹագավորի կնության Եզարբելին Հովսավատի ջռանուլթերորդ տարում դոր բայնչում մեկ տարի Թաղավործց Ռքոզիան, Հեոո՝ նրանից եր» հղբոայբ Հովրամը, Հեւտո՝ Հետասներկու տարի, նրանից սուն, Փսանութ Հեւոո՝ Հովաքազը, տարի, նրանից տասնյոլթ տարի: Հուդայում ութ տարի Թ ագավորեց Հովրամը, նրանից Հետո՝մեկ տարի Ոքոզիան, Հովրամի տարում վեր ժոթերորդ Հետո բարձրացավ Եղիան: Ռքոզիայից նրա (թագավորեց) մայր Գողոզիան, որըեզարելի սոն դուստինէր»ե ապա Հովիդյա արթանԵրուսաղեմում կոտորեցին բյուր մարտասներկու Փաշանայապետը Հուդայում Թազավոր դարձրեց ն դու: Ռբոզիայի Ա քաղը վարձեց Թակղզաթյվաղսարին եկավ որգիՀովասին, գրավեց յոթ տարի: Հեռ Մովսնաից միայն ՀոԴամասկոսը, օսլանեց Հռասոնարքային, Դամասկոսի վիդյան,Հարյուր երեսուն""՝տարի: Նրամնաց գերեց եղոմին: երկրորդտարում ՕվսեննսպանեցՓակեեին Աքազի արգարքանումէր ն ՀորիցՀետո եղավ որդիԱզարիան ն քաՀանայապետ, Թաղավործց ինը տարի: Աքազիուլերորդ"'""տարում եչ ՐԻջ սպանեցՀովասը ԷՐ լթագավորության երեսուներորդ տարում. ձրեսունյոլթնրորդ տարում մեռավԵղիսեն, իսկ ---էր Թագավորության Փառասուներորդ՝ Սելում...Մանասե: տարում ՄՍ.-ում՝ «ռլանվեց Հովասը ՄՍ--ուր քսանինը: հր ծառաների կողմից,ն. Հուդայում քսանինը տարիԹազավորեց Ամասիան: ՄԾ.-ում՝ Նթատասներորդ ոարում քէրնսուներորդ: տատանվեց տարիԹագավորեց Հովասը, ի«կ նրանիցՀեւթո՝ ՆՆ Գոլսիյուրոս Ինժ թվում է, անունովպոնտչիՀիչատակվում: '

|

:

|

|

ի

օ-

ու

ո-

»՛

"

""

մեր Հեղինակը ն կամմեկ նրանչփոթում է Ռրձինաի կամ եսիողոսի այլ պոետիՀետ: որ

---Հ-

Քթել: "ՄԾ.-ում՝

'

:

՝

:

Հժզաալ: աա"ԿՐ

Հարյութ եց: աւՄԱ-ոմ՝ ՄԾ.-ում՝

"-

էրծսունՀինգերորգ:

ՄՍ.-ումՐ Փսաներորդ:

Ակ

ւ

կուկը(ՄՍ.-ում՝ կուկրաքպիս) արթեսլիսկոպոսն էր օինեքներ վարգում,ակ. ըստ Եվակրիոսի` էր 00.-ումՐ

գում»:

,

Ի"

«Եգիպտական, Բոզրովրվան օրենքներ կարտ

Մ0.-ոււՐ ՄԾ.-ում"

Հովաթամ:

երեսուներորդ:

:

կավՍաղմանասարը, Հարկ դրեցԻ ԺԲ.

ն. գնաց: վրաս սրայնլի

բուռլալսարի՝ որդին, Թագավորեց Ռ.Փառասուներկու տարի:

Հետո Աջազից 4 եզեքխան, թագավորում որի էրրորդ" տարում եկավ Սաղզմանասարը, գրավեց Աամարիան, գերեց տասը ցեղերին Ի րայելի լոն: Եվ փերացվեց աբավ Բարե "

ն Թերորդ տարում գերեց Հեքոնիային պածեցբանտում իր

Թազավորությունը երկու Հարյուր դոյատք.ելով Հիսուն բի, որը Ադամից սկսածլինում է չորս Հազարերեք Հարյուր քրծսունտարի: (Թադավորներն էին Րոբովամը, Նաբատը, Ք այասը,ելան Զամբրին, Ամբին, Աքատբչր, Ռքոզիան, Հովբումը, Հեուն, որն իր մայր Եզաբելին,| սպանեց Հովրամին տա-

,

ն Մորովամբ՝

Հովազը Հովաքազը,

։

աքարխան, Սանասեմը: Փակենն, Փակեեն Վերջին Օվաննն: եզեկիայի | վեցերորդ տարումգեբվեցԻսրայելը, որի Թագավորեց քսանինըտարի: նրա քննեՀուդայում բորդ տարում Մանասեն (լթաՀռոմելուը չինեցՀռոմը:

մբ

չ

Մելլո-

,

տարի, Ամոնը՝ գավործց) տասնյոլթտարի, ՕչՀիսուներեք ան փֆեփիր

"

մրնսունմեկտարի, Հովաքազը` երեթ նրա :

ա-

տասնմեկ միս սորի, ՀեքոԵղիակիմը նիան՝երեքամիս,եղբայր Սեդեկիան՝ տասնմեկ տարի,որը գերվեց,ե. Աաաա

,

ւ

տաճարն ել ավերվեց: Հուդայի թագավորների ամբողջժամաչորս Հարյուր նակաչրջանը ծբեսուննրկու տարիէ, իսկ տաճաչենքը կանգուն մնացչորս Հարյուր Քառասուներկու

Ր

րինելովիր Հորը՝իլ Թագության առաջին տարում բանտիցազատեցՀեթոնիային, որը |դրանից Հետոյ ուտում էր Հետո մեկ արքայիսեղանից:նրանից տարիթազավորեց նրա եղբույր որի ժամանակ Բաղդասարը, Դանիելը ընթերցեց Քաղդքմացիների թագավորության արձանագրություվերացման նը: Այդ Թագավորությունը դրավեցմարերիԴարեՀարքան, որը, թվում է, ԱժդաՀակն' է, որովՀետննրանկոչում հնք ծրորը Մարաստանում լու անունով, հր Թաղավորության երեսունվեցերորդ սռարում տիրեցնաւն.Փաղդնացիներին, երկու Դաբսիկ տարի: կյուրոսը նրանն երեսուն ոսպլանեց տարի ւտի4 ըճց Մարաստոանին, մաԱսորիքինքաղղդեացիներին: Երա մինառում են, որ նա առաջինտալում չարչարեց է. սսլանեցԱնանիաններին: նրանչարչարեց երազում Տերը, նա սպառնացնրան, որից վալխենալով՝ Հրամանտվեցարձակել Լ Հրեա ՝Ր գերուն" տաճարիասրասթնեիր տալով Հուղայի ծանդերձապետ Սամանատարին, ոժկյաէւ արծաթյա Հազար

վորո

Հրեաների ,

տա-

րի:

թագավորության ամբողջ այն է՝ մեսժամանակաչրֆանում, ցած երեսունչորս տարին: երնքտարովփոխաիլմարովդակը

չորս

Հարյուր Փառասուներեք ամաններ, բոայցԵրուսաղեմ

չբծրվեցմինչն Ճորարարելի : նաբուղոդոնոսորը իր գալը: Եվ այստեղլրացավ Երետարում թաղավորության ութէրորդ միայի կողմից տարավ ասված յոթանասուն տարվավճիոր,որը Հաշվիային ն.փոանտարկեց (բանտում Նաէվում է.Հովսիա բեսունՀինգ արքայի Կոարի, տարուց, ինչպեսոր տասնութերորդ քանգինաբուդողոնոսորը հրեսուն սարի է ասուսԻ Հեթոնիայի գերության Հինգերորդ ա,տարուց սկսած,երբ|երեմիան| ք» սկսեցմարդարեա. ՄՄ--ու նալ, քանդի Հովսիան ութրորդ: հ տասորեցերեսունմեկ տարի, ՊՈՆ ՄՍ.-ում՝ էլա: տարվավճիոր կայացվեց: տասնչորստարինե Հովակիմի Հովսիայի Մ5.-ումբ Հովաս: տասնմեկ տարին ԻՄ 2 առ միասին է քսանՀինգ կազմում որնա չռարի, գերության Հ ինգ տաիին Հծրոբովաժ: ՆՐ ՄԾ-ում" Խան.Նաբուգոդոնոսոր էլ Հեւոր (ինում է երեսուն, ներեսունՍերում: ԱՈ: մնում չորս է ւոարին, ՄԾ.-ոււՐ վաթսունչորս սռարի, Մանայեժ: դրանցից բացի,՛

Հեքոն

աճելով)

ԼԱՐ

Ելեկիելը

ւ

բանան ա ՄԱՆՈՎ

"

թա

|

""

"

՝

աան

Ր

մեն

ՍԴ

ռ

ՏՈՐ

ԳԻ"

ք

7Ս.-ում' մյուս

Ա22222111

Փակենն:-

ՄԾ.-ուԻ ճրեռուներոլիը: :

ԳՐ ՄԾ.-ում՝ Հովաիա: "Ի քրնքտարի:

Հաաա

աաա

Դոուկյոթ:

գ |

"

ր

"

՛

Ս

Տ

Ն

Մ0.-ոււԻ

եաբապալլասար: արքանարդարն Մարաստանի Դարեչ է:` Աժդաչակն ՄՍ.-ում"

""

"

Մ Էմինըծանոթագրում Քոպալսար. է՝

ՄՍ.-ուԻ

զգմբլան՝գերիներին:

յոթերորդ:

՛

իւ

ն, մեկր՝ Ըեթն Հլ իլմարոդայինն Բաղդատարինը, մաչըլինում է երկուսը | տատի ծրվրորդտարուց մինչն Աղեքսանդրի Դարեծինը, ամբողչըկազմումյոթանասուն տարի:եվորով Հարյուրյոլթանասունմեկ Հետո եգիսլտոսում տարի՛:Դրանից Հետն. լրացել էր յոլթանասունը, ն. թազավորեցին՝ Դողոմեռաը, որը չ կոչվում,թառակյուրոսն ուչանում էր, ՏՖեասում բը բարկացավ նրա վրա: եվ Հրեշտակն է Դանիելին. սուն տարի,Պողոմեոս Փիլադելվոսը երեսունութտարի,որի «Գարսից իչխանըկովում է իմ դքմ՝ Թուլ չտալով արձակել ժամանակ Հրեականգրթերը, Պաղոմեոս թարդմանվեցին դերուն՝րոտ քո աղոթքի»:Հրեաներն վերգետեսը՝քսանչորս տարի, առաջինգալու ժամաՓիլուսլատոի Դաղոմեոս նակՀինգ՝ բյուր էին, որոնք կառուցեցին քսանմեկտարի, Պողումնուս սուրբ պատարագի քսաներկու տարի, Եպիփանեսը սեղանըն դցեցինտաճարիՀիմքերը,բայց նեղվելովչրջակա Դողոմեոս Փիլոպատորը՝ երեսուներեք որի օրոք ԱՖւտարի, ցեղերից, տիոքոսեպիվանեսը, տաճարը մնաց անավարտ որը Թազավորեց մինչեԴարեՀարքան: տարի:Խետասնմեկ Հեւռոութտարի, կյուրուից էբ կամ ղում Հրնաներին, Անտիոքոս է) (թագավորում նրաորդի Եվպատորը՝ երկուաաա բյուսուր. ՀրեաներըՆաբուգոդոնոսոր նույն այդ ն Փիլուսատոր սրան նն անվանում. | Պողոմեոսի տասնյոլթերորդ տաՄոգքերկուեղբայրները' յոլթ""ամիս: ԴարեՀՎչտասպը"""'կ-| բում |դաձին| բարձրացավ Հուդա Մակարհոսը, էրեք տարի: բնսունվեցտարի. Դարեձե որդի «Քանրքանար՝ թագավորությունից մինչն ՀուդաՄակարհոքաանմեկ"""" եվՃորաբարելի չ երեք տարի:ՍրաՀոր երկրորդտարում սը Զ որարաբելը դնաց եբունրբեսուներկու տարի. Հարյուր հն սաղեմն. չինեց տաճարը, նրա օրոքերկրորդ ուը՝ հրեքչուսրի, անգամ Հուդա անը՝տասը" (րացավ Հովնաթ յոթանասուն որինպետք է ավելացնել ւռարին, նս երկու տարի Րի, Շմավոնը որն ինը չորի, է Հյուրկիանոսը, անվանվում նան Հեռ. ն տաճարի ավերումից Հովչաննես, քսանվեց Նաբուդոդոնոսորինը տարի, ստամեկ որդիների-Ըէ» Արիատաբուլոսը նըն̀րեսուներկու ՄարԴարեՀինը՝ սարի, որն անվանվումնամ. Աղեքսանդրոս, Հաննեոսը, երկու, կյուրուինն . աի ե որդունը՝ երեսունութ, է մոթանասունամբողջը նութտարի: կազմում Աղեքսանդրոսխ կինըենը տարի, Հյուրկիանոսը ծրկուտարի:Դրանդումարծլով երեսունչորստարի,այլազգիՀերովդնաը՝ ԴարեՀերկրորդի երեսունյոթտարի: տարիները՝

Լագոսյան

ե-

ՆավՄակաբե

(թագավոր տա-

ու

լինումէ ժոթանասունչորս Այգտարիները տարի: տարում ծնվումէ ՔրիստոսԱստավելացրին նրածրեսուներկունրորդ է Հրեաների չարությունն ծուլությունը Առսոծու ված: Հուղա ոչ Մակարհոսից մինչնՔրիստոսի Փաղցծնունդը լինում չ ՀարյուրՀիսունմեկտարի,իսկ Զորարարելից բությունը: մինչն ՀերովԺԳ. Արտաչես դեսիերեսուներկունրորդ տարին, երբ ծնվեց Տերը, երկայնարբագուկը Քառա(թագավորեց) լինումէ ե սունմեկ նրաօրոք եզրասը տարի. չորս 6Հարյուր Նոյեմի ո ւթսուներեք Իսկ տարի: բոտ: տակառասլեւոր Դանիելի՝ (ինում ե կան երուսաղեմ է յոթ յոթներորդ2 վաթսուներկու են` ՆրանՀաջորդում սրարիսպը: որը կազմում շինեցին ժոթներորդ, Դարե Հը,տառն է վաթսունինը, նեսմեկ ինը՝ տար, ի, Արտա ճս, քառասուն տարի, (ես մոթներորդ. վրան գումարած նա մեկյոթ նրա օրոք ապրում Իսթծրը՝" 1. ներորդ մեկժո"թներորդով, չր Արտաչես չորա Ոջոսը, բազմապատկած լի՛ տարի:Արբչամա"""Հ"" ԱԴարեՀը՝ վեցտարի, որին սպանեց ն գածինինքբ մնաց(ո վեց տարի: ղեջսանդրը ԴարեՀ Վջչ-----1 ու

|

ատ

ու

|

|

"

»«

Մ0.-ուսՐ "Թ: /Ս.-ու" Հինգ:

,»6:»

..6.օ. Բորա»:

Մ0.-ում

Վեչտասպլ:

ՄՍ.-ում՝

ՄՍ.-ուի Մք.-ուր

տասնձինը:

եւթն:

սկսած(521 Թթ.նախքանՔրիստոսը)

պիսիՀաֆորդականությունտարիներ,որոնցումկան սխալներ: նկատի ունենալով, որ դրանք Հեշտությամբ կարելիէ ստուգել ժամանակագրություննե բի միջոցով, մենք անտեսեցինք դրանցանդրադառնալ այստեղ: ՄՍ.-ումԻ Հիսունմեկ: '

.

Արտամա:

մեծն

ու

Փառասունմեկ:.

ՄՍ.-ում՝

ճիկբորդտարուց ԴարեՀ Վչտասպի

Աղեքսանդրի մաՀը (324 թ. նախքանՔրիստոսը) լինում է 197 Բայցմեր Հեղինակըայլ տեղերումՀիչատակում տարի: է Թազավորների այնՀինչ

"

|

Ր

"

-

ՄԾ.-ում"

Հինգ:

Ֆումչ յ". անասուն յոթներորդ, ընդամծեր բնումէ չորս բյուր իննսուն:

Հա-

Եվեթե այս Թվիտ Հանենք Խ/Ձ տարի, որիբնԹացքումմոգերըԹագավորեցին, կլինիչորս Հարյուրուլթսու- | ։՝ մեկ ներեջայդ նշանակում յոթ ներորդը չի Հաչվրված,ոյն չիր չոր» Հարյուրութսուներեքի վրա, կլինի չորո Հարյուր (ննսուն,ոբովՀեւոմ. այս յոթնյակը է, հսկոթնեամիսներով" բոր կեսրկլինիծրեսուներեջ տարի կես, երբ սպանվեց ծյալը: հսկ մյուս յոլթ յոթներորդը թառասունիննէ Հաշվորը դեունա ված, (ՐԻՎչե այսինքն՝ռրակաս է, որովչետն. մենք | ու

Թե կամենումես, պովոր ենթկես ասելպակասին: ընդունի՛ր,| էգ եթեոչ՝ Թողություն չնորՀիր":

սնսի որդիների անրընդից, որոնք բնակվումչին Տափնասում: Խնամի դառնալով ցեղի Հետ ն. գալով այնտեղ՝ տաճիկների բնակվեցՄարաց Պարսից, Հայող Քուչանաց միջե: Եվ որովՀեւոն. դիմացից, Թիկունքից, աջից,ձախից չրֆապատել ու

ու

որոնք իրենց պարթեներ կոչվեցին, ւնականԲաՀյ ՞

չին չորա ազգեր, նրանք առնումչորս գեղեր:Իսն

անունով գովա ձլկանանր մեջ են

ա

Բրոքա

նրանփոխարինում է իր որղի Արչանը, որն անվանվում է նամ Արտաչես՝ մի չքնաղ: մարմնեղ տղամարդ

վող:Նա

ու

ունենում

է

զորեղ կբո--.

Արչակ անունով Մեծ: որդի:որը կոչվեց նա

Նրամասին Թե տիրելէ աշխարՀի մեկ երրորգլ Հայրմեծն ԱբրաՀամը Քազմազավակ ն. Հոմարմնով ն | մեֆ մասին՝ Նա ՀաԱ սիային, Լիբիային եվրուլույի մասին: ազդի Համար պարծանքի մեր Հայրհղավ, գով Կենդույաստանում Է թաղավոր Քանզի նչանակում իր եղբայրՎաղարչակին ի 2) ին, ես անին կր Մադանին, ն նրա ունեցավ վեցորդիե̀մրա է նչանակում (ոծրությանի սածմաններ Դաղեստիֆը Մաղիմանին են եսբոկինՍովինին""Իսկավագորդի Ասորեստանը, Միջերկբայթբ։ Չոնտու Թետալիանշ, այսինքն՝ եմբանը սպանեցեսկանինՄադանին: Այդ պատճառով ծովիցմինչե կովկասի ծոայն տեղը,որտեղայն արեւմտյան Հայրընիանուղարկեցարեելք՝|. Էր որդի ԻսաՀեռացեելով| նա նան ասում է վին խառնվում. է. «որքան իմաստությունն Հակից,որիցսերեց `

ասում

՝

.

են,

,

ու

էլ՝քաջն

|

պարթնների ցեղը,որից Արչակը: հքմանդրի մածվանից վաթսունտարիանցնրադեմ

ն նս տամբեցին մակեդոնացիները,

«Նա աոպա- էր Աննի,ղմն,

Թադավործ, քուչանների երկրում,Բաձլմայրաքաղաքում, քսանվեց"" տարի՝տիարեելքին Ասորեստանին, Ըծլով ամբողջ Անսպանելով Ք ոնից Քաղդեացի տիոթոսին, արծ, ներիերկրիցՀալածելուվ Ասում են, Թե ձակեղոնացիներին: որդին էր Աբչավիորը արաստանի արքանէր: Նա կին առավ ՄովԲէ "ՊՀ

ու

ու

սա

ՏՈՄ

ՀԵպաագատաաատայւ.

»

ՎՕ.-ուսԲ ամիս,ՄՍ.-ում՝ամոթ է՝ տարիներով է: Մ5.-ումՐ «Թող ապաստանարա ի տէր: եւ

Քրիստոսի

ու

բոյ

մեԱետուծոյ փառքյաւիտեանս.ամէն»՝ թո՛ղ ն. ապավինի՛ր տիբոջը:-եւ մեր "Քրիստոս ամեն: Հավիտյանա. փառջ

Ահածուն ""Մ0.-ում՝ ետտուր: Հերտան: Բ"ՄՍ--ում՝ Մադիան: ՄՍ--ում՝ Հաւ Ս"աՐ Սոլիվի։

`

։

՛

րր

արաւ

է

անն

"ԵՐ167: ՄՍ.-ում՝ որգի

չ՝ «ԹժրնսԱրչաւրայ»:

Ց2:

'

տրում»:

զենքն

ու

:

ային", որ

ՀԱՎԵԼ

տիրե,

է եր Թագավորությունը: ցեղապետությամբ բարձրացնում

ծեղապետներին կոչում է իրենց աստիճաններովգեղեցիկ լ այսպես անուններով, Բագրատունի լթաղավորներին կոչում է ՔԲազարատ որը Հրեա Սմբատի անունից, ազգիցէր»:Հուղայի ցեղից:իրեն Հաղցնող Գնթունիներին՝ ցեղից»իը Քանանի թիկնապած Խոռխոռունիներին""՝ Հայկիցեղից,իսկ Վարաժունիներին, Արծրունիներին, Գնունիներին, Գարբեղյաններին, ն Ձյունականներին, Հավունիներին Սիսակյաններին՝ Սյուու

'

'

Դարթեների ձագմանն Թազավոբների Հաջորդականության բոսմասին

գումտարակարծությունեներ կան մեր ն օտար պատմիչների մու, որոնք Թույլ չեն«տալիս (ինելու այդ գործերիմեջ: իսկպարթնբառը, ըստ խորամուխ

չատե-

Դ 1արծիջի,նչանակումէ լիալխստական կամգաղթական:

ւ

բոտ Եղիչեի, չ, այսինքն՝Թուրթեատանի Թետալիան, Իտալիան մի մապո

ն

որնբնկածէ Ջաչան դետի սարակական Խորասանի միջն: Լա Մ0.-ում՝ Մորձիլիկեն. Մ: Էմինըծանոլթագրում է՝ զմօրն Փիւնիկքա: 3.00.-ում՝ Դովլոու (ՄՍ.-ում՝ Պոնտոսի): տ "

Արշշրայ` Արչորի որդին.Մ- էղձը ծանոթագրում

ՍպանելումՄար-

ՄՍ.-ում՝

ն

քան

նանԱրծրունիներին: Արծրունիս՝ :

`.

63.

լ

նյաց տերքր,Մուրացանննրին", որոնց իր ձրկրորդն է կար-

|

ժայռերով նավերէր խորտակում բազմաթիվ | Պոնտոսբլրսչավ ծովիափին:Հարավարեելյան կողմիկուսակալՇար-

զում՝ Մարաց արքա Աժղածակի արյունից. Տծրէ Մուրացանը

թով ն.

իսկ Ազմանիսին Խնվանվում, նչում է Հայկի չանինշ, Առանիսին1 որին Սասանական է կոչում,(արգուժ է Տիգրիս դետի Թոռներից: ՈմնԱռանինշ է Հյուսիս-արնելքի կարգում նան կողմվրա, նույն | գավառից Մոկացուն, Անձեաւկորդվացուն, նապետ,որիցսկիզբ աւան ոււտեզիների, նն գարդմանացիների, ցուն, Ակայեցուն, նման Տրպատունուն", Անձտայ ուրիչգարզարացիների, ծավդնացիների» պեղերը: ա յն Գուշարացիները ների. կորովի հն նամ. Խոծեմամիտ արքան է) կարգում ոգրում Շարայի մնացածորդիներից, որոնց ու

|

ու

տալիսէ Սին

գոնապաններ բարծՀիչեցուցիչենը արթայի բարկության (եռր,կանգարսը մ. Ջավախքի մի մասը:Կովկասի | ածի Համար: Հյուսիսային մասիկողմնակալին կոչում է դուղարացիների Բղեչխ 1. | Ժե. Բայց լսեցինք 1. գրքում տեսանք,որ Արչակմեծի էրանկարգում

վիրիացիների' գերիների վրա, որոնցբերելէր աբուգոդոնոսորը Վիրխայից` Էիբխայի արեմտյանկողմից,

է.

ն

սա

որդինէր ոչ Թե հղրայրը:Եվբանն այսպիսինէր: Պարսից թագավորը փնտրեցքարք այն սյունը, որ դտնվումէր Մֆրվրոնցմի մասին է Դոնտոս բնակեցնում ծովի ափին: նուի, Բասենի մեծ Հայոցը Թագավորության Եվ առնելու արքունիքում: է կոչում,որը սերում նաչասլետին Դունին» է Հայկի զաժամանակ զոռավ Հ ունարեն որի գրություն, վրագրված վակից:Արնմուսոթի էբ. կողմնակալին՝ «Եւ՝ Հայկյան Տուրքին", կոգրեցի, որ մեծն Արչակն Ազալթանգեղոսս, ուներ չում Անգեայած, չորա ասում նա որիմասին են, ԹԵ է Հարյուրքսան որդի. առաջինինԹագավոր նչանակեց թետալացիների վրա, Բլ ում ուներ,որձաքարծրն իր ուզածի պես ձնում էր Վեոձրկրորդին՝լյուրիկեցիների,երբորդին՝պարթեների,չորբորդին՝ Հայերի՝նրանչուսլովայն սածմանը,որ Հայկնստացավ ն. իր զավակներով իր յոթ որդիներով»: Արգ՝Վաղարչակը, կարդավործլով իր արքունիքը,իր մոտ ՄՍ.-ուսԻ զ». Սուրաքնանը՝ Մուրացյաններին: է հր պաչում ռրդի նրա Արչակին, որդիԱրտաչեսին, հոկ նանա. Առան գոչվում է ՍյունիքիՀարավարմելյան կողմը,մինչն կուր մյուս է Հաչտոյան ուղարկում արքայազուններին գետն Երասխը, գավառը: եվ. որտեղգտնվումեն ՀայոցԱրցախ ն Ուտիք աշխարՀները,դա րոլոր Թագավորների Համարեղավկարգուկանոն՝ որոնցե դարում տիրեցին ժեկին ազվանները: Վազնչական ժամանակներից իրենց մուռ որպեսժառանգ, եբասխի պածել հսկ մյուռներին ուղարկել Հարավային կողմըսրանցՀետ միասին (ոչվում էր Այանկամ Իրան, ոին բատ Հաշչտենք, որպեսզի ապրեն ո-

|

|

.

'

'

ՍՈՍ

'

|

Ո

|

|

|

«

"

՝

`

ու

պարակական զանդիկգրթի՝նույն Էրինք-Վեքո սրբազանու

Այլ 0-ոսր

Առանպատ:

Հիներկիրնէ:

Ծափդծից ճիկիրը(ՄՍ.-ում՝ Ծովիացւոց՝ ծովիացիների| դտնվումե կուր չհոի արձմլյան կողմում`Աղվանքում կամերանսաՀմանակից երկրամասում: հոկՀիչյալ մյուսՋենղերը գտնվումեն արեմտյան կողմում, որը ւոոյՈւոիթի է

իկ գուչարացիների Գուգարթի մասը: բաքում Արքային». Խործնաջին (բ., բ.) Մելասթննի Աբյուղենի՝ ե ("ոց էիբփայի Իրճրիայի (Իսպանիայի) ավեծրից «րուրոլոնոռորի Բծրգերիներին ծովի կողմում բնակվածներին, որոնցից էլ, բնչ... է Ուխտանես պատմիչը, վրացիները, դրոսվումէին ըստ

Գոնտու

ասում

ոն

ն.

Հիչում է

աֆ

սերելծն

բայց այդ

Հավանության արժանի չէ, ն ՄԲիացիների գծրությունն է

64 '

Րտտ

ա

Անգելյա: Խորժնացու

տեսակետը

լ երկբայական է:

Խործնացու՝ Որդունին: ք

իա Ջր

խեցԹունավորսողունների արյան մեջ, ն այն պոնտացիները '

մի

ու

ն

ազատության մեջ: Վաղարչակք,

մեռնում Հետո թագավորելով է Մծբինում, քսանմեկ ւտարի, նրա թագավորեց որդիԱրչակը"", քսաներեք տարի:Դոնչտոու ծովիափին,որձաքարի մեջ նա կառուցեց նիզակ,որը թալթա-

խանիմասինասում ր

է

'

ՆՈՒՐ:

`

՝

է, որ սարից բաֆաղանքի Համաժայն՝նա նրանբաղդատումէ ՀայկազյանԱնդեղյա ՏորբիՀետ:

"

մեծ

ուժի ածր՝

Շարաչանը. Սենեթերիմբ որդի Սանասարի կամ Սանձսանի կոչելՍանասնական ԼամՍառն, ական: ՄՍ.-ուսԻ Տ "4 աոունի:

որիՀամարի այն պեւոթէ

քէրունըն էր, :

:

'

Խործնացին (բ-, Ը) -Ռոստոժ Սագճիկի, այե է՝ Սեճեստանի Ռյուսդեմ իչ-

Սա՝ բատ

ո

մյուս սլատմիչննրի, որոնց պատմությունըկջված Է Սրմոսք՝՝ կայսերոլատմությանսկզբին: `. Հեբակլ ,

"

5- 429

ՄՍ.-ուսԻ

Արտաչես:

.

ւ

.:

':

85:

ձինփին. պաշտում դործ":ՆրանիցՀեւոո, Պարսից աստծու

Անտոնինոսը Հրեաներիարթա: Պարսից կարգեց Արչավիր թագավորիժամանակ, քանի որ նա փոքրաՀասակ քսանչորստարի,որին իր ճրկրորդր Արտաչեսը, կարգեցն. երեխաէր, Արչաժին չեր կարողօգնել, որի պատճառովնա ոհրմց ամբողչցամաթին,անցավօվկիանոսից այն կողմ, Հա- | «նազանդվեցկայսրինէ. բանվորներ տվեց Հերովդծսին' սավ մինչե Իսպանիա վերադարձավ ձերբակալելով Լ/լաչատակելու Ա նտիոքի փ ողոցը: Թ աղավորելով քսան տարի` Նա դիայիկրյուսոս արթա

Արչավանի երբորդ՝"տարրում,թագավորեց նրա որդի

Է

օրոք,

որին

սա-

ու

(Թագավորին:ուներանծամար նա մեռնում զորք, իսկ է, ն. թագն առնում է նրաորդի Ափագույըը: որին նրկիորդւ անդամ արնմումոք գալուժամանակ մեռնում է ծոեն ասորիներըԱրդար Ն րա հրկրորդ տարում կոչում: ծնվեց առնում եվ վում: Թագն է նրա որդիՏիգրանը, ե Արչակունի Տերը» Օգոստոս Հրամանտվեցմարդածչամժար կայսրը անցԹաղավորության տարում: Նա գրավեց քսանյոլթերորդ ն բոլոր Երուկացնելու մ ասին: Նրա պատկերը Հայաստան, բերվեց ն. աաղեմը ապանեց ՄաՀռոմեացիների կրասոսշ . զորավարին: ՀայերըՀարկատու նան. Առորնատանը, դարձան,նմանապես ժաքումԹողնում է ՍիՀրդատին, որի որդինապատամբելով է. ԱամբողջՄիջերկրայքը: Ր եգիսլտոսը Եվ այդ ժամանակի

|

|

ն. այն արձակումՄաժաքը կոչում է կայսերանունով:Դրա- | Հրեական օրինակի, իսկըստ յոթանասնիցօրինակի՝Հինգ ՀաՀետո նից Քարզավրանը նե վերստին գրավումէ Երուսաղեմը ղար Հարյուր իննսունութ տարին,ըստ ենանութ: Հինդ Հագերիվերցնելով Հյուրկիանոս Փաչանայապետին՝ բնակեցնում զար իննսունմեկ ըստ ասորիների՝ տարին, Հինգ Հաղարքսանէ Վանում: `

Տիգրանը, Թաղգավործլով երեսուներեք տարի,մեռ-

էր լուսնիտասներկու վել: Տարին բաղկացած ամիսներից: նրաորդիԱրտավազդը, ոինհի եղԺԶ. Օգոտտոսը Հեւոո, էր երկրորդ ինջնակալն Հուլիոսից բայըներին Քույրերին մ բնակեցնումէ Աղիովտում են ասում, որինփորածանշ Առբեորը կայսրկոչվեցն. Թազավորեց բանում,ինչպես որ մյուս Արչակունիներին՝ ԻնՀաշտենքում: Հոոմի Թագավորության չորս Հարյուր խափանումից վաթՔԸ չարժվումէդեպի էւ Անտոնինուսր Միջագետք, Հետո: մեծ («ելով գ ոստարի սուներկու է՛լ ավելի Հոչակվել Օգոստոսն է նրազորքը, գերում նրան տանում քի",մոտորում Աստծու ն եգիպարքայի ծնվելու ամենակալ Նրա օրոք ժամանակ: չոոս՝կղծոպատրա առնում է Թագուչուն նվեր: ԵվԹագն է ՀազարՀեծլալով Արեկանմոդերը տասներկու Լշեչով,ոի սով է նա Տիգրանի եղբայրԱրչամբ: մուտ, ն. պետերը, Սջֆագնազրից Դաղծատինում, զորքը թողեցին Աբգարի այն Հ«րզծրը (աքա է Հռոմեացիներին, Հերովդծաի ՝ պարսիկՄելքոնը,Հնդիկ Գասպարը, արաբ Քաղդասարը, Հառակաւ կաւ տասներկու ՀազարՀեծյալով իչխաններու| հրենց գնացին՝ նիզակի կառուցումը Հետ տանելովոսկի, կնդրուկ,զժուո էՎաղարչավին: վերագրված "ՄՍ--ում՝ |կնքամոժ): Այս մասին ՄՍ.-ում՝ ճիկիորդ: կայսրին ղին է ոմե Լուկիանոս Օգոստոս Փոանլը,որը Րստ Խործնացու «վատմության՝ Արռաչեսի էի դիավումնծիր զոնվում Քո Ասորիքում. «Թող Հայտնի լինի Հունաստանից ինքնակոալուայն (ողմ չեն անցնում:Նույնպես |. կրքաոսի ն խնդիրը: որի անպատեծությունը, թյանը: որ Հարավ-արնելքից եկանմեծաչուքայբեր երկրբէ, պատմիչների Հայտնի Բոթծրիամ չրիզումների է, արդյունք ոբը Հիջատածնվածմի երեխայի՝Հրաման պագեցին Պաղեստինում նան Խորքնացին, Տում

է,

ն

լԹռգնառնում

է

ու

ու

(ելաԻ

տալիս

ա

ու

։

՝

՛

:

ի

Իմ:րոտոս:

ստա-

տակավին ոչ այնքանՀայտնի կերպով:

:

.'

3 Տիգրանի Հր՝ Արտաջե մածվանէ Արշամբ Թագավորության միջնըն(ած է յոթանասունտարի:Նկատի

ուեննալուի ոթ Տիգրանը Թազավորքը քսան տարի,ավելի է նրանՀամարել նպատակածարմար ոչ թն Տիգրանի որդին,այլ

մեծ Հակառակ դեպթում նրանից ճլինի Խղրոթորիին, ենջը,որինԼուկիանոս ւ

ո

(մաճայած

սո-

տարծվանում) Հիչատակում է Հեռ, ինքըՀիչվծլուձրիննսուննանցտարիքում: ճրցարակյացների Ը

|

որի

Ըստ Միբայել Ասորուենանոս պատմիչըաղեքսանդրացի կրոնավորէի».

գրեց Ադամից մբեչն.կոստանդիանոս ընկածժամանակաչրջանի պատմու-

թյունը: : է ասվումնրաՀամար,ոի մոխ ՀԵՀուլիոս Սեսարը փորաՀան մեռւնծլուց :

սո

|փորից: նրանՀանելեն մորարդանդից այսինքն՝ Հռոմեացի: Լուկիանոս Փոռանկ,

։

ատե:

ՆՄ

ԲՈՒՌՆ

`

դուղիմեռաը'

հակովի վնրուտա,283. ատտղից,որն առաջնորդումձր սպանվելովնույն Թագավորի կողմիցԱրալվոնմ կրանց»: իսկ երբ մողերնայլ ճանապարՀուվի գնացին իրենց Իսկ Թագոավորելով հրեսունութ տարի, քաղաքում: Աբգարը: կոտորեցՀազար ախճանվում չորս Հարյուր աղետքում տիրում Հերովդեպը. ծրվիրը։ է, ն. ու. վաթսուէ Սանատրուկը Ֆերկուժանումների գնալուժամանակ: 0Տիրոֆ Եգիալտոս Եա,Թաթո դտատոսր գնում է եգիպտոս սպանումիր զորավարԱնոոքսան տարի,մեռնում է որսիժամանակ,նե թաղն դավորելով ինոսին, որը անկախանալով թ ագավորումէր: Արդարը առնում է Արչակունի "չի կնոջ որդի երվանդը,որը կոտորումէ նեց ՈւոՀա քաղաքր է. Մձբինից ն այնտեղ տեղափոխեց Քր Սանատրուկի բոլոր զավակներին, ազատվումէ միայն Աշթոռն դիվանը,ինչպեսոր Տիդրանը չինեց Ֆիզրանակերոը,տանս անունով մի մանուկ, որին վերցնում է Սմբատը ու: Ամիթէ կոչվում: ՄերՏիրոջ որբը ծննդյան մուռ: Եքհրեսուներեքերորդ փախչում Պարսկաստան, վերջին Դարեծ արքայի տարումմեռավԳարսից Արչավիր մեէրեք է Միջագնտքը թողնում Տիտոսին: Վերավիոխելով վանդր ոիղին. մեկ դուստր, որոնքվիճում էին միմյանցՀետ լթագանա ծապես կառուցելովերվանդաքաիը՝ արքունիքըԱրմա: Համար:Աբգարը վորության գնաց այնտեղն. Հաչտեցրեց չոեղավոխումէ այնտեղ,որիցավելիՀեռու, Ախուրյան վերից ավագտրդուն՝ Թագավոր նրանց. Արտաչեսին, հսկ կարգեց, կուատունը,ուր թուրմ է նչագետիափին,չինում է Քաղարան Սուրենին, նրանցթույր կոչմինմեծարեց Կարենին Դածլավ իր նակում եղբայր երվազին մինչե (եր Թագավորության Եվ երբ Մ վերադառնում անվամբ: է, Հիվանդանում է բոր Այդժամանակ քսանմեկերորդ տարին: Արտաչեսը դառնումէ նա Հիվանդությամբ: ե Գալով Եղդեսիա՝ Հռոմեական է ԱՄառինում ճակատամարտ Մարաց Մարզում, թաղավոր տալիս մուտ է զորավարի ուղարկումԱղձնիքի բղեչխ ՄարիաՀայինշ, խուրյանգետիափին,Երվանդը փախչումէ քարշ,է. մեռնում ն ԱռրաՀունիթի նածապետ իրեն Հավատարիմ է չարակնայդ մարդը: Թադնառնում է Արտաչեսը, Շամչադրամին որը չի, որալեսզի ն րա երթըդեպիարնելք նում է Անանձին, նենգմւռաղրուայն տեղում,որտեղ խառնվում Արտաչատը Մեծամորը չկարծեն:եվ ելեթրապոլիսում՝ Հանդիպելով Մառջնոէ երասխին: թյուն Բոլորկողմերիպ բերելովգերիներ՝նա Հայատտասին՝լսեցինբարիխոսքեր, ե տեսան նում անմչակտեղչի թողնում. չորսանկյունիքարերովնչում` գնացին Երուսաղեմ Տիբոչը, որը մեծամեծ Հրաչքներ ծը կատարումՀավատացին է սածշմանները լ կոպար), կարգում է ամսվա,չաբաթվան. տեսած նրան:Բերեցին ն Աբգարի Հրաչքները սկսեցինմեծատարվա բոլորմանօրերը,զարգացնումէ նավազնացությունը, Բել»բճրեցիննան պատկերը, : որը մնաց Ուուծայում մինչն.ՀուՔառասունմեկ ձկնորսության արՀենատը3 Թաղավորելով նաստանի նիկիվոռ(Թագավորը, որ տարավԱոատանդնուպո-րի՝ մաՀանում Հետ է, որի մաՀակիցեն լինում ոչ քիչ ծառա՛ լիսԱբրաամ միջոցով մետրոպոլիտի ռրը մի քաներ: ԵվԹագնաոնում է նրա որդիԱրտավազդը, ԺԷ.ՆրամուռեկավԹադեոս առաքյալը, մկրտեցնրան է գետում,Մեծամորի նի օր անց որսի ժամանակ խեղդվում մոտ՝ Քաղաքը է.գնալով ամբողջ Սանատրուկի նրա սռլանվեց

հայու

ու

ՀԷԳ

ոչաոմնայա:

ա-

ու

լԹագավորը՝ թողնելով

ու

ու

ու

տա-

ու

կողմից Նույնբախտին նաւ Արտազում: արժանացավ Բար`

քաղաքը գրվումէ զանազան Բարդուղիմեոսի նհաչատակության 4եքրով՝ որոնցիցառաչինն Արաբփաոն, Աբնբանոս, Արաբիոն, Ուրբանոս, Բարմա ըստ Խործնացու, Քաղաքիմի նչավերջինը ավելիստույգ են, քանի որ Բարմը, սաՀչմանին էր Պարսկաստանի նավորմասն էր, որը Մեծն Աղբակն մոտիկ:Այն

"ւ

ԱյդՄառինոսը ' աժ Արդա պատմության Բ

վում:

:

Բքի

մեջ«0

Սա

բփնոսէ ոչ-

.

|

2Այդպես է նամ. 00.-ում, բայց Հնագույն պատմիչները ԻՀարեն սումայդպես է նակ. մոսկովյան օրինակում): ւ3

Մար.

( Հիշտբ՝ ելեթծրապոլիս Ազատ Քաղաք),

ո. եթ-Մեպրին,գյուղավանէ: Իոիաննրիտու, ոիը

68.

ու նշանակությամբ, Բ18քաղաքն

Հին այժմկոչվումէ Սեր-Ալպազ՝ Հայկական չեն: տեղըայժմմեզ Հայտնի նածատավկության Քարդուղիմեոսվ

ա-

որը

ոբ նչանաԲելթողաքրա, նույնը`

(րտեվում մոտիկ,այժմ կոչվումէ Մ Ակաղոնին |

ԱՅԼ աակ Հին0.-ուփ ձկանորսիԸայդոզեսէ

լ

լ

|

ու

է երվանդաչատ որ զոնվում այն Հիջնաբերդը։ Այ«ինքն՝ քաղաքի. բանան

մմ ՄԾ.,-ումի: .

«ԱՆ

Ը.

69.

տանչածար լինելով

մոտ` կամուրչի, դենրիկողմից:Եվ Պերող Հաստատելով Հելլենական գրով:երաօիռքԱրտաչիր ՍտաՀառաջինի երրորդտարումթագնառնում է նրաեղբայրՏիրանա. Հայստբացինսպանումէ Արտավանին: Այդ բասնը լ սնլով՝ նր՝ (թադգավորելովի քսանմեկտարի: երամասինասում են, նում է կայսրինն. վերցնելովԵգիպտոսի Փիլիզպոս՝ զորքը՝աոր նա երկու ձի ուներ,որոնցԹեավորներ արագրնթաց էին է սնավերում Պարսից տասը չարի արունակ աչխարծը կոչում: Նա մեռնում է Եկեղյաց ճանապարծին՝ պատտներիի Հանդիալծլով մոտիցմինչե, գոնտուլ,ծովափը` ձյանմ,է թագավորում սաստիկ է նրավերֆինեղբայրՖիգրանենխուստիմատնելով Հ նդկաստան, մինչնոր ծկավԱնակը, նր,ֆառառուներկու տարի: Նրան է նրա որդի փոխարինում գությամբսպաննեց թաչին, բայց ինքն էլ մեռավյուրայինների Քո անվանակից Վաղզարչը Դարոից Հետ միասին:Եվ պարսիկ արբայի հ րեսուներկունԲունդարը, վերցնելով Անակի որդի բոթղ տարում: Քասենի գավառումնա չինում է Վաղարչավա- Գրիգորին, ն. որ եկել էր Անակի Հետնից,գնաց կեսարիա նրան ծնել նըչ.ութ էր եր մայրը: «լարսպում է Քասաղ գեոխ կնության առավ Ե վթաղի Քույր Սոփիին: Մել տարի անց,երբ ափին գտնվող որթ չինելձր Վարդդեսը՝ Վարդղծաավանը, նԲունդարը) Հասուզում էր գնալՊարսկաստան, նրաաները, փավակյաց Հայկազուն երվանդի թեռակրը: Պարապապատելով նելով նրան,

Արտաչիրին եա

մա-

Հ Վաղարչապատ բսնտարկում քաղաքում: Այնտեղ Սովվինդառնում է մանուկ Գրիգորիստնտուն, որին (Դրիգորին) տալիսէ իր ամուսինը՝նրանխլելով ՌդոՀիիգիԿեսագեղի կիպ Անակի կոտորածի Եվ տանելով ժամանակ: մյանցՀետ ն Թաղավոր ոմն Սուրչապ ունենալով են նա բիա՝ ընծայում Վնասեսյին, Քրիստոսին: Այնտեղ սովորումէ ծուանթիլ գալիսծն կուք բանակով գետիմոտ: Վաղարչը, նրանց նարեն ասորերենէ երբ(ինում է չռասներկու տարեկան, կոտորելով Հալածելով, անցկացնում է Ձռրաչդունիցներս, ոմնԴավիթ նրանամուսնացնում Հեւ: է Էր դուստր Մարիամի նա սափայն Հանկարծակի մեռնում է Քսան նետաՀարվելով՝ Հետո են Երկու որդի ունենալուց նրանքբաժանվում միմյանՀետո: եվ տարիթԹագավորելուց Թագն առնում է նրա որդի եր ավաղորդու Հետ գնում է (անանըվանքը: զիցՄարիամն Խոսրովը, Գարոից Արտնան արքայի երկրորդտարում: Նա իս կրտսերըգնում է ոմն ճգնավոր Մայրը Նիքոմաբի հտնից: անցնումէ կովկասյան իօկույնեեթ այն կողմն. առ(լեռներից Վրթանեսին վերադարձրեց իր դայակին, ո րը մեծուցնելով նելովիր Հորվբծժը`բնաջնջում է երկուցեղերինէլ: եվ ամեն մուսնացրեց նրաննա: ԻսկԽոսրովի մածիցՀետո Արտաչիրը՝ Հարյուրլավ մարդվանցից մեկպատանդառնելովվ|էրարաո» կուռորումէ նրա Հիչատակները, հում է բայց Տրդատ: մի անունով հր տերության այնտեղից՝ փորիկ ձրքխայիՄաեդավունի նչան-արձանագրությունը ցեղից Արտավազդ. աճունով, ոմն նախարար է ունաստան, փախցնում որը մեծացավ Լի1 կիանեսիչխանիմուր: Հին0.-ում՝ նէտիայդպես է նան ՄԾ.-ում): Եվ Գրիգորը, լսէլով իրենց Հետ պլատաՀած ԱյնՔաղաքավանը, որի մուտայժմյան բոլոր դեսչբեէ: էջմիածինն մոտ ն. ծառայումէր ըը» գնաց Տրդատի նրան: իսկ Գրիգորի սկղբուփ Սրպատմության Հիչատակվում է «(յութական բուլղարների մոտ ի եղը, որիճի մասը, անունով մյուս եղբայրըտարվեցԱրտաշիրի Սուրեն ոմ) Վունդի առանձնանալով գլիոավորությամը, Բնակվում ձր կողիե Բասենի դաստիալրակվեց Հորութրոֆ կողմից,որը Հեփթաղներիմ սածմաններում: արքա Խազիրները բուլլարներին ցեղակից ժողովուրդներ են

այն՝վաղարչապատ անվանեց, է նամ. Նորջաորըկոչվում ՛ նրաօրոք բուլզարննրե՞ու խազիրներըձ, միաբանելով մի-

ու

ու

ա-

:

որոնքՀայտնի ձին

հրենցնչանավոր

»

ասպատակություններով ն դեպիարեմտյան Ասիա բյուզան-

կայսրություն. նբանքԺ դարիցՀետո դական

Զորավմ Հորա դուռրկամ Հոների

ո թ

այլեսչեն

որն

Հիչվում:

ԴաՀակը դուռն է, ԹուբԴերբենդի

կոմ ֆեմիթ-գազաւն, ընկածէ

`

Կովկասի (ծրչում,Կասպից

»

ԵՈ

՛

ՄԾ.-ուս" Աբտաչես:

.1

Է...

են Հեվլթաղներ կոչվում թետալները կամլթետալացիները, իսկբյուզան-

դացիները նրանցկոչում են Սպիտակ Հոներ,ոբոնք Ցեզակից ծինԱրննցն. չին պարթեների ա չխարձի Հ յուսիսային կողմում: տեԻնչ-որ մեկի բնակվում տոծմն էր: սակետով դա Դիպեդաց ւՎ ՃԸ

Կայ

կ

կիննէր":Նա երբմեծացավ, դնաց Հենաց1| երկիրը այնտեղլթազավորեց նրանցվրա: Ոմանք էլ ասում են, թ. ուն Զդոնն Գրիգորի եգբասյրբ էր,որի կոմա ԱՑ ործ ԿԱ ոն |. բովուՀու, որը Տիրան արքայիկինն էր, որին. սպանեց Խինաց Առիդեսը: թաղավոր Հակոբը, վերցնելով իր բույր Սակգենին ու-նբա:որդիՀրոչեին, մածիցՀետո դնաց ԳԹաց ծնոզների

Ի:Տան Հարթ անո վան

|

որդու

նրա

տարում Տերը: Քառասուներորդ՝ լճծնվեց Այնուծտն,

ր

|

փինտրվեց,զանվեցՏրդատը: նրան

|

ձավ:Հենցնա ինքն էր, որ դնացՀունացարթայի վրա ն.

րության) տասնչինդերորդ1 տարում մկրտվեցմեր ՏերԱռոո-

ՎեԾ Հխումը:Գայիուը՝ նա չորա տարի, իրնն անվանել ավեց սաստված, Աստված ռպանեց նրան:Կղողդիոսը տարիինը ամիս: Նրակինն Հավատացին որդիները ն. գտան Քրիո։ տուվխն Տիրոջխաչըշ հա Ներոնը

"`

երկիրը, որտեղ Հրաչեն բաարեպատեչ ադիթով դարԹոսդգավոր

(

դավորեցին) քՔճաներկու Տիբերիոռը, տարի: Սրա(թ. ագավո-

ու

տասներեք տասներեք տարի: կուռորեց սուրբառաթյալներին: Վեսոլիանուը տասը ու

|

տարի:

ՏՖիտոռը՝ | երկու` որը գրավեց տարի, հը ախոյան Հանջեց Երուսաղեմ կայսիը Դիոկդետվխանուվն:. Տիտոսի վախեցավ եղբայր Դոմետիխանուր ն. տարի. նա ՀովՀրաչնից, մեկայլ կորին ու

նման, ննա գնում,բռնում է գզմատավորում Թագավորի Հրաեն

նոս որդի

պա-

ոասնչինգ Հաննեաին ուզարկեցՊատմու: Ներվասը՝ նա մեկ«տարի. Հովյ

|

չաննեսին Ասիա: վերադարգրեց՝

Տրայանոսը

տասնինը մութբի»որը սպանեցիդնատիոսին: Ադրիանոսր Քսանմեկ նա չինեց Երուսաղեմն եր աներ

չեին. բերումէ կայսրիմուս: Դրաս Համար Տրղատր Թագա-լ վում է ն Գրիգո Ք Հեւ դալիսէ Հայաստան: Տրդատն եր. ու

ադավորության)Ի տարում չարչարում է առաջին Հրրին ցում

տարի. Ակյուղասի օգնությամբ: ՏիԻ

ոիր կոչվեց Անտոնինուը, հր որդինեիիՀեւ բարելա չատ, (թագավորեց) միասին պաչիկ լասեմրվու նինը ատարի, կոմիդուը՝ տարի,Պերտինաքար՝ տասներեք վեց նաՀատակվում եվԹագավորի է դալիս: գլխին փորձանք տարի, Սեերոսբ՝ տասնութ տարի, ԱնտոՍուրբ դուրս Գրիգորը, գալով վիրապից, որդի` Սնծրոսի Հինգ օր սոված չորս տարի,Մամելի նինոսը՝ Աղեքսանդրոսր մնալուցէւ վաթսուն տասներեք օր վարդասլետելուը Հեւոոերկիրնազատարի, երեքտարի, Մաշթաիմոսը՝ տում է վեցտարի: նրա մ ն ասում դիվապաչտությունից Տրդատի են, Թե Հավատում Թագավորության)մասին Դոր էր դիանուը՝ իրոջը:Փիլիոլպեռը՝ վեց տարում քաՀանա էդառնումՏիրոջ տասնյոլթերոխղ նա տարի. օգնեց միջոմեր Խոսրովին: Դեկոսը՝ մել տարի, ցով" Գալլոսը՝ երեքտարի, Վաղեբիոսը՝ ..ԺԸ. Հուլիոս տասնյոթ տարի» մեկւղայկղոդեուը՝ կայսրը» չորո տարիյոթ ամիս, Թագավորելով բե» յոթ Ափբելիոռը՝ տարի: վեց ամիս.նտ վինժխրնՏակիտոռը՝ գաանի կերպով սպանվումէ մի ներթինու

Աստծու

վերապը:Տրդատի տան. (թաղավերոթյան) Հինգերորդ առսպրում սուրբ տիկնայք կ գալիս են Հայաստան են:

|

ւրս

Ի

'

:

"

|

որը կողմից,

Հրով այրում է նրանշ:երաՀաջողության Համար Հռոմեական (Թոնրա անունով գավորները կայսր (/Հետո (ոչվեցին:

Թագավո-

նա Իծց/ Օգոստոսը, Հրսունվեց տարի. ն.

էլ Անտոնիոսին ոպլանեու նգիպատոան Ասորիքը գրավելուչնորՀիվկոչվեցՍելնաստոս Հոկտավիոս, այսինքն՝Հաղթողբախտամեծ:

դիրծղավ Խոսրովի մաՀվանՀամարն սպանվեց: վեցտարի.ոմանքասում են, Թե ֆո Թաղադրեց .

շա

"

լու

ու

ՀՇ«Գարպաագաթ,

ու

ՄԾԻ Տ 9Նանոր . Տե է: կիննէր: Հեներըչիներըչեն, այլ կովկասյան ժողովուրդներ Հ

:

ւ

`

մաններում: Ը"

Չք.-ուՐ

:

էին Դարբանդի սած-

տարո ան, իոկէ 3էրբառաձեին տասնչինգերորդ, Հաջորդում է. ոիինփաթ Հավիտյանս, ""Բում ամեն: փառք ամչն»՝ ՐԱՆԸ /ոծանտ, ան՝ Կերի սպանու աչխարծում տարածված (ուրըպատժիչի Քոց է: Ջարմանալի

12.

ժիրանալը

00.-ումԻ 00.-ում՝

Դոբուը՝

Տրդատի | հ

իրս

-

։

Փառասուներեքերորդ:

:

ք

Պ

՛

ՆՐ

տասնվեցերորդ)

(Մժ.-ուԲ տասնութերորդ

լ է կոչվումխաչի կղողիոսի կինըՊատրոնիկե գյուտի, պաոմության՝ մէջ, որ գտնվումէ մեզ մոտ՝ Թարգմանված մերԽախերների կողմից, շ

լում է անվավեր գործծըի չարջը: '

" Հ"

:

ք

ւ

բայց" այեգեո-

"

ՏՈԵՐՀԵՐԴՈՅՏԻ

ՄՍ.-ում՝ Քոքսանչորս: որ"

ՄԾ.-ոււՐ Հիսունինթ: ԼՐ0.-ում՝

ո

ՅՈԴ

ո

ս-

ւ

տասնինը:

ՄԾ.-ուսԲԱղեքստնդրոս Սեհրոսը: Գոռրոաը նալխՀաշտությանգաշինթվերց Պարոկաստանի Հե ապա մարտնչծց: Ս,դժամանակՏրդատին պաակելը է, որիկովում Հավաստի էր

Հ7

Հետ փրոբղիների Կարոսն: միասին որնց) ծրկու (Թագա.

| ոկզետիանոսն Վմաքաիմիանոսը՝ : | նքա |լթագավորության) ծրրորդտարում Տրդատը թագան. դանում է Օտա դրվելովզալիսէ Հայաստան որը հչիանին պածելէր արքունիգանձը:Նա Անի ամրոցումգնում է նան լ|

բի:

Աե Ծա

ու

' տալի Ե(Հրաման Աոոճոք: 49 արաոլջ այում նավակատ

տա-

,

գը.

:

.

լ

թեք

լվ Ն աՀ Ինի ագո հալին նեւ Գրի-

ուր»

,

ող ուրախակից

ըզոային

զորքի

նհ աղ մատուցել, Հրամայեց այն օրծնեց

3 րը

,

Հետ:

Սուրբ

կնց ԱՑ: չզոՀեն, որով-

ուղա

ամ-

:

բող մՐմիրը«րպաագի ե Ար ն անասուն Հ1 նրաՔույբԽուրովիդուխավին: Է 4 Հայոց ն ախարարներից չատեՀետն, ասում է, են Ինչին գալիս ա ծչանա օրծնֆու-` նրանդիմավորելու: Ք խառնվում ժ ական Ր Տրդատի տասնՀինգերորդ յունը, թյուն այն կոապաչտության նատում է է Հասցնումմ:ՀՆ տարումսուրբ Գրիգորը րեանեռումնախ սուրբ Թաղքուառաքյալի նն մ: Ե, վանում էին առում ալցոռին՝4եռնադրվելով Թար, ՈՒՅ Գրիգորն է, թե. Կեսարիայի սլատրխարք Ղեոնդի| Լեռն են, ա Թ ատությունն 7 որեիներն, էե, կոզմից:Նա նբ Հեւ բերեցսուրբ Կարապետ իի անթյ 7 ուն 1 ատութ ՀովՀանննսի երչչե ի Էջ ԷՐ Վ Բշ": ԱԲ» Մ խարքները, որոնքՀովՀաննեսը ապ է՛ աներն երկու «ՈՐԳորն ԱԱ Պարը "Գրի Չատմոսից վերադառնալուն Սե.է եք ե

Քառխ` առա

,

բբ

:

մ

։

«ոո,

'

ի

"

գնալու ժամանակ երուսաղեմ բերել էր

'

:

ր

ուն

ո

`

ե

ու

հէնքեցին՝ եցի ՍՈՎԸմլ1ու մեռնել 1Իատրոսի, դաչի ՔԱ Բէ

"

ներա: եւ Կա հան նարիա| Հարթ, նիիառում

Ժերժլանոչ"մանանա լեք

նփեսոս,

իսկ

Դե.

Խնդրեցնչխարքները, բայց սուրբ Ղեոնդը չէր կամենում Լ վինչնռր Հրաման չառավ սուրբ Հրեչտակից: երՀետո տվեց ց ռր լու լուսավորաջբծր,որոնք.Ֆրան տվել էր ՀոոմիՀայրապեբոմբ տը. նա տվեցնան սուրբ Աթանադինեսի նչխարքներո: Ն տա

|

.

,

ոնաադ ԱՆ,

լ միմյան Հիմյանց

ոշ

Գոոլ «Ր

ամուքից

ձան, ՀՄուռիսի Է բնակիչները ք."ՐԸ Պարս ԲԱՑ ՇապուՀ Զապուծ

նայ

թՈՅԻՆ վերա-,

արբայի ԱԵ դմում|18Րոլ էին Աղվանքի եղի նածաՊՔԵ ղվունյաց ցեղի հլ կողմը: Սղկունյա (1«Ը: նածա Ս ր հետը աղ,ապստամբ, 1ով մտնել1 էր Ռ1-8 ւմ պկանբծ.րդը, ուր գնում է բերա Գլուխըն `

Բ

Գա (եջՄարիամի ե-- արուն իչ,փորում Ահնաց ուղարվում Տբր: 4 Աւ աան . մեՏԸ Հարա աան, Ի ո. ա բդատ խաններ բնակիչներին Դեմետրել Գիսանեի գարդարացիների, գավառում, (Եկա ՆԻՆ աաա, սպանումէ արքայի Վաղարչակ Քասիլների արքա ճուկանաձիգ տասն Հինգ արձ անցապանվելին Հակային: "ո այգաոեղ, իոի նրանց (ուսավորչության երեսուներորդ որդիները սուրբ ժառանգեջին Գրիգորը

ասում մասին

էին, Թե նա սուրբ բայրն էր: Դրանք բնրելով՝նա տարածումէ Հայոցերկրում՝ կես մասը երկու Հն ձ պաչելուվ Աչտվչատում՝

:

'

ո

յան

ւ

,

տուն:

Հո

կուռո-:

սր

ու

ղ

մուտ է.

նան

Տարոնը: նրան չտարում 'Ք ք մազէր կար բիստակեսին ուղարկումէ Կեսարիա ին, ոմանք դեուն, 4եռնադրվելու, չն ածում, մազ Թադեոս ոչ.ոջ «3: առաքյալի ի

եր

ունե

Թոյլ տալի օրոք Տէրոջը Հավատաց

չէր երա ր155 ատանգիանոս սպանացին, որը թադավորեց էրեռունչորա տարի`գրավելով ամբողֆեվրոպան, ն Սիջերկրայքը Բ Ս)ջեր Աո, Ար"գան, րբ Գրիգորը յոթ անասուն Հ ազար Ի / ն նրամոտ է դաչինք ալով գնացի կընո

ջ»-

ար" .

ռի' 1:

«Գրազան զորրիՀետ, լայց նրանայդ ժամանակ չի Հաջողվում Թագա

կայսրերի

ուներ ճիռ չին ժումաաինը ՐԴՈՒ ԹԻ էր Ատույգը՝ տարում յր, ՄԾ.տասնյ ոլԹէրորդ ւմ): էա

անառռ

"

ՄՍ.-ուսԲ Փե,

Ֆ

նամ

|

Ն

է՝ Վորովանոս: այդ բաննՄ՛ է Ճենոր Գլակն ասումիրժամանակի Համար: Ներ

:

Հարա

'

յ

Էմին ուչիանոս.Ս:էմինը '

ժանդթագրում Թէրետ

|

Ա-

ձնոնադրությունն

առաջին այնտեղանելու է եկեՀիմթերըգցելու Համար:Եպլիսկոպոսապետի անունը, Ար Կարնադրոց մուրբ առաքյալը, Թեոչիկլու լ է. «0 րբ եղավնիզիայի ժողովը, Արիատաղեար վերադարձավ սաՀմանվածկարդով, փսաշմանված սուրբ պատրիարք Գրիդորը գնաց ե ն Տարոնչորս ամիս մնացԱնտոնի մուռ,որոնք կրոնիդեսի դոցու

"ո,

ն չեվին, ինչպես մեծն չնմին, ինչսլես մեծն ովանար, բության որպեսզի բո

մ,

,

.

4.

00.-ումբ

Հո

`

։

ուվորնի

Իլ."

:

էա Համաձէ(ՄՍ.-ուսր Հատանէ/: ՍԳՈ 11Ռրլազմկրայխտ լուսավորիչՀայրծրինլատմամբ ոմանց որդիների վով «իցանչափմեծարանք կա՝ Հորինելովայդոլիսիպատճառնձի, ոիոնցնալխարինակնէ Դաչինթի Հիչյալ Թուղթը, »րը ոչ թէ դաչինքէ, այլ անչեթելթ,երկլոանընդունելի միմբբան:բան: / ական անընդունելի ԵՈ»

`

`

ու ու

"

ՄԾ.-ուԲ

ԲՈ

ծպիսկոպոռի:

ՀԹ

:

։

:

չզաչտիքո նորադայրժ ժողովուրդըկամ էլ քո մեռնելու ժամանակ կարծիջներով»: Որը ն. չդայթակղվի տկարամիտ նա նակատարեց, որովՀեւոն. այնտեղից գնաց Մանյաայրը:

բը

ուր վախճանվեց լեռան վրբա՝ դավազանին Հենված:նրան ,

նրաովլինեիմանալու

ն թաղեցին,առանց դաանՀովիվները

(բ: իսկ Հետո երբիմացվեց, մեծարվեց այդ տեղը:Ասում27

Թե երբՃենոն թագավորըփնտրումէր նչխարքները, տեսիլոմն ճգնավորի, քումԼռուրբ Գրիգորը) Հայտնվեց որպեսզի վերչինսգաղտնիտանինրանն ԹաշցնիԹորդան եկեղեցու Հիմքիտակ,«որը, ասում է նա, ես չինեցի»:Եվ նա դոնվում ք այեոել, քարտռոյում:կարգոին վելին նչեարջըն ցին, որ դա Գրիգորիս անունովի է, եպիսկոպոսն Արչակունյաց չափազանց առաքինի բարիմի մարդ: Նչխարքները մեծար(եցին նրաանունով,ն. այժմ այնտեղէ դտնվումերանցմի

տիափինն այժմ կոչվումէ Քաջ ՎաՀանի՛ (թարայր), որտեղ խաչ կանգնեցրին քարի վրա գինցինբոլորի ն

անունները Այդբաննիմանալով ն նրա պատմեցին էիկիանոսին,

Հրամաարեգ ամսի Քարայրից տասնչինգին այդ օրը Ուխտանես ոն 2 կարգքց. դա նրանցՀանդեսի է, իսկ վեբջը՝ սկիզբն մարտիէնը: Հետո այդ Հանեցին ու դուրս ճ

նով եկան

,

,

:

Դրանից

Պարաից Շապուծարքան,նեղվելովՏրդատ

արքայի կողմից, խաղաղություն Բնդրեց կոստանդիանոս հ նրա Համաձայնվեց ից ուզեց Դավիթ մարգարեի Թագր, որք ՀովաբնառավԱմոնի որդիներից, նից ն Մեղջոմի գրեցԴավիթ թաղաովերի ոնյա լիիԲ Մաո ցիներին,Հեւոռ կյուրոսին ապա ԴարեՀից անցավ ղեքսանդրոսին,որով պաակվեցին մինչն ԱՏՃմակեդոնացիները տիոքուը,որին սպանեցսլարթն.Արչակը, (թադր) խլեց նրամասը1: նից,ն այն Հասավմինչն Շապուչը: ԺԹ. իսկսուրբկոստանդիանոսը կայսրը այն նրախնդրեց սսլանեց ամբաարիչտ ծից,որպեսզի եր Թագը պատրաստի նրա նման ն Հետո այն է. Մաքօիմիանոսին, Սաքսինտեսին, անօրենԼիՄաքսիմոսին եվ եիբպատրաստել վերադարձվի: տվեց,երկուսնէլ դրեցսեկիանուին:Նա իր Հարյուրապետին իր գնդովուղարկեցկան ղանի վրա Շապուծի ծառաներին կարգադրեց, որպնոզի գավառըն. Թելախունեք, պոտակնք՝ Անատոլիկեք, Սյարոա- վերցնենիրենցը: Հետո վերցրին Նրանքուչադիր Ֆոն այնլուց նեք,Արամենակք, Դաղիմոն ն այն ՔրիսԹեմերը՝ չարչարելու /մ գնացին, Քանզի կոստանդիանոսը՝ Առտծուց խնդրեց, ոիորոնց նա այնտեղգտնումէր: Քրիատոնյանետոնյաներին, եր մուռ մնա սուրբԴավթի պեսզի Հիչատակը: Րիցոմանք, նրանից փախանԱնբաստիայի վախենալով, կլողի, ԻսկսուրբՏրդատր, որ ժկրոոությունից ՀետոՀովՀանմերը,ոմանք՝ որը լեռնակողմում Մելեսիսո, գւոնվողամրոցէ, ա

|

ատ-

ու

քայքե

,

`

ւ

.

իոկ ուրիչները՝Տախալառոն լեռը: նրանք,չտնությամբար-

տւքսվելով, կուռորվեցին ելեղեցաժոր կոչվածտեղում, որը

է մինչն. ծարվում օրս:Ի ով նրանցից Փառա/ սուն սրբեր գնան այն թ Ջի աքնվեցի քար. այրում, տրի չ Ալիս դտնվում գեմե

նն

եան

: .

Լուսավորչի նչխարբնքրի գյուտիու փոխադրության մեծ վերարբհրյալ տարակարծություններ կան պատմիչների էրկերում: Նա Հիչլում Է ավելի ռա, թան Զենոնի ժամանակի, ապա նրա օրոք եղել է երկրորդգյուտը, ե. ՀաԷ

«-

է, որ մեծ մասրփոխադրվել վանական է Կոստանդնուղոլիս, որտեղիցէլ մի մասը բերվելէ Հայաստան, իսկմի մասն էլ ժամանակ անցտարվելէ իտալիա: Մեր Հեղ/նալիկողմիցԳրիգորիս Արչավունյաց հւլիակոպուին Հիչելըանպատչաճ է, որովչետմ.Արշակունիների ժամանակ Գրիդորիս անունովառաջինեսլիսկոպո«բ Ճենոնիջ 200տարովետ է:Հիջ չնն նան նրանք, առում Են, Թ. Հուուվբեր տ

նաստան են "ՄՍ.-ուՐ

տարվել Լուսավորչի ԹոռԳրիգորիսի նշխարները:

առ

մի մասն Փոքը Հայթի

է, որտեղՀայոցն.

Արամճնավքթ

Հունաց զորավարները վերակացունիի

ձինվարգլում ինքնակալի արջունիքիկողմից:Խալաանեկիր

ն Մեֆ Մելիտենի

ՀայքիսաՀմաններում գաոնվող Թեմ է: Դազիմոնը կամԴազոլիմոնի Եվդոկիայի

կողմերումէ: Տալխալասոնը (Թոթաղի) պեւթ է լինի Սոթաղաաուռը, որի անունովթաղաք է Հիչատակվում Սեբաստիայի մումոքիմուոչ Հարավային բը, որտեղթաքնվեց թառասուն մարդ,ամուր ամայիվայրէր, որբՈւխտանեսիօրոք ՔաջՎաՀանչ ամրոցէր կոչվում:

Քարայ-

ու

"

'

ՄՑ.-ուսբ

ՀՐՏ տասնյոլթին: ծպիսկոպոսն պատվիչնէ, որիցօղովել է մեբ պատՍեբաստիայի

2ՀՍա '"

ւ"

.:

ն

գապուտաիկքը ուլգակիորէն կապադովկիայի անուննԷ: Թելաքուննլի Թեմըկառրադովկիայի է, որի ճշգրիտ սածմաններում այժմ Հայտնի՝ տեղն չէ: Անատոլիեեքը ՓոթրՀայթի արնծլյանթեմն է, ռիի աածմանները ժամանակ փոխվելեն: Ըստ Բյուզանդացու ժամանակ Թեմագրության՝

միչը:

՝

կապուտակնջ:

-

ու

" "

ՄԾ.-ում՝

կյուրոսին ԴարեՀչին: ն.

ռովԱա նես

նջ,

ագնեյն

պարկեչտ

կյանքի առաքինիբարքի պրաւտճասրբիմաՀիցՀետո դերեզմանից Հող է բերում, է. սուրբ Հան կողմիցթունավորվեց վոբիբարեխոսությամբ մեռավ՝ օրՀնվումէ ՖրկիրըԱստծու ու

ու

ՀաչտուԹագավորելով Հիսունվեց ւուսրի:Իսկ սուրբ ՌատակեսինԹյամբ: չորրորդ Հայքի ճանասպանեց ԻԱ. Մեծն նչխանԱրքեղայոսը Ծուխքի կոստանդիանուսն ուներնաւ.մի եղբայր՝ Դաղպարձին՝իրենմիչտչար գործերիմեջ Հանդիմանալու | պատ-

մատիոսանունով երեք որդի: Դաղմատիոսն էլ երկու որդի ճառով:եվ աթ.ոռինՀաչորդեցնրաեղբոայր ուներ՝ Գաղոսէ Հուլիանոս Վրթանեսը, քանի անուններով: ակուտանդիանոսի գեռկենդանի ձր Տրդատը, նրաթագավորության Հիսունչորվագորդինիր Հոր անունովկուտանդ նա էր կոչվում, որին լեր տարում,իսկ Ռատակեսին սեքորդ տարանԹորդան դրին գրած կտակովվեց անումոտ: հր միջնեվլն իր Հոր նու էր, որին վեց Անտիոքի իկ կրտսերին՝ աթոռը, Հռոմը: ԻսկՏրդատի մածչիցՀետո Արչակունի երկրորդՍանատ|. Միջնեկ: խաբեց կտակապածին ստացավ կռստանդնուպո բուկը:որիննչանակել էր Փայտակարանճում, ստանաԹագն լիսը»խոստանալով նա ածել նրաաղանդը, որուվՀեւոն. աիիոլո՝ մտածում էբ տիրելամբողջ Նա Հայաստանին: սականէր: Ավազր ն դրդեց գրավեց Անտիոքը ն Հարձակվեց կրտսեր բարբարոս ցեղերին սպանելտվեց մանուկ Գրիգորիսին եղբորվրա, որպեսզիխլի Հռոմը, բայց նրա դեմ ելավիր Հոտնյանդաչտում: նրամարմինը բերեցինն ԹաղեցինԱն բեզբայր Դաղմառտիուը սպանեց կոսնրան:կրտսեր եղբոսյր մարասում:Այդբանըլսելով՝ Աղձնիքի մեծ տասն իր իչխանՔակուրն եղբոր Համար ս պանեց նրան, իսկ նրա որդիները օգնեցՊարսից Որմիզդ արքայինն խորչում էր Սանատրուկի փախանմիջֆնեկի մուռ: կուստասի վեցերորդտարում ՄագնիԱյդմասինիմանալով՝ մասին: Հայոց նախարարները տիսբՀարձակվեպ, Հավաքճ թաՀափչտակեց Իտալիան մոտ ն Ափրիկեն մեցինմեծն Վրթանեսի գլխավոբներից երկուսին Դր դրեց Սերմիումշ: Այն ապաստանում մեծն կայինչար մարդիկ, ղարկեցին կոստանդիանուխ որդու՝Կոստանդինի ժուռ, ն նրա որոնքէլ սպանեցին կուտասին Հետո եղբորորդուն: որը Հորմածիպ ԱյդմայԹագավորեց Քսանչորս ւուսրի, սինլճելով՝ միջնեկ որպեսզի գալիս, ե ղբայրը նեա սպանում է Մագնիտին ն ն. օգնի Հայաստանին, Թագր դնենՏրդատի Ն որդի Խ ոսրովի դառնումէ ընքնակալ: է Գաղոսին Աջկայսի գլխին: նչանակում Ընդունելով այդ.խնդգրանքը՝ կռստանդինն ուղարկում իսկ Հուլիանուին տայքում, ուսումի է Ալթենք՝ է Անտիոքոս ուղարկում զորագլխին,ն Խոսրովին Հետո Թագաղդրելուց Հեւոո նալու: է Դ րանից ապստամբումէ Գաղոսը նրանք չարժվումեն Սանատրուկի սպանվում, վրա: ԵրբՍանատրուկը իշկ Հուլիանոսը դս փրկվումէ թագուծու աղաչանքով: (ճեց,փախավ Դարակաստան: եվ մեր զորքը Հուլիանոսինկայսրէ կարգում Թալանելով եր: արեմխոյան ն րան վիրը՝ կողմի վրա՝ վերաղարձավ կնուՄանաճիր Ռչտունին, մեաթյան տալովի/ԱՔույր Այինձին, հկ ինքը գնումէ Անտիոք: ուրի վրա,սանում է նրանն. Մծբինի Հարձակվելով կողմերից վերցնելով իսկՀուլիանոսը Հաղթումէ բարբարոսներին, դնում է Թագը բազմաթիվ գերիներ, այդ Թվում նա սուրբ Հակոբի ք դալիս է յոթ սարգոստանդնուպոլիս: նրա դեմ է դալիս կոռդուրս վավագներին, վերադառնում է: Սուրբը գնում է նրահամիցն. ն. տանդիոսը մեռնում է Զոյիուվ կողմից՝ նա է մկրտվելով նդրում տալ, լմայց Կիլիկիաչի տալիս: երբ ուղում է Հակոբը յի ու Սորիայի՝ մուս նա միջե: Ասում են, Թե փախճանվելուն ժուռ,Բակուրը նրանգետնէ գզում: Սուրբը, ն. զղջաց մեռավ ուղղափառ Հավատով տիբօջ անալո այդ մասին,վերադառնում Համար: է հը տեղը՝ նրաանիծելով ըկայ» ւ Մանաճիրին հր աշխարՀչը: նա ԴրաՀետնանքով չարաչար ՄԾ.-ուԻԱնտուք: սպանվումէ, իսկգավառն է մնում, մինչեոր Մ7 անպտուղ Հին 0.-ում՝ մինակ: նաճիրի որդինարժանավոր ապաչխարություն՝ է ցույց տալիս Սերմին կամ Սձբմիոնը Գաննոնիայի քաղաքնէ, Սավա մու,

կուստանդնուսլոլիռը,

ու

ու

ու-

ստւթ-

գո արի

-

`

,

'

Հաաա:

:Հեն0.-ուՐՀայոց:

ՄԾ.-ուսՐ աշխասությիւն՝ աշխատանք:

են վերակներն միայնպածպանվել Սիդբովից ավանի մոտ: '"

|

՝

78.

՛

"Հ

ՄԾ.-ուսի ՄԾ.-ում

Իսորիա, Իսուրիա:

տեր Քրիստոսի Համար:

.

գոլի:

շրի

ա-

էն|՝ Հուլիանոսը, նիչ Հնտո (թագավորում էրկու տարիութ՝ դնել Սովացգավառիեկեղեցում,բայց սուրբ Հուսիկնայն ամբո,նրանիցՀետր՝ Հուբիանոսը, մեկ տարի,որին գովում է տրորեց մանրեցչեմքի մուտ: եվ սրտնեղածԹագավորբ էլ ասում են, Թե նա Արիոսի Սոկրատը, բոսյցոմանք նրան Հրամայեց ծեծելփչուտ աղանդի գավազանով մինչն.Հոդին Հետմորղէր ն. ուղղափառների վրիժառուն:ԵՎասում են, որ վանդելը.նրա դիակըտարանն. դրին իր Հոր մուտ: Եվ երբ եՖաայդպատճառով Հետո"Թագավորեցիկավծերունիքորեպիսկուլոս էլԽեղդվեց: նրանիղ սուրբԴանիելը, ոի աշակերտել տասնչորս տարի.նա արիոսական վաղեսր, էր: Քառասուն էր սուրբ Գրիգորին, օր նրավրա չարացավ անիծեց Տիրանին: ու

ա-

տասներկու միասին տարին. մեռնում է բասբքաարոսների վրա ուժգինու գոռողարար խոսելուպատճառով: իսկՎաղեսը, որ մեռնում աքսորեց մեր Ներսեսին, է Ադրիաչանթածարվելով

նապոլսում դեչենիՀրավերով:

ն ԻսկմերԽոսրովը, Պարսից Որմիզդ արթայի երկրորդ. Կոստանդիոսի ութերորդ սկսածԷՐ Հայրենի տարուց քում թաղավորելով քնըտարի, չինումէ Դվինը, որ նչանակում է

ԻԲ.

բլուր՝ չատ

չող

եղանակի պատճառով այնտեղտեղափոխելով

Արտաչատի իրենցիսկ կամքով, բնակիչներին է տեայնտեղ

ղափոլում 1. իբ արքունիքը:Նրաօրոք ծմակային՝կողժիե-

բեքԲյուր մարդիկ : միաբանվելով ասպատակեցին Այրարատր ՎաՀան Ամատունին՝ նտեղ առաքինացավ սպանելով նրանցզորագլխին, որը Հաղելէր Թաղիբե զգեստ (կճաա-

կուռշ),իոկ նրա պարտված : զորքը փախուստի դիմեց Բայց նրբ Վաչեն զորավարն ընկավպատերազմում, սուրբ Վրթանեռք Հրամայնց պատարագի Խյոսժամանակ Հեչելնրաանունը: բովըվախճանվելով մուտ: Թազվումէ կամախում՝ իր Հոր Եվ ինքնակալ կոստանդիանոսն ծր տասնյոթերորդ տարում թա| զաղրումէ նրաորգիՏիրանին ուղարկումՀայաստան, բայց չէր գնում հրբարեգործ Տիրանը ՀայրերիՀեւ, քերով: Նրա երբորդ տարումվախճանվում ի սուրբ պատորվարբ ն. Վրթանեսը Թ Թաղվումորդանում: Աթոռին նստումէ նրա որդի սուրբ վեց տարի:Նա (ատագույնս Հուսիկը, Հանդիմանում էր թԹադավորին՝նրազագցրելի գործերի ՀուՆրա պատճառով:

լիանոսի արձանը ժուռ, բերվեցՏիրանի

ն նա

օրոք

կամեցավ այն

տասառաաակատտաշ ԳԵ. Մ0.-ուսՐ ինը: Ծմակայինր ան-չ է" կովկա Հյումիույին «ան կողմն գեղերիերկիրը: շ Հին0.-ուսԲկճակուռ է նալ ՄԾ.-ումի:՝ (այսպես ՛

մեն

ե

Ո:

՛

Յ0

.

.՝

Ի

իր մենախցում,որը կոչվում է Հազյաց Լ2 Աչոիչադրախտ", տում աթոռինչորս տարինստեցՓառներանՀը: նրաժամամեծ նակ Պարսից զորավարըեկավ մեծ ամբոխով,խաբհուե հր մուռկանչեց Աթյամբ Տիրանին նրաաչքերը կուրացրեց պածունիք այնգյուղում, որնայդգործողության գավառի պատճառով Առտծուն Արծուղկոչվեց: եվ Տիրանը «զաւտճառարանեց՝ «Որով ասելով. Հեւ. երկուաչք խավարեցրի: Կայդ պատճառով խավարծցին իմ երկու աչքերը»: Ասում են, որբ սուրբ Հուսիկը մեկ անդամ Հ հը կենակցում կնոջՀետ, ն նրանիցծնվումեն երկու երկվորյակ որդի՝ Պապը ն. Աթանագինեսը, որոնք կոչվածէին սարկավագության Փսն մի մար, բայց իրենցտալիսեն աղտեղության օրում չանթամնում է կեղ են լինում: Աթանագինեսից Ներանս մի անունով ուսման են որդի,որին ւոալիսԿեսարիայում: Տիրանի որդի Արչակի ժամանակնա դալիսէ նրա մոռ -1ւ Թագավորելու դառնումնրաՀոլատավկը"""՝ ռլողպատյա սուրը կրելովնրաա» Ե:

են ռաջ: նրանչատ Թախանձելով՝ Համաձայնության բերում են ն ն.ուղարկում կեսարիա՝ աւտանալու սուրբ Թադեոսի Ժրիգորի ալժոոր,որը Հրաչագործեց սուրբ Հոդին՝կ զարմանս տեսնողների աղավնու իջնելովնրավրա: Ներկերպաքբանքով սեւը գալովբարեկարգում է մեր երկիրը՝չինելովվանքեր,ծ-

տարանոցներ, Հյուրանոցներ, բորոթանոցՀիվանդանոցներ,

անծաս "ե ողորմիչտալը: ներ,վերացնելով ամուսնությունը՝ մեռելներիվրա ողբալը, ազգականների ԴրաԽնամությունը: նիցՀետո մեր աչխարչընման էր վերիներուսաղեմին՝ ցված.

ամենտեսակի Այդբանը չոնսնելով՝ բարեկարզությամբ: Թա-

Կապա պատ " ՄՍ.-ոսԻ "

ՄԾ.-ու"

ՄլրտիչԷմինըծանոթագրումէ`Հայոց դրավ:

Արձիվ:

յ

աք |

Հա

ո

Ց-129

աաոակությո'

ր:

լ

"Կ

:

ն նախարարները դավորբ, եկեղեցու նրան առաջնորդները

կբօումէ ուղղափառությունքարոզելնրան,բայց թագավորը անվանումէն պատրիարք, քանիոր մեզ մուռ, ասում են մեռնում է Թագավորի չի Հավատումնրան: Այդ պլատճառով կանանչարժ նրանք, սյուներ Բարդուղիմեոսն ն որդին: նքա Թաղավորը, բարկանալով վրա, նրանյոլթանաԹադեոսը սուն սուրբԼուսավորիչը, Հետ միասինինը ամսովայքսորումէ մի ռր Հռոմում պապ (ոչվեց՝ Հոգու անմարՀավասար ու

որ Ջրան,

նստում

է

Առտծու Դետրոս առաքյալի աթոռինՌրովՀեւտն. դաբնակ կղզի:Նրանք չնորչիվչաբաթ1 կքրակի :

օ-

առաֆինը միայնչորսն էին. Անտիոքում՝ ՀոռՍատլթծոսինը, փում՝ Ղուկասինը, ԵիծսոսումՐ

բերըկերակրվումէին 4կներով, որոնցղուրս էին գցում ֆրեՀեւտ ալիջներըփայտի բի ՀովՀաննեսինը, կրոսկի միասին: Եվ ընչպես Աղեքսանդ-սում են, բիայում՝ եվ մեծն կոստանդիանոռի Մարկոսինբ: վլան սպանում է ՎաղեսինՀրկիզում Գեորգիոս որդիների ե բոջկոստանդնուպոլսեցիթ հրուսաղեմազիք որը սրբին Համարձակվի-նրամարմինը,ն Թազն առնում է մեծն Թեոդոսը, լ" պատրիարքներ կոչեցինիրենցառաֆնորդներին. է կղզուց`ն նրամիջոցովՀարյուր Հիսուն եՍուվերադարձնում տանդնուպոլիսը՝ (Ր ՀովՀաննեսի ալթռոռրի ժողովէ անում ընդդեմՀողնեմարտի՝ այնտեղ նզովելով տեղավիոխե-պիսկուոսների ն ("Ե ծրուսաղեմը՝ Աստծումարդեղության Նա կրկինվերաե երա ամբողջ Սակեդոնին գործի խմորումները: Համար, մենք, ասում են Հայրերը,վոտած(լինենք մեր մեծ Հարյուր Հիսուն եպիսկոպատվին կանգնումէ Ներսեսպատրիարքին ու ն փառքին: ԻսկՍեբաստիայի, պոսների վկայությամբ:, Մելտենիի վերադառնումէ ՀայասՆերսնաը Մարտիրուացտան: Քաղաքի եպիսկոպուին մետրոպոլիտ երբ ԱրչակըՏիրիթիքսությամբ սպանումէ իր եղբոկոչեցինե Հայաատաում Հորինեցին ինը դասերիխորՀուրդը, այն է՝ պլատրիալք, ըորդիԳնելիննրակնոչ՝ Փառանձեմի Համար:նրաննզովում ն մետրուչոլիշ», եպիսկոպոս, Քածանա, է Հունաստան՝ սուրբ է ինքը գնում կես Ներսեսը, իրեն փոխառարվլաշարկավազ, : վազ, դպրապետ, գրոնավորշ, նորդթողնելով Բագրնանդի ժողովուրդ՝ Խադեսլիսկոպոսին, որիչոտեմաերաօրռթԱրչակը ծրծս Թեքնց բաններն առատացան, ինչպես որ միջոցով՝ այրի կնոՎաղզենտիանոս եղիայի կայսԲիլ, ն վերջինս բարկանալով սպանեջ-Արչակի ինը: եղբայր ծրդաորը պատանդ տղին, էր նրաժուռ: Մեծն Ներսեսը ԻԴ. Այն ժամանակներում դնում է կայՊարսից արքանգալիս ՇապուՀ մուտ է. անր մեծարվում նիամողմից, է որը չնորչավորում հր մուս է կանչում Արչակին, է նրա Ատրպատական, կապում է Լ3 նրան պատրիարթությունը) է ւուսլիսԱնուչկոչվածԲերդը:որտեղ մեունրան տանել տալով որդուն ու ա պանվածի բազումպարգեներ՝ նում է / է Հայաստան: վերադարձնում սարով ինքնասպան լինելով: Այդ բանըլսեԱրչակը/ հսկ ՎավածիցՀետո Հերետիկոս է Թագավորկարգել լու սուրբ Ներսեսը կայսրինխնդրում Վաղեսր, լուծարծլով յաստանիՀետ խաղաղության նա կատարում Հետ. դաշինքը,Թծոդոս է: Նա Ներսեսի որդի Պապին, որը Արչակի զորավաբի միջոցով փնտրումէ Արչակին: տեսնում է ուղարկում Եվ սուրբ, Հայաստան է, որ չատ զորք: որը ու

ա-

ու

օ-

ու

.

"

,

ու

՝

դիխոփանոսի

գալով սլատորլիար, մէր. Արչակի որգի մուտն Ա Չապին, նելով երկրի գնաց միապեւոը է՝ Քրիստոսին Մերուժան Արծրունին Թ եոդոսի ուրաՀեւ այսձրդուռր: Ներսեսը, ցողը, որը Հայաստանը լցրել էր պարսկական զորքով, որոնց տեսնելով Թաղավորին, բա-

Հաաը ո՛չ Աբչավինն էն, ո՛չ գԽոթնրը Ֆալխարարներինը, այլ

`

Դաշանց Թուղթ

Հետ

մարտնչելով՝նրանք վերջեն տալիսպարսիկներին ռբբի աղոթքներիմիջոցով:իսկ Մերուժանին բոնում է Սմբատ Բագ-

(ոկ «ուրը Նքրածռի, ԻչԺիՀաժախոչներիեր, մեծն է նրան՝ մանավանդ չիլացածերկաթով ռլաասկում նախատինքՍաՀավի բատունին, ձ Հետո Քազկեդոնի ժողովից

արաւ

Հայոց կաթողիկոսներն էնքնու-

ան:

ջ ի

:

ո

0.-ում՝

ու

փլձրլեկոս:

ԺԵլղաան՝մարվածմոլովուրըը:

՞" ԱյգՎերը Հեզինակինն է ն ոչ թե փայսրինր: 0.-ոււբ Նոթ նաց (ՎՕ.-ում՝ նովաւ,ՄԾ.-ուսբ

ծովաւի:

: ներովսպանելով եվ երկիրն Պապի կողմից, բը (թագավորեց յոթ տարի: նրա ժամանակՀունաստան զորազլութԱնատոլիսը կայսերանունովչինեց Թեռդուպոլի-

ամրապնդվեց

ո-

ւ.

:

Այսգյուսոր

վերնումասվածիՀամաձայնէ:

:

«բ: Բայց. Գառնիր զզվելիդործնր, սլատճառով Հանդիման-

վումձչ.Ներսնոի.կողմից, որին|Չապըբ) Եկեղյաց գավառիա, խ ն 5 տալիս: Ներածսը ղվեց Թիլում.ւ Ժո ց աթոռակալ հրեսունչորս տարիշ: եվ Ցապ թաղավորը նրափոխարեն, կարճժամանակով նչանակեց մեկին,էւ ապա առանցԿճաարիայի Ջունակ՝ անունով մեւորո«ոլիսի, որնընդունված էր սրատրխարթներ, շքով, բ օր ենք նակեց) |ր, նչաԱպաՀունիք Շաճակին", որն աթոռին

Խար Բեր

քո"նավործլ ո

:

աւ բակիՏավաոժը: Լրա

..

|

՝

Վոր

աա

ալ

տապա չդթաներով կապելով նրան,ուղարվում այր մ, էԹե

է

արժանի

երան չՀամարնց Ո9 «ր

տենք, այլ ,

Հոլը»:Ե նվՀայաստանում

1,

ՄԲ Համո Հրամայեց նրան գցել

է նչանակում ոմն Թագավոր Արչաւն Բ Վարազդատին, 5, որը թագավորում է տարի: Սրա չորս Իկրորդգ տարումվախճանվում է ՇաՀակ ը, որեն որինՀ Հաչորդում է ն բոսեղբայր Զավենը ն աթոռակալելով նման բոր չորս տարի. նանաեղբարի մարգէր: իսկ Վարազդատը Քաջ ովը":

ի"

'

ո

Մուչեղին ծլու ն սպանելու ւժ է Մ. պատճառով Հալածվը, մՀն մբ ն գողիկողմից, Թեոդոար նրանաքսորում է Թուլիսկղզին:Նա Հայաստանում դապեկրվու որդքենոին՝ մ: կրակին

ԱՐԵ (թագավորության) ո.Վարան | վախճանվում '

բորդ

տարուժ

նթանց եղբայը ու

դորջակին: Արչակի է Զամենը, ն. առ

ՊՈՊՈԾ նակիցԱ

1") Հինդտարի՝"Տ:

երր

գրավումէ Է, ոլոռը (աթոռակալեազոգրագեը՝

/Այգ ժամանակ) մեր աչխարծր բաժանումէն Ցարսից Շագլուծր ն Թեոդոսի է ռիդիԱրկադեոս ր բարեկամություն Հույ `

'

տատելու միմյանցՀետ: Արչակը ռ«աանում

է

ՀԱ

այն Թճողուպոլիսի, ոին չինաթարությունը Քաղաքի, " |

2-4

է' կ.լալ

Ն

"Զ"

.

-

"

ու

առ

՝

յոթ տարի: ՄԾ.-ում"

չ

սո

որր

երԱթակու արկը

Աաաա ւ

ա-

գրերով: Եվոչ էլն

ո-

ու

ու

"

'

,

|

ՈՅ

'"

ո-

ն

ԲԻՈ ող օրռթ: Թձոդոսի Թերնա սուրբ Հուսիվի մեծն Ֆածատակությունից ՍաՀուքի ալթոութ«ինչն կալությունը քիմսուչոիա տարբէ: բայց Նծրոմաի առեր տանը տարուց աղեչի. Քաշանայապեա: չ. էղել: ՄՍ.-ուոՐ Ջունակի ՆԿ փոլարենՇաՀակ է: "ՄԾ.-ում' Սածավ: ԲայցՀնագույն էրն ասում են, որ Պապին պատմիչ ծովըչենգել. հսանրովէն այլ կացնով սպանել: "

կողմը ծավատակցության պատճառով, իսկ Վաղարչակը, որ տիրումեր Պարսից արեելյանկողմին,մեռնում է: եվ ՇապուՀը նրա փոխարքն նչանակումէ ոմն Արչակունի Խոռրովին, բը ձրեք տարիանց զրկվում է տերությունիզ՝երկրիիչիոաննա այն ր ներիչարախոսության պատճառով. Խոսրովն էր) որ մեծն պատրիարքության նաւռեցրեց սուրբ Սածակին՝ աթոռին Ներսեսի որդուն, աթոռին ծառայեց Հիսուն տարի:Բի բսեսի որդուն, որըսուրբ աթոռի յեցՀի Պարսից թաղավորըԽոսրովի փոխարեննչանակեցնրա եղ2 է նՆՀին ն, ճարի:` երա Հինգերորդ Շապուձիորդի Արտաչիրի առաջի ն տարումսուրբ ՄեսրուլըՀորինում է Հայոց դպլրությունը՝ սորի Դանիելիմուտ դանելով Հին ժամանակներից մնացած քսաներկուտառ, որոնք մերլեզվի ընդարձակությունը չբա 9 աՀայտելու փոլու պատճառով անտեսվել / էին մերՐ նախնիների Էլ կողե նրանք ն մից, բոք բազարարդլ բավարարվել էին Հունական, ասորական Ը րար արակական գրեր է լ Մեսրոպըկարող կարողէր էր դրանց դրանցով հարուլը Սա հրեն ԴրաՀամար Աստվածաչունչը փոխադրել Հայերենի: նվիրեցաղոթքիսուրբ Սաչակի օգնությամբ,Է. առտվածկատարեցնրա Խնդրանքը՝ նրանտալովւուսսնչորստառեր րոնք աոած) կր աֆեվդրոլմաւմԷ ելա առավայնպեսեբ պես մեծն Սովսեսին Սինալեռան վրա, իսկ սրան Բալում Բալու լիռան վրա, որտեղտակավիներնում են աստվածագիծ վեմի ն. այդ դրոչմն տառերիպատկերները, տեղըտեղիբնակիչների (տաճիկների քրիստոնյաների) կողմիցմիչտմեծար-. վում է լունկով ու ֆածերով:Եվ որ. մերնախնիներնունեցել են Հայերեն Լեոն արքայիժամանակնեգրեր, Փաստատվեց բում, որովծեւոն.Կիլիկիայում զոռնվեցդրամ, որի վրադրոչմ-

,

Մ0.-ում՝

Հ4Մ

ոթերորդ:

ւ

լ

.

սամոԹե Հայոցտառերի դյուտը Քաղաքում է եղել, այսինքն՝Սամոս կղզում, իսկ ոմանքԸնթերցում սացիների կարծում նն սամոսատացիների քաղաք: Բալուիգյուտը Հարմար չէ, է, որովծեւն. այնտեղ,Բալու բայցնայնպես ոչ առանցպատճառի լեռանգազաթին ծն գնվում ոչ միայն Ս. Մեսրոպի աղոլթարանն մառուռը, որոնք Հիչատակվումեն ԺԴ դարից,այլ նան ույդլեռան անձավում, ոլոոեղբտ մեր Հեղինակիկա աստվածամերժ վեմը,վերջերսգնվեց Հնում արձանագրված բնեռա-

են,

ու

ու

Ժոանը: Հին օրինակի: Փակագծերը՝ |

12:

ա

.

մսում Մդարուի աշակերտներն

բո

|

աան,

կռապաշտ ած էն Հայկազյան" թագավորների անուններՀանորերսլրացրեցեզրասը՝ յերեն գրերով,որոնցպակասը Խռր նորոգիչն կարգավորիչը, իսբայծլի որ ցված էր աստվածաբոոունչնորՀքով:Աստվածատուր պարգեներիմիջոցովսուրբ ճառազայթներն առնելով՝նա մարգարեների, Երբորդության ու

ն առաքյալների: ավետարանիչների, երկնային դասերի բոլոր

արդարների խմբերիՀետ զալիս, մտնում է Հայաստան աջշմեր անսածման խարչբ եկեղեցիներում կուտակում գեղեցու

կություններ՝ Հոգիների, մարմինների զարդարանքի Հավիու

տենական փառքիՀամար» ինչր բոլոր ազգերիՀամարչարեց բոլորիՏերը: Քանզի ոչ Թե Հմուսովարպետների միջնորդու Ֆերիմիջոցով իմաստնացանք դեպինա, առաջնորդվեցինք այլ երկնածաս աչխարծանտեղծ աջովմեղ Համար գրվեց ն մեր տիրոջ Աստծու ուսման դպրությունը, Հիչատակը է մնացելմեր մատյաններում՝ կենդանի զորություն չնորՀկեթտալով նրանց,ովքերմոտենում են Հավատով դիտակԴրո Համարէլ տվողինփառք, պատիվ դոՀուֆարար: Թյուն Լ Տիրոջից մեզ մուտբերողինօրծնություն: Եվ կյանքի գրքում մնացնրաՄեսրոպի /( անվանՀիչատակի պայծառուԹյունը, (ործլարձակվել է, այսինքն՝մչտազվարճբերկրալից է, ն մեր Հոր տեղն Հիչատակն առավելապես սրբերի Հեւ» է, իսկ մեզ՝ նրա աչակերտներինՀոգեոի որդիներին, նրաաղոթքների միջոցով |Հասնում է| Աստծու ողորմուու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

Թյունն գթությունը):

ւ:

ու

ռաք

պա սուրբ պատիիխարթ Սաչակը, ուրախանալով երկնապարգեներով, ընտրում է առաջինաղարդ մանուկներ

Հովսեվիին, Ղնոնդին, ՀովՀաննեսին, ԱբրաՀամին, Արձանին, է.

Եզնիվին, կորյունինայլոց Մուչեղին, ուղարկումազգերի մեջ՝բոլոր ազգերից բերելումատենագրության արվեստի:ՌՐոչժամանակ անցնա րուղարկում Ք էլ Մովսեսին, ու

Դավթին,

Այսգյուտը ցանկալի է

Հետաբրբրության արժանի, բայց նան. էրկբայէլ, որովՀետ,այժմ ոչ մբ տեղչկա Հայգագյան թաղավորերի ու

ու

նինծրի անուններով Հայատառ. դրամ:

Հ.

Արշակու-

Սիմական լեզունրիցստուզարանծլովի արարճիծն մաքուրըէրկրյալէ չում: ,

Բ. օրինակում Փակագծերում ավելիՀամառոտ կազծված)

՛

Յ8

անին

դիչեին,Մամբրեին՝ Մովսեսի եղբորը,իսկ նրանցիցՀետո՝ Արձան Արծրունուն, Խոսրովին,Ղազար Եվ նրանց սլատմիչին: միջոցովթարգմանվեցին բոլոր գրքերըսուրբ Ղեոնդի ճչգրիտ օրինակներից:ՍուրբՍաՀակը նորողեցսուրբ Հոխփսիմյանց Նա Աստծուն: ի տաճարը,որն ավերելէր Շապուծը: խնդրեց անչայտացածնչխարքները Հայնվեցիննրան:Եա տեսավ հ. |Արչակունյացի քածանայությանվերաթագավորության նալըԴածլավունյաց հրկյանքի ազգից այն կրկիննորողեց վերջումչ ետ ուներմինուճար միդուստը:որին կնության տվեց որիցծնվեցսուրբ ՎարդաՄամիկոնյան Համաղզասպին, նը: ԱռւոծուսքանչելիայրՄեսբուզը, անցնելով Վրաստան, ոմն գրեր է ստեղծում նան նրանց Համարի Զաղելի օգնուԹյամբ, որն աչակնրտելնրան: Գնալով Աղվանք՝ Մեսրոպը գրեր է ատեղծումնան նրանցլեզվի ՀամարԲենիամինի օգ՞ նությամբ,որն ել այնտեղաչակերտեցնրան: ԻՋ. Իսկ վոամչապուծը բարվոք ավարտեցիր կյանքը: մուռ, նրանիցխնդրում է ՍուրբՍածակը, գնալով Հազկերտի ն. վերստին որը ղւոնվումէր լուսնտում, Խոսրովին, թաղավորէ կարգումնրան,որն ապրելովմեկտարուց ոչ ավել՝ վախճանվում է: իսկ երբ մեռնում է Հազկերտը, աթոռին է նստում Վուամ ծրկրորգը,որը խորՀումէր բազում չարիքներթափել Հայաստանի` գլխին: Այդ բանն իմանալով՝սուրբ Սաչակը գնացՀույների մուռ, իսկ սուրբ Մեսրոպինիր Թոռ Վարդանինուղարկեց Արկադեոսի որդիԹեոդոսիի տրնուրախուրսպարաԹյամբընդունելով՝Վարդանին կոչեց ստրատելատ իկ Մեսբոււին՝ վարդապեւտաց վարդապետ: պետի, Թեողոսն ու

|

ու

են ռպլատրիարի դպրոցներՀիմնել Ատտիկոսը Հիամայում ն ք-՝ ռոճիկներկարգել արքունիտնից: նրանքվերադարձան, ու

մուտ ն կանսուրբ Սածակի սկսեցինկատարելՀրամանը: մուո՝ ՀաշՀեւոովարդանին՝`ուղարկում է Վռամի Դրանից է տություն խնդրելու Վռամչապուծին թաղավորնչանակեն կատարեց նա: ԻսկՄովսեսն ասում է, Թե որը լու, Խո«րուլից` եՀետո Հազկերտը թաղավորէ նչանակելիբ որդիՇապուձին : նա ւ բեք տարով Լսելովեր Հոր մաչվան(ուբը՝ գնաց սսլան-

'

է |ՄՍ.-ում ա յն չի փա՝ .

նախնիներ

Նոր օրինակնավելացնում Մանուչանունով, մեր բոռյց է`, են կոչում: նրանՍաՀականուչ ՄՍ.-ուփ՝ մեր Հավատի:

.

87.

վեց զորջի կողմից:Ասում են, Թե երկիրըտասնմեկտարի : ն մնաց ան Հեւոո խառնաչիոթ վիճակում Դրանից ատում որին եին նախարարները՝ պատճառով, որի Համարխնդրում են նրա զզվելիդործերի՝ մեծնՍաՀակին՝ անել: եվ երբ նրանքչեն ՀանրանգաՀընկեց են գնում պալատը ն. կանչել եէրենք Վոռւսմի մաձայնում, Խուժաստան: են ՍուրբՍաՀալիս Արտաչիրին ուղարկում են նրա էրենց նչանակում աթոռից փոխարեն կինզրկելով Սուրմակին, որը մի տարի չլրացած Հեռացչարախոսակից

քամար), Արտայիրը ու

տա-

ու

էն ասորի մեկւուսրի,ն վումէ: Նչանակում Բրքիչուին

ա-

,

նույն ցեղից:որոնք պա Շմուհլին վատվարքի թուլամորթ տեր մարդիկեին, որոնցիցզզվելով՝ Հայոց նախարարները վռնդումեն նրանցն աղաչումեն սուրբ ՍաՀակին՝ նստել ՆրանցՀեւոչնայածնա չէր Համաճձայնում, Թոռին: բոայց վարդապետությունից երբեքչէր դադարումԷ. զօր գիչերսնում էր Հոգնորգառներիերկնավոր էլ ասում աղբյուրը:Ոմանք են, Թե Բրքիչուից ՇմուհլիցՀետո աթոռինտիրանումէ յոթ ւոարի:ԻսկսուրբՍածակը, Սուրմակը, կարճ ժամանակ ու

ա-

ու

ու

մնալովԲագրնանդ դավառի Բյուր գյուղում, վախճանվում է Աշչսիչատում, Թաղվում Վոմի մենոնելուընրա որդի Հազկերտի կողմիցթագին տիրելուցՀետո: Վեցամիս անց ե

ու

ն է սուրբ Մեսրոպը վախճանվում Վաղարչապատում թաղ-

վում Օչական գյուղում, որիդաղաղիվրա, մինչնայն գնրեզման ընկնումէ երկնային խաչանման լույս: Բաք

իջեցնելը,

ու-

Մեսրուլի աչակերտՀովանվիր, որը Վայոցձորիցէր, Հողոցմանցգյուղից:Նան ասում են, Թե ձեռնադրությունը Սուրմա ն է նա կեն ն ել. ան

Է.Է ա : --- եպաալաա աերթագա,

աւա

ո

'

՛

:

|

են վորության տեղապած նչանակում սուրբ Այդ Վարդանին:

ժամանակներում թարգմանությունից վերադարձան Ղեռնդը,

կորյունը, որոնց Արձանը, գայրղուղաղիպեց եվեսոսի ժողո-

որը չար Ն հատոր մին, Ք պատճառով անցկացրեց իր Թեռղոռը

-

ՍԽ.-ում «ավեի իգամոլության գործիպրատճառով: ՄԾ.-ուսԻ Բր, չո: |

: .

86.

որդ1 Թագավորության տասնմեկե րորդ:

:

:

ի

։

ՈԼ

լ

`

ո...

։

:

'

տ:.Եմվ Ն րան բում: Ք այնմ

89 գլուխ կանոնները: "85ՄԱ որու) բբեմն ենթարկվում Ար ծր դիմակայում,նրբէր պարսիկներին, իակէրբեմն վուլում Հավատթի չնորՀիվ Շոէ. Ներկրոնի,Վոր8 աաա Աաորարո Դվինումչինում / ր ամառը, Ռրմլդի մեՀյանն ոնետ Շ նշանա կում ն : ՔրշաՎեգոյի որդիաին ոմ Վարդանը գալիսէ իր ապենում ոփ Շլե, է իալուստ բ մատնում Մ, անին ոն: մարզոյան, դոյին գցում է առորուչա նի կրակիմեջ, այի Ը. «1 Օորոյին կախում է փայոից տն Ը նրանդ

լ ուժ

ու

։

են

"

ռուրբ

ւչա թ

Է

զո

.

բագինիվրա, որի որի չ

բբ

ի

"

Մրո կառուցումէ

տեղում

եկեղեցի Հովանինձեռնադրում են

անվամբ» Եմ աուրբ

ուր տուգանքնե-. ածապիվանում, Ը Հոու, 5 իզո «ր կանոնն, երբզորբըեկավ անց, 1. ակաստ, ւնճի ԿՏԱնրան, աարի Ղեոնդին Սածակին, ն այլոց աաա ա ժի խրատատուների Նրանք Հեմու եր ի" ԱՎ Վարդանի բոնում էին որբերին, 1ո ուԽ զեմ որոնք "ն Ը ախո ւթփաբ չ հ ընդունում Հանուն .

,

:

.

ու

սինդրանքչէին

կապանքները Քրիստո-

մինչնվեր,չմ նախարարները, Հավաքվելով մի Հանում

ԱԱ աարի, 1. . դր ցՀովաեիի ԽանԱՐԱ վին: Հրամանով ալքոոր ուն Վարդանին սուրբ Հնա-՝ դոն Հ Մ. Հ

Հետո

մարոարի՝ Աաաա ա մեչ նչն. Ի բլուՀաղթանակ իրկյանքիավարտը, կաճատավու ՍաՀակիՀնութ, ամ ամսիերծսունին, «իր ծննդյան ամին մազան հավատարդ ներՀմայակին ԼԸբե» Համազասպ5 եւ Լ, աղբար տուրբՄեորուլն իր մածվան Աաաա Ղրա

ով,

աոա

տանն-

իրա

սուրբ

`

օ

ամբ, փասբ»

Ը

ը

1, ներո ր վ ու

ու

ք 1ա2մ տասնեինքին: Նրանց աղոթքա չ- ամսի Մոն

«Մ

օր

որլ ն,

որր

ժա-

ությաբ նրանք պարապվեցին

պասկվեցին: Այն ժամանակ Քանի որ Հազկերսոի Հազարապետության պաչթտոնում մնաց չարամիւռ նրա մուռ գնացՎա-` ՆնրածՀը, Այդժողովը դգումարվեց ոչ Թէտասնմեկերորդ, Թեոդոսի այլՓսաներեթե-

"րգ |

տա

ու

«տարում:

ԼԱ Մեր Հնագույն պատմիչների մասիննման դեպքերի Վարդանի չնեք Հանդիպում ի

՛

'

`

:

՝

.

.

սեպլուձը,որը իշխանՎասակ Սյունեցուփեսան բազվաղան" առում էր հը աները: էբ:Նույնտոչմից, որին Հալածում նրանայնպիսիդործերիդրդեց, որ բանալովՔրիստոսին՝

7--

ու

ո

Հայաստանում, ն. աւսւտանայի անցկացրեց նույն նրաաներՎասակը: Նրանքպատճառղարձա ընկավ

ո՞ր, «Շո մենձ մարաղետների, կատարվեցին որոնք Հայաստանում, "րոնք պատմություններից: կարելիէ սովորել ընդարձակ Վարդա "

նանքնածատակվեցին Հրուռիցամսիերեսունին,Հազկերտի տասնվեցերորդ տարում,ընդամենըՀազարերկու Հարյուր ընսուներկումլ մարդ: երկու տարիանց, Հրոտիցամսի իվախճան սուրբ երեցՍամվելը, սուրբ սարկավագ Աբվեց ին) աա 1 քանդիտուրը եպիկոլո Թաթիկ որն ոաջ տարվելէր Խուժաստան,ն. նա (իր կյանքնավարտց) դառնտանջանքներով Հրուռիցամսիտասին:Սուրբ(աթողիՀովանվը,տեր Սածակը, սուրբ քածանաներՂնոնդը, ե այս վեցն Զ Արչեն""" սուրբսարկավագ Քաջաֆը,փախճանվեցին ի փառաԱստծու Ապար Հրուղից աշխարծում, ամսի Փսանչինգին, իսկ երանելիմողպետըմարդացամսի ասում է, թե ինքը ստուղել է Հազկերտի տասին: Ասողիկն տասնվեցերորդ տարին,որը Համընկնում է Մարկիանոսիք նրրորդ տսրվան: ԻՐ. նրա.օրոք տուրը Մովահռը, ե Դավիթը, Մամբրեն վերատանում ուսումնառությունից, Հոգէին դառնալով կաթողիկոսարանի եվթվում է, Թե Քաղկեդոնի Համար: ժողովիժաման. նակԳյուտըտ վախճանվել էր |աթ ոռին)դեռ չեր նատնլՀոՀան մուռ Մանդակունին: բերեզինդավանագիր, Նրանց բւսյց

-

"լի

ավելի -

փչեր ոս

'

'

"

՛

մում

Վարազ ՄՍ--ումր վաղյան: Մ0.-ում՝ ամոանիլ՝ տեսնել:

բ :

՝

ՐՀ

,

փանակից երկու ՀարյուրըՀետր վախճանվեցին Այռ. է ոչ Թե պատերաղ|ՄՍ.-ում՝երեսուներկուսի փոխարեն հբեսունէ|: ԵՄ

.

Արսծն: ՄՍ.-ում՝ Խաչատակության ստույգ Վարդանանց

Ջոձ

ւկ

նան

ւս

451 Թ. Հունիսի օրըՔրիստո Մարկիանուի է: :: Քաղկեդոնի ժողոլիժամանակ Գյուտըոչ միայնվախճանված չէր, այլ

ձրվունէ,

ՏՐՀ

որբ

երկրորդ տարին

|

ւս

չէր նաել: կաթողիկոս Հայաստանում աղմուկիե Վարդապարսիկների

նանցպատերազմի ժամանակն էր, յԴ պատճառով ոչ մերոնցից ցեղ այդ ժողովին, գոնե որպեսմերՀայրապետի

90.

նրանքչընդունեցին, որովձետքսուրբ Հայրերի ավանդների էր: Ալ Մովսեսն Դավիթը չեղվում որպեսզի, Հնարլինի, օգնենուղղափառությանը (1), դրա Համար եթե ե միզանումայսպիսի կարծիք կա, Թ. Դավիթը երկարխոսել է աղի, արքունի (ն. կորնթացիների Դողթերի արքեպիաերեց կուլոս Հեւ), որոնք կարկաժեցին Մամբրեի ն ամո, ովմնապին:Եվապա ուղքիկանգնեց մակեդոնացիների մետրոպոլիտ ն. ասաց Մովսեսին. «Գիտեմ Քեզ ն քո աչակերտնեբին՝ մանկությունից կրթված Թեթվածդեպիդոռող ՀոնՔակախ ն ճոռոմխոսքերը, Քմատտասերների ոչ ոք չի կարող. Հաղթել4եզ.դուք նան (ցված նք նախանձով, որոն եւոեւ չկանչեյինքձել, բանի որ կենդանի չէր Հերպատարա ասում է. «ԻՀաբկե, Մովսեսն ճանաչումես մեղ, որ մենքեկեառաջնեկնենք Հայրապետանոցի դատավորները. ինչո՞ւ մեզ չկանչեցիք,ն մր բազմաճմտությունը նախա-

Մելիտոսր

ղեցու

ոք

չմասնակ-

ու

ու

ու

ես ոոինք Համարում: Բայցձեր. ժողովի ոչ մեկից պատճառը

թողնի ճշմարտությունը, այսին քն՝ Աստծու մարմնացնալ բանին ՍՃմիբնությունենթասում»:

գաղտնի, չէ,

ն

մենց չենք

հս ասում «Ինչպե՞, Որդուն ւմմեկը. Հորից ն ռանձնացած միացած մարմնում»: Մովսեսն ա». սում է. «Զբաժանված Հորիցն. միացած նման մարմնում»: Եմ չատ բան լխոանցին: րատիկարծեցինք, որ այլ, ժամանակը այսպիսինէ եղել. տասը Գյուտը, տարինատելով աթոռին, է, ն նրան Հաջորդում վախճանվում է ոՀանՄանդակունին՝ մի իմաստասեր Աստծու Հոգով լցված մարդ,որը բարվոք Հորինեց ձեռնադրության ժամերգության ու, կարգերն խրատական Նո, Թարգմանեց ճառերը: (որնթացիների ծրկվն. բորդ (քուղը,

(իտոսնասում է. ես

ս

ասում

ու

ու

ՀովՀանինըիր կյանքումբազմաթիվայլօգ-՝ ծն Թի,Մամբրեի մասին եզել,այժմճ Հակաճառություններ

ու իմաատակությամ

(ի ամբողջական ճամարտակությաւմբ գրթերկան,բայց

են կամ դրանքՀորինված կատարված Եզրի ու՝Հերակը

ոչ Մուվսիսյաններից Թելադրված այլ Հետո սկսած, կայսեր օրոք,այնչ՝ Մայրագոմեցու ՀամախոՀների կողմից: Թող այտեղ Հեշվի կաթողիկունծրի մոտ ժամանակը, պատմիչների ոբովծետմ ու, չֆոթություն

անձամաժայնություն կան.ավելիՀեծրըՀովսնվի ու. Գյուտիմիչե տծղադթում Մելիքին Մովածսին, որոնց Հետինները չեն Հիշում:

ձն

ու

"

|

ՈրՄովսեսի, փոխանորդ: Դավ-

գնացին, Հուբ-

ու

Մ0.-ուս"Հ ոբնաղ:

1Բ. Օ-ոււՐ '"

չբա (այն ՄՍ.-ում չի փակագծված| :

վեց:

Մ0.-ումԲ

՝

ան

Մ

-

Հադործերկատարեց:մանք Գյուտկաթողիկոսին տակար ւմ էն Հույների կողմնակից, Հո իսկ վՀանին՝ ԳՓարակասՍրանցօրոթ ապրում սանի, միննույն ժամանակաչրջանում: Նա, է նան Թաթուլ: ոբն անվանվում էր ճգնավոր Անտոնը, ամքն թողնելով ինչ, իր Հարազատ եղբայր ՀանունՔրիատոսի Հետ միառին է այն տեղում,որն դնում, կրոնավորում Վարոսի է սուրբ Թաթուլ: այժմ ԻԹ. ակմեր սուրբ նածատակների վախճանիցՀետո չար սանում է սլահրեք Վասակը Հմայակի կնոջն որդիներին լատ՝որպեսմածապարտների որդիներ: ՎրացԱչուչա բղեշչյոը նրան բաո ց Խնդրեց ը Հա կերտից,ն. նա նրան Ր Հաղզլեորտից վեց այդ անակնկալ

մարո

,

ոու

ու

րանցից պարգեր: ավագը՝ վածանը, Հայաստանի ոսլարապետդարձավ, երբ սպանվեց նրա որորովՀեոոն. Հազկերտը, է դառնում ն սպանելովիր եղբորը,Թաղավոր Պերողը, Հայոությունէ կնքումմերերկրիՀետ

ՎաՀանին նչանակում է արքունիՀարկածան: Հանըքսու մարդկանցՀորդորանքով՝տկարանում Հավատքիմեչ, բայց Հետո խիղճը տանջումէ իրեն, ն նա զզջում է ապստամբելով արքայի դերիչատ անդամկոտորում Պարսից իսկ Վարազվաէ ղանը,ուրացությանպատճառով տիրելով Սյունիքին, բազում օրերնեղվելովդեերի կողմից՝ խեղդվումէ առանց զղջալու: ն. այդ ույն օրը սպանվումէ նան ուրացող Վազգենը, պատեն ճառովչատ այլ ուրացողներ ընդունում գեչենիառչավատ-

է

անչ:

ու

ու

Չորքբ:

՝

մեծ ՀեւոոԴարձից Դրանից զորավար զորքով Սիրանը ն. է լի" ՎրացՎախթանգ արքայիվրա աղաչանքՀղում

|

զո գնացՀոժարակամ, բայցպատերազմի Թեժպածին վրացական վախկուռ փախավ զորքը Հայաստանից քազավորի ածատակ- | հկածախկուտների միասին: Հանին՝ օգնել երեն:եա

Վա-

Հեւ

Հետ

վեցսուրի ակը ածանի եղբաայիը, որի նեմքը մարտից ա րաաոավորվոլով փայլում էր, ինչպես Մովանահեր, որե ն չէին կարողանում նայելներկաները, մարդիկ) իմացան,որ նա | նան. այդ օրը մեռնելու է: Նաշատակվեց սուրբ սեպուծ կյունյաց Հազդր Հոռիտասնվեցին գյուղում,որինբոնելով՝ ՍիՀԲագզվան

Պր

չ-

բանը առիում էր ուրանալ Հավատը ապրել մեծությամբ, բոյ Հա մեռնում է Հանուն Քրիստոսի առակ պատասխան տալով` ն. ն. |նաչատակի| պսակի քաջ արժանանում: Նույնպես ու

աս-

յ `

Հին 0.-ուս՝

1.Հարգէր խու Հարվածներ ՝

էր առիպում: Ն

ն

|

|

ի

|

սլետՍաչավը է պլատնրազմի վախճանվում տնաժամանակ

ՀեւոոՀեփլթաղներ, Դրանից կողչան խախ թուրը ամար: ից սպա ծ Տ Դերոզը իր "թ որդիներիՀեւ Եվ աին: կանչեց ը արո Է Կն աղանգին Աաաան չից Հետո էլ՝ մաղրզաանը «աըլ ոն ԻԸ: անարո հատում է ա

է

ոռ

արո

-.

,

նրա որդի կավատ,իակնրանիցՀետո' Խոսրովը,

Փառասունութ տարի:ՎաՀանը չինեցԱրտաչատի եկեղեցի-

որոնքավերվելէին պարսիկների ները, կողմից: Այն ժամանակներում Արչակունիներից նածատակվել: 6Պա :

'

բանելիՏյառնթա սի զորազլ որագլութ Զան ԴԸ Ը"Ց ամաավուխտի Հեւ ն նան կոմի, նրա բ ում այլ / նածատակվե, ա զի 7 2. զ տարիաթոռին արդիկ: նստեցտեր Հեւռո նրանից ւ ՀոՀանը, "ր տեր Հետո Բաբկենը Հինգ նրանից տեր Սամվելը, մորի, Հետո՝ "

.

՛

Հինգտարի, նրանից տեր Մուչեն,ութ տարի, նրանից Հետո տեր Սածակը» մոթ տարի,նրանից Հեւո՝ Քրիատավոր յոթ տարի: իսկ Վաճանը փիլիւովան, բարվեթկրեր մեը ն լուց Հետո վախճանվեց, նրանփոխարինեց իր եղբայրՎարասում դը, չորս տարի:Ոմանք են, թկ Վաանըիշխան մնաց քսան, իսկ ոմանքէլ՝ երեսունմեկ տարի:Տեր Քրիատավփոր է ստեր Հաջորդում Ղնոնդը, երկուտարի,ն. ապա ստեր Ներսեսը՝ինը տարի: երաժամանակներում Պարաթց Խոսրով թԹագավորը զորք ուղարկեց,որսլեսղիբոնեն Վարդին: |Այդ-ժամանակ) մեծ պատերազմ եղավԽազամախշ դաչտում,որոնելը ոչ ւռորվեցՊարսից զորքը սուրբ Հայրապետ Նծրանսի աղոթթնե-

բով: Այդ ժամանակներում վախճանվեց սուրբ Հիզբուզիը, որ նչանակում է Նա օգնությամբ ազատված: սպրանԱստծու վեց Դվինում Վածրամ" կոզմից,որովՀեսոն. մարզպանի Վարդից Հետո պարսիկ էին իչխուքեվ էրի վկամարզպաններն յի մարմինը սուրբ Ներսեսն ամվոլինցկաթողիկոսարանին :

ոա

Լ.

ընթեր՝ նրավրաչինելովսրբատաշ մի մատու:

ՀՐՏ ՄՍ.-ում՝

Թե

զամ ՏՈ

մեն

" :

Արչավունիքցի Տանթան:

ինչպեսէ հղել Տյառնթադի նաշատակությունի, մեզ Հայտնի չէ: '"ՄԾ.-ում՝ յոթ: ՑՈ"

Խազամախը է՝ բո քյուլանղացիների, Հավանաբար Խողամախոնն Հիչա-

Դ տակվածՀայաստանում է: դարում,հսկ այժմ անծանոթ

ՄԾ.-ում՝

ՎաՀան:

Ր

ԴՎ

"մ

Ց

ՀՐ

Խդր

Կ

93.

Սրաօրոք Եզրաս Անգե. ավելացրեց ճաբտասանների ացին Հետո աթոռւկալումէ| ւոեր Խմբքըը: Ներանաից | ՀովՀաննե-

տասնձինդ տարի,նրանիցՀետո՝ եղվարդցի տերՄովսծար, կաերեսունտարի: Նա եր Հայրապետության տասներորդ, ն վատիորդի Խոսրովի երեսունմեկերորդ որը Հուստիանոսի, չքնեցսուրբՍոփին,տասնչորանրորդ1 Հատարում սաչմանեց յոց թվականն տոմարը: նրաժամանակ լրացելէր ՀինգՀարյուր երեսուներկու չրջանակը,է Հայոց տարվա էր մարզպանն ՍՄեժեժ որնՁԷչխեց Գնունին, Այդժամանակ հրեսունմեկ տարի: ապրում էին Սյունյաց Քերթող Դետրոսեպիսկոպոսը, է տարոնցի սասունցիԱրդիչոն, Ներչապուծը որինՄովսեսը հպիսկոսլոօ ձեռնադրեց, որն ազգությամբ իսկ կյուրոնին, Վրաստանից՝ էր»Զավախք գավառիՍլուսորի դյուղից ն գիտեր Հայոց վրացդպրությունը, ձեռնադրեց Վրաստանի նա որի Հետո Քաղկեղոնիկշ կաթողիկոս, որովծեւոն. դարձավ, երեխաժամանակ գնացելէր Հունաստանի գավառը, Կողոն բնակվելԳայլգնտիափին դտնվողՆիկուլոլիս գյուղում է. ստացելՀունական Տասնձինգ տարիանցնա եկբրթություն: ն մուռ, կավԴվին, Մովսեսի նրաննշանակեց վերջինս սուրբ շը,

ու

ու

ա

|

կաթողիկեի վաներեց, միաժամանակ Արարաոյան գավառի յոթ տարի: Քորեղիսկոսլոս, Իսկերբմեռավ Վրացաթողիկոմոտ «ր, ա-

ա-

։

ու

"

՝

Ոչ Թե

Մ0.-ում՝

ւ յ

մ «4.Դրա Համարէլ ների(ողմից: '"

ՄՍ.-ուսբ

այլ

չ

ւ

Լ

|

ու

մ:

ւ

Դոնտո-

ոգու,

երկիրըՆախիչնանի Տանուտերական է, բայց կողմում

լի ընդարձակ է ներկայացված: '"

ն Ֆրա է մերՀեղինակի գատապլարատվում Համախո4-

նիկապոլիս:

նրա որդի Ռբմիզդը, ն. որը գործում է նենգորեն սպանվումն եբ պալատում: Թադր է խլում նրա որդի որիվրա Խ ոսրովը, Հարձակվումէ ղորազլուխ ն. նքանփախուստի Վ ածրամի է մանում: Նա գնում է կայսերմոտ է նրանիղ Մորիկ օդնու-՝ Թյուն ստանալով՝ է ն: վերադառնում տիրումհր Հայրենիք Նա է լինումՍորիկին՝ հրախոոածատույզ նրանԹողնելով ն ֆագեւոքը այն մասը, Հայաստանի որ կոչվում է Տանոււոեն բականգունդ, բացիԴվինիուստանից երկու գավառներից, Քն՝ Ուոն ն որոնք Մասյացը Արագածի կողմը, Մորիկին Թողնում է Ընծաքիսար"՝ կոչվողսարիցմինչն Առեստ ավաննու Հայյունքը:նա Հանդդնելով փոխումէ Արայիշ դրածանուն-, ները. նրա կողմիցկոչված Արմնին, այն է՝ Առաջին Հայքը, է կոչում Հայք,որի մայրաքաղաքն Կաէր Սեառտլ, պոտիկիան՝"՝, որի մայրաքաղաքն էր կեսարիան, կոչում է երրորդ Հայքեդարձնում փոխարքայություն, որն Մելտենին, ունիիրեն Հոմանուն գավառ, կոչումէ Առաջին Հայք,

վրացի:

նա

ու

,

,

.

ղիկոսըՀանդիմանեց պարսիկների մոլորությունը, Թագավորը մեռնելուց առաջմկրտվեց Երանի կողմից, Հաղորդվեց է կարճժամանականց վախճանվեց, նրան Քրիստոնյաները Թաղեցին արքունական գերեզմանոցում: ւէ Թազնւսունումի

Երկրորդ

լ

նրապատճառով ամբողջ է մատնվում:Այդ կորստյան երկիրը իման Մովսես է իմանալով նվում Մովենս եպիակուլուը, որը գանվում էր Ցուրէր ծուր

նն բանն

ու

-

երկրիիչխանները Մովահսվ (պատվիրակ) ուղարկեցինառաջվա նման, իրենց Համար որպեսզի Մովսեսն առաջնորդտ, ն. նա կամեցավ տալ նրան|կյուրոնին), որպես իրեն մուռ մարդու:կյուրոնը գալովնվաճեցամբողջերկիրը:Եվ պա նրամոտ եկավ մի նեստորական, որի խուժաստանցի նունըԿիսէր, այսինքն՝խստություն,ինչպիսինոր նա եղավ իրականում:նա կողոնիայից մոտ էր, Նիկոպոլաի զանվող

Զուտառիմա դյուղիցնրանք միմյանց կրոնակից աղանդաչին:(Կյուրոնը) ն վորակից երան4նռնադրում է հղիսկուոս,

որն այժմ լոչվում է Գանչենք", տավում, էՄովանս Հայտնում պատրիարքին: Վերջինս գրում է Հանդիմանանք կյուրոնին սպառնալիքի թուղթ, ն նա սրբիերկյուղից ուամբողջովին բանում է աղանդի: Ռրոչ անց,իր Հայրապետությա ժամանակ երեսուներորդ ն. ւտարում,մեռնում է պատրիարքը, կյուրոնն անփութորեն ընդունում չ քաղկեղոնականությունը: ԼԱ. Իսկ Պարսից Խոսրով եր մեռնելուն մուռ թագավորը Հավատումէ Քրիստոսին նիր մոտ է կանչում երանկաթողիորին այլեպլիսկուլոսների կոսին, Հեւոմիասին ւոեր Գյոււոն էր Պերոզ ձեռնադրել արքայիմուռ գալու ժամանակ: Երբկաթո-

Մ0.-ուս"

շա" |

|

Ընծ

ավի քար: ս

այստեղայն ավե-

:

Հ

է ասելյԱրաամալ` Արամից: «Ժեաթ

ՄԾՍ.-ուսբ կապաղովկիա:

95`

է, կոչումէ Հայքի մայրաքաղաքը Ֆրապիզոնն մեծ է Նփրկերը։ որը մամ, որբորդ Հայքը, որիմայրաքաղաքն նան այն անիսկ արքունի Մուվբարկին դիվանում կոչ վում 4 է մ է.

ցի

սք: ո

,

Ե:

կոչում հանմաններով, հ Հայք: վնորագոյն Նծրքսագույ Հայր» Հոբ իր

այս

անունները

զր

անում:

Ք աղրատունին, քաֆապես կուվելով, Սմբատ է ենթարկումնրա բոլոր թչնամիներին:Խոսբովը Խոսրովին րա

օբոթ

նրանէ տալիսՎրկան մարզպանություփոխարենը աշխարՀի գտնում է Հայոցդերվածազեր: Այնտեղգնալով՝Սմբատը մեծ րը Թ ուրքեստան անապատումի գին՝բնակեցված Մեչ

,

է կոչվում.Հայերըմոռացելէինիրենցլեզուն ու գաստան

դրպեն ն նոնրանքուրախանում

բությունը: Տեսնելով Սմբատին՝

անունովերեբոգումիրենցլեզուն գիրը: եվ նրանցՀարբել է մեծ ՀայրապետՄովսեսին՝ ցին տալիս նրան եպիսկոպոս ու

է

է կյուրիոնին դարձնել դեպի «րում

Դեւրոսխ օգնությամբ

ուղղավառություն(): ՄԱյդպատճառով Դվինումժողով են անում ն անիծում ()):Մորիկն կյուրիոն եր կողՀերետիկոսին մում է նշանակումՀոծանին, կաթողիկոս որը նստում էր Աայդ վան սուրբ դն է նտեղ դյուղում1, ն. մար «Ժ չի նում եկեղե-

կումիտասպատրիարքն ժամանակ է ռուրբ ին րձակում վլայարանը (մամու. Հոիփսիմյանդ է Հանդիպում նրանց սուրբնչխարթներին: որը ակա մխիլթարություն չի (Այն) կնքվածէր սուրբ ԳրիլինումՔրիստոնյաների Համար: գորի ն սուրբՍաՀչակի մատանիներով: կումի տասը չՀաժարձակվեց ու

Բնագրում այդալեսէ, իակմյուսում" տարբճը.«Այր սուրբ վածդեպի Հունացաղանդը»րայդանս է Ֆան ՄՍ.-ում):

ն

բնավ չթերե

Թերմսկայսրիզորավարներիցմեկը, որ մարտէր տալիսպարպեվների

դեմ, Հանդիպած բայց (ինիԲասենում,

նոտայքի Ավանգյուղը երնանի կողմումէ: Բայցպատմիչների տարբեր ն կարծիքների ժապատճառով Հովծաննեսի կաթողիկոսության

96.

Մորիկի սպանության Համար, գերումէ Երուսաղեմը, փրկաւ կան փայտը Երուսաղեմի Այն Զաքարիա պատրիարքին:

բողոթումէին: ՄԾ.-ում՝ պաՀնավբ բնբղին բողոթեին՝ բերդի պածակները

Աբրաչամի

վում է Ավանգյուղը: Նրանփոխարինում է սուրբ ելատրիարք Աբրաչամը՝ աթոռակալելով| իսկ նրանէլ քսաներեք"" տարի: "", որը Աղցքյուղից էր: Հաջորդումէ տերկումիտասը: Հետո իչխանների իսկՍեժեժից կարգում |ույսինքն՝ մարզպաններ)նչանակվեցինպարսիկները. նախ` Դենչապուծի, ոմն Վաորն ուժեղացրեպ (ռապաչտությունը, նրանից` Հեւոո՝ բազդատը, է. ապա`Խոսրովի որը չնանում ազգական Սուրենը, էր իչխանների կանանցՀետ: Այդ պատճառով նրավրա զայբացավ Վարղանը՝ ՎասակՄամիկոնյանի որդին, սպանեց ոյի: նրան ն վերցնելով Է նտանի,ք Է դնաց կոստանդնո ւսլոլի ԲայցՀերակլը սպանելով Թագավորէ նչանակում Փովկածին՝ ՔԸ որդուն,ն հնջըչարժվումԷդեպիարնեճլք: Խոսրովի Հիամանուվխոռքմն ավերումէ Հունասոանը՝ վրեժխնդիր լինելով

կնիքը դինը մեխ Հասա4179բազել, Բացել, այլ «յլ ի իրր41ԻՔԸ Դիծցվրան: վր Հ ոիփոխմնի

Մուփարղին: Ա.ՄՍ.-ումՐ

են: տարակուսելի մանակները

Սի

'

դնում է սուրբ Գրիգորի ձեռնադրելու Համար: Նրանց վիճան է տեսնելու Հրաման ոնելով՝ եր երկում արքայից զալիս իրը: Դվինգալով՝սկսում է չինել փայտաչենսուրբ Գրիգոր եկեղեցին) սուրբ Վարդանի բերդիմուռ, Բոց բնրդապածը է բնրդի Թե ոս վնասակար բողոքում է"" արքունիքին, Համար,ն. Հրամանէ տրվում՝քանդելբերդըն ավելիՀեռու չիի փառս նել:Եվ Սմբատն, ուրախանալով Քրիստոսի, եկեղեցինչինումէվիմատաչ Ք արերով արք է ձեռնադրել ն. պլատրի տալիս Ռչտունյաց որը թղթով եպիսկոպոս տերԱբրաՀամին,

կողմիցՀամարվումէր Ընտիր րեկեղեցի) բոլորի ո

կարնոաշխարՀը:որի մայՀուատիանունիստ, է Թեողուղպոլիսը: կոչում է Հայքի Մեծ մաս, իսկ բաքաղաքն մուս գտնվողՄեծ Հայքի մասը, Բասենի կողմերից նրանց Մեծ Հայքէ կոչում, Տայքի մինչեԱսորեստանի սածմանները, վանվումէ

Իո

որը

ԼԲ. Այն ժամանակ Մորիկինախարարները ուպանեցին նրան | Ր Թաամուվո, ին Փովկասին, ՐԸ գալ ով Սասենշ՝ 4րդԸՂ տում էր նվաճել Հայաստանը: ՀրամանովԱչոտը Խռսրովի է զալիս նրա ղեմ, մեծ կոտորածԷ տալիսն գրավում դուրս կարին ֆաղաքը, իսկ բնակիչներին է ԱՀմատեղափոխում մտան,Հեւտո ւուսնում է նան ՀոՀան որն կաթողիկոսին,այնտեղ մեջ էր: կալթողիկոտական աթոռինբսանվեց զաղթության` Հետո նա ւռարինատելուց է այնտեղ,ն դին բԲերվախճանվում

"

..

ՏՈ

:

|

ՄՍ.-ում՝

ոչ ինքը՝Փովկասթ: կայրի գաղալ՝թաբնվածէր: -

ՄԾ.-ում՝"'Փրեք: ՄՍ.-ուԲ կոմիտաս:

7- 129

:

..

:

:

ա

'

«Վ

ՀՆ.

ԲՈԼ

լ

ՅՑ"

97.

նրաբույր Զամրիկին, ինկ նրանիցՀետո էլ՝ Խոսրովի թոռ Որմիզդին,որին խեղդամածէն անում |. թաղավոր նչանավում թոռ. Հաղզկերոինո: Խոսրովի իսկՀերակլը խաչըտանում Երուսաղեմդնում է իի տեղում: Այդ ժամանակ |նա) Հայաստանի զորավարէ նչանան. ՀեկումՄՆժեժին, որին սպանումէ Դավիթ ՍաՀառունին, Նա ինքնէ իչխում երեք տարի: չինեց բակլի Սրեն եկեղեցին,բայց Հետո անարգվեց իչխանների կողմիցն Համեծ լածվեց: Հայաստանում առաջ եխառնաչփվոթություն ն ամեն կալ, մեկըձղտումեր Հաղթելմյուսին: Նրաօրոք եզըը ընդարձակեց սուրբ Գայանեի վկայարանը, իսկ տերՔրվս-

իԹիզչորս մատէր, ասում են, որ սուրբ Գրիգորինը տասնմեկ: Տրգատվնը՝ էակ Թեւ ընծաներով Հերակլ Գ. է ուղարկում պատվիրակներ

է էր, " ենԿարա" ե ԵՆա Է Ք, վերցնում է իր Հերակլըիր տալիս:Զայրացած տառը

բայց Հետ

..

խանչի

|

է

նա. դլատտաա-

մուռերկու է անդամ կուռորում Անտիոթի Թճոդուին եղբայր է դեսլի է

Հրամանով

Հայաստան, Խոսրովի զորքը չարժվում Գարսից ուժը, Խոսրովիառաջինորդու՝ կավատի. վրա:Ստանալով ու

Հաչտությունէ խնդրումՀեէ Խոսրովին: կավատը սպանում Հերակլըվերադառնրանէ զիջում Սիջադետթը: բալից նում ն դալիսէ Կարին սուրբ քաղաքը: նլա օրոք կոմիտասի ու

խռովությունէլ գցումիչխաններիմեջ,նսդնումեն որովՀետէ նրանկանչեցկարինքաղուբ, ն. նիղացիեզրին:Թադավորը նա հր դարձավ,որի պատճառով քաղկեդոնիկ տղիտությանշ ե երրորդմասը: Եվ երբ նա դիմացստացավԱղջքը Կողբի՞ Հոծանճ նրան կչտամբեցկաթողիկոսարանի վեբաղարձավ, եզր որովՀետք. «Հիրավի կոչվեցիր, ասելով. վարդապետը՝ Նագնաց եզրդուրս) ուղղասիառությունից ելար»: Աղվանք, ե Եւ խիստ ս ածմանը ճգնեց վարքով: գավառի Գարդման դրեց երեք գիրք, որոնցվրա չդրեց իր անունը. մեկը կոչեց

՝

անունովմի աչակերտուներ, որը ցանկամակ: նա Սարդիս նում էր (տիրանալ) Սարելին, որիպատճառով ՀոՀանըՀալաե մեռնում է ծեցնրան Հեռազրեց հր մոտից՝": Այդ ժամանակ ն է կավատ արքան, թագավոր դառնում նրա անչավփածայս Այդբանըլսելով՝ Հերակլը դրդում է Խոորգին՝ Արտաչիրը: որը ն նա կաելել թագր:սպանելով ուհմին՝ այդ հրեխային, տարեցն.սուրբխաչըտվեցՀերակլին: ԶորթըսպանելովԽոռկմին՝թազը տալիսէ. ոսրովիդուստի Բոբին, որից Հետո՝ նա

էն

էն նան ուրիչները:ԲորըԲրորն պակասում է կամ Թագավորների չարքից Քեբորը, նույն ինքը իսկ Զամբիկը՝ Ազեբմիդուխտը: Բորանդուխտը, ՄրեերՇիրակի է.

թան տվյալ Հեղինակը: դիտման «իրնվեց,

ա

կա նան «զոր

սմա

ո

կանգունվիճակում:

ռ

"

ծում

|

ավելի

.

ՄՍ.-ուս"

'

:

.

3իմա՛ ազաչանքիմի մասը: Մոլորյալ Մայրադոմեցին։ Մ0.-ում՝ Խրաս: վարք,Հաւատոյ արմատ: '«

ՀԴ.

է 00.-ում: 1.Այսպես Գոնե այս մասում

ռաքինանում էր ֆանադիրբազում աղոթքներովերեք Հաքրձազգնատ մարդկանցՀետ միասին:նրա օրոք տասՀ աղար ներկու Հրեա,Հավաքվելով ավատ մԵդեսիայում, բություն բարձրացրինՀերակլի դեմ, որը գնալով ազատեց դրավեցայն ն Հրճաներին ՈւոՀան, որողջ-ողջարձակեց, պեսզիուր կամենան,գնան՝ չլածլովԹեոդորոս եղբորը,որն ուղում էր կոտորելնրանց: Եվ այնտեղիցանապատով գնալով Ի Տաճկաստան՝ ամայելի որդիների մուռ,որպեսիրենց ազգա՞ կաններիմուռ, օգնություն խնդրեցին:Ոմանք Համաձայնեցին,իկ ոմանքոչ՝ նրանցտարբեր աղանդների պատճառով, ինչոլնսոր երբեմնհգիստացիների միջն կայինտարաժայնու: թյուններ պաչտամունքի տարբերությանպատճառով: Հանդես եկավի մեԱյն ժամանակ սմայելի որգիներից Նա ծնվելէր Մաբակը՝Թանդար (վաճառական) Սածամթը': մից երկու օրվա ճանասլարՀի վրագւոնվող քաղա՞ Մադինա) որը քում,կորեչ4 նրան ցեղին պատկանող Աբդլայից, մեռավ՝ մոտ ն. Թողնելովորբ: Նա դնացմի վաճառականի առաֆաղդնմ է. դարձավ նրատանը: մքուսվի, տիՎաճառականը Մածամթը բյուր

Հավատամարտ", ծիրորդը՝ Նոյեերկրորդը՝ Խրատավարք,

ն

տղհաները) նախադասությունը:

է կիո: կեղեցին ցարդ պածպրանվել

ՄՑ.-ում՝

որ առա) Հարիս էր կոչվում, Մեաինքն է:. Սադինան,

.

այգ

"

'

Կ

Համբաւհնտդէտթ»(որիՀամբաղըառարա-

դավառում

Մաչամաղ:

Քորեչկամ Քուրեյիչ(Մ0.-ում՝ Կորել|:

|

"`

'

մաին. |

'

|

նրակնոջ Հետ: բազավիր տիրոջտանը՝ամուսնանալով

ու

ԿԱ Հին ուղտերը

ա

ՖԸ

/

ա

ս

Հէ՛

ՐԸ

Նա

Ն Դից անու՛ Ի՛

"

անու-

Աստծու Վերջին» գրթերիմիջոցովնրան ծանոթացրեց Հետ ե սովորեցրեց եր Տիրոջ մանկության գրթ էվերաբերյալ նա Տուն բը: վերադառնալիսՔարողեց մայն, ինչոր լանլ էր, `

եր ազգը,ն նա եկավ ՓառանանապաբայցնրանՀալածեց

տք: եվերբ եկանտասներկու ՀազարՀրեաները, նրանցիցա-

Ի անց ԱԱ ԻՑ"Տուն ուռանալով՝ նա Իսմայելի

2 բար որ է-. մանով,

որդիներին

Արոածա-

քարոզեզ

ուր.

ԹԵ պաշտեն իրեն,ապա կժառանգեն այն երկիրը,որը Աատ-

Համին: վածվեց Աբրա, եվ լսեցիննրան Հավաքվեցին Եվիլայից մինչն. Սուր, Տ առն ծր ին որնընկածէ ե, իդիմաց: գիալտոս կ ու բաւո Հազարն ցէ ներկու կի նածապետնի, -

ո

ու

Բայի ցողի տասներկու նածապետների թվի Հազարական բաժանեցին իրենցմեջն եղանտասներկու բաժին նենց Համարնչանակեցինազզապետներ, որոնց անուններնեն՝ Սասմա",իղումա,Մասն, Նարձովթ, կեղալր, Աբդլա,Մարսամ, ու

ՓաՔողդադ,Թեման, Հետուր,Նարես,կեղմա:Բանակները ռանիանապլատից գնացինմինչն Մովաբի Ռաբովթ: անցան

ն

այն կողմ,դեղի Ռուբենի Հորդանանից վիճակը: կուտորեցին

Հունացզորքը,

ե կայսերեղզսոնվումէր Արաբիայում, 5. բոյը. Թեոդորոսը փախավ Էրենթ վերադարժան Արաբիա, բնակվեցին ցեղերով,ն նրանցչուրջր Հավաքվեցին իսրայծլի որդիներից մնացածները մեծ զորք կազմեցին:Եվ են կայսրինգրություն Հղում, որպեսզինա թողնի այն երվիԸը, որն Աստված տվեց ԱբրաՀամին: կայսրը նրանց տվեց Հակառակ պատասխան էւ Հավաքեց յոթանասունՀազարանոց մի Հավատ արիմներջ զորթ մ ու պատ նջ Արաբիա, Իսմայելի վրա,ուրնրանք(ուռորվեցին, քակՄ Հոր

մազապրուր ու

նումիջոցո մերգնալ

:

շ

ն. Փառան ընկածէ Սինայի անապրատն Հրեաստանի, միջե: անապատն ընկած ե է Պաղեատքնի, բրա ծ այի, Սուր է Դաղմաղինի ԱԲորփայի, մարմիր հէ

տոսիմիջե: ՞

ՄԾ.-ում՝

կա

Մարամա, Քոչե,Դադ,մյուսներընույնն էն,

ննրեքանուն է:

յոլ

409.

լայց

ՄԾ.-ում

ծչիատաս-

ւ

Մովաբի մայրաքաղաւքն է, Ռաբովթը մովաբացիների

ծովիարնճլյան ափին,ուր

ո

ցարդ

գանվում է Մեո-

ո աորեր, ըշմարգաւմմն որը

բանակըտիրացավմեծ Հարստության: մճնդի

Մորթվականությանվալթռունյոթն թի,

Սար

էր: Եվբանի նրանցօգնեց ՄաՀմեդի նրանիցկրոն է խրատը, ժողովուրդը

Եվ օձերի մեձյանի ւռեղը, պաշտում չին, արանքում: կոչեց եր լ-Քայուբաշ նչանակումէ Առոծուդուռ: նա

որբ

չ

տր

Նա

Քաղաքը կոչեց Աբրածամի բնակության

Ք

իստոնեուե Ման ժաման, Դամ ե3 թյան Հզորացմանժամանակ Դամասկոսի կութը՝ Դ Ռեմանաձ», նույն ինքը կազ ւռալրան,գցեցինանապատում: Հեփեստոսը, Այն օձերիմեՀյանը,լսոյց օձեբի քրմերը չկամեցանայնտեղ դնել, այլ դուրս Հանելով վեմի վրա մի ոռթի տեղ արեցին այնտեղդրեցին:Այդ կուռքը ոսկու Համար:որը եթովպացի վդաժանպատերազմ եղավ երկու ուլեցինիսմայելցիները: ազգերիմիջն, մինչե որ մոռացան:|ՄաՀմեղը) այդ մասին սաց, Թե Աբրաձամի ոտնածեքն է, երբ նա եկավտնանեհր "րդի իմայելին: Եվթանի որ համայելը որսի էր գնա» լ511: Նրակնոչը ցնում է, Թե որտեղէ նրաամուսինը,ն. նա ասում է. ծ. «Գնա՛, տանջված ալնոր»: իսկ Աբրաշամն տուն «նրբ նրան փոխիրջո ստան Քո դուռը»: նրբ տուն եկավ Իսմայելը,առավ իր ծոր Հոտը: դնոչը, այն, ինչ որ լսել էր: Այդ բանը Հեռացգրեց կնոջըն. առավուրիչին մինչնյոԼւնլովհամայելը Թճբորդ(ինը, որը պաղատումէ Աբրածամին իջնել էչից, որպեսզիօծի ոտքերը: Ասում է, որ ԱբրաՀամը իջեցրեցմի ոտ». Քը ն դրեց վեմի վրա,իսկ վեմը ութին տեղտվեց,բայց մյուս ն ճրդում Դը եց գրաստիվրայից,որովչետն. տվել` չիֆնել, վախենալով, որ վծանդիպի Հռո: ն. Հրամայեց յա որպես պատմեց բոլոր առասպել ՄաՀմեդր տուն:

գրելով աճիզեքրը տարան ու

գաթան

փազառականննրը ա-

ղա.

Հար,

մալ Ա առոաինը

ասա՞

ո

Հարցըեցկինն ասաց ու

լ.

էր,

Սառայի

չիչեցր

է վաթռունչինդ|այդալես Ք0.-ում՝

ՄՍ.-ում/: Դա Տիրոջ616 թիվ: Մո՛Հմեղի բի անանալուց Գե,տարիառաջէր, ոբնէլ «կիզբնէ՝ 622-ի Հուլիսի 15-ը: ող նան

որը

Ի Բան

Հագարի

ն փախուստից

.-

Լ Մառը: Ռոմանա կոււքը։ որ

Հիչատակվումէ ՍուրբԳրթոսմոմանքՀամարում ձն արեգակը,ոմանք՝ իսկ չատերինէլ անծանոթէ: ԴրաՀամարմեր ժո: Բայցչդիտեմ,Թծ որՀեղինակի կարծիքըպեռոքէ փնտրելՀնախույզների ՐՈՋ ջանովՀ Հավաստի այղ պատմությունը: առաս... ,առաաաըկրքայ. Թարգխացձնով է, իսկ մենի մանելէնք վերջինբառաձեր:

Աստղիկը,

։

ՎՕ.-ում՝

ՄԾ.-ում՞

ման գալ այնտեղ,մի ոտով երկրպաղության կողմերից թե մեկը

Էմ

ՀԱՆ::

ն

ու

գալ

6.

եմԱո ով ՀԱ աան, աաա

տանլ՝

է՝ ա՛յ

լբա՛յք,

ն որպես լբա՛լք,

պա-

.

.

նատելովբ փախչումեն | մորլթում զրաստներին Հագուստն մեկի ե թե Փախչելիս բլուրը: մինչն Մաբայի էր. կամմեկը գլորվումէրգլխի այր: ոչ ոք | բանիընկնում, ինչ-որ հո նայել: Եվընթանալով երկու վեմերի չէր Համարձակվում ն. միջով,որոնցկոչում էին Սաֆա Եմրա,յոթ անգամառանց են վեմեվեմ, քարեր են գցում ն անցնում Հանդոաւռանալու ու Միռտքով | ռում,Թե ՄաՀմեդն այդոլեսէարել սովորեցրել: է, իսկ ձորումանասուն կո սլատճառով վազելը ասում են, թե Մածմեղըզոծ արեց տորելն փախչելը, տեսիլքներերեսն նրան,էներնալիս՝՝ ԱԱաաաոսսա ո: որպնազի փախավ: երկու վեմերիմին չրջելն թար գցելը (նչանակում ենի,որ այդ վեմերընրանցՀամարեղել են պաչտելիքարեր հն

նասուն

ու

ա-

ոտնա Հետքի

.

ու

չ

ու

ե բոտ ՄաՀմեդի սլաչտելու սովորության՝ կուռքերը, Ֆախքան նա ու

օ-

տործցին՝

ու

Լ

Մ "

լէպպեյբ,է՛յ 'Բեյէաս»՝ ո՛վ «Լէպպեյք Հրամայի՛ր, Հրամայի՛ր,

ւռ

տված:

Մք.-ումբ

."

Մ0Ս.-ում կաամենռարի: ՄԾ.-ուժ կետերի փոխարեն «ղդիթությամբ» (կախարդանքով) բառնէ: |

օտ

չ

ա-

ԿԾՈՒՐՐՁ

Ս

նոր օրինակուԻնոբածնունբ:

:

/Ր0.-ում կա «Լն գրեացզոր ինչկամէր,ն յեղջիէրո-նոկետերի փոխարեն կապէր.ն. ի ձեոն յանապատ՝ն. դրեց,ինչ ոի ուզում ձր, (ասեց եղջյուրներիցն Հավատարիմ մարդկանց միչոցովուղարկեց "

ո-

Հերեւհալնմա դեւք»՝ նրանդներերնացին: պա" ՄՍ.-ուժ կետերիփոխարեն տպվածէ. «նման Տեսոնմերոյ՝ ն չունջ ն նման, կերանզերեսսն»՝ չները կերաննրաերեսը: մերՏիրոֆ ւ

Ալ-բակարաշ

,

2.ֆոոոոսս:

ու

ու

Հեծյալ՝էչի ե ուղտի վրա ՖՆՖատածչ Մի օր Հանկարծակի|։ »::. անչայտազավ ե. կարճ ժամանականց ՄաՀմեգը Աստծու չնործքն Հայտնվելով ասաց. «Խաղաղությունը,

Մոդին»,

նրա վրաբաչուն է ելել, ն. ժամանակնրադեմ կատաղի է՝ անել: օձերն է նույն բանն Հրամայել երանք գցել բեր են որով չեն պաչտելի դրանք սողունները սպանում, Հեւոն. այնէ, ռր ասում են, Թե երբ իսկչուն կուտորելն նրանցՀամար, Թե երեք լ թաղել, ակնկալելով, չկամեցան մէռավՄաՀմեդր, "Խն Հետո նրբիմացան,կոՀարությունկառնի րից նույննանել իամեն տարչներին Հրամայեցին մեկն նույն ամսին:նա սովորեցրեց ասել,թե Աստված վա՞"""| ն է, չէ, իսկ ՄաՀմեդը նրա ծառան է: ոչ ոթ նրանՀավասար ասում են, Թե մարգարեները իսկերբ մի Հրեայի Խոսքով դուչակեցինինչպես Քրիստոսի,այնպեսել Մա՛Հմեղի Համար, եսնում էր երկու ասել,Թե Եսային դրանովայն են ուզում ու

..

ղորժությունըթող լինեն 4եզ Հետ»: իսկնրանքզարմանալով ես Հարցնումեն. «Որտեղի՞ց գաղլիս, ո՞րն է քո նոր ողջույնը, հ ո՞ր Աստծու չնորՀքնհս բերելմեզ»: Եվնա"պատասխանու Է «ԱստվածՄաքայումինձ առավ մեր" Հոր՝ Աբրաչամի տունը, Հայտնեցիր կամքըն. վաղըմեզ ուղարկելուէ իր կրոնը»: Եվ նա վերցրեցմի ծնած երինչ, Հավաքված ժողովրդի "Լ տեղումբաժանեցՀորթից ՀրամայեցՀաջորդօրը բաց (Թողնել,իսկինքն ամբոխինՀավաքած ԼՔ Կովը առրասեց: կավբասռաչելով Քրտնածն ճեղքելովամբոխըփնտրումէր Հորթին:րՄաՀմեդր) Հրամայեց բունելերան, քնքն՝առավ Թուղթը, Համբուրնցն ասաց, որ այն Աստծու կողմից է եկել: ԴրաՀամարմինչն օրսՂուրանիսկզբումգրված է՝ Սուրալթ այսինքն կուլի կրոն: Հրամայումէ լվացմամբ ն փոխանակ արդթթը կատարնլՀինդ" անդամ սրայքըի եղջերափողերի, բարձունքիցկանչել՝վկաբերելով,թե «ԱվեՍիոնլնուսն տարանիչը բարձրացավ վրա»: եվ 4այնսովողին է. կոչում են որ նշանակումէ Հավատադիր, մատը են, թն մեկը կամավոր: կանջինդնելով ասում մյուսն ակամա լսում է ականջով: ԵվՄաՀմեղը Քրիստոն կոչեց Աստծու որ նա Հրաչագործություններ ծր բանն Հոգի:Նամ. են, առում կատարում,օրինակ՝լուսինը ներքն բերելով՝ չորս մասի եր բաժանում1. կրկինամբողֆացնելով՝ երկինքէր առաքում: .. Բ այց նախ Քաղրթնշ ձրՆ3 ավա իչիանը իամայելցիների գոնծլու|ՄաՀմեղին՝ նրանքնրանեն Հավանումամեն լինչում: ՝ ՄԾ.-ում՝ իմն 4եի Հոր:

Հաւատարմաց առաքեաց

բա

ա-

նապատ: Գառճքնկամյաղաղա Սիւրեթ-իւլ-Կլէթարա՝ երկրորդ կովու: Ղուրանի էն, Թէ կարծում բոտ բինավի կամգլխիխորագիրը,որը մեկնիչներից ոմանք :

տ

ւ

օ-

մովմիսյան ավանդության`այն դրվածէ կովերիզոծագործությանթանակը՝

| ' ի

կգ-(թր63-69/ցույց տալու Համար: (Մ0.-ում՝ մուղին)՝ ձայնող: Մոդին. մյունատի 4 ինձ Թվում է, ոիկսմայելցիների (ՄՍ.-ումբ Քաղբթ Քաղբթմ հչխանի է, որովՀետ այդալեսէր կոչվումՄաչմեղի անվանաղավաղումն նունը Խալեթ որն Ասորիքում կոտորեցՀույներին: զորքի առաջնորդը: ա-

ՎԵ. Եվ նրբ նրանք(իսմայելցիները) Հզորացան,երուսա-

.

տերունական խաչն եկե-

Գան ամանավին՝մւսրանկոսՀՆ տանդնուպոլիս,իրենքէլ Հնազանդվեցին իսմայելին, ախեղզան նրան

նե

ն.

ու

որովՀետն. կայսրնայլնաչկարողացավ Հանելնրանց դեմ: Իսզորջ երեք մասի՝մեկըգնաց Եգիալտոս, բասժանվեցին մայելցիները ն

ն բոլոր տեղերում մյուսը՝ Հունաստան,երրորդը՝Հայաստան, վրայովչարժվեՀաղթողդարձան:իսկովքեր Ասորեստանի Հասան Դվին, գրավեցինայն, կոտորեցին ցեն Հայաատան, երեսունչինգՀազարմարդու, մարդկանց, գերեցին անձամար Թեոդորոս ժի տասը Հազարմարդուկոտորեցին Ռըչոբօեցից հունու իչխանությանժամանակ,որը ՀաֆորդեցԴաղթին, նան որը վաթպարանեցին զորազլույԴրոկուլոսինը, Հունաց սուն Հազարանոց զորքովնստում էր Հայոց սածչմաններում: ս Այդ ժամանակ մեռավեզրը,ն աթոռինՀաջորդեցՏայքի եզրիցտառը տարիանց: ԲայցանՀահպիսկուլոսՆերսեսը, պատճառովՀաիչտակությունեղավ, ն մաբ կոտորածների նա որոչեցփախչել՝իրեն այղ մեծ պատվին արժանիչՀամաբծլու պատճառով:եվ երբ չատերընրան աղաչում են, նա կանգէ առնում ն Հրամայումէ Հավաքելբազմաթիվդիակնետեբի ն թաղել: Եվ սուրբ Սարգաի Հրդեչված վկայարանի ում չինում է նորը: նան տաճարէ չինում վիրապի Սութբ վրան սուրբ Գրիգոր անունովմեծ Լուսավորչի: ճարիՀիմքերնէ դնում քարքարոտ տեղում.դրա չորս սյունեբի սոսկդնումէ սուրբ Գրիգորի բոլոր նչխարքները, բացիգրլխից,որը դնում է գզրոցիմեջ ն պաչում Հիվանդների բժչկու-

լիով

Պվանչիրի ու իր քրտֆ,որբ Գրիդորիմ կինն էր, խնդրանքով տալիսէԱզվանքին: 12 Այն ժամանակ կայսրին դավումն սարանում է ն խորթ Մարտինի մայրը` նրափոխարենդնում է եր որդիՀեբակլակին: ԲայցՎաղենտին զորավարը սպանումէ

կոստանդին

Մարտինին ն. Թագավոր է նչանակումկԿոսՀերակլակին տանդնիորդի Կոստանդին: ԵվՔանի ոի ազստամբվել էր Վարազտիրոցը,նրա Համարաղաչում է ՆերսեսՀայրապետը, ե. նրաննչանակումէ Հայոցկուրասրաղատ, նա իչխանուբայց մեռնում թյունն առնելու է ժամանակ Թաղվում ԴարոնՔում, իր:Հոր՝ են Սմբատի կողքին: Եվ(թագավոր) նչաբաջ նակում Սմբատին ի պատիվիր Հոր, Թնողոիակ զորավարը ու

ու

բոս

առում ՀեկանճՀարկ: Ռմանբ

'

"

Հ. ""

ա

|

են

'

'

Հին պատմագրության՝

Րատ

ն

Լուսավո,

Խա

Խերը

ՄՕ-ուԻ

ՄԾ-ուՐ

Թե խորթ մայրր ՄԸՐ» արմա «)լ

առատն

ոչ

«յրը

,

Մթ.-ումՐ կետերիփոխարեն կա մեռնումէ ոաաակի՝ Նոր օրինակները դնումՖն Օթմած:

ո

դնուպոլ ՄԲատանդնումվոլ-

Ոս:

բառի:

ժամանակագրության՝ ՄաՀմեդի Հաջորդնե Էպուսյեքբը, Օմարը, Օթեմանը, Ալին. Մեվավինն: /Մծ.-ուսԻԱբուբասքի). ըստ

՝

Հայաստանի Հարկրեճ |500) դածեկանէր, որբ առաչինըՀիշատակու է

|

|

Թե Գրիգորը Թորդանից ըմ--

ո

պատմիչ Ղնոնդ երծցի՝ ՄԱկոզորակայանը գտնվում Դրոգուլիուի

Նորօրինակում՝ Դվինի վկան:

են,

ում աատրանի 2 ար1"իբար

գովիտ գավառում:՝

եչ-

գլուխը:ՄավինՀայաստանում հչխաննշանակեց րիգոր ե Մամիկոնյանին վրա դրեց Հինդ Հարյուր Հայաստանի դոս-

տա-

«վելչրազնվական լին,որն այնածումհրմուռ: Եվ Րա

սռարի

չ

մավիթ վկայինչխարքները:Ասում են, որ սուրբ Գրիգորի նա էբերելԳրիգոր Հայաստան մունքը երբ որՄամիկոնյանը, պեսդեսպան գնացելէր կոստանդնուսոլիս: նրան Մասունքը մի ձր նա գաղտնի,որինտեղյակ. չեր քաղաքը, այգ անանցմեծության գանձըբարձումէ նավիվրա ն բերում, իսկ ծնոտը 1:

էր: Բայց քսան Մածմնդը Ռշտունին

տիրելով է. նրան իոսնությանը՝ Հաջորդումեն Օմարը Ամն. բը՞ Բուրաքրը:: նրանքսպանեցինԽոսրովի թոռ Հազկերտին 1. վերցրինՊարսից թագավորությունը, որը տնեց չորս Հարյուր ութսունմեկտարի.նրանցիցՀետո հչխանությունը գրավում է Մվին: Բայց Հերակլի Թոռ կոառտանդիա ն Թծոդորոսին զրկում է իշխանությունից Կիլիկիայի զորաչարինՀրամայումէ դուրո զալ Մավիի ղեմ: Թեոդորոսի որդի Վարդընենգորենդործնց Հունացզորքերի դեմ. Հույների նա ժամանակ փախուստի Փանդեց Եփրատի վրայիկամբջի

պատմիչը:Եթե ստույգ Ղեոնդ

է

այդ

թիվը, ապա այնքանէլ

չատ

չէ, ղածեկա-

ն. բոլոր նչխարքները, բեց Լուսավորչի Աղվանթի իշխանՎան.խնդրեց Հրամանով եկավԻսրայելը բազտրդատի Լուսավորչի ծնոտը,որը տարավ դրեցՉլխովանք կոչվածտեղում: Քանի որ բոնի կերպովՀնազանդվեցին Հայերը Հագարացիներին,կայսրըբարկությամբՀարձակվումէ: Հայաստանի վբա,բայց Ներանս կաթողիկոսը աղերսելովնրանտանում, Է ու չեցնում է Դվին, կաթողիկոռը կաթողիկոսարան: կայսըն են մ միասինՀաղորդություն ութ օր ընդունում են եկեղեցուխորչուրդները՝ըստ Հունականսովորության: Քարոզեցին Քաղկեդոնի ժողովիվարդապետությունը: Եվմի եպիսկոսլոս, բեմիցվայրիջնելով,մտավ մեջ: Իս կայսրըեպիսկոպոսին Հարցրեց,Թե «ինչո՞ւ չՀաղոլ, Հետ», նա պատասխանեց քո պատրիարթի «Հենցդա նդավ պատճառըոր երկու տարիառաջ նա ժողովարեցե նզովեց բոլորՀերձվածողներին առավելապեսՔաղկեդոնի ժողոխիստմեղադրեցնրան նենգության վը»: Թագավորը ճլաթ՞ ե ու

.

ամբոխի մճրբ .

ո.Ցիր

ու

նամ ն ճառով,ապա Հաղորդություն ընդունեց եպիսկուլոսը

օրՀնեցԹագավորին, իսկթադգավորը՝ նրան: Եվձրբթաղավոբր մեկնեց,Ներանար վախեցավ /իշտունյաց տիրոջիցու գնաց Տայթ ն (այնտեղից) վերադարձավ վեց տարի անց՝ լսելով Նա մեծեկեղեցումուռ չինում է իր կացաԹեոդորոսի մաՀը: բանը՝ տնքցիներին"" բնակեցնելովառաքինիքաղաքավաբության կարգով,Քասախգետիցչուր է բերում ն տնկում Նա մեծ անտառներայգիներ: է բազմությամբ կատարում փարդավառի տոնը: |նրանք) փոխեցինութ""" վարդապետներիչբայց միմյանց չ(արողացան,այնուծետե նա Հասկանալ ն առանձնացնել Հրամայեց միայննրանսովորեցարժանիին նել: Այդբանընա կատարեց սուրբ Բարսեղի Ճեութով, որիմաու

| լ

ՎՕ-ուՐ

մարդու: Մ0.-ում՝ ""

.

476: . փրջումորգաջ՝ տնեջիների, իթկՄՍ.-ում` հբվումարգոց՝ճրկու Ը

տասը:

'

մ պարսիկ ՍուբՀանը խնդրեց դիմելՔրիստոսին ցանկա-.

ցա. մ, որ երեն մկրոոի Անաստառը:: նրան կնք Գրիգորը Հայթ Ն. ի Անիի է: գավառը Շիրակն ու

|

աիր:մ

աա

Ա

Վարձիա վանըայժմյան է, որը Ախալքալաբի, սածմանում Գուդարաթ, Ճավալխք գավառիկողմում ն. տիրումէին վրացիները, է, որինայնժամանակ դրա Համարէլ այդ վայրթկոչվում է (աժՎարձառունիք: Վարժունիք. Այգ: սջանչելիների անձայտէ. Բթոսսեն ժամանակը «ատմություն, Ա, 249) Վրաց. Համարում է Վրազ (ուբապաղատ Սոծվանոսի որբ ժամաԴեմեւորելն, հղբայր նակովժուռիկէր Ներածս կաթողիկոսին: ՄերՀեղինակից առաչ, ԺՈ դարում, Դեմետր անունով Վրացմիթաղավորէ եղել:հսկ ԳՐՔԻոմն մէկնիչ՝ Աբարածոց անունովվարդապետի, Տիմոթեոս մեզանումՀիշատակվում է Ժդարիվերչին: Հին 0.-ուր «առողջարարեալամեննին»՝ամբողջովին առողֆացրըծց: " 0-ում՝

"

105 ն ծան. 1,

ո-

կոչվումէ սուրբ Վարժիայիշրլ Գոայն ժամանակ խաչ)(լհակ) նյանցէր կոչվում: Սարգիս այն տեղափոխեց Զոնյանցը այլազնա գիներիպատճառով: Այնտեղ Տխելթվարդապետի ձեռքով արքա Հրաշքներ գործեց. կնոջրբժշկեց Վրաց Դեմետրեի բորուռուիյունիջ, որիՀամար էլ վրացիները Նա գբիոաչը ղեցին Հայերից: Հնվածէ սուրբ ն կամսուրբ Մեսբուվի Բարսեղ Հոնի աջ կողմից Թեր վրաՀայերեն գիրունի: մեծ Ներսես պատրիարքը Թաղվումէ էր Ժեվախճանվելով Ա ռռր գրավեց ռակերտումն:. Անաստասը՝ Ներսեսի սենեկաորը Ազոռխց պետը: էր. նա Ներսեսի Հրամանով չինում չր / եկեղեցինի, սուրբԳրիգոր քանի դեռ Ներսեսը Տայքում չ ր: երաօրոք Գրիգոր Մամիկոնյանը ն. չինեց Արուճիկաթողիկեն Եղիվարդի վանքը, Անաստասը չինում է Ակոովեկեղեցին՝ ե այնտեղ լ վանքի կառուցելով եղբասյրանոց Հյուրանոց», Փրիգոր իչխանիմոտ եկավ թագավորական ցեղին պատկանող. ըը

ւ

րաբական դինար,որը արժեր12 կամ13 Փոռանկ, թել.չատերըկարծումեն, Թե՛ արաբական դրամըառաջինը Աբիմելեջ (րորեց,բայց դւոնվեցնան ամիբապետը

չջ

Ռշտունին

չինեցԱղթամար կղզին: Քիզ տարանայն խաչը» Դպրավա

երմնչքան ուզում է, լինի. Թե՛ էկ Թե՛աոսկի,Թե՛ սասանական բյուղանդական

Տե՛ս ծան. 1,

|

փատարում

ու

Սիվավեի դրամը: Մն.-ում՝Վարազ Գորդատ:

չանունըՁոն էր, որը Անիիգավառում:գնվող Դպրավանքի ուխտիառաջնորդն էր: Նբամասինառում են, Թե յոթ անդամ տեսելէ Քրիստուին զարմանալի Համարձակությա որի Համար է կոչվումւսյն չարականը, ձլ Զոնընտիր որ այժմ է մեր եկեղեդիներում: կատարվում եվ Քանի դեռ Նծրանսը Տայքում էր, Թեոդորոս սուրբ

։

լ

ւ

-

.

Այլ «ի բերան վիրապին»վ̀իրասլի(փուլի)անցքում: Կաթողիկոսի չինածեկեղեցին վանքըավերվեցին 1840 թ., Մասիսնե-

ՐԷ մեծ

ու

փլուզմանժամանակ:

ջ

107:

զարձավ, ավազանի ն նրանվեց

լ

ատն

Հագր:

զոնվող

ուտայքում

դրեց՝իր Հորանունով ն.

:

ու

Այնժամանակապրումէր Անանիա Շիրակացին, ո

որը Ա

է ազատադունդը Սածակ (ալթողիկոսին կապելով՝ ուղարկեց Դամասկոս, իկ Հայոց Սմբատ Էշի անին սուրբ ԴավԹին էլ խաչեց փայիվրա: Հայոց

յոց

Ա-

Հրաման նառտասից ստանալով` Հորինում է ամենօրյա տռմա-

Ըը,

որը պատրիարքը երբ ուզում էր ժողովովՀաստատել, է: նրանՀաջորդումէ Իսրայելը վախճանվում պաջտելիԱՀետո: նաստասից վեցտարի երաօրոք արաբներիզորագլուխ ոմնՔառարբային, որը զւոնվումէր Հայաստանում վոնդծլով ,

էՎրաց ՆնրաեՀ Հալածում էչխանը: Իսրայելը, աթոռին մնաէ, է. լով տասը տարի,վախճանվում քողն Հայրապլետաված ըն դունում է սուրբ որը

մնացած իչխանները՝ Սբմէին փախչել Հունաստան, բայց են նրանցՀետապնդում ՀինդՀ̀ազար իսմայնլցիներ Հասնում Վարդանակերտումեն նրանց կովում, | բոլոր են լինում սրախողխող մերիշխանների փամայնլ ցիները կողմից Առտծու օգնությամբ: ՆրանցՔԹճրըկործլով՝ ուՍմբատը հ ստանում ղարկումէ կայսրին է կուրապլաղատությա սպլաչՀետո: Նա տոնըԱչուտից չինեց Դարոնքշ Հանուն եկեղեցին

բառր,Աչոտըն Վարդը, ուղում

ու

փրկչականապրատտկերի, որի մի մասը նրա որդին

Սածակը,Ձորուիորից էր: Արքունիքից ի

ն Բերեց արնմուտքից հավակատիքի ժամանակ երգեց՝ «Զորսըստ պատկերին» ըստ (րոնք պատկերին) Նրանփոխարինում է ն Սմբատ ՔԲաղրատունին գնալովՏայք՝ ամրանումէ ԹուխարՔումո: Այդբանըլսնլով՝ Արդլմելիքը իր զորավար Մաճմեղին է Հարձակվել Հրամայում Հայաստանի վրա: Այդմասին Իմո.նալով՝չղլթայվածՍածակը գրում է աղաչանքներ, որպեսզի ՄաՀմելը Թույլուս նրեն նրամուտ գնալու:Նա Հասնելով Խառան՝ աղաչանքո Հիվանդանում է ն ղդաչանքով գր. ում է նրան, Լա Ը Ը որպես նա՛ ների Հայերին:Մաչմեդը, ընթերցելով Սածակի գրություեր, է.

Հալառտան,

Նրայոթերորդ տարում խԽազիրներն արչավեցին սպանեցին Գրիգոր իշխանինն գերեցինվարպետին" Եվ իչ խանությունըգրավումէ ԱշոտՔագրատունին՝ Սմբատի որ"":

ՖԽ: :

ԼԷ. իսկԻսմայելի Մավի իշլիանըորոչեցվերացնել

Հունաց

Ի» ԱՐ նան

Հ.ար աղա-

ւտեցՀարյուր յուրաքանչյուր, մարդ ն Հազարփոքր նավ՝ յուրաքանչյուրիվրա Հարյուր տղամարդ,ն. նրանցուղարկեցծով, իսկ ինքը ցամաքովՀասավՔաղկեղոն: կործանվեզին իսկիբՔԸ գիչ բոլոր նավերը: ն: բով փախավ, ազատվեց մեռավԱսորիքում: Եվ իչխանությունը գրավեցնրաորդի որը Հայաստան Մբվանը, ուղարկեց ոմն ուտիկան|կուսակալ) ՄաՀմեդին, որը Սեւան եց նըաբ նակիչներ, ին, ի՛արն զին, գեր. Բ աա ությա նեկեղեցին) սուրբԳրիգոր նիր ծառաներից մեկին բ գցեցմի խռր փոս:Հետո եր, Ը " ում, նտր են ջ վրեժլինդիր (ինում ր նրա Համար) գլխատելուկրոնավոր ն ներին քառատունտղամարդուէլ փայտից մեդրգնումէ, ե նրատեղը է ուղարկվում Հայաստան Աբդլա անունով մի ուրիչոտոքկան: Հա վերացնել ավ

.-

ա-

աց

:

գանում Իւ ԱՇ

/

նում "

(" '-

«0»

անչարժ Հարմարված Այ«ինջն՝ որը տոմարը՝ ամխվա օրերին,

էրբնք չրով: կիրառություն ՍՍ.-ում՝ սուրբաթոռին: ՄՍ.-ում՝

|

"

:

իորձանց»:

|

Է

Բգաթու

Բ

ՄԾ-ում-

թուի, ուխարթ

կամ Թուղարք Բերդնայժմ անծանոթ է, ն Քնձ

ԸՏԱԱՂՈՈԱՐ

այժսյանՇավեքթի կողմերումէ:

Ը

Ա

է

:

,

ա

Թում Ե, որայն -

:

ւ

Հին 0.-ն ավելացնումէ. «ՈմանքզՈկբայ ոմն ասեն, որ չոամիրապետ նա ն գաւ ն գրեացնամակՀաչտութեան. Սածակ Հանդեիձ սուրբ մարմնով նորաառաքեաց յերկիրո»|այդալեսէ նան ՄԾ.-ում)՝ Ռմանք /լքա ոմն առ

են պետին

առվիրա-

որի մոտ գնացՍաՀակը, ն գրեց նամակ Հաշտության ուղարկեցմեր երկիրը:

ասում,

Հէտ վարմնի նե

-

|

Մ0.-ում" սուրբ աթոռին: :

Ս |

որն այժմյանաւյիվիոծէ: է կոգովիտում, գրեց:

'

:

"

Հ.

|

զոելում

Հայաատա|

լ

արքունիքից: օրինակում երկու էլ՝ «զՀնարաւորն

ՄԾ.-ուսՐ հրեքՀարյուր:

|

'

/

Ոմանց՝ (արծիթուը Դարոնից ԲերդըԲասննում է Հավանալասը այն

Հ

`

պո

Վարդանակերտի կռիվըեղելԷ Երասխ 702 թ.: Այն գեաիափին, Հոչավ-. վոտորածով, մինչն.անգամ օ բը ովյալ նրանց անքձծքներ

մեծ վեց արաբների

չարքում դասե:

-

|

"

իչեցրեցիր բարկությունը չարությամբ չեկավմեր աչնբապատրիարքությունից Հեւտո խարձըճ: քսանութ տարի թոռին" Հաջորդում եղիան: ն Մ եուսվ է Արդլմելիքը։ նրատե-

ամրրոց (ու

Վծրչինս որոչեց

:

:

սուրբ

'

զը գրավեց նրաորդիՎչիթբ,որը Մածմեդին Հրամայումէ վեոմն բացնել Հայոց ազնվականներին Կամիմիջոցով,որը

Նախճավանի

Հրամանատարն էր: Նա

Լ4 ասորիների Հե Հայերի ժողովէ

նա

անում

ն

Հա

րբ մանով /ւժարը 7Ա աա գնչա է բանե դ տնի այուակում տղամա բոա . եւաածնրգ» թուն, Մոաա ՀՆ " բերանը ծգիպտացիներ, ոա

՛

խաբնությամբ

Հավա-

աաա աաա նավա |

ան

աղա

ժա

ո

:

Գան ճ. Աաաաաու ն բակա չարչարումԻա. էին, իսկ նրանց որդիներին գերի կանանց չերտանում, էլ ՎաՀանին եթովպացիներ, արա Հնդիկներ, ասորիներ, Հայեր, ի ոու Տողան ար աա 2122ն. արավինոանծր վրացի՛7 . աայ)ԲԼարԿիքնծր, մսըզ Վամանին նիս՝ աղվաններ ԻսկսրաննաՀարակեր: թաթի, վեար, «ուրի: ցիցՀեւոոՍմբատ է, ի. Հ, կուրապաղաւսոը նախարարները գնացին նան ԲԱՆ Աստծու արնի ուրանում կայսրից Փոյթ3 չությունն Եգծը, բնակվեցինայնտեղ, ռ

ու

-

:

,

Մ

,

ո

,

,

։

առան

Քաղաքը նան.

Է

,

՞

,

,

ե

իսկ ՀեւոոԹալանեցին Քաղաբր,

"

,

'

են

քո ասած Հարությունը մարգարե Հարիրիին: եվ այն երկուիտես լ մ... կը ատում չ

ն

եկեղեցիների սպասքը ու

հ.

ու

Հեզ,իակմյուսըխոովատեր չէշ: եվ ձեր

եկանՀայաստան: բարկացանն. նրանցվրա նզովք Հույները

4րՔերըգրեցին ւ մարը,Աբութուռաիը որը կարդում դրեցին, էին զատկի պարսիկՍԲւլիմանը,բայց Դարաից տոնին: մեծն Հաա ազգառընտը ԼԸ. Բայց Վ ջանաց եղիան, Աղվանք գնալով:Ումարի խեղալթյուրծլ ճր գրքերը:Իսկժեմիջոցով Ըը նույնն է, որովՀեւոն. (ւ աքսորում է ՆերսեսԲակուրին անարգաբարձ է, գերության սուրբՀոգուց ժամաՔաղկեդոնի նակ բոլորգրքերը)չ(որան, ժողովիդավանողին, նրաՀամախոծ տիկնոջը,նրափոլխարեն սայլ մնացին ց րված տեղերում: եվ երբ Եզրըչրնց ամբողջը, է այլ ուղղափառի ձեռնադրում (1)"", վերադառնում Հել եման ստացվեց:Այն է Հայասն իոառերի) Թվով տան վախճանվում իր աթոռակալության տասնչորանրորղ. է,Թեն Հինգըկրկնվումէ մբոյց|այբուրենի մեծ ոչ առանց խորձրդի: մարում: Իսկսուրբպատրիարք ՆրանՀաջորդում է մեծ իմաստասեր "րը ՀովՀաննես ՀովՀաննես /ւմարիՀրամանով Հայաստանից տակից էր Հագնում պփսի Հանեց (մազեկոլիտ գործվածք),իսկ բոլոր տեղերումտարածվածՀունարենր: եվ Վասիդ չրայից պճնազարդում էր իրեն անունուի աղացածոսկու նչիանին էր Լեոնի(ողմից փոչի սլատվիրա մոտ՝ ուղարկեց փչումիր վայելուչալեխաոն ՀոՀանի ՈւԱյդ ասելով,Թե ինչո՞ւ է այդ չար բանը լսելով՝ մորութին: անում: մարընրանկանչումէ իր մուռ, յոթ տակարքունական իշխանը Հիվանդացավ, բերեցինչատ բժիչկներ, ազնիվ, բայց Նա գնստէ Հաղցնում չկարողացան օգնել: նրան ն առաքում ն ձր, մածամերձ ծրբ Հ այաստան: Գալով սուրբը նա ՀոՀանը Էլ Ճեութբ դրեց նթավրա, նա իկույն առողջացավ: ճգնումէ պլաս պածելով, աղոլթքներ եմ տեսնելով անելով ե այդ նա փայլուն Հրաչագործությունը՝ վարդապետությամբ. զբաղվելով: Հավատաց մեր ուղղափառուՄանազկերտում |

:

:

»

ու

բանն

աաւան)

|

՝

։

Ն

Ր խրամ է Երասխի ավանը ափին, դոնվում որը.Հայսոնիէ իրեն մոտիկ նախավկայի մջնաստանով: ձոնվոլ սուրբ ՄԾ.-ում՝ Լ "

Հիսուն Թվին: Հարյուր

Հխտո: այրելուց իշխաններին

՛ '"

ոո:

Տա

110..,

ՄԾ.-ում.

Խեստորական աղանդ, արին "8

.

''

'

տ

,

Փոթիքաղաքն է: գտնվող

«ձեռնադրէ ուղղափառաֆ՝ Հ ուղղափառների: ձեռնադրում :

թթ

ԱյդպեսՀովՀանֆսհմաստասքըը չի արել,

| ՀովՀաննես: ձան. ՄՍ.-ում)՝

ԺոյքըՓառիս կամ (իոնդետիբերանին

Արդսարն. աքսոր: անարգալից

Նշանակում

|

Հին 0.-ոււր. «իսկզկնի չ այրծլոլ հչիչանացն» (այդպես

Իո

| ազանոյ աաաաա "

`

Հ '

:

| լ

քն՝

այլ արել է

«Եւ այն

Ձրդք:

երկոմեատէ զձեզ.1

՝

ոչ ոմն ոչ է

Այոբնքն՝ Հին կտակարանը, ծրբ այն չծրվել էթ

ճք Քանակը ոմանք Հասցնումեն

յականայբութննի մտաք

:

Ի

է" Դ մա

ոմն, «իվործջի :

ՄԾ.-ուԻ Քասլի՝ անաստված,

Հին 0.-ումԻ

"/

Քրիստոսին ա սոսկ

Մ

՝

Խոովասէր»:

Հրնանծրի կողմից. գրթե-

բտ Փոանյոլթի, ումենք՝ քսաներկուռի՝ ծբրա-

տտարլ բեր թանակի:

11:

այլեսչ(երադարձավ (), քլորը վն տասնչինդտարիճգնեցքարայրում, Հունաստան

ն.

կրոնավոր նբա նունովՀոռոմ-այր կոչվեց: եվ այն խաշը, որ կա,իշխաննիր մուրէր պաՀումՀունաստանից վերադառնալու ժամանակ,ն. այլ

դարձա

որի

ը, որը Վլիթ նշանակվեց

ա-

|

Ըի աղոթքների

ԼԹ. հսկՈւմարին որը երկփոխարինեց Իզիտը ն. խոզ էր բիցվերացրեց խաչն արձանները զոչում, մինչն

ին):

չ

ու

Հետո աթոռիննստեցՀեչմը,որն իր եղխեղդվեց:նրանից բայր Մոլիմին յոթ բյուր Հեծյալովուղարկեցմինչն բյութանիա: Երկրորդ անդամ դարժյալդնաց2 ծովասույզ եղավ ՀԲրիատոսի խաչիզորությամբ,ն. միայնՀիսուն մարդազատ: րզոոզի ա (քնա 8 զառոր

:

դուն,որը

գալովԱչուռԲագրատունուն է կլուրսանչանակում պաղատ կամպատրիկ ( մեծ իշխան) բայց նրաննախանձում չ

Մամիկոնյան Սմբատը, Դավիթը, Գրիգորը: Մբփանը, դնա-

լով ՀոներիՎարաչան Քաղաքը,

ՀեչմիցՀետո Հաղթանակուվ :

«

.

ՄՍ.-ոււի

այնտեղիցվերադառնում է աթոռին նառեց զազրաղդործ

,

:

:

չ. ճԱյոէալուաք,Լ դու Բեզալ՝ 1Հին0.-ն ավելացնում սիրով» Թ: կամիս՝

|

դու եթե կամեընդունիր սիրով, սրեւքէ ասելնան.Վասիդի Նույնը գեաթնրի մասին,որոնքնս այլնայլ ՝

հս:

տեսակի ձե: "

ՄՍ.-ում՝

"

Մ0.-ում

օո

ՄԾ.-ուսԻ ՈթԹմսո գյուղ:

ՓՓծոր

112.

|

ո

:

:

վլետերի փոլարեն՝«ի զեխն ազդէն»՝ վտանդավոր ցեղից: :

ՄՍ.-ում կետերի փոխարէն: «այիչար

մարդ:

:

՝

Արամորից:

,

| կ

է. թ

այսակիր»՝չարն դիվածձար

`

ՎաՍելանված

է

մ

կուռա, Ճո

մածմիգավան գրրքրիընթերցողները: Տիրոջ744 թ. ՄԾ.-ում՝ Սուլեյման: պ Խածիթա է զինվորի նշանակում ռոճիկ(Հռոգ),բայց չգիտեմ,Թե է ստուգաբանվում |ՄԾ.-ում՝ գածեվան արծաղցիս՝ արձաթյաղաՀեկան|: Հին Օ.-ումՐ «Տաշչէր զերեսսնոցա՝է վերայերից ն չորից ամբարչտու՞ "

Բ-ն է,

լի

"

քնչսրե

ն ճնբԸնչից որ է օպլանութիւն Թեանց ն նոցա, Հեշտցանկութիւն. ցանկութիւն չորրորդն՝ ոչ ունինակնոլատուծասի» նայդալես 7Առտուծոյ է նան Մն.-ում) էր նրանցծրեսները՝ Տաչում նրանցերբեք չորս ամբարչտուլթյան պատճառով, այն է՝ օպանության, ե ընչասիրության, պանկասիրության չոբիորդ՝ Աստծուց '

ու

պատուչասի ակնկալությունչունենալուպատճառով: "

տե

Մ0.-ուսԻ ծրեսուն Հազար:

է այն մեծ պատերազմը, Ակնարկուժ երբ Ապաղյանները վերացրին Ցումմիատյան խալիֆաներին: «

ՆՈՐ

:

ԼՈՌ

Հաա

`

"Թը:

Ըայդպես է նան ՄԾ.-ում| Այսոլես լանցինք, է նում

մ Հորացնում, Հայոց ԱՐԼ" ԱԻՆ Իփեր Ր ձրվու ար«լատ, քրազ ու

ւ

տո

ասին:

աոա

Այն ժամանակ Հայոց հչխանները որոչումեն ապլատամբվե

Աբդլան ծրբշ, որոնք ոնլն ձր, ից

թ աի ո Ն

են

.

չեն ենթարկվումԱշուտպրառրիկին, որինբոնում են Մամբկոնյան Չրիգորն Դա Թր նա ն. ռրների նախն ուռն : նուծչեւոն. ու. ի Մրվանի դեմ,չատ-չատերինսրիեն Քաչում: Մ) ճակատամարտիժամանակզորքից կոտորվում է երեք Հարյուր Հազար""մարդ,սպանվումԷ նան Մրվանը: Գաձինտիրումեն մե էլ էին Հարկ պածանջում: են նրանքՀայաստան ուղարկումդաժաննեղիչիզիոին,Հեէ Բաքրին ապա կատաղի Հասանին: նրանցայղ արարքից լ

ա

Խոտ

փա

մեկինկապելչորա ցցերիցն նրանցերով կաչինբեր-

ծուց պատուծասի ակնկալություն չունե,

քսաներկու տարիխաղաղություն չնորՀիվ ու

տիրե,

Թել՝ նրանցամբարչտության, սպանության, անառակ ցանԽան Առոկության սլատճառով, այն պատճառով, որ նրանք

-

ատծու

ն

Դամաս-

ամեն

անց տարին՝նեղվելովտաճկական իր կյանքիտասներեք կացրեց ծ երան Հաչոր հաքաըտր Դվինում ծին: դում ՏըԴորոբ» որը | (թմռուգյուղից` էր, մի պատվավոր առաքինիմարդո անական

մանր",որին

Սո

զար

նրանՀաչորդումէ ԴավիթԿոտայքցին, որը Աճանվում է, Նա էր: օրերից ի վեր միչո եղել բամոնից գյուղից Տրդաոի ն

տիրոց:

կարդա

Սրվանըինքր ամ ամ Նարեաանեց իՀոր արն դաՀեկանռոճիկյ ծիթայշ։ Մովանը գրավեց

ն

է կաթողիկոսար, անում, ուր հկեղեցիչինեց ոժ նեղ

նվե ն աղանվեց "Հրամանով, բամանով ն. Ղուրա կարդացողի

,

։

143.

ն սպանումէ նրկու Հարյուր: ժելգիներից չորս Հազար՝ ապա՝ մի մենակյացից: մարդու: Հայերը, խաբվելով որը տեսիլն ասում, ներ հրազներ էր ալատմում ժույմայ22 Իսմայելի մուռ նակներըվերջացելեն, Հավաքվեցին Հինդ Հազար մարդ ն Սմբատի Մուչեղի գլխավորությամբ մարոնչեցին երեսուն նան. Հազարի երեքՀազարը, դեմ: կոտորվեց սպանվեցին սուտ

ու

ու

Մուչեղն Սմբատը1 Խ. Իսկ Հետո մեկ է Հաջորդում Տրդատից այլ Տրդատ սուրբ երեքւուսրիչ աթոռին, այնուծետկ. ՍիոնեպիսկողլոԱղձնիքի սը՝ մի սուրբ սքանչելիմարդ, որըՍիմկոչեցեալ լեռան լ երբեմնի) տտորուռի Հորդառատ որը պամաքել աղբյուրին, էր» ջուր է զխեցնում: գավազանով Հարվածելով՝ տարիանց Ութ նա ե ե

ու

նելով,որ

նա

չատ

է

ամաչում ճգնության պատճառով՝ Հարց-

է. «Գնում եմ «Ո՞ւրես գնում»: Նա սլատասխանում Հեւո». այդպես սանհրես դառնալու Հայրապեւոների Լ7 եղավ: Մել տարիանց նա վախճանվումէ, էւ ուրիչներիՀետ պլատէ Գնորգը» կերվում 217նրապատկերը: ՆրանՀաջորդում որը նում

են.

Արագածոտնից էր:

նստում Հետո աթոռին է նրաորդի Աբդլայից ՄաՀմեդը, մոտ է ուղարկում երկու գրիվ մանանեխ,հից Լեոնի ո-

ըը

զորք» լոսյց

չի կարողանում վնաստաղ:

Հետյալներն էին՝ պատերազմում փրկվածները որգի Սմբատի երկուորդիները:որոնցանուններնէին Աչուռի լ Աչուռ անունովեղբայրը,ՄուչծՇասլուծ, Սոշմվելի Շապուծ է, է քւ չորս դուստրերը, վախճանվումաթոռը գրավում եղիպատրուչցիշ ղի երկուորդիները որոնցանդրանիկի տեր որիմասինասումեն, Թե նրբա եսային, էր: ( / նունը ՇառուՀ Նրանք Մուչեղի մայրը զ ավակները) նացին աղքատության մեջէրնրանմեծացրել, անօթեւան, երկիրը»որտեղերկուսինսպանեց Վասպուրական մուիալովը, ՄԵՀրուժան ձմռանը պրոտաե Հարվելով, ամռանը որ Հայրասետանոցի Արծրունին՝ արնաՀարվելով, նրանցՀոր ռլատճաո. բռնելով,Թե եբբմեծ աղետը ոմանց կողմիցսառտվելու դուանը էրեղել, իսկՔույրերից նրամայրնասել մեկնամուսնացավ պատճառով իոմաժամանակ է. «Դուքչգիտե՞ք, Հետ, որը նրանցօգնականդարձավ:Իսկ որ ես իմ տղային ՀաաՄելզիոմն Ջածապի պատրիարքության մարեմ մեծացնում»,այդոլեսէլ եղավ.նախ` ն ն. Շապուծը, Սմբատի Հավասարապես հպլիսկուլու բաորդիները՝ Աչուռր Աստծու պա՝պատրիարք նա ժանեցին իրենց չնորՀիվ: տարի եվ Հայրական Տասներեք անց ժառանգությունը: որովՀետ. է, ն նրան Հաջորդումէ վախճանվում Հափչտակել էր Արչարունիքի միմասը,մտածում էր ՇապուՀը Ստնփանոսը, երկու ն ԽԱ. Սեծ

ու

ա-

ա-

տարի, ապա Հոբը,վեց ամիս,որի օրոթ Բագրնանդ ղյուղում մարդիկոստիկանի կողմիցզիպարտվումեն եկեղեցու ոսկեղենզարդերըգողանալումեջ է սպանվումէ քառասուն մարդ,իվ իրենքէլ խլում են'" չատ գանձեր:ՀորիցՀետո Թոռին Հաջորդումէ Սողոմոնը, որըԳառնիից էր. նա ՄաթեԽոցացսուրբ ուխտի առաջնորդնէր: Նա դնում է Շիրակի եսկգյուղը, մտնում է խուցը ն. երկարժամանա ը ճգնում այնտեղ: նրանՀանում, տանում էն աթոռ, ն տեսԱյնտեղից ա-

:

ա.

'

ՄՍ.-ուԻ վեց Հարյուր:

էն

Արճնչի ու

Բագրեան ագրոանդի |

դապատբ ուշ) գյուղթ երգգավառում էր»այժմ

Ապարանի 3Հլն Դավառում: ութավանուլԹՅամը

նռ

Փա. "

ՄՍ.-ումի մաոոյւ

:

խլեց:

`

ՄԾ--ում՝

Ճածառպ:

թ. պատերազմի մասինէ: |

ն է Դարանաղիի Անինչփոթում ՄերՀեղինակը այլուր Շիրակի այստեղ ԱնիիՀետ, որը նան կամախ ձր կոչվում:

՝

լ. է նան (այդպես ՄԾ.-ում)

0.- ամե

ե մուտ տեղիունեցած775 Արճեչի Քազգրնանդի

:

.

,

ու

:

Հայոցայդ ատքրազմն ու կոտորածը. եզլ կողմերում,Տիրոչ775 թ.: Եղիպատրուշ (ՄՍ-ում` ե աւ: "ո

հր կնոջ միջոցովտիրելամբողջերկրին,բայց այն գրավեցին Աչուռն Շապուծը: կողմերը՝նրանք կոՀասնելով Շիրակի տորեցինիսմայծլի զորքը, որն այնտեղէր, ն դրավեցին Շիրա.կր, Աշոցքըն. Տայքիգավառը:Այդպիսի Հաջողությունունքնալով՝քաջ Աչուրը չինում է կամախըշ, այնտեղբնակեցնում է իր ընտանիքը:Նա նմանվումէ իր նախնիՍմբատին, որը որդինէր, իսկ Սմբատավան Սմբոտավանի եչիան Բյուրատի նույն Բաբերդնտ էր, որը զսոնվումէր Սալեր գավառում:Միօր, երբ նրանպաչարեցին՝ թշնամիները,նա աղոթք էր անում:

'

:

մուրացկա-լ ԲՈՐ

-

Այն Բարերդնէ կամ Պայպուրդի։ որը Հետո եղավ Խաղտիթի թաղաքը «որ էբերդ ի Սպերգաւառի»՝որը բնրդէր Սպնըգավառում):

(Մ0.-ում՝

նա Այդ բանըտեսնելով՝ Ասոծու Հեւո խոսելը չընդծատեց եկավնրանցդեմ:Նրանց| ր. սչ Բղլայի ծրկումասիէ բաժանեց կոտորեցմոտավորապես Հինգ Հարյուրմարդու:երան է Գնունյաց1 դիմում իրեն ազատելու ցեղը՝ իսմա- | /ելցիներից:Աշոտը Հազարտղամարդկանցու գնացԱղիովիւռ

դուրս իահակ Հետո

մունը մեծ պատվիէ արժանացնում նրան՝օրականնչանակե(ով Հազարերեք Հարյուր վեցարծաթյա դրամն ամեն օր | լով անչափու անչամար պարդներ:կուրապաղատ Աչուռ Հետ մե տիրեց կաղարջքից մինչնՏփղիս լեռնային կողմերի «ին: ԲայցՃաճապի արքունիքըՀղորանալով Դվինում՝չուրջ ն. ամբողջ գավառը է ցեղին Տարոն, Սն ի րենց ԱչոՀազարմարդով ը նտանիքներով 1ով լ րողի Հավա ցանկացավ գնա ւխ ) մոր` տա, եզ ֆայթումի: եր ավբնակծ, ցրշց ծայքում: տի Հաիչխանության վբա, այնքաջ իսկ ողջախոչ մարդը 01. ն ակիսմայելցիները Հետ, ն գժտվեցին վառտալով՝ երկուՀարյուր Հեւոնամիմյանց Հեծյալով երեք Հարյուր տ ՍբկիրըՀանգատացավ, սկսնցին վավդնաց Հ զորանալ նրանց մերիչխանընդառաջ՝ չ սպասելով զորք Հավաքելուն: | Բր յո«րաթանչյուրն իր տեղում: Եվխամայելի նրանցից երեքՀազարիննա կոտորեցն ՀասնելովնրանցբաիչխանըՎրաց բոլո Հայոց Վասատալիս Աչուռին իչիանԱչոտիորդի նակին՝խլեց նրանց ամբողջ Հարստությունըն ուրախուրա տրներսնՀի որդուն, որը գնալովՀնազանդեց- Թյամբվերադարձավ փառքտալովՔրիստոսին: Իսկնրաեղում է իրեն, կայսբընրանուղարկումէ բայր Շապուչը,ասպատակելով Դվինիկողմերըն առնելով կուրապաղառումեծ աստիճան: ԻսկՋածապը, Հետո զորքը Թողեցքաավար,վերադարձավ: եր քչխանի ապատամբվելով Նրանցից ն բռնությամբատում է Դվինում իր որդի Աբդլազաքը, քաղաքացիները, Հարձակվելով Արդլմելիքիւ վրա, մի Այդ բանըտնեսնելով՝ |. ո: Դարձյալ բոաԱչուտ սպանեցին նրան վ ուրապաղատ, Հանեցին ի |աավիԵՃ/ալ էո ղար. Քաղաքից դուր կայսրիմուտ՝ օգնելուիրեն՝",բայց նա նալու)կատարվածի մասին՝զորքը ցրվեց անչետացավ: չեր, որովչեւտնուն Միքայելը մոտ է ԽԲ.Այն ժամանակԱչուռի փորձել էր սպանել գալիս եԵպիկուռա՝ ւժնուՎրայ ն. Այդմասին Հաջողվել: նովմի եպղիսկուոս է կայսընուիմանալով՝ նրան 4ղտում դարձնել դեսի Քաղկիրան սպանել, ե ոմն բայց Թթագուծին դոնի կայսրին աղաչում է՝ վարդապետ Միջագետթում 2 սպանել Բուրետ""" լանՀեւոո: զատկից Եանա Այդ լով այդ է պատճառով մառին՝ մ).քա յելը ուղարկում չորը զող ով սարկավագին, .- դրվում:Բանտապածը է Առսլիկուռայի Սիբայելի մարտնչում դեմ է Հաղթում բարեկամն էբ, որը նրան ........ արցայիանեապան գորուքյամ Ապիլուայինճպահում է իչիանրյու էլավելի նրանքեկեղեցում Հեւոո սուրբԳրիգորի Հավատի մեջ:Դրանից պատարագի Հաստատվում «ՐՀ մ հր մածճում վախճանվում է Աչուոը, Հարձակվեցին ի կայսեր վրա: անությունը գրյաարը, մուռ, Ճնութ է գզում նրանից, վում է նրա որդիՍմբոստը, մեկ տարի: Այնուծեւոն մարտնչեճոասեղանի ԲԻ Ր Րր Ղրան գազանաբար Հետ նածասպանում են նրան դեմ՝Հինդ Հարյուրմարդկանց լովչոլա Հազարիչ . նա

,

տա-

խնդրանքով

ո

լ

ու

ամա

ու

որի

|

ու

ԲԱՐԸ մ

|

լե «ոգի բյո րոԱ

|

թավ)արկում Լեոն Հետք

կաա

թաղա,

լ

ու

"

աար Հեր ԷԵ29 ,

.2

Ի-

.- -՛ջ

փեջառմց քագավորի պարոայաներին՝ |

"ԻՐՐր մ ամանով փնէ,: ովա«(ի :

ԷԼ

ու

(Հետո)(Թագավորեցք Միքայելը, որը Իաթուքգում: զորավարՄանվել Մամիկոնյանին, որը Համ,արդկանցով փրուամ չտապում էր ծ

ր դիցմլ համայելի այնտ. իչխան մուռ, որը սպանելու Սամունի հր : եղբայր ՄաՀմեդին՝ ինքն էր իչխումտաճիկների վիա: ՄաԸ)

ո

Հասնել կամա, իսկ

|

ապան

ի

ՄԾ.-ուսՐ էիպավոն Արդա: , մմուվի է. բերկրի կողմումէ, Վանա էրկրիՀյուսիսում: եոմվրը ՄՍ.-ում՝«օգնելՀայոց»՝օգնել Հայաստանին: ա

ՀՀՇ»

(1 Ապլմնլիքը, անչուչտ,նույն ինքը Ջաճապյի որգինէ, որինվերնում (Հեղինակը)

Արլ Լ

է.

Հըկոչում:

Իկրատիղ եպիուտ ե զգ

"

ՄՍ.-ում

մյուս աքղքրում է ՄԱ-ում շր Ապոսաէ:

գիոլի աղանդը վիոխաւրնն՝ յազանգն`

կետմրի

'" ՄԾ.-ու«բ Բյուրատ:

ան

|

|

'

ւ

:

|

Հումկետերի փոխարեն՝ սուրբ Հողւոյն՝ սուրբՀոգու: Ս. Գրիգորի ՀավառըՔաղկեդոնի ՀավատնՀակառակ չէ: Բայցալս լաոն Անը Հիշատակում է նան նանայիՀայ թարգմանիչը՝ ՀովՀաննեսի մեկնիչը

իկուռայինէ ՀամարումՀալածվող, բայց դեսգքերի պատրճառը ինժլավՀայտնիչէ: բռնակալոստիկանՀոլիդեմ: .. «ԵԼ Մարտնչելով ութ .

աավվումէ" Քրիխատուի Համարլամայնլցիների կողմից:իսկ Ֆրա,հղբայրենր Դավիթը, ՍաՀավը, Մուչեղըն ի աա մնրցնելուվ իրենցմորը,գնացինՆփրկերտ, խալաֆՀ ամիրայի ն մո սիրովընդունվեցին նրա(ողմից:ԻսկԶածաալի ւոնից ոմն Սնադա ն չորս Հազարովկովում է Աչուտի նրա եղբայր դեմ, է վերջինս Շապուչի զոծվումէ այդ պատերազմում: երկու տարի ն հր տանը ծ նամ. Աչուռը, անց մեունումի քշիչանությունը գրառվում է նրաորդի Սմբառտը, որը նամում էր մնաՑոոծորբերին՝Շապլուծի որդիներին, ապաՀուվ կերպովնրանց

Քաբանի՞

ուղնորվում Հայաստան զիոտոբոմ է Բա խաՍմբատի որդի Սաձլը բոնում է Բալոս-

|

|

ի

ղբայլ, Դավիթը չինում է 04 բնրդը՞: Այն ժամանակ պարսից Ջեղից

Քարտ անունու| մի մարդ: ին արի Բաղգաղից համայ էլի ֆեղից չատեր| չ.քաչում, չատերին գերում: նա իրեն անմաՀ ն. իԻսդուրս

գալով

ու

իչխանությունը գրավեցնրա

"րը հղբաայր ԱբտւսաՀակը:, է Ափչինին մեծ ուժով ուղարկում

«մարտուցեալ չորից Հազարաց ՀինգՀարիւրաբամբք՝ պսակի»՝ ՀինգՀարյուր մարդով չորս Հազարի մարտնչելով դեւ"նաչատակվում է: ' Ընը

նախ Ժ գարքՆիրիերաջ էն իշխողները Համանուններ Համարվում, որե է

Մուիարդին ոբ դնում է Հին 0.-ը) / (ինչպես է նան ՄԺՍ.-ում) Մուվփարդի ։ հոկ 26 դրանից Խալաֆանունով առաֆ է ե ղե՞լ ամիբա Ւ22 դա մեզ ո չ, չէ: Հայտնի ին Թվումէ, որ 04 երդբ 04 թաղաթնէ: Տարոնի Նրանանվանումեն մոլորեցուցիչ որը ապատամբություն Դապեք, բարձբացրեցխալիֆիդեմ 817 թ.

չարունակ տագնապի մեջ ածեց ամիրաղետի միաՀնծան պետությունը, մինչեոր 635 Թ. նրան բռնեցՀայկաՔսան տարի

ԲԵՐՈԿ զունՔաջՄայր: Լուլուանամրոց է Կիլիկիայում: ԱյսխալիֆըՄոդասսեժ էի կոչզում-՝ '

'

`

.

նում:

Դավիթը, տասներեք տարի:ՆրաօրոքՀուլանունով

բարվությո

.

:

Վերնումդրվածէ ԲարՎեով,իսկ այ տոեղէ

այլուր

:

Քարան:

.

առաթէզաիչինն ամենայն: ուժովԷվերայՔարբանայ ր: Հայսն ինջն կուտորէ զզօրանԲարանայջ՝ որ ն. Ավչինին աժբողֆ ուղարուժով ն կումէ Բարանի վրա, Հայաստան, ինջը կուռորում: ԷՔարանի զորջը: 14Ամուրիան (ՄՍ.-ուսԲ Ամուրրա) ՄԾ.-ումԲ «որ ն

Գաղատվայի: Ամուկողմերում զանվող

րիթծամուրթաղան է, բայց բուն տեղըերկրայեիէ: Ասողիկը նրանկոչում է Իրն-նալիֆ,Աղվանքի Վլէթ կամ պառմիչի` Ալթ-Փեասոդոս. դճպքըՀարմարէ դալիս Տիրոջ842-րդազրվան: .-

|

՛

Գաթողիկոսների չարքում չփոլցությունկա: Այդ չարքը

այսպեսէ՝ Գնորգ՝3 նակագիրների 22 ն այլե: 22,Զաքարիա՝

վերնում, էջ 117,

ԿառոՀովճան

լաթ» այլ

տարի,Հովսծփ՝11, Դավիթ՝27,

ծան. 3:

Բայցսասունցիների կողմից սպանվածը Աբո 851 թ.: հբն-Մուշամեդը, ԷՐ

ՏՈՒՐ

,

Բազարատ

`

է

Հարյուր մարդո իոպրառ Դատոլ, մ

մի ուիկան Հարձակ վում է Հայերիվրտ:Ն,րա դեմ ղուրս Քն դալիսՍմբատն Սյունյաց Է սպանվում:իսկ` տնրճՍաչակը Հովսեփին Հաջորդումէ ՀովՀաննեսը՝ մի պարկեչտ քուրը են մարդ:որի մասին ութ տարի անցչարախոսում Տորուչեռան իշխանիմոտ, որը որոչում է փոխել նրան, բայց չալրաղխոսն հերըպասոժ, վում են Տեր ոջ կողմից: եվ Աբուսեթ անունը վ մի ոո իկան գալովկապումԷ Քագարատին նե ուղարկում ամիրայիմուռ, հակՏո ռելի ամբոխը, ն ի ուռթիելնելով,սպանութէ Աբուսելթին»: Այդբանրլսելով

'

՝

ու

'

»

-

Մք.-ուսՐ

նին Ափշինից որպեսՎոկագինստանում է մեկ միլիոնարծալթյադրամ, բացի դրանիցնրանիցառնում է ես Հարյուր Հազար, ն կտրելո Քաբոսնի ձեռքերն ուռքերը՝ նրան ցցիԼ22 Ափչինը գնում է Հունաստան,Հաղթում է կայարին,գրա վում է Ա ժուրիա քաղութ Ն ն գծրելովնրան ( կայսրին) է խաղաղությամբ: վերադառնում Այդ օրերիընթացքում ՋաՀապի ցեղից,ոմն ԱբլՀերլթշ չորս Հազարով Հարձակվումէ Սյունիքի վրա երադեմ դուրա է ղալիս Բաբկենը երկու վ ն նրան բնաջնջում: ԽԳ. խարքներիչարթումՅ ՀաջորդըԳեորգՀուվսեվի է, որն լաթոռա կալում տասնմեկտարի: նրանփոլարի-

ու

ձր Համարում մայելի դեմ պատերազմելիս մի անդամից չ երեսուն կուռորում Նա Հազար մարդու: Հասավմինչն. որիՔաչենլով Գեղարքունի՝ մեծերին փոջբերին: Յոթ տարի Հունացկողմերում էր գնվում որը գրամումէ Լուլուաճ Սամունը, անառիկ ամրոցը ՝ է Միջագետք, վերադառնում հոկՄանվելը գնուժ է դարձյալ

Ն

ն.

ու

մ

Հունաստան: ՄեւավՄամուն,ն

է

| բանամ:

բնակեցնելով Անիում: /յաղաղություն Հաստատելով Սնադայի Հետ՝ նրանիցոատանում է Հայրենի ս պարասլետույթյան ն պաշտոնը ամուսնանալով Քրոֆ Հենտ՝ ունենում է ճիԴավթի Ֆ որդի՝ ե, ան ծ որոնց ՔՐ (ու ԱչոռոիՇապուձի "չր քնությ տալիսԱչուտ կուրապաղասլի որդի ԻսկՍմբաԲաղզարատին: ու

Ափչիճն""

վիա:

ի որդին: էբ` Գ8րՐՑ-

ծուսուֆ

ամիրանմեծաքանակ զորք է

ն ԲուղաՁր ընդոծի Հավաքում եղ

մե՛ միջոցովն Հրամայումէ երկրինախարարներին չղթայա-

Բուղան է այն, ինչ գալիս,կատարում Հրամայված էր, քանի որ մանելովՏարոն՝ բոնում էգերված Քազարատի տան որդիներին՝Դավթին, Աչուտին, Արծրունյաց Է մեծ իչխանին՝Աջուղին, գեղեցկադեմ Ատոմին ՀարյուրՀիսուն | մարդկանցՀետ ն տոիպումէ ուրանալ Բայց Քրիստոսին: ն. այղ չՀամաձայնեցին նլոսնք պատճառով դառն տանջանքներու արի,Հրի խաչիբարձրացան Քրիստոսի կողմիցմճ այդ օրը Հեկանամսի Փսանչինգին, սուրբ պատրիարք Հովտոն Հաննքաը կարգեց:ՀովՀաննեար վախճանվեց իր Հայրա- | ն. ալթոռն՝ ոլնոությանՓոաներկունրորդ. չուսրվա վերջում, ռավ Զաքարիան, որբ Ձագգյուղիցէր: Բուղան, բռնելով ՍիռականիչխանՎասակին, նրա եղբայր Խաչեն Աչուոին, դավառիմեծ հչխան ԱորներաեՀին, Գարդմանա Ձչիշան ն որի- | ճքն,գնում է Ուտիքն բունումՍտնվաֆոս որիցեղըիր կոնին, | նախն ՍնուլիանունովՍնորդյաց է կոչվում,ե Աղվանքի իչխան եսայուն,բոլորինքչում, տանում է ամիրասլետիվ մուռ, Հետո խաբնությամբ կանչումէ նան Սմբատ սպարապետին: երբ զնում է, նրանխառնումեն չղթայվածներին Վերջինս եւ հն կլասՀասցնելիր

մուտ:

,

ու

ա-

պածանջում ուրանալ,: որըՀանձն չառավնածատակվող

այլ այնտեղ,բանտում, Սմբատը, Հանուն Քրիսվախճանվեց տոսիԼ Թաղզվեզ : Դանիել մարգարեի երա դնրեզմանոցում պաչտոննառնում է նր որդիԱչոտը: Նույն բազում ւտեղում տանջանքների նաե. Ստեփանոենթարկվելով՝ նածատակվեց ռր՝ կոն (ոչեցյալը: Գրիգոր Մամիկոնյանը, պաարիաբար անելով Հավատը, է ելնում բանաղից, դուլ զալիս,մտնում է իր Բագրնանդ գավառըն ցանկանումէ ամրանալ Գարեղենից գավառի Գազանածակքում, Բայցյոթ օր անցմեռնում է: Այ մասին իմանալով՝ Հայաստանում ոստիկան գտնվող ՄաՀմեդը մաիդէ ուղարկում Սմբատի որգիԱչուտի մուռ,որպեսզի նրան, որտեղուզում.է (ինի,բոնեն ն տանեն հր մոտ: Աչուտը, կորելով մեռածի գլուխը,ուղարկումէՄաչմեդին, «Թենա ասելով, ՛

այս ոստիկանը Արյունարբու ազգությամբ Թուրթծր»ն

ն. բոքուղա,էսջարապի Ավագ՝կրտաէրից տարբմբ, "

""

120:

ՄԾ.-ումբ սուրբ

ՄԾ.-ում՝ սուրբ

ալթոռր:

մարգարծի:

անունն

Հբ Գա-

որը նրաՔեռորդինէր: Կր

կամեցավ անցնելՀունաստան,ն եռ մարդ ուղարկեցի՝ Ֆրո,` է աՀա նտնից» որոնքնրանսպանեցին՝, նիագլուխը»:Մաչմեղն ուրախացավ, զգաղզնել ւովեցԶավրին1նրւսՀրամանով մեծարեց Աչուռին՝ նրան տալով ՔԲագրնանդ դավառըէլ ու

Հինդրյուր արծաթ: ԱյնուՀեւոկ, Հայոցաչխարչից

6Մամիկոնյան ազգը: ԽԴ.

Բայց` պետքԷա անլ,որ

վերացավ

այստե, դի

են

կիզբ Հայոցմ Վրացայն Թագավորները, որոնքսերեցինՀիչյալ Բագրատունիներից: Քանիոր, ինչոլեսասվեց,Քաջ Վարդանից Հեւոո Հայող իչիչանները պատածական կերպովմիմյանց .Հաջորդծցին մինչն ՍմբատԲագրատունին, նրանիցՀետը՝ Վասակի որդիԱշուռր, այն Վասակի, որին կուրացրին Մամիվոնյանները: Աչուռնունենում Հ նրկու որդի՝ Հայող Թռոչսաե վորների նախնի Սմբատը Վասակը ՎրացԹագավորներ Հիմնադիրը: Վերջինիս որդինքր ԱտբներանՀը, նրանը՝ Աչո: տը, նրանը՝ առնում

ս

որի եղբոսյքն Քաղարատը, էր

Ֆրա Գորամբշ, Բագարատի որդի Դավիթը, որն սռլանվեցիր

Հետ՝

Հորեդրայը Գոբամիկողմեց,որի որդինէր նրա,որդին՝ԴավիԱռտրներսեՀը, Թը նրա եղբորորդին՝ որի որդին էի Բագարասո Գուրգենի, որը իրենկին առավ Վասպուրականի Սենեքերիմ Թագավոր է վրացԹագավորների դատերը,-այս կարդր:իսկՀայոցնախնի Սմբուլ էր Աչուռ Մսակերը, նրոս նրա որդին՝ խոստովանող այս Աչուռ բարնալաչոր որը Ճափըը

որդին

որդին` Սմբատ

,

ամիրապետի Հրամանով ՎաՀեիֆ որդիԱլիի

իչն իչխանաց

,

կողմից

անվանվեց: Փուոլաւոկոստանդնուպոլաի :

բիարքըերեք Հարյուրտասնութթվականին մոտ ու-՝ Աչոտի զարկեցնիկիայի՞ մետրուլոլիտ տանում: որը ՀոՀանին, էր ՎաոՀ

»

.

"

Մ0.-ուսր ին4

սպանվեց:

ի

թվում է՝ այսճար կոչված պեռք Է 272 -ամիրապետը (847-861 Թթ.) լամ նբա Հաչորդներից մեկը,որոնք այլոց

վում Ջափր անվամբ: ՛

"» "»

Հ

Բ. Օ-ում՝

ՀՈ

Գոմար, իոկ վրացիները կոչում 85

Խոստովանող: Մ0.-ուՐ Քարեպաչո:

Մ0.-ուԻ

ՐԿ

Մոդափեքել ձանաչ-

փոզմից չեն `

ՍԵՐ

կուրամ վամ կթւարամ: մն

տ

ատ արաբաջիների' Ալի-իրն-Յայա Էլ-էրմանի, որը

""

ւր

,

փուսակալ երՏարոնում: ՀովՀաննեսի կամ Նիկիայի ՎաՀան եպիսկոպոսի, Փոս ն ւ

Շինամակի ՏՐ

Քարիային ուղրղված նամակը՝ Հաղբգման Թե պատասխանը, է՞նչնպատակով չորրորդ ժողովը: եղավ

|

աղաչեղ /ոկնան ոմն անունով ենրքինասպետի նամակ գրել Դիոսկորուին, նա երծն որսլեսզի ընդունելու Հրաման տա, որը ն. նւ կատարեպ: ԲայցՀեւոռզղջացէ. նրկին ժողով արեց Եփեսոսում, Քսաներկու տարիանց,այնտեղ Կյուրեղից նամակը, Էնոնի արձակեց տիուքիոմնասին, որի Համար նա

Շիբակավանում ժողովարծցին,որտեղ աա Ասոր նանա զանգում որ ԻՔԼ «արվ

Անա

այոր գամրի «եա, խփի տուք Հարությունից Հարյուր տատն Հինգ մին, Քոր«րարփանուին նի(իայի՝երեքՀարյուր տասնութի Հարա" ղավ, նոդոսխն մծղադրագիր էին Հրաման է գալիս, որոեսզի Դորովը բիարքներն Հռոմից Սեղբեստրոսը, ժողով ոստանդնուպյոլոից վերստին թննեն: ոՀ

/

,

Ր

պլատ

բնր, մոա

ու

աննեԼ.

ն: Մեռավ Թեողորոսը, ժողովն արեցՄարկիանուսր Քրիստուվ Հայաստանից Արխստա որ: Հարությունից չորս Հարյուր չոր Հ ետո, Աավաթսուներկու Թ տարի սարիանց, հողոսի Հակիվախճանվելուց տարում,եր. Հինգերորդ որ տասնչինդ Ա ԷՖ կ (ր. տարիք անց: յդ Թմին ժողովը եղավ. պատրիարքթներն նաՀատակվեցին էին՝Հռոմի, սուրբ ՀոՀան Դամասոսը, Վարդանանք, կոստանդնուպոլոից ԱՃՆեքտառիոսը, պատրիարքության մոլթեոսը, նա Աղձքսանդրիայից ժամանակ: Այդ ատճառով Տր ուներ տիոթից ժամանակ չ Հոչանը, գնալ է ժո "ոզ Հայաստանից (Մա ովի: Ներսեսը: է Ը Քառասունյոթթ թեղ ժոկիանուրի բ ոսին Ք2:9 Դիոսկո տարի ար, անց, ց» Բեոդոս թողո Փոքրի Ա գովի գՊետրուին՝ երկրորդ տարում"

ՆՐԱԿԱՆԸ,Սետիորից

,

,

Սոլժանասու

.-

էրրորդ '" եղավ«ԷԸ ե-

Բ

չինՀոոմից Մլ"չը. տատրիարթներն ,

,

ա-

,

Անաիոթից, Դիոսկորուի

ւ:

եղբայր լիսին՝ նախ ն ապա Երակլիա, ապա Դամփլաղո նիա: Վեցտարիանց մեռնում է ե Մարկիանոսը Թագին տիբանում է Լնոնը, ա: տասնինը տարի: նա

րաոի անուը րաւ ի(Հայաստանից թոն ԲԱ է| Մաո (ի Թուղթը:Դրանից ձրեաց է

արաւ Անա

Կիզիկոն,

Տիմոթնոսին

.

Փ:

աքսորնց բագավործջին)նոն. րԱյնուծնան Քորը, Հինդ Ա Հա անար բնություն. Հալաժեջ եվ աւ. Փլարքանոս Աաաա Պատրիարքը: Փսանյոլթ տարի"""",ապրեց բակավանի նույն Հխտաթբքրվողները .

ԿԱ

Հետո

կոստանդնուպոլաի ԵվեռՔես չամանդրիտըճ, որը չփոթմամբ Քրիստոսին վերադրում էր նրան մել

չ

հ

շ

էչ

որն

ն Տիմոթեոսին բարեպաշտությ վերադարձրեց Հուստվիա Աղձքսանդրիա նոսը

|

ժողովիմասին

Բ. Հ, -. Վոռսություն,

է

կարողէն նայկ` Ջամչյան, Հա-

823.

նչվիայի Հողովը գումար (եց փըկչի 325 Թ. ծննդյան

ե՛ Հայ բնու պոլսում,

ճում պատրիարք չկար:

ՄԾ.-ում՝ 518:

,.

էտարի. | նորոգեց եր ձր(ին Քաղկեդոնի) ()), Հուառիանուր աղանդը ժողովի երեսուներեք ինըսռաարլ Հուատինուր Ըի- ցանկացավ Հաստատել բայց ուղղափառությունը,

ե՛ կուորըժամանակ

վադրաբար Խեղդվեցը յոթ Տիբեր,

արգեն էր: վախճանվել

7Ս.-ուԻ

գող

ն «Եւ յէ յոթանասուն Տրվու ամի ժողովեզն ք-քոան Տրկբորգ: Ել

Թժողուչթ՝յբթանառունկրվու տարիանց,Բագու աանձին-

Հրոամը

ՄՍ.-ում՝

«լել:

«1 ։

Քզթնամի Թողդուլ, փորութ՝Թեռդոա փոք-

թառասուն

ՐԻՑՓառասունյոլթ տարիՀետո: ոո

".

մ

ՄՍ.-ում՝ կեյքատենոս:

Մ` ո

"

"

(ՄՍ.-ում՝ աշչիմանտրիի» «Վրեն

՝

ւ

|

ԲԵ ա

ան

: :

:

թաք «`

դա-"

՝

ի

անդաքաորնաց զթուղթն

ո

ւ

|

աքսորեց|նոԼոու»այնտեղ Հազաաավան թվերը. Սաճավը վախճանվել չոնի -

«

Ա

ձն նշված

ւ

ն

Ս.

451 թ.: Այգ ժողովըգումարվեց թվին էլ տեղի

Տաունեջավ Վարդանանց

Գոսակությունը: ք ժողովն՝ ժողովից: " "

'

..

-

յը,

տարի.նրաժամանակ ՍՌա»9՛

՛

:

բջամանաղղետ)՝ ավագնրեց:.

,

նա

երկրորդ 351 Թ., որը ժողովը գումարվեց փո է. 56 տարավ առաֆինից էր» մեր Ներսծսն "

»՝

նտ

մ

բրո

ՍՀ

ՄԾ.-ուԻ

Մ0.-ում կետերի

Ն

Ն

.

փոխարեն՝ զաղանգն՝ աղանդը: ՄՍ.-ումՐ տասնյոթ տարի: ն. ում Դ.«թյունը աԱ ուղզէն.փառուլնյունք, Հուսղինոսի Հեղինակի

Բոր ոզոջ»

..

ս

ոզ

123`

նվաճեց

Սաոգոուվոլոում: որիկը՝ քսաներեք չուրի,Փոկասը՝ ութմուսրի, Հերակլը՝ երե-

Ժողովեղավ,բայց Հայերըչընդունեցին, |

«

սունՀինդ տարի", երեք ւոարի,Հերակլի կուստանդինը՝ Թոռ որի Կոստանդինը՝ ջսանինը տարի, օրոք Մարկիանոսր Հռոէ

մումժողովարեց Քրիստուվ մեջընդունեց երկուկամք նրկուզորություն, կռատանդինը՝ տասներեք ւոարի.նրա ժաու

մանակԱգաթոնը արեց Մարտինոսին ժողով Հաստատեց, երկու տարի, Լնոնըերեքտարի, Հուստիանոսը՝ Ապտիմարոոը՝վ" տարի, Հուստիանուը՝ Փիլիպոս յոթտարի, նք""՝երկուտարի, Արտեմիսըհրկու տարի, Թ.նոդորոսը երկուտարի,Լնոնը՝տարի, կուտանդինը՝ տասնձինգ այաՐԻ:Դնոնդր՝ յոլթտարի, ինիփորը՝ վեց«որի,Ստոակոսը մեկտարի, Միքայելը՝ մեկսարի,ԼեոնՀայը՝ ասը տարի:ՄիՔայելը՝մեկ տարի, մեկ տարի, Թեռփիլոսը՝ Միքայելը՝ երկու տարի,Վասիլը, որի օրոք Փուտր նամակգրեց ասաց, Թե Հակասություն չկար մինչե վերջին որի օրոք սաՀՆճրանար, մանվեց Հայոց Թվականությունը, չորս Հարյուր ԱյնուԹշին: Հեռ նա Դվինումժողովարեցհարմարըկառրի՞"""' (եալիսն կուոսվի որը եկելէր Սասունից, միջոցով, նրա նծրկայուու

'

Վարդա-

`

յոթ

ու

,

Նաբուկ Թյամբ թարգմանվեցին Քաղաքի Փիլաքսիուս եղիսկոանշ պոսի

դրքերը: Տասնվեց Տիմոթեոս կուզի Թվին վրիՎարդանն սպանեց Լ. Պարսից մարզգյանՍուրենին բնտանիքով եկավ մուռ, նրաթագավորության Հուստիանոսի 8բեսուներորդ ոուսրում: Խաչվերացի նա տոնիժամանակ չչաղորդվեց Հույների Հետասելով, որ դա արգելվում ծ իրննց վարդապետների Այդսլատճառով կոզմից: Թագավորը գումաժառու

'

ընց Հարյուր Հիսուն եպիսկոպոսների որը կոչվեցՀինժողով, գծրորդժողով: Եվ էրբ ՄուչեղրՀայոցն Հունաց զորթերպվ.

ՀԸ

առը

Է

Դա Կոստանդնուպյոլաի ճ ժողո է. Հեղինակի տիեզերական այստտեսակեոին չատծիըՀամակարծիք չեն: "5 ՄԾ.-ուՐ տարի: քրնսունյոթ

`

`

"

"Ր

ՄՍ.-ուսԻ

՝

Ասորի: "7".ՄՍ.-ում"Նարբուն Փաղաթի

|

'

ո

ո

՝

|

:

:

Մայրովանեցին որին Թեոդորոս չընդունեց, ե Ռշտունին Ներսծսը Հալածեցին նա դեպի կովկաս: ԱյնուՀեւու եկավՀամաստաւնն. կատարեց, էնչ կամեցավեվ

Հայերը ՀույներիզՀեռու մնացին նզովքիչավ, ն.դա առավելապես այն ժամանակ, երբթարգմանեցին Հուլիանուշ :

Աղիկառնացու գրքերըՍարգըսիմիջոցովՄանածկերտի) ժողովում: Այս ամենիմասինմիփոքր գրվեց Փոտիթղթում, որին պատասխան գրեց այսսլես կոչված Սածակ Մուումորճ, որը,

Տայքի Աչունքումհալիսկուոս ձր, ն

այնտեղից Հալածվելով Հավատի պատճառովԻ՝ եկավՀայաստան, մուռ: Աչուի ո. ԽԵ.Դարձյալ հրեքՀարյուրքսանչինգթվին նույն ասիլ կայսերկողմիցնիկիտանունովմի ներքինիհնավ՝ Աչոից Թագխնդրելու, նը Հետ Բերելով չատ նվերներ, Քանիոր նրա մասինՏարոնի Վածանանունով եպիսկոպոս առում է, թէ նա մի է, որովՀեւոն. Արչակունի մայրը Հայուծիէր: եվԹվումէր» Թե կատարվելու էր սուրբ ՍաՀակի երազը՝ ունենալ Արչակու|. նի թաղավոր Թագադրվել Քագրատունու կողմից:Դա կատարեցԱչուռը, որը նրաՀետ ուղարկեց տասը Հազար արծաթ, որպեսընծա նորաչենկեղեցու Համար, հսկ ՄամիկոնյաննեԸԸ՝արծաթիՀինգգրիմ: Նամ ասու են, Թե Հուստիանոսի դնելեն սուրբՍոֆիիարնեմտյան դուռր,որպեսՀիչատակ Հաաստանի ԵվՆիկիտը Համար: ոլաւոմում է, 22 աղուչացի Ժամանակ զտել են սուրբԳրիգոր Լուսավորչի նչխարքը Հինդեորդ շաբաթվա չաբաւթօրը, ն այդ օրը տոն ին կարել: ժողովիմասին,որ միայնՓոոն-Բ Հրչում, տե՛ք Մորթնի Ձամչրան, Հայոց պատմություն,Հ. բ, չջֆ630:

'

2.00.-ուսԲ

ի

'

Վ

ւ

Փիլարքսիու եպիսկոպոսի: '

ու

ա-

Ն

'

Հ

Քարդիչու

:

-

Փիլիպոս Վարդր:

Արտեմիոս Լեոձը՝ ԱԱՄԾ-ում գեո" ՄԾ.-ում՝ ՄԾ.-ում՝

ւ

Խոսրովի Թագավորությունը

վերադարձա պարդնննրով, այդ ժամանակ խոսքբացվեցՀավատ(երաբեբյալ:Մորիկը Հարյուր վաթսուն նպիսկուոսների ժողով բեց, որինՀայաստանից մասնակցում էինՓսանչինգ եպիսկոպոսներ1 էլգումարեց Հերակլն ժոլթերորդ ժողովը, Հոբայց Հասն

00.-ում՝

Էիլիանեսի: ք ծոլն՝

ծովը:

ՍաՀակ Մոուտի մականունը Ապիկուրծչ էր:ԻսկՖայթում անուԱչունջ նովհպլագուլուարան մեզ Հարոնիչէ, գուցե այժեյանԹերթում գավառումիլի. ճակի գտնվողԻոչթավանըլինի: յ

`

Այդ ժամանակ տերԶաքարիան գնում է տեսնելուՇեխի ն "իդիՀիսծին, երակողմիցմեծ պատվիէ արժանանում.վեր-

Քանի դեո ընդարձակ կերպով չէր

պլարգեւներ, դրոչակ՝ վրանխաչդնեմուռ մտնելու Համար: Զաքարիային է Գնորդը Հաջորդում պատիիարքարանի երաժամաւոնից: նակմեֆՖ Աչուոը, եր տարածքը ընդարձակելով Վրաստանում ում ն.

ղվանքում կովկասյան էլ իրենենթարկելով, ցեղերին ոչ մի բանիցպակասչի մնում, բացիթագից,որի մասինմտա-

ծումէին Հայոց իչխանները: Նրանք այդ մասին Հիսեի միջոն ցով Հայտնումեն ամիրապետին, վերջինսուրախ

սրտով

է Թագ, նրանց ուղարկում Թագ Հանդերձանք նժույգներ: է ուղարկումնան Վասիլ է տեր Գնորգն կայսբը, օրՀչնումէ թադբ ու

երեք ՀարյուրՀիունվնցթվին, իր Հայրապետյան

տասներկունրորդ Տիրոջ ծննդյան ութ Հարյուր ութսունուՆա տարում: Թերորդ Հինդ" տարվաընթացքում բարեչաջող

(ծրպովկարգավորում է իր թագավորությունը: Նրաժամանակ ապրումէր Համամը, որը կատարեց ներին. Քերականի մեկնությունը, Թարգմանեց վէ Հոբի«ՈՌ դա» դիրքը,Սաղմոսների գրքի մի գլխի օրՀնությունները կ

Առավ-

անբիծմի գիրք: Բեայց արքանվրաստանում Աչուռ իշխանէ նչանակում եր մ Քրոֆորդուն, ինքը վախճանվում է ժոթանասունմեկ սուսբեկանում:Թագը գրավումէ նրա որդիՍմբոսոը հրեքՀաբյուր քառասունչորս թԹին՝|թագավորելով| քսանչոիա տալլի կամակցությամբ Վասիլի որդիԼեոնի, Հոորը թազավորեց իր Ըից Հեւոոքսանվեց նա տարի. նվերներ տալումեջ առւմտւսձեռնմի մարդէր, Հոռոմին1 որովչեւտննա Հայի չնմանվող, որդիէր ն չատ էր սիրում իսկՍմբառոր, Հայաստանը: գրավելով իչխանությունը, Երազդգավորում չինում է սուրբ. Փրկիչեկեղեցին՝ Շիրակավանը, որտեղէլ ինքն օծվեց,քանի որ դա էր ագրատունյաց Թագավորների Թազավորանիատ :"

՛

Հոր

Մ0.-ում՝ յոթ: ՄՍ.-ում" Գապ:

վու

Լ

ու

Թե անդամալույծ ուղթերով մի Ձչիշան ՀայերիՀավաթի դարձիժամանակ չէր ուղում դնալմկրտության մինչե որ սուրբ Գրիգորը միջոցէ աոնում. նա կերպարանա փոխվումն գնում է բերդի դիմաց, զառիթափով թավալգլոր գնալով՝ ընկնում է ջուրը ն անմիջապես ուռքի (անդնելով՝ բարձրաձայն է Աստծուն,որսլեսթեն փառաբանում ինքըբոբոտած լինելով՝ առողջացավ չրի զորությամբ: Այդ բանը տեսնելով՝ իչիանընրանկանչումէ նր մու», տեղեկանում է, մկրտվումն. ուռքերից առողջանումէ՝ Է նչան Հողկոր բԲժչկուՏ

|

Թունավորվելով՝ մարտիրուությամբ

'

վախճանվում Սրմն բառի որդի Մուչեղը ԹաղվումԲազարանում, իր մուռ: եվ երկիրը, չոթ տարի Իմնալով ա նիչիխոան, ուժասպառ. ու ղավսրով դերությամբ: ավՍմբասսոի որդիԱչուռր, որ

չնորՀիվվ կոչվելէ մուռ, որը

նալ

կոչվում էր

ք

նան

Հայրերի

արիության Քաջության կայսրի ու

գնում է ՀունացԼեոն երկաթ, նան

Կոստանդին:-Նրա օրռթ Դվինքա-

ղաքում անօրենՀուսիիլի Ճեռթով,

մարտիրոսական

արյամբ «ոակվելուվ, տան սպանվեցին Գնունյաց փառավոր մեֆ իչու

Հին ն նոթօրինակներն ծն, ն ավելացնում Հայտնի 22 դա ո՛ւմ ոգով. ոչ կայ է լեզունոցաառատ, ե ասեննջ» ն չլինինճնքեանք, որբոլէս

4 նան. ՄՍ.-ում)՝ ոռի առատ

Արչակունյաց Թագավորների կուռքերն Խոսրովի Հեւոոչերբ.Հունաստանից գանձերը մածից վնրադարձավ ՏՐիդատը,Եկեղյաց գավառում նրան Օտան ն. նրա դիմավորեցին աներծաճատը՝ Աչոգքի տերը": Այգ Տաճատն մ ոի Թազավորինտեղեկացրեց Գրիգորի Թե ն Անակի մասին, Ասում են, է: որդին

ԽԶ.Իսկպատվական Սմբատ Թագավորը տաճիկ Հուսիփ ոստիկանի ձեռքով է լինում Դվինում խեզդամաՀ Հ անուն ն. նչավակվում Քրիստոսի է փայիվրա: Հուսիֆի կողմից

,

"

որ

Թյանշ:

-

քաղաքը,

կառուցված

Անիքաղաքը, Սշանակում է Խնամք,Թեպետ ներքինբերդը,որ ված ձր Հին ժամանակ, կառուջ այդ անունով էր: Օւույ նախարար այնտեղապածով պածում էր Տրդատի կերպով ՔՐոֆը,ինչպես նան.

է չատ ջինսնրանմոալիս լուն դրանովմիչտհր

ը Թարգմանչի) (բնդգծումյ բառը

ճ այնպիսին հրենջ չեն,ինչպես որ ասում

են:

այդգես

չկա նրանցլեզ-

Բոյց

Հրն ավելացնումէ. «ԿոչիԱնին Կամախն այժմ կոչեցեալ բերդ. ամուրնԱնիներթինբերդնէ ամրացեալ»՝ այժժ 0.-ն

Անի բծրդը կոչվում կամախ, ԲայցԱճիամրոցը Ֆերբին ամրացված բնրդնէ: ՄՍ.-ում չարունակվում է. «ե առնուն չնորչակալութիւն բազում»՝ ն առանում 8ն մեծ է

Լ.

՛

չնորՀակալություն:

2.Նման միջոցը սլատչաճչէ

Լուսավորչին:

խաններ Դավիլքն Գրիգորը, որոնցմեծարման օրը մարերի ու

ամոիխ քոանն էր: Սուրբ ՍաՀակ հպիսկոպոռը էրկու Հարյուր

ն. յոթ մարդկանց Հետ եկեղեցականների վախճանվեց բյուրականում, աճեկանամսի տառին,երկու կիրավոսները՝ նույն ամսի տասնյոթին", որոնցՀամար սուրբ պատրիարք ՀովՀանտոն ներ գերապայծառ կարգեց:ՀովՀաննեսն իր աչքով տեն սավխավարարբեր որպեսՀիշատակ ժամանակը դրեցապաա դարերիՀամար կարգեց)սուրբ Սմբատ թաղավորի տոնը:իսկ Աչոտը, թագադրվելով Լեոնիկողմից,էրեք Հաու

յոթանասունԹվինվերադառնում ն տեսէ Հայաստան Թագավոր իր Հոմանուն Աչոտին՝ դարձած եր Հորեղբոր որդուն, որինՀնազանդեցբեց նան իրեն, ի նչպես Արծրունյաց տան Գադիկ ու Թագավորին Աղվանքին տիրապետած որի աչքերըկուրացրեց: Մովսեսին1, նրանց Աչուռը բյուր նում

է

Վրաց Համեմատ ՆերսնՀԹագավորի ավելի մ եծազոր դոնվեց ն երանցնկատմամբ չածնչաչ կոչվեց՝Թազավործլով ութ բի: նա վախճանվում է, է թագն առնում է նրաեղբայր Աբաքըչ որը Հոր մաճիցՀետո գնալով Վրաստան վիեսալանալով Հեւո՝ ու

տա-

նրանց

ու

ն է այնտեղից վերադառնում ք Հարյուր ձրե, յո-

թագավորըժամանակ գտնելով,եկեղեցիէ չինում, նրա մոտ է ուղարկում է ասում.«Դու (պատվիրակի նախապես իմացած եղիր,որ եկել եմ օրՀնելուքո եկեղեցին ձեր կրոնի՝ Քաղկեդոնի ժողովիկանոններով»: իսկ նա (Ամ նրա դեմ դուրս գալովՀայկական զորքով,սրի ճարակէ տալիսամբող զորքը ն Բերինէլ բոնելով՝ կենդանիբերում է Կարա, Թույլ է տալիսմեկ անդամտեսնելու ն ապա եկեղեցին փորելով հրա աչքերը՝ նրան վաճառում է իր ցեղին, երդմնագիր առնելով,որ այլն չՀարձակվին Հայաստանի վրա: ԽԷ. ԻսկՀունացԼեոն կայսրիցՀեւոո Թագին մեկ տարի տիրումէ Աղեքսանդրը, նրանիցՀեւտո՝ Ռամանոսը՝ քսանինը տարի: նրա ն Աբասիօրոք, էրեք Հարյուր ութսուներեք թվին, տաճիկներիցգրավվեցՄելոննին,ն երեք Հարյուր ութսունութթվին Համդունըշ զորքովմտավԿողոնիա այնտեղից վերադարձավ: ԱյնուՀեւոԼ., հրեք Հարյուր իննսուներ(վից ակսած,տասնվեց թաղզավորեց Լեոնի որդի տարի կոստանդինը՝, որը վեցերորդ" տարում, երեք Հարյուր|իներսունութ թվին, տաճիկներից Սարաչը: նրա մասին վերցրեց ասում են, Թե մեկօրումՀինգ առյուծ է Նա Թուրսպանել: Քերի չատ բնոներԹափելտվեցԱլիսդետը,փախուստի մատնեց համայելի զորքը ն կոչվեց Թրքաժողով |թբիքժողովող,

լյ

,

ու

ու

թանասունմել Թվին տիրումէ իրենցամբողջՀայրենիքին (թագավորում բաանինըտարի: նրա օրոք կրոնավորների մեծ բազմություններ, Հալածվելով Հռոմեական Հավաքող): աշխարծից ու

ուղղափառության (է), գալիսեն մերաչխարծը պատճառով է. չինումչատ վանքերշ. ն. նալխ՝ ապա՝ Հոռոմոսի կամրֆաձորը (ոչվածվանջը,որպեսԹե Հոռոմբի կողմերից եկան,ն. Դալրաեն վանքը: Ասում են,որ նրանք չինելնամ.ՍանաՀեի :

Աստվածածինը Աբաս Թագավորը Կարսում դեղեցիկ Հորինռո

վածքով չինեցկաթողիկեն: նրաօրոք

մեծ

զորքով կուր ղե-

տովչարժվեց-եկավ այն կողմում կովկասի գտնվող ռարմատացիների ցեղիԲերանունովը էւ (սելով,որ Հայոց իչխանը Մ0.-ում՝ տասնՀինդին: "

ԸՄ

ԱյդՄովսեսը Ռւիթիմիմասի

ճանն

այանջիչինարարության մասին Հետո

«5235

այն կոչվեցԱղվանք:

տե՛ս

|

ծբ, ոբ

՛"

տիրեց,

Աղվա ա

«ի "

թարածք-

Զափ. ան, Հայո Գոն, Հայոց կասոմությ տվություն,

՛

Ն

Ըստ այլ պատմիչների՝ Բերըաբխազների է. ոչ ԹԵ սաբմաԹաղավոքն տաջիների: Միթիչ Հետո նր Հեղինակը Ձո» այլ պատմիչների՝ նրանԹնդասէ

Հեւոռ սուրբ ՏերՀովչաննեսից մել տարինոտեց աթոռին տերՍտեփանոսը, տերԹեոդորոսըտասնմեկտրի նրա.Հետո |

"

նից

նքա եղբայրտեր եղիսեն՝Հինգ"""" տարի,նրանից

արդարնՀիչատակվում կոչում. է աբխազների Թնղաս(Թեողոս)կույր կոչեյալ

Թագավորը, որը Թել ժամանակով մի փոքըուչ է: ե ՀույներըՄելտծնին գրավեցին տաճիկներից ավծերեցին՝

Փաղաքացի

Րի ապստամբությունը մտարբերելու պատճառով:

:Ր

տոՀմը՝ Թ.դարավերչին 4եուք աթոռներՀաստատեց վրան տիրագլուխ Մերի-՝ Մուլում,

Համտուն կամ Համատանյան արաբական

դրեց Սիֆագետքի

ջում, Նփրկերտում, րիայում: Թարարրը է քրկրորդ

լ

ոու .Իորփյութումըն Հի Աի «երամ Ռոմանու 5. այ Քսանվեցերորդ: '

.

Յո

ի Պր

Մ ւի Փռաներկու: աիզ ՞

աջա

.-ո

.

:

'

,

Ար

129.

Սոկացին՝ տեր Անանիա. քսաներկու տարի: Նա

Հետո

ամար ՀՏ են Հնաղան,

արչձարանքթո

ԲԱ

եռ

Սյունիքը,

Սմբատը, որը Տիեզերակալ կոչվեց: Նա չինեց Անիիմեծանիստպարիսպըն Հիմնադրեց կաթողիկեն,իսկ նրա կրտսեր

մեծ

Ը աթար Աղվանըո

ուր

Ձորագետի :Վայենը, մո,մեն առանդում ՏՅԱՐԸ՝ Սեորդիի Վայծոնը Սորխոռունիքը: որը էր Ի

Ը

մնաի

Հետ

չի-

իչխանիորդիտերՎաՀանին, ձեռնադրեց (Ջվանչիր որը ՔաղէԼ Խոռակերտը, ել» որը նույն Խոչոոնին այն Է Քեազունիքը, Քից էր: Նա չինեց ՀովՀանի վանքը Քաղաց ամննապայծառ / Տ է ո է անման ն նակ բ «լ դղյակիանմատույցատորուտում), ինչպես ազկ բե, աղզվաններին է՛ Ք Բը Ս են "որին վրացի բը մոմխելթ կոչում: Նրա ից Համոզեց,որպեսզինրանքիրանցՀամարկաթողիկոսչձեոլ Ը «8կլյուրիկեԹ վիթ, Հ ետո նաղրենառանցսուրբ Գրիգորի ագավորները, ել աթոռի:նրանից ալոկրոնավոր կանայք ամքանն Ռուղուքանը: Գագիկը: ոինմեկտարինստում է ՎաՀանը,որը Բաղթ ից էր: Հ Հետ, կարճ նա ժամանակ է ա պրելով եղբոր ն Հալածանքի էնթարկյում Հայտնիդարձավ, որ վրացիների է այղդաչնագիրն վում նր. ց ինչ-որ նենգության իսկՍմբա է բերելտալիս:Այդ պատճառով տեղից արձաններ) նրանփո«Ատճառով: էն է են չորս Հարյուր քսանութ թվին, խում երկուտարիաթոռին նստեցնում սուրբ Սաչտո| մըչ են Հալածված ագիկին, 5, այդ նույն ժամանակ կանչում ցիազգական ' ւոնիՍտեփանոսին, որիդտնվում էր Սենում: են ն են ԹԸ նրան նրաՀամարկին ԽԸ. Իսկչորս Հարյուրթվին վախճանվում բերում կատրաէ Աբասսուբ ն մխտնին՝ առնում կ յունյաց ՍաՀակ թագավորի որն ավարտնց է նրա որդի Աչոտը՝Ողորմած `. Թագավորը, լթագն Աստծու Նա կաթ Հորդորվելով Հրեշտակի ն կոչեցյալը: բոսզմաթիվ ողիկեի կառուցումը, ուրկանոցներ չինեց ն առատ կողմից,որը խոստանումէր օգնելնրագործինն. մնալտաճաուտելիքներով առլաքինումէր Հիվանդներին, բաժանչն որ ալ արածներըկզան է. կոնանենհկած Քրի«կի Թարախածոր ախորժակով խմում էր։ բորուտմնացորդները անվանում աններ է, ներին կուրապաղատներ, է տեր Անանիայի ձե:նա Հայրե«թոռին կոբի՝ չ տռր տասնինը ծ որին ն Հոաչիկը։ տասներեք փոխարինում Թվին չինեց Անիշ Քաղաքի փոռքը պարիսպը տեր Մարգիսը, տարի: չինեց սուրբ Հոխվաիբինեց եկեղեցիների բոլոր աշտարակները, իսկ նրաբարենիի կաթ մուիկ ն. այնտեղտե-. պաչտ խԽոսրովանույչ կողը»չինում է ՍանաՀնի ողիկելին փառազարդ մյանց չ

:

:

Խոռն

,

զոՀիՐ գազառի

լան

ա

որգի Աբաս մ Մ կտագա. թ: ա"4 Գառ

ու

27Հ մ

որոնցից

|

.

Աա

ծան

Հ չորս րու

չիաոնված) ան

այն փակաղծերի մեջ :

դա

բերելու պատճառով: տանից Հայտնի Առքիփոքրպարիսպը ներքինբարձր է,

ոի

ն

այդոլեսէՎրաս-

Տ

իմա՛

"

Մն.-ումՐ չորս

այդալ ն. այդպես

կողակիցը:

ՀարյուրՔսանյոլթ:

մոստանդին կայսրից

է Լեոնը, թագն Հետո առնում

է

"

ՄՍ.-ուբ

կայանն

է.

կածան:

աշխարՀ

Այս բոլոր ավաններն գավառներըդտնվում ենԳուղարաց մասում, որոնց վրացիները Հարավարեքլյան Սոմխեթնե կոչում, ինչպես ոբ ու

այսինքն՝Հարավային: կամ ԽորխոռունիՀայաստանը՝ Սոմախք, Խոռակերտր կամ Հայտնիեն դարձնումՀայկի ՔԸ»Բազկերտը որդու ն թոռան՝ Բազունիքը

Հետո այստեղ բերանայխարծումչինարարությունից Տուրու ղայն ու

մեծակառույց պա-

բի«պնէ, որի աչտարակներում է «ատրաստել, պատրաստել,ն մատուռներ

Անիիեկեղեցիների Քանակը:

նա

,

Այդպատկերների նկատմամբ Թչնամանք չքա, այլ

'

Հարորդում Պրի, Քոանչորս Ալաչարանը մեծ.Հանդիսավորու Քճրելով դաոխ Է նրանց սշխարթնորը

է ավազորդի

Սյունիթի մետրոպոլիտները, մի պած Հալածվելով Հայոց կաթողիկոսների

Բ..0.-ում փակագծված Հատված չկա (Մ0.-ում նս

է,ո ւն հոկ բուի:

աց

կողմից,4ծռնադրվում էին Աղվանքի կողմից:

դառտծրը,

՛

Հա-

ն սուրբվանքը Հաղպատը: Նրանք չորս Հավախճանվեցին

գինինն Գուրգենին: նույն օրը թագն առնում

գրանց

ալի»

որատանոցի

ու

՞

աճե լ

է

Թյուն Հաստատելը: .

ՄԾ.-ում՝ -

»

Մ0.-ումԲ չորս

՝

որոնցԱ

Հարյուր երեսունչորս: կարգը որը թակայսրերի սկսումէ կոստանդին Դ-ից՝կոպրոնիմոսից, Բ-ն, որը թաղավորելէ գավորելէ 741775 ԹԹ. ն Հասցնումէ մինչն Վասիլ 2Նա

:

որոց՝

բնակու-

'

նրամայրԵռինյան", կուսնանդինը որբ կուրացինեց որՀինդ մեծա «ո ր մուսրի եց Թո նրաօրոք, ոին: հեջը ամսիտասնչինգին վախճանվեցին ազգությամբ

աղտ

դո

ւնն

բաց

ա-

մ

,

տա-

| ճիկ Սաձակն Հովսեփը: ԱյնուՀետն. ազավորնցին) Քայելը, Լնոնը, Միքայելը, Թեովիլոսը, Միքայելը, Վասիլը, Ւնոնը, Այնքսր, որն ուղղավաո(|) վանականեե-/`` Ռոմանուր, բին քչեց արելյան ձրկրներ:Մեծ զորքով Հալեպի կողմերը Ի` նա չնալու ժամանակ այդ բանըցանկացավ կատարձլնան նե. լիոն վանքերում, բայց Տիրոջ բարկությունից Հազիվմազաոչուրծ՝ Հետիոտնփախավ:երանից Հետո (թ ազավործցի

(թ.

ու

աՆ

Մչ-

ն/

Արու գենը,

(Ռոմանուը, նիկիֆոոը, կոմա

Վասիլը՝ Հիտուներկու տարի: հսկլրաց թագավորների սկզբիմասին,որ կա նրանց չրթերում, Հետնյալնէ: ՄՖծ չբՀեղեղիցՀետո Թորգոմը ութ որդիներով եկավԱյրարատ գավառը,ն նրաորդիներիցերնր, է առա Ծ:

|

|

|

Թլոսը ն. կոկառուր, ՔԸ՝Հայոսը, եղան առաչին գաչաՃար, կայներըե տիրեցին աչշխարՀների, հրենցանուններով ռրոնք ն կոչեցինՀայք, Քարթյ Կովկաս: Նրանք տիրեցին Պոնտոս ծոցիցմինչն.Դասիցծովը,մինչն ն նրա ԱրՄիՀրանը Բաղի, որր կին առավ պարլթեներից՝ ՍաՀավպարտավցի դուխտանունովմեկին,որը ամուլլինելով Հավաւտաց Քրիստուին,ն | նրանվեց մեկ զավակ՝Վախթ մեր անգին, րը Դորգատար՝"" կոչվեց, որը պարսկական բառով գայլադլուխ է նչանակումը, որովծեւոն. վրա առնեի զողմիցուներգայլիպատկեր, իսկ Նա վողմից՝ հոնի առյուծի: թոռ

ինս)

ո-

ճաղավարոոի

թ.,

Հետո Եոնյույից

բոայց

մոռանում

Գորփյուրոժենին: տանդին "

ոֆնն: Մ0-ում՝

ՄԾ.-ում՝ արաց

Հի ՄԾ.-ում" «հ

ամսիյոթին ն.

է

Նիկի ֆոն,

Հետո՝ Այճթսից

կոս-

նմա

տասին:

ն

ո-

պատմիչը նրանանաչառ. կերպովնչավակում է

որպեսնինգին ՎաՀան

Հետ Մամիկոնյանի դաշինքըդրժողի:Վրացիները նրանկոչում էն նան Գուրվամ ֆորա |, Գալաապլան, որ պարակեընն Թուրքերեն գայլառյուծ է նչանազուն իակ Գուրտասարը գայլագլուխԷ: իթոք

Խո,

-

ա թնԱԱ արեանն էրի

չու Ողորմածի որդիԳուրգենի որդին,-

րեցի պատմությանն:

ըստ

սա

ՄԱ.հսկ Վասպուրականի Թագա

ԻԼ 4

Եմխիթար

վորները Սեենքերի

մի ցեզիցմն Դերճնիլի որդի Գադիկը, որըչինեմ Աղթամարը, արտ Հետո նրա երա որդի Դերձնիկը, եղբայր Աբուսաձլը, նրահից Հետո նրա Հետո նրա որդի ՇաՀնչաձը, է. եղբայրԳուրգենը, ապա նրա հղբայր որը նեղվելով Սենեքերիմ, պարսիկնեիի կարա կմար տվեցՎասիլին ե'գնաց նրամոտ իր չորա քն' տրդիներով, որոնցանուններն Դավիթ,Աբուսաձլ, Ատոմ,

կոստանդին, եղբորորդիներինը՝ Դծրծնիկ, Գաղիկ,Աշուռ:Նա

տատանում է Սեասան կիոխարծնն ն Լառխարծ չատ պուտաաիններճ/արվարաններ): Հ ետո Դավիթը սպանեց Փովառն. ապստամբին ստացավԽավատանեքըտ: գրությամբ Ծր. Չորս մեո մ Գագինը, Հարյուր քառասուն, թ մին չորս Թազավորությունը իր երեքորդիներին՝ տալով Հոծաննեսին, ն. Աբասին Աշոտին: Հուլչաննեաին տալիսէ թագը, Անին,Էլ բալը, սուրբ Գրիգոր (եկեղեցին)Աչոցքի4որի Հետ միասին, Ան Բերդը, Արարատյան դաչտը, կայանը, ծոնը է. Սեորկեռ դյաց Տավուչգավառը,իսկ մնացածը բաժանում է Աչոռին Աբասի Հետո, ե. բ նրանքվիճում են, միջն: Դրանից գալինԷ աբխազների թագավոր Գորդին՝՝Աչոտ որդի Գուր» գենի նրա որդի Բագարատի որդինն օրենքովդատում Է ու

Ողորմածի

18.

0.-ու՝

Աբաս:

ւ Մխիթար երծջըԱնծլինչ, ԺԲ դարիպատմիչը, որի ԴՐ(ածքը ցարդ կոբածների Թմին է դասվում|այդգրվածքըբազկացոծ է եղելհրեք

զաւակ զՎախթանգուր, ե/մԳուրգասլան կոչե9աւ»՝ նրանզավավվեց` Վախքանգուրին, որը Գուրգասյան կոչվեց: Վախցանդը ն. Վրաստանի Հռչակավոր դյուցազունթագավորներից է, Բի մասին են բազումառասպելներսլատմում, հկ նրաժամանակակից մեբ Ղ ազար ետ

ն կնության առավԼեոնփայսեր ճե, վեցին դատերը նրանից ւա որնէ, մինչնԹեւտասի, որին ազրե ար:

Տ.

ւ

ա

մեզՀասելէ միայն մի Հատվածառաջինմասից, որը : րակելէ Ք. Պատկանյանը)

բում

|

մասից, բոյը,

Հայտնաբերել, ն Հրատա, ,

`

են նան որ Հիչատակում Լառիար, բյուզանդացիք, Սեբաստիայլ

լեք

էլինի, բայց

բուն տեզբՀայտնի չէ:

ՏՏ

ռր մեր Հեղինակը այլ տեղերումգյուղ է Փոատաղինը, նականբրճաարվոնն է, որ նշանակում է արվարձան

զողմի-

ՀուԹարգմանում,

կամ քաղաթի «Ռրժակայբ

Ըստ Հայր Ջամչյանի՝ (ՄԾ.-ում՝ Խավամանքք) Խավատանեքը Սերոս-` տիայիՀարավ-արնմուտքում գանվողամրոցէ: :

ն

Մ՝.-ում՝

Գուրգի:

ՍՈՐ

իչխաններիցոմանքչեն ՀնաՏիանցու գնում: Եվորովծեւտնե. գնում է Վասիլ կայսերմուտ, նբակրոոսնրը զանդվում,. Աչուռ ն. թաստանում, է զալիս,Հնազանդեցնում նիցզորք բոլորին իշկ Աբասըկարսում: գավորէ նատու Դրուց աշխարՀչումը, վախճանվեց Այն ժամանակ Դավիթկուրապաղատը: Անժառանգլինելով՝ նա իր Հայրենիքը,Ուխոռիքը, Նամրվանը ն ամբողջ ունեցվածքըանքաղաք Մանծկերտը ԱսլաՀունիքի Է Վասիլին: նկտակով Այդբանըլսելով տալիս դարձագրով Վասիլկայսրըդալիս,բւանակէ դնում կարնողաչտում: Այդ վախենումէ ն նվերներով նրա Հովչաննեսը մասին իմանալով՝ մոտ է ուղարկումՊետրոս որինմեծ Հանդիսապատրիարքին, իր կենդանուիր Հեռթովօծել էր տեր Սարգիսը վորությամբ Բացի Աի քաղաքում: Թյան ժամանակ դրանից,ՀովՀաննեռիննեղում էր նան. Վրացարքան:Այղ սլատճառովնա պատէ. հր մաՀից Հետո Անինգրությամբ պատվիրում բիարքին այն պածպանի Հույներին, կուբապաղատը նրաննետալ եթե Վասիլը: Ե վ նա իր լսեց ղողներից: Այդ լուրը ուրախությամբ մեռ կանչեցՎրաց ձորգիթագավորին,որը չեկավնրականնա նրա զայրացած դնումէ, ավերում չով: Այդսլատճառով է Խաղտիք այնտասներկուզավառները,վերադառնում տեզ ձմեռում: Վասիլն իր մուս է կանչում տեր Դեւորոսին՝ եր ,

|

ու

օրծնելու ջուրըԱռտվածաՀայտնության տոնիժամանավ: Այդ ժամանակՀրաչք կատարվեց.լույս փայլատակեց: Հետ

Հայրապետի աֆից սուրբ յուղի օծումից՝ զարմացնելով ն Հույժ տեսնողներին, մեծարվեցՀայողծավատը՝:Վասիլը ե է Կոստանդնուղոլիս վերադառնում վախճանվում չորս Հա-

ՇԳ. Իսկ Ամիրալամումնյաց՝ չարքը բերելով Հասցրինթ ն մինչնՋափրը թողինք, որովչեւտենրանց իչխանությունն սկսվեցվաթսուն Թվին,դադար առնելովչփոլթվեց երեթծաբյուր Հիսուն Թվին, է. այստեղ-այնտեղ բոնությամբ տիրելով՝

տկարացան, այդ պատճառով Հզորացավ Թուրքերիազգի: Խորասանում ապրում էր Մաչմուդ անունովմի իսմայելցի, րը Ճաչան գետովանցնելով թետալացիների երկիրըՀ, բազում գերիներէ բնրում/որասան, է նչանակումի, որն արնծլքշ ն բնակեցնումէ առանձին-առանձին: Աճելով բազմանալով նրանք մեկին ամիրաեն նչանակումն ապա նրանԹաղգադրում ՄաՀմուդի մեռնելու ժամանակ:Հաջողությունունեէ. դառնում հալով նա տիրումէ սուլթան, Դա ՐԷ Դողլա-բուք էր: այդպեսէ րստ վիմագիր Տիգրանի՞ որդի ՎաՀրամի, Անեիսկ պատվական երեց Մխիթար ցին, որի Հիչատակըկա կենացգրքում, այսպես է ասում. չարչարվեցիգնելու սուլթաններիինչպիսիլինելը| «Շատ բենց՝ Թուրթերիմոտ ն Աստծու չնորձիվգատ այսպես.Մաճմուդը, որի մասինասացինք, լԹէ Սրտթանին որին ք, աննլան վիճակից ինչպեսՍասանյան ՄաՀմեմեծանալով, դի ցեղից վերագրեց ՄաՀմադ Մութադեի քշխանությունը ն. Մաչմեդի երեսուներեքերորդ նրանցիշխանության երկու ու

ո-

ու

անունը

Հարյուր Քառասունվեցերորդծն մարում:Նա Հզորացավ Քու-

չաններբերկրի ԲածլՔաղաքում, նրա մասին մեծ Համբավ ն. տարածվեց,մինչն.անդամխալիֆըվախեցավ նրանուղաբք լեց ընծաներ,ալամ,լաղապ ու նրանկոչեց Ամինադլը սուլ-

|

է կուսոանդինը, բյ"ւբյոթանասուներեք Թվին:Թագն Հեւոո՝ նրափեսաՌոմանոսը, երեքտարի, Հինգ նրանից ւա-

նչանակե-

Ըի»որինկնոջ Հրամանով խեղդեցինբաղնիքումն ցին Միջայելին, յոլթ տարի: '

է. Աշոտի բաժինԴրուցաշխարբպետքէ լինի Շիրակի ԱնիիսաՀմաննե-

րից դուր»:

՞

'

Դավիթը Հայոցմիֆնաչխարծի էր Տայքի (ոզմերին, տիրում ն.Մեւխիքի

ե ուՄամբվան:

Նոր

Օ.-ուսբ

։

ի

եսն ՄԾ.-ում):

Մ0.-ում՝

`

Ամիր Մումնյաց:

էջ 69,

ծան.

շ:

աան

.

ան

"

ատն. :

,

:

Քանիոր լխորպարոակերեն արհզակէ նչանակում: Յ |ՄՍ.-ում՝ Դողլա-ժկ),այսինքն`Տոզլառբ ուրիչննրի Դողլա-րութ կարծիքովՏուղրիլնէ: 4 Անծֆանո Տիդրանի որդ աւումյ որին րին Մխքթար Այրա ն ո|

մվ, որը

քայ

""

արամ բԽար Հմադ Սեպլեքթեկին աԱ

ՄՍ.-ոսբ

Մա

մուս

՛-

ԻԼրոնի26

Ք:

ս

կաԻ

կես Հետո՝ Զ97Թ.:. Արամալքմնչանակումիչխանությանվառ դրոշ, լազառը, եզա

է

Հ

Ց

Արաբական էրկու ՀարյուրքսանվեցԹիվըփրկչի860 թիմն է, բայց

մուդնիր իչխանությունը Հաստատեց դար

ԲՈԲ

որդն

չ

(այդու

Հայրապնուը

ո-

Արտաչիրը:

օւ

առնում

Դարակաստանին

Մաձ-

ու

։րատ-

էլ ավելիէ Հզորապատվին. արժանանալով՝ ԲոլԱյդ նրաՀամբավըՀասնումէ Հնդկաստան(Հավառաիան:

հա

ն

ու

վում) Մալթան կուռքի Համբավին:Նա կորձանումէ կուռքը ն ավարառնելով է՝ իբ որդիՄաՀմադին՝ թ ողվերադառնում նելովայնտեղ:նա գալիսէ Գուրգանճ, որի տիրոջիցառնում

է չորսՀարյուրՀազարդածնկանն. մի տուն լիթը զենքիրենց փորա Թվինու անցնում, գալիսէ Լու: Ռեի անրՄաֆա-դոլա Ռոստոմը, որ երեք օր առաջգրավելէր Դելկթ, նքանընդառաջէ դնում ն Հասնում է Սրավ"՝մեծ ով ու երկու ՀարյուրՀիսուն փղով։ Եվ տեսնչլովՄածմուես»: Նա պասուսադին՝ ասում է. «Շա՛Հ, նամազկարդացե՞լ Նա խանումէ՝ այո՛։ դարձյալՀարցնումէ. «ԶՁատրակ խաղաՀարցնում է. «Թաղավորը ցե՞Խա»:- Այ"՛։ ԱյնուՀեսոն. թոոտուն մտնո՞ւմէ, Թճ ոչ», բայց նա լռում է: եվ իողզավորի ն կույն կապելով նրան՝ուղարկումէ Խորասան գրավելովնրա է ամբողջունեցվածքը՝ տիրում Ռճին գալիսէ տանն, Տառաբի՛,Սարին: Իր որդի Մասլխուտին տալիս է պատվատտիճան, Ամբճագ,էմքծսացլ՝ արդարությանոստիկանկամ արդար

Հարյուր քսան՝`

ու-

Հավատարիմ: ՛Հեղլագան Մալթան զուռթըմեզ ծանոթչէ, էթէ այն չլինի Սաղալի չատա: զածը՝Ինդրայի կառքերըվարողք: ,

:

"

«է

Մն.-ում՝

գութքանը Վրկանձ 4 Տալի Հարավարեքլյան վոզմում: |

1Ռբկարծլբոլ՝ Գուրչանը կամ

":

ՍԱՐԱԿ

ՄաՀմծդ:

է, որնընկած կաս-

Մ0.-ումբ չորս Հարյուրթառառուն: Ռեն կամ Հրենայժմյան Ռայնէ՝

ո

Հանեեներին:Եվ դարձյալայնտեղկոտորում է չորա «արդու, վերադառնում Հազար է Ռմ, է. այդ ժամանակ բերում ծն ին Հոր մաՀվանգույժը իր եղբոր՝ՄաՀմադի' սուլթան դաուհլու լուրը: նա վեր է կենում, գնում, բոնում է եղբորը, լուբացնում Լ. զբաղվում իչխանությունն աթոռի: իսկծրբ-Ֆիա Հայրըօգնության ծր գնացելայն ցեղին, որիգլխավորը ում ու

ու

:

էր

ու

(ոալ Ալա

ղուին),բայց չեն տալիս: ժողովու զայրացած իր ամբովջ բանակովանցնումէ Ջաշան գետր) մաշք աչքերնառած է, Հաղթում գրավում կռվում ճւ Նչավուրը կոտորում սութանի զորքը Դաղանդանում, Միմելճմոս: կրքանըեը խուստիէդիմումն. գնումէ Ղազվին, իկ այնտեղից՝ ու

ու

ո

Պաղլինը վամ խազվինը, Գազզինը Գարի,

աոելողմրեպի ե: յաղագն

ՊՐ

Հնդկաս:

աշխարգի սածմանագլելն Գրորգի

տ

թաճմանածը

ՔոՀաստանը, (Մ0.-ուսԻ ՔրՀաստան), Քյուծիստանը այն է՝ Լնեռոնասոոթնր,Գարսից տնրության նաչանգներից «կը, որն Ընված Մեծամեծ է ւ հրաջի

-

ժարերիՀին Ռազավը, որը զոնվում է

մուտ: ԹԵՀրանի

տանկ Հարյուր Քին ուր

լոչՍոորդան-Պողրղան, ճանապարձին Է Հանդիպում Թուրթերի մ բանակի ենչ-որ բազմության նույնճանապարով մեֆ վերադառնալիս ր նրանց Հաղզթությամբ գերում ամիր Ափաղուին, բերում Խորասան չղլթայում: Իսկ նրա ժողոՏավարաս-վուրդր գալովխնդրումէ Հորիցն. ասքա որդուց

ու

ոճ

Ռճն, Ղազվինը ն ամբողջՔոՀառտանըշ: 7 Նրան խան ԹողԹողնե Ռճում"՝ լով գալիս է Սրով, առնում էՀ ծազա նար նւ անցնում է Նաշավուր՝ իրենցչորա առնու ԻսլՄասխուտն է Համիանը, նում է Ռծ ն ԱսպաՀանը, իսկույնլսում, որ Առպածանում վերադառ են ապանել իր

Խորասանի միջե:

ՆՈՍ

-

Տիլեմնածանգի Դելմինթը վամԴելմաստանի է, որ դտնվում ժողովութղն Նաչավուրը է կեմ ւ մուռ նյուշապյուծն հրաթին է կասպից գոն ժող Նիչավուրը՝ Խորա: ծովիՀարավում, Տեմավննատ զառրձր էոուան սածմաններում: սանի ք աղաքը: (ՄՍ.-ում՝ Իսրավ) Սբավբ, Սերովի մամՍեր-Առլը 7 պարսկերեն Առորատականում ա նչանակում Է վերակացու

`

զոոնվող քաղաք է: |

ճ.Տառխարաստանը կամ ծովիՀարավային Դեպիրիստանքը կասոլից ավխերին

գտնվողլեռնայիննածանգ է: Մ ինձ Թվում է, որ Տառարվն է կամ Տապարկերոոր՝ Տարապն Փարաիստանի լճակը (նաձանգը) կամթաղաքը: :ո

ան

ու

(Մ0.-ուտիՍարտա) Սարին Դեպերիստանի վիճակն(1նաՀանգ) է ուդլխա-

վորքաղաքը: 2"

Մք.-ոււտ

»

Մավխսուսռ:

'

`

ԷՅ

ՆՈՅ

Ն

Գ-

:

.

կամՀրամանատար Ռոզ Հ. Ափետիսյանի Ղազարյանի ՀՄջջին Հայերէնի բառարանի»՝ տիկան, կ ուտիկանասբետ, վարչական ՀարկաՀավաբ (4. շ, էչ Կզաչտոնյա» 204)): ըստ Ռ.

ն

Հոս-

-

"

Մաչմուղ:

ՄԾ.-ուսՐ

՛

ՋՈ.

(ՄՍ.-ում` Դաղաղան) Դադանդանը պարսիկներն անվանում էն'ՓբնտՏատուն-խան:

ՆՈՐ

։

Սբտըպարսկական ՍԳրկամՄբու է, Դչանավոր ու մքծբաղաքն ն. գոոնվումէ Խորասան Քան Ր Թուխքէստանի՝ ,աՀմաններում:

որ

Վ

թագավոր սպանվումէ: Ղազվինում ճանապարձին

սան, բայց

ե

տիրացավ աթոռինՀինգ՝տարի: ՆրավրաՀարձակվում է

ծնում կար առլրելով՝

փասլանի որդի Դուդու

աաա մարդ,Ղազվինը խխրաամկ «Հը«րո: որի անունը Ի, Թուրթերից մի առաջաղեմ Պեր որդին:ուներ Հինդ էր՝ Սարչուքիմ Ա հղբորորդի, Դավութ,Ջաղրբեկ, Աբուսալիմ"", անուններն բուտագ րավեց Վ երջինս եփ,Տոզրիլ-բնկ: | եղբորը,որը

Հան,

են

ընց նրա զորքը

են՝

ագրի ա 2.

,

ութո-

մուղսուլթանը ճրեխո ժամանակ ն Բակիարուխի ապանեց տիրացավ սուլթանությանը տասներեք"տարի: նրանՀաչորդծցնրաորդի ՄաՀմուդը, որի դեմ սրատերազմեց ն.

|

աղո՝

Ալ-

որիննեղելով՝ Քանիարո Մ: սպանեցԴուղուչին:

ն

Սանջա սուլթանը Հաղթեց Արաղի՛ իշխանու քուլթանական նրան, վերցրեց ընդարձակելով չարունակ տարի նրանդրեց Բարաղում""': հչխանությո թյունը տասնծինգ իր Նրանից սուլթան նատեց երկիրը: բ1 ամբողջԽորասանի բաժանեց աւ ՐՆ բիսաչմանները՝ Ա Նաաոցին ոո տնում ոսկով գալիս լի երկու չտեմարան,տիրո իչ/ոնց Դալուքը, նրանից Հետո՝Մասխուը, Տուղրիլը, կրգնանծր էնու նիա "րդի Ասլանը, դրանը,ուղարկումլոռլիֆին խնդրումնրա: նրանից ուժեղ |

ն

|

է

է Ռե,

նա

Հետո

Հեմ.

Տուղրիլը:, րու«մ2, որն ապրումէր մեր ժամանակները. է տացել տեր պատիվ կասովավան աան» «ինչն աո է Կրա ամ դնում է երա մ ականունը Հաա ԾԴ. Նույնմարդըպատմում է անա . Ռուքնադովյա՞, ՀովՀաննես եւ կոչվո Նրա է (Թագավի ակալ: բանի, Թե նրա եղբայր մասին, չխար Աշուր Թալինիճ Ըլ Տոն ստորուոում Է ՏուղրիլիՀորեղբորորդի ` Արփասլանը, Սացնելով մերժիմաչՀիվանդ,լԹթադավերին ԱԱ

է

ալամ

ոչ)

ւմ

մա նում

նա

ընծան,

Ատփ-

Ց:

Ն

նան.

Հ

ա

Հետռ՝

Հետո՝

է

ճը: Խալիֆըմեծարո

տալիս Ֆրան

ն

|

կանչում

է իր մուտ, կողմումփորելովորոգայթ գլխավերնի մո միջոցով նրանտալիսչ Աալիրատտ Ք-Շածը ի բարի կոչեցնալ ըչիածի Բոնոլուվ սպանչլու:իսկԱպլիրառոը, Մածմու Բանից ՀՀոքը'նրան Հոժար կամբով «ուլթանը, նրան

որտնցից երկիրըներկումէ արյամբ:նա ուներուլթ որդի, աթոռինէ Հասնում Մձլի Հավանական "" մի մարդ,իոկ Հեառ` ղաղասեր նրա Հետո` նրաավաղ.եղբայրՔաքարուխըը, որը սպանեց

Մ0.-ումԲ Մուանփաղու:

ն

:

հ"

ա.

բառովՌում այն Հռոմեացիների Աւփայինը. "

Մ0.-ուսՐ

Աբուսալիս:

առ

լ

այդպեսէ Քակիարուխ, |ՄՍ.-ում՝ Գարքի-արութը

ԼԵՔ

Հեռ

Ր

Եվիչխանո. ւթյունն

Ր

առնու.

առնում

Մոջաաո Հ.

Ձարաղայ հչխանութիւնն ն դեվ գնաքբր-աղա»՝ ն նրան է Ձարաղան դնում է հերն աղա:

միլա «իոնները

ան

`

,

նան

Վ-ի

-

ՍչՀեդները կամ բատ արաբների Հրձվածողներն էին կամ ն. մոլորվածները, բատ ասորիների արսիկների՝Հ«շիչի,բոռ" Էվրոպացիները՝ (եռապաչն, այսինքն`ավազակներ: էն նրանք Հետնորդներն մոլեռանդ: բոնոյկալՀասան-Սեւա չի, որի ամրոցն գաղտնաիանը Այամուղ բերդնէր,որը Գրուվեց Հուլավուղանը: նրանքՀաճախկոչվումէն նակ .. կամայծլցինքր: ՈւժեղԴողրուլԲ.-ն տոչմի վերչինշուլլթանն է, որ իչխքլէ 1177-1187 ԹԹ.: նբաժամանակակիցն է պատմիչՍխչթար Երծջբ: ԹալինըԱրագածուռն Հին գավառումէ. այժմ նույն գավառում կան Հին ն Նոր Թալիններ: "5

տարի իչինց մոտավորապես տասներկու չարադրանքում)

«-

սյուն (ՄՍ.-ում՝ Դուքնատ աղա)նչանակումէ բախտի Ռյութնյուլ-դեվլեթ

Ա-ում" եղբորորդի:

մածմանն ծր: «Եւ ՄԾ.-ում՝

նչանաերաշխարը որբ

'

ու

'

էինխալիֆի

:

զմ «արաաթյուն: ՈԿ.

.

ինքն»՝ նրանմեծարումէ իր մոտ: «միծարէզնա կանչում է՝ Միմպերն ազոթթիբեմը, որտեղից Մամբարը Բ. 0.-ում՝

ձունը:

կոչվեց:

ԱՈԵԵՒՐՈՄ

ՄԾ.-ուսԲ Քառասուն:

«ոսսներկու: ՐՄՍ.-ում՝ արան,րագ Հորից

արք աանգանյան,

սերե ք բոտ զարմից Սելյուվը լամ Սելչուզը» Սարչաւրը» երաորդիներն էին՝ դյուցազնից: Միթ«յելը: էր.Էֆրեսիապ Իսրայիլը։ | Մուսան: Միքայելի ն որդիներնէի Հիջատակած ։ զր կամ Պիկուն Հեղինակի ն. իչխանության չառավիզեց Ջաղրը,այն է՝ ճյաֆարը:Սելջուկներից Դողրուլը իչխաններնեն, բ. Թուրք ԽոդրանքՂազնեյանց պարսկական. չորս ճյուղ՝ ն Դամասկոսի, է ն. Փոքր որը Գոնեինն դ. Իկոնիոնի, գ. Հալեպի բազմլանների, /

դրա մեծ

|.

Հետագա

Աաում ծն, ղր ու Առլիբաոն

նաց տոշմիցեն, «Եք Ժզրայրն

ն որ

է:

|

Վաչրամը Լուսավորչի

Գաշրավու-

Փեզիցն.

Վաշրամը Հռչակավոր Գրիգոր Մադիատրոաք Հոր` Վա:

տանում, վերցնելով,

դնում. է Քր

իր "րգի Բագզարատը, բայց իչյխան1իսլարիաղը նրան ապատամր է մատնում Աբխազիայի ուի մասկողմերը տությամբչեն" է սպածում չխարչը Միքայնլ կայսրիօգնուԹագըտալիս է իր քրոջ որդուն՝ կալավատին, որի կարճ անցկուրացվում ժամանակ քՍիքոՄելիկնոջ՝ Զոյի(Թագուծու. Հրաման ով: Ջարագործության եդումմիքար է Հայտնաբերվում Հեյ

աթոռինԱնիում՝ ասելով.

«Ինչո՞ւ Վեուք բարձրացնեմ օծյալիվրա նրափոխաՏիրոջ բեն ասում միխելագարի Նրամասին են, որ Խենչանակեմ»: (ացի Է առատաձեռն լինելուչնորՀիվնա մ/եոչնչությունից ծացավն մինչնանդամ տերդարձավ ՀԵռասներվու Հազար ծյալի: նա. չինեցկեչառիսի սուրբ վանքը,ինչպեսոր ՎաՀրամ : հչիանը՝ Մարմաչենը1 որս ՀարյուրյոթանասունԹվին(Հայաստանի վրա)Հարե. ակվեցՏուղրիլ-Բեկը, նախճավանում երանՀանդիպեց Լի-

փախուստի

ու

:

ա

արձանագրությա «Այստեղ (ուրացավ Եվ Զոյին Թագավորը»: հրեն ամուսին է ռնում Մոնամախին նթանԹազադրում: ԾԵ. Նրամուռ է ուղնորվում տեր Դետրոսթ նում վնրադառՄնաստ: Մծենթերիմի նրան տալիս նեն այն որդիները վանքը, որըՎարագա սուրինչանի անունովէինչինել՝հրենց Հեւ

.

Լ

"

ու

ՎարիտըՀինգՀազարՀեծյալով փախավ մեծ բազմություու

նից:Թուրքը, երբ եկավԴվին, այն, ն նրադեմ ասպատակեց մեծ դուրս ելավՔաջն որը Վասակը, Քաֆաղործություն ցուցարծրելուՐ վերադարձավ Սերկելի):Եվ այնտեղերբ նա մի փոքըքնում է, մեկըպատաչաբար Քարը խփումէ նրա

ննա "

մեռնում

գլխին,

է:

Այդժամանակ Դետրոս պատրիարքը ՀովՀաննես

Թազավորի վրեժխնդրությամբ գնացՎասպուրական.Լ աղաչանքով լլ չվերադարձավ: Հետո այգ կողմերիդթսիճ միջոցով բերվեցն բանտարկվեց Բջնիում:Այդբանըլսելով ղվանքի Հովսեփֆ կաթողիկոսը գալիսէ, նրանՀանում բոնտիցն տանում, դնում է Էր աթո տ Հանելով ՍանաՀնի սուրբ վանքիառաջնորդ որին Պետրոսի Դիոսկորոսին փոխարեն էին նչանակել կաթողիկոս մեկտարի: ԻսկԴիոսկորոսը՝ առաՔինի ն սուրբ այդ մարդը,վերադարձավ իր վանը:

բունի

ոմ

,

Այնժամանակ ՎրացԳեորգի

փոխարինում է լԺագավորին

24/7Ծ.-ում"՝ չ Հին Օ-ն ավնլացնում Մարմարաչքն) է. «Զի մի՛ ժանցաւորիս ն. զրայնիցենճոռիւթ, այլ գավառ.ուր կաննիկ զարմիւթ ցանմածիցն իւրեանց է դամբանի, ակնունելովվերնոյն»ի.«այդոզես է նան ՄԾ.-ում, միայնիջէն-ի փո(խարեն իջեւ է)` Ռրբպեսզբ միայնՀանցավորեերիս Համաիճոխչլինի, այլ նան մինիանմաչների գավառ, որտեղի դամբարանում կան Հենցփոծեց ցեղիցն ճն ա

օպասում

«ու

՛

փերեայինին:

նան ունենալով խաչըԹե Հետագայում ւյն վերադարձրին: Մոնամախը երեք արվարձան|,պուաստին| տվեց պասորիարքին, որը այնտեղ ապրելովմեկտարի՝ եվ Հայրապետական Քողն ռավ նրաքրոֆորդիվախճանվե եա հր Խաչիկը, որին կծնդանության ժամանակ ձեռնա, դրել էր Անիում: Աբելով երկուտարի՝ մեունումէ, ն աթոռը Խաչիկը ւոաՀ ինդ""" մնում: Րե Թափուր է Քանիոր չորս Հարյուր իննսուներեք Թվին մեռան ՀովՀաաննեսն Աչուոը, Թագրտվեցին ԱչոտիորդիԳագիկին: Հույները ՀիչեցինԱնիիկորստյան կտակը, որովՀետ. ասում են, որ մածից Հեւոռէլ անփուիոն Հաստատուն է եվ (տակը: երդումով Գագիկին կանչեցին կուտաս նդնուպոլիս, Թե որպես պարգեներով պիտինրանայնտեղից վերադարձնեն:էրենք քաղաքի կառավարիչ րկատապան)1 Քեայց ն. նչանակեցին դրանով վերացրին նրա ծբկուաթոռները 'Հ այրապետության Ե,բլումին Թագավորության գածչերը: էլ բռնությամբ իրենց Հեւո տարան ն Կոստանդնուպոլիս, նրանք ա յնտեղից այլնս չգնրադարձան: Այդ պատճառով Հույսը փարելու՝Գագիկը ,

ա

ու

ու

ու

:

"

կիզարիտը վրացավան իչխանէր, Օրբժլյան

Մերկել դյուղբ,

բլուրը

ն

տոՀմի):

ե

լճակբ Արազածոտնի կողմումեն: Թոլիչի

.:

ԱյդՀույնդութար |տուկ)կայսեր կողմից

կուսակալ նախԴանչանակվեց ն մթ վուրապաղատի Վիճավում ապա Վասպուրականի մարզում, որըճրկրի Թաղազերեքրը փոխանակերին Հե: Սերբատաղեյի ՄԾ.-ուՐ Դերակորոս: |

"

ու

ն

՛

ՄԾ.-ումՐ

Հ85 բառրչկա:

ՄԾ.-ուսԻ Մոնոմախ:

ՄՍ.-ու՝յոթ:

Լատ ի'՝

վասաապանը Հունական գոլցապածն է, իլր գլխավեր կամՀամակարիչխան:(րիսկըստ «Սիչին Հայերենի Ֆի» բառարա գուսա(ալ իչխան» (Հ. 1, էջ 386)|:։

«զառավարիչ,

փոխարենն առնումէ Կայլոնպաղատն Գիզունքն մեր ժողովրդինատող ցեղի մեջ ապրում որպեսպանդուխտ: ու

Այդ ժամանակներում

կայանը, աե աի

Վասակի որդի

ր, ԻՐԸ,ե

քաջ

Գ.

Բջնին,

ստանում է Միջագետքի փոխարենն ղքսությունը: Գրիգորն իր Հետ վերցնումէ ՎրացԱպիրատ իչխանին,նան. ն. գնում հրկումադիատրոսի սուլթանիԲրեՀիմ" է Տուղրիլ-Բեկ ն բերում են զորավարի դեմ: Այնտեղ բոնում են Լիպարիտին սուլթանիմոտ, որպեսզի դավանինրա Հավատը: Լիսլարիտր Լիլարիոըտվեց|Հետեյալ) պատասխանը. «երբ տեսնեմ Քո այն,ինչ կՀրամայես»:Իսկ հրեսը: կկատարեմ երբ ւոեսավ, ռաց.«Երբարժանացա քո տնսությանը, չեմ կատարի Քո կամՔը էւ չեմ վախենա մածվանից»: Հարցնում է. «Ի՞նչ Սուլթանը հս կամենում»:Եվնա է. «Եթե դու վաճառապատասխանում

մախքնն

ա-

աար Ա անկա աին Ան Հո կո4»: է. ան հս, ծա

նժ,

ես, սպանիր եթեդաՀծիճ ինձ,իսկեթե

«Քո

ն գնովես չեմ կարողլինել վաճառական, ոչ էլ արյան ես գնով`ղաձիճ,այլ թագավորեմ, գնա, ուր կամենումէա»: եվնրան բազԹողեց ԵվորովՀեւոն. պարգններով: կայսրըպաՀանջումէ նրան,նա գնացնրամուտ ն նրանից զորք առնելով՝ եկավ Վրաստան, բռնեց Բագրատ"" Թագավորին, ուղարկեց

կայսրի գրավեց ամբո ղջեր. (իր, ը: 2 Այդ Մամ միկին ժամանակ անունով իԸ, ճրհք "ր ԴինեԲով Պար ոէ Փառիսոսի սկաստանից գալի գավառը, փառավոր իշիշանի Ը Ը Գրեգոր "ր ի ն մուռ: Ել որդիներ, է, ենց մորԸ կայ «րոր մուտ է.

դիմացը Շոթքն Շամիրամի ենտալիս տանդ : ք ԲՅՐԴԸ »անոլմանում Բորտ Մմանժակի ամիրա լազիզիւ, դրավում ակը մ. տի տատանում

Հեւո, աաղլասո

յ

ու

"

ան

աաա

Ը ում

:

ն Մատթեոս ՊՌւռՀայեցու կաղանպադատը կամ Կալոնարնդատոը ն. գուն (Մ0.-ում' կալան

(ոտ

պլազատ

ԱՒ: .

,

կիզումկապաղովկիայում են, բայց տեղերը

Իզաաա ում

:

, ՝

-

:

0.-ոսր Հրեն

Փառիաուում է:

է նան. Ալազիզ այդպես

արտավն Շամքոր արԵ/ Փառղուն: որի րա աա

ում

ու

իշի"նյու ա ոյա զատբվակով որի Ժա "րի ՀՆԱՐԻ ա. մաՀ ՈՒՆ Իլ" ավաղ Հաաա ՔԸ ւնը հի «Ղէ րւ ն,(իր Ս, : 9,2 Մր «մու ուրան Հ"'4 մյուիՀի Վրաց է. լ ,

ա

"Ր

,

,

ո», ՀերնԷ

աի ԷՀոր Ւացի դուր ՐԻՑ, մալի» արդար 1 Հարդի, "

ու

:

վեցին ծառաներ,կատար,

ՄՍ.-ում՝

Լելքարի: Ուլ Առանձնակ Գարտակը

մայրաքաղաքն ու

բարեր

Քաղաքը, Շամթոր

որ

թաղաբն

ո

է,

իրՀետո

"

ձավ' Ա

նի

`

Շամքթորաձորի վիճակում է,Գանձակի (նաճշանդ/

սաչմաններում, այժմ ավերակէ: Փալուն ('Փաղլ) Ա.-ն Դվինիամիրանէ՝ Շեդդատի որգին,որբԺԱ բի առաչինքառորդինՀասավ էլիանության:կրաաան մը

ոաէեւ զո ա

գորի"րդի Փիլիզվեն,որն Արցախին զամ այսպես կոչված Առան-նյունիրին

Աղվանջի «րատկանող Թագավորն էր, Համամի որդի Գարիկը, Դավիթ ԱՆՀողի-

հի որդք Կորիկեն քամ Գուրգենը, որն իչեում էր Տաչիրթի կողմերում,ՎբասԳ ն Դ տանիԲազարատ Թագավորները: իսկ Ձորագետի Գագիկ Թոսգավորը Ա.-Ջ է, կամ քամԲագրատունի Կալխելթի Թաղավորը՝ ԱՆՀողինի որդին: ն Շաչվաղը կամ Շազվաղը (ՄԾ.-ու՝ Շաչվաչ) Շոթքըդտնվում:էն Խաչեն նաՀանդում, ն որն այժմ Գյուլիստան է Չլբերդ կոչվում: Տանձի /Մ0Ս.-ում՝Գանժիք) նաՀանգը (վիճակ)պետթ թ է լինի է լինի ԱբզաԽի ե Ո.սիբիՀյուսիսայինկողմում: ծ որ գղիվում է նան Գորողու, Գորոզին, ն. Ուտիքի Արցախի ռածմաններում գտնվողանվանիլեոր, բերդն նաՀանդն|վիճակ) է, որն այժմ գտնվումէ կամ Խաչքար Խոչխարա ղավառում: տ

Մաղզարատ:

մաս է, որը սածվանակից արեելքումզոոնվող Արցախի Փառիսուը է Ուծ, վում որ այն թ դավառնէ: ին4 ՀինՔուատիՓառնկա "Կեամիրամարձրդը

նրան: Ավազորդին՝ Գարզվանը, ն չուտ մաՀացավ, իշխան դարձավնրամյուս եղբայր որը Սալարից խլում է Լծչքարին", ր անունով 1Ր է նրան խլում աան: ը: քար Ն նրա մոտ է ր Հետո կաՏր իր Է է ան լ Ա ագիկին, սարանում է Հ ո ան ո Բ Ի՛ ր դ, Խ ին, Գ ողինճ, մդոլես րՀզորանալովՐ ք հորդյաց դավառին) իազիկ որ Թագավորի Աղվանից որ ի իդեմն նեղում աղզավոր, բ ե են Հայաստանի վրա եինք «Է "տ Այս 4նով ելնելով իրենց չ ող Գարդմանի, իխանին. ն. որ ասում թեզ տվեց իԹրոսչի Հճրակլը, ջն մենք աաա, ո4Ք ի թույ քո ր»: եվ (դառ.

ՄՍ.-ում):

քի

Արջ.

ու

այդ ասածները: Այդ բանըլսելով՝ Բաղդադի ամիրանխիստ ռպառնումէ նրանց,որիցվախենալով՝ նրանքգնում են կովն Հաջողություն կառիստորուրները ստանալովՔրիստոսից, են որին Հավատում տիրում բոլորգավառներին, մինչե անգամԴավիթանունովմեկըթագավորէ դառնում ն. խնամիանումՋորագետի արքայի Հետ: եվ այղ գավառըկոչեցին այնտեզծանոթացան Սանարք՝, որովՀեւոն. իրենց բնակուԹյանտեզին:եվվրացերեն չնործիվԳարդմանի իմանալու հչ-

խանը նրանց Համար Քորեպիսկոպոսներ կանչեց՝:

.

Ծէ. ԱնիիՀայոցթագավորության Հետո Հավերացումից յաստանիվրաՀարձակվեց Հորեղբորորդի Ֆուղրիլի Ալփասանր՞՝ն ավերեցՔսանչորսգավառ:Նա սուլթանի զորագլուխն էրե նրա մածիցՀետո սուլթան դարձավ:Նա դարձյալՀաեկավն գրավեց բյուրՀազարով նորքաղաքը, որը վրացինեեն րը Ախալքալաք կոչում, ն Սամչուլդեն "":(Ալփասանը կնությանէ առնում կյուրիկեշ թագավորիդատերըն Վրաց Նա վերցնում է Անին, Թագավորի քրոջ դատերը: մորթում է Հազարմարդու, (գնումմի փոսի մեջ ն լողանում արյանմեջ՝ եր մեռելների զոծ անելով: Համար '

անվանծագումըծլծաղելիէ, քանի `ու.ՄԾանարքի ալչխարչազիրները՝

որ

Հնագույնպատմիչներն

Թ Ե դարում ն. Թովմա Արծրունին դարում,Խորենացին Ք են նչ Գողոմեոսը գարումՀիչատակում Ծանարթը: բնույթինմեր Հեղի-

նակիՀիչածըգաղթականներն են, որոնքամիրապետից փիալխել, եկել նն Ծաասում են, նարթ:Արաբ ռպլատմիչներն որ նրանքծագելեն ոմն Նեզար Ցոժենից, ն իոկնրանցձրկիրըգնվում էր Տփղիսի Ալանաց դռան միջե, ե նրանցկաեն Թոզիկոսին էլ Սոներերիոլ կոչում, որինմեր պատմիչը է անթորեպիսկոպոս

մեծ ինչպեսոր ՀովՀաննես վանում, կաթողիկոսր Քորեպիսկուու է վոչում: մասն է, երաերկիրը մի Գուղարքի որը Աչանաց դուանմու է, իսկ արաբները

նրանկոչում են փորվավուվոա, փորքսգովա, թերքմսուղ:Ինձ Թվում է, որ երեն կուսն էլ Համատեղ վարել նրանցհչխանությունները՝ Հողեորէ մարմնավոր: ւժ այսպեսէ. «ե քչիշանն դմանայկոչհաց զնոսաՔորեպիսկոպոս բատ լեզուին ն. Գարդմանի Վրաց»՝ նրանցկոչեցքորի,ալիսկոիշխանը բոտ վրացլեզվի: պոսներ՝

Բնադրո

Գար

`

""

»"

`:

ՄԾ.-ում՝

Մ0.-ում՝

Արփասլան: Քաղաք ն Շամչույտն: Աղալ

Հին0.-Ֆ

ՄԾ.-ուժ):

է՝ ավելացնում

սած

ոմանք`ասում

ո-

ու

քսանմեկ Թվին:

՛

ԾԸ. Իսկկարսի Թագավոր Աբասի ռրդիԳագիկը, Թուրբե-

րի կողմիցնեղվելով,իր Հայրենիքըտալիսէ Հունաստանին է. փոխարեննստանում է Ծամնդավը», Լառիան"", Ամասիան,` կոմանանձճ Հարյուր արվարձան(պլուսոին), որոնք դյու՞ դեր են: եվ գնալովկայսրիմոտ՝ թույլտվություն է խնդրում՝ ու

Մ. Գրիգոր ազիաորոսվխ իչխանի որդիՎածրամին ձնունաու

ԳրելուՀայոցպատրիարք, որը ձեռնադրվելիս կոչվեց

Գրիգո-,

ինձ

Թվում է, որ դա պետք է լինի ոչ թե զածնաթ ոլ այլ խածնայան արաբնալ, որ նչանակումէ ծանակելկամարարբերքն՝ խաճիլեթ: կայսրերի չարքը պակասավոր է. ոլետքէ լինիՄոնոմախ, Թեողոթա, Սր,

..

Կոմնենոս, ՔայնչԶ, իսածչակ կոատանդին Դուկիծ: ՄՍ.-ուսԻ Դեոժան, այսպեսէ նան ՎՕ.-ի Հետագա չարադրանքում: Ծամնդավը, գետիափն է. դետր անչուչտ, Զամանդի Թափվումէ Սերոռի (Հիծուն)մեջ: Մամնդավը Կվսարիայի Հյուսիա-արնելթում գսոնվող Բերգաւ

|

"

:

Քաղաք

Ա.-ն Դավիթ 2նյուրիկե ԱնՀողինի որգինէ:

ԱյնուՀետկ. կողմիցպատգամավոր խալիֆի է գալիս, որը ն. ոսկյաօղ է գցում նրապարանոցը տասներկուգավազան էբար (ապելով՝ծեծում է նրան, ծաղրուծանակի (խածնաթ)7 ցույց ենթարկում՝ տալու Համար, Թե նա որքան Հնազանդ է իր առաջնորդին: Այդ բանը տեղիունեցավՀովՀաննես թաղավորիմաՀից Հետո,Հինդ Հարյուր քսաներեք տարի տասներեք Թվին: ՀեւոոԹագը Սոնամախից խլում է կիոԹռտորը, Տուապա՝ Հեւտո՝Դեուժանը", կիծըշ, նրանից որը գնում է սուլթանի վրա, սպառնալով Հայծրին՝բոլորին Հույն դարձնել:Այդ նպատան կով նա զալիսէ կարս եայրում է Հայկական փայտակերտ նա է. կեղեցին: ԱյնուՀեւո|լգնում է Սանծկերտ գրավումայն: է խրավրան. նրոսննեղըգցում, մինչն. Սուլթանը Հարձակվում է որ բոնում նրան: Չնայած նրան արձակում է սուլթանը .ղորմությամբ, բայց նա չի ընդունվումիր ցեղի կողմից: Եվ Թագըտալիսեն Տուկիծի որդի Սիթայելին, որը բռնում կուրացնում է Դեռժանին, է ցավերիցՀինգ Հարյուր որը մեռնում

'"

են

ոմանքայդպեսէ

նամ. ։

ծ, որն այժմ անծանոթէ:

ՄՍ.-ումբ

կոմանան

կողմում:

Լառիսա:

,

:

այժմյանԿյումբնեքն է, Եվդոկիային մուկ, նրա Հյուսիսային.

բիս՞:եվ մեկ տարիԾամնդավում Հետո աթոռին նատելուց Թոռըտալիսէ իր վարդապետ ն լոռեցիԳեորգին ինքն անցհում,դնում է կոստանդնուպոլիս՝ Թարգմանության Համար: նա կամենում առնելով՝ է գնալ Երուսաղեմ, Գրքեր Բոսյց նաա-

տանում մբ" նրանվերցնելով, է Մար, ուր նա մեծարանքի է արժանանում նա չինում է սուլթանի (ողմից:Այնտեղ Հւսյկաքանվանջեր,իր եղբորորդի Գրիգորիաին եպիսկուոսէ Վեռն նադրում գնում վախճանվում է կարմիր վանքում,Եփբատ դետիսածմաններում, ՏորուԼեռանմոտիկ, սյաւորիարք մուռ,որը Հաջորդել ստեր Բարսեղի էր Գեորգին: ու

ՀինգՀարյուր Փսանմեկ ԹվինԱնտաքում այրվեցսուրբ Չետրոս (եկեղեցին), երկրաչարժ եղավ,պլատուվեց երկիրը,

կուլ տվեցՀռոմեական ն պատրիարքին նրա Հեւո տասը Հազար մարդու, որովՀեն. նրանք էին այրել ուղղամիաու ասորինեիիավետարանը, որը չորս անդամ անվնաս կերպով դուրս ձր եկել կրակից,մինչն որ Հինգերորդ անդամնրանցկառտաՀանձն ղությանժամանակ այրվել,ինչպեսոր Տերը Հանձն առավ ( ): խաչըՀրնաներից

առավ

:

«ե

ոչ

բամձցաւ4եռնագրնլ է զԳրիգորիս»` չ(ամեցավ4եռնա-

Աթա: ե:

.

-

ո-

բովչետ

բազում ազատներիտեր էը: Տեր Բարսեղն ուներ մեկ եղբոյը, որը Գրիգորի մաՀիցՀետո՝Հաղ-

,

ւոն,

մեծ էր անում, ոտանը ուրախություն մու" եվ աա գնալով սուլլթանի

չանագրո

բը,

Անիիառումըավելիառաջէ, քան Սյունյաց Թաղզավորության արկածնե1094 թ.: Ալփասլանը սզանվեց1072 թ., իսկ Սենեթէրիմբ՝ Հետն.

որով "

ՄՍ.-ում՝

փան

է,

կանանցնբառակապակցության փոխարենազատաթ ազնվականների: ծան: Դելժիկքի մլՀեգներիՀզորբերդավաննէ. Գ, էջ 9:

աղատաջ

այսինջն՝ այսինջն՝ ազատների ազ կամ

2Ալամուդը ՄՑ-ումմ

,

:

բն

ու

անզավակ լինք-

լո որդնգրծը էր կին Շաշանդուխաի հլբայրՍջնեթծրիմբն, որը Խաչենի իչխաննձրի ցեզիցէր, բայց Սենեքերիմով չ(նրֆացավ Սյունյաց Հարստությունը Քարգիրանից Հետո իշխեցէրա որդի Գրիգորը մինչն,1166 թիվը, նրանիցՀեոո՝ իր դուստր կատան՝ խաչքեքի Հասանի կինը,ձրքթտարի,ն ապա (ոնց Սյուճյաց

զորքի ն

որպեսթե ՀնազանդությանՀամարն նրաութերը Համբուրծանմեղներիարյամբարբեցածայղ գազանին,ն. լիս չարը"՝մեջտեղիցվերացրեց:Եվ լթագնառավնրա որդի Դլիջ-Շածը՝մի ողորմած բարեմիտմարդ, առավելապես մեր ազգիՀամար: Մինչ անդամ նա Թույլ է տալիսԲարսեղ պատրիարքին խաչովեր աււաջ բարձրացած բերել, նրան ն պատվում էր պլարգեներով արքունական 3: րտուղրաի առնում Դրանից օգովելուվ՝ Բարսեղը Հոնեցուց

:

կարմիր վանքըՄարաչի սաշմանեթիմոտ է: Սմիաոէ.Գրիգոր Բ Թագավորները Սյունյաց Վասակ Թագավորի Թեռորի՝ Այունյաց իչխանաց իշխանԱշուղի քն: որդիներն Գրիգորը,

Թագավորությունը:

ուներ Հինգ Հարյուր դաստ կանանց՝ գլխին երնելի Թագեր, նա մեծ

'

ա-

սրանեց

ությունը) չվերացվեց մինչն. անզավակ երկու եղբույրների՝ տի Գրիդորիշ Սմբա օրերի վերջին երա դեպքերը նք վերցՄՍ--ում

նան մեծ աղաք բերեց մնացած բոլորիչխաններին, ինչսլես Հանդիսավորությամբ դիմավորելով՝ ներսբերեց Վասակի որորի մասինասում են, թե դի»Ապիրատի ԹոռԳրիգորին,

անարատոր

նառիկ ամրոցները: Նրանք խաբեությամբ մուսոք գործեցին Լ. այնտեղ սպանեցին Հ այկազուն Ս ենեքերիմ արբային,որովՀրո այնտեղի Թագավորները Հայեր էին: Բայց(թաղավիԻ

եչ"

ու

.

ա-

"

Այս ՓատլունըԱնինառավ Ալփասլանիցը՝ նրան տալով ոսկեկուռծաղկանկար:Ափերված քաղաքիտերըուղարկեցիր Թոռանը՝փոքրածասակ մանուկ Մանուչեին, որը երբ մեծապավ,ավելացրեցԱնիիպարիսպն ամրությունները:Նա

պակաս, ջաննախկինը: ԻսկԱլփասլանը, սպաչարեց մի անառիկ գնալով Ալյամուդշ,

:

ամիրանԳրիգոր Մազիատրոսվ որդի ասակ Դածլավին ԱռաՍիամբողջզորքովուղարկեցԲաբիՎ ու կապանի (կիրճի)

"

պարսիկները:

պատում կաթողիկոս ձեռնադրվեց Հրամանով ու Մանուչեի ողջ Հայությանկամբով:Եվվերակառուցվեց Անիքաղաքը ոչ

ԾԹ. ՀինգՀարյուր քսաներեք ԹվինԳանձակի Փալուն

ու

նելովՀայազարմ մանուկՍենեքծերիմին՝ կարգեցին իրենցթադգաժառանդգ, որին Հետո սպանեցինՓատ ունի Հրամանով: Այդղիսով Հանդավ այնտեղի ճրադը,ե երկրին տիրեցին

Ա

ի

)

չորք բառը

ֆան,

.

որ աւ

Թուղրան է, Տուլրանպարսկերեն ուն, Այսինքն՝Թճոդորուվց, որին Մարաչի երկրիՀոնիթաղա,

Սարգիսը:

13:

տե՛ս

ո

... . ր» դէ նիթ:

ՐԴ5

է զավաղանն անունը,որը անձամբ Խլել էր անօրինաքար ու

կաթողիկոսությունը: կ. ՀինգՀարյուր քսանչինգԹվինՀռոմեացիները Անտիոք Քաղաքում ռպանումեն վաչրամկաթողիկոսի նենգությամբ եղբայր Վասակ որը նույն՝ Անշիուք իչիանին, Քաղաքի իչրաննիոուկ) էի: Եվ նրա զորքը:ամրանալով քաբերդում, ղաքըՀանձնումէ ծագումով ՀայՓիլալտուին, որը այն ժամանակ բազմաթիվ գավառների էր տիրացել:Առնելով քաղաՓԸ՝ նա Վասակի արյան Համարվրեժ է պածանջում:Այս Փիլարտոսը ձեռնադրել է մայիս Միջագետքի ոեր կաթողիկոս Պետրոսի Քրոֆորդի մի սուրբ Սարգսին՝ պլարկեչտ մարդու, Քանիդեո կենդանի էին Վածրամն որին աքսորեԳեորգը, ցին տեր ՎաՀրամնտներԲարսեղը, որոնք զւոնվումէին : ու

ու

ու

են Սարգաին արնելքում Հաղպատում ձեռնադրում Աղվանքի կաթողիկոս : նրա ստեր Ստեփանոսն կյուրիկն Թագավորը՝ օրոք Սարգիս ավադերեցին Հաղպատի սուրբ ուխտի էրկու Են 4եոնակաթողիկոսները արքունիդոան արքեպիսկուլու ու

նրանտալովվիճակներ դբրում՝ երկուկողմից: Իսկկաթողիկոս տերՍարգսի մածիզՀետո նրատեղըՓիլարտոսր 4եռնադրել

է տալիսոմն

Թեոդորոսի:

Այ օրերիընթացքումսպանվեց Բելխտը/՝ Շիրակունի իչանը, որը մեծ բարեպաչտության պատճառով, ՀոժարուԹյամբ նեղվելով կայսեր Հույն եղավ, ն. նրանտրվեպ կողմից, խոստովանածայր Հունական մի աբեղա":եվ որովՀետ նա չէր սլածպանում Հունականկրոնը, Քնի մեջ նրանխեղդեց «իղծ կրոնավորը՝ նրանգանելովմիայնակ իր Անտիոք ըերդում: Այդբանըլսելով` զորքը այդ անօրեն վայրադին գցեց ժայռիցցած: հսկ Միքայել կայսրինփոխարինեց "

Մ0.-ում՝

Հաղբատ ձեռնադրեցին զտէր Ստեփանոս Ակաթողիկոս ղուանից (Թաղաւորն ե. Հաղպատում Կիւրիկէ»՝ ձեռնադրեցին սոծթ Ս ոեվանո«իե Է կ«քողեգոար կյուրիլեթաղավորը: «Լ. ի

Արանից (Մ0.-ումիԲճղիդ) Բեխոը պետքէ

Շիրակունի քչխան, Աա ոալոր"ւ աոույայ, նրա նիքաաա վ Հին

կան անունը աչատուր, այն պետքէ փնտրել

0.-ում՝

թակա

բայց

լինի

(լատինեինն՝7658»,

հա ծանոթ, ո

դէա-

Անդրիոն անունը Հ Ինրգըմեզմեզծանո, Թ չէ,

կնքելու (այդպես է նան. ՄԾ.-ում|՝ կնթվից:

,

տարի,

"

"

Ար ջան ո

ու

չատ

նա աղերսեց Թողորի՞ Քույր Ձոյին։ոքպեսզի ընդունի

Հունականկրոնը,դառնաիր ամուսինըն թաղավորիՀունասՆա էր կրտսերորդունվենա չՀամաձայնվեց: է դարձնումՎասպուրականի իշխաններից էինՄսիսը ոբինպատկանում որդի Առղլղարիեբին, " Պապառոնը, Լամբրոնը,բայց Հետո նրան ատեց ն բանտ գնացորդունբանտիցազագզեց:Այդբանըլսելով` Գագիկը ժամանակիջնանատանը Հույները տելու, բայց վերադարձի թունավործց սպախեղդեցիննրան: իսկոլիղծԱռլղարիբը Հույսով փենեց փեսային:իսկնրաավազ որդիՀովՀչաննեսը դարձավԱնիիՀույն դքոինն գնաց Անի,բայց Հանդիստ

Վտանիուռը,

-

ո

Հեւոո՝ Մելեսիանոսը:, տարի վեց ամիս, ն. ապա, Ալեքսք՝ ու ոլիտանի խելացիմի մարգ: վանքում, ոՆրաօրոք սոսկալիՀրաչք կատարվեցԴիզու՝ նել էր Գագիկ արքան:երկուճգնավորմարղ,երազսրեսն. նախքանՀարց տալը ասացինայն, ինչ էին: Մեյն ասաց.«Տեսնումչի որ եկեղեցուգմբեոր տեսել ե ընկավ եկեղեցուՀատակին, նրա Քի կանթեղն չՀանգավ «Տեսնում էի, որ երկնքիցմիաստղ լույսը», իսկ մյուսն ասաց. ընկավ,ն նրալույսը է՛լ ավելի էր փայլումեկեղեցում»:Վա»2: է սուրբԽորՀրգից որ այն Ընկել նածայրն ասաց. «Տեսեք, Մոմերվառելով՝գնացին բեմիվրազսոանսուրբ խործրդից մարդու պատճառովմնացելէր ընկածմասը, որը անղգույչ : Րպենտեկոստեյ Այնզւոնվեցմինչն սուրբ ՀՓոզեգալուստը ե1 Հեւոոչ օր ժամանակ,այդ:երեքօրեբեք սուրբՀոդեգալատի այն չէր Հանգիպել Ր ընլթթացքում ո՛չ ավելի, ո՛չ ռւռքի: եվ մարդիկգոծ մնացինԱստծուց: ռր գնաց կուստանդնուպո ԻսկԱնիիւեր Գագիկին, մեկ|

տանում, բայց

մեկի`. Խաչիկի չԱղանան

սա

ու

սա

եա Այնտեղից վրաստան: չգտնելով՝ մեկնեց վերադարձա Ա չուռ անունովիր Հետ, որին կայոկոսուսնդնուպոլիս տղայի 1.

-

Հոթ

,

նն

'

Է. նիկեվոռ նիլքիոո ԲրիննՀիչյալ կայսրերն էն: Վոտոնիասը: Մ0.-ոււբ Պիզո: ՈԼ ո (այդպեսչ 0.-ն ավելացնում անճառ Հին. Խորձրդոյն» "

՝

ՄԾ.-ուժ|՝անճառ ար

|

չ Ի»

խորՀրդի փառքի Համար:

որը Թեոդորոսը,

ն,

'

Աա:

Աաաա

|

նան

|

Թթ աա ինքնակալության 1054-1058 նանց,

ը

ԱԱ

Ա Ա

ա

ԱԱ

.ժ

ՎՈ Ց ԱՆ

"

"49

փեսա ԲԸուզեց դարժնել, բայց ՀովՀաննեսը Ալեքսի չՀամաձայնվեց: րով՝եկավկոստանդնուպոլիս,. վրա: Ութ օր աղոթեԵվնա կայսեր գնացսուլթանիմոտ Հրամանով լով՝ Քրիստոնյաները նրանցբոլորինբնաֆնջեցին՝ ճնինվեց գց8կրակ Ֆրան: Մաճուչնի մի ներթինի՝ ազգական լով նրանցսայլերիվբա, որոնցովնրանքեկել էին: Թագավորեց սպանեցնրան: Երամարմինը բերվեցԿոստանդնուպոլիս: Այդ նույնժամանակ եվ մի աբեՀայտնի դարձավ Հունական հախքան մեռած մոբերելըմեռնում է նան նրա Հայրը: որդուն ղայիչարությունը, որը չուն էր պաչտում: Նա մռլորեցրեց այս ձնովվերանումեն ԱնիջԹագավորները: մ Ալեքսի մեկ Բյուրմարդու մտավորապես որը մինչն մորը, է1/2 Հինդ Հարյուր երեսունյոթ Թին Փուզան1 մի մաս թաքուն դրել էր ամիրան անդամՏիրոջսուրբ խաչափայտից Հրամանով որոնց ՇատաՄերիք-Շածի Փասոլնյաններից, որդուկոչիկի մասինիմացավԱմեջ,ներբանի տակ:Երբւայդչ են կոչում,խլեցԳանձակը: Բատինք"՝ ԻսկՎրաց լնքսը,բնաջնջեցբոլորին,իսկ մորըզրկեցտիկնությունից (1): Թ ագավոր դարատրը կայսրիցդարձյալետ է վերցնում իր ԿԲ,Հինգ Հարյուրքառասուն թվին մեռավ Հայրենիքը: զողուկալթոՀետո լ առնում է նիա որդիԳեորդին, Նրանից Թադնի որը ղիկոսը,որը նստում էրՄարաչում, որիննչանակել էր ՓիլարՀեւոո գծալով նան. Հայոց նյուրինեից Խորասան, մութ,այնՄեչիջ-ՇաՀի սուրբ, մեծ դիոնականԳնորդ տոսը: Մեռավ վարտեղիցվերադառնում ն է պատվով: Այս կյուրիկեն դապետը Աչուտ Թաղվեց կամրֆաձորումը, ՌղոբՍամվել վարդապետի մածիորդի նրա որդի Դավթի Գուրգենի, որդին էր: ՆրաՀակողքին: եվ պատրիարքության սուրբ աթոռը դարձավմիամարՀայըԴավիթը չինեցԼոռեն է տասներկու Հեձան,որովՀետ. տերԲարսեղը այլ Բերդեր, այդ ժամանակ Թեոդորոս, բոնքԹաղվածեն ՍանաՀնի մեջ: Նրանց |. Դավիթ գցեց աթոռից նե նրանիցխլեց տեր Դեռբոսի, Աբաս աթողիկոսին Թոռները: նեղվելով վրացիների գնում են Ռանի ւոնկողմից, գավազանն սուրբ նչանը: ՔաքբՓողբ։ 2մմ մուռ, ամեն մեկըմիբերգ է առնում ն. ապրում սեղը» եկավ Անտիոք, իկ այնտեղից՝ չբֆելովկեսձրիոլյում, պանքովշ մեծ Մելիք-ՇաՀ ոիը լեսրքով սուլթանի, ձր ընդունվում: խաղաղասեր ՈւոՀաս,ն ամենուրեք ուրախությամբ էր: տիրեցւասներկու Փրիստոնետսծր Բայց խաղաղասեր: հր. կնոջ սռւլլթանը: թԹագավորությունների՝ Թունավորվելով սկսածԿասպից ծովից մինչեՊոնտոս կողմից,վախճանվումէ Հինգ Հարյուր թաանմեկթվին: Եվ ծովը: եւ/ վերցնելով օվավազը՝նա տարավՊարսկաստան, կիանոսի որը դտնվում էր Նիկիայուժ, Դուղան ամիրան, 19րեցեր Հորգեայդ մա(անելով բեզմանի վրա ն առաց. է ՈւուՀոս,հսկ տերԲարածղը «Հայր,ածա Քեզավետիս, սին,վերադառնում որ քո ոիդնում է Անի: դին, որինԹողեցիր երեխաժամանակ, տիրեցմինչներկրի Մեյիջ-Շածր թաղվում4.Մարանդում, իր Հոր՝ Արփասլանի ն մուտ: Նա է դնումՓիլարտոսը ծայրերը»: ե Նրա: մուտ Հաուներերկու որդի՝Քակբարուխ տկաքբանում Սեվիան մոնուննեվատիմեջ: Մեծ ամիրա Չուզան բով: է դառնումՀուՄելիք-Շածի եղբայր սուլթանի Դուղուչըշ սուլլթան Հ րամանով զրավումք ՌւոՀան ն քսումարդկանց ւ իսկՔեկիարուխը՝ է նաստանի մատնությամբ կողմերում, սպանում Պարսկաստանում Հայոց ու

ու

սս

ու

աջ

ո-

Անան

տառւա-

:

ու

ու

|

ՆԲ

փառավոր իշխաններից չատ ազնիվմարդկանց: Այդօրերին վեց Հարյուր Թագտվորը Գեծենեկք Հազա"ՄԾ.-ուսԻ ՀՈԼՈ կուբտ՝ կիտած: (Մ0.-ում՝ Փուղա Մեյիջ-ՇաՀ սուլթանիզորավարն Գուղավ ամիրան էր, Հետո ու ապատամբվեց սանվեց Դուդուչի կողմից: ՄՍ.-ոււՐ Շատատիք: '

նա սենեկապետ / Հեջուբ) Հայաստանում: 3Էդարձնում նրՓե-

"

ՀՐՒ

ո-

Իբ

Մ

"»

Այդբերդերնեն

ն ձն Նորբքրդը որոնջ Մածնաբժըդը, դտնվում Ուտիքում

Աղվանքում: Գիննակջկամ Բեչեեկք. խազիրների կողմից, Թուրջծրը:՝ Հալածվելով փոարվեյին Վոլգայի կողմը քամՀայկական

"

Ր

արշավելով դրավեցին մինչն

ՄՍ.-ուզՐ ՀազարՀազարով:

Դ50

:

աաա,

ուր Արչարունյաց գավառում,

1նամբջաժոր է կամ վանքըերապխաձորում

ծաղկումէր Սամվելվարդապետք՝ Եկեղեցական Թղթին պատասխանողը, որբ Իսկմեծ գիտնական գրեցԽաչիկ կաթողիկոսի Հրամանով: Գնորգը Մեղրիկ չէ, նր գործերը մեզ ծանոթ չեն: այլՈւռճեցին, սակայն շ

ե Հալեպի Դուդուչը Դամասկոսի Ֆածապետն ռուլլթանների է: | է, որ է դռնապան Հեճու, Հեճիլ կամաննեկա նշանակում արարծրեն

Տրանսիլվանիա պետ: Մոլդավիա՝ անընդատպատերազմելով ն Հեւ: ռուսների Հույների այս

ու

ն

ՏՈՅ:

Ի

Ն

՝

ռի Իսմայիլին: Բակիարուխը չատ Հայնրի Հանդեպ

թաղցը

ու

բարեմիտմարդէր: ՆրաչնորՀիվՀող է տարվումմեր ազդի Նա |Հարկերից) է մեր աշխարձր: մասին,ն բարեկարգվում ազատում է մեր վանքերն բոլոր եկեղեցականներին: Իսկ Դուղուչը: ոիրելով ջարդ է ալիս արաբների Միջագետքին, ԹագավորԲրեձիմին ն գերելովնրա ամբողջ ճամբարը' է: Նրանգրություն է զալիսՔեկիարուխի Հարտոանում կնոնա 5, որոլեսզի գնա Պարսկաստան, դառնա նրա ամուսինի ն ամբողչ երկիրըծնթարկիիրեն: Եվայդ լուրից ուրալխանա(ովԴ̀ուղուչըմեծ բանակով գնում է Առպածանի չարժվում, նա նրանաղաչանք չ Հղում,որպեսզի դաչտը:Բեկիաիբուխը՝ կրծենտա Առպածանը, հոկ մնացածամբողջ երկիրըհրեն ն. վերցնի:Բայցնա չի Համաձայնվում, նրանքՀարձակվում ԵՒ միժրանցվրա: Դուդուչն սպանվումէ, իսկ նրա որդի Ըոռատվանը փախչումէ Ուռա, դառնում է Հալեպի նրա ու

ու

ռածմանների ՆրացեղիցԱյփիրակ սուլթանը: անունով մեկը

սուլթան էդառնումՀունաստանի կողմում ն գալովՈւռՀա՝ Է 4վտում տիրելնրան: Երեսունօի անցԹորոսկուրասլաղաէ Ֆրան: թունավորելով սպանում ՆույնտարումՀոնիումմեռնումՎ՝սուրբ կաթողիկոսԹեո-

տը

:

'

դորոսը: որն օժտվածէր ամենայնառաքինությամբ, ն. աղվում է տեր Սարգսի մուռ: ԿԳ.. Այն մորեխին նրաչւոի ժամանակ պատճառով սաստիկ սով եղավ,է Անիում չատ մեծ նեղություն ուստի սոսկսվեց, է ոչ վիտչէին կարողանում մեռածներին Թաղել էչ օրինական "

"

կարգով Հաղորգություն ւալ: եվ ասում մի մարդ,ցուցաբերելով քաջություն

հն, որ

Բելխ անունով Աստված,

անիաու

ու

թաղում է վեց Հազարմարդու:Այսոլիոի աղետների մասին մարդ՝ուղտերիմի ծրաէ բարձո գալիսէ նի որ ոչ ոջի ասում, չտան,բացի երեխաներից: մուտ են Այդխոսքերը լ սելով՝ նրա հայա Քու ն. նա բԲերո դդ չատ երեխաների, կերակրում է նը Զոր են, նա եր. Հաղցնում երբ սպառվում ՛ Եվ եխ անց չ

մարակատտանում Բուի Հարութ» արո ու

արտասվալ

Ն

ու

Արաբական թագավոր իբբաձիմբ պետքէ Հիշյալ ,

ա

,

նջ

անալինիՍիջադետքի

էչխողներից մեկը ոչ Թե ձթովպացիների «ատի Թաղավորը:. ն

Դատմիչը մեկԲավլարուխ է դրում, մեկԲֆկիարուխ. մէնջ

աա Ա

,

թողել Ենքան-

Համբուի

ննրիծնողներինձայնէ տալիս, դան որպեսզի իրենց ուստրերին դուստրերին: եվ երբ լացուկոծանելով մորմոքվումէին դրկախառնվածները, բարի մարդըթաղցը առում ե է. «Վերցրեք ձայնով ձեր երեխաներին 4ծր գնացեք տները՝ փառավորելով բարիքներ ւովողԱստծուն եր մեծության մեջ», որը այդալեսել կատարվեց: ՍովըանցնելուըՀետո ռկյութականմի ցեղ: որ չատ վաղ Թաքնվածապրում էը Վրկանաշխարի ժամանակներից մուռ, որի առաջնորդիանունի ելխաղիլէր, յոթ Հազարմարդով պատերազմելով միջովգալիսէ մինչեԱնի աչխարչի քաղաէ Ելխաղի Քը: որտեղ սպանվում որ նման էր Հակա եղբաայրը: ծնվածԱռլիրատի Գողիաթին՝ Թոռ Վասակի որդիԳրիգորից որը օրեր անցնածառոակվում է կաղզվանումԲ մաՀիցփրկելով ամիրա Անիի Նրանսանում |. թաղում են կնչաՄանուչեին: ռիսում, որի դիակիետեիցգնում էին տեր Բարսեղ կաթողիկոսիեղբասյրի, կ Հայոց Մանուչեն զորքը: ԻսկԵլխաամբողջ ու

ու

առնում ղին,գնալով Միջագետք, ֆրանկներից

է

Երուսաղեմ

Հարություն( եկեղեցու) տանիքինխփելովմի նեո,որը ցաիդ մնում է ծ նչաննրագործի: Հինգ ՀարյուրքառասունչորսԹվինԱշդուխի որ Սուք"

:

մանըն. Սամուսատի ամիրաԴալտուխը՝ Ամիբ-ղազծի որդին, մեծ գալիսեն ՈւուՀայի վրա վերադառնում ամոլթով,որովՀեւոն.Թեոդորոս կուրասպլաղատը իմաստությամբ ՔաջուԹյամբ պաչում էր Քաղաքի, այնպես որ հույնիսկ Ռատվան չի կարողանումՀնազանդեցնել սուլթանը նրան:Դարժձյա ՀինդՀարյուր Քառասունյոլթ Թոմին արեմուռքի սուլթան Դլիճ Ասլանըշ՝ Դդղլմուչի՞" Թոռր,դնում էՄելտենիի վրա,բոսյց քաու

ու

է, որի անունով ամիրան

/ՄԾ.-ում՝ Էլխաղին) ելխաղին ՕրդոքԷլխաղի

ծն Որդորյան տոծմբ.նրան մերոնք կոչում: Այդ Արդուխ տոչմը ւոիրեց Խլաղթին, այլ քաղաքների, Հայաստանի բազում ՄՀարավային ագեոոթին ն Երուսաղեմին, չաղեոթին Երուսաղեմին, խաչակիրների խաչակիրների այնպէս, առաչ չ Թե բայց է . ո չ այնպ ն բոսյց գալուց Թե առան ինչպեսմեր Հեղինակնէ առում, թե երուսաղեմն ֆրանկների ձեոքի, .ոբովծեւու սրանցիցեն սերում, ֆրանկները նրանցՀաֆորդներ մանավանդ

կոչվում է Թուրջ

դաղլուց

ու

Եգիպտոսի խալիֆիզորավարներից: ՄՍ.-ուսԻ ամիրԽազե: ԳլրճԱրալանը Իկոնիոնի կրաորդի Սուչեյմոանի Գութուլմուչի, սուլթան '

"

Տ

որդինէր: '"

ՄՍ.-ուս՝

ււ

'

Դդուչ։

աքի իշխանձավրիլը՝Ուռչայի կուրապաղատի աները, ետ է նրան դարձնում: անարգանքու ԴԴ.

Այդժամանակ սուրբ Հայրապետ կատարվեց ներաեսի մարգարնական խուքը՝ ասվածֆրանկների Հայտնվելու վերաբերյալ: Սկյութացիները թանիոր դեռւնստիրումէին երունն վար4 սաղեմի չինառնում սուրբգերեզմանը մի տնողներից, խուռնբազմության մեջնրանցէ Հանդիպումազգությամբ Փրանկ միկոմսՀրելովզայրանալով, որիպատճառով նրան այնքանեն ծեծում, որ մինչն.անգամակնաբնից Հանում են նրամի աչքը, որը վայր է ընկնում:Այն վերցնելովկ̀ոմար լ

ւ

,

գնում Տգրգանը Արոանում

է տալիս Հոու «րոգ 9""18 Ա ուխ Հաննա Անա րդին աանԳ"Րնունեքըն՞ կոնդուիր,

Քշրը

գլ

ծն՝

բ

Ր

ժո-

ԲՀՀ

ոլ.

ցա

նրաեղբայր Պաղտույեր, որը թազավորների ցեղիցեր, որի մասինասում են, Թե նա տիրումէր Եբուսաղեմն ավերողՎճապանիոսի մեծ Թադին, Դայմունդ կոմՏանկրին, կոմ» Ռ-

ար, քեռորդի գու, երա Տաշի, Որձեիքի բճրոոը մյուսԴաղտույնը, Ջուլին""" կոմսը,(այս էլ Հաղթողմեծաքանակունեցող ԲԱ"ոը/ մ,արդիկ չին բանք) ,

ու

զորք

Ղավրելը

:

ւ

ԼՈՅ

ոմանցկարծիքով՝ ( ՄՍ.-ուզՐԽավրիլ) Հայ Գարբինլ իչխաննէ, կարծլթով՝ Հույն է կամՀունածայ, ուրիչնքրի Պոտուհն երուսաղեմի

Բի

աները: ՎՕ.--ում՝

Թագավո-

անկ

ՄՍ.-ում՝ Հարամգիլ, Լոտ «Միջին դժվարանալ: Հաաբզիը՝ Հա»՝ 8րձնիբառարանի Համարղիլ՝ «նեղվել» (Հ. 2, չչ 10): այ Առաջին խաչակիրների աչխարձածանոթ են Կուտորեն առաջնորգնեքն ւ.

:

ԴԸ Դույոն, ՕօՎՀթօջ (Սոտրֆրուտ

մչ

Ցօսւմմօռ)ն. նրաեղբայր:Պար«իճը (3ո-

ուժն, Ցոսմօատ),որոնք են Համարվում իրենցպապի՝ինքնակալ ՄՖզաբլոս ծի ահրունդները: իսկԹագն ու Թուրը 22 բոտ Վեալիանուվնն ՌւոՄատթեոս Հայեցու կարծիքի, որիցէլ Վերցրել է մեր Հեղինակը :- Դեմունդը (8օօուօոզ) ՀրոՌորքր չազավոր մ

որդինէ, կիչարի

(Դանդրեւտ, 7գոծո16օ46), որը "չ Թե

որը

դարմավ Անաիոքի դուքսը,

Տանկրին

Քրոչորդին էր:այլ Հորութբոֆ:Դեմունդի է ճեիկը Ռայմոնդ Տոլու-ՕօԼլ6):- Որմնիթի Սեն-Ժիլն (Ալաման(Բռջուօում Քի) ումս 4օ

Ռործրոը կոմսն Նորմանդիայի է:-ԱյուսԴալտինը ազդաառաֆինի է (8օազօաո դը Չուրկն 8օս-Ջ),Զուլինը Ժուլյեն ԻՀ ԴըԳուրդըբ«յուս Պալտիին: ր աար որ որը Հկոմս» աշորգեց մեաց որ կոմս Ռոբծրտը, մնաց: ր Ր

ար մ.» "ն

զօ

ո

:.

154.

:

|

ԼՈԿ '

Ր"

|

։

:

ճանապաիծ ն ընկնելով՝դալիսեն Բյուզանդիա խաղալուքյամբ մոնելովնիկիա՝ են մեկ-երկուՀարված Հասցնում Պլիճ մելանին,գրավումնիկիան,տալիս Ալեքսին,իսկ իրենք են ն գնում զիլիկիա գրավումԱնտիոթը, ամբողջծովեզերքը, երուսաղեմը այնտեղթաղավորէն նչանակում. ինչպես որ : ու

են չատ տեղեկացնում ւպատվություններ: Այդ ժամանակներում Նունելսուրբ խաչրմտնում է Անի, այն խաչը:որ Վրացառաջնորդ ուրացմանժամաՎազգենի `

նակ գաղթելէր

Պարխար լեռան ւ.Խորչերը սուրբ ՍաՀակի սու նական Անդրե.

Աո ար է թտարծ լեածայաելնը կաիՉԵՆ: շակի որդի երտնն

մեկի՝

զով:

Մամիկոնյան որը Գրիգորին,

կապույտ

տանում կոչվածբերդր,իսկ այնտեղից է Վանանդ, տեղափոխվում բի ՀամարկոչվեցՎանանդի խաչ: հսկտէր Հայրպպետությանժամանակ, երբ անօրենՍութմանը վերացնում է Մամիկոնյան ւտոչմը, բծրվում Է Անի,է. հրա Համար (խաչը) սոն ւմ ում օրը, տոնվում է խաչվնրաղի ւթոքը ԼԸ 4 Մէ չ4 Ը նից է

ո-

Բարսեղի

մի ոքԻա ԱիՐ աղի

տի,

որը

:

ՀինգՀարյուր Քառասունյոթ թԹմին ւառՉաղտույն կոմսնշ նում է Թյպաջարն չան: ՈՌւո Հաջորդ տարին զորամա)

է Անտիոք, Բեկիարումը Հաա եան րա, աաա Նար ու

մոտավորապես ութ իյուր՝մարդու, որ սուրբ քանի՝ Դետրուի են այն (եկեղեցու) ձախկողմումգաոնում դեղարդը որովՀրեաները ն (կատակով խոցեցին փրկչի արձանը, այնտեղիցդուրսելավարյուն ջուր:որսլես Տիրոջ" Եվ այդ կողից: զենքըպատվիէ արժանանում |ատտորսլես ա ստվածամուխ ծու մեջմտած)զենք,որը զւոնվում է Հայերիմուռ: Դրանով Հզորանալով՝ ֆրանկները ն կոտորումեն իիննըԹչնամիներին բում է

:

ու

ամո,

այն ուղարկում Ալեքսին: 1» կե. ՀինգՀարյուր մեռնում է Հայոց ֆառասունյոլթ Թժին մեծ Կուտոանդին իշխանը՝Ռուբենի որդին,որը Գագիկ արթաապա

՝

ախար

:

Կապույտ. բնրգըոռնում

է

ր

Արչարունիքում:՝

ԲՐ

Հար

ԳՋ»

Թյլլաչարն է. առեողը կուռը ֆիուայի է: Թլաչարը՝ եղբայրն Խչահակում կոչվումէ Թիլ Ավետյաց, ռրբ Հոոմլկլայի Բերիճիկի Հարավչարեվուու

ու

Եփրատի աջ կողմումդոոնվողբերդաքաղաք է: »

"»

ՄԾ.-ոււՐ

Մ0.-ուսՐ

ձրեսուն բյուր: տերունի:

ւՀ

'

լ

ՆՈՂԻ

ԷՂթ.

'

ՅՐ

էր, որինակնՀայտորնն միազատներից1 է հր մածվան նրբնում նշանը:ՈրովՀետք. այդ նույն չանթ երկնքից օրը Ընկնելով՝ է արծաթյա իճփում որ դրված սկուտեղին, չր նրաաոււսջ ՎաՀն

կաշկոչվողբերդում, իսկույն մեռնում է մի մարդ,իսկ Հետո՝ նան. ինքը: : որ իրացելէր Սետվ (եռւանը3 Նրանից մնաց երկուորդի՝ԹռրոսնԼնոնը: ու

Հինգ Հարյուր Քառասունինը ի2/Ա2Դանչմանքը:՝ Սեբասս-

ալիտերը, որիմասինասում են, Թե Հայոց ազգից էր:զաէ Մելտենի, վրա: Չեմունդն Ռաջարդըտ, որոնք գոնվումէին /ւռՀայում, դուրսա նն գալիս նրա դեմ, բայց

ւո,

ս

ու

բունվումեն նրակոզմիցն բսսնտդրվում: ՀինգՀարյուր Հիսուն Թվին, չաբալթօրը, Երուսաղեմում լույսը: էկիրակի չի վառվում, այլ վառվում օրը, ժամըիննին, որի վրա զարմանում է ամբողջ երկիրը: Դրա պատճառը ,

Փրանոների անուղղելի գործերնքին,որովծեւոե. նրանք կանանց

աստվածընկալ գերեզմանի՝ սպասավորության (իրա-

մունք)վին:

|

վ այդ նույն տարում Պեւտոեանծճ անունովմեծ կոմսըերե-

սուն

|

:

բյուրով գալիս է

ռստանդնուպոլիս, ամբարտավան

խոսքերով կոչելովնախատումէ Ալեքսին, եպարջոս նրանից զորք առնում՝

թուրքերիերկրովիրեն ուղեկցելուՀամար:Իսկ նրանք, նենգաբար գործելովիրենց Թագավորի Հրամանով, նրանցտանում են անջրդի է. անապատով նրանց Թուլացնե(ով` մատնում ու Դանչմանին իճ Ասլանի իսկ

զորքին,

Գետնանը, միայն երեսուն մարդկանցով ազատվելով, ընկնում Անտիոք: Նա Հասնելով Երուսա եմ լով Սրուսաղ ն. սոիուք

ՍՆԿԵՐ

անելով՝ ուխտ լով` ալնտեայ

..

.

։

Հ

"

ո «օուծ

Քօ116»5):

դար: Նա

ծնվածպետ է ինի Հայոցեքկրում:։ է (շփո»զ մս Թոռշլթու)՝Գեմունդի

.

ազգականը:

մեծ Պիտնանդ գոմերԲուադիծի Գուլինլմոս Թ կուսն

մօ

ՍՏՈ,

Ն

ու

ա-

,

ու

։

ՂԱՆ

է

Ս(Օակլթառա ..

:

:

։

նրասերունդը գոյություն ունեցավմի ամբողջ

Ռաջարդը Ռիչարն դերեզմանի:

ՄԾ.-ուսԲ սուրբ

ու

.

այլ

Գեմունդին՝ գեի

ամիրային բծրնց բազմաթիվ գերիների ՀաՀետ: Այդ օրերին զարավորոչխարների Անիից գալիսէ Բարն սեղպատրիարքը Հույժմեծարվում կոմսիվողժից՝|ստանալով/յուղեր գանձեր: ՀինդՀարյուրՀիսուներեք Թվին մեռավԴանչմանը' թողնելովտասներկու իչխանությունը ն երա որդիներ: գրավեց : վագորդին՝ Ղազին Նույնտարում մեռավսուլթանԲեկիան բուխը նրատեղըգրավեցնրածղբայրՏափարըճ: Եվայդ ժամանակամիջոցում " Ջոռլինը գրավել Մարաչի, այնտեղ դոնվողՀունաց իչիանԹաթուլը Տիրամոր արձանը մնձաքանակոսկով արծաթով ծախեցԹորոսին, որբ Ռուբենի հրդի որդին էր: կոատանդնի Հինգ ՀարյուրՀիսունչորս Թվին,նիբ Պարսից իչիխանուԹյան մեջ իրարանցում չր սկավել,սկյութացի Ղգիլ անունով մի ամիրաՀարձակվում, գրավում է Լոուն ավանըն: գնում, զո-

.

Լ. 4 Դանըջմանը. է, որ նչանավում Տենիչմննոոն է գիտուն, ընթերցող, որովՍեբաստիայի կողմերում 1084Թ. բոնված ոմն գիտուն մոտավորապես ծ

Գող մականվամբ, ազատում է փրկագնով

վրա ավելացնելով Քո տասը Հազար նա դածեկանը. դնվեցՀաբյուր Հազարով: ՆույնտարումՈւուՀայի կոմս Դաղտույն գնացԹուրքի վրա,Մերոծնի սածմաններում բունեց/ւլիսա1. լար" ՈւոՀա

Փնտրողները տոմարագիտության մեֆկարողենզոնել սխալն ճիշտ-զա-

է. «իկեերիպատճառները, Հեղինակի կողմիցդատաիովածները դրանովար.

Հետե

"չ Թ: Հայոցազգիցէ,

ու

դարանումեն:

:

ն ծովի մբ: 4/3. Առսորիթի

որդինէր, է Թուրքի

Հինգ Հարյուր Հիսունմեկ

Քիզ» Հենվելով Իռիոնի՛ սխալկարծիքի վրա, ծառազարդա ժամանակ թյուր զատիկեն կատարում: ՀինգՀարյուր Թվին ՀայոցԻչիշան Հիսուներկու Վասիլըշ՝

՛

|

|

Հին0.-ուսԻ Հ նան մն.-ում'/: Հարազատխ Լայդոլես վաՀկա ՍսիցՀեռու չէ: բերդր Սեվ ԼեռըՍիլինիայում է, Ամանոս(ձեռներին

`

ղից վնրաղառնումէ Հաք:

Թվին Քրիստոնեական տասը ցեղեր, բացիՀայաստանից Առորի-

տ

ԳողՎասիլը Ռուբեն Ա.-չ ժամանակակիցն է, որը տիրում

ծրՄարաչի

կողմերին: Թշնամիների վբաՀանկարծակի Հասնելու պատճառով Գողկոչվեց, որինլատինացի պատմիչները ժամանակին կոչեցինՕօռճտ ծումունչով՝ մս»կամ

ՕՕՉՒՕԱԶՏՏԱԼԱՏ:

կամ Սազբրը ՈւլուՍալորը պետքէլինի զորավարկամիչխան,որը երգելէր Մերսինի տծր Ոբգոքյան Էլդագի 4քութով:

"

ՄԾ.-ում՝

Խազի:

է Քեկիարութ: '"

Սա

"

բբո"-

:

Հանդիպում միքանի ձնոլՐԲեգիարուխ, Բեկիարուխ,

Քազլարովե,

Բր

Պարաից Տազխաիր սուլթանն է: ՄուՀամեղ.

Ջ

ռով

ու

բոնությամբմտնում

Դվին սպանումՄանուչեի Մանուչեն գնում, Գարսից արքու-

: Իսկ եղբայր Աբունասրին՝

է

ու

թաղվումտեղում: Նրավրա մեծ լացուկոծ են

Հայոց ամբողջ աղզատագունդը:

ու

Վասիլն

անում

նիքիցզորք է առնում, վերադառնում իր եղբորգերեզմաՆույն տարում վախճանվում է ռուրբ ճգնավոր մարգաե նիվրա սպանում է Դզիլին Դվինը ւուլիս է Պարսկաստանին:Ին Մարկոսը Կոկաց գավառում,Կոնկոնաթ (եռան1 վրա:որը ԿԶ.Այն ժամանակներում Բարսեղ պատրիարքը: դոոնվումէ Մ:արաչիմուտ: Նա վաթսունչինգ նեղվելով Հատարի Հաց զանազան իրաբանցումներից, գնում է Անի,իր աթոռավայրը: ցանմանորնէ ուտելիքչի ուտում, այլ սնվումէ միայն խոտով: եվ այդ պաչին նրան է Հասնում ՉաՀլավեր Գրիգորիսի, եվ Հենցնա ինքն է ասել,«Թե կշատանան մարդկանց չարիքնույն ինքը ՎաՀրամի՝ Վկայասեր կոչեցյալիխնդրանքը.«Թե ները,աչխարձր կավերվիայլազգիների 8կ ողմից, կ փակվեն Հասելէ իմ ժամանակը, ե՛լ, ուղարկի՛րինձ Տիրոջմոտ»: Եվ կեղեցիների դոները:ն. երուսաղեմը կգրավեն Թուրդարձյալ չի ուչանում վերջին Քարսեղը օրծնության Հույսով:բայց ճաՔերը»: Նա նույնանապատում երկուտեղիցջուր է Հանում ն նապարծին նրանփորձանք է պատածումՄենծկերտիշ մեռնում երբ է, Թաղվումէ կաստաղոն բնրվանքում: Առովամուուսսյնտեղ դում, Բալուի զոնվողՀույների որոնք տոնիցծետո՝ Հինգչարբթի կողմից, ծածնի օրը, նրատոնն է: նա կամեցան կողոսրոել նրանց: Բայց քաջասրտորեն ՀինդՀարյուր արիաՀիսունյոլթ Թվինգրավվումէ Տրասլոլիսը, նում է |. թույլ չի տալիս, որպեսզինրանքառնեինիրենցցանէ. րբ Երուսաղեմի Թագավոր կոմս Դերդրանիտ կողմից ւզաչաիկացածը,այլ առնում են այն, ինչ ինքըթույլ տվեց: Թաղդնոս վել էր տասնմեկ տարի,սակայն քաղաքը Հանձնվում Է Տանկառաքյալի պատրաստածերկաթյա խաչը, որ տանում էին բիին՝Անտիոքի ԴրաՀամարնրա տիրոջը: վրաբարկանումԵն առջնից,տանողըգցում է ծովակիմեջ: Այն Հետո ղզտնումեն Թագավորն Չերդրանը, կրկինառնում են Քաղաքը: (բնաՔրիստոնյաները՝ գուչակելովլույսի ճաճանչներից: Այն կիչներին)սրիքաչում կողուլտում:Եվ այդ տեղըժառանեն նում-ղնում սուրբԳրիգոր լեռանվրա, որտեղԳրիգորի դում է Դերգրանը: է: Այժմէլ նա այնտեղէ ն. կատարում գերեզմանն է պնսպես ՀինգՀարյուրՀիսունինը թվին Չարսից սպասալար |զորաՀրաչքներ:իսկ Բարսեղը, գնալով երկայնաձիղ վար)Մամտուտը' ճ անապրարամբողջ երկիրն է ավերում կուտոՀասնում է կարմիր Հով, անունովվանքը,որոեղ՝ մեծ իչլսան բածով, գերությամբ օղի մատնում բոլորՓրիստոնյաների մոտ Վասիլի էլ գւոնվում էր Աստծու մարդը: եվ օրՀնվելով Նույնտարվաձմռան մի մութ գիչեր վերնիցՀուր է Ընկնրակողմիպ՝ նրանէ Հանձնում եր Քրոջորդու մեռնողը 4եռն նումՎասպուրական ծովը», ծովը նասուն գոռդոռալուի բարձրանում երեխաներին՝ որի կաթողիկոս էլինումԲ, է ցամաքի Գրիգորիսին, արյան վրւս, գույն ընդունում, է ոչնչանում են4կլ նրա եղբայր որոնք Առլիրատի Նծրածսին, որդիներն էին: Իսկ է հենքը տրե վախճանվում ամսին, չարութօրը»ամառվա կոնկոնաթ կաժ կոնդանակ լեռն կոկաց գավառը,որոնքՄարաչի Հ(/'պասի Հիսնակի ժամանակ, Երեմիա ծն մաններումեն, Հիշատակվում մարգարեի սոոնի օրը։մշ միայն Մատթեոս ՈւոՀայեցու էլ կողմից, որից ու

ու

ու

ո-

ու

տա-

ու

»

Ուռ Հայի ու

տ

՝

ու

Բունար: Մենծկերտը Ծոփաց ՇաՀունյաց գավառումէ, "

Մն.-ուսԲ

աս

(ճրջրելէ մեր Հեղինակը. ոմանթՄոկաց գավառեն

,

"

.

ՄԺ.-ում՝

քսաներկու:

՝

Ընթերցում: Դ

՝

'

բս Մատթեոս այժմյանՋարսաննագում: ՌւռՀայեցու՝ Սառատաղոն Վածկա վանքը էն բերդիժուռ թվում է, որը ծովակըԾովբլիճը (Գյոլճյուվը) մոտ, ուր ն. ՀիշումԷ մեր՝ չէ, այլ Բալուիմուտ գավող ՞չ Թե Տիրի ի նճիճյանը՝ Քեստաղուն գալեսի: մի փոքրիկ լճակ է, որըԱչխարՀացույցում չի նշված: (Մ0.-ում" Բ Գերդրանը (ոմսի որդին չ: Ռայմոնդի՝ Սճն-Ժիլ ՍուրբԳրիգոր նան լէռը, որ Հիչատակում է Հեղինակը Մանտուտն է՝ Ալթուն-Թեթինի ստորե (էջ 169), Մամտուտը որդին, Տ ավիար սուլթանի ՞ն պեւոթէ ԱնիՃՁաՀանի ն. Կիլիկիայի սաՀմաննծրում, որ այն ՍեԴարանաղյաց բավարը: «լուծբ չէ: ասում Մատթեոս է նան ծովափին ՈւռՀայծցին ծրկրիսկատրոգտնվող Հին 0.-ում՝ զոր ե. անուաներ է նան ՄԾ--ում|՝որին ն աեվա(այդպես (ածքի մասին1. նչում ստորջրյաՀրաբխլժայթքումը, մեֆ էր, բան նում էր: մեծ օդաքթարի անկմանտեղը: ինձ

2.

րդրան) '

'

՝

որե ավելի |

տեսնում նները: (/'մարդիկ) Առավոտյան են, որ ափին նակձեռքերիցպոկվում,ընկնում է վրանն. նրանմաՀ պար4ենծրը են կուտակվել ճառում: նման: անտառի փայտանյութի Սակայն դրանիցՀետո կաապրումէ Հինգ"օը ե ԳրիԻսկՀինդ Հարյուր մեծ վաթսուն է տ ալիս ԹմինՀայոց գորիսին ապա վախճանվում ասոիճան, եր Թաղվում էշխանը վորովիհմաստության չնորձիվ գրավում է կինտոռակավիս ի այնտեղ,ՀինդՀարյուրվաթսուներկուԹվին: Այդբանը ԱղԲերդը,որտեղսպանելէին Գագիկ թամարկղզում երբ լսում է ոմն Դավիթը՛՝Թոռնիկի եվՔանի որ ՇաՀնչաՀին: որդին, (հնդանիձին թագավորին Հինդ եպիսկոպոսների սպանողները՝ ժողով է անում ե կաթողիկոսձեռնաՄանդալիոնի ձրեք որդիները, (իշխանը) դաժանորեն սպանում է նրանց, դրում՝պատճառաբանելով, Թե Վաչանիկ եկել է կաթողիկոսր մերցնում թաղավորի թուրն մուտ Հանդերժանքը, Ձորովանքշ, Գագիկիորդի Աբուսաձճլի գավառ անառիկ այնտեղվախդղյակիպածնաոումեղածբոլոր գանձերըէ. բաղում ԵՎայնտեղէին դզտնվում ճանվել: ոսկյա սուրբԳրիգորիսի պատախաչեր արձաններ: եվ այդ բոլորը տանելովՎաՀկա՝ րագի սեղանը,գավազանը, եւր կաչվե դուռին, սուրբ Հոիվսիմեի ն գոծ է մնում Աստծուց իրենցից է կարգումբծրսլաՀասքան Հողալթաւիը, արյամբներկվածզլխաչորը, չղարչը։ այն է՝ Թաչդի վրա: որոնք այնտեղէինմնացելժառանգավոբներից: կինակը, Իսկ ԻսկՔարաեղ պատրիարքը այլն» չի վերադառնում Հալածանքների (աթոռր) ժ ամանակ պատսպարվում էր այլ Անի, Ազայնտեղ. որոչժամանակ Թամարկղզում: Եվքանի որ ասում են, Թե դա Արծրունյաց ապրելով որոչում էգնալ Երուսադեմ: Եվ երկրիեռլիսկովլուներին, Թագավորների աթոռն էր, |Հետնաբար) վանականներին, Խյնտեղպետքէ եիչխաննիբին Հրավիրումէ մասնակցել ղած լինի նան պատրիարքության տոնին՝Գրիգորիվարդավառի աթոռը: Սակայն Դավիթը սին ձեռնադրելու չի Ընդունվում,թեն չատ ընծաներ ազաչանքներ առաքելական է անում, աստիճանով, որոլեսղիինքն առանցքրկրայնլու ավարտի առաջիկա մանավանդԱնիիգլխավորներից բր ոմանց,որոնց պատրիարք նին խյունը: Եվ նրանինչ-որ փորձանք է պատաձում Շուղիժ Գրիգորիսը օրչնությամբ Հղում է մեծ.չնորճավալություն՝ նունովվանքում.տուն ն չրջակա Սնավլեռան բոլոր վանականների վերե.տանելուժամահպիսկոսլուների ո. ւ

ու

ու

ու

ու

:

:

ճանապար

չինելիս Հեծանը

ա-

՛

չի Հիշատակում, իսկ լ արգիրը Հիոովավա ազին սպանվել էԲոոու իզիստոյում: կարծում

ո

կամԼր նույ

այլ

աք

եմ՝

պատմիչ-

երկուսնէլ

մամ առաչինը բուն բերդիանունն է, հսկ քրկրորդը՝ ավանի, ոմանքնույնացնումեն կյուպիատոայի Հետ, ռբնընկածէ Կիլիկյան դոների Տիանեւի միջն, այժմյանԳարամանում, իակոմանցկարծիքով էլ դա տարբծր է 1 մո է Մաժալին: Հէլթումպատմիչնառում է, որ բնրդը գտնվումէ կանդոն գավառում, որըմերոնցճնբյուզանդացիների կողմից Հաճախակի ՀիԼականիտ Հին գավառնէ, Կիլինիայի չատակված ծայրում էւ Հյուսիսարնելյան է կաղլադովկիային սաճմանակից կոմագենին, այսինքն՝ ին կյուզիստոան ն տարբերէ է առաչիՀավասար չ

ստորազրությամբ: մեռնում Բայց էրւռերԲարսեղը: է ռլադեուկենդանի քանի մեծ բոն Վասիլը Առտւոծու իչխանաց իչիանը,որ օգնությամբ '

ւ

:

"

ու.

ո-

բը

Լյու-

։

տիրումէր բազում բերդերի գավառների:Բարսեղ պատբիարքըՀող Է տանում նրա «տան մասինն իչխանությունը մեծ Վասիլի տյլիս է երեխաՎասիլին՝ սանին,որը-Կամտարա կանցեղից ձր, որովծետնՎասիլի Հաայն ժամանակ ու

տունը

"

ՄՑ.-ումբ

յոթ:

.

Ղ

ւվ

`

հփրատացիներին: Դավիթը,ոբ Համարվումէ. Աղթամարի կարծիքու՝ կյուպիստույից Վասպուրականի լթաղավորների ցեղիսհբնդիզէ, որոնցից ձլ ՀիշյալԱբուսուծլն նինկամմերձավոր, եղերական ԲերդՏավրոսի լեռնասածմանում, ծ, որը ոչ ԹԵ սրա որդինծ, այլ որը կապաքրծջի որդին:հոկ դոլլիան բաժանումէ Կիլիկիայիցնայում Գագիկի հղբօր՝ դեպիԱրգեոսի դաշտը: հսկմեկ Համեմատ. այն Հւոմարիվաթոլիկուությունը էրկու դար առաց ասվածի է ասում այլ ու

Աչուռ

ու

ընկածէ Արծիաս բնրդը ղդաչտի սաՀմաննձքում, Ձլնչուր երկրամասին հկ այժմ մեզ ծանոթէ մոտիկ, Դալբգսու գետիՀովիտը, որը էկյուրոնի պատմիչէլ

գնվում

տ

է, Թե

սաճշմաններում:

«Աշուր վանքըսլեոք

փերեդ,ՄՍ.-ուՐ

"նր

զաեալ` մնալով:

Հարավարնմոյան մասում:

է փնտրել Մարաշի

,

Մ

կաթողիկոսների առաջնոր `

Ալթա-

թ., ակսած Գագիկ առաջին(աթողիկոսից՝ նույն Գագիկի ստերեղիչեիցմինչն այժմ Աղթամարի եղբորորդի դիվաններում անընդՀատ նչվում են կաթողիկոսների չարքերը: տատվելէ

Թագավոբի կողմից921

է.

.

ւ

.

ԱՈՂԶ

սաՀմանէ, որ դոնվում է Վան Ձորովանքը նույն Սաչնապատն թաղաքի

ներում:

11- 129

ւ

-

ան

18՛`

Թազավորազունների ազատների Հավաքատեղին աթոռավայրն Հայրապետների ձը:

ոց

ու

նույնտարում մեռնում

սեր

է

ու

կոմաը՝ քրիստոս

Անտվոքի մեծ

մ Տանկրին, առնում է նչխանությունն նրաՔրոֆորդի Ռոճերը: ՀինգՀարյուր Հիսուներեք՝ Թին՝ մարերիամսի ու

արդարադատ

:

.

տառ-

նծրկուսին, ծրկիրը դողում էԼ արձակելով աղեկտուր Վայն,որ գալիս եր

լեռներից դարավփուլ ժայուերից. օրը կիրակի էր, որի Համար 4այնը՝ կարծում չին, Թե աչխարՀի վերջն են ու

է:

ռլարզ,

Փուլ

գալիսչատ քաղաքներ,ն մեռնում է քառասուն Հաղար որ Հնարավոր մարդ, որոնց նղավՀաչվել:

նույնտարում մեռնում է Գեորգ որը վարդապետը, Քազցրուսույցվարդապետության Համար անվանվում ձր նա Մեղրի. Դրազարկշ սուրբվանքընորոգողն ձի,Վասպուբական ՄԴ

գավառի լոչվող գյուղից էր, մի սուրբս Անալյուր «թանչելի մարդ. մեծ ճգնավոր: Հաջորդ տարվասկզբին ճբՀուր է Թափվում Աընքից Ամիթիճեմիայի|մզկիթի) վրա, ոթը Հավաքման մուսուլմանների մինարելթն ե Այրվումէ նրա ն ու

Քարաշենծածկը,

Հասնում

բոցը է մինչներկինք: Հինչ ՀարյուրՀիսունձինգ: թվին Կոստանդնի որգի, Լեոնի եղբայրԹորոսը, բոնելուվէրեխաՎասիլին, նրանտալիսէ ՈւռւՀայի դուսԴաղզտույնին, որը տանջելու նրան՝ գրավումէ եղ ամբոգիերկիրը,ն այդալիտով այդ երկրամասը անֆատջ (Ի

գնում է Կիլիկիա, «0Վասիլը եր աներ ԵւԲՀայաստանից այնտեղիցկ̀ուստանդնուպոլիա, որտեղ մոտ,

նրանիր ավագանուՀետ կայարը արժանացնում միասին: Հետագա տարիներից պատվիէ

Հ

մեվումՊաղտույնը գնում է Նզեսլ4՝

Հ-''

՛

ՄՕ-ում՝ Հիեգ. Հարյուրվալթսուներեը:

թ

ԲՆ

Այդ488 աղծտը՝ձրկրաչարժը, Ելավ

յ"...րոր» բազարկիԿիլինիայի անվանի Է թի բր այն պծաթէ փնտրել Սսի աի աՆ Էորքգմանատունը, Հարյուր |ՄՍ-ուտՀինգ «իե Հիտունյոթ ՐՈՒ, Հարյուր մեթոունԵ

0.-ո, 0.-ում՝

ն Ռուրի

Լ.

արն:

Վեբ կամՇիա Եփրատի աֆ ափին

ան

Հռոմկլայի, Գէրի, Թլպաչարի

22:

ան

:

«Իշ ոմբն՝ Հաջորդ տարու:

՝

Լ:

որե

աժուր

ամա աան

ծ

ո

բն

ու

ՈւռՀայի կուսը:Նույն չուսրումմեռնում է նան Պարսից ռուլէ եղած ժամանակսպանել թան Տավփարը, որը մերձիմած են, որի մասինսում լիս եր ավազկնոջը՝ ԳոՀչար խաթունին, Թե իր առաջ ութսունք սպասավորկույսեր ուներ՝ զլխներին էր բազումզորքերի, որոնցից Թագեր: Սուլթանը տեր՝ գաղտտա-

նի մորթելէ տալիսիր կնոջը,որպեսզինա, ասում է, չառնիիր Օզկանտ եղբորը,որը տիրումէր Պարսից աչխարծի խորքերին՝ քաղաքին,Խզնեին,որը իննսուն՝օրվաճանապարՀՀեռու է Նա աթոռըտալիսէ ավազորդուն՝ՄաՀմուդին, Ասպածանից: տեր: եսկկրտանրին՝ Մելիքինծ, նչանակումէ ՀայոցԳանձակի ն թաղն առնում Է նրա Հաջորդտարումմեռնում է Ալեքսը, որը նկատմամբբարյաորդի Փեոփեռոժենը"", Հայաստանի ցակամեր ն մեղադրումէրիր Հորը որը մոլորվելով խարբքն ն. բաս առաֆնորդների ասածներից) կրկինմկրտվելով՝կրկին ,

ՆՐ

.

էր: Ներսես Վասակ ՊաՀլավունին Հորեղբայր ՇնորՀալու սուրբ Ըստ ՀայրՁամչյանի՝ է Եփրատի աֆկողմում, պետքինի Արձրնդանը Այնթաղից Քիլիսայիցդեսլիարեմուռք, կուրիս(Ծորու)բաղաքիմոտ: աջ ափին Կարկառը, որ մինչն օրս Հայտնիէ նույկ անունով,Եփրատի

ու.

ե Քիրատալիների Մերաչի կողմէ, է Մատթեոս պատմում Ուռ Հայեցին:

մճնաստանն

ն նրա եղբայր Հայոցհչիոսն Վասակի որդիԱպլղարիբի Լիկոսի վրա, որոնք Հազարզինվորներիտերերէին: Նրանք էին Թլպաչարին որոնքմեծ քաջուտիլբում սկզբում Դերին։ թյամբ գրավելէին թուրքերից:Շրջապատելով մեկ տարի՝ Դաղտույնը նրանիցխլում է ամբողջը,իսկ Ապլղարիբը գնում է Թորոսիմոտ: Պաղտույնը վերցնումէ նան մյուս իչխանին՝ ն որըբնակվումէր Արերնդանում", Քաղարատին, կարկառի տերկուստուսնդնին, որինմեռցնումէ կիրճում,Սամուսատ բերդում: ՀինգՀարյուրվաթսունյոթթվին մեռնում է Երուսաղեմ ն թաղն առնում է մյուս Պաղտույնը՝ թաղավորՊաղտույնը,

Ը-

գտնվողամուր բնրգավանէ, վերոծիչյալտեղերիցդեպի Հլուսիս, ուր գետի Հուն կա: եււ է նան Հին 0.-ում" չոլա Հարյուր|այղալես յապիս: մոտ, Սամարզաբղանդից. Հյուսի Քաղաքնէ ճ

աարի

Մ: .ւ

ԻԵոր պո

«ի»

ո

սուլթանությանալելեց Պարսից Հակառակվելով Թոռըեղբորկենդանությանժամանակ: ին

ՄդլիթՏողրովնէ,

որը

|

'

""ՄԾ.-ուսրմոբ: ՄՍ.-ուսՐ

Փերոժեն:

:

խաչումէր Տիրոջը: կր. Այն ժամանակ Հզորանում է, .

|

ՎրացԴավիթ Թագավո-

րը` Բագարատի որգի Գեորգիի որդին, որր պարսիկներից խլում է Տփվղիսը, ծանրՀարվածներ է ՀասցնումԳանձա կի ե սուլթան Մելիքին Հինգ Հարյուր է մ արդու բարձրացնում 99երիֆլիղիս քաղաքում: Այդօրը, թանիոր մեռելէր Անիի Քաղաքինտիրում է նրա որդի Ապլսուարը՝ վախկոտ կնամոլ մի մարդ, որը ցանկանում չր Անինվաճաճել Վարսի ամիրային վաթսունՀազարդինարով: Նա Հրամայում է հլաթիցբքրել ծանը բարձընալ դնել կալթողիկենի գմբեթի վրա՝ փոխելով առաջինների դրածը:Քրիստոնյաները դրանից ն կանչումեն Դավթին նեղանալով՝ նրանՀանժնում ԱնիՔաղաքը: եվ ատելիզենքըգցելով կաթողիկեի պատվական գլխից:որը վաթսունտարիմնում էր մեր մեղբեբի մվատճառով, դնում են

միքա. Մանուչեն,

ա-

ու

ու

ու

զարդապսակն Հիսուսի (Թագը՝ Չողուի պլարծանքը, մեր փրկության արեգակը՝ աստվածընչոլ խաչը: Եվխաչին ու

զանգակամբացնելով' դավանում էն

խաչված Աստծուն

Հավատացյալների փրկության Համար: հսկԹագավորը,

Աբուլեթինշ նիր որդիիԻվանեին Թողնելով Անիում,վերադառնում փ

իր երվիրը՝իր Հետ տանելովԱբլսուարին| նրա որդիներին, որոնք այլեսչեն վերադառնում, այլ այնտեղէլ մնոնում են: Դավիթը,

ընդարձակելով Վրաստանի սածմանները, գրավելով Ուխտիքն) նրասաՀմաննեըը, Դագ, Տերունականը, Տավուչը, կայանը, Լոուծն, Սայծոնը, ու

Տաչիրը, ՄաՀկանաբերդը, Կյուրիկել Աբասի Հայկական ամբողջ իչխանությունը, նան իրենէ Հնազանդեցնում Կովկաու

«յան լեռը, սոնքերիճ

թաղզավորությունը, Սբաճույքը, Ղթեթը,

Տ

ՄՏ:2 Նալ է, Թուրթերեն

.

որը

զանության պրսկ. ն

սիոն

նման: գինանչանին

ոլ

ն

աղա

է, թանիոր այն լուսնաձն. է ,

է

մածմեդա-

|Ըստ«Սիջին Հայնրենի լսառարանի»՝ արար, թուրք. ոռ բառն է (Հ. 2, չջ 180)/։

«պրայտ»

Օրբելյան Աբուլեթբ էր: տոչմից այժմյան0լթինէ, ոի զյտնվուժէ Տայքում: 7ւխտիքը Իսկ Գումյումները են Ուխոիրի Քարտի". սաճմանում է.Սյունիրի Արցալիի Հյուխային կոլ մում: `

ու

Սենքք Թագավորությունը մանքնէ,

ննրիՀյուսիս-արնելքում,

ու

տան՝

լեզու

բերելու,որը

սովորելու, կատարելու Թարգմանություններ ն նրանքկատարեցին: երեքը ավելի Նրանցից ու

խելացիզւոնվեցին զարդարեցին իրենցանկիրթաղմեր եկեղեցուն. աղոթքների գր: Դավիթը երվվերաբերյալ մտություն էրգլուխը չուներ,որի Համար բազմիցս դնում էր մեր ձեռքիտակ,խնդրելովօրՀնել իրեն: Նա թագավորումէ երեսուներեքտարի,մեռնում է Տվղիսում լյաղվում Գելաառնում Թում, նր Հայրերի գերեղմանոցում: է նրաորԹաղն որը նույնպեսպածումէ հր իչխանությունըն. դի Դեմնտրեն, ու Խունանծ՝ (| ավելացնում Դմանիքնչ դրանք)խլելով Պարալավ

ու

ու

ու

կաստանից: ԿԹ. Այն մի որդին, ժամանակ որ դտնվում Ապչթուարի էր Հեւո կատաիԽորասանում, երբ.լում է Հոր ն եղբասյըների 1:

Դավթիմածը,գալիսէ ստանալուիր ՀայրենիԱնի

վածն

ու

աղերսանքով Խնդրում է Աբուլեթիցքաղաքի ավագներից:Եվ որովՀեսոն. քաղաքին մեծ վտանգծրսպառնում թուրթերի կողմից,Աբուչեթը այն տալիսէ նրան՝խնայելով Քրիստոնյաներին, առավելնռ իր որդի որսլեսզի ն

քաղաքը

ու

Իվանձին,

ծայրում, Հվկեթբ կամ Վիկքթ(ՄՍ.-ում" Կճթր| Չերքեպն է, Աբխազիայի Սն ֆովի, ափին, Դուալեքըկամ Հյուսիա-արնմուտքում, Դուադթբ Ռաճայի արեելթումէ, Հերթը կամՀերը,որ Հայկիեղբոր անունովէ, Կախեթի մա«բ սրն՝այժմյանՍղնախ կոչվածը,որնընկածէ արանքին Հայաստանիմիջն: ՎՈՒԹ |ՄՍ.-ում՝ Հարանգ) Հաղբանդը է: Դարբանդն

Վրատանի, .

.:

ոռ

ՇաԴուալնթը,Հերելթը, մինչե.կապիցձովբ, Հաղբանդն՛ նան. վրաց Հոդ չանելով պուրանշ Քաղաքը: անբան ազգի մա«ին՝ ընտրում է քառասուն մանուկներն. ուղարկում Հայաս-

՛

Սվանեթը, որ գնվում

Սրմճուչթը մի մասն Ռաճայի

է,

է

հղերացի-

Սվանքի Հարավային

Շապո

բ

3.

ան

նր

է: այժմյան Գաղստանն լ ոնւո է Թաղավ / ա, ի.

«ոԻՄ

տ

Մո»

»

աշ

-

'

':

՛

Հովաննես

ՐՐ «ՐԿՐ:

ոոՎ «/ Սարկամոռ մ

է: Վբացական Իմերեթուժ Գծլաթի մեծածուչակ մենաստանը

"

Այն կառու-

Բ-ն՝ ն մինչն օրա այնտեզկան նրա.տապաննու ՛ ինքր՝ Դավիթ առոկե նկարվածծկեղեցուպատին: Է Սոմութիվիճակըմէջ: աղաք դերա կարծիջով Հայծրի է, Գուդարջի Խխունանը Հունարակերոն վերջում, կուր գճտիվրա Իո դտնվող ո1վրացական մեծածոչակկարմիր կամուրֆիմուտ, Վրաստան նի, Աղվանքի Հայաստանի սածմանակցության տեղում: 3 լլ

Դ

է

նույն

անի

|

'

՝

'

նա

չկորչի Հաճախավի ե մղվողմարատծրում, ինքն անցնում, դնում էիր տունը: հսկԱբուլելթի որդի

Փաոլունը, բարվոթ Հոգտանելով Քաղաքի բոլոր ռածմանների Համարն արիաբոր չանալովլ է Հաստատում,դրավում նան խաղաղություն է ն. դաոնում Դոինն Գանձակը անվանի մարդ: ծվ որովՀեւտե. նա էր 4եուք պանկանում գգելսուրբ կաթողիկեին, երեքտարի է պատածում նրա Հետ անց փորձանք Հրակեծրպ մարդկանց որոնքդուրս էին. խոցոտումից, դալիսհ(եղեցու բանալիների րայն ծկլեղեցուորի անցքերից, նու Խլել էր բանալքները Եվ Հաջորդօրը նա ցանկանում Մուրբ սպասավոր Գրիգորից ու

ու

,

էր (ողուրոծլեկեղեցին, որին նոր էի Հաղցրելքրկնային ռազաստը ազիցՀետո: Այդտեսիլքից վաթսունամյա վախեԽալովՀիվանդանալով Փատլունը է Գրիգովերադառնում բի ա-

՝

ոէ

աղոթքներին՝ նրան ազատելով բանտի

կապանքներից, բոնցմեջ նա Ընկելէջայն ժամանակ, նրբմարճժամանակով նացելԼԱՎիրառլ: Գրիգորը Դվինվերադառնալիս, երբ ոեւնում է Թուրթերի բազմախուռն բանակիածագին բազժուԹյունը, բարձրաձայն աղաղակում ասում է. «ՕրՀնյալ է ո-

ու

Սատծու որդին»: Նա (րիատոսԱստված` սովորէր այն (ատարել Անիում, Քանի որ

ամեն

օր

ծրաաղոթակից Ընկերըկա-

ասում տակովնրաականջին էր. «ԱՀա Քրիուտոսին օրՀնելու ՛ տեղը»Այդպատճառով նրանկապում տանում են Փաւոմու

լունի

Ըը։

ու

բանտ գցում"Ցանկանալով սպանել նույնգիչեերբ բունեցին, բայցՏերընրանռլածպանումէ, ինչպես ար-

դեն

նչ

'

ՀՆ5բամանակ կայինՀետլյալ վարդապետները՝ .

ՍԴ . աննեսը, որը նակ

ւ.

Հով-

Սարկավագ Հր,Փառիսոս գավառի բՔածատոծմից,որիՀիչատակի ճառագայթները փայլում է Մա չ են Նրաաչակերտներն օրսծրգործերում. " Երեմիան, ույնԻ ինթը՝ Անճրնիկը, որը Հիսուն տարի չորակերությամբ :

այնքանՀլու Հնազանդ էր իր (արդապետին, չոոազրում էր, «թե ծղիր», երեք

սաստում

Հրչիրոսում, բոսցի ա

նա

ժեռ անչրա/

-

Հառա.-.

ռ

ի

ու

ու

,

բակարգումէ պատմության դեպքերը: Անանիա Սանածնեցու ավելիծանու գրվածքնէ Գողուի Թղթերիմեկնությունը, Հիշատակվումէն նա. նրա՝ Մատթեոսի մեկնությունըն. լատասխանը Հույներին: Հե 0-ում՝ ՇկՐ, վաքաւնութ այգե է նաք առում հն ՇՀԸ, այսինքն՝Հնգ Հարյուր ՄՍ.-ումի: Իսկայլ ժամանակագքքնծր

այսիեջն' գրել Հարյուր

է Թվում: որն ավելի յ"թանասունութ, ստույգ

որ

տարիմարդու ան"՝դեռչքում |/2122 միրբ-

լուռ

թողներիՀետ խոսելուց: |Ապրումէր նան) մճր երկրիլՍամվել երեցը՝ Անեցին, որը Հորինեցքրոնիկոնի գավազաններ : րաղյուսակները) Իսկնրանցից էր Անանիան առաջ ապրում այն է՝ ՍանաՀնեցինշ, որը Պետիոս կաթողիկուիՀրամանով կատարումէ տուքյալների մեկնությունը: իսկ Սարկավագ իր կյանքիընթացքում վարդապետը, ժրաջանմչաապրելով է Հինդ կութային կյանքով,Հանգչում Հարյուրութսունութը Թվին: Մեկ արիանց(վախճանվում է) էր լծակիցԱյ«վիկի որը դյուրածաս որդիԴավիթը:, գրեց: ՆրանՀականոններ ջորդումեն՝ նրաաչակերտը՝ Թոքակերի որդին» ն. Աղվանքու դտնվողայլ ճգնավորմարգիկ,ինչպես՝ Խոնթիկի որդի Պետրոսը է Հակոբ սԿքանչելին, որը մի օր տեսելէր սաուսնային Հեծած մի կրոնավորի ուսին,որը զալիս էր նրա մուռ(ոստովանության: եվ երբ մոտենում նն սատանան) մորակում, հւ էճ նրան այնտեղից որպեսփախատա դարձնում խթում Հրամայում է գնալկրոնավորի կան:Հակոբը սպասավորին Հետնից բունությամբնրան բնրել իր մու: երբ Հակոբը Հարցնումէ նրան,նա պատասխանում է. «Զղջալով եզ մուռ եկա ապաչխարության, բայց Հիչելովիմ սովորական գործը՝ ն քո մուռիցետ դարձա»:Հակոբը նրանպատմումէ տեսիլքը: նա ու լսելով այդ բաանը՝ ընկնում է նրաուռքերը խոստովանե("Վ առնում ապաչխարության Թալուծը: Հոլբայրում" կային ն ուրիչներինման չաժամանակագիրը: որը Սամվել անվանի Եվահբիօսի

ոմն

պվիկի որդիԴավիթԳանժակեցու խքատական ուղզվածեն կանոնները տխմարքաՀանայի: ն Սքանչելաւտես որդու, Խոնթիկի որդի Պետբթուի Հակոբի Թոքակերի Գբբ-

մեզ ծանոթչեն: վածքները

Եե

.

ՄԾծ.-ոար կան ոքաատաաարապաաա առ(ոու աների ԱՐ-ԹԻՊւ Գորան ճՎերա», Ջորոզեոր գավառում,իսկթագոոնվում Գուգարքի ան Իո Քոլայը կուսանոցը ագաակոայան 6|

|

-

ՄԱ-ում

'

ան

օրինակումի

մ.

,

,

է

Հին. 0.-ուԲ

թագավորների գավորազունները կիլիկյանկամ Հայ-ազվանական ցեղիցեն:

դավորազուն (բանայք՝ ն Մարիամը, Խորասուն որոնք ճգնում ին որոլես կույսեր: նրանց Համար սուրբվարդապետ Սարկավագր դրումէ զգուչական խրատներ ՀԱ. Հինդ լԹվինԽուրթին՛՝ Հարյուր յոթանասունինր կուզնի որդին, ն գալիսչ Դվին նա սիրում ն րան: Պատերազմում վիրավորում է Փառլունին, որին նենգմարգիկ են՝ խեղդում վածվանլատճառը ստացած վերքը, Համարելով որը մածացուչէր: եվ ամիրայությունն արնում է Փատյունի կրտսեր եղբայր հկ կարճժամանակ Խուչչերը, անց՝ ՄաՀժմուավագը՝ 26» մ. Անիի երգիրը

Բր

'

Հեշտությամբ

:

է

նրանց

ունեցվածքը: Այդ

մ կեան ալի ոաար Բաղրատունի շրէոին

որ կատա, Քրիստոնյա Թագավորների է, տոնից երաՀոջինթունդ է առնում Քրիատոսի սիրով:Եվ նա գնում է սուրբ ու Գրիգորի լեռը,մկրտվում

ւ

տարի ճղնում այնտեղմեծ տառապանքով1: տեսնում մինչն անդամ Մարդիկ շին բորբոքված` անճառելի լույսր նրախցիկիերդիկից:ԱյնուՀեւո ն. նա դնում է լ վանջը) Դրազարկ ն. այնտեղ էլ վախճանվում:

տասնչինգ

կրկինընկնումէ թշվառության մեջ: դեպքերից ոչ այնքանՀեռու ժամանակում

/Դ

Հի

խլում

ՐՑԱ աան վարի րա բորը Աա Խուրի Հրամայում է նրանցզլուխներըկտրել,եփել ե

Աբույեթի Դեմետրնինիր

Թվին Աբուլեթի

Իվանեն

որդի

«րդի Բլանեն «րոշում Անել կողմից, էղբայր Պոգնլուվշ իր թաԲայց «բորի ւս նով, ՈՂ ոչ իսկ գանգերըդնել բարձր մինարեթի «ոմնբ, ոռ բ արորմի չարքեԲա րնւարաաա ԱԱ: Թյան պատճառով, զադնի չու որի մասին Հեւոոխմանալով՝ ի նար Դեմեւտրեն ոնէ ո» հարոաերորի ը,րի նրանից անձին առումէ. «Բոնեցիր որդիԻՐՔաչը գնո ին, տատ"»: եվ ամիր կող Արչազղջալով աէ. «Ոչ,արքա, ճաշի մբթ .՞ ու Կարո առնելով եղբորը տվեցի 4նուքը, ռին աուՀարյուր Հարոն թինՀաաա եվ բոնում, կուրսացանո Թագավորությունը»: է ջում Ցավում էրվրաշարժի նքո ԱԱրավ «ապ Հավաքված այո աեԱճնշթան ի ավագաող, անթիվ, : Բի անծամար Հեծյալներով, ԲԻԼ որոնք քոնՀր, չին այրելայն տիրու ՀՆԻ դաջեորի, :

նրա

աա

Հայր

չա

սում

ու

ու

ես

ան:

Ի-

նաս

քո

քո նա

քո

նում:

խաչր,

.

ւգ

բարկությունը, դեան ա որը

հորական

ՐՍ

|

մ. նունովէր: Ը եվ Տիրոջ ՆՆՅՆ յունից ՍԱՆՐ կոտո են խելացնորված՞"" բում (Վ օգտվելով միմյանց: Այդդեսլքից գնում Դեմետրեն ու

ուրթ էմիրըԹրքականՂոզկամՈւզ տոծմիջէ. այն Թուրթերի, որոնբ

Հետ «էլֆ գների շարժվեցին դեպի . արնմուտք:

էյո զճավում ճոլկրոլ,ձին Օ--ում՝ գմակավ (այրն է եան

ԲնագբումԻ մամ: '

Գագդաչաւն

բլուրը Գու

ՄԾ.-ում'):

արուց աչխարծի

գավառումեն, /).կողբոփոր վիքի Հետ սածմանում, որի (ա տարինչինվածէր սուրր Սարգիս տաճարը:Ս. մի ատամը Մարգո դրված ձր այնտեղ սուրբ Մեորուղի 4եութով. այդ մառինակնարկումէ չարականը. լ «այծառ Գազի «Առավ, կատարներին», այն որ օրծնելէ սուրբ Մեսրոպը»: Իսկ ու

տհղում,

այդ զորախումբը Թուրքական բնսզմուԹյունն էր, որինկոտորեց Դիմետրեն: օ«.

ՄՍ.-ուշ՝ խկաջնորեաղը գիացմաղը՝ (եէլացնորվածներ դիվածարներ: ,

ն.

է.

ն

'

.

'

:

«ո

տբ

ու-

"

սուրր

որը

|

Ժ

աս-

ի

ր

ԸՄ

'

.

լ,

ապանում է իր տատին,որը սպանել եք էր որդիներին, իլում է նրաիչխանությունը: եվ կրբ մեծանում է, տբ ուզում է նրան էլ խեղդել, բայց նա Աստծու օգնությամբ ազատվելովտիրելով տասներկու հրեն ՀռչաՔաղաքների՝ վում է ՇաճիԱրմեն,որ իրենցլեզվով է Նո,իրեն փեսաէդարձնումնշանավուժ Թագավոր: ն Սալտուխին» խորՀում է նրա միչոցովբարիքգործելիր երկրի ժաՀամար:նրա մանակ ապրում էր նույնպեսբարյացակամ'ելոկուզ Աթարք-

հնին,

նա

է

լար

ու

Հայոց

՛

ն

Հին 0.-ն ազնլացեումէ՝ գիչճրների Հսկմամբ: '"

ն.

Հոմամբգլիչհրաց (այդպես

ՄԾ.-ում՝ փայլատակնալ բորբոթեալ` Մ0.-ում"

ՇաՀիարմեն:

տ

է նան ՄԾ--ում)`

փայլատակված, բորբոքված: .

ՄՈՄ

ՆՄ

մեծ Դանժանի եղել է 1139 Ւ2 անպաոծմրերի ճծրկբաչաբժի ՅՕ-ն, որի չնասները մանրամասնորեն Հիշում էն կիրակոս ու նրա պատմիչն ուսուցիչ Մեիքար Գոչր

ՄՐ

.

Ր

Սալտուխը Կարինի ամիրանէր:

ԱՐԱ

.

169`

վբ'չ-նսրանքերեքնէլ

աեր

Աստծու կողմից էղել

են

քրիատոնեա-

աչխարչաշչեն: Այս Շա Արմենը,գնալովՍասուն, պարծենումէր մի գյուղում: եվ այգ բանըլսելով՝ երկրի տեր

միգիչերգնում Վիգենը է

է այնտունը,որտեղ չրֆասլատում գտնվումէր ՇաՀիԱրմենը: Եվձրբմեկըկատակով Հարցնում որտե՞ղծս»: Նա ձրդիկից է. «Ա՛յՎիգեն, է դզատամխանում նեմ Աստծու «ԱՀաայստեղ

ասում.

ու

ու

եվբոնելով չնորՀչիվ»: ն

Արմենին՝ է ծը ամրոցը օրեր անց Շաձի բաց Թողնումսիրոէրդմամբ դաչինթու: Ն: ժամանակ նրավրաէ Հարձակվում զորավար Պարսից ե որը պարտվելով (նրաղառնումէ ամոթով: սոկուզը, Շաչի ՄրմենըԽեածնեկիցշ խլում է Ամուկը, Սառուիսկ Վիգենից՝ ն ն. չաթ սուն Ը Բոլոր ր Հետ միասի նըէ, վանքնր ար բ պլածում խորխաղաղության մեջ: երաօրոթ Միջագեսքում սաստիկ սով էսկավում: Այդժամանակ ազգությամբՀայ Ավետանունով` մի Քաչանա, էչեբին ցորենքարձածտանում էր ջրաղաց ւղալու: Տառապլյալներիտեսքիցսր տակոտոր լի նելով՝նա ամբողջցոր ննը բաչխում է աղքատներին, վաճառումէ նան. ծչերն նույն ձնով նա այլես փարվում: չի վերադառնում իր տունը, այլ Հադնելվ այծամազ|Հագուստ)՝ չրջում է քաղաքներն դյուղերը՝ ՔՐի'ստոնեական Քարոզ կար "ը հղ խոսդալով, Քանի Հանճար: Քեր ուներ, ն Տերընրանտպել էր Հրաչթներ գործելուչնործք: երախութերիազդեցությամբ զգալով՝ չատերը ետ եին Նա խնամք տանում վանգնումչար գործերից: էր որբերի այրիների իր Հոմիչնորգությամբ Համար՝ նրանցմարիքները գալու ուննորների Հաչվին:նրաՀամբավը տարածվումէ, |. նա տանում ու

ու

ու

ու

են չատ-չատերը դալիս, միանում նրան:Նա

Հասնում

է

մինչն.

ն մեծ Մանծկերո, երան ընդառաջ Հանդիսավորությամը, է

ելաեվիցը Նախճավանի գողմերինսփրողնէր, որն աթարեկէր կոչվում

Գարոից սուլթանիՀամարԽնամակալ Հոր տեղլինելու պատճառավ: ՄՍ.-ում՝ քրիստոսասեր: ՛ (ՄՍ.-ում՝ Հեոծնեկ) Խեղքնեվը Արծրունյաց Թագավորների ցեղիցէր, Բեթ իրենցէրկիրըՀունաստանին Հեւոռ տիրում էին վաճառելուց միայն մի մինչնԺե դարը: «ասին ու

"

.

ո-

«

ՈՂ

ԳոՑ

Արես անունով-ի ավետարան (փոխարեն առ եոարան ունէր՝ ուներ:

ՄՍ.-ում՝

է

։

`

Շաչի Արմենը է

գալիս խնդրումէ աղոթելու երանպատվով մոցնում քաղաթ:ԵվորովՀետ նա Հանդիմանում էր անառակ Փածանաներին, են այդպատճառով երանզրպարտում է

աա Հե ածի մուտ,

Թենա Հռոմեական

- երքք ԱՈԵՑարտերեկ «իչեր (մարդիկ) երկնային էին թա

սոնսն

ո

որի

է,

նրան

ու

տեսնում: լույս Այդբանըտեսնեն լով չաՀը է ավաղում որբի մաՀը Հրաման տալիս նրաոսկորն երը: ՀԺ. ՀինգՀարյուրիննսունԹվին Փերվերոժենը գրավում է Կիլիկիան, ւոնով որդիներով Կոստանդնուպոլիս տանում

մեծարե

ու

է. այնտեղ Թորոսի եղբայր Լնոնին, Տիրամոր էլ մեոարձանը,

Լնոնը՝կոստանդնի որդին: Երկուտարիանցմեռնում է նրա որդիկիո Նույն Մանիլը: տարումմեռնում է նրուսաղեմի այդ. երկուսն էլ թագավորը. ծն փորձանքի դալիս որաիժամանակ. Հունացթագավորը` նում

է

է

ն առնում Փերոժը, թԹազն

խոզիպատճառո վ. իոկ Երուսաղե, մի թաղ է

մորը` նասրաստ

-

:

-

':

ՀինդՀարյուր իննսունչորա ԹվինԶանգի ամիիանշ աոնում Ուղ Հան, իսկ երկուտարիանց. այն նրանից խլում է Ջուլի-

Յոլ

եր, որը երատերնէր: թանատուն օր անցնա սպանվում է. Թուրջերիկողմից,որոնքզալիս վերստին գրավումէն քա՞ Սնոնումէ քաջն ՀույժՀայասերը, ղաքը: որիվրա ողբում է Գեորգ վարդապլետը՝ նրա Իսկերբ Հասնում է՝ մերթվարկության տա-. վեց Հարյուր րին, դալիսեն Լնոնիորդիները՝ մեծ` Թորոան Սանվանեն ն. իմաստությամբքաջությամբտիրումիրենցՀայրենիԿիչիու

ու

խուստովանա ծայրը:

ՆՐ

ու

ու

կիային՝ կոտորելով Հունաստանի ղորագլուխ Անդրոնիկուի որը

գոոնվում էրայնտեղ տասներկու Հազարանոց զորթով:

Այդբանը(շելով՝Մանիլը մեկ-երկու անդամ վարձում է Մասոււո3 վրեժլուծելու Համար:եվսուլթասուլթանին՝ նրանից նի երկրորդ մուսոքիժամանակ նրանցպատում է Տիրոջ ածը,

ԼՂ

Վ

Փերփերոժանը կամ Փերոժը |ՄՍ.-ուԻ Գերվեերուժան) ՀովՀ. Կոմնենոս է, իսկ երուսաղեմի փայորն մեռան1142 թ.:թազավորը՝ Փուլգը, ո րոնք էմատ-փդ-դին ԶանգիԱ.- ն Դամասկոսի սուլթանն էր՝ Հոչակված Եւծ«իայիառմամբ,որը ողբերդեցՆերահս ՇնորՀալին: ' 75. ա ի վէրաձալ՝վերչանալա: Կ Նա Մասուտ Իկոնիոնի սուլթաննէ, ոբնՍել է 1117-1155 Թթ.:

ճ ննրանքի փախչումեն աղչասարավ՝ միմյանց կոտորելով այնտեղ նրենց ամբողջ Թողնելով ունեցվածքը: Քանիոր ու

նրանցզորագլուխԱզուպը՝երեք Հազարով Անավարզայից ուղումէրգնալԱնտիոքի նրա վրաէ Հարձակվում կողմերը, կ Թորոսիեղբայր Սաճգանեն կոտորումբոլորին: եվ այդ գույժիձայնըբանակում ն լշելիս բոլորնի առչասարակ դողում ձն, ն նրանցում չունչ զորություն չի մնում: Եվ Հազիվ դատվելով՝սուլթանն ընկնում է իր որը ն մեռնում" Թագը եր որգի ԽլիճԱսլանին, վեց Հարյուրչորս Թվին: Այդ նույն ժամանակ ֆրանկները գրավումեն Աակաղոն Քաղաքը: նույն Թվին էլ Մանիլը գալիս է Կիլիկիա, սիրով ն վերցնելով նվաճում նրան ֆրանկների Թորոսին զորքը՝ դնում է Հալեպի վրա: Եմստանալով աթոռիմասին լուրը` նա հրադառնումէ տուն, բայց ճանասարձին թուրքերընրան-

նունովիր եղբորը:ԵվՀիսուն օր անցՇաՀի մենծզորԱրմենի քով գալիսէ սոնքերիկողմիզպատժված վնասված

ոմ

ու

ա-

Է

ու

են: Ցիցտասներկու Հազարին գլխատում ՀԴ. իսկՎրաց (Թագավոր Դեմետրեն, Թագավորելով երեսուներկու է, | Թագնառնում է նրաորվախճանվում աարի,

(որովամիտ բարեսնը|մի մարդ):Նա դիԴավիթը Հանում է իր Հոր կողմիցչղթայվածԹիրջաչին, բանտից նչանակում ն զորագլուխ մեկամիսանցմեռնում է: (Ոմանք ասում են, թեն նա ն զոծվում է Սմբատ իվանեՕրբելյանների դավելուց՝ նրանցփոխարեն Թիրքաչին նչանակելու պատճառով, նախօի" " բոք գ ու

պայմանավորվելով ծղբայր Գեորգի Հետ՝ իրենց աթի դնելու Համար)7: Եվթագնառնում է Գնորդը զորավար վեց .

ՀինգԹվին: Հարյուր Արչօրերի ընթացքում Հայտնարմրվում են ՇաՀապլիվանում Գնելին օպանողների մարմինները անփու Հագուստնեն բով ու

ինչպես մարմնով, արյունաչաղախ նվե, մարմնով, ինչպես որ ռս սպանվել էին՝

Ներսծսիշ անեծքի:

բոտ

՝

Գնորդի թագավորը

ՎեցՀարյուրտասը ԹվինՎրաց Անին խլումէՓայլուն ամիրայից, որը փոխարինել էր Շատատ -

""

Եազուբ՝ Յաղուբ: «ՄԱ-ուսՐ ՄՑ--ուբ որոջ՝ որոնց:

տ

՞

ո.

Քաղա-

այնտն. լսնլով՝Գեռրգին

հերադառղնում

ոչ

Հազար" էին: Թագավորը

բայց

Թողնումէ Սաղուն Անիում որիմասին(արծիք հչխանինը, քար, Թե նա ապատամբության |է նալխասլատրատովումի՝ թաղաւքի պարիսոլները խնամքով ամրացնելու պատճառով: Այդբունն կմանալով՝ թագավորը նրան է պաչտոնից: զրկում Եվնա, տակոտոր լինելով,գաղթում,դնում ելտկուզի մոտ,որինլաբնությամբբռնելու Շաքնի)Երիսթավըձ այնտեղից երանբեբում է արքայիմուռ, 1. նրան սպանում են: Նրա տեղըդնում են իչիչանՍարգիս Զաքարյանին: Չնայած Ելոկուզը զայրանում է, բայց ի վիճակիչի լինում ինչ-որ բան անելու, որովՀեւոնւչորս Հազարպարսիկ էր զոչվելՍաղունի Հեւռ միասին: իսկ վրացԹագավորը իր մոտ է Հավաքումկովկասյան զորքը ն դալիս, վերցնում Է Դինբ՝բնակիչներին խատադույնս կուռորելով սրով Հրով,բացիայնտեղեղողթրիաոոնյաներից:Հրամայում է մինարելթից իֆեցնել թան մեջեփած գանգերը, զարդարելոսկեթելՀանդերձանքով, դագազներիմեջ, բարձելմաՀմեդական ու կրոնավորների ուսերին տանել ոտն լ Հնագույն մինչն մինչ Տվղիս՝ իր բ բո Գնագույն մայրաքաղաքի, մայրաքաղաքի վեց Հարյուրտասներկու Թվին: Այդբանը լաէլով՝ելտկուղը գալիսէ այրված քանդվածԴվին,կակայնտեզից խոցուռված մորմոքվածարտով,իբրն կաստազի Կեասվան, դնում է միենն այնտեղայրում է ամրոցը, «Քրիատուվ ողֆակիզվումէ մուսավորապեւ. չորս ՀազարՀոգի: Նա վեբադառնում է Գազիդաշտը ն Հրամայում. այրել :Հոչակավոր ԼՈԿ Ն ՄՍ.-ուսԲ Հազար: Փառասունմեկ Սադունը էշին էր Արծրունյաց Հուժկու տոծմից: Ի ՀՅ: սըբ-

է

ու

դնել

ու

ու

:

:

ուր. Հանուն է

մեկը՝

՝

էշ

ն

Ա

»

.

,"

..

Հին0.-ում՝ ի ռլտացաւությամբայդալես է-նան:ՄՍ.-ումԻ

աբտաղցեսվ

մուտ Վրացիների նչանակումէ նախարար էրիսթավը վամմեծ քչխան: Հ Շաքք են անվանումԱղվան ջի քաղաքն գաիթուր,որոնքայժժ մոնում Դազստանք (ուսակալության մեֆ:

:

մյուսները՝ այլուր:ԻսկԹեդավաճաններից ոմանք նույնօրը ապանվեցի՞ն այնտեղ,Հնավանդ պատմությունների մեջչենք դանում:

/

:

չկա(ՄՍ.-ու" այն փակազգծվաֆ չէ)։

"2 Գելն սպանվեց ՇաՀապիվանում, նրանապանողնքրիցԲասենում,

նը

թյամբ:

`

Բ. 0.-ում Հատվածը Հ Փակաղծված

ու

Լոեր է խր երանց, Բեք Աա 21 արու բմանալ, ձերբակալվածները քսան աԱ

ի

|

.

ու

ծն

""

է.

ՎՕ.-ում՝ մուկրվե «րասւնայ ի փոս

քյու մուղրնաց»: Հբառնայր

սեւվրծաջ»,լոկ ՄՕ.-ումՐ մուզբի. անը

րկր

.

Խաչը:որիպատճառով Տիրոջ բարկությունից նրանքգիչնըեն ցերեկ պատժվում (Թունավոր օ4երիկողմից Իս Հետո մե

Հարձկվելով նա Վրաց Թագասվորից՝ է, այնտեղ փալխչում լթողնելովունեցվածքն գերիներին, սակայն գրգռում է Ծուվիզ՝ սուլթանին՝ Մամուղի որդիԱսլանին ն. բերումէ Անչ: Նա չորս տարի

ն

նրանՀաջորդում է տեր մուռ Նծրանար: Մանիլը-նրաւն է ուղարկումՀավաւոխ (մարդ) դավանության Համար, նրանք են չատ դրավորձեովտալիս Հաջողակ այն Հաճելի գորը,

Բոլորից դավանությունը, որ մենք ունենք: երկուազդերը են ու

ամենու միաբանություն Հեւոչ Հաստատել միմյանց բայցգորձրան-. որ ինչպես ընդարձակ քաղուքը պածուժ է տաղդնասղի ցույց են կերոլով նեղության մեջ, լիս որ մինչն. Վրաց մատենագիրները: Թագավոր Գեորգին, ողորմելուվ| բնակիչներին, մեծ երկրաչարժ Նույն իբ մոտ է (անչում սուլթանին(|. տարումչափազանց է (ինում,773 Անինտալիսէ նրան,որով|Հեւ նւս է կործանվում եզնկանձ ի վիճակիչէր անօրենների այլնա բազմությունից Այն ժամանակ կապանիշ զաշտպանել մնացածդղյակները՝ քաղաքը: ԳրՀամը, ՀԵ. Այն ժամանա Հայոց Գեղին, գրավումեն այլազգիները՝ կաքավարնրդը, չրֆելո մեր. սասմաթիվ վայտիկմեղքերիպատճառով: իճրուս՝ է առնում այն Այդ օրերիԸնթացքում չարչարանքովզոծվումէ պատանի դղյակում, որ կոչվում է Հռոմկլա Հոռոմ աբեՀովսհփը»՝ ղայիայնտեղ Քրիստոնյաների մխիլթարության բնակվելու Համար. պատճառով, որիցդղյակն առելէին Հասուն ջաղցրաճաչակ, Գառեվենրը, գեղեցիկպտուղը, ածեկանամսի ն նրանցից` ՀայոցՎասիլիչխանը,կակ երանից՝ քսանինը նա քաղվում է Հավութառումժ: Փրանկեերը: Որսիժամանակ ազգությամբպարսիկ էր, Հանդիպելով ու

է մնում, կատար

ու

տա-

։

:

ւ

մ

.

:

.

արժի» արամորըորու բակուը ե աթոռը,

"րողայթի՝ իչխաննընկնումէ տաճիկների ձեռքը:նրանտանում նն Հա1 Ֆա, լեզ, այնտեղէլ մեռնում է: Իսկնրակինը,որ Հոոմկլաում էր, (մարդ)է ուղարկում Ծովք,բերել է տալիսպասոմ. բեարքին դղյակըՀանձնում է նրան՝ «Թեմ որդին ասելով. ծովի այն կողմում է, իմ ծնողների մուռ, գնամ, նեա եթե կենդաԱա ՆՐԱՆ ՔԵԼ մոտս ն գու ըլյակը տուր նրան որ սլեսճշժարիտ իկ եթե ոչ՝լավ . ավանդապածի, դղյակը թոնրԼինիՔան օտարներինը» : եվ դնալու| է որդուն, ուղարկում որին չատ ունեցվածք են

|

։

Դինի կողմերից, Նորաչեն կոչվողգյուղից: Այդ ժամանակԱլիկաԳնորգըծ Հռոմ դնալու ժամանա մեռելներից Հարությունէ տալիսիր առաֆնորղ Գրիգորին, ո-

րին սպանելէին ելուզակները գավառում: իԳրիզո-: Ունկուսց ըը)մեղադրումէ նրան, «Թե ինչո՞ւ ինձ, ոբ գոոնվում չի ա-

--ացաւթոաաբիցաւթ հիա Եզեղյաց գավառում:

'

՛

բ

(յոգ

"-

0-ի

Հ ոմ

լ տալովվերադարձնում Հիչատակված նա այնտեղից, էն որովծետե. ամուրբերդերընիան պատանու: ընքըչէր Համարձակվում մենակբնակվել ւսյԼ«ղգիներիմեջ, քանզիԹուրթերը ԱյդՀովսեփը նորվկաէ կոչվում, որի փարֆբդրել է ՇնորՀաղին՝ Ի տիրելեին չրֆակաբոլոր երՖրա բեմեիՀյուրբնկալն խրախուսողը: գավառներին: եվ ժառանդվում է Հայոց ՐՈՈՈՈՑ պատրիարքության 0.-ն ալթոռը, որը ճոչլինիշխանի Հէն ավելացնումէ. «/(այնաց «Քրիստոցք աստուածութեան,է.վոչբարեպաշտ գինը,Հոգնա ազղվելով, տալիսէ հրկուՀարազատ տակտումտ չարչարանք ն աչխարծալուր ի Ք. ի մածուամբ կոիտերեցաււ ն եղբայրների՝ տերԳրիդորին առա» այդպեսէ նան ՄԾ.-ում)՝ վկայքց Քրիատոսփ Ներս եսի ն: ն առտվածությունը Փաաց

՛

կապանը Բաղաց, այն է՝ Այունյաղ Թագավոիությունձ ք, հ

«

՝

|

ՏՈԿ

`

ու

ՆՈՅ

ւ»

ՎեցՀարյուր Թվինվախճանվում տասնչինգ՝" է տերԳրի ՞

"

ՄԾ.-ումբ

Ծովի: ՍելչուըԱռրոնը Գարոքց սուլթանէր: ան

:

'

Հռոմկլան կամ Ուռում-գալեն

Եփրատի աֆ ափինէ, Բեբիճիկի Հյուսի-

սում:Այդոեղ Ն ճբսնս բնակվելու Հետնանթով ՇՆորՀալին կոչվեցնան. Կլայեցի: ՄԾ.-ուղ՝վեց Հարյուր տասնյոթ:

չարչարանքով աշխարձալուր մածվամբ վախճանվեց: ու

-

։

կաբ

մոտ ՀայոցԹառ, որը Գառնիի գնվող Հռչակավոր է, մէնաստաոն Գեղամա ծովիարնմայան կողմում: '

|

:

ածծկան ամսի 27-ին Հայսմավուրքում աչիկացի, այսինքնկ̀ույր ԳԱորզԱրճիչեցու կյանքիմանրամասնդեպքերը.նա ուխտի

պրատմվում

է լինում ունկարների գնալիս սրախողխող երկրում ն. ուվիոտը կատարելուց Հե-բուժվելով՝վերադառնում բնակվումէ Անիի Եկէղեցինրի դոների տո

ու

մեչ, մերադարձրիր աշխարՀի Թչվաաոան, Տարան այս

չ

Հոոմայրում արվ

Հռչակավոր սուրբ նչանիկոզմիցՀրաչք է կրածրի բնիում են ի ծնն քույր մի երեխայի ն. առսովազենքըդնում աչքերիտեղում,իսկույնսկաւոռվումեն ն չատ արյուն Հեւոո(ազմավորՀոսելուց ամենեին անարատաչքերը է փառա խաչվածԱռոԻ է Ուժունում (է. վանաՀչոր (ատարվուժ անունըՊետբոս էր, երբ ւտեղի : է ունննում այդ դեսպքը)1 ՎեցՀարյուր քսանմեկթվին վախճանվում Է Նճրսես պլատե յոթ եպլիսկուլու 4րի պաչտոնավարծլուց ադրելուց Հ ընտիրմարդիկ,որը վարդաի ոո որը րողն առնումէ իր Եվպառրիարթական որադնի՞ օգնությամբ:իակմյուս եղբոնան բորդի Դրիգորքսը, Ապիրատ էր կոչվում, գնում է որը ե ԼամբրոնղեկավարումՏարսոնի : նԹծմբ) վիճակը ՀՋ. Վեղ սաներն, «րցՀարյո ծարյուրքսաներեք Թվին Գեո րդը Իվանե Իվանե ամիր ճելասալարի Անին է երկրորդ Հորդորանքով գրավում ա նդամ, մ ԻնքընստիԱնիում որպեսզի Քրիստոնյաներին գերությունիցազատի:ՇաՀնչաչ3 տանում ամիրային ա րքան է իը Հետ, ն նւ այլեսչիվերադառնում եվ այդ բանը(անլով այնտեղից: է մի ճն Հավաքվում ն բոլորԹուրքաստանցիները իրենցՀեւո վերցնելով Այփասլանձճ կոչեցեալ զալիս են Անի սուլթանին՝ ավերում Շիրակի տունը: Իւ Իվանեն ուղում էր Քաղաքը տալ /ուրքերին,բայց դաս նրանչի Հաջողվում,որով քաղա-

աուն «ժե. փաոռոչները չ" Է:

Իա

ըրաոլորի անվանի (Գլառփիա: Րր ողբորորդի դորը ու

|

՛

ս

|

|

ու

քացիները բմանում են /հախօրոթի

-- ԱՆ ,

ւան

ն.

Հետն,

զգուչանում: Սուլթանն

էլ

անը:Բարսեղի էր, որի աղաչանքովՎրացԹագավոեղբայրն բը ազատում է նրանէ փոխարենը ամիրային տալիսէ տաս2

ճ. 0.-ում

`

այս

յ

չկա (Մն Հումայն փավագծվածը Ս" ի

Նուր-էդ-դին որդին Զէնկիի ՄաՀմուրը -

ւմ դյա ԱՅՆ 2 Տ" ումի

Ռո.

ց:

է`

ու

այս

Արփ 8-1Արսլանը Գ անը

իե է Տն թաղավորին, արությունը.

իրեն

բն

որի

ե

ն աԴեմեեին

աԲարա

ո

Սախատայում1 դոոնվումէր ապածովու-.

որը

թյան մեջ: Մի մարդուց այղ մասին իմանալով՝ (Թազավոր, փախչումէ Տփղիս,ոբովչետն քիչ մարդիկուներ:Այնտեղ են նոս չուրջը Հավաքվում չատերը՝ հրենց չար Թողնելով եվ երբ Հզորանումէ Թագավորի մտադրությունը: կողմը,նա ցանկանումէ գնալ այն ապատամբների վիա, որոնք Սալվոա է. ապա տայիցէին փախել էին իրենցամրոցները մտելԼոռե, բացիԼիպարիտի, որն իր երկու որդիներիՀետ մեկնելէր Պարակաստանի խլում է Օրբելյաններ կողմը: Թաղավորը աղքոլիգանձը,Լ. Էզբրն րեգա նն Բնա անարի եղբորորդին,նան ուրիչները,մինչն.անգամինքը՝ Իվանեն, րի աչքերը նա կուրացրելէր ն սպանելնրա կրտածը որդուն՝ Ք արարին ն Ինեխն: Ե ադան, Ա նում են բոլոր չար խորչուրդներըվեց Հարյուր քասնվեց ու

ո-

ու

ն:

Լիճրարիոի ոգի

-

«

-

հզ Արաս մժանին փոխարինում Տուղրիլբ,ելո (ուզին՝ Փալչավանըշ, որը տիրում է խորինաշխարձին, լով Խզլասլանը՝ վերինաշխարՀին», որոնք նրա որդիներնէին: Այդ օրերի ընթաց, թումկեչրորի ՀրամաՂարաչա ամիրայի նով ավազակներից է Ծառաքարըգ, առնվում որը նա վաճառում է մեծաքանակ Խզլասլանին ոսկով:Եա այնտեղ բնակեցնում է վնասակար որոնքգիչեր-ցերեկ մարդկանց, չէին դաաս, ան

է

«

,

,

դարեցնում արյունաչեղությունը, մինչն.անգամ Քրիստոնյա-

(նրադառնում ներինգցում էին խավարանդունդըն արախակուտոր Տար:տարում:

մեռնո

Այդ նույնժամանակ կարսի դուրս է ելնումմեծ բանտից է. գալիսէ Անի:Նա ՁԷշխան Առպիրատբ քաղաքի եսլիսկույոսի՝.

նյոլթՀազարդածեկան:Այդ պածինիվանենգբանոլրում է իր

՝

փակագծված չէ): .

է: Հաֆորդն

ոաչուց

դ

Սարգց

աե, ե «կբովյան

Աա

Հբչում է նան. Սանվփանուս Սախաստան Օրբծլյանը՝ մանբամասնորեն պատմելովայնտեղիանցքերիմասինե տեղըկոչում է խան Դարպասչաղարալ ոբբ

դյուղ

է

Գուգարքի Ծոբուվիոր զավառում, այժմյանՍոմխեթի վիճակիմեֆմտնող

ՇոՎ ավերը ՐԸ կավ Բորչալուն: Րչ լ ։

ոստ

:

ռում

-

,

,

ու Հոգածո ավելացնումէ Անռոուծոյ Ա.Աստծու Բճամաւքն Հոդածուլցյամբ: ." այանր ելտնուղ այա, ՓալՀա են: աննու Գ.Ոզրլ Հավ Ներն Արսլանը ելտկուղ աթաբեկի որդիներ: ին աշխարձրԳ. ըօից կողմերումէ, վերինը՝մեր կողմերում: -ո ՄՍ.-ուսԲ

Խոր

ՊՈՒՐ ,

ռ

ա-.

ֆարչաճոտությա Հանի

Շածնչաչը Անիի Փատլուն ռրդինէ, Շադղաաամիրայի

ՆՐ

մեռցնումսովովու թամբ, Բ իմ «ինախ ն

մեուսծնե դածների

առն

'

ո

.

Աբելյան. ավանը ը Այրարատի Արար: գյան, առաքար վանքը չրորփազուք քն, Բասենի կողմերում,Երասխաձորին մոտիկ:

ն Կեչրոր

թ:

զա

գավա-

կրոնավորների դառնակակիծ Լ. վերքծրովծաղրիքնթարկելով դանակնծրը լխաչանիչ խզելու սլանում ենչ:

նց Հարյուր քսանութ՝" Թվիներուսաղեմ|, Թաղզավոճրեք Հարյուր սուրբ խաչիզորությամբ Հեծյալով Երուսաը, չարդ է տալիս ղեմի դռանը ՍալաՀադինին որը Հարյուր թառասուն Հազարով, վաթսուն Հազարուղտերիջուր բարձած միչտկրուժ էինդետերից (որոնք աղբյուրներից), եկելէր գրավելու րուսաղեմը: նրա անունը Առաջ էր, որը Յ ուսուֆ չուրիորդինէր՝ Դվնացի"՝ տառասքած մարդու:Նա մեծանալով .

բր

ու

ռի նշանակում կոչվեց է Հավատի Սայա Հադին, (խաղաղություն3: եզ Հարյուր քսանինը ԹվինԳեորգին երկրից վերացնում է գող ՝

ու

ավազակ, որովՀեւոն. ամբողջ զորքի Համար(արգ է մեծ փոքրՀանցանքների բոլոր մարդՀամար

սածժանում՝

այն ֆրանկներին, որոնք-դոնվումէին քաղաքում: նավ բարձրանալով՝ նրանքփախչումէին, իսկ նա, նավթլցնելով նան

ու

զանցանողորմաբար կախելփայտից.

նավերի վրա, այրում է երեսուն Հաղարմարդու,ապանումէ նան Ն ուղարվում ն. կանչումէ տղայինէ. խլում Թագըր: Փի-

ռիկ անունով Թագավորազն մի մարդու, որպեսզի,նրան 7 ազանի,իսկ նա խրոխտանալով սպանումէ կանչողինն բարձգոռալով՝ դնում է սուրբ Սովի: բաձայն Քաղաքըուռքի է ելնում ն չարաչար մածով սպանում է Անդրոնիկուբն նրա րկու փոքրածասակ անմեղերեխաներին ծովում խեղդում: երեսունմեկԹվինԽարաչան, ՎեցՀարյուր որը գրավելէր էայսպես Մառաքարը, կոչվածԳորոզո կռւանով ֆարդում լաչը: Դրանից նրա սիրոորած է ընկնում, 1. նա Հանկարծակի Թողնում է իր սռունը:նեչրորը: Երասխի Ուխտիքը, ամբողջ ձորըն. կնոջ որդիներիՀետ գնում Դվին:Նա տեսնում է մի որը նրանասում էր- «ես եմ Գորողո ածավոր մարդու, Խաչը, ու

պլատվավորմարդկանցից չատերին: Գնելով նրանց ունեցվածքները՝ ստանում, կախում էին նրանըպլատժափվայտերից, ն ածա հս եմ Քո Շա կախումէին որ դու ֆարդեցիր, Քեզսռլանում ռիրելի նույնիսկ անասուն, չուն,մուվ, ե բոլորինած է որառում, Եւ Ն է տեսիլքըՀաջորդօրը բբոԱրմենի ձնոքով»: պատմում տիրումմեծ խաղաղություն: նան կախեցին

ու

ու

նությամբ ազատվելով՝գնում է, Թեն նրան արգելում էին

է Մ. Այն ժամանակ մեռնում անիլը,ե նրա(ինը,որք ԱՆոաՔի բրնձի դուստրնէր, ցանկանումէ Փրանկամու(իշխանի) է

գնալռռեսիլքի մինչե անգամփակում երկյուղի պատճառով,

-:

:

ու

ու

ա-

'

7Ս.-ճ

ավելացնում է. «որոց պատիւտօնին խառնքացի ի տօն մեր Լուսաւորչին Գրիչորի»՝ որոնցսրատվին կատարվող տոնը,խառնվում է մեր Գրիգոր Լուսավորչի տոնին: .

'"

ՄՍ.-ում՝ վեց Հարյուրքաանյոլթ:

Սալա4-ել-ղինը կամ Սալաղինը ԷյուրյանՔուրդտոչմիցէ, Ժիր աշխարչակալությամբ: եա 11857

որը

Հայտնի

թ. նվաճեց Դամասկոսը, Հալեպը, Երուսազեմը: եբրա Հորը Դունեցի կոչող ո րեէ չգիտե: հրաչխավոր : է իր 0-ում, իսկ նոր Օ-ում ո՛չ /իակազծված չէ նակ

/(ՄԺ.-ում՝ չնիփա), Ձնիբա որ արաբերեն Հենոն, Աճայիպ, հրկրորդա ՏՏ

Ծուսութք լիոլխարծն է, նաջի-ի փոխարծն' Ռւտույթ : Դունացի: Դ 0.-ում՝/Խաղադության Հավա: ՆՅ

-

ւ

նչանակումէ նժույգ: (իակբոտ «ՄիջինՀայերենիբառարանի»՝ «եդավ՝ ՞ 4թ» (Հ. 2, էջ 295))։ Մ0.-ում" չաձի: : Նա ամիրայիՀարկաՀանն եր: Գանձակի (Ըստ Հաարաբերեննչանակումէ Հարկ,մարդածարկ: Խարաճ (Հ. Ա, էֆ 332)): յերծնիբառարանի»՝արաբ., պրսկ.«ռ-)՝ «ծախս,ծալքի փող» բար

ՄՍ.-ում

տ

.

ԱԽոոի» ՄԾաշ)

ՎՕ.-ուՐ դանապախան, ՄԾ.-ում"

դարպասները, բայց պարսպիցիջնելով երկու 4իով/նա գնում է Մանծկերտ կանգնումՇաՀի՝առաջ,որը նույն սատ Հինվեր կենալով՝դանակըխում է նրասրտին սպանում: Նույնտարում անունովոմն խաչենցիշ կարԳանՍարգիս ն ձակում Հարկ(խարաճ|) էր Հավաքում,իսկ մի պարսիկ վաղ ուրբաթ օրը խաչում է նրան պարապիվրա՝ ասելով. Հեւո», որը լսելով՝ նբա իչեղիր քո Քրիստոսի: «Խաչակից մոս են տանում պարսիկին ի րենց խանները նղչարաչար մաԲՈՑ Հով սպանում: ԱյդօրերինտաճիկտոծմիցՀորդանան անունովժեկըմեֆ է Հանդիսավորությամբ նաչատակվում կարինթաղտթում: են

«ին առնել սպանելիր որդիԱլեքսին, որին տվելէինթագր: Տղանփախչումէ եկեղեցի:Այդ մասինՀայտնում են Մանիլի աա Անդրոնիկոսին, որը ղալիս, ուվանում դական է կայսրին ,որ ցանկանումէր առնելլԹադուծուն:Նա կոտորում է

:

-

ՊԱՆատառան: անրատարան է, ոթ քշխան:

ակում է կայսր,կայսրուձի, փառավոր

"

Դա

լ

|

րջ

«Միչին

ԵՎ նրա չխարթները դրվում են՝ քբ ազգական1Հովսեփի

ՍաՀալի նչխարջների Հետ: ՀԸ.

ու

Վեց Հարյուրերեսուներեք Թվինմեռնում

է Վրաց

Դնորգի Թագավորը, որը որդի չուներ, իոկ Դավթի որդի Դեմ

նեն

թանի որ կույր էբ

ամորձասոված, Թազն առնում է Գեորգիի են դուստրԹամարը, որի Համար ամուսին բերում Ռզոց Թագավորի որդուն՝ որն առնում է Դվին Սոսլանին, Քամեռնում աքը: Հաջորդ ւռարումանզավակ է Շածի Ա րմենը, ն նրա չատանումեն ավերածությունը, երկրում կոտորածն ն

ու

Վիգենի Հետք Թոռ ՇաՀնչածը՝ կաթողիկոս տերԺրիգորի Քրոջորդին, չածի մաՀվան նրւս մուտ ձր զեռնվում, ժամանակ ՄԱ վերցնելով գալիս`, Հասնում է Սասուն, ռրտեղ մարդկանց՝ նրա 4նութն է ընկնում տան որը չածի ամբողջ իչխանն էբ: Բեկլթամուրը, նրանից վերցնում է այն բնրգր,որ Թառձյանշչը կոչվում ն. նրանբազ է Թողնում:Բայց ուխտով չաչի ալթոԲելթամուրը ոին տիրելուցՀետո դրժում է ուխտըն (լում է հնչնրանից սնսԹառժյանը, այնսլես էլ ամբողջ ՍասունըՀարկէ դնում գէրուլյունը չրֆակացեղերիկողմից:եվ որով

ու

փանքերի եկեղեցիների վրա: Վեց Հարյուր երեսունչորա Թմին բրինձընիչխանը/ բոնում չ Ռուբենին, որինազատում էիր եղբայրԼնոնը'Ռուբենի որդի Կոստանդնի, նրաորդի. նրաորդիՍտծնփանուի Լնոնի, ոիՐ լով դին,"րը ոի, յոթա նասուներվու Հղորանումէ Բերդերի, ՀունաստանիԳարսկատտանի ե նկատմամբ Հարկիտակէ ու

ու

դնումմիջնրկրայքի աուլլթան Ղլիճ Աոլանինտ նց Հարյուր հրեսունչինգ Թվին վերցնումեն անեցիները Ծառաթարը՝ տերԲ արսեղի Հայրենի անխնա քը, ոտորելով այնտեղ եղողներին, բացիկանանցիցմանուկներից: Այդ :

ու

բադըլաելու՝ Դվինի՝`Ալիչերամիրանփետում է մորուքըէ. ոն Հագնում այնտեղ ն գանվող իր կնոջ, որդիների կոտորված մ

.

ն Այսինքն՝ ազգակիցներ ազդականներ)ոչ Թե ազգական, ՄՍ.-ում՝ ինչոր չում է: «յծա 146-րգ

ն.

|

որ

ՎՕ.-ուսԲ գալիս չկա, իսկ ՄՍ.-ուԲ բառաձեր Լ

կա:

կամ Հովյանը Թառձյանը է Տարոնում, Հիշատակվում օրը այս պատմուԹյան ժամանակարնթացքում հչխանությամբ ծր Սասունին: Հավասարազոր 3 123 Ասլանը Իկոնիոնի Հր: սուլթանն

ՄԾ.-ուսՐ Դունայ:

|

Ք/ Բոր աՆա ԱՎ Համար,

ո

իս

ատոն7

աները էին սուրբ փառավորում ՝

ՀԹ.հսկ Հունասուսնում էր Փեիսիկը՝ թագավորում նույն

ն. ինքը ՍաՀավը, սկսում է Հայաղավան ազգերիՀալածանքներն չարչարանքները,որոլեսզինրանքդառնան դեսլիէրենցկրոնը: Դր Հա մար ազ ծրՄ սադիր է Հղում, Աստծուժողովրդի որոլեսզի խաղաղվի Հետ: Բայց Թագավորը չի լսում նրան,այլ չատերինդարձնում է դեպիիր կրոնը,իսկ ուրիչներին էլ Հալածումէ, ուր կային հրեք եպիսկուուսների աթոռներն Հազարվեց ՀարյուրքաՀանաներ,որոնց Հավաքելովմի տեղում՝ նեղումէ նրանց,ոբոնցիցթչերը անձեռնմխելի պածչեցին իրենց Հավատը:Այսպիսիաղետներիմասին տներԳրիգորը գրում է դեպիարնելք, բայցլոժոռված1 սրտովոչինչ չեն կարողանում անել: Նույն սլատրիարքը Գրիգորանունովմի եպիսկուղոսէ ուղարկում պասի մուռ այն վտանգի Հռոմի պատճառով, որ Հայերըկրում էին Հույներիկողմից,որպեսզի խնդրենաղոլթթքներօրՀնուեր նախնիները: թյուն,ինչպես նրանչատ է մեծարում ռլապը: Թույլ է տալիս պատարաղ. անել, ինքըՀաղորդվումէ (2) ու նրանՀազցնում Քածչանայապետական եվ նա նր Հանդերձ: մուտ է Հավաքումբոլոր պատվավոր մարդկանց՝Ալամանների կայսրին,Անկլիզների թագավորին,Փոանցեզների թաղավո-` բին՝իրենց ընտանիքներով, Ալամանքի որն պատրիարքին, ուներքսանձինգՀազարձիավոր,Սպանիայի դլխավոր եպիսկուզոսին,որն ուներքսան Հազարձիավոր: սուրբՀակո ար-. քեպիսկուղոսին, որը տիրումէր ՀինգՀազար լան 4իավորի, մեծ Քաղաքիմեծ արքեպիսկուղոսին, որը տիրումէր հբեսունվեց Հազարձիավորի, նո այս կողմից՝ սլատԵրուսաղեմի բիարքին:Եվ նրանցՀետ խորՀուրդանելով սուրբ առաքյալների Հրամանովնրանցանունից գիր է գրում, «Թե Հայոց այն կողմում պատրիարքը ծովի ունի Հայոց, հչխանություն ՝ լբ ու

պատրիարք Գրիգորը" նրան

ա

ու

»"

:

|

:

ՄՍ.-ն

է՝

գիառա

Սու

իիչլ'իր

լ

Համար: փառթի Ր է՝ վաո իւր`իր փառքի Մ0.-ն ավելացնում է. «եղբորորդիտեառն Նճրոծսխ մ Գրիգորի կաթողին (ոսացնՀայոց»՝Հայոցկաթողիկոսներ տերՆերահոի Գրիզորի եղբորորդին: Բոլորօրինակներումխաչորնավ բայց ԱՍ.-ումայդպեսչէ, այլ լխոժո-՛է

'"

»

ավելացնում | ավելացնում

Մը.-ում"

ջածանայական իչխանություն:

է Հունաց Քրիստոնյա մյուսբոլորազգերի որ վիա,ինչպես

մենք տիրումենք այս կողմին՝ նրա երկնավոր երկրավոր բանալիներով: Եվ.քանի որ երկարճանապարկալիմն լիմեղբոր՝ Հայոցսրատրիարքի միջե, նրանուղարկեցիիմ վակասը, սակը,կոչիկը,որպեսզինա դրանքՀազնիԼ. պատարագ անի մատանով ասում ԻսկԳիգոր Հանդերձ»: է. հոլիսկուղուին ն «Տար Հագգրուպատրիարքին, այսուՀեւոնԹող նա ունեու

ու

նա

իչխանություն՝ Հավիտյանը Հավիտենիզ»1: 2. ՎեցՀարյուր երեսունվեք երբ ՍալաՀաղինի Թմին, վա-

ճառականները, ընտիրապրանքը բարձածչորա Հարյուրուղտերի,անցնումէին Պաղեսոինով, Տրասլոլիսի կոմսըայդ մահ սինՀայտնումէ Երուսաղեմի նրանիցթալանեԹթադավորին

աՀա Այդբանըլսելով՝ Սալ դինը մեկ-

ստանում: Հրաման

լու

երկուանգամսուրչանղակէ ուղարկումն խնդրումգոնե տալ միայնիր ծառաներին, երդմանուխտը,որ կարմիՀիչեցնելով մյանցմիջն,բայց նա չիլսում"՝: Այդ պատճառով Սալածաղինր զայրացածգնում է նրավրա:Եվ Հերմոնդաչտում երեունվեց Հազարմարդովնրադեմ դուրա է գալիս Երուսաղեմի ն. Տրապոլսլ կոմսինենդությանպատճառով, Թագավորը դադարառնելովմի անջուրբլուրի վրա,չրջապատվում է թուլե. գերվում Քերի կողմից Հեւոո: դաժանպարտությունից է գրավումնն ծովեզրյա րանք) բոլոր քաղաքները ապաԵ-

որիբնակիչներին չի Թողնում կոտորել, ԱծրաԱաաա մայում վաճառէլ՝ տղամարդկանց Համար դիննշանակելով այլ

տասը դածեկան,կանանցՀամար՝ Հինգ: իսկ Հետո նրանք ե Թող վերցնեն իրենցամբողջ ունեցվածքը գնան,ուր որ կկամենան. նրանքայդպեսէլ անում են: Իսկանօշրքն կոմսր,որ գաղտնիկերպովմիաբանվել Հետ, Տիրոջ էր ՍալաՀաղինի մեռնում վողմիցխփվելով, Է:՝ԵվՍալածաղինը, Հարձակվելով նրա բնրդիվրա, պաչանջումէ նրա կնոջն բէրդը: կինը երենի մարդկանցից է պածանջում, պատանդներ գնա նրամոտ է դառնանրակինը: Վերջինս, նրանցներս ու

որպեսզի առ-

Հ

-

Մ ՄԾ.-ում՝ պասիվիչխանության:

նման են դաչնագրի մեծարանությունները ոճին,բայց իրականում "Այս

ն. դուրս գցում, որիցվանելով: կորումէ.նրանց գլուխները մեծ են: խննալով՝նրանք Հեռանում թաԼսելովԱլամանքի դավորիգալատյանՀամբավը,որ գալիսեր սուրբ դերեզմանի բոլոր քրիստոնյաների սգո գույժով, դեպիծովն է ուղարկում Հարյուր Հիսուն Հազար Հեծյալի, որոնք գալով պաչաբում են Աքաքաղաքը, եկ ինքըմեծ բանակով դնում է Հունաց աչխարՀը նրանցիցղրավում Վեռիավ՝ Փիքաղաքը: ն. բաղումայլ բերդեր (իսուղոլիսը:, Անդրիսնուպոլիսը է կոստանդնուպ եր որդուն վաններ: Նախապես ուղարկում քի վրա,իսկ մերոնքխառնվումենկիռ`` ՍաչակիկողմիցՀան լածվածներին նախանձից բորբոթվելով՝նրանցմեծ ավերաեն ծություններ պատճառում: ու

ու

ու

Իսկ կոստանդնուպոլանհցիները գթություն են Հայցումն. |

տալիսեն ոսկու Հարյուր, արծաթիերկու Հարյուր կենդինար ձրի անցկացնումեն զորքի ամբողջ բաղմությունը, որ վերցրելէին Բլախքիցշ բուլղարներիցչատ գանձերիՀետ միասիննրանցերկրներով անցնելուժամանակ: ԻսկԽլիճ-Առլանի որդիները,չլսելով իրենցՀորը, Ուճին"``Թուրջի օդնուեն թյամբ պատերազմում նրանցդեմ, երեսուներեքօր չծեռանալովնրանցից,մինչն որ կուռորվումձն իրենցթշնամիների օր Հոսովածեն մնում, որ տասնութ կողմից: Նրանք այնքան մինչն. անղի բերքիցբերաններըբանչեն դնում, կոնում" են սուն Հազարձի ոււտում, Կոնը՝ կոտոեգրավելով գամվաթ բումէ բոլորին այնտեղճատումի : եվ երեքանգասուրՀանդակէ ուղարկում Լեոնի մոտ, բայց չի Հասնում" Ի սկ է գալիս նրան: երբՀասնում է կոն,դրություն Գրիգո ու

ու

ու

լ

"

Քումբ: ՄՍ.-ում՝

չլսեցին:

ՏՈՅ

Թղթակցությունն ընծաների ու

լ

ՄՍ--ում՝

Վեռո:

'

ո,

ա

Փազաընծրը այժմ 4ոչԹրակիայի Վերիան. Փլլիպգուգոլիս (Ռուճելի): անանեն ..փումեն ԳարավերթաՖիլիփփի: կքու. ՎՕ.-ումի կքո՝ տեր,իսկ -. Մ` է 2'Բյախթը Վլածրն կանք «Վ: 8ւլածՀթը:ՈՑՋԸ

ն

""

ՄԾ.-ում

,

Ղ

Բ

Հ"

Մ0.-ումՐ՝

Հ"

Մ.-ում՝

Հ"

`

ստույգ են միայնմեր Հայրապետի Հետ.

ա-

Հ":

առա-

ուժին՝ զորեղ: իկոն: ն. է. նոտան անլ՝ կոտորեցին Մց.-ում" կոտորեցին այնտեղ: ճատեքին Մք.-ումԲ Հասաւ.

'

առավնրա մուտ: (ՄՍ.-ում՝ իջբն.էլ /իկոնէն՝էրը դուքս էլավ Իէ, Գոնյան կոնըիկոճիոնն

կոնից):

աու

ոս՝

դադար

.

Հ»

մենք

պատրխարքից, «ԹԵ հկանքմինչն Սիսքաղաքր ն այստծղ սպասում ենք թեզ»: Հավաքելով նր բոլոր մեծամեծնեբին՝Թագավորը (արդալէ տալիս|/գրուլթյունըի,ն բոլորբ (աց են լինում: Նա պատասխան է դրում, «Թե բախությունից Հինդ տարով այստեղ քո Հրամանով ուղում եմ մչակել Հայոց ն Հետո Հողերը ունեմ գնալ 2 երկիիը: ԱՀավասիկ Թագ վգեստ,որպեսզի օծես Հայաստանի Թազավոր նրան, ում կրնտրես»: ԵվբոլորիՀամարԼռելիկերով ասում էր: «Թե մինչեչանսնեմ եմ պարոնին|. սուրբՉեորուին՝ Գրիգոր չեմ ասի,Թե հնչ կա իմ սրտում»:Եվ պատրիարքին, գալով ե Հուն Սեյնկիաշ ծանծաղ գսոնելուՐ զորքն ամբողջ անցկացնում է գետով,բայց լԹագասվորը չի անցնում,այլ ասում է, որ մի փոքըՔնելու է դետիայն կողմում: են Երբխաղաղվում նա վեր է նրամեծամեծները, կենումն երկումղամարդկանց

չի կարողանում անել,որովծեւոմԼ նրանց վրա ամառվա մեջ անսովորձյուն է ւռեղում,է.

/երադառնում ճանապարՀչին: ԻսկԲելթեմուրը չնործակալ լինելովՔրիստոնյաներից, դրանիցՀեւոո սիրում ռլատվում է.քրիստոնյա

ու-

ու

գետր:Նրանցից մեկին ջուրըլում տանում է, օգնում է նրան, Թազավորը Բայց չի (աբոլանում պածել ն կորցնումէ Քիիստոնյաներին, իսկ ինքն էլ խեղդվումէ գեսում: Նրամարմինը Հանում, տանում են Սիս:Եվզորքիցչատեիրնավերով դնում են նբննց երկիրը, հկ Թագավորի որդին էլ մեռնում էԱբագնալու կլոոսեր ժամանակ: Բայց ն Քանիոր Անկլիզաց նրա Հեւոմյուս եկողները թաղավորը ն այդ օրերին գալիսեն կիպրոս լշելով անդլուն մնացած զորՔի մասին, որ պաչարելէրԱքան,նրան օգնությանծն Հապնում: Հեւ

մտնում

ու

եվ դրավելովքաղաքը՝ Սալածաղնի զորքից կուռորում տասը Հազար Ընտիր իսկ անձամբ մարդու, նիան էլ: որ յու-

են

բայիններին այցելությանէր եկել, առաջեն գցում է. (ուտորետանում մինչեԱսխալանշ, ամիրաներից չատերի 4եռքետանում են քը լով

զազելով՝

ծովիայն կողմըն թուրբերիցկորկին նրանցամբողջ գրավածը, բացի բի մասինասում էին, Թ6 դեռ չի եկելնրա Երուսաղեմից, այցելության ստոռֆումեն.

ո-

օրը: ՁԱ.Այդժամանակ ՍալաՀաղնի գլխավոր անձանցից մեկը գալիսէ Մանծկերոի վրան պաչարում այն,.բայցոչ մի բան "

Աոլեկյան Կիինիայի արեմտյան է, այժմյա սածմանի զերջում հկ Իչելին,

Հիշյալգետըկալյուկադնուն է, այժմյանԳյոքսուն:

Առկալան Գաղեստինի ասչմաններում Աս/(Մ0ն.-ուսԻ գզանվող Ասկաղոն

Խալոն) Քաղաքն է:

`

ու

մեռնում

է

չ

ու

ենրին:

'

Այդ ժամանակներում կաթողիկեցի Քածանա պատվելի (. օգավելով| Սխիլթարը1, /ճինանունովոմն պարսիկի աւտեղ4 ծաղգործությունից, բացատրումէ արեզակի լուսնի(ոավարման Այդստեղծագործության պատճառները: մասինասում Են, որ այն Հունարենից է սլարսկերեն Թարգմանվել, իսկ Հույները են վերցրել Ենովքի ոին ասում էր»Թեւսմարգարնությունից,

բեգակըբնությամբերբեքչի խավարում, այլ նրախավարման (լուսնիցէ, ծրբ մի կննդանակերպում պատճառը են արեղակն լուսինը:իսկղա լինում է չուսնինորելուՀանդիպում ածին, երբ հն ոստ այնտեղ Հանդիպում կոչվողԹանձրամպերը կոմ : Եթեսրանք զանապը2 հրարմուոիկ չենլինում, ապա դա խավարմանածը չէ, Թեպեւսոն. դա լինիլուսնի նործլու պածը,եթե նն՝ դրանքամբողջությամբ հրարդիմաց (ինում, ապա (րի խաէ ւռեղի վարում ունենում,հոկ եթե մասամբ, ազա ռավարում է միայն չեղ մասը:Իսկ այն մասը,որը մեղ է նրնում, (լուսնի պաոյանն է | ոչ Թե արեգակի ամանը, Բնչպնս որ եղավվեցՀարյուր քսանՀինգ Թի մեծ խավարումը: Իսկ(լուսնի խոսվարումբ լինում է (այնժամանակի, ճրբ(լուսինը) վեզ կենդանակերպներ ՀԵէ լինում արեգակից, իսկ ղանապնու ուստր |լինում:են| ւ նույնկենդանակերպում, մութ ամպերը Թույլչեն արեդակիցլույս ստանալ, երկրիԹանձրստվերն տալիս է Ընկնում լուսնիչուրջը, ն (ուսինը է: ԵթեՀավասարապես խավարում գալիս հն իրար դիմաց, է(ինում,հսկ նթե չեղ մամն.է Լրիվխոսվարում ու

ռու

ու

լինում,արեգակից է Թաքնված լուսավորվում մասը: Այսբոանը մչավելով՝ Սխիթարը գծագրերով այն փոխադրում է Հայերեն: ՁԲ. Այդ ժամանակներում առլրում էին Քուրդ ազգի ներ'

Մ0.-ում՝ Փռանյոթ:

նա

Մ0.-ում՝

Բեկթամուր:

Սույն Սխիթարի վերոՀիչյալպատվիչն է, է՛ս էջ 135: ե են ռառտը լուսնի Հանգույցներն Զանապը խավարման ծիրիվբո.,փ̀ոկ

չեռն այն է,

ուր

Հանդիպումէ

աստղը:

բառարանի

(Ըստ «ՄիջինՀայէրենի

զանառլը վիչապՀամաստեղության սլոչն Է, իսկռաստլր՝ դուխը(Հ. 1 չջ 207, Հ. 2, էջ 302)|։

'

կայացուցիչ) Սարգաի որդի Զաքարեի, նրա որդի Վաձրամի,

թին: (նո) չրջակաբոլոր ցեղերիՀամեմատ զորեղէր, Հաղնրաորդի նի վանե Սարգոխ որդիները՝ Զաքարե բչխանները, Թող: գաղթել էին Ձորողգեւտի բոնադատող, ննղություն սռվող տանջող: որոնք Իսկնրանք (Թագա վորներիմուռ, որոնք Ք ուչազնումեն պատասխանը, են Քը քանի որ ւեր ազրատունյաց Գրիգորի ազգից վախճանչին: Նրանք Հավատում ատո՞ վելուցՀեւտոաթոռն առնու է Գրիգորիսը, սինն. պատվիարժանանում:Նրանց որի Տղա էր կոչբնակությանտուն է տբրե վում, որին մեկ տարիանց բռնում Է Լնռեր ե: վումԽոչորնին, որովՀետ.նրանք բանտ Քաջ մարդիկէին,օրեցօր գզում: վ իջնելըվ նա փորում է բանտիցդո ւրս ելնել, Դարանո աճում էր նրանց պատիվն բայց աստիճանը: օրոք Թամարի պարանըկտրվում էն նա (ընկնում մեռնում է: եվ Հինգ է՛լ ավելիփառավորվեցին, |Թամարը) նրանք) նրանց տվեց ն տարիալթոռիննստում է Ապիրատը, Լոունն, 1. կարճժամանակամիջոցում ապա տերՀովՀաննե՞ լլեքր, որն ապատամբվել Ցինչատ բերգծը գավառներ. էր Լեոնի դեմ: Դրանից այսպես,վեց Հարյուրբառավետանալով՝ Լեոն թագավորը սուն Թվին է նշանակում կաթողիկոս |նրանք| դրավեցինՇիրակի տերԴավթինԱրերկիրը,վեց Հարյուր : ջակաղնումշ Եվ"այդ երկպառակությունից ՀաՀեւյոոՀազիվ Քառասունչինգ ԹվինԱնբերդըՀ, վեց Հար, յուր քառասունութ : են մաձայնության գալով՝ բոլորըմբաձայն պատասխան լիս Ճաքարիային, ըստ որի նա կարողէր կատարել սուներկու ը: վեց Հարյուր այն, ինչոր Լ3 ուղումէր, «քանիոր, ասում են, հնչ որ Հակառակ Թագավորիշ ն կարոր, այնուՀեւոն. չէ րսուրբ Գետարակքն Ձարեքըը ն է, գրքին, մերն այդ Հայրենի է նրանց սածմանը եկեղեցուավերումից անունը տարածվում ամբողջ երկրում: Քայց է խանգարվել»: Լոռեում է. Անիում, եվարնելքում՝ խաբվելովԹամար սոկարանում է Հավատիմեջն Թագուչուց, մեկ-երկու անդամչափաՀասմարդկանցժողովէ անում, բայց չի ընանՀաջողության մատնվելով՝ դերիէ ընկնում Խլաթում, բոայց ւնվում. «ռուզե, ասում հն, ամեն ինչով Հախնա ւծ եղբորարիական անվամբդարձյալազատվումէ՝ իր ղատերը Բժ վնությանտալովԽլաթիտիրոջը՝ՄելիջԱշրաֆին: է. ԻսկԻվաիսկ ՎրացԹամարթադուչու ժամանակՀզորանումեն նձի եղբայր մնում է իր սեփական Հավատի մեջ, սակայնցանկանումէր Տիրամոր Քրիստոնյաները, ն. աթեպետ|նա)գաՀընկեց է անուժ իրռուս" խաչի տոնըամսվա մուսնուն ն առնում զամ չաբալթվա է չժ օրը կատարել, ճրագալույցը լէեո Է չձանգցնել,կրոթուրթերից իխլած հավորներին դ ծրությամբ է) միս չուտել, ողջ լանձանց|թ |պլատվիրում թալանով: Ն րանից ծնվում է պան էն մինուճար մ ի արագ զավակ, ո րին կոչում Լաշա, բացօթյա իսկ ինքը թսանեպլատարագել դալիրնեմատուցել րանով րեթտարի բի սարկավագների Հ եւոո Թագ է: մուտ կրելուց միչոցով:Այդնսլատակով վախճանվում ՎեցՀարյուր է Լեոնի Հիսունյոլթ Թվին)աթոռիննստում է Լաչան,որինզորքը անուղարկում ով Փռանկների նրան, կողմիցօծվելէր Հույների վանեցգ. չի: «Թաղավոր՝ նրանառաքելով թագ, վեց Հարյուրքառասունվեց 24. ՎեցՀարյուր է թվին մորեխըավերումէ բա-. Հիսունինը ՄՍ.-ում՝ Լոռի: զում զավառներ: Այդժամանակ մեծնԶաքարեն Լ2 ավերում Հասնելով Դարսկաստանի՝ մինչն.Արտավիլ Առրժբղի վիճավը քաղաքը՝նրանցից (գավառը) դրավումէ Արագածոտնի մի մասը: ու

ու

ու

նրանք թուրքերից

ու

է

Արաբի Հո Դվի աաՀա«նՀն

տա-

Հիսու ու

,

իվանեն,

Լր ուծնը Հունական արան ՀԱՆՐ

ճաքարեն չնայած

օս

լի-

Սուլան, ին",որը Վրաստանը ու

ու

քոր

ու

"

:

Այսպեսէ

պեռջ էլինի:

00.-ում՝

ան

ՄԾ.-ում). էն4 թլում է՝

դա

Թաղավորանլատ

ն Գետարակք Ձարհքլմրդնրը գտնվում էն Արցախի Հյուսիսայինն

արնծլյան կողմերում: Հ

,

Իվանեն ե դավանանքով միաբանեց վրացիների ՀույներիՀետ: Ինչոգնես որ ննչքցյալների Հիչատակի Համարէ, այդպեսձչ

ԳԱԻ

ՀոգնորօգուտիՀամարէ:

բարքպաչտ ոզ)

ւ

1Նա ոչ Թե Դ

մականվանված Տղանէ, այլԳրիգոր Գրիգոր Ե.-ն, որբ իբոթ ն՛ Նա ձրեխաէր ն՛ տարիքով, Ֆան մտքով: կոչվեց Քարավեժ: Արքակաղնի վանքր,որ չինել է Լեոն Ա թագավորը, պլետբ փնտրել Սսի

սածմաններուժ: "

"

Հ

ՄԾ.- ու"

Ասլան:

Թամարթադուծու, որին

տարինստույգ

է

-

ՏՏ

-

՝

մերոնջ թաղավորեն

ԼՅ

անվանում,մաՀվան կերպովչի նչված Վրացպատմության մեջ: .

առնելով արյան վրեժը: Ըոո որում նրանց Քրիստոնյաների ղոթատները (ցենլովտղամարդկանցով՝ էայրելն Հրամայում նրանց զոծել այն իշխանների Համար, որոնքդգտեվում էին ա-

Նախճավանի եկեղեցիներում, իսկ ղուրանկարդացողներին մաշմեղական կրոնավորներին այն սուրբ քաՀանանե|զոծել) Ըի Համար, որոնքմորթվեցինԲագավանում, ճւ նրանցարյամբ ներկվեցեկեղեցուպարիսպը: Եվ այղ.կոտորածից վերադառոէ /(Զաքարեն| ( ապրելով նալով՝ վախճանվում ուղղափառ անբիծՀավատով:ն. Թաղվում է ՍանաՀին սուրբ վանքում, վեց Հարյուրվաթաունմեկ թվին, ԹողնելովՀնգամյամի տղա՝ ՇաՀնչած անունով( Անի կոչվածւռնրության ղեկավարուԹյան Համար)1, ռրին Խոչաքը՝ Իվանեի կինը, չուոռ: է տալիս ( )) : դեպիՔազկեդոնի աղանդը Եվմեկտարիանցվախճանվում է սուրբ ու սքանչելիվարդապեւո Մխիթարը՝ մալանվամբ ԳոչԳանձակեցին Թաղմեծ վումծր Գետիկ որ չինել էր Քուրդ 4նռակերտում, իչխա: նիՔրոֆորդու՝ Իվանեի ՆրաՀրամանով Հրամանով էլ եկելէր Կայենի այսպեսկոչվածՀին Գետիկ,որովՀեւոն.նա երկիրը: այն ժամանակ տիրումէր կայենին՝ Բերգըչինողի՝Հասան կայննացու ՀայրենիքիՀետ միասին: ՎեցՀարյուր վաթսուներեք ԹվինՀաթերքը» նրատերերը տալիսեն իվանեին, որովՀետն.մեռնում է երաիսկականտեԸԸ՝Վախթանգը. անժամանակ էին նամ նրա որդիները: մեռել իսկմյուս Վախթանգ Սակոյանցը՝ Իվանեի ինռան,Ներքին Թողնումէ երկուտղա՝ Խաչենի ւոնրը, որը փաղաքՀասանին, չաբարՋալալ-Դոլա էր կոչվում է Զաքարեին՝ նույն Ինքը որոնցխնամակալում Նառրա-Դոլային, Ա Իվանեն նրանցմոր՝ ու

՝

ու

ու

Հեւոմիասին: Հեւոոռ Խորիչածի Վերջինս երուսաղեմ գնալով

հսկվեց Հարյուր Շամքջորը: Թվին Իվաթւունութ վանեն գրավումէ նան. /րոտն1 մերձակադղյակները, Թել ոչ ամբողջը, ջանիոր երբ նրանտիրում էին Հայկազուննե զրավումէ

ու

նշանավոր բերդերըքառասուներեքն Հազար ձին, գյուղերը՝ Հարյուրը,վանբերը՝քառասունութը"", որոնց ավեբման սկիզբը դրվեցՀինդ Հարյուր Հիսուներկու Թվին՝ Մելիք-ՇաՀ

չորո

սույլթանի՝ մի երիտասարդ մատուվակի Հայկապատճառով: Թագակալի՞՝ անիմուտ Հնազանդության գնալու Ըմաւոռվակ ժամանակ նբան խ ատագույնս նեղում էրգինով, մինչը.որ նա ցուն

խոստանումծիր դատերը կնությանայլ նրաֆ, իրենց սովորության, դուռինՀանգույց անելով, ցույց է տալիսսուլթանին: Եվ մի Քանի օր անց նա պածանն ջումէ խոստացածը երբնախատինք է ստանում, նախանժձա մեծ բեկ է լինում վնրցնելով| զորք՝ ավերումէ երկիրը: մինչե որ ամբողջովին քանդվումու բնաջնջվումէ այն, որին Հիտռ տիրեցՀղորԻվանեն:

/

ու

ըստ Հին0.-ի Մ կ Ծ.-ումայն փակագծված Փակագծերը չէ:: Հին Գետիկ գավառումէ, Սեանա Լճի վերջում, Միափոր է որն ամերվել (ործանիչծրկրաչարժից, իսկ Մխիթարը չինել է ՆորԳետիվը Հնիցոչ Հեռու:

-

Հալթերքը կամ ՀայթերջրԱրցախ աչխարծումդտնվողբերդավանէ,

կողմում,այսինքն՝ Սյունիքի արեմումտքում:

բոտ

ու

Լ 2/2Այդ

նույնթվականին է մեր պատվավոր վախճանվում ն Լնոնը, Թագին է երկուտարի տիրումնրա մինուճար դուխսոԸը՝ Եղիսաբեթը, որին Փրանկների չին կոչում: Նրա Զաբել Համարամուսինեն բերումԱնտոաքի տիրոջորդուն՝ Փիլիզպին:Եվ դրովծեւոն նրա Համարատելի էր Հայոց ազգը ն վելի չատ մեծարում էր հրենը՝ Փռանկներին, է երդմնազանց լինում դրժումԺ ՀայաղավանՀայասեր իր ուխտը պատվական Թագը» արքունական. գանձերն պալատըը ուղարկումէ հր Հոր տուն: Այդ բանի Հետ չեն կարողանում նե նրանբանտ են Հաչտվել|:Հայողեչխանները գզում,4ինչն. :

ա-

ու

ու

ու

Ռրոտը Այունյաց ԾղուկդավառիՀոչագավոր բերդն

ն իչ Հայկազունները ՆՆ աներն Սյունյաց Տ աղնվա, ԵՊԲԻ

"

ՄԾ.-ում՝

..

ՄԾ.-ուսԻ Փսանութ:

բսաներեք:

ԻՈ

ու

ավաննէ:

սերված

ՔՐսմրվաֆ ախի ն`

Հայկի

ցէ-

ի

:

`

Ստեփանոս Օրբելյանը (գլ:ԿԱ)ծանուցումէ,

որ

'

ՄելիջչաՀի մոտ

ոն

Սենե-

ՔԱրիմթագավորն էր, իոկ մատոավը'ուն, Ծորթմանը, իսկ Սյունիիավերածությանսկիզբըդնում է 1103 Թ.:

Այսինքն՝ գոտու վրա Հանգույցանձլով:՝: Մ՝.-ում՝ Զարելխաթուն: Ր

ԳՐԿ

|

էլ,

նա

ու

այնտեղ մնալով՝մեռնում է մեծ չարչարանքով՝ բոսզում դովետոներ (Հզելով|Տիրոջը:Եվ մեծն Իվանեն, աչքի ընկնելով արիությամբ, գրավումէ Ջարեքն նրա ամբողջչրֆակայքը ն ապա օգնելով նը ազգական Վածրամին՝ Զաքարեի որդուն,

յո

իմա՛

արքունիպալատիսպամքներն դանձերը: ու

.

է: Եվ Հեթումի աղջկանտալիս են կուտտանդնի որդուն՝մեծածոգիՀանճարեղ պատանյակին, մարմնեղ,թիկնավետ գեղեցկատես պատանուն: Նրանց ոի նա

այնտեղմեռնում

են որոնք Խվչաղմ Գան կոչում, դալով Հետ: (թաթարների)եվ ծրբ մեբոն, թ

ձավ՝ միացա 4 նրան ձան Համար անզգո կծիպով գնացին նրանց վբա,անջատվելը վ` փախուատոի մատնվեցին,

ու

ու

պսակումէ կուտանդին սրատրիարքը, որը սուրբ ալթոորժառանդելէր տերՀովՀաննեսի Հետո, ժաձից վեցՀարյուրվաթսունինըԹվին: Նա պատրիարքությանը կոչվածէր ոչ Թե բամբ,պատվովկամՀարստուլթյամբ, այլՀոգուչնորՀներով, որիմասինվկայումեն բոլոր լեզուներով: Նրան4եռնադրելուց մել տարիառաֆ՝Հունվարիտասնըմեկին,ճաշիժամին,մեծ ծրկրաչարժ եղավ,ե. փուլ եկավգեդեցկազարդ եկեղեցին,որը գոոնվումէր Մչակավանքումը, չորս պատարադիչ զոՀ գնացինայղ մեծ աղետին:Բոլորը մեն զիչծր երկնքումտքանում էին նիզակածձն մի աստղ, որը նչանակումէր երկրիլաղաղությանխախոումը, ինչպես որ Հաջորդ`վեզ Հարյուր հղլավ վաթռունինը Թվին:Մուո քսան Հազարանոց այլազգի այլալեզու մի զորք,կոչված Մուղալ ն. Թաթար անունով, Ձին Մաչինշերկրից: չարժվեզ Աղվանքիկողմերիցդաշտավայրնրով եկավ, մտավ 4 Գուգարաց հրձիրը,կոտորեցբոլորին,ինչ որ կենդանիգտավն. փութով ա-

ու

ա-

ու

ու

Մեծզորքով վերադարձավ: նրանց Հեւոնից Լաչան ընկնելով՝ նրանցՀասնումէ կԿոոման դեւոիմուտ ն պարտվելով նրանց

կողմից`փրկվում փախչումէ Իվանեի Հետ միասին,որի էբիվարիչիլը (րում է ինչ-որ իշխանն նրանզրկում երիվամեծ բից: Բայցերկրիտեր Վաչրամը քաջությամբսաստիկ կոտորածով գնում է իր ծրեսըդարձրած կողմըե |Հասնուժէ| ու

մինչն. Գարդման՝ չիմանալով ուրիչների փախուստի մասին:

Վճց Հարյուր յոթանասունմեկ թվին նրանթցանկանում ծին այնտեղից վերադառնալ, բայց որովչետն նրանցսուրՀայաստանն Վրաստանը Հանդակները գտան կազմ մ. այդ լուրը ւռեղՀասցրին, պատրաստ նրանքչՀամարձակվեու

ու

ցին գալ, այլ այնտեղից դարձան գնացին, ուր որ գնացին: նույն տարում մեծաթանակ մի զորք, անջատվելով Հոներից, ու

:

(ՄՍ.-ում՝ Մչկաղանք) Սջավավանըը գանվում է Գուդարջիկողբովոր գավառում: Մոնդոլ կամՄուղալ տոծմիբնակավայրերը բուն Ձինաստանում չեն, բայց

նրանիցէլ չատ Հեռու չեն: անունովեն կոչվում: :

Հետ՝ խառնվելով Թաթարների

այդ

երկու ցեղերըմի

ու

որոնցիցչատերինսրի բաչեցին,փառավոր բանտ գցեցին,նրանցՀետ ե Գրիգոր" իչխանին""'Խաղբակի որդուն ն նրա արի Քաֆ Դառլաւք անունով ԽաՀատակին, որիվրեժըՀաաջորդ տարիառավ մեր զորքը՝ մեծ բնաֆնջելով Խվչաղի մասը ա-

բոնեցին գատներից չատերին

ու

եղբորորդ

ու

նրանց՝ Վարդանաչատի երկիր» վերադառնալու ժամանակ: ՁԵ. Իսկմեր Թվսկանության վեց Հարյուր ժոթանասուն չորս թվիվերջումԽորազմճ ճրվու որդինծըը,պարտպեչաՀի լով` նեղվելով(Թաթարների կողմից, ինչպեսասում են, ձրվու Հազարմարդուվ Ազլպարական երկրիվրայովգալիսհն Հայոց գրավում այն ն. լայնատարած Ոստանը, դաչտր լցնում են վրաններով: վրաՀ արձակվելով՝ Նրանց մերոնք սլարվում են, ն կորչում են չատերը ու

Գառնի գյուղաքաղաքիմուռ,

ԱԱ

մասն

աը

մինբարկությունից՝Իվանեի նոլ րի պատճառով, որ գործեցնրա :

ԲԵՐ

ու

մեծ

դեմ առտվածաԻվանեի

անծանոթչարություն

ՔանզիՀրամայեց կինր ""

դվչաղըկամ Խվչաղը, Վ0.-ում՝ Հատվածնալք՝ անջատվածները,

ք

։

խժչաղը, բափչաքը խազիր-թալթարա տոչմ ձր: իսկՄԾ--ում՝ բաժանվածները, Հարվածեալբ՝ խփվածները: ԼՈՐԴ

|

ՍույնԳրիգորը Խաչեկի էր, իակՆրա իչխանն

էր: Վասակն ՄԾ.-ումԻ Իչան: ".

՛

ը

ւ

"

|

եղբայրըԳ̀ասլաբի՝ Հայրը,

:

ն

|

ՏՐ

է

Վարդանաշատի քրկիրըկուրէ. երասխ գհածրի խառնարանի մեչնընկած անլյուննէր:

լ

/Սորազմ չածը ՄուՀամեդն է, իսկ նրա«բդին՝

տ

Մուչամեղ, Հճլալ-յուոդ

( Ադյպարական) Ատրպատականի ն. զրայովեկավԱյրարատ գրավեց

նը, որը

(ՀայոցՌոտանը): Դվինը Նրավրա Հարձակվեց իվանեն Վրացն

Հայոց զոր-

ձայնըխուճապի տեղընդունելովվիաուղղված խրախուսական խոտի դիմեց զորթիաճիցչատերըգլորվեցին Քի

որը

իրեն

ն

Գառնի 4ոլլիանդունդները

կործանվեցին: Հ

ՄԾ.-ուԻ

ու

որանալ՝ չրֆապատելով:

Հին 0.-ն ավելացնումէ՝ արենլիցզօրացն . յդպեսէ Հիոլոայնոյ|ա

ՄՍ.-ում)՝Հյուսիս-արնեելքի զորքերիկողմից: "ո

ՄԾ.-ուբ զոբ գործեացՃա՝

որ

նայ

գործեցնա:

Պղրկեչտանունով մեռած

մի երեցիՀանել դերեզմանից,այտեղումչուն մորթել՝ չատ ուստավորներիայնտեղ Սակայնայդ տեղըմեծարեցԱստված՝ պատճառով: դնալու1 ելու վբալույս իֆեցնելովԲջնիՀայտնիբերդաքաղաքում,որելնելով մի բանսարկու տեղ որ եկեղեցուՀիմթերըգցեցինք, մարդուխութերից,որին չանթակեզարեց Տերըայն գիչերը: որիցերեկընման դեպքերտեղիունեցան: եր Հաղթական հոկ սուլթանը: ՛ փառւբից ոգնորված, ուռքի է չատ տեղերէ. ետ դառնալովդեպիԴավրեժ՝ տալիս տակ մեկ կողմը,դեպիՏփղիս տարիանցգալիսէ Դագդաչտավայրերի ք բազում ոճիրներ Խլաթի դործելով՝Հարձակվում վրա: Փրանա գնում է Հռոմեական ն Հարստանալով՝ այն վելով Ալ«դին նրազորքը մեծ կոսուլթանիԼ. ՄելիքԱչրաֆիվրա: Այդտեղ փախչումէ Մուղան՝ բուստ է կրում, ն նա քիչ մարդկանցով ն անասունների բոլոր կարիքներիՀամարամենամարգկանց Հարուստ դաչտր: Այդ ժամանակնրավրա է Հարձակվում Թաթարը,որը նրանդրանիցառաջ Հեռացրելերիր Երկրից, ն այնտեղից է մատնում դեպի Ամիթ:Փախնրանփախուստի չելիս |նայ մեռնում է պլատածարար. Թաթարիսրո՞վ,Թե՞, ասում Մեգ են, ժ ինչպես ի ց ուրայի ններ,մեկի4 եութով, ոիի բճա՞ նա տարիքում,ն նա վորներիցմեկին սպանելէր երիտասարդ նեղացելեր այդ բանի Համար,կամ էլ նրա անվերջ արչա( Հայտնի Ա .ն այդ ձեովանմեղ վանքների՞ պաւոճառով,մարդկանցարյանվրեժըլուծվեց: ԻսկԹաթարկոչեցյալը:որ վեց Հարյուր վաթսունինըթվին եկել եր բիչ մարդկանցով, ցանկացավ վեց Հարյուր վերադառնալ թվին, մեծ Եմ բայց չձամարձակվեց: եվէրեն իրեն միազնե միացնելով զորքիմեծ բազ մություններ ե առաջնորդունենալովՁարմաղան անունով զորապետին՝ վեզ Հարյուրյոլթանասունչորս՝ Թվին նա գալիս է չածաստան է այն մի Քանի Գանձակ Քաղաքը, պաչարում օթ գրավում անողորմաբար կուռորում բոլորին, բազիմատոբել ու

այդ

յոլթանասունմեկ

:

-

ու

ղաչ տղաներիցէ. այն կանանցից, որոնց Հավանումէին: եվ մտնում էն դրանիցՀզորանալով՝ Թադավորություծը, գավառների անվանիւռեղերն ամուրբերդերըբաժանումեն մեծամեծ իչխաններին, որոնքնոյինք1էին կոչում: Նրանցից յուրաքանչյուրը,գնալովիրեն ընկածգավառների, դղյակները, իկույնտիրումէր դրանցորպեսմերմեղքերի՝պատուծաս:Ձաղաէ Լոռե Քաղաքը ն Թա նոյիննառնում այրկողմերումեղածգա-

Վրաց

ու

վառները, Դոլալթա նոյխնը՝ Կայեն Քչեցին երկբերդը որտեղից ,

բիտերԱմագինշ, մեծնՁարմաղանը կարսն նրանց Անին, մերձակայքը, Ղատաթա նոյին՝ Զարեբի՝"""',Գետալասկթ Վարդանաչատի Խոյինն,իր բաժնիմեջ կողմերը: Իսկ Մոլար նելովմեծ իչխան գավառների Վածրամի) բերդերը, նախՀնարա մտությամբ գրավումէ Շամքորը: ՎաՀրամը իր Աղբուղա որգու Հեւո փախչում է տեղիցտեղ,մինչնոր լռում է, թե կամավոր Հնածն: զանդվողներին նրանքներում Այնուծետն. գաղուգրավում է նրանցաոած դղյակներնգավառները, հրենց Հայրեորոնք նիսեփականությունն էին: Թալթարները գրավելէին այղ բոլո'

ու

առ-

ու

Ֆավուչը, կածարեթը Տերունականըճ, երգնանքըմ, Լնոյինը, Ը ավելիճիչտ (ՄՍ.-ում՝ մոնդոլերքն չտ նոյանը նութն| նոյանը փ է դոլերեն Ճչանավում նջանավկում Ր` ըը՝

բյուրաետ: (Ըստ «Միջին Հայերենիբառարան»-ի՝մոնղ.ոօջգո,

ոսջաոյ

«իչխան,զորապետ»(Հ. 2, Էջ 196): ՄՍ.-ում՝ «ի պատուծատ մեղացմերոցանչավից»՝ մեղքերիպատուծառ: հաջո"

"Հ

ՄՕ--ում՝

Հ»

Տու

պրակ.

դր որպե

"

Դուղադա:

ւ.

ՄՍ.-ումՐ կայան ամրագույն

արգո:

Ն

ամսաչման

"

|

եղբոր՝ Ավագրմեծն Զաքարիայի իվանծի«րին էթ: . ԳԸ Քարխայի եղբոր էի էր /0.-ում՝ Ջարմլան: ոլ

Ր

«Գաօ»

ՄԾ.-ումԻզկողման»չորեքնան՝չորս կողմերը: Վազրամբ գարք Տավուչիաիրոֆ՝Ջարարիայի որգինէր, հաչել իչխանների խնամին,Աղվանից Թագավորների կյուրիկյան ժառանգը, որոնք(կալվածքները ատորն. Հիչվածներն էին: Տազուչբ,ՏայուչըկամՏաղուչը կոգմումէր, Ոսոիք աշխարձի Հբոաիսսյին ՀինՏուչթատակ գավառնէ: նույն Տավուչգավառում, բայց բուն տեղըՀայտնել Կածարմթը չէ:.. .

-

ու

:

Հին0.-ն ավելացնումէ՝ ի նչխարսռսկերացնորաայդպեսէ

ում)"նրաոսկորներինչխարթներին:

նան

ՄՍ.-

՝

Հին 0.-ն ավելացնումէ՝ զոր չկարացտանելզպատիւՀայ թածանային ոչ կարացտանելզպատիւՀայադաւան ւորը չկաՔաշանային) բողացավտանելՀայբաչանայիպատիվը: ՄՍ.-ում՝ վեց Հարյուրութսունչորս: /(ՄՍ.-ուսԻզոր "

,

:

.

բնրդը կոտման դաչտում է, ՈւտիքիԱղստնգավառինմոՏերունական տիկ,այն վիճակիմեջ է, ոթնայժմ գետակիանունովկոչվում է Հասան-ժոր: ՛ երգեանքը կամ երնվանքբ(Մ0.-ում` երգեվանքՏավուչգավարում զոնվողբերդ է: ծ

13-129

Մածնաբերդրո» որը Կյուրիկյոոնց էր» ՆորբեբԱսխարթանն

թաղավորազն Վառակինն էր» Քավազին» դլ» անառիկ ամրոցը,Պագանվանիբերդը ն Գաղիկշլթազավորի բաղրմկարդածգավառը,որչոեղզւոնվումեն Հռչակավոր սուրբ խաչ վանքըն սուրբ Սարգիս զորավարի անունովելեղեցին՝օրՀնբված սուրբ վարդապետ Հայոց Թարգմանիչ Մեսրոպի կողմից.այն գտնվումէ Գագ ('գավառի) սկզբում ն. նայում է լայնանիստ լայնատարաձ դաչտին:Թաթարները գրավել էին ն այլ ամրոցներծ, գյուղեր, աղարակներ,ն այդ բոլորը նիանցձեռքն էր անցելնեղ ժամանակ առանց աշխատանքի որը

ու

ու

որ Տիշոֆ չարչարանքի, որոլեսգի մենքիմանանք, 4եռւքն

ու

աշխարՀը

էր, որ մեր մեքաչքերիառաջտվեցօտարներին որպեսկերակուր": ՍՈ" ՁԶ. եվ սկսելովիրենցսրբություններից ն նեղորբերից վելով պիտույքների,առավելապեսֆրի պակասությունից՝ է. սիզազան, արդյունավետՎանաՀամբավավոր, կան՛ անունովվարդապետի Քարայրը: ամրացելէր նա որոռել ու

Հանձնվում

'

լՄոաֆնարնրդը Տավուչումէ, ԺՔ

վայինէր

դարում:

`

որը

Կյուրիկյան արքայազունների աթոռա:)

1:

զոոնվումէր

Հառադ-ժորի կողմերում: Քավազինը կամ Գավազքնը Թուրջերըկոչում էին Կփվերզին գոպ. Թում է,

էր, զագաթին՝ Բերդ:

որ այս

որը

ր.

ծա-

ճոթ թադավորներից ավելիառաջէ Խրել: Հին 0.-ն ավելացնումէ. «է գայլ ամրոցս,ն. զայրն վիմափոր՝որ կայինի մայրիսն ծործորսն է 4որավո գաւառաց, գեղիցե ագարակացՖ է (այդպես Ֆան: ՄՍ.-ում)՝ ն այլ ամբոջներ, Քարայիբ, որոնքգտնվումձին գավիմափոր փաների,գյուղերի աղարադների անտառներում, ձորերում ձարասկնեու

բում:

ՆՐ

Հին:0.-Նավծչացնումէ. «ընդ որս՝ն զաղիտաւորն զայն ն. զգայթակղծցուցիչն տխրաղունից, նախթան զասացնալաղ» այդպեսԷ Ճան. ՄԾ.-ում|՝ նրանցՀէ Լուն այն սվերագույն զայլԹազղեցուցիչը, նալեբանայդ

ցավալին ու

ասվածները: ՛

:

ն

Վաֆական Հովաննեսվարդապետը վարթովու գիտությամբ առաքինի ՀռչակավորՀելինակնէ ժգ հրը եզժլ է մեր Հեղինակին Կիբակու ՑԻՔ:

ա-

ու

ու

ԵՐՐ

Գագիկը Քազրատունյագ բոլոր կյուրիկյանց ե

ու

ու

ու

Նորբնրդր արթայազունների մյուս աթոռավային էբ, որը

Քարաբլուր մբակտուր ճինժ

ն. չտտ այլ գաղթականԷնքըյուրայինների:իր աչակերտների ները Հետ, որոնքապավինելէին նրան,որոնց Համարքրիսնրանցազատոսարար նվիրելովիր անձը, գերի է դնում տում:եվինչ-որ ժամանակչրֆելովբոսրբարոս ազգերիբոսնաորոնք կի Հետ՝ նա վաճառվում է այն ջրիատոնյաներին, նրանչգնեցին Հրեաների էին բերդում: Նրանք դտնվում Գաղ նման խայտառակ փառքի մաՀվանՀամար,այլ տիրանման դատության Համար (ՀիսունդաՀեկանով,այսինքն՝ Տիրոջ Համարտրվածիցավելի: Տիրոջվաճառողնայնքանժլատէր, ՀեԴրանից այնքանէժան թելթե, որինինքն էր արժանի)1: էւ Ասւտոծու ւո առբելով ես մտասնչինգ Հօդումո ւռարի՝է փառս չատերի,բազմաչարչարճգնություններիցՀետո Րվանական լոովախճանվումէ աշխարՀիլուսավորիչների վարդապնոր) րանում,յոլթ Հարյուր թվի մարսի տասնութին,Հին տոմարով ղույգ արեգամսիտասին,մեծ պասիչաբաթ օրը: րստ կարգի՝ 0 վրենդի ժամանակ,իսկ ըստ նրա եղբայրներիՀիշատակի Հայրապետի Հիչատակիժամանակ: մեզԵ̀րուսաղեմի կյուրեղ կատարվումէ նրաւոնը, որը (վերին Վերին Երուսաղեմում լույսի որդիայդտեղիցսկսածնրաղավակների՝ Ֆրուսաղեմրը) նրափեսափայփայողնՀը՝է փառս ներիտոնըկատարողն անմաՀ Թաղավորի, նրա Հոր ն սուրբ Հոդու:Նա /Ձ Հիսուս թողեց այստեղ`իր աչաիր քաջ անվանՀարյուրապատիկը կերտներիմեջ ն եկեղեցուգանձերիգրքերում,որոնքամբարեցԱստծուչնործներից"ո էր Հատակմտթից: Է. Արդ՝Հայողվեց ՀարյուրութսւեՀինգ Թվիցսկսած մինչն յոլթ Հարյուր տասնչորսթիվր, որի մեջ դտնվում ենք Բ"Ու իՀ մենք,թաթ արբների ցեղի222որ արեցպետությ ուններ, են մեծ Հեւո, ծովիայս կողմում (այն խանությունների որոնք

գարում,

:

ո

այսէ) Պարսկաստանի, Հայաստանի: վրաստանի, Աղվանքի, Հետ ուր բնակված կայսբության պեսկոչված Հռոմեական ն էին Հայեր, Հույներ,տաճիկներ Թուրքմաններ ասորիներ, են նմեն ի գրել մեր փառարբա մանրամասնորեն այդ միասին) մեր Հայրապետ, Հորը ված Հայրվանական վարդապետն '

ու

ՄենքչՀամարձակվեցինք վարդապետը: Կիրակոս դեպքերըերրորդելկամ ավելի ծավալել,այլ Համառուռ ք նչանավոր կերպովՀիչատակեցին դեսչբերի գործերիկաՀամանման

այդ

ու

"ւ

չկան): Փակագծերը բատ Հին 0.-ի (ՍՍ.-ում փակագծեր

ման `

տարման ճ րումն մեր աչխատանքի, տարեձթվերը՝ «կ չառ ժամանակների դեպքերակսեցինք անկատար Թողեցինք՝ այնգրողների պատկառելով որոնց վերնում պատվից: Հիչատակեցինք, Քանիռր մարդկային խոսքն միտքըչեն (արող պեղել ՀիչելուՀամար մեր Հանցանքների, անզգամություննեըր բաղում մեղքերի նան Աստծու առատությունը, ինչպես արդար դատաստանի վրեժիՀատուցումը, եթե մանավանդ. ծնտրավոր ԼինիԹել Հատուցումները, մերչարիքների Քանակբ ոչ ամբողջությամբ, մ որոնց Հաղթեցին են միչտ Հաղթում Աստվածային գթության Բո խորթերի անանդունդների դունդը ն անբավությունները: Աստծուն չնորՀք զորուԹյուն, փառք պատիվ,օրՀնույթյունգոծություն անՀաու

ու

ու

,

ու

ու

մար

ու

ու

Հավիտենականությամբ բոլորի յուրա-

անսածման

ու

Քանչյուրի, տնսանելիանտեսանելի արարածների կողմից, որոնցիցյուրաքանչյուրին. կասվիամեն՝ անապառ, անեղը ու

ու

Աատծու անվախճան միջոցով: Հայոց վեց ԶԸ. Արդ՝ Հարյուր իննսունմեկ ԹվինԲաչավ՝ նոյինը՛փոխարինեց ն. Զարմաղանին գրավեցկարին թաղաՔԸ՝ այնտեղից Քչելով մեծատուն առտվածապաչտ Ա //Ա մարդուն՝ նր ազգականներին՝ Ումեկին, օլարոն ՀովՀաննեսի որդիներին, Մոեփանուին նրա Հինգեղբայրներին: Իսկ նց Հարյուրիննսուներկու թվին (գրավեց Հռոմեական կոչված ամբողջաշխարՀը, անվանի Քաղաքները՝նախ Կեսաբին, ապա որոնցԲնակիչներին նաստը, չկոտորեցին, որովՀետն. նրանք չուտ Հնազանդվեցին, այնուչետմ.՝Եզնկան, որի բնակիչներին անխնա կոտորեցին գերեցին, որովՀետն նրանք ն. չ( Ավերեցին) դիմադրեցին այլ աչխարծներ գավառներ, որտեղ չատ բնակված ավելի էր.Հայոցվչտաւոես, ել ազգը: Այդ ժամանակ ՀայոցԹփականության ՈՂԲ (փեզ Հ աոո իննռուներվու) Թիվն էր, ծրբ լատ այլ գործերիէլ (Տղան/՝ արդյունքները, որոնք արժանիեն ոդբերի արտաու

ու

ու

ու

ու

Այոտեը մերընոիրզվնակիբնագրում պատմությունը գերանումէ, չո(որբկա նան ՄԾ.-ում) է: բունակությունը ՛

ՄԾ.-ում՝ Քաչու:

Հնագիր օրինակից

ս

.

Սւմեվիաէրունդենրը էն Հիչասցավվեւմ Ձորագետի վանքերի

արձանա-

նրաորդուանունը դրություններում, ՀարՄանազկերոցի էր, որը Հարուստ վաճառական ձր Գարինում:

ան

սութնծիի ոչ միայն այլն ոչ բանականնե բանականների,՝ լեռների դաչտերի որոնք կողմից, սրյամբ ոռոգվեցին արտասուքով:Նման ոչբը կիկնվեցնան. վեց Հարյուրիննսուն նութԹվին,երբ Բաչուն ավագանին Ձմացան ԹադաՎրաց ու վորի 1. իչխանների ամբարտավանության ապստամբուԹյան մասին, բոնեցինԴավիթ Թագավորինայլ մեծամեծների ն մաՀվանվճիռ կտրեցին,բայց վերիննախախհեաժ Թյան չնորչիվ նրանքմաՀից ազատվեցին: Սակայն Հչոսոեր ն կոտորեցին ղճրեցինանթիվդյուղեր ագարակներ, Հայ կանանցխայտառակեցին բասյց ավելի չատ Հայաստանում, ու

ու

ու

ու

աոնում:

:

Վեց Հարյուր իննսունինը Թվին.մեռավԱփագր՝ Իվանեի

`

որդին, ն թաղվել ՉղնձաՀանքումմ, իր Հոր մուտ. նա պլարե վեչտ:կտրիճ աղոթասեր մարդչր ԺԲ" ՁԹ. Յոթ Հարյուր թվին Հարցբարձրացվեց Հոոմի մեծ պապի կողմից, որը գրեց բոլոր քրիստոնյաազգերին,թե սլետքէ ամենասուրբ ՀոգիԱստվածը խոստովանել Հորից Որդուցբխած: Դա Հաճո չեղավ ասորիներին,Հույներինն. վրացիներին, բազի Հայերից,որոնք աստվածամերձ Վանոական վարդապետի միջոցով քննեցին առաջին օրբերի դավանությունը՝ տան հրենգ «:Համախոչ երեծլիու փառսեվո մարդկանց`ԱԹանասին, ԳրիգորԱստվածարանին, Գրիգոր : ն նյուսացուն, 5" Լուսավորչին Գրիգոր այլ որբերի: Ղ. ճոթ Հարյուր մեկ թվին մորեխեկավ Հայոց վերիֆ Խշն վնաստվեց խարբՀը չատ գավառների Ցոլթ Հարյուր երեք՝թվին Մանգուղանը Հրամանօովեց անունովերէելի մարդու Արղոն"" միջոցովիր իչիշանության տակՀամարելՀնազանդված երկրներըն "Հարկեր գնել ըստ մարդկանց գլխաքանակի, բացիկանանցից, զառամյւ|ծերունիներից մատղաչերեխաներից: Յոթ Հարյուրերերթվին ՀայոցՀեթումՔրիստոսմանը արՔանգնաց Ձանդղ մեծ Թաղզավո ղանիՀամազգի, Հյուսիսի ՝

ու

:

.

:

ս

ու

գանվում

/(ՄՍ.-ում՝ Պլնձավանթ| Այդ Գղն4ձածանջը էՍոժխեթի ու լժռանվրա, Տաչիրջի միջն,ուր եկեղեվի Ծորոփորի վանք

ու

-" Զաքարիայիիվաննի իշխանությանժամանակ:

՛

ու

"

""

ՄՍ.-ուիԻ յոթ Հարյուր 1/ք.-ուսԲ

Աբղուն:

երկու: ո

Մ

Լալվար

էին"փառւուցվե

`

մուտ,հոկ այնտեղից՝ Բաթում մոտ նիս Մանգու դանի 4ից մեծարվեց ն բատ արժանվույն մեկ տարիանց Թյամբվերադարձավ հր արքունիքը:

Սարո կող-

տանում

հին այն ծկեղեցականները, որոնք բոլոր կողմերից գնում էին Քրիստոնյաների լեզուներով խաղաղություն չորս Թմին Հարյուր որը ոնում էինԼ1 ուրախությամբ փնտրելու, Հուլավուն՝ զ անի Մանգու պարգեներով Ըը: անթիվզորքով մեծասասւո իշխանությամբ եկավԴարա- վերադառնում: կաստանի, Ասորեստանի, Յոթ Հարյուր Հինգ Թվին մեռավ Հյուսիսիմեծ Հայաստանի, Վրաստանի, Աղվանկուսակալ Ք/ Վրա: Նախեկածզորթին ամ ԵՎնույնւռարում Հրաման Բաթուն: նրա որդիՍարդախը եր ովեց՝ ղջ Թունավոր՝ մուքյամբգնալՀռոմքավան (եց իր եղբայրների աշխարՀը, կողմիցնախանձի որի պատճառով, որովՀեւռեւ Թողեյին վերին աշխարչըշ,սավկապված աՀից ն ն Հոր կողմից Մանգու գնացին ղանի Հավելագրով ի չխանությունը ամբողջ միջերկրայք, մինչե ծովը՝տիրելով մաՀըմեծ սուղ պատճառեց այն երկրն քրիստոծրին. նրանէր Հանձնվել:Նրա որոնք Հռոմեական կոչեղյալ րնայ նյաներին, սուլթանների որովՀեւոլ. հչխանության կատարյալ էր Քրիստոնյա տակ էին: դարհոլ մեծն Հուլավուն իր գալստյան նույն տարում,յոլ Հաձավ չատերի փրկությանսլատճառը՝յուրայիններից .Բյուր չոր» Թվին, գնաց ՍլչեդթիԱլամուղ տարներից |չատերին) բերելովՀավատքի: կոչվածէրկիրը, Գրանց այն, Հեռացրեց ՂԱ. Յոթ Հարյուրյոթ թվին գլխավորին, որովՀետ նրա Հուլավունդրավեց թաֆն առաջ նրանցզորքը պաշարվել ու բաղդադը, այն Ճափրխամայելացու՝ նեղ վիճակիմէջ էր կողմից կառուցվելուց անունն ձր դլի/ավորի նրանց նոյին: եվ Հուլավուն Հինդ Հարյուրտասնյոթ տարիանց, ՀայոցԹվականությա իսավուր քրբ այնտեղից վերադարձավ, էր մոտ կանչեցՎրաց Հարյուրիննսունչորս Թվին: |Բաղդադը) Տիդրիսգետիավիին Թագավորինաշխարձի |. ծ, ինչպեսասում են, Հին Բարելոնից մեծամեծներին «իրով պատվով յոլթ օրվա ճանապարծ՝ Ընդունեց բոլորին,մանավանդ սպանեցնան խալիֆին,որի Քրիստոնյաներին, որովՀեւոե. Հեռու: ՔՐ 4եռթով իր առաջին ճինը՝Տողուզ խաթո 3, Քրիստոն, ւ. էր`բոտ նունըՄուսլթասը էր:Լ1 փրկվեզին այնՔրիստոնյաները, սոբականկրոնի,ոլ ոնք են ննստորականներ կոչվում, սակայն րոնք Տողուզմեծ թ ազուչու ցանկությամբբաարծխոս (Տոլուլ խաթունը)տեղյակչէր երանցաղան Քյամբ արում էին այնտեղ: արմա սիրովմեծարումչր Քրիստոնյա 1. Եվոր խալիֆըՄաՀմեդի ցեղի Հաջորդնէ Համարվում, ամբողջ ժողովրդին աքազա Հանչումէր աղոլթնլ,ինչպեսանում երնացՀայոցվաթսունԹվին, ն Հետնորդն էր Հենցինքը՝ Հուլավու ա պրեք մինչե յոթ էլդանըշ:Եկնդնցածն կտավեվրան էին ման գուր յոթ Թիվը: ԵրբԷլան Հուլավունվերադարձավ ԲաղՓետ, է. ժամՀչարի ձայնով, պատչաճաղոթքներով ԹՎիցսկսածերկու դադի ց» նույն պատարագ ավերում տարի պրաչարվե Կոատուցելով՝ անընդ տաշտամունք Մուվարկինը"""՝ էին կատարում Մարտիրոսաց քաղաքը, որովձնաննչված թաՀանաներն սարկավագները, ե որ այնտեղէր, Հակառակվեց ազատ սուլթանը, ներո,/ գործում Հուլավուի որգիԻսԴ'զրոցենը ուսման մանուկների մուղինշ,փակեցքաղաքը մարտնչեց Համար:եվ այնտեզ նրադեմ, որը Էդիլնեբի եղիցէր: որը դրանով Աստծու նյուդարձավ Ռու (հանըՁինգիզեանի բաիկության առաշննկՏույի որձի էր, Հոնաց փոզմէրի .

հզբայ-

ու

ու

բազգրավեցին

(նը)

,

ու

գալուց ընկել.

ու

ու

Դավիթ

Հուլավուն

ա-

ա-

ո-

|.

տ Բին: յոինբն՝ Է.

Հ

:

Մեծ

նրանց ճարյուր

Հատ

ու

էին Հանդրս-

.

-

Հայթը:

Տոզուգ ՄքատՌաշիդ-էջ-գինի՝ հութունըԹաթարական «Ճերայլիգ տոՀմից

ձր,վ խանիորդիԻքուայի դուստրը:

Իլ-խան Թաթարծրեն նչանավում է

որնէ ծրկիիզամգավառի Թագավոր, Հպատակ թ աթարավան մեծ խանին,որինԽաքան ձին կոչում: Հուլավուի ՀամարԻհլ-խանը անուն: դարձավ սեփական

ու

ն

"

ՄԾ.-ուսի

Ձավրի իմայելցիների կոզմից: ու

Բաղդադը չինել է Ջաֆարէ Մանսութը, Տիրոջ762 թվին, որից Հետո «ինչն.Հուլայու խանիկողմիցգրավվելըլինում է 490 տարի(ՄՍ.-ում՝ Հենք

տասն Հինգ

Հարյուր տարի),այսինջն՝1258 թ. վերջինլալիֆն եր Մոաթազ|. ոչ Թե մը, որը խեղդամաՀարվեցխանիՀրամանով ձեռքով: '"

.:

.

Մոաթասար: ՄԾ.-ում՝Մուվարղին: Րոատկիրակոս ըստ մոնղդոլների՝ ռլատմիչի՝ Զիասմութ, Իչմութ: ՄՍ.-ուտ

:

:

:

Թը»որովՀետ. սլաչարման (ազար) նրան սուրբ է. ժամանակ նասուն,ապա աղքատ մարգվանց, անսուրբ մ ապա Իրենցից ծնվածների միմյանց,ում կարողանում չին:Մինչ անդամ երեցների ավագն գլխավորը, որ այնտեղ էր: կատաղի որկբատապից գազանացած կերավժուրայիններին լլ խոստովաարուն գրծցԹղթի վրա Հույս Հայտնեց, որ մենթկտեսնննքգիրը ողորմություն կզոնենք ողորմածից, այսինքն՝ այս.մերբնությունն Եվինք, հրեն ստեղծողից: ու

ու

:

ու

Հեւոիւայնտեղի լեռների չրֆակայքում Քարայրեր. դերբուվն ներ կան, ինչոր նա սիրեց, այնտեղ եր սրտիուկառուցեց ղածով: նա որոչեցթաղուք չինել, որի պատճառով չատ ռապեցին երկիրը: մարդիկ անասունները՝ Հեուվիպ ծանր ու

.

տա-

ու

փայտերը տեղափոխելով:

Յոթ Հարյուրինը թվին գրավվեցՄարտիրոսաց բաղաթը բազումաղետներվնասներ Հետո,որոնք ր կրելուց ոչ կրեց) ենթարկելով միայն այն ր Կլաջար քաղաքը, ված Քաղաք, Վ. յլ տանջանքների լացուկոծի քաղաքը պաչարող Թաթաանդադար Հառաչանքվայնասուն բականզորթը, ինչպես նան այն Քրիստոնյաները, անելով, չունչըփչեց:Ներա որոնք խոստովանագիրը, ինչպես ե Հեւո Հետ ն նրանց էին ին էին միմյանց կովում ներքուռո, նա որ փ 7 ա րար անջ որտեղ : սպանվեց յս բն Կոախում երիտասարդ արտաքուստ, Սնադա ստեղծողից ողորմություն գեղեցիկ մեծ իշխան չն որ իր մ մաՀով Խաչենցին ի կգնի, Գրիգորի էլ կարեկցեց որդին ու քաջաբար (ովելով գ լԹած մեզ. Հայրը,ողորմուԱստծու թյան խորքը, նածասռակվելով, սրածալանելով ռիբոանդունդը ԷլղանիՀավատն նույնկամքովողորմությամբ Ր երկյուղը, /"-զըչ որին ին բա բաժին է Հասնում Քրիստոսի վոզորմի եկեղեցուխորՀրդով նածատակ կբավի|մեղբերը| ովքեր պաՀում ն նրան, սուրբ արլամիբ: այ ե հննրա Հավուն բոլորին ամեն: ` էլ ողորմի, ն զղջմամբ Հույսդրին (դնեն ովքեր այն մերՔրիստոս Աստծու ողորմության եբկվրա:Դուքջ՝ Հանդիսլողբի կողմնապած Է լդան ներդ,որտիմիոուք Հուլավուն, քՔռանՀաՀայցեք՝ մուռավորապես ամեն ա սելով 1Բ. Յոթ Հալյուր ութ զար:հրենց մեծ զորագլուխ, ՔրիստոնյաՔիԹբուՀավատով թվին Հուլավեւն դնացՍիջազեաք Հետ, որի Հետ մարտեչեց դայի այն բաղաբներն Սերտ, ն.դրավեց սուլթանը Թալրորավա դավառները, որոնց մասին լեռան ատորուռում անթիվ գրում են պատմիչները: մանրամասնորեն եվ բազմությամբ: ռրովծետն. ԵրամուռեկավՀակավաթիվչր Բուղայի /"9 «րառրիարքը՝ նրանքկուռորվեցին զորքը: կաթողիկոսը, դերվենրանն սիրվեցնրա օրծնեց գին, բայց մարդիկէլ կային,որոնքցրվելով կողմից:Շամի թութնվեցին,.ո-. ա մբողջ աշխարՀը գրավելու նրա ժամանակ ն Հետ եր նան հկան Հայոց զատվեցին մուո: եվ նր կողմից մեր փառավոր Թագավորի Հեթումը,որը (լինելովամեն տեղ՝ մեծ արժանացան մածից մարդասիրության, չր Քրիստոնյա փրկում Հանդեր4անքի, երիվաի-.. եկեղեցականներին ների աշխարռոճիկի, ն թաթարներն ատոնլաները դոՀունաՀականներին: ՏերընրանՀատուցումէ Հազարավոր մեղքերի ար Թողությամբ, կյանքի չատ բոտ իբննցկամքի, հրկարատնությամբ՝ ոբփառավորվեց Քրիստոսի անունը Հելթում արքայի միջոցով Դոց-որդի: տարների Հայրենակիջների Հուլավունվերադարձավ կողմից: այա Մուլանի ու

ու

,

/

ու

պաչա

քաղա

ու

«իԱԻ "ծր, Վա"

աֆարո

որթ»

ու

ու

ու

.

.

ո

բույն Բ կոտորվել թր

արո ու

:

ուդր.

ու

սա-

ու

ու

բթաի մ կարի «փրոֆ դրանից ավելի ու

ու

|

Դառին

ու

կոչ14. Յոթ Հարյուր՝թվին իշխանաց դաչարշ, այսայես, իշխան, արքայաչութ,. Դարան-դաչ-ճալալը:դառն չարչարանքներով կցորդակից դարձավՔրիաԱՂ,

մած գավառումկամ,ոմանցկարծիթով, ւոումիգտնվող հր 4մնոանո ներն

ու ամառանոցները, որով-

պադարում է բազագի տ .-տ5 երախիվերչինէրկու թ խոպան անապատ աեր 2 արավ

Հ

Արարքրնն՝

զատ,

փում - " Հա՛ կոգան, որ

նչանավում

.

Առ

ու.

դաշտ է:

ԿՐՏ

ւ

Այնգտնվում է Այբաթատ աշխարծի թն ճետ Հարավա, «իաային կողմում: » անջ Ֆա

տ:

լ.

օ-

Աո

|

ման

ւ.

Մ

ան, ուախ

տոսին նրա նածշատակների տա-, մաչվանը՝ դատարվախոս ն. ճիզներիկողմիցիզուր դատապարոլելուվ Հանձեվելով Աբմուռ ն այն-. ղունին: (նրան)տանելով Տաճկաստան, Խազվինի տեղգիչերուվ Հողաակոտոր անելուլ՝սսրանեցին, սրատճադ բոնվԻ.. Նա իր լով միայննրաՔրիստոսասիրությունը: ամբողջժամա-

.

Դ

Մ0.-ում՝ յոլթ Հարյուրտասբչ

Խաչենի տերը:

ո

:

`

ոն ուՇ

նակը մինչնծերություն ձր պառ անցկացրել աղոլթք պածելով, անծլով, իոկ ակի ողորմածությամբ ոտքի 1իր նած օրերը կանգվիճակում:Դրա Համարէլ Աստված բարձունքներից լույսովմնծարեց չ

նրան՝իջնելով նրա Հոչուսված միամարմնի սանրի վրա,ապլսակելով վկալինելովնրաանմեղ մարտիրոսաու

Այն տեսնելով՝ մածվանը: նրանսպանողները սուկացին (դիակը) գցեցինցամաքՏԻՀոր,մինչն որ էկան

ան

է

(ոչվող

երլան սպանեցին Վրաց Զաքարծ է Շաչնչածի որդուն, Ան, ծանոթ(մարդուն), էրիտառարդ ծաղմազա Հատակում, իր առաֆաղդիմությանՀաջողության ու

ու

ժամանակ՝ ինչ-որմեղադրանք նրավրա,նան այն, բարդելով չ

խափանվել ժամանակին արքունիք գնացող Հարկի

հր հարգը:նրամաշը ողորմաջինվայնասունով ամսդաց Վրաց

բողջ ազգը Հետ Հայաստանի՝ նրանց մերձավորների միասին. որթաՍավելի դառնակսկիծ մարմնատանջ էին ողբով սգումնրածնողները: Այդ պատճառով նույնօրը, այդ ու

նույն ան. ոգի ժամանակ «րտակուտոր լինելով մեռավ նրա Հայրը ՞ՐԸ Շանչածը,Անի մայրաքաղաքի, երբեմն նիտ Քաշք տերը է «ՐՔ ձր՝ Բագրատունյաց Թագավորների այլնայլ ավադ աշթարչների իսկ Անիիտիրոջ ՇաՀնանունը Քաղաքը, ձր կոչվում,այսինքն՝ արքայիցարքա: չաԴե. Յոթ

Հարյուր տասնմեկ Թվինվախճանվեց Աղվանքի նրանը քոլոլության դառն ավերից' գել

Տար

չգտնելով

ՐԸ Բ4իչկներ հց,դեղ է, որի մուռ Հիճուս Աստծուց, կյանքի անմաՀչության մեծ Հույ-

Լ

բացի միակ

փոխագրվեց

էր կյանքն կո ԲԵԿ արակավեր կտավի Մք «արյու աաանեկը, լինվախճանվեց անվանիճրգո

ո

ւ

ու

ողորմած

ամբ:

նավոր, պատվավոր աստիճանների կոչումների արժանի, երկրի անվանի մարդը՝ կոչվածտեի ՀովՏունցի քրենլի ու

բյա

'

մենաստանն Գանձասարը անվանի

էն

Ազվանջի կաթողիկոսների

առաւ. 1րչին ալթոռավայրը, որը գտնվում Արցախլչ ՍՏծիրանք գավառում: ՄԾ.-ում"ոթ Հարյուր տասը:

2.

է

:

Աատծու չնո

ոչումի

տան

ն

«

նան

ուա

ու

ն

մէֆ

զարմացրեց Փոանդն ւ

.-

որն այնտեղչր գանում, որովեան անլար արկ Հուռնկայսու անկերակուր, Նա այլն.լուռ կերպով: Աստծո էբ որը գալի էջ ազգր» լթն նրբլույան իջել է, կանքեղե է Հենցինքը պատժեց, ինչպես Թո ովսլաՀում էր սուրբ դերեզ մանի(ամարակապ / կուբանի, ու մատույւր սիրում փարվու ծր մեզ, իսկ մենք նրանից խնդրեցինք դեսպթերի Ե/ նա ասաց. «Դու դնիր կանթեղներ է. ոքր, կախիր քո մեռես ե ար նջՊ ձրեք ե թ եղ սուրբգերեզմանի վրա. աջ կողմում՝Փրանկների

խնդրում Հայտելի Համբավավոր Հավատը, դեւի Հայոց վառվ

Հավաստ

քով»:այդալես չնեջի կան կախ

անունով ձալխկողմում Հույների,իակմիջինմասում" Հայերի,ինչպես սովորձին հակ նթ դուռն ե ի իքնու լին յա թ ք ինն իջ, է նջ դոթումձինք,մեղ Հետ (աղոթում էին)նան.ամբողջ Քաղաքն եկածաղոթողներն Հեռաստաններից կամաառծասարակ,

քբենք Մեջձույն,փակեցի քնք գինը, սրաՀապլանն մեց կե, բանամագ ուր բութ «րթ: Ավագ չարա օրը,մբ քան դեռ ու

ւ

.-

ու

բակապ մատուռի 22: ասաց. պաչապանն ե «Տե՛ր,Հրամայիր բա՛ց արա, որով լույան իջավ»: ես բացեցի դուռը` Հծռացենլով կնիքը,է. ճշմարիտ, առանցկասկածի ներսում կանթեղը:վաովում էր բորբոթվածկքրպով,անասե բեղեց-

Հեա

գնացի, Լի"

վությամբ:եվ այդ. Հրաչքի՛միֆոջովփառագորվել «յար այս խոսքը, ու

վեց այն մարդը՝ ւռերՀովՀաննեսը: Եվ նա ասաց իր ԹղեՀեմ, «թե գնացի այնտեղտեսա

սուրը

սուրբ

առաքյալ երի նարնծրը՝նկարված եկեղեցուպարսպիվրա,Է տագին, սերը անարգելուՀամարփոլմլ էին աչթերը: Այդ դեպքից :

ու

՛

բ

ո

ու

/ուրայինեն-չն, Թաղեցին անփական Գանձասար

արան ն. իր էբ Հայրենի վանքում, ւուսնգերեզմանոցում, որիվրաբերողներըտեսան լույսի նույն Հայոց ճառագայթները: ԹմականուԹյաննույն՝յոթ Հարյուր Թփին Հուլավուի դռանը զորանա 7` ըը»

Թե

Հիվ Գա նանա - բերե, ոի1 :. Հառների Հբոր աման - փեար տությունն արքեպիսկուլոսությունն չին: Նա երեքՀիսնօ «պասը կառտարում ի նՀացնջուր, կբկնո նույնր չբ ուրբաթ չոր ձթչարթի օրծրը, բո կուռ էր երուսա գնում, պասի օրերին իմրա ուք, էր մնում, Հա իակ ռուրբ բության անաց: Նա ժամանակ՝

ննեսր,

ըստ "

ջ

կուբա,դուոն, նչանակումէ կամարկամ կամարակապ մատու: «ՍիջինՀայծրքելբառարանի»՝արաբ. ջսծեռ «զմրհժ» (4. 1. ՄԾ.-ումՐ

ոոա

անոսրտունլի՝ անսպառ:

Հեղինակի ոմրոակիՀավատի՝

(Իսկ

էջ 4101):

`

տյ ճարի ՀովՀանեսի Հոլճախաաի այշ ւ

են : Թյուննեիը կատաբվել Երուսաղեժումի

՝ :

ն 1.

Հեւութ Հիաչա, ծու. Գայա

Հետագա ի

ղ

տրտմեցի աղոթեցի ռուրբ առաթյալներին՝ աղաչելովՀայտճշ Քն4, է նրանց, Ւ22 Հաճելի՞ որ ամենուրեք նկարենիրենց: Եվ երբ վերադարձա Երուսաղեմ, ուլյնդիչերըերազումնաւ Քիվլուփառավոր մարդու,որոնք դալիս էին ենձ մուռ: ես նրանցընդառաջ գնացիէ. ասացի. նք ղդուք՝Աստծու «Ովքե՞ր ու

։

սրբերդ»: Նրանք սչատասխանեցին. «ՊետրոսնՀովծաննեսը, որոնց աղաչեցիր պարզաբանել Քրիստոնյաների կողմից մեզնկարելը, ոիրը ամենեին Հաճելիչէ մեզ, ն մենքձանժրացել ենք ու

ու

քում

տեղ-տեղ Հայտնումենք, բայց մեզչեն լսում»1:

է նրան երուսաղեմ ուղեկցող «Թե աբեղան,

Ա-

Հովծաննե-

բոկուրնեկավ,մինչն նչվածւոնղըն. ավա մթ օր ինձ կանչեց ու ասաց. «Տես, որ իմ ուռքը ցավում ու նեղում է ինձ»: եվ երբ «ոնսա ու ասեղով ուռուցքը փՓորփրեցի, զտ փչիռրա«ծայր ու Հաստ մի կտոր,որի Հետ բիչ թարախդուրս չելավ. զարմանքըպատեցմեզ, որովծետմ.մինչն. տեղ Հասնելընա մեզ ոչինչ չՀայտնեց՝Հանուն Աստծու ն. սուրբ տեղերի ռիբո արչամարՀելով կսկիծը: Այսիսի զառիվեր նեղ ճանաակարծով մինչեխործերություն՝ Հասնելով Անավախճանվեք սբ

ու

արատ անունով Նոր բերդ Հռչակավոր վանքում, եվեԹաղզվեց ղեցու դուանը,որը Հենցինքն էր չինել, կառուցելով նան գում այլ չենքերու րկատարելով

բոա-

արդյունավետ այլ)գործեր՝ Թաղավորազն Վասակ Բագրատունու. Հրամանով, կամքով նրաՀիչատակը օբնությամբ: օրՀնությամբ Հավիոյանս կիմնա կաթողիկե Առտծձու եկեղեցում, առջե. անուանչիջանելի չածոտությամբ: ՂՋ. ՑոլթՀարյուր տասներեք թվին մեզ կանչեցՀուլավու Էչղանը ՇնորՀավոր2 անունովմարդումիջոցով,որն այն ժամանակ նս էբբոլոբիկողմից, մեծարվում առասվել աշխարծչազալների, Հյուսիսի կուսակալ որի մուտզնաց նախ Քաթուի, ու

պատվի նբա, է ապա Հուլավու արժանացավ Էլղանի կողմից: եր ծախսովգրատոներով Վերջինս մեզ մեզՀեւո տարավ եղողվարդապետներին՝ մեր եղբայրներ Սարգսին, Գրիգորի ն. Ճփղիսի ավագերեց եվ այդ մեծ մարդունմենք տերտերին: տեսանք ամսամույի իրենց տարեմուտի ավագօրերին, քատ Հռոմնացիների՝ Հուլիս,իսկ Ըստ մեղ՝ արացամսին: Դրանք նրանց ուրախության օրերնէին, մոտավորապես մեկ ամիս,որը կոչումէին խուռուլթաշ, այսինքն՝ խործրգատո Այդ ժամանակ այլ խաները, այսինբն՝Չինգիզ խանիազդականները, գալով մեծ խանիմուռ, ամբողջ Հեւո ավազանու միասինՀոզ էին տանում այն ամենի մասին, որ պատչաճն հնչ էր: ու

ու

նրանք բոլորը նորչորերէին Հադնումն

4 Անւաքյալնքըի նկարները կայինՖան. Հայկական եկեզեցինքրում, ուր "ղոթիյին Հեղինակն ամանողները, բույց դրանքձանձրույթ:զտճառելու չատ չէին: տվզճան (2 Շնորձավորը այն վաճառականն չը, որը ՈւմելքՀետ.դոնվեց Կարին թադզաքում Թաթարների Վ»ղմից ժամաՔաղաքի գրավման ժամանակ: Քնայց ոմն ասում նակագիր է. «Սարվանին՝ որդին, Վարդան ՇաՀրասոինի վարդապետին Հորբավ մոտ, մէծ չ

ա-

ու

տուն

Հուլավութ

առ-

որին

ն. կրով պատեց խանը: բազմաթիվլմաս-

Հարցեր բննեցսուրբ վաիդապետի Հետ»:

Տե՛ս

նամ,էջ 208:

.

ամեն

տարբեր դույնիչորերփոխումԱյնտեղ (ինումէին նուն.երենց բոլոր Հպատակները չատ ընտիր նվերներով, (լինում էին) Թագանան վորներ, ռույլթաններ, տեսած :

օր

ինչպես մեր Հայոց Հեթում (Թագավորը, վրացԴավիթ հն Թագավորը, Անտոքի բ րինձը Պարսից կողմերի չատ սուլլթաններ: եվմեզընդունելիս չթողծցինխոնարՀվել կամծնի չոքելճ՝ բատ իրենց սովորության բԸովՀեւտե միայնԱստծուն են երկրպագու Քրիստոնյաները Գինինմեզ օրՀնելտվեցինե առան: ո-

մեր ձեռքից եվ առաջին խոսքր,որ ինձ առաց, այս էր. « Քեզկանչելեմ, որոլծսգի դու ն (նձ տեսնես, ճանաչես արտանցաղոթես ինձ Համար»: Թերես ավելորդէ ամբողջը դրել,(նայ չատ խոսեց,| մենքպատասխան տվեցինք,Հետո մեզնհատեցրին, գինիտվեցին,է մեջ այն ծղբայրները, որ մեզ Հետ էին, շարականներ կատարեցին ն իսկվրացիները, ասորիները Հույները կատարեցին փբծնց պաշտամունքը: Այն օրը, երբ բոլորը տեսան տարբեր

կողմծ-

'

մոր

ու

մ

ու

`

9441264

Հայոց չարժական տոմարի՝ նավասպրդր այդ տարգլք՝ մամանորը/ թվին, ակովումէր 14-ին,իսկթաթարների Հունվարի առքնմու

Հուլիսի«կիզբնէր:

"

.

:՝

-

`

Թաթարները գուրիլթաթ/ՄԾ.-ում՝ խուռութա)էին (ոչում իրենցտխեզբական կամ տոները,նիբ ժողովները էինաքաններ ընտրում կամ (խանձբ)

այլ կարնորՀարցեր: Քննարկում

/

Թոոօշ,

.

այսինքն՝Անտիոթի Փոանգ իչխանը:

Թուրքերենէ, որ Հյոթմնթ

էի նչանակում

(ՎՕ.-ում" արթաւունք, ՄԱ.-ում՝

քոչում Քրիստոնյանքրին:

զու անկանկ` ծունկ Հոթել :

արբայունք). էին այդաեա |Թաթարնծրը

բից եկողներին, էլղաննառաց, «Թէ ես միայնբեզ եմ կանչել, Էկ այս Ի՞նչէ նչանակում, ն. ոչ Հետո,այլմի հր ոչ առաջ իում բոլոր կողմերից եկան Քնզ Հետ՝ տեսնելուն օրՀնելու «Ինձ Թվում ինձ»: եմ այդ Հարցինինքը վեց պատասխան. է, Թե դա նչան Է այն բանի, որ Առտծուսիրտը լավ է ինձ օ-

վրա»:Մենքասացինք. Մեզէլ «

ե զարմանք ալաւոնց,

մեծ

մենք ցանկացանք իմանալ որը դութ նչեցիք»: սլաւոճառր, Այջուծնտն, նա

ունեմ ավելացրեց, «Թե գաղտնիխոսակցություն ՔեզՀեւ»: Եվմեկ օրումչատ պատմություններ Հեռու արեց, կանդեեցնելով ամբողջբանակը՝միայն երկու մարդկանցով երկարխոսնցմեզ Հետ, իր ծննդից սկսածն մորիցՀետո, որ ասում Փրիստոնյա է. «Թեպետ էր, դայակնէ մեծացնումերե-

խային, բայցերբ

նն

է առնում, էր մորն է սիրումէ: Հասակ

Սնեքքրիստոնյաների Հանդեսսիրուցզուրկ չենք, ինչ որ

ակուես,

ա-

Նա

ն բռնել էր իմ 4եոռքը: մենքասացինք ինչ Աստված լթույլ տվեց ասել. «Թե դու որքան բարը այնքանմուռ ես Աստծուն: Սատծու հսմյուսմարդկանցից,

այն,

ասա»:

ա-

Թոռըարդար ք Հաստատուն: դատաստանով

Աստված ազգիտվելէ աշխարՀին տիրելուիչխանություն՝: Սինչնձեզ են Հասնելընախորդների աչխարՀավեր եղել ե անդթոբեն Փանրը բեռդրելւսդքաւոների վրա, նրանք1 Հոգոցեն Հաննչու լաց եղել Աստծու առաջ:Աստված է հչիչանուփվերցըծլ ն. ամեն

/եր

թյունը ուրիչ ժողովրդիտվել: ԵԹնդուք աչխարծաչեն լիենք ն աղքատներին Աստված ողորմացող, չի առնի, ձ եզնից ա լ ինչ որ սովելէ,կթողնի 4եզն կոա այն, ինչ ուզում է տալ: դուանը մարդդիր» այնպիսիշ որ էե,իկնչում ծուց 4եզ ե լալովիր դուռը եկածտառասլյալին սիրում առան հու կաչառք Թե դերսանք ի ուրախտուն է ուղարկու, սիրով Քեվ է Հիչեցնում:Եվմեր աշխարՀը տուր"այնպիսի մարդու, որբեսնում է Հատակորեն, ե կաչառքից չի վուրանում Քեզ

մ.

ո

ու

ա-

առում չ ճշմարտությունը»

.:

՛

Մ

՛

ԸԱՐՐՎՐՎՈ

--

/

Ց Ե.

,

ԸՆ ՄԾ.-նավելացնում է ն. փհորձնալ

նազբան, Ր10-ուր (Վ0.-ում՝ Հանց Հեյ,Մ0.-ում՝ )՝ այնպիսի: ՄՍ.-ում՝

ան

1.փորձել: Ֆոբա)՝նրանք: |

լ ածը

ամխանեը տուր,

տուր:

ամենը,

Աատծու Հետո 181, նախ Ը լսի Աստված խոսքում սուտ նա չկա»: Հրամայեց՝ Ասացի.«Ծովում, Բ

-

կ.

ռք այդ

ցամաքում, ինչքան քրիստոնյակա, բոլորի սիրտրթեզ Հետ լավ է. նրանքքեզ Համարեն աղոլթում»:նա խոսեցկ առաց. «Հավատում եթե Քրիստոնյաները եմ,որ այդպես է, իակ Առւծու ճանապարծի, վրա չեն, ինչի՞ պեաքնրանցաղոթքը,է" եէ ում են, Թե ե՛րբ է լսում նրանց:Թ Աստված չվառմեչում) քրիատոնյան ծրկեքիցէրկիր է բերո՞ւմ.չի Աստծուն կարողբերել: նջ լավչ, եթե Աստծու Մենք ասացի ճանապա Հինմնան աղոլթենմեզ Համա, Ր: մեզ Հետ Մեր եղբոայրներըճ են այն պատճառով կովում, որ մենք թրիատոննատեր ննք,.ն. մերտանըքրիստոնեություն կա, են, Լ. տաճկասծր նրանցտանը տաճիկիկրոնն է»: մեզ առում ն ոչ Թե «Ինչո հս ոչխարծնի Հետո չ. Հաղել ովի»: եվ իմանալով", մեծ ն որ մարդ բարձը ասոիճանի տեր սոսկ կում մչենք մի աբ. դա ծնք, նա ահաք չենք, «Քեզ ն. չատ մեծարումեմ ոսկյա ոսկի եմ տալիս»: հսկ զգնատով| մենքասացինք. «ՄեզՀամար ոսկին Հողբմեկ են, մենք րիչ մեծ բան ենք ուզում, որ վայելէ Քո ն քոոմեծությանը

ազո ու

կոկ երանք

։

,

Լ

ու

ու-

ղորմությանը աչխարծի վրա»: Եվ նա ասաց.«Խիատ վատ,

ՈՐ

դու,

,

ասա:

/

ԲՈՐ

այն ննչոր արդեն կարիմ սրտում: Աստված երին է խոսե՞լէ քեզ Հեւո, երնացել չ քեզ»: Մենք պ ատասխանե մարդ ենք,սակայնշ «Չէ,մենք մեղավոր աստվածախ մարդկանց ենք: Թագավորների գիրքըկարդացել օրտերը են, Աստված 4եռքում է Քեղ առանց Հայտնվել գրրՔի»: Հետո մենք ասացինք.«Աստծու առաջմի խոսքեմ ասծ-

է տյ», Հեն0.-ում՝ուտաղվի՞ ց է այրե /թ....: ` ղթ...՝որածղի

.

ն. ՐՎԱնծոիկյան մոսկուլյան օրինավներում՝ առաւ Հրգասարակիչը ֆանո-

թադրում է)` ռավայն:

|

`.

/Վ0--ում՝ ազար, ուղար, ՄԾ.-ում՝ յուզաւրկէ)՝ է: լում ՎՕ.-ուսԻզաչխարծա ՄՍ.-ումբ

Այո կարգիբաներիմասինշառ նա առաջ. «Իմ խոսնցինք: Քո ինչպե դու արտա Հայտեցի արտում դոծցի խոսքերը:

:'

Տ

ե ոթ նչանակում Մէչում՝ է Թշվառ: արաբերեն (Րա «Սֆջին Հայծրեն

բառարանիֆ՝«վառ, վասար» (է. 2, էջ 131): է Ցնբթայի Ակնարկում պատերազմը, որը Հետո Հրչում է մեր Հեղինակը: ,

ԱԼՈ

|

՛

այսաշզաչխարչա տուր՝

"

Մ0.-»ւՐ

նա ՔՄառաքմալ՝ ասացի: ՄԾ.-ումր լուկ. Հրատարակիչը է|՝ ծանոթագրում

(ՎՕ.-ում" լութ,

Դ

։

սոսի:

խղճուկքուրձ (.մեչում թթեթ):

եմ

կարումթեզ Համարն. չատ

էին նրան.աստողաղգետներն այսպես կոչված Շակմոնի են, Թե րՇակմոնիան) երեքՀաղար քառասուն տարվաԱստված է, որը գոյություն է ունե» ես երնեսունՀչինգ նալու դուման", Էկ դումանըշ տաս, Հազար է: Նան. ասում են, Թե երան է մյուս առտտվ փոխարինելու ծը) Մոնդրին) անունումեկը:Տոյինքճէին կոչումայն թուր որոնցնա Հավատում մերին, էբ նրանց Հրամանով դուրսէր Հիչեցրինթ. գալիսպատերազմի կամ ոչ: նրանքնրան ասում էին, որ-քար ԳԵլղան, քո այդ դրամը կՀատվի,իսկ Հագուստըկմաչվի, հրվարէ մնալուիր այդ մարմնիմեֆ,իսկ երբ չատ ծերանա, մենք քեզանիցանչատնելի անմառչելի պարգեներ ենք. նոր եվ նրանայդ ախձանների մարմին կստանա: (նդիում»:Եվ նա ասաց. «Դեռնա առաջինօրը Համարմբխոսքը Հան կառուցել նա դնում եվ տվեցին: երբ (իովինկատարեցի էր այնտեղաղոթե|լմնեցի)',Հրովարտակ եժ դրել լու, փախարդում էին նրան,ինչոչլնսկամենումէին: .: տվել,կարդալ տուր, ն ինչ որ թո սրտինավելիմուտ է, այն արԵվ մինչդեո մենք ն. սպառում էինք այլ տուր: Եվքո ծիկիրնու քեզ Հանձնել ժամանակի առավեեմ Սախալլթուինլագույնի երկրորդտեսությանն ծանոլթությանը՝ ու նրանարածարատինին"", որաեսզի ինչ որ ասես, նրանք կաուաճնՔանի ժանին ասելու Համար ղ եռ ւ Ըեն»:Մենքչնորչակալ մենք սպասում էինք նրան եղանք վերկացանք: Թերենս ավեու ցույց տալու բարեսեր աա է այս մասին Փիիստոնեասեր բարքից (Ցեվածի գրելը,Բոյց գրեցինքՀօդումո ու բարեսեր ձեռնտու Ատտծու Քրիստոնյաներին Քաղցրաբարո մեծն Հուլավուի Հրաչթը՝ վատածությա կամորպեսօրինակ Հիչատակի նրանինչ-որ բոանասելու նա քանզի Համար, ուրիչների ծի թուրովքերգալու են մեզնից Համար, կրթվել Հեւոո,ո՞ւ|գիոն: նա մերիխոսքերով, ԴԷ. Քանզի Այդ Հիվանդացել էր: ժամանակ Հայող քՔուլմեԹվականության յոթ Հարյուրտասնըրը թաղիքեպատկերներին չորս Թի սկզբին, Խոսել ձիճրին էին մոտ ալիս, երբ այդ մեծ եմարդու) որով, ՀասավմեծաՀեւոմւնրանցում ու Հմայության գույն մի Հրավիրակ,նրա մեծ արվես: խաբեության խփեցկարիճ (ար: (Քուրմերը)պարկեջտէին կերակուրների, ն Քաջ Հուլավութն, Հառգուտոնի-. նրանՀասավնախածոր վճիոր, ռր քանի նամա բիչ կուսության, չափավորամուանության| զուդռովորուէ Ադամբ որդին եր խմեցայն բաժակից,որից բոլորը Թյան մեջ: Ասում էն, որ նրանքամուսնացել են Քսան տարեննա մածվան խմեց բոսյց ոչ ուքախուլթյոաւմբ, դառնությունը, երեք անդամ, մինչն.քառասուն տարեկանը՝ Տերնու նրավրա Հույս ինչաես հրեք անամիսը դնողները, որովՀետ.խաբում գամ: մինչ. Հիսունտարեկունը՝ սուրբին իշ Հիներե անդում, սունն անց, ասում են, ոի բնավչեն կննակցել, է՛ կարող բոսյց Քաթանե գծուծզգնառիկ: 2 իմա՝ ն մուծի, Շաքյան տո Հնդկերեն Շ' յոյժռարու ոաջ" ն շոտ Քիչ դրամ կտամ: Հճչդրամ Թաղզավոլողմիվ մարչ՝ Վ0.-ում"՝ ՄԾ.-ումբ քրվիր, նվիր" հվար: ոսկյակաժարծաթյա Քելիչը աշխա տե: Անի տախտակաձե. կտրվածդրամ է. ոսկիներ՞՛ ռ ա 1. 2000,էլ արծաթր՝200 դինար: Թ Թուման: ք ԼՄ ա

ՔՐ:բոնշ

ալիս, միայնայնքան, որ եկեղեցու Համար խունկգնես,Թ. չէ ժողովուրդը` հի՞նչկասի,Թե Էլղանը նրան ինչոլե՞ս Եվայն, ինչասացիր, տեսավ: ե կկատարեժ մարդիկ կուղարկեմ, որպեսզի կառավարեն երկիրը»: Իսկնրբ մենքդենալու Հրամանխնդրեցինք, էլիկանչեց մեզ ն. խոսեց: Ձեռքում ձր բունել ԹՇ արծաթյա դրամ (բոոէ. 18չ/" կարծլէր տվելերկու 4ռք| Հագուստ: եմ

Սսում արձանների Քուրմերը:

ու

'

Ա

ու

ու

լառրեխ)Տ քո

ա

ու

ու

ու

ն

զորեղ գավազանը

ու

ջանաթ Ի" Իրի բիա աա

ԱԱ

ոիր

'

»

:

`

ոո:

իրա ատարծցի: ՞

Ի

7ԻՐԱԴ

ՄԾ.-ուսԻ

208:

-

-

|

ւ

(Ըատ«ՄիչինՀաՀրովարատաոկ:

«Հրամանագիր, Հրաման»(4. "

1,

էջ 186)|:

ՈՂ

ՆԱՆ:

|

«ախայթուչածարատին: ու

հաունյ» ,

ատ պարսկերեն լեզվի: ՅՐստ Կիրակոսի ն Ստեփանոս 0

ր

է Հրամանի նչանակում

/8րենիբառարանի»՝պրակ.չորնջ՝ '"

"

ու-

Գլ

ԼՈ

Հր

ճնծրի՝ (ոչԱՅՒա ե: աաա . հա ե աաա ագամ) փրկության գալը: ԹԱԸ -

ա

«-՛շջ

Համար որ

ի

Մադրին,բակ

Հն.

րոտ

բ

-

աշխարծ փեշ

Թաթարերեն՝ Թոֆն:

անի՝

Արար

ԱՐԱՅ

լտ

ո"

լ

յ

անն

7:

ոնոզ-

մ

209.

պառոսՀել, "որայդ տարիքումնրանքկարողէին նան (խաբել: Եվայսպիսով գալիս,Հասնում է օրծասը.մածըիր լայն ուղքեբով տրորում է այն բարձըբլուքը, փլցնումն նրանՀավասա-

Թե պե՞տքէ երանդնել,որովՀետն.(տակովնրանէր նշանա կել: Մենքպատվիրեցինք, որ |Սուրբ)գրթով (է նավխատ ված)«ավագինդնել, իսկ կտակնէլ իր օտուգությամբ.անպայման պետքէ կատարվի», (նչպես ոի հրականում եղավ: Եվիրենցազգականելլան Տավութարը գնում Ապաղայի է Թախտին՝ նստեցնում հրա Հորգածին:Այդ արարքինՀավանություն է տալիսամբողջղորթը է. Հնազանդվում է: ՍակայնՔանիոր մեր մեղքեիր անչամվի էին,չափավոի չեղավ ն մեր սուղը,որովծեւոմ. նույնԹվին,հրեք ամսից Հեւոռ,վախճանվեց Քրիստոսասեր Թագուչի Տողուղ խաթունը,1 Քրիստոնյա ժողովուրդները սրտաբեկ (ինելով(/ողբում էին)բոազսղով մապատիկ երակյանքիընթացքում տրտմությամբ: անմիջապես օկռեցվերակենդանանալ խոցը,ե մենք Էլդանի ակնկալում էինքՔրիատոննության է ավելիպրայծառան լուն, Քանիոր մեր (արծիքով՝ պայծառանալու րաճառը ստույգ նա էր: Բայցքանի որ Աստված է ամեն մի բարիթի պատճառը, մենքչոլեւտքէ մեր Հույսը կտրենք, Քանիորնա իր փոխարեն նչանակեցմեկ այլ Հավատացյալ կնոֆ՝իր ազգա-.

էեր նախնիներին. թեցնում «քանզի այն (ծոր,ոիր փուլէգալու փուլ կգա»,- ասում է (Սուրբ)դիրքը: Եվ իրականանում էբ մալդարեխ Հաստատուն որ մարդու խոսթը, ամբողջ փառՔԸ բույսի ծաղկինման է:

ԲայցՀավատարիմ է Տերըն.

դար՝ նրանՀատուցելու բարիբոսժնի ռր Համար,

ու

ար-

ստացել էր.բնության ն նր Հայրերի օրենքով ա վանդույթք ւլածաանելով,որովՀետն. ՁինգիզանքսաՀմանած կարգր» ընչայեսիրենք էին ասում, արե մայն . է)՝ չխոսծլ, չ գողանալ, ուրիչիկնոջՀետ չ(ննակցե, ուրիչին«խրելիր անձին Հավասար, չՀայծոյել բնավ ՀեաՀայչոյանք չիմանալ, կամավոր զանդվողներին՝ երկիր: Աստծուտները աղաք,խնայել, Ր ելեղեցիները/նրանց ապասավորներին, որ լինեն ինչաիսին նրամեք, ազատ թողնելու նիանցպաւռիվ Հարկերից տալ,- այս բոլորը պածպանումծրինքը |. մ. ուրիչներին Հուլավուն) էլ Հրամայում էր պրածոլանել: Բացի դրանից, մենք Հիչում ենք նան նրա Հետեյալ ասածր. որ պատվիրում «Մենք, ենքաղո-

Լէ'

նա

սուտ

չ

ու

ու

ու

կան, բարեպաչտոն ԵվՀունաստանից Թուխթանին: Թել մեզ Համար,դա ոչ Թճ մածից Ապաղա ազատվելուՀամարէ, այն ի ՀամարԴեսպինաՀ անունով կին որը այն Թաղավոմենքչգիտենք, բերվեց, այլ Աստծուց խնդգրբում ենք,որ որ մերԹչնամիբի դուստրն էր, որին Վատած էին ների4եռքով (ոչում, (բերվեց/ չմեռնենք»:ուցե նրաայդ (անխաղուչակումը պատվեր, նան. բոտ որի Առլաղան ե նախպետքէ մկրտվեր ազա դ կատարվեց. միայն Առառված գիտե,որովՀեւոն. նայ ՀայսոԵվլուր տարածվեց, ամուսնանար: Թե նա իսկապես Թե դեղով Հնարթով մկրտվեց նեցին, սպանեցին, իոկ Հետո Թաքցրին առավնրան՝ ի վառա Քիլատուվ: այդզրույցը:Սակայն Տոզուզ (ոալթուն մեծ տիկինը անունով Այդ օրծրիընթացքում լիմ մեղքերիսատճառովգրքույկո մաչվանմառին Հայտնելը մեզ մու ուղարգաղտնի իմ սպասավորների Հեւո ընկավՀարամիների՛ միառին կեց ռուրչանդակի 4քութը, մւ(. Հայտնեց) «Թե սիրեց Էլչդաբայց Հիսուսի Իմ սպասավորները ողորմությամբ նինու նրանտարավայստեղից:Նա, որ Առշոված անմիջապես Էլղանին վել էր այս ն եվ մեկ ազատվեցին: կես տարիանց գիրքս վաճառթի է աչխարձը այն ամենը,ինչ նա սիրումէր, այժմ Լ էլ նրան տվեց բերվում Ճիղիս, այն է իմ եղբորտնից Մելերանուգնում այն աչխարձը. ատարագ լինի՞, թե ոչ»: Եվ մենք պատասնու)մեկը:ԴրաՀամարՏիրոջողորմությանփառքըբոլոր սբրխանեցինք. «Պետք չի պատարագանել,այլողորմուլթյուն բրի արարածների վրաէ, իոկգիրքըգնոլին՝ԹողՀասնի Հարկերի Թեթնություն արեք», իսկ ասորիներն ՏՎ: ասելչին,Թե Քրիստոսի գթությունը: է պատարագ Հարմար անել:( Տողուզ խաթունը) նան էր Հարցրել Ապաղայի մասին, որը Հուլավուի ավագորդին էր: օշոօԽգ, Հունարեն, Դճաըինա, է տիկին Խշանավում որը (ատտիրուծի, ժիրլովադայի տոչմիկէր, կայսրՄիքայելԳալեվլոգի ապօրինիդուսժիր' Մաու

,

աայ

,

ու

ու

ճիւրնաՀայրն շ

ու

անր:աաա եւոՀաՏԱոԻ`Հարամբ Գարոաի

» հարա»:

|

ոչն,

ւ

է

«րովի»ռտոր «օրենջ. արգելում, արգելելը»(Հ. Ա, էջ 80):

յ

,

ամբ:

բառը

ԵՈ:

է կամ թաթարների ակավակն

«Միշին Հայերենի բառարանի»՝արաբ.

հոռոմ

(ստ ինջնագլուխ զինվորը:

(Հ. 2, էֆ 24)): Վաղազակ»

ՂԸ. Յոլք

Հարյուր տասնչինգ

թվականիակզբինՀյուսիսի փուսակալ Բարբա՛կոչեցյալը, որ սիրում էր Բալթուի ՍարԻ տաճիկների զրոնը,լանլով մեծն Հուլավուիմաշվանմասին,զորքերիմեծ բազմումի, մու"քի ծն է կո գետի էւռալիա (գետի)

արա

այո վաքվանչեած: Սայր ՑԻ, ւ

զու

մուղին, որպեսզինրանքիմանան,որ ինքը

(մա)

չ (ճեդանի հր

Հոր Հետ: Նա զալիս, է սոալիսրանց, փումածից ոոնատակ Հասնում է մինչեւՀեճշ.իչ այնտեղաղոթում է ՀուԹությամբ բավխություն տաճիկների այս կողմերում Վախենալով բոլոր ա

:

Քն այն կողմից դետը, մնացողներից՝ ՇքբարԳին կոչում, ամբողջ պլատրաստությա Ի պաշտպանումէին ձմուսն օրերին: իսկՔարքան, Հույսը կրտբեչով,վերադառնումէ եր տեղը է ամռանը վախճանվում: նբամասինապում են, որ խռովարար չեր, այլ արյուփարջով Ճաչեղությունն էբ: ատեցող 1Թ. նույն Թվի աշնանըին մեզ՝Հայերիս ի մ ար Համար բացվեցի Ատոծու Փացախիդան ամանն բարկության մրուրը, ՔանզիՓնտլխտարձ Մսրասուլթանը անունով ձր այն սլաչանջում Բերգերը,որոնք թաթարների օգնությամբգրավելէր Հայոց Հեթումթագավորը:Ե նրբ (Հայերը) չեն տալիս,ավելիչատ Քօթարի ծրկյուղիցխիստբարկանումէ, Հավաքումէ միա Փանակզորք ն ոմն Սմլմոլթ անունով զորագլխի միջոցով դարկումէ Կիլիկիա: նա Հանկարծակիորեն մոնելով երկիրը՝ զրավում է արքայանիստ Սիսմայրաքաղաքը, այրում է այն՝ Հետ միասին:Նա նրանումհղածեկեղեցիների գնում է գետէ նավիոր գանձարանը Թալանում: Ասում են, ամբողջությամբ ամեն որ այնտեղ մի ամանի մեջ կարվեց Հարյուր Հազար

ֆանգավլատում"րբ

այս

'

ու

ու-

ոս-

`

ապր Հառաթաաաատաագվխաակ :

ՍԱՐ

ր

ԲՅՈ

ինձ

կամ Գերթայի Դերբին խաննէ՝ Բաթուխանիհզբայրը: :

թվում է, որ Հէճր(ՄՍ.-ուի ի Հաճն) Շրվան նաՀանգի ԼԵՀինգաորովծեսոն. պատերազմը այնտեղ տեղի ո ւնեցավ ինձ Թում է՝ /(ՄՍ.-ումբ Շիբարը չիբար) Ազաու գետնէ, նուրգետիվտա-

վառշ է,

:

կը Շրվաննածանգում: չեն Հիչում այչ Դատմիչները

որ

զետակը, Բայցասումէն, Թչնամին բանակձր դրել կուրգետիերկուափերին: (Այգ Գխպարբ ԱլիՖունտուգտարն էր: |

(Մ0.-ում՝ Սսլմոթ|։ Աիժ-էլ-ժող

ջա

ս

տագն

Հասնում

է մինչն.

ավարով, փառա Հաա Գեա,Արազա է Վերջիննե ապա

լսելով

ու

վ

ոնում

բու ժէլի ից, Թ.գեղեցիկ ծաղիկէր: Նա լլոծվիչժմա մո տաղ Հասակում, մ ուքըծլելու ժամանակ, ինչպեսվկայում են նա ամեն բոլոր բերանները, մի բարիքիցանպակաս էր ու Շո մեջ էր չտնմարանել՝ վուսուլթյամբ Նա Աստծու չնորՀները: դեոռւժէ Խածատակմժան", Հոժարությամբ հկ երբ Հարցնու են երաով(ինելը,Հոր անունն էլչի տալիս, որսլեսզի (լյանջո գժրժելուԻ հր Հոր երկրիՀամարավելորդբնուչլինի իր Հեւ վազ հղբոր՝ Էնոնի ժամիասին, որը Հոր կենդանության մանակՀր«վիրված Թադղդադրված էը Թագավորական ալթոռի Համար: Քանզի Էնոնը ծղավմերգերիների "ւ գլխավորն «ձր աշխարչի,ազգի աղեկեզ, լերդաչարչար, արտակոտո Հուրը:ծրբ մենք` գտնվում էինք չնչարգելության ճրերման տչ: /Օգնության) է Հասնում վերնայինի 4ծութը.ովսգից ցասմամբ, Խույնըբուժում է ողորմությամբ՝ մեծֆափո՛կելուՐ բաց խոցըե գերեդարձ ուժ տարան Ճրան, ու անելով Ը չեն, ՐԻջԽՑր, ի րո" Հհտ՝ տասնՀինգ օր ուչացնելով Հայր: «էմ. ձրի ընթացքում Բոր Աա աղեոնքը թավեվումերանց գլիլն, նրանց ր մեզ Ը ածները: ՐԸ:

բոս

(24

րիսմե 9 գլխավոր '

արջայան էր,

ուա

քու

որը

ու

ա-

ու

ու

ԱԱ Տն

Ին հ էնմեր Թվավանությայն իոՀարյուր Հոաանվ Թի վերջչուր (մեծ պասի) աղուծացքի

ակ

խո

ատ

ուտումէր

մասին ստազած

:

լուրը:

Քառասուներորդ, Ղազարի Հարության վեցերորդ չաբաթը (լրանալու օրը, սածմի ամսի Փսանվեցին է Հայոցպատրիարք վախճանվում տներՍոստանդինը՝ Աստծու ցանկությամբ մարմնովն առավելնս Հոգով Եա ծերացածՀասակում: մորութազնիվ էր, ն Բոլոր առտիճաններով ամեն անցնելիս արդար էր ինչովՀաճելի, ոթոնց մասին Են Բ վնայում ն ՈՂԲ

որ

ա

"ո

«ԴԵԼԻ

ու

նզուննրը: Հասունապածֆ լքգունքրը

է ովի նարմիրթ Ֆչանափում դրումփամ դոՀեվան.ՕՕ.-ում չացջ Ֆշադափլոծէ ԿՌ, որբ Հավատաէ վեց միլիոնի:Բայց դա մեթ Հաժաղթում 8ճջ պխաչագթություն՝ /ՄՍ.-ուբ վաթոուն Զ:Ռ-: փոխաթեն

"

ՎՕ.-ուԲ դիմա բ պոավնարման, ՄՍ.-ում՝

Քրբոսսաբ:

ա

ՏՈԼ

ն

ու

'

1Քարջան

:.

կեդրամրկարմիր)1: նա Երկիրն ավերելով՝

ու

ՀԱՐ

՞" ՎԱ-ո.Ր աեկվլ

զոարաց իոն

Հազաթ/: զիճմողբ Պոավծարման

զագ ՄԵի-րացԷցբ, ԻՎ ամերի ոնծարոցլխոյոն`«ոջ «անծրվ (1ծարաց Բրո Հոբ:

ՄՍ-

1. զգայուն տարիքում կուսությամբ մաթուրմնալովզզացո-

ղությամբ, ու մարմնի զգայարաններով Բոլոր մասերով, մեր

ԱՆՋՆԱՆՈՒՆՆԵՐԻ ՑԱՆԿ

Է

Համար ազգի փշտակից սղակիցայս «եղլինելով սրտակից, սարեր զասումնակոծ գարկրում, ցավալի կսկծալիժան մանակներում, բոլորնճո մեջամփովելով բոտ կարելվույն ( մեր Հոզանրըի չնա Թեթնացնելով առատորեն անխնա չռայլումչր սիրտ,խոսք: դան: ԴրաՀամարնրանՀարմաէ գալիսիբ Տիրոջն ասելու.«Մենք անցանքՀրով ֆրով/՝ե Թարկվելով զանազան փորձությունների, այրող խեղդող նման նա ԵՎՏենրոջ բոգայթների»: էլ ճաչակեց Թանձրացած զմոսածվերջին (եզինճը կյանքի մուռ,այն է՝ վախճանին մերԹագավորության սուրն գերությունը, սասանում, որ Հաւոույեն Հարազատերկրիծննդին սննդին,մտնելով ձեռնասունարքայազների կորստյան դժոխային, բորբոքված կրակիփորձությանմեֆ,- դրանք է՛լ ավելիմուռեցրին Հնոցի երա.օբծասըն. արադացրին առիպեան)1 Հողուտագնապը՝ բորբոքելովնրա՝ այս Հոդնաթախիծ կյանքիցբաժանվելու ն ծարավը» որբ տեսնելով ինթը՝Հիսուսր նիան ԴաԱստված, Հեւռ ցարի ազատում է այոթուն տանու

լ

ու

ու

ու

ու

ու

ո-

ու

ու

ու

ձանքներից: Կն

դժնդակ անասելի ու

ի

'

:

131-134

ԱԱ լքա. Արաս

(կարսի

որ)

թա

՝

-

Աբդիչո-94

ԴՆԹ

:

ՅԿԱ

ՅՑ

ԼՈՄ

|

ԽՈ

ն

:

,

.

Աբդլմելիք 109, -55. Աբդումանուս Արեդդար54 Արել 366... ԱբելուՀի 34 Արիա 55 ԱբիաՀար54 -

բ

:

.

Ե

ի

`

ԳՈՅՆ

վ

Ի

-

-

-

'

-

-

-

-

Ր`

-

"-

Ալձթսանդր Մակեդոնացի -

60-62

տնե

Սամեր 73." Ալճքաանդրու Ալեք կայսր 132, 149, -

155, 156, 163, 178

ԻՑ

"ի

ԲԱՈԱՆՄՐ:

,

։

Ր

«ՎԵ

է

,

Բոր Ծո

.

հա

զ

Առ

ՀՆ»

ոՑրր

Բ

Այիչծրամիրա

Ն`

-

սարկավագ 90 ԱբրաՀամ Աբութուռաբ

.

ւ.

անն

'

.

ԳՈ

'

Աբուլեթ

164-166,

-

Օ0.-ուժ: ինձ Այոպճտ թվում է՛"որ ոլծողթ էլինի տագնառգիլ ռավարման չբն-

չոյն՝Հոգու անչանգիստ տագնապելը բտակնապը): 214.

13, 14

Աբունասր

-

ո:

ԵՐԿ

-

-

են

:

-

Աբուանթ ոստիկան -119`

Աբուտալիփ -

-

-

Աբուսալիմ138

ԱքուսաՀակ 133, 161 Աբուսածլ

180:

որդին) 144, 147 Բ սուլթան 176. Արիասլան Այփիրակ սուլլթած152 Ամայեցի 65 ե ԱլինյանՆ. 6

-

Գթա»

Ալրփասլան (Տուղրիլի Հորեղբոր

է

-

ՆՈՂ

-

-

-

ՏՍ

Ո

ՀՐՏ

:

-

-

Հ

-

-68 : Աբրաամ մետրոպոլիտ Ալի 121 ԱբրաՀամժ պատիիարք Այինե 79 ԱբրաՀաժ (Ռշտունյաց հոիսկո- Այիչան Ղնոնդ6,

պու)

Ն

-

'

"

"

'

":

-

-

-

ՏւԹար

-

-

ՅՆ

59, 64

Ալամաններ181 Ալավիկ 167, 168 մ Ալեքսանդրոս53 Այձքսանդր(կոստանդնուպոլա պատրիալրթ) Թագավոր) Ալեքսանդր (Հունաց

-

Գ

ՈՐ ,

։

45,

-

կար ր

50, 100, 101, 103

Հ:

-

:Դ

-

Աժդաձակ

-

մա

Աա

-

Աբրաամ (Թարգմանիչ) 43, 46-48, նածապետ ԱբրաՀամ

'

:

ՆՈՏ

`

-

Աթանադինես

-

ՀԱՆԳՈՎ»

Ա

Աթանաս 25,

:

99, 100, 108, 113, 115,

-

58, 62, 67,

Ազարիա56

-

""

մն

-

67-69 Աբգար (Ավագայր) -

-

-

150, 164

Աբդլա

. Արու "

-

Ազաթանգեղոս65

Աղդամ27, 34-39, 52,

-

ք

Աբիմելի

`

ՅՅ,

Աբաս ( Արծրունի Թագավոր)

Աբիմելեք

"

ՊոՑ

-

128-130

-

ա.

Դ

(Ա (Աչոտ երկաթի եղբայրը) ր ե,

Աբաս

-

1՛

.

ւ

ոՆ

ո

`:

Ալյուղաս73 -

։

Աղբուղա 193 -

61, 77 Աղեձքսանդրոս -

215:

աննա Աղորոս Աղվանից Վարդան

Ալու

ԿՂ

-

-

Աառիոքու

ՆԱՄ

սպանածը) 62, 77 Անտոն ( ճգնավոր) 92

-

որդին) `

կառա

( Արամայիսի

Խմ

-

-

Ամիրալամումնիք"153 Ամիր-զազե :

-

լ.

Ն

Ամոն-58.-

ալ

կՎ.

-

ՅԵ

Աչուռ Բագրատունի պատրիկ

Ն

112, 113, 115, 116

-

ՅԵ

Է

Անակ-71..127..

մՍմբատի Աչուտ Քագրատունի որ108, 109, դին) 115, 117,

ո.

Աճաննե 68 -

-

Անանիա մարզարե 56 Անանիա Մոկացի - 130,131 -

.

Անանիաններ Անանիւս Շիրակացի -

Գոշ

,

Անանիա ՍանաՀչնեցի Հ.-6 Անասյան

Անաստաս

բայրը) 139,

Անատոլիս Անատոլիա զորավար - 83, 4 Անդրեաս վանական Անգրոնիկու (Հուն.

տ ՀԱՅՈՂ

Անկլիզներ -

'

աա.

:

Անձնացի

Անտծոս

216:

-

-

133, 150

`

-

-

որդին)-

զորագլուխ) - ԱչուտՎառսպուրականցի -

Անեբիօ Անթաւլյան Փ.- ն 22 Անքաս -

Աչուո Սմբատի որդին) - 120, 121 Աշոտ( Վասակի եղբայրը) ԱչոտՐՎասակի որդին)- 121.

ս

ԳԱՆ

Աչու ( վրաց 116, 117

կվուրապաղատ) -

Ա Ապաղա ղան 210-212 Առլիկուռ117

-

Առաքել Սյունեցի21 -

Արկադնոս կայսր-- 84,

Առնակ 71

Ապիս428 նՔարսեղզ Առլիրատ ճպիսկուղոսք 176, 187 եղբայրը) -

'

Արձան (Թարգմանիչ 66-68 Արզոն( Արղուն) - 197, 201 Արմեն Արմոզ26 «ՖԱՆ ԱրչակԴարթե 62 Արչակ( ՀայոցԹագավոր)63, -

55, 56

Ասավ 54 Ասլանսուլթան 174 Ասխարթան -

|

-

"

։

-

-

-

ւ

Մեծ 6365 Արչակ ( 84. Արչակ Չապի որդին) ՐՏիրանի որդին)- 61-63 ` .

Ասքանազ Ավագ 193, 197

Արձակ

-

Արչական

-

.

170.

-

պանը

:

Ասողիկ Առսյուրակես 38, 39 Ասողիկ

Ատոմ

-

-

Առիդես 72 -

Ավետ քաՀանա Ափոդ

Արիստաբուլու -75, 122 Արիստակես Արիստոտել Արծրունիներ

Առավեղյաններ

"

Արծրունի

Արչակունի (Թ)- 66, 93, 125

ՀԻ

69,

75.5.

Արչան( Արտաչես) ( Մարաց Արչավիր Թագավոր) 6ջ

-

Ատոմ (.

գեղեցկադեմ)

Ատխկոս պլատրիարք ԱռրներսեՀ (Խաչենի

-

Արչավիր (պարով.

-

(Թաղայթ -

Էխո) ԱրչեԱռորնձրանՀ Արտաչես 60: Երկայնաբազուվ (բջ Քաղաքը ( Հայոց Արտաչես -

120, 121

67, 68

-

-

Արա

.

-

Արիոս 80,

|

-

-

Արիոն

47, 64, 146

-

Հովծանեեի Աչուտ 130. զորմած (

171, 178.179

-

Նվ

-

-

Աչուտ (Խոսրովի մուռինը) - 97. Աչոտկրտսեր -

107. Աչոտ(. Հաթոգիկոս -

Անձոա

Աչուտ Երկաթ - 127, 128

Աչուռ(ՀովՀաննես թագավորի եղ-

-

Արբուն

Արդուխ153

՝

-

-

Վի

-

-

Ապոդինար Ապրտիմարոս

Առա

|

ԶՈ

-

-

-

.:

-

Արբակ Արբել«ո Սողավեր

Իչան Ապլդարիբ 164, 165 Ապլսուար

-

Արամանյակ Արբակ (

Առավան

121, 126

Վ

149,

մալիրատ (լրացիչյրան)

Առան

-

-

ւ

աաա ւՆ

-

-

-

Աչոտ(Քազարատի որդին)- 120 ԱչուռՔազբատունի Թագավոր

ու.

153, 158

Ասլոլիմոս51

Անտոն (տարոնցի)

-

`

Ապիրատ - 139, 147, Դածլավունի

-

-

Անտոնինոս կայսր Անուչավան Աչուտ Արծրունի

ՔՀ

135:

Ամր 105 Ամրամ 49 Ամբի 56.58.

-

Քագավոր)Անտոնինոս զորավար - 66-68, :

( Հրեական

56, 57

Ամմոն-7.

-

Անտիոքոս զորագլուխ 78. ('պարթն. Արչակի

(6.

Հ.-6 Աճառյան Ամաղեկ

Անտիոքոս եպիփանես Անտիոքոս եվպատոր

աաա

-45. Արու Գեղեցիկ

աշ

Արամ

66, 68

Արամ Հիթացի

Արամայիս

Ոթոս Արտաչես - լքազավոր -՝ Արտաչես թար (ոլարակ. -

ատեն

դրտաչես 69. Սանատրուկի աան (

:

-

Ա"

Արտաչիր որդին) 98 (Սավատի 141-143, 150, 163 Արտաչիր (Հայոց Թաղզավոր)Ց8 Բագրատունի 63, 169 Արտաչիր "իղին) 85 (ՇառլուՀի 8, 10, 11, Բագրատունիներ Արսաչիր -

-

-

-

Սասանյան

121, 186, 202

-

Արտաչիր Ստածրացի

198, Քաթուխան

-

Արտավազդ (Տիգրանի որդին)

Է`

րախ) 138, 139, 151, 152, -

Արտավազդ (Արտաչեսի որդին)

-

:

Քակուր

Արտավազդ Մանդեկունի -

Արտեմիս -

( Այփասլան) Արփասլան -

139,151.

Արփիազատ Արջեղայոս

Ափաղզա

Աջբչին118, -

աե

56, 58 Աթքաար

ա

Աբիաս 55

Քարքակուսակալ212 Քաքր 113 Բեյ 43, 46 Բելխ 152 Բեխտ 148

այ

-2153... ԱՓրիկանոս 56, (Բայաս) -

Բաբ45, -

.

46, 118

:

146-148,

-

:

-

Գեորգիոս վրա

-

-

Գրիգոր Գնունի128 Գրիգոր 481, 182 եպիսկոպոս Գրիգոր 21, 72, Ը էուսավոիիչ 76, 81, 62, 96-98, 104-106, 117, 125, '

-

-

Գրիգոր որդին) 191 (Խաղբոկի Գեորգ Այիկա 175 Գրիգոր Մագիստրոս Գնորդ Արագածուռնեցի ԳրիգորՄամիկոնյան 104, 105. Գեորգ(Դավթիեղբայիը) 17», 107, 108, 112, 113, 120, 173, 176 Գրիգոր(նէրսեսի ե ղբորորդին) Գնորգ կաթողիկոս 176,'150,181. 183 Գեորգ Հովսեվ 119 Գրիգոր Նյուսացի Դնորգ Սկեռացի7 Գրիգոր պատրիարք184 Գեորգ 146, 145, վարդապետ ( Սնադա Գրիգոր Խաչենցու Հայ151, 162, 171 Իր) 201 -

-

-

յ

-

-

-

-

ԵՀ

-

`

ւ"

:

-

-

-

ՏՈՐՅԴ

127, 130, 158, 197

-

-

( Հրեական Բագարատ ցեղից) Քուբաքը Քազարատ (վրացԹագավոր)Բուղա120, 201

`

`

-

-

175: -

Գեորգի (Լաչա) Գեորգի (վրաց 750, Թազավոր)

-

-

-

-

-

Քրեձիմզորավար 142 ԲրնՀիմ Թազավոր ՔրուսեՄ՝ 14 Բրջիչու 88

եռրդր)

Գեդեռն52 Գեղամ44

-

-

Ն`.

-

-

-

Գրիգոր «25 197 Աստվածաբան -շ Գրիգոր /ջնեցի ( Գեորգ Գրիգոր Այիկայի առսջ-

23, 44 Գամիր Գասպար

-

որդին)

Չուկ

-

-

Քազարատ Արերնդացի Քաղարատ հչխան 19, 120,

-

-

:

:

Գորդիանու

Գայիոս 73

-

172,174: 168,

Գորգի (վաց Թագավոր)

Գայնրիդաղդ

158,

157,

Ն

-

'

-

-

'

Գալլոս 73 Գաղոս 79

Բաբան119 Բեկթամուր (Բեկթեմուր) 180, Բաբկեն93, 119 (:աբխազների Բագարատ թագա- Բենիամին վոր) 133 Բերիչիշան 128, 129 Քագալրատտ (Աչուռվուրապաղատի Բոր 98 -

`

Գալանու

-

-

-

Չաղ

68, 82

-

-

-

-

-

-

Բաաս

ԼՂ

-

:

Ո

ԸՄ

-

:

-

151, 153, 155. 160, 161, 180

`

-

Գողիաթ

ԳողՎասիլ 157 Գոծշար խաթուն Չորամ 121.

-

Բարսեղ կաթողիկոս |

Ար

պՎ

`

-

"

254, 159 -

-

-

-

Քարզափրան ճոն Բարսեղ

-

.

-

Քարդուղիմեոս առաքյալ

-

Ի

Բր

Բո

Գագիկ (Համամի որդին) 143 մագիկ(Ձորագետի Թագավոր) Գորգի(աբխազների լթագավեր) Գագիկ: ( Վասպուրականի Թագա- Գորգի Թագավոր (Դեմետր եիծղչոր) 133 Բայբը)

-

"Կ

-

-

գոր

"ո

602...

-

-

Քարակ 52 Բարդիսու (Ասորիեպիսկուլոս)

.

.

-

Գոդոզիա56

Գագիկ (Կարսի Թագավոր)145,

-

Արփաքսադ-40

Աքիա-256

Քաչավնոյին 196

ոք

Գագիկ Թագավոր (Գագի բարե- Գոթոնինլ 21 52

-

-

141 155, 160

-

-

59, 60, Քաղդասար

Գեել

Գեթունիներ Գագիկ Թագավոր (Աչուոի որդին) Գնունինքը կարգողը) 194

Քառաբա Քասիլներ

-

-

155,

-

130,131

-

-

( Արտավան) Արտնան 70, 71

Աքազ 57,

Գարհղյաններ

Գագիկ Արծրունի128,

-

`

45,

՝

-

-

Քակիարուխ (Բաքարուխ, Բեկիա-

-

Գիսանե 74 Գյուտ 89-92.

Բուրետվարդապետ117

199, 204, 212

-

աննա

Բունդար

-

-

|

-

.

-

-

-

Մ

աաա

անները,

Գրիգոր (Սյունյաց Թագավոր)

դին)

-

Գրիգորվարդապետ205 -

172,

-

146, 147

180,

197,

198,

-

Գրիգոր(քաֆՎասակի որգին) 142, 153

Գրիգորես Ապիրատ176,187 Գրիգորիս ( Ապիրատի Գրիգորիս որդին)

խան)

կաթողիկոս 187

Դիտ

Դավիթ

-

-

'

Դավիթկուրասլաղատ134 Դավիթ Մամիկոնյան172,

Գրիգորիս կաթողիկոս160,

161,

Գրիգորիս Պածլավ158

113,

Տ

Դավիթմարգարե 21, 54, 55 ԴավիթՇինարար(վրացթագա-

-

Տղա 187. Գրիդորիս վոր) 1 (ԱչոտՈղորմածի Գուբգեն որդին)Դավիթ պատրիարք 119 -

-

-

133, Գուրգեն Թագավոր) (վրաց

130,

-

131,

Դադան20

-

Դավիթ ՍաՀառունի

Դավիթվկա

Բր

Դաղմատիու-9. Դամասու

-

'

Դանիել եպիսկոպոս)25 (ասորի 20, 59-61, Դանիել մարդոասրե -

-

Դանիել Փորնպիսկոպոս

Դավութ198, 139 ԴարեՀ Արչամի60 արքա (վերջին) ԴարեՀ -

-

ԴարեՀերկրորդ-60

ԴարեՀ Մար

-

-

ԴարձՀՎշտասպ60, -

( Այավիկի Դավիթ որդին)

Դդլմուչ

-ս

"`

-140.. Դիոսկորոս կաթողիկոս

Է. 14 Դյուլորիծ Դոլալթա նոյին 193 Դողլա-բաւկ

86, 90, 91 ԴավիթԱնՀազթ 131, 133 Դավիթ Արծրունի

Դուղուչսուլթան

-

ենանուս 67 -

Ն

Դեկալիոն-

Դավիթարքա 45, 77 Դավիթ ( Բագարատի ոթգին)

Դեմեն

Գայի մարգարծ20,

73, 74

:

Գնունի 128 Դավիթ ԴենչապուՀ Դավիթ Դվեեցի 104109 Դեպրովա52 Դավիթթագավոր(Դեմետրնի որԴեսպինա-21`

Մ

-

տտ

-62. ծԵսկան

եվա

Յա»

-

ոն

-

ելա 58 ելաս 56 ելենա 53

Էր

ելոն

Ց.

Եվսեբիոս 9-11... կնսարացի -

Եվատաթե սլատբիարք122 Եվոոիքես չամանդրիտ122. Փվտիթոս -

`

-

-

Երանճաթողիկու 95 երեմիա -166-:.. Անձրեիկ

-

ելխաղի

,

`

եզրաս Անգեղացի (Ի Եզրաս արայելի նորողիչը) 28, 99, 104, 111 եզր Նիգացի

.

եվ.

Եզրաս( ծրուսաղեմի պարիսպը Եվթաղ71 կայր չինողը) 60 Ֆա -39,4351000.....

-

ւ

Իւ

-

-

'

'

Երեմիա 20, մարգարե

՛

-

լ

ւ.

եսրոկ

-

-

`

:

եսնբոն 53

-

ծղբորորդին) (թագավորի

-

-

57, 10ջ

-

եսավ 46

-

177, 180

Տ

Եսայի ծղիարաւրուշցի -

-

-

անն

Եսայի Նչեցի

Եզնիկ86

165, 169, 172

-

ՈՐԴ

-

ալ

..

եռինյա132

ծառյի(Աղվանքի իշխան)-:120

.

եպիվան-56

։

-

1`

երծր- 40, նդղոմ-82 եդոմ 57

36, 38

Ենովք34-36, 165 -117` Եպիկուռա -

139, 151, 152

եզեկինը

:

-

-

.

-

-

-

ենովս 35, -

նանն

Դունին

Կ:

,

եմբան 62

|

Դոմետխանու Դունաս Անտիոքացի

Եզեկիա,

կուուք 74 Դեմետրել 107,: Դեմետրե (վրաց Թագավոր)

-

-

-

-

-

Ելան (Հայոցկաթողիկոս)129.

Եմագոր

-

-

-

ւ

86.

Եղիսե

-

-

`

-

56, եղաբել

-

Դավիթ(Աղթամարի կաթողիկու) Դեղաղոս52 Դեկոսկայսր

120, 121

-

-

-

.

59, 60

-

-

եղիակիմ58 Դիմանջ (նվիրակ)շծ Եղծ 8, 15, 20, 26,:42, Դիոկգետիանու 72, 73 բ. ծղիսարեթ (Զարել) 189 Դիոսկորոս (Անատոլիսի եղբայրի)

-

|

Դանչման156,

-

( վրաց Թագավոր) 164, Դավիթ

-

-

-

Դավիթ(պարսիկ ՍուրՀան) 108

-

:

Եղիամարգարծ83

-

-

-

պատրիարք 148, Գրիգորիս

ւ

-

-

-

(դեոժան) 145

-

-

Դժուժան

|

-

-

15814...

-

-

Դավիթկոտայքցի

-

-

-

-

Դավիթ(կլուրիկյան Թագավոր)

-

ՈՆ եղիա 56 Դերձնիկ(Վասպուրականի իչ- եղիա( Հայոց կաթողիկոս)109,

Դավիթ(Լուսավորչի աները) 71 Դավիթ (Ծանարթի Թազավոր) -

-

Դավոր) -

-

( Փառիսոսի Գրիգոր հչխան)

Դերենիկ Թ.(Վասպուրականի 173,

-

ծրոկու Աթարձկ -

Երկրորդ Վարդան10երվազ 69

59,

Հ

-

169,

170.

-

թ

Ճ.,|,Ցը,

երվանդ 45, 69 եփրեմ 36, 55 -

,

69,

աւր (Ռաւովան) ռատվան

-

ԴՐ

(Եզիսարձթ) Զաբել -

զոն

|

ամ

զորիկ

.-

56, 58

-

Թաղձոս

լ

առաքյալ Տ 1, 82, 158

Զ անդիամիրա 171

թ

-

-99 . Զառնավուխտ

`

Զավան վան

| `

Զավեն 83 Զարբձանալյան լյան Գ

Վար -

-

արմայր

ալար

-192`.

Ճաքարե(իվանեի

"

186-188

լա Նառրա-Դո

զաքարն

"արչիչ արա

43, 46, 47

Հ

.

-

արթ) բիարթ)

պատ-

-

156,

-

Զաքարիակ

ԱԻ"

Թո

152,

ր,

,

Վաքարիա մարգարե-585

ւխթանիթագուչիհ

աա

կայսը 122,

Ա

ւմ

ո

(Հժրայի

Փոքր

,

-

բամ

Զեա-53.

Էւիլների ցեղ-

էութ

Թծոփիլոս կայսր

իԿ

124,132.

Թեոփիլոս պատրիարք 78

Է

երա հրաս

210 առան ՍՒ

Բժ

Թիրբաչ Թով ՛

169, 172

ՋԱՆԱ կայարուծի ոդոր

-

-

ոմ «յ Իվանե

149.

:

՛

1ե

ՔԹիլԹագավոր 56

Իան Լիկու- 163

ւ՝

ւա

Ց

ւ:

76, ա 177 մոարա 12, 67, Փոռանկ

106, 108

ոթ»

Լուսավորիչ ՐՐչ (Գ.

ՀԻԳՐԴ ադ

որդին)

27. ՛ |

հալիսկուլու ղ-շ2 `"

նակ ամիրա

որն «"ՂԻ-Վիշխան -

164,

169, 172, 176, 177 186, 188

-

Լեվի

Խա

'

198-191. 1ՀԺ Խւդ-6..

ի

126,127-

ի մա.

ոս

`

-

հանձ

129, 132, 133

՛

զ անե: -Լ 199,

ուդ

7 մԱ

183, 186,

( Վասիլի Լենոն նոլՐդին)

:

180,

-

իանԱՄ

99-101, 104, 108, 728. 129

"

123, Ց

Վիրա-81

:

-

43, 44

-

Ո

որի -

ԱՆԱԳ" բույնթի որդին)

-

-

-

զ

-

Է

է

-

բ

Ռչտունի մաք

(հլմարովգա)59,

համայել լ - 99-

:

-

124, 125

ի

էլրան (տես Հուլա 206, 208,

Թր,դորոս

..

59, 60, 21:

121,

չ

111, 115, 116,

էնոն Լեոն (Ս,անվան

Լա -

Տ

.

ա թոր

կաթողիկոս)

-

-

Լնոն, 123,124: Փոքր

749)

ի,

-

ոչ.

՛

-

ի

,

Թե

-

Ջոյս

-

712, 113

Ա

-

ռ

:

կոմա 154 ԶոյիԹագուծի- 141,

Ինե

|

-

-

լճարո'

6.

Խ7

բ.գավոր)

ի

-

-

Թագավոր75,

:

-

ու

Զենոն

հչնատիու-729 իդումա 100

բերա" բար Թմոդոս 1... Թեո Վաալյաններ Հոնծցի Գո 128«ալ"միզոս Զմրութ "ոորո» ("8 Զիլ

-

,

չ 5

ծ Լնոն(Թորոսի դբայրը) 213

Լեոն կայր

1382Անայի փորապազատ Արոր Հայ-

Թնտաս (վրաց

-

-

Թ։

720,

որ-

16,

-

էնոն (կոստան,

Թոքակերի որդի

,

-

-

157, 162,

Թորոս(Թձ. -

Լեոնարքա

ն Թորոս(Կոստան դին իչխանի

Թեոդոս զորավար 82-84

զ աքարվաթագավոր 56-58

-

|

-

-

Զաքարիա ղեմի (Երուսա

,

արքայ

'

-

-

-

Թորոսրթայագնե 213 (Լնոն, Թորոս ի որդին)- 171, ն դին)

Լագույան 61 Լաչա 187, 190: Լծչբար 143

-

(ՇաՀնչաՀի ռրդին)202 Թեման Զաքարե Թէոդոս (Արկա ի որդին) 87, նոս ւ

-

Թոռնիկ

Թաթիկ են պիսկոպոս90 Թաթուլ ւլ ( Հունաց իչխան)157 Թակզաթվաղա ղառար Թամար (քաՀանայապենտ) Թամար թագուծի մամա -

Լարբդոն

Թորգոմ - 43-46, Թորոս 19

-

արթ)

-

-

։

ն

Լաբան 48

լ

Թովղա 53

68, 74, 75,

-

Վանան922

աաա ԱԱԱաաա

-

-

-

Թ ոմա

-

-

-

Գ.

ուլթ

182.187

Ո:

Թագուչի-19

ե

"

ՐՐ

ԽաչիկԱ

կաթողիկոս131. -

ԽաչինԲ կաթողիվոս141: -

-.

իշխան Խոն աչիկյանԼ. Ի»( ,(Ղարաչա)

-

-

Խարաչա

,

`

-

223`

Խքտենեկ170

կայնան 40 կայպակ45

-

Խզլառլան

-

ո

կոմիղոս

ամիրա Խլ«վիզ կամ ԽլիճԱսլան(սուլթանի Կավատ92, որդին) -`

172, 153

Խոնթիկ Խոչաթ188...

Խոռ

`

-

-

-

-

74, 76-80, 82,105

-

:

.

97, 98

-

-

-

-

-

-

,

կուստանդին

՝

-

-

Խոոլխոռունիներ

ն

կեղար100

70-73, 78, 80, 127

Խոսրով Արչակունի - 85, 87 98

:

Կեղեստիանոս պատրիարք 48, կենտուր 50, (Սենդուր) -

Խոսրով (Թարգմանիչ) -.87 Կերինթոս100 93Խոբով(պարակ. Թագավոր) Կիկրովա51 95, 105, 125 կիոԹոտոր 145 Խոսրով որդին) 95-97, կիո Մանիլ (Որմզդի ( Մսնիչ) 171,

Խուբովանույչ Խոսրովիդուխտ ԽոսրովուՀի

|

ւ

-

Խորառու կույս -18 ԽորիչաՀ188

ԿԼ

Խուրթ

-

կյուռ-Ժան -

ւ

|

Սուլթան)

,

ԲՆՈ»

կադմոս կալափատ կաՀչաթ

Կյուրիկե

"

143, 148

որդին) 144, -

կյուրդոս 12ջ

.

-

-

կյուրոն9-96 29, 60, կյուրուս

-

|

-

|

՝

-

Համրես 49 Հայկ 43, 44, 46, -

"ՐԻ

9, 88.

ՎՎԵ-.

,

կրյլուսու-66.

աԱ

աա

-

Հաջաջ

ա

ՀԼ.

Հասան 113 Հասան կայծնացի188 --.. Հասան Ձայալ-Դոլա 188: :

ւ

։

-

-24 45 Հավան Հավնունիներ

որեւ.

Հ

-

Հարեղ 36, Հարիր-111 Հարմա 45 -

աա

Է

". ,

-

-

Յ.-

Ը

-

-

ւա:

ՐԱՎ

Կրոնիդես

- 75 ՀաԿԱՀ

կուզն

Հայոս

Հաննա 49 Հաննեոս 61 -

ս:

։

120: Կորիճ տ կրասոա-Ճ 45: կրիսոս

"15- 129

յ

-

63-65

Հայկազուններ -45. Հայկակ -

(Թորջուի Իա» -

-

:

-

ոշ)- 149.

Հ առհչուն 129

աի

կովկաս

-

կյուրիկե Թագավոր (ԱնՀողինի

-

-

կոստոսս

կորեչ թագավոր) կորյուն -

Կյուրիկե (Աղվանքի

-

87.. Մամիկոնյ

-

կորդվացի

:

.:

167.

Համազասպ

Համբասկ

դին ՀերաԱչ կայսր-124

կուստանդին (Վասիլի

կյուրեղ Կյուրեղ(երուսաղեմի Հայրա-

Վելանսլետ)- - 131,

-

Համամ վարդապետ

,

։

85, 157, 162, 180.

ւ

25, 123

-

Ս.

Կղճուատրա

Ծուվիզսուլթան 21

կայինակ

|

Գոստանդին (Ռուրձնի որդին)-

-

168, 169

կամբյուսու-60 կայեն 34-36, 42

28, կղոդիոս

-

-

կուստանդին որդին) Համամ (Տանձիքի ոատանդել կուսն

Կիրակոս վարդապետ195 Գիմաս-34 -

Խան

163, 121

-

-

Խվչաղներ Խորդան-Գողրղան -

10, 15, 20, 22, 27

կիրակոսներ (երկու)126

Սն

-

Խուչչեր ամիրա

-5.9,

հաթոլիի» 190,

-

կայսի կոստանդին - 105.

կիրակու Գանձակեցի (Կիրակոս)

-

չաՀ Խորազմ

172,

-

Հակոբ - 42, 48-50 ՀակոբԶգոն 72, 7879 ՀակոբՍքանչելի 130, Համազասպ - 20, 21

129,

-

-

Թոք) Հարո(Խոսրովի

որդին,

.

)

կուտանդին

Տիս- 94

-

13911352

-

2"

(1նոն)-.127 Կոստանդին

կուտան դին(Լեոնի '

-

90, 92

8, 18, 27

-

-

-

-

190. կոստանդին (արքայազն) կոստանդին Քարձրբերդցի (Հայոց

կաթողիկոս) 7,

-

-

նաՀազկերտ(Վռամ քրկրորդի 87, խորդը) Հազկերտ (Վումիորդին) 89,

:

-

-

ԽոսրովԱ (Հայոցթագավոր) - Կեմա-

43, 244

-

-

՛

տ

կոնդոֆր 154 Հաբեթ 38, 39, կոչմ 68 Հարել 96 կոստանդ79 Հաղար 101 Կոստանդիանոս (կոստանդիոս)Հազդ

94 98

Կառտրամիտտե կար կարքն 68 Կարոս 74

ար

-

Խոռեմ

-

-

կառա

"Ր 97, 985 կոմիտաս Կումիտաս) -

-

:

Կուկը

-

-

-

ԶՆ,

:,ա

:Ց

-

Հեթացի(տե՛ս Արամ) ՀեթումԹագավոր(արքա) 19, 25, 27.

190,

18,

197, 200,

201, 205, 212

ՎԵ.

-

-

Հեսու

տա

Տ

125, 143

Հեու

-

ԲՈՆ.

Հեփեստոս101 Հեփլթացի53 Հեքոնիա-5889 -

ոլ

194, 202, 211, 214:

Հմայակ 69,

աին

.

ո.

դին) 149-151 Ա կաթողիկոս 94, ՀովՀաննես -

անե,

-

'

:

-

Հոկտավիոս

ւ

ՀոՀան 93, 96 ՀոՀանես 53

Լ,

ու

-

-

ՀոՀանՄայրովանեցի - 125.

ՀոՀանՄանդակունի - 90-92, 123. ՀոՀան մետրուղոլիտ -121 122՝.

ՀոՀան վարդապետ98 Հոմերոս -

:

Ե

-

ա-

ռաջնորդ) 20 Հոձանննս պատրիարք 119,

Բ

-

Հռնակ Հոնեցի 147

ՀովՀաննես կարան 74 Հովչանննս վանքի (Հաղպատի -

|

Բ Հովշաննես կաթողիկոս

ՋՈՐ

Հոբ 46 Հոլ ոստիկան 119

-

.

-

-

-

Հովչաննեսխմաստասեր110-

73,764 ՀովՀաննես (իչխոոն Խաչիկի որ.`

120, 122, 128, 199 -

-

Ն

Բ

86-90, 99

`

`՝

"6` Ղեոնդկաթողիկու-93 Ղնոնդկայսր 124 ( կնսարլիայի Ղեոնդ պլահիիարք) -

Ս

'

ՆՈ

Որ

'Մ

'Մ

Հուան- 45

Հուբաղ 35 Հուբիանոս80

'

Մադնիտիս

'

՛

"Գ

Մագող 44

-

Հաշ

-

-

21, 122 Հուբնաղ (Հոբնաղ) ղան (խան) Հուլավու - 8, 12, -

22,

Մադան Մադան

անին

ԿԵՆՐ

ԲՈ

Մալթան136 -

-.35-385 205,208,Մաթուսաղա

27. 198-202, 204,

Մալքաթու

Գո:

Հուլիանոս (զղֆացողը) - 79, 80 Մակաբեոս61 Հուլիանոս Ազիկառնացի 125` Մակեդոն83 -

'

-

Հուլիոս կայսի67, -

Հույն-

ՆՈՐ

ւե. Հայ:57 | Հոռի սիվ ոստիկան Հայա կայսի կայսրՀուավիանու ուստինոս քայսր Տ

-

-

705199

299-103,

ժագմագ(Մաչմուդի որդին) -

ՅՆ

տ

Բ

(ՄաՀմեդ) ՄաՀամլթ -

ԲԵՐԸ

123-125

136, 137

ՄաՀմաղ Սութադն155,136, -

-

Մամեդ (Աբդլայի որգին)

-

115,

ոստիկան 108-110, Մաչմեղ 112, 120, 121 Ջյունականներ-3530`՝ |

.

Ղուկաս ավետարանիչ

Դենի - 48,

-

'

-

-

-ջ ՀովՀաննես Վանական

ՀովՀաննես Տրդատ77 ՀովՀաննես Տունցի - 202, Հող, 52

ԴՐ

-

153, 155, 156, 188.

Հորդանան ծրծզՂեոնդ (նաձատավ)

80, 81

ՀովՀաննես պարոն 196 2166. ՀովՀաննես Սարկավագ -

`

ամիրա Դզիչ Դլիճ (Խլիճ)Ասլան սուլթան 157, 158:

-

'

Հովփսիմե - 97, Հռոմելոս 58 Հռութ- 53 Հրաչն45, 7շ

-

բ

-

Հոասոն-Յ7

-

իչխաը)

Ղարաչա (Խարաչա) ամիրա177

-

-

նոյին

-

-

-

ՀովՀաննես Թարգմանիչ -

92, 155

Հյուրկանոս 61, Հյուրկիանոս

Հովշաննեսերզնկացի (Պլուզ) 7 Հովշաննես (Թազավոք139-141, -

-

-23, 104. Հիզբուզիտ Հիսե- 126 -ՏՖ Հիսուս(Ցիսուս)

-

-

ս:

.

որդին)

133, 134

88-90 Հովսեփ(կաթողիկու) Հովան (պատանի) Հովսեվ('տաճիկ) 132 Գ. Հովսեփյան Հովսիա Հովրամ - 56,588 -

ծ2

:

:

-

ՀովՀաննես (Գագիկի

.

Ղավրիլ

-

-

Հերովդես-61.67,68 -

.

Ֆ Հովչանննս ավետարանիչ

97-99, 105,

-

-

-

ՀովՀաննես61 ՀովՀաննք» առաքյալ-

-

.

«րքեզիվարա (Մելտենիի Ղատաղա -

Հովսեփ

,

-

-8ծ6 Հովանի (թարգմանիչ)

Հովիդյա

զ

-

Հերակլես Հերակլկայսբ-

Ավանքի

ւ

53, 54, 56.-

-

Ղազար - 6, 14:18: ԶաՀկեցի Ղազար - 8, 10,' Փարպեցի 15,87 Ղազի Հաթոլիկո») Ղամեք35, 36, 38

140,1

-

|

Հեւոուր 100 Հերակլակ-105

-

-

20, 45518

-

48, Հովսեփ ( Հովան

-

ս

Հեչմ 112,

:

Ղազար 213,

տն

-

"

լս

-

ն

-

-

-

Հովնաթան 57, Հովսափատ56

-

-

Հելսան 50 Հեկտան43

Հեռի 53

Հովաբ 77 Հովակիմ 59 Հովաղ-258 Հովան 56 Հովաս 56 Հովաքազ56, 58 Հովբկաթողիկոս 114 Հովել -

-

ԵՐ

'

-

-

Մածմուղ իսմայելցի 135

( Տափարի Մա՛Հմուդ, որդին)163 ՄարիաՀա ՄաՀմուղ (Փատլունի եգբայրը) - Մարիամ (Գր.Լուսավորչի կինը) 168,174 71 74

Մոոթնու (ւռձայծջի 9,

-

-

Մաղազիել

'

:

Մարիամ քույսծրից) (Քոբայրի Մոմ- 142. Մամբրե արքեպիսկոպոս Լ. 14 Մարիծս :

`

-

։

.

-

Մամբրե (Խործեացու Խղբայրը) 123, 124 Մարկիանոս 87, 90 Մարկոս ավնտարանիչ Մամգուն -

ա

-

Մամիկոնյան ցեղ

94, 121, 12»,

-

155.

Սամտույտ զորավար

-

74, Մաքսիմիանոս Մաքսիմոս73, 76

Մանաճիր Ռշտունի Մանասե -

57, 58

ղան- 197-199 Մանգու Մանդալիոն

|

Բ

ա

-

Մանիոոոն

ուլոլիտ

Կ

-

։

-

-

-

րին)163, ՀՐԲարի Մոլհջ

-

Ռոստոմ Մաֆա-դոլա

Մաոն.-6

- 136.

47, 48 լուտաալՄելթոն -

Մառինու-68.

Մեղդքոմ

-

-

Մասծ

`

ո

ՍՌնադրոս Սդնավոիս49

ՏՈՐ Ան Մասխուտ (' անլջուվ. ) սուլթան է1Դ Սեստրիմ Մեսրոպ 85-89, 107, Սասմա (Մաշտոց) 100... 184. Մասխուտ սուլլցան

-

138,

-

-

-

Մասուտ սուլթանՄազի - 105, 108

|

-

-

.

ՄԵրՀուժան 93, Արծրունի -

Միխայնլ պատրիարք19

Մատթեոս ավետարանիչ 8շ` Միխայիլ Ասորի9-11,

-

-

-

Մխիթար Անեցի 135,

32,

նոյինՄոլար Մոկացի

15, 24

ՑայիրԳազատացի

Ցուսու ֆ (Սալա ) 178 Հագին -

.

՝

:

Նարատ 55, 58 Նարծովթ100 Ֆարս 100 -

|

-

Ս

-

:

լ

՛

ին- 209 Մշնդը,

45, 55, Նաբուգոդոնոսոր 59,64 55,60 Նարուսրալասար ր

-

ո

|

Ր

:

Նաթան

Նաժա Եանա

-

-

ւ ։

117, սարկավագ

|

Մոսոք Նասրա-Դոլա :-, տե՛սԶաքարե ( Աղվանքի Մովսես ծր) 128 Նառրա-Դոլա՝ 9-11. 15, 20, Մովանս 43, 46 Խորձնացի Նաքովի -

՝

-

-

-

868790

Նեբրովթ - 41,

46.

ԱԼ

Մովանս կաթողիկոս94, 98 նճատոր Մովսեսմաբգարն 20, 29, 30, ենրչապուՀ 38, 49-51, 54, 56,62, 75.85, նկրոն73 `

-

-

Ֆ

ս

Մառիս

:

:

-

Սելի թումետր Մանվել Մամիկոնյան 116,է Մելիջ Աչբաֆ186, 192 Մանուչե 147, 15, 153,758, ՄԴլիք- 138, 147, 150, 151. -Շած Մաշտոց ՞: -

.

լ

-

141 142, 7« Մոնամախ

.

-

98, 39

Մուսթասը199 Մուրացան-64

-

-

-

-

-

-

:

Մանդակունի

Մուսեփաղո

-

ՄլրտիչԷմին 6, Մշուլգերման14 լկան 99

-

.

-

ո կայսբ 124 Միքայել Միջայել(ոմն) 116

-

ւ

Մուչեղ (բաջն)654

-

Գոչ-7 10,198 Մխիթար

76, 90

Մաքսինտես Մեղա ՄեժեժԳնունի - 94, 97, 98 Մելեսիանոս կայսր129 Մելեր9, 211

Սն

-

-

|

-

ւ

գին)-

Միքայել կայսի132, 134

ՄչՀետներ - 139,

Մարտինուս Մար-փիլիկա-6035 -

Մայայել

Մուշեղ (Աք Թառա որ

|

կայսր Մխբայել

-

զ

-

.

116, 118 Մաման

-

-

66:

՝

|

-

-

Մամուն

-

Մարում100 Մարտին

-

`

զորավար)-92

(պարակ.

Միքայել որգին) 145, Մուրացաններ (Տուկիծի

Հ

Մարկոս ճգնավոր 159

Հրան

-

-

մենացի-75

Ի Մյ ն Նա ՄֆՀրդատ

Մորիկ կայսը -

ՆքրաիՀ

կ.

Հայկազն

124,

ՆծրաեՀ (ՄիՀր-ՆերսեՀ) - 89. 125` ՆնրսեՀ Մ,իժ- 112 (վրաց Թագավոր) Միվան-108, 112,113 (վրացիչխանի) ՆձրածՀ Մուղալ ԹաթարՂ-190 Ներսես(Աղվանքի 95-97,

-

գաթողի Մ»ւչէ Ներոն (Ապիրատի 158, Մուչեղ(Աշոտկուրապաղատի «ոդին)174-176 Մ,ւշե

((աթողիկու)93

որ

դին)

Մուջել(Թարգմանիչ)

Մու էղ Մամիկոնյան -

'

լ

-Դ0. Ներսես Բակուր

` 3-118,Ննրածս - 104-107 հզիակուլոս Ննրածս Բկաթողիկու:93, 94 -

աննա

Ներսես - 20 ՅՈՐ Լամբրոնացի :

:

:

1718.

ԵԼ "-

'

-

80-85, 122, 154,122

Շատատ- 172

ԲԴո

Ներածս Շնորձալի ս Շատատիկք- 22 .ՆՏրածս վերինը124, Շարա Ներվաս 73 Շարչան 65:՝ (Սասանական) նեկտառխուՓիխխ(Հանի Հայրը)-128.. Նիկի»ներքինի-125. .Շրո-89 Նիկիփոր կայր 68,124 Շմավոն61 ա -132՝՝ Նիիֆոր(Փոկաս) -86.. Նմուծլկաթողիկոս Նինոս 46, 47 Փմուծլմարգարե54 Ն Նիթոմաթ212 Օարգավոր-204 Ր" 36-40, Նոյ լ ւ ա ռ Նոյոմ 35 ՌդոՀի 71 `

'

-

-

՝

-

Լ.

.

-

`

-

-

-

Ո.

Լ

-

Հո:

-

-

Նոյոմի60

ի Մ Տ

-

նորադին176 Նորայր 45 -

-

Ռզիա

ՄՈԱ աւ ՔՅԵՆՏ

-

նունն

|

'

ՏՈ

ՆՏ

`

Շանդադյան ամիրայություն (պարով.

ԴԻ:

-

-

-

Շածնչած (Վիգենի աճն Ձարմաղան - 192, 153,196. Շամբատ - 45. Զունակ 25, 46 Շամիրամ Շամչադրամ Պալտուխ ամիրա |

ա

ՍԱ

Վ ,

Չածիավ որդին)

Շապուձ( Հազկերտի

-

-

ո

153.

|

|

:

Շապուծ 75,77, Դածլավունյաց արքա) (պարով. ազգ 7` 83-85, 154, 157, 762,163 Պաղտույն ( -

որդին)ԼՏ, Դաղտույն Սմբատի Շասլուծ (յուռ) -

՛

Պարետ45 դարզվան 1811." Դարկնչտ էրեց -199:.. Դարույը45 ՑՈՐԴ գելապոս51 Դեմունդ - 156, 157

-Ջաղել-87

19. 135. 154,

122. Ջափր-121, կոմս Զոսյին (Ջոչլին) 171, 174

-

ո

Ջառտո-

-

ո

154, 163

-

157,

ս

12101130

պ

ՀՈՂԸ

Սաղավ-40,41 43

-

Վ

Ռագունլ 46.50.65... -. Ռամանու-129 «Ն առաթյալ-12,82, 204 դեարոս Ռաջարգ155 Պետրոս (Գրիգոր Ռեբեկա պատրիարք) Բ ԿՂ: Ռոբերտկոմս94, 123 Դեւորուս եպիսկուոս 54-56,28` Ռոբովամ Պետրոս (Խոնթիկի որդին)-167 Ռոճներ-162299Ֆ Դետրոս պատրիարթ 134, 140. Ռոմանոս (Կոստանդնի վնսան) -

`

-

Լ

`

-

-

154.

167.

134.

|

Պետրոս վանաՀայր 176 կոմս 156. Դերդրան կոմս 159 զերճ

ւ.

-

-.

Դլատոն

Քչո(արգավ

Ռոմանոս

-

Չետնան

-

Ձամչյան Մ. թա- Ձանգղ ղան(խան)197, 205,

Թոք)

.

ղը) -132-

`

"`

|

լ

ՌուբենԱ

Դորփյոլոս Դոոբու -

Ը

ւՀ

100:

Ե.

արվ

Ռուբնք-155157,180`

ս

-

ԱՑ

-

Ռուղուքան Ռութնուդովլա

:

15ը2. Դողու կալթոզիկոտ

գողբեր

Ռոտակո-,ԵԵՏ

ԴերոզԱ-70,92,9395 . Գջրոինաքա

-6,21

ՇաՀնչաՀ (Վասպուրականի գավոր)

ապ (Հայոցթաղավոր) 82-84 Պապ(Հուսիկի որդին)-81 Ք.-6 Չատկանյան

115-119 ՋաՀապ -

-

-

188, 202

Ջալալ իշխան -201`

-

-

-

-

լալԴոլա

154,185 Պապաք (նաչատակ)

Հասան ճՋա

ոն

.

-

արա)78,80,

դոր,

ան

'

141. 148, 151

Շակմոնիա, - 209 Շածակ կաթողիկոս ( Դճրոզի 84 ՍՏԵ որդին)95 Շաչարաստին Ոքոզիա 5658. Շածի Արմեն169-171,179,180 ՇածնչաՀ սերը)- 176, 202 Ձաղաթա (Առիի նոյին- 193 (Մեծն ՇաՀնչաՀ որդին) Ձաղբ բեկ Զաքարեի ո

ոլա Ջալալ

.

-

-

փակնան -1293:՝ ներքինապետ ՔղյանՀ.-5 Որմիզդ (Խոսրովի թոոր)- 99

ՏՈ

'

Դաճույճ 45 Գայգաւմ46 կոմս Դայմունգ -

Ներոն»Մչեցի Շավասպ 89. Արծրունի Ներսես ՄԵծ (Հայոցկաթողիկոս) Շավուղ54

ու:

ա

.-

«ւտ

Սարա 39, 49 -

պոր.

ԻՆ ան)

Սաբիլե - ծջ. Սադովլ

.

Վ

էո

«ռաւ

Կվրան

ԱՐՎ

ԹԵՒԸ

Հալ

զր.

ապ:

Դողոմեոս եպիվանեւս-61 ւ. Սադունիչխան Պտղոմեոս Եվերգնտես 178,181. ՍալաՀադին 4 Տան Դողոմեոս -6. : Սալար Լազոսյան իշխան Դողոմեոս Փիլաղդելվու61. Սալտուխ169 ա Պողոմեոս Սախալթու-208 Փիլոսբատոր ԳԳ. -

-

ի

Ն

-

ւս.

ի

.

2. Պողունոս -61. Փիլուպատոր Սակդնն ամիրա 150,181 Գուզան ՍաՀակ 85-90, Ա կաթողիկո: -:

՛

-

բայր

--

231.

97, 122, 129, 125, 155. Հայրը) 186 ( Աչոտ ՍաՀակ կուրապաղատի որ- Սարգիս զորավար 104, -

117-119, 121

-

)-10688

/ Աչո Սմբատ Ողորմածի որդին)130, 131

Սարգիս (Թարգմանիչ) -

ՍաՀակ ասպետ-93 Սարգիս Խաչենցի Բ Սաչակ կաթողիկու-93 Սարգիս կաթողիկոս131, ՍաՀակ Բ (Բյուրականի եպիսկոպոս) Սարգիս

Սմբատ 83 96, Բագրատունի

-

-

-

105, 109, 121

կաթողիկու148, 152 Սարգիս (ՀոՀանի աչակերտի)98 -

`

.:

ՍաՀակ ՌոաՀավ) 48, Սարգիս Ճոնյանց ( Հայոց կաՍաՀակ Ձորափորցի ( Սարգիս միայնակյաց) Թողինոս) 108, 109 Սարգիս վարդապետ Մռուտ - 125 Սաչակ խան 199, 212 Սարդախ ՍաՀակ (Սյունիքի տերը)119 Սարդանապալլե Սաչակ (Սյունյաց Թագավոր) (ոէ՛ս Սարկավագ ՀովՀաննես 167, 168 Սարկավագ) Սաչակ (ոաճիկ) Սարչուք138 ( Փիսիկկայսր) 160, Սաչակ Սազան 181 183: Բ 62:

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Սրքթան 135 Սերատտոս-72̀. Մեծա -58. Սոթ 35, 36, 38, 42 Մեղբծատրոս 75, 122 ` -

ՍաՀակդուխո 6066. Սածերոն Սալ (Սմբատի որդին)119 Սաղա -

:

:

58, 59 Սաղմանասար

Սեմ

Սամիրոս36, 46 Սամյա 55, 56 -

'

-

Սամսոն

-

'

ԱՐԻ

Սամվել ԱՆեցի10,167 հրեց Սամվել 90, 93 Սամվել մարգարե24, 53,52: Սամվել վարդապետ

գավոր) 121, 133141 -

-

68, 69, Սանատրուկ

77, 78

Սանչար սուլթան199

-

-

Սառա ՛-'46, 101

'

Սավուղ Սարասպիս Սարգիս Ավագ 79, -

-

ՈԿ `

186:

Սարգիս ավագերեց148

-62`` Սիսակյաններ

Սլիման

232`

.

Սժբառ» 10. 120 Սբաոաագմառ -

Սրատ,Օրրան 172 Սմրաթ ջոբագրուխ ջ712 ՋՐ Սոգրաա-

Սենբե»254.

18ր. Անարաձ ն.փ ք Սոց --2 3.

«րայ

-

ւ

ՀուՀաջ՛2.2«4.շյեյ ց

-

ՎուՀագ

Սնմպիաձ Հանք ոգին

Հք

բոյ

Վաչարն(7

-

Վ

225.

«աճ,

զ«.ա.-

«Բբ»

ԱաՀանքկ, կաք

21 ֆուաաբաւ . 27237 ՆավթոզբՀոՀրա 21 Կոչում 2լբո-րնք «ոզյճ285. .

-:5

-

Սազջանո, ջազթոզաիո,

Լ

(գոյն

ՀՀաձնԱան»շ»». 16 89 Վ.Հ Հ-րթույթ:

-

""

ՀալեանգՀաթճր չբ «յբ

ՀորՔ

-Տ6 Սոռավրու՞ -

-

-

Վազգեն ճշ,

Վարձ

Սատոն 24. 55. 125 Առջառան փոնարիգոս

Սոմեցնաւնոււ Հուր: պոչին,

.

3:

2Քր

ՀոՀրաամ ցորագո

մ.

Ջ7

«առՀբամ բջ Խճ 78բ Մւ«եզեամնու Վոոօրառը տարջայա92 Սաեգնանառ հատայուն, Հյ Հոմննեոթ: (շազթում 197 285 արաակիարթ որդիս շք 286 7» ճաշա Բրոցոյոան Սագա Լաածլրամ ՖՐ շթ -

ռ

ցեղ-75 Մղկունյաց

Սմբատ (Շամբատ)63 Սարգիս (Վաթարյանների նավա- Սմբատ(Աչոտիորդին) -

-

-

Փո

'

-

-

-

Աճվնաձոռը. Դվնո

-

:

-

-

-

`-

-

Սերուք 43, 46 Սեփովրա Աիդոս Սիոնէպիսկոպու-16 ԲՈ" Սիսակ24

՛

-

-

( Մենձթծրիմ ԹոՎասպուրականի

-

-

38-40, 43. 46

/24

-

-

-

-

։

-

-

:. Սենայար Սենեքերիմ ( Սյունյաց Սենեքերիմ Թագավոր) 146, 147

՝

-

-

Սուրքն(Լուսավորչի եղբայր) |

-

-

-

-

Սուր

Սուրծն(մարզպան) ց7. Սաբոշտ (Բաղբատունի Թագավոր) Սուրեն 126. 128, 129 Չալ», նր: 02 Ը ՏութՀան«րար«իկ. 107 -6Ք9 Սմբատ /րայավ) Սութմակ Սմբատ Քո"ըառվանող 723, 175, 122 Սութման Սմբա: -Ած Փուբասրազաս» Սագա Խաչնեջթ Սմբոոսո -112. 114 Մամիվ«նյած, Սագա Ճ«Հապջք Սմբատ "Ամլբոռապի «րգին) 105. Մետր»: 405. 109 Սե».գ Ս2թգյաց Սմբա»Սյունաց Թ.գավար) -

-

`

'

Սամեգար

ա

.

-

-

-

-

-

Սուլիման11

-

|

-

-

-

115,

Սաո

|

դասա

ք

Հաաա «զոռ-գի»Ֆոզանք«բ Փո

-

158, 159 Վածրամ Վկայասեր Վաղարչ (ՀայոցԹագավոր) 70 Վաղարշ (պարակ. թագավոր) 93 -

-

-

63, 65, 74 Վաղարչակ (Պապի որդին) Վաղարչակ -

-

ծ5

84.

Վաղես80, 82, 83 Վաղենտիանոս Վաղերիու

Վարդան Այգեկցե-5

.

-

5ՎարդանԱրեճլցի(Արելքի) 16, 20, 21, 23 ՎարդանՔարձրբերդցի - 5, 13,

14, 18

ա

-25Վարդան Գանձակեցի

-

ՎարդանԿիլիկեցի5 Վարդան Հաղպատեջի -5.

-

18, 194, Վանական վարղապետ «

195,197

`

ՄՏ Վարդան -

Վաչեզորավար ծ0 Վարդան Պատմիչ - 2, 17, 28 Վասակ( Աչոտիորդին)416,Վարդան Է 8, 14, Վանական Վարդան (Վասակի որդին) կամսաբական Վասակ 161. 162 Վարգանվարդապետ Վամակ 194, 204 Վարդան կյուրիկյան վրիժառու-124 Վասակ Վարդանանք 90, 123 Մամիկոնյան Վասակ "146-148,153, Վարդգես70 Պա՛Հլավ -

-

.

-

լ

-

-

Վասակ 120, 121 Սիսական

Վարոս-92..

Վեսպիանու 73,154 ..

|

ո

-

-

ԵԼ

89, 92 Վարազվաղան Վարազտիրոց 106. Վարազտրդատ

148..

Վրթանես71, 78, -

Տակիտոս

-

-

Կա,

-

(Աչոջբի տերը) - 154, 159: 162 Տանկրի 157, 163 Տափար Տաճատ

-

»` Վարբակես ժար Վարդ(Թհոդորուի,105,Տիբձբկայսր -123.

Ն:

«աթ:

73.

Տիրքրիոս -

Է

"

Շն -

"

-

ղ.

-

210, 211

-

77, 78, 98, 112,

-

Տրդատ (Արչավի եղբայրը) 82 Տրդատ (մեկուրիչ)- 114

Տրդատ

(թմանջի - 112,

Տուկիծ Տուրք Անչյա

՛

Փաոլուն (Դվինի ամիրա) - 148, 46, 147

28. Փարավոն

կամ Փերփեր Փեռվեռոժնն՝ ( Այճքոի որդին) - 163,

Փերոժ171 -

Փիլարտոս1448, 150, 151 Փիլաքոիոս հիսկուրու124 Փիլի (Գրիգորի որդին) 143 Փիլիզոս կայսր 71, 73 -

-

-

Փիլիպպոս Վարդան Փիլաղոս -

Գի 122, Փլաբիանու

( ՍաՀակ կայսրի) - 179, 181 -

Փյունիկս Փնտլխտար սուլթան124 Փոկաս -

թաթի Փովա45 Փովկաս Փու պատրիարք - 121, Փոիոն Փուսնգ155 -

-

Ուլիսալար

Ուփտանես

124, 125

-

-

ՈւճինԹուրք783

Փոռւանցեզներ

-

110-112 Ումար Ումեկ Ուփիր

-

Փուա

-

Փալձավան սուլթան

-

Տողրիլ բեկ 138-140, 742. "44 սուլթան- 177 Տողրիլ Տողրուլ (ուժեղ)139 Տողուզ խաթուն- 12, 198, 199,

Տոյինք209 Տրայանոս 2375, Տրդատ

166, 168, 169,

պ

Տյառնթազ

-

Քաղբթ103

-

Ղազ

ՅԻ

արջ)2

-

Տավութար էլղան211

-

- 53` Վարաժունթներ

կայսբՎոանիուռ

ՏիրանԱ-45 ծիրան Բ-70,80,81 Տիրան( Ճենաց ձիրիթ

-

-

ՎատածԹագավոր Վարազդատ թաղավոր-84՝ Վարազդատ մարզպան 97.

`

Գանձակի ամիրա

ւԽ

ւ

-

-

Վասակ - 90, 92. Վիգեն Սյունեցի - 170, 180 Վասակ (Վածանի եղբայրը) Վիլոս թաղավոր - 46, 47 (թաջ) - 140, 142 Վասակ Վիթ- 110, 113 վասիդ Վնդո59 Ա Վասիլ կայսը124-126 Վռամ երկրորդ - 82.ՒԶ Բ Վասիլ կայսբ132-134 Վոռամչապու 85,87 իչիան- 158, 161, 174 Վաւտամ Վասիլ

Փառնակ) (6վարդապետ) Տիմոթ Փառանգեվ Տիմոթեոս կուզ Փառնավազ Տիմոթեոս 122, 123 ՓառներաեՀ ֆիտու69,ԱԻ Փատլնյաններ Տիտոս կայսր Փատլուն(' ԵՐՈՒ

:

։

Փառան ('

-

-

88.

մ

Բ

-

-

-

Ց Վարդան Մամիկոնյան

89, 121

57, ծ6 Փակեն Փաղեկ Փայնտոն

-

-

-

ԱՎ

|

- 6` Տիգրան Արչակունի Տիգրան Մեծ 45, 68 - 70։` Տիգրան (վճրչին) Տիգրան վիմագիր135

"5

-

-

Վան

-

|

-

-

( Վածանի Վարդ եղբույրի)

-

Քամ -

-

38, 39, 43, 46

Քանդար49 -

ՋՈ Քայաղ Քանան

173,

'

179,

186,

. ե Ք ատոսասիոր Քաջաջ 2 72... հարգավաց

200,

Ր Կրա աԱ Ա Ա

201,

ՏԵՂԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

ՑԱՆԿ

-

ԼՐ

Քավթար

"

րու»

-

Քիրամ -

5:ը -

Հնարու

201.

73, 74, 83,

.

82,61,71, 89, 90, 92, 25,

95,

144,

Ադանա 149,

169,

166.

Անթծրդ138,

Աի

Ե

-

|

Նաի

80,183 Ադրիանապոլիս ' Աթենջ-51,279.

.-

-

|

Տ"

Անտաջ

-

ն

|

'

-

79, Անաիխոք) 146, 178, 189, 205 147, Ալամուղ Անտիոք 67, 79, 82, 98, 122, Ալգթաանդրիա-82.122.129." 148 181 159, 159 Ալամանջ լամանք

-

-

18.

181,

1893:

|

'

-

Ալի»գետ

ԼԵՈ

Ալ-քայուրա Ախալքալաք Ախուրյան գետ 69 Աղոռխ

|

-

ե

՝

՝

Անու բերդ 83 Աչոցք 115, 125, Աչտիչատ77:81, -

։

"1

ՅՅ»

Գ

ՍՏԱՆ

դրում

ԱպաՀունիք Ասլա Հունի քիգավառ

ՅԶ

Ր

-

Ն

անն

աՀ

ԲԱՀ

Է»

`

ՏԵՐԿԵ

ԵՈՈԳ

ՄԻ:

Ե

աջ

ա

ՖԼՈՐԱ

ՔՈԴՐՏ

:

ւ»

ապ),

2ՈՐՎԿՈՈՒ

ՅԹՐ

ի

ա

-

Ա բ

:

Ամիթ 68,

Ամուկ-170 Ամուրիա թաղաթ

ԿԱՆ

Այբարատ - 80,

'

ՆԵՈ

ԴԻր

։

կաշ

դոււն

119, 145

Անալյուր գյուղ Անապատ վանթ 204 -

Անավարզա -

ՀՐԳումո

-

ի`

:

-

Առյար աշխար4 90. -64 . Առանիս

Առաջին Հայք

մ.

45. 95

-

Առբերան

.

-

Առձատավան

Ասիա 22, 39.63. -

(ոծ՛ս Ասկաղոն)184 Ասխալա Ասկաղոն17շ Ասորքատան 45, 62, 63, 67, 98. -

-

ա.

104, 198`

162,192

-

ԽՐ

-

Ասորիք39, -

.

«ՆՀ

Ն

Ք,"

97, 98

Ամարաս

ԱՈ ԹՆ ՏՈՏՈ

ՆՑՅԱ -

`

Աղցքգյուղ

Ց.

Ն

23, 75, 87, 98, 106, 110, 120, 126, 128, 130, 140, 148, 167. 190, 195, 198,202

աննե

`

105,

ՏՈՒՐ

ա,

Տ

26, Աղվանք

`

-

ՀԵՐԸ

ո

ԵԶ

-

ր

ՀԳՄ

պած

չանը

ո

ՄԲոԼր

"8լյ. ե

-

-

133, 161

Աղիովիտ66, 116 Ս. Ստեփանոս Աղջոց վանք

ջր

ԳԱ

107, Աղթամար

-

ԱՀերմոն լեռ. 35 ԱՀմատան 97 -

ԲՈՅՄ

127, 133.

-

-

Բո

Դ

-

-

-

159,

162,172

-

ՅՌ

-

ԿՌ

76, 129 -

ՏՈ

-

-

Ալքոն44

-

Օրմանյան Մ: 6. ֆիլիզ 189. ՏՐ

74, 107, 118, 127, 131, 134, 140, 141 144, 147, 149-153, 155, 157, 155, 160, 161. 164-166, 168, -

172-174: 176,186-188, 193 (տն,

Աթուրիա46

.,

-

՝

-

186:

-

Աղլպարական (Ատրպատական)133,

իչխան 74, 127

-

-

Է`

-

-

Օտա

Անատոլիկեք

-

-

96, 102, 103, 107, 112,117. 118, 120, 122-124, 127,

131. 132,

Աբխազիա

|

«48656.

-

ՍՏԵՐԸ

68, 79.

-

ա

Քանրքսես 9, 24, Քրիստոս

Օգոստոս67, ՑմարՕվգհսիս ՕաթծտՑ8 Օվսիա-288:. Օվրենդ Օվրեստես48

ՈԿ

'

'

ԸՆԴ

Քնանտիս

,

Ո Քա-Ց1`: Քուրդ մեծ իշխան

Բե:

Քողդադ

-

արՔ

`

Քարթլոս Քիթբուղազորավար20 -

տ

23 98-

-

-

իայ

`

121, 157

՛

51, 59, 67, 72, 108, ԵՈ

ԱապաՀան 46, 137, Ալանգյուղ -886:` -

Ատտիկե

152, 163

..

ԵԳՈՐ

նորարական 12:2 Ադարաված

`

ռ

Ը

ՎՈՍՏՏՏՏՏՏՏՏ

Արաբիա, -

ԲՐ

Աոա (րիս Արագած Ֆին) Բ

ԳՆ`

-

`

Արաղ139

Լ

Արամոնից գյուղ 76: Արբամճնակք Արարասոյան գավառ.94 -

րանա

Աբուլ,

44, 69. Արմավիր

Արմնի5 115, 169 Արչարունիք Արոսսզ -

69, 80, 93 Արտտաչատ

ր

-

Գանձասար Գանչենք

-187. Արջակաղին

:

ւ

1.

183, 184

ե...

Հայաստան Աբեելյան Արերեդաւն -

190,

- 19. Արնմոյան Հաատուսն

Գեղարթունի -4ֆ ոճ. Գեղի175

Տ

-

ո.

Քարծլոն46,

58, 62, 199

1:

գ, Տր

Քազրնանդ - 83, 88, 114, 120. 121 Բազկերտ Բազունիք ՏՈՂ Բալուլեւ-856... Բաձլ-62,63135..: ՀՎոզգը

-

Քեասեն 64, 70, 90, 96, 97

`

-

Բարաղ

ւար:

Գուդարաը երկիր

ԵՐԻՏ

։

:

Գուրդան136

,

Հ

Է

աան

"

,

ՆՆ -

Եվբուլա - 39,63

ԻՄ

574:

երոկյիա, -68, 179 երասխ -

աաա զզաչար-

155163

..

Թորդան եկեղեցի - 76. 78: 80. 105. Թու լիո կղզի (՛ Է7 Թուխարք ս

-

ԵՏ

-

Թուրքեստան

Թելախունկք -

74.

նրազգավոր -

ԻԺ

-

-

ԸՆ

:

-

-

ՄՈՆ

-191.

Դանդանղան

«Հ

«յ

եղիվա, դիվարդ

եմբո,102 եչիյատ39

Ր

-

-

եկեղյաց գավառ 70, 84, 127

Եմավոն սար

105, ե

ԳրՀամ

`

-

՝

-

11419...

Քեադք130, 146

ի

Ս Քկեղեցի 89, 96, 107, Գրիգոր

`

-

ՀՈՏ

-

785. եկեղեցաձորեց Ր

-

ՏՈՎ

Թադեի

վանք Թուին 39, 48-51, 54, 61, 66-68, եղիպրտոս Թառձյան ա Հոս 71, 72, 100, 104 -8ԹՐՒԹավրիզ 685,99 Եդեսիա Թեղենիս (Թռղենիջ) Եզնկա775, 1968 աե -83,98 Թեողումպոլիս 39, 50 եթովայիա ան... ելեթրապոլիս Թճրմուպոլիս ելնաինելա ԵՐԹ Թ ավան 84 ո

Գորոզի Գրիգոր լն 188,169.

«Հ

ՀՎ

Լեո-201..:.

ի

.

-

-

ոկ

Թաբորական

ՍԽ.

:

ը

-

Գլխովանք

« ոեր

-

-

ծբկիր 72 ԳԹաց

Զուտառիմա գյուղ

"

-

.

188. ձեռակերտ Գետիկ

-

-118, Բեղաղ.

ւ

-

-

Հ.

ճք-

-95. Ընձաքիսար Ըոք(Ռե)-2135..

..

.

-

։

186,193... Գեատարակք

-Վ15 Քարերդ. 69, 127 (կոսստուն) Քաղարան (Բագավան) 92, 188 Բաղվան.

Դրազարկ վանք162,169 Դրուց աշխարՀ: Դուսալեթ

Ձրեմգյուղ

-

123:

-

-

-

եղեր 110

ԸՐԱ

Կ

116,

117, 124, 1շ 7, 140, 143, 155, 166, 168, 175, 175,179, 180, -

'

Գառնի -114,16919 Գարդման - 7, 95, 120, 143, 144, Գերալթ ԸՐԱՌ

-

-

Դպրասվանք

107, 128 60, 59, Դվին 106, 112, 9Զ37-9Բ,

164,

-

-

-

ոս

146, 150, 163, 166, 169, 179, 191, 192

-

երեան-19Եխեսու74, 82.88. եջրատ-105

Դուրնեցեն-

168, 173, 192, 144, 195

Գանձակ - 7, 142,

Արուճ 107

Ափբիկե79 Աբաքաղա

-

-

-

-

.

Գազանածակք -99. վկայական ժայաննի ժայլ ւ գետ

.

Քաղաք Արտավիլ

-

-

Գագ - 164,

-

60, 66, 68, 73, 74, 51, 82, 97, 99, 122, 146, 153-156, 159, 160, 163, 171. 178, 151. 182, 184, 188, 195, 203, 204

ԲՈՐ

-

|

-

Ն

:

Է

Կարա.

երվանդուքար

7, 18, 45, 47, 55. 57. երուսաղեժ89,

-

-

ՏՐ

-

Դառին գավառ Դավբեժ Դարան դաչտ 200 Դարբանդ երկիր22 105, 109 Դարոնք Դելմիկք Դմանիթ 165, 169 (Դմանիս)

Ո.

-

-

-

երգեվանք

.

-

-

ա

աաա,

երկրորդ Հայք - 45, 95 46, 57, 101, 109, Դամասկոս

-

Ք... Արամանյակ -

Դազիմոն-76

-

մ

ԻԱԱ

Դադիվանք

-

44, 95

-

Քարձրբերդ - 5, 13, 18 39, 203 ԲելթղեՀեմ Բենիամեն Բլախջ183 ա, Բյուրգյուղ- 688. Բյուզանդիա Բյութանիա -12856 Բյուրական բ 140, 142, 186, 192: Բի

ՄՀՈ

-

՝

հչիոն

|

Քասրանիաս 45, 50, 52, 56-35, 85, 110: հարայնը -

-

խոալիա - 75,

ԲՐ

կալոնպաղատ կածարձթ-13 `. Կաղարջք Կաղզվան կամախ - 80, 115, 116 151: վանք կամրջաձոր - 128, Ս. վանք 9.19 կայենարձրգիՍադրեի 142, 164, 133, 131. (կայնան) կայեն -

|

Լամբրոն - 149,

176:

ւ145.

լ

ու`

Լջ

Լառա133

Լիբիա - 39.63.64. էիդաՄվխղիա)-66 շաա աաա

:

.

-

լո.186.

150, 157, 164, 164,

187.193:

ւ

Լուլուտամրոց-18 ղաչտ Խազամախ Խախգյուղ 8Լ`

-

Լար Վա

ւ

Խաղտիք

դավատ120,143 Խաչեն -

(Ներթին) Խաչեն

բերդ կԿւտւլույտ

:

Խավատոասնեք Խարսանեք իզեե

Կարփրծով-39 վանք 146, Վարմիր աշխարՀ "Ը" Կարնո

Խրաթ-164,169,186.122

-

Խոսակերտ

-

Դ.

ՏՈԼ

Հայթ-98.... Խորագույն

բվլեվ

-

..

88,9.

-

::

Ծամեդավ-145, Ծանալրչ Ծառաքար - 177, 179,180... Ծովբ իբ ղավառ-45, 7881... Ծովխաց -

|

105, 155, 162, 171.

-

ւ

Կպիե-123 կիլիկիա - 5, 7, 18, 19, 21,

27, 79, 85,

172,

-5,11... Հայաստան կիլիկյան բերդ 160. Կինտոոսկավիս -

.

Համան -

վանք - 23, 231 Ձորագետի Ձորովանլք

-7,9.22,23.

-

17:

127,

145, 152, 171. 180,182

10-12, 18,45. Հայառւուսն

151, 196

ՏԱ

Հաթերք 188 Հալեպ 132, 152, 172, 174 լ Հակոբ(Ս. վանթ)-161 Հաղբանդ-165. 130, Հաղպատի վանք 147, 148

-

ւ.

-

Հունաստան 68, 71, 83, 84, 94. 97. 104, 109, 112, 118, 119, 121,

Ն`

:

69,72,7478,8284, 92, 95-99, 112, 113.

104-106,

86, 87,90,

108-110,

143,

180, 197, 198, 202

Հազյաց դրախտ Հացյունք95 -

Ր

անա

"

ւ Ջագ - 108, 120 -՛ ՋագավանՋորագետի գավառ 143,144, 186.

-

Ջորովոոր

Հննացերկիր :րէթ-164

ի

Մ

ապան

նեք

Դ ՐՐ

ողլաժ-49 Մադինա Մաժութ Մածնաբնրդ - 164: Մածկանարնրդ տուն Մամիկոնյան

լ

-

երուսաղեմում)

"157

168-129

-

122, 125, Ղազվին-1318' ՍՈԵՆՄ

151. 157, 162, 163, 165, 184

Հաշտյան գավառ-65. Հաշտենք - 65,17566 Հավութառ Հարություն (եկեղեցի

Հուստիանունիստ

:

63, 67,

119.120,144,

126, 128, 129, 140,

78,82,

154, 157, 181, 197

Հոռղըայ-13.18. 174 Հուղա - 55-59, 63

աջ

"`

Սուժաստան

"

-

--

ՍՈՆ

70, 128,

--

Հոռոմիաի վանթ128 Հովչանի վանք 43, Հորդանան տաճար Հոփփաիմյանց - 87, 97,131 Հոոմ 12, 24, 26, 58, 67, 74,

-

`

ԼՐ

-

"-

ԵՐՏ

Հոռոմայի,111,175

122-124,

-

-

.

82,97,

'

քաղաք Կարթեդոն Կաքավ... վանք Վեչառիսի - 140, Կդրր-177179 Կնարա-71, 787541 84 85.

Խորխոռունիթ վանք-7-9.21 ԽորՎիրապի

խրամ-10

-

ւ

186,193

..

-

134, 141. 146, 149-151, 156, 162, 171, 183 104, 121123,

կուրգետ

|

Կար-125.129.134145.164

Խորասան - 135-138,150,165

"

-

:

դաջտ Կարնո

-

Հա-152

ւ,

68, 79, կոատանդնուպոլիա

Կրետե33

158, 174

-

-

վաճթ-7,20 Խորակերտի

կոնկունալթ լեռ.

կոն

կուտմանգետ 190

-

ՐԵ

-

կոմանա-1888...

-

-

"`

չա

`

-

-

-

ծով կասպից - 39, 132, 150, վանք կաստողան 97, 98, կարին քաղաք Ձարկառ

ռո

-

Խոչորնի131,

.

-

-

-

-

Հերեթ-1625 Հերմոնղաշ 32, Հեղկաստաւն 39, 71. 136,137. Հողոցմանց գյուղ- 88.

աա

-

-

-

Խառան 46-48, 109

իունան

Հեճ-21շ

-

կովկաս63, 64, 125, 128, 144 կովկասյան լեռներ 39, 70, 164 կուոաւյք

-

-

-

188, 193 -

-

-

-

-

Կայծոն131, 133, 142, 164 կութ 46 կայնան Կանդարս կապան175 գավառ կապոտակեք Կապոտիկա

``

-

ս

-

մ

-

Լոու

Կիպրոս184 կոկաց գավաո 159 Կողբ 98 կողոնիա գավառ 94129... -

'

՝

-

|

ու

-

Մուղան192, 200 Մամլուղ ա 96, 199 Մանազկերտ, Սան(այծկերտ Մուվիարկին -

-186,188199 Ձարհթ

-

ա

125, 134, 145, 170, 179,

Մանյա այր - 76 Մ լու-44 Մասիս Մասրացուտն "" Մարանլ-1571 Մարաչ129, 151, 157, 159 59.62": Մարաստան

Ջին մաչին10 Ձորա(Ճորա)դուռ Ձուրրորդ Հայք 45, -

-

Նամրվան

'

-

Բ

աես

ո

32, 43, 48,63.671892 Դաղետոին Դամփլագոնիա Գապառոն -

:

ՏՐ

-

ոն

-

-

:

-

՝

Պարլթեառոան

-

՝

՝

Կ

ՀԵՐՑ:

Մեծամոր Մեծ Հայք 14, 18, 45,

49, Մեմչիիս -

-

135, 142, 150-152,..158,

-

Շամիրամի բմրդ. 142

|

-

ՆՄ

74, 95, 95, 118, 142, 148, 182, 153, 170, 200 -

Սիջերկրայթ -636774 Մծբին65, 68, 69, 79 Մշակավանք 13, Մոսկվա Մովաբ52

Սորիա ովի (Սուրբ)425, 179 Սպանիա

2"

-

:

45,63-65,71

Ճավախջ

132,158

-

Բ

Ռան

-

Սե

«`

ԼԱՐԱ ԲՆ

վանը 150.

-

Մովաբի Ռարովթ-0 Սաբ146, 201, 212 Արաճուլք

-

ԻՐ

ի

|

ՊՐ

-

ի

-

`

ռ

ՏՈՄ

Ր"

|

:

հատան Հայոց191

-7:4Ոբմնիջ

լ

Որոտ դղյակ189

ինն

"" `

աաա

"`

ԲԽԵՆ:

Սագատտան

`

Սախասուս

-721-: Սաղմուռավանք

56, 58 Սամարիա -

Սամջույլդե

Սամուտատ 153, 163 -

Վաձկա բերդ - 155, 160 Վաղարչապառո - 270,71,88

Վաղարչավան

:

:.

`

-

ձոր Վայոց Վան- 66 վանանղդ Վասպուրավյան - 115, 191. -

-

՛

"

ՎՐ

-

ձող

-

ե

ռո»

-

անա

137, 138

Սաբա 43 -26

""

ոՀ

.:

-

Ը»

'

-

ւ. '

Ռչ

:

(Սեապ) լթ- 132, 156, 161

զնորդիթի վանփֆԱնորդյաց գավառ.143.

Հ:

Ց

-

.

Սնառոո 95, 133, 141, 196

ԷՀ. ԼԻՐ

ԲՈՀ

մնաե-105192

2`

17.

-

`:

-

Զաչան գետ - 135,

Սպեր115 :Սրավ136, Սբուճ 43 մուր-100 -

Գրոկուլու104

-

-

-

-

-

Մբենքլլեղեցի - 99, 13 Մրո- 137 աան.

Շապուրան քաղաքյին "" ՆՈՏ Շաքե Շիբար զետ Շիրակ114, 115, 133, 176::188 Շիրակավան 122,126 -148. Շիրակունի Քթթ-142143 Տօ-46

:

-

`

ա)

տ

Դոուռոն- 45

-

ի

-

Սիս

143, 159, 193

Շաչվաղ143

-

-

-

-

5. 14.1

Դերդյա Դիզա - 142, 149

-

-

Պարտավ Դեծենելք (Ս. եկեղեզի) Դեւորոս -

Դոնչոս-

Շամքոր

ի Սաենի

-

165,

177, 180, 187, 195, 198

Դիր 163 ՊրնձաՀանք

աշխարՀ200,201 Շամի

ո

-

-

-

Սենլեու-64 Սիլան քաղաք 66, Միջագետք 69,

Տվ

`

-

բերդ Մենծկերտի -

89, 175 Շածապիվանթ

ՊՈՐ

'

լեու- 155 Պարխար 69, 71, 78, 89, 92, Դարակատուսն

-

:

Ան

-

.-

-

Ն`

|

:

-

-194. Սարի Սաֆա 56, 75, 82, Սերոստիա184 Սելեւկիա Սերկելի140 Սերմի79 միմլու -114 Բբ Սինա լեո 51. 85 Գ 15, Սիոն(Սիշն) 7, 18, միս Աջուտիի գյուղ Սմբատավան Սյունիք44, 63, 92, 119,130...

Բ

Դատմոս կղզի 73.74.

-

`

ամամը

(Ս. Սարգիս

-

ի Մարուս Մարգ նիկուոլիս գյուղ վանթ 140 նեզ-45-7 Մարմաչենի դյուղ Փաղուք Վռե՛սՆորաչեն Մարտիրոսաց 62, 199, 45, 199, Մուվոսրկին) Նոր բերդ Մարք ՆորԳետիկ7 - 44, 63, 64 99, 102, Սոքա 103` (Ախալքալուք) եռր քաղաք (ոս վանք Մաքենոցաց Նորքաղաք Վաղարչապամ) Մելո - 76 Մելոննի 153, - 45, 82, 95,129, Նփրկերտ - 95, 116

128, 130, 140,

-

Սասուն- 124, 170, 180

78, 98

-

-

-

150, 188

-

նաշավուտ(նչավուտ)Ներթսագույն Հայք 96 նզեպղ-162 նիա-7512112շ, 151, 155

""

ՍանաՀնի անջ23,

6.

ու

::

-

`

'

-

Նաբուկ քաղա Նախճավան -

անն

ԱՐԳ:

149, 159162.

-

(86: եւ.

Վլասվեկան

վլատնյան դաշտ

-

վանք Վարադաս

9, Տղիս (Տփխիա) -

-

Վարաչան քաղաք

-

ան-7 Վարդա

լա Է`

Խր

Վեռիավ քաղաք Վիեննա

:"

12, 87, 92 1958`

(ՎԻ

.

96, 104, 106, 107, 109,

116, 125

-

"`

Տանձիջ

Տանուտերակվան գավառՊՐ. .

-

՛

Քաղկելոն 24,

25, Ջ0, 106, 108, 110, 117, 123, 129, 188 -

Քերսոն 123 -

ՀՔոբույի -

:

:

ՔոՀատտան 137 -

"

Տավարաստան63 Տավնաս -

երկիր-63 Քուչանաց :

-

Օթխուգյուղ-112

-

Օ4

-

Տա

:

Տրապոլիս - 159.182.

Ն

բերդ118

Դաո

69..

Տրապիզոն

ԱԴ

.

Օկան քաղաք

-

Տ

-

-

այ

-

16619. Տերունական Տիգրանակերտ Տիգրիս գետ65,199

ԼՈՒՍԱԲԱՆԵԱԼ

-

.

Տառւաբի 7, 133, 164, 199 Տավուշ Տարոն - 78 75, 117, 120, - 175. . Տարսոն

՝

Քաջ բարայի ՎաՀանի զետ 106 ասավ Քավաղին

աի

՝

'

115,Քաղանի (դաչտ)

-

-

142, 166

Փարիղ Փիլիպուպոյիս

Փյւնիկե 51 Փոթ- 110

«`

Տաճվատտուսն

7, 10, Փառիաոս

-

ապա`

99, 201

ՎԱՐԴԱՆԱՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ

-

-

ԵՐ

Տաշիր - 131,

-

-3Յ9, 96,193 Վրկան

Տայք -

68, 99, 150-157, 159, 162, 163, 171

աար

ւ

Տավխալասոն լեո.- 70

-

128Փառան անապատ

1842,190,

..

-

-

Ուիք 126,

142, 149, 164, 169,

-

ոճա

-

հարա

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ

Ունկուասց դսավառ.

՝

-

134. 164, 179

-

Դ

-

195,197

ամ176

-

ԱԱ

-

..

ռայ

վարձի 107

:

բերդ Ուզկան

`.

Վարդանաչատ 191193

Վենետիկ

Ցուրտավ

գ

112".

Վարդանակերո

ՀԱՒԱՔՈՒՄՆ

117, 164, 165, 173, 177, 192, 205.211.

-.

.

:

Հգ

-

։

գող ուղ

-

ՏՐ ՀՐԵ

ա

կանթ

Ի

ՎԵՆԵՏԻԿ

ւ

Ի ՍՈՒՐԲ

ՂԱԶԱՐ

ՅԱՌԱՃԱՔԱՆ:

է բաղմացյառտնինէ. յօտարազգիբանաԹախանձեալք

մեռիրաց՝չարայարելտպագրությամբզկարգպատմագրաց ն. անտես մյուվայր ոճոյ բամիզինտրութեամբ առնելով բոց:

(օսիցն:ուչ ունելծանօթութեան նակարդգութնան Հայերէն

անցիցն. դիպազ,մանաւանդմիջինանուանեալդարուց ժամանակաց,յոր առաւել իմնսնրտիւլնդութեամբ դեգերին կ. Հնախօսք,ձեռն արկաքնախյ առ ծ այժմուսպաւմարբանք ի Վարդան բազմացբղձացեալնն ի չն նա տպրագրեալ, մեծ Հոչակի պաւոմիչ,որոյ Համբոսւ ազգիս,որսլէս դերազանե անծաւասար մնացելոյառ է պելո/սու ժամանակակցօքն Լ1 յորոչումնայլոց ՀամաՅոր սակս,միանգամայն մետնոցն:

Հ.

.

Է

ատն

.

ւ

ՖԻ

1. -

112 (ոչիՎարդանա ւսյս ժամանակաւ, նուանցն մերձաւորաց ն մե՞ անուամբք մակագրական ամենապատիւ վարդապետ, ծարիյամենայն միչաստակադրաց: Ամձնաղդով աբդիւորպէս,

ռՐՅՎ16

պր

-

բճաամեծլոնաատ, պանծապրայծ Ֆավփան, այւ,Հաղզվապրայծոաու, Խուամիծ, դիոնական, ատախոծ։ առոտոաւածայբւա ռորամարան, մեծ ռավքատոս, «փեզէրաաշխարչալուր,աշխարծողթարաղ,

այլն: Բայցայս ամենայն լոչմունքւկաւոումնանխառնպածել զգործս ն. զի կանք չեղեն բաւական մ. յոլովից յարանուանց վաստավթ գրուածսնորինընդ այլոցն. եւ ոչ միայն ռլիտանին. անպէտ"միոյս այսմ վեիընծայեցան: կոչումն «խայիր» է ի դերս»այլ ինձ թուի ն ի Հայրեննացն զսա ասեն. թանզիոչ ոթ ե նախնեաց լեալ, որոց Բարձրբերդցի բունքնոցինցուցակոչէԳո այսսլես,այլմանաւանդ անտի Ֆծն Հայոցլինել զնա, |. ամս ինչ լանդըխյարմելիցՄեծաց զայլ ոմն տութեամբկեցեալի Հռոմկլայն ոչ ի Բարձրբքրդնորին ժամանակակից ցուցանելով Վարդան Բարժրբերդցի ոմն չամի 1286, է իբբ Վեչկբշեր,որսլէսյիչէ մատենադիծ ամաւ տասան յետոյ թան զմած ժեֆիսայսորիկ Վաբդանայ: կոչէ Ղազաբ Վարդան երկրորգ իսկ զմիւանզայն դկրածը' ժուրբ

բլո:

է

առ

՞

ն նրա ընծայէ Զաչկեցի կաթուղիկոս,

Սիճչ թ

-

պրոարառավլը էո: զգործ» զայլութ զի ի Մոոլբորորի

այլչէ

է պասոմբչ, ռարագրնալ

էո

Հանդիղյութ Մառնին:

Թիւ

չորից աւխոտարանաց, զննւակոն, զՀամաոօա այխարՀաղբությիւնն, զՍՆկճութիւն որոց յետինքղկարՓնրականի,. ծիներբորդի ուրումնՎարդանայ գործք:

Արդ մերս այս պատմաղիրթուի Հայրենեսքլարնեելեայ ուսն, ուր ն. աչակերՀայողի սածմանակցութենէ Աղուանից ն. ձանուտեցաւն վարդապետի, նախապասոիւ Վանականայ ցաւ քան զերեսինն» աշակերտակիցա իր ձեռասունս Հոչաւ կելոյվարժապետին, (յորոցմի պատմիչն կիրակոս, միւո՝ Լ Ցովոնիարքեսլիսկուլոս, առաջնորդ Թաղէի վանաց), ն իսկ նորունՀամբաւնցաւ կենդանեաւ զգօնութեամբն Հրմ-

տութեամբ.որսլես յերն յերուսաղէմ ունտադնացության զի ի աղագաւ Հանդիպելով կիւլիկիտ, լոսզում մեծարանքոչ միայնընկալեալեղն ի Հեթոյ թաղաւորէն ի կուտանդեայ կաթուղիկուէ, այլ ե զամս աւելի բոնադատեալ ասպնջականնցաւ Է մետնոյս, մօժանդակութիւն գործոց Հայրակարեոր պետանոցին. որպէս ն խոստովանի գովութեամբ կաթուղի-

:

կոսն ի չրֆարնրականի թղթին՝ զոր առաքնացնառ արնեձեռն նորինինքեան է լծայս առ.ձեզ Վարդանայ. «Առաքեցի զարդիւնական վարդապետն էզՎարդան՝ փոխանակ անձին առ մոյ, զոի ետ Խախոխնամութիւնն Աստուծոյ իս ե ձգելով ճանան Հինդ ամաց Հեք. զոր իբրետեսի՝ փողմանց ձերոց, չելով բատ վարի՝կապեցի զդամիջնորգութեամբ Աստուծոյ ւ մեծաւ ն սիրով Ընդ անձին թմոյՑենօք մածուսմբ, Հարկիւ 1. բննոհալընդ իոյաւիտեան...որ ունի ղիմսիրտ զբանյամեՖայնիրս»:ԸնդԹղթոյն տարաւ յարմելո է. զկանոնս ժողովոյն սոյ՝ ղումարելոյյամի. 1243,յորում բազմէր է. ինքն ընդ են. ն. պլերիաոառւնա եզ վանաձարա կիելիկիոյ, թուլ, ի նչաավալ Թուսկանեղյհոս երթալովՀասանելի սկիզբնՀնգա-

ժեայբնակութեանն յարնմտեան Հայս,հ Թագաւորութեան Հեթմոյ.յորոյ ինդրոյ արար

է լուծմունս, որպէս մեկնութիւնա դրէն առ նա (նթն. «Յիչեա՛ զոր ի ձեռն Թորոսի Հրամայեիջ, վասն Եղաբերիցն կանանցն գրել 4եղ,ն Ք Խործուրդ ն

ն ապա պատարագին, երնս»քմանդույն որ Հրամայեցիք, նես այլ 4եզ ժղլանթ ե մեկնութենէն Պրմաք Քերականին. ե մաւծլի աեբոզլ՝ դիծլ ձեզ ձեռամբ լուծմունս մաւնհտարանէն ա-

բարածոցն». այսպիսիպարզ ն ռամկականոճով գրեալ են չուծմունթդն ժլյանքդ (զրոյկք) իբը վաթսունն վեցթուով. 1. մեծաւ իբրն ընտանի ընտանի,կամ՝ Համարձակութեամբ առ

դաստիարակ արքայ է. տղայածառակ մոօք է.

մանուկ, որում ասկ. «Սատուծով էք», ե կարողլի-

առ.

աչօք զօրաւոր

առ

նելԸնթեռնուլ զիւրիսկագիր անսելթնեթ դոր ն.աղերգրածն. «է մնալ

դչխոյինՃառպելնայ յիւր յիջատավ.«Թողլթաղուի պիտոյժամս առնոյք ի նմանէ»: ն. Զգիրկաթուղիկոսին զկանոնսժողովոյն բերեալմարնելո ն 1246, յամի ընկալեալ զժեռնադիր Հաւանութեան առափնորդաց ռեղւոյն՝դարձաւերեր Հոգնոր ւոէրն,ճւ այլնս ինչ մաժեալ նմա, այսմ նուագի ժամանակա ժամի1248 կամ երիւբեաց թարգմանեաց ե Հայ զփոխետլն մասորւոյն զրնդՀանուրՊատմութիւն Սիլխայելի պատրիարբի, ք ձեոն իառ

ՀԻ պած,

ն.

`

Մ

առ.

Ցետ չոխայուրումներիցու Առորւոյ1: ծրկրորդ անգամ դարձին ի Կիիկիոյ՝ եկեալյարեքլս դաղարեացյԱնդրէլի ւ վանսե որն կայենոյ. անդ»կամ այնուՀետեւ շօրիննհաց է զգլլխաւորսմատենագրութնանցն զոր արդ Ւ 4եռին ու" նիմթ.ն զի յառաջ.բքան զայն Հուչակնալ անուն նռրսա, էր Հար ն է

թէ յառաջագոյնՀրատարակեալ էր այլ գիրս ն. ճառա, որջ կամչՀասին մեզկամ ոչ անուամբ նորին:կարնոթ վոոթաւ

են տակթ Վարդաճայ սուրբ գրոց, Հաւաքնալթ մեկնութիւնք յառաֆնոցմեկնչաց,որս ժամանակի Ա. ծրիցութնամբ, Թուխ Հոսմո ուօմո,է Խնդբոյ մեվնությւնն եղբարց միաբւաԲ. Սետդմոտաց Համառօտ քան նից. մեկնութիւն, զԼամբրոնացւոյն, է խնդրոյ տենանՑովՀաննու, առաջնորդին Հաղբաաոայ՝

որ ոմանցնախոբդն կարծի,ն ինձ մաֆորդԵոՀամազասպայ րուն, որ նայնալէս Գ. ՑովՀանեէս կոչիւրմատմելն ե խնդրոյ տետուն Համազասպայ, Մոաղլոիաի, աւաթանալյամ 1251. Դ. ԱՆվեությւՆ երգոցկրլոյն, Է Ենդոյ չակերտակջին իւրոյ կիրակուվարդապետի պատմչի,գրնալ յամի1265, Տօթն մու քառաջքան զտածիւրնանց, ժոբոյվեթֆաբանին մտերիմխանդաղատանօք խօսիքնդ ուսմնակյինե ծերակցին. Լ1 աղտաղտ անբուսա«իսկդու մչակդմորենեաց ն բեր վայբաց, անայչմեզճաչակտարաժամ յոյս մԱատուած, որ վարգասզեսո կիքովոս,Հարմլեցուցիչ Տրամանաւն.գուժիշւն մածու թճղլ՝առելզմերնմերձակայ, մուծերզմեզբ տունգինն ւոյ եԻզ"), Խնձորոյ ոնունքնեաց, չՂԹայից արժանաւոր

Մի

լ

էի

բորան) Թարգմանության զար ճոչ ունիմք, չբ ոմնաւն Վերգանայ,. բայց, գվա Ղազար վաղքուզյոս, է. բազում Հեռգոգությն (հկ Հեզձավընպասանկուջն ԹՈՆ չչ Սրբարեծ:

ն. տիւբ, Հայնլլսնլ ե (Խօսել,Հուռուտել չօչամվելզկեանսէ. զանԱռ մաչութիւն»: այսոսիկորք ծանօթթ են մեզ ն. բազմաց, ն. յաւելոյր ոմն ն զմերնութիւնսԴատաւորաց Ցեսուայ,ն զմարգարծիցնեսայնայն նրեմխայ.զոր այլուստ չէ մեր լունալմանունՎարդանայ: պատուականեն մեղ Կրկնակի զրուածքղմի, զՀարց զորոց նախնեաց: զոմանց չունիմք արդ լիովին զգործս, ի սմա գտանելովգէթ դՀասոուկտիրս բանից, յորս սիրնլագոյնմեզ եղիչնայբունքն ի մեկնութեանգրոց է. միւս՝ չափ ն կուղ Համառօտութիւն Մովսիսի. իմաստիցն. ե. որում ոչ սակաւ զգօնությիւն ճարտարութիւն չուծմանց նրեի Հաւաքողին.է. յառաջարանքն. վերջաբանք գրոցն.որ-

Այսոթիկ Հաւաստի երկասիրութիւնք իծ Վարդանայ. ն անցք կենացնորինյետ դարձինի կիւլիկիոլ, չեն

գործք

նչանակեալք րոտ բաւականին. յիչատակիդովութեամը յամի մեծ ն վարդապետ առտուածազդեաց այրն Վարդան, հախ եՎիրապին վանսնատեալ արա հ Սաղուսուցչապետ, ն ե Թեղենիս, մոսավանս այլ ոչ ունիմք 23 սոյն Հառտատել՝ իսկ մերս իցէ: Նոյնպէսն Վարդանն վարդապետ որ ընդ տեաոնԳրիգորիսի Դադիվանից առաֆնորդիգնաց ի Հերջքումնն. հ չանդիմանությիշւն Դաւթի դիւապատիր մոլորեցուց1255

չի:

ոչ է մերս այս, որպէս Չամ: նոր պատմածայրս Համարի չեանշ,զի Կիրակոս ն պատմիչիրացն՝զՎարդանդ զայդ զԳըեն | ն ոլէս:ն. պասմագրութեանն, խոչականք բիգորիսզոյգՑշժարորդիս դորովականք, ասէ մականուանեալ: Քաջանչան Լ ախորժագոյնք յբնթերցումն.յորոց ն. բաֆիկմարթ է ի վերայ սխրալիդէսչք կենացնայն է՝ զոր ինքնինպատմլ մերժյաճւ. կալՀանճարոյոճոյարձակ քան ե զրուլթնան Հ եղինակին, ւար գրոցն,որ ն վկայ է մեծիՀամբոուոյ նորա 7.1 ԶԱն են սեղմ ն է Համառօտ մեկնողական վերոբանիցն, որպիսիք օտարսչ մինչն ի դոււն աչխարծչակալին արեմտից Առիոյ՝ ժիչնալքդ,նՄելճութիւն տէրունական աղօթիցն, Հաւաքածոյ ն Հուլաղու ղանի, յորմէն. կոչեցաւԸնդԹազաւորս րնդ աւագ ն. ն. էՀարանց վարուց. այլն:Իսկճառիցն խրատական է բաիչխոանս. քան զամենայնռքչ բոտ չնորչաց Համարձակաղոյն նից՝յորոց մարթ էր լիովինդատելզնա,ընդ հրկբայութեամբ է իմաստութնանն ալնորՀասակին՝ խօսեցաւընդ աչեղին է Հարաղզատութիւնն. վասնորոյ ն. զանցառենմք զնոքօք այնմիկ,լուաւ զգաղտնիս նորաԼ Թելադիր եղեխ»րՀրդավփեղնաւս,բայց ի ՆերբողէԼուսաւորչին,զոր դրեալ է՝ ի գութնամբ:Բազումինչ կարնորն Հետաքննելի իրթ էն յայս սնան խնգրոյնախանչանակեալՀամազասալայ, որն չավադէսլս,որ ն քան զամենայն մասունապատմութեանն Հաճոյաւոր ճաչակօքնծ դովութիւն կրթի նորա:ԶՆոյնչսուաւելուդոյնդւուսնի / քննութիւն դեզծրելոցն ա րենլեան անցիցպ այն Հաստատեն ն. ի Թեամբ չարականքնորին,Ռի ՆՖալխիմացն.չԻ ժամանակիշ դարձիանդիւրում է դրանէ ղանին՝ Թուր ժոնսածմանն առաբթելոցն, Թարգմանչայն ն.Ս. Սարգսին. ն չոՀանդիպել աւազակաց Հարամեաց, անկանելԳրենոյն ի նա յառաջինկողմանէձայնի (ԱԿ), դանդաղաղգնացք ձեռա նոցան ժաֆողութնամը, բեթին լթաիել, զնոսինը:Զյնտինամս. ն երգ յ նղանակ, ԹերնսՀանդարտ բասրուը. երգողինցոյդք(ենացն՝Հաւանօրէն՝ նկնաց է Հաղբատ, ուր ն. գրնացնբ նմա ընծայեն ոմանքն. զԱնթառամ ծաղիկեինք տուն չարախնդրոյկիրակոսի զմեկնութիւն հրդոյն,ամի մտո երգոց: կանպերճարբան, իլ այլք զմեկնութիւննորին: Վասն սոցին ՀուանՀուլաղուի, յծտ՝երկուցամացվախճան արար ալատ7 է չափարբանեալ Առաբել Սիւնեցի անուանակարդութնան յօԳ. 239: աան Գատմութիւն Հայոց. առ

առ

Բինողաց չարականի՝ կոչէ,

'

ւ

-

Սուրբբն ՎարդնՓոշողյանհզին:

ւշ

ոչ Համարին Ոմանք Ս. Սարգսի, Վարդանայ զԱմքնասուրբն այլ Հայւմաւ«ի Ֆորալինել հղանակաւնն վերջինտամբթ,յորս լիչի Գաղլնառնարպուր, ն. ՛2

հչխովլկողմանցն, զոր իշխան մերկոչէ, է. է ՎաՀրամն յիչեալ 'իպատմութնանն (էջ 144) ե յայտ Է Թէ յայն կողմանս յօրինեաղզերդն.որսլէսն ղնախիժացն ի

Կիլիկիա,մաղթելովէ նմինզվննգանությեն մերոյԹագողղրին, ՀէԹմոյ,է զրուազանիչխանութնան մքրոյՀայբապնաքն, Կոստանդնի: Ց

մի ն Յորոց

ՈՍ

Տ

արնալակէտ Եդուարդ այժմսփարժաՏիզորիք, պետՀայերէն խ կայսերական |ոօսից մածնադարանի փ Քաբիլ. Փոռանկաց, է յիւր եզուն` Հրատարակնալ Թարգմանեալ զայս դեպո, որպես ն այլ Հահ պատմչէս ժայլինչ գիրսիւր: Նոյնպէսճ Համազգի տուածս բանից Խորին'Գ.

Հմոււթն յ

Միջայծլ սլարագլուխ գիտնոց վրացիդպրութեան,ազում բանա'ի ՇէԳրուէ ն. յեռծալ է լինակեսթարգմանձալ ի լյաւծլուածս Հռչակելւոյիւրոյ Պատմումեր այլոց ոչ սավաւուց սլահոմիչա արեքագիաց օկ

թեաննՎրաց:Ծանօթ է ն «ուլ է Սէն Մարդէնայ ի

Տե.

էչ

164:

մ

ն

Գագրրմե ՏԵՒՈԿՈՊՐԹԵԸ ՛

ԲՐ

ԿՈՅ

դաո

պաթ-

մաղրութեանն,ն յետ չորիցամաց,այն է Տեսոն 1271, յորում ամի ն ամոլակիցն վախճանեալ թաղեցաւ ի իչրկիւրակոս, ք սորա Համարիմիբրն. ուխտատեղի ընդ այլոց Հոյայիչել ԹոմայիՎանանդեցւոյ կամ պատունլի անդլթաղելոց, կասըարանց

Թծան գիտնոցախանցժամանակին, առ. է որս ընտանութիւն մուտ ն. ուներ. է դարան Հոչակհալ դիւանաց Հաղբատա

Ա արար չ

Ի,

ւ

լ |

Փաֆարան, մեկնքչբն Վարգան

:

.

ել

Է աւան. Նունեի,

է ն ՍանաՀնի այլոցվանորէից տան

կաթուղիկոսարանին' օժանդակք աննախանձք կային

այսմ երալխտասրարտ գատանիմք Վարդանայ,՝ որ ոուս մեզծանօթմ զոմանց կորուսելոց մեարդպատմագրաց բոց՝յանուանէ կամանանուն. յակնարկեալ Իւ.գրեթէ զամենայներիցազոյն սլամիչս մեր, զերկուց Խախքանզիւրնդարուց դեպսառնույոլովակի ն ի Սամուէլէ ի Սխիթարաց Անեցնաց, յՈււՀայեցւոյն ն Սատթել, յ Առորւոյն Միխայելէ, 'ի ն Վրացրատմութենէ այլուստ. իոկ: զիւրոլ՝ ղ' ԺՏ. դարու գեպթն՝ի լրոյ ն ի տեսութննէ:Այդքան բազումս ունելով ն. բինակագիր» առաջնորդա, է. յաճախ մեծարէ՝ անխտրապես նմա,

ն բատ

նչավարդապետ քանդիանդէնլթացեալ է ն. այլ ոմն Վարդան Ֆաւոր՝ երիցադոյնժամանակաւ,այն՝ յորոյ խնդրոյ Ներաէս ճառի: դրնացզմեկնությիւնբարձրացուցնաց ՇնորՀալի յետին գրաւորվասայս Վարդանայ, Գատմադրութիւնս ակ նորա,է. դլուխ գործոցՀեղինակինՀամարհալիյոլովից։ է զայղ վարկ, թԹերեսի նախածոչակՀամբաւոյնատացեալ (արծիւ նոցին.մանաւանդ ուր ազգին|: նչանաւորկամ եբինչ չարամազի ոչ գեղեցկալաան քանյիւր ուրոյն արժանեաց. բազանանձանց չքոյ ն. պրատւոյ ն. կրօֆից վարդապետուլթետն նութեամբ լեզուին ն ոչ մանրապատում իրք կայցեն,դիխաՀաւան ծանօթութեամբթ ն. դտանի Հաճոյնհ. պանծալին ախորժական ընծայի.զիԹեպետնի կամնկարագրութեամբք մյու հ զնոյն նրեոյթո. է ժայլ Հրաչանչան գիրսնորին չնսանել. Հասարակի չափաւոր,այլ ն. ուրեք ռամկօրէնվարի ոճով, որհկ ի պատմադրութնանս ժայդպիսնաց սակիեն պատժեալքն ընդ Հուլաղուի, ն ոլէս ի պատմութեանանդ տեսաւորութեանն ինչ զԼուսաւորչէն կամ Թդթավցուդդաչնակցութնանց ծանօթիցիւրոց աչխարծիկիչխանաց Թերենսի Հասկացումն հանց ընդ գերագոյնգաճու Հռովմայ, ն. տեսիլք վարդապե ն. դրեալ: Դարձեալ քստ քանակիդրոցն,զվեցչազարամաց տա ոմանց, որովք ՀարկՀամարեցաթ ազդ ինչ առնել թերլթս, Հարկապատմութիւնամփոփելկամելով կամ ծանշթարանել: յերկվեցեակ Զնոյնյայտ արարաբ ն երբեմնլոկով ն. ուրեք լոկ չարս անուանցն. ւորէր իմն կարգելցամաք.բանո (1), ուր զժողույոյնկամ զձաւատոց նչանակաւա Քաղկեդոնի թուոց. ն. զի այս ոճ պածանջէաչալուրջքննութիւն 1. ճչդուբանքծին,ն. սպրդծալ ինչ էր անճած իլուր՝ ոչ միայնմերում» ն կարգաց յաջորդութեանաթոլթուոցն թիւն ժամանակագիր ողչմտութնան, այլ է ոչ ինքեան՝լայլսն զգուջաւոր ն. բարքոչ անվրէպնե յայսմ զւոանի ռոց է. դաւազանաց, հեթ յետնոցս Հեղինակս, պաչտ Հեղինակին, Հասնալէր ժամանակաց, կամ ծերութեան Հասակինոչ բաւնալ մանրախուզելի ն որո զարզագոյն նա ճանաչիդաւանութիւնսրրբացատրի կամ առաջնոցընդ օրինակողացգրոցն ատոյգ պասոմչաց, բոյն ժողովոյն, Համաձայն նախագումար երիզնժողովոցէ են կարգք պլակատաւորք սխալնալ. ո րովբաղումուրեք զնոյն մերոցճրիջագոյնՀարցեկեղեցւոյ:է. էլԹէ կամեցեալ էր կամ օտար ն. Հեռաւոր թագաւորաց ն, սխալ ամք իչի: կարող կ անխակալ լհալ՝ առաւել մեծարաանաչառասրեմ քան աղդ առնելով զոր ե ուրեք ծանօթութեամբք զայլովքն նոցին. նօքգյառաջ քանզինքնկացեալ վարդապետն Քննել,յորոց աստիուսանել զանցարարաք զի ոչ Համարիմքէ Հեղզինակէ ոչ սակաւքնովին այչ անչարմտօթլոսբնալք Թերուղիղ կամ զայնոցիկ կարդա,մինչդեռ առձեռն պատրաստ գտանին անՀասքնրբութեանխնդբոյն՝խորչէինք քաղկեդոնականա այժմու ստուգաւքնինժամանակագիր: Խխնդրողաց՝ Բայց Փատժմնելով ի կարծեցեալ նեստորական ոբ բաժանմանց՝ մեն է ատուղագոյն ի յիչատսսկսազզայնոցիրազ դրացեաց յանձն ն. ի բնութիւնսամտուպծայրւմկանին Քրիստոսի: Քայ Լ բոց, յորս են արգարնն ի Համառօտութնան անդ ոչ սակաւ զայս արժանէ ազդելզրարեսէրՀեղինակես, զի Թեպետնչ ն կարնորգիտելիք, դեպք աննչանակք ի յայլոց: արգա օ-

աո.

առ

առ

անուլթնան

առ

սիք մեծի մատենայածՀմտութեանՀեղինակինն ծանօթու8

Բ

Տի, յէ

51, 66, 59, 64, 86, 04. 108: 218. 138157.

"`

155:

աան

իչր Հարազատբանս Համարեսցութզգրեալսնգթաղկեդոնականաց,տակաւինՀեզաղոյնն Հանդարտգտանիքան զյոլովս մայլախոչիցն,ն. ոչ թերանայ հ մեծարելոյզծարսժողովոյնն. զայլս նոցին Հետեողս արժանաւորանձինս:Գրելովզայսմ խնդրոյ Հեթումարքայ, յառաֆարհրեալ զբանսԱթանասի է. Կիւրղին զԳրիդորի որք երկուս ասեն Առստուածարանի, բնութիւնս, ն ընդունելով զնոյնս՝ ասէ. «Ամէն բոանտեղին ն. պատճառունի. զի որպէս լսողին է ժամանակին կարեացն պետքեղեալ՝խօսեցեալեն. զի այլ է կուոյ բւանն,ն. այլ է ճրչմարիսո խոստովանութիւնն ե խաղաղժամու. զի Աթանաս է սազնալ ընդդէմ Արիոսի երկու.բնութիւն... իսկ Ատոուասծաառ.

ա-

որ ասէ Է ճառին որ բաանին՝

աու

կղաւդոնիոս, Բնութիւնք եր-

մարդ,բայց որդիք ոչ երկու. է. այս ն. է վէճ ընդդեմ Ապողինարի: որ մի բնութիւն ասէր զ'Բրիստոս»: հոկկիւրելընդդէմ եւտիքիդիսշբերանի,որ առաչոք կու, քանզի Աստուած

ասերն կերպարանօք զտնառներնումն ն մի բնութիւն, այինքն ոչինչ առեալ ի մէնչ, ասաց: երկուքէ. ոչ մի»: Արգորպես Կիւրզիդ՝նոյնպեսն ժողովակցացնի Քաղկեդոնիեն բանքն,ո՛վ վարդապետ. թ նոքինիսկ Հալրքն որք յառա ն ն. որթ յնտոյ ժողովոյդ՝ զանագանելով մի կամ երկուս ասեն բնութիւնա,րոտ քո իսկ վկայելոց՝ «Ամէնբան տեղին. սլատճառ. ունի» ն որ կամբ ոք քննել՝ իբրն զՀաւատոլսրբազան ն. էնն իսկ ամենայներօք արտիքննել, յստակ է. երս»որպէս անկիր մտօք, ն. մի՛ ընդ եկեղեցւոյ վարդապետութեան խառնել ղազգայինիտիրան. խնդիրս,կամընդ Հողւոյ Աստուծոյ զՀոգիմարդոյս,Հակառակորդի ընդ մարդոյ,որովէ. առտուտծամարտգտանիբազումանդամ: Ճայսուիկ յուչ ինչ արժանՀամարեցաքազդելաստա(ւ նօր, որպեսզի եթէ ն յետ այսորիկառ պատմական ուսումն զայլս ի պատմչացկամ ի նականօգտիՀրատարակիցեմք որա չատ կամ սակաւխծբիծքդտանիցին գրչաց, զայամ մաքաջ Հանդիպողդք աստուածաբանական խնգրոյ» ծանիցեն մատեէ տենիցն՝զմերստեսութիւն.որոց՝ սիրելի նախնեացս առ

առ

ն նագրութիւն մատննագիլրք՝ բարեկամք, այլբուն աէրհ բա-

բի՝ ճշմարիտնմբայն, որ. է ուղիղ վարդապետութիւն. զոր ն ցանկամք ն. խնդրեմքուխտիւքնոյնպէսլինել ամենեցուն,ես առաւելմերոցսՀամաղզգհաց: որպէսէ. զիարդընկալցինզմեր Եւ էղ4: զի վերագոյնդ իբր երկբույութեամբ իմն ասէաքթէ -

արդարնՀարազատ բանք Հեղինակիղ իցեն

է. մի ասացեալքն,

հբբու այլայլեալթ նի կողմնասէր ժերաչամարձակ գրչաց, ոչ եթէ իսսլաու օւար ե կարծեաց նորինՀամարիմք ղայն, մա-

նաւանդզի ն. օրինակքգրոցն Հնագոյնքթն, այլ զի ե 'ի Հինա անդօրինակա մատենից Հեղինակին՝ գոն լխարդավխեալ բանք: Օրինակի աղագաւ, | Արարածոց մեկնութեանե,ուր զՀողւոյն, որբոյ ելումն ն. բղխումնժեչէ բոտ Եղիչեայ: բանիցուղղա: փառ դաւանութեան, որում ն. ինքն Հաւանի յիչրումն արատոմո ոմն Թեւան,ն. մատենագիր ի մաջորդդարու սաստիկնավխան-

4այոյզՀռոմէական՝ էնրէգովութեամբ զնոյնվկայութիւն ժըմբերանումն ոմանց Հակառակողաց յիւրումնժամանակի» ն զնոյնվլայութիւն գոասնեմք ակնարբն անչեղեղ այլայլեալ

/օրինակս ինչ գրոցն, որք սակաւամօթզկնի մածուան ՀեղինակինԵն գրծալքշ: Զայսիկողմնատար ն. Թիւրեալ Հո ուոլ. 1. աոՀաւառչեալ ուք «րքա անա Թեանս,րս իշրաքանչիւր կրիզ ընդարձակելով կաժ սաս». փացուցանելով զբանս Հեղինակին. զոր արդար ոչ է դիւրին ընտրել1. չոկել՝ որոյ այլուստ չիցեն Հաւաստիվարթն միուք ն յայսմանէ Հեղինակացն. խարինոմանքլթանձրապրքս (ընդ Գալանուի), մինչն մերոյս Վարդանայ վերադրելզանալիէ. զլուռական Թուղթ Համանուսնն Մբաւլեռնցոյ, որ Է յաւէտ զգրծալն Հեթում,պարսաւանա Լատինաց, հբբն ի պատասխանի Թղթոլ քաչանայասեւին զոր էբեր աու Հոուվիիա, արքայնՀայոց՝սպրանխացի նուիրակն Տիմանչ, (ամբ 1247: Արդայսոթիկբա Թէ չատ է Թէ սակաւ՝ տեղեաւս. գարժցութանդրէն պատմագիր մէր. Լ. յսուծլցութ ընդ Թեբութնանցն՝ի դովութիւն, զնոյն իճ,Քն իակ պՀամառօտութիւնն. այսինքնզճարտարութիւն՝ զայնքանՀարուստամաց ազգաց ն յեղանակաց է զզանացան դէվադլխաւորա՝ յեռուլ ն, ի՛չարարկանել,որովյիրաւիյայս ոճ վիսասանից մերոց նախամծծար գտանի.զի ն ոչ մի ոք ի սոցանէյետ քան ճոխ ն է Համառօտութետնն՝ Հաւաքնաց դընդՀանուր պատմութիւն. Քաջձ ճաՀ դործոյնմարմա վերնագիրն, «րի/ Ը բ

ընծայ ին:

արամ կոչի,

ոՆՂ

առ.

առ

առ.

Ժ-դարու՝ այսչիր 1

զո,

Տե՛ս

Զրանն՝«Երեքնն. առաչիննչէ ծնեալյումեքէ. նրկբոթդն՝ ծնունդԷ --

էչ

152:

:

ե առաջնոյն ռաչնոյն.էրիորդն՝ձրկրորդին էլումն ն. բղլխումեթ.Բարդաւանակ՝ մատունք փոխեն,«Երրորգն ոչ Էջվրորդին՝ այլ առաֆնոյնելումն

կ բղխումն»:

որեւԷ Հետք

Լորա

՛

,

|

պատմելով զկիրանոմնրքամայ թունլով զժամանական. տենմա. նան ի բազում զի բազմացտարակոյան Ցէն որ ի ն խործրդով բննիմացիմառստուղիսլուծեալ խորաՀայնաց Ոչ է ժայ երբ սկսեալ տանժնիւրան: թեամբ,ոբոջ պատածիս է յամի1265, զայս, այլ աւարտեալ իցէ Հաւաքել զձամառօտս է. Հուլաղուղանն. զաորսլէս ասէն իսկ,լետոյ քան զերթն Համա(1235-1265) ոաջնոցքան զայն երեսնիցամացդեպս կամ Էբաց Թողեալ, վասնոճովդրեոօտիւ յոյժ նչանակեալ ն. Կիրակոսի յիւրեանց պատմագիրսն. լո) զայնս Վանականայ վերստինձեռն սակայնլետ դարձինի ճամբարէԹաթարաց, ն. արկեալէ՝ զնչանաւորնզայն տեսութիւն զրուցատրութիւն ի կարգաբանիցնառաջնոցն, ընդ ն. զայլ Հանդիպետլան ի միչազկաղլընդ երկուսնարկանելով ջոց ժամանակին: Յետայնորիկդարձեալյիչատակէ զմած ղանին,ն. գՀարուածաԿիլիկիոյյեգիստացւոց,ն զմած ն. կաթողիկոսի, պընջականին իւրոյ մեծարողի՝զկուտանդնայ արտառուչ ողբովքհ նոյն՝ կնքէ զգիրս.ոչ ժամանեալնչանակել, Թերնան. ոչ իսկ լսել` ն զմած մտերիմմեկենասքիւրոլ՝ 1270 ամին, Հեթմոյ, որ մեռաւ յելո Հոկտեմբերի լԹագաւորին իոկ պատմիչ ի չետագայտալու յառած քան զՀասարակել նորին,որալէսմեզթութ: Սուղինչ ն զգրչագիրօրինակացմատենիպատմագրուընծայնմք, զանց արաԹեանսասասցուք, յորոց զտպաղիրս ղաղափարօք՝ յերկուց Հնագրացնեթ արաբեալ զնորագիծ յորոց մին՝ Ա. կամ Հ. է.. բաք զրնտրութիւնընթերցուածոցն. նչանակեալի ծանօլթութիւնս,է յոլովակիՀին0. (օրինակ) ն. Հնատառչ ն. Հնացեալ յբստեպ կիրառուարդարնՀնագիր երեի:այլոյնչանաւոր պատմչի,Ստեփանոսի Թենէ,ոբաղէս Ուուլելեան,վասն որոյ իսկ գրեալ է, իբր քսան ամօքաւելի կամպակաս՝յետ մածուան Հեղինակին.որ ն. անթերին բոն ի բայց յուղղադրութեանն վանդակունի զպատմութիւնն. Բ 0. Բնաստոլրն. քան զ՝ Հարազատութեան ղսոանի այսինքն զի զսա յաւէտ դիր օրինակնկամ երկրորդկալաքմեզ առաֆնորդ, վասնճարտարն. անսխալգրչութեան ն. ուղղութեան նե էո չարարբանութեանն. Թ.ոց,ն գլխովին հոլ Հին ԼԶ ամ ն. 1307, որ է երեսուն վեց դրծալյամի յետ մաՀու Հեղի-

Էժեաքարքավե աոակարրա անան աւեր ա --Հան: կանուխ յայլմէ հսկ աւոմո

00.

ո"

օ

14.

այնաննայն «րինակ

նչանակէզի երկոքիննս կամ ոլէս ունէին

դբնթերցուածն: |

առ

Լ

ՍՈ

ՈՑՈւ

աան

ւ

ՏՈՎ

՝

ՍԵՐ

:

աշխարՀակալին՝ յերիւրել`

ա

ԱՐԱՐ

:.

ԼՈՐԱ

»-

.

պ

.

ՆՒ

ՍԵՐՈՒՅԻ

անն

ՋՈՆ

Ա` ի

Լա

ԳՄ

Մ

`

ԱԵ.

Կ»

.

Ե,

Ըն

աջ ՞

` ՏՈՄ

"ո`

ո

ՍՏՈՐԳԿՐ

ԱԼ

տ

-

թ

լ նր ւ Դեղ Հոու Ն : շա

ատն

դ:

Ե

ո.

ԵՌ

`

ի

ՈԱՐԼ

պ

յ

լ.

ԼԱՑ

ի

աին Մ

իննը

ՏԱՐԱՎ

ԱՅՐՆ

:

լ

ԼՈՈՈԹԻ

Ն ի

ո

ՆՐ

` առ

'

ր

է

Մ

տն.

ւ

.

ւ. '

կայթոպոնը: ՎԵ" Սս տ -: յ ` ՏՐ

ԱՅՆ

ամ

՝

ա

գ

ա "

:

ՑՏՅՆ

ՋՈ

Աա.

Տէյէ 150:

229.

ր

|

ՏԱՎ

Ւն

ՈՐՈ

՛:

,

Ո

սա

պն

ՈՀ

ռա

ա

Մ

,

մե

|

ՃԸ ԱԱ: ԱՐԱՐՔ ա" ԼԱՈՅԱԸ տարա ՀԱ.Ց ՍՏՈ ու , է

|

Ր

ՆՈ" Է ո.

անե

"

ւ

ն

վար

ը

|

առ-

|

աւ

՝

՛

լ

,

ւ:

Կար

ՆՈՐՈՅՑ աջԴԱՐ

ՏՐ

ւ"

Հ Ն

ԶԱ

ՊԱՐԳԱՆԱՑ

ՎԱՐԴԱԳԵՏԻ

ԱԽԱՔՈԻՄՆ

ՓԱՏՄՈՒԹԵԱՆ

ՏՈ

:

՞

"

՝

Նախջան զամենայնխնդիրսՀայցեսցութհղեալքողեն,է

Լ ոչ ղորսկսեալքոս ղանակիզբնն, ռտորնայինքս զվերնայինն.

Քանն զամենն,որ ինքեանմիայնոյնէ, այլ յանՀասականփաորովուղղեսցուք ռացնփայլակն ինչներեման՝ ղբաղձանս մեր, 1 այն միֆնորդիւն ոչ անձամբիչխեցեալ.ն է նա բարեկամն մեծն Աստուծոյ Մովսէս:Եւ զի Հեզ է քան զամենայնմարդիկ: մի գարչեսցիի մէնջ տալ մեզ զմեռն,Լ. զգաւազաննոր Առնա ե տուծոյ,յորմէբուռն Հարնալ իմաստնասցուք: Ռրպէս նա է Որ էնն, յորմէ բուՀարգանելզանուն Տեաուն լուաւ եթէ նորա,ն անտիվատածացեալ կոչեացզնա ցանխորքիմաստից ն. էր, արարիչն. ուտեղծող ամենայնի.զի թէպէտ ն. Հաւաի նմանէ զիւրաքանչիւըն,այլ էիւն Հասկացեալ լուաւ ստաց զի Աստուած է նա, որովԷ՛ է, զի ածող է. է. անուն նորատէր է, զի յիւրմէ եղելոցնիչխանն. դատաւոր է: եւ զի միչտէ-՛ է, ոչ է եղեալ.քանզի զգոյութիշննյայտնէ Էն, ե. Առտուածն՝ զարարչությիւնն.որպէս ն զանուն դրոյն առաջին՝ ն Արարածք Սնունղքկոչեաց, ղի առինչք են սոքա, որսլէս ն. ժայտնիչք ջարողք, արարածք՝արարչին,ն ծնունդք՝ ծնո23 մի ն. միակէ Էն,քանզիեղեալքա ղին: եւ գիտաց լրազում նն, ն ոչ է բազմութիւն առանցմիոյն, բայց մինն է առանց բազմութեան. ն. ոչ թաքեաւ ի նմանէ իմաստք ԵրբորդուԹծեանն, քանզի ծանեաւ եթէ Էն երեք է, որպէս ն առնելն ւ ե Էբաժանելլեզուացն զմարդն ժայլոն՝խոստովանի զեԵւ ընքն: այլ եղնալքսկամ ի վեր ծն քան զմինն ն. կամ ուեեն: լի են. քան զերեքն,զի անկատարք իսկԻն երեք է, սկիզբն ն. ն. ունելով միջոց կատարումն. քանզինա է Առտուած՝ առաչին, միջին,ն. վերջին.ն թէ այլ ինչ զոանին այսպիսիք՝նմանութիւնքեն, ք ոչ իւիքՀաւաստիք: իոկ ղէն սկիզբն իմացաւ ամենայնի. քանզիամենայնինչ որ հղել է է Լինի.նախէուԹիւնն է սկիզբնն Իէն էանայ: Այլ ն գիտացեթէ պարղ է Էն. ծաԹանձըէ մարմնական որովՀեւոն. զեղեասլքա պատմեաց: նեաւ: ն հ ն Իսկեթէ բարիէ Էն, անվփուվիոխ անվախճան, նորակն անքանակ,է անորպիսութիւն. քանզիԷն բարի ոչ կամեցաւմիայն ունել զրարին,այլ արար բարիարարածա,

Աստուած

աստ

ա-

այսպե' սկսանիասպա: վայելելյանծալելի բարիսարարչին:Զորասականի էւ Ռչսվա ոզերկին զերկիր: Ա. հսկզբանէ արար Առտտուած սակայնաէ արունհոտաւորն, մելովսոցա նիւթ, զի անկարօւո ջերմ ն Թեթե, զծուրԼՅ զօդ. ցուրտ ե բար չորս սկզբունս. ն. զերկիր,ունելովցամաթութիւնն գիջութիւն: ծանը,զջուր եւ ցուցցէ ղառնելն. Քանզի զիանժամանակ ասաց, ինքեանզեղնալն,անժամանակուերեքիրօք պատկերացոյց ց,

`

կոկզբանէ

է ե Զի իսկզբաչ անտեղութեամբն: անբաւութեամբն թնամբն ժամ ն. ն ն

ոչ մասն նէն ոչ ունի ժամանակ,ոչ տարի ոչ օի ոչ ն. Հատածի,ե. ոչ ոք է բաւականգիտելզեղեալքսամենայն. ոչ Աստուած է: իսկփոփոլսմամբ. է 'իտեղւոջվերայ.որպէսինքն

ե ն ն եղելութնամբն, որակութեամբ քանակաւ չարժմամբ ԱսԱրդ իմաստութիւնն փ արարչին: բնութենէ զատչին ւՖք՝ ք ն

ւթի

արունւտ, ւԹիւնն՝ունօղ,

Լ զօրո բարո տուածոյ՝ ե. տեսակացոյց կամքն ղոր նիւթ անմարմին,նիւթացոյց ն. Հնարաւոր,ն յոչէից ընչացոյցզՃն.երկնին. երկրիյչաներեքկամարքեն մի Քանզի Հիմանվերայեդեալ: ն. չրեղն զնա,ե. օվերագոյն, Հրեղէն, ան զմի վերաղոյն, ջրեղէն վա քան Հրեղեն, ի վայր քան զմի ն ան զ Որք երեքեանՀողմովլխաոդեղէն՝ որ է Հաստատութիւնդ: ե երկիրԷ ինքեան վերայ նհալչուրջ դանբոլոլհալ զերկրաւս, Հաստատունն, ի վեր փչեցեալ. անդուռ Հողմով ունի զջուր՝ ծանրութիւննի վեր չթողու թոչել, ն յանզոր իւր բնական 1. Բանն Աաէ վայր է փչումն չթողուանկանել, ե վեր դնդոց եւ ընդ լինել տուծոյ բարձեալկրէ թեթնութեամբզբոլորն: ն զգաո րպես ՀըեչտակօքՀրեղինօք, հրկնի,կենդանածնեցաւ ւառն է նոցաՀրեղէն.տասնեակ դասուք զետեղեալք. ւտեղեաւ ե չորիցա արսոաւքոյ օք ն զօրութեամբ զանաղանեււլք, փառ. են, ն. անմածք,ն. է քրբատ որումանայլայլականք տարծերց, անան. կիննվերինվարադոյիընդ մէջ նոջա Աստուծոյ,որ է սելիօրինակն: Եւ ասեն իմաստունք՝ եթէյառաջինչուրջներկնիցզոյացոււ Առուծոյ։ արարօղ զօրութիւն է որ արունատն Բնութիւնն, չորից: ւոարերացա յնտ Աստուծոյ. թերննԽերդործութիւն 1. վերացոյց Եւ ճրկրորգչուրֆ՝ կառոյցղՀաստատութիւնն, զիբարձցէ ղծանրուիրս պլիտանացու, զկէս երկու ն. զի արդելցէզկիզողութիւն թիւն երկրիզառաւելն, Հրեղեն ա

ա-

ռատ

պլատրաստ

ի

ջրոյն փմարմնաւորացս: երկնիցն առ

Եւ

.

Հոդ

կամացնԱռտուծոյ՝չաինրրորղչուրջն՝ ակնարկելով

ժեացզբոյոս ն. որոյ սկիզբնբորբոս Հողոյն, ն. կազբյանջաք», սերմն որ ի նմա, ն զծառա՝որոյ մամուն տարումն «կիզբն մօտ է բոյսս: ե կատարումն մերձ չ կենդոանիս՝ արմաւենին ն. էգ է: արու Եւ հ չորրորդ չրջմաննեղն.Հրաման Տեաոն է վերայլուսոյն, որ խզաձնէ յարփւոյն. ն ԵՀատ զնայերիս մասունս, է մւ Հ լուսին,հւ էբազմութիւն ցամանս բազումս,արեգակն, ն. ծրկոռասան աստվղաց. կենդանատեսակք եղենճանապարծ ն. տրեգական լուսնի, ն. եօթն այլնս աստեղաց.երիւքն առնէ պիեգակնգարուն, ն յայլ նա յերիսն բարձրացեալ՝ առնե մառն, ն բ կչիոն ելեալցածնու. ն երիւքն գործէ աչուն. ն. կա Ընդ Հարաւ ցաձեալ կազմէձմեռն: եւ ցաղադա կարի բար4-

/"Ր"

,

ա-

ճ ցաձութեան ճէ տիւն բութեան աչխարծաց՝ ե Քսաե պակասի ժամն, ԱՀԸ եւ ներորգ ե չորրորդն: որպէսասեն մինչն. իմաստունքն կլիմ է աչխարՀչս,այսինքն բաչորեքտասան

ժինս.ն եօթն կլիմնանբնակէ մարդկան.զի վասնյոյժ ցածուԲաներկրին՝ցուրտ է ն Է.խաւար. զի միչտ վեց ամիսնտիւէ ի այծն մինչն ի կշիռն, նց ամիսնգիշեր ի կշուն մինչ ի ձուկն: իսկ խորին Հնղիկք միչտ Հասարակէ, ոչ աճեն ժամքն,ն սչ սլակասեն, այլմնանքրկուտասանք: է Իսկք Հինգչուրջն ն ի վեցն, ծլ Հրամանի յճրկիր է. ք, ն կա լեն կչեդանձաց, էի կառաքոյսա սպունգ, վանա տարձալ ի մարգն ի կատարեալկենդանին թեւը, ի Հազարազգա, դլխաւորզքն իւրեանցլնիլթանաւշ որ ն ն. ի (եՀմովթաւնոր ի ցամպքային անապատա. այս է ՀոգիընդՀանուրտուող գոյուլթեանամենայնի: բ. Եւ արգ բնութիւնն չարժէ զգունդն երկնից,ն նա զժամաԼ զկենգանիա. ն. նավն,ն Ճա զարքն, ն նա զատունվս զՀալափանձիւթո, զոսկին զարծաթ,ն զակն,ն զայլոն զոր գործէ

ձուլ

է բնութիւնն ծծմբով,էւ ժիլակաւ՝ որպկա ամեն գիտոգք Իսկի գլութն Հասուցեալ յօրինուած,որպկս ղանդամոցն

քաջւզաւոկերագիրքն՝ զի յուտիցն սկսանին, րմն Հրուչասգործն

յերկնէ

ն. նոր յօրինելովբնութիւնս յերկրէ, ն որ Սնչանշ վեցից ձեռացխոնարծելոցի միոյ պատկերիչինուած, վի մինն եման իցե երիցն, որովք մի Հաւատասքի ատելծուլին "յ ինչ ՒԶ բնութիւնԼ չութիւնեւ աստուածութիւն. դիտելով աու նելոցն էր զմեղանան,այլ ոչ կարէր արգելուլ նախազի Թիւնն զչարժումնյորգառատ բարերարութեանն, այլն ի նոյն իսկբարերարութենենոչ Հրաժարէրուռիսքգալ Հիանամկս այնմզոր ծռշքն առեղծ,ն տունհալզնա երկրի,մատնելղ ճ մաՀու մարբճել / զմեղան, Հանել նմա ւ ն յ ցուցանել յյ ինո օձին զնենգութիչարին, ճի նմա, դիանլովզոթ 221առնելոց լից: «յն Հբ՝ ավնր աթո գումն. այլ Է ռչ մոռ նմա գութն իբ մոաթել զզճի" մաճոն նմա, զի զոր ԱՀա քն, 1 աՀա օչ մքւաւ Հոգջն,այլն ՀողնՀող բնոսկիչնմնաց: եւ չաթօղէ 4Թ.4,՛ հաւ Է-Ր»., 1 անքայ ի ն Բ.Արգ«բորբ բոջապատռ արարմայՍատոՏոյ բրղիոոն՝«բ ֆո բեդ արել, էրկրիրճասոաջնայ| (Բաոաթն 4 գեն «6, «բ Հոռւատաղ «Յոչծլի «լթ»` Բրինն բոբձու՞, 1 տաքանա բող ռարարքիւը,ուլ 21 18րգ-րԻԼ արեան «ղի է գիշոր«ք "ՐՆ «այծոուանայ, ն աժ 1շ«գի 4թ՛ դողը ջանժդործ Ճորա, 1 Հրի «6. »«ջե բոշ 2շ Հասարա, աղրժանլ, «ոերեան, «ամ. /ոնագը, փորման: զնա, չ զորոյ զառւքաց ոգու ֆշաճգթազբան, Հորգ. «ջ յոթժամ ժոջոո-ո». «« զինքն Հ.քոսսգին Համվբ,չոշոց, ցք «Գ՛ «ԱՅԲ

Իո 1չաբութի նն մանկ,

աաիննայո՞

Ի 1ամ.վ /երաթմանն ո-

բանաւորու-

ՆՐ Առուգաւպին չկա Վասն Հեջկաց աշխարիզոյգ կշիռ ընդՀառարակաժիւ, Հաւր

ութ

Ջի

ԺՔ

Խոր

՛

Հերկ:

Աոքան

Ափրինէ իմաս-

ժամը(լէն սուբնչեանԼ գիչերո. բայց 8Թէ

չսս

գրոց Վիչապ Երրայեզւոց ի մէլ. (Յովրհ. Թարգմանը

տատու ծայ,

ածաորն

ոք

Հր

ԲԱա

Պառաո»ոը "գու գերա: «նգքայ, ոնասծայի, մինն» ցա. րոն. Նաջարամու,, ճայծ5,«լուանՉառցայթ:

ջ.. առո գորան

2շառբջն ճջճոոն «զբած` յթ

1. մտնում, զ

`

Էջ,

զատ:

չսազնայ

սոն:

աոա» Երա.

Հարավա, 18-ի,ատակ:

է

գոզարոզ

Հոռաացի: ուդ. 1եպգրր «գոգյ գԲայրեւմ Մ«թդոյբեած Խոյի ԻԸ 1.) լատ նկարագցին կարծի (փա ձուկն կամ սվիտեւն. 4-գոնոգվեճ,յ ց «դրրանգ»` Իթ-շթ:: ցիոպը գազանը, ԷԳՈՒ ԻԻզէ ի Յովբաւլ Հիեվքն Թարգմանի 2, գէր» (8. Հնոապրու: տոաագաւգգինաւ գոս: ինկԺիրի»աագաագա ովի»ճոԺ «զմ ւ. 40.

ն

Ն

"եեա.

Քարգննալ

Հաացաւյցքնաը

Հ -

ռլ

ո.

՛

մ

ոաաանոյմ`

,

մ

է զկնիեորպէս ասեն Բժիչկթ։ Քերը միով կյիմաս կոչեցեաղ. մ : իծսունամակծնան զԱբէլ, «Արբծլուծի, ՔոյրԽորա1 եւ զկնիայլես երեսունամիսպան կայէնզԱբէլ.քանդի սեալ ի ծնողացնպատուն զԱստուածպատարադօք ւլաե ն վասն տեուականաց սիրբելոյն ընդ զմիմեանս՝ առաֆնովք, անձինն ընդ եղբօրն մատուցանել:իսկ Աբելի ածեալյանղն ի բանկացդառանց պարարտացզիւր ն զեղբօրն,վասն ՞ն է բոյ ճայեցաւ Առտոճած է Հարել նավս պատարագս նորա, ն ի Սայեն ոչ նայելու, զի զյոռինեբեր,ընդ անձինմիայն,1. ոչ զմասնեղբօրն.ն. ոչ եղեընկալծալի վերուստՀրով: որսլէս զՀարելին. վասնորոյ ի կուրծիսեղեալԿայէնվասնԱրբձլի, թէ զնաէդրախտն վասնընդունելիարատարա՞ առնու Աստուած գին, ն նախանձու վառեոլ՝ սպանզնա: Եւիմաղեալ Ադամայ նւԵւսյի»գացին զնաամս Հարիւըն.քառասուն: եւ է կոչելն Աստուծոյ ղկային մամլաչաւանս,ստնացկ ողորմութեամբ մաւնլմեղս ի վերայմեղաց,ն. սուհալոլիսակլիճակատնշ, որն ծնել ոլա ասեն, ն. դողդոջումն ամենայն անդոամսն, որդիս ն թոռունա, ն. երկարակեացեղեալ՝ մոամնջանօք նախաւուսնօք ճ ե եւ գիորդիքնորաԵնովք մեռանի: Գայհրիդադ նւ Մայաէլ նման ն.Ղամքք Մոալթուսաղա Հօրն չաիթ էին. որպեսՂամէք խոստովանի կանանցն,այր ե հրիտասարդ սպանեալ, զոր աանն եղբարք ն առ ղոր արդարոյն Ենովլքայ, ոպան զկանայս ն ն ոչ Թչ զնային որ նման Հօրն ասեն, նոցա, զորդի նորա, զոր Աստուած ասաը ոչ եւմեք սպանանել ղնա: Այս Ղամեքայ ե քոյր որդիք, Թովբէլմ. Ծուբաղ, Նոյոմի,արարինքնարս ն. ն դաւ ի Ֆոցանէդարբնութիւնպղնժոյն. անգոյրս, ու-

Բաթ, Իսկզկնիերկերիւը երեսուն զկաթոյ: Գ.

`:

:

ԲՈՐ

ն ամացելիցնի դրախաէն, Խլն որդի մխիթարութեան ԱղամայՍէթ, որ յետ երկերիւրե Հինդամին՝ծնանիզենովս,որ ն վարոուղիղսցուցեալյուսանմա, 1. կոչեացզանուն տեաոն ցաւ ԱստուածՀառտուցանել Լ. Աստուծոյ յօգնութիւե. արար՝ դիր, ե գրեացյերկուռ տալխ-

Լ խեցիսՆ չն. մարգարէացաւ եթէ երկու անգամ տակա պղնժիս ն. ե ն. զայս, անցանիաչխարՀ,ջրով Հրով, րեաց զանուանս Է պնազի պածնացին ամենայնիրաց,զորս նդհալ էր Ադամ ն. ասէ, ի Հրոյնթրծեալ կիւոսն,'իչրոյն՝ ի պզինձնմնայցէ եւ որդիք չյսւոուած կոչեցաւ, խեցեայ.է. վասն այսորիկ ղիւան ասեն՝ նորա երկերիւր յորդւոց նորա`որդիք ատռուծոյ: Այլք անձինքյիչեցին զկեանսդրախտին,ն. ելին ի լերինս սլածել ն ապա Աստուծոյ. կուսութիւն, ն աստի կոչեցան ն. Հալածեցին զնոիջին 'իլեռնէն ԱՀերմոնիշ. ժանժրացեալք ն դատելջնի քնարս եղբարքիւրնանց: եւ որդիքնԿայենի է. 'իոնդոյրսպատրեալ զնոսա՝ ինքնհանսդարձուցին,առայնպես,անցեալք նուլ կանայսզորս բնտրեսցեն.լլ ալարին զուխտիւնԱստուծոյ,որ եղեալ էր նոցա:մի՛ առնելխնամութիւն ընդ նոսա: Դ. եւ ասեն զկնի Հաղարամինելիցն ք դրոախոոէն, որդիքն անուն, նոյնպես կայենիեղին իւրեանցթաղաւոր, Սամիրոս ն. որդիքն Աղորոսանուն, որ եղիտզթիւ կննդանաՍեթայ՝ ե. չ նմանէ անուանեցաւ ն. ղմոլորակացդչ կերպիցդ Քաղդէուն անտիլթուենտասն թաԹիւնն, որ է Հմայութիւնաստեղաց. ն ժամանակնոցա ՀազարՀարիւրէ. ութսուն ամ: Եգաւոր, կայնանՀանովսՀարիւր:ն իննսուն ամացծնանիզկայնան. ն. ձնանի ամաց եօթանասուն հիւր զՄաղաղիկլ: Մաղազինլ ա-

որդիք

ռա

առ

'

,

ւ ՀաՑարեղ ծնանի զՅարեղ. ամաց՝ Հինգ. վաթսուն Հարիւր

Հարիւթ բիւր վաթսունն երկուամաց՝ծնանիզենովք: Ենովք ն Հինգ ամաց՝ ծնաւ վաթսուն զմալթուսագա: Մաթուսաղա ՂամէջՀաՀարիւրվաթսունն. Հինգ ամաց՝ ծնաւ զՂամէք. ն էւ ութ ամազ՝ ծնաւ լեալ նոյ. եօթնՀարիւք բիւր ութոուն քօթանասուն ն. հրեք ամաց՝ տեուու նախ թան -զՀայրն քոաննիննամօք: ի Հազարվեցչարիչըվաթսունն վեց ավի -եՐ-ւ`

երկու"Ր4անջն ենովնայբոտ Ցո-Ն

Բ" ովադոի

աւանդու ոառուֆական .«

է

Դ"

Հարց: ապատվի հաչապետացս Մենակնցութիւն յԱՀէրմոն` /ենովքայն լերին անվաւեր գիրս: նուանեալ պատմչէառնու ՀեղիխՄիջայելէ Առորւոյ աւանդությիւնս այսպիսի ն.

է թեանց,զոր ընկալեալ

'

՝

`

։

Կայենին Աբելիպեսալէսանուանս բնծայեն Հնախօս Քերց-կանանց արամ չք,բոտ Հրէից. Խւանդութեանը`ն բու Առորւոց: թունն Քաղդչացիթ ոչ ուրեքյիչի, զԱղորոսին յաջորդուլթիշն նակա:Սառմիրուի Գիխակն Կայենի հղֆիւբէ:բուսեալի ճակատ: բոտ ոմանջ հղխայրասպա- մինչն. ն. Հաւխրինընդ Ք ազգա տասն, վասնայսորիկ բազումք չբՀեղեղն Ֆոյն Տին,բատ այլով կեղկեմԽոյծ ա բաբազմաց՝ քիծրծլն փակ հ-տատանելն Ա. դ: .": ցեոյ. որպէսն մերս յ Ադամայ Խորենացի. նածապետան

|

ա

Է ճչանանիծիցնորին:

,

.

|

աեւ

ձնեաւ հլիցնԱդամայ Նոյ.յոթում ժամանակի բազմացանչաբիֆ։ ն լաճախեացանիբաւութինն: «է նախհգիտսատանայիւր զէն զորկօրամոլուլթիշնն, ն արար աղա զասրանութիշնն. ալա զկնասիրուլթիւնն, զայս ,ատանայ,զի է չատ խառնիցնլինին կանայք անծնունդքէ. կինդանիքնապանանեն զմիմեանս,ն բառնայմարդկութիւն: Քանզիքառասուն այր մեռանէրվասեմիոյ կնոջ, ն. բնդ կանայոն միույնունէինխաղաղութիւն, ասէսուրբՀայրն ԵՓբեմ: իսկ խնամք ֆեառն ընդղէմ չարին՝ զբազում խառնսն առներ պատճառա ծնանելոյ Հակայիցն անճոռնեաց.ն զի ի կանանցնեղն կամացաիխտն,ե ծնանե|զյազթանդամկոիվլոնսն՝մեռանեինմարթն,ն ապրէինծնծալքն.որ ն աճեցեալք, ն ի կոյտտիւրեանցՀասակինՀայնցնալթ,Հպալրտացեալք՝յաւիտենիցարք անուանէինզինքեանս:Վասն որոյ զի տուած բազմակեաց արար զնոսա,զի փոխանակ զրոյ Աինիին զաւակացն,ն չարոս ծնանիցին,նոթա վիսացնալթ բնաւ ակնոչ ունէին մաչու, զոր կաբճեալարարչին,ն առքալլաղնոցազծոզւոյն ւոեղեւլանձանց տաչնործն,ասաց՝ եղիցին րիք դոցա Հարիւրն թան, ե. Հոգի իմ մի՛ մնասցէ| դոսա. ն Հարիւրն քսան ամ՝ ոչ Հասարակաց մարդկան ժայնմՀեւէ, այլ արանցժամանակին ներումնապաչաւանաց:եւ եղեալՆոյի Հինգ Հարիւրամացանբայմբաս կենօթյանասլատի բնակեյով կուսութեամբ,ՀրամայէԱստուած կինառնուլ, ն որդիսՖֆեանել, ն արկղչինել՝ որ վերաբերիջուրց: Եւ եղենիրքն. ղծան զի ոչ բիւր ամե ապաչխարութեան տունալ ժամանակին. վարճեաց առրաչաւեցին՝ դքսանամն. զոր ասեն 7իննՀարիւր վաթսունէ. երկու ամացնՄալթուսաղայի յաւելեալ ն. անցեալ ի ներթոյ չի'Սնշ. վասն որոյ ի վեցՀարիւերորդի ամին Նոյի քրե չրՀեղեղն,ն կորոյսզամենայնկէնգանիս,լոսյց լայնմաՆ4՝ որ ընդ Նոյիկայինի տապանին, ընդ ուք բանականան: Ե. Այլ Ադամայ ի դրախտին ոչ ոթ կարէ ալ. մի՝ զի ժամանակագործ արեղակնս այս ոչ սպասաւորք ն դրախտին, զի որքան անմեղ եբկրորդ՝ էրԱդոմ՝ընդան-

մածան

էր նորա վիճակն,որք չեն ընդ տարեք չանցմանն՝ոչ յաժնաց ի դրախտին. զի ընդ մաչո,

։

ա-

զթիւ յամելոյն

-Ե...-

Հին Ե.եղե ինքն վեց Հարքչբ ամաց: Լատ,

ա-

.

ւ

Իսկդնի

վճռաէ-

գերեզմանի պետք էին, ն դրախոոն էր տեղիվասնորոյմերկիր անմածից մոաՀանեալ՝ նէ ընդ ժամանակաւ: եւ անտի Համարէ Հոզինզարին փ ձեռն Մավախաթ որ լինի բատ եռթանասնից, թարգժանուԹեանն ժծլիցն ի դրավխոէն մինչե 9ֆՐՀեղեղն՝երկու Հազը ն

հրկուՀարիւը Քառասուն

է երկու ամք. ն բոր Հազարվեց Հարիւրյիսուն է վեց ամք, պակասծբբայեցւոցն' Հինգ Հարիւր ութսուն ն վեց ամօք. հ պատճառն ասեն Թե կնասէրթէին

Հրնայքն, կարճծցին ամուսնանալոյ առաֆնոցն, դի մի՛ոթարգելցէզնոսազարի փտղայութեանն առնուլ կանայա.-ք լի անմիաբանութիւն նոցա նախբան զամուսնանալն է: Զի զդում Հարիւրն նրեսուն ամացասեն ն |/6ծնանելզՍեթ,

Թայ Հարիւրն Հինգամացծնանել զենովս. իկ զյետ աժութժամանակն զոյզ բերքն Ն բ հուլքնան եօթանասնիցն. Ցարծդենն բՄելթուսաղային նեիՂամքջայն միարանին դարմծալ, ոբ առաւելանդիմանէ զնոցաառությիւնն, Թէ կբտսերթն զի ջոր

«աչքին զողլջախոչութիւնն, ջանի՛ առաւծլ աւագջն Է. լաօթն: ԱրդՆոյ (նալ ամազ Հ Հինչ աբիւր՝ ժնաւզՍ6մ,զ'Քամ ե զճարեթ, որավթապինցու Է որ եղե ի վեց րոյն, ՀարիւբժԲ"բգի ամինի-րոյ, է զկնիծլիցն ի տապաննեն ծաց այլն 1ն յիոուն ամ. ն ծնաւ ասզն որգիժի «յլ բեթՀարիչբ Մանքթոն աճուն-,ճ« Պուասթ մլ Անագի անուն, որոց ն.բաժաննաց զամննայն Ֆազնյնրի» Հանել բո» նից բաժին»՝ որթ ճն Է առառրան «րզւոցն քն,Երիտա,, քրի»,յաջ ա Եւրոաջա` «եռաննակ տաք,Ժանգի մասնքացՆոյ ԻՎ.մուտս Ծր /0«Նէ, մազն», ծարձթի, «ք Հնջան նռ մինչն ցյրնրխն» ն կ արեց կավքասա, ՈՐՐ 4 Հրան բնչ յարմոնոիյՀառմալ' «ք աՍաքանը, ՍՆչաոմնայ, «ԷՆ Ինդրճաոց բասգբնլո՞ցն գոթ ունծը Ն ք աոապրանն,, ՛ բջարը Հարվ ՛.ա... աեջեանժն

«շիարՀ»-

Բնա յարոլքց /եմաւոն6. 6.

զաայ

:

օրինակացոմանց լԹարգմանութանն Էլթանաանից չբձեղելին Թուականկաճխէ14 զամԷօԹՆ ամուբոն մած Մալթուաորայլ,. բոյը բոթ այ 1ոց ն բու» բնագրին ՛ նմին մած նորո: քկ ամիֆուրցն Հանդբոլի

մեռաւ, Աստուծոյ

ւ

արարումն

:

0.

մուտ,

|

Ք.

րոյ:

ն տրոո,չ մերո րեո,:

մամբ Վկ»

աի

6.

բ,6.

Արաուշ գոչթՃերք քա" Հոլագից անան

փրկա կք»:

փան բանում, Ա

չ 2գ աբր

(36

Հլ

«ազն, .-

Սագ

բոր».

գոլի

գոչեյճ

Ե

ժտ, սաց»:

`

.

6.

չ,

զլսռունսծնգացն,ն. գնաց.որ ն եդի զծաւածմաեւ է ՀայրբնակչացԲիւրիտոնացւոց: յութիւնն. էիբիա մեծասածման կողմնՀարաւոյ,Եդիպտոս, ասի,որ է ըիաբաժին ն Լ. Եթէովվիտա, ն. ամենայնՀնդկաստան զոր ետ Քամայ. զերԱրաբի,հւտԱռտղկայ կիրնիչնկաբեր,որ կոչեցաւԵրջանիկ զի լայնմՀետէկադատեր իւրոյ, ուստիեկն տիկիննՍաբոայ, աստուածային ասիլ որ է հսկ Ասիա ժառանգեն զնա: նայք արեելք.տայ զնա Սեմայ,ի կարմիրծովէն 1. յեւիլայշնի ն ն ցՎրկան, ն յԱառրրեաց մինչե ցՊարթնա ճաղեստինայ արկեղբ: ցէլոն արնու: Տայ նմա ն զոսկեր, նախաստեղծիցն նէ. Թաղէ Գողղոթա Քամայի վերայնորո, ի զոր ի բոնանալն ն. եդ նզովա զմիմեանց: զի մի՛ յավփչտակեսցեն է ԲեթղեՀէմ. Յետ աչխարծաւերֆրոյնյերկրորդում ամին ծնաւ Սեժ երկրորդիամինիւրոյ". Արի Հարիւրերորդի գԱրփաքսադ ն. ամին երեաներորդի Հինգերորդի փաքսաղի Հարիւրերորդի ձնաւ զկայնան. բազմացոյցգքաղդէութիւնն. եգիտզկախարդելնաստեղօք,վուսնօրոյ որդիքիւր աստուած Համարեն. պաչնմա Է կենդանութեանն պատկեր ցանզնա,ե արարին ծնաւ ն. զնա: կայնանՀարիւր քսան ամաց զՍաղա. տեցին Քե ամազծնաւ զերեր. երերՀարիւր երեսուն Առա Հարիւր ծնաւ ն. ոբ է լւսժանումն,քանզի ընսուն չորս ամաց դգՓաղեկ, անաւան լեալ վիճակացնտունլոցն ի նոյ, վիճեին մինչե դարձեալբաժանեցին,բսւտ բազմինե. ըա տակաւինաճման ազգիմարդկան.ե ապա միարանեալքընդ միմեանսսիրով զոր լունալ էին խորչեցանդնալ.յարնելս,տեսանելզդրախտն՝ եթէ անտի ելին նախաստեղծքն:Եւ իբրն չոդան զչատ էբ-զնայերկրե. ն անջրսլետեալ «ուրո, ն ածա ծով լայնանիստ ջուր է սնուռիս, եթէ վասնմեղաց՝ անտի Խոջթծելով դարձան ն. մեղքնայն ւերհացզերկիր,ն' անց ձովընդ մէջ դրախտին, մեզ ն ոչ պակասի յաչխարծէ.1. արդ հկայք դանի այսօր մեզմեղԷզալ պատուծասի մեղաչխարակ պածել չթնեսցուք ե հ ծնաւ եւ էր Փաղէկ ամաց հրից ե րեսուն Հարիւր ղացջրոյ: կետ նվա

ն. նա

սա

ա-

ա-

առ

"

1 Առ՝

ազանցեւրուվիոլ, որէս ն ՄԲՋ ոի չ լեզու Հիափիսային կամատոուածաքաղաք, արքայութիւնգից նոլին: վորաաստուածավերտ են յեզերս կաքմիր կողմանքԱրաբիոյ ծովու Հանդէսը Եւիլաարեմտեան ն ՆՄ Եթէովպիրյ Եգիզլտուի: աստուած

ո

Արփաքսադայ: լ

5Ս.

Հարիչրամնան Գիրթ

ասեն

զՍեմէ ծննդեան

է Ռադաւ. եկեալ նմա իչխանաց ժճոկիրծՍենայար. աշխարձի

ի դաչտն «Քաղզանէն, արկին Հիմն թաղաքի, ն չինեցինզնա ն. վաղվաղակի,սկսանապա ղաչտարակն յառաջինամինՌաասեն գաւու. ոսկեղէն| արծաթեղէնսարսխօքչուրջ դնելով աղիւո, խորովծալ Հրով,ղանդնալ բռով,կրովն կպերբ, աբձակաՀիմն, խորամէֆ, լայնափողոց,՝ բացեալ պ ատուծանօք լուսարերօք.ասեն ն. ակունս լուսարձակս դնել առ ոլաւուծՀանեքնե: Անիխոնջ վաստակօք զամառնն. զձեմուն դործէին,ն. Հող տեղւոյնձեռն տայր. չար իմն մրջմանց եյամենայնկողմանց լողաց ն այր զայր դրգուը,ե կին գրնկերիւր: Եւ ոչ ռք ասէրեթէ ես չատ գործեցիքան զքեզ, այլ եթէ ղու չատ գործեցերթան զիս. զի դեռ անախչոն անցաւ ունէքն բնուամն Թիւնս. ն. մինչքգքառասներորդ ոչ առինպաՌաղուու՝ բալ գործոյն, մինչն Հասուցին յօդն անտա, յործուտն ե 'ի մղծկուն ն. | սատավողն, է. յոր թոչուն ոչ վերանայ, Թէ Ժրվտի՝Թեակիզեալ անկանի.ն ասեն Թէ զոսկինյատակացծբա-՝ տարանբնդ մէջնմինչէ վեր, ն. Հալէր կրսնալ իլ ջերմե նէն, նչ մարդիկն նս Հնարիւք ն ֆանային անկէզ 3 կամնալ, սելեդործոյն,մինչինքն Տէրողորմեալ դաղար տայր առնուլ ն դստանին մանօգումո ֆանիցն. զբոյդբէ 77 Նեբթովթայշ, եթէ նախՀրեչտակ ելն որ իչխանէր, ն. որասեյը) Նեբրովթ, չինողացնկերակուր,է. ասէ ցե. ես եմ Հրեշտակ, Աարուծ,, կողմնապետ արմելից.այսպէս ասէ տէր Աստուած ծրկնին երկրի,լոեցէք դադարեցեք ի դալոյդ առ ի», զի ոչ կարէք. այլ ես ն. եկից ձեզ է ժամանակի, աց ձեզ սանդույխա կարէ ն դուք դալ առ իս: Եւ ոչ լուան Հրեչտակին.ապա ն. ինջն ասաց ցէակիցան իւր. Ելույթ ժեթիջցուք բոժանեսցեքթ զյեղուսնոցա.ն զի տոնղծուածք ն որմ է ցառոխանէ ձեռաց զարձուրծալք փախչեին նա, ոչ պատժեաց զնոսա,այլ Հոտովդրախտին արբեցոյցզնոսա.զի Հանդէպկայրկրալխոին

իչողաց,

ւթե-

առ

առ

առ

եւ զլուխբրդանե: այսսվէս մխիլթարեալյք ղմայլմամբ ժանճաէ ւելիբուրմանէ. Հողւոյն, մոռացան զառաջին ԼԵղուն. չատր " Սենայար ճտորինկողմն Սրջաղգեուկ բատ արնելիջ Քաղանէ Ա: փուռէ, ն. էն

Բրո

"Բ

Քարձլոնվոչծջաւ այժմ հրադ-Արէպի: Ցրոյցթսանն Նեբբոլթայթ.ին

Ներրոլթաշ,

Վոր

առասպելաւանդ 446 պամության,

պատմիչ: յիչէ ձե ՎՀրցն Ի չ "րույք: փոխքալ Հին 0.յետոյ զոր

Ր

առ

-

ԵՐ

ի

ճ.

գջ

"ւ

Ը

Իւ

պարն Ը

աբ

զնոսավաստակմիւսանգամքակելով:այլ Հողմոյ ծրամայնաց ապան ն ոչ. նոցանէ. զի ոչ չրջեաց՝ այլ Հոսնաց: մարդիկզիւրեանցտկաէ. դեղեցկարանուբութիւնն.է դարձեալպատճառքիմաստից ն. փափկաԹեան,ե Խոչոր լեզումն առաջնոյ ի կվողտաձե. գոյնն կլենացւոց,Է. ,աստկագինն Հռովմայեցւոց,Հոնն ն. ն. Ասորին Պարսիկն աղաչական, սպառնական, պերճական, լսարաԱյաննդեղեցկաձն,Գուդն ծաղրական,Եգիպտացին ն. ծաե Հնդիկնճճուող, ՀայնՀամեղն ամենազարդ փաճձայն, է մեմական. որպէսազգիազգիգոյնք գեղեցկութիւնտունեն, ն զանազանությիւնք Հառակաց,այսպեսն. լեզուաց Եւ առաջին որ ոչ լեզուն վնազ Եբերայ, նութիւնք: յերկու բանեացընդ այլսն, ե. որպէսմեղքնբաժանեաց ո նոյնպէսն աստ, յերկու չ Կայենինէ. ն Սեթոայն, զմարդիկ, դեն ազգ մարդկան,յեբեր, ն յեօթանասունէ. ծրկու տանումի Աստուած միազօր, ծամակ Քաղցըն ւոերսն. որպէս է մէնջ ն նս, ե կոչիԱսւոոււսծ էւ ւէր: եւ եթԷ Է մա՞ տանջէ Հարկնալ յեբերայնխօսին,բայց զայս է ասել, եբութեաննՀասարակի ն մեր բնութիւնս ն յոքնանուն, Թէ ցեզացեղ բազմակարօտ ն անկարօտ Հրեչտակաց (ինի.զլեզուս նրբմաքրիպարզի՝ առնու, ասէ սուրբն Եղիչէ, որով ընդ Աստուած է. ընդ միմեանս խօսին: Այլ Ֆէրե ելից զկարօտութիւն մարդկան, առայերկինս ելից,ն զաստիճանս զխաչնտուհալաշտարակ ն. ՔինութեանզօրինակնՑակոլաւյ ցուցեալ,անդիսկ կոչեաց որ փոխեացզլեզուսնոցա,Հրեշտակս Հոդին խանակմարդկան,զիյօժարեսցինառ Հրեչտակս ելանել: Աստուցոյց ասե զսածմանս ազգաց րստ թուռյ Հրեչտակաց ն ծոյ, թունաց ի Հրեչտակայայլ ամենայնլեղուացկացոյցվեբակացուս ի ՀրեշտակացԱստուծոյ,զի մի օտարասցին Հեթանուք: ար անճոռնի ծասակնվաթսուն Ձ. Բայց Բել Հպարտացեալ Հնազանդեցոյց ինքեանզամենայն կանգուն, որպես իշիրանսն աստուծոյ,ն. ապա արձակեաց, բաց ի Հայկայ՝որ էր

Հաթանոն հղե. ԷՐ. ի մանի ի

,

ի

Աատուծոյ Ք" Կա-

ա-

մենեին յԱստուծոյ

Թուխ ի

Ն

ԱՂԻ ը Բր

Պամիրայ, Պր '

«ԳՄբուղոդո կանդնելոյ ի լատկերծն գբարձրութիւնԲելայ60

ման

|

ղարա

արան

չ

դադազա-

աու

Թորգոմայ, որդւոյ Թիրատայ,

Թի» որդւոյ Նոյի,որ ոչ-պաչտեացզնաաստուած, այլն չուն զնա. ն. կոչեաց. եկն վերայ նորածանրաս Տապան զնաՀայկն Հեր ոլղնձեօք իսկորդիքնՔամայի դնալնյերկիրնկալուածոց իւրեանց, ն տեսին զ Ղաղեստինեայ զկողմանան Յորդանանու զի պս բարո» է. յուռթի էր. բնակեցան անդ.ուժովի Բելա ազգավա նին իւրեանցն զրկեցինզորդիանՍեմայ,ն եղե պատերազմ սաստիկ:Այլ ն որդիքնՍեկտանայ, ն Սաբա Եւիլան Ուբիր» իմացան զինուց:ն. խնդրին եղի ընդարզրագմած ի«րնանց ձակ,զի աճեցինի բազմութիւն:Եւ յերեսացնոցա գաղթին ն ապա մարդիկ յամրոցսինքնադործս, սկսանչինելբերդո, պատերազմողքն առին զմեքենայս առման ամրբոցացն, մինչ ձան բացեալազգացնմբնտիրառնեն նոցազերկիրզոր ե կոմեսցին.ն Սաբսայն զխնկարբեք երվլիին, զոր Սալոա կոչեաց, ն Ռւփիրզաշխարծն է. ոսկնՀանաց, որ է Հեդիկք. Եւիլա՝ զերն կիրնսլատուական ականց իր կոչեաց, անուամբն եւիլատ: Մ Ռաքաւ երեսունն եթկու Հարիւր ամացծնաւ զՍերուք. ն ՍերութՀարիւր 1. ամաց ծնաւ զնաքողը, Հինծաց Սեբուք զՍրուճ. ամացեօթանասուն| ինունց Նաքովը ծնաւ զԹարա. Թարա հօթանասուն ամացծնաւ ՀԱբրաՀամ: Յայնմ

րայ

Հ

կանգուն: Յայլ ինչ գիրսիչր Հեղինակ» նեայսասէ զՀսկայսն,ն. վառնայնորիկնովինչափովամբարձեալ չուրց ՀեղեԷ ոպլառապումւ ֆնֆումննոցին: ղինչ վերոյքանզլնրինս ԺԵարո կանգ

.

է,

առ

երեսուն

ասեն ժամանակի լեալզԱմազոնոմ, որ է կանանց զինուռրուԹիշն. քանզի զկին ոմն ասեն յազգէն Թորգոմայ ժառանը ացեալթագաւորութնանն ազգին, Հատեալզարու պաւան.

ն. արի ն կացն, էր աւերէրզազղդաբազումս, ն քաֆասիլրտ եղեդժտութիւն Լ1 կոտորեաց ի ղորացն, զլնուա,ն սռացաւ ն. զօրս ի կանանց, նոյնպէսառներ զաթոռ.թաղաւոծգնալ բութան իւր յԱլիօնքքաղաքի: .. է. ճիշձացուք ն Համառօտիւք նախնին Ցարելթ, որ ն զկնիչրոյն ծնաւ զգամիր,ուստի Գամիրք, զմագոգ, յորմէ ն կեղոք1. Գաղատացիթ, զՄեղա, որ զարս չինեաց,ն զԹ-ն բել յորմէ Թեւալք, որ զՄուսոք ն. զԹիրաս՝ զէիւրիկիա. է յորմէ մերն Ասքանազ ն խ ե. Յաւանայ՝ Յոյնք, ն. ի Թարչչայ՝ Վիրքն. Տիւրենացից. ե. Կիտիմայ Հոովմայեցիք

զժերն

ա

առ

Թորգոմ.

Ամազոնաց (միաստին ն զորոցպէսվէս առասպելք կանանց) թուիք,էթկիրՀաւանելիէ զԹերմողոն գետովԴոնաոսի, ԹէրմէԷ-չայ ժայժժուռ. ուր լի

ջարդ

լնն: Մալոծ-տազ

Ալիտն քաղաքաւ

:

այսինքրու

նչանակ զիլիոն,

զՏրուս:՝--

. ք

ն. զեօթնեղբարսնոծնաւ Եւ Թորգոմ1 զՀծայկն, Լատինացիթ:

ն զայլսն,որք ժառանդեցին զծիւաիզ'ճարթյու:զկովկառ եւ կոչեցաւ յորմէ Արալեառն Է Արամանեակ, Հայկայ սի:

բա,

որ չինեացզԱրմաւիր: Արամայիս, դած, ե յԱրամանեկայ ե ծնաւ կոչեցաւ Մասիս յորմէ լեւռուն. ղԱմասիա, Արամայիս

եւ

նա բիմայ ն պատունցան Փ Դարոյբայ: ԶորյաֆորդիՀրաչէ՝ ն ած որդիիւր, որ էր ընդնաբուղոդոնոսորայ յերուսաղեմ, ընդ իւր է Հայս, յորմէ ազգ Բագրատունեաց: զՇամբատ եւ

Հրաչէի Փառնաւաղ, Պաճոյճ, Փուիա,Հայկակ, կայինակ, ե ռի ծնաւ զմեծն Տիգրան, Երուանդ, որ սպան զԱժղածակ, ե զկրիսոս ըԸմբոննաց Աարձակեաց. Բաբ,Տիբան,. Վածադն, ռաւան, հտ

ծնաւ Գեղամ որ չինեաց ղԳեղարթունի. Ամասիա ղԳեղամ, յորմէ Առաւեղնանք, Ներանչ,Զարեծ,Արմո, Պայյորմէ Սիւնիք,1 Հարմա, որ ֆնաւ գրամ, զկիտավ, Վաչէ, զ որ գամ, սպան ։ Աղեքսանդր Մակեղոնացին: Զի Վան, որ ընդարձակեաց ազգ կոչէ զմեզ Արմէն: որմէ ամենայն հսկ ի Քամայ ն զկլիմնաց մեղ ասել, «Քուչ, Մ նաոլրվմ, Նեբն. որ ղՊոոտոնշ ղաածմանս Հայող, զկապադովկացիս բովթ, որ է Բել, Բար,Անեբիս,Արբէլ,Քայաղ,միւս Արբէլ, կոչէր: Եւ յԱրմանեկայ մայնընդիւրե նուաճնաղ,Արմանեակ եինոս այրն Շամիրամայ: է է Պոնտոս է քաղաքն ՄելտեՀայք.ե է Դոնտուէ Առաջին ւ զկարգթագաւորացն: Ասառցուք ն. անտիէ ԹազուոԱռաջին Հայք. գաւառն՝Երբոր Ծոփաց Հայք. նի՝Երկրորգ բնաց է մ. ոչ Հիւսածոյ լիագաւ Քարելոն պռակեալ ն անտիի.քաղաքն Հայք. էւ Ջորրորդ Նճերուվլթ ժԱղձնիս՝ Մարտիրոսաց 1 վեցամին կռածու, ի ծնաւ յիսուն Սոս չինեաց Սերութայ. ն զահվական ջաՄեծ զՇօչ զԱրայն իւրկոչէ Հայք: աչխարծն ն. ղաք, ռր ասեն Առոլածան, սպանաւ մեռաւ ե որդւոյ Հայկայ, է Շամիրամայ, Թողլով որդիզԱնուչադեղեցիկ,որ Թ.որգոմայ:Եւ թ.ադաւորնացԹիրոսՔաղդէացի.յաւուրս Լայն.որոց կարգիազգնայսպէս: բա զտաւ արուկատուվլեՀանութեան Զաւան, Փառանտ, մ. արծաթագործու ՍուրյաւուրսՑեսուայ, Արբակ, Դաիետ, թեան: շե նորու Եւ Թ ազաւորնաց Սամիրոս Վատամ, յազգէնՍեմայ կար»Գոռավծ, ամս Նորայը» Առնակ, Համբսսկ, Ցոնակ, ն. երկու. ն դրոսմ եօթանասուն սկսաւդածեկան գոիպաՀաւան, Զարմայրը, որ յիլիական Հուան, Ընձակ,Գուսկճ, է. գրոյ, սովաւ դաւ ն ծել ա նուամբ քանդուած ննարու,, զաւուրս Չերճ զօրունմեռանի: ընդԵթովոլազւոց տերաղմին է ն ծնաւ

:

ւա

ւ

:

սա

սա

սո-

սա

առ.

զոր կայոլակ, Հոյն,Ցուսակ, Արբուն, արքային. Դաւթի

պսա-

Մար,որ Հանեալզթագ է Սարդանապալլեայ, կէ Վարբակէս Առ էւ Նինուէի: Սենեքեեկինորդիքն Ա սորեստանի տիրէ է Գամերայ բոտ ԽործնացքՐատ Ս. Գրոց Ցաբձթի. որդւոյն որդի Թորգոմ ն. ԹռրդոմՀայր Հայկայորդիէ ԹիրաՄարԻբասայ) ւոյ (ոբբոտ Աբիւդենեայ ե ՛ Ս. Գրոցասէ ոչ Թարգմանուլթնան մերում Թեզէտ Գամերի. ռայորդւոյ՝ ն նան ոչ այՍ. Գիրք Գոմերայ որդի այս զԱսքանազ զայլսն: Նոյնպէս զտանի ն կամ 2 պատմիչք զարգելով մանրաղոյն՝ չփոթութեամը մեր՝ Թիրառայ. ն զՀամանուանսն զորովքզանց եղբօրորդիս, Գոմերայ զազգարանութիւն ": ն. ճեն "Ս. բազմօք: որպէս զայլովք Գիրք, սա

ՏԻ

`

առ-

Ա. ժգ. «ԶԼլլիմայն ղայն Գոոտոն (Բրոդին) փբանԽորենացւոյ. Արնարկէ

կամ կոչեն (8ոյնք)որ թարգմանիԱ Հայք»: ՀեղինակզԱ Հայս Արմենիան ն այլ ոք՝ նոյն ինքն այլուր Արմանհակ Համարի կեսարիոյ զղաւառն կոչեցեալ.

այժմեանԱգչէՀրօվայի, զոր Հայթ զաւառցուցանեն զկողմանս Արբմանեայը `

կոչեն ԱչխարձՀարնրդ: 8.0. Փառնան: 4:00. `

ԲԵՐ

ԽՈՐ

կամ կարգիաակ: Կարդում

Հեն Ցուակ,.Գլակ:

:

ՏՄ

'

Վ

"

՝

.

ո

:

ռ

չափ կազագործութիւն

կչիո,ե ամենայն բարեկարգու-

Թիւն: Զամանէասէ Մենադրոս մոզ եթէ երիս աչս ունէր: Ի շան ն. Հինգ ամինՆաւթովրայ էր ճղնութիւնն Ծոբաայ որդւոյ որ զամս եՀիորդւոյ Ռագուելի, Զար որդւոյ Եռաւայ, երեսուն ընդ սատանայի, ն.ութպլատերազմեալ մաղթեց Համբերուն թ համբ եցաւ: փառաւոր ճեօթ: ներորդ ամին Թարայի . Թոսգաւ ազատ ամս զկնինորաՎիօօ.Աչոր նաց Արիի. ութնշոասն. թ ուրացի ի Բաբհսունւ երկու, ամսվաթ. Հանել զպատիւն յ Աթուրի այչ ոբ Նինուծ. ոմնԹազաւորեաց Բոճյց Քաարոս. լոնե եւ ոն ի Քարլ զն, վասն ՍաՀեր. եղբույթ Թարայի ռռլան լոն: նան Մ Առ ն նմանէ զ Կայ կուութ ն,զի էր Քրմապետ: Հանձլոյ չնեցաւ Դամասկոս / Արամայ մօրն ԱրբաՀամու Հիթ. ացւոյն: էր անունն. |ւ մոռ տասն ամիծնանելոյն Մալթալթու Աբրա՛Հա,

հ Զմրութայ Թարա զՍառւա կնոջէիրմէ, ն. ոչ է մօրէնԱբրաամու, որպէսինքն ասաց ՑԱբիմելէք. ՔոյրԷմ, մու, ծնաւ

ասէ, ի Հօրէ ն ոչ ի մօրէ: եւ լեալ ԱբրաՀամ աՀնդետասան անասուն սկաաւԽնդրել ամն. զԱստուած, մաց, ցեօթ. մինչն.

Քանզիպարարտ

ն.

բազմաչածերկիրնՔաղղեացւոց դրգոնաց

զնոսայամենայնչարիս,յորում այց արար Աստուած, ն. արաճայիցբազմացզանդոհ զայգիս նոցարածել Հրամայեհաց ն ոք սակաւինչ վաստակէր զում ժամանակս,հ իւրբաբանչիւը ն. Եւ Աբպածէրիբն զտարածոցս, անկանյաղքատութիւն: բածամէր պածապանէ Հայրենիսիւր ն ուսանէր ի զիչերի ն. զոիւն ի պածելղանդա.ն. զատտփեղադիոութիւն, վաստակէր ն է. պաչտեցեալ ամենայնզոծս զուխտս զաղօթսկատարելով է եւ զ նոյն լինէր գիւրութիւն. դիցն իւրեանց,ոչ լինէր ապա յինքեանթէ չէ պատուծասսի առնէր,ն.մտախոՀչ այլ ն յավասնզի ոչ կարեն մհրոցսպաչտելեաց, բառնալ. բունատէառոիլաստեղացսպարտ է ճանաչել՝զի ի չարժման կանմիչոո,ե. փներքոյՓարկի,ն յայ" է Թէ դոյ ոմն կառավար եւապաակսաւպաղատանօք աւել.Անպաողա մեզ անծանօթ: նե այս թոչնոցս, դու Առտոււծ ամենայնիարարիչ, ծանօթ ն նոյն անյայտ ժամայն եղեն:եւ ասաց Աբզսոսա. Հալածնա՛

Աբրաամ

օրչնեալէ ւոէրութիւնՔո բամ.ԱՀա գտաք զԱստուած.

ն

Հօրիւփառքքո լզցէ զամենայներկիր. պատմեացի մեռաւ ե անփոյթեղն նոցազիրացն:Յայնմժամանակի ն. զթագն Նինոսորդի նորա, որ չինեաը Վիլօսթագաւոր զԱթուրքաղաք, զկուռաՀօրիւրոյ ոսկեղէն,ն ընդարձակեաց կ յանուն իւր կոչեացՆինուէ: ն. ի սորա ժամանակս զնրուսաղէմ, չինեաց Մելքիսեդեկ Աբրամոչ դաղարէրի խնդրելոյ զերեւումն Աստուծոյ.ն ն. ասէ. լուաւ նմա, ն. ըստ տանելոյնորայայտնեցաւ նմա, Ե՛Ղ ն ն տարայց զթեզ ի զրկնալվիճակն յերկըէ քումմէ յազգէ Ճեր,ն. քեզ ն զաւակիքում տաց զնա. է. ասաց զբաննՀօր իէ անդ աւոացան բում:Եւ ել բնդ նմա, ն եկինմինչեպխառան, ե տուն. է. չինհացանդ մեՀեան զնա Աբկռոց, այրեաց Թարս ն. եղբայրնորակամեցաւչիջուցանել,ն. այրեցաւ իճամ, Առան անդէն.ոմանքասեն թէ զիչակէսննա Հնարեցաւ,ն մեռաւ է տան

ե

բոյ:

առ

Տեառնէ: Եւ

-

լինի դարձեալ

առ

Աբրամձայն Աստուծոյելանել ի

բանիՏետուն. ասեն այլ կինունել Աբրամ, անուն, զորս Թողեալզամենեսեան գնաց ի որդիՈվրեաուս

ն հլ ոտ Խառանէ, ն

ե ւ հօթանասուն Հինգամաց: ութսուն7 ԽռօթԳաղեսոինեայ Ֆամեւայ էջ յեդիպտոս. ել անտիանմոռացչ Տեառնէ. ն. Հա1

ատ

աւանդութեան՝ որդիԷ Մելքեայ որդւոյ Արվիաքաադայ Մելքիսեդեկ

ԽիդւոյՍեմայ՝

.:

`:

":

մն

բիւր եօթննտասնամացլնալ՝ ած զորդին ե զենումն. ն. Հաբիւր քառասուն ն. ութ ամաց. ն վեց որդիս զկենտուր, ստացաւ ի նմանէ. է Հարիր եօթանասուննւ Հինգերորդին Ի վախճանեցաւ, յերծանծրորդի եօթներորդիամին Յակոբայ: նե Քառասուն ամին առ իսածակ «Ռեբեկա, է վաթսունամին է. գնաց ն նա ասէ. ղացաւ ՀարցանելիՄելքիսնդեկայ, Երկու ազգ է յարզանդիթում, ն եբկու ժողովուրդք:Սեօթանասնեբորդգի յ ՀՖ երկրորդի ամինՍածակա, տութիւն իչխանացաւ յեղիպտոս Ալիս, ն աստուած կարծեցաւ. զնա Սարապիս ոմանքասացին:Ի Հարիւր երեսուն ն. եօթն ամին Սածակայ գնաց Յակոբի Խառան Լարսն,ն ութսուն ամաց զԼիա դուստրն Լալոսնայ: Ծաւուրս Ցակոբայ Փորան Թագաւոր օրէնս ն դատաւորս Եգիոոուի եր, է. Ովգեգիս չինեացզելնսինեւտս է ՀարիւրաՄԱտիկէ: Ցակոբ մին լ սյու Իսաչակ Հայր Քր» մեան ամազ էր Ղնի. զի յույթւունէւ իններորդի ամինծնաւ զնա: 0ճօթննտասներորդ ամինվաճառեցաւ Ծովն, մերեսներորդի ամինեկացառաջի Ի Փարուոնի: Հարիւթերբորդի ամին էջ Ցակոբ հրեսներորդի Հարիւր քառասուն ն եօթն ամաց մեռաւ: Դենի յեգիպտոս. ջառասուն է. վեց ամացծնաւ զկաչաթ:Ոմանքզփորձանքն ասեն: Սոբայ կաչաթվաթռուն ամացծնաւ զԱմրամ: Ամբամեօլթանասունամացծնաւ զՄովսէս:ՅովսէփՀարիւր տասն ամացվճաթեցաւ ն. աւնի վեցերորդի. Ամրամայ, ամին |. տնացն Առտուծոյ վաթսուն վեց.որում ամի երկուծարիւր ն. յետ նոթագաւորեաց լեդիպտուՔնբրոնամս նրեքտասան, ամս Քառասուն ն. բա Մենափթիս ծրեք. առնէրդետասոյզ յորմէ աւզինցաւ. զտաղայսն Իսրայելի. Մովաէս՝ բարձեալզնա դատերնորինթագաւորին,որ եղե կին ՔանդաԹերմոլթեայ բայ թաղաւորին Քաղաքի.է. երեքՀարիւերորդ Մեմվիս յիսնեէ. տասնամնայ բորդ ամ էր աւհտեացնԱստուծոյ. լնալՄովԻ սէս՝ տուաւ. ժուսումնՑանէսնն Ցամրէս: քսաներորդի եբկբորդգի ամին Մովսեսի սկսանզկաւակոխութիւնն որդիքնիսրայելի. ի.քսաննրորդի ութերորդիամին՝Սովսէա իչխանեղն, ն չինեացզքաղաքն անուտմբն Թերմօթեայ, Թերմուօլիս, աու

դնտասաներորդ Հարբաառ

աո.

աստ

սա

զորն Մառիս կոչէին:

ո

Թ. հսկ Եթէովպ ե, որ էինՀարկատուք գիորտացացւոցն՝ ն ն. ւոցն՝ ապստամբեալ գերեցինզնդիպտոս, ասալատակեցին ն գնացեալ զմայրադիբն Մովաէսի. պատերազմեցաւ Մովաէս 18- 129

29.

է. զմայրիշր» ն նոցա զԹեսբուս, զլժաղուծի նմա ն. ընդ այրն Մառհայ, դարձաւյեղիսլտոս. նախանձեցաւ ն է ԹաղնացզնաՄովոր է Թերմոթյիս. Մառճաց, ժեռանելն

տասն

ամ.

ն

առ

սէս: եւ առաքնացայր նորո»ղՔսանթիսչարչարիչնիսրայե-

ն փախեաւի ն. սպան ղնա Սովաէս լի սպանանելզՄովսէս. ն ե Մաղիամ. Յանկսն Ծամիէսառին զորդիսնիսրայելին. տարանզնոսա Հնգետասանաւուր ճանապարծինդ անատարի,ն. իւրնանց,զծեղետասան ոլա: ն. չինեցինզդրախտն առին տղայս ծին՝ յորդւոցն իսրայելի . կատարման հ Հաւաքեցան ն ն. էննչարիւր ութսուն, ղոչեցինդիւաց. ն: լայնմչետէ առաւել նոտա, ն հղին պածապանս դրախտին. ն դնք կախարդաց. չորեքՀարիւրդեւք,տաքն, ՀՃաղզանղեցան ժինչն կրկինղոՀեցինյանուն նոցա, ն. ոչ Հնազանդեցան, պա եկեալ առին Հաւանութիւն:բոոյց զշւօտ ամիսն անչնազանդհալգործենզկամսիւընանցտանելովզոմանսի մարդ-

չինուտ

առ

ա-

կանէ: ԻսկԱովոէս

'

տի կոչեցանԵբրայեցիք. անցիկթարգմանի.ե. զի եբրայն ն. ռին նոր լեզու պարդեօք, այնու երգէին զօր Հնեսցուքն,է. էր նման Հայրենի լեզուին:Եւ նեօթն ամիսչարժեցաւ Եգին. տապալեցան տու, յոլով չինուածքն ելին արտաքս է.չէնուածոցնբնակիչքն:Ի նմինամիպլարտեցաւ Ամաղէկ ի Ցեն սուայ, ի նոյն ամի՝յամսնանն եիրորդի՝ել ի լեառն Սինա Սովաէս:կալոլիմոս ասէ, եթե նախ կմաստասէրն երրայեցի Մովոէս իմաստնացեալ ՄԱստուծոյ գիք արար քսան ն. երկու, ն. այնու գրեաց Աստուած զտասնպատգամն,ն եւո պՄովաս, ն. նովիմբգրեաց խալխ զելիցգիրսն,ն. ապա դքսանէ. երկու արարածան ի. Ծննդոց գիրս ն. զայլ երիսգիրսն.կ. զօրինակարարածոցս զգալիխորանաւնեցոյց,որ գործեցաւեօթն ամիսընդ հօլթնօրեայ արարածոց: եւ ունին Հինգ գիրք Մովն. եօթն Հարիւրն սեսիզրոյցս երեքՀազարաց երեսունամաց ա-

Մովսէս

.. եւանքեայ: Ժ. Աստուածածանօլթն ՄովսէսկատարեցաւՀարիւր ն ամս քսան սան ամաց,ն զգաւազաննոթաԾեսուՆաւծայ ն ե«Թն:Ի Դանաւոս վեցերորդի ամինԾեսուայ եղբայր եգիպտոսիթագաւորի եգիպլտացաոց յիսուն դատերօք զյիսուն որ-

ըստ

ՆՄ

|

դուստր Ռագունի կնութիւն դՍխիովբա յորդւոց անտիԿԵն(եչ որդւոյԴադանայ,որդւոյ` Ցեկսանայ, լ ծնաւ 'ի նմանէ երկուոիդիս: Եւ աստ ասեն լեալ դուրայ, ն ՓայեթոնիւյԵֆոՀեղեղ ի Թեսաղիա, Դեկալիոնիւը ն է Հրայրեայգք, այլ բազում առլականութիւնք Թէովպիա իսկԴեկալիոնՊառտեղիստեղիս,որպէսպատմէՊղատոն: լեալ Էօլթանասուն նասացւոպ կողմանցն թագաւորէր: Սովսէս ն. Հրամայէր կսմաց՝արժանիեղեերեմանն գնալ ՎՆեոոուծոյ,

աո

Առ"

առ

է դիսեղբօրի«րոյ կոտորեաց, զերծետլը թաղզաւորեացք, էինգոս ասեն զոր ամենայն ուստեքաչացեւլ,զի խմատտուն էր: Ցութնետասն ամին ԾեսուայՓիւնիկսն. Կաղմոսի Թերացւոց ն. աչխարչնկոչեցաւ յԱռորիս եկեալլթ.ագաւորեցին, Փիւնիկէ, ն տուն չեւ սոքա բերինանդ զիմաստութիւն, որէ կաղժեայ ն հդնա լյապաղէր ամ. ն Էծած ի Քաղաքե բնակիչս կիկրովա զտասն Սեմվլս ԱԹենայ ն..եղեւ Հանել զիսրայել: եգիպտոս է արար գիր զոր ղեալ ութսնամեայ,դնացմեզիելտոս, ե չորեքծարիւրերորդի տուն խմաստից, Կիկրովիա Ցունաց, այլք եօԹն ամաց,ն. Հարիւր աւեւտնացն զ կադմոս ասեն: 'Կատաբեցաւ Օնսու ամի նհրեսներորդի Աստուծոյ: Ցեօթանասներորղդէ ամս քառասուն: ն. ամ դատաւոր ա մէն Գոթոնիել Ափրիկանու երեՀինգերորդէ Հինգ մինչ է Աբրաձամու՝ երկերիւր եղն. սուն ամ ամ 1. ամ դնէ ի մէջ միսուն ն էւ Ծեսուայ քսան եօթն նւԳոլթոնիէլի: Յոյնք սմա մտանելն Յակոբայ յեդիպտոս, երկերիւր ասեն ամ է. տասն Գոլթոնինլիզի ութ ծառայեցինՔուսայ, զոր ծարուածովքՀարեալեգիսլտակացին յԵգիպտոս. Աստ թագաւորեաց Հաչուին: ուստի Արդիացւոցն Պելապոս, ՀանինզորդիսնԻսրայելի յերեք Հազարութցիջն, ստիւլով Գոն. ե. Փիլադոսն ամենայն էր, կենդանեաց: բարոյախօսն Զկնի Հարիւրքառասուն ծրկու ամիելիցն 'ի դրախոէն. ելին 'ի ն. ի կիիակէի ն. Թոնինլի ձառայեցին եղղոմայ արջային իսրայնլացիքն Մովաանցինընդ ծովն կարմիր, Հինգչարութռչ, բու ամս ութնոասն,զոր կցեն յամսն Աւոդաւյ, որ դատեաց ղզիս7Դելալիոն թադաւորԹեսաղիղ) կացեալ'ի ԺԶ դարու յառաջան ղթուաառ

`

աս-

որովանուանիչրչեղեղնզոր մէչէ Դղատոն ի ճառելն ԻսկՓայեթովն որդի,ըստ զԱտալանդնդամաչխաբծէ: ե ղորոյ զկառսախմարարար զերկիր, չեղծալ ռասպելեաց, վարեալ Հրկիզէր որոյ չանթածարհալ յԱրամազդայ՝ անկաւի Պադոս (Բոյ)դնտիտալիոյ: փրկչին. կանութիշն

առ

կղգ:ոյ

էո

արծղական

ա-

Ր

Մ Փիլիադոս կացեալի Դ դարուճախքան անունպատմագիր մի ճանաչի

խԱիբակուսա, զՔրիատոս, իակ-առակախօան Դիոնիսեայ լենկրահրոյ յաւուրս է ինձՈ" կամնախօրինակ դանեաց անծանօթ Եղովբոսի, Հետեող '

Մ

Գ

ի այլազգեաց ամ մառ թթուն չորոՔՀագար աար" ժառայ Մւողդայ ցի քնան.Ագամայ ս. զօրա

Ցու

:

ժ

ւո

ամա

լ

ն. սպան ի Փղչտացւոց վեզչարիւրայբ Սամեգար,

մաճով

Եւ դատեաց ամս զիսրայէլԲարակ Դեբորայիւ արօրոյն:

քա-

յարծլուվզծառայությիւնայլազգեացն:Ծաւուրսսորա կացեալ սպարապետ ԱԹենագզւոցն, Յով, Յոյնքանուանեցան ն. նոքա:աւուրսսորա Հարիւր ւռնթմատասերք2 տեսին զմի դիչերի, եօթն արեգակն.զոր Մաբիլէ կին մեկսիլ ի միում ննացի վերայեօթն դարուց, ն զվեցերորդնի Քրիստոս մեվռասուն,

նեաց,որոյճառաղդայթն (Թաղգուցանէր զայլսն:ԶկնիԲարաՄադիանացիքն աղիանացիքն ամսեօթն, կայիչխեցին «Թ ամս

որայծլ

Լ դատեց զ դի Գեդեոն քառասուն յարելով վայլազգնացն:Դեղաղու' ն ոիասեն Թչ չարժեր Հիւան նկարիչ երեւեցաւ, պաւովերն ծէր թուհցուցեալ: զեօթանասուն ն ԶԳեղէոնի զոր գործեր թունհցուցեալ: ՃՒեղեոնի զեօթանասունորդիս Աազ Ա ն ւոնաց զիս ց դր սրայէ այել ամս Ր մելէք երեք. նւ զ կնի կոտոր. Քի (ամ ասենղիլիոն նորա Թովղաամս քսան ն երկու: եւ Հերակլես ամս

չ

ն

դատեաց

ատ

Հազոր երկրածին աւարՀարկանէր, սռլանանելով զԱնտէոսճ, ամս քսան ն երկու. լիտ մարին:Ցայիր սորա Գաղադացի,

ամս ութ, ոմանքութնտասնասեն, է. ծառայեցինայլաղդեացն ժայլս յարքն: Ծեփթայի,ամս վեց: Աղեքաանդրոս զելենչ ն տասն ամ ն. առնուլն Վասն առնանկեաջ, սլատերազմ՝ այնը, գիլիոն.ն. Հերակլէսխոցեալ՝ընկեացզինքն ի Հուր: նսհբոն ամս եօթն: ամս, որ չկայ յնօթանասեւ յետ նորաելոնտասն ամս նիցն, այլ մեբրայեցին. Լարդոն, ութ: եւ Թազաւորեցին առաջին անուն:Զկնի Հոռռմայեցիքն. թագաւոր Աճիաս Լաբամ բառասուն. ն. ապա յադոնի ծառայեցինՓղչտացւոցն փֆրկեալ զնոսա,ամս քսան: Ի Հինգերորդը բնաւ Սամփսոն ա-

-

' ` :

Րա

Եւաքրփ. բայց կԾոյնս իսկ զ»եմջփ Յաւաճայորդւոյ Ցարմլթի. Ցովեդզօրավարէր ԱԹննաեցւոց սր մարահաւ-ընկեւմվփնայ) թրակաջւոյ : վախատհայ հկելոյմԱտտիկ իշկ Սարի (ինձ է Սիբիլլա մարդա2 Հարիւրիմառստամերքն անծանօթ: մառտմանն ոի /անուննոցին բէոչՀի ի Հեթանոսս, ոի 8օԹՆկամինն ճանաչին. լ

|

'

"

դատանի՝ աղանդաւոխաց քրիստոնէից դործ է: ԴեդալՀիւանն նկարիչաթննացի, որ զբաւիղն .

Սջնովայ արբայիի Կրտ:

ր

չինեաց (լաբիրինթոս)

քր ծովու (ոփդոնի) ծնունդ, խելդամած |

ԱնտեուՀալայ (Լիրքայի,իե 8 Հերակլեայ, բոտ առասպելաց:

լեալ

.

`

:

Ո

՝

մին սորա

հրքնՀռութայ: սորա Ցաւուրս եղեն ասեն ամս է

Թաղեցոււ կրեւոէ, դոր

մեռաւ

Զեա ն

եւ մեկեցեալ ութձչարիւը Զես կոչեցաւ, որ ի զի լաղագա բազմակեցուլթեանն ծննդենէԴիտա ասիւը: Եւ եԵբրայեցիքն քառասուն ամ ասեն զՍամփսոնի դատաւորութեանն: կոճանէսլետ Սամփառնի նուն ւն ամաւ: 17մե Եւ «Դոր Քամը զորուոը ամ ասէ՝ Թէ զքառասուն ԲայցԱփրիկանոս ոչ գոյր դատաւոր. ն էր ն խաղաղութիւն:Հեղի ամս քսան բուռ եօթանասնիցն, առաըստ Առորւոք՝ Բայցդիտասցես,զի սուրբ քառասուն: հքծա ի էւ ւմիմունամ կլա, Քեայնչո Նոր 0գէ մինէ 7 է Սամուէլ, 1 1 ն այնլինիյորժամ զԾեսուայ ոչ առնուս ամքն զՍամուէլին Է ամս Համարա. քանզիդատնացզիսրայէլՍամուէլ քառապուն պուն,

դարգէ

բոտ

ՄՈՒՄ

էւ. Ը հրրայեցւոցն,

րաո

ՀՈՄ

քսան. 58ն նօթանասնի, զի ե Ք սանե-

րորդիամիննորախնդրեցինթաղդուոր.ն յայնմՀետէ կարգին ժամանակք Թագաւորացն: որչափկենդանի ԲայցՍաւուղայն նմա է էր Սամուէլ՝ հ կենացն Համարել Սաւուղայ, որ.չեր ՀաճոյԱստուծոյ, բայց յերկու ամացն,Սաւուղ Թագզաւորեաց ամս քառասուն: Ի տասներորդ ամիլթագաւորութնան Սաւուղի ծնաւ Դաւիթ.ն ի Քսաներորդ նրրորդչն՝ օծաւ, նհ քոաննութ ամացէր ի սպանանելն զգողիալթ:Յերեսներորդ ամիծննղեաննԴաւթիմեռու Սամուէլ.ն. զկնիՀինգամքմաՀուանն Սամուէլի կ թաղասպանաւ Սաչուղ,ն. Օովնալթան. ամս քառասուն: ի ւորհացԴաւիթ տասներորդ ամիլթաղաւոբութեւաննիւրոլ՝ ԵՀան զտապանակն է տանէնԱրհդդարայ, ն էր ն. մարգարէք՝Գաղն Ասավ Փածանայապետ Արիաթար, ն Նաթան,որ յանդիմանքր զԴաւիթ:Օերեսներորղի ուլթերօրդի ամի Թագաւորութեանն իոբոչ՝ընտրնացԴաւիթ Հարիւր ութսուն ն. ութ անձինսե Ղետացւոց անտի,է. արար քռանե ի

չորո դաս,

չ

ն այր է դաս երկոտասան մի ռաղմոռասացա: սպլա-

Տեառն: տապանակին Եւ կեցեալ ամս եօթանասուն վախճանի, սռունալ զթագն

սաւորս

ամս քառասուն,է. Սողոմոնի,

էր երկոտասան ամաց,ն յառաՌոբովամ,էնամայքկնոջչէյամանացւոյն: ի չորբորդ ամի թաղաւորութեաննիւրոյ սկսաւ չինել զտաէ չորեքՀարիւրերորդի ութսներորդիամի հլանելոյնօճարն, ցա յերկրէն Եղիպլտացւոց: ըմ թաղաւորութեանգրոց նօթանասնիցնասացեալ,զոթ Երբրույեցին չորնքծարիւըՔառասուն ամ ավ. բայց անսխալայսպեա է. Քառապուն քսան ովաեժին, չին ամինեղն նմա

ՅՅ

եօթն ամ Ծեսուայն,որ է՛վալթսունն եօթն ամ.

լ.

ն.

չորեքա-

այլազգնաց՝ ծառայութեամբ բիւր յիսուն դաստաւորացն, ն. ժնոոորոյ Շմուէլն Շաւուղ որ է Հինդծարիւը Քօթնեչոասն. ամ

ն

քառասունամ Դաւթի, լինի իննսուն ն. ն. լինինմիանգամայն ամք վեցՍողոմոնին, կանդուն,ն քսան չավ տաճարինվաթռոուն Հարիւը լայն, ե Հարիւրն քսան բարձը:եւ չինեացքաղաքս եօթն. ն. տաճաեկնդչիոոյնՀարաւոյ,է դովեացզպաչտօնեայս ն զոր Սողոմոն ըին. զքսան չորա դասն ն. չորս Հազարայր ի դաս ք սան դաս յթրիննաց, Քրկուտասան ն. չորս Հազար ջնարերմի, ն զվեց Հազարդատաւորան, ամ, ն

առասուն

Է առ

,

ն չորս ամ ն. միչ Եւ

սա

զԴաւթի կարդնալն,

ե ե 7օրիզայլամենայն դոնապանսֆ, զչորս Հազար դական, էւգնացի նմանէւիկինն:եւ մեղաւՍողոմոն մերեՖուածան. սուն ն ամը ն. մեռաւ յիսուն ն եօթնամիԹաղզաւորութեանն :

երկուամաց:Եւ ),

եւ

ն.

Ն. ԱջիԱջիաս ն Սամեա: էին մարդորէքՍՍաղովկ,

ն. Ս,սքածանայասյետ Հոմերոս,է Սիդոս. իժաստասելրք

որալէս կէսթ 7 գովկ 'ի ցեղէն Եղիազարու, կայ ի գիրսթաղաւորութեանցն:Կայ բ գիրս Փիւնիկեցւոցն, չինեցաւՀարլիւրթառառունն երեք յԵրուսաղէմ էթէ տաճարն ն. գրեն ափօք յառաջքան զչինելնՏիշրազւոցն զկարքեդոն. ն. Քիբամ,ն ոչ կարէր միմեանսՍողոմոն Քիռւկս ինչ բայց գյոաւ այր ոնչ.Աբդամանոս բամլուծանելզՍողոմոնին. անուն առհղծուլ, այլ ն դրեր ի Տիւրոս՝որ կարողանայր հ տալակուռէր Սողոմոն, ԺԱ. Ռոբովամ թագաւորեացզկնի Հօրն որդի Սողոմոնի

Թամարայասեն,

ա-

առ

առ

`

`

Սողոմոն:

ե այլ եօթնետասն ի վերայՑուդայն Բենիամենի, ամս պ

տասն

որդի նարազՌորովամ՝ թաղաւործցուցին Ցեղքն յինքնանց արքայ Եսւսյ՝ յազգէն Եփրեմի: Ծաւուրսսորա՝ել Մաւսալիմ

Տեսոն ն գնաց:Զկնի Լ3 կողուտեացզտաճարն դիսլթազւող ն յետ Թորբովամայ Թաղաւորհաց Աբիա որդինռրաամս հրեք. ն. մի:Իսկզկնի նորաԱսա որդինորաամա Փառասուն, ՌռբոԻսրայելի Նաբատ որդինորա մս երվամու,Թազաւորեացը լու. ն յետ նորաԲաաս ամա քսան ն չորա. յաւուրս սողա մարն. Անառր ե. Ադդով, դգարէք՝ Աջի, Մամե, Ցովէլ,Ազարիա, ասեն, է. եպիվան հուղ նիա.Ծովան,զոր այլք ճեռքարիա ի աէ,զայնզոր ուանառիւծն: քսանե. իններորդամինԱսայ ա-

է վերայԻսրայելի Թագաւորնաց Ելաւս

ամս

երկու. էւ

Զոամբրի

ծառայ նորասպանզնա,ն. թագաւորեացաւուրս եօթն. ն. առ. ամս երկուսասան. ոթ չինեազ զՍամարիա, որ զթագնԱմրիչ նա ն. կոչեցաւ Սեբատոլա,արզ առիՄամլուզ.իսկզկնի Աաայ ամս քսան է. ինն. ն. զկնիերկու աԹագաւորհացՑովսավփատ, մացլժագաւորնաց Իսրայելի Աքաաբ որդի Ամբեայամս քսան ն. հրեք, որ էառ. կին զեզարէլ,դուստր ԻքթիլթաղաւորիՍիդոնի: Ի.քսան է ութերորդամինՑովսափաու. Թաագաւորեաց իսրայծլի Ոքողիաամ մի,ն.զկնի նորաեղբայրնորաՑովրամ ամս երկոտասան: է. զկնինորաՅէու ամս Քսան ու ութ, է յետ տասն: եւ ամս եօթն. նորաՑովաքազ է վեԹագաւորնաց ամս ամ մի: բայՅուդայՑովրամ ութ. ե զկնինորա Ռքոլլիա ա Հ` / էշ մին Ցո զ մայր ն է Գ Ե յր նորա Դողողի, որ էծրդուստր Սզարծլի, ն.ապա թաղոյ ւործցոյց Ծովիդեա զճովաս որդի Ոքոգզիայ թածանայասլոո եօթնամեայբ վերայ Ծուղայ։ն եկեացՅովիդեա միայնզկնի մ ամս Հարիւրն. երեսուն.որոյ որդին ար Ազարիա Մովսեսի, ն ն. դարեանայր, եղե.քածանայապլետ զկնիՀօրն, ապանզնա իւրոյ. ն. յերեսուն Յոռվաս յերեաներորդ ամիթագաւորութեան է եօթներորդամին մեռաւ Եղիսէ.Լ ի քառասներորդամի Թագաւորութեան իւրում, սպանաւՑովասէ ծառայից իւրոց: ն թագաւորեացի վերայ ՍուդայԱմասիա քսան է. ինն ամ: Ի Ծովասամս սորա տասներորդամինթադաւորեացԻսրայելի քառասուն. ոմա ջտասան. զկնինորա ափ ն. Րոբովաւ վեչ Ք զկնի նորա (ոբո ասեն Թէ օպանզ Ամասիա, ն.քակնացք պարսղէնԵրուսաղեմիչորեքՀարիշրգիրկ. ն թագաւորեացի վերայ ՅուդայՈամիննորաթազիաամս յիսուն ն նրկու: ի քսանն.իններորդ աԼ4 զկնի ամս վեց. նորաՍելլոմ Զաքարիա դաւորէ խարասյելի ն ի ամս տասն:քսաննրորդ չորմիսմի, զկնինորաՄանասեմ Ֆու լունհաց պ մած Եսայի, մինչէ բորդամին Ոզիա, բոբուռնջաւ ն ճւ ութ ամ, վերստին բա Քոռան Եսայի մարդգարեացաւ վաթսունն Փսանի չորս ամ: Թեմի ամ. ն նախջան զյոութիւնն եկն Փու, ն. աւ է Մանաչորրորդ ամին բնսներորդ Ոզիայ ամինՈսեմայՀազարքանքարոսկւոյ. ե ի քառասներորդ

ԹՆ քրորդ մբա մայերացաւ Զկնի. Ռբոգի Եղիա: :

լ

,

յ

Փակէէ զիայ։ իսրայելի, թագաւորէ միւսամստասն: ի քառան սուն |ւ դեել Թակղաթվաղսար, ամինՌզիայ ութերորդ

բծացզմեծմասն տառն ցեղին: ՃկնիՌզիայ թաղաւորէ Ծովճանաֆալթանորդինորա ամս տասն: Գորվիշրում պունաոքս ն ն չոլ» մարգարէք՝նսայի,Յունան, Ամովս, Ոփվսէէ.կուկըշ եւ յետ գիստացւոց օրէնսնէր. առ որով գառն (օսեցաւ: մուխ աւուրս Ցովնաթանու թագաւորէ Աքազ վնչւոասան.

քանգի նարուգոդոնոսոր որդի նարուսլալսարայ՝ թաղաուռըծացամս քառասուն հւ երկու.յուլթերորդամինգերեաց զՅՌՓոնիա,կ. եղ ի բանտիզամենայն իչբ, որ է

ժամանակս

սուն

երե-

զոր փոխեալ մնացեալն, հլմարովդակ զաթոռ երեք, ն սամին Թաղաւորուժառաչին իշրոյ բա Փակէէն. Հուասոնարքայ ԹնաննԵՀան զեքոնիաս Դամասվութ կուռորեցին երուհ բոսնոէ, ե ուստէր է սեղանարքան. ռաղէմերկոտասան բիւի. Աքազվարձեց զԹակղաթփվազ- մե: Ցեւոորոյ եղբայրնորա. ամ մի, Քաղտատար որով Դան ն սպանզՀուասոն սար, եկեալ զ Դաժասկոս, արքայ ԴանիելզգիրբառնալոյԹաղաւորուլթեանն Քաղդէացւոց ընթերն.գերեաց մասկոսի, ղեդոմ:Օերկրորդ ցաւ, զոր էառ ԴարեՀ ամին ԱքազուՌվոէէ արքայն: ոխ թուի թէ Մուբաց, Աժդաամս ինն: զՓակէէ, ն թագաւորեաց. ապան Հավնէ, զի երկանուն Ցութերորդ ամին ասեմք որ յնրեսներորդ վեցերորգ զեա, ն. ն ազու ել Սաղմանասար, Հարկեղ Իսրայելի գնաց: ամիԹաղզաւորութեանն իւրում ի վերայ Մարաց,ն զՔաղԺԲ. Ծե Աքազու Թաղզաւհիէ Եզեկիա. երրորդ ամին դէացւողնամս երկու.| կիւրոս պարսիկսպան զնա, ն. տիա՛ռ ն. ն բա՝ եկն Սաղմանաժտի, զՍամարիս, բնացՄարաց ն է. ն.գերեաց տասն Պարաից Քաղդէացւոց Առորւոց ամս .երեն. բարձաւ սուն: ասեն եղան, ն. տարաւ է Բաբելոն, Թաղզաւորութիւնն թէ առաչին ամինչարչարեացզՀրնայսն Ձոր ն ամա ն. խորայելի, տնհալ երկերիչը յիսուն.(ինինԱդամայ չոԼ1 չարչարնացզնա Տէր է տեսլեանն, օռլանզԱնանիանան, ն. հրեքծաիիւրհ երեսունամք: Րոբովամ, բեքՀաղար սպառնացաւնմա. յորմէ զարՀուրեալ՝ետ Հրաման Նաբատ, արձակել Քայաս, Ելոս,Զամբրի, Ամրի, Աքատբ,Ոքոզիա, Ցովրամ, զդերին տալովզսպասս տաճարին Հ րէիդ, ՀանզՍամանասար ն Ցլու՝որ սպանզՈվրում ն զեզարէլ մայր էւր:Սովաքաղ, ամանս Ցուղայ դերձապեւտ արծաթիոսի ՀազարչորեքչաՓաէ. վազ, Րոբովամ, Զաքարիա, Սելլոմ,Մանասեմ, սո-

իչ չորս ամ Հօր իւրոյ ամս

աու

առ

առ

սո-

Փավէե,

կէէ, Ովսէէվերջին: Ի վեցերորդամին եզեկիայ դերեցաւիսամս բայլ. ոի Թաղաւորձացի վերայ Յուդայ բսան ն ինն: Ցիններորղ ամին սորա Հոռոմելոս չինեաը զՀչռոմ:Մանասէ ամո յիսուն ն Հինդ, Ամսն՝ ամա ամա Էեօթն ն տասն: Ովաիա՝ բեսուն ն.մբ-Ցովութազ՝ ամիսսերեք. եղիակիմ եղլսայրնորա ամս մետամամա ամիսսերեք.Անդեկիա՝ մետասան: Ցեքոնիա՝ ն «այն,որդերեցոււ, աւհրեցաւ տաճարն: Ամենայն ժամանակ թագաւորացնՅուդայեն չորեքՀարիւրերեսունն. քիկու ամ. ն չէն չորնքՀարիչը «ոնեաց քառասունն:երկուամք: տաճարին ութերորդ ամի թաղուղբուլթնանիշրոյ՝ Նաբուգողոնոառք տարաւ զԾեքոնիա նեղ է բոռնտի,երեսունէ. Հինգ.ամ. ,

|

:

..

5, Ո

:

,

արն

ւ

բոս

|

լ

Հայ

Գորլիրոսպուտ ոչ ուրեքլով.ընդՈրդին(աժեսիողնայ կամ այլում թով չեթկ Համակ: ԱՆԵ 7 00. Կուվրարթիղիավապառ որնադնիբ. ուղդագրնլի է բատԵւանրեայ "Ֆ., օրէնսդնէր»: «Բոկթովրիս Եգիպտացւոց

`

՝

երեք. րայց

րիչ: քառառռուն ոք բերաւ մինչե յերուսաղէմ, 9Զօրարարելի գալն: Եւ տատլաւ եօթանառուն՝ ամացն մճիոն, յերեմիայէ ասացեալն, որ Հաշունալ լինի յութնատասամէն Ո(սիայ որպէսԵզեկիէլ ներորդ արքայի, ամաերեսուն սէ ի Հինգերորդ ամի դերուլթյաննՑեբոնիայ, յորում սկսաւ մարգարքէանալ. հրեսունն մի ամ (Թագզաւոքանզի Ցովսիա է. բՐեաց, յութետասներորդ ամինվճիոն Հատաւ եօթանասուն ն. մեւուսսան ամին, չորեքտասան Ռվաիոյն, Սովակիմայն՝ ինի ն. ն Փոան Հինգ, Հինգգերութեանն՝ լինի երեսուն.ն հրեսուն ն չորս ամ Նաբուղոդոնոսորայն, մնացնալն չինիվաթսունն. ն էրկու չորո. էրեք՝իլմարողայն. մի Քաղդասարայն, Դարեն Հին,լինի եօթանասուն. զի(ցեալ էր եօթանասունն,|. Կիւ-

|

մապաղէր:

տակն

«քէ

Տէր. Դանիելի ասէր Բարվաջաւ Հեչ չոալոր Գար թ իքխանն 94 որդի» ՀԱՐԻ" անն

նմա

Պարո,

ուի

ւ

ընդ իս,

զտալուվ

Թույլ

ՀԿռկաակատայաա.

-.

:

ԴարիՀ արքայ Մարաց արգաին Աժգածացն է:

արձա-

.4-

"4.

Յ7

Եւ յառաջինզոլն էին Հրեայքն ըստ աղօթիցՔոց: կելզգերին սեղան,ն. արկինՀիմնտաճարին, Հինդբիւրթ, որք կանգնեցին հ նեղեալ է մնաց անկատար մինչեւցԴաչրջակայազգացն, ԽՀ արթայ:ետ կիւրուի Կամբիւսոս նորաամս

ամս ամբարձաւ երեք. է. մինիէ ԹազաւոՑուդա Մակարայ

Մակարհայ՝ ամք երեքԲոանծն զերարարմլի «ոչն ց նուրա արաա Ա Տ ա Հիթն2671թ» Յու բաթ մ ոզու արում Ա մե.Տ " Հ» թրա: մ աը րան Հայ Անան աա հրեսուն վեց. Քանրքոէս ամիսսեօթն. ԴարեչՎչտառո կինն, ինն. Հիւբկանոս, ձրծսուն Հերոս Հօրնյերկրորդ քսան մի. է ԴարեՀիռրդիչ այլազգի, երեսուն Եօթն: ո

է.

ամս

ն.

ամս

առ

յ

եզրա Նոյեմ

առ

աու

նասուն

Պտղոմէոս յեգիպլտոս, միլ:Զկնի որոյթագաւորեաց

ն.

Լաղոսեանն կոչի,

ր

:

ւո

ամա

ն.

չորա.

Յերեսներորդ երկրորդ ամի Աստուած: էինի ի սորա ծնանիՔրիստոս Յուղայէ Մակամինչե ի ծնունդն Քրիստոսի Հարիւրյիսուն է. մի ամք. բեյ եի Զօրարբարելէ մինչեՋՀերովղդէի մերեսներորդ երկրորդ ամն, յորում Տէրնծնաւ, ն. հրեք չորեքՀարիւր ութսուն ամք: Իսկբատ Դանինլի որ ասէ հօթներորդք եօթներորդացն, եօթն ն. երկու, որ լինի վաթսուն մ ենն. ն. մի բորդ աքրորդթ վալքսունզմիեօթներորդն ի վերայ ար միչն կէս եօթներորդի: ամս

օրով չինեաց զտաճարն. լաւհրմանէ տաճարին, եօթանասունն երկրոր անգամ կզաւ ն. որդւոցն՝երեսունն. երհթկուամ աւելի.Նաբուդոդոնուսորի ն ն երկու ն մարին, երեսունն. ութ կիւրոսին կու, որգԴարեծ ե|ւ Լ1 երկրորդն ւոյն:(ինի եօթանասուն: երկու. զԴարեՀին դնալ՝լինի եօթանասունե չորս. որլինի աւելիքն չարուն ոչ աւոուծոլՔաղցրութեանն ն. ծուլութեանն Հրէից» հո Արտաշէսերկայնալառղուկ քառասուն ն մի ամ. ն. չիեկինլերուսաղեմ տակառասպետ ռովաւ ն ամս իննեոասն. նեցինզպարիսպն:ԴարեՀ Հարճորդի. Արտաամս ամս Արտաչես սովաւ չես, Ռքոս։ իսթեր: քառասուն, ե էամս ԴարեՀ զ որ Արչամայ, վեց. սռլանԱղեքսանդը, չորս: հա ամս ամէն կեացինքն ԴարեՀի Վվշտասայչ վեց.երկրորդ լինին ամք Հարիւրեօլթապեայմինչ ի մաՀն Աղեքսանդրի՝ |

՞

ամա

ամն

սորա

ել յերուսաղիի ն Ճօրաբաբէլ

ոա

,

ութ.

|ւ

աչունալ, եօթանասուն է, որ լինի չորեքՀարի եօթներորդք

իննսուն. ն.

գիյայս թուռյս, որ

թբոաժի իւր ութսուն ն

ԷլԷր

ւ:Ընքափի

չորնքՀարիւրութսուն

էրեք

է.

այն Լադա վմ Խորնծրո Լէ ենչ արտն ն ՔՀ լինի ն Դիր 7": Հ"ոոՔ հ « զի յն չ

է,Ըի

զայ

,

Բարի" ԱՎ րեսուն

,

.

իսկ ոթն, 22Շե Զի այլ եօթնետրիՀոն -»Ն է ծեալն է Հաշուած, աան չէէ ի է յո ե ն կէս մ վիսառել թերոյն: 2 ԹՀկամիս :--առԱրո :, զի աոիթ ընկալ, ավոր 6. թ իի է

ի

ա

ապա

Բո

ն.

աաա

,

։

ն

.

ր

ԱԱ

Փիլադելքառասուն: Պողոմէուս որով թարդմանեցանՀրէից Հր շամ ի ս ամս րհեանն: Հայրբազմորդի քսան ն. չորս. Պողոմէոս Պողոմէոս Եւնրգետես, ն ազգիսմերոյ բաո մարմնոյ ամս ն. Փանզիվել ամս քսան մի. Պողոմէոս իլուպատոր, Եպիփանէս, "բան, է. ամս է. Երեք, զ երեսուն քսան երկու. Պտղոմէոս Փիլուղատովը, աա Ամ է, զ սկ երեց ոու սալա որ թազաորով Անտիոքոս Եպիփանէս նեղէրզՀրեայան, Լ է աց ԻՆ զեկաա Չ վասնայսորիկ ամս մետասան: ամս երկու. է արձակ զ Լ ւորեաց Անտիոքոս Եւպատոր ա.Հայր մարեելս,ի. յիսածակայ որդւոյն իւրմէ. յորմէ սերեցան ազգն -աղյն ամի ն է Փիլոպատոր Պտողոմեայ եօթննյոասներորդն, որ

ամս

փոս, ամս երեսուն ն. ութ.

առ

է.

է թողի" մ,

|

մրի

բանարՀարարծանաց, է աան» գրադա արան իիա «միշ: ոի ԻՇ

'.

,

-

ն

,

:

աաա '

ան

222222 ծր ի

դոքժանդրի,

ամ

-Յ-Ն:

ացւոց չզ-

ք Բաձլ արըչէ ԵնՆ.ԻՓաան Ն ամքաՀաա է կար զաւոթհաց կր Քուչանաց չածաստանի վբիֆսան վեց, ա մենայն տիրեալ արնելից աը Առորեուտանե է ք ի ի Բարկոն աար ոոո անղեաւն սպանանելովզԱնտիռքու,ՀալածէԱսեն ծ Քաղ՛

ակք

մ

Թ

յամս ն.

,

կա

է.

ադաւորա

յիչատակել:

՝

ՅՑ

աասապեայ (521

հալա

,

քա

Հեղինա ՞

Քրի

ո

զմա« Ա-

սոոս)

Ն

ստու

լ

ն

ժ

ն

ապտտա

,

"1

աեղո

ամս

ն

,

դէացւոցերկրէնզՄակեդոնացիս: թէ

,

ն

սաձի

,

որդի Ար39

որ էր՝ Մարաց արքայ: Սա ռո. կինյազգէ որդւոցն ցեղին խնամացեալ Մովիսի՝որ բնակեալէին ի Տափնաս,'ն ն Պարսից, ն. եկեալբնակեցաւի մեջ Մարաց Հայոց Տաճկաց, է. իթիկանց,յաֆմէ ն. ի Հախե. Քուշանաց:եւ զի ի դիմաց մէ Թեւնալ եին չորք ազգք, Պարթնքկոչեցան, պլարունաԲաձլքաղաքինարքունական կեալքի չորից աղդաց, ն վասն

վողմնապետ արմելիցՀիւսվխաոյ կացուցանք,յորմէ

չաւրայ,

կոչեցան1: ԳՓաչլաւք

Ս:

ասի,չքնաղ Արտաչէս պատերազմող. լինի որդի Արչակ:

ուս փոխէԱրչան որդիիչր։

այր ն

անձենայն.

դոռ

որ ն.

ոմա

ասեն տիրել մասինաշխարի, Աերրորդ (րչեջաւնՄեծ. զորմէ: ն. Սա էւրուլայ: թագաւորեցուցանե զեղբայր «իո միբիոյմեծ բաժնի ի վերայՀայոց,ն. սաչման Հատանէնմա զՊաղեսէւր զՎաղարչակ է ԼՂղՍէջերկրետյս, Գոնտին,է. զնորհաւումն ի ծովէն զԹեւուսլիուշ տուիմինչն. ցուրանօր Կովկաս յարեմտական ծունխառնի,ն. այլ նա,

ոբ

մու, որչասի քո զէնՀաուսնք:Սորաուանհալ իմատտուլթյիւն զմարձ-փիլիկա, որ բոնացնալ ունէրզվողմնԳոնտու: ն. Հաստատեալ ե

զորս կազմը: զթազառորույթիւնն տանուտրական ցեղասպետուլթնամբ՝ կոչէստոիճանսնոցաանուն պերճանաց, Բագրատունիս զլթաղաԲաղարատաց, որ իյազգէնՍմպրատայ Հրէէ,ի ցեդիրսն՝ յժնուանեն ն. Թնթունիս իւր,յաղղեն«Քանանու. ն. Խորդէնծուղայ. զգետոողն ն. ՎարաժունիԱրծխոռունիս, իցեղէնՀայկայ. զթիկնապածշ իւր ն. ն ն ն. Սիսան. ն. Հաւունիս, ունիս ԳնունիսԳարծղեանա Ջիւնականա ն. կեանա՝ զտնարսն Սիւնեաց, Մուրացանս՝ գոր երկրորդ. իր կարգէ, ն. Մուրացունն բարծնէն Տէր ասի. Մարաց ա րքայի. Աժղա չկայ ումն է ԶԱռանտ ռւԱղուանիս, է Առանիաճ Թոռանցն Հայկայ: ։

.

Վասն ծագմանն. կարգի-թազաւորաց բազումն Գարթնաց

տարամայն

մերանն. օտար սիստմիչս, յորս ոչ ներէ մեզ վխիլզործո այս: անուն փախատեայ ն դաղթ նչանավկէ, խկ Գարթեղ բոտ բազմաց: Թփտալիա, Խխոաղավկան աչխարձ՝առ. ծզիչքայ,է մասն Թուբթատտանի, մէջ Ջոան գքտոյ`նԽորատանաց Պարսից աշխարՀի: բեղ բանքեն

աու

առ

ո

-.

`

300.

Գովտու:

-

:

Առան կոչի աբեելակողմն ն. Հարաւակողմն (առճքա. Սիւնեացմինչն ի ն. Ռւոի, որոց տիրեցին Կուրգետ|.յերասխ,յորում Հայոցաշխարչք Արցախ ԵԱզուան)ի Ե դարու: Ի վաղձչուցժամանակաց ընդ.սմինն. Հարաւակոզմն բառլխայ կոչէր Արան կամիրան, սրբազան Համարի Էրքէնէ-Վէքոյ ն.նոյն ինքն ն Հքն երկիրժարգնան, բառզանդիկգրոց: ՍԱ 5 ալ 0. զննախպաա: ՏՈՑ կար 25Տզ»թ»

ք

.

Կ

|

սնրեցան

դազւոց».ն Գուչարացիա՝ յորդւոցն Շարայի մնացելոց,որոց տայ զլեաոնՄթին,զկանկարս, Լ. էՑ զկէսմասիննՋոան դլողմնակալն Հիսվաոյկովվատու բղնաչխ կոչէ Գուդարացւոց, ն կարգ զնաի վերայգերւոցնՎիրացւոցժ, զոր ած Նաբուղողդոնոսոր ի Վիրիոյ մարեմտից Լիբիա ցւոց, յորոց մասն (նչ ծուուն Դօնտուի Եւ Դունին) բնակեցուցանէ: կոչէ ղմեծ նածապեւտն Է ղուակէն է. Առչնո, Բասենոլ Հայկայ. աճ 17չ6 զկողմնակալն արեմտիցզջուրքնՀայկացի,զոր Հարիւր քսան վելիոյժ ասծն ունել, ն. զործաքարա ձէռամբն Ժենլբատ կամաց,ն բլրաձն.վիմա կորուսանել բաղում հաւս յեզը ծոեւ վուն Դոնտոսիտ: արմ. էլիցՀարաւոլՇ կուսակալին նայծ,Սառանական կոչէ, զոր կացուցանեի վերայՏիգրիս ղքէ տոյ. ե նմինդաւառէ, է զկորդուաց, զՄոկացին ճ առ

աջա-

բն, ն. ն. գԱնձնացին, ն. զԱկայծցին, է. զՏրսրատունին, զԱնձաայե, այ ն.

այագեվակորովին այն լխոծնմավիտ արզայի,դական. գոն զանա, բարելիչեցուցիչս ժամուչ արբայի,բարկութեան Ժե. Բայց լուռթ ն. տեսաք դրուլ,էԹԺորդիէր Արշակայ մեծի, 1 ոչ եղբայր:Եւ էր բանն այսպիսի,էթէ լԹազաւորն խեղրեացզոիւնն կճեայ՝ որ ի Մձբինյապարանսարքայու՝

մ.

|ի

:

սա

ջ

ձորից

|

Տ

ԵՐՔ

Գի

Բար

ՈԼ:

աւդծիցքրկիրյարնհից կուրգետոյ,յաչխարձին կամ «աքԱղուանիը, մանակից նմին: իսկայլք յիչելոց է. գետոյնկան, մարմմաից ժազգացդ

զրճակջ մասն նն Ռւոիոյ, բայցԳուչարացիք Գուղարաց: ճ Վճբիացիք. (Բ.Ը) բոտ Սեղասթեննայ Խորօնեցի եաԱբիաչինեայ 7իչէ բուղողոնոսորի վարհալ ( Սպառքոլ) գերիյավանջ Լիբ ն Իրբերչոյ ձբնավծֆուցեաը յաջմէ Պոնտոս ցորէ ասէՈւխտանքս ն. մերս արասոմիչ, ծոլու բուր էն

ւ

|

նի

ԸԳարա

է. ազգն Ռւտիաջաը Գարդմանացոոց,

«մանի,սէրծալզո.

է: հրկրայուլթեասմբ

մ

բայց ոչ

է

ւ

է իակիրգացւոց դերուլթւնն Հաւանելի, ընգ |

'

Խորօն. Ռրոլունին: Բ

Ախջելքայա բատ Խորօն:

վասն Ռոստոմայ այն զոյժդ,

(Բ. բ) Խորնծցի

Նա.

ՍԱՆ

Սագճվի, է ՌիշոլէմիչխանՍէչէշանայ, աա ունել է բատբափաղանաց Գարալց, բաղդթեո ընդ անգիԳՑ դեյ Հայկաղինն Տորթայծ Շարաչան սերունդՍանասարաւյ կամ Սածեպածայ որդւոյՍրենթճրլհայ. Գ աան որոյ Սաֆաանավան կամՍասավան էր: կոչելի ԲՈՐ

ԵՈ

:

-

44:

նանն Հայոց: ն |իյառնուլն գտաւ զիր յունարծն, ԷԹ ես չորս որդիս.զազի մեծն Արչակ դրեցիԱգաթանգեղոս. ուներ. ն զերկրորդնԼիչրիռաջիննթաղաւորեցւոյց Թետալացւոց, ն տալովնմա Պարթ Հայոց, նաց.զչորրորդն կեցւոց, զերրորդն

ռուն

էրեք, մեռանի,ն առնու զթագն Արտաւազդ: որդիՖոան բնակեցուցանք ւցանէ զեզեղբառ Ա բերանի,որպեսզայլ. էՄիջադետս, ն. Անտոնինուվ լուհալդայ դչթոյի:

է, զթագնԱրչամորդիԱրտաչիսի, ամը ն Տիգրանայ, տայ Հարկս կ Միջագետաց Հովմայե Կորաոցաոց ր,ոմ արբայ ՀՐէից,ն յաւուրս Հերովղի,զո Ե ո, ՂԷ, թ » յաւուրա Արչաւրայ որ չկաոն փիլ

առ

առ

Քաղաք, Հռովմայեցիս: առեալղՊերգեա

ն

զՄաժակ Ընդար-

կոչ է յանուն կայսեր.ն. զկնիԲարզափրան 4ձակեալ վերստին գերիզՀիւրկանու քաչանայավրետ դերեզերուսաղեմ, ածեալ ի Վան:Այլ Տիգրան բնակեցուցանք թագաւոինալամս ձրծ1

Այսբաո մնացորղաց պատմչացն որ յարեալեն 'իսկզբան պատմութեանն

րատ.

112ճաճատալությւնքդ. Արսաչիսի՝ Խորօնեցւոյ այլ պատսմութնան,

անդր. քանզմունասոանձղէ

նոյնպես որոյ անպատչաէ խնդիթԿրեսասի, ն ճութիւնյայնի է, այլ պատճառ վրիսլանացն լսանիցպատժչաց զորս յիչէ Խոբօնեջին,տակաւինոչ քաջայայո: սա.

.

42.

00. կբաւատոս: մանն

|

Լւ

ւա

:

ո

մին

առ

րդի 7 նորա Ա Աւազայրն, երկրորդամին ծես ո

ա

Ի

ո

Ասորիք Ա

Ը

/"չ աոա ի

Տը ծ, ի Ր ժագուտոս (այո. (13 ն ն ամեաշխարչագրութեան, բերաւպատկեր նորաէ Հայս, զոր

աե

էն:

նայն Հայթմաինընդ Հարկաւ.սայապեսն Ասորեստան է Ե գիստ 1. ամենայն կիցն Ն .. րոր ՀՐէիցն՝չորեք Հազար,ն րատ Հարիւրիննսունն. ուլթ. ըստ Ենանուի՞շ Հին աան է. մի. բոտ Առռուոյ՝ ոիշոարին էծրժթՀինգՀազար քուն ն 9-2

եւմ ՍՌջծրկրայբ: Աա մենՀեւ, եօթանա» Ան ի վեյ տասանալուսնեայ:

Ե-

ն

ինքնակալ զննիԾուլիոսի «Տեւ գոտո «ԲԱՐԴ կոչեցաւ, թ աղաւորնաց զկնի Ժ2.

առ

"րադար,

որ

այսր

Լ.

զոր

Հարիւր վաթռունն. երկու ամի խափանելոյ արքայու.. թեանն Հռոմայ նս մեծացաւի ծնանել Օգոստոս մեծքն ն արքային.յորում աւուրս եկինմոգքն Առսռուծոյ ամենակալ ՀազարՀեծելովք,է ունա եթէ սով է է Դաղեանրկոտասան տին, Թողին զզօրան Արդար,ն ինքեանքոր մեծք էին երկոտասան հչխանօք,է Հազար ՀեծՓելօք: Մելթոն չորս

առ

դոագին Տիլբանայ Ընգ Թագաւորությւնն Աթչամայ : ՀաԱրաաշիոի 70 Բր Հշբ

"Հ

ոչ

եյ

,

ն

սայտա-

առնու

օ

լ

ուս

Եւ

"' Ըէր դնել Ակայսեր,ն գորմ Արչա մայ. Ի) Հե զանդեջաւ իս տայր նե ծաւո սալակապ Հնրովդի ի դոց /27 տյխոր ի ւ ամ, ք մ4 թայ:Ս. թ լ Տ

զմիոք ունելընդ ինքեանսժաԹագաւորաց: կբօնսամենայն :

Արշակունի ի.ՀԱԱ է մո -

կոտոր զզշրա

պածէ զարքունիսնՎաղարչակայ, Արդկարգաւորեալ որդինոլա,,ն. զայլ արզորդիիշր»ն զ Արտաչես ինքն զԱրչակ գաւառն:եւ եղն այս ե առւսքէհ Հաշտեան Քայազունսն

ռանգ ն. զայլսն ի Հաչտնեսառաբել,զի (այցեն լյազատուամսքսան է երկու,մեուս Վաղարչակայ Թագաւորեալ Թեան: նի ՛ Մծբին.2 Թադաւորնաց որդինորա ամս քսան ն Արչակ երեք:Ս, կառոյցզնիզակնորձաքարիյեզերս ծովուն ՊոնՊոնսողնոց,զոթ սլաչտեցին Թիւնաւոր չռոսի: մխեալ արնամբ Արաստուծոյ: ճկնի նորա լքագաւորեաց զգործ տացիքիբրն. ամս ն յերրորդ ամի քսան չորս, տաչկսորդի նորա Արչականայ Պարսից արքայի.զոր իչր երկրորդկացոյցն տիրնացբոմինչե ի լոր ցամաքի,ն անցյայնկոյս ովկիանու,կ եծա ն դարձաւձերբակալ Լիղայ արարեալզերիւաու Սպանիա, զօրս. իյերկրորդ անթաղուորեշ.առանցթուոյ ունելով ե ծովուն:Եւ առնու զթագն մեռանի զամգնալնարնմումոս, որդինորու, ե քսաներորդե. եօթներորդամիթազաՏիգրան է. գերեացզերուսաղէմ, Արչակատնայ. ւորութեանն ն. զօրավարնՀռովմայեցւոց, կացուքանէ զկրասու3 կենաց. երթայ է Մաժաւք. որոյ որդին ապստամբեալ զմիրդատ

ն.

բա, , ն

ազա «րգրարայ. թէոչ՝

Ղր"յը

առաւ ջան զնաինքն որ ընդ նրկաթժ(85 ամաց(եւծալ), յքչելի էբ Էնջն՝ անաողիծասիաէ:

Լադու աի Դեւ: ՛ հ

Եւանպատմիչբոտ

Միթայելի Ասռրւոյ,կրօնաւորէթԱյձջսանչրոջք, դպատմությւնն/ Ակլամայ ց կուտանգքանոս: ու

Արւմ մուլի», Կիխար Փորաժան աք,

զիմոռ մօրնմիտանկլոյ Հանաււ /ազբգանա

Գասպար Քաղտասար Պարսիկ, Հնդիկ, Արաբ.

կնդրու, զմուռ ընդ ինքեանս ունելով: Զայս գրեացլրի Լուկիանոս

Ի նմանէ Արտազ:

ւ մէի» վճարի. ք նոյն վիճակեալ Բաթդով

նոյն թաղաւորէ յԱրարիոն1 քաղաքի: իսկ Աբգարու թադաւորհալ ամս երեսունքո "ե Տէր.ն. Սանատ, կայսր Օգոստոս. Գիտասցէ ն. մետիրէՍիջաղետաց. չինէ զԱծբին, որ ե չաբժմանէվլնալէ, ինքնակալութիւնդ քո, զի եկին է Հարաւոյարքելիցարք ն առնու որսի եւ ն. մեռանի ամս ծաչուքբ, ա ե քսան, զթագն տղայոյ ծնելոյ Պաղեստին, ձրմրոլագեցին է կոտործզամենայնզաւակա րբուանդ որդի կնոջարչավկունւոյ, Հրամանառխալի վերուստյաստեղէ մեծէ, որ առաջնորդէր նուն, զոր մի Ար տաչես հսկ ծգնալ. մանուկ ընդայլճանասլարծս նրցա: մոգուցն զերծնալ յաչխարՀն անատբկոյ։ Սմբ ի արքայ Դարեչ ՀազարչորեքՀարիւբվաթ(րեանց,կոտորեացՀերովդէս մերչին: Աք անկանիԴարոս, ւ ոմն

Փոռւսնկլոր կայրյԱսորիս,

Վատարի, Բոն շեն Թաղաւործալ

առ

ա-

րի: իՏ.իտու, ոյժ. է քողու գՄիչագետս փոխեզարքունի նեալ զ ամրո, "4 ձի իրն» Բ,ւս չ ի նման, լ "7 ի գե Ըմ չի չ գր ի եղբայրիւր" ոմգոտո մու քուրն դ» ԱՆ րար յ որու նմի, Արտաշէս լթաղուորեալ յԱխուրեան ւռունալճակատ Մարացդեւո, փախչի հ քար սատակիչարակնն բուանղ: այն: ա ՝

եւ

սուն

Եւ Տեաուն երկումանկունս յերլժալն յեգիպտոս: Օգոս-

երթայ եգիպտոս,ն-սատակէզԱնտոնինու՝ պօրավարն եւ որ է ապստամբեալ նմանէ իր: Թագաւորաց: Աբղար չին անդ փոխեաց, նեաց զՈւղծա, զաթոռն իւր ե. զդիւանն ե Տիճունն չինեաւ զ Տ իգա չիննեաց բույ, որ ասի Ա բալես իգրանակերո, միթ: Ցերեսներորդ երրորդամի Տեաոնմերոյ ծննդեանն,մե1 Արչաւիր (Թագաւորն Պարսից, Թողել երեք որդի| դուստր մի, որք վիճեինի վերայ թազաւորութեանն, զորս ՀաչտութեամբԱրդար,անգ գնալով. զաւագ ն ն. զՍուրէն է. զկարէն որդինԱրսոաչէս՝ Թագաւցրեզուցանք, ն զկոչմՔոյր նոցա՝ ռլատուէ Զալձաւանուամբ,խդառնալն Եւ եկեալ պատածկնմա ցաւ ուրկութեան: առաքէ յեդեսիա՝ տու

Արեա, ո

"

ե

խաղադացուց

Մառինուշ զօրավարն Հուովմայ զմարիաՀա՞ ԱղժԲդեչիան

առ

ն նեաց,1. զնամշագրամ Ապաչուննաց, զԱնանէ նաչապլետն

նե Հ հալ Մ.ռին ղեր հայ իԵլե Թրալա:եւ պատու թոնորայարբանս

բ նր ղծ բարիէ. ելին լինլերուսաղէմ. ն. զՏէրն զի առնէր նչանամեծամեծս, է. Հաւատացին'ի նա, բերին դտեսեալնչանան Աբգարու,ն. դարձանմեծարելզնա ե ե. եկաց բերին ՄՈւո Հա,մինչէ Նիկիվոու թԹաձեռն որ տարաւ գաւորնՑունաց, չ կուտանդնուպօլիս Ի ա Հաս մու. մետրապօլ Աբր տի: ն մկրտեց ղաս ն. Ի, Աո եկն առաքեաց զակ. մէնայն քաղաքն, զնացեալ անատրուկկաւոսբի

օլիսճլուան ոլօլիս՞, լ

ն

ա

աեատկերն, սա

ի

տեսին

ի

Թաղոս

է

աու

աան

Ա

տուն

ր այսինքնՀոովմայեցի: ւկեռնու

կամ

Արար: .

կոչի ի պատմութեան Մառինոսդ՝ Սաբինոս ե Թղթին 00. բայ Հնագոյնպամիչք ՄարԻՀարասեն: Այսպես

Ց

Լ

՛

.

44.

ւ.

զնրուանդաքար,

ալ

լ

Հեռագոլն 3)

ն

ան տուն

չին

կո.

,

ժամն քռան

մ

ան

է.

այ

|

ն

արգ

Ե-

Եւ առնու

ի ածնալյամենայնկողմանց՝չելթող մորն ի չորեքանկիւնիքարիւ նչանակէզկո-

Արտաչէս.

զԱրտաչ է ւոեղւոջուրխառնի ւո

մօրյնրասխ: ղի անգործ ի

-

տե-

1.

ն ն. Բոլ,որման սոլառլարսն. կարգք աւուրսչարալթժուց ամսոց

կազմուածնաւագնացութեան:ն. արուհատձկնորսորա ամս քառասուն ն. մի մեուանի. Թագաւորեալ (ինին ոչ սակաւ ծառայք: Եւ առհու զթագն բում Արտաւազդ որդի ինչ ի յորոս

բնազ չում :

ն

վ մազից կոա28աւուրց չիտաՆ երրորգ ղթագնեղբայր ամիառաֆնոյ շոլ, ո-

ամս Ք քսան |. մի.

չորս

նորա

մ

4իք ասեն ե բ կու հրադգունս զըղդ, Բգո մեռան ճան ՀինԵնեղե. պատա մեռանի |ի ճանապարձինեկեղնաց,

որում Ը

Սա

կոչկին: էին:

-

ն առնու զթագնՏիգրան Հեալժեանձճ վերջին` սաուոկազունի.

եղբայրնորմ

ամս

Վաղար

քառասունն երկու:Զնա` փոխէ

Ջաճատավութան Բարթուղիմեայ

Քաղաք պէսպէս ԳրիչԱրեբանոս, ՄԲարվա. առաջիննե. Ուրբանոս, Արաբիոն, Արալբվաոն, հն, զի Մարմ որն էր ի նչանաւորինչ մասն էր թաղաքին, ըստ խորօնեցզւոյ ՄեծնԱղբակ որ ե սաՀմանակցութեան՝ այժմսկոչիՄչշ-ԱյՊարակածայոց,

փերչինն քտուգադոյն

ն. տեղի բայց ն զաղ՝ նովինՀին Հայկականնչանակութեամբ. Քաղաքն խածա-՝ տակութեանն անծանօք մնան այժմ:

Ուղիղնելելթնրուղօլիս (Ազատ-քաղաք) որ հ. Բեթոգարիա, որ ե է գենդաւան: Հավայի,մէր4չԱակաղոն. ոլյժմ կոչի ՊԵյԹ-Ձեռլրին,

նշանակէ

-

է Փարաբլեր միջնաբերդն երուանլաչատ Այսինքն Քաղաթի:Բ Հին0. ոբոոյ, ձկանց: Հին 0. նեոբ:

ՏՏՏՍՏՍՏպե

Ր

Գ.-

Դ

ա

45.

Հոմանուաննւրոյ հրեսն Սր Հոգրորն րից արքայի Մ. Աա չինէաին ղՎաղարչաւան ե ւառին զնա նթ Իր» ւպատեաց Վար աւանն Նոյ, Ֆորա,

ուր

լամ)

որդի` երկրո,

ո

Բասե-

ն

ծնաւ

դմտոյ. ն վերայ Քասաղ

ս

Վարդդէս դղէս չր զնա. զոր Հայկազեոյ չինքալ 1. Հարավ Աոարավրացն

աա

ոմն ԹագաւորունելովզՎնասեպ Սուրչապգան

առ

ի

Երուանդայ

քեռայրն

որ կոչեաց, Վաղարշապատ

ՌդոՀ կոտորածոլ ազդին Եւ ուաուն ա,լե ժամ կուտորածոլ Անակայ: դոչեայ ազ ն. վարժեալ բեալ ի կեսարիա անդյոյնւ ընծայեն Քրիստոսի ն. եղեալերկոտասան ոմն ամուսգրով, ասորի ամաց:Դաւիթ ք. եղեալերկուքը նացուցանքզնա ի դուստր իւրՄարիամ. որդւոց, մեկնին ի միմեանց.Մարիամ 'ի կանանցվանսդնաց երեց որդւովն, ն. կրտսերնգնաց զկնիճգնաւորիումեմն նիկոմառեայ. ե 4ոյռ մայրն «ոու Քայ: ՀայրնզՎրթանես էր» որ ն. ւ դարձոյց դայձակնիշր, ն նա: խոսմաՀուանն սնուցեալամուսնացոյց զնա հակզկնի Արտաչիր զյիչատակս նորա,բոսյց զմանուկմի բովու՝ անուն մն անուն, փոքրիկ Տրդատ նախարար Մ,անդակունի,իախուցանքէ եՑոյնս,"ր ե. նաււու Լիյազգէ կիանեայիչխանի:

մլատմալ

նոր-բաղաթ:

սորամիաբանեալ ն. Խաղրաց", Սաւուրս ազգն Բուլղարացշ

կուր գե-

զոր ւտարհալ տովանծունբանալօք, Վաղաիչու կուռորմամբ ընդ Ջորայո սսկայն ե նեւոէՀարեալ անցուցանէ դուռն մանամս կարծա քսան: Եւ առնու զթագն մեռանի, Թագաւորնալ Խոսրովորղի նորա, յերկրորդում ամի Արտնանայ Պարսից .

ն ընդ լնաուն արքայի. նոյնժամայն անցանէ մառնո կովկաս Լ.

զվբծժՀօրն, մաչեսրով զերկուինազան. է. է լաւացն պատանդա առեալմի հ Հարիւրոցն,ղառնայայսրեն,զիւրոյ նչանարձան բութ: հանն Հաստատեալ Հելլենացի գրով:8 . րում ժամանակի սպանզԱրտաւան Արտաչիր ՍտաՀրացի. ն ազդ առն Փիլիպոսի կայսեր, առեալ լուհալԽոսրովու ն. զզօրս Եղզիսրտոսի, անապատօք մինչնցծովեզընՊոնտոամս տասն, «ի, աւնրէ զաչխարծչն Պարսից փախուցեալ զԱրն. ի մինչն եկն նենգութեամբ սպան ւռաչիրՀնդիկա: Անակ, գքաչն,է. մեռաւ ինքնն. իւրքն: Եւ զորդինԱնակայ Բ ն որ եկնալ էր առեալ պարսկի Անակայ, ունդարայ՝ ն. հ կին առեհայլ գնացեալկնսարիա. եւթաղեայ զՍոձի.ն զկնիամիմիոլ դարձաւդնալ ի Դարաս,ն Հասեալանեբոյնարգելու ի Վաղարչապատ Քաղաքի.ուր մտանէ Սուիի ստնտումանկանն ցնա տուեալ Գրիղորի, այր իչր, ի

2»

որ

վոտործ Արտաւազդ

լունալ`Գրիգորի զամծնայն պատաՀումն ինքնանց

եւ

ն. ծառայէրզնա: իսկմիւս դնաց եղբայրԳրիգոՏրդատ, է. սնաւ անուն, տարեալեղե. ՀօՐեՍուրէն Արտաչիր: աու

առ.

առ

ռր էր դինորդւոյն բաքեուն Ձուանչիրի, արքային Հեվլթա-

զարդացհալ՝չողաւ յհրկիրն Ճենացն. Դարբանդայ, թաղաւորհացէ վերայնոցա: Բայցոմանքասեկ ղան ոմն անուն կոչեցեալՍակոր, թէ նա է հղբոսյրԳրիզորի. բայց Ցակոբ որդի է բեռն Անակայ Խոսրովուծեսյ, որ էր կին Տիրունայ արքայի զոր սպանթաղզաւորն ե. ԾակոԼփինաց Առիդէս. բոյ առեալզքոյր իւր զՍակղէն որգւովնիւրով Հրաչէիւ,զկնի մածուն ծնողացն՝ գնազերկիրնթաց.ուրկ.թազաւորնաց ն. նա է որ եկն է վեքայ արքաէ բարիպատածմանէ. Հրաչէն յին Յունաց,ն խնդրերախոյեանիւր զկայսընԴիոկդետիա՞-. նոս. Լ. յնրկնչելն նորա ի Հրաչէէ՝ինդրեցաւ այլ ռք զօրաւոր, ն. գտեալ ն. կազմեալ եղե.Տրդատ, կազխերակերալ՝ ըմբոնէրզՀրան սու Վասնորոյն Թաղաւորնալ չէ ածէր զույե Հայս, կայոր: որում այժմ Էջմիածին: Քաղաքաւանն՝ չարչաբե որ մ. զսուրբն ԱսԳրիգորիւ. ամին առաչին հրոյ ազգ «կիւթացի տուծոյ, ն. արկանէի վիրան: եւ ի Հնգետասաներորդ ամին յառա բան զամենայն ի մերում պատմուՔուլղարաց թեան7էչէ, Հառտուածաւ Ր ոսանան. է Հայսքւմարտի ն սածմանս բնակութնամբն Տրդատայ՝ զանսուրիսոիկնայքն ուրումն Վունդայ ն է եւ ռպատածարքն ելեալսուրբն է վերայ Բեեսենոյ: (Թաղգաւորին. Հասին Խաղիրջ օր անսուաղ պեղակիգբ Բուլղարաց, աապատակութեամը օբ իւրեանց Գրիգոր ն. ոլ նս վաթսուն զՀինդ ճչանաւորթ 4 դարու անյիչանեիԲիւզանդեան` Ասիա ---րՐչՀեվթաղքկոչինն ԹետալթկամԹետազացին, յետ եչ Սաչ4 Գոլը, ք ՀարՑով» «ոյի ազգազիջ ա.աաաջ Դուն է կամԶորայ, ոի Ձորայ Գաչակն է. դուռն Հոնաց, Դարբանտայ ութու ոլ մար»Բոր Անժին Տերպէնա կամ Տէմիր-Գապիու Թուրքաց,մերձ ի ապրառւուածն` Հոր մեզր եանթաշմանս այ: Հենքսոչ են Զինք,այլ տոչմ կովկասքա Դալ նտայ:

ղաց. որ

է.

ն

աու

21րիգոր 22ո/ՐԴ եհ

Գրկացն

առ

կողաշ

թոր ա

ծովունկազբից:

ինջնակալութիւն.

պլածելով, Բիւզանդայւո է ո. ւար.-՞ ւաիաա

ակե

կոլկառու ե

դ

փ յ

Մ

արուն: զ 4/

ն. ազատէզաչխարձա ի դիւապաչտութենք. վարդասլետելով, եօթննատասներորղ ամինՏրդատայ քաչանայանայի Տէր: ԺԸ. Յուլիս կայսրթաղաւորնալամս չորա ն. ամիսսեօթն, սպանանէզնաներքինիմի ծածուկ,Է. այրեացՀրով. ի սմաՆէ (ոչեցան կայսծրք՝Հռոմայթաղաւորքն,վասնյաֆողելոյն ամս յիսուն ն վեց. ամա:Աւդուսոոս՝ ի ապանանելն զԱնն յառնուլն զեզվոլտոս ն. զԱօորիա, Սեբատտոս տոնինոս կոչեոր է յաղթող ն բախտամեծ:Ի սորա քացաւ, ն. Հոկտաւիոս՝ ծնաւ ամս քռան ն Տէրն: Տիբերիոս, ռառներորդամին երկու: ի տոր Աստուածն ամինտերն մեր ՑիՀնդհտասանծրորդշ Գայիոսամս-չորս. աստուած ետ անուսուսմկրտեցաւ: ամս նրեքոանել զինքն,ն սպանզնա Աստուած: կղօղդիոս, ասն ն ամիսսինն: Սորակինն ն որդիթն Հաւատացինի մ. տին զխաչն Ներոն,ամս երեքտասան. Տեառն): Քրիստոս, ամս տասն: կուռորեաց զսուրբ առաքեալան: Վեսպիանոս, ամս Դոմեերկու. որ Տիտոսորդի նորա, զերուսաղեմ: ամս տիանոս,եղբսոյրՏիտոսի, Հնգետասան. առաքեաց զծովչաննէս ի Պատմոս: ներուաս)ամ մի. սա դարձոյցզծովամս իննետասն, Ասիա: Տրայինոս, Հաննէս որ սպանզիգնաամս տիոս: Աղրիանոս, քսան է մի. չինեազմերուսաղէմ է ձ4եռն աներոյիճբոյ: ՏիտոսԱնտոնինոս, որ կոչեԱզիւղասայ ամս թռան Է. երկու: Աւրեղիոս, ցաւն Քարեպաչտ՝ որդւովքն, սա

տա

սա:

առ

սա

սա

ւ

չորս.

բեայ,

Աղեթքսանդրու Մամէի։

նրեքւտասան.

ամս հրեք. ամս Մաքսիմոս, Գորդիանոս՝ վեց. զսմանէ ասեն ամս մեՀաւատացեալի Տէր: Փիլիոզպոս վեց. աջակցեաց սա

ամո հրի. ամ մի.Գայլոս, բումՍղաբովու. Դեկոս, Վաղերիոս, ախ ամ մի: ամս եօթն: հօթնետասն. կղօդքոս, Աշբեղիոս, վեց.Լ222 Տո Ծա,ամիսս վրէժխնդիր եղեմածունն Խոսբոամս վեց. վուԷ սպանաւ:Գուոլոայս, ոմանքասեն Թէ արաասա

գ.

ո «Ս.

ՏՐՈ

են

,

աչխարծալուր սպանման8. '

։

կեսարուանծանօթանալ է ԼՈՅ

ր յութնատոնմրորգ: կղօդեայ կիննԳատրոնիկէ գիւոթփաչին,որ'փոա(ոչիփզատմութեան մեզ փՖախնհաղ, այլ ընդ անփաւծրո Թարգմաննա| դասի:

4:00:

աու

ռ

Զարմանք

պատմչ էչ:

ԼՈ

`

«Գպտաւգաթ

Տի

յ

ն պոոնՀռոմայ, զեչխարս պոր ասեն սրբոյնԱթանագինեայ,

աժուսնոյ սրբոյն

Վոր բժ-

Թէ եղբայրէր Մարիամու Գրիգորի: բեալսերմանէրերկիրս Հառյոց, զծչասարակն 7Աչտիչաւտ զալ: ն Գիսանեայ, Հելով, ի տեղիսԴեմետրհայ երկուց եղբարց ն զկնի քչխանաց,որք եկինառ. Վաղարչակ Հնդկաց արքայ, Հնգետասան ամիսպանանէ տեղւոջն,որոց որդիքնժառան1. ոչ զ Տարօն. դեցին էին դիսաւորքն դնո նա կերպաղրանին ծամս մանք՝ պլածելով. զոր մի՛ ոք տացէթոյլճ: ծորում ւաւուրց

ամս ինենտասծ. կոմիդու: ներեթոասան. Դերտինաւթս, Հաւատաց Է Տէրմեծն կոստանդիանոս որ Թաապանիացի: վեց. ՍԼճրոխ, ամս ամս,ութառասն. Անտոնինոս որդիՍնքդգաւորհաց նրեսուն է. չորս, կալեալզամենայնԵւբուիա ամս ամս

ամո

ամս

կեաց զֆրդատք:կարոս՝Հանդերձ.ոիդւովին,ամա նիկում ամս իննետասնշ: |. Մաքսիմիանոս, Դիոկղետիանոս, Ցնրրորդ ամինսորա պատկեալ Տրդատայ գայ ի Հայս, ն դտանէ զիչխաննՕտա գի պածնալէր զանձն արքունի, ն ճթոյր նորաԽոսրովիդուխտ լամուրնԱի. ն յոլովք ի նալխաբաբացնՀայոցընդ առաջգային կյա: Ի Հնղետասաներոր ամինՏիդատայ՝ սուրբն Գրիգոր նստիյաթոռ. սրբոյնԹաղէոսի առաքելոյն,ի Ղնոնդէ` է կեսարիոյ Ճեռպատրիարգին նադրեալ. բերելովընղ իւր զնչխարսօուրբԿարապետին ՅովՀաննու, զոր Ցովչաննէս էդաունալն էւ էդնալյեԷ Գատմայ րուսաղէմ՝ած յնփեսոս,է. յաւուրս Դելկուի Փերմելիանոս նրնր 1. ոչ Է կեսարիա. լ. Հայցեացսուրբն Գրիգոր, կամէր«ռայ, մինչե ա՛յ Հրամանե-Հրեչտակէն օրբոյսուրբն Դոնդ,որն հո ապա երկուլուսաւոր ակունս,զոր էր տուհալնմա Հայրա-

"-

ւ

ե ւ զոր լունալ մերն Տրդատ զՄիջերկրայս, զՄիջֆադեւ. նա չոգան եօթանասունՀաղարՀեծելօք, սուրբն Գրիգոր: ն. եղենդաչնադիրքմիմեանց.ն լուաւ օուրբնկուտանդիանոս էբերբանոյն Փշիգորի զանօրէնությւնն Զրիտտոսի ոճով.մւ ՀիամանեՀան ընդ ամենայն խտալիա՝ նաւակատիսառնել նոցա-զենլեօթ,`ասելուՐ եթէ(ցուք Խնդակիր գալատնան ծբվ-

է

առ

ՀաաշաուՆ ա « նախ դաչնՀաչտուլթնան եղընդ զորոբ, ապա Պոոբոս է փայնժաժ մարտ, ռը ընդ օդնական գնդինՀոռոմոց Հաւաստի պաակիլե Տրդատայ՝ զինուորէր, այլ .

ոչ

յաջողւ

նմա

թագաւորելզայն նուաղ:

Լ

ն ի կարգէկայսերագդ բիբ մասամբ, 2 Գակասծն Թիւամաց հչխանու-

թեան ոմանցոչ էուղիղ:

ՍԱ

ն

Ստուգիւ մեօթնեասներորդում ու. ամին:

՝

Զայսբոանասէ ենոր Գլակվասնիւրոյ ժամանակին:

թ.

րն

լ

ժամ թագաւորնԶենոն խնդրէրզնչխարն, սուրբն Գրիգորաղ մատուցանայինզօրացն:կւ Հրամայնաց 'իտծռլեան լայտնեն. առանց զի, Խել։ օբծննաց առաքեաց յաշխարՀչն. ամենայն, ցաւ ճգնաւորիումեմն, զի տարցէզնա գաղտ ն. ծածկնացէ.ի մի՛ զենցենանասուն. զիյինչ որ ոչ խառնի,ասե, քածաայնը ներքոյՀիմանեկեղեցւոյնԹորդանայ, զոր ես, ասէ, չինեցի.է. հայականօրծնությիւնն՝ի կուսպաչոությիւնՀասանք զոր կայ անդէն անյայտ. ն. զոր հտուն կայսերն՝ասեն, Արչարուն ապա ուսէին. ն ասէ սուրբն Գրիգոր» անուն, է. լանուն նորամեծանեացեպիսկոպոս Հբեայքնլուանային էր Գրիդորիս են նոցա՝ որ գթլփատութիւնն յանթլվատութիւն եթէ որդիջ բնցաւ,ուր ն. զտանիմասն: ինչ.այլ ն նա այբ առաքինիէր Գրիեղինէրկու արջայքնէ. էրկու պապքե՝ դարՎուցանեին: . ԱԱ է. մեռանելի միմեանց կեալ դաչնուխտի Սեղբեստբու, ԺԹ. իսկ սուրբն Կոստանդիանոս րթն. եբարձ զմաքսիմիանո ցածաւորխորէ վերայ.զգիր ուխտին,ասեն, ե գրելն թացին ամպարիչոնն. զՍաթսինտես, մ. զմաքսիմոս, զԼիկիանու եւ ի դառնալնյարնեմտից մեձացեայնոցիկ,լցեալ Հեուրդնշ: նօրէն.որ եՀան Հարիւրապետ զոմնիւրով գնդուն ք դաւառն ն ի թեմն ի բանսՇապծոյՊարզկողմեԱղուանից, էինՀիւսիսականքն կապուակէք, Թելախունէքե Անատոլիկնայք, ն ն նաչապետազգին ն. ն. Սզկուննեաց սիցարքայի. ապատամբեալ՝Խարսանէք Արամենակք չարչարելզորս դոցէ Դազիմոն, զոր երթեալՄամգունայ ճենացմտեալէր յամուրն Ուղկան, Փրիստոննայս: Յորմէխրտուցեալքփախեանի կողմանա ՎՄ6ն. նա. տայր նմա առ առաքեր ւոյ՝ կտրեալզգլուխն Տրդատ, բաստիոյ,ոմանք է Մելեսիտն, որ է ամրոց է լեռնակողմն,ն Եւ Հալայն զգաւառն,է. յանուն իւր կոչէր տուն Մամիկոնեան: այլք ի Տավխարասոն լետոնն. որք բոնութնամբ արտաքճ տհ Գարդարացւոց գա՞ զծիավիսականսն Տիդատէս'Հարկանէր ծնալ կոտորեցանյեկեղեցաձորն կոչեցեալ, որ ն. պատի. ն Հակայն: արքայ զճուպանաձիդ, ւառին,ուր սպան իոկզՐառյացն մինչեցայսօր: իսկսուրբ քառասունքներթեալթաբեանլայ" իւրոյ սուրբն Գրիամի լուսաւորչութեանն Ցերեսներորդ Բին՝ որ կայ ի վերայ Այիսգետոյ,որ այժմ կոչի Քաջ Վածաձեռնադրել,վառնզաառաքէի կեսարիա դոր Արիստակես Ֆայշ.ուր կառուցինոաչ, ն գրեցինզիւրաքանչիւրանուանա ն անդառնելոյԹաղքոսի առաբելոյն ռաջինձեռնադրությիւնն Ւ քարին. զոր գլոոնցեալպատմեցին ՀրամաԼիճիանեայ. ոո:

աշ

ն

ե ն անուն մեծ է արկանելոյ եպիսկոպուապե-ՏՈՄ Տարաձայնութիւն պատմիչսվասնդիւտի ն Հի.մունս եկեղեցւոյ:

տին ՝

եւ

ղոր արարի

էր: լոս կոչի հալն՝ Թչուիի, ն

անդ

ռմուրբ առոաւք

յորժամ եղն.Նիկիոյ:սիւնՀողոսն,

դառԱրիատակէս

աբ ն Գրիգոր եր կանոնական սածմանաւ, սուրբպասորի Խոյը" Անտոն 1. Թեալի Տարօն,առնէր չորս ամիս ցնա, հԹէ ծածկեագքեցառաւել փառացղ, Որջ ն ասացին մօ որպեսզմեծն ի ծերութիւնդ, Մովսէս, զի միսկաչտնաց, են ի քո նորադարձ ժողովուրդդ,ն կամ գայթակղեսցին ղդոսկերս կարծեշք: Զոր ն արար իսկ. զի մեռանելնքո տկարամիխ» հ լեաունն, ժայքն յեցեալ Սանեայ կատարեցաւ դնացանտի ոչ դիտելով Հովուաց թաղեցին, զոր դաւազանն. ք գնալ մեծարեցաւտեղին: Ասեն Թէ յորզովն.ղոր յետոյ իմանալ ՞

4.00.

2/2

Ն

ՈՒՄ

՛

ր

ՏՈՐ

Համանէ: ոժերԼուսաւորիչ՝ տարապայման բազմերախատ Հմյրա մեծարանք ի

ՏՈՄ

'

|

մանցյորդւոցն՝զայսպիսի լոանս,որոց նախ.օրինակէ Դաչանցն բաւրրեյին հն ն հուանալ թուզթ. ոչ էթէ Դաշինքն՝ հրկրարեկանք այլ բանն անՀեգեղ ա-

անընդունակք:

ՏՈՆ

Մ

փոլխադրութիւն մեծի

գրօնիդէս: մանակաց յիտալիա. Հեղինակդ յիչէ

այւ

:

առ փոխադրութեան ե յառաջ քան զաւուրս զիյիչի ռր ապա էրվնչթարաց Լուսաւոիչին. Զենոնի, բորդ գիւտ է առ նովաւն,է. Հաւանելիէ մանինի նուուռտի դարձեալմասն մի բերաւ ՛ Հույս,ե մասն մք յնտ փջտանդեուպթյիս, Գրիգորիս իոկ զոր Արչարուննաց էպլիմքթ-՝ անուն յ ոլոս` այդ անճած է, զի առաչինէպիսկոպրու Գրիգորիս Արչարունքն՝ 200 ամաւ կիսերէ ֆան չ ն այլոց զրուցածն Թ ԳրիգոզԶենոն: ԱՃՀաւաստի

Ը

ՄՈՒԹԸ

բեռիԹ»ոչծԼուսաւորչին էին տարքալ նչխարջնի Ցոյնս: `

-

ւ

է կասլպագովկիոյ:-Թերոխաւնծար կապատոութեր ուղղադոյն նա վոչումն

Թոմնէ սաշմանա կապապադովկիոյ, օչ է յայտնիշոյժմուս:-Անատա ճշգր որոյ սաՀմանքփովոլխեցան բտտ ԽրնչանակէզԱրնելեան թեմն 'ի Փոքը Հույո,

(Թեմազրութեան բոտ Քիւգանդացւոց ժամանակա ժամաճակս:-Արամկնակը

մասն ՓոքրՀայոց՝որում զօրավարք Հայք կամ Յոյնքի դրանէբնջնակալին

է կային Թ:մ է ածման ՄՏլիինոյ վերակացուք :-խալրոտնքէք Հայոց ՄԽհաջ:-՝ կաժ պիաի(Թռջադու):ֆողխալատուռ, Եւդոկիոյ Դապիման կողժանք Դազրոիմոն

ոի լինել Մաքալառուս, յոր անուն քաղաք յիչի ի Հարաւոյ մոց Սերատտիոյ:Է վոյլվ: էինԼ մալՎ-Վիմոոդչը: ուր քեզբմանմնասառունչնա̀ռեուր սանոյի Հանոյամրոցկոչէինյաւուրս Ովխտանիսի: Ն

նաւ նորու եկեալ Հանինյայրծ անտի, ի Հնդետասան՝ արեգ մօն կարդհաց՝ ամսոյ. զոբ.Ուխլթանեա՛ որ է սկիզբնՀանդիսի նոցա.ն կատարումնի մարտիինն: Յետ այսորիկխաղաղութիւնխնդրեացՇապուծարքայ անդհայ,նեղեալ ց չ կոուռ է Տրդատայ արքույէն. նորա Հաւանեալխնդրեաց ի նման զթազն Դաւթի մարգարէին, ն զոր Ծովաբ յորդւոցն Ամմոնայ, ի տանէ Մեղդքոմայ, եգ ն. ք պլուխն Դաւթի.որ անկաւ ի Քաղղէացիան, թագաւորին ե ապա ՛ չ ԴարբեՀէ որով պսակեյԱղեքսանդրոս, ֆան Մակեդոնացիք մինչն"ցԱնտիոքու՝ զոր ապան սլարթեն Արչակն էառ ի նման. կ. եկն մինչն պՇապուՀ. յորմէ խնդրեաց. կայորն,զի օրինակաւնարասցէիւր թագ, ն զնոնա դարձուսցէ:Եւ յորժամ ետ բայն կազմել,եղ զերկոսին Ք (երայ «ծղանոյ, ն ասաց ծառայիցնՇապչոյառնուլ զիւըծանցն.ն. ն. ցա աչք կալնալ՝առինզնորն ն. գնացին,քանզի նա մնասցէսբբ(նդրնաց յԱստուծոյկոստանգիանոս զի 2:

.

էւ

առ

կիւրոս,

առ

աու

բոյն Դաւթի միչատակն: '

ի.

:

։

։

իսկսուրբն Տրդատ(ոչեցեալնյաւաղանէն Յովչաննկաս,

կենացնն չաքատեաց յաղագա պարկեչսո բարուպն՝ դեղակութ

ամս հղնալմեռանիյանաստուաձիցոմանց,Թաղաւորեհալ յի՞ սուն |. վեց: իսկ զսուրբնԸռրոաւոակէս սպան Արքեղայոս եչիրաննչորրորդ Հայոց ի ճանասլարծին Սովվաց, յաղադա միչչո յանդիմանելոյն զնա ի գործսիւր չարս: եւ մաջորգէ զալթոոն Վբթանքս եղբայրնորա, մինչ կենդանինէր Տրդատիյիսնի-

բորդ չորրորդ

ն տաամիսրքայութետն նորմա. զՌրատակէս

եղին ի Թորդան առ Հօրն: «իսկզկնի մածչուանն Տրդատայ՝ երկրորդ. Սանատբուկ արչակունին, զոր կացուցեալէք ի Փայտակարան, թագ եղեալ բել

|

(զբՀէրտիրելբոլոլ, Հայոց.որ

ն սպանանելետ զմանուկն դոիիս բարբարոս ազգինե Վատնեան դաչտին,զորոյ դմարմինն բերեալԱմարաս Լուհալզայս մեծ իչՀանդուցին: 4նոն եւ խանն ԱճնքուԲակուր, Պարսից արքայն յնրմիզդ խորչերզմանատրկոյն. զոր իմացեալ նախարարքն Հայոց,ժոմեծն առ. ն առաքեցին դովեցան Վրթանէս, երկուսիգլխաւոառ բացն որդիմեծիցկոառանդիանուի, կուսանդին որ զկնի արմ

«3

ւ"

ւ

է ն յիչէ քյ» է՝Խոփսգոկրան Մերասավոյ որոմբչն, «յորմէ սաւնու մնրս

զղծպքա: 52.

ՈՂ

ԽԱՆ

գութ

ՂԿ

ենն

մածուան Հօրն ամս Թաղաւորնաց փան | չորո» զի օրնեսցէ Հայոց,ն Թագ դիցեն Խոսրովու որդւոյն Տրդատայ: քալնալզենդիրնառաքէ զԱնտիոքոռ զօրագլուխն.ն. Թագ 9դնալԽոսրովու, խաղանի վերայՍանատրվոյ. որ իբրնլուաւ,

Ձոր. ըն»

ե է Դարաս. փզախեաւ աւարի առեալ զաչխարՀծն զօրացնմիբոց՝՛ դարձան:Եւ Մանաճիր Ռչտունի գնացեալի վերայԲաշ կուրայ՝ սատակէզնա, ն առհալ գերի բազում է կողմանցն ՄՓբնայ՝ դառնայ,ընդ որա ն զեօթն սարկաւադունա ն. արբոյն զչետ եկեալ Յակոբայ. սրբոյնն.խնդրեալ. ոչ տայր, ն նորա դամեցեալ առ արջայ, գնտընկեց առներ.ե. սրբոյնիմա ցեալ դառնայըի տեղթիւր՝ անիծանելով 1. զՄանաճիի» զաչխարչնիւր. յորմէ չարաչար մածուամբ ն. մատակի, գաւառն անպտուղ լինի՝ մինչն որդի Մանաճրի արժանաւոր բուքիւն ցուցեալ,ն բերեալՀող զկնիմաՀուանն ասլաչթադերեզժանէ արբոյն,օրՀնիերկիրն Աստուծոյ, Հաչտութեամբն բարելխծսութեամբսրբոյն Ցակոբասյ: .մեծն : ԻԱ.Իսկ կոստանդիանոս ունէր ն. եղբոայբ մի Դազմատոս կոչեցեալ, որոյ էինձրկու որդիք, Գաղոս՝ է Ցուլիանու ե

գնալ

ժի

:

,

երեքորդիս, աւաղն անուամբ ՔւբոյՀօրն,սրբում Սռստաւնդ՝ հ կտակն՝զոր: գրեաց. զկոստանդնուռլօլիս | միջինն իբ անուամբն, որում ետ «Անտիոք աթոռ,ն կրտճերոյն զՀոոմ.|լ Խո

հ Խարծաց միջնեկնշ զկտակասղածն, դկուտանդնուպծլ զյածել զաղանդննոսա, խոստովանելով արիոսնանէր. ն զի է վալաւաւագն զԱնտոիոք, չոգաւ ի վերայկրտածրոյն վասն ն.եչ ընդդէմ Հռոմայ. ն նորաՀօրեղրայրն Դաղմառոխոս, սպան Սոսո. զնա: եւ կրոոսերն սլան զնավասնեղբօրն,ն որդիքծ փախեան միջինն.ն. է վեցերորդ ամին. կոստատայ բունաշն. ն յազիշտակեաց զիտալիա ու Մագնիտիս, զննքրիկե, թաղ ն. յայն եդ ի Սերմչտ չարք ոմանք,ոռչլանին ապաստան զկռստա նոքա:եւ (ունալմիջին զեղբօրորդի զայ սոյաեղբոսյըն ն նանքզՄագնիտ լինի ինքնակալ: էւ կարգէ զժաղոս կեսար ճ է զԾուլիանու 7Անտաք, ուսումնառասթէ Աթենս. զկնիայն նորիկաղատամբծ Գաղոս մեռանի,ն Ծուքնանոս ապրի-աառ

առ

ՍԵՐ

ՄՀ

Հայ:

.

Ախ

-:

ՃԵԼ

ԵՈԼԱԵՐ Հ

ոզնու պառ

ԳԼ

րսՎՏ

աա

Հիննմդավն: Սերմի, Սիրձիոն Քաղաք: Գաննոնիղ,, դիշ)՝աւՖրակք սուՍունդեեծվվ: աւանաւ: միայնմնան աթե Միդրովից

-

թ

առ

.:

դաչանաք թԹաղուձւոյն.զոբ կեսարկարդ յարմմտնայկողմանն, տալովնմա զթոյր ՔորզԱլինէ է կնութիւն, ն ինքն.չոդաւ (Անտիոք:Իսկ Ցուլիանոս տաղթեալբարբարոսացն,ն ռւելանքԸնդղէմ թագ եղեալ զայ է Սոատանդնուղօլիս. նորա ն. ատանդիոս, առնհալ մկրտութիւն ի մեռանիի ասեն ե. մէչ Կիլիկիոյն Սորիայ. զղջաջաւմոտ ի վախճանն, Պեղդավաոու է տէր:Զյնի ԽորաՑուՀաւատով վաւտարեցաւ ամ լիանոս,մս երկոււ ամիսս ութ. 4 ետ նորաՑուբիանոս, Ամի. զոբ գովէ Սոկրատ, բայց ոմանքասեն ղնաաղանդովն բիոի։ 1 վրիժառու.'ուղղափվառաց. վասն որոյ ն խեղդացաւն

Զոյիոսէ,

ասեն:

ետ

ամս որոյՎաղես, որ է արիանու: չորեքտասան:

եւ. զկնիՔառասուն աւուր»եղբայր «Վաղենտիանոս կցորդէ նմա

էւ մեռանիվասն ամս երկոտասան, ուժգին բարբառելոյն խրոխտանօք ի վերայ բարբարոսացն: ԻսկՎաղէս՝որ աբքաոհղնալսակի Ադրիանու`

թՆերածս, Հաա ոթԳոր պօլիս

Հրաւիրանաւ

ոյն:

յերկրորդամի Ոբմզդի ար ԻԲ.հսկ մերն Խոսրով Քային, ն յութերօրդ ամին թաղաւորեալ՝ իվեկուտանդեայ բայՀայբենեացնամա ինն,չինէ զԴուին, որ ասի: Բլուր. անդ ածելու զբնակիչան իւրեանցիսկ կաժօք,վասն Արտաչատու, օդոյն. դնէ զարքունիսսն Հրախաոն Բբ անդ:Ցաւուրո սորա միաբանեալ կողմն ծմակայինքբիւրթ երքեք,ասպատակեցին սատաՎաՀան ամատունի, ութ ն. տուաքինացաւ յԱյբարատ. նոցա,զվառհալն դելովղզզօբագլուխն Թաղեաւ,է. կճաակուռշ

Դարսից |

-

:

է փախուստ: յազթածարեալ զօրքն դարձան Բայցզօրավարն Է պառտերաղմին, Վաչէանկեալ զանուն նոմիչելՀրամայնաց բա իբպատարագին սուրբն Վրթանէս:կատարեալ. զկեանս եւ Թաղի Խոսրովու, Հոր իւրում է կամախ: ինքնակալն կուտանդիուս դնէ թագ ՏԻյեօթննւոասներորդ ամին իշրում՝ բանայորդւոյ նորա,ն. առաքէ ի Հայս. որ ոչ գնայրընդ չաառ

ի յնրրորդամին «իս Հարցիչրոց բարեդործաց: սորա ն դնի ի մաչխաբծես սուրբ պատը, խարգն Թորդան. է. առնու զալթոոն որդի նորա,ամս վեց. որն սուրբնՑուսիկ ռաստիկ մանդիմանէր վասնզազիր զթագաւորն գործոցնորա:

փորի

Վրթանես,

.

ենա Ցռրում աւուր բերաւպատկերն ՑուլիանոսիՏիրան. առ

աան վ.

.

7նողմնծվակային՝ է, նալկապային Հիավասվանը աչաց էրկիր: "2

Հինն զճավոււ:

Լարքպկա

«Գ-ն

«1

Վա

ան

ի գաւառին Ծովբաց...եճնուրք կամձցաւ յնկեղեցւոջն եւ.

գնել

կոխնացն մանրեաց Ցուսիկ կնա

սեմօքն: «ր:ուաւնայը Թագաւորն, Հրամայեաց Հարկանել զնա.ալութեօքմինչե յաւանդումնՀոգւոյն.զոր տարեալ եղինայուՀԳր իշքում: եւ.8կեալսուրբն Դանիէլ ծերունի որ լեալ էր աՔորեսլիսկովլոս, առ

արբոյնԳրիգորի, չակերտ անեծ ընդ որ զչարնալթազՏիրան. եւո առնել գաւորն,ԽեղդամաՀ զնա,որ թաղեցաւ մէ մենան առնու որ ասի Հացեաց բանին, դրախ». զտթոռն աւն,սեՀ յԱշտվիչատու, ամս այր լաւ, չորս: Ծորում ժամանակի

մն

մեծ լ զօրավարնՊարսից: առ ինքն խաբվլանօք ամբոխիւ, կոն չնաց զՏիրան,խաւարեցոյց նորա է գաւառին զաչս Առլաեգեօղն՝որ Արծուղն Հունծաց կոչեցաւէ պատածմթնէ գոր-

ծոյն:եւ

քրաւունս Առոոուծոյ, Ճիզծրկու ասելով. լուսաւոլու լխաւարեցուցի, վասնայնորիկխաւարեցան եկու աչքոաք եւո

ամեն Զսուրբն Յուսիկ միանդամ զկինիւրչն դիտացնալ այնմանէծնեալ նորաերկուորդիս եր(ուռինակս, Է այսինքն ն. միումյարգանդի,Դապ որթ ի սարկաւագու Աթանագինես. թիւն (ոչեցեալթ,ն նոցաաղտեղութնան՝ զանձինս, տուհալ -

եղեն ե միում չանթակէզք աւուր. ո որ դիՃ,Աթան մնացեալ ետուն լուսումն է կքտաիիա: հսկ Հ ենն

անուն, գինէիՆերաէս

.

5.

:

,

ե Տ/ Արչակայ,որդւոյն նա, կայր Տիրանայ, եկն ագաւորելն ն. նմա ի աա, Հպատակութեան, կրելով զճուսերն սլողովատիկ :

,

ի

աու

չի Ֆորա. հ Հաւանութիւն, ածեալ ւ 1"ԸժոլովԹ ախանձանօք ն առաքենի կնսարոա՝ պալթոու առնուլ սրբոյն Թադէի Գրիգորի.զոր մուրըՀոգին Հրաջչադործեաց իֆմամբ աղաւնակերպ ի վերայնորա ի զարմացումնտեսողացն: Եւ հկեալ բարիռթ.

ւ կարգաւոթէր ղզաչխարչս մեր:չլինելով օտարար՝ վանորհայս է. նոցաէ Հիռրանոցս ն. տունսուրկաց.բառֆաՀիւունղլառնոցն

է ն. զկոծա լով գխակութիւն զանողորմութիւն, 'իվերայմեռեն լոք, զազգակցացն խնամութիւնո.Լ. էր ակսանել.այնուՀեւոն, զաչխարծս մեր եբբ զվերինն լի ամենայնբաա-. Երուսաղէմ, ե. բեձնութեամբ: Զոր տեսեալթագաւորինե նհախարարացվ, ն անում նեն զոն «ե պատիմաստուն առաֆն որդաց եկոէդշցւոխ բիարդ.զի մեզ կան,ասեն, սիւնքնանչարժեիք՝ Բարդուն. դիմես Թադէոս,ն. սուրբ Լուսաւորիչն՝ որպապն կոչեցաւ ի Հոոմ, Հաւասարայնմ որ նատի լալթռունՉեւոբրոսի առանքե՝

:

:

-

առ

5Ֆ-

լոյնք: Զի զառաջիննչորս միայն էին,յԱնտիոջ՝Մատլթէոսին, ք Հռոմ՝Դուկայն, մեւիեսոս՝ ժԱղեթսանդը՝ ՄարՑովՀաննուն, կոսին,ւ աւուրս որդւոցն մեծին Կոստանդիանոսի, կուէ տանդնուղլգլսացիք Երուսաղեմացիք Համարձակնալ՝ պատ-

բիարբգունք կոչեցին զառաֆնորդս իւրեանց, ղկոստանդնուամ: մ սլօլիսվասնղ0ոՀաննուն անդ փոխելոյն, զերուսաղէմ՝ պի

|

ն վասնանօրինականացն. մեք, ասեն, վստաՀասցուք 'ի մեծ Աի ն ն. Մ. մեր: իսկ զՍեբաստիայ, պարծանս զՄարտիզՄելտննոյ,

կղզւոյն: ն. առեք նովաւ ժողովըճոաէմ Հողեմարտին Հարիւր յիսուն նզովելով ն. զամենայն հալիսկուլուաց՝ զՄակեդոն, խմորեալա է նմանէ. հես 'Փաստատեալ պատրիարգն Ննրածս Հարիւրէ. միսուն Խպիսկուպոսացնմ, Է դառնայ Հայս:ակ իչակայ զԳել եղբօրորդի 12 վասն աղաննալ Փառանձեմայ կնոջնոխաէ քսութեն է Տերիլթ ո,ի ն «զովէ ջ Ֆւս ւ փեշն սուրբն ն Նե Ներածա, ինքն դնացի Բոյն, փոխանորդ իւր Թոոյնս, եալ զխաղհալիակուլու Բաղրնանդայ, որոյ ն

ԲԱյուն թր

ն

ա

շտեմարանքն աղ-

բերագան, որպէսԵղիայիւ կնոջն այրոյ: մետրապօլիտա ԻԴ.Ընդ այն ժամանակս ՇապուՀ արքայնՉարաից գայ է. ժԱառրպատական, ինքն կոչէ զԱրչակ, կապէզնա ն. տայ ժԱճուչնկոչեցեալ տանել դղեակ,ուր ն մեռաւ իոկ անձինաբարեալ ս րով: իսկ սուրբն Ներաէս ժողովուրդք: լունալ զայս՝ խնդրէԲ կայԻԳ. Յորումսաւուրա նչկածեսըԱրչակայ զՎաղենտիանու քերծ|Բագաւորքցուցանել զ Պալ որդի Արչակայ, ե զոր ն. արար կայսը,նորա ապանզՏրդատ բարկացեալ զեղբաայը Արչակայ, ակ.առաքէ զօրու ծանու է Հայս եւ սլատրիարգաւն Ներսիսի. որ կայր ե պատանդի: գնացել մեծինՆերսեսի, պատուի որք հկեալ զսոինզաչխաիծա միտաետեալ ՄԽՀրուժանայ բ կայսերէ,չնորչաւորեհալնմա զանուն պատրիարդուայիծբոսացթաղաքիզեպիսկուլուն՝ է յօկոչեցին. րինեցինգիննղասուցներկնիցղխործուրդն ի Հայս.այսինքն պատրիարգ,. մետրապօլիտ։ եհսլիակուլոս, Քաչանայ, սարկաւագ, կեասարկաւագ, գղլրապետ,կրօնաւոր»,

Թնանն:,է. չուհալ ցնա զորդի սպանելոյն,ե պարգնաբաե Հայս:Իսկզկնի մաչուանն Վաղենզումս՝ դարձուցանէ

տիխանու, չարավփառն Վաղէս լուծել զխաղաղութիւնն Ընդ խնդրէզանձնԱրչակայ Հայս՝ է Ճեռնզօրավարին ԹԼողոսի: Եւ սուրբ

պատրիարքն առհալզ ապ որդիԱրչակայ դնաց Թէոդոս,հ նռվաւճի դուո. կայսեր.ն. տեսնալ զթագաւորն, նմա նռէ չծաւանելն՝ Քարոզէ ուղղավփառութիւն, մեռաներ-որԴիհորա: եւ բարկացեալ աքսոր զնաի կղզիանբնակեօթաճասուն ողւով զինն ամիս.որքչնործօքն Աստուծոյ կերակւ Է բել չինէինէ չարաթն կիւրբակէսն զորս բնկե4կամբք, նոյր ալիք ջուրցն փայիւ ն. Հրով: եւ որսլես Հանդերժ ասեն` սպաննալ զՎաղէս վկայն,ն. Հեկեզ իչ Գէորգիոս մ արմինն. լեալ առնու մեծն Թէոդոս. զթաղն 4ուղա Փոդո ն նա դաբճուց զ սուրբն. է Հա 4 ն` Ոչ Արչակայ Ֆորինճե բանքղ, այչ Համախոչից ոչ նալխարարազ .Տուաննել Դաչանց քոլ էնֆնագլխությւն թղթոյն. կաթուղիկուաց յն Հայոց մաչուան Ս. ներոիսի, է. մանաւանդ յետ փոխման մեֆինՍաձավկայ ժողովոյն "` Քազկեղլոնի հղե.: առ

ո

աո.

բունւոյուրացողին զ-Քրիոառոս, զօիօք լցեալ. պլարակական ընդ որս մարտուցեալ սռլառննզ արսինսն աղօթիւքսիրոյն,ե

ղՄԵՀրուժան կալեալՍմբատայ բագրատունւոյ, Հրագեալ պսակէզնա,Փախատանօք չանթիւք սատակել. ն Հատոիաամս տնզաու ընդ ձեռամբ երկիրս ժամաԴալայ եօթն: Յորում նակիչինհաց Անատոլիս դօրագլուխն Յունացյանուն կայսերն զԹԼողուպծլիսշ Քայ Պապ մանդիմանեալ Բ՛Ներգիեւ յաղաղո զազիր սոյ նմա դեղմոյՀու է զեօղնԽալխ գործոցն, :

ն. /եկեղնաց գաւառինզանիխլարար, թողղեջու միԹիլն,որ կաամս լաւ զաթոռն եւ մ. չորստ: հիեսուն կացոյց հ "ռե Դառը նորազՋունակ ումն սակաւ աւուիխո, է. ազա զՇաՀակ / դւաւաուէնԱռլաՀունեաց, առանց բու» օրիկեսարու, մնտրառլօլտին

եի պատրիարդազ, որ ւվաչտեաց զաթոռն ամս չորո:

իսկզօրավարին. զ Գաղ, կալնալ Անատոլեւյ

բ

ա

անն

«Ք

58`

:

Եռր0. կրո:

է

Ր»

ՆՀ

ս

Հաղիակիդ լմարուե 8.օչ գարոծրնը «Հ

Ն

"Ր

42 ԿԵԼ

`

Տ

եոթՕ. Ֆոատու.:`

Յու

պ

ոռ

Նար

Եթ

ՇՀ

ՎԱպս.-

ւԿու՝

"

' ապնալ զ զնա7 երկաթյա, թ ա

Եւ այս

1.

,

գիւտրստ վերնոյդ:

քէ

առ

խարբանօթ մնա

Թքխդոս, Դոր որ որ ջար

չարար

"4

ԼԱՐՆ

Շինութիւն Թչոդուզոլանայ, որ է Կարնոյ բաղուք, անագան եղն.

/աւութն Փոջուն Թչողոսի: է նաչատակութենէն Թերես սրբոյՑուական մինչնՑաթոռակալութի եժչն ՍաՀավայ Հաչուիցին է չոր: ամբ. բայց սուրբն Նկրակո երեսուն ւելիթան զատասն աժծկացՓաչանայապետ:

ոչա

արժանիտնսանելոյ,այլՀրամայեաց զնաընկենուլ է ծովե1: եւ թադաւորքցուանչ ՀայոցզՎարազղատ ումնալրչավունի ն յաչորդե զնա ամս չորա: երկրորդամինսորա ննջլ Շաճավ, Զաւէնեղբայրնորս, լաւ, իբրեզնա,զամսչորս: իսկՎարաղզգքաջն դատ որսացել վասնսպանանելոյն Հալածի Ա գնա ի թոլակոմ: յորոմն Սամիլոնկից, Քվոպաակակձ եւ թաղաւորեցուցանէՀայոցզերկուս որդիսն Դաղայ,զԱրի երրորդ ամինԱրչակայ ննջէ Զաւէն. ն. չակն ղՎաղարչակ: առնու զաթոռն Առոլուրակէս եղբայրնոցունց ե. առաւքինակեաց,ամս Հինգ: ն. Արկադէոս Եւ բաժանենզաչխարչա որՇապլուծ. Պարսից առնու սէր արարձալընչ միմեանս.Արչակ դին Թվաղոաի, յանձն զկողմնՑունացվասնՀաւատակցութեանն.իսկ Վամեռանի.ն. ղարջակ՝որ ունէր զմասնՊարսից զարնելակողմն՝ որ զկնի նորաՇառլուծ դնէ ե տեղի զխոսրով ոմնարչակունի, երեց ամացմերժի ի տէրութենչն ի թւութենէ գործակալաց աչխարծչիս.այն ար նատոյցյաթոռ պատրիարգութեան որդի մեծին Ներաիսի, որ պլաշտեաց զսուրբն ՍաՀակ, զսուրբ աթուն ամ լիոուն: հակթաղաւորնգարսից ացղց ի տեին զ Վւամշչասվուծ եղբայրնորին, ամս Շնդգետասան: Խոսրովու Իեն. Ի Հինգերորդ եւ յառաջին ամինսռրւս ամինԱրտաչբի Շապլծոյ՝ որդւոյ սուրբն Մեսրոսլ յօրինէ դոլրութիքաան1. երկուգիր առ ԴանիելիԱսորւոյգտեալ ի Հին ժամանակաց,որ վառն ոչ պարղելոյնզընդարձակութիւնլեզուիս, անչողացնալ եղելյառաջնոցն,յոյս ն. ասորին. պարսիկ ն ոչ Մեսրուլկարէր նոքօք փոխելզասգրով չատացեալք. մատեանս տուասծաչունչ ե Հայ բարբառ: Վասն որոյ աղօթից տուհալ զանձնղզործակցութեամբ սրբոյն ՍաՀակայ, սույ նմա Աստուած զինդրելին,չորեքտասան գիրս։ աջովիւրով դրոչւ որպէս ն որա է լեառնՍինայ, մեալառաջի մեծին Մովսեսի ի լետոն Բալուայը որպեստակաւին ցուցանի դրոչմն սմա

Մուչեղ,

|

`

|

պատուի տեղի

աստուածաղիծ վիմին ն նիարթգր նրոյն, ն. ն ն. խելոք չազիշթմիչտչի (Տաճկաց քրիստոնէից) ճնակչաց տեղւոյն: Եւ զի լեալ է Հայերէնդիր Հեոցն՝վկայեցաւ ժա"ք մանակս Լեոնի արքայի,զի գաոաւ դրամ ն,իլիկիա,, դրով դրոչմեալ զանուն գանքըզող աթ ՀայաԲԱ ագատ ծալխառն չնործօթլցեալ, նորողիչ ն. նորոյսհարայելիկարգաւորիչ: Որ ն. փ 4եռն պրարգնացն զճառադայթս սրբոյ Երրորդութեանն աղար է ջելովք 1. աւետարանչգք երկնային դասուք ն ամենայն աիգարոցնխմբիւթ, զայր մտաների Հայաստան աչխարծս,է. դանձերյեկեղելիամէլ զանասնլիգեղեցկութիւնի զարգ ն. մարմնոց,է. չ պարծանսյաւիտենից, Հոզւոց զորհչ արեր ամենայնազգաց Տերնբոլորից: Քանզիոչ ե ճարատարօթ ռչ

մթն

աստուածատուր ոնալ, մարգարէիւք ա

ն միջնորդովք նա, այլ՛ իմաստնացաք, առաջնորդնցոք աու

է. մծրկնապարզ ժաչթարչաստեղծ աջոյն գրեցաւ մեզդոլբուԹիշն ուսման. ն տքառն. ն տեաոն մերոյե Աստուծոյ լթչատակն կենդանիէ ի մատեանս մեր, զօրութիւն տալովն գործա որը աի ոո: բաո պատիւ փառք է գոծությիւն տուողինն օիՀեութիւն չ ՓճաՌ

նէ

Հայերեն. րա

,

Հայերէ

կռապաշտ Թառգաւորաց Հայվա

Փամ անր

ե

անուան ածողին մեզ,ն պայծառութիւն միչատակի

նո-

առ

ի դիրն կենաց, որ" կանաչացծալ, (Մեսրուլայ, այսինքն յարազուարճն. բնրկրեալ:,Հօր մերումտեղին յիշատակ ինդ առունլսուրբոն, մեղաղօթիւքներաողորմութիւնն. գթությլն , Համարաչակնրաց նորա,է. յՍատուծոյ ուարճացեալապրա սուրբ կլատրիարթն Սածակ երվնառաք պարբնօքն, ն. առաընտրէման(ունս առաջինազարդա Քէյազգս,բերելմամենայն ազգաց զարունստմատենից. զծովսէփն զՂնոնդ, զՅովՀաննես, զԱրրաՀամ, զԱրձան, զՄուչէ, է

է,

Հոգնոր որդւոյ)» ,

բերդնԲալուայ,յիչատակի անդատին չիԺԳդարէ,զի ն.արքբին՝ յորում ձաւիանդ ն

այլ

լնրինն՝ուր Հեղինավա աս զաստուաֆադիծ վիմն,գրաւ ՛ի նորումս բնեւաքանդակ արձանագիր Հին: () բոտ Հ. օրինակին: ։ :

մթ:

8չ ի ծող ընկեցեալայլ

սպանեալ զգապՀնագոյնպատսակրով ասծն

.

Մերիի

գիւտ ն.Հետաքննելի,այլ ն.Քրկրայելի, զիաբղ ոչուրեք ճանաՓաղաթի, Սամոշացւոց չ անր կադ ծ ո Հայվեյ ԱՐԿ լեալ զգիատ կղզւոջ ոոաուիցծ, զոր մանք Հայկական 3 ոնմավան ջաՍ ոմոատացւոց (իզուաց ,առուգարանելո Բէրկրնալ է յաբարա: մչերուր բ անճած ցին: ընթեռնուն կարծեն:Քալումն) է գիւոդ այլ թերն ոչ անպատ«( ) Այս փա1-ի Բէ: ճառ, զի ոչ միայնաղօթարան մատուռնՍ.ՍԴսրովպայ ւզատուիանդփոլուխ

ԱչակերոքՍ. Մեսրովպայ ի

ԸԱՐՈՅ

այսինքնի

Սամոս

ծանկալի

ասեն

ղաք

ւՅՓվ

ն

ն.

88.

ՀԱՑԸ

ն

Է"

լ"

՝

ԲՈՒՄ

Ցե |

ն. զայլս. ապա ն զկնիսակաւուց զմովածս էւ զԴաւիթզեղիչէ ցՄամբրէ՝ Զկնիւցա դեղբայր Մովսիսի: է. զԱրբձան |. գՂազար արծրունին. զխոսրով ալասմագիր. Քօք Թարգմանեցին զամենայնմատեանս ի ստոյգ օրինակաց ն որբոյն Ղնոնդի:Նորոգեաց սուրբն Սածակ դտաճարսրբոց ն. է Շապծոյ։անյայտեղեալնբչՀռիվփսիմեանցն, զաւերնալն խարացն՝խնդրեալԱստուծոյ`.յայտնեցաւ նմա: Սա ետես ն. զբսռնալլքաղաւորութեանն դքաՀանայասլետութեան լազն դէն ՊաՀլաւունեաց,վերստինանդրէննորողելի լրման ւուրց: Սորաէր դուստր միամօր1, զոխ տայ յամուսնութիւն մամիկոնենոյ,յորմէ ծնաւ սուրբնՎարդան: Համազասպայ Աչ ուքանչելի ոյբն.Աստուծոյ Մեսրոպ անցել իՎիրս,առնէ ժեն նմա. ումեմն, է նոզոա ոբ գիրս, աչալլերտեցաւ Ճաղելի ն ն. գնացեալ ստեղծուկ. նոցա գիր ըուո նոցալեժԱղուանս, նմա: զուին, Ճեռգքթ որ անտիաչակերտեցաւ Բենիամինի՝ ԻՋ. իսկՎռամչապուծ բարիոքկատարեալ զկեանսիր. ն

զեզնիկ,զԿորիւն,Լ ն

սո-

ա-

:

գնացելսուրբնՍաՀակ Ծաղկերսո, որ խնդրէզԽոսրով՝ առ

կայր.ի բանտի,ն. վերստին թաղաւորեցուցանի զնա,որ ոչ քան զտարիմի՝ վախճանի:Եւ ի մեռանելնՑազւելիկացեալ կերի, նառիյաթոռնՎռամ երկրորդն.որ ն. բազում չարիս խորչերածել ի վերայ Հայոց: սուրբն ՍաՀակ՝ Յունօք, ն առաքէզսուրբն Մեսրոպն զՎարդան գնաց Թէռգոսորդի զոր խնդութեամբընթոռնիը Արկադեայ. ն զՄեսրովբ կոչեն զՎարդան ստրատելատ, կալեալ, վարդաէ. սպետաց վարդապետ,դապլրոցս ՀրամայենկարգելԹէոդոսն ն ռոճիկա պատրիարքն Ատտիկոս, յարքունի տանէ կարգեն: նռկառռարեն եւ.դարձան եկին սուրբնՍաՀակ, զծրամանն: Յետ այսորիկառաքէ զՎարդան առ Վուսմ խնդրել զՀաչտութիւն, ն. Թադաւորեցուցանել զԱրտաչիր» որդիՎռամչասլՀոյ, զոր ն արարնիսկ: իսկՄովսէսասէ Թէ զկնի Խոսրովու Յազկերտ լթագաւորեցոյց իւ: ամս երեք.որ ղՇապուծ ղորդին ւ մածու մեռաւ Է Համբաու Հօրնդնացհալ, է զօրացն.| ասեն, ն ամս մետտռան. ն. ապա թամնացերկիրսանիչխան չփոթ դաւորեացԱրտաչիր, որ ե ատեցնալ եղն ի նախարարացն վասնզազիրգործոցն.վասնորոյ աղաչենզմեծն Սաչակ Ընհնո նա. Է հանք երթան հ չ չՀաւանել7 նոցա՝ ւոն ժ" Թ ի17 Նոբ0. մբ.յաւծլուՄաուչ անուն, բայց նախնիք զնա: ա-

Զոր իմացեալ

առ

առ

աւ

Ժո" Յ0-

ի

.

ի

ինջեք ւ

լ

:

ՍաՀավանոյչ զոչեն

ն.

քն-

Վոամայ, կոչել տան զ Արտաչիրյղել ի Խուժաստան:եւ կեցեալզսուրբն ՍաՀակ, ե տեղինորագՍուրմակ կարգեն չա-

բախօսակից որ իչբնանց, դնեն զԲրքիչու ասորի,ամ

յամեալ տարի մի՝ Հալածիէ մի. ապա զՇմուէլ է նոյն ցեղէ, ն ախցիփեխգք վատավարք, յորոց տաղատկացեալ նախարաբացն Հայոց՝ Հալածեն,|ւ աղաչենՍաՀակ առնուլ զաթոռն. բոց ոչ Հաւանէր,բայց ի ոչ բնաւ դաղդավարդապետութենէ այլ դինցուցանէր գառանցնզերկնաւոր Հ ոգեւոր ըծր» ք տուէ ն. ի գիչերի: Ոմանք ն զկնիԲրթիչոյ Շմուծլիասենաամս ռեալՍուրմակայ մաթորոն եօթն: Այլ սրբոյն Սածակայ աոչ

ո-

աղբվչըն

բարել դոյզն ժամանակս ե գաւառինԲագրնանդայ, ե Դ գեօղնԲյուր,կատարի ւ(ու Քրիստոս, ամփոփի յԱչտիչատ, նւ. զկնիսատակմանն տիբելոյնՅազկերտի Վռամայ որդւոյ նոբա: Զկնի ապա ամսոց (ատարի սուրբն եՎաՄեսրուզ /եցից ն

դնի ի յՕշականգեօղն,լսաչանման(ոյս նրկնաւոր կալով ի վերայ դաղաղացն,մինչն.եղաւ է դերեզվանի: Բայց զաթռուն տեղապածչութեամբ ՛նամէրՑովաէփ աչակերտՄեարոբայ, ի Վայոցձորոյ, ի գեղջէնՀողոցմանց. էւ աբ սեն Սուրմակն կատարէր զժեռնադրութիւն, մինչկենդանին էր։ զամս եօթն: Իէ. հսկնախարարացն (իմի վայր ժողովեալ,կացուցանեք տեղապած թագաւորութեան զսուրբն Վարդան: այսու ժաԼ. մանակօք դարձանհ Թարգմանութենէ կռրիւն Ղնոնդ, Աշճան, որ դիոլեցանի ժողովն եեսոսի,զոր արար ամի թագաւորութնանն մետասաներորդ1 իւրումվասնՆեատորիչարի, է. բերինանտիկանոնսգլուխսվեց: Բայց մւձրզի դունդնՀայոց՝ չը զի Հնազանդքին Պարսից, դիմանային սրատերագմաւ, յորժամ, վասն Հաւատոըոյժ Հասանէր:Քանզի աբծրունին. Վնդոյաւադ: նախաՇաւասպ բարք ուրացեալքզչաւատս՝չինեն ի ԴուինմեՀեւն Որմզգի է. տուն կրակի:է Փրմապետ դնեն զՇերոլ զորդին Վնդոյիզոի լունալսուրբնՎարդան, գայր իւրովգնդաւն, նւ սատակէր ն. զմարզպանն զՇաւասո, ե Մչկանփախստական առներ, զպիղծնՎեղոյյատրուչանն Հրոյ արկեալայրէր,ն. զՇեբոյի բագնինկախէրզփայոէ, ե զտեղինչինէր եկեղեցիավերայ ղարչաղատ,

.

ՅԼ

-

,

ԹՀոդոսի ււ

Ոչ է մետասաներորդի ամի այլ ի ՓսաններեքնԹէողոսի գումարեջալ.

ճողովը:

20- 129

ԸԶԹ

լ

Ա

անա)

-

:

ԵԶ

եւ զսուրբն սրբոյն Գրբիդորի: նուամբ Յովսհվ 4եռնադրեն կա-

Թողիկու, որ արար զժողովնի ՇաՀառպլիվան», ուր զաուզանացկանոնն կարդեցին: Որ զկնիերկու ամացեկծալ գունդ ի ն ն. մւ զՂեոնդ բժմբոննալ զնա է. զմաՀակ Պարսից, զայլսն,եդին է բանտի,որոլէսզխրատոտուս որՎարդանայ, Հեռաղոյն Է յոժբոնելզսուրբան. սացեալ զորե. խնդութեամբ ընկալան ե վասն Քրիստոսի, չկապանսն ոչ յօժարեցին Հանելզնոսա Վասն մինչցժամտնակն: որոյ ի մբ վայրեկեալիչխանքնՀան մող,դչնենցֆիւոպասորիարք, է Դուինփոխեն զաթռոռն, նորին Ծովսհւիայ. Հրամանաւ որմէ մանաւանդՀնազանդեգանսրբոյնՎարդանայ ամենայն որովք նախարալրքն Հայոց, տայր պատերազմ ընդ Պարսս զամսթննկոասն,յաղթեալքա-

մինչնցկատարումնկ երկումահոնրազմաց, «իՀնութեամբ սրբոյն ՍաՀակայ. մարտիշրոսութեամբ, ոբ է ռասուն

հ

վախճանի իւրոյ յամսեանն նաւասարդի լնբնսունն, յածննդեաննիւրոյ, օրծնեացզնա ն զեղբարսիւր զՀմամնակն. դՀամաղասոեան. նոյնպէսն. սուրբնՄեսրոպ միճրում կատարմանն լյերեքտասանմեՀչեկիամսոյ. ոիոց աղօթիւք ն Է օրչնութմամբպարսարծցան սլտակեցան: Քանզիընդ այն ժամանակս ի գործ Հազարապետուեկաց նա սեչարամիտնՆերսեՀ,ն չոգաւ ԹճանՅազկերտի որ էր փեսայ պուծն"Վարազվաղան, Վասակայ Սլուննաց հչէ ի նոյն ազգք, ատեցեալ խանի, Հալածնալ մաներոյն իւրոյ. որ . ուիացեալ զ Քրիստո, զնա է յանցոն ղորանգրգոնաց ցոյց ընդ ձայս. որն փ նոյն խորխորատն սատանայի անկան. աներնորին եղեն պատճառք Վասակ. այնքան աղեւոից, ներ ոթ էանցբնդ Հայս, զոր մըբնդարձակ է պատմութիւնան ։ եցին հր ե, էր եսուն է. .. թ (ու Է ի ոտից է վեշտասաազկերտի զկըն նի ձրկուցամաց սուրբ հրեցն Սամուէլ սուրբ տռրկաւագն Ք Աբր աչամ,հ Հը. եօթնւ. քուրք Խպիսկուգուն ոտից ասենոյ Թաթիկ,որ յառաֆաղոյնտարեալէր ի Խուժաստան,դառն Ք տասն Հրոտից.ն սուրբ կաթուղիկոսնծովափ տանջանօք ք է Հանայթն նէն Սուշի Ա այրերըՄաճավ քաշանայքԴնոնդ Դ Արչեն, ժամ

ւուր

առ

աաոՔՀագար Վար ՀՐԵՆ

ա ԵՄ

շնո

,

սմրն ՍաՀակ Լտուրբ

այսպի,

ԿԱՆ

ո

ոոչ անեմբ ԴՄԱրդա գռան

ֆոզ աուոյն Ւ ՐԻՑ

հայ

էրկկրիերբն յեսոոյ

թուղ այտի

ուսա-

ն.

ոն ձագի

առ աղ

ւ

ի

է, ոչ ի ուրեմնկատարքջան, պատերազմին: `

ն

սուրբ

քոան

ն.

Քա աֆ,վեցեքեսսն սոքա կատարեցան սարկաւագն է

Հինչ Հրուոից,

Ապար աշխարՀիի

փառքաստուծոյ,

հ մարգոց տասն: Ասողիկն երանելի մողալեւտն ասե,13 ամ ստուդեցաք երրորդ զվեչյտասաներոլրդն ճազկերտի՝ Ասբ:. կիանոսի՛ կ ԻՐ. Յորում ն. Մամբրե էաւուրսուրբն Մովաէս կ.Դաւիթ կեալուսմանէ, Հոզայինզուն կալթուղիկոսարանին եւ եւ

Տ

.

Թութ Թէ ի լինել ժողովոյն Քաղկեդոնի, վախճանեալ էր ն ՑոՀան Մանդակունի. Գիւոշ,է չն էր նստեալ բնրհալ,պո. սոսա

սուրբ

ոչ բնկալան, Թուղթ դաւանութեան, զի արտաքոյ էր ւ Փարցնաւանդից: Ալ չողանՄովսէս Թէ Դաւիթ,

Հնար իցե օգնել ուղղավխառութեանն (է). վասն զի գտանին այսպիսի բանք ւսու մեղ,23 Դաւիթ ԽօսնցուերկարԸնդ ն. ընղ դրան երէցն Չոդքերայ Ցուբնաղայ, (նե ընդ, Մամբրէի ն հ. արքեպիսկովոսն կորնթացւոց)), կարկեցան յամօթ եղեն: եւ ասլա յուռն եկացՄելիտոս մետրապծլիոն ԱՄակեդոնաց կ. տսէ ցՍովսնա. Գիտեմզքեզ ն զաչավերտդ քո ի մանկութեն. նէ կրթել, ն. Թեբթեալ է ճոռոմ լսսնս կոկոզաքանիցն կկզա1. մշնիցփիլիսուիայից, ոչ ոք կար ձեզ.այլ ն նախանձու վառեալէք զի ոչ կոչնցաքզձեզ,զի չէր կննդանիպատբիարգնձեր: եւ ասէ Մովաէս. զի Առլոքէն ճանաչես" զմեզ, էաք եկեղեցւոյն, մւդատաւորքՀայրասպլետանոց անդրանիկ ե ընդէ՞րոչ կոչեցիք զմեղ,էւ զրազմածմտութիւնս մերնախապասես: տինս Բայցւկատճառւ ժողովոյն ձեբ՝չէ ծածկեալ զումե-՝ Քէ սայլմեքզճչմարտությիւնն ոչ Թողումք, մի բնութիւն

յաղթել

ասել,

օր նաՀատակութնան է կրկութնյունիաի,451 Վարդաձանց Մ`Մ Սոոյգ:

Քրիստոսի. որ է հբկիորդամ Մարկիաճու: Հի

Ը.

,

ամին.

Ր`պ

ոչ միայնԹԼ վալխճանեոլ ինելժողովոյն «Քաղկելւոծի՝ չր Գո,

արլ յլ

ն.

ն նստեալկաթուղիկոս.աղմկինԳարսից չ,ամապատերոերին Վարդանանց ն. նակէր ի Հայս,վասնայնորիկ չբտտւ ոթ ի մէրոցսյայնմ ժոլովի, զոնծայ ն. զԴաւթայ ն. զՄամբհրին ճձրեսվոխան մերոյ Հայրապետի: իսկոր զՍեվալոէ ն. ճամարտա» բծայբանք ն Հակաճառութիւնք,դատնինԷ այժմ բմաստակծալ եա բանթդ ն լայ գիրթ. ի Մովխիսնանը Մովխիսքանց յօրինքալբ լարան, այլ զվնիուրեմն Համախոծից Մայրաղդումցւոլն:-Յուչ վասնժամանակի աատանոբ դիիասացգ, զի անքամամայնությեն չփոթաւթի է առ: դատաքիա. Հնողերն է արգեն

ոչ

նողջոյն իվ ոֆո

,

բայց ոչ ոչ

ն

|օ

կամ ԹՓԵ-

/ուուրս Երէ.Հերավլի փարա

Բում ԱՅ

(.

Գլոտայ

ոի

'

զԱ գմովոիո դոր եղին »է/8չԵե "

Ս121 մարմճագզելոյ բանին Առտուծոյ: Մելիտոս. Ռ՛րպէսասես առեւ զմինն, ե Հօրէ, Լ3 միացեալ առվացեա՞լ զՈրդի է մարմնի: Մովսէսասէ. Ռչ բաժանեալի Հօրէ, նե միացեալի մարմնի: եւ այլ այսպիսիլսազումբանե խօսեցան:Ուատի կարծեցաք այսպիսի գոլ զ'ժամանակն, զի զտասնամ կալեալ Գիւտայ ն

դնա Սոչան Մանդակունի վզաթոռն յաֆորդէ կատարի ե որ ժառտւմմէր `

:

,

յօրինձաց ն. Հոգւով Ա ռորուծոյ, բարիութ: հան ն ժա մակաիգութեան,ն. զճառս զկարգա 4նոնադրութ Եւ խրատուց: զերկրորդ կորնթացւոց Թարգմաննաց սա

Թուղթն,զժոՀանն, ն. այլ լնսզում օգուտն գործեաց է (նանս կէսքէ կողմջՅունացսեն զգի կաթուղիկոս,ն Առ սռքօք էր ճդնազչբ: ովչան Հ Պարսից ե միումժամանակի: ւորն Անոոն,որե Թաթուլ, Թոդեալ էնչ վասն զամենայն

աան Տան "բ«յ ւ

ախ

ասք

ԻԹ.

ա:

ջոր

սուրբ

,

երթեալ կրօնաւորր ի ,

Ի՞ախուլ:

'

վճարմանսուրբ նա Հատակացն մեր, չարն ն զնրեսին զկին որդիսՀվայնկայՔ դուռն տաներ Վասակ լ

:

զոր զորդիս մածապարտաց. խնդրեալ Աշչուչայի Վրաց բղեչնմա խին ի ն ա-

սյ Ցաղզկերոէ, ղանակնունելի սլարգն. որ ւագն ի նոցանէՎաՀան՝ ապարապետ եղե Հայոց.Քանզիսաորդինորասպանել զեղբայրիւր Փերոզ ն. է. Հաշտութիւնառնէ աշխարձիս, զՎաՀան կաԹագաւոր, ցուցանէ Հարկածանարքունի, ե ի քսու արանց նեղեալ՝ է Ք Հաւատոցն. տկարանայր զկնի Հարեալ զեա ռիրտնիբ զղջանայ,ե ապատամբեալ յարքայէ Հարկանէզօրսն Պարսից յոլով անգամ: Եւ Վարազվաղան ոիրեալՍիւնեաց վասն բացութեանն,ի բազում աւուրս նեղեալի դիւաց՝խեղդիանն զեղջ: Յորումաւուրս սպանաւուրացողնՎազգէն, այլ բա-

տակեալ Ծազկերտի, ւ

՝

ու-

,

է

զումուրացողքթ աստէն զառչաւատչեայ ընկալան դեծենոյն: /77

այսորիկզօրավարնՊաբսից սից ՄիՀրան Աիծրան գայ բաղումւմ զօ «թ ի ՎնրայՎախատանկայ Վրացարքայի.ն. յդէ-աղաջչանա Վածան օգնել նմա, ն դնաց ն է խմբել յօժարութեամբ. վատզօրնՎրաց պաետերազժին՝ Հանփախհան Թագաւորաւն է դերձ, այլ է.վատօք Է Հայոց, սուրբն Վանածատակեցաւ սակ եղբայրնվածանայ, որոյ երեսքնփառաւորեալ փայլէին որպէսզՄովսիսին ի ժամ լազմելոյն, ժոբս ոչ կարէինՀայել (ւ բմացան 23մեռանելոց սոեսողքն, է յայնմ աւուր. պսակեցաւ է սուրբ սեպուծնՍիւնեաց յամսեանն Հոռի ք վեչտաԾազդ, ա :

զօ-

առ

`

սանն, ի գնօղնԲագուան. ցոր ըմբռնեալ ՄիՀչրան Հարկեր" բանալզծաւատնէւ կնալ մեծութեամբ.է. տունալընդդէմ պան է. պաակի: տասխանի, մեռանի վասնՔրիստոսի, Նոյնպէս Կամ քաջ առղլեւոնՍաչակ ե / վերայ կատարի սուրբ ուխոոին օրինաց:Զկնիայսորիկսպանաւ Պերոզ ե ՀեվԹաղացեօթն որդւովք. ն թագաւորեցուցին զՎաղարչ եղբայր ն. եւո նմա ն. կոչեացղզՎածան, ՀաԽորա. զզօրավարուլյիւնն յոց, հ յնտ այնորիկեթողե նա ն զմարզպանութիւնն: Զկնի կաւաւոորդի նորա. 1. յետ նորա Խռարով Վաղարչու՝ նաւոի ամս քառասուն ն. ութ: իսկ ՎաՀանչինեացզեկեղեցին Արտաչաւու՝ զաւերհալսնէ Պարսից: ժամանակս Ցռրում երաֆելին. Տեառնթագ յԱրչարունեա ու-

Կարորագաի

ււ

ԿԼ.

ոոկվեցաւ

ւն ի

Զառնաւուխտայք էւ այլ նա Մ զօրագյխէնԴարսից, նմա:

Իսկւէր ՅոՀան

բ

դործ

:

ավո վեց. ն զվնինորո վալեալ զալթռւն ն ամս տէրԲաբգէնզամսՀինդ. յետ նորատէր Սամուկ, Հինգ.

զկնի նորա տէր Սուչէ ամս ութ. ն յետ նորա տէր Սածակ եօթն.է մեռ ճու էր Քրիստափոր փիլիսովոյ ամս եօթն: ճանեալ, նու«Քն: հոկ Վաճանա / անալ ֆոխծզիշխաղու ամս Թիշն նորաեղբոսյը իւր Վարդ, չորս. գմածան կէսքքսան է. ամ, կէսք երեսուն նե մի ասեն կացեալիչխան: Այլ զոոէք ամս երկու. ն. ապա Քրիստափոր յաֆորդէ տէր Ղնեոնդը տէք Ներսէսամա ինն: Ի ժամանակս նորաառաքնացԽոսբով թան. եղեւմեծ գաւորն Պարսից Հրոսակս,զի կալցենզՎարդ. ւպա. տնրազմէդաչտինԽազամախայ՞, զղօրսն Դարկոտորեն ն.

ամս

Բորիոթ մալ,

ա Աննա ազօ

սիռ

սո

Հայրապետին Ներախսի: Եւ

լայն ժամաւ-

Հազի,Ե աասաուա

կատարեցաւի Դուին՝ի մարզպանէնՎարչամայ. զի մույ մ նք. ն Ն ցմաաար կն վաԱՆ պարոիկք էչխէին եղ 211ի մինմարնբոյ վկային ամփովծալսուրբ Հայրապետին Ներաիսի առրնհը վկայարան կալթուղիկոսարանին, կովածոլՀ վեԲարին,չիչինեալ ' ցոյց.

արաա աԻՑ ,

Ի

ԻԱՆ

ի

ճարտասան

սոյն աւուրս եզրասԱնգեղացի զղասա ամս Հնցմռոյտան. բազմացոյց:ԶկնիՆերսիսի՝ տէր Սոչանս . Է Հո 0. Ճարփանէր

Իո

արթ

ԼՈ

որպլանանծանօթէ մեզ:

Հաւանջրեն ըստ Բիւզանդացւոց, 'է ԴՀայս, խազավախ ախ է Խարանպառն ՄՏՆԻ

այժմանծանոթ:

` ե

ամս հրեսուն: Ս : յետ նորա տէրՄովոէս յելիվարդայ իւրոյ, ն յերեսներորդ ամի Հայրապետութեանն տասներորդ է է կաւատայ, որդւոյ առաջներորդամինԽոսիբովու, չորեք-

է

որ զսուրբն Սոֆիչինեաց, Ցուտտիանոսի տասաներորդն1 Լգնալձր Հայոցն տոմար.յորումժամանակի դիր Թուական ե ն Հինդ Հայոց երկուց. մարզպան ե րեսուն ծարիւը չբֆանն ամս ն. ե-

22252գնունի, որ կալաւ զիչխանութիւնն

երեսուն մի:

եպիսկոպոս թերթողն Սի«'ի դիրթուականինէին Գետրոս է զոր եէ Տարօնոյ, նաց, ն Ներչապուծ Սասնայ, ն. Արբդիչոյ ն. Մովսէս.որ զկիւրիոն,որ էր ազձեռնադրնաց պիսկոպոս ե.գիէդեղջէՍլլոււորի: Ւ դաւ եվրաց, գաւառէնԶաւախաց ն Ճեռնադրեաց Վրաց կալթուղիտէրդպրութիւնՀայ վրալ, կոս, որ եղն յետոյ Փաղկեղոնիկշ: ՔանզիԷ սողայութեանն ն գաւառ, բնակեալ'իղեօղն գնացեալէր 'ի Յոյնս,'ի կողոնիա Եւ

Նիկուպօլին մեզիԳայլդետոյ, որ

ն.

վարժեցաւյոյն

դպրու-

ամին,եկն Մովսէս'իԴուին,ն. Թճամբ. յեւո Հնդետասան այլ ե քորեպիսկացոյցզնավանացերեցսրբոյ Սաթողիկեին, ամս ւ Այրարատեան գաւառին, եօթն. յորժամ մեռաւ. կոպոս տէր կաթողիկոսնՎրաց,առաքեցինիչխանք աչխարծին ն բոտ առաֆինկարգին,զի տացէնոցաառաֆնորդ, Մովոէս, ն նուավնա կամեցաւտալ որպէս ՛ի տանք իւրմէ. երթեալ ե

առ

առ

ճնացզամենայներկիրն.ն. ապա եկն առ նա խուժիկմի նէսայսինքնխոտութիւն, որ կիսկոչիչը: որպէս Խջեն, տորական, մշտ նիկոպօլսի. ի գեղջէնՋուստառիմայ, որ էր 'ի կողոնիոյ, ոի լեալ էին միմեանցուսումնակիցքն աղանդակիցք. զնա ժեռնադրէ հպիսկոպոռ,՝ն. կորնչինովաւ,ն ամենայնաչլխաբՀաւն: Զորիմազեալ որ է ծուրտաւ՝ որ Մովսիսի եպիսկոպոսի՝ ն. այժմ ասի Գանչէնի,ծանուցանէպատրիարգին Մովսիսի, նա գրէ աու նա թուղթ յանդիմանութեան ե. սպառնալեաց, է. նա բնաւ ուրանալյերկեղէորբոյնզաղանդն:Եւ զկնիսակաւ ժամանակաց Վ Ժ ժեռաւ ւ պատրիարդն բի Ո մՐլնրեսներորդ ԻՐ Դ ամիհ Հալրա/է՛ ։լետութեան էշրոյ:եւ կիւրիոն մանչոգա եղեալ ընդունի զժո-

դովնՔաղկեդոնի: Վե. ԻսկԽոսրովի մմժւո է վախճաննՀաԹագաւոր Պարսից `

ւալ

հ Քրիստոս,

ի

/

:

ք

ի

ե

լ կոչեզեալ չ դլ

առ

իխնքն Ք

'

ն

զեր ւումՂի ան

ողի-

-

Ոչ ի չոբեքոասաներորդի այլ Իջսաներորդի չորբորդիամին: Յայնսակսն դատավետեալ ի Հեղինակելն ի Համակարծֆհացնչ.. ,

Վ

|

:

քի ձեռնադրեալ (ոսն՝զորտերԳիւտ Հանդերձայլոք եպիսկո-

պոսօք,

ի դնալնիւրում

առ

Գերոզ արքայ՝ուր յանդիմանեաց

ցանկալովմածու, Դարսիպ, զմոլորությիւնն

մկրտեզաւյերանայէ. Հաղորդեցոււ. Ն1զկնիմակաւուց ն. Թաղեկատարեցաւ, ցին ղնա Քրիստոնեայքն Եւ.առ արքունական գերեզմանս: ա գ նորա նորա որդի զթ. Ռրժիզղորոյ նննգ զործնալսպանին զնայիւրում՝ դածլճի,ն առնու զթագնորդինորաԽոսրով. յո-

երաւյյառնէ ՎաՀրամ գլուխզօրացնԷ առնէ զնափախղաԵւ նա գնաց կայսըն գտեալի նմանէ օղտական: Սշրիկ ն տիրէ Հայրենեացն,ն լինի նրավոաիծանութիւն դառնայ ն ի Մշրիկ է Հայոց ոթ տոյց:Թողյլով զՄիջագնտս, զաչխարչն՝ Տանուտծրական գունդն կոչի. բաց չոստանէն Դւնայ, եշյէբհ որ է /ւոնՄասեաց կողմն՛Արագաձու, Թոկուց դաւառացն՝ դու ի Մշրիկի լեռնէն որ կոչի Ընծաքիսալ, մինչն.ց Առնատն աւան ն : Որյանդգնեալ ղեղեալանուանսն շԱրացՀացիւնս /էե'7փոխե.զԱրմնին կոչեցեալի նմանէ՝որ է Առաջին Հաչթ՝ ն. երկրորդՀայք զնա կոչե,յորում ՝ կոչէ զկապուռկիա, յորումմայրաքաղաքն Կեսարիա ծրբորգ Հայք,է. առնէ զնաեպարթի.ն զՄերտննի՝ որ ունի զՀոժանուն գաւառն իւր, կոչէ զնա Առաջին Հայք.ւ դ Պոնտոս, յորում Սեծ մասն Հայոց կոչէ զնա. ն. մայրաքաղաքն Տրապիզոն, զորրորդ Հայք, յորում մայրաքաղաքնՆփրկերտ որ ատեն. Մուվիարկին, Ցուստիանունիստ գրեղնա իդիւանարքունի. մ. ՄՏծ ժան զաչխարչն յորում.քաղաւքն Թեոդուպօլիս՝ նոսա, ի կողմանց Հայոցկոչե. նոր` ի Մեծ Հայոցմատն էր ՍՏծ Հայք աճութԲասենոյմինչն ցաաչմանաԱսորեստանի, բոյ

առ

մայրաքաղաքն՝ Սնաստ.

կարնայ՝

նե.

ն

կոչէ.

աու

իշբովք՝Խորադոյն սածմանօքն զկ(ողմանռ Տայոց Հայք ն

Ֆուանս

Դշնայ՝ Նքրքաագոյն Հայք կոչէ: զկվողմն

գրէ ի դիւանի:

Զայս ա-

`

Յորումաւուր Սմբատ քաֆապեա խոնարծեչ Բագրատունի ցուցանիընդ ուռիւք Խոսրովու զամենայնթչնամիսնորա.էւ նմա տայ նորապլատուասիրեալ զմարզպանությիւնն Վրկան ն Հայոց գերեալ, ա զգա ուր երթեալ գոոանէ աշխարի, բնակեալիԹուրքաստան անապասոին 1շավՍ մեծի ՀՇՀ-1 Տանուտերական է այլ աստենօր Նախիջնանայ քրվիր՝ լողմն ընդաիաաւ Սե կագոյն հմանի: ` ,

ազաստամնն

՝

.

ե

Գարոէ

ասն 1

մԱթամայ այ:

ա

ԲՐ

պԸ

է

կո

ՖԽ

Հավարտ

ն

չիչ մոռացնալզլեզու ն. զդապրութիւն. որք տեսեալզԱմբատ նայ՝ որդւոյ Վասակայ մամիկոնենոլ՝ սպան զնա, ն առա խրախ լինէին, ն նորոգէինզլեղու ն զգիր. ն. զերեցմի նոցա դընտանիա ի ւր գնաց ի Բայց Հերակլ կրատանդնուպօլիս: Հարէլանուն՝ տայ էալիսկույոս Հայրապետին սպանեալզՓովկաս, ձեռնադրել մեծի թաղաւորցուցանէ զ որդի իւր, ն ինքն ն Հառտուսսու զնոսավիճակսրբոյնԺրիդորի, Մովսիսի. (աղայ յարմելս. ն. Խոռեմ աւերէ զծոյնսՀրամանաւխԽոսրոառեալ Հրաման յարքայէ՝ դայւռեսանել զերկիր Եւ եկեալհ վու,Քինախնդիր է. դերէ զերուսաղէմ ւ մածունն Դուին՝ակսռու չինելզզիայտաչէն Գրիգորնի Վարդանայ ն գվայտն փրկական, սուրբ զճաքարիա պատրիարդն Երուսաղեմի: սրբոյ. ն. պածնակբերդնբողոքէ ի ղուռն, թէ վնասակար է Ցայնժժամանակի լատրիարգն կումիտաս է. ելանէՀրաման բնդարձակէ է. սրբող քակելզբերդն, Հեռադոյն չինել. ն ն. պառտաՀէ բերգիսՀոխվխսիմեանցն, սուրբնշխարաց նոցա.1 (ինիոչ հ փառս զեկեղեցին կոխնդացեալ Քրիստոսի, չինէ Սմբատ սակաւմխիլթարբութիւն նէր կնքեալ Փրիսոռնէի մաոանեւաւ փաձոյվիմռք,ն. տայ ձեռնադրել պատրխարգ զտէր Աբրաձամ սրբոյն ն. արբոյնՍաՀակայ, զոր ոչ Գրիգորի, իչխեաց դեսլիակուունՌչտունեաց, որ չատ ֆանացեալ թղթով ի ձեռն այլ ն զիշրնեղ. ի վերայ.է. չավ Հասակին տասն Հոիվալմեայ՝ Գետրուի՝ ոչ կարացդարձուցանել յուղղավառութիզ ն չորս մատն, ն զաուրբնԳրիգորաան ինն թիզ, է. զկիւրիոն Թիւն (/). վասնորոյ արարեալժողով'ի Դուին,անիծինզնի-մետասան թիզ: ղՏրդատ՝ . ան (2): Եւ Մօրիկկացոյցյիւր կողմաննկաբիշռնՀերեսիոտեայ 13. Առաքնաց Հերակլ Խուբով Աւանձ, ԹողիկոսզՅոծանոր նստէրի գեօղն չինեալանդեկեխնդրել ն. զխաղաղութիւն, ոիում ոչ ետ պատասխանի. բողրղեցի,այր սուրբ» է. ընորեալյամենեցունցշ: առնու լացեալՀերակլի, ընդ իւր զեղբայր իւր զԹԼողոս, երԼԲ. Յայնմժամանակի նախարարքն Մօրկայսպանինզնա, առ կիցաՀարկանէ ն. երթայ զզօրսն Պարսից Անտիոքաւ, ընդ ն. եդինթաղաւոր զՓովկաս, ն Բասենը որ եկեալ ի ն. Հայսի վերայմյուրովու. չանայր զնաոյժ առհալք կաւատայ նուաճելզՀայս.ն. ընդ առաջերթեալԱչուտ, "յ Հարկանէանչափ |ւ առաջնոյ ռպանանէ զխոսբթով, ւոէր է առնու խնդրհալ ք կուռորմամբ ՀրամանաւԽոսրովու, զկարնոյ Քաղաք, « Հերակլէ՝ էւդառնայ Թողոււս զՄիջադետա. Հերակլ դայի ն փոխէ 7ԱՀմատան, զ0ոՀանկաթողիկոս զբնակիչան տարնհալ կարնոյ Քաղաք:Ցռրում մաւուրս էբ զսուրբ ա-, չաֆորդեալ (նի, որ կայր"իդաղթի անղ. որ ն անդէն վախճանեալ, բեն թոռն կոմխտասայ տր Քրիստավիոը, Հանեալզնազի առամս Առան,ռր կալոււզկաթողիկուությիւնն բաւ դին.հ գեօղն նէրխռովութիւն ե 4չչիչիխանացն, դնեն զեզր ն. զոր Փոան վեց... սուրբ պատրիարդնԱբրածամ փոխիզկնի կոչեացթագաւորն ի Կարնոյքաղաք, որ վառն տգլիաու՞. ն. ն յաջորդէ զնատէր փան հրեք ամի աթոռակալութեանն. Թեաննշիւրոյ քաղկեդոնիկեղե, առեալզԱղցք,ն զերբորղ. կումիխաաս.. ի գեղջէ Աղցից: մասն եւ հ Կողբա: զին Հաւատոյն: դառնալնորակչտամհսկ իշխանաց կարգիզկնի Սեժեժայպարսիկքկացին. բնացզնա ՅոՀչանձվարդապետ ասելով: ն յնտ նոկալթուղիկոսարանին նախ որ զչնամոլութիւնսն Դենչապուչ, չուռացոյց, Յիրաւի Ե զր յեզր կոչեցար, ելեր յուղղավառութենք. |. զի ոմն, ն աղա Ըւ Վարազդատ ովու, որ Սուրէն / Աղուանս, ազգական /ոար Բ գլուխ Գարդման ինքն գաւառի, ն. չ ոգաւ չնայր ընդ կանայսիչխանացն. ճգնեընդ որ զայրացեալՎարդացաւ խիստվարիւք: Սա գրեացերիսգիրս,զանուն իւր չդնի------1 Աւան լով է նոսա. զմիննկոչեացԽրոաոավարք, ծն զմիննՀաւատարդիզ կուույից է ողմն ժամանակք երնանու:-Տարակուսական եմա ը: էր մատ, ն զմինն ն Աբբաձամու, աորա աշա կ բատ դաո«իվոսության այլակարծի դրութնան Ծովչաննու նուն, որ զՍարելին ախտանայր. զոր Հալածեսը մերժեց 7 Ղանրնինը պառոմչաց: : այսոսին արքու ն է Այսպեռ իբնագրի».միւսնկամավորէ, յոուիվ մեռանիՔ կաւատ թ Թագաւո-

հոր:

Մշրկայ, ,

բանալ,

դեսպանա րասղարադտք առ

ո,

Խոսրովու,

նիդաջը,

՛

ա

,

ժոզանըն Յունաց:

իակ

.

ա

|

|

|

նր միՍաբ: գիս աՀ

Բոմալամ

Այբ սաբր, բնաւ չխատորեալ

Թերնա մի ի զօրավարաց կայսերն՝որ տայը մարտ ընդ ժարսից, Հանդիպլեալիցէ է Բասեն, այլ ոչ ինջնՓովկաս:

նոյ

մաւատ

:

Իթ. ԱԵ

այի 1 Մայա

«

դրաց

որե,

՝

Ք

Իո

,

զճեղքնակդը: .Ս

ոո ՈՐ

Ա.Վ

աան

բծ

Արտաշիր Հերակլ, մ"րդործ

ք որդի Ֆորա լուծալ առնուլ զթագն, սպանանելով զտղայն:Զորնե արար զխուեմ՝ ն էտ եւ իշկ. զխաչնսուրբ ի Հերակլ: սպանեալզօրացնզխոռհմ՝ տան ն. զկնի նորաի ի Բորն զթաղզն դուստրը Խոսրովու, ն Քոյր նորտ. լետ նորա, զՈրմիզդ Զամրիկ ԹոռնԽոսրովու, զոբ խեղդամած արարին,ն եդինզմազկերտ Թոռն իսկՀերակլզխաչնտարծալյերուսաղեմ,կանգնէի տեղ:՞ի քորում յորում ժամանակի կարգքզօրավարՀայոց113ժեժ, ղոր սպանեալԴաւիթ ինքն լինի իչխան Սածառունի, ՀրամանաւՀերակլի ղամռերեք,որ չինեացզեկեղեցին Մրենացն ն անկաւ Հալածեցաւ, նոյշ. ն. ապա անարգհալյիչշխանացն: Հալածեցաւ, : չփոթ մեծ ե Հայս, զմիմեամբքելանելով.յորում աւուրս Ընն տեր դարձակեացեզր զվվայարանսրբոյն Գայխանեայ. ն Քրիստափոր չինեազմիայնարանէ Ուն Մասեաց, նանայրբազում ֆանացողաղօթիւք, հրեքՀարիւըխարազտղայ

Խոսրովու:

առա-

աարարամբք:Յորումաւուրժողովեալ յեդնսիաեբկո-

ՀազարՀրհայ՝ ապստամբեցին ի Հերակլեայ,ն նա ն առ երթեալ պաչարհացզՈւռչա, զնա ն արձակեաց է. յո բեայոնկենդանի, կամիցիներթիցեն,ոչ լաելովԹծողորոռի եղբօբն՝որ կամեցաւսատակելզնոսա:Եւ գնացեալանտի Ի ընդանապատչոդան Է Տաճկաստան չու որդիսն ամայելի։ ն. ե ոբալէս աղգայինա, կոչէին յօգնութիւն. կէսք ախորժէին, ե ոմանքոչ, վասնայլ ն այլ աղանդոյնոցա,որպեսերբեմն Եգիպտացւոցն, լատ զանազան նոցա: պաշտամանց ՎԴ. Ցայնժամ ասլա այր միյորդւոցն իսմայելի, որում նուն էր Մաչամթ թանգար,որ էր ծնեալ ի քաղաբինՄաղինառ, մերժ ի Սոռթա հրկօրեայճանասլարծաւ, յազգէն՝ որ կոչի Կործչ"«բգիԱբդլայ,որ մեռաւ որբթողեալ զնա.որ ե յաԻ ն բեցաւ վաճառական մի, եղն.ի տան նորայառաֆաղէմ. մեռաւ հ. տիրացաւտան տետուն վաճառականն իշրոյ։ առեալ է. նմա զկիննորա.է. երթայրուղտօք յնդիպտոս, պատածեաց անուն յաղանդոյն ն. միայնակեաց մի Սարդիս Արիոսի Կերինն զգիրս Թոսիչոր ն ուսոյց նմա չ Հինմատենիցն զ Աոտուած, տասան

զՀը-

առ.

ա-

:

1ի կարգիթաղաւորացղ |. պակասեն այլբ:

ԲորէԲրորկեմ Բծբոր,որ

բանդուխտ.իսկ Զամբիկն՝ Ազէրմիդուխտ:

Բոշ

ավ

Ր

Սբէնի Շիրակգաւառի.կիսականդուն կայարգ այն: Խրեղեցին Մադինա որ յառաչն Ցադրիպ կոչէր՝ է Մետինէ: ՍՈ: Ք.րէչ` Քորեիչ: ՐԿր ..

ՀՈՅ

ւ

տղայութեանՏեառն մերոյ.ն. ի դառնալնի տուն Քարոզեաը ե. զոր լոււն. Հալածնցին զնա իւր. Փառանու. ն. յորժամ եկին երկոտասան չեՀազար Հրեայքն, ոռնալպատճառս , նոցանէ,

ն եղե զԱստուածն ԱբբաՀամու,

«ոո «ոո Ա,

պաշտենզնա` ժառան գէն զեր

Համու: եւ

Հ

հողա,

"

Մ

րա ո

լ Հազարան

լուան նմա, է. ժողովեցան յեւիլայ մինչե ցՍուրմ,ոթ ր դատո ի, ե. զերկուտասան րո են

անդե

իորայնլի էրկոտատանից հածապետացն, ՀազարՀազարար-

չին յինքեանս,է. ղեն էրկուտաանբաժին,ազգասքեծ դնելով յորոց անուն կոչեցան Մասմա, իդումա, Մաս, իո, Մաքաամ, Քողդաղ,Թեման, ՅԷՖԵ էս, կեդմա: ե, բանակ» ան Փառանո ց ն Սովարու:, անցին յայնկոյս Յո, Ռո, . Հիճակն Ե,. դօթն դանանու ւինի: Հարիննոսա, է. փփոզածու Թոգորոա Էրբայրկայսնրնժագաեւ դողոքան ուծ: ինջանք յԱթարիա, բնակեցուն բաս ց1սառ նոտա 115 78ղի9.է ժողովեցան ամքնայնմնացալինյոլհչն. եւ. ղեն բան» աո ւորնԻսքադելի, Խորեն զօր իծ: բոյոր, |ԹոԽո

ինթնանց,

դույզերգիրն զոթ

': նարձովթ, կերար, գնաց ին բանակա նորա տոնա ամ Է: իս

ե ԱաաուածԱրթաՀուժու. աղթոոթ Խիցառ

ն ընդդեմպրատաալթանի, դումարնացզօթա Էօլթանասուն Հաջար- ի 4նոն ներթթեւոյմի Հաւատաթմի, է. Թալյ Արաբիա ի վերայիարարելի, ութ ն տատուվգծջուծ օկ. Է լցան մեձութնամբ. բանավքնՄամերի: եւ էր Թիւ». մեր մայթնունե ԷօԹՖ2.ն. զի յաջողծաընոտ խրատնՄաչմեդի, (թզրնն, լ, Տմանմ«թնո, ն: Նա. գաղ Ժ8Հենիցօ4իջն՝ զոր պաշավքն,կոչնաց քայութած, որ. դուոն է. կոչեաց Անատուծոյ. զինածութիւն: Քողաթիծ |րոյ՝ տուն Այրգի աւածու անտար ԷԲ: մէջ Սինծայ ն

Ալ-

չու

Է:

Հրէռափանջ

ն

երիզառսի: ՌարոլթՄոլարումայլուքաղաքՄեվարայի

ծոյու,

622:

ն

ՍԳֆավ ոց "յարն երեան՛ ոին.

քակութ:

նշմարինաւծրակքնորին վաթնունն Հինգ.010 ամ Տեառն,

ուր ցարդ

խուն

լայ

է

ԱպառժծԾերարգոյ. Սուբ անոորատ ընդ. մէջԴաղեսաինծայ, Կարոյի: ծո-

ամ)

|

ազգնն եկն անապա Քարողեաց որդւոյն հոմայե երաչխաւոր

որ

մառացէ ամշթբան զվեափեց 1125յունորա սկբզին,

զիչխանաայն ՄաՀմեոի, յորմէ թուականին

ամին:

Ա-ՔԱապի:

բածամու: եւ Քանղդի զկուոս ի զօրանալքրիատոնէութեանն, մուսոր նա ինքն է Դամասկոօի, ղՌեմանաւ, բնալ ընկեցին անապատ, զոր դտել Տաճիկք տարանէ մեՀեանս օժիցն, քուրմք օժիցնոչ կամեցանանդդնել, այլ ՀաԽնալարստաքոյ արարինտեղի միոյ ուից ի վերայ վիմի, ն անդ եղին. զոր դողացանեթկովպացիվաճառականքվասն

Հեփեստոս՝ կաղ,

ն.

ե ոսկւոյն, զոր4ուլեցին Իսմայելագիքն. եղն.պատերազմ ւսիկ է մէջերկու ազգացն, մինչե մոռացան: Զայնմանէ սաս-

Թէ զիստեսանել մայէլ զորդիիւր. ն քանզիյորս էր Իսմայէլ,Հարցանէցկին ասե. Գնա՛, աղճատնալ ՖոքաԹէ ր է այր քո. էա ալնոր. է. ասէ ցայր քո: փոԱբրաամ.Յորժամդայ է տուն, ն. էառ փեա՛զդուռն տան քո: իսկյորժամ եկն համայէլ զՀուտ սաց,

ուռնաՀետն է, յորժամեկն ԱրբրաՀամու

ասա

Հօրն,ԵՀարց զկինն.7 ասազ զոր լթւաւն.էւ իմացեալ Իսմայեե. այլէա մինչը. լի` ԵՀան զկինն, պեօթներորդ կինն,որ մաղ-

Թեաց զԱբրածամ իջանելյիչէն, ն օծցէ զոտան.ն. իջոյց ասէ զմի ուռն, ն. եդ ի վերայվիմին,ն տեղիետ վէմն ուռիցն.է. ռեն օչ էջոլց էիգրատան,զի երդում տուձալէր կատի մի՛ Թ: իջաներ,երկուցեալԹծ լինի ընդ Հազարու:Զայս եւ Հբամայեաց ՄաՀմէտ: ամենայն կողմանց ռաս...նազ անդ է. զվիմավն առնել զերկրպադութիւնն, առացչուրֆ զալ միոսանի, ն. ասել Էբսո՛յք, լբա՛յք.' ն. որպէսթէ պատասխանի աւա՛ս աւա 2. ն. անցեալ ւսնաԱ ա՛յ ե ձորն մեքառնել, սուն սպանանեն, է. ելեալ ի մինչն. ի բլուրն գրաստ՝ փախչին ե. թէ Է փախչելնՀանդերձանկանիկամզույամբի,ոչ Մաքայ, ոջ իչիչ յետս Հայել. ն. ի մէջ երկուցվիմացնընթանալով,զոր կոչեն Սաֆան. եմրա,վիմէ ի վէմ երթանեօթն անդամանՀանդիստն. քարինսձգեն.է ՄաՀմետասեն այսպէսարար ն. ուսոյց: Այլ միուռանի է, ն ի ձոքն վազելն՝վասնուսնածետին անասուն ն. ասեն կուռորելն փախչելն, թէ զոչ արար ՍաՀմէտ.......... լի տեսիլսցուցցեն նմա, ն երեւեալնմա՝ փավոսւ: եւ շերկու վիմամիջին չրֆելնն. քար ձգելն,լեալ են վեմքնոցա սլաշտելիք,նախքան զկուռան,ն. ի պաչտելնՄածմետի ըստ

զմի ա-

ու-

,

Ռեմանայ Դիթոր ի Ս. Գիրսմէչեն՝ յոմանց արեգակնՀամարին, յայլոց ւ է է բազմաց անծանօթ. վասն որոյ կարծիսՀեղինակիդ նչանակելի Ասողիկ,

սւ

Հնախոյզա: ոչ դիտեմքանի Հաւաստիս Իսկպատմութիւնդ ունիցի: Լեզալէլթ Հրամայեա՛ովԱռտուած: Լեզպէյթ, Է՛յ ՔԼյետս, Հրամայհա՛

|

սովորութեանն, չուն կատաղի ել ընդդէմ նորա,ն նռ, 4գիայ նմա Քարինս. է. զնոյնՀրամայնաց առնել:եւ օ4քն բ զի ոչ սպլանանին, են զի պաչտելիթ լեալ նոցն, կ չուն կ ուտո ասեն րելն այն է, որ Թէ ի մեռանելն Մածմետի չկամեցան թաէյառնք ն շել,ակնունելով Թ աննսսա երնքօրնայ, յորժամ թմա-

զոն

ցոր կոտորեցին զչունսն, ն ի նոյն ամսհան Հրամայեցին զնոյնառնել:Նա ուսոյցասել ն մի է Աստուած, ոչ ոթ է նմա

է ընկեր, ՄաՀմեւռ եւ որ ասեն Հրէխ ծառայ նորու միոյ բոան իւ, Թէ մարգարէքն խօսեցան ն վասն որպէս Ք րիս. տոսի՝ վասն. Մածմետայ, զայն ասեն որ Եսայի տեսանրէրկու Հէծնալա ի1.

անյայտեղն միում յանկարծակի ն մո ՄաՀմէտ. ասէ. ձրենալ, ռակաւու Խաղաղո ւթիւ բեդ ձեր ե ողորմութիւն էւ չնորՀք: եւ նոցազարմաԱռտուծոյ ցեալասեն. Ուաոի՞ դաս, ն զի՞նչ . է նոր ղջոյնդ, Ազո՞ր 4")

էւ

ուղտու:

յաւուր

ո

զիսԱուած ի տուն Հօր մերում ն: Մաքա, Ա բրաամու, պատմեաց ցկամ, իբ ն ի առաքելոցէ մեզ օրէնա:Եւ ոռնալ Հաղիւն երինջ մի ծնեալ 1 ի տուծոյ բնբեքմէզ:եւ չնործք

եւ

առք. Իսո

ա

տելի որոք

մեկնեց ութն թե: դին Հրամայհաց արձակել,ն ինքն Հաւաքեալզամրոխն' մնայր.ն եկն կովն բֆելով: Քրտալո մ, ն Հեր զա խնդերզորթն. ն Հրամայնաց ունել զնա, ե առայ ն ասաց Աստուծոյ եկեալ.փասնորհյ ցայսօր Լ22 է սկիզբն գրեալ ին` ղուրան թ որք ա ժու օրէնք: ՀըամայՀինդանգամկատարել աղօլթս լուսցմամբ,ն փողոցն եբարձուէ Իսրայելի՝ կանչել, առծալ՝Թէ ել ի վերայլերինը Սիոնի, է աւհտարանիչը. ոդին)կոչենդճայնողն, ե որ է Հաւատադիր, զմատն յա(լանջն ածել, ասեն. ԹՀ որ կամաւԼ. որ ակամայ՝լսէ եւ չուն: ն բոանԱռստուծոլ, ղՔրիաւտու Հոգի կոչեաց: Եւ ասեն զոր սքանչելիջ Թէ առնէր, աի սեն,չորս կտորառնէր,է.դարձեալ բոլորքալյե, աուաթէր: Ն

ն

Համբուրնաց Եւ

Հիմ

ճեալմբոխն զթուղթն Սուրա, աշ. Ալ-բո քար

փոխանակ

ա

ըան-

դլուսինն բերծալ՝ փայը, նինա

`Էնոր

շը. Խորաջնունը:

կամ Ցաղագո կիրք -Իլ«էրարա, կովու.Խորագիր Պատճէն ծթկբոթղդ |

|

կամգլխոյլուրանին, ասոճննի ի

զոր

ոմանքի մեկնչաց Համարին հլձալ վասնճա-

"ԴՄոդին, միւնաաղի, Ձայնող

Համարս (դ-(թ զկովուն Ըս" մովսիսեան զոչաղործութենէն աւանդից: :

Բայց նախ Քաղրբթ՛էր իշխանԻսմայելի,ն. ապա գահալ զՄաչմէտ՝Հաւանինմա յամենայնբանա: Լե. եւ յորժամ զօրաջաննոքա,էրկուցնալ երուսաղեմաց` «ջե, մեան «կունի 1 դամգեպիապատ քգարկջեանէելո ի նառ արան ի կատանդեուարլիս փեթակ աանդեջան համաչելի, զի կայորնայլ ոչ կարացզօր դումարել

եւ նոքա,բաժանեալ է .ոադոջա: յերիս մասունս,

քեռ իւրոյ՝ որ էր կին Գրիգորիք: `

Յայնմ

ժա

Բ

ԱՋ

Գ

ո»

մանակի կայեն կոստանգին

բառձալ'ի մեբուէն Մա, անոմ կացուցնալ զորդի իշր Հերավքէ 1 Վաղոն լզավարն ԻԿ աաա իո էրա լվելթադատրէջոջանի կասա ւի եՅՅրավ: ազատամբնալ եր Վարազտիրոց, աղաչէ վասն նորա Հայպետններած,ն. դեէ զնա,ի ն

| |. յե-

ապանանի,

կարն

էա ռրառնու րապաղատ

մին

գիպտոս,ն. մին է Յոյն, ն. միւոն ի Հայս ն եղե ամենեցուն զիչխանութիւնն մեռաւ, է Թաղեցաւ ե Հասնալ ի Դարօնա Հօր իւյաղթել. ն որք ելին ի Հայսընղ Առործստան, րում քաջին Սմբաատար: եւ դնեն Սմուաստ է , Հրե, Դուինառին զնա,ն. սպանինանթիւ. ն գերեցիներեւուն 1. /"ծոդօրու ոչտունիէր ամ Սածմետ քսան կաշ Հինգ Հազարանձինսի ժամանակս Թողորո1. լեալզիչխանութիւեն..... կշխանութեան զկնիԽորաառինզիչխանութիւնն ն. «ի ոչտունւոյ, որ զկնի Դաւթի ն բիւր մի ի նոցանէՀարին Օմար Ամբշն Բուբաթբ:, ն սպանինզմատկնրտ թուն Խոս ՀաղօրաղլուխնՍունաց,որ նատէրի սածմանս զՊոոկուուշ բարձին ւ «թիւնն արաց,որ ոնեա ամ, ցոց վեցբիւրու: ն ն ութսուն չորնքՀարիւր մի. զկնի նոցա Յորումյաւուրս մեռաւ եզր,է յաջորդեաց զիչխանութիւնն զալթոոնՆերաէս մուի: Այլ Կոստանդինոս թոռն Հերակլայ, տասն ըեկեեու զթոռ զ կնի ամին բ ոոյց եպիակուղլոս Տայոց, եզրի. լավշչտակուն /իշխանութենէ, Հրամայ քոս զօրավարին Կիլիկիոյ ելանել քիչն ելեալ վասն անձնարինկոտորելոցն,խորձեցաւփախն. բնլղեմ Մաւնայ. ՎարդորղիԹԼողորուի եւ նենդ գործեաց զօՀու, րր ոչ բաւական մեծի ատոիճաղին: աղաչոցեալի Յունաց՝կտրելովզխելակամրջացն բացն ն. Հաւաքեալ 'ի վերայ Եփրատու բազմացդադարէ. զբազմությւն դիականցն ի փախչելն Յունաց:Եւ կացոյցՄաւիիչխանՀայոց զգրիդոր զեր ն ի նմին տեղւոջչինէր զձրդիչնալ վկայարանսրբոյ է, եդ Հարկա ՀայոցՀինգՀարիւրանարի Մաժիվոննան, Սարգսի:Շինէ տաճարսրբութեանն ի վերայվիրապին,ն տանն մանթ ի Թորդանայ բերեալԳրիգորի զբովանդակ երչարկանէՀիմն տաճարին մեծիյառասպլարի յանուն սրբոյնԳրիէ. խորս Լուսաւորչին. ծկծալիսրայէլ Հրամանաւ ն. Վարագա գորիէուսաւորչի, դնէ ի ներբոյ չորից սնանցնզշասարակ դատայ իչխանի,ն խնդրքալ Աղուանից զծնօտլունաւորչին, ն նչխարսսրբոյնԳրիգորի, զգլութն ի գղզրոցի եդնալ՝ պածե տարնալ ի վանսկոչեցզնալ եղ Գլխոլ ն. տեղւոչծ: է պետսբժշկութեան ախւոաժետաց, անդ դնեն զեչխարս Ալ զի Հ արկէ ն Հաք ն զԴաւթիվկային՝։Եւ զսուրբ որբոյնԾիզտրուզտնայ, Գրիի Բարվութնամբ կայսրն ասեն կաթողիկոս աղերով ի Հայս բերել Գրիգորոյմամիկոնոյ,ի, գորի նչխարն մեյ երր» դիոդ կոռաոնդնագլիշտառպցեւկն Արշա կառ անրակ ոմն յաւագաց՝որ ունէր Լարրի իւր. հե նորագաղտ. ի ծով Հանեալ տանդնուպծլիս էրկերիւր եչ ե շ մեզայ բ երէ անդգիտելի զգանձն անանց անցեալ Նորօրինաէթ դենն Օթման: Քաղաքին՝ ն ծութեան. |. զծնօտնտայ Աղուանից էխնդրոյ 3 Ըս Ջուանչիրի ծե կարգի

պատիւ աու

զօրավար: Բայց

`

գլթագաւորո

րովու,

առ

թշ

դեցա Հագարաջւո Հնազան էրեն Հայս, Նքիածս |

|

|

առ

5:

ա.

՛

մու յետոյ

Յ"

մ

0Թմոս, ոի Իրուզերի Օմեր: ս

|

յաջորդբ Մշծտուի

ւավիէ:

ո

տ

.

Թ.

Քաղրթիշխանիամայելացւոց լուի անչեդեղ ղի կոչումնԽալէլթ անուան,

զօրուն առաֆնորդ որԷՀար ՄաՀմետի՝ մԱսորիս: զՅոյնս ԳոոկոիոսընտՂեոնդեայ էր ի էրիջու որոյ զօրաճանգիատ պանոմի,

այսպեսկոչէր

կոգովիտ դաւառի:

Նոր0. վվայճԴայ:

"

Մ

|

ՀարկըՀայոցեճ դաչեկան,զոր նախ յիչէՂնոնդպրաոմիչ, եթէ ստոյգ է Բիւո,Թեթնինչ է, որգի Լ ի)է դաՀեկանն, էթէ ա»սանեան, ն

79 քարծիքՔն

որ

Տ՛ս

Ծան 1.

յէ

77.

է

ամիրագլետ:

Հս

Սիւավեայ դրամ:

ն.

դու

բիւպանչնան ոսկի,եթէ

արժեր թեղ» շշ կամ 13Տրան,. Թէ Արդլմելիթ նախ

արաբիկդինաբ՝ էթէ

"4

յէ

53.

Սան:

'-

ԼԲ

բալ-

դրամ արաբացի,այլ «ոզ

ոբ

կ Հաղորլով տանիիֆուցանէի Դուինի կաթողիկոսարանին, ն կան ութ օր 'ի խորդին ի միասինկայարնն. կալթողիկոսն, Հըրդեաննըստ Մունացսովորութեան,ն քարողեցին դժողովն է ոմն Քաղկեդոնի. եպիսկուլոսի վայրիջեալ ի բեմէն՝ եմուտ ե զկնիՀարցեալ է մէջ ամբոխին. Թէ կայսերն ցեպիակուլոսն, նա Դա ասէ. ոչ Հաղորդեցար ընդ քումսլաւորիարգին, Ընդէ՞ր զի առաջքան զերկուս ե«կեղե պառոճառւ ամսժողովարար: ն. նդովեաց զամենայնՀերձուածողս,ն. առաւել նա զժողովն եւ մեղադրեաց յոյժ թագաւորն վասննենգուՔաղկեդոնի: ե ն. օրծննեաց Թեաննորա, ալա Հաղորդեցուեւ.եպիսկոպոսն, է. թագաւորն զնա: եւ է գնալԹագաւորին զթագաւորն երդնայ ի Տայս. տնառնէն, ն. զկնի կուցեալ Ներսէս 12Ռչտուննաց ն չինեիւր կայս վեց ամիդարձաւ լունալզման Թ.ֆողորոսի. մեծ 1. առընթեր եկեղեցւոյն, կացուցանէ ամբոխութիւնա երն. ածէ ջուր դումարդոց,ըստ օրինիքաղաքականութեան, ի : Սա մեծ է. ն . անտառա Քասախ գետոյ, ւոնկէ այգիս ժողովով ն ութ Հարցփոխեցին, առնէրզտօնվարդավառին, կաբացինսունուլզմիմեանցն. ասլաՀրամայնացընտրլ զարժանն ն զայն միայն ուսանել, զոր ե արար ի ձեռն որբոյն Զոն կոչեցելոյ. մականուն որ էր առաջնորդ սուրբ ուխտին Բաղաղի, որԴպրավանքն (ոչի, ի զաւռին Անոյ՛.որում:ասենԹէ եօթնանզամետես զՔրիստոս Համարձակութեամբ. վասնորոյ սքանչելի որ այժմ սլաշոոի Ճոնընտիր կոչիչալբականա՝ յեկեղեցիսմեր: եւ մինչ էր Ներսէս ի Տայս,Թէոդորոսռչտունի չինեսց տարանզխաչն,որ յանուն զկղզին Աղթամարու: Դպրավանից որ արդ Վարժիոյ՛ յայնժամ ՃոսուրբԱստուածածնին, ("չիի զաղութ՝յեէ. տարաւ զնա նծանցկոռչիչր. Սարգիս Ձռնեանց :

ո՞չ

բեսացայլազգեաց, ուր արար սքանչելիս Տիմոթ վար4եռռք դասլետի,զկինն Դեմետրեայ արթայիՎրաց՝յուրկութենէ

Անւոյզուաու Շիրակէ: աւան ի սաչմանսայժմեանԱխալքալաքի, Վարձիա որ են կողմանքՋա։

.

ն յանուն նուախացգաւառիԳուդարաց, զոր Վիրքունէինյայնմ ժամանակի, ն վիճակնՎար4ունիթ Ժամանակ սթանչելեացղ կամՎարձառունիք: Ա. 259) ՀամարիզԴեմետրդ (է Վրացպասոմութեյան. եղբայ մեբձաւորիժամանակաւ Սաեվանոսի Վրաց Նեբոիսի կաթուՅառաջ քան զՀեղինակա մեբթազաւոթՎրացԴեմեորանուն մի ռք եղիկոսի: Ժո ոմն չ վրաց դաբու:ԻսկՏիմոթէոսանունվարդապետ: Արարածոց մեկնիչ Ժ դրոց յիչի մեզյելո դաբու 2:

Հա,..

:

կոչի

առ

ազդ

կիզբապաղառի ,

նն

ա-

բժչկեալք,վառն:հրոլ օրծննալ, ն '

կամ

յաջ թեն»

8:

ա

Բարսդխ Իզի

ն'' աող:'1::Էնէս սրբոյնն Մեւսո, ոին ի Հայոց. Մեարորայ Է ուն Ձոնին, Ն Հա , Ւ ս

ԻԻ

«քր78

ա

,

Վախճանեալ Ներսիսի մեծի պատրիարդի, թաղիյիւրում ն առնու 4եռակերտինշ, Անասոունո, զաթոռն սենեկասետն Ներսիսի որ չր ժԱկոոյ, որ նռրին Հրամանաւ չինչր զսութբ Գրիգորն, մինչ էր նա է Տայս:Ծաւուրս սորա չինեաց Փրիդոբ Մամիկոնեան ն զկաթուղիկէն Արճոյ,:ձ. զվանքն Եղիվարդայ. Անաստաս չինէ զեկեղեցին Ալոռոյ,եղբոսյրանոց մօրինեալն Առ Հիւրանոց: Գրիգոր Քչիչանն էլն ՍուրՀանն պարսիկ ազն ճ հտ զէ Թագաւորաց, խնդրեաց զՔրիստու, զինքն մկբոոել Անաստառայ, հնքն նմա կնթաչայր. ն. կոչեաց եղեալ գեւ չաւազանէն ԴաւիթտանունՀօրիւրոյ,եւ ւո նմա զագէ Կուոայա: Ծայնմ ժամանակի էր ԱնանիաՇիրակունի, որ առմալ

Հրաման ժօրինէ տոմար Հանապազորդ». ժԱնաստառայ՝ տբ մինչխորչէրպատրիարդն. մ. ժողովով Հառտատել՝ կատարի, շաջորդէզնաԻսրայէլ՝ զկնիվեց ամ պաչտելոյն Անատոաճայ: սորա զԺառաբա ոմն զօրագլուխ Ցաւուրս որ ե Տաճկաց՝ Հայս,վանել ՀալածէՆերսեՀ Իչիշունն Վրաց: Ի սրայէլ /չ8ն. առնու ցեալմաթոռնամս տասն վախճանի, զքօղն սուրբն ի եօթն որ ի Ձորովիոր ՍաՀակ, 7Արքուննացն:

ամինսորա՝

արչաւեցին Է Հայս,է. ոսլանին Խազիրք իչխանն.էւ զԳրիգոր:

գերեցինզՀնարաւորնիլրեանց: եւ

առնու

զիչխանութիւնն

չուռԲագրատունի՝ ռրդիՍմբատայ: ԼԻ. ԻսկՄսուք բչխանն Իսմայծնլի զառնալ զլթա-. ('ործեցոու ն գաւորութիւնն որպեսն զՊարսիցն, Ցունաց, կազմեաց ճրեք, նթ

Հարիւրնաւ մեծ, է ժամէն նաւ Հազար, այր. է Հազարնաւ փոքը,ն ամէն նաւ Հարիւրայր. է. արձակեաց զնոսա, Ընդ: Լ ծուի. ն. ինքն ընդ ցամաքնՀասանքի Քաղկեղոն. կորնան փւսխնաւ ձրի ն. ցնրծաւ,էե Ս նաւբն, ամենայն ' մեՔ ԻՔ ն ինթն Հռբ. ցեր 0. առ» տորաղանայչ ամենեքե: , ԻՋ իբմր իրապին: 71 օր.օր.

ան

կ

ն վանք նեկեղեցիդ Ազոուոյ է (աթողիկուէղ, է:չինձալ (ործանեցաւ ծի փլածին յամի 1 Մասեաց Ս. Դավթ նածատակեալ ի Դուին Դավիթղ Դւնեցի: (ոչեցաւ անչարժ ստօմար բոտ աւուրց ոբ չառ ամսոց յարմարծալ, Այսինքն ձէթ, է Հայս Քաղաքօրէնվարմամբ: Հաստատութիւն

ռ

Ն`

|

21-129

Լա

աա

ա:

77:

եւ. առ զիչխանութիւնն ղաւ ՄԱռորիս: Մրուան որգիԻր» ն ոմն, ի ՀայսզՄածմետ որ աւհրնացզան ռութնացոմտիկան կղզի ն գերեացզորս ե նմա. ն. խաբէութեամբկողուրլտեաց Է խորափիտ ծառայ մի ուանեալ նեբնկեցեալ Գրիգոր: զռուրբ մբ. ե ապա լինդրեալն. զտեալ՝վրեժխնդիրլինէին, ծայրակոն քառասունայբ զփայտէկաառբ արարեալզկրօնաւորան, ա-

առաքէէ Հայս ՄաՀմետի, այլոստիկան Խծալ: զնացեալ անուն, որ կամեցաւբառնալ զազատագունդն Հայոց, Աբդլա է. զիչն Դամասկոս, ա ռաքէ ի կապեալ կաթուղիկոս զկաՀակ եւ

բոաննՀայողղՍմբաաւո. ն. զսուրբնԴաւիթխչէ Է փայտի.ն ն իւ Աչուտ կամեցան մնացեալիչիանքն Հայոց, Վարդ, Սմբատ Հետամուտ Հինգ եղեալհամայելացիք որոց փախչելի Յոյնա. 1 սրախողխող ն. կոուքցանմ Հարա, Հասլինե Վարդանակերտ Հասարակ յիչխանացնմերոց,օդնութեամբնԱստուղեն կայսը,ն առնու զկիւծոյ: զորոց զունչսն Հատեալառաքէ որ.չինեացզդարօնից7 եկեզկնիԱչոտշոյ» բաղաղատեութիւնի զոր եբեր որդի նորա դեցինյանուն փրկչականսրատվկերին, երգեացԶորսըստ արեմտից։,մասամբ.ն. Է նաւակատիսն ն. Եւ զնափոխէՍմբատ Բագրատունի, գնացեալ սլատկերին: `

առ

առ

եւ լունալզայսԱբդլմէլիք։ էԹուխարս): հ Տայսամրանայ ՄաՀմետի ելանելի Հայս,որ էրզօրավարնորա.զոր Հրամայէ գրէ աղաչանս,զի Հրամայեսցէ Ս աչակայ ի կապանսն՝ լուհալ նմա Մածմէտ ինքն գնալ. որ ն. Հասեալի Խառան ն. Հիառ

գրէ ւանդացեալ,

նա աղաչանօք Թողուլզոբ արարինընդ Հայք. զոր ընթերցեալՄաՀմէտզգիրնՍաՀակայ, չիֆոյզ ն Հաճ: զբւրկութիւնն իւր, ոչ եկնչարութեամբյաչխար Զկնի հորայաջորդ Եղիա քսան ն. եօթն ամի պատրիարդգութեան զաթոռն: Մեռաւ Արդլժէլիջ,ն զտեղինՎլիթ որդի նորա, սու

նոսա

առ

լ

"

ի

Վարդանակերտի եղեյամի 702, կուն յեզր երասխայ

մոտորածիւ Արբաբացւոց,

մինչնյառակ ն

Հռչակեցաւյոյժ յանէծս կարգելնոցազօրնզայն: ն

էլինել բերդ ըստ ոմանցի Բասեն, Հաւանագոյն / կողովի, Դարօնից մայժմեանս Գայէզիտ:

,

Թուխարքկամ Թուղարք բնրդ, այժմանծանօթ,թուխ ի կողմանսայժ,

Շաւչէթի:

'

ոմն ամբրապեա առնն, ոբ լողոաւ յուելու. Ոմանք զՈկրույ է րքաը ՖամեվՀարտութման, էս. ՍաՀակ ռուրր Հանդէրք մղմնավ Նորա առ

ւ

նա

լ

ա-

ռոբնաը յերկիքա:

որ էր Հրամատար Նախճաւանի, որ խարչուլթեամբ Հաւաքեալզնոսա,զոմանս նզկէասնլեժեկեղեցին Խրամայ, ն կեղեցին այրէ զնոսաե ՃԵԳԹուսկանին. Նախճաւանի, է. գլխաւոր նախարարան զփայտեկախեալ չարչարծին. զորդիսնոցա ն ն. վարեցին, գերութիւն Ընդորս ն. զՎաԽայա Հան որն մարտիրոսազաւ: տեաուն, որդիԳողթան եղբայրնորա, է զնա Մւմար՝ ԶՎլիթփոխէ Սլիման "ար զսուրբն Վաչան նաչատավկեաց: իսկզկնիայսորիվք Սմբատ ընդ նմա Խախարարքն գնացեալ յեգեր, կիւրապրաղատն ռին ի կայսերէնզքաղաքն Փոյթ3ն. բնակեցանանդ. ե զկնի ն եկին աւարի առեալզնա, ն. զապաս եկեղեցեացն, ի Հայս.ն. բարկացեալ Ցունացնզովս,կարգեցիննոցագրով: ն ի զատկի տօնինկարդան: ՍԵՐԳՈ ԷՐ.Բայց մեծն հրթեալյԱղուանս, զՆծրոէս Եղիա Բակուր, ն. զտիկինն որ Համախոծ Քաղկեդոնի, ժողովոյն դղաւանողն ն. ծր նմա, ի Ճեռն աքառրկ՝ անարդանզքո, Վեռնադ() ի տեղինորա.1. ինքնդառնայի Հայս, Ը այլ ուղղափառ ն կատարի զկնիչորեքտասան ամիաստիճանին: եւ զնա որ Էներմեծ, յաֆորգէ Յովաննէս իմաստասերն ն ք վերոյ Քոյ աղաներայծեայսցվասիս պճնազարդհալ պաճուճերզանժն,ն ոսկիմանըաղացեալփչերընգ ծաղկեալ անլեօք մօրուսն.զոր լուծալ Ումարայ կոչէ ինքն, ն. եօլթն ն արք ունական ի Հայս, դամ խիլայե առաքե պգնատիւք զնա, ն ո, Լ որոյ եկեալճգների պածա ի լուսաւոր վարդայաղօթ Որ է արար ժողով ի Մանազկերտ պետուլթիւնո: ՀայօթճԱսորւօք, ն. սրբեաց "ի մարդաղաւան աղանդոյն ՄԵԳզաւատս ՛ րի խոտորմանէնշ: ր Լնոն ժամանակի գրեացՈւմար Յայնմ չատ 122 կայոր բոսնս,ն. Չո ն նա, ԹԷ լունալ է մեր 2 Էհօլթանասուն է.հրու

«ո ւ...

այ-

|

Ումարայ

ա-

առ

սո

Խրամաւան

ին:

մենաատանաւ նաեզը ծանօթ Երասխայ, մերձաւոր օրբոյ ԺԻՐ

խավկայ ՛ : Հին 0 Խի (մն «յբելոյ շի«նացն: ոլ Փոյթ է Փոք թաղաք քամ Րիոնգետոյ: Փասիս բերանով ւ

՛

:

առ.

ԵՈ:

Արդար անարգիմաց աքսորանք: ւջ" 5 չ է րի արարնալ,այլ Տիկորեցւոյ Ցովչաննու ուրումն ծովխմաստասլ անեն

Հին 0.

:

Հրսմայէ ՄոՀմետի բառնալզազացան, Է կամայ Հայոց,

ումեմնէ,

'

ւ

մեան

որ

Աաաա

-

:

ՀԵԳ

Ա2

Նա բաժինեն Քբիստոնեայթ: թէ երկոգրեացպատասխանի ատասան

են.

ԵՅոյնք,Հոռոմք, Մաբելացիք, Եզիպտացիք,

Սարա կինուք, Դարաք, Ասորիք» Հայք, ասէ, Իսկ դուք, Աղուանք, Վիրջ: ընդէ՞րկոչիթուզի,Սաբ-

Թւովսլացիք, Հնդիկը,

բիչ:Թուռաբի, Սնտրի, Մուրջի» Բասլի: անաստոււծ ՁՀգի,որ

ուրանանղէութիւնն Աստուծոյն. զյալութիւնն, ն ղասացեալ քո մարգարմն Հարիրի.ն. այն երկու. ոմն ատէ զձեզ,ն. ոմն ոչ ն զժերգրեաննդրեցին է խռովառէրՀ. Ումար1. Աբութուռար ն Սուլիման պարսիկ,զոր Հաջաջազդապետն Պարսից չրֆել է. ն եդերումերսնոյն է, զի ե «ուրբՀոգւոյն անաց:Քեայց Թնանն ամենայն դրհաննշոչ կորհան, այլ մնացին առ ցրունալսն, ն յորժամ եղբ.դրեաց զրովանդակն,միաբան ռան Հնոյն,նէ բոտ ալփավիտացն ԹէպէտՀինգն Համարոյ։ կրկնի,ոչ առանցմեծիխործրդոյ:

ԵՀան մաչխարծէս Իսկսուրբպլատրիարդգն ՑոՀանէս՝ Հայոց ւ Օռյնն գտաբածեալ մամենայն ւռեղիս, Հրամանաւ Ումարայ,

Ճակեալ Վառիդ

աուն Յոզիչխաննդեսպանար չ Լնոնէ Հան, ասելով,Թէ ընդէ՞ր առնես զչար բանդ զայդ. ն. Հիւանդացաւ իչխանն ն ածեալյոլով բժիչկա՝չկարացինօգնել ն. չ մած. մեր հցաւ ն.

ն ձեռն

դեալւթբնԲոծան՝ է

սո

առ

առժա

մայն

ողջացու. տեսեալզսքանչելիսն Հաւատաց'իմերուղղափա(1). եղն կրօնաւորն ճրգռութիւնն, է. ոչ նս դարձաւ'ի Ծոյնա նեցաւ ամս Հնգետասան այրին, որ Հոռոմ-այըն կոչեցաւ նորա ն զխաչնոր կայ՝ իչխանն ինքն ունէր 'ի ն. անդ դաղլնէ Հոռոմոց, մնաց՞:ՑոՀան զկնիմետասան ամաց ն կատարի, յաջորդէ ղաթոռն Դաւիթկուտայեցի ԺԸ մ Արամօնից ձեղջե,որ լեալ էր միչտ ի տան կաթողիկոսարանին յաւուրց անտիՏրդատայ. ուր չիննացեկեղեցի, անդառնքլովզաւուրս կենացիւրոց զամսերեքտասան, Տաճկաց որ է նեղել է Դուին: Եւ զսա յաֆորդէՏ ոուատ՝ յ 0 Քմսու գեղջէն, այր լաւ է. ռադրելոյ նորախաղաղութիւն, ա-

նուամբ

առ

,

չի.չէ ա բարքի -

Հին 0. Եւ այն էրկոմնառէ զեղ.

սչ ոմն ոչ էլուովասէր:

նրվու, բատ

այլ ն այլ

կարծեացթուոյ

ալ-

Հին0. ժուելու. Այոպքո լութ, մ գուբնվոլ՝ԹՀփամբս՝ "իրով: Ճնոյն

սելիէն

ն

ա՞

վասնՎասիդայ ըստ իրացն,

լբոյ

: (ինել,այլայլեալ

'

խաչին. բայջ

գնայ հայժին

մախային Բանք: Զկնի ՀԵչմայ ւ

"ո

անառակութեան. ՄԱռտուծոլ ակնոչ ունէինպլատուծասի՞:

Զայսու ժամանակաւապատամբութիւնխորչեցանիչխանքնՀայոց.ն ոչ կամեցաւպատրիկն Աչոտ.Լ կալեալկու-

զնա մամիկոնեանքն նավեէ ելանեն է երկու բացուին ԴՐԻգոր ի Հայոց չոտն: մաւիք ապա ադաւորացն Վրաց ,ճ որդիջ Հեշմայ ամՊատերազմինբեղ «ոա

ն.

Սարայ գոտոլմամբ լոյժ..որ. ի միում նուագի Բոր) արոյ յոյժ ,

ան-

կան ն ԳԱԱ զօրուէներեք ւագ ոն ն.սպանաւ Մբուան, է. տիրեցին որ մեռչլոցն ի Հարկա. Արդլայքն", ն էւ է ապա զԻաքը, ւ առաքեցին ի Հայս ադուն նեզիչ, ա զՀասան ընդ որ դառնացեալ կատաղի. ՍուչեղՄամիկո-

Հարիւը Հազաի, րար

զիգիտ

չի

ԱյսինքնՀին կտակարանքն առ գնրութեամբն Հրեից.զորս ոմանք

քսաննեօլքնՀաչուծն,այլք թաանն փարձտաց երրայծցւոջ:

աղօթից

6ծ իգիտ... որ զխաչ.ն.զպատկեր ԼԹ.հսկզՈւմար փոխ

բարձյերկրէ. ն. զխոզնսպանանէր,մինչխեղդեցաւ.է եկաց յնտ նորա Հէչմ,որ առաքեաց զեղլասյը մինչն. իւր զմալիմ " եօթա բիւրՀեծելով, ւԹանիա 7Բի միւսանգամ դարձեալ Փովասոյզ լինի ի զօրութենէ՝ Քրիատուի այր մնաց.է կայսրարձակեաց զմոլիմ,պատմել Ախ ՆԱՆՈ տուծոյ: որդիՄաճմետի բճակեՀեչմ զՄբուան ի Հայս,որ եկեալ ն կամ: կացոյց զԱչուռ Բագրատունի պատրիկ կիչրասլաղատ, նմա ասել. Սմբատ ն.Դաւիթն Գրիգորմամիկոն. գնացեալՄրուանայ ի Վարաչան քաղաքնՀոնաց, դարձաւ յաղթութեամբ: Սաւոաւ. Վիթզազրադործ, որ էեւ.Հրամանաւկուոյիցն սպանաւ,է. եղաւ Սուլիման, ն. ուան զնա ն. տային Հայոց Սրուան, ն.ինքն տիրեաց. զօր Թայս՞: ամիամիՀարիւր ՏՓազար դաչեկան ի, աձի, Եւ է. խայոառակեաց էառ րուն զ Դամասկոս. զնոսա,զիզապերզմարդի չորո ցիցոն զերծւինկաչինՀանելտայր. ի վեն բայ ամբարչտութեան նոցան սպանութեան ցանկութեան

ցո,

Սպանձալը է-Վա«լինոց:

կույւա, «Ջուղա, ընլթերցողք մաշմետական

Բ յամի Տեարն 744:

Վածանչնին

.

տ

.

:

ւկ

Սածիթա ո՞րպեսստուդարանի: նչանակնզՀռողզօրականին, այլ ոչ գիտեմ նոՀինն.Տաչէրպերմառ ճոջա,'իվերայ էրիը 1.չորիցոոմբաբչաուլթյանց

որ

է սպանութիւնէ ընչիցցանկութիւննե Հեչացանկությւն. է չսբրոլողն

յԱնտուծոյ ոչ ունէինավնսրատուՀասվ: Աղնարկէ Է մեծ պատերազմը՝ ոբովԱպոլաղեանք բարձին զիւմմիաահան ա

խալիփա, յո:

,

աւ1.

երկերիւրայր, Իսմայելէ

ե մոնողոնէմիոջէ, աաաայան էարձալը չորք Աա Կաոծը» նգ աար1 Ֆակքն աուրա Լի» ողով րթ ւռամբեհաղ՝ սպան

ննան'

է

:

ամայ

ապա

որ տեսիլս եւայլ են ժամա-

ի

ւու

ւ

ց

զարթ։

որոց

ւս

զլ/ ռլ

ընդ երեսուն Հազաւորքն՝ Մուչեղ Սմրոստ, մարտեւսն Ըաց ն

ն

որք

ՄուչեղՍմբա,

է հրեք Հազարքնն. Խ. հոկզկնիՏրդատայ միւո այլ Տրդատ յաջորդ զսուրբ 4նենազ, ամս Սիոն եսլիսկոպոս Աղ Ժո ւյբ ապա «ուրբ Թոռն՝ ներիս. ն. սթանչելի,որ զյոր որոտ աղբիւրնցամաքեալ ստորոտովՍիմնկոչեցեալլերիննդաւազանաւՀարեալբխեցոյց.որ ն ն զկնիութ ամիկատարի, յեղիառնուզալթոռնտերԵսայի ասեն Թէ մայրն սնուէր զոր պլատրուչոյ՞աղթատութնամը ն ցեալ,բացօթեայ,մուրու՝, ցրտածարի 4մերանի արնակեզ զոր ասեն Թ: ե ռաժտելն մամարանի. ոմանցէդրանՀայրասնուասաց մայրն. Ո՞չ գիտէքԹէ պատրիարդ պետանոցին, ն: ն. ցանեմզտղայս իմ: որոլէս եղկնիսկ, նախեպիակուլոս որ զկնիերեքտասան սպապատրիարգ։ ի չնորչացն Աստուծոյ. ամս ամիկատարի.ն յաջորդէաթոռն երկու: եւ ապա ծոր ամիսսվեց. յորում աւուրս ի գեօղն ՔԲադրնանդ վասնոսկեղէնզարդուց եկեղեցւոյն զիպարտեալ յոստիկանէն սպանան քառասունայր. է. առինժոլով դան: իսկ զկնի Յոռր էր է բայ Սողոմոն ժաջֆորդէ զաթոռն, առաջնորդ ռուրբ ուխտինՍաքենոցաց. որոյ երթեալի դաւառնՇիրակայ ի գնօղնԶրեսվ,մտեալի խուց ճգնիյոյժ, ուստի Հանեալտանէինյաթոռն. զոր տեսեալ յոյժ ներդնեալէ ճգնութեանցն՝ ածն. Յո՞ երթաս. աս. Սել զերեսս դեղովընդ այլ Հայրասպեւտան. որպէս ն եղեն. զկնի ամի միոյ վախճանեալ՝նկարի ուռանէ: ընդ այլն: Եւ յաջորդէզնաԳէորգբԱրագածայ "ԴԽկյետԱբդլայիՄաՀմէտորդինորա.ն. առաքէ Լենոն ն զօր զկնի,ն չկարաց րու գրիւ մանանելխ, վնասել: ԽԱ. Բայց Ւ մեծ պատերազմինճ էին անկելողն մնացորդք՝ որդւոյ Աչուտի,որոց այսոթիկ.երկու որդիք Սմբատայ ,

մեռան

'

այր

ա-

սո

առ

ա-

Ստծվանոս

Գառնոյ,

ա-

առ

`

ա-

՛

Փատերացմնս կոտորած եղն ի ե

Հայոց

կողմանսԱրճիչուն

Քաղբեան-

ամք Գո Եղիպառրուչ դծոլ նիցգաւառի,այժմ վիճակԱպարանու: Ֆեն

ՄՏ

'

ՏՈ

Հինն.մութականությամբ:

`

-

տես էֆ Փատերազմին Քագրնանդայ.

ԵՐԲ

83:

ն ե. նուանքն՝ Աչուտ ՇապուՀ.ն. Սամուծլի ղբ,

աԷ մ2"ոզ շոլ" «ԱԱԿ Ագ "

մի Շապուծ

յը

:

'

։ '

Արծրունի,

նսպանզերկոսինՄեՀրուժան որպեսթէ ե Հօրն նոցաեղե.աղետնմեծ. ն մի է Քերց նոցաԲո սլաւոճառւս զորս

ե Իսկաան մած առնելով լ քատան աան, ՀառարակբաժանեցինզՀայրենիս ն

Ջածա

յամուսնութիւն

ումեմն

իսմայելազւոյ՝

Թի-

իւրեանց, ն զի Ջածա ն յավչտակեալէր մասն ինչ յԱրչարուննաց, խորՀէր ձեռն կնոջնբոլոր աչխարծին,զայնառինյինքեանս չո» է. Շապուծ.ն էլհաչքզվողմաժբքնԸֆրակայ՝Հարինզզօրան Իսն մայելի՝որ անդ, ն գրաւեցինյինքեանսզՇիրակ զԱչոգք,ն ե, այսւգէսրատ. բախոինել զդաւառն ի քաչէ՝ չինչ զնամախ՛,է. բնակեցուցանվ ի նմա զընտանիս իշր. ն Ս, ինքն նման նախնոյն տ

րել ի

Տայոց: ճաղ Աո», ձալ հոբոյ արաստայ, որդոյ Բիւբատա

որ է Բերճրդշ իշխանիՍմբատաւանայ, է Սպեր գաւառի:

Քանզիյաւուր մքում պաջարեցին զնաթչնամիքն՝մինչկայր Ասո յաղօքխ,ն տնածալ՝ ոչ լխավիաննաց զխօսելն մինչն ցկատարումն, ասք էլնալընդդէմնոցա,կտրէր ն զգլիաւորն,որում անուն Հարկանէր էջէիոլառոն Աբդլա,

ընդ ւոյ ն յ քրկուս Առ Գնուիրրե արո Հինչ ազգին Հարիւր: բողոք կալ քաղ Ֆեաց Թափելզնոսա յիսմայելացւոցն, ռրոյ երթեալ Հ ազար զա մենայն բառր յԱղիովիտ առիճջն գ"ւմար քար ազ աղերնիւրմանց, Տայս: տանքն բնակեցուցանք լի աղմկնալ իսմայելի ընդմիմնանս, Հանգչեր նրճայեմ ժամանակի կե Հ ակսան զորանալիշխանքն մերյլմրաքաչիւր |Իթժեւ ա

ա-

1.

գաւաո,

,

է

իշքոանն համայելի Աչուռի որդւոց Անորներանծի որդւոյ ԱչռտոյՀայոցիշիոանի՝ զնրկիրնՎրաց.որոյ էրթեսլ Հնազանդեցուցանք ինքքան.ն. կայսբնառաթկնմա պալւ կիւբաապրարասոութնան. իս, աՀապնապատամբնող յիւրմն էշինէն,դայ ասի ՛իԴուքնլունուլթնամբ,որդւովիւրով Աբդջղեչ:

տայր

,աթդւոյ

ր" եւ Էրբն բորիւ: կայորնԼոն

«ղմ

քեց՝ «բչէր

Աչոռ,աւսջեթ այնիւբոարոաղաոթն

նմա, ն նա

պարապ.

ոչ

-:

Համա: աոԷԲարծբգ. այն ՛ ԴՏունի, Ա.Ռոյէ

ո

չէր

է

ԴՐԻ: չ ՀԻԲ"յ

Դարը

ե

է՛

ւ

զի Սիթայէլ ոմն :

բեղ Աո արը փար», լիալ

հրին

)

:։

անացեալ սպանանելնու,

գործոյն,այլբմայաջոզեալ չհալկայսերն՝կամեցաւսպանանել զնա, աղաչնցեալ ն. ոչ

ն

գուծւոյն՝ մինչն անցցէզատկինօր: վառնորոյ եղաւ ի բանտի, ե՞էր բանտապածն բաղրեկամ Միքայելի, որ կաչառձաց ն. որք են սենեկապանք ղմանկլաւիկքն, արքային. մօսոակայք. մ յանկարծակի օրովք դիմեզինի վերայկայսերնմեկեղեն ցին ի ժամ պատարագին, նորա փախուցեալ սեղանն իսկ նոթա անողորմդգազանաքար բուռնՔՀար դնմանէ. ոպանիննա ի տեղւոջն: եւ թաղզաւորեաց Միթայէլն. ելանէրի ն Մանունլի Խնդիրմեծ զօրավարին նորաաճամամիկոնենոյ. է է. անլարհալՀարիչը յիմուն արամբքանկանիի կամալխ, Մամուն իշխաննհամայելի, տի որ սպանեալզեղբայրն ՄաՀմէտ՝ինքն տիրէր Տաճկաց. ն նորայոյժ պատուհալզնա, ն վել կտրնացռոճիկաաւուրն Հազարերեքծարիւը կչիո.արծաթոյ,-ն. զայլ օր բոտ օրէ ոլարդեաանչափէ անկչիո: Բայ մինչն ի Տվլխիս, Ի Կաղրջաց կիչրապաղատն՝ Աչուտ տիրնաց

որա

առ

առ

։

(նոնակողմամբն Հանդերձ Բայցտունն :

զօրացեալ Ճածապայ

խԴուին,իբրն Հինդ Հազարաւկաժեցանգնալ ի Տարօն, իչխանութիւնն իսկ ողջախոՀծն որդւոյՍմբատայ. այն ն Աչուոոյ Փաֆն ՀեԽւատացեալե̀րկերիւր Հեծելօք ն երեքչարիւր

Հետնակօքել ընդղէմ նոցաչմնացել Հւռւաքման զօրացն,ն. է նոցանէզերեջՀաղզարսե, ե. Հասեալ ծբանակա Լ1 դարձան ովա՝էառ զամենայն Խնդումեծուլթիւնս՝ նոցա, Եւ Թհամբ փառաւորհլով պՔրիատոս: ՇասլուչՀ եղբայր նռլոա ն ասպատակեալ ի կողմանա առեալ աւար բազում Դւնայ, էւ զօրն քաղաքէն զծեւոնորա,ն քադառֆայր. Թափնցաւ ղաթացիքն դիմեալբ սպանինզնա, ն ' ի վերայ Աբղլմելբի՛, կԱ ծիչ՝զդուռն ղօրացն ն իմացեալզե-

զոոոր նաց

'

ա-

դեան, չքուսծցանա ը, Բո ջա ԱՎ դար ւցա րն եկ ե...ՀՔաղկեղո: ,/ ի ա տե Նանպ,, վարդապետ Սիչադետս, ն.

մ:

ո

,

ն

այր

զ

ՆԱ

ԼՈ"

»

դոր

նմ

գորութնագ,. Հաագա ն հ Հաւատա սրբոյ նԳր հաառաւել րԴոր, հշեանն, Հատտատոի ի՛ լա

:

|

է անչուչտ Ֆոյնինքն Արդլժէլիքդ զոր վերադոյն որդին Ջաչապայ, Աբդ-

կոչեաց:

Լ

ա

էն անմիաբան

Ս. Գրիգորի Բ Հաւատթ ոչ Քաղկեդոնի ոը զիրս Հաւատոց է ն միչատակք Հայ Թարգմանիչ Նանայի, զայսոսիկ մեկնչին ՑովՀաննու,

թ.

այսորիկվախճանիԱչոտ մածիճն, ն այնու անու Թիւնն Սմբատ որգի ն. չորից Հազարաց՛, ՀինգՀարիւրարամբպոակի'ի եւ եղբարթ մոյկլավանացն: նորաԴավ ն. ՍաՀակ ե. Մոչչեղ ն Բագարատ, առծհալ զմայրնիւրեանցչողան ե եփրկերոո,.ա Խալքաֆնշ ամիրայ, սիրով Ս Ք նմանէ: Իսկ ընկալենալք ոմն ի տանէ Ջածապայ չորիւք Հազարսք կռուծալընղ Գչոտոյ ն ընդ եղբօր իւրումՇապծոյ, մնութ ւ ՇապուՀ ն սրատե ն բագին. զկնիերկու ամացմեռաւ Աշոտի տան իւրում |, զիչխանութիւնն Սմբատ որդինորա,էւ Խնամէր զմնացեա որքան,զորդինՇառչծոյ, ինափեցուցեալ զեռաա յԱնի ՅապգՀովս իսաղաղութիւն արարեալ առնու ՛ի նմաընդ Սնադայի, նք զպատիւն |. Հայրենի ասպարապետութնան. ամուսնացնա ընդքեռն Դաւլթի՝ է. ծնանի ծրկուորգիս,զԱչոտ զՇապուծ, ոլոց տուաւ քոյրն ամուսնութիւն Բաղարա Աչուրի նիւն. բառպլաղառի. Դաւիթ Քաւո ւրսնյայնոս իզ ալը միյաղգեն Հուն էԲաբ

ա թիԷ բանա ի

ՀՔրիտտո յիս-

առ

մրա ատա եւ`: թա ո

`

Պարալից անմած՞ էր զինքն

լեալե Բաղտատայ, արկանէր զբազումս ի ռուր սուսերիյազմա դէնԻռմաի

Լի» զբազու ռ ը ն / միում նուադի ռատակէր Հազարն պատերազմելն երեսուն. իշբում ընդ հսմայելի: եւ եկե մինչնՑԳեղարքունի, "ն մաչէ Բ զվոքրն Մամուն սրով դմեծ էր է կողմանսՑունաց «թն,ն Թոռֆո յը: զյանՀան «ո ն «ի

գեր քլո

աս

զոմն լի մուրն Լուլուտ 5, դառնա

ն Սիջագիու: Մանուիլ երթայի է Ցոյնս: դարձեալ ՄՆոռու Մամուն. նաղ

նորա. եղբայր ւ.մժնայն ուժ զԱփ առաքէ շինն մ ով , իւրո վերայ Քարուեւ զիչխանո ւԹիւնն Աբուսածա վճ

նա

.

զմ

ՀԱՅՆ

"ւ

աաա Հայտականի Աո Նախ Համտունճանաչին տի, չժ ՆՑՐքրայ Մ:Մեվարի դարու որէ Խն է նի ԱՊու է ՊՎԻումոավրա դուոԽայծճւսա էակ: ուռասէ Հալածծալ.այլ

Դ (Թրպե որ

ե

Ափչինն առաքէ ի Հայս,ն ինքն կոտորէզզօրանքե-

նայ:

յ

ոմն ի առաքէ զսարկաւադն որոյ եկեալ Լ յաղքլ Ն մարոնշիրել Ապլիլոտար լ

Յետ

ոնք 0):

պատճա

այն

են

թաֆայայո աք

տ

ՊՈՅԻ...

`

հա

որ

ոչ

Լ:

`

յա:

է

անծանջք

մեղ:

Անուանին Դապէթ մոլորեցուցիչ, ե խալիիայէն 817, ապստամբքալ յամբ

ն զմիաՀեծան պետութիւն ամերապետա

զամսքսան ի տագնապի կացոյց

եղե ի քաջէ Հայկազնոյն ձերբակալ Սաձլայ, յամի836: Լուլու ամրոց ի նիւլիկիա: ծ ,

Մոդասսէմ կոչի այս խալիփա:

՛

-՛ ՛

նայ:

Եւ

Քարան, ըմբոնէ զբարբա Սածլ.որդիՍմբատայ

/Ափչեէն

ն. առնու

Հազարկչիո արծաթոյ,է. այլ նա Հազարիցա պարգնա կտրեալզձեռա ՀարիւըՀազարառնու է նմանէ,է. զԲաբանայ Ց,ւէ. զուսս՝Հանեն զնա փայտ:Եւ երթայ Ափչինն Ր նաց, ն յաղթէ կայսերն.ն առնու զԱմուրիա Քաղաք: յայ Ծաւուրսն բնալզնադառնայխաղաղութեամբ: ան ոմն ի տանէն Զածապայ, Հազարգք ել չորիւք Հերթ ընդդէմ նորա ծրկերիւրօք,ն. ջնջնաց Սիւնեաց,ե էլ Բաբդեն զնաիապատ:. ԽԳ. իսկե կարգիպատրիարդացնտ, յաֆորդէզ Գէորգ՝Ծովո»"8. կ. զնա Դաւիթ,ամս էրեքտասա մետասան. ամս սեփ, ւմ եղոմն ել փ. Հայս՝ բում աւուրս ոստիկան ն. ՍաՀակ է. մեռան Սմբատ դէմ դարձան Ան ի այր սուրբ. ն պարկ յաջորդէՅովՀաննես, Վծովսեի ԳՏՆԻ զնա նի ութ ամի չարախօսեալ ի լերինն,խորՀիընկենուլզնա,է. պատուծասին Ն ոմն եկեալԱբուսէթ անուն, Եւ կաղՀ ուսոիկան ախօաքն: քէ զԲագարատ ամիրայն.իսկ ամբոթնՏօրուի զոր լուճալ ամի ժեալք ի բարկութիւնսռլանինզԱբուսելթշ. իւրոյ Բուղային, ընդոծնոյ եռն բայն՝գումար զօր բաղում նա կապանօք աչխարծիս պատուէրզնախարարս տունհալ քալն: Քանզի զՀրամայեալն: Հասուցանել.որոյ եկեալ կատարեր հեր մտեալ գեր ՔԲագարատայ ի Տարօնըմբոներ զորդիսն Ն ն. զմեծիչխանն ե ԶՏ՞ ւուսնն զԱչուո, Ատոմ Հարիւրյիսուն ն. զգեղեցկաղիտակն

/ՐՄրո ԱՑ

«իզ յ րիր

չա

Հազ անուն, ԽաԲ Իւ

տքաոնէ հազարա յ"

առ

մառ

Հոն

առ

լ

"ի

առ

`

Դաւիթ

մ

Արծրունեաց

որում հագառոծը: ուր զՔրիստոս. էր

ուրանա '

տչ

տ

--Գ-

ԻԸ" արատը ալք դյ Հաւան

կողմանս 1 տեղին բնիկ քաղաք ամուր ի կողմա Գաղատվոյ. Ամուրի է Ամուրիոն նդ է: հրկրայութեամբ բ Դ Իպն-խալիթ ե Ալիթկամ ի պատմչն Ա (կոչիյ Ասողկայ, ԱլԹ-Փատդոս Տհառն: պատչաճին ամի ղուանից. դէպքն էի կալթողիկոսացդ, ՝ սլեսէ. Գչորգ 3 ամ, Յովսել,11. Դաւիթ,27. ԾովՀան, ո" ի

,

Շիոթությիւն կարգի

2Տեռ

Էրդ.

|

,

.

՝

աց այոմամանակ

Ր:.»ջար», աա, 22. նայն:

871:

ը մ է իպն-Մուչա, ի Սասնեցւոց Սպանծալն ֆո,որդի Աբուսծթայ, Եուսուֆ

յամի 851:

ն կոչէրԳարա-Բուղա այս ոստիկան՝ Թուրթ Արիւնախանձա էր ազգաւ, ե Է կրսեբոյն,որ է բեռորդի Աւագ՝ ցոբոչումն Էաչարասլի, նորին:

ւ

ԼՈ

ւ

տանֆանօթ սրոյ է. Հրո է խաչիպրակեցան 1չՔրիստո որ |ւ քսան Հինգէր մեՀեկի ամռոյ, զոր օն կարգեաց սուրբ Եւ ինքն պատրիարգն ՑովՀաննէս: վախճանեցաւ զկնի քսան ն երկու ամիՀայրապետութեանն իչրոյ. ե առնու զաթոռն աթարխաս ի գեղջէ Ջագայ:եւ Բուղայի կալեալզիչխանն ն Սիսական օր

,

ք զեղբայր զՎասակ նորու«Աչուռ, զմեծ իչխանն Առրեքրանչ ի գաւառին Խաչենոյ, է. զիչխանն զ որիճն, ն. ւի Գարդման երթծալ՝ըմբոնէ զՍտփփանոս կոնն,որ ի հախնոյնիւրմէ Սեվոյ՝Սեւորդիթ ազգնանուանն, կ. անն Աղուանից զիչզեսայի. զամենեսեսն խաղացուցնալ տանի Լ. ամիրասլետն. կոչելովզկնի զապարապետն Սմբատ խոա-

առ

բծութեամբ,զոր հբին չողոււ՝ ընդ խաունէին, կապլնալան ն ուրացութիւն.զորոչ կալաւ պածանչեին խուտեմանձին քաջ փանողն այլ անդէն ժիբանտին Սմբատ, կատարի ի ն Քրիստոն թաղի ( դծրեղմանի Դանիէլի ն. զպատիւ. մարգարքի. նորա այունյու ն որդի նորա: Վկայնազ Աչուտ Սանվանոս բազում տանջանօք Բ նմինտեղւոջ,Կոնն կոչեցեալ: Եւ ՄաԳրիգոր միկոննան արիաբար պածեաը զծաւատնհլանէ ի բանտէն, ն. դայ մտանէ եգաւառն իչբՔագրնանդ, ե. կամէրամրանալ է գաւառն Գարեղինից ժիԳազանածական. որ ն զկնիէոթնաւ Եւ ւուրց մեռանի: իմացեալ ուոիկանինՄաՀմեւոիոր ե Հայս,

առաքէայու Աչուռ որդիՍմբատայ, զի ուի ն իցէ իմբոնեալ այու տարցի,ն նորաՀառեալ զգլուխ մեռծլոյնառաքէառ՝նա, ասելուբԹէ կամեցաւ ույու անցանել Ցոյնս,նիմ զկնի տոռւԷ. ածա քնալ՝ ասլանի,. դլուխ նորա: եւ խնդացՍաՀմետ, է ե զգացուցանքէ Ձափրի՞, նորինՀրամանաւռրատուէ զԱչուռ, անդ, տալովնմ ն ոն Բ Քազրնանդ, ար ծ բիւրս Հինգ. զգաւառն Հինգ.ն. աթ բոսրձաւ Հայոց ազգն նա

ն

նմա

աոած ասելի: Բայց

Հա

Մամոնե

աղաւորաց

այոց որք Է Բագրատունեաց Վրաց, անտիսերեցան: Քանզի որսլէս առացաւն՝զկնի Վարդանայ իչխանք կացին Հայոց բոտ Քաֆին ն դիսլելոյ, մինչնի Սմբատ Քաղրատունի, զկնինորաԱչուռ, որդիՎասակայ, ուա զոր կուրացուցին Մամիկոննանքն. լինին երկու ն Մմբոաւտ՝ որդիք: նախնի (Թաղաւորացն Հայոց, Վասակ սկիզբն (Թաղաւորացն Վրաց-որոյորդինԱռրներանՀ, սորա .

՛

ամո

զս

(

Ամիրապետա Ձաիրկոչեցեալ ԹուխինելՍոդավէթկ (ամս847-861),:

վամմի է յաֆորդացնորա՝որք ոչ ճանաչին յայլոց Զափր անուամբ:

Աշոտ,սորա՝ Բագարատ, որոյ եղբայրնԳորամ, Հետ Ան Ըէ իւրմէ, ւոր ,

նա «րոյ «ին

'

'

Ի եղբօրորդի Գուրգէն,որոյ որդի

որանրերա

աա դարատ,

Սենեքերիմայ Թագաւորին

մանդրի,Ծոչան՝ Անտիռթու, ե Ցորնաղ՝ երեւսաղեմի. թուղթ ՍաՀակայ Հայոց2Հեւ որոյերեեցաւ Վ ւի, եւի, քէս չամանդրիւո Խատանդնումլորսի, որ չփոմամբ մի բնությիւնսար, տուի. զոր Հալածնաց ն նս Փլաբիանու պլառրիարգն, աղաչեաց զններքինապետ ոմնՈսկեան գրել կոչեցեալ Դիոսկոբոս, տալ Հրաման զնա,զոր հ արար. ընդունել ն ժետոյ զբղջֆացաւ արար Ա/ՎԱժողով յեփեսոս, Քասն ն է,Է կու ամօ. կնի ն, մ ն զկ ի իւբղին, անդ

սմա՝

որ

ի

՛

բ

առ

Ծիլ»

Լ

կին

մ,» Վասպուրականի: հակՀայոց կարգն: բ Սմբատայ Խախնոյն ռրդի շոտ սակ բաթ կ Սմբատ բոյ որդին որ. ւ խոստովանողն, որոյ որդինայս Աչոտբառ բեպաչտ,որ անուանեցաւ իչխանացիչխաԶա նք ո որէ ւո «զքսորեաց դՓլաբիանոս, ի 11 խուտեաց ե / զթուղթն1նոնի, ՎաՀէիշՀրամանաւամիրապետին ելոյծզԴոմնաս զդուստր

չ

առ.

որոյ

Ջափրայ: սպրատրիարգն կոստանդնուօլավ յերեքՀարիւր Մ, որ թուականին ՎՅոՀան մետրապ» լին Ն իկիո, Դ

քնաց Փոտ

Իան

աժ

նա

ունէր թուղթ առ Զաքարիա պատասխանի Հարցմանն,թէ եւ արարինժողով ի Շիրակավասն է՞ր եղե.չորրորդ ժողովն: Նանա, որբ ի մած մերԼանն. էր անդն. սարկաւագնԱռորշոց հ Ջավփրայ Հաւատոյ,ն.տեսլեամբ 4եցաւ վառն արծաւթաց արժակեցաւ:եւ էր գրեալ,Թէ զկնիյարուլթնաննՔրիատոսի՝ եբեքՀարիւրՀնգետասանձ ամիեղե ժողովնՆիկիոյհրեքՀաիիւր ն ութնտասնից. պատրիարգունք էին, Սեղբետտրու՝ Հռոմայ,

աինԼագաո Սվարյան Կ

նդր՝

ն

սի,

Աղեքսանդր՝

ւն ն չորո» չորս ա ն դոսի,

Աղեքսանդրի,

կ

մի երկրորգ Ի զրորգ ժողով ժող եղե. հ ՀինգերորդամիԹէոԴամասոս՝ Հռոմայ, Նեքտառիոս պատրիարգունք, կուտան նռ ՑոՀան՝ԱնԱղեքսանդրի, դնուպԼ.ոի Տիմոթեոս՝ տիռքու,Ներաէս՝ Հայոց: ն աաա ւնր ամիմկյծրկկնի բորդ ամի ԹԼո սի փոքու՝ եղն ժողովն երրորդ, ն սպատկեմ ար Ա ոռ այս էի Հոոմա Դ ատանրա` բիարգքն Հյւոմայ, Կի «րդ թ Դ ծ...1 է.

լ

ւ

ե«թնծ

,

րկ

որդ

.

Հ։

ուսա

0բ

ն

0ր.

ԻԻ ավ:

1՛-Ր ՛

ա

մ

են:

Ը

որ

եջ-

,

։

7 Տարսոն առարեալ

.

.

'

ՏՈՅ

մ. զժ»ՎաՀանայ եպիսկոպուէ երկիոյ, զթղթոյն Փոժոայ դովոյնՇիրակաւանի՝ դոցին Խնդրոդքծանեթսի Պատմութեան ատուգասէր ւ

77 վՀաննէկամ

Հայոց,Հալ.

Բ. 825:

,Մ/

ւ

երեի») մ. 325 ամիծննդեանփրկչին. ժողով. ժամադումարծցաւ շ"բում ն. ոչ ի Հայս նակիոչ ի Կոստանդնուպօլիս դեոոչ ճանաչիւրպատրիարք: Ցո ժողովն մամին381, որ 86 ամաւ մետոյէ քան զառաջինն. գումարհցաւ

..

ն

մերսՆերսէս.փոխեալ էր յաստնաց: ՓՐ: ճ Զկնի50 ամբ.ոցն է 431 ամո.

առ

ժողով

հալի Սարկիանո ալ ի Տէր, Ն ժորնթ ւ... որոք արկիանու աոան վաթսուն երկու ամազժարութեա ն 1,րիո արը աաա թ «Եմ: բ5"ան իայ որե Վարդանանքն, յոր7Ար: ե պատրիա «ԱՐԲ որ չէր սլարապ գալ ի չո Ե (չա եւաց զ«ր դովունւոյ, ծ ժողովին. ն. Բնի «Ն զՊեւտրո րի"ոկորու զ Դիոսկորհայ, նախի Կեզիմ առոզլիա իթա Ի

տեսցեն. վերստին ԱՄԿ.

են

ա.

աթ

ամի զ. ամի, ոնազմեան աԱԱ» ւշա մում է ալ

ց

առնու

ազգն

ամս

Ա» Հոր Հինդ.Հարավեշտասան. մրն: հրարժ զաղմուկ :

,

սուն

օ

Անոիխոքու. վասնորոյ զայ դիր մեղադրանացԹէոդոս, ն Հրամանզի արարնա

-

ոն

ամս

Լառն փերր՝ ան ր»

ժողովոյն Քաղկեդոնի, Բայց Հռոմպածեաց...: ամս քսան է Անատումս:

ելքն,

սա

որ եկաց ի եյ ի նմին

արփոջ:

ոյց գ ղդասր «բաշտութ էմոթէոս ամռ ինն. ժԱղնքսանդր: Ցուստիանոս դարձեալ նորոզնաց ղաղանղդ ,

բաբ բարե

որ

անց, 111,

,

սա

ժողովոյն

ամս Ցուստվանու՝ երեսուն: Սո կամեցաւ Հ աւուստել ն զուղղափառությիւնն, դաւովխեղդեցաւ: ամի եօթն: Տեբեր՝ սովաւ եղե ժողով| է ի Կոնտանդնուպծլիսճ, ոչ ընկալան: Սշրիկ ամ քսան ն երեք. Փոկասամս Հայք ութ. Հերակլ՝ ամս նինսուն մշ ամ ն

երեք.

ամս ինն: Ցուստիանոս «

,

առ

է.

:

Լ

Հինգ.կոստանդին՝ հրեք. կոստանդին՝ Այսինքն Արչիմանտրիտ, աւաղերէց: , Անմիաբան են Ս.Սածակ տամի Թուականթդ 1չանակեալք. 439. ննջեաց լոլ, Քաղկեդոնի 451, է

աաա

.

-

մ

ւ

գումարծցաւ՝ յամբյորում

դաղադց: Քարծպաշտությիւն ոճուղգավառույթի դինակին:

փարծիք Հեղինակի:

|

Ծուստվանուի բատ մուսց ՀԷ

սոլ,

Ճոոխեզէրավան ժողով,որ

նաՀատակութիւն Վար-

ւ

է Բ

ոջ

կոստանդնուպալաա, Համազոր չոնկայան

Թոռն Հերակլի՝ամո քսան է. ինն. առ որով Մարստինոս արահալ ժողով կամս ն երկու ներդործութիւնս Հռոմ, ն էրկու ամս ՅուսԱգաթոն արար ժողովն. զմարտինոսին Հաստատեաց: ամս ամս ամս տիանու՝ երկու. Լնոն՝ երեք. Ապրտիմարոս՝ ամս եօթն. Փիլիպպոս ամս երեօթն. Ծուսոիանոս՝ Վարդան՝ սմս երկու.ԹԼոդու՝ամս երկու.Լեոն՝ ամս կու. Արտեմիս՝ ամս ամս եօթն. կոստանդին՝ Հնգետասան. Հինգ. ՆիՂեոնդ՝ ամ մի. Միքայել՝ ամ մի. Լեոն Հայ՝ կիֆոր՝ամա վեց.Ստուակոս՝ ամս տասն. ամ ամ ամս մի. Թչուփիլոս՝ մի.Միջայէլ՝ Մեքայէլ՝ ն առաց Փուո թե երկու. Վասիլ, որով որ զթուղթն գրեաց, չկայր Հակառակութիւնմինչ ի վերջինՆերսէս, որով ե-

Հնի մաին րեաց

ՀԱ

ի

..

Մոուտնք կոչեցեալ, ՍաՀակ պատասխանի

աան

ՏայոցԱչունքն, անտիվոն Հալածեալ աարի ե/

ի թագր 7/3: Թ զարՀԱԻ ՆԽժին առաքե Հաղ «իծոթ արծ Յա Ըդ որպէս Մամիմոնէանթն' Դարաշեն ԽՈէղեցւոյն, Հ .

-

առ

դաւ Թուականն Հայոց, զամսՀարիւր

չորա. որ նա ապա

Թուին սպան Հեռն Վարդան զՍուրէն մարզպան Պարսից:

ինքն ընտանեօքեկն

առ

ՀԲդծր» ող

Զաթարի Ցա» լարո««էկ

խաչավերացին գաւորութեան նորա,7 ծ սոօնի չՀաղորդեցաւ

արար

ղովնՄանծկերտոլ:: է Թղթոյն Այսոքիկ Փոտայ սակաւհնչգրեցաւորոյ գրեաց -

ժողովոյնՄԵրդայ՝ :Վա

զոր Փու

500.Ֆոն: .

`

Ըն

|

միայն լիչէ, տես ի Հոոմ. Հայ.Բ.630:

Լ

:

»:

:

մ.

ե

մայտ փառ՝

թթանքը

յ

թութ Նորոն

ձոր»

ազմ» Հ Եֆջճ քոյ. . ԻԹար բհ, ԹՀբՆ 2,ամ12Հո» աունճն

յ

7.

թՏ:ոչ«26

Ք»

ռոմրթաաածաղին, կամե շթ «րբ ոբՀան ն թ "Ք Հ թաղա դճթժշ ոյջ ` ծրթվարօ յոթծ Ա ԲԺ ել Հժռարն փր եղջ /0Ի6թՀ»թբ-ր 16թի՛Ֆ ե . 4 «ՀՈՑ ե.2Աաղույ: վրատասամծրողսը ամի Տծառն.Թր»6' ԹոԺ ույքնոունէ. ի

արբ

ճ

՛ն

, ՀՆ

:

ոլ ամբ 488-քանՌ,թթրթոլթ '

փորզաւորնաց (Մագա դու0865 Նո Փորքնումաժ», եյ" ձամամ շխ

«բար`

ոն

սորա

փարը Ք

ն ի Տելոռյ՝ Լերականին, ւհա.

ւ

Փ

"ր

ն

/

Ժժնությո

Ռոո-

Թաթմթնեա, դայի

Ն

է զՌ՞վ

ՄզոնաՄարթաԹՓաԹե»ը

/

շի

մթ,

Ն Ն. անք Ի Հչ զառի է 2ղառոս. Աոցածասաւ ծ:8-4 ամեր դ տարր :

-

|

.

:

՛

Կ

՛

դրանմոլբոոո յութնոր ՔթայինԺ Թորհաժա ա

"

ն

«բթոյնՄ».ոյ «րաժ Դին ն

ոաովածուէ, ա 2Ք2»ակ Հայոց: Խշխար ս րբոյն Իթ Գրիգորի յ աա ամա 7 Խոտւորչին շոբողթ»ւՆ չարութ օրն, զոր աշն Բոթրեցինաէր հթթայ շոոմ ՐՂ Շմիարէ յոյժԺԻարը ի նմանէ, տուքայՖժ» չո» եջ պարան. է Դթօշ» բռն ար Բչ չ ժեժայՖոթոծ, 2. Մոն 64. «չի միշ»- ոա /աֆոոդէ ԳԵթըթտաք թայքոորո--

Ցուստիանոս լերեսներորդամիթա-

ընդ մեզ, ասելովԹէ մեր վարդապեքն չՀրամայենմեզ: Վասնորոյ արար ժողովթագաւորն էւ յիսուն նսլիսկոՀարիւր եւ յորժամՄուչեղՀայող պլոսաց, որ ասիՀինգերորդ ժողով: ն մ զօրօքննուաճնաց Յունադ զխուրովու Թագաւորութիւնն, | ՄօվասնՀաւաոոց,9 նարար դարձաւ սլարգնօք, բոան անկաւ էւ վաթսուն ՐեկժողովՀարիւր քսան եպիսկվուլոսաց.ւ Հինգ եպիսկոպոսքն ի Հայոցէր: Արարն. ՀերակլեօթներորդժոՅոՀանոչ ընկալաւ. զոր ԹԼոդոս ղով.իսկՄայրբովանեցին ն յետոյ եկն ի Ռրչտունին ՆերսէսՀալածեցինֆ կովկաս, Հայսն արար զոր ինչ կամեցաւն.ն. ի Յունացի բաց կացին Հայք նզովիւք չափ, ն առաւծլյորժամ թարգմանեցինըզգրեաննՑուլիանեայշ Աղիկառնեցւոյն 'ի ձեռն Սարգալ 'ի ժո-

ն տասն

/

ՀՐԱ):առծնդՖելզդուռՖարնմնա,

ա-

որ եկեալէր Դուինի ձեռն Բարդիսոլ Առորւոյ, ն. եպիսկոպոսի Նաբուկքաղաքին է Սասնոյ. զՓիլաթսիոսի զՏիմոթեիկզուն գրեաննթարգմանեցին.ն ի վեչտասան

"բաբ ժողով ի

հայիս

ԵԴա ւ ո յն չայսերէ ՎԽասլէ ելք,Խքրթինի մի Մշ (հ ՆրՂթծարիչը կոչե էալ է սան է. Հին Թուին, խնդին յԱ), մ ոմ երհալ չատ պարգնս. վածն հ, Փանգի բա ոյի, արօնոյ ասէրնմա 23 աբչակունի /91. յի մայրդ, է փատարիլ / Հո/ Մ Թուէր տեալեանն ՍաՀակայ սրթոյ' Խոոիլ Թդաէ (կամէրպաակիլ աուն

աու

ն

ոխ

ն

.

ն

Ագաթ մեթո մագածաագծ, |1արծուա-Խի էրած)» փաղբզաո

ի եռա հոռի. ոռ.է-օաոնագ «ոո մազթ "ւնն, /ոյքյուժմնան. ԹորոԺ (Բն»գք:

չորս, կամակցութեամբ Լեոնիորդ-ոյ Վառլի,որ Թագաւորեաց յետ Հօր Քւրոյամս Փռանե վեց, ն ամս քսան ն Թուսականին, այր

ի տուրա

առատ

ոչ նման

կոչեցեալն Կոստանդին: Յորումաւուրս վատարեցան.չ նե մեծ Մ Քրիաոոսփառաւոր իչխանք Դաւիթ Գուրգէնէ տա-

Հոռոմի,զի նա որդիՀայիէր

զՀայս:Իսկ Սմբատ առնալ զպատիւն,չինէ զսուրբՓրկիչն որ է Շիրակաւանն. յերազգաւորն, ուր ն ն յոյժ սիրէր

օ-

ծաւն իսկ. գի

էր նախադած թագաւորացնԲաղրատուէր ընդարձակ չինծալՔաղաքն Անի,որ կոչի Խնամք,Թեպետներքինբնրդն ընդ այս անուամբէր, ն. Հին ժամանակաւ չինեալ. ուր Օտա նախարարն ամրացեալ է. պաչէր դքոյրն Տրդատայ, զկույան. զգանձսթագաւորացն ե է զկնիմաՀուաննԽոսրովու. Արչակուննաց դառնալՏրդատայ ի Յունաց աչխարչէն,ընդ առաջնորաելանենյեկեղեաց գաւառնՕոայնհ. Տաճատ աներԻ-ր։Աչոցաց ւոեր, ն այս Տաեր որ տեղեկացոյց ճառա զլաղաւորնվասնԳրիգորի Թե որԱսեն թէ դի է սա Անակայ: միլուծնալուտիւք՝ Է ներիչիխան Քին Բերդնամրացել ոչ Հաւանէր Է գալ հ մկրտութիւն, դառնալնՀայոցէ Հւուաւոս.մինչ Հնարակմացզեալ ռրբոյն է Գրիգորի, այլավիոխէ զինքն4 երթայՀանդէպ ընգ բերդին: ն զառԷ վայբնԹաւալգլոր ժ ջուրն, վաղվագնայ անկանի նա

չն նեաց, մինչդեռ

ղակիկանգնեալ է ձայն վուռիցն փառաւորէ բարձրզԱս-

որպեսԹե գօս ղոլով ոտիցնառողջացաւհ չրոյն զօբուլթենէ. ն. լուհալիչիրանին՝ կոչէ, ն տետուած.

զոր տեսեալ

աու ինքն

ճւողջանայ ղեկացեալ մկրտի ուռիւքէ նչան-Հողնոր բժչկուԹեանե): ՎՀ

,

ԽԶ.

`

եէն Գնունեաց հ ԴուինՔաղաքի:յանօրինէն Սուսվայ, վկայական արեամբպսակեալ.որոց ալասոուի օր կատարմանն ե մարերիամսեանն քսան. ն. սուրբն Սածակ երկեեպիսկոպոս րիչբ ոգւով ն. են եկեղեցականոք կատարեցաւէիԲիւրան կան,մածկիհ ւսն. եբկու կիրակուքն Է նոյն ամսնան յեօթննասն. ռրոց տօն գհրապայծառ. կարգնացսուրբ պատբիարգնՅոՀաննէս,որ ետես աչօք զխաւարարեր ժամանակն, ն գրեաց ի յիշատակապագայիցդարուց. ն. տօն սուրբ ԹաԻսկԱչուռ դաւորինՍմբատայ: հԼնոնէդառնայէ պսակեալ ՀայսյերեքՀարիւրեօթանասունԹուին. է. տանէ թաղաւոբեալ զչոմանուննԷր Աչուտ որդի Հօրեղբօրիւրոյ. զոր. Հնապանդնաց ի ներքոյ իւր. որպեսն զֆադիկթաղաւոր տանն ն. զմովաէս1 Արծրունեաց, բոնացնալն 7Աղուանա, զորոյփշան մեծազօրգոնալ ւարեցոյցզաչսն. քան զնոսա, կ.քանդթակոչեցաւ Ւ վերայ նոցա,Շածնչած, դաւորնվրացՆերսեՀ, ն. անու. զամսութ. կատարի, Խղբայրնորա:Որ զթագնԱբաս զկնիմածուն Հօրնգնացեալ է Վիրս,ն փֆեսայացեալ նոցին՝ դառնայայսրէն ն տիրէ ամենայն Հայրենեաց Բւբոցամս քսան ն. ինն,յերեքչարիւր եօթանասունէ. մի թուին: Ի սորա աւուրս յոյժ բազմութիւնքկրօնաւորաց Հալածեալք.ի Հոռթմոց աչխարՀծէն սակսուղղավիառուլթեւան (չ), եկեալմաչխարչա 3 աա մերչինեցինյոլովվանորալաշ: Նախզկամրջածոր, զՀոռոմոսին կոչեցեալվանք,որպէսԹէ ի Հոռոմոցկոզմանցն եկին, Լ. զԴապրավանքն. ի նոցանէասեն չինեալ զմանաՀնիֆ ն թագաւորնԱբաս սուրբ Աստուածածինն: զկաթուՇիննաց :

Իսկպատուական բքագաւորն Սմբատ ի' Օուսիվայ տխկանէն Տաճկաց խեղղամած լեալ ի ԴուինվասնՃրիխառռսի, նչաւակիի փայտի.յորմէ Լ. որդինորաՍուչեղ դեղակուր է ե Տերվկայութեամբ, եղեալկատարի աւուրս մօրինուածով: Ցռբում ել եչԹաղիժ ՔԲաղաբոսն ղիկէնե կարս դեղեցիկ ընդ Հարաիւր: եւ զամսեօթնանիչխան խանն Մարմատազւոց, լեալ երկիրս,սաւ ծորթ յայնկոյս Կովկասայ, Բեր անուն», ու-

գերութ. համբ: իսկ Աչուռ որն Երկաթն որդիԱմբոատայ,՝ վաս կոչեցեալ արիական Քաջութեանն, անկանի Լնոն կվայսբն Ցուճաց, սրով ւ

աւ

:

Ւ

բազումզօրօք

ՀԱՑՆ

աւ

'

ւ

|

։

ի

Հիննն նորք՝ բախո յաւելուն, է

ոթ ոչ ողւով,

օբոլ

ն.

Աւներգին բնրզն յոմրաջնոլ:Հնարթ: 3Ռչպատչաճին Լուսաւորչի այդոլիսի

մն

լեղուՖորա

կոյ ,

ութ

ՓՀՂՎ

ամուրն Գ

|

իշին

Կ

ռ

-

էր մասինմիոյ Ռսոիոյ,ոթ /Աղուանիցն տջբապետելոլ .

Վասն վանորայիցչինուլթեանտես է

Գասում. Հայ. Բ.

"

,

ԲԱՐ»

823:

Ոէր՝ Ափլազաց լթաղաւորէ բտ ալլոց պատմացԷ ոչ Սարմատացւոց, ն յիսուգ ինչ զկնիԹեղաս(ոչէ զնաՀեղինակգ բոտ այլոյ պատմչի, արդարն թէ մի Ափխազաց, չատակիԹեդաս(Թփողոս) կոյր

ՐՈՐ

Մովս

կոչեցաւ Աղուանք:

ա-

բքրզ.լոոյց

է

92.

ւՀ

|

պրզեստանեն: քինքծ ինթեսեք, Հիննյաւելու. ԿոչիԱնլ կումողեն այժմ. գոչէքնալ է

առո

ՐԱԼ

մ Հակուրգետով. լուհալեթէ թագաւորն

առ

կրսերժամանակաւ:

կոչեցեալ թագաւոր ::

1գոթը ։

ն

նա ն ասէ. "լարով չինէ եկեղեցի,յղեաց Գիտնա ղու կանխաղոյն, զի եկեալեմ յօրչնել զեկեղեցիդ բատ իմում օրինազս՝ "Քաղկեդոնի ժողովոյնսածմանադրութեսմք. իսկ նորս բնգդէմ նորաելեալՀայաստանեայցա զօրօք, սրոյ ճարակտայ Հասարակ զզօրսն,ն. զրնրնէ բուունածեալբերէ զնակենն ապա դանի ի կարս,ն միանդամտայ տեսանելզեկեղեցին, բրծալ զտեսանելիսն, վաճառէզնա ազդինիւրում, դիր երզման առեալ,զիյաւիտեանայլ ոչ նա ելցեն ի Հայս: ԽԷ. իսկ զկնի կայսերնՅունաց Լեոնիառնու զթագն Աամ ն Ռամանոս՝ ամա քսան |. դեքսանդր մի. լետ նորա ինն. ն ՑԱբառայ 'ի սորա: աւուրս առաւ Մելտհնի ի Տաճկացյեբեքծարիւրութսուն ն հրեքթուին,ն.յնրեքՀարիչըութսուն է. ութ՝ Համդունք եմուտ ի կողոնիա զօրօք ն. անդրէնդարձաւ: Եւ ապա թաղաւորեաց որդի Լենոնի կոստանդինջ մերեքՀարիւրիննսունն. երկութուին, ամա վեչտասան.որ է. 'ի վեցնրորդամինէառ զՄարաչ ի Տաճկաց, յերեքՀարիւրիննսուն ն: ութ թուին: Զամանէասեն ի միում աւուր Հինդ առիւծ Աա ետ արկանելի Ալիսդեւոյոլով բեռինսԹբրոապաննալ: մ. կոչեցաւ քաց, ն. փախոյցզզօրոնԻսմայելի, Թրքաժողով: իսկ ի սուրբ աթոռն զկնի տէր Ցովչաննիսի եկացտէր ամ ամս մեւտառտան. ն. յնտ նոմի: ՏէրԹԼողորոս Սոնվանոս բա տէր եղիսէեղբայրնորին՝ամս Հինգ.ն զկնինորատէր Աամս նանիաՄոկացի՝ թսան Լ. երկու: Սա բաղում աչխատութճամբՀնազանդհաց զՍիւնիք,որ Աղուանիւք թնակոխէինձ, ն ձեռնադրեաց արքեսլիսկոպոս զկնի Յակոբայ ապատամբի, (զտէրՎաճան ի Քաղաց,որդի Ճուանչէրիիշխանին,որ չինեաց զամենապայծառ. ուխտնՑովՀանու վանս,

յոց

առ

առ

առ

ստո-

անմատոյց դղեկինԲաղաց). այլ ն զԱղուանս ածեալբ չձեռնադրել իւրեանց կաթուղիկոսառանցաթոռոյ կնի սորա էառ զաթոռն Վաչան ի Բաղաց, սրբոյն Գրիգորի: աժ մի. որ ն ապա կարծիս առեալ,եթէ դաչնադիր էՎրաց, ն. եւո

բուս,

աւան

պավերա որոյ փոխենղնա, էւ դենն, ածելմ, վասն յալթռռն զտէր Ստեփանոս ազգականսրբոյն Մաչտոցի, որ ի Սնան, ամս երկու: ԽԸ.Իսկե չորնջծարիւր ԱԹութնփոխիսուրբ Թոսգաւորն

Համտուն վամ Համատանեան տոծմ արաբացի: յել

Թ դարու

ձեռն

աիկ

. վերայ դմտաց,ն. Հաստ:ասաց փբագլովե Թռուս Միա . Մոլ, 2 Նփրկերտ, 'ի Բերիա: Դորփիււուժնն է լթաղաւորնալդ Կռստանդին երկրորդանգամյնտ մաՀուան Ռոմանոսի: Մեորապլօլիսբ Սիւնեաց ՀաՀատուածեազ վայրմի լիալթողիվոսաց /ոց յ Աղուանից առնուինմիոնադրո Փակազծեալ Հատուածղ, չկայ ի Բ. 0.: ւռ

աս

,

առ

ւթիւն:

|

Մրո, ին,

առնու զթագնԱչուտ որդինորո,Ողորմածն կոչեցեալ.

բազում ուրկանոցսչիննաց,ն առատ դոճ|լօգք դարմանէր զնոսա,յոլով անգամէ. անձամբ սպասաւորելով նոցա,|. գլթաոր

բախածորմնացորդա բաժակինախորժանօք ըմպե, կոչելով անուանս |. դողեացնիչխանա դիրապաղատա, րուտ Ցակոբաւյ՝ են եթէ մեծատունք Սա զվոքր պարիսպ Հաւատով|ք: քազաՔին Անւոյք չինեաց.ն զամենայնբրգունանեկեղեցիս յօրինեաց, ի քրեքտասան թուին. բարեսլարիչտ կողնիբր, Խոարովանոյչ, չինէ զվատազարդ սուրբ ուխոսն է զՀչաղբատ: զՍանաչին ե Քքիատոս Հանգհան է չորեքՀաբիւրքոան ն. Հինգ Թողլով երիս զ որդիս, Սմբատ, զժաԹուին, գիկն զԳուրգէն.որ ն նմինչաւուր առնու զլթագներէցոբոր Տիեզերակալ դին Սմբատ, կոչեցաւ.սմա զմեծանիստ ալարիսոյն Անւոյ չինեաց,ն. զկաթուղիկէնՀիմնարկ. ն. կրտսեր հղբոյրնժառանգէզՏաչիրՍԼորգւովքն ն. Ձորոյգետին. զկաքն ն զնայծոն,զխորխոռունիք՝ որ ի Խոռայ չինեցաւ, որ է Լ. է. Խոչոռնի Խռռակելրտ, դԲազունիք՝ որ է ՔԲազկնրտ ի գաառն ն. ձաշրայ, այլ"բնրդթ անուանիթՀաս Գուրգննայ, զոր Սոմխէթ կոչեն: եւ ք նմանէսծքեցան Վերջ Թ.աղաւորքն Դա-

չորեք Հարիւր

"

ն կործանեցին, Յոյնք առինզՄլամնիք Տաճկաց, վասնլասպատամբութիւն մոտբերըոլթաղաքացեաց:

էւ

բոս.

/չ

առ

Բոր:

պրատվելան բնր

«չարի, ժո Փոքր ալն Անոյ

ն

այլ ի Վրաց անտիլժՀակառակութիւնը, առ

մ

յոննէբուլ բժրադոյն է.միծակառոյց, ներքի: ն. այսպես բոյ Թո ճմառտբունս զոքծնալ, 2:23 ճ վեզեցնաց Անւոյ: ւյ աջարավա

է Թէ

ԼՈ

իմա՛

կողակիցն: ն. ամենայն աւանքէ. է (իճակջ Հաբ ացինարՆհլքանմասին են, զոր ՎիրթՍօմխէթ րաց աշխարՀի կոչեն, որպեսն զՀայսՍռմոլխա, իբբու ն Բազկերտ Հարաւայինա:-Խոռակերտն կամ Խորխոռունիք, կամ Բաղունիք՝ յայտ առնեն որդւոց ն թոոնն Հայկայ յտ չինութեանցն'ի Տուրուբնրան աջխարձի՝ ելնալէ Հաստատմալ այսը զբնակութիւն իւրեանց: .

|

Գուղա:

98.

իթ, Աբաս յորոց կանայթնկրօնաւորք՝Մամբան, ն. Կիւրիկէ. եւ Գադիկ սակաւինչ կեցեալընդ եղբօրն,Հակարծեաց ինչ դրժանաց:հկ Սմրոստ լածական Լինիվասն Հառնալ ի չորեքձարիւըքոան ն. ութ թիւն՝ կատարի.ն նոյնժան տան նմա մայնկոչենդծալածեալն Գաղիկ, զլթազնն: ածեն նմա ի կնութիւն զկատրամիտէ, դուստր Սածակայ Սիւնեաց հ ՀրեչԹաղաւորի,որ վճարնացաւարտմամբզկալթուղիկէ ն, նմա տալէ Աստուծոյ որխոստանայր յորդորնալ, կալէ 4եռընտուութիւնգործոյն,ն մնալ ի նմինտաճարի,մինչն զՔրիստոս

ի: արին

արարածք հլեալսռեսցեն :

իւր,ո

Ո

աւն իարանԿա տուն

1. ետ նմա.

սոս,

Գարթնաց՝ ՍաՀա

,

Հ

.

զաւավ՝ որն Փուրգասարն զՎախտանգ, վո-

Գայլագլուխ ի Պարսից բառն զի ուներ 'ի վերայ սաղաւարտին պատկեր զայլոլ առաջիկոյսն,ւ ետի կոյսն՝ առիւծու: Սա էառ.ԻԸ ի (նութիւն զդուստր Լնոնիկայսեր.ն չնջու,

որ

է

ԱամանէսծրեցանԹագաւորթ մինչեՋԹԱատաս, զոր կուրացոյց

մոռ որոյԹագաւորնաց Աբաս. Քաղարատշ, որդի Գութգենայ,

ԱշոտոյՌղորմածին, ի վերայ Ափխաղաց. այս

որդւոյ

Սխիլթարայ հրիզուասիցեն:

բատ ՛

ծն Իսկ Վասպուրական ւորքն՝ կ զսուրբամս (ազգէնՍեննքերիամս ինննտասն.ն զնափոխէտերՄարգիս՝ Գա Անանիայի, մայ, լ սրբոցՀոխփաիմեանցն, Դերենիկ չորո:Սա:չինեաց Փծան զվկայարան ն. յետ որդինորա, ն. զկնի հղբույր նռրա Աբուսածլ, ն նո-

աթոռնյաջորդէ տէր Խաչիկազգայինտեաոն

զնչխարս Աճւոյ։ անդփոխեաց առրֆթեր կաթուղիկէին

զօրնտօն մեծ: բերեալմեծաւ Հանդիսիւ,է կարդնաց առնու ԽԹ. Այլ զկնի կոստանդեայ կայսերք, զթագնԼեոն, ն ապա Կոստանդին ն. Եռինեւմայրիւր, որ խաւարեցոյց զորդին,՝ն ինքն տիրեացամս Հինգ մեծի աթոռոյն: Սորում Է ԲրիստոսՍաչակն Յովոքփ,տաճիկք ւուրս կատարեցան ե ապա ազգաւ, յարացի Հնդետասան: Եւ զկնի Միքայէլն, ն Լենոն,ն յետ նորա էլ ապա Թիոփիլու. զկնիՄիջայել։ Սիքայ ն. զկնիԼնոն, ապա Ալեքս.ն զկնիՌոմանոս, որ ապա Վասիլ, (1) վանորայան Հալածեաըզուղղավիաու յարնելից աչխարծս. ե. Սլ. լերինն, կամեցաւ ձեռնարկելեվանործայս երթալնԷւոր է հբարկութենէն բումծանր զօրուէ կողմանս Հալպայ։ Տեաոն Հետիուտս փախեաւմիայնմտզապուր:Ծետ նորակոստանդինորդիԼենոնի. ապա Ռոմանոս, է ապա նիկիֆոո, ապա ցա '՝

ա-

Լ1 ապա Վասիլն, յիսունն. երկու: կիւո-ժան, ծ. Իսկմաղազա սկզբանց,որ ՎրացԹաղաւորացն ամս

կայ ի ութ որդւովքեկն Այրարատ գիրսնոցա,եթե Թորգոմ գաւառ զկնիջրոյնմեծի.ն երեքյորդւոց նորանախազածք հղեն՝Հան տիրեցին օա ն. արթյօս է կոկասօան, աչխարծաց,ն ին ն ն. տիբեբեանցանուամբնկոչեցինՀայս Քարթյ կովկաս. ցին է ծովէն Դոնտուվխ ժինչն. ցծովն կասբից՝ մինչեպՄիՀրան,

ՐՋ,

առԱու

կոստանդեայ,

այսերացդսկսանիք Դ որ է կուլրոնիմոս, թադգաԲ որ թագաւորհաց 1028. Հառուջանէ լՎասիլ ց ամն ւորեալ ե յետ բայց մոռանայ յետ նոնեայզնիկեվեռ, Ալեքսիզկոստանդին Պորփիշբոժեն:

անար արիր Համար

.

. նորա ՇաՀնչաՀ՝ որդինորա է զկնի հղբոայր 2 Փուրգէն. հտ ապա նղբայրիւր Սենեքերիմ, որ նեղեալի Դարաից՝ զերնա կիր իր ի Վասիլն,ն չողաւ չորա որդւովք, որոց աԱնոոմ ն. Կոստանդին, 1. եղբ»նուանքն՝Դաւիթն Աբուսածլ, ե բորդիքն՝Դերենիկ, Գագիկ Աչոտ.ն առնու փոխան զՍնաստ ն ք յոլով պուսստինա»: զԼառիաճ, ՌրզկնիսպանԴաւիթզՓոն. կառապստամբ, զրով զխաւատանէսնճ: ՄԲ. Ի չորեքՀարիւըքառասուն Է չորս Թուին մեռաւ Գադիկ,տունալզլթաղաւորութիւնն երիցորդւոց իւրոց, Յովանն. ն. նեսի,Աբասայ Աչոտոյ:Վթագնտայ Ցովաննիսի, զԱնի1. առ

առ

ն ի լթաղաւորա Հուչակագոյն Վախաոանգ դիշջազննոցին,զորմէ Վրաց

բազում ինչ առասպելավասուն պատանն. իոկ ժավանակավից նորինմերս Ղա-

պատմիչաբգարակորովնչաւակէիբրն նենգաւորն դրժող ուխտինընդ Վածանայ մամբկոնենոյ:Կոչին ք ՎրացԳուրգրացյան կամլաւ նս Գուքաաան. ԷոՖ,որ րոտ Պարսից ԹուրթայԳայլառիւծ նչանակէ.իսկ Գալթաաատպը արզար

դարն,գայլադլութ փ:

28.

0.

Արու

ԲՈՐԱ

ԶՐԻՑ

է, պատմիչԺՔ 3Մխչթար Երէլգ՝ Անեցին

սնայսնՀամարիարդ:

.

.

..

գպբու,

ԵՐ

որոլ

գրուածբնդ

փբ»ւ-

Լարի, զոբ յիչին ե. Բիչանդացից,է կողմանսՍեբաստիոյ ճանաչի,-այլ բնիկ«փղինանյայտ: :

Գեռտաքծ՝ զոր

ԸԴ

է յունական բբոասդքօզթարգմանիՀէղբնակս, Դիոն,որ է չանակէ արուարձանկամսաչմանավայրը բաղաջի: Սկրտաիոյ: Հօրամբոցէ |իՀարաւոյաբեմնոից Խաւատանջ՝ Ջամչիան այլուր

-

բատ

ԳիխդորՋոբովն Աչոցաց, զԱնբերդն զկայքանն. զկայծոնէ. զաւուչ գազղաչոն այրարբատնան, ն. Ալբաստայ ն. զայլ մնացեալան՝ ւառն Սեւորդնաց. բւաԱչուտի եւ ժանէ: ի վիճել նոցազկնիայնորիկ,ղայ թագաւորնԱփորդւոյ Գորգի,որդիԲագարատայ, խազաց որդւոյ Գուրգենայ, ն. առնէ իրաւունսֆ մէջ նոցա ն գնայ: Ողորժածին, Աչոտոյ անչնազանդլինէին, գնայկրտսերն եւ: զի ոմանքմիչիրանացն նմանէ զօր: գայ ն. Հնա4ւ առհալ:ի Աչո: ււ կայսրն Վասիլ ն ն. նստի Դրուց աշխարՀին1. զամենեսեան, Թադղաւոր զանդէ Է կարս: Աբաս Դաւիթշ, կիւրապաղատն վախճանեցաւ "Ցայնմժամանակի իւր ի զչայրենիսն անդարձագրով տայ անժառանգգոլով.հ ն. ն. գթաղաքնԱպածուզՈւխթիսնզնամրումոն, Վասիլն, է. զամքնայն Վոր լուհալ Վառլիկայի նչս: Ֆեաց՝ դՍանծկերտ, իմացեալ Սովաննիսեի, գայ բանակիի դաչտնկարնոյ.զայս նա զ Պետրոս է. պատապատրիարգն սի երկետւ, առաթե իւրում օծեալէր Է կննդանութեանն զոր տէր Սարգիս բագօք, իւրով ձեռօք է Անի, մեծ Հանդիսիւ: Այլ Կ նեղէր զՅովծանպատուիրէտալ նէս՝ արքայնՎրաց.վառնորոյ պատրիարգին զԱնիզկնի մածուն իւրոյ է Հռռռմս,որպէսէ ձեռագրով իւրոց. զոր խնդուեթէ պաչէ զնաի՛նեղչաց կիչրապաղատն, ինքն զԳոիզիթաղաւորն Թեամբլուաւ Վասիլն:եւ կոչէ վրաց,ն. ոչ Եկն Է կոչնորա. վասնորոյ երթայ զայրացմամբ,

զՇիրակ,զառւրբ

ո

,

տո

առո

աւնրէ ղնորա զաւառս հրկոռասան,ե դառնայյերկիրն անլ անցույեալ զձժմեոն: կոչէ ինթն զտէր Խաղտեաց: նմա` ջուր է տօնի Առտուածայայտնուընդ օրծնել Գեւորոս ն

աւ

Է յաջոյ որ եղե Հրաչալի նչան,Լոյս փայլատակեալ լԹնանն.

ն յօծմանէ սուրբ իւղոյն ի Հայրապետին ն յոյժ զովեցաւՀաւատն: Հայոց: եւ դառնայՎասիլն ղացն.

Հիացումն տեսո-

Լ1 վախճանի ե չորեքՀարիւը եօթանաէ կոստանդնուպօլիս աժս երեք. երեքթուին. է. առնու զթազն կռատանդին ամս զկնի Ռոմանոս փեսույ նորին, Հինգ. զոր Հրամանաւ

սուն

ե

է.

Լոն

ն տաչմաթուլ որ արսութոյ Շիրակայ ԴրուցաշխարՀ,բաժիննԱչոտոյ, նացնԱնւոյտեղիթ: "2 ն ՄԽսխաց ն մառն ի մբջնաչիարՀէն Դաւիթյ ունէր զկողմանօ Տայոց

"

ԽկՑԾՈՅ:ՒՐ

Հայ: ՑՆորՕր. Հայրապետն: ԵԵ

.

ւ

-

գ Ե

ՏՈՆ

մե

ո:

պ

.:

ն եղին կնոջնխեղդեցին զմիքայէլամս հոթն: 'իբաղանիան, 0Դ. հսկ որ զԱմիրալամումնեացն կարդնբերեալՀամուցաք ի Զաբ ն թողաք.քանզի սկսաւիչխանութիւննոցա'ի փաթսունթուին, ն դաղարնալչփոթեցանյերեքՀարիւրյի սուն թուին. Լ ն անդբոնակալեալ տկարացան | զօրուն Թենէ, զօրացանազգնԹուրքաց այսպիսիպատճառաւ: Էր Սա Հժումո անուն, որ անուլն յիսմայելացւոցն չ Խորասան ածէ բազում ցեալ ընդ ԶՀան գետյերկիրն Թետալացւոց՛, դերիս ի Խորասան՝ որ ասի արնելքշ, բնակեցուցանէառանձինն,ն. աճեալնոցա1. բազմացեալ՝դնենզոմնամիր, ե անա պլա տան նմա թագ՝ ի մեռանելնՍաչմուտին. մաջողալէն նստաւ ղնեալտիրեացՊարսից սուլտան, որում անուն էր աստ

Դօղլա-բաք3: Այս բոտ ՎաՀրամայ, որգւոյՏիգրանայ, Վէ-

ագրի: իսկ սլատուական երէցն Մխիթար Անեցին, որոյ յիչատակնի գիրն Կենաց,այսպէսասէ. Ցոլովաչխատեղէ գսոանել զորպէսնսուլտանացն՝ որ ի Թուրքաց,ն զի չնորՀօքն Մածմուտն՝ Աստուծոյ այսոլէս. զոր ամացաւք, Սբքթանայծ ոհ Սասանեան,ն. էդիչյաննչանիցմեծացեալ՝ որպէսԱրտաչիրն բարձ զիչխանությիւնն ՍաՀմետի ազդին ի Սամատ ՄուՀԹաղէ, երեսներորդերրորդ ե ՄաՀմետայ, մերկերիւըքառասուն ն վեցերորդն ամիիշխանութեաննոցա.ն զօրացաւ նա հ Բալ քաղաքիի յերկրին Քուչանաց,ն հլ Հաժբոուզնմանէ ուժղին, մինչն.խալիֆայներկուցեալ՝առաքենմա ընծայսն. ն սուլտանկոչէ զնա: եւ առեալ ալամ,ն. լաղապ` Ամինադլ/, հս նորազողատիւն մեծանայ.ն. ելանէ Է Հնդիկս՝Է Համբւաւ ԵՐԲՈՐ Ա :

'ռւ

.

ամ

"2

1:17

ԱՎՈԱՎԲ

ւՆ

ԱՆ

Դ:7թ,5յԽՄ57Խ»»ֆ5,Խ:։,2թծթ5ՒԽ,Ի5Ի շշ

«նռան.

«Կ

ն

-

,

ԿԵ

(Իզու: ՔանզիՍորարեգակն լսի ի որարօիկ որ է Տուղրիլբոտ այլոց: Դօղլաբաք, այսինքնՏօղլապ-բեկ, այլ ոչ որդիՏիֆբանայ՝ Այրիվոնեջը՝ Անծանօթ զոր Մխիթար պատմիչ,

ֆիլթանակերացի կոչէ:

ա

ՀՈԱՈԳՐՅԸԱ

Ը

':

:

,

Աեէջթենինկամ Սասրչիոտին: ն վեց ամ իշխանութեան է 860 Արարացւոց Երկերիւրփառատուն

ամ

զիշխանուԳՐզչին,բայց ՄաՀմուտ իբրն դարուն կիսովյետայՀաստասոքաց ԹԵւՆ, յամի 997: կամ, Աչեժվաշ, դրօշ իչիանության: Լազապ,Լիջապ(չումն պա-

առողիվան-արդարության, տուռյ.-Իմին-առվիլ կամ ադար ն.Հաւատարիժ:

կռոցնմաթանայզոր կործան, ն. առեալ աւար դառնայ, ն ղՄաՀմատ որդիիւր թողլով անդքն,ն գայ ի Գուրդանշ. Ֆու ի տնառնէն չորնքՀարիւրՀազարդաՀեկան, Գուրզանայ ն. սլես տամբմիով, բ չորեքՀաիիւըն.քսանթուին իւրեանց. ն. անցանէզայ յ Ըու3. ն Ռստօմ, ետէրն Ռոյ Մաջա-ղավլա բեքաւուրբ յառաֆ առեալզԴելմիկան ել ընդ առաջ նորա,է. անչնարինուժով,ե Ընդնմա երկերիւրմիսուն դույ է Աբաւ5 ՛ ես. ն ղնա, ասէ. ՇաՀ,.նամազկարդացեա՞՛լ փիղ:եւ տնսեալ նա ասէ. Այո՛. էւ դարձեալասաց. Ճատրկուց խաղացել ես. -Այո՛: Առաասէ. Թագաւորի թագաւորիտուն Թէ ոչ. մտէ՞ ն նա լոնաց: Եւ առժամայնկապեալզնայղարկէ ի Խորասան, 1. գոյ զամենայն ինչս նորալառեալ՝տիրծալ ի Տապան. րաստանծ 'ի Տառաքի՛, նեի Սարիճտայ ի Մասխուտի ն. որդւոյ իւրոյ ՂՌէ,ն զՂազուխն» զ ՔոՀատտան՛ը բովանդակ. ն առնու թողլով զնաՈՀ, գայ ի Սրաւ ՀարիւրՀազարդենաՐ ն անցանէ հ Նաչաւուրն11 ի չորձջՀարիւր Փսան ն. մի առնու Թուին իւրեանց: Իսկ Մասխոււոն զՀամիանն ն. Հան, ն դառնայյէ. իսկոյնլսէ թէ սանին զչածնայսն եւ Քո յԱսպածան: դարձետլանդրէնաստակկ չորս Հաղար աո-

Ռչոյ, ձեռս

Մաոն կուռք Հնդկացանծանօթ չառտուածվաէ մեզ, Թէ չիցէ Մաղլալի բիչ (առաց Ինտրայչ «Իա» է` կառԺգաբգան կամ ուրան, բառ մել Վրվան, արնմլեանՀարառավում

.ւ

,

սլեց ծովու:

Թ

ՍՈ"

թոն

.

Ռչ զամ Հրե,այժմ Ռայ,է ՀիննՌազուՄաքաց, մերձ ի ԴէՀրան: 4Դելմինք, ժողովուրդՏիլէմնաՀանդիկամ Դելմաստանի, 'իՀարաւոյկազբզ ծովու, բ սամանա բարձուՏէմավէնտ (երին: ճ

կամՍէջ-Աղ, Սրաւ, Սէրու. Քաղաք Առբպատականի:

ո:

՝

`

ան

-

ՄՏառարի, թուի Տարա կամՏարսալկերտ, վիճակե բագալբ Փարսլատանալ:

Սարիգլխաւորքաղաք ն. վիճակԴէպէրիոտանայ: Ղազուին կամ Խազուին, Գազային, էրենլի աղաք, ք առծմանագլուխա շան

ախարձի: Փարսից

:

-

.

ՍԻՑ

ՔիւՀիստոան, որէ Լեռնաստան,մի ի մէծամիծ նաՀանգաց սէրութեանն ն Չարսից, ընդ մէչ իրագայ Խորասանայ: Այսէ ՆԻ զամՆիչավուր, բազաւթ Խորասանի մեր4յիրագ: ՆՈ

շաարուչ պարսիկլեզուիվերակացու կամ Հրամանատար: Շածնչ բոտ .

Դ00

դան, ի ճանասարչին դնէ / կապան. ազգ ոյա յորդւոյն, ն ետուն: Հան ն.

մ.

դլխաւորնկոչիւր /տրղան-Գօզ

եկճայ ելին է Հօրն, կ նդր

նոխա.

ա-

իսկնոցաբարկացեալ անցինընդ Ջոչ-

ամենայն մ բսնակգքն իւրեանց, Է մաՀ զանձինս

գռունցան,ն

ն. առին ազթեցին ն. կոտորե զԵչաւուրն սուլտանինի մուռ 'ի ն. փալեստաշՄբմնշ. Դադանդաննք երալ տուլտանն՝գնայ, է, վան /

զզօրս

ի Ղաղիննանող էե

Հեդիզու ճանասլարծին ռուլտանն, է զկոյր աղանաւ եղբայր / Ղազուքն, Թագաւորեցուցին որոյժնբկարնալ ի Խմինծ ն ե

եւ

զ

անուն

եղոօրորդիա» որոց հուանթնԱ̀րտւսալիմ, Դաւութ,Զաղրբեկ, Աբուտաղիծ, Տօղոր էառ զիչիրանութիւն բիչ-Բէկն, |լ սուլտանութեանն, տադան ամ Հմողմշբնդարձակեալ զաչխարՀն՝ բաժաննաց՝ զումծեո, յն է. ձրձիրնԽորառանայ. եկնուլՈՎ Տատն ծրվուսանմար դանձուց (ի ոսկւով.ն առնու Ընդ 4եռամբ, ն յղէ Խալիփայնն խնդրէ ն. Ֆա օրՀչնությիչն. մեծարէզնա արամբքդլաա-

առ

|. տուականգքճ, տայ

նմա

ն ալամ:ե-բնծայթ, կարդայզանուն :

ո.

'

.

:

բոտ Գարոիզ Դաղդանցանն Փինա-Տառուն-Խան:

Տապարլիստան, Դչպկրլատան, լիռնավայրնաՀանդժիՀարաւային եզերս

Կասսլից ծովու:՝

մարուցեո առնու է, գուրացուցան ն շէ նութիւնն Եւ Փանզի Հայր նորաՀդնայն զաթոռն: յօգն ազգին՝ որոց կանութիչն

մբի միոջէ ունի մազուինմինչն. գԱսպա- որդի. առհալ ցայսծթ: Իսկ էԹուրթացն որում էր:Մուսա զառավադեմն փաղոյ որդի: ուներ Հինգ Սարչութեայ

ատ

այրն դառնայ/Ռէ.1 նոյն ժամ Հօրն, ն. Թէ սույլտանացաւ ՄաՀմատ հղբայրթո. գնայ, 1 կալնալ Է դեզբաւյրն

ՍՊ,

է

ն.

Սդրվկամ Սբու, Ֆչանառւոր. միֆ

ճ Խորասանի Թուրթաստանի: :

:

-

Փագաթ. ։

զրից, ի սամանա :

-

ար

Սարչութ, Սեչիվ կոմ Սէլճուլ,բա» աւանդութեան: Գարոքց սէրձոլ/Եֆբոսիասայ գիւջապնէ. որոյ էին որդիք Միբայիր խրայիլ.եուՖուզ կամ Գեվո, 1/իչեալնիիՀեղինավվը՝ ն Մուսա.Դաղրուլ է Հնագնար՝ Ձազբոր Միբայնլի ոըդիջ են: Ձռրջ գաւազանք Էչբոոնութնան շ այչ չառաւիղեցան որ պլայազատեանը Գարճիցն, զ Ղազննքանցն. ի, Խորազմեանց Թուրքաց. գ. Հալ«այ 1 Դամսակուի, դ, իկոնիոնի որ է Գենեա ն Փորուն ալխայ՝ որ Բում գոչելոն յանուն Հոռոմոց: ՏՈՆ

Սէլչ"Վմանջ.

18. 0.

ՌՓորվ դնա ոուբնքն:

ար

ԱՀԱ

ն

ն. դնչ նմա մականուն Ռութնադօվլար. եղա: լի մամբարնմ, քարոզեցաւ աշխարՀակալ:Եւ փոխէզնա Արփասմ

Ծանչ աՀասանէրյալթոռ թաղաւոԲանի ութ, որդիս բեամբ. ունէր օրէ

էզա մենայն չխարՀ ա

որ ն.

ն

Մա-

ն բութեաննՄիջ չաՀն, բարին խաղաղարար. զկնի որ մուժ սուլտան: եւ յետ նորա աւազ. հղբայր Քաքարուխնժ եւ յառնէ ր վերայ ամս Լ զալթոռն Հինդ: կոտորեցզնա, ղոր վկանդեալՔակիաՖորաԴուդուչն որդի Ալվառլանին, ն ապան զԴուդուչն:Եւ Մածմուտ բուն ԽՀար զզօրս նորա, տղայ ՀաՄաՀմուդիորդինԵՀար զրակիարուխն պուլտանն նոամս ն զսուլտանութիւնն հրեքտառան, սակաւ, ճ զկնի բա ՍաՀմուդնորղի նորին.ընդ որ պատերազմելՍանջար ն իշխանութիւնն, զնա,ն առնու զԱրաղայճ սուլտաննկուռորեէ է զգել նորա Դաւութ որդինորաեկաց աաա, Կի Եւ ապա եկացՏօղրիլն,ն. աուլտան՝դոր սպանինՄլՀետքնծ: ն. ապա ՏուղԱսլան,ն. զկնի որդին՝ Մասխուտն, ուժուն տեսնէ ի պատիւ որում ֆչպատմոադիլրսմինչ որ կայբ Րելշ,

դնի յալթոո յԱնի, |.

չար կամռթ յինքն առեալտանի լիր ասլով. ձգեցից Զիա՞րդ դ4եռալիմյօծծալ Տեաոն, խկլադաի մբ ե տեղւոջ սորա: Զամյանէ չաննչանից ն ժմեծացեալ, ասեն խելացի1. առատ եռացն՝ մինչլինել տէրերկոտասան: Հազար: Հեծելոց.որ ն. չինհացզսուրբ ուխտն կեչառուս, որպես Վալ» Համ իշխանն զՄարմաչէն1: Մ

ա.

Ի

առ

առ

զկնի

Աստուծոյ: ԾԴ.

եթե նոյն այր ասէԼ.յաղագաթաղաւորինՅովաննիսի, որպէս կեղծաւորհալ յոտս Աչուռի Թալնայ/ եղբայրնորա Հիի ւանդ մերժ ի մած, կոչէ ղթաղաւորն փորելով ինքն, Գեռս ն. այնու տայ ի ռնարվցնկուսէ որողայլթա. իմբոննալ՝ մէէ իշխանին կոչեցելոյսլանանելզնա.ն.Ֆա յօԱպիրատնծ առ

ԲՈԹ

ՈՐ

ւ

ՐՐլրաղրաք կարդային: հալիվիային է Միմպեր բեմն աղօթից,յորմէ ղանուն ւթ

Սոնկամ Հ

ությունբագք:՝

Բ

ամ: իբրն էրկուտասան որ իշխնաց Գարքի-արութ, Հնումն սաՀմոն. ՛ի Գարսից, աչխարծ Արաղ,Իրադ.նչանաւոր է «Տ փամմոլորեալք, Հնրժեալքթ որ Արբալսացձոց, ՍչՀեղքղ:մեզով րստ ն. է աւազակքեւբուլվացոոք, Ա սսասսին ըստ Հաշիչի բոռ ԱաորւոցԳարսից՝ ն կաղազէր ամրոց ո րոյ մոլեւանդնլունաւորի, Հիռեոգթ. Հասան-Սէգածայ նս խամայկաիջ: կոչին բերդ. գոր էառն Հուլաղուղան:Յաճախ Արամուգ 4 Ուժով ԴօզբուլԲ, յետին սուլտանտոչմին,սփրհաց յաման1177-1187: է պասմիչերէցնՄխիթար: նորաժամանակակից գաւառի,այժմկրկինաւանք էն՝ Հին է'Նոր Թալինի Հին Արագածոտն զջ Ց

Մաիաց:

ձն

ն.

որ

'

ԵՐ

ԹալինժիՀամանուն վիճակի: ՝

Մ

Յե...

1. եօթանասուն ԹուինԵլ Տուղրիլ-Բէկն չորեքծարիչր

նմա ի պատածնաց Նախճաւանի կխպարիոնք Հինչ Հազարի ն փալխեաւ յաՀաղին բազմութենեն,ն ի գալ ԹուրՀեծելօք, ն. սվուհլասպատակ,ել Փին իԴուին հողաՔաջն ման սակ, ցուցեալմեծ դառնայ ի հ Քաչութիւն Սերկելի՞, "ե. Հանգչելնանդ սակաւ մի թնով՝ թարիւ Հարհալգլուխն այր Ր միյանդվտա,մեռանի: ՆԸՀԱԿՐ Զայքուժամանակաւ Գեռրոս ինչ ոք» լատրիարգն ն Հաննու դնաց ի Վասպուրական, աղաչանօք թագաւորի ոջ: ածաւ դարձաւ. ի ձեռն տուվիճ կողմանցն ըրա բշւնուլԹեամ ն արգելաւ ի Բջնի: ԱԶորլունալ Ցովսէփ կաթողիկոսն տէր: ն ղուանից,գոյ Հանէ զնա 'ի բանտէն, է տանիդնէ յաթոռն. առաջնորդ սուրբ ուան իչը,ՀանելովզԴիոսկորոս Սանածնին՝ զոր էին կաթուղիկոս փոխանակ՝ հղնալ աժմի. 1 նա դարժաւ.ի վանսիւր, այր սուրի ն առաքինի: 1... Ծայնմժամանակի փոխէ զգվորդՎրացԹաղաւոր որդի: իչր Բագարատ, ն իչխանն ՎրացԼիպարիտ ապառամբեալ փախուցանէ զեա ի խորինԱփխագբ, ն չէն ունի ինքն զաչձեռն իմաստութեամբ, տունալի Սիքայել խարձն Որ ի մեռանելնիւրում տայ զթագնկալափատայ որդւոյ թեռ.իւբո), որ զկնի սակաւաւուրց կուրացաւ.Հրամանաւ ոյի լթագուծւոյն կնոջնՄիքայելի. յորում տեղւոջերնեցաւՔարմի ու: նելովգիր Թէ ատ Թա դաւոր ոա. ւարի եւ.Զոյի ահուայր ն նմա իչբ զմոնամախն դնէ թագ."

ընդդեմ

բբնով .

Գետրուի

կայսրն:

,

---Ր:

ԵՐՈՒ

՝

1 Հ. 0.

ԹԹ

յաւմլու. Ջի մի՛յանջաւոր|խ միայնիլն ճբ, այլ է լանմակիլն՝ դուո. ուր կաննլիկ զարմիչբ իչբքանցի դամբանի, ավենետի լերան: Լիպարիտ իչխանվրայի,յՈւռպելեան տոչմէ: Սերկեւիլ գեօղ,բլուր ն լճակ ի Թալիչդձ Աիագածոտան: Դութոյոյն ի դրան կայածըվողմնավալվարգքյաւնախ հ ապա ղոր ելթողնիՅոյնս, թ/ կիւրապաղատի ՀՈՄՑԳԿ թագաւորք աչխարծին փոխանակեցին Սծխահավոլ:ՏՕՍՓԵՏՏ 489:

Ապիրատն

է զարմիցԼուսաւորչինասին Ղ Գրիգոր Ծագիոորուի: Հօր Հոչակերւոյծ Վաչրամ,որ է եղբայրՎասակայ Ցի Գածլաւուննաց տոծմէ ն.

ն

Ր:

Ց

ՒՐ

Էեքց'

շ"

ընկ

`

վիճավթց ԴՋեճ

Վաւպուրավան մարի, զոր

դնացտէր Պետրոս ն. դառնայի Սեւա, ն. որտան նմա զվանքն,զոր յանուն Վարագայ ունելով զխաչն,Թէչին, պետզկնիանդրէն դարձուզին:եւ հրեք պոաստինսՍոնաոր ն կեցեսըի տեղւոջնամ մի, կամախնհո պատրիարգին, առնու Եւ տարի: զքողն Խաչիկքորորդինիւր, զոր ձեռնադրեալ էր ի կեանսիւր: յԱնի, ն կեցեալամա երկու վճարի,ն. մնացաթոռնթավուր զամսՀինգ: չ Քանդի՛ի չորքքծարիւր իննսունեերեքլթուֆնմեռան Ցովէւ հտուն Հաննէս Աչուո, զթազն ի Գագիկորդին Աչոտոյ.ն. ն. վասնԱնւոյ. զի անդարձէ միչեդին Ցոյնքզկտակնկորստեւտն ասեն, կ. Հաստատուն է զկնի մաՀու կտակ: Եւ կոչեցիներդԹէ անդրէնդարմամբզգագիկի կուտանդնուղծլիս, ձուցանենպարդնճթ.ն կատապան եդինինքեանքքաղաքին. ն վերացուցին ի նման զերկոսնանպսակս,զգած Հայրապե1. տութնանզթագաւորութեան,յակամայսածեալզերկոսեան եիւրհանս,ն. անդրէնոչ ղարձուցեալ:Վասն որոյ անյոյս առնու նւ փոխանզկալօնպաղատն զ Պիգուշ, ղեւոլԳաղկայ՝ կայրպանդվառութեամբ ի մեջատեցողացն ազգին: ԶայսուժամանակաւԳրիգոր որդիքաջին Վասակայ մույ ն էւ ղզկայհան է Մոնոմախն, զոր բնդ ձեռամբ զԲջնի զկայծոն, որ ն. առնու իբ ունէր, ն. առնու զղքսութիւնն Միջագետաց. ն նա զիչխանն Վրաց, այլ երկու Մաընդ.իւր զԱպիրատն

Ծե. Առ

Ի

եմ,

ն. ե՛րթ ուր ն. վավիո.: եւ. զի զնա`պրարգնգթ» արձակեաց Ֆա. է Մ. խնդրէր զնա, չոգաւ կայարն առծալի նմանէ իու, եկն ի Վիր կալեալգլթագաւորն Բագրատ՝ յղեաջ աո. կայսր,ն ինքն կալաւզերկիրն ԾԶ. Ի աւուրս կինմի Մամ անուն զայ ի սոյն Պարսից էթեթ. ի գաւառն Փառիաոսոյք առ Գրխչոր փ առաւոի իչԸշոան որդիքնպատանդզմայրն,ն առնուն զեօթա ն զբերդն Շամիրամայշ. անտիընտանացեալ ընդ Խլազիզն) ամիրայնԳանձակայ սպանինզեա է, առինզՎանձակ մալ րեցին: Երեցորդին Պարզուան մնուու կարճ.ն հչիչանացաւ Լէչքարի միւսեղբայըն,ե առնու զՊարտաւճ մ. զՇամքոր հ Սալարէն:եւ եղբայրնորա կրտսերոր Փատլունճ (ոչիւը՝ Եւ գնացեալ աու սպանեալ զնա առնու զիչխանութիւնն: նա Փիլիպպէ՝ որդինԳրիգորոյ՝ սիրոյաղագաւ, ըժրունէզնա 'Ք զկնիմածուան Հօրն. ն առնու ի նմանք զՇաչուաղ ն վալանս չ զՇ«թ։ Եւ կոչեցեալ ինքն զգագիկ որդի` Համամայ զարն Տանձնացծ սպանանէ,ե. առնու զերկիրնորա:եւ այոն պէսզօրացեալտիրէ Խոաչենոյ նեԳորոզոյն ցն, ն. Սնորդեա գոռ դնէ ընդ ե: Թաղաւորին Ջ որոյդհտոյ, ընդ ԿիւրիԳագկայ

սա

անի, չինեալ բեր հջմանը

Սենեջերիմայ

ն

առ

մառն է Փառիսոս

ս

առ ըմբունեցաւ սուլէիպարիտն նա ոանն...եւառաքեաց նորա: եւ ճլա՞ դաւանելզՀաւաւո եթէ Էբ տեսից տասխանել Թո՝աունեմզորՀրամազերեաս յես: եւ էբրն.ետես ասէ. Ցորժամ եղէ արժանիտեսանել գքեզ՝ ն ասե Քո ն ոչ երկեայց բ մածուանէ. ոչ արար ից զկամս սուլ՞ տանն. Զի՞նչկամիս.ն. նա ասէ. Եթէ վաճառական ես, ձախետ ղիս, ն հթե դածիճ՝ սպան զիս. իսկ եթե թագաւոր ես, ազատես՛ զիս: եւ ասէ Քո վաարբզմեզք ճա ան, է. կա արեան ածիճ արեան ք իճ անչաւոր այլ լինել,ջեն դա դական, կամիմ ո, ն.ոչ

կատապան, "

կար.իչիան:

ան

թուի

ՈչՆ տուտանն,.

՛.

-

դողքարան

յօյնն.

'՛

2 Ապոնղազատ կամ կարոդելառ» բս ՈււՀայեցւոյ, 1. զիզու Մատթեի հա ի աա կառապլաղովկիծո. «յէդիրն անլայաք:

ճբկոթին

՛

.

ՍՈՐՑՀ

ա

Շամիրամարքթդ 'ի Փաովառա: Հին 0. Ալան: ռ Գարտաւ, Քաղաթ Առանձնակն ժիտոյմայրությաղաք Ուտիոյ, Ս

աթոռ կաթուղիկոսաց նոցին:

-

ն. Աղուանից

"

՛:

Քաղաք ի Շավքոբաձոր Ք.սաՀման» Գանձակայ: Շամբոր այժՐ «Իճավի,

անրակ: ծ

Փառլուն(Ֆաղլ)Ա ամիրայԴո մայ: Շետտատայ որգի, /առաչնումջա-

ռորդի ՎԱ դարու ԵՀաս իչխանութնան, մորում ժամանակի պայազատէին ՓչՎէ որդքԳրիդորոյ թաղաւորԱղուանից Արցախոյ՝ Աւան-Սիւնիթ

1ԻՎ "յ.

(ոչեցն-

Գագիկորդի Համամայ, կորիկէկամ Գուրգէնորդի ԴաւթիԱնՀողնի' ք

ԳՆԴ կողմանսՏաչրաց, Բագարատ Թագաւորք Վրաց: Իսկ

ն

Թագաւոր Գագինդ

ո ԱնՀողնի: ոքի Խաարա ՄԱՆԱ Հաա» Աոա ՆՆԻ: Ալբքրգ

Ձոր,

'

«օթճու, իրրամենապետկամ Համա-

Արցուխոյ Ուսոիոյ. կոյս, յարնքլս սաշմանակից ճմ Թուփ

Քուռի Փառնկա Շինդաւառ:

:

քո

ն:

յորսի,

ա

առ

|

արեն

որպես

Բէգսուլտանին.ուր

որ

ամենայն:

Կան»

ի

ոյ բնդդծմ Ի հՀիմայ ժիատրոսս, ն.երթ. Բ. Ֆուղրիլզօրադլիւի ն. ածաւ

«48:

առ

ոյ

կամ' Բա ատունին է Ա,ն կամԿայխնթու Լ

թագաւորն

կոչէ:

ճանձեաց վիճակնթուի ի , Գորոզի Ուռիոյ: Աբչախոյ Հիավաակողման» Գորացու գրի, ճ

որ ն

անուանիլետուն,բերդ է

թսաշման

վիճակ,

նէՈւտիոյ, Արցախոյ ժայժմեանսԽոչխարա կաժԽաչթար զանառի:

ն կի Թագաւորին Աղուանից, ընդ Բաղդարատայ լթագաւոլրին ն. նեղէրզնոսա:Տիրեց / Վրաց, Դունայ,ն. եղ Հարկսե վեբայ ՀայոցերեքՀարիւր Հազարդրամ: արք ոմանքքաղդեացիքելնալքյաչՍոյնոլիսի օրինակաւ ք. ասեն ցիշխանն խյարՀէն իւրեանցգան ի Գարդման, Գարդետ մանայ.Տուր մեզզմասնխաչինզոր քեզ Հերակլ,Լ.լինիմք ն քո Փը(ատոնեայք ծառայք.ն. կատարեցան հրքն: եւ լունալ ամիրայնԲաղգատայ յորմէ երկուցեալգնացին

Ե: այն. թ. չհ ազանի Ի««Տ է իւրումառաջնորդին: Նէք

աԱ

՛

,

|

չորս դաւառւ,

քսա

բ զօրագլուխ սուլտանին,

որ

բզկ-

|

ն Թ ագաւորինճ, կինզդուստրԿիւրիկէի Առու է Քեւ (Թագաւորին զդուստր վրաց Բադրատայ: զԱնի, ք ն առնու

Հազարայր զինու ի փոս մի, ն լոդանայյարիւն, զոՀ մեռելոց իզրոցարար Եւ ապա զայ հալ»: ի խալի Լ. արկանչօղ ուկի ի Փայէն դեսլան պարանոցնորա,է. ծրկուռասան վալ,ոց իմի կապեալ Հարկա---ծ..-1 ,

'

՝

անուան ծագումն ԾՄանարացղ է է, ՔանզիՀնադոյնպատմիչք ծաղրական աչխարչագիրթ ԹովմասԱրծրունի յԹ դարու, ի Ե-ում (. Պտղոմեոս

Խորօնեյի

Բ-ումմիչենզՍանարս. Ծաաբա Հեղինակիղ յիչածն գաղթականէ եկեալ նարսփախատեւսմբ ժամիրապեւէն: պատմիչթի Նէզաթայ Արաբացի ումեմեԼ ե. ասեն զնոսածագեծալս, ն մնօմէնայ նոցինընդ մէջ Տփիխեաց զերկիր Դրանն ն զթագաւորս Ալանաց, զոր մերա ՍէՆԷքէրվղա նոցա կոչեն. Քորբեպիսկուվոս քի րալ Ծով. զաթոլիլաւ՝մծ բորեվեվւրան վոչ, ե զերկիրեղա" մասն Գուղարաց մերձէ դբունս Ալանաց. զնոյն ն Արաասցիք կոչենքոլբվակո(ո, Քորի"կովաը, բելկեսուզ: Թուի զերկոսնանմիանգամայն վարհալՖորա աո

է.

Աա0.

Հին

շուծլու,

ա-

ԱԱ»

աան

ՆՆ

"

|

անսեր: ՝

:

,

ի

ՍԿ

Մ ԶՐՈ ի

"

«Ֆ

։

Տուկիծն,ն զկնի Դքուժաննշ,որ էկն ի վերայ սուլտանի սպառնալով Հոռուառնելզբնաւս.բոտ որում է կարս Հայոց՝ եկեալ այրեր զփայտակելրտ կեղեցին Հայոց: Եւ չողաւ"ֆ ն Մանծկերւ զնաե դարձաւսուլտանն ե վերայ նորահ հշար զնայոյժ, մինչ ըմրոնեցաւի նմանէ. որ զի ն թեպետ արձակեաց ն այլ ոչ եղնընկալեալ ողորմուլթնամբ, մա մէ, այլ եւտունզթագն է Միխայէլն որդի Տույլիծին, Լ մռա ի ցան ի Գիեգճարիր : Քոսա ւՀ ԾԸ. իսկթուդաւորն նկ Վարուց Գ Գագիկ ռրդիԱբոոսս բոառայ նեղնալ /ծրկիչղէ Թուրքացն՝ տայ զՀայրենիս իւր ի Ծոյնս,ե առնու հ: ն զկոմանաձճ, ն ղԾամընդոււ3, զԼառիա զԱմասիա դպոասպարուն թար ովա Հրամանս ձեռնադրել Հայոց զՎածրամ պ ատրիարգ որդի Գբին գորիՄաժիատրոսի ռր կոչեցաւե 4եռնադրելն՝ տուկի. Գոի.

գաւառն աչծանոան Սառարջո, կոչեց

աՆ հսկզկնիբառնալոյթաղաւորացն Հայոցի Անւոյ, ել ի ՐԵն Հայս բո նի ան աԱոՑ ե. Աաաա ԱՐԻԱ աա աաՆ զՍամչոյլդէ.

ո

աւ

ի նոցանէթա-

Ձոանուն, որ ՛խնամացաւ գաւորեաց Դաւիթ ընդ արքային եւ կոչեցին բոյգեռոյ: զի

ե Ծէ. ագա

։

Թուին: Այլ զկնիՄոնամախին նիռԹօտորն կալաւ զթազն.ն չվա

սպառնայ յոյժ.

ոմն

խխածնաթմ արարմալ ծայ,

Գործեցաւ այս զվնի մաՀուանն Ցովչաննիսի Թագզաւորի քսան ն. ծրեք ամաւ, Է ՀինգՀարիւր հրեքտասան

ն. աջողեալք մուոնկովկասու. է Քրիստոսէ յոր Հաւատացին՝

տիրեցին ամենայնգաւառացն.մինչ զի ն

նա զնա

՝

ԱԻ .

ՊԱՐ

ո

՛

՝

Իս

Ֆ ԱՐ» ր իանելհեջ անյեան արրաեւմն «ա ի ի Թարգմանութիւն, կուստանդնուպօծլիս առեալզգիեանն ւ

ս.

ամ

մի

կալեալ

Ծամոնոււ՝

զաթոռն

ղու

ւ

ն կամեցաւգնալյԵրուսաղէմ. նաւին առհալզնա տանիի ե որ Մոր. մեծարեցաւ յոյժ ի սուլտանեն.ն. չիննացվանսՀահալ զեղբօրո, Գ ոց, ն ձեռն հապիսկուպու, է

հոջն գայաարի նԱա աԱՆՆ իոերա դեւտոյ Տօրոս ս

առ

որ

Հ

մերձտեառն լերամբն,

Քարսղի պատրիարգի

զկնի Գ էոր գնայ: իս կ չ Հինգ ն միթո ՊեւոՀար, իւրքսան ւինայրեցաւռուրբ '

.

Ն

ի

ըԱ ԱՆՐիարորը հնագու ժամ նշր» գինք բա, Մ. -

Ի

12"ո ի Բրի ք". աՆ, ա

բ ն, Դոկի չ. կ

`

անի

զ

չ

ԴԲ

:

ո

»

իո քարէ ի Սարա(ճայ ենրդաւքաղութ յարնելիցՀարբաւոյ կքսարիոյ. այժմանծանօթ: կոմանա,այժմ Կիւմչնէքմերձյեւդոկիա,ի Հիավաոյ '' կաս: սաչմանս վանք ի կարմիր Մարաչոյ:

լ

.

։

.

փյԱնտաք.ն եջե չարժ,

պատառնալերկիրնեկուլ Հաղարայը ընդ նմա, վառնայզպաւորիարգն բելոյ նոցա զաւնտարաննԱսորւորուղղափառաց,որ չորս անգամելաների Հրոյն ամբողջ,մինչե զձինդերորդկատաղումն նոցայանձն առնոյր, որպէսՏէրնզխաչն՛ի Հրէից())։ է երեք ՍԹ. Ի ՀինդՀարիւր թուին առաքեաց Փառասուն զՎասակՊածլաւ՝որդի ԳրիՓաոլուն ամիրայն Գանձակայ ամենայնզօրգքնԱռանայ, անառիկյադորոյՄագիստրոսի, մուրսն Բաղացե. կապանին,որ ն. խաբէութեամբՀնարեալ մտինանդր.ն. սպանել զՍենեքերիմ արքայն Հայկազնի, զի Թագաւորքնոր անդ՝ Հայկականքէին. ն. ոչ բոսրձաւմինչե ի աւուր եղելոյ երկուցեղբասրց անզաւակաց, Սմբատայ ե Գրիդորոյ՛, Հայազարմ՝եզմանուկն Սենեքերիմ որ առեալ րոս

Հոռոմ

ն.

ե. տասն

ետին

զոր գինԹագաւոր ժառանգորդ իւբեանց.

սպանեալ Հրամաանդ, է. տիրեցինՊարսք:

Փասոլնոյ՝ չիֆաւ ճրագնոր Այս Փալունառնու զԱնի տալովնմա մԱրփասլանայշ, կիակուռ նկարսծազկոցի.ն. առաքե տէր աւհր քաղաքին

նաւ

ու-

Թոոնէբ մոյժ սողայ, որ իբբեզարդացու՝ յաւելոյր դՄանուչէ ի պարիսպնԱնւոյ ն մամրութիւնսնորա. ն ած ի քաղաքն

զամենայնմնացեալիչխանսն.որպէսն. մեծաւ. Հանդիսիւընդ առաջելեալ մուծանէր ի ներքս զԳրիգոր զորդին Վասակայ, զթոռն Ապիրատին. զոր ասեն ունել ի գլուխ ազատաց կանանցնՀինդծարիւր թաղաերեելիս.զի սէր էր մեծ զօրաց, է եւ բազում ազատաց: էր եղբայրտէր Քարսղի։ որ զկնիԳէորէ Հաղբատ գեայ 4եռնադրեցաւ կաթողիկոսՀրամանաւն. կան ամենայնՀայոց: եւ մշք Մանուչէի չինեցաւքաղաքն Անի ոչ ինչ պակաս Քան զառաջինն: հոկ Ալփասլանն դնացեալ ի յԱլամուղն) սլաչարնաց :

Սմբատ իչխանիՍիւն ն.Գրիգորտ թագաւորջ՝որդիքեն Աչոտոյ իշխանաց ւոյ, Փեռաոռն ՎասակայՍիւնծաց անզաւակգոլով որԹոգաւորի: Գրիգոր յ

.

առար

ԼԼ

ը`

դեգրհացզՍենեքերիմ զեղբայրՇաչանդիխտոյ կնոջիւրոյ, ի զարմիցիչխանացն բայց ոչ Սենեթերիմաւ Խաչենոյ. Հարտթուլթիւն. թանգիյետ բարձաւՍիւՖետցն Ֆորատիրքացորդիիւր Գրիգոր ցամե 1166, ն յք» Ֆորադուստր իչր կատա ամս ծրիս.է. ապա կինՀասանայ լոնացթաղաւորութիւնՍբւնեսց: Խաչենեզոյ, 2 Առուն Անւոյյսուսջ է բան զՍիչնձացն Թաղաւորութեանարկածս.զի Այփասլան սպանաւյամի 1072, Սենեքերիմ յամի 1094: տս կլամուղՀղջրբնրդաւանՄլՀեղացն Դելմվազ. ի Սան. 3. յէֆ 97:

զբերդմի ամուր.է տէր արար մեծ խնդութիւնի տան բերդին մեծ. |ւ ն. զկնի սուղ ապա նեալ սուլթանն տրպէս իւրում ն. ե ԹԵ ի Հնազանդութիւն, Համբուրելնզոտս նորա՝ վողոզգազաննարբհալարձամբ անմեղաց,ն. բարձաւչարն տնաց եւ ի միջոյ: զպլատիւնորա որդի նորա,այր Մէլիք-Շածն ողորմածն. բարեմիտ,առաւել ազգիսմեր. մինչ զի զպասբիարգն վերացեալ Բարսեղ խաչիւ առաջիիւր մուծանէր,ն պատուէրպարդնօք,է ւուղրայիւ դրո. որովՀամարձակեալ առնու ազգաւազանն ն. անունն Է Հոնեցոյնշ, որ անձամբ ռեալէր արտաքոյ կարգաց .զկաթուղիկոսութինն. կ. Ի Հինդծարիչը քսան ն Հինգ թուին սպանինՀռոոմք զմասակ իչիուանն զեղլոայր կալթուղիկոսին ՎաՀրամայ, որ.էր ք. ի նմինքաղաքի: ւռուկ զօրթնոբս ամբացեալ ծ կլայն:հւոունղթաղաքնն Փիլարբտոսն: որ բոնացեալէր յայնժամ ի վերայբազում գաւառաց՝ծայ ազգաւ. որոյ առեալ գքաղաքնխնդրեաց զվրեժարեաննորա: Այս Փիլարտոս հւո ցՍարգիս Քորորդի տեառն Գետրուի է Սիջագետս, մլ սլարկեչտ, այր սեւրբ կաթողիկոսի մինչ կենդանիէր Վածրամն Գէորգ. զոր. աքաորեցին տէր ն Ժեոտէր Քարսեղ՝ որ յրարձւելս, Վածրամ զոր ի Հաղբատ ն նադրեցին տէր Ստեվաննոս կաթողիկոս Ազուանից թագաւորն Կիւրիկէ:Յորումաւուրա աւագերէցնարջուէ. զՍարդիս նի դրանն արչեպիսկուղոս Ճնոնադրեցին երկոքեանկաթուղիկուքն սուրբ ուխտինՀաղբատայ, տալովվիճակա ժնրկուց կողմանցն: Այլ ն. զկնի մաՀուանն տետուն Սարգսի կաթուղիոմն: կոսիետ ձեռնադրել ի տեղինՓիլարտոսն զԹէոդորոս ի սոյն աւուրս սպանաւԲեխդնը ռր Քչխանն Շիր«կունի, առ

առ

Անոիոքու,

ժնռնադրել

րջՀոու,

ի լոնմոյժ «րոմ Աթ համանաաիտուաւ

Ճայր

խուտովանութեան

նորա արհղայ

ոռոմ..

զի ոչ պածէրզօրէնսՀոռոմոց,խեղդնացգնասիղծ կբօնաՊարսից, Սզրարթանի: .. 1.Տուղրա, լԹուզքա բո»

ւ:

`

Հոն

2Ա յսինքն ի Թոդորոսէ՝ որ չաֆորդնացն է Հոնի, գկարդիոՏակաթոռ ,

յնբկրինՄարաչոյ: Բեխտ Թուխվնատ(.

՝

՝

պաչտօննայ Լատինաց, զդեստաւորիչ), ն. բնիկ անունն Բիւզանդացի, Խաչատուր. բերդնիւր Անդրլօննանծանօթ,խնդրելիի կողմանս « ` չլճ 1:

0.դերեր

այլ

,

"

իշխանՇիբակունի, ծանօթէ

"

Նինդութնամբ.

-

րստ

առ

Անտիոթու:..

ԳՐԱՆ

զոր ւորն ի քուն գտեալզեա,միայն՝ ի բերգնիւր յԱնդրիօնն, աղն անօրէն: իմացնալզօրաց Ֆորա՝ դածավէժ առնեն զվիր օտն ամ մի. ն. զկնի Իակզկայսրն փոխե Միջայել՝ Մեսե-

խոանի,

Վ այր ն Խելացի: վեց.1. ապա Ալեքս«լիտանի (իանոսնամիսս զոր ի վանքնՉիզու, նչան աւուրսեղե. Ցռրում չի-

աուվալի

ԽեացԴագիկ Արջեբ(լու անապատաւորքեղնայ ե արբաեյ: ռեսլեան՝ եկին ի վանքն, ն. նախքան զծարցնասացինզոր մինն ասաց Թէ տեսանեի,զի կանթեղեկեղեցւոյգըմտնսինն. ն ոչ չիջաւ լոյս նորա.ն եկեղեղզւոյս: անկաւատակ բեթին ասաց Թէ ւռեսանեի զի անկաւյերկնիցաստղ միչ ն լոյսն միւան տուել փայլերյեկեղեցիս:Եւ Հայրվանիցնասաց: տեսէքզի մ մոմեղէնն դնացեալ անկեալէ Է սուրբ խորձրգոյն: վառիալ մասն անկեալի սուրբ խորձրդոյնի բեմն ի սուրբ պլենգոոին տեկոսոեին,յանզգոյչ առնե. որ զկնի երեք աւուր զոաւ է ն. զայներեքօրն չէր անկեալոչ յաւելն սուրբ պենտեկոստէին. է

ոչ

յուուշ,նգոճացան զԱստուծոյ:

Թօդորինը թեռն Ճոյի, չատաղերանալ

լիցի Գոռում

ն. այր

,

դարձաւ աու

ու.

.բարձան

կիլո

Բրիեն յիչէալ (աշանրըգ: Վատոնքառու, նիվելիու իփառա. խորերդոյի: էն

Հինն յաւերու անճառ 1054-1058: Թեոդորոս, ր Ա,աաա ինքնակալության այն Ի

որ

ժի

ձատաու.

գած

՛.

չում»

երեսուն ն. էօթն թուին Գուղանմ ՀինդՀարիշր ամի-

ո Շատատվիկթն ԲԱՀե Վրաց Աա Բաղար «ածին

Հրամանաւ

Հ ե կայա երէ` առնու դար հալ Գ

էորգի որդիիւր.

առնու

որ

ն

զգանձակ

առ

զկնբնորա կիւ,իկէի ե Խո-

զՀայրեն իոն քւր. գնացեալզկնի

ՄԱԼԻՔ-ՀաՆՆ:

Գուր

Փատլնեացն

ի

ե

րասան պատուով: Այս կիւրիկէ-ոթդարձան ննայ, որդւոյ մածի. դի էր ԴուԹի, որդւոյ Աչոտոլ Ռղոր ն սմա Հայրն նս երկոտասան նեաց այլ Դաւիթ զԼօոք, բերդ: նաՀինն:Որոց Աոա ն Դաոր կայ թաղեալ , աու նա փԹ ե եղ չո չ ն. Մէլիք-չաՀն մի բճրդո, կայինտառապան» 2: նի ն. քրիստոննայար բարութ, տիրեաց'ի կազբից խաղաղասէր: թաղաւորութեանց. ծովէնմինչնցծովն Պոնտոսի երկոտասան է. կ խարձնալ աւազ յովկիանու՝տարաւ ի Պարոս, էարկ ի վեե ԱՀա Հայր աւեոլս թեզ, Հօրիւրոյ, առաց. բայ գերեզմանի առ

մ

Թոռունքն Ռանոյ, ոինմեն հալՎրաց՝ զան կարան մուլաուն

ո

ոչ Հաւանեցաւ. Բոց Ղ"Ըդին հւր որդւոյ Խաչկայ, Ապլղարբի զկրտսերտայ ի փվեսայութիւն որ ընդ ձեռամբունէր զՄսիս յիշիանացն Վասպուրականի, է նռ ատնացն հտ ի զԼամբրօնն, զՊապառօնն զԱտանա, զոր բանդի.ն լուեալ Հօրն դնացՀանելզնա. ն. ի դառնալնյիջաԵւ ոլիղծն ապան վանս,խեղդեցինզնա Հոռոմքբ: Առսլլխարիոլ տուՍոՀչանես վ ինսայացաւ իսկ երեցորդին դեղովզփեսայն: 1 եկն յԱնի, ն չգաոնալ ՀանԱնւոյ Հոռոմի՝յուսով)ինչ, կին միով ի Կոստանդնուպօլիս, դիատչողաւ ի Վիրո.ն ողայիւ Աշոտկոչեցելով,զոր խնդրեացկայսրնփնաայն ոչ կա ցաւ ումը:Փ.ւ Հրամանաւ կայչողոու. սուլտանն ն ներթինիոմն ազգական սեր,ն. հռո նմա զԱնի. Մանուչէի Լ1 մարմինն ղով սպանզնա, բերաւ ե կոստանդնուպծլիս: Ե. որդւոյն՝ մեռաւ Հայրն, ն նախքանզղալնմեռծալ թ աղակալթն Աշւոյ այսուօրինակաւ:

եթ ոգու: է Ցունացն նմա

ԿԱ. Ի

այն

ո

զորթողերտղայ

հազ

մինչե

ի ծաղա

էլ

չ

տկարացաւԷ չոդաւՓիլալրտոսն մեծ ամիրայն՝Հրամանաւ սուլտանինէառ զ0ւուՀա, գուզանն ւ է փառաւոր արս ազնիւա ՀայոցԷ «խատիչխանացն ռռլան Եւ

առ

սա

Հաւատն:

ն.

եւ

նույթենէքսու արանց: Ի սոյն աւուրս աց քկն լթագաւորնԳեծքնեկ թան. ն. քբիստոչ ոստան դնուսլգլիս:չ Ալձ. աթնէիցնաղօթնալզաւուրս ութ, ջնֆեցինդնոռա բովանդակ, կանելովՀուր '. այլա նոցաորովք ծկնալնէին: Ի նմին աւուրա յայտնեցաւչարութիւն Հոռոմ արեզայիմի, ն զճայը արօ իբրնբիւր մի, որ պաշար զչունն. մոլորհցոյց Տեառն ծամասն ի «ուրբ խաչափայտէն մինչ դնել Ալեքսին, կոխելմիչտ.զոր լիմածուկ 'ի կօշկիորդւոյ իշրոյ Է ներբանա

վերայ

Հաղարաւ

վեցծա րիւք ն

ն եԵՀան չ տիմզ Մենեսնան, կորոյս ցեալ Ալճթոին զմայրն նութենէ())։ կր. Ի ՀինգՀարիւթ մէռու թուին Քառասուն .... զաթո-

պատա

Գուղանամբթայզօրավար Մելբթ-չ6ոոթանի, օթ միոյ : Դուղուչայ: սպանաւ վամ ք Հայկազն Ազոամա: /էրոբ էե ՆորրւրգԷ Սածնարքրը զլունագթկամ Բեչքնգք, Թուրք Հայածիոլը Է հագր զտարքյան գրոց 1-Ի Է ն արշաւանօլ ի Մորոակոլանմինչն. Դրանաիլուանիա յայս կոյ» Վոլքայ,

յւ

ԻԱ

ո, սած

Ռութ բնդ "րաածթազմելով

ն

բնդ Յոյն»:

է.

սուրբ ն ղիկոսնոր ի Մարաչ,զոր Խդեալ էր Փիլալրտուն, ն. ն մեծ դիտնակտանն ի Հայոց, թաղնեցաւ Գէորդվարդառլետն Եւ միաչեծան եղն. կամբջաժորմ Սամուելիվարդառլետի: քանգի տէր Բարաէլի սուրի ալթոռնպատրիարգութեան. ժամու յաթոռոյն,ն առ Թէռգոբոս նմին բնկէց զկաթուղիկոսն ն. զսուրբ նչաննտեաոն էւ զգաւաղանն Պետչ նմանէգքօղն՝ ն. անտիե ն. 7ՈւռՀա. եկն Անտիոք, ըթսի. չրֆեալԷ կեսարիա ամենայնուրեքխնդութիշնմեծ: նւլիներ : ի կնոչենիշրէղեալ դեղակուր Այլ խաղաղասէր սուլտանն ն մի մէ, վճարէրզկեանսիւր ի Հինդծարիչր քառասուն ամ էր է Նիկիա, դառնայ եւ չունալՉուղան ամիրային Թուին: ն տէի Բարսէղերթայ յԱնի: Եւ թաղեցաւ ՍելիքյՈւռՀա. որոյ ձին երւյ Հօր իշրումԱրվոասլանայ. չաՀն Է Մարանդ ն Սավան նե Դուդուչնշ քու որդիջՔակիարուխ կոչեցեայքն Ցունաց. կողմանս ե սուլոանացաւ եղբայր Սէլիք-չածին : ց մ. ՀայոցՈրն.գքեռին իւր է վերայՊարս, Բւկիարուխն ն բարեմիտ քաղցը կարի արարեալՀեֆուբ"։ զիսմայիլն ազգիս՝չինեցաւ աչխարչա. Հայս. վասնորոյ խնամածեալ Ի ակ է. Դուղատնալզվանորայս, զամենայնփկեղեցականս: ՀարկաներզթագաւորնԱրաբգուչն տիրեալՍիջաղետաց՝ ն նոցաՀարստակացգ-րեՀիմեճ, առհալ զամենայն բանակա նա գիր ի ն. զի դնասցէ Բւկիոլրուխին, կնոջէն նայր. գայր ն լիզի նմա. այր, ն. առցէ զամենայն աշխարծինՒ Փարոս առ.

առ

ա-

առ

քնան:եւ

հորաԽնդացեալ բանաանթիւ ընդլուրնխազայ

է. յղե էկիաԱսպաՀծանայ, կծք,.ե ծրթայէդաշտն ն. այլ ամենայն նմա տացէ. զի զԱսպածան, աղաչանս, բուխն Ֆմա լիցին: յարձակին եւ ոչ կալեալն նորայանձին, սոխեզելթ որդի Ըռատուան է միմեանս, փախչի Դուդուչն, ն. մեռանի նե ի սաչմանս ն. նստին նա սուլտանի Հալալ նորու/ՌխուՀա, գաւառի,ութ ծաղկամՄԱրչարուննաց վանթ կամրֆաձոր յերասխաձոր առ

նա

Բ

|

թղթոյն լատասդրուածոց.ն. եկեղեցական Հեղինակ կէրՍամուէլվարդաւլեւտ զոր գրեաց ԽաչՀրամանաւ Մելիտինոյ, մետրապօլիտ անւոյ Թէոդորու մեֆ գիտնական ոչ է Մեղբիկն, այլՈւռճեցին. Գէորգը Հ-Իսկ կաթուղիկոաի կայ առ

սակայնզործքնորաչեն մեզ ծանօթք: "2 է Սուրթանաց Հալպայն.Դամասկոսի: ԴուղուչՖածապետ կամսենեկառգեո: դոնապան Հաճի ըստ Արալխացւոը, Հէճուսը, Միջաթուի ոմն յիչիողաց անապատին իերածլրհլ Թագաւոր -

Աբալմաց

կեսա, Թէ ոչ եթովալացաոց:

ՆԱ

Ֆորա.ն

այլ

ոմն

յազդքՖորա.Ալվիրակ կոչեցեալի կողմն

Ցունաց սուլտանափաւ, ե,

ամ Աաաա նւ

ւ

ա Հար մանա '

դողոքգվրի

Մորո

աւուրց

բենի» Ի նմին ամի մեռաւ սուրբ կաթուղիկոսն հ ՀոԹէոդորոս է. թաղեցաւմօտ է ոէ նին,լին ամենայն Ը առաքինութեամբ, գո

Սարգիս: ԿԳ.

Է. երաչՅայնմժամանակի եղե ի պատճառա մարբախոյ Լ. տոյ սով սաստիկ, 'իյԱնի կարիիմն նեղութիւն մեծ. ուստի զմեռհալան թաղել ոչ կարէին'ի սովոյնն ոչ օրինացն Հաղոր-

/ւ այրմի ասեն քաջութիւն ցուզեալ է.սէր Աաթաղեացվեց Հազարանձինս,որում անուն էր Բեխ։ Զայպիսի աղետն լունալ այր մի մեծատուն է Պարոս, հրաՆ մակմի ուղտուը ոչ բարձեալ ցործնով՝ զայր Է Անի, ասեր, այլ ումեք տալ բայց տղայոց: Զոր լուճալ բերէին զբազումս ն նա լյազեցուցանէրն յորդառատ արտասուղռք, ն ղնոսա. չ սպառելցորենոյն ձայն արարեալծնողացմանիւկանցնզի ծկեսցենՀամբուրեսցեն զուստերսն զղատերս եւ րեանց: եբրն կականբարձեալմորմոքէինզրկախառաբաւրբառնալ նեալք,ն աՀա բարբառ քաղցը ն. բարիայրն ն տունս ձեր փառաւոսազ. Առէք 4եր, գնացէք է զողայսղ Է մեծուլթեանն բելով զւռուողնբարեացզաատուած բուրում, զոր ն արարինն իսկ: որ հ վասովոյն, ազգ մի սկիւթական, Զկնի անցանելոլ անուն գլխաղօղեալկնայրտո Վրկանօք, ղնացժամանակաց ընղ միջոցո կոչեցեալ,որ եկնեօթն.Հազարսու ւորինելթազի՛ ն. մեռաւ անդ մինչն յԱնի Քաղաք պատերազմաւ. այխարծչի է Գրիդորոյ նորա, որ նման էր Գողիաղդու Հակայի, եղբայր

դել.

որ տուած՝

առ

կերակրէ

:

նածաոր զկնիաւուրց Վասակայ թոռին Ապիրատին. է մածուանէ զամիրայն տակեցաւհ կաղզուանն, զերծուցեալ է. տարեալ ' զնա եղԹաղեցին կնչառուս. ԱնւոյզՄանուչէ. որդւոյ

է ՕրդօքԷլդագի ամիրայ,յորմէ անուանիթուրք տոծմն Որդոելխազի, հլաթայԼ. բաղումայլոց քաՔան, զոր մերբս Արդովխ կոչին, որք տիրեցին ն. երուսաղէմի իսկ. բայց յառաֆբան ղաքաց ՀարաւայինՀայոց,Միջադետաց ն. առինզեՓռանկաց ա սէ ձեռաց փ զգալնԽաչակրաց,ոչ որպէս Հեղինակս ն ոցին ի զօբաի սոցանէ,մանաւանդԹԷ հաջորդաց բուսաղէմ,այլ. Փոանկք. վարացխալիվայինԵգիպտոսի:

`

Վ33

ե Մանուչէն. ամենայնզօր Բարողի կաթոզիկոսի: երթեալընդՄիջաՀայոցզկնի դիոյն:Իսկելխազի բռնակին բայր

էր

նեւ մի Հարկանելով ի Փոռանգաց, զերուսաղէմ նչան գործոյն: ե որ կայմինչեւ պ այժմ է ձեղուն Ցարութեանն,

գետաառնու

ն. չորո ԹուինՍուքման որդի ՀինդգՀարիւր Քառասուն ե որդին Սամուսաուայ Դալտուխն՝ ԱԱրդուխին,ամիբայն

ի

միր-գազէ'զան լիվերայՈւռձայոյ.է. դարձանլի, ամեթով,զի իմաստութեամբն քաջութեամբ Թչոդորոս կիբապաղատն Թասոուանկարաց ածէր զթաղաքն. մինչե ոչ սուլտանն քառասունն. եօլթն ի Հինգձարիւր զնա: Դարձեալ Հնազանդել

`

գնայ ԹոոնԴղլմչոյ՝ արեմտից՝ ՂլիճԱսլանռուլտանն Թուին ն. իչխանքաղաքին աներկիւէ վերայ Ղավբիլնշ Մելտենոյ. ՈւուՀայոլ՝ դարձոյցզնաանարգանօք: բապաղատին ԿԴ.

սուրբ Յայսմ ժամանակիլնու լյան մարգարէութեան

որ վասն ելից Փոռւանգացն. քանզի Ներսիսի՝ Հայրասլեւտին

առնուին վարձսէ մինչ տիրէինՍլիւլթացիջն Երուսաղեմի, մի փուանդ հ կոմս ազգերեզմանն, դիսլեցաւ սուրբ մտծլոլն ն վասնայնը ն գանիլ։ է զայրանալ: Հարամղիլ դաւ խուանն ե ընկեցաւէ զակննորազմի ե կապճացն վայր մինչնՀանին ն. է. Հռոմ է ցուցանէր. տարեալ առեալ ի գրապանն. հղ զոր նախանձուվառերզբազումս: եւ ելանէինարք փառաւորք էւ որոց անուանք էինայա.կոնդուիր, բազմաց, գլուիչքզօրաց ասեն զոր ունել եղբայրնորա՝յազգէ թազաւորաց. Պաղտոյն՝ ն.

ՏՏՍՏՅՑՈԸ

աուլտան իկոնիոն: որդիՍիլէյմանայ, որդւոյ Գութուլմուչայ, ԳլրճԱրոյան է այլոց ծայ ոմանց, յոյն կամ բոտ Ղաբիլ, Գարրիէլիչն ժունաբո"

Հայ, աներԳուտուննայ Թաղզաւորի Երուսաղեմի: են առաջին կոտոփրէ (Կոառաֆնոխդթ Խաչակրաց, Աչխարչածանօթ ն. Գալոքն(Փոտուէն,Ցռամռանդ) Վօ Օօճծր-օ» 8օսմլօո), տիֆրուտտր Պույոն,

Ք Հանոյ իրնանց սերունըք ասինմեծինկաբոլոսի (նքնակաԽղբայր նոթա, Մատթ.Ուռձայեցւոյ, բոտ կարծեաց մի իսկ թադ ն. թութ Վետզիանու՝ ժորմէ որդիէ ՀրոառնուՀեղինակս:-Պեմունդ (8օծուօաձզ) ռր դուքս եղե Անտիոթայ՝ 1ռոօոօ46)ոչ քեռորդիայլ (Ռանդրետ, կիչարայ:-Տանկրի, չակելոյնՌոպերդայ է կոմսնՌայմոն ՍէՖ-Ժիլ(Խոջուօոմ Պեմոնդայ կարծի:-Զնվիլ Հօրաբեռորդի 46 Տոլու-Օ1Ա6):-Ռոպերդ է կոմանՆորմանդիոյ:կոմս Որմնաց (Ալամանաց) է Փոտուէն տը Պուրկ(8ոսմօստ4օ 8օսոչ) աինանառուառաֆՄիւսԴալոինն նոյն:-Ջօսլինէ Ժօսլէնտր Գուրդինէ(125918 46 Շօսոճոծ») որ յաֆորդնաց զմիւաՊալտին: ՛

ն. մեծ որ աւերեաց թագնՎեսպիանու՝ կոմսն զեբոտսաղեմ. ն ե ԷՎ» Պայմունդ,Տանկրի Քնռորդի կոմոնԶնչել.ն. /Ռո-

ն. օռլին պերտն՝Որմնացկոմսն. ն միւս Պաղտոյնն, կոման. ն արք լաղթողք բազմազօրք:Յուղի անկեալքդան է Բիւզանդիա,ն սիրովանցեսլք է Նիկիա՝ Ասլանն Հարին զՂլիճ միանմ ե. ետուն է դամ ն երկիցս: առնինզնիկիա, ոյԱլեքոն. թեան գնացեալընդ կիլիկէ՝առինզԱնտիոքէ. զամենայն է ն. եդինթագաւոր,որոլէս ծանուծովեզերան զերուսաղեէմ. ցանենյոլովիցպատմութիւնք: Առ այսու ժամանակոճք է Աեմույոսուրբխաչն Նուննայ նի.այն որ է յուրացմանն Վրացառաջնորդի Վազգենի գաղԹեցաւ Է խորչսլերինն ԴՊարխարու, ե 4եռն սուրբ վանակաեւ կացեալ նին Անդրէասայ յաչակերտացսրբոյնՍաչակայ: անդ զեօթն ամ, ն ապա ազդ արարնալմամիկոննանն Գրիգո-

Է կապոյտն Հմայելկի՝ տարաւ կոչեցեալ Բերդն ն. անդիփոխեցաւէ Վանանդ,կոչեցաւվանանդայ խաչ. ն. Է տանն բառնալ Մամիկոնէից Սութմանայ՝ բերաւյԱյանօլրէնն տեաոն ն նմա նի,ե Հայրապետութեանն կարգեցաւ Բարաղի. ւոօնկիւբակէն՝ որ զկնիութօրեից սօնի: Խաչավելրացն քառասուն ն եօթն լթուին ԴՊաղտոյն Այլ ի Հինդգծարիկր բոյ

որդւոյ

.

ն զՈււծա: Եւ ի միւս ամինսպասակոմսնշէառ զԹլպաչար նՀալարն Բէկիարուքին է վերայՓոռանգին, Անտիոք եկեալ բաւ ի նոցունցիբրե.բիւրս ութ. քանզիգսոինէ ձախակողմն որբոյն Պետրոսի զդեղարդն՝որով Հրեայքնխոցեցինընդ կա-

փրկչական,ուստիել արիւն ն. ջուր, որտականսզպատկերն աստուսծաղեննորպէս սէս ե կողէն Տեաոն. ն ոլասոունցաւ Հաո րով զոր Փռանգքն՝ Հայքունին. զօրացեալ մուխնայն՝ ն զնա բինզթչնամիս իւրնանց,ասլաառաքեցին Ալեքսին:

ե ութ Թուինմեուաւ ԿոսՓառասուն Հինդծարիւր մեծ որ էր ժազաՌուբինայ, Հայոզ՝ որդին տանդին Ձչխոանն տսցը սրքույի,ուր ակնյայնիպուցաւնչան մածու Գագկայ Հարկաներ Զի ե նմինաւուր անկել չանթ է մերկնից՝ նորա:

կե. Ի

. |

կապոյտ բերդյԱբչարունիս: է առող Թլպաչարայ. նչանակէն կոչի Թիլ Աեղբայրնկոտըֆրուայ ն. աջմէ յարնմտիցՀարա Հոոմկլայն. Գիրիճիկայ, ւետեաց, է բնրդաքազաք

սա

եփրատայ:

Հին 0.

Հարազատ:

: .

,

|

որ կայր առաֆինորա ի բերդն Վաչկա՛ ղարծաթիսկտեղն՝

այր մի առ ժամայն.յետոյ ապա ն. ինքն բոնացեալունէրզլեաոնՍեաւշ: Եւ Թռղու երկու որ-

ն մեռա կոչեցեալ.

իսկ, որ դի զԹորոսն. դլնոն:. ի ՀինգՀարիւր էրն քառասունն իննթուին Դանըչմանն: ասեն յազգէն Հայող,եկել ի վերայՄելզորմէ Սեբաստիոյ, ն. ելինընդոր կայինՈւ Հա, տննոյ,ն Պեմունդն Ռաջարդնժճ ն եղան ի բանտի: նմանէ Է նորո, դէմ է ըմբոնեցան ն յիսուն թուին յաւուր ի ՀինդՀարիւը չաբալու ոչ վառեիյինն ժամուն, ն յօր կիւրակէին ա յլ ցաւ լոյս յերուսաղէմ, զարմացաւամենայն երկիրն. այլ պատճառնէր անուղղայ գործքՓունգին, զի կանանցետուն ղսպասաւորութիւն դերեզմանին: տուածընկալ եւ ի նոյն ամի գայր կոմսնմեծ ԳՓետնեանն» կոչեցեալերեն. Հպարտբանիւք եպարռուն բիւրօթ ի կոստանդնուղծլիս, ե զօրս ի նմանէ մուաոնոյխ քոս կոչելով զԱլեքսն, նախատէեր Եւ Թուրթաց: նոպանենգ գործել ղարկաւորսընղ՝ երկիրն Հրամանաւիւրեանցթագաւորին,տարանընդ անջրդիանան ել ւկարացուցնալ Դանչմանայ ղօմատնեցին ցնոսա՝ պո, միայն զերծեալ արամբ. բացնԽլիճԱսլանայ, մինչզի երեսուն ն ե Գեւոլանն՝անկաւԱնտիոք. Հասեալ ուխյերուսաղէմ ի Լ Ղմի Հռոմ: է շիսուն Հինգծարիւը ռեալ՝ դարձաւանդրէն թիւր ղատիկարարինի ծառթուին՝ տասն ազգ քրիստոնէից ի չար սերմանցիոիոնին: բայց ի Հայոցնյ Ասորւոց. զարդարն, ի ՀինգՀարիւը յիսուն ե երկուԹուին՝իչխաննՀայոց Գողն կոչեցեալ ՎասիլդննացզՊեմունդնօդնելով Է դգինստասն -

աս-

վածկայբերդ ոչ Հեռի ի Սնայ: ն. ծովուն: Սեաւ Լետոն է կիւլիկի, չար Ամանոս ընդմէջմառրւոց չեբանց, է Ֆլճքչմչնա, որ նչանակէգիտուն,ընթերցող.զի որդի էր Դանրչման

Իաանր ԱԻ" որումն

անո

Թո

:

ւ

Սերտստիոլ, ի կողմանս

2 ծնեալ աո. Վժար» ր ազո ՆԱՐ"

աղելոյ

ու.

յամի 1084.

8ոկրին Հայոց: է Ռիչար(1ոշեճոմ4ս Բոլոօլթօւ) ազդական Գեմունդայ: Ռաջարդ մեծ կոմսէ Գուլինլմոս Թ կոմսԲուադիծի (ԹայասութԼէ օօումօ գիտնանդ «Ե

՝

հն խնդրո ի տօմարադիտութնան կաց, Ա, ԳողՎասիլ ժամանակակից Ռուբենի

: խորն

ատճառս ո"

աիբերագել:

նո

ու:

աա --

է կողմանռ վասն Մարաչոյ. ԱՀԱ

Հազարդածեկան,որ գնեցաւՀարիւրՀազարաւ:-Ի նոյն ամի կոմանՈւուՀայոյ Դաղաոյնն է վերայ գնայ 2 սածԹուրթին մանս ն կալաւ Մերտնայ. ն զուլիսալարմ ամիրայն, ած ն է. յոլով գերութեամբ, 7Ուռծա ՀազարսՀազարաց

տչխարու Ծռրում աւուրսայր պատրիարդն ե Անւոյ,ն. յոյժ Բարսեղ

պատունալլինէր ե կոմոէնդեօղօքն.դանձիւք: Ն Ի Հինգծարիւը յիսուն ն. երեքթուին մեուաւ Դանըչմանն Թողլովհրկուռասան ոթգիս. ե զիչիասնութիւնն աւագն Ղազի:եւ ի նմին ամի մեռաւ Բեզիարուխ սուլտանն, ն աղ զտեղինորաեղբայրւր Տավարշ:-Եւ ի սոյն աւուրս զՄաբաչ Ձօչլինն.ն. իչխանն ֆաՑունաց որ կայրանդ՝Թաթուլն՝ խԽենաց զպատկերՏիրամօրն՝ Թռրոսոյ ոլսչւոցԿոստանդնա որդւոյ Ռուբենի յոլով ոսկւոյ ն. արձաթոյ: Ի ՀինգՀարիշր յիսուն ն. չորս թուին ի չփոլթելիչլանութճանն Պարսից, յարեաւ մի Ղզիլանուն սկիթացի, առ

աո

:

էառ

ամիրա

ղաւանն Լօոէ,ե գնայմտանէ ե Դուին բռնութեամբ ու-

Եւ գնացե դեղբայրն Մանուչէի: աղ զԱբունասր Մանուչեի ն դայ զօր ի դքանք արքային Պարսից, առու ապագեթեզմանի եղբօթ նանզ Ղզիլնծ վերայ հբոյ,է զԴուին ։ոսյ

ժոյ, սսլանեալ

է Ճեռս Պարսից:

:

կ.Զ.Յայնմ ժամանակի պատրիարգն Բարսեղ նեղեալ

յսոչ-

գի ազգիչփոլթմանէն գնացաթոռնԷբ Անի.ն իշկոյնՀառանէ նմա խնդիր ի տէր Գրիգորիսէ Պածլաւէ, որ ե Վածրամն, Վկայասէր կոչեցեալ,եթէ Հասհալէ ժամանակ իմ, ե՛կ

Տէր:եւ նա ոչ յապաղեալյուսով վերջին նմա պատած փորձութիւնինչ սակաւ ի է. մօտ ի Բալու,ի յունաճանապրարչին ի բնրդն Մենծկերտոյ: կանացնոր անդ՝ոիք կամեցան կողովտել զնոսա. բայն նա ետ Քափասրատարար արիացեալ ոչ ըստ կամացիւրեանցառյուղարկեա՛զիս

առ.

օրծնութնանն,

է վերայ թշնամեացնՀասանելոյ՝ մանկարծօրէն զոբ Գող(ոչծցաւ, Լատին «

կոչեզին մատո ժամանակին (էն ձեքանօք ծեջանօք կոչեցի

ար թա Ուլու Սալար կամ Սաղըբ Թուի զօրավարկամիչխան,ի ճեան տեառն ՍԳրտինու: էլդաղծայ

Բոր

ԱՆ

աննա

ԸօդոտԱնա

րե

որա

Նա

կամԸօոօառոլլիւց.

ա, աջ, յմ

լա

որան

Որդո-

ալշաւ Ճարսահճադ:-

Թուի ոչ Ծով(իճ(Կէսլճիվ), այլ լճակ մբ փոթրիկ 4եթձջ Ծովակն չաչխարծացոյջս: ոչ նշանակի

ոբ Բալու,

նուլ, այլ

զոր

երկաթիճեռադործ ինքնթողացոյց:բայց զիոաչն

է ճաճանչնչուծովակն,որ յետոյ զւոնալեղե Է Քրիստոնէից լիտնգուչակեալ, ն. տարեալհղին ի սուրբ Գրիգորոյլեաոնշ, ն կայ անդէն առնելով պէսպէս ուր կայ գեթեզմաննորա. է. ճանապարծն, «քանչելիս:Իսկնորադնացեալզերկայնաձիգ վանքնկոչեցեալ,ուր կայր այրն ԱստուՀասել է կարմիր ե օրծնեալէ նմանէ ն յանձննալ ծռյ։ իչխաննմեծ Վասիլն, ձեռասուն, որդիք, քորորդւոյ որք էին նորա Ք նա զտղայսն ն Ներսէս ն. եղբայրնորա,է. որ լինէրշկաթողիկոս, Գրիգորիս՝ եւ էին որդիք Ապիրատին: ինքն ննջեացի տրէամիսյաւուր Է յիսնականամարան,է ւոօնիԵրեմիայի չարաթու, մարգաեւ արարին կոծ մեծ ի վերայ Է տեղւոջն: Ըէին,ե Թաղեցաւ Հայոց: նորա Վասիլնն ամենայնազատադունդն Ի նմին ամի կատարեցաւ սուրբ ճգնաւորն է. մարգարեն մ երձ ի ե Կռկաց գաւառին,ե լեառնկոնկոնաթտ Մարկոս` ն նե ամ Մարաչ։որ վաթսուն Հինդ ոչ եկեր Հաց, ոչ որ ինչ նման է ոբ էւասաց իսկ՝եթէ յաճաՀացի» բոյը միայն խոտ. խեն չարիքմարդկան,ե. աւերիաշխարձյայլազգեաց,ն փակին դրունք եկեղեաց, ն զերուսաղէմդարձեալ առնուն ն. Թռ թթ: Սա մերկու տեղիսջուր ԵՀան է նոյն անապատի Աստուածածփ վանքն կաստաղօնճ. յետ տօնի նին Հինդչարաթօրն տօն է սմա: ի ՀինդՀարիւրյիսուն ն. Տրապօլիս, թուին առաւ եօթն զամսմետասան տունալխսարի վերայնորաթադաւորն Եքաղաքն բուսաղեմի,ն կոմանՊերդրան.այլ սակայն Վասն ի ի վեի Տանկրի տէրն Անտիոքու: որոյ բաարկացեալ ն. առինվերստինգքաղաքնն. բոյ նորաթագաւորն Գերդրան,

ա

Վասպուրա գ«չ նցեալ դաբձաւ ծովն

առ

ամփոփնյաւ

տուաւ

Գրիղորլեառն վոր յիչէ Հեղինակղն զկնի (125) ի սաշմանս Ջածան չայ կիւլինիոյԹուի ն ոչ ՄեռուծնԴարաձազնայ: Հին 0. ղոր ն անուանիր: կամ կոնդանակ կոնկոնաթ լնասնն կոկացզաւաւ ի սաշմանս ՍՄարաՄատ. գաչու, յիչին միայն ի Ոււծայեղւոյ՝յորմէ մերթառնու. ոմանքՄոզաց

առ

Ս.

բնթեռնուն:

Ռաւծ. կաստաղօն վանքմերձ ի ՎաշկաբոտՄատ.

ուրյիչէ

"

զալէսք: Ինճիճնաց՝ ԻՔէստաղուն

մերս

կոմսբՍչն-Ժիլայ: Գերդրան ոբղիՌայիմոնտի

ռ

ն

ոչ

առ

Տիվբեկաւ,

ն. մաչեցին սրովն. կողոպտեցին. ժառանգքաը տե Պերդլրյան Նաման ի Հինգ ն. յիսուն Հարիւր շ ւոն Այո լարն ին Պ արաից՝ զամենայն մունրնաց ծով ն դերութեամ,,ն ի սուդ նստոյցզամենայն Քրիտու նեայսն: ի նմինամի ի ժամանակս ձմծրանի ի մթինգիջերի'անկու Հուրհ բար անց , ֆոլեշ Հ. կան. ն վունանկաւ զցամաթաւն.ն. ե տոյնարեան,է մեռան ձկունքն.ն ի լուսանալառաւօտուն կուտայ կային ցամաքաւնիբրե զփայտակոյտս անտառաց: հսկ ի ՀինգՀարիւր վաթսունթուին մեծ իշխանն կոբովի մբ իշրով էառ զբերդն իմաստութեա բուիՆ եւ ուբսանինզԳագիկ Շածնչած: զի կենդանի չին ազանոք Քագաւորին՝որդիքն Մանդալէոնի՝ նրնթ եղբարք, եռպան զնոսա:չարչարանօք.ն էառ զթուրն ն. զՀանդերմա լթագաւոբին,ե զգանձն ամննայն որ կայր գաւառին՝ անդ Է աճեատ, վառնանառ ամբութեան դզելին. ն լսաչ ն. պատկեր ե զումԺոյժ. ւռռարեալ փՎաչկայն՝ զբովանդակն դոՀանայի սլածայան բերդի զ Աատուծոլ, յ ն. կազո ն: 9՞)9 ի«թոցն յիշբոցն զլաշապյան իակպրատրիարդն Բարանղ այլ շչ դարձաւի /Անք,այլ «ճ185 ժերն ժամանակա Քնչ՝ Ե Ոչ ազա Էլ բ մոք մեքէոԹայ էրքալ յերուսա-

Ի իննւին էրկիրն Հայոյ կոլա,

ե որ տանէինառաջի,ընկեցբասրձողն առաքելոյն Թադէոսի,

առ

Հայոց, ,

կիետոռա

.

ոք.̀-

ւ

Կր

Մոոսնոունէ

ԱլքոՖ-քնրքնայ, ջօրագարՏազեաթ սարման: Մանաուշտ որդի 1.

ֆոուն, է. թուցուԼ...Հ յծջի սաէրկբինՀքրձառնալ յեզեր» Հրարլիլ աճգումն: ջոնչ սռշրիայ ժայթբուն,, բանմմւծք «գազարի Գբնաառակույտ ալեարչագիք». զի պառմիչքէ Կբբնր «չ/ք:ք չոռ լեա տան գադգայ ոպլանումն, քրգարին մբ է բուն զ զամ առայյեն լէթչ/5

Մասթ.

Հ

այլ

էն,

«Հուն

է

մեն

աւանքե.որ ոմանց Հաճարբնոյն նգ. Կիւալատաայ՝ ճգ

րիչ մերմ գելին գրանց Տամ,յոլմնանը Գարաման,. /այյոց է

Է

ի Մաժակ: Հեթում գրավիչ ի ձիսգանգոն գրավ, աալ:զրերգն.իսկ զաւա ոջ ն. ի Բիւջամնգա է այ լիմքթոջա Լազանլաո գաւառ Հին, /որակրնան ն ԿոՀիւսվաային ծայր կիլ/մքիոյ, սաՀմանակից կազարագոգկեայ մրոլննիոյ,այաինքնեպերատաջւոց: ԱրդԹութ կիդիատոա «րից է Կեսպիա»ճայ, 1. զոյգ առաջնոյնզամմերձաւորֆմքն բերն եզերավիան ք լեոնասածմա-

ազյքջասավնալ

ց`

ն "նգ ն Նին ձաւրոպի, օր բաժան բնգ Կասլաաագոգկիա Կիզիկիա, Հայք թ ն դաջում, Արդար. զի այլ պրասումիչ ի սածմանս Արծիասդաշի ասք ք մերձ ի Ք(նչուր երկիր.լակ արզ ծանօթ է Հովո Պալբգաու գմա ք ասծ-

գործ.

մանսկիւրիշնք:

:

ւ

նւ զվանորեայո երկրին զեւիսկոուունս ղեմ:եւ Հրաւիրեալ սոօն վարդավառին, ն ղիչխանսե ղժրիզոգալ / ձեռնադրել եզի ինքե աներկքասյ ղառուջի ՐԻ"աստիճանառաթելավան.: նմա որոգայթ եւ դեալ ճանապարչեվճարեհսցէ:սպատածեալ

կոչի: չինելովսոուն, որ է վանքն՝որ Շուղըն1

է վեր նչ է նելնդծեծանն,զերծեալէ ձեռացնանկաւէ վերայ,ն Հրաւիկեցեալզկնիղաւուրա Հինգ, տայ Գրիբհացմածու: Սակայն ն ինքն վճարի,ուր 1. թաղեցաւանդէն է գորիզաստիճանն, ն. Դազայս լուաւ երկու վաթսուն Թուին:իբրն. Հինդծարիւր Է կղզւոջն արարեալ Աղթամարայ, «իթշ.ոմն որդիԹռոռնկայ կաթուղիկոս, ժողովեպիսկոպոսացՀնգից 4եռնադրեցաւ Աբուսաձլ կաթուղիկոսեկն էլթէ Վաճանիկ պլատճառելով ն ե անդ փ Ձորոյվանա3 վախճանեցաւ. կայր Գագկայ որդի ն. զօն. գաւազանն սրբոյնԳրիգորի: անդ սեղանպատարագի ն պերեզոտն սին մաչկեղէն,ն. Հողաթափսբբոյ Հոխփվսիմեայ անդ ե.չղարչն՝որ էդաստառակ, մնացեալ արեամբ: Ֆերկեալ էւ կ ժամանակս ամրացաւ Հալածանացն ի ժառանզգաւորաց. Եւ զի ասեն աթոռ է լթազաւորացն հ կղզինԱղթամարայ: է. վայելէ ինել ն պասորիարդ: ոչ եղե Սակայն Արծրունեաց եղն.աշխատ ընծայիւքն. աղաչանօք, ընկալեալ,Թէ ն. չառոիցո ե Անւոյ գլխաւորացն.որոց գրէ մեծ չնեործակամանաւանդ ամենայնվաԳրիգորիս ւզատրիարգն (ութիւնօրչնութնամբ ձեռագրով: նորէիւք Սեաւ լերինն,ն. չբֆակայեպիսկոպուսացն մեռաւ պարոնՎաԲայցմինչ կենդանինէր տէր Բարսեղ, յաջողելովնտիրեալ սիլն մեծ իշխանացիչխանն,որ Աստուծոյ երբազումբերդիցն գաւառաց. ն. Հոգացզտունննորապատն եւո ծսողայ Վասիլն:ձեԲարսեղ, ղիչիշանութիւնն բիարգն մեծ նասուն Զի չոուն Վալին յաղզգք կամսարական: Վասռլին՝ ն. ազատաց թագաւորադանց Հայոց, էր այնժամ Հաւաթարան

Ի

սա

խնդրելիէ: ՀարաւոյՄարաչու յարեւմտից Շուղրանապատ սէրունդ է Աղթամարայ' Դառիթ՝որ առաչնորդՀամարիկաթուղիկոսաց ն որդի Աշոտոյ յորոց յիչհաղդ Արուսածլ դարմիթագաւորացՎասպուրականի. Է ոչ սորա: երկու իսկկաթողիկոսութիւնԱղթամարայ ՏրիցուեղբորԳագկայ՝ նա դարուք է Հաստատհալի Փ Հասաբթակաց, ե թաղաւորէյամբ 921. ն յապաֆնոյկաթողիկոսն, որ է Տէր եղբչէեզ Գագկայ մինչնցայժմաանբնդՀակարգինչարք կալթուղիկ»բօրորդինորինԳագկայ, թ ռացնի դիւանսԱղթամարայ: ն որ Սալնապատ 'ի սաշմանս Վանայքաղաքի: Ձորովանք

ոի Փրիս-

առ

բորդինիւր: կի. ի Հինգծարիւր իմուն

ո

մարերի քրվո» երկիր" Հանդերձ տասանն որ գոյը աղիողորմ ճայնիւ դողաց ն. ն

՝

երեքԹուինե

ի լերանց ի դարափուլվիժաց,ն օրն ձր կիւրակվն 4այնի վառ. վասն որոյ ն. կլարծեցաւ Թէ օրն է կատարած աշխ աբծլս, կ փլան Է. մեռան քաղաքք ժոլով Քաղասուն ծազար անձինք, զոր

թուծլ կարացին:

|

,

,

նմինամիմեռաւ Չչորգվարդապետն մականուն կոչեցեալսավսքաղցրուսոյց վարդապետութնանն, նոբովօղ ուխտին ռր էթ ծՎաասլութայյան Դրազարկունշ, դաւա"ուրբ «է ի /՛ ժէֆ գեղչէ, սուրբ ն ափանչելի կոչեցեալ մԱնալիշբ ճբգձաւոր: եւ ի դոլ միւս ամին,անկաւՀութ/էբկնից ի ճէժիայն Ի

ն Ամթայ,ոթ էմեքբոայն Հաւաքման մոլիժանաց, այե

բո-

Բան յարկն ն էլանէրբոցն մինչնյնրկին»: Ի Հփնդչարիւյիռուծ է. Հինգ)թուբն Թորոսէղբայր1ն»Ցո » Դա ճի«րդի կոտաաանդեւայ` փալնալ զորոյ Վառիլն ռոյնն: ի (ոմն Ուոայոյ, է 1» զնաէռռ չոբչարէող նորա, ն հրու Ֆայնձրգիր յ Հայոց:5, Վոքթ ք է ու անեթնԷբ դնացե կիրքն անոթ, կոթթանդժյժծ: պոլիս. ճ ռրատտունյաւ թ հայոեջ »բատոլթն ճիշ ւյլ աոբքնգնայ Պողոսն ի Նզեղն ի էր», ԱՊ ոին` Հայոջ ոթղւոյ «նատամբայն, փղբօթ (թ»»յծ, 7 Էբ«Տբն, կին մարք Հզոր զորափածք. չայաչ ունէին գթդորողթն «թ ձ ԺեՓա: բջ» Թծամշ. զ Պերճ, սուհաղ ի Թութթոց ոթ ամ մջ. Ես Ք Թա »Ֆժաթժ րածորոծծ. (սաթալմանաւչ դժար բոզեաց զմ» իլխածնոթ բժ) Նռյնայծ» առԹորոսն: -

Պիո՝

յոԴ

,

71:

..

:

ս

մեծ րն ի փորման Մասաձույցիւնս ծկքատայւոն ժաթաչոյ, "յոդը

պրոմք: Անա. Ոչագեզի:

ոզոյն Հար գարծեջեայն

նմին ամիմեռանէրմեծ կոմսնԱնտիոքու ծան

ն մւ իրաւաղդատն. տոսասերն զիչխանությիւնն ոճերՓո-

տա-

առ

աթոռՀայրապեւտաց:

Դրագարվ, անուանիմենաստուն

ո

լիկիո) ցքաքանթազոույայ Ռուկլո Է ՀՔաայնեծելք: ո

Սեյթնդլոոլք: Ցարի» ամրարնւան թա Թ: Խփրատաշ, լ/ր Մէջ Կար Արտո Կորն նվելԱրժան: Վավ, Շեախօաթ դոն

ն

ԼՈ

Հոռժկայ,

արծ

Է ՀօրքգրայըԷ: Նժրաիսք Դաճլաւունի, ո

(Է

Պլա

ոչ:

տէրն կառկառայշ, յԱրեընդան զԲագարատ, զկոստընդին

մեռոյցի կապանսք բերդին Սամուսատ:լ ՀինդՀարիւր վաթսուն ն եօթնթուին մեռաւ թագաւորն ն. Երուսաղեմի Պաղտոյնն, զթագն միւս Պաղտոյնն կոման

զոր

ի

առ

Ի նմին ամիմեռաւ Տափարն որ ՈւռՀայոյ: սուլտանն Պարսից, մած մերժ է եղեւլ՝ հռոսպանանել զաւադ կիննիւը ղԳոՀար խաթունն, որ ունէր ասեն առաջիիր ութսուն) է կուսանս ւ էր Թադ է գլուխս, ինքեան տէրզօրաց բաղմաց։յոսսլասու

զի մի՛, ասէ, արասցէայր զեղբայրնիմ, ունէր զխորինաչխարչն Պարսից. զԱզկան:քաղաք, ե որ իննսուն ղխգնէ, աւուրքճանապարչաւ անդրէ Քան զԱսպածան. ն զաթոռն տայր յաւագ որդին ի ՍաՀմուտն, ե Հայոց: եւ ի գալ զկրտսերն՝զՄելիքն5 դնէր.տէր Գանձակայ ն մեռաւ Ալեքան, զթադնորդինիւր Փեովեռօստարւոյն՝ ժէն, որ եղն.բարեմիտ Հայս.ն մեղադրէրՀօրիւրում, որ մոլեալ ի տուտ առաֆնորդաց, կրկինմկրտելովխաչէր կրկին

բոց ղոմղտ ղենուլ ետ. որ

առ

առ

զՏէրն:

'

ԿԸ. Յայնմժամանակի զօրանայր ԴաւիթթագաւորնՎրաց

ն. է ՊարորդւոյՔաղզարատայ. որդիԳէորգետյ, զՏիխիս ն սից. եծչարզՄելիք է Հարուածս Դանձակայ զսուլյուսնն առ.

ն. ուսաւտիկս. Հինգծարիւրարս սրածանգաբարձրացուցի մածու Է Տփխիս փայտ ընդ այնոսիկ, Ընդ աւուրասն Քաղուքի: զի մեռեալէր Մանուչէ՝ամիրայն Անւոյ, ե Ապլսուար որդի նորատիրէրնմա, այր անարին. կնամարդի։ որ կամեզաւվավաթսուն Հազարդենարիի վերայ Կարուց ճառելզԱնի ամիէ. եւ ծանրագինն.բասրձրածասակ է Խլա՛բային: բերելնալճ ի երա Խ, Ք փոխելո 1 է թ այ,/ ն 4աթոթ ի լ / 1Լա փմ

դէ

,

գմբեթի «դիի '

`

վասնորոյ սրտառհալ դեալն կոչեն Փրիստոնէիցն՝ յառաֆնոցն. է ձեռս նորա ի տան ընկեցեալ զքաղաքն Անի. ն. զդաւիթ, զզեննատելիի պատուական

գլխոյկաթուղիկէին, զոր ունէր վաթսուն ամ վասն մեղացմերոցՀամբերելով՝ եդին զալսակն ն զարդու: զթ.ագնՑիսուսի զպարծանքն Դշղոսի, զփրկուհան Թ ե մերոյարեղակն, զխաչնաստուածընկալ. Հարել զժամածչարն խԽաչին՝ Աստուած դաւանեցին է զխաչեալն ՝

առ

ւ Իսկ Թագաւորն փրկութիւն Հաւատացելոց զԱբուլէթ:, ղոբղին իւրղի, ւանիԹողել է յԱնի՝ դառնայմերկիր ընդ իւր, .

իչր տանելովզԱպլաուաը որդւովքիւրովք, որք անդէնմեռան եւ ն.ոչ հա դարձան: զաածմանս ընդարձակեալ Դաւիթ վրաց, ն. ն. ն զսածմանս իւր» անալ ղՈւխթիաշ զԳաղ, զՏէրունաէ. զկայծոն, ն. զԼօու | կանն,ն զՏայուչն. զկայնան զՏաչիր, ն զմաշկանարերդ, զբոլոր իչխանութիւնն Հայոցկիւրիկէի ն զլեառն Աբասայ, Հնազանդէր կովկասու, ն.զլթաղգաւոբուէ. քեւնն Սոնայ",զմբաճույք, զճքելթ,ն. զԴուալեթ,զՀերէթ, ն. ն է. ՋՇապուրանճ մինչն ցծովն Կաղբից ցՀաղքանդձ, քաազդինՎրաց,Ընտրեալմանղաք:Խնամածեալ ն.անիմատո Քառասուն առաքեաըե Յոյն ուսանելլեզու,ն առնել կունս ն թ արգմանութիւնս բերել. զոր ն. արարինիսկ. ներեք ե նոցա-

ն.

նի լաւագոյն գտանն. մտաւոր,զարդարեցին զազգնանդարդ: եւ ոչ

էր նա երկմիտ մեկեղեցւոյն աղօթից մերոց.վասնոքոյ բազում անգամդնէր զգլուխ իւր ի ներջոյ ձեռացժերոջնծ Սա Թագաւորեաց ն երեջ ամ, խնդրելով օրծնութիւն: ծրեսուն

Արուլէթ յՈւռալելեան աոՀմէ:

Հա

ԿՎ:

Դ

Սայ

ւ Ուրթիթ, այժմ0:Թի,4ռածմանակցութնան Գուգարաց Ժոիոյ,Կ չ

ն. Հիլիսայ։ Գիվոոյ Սիւնաց1. Արցախոյ: Արերեդան թուի յոջմէ Եփրատայ, յարեմոից Այհթապայ Սմացթագաւորութիւնէ Ս»ւանք,Սուանէք, ի Հիա աբեճլիցԵգծմերժ ի Կուրիս(Խորու)քաղաք, բատ Ձամչնան Հօր: "2 մասն է Ռաճայ, յելից Հարոուոյ կամ բաջւոց:-Սրմճուլթ Հլ օը. Ն, ոբ էչորք ՝ Սուանաց:-Հկիջնթ Հեեջ Հարիւը: քե Ձէրթէդք,յարնմոից Հիիաոյ Ափխազաց, յեղել Սեաւ ծոլու:-Դուսղէթ, կարկառ նովինանուամբճանաչիցարդ, բնրդուան ամուրյեզր եփրա՞ Դուորբ, յարննլիցՌաճայ:-Հէրէք կամՀէ, յանուն ԷղբօրՀայկայ,մասն կատայյաջմէն,ի, Հրաիսոյվերոյնչանակեալ տեղհաց,ուր ն. Հուն է գիտոյն: ն Քէթո., Սջնաի, կոչեցեալայժմ, բնդ մէչՎրաց, Օզկանէ Օգթէնտ Քաղաք չ Հիւաիսոյ Աղուանից ՍիՀուն ղետով, Հայոց: Սմրղանտայ: ՛ ՄդլիջՏօղրուլ,որ Հակառակութեամբ Նոյն կալաւ քնջն Դարբանդ: զաթոռ սուլտանութեան 5 Ցայժմնանա Պարսից. կենդանեաւ եղբօրն: Տաղատան: ծ Արար բ Խոնարչէլ թագաւորինընդ ձքոտմբՅոր. Սարգաւագա նալ, ըստ Թուրքաց,այա. զիլուսնաձն.է՝ հբբննչան Մածժեսուսկանու1

":

առ

աո

թեան Համարէր:

տ

(որդադիաի:

`:

ն է Գելաթ:խգերեզմանս թաղեցաւ Տվխիո. եւ Դեմետրե որդիեւը: որ պածեաց զթագն Հարց իւրոց: ն զմյուՀօրն. է. յաւել նո ղԴմանիսք, նոյնպէսզիչխանութիւն է

մեռաւ

փ

առ

նւան3 ւունալ ե Պարսիզ: Փաղաք

որ կայի որդիմի Ապլուարայ, ԿԹ.ի ժամանակին յայնմիկ իւ իւ Հ օրն զմածն զեղբարցն ի Խորասան, իբրնլուաւ զանցս ն.

աղերսագայ ի խնդիրՀայրենիքաղաթինԱնւոյ, Դաւթի, ն զի կայրքայԱպուլեթէէ յաւագաց եշջ խնդրէ բաղաքին. նա եւո խի խնեա-

Ապուլեթ ղաքնի մեծիվտանգիինսԹուրքաց, առաւելյորդինիւր իւանք, զիմի մելովփ.ջրիստոնեայան, կորիցեէ մաճախմարտիցն.ն. ինքն անցեալգնայ հ տունեւր: քախնամարկեալ բասրիոք ԻսկՓատլունորդին Ազլաւարայ

ն. ամենայնսածշմանացն ջանացել, արար արիաբար ղութին ն. եղե.անունի: եւ : էԼ խաղաղութիւն. ղԴուինղԳանձակ ւսու

կաթուղիկէն,զկնի երից ի ոցուտմանէ Հրակերոլ արծաւիրք եղեւէ վերայնորա մաց զոր առնհալ ելանէինե որք բանալեաց արանց, եկեղեցւոյն, էր եւ ի վաղիւնկամէրկողոպԳրիգորոլ: Ք սուրբ սպասաւորեն էր առազաստն ի զարդուէն՝զոր նոր զգեցեալ տել զեկեղեցին տեսլենէՀիւանդասգոյն.յորմէ երկնաւորզկնիվալթանամնայ Հանելով աղօթսԷ Գրիդորոյ՝ խնդրեաց ցեալն ածարբեկնալ: է կարճ յաղադս կայր. զի յորում Է զնա բանտէկապանացն. է նւ նորա Ւ ձր փ. դառնալն Վ իրպն. աւուրսնգնացեալ բայողզնախուռն Թուրքաց ժողովն զ ածագին տեսեալ Դուին՝ ի ձայն մեծ ն. ասաց՝ՕրՀնեալէ Քրիսնակին,աղաղակեաց Աստուած, որդին Աստուծոյ,զոր սովորն եր առնել օր ընկերնասաց ընդ կատակ աղօթակից մ Անի. քանզի իմեա օրե ածա Է զՔըիարոս:վասն նոր ժ ականչս Հնելոյ օրի տեղիս ա, եթն. ն եղին ի զեդան, ի Փատլուն՝ րոյ կապեալզնա տարեալ ի նմինդիչերիյորում կալան.բույց սոլանանել անդ կամեցեալ այսպես: Փէրպածեացդնա Ս զի կամեցաւձեռնարկելի

սուրբ

ա-

տոս

ո՞

-

մենաստան կառուցեալ'ի նեյն ինքն յիմերեթ, մեծածոչակ Վրաց ե պատկեր ն յոբմնեկետ ապան ն ոռիին Բ, նկարեալ չ Դաւթայ ուր կայ ցարդ

ՈՎ

Գլա

դեցւոյն:

"

Հ. Էին ն. վարդապետք յայնմ ժամանակի.Ցովծաննէս, որ

է քածչանայական է գաւառէն Փառիսոսոյլ Սարկաւադ: ազճառադայթիցնփայլենմինչե ցարդ ի որոյ միչշատակք ոք հ բանսէւր: ն խ նմանէ աչակերտեալան.-երեմիտա ռի զամսերեսուն եղե,այնչափՀլու եղեալ Անձրնիկ։ չորակեր 23 լուռ 4 երբեմն իւրոյ:որ 2 է սաստելն վարբդապեւտին ե

գէ,

խօսեցաւընդ մարդ,բայց եթէ ընդ վարժիչնիւր յօրիոր զգաւազանան ի կարիո.-1.Սամուէլերեց աչխարծի՝՛ եւ նախքան զսոսա Անանիա, որ նեացքրոնիկոնին՝Անեցին: ԴեւոՀամառօտնաց Հրամանաւկաթուղիկոսին զառաքեալան կեցեալէ վարդապետն իսկՍարկաւագ բոսի։ՍանաՀնեցինշ: ութժիր մչակութեանզաւուրս իւր, Հանգնաւի ՀինդգՀարիւը սուն ն ութ Եւ զկնիամիմիոյ լծակիցնիւր Ալոաւկայ Թուին3: եւ Թոքակերայ որ կանոնքդրեացդիւրաձաս: Դաւիթո, որդին ն այլ արք ճդնաւորթի յԱնորին, որդին»կոչեցեալաշակերտ որդին,ն. Ցակոբսքանչելին, Դետրու ղուանս,որպէս Խոնթկայ երիսոչ զամս

որ յաւուր

յուսկրօնաճոՀեծնեալ զոատանայ միումտեսանէր

ն ի մօիլն նա ե խոստովանութիւն, բի մուր որ գայր անդրէնդարժոյցորպեսվիալխըօմորակեալզնան խոլթեալծ, նա Հրամայհաց եւ ընթանալզկնի ն. սպասաւորին տական: ն նա զնա ամաց. Ելջ Հարցեալ բունութեամբ. բերել ն յիչեալ զաովորական չ յապաչխարութիւն, Քեզզղֆացեալ նմա պատմեաց զեսիլն. գործնիմդարձայՒ Քէն: եւ սուրբն էու ն նորա լուհալ անկաւ յուս նորան ոոստովանեալ ն կանայքթագաւորազունք էին զլուծն ապաչխարութեան: Խորասուն Մո-կրօնաւորհալքկուսութեամբԷ ՓՔոլոայըն՛, առ

եւոնբիայչարակաթցե ճբ բո" Սամուէլ անուանի ժամանակագիրն, ե այլք բոր» Ֆմանէ: դէպս պասմութեան, "»2 ծանօթագոյնգրուածէմեկնութիւնթղթ" կաճաՀննզւոյ ԱԽանիայ է գոռի.յիչի ճոր» է մեզնությւնն Մառթէի, Դբմադր"«թի-Ֆ ոյ: ՇՀԸ է ութ: Այլ ժոմանագագիրթ 0. ՇԿԸ, զաթոուն է «իեգճարիԻբ «ր ՀփՆ ն ութ, ոբ "«ղղագոյն Թ ոփ: առնն, Հինդ 8օթանառուն Հաբքւր ՛

ո"

քասոականջք կանոնքն դոտնին ոբդւոյ Ալաւկոյ ԴաւթիԳանժակծցւոյ Արբայությւնոմն ՀամբակքաՀանայ: «բդւոյն, ԽոնթկայոթղւոյնՊԱ Թոռքավերի

գրեալ

աւ

վիճակՍոմխէթու: մեմու խունան է Հունարակերտ ն ըստ Հայոց, " ուս Հմանակցուկարմիրկամբֆաւն ղդետոյ, Վրաց՝փ վերայ Կուր ծաՀոչակ

կորալարդիւնք

քաղուք Դմանիք

ն

ն Հայոց: թեանՎրաց,Աղուանից

ապառուած Գուգարաց,

առ

առ

Ց

:

ն.

դբուածթանծանօթ

նն

ն

ՅՍջանչելաանաքն

մեզ:

Յշր. մաղրամբել, փոթ: է/220. իոթմոթել: Գաւաթաց.իոկԹգուոթաչ Ջոբագոթ զոուառի կուոատատան Քոարայթ :

մ, առ բիամ,

առ.

որս

Մ. են Սարկաւագն զգուչա գրէր սուրբ վարդապետն

-

թի եօթանասուն ինն թուին Խուր ' ոպ ՀինգՀարիւր փպասոերազէ Դուին տիրէ,վիրաւորեալ ան

խրատ:

ն.

Ի

ն.

որդիկզին՝դայ պատզոր նենգիչքոմանք դաղտ խեղդեցին մին զՓատլուն, եւ մածու: կրտսեր զամիրայութիւնն ո ր չէր զվէրն, ճառելով ն. զկնի ՄաՀաւադգն սակաւու Խուչչերն. Փասոլունոյ հղբաայրն մուտ. Անւոյ: երկիրն ի թչուառութիւն ղարձեալ ն.անկաւ աո

նոյն ժամանակացոչ Հեռագոյնսինչ՝ որդինԱպուլեթի ն. զեղբայրն իչր զԳորզԴեմետրէ իւանէ կամեցաւսպանանել ն Հայր նորա Ապուլէթճողելով՛ որդառաչի իւր ղալիսն դի. Եւ ի բճրդն արգելեալք էին երկոքեան ւոյն՝ արդել զնա: ինչ խարութնան ի մէջ եղբարցն. պատճառանօք Դմանիվա Դեմեւռրէ,ասաց զիւանէ.կալարզիս, զոր ապա խմացեալ ետու զեղբայր մամ: եւ նա զղջացենալ ասաց. /չ, արքայ, այլ եւ նա ձեռա առնուլ թո, որ : կցուցանէ,ն թողու: ըմբունեալ՝ ւմ ժամանակի 3 անթիւ ն անձալցաւ Հաւաքեալ,որ կամար Հեծելօքյամենայնազգաց անօրինաց Սարգսի: մեցանայրել զսուրբ խաչն՝ որ յանունզօրավարին Ի

ւնդ: ւթի Խնդրէ զլթաղաւորն ,Ղ. խաւար Գազա դաշտն Ցորո

Տնառն խելացնորեալք զմիկուտորեցին ե.բարկութենէ մեանս. զոր լուհալ Դեմետրէերթեալ ժառանդէրանաչխատ միյեղբարցնՓաըլնոցա:Ի սոյն աւուրս պատանի ղզկարասի տանէ Հան ե ՔԲագրատունի՝ նորա կատայն ե թէ նոյ լունալ Հողի իւր ի սէրն խաղայր թաղաւորաց, էր յազգէ Փիքատոնեայ ն երթեալ ի լեառն սրբոյն Գբիդորի՝մկրտնալ Քրիատոսի, եւ

մեծ անդ՝ զամս Հնդգետասան կրօնաւորեցաւ

ճգնութեամբճ,

կաժՀայ-Աղուան լզաղյաւսրուց: զունթղ են խզարմիցկորիկեան խուրթէմիր ի ՂօզկամՈւղ տոձմէ Թրջաց,որբ ընգ

խաՍէլչի եանց

յարեմուտա: ղդաջին Հին 0. փետելով: `

աշխարի, լի կողբովորգաւառի բլուր ն է (ատարչինեալէբԳուգարաց վարո տաճարՍ. Սաբգոի։ ատամն :,Գագ

բրա

ավանի աա ԱԱ

126`

Հարո»

լ

է

որնա " ազարաւ է Ց ամիրասլետն ան, առ

արի ԱԵ վրհաթ

Արմէնն

Հողգուցանվոչ ը քե, աան ո իւր ա լլի, ա "մի Տր է"վոզ փատեր յ ն.ոո Փոխատո մ հալ մեն Մոմ ե գրոցի աոնը Ի Ծարի ախար իծաշն որ քրի տոնած Վիգքնայ միում գոօգի կայր «ի ո զրու ԳԱՀորե մ յորում Ք ընդ թուլ իի կատակո. աեր Վիգէն, պատասխա

2.թ ի

,

ա

ա

՞

"

լուան

այր

։ րդն ն

ո՞ւր

Ա՛յ

ս.

եւ կալեալ աւասիկչնործօջն Աստուծոյ: մ հ զկնիաւուրց արձակէ ուվոոիւ զնավամուրս Էր: տանի հրդմամբսիբոյ: ԳաբիցԵլոոՅորումաւուրս ել Է Վերոյ նորազօրավարն ն. Հարնալգնացամօթով:Սա Բառ ղԱմուկի Խեծնկուզեն,

ասէ. կամ

ած-

ն

Ուտիոյ, "բոյ մանակցութնան յայո մի նորինսրբոյ եդեալանդ ի ձեռն 2 Սդարուլայ. տեղվն, օրծնեալսրբոյն ի գազաթան Գաղայ, «Առաւվլսրոյծառ.ք գլուխս ԽՀար Դեմ ԱՌԹ: մարտա. ՍՄեարովպայ»: Թո քյ իս ւ

|

ընդ երդալխըցլոյս անճառելի բորբոքնալ մինչ զի սոնսանկին ն. անդփոլբեցաւ ն զկնիզնաց ի Դրաազարկն ի Զրիստոս: լթուին, իւանէ ՀինգՀարի Առլուլեթին էր ութսուն որդի ի Գառնին Հարանզորք նորա| Խուրթե,զզառպլատակեաց դներ ի թանով, ն զգանկան զգլուխսնեփեաց Ր ի շարս քարոր մոցն: ք բայի դալ միւս ն որդիննորա ե ինաութեանւանէ նի Դեմետրէնենդիւ. Եւ ն. առեալի - ՐՔ: Հ ՇաՀիԱրմենն, մեծաւ ն թաչուչարունիա՝աւերէր զտունն Վրաց Հ . 1 ութ ԻՀԻԴ կործանծյաւԳան ՆԱրԻ թուին ոգու վ, մանէ՞ւ: տիրեաց Հ ամօթ նախթան զայս ՇաՀի : ւ այ ն այլ բազումքաղաքաց, որ էր թոռնՍութն մ, էր զորդիսն էւր: որոյ սպանեալ սպանզծանիկն անայ. ն. եւ իբն զարգացաւ սա: կամեցան կալաւզիչխանութիւնն: ն տին. յաֆողելովն լ, որ զերծեալԱստուծոյ «ա Հայոց.որ է Քո ՆԱԵ լեզուին: Որ փ ացոյց ինիմ): նշ խորՀ: հովա բի 11 աչխարՔի ռ8 4 բա ռՄե. ն Թաբակ Բոէ Հի: է րո " արքա բի կամօք,

գոգ :

ՄԻ

ժամն

ո», ե ալոուխ

զոբ«/ աշված» 30«ազոոմմբքրի, յ «ինԼորին ՍՒՔոր Ի զարդագիոն

եղե Գանձակայ

ամիրայ

ո":

Մարո):

է

«թրին վոչդեոլ Երկը «իրո էոզմանըՆարճաւանայ, է Գարդ: «ովոանին մազա Հայբագիրկոլոյ

(ոծՔոշ127

ամենայնվանորէիւքն.ն ի Վիգենայ կայք,ն զՍասունթ հան, Հէր իխորխաղաղութ զամս սուն: վաթ

պա-

կ. քաչանայ եղե սով սաստիկնմիջագետս, ցորհանիչոց՝ տաներ Հայ ազգու՝ բարձեալ մի ն ի տեսլենէտառապլելոցն աղեխարչեալ աղալ ի չրաղացն, է. զեշան նոյնպես վ աճառեալ բաչխէրզամենայնաղքատաց. ն այլ ոչ ծ եմա աաա այծեայս իչր։ա՛յլ զգեցեալ դարձաւտուն ընդ քաղաքս ն ընդ գեօղսքրիստոսաբար: էր քարողութեամբ նչանաց.ն. Հանճարեղ, ն. եւռ նմա Տէր չնործս զի ունէրբանս բազումք ի չարեաց.ն զղջացեալի բանս նորա՝ դառնային ն նոցաիւրով միչխնամածեր լնլովղկարիս որբոց այրեաց, եւ զնմանէ.ն. գային նորդութնամբի կարողացն: էլ Համբաու ն յարենային ի նա յոլովությիւնք ժողովոց, եկն մինչն ի ն. ել ընդ առաջ նորա Արմէննմեծաւ ՀանՇածի Մանծկերո", ն. ն ի նմանէ աղօթս ծմոյծ պատուովի Քա՞ դիսիւ խնդրեաց քաեցինզնա քածանայսն՝ զպոռնիկ ղոքն: եւ զիյանդիմանէր ն. ետուն զնաքարչածն, Թէ լրտեսէ Հոռոմ լթողաւորին, ն. զերիս կոծել.յորոյ վերայտեսինլոյս երկնայինզերիստիւ ն սրբոյն: հտ զմած աւաղնաց չածն՝ տեսեալ դիչերո: Զոր նորա: զ ոսկերա պատունլ Հրաման 1. ՀԳ. ի ՀինգՀարիւրիննսունթուին եկն Փերփերօժանն Թոն. է տարաւ տամբ եղբայր զԼնոն: որդւովք զնիլիկիա, ե ի կոստանդնուպօլիսանդ Տիրամօրն բոսոյ։ն զպատկեր մե-

մեռաւ ռաւ

եւ զկնիերկուց ամաց Լեոն, որդինկոստանդեայ: ն որդինորա: եւ ի նոյն Մանիլ Փենրօժն, զթագնկիո առ

փյորսի երկոքինսռքաշ ամիմեռաւ թագաւորնԵրուսաղեմի. ն. վասննաՍունաց, վառնխոզի՝թագաւորն որողայթեցան, թաղաւորներուսաղեմի: ։լաատակի՝ ի Հինգչարիւրիննսուն ն չորս թուին անդի ամիրայնը | էառ. զնա Ջօսլինն,որ էր էառ.զՈւռծա.ն զկնիերկուցամաց ն. զկնի եօլթանասուն աւուր սպանաւհ Թուրքաց, տերնորա. .----ծ-ծ-1 որք յետ վաճառման աչի զարմից Արծրունեաց, թագաւորաց Խեղծնեկ մասինմիոյ, մինչն ի Ժե դար: լորին իչբնածցի Յոյնա՝տիրեին է կամ Փերօժղ ՅովՀ. Կոմնենոս կայսր.ն թաղաւորնեՓերվերօժանդ ֆուլգ»,որք մեռան յամի 1142։

բող եոի՝

ԱՎ աաաաարուին

սիոյ,

Աաաա

Հա-

ամն, եկին որիսկ ի Հասանելթուիս մերոյ է վեցՀարիւր ն. ն. մեծու ն. Ստհվանէ, իմաստութեամբ Լնոնի՝Թորոս դիջն քաջութեամբ տիրեցինՀայրենեացիւրեանց Կիլիկիոյ,Հա-

ա-

առ

քաֆնէ. յոյժ

էր որ Հայրն յասէրն.որումարար ողբա Գէորգվարդապետն, նորա: խոատովանութեան

սորա Ցաւուրս անուն Աւ

աու

ն մեռաւ

առինզքաղաքն, եկինվերատին

որջ

անդ երկոոր կայր Յունաց, զօրագլուխն զԱնդրոնիկոս

բել

զոր լուհալ Մանիլինի վարժուկալաւ Հազարաու. ն երկիցս սուլտանն,առնուլ զքէն վրիմիանգամ զՄասուղ1 մուտն ե սուլտանինանկաւ ա ի յերկրորդ ժուց նորա. որ Տեաոն ի վերայ նոզա ե փախեան զմիմեանս առծասարակ, սատակելով,անդէնթողեալ զբնաւ արարս իւրհանց.քան Աղուպնզօրագլուխնոցակամեցաւգնալերեք ՀազարաւյԱյորոյ վերայ անկել Սոոեէ կողմանս Անտսսքու, նաւարզու ն. ե լռել զամենեսին. սատակեաց փանեէեղբայր Թորոսի՝ ն. զժայննգուժին'իբուն բանակին՝դողացինառՀասարակ, ոչ նոսա: եւ Հազիւ զերծեալսուլմնաց չունչ զօրութեան ե տանն՝ անկեալ'իյորֆս իւր սատակի, տալովզպատիւն:Խլիճ ն չորս: որդւոյ իւրոյ, էԹուին վեզծարիւր Առսլանայ ի նմին ժամանակի քաղաք: Ի առին ՓուսնգքզԱակաղոն ն սիրովնուաճնաց սոյն ժամանակսեկն Մանիլն'ի Կիլիկիա, ն առեալ զնա ն զզօրան գնացէ վերայ Փոռանդաց,. զԹորոս. տասան

՝

ն ծայՀաղարի ճա'ի նոցանէԹուրքն երկոտառան

Ս տուն. դարձաւ Համբոու յալթոռոյն՝ ն.լուհալ Հալպայ.

բաքաղ

արար

նապարծին: կալեալզլթագաւորուՀԴ. իսկթաղաւորն Դեմետրէ Վրաց ամս երեսունն. երկու, վճարի.ն առնու զթաղն՝Դաւիթ թիւնն ն բարեսէր,ն Հանեալ ի բանտ որդին իւր, կորովամիտ ն զԹիրքաչն,զօրն կապեալն,դնէ զօրադլուխ, զկնի ամսոյ ՖեՍմբոսմիոյ մեռանի.(ոմանքասեն ի դաւելոյ Օրբելեանց ն բանս զԹիրքաչն, յիւանէէ, վասնե տեղինոցադնելոյ տայ նուս դնելզօրավարշ). Դա վ ա ն եղրօր եդեալ րնդԳէո

Հիքր իքբւի ե «րիւր

Ա 1,ԳԱՐՆԱ

մարմինք Շածապիվանս՝ ի ե

յայսոսիկյայյոնեցան Ցաւուրա

ն արիւնաչաղախ Հանդերձիւք, անվուտ Գնելոյ՝ սպանողացն ՞

1117-1155: ոբ տիրէրյամս իկոնիոնի, Մքատառաուլտան 0.: Բ. չ Հատուածդչիթ Փակադծեալ

ւ ըստ անիծից Ներսիսի: որբոյն սսլանանն, որպէս մարմեով՝

էառ.Գորգի վրացԹագա-

Քթրր փոխնացղզՇատաւն նզԱնի արար ՀԱՀարի իրայէն. եղի Բ եւ

ւ

րն

Փատլուն

որ

ա

եկն ՇածիԱրմէննբոսզում չ Փաղաքին է վերայՀարուածելնե ախտացեալ Հրոսակօք ն հՀար զնոսա դարձաւ, ԶորլունալԳէորգի անդրէն Սոնացն: սրոյ, զորոց զթիշւնոչ ոք կարացգիտել.բույզ 4երկոտորմամբ իչբակալքնէին քսան Հազար.ն թողոյր ի յԱնի զՍադունշ

բայր

իւր.

ն

զկնիյիսուն

աւուր

հղեն՝վասն ապատամբութնան անն,յորոյ վերայկարծիք քին,ղոր իմացեալ քաղա զպարիսպ ամրացուցանելն լնամովը եւ նա զնա / պատուոյ: դնաց սրտառհալ ընկենու Թագաւորն Հատուած Երիսկալեալ ղորխաբէութեամբ Ելտկուղն. Թավ Շաբէոյ», բերէ անդրէն արքայ ն. մեռանի.ն. զիչաւ

առ

դնեն ի տեղինորաի յԱնի: Իսկ զՍարգիս՝ խաննԶաքարնան չէր ինչ ձնռնՀաս առնել,զի չորեք Հաելոկուղնզայրացեալ կորեաւընդՍաղունին: զար Պարսիկ ինքն զկովկասային Իսկ թաղզաւորն Վրացկուտէ առ

գայ զօրոն, ի սուր ե է ն

առնու

զնոխայտառակնալ խատադոյն ղԴուին՝

որ անդ. ն զգագաՀուր։ բոսց է Փրիոտոնէիցն է մնիրայէն՝զարդարէոսկեթել Թունսնթանեվնացոառեալ ն եդեալ. ի դաղաղս՝բառնայ փյուսա մուՀանդերձիւք. ն բոկոտիւքտայ տանել մինչն ցֆփխիս, նախագած բնաց, թուին: Զոր լուհալ Փաղաքնիւր, ի վեցՀարիւրերկոտասան ն. Դուին, գայ յայրեցեալն փ. Ելտկուղն քանդեալն ն խոցուռնալ ն. այրէ ն մրմոհալիբը ղայ չ Մրճն կատաղի՝ զգազան սրտիւ ոդիք վասնՔրիստոսի իբրն. անդղամրոցն,ուր ողջակիզեցան ն. ասաց այրել ն դառնայ ե դաչյոնԳադայ, չորեք Հաղար. խաչն Հոչակաւոր.վասնորոյ ի բարկութենէնՏեառն պատժել լինէին է տուէ ն Է գիչերիձեթիւնաբեր օձից: եւ զկնի փախչի:Թողլով զկարասին ՎրացաՀարբեհկեալ է թագաւորէն 1 Գել ինք սպանու ի Շաշաղիվան, իսկ սպանիչքնորաոմն ի Բասեն ն առ օրին ւաճանացն7 անդէն. Րին ոանադ,ո ոչզի այլքայլուր. այլ ելժէոմա սա

տեմթի

Աոա

յ

սպանան,

կամ

ան մեծ

առու

է

:

Հ ք զթակալու-

ն չե անորնգիստ.Նմի.

Հա

աու

վրաց թագաւորն Գչոր-

է տայ ի նա ինքն ղոուլտանն

կոչեցեալդղեակն,վառնՀոռոմ աբեդաղարէ'ի Հոռոմկլայնշ ն չ նոցանէ Վասիլ յորմէառինՏաճիկք, ղայիանդբնավելոյ. կ. Փռանդթ.է յորսիպատան. Է նմանէ առին Հայոց: էչխանն ղոր ի ձեռս Տաճկաց, ժատնիլ որոգայթիւ իչխանին Հեալ ե մեռաւ անդէն.կին նորա`որ է Հոռոմկլայն, բեալէ Հալալ: տայէ ձեռա նորա է առաքէ Ծովքն,եւբերեալզպատրիարզն՝ ծնողանիմ. ն. եթէ նայ իմ որդիյայնկոյս ծովուն ասելով, նա' առոքեցից քեզ, ն տուր ի երթամ,եթէ լինի կենդանի՝ օւուե Թէ աւանդապած. ոչ՝ լաւ Քեզքան ճչմարիւո որպէս որումտունհալինչայոլով զորդին, առաքե բաց: գնացեալ ե ինքն ոչ վատածանայր բնամիայն զի անդրէն. դարձուցին բոլոր չրջաԹուրքն էր տ իրեալ Քանզի կիլ է մէջայլազգեաց. ւ զոր բարեաթոռՀասյոց. սհվիՀականեցաւ կայգաւառացն. ետ մերկոսեան Հոգւոյ փ չարժեալ պաշտ կին Զօչլինիչխանին ի Տէր Գրիգորնի ներաես: Հարազատան տեր թուին կատարեալ Որն 'ի վեցձարիւրՀնգետասան Առ. սոսա առաքեաց տէր Ներսէս: ղաթռոն յաջֆորդե Գրիգոր՝ ն ետուն գրով,յոյժ Մաֆիլնվասն Հաւատոյդաւանութեան. ունիմք. ն. զոր կադաւանութիւնս, կորովին. Հաճելիբնաւից տա՞

առ

առ

ԵԼ

անկաառնել ազգացս: ն մնացդոլրծն միաբանութիւն մեցան մատենադիրք: ընդարձակ ցուցանեն տար, որսլես եզնկայն5: Ի նմին ամիածաղզին չարժեղն ն. կործանեցաւ հ. Կապանին ի սոյնժամանակի առան մնացելդղեակք

ն վասնտաստկայայլազգիս,ԳրՀամն Գեզի կաբաւարնրդ,

կալանՍէլչուլլեանսուլտանՊարսից: յամէն, ի Հիփոո/ Գէրեճիկայ: Հոոմկլայ Ուռում-գալէ,յեզր Եփրատայ, Ներսէ»: Շնորձալին |

ԽԿԿ

յաւհլու,

թ:

ա

ոա-

զամս չորս պլա

,

անօրինացն: զի չէր ձեռնծաս պածելէբւսզմութենը զԱնի. չրջեալէ բազում աթոռնՀայոց Հե. Յայնմժամանակի ե է ե Է է կարմիր վանքն, Շուղբն, Ծովքն,գնացեալ վայրս՝

նչանակէ

ք անվար նԱ

յ

կոչէ Քաղաւքին գի ողորմելով

-

ազգէիշխանՀուժկու: յ Արծրունեաց Սաղուն Հինն. 'ի պրաացաււուլթեամբ: Էրջիսթաւ՝նախարար

ՆՅ ռապլանս

ածէ

զԱսլա

ամո

՝

առար Հատ աաԱրա ա աի, Տաղատանի: թեանց «

Մ.Գբ ԱՏԵ»

հար Հրեն47ովիգԱ

՛

Բաղացէ, թագաւորութիւնն կապանն՝ այնորիկ: ամուր բերդթտէրութեանն

ճն

ԿԱՏ» թատ գաւառին

որ

է

1 յիշատակնալիդ Սիչնծայգ, ։

ցեալ մեղացմերոց:

գեքրիստոնեից՝ ի մխիթարութիւն Ցովսէփ՝ քաղդրաճաչակ պատանին

աան Հասոն Յորում ժամանակի

ն

է.

Մածեվի ոա Բաո իկ

յամսնանն Հլայնաց չարչարանօք է Հաւութառտ.որ էր Դունայ, 'ի գեղջէն իւ որգ Ի սոյնչսւուրս

ցաւ

պար

Տ

`

հ

Ց

ազգաւ,

Ին գնալն նալն

իւր ժիՀռոմ՝ լյա՞ իւր

Նան

ռոմ

ինքն նսոցի ի ՇաՀնչաՀ1

նմա, ե

արասցէգնրադարձ թրիստոնէից.ն.

աա, ԱԱ քարձան, ամիրայն

աայ

ն

ե

ն,

զԱլփասլաննշ

Հաւաքեցանի մի, կոչեցեալսուլտան՝ընդ ինքնանս առեալդան ի Անի,ն աւհրենզյոունն Շիրակայ: Իսկ իւանէ կամեցաւտալ գքաղաքն ի Թուրքն, 1. ոչ աֆողեցաւ

ն ե դործն. զի իմացաւ քաղաքն զգուչացան գնաց

սո

,

լտ

ննն

ամրտավեջեալ, մպաղրեր «ի չմ Նան ի արուց իմում: հրկգրեան հոր եմա» էթէ լեդին կայի՝ դարձուցերվերատին եկն ի յԱնի. էր եղբայր քաղաթին է. լիրատն հլիսգոլութ Բր" Ի յ զաղոյս: Հթաան ւսե խան Արի աու ԱԱ նչան է Հոռոմայրն աե սուրբ նչանէն, եղե ,

զա

,

.

ուառո

ե

Լ.

մռետյու

Հուչակաւոր

ւռեղւոյ ծեալմանուկմի կոյր չ ծնէ ն եղեալ ի չան տեղւոյ պատառհալ նոյնժամայն զզէննաււռուածամուխ՝

չացնն.

ա-

անարատ արիւնբւսզում՝կազմեցան աչքն Հոսհալ Եւ էր է ԺՈւձՃնայ, (2 Աստուծոյ խոսչելոյն ա-

ե փառա մեննին էր անունն : չինելդործոյնտ): Դեւորու Հօրվանիցն Ի վեզչարիւր ալատրիարգն քսան ն մի թուինկատարեաց ամ զատել զոլատիւն,ն Խօլթնեզվարսիւր: եօթն Ներաէս որ 4րի: առնու պիսկոպոս ձեռնադրեալ փարա

:

հտն

եւր բորը

:

Բ

ՀԶ. Ի

օ-

դքօ

քսան

անն

կոչէր,չողաւ Է

ր երեք

ն

տձորգ զ Աճջ

ր

զի անգամ,ի սադրելոյԻւանչի ամիրապատալարի, երկրորդ նորվկայ կոչի,զորոյ 1ճոլեելիդ

էրբեմնասպըեզվար»գրեացՇնորձալին՝

չականնորինն խրախուսիչ: է. մչտակառտուաֆութնանն, վվայքաց«Քրլատաղի 2 Հինն երկարաբանե. ն. աշխարծալութ սռուո չարչարանք մածուսոմը կատարելու3 Քրքաոռսա: մենաստան մերժէ Գառնի, յարնմտիցԳեկամ Հայոց-Թառ. Հուչակաւոր ՞

ղամայծովուն:

է. ածվի Ցայսմաւուբա,

այսինքն կումանըսպասոմին դէսլքսսչիկայիս, յեր եղն Հոովմ՝սրախողխող ի որ յուխո երթալով բին ԳէորդայԱրճիչեցւոյ, ուխտինվարձարարեալբնավեր բին Ունկարաց,ն բժչկնալ՝յետ կատարման Հի

՝

առ

Անւոյ: դրամբքեկեղեցեաց չիՔ փԲ. 0.: Փակադծեալդ Սաչմուտ, որդին. յաֆորդ Զէնկեայ: Նուրէտտին

բանտ

-

նե

յ

արսդի,

-

նմա

ժամանակի յայտնեացիԻւանէ զչարությիւննիւր: կան:Ցայնժ ն զեղբօրորդի թազաւորինիւրեանց ղԴեմեէն զյոլովայազատացնյինքն յանկուցեալ՝խորչեցաւ սպանանելզթազուորն, մինչ կայրե Սախատար զոր իմացեալ մանչոդա. յառնէմիոջէ՝ է Տվխիս։զի սակաւամարդ էր. ն. անդ Հաւայքեցան փախեաւ նա ւո եւ մորժամզօրաբազումք՝Թողլովղչար խործուրդն: ն ցաւ կողմն թաղաւորին, կամէրգնալ`Է վերայ ապատամէ փախեան ապա բազն՝որք է Սախատէ, մամուրս իւրեանց: Մոնեն ի շու, ի Լխդարտն՝ ի Բաց որզամենայն գանձ Օրբէծառ թաղաւորն բզու որդւովք. ն ե յոտս թագաւորին, լեանց: ամենեքեանանկան եղբօրորդին հ ընդ նմա այլքն, մինչե ինքն իսկ իւանէ.զորոյ զաչսն կուբացոյց, ն զկրտանր որդինորազՔավթարն զիեէն,զորդիԼթն պարին սպան, յոչինչ եղենչար լսործուրդքնամենայն,ի վեցչարիւըքսան ն վեց թուին: սուլտանն փոխեացՏուղրիլն,ն զելոԱյչ զԱրփասլան ն Խզլասխորինաշխարծին, կուզն՝ Փալծաւաննշճ, որ տիրեաց Ի որք էին որդիքնորա: նոյն աւուրս աչխարծիս», լան՝

ըոոոիրք, անուանի ԵՐՔ էԼ տին փարը մի անն նոր Լար

ԲԻ կիրառ լ թուին ծառգլո վեցծարիւը ն

որ դին բիգորես, ղՏարսոնի Խնամեր վճա: ր

լ

ամանա

որո"

մտան

ու-

'

,

չոգաւԴարճից կողմ ,

ի

յ

6.

Լ

վերին

տոծմէ: Անւոյ,ի Շիսառատեան Շաչնչածս այս թուի որգիՓալուն ամիրայի է Ասլան չած Ցարսից: Սէչչիւկեան ԱլփԱրսլանդ Ուռպելնան,էրկարագոյն յիչէ ն Ստփփանոս Վմախատա պատմելով է. է այնքող ի Մորովոր զանցսիրացա,Լ. զտեղինկոչէ նս Դարաաս-Ագարավ. յայժմեանսՇուլավէրկամ Գօռչալու,վիճակՍօմխէթու: գաւառի Գուգարաց,

|

/

ե աթաբեկի: ելսոկուղի որդիջ Արսլան Գբգըչ Փաձլաւան

.

որին աչխարՀիմանայզկողմանսՊարսից, Վերին՝ զմերս:

ամիրային է դողոց Հրամանաւ Ղարաչայ առաւ Ծառաւքար ընդ զնա Խզլասլանայ բաղումոսկոր վաճառհաց կեչրորոյ, ննա բնակեցոյց որք ոչ դադարեին արս անդ վնասակարս ւոյ. ի է ւոուէ ն. է գիչերի. գքրիստոնեայս մինչն. յարենչեղութենէ ն զարչ Հոտովառաֆսովով ընկղմեալ անդունդս լսաւարային ե Հինգ որ անուանի .՛ կրօնաւորս սպանանէին. նոց մեռելոցն՝ դանաՀարմամբ խաչանիչ կատակս ընդ վիրօք դառնակսկիծ կացնփողոտեին: Քասնեւ ութ Թուինթագաւորն ՀԷ. ի վեզծարիւր երուսաեդրանն եչար զՍալաՀադիննշ ձիաւորով ղէմիհրեքՀարիւր Հարիւր էր եկեալ որ խաչին, սուրբ զօրութեամբ երուսաղեմի բարձեալ յառնուլ քառասուն Հազարաւ զերուտաղեմ, է չուր միչտ կրեինիդետոց յաղ(որջ ուղտով, Հազար վաթսուն նորա, որդի հուբի էր բիւրաց)):Ծառա Յուսուֆ անուն ւոն նի որ կոչեցաւ ՍալատաուուվելոյԴւնացւոյ: մեծանալն Հաւատոցճ: Հադին՝որ է խաղաղութիւն ի վեցՀարիւր երբար քսան ն ինն թուինԳծորգի 141 ն. օբիյերկրէ. զի ամենայնզօրացն՛ի միասինեղելոյ՝ զաւաղակ ն. մեծիիրաց կախելղզվայե վասնփոքու անողորմ նադրեաց ն մարդ»ն յոլովք է պատուաւորաց կախեցան. ըզզամենայն պատուծասից, զվայտիցն ն. դոն ինչսն տանեինկւախեին Հ անկաւ ի ն ցչուն ն. ցմուկն, ն. ցանասուն մինչն կախեցին |

ա

ամենեցուն,եղե.խաղաղութիւն վերայ մեռաներ Մանիլն. նւ կին նորա զի Յայնմժամանակի մեծ:

ե

կամեցաւՓոանդայր առնուլ էր ԲբնձինԱնտաւքայ, եւ է սպանանել զորդինիւր զԱլեքոն՝որում տուին զթագն: ն ազդ աւնեն ազգր ւողայնյեկեղեցին փախեաւ ն որ կամեր Մանիլին. . դայ սպանանէ ա կանին որ էին ի Փոռանդաց՝ ն.զազգն նուլ զթագուծին. ձղհալ ի նաւան տորէ,ն. որք ե նաւ մտնալփախչին,նֆոասո ն զտղայն,ն այրեաց երեսուն Հազար արանց.սպան ղուստը

Անդրոնիկայ զանաստօսն ՎոՔաղաքին առ

ե

յԱրծղեանգաւառիԱյբարակեչիորթաղաքաւան

Սառաքարվանք յերասխաձոր: մերձ ն կողմանս Բասենոյ յ' Էլինան Քուրդ տոչմէ, անուանիաչկաժ Սալատին ՍկլաՀէտավին ն յամի զերուռազէմ Ֆուաճեաց զ Դամասկոս, պՀալէպ,. խարծակալութեամբ, 1187: Հօր նորաԴունեցիկոչելոյ ոչ գիտեմզոք հրաչխաւոթ: 0. ԲՐԵՐՎ չ «ո.0.ի թմանՀ

տայ:

Հին

։

դթազն:Եւ առաքեացկոչել զայր մի Թագաւորազն Փիսիկ ա-

նուն,

զի ն զնասպանցէ.է նորազօրազեալ սպանզկոչողն.ն

մեծաձայն դոչմամբ երթայ ղաքն,հ չարամած

որ «րագն որրաեու երկու սուրբն

Սոփի. ն

չարժեզաւ

քա-

դիսնորաանմեղմանկունս՝ծովամոյնարարին: ի վեզչարիւր ե մի Թուին որ էառ զԾաերեսուն Խարաչայն ե խորտակեաց ռաքար, կոանաւզխաչն Գորողոյկոչեցեւլ, անկեալի սիրտնորաարՀաւիրքերկիշղի՝թողու յանկարծան ն էր զկեչըօր կի զւոուն ձորն ԵրասզՈւխթիսն զամենայն ն ն. խայ երթայկնու որդւովք է Դուին.ն սեսանէ այր մի Հաւոր՝ որ ասէրցնա: ես եմ խաչն Գորողոյ՝զոր կուռորեզեր. ն. աՀա սպանանեմզքեզ ձեռօքսիրելւոյնքո ՇաՀի-արմէնին: ա-

ն է ռւպլատմնաց դւտեսիլն, վաղիւն դնաց բոնութնամբ զեր-

Եւ

ծեալ,թեպետարզելուինզնավառներկիւղիտեսլեան,մինչն. նա ընդ ռլարիսպն իջեալ,է երկու ն չողաւ իՄանծկերտ, ջնիլասյովը եկաց առաջի Շածին,ն եծարզդանակնընդ սիրտնե սււոանոյնժամայն արուցեսլը կնացզնա: Ի նոյն ամի Սարգիս ոմն խաչենեցիշ կայր ի Գանձակէ. ն ոմն առնոյր խարաճ3 պարսիկի յաւագ ուրբաթուն խաչեաց զնաընդ պարիսպն, ասելով.Խաչակից լեր Զրիստոսին քում. ղոր լուհալ իչխանքնորա՝տարան ինքեանսզպարսիկնն չարամած ոպանին: ի սոյն աւուրս էւ Յորդանան ումնէ Տաճիկ տոՀմէ վկլայնեաց մեծ Հանդիսիւի Կարնոյ ն. քաղաք". եղաննչխարքնորաընդ ն. Ցովանվայ ընդ Սաձակայ ազգականին լչրոյծ: մնռաւ ՀԸ. Ի վեցՀարիւրերեսուն ն. երեքլթուխին Գորգի այլ փակեցին զդրունան.

առ

ն ոչ ՎրացԹաղաւորն

գոյր

նորոորդի:է Դեմնայն աչացէ

յնրանացյապաւած էր, որդին Դաւթի: Ապաառնու զթագն բերեալնմա այր ղորդինՌրզոց Թադուստր նորաԹամարն, զԴուինքաղաք: Եւ ի գալ միւսոյ որ դաւորինղՍօսլան, ն մին մեռաւ Շածի-արմէնն աւեր՝ե սուրն գերուանորդի, առ

ա-

'

-

շ ,

որ է նժոյց ի ճեան: Ճնիրո,,ճէնիորէ,ճէնայիպ,բս Աբարացւոց. ՀարկաչանամիրայինԳանմակայ:. ,

ան

ըստ Հարկ,մարդածարկ,

արար

լեզուի:

0. հարին զազութ: ԼԲ. որոլէս ասիյնրես Այսինքն՝ազդակցացն, .

Ի

ն.

-

88:

թիւն բազմացաւի վերայ աշխարձինորա ի չրֆակայազքեռորդիտետուն Գրիգացն: եւ զիթոռն Վիզենայ՝Շածնչած մածուան չածին, առեալ առընթերկայր գորիկաթողիկոսի ն. անդ անկաւփձեռս Սասունս. ԲէլզիւրսնանկանիԷ նորա նմատան չածին. առնու ի ամենայն դամուրն՝որ էր իչխան զեա, որ նէ զբերդնոր Թառձեան1 կոչի, ն ուխտիւարձակեաց ն. նս ն ատեց չածին. զայն է սիրելն իւրումաթոռոյ ուխտին ն արկընգ Հարկաւզենմանէ, հՀան ձւ զամենայն Սասունք՝ է կեղեցիսն զուխտս: Ի վեցՀարիւը երեսունն. չորա թուին ըմբոնեցաւՌուբենի ն թափեացզնա Լնոն եղբայրն Ստեիաիչր։ որդին բրնձէն, որդւոյ Ռուբենայ, նեայ, որդւոյ Լեոնի,որդւոյ կոստանդնայ, ն երկուբերդիցն. զօրբացաւ է վերայ որ տիրեաց եօթանասուն ե. արար ընդ Հարկաւ զ լիճ ասլանսուլե. Պարսից» Ցունաց |

տանն մէջերկրնայշ: .

վեցչարիւրերեսունն Հինդթուին առին ԱնեցիքզՍազորս չոնառնԲարսղի: կուռորելով անխնայ աքարզՀայրենիս ււյ1 է Զոր լուհալ մանկանց: Է անդ,բոսց կանանց Ալիչերն ն. սեաւ զգենոյր է վերոյ միրայնԴւնայ ճողէր զմօրուսն, ե. է ե Լւ զօրացն է կուռոբման. որ վերայ կնոջն որդեացնանդ: սուրբ երրորդութիւնն: փառաւորիւր Քբիստոնեից Փիսիկնորն ՍաՑունաց թազաւորեաց ՀԹ. Իսկհ վերայ հ. չարչարանս ազգաց: Հայաղաւան Հակ, ն յարոյց Հալածանս նա աղերսանս դրե որոյ վառն նոցա. յաղանդ զի դարձցին ԱռւոուԸնդժողովրդեանն խաղաղանալ Գրիգոր պատրիարգն ն ոչ լուու իր, ն. նմա, կրօն ի դարձոյց այլ ղյոլովս ծոյ. ւսարար. ուր կայիներեք հպիսկուլուի զայլսՀալածականս ն Հաղար ն. վեցչարիւրքածանայք.զորս ի մի Հաւաթոռք յորոց սակաւքզերծանամբողջՀաւատով: քնալ բունադատէր, է. եւ զայսպիսի աղէտսգրեացյարնելս տեր Գրիգոր. խոչոն. նոյն պատառնել:Առաքէր սրտիւոչ ինչ կարացին բեալ7 անուն Հ ե Պապնոռոմայվասն մի Գրիգոր բիարքեպիսկուրոս ն զի խնդրեսցեն աղօթս որ ե ՅունացկրէինՀայք, վտանգին, ն. առաջինքն,զոր կարի մեծարեաց ե որպէս օրծնութիւնս, 1 Թառձեան պատմուփՏարօն,որ ՛ ժամանակի կամՀովեանս միշատակի վարչութեան: է ր բոտ Հ ամավիճակ Սասնոյ . ինդ թեանս ի

առ

է. Գապն, եա պատարագ առնելն Հաղորդեցաւ(1),ն զգեցոյց զիւր թաճանայապետական Հանդերձն:եւ Հաւաթեաց

նմա

ինքն զամենայնպատուաւորս,

ն զկայսրն Ալամանաց, Փ զթագաւորն Անկլիզաց, ռանցիաաց, դթաղաւորն իւրհանցայովքն.ն զատրիարգն Ալամանաց՝ որ ունի քսան |. Հինգ Հազարձիաւոր.է. ղարՀիեպիսկուլոսնՍպանիոյ, որ ունի ե Քսան Հազարձիաւոր, զարքեպիսկուղոսն սուրբ Ցակոլաս ն զմեծ արքեսլիսկոպոս որ տիրէ Հինգ Հազար ձիաւորացն մեծի քաղաքին որ ւոիրէերեսուն Մելանայ, վեց Հազար է Եւ յայսմ կողմանե զպատրիարգն Երուսաղեմի: ձիաւորաց. է խորՀուրդ մնալ նոքօք՝ գրեացգիր Հրամանաւսուրբ ոքելոցն ի նոցաերեսաց,եթէ Հայոցպատրիարգն յայնկոյս ե ծռվուիչխանութիւնկալցի ի վերայ է ամիՀայող Ցունաց ն նայն ազգաց, որսլէս յայսմ մեք կողմանէ րաքրկնաւոր երկ, ւոր բանալեօք:եւ վառնզի երկայնճանասարձ է ի մէջ իմն եղբօրնիմոյ, Հայոցպատրիարդին, առաքեցինմա զիմ վաե կասնն. զպսակն զի զայն զգեցեալ զկօչիկն, պատարագեսցէ : մատանքաւՀանդերձ է եւ ասէ Ջեսլիսկուոսն Տար Գրիդոր. ն. այնմ Հետք նմա զգեցո պատրիարգին. (իցիքչլխանութիւն առ

ն

ա-

յաւիտենից1: յաւիտեանս 2. Այլ ի վեցչարիւրերեսունն :

վեց թուին եղն զի վաճա-

անցանեին ոականքՍալաՀադնին ընդ Դաղեստինէ չորեքՀաբիւր ուղտուց բարձեալ ազնիւ կարասի,զոր կոմսն Տրապօն էառ լնացիմացոյցթաղաւորիներուսաղեմի, Հրամանյա-

Լ ւարի առնուլ:ԶորլուհալՍալաչաղինն մղնաց խնդրեաց

ն.

միանգամ երկիցս, զծառայանմիայն,լիշնցուցանիգոննայ լով զուխտհրդմանն՝ որ ի մէջ իչրեանց,ն. ոչ լուաւ. վասն րոյ զայրացեալ դայ ի վերայնորա: եւ նլ ընդդէմ նոլաս լթագաւորներուռաղեմի երեսուն1. վեց Հազարաւի դաչտն Հել" մոնի,ն նենդուլթեամբ Տրապլօլեաց զտեղիառհալյոստ կոմսին մի անջրդի էւբմբունեցաւ Հւսփակեցաւե Թուրքաց, ռաաւոխկ ն. բուածովք, ն առան ամենայնքաղաքք ծովեզերեայք, արա զորոյ զբնակիչ»ոչ Հրամայեաց կոտորել,այլ վաԵրուսաղէմ. ճառելզկեանսնոցա,կտրելովգինարուի՝տասն դաՀեկան,է. ո-

իգինՀինգ.ն զայլ ամենայն ինչսիւրեանց առեալ զնասցեն մո՛

՝

ԲՈ

սուլտանիկոնիոնի: Գլրճ-ասլան, օրինակթ: ամքնայն Այոպէս

աԽԽխ/,Խ/)

ԵԼՈ»

ՈՏ

Ն

Մեծարանութիւնթ նմանաժայն Դաչանց Թղթոյ. բայց

Թակցութիւնն1 առապումն ընծայից

առ

ստոյգ միայնէ Թող-

մերսՀայրապետ: ..

ե. որ միաԻսկանօրէն այնպես: արարին կամեսցին, կոմսն՝ ի ծածուկ, Հարնալ ի Տեառնէ բանեալէր ընդ ՍալաՀաղնին ն | խ վերայ բերդի նորա՝ սատակեր-երթեալՍալաչադնին ն զբերդն.ն նա խնդրեաց պ ատանդա յերնելի խնդրէրզկինն ն լիցի նմա կին. ն առեալ ե արանցն՝զի գնասցէառ նա, ն ներքո հՀատ զգլուխսնոցա ընկեցարտաքս, ընդ որ զար՝ Հուրեալ 'ի բաց դնացին:Քանզիլուան զչամբաւ դալստեան | որ գայր: ի գոյժ ոդոյ «ուրբ դե՞ Ալամանաց, մեծիթագաւորին Հազար ն ամենայնթրիատոնեից, յիսուն Հարիւր րեզմանին | զման. ընդ.ծով. ոբք եկնալպաչարէին առութելով Հեծեալ ընդ աշխարչնԾուինքն ղայը ընդ ցամաքանձուն բանավօք | քաղաքն. ղՓիլիումլօլիս" նաց, առնլով'ի նոցանէզՎեռիաւ ն առաքէր ն աւանս. ե. | ն զԱնդրիանուղլօլիս այլ յոլով բերդա ն. խոաո'կ վերայ կուստանդնուղըոլաի: զորդիիշր չառաֆագոյն էրն մերքն՝չ նոսա, կ: բազում Աի Հայածեւքն ' ւցաու Սածակայ նախանժու: աւհրսէ նոցանէվառեալ առնէին ողորմութիւն,է. Եխնդրեցին իսկ կուտանդնուպօլաացիք տուն Հարիւրկենդինար ոսկւոյ ն երկու Հարիւր արծաթոյ,է. եին ի բազմութիւն, զոր առնալ 4րի անցուցինզամենայն ն. ի Բուլարաց,յոլովութեամբ գանձուցի յանցաքլախացշ ոչ ԼլշեԻսկ Խ լիճ-ասլանայ նոցա: որդիքն նելնընդ աչխարծս նուա աընդ արարին ՈւճինԹուրքովն լով Հօրնիշրեանց՝ ն երեք օր ոչ մեկնելովի նոցանչ`մինչն տերազմ,երեսուն ե այնքանսովեցան՝ զի ւ կորեան չ նոցանէ, մինչ Հարան ն. մինչ ի Չօնն օր անսուաղ կացին'իբծրոլ Հողոլ. ութետտասն ն. Է կերանվաթսունՀաղար4ի. առեալզկօննկոտորեաց,ննրաԼնոն, ոչ տաւ յղեաց դեսպան անդ: եւ հրիցաանդամ Կշնն3 հՀաս նո. ն. Է պատրիարդեն Հասաւ գիր իբրեել Է է. մնամքքեզ եթէ եկաքմեք մինչն 'ի Սիսքաղաք, Գրիգորոյ, մեծամեծս իւը՝ ետ եւ թագաւորնժողովեալ աստ: զամենայն են. ի խնդութենէն լացին.ն դրեացպատառխանի՝ կարդալ, անդասթ: Աստիի Հինգ ամ քո Հրամանաւկամիմբանալ ն. ն ապա գնամերկիրն իմ. ն աՀա ունիմթազ տան Հայոց, ե

|

| |

|

առ

առ

ն Փիլիզոլուպօլիս աղաբք 1-Վիրիա

է. Ֆիլիփիի: բավերիա բլախք՝ՎլաՀթկամՈւլածթ: 3 կշն Գժնեա: է իկոնիոն, `

Թրակիոյ(Րումկլի),այժմ կոչինԳա-

զգեստ, զի օծգես եւ ասէր է Թագաւոր զով ընտրես: Հայոց՝

եթէՄինչ ՔՀ, Պարոնն ամենեցուն, Հոլլի Գրիգոր, ինչ կայ 'ի սրտի ո զաատրիարգն է Սել ա1, Հուն՝ դտնալ ընդգետն անց ին իա Մ"փու թագաւորն անցընդ Հունն, նընտեսանեմ

ՄՆՅ

ն

ոչ այլ ասաց անոկոյս գետոյնսակաւմի: Եւ յորժամ մեծախաղաղեցան ձԱԺ ժարծաւինքն ն. էրկու արամբթեմուտ ի գետն, Լ. մեն1 զմի ի նոցանվ խլեացգետնէ տանէր.ն թազուորնօդնեյ 1. է. ինքն, կորոյսգբրիատոնեայք, Հեղժաւ դ չզաձնաց ԵՄ Սիս: Եւ առեալ տարան(ի ի զօրացնբասքարմինն Գո»4ցին ի յերկիրնիրանց. քանզի էր ն որդի մի ն. նա մեռաւ աթ ի յԱքայ:Բայց Ամ Թագուորին, այն Լ միւս նսերթեալ նմա այլ ընդ զայնու մեկլիզաց " զիքոագաւորն է. առին զկիպոոս, մնա-

4 որ ՐՐԲՔ զօրացն՝

լունալ վասնանգլուխ

զԱքայձին պաշարեալ՝Հասիննոցա ի թիկունս,ն առնալ դքաղաքն՝ տապն. սատակնցին թնտիր Հաղար

Ցուլ

:

«

1. ի զօրացնՍալաչաղնին, զինքնիսկ գլխովին՝որ եկն իշրոցն,առաջիեղեալտարանկուրորելով մինչն. է յօլովայամիրացնՎեռնակալեալ տարանյայնն. ովո վերատին առինզամենայնառհալն 'ի.Թուրէ որ ասեինմինչն.եկեացօր այցելու)Արուսաղէմք,

այր

ՀԱՑ" Ան

աան Հո"

ժ

. «լրաց տ ՋԱԲ ի զլիրաւորաց ՍալաՀաղինին ԱՂ իրամանավա վ անծկերտոյ, պաշարեալ զնա՝ ոչինչ կարաց 44 ն Բյռրանչան ձիւնեկնն վերայ նոցա, մէջմարան

ոմն ն.

է ՂԻ1 տատակեցաւ ճանապարծին, ն Բեզդեժուրն ի Բնա է (ալծալքրիստոնեիցն՝ ակաւու պրատունլ իրել յայնըմա - գիրիսաոննայան: ժամանակօք Թարդմանհաց Մխիթար պատունա Հ «7- կաթողիկեցի՞ արեդական զպատճառա խաւարման Գրաիր ի» միոջէՌճիէ զոր ասէրԹար լոնսանուն, է զարակե աը: ն ալ ի լ:

Է.

յունաց ի պարաս, Թե Յոյնք ի յենովքայմարգաբչութենեն ունէին. որ աէր Թէ արեզակնբնութեամբոչ եր1

իչ

Այ» Սելեկիա ի Հուսկարկմտնան սածմանո Կիլիկիոյ է, ցայժմիանս Է է դնտնյիչհալ կալի այժմ կեզքաու: լադնու, Ասգալա՝ քաղաք յնզերս Պաղեատինքայ: է նավնայիչքալ. Սխէթարգ՝ պատմիչն տնսյնրես99:..

1/-բ

.

Աալաղոն

,

լ ԲՐԲ ,

զսուրբ

:

Պ

, ո:

ն.

զ

ոչ ասեմ զոր

ւ

բէֆջխաւարի՝այլ է լուսնէն լինի պատճառն. յորժամ է միում կենդանակերպի դիղպինարեղակն ն լուսին, նե ժամ իցէ ծննդեանլուսնի, ն անդ դիզին թանձր ամպքն կոչեցեալ ն. կամզանապր՛ ռաստ, զոր թէ սոքա մեր4ոչ լինին՝ ոչ է ժամ ժամ իրաւարման. իցէ ծննդնանլուսնի, ն իցեն ի թեպետ միում կենդանակերպի. ապա թէ իցեն մերձ՝ խաւարիարեգակն.Թէ բոլորն Հանդէպէ միմեանց՝բոլորնխաւարի նթ մասամբինչ՝ է չեղ մառն նսեմանայ.ն որ մեզ երնի՝ պատեան լուսնին է ն. ոչ արեզականն աման, որպէս որ եղե. ի է Հինդ մեծ Քսան Իսկլուսնին վեցծարիւր Թուին խաւարումե: խոաւարումն լինի՝յորժամվեց կենդանակերոլօք Հեռիլինի յաբեղակնեն,ն զանառնն ոաստն ի նոյն կննդանակերոլի, մութ ե ամք չտան առնուլ լոյսյարնգակնեէն, Թանձրուատուհը երկրիանկանի թոռան զլուսնաւն, խաւարի լուսինն.եթէ զոյղ Լ3 փչիռ. միմեանցկայցեն՝ բոլորնաւարի,իոկ եթէ ուսուէ չեղ մասն (ինի՝ ապրեալ լուսաւորի յարեգականէ: Զայս աչխալեալ ծրարբոլորիւն փոխեացի մերս: ՁԲ. Ցաւուրսժամանակազս այսոցիկէին փառաւորիչխանջնԶաքար ն. իւանէ որդիք Սարդսի, որդւոյ ՎարՀամայ, որդւոյ Զաքարի յորդւոյ Սարգաիխ, ի Քուրդ ազգէ, Հատուած. եղեալ թագաւորասն Ջորոգետոյ, որ ե Բագրատունեաց ազն. ն. գէ,-Հաւատացինի Քրիստոս, նոցա պատուհղան. տուն բնակութեանԽոչորնի.ն զի արիագոյնքէին, յառաֆեցին օր բոտ օրէ ի բարձ ն ի պատիւ: եւ յաւուրս Թամարին առաւելփառաւործցան,ն ետ նոցա զլօոէ. ն ինքեանքքաՎութեամբիչրնանցթափեցինի Թուրքացյոլով բերդան. գաւառա է սուղ ժամանակի.քանզի ե վեցծարիւըքառասուն Թուին առինզերկիրնՇիրակայ. եի վեցծարիւրքառասունն ն Հինդ, առին զԱնբհրդշ. ի վեցշարիւր քառասուն ն ութ թուին առին զԱնի. ն ի վեցչարիւր յիսուն թուին առին ն. Ւ վեցՀչարիւր զրջնի. յիսունէ երկուԹուինառինզԴուին. թ Է ե Հինդ վեցծարիւբ յիսուն Թուինառինզկարս' լԹագուոե ի Ըին-.ե ասլաղԳեւտաբակս զՋարհքնՀ. ել անուն նոցաընդ

ամենայն ճիկիր: Բայց Իւանէ ՄԹադուՀւոյնԹ.ամախաբմաղլ բայ՝ տկարացաւ նմա րմբուննէ Հաւատոյն1, անյաջողեալ ն. ցաւ զերի իԽլութ. եղբօրնարիական անուամբ՝ազատեցա դարձեալ,զդուստր իւր տալով ի կնութիւն ՄելիջԱչրաֆին տեաոն Խլաթայ:իսկԶաքարէ եղբայրնիւանէիմնաց փանֆՀականՀաւատն. սակայնկամեցաւզոգնՏիրամօրն ն. զլաչին ի պատկեր-աւուրն տօնել,ն. զճրագալոյցան. ն չլուծանել

միս չուսոել, ն. կենդանոյնշ կրօնաւորաց պատարագ մատուն. ցանել. վրանով եբացեայ՝ ն. սարվա պատարագել դպրօք ւաղօք. վասն ռրոյառաքնաց Լնոն որ այն հնչ օծեալ էր ե Փոռանդգաց Թազսուոր էւ Ցունաց, առաքելովնմա լթագահ

առ

առ

48ջծարիւրքառասուն ն. վեցթուին. է. էր ճոխն յաղթաղդնաց

էւ լծատանջ Հարկադիր ամենայն չրջակայազգացն: Իսկնոյամեցուցին վասնզիլետ տնառն զարատասխանին, Դրիդոբի էառ զայթոռւն Տէրփոխելոյն՝ Գբիդորիս, Տղայն) կոչեցեալ. զոր կալեալ եդ ի բանտիզկնիամիմիոյ, որ ն կաԼեոնի մ

քա

։

)

առ

տուաւ

աթո

ծրին,ն ւ

ն

Րատան նչանակենզՀանդոյցսլուսնի

դխոիաստղն: զկետն՝ յորում մասն

վիճալ՝ Անբերդ

յ

Արագածոտան:

ի վերայ Խաւարման

ԵՀ

:

թագաւորանլատն լկ

Այոպէս00. թուի ն. Ջարեք ն յարնելս Արցախոյ: Գիտարավբք բներդթի Հիւսիսակողմանա

|

առ

մեցաւ կլանել ի բանդւն բերդին, պարանաւիֆմամբ,ն մեկրելով "պարանին:եւ զաթոռնէառ Առիրատն, ամս, Հինդ: Եւ ապա տէր ՅովՀաննէս, որ կայրապատամբ 'իԼնոնէ, յորմէ վչտացեալ թագաւորինԼնոնի՝դնէ կաթուղիկուտեր եւ Դաւիթ յԱրթքակաղնինձ: անտիՀազիւ ժերկ(պառակութենէն եկեալի մի կամսամենեքեանՀաւանութնամբ արարին «լատասխանի, առնելԶաքարի՝ զոր խնդրծ. զի չէ, առնն, արտաՔոյ գրոց, ն մեր է սածմանդՀայրենի,է. յաւծբմանքէ հվեղեզւոյ է խանգարհալ: Բայցի յարեելսմիանդամն. երկիցսարար ժողով"կատարեալ արանց՝ ի Լօու յԱնի, ն ոչ հդե ընկալեալ. գուցէ, ասնն, էւ ամենայն իրօք Հարել լինիմքգնալզկնի ռաւ,

ն. Վրաց: աղանդոյն Ցունաց

ն.

:

հոկի յաւուրսժամանակաց Վրաց, Թամալրայ լթազաւորին

զօրացանքրիստոնեայք. Թեպետընկեց զայրն Ռուս,

է.

էառ

զՕսն Սշալան, որ ելիցզՎիրս գերութեամբ աւարաւփ ՏՈՄիանէ միաբանեսց ԸնդՎիր ե ընդՑոյնսէդաւանութեան: ե

ե Որպես վասն յիչատակի ննջեցելոց, նոյնարէս փուլն Հոգեւոր օղա բա-

բեպաչտիը կենդանեաց:

ն

մոօթլ որ

6`

մանս

Դ, այլ Ոչ ԳրիգորՏղայնմականուանեալ ն

ե

Ր Քարավ(էժն կոչեցաւ:

ը

Գրիգոր, տղայ տիք արդար ՝

:

Աթաղաւորէ, Հետաւքննելի Արբալաղդնի /լանք՝ շինեալ իԼնոնէ ի սա-Սսոյ:

տ

ւ

լ

'

'

որդի,ն կոչնացզնա Լաչան յորմէ Փնաւ մխամօր Թուրքաց. եւ կալեալ զթագնամս

ու Աաար նքն

յանատի քսանն երեք՝ վճարի: ԲԱՆԱ աաա Գա

Հարիւրյիսուն ե եօթն: ՁԳ. Ի վեցծռռրիչը յիսուն ն. ինն Թուին մորեխնաւնրեաց մեծն աւերեր զում դաւաու, րդրումժամանակի Ջարարկ նոջցան ի առնլով քաղաք, ց Արտաւիլ մինչե զտուննՊարսից . զվրէժարհանրիատոնեից,րատ որում զաղգքառռուն նոցն որք ի զոծ' լինել ա յրել Հրամայեր,՝ ա րամբ՝ լզեալ ն մուղրիքն՝սուրբ քան կուռոայքն եկեղեցիսն, Նախջուանու ն արհամբնոցա Հանայիցն,որ ի Բաղուանզենհյան, նքրվաւ կատա յայնը կուտորուածէ՝ եկեղեցւոյն:Եւ դարձեալ պարիոսլ ւ թաղի ի բի ի տէր"ուղղափառ:ամբիծՀաւատով, «ԻԻ ի զեցչարիւրվալմսունո միԹուին, թոզուխտնՍաճածձնին, լվ տղայ մի Հեզամնայնածնչածանուն, յաղանդն(2) Քաղկեթեանն Անւոյկոչեցեալ),զոր դարձոյց իւանեի: դոնիԽոչաբնզուղակիցն մուրբ ն. սքանչելիվարդա"Եւ զկնիմիոյ ամի կատարեցաւ ն պետնՄխիթար,մականունԳոչ Գանձակեցին, Թաղեցաւ

| Բ.

`

|

.

իչխանացն

1.

(է

տերու

ու

իւազորչինեացՀրամանաւ Է Գետիկ, ձեռակերտին միշբում եորոյ Քրդին, մեծի իշխանին նի քեռորդւոյն Հրամանաւ զի կեալիսկ էր յերկիրն Կայենոյ,ի Հինն կոչեցեալ Գետիկ. նա ունէր Հառանայ ի Հայրենեսթ յայնմ ժամանակի զկայնան կայծնեցւոյչինողէբերդին: ի վաթսունն. հրեքճ Թուին ղ Հաթերջ վեցչարիւր մեռաւ տեր նորան բ ուն Վաղթանգ տուինտեարքնորա,զի է. միւս Վաղթանդ իսայն Սակոհանց, իչր տարաժամ, որդիք զՀատղայ, իւանէի,տէր ներքինԽաչննոյ,թողլով էրկու |

ե որն ՆասրաղԶաքարէ՝ Զաղալդօլա, է. զդուանաց իւանէ մարբնիւրեանցԽորիչաՀիւ: դերս խնամարկեր Աա երթեալհ յամեալղ,մեծաւ ճղնուր ն աղա յերուսադեմ

սան՝

որ

գրե մերս,ոչ նչանակի Թամարայ թադուծւոյ՝զոր Թոագաւոր Վրաց: ատուրիւի պատմութնան () Ըռո Հին 0: գաւառիորյելից կուսէ ծովունՍեւանայ,երկՀիննԳետիկի Միափոր զՆոինոչ Հեռի հ Հեոյն: բասասան կործանմամբ աւհրհալ. չինհաց Մխիթար կողաչխարծի,ի Սիւնեաց յԱիջալխ բերդաւան կամՀայթերջ Հաթերք

Ամ մաՀուն

.թեամբվատարի յոլով դրուատիւբ'ի տէր: եւ.մէԳն իւանէա-

նուանիեղեալՓաֆարութնամբ՝ առնու զՋ ք ն ամենա ,ԱՔՆ ՆԱ Աաաա ԱԻ զամայորդւոյ ճաբարիայ, առնուն զՇամբոր..ի վեցճարւր վաթսուն նե ութ Թուին առնու զՈրուռնԼ,. | մերձակա դղնավան, թէպէտ ոչ-զրովանդակ.անգի զեր Հայկագունքնմ, քառասուն ն. երեքընրդթ նչանաւորք, Հազարչորեք գելք, ն քառասուն ն ութ վանործայց. որոց աւերման եղե է Հինգ Հարքւրյիսուն ն. երկու «կիզբն Թուին, ի պատճառէ միոյ մատուուա են ծրիտատարդի չած սուրտանին, որ ի գնալնՀայկաղնի (ժագավալին: ի Հեագանդույթիւն սուրտանին, նեղերզնադինովխիստճ,մինչ լխուզդուստր իւր կնութեան,ն. նորա նմա Հանգուցնա զգօտին՝ցուցանքր սուլտանինբոտ իւրեանցսովորութեանն: Եւ զկնի անցեալաւուրց՝ խնդրէրզխոստացեալն, ն. 'ի Հարկանելն զնա լինի նալխանժաբեկ. առհալյոլովուԹիշճ զօրաց աւձրէրզաչխարՀ,մինչե ամենեին քանդեալ որում յնտոյ տիբեալՀզրն իւանէ: զլականեցաւ. Ձ7. Ի սոյն փոխի «Քրիստոս Թուականի

մարնոեր ե.

Հարիւր

ման, որ է

յարեւմուտսկոյս:

ն. ի

անալ

նալխատանօք՝ ն

ա-

ն առնու" մերԼեոն, ղթա չնդուասռր որա: ոլսակաւոր աա առ

անուն, որ բատ այր

միամեր,

Փֆոանդաց լեզուին ճատլիլ կոչի, աֆեալնմա զՖիլիպնզորդիամառն Անտաբու, զամ, երվու. |. զի նմա

աուն«ա-

ալի Հայասեր

էր ազգա Հայոց,է. զիւրանմանաւանդ ոանգան, նրդմնազանց եղեալի յեղեալուվոտքն Հայաղդաււան ն. վասն Լ որոյ ն. զպատուական թ ագն լինել, զպաատն առաթերի տուն Հօրիւրոյ: Որումոչ տակարացեալ նել իչխանացն, դնեն զնայարգելանի՝մինչն.մեռաւ անդն. տան զաղչիկն՝ Հեթմոյ, որգւոյ Սոատանդեայ, է

ն.

մկծաձոջի

աւան զարկունեց: Մգո ՆՄ

Որուն Հոչավառոր իմրգ ն

հետն Սիւնեաց սէրը 7Հայկազունթղազնուագոյն ա: Տե

առ

ամակա Բոաադոյնա: ,

Հա

Սոելիանոս Ռւոպելեան (չլ. կա.) ծանուցանէզի Սենեքերիմ (Թագաւորն Մլլեթչած. էր մատաաութվն է զակիզբն աւծրադեէյամբ 1103...

Հր քրթնայն

ի

ք «ոով

ԿՎ

:

"

ՏՅ

քրը ունէին

էին

Զորլթման ումն, .

- իոնՀանդոյջդործնալի դթտւոջն:.

զապաս ն Իմա

զգանձսարքունիպալատանն:

,

լ

.

ն ն որ եր անձնեայ թիկնեղ գեղեցկաՀանճարեղպատանեկի,

դիո

Կպասկելով։ երիտասարդ: զնոսա. պլառրիարգին ժո

զալթոռն սուրբ՝ զկնի մաձուա տանդեայ,որ ժառանգնաց տառն վաթսունԼ. ինն թուին.ոչ ի վեցՀարիչր ՅովՀաննիսի ն. կամ ի պատուոյ,կամ ի մամոնայե, այլի չնորձաց ն յամենայնչեզուսց Հեղւոյնկոչեցեալ, վկայեալ: մ ՀԸ նորամիով եախթան պձեյւնադրիլն ամուեղն. ի որ ի Սչակավանս չին, ն լաւ ընդ մետասանն յունուաքի | ժամ ճաչոյ, ե չորա պատարադող իսկ ի երկինստեսեալլիներ ի բոմէծ-զենմանն ճուիրեցան: դգիչեր.որք երկոքեան զամենայն (որից աստղ նիզակաձճն

յարենէ

ածա-

պաճուճազարդ եկեղեցին,

աչխարՀի վրաղաղդութեան զչարժումն է նչանտկէին ցոյգքն ն

Թչնամեսց. որպես եղեն իսկ ե խոովութիւննիթզակաւոր. ն. ինն: Զօրինչ է վեցչարիւր դալ թուականին վաթսուն ն. ի Մաչինշ ն. այլալեզուչարժեալի բադեմ Զին եզինոին յերկիրն Մուզալն. Թալա անուն կոչեցեալ ուհբբ ի կողմանցնԱղուանից, դաշտավայրօքն, դարացւոց կենդանի՝զորս Թէ քսան Հազար- ն` կուռորէինզամենայն Է փութով դառնային:Քորոցզծետ մանալ.ամետանէին, դետովնկուսմանայ.1. լարնայն ուժով Լաշն՝ Հասանէ զորոյ Հանդերձ տեալ'ի նմանէ՝ առլրիփախատնամբ իւանելւ, նմանէ. բայց ի զթկնալ իչխան ածէր զֆիլն հրիվարին ոմն եմեծաւ գ նայ Փաջութեամբ երկրին՝ տէր ՎվաՀրամ Հանդեպ

ան,

աշխար

առ.

առ

չգիտելով մինչըցԳարդման, կոտորմամբ՝ սաստիկ բեսացն

փախուստն: ն. մի այսեւ 'ի վեցՀարիւրեօթանասուն թուինկամեցան ն. Հակազմ դհապանք դին այլ նոյնք. ըէն-դառնալ նոցա զի ոչ ւաքզայս ն. զՎիրս,ն տարեալզՀամբուն՝ ն գնացին:եւ յո ցան գալ, այլ անդրէնդարձեալ գնացին, հ Հաւուածեալ ի Հոնաց,զոր Խւչաղն նոյն ամինզօր բոսզում կոչեն, եկեալի Գանձակմիաբանեցան ընդնոսա. ի գնալ ն նուս, Հաէ վերայ անզդուչարբար մերոցսվոստածութեամբ զայլոց

ԵՈ.

տուածնայքգարձանփախատեամը, ումս ճա տուալ, ե զոմանսկենդանի կալեալ եղին ի բանտի.ընդ որս ն զԳրիգոր: իշխաննզկռչեցեալն որ" ն. Դի Խաղբակայ, ն զեղբօրորգին իւր զարիական զքաջնաձատակնզՊապաքն անուանեալ. զորոց զվրեժնառինի ամին զօրքա մեր ջնջելովզաւելիմասն խւչաղին, ք գալն կոցա ն : ժ ծրկիր ռ Վարդանաչատոլշ ՋԵ. Իսկ ի վերանալ թուիս մերոյ թ Համարնվեցչարիւը եզքանասունն. չորս, երկոքինորդիքնխորազմն չաՀին3պարտել ն նեղեալի Թալթարացնճ, գան երկերիւրՀազարու,որպէս ասեն, ընդ Աղլպարական երկիրի /ՈստաննՀայոց,առնուն զնա, ն. լնուն զդաշչտն լայնատարած յորոց վեվրանօք. բայ երթեալմերքս՝յազթածարնալ կորնչինոչ սակաւք,պու գեղաքաղաքին աւելի մասն՝ վիժմամբ Գառնոյ, Ընդ խրամս խորխորասին, յատտուածասատտբարկութենէն՝ ի վերայ Իմանի, յաղադա նոր ն օտար չարեացն,զոր գործեացկին նոանուն երեց բա: Քանզի Պարկեշտ միմեուհալ, Հանելհտ է բեզմանքնէ այրել, ն չուն զենուլ ի ւոեղւոջն, վասնյաճալվխ ուխտավանացն էրթենկացնզոր պատուքացԱատուած, իջմամբլուսոյ` ի վերայնորա.ակներն. բերդաքաղաքին բջնոյ, ուր ն Հիմն արկինեկեղեցւոյն, ելեալ ի բանաբանսարկուառն ձիոյ, զոր չանթակել արար Տէր ի նմին գիչծրի,յորում ի տուրնջեաննզայնպիսի անցա կրեցին:

բանանն սրոյ

գալ

`

նջ

Իսկռուլտւսնն մաղթազգենաց ռլերճանգք մանչողս եղեալ»

կոխչբազում տեղիս, ընդ կրունկնդարձեալ ի Դավրէժ, ոզկ|. նիամիմիոյ ընդ կողմնդաչտավայրացն Գաղայ(իՖվլխիս:

գայ

ՏՈԼ

Համարձակե- Գրլջորդ՝ իշխան էղա լնւր' Վարդանաչատոյ քրկիրն միչանկիւնխառձրդոց կուր ն

գաւառիԳուգարաց: անթ-իկողբոփոր -- ավազ

:

նն

՛ի Ֆոցանէ բնավայրջ Մոնկոլ Ոչ բ բնիկՋինացայլ է ոչ կարի`Հեռի էրկոքնանազլտիրմիով Թաթարաց՝ ընդ ո ր խառնեալ տ ոծմի, կամ Մուղալ հուամ կոչին: է Խաղրաց-թուրբաց խւչաղ,նիչաղ, կումԽվչաղկամ | Փինքանցեղէ:

Քափչազ,՝ տոմ

ա-

ր

է

հոշչննոյ, ակ

ո:

ՀայրնԳապազքայ՝ վոջէառավ:

ն. է Երասխ գետոց» /խորազմ չաՀն է ՄուՀամքոն. որդիիշր ՍուՀամետ Ճելալ-իսոտին, որ եկն. ն էառ ընչ Ատրալատավկան (Ադլպարական) յ Այրարատ (Ոոտանն ՀազԴուին յոց).խազացք վերայնորաիւանէզօբձք Վրացն. այլ ղխլաւխուսակա Հայոց.

ձայն գիտինփճրծանց' խուճապական կարծեցեալ ի փախուստփութացան,ն. ԸԴ գալս ԳառնւոյդաՀավիժծաղք չատք կորնան ի զգրուգն ի խորխորատ

ձոր. Չ ,:

կ

ՆՈ

Կոր»

Հ. /ոմկուարեմլիցՀիալաայնո: : ՈՏՀ. Բ նշխարը ավնրացնորա: Հ. յումլու. զոր չկարացտանկը զորու Հայ

լրրաջն

|

թաճանային:`

ն ոճիրսղործեալդառնայի վերայԽլաթայ. առեալ է-բազում

վերայԱլաոինսուլէ Լ1 մեծապես կրեալ խոլոոակումն ԼՉՄելիջԱչբաՓին. տանին զաԷդաշւոնամենունակ ԷՄուղան՝ սակաւուք զօրն,փախչի հ անասնոլ.յորոյ վերայ Հասանէ վաղոլէտսմարդոյ մենայն յաՏաթարն,որ Հաննալէր զնայիւրմէ աշխարձեն վաղակի՝ Աե. անի դեպ է Է զնա փախուստ դարձուցանէ ռաֆազոյն, Լ. ն յանգէտսմեռանի'ի փախչելն, Թաթարին, սրով Թէ միթ. ոմն մի՝ զորոյ մերձաւոր սպանեալ ասեն՝յիւրայոցն թէ որոլէռ ն յաղադճ ե. արտաայւնալ այնորիկ, վասն կայր էր ի կարճոյ, զնոսա. ն այնպէսխնդրեցաւ չըջեցուցանելոյն անծանդգիստ վրէժ արեանանձանցանմեղաց:իսկ Թաթարնկոչեցեալորն է վեզչարիւր վաթսուն սակաւուք եկեալէր յառաջագոյն ն. ն կամեցաւ եօթանասուն ղառնալի վեցչարիւը իննթուին, յաւելեալյինքն անչուն բազմութիւն մին՝ ն. ոչ վստաՀացու, զայ ե ղօրապետ, կոչեցեալ զՋարմաղանն ունելով առաջնորդ ն. չորս եօթանասուն է վեցչարիւր Գանձակ չածաստանի ն կուտորե ն առնու. անողորինչ աւուրս զնա ւ աչարէ Թուին. եւ ն բ յորսՀաճէին: կանանց՝ բոց է մաւոաղտղայոց մասբար, մտանեն վրա չ լթազաւորութիւնն ն յայսմանէոյժ առեալ մետեղիսգաւառաց: ե զբերդոամուրս ղանուանի բաժանեն ծամեծ իչխանացն՝ կոչէին.որք երթեալքյիւրազորս Նոյինո մատվաղվաղակի գաւառացն՝ դ ղնակս վիճակեալ քանչիւր մերոց:Զոմեղացն նեալ (ինէինԱ ձեռս նոզա, չ սատուծաս ն որք յայնը կողմանե դաղադա նոյիննէառ ղԼօոէքաղաք, զԱւաղեք Հանին ուստ բերդ, զկայնն նոյինն՝ Դոլադա մաք. է ն զկարս, զմերձաղԱնի տէր երկրին. է մեծն Ձորմաղանն՝ զԳՓեւտաբակուզ Ջարեքին, Դաււղա նոյինն՝զկողմանս կայոն. նոյինն Է բաժնիառհալ Իսկ Մոլար ե: զՎարդանաչատու: ն. նախ առնու մեծ իչխանիՎածրամայ", զինրդագաւառաց փախչի ռրդւովնԱղբուղայիւ Հնարիւք.ն Վածրաժ զՇամթոր է Հնազանէթէ Խնայեն է տեղի: մինչեգիտաց տեղւոֆէ ն Հարտոացհալ երթայ փՀոռոմքէ զնա

ո

.

լ

նչանակէբիւրապեո: նոյինլաւ նռ Նոյան,բատ Մողոլաց ԱւագորդիԻւանէիեղբօրմեծինԶաթարիայ: տեաոն Գաղայե- Տաւուչոյ,խնռոքի Բշխանաց որդիԶաքարիայ Վածրամ էին վալուածթ որոց ն. Աղուանից, թաղաւորաց Խաչենոյ ժառանգկիւրիկեան ա, աթ Է ատորնի՝ միչեալթդ Լ

ԲՈ

ԿԲ

ՅՅ

դքալս՝որք կամօքխոնարծինի ձեռա նոցա: եւ առա եկեալ առնոյրզառեհալն ի նոցանէզղղեակսն. զգաւառն՝ որ սեվականլեալէր նոցաէ Հայրենեաց. որ ն զամենայնն առեալ էին,

նձ, զկածարէթՀ, զՏէրունականնո, զերգնան ղՏաւուչք, որ էր կիւրիկնանց զնոր զՄածնաբերդ՝5 Ասխարթանայ.

1. զ'Քաւազինն/ անբնրդ՝ որ եր Վասակայ լթաղաւորազեին, ն. ն. մարտնչելիամրոց, զժազ անուանիբերդ, գաւառ է Գաղկայճթագաւորէչինեալ,ուր կայ Հռչակաւորն սուբբ ուվաոն

եկեղեցիյանուն սրբոյն Սարգոի օրծննալ զօրավարին, խաչ ն է ն

Մեսրովբայ վարդապետն թարդմանչէնՀայոց,որ սրբոյն ն. Հայի ե կայ ի գլուխս Գագայ, դաշն լայնանիս ն. երվլայն. ն ամենենառտալրած. զայլ ամրբոցսց զգեօղսն զագարակս. անքնան տունհալ լինէինԷ 4եռանոցա է սուղժամանայս, փառաասկ, (առանցաշխատութեան. դիտոսցուք զի եթէձեռն Տեաոն ծոր ետ զաշխարՀս առավի աչաց մերոցկերակուր օտարացոը: մեր ՁԶ. եւ սկիզբնի սրբութեանցիւրոց ե. է սրբոց արարեալ առեալլինէր նեղեալ ե կարօտութենէպիտոյից,ե աւելի/ կ. արդիւնակայն ֆբոյ։ քարայրնվսամականին Համբաւատենչ

Վանականն11 յորում էնքն իզրավարդապետին կոչեցեալ.

Տաւուչ, Տայուչկամ Տառւչ,'ի ՀզավսակողմՈւտիոյաչխարՀի,Տուչթա-

տակգաւառ Հին:

լ

ի նմինՏաւուչ դաւառի,այլ իսկական տղին անյայսո կաֆարէթ մերժյ Աղան.աւա նողի, ի դաշտինկոսոմանայ '

Տլրունավածն բմրգ.

ո, ք ՛բճակք՝ այժմսյանուն դետակին՝Հասանայ-ձոր կոչեցելոյ: , բերդ ի Տայուչ գաւառի: ջրհան կամ երգնլանը յ' ԺԲ դարու ի Տայուշ,աթոռ Կիրիան արտազարմից Մաֆնարմրը, Նորբնրդ, միւս աթոռ արթայազանց,ի կողմանսՀասան-մորօյ: թակոչեցեալ. Քաւոաղին կամ Գարին, Կիրէրզին տաղբ ի Թուրքաց ան միապաղաղ բերդ'իդաղաթանն: ն բարլուր ֆանօթ այս Հնաղոյնթոզ բան զամենայն Գագիկը ռունիս ն կորիկնանս: որ կայինբ մայրր 1 Ֆորփորա Հինն.ն. զայլ ամբոջո,է. զայրնվիմազար՝ ե ն ճ ի Հորավա զաւաւտաը, դիլից ազարավաց, որբն ամենեքեան, այլն:.. գոյն է դղայթակզնցույիչն Հինճյաւելու. բեգ որա է. զազիտաւորն ափա«կիզբն.ն. այլն: դասացքարը բագունից, նալն քան ԺԳ. դաբու Հուչակաւորբ Հեղինակն Մովճաննես, Վանական վարգզապե» ն ն. գբտութեամբ. Հեղինակիս վարժապետ վարուք առւաթինակրըօն կիւբոկուք ն

:

Թագոուգըս Բագրա :

՞

պառմչի:

,

յոյովջն ամրանալէր աշակերաօք այլովք գաղթականօք նա ւուհալ զանձն ո րոց ապաւինելօք. լովիչք՝ ի գկուա Լ. գնայ գերի, ազառտդլով զրիարոաալայը՝ ճաանաա ազգինվաճառիՔոր ենչ չրֆեալընդ բանակսխուժական որթ ի բերդնԳաղայ:որթ դնեցինոչ Հրեաբարի ի (յիսո փառաց այլ ւոիբանման ազատութիւն Խախատանաց, , ԱԿՆ Վաւ գա խադր ն.

ոխանավ

նեիցն՝

|

ի փառս կեզեողլամս Հնգետատան ա ճո 1 յօգուտ լազմաց,Հանգչի, ի ազճավատտուվ ի ՀՐրիատու հ խորանսլուսաւորչացն նովթեանցն աչխարձի» ն Բոր բ խաւակ ի յաւուր իյաղուծացսն ղուղիւն, չարութի: է. բատ մեզ՝ Վիւրդի Է եղբարցն կարգի. լի ի ւր դի ւոժն վերինեթուսաղեմի, է առնելով Հայրապետի,. որ ն ի լուսոյ որդւոցն նորա, դաւակաց էր գգուիչ ջր) ո բի հորան առտեն թաթողեալ զանուն չեյն ռրբոյիւր, է. ի գիրսդանժուց ջութեանյաշակերոոս զոր ն ի յստակմտացծննդաԷ չնորչացնԱստուծոյ ամբարեաց կանագ: ԱրդԷ վեզՀարիւըութսուն ն. Հինգթուականէն մինչնյեր, Հարիւր չորկիտանաա գոՀ ւան Արար ն ն. դ 1 ծովունմեծի,ընդ Պարոս Թիւնս, որ յայսմ կողմանե ճ ի ա ըն ԱԱ դոան Շորրմ Հայք 1. Մառրիք, որ ԷԻՆԲաո Հոլ են. ալ մանրամասնաբար Թուրթմանը, զրնալ րր Ին Հօրն Համանման. զոր մեք ոչ Փամար ոս վարդասյետն մաայլ Համառոտ բերել միոյ ցաք երեքկնելկամբազմաբանել, ե հրաց գործոցմիչւտակօք է նչանաւոր «Թիւ ժամանակին սկսեալն յոլով ժամանակօք գործառնութեանս՝ մերոյ լրումն ի գրողացնպատուոյ՝ զոր Թերիթողեալպատկառելով ն. չկարէքանն. նիւթ պեղելէ. ի յիչո գոյնյիչեցաք.թեռլէտ մեղացն. յանցանացն. Մ ածել զյորդութիշնբաղմութեան

ւոր1):Յետ

որոյ

կաի

զիշխանութիւն

յարՀարար է ԻՋ (ոո յիշատակի երուսաղոմի ասո

զճարիչրասլատի կն

ա

աուն

|

որողոոա»

9է

ոն

ԿԱ

Ա-

ան-

"

Հին 0:

|

(եցչարիւր

բննսուն. եթկու զա Թուին 1. ռոմոց՝կոչեջեալ, զանուանի,

մենայն ՀԷ աչիոարծ

գնես Քաղաքսն, մախ խնայեջինէ կառորելոյ, զի վաղ եկինք Հնազանդությիւն, առյա զեզնկա, զորս (. գծրձյին.քանզիընդդէմդարձան:եւ յանխնայկոտորեցին ն զայլ աշխարծազգաԿառա, ուր մանաւան Դ ազգ Հայոց վչտատեսաց բնակեալ էին. զի Համարագիր ՈՂԲ(վեց Հա, Թուականին ննսուն ք է Հա

Անա,

չորա

քու) էր, այն գործծջանարդին Հայոց ալառասուաջ, Հեր ա աի ոչ միայնբանականաց, անբան, զոք դաչտաց, արեամբ արտասուռք: Որ Բոր ոռոգնցան "ՐՔ աոյն կրկնեցաւՈ" Հարիւր բննչուն աա թոն: ի առին Բաչուն աւաղանին ամբարտոաանուբ ա փարծիս բոան Թաղաւորին ազատամբույթ հան աթ ՔչանացնՎբոսց. մր ածքալզթագաւորն Դփք, ա փառաշնը Հինրնդ « Հատին :7 վճիռ մաչու, է (նաժոց բո. ( /երնոյն արժաե մաՀուանէ:Սա, կեջքն կայն անքի, զորոց, աա» Դ4այ» առարավագործքցին լխայատաւավւն: է. ուռել ԱՆՐ, Հայո, իյա ջարՎրաց:

վորա

արեւը

ե

աի Լրա քարա (առու րավաթա ԹԵԼ է ՐԵ առանցար արածոցիւրոց, միմանալեաց նեի զգալնաց, ն. ամէնն յորոց Լ. անսպառ առասցի էիւն անվախճան անեզր էւնմ: ՔԸ. Արդ ի վեջճարիւը իննսունէ. մի թուին Հայոց Քաչա. նուքննշ փոխնաց Տարա ո զմարնոյ քաղաք, Հաննալանա զայրն երնելիմեծատուն կ ձրկիւդած: ի, նառ զՈւմեկն», լ. ազգականը որա զորվան Հարոն Ծովաննու,զլանվիաննոս է. զեգրարան իւր «իեն , ն կբե

Ա, ձո ո) ո

Ն ւանդ. Ն ա.

դունդք, դԹութեանցն Աստուծոյ անքաւութիւնք: Որում չնորՀ (. զօրութիւն, փաոբ

անար

Պի

Տան

զրամութնանմերոյ,ըտտ որաւմ է ատուղումն, ոչ ժու դատաստանին է Աաշուծոյ: ր Քուլ զՀատուցմունս, մ. զճամար չ արծացն մեր օյ նաւը բում յաղթնացէ. միջատ յաղթլ լխորոցն խութ ՀԱԱ արդար

ԵՐ: ։

բատ

ն.

ողբ

ն

1,

է

ն

է

այլ է

«յլ

|.

Հնում

րծա

այլ

-

ն.

ն աւե

-

ՀՆ

|

ր

դադար ք բեգի Առած Պաաությնե չ չ։ Հորճու.ՀԵՅք Նոյո,«ոին բատ Թաղք լ, Սգո: ՛

րու

ոմ:

քերն

յաման» վաճորկից 2որոգիոյ.«բդի չին Ֆորա ց»-

Ուգգ»յ «էբունրթ

1 արքն: Հոթ Մամաորիկրամի ճի,զաճառավան

Տ

եմ

մեռաւ Աագն որդին իննսունէ ինե լթուին վեցՀարիւր Հօր իւրում, այբ է թաղեցու ի Գղնձածանքն՛ ընդ իւանէի Է աղօթական: նադածն. պատմրազմասեր գան աչ առլէ ՋԹ. Ցեօթն Թուինչարժեցաւինդիրի Հարիւր

ւ.Ք

ԹեամբսուրումնացնՀոռոմոց "3 կոչեջեալ:.-. իսկմեծն Հոգլաւուի նոյնամիգալստեաննիւրոյ «իթո եօլքնՀարիշր չորք, չողոու յերկիրնՄլՀեղաց Ալամուգն

ւ

է. յ կոե. զնա,Հանել զգլխաւորն, զի յառաֆ քան չեցեալ, զ գալն ն. նորա՝պլաշարծաղ ի նեղ առ

եթէ Հռոմայ, ն գրեացյաղղա ամենայնքրիստոնեից: չ լ Հօրէ է Առտուած՝ (սոստովանել ն. յ/1րդ։ Հոգին ղամենասուրը ն. Յունաց Վրաց, ն բույց ւոյ բզխեալ. ոչ եղե Հաճոլ Աաորւոց սրբոց առաֆնոցն քննեցին զդաւանութիւն չ Հայոց. որբ ն գտի վանականին, վարդասլետին 4եունաստուածամերձ Աթանասի, երենլի արանցփիառաւորաց Համավխած Լուսաւոբչի Գրիգորի Գրիդորի Աստուածաբանի, նիւսացւոյ, ն այլոց օրբոց: յ վերին 1. Յեշթն Հարիւր ն մի թուին մարախեկն ի վ բին աշ դաւառաց: խաչա Հայոց,ն. արար վնառ յոլովից է ման ն. ղաննՀրամա Մանկու Թուին 88«թն Հարիւր երեք Ն " ընդ իչրով աշխարծս Համարել զՀնազանդեալ ն. դն առն Արզօն երնելւյ կոչեցելոյ, թեամբ'ի ձեռն

ն.

արկեալէին ղօրթ նոցա, որոց գրլխաւոր էր իսաւուր նուինն կոչեցեալ:եւ ե դառնալնանողի կոչեաց ինքՖզֆաւիթթագաւորնՎրալն. զմիծամեծսաչխարձին,ն. սիրովն պատուռվտեսեալզամենեսեան,մանակին զի աւագ ւանդդգքրիստոնեայան. նորսՏողուզ խաթուննք կոչեցեալթրինտոնեայ ուսմանն՝ էր ըստ.Ասորւոց որ' Նետորքնկոչին. սակայնչեր տեղեակնոցաաղանդոյն,այլ անխարդախսիրով մեձարերզամենայն ազգ քրիստոնեայէ. նդրեր աղօթո.որպեսէ.ինքնիսկ էլղաննշկոչեցեալՀուլաչուն. կտաւեայի ձե եկեղեցւոյչիֆեցուցանէին խորան ընղ նոսա, բ ձայն ժամածարի ն ն. աղօթից կարգաւորութեան ն դրատարագաց պաչտեին Հանապազորդ քածանայք սարկաւագունք. 1. գոյր դալրոջա ն. ուամունս մանկանց Համարձակուառ

ի Գրիդորի

|

աշ-

`

իչի« արն

:

ո.

վ

ՆԵՐ

տղայոց:

աոսղ

Հա-

արքայնք հրեք թուին քրիատոսասծր

Ցեօթն Հարիւր մա մեծ Հիւսիսոյ: Թագաւորն ՞ յոցՀեթում չողու: ե Քաթաւ'2 է. ե, անի ղ անն. Մածվու Ջանդզղանին, մազգի բատ ամբ. ե եւո տարւոյ խաղաղութ. դարձաւ մեծարեցաւ, ժանւոյն ՄՈՏ յաթոռ իւր: Մոածէ. չորս Թուինեկն Հուլաւոյն Հարիւր Յեօթն թիվու անթիւ զօրօք: 1. մեծասաստ իչիոնութեա կու ղանին ւ ե ն

ար

աու

"

եղոայը չ

Վրաց Աղուանից, Հայոց: Ասորեստանեաց, բայՊարսից» ամենայն հտ

«խին իւրհաւք որ

Հրաման նախ եկեալ ղօրուն՝

ածէ թողին զվերին աշ գնալ յաչխարծնՀոռոմոց: Յորմէ ն միջերկն գնացինե Հարկէ, կալանզամենայն լոարչո՞, Ֆուընդիշխանու չե ի Բան, աշխարծացն՝ ԿԱ իրմով բրյ» ինչ իր. ,

յ,

լ

Ն

գլեմագանքդ էն

ութէկել 17 բովորայ, Իո

Ա

է. Ս»ընդ մէչ Տաշրաց 'ի ԼհալվարլերինսՍոմխեթու, Ձաքարեայ էր յաւուրա կանգնեալ վաճա

իչխանութեան ՆԻ

("մանք

էինկիլխանի, իշխող գաղու լխանորդիճուչքայանչրանվանծ որա

այոր

Հայո:"` զՄՌծ Այոքնջն

ա.

.

Է

ի

Ը

մանցն ի լեզուաց թրիստոնիցդնայինխնդրնլզխաղաղունս, ն. գառնային ն թեւն ն գորանեին խնդութեամբ սլարգնոք: մեռաւ մեծ Ցեօթն Հինգ Հարիւր Թուին Բաթաւ կողմնաւ կալնՀիւսիաի:եւ էինոյն տարւոջնորդի հորա,Սարդաւնն դե» նմա յանմղակուրեղն.ժիբոցն նախանձու. զի հղբարց փասն նեջաւիշխանութիւննի Հօրէնե ի Մանկու ղանն յաւձլուտծով. է. սուղ մեծ եղն մածն նորա զի (առտրեալ Քրիստոնէիցն. ե լինէր ածեէր պատճառ բազմաց, փրկութեան Քրիստոննայ լով բ Հաւատս միրոցն ն տոտարացն: ՂԱ. Յեշթն Հարիւր ն եօթն թուին էառ քաջն: Հուլաւու զրնդատատ, զկնի Հինդծարիչրն ԽոԹնետասն) ամի չինեւ-

Լ

Կրա

Յագո

ու Հո» ՀԵ ՎՈ

:

խալքուն էր

Ր,Բչշիա-Վլոլճայ Տենզուզ

-

ԶԿ

Ըս»

իթումայ ոթղւոյ Օնկ անայ: հլլիաննչանակի բատ Թաքարաց՝ թագաւոր

դուո

Ինք, ծոլատակ մեծիանին

,

ի

, '

՝

տոէմչ Թաթարաց, Ճերայիչ :

վամ աչխարձի գաւառ

«չէն. Թաթարաց՝ զորխաբանն

Կական Զգազտատ չինհաց միաֆար-էլ-Մանչուր, յամի Տետոն

ու-

Լ

սեփական ֆրե.

762, որով 496

խանե, յամբ 1258,

ամըլինինցառում, նորինք Հոզալու ոի խեդղամած եղկ Հբամանաւն Մշսթազէմ,

է վերինլթալիգեայն

ոչ

ձեռամբ խանին:

(54-

ն իամայելացւոյ՝ի Հարիչրիննսուն" նորա ի Ջափվրե ասեն, ՀեՏիգրիսգետոյ,ոխպէս է վերայ Թուին Հայոց, սպանն. ղխալիեօթն աւուր ճանապարծ, ռի ի Հին Բարելոնէ անուն էր Մուոփայնիւրով իսկ ձեռոթն Հուլաղու։ որում քրիստոնեայք կայինանդկամօքե բաթառը, ն ապրեցան Տողուղմեծի թԹաղուծւոյն:: լ բնլխօսութնամբ. եւ զի Խալիվայն՝ առիազգինՄաշմքոի՝որ ի յետասմնաց Հայող"երեւեցաւ,ն տենացյետնորդն Թուականին վաթռուն ւ ԵյդանՀուԹիչ2: իդառնալն եօթն մինչնԷ եօթն Հարիւր պաչարեցաւ նոյն թուին ի Քաղդատայ՝ յաւհրմանէն լաւուին զամսերկու, զի անուաքաղաքնՄարտիրոսաց Մուփարկինն ԻսորդւոյՀուլաւին դարձաւ ընդդէմ նեալսուլտաննոր անդ՝ նմա նռ, որ ն մարոոնաւքնդ ն. փակնաց գքաղաքն վ մուդին1, Առուծոյ. զի ի որ եղն նիւթբարկութեանն եդլեաց, ժողգեն անանուն», ն. ապա զաղվերանզսուրբ հ պանսուրբ սղարնճ, իբեանց ն. միմեանս Քատան,ապա զծնունդա ն գլուխ երիցանցն ի կատաոր Մինչզի աւագ ն դրնաց ե գաղզանացեալ` յիրոցն։ եկեր ղի բոցոյ որկորին է. յուռացաւ սմեսանելմեզ խոստովանութիւնէիբարալիոի, ն ողորմութիւնդոանելյողորմածե ստեղզգիրն, բնութեանս ն. լալեաց՝վայիւք Եւ ծողէն: ինքն տունալզինքնկողկողման ի. Հառաչմամբ անդադար ավսոտանօք,մինչն. թաղեցաւ քատ յուսոյն հրոյ չունչն: Զորոյ զգիր խոստովանութեանն մեք, 1. ակնունիմբ նմա ողօրմութիւնզտանմլ դիեռա բնութեանս,որ մածուամբնս կարա տողն ն պտեղծողէն խորջն,է. սիրոյնանցեացմեզ. գլթածնՀայը Լ. ողորմութեան է. ն կարողութեամբ ողորմեսցի կամօք դունդքն.նուվիմբ նմա, ն ամենեցունիսկ՝ որ եկեղեցւոյ. սուրբ ն յողորմութիւնն ապաւինեցան ապաւինեսցին զղջմամբ: ն. պաստաչնալքդ մոօք Հայ-. սրտի աստուծոյ մերոյ. Քրիստոսի ա սելով: ցեցէք զամենե ՂԲ. ԾեռթնՀարիւր ն ութ թուին չողոււ Հուլաւունյաշն առ զայնոգբաղաքոնն զդաւառան խարծնՄիչագետաց, նտ' առ ն. գրեցին Եկն գիողքն: մանիապատում սին,՝որպէս աո

,

ա

հան

Ֆ..'

:

որ

|

դոր կարծին:

անդ՝ Հարկեալ

էի

քաւհացէ խորՀրգով

`

Մ

Մ

Հայոց: կաթուղիկոսն, զեա մ«իրձցո պլատրիարդն Փրծենաց

պատմլի,իչմուքլասՄՌկղաց: Տլաւմութբոռ կիրավուի 117"

Հր

վալարումն լաղարին

բաշ Արեքեյ,

«ԿՈՒ

Կ

ՅՐՑ

ԴՐ"

ն նմա ձր նմանէ. բոդ ին" նմա հ մայ՝

,

ն ն ի յոունույլն զամենայնաջխարչնՇամեր պաակաւորն Հեթում, ազատելովի մածուանէ զբն գեկեղնցականս զաշխարՀականս, յամենայն Կ

/

Քորաոոննայոն ՀատուսցէՏէր Հազարաւոք Թողութ մոելով: Որում յերկարութնամբ կենացրստ իւրոց կամաց,

ինամբ ՄՐ

մեղաց,Լ

դ-րՀորի: Հուլաւուն

ԱՆ

-

ն ւյն,Դարձաւ գաւառ կայս ամարան ի Դառին

1,

Հա

թի

էիձմդրոջո՛ի դաշանՍուլա լիինան»

է Դարան-դաչաշ. զի այրթ

կա: քջնալե,

կոչ

ն դերբո թի Քարան

բոր«718 լերամբթն, սիրեաց, չինեաց չ- չինուածս ւէ չուրանակի սրա լիչրում. խործեցաւ չինել առ

աղդ

որմէ

ն

զոր

ե

ըստ

քաղաք,

տաղապեցաւ երկիր,մարդ նձ անասուն, Կատճառէ՝ ծանունա Է Հեռաստանէ

Հայու եօթն Հարիւր ինն թուին 1.

բերելով:

..

Մարտիիրսաց Քաղաքն, 21ք յոլ» աղետից1 վնասուց ոչ միայն սչաչարեալ Քաղաէ ՔԻ սլաչարողացնզօրացնՏա Թաուն, ն մ ոի ընդ ընդ միմեանսե ներքուստն. արտա» Քամ» ուր ապանաւ գեղեցիկերիտասարդն Սնաղա խաչենքմեծ իչխանլնԳրիլորի,բաֆապվա ք մարտույմալ Հաւատ է. զաակնալ, երկիւղ ե Վ որում մասն Հասցէարծամբնածատավացն գմլգանին. «Բրո: զածողացնզձաւատ1. զերկիւղնորա.ամէն:՝ նոյն Թուին կոտորհցան զօ ՐՔն զոր թողեալէր եյլան գոդդապածքոկրին՝Շամ Հուլաւուն Հան Ա ընդ մեծ զերազլխինՔիթբուղակոչեցեալ, Հաքրիստոնեայ ընդ որս մարտետաւ սուլտանն Մսրայ ատորուտ աբորավան ն, զի անթիւբազմուլթեսոմը, լերինն սակութ էին ն դերեցան,ն էին որք.ցրուցան | առ. Թաքնան ապրեալեկին Թագաւորն նք նմանք Հայոց. Հանդերձն երիվարսն ոոմ արդասիրութիւն, գնալ իս, ձկին ն գոչութեամըբ տէրնիւրեանց,Տաթարջ բրիատռննայթ:եւ յայնմանէ յոլով փառաւորեցաւ անունն, րեա առաւ

թր փատոն

նոսա. փռունլով "ւի ցի,

պաչելով զԱստուծոյ

րվ

տուփ

րոն

կարով,

առ

բուղայնանքն՝ կոտործցան առ

յօտարաց յարքայն տուի Հեթում,

ն

: յընտաննաց:

բեն

ե

կամՄուկան Մուղան դաչտ, յանուն ՍՄովակաճայ եղբօր Հայկայ, կամանապատ ավփունս Ընդարձան Վերջին երկուսին գնացից Երասխայ: 7՛ի Հարաւավողմն է. Է

խորա

աչխարչինԱյբարատայ Վասպուրավանբ: , Հիշսիաի լ

մասգուրավանի

ւ

ամենայն արբոց:

իշխաննարքայաՀարիւրթուին իշխանաց

ՂԳ., ի յեթն

Ն

մո

մաՀուն

ւ

աաա . ՂԵ. ԾեօթնՀարիւըն մետասան վախճանեցաւ Թուականին

Քրիս-

տրսի ի Խան մԱայիը ւնին. տարձալ'ի Տաճկաստան 1 մ միայն ե.աան նալսպանին, արար ոի կոտոր անդ զուինն,

բժչկաց դեղ,

Թեամը,չգոոծալի բայց միայնզժիննՑիսուսԱստուած, |ւ դեղ կենաց անմածութեան.որ փոխեցաւ մեծ ռս, պածօթն աղօվ պատճա ժուսով ն. անդաթձիւ աաա խուտովանութեամբ բու արժանւոյն, զ6է յան է զմիաջաբա յուտնկացութնամբցեալզժամանակա եր Հեզութեամբ Ի ողորմածութեամբ Եբ սլԱզրամանակա որոյ ն. վ ասն Մոն Տարի մինչն.'իծերութիւն. է. ծրկռտատան Թուին Հանգեաւի անցուցն տոս ի Առտուած՝ առու իջանելով զնա հաց անուանի ց է ճդնաւորն լուսով արժանաւորն պլատուհլի աստիճան ն ղաննաց ե կոչմանց, պատկ ելովե վկայելով ուրկոչեացչնորչն Աստուծոյ վերայյօչ Ք. ք ածանայուա սպամ. Զոր տանալ Թիւն,հ վարդապետութիւն Բ մ. ժարծնպիսկոպոսութիւն տանն ն Նա Ը եկին մինչն. ե ցամաք, ե մի Հոր Գարդմանայ այլոց նողաց բերդից ն գաւառաց, այրնանուանի Է1 վանքն եցին յիւրսեփական յնրնանի տէրն ՅովՀաննէս աչխարծի՝ իւր Տունցին անուանեալ, Ն իւոր զերիս Հայրենեսք տունգերեզմանի ժիսնակոն անչացէ անջուր ն կատարէր, ղուրբոյթ է ՆերՍն տեսանելովբերողաց լուսոյ Ի բեանց. ե: բովոտիւթ,ն. Հ չ սպանին. ւ յ Է. արիւբ աղուծացիցն զոյճութ» ժուն դալով ի անՀացԷ սուրբՑարութետնն. ն Վրաց ֆարմացոյց զապարապետն Հուլաւին զ ազգն են զԶաքարք՝ Փոանդաց՝ դում, որք անդէին. զի ոչ միայն է. ի զեղ Հակ յոռոն Ջազ անգքրաուր, այլ է գնայր,է խնրրկրԱստու լռութեամբ ն ծանօթամեՀաւատ յերնանի իր ժ ամանակի, եի աջողման Մ "1-Գայք ազգա. Թէ նա՝ Թէ խափալուսոյն՝ Հայոց ինչ եղեալ 'ի վերայ.ն. զայն է ի վառիլ,որալէսէ. պատմեաց, զանթեղն ինքն եթէ որ զկուլասյմ ե մոայլ Հարկնյիւրում ժամու եբթալոյ չարքուսուրբ պածէր՝ սիրեր գերեզմանին զմեզ ն սպայինատեան անե փարը քներ Է մկ ելիր ավեպրանգը որակն աաա բ Ար րոզ 1. նա նոցա.քանի՛ է. ասաց դու գնէ կանթեղս, Հայաստանգքմերձաւորզք որա կախե քոյին ն. ն մալմնատանջ ողեռօքղո արարիայնպես,գնեցիերեք կանթեղ,ն ֆնողքնդառնակակիծ ւել Հ կախեցի ի փերայ նոն սրտակըսուրբ ի նոյն աւուրա ն, փնոյն անուագին 1 ի աջմէ յանուն Փոռանգաց Բ: դնրեզմանին. 4ախմէճու1. տերմայրաանջա իրր հայն կոջեջեալ, Շաձնչած ի միֆին Հայրն զՀայոցն, | որպէս որուր ինքեանբսովոր Անւոյ, փակնցաք Եւ հտ ցիս զդուռն Ր երբեմննատոցէր արայի, որ աւագնէր մատանեցաք: թաղաքի պաՀչապանն (1. զան զմաւուսնին առուննաց, այլ եւայլ աշխարծացն, զբանալին |. յաւուրն մեծիուբբաաթուն. Հ կոչելով,իբը Թագաւորաց թա-. մեծիչաբաթուն՝յինն ժամուն մինչ կայք մաղօթո՝ յաւուրն Հապաբակ ամենայն Քաղաքնէ աղզօթականքն է Հեուաաււան եկեալ Ջ, (նքն Հարիւր) ն, աս ցիս պաչապանն որ-էկատադուրային, Տէր Հրամէ՛, ն բաց, զիին ժ' (տասն)սուրբ, իբրն.զսուրբ Աստուծոյ Հան ջու Լոյան,է չողայ բոցի, հ վերառեալ 1. ճշչմար1 4 մատանին. Հ Առտուծոյ՝որ առաջիկայ, զասացեալ։ տապես.առանը Ր՞ փարծեաց միջինկանթեղնվառեալ բորբոթէր յակատարեալ եւ արբերուլթեան, թու յայսմ անպատմելի գեղով: այսու.սքանչելեօքշ որեարադ փառաւորեցաւ Համբսաւեցաւ այբն այն տէր Ցովչաննէս:Ասացինքնին: մ. 14... -------1 Տէրն կ, րայ, Խաչենոյ: ամար,ան. մատուռն զուսպ, կամարակապ: կամ շ մէնաստանն. ( աչ կամար, անուանի է րինկաթողիկ 2Ընտ Հաւատոց առաչին աթոռ Հելինակիդ այս ե հր զկնիսքանչելիճովմանձու յերուջն գաւառիԱրջախոլ Աղուանից,ՄԽծիրանից բել

ԱԵ ունել» րայ ռ

Թան

Բի Հան իւր բոր մ. նորա, 1". զմարտ րոսական: պալառաւոր ջր ին աղաց եկծլ, թաղ Քն աը ոլ յ. ո աՀ ազայթ Թե Հայոց ուավանին թովՀ. Հալա, էլրանին, ջաղիմ ոը: ւր

Բրիե-

Հչորձքչարայթ, 1.յնրուսաղմ գնացնալ

ա

ծոյ

ն,կարգեալ ա

մանն Վլա ւմ

առ

|

առա-

ո

Համբաւոյն

բե՛ր

/ի8նել

ՀիՐՐ ն

էին. Թերնա

ԷՔ Արո ՍաաՐԻՑՇածնչա ՀՂ8.Թիւքո իարձրդաւորջ, բոլաբ ա որ

աո

ւ

,

բանաւոր Գոն:

սաց

ի

ՐԿ

՝

|

ռ

«Աղ

Ա.

Լ.

Ո

՝

պն

"

Հէ

մ

|

ա

ո-

«ազմ:

ՀՅ

ՈՆՈՀՅՈՇԹՑ

"5

ն. բանեթէ, չոզայ ի սուրբ Բեթղեչեմ, տեսիանդ զսուրբ նկարհալի պարիաւԽկեղեցւոյն, պատվկերան առաթնլողն փորհալ ծին անարդուլթնան պատճառա ի Տաճիկք ե. աղօթեցի աղա առաքնալան սուրբ ընդիրն, տրտմեցայ է հոցա ամենայն ինձ եթէ Հաճո՞լ ուրեք չելովյույտնել յայնմ գիչերի եւ յերուսաղէմ՝ դարձայ ել զնոսա: յորժամ զիգային իս, ռի է անսլեաներկու արս փառաւորո, ն. ասացի,Թէ Ռ վ էք սուրբքդ հաբնդառաջնոցա ն Ֆռքաասեն, Պետրոս ոի էւ Ցովչաննէս, ուցա չէ մ եր բնաւ որ քրիստոնեից՝ զմեզ թեզ վառն4նեակերպելոյն ն ուրեքուրեքչլւեե-. 12 Ն յայտնեմք ՀաճոլԼ4 ձանձրացեալ մեզ: Աավրն. աբեղայնիւր ուղեկիցյնրուսաղեմ.եթէ բոկ կոչետցզիս, աւուր մբում ն.արաջ» բեկ մինչ է ւոեղն.հ ապա ն. իմ ն եյ տեաանելն նի Տեպ.զուռս նեղէ զիս. իժ զի ցաւ

ղայս

մ

զաչա՞

առ

նիա

'

.

լի

ո" ըլի չմ աղաչեցեր Մատու

։

ե ստուար փչոյդի կտորս ռրադոյն բոնելղուռիցնասղամբ՝ է. զի

կալաւ զմեզ, ոչ սակաւ. զարմանք որ նլանէրթարալոով ն. ւյ Աստուծոյ չյայոնեացմինչն.Ք տեղին, աէրն սուրբ ի զառ. Այսպիսի վերն ղեացն ոչինչ Համարհալզկակիծն: առ

առ

Հանծերությիւնն մինչ Է խորին. կացեալ նեղճանապարծաւ անաՆ որ-բերդին Ա վանսն Հոչակաւոր է Քրիատոս, դգեաւ Լամ իւրիշկ ԹաղեցաւՒ դուունեկեղեցւոյն, կոչեցեալ. պաստ ե այլ բաղում չինուած ն արդիւնսվաստակել էր -չինեալ. ն. Ճ4եռնտուութեամբ Վասակայ կամօթ՝ թաղաւոՀրամանաւ, համբ ի կաօբծնութ յիշատակն որոյ Բայգրաւոունւոյ: բագին ի ԹուղիկեեկեղեցւոջկացցէառաջիԱստուծոյանչիֆանելի Հոտ անուչիցյաւիտեանս: թուին կոչնաց զմեզ ՂԶ Ի յեօթն Հարիւր երեթտասան Ծա

.

|

ճ.

փառակոչեկնալ է ձեռնՇնորՀաւորշ մեծնՀուլաւուԷլդոանն ն

յամենեցունց,աւելիժ2ւոբելոյաունյայնմժամանակի՝ Հիւսիաոյ,ուր չոզյուն կուսակալէն 'ի Բաթու խարՀակալացն, գաանէին է.յեկեղեցի»Հայոց՝ Հ. գատկեր՝ առաքելոց

աղօթեինՀեղինոցին: ծ ն ծչանձբուլթիւն մինչն. նակդ տեսանողզ։այլ թերն» ոչ չատք ի Կարնոյ զաաւ նս 2.ՇնորՀաւորդ Ումեկայ որ բնդ է անչուչտ վաճառականն ուլ, ասէ. ժամանակագիր«Սարվանորինի Թաթարայ:Այլ ուր

Փաղոթի, չառան

:.

է.

Հուլայունն,

վարգապլետն տարաւ իմօտ զՎարդան նին որդինՇաՀալասինն՝ ե բազում Փարցաւ զնափանն. փճասմյութեան, մեծաւ սիրովպոտոունաց բանս

բնդ սուրբ

5. մէր161: վարդապետն»:

պատուհցաւհախ, ապա ի Հուլաւու ելղանէն՝որ տարաւ իւրով ծախիւքն գրաստիւքզմեզ ն որք ընդմեզ էին վարդան պետքեղբայրքմեր Սարգիս Գրիդոր,ն աւագ երէցն Տրփեւ տեսաքզմեծնզայն ի մեծիաւուրանամխեց տէրոտէրն: սամտին. տտարեմոի է յամսեանն իշբեանց: չուլիսբո Հռոմայեզւոց, ն ուտ մեզ արագ: եւ էր նոքա աւուրք ուրախութեան եբր լուսինմի.էւ կոչէինզաւուրսն զայնոսիկ խուռուլԹայ, իբր խործրդատօնս, լորս.վխհրծչէին այլղանքն ազգտմեծն տնեյինքն Ձանկզղանին՝ ելեալ:զոր (նչ պատչանկ, յամենեսանեին,Հանդեբձամենայնաւագունօքն իւրեանց, Քեան նոր զգեցեալ՝ Անդ յամէնաւուրորիչ գունովփովոխս: լինէին ն ամենայնՀնազանդնալքն իւրեանց չատ ն. հրենլի Է. սուլտանք.որպեսէ. է մեր տեսն լթանուիիօք՝թաղզաւորթ դաւորն ՀայողՀեթում,ն թագաւորն ՎրացԴաւիթն. ն

առ

ե է Պարսից Բրինձն»Անտաքու, յոլովք: սուլտանք կողմանց

եւի տեսանելնզմեզծունր ոչ

ետուն

կրկնելն ոչ չոքելճըստ

իբնանց սովորուլթնանն.իբի թէ արքաւունքն5Աատուծոյ միայն երկրպագեն. գինիետուն օրՀնել,ն ի մեր ձեռաց նուլ:եւ /օռք զոր ինչՀրավայեաց՝ ւյս. նոչել եմ առաջին տեսանես ւ վասն զքեզոր աղօթես զիս ճանաչես,է սրտանց է Թերնա եմ: Եւ աւելորդ զամենայնն գրել,չատ լոօսեցաւ:եւ ն. նստուցինզմեզ,ն. գինի ետուն. ն. մեք տուաք պատասխանի չարականպաչտեցինեղբարքնոր ընդ մեզ. է վրացիք զիւէւ Հռռոմք բնանցպաչտօնն,ն. Ասորիք Զի փայնմ զիւրնանցսն: աւուր տեսինզեկեալսն յամենայն կողմանց, մինչասել Այլղանին,թէ նս գքեզմիայնեմ կոչեալ,ի՞նչ է այս նչանս,որ ոչ յառաջ 1. ոչ յեսոլ.՝ մի աւուրբ յամենայնկողմանցեկինընդ քեզ, առ-

է տեսանել օրծնել զիս: եւ յառաֆնաց Հրամայնաց էնքն,Թուի է, եթէ նշան որԱստուծոյ Զմեղզ սիբոնլու է էնձ: Առսացաթ.

կալաւզարմանք,ն պատճատ՝ զոր

այլ

ղուք

Հրամայեցիք:Ա-

ավի,ՋԺԳ 1204, Րոո չաբժականտօմարիՀայոց,որոյ նաւասարդչ մայնմ ակսանէր ի 14 յունուարի,ապա ն. տարեմուտն Թաթարաց Է «կիզբնէր յուլիսի: ժողովոն տօնս իւԳաւրիլթան կոչէին ԹաթարբզՀամաչխարծական

ն ձանց յընտրութիշննորոցԽաքանաց յայլ կարնորդէպս: թյոշօ, այսինքնՓոանկիչխաննԱնտիոքայ: ըստ Թուրթաց,ի գուճս անկանել: Չիորմէթ ԼԱ"

'

-

Այսպէս կոչէին Թաթարք զքրիստոնեայա:

ո:

ատ

Ն

քեղ: եւ յաւուր Թէ Ծածուկբան ունիմ Հրամայնաց, ե զամենայն յոյժ: Հեռի կացուցեալ միում արար անաոդաայո յերկար. մեզ ն երկու արամբմիայնխօանցաւ ընդ բանակն, առե» է. էր, է. ի.իւր ծնեդենէՀետէ լի մշիէ՝որ քրիստոնեայ պետ դայհականուցանէզտղայն,երբ ի Հատակգայ՝ զիչր զոր ինչ ունիս մայրնսիրէ.չենք օտարք ի սիրոյֆրիոտոնեից, ն. մեք ասացաք զինչ ափա՛: "Եւբոնեալ էր զիմ ձեռքս, ասելոյ ես դու բան զայլ վեր ի Որչա, սոլ լան. կետուածերետ նս մօ Աստուծոյ աթոռն արդար դաԱստուած. ժալրչին: Աստուած տծԺաստանո՛ւ է Հաստատ: Ամչն ազգիտուհալ է են լհալ, է. աղ մինչ ի 4եզ՝ աշխարծաւեր բութիւն աշխարՀի. են ծանր չալակհն դրել. աբան յոգոց Փատաց անողորմն Աստուած առեալ է զիչ Հանել, ե. լացեալառաֆիԱտտուծոյ. լի ն. յա՛յլ դութ աչխարծաչոն թէ տուհալ. խանութիւնն Ապտուած, զոր ն աղքատաց ողորմած, չառնու ի ձեղան նիք Ի ձել, ն զոր տալ կամի՝զայն այլ տայ: ռուհալ է՝ թողու է. զձեզ ֆո դրանսՀէնցշմարդ կացո՝որ ԱստուծոյերկնչիԷ ռիդաշառք չունի աղերս որ տառապեալն՝ էկած ոթ ղլալով բէ. ն զաշխարծա տեսանել ուրախ՛ի տուն աղարկէը, ո՛չ տեսանէ, կուրանալ կաչո՞ տուր Հէեց մպրդոլ՝որ յատակ ուք, ն քեղ ասէ զիիան: Թե ի «ԸՐեւ յայս կարգիսչատ խոսեջաք:Հրամայնաց որ յիմ տումս դրիդքո խօճբղ: Ո՞նցէ' որ զամէնզայնասացեր Աստուած խշանցեսլէ բեզ, քիրտսկայր՝որ ին դիւր թունաց. ձրեհոլ է քեզ: Ասացաք,Թէ ԶԷ. մեք մեղաւորմարդ հնք, ն առ

պա

թէ

"

ազգ

առ

թեղ յիչեցնէ. ո

,

ա-

ենթ, գիրքն կարդացել մարդկանց սրաղզաստուածախօս Աստուած

նն, յայչոսիրտթաղաւորաց ի ձեռին Աստուծոյ առտութէ Առաչիսուտ նեալ է քեզ առանցդրոց: Սատուած մի էմ ասել, որ ապա դու՝ որ լո Փոլ Թէ զինչՔբիստոԱսցի» 23 առսա՛չ Հրամույեաց, ն. ն. արքաւուն ընդ ծով նեայ կայ

ԱոՏարո

Ար»: խօսք

Հեռ

Քեզլուծ

ւ

եւնոքա:

ւեր

ղ58

ո

Ն

քգ աղշՔթ րր:

Ա

ուղարկէ:

արո Աո ա՛՛ ՆԻ, Քր» Լո Ի" 7 Բ

առնում:

|

Ուստի" է այս, դի...: Սակայն:

,

:

.

.

ա

ԱԱ

աի ԼՑ

ւ

ԹՅՈ էՂ

ՆՈՐ

ՏԱՐՎԱ:

Ող

ՁՈ

անի

ԳԳ

Վ

Սա

զ

'

Մ

Քաւունքն,

արքաւունն զԱստուած

ԱՐ

ԻՈ:

ԳՅ

չենք, լուծ արե

մեք այլ

փոբր իբք՝,

կոչեաց «լմեզ՝

առւնլորդ ուի

-

,Ա .

ժՇ".

Բշ"

ԿՆ

աարՐժ ԴԷ՛

ա

իմա՛,

Ֆիջի

ն

ն

Նա

Քքանծայզդնատիկ գծուծ:

ճ

ՀԵՄ բ: զոր լիչէ յետոյ ՏԱՐ

ի պատերազմնԳէրբայի,

ՀԱՐՈՒ

-

ն

ծ

Աաաա):

ա».

մուս

ժոյժսակաւինչ դրամտաց:

Հեղինա: ՍՏՏՐՏԱՆ

Սագ

ՀՈԳԵ

վամ արծայթքդրամ տաղխրաճն. կարհալ.բակին արեր մը200: արաբացի,

Բեն2000. ծնար

ԱԱԾ.

ԱԱ

մ

Հէնց է. ապա յԱստուծոյճանապարծկ չեն ար" ինձ էնչ աղօթք առնեն, ն Թէ առնեն՝ Աշտուած լսէ. մեշումմ յերկնիցյերկիրսբմե՛րբ Բէ, չբերէ: Ասցէքոր յ Աստուծոյ ճանապարծն կենան ն. Հետ մեզ վասն այն էն 1օԹթառնեն. մեր եղբարքնշ 'ի կռուիլ, որ մեքքրիստոնասէր ենքէ. քրիստոնծությիւն կայ 'իմէր առանս, են ն. նոքատաճկասէր ճնութիւնկայ , նոցատանն: աս կալա ջմեզ. Ոչխարի է՞ր հս զգեցնալն ոչ ոսկի.ե մազեալթէ մէ թ մեծ մարդ:|. աատվիճանի տէր դայ մի եմք. Լ Հրամայեաց Թէ Սեծացանեմ գքեզոսկիզգեատիւ, է. չատ ոսկիտամ:Եւ մեք ասեմք.Ոսկինմեզ ե Հողն մի ժեծ ջ. ուզենք,որ վայելէ քո մեծուլթեանդ, ողոբմուԹիւն ի վերայ աշխարձի:Եւ Հրամայնաց, Թէմէչում թթեթ4 կարեմխիստգքչ: ն խիստ լուր այնչավի որ ունկ գնես եկեղեցւոյն,Թէ չէ երկիրի՞նչ ասեն Թէ Այլղաննզնա, ո՞նց տեսաւ: եւ ղայդ-զոր ասացեր՝առնեմ, ն. մարդիկյղարկքմ՝ որ տեսանեն զաչխարծ `... է. լաօ՞. իսկերբՀրաման ուզեցաքդհալոյ,այլ սեաւ. ն ունեի ի ձեռքն բալիչըմի, ն Փրկու Հանդերժէր տունլ կարել: Սիշեցուցաք, Թէ Այլղան,այդ. դրամը Հատանի ն. ն. Հանդնրդ մաչի, մեք անծատանելի անմատչելի խնդրե-. ցուք պլարգեք:Եւ Հրամայծաց թէ առաֆի օրն զքո լսօաթղ լրմեմ նեցի՛,աոլեխճ տուծլ գրել. կարդալտուր ն. դինչ թո սրտիդ գիրի աւելի՝ զայն այլ գրել տուր: եւ ի Սախալթունի Շաեմ յանձնել Հաբառոինն զերկիրդն զթեզ, որ զինչ ասն նեն: Եւ մեք ո. չնործ մալաթ ն ելաք: թ Թերնս մբ Գրելովզայս: այլ վասնբարեսէրն. թաղցրարարոլ մեֆլ Հուլաչունին յիշատակիգրեցաքյօգուտ, կամյօրինակայլոց՝ որ

ԼՈԿ

անն

"

եմ որ

էալ

կատարեցի լիովին:

աթծաթմայն

Հրո Հրամանի: րովարտակ Հրամանի: նարլլոլ:

աան

'

«Գ «ոա

Կ

պլ

"

:

Թ.

ՀՈԳԵ 4`

Էն յետ մեր, ո՞գիտէ: Հայոցյեօթն ՂԷ. Քանզի ի մտանելԹուակպնութեանն եՀաս մեծինայնորիկմնծազոյն Հրաւիչոթնքտասան, Հարիւր զայն ե հշար գզաւազանն գքաչն զօրեղ բակ, վճիռ նախածօրն. Հուլաւուն,է. ժամտննացնմա Քո յորմէ ն.Ֆա բաժակն ի որ էարբ Ադամայ, էր նոր ն ճաշակեն. Թէ ն դառնէր նմա, հարբզլեզին "չակեցին որպլէսՏերնՎ. յուսացեալքի հա. ոչ. ուրախութեսմբ ար բնինզնաաստեղադեոքքուրմք պատկերաց Աստուած առեն՝ քառա Հազար երեք նիիայ՛կոչեցեալ,որ ն. Հինգ դուման, որ սուն ամաց.կալոցէ դեո այլ նս կրեաուն ղնա ասեն միւս նա դումաննտասն Հազարշ:եւ ապա զայնոսիկ: կոչէին. Մշնդը, անուն. Տոյինքճ գքուրման կոսոը ե պատերազմ, նոցաելաներ Հաւաւոայը'ն. Հրամանաւ մնալոցես ի բանր. որք ասէինեթէյերկար ՀԱՒԷ այլ նոր մարմինդգենուս:չինել յոլմամ երկար ծերանաս՝ այնոցիկ.ն. երթայրանդյ«տուն նմա մեՀնան պատկերացն նմա ե.դիթէին զոր ինչ կամէին: ղօթս, 1. երկրորդ տէ Եւ մինչդեռ. այլժամանակի, սոլասեաքմեք նմա զարինչ աւելադունի, առել սութեանն ծանօթութեան ն. ի քրիստոնծասեր ժանն, այլն մնայութի բարեսէր բարուցն ձեռնտու քրիստոնծի, ցուցանելնմա յ Աստուծոյնչանինչ բանզի վարժեալոր ի Ի սել ինչ նմա վատաչութնամբ.

գալոց `

ընդանցեալ՝ բնաւ ոչ մերձենալ, ուստի մանաւանդ կա-, ըէին խաբել:եւ ժայսոսիկգայր ՀասաներօիՀասն, ն. կոխեր զբարձընզայն ելուր լայն ոռամբն մածն. |. փլուցանէր Հաւաարեր իւրոջն նախնեաց. թանզիլետոն որ վլանելոցն է՝ փլցի, ասէ գիր: եւ (լինէր Հաւատարիմ բոանմարգարէին. Ամենայն փառքմարդոյիբրն.զծաղիկխոտոյ.այլ Հաւատարիմ է Տէր ն. նմա արդար զմառնբարւոյն, զոր օրինօքբնուՀատուցանել թժանն ստացեալ ուներ, ն. զիւրհանցն Հայրհելաք պաՀելով.զի առալխն7, որալչսածին ինքեանքկոչելովզեդհալսաՀման բ մուտ Ձանկրզղանէն, չասել, չդողանալ,յայլոյ կին չխառնա(ել, «իրելզիրեալրս Հաւասարանձին,յիչոցք չունել ն. չդիտել բնաւ, զկամաւ Հնազանդնալան ն ապրեցուցանել' զերկիր: ասծն

յողրագգուց ի "ոգի

ար

ն. է

մա

Հա

գ,իո

ոմանց

Տանկ

ին3

Է

Հւ

մարող :

.

`

պատկերաց1 թաղեայ դացեալ: իւան բանան Քանզի

ի

Հ

ն

արունառխարծութ տայինն. 4իոց, ն յոլով էր լի նոսա Հե: ն ն. էին պարկեչտի կերակուր ի Հանդերհ Հմայութնան. ի կուսութիւն,ն. ի չաաւոր ամուսնութիւն ն ի խ ասեն, մինչյերեսո ո Թիւն. քսան ամաց էրեք Հետ խառնին. անդի չարաւլքն մինչլիջառասուներեք. ամն՝ ն. ամխեանն երեք, անդիմինչ ի յիճունն՝ տարնանն

ան» ե

կին. առնալ,

է.

:

անուն մի Գուտծայ Ք թադիցմարմնացելոյ ըստ Հնդկաց, Շաբիա-մունի նուա ապաշխարող արբագոն: տոծմի.Մունինչանակե գաւորվՇաբնան

առ.

ս

լեզուի: պարսիկ

Հնդկաց

իսկ բո» ն Սանվաֆուբ Ուոպնլեան' Մադրին, Կիրակոսի 1. ի էկֆալ/աշխարծ Մալդրեյա-այսլվս կոչինղգուտծմինչչեւմարմնացեալ

Ըառ

փբկութիւնմարդկան: Թուինրատ Թաթաղրաց:

180:

ա

ՏՄ

ՀԻ

ն

ո

ղդթաղաք. է.

տունս ղանուանեալ

ն Աստուծոյ, զկոչեցեալ Խռիճռ

ն ծառայան՝ իցենն՝ ազատ Թողուլ ի Հարրաց,ն դնել զիարդ է. նա

է.

պատիւ: Զոր Հրամայէրպածելն րաՀէր: Այլ յիշենք. առաջն, Թ մեք որ պատուիրեմաղոթելվառնմեր, Թէ ջոր ի մածուանէ զերծանել,զայն չգիտենք,այլ խնդրէքյԱստուծոյոր ի մեր Թչնամեացն Ճեռացն' Թէ կատարեչմնւանիմք:, ցաւ՝ այն Աստուած գիտե.զի Համբաւեցին նա, խոԹէ դեղովն. Հնարիւթսպանին,ն յետոյ ծածկեցինզզրոյցն: Սակայն մեծ Թագուին Տողուզ խաթուն կոչեցեալ՝նախթան զՀամբաւել առաթնաց մեզ գաղտ, Թէ Աստուած սիրեացզԱյլմածուն անն ն տարաւ աստի,ն. զինչ որ սիրէրն զայս աշխարծա նմա էր ւ տունայլ: նոյնպէս արդ զայն աչխարՀն հրե Ֆա. զլատարագ Թէ ոչ: եւ՛առացաք, թէ չէ պարտ առնել,այլ ողորմուլթիւնն Հարկացթեթնութիւն առնէք.զի Ասորիքն ասացեալ Թէ պրատեՀ է: Հարցեալ էր ե վասն-Ապաղային,որ աւագ որդին էր Հուլաւին,Թէ պարտ է զնա դնել, զի անդարձհմա արար: եւ մեք պատուիրնցաք՝ որ: 'ի գրոց է զաւադն դնել,ն անդարձնանկրկնելի կոչի ստուդան բանութեամբ: եղենիսկ. | Քորնանց Ռրոլէս ազգայինն՝որ ն

եչ

առ

աստ

լինի՞

պատարա

էին՝

կոչէրԱյլդան՝ Տակութար՝ հրթեալնտտուցանէր զԱպա-

նա

շեն կոչեցնալի տախտնն ի գածոյս Հօրն, ն Հաւանեցան զօրքնամենայնն. Հնազանդեցան: Այլ սակայն զի մեղքնմեր անչավ էին, չեղն սուդգնչափով. ղիյնտ երիցամսհց/ նոյն ՆՐ |

ՆՐ

Զիշրնանց Հայրենիօրնսն պածեո։. Եառաղ, արգմլՀրամանի:

ՏՈՈԲ

Ե

թադուծինՏոթուին՝ փոխեցաւի Քրիստոսքրիստոսասէր ն. միչարեկկղեն ազգք դուզ իալթունն, պրտակտուր զի նմա կենօք սգովտլսոմութեամբ. բազմապատիկ նէից ակնունելով սկաաւխոցնԱյլզանին, ողֆանալ վաղվաղակի որքան զի թրիառոնեութթնանն. ռաւնլ պայծառանալ նա իսկ եր բոտ մեր կարծելոյն: պատճառն՝ Այլքանզի չէ պարտ տուած զյոյսն բարեաց իսկ է ամենայն պատճառ, նա Հաւանա ի տեզի միւա Հատանելմեզ.քանզիկացոյց իւր

Քրխատո՞ ա-

.

տ

)

Աս-

|

Թ ուխկոչեցեալ իւր,կինբարեպաչտօն ազգական տացեալ Դեսպինայ՝ եւ

բերեալեղն 'ի Յունացկին Ապաղային Է պաանուն, դուստր. Թաղզոաւորին զոր Վատածն ասէին, եւ. ել առնու: ն տուէր՝ Թէ կնթուիԱպաղայն, ապա ն. զնա, ե փառս եթէ մկրտեցաւ ԲՈՐ նոյնպես Քրիատուի Ճեռմ ի մեղացիմոց անկաւգրքունկսի

թանի:

Համբունլ | Յաւուրս յայս որ յողորմուլթենեն մողայօք բամնացշ, մեր» Ցիսուսի առ.

'

ապբեցան

'՝

ն.

չա

ն. ե հ Տփխիս գիրքս. տղայքնառ. ժամն. յետ ամի կիսոյ Մելեր ճառ բերեալն. գնեալ ի տանէ եղբօր մերոյ միոյ Տեառն փառք մուրա որոյ ողորմուլթնան ելոյ: ի ամն նայն ն յարարածս,ն. գնողինզոա՝գթութիւն ի Քրիատոսծ: Հարիւրն. Հեգետա""Ղբ. հոկ.ի մտանել ոլ ուներ զտեսան՝ կողմնակալն Բալրքա՞, Հիւսիսիկոչեցեալն ն. օրինացն եր. ղի Բալթուին Հաւանեալ ն. դկարդախին գայ բազմութեամբ մեծի Հուլաւուին՝ կաց,լուհալ զմաՀուանկ է կացեալ կողմանէ չայամ զինքն առ կուրգետով, ցուջանէ գ«ն. եղբօր ԹԵ իբր կենդանի բացնԱպաղային, իչրոյ՝ իսմուղին, ն է յետ մաՀուՀօր նոցա: Եւ գայ կոխէ զնոսա, մինչե ի Հէճնճ,աղօթելանդյուրախութիւն Թեւամբ ցանյայսմ կողմանծկացելոյն` Տաճկաց.յորմէ զարՀուրեալ 1. կոչեին, Շիբարն» գետոյնատոի՝զոր կեն զերկայնութիւն

ն

Վասն

(Դչ.

թուականին եօթն

Տաճ-

աԱագուամ

ա"

րո:

ԲԱՆԱ

:

դուստր տիկինկամտիբուծիբատ յունաց լեզուի, էր Մարիամ

Ժի ՏրոԳո

Բալէոլոգի, Միքայելի ոմն: զբինաւորկայանը Թաթարաց: աւազակքկամմեկնակազենք Է Հարամի,ըստ Արաբացւոց. խ անի: խան,եղբայրԲադու Գէրթէկամ Գկլբայի զի աստ մգեցաւ պատերազմն: չէն Թուփ Շրուսան ԷէՀիճ դաւառւ կաճանդի, այլ պատՇչբարթուի Ազսուգետօժանդակկրիի Շրուաննաճշանդի.

ոչ

տ

-

'

բայց յավունակուրգետոյասեն զթչնամիչք ոչ յիչեն զգիաակդ, բանակեալ

ՏԱԳՈԹՑՐՁԸՈՐ

միանաստին անտի:

162:

ամենայն պատրաստութնամբ

զգուշացան զաւուրս Վմերայնոյն: հակԲարքայն վրիպնալի լուսոլն՝ դառնայրի տեղի իւր: ն յաւուրս ամարայնոյն վճարէրզկեանս.զոր ասեն լինել ն. բարուք ոչ խռովարար, ատեցողարեանչեղութեան: ՂԹ. Ի նոյն թուին մերժլաշնան յծղանակն՝ բացաւ մեղ աման ն դառնՓացզախուն, մրուրբարկութեանն Աստուծոյ Հայ-

կազարմ անուն ազգիս: Քանզի սուլտանն ՄորայՓնտլխտարՀ

խնդրծրզբծրդան՝ զոր Տալթարին ուժովն առձալէր ՀայոցթաԵւ է չոալն,աւելի վասնծրկեղի գաւորն Հեթում: Տաթարին, բարկանայը յոյժ, ն զօրս գումար բազումյոյժ, ն. առաք ի ձեռն զօիագլխիուրումն Սմլմօթ2 անուներկիրնկիլիկեցւող որ ե յանպատրաստից մաչխարծն՝առնու զիս մայր մտեալ քաղաքաց՝ այրէ զնաեկեղեցեօքն զարջայանիստն, որ ե նմա, է գտան գետնափոր գանժուցն,ե առնու յոյժ բազտունն ղում, զոր ի միում ամանիլինել ասէինվեց ՀարիւրՀազար եւ կարմիր՞: գնայ աւերմամբ մինչն Ատանա, ն ապա լօէ Համբաւերկիւղի ն դառնայաւարաւ ն գերութեամբ թառասուն Հազարաւ,բաց ի կոտորելոցն: որ դլուխ է խոցանողջանալիկոտործլոցն՝ Թորոսարքայորդին, ի մատաղ Հասակիմերձ ի փիթիթո մուրուսց, վկայքալլամձնայն բերանոյ,անպակասի բովանդակբարւոյ, ն կուսութեամբ չտծմարանեալ ի ծրարսչնորՀացնԱստուծո:Ռր՝լթժարութեամբնռ դիմեալի պսակնարեան.քանզիՀաիցեալ զովնոչ հտ զանուն Հորն.զիկենօքնգէրեալ՝ մի՛լիցիաւելիբոն Հորն ն աշխարՀին՝ ընդ անդրանիկ եղբօրնԼնոնի,պսակելոլն. Հրոսնա ւիրելոյմաթոռ Թաղզաւորութեանն (6Նռք Հօրն:Քանզի եղն գլուխ գճրելոցնմեր, ն Հուր աղէկէզլերդաչարչար ն որբտակտուրաշխարձիս մեր 1 ազգիս,որ կամքչնչարդելն լէբերման: Հասան ձեռն վերին, որ ԽՀարնցասմամբ՝նոյն Բժչվծողորմութեամբ, ածելորվզմեծարաց խոցն,առնելովգնԸէղարձ՝ ընդ այլսն.Հնդետասան զորսոարան օր մամելով ժաչխարչն ն լնլով աղետիւք,զնոսա՝ իրօք, ն զմեզ՝ խոցուիչ

գեղեցիկ ծաղիկ

աւ

Համբաւովն:

Գիպարս Ալիֆունտուղտար:

Սիմ-էլ-մաւղ:

կարմիր նշանակ զոակիգրամն կամ զգաՀեկանն. թիւն նչաավնալ է 700. ԿՃՌ, որ ընթերցեալ լինի ՀարիւրՀազար,6.000.000, ն Համաբիճջ «խալեալփոխանակ ՅՐ գրելոյԶԱՌ:

վաթսուն

Իսկխվերանալ Թուոյնմերոյեօթն Հարիւրե վեշտաի սան կատարման քառատուներորդաց աղուծացիցն,'իլնուլ վեցերորդ. չալաթունէ արութեան մաւութ Ղազարու, սածմի ամսեան ի քսան ն վեց, ֆոլսիյաչխարձեսզգալւոյ յիմանաէ լին՝ տէր կոստընդին պատրիարգն Հայոց,ծերացեալ լի 2.

ՎԱՐԴԱՆ ԱՐԵՎԵԼՑԻ

ա-

մարմնոյ,առաւել ն

է

Հոգւոյ ն

կամացն Աստուծոյ, ոբովայնէ ընտրեալ,ն. Ընդ ամենայնաստիճանա

ւուրբք

ոսո

ըստ

Ըստ

փառախսնալով անցեալ, ամջննքումք Հաճոյագեալ, ամենայն էկ. ի լեզուաց վկայնալ.կուսութեա մբ անփոււտմնեան ցեալյիմանալի ի զգալիմարդնն. ի զգայութիւնոն. ի զգան. /արանս,ն ի բոլոր անդամսմարմնոյ.կրակիցն. վշտառկից ն. ազգակից ազգիս է մեղոարեր ե եղեալ պասմնածար դարուս. ազգաց

բնալ ն. բուռ կարի սիրտէ. բան ն. գանձ ծաԹելթնացուցեալ, խելովառատարար ն. անխնայ: Վասն որոյ ն. մարմարինմա ասելտեաուն Բոյ: Անցաք մեքընդ Հուրջուր զանազան փորձանաց, որն ճաչակեաց այրիչե.Խեղդիչ որոդայթից: հսկ ն. եֆ Թանձրացեալ վերֆնոյլեղւոյս, մերձ ի կատար զմուսնալ կննացնտնառնարաար, զդղբդումն Թադղաւորութեան մերոյ: ն զսուրբ զղեբութիւն իրական ծննդեան,սննդնան աչխարչին.մտեալէ. փորձ Հնոցի գեծենաչՀում Հրոյն բորբոքման, ձեդնասուն արքայորդեացն կորուտեան. որք մանաւանդ: մերձբերին զօրծասնորաէ արարին տազնապել ստիլեան1 չնչոյն, բորբոքելովզծարաւ լուծման ժողնաթախիծ Զորտեսեալ կենցաղոյս: Բրո ն Ցիսուսին Հանչ արտաքոյ այսթանդժնդակ Ընդ Ղազարու. Աստուծոլ՝ կբիցո՝լանապատումն: :

:

անն

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ ՓԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Գալա լւ աչխարծարար

Դ. Վ. Գրորայան Հրոռո.լմբագիր Վ. Զ. Բկոյան Տեխ.խմբաղզվբ Համակարգչային չարվածքըն ձնեավորումը

Ս. Ա.

,

է չարվածքի16.10.01 Հանձնված

.

07.12.01 թ.։

՛

դյո, 706. Քի Սոլ

,

:

ւ Վ

Ն աչման չած: տան

ԳԼ:

ու

մամուլ"

21 42

է տադրության Ստորագրված

Թուղթը՝«ֆանթ.:Հրատ.19.2

մա-

պայմ.մամուլի:Գատվեր՝

երնանի Համալսարանի Հրատարակչություն, Երեան, Աւ.Մանուկյան

.ե

-

ար

ավար՝84.1081/32:

մուլ, տպագր. 12,75

-

Գասպարյանի

լ

Երեանի Համալսարանի տպարան, Երեան,Աբովյան