Տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության ֆինանսական վերլուծության անհրաժեշտությունը

ԱՇՈՏ

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ.

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՐԵՎԱՆ

ԱՇՈՏ

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

Տնտեսավարողսուբյեկտների գործունեությանֆինանսական վերլուծության անհրաժեշտությունը

ՀՐԱ

ԱՍՈՂԻԿ

«ԱՍՈՂԻԿ»

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ԴՏՀ

ԳՄԴ.

65.9(2)

Տպագրվումէ Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի գիտականխորհրդիորոշմամբ

տրական տ-Գ-Ռ. զբե Խմրարիր: շավա -

գիր

Բ-260

Քար) ան

ԲԳթ

Բայադյան Ա. (ՀԳԱ-ի «Ֆինանսներ ն վարկ» ամբիոնի վարիչ), Տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեությանֆինանսականվերլուծության 0անհրաժեշտությունը,Ուսումնական ձեռնարկ, Եր., Ասողիկ,-1999, 60 էջ:

Աշխատանքում լուսաբանվում են տնտեսավարող յեկտների գործունեության ֆինանսականվերլուծության նշանակության ե դրանց ֆինանսական դրության ընդհանուրգնահատման վերաբերյալ հարցերը: Այն նախատեսված է տնտեսավարողսուբյեկտների համապատասխանմասնագետների,աուդիտորականկազմակերպությունների, ուսանողների ն դասախոսական կազմիհամար: սուբ-

ւ,

ԼՏՑՎ

.0605010000

03608200

99930-74-10-2

ԳՄԴ

659(2)

Բայադյան Ա.,

Երկու խոսք Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսավարման նոր պայմաններում ձնավորվել ու ձեավորման փուլում են գտնվում տարբեր տեսակի բաժնետիրականընկերություններ,փոքր ն միջին տնտեսավարողսուբյեկտներ, ֆերմերային տնտեսություններ, որոնց գործունեությունը պետք է ընթանա տնտեսական զարգացման ժամանակակիցկանոնակարգով: ՈՒստի, դրանից ելնելով, խիստ անհրաժեշտ է ֆինանսական վերլուծությանիրականացումն այդ սուբյեկտների բոլոր բնագավառներում,հատկապես ֆինանսական մենեջմենթի ն աուդիտի համակարգում: Հաշվապահական հաշվառման ն ֆինանսական հաշվետվությունների տվյալներից օգտվողները գործնականում այս կամ այնչափով դիմում են ֆինանսականվերլուծության մեթոդներին համապատասխան որոշումներ կայացնելու համար: Դա առավել կարնորվում է այժմ, երբ պահանջվում է էլ ավելի խթանել ձեռնարկատի-

րական գործունեությունը:

Հաշվապահական հաշվառման միջազգային նոր չափանիշների (ստանդարտների)փաթեթի տվյալների հիման վրա աշխատանքում լուսաբանվում են տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեությանֆինանսական վերլուծության նշանակության ն դրանց ֆինանսական դրության ընդհանուր գնահատման վերաբերյալ հարցերը:

Գլուխ

Տնտեսավարող սուբյեկտներիգործունեության ֆինանսականվերլուծության դերն ու

նշանակությունը

1.1.

Ֆինանսականվերլուծությանդերը տնտեսավարման նոր պայմաններում

Տնտեսավարման բարեփոխումներիյուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում կարնոր նշանակությունունի հատուկ ուշադրություն դարձնել այնպիսի հրատապ հարցերի վրա, ինչպիսիք են մրցակցային կոշտ պայքարը, նոր տեխնոլոգիայով հագեցվածությունը, տնտեսական տեղեկատվության մշակման ավտոմատացումը, հարկային օրենսդրությունում անընդհատկատարվող փոփոխություններինհամընթաց աշխատանքներիկազմակերպումը,դրամի արժեզրկման (ինֆլյացիայի) պայմաններումարժույթի ու տոկոսադրույքների փոփոխությունը ն այլն: Այդպիսիպայմաններում ամեն մի տնտեսավարող սուբյեկտի առջն դրվում են բազմաթիվ հարցեր, այդ թվում` ինչպիսին պետք է լինի ժամանակակից տնտեսության ռազմավարությունը(ստրատեգիան)ն տակտիկան, արդյունավետ ինչպիսի ուղիներով կազմակերպել ֆինանսական գործունեությունըտնտեսությանհետագա բարգավաճման համար, ինչպես բարձրացնելֆինանսականռեսուրսներիկառավարման արդյունավետությունը, ինչ մեթոդով որոշել տնտեսության ֆինանսական դրության կայունությունն ապահովող տնտեսական գործունեության գնահատման ցուցանիշներիհամակարգը: Վերոնշյալ հարցերին լիարժեք պատասխանելուհամար անհրաժեշտ է կատարել ֆինանսականմանրամասն վերլուծություն, որը հնարավորություն կտա էլ ավելի արդյունավետ բաշխել նյութական, աշխատանքային ն ֆինանսական ռեսուրսները: Հայտնի է, որ յուրաքանչյուր ռեսուրս սահմանափակ է, ե առավելագույն -

արդյունքի կարելի է հասնել ոչ միայն դրանց ծավալների կարգավորման, այլ նան տարբեր ռեսուրսների օպտիմալ հարաբերակցության ճանապարհով: Բայց միաժամանակպետք է նկատի ունենալ, որ բոլոր տեսակի ռեսուրսներիցառաջնային նշանակություն ունեն ֆինանսական ռեսուրսները, քանի որ դրանք գործունեության որոշակի ժամկետում փոխակերպվումեն այլ տեսակի

ռեսուրսի:

Ֆինանսականդրությունը մի ընդհանրացվածհասկացությունէ, բնութագրվում է ւլիոխկապակցված ցուցանիշների համակարգով, այդ թվում` ֆինանսականկայունությունը,գործարար ակտիվությունը, վճարունակությունը, վարկունակությունը,պարտավորությունների կատարումըպետության ն տնտեսավարողայլ սուբյեկտների առջն: Միաժամանակ, ապրանքանյութական արժեքների ն աշխատանքային ռեսուրսներիյուրաքանչյուր շարժ ուղեկցվում է դրամական միջոցների կազմավորմամբու դրանց ծախսմամբ,իսկ դա նշանակում է, որ տնտեսավարողսուբյեկտի ֆինանսականդրությունը բնութագրում է նրա գործունեությանբոլոր կողմերը: Հետնաբար, ելնելով տնտեսավարմաննոր հարաբերություններից, տնտեսականգործունեության ֆինանսական վերլուծությունը, որպես յուրահատուկ բնագավառ, նույնպես ենթակա է որոշակի փոփոխությունների: Այսպես, քանի որ հաշվապահական չափանիշներին հաճապատա ն հաշվառումը միջազգային որը

ֆինանսական արդյունքների գնահատումը, գործարարակտիվությանգնահատումը, Յ. ֆինանսականկայունությանգնահատումը, 4. հաշվեկշռի իրացվելիությանվերլուծությունը, 5. դեբիտորական ու կրեդիտորական պարտքերի վիճակի ն դինամիկայիհետազոտումը, 6. ներդրված կապիտալի արդյունավետությանվերլուծությունը, Ւ. գույքի վիճակի գնահատումը այլն: 1.

Ֆինանսական արկում

վերլուծություն Հլոծությու ԻԼ

Լ"

Կառավարչական վերլուծություն մ

թար Գծ.

1.1.1.

ԱՐԲ

Տնտեսավարողսուբյեկտների տնտեսական գործունեությանվերլուծությունը

Ներքին ֆինանսական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խոր ուսումնասիրելու տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական դրության, ոչ ընթացիկակտիվների (հիճնական միջոցների ն այլ ներդրումների), ընթացիկ ակտիվների (շրջանառու միջոցների), իրացմանծավալի, ինքնարժեքի ն. շահույթի ցուցանիշների փոխկապակցությանառանձին կողմերը: Դրա համար, որպես տեղեկատվության աղբյուր, լրացուցիչ պետք է օգտագործվի ֆինանսական հաշվառման տվյալները: Ներքին ֆինանսական վերլուծությունն իրականացվելու է սուբյեկտի կառավարման բոլոր մակարդակներով հաշվապահության, ֆինանսական ու տնտեսագիտական այլ ծառայություններիգործին քաջատեղյակ մասնագետների միջոցով: Նրանցից յուրաքանչուրը, իր մասնագիտական իմացությանը համապատասխան, նպաստելու է աշխատանքի արդյունավետ կատարմանը: Այսպես, օրինակ, ֆինանսների գծով ղեկավարը (մասնագետը) պարտավոր է իմանալ իր ֆիրմայի (տնտեսության)գործունեությանիրա-

Նար ական բանվում Արական հաշվառման: ուստի փոխվում տնտեսավարողսուբյեկտների ֆինանսաէ

է նան

տնտեսականգործունեությանվերլուծության բնույթը: Ըստ այդմ էլ տնտեսավարողսուբյեկտների տնտեսական գործունեությանվերլուծությունը պետք է իրականացվի արտաքին ն ներքին տեղեկատվությանաղբյուրների' հիման վրա (գծապատկեր 1): Քանի որ ֆինանսական դրությունը գնահատվում է ամենից առաջ հաշվապահականհաշվեկշռի ն ֆինանսականհաշվետվությունների հիման վրա, ապա այդպիսի վերլուծությունը կարելի է անվանել արտաքին: Վերջինիս իրականացմանամենահիմնական խնդիրներն են համարվում տնտեսավարող սուբչեկտների՝ 8.է., Քողոուտոթ ԻՂ.8. Փու Ճքոծուծյւոօ ըօօօճա»). ԽԼ, 1997, Շ. 4.

շօուրք մոմ

(ՄՎ6ՇԱՕ6

տնտեսավարող

5.վերլուծության

կան գնահատականը ն նրա ֆինանսական վիճակը, իսկ շուկայավարության (մարկեթինգի) ծառայության գծով ղեկավարը` շուկայում իր արտադրանքի իրացման ռազմավարությունը: Ընդհանուր առմամբ, կառավարչականվերլուծությունը կարող է լինել միայն ներքին, որն օգտագործումէ տնտեսականտեղեկատվությունն ամբողջականտեսքով: Այն ունի օպերատիվ բնույթ ն լիովին ենթակա Է տնտեսավարող սուբյեկտի ղեկավարի կամքին: Միայն այդպիսի վերլուծությունը հնարավորությունկընձեռի իրապես գնահատելու տնտեսավարող սուբյեկտի գործունեությանվիճակը, հետազոտելու ոչ միայն թողարկված Ա իրացված արտադրանքի ինքնարժեքի կառուցվածքը, այլ նան առանձին արտա-

սերի կազմը: Դա թույլ կտա ավելի մանրամասն ուսումնասիրել գործարարության(բիզնես) պլանի առանձին բաժինների գծով պատասխանատուանձանցբնութագիրը: Միաժամանակ, կառավարչական վերլուծության տվյալները կարնոր դեր են խաղալու տնտեսավարող սուբյեկտների մրցակցային քաղաքականության իրականացման հարցերը մշակելիս, դրանք հետագայումօգտագործվելու են արտադրության արդյունավետ կազմակերպման ն ներդրվող տեխնոլոգիաներիկատարելագործման նպատակով, որն էլ իր հերթին հիմք կհանդիսանա առավելագույն շահույթի ստացման մեխանիզմի կարգավորման

համար:

Ֆինանսական ն կառավարչականվերլուծության ավելի ընդհանրացվածհամեմատական բնութագիրըներկայացնենքստորն.

ՀամեմատմանՖինանսական Կառավարչական սուբյեկտներ վերլուծություն վերլուծություն

գտեղեկատվուցյւ ներքին,

հարակից, շահւս-

2.վերլուծության տնտեսավարող օբյեկտներ

տը

սուբյեկ- | որպես ամբողջություն

ՆԱ

արարի

դեկավարներ

ւոնտեսավարող սուբյեկտը որե րա պես

ամբողջություն

տեղե| հաշվապահական հաշվե կա կոն տվություններիձներ կատվություն |աղբյուրներ բոլոր ուղղությունները ե դրա4.ցուցանիշների հաշ- | դրամականձներ 3տեղեկատվութան

վարկման համար չափի միավորներ

մականմիավորները

ժա-

հաշվեւտվություններիկազ- | անհրաժեշտ չափով ն ներքին

մար

տեղեկատվության ապան զուն |հասկանալի, էբղորի հա |Գարնան մանալ

արդյունքների

ելիություն

1.2.

մատ-

մումը

(Ե

Ֆինանսականվերլուծության տեղեկատվության հիմնականաղբյուրները

Տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության ֆինանսական ամենավերլուծության իրականացմանհամար տեղեկատվության հիմնական աղբյուրը հաշվապահական հաշվետվությունների վերաբերում են գույքին ն ֆինանսական դրությանը, ինչպես նան հաշվետու ժամանակաշրջանի ֆինանսական արդյունքներին: Հաշվապահականհաշվետվություններըպետք է կազմված լինեն այնքան հասկանալի ն ըմբռնելի, որ յուրաքանչյուր տնտեսավարող սուբյեկտ կարողանա հեշտությամբ օգտվել դրանցում տվյալ-

ներից:

Նոր տնտեսավարման պայմաններում բարեփոխումներ կատարվեցին նանմեր հանրապետությունումիրականացվող հաշվապահական հաշվառման բնագավառում: Մշակվեցին հաշվապահական հաշվառման նոր ստանդարտներ" (ՀՀՀՀՍ), որոնք հիմք են հանդիսանալուկազմակերպություններիտարեկան (ամբողջականփաթեթովմիջանկյալ)ֆինանսականհաշվետվությունների ձները կազմելու համար, այդ թվում՝ «Հաշվապահականհաշվեկշիռ» (ձն ԻՔՂ), «Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվություն» (ձն

ԽՇ2),

«Սեփական կապիտալումփոփոխություններիմասին հաշվե-

տվություն» (ձն 83), «Դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվություն» (ձն

ԻՐ4),

«Ֆինանսական հաշվետվություններին կից ծանոթություններ» (ձն Է55): '

ՀայաստանիՀանրապետության հաշվապահական հաշվառման ստանդարտներ,Երնան, 1999:

Վերոնշյալ հաշվետվությունների եռամսյակային ն տարեկան կտրվածքով ձների լրացման հրահանգը հաստատվել է ՀՀ ֆինանսների ն Էկոնոմիկայի նախարարության1998 թ. նոյեմբերի 28-ի թիվ 740 որոշմամբ սահմանված կազմակերպությունների

վրա:

Հաշվառման միջազգայինհամակարգինանցնելը բավականին փոփոխություններէ առաջ բերել ֆինանսականհաշվետվությունների բոլոր ձներում: Այսպես, հաշվապահականհաշվեկշռում ներառված են 5 բաժիններ. |. ոչ ընթացիկ ակտիվներ, |է ընթացիկ ակտիվներ, ԱԼ սեփական կապիտալ, Մ. ոչ ընթացիկ պարտավորություններ, Մ. ընթացիկ պարտավորություններ: Նշված բաժիններից առաջին երկուսը արտացոլված են հաշվեկշռի ակտիվում, մնացածերեքը՝ պասիվում: Դրանց մասին ավելի հանգամանալից պատկերացում ունենալու համար` բնութագրենք առան-

ձին-առանձին: 1.2.1.

Հաշվապահականհաշվեկշռի էությունը ն

բովանդակությունը

Հաշվապահականհաշվեկշիռը երկու մասից կազմված մի աղուսակ է, որի առաջին մասը ցույց է տալիս տնտեսավարողսուբյեկտների՝ բաժնետիրականընկերությունների,փոքր ե միջին ձեռնարկությունների,ֆերմերային տնտեսություններինե այլ կազմակերպություններիտնտեսական միջոցները(ակտիվ), իսկ երկրորդ մասը՝ այդ միջոցներիկազմավորման աղբյուրները (պասիվ): Հաշվեկշիռը կազմվում է արժեքային տեսքով (դրամով կամ արտարժույթով) ն ակտիվի ու պասիվի ընդհանուր հանրագումարները պարտադիր իրար հավասար լինելու սկզբունքով, քանի որ տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտը պետք է իր տրամադրության տակ ունենա կազմավորման աղբյուրների գումարին համապատասխան տնտեսական միջոցներ: Հաշվեկշռի յուրաքանչյուր տողի գծով լրացվում է երկու սյունակ. առաջին սյունակում արտացոլվում են հաշվետու ժամանակաշրջանի (տարի) սկզբի դրությամբնախորդ տարվա փաստացի ֆինանսական վիճակը (նախնական հաշվեկշիռ), իսկ երկրորդ սյունակում` ֆինանսական վիճակը հաշվետու ժամանակաշրջանի

վերջի դրությամբ (վերջնական հաշվեկշիռ): Տնտեսավարող սուբյեկտի հաշվեկշիռը հիմնականում կազմվում Է հաշվապահական հաշվառման գլխավոր գրքի տվյալների հիման վրա: Մինչե դրա կազմումը, խիստ անհրաժեշտ է տնտեսական գործառնություններին մասնակցածսինթետիկ (հաշվեկշռային) հաշիվների գծով համեմատությունկատարել տարվա վերջի դրությամբ մնացորդային գումարների ե շրջանառության տեղեկագրի տվյալների հետ: Դրա համար նախօրոք պետք Է կատարվեն ավարտված բոլոր գործառնություններիգծով հաշվապահականգրանցումները, փակվեն գործառնական բոլոր հաշիվները, բացահայտվեն ֆինանսական արդյունքներնու ձեակերպվեն հարկերի գծով հասանելիք գումարները: ավելի պարզ պատՀաշվեկշռի էությունըե բովանդակությունն կերացնելու համար այն ներկայացնենքըստ բաժինների ե դրանցում ներառված հոդվածների`հաշվի առնելով նան «ՀՀ հաշվապահական հաշվառման ստանդարտներին» համապատասխան հաշվային պլանը (հավելված 1): Լ Ոչ ընթացիկակտիվների կազմում ներառվում են՝ 1. Ոչ ընթացիկ նյութականակտիվները, այդ թվում՝ ա) շահագործման մեջ գտնվող հիմնական միջոցներ ն դրանց մաշվածություն (շենքեր, կառուցվածքներ, փոխանցող հարմարանքներ, մեքենաներ ե սարքավորումներ,տրանսպորտայինմիջոցներ, արտադրական ու տնտեսականգույք ե գործիքներ,բազմամյա տնկարկներ, բանող ե մթերատու անասուններ, այլ հիմնական միջոցներ), բ) շահագործմանմեջ չգտնվող հիմնական միջոցներ (շահագործմանչհանձնված հիմնականմիջոցներ,ժամանակավորապես շահագործումից հանված հիմնական միջոցներ ե դրանց մաշվածություն, շահագործումից հանված ե օտարման նպատակով պահվող հիմնական միջոցներ), գ) հողամասեր, բնական ռեսուրսներն դրանց սպառում, դ) անավարտ, ոչ ընթացիկնյութական ակտիվներ (կառուցման ընթացքումգտնվող հիմնական միջոցներ, տեղակայմանենթակա սարքավորումներ, հետագա կապիտալացվող ծախսումներ), ե) ֆինանսական վարձակալությամբստացված հիմնականմիջոցներ ենդրանց մաշվածություն,

1Ո

զ) ոչ ընթացիկ նյութական ակւոիվների արժեզրկումից կո-

րուստներ:

Ոչ նյութական ակտիվները, այդ թվում՝ ա) ոչ նյութական ակտիվներ ե դրանց ամորտիզացիա |կազմակերպչական ծախսեր, լիցենզիաներ, ֆիրմայի գին (գուդվիլ), արտոնագրեր, ապրանքայիննշաններ, ծրագրայինապահովում, հողի ն բնական ռեսուրսների օգտագործման իրավունք, այլ ոչ նյութականակտիվներ, բ) զարգացման անավարտ ծախսումներ, գ) ակտիվ ճանաչված զարգացման ծախսումներ ն դրանց 2.

ամորտիզացիա,

դ) ոչ նյութականակտիվների արժեզրկումիցկորուստներ: 3. Ոչ ընթացիկ ֆինանսականակտիվները, այդ թվում ա) ոչ ընթացիկ ներդրումներ կապակցված(փոխհամաձայնեցված գործունեություն իրականացնող)կողմերի կանոնադրական կապիտալում (ոչ ընթացիկ ներդրումներ դուստր ընկերություններում, միավորված կագմակերպություններումն համատեղ ձեռ-

նարկումներում),

բ) այլ ոչ ընթացիկներդրումներ լոչ ընթացիկ ներդրումներ չկապակցված կողմերի կանոնադրական կապիտալում ն պարտքային արժեթղթերում,ոչ ընթացիկ ներդրումներ կապակցված (փոխհամաձայնեցված)կողմերի պարտքային արժեթղթերում), գ) ոչ ընթացիկ պարտքային արժեթղթերիձեռքբերման արժեքի ն անվանական կամ մարման արժեքի դրական տարբերություն (հավելավճար կամ շահույթ), բացասականտարբերություն (զեղչ կամ վնաս), դ) ոչ ընթացիկ ներդրումների արժեքի նվազում, ե) երկարաժամկետդեբիտորական պարտք ֆինանսական վարձակալությանգծով, զ) չվաստակածֆինանսականեկամուտ: 4. Ալ ոչ ընթացիկակտիվները, այդ թվում՝ ա) ոչ ընթացիկակտիվներ՝ հետաձգվածծախսումների ն հարկերի գծով, բ) կանխավճարներ՝ ոչ ընթացիկակտիվներ ձեռք բերելու հա-

մար: 1.

Ընթացիկ ակտիվներիկազմում ներառվում են՝

Պաշարները, այդ թվում՝ ա) նյութեր (հումք ն նյութեր, գնովի կիսապատրաստուկներ ն դետալներ, վառելիք, տարա ն տարանյութեր, պահեստամասեր, շինանյութեր, գյուղատնտեսական նշանակությաննյութեր, վերամշակման հանձնվածնյութերնայլն), բ) աճեցվողն բտվող կենդանիներ, գ) արագամաշ առարկաներ(արագամաշ առարկաներ պահեստում, ժամանակավոր ոչ տիտղոսային կառույցներ), դ) անավարտ արտադրություն (արտադրանքի, աշխատանքն օժանդակ արտադրության գծով), ների, ծառայությունների ե) արտադրանք (պատրաստի արտադրանք, սեփական արտադրության կիսապատրաստուկներ, կոմիսիոն հիմունքներով վաճառքիհանձնված արտադրանք, առաքված արտադրանք), գ) ապրանքներ (ապրանքներպահեստում ն մանրածախ առնտրում, տարա ն տարանյութեր, կոմիսիոն հիմունքներով վաճառքի հանձնված ապրանքներ, առաքվածապրանքներ), է) ապրանքների վաճառքի գնի ն ինքնարժեքի տարբերություն (առնտրայինհավելագին, ավելացվածարժեքի հարկ ն ակցիզային հարկ), ը) պաշարների արժեքի նվազում: 2. Գործառնականն այլ ընթացիկ դեբիտորական պարտքերը, այդ թվում՝ ա) առնտրական դեբիտորական պարտքեր չկապակցված կողմերի գծով (երկրի ներսից ն արտերկրից ստացվելիք առնտրական դեբիտորականպարտք), բ) առնտրական դեբիտորականպարտք՝ կապակցվածկողմերի գծու|(ընթացիկդեբիտորականպարտք դուստր ընկերությունների, միավորվածկազմակերպություններին համատեղ ձեռնարկումների գծով), գ) առնտրական դեբիտորականպարտքերի հնարավոր կորուստների պահուստ, դ) տրված ընթացիկկանխավճարներ(երկրի ներսում ն արտերկիր տրված կանխավճարներ), ե) ընթացիկ դեբիտորականպարտք բյուջեի գծով (շահութահարկի, ավելացված արժեքի հարկի, ակցիզային հարկի ն այլ վճարներիգծով), 1.

զ) հաշվանցման (փոխհատուցման) ենթակա անուղղակի հարկեր (փոխհատուցմանենթակաավելացված արժեքի հարկ ր ն ակ-

ցիզայինհարկ), է) ընթացիկ դեբիտորական պարտք՝ պարտադիր սոցիալական ն ապահովության ապահովագրության գծուլ (սոցիալական ապահովագրությանվճարների ն նպաստներիգծով), ը) ընթացիկ դեբիտորական պարտք (աշխատանքի դիմաց վճարման, առհաշիվ տրված գումարներին այլ գործառնությունների գծով), թ) ընթացիկդեբիտորականպարտք՝ հաշվեգրված եկամուտների գծով (ընթացիկ դեբիտորական պարտք վարձակալության, ստացվելիք շահաբաժինների,հաշվարկված տոկոսների ն այլ եկամուտների գծով), ժ) այլ ընթացիկ դեբիտորական պարտք (ընթացիկ դեբիտորան ապահովագրության կան պարտք՝ բողոքարկումների գծով, երկարաժամկետ դեբիտորական պարտքի կարճաժամկետ մաս՝ ֆինանսականվարձակալությանգծով, ընթացիկդեբիտորական պարտք՝ ալլ գործառնությունների գծով): 3. Ընթացիկֆինանսականներդրումները,այդ թվում՝ ա) ընթացիկ ֆինանսական ներդրումներ (ընթացիկ ներդրումներ չկապակցվածն կապակցվածկողմերիկանոնադրականկապիտալում, ընթացիկ ներդրումներչկապակցված ն կապակցված կողմերիպարտքային արժեթղթերում), բ) ընթացիկ պարտքային արժեթղթերիձեռքբերման արժեքի ն անվանական կամ մարման արժեքի դրական տարբերությունը (հավելավճար կամ եկամուտ), բացասական տարբերությունը (զեղչ կամ վնաս), գ) ընթացիկֆինանսական ներդրումներիարժեքի նվազում: 4. Դրամական միջոցները, այդ թվում՝ ա) դրամարկղ (ազգայինարժույթին արտարժույթի դրամարկղ սառեցվածգումարներդրամարկղում), բ) հաշվարկայինհաշիվ (հաշվարկային հաշիվ ն սառեցված գումարներհաշվարկայինհաշվում), գ) արտարժութային հաշիվ (արտարժութային հաշիվ երկրի ներսում Ա արտերկրում, սառեցված գումարներ արտարժութային

հաշվում),

1«

դ) այլ հաշիվներ բանկերում (ակրեդիտիվներ,չեկային գրքույկներ), ե) դրամական միջոցներճանապարհին, Գ) դրամականփաստաթղթեր: 5. Այ ընթացիկ այդ թվում ակտիվները, ա) ընթացիկ հետաձգվածծախսումների գծով, ակտիվներ՝ բ) ընթացիկ ակտիվներ՝հետաձգված հարկերի գծով: ւռ. Սեփականկապիտալիկազմում ներառվումեն՝ 1. (բաժնեհավաք) ն լրացուցիչ կապիտալը, Կանոնադրական այդ թվում ա) կանոնադրականկապիտալ(հասարակն արտոնյալ բաժնետոմսեր, բաժնեմասերն փայաբաժիններ), բ) չվճարվածկապիտալ, գ) հետ գնված կապիտալ (հասարակ ն արտոնյալ բաժնեւոոմսեր, բաժնեմասերն փայաբաժիններ), դ) լրացուցիչ կապիտալ: 2. Վերագնահատումիցտարբերությունները,այդ թվում՝ ա) ակտիվներիվերագնահատումիցառաջացած արժեքի աճ (հիմնական միջոցների,ոչ նյութականակտիվների, ոչ ընթացիկու ընթացիկ ֆինանսականներդրումներիվերագնահատումիցառաջացածարժեքիաճ), բ) չիրացված վնասներ ոչ ընթացիկ ներդրումների արժեքի

նվազումից: 3. Ֆինանսականարդյունքը, այդ թվում ա) ֆինանսականարդյունք (շահույթն վնաս), բ) չբաշխվածշահույթ (չծածկված վնաս), որից` նախորդ տարիների ֆինանսական արդյունքների ճշգրտում, նախորդ տարիների չբաշխված շահույթ (չճածկված վնաս): Սեփական կապիտալի կազմում առանձին տողով արտացոլվում է «Կուտակված շահույթ» հոդվածը, ըստ որի ցույց է տրվում նախորդ տարիների չօգտագործվածն հաշվետուտարվա զուտ շահույթի (վնասի) մեծությունը, գ) հաշվետու տարվա զուտ շահույթ (վնաս), գծով: դ) կանխավճարներ՝շահաբաժինների 4. Պահուստները, այդ թվում պարտադիր ձնեավորվողպահուստներ: Ըստ «Պահուստներ» հոդվածի ցույց է տրվում օրենս1Հ ւ,

դրությամբ սահմանված կարգով ս հիմնադիր փաստաթղթերի վրա ձնավորված պահուստների գումարը: Խ/. Ռչ ընթացիկ պարտավորություններիկազմում ներառվում

են՝

34.

Ռչ ընթացիկ ֆինանսական պարտավորությունները,այդ

թվում՝

ա) երկարաժամկետբանկային վարկեր (ազգային արժույթովն

արտարժույթովերկարաժամկետբանկայինվարկեր), բ) երկարաժամկետւիոխառություններ (երկարաժամկետ փոխառություններկապակցվածկողմերից,տրվածերկարաժամկետ մուրհակներ, տեղաբաշխվածերկարաժամկետ պարտատոմսեր, այլ երկարաժամկետ փոխառություններ), Գ) երկարաժամկետ պարտավորություններ ֆինանսական վարձակալության գծով, դ) ֆինանսականվարձակալությանգծով չկրած տոկոսային

ծախսեր: 2.

Այլ ոչ ընթացիկ պարտավորությունները,այդ թվում`

ա) հետաձգված եկամուտներ (ակտիվներին վերաբերողդրւս-

մաշնորհներ,բացասական գուդվիլ), բ) ոչ ընթացիկպարտավորություններ՝հետաձգվածհարկերի

գծով: 4.

Ընթացիկ պարտավորությունների կազմում ներառվում են` Ընթացիկֆինանսական պարտավորությունները,այդ թվում` ա) կարճաժամկետ բանկային վարկեր (ազգային արժույթով ն արտարժույթով կարճաժամկետ բանկային վարկեր, ագգային արժույթով ն արտարժույթով ժամկետանց կարճաժամկետ բանկայինվարկեր), բ) երկարաժամկետ բանկային վարկերի կարճաժամկետմաս (ազգային արժույթով ն արտարժույթով երկարաժամկետ բանկային վարկերի կարճաժամկետ մաս, ազգային արժույթով ն արտարժույթովժամկետանց երկարաժամկետբանկայինվարկեր), գ) կարճաժամկետ ւիոխառություններ (կապակցված ն չկապակցված կողմերից), դ) երկարաժամկետ փոխառությունների կարճաժամկետմաս (կապակցված կողմերից երկարաժամկետ փոխառությունների կարճաժամկետ մաս, տրված երկարաժամկետ մուրհակների 1.

կարճաժամկետ մաս, տեղաբաշխված երկարաժամկետ պարտատոմսերի կարճաժամկետ մաս, այլ երկարաժամկետ փոխառություններիկարճաժամկետմաս): 2. Գործառնական նայլ ընթացիկ կրեդիտորականպարտքերը, այդ թվում` ա) առնտրայինկրեդիտորականպարտքեր չկապակցվածկողմերին (երկրի ներսում ն արտերկրում վճարվելիք), բ) առետրականկրեդիտորականպարտքեր կապակցվածկողմերին (դուստր ընկերություններին,միավորված կազմակերպություններինն համատեղձեռնարկումներին), գ) ստացվածընթացիկկանխավճարներ(երկրի ներսից ն արտերկրից), դ) կարճաժամկետ կրեդիտորականպարտք բյուջեին (շահութահարկի, եկամտահարկի,ավելացված արժեքի հարկի, ակցիպայինհարկի, գույքահարկի, հողի հարկի, մաքսատուրքի, հաստատագրվածվճարների ե այլ պարտադիր վճարներիգծով), ե) կարճաժամկետ կրեդիտորականպարտք պարտադիր սոցիալական ապահովագրության ն ապահովությանգծով (սոցիալական ապահովագրությանվճարներին այլ նպաստներիգծով), զ) կարճաժամկետկրեդիտորականպարտք արտաբյուջետային վճարումնեբի գծով, է) պարտավորություններ անձնակազմին` աշխատանքի վարձատրության գծով (ավանդագրված աշխատավարձի ն աշխագծով), տանքի վարձատրության ը) պարտավորություններանձնակազմին`այլ գործառնությունների գծով (պարտավորություններառհաշիվ գումարների ն անձգծով), նակազմին՝այլ գործառնությունների թ) կարճաժամկետ կրեդիտորական պարտք հիմնադիրներին

(մասնակիցներին), ժ) կարճաժամկետ պարտավորություններ հաշվեգրված տոկոսների գծով (երկարաժամկետն կարճաժամկետ վարկերի, երկարաժամկետն կարճաժամկետփոխառություններիգծով տո-

կոսներ),

ի) այլ կարճաժամկետպարտավորություններ(կարճաժամկետ պարտավորություններգործառնական վարձակալությանն ապահովագրությանգծով, ֆինանսականվարձակալությանգծով եր-

1Դ 1/

կարաժամկետ պարտավորությունների կարճաժամկետ մաս): 3. Ալ ընթացիկ պարտավորությունները(նպատակային ֆինանսավորում ն մուտքեր, հետաձգված ընթացիկ պարտավորություններ հարկերի գծով, գալիք ժամանակաշրջանի ծախսերին վճարումների պահուստ): Հաշվապահական հաշվեկշռում իրենց կարնոր տեղն ունեն եկամուտների կազմավորումը ն կատարվող ծախսերի ուղղու-

թյունները:

Եկամուտներիթվին դասվում են` 1. Գործառնական եկամուտներ, այդթվում` գործունեությունից ա) արտադրանքի, ապրանքների, աշխատանքների, ծառայությունների իրացումից հասույթ (արտադրանքին ապրանքների վաճառքից, աշխատանքներիկատարումից ու ծառայությունների մատուցումիցհասույթ), բ) վաճառված արտադրանքի, ապրանքների հետ վերադարձում ն գների իջեցում, գ) գործառնականայլ եկամուտներ (ընթացիկայլ ակտիվների վաճառքից, գործառնական վարձակալությունից,տույժերից ու տուգանքներից,դուրս գրված դեբիտորականպարտքերիմարումից, կրեդիտորականպարտքերի դուրս գրումից, նյութականվնասի փոխհատուցումից, պաշարներիարժեքի փուիոխությունից, ընթացիկ ֆինանսական ներդրումների ն ոչ ընթացիկ ակտիվների արժեզրկման վերագնահատումից եկամուտներ): 2.Ոչ գործառնական գործունեությունիցեկամուտներ, այդ

թվում՝

ա) հիմնական միջոցների վաճառքից (օտարումից) եկամուտ-

ներ,

բ) ֆինանսական ներդրումների վաճառքից(օտարումից) եկա-

մուտներ,

գ) ոչ ընթացիկայլ ակտիվներիվաճառքից (օտարումից) եկա-

մուտներ,

դ) գործունեությանընդհատման հետ կապված ակտիվների վաճառքից(օտարումից) եկամուտներ, ե) փոխարժեքայինտարբերություններիցեկամուտ, զ) անհատույցստացված ակտիվներիցեկամուտ, է) ֆինանսական ներդրումներից եկամուտներ (շահաբաժին18

ներ, տոկոսներ, ֆինանսականներդրումներիցայլ եկամուտներ), ը) կապակցված կազմակերպությունների շահույթի բաժնեմաս, թ) ֆինանսականվարձակալությունիցեկամուտ: 3. Արտասովոր (աննախադեպ) եկամուտներ (տարերային աղետների, քաղաքական ցնցումների ն արտակարգ այլ իրադարձություններիարդյունքում առաջացածկորուստների համար

ստացվածեկամուտներ): 4. Նախորդ տարիների եկամուտներ, այդ թվում` հաշվետու տարում հայտնաբերված նախորդ տարիների գործառնական գործունեությունիցեկամուտներ: Ծախսերիկազմում ներառվում են՝ 1. Գործառնականգործունեության ծախսերը,այդ թվում` ա) իրացված արտադրանքի, ապրանքների, աշխատանքների, ծառայությունների ինքնարժեքը (վաճառված արտադրանքի ն ապրանքների, կատարված աշխատանքների ու մատուցվածծառայություններիինքնարժեքը). բ) իրացման (առետրային) ծախսեր (աշխատանբի դիմաց վճարման ծախսեր, սոցիալական ապահովագրության վճարներ, հիմնական միջոցների մաշվածություն ն դրանց նորոգման ու սպասարկման ծախսեր, պահեստում գտնվող արտադրանքի, ապրանքների փաթեթավորման, տեսակավորման ն տարայի ծախսեր,արտադրանքի,ապրանքներիպահպանությանու դրանց իրացման տրանսպորտայինծախսեր, կոմիսիոն վճարներ, մարկեթինգի, գովազդի ն ապահովագրականծախսեր), գ) վարչականն ընդհանուրայլ ծախսեր(աշխատանքիդիմաց վճարման ծախսեր, սոցիալականապահովագրության վճարներ, հիմնական միջոցների մաշվածություն ն դրանց նորոգման ու սպասարկման ծախսեր, հիմնական միջոցների գործառնական վարձակալությանծախսեր, ոչ նյութական ակտիվների ամորտիզացիա, գործուղման,ներկայացուցչական,գրասենյակային,կոմունալ, փոստի, հեռահաղորդակցությանու ապահովագրության ծախսեր, աուդիտի ու խորհրդատվականն բանկայինծառայությունների ծախսեր, երաշխիքային սպասարկման ն վերանորոզման ծախսեր, առնտրայինդեբիտորականպարտքերի կորուստների, չփոխհատուցվողհարկերի գծով ծախսեր), դ) գործառնականայլ ծախսեր(շարունակվող գործունեության

գծով ընթացիկայլ ակտիվների վաճառքից ծախսեր, գործառնական վարձակալությանտրված հիմնական միջոցների մաշվածություն, տույժերից ու տուգանքներից ծախսեր, դեբիտորական պարտքերի կորուստների նե դուրս գրված կրեդիտորական պարտքերի մարման գծով ծախսեր, արժեքների պակասորդներն փչացումիցկորուստներ, պաշարներիարժեքի նվազումից ծախս, ընթացիկ ֆինանսական ներդրումների վերագնահատումից ծախս, ոչ ընթացիկ ակտիվների արժեզրկումից կորուստներ ն դրանց վերագնահատումիցծախս, հետազոտության ն զարգացման ծախսեր, արտադրականծախսումներիսովորական մակարդակը գերազանցող ծախսեր, խոտանված արտադրանքի հետ կապված ն ժամանակավորապես շահագործումից հանված հիմնական միջոցների պահպանմանծախսեր, դատական ծախսեր): 2. Ոչ գործառնական գործունեության ծախսերը, այդ թվում` ա) հիմնական միջոցներիվաճառքի (օտարման) ծախսեր, բ) ֆինանսական ներդրումների վաճառքի (օտարման) ծախ-

Սեր,

գ) ոչ ընթացիկայլ ակտիվների վաճառքի (օտարման) ծախսեր, դ) գործունեության ընդհատման հետ կապված ակտիվների վաճառքի (օտարման) ծախսեր (հիմնական միջոցների, անավարտ ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների ն պաշարների վաՃառքի ծախսեր), ե) փոխարժեքայինտարբերություններիցծախսեր, զ) վարկերի ն փոխառություններիհետ կապված ծախսեր՝ւոոկոսների տեսքով, է) կապակցված կազմակերպություններիվնասի բաժնեմասը, ը) ֆինանսականվարձակալության ծախսեր: 3. Արտասովոր (աննախադեպ) ծախսեր(տարերայինաղետների, քաղաքականցնցումների ե, արտակարգայլ իրադարձությունների արդյունքում առաջացած կորուստների դիմաց պատճառված վնասներ): 4. նախորդ տարիների ծախսեր,այդ թվում՝ հաշվետու տարում հայտնաբերված՝նախորդ տարիների գործառնականգործունեությունիցծախս: 5. Շահութահարկիգծով ծախս:

1.2.2.

Ֆինանսականարդյունքներիմասին հաշվեւովությանէությունը

Տնտեսավարող սուբյեկտների «Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունը»(ձն ԽՏ2)ներառում է եկամուտների ն ծախսումներիհետ կապված տվյալները, որոնք ներկայացվումեն նախորդ ն հաշվետու տարիների (ժամանակաշրջանների) սկզբի 2)դրությամբ (հավելված

Երբ տնտեսավարող սուբյեկտը կազմում է միջանկյալ Ժամանակաշրջանի (եռամսյակ, կիսամյակ ե ինն ամիս) ֆինանսական հաշվետվություններ,ապա նախորդ ն հաշվետու ժամանակաշըրջանների տվյալները լրացվում են աճողական կարգով: Հաշվետվության նախավերջին ն վերջին սյունակներում լրացվում են համապատասխանաբար նախորդն հաշվետու միջանկյալԺամանակաշրջանի տվյալները: Օրինակ` եռամսյակայինհաշվետվություններ ներկայացնելիս այդ սյունակներում լրացվում են 1-ին եռամսյակիհաշվետվությունում՝այդ նույն եռամսյակի,կիսամյակի հաշվետվությունում 2-րդ եռամսյակի, ինն ամսվա հաշվետվությունում 3-րդ եռամսյակի, իսկ տարեկան հաշվետվությունում՝ 4-րդ եռամսյակիտվյալները: Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության ելակետային տվյալների հիման վրա հաշվարկվում են՝ 1. Համախառն շահույթը կամ վնասը (տող 030 - տող 010 տող 020), 2. Արտադրանքի,ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների) իրացումից շահույթը կամ վնասը (տող 060 Հ տող 030 տող 040 տող 050), 3. Գործառնականգործունեությունից շահույթը կամ վնասը (տող 090 տող 060 Է տող 070 տող 080), 4. Ալ ոչ գործառնական գործունեությունիցշահույթը կամ վնասը (տող 120), 5. Սովորական գործունեությունիցշահույթը կամ վնասը (տող -

տող 090

100 Հ տող 110 է

տող120), Արտասովորդեպքերիցշահույթըկամ վնասը (տող 140), 7. Զուտ շահույթը կամ վնասը (մինչե շահութահարկի գծով ծախսի նվազեցումը՝ տող 150 տող130 տող 140), 6.

տող

ԴՌ

«ՍԽ

Դլ -.

այլ եկամուտներ: Ծախսերինեն վերագրվում՝ հիմնականմիջոցներիվաճառքի(օտարման) ծախսեր, ֆինանսական ներդրումների վաճառքի (օտարման) ծախ-

շահույթը կաճ վնասը (հարկումից հետո` տող 170 տող150 տող 160): Վերոնշյալներից համախառն շահույթը կամ վնասը` տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից թողարկված արտադրանքի, ապրանքների, կատարված աշխատանքների ն մատուցված ծառայությունների իրացումից գուտ հասույթի առանց անուղղակի հարկերի (ավելացված արժեքի հարկ ն ակցիգային հարկ) ն դրանց հետ կապված ծախսերի (ինքնարժեքի) միջն եղած տարբերությունն է: Երբ հասույթի գումարի չափը գերազանցում է ծախսերին, արդյունքում ստացվում է համախառն շահույթ, իսկ հակառակ դեպքում` վնաս: Վերջինիս գումարը հաշվետվությունում ցույց է տրվում փակագծերիմեջ: Արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից շահույթը կամ վնասը՝համախառնշահույթի (վնասի) ն իրացման (առնտրային) ծախսերի, վարչական ն ընդհանուր այլ ծախսերի (արտադրական գործընթացի հետ կապ չունեցող) միջն եղած տարբերությունն է: Գործառնական գործունեությունից շահույթը կամ վնասը` արտադրանքի, ապրանքների(աշխատանքների,ծառայությունների) իրացումից շահույթի (վնասի), գործառնական այլ եկամուտների գումարի ն գործառնական այլ ծախսերիտարբերությունն է: Այլ ոչ գործառնականգործունեությունիցշահույթը կամ վնասը արդյունք է տարբեր տեսակի գործարքներիցստացվող եկամուտների ն պատճառվող ծախսերի միջն եղած տարբերության: Այդ եկամուտներինեն վերագրվում՝ հիմնական միջոցների վաճառքից(օտարումից) եկամուտ, ֆինանսական ներդրումների վաճառքից (օտարումից) եկա8. Զուտ

սեր, -

մուտ, -

ոչ

մուտ,

ընթացիկ այ: ակտիվների վաճառքից (օտարումից) եկա-

գործունեության ընդհատման հետ կապված ակտիվների վաճառքից(օտարումից) եկամուտ, տարբերություններիցեկամուտ, փոխարժեքային ստացվածակտիվներիցեկամուտ, Ֆինանսականներդրումներից եկամուտ, վարձակալությունից նանսական եկամուտ, եկ կան վարճավալությունից ֆինա -.

մանիատուց

ոչ ընթացիկայլ ակտիվներիվաճառքի (օտարման)ծախսեր, գործունեության ընդհատման հետ կապված ակտիվների վաճառքի (օտարման)ծախսեր, փոխարժեքայինտարբերություններիցծախսեր, այլ ծախսեր: Սովորականգործունեությունիցշահույթը կամ վնասը գործառնական գործունեությունիցշահույթի (վնասի), ֆինանսականծախսերի (ֆինանսականվարձակալությանն վարկերի ու փոխառությունների հետ կապված ծախսեր), կապակցված կազմակերպությունների շահույթի (վնասի) ն այլ ոչ գործառնականգործունեու-

թյունից շահույթի (վնասի) հանրագումարն է: Զուտ շահույթը կամ վնասը (մինչն շահութահարկի գծով ծախսերի նվազեցումը) սովորական գործունեությունիցշահույթի (վնասի) ն արտասովոր դեսյքերից շահույթի (վնասի) հանրազումարնէ: հետնանՎերջինս արտասովոր դեպքերի ն իրադարձությունների քով առաջացածշահույթի կամ պատճառված վնասի գումարն է: Զուտ շահույթը կամ վնասը (հարկումից հետո) մինչն շահութահարկի գծով ծախսերինվազեցումը զուտ շահույթի (վնասի) ն շահութահարկիգծով ծախսիտարբերությունն է: Անհրաժեշտ է նշել, որ «Ֆինանսականարդյունքների մասին հաշվետվության» 180 (մեկ բաժնետոմսինընկնող շահույթը) ն 190 (մեկ բաժնետոմսինընկնող նոսրացվածշահույթը) ծածկագրերով տողերը պարտադիր լրացնում են բաժնետիրականայն ընկերությունները, որոնց բաժնետոմսերն ագատ շրջանառվում են: Իսկ բաժնետիրական այն ընկերությունները,որոնց բաժնետոմսերն ազատ չեն շրջանառվում, կարող են դրանք լրացնել իրենց հայեցողությամբ: 1.3.

Ֆինանսականվերլուծությանիրականացման նախապայմանները

Տնտեսավարող սուբյեկտներիարտադրատնտեսականգործու23

նեության վերջնական արդյունքները հետաքրքրություն են ներկայացնում տարբեր տեսակի մասնագետ վերլուծողների (անալիտիկների), այդ թվում` կառավարմանանձնակազմի,ֆինանսա-

կան մարմինների ներկայացուցիչների,հարկային տեսուչների, բանկայինհամակարգիհիմնարկներիվարկատուների (պարտատերերի) ն այլնի համար: Նշված գործունեությանարդյունքների գնահատումը որպես կանոն իրականացվումէ ֆինանսականվերլուծության շրջանակներում ն այդպիսի վերլուծության տեղեկատվության հիմնական աղբյուրը (բազան) տնտեսավարողսուբյեկտների տարեկան (ամբողջական փաթեթով միջանկյալ) ֆինանսականհաշվետվությունների ձներն են: Դրանք թեն բավականին պարզեցվել ու հստակեցվել են, իսկ ցուցանիշներիթվաքանակը՝ կրճատվել ն միասնականէ դարձել բոլոր տեսակի ձեռնարկությունների, կազմակերպություններիհամար, սակայն, մեր կարծիքով, այդ պարզեցումներն այնքան էլ դյուրին չեն վերլուծություն կատարելու համար: Շուկայական տնտեսավարման պայմաններում ֆինանսական (հաշվապահական)հաշվետվություններիկազմումը Հայաստանի Հանրապետությունում 1992 թ. արդեն մոտեցել Է միջազգային չափանիշներին, որին լիարժեք անցնելու համար բազմաբնույթ աշխատանքներ են տարվում (ղասընթացների կազմակերպում, արտերկրներիպրակտիկաշխատանքներիներդրում ն այլն): Ֆինանսական հաշվետվությունների,այդ թվում` հաշվապահական հաշվեկշռի վերլուծություննարդյունավետկատարելու համար յուրաքանչյուր մասնագետպետք ունենա հստակ լիարժեք գիտելիքներ: Մասնագետըպետքէ ապահովիհետնյալ պահանջները՝ 1. տնտեսագիտականհարցերի իմացությունն դրանցում հըստակ կողմնորոշում: Եթե նա գաղափար չունի տնտեսավարող սուբյեկտներիմասնագիտացման,տնտեսականկապերումդրանց գրաված տեղի, արտադրական կարողության ն այլ ոլորտների մասին, ապա նրա կողմից հաշվեկշռի վերլուծություն կատարելն անիմաստ է ն անարդյունք: 2. Անհրաժեշտ չափով տեղյակ լինի ֆինանսականհաշվետվությունների առանձին հոդվածների միջն եղած փոխադարձ կապերի մասին: 3. Հստակորեն փոխկապակցիիր առջն դրված նպատակներն

խնդիրները: 4. ճիշտ կողմնորոշվիֆինանսական հաշվետվություններիյուրաքանչյուր հոդվածին համապատասխան գրված թվերի ճշտության մեջ: 5. Պահպանիհաշվարկներիկատարման հաջորդականություու

նը: 6. Քաջատեղյակ լինի

տրամաբանականն տեղեկատվական փոխադարձկապերին: Ֆինանսականհաշվետվությունների ձները ներառում են ինչպես տրամաբանական,այնպեսէլ տեղեկատվականփոխադարձ կապեր: Տրամաբանական փոխկապակցության իմաստն այն է, որ հաշվետվություններիձները, դրանց բաժիններն ու հոդվածները փոխադարձ իրար լրացնում են: Այս առումով անհրաժեշտ է նշել երեք հիմնականսկզբունք. 1. ֆինանսականհաշվետվություններըտրամաբանորեն կազմմելու համար անհրաժեշտէ տալ պարզաբանում տնտեսավարող սուբյեկտներիտնտեսական կարողություններին դրանց արդյունավետ օգտագործման վերաբերյալ: Հաշվետվություններիձները բնորոշում են տնտեսավարողսուբյեկտներիստատիկ(կայուն) ու դինամիկ(շարժուն) վիճակները, ն դրանցիցորնէ մեկի բացակայությունը հնարավորությունչի տալիս լրիվ պատկերացումկազմել ֆինանսատնտեսական գործունեությանվերաբերյալ: 2. Չնայած ֆինանսականամփոփ հաշվետվությունների հոդվածները առավել ընդհանրացված բնույթ ունեն, բայց դրանք ավելի մանրամասն տրվում են նշված հաշվետվություններինկից հավելվածների տեսքով ծանոթագրություններում(հիմնականմիջոցները, ֆինանսականվարձակալությամբստացված հիմնական միջոցները,անավարտ ոչ ընթացիկ նյութականակտիվները,գուդվիլը, ակտիվ Ճանաչվածզարգացման ծախսումները,ընթացիկն ն այլն): ոչ ընթացիկֆինանսականպարտավորություններբ 3. Հաշվետվություններում արտացոլված կարնորագույնցուցանիշների (իրացումից հասույթ, շահույթ, ինքնարժեք, սեփական կապիտալ, ոչ ընթացիկու ընթացիկպարտավորություններ ն այլն) գծով կատարվում են վերլուծություններ՝դրանց շարժի (դինամիկայի) ն ազդող գործոններիհաշվով:

Չ4

ՀԴ

Տրամաբանական կապերը լրացվում են տեղեկատվական ստուգիչ փոխկապակցություններով,որոնք արտահայտվում են ուղղակի ն անուղղակի ձներով: Ուղղակի ստուգիչ փոխկապակցությունը նշանակում է, որ մեկ կամ ավելի ցուցանիշներ միաժամանակ արտացոլվում են մի քանի հաշվետվություններիձներում: Անուղղակի ստուգիչ փոխկապակցությունընշանակումէ, որ մի քանի ցուցանիշներ տարբեր հաշվետվությունների ձներում իրար հետ կապվում են ոչ բարդ թվաբանականհաշվարկներով: Օրինակ` հիմնական միջոցները, որոնց հետ կապված գումարները տրված են հաշվապահականհաշվեկշռում (ձն ԻՔ1),արդենդրան կից ծանոթագրություններում(ձե ԽՏ5)տրվում են առանձին տեսակներով,արժեքներով ն շարժի փոփոխություններով: Վերլուծությանառումով որոշակի հետաքրքրություն են ներկայացնում հաշվեկշռում ն դրան կից ծանոթագրություններում արտացոլված հոդվածներիփոխկապակցությունները: Վերջիններիս էությունն ավելի պարզ պատկերացնելու համար համառոտ ներկայացնենք հաշվապահական հաշվեկշիռը (հավելված 1), որը որպես ֆինանսական հաշվետվության ձն բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտներիւոնտեսական միջոցները երկու տեսանկյունով` ըստ կազմի ու տեղաբաշխման(ակտիվ) ն ըսւտ կազմավորման աղբյուրներիծագման (պասիվ): Այդ իսկ պատճառով էլ ակտիվի ն պասիվի հոդվածներում գործում են փոխկապակցություններ, որոնք տնտեսական գործունեությանուղղությունից կախված (սեփականաշնորհում,շուկայական հարաբերություններ ն այլն)` անընդհատ կարող են որոշակի փոփոխություններիեն-

Ըստ

հավելված

1-ում

վասար է (հազ. դրամ).

բերված հաշվեկշռի տվյալների, այն հա-

341961

356082

254426

491498

որ տնտեսավարող

151023 ետ

սուբյեկտ

ն կազմավորման մ ներման ֆինանսավորմանաղբյուրներ: ֆինան մ դրանց 2. Սեփական միջոցների աղբյուրները կամ սեփական

Ա):

կապի-

(19, գերազանցում է ակտիվի ոչ ընթացիկակտիվներին սինքն

տալը. ՞Պ

Պ(»-սմչ

(132) ՆՐ

Բստ

հաշվեկշռի տվյալների (հավելված 1-ի) պարզաբանում կատարենք. նախորդտարվա համար (հազ. դրամ)` -

177778

» 106400

հաշվետու տարվա համար (հազ. դրամ)՝ 254426

135416

Ակնհայտէ, որ երկու տարվա համար էլ պայմանընույնն է: Հետնություն. տնտեսավարող սուբյեկտն իր տրամադրության տակ պետք է ունենա այնքան սեփական կապիտալ, որպեսզի դրա մեծ մասն օգտագործի ոչ ընթացիկ ակտիվների (հիմնական միջոցների,երկարաժամկետֆինանսականներդրումների ն այլն) ձեռքբերման կամ դրանց գծով կատարված ծախսածածկման համար, իսկ մյուս մասը ընթացիկ ակտիվների (նյութերի, ապրանքների, վառելիքի ն այլն) ձեռքբերմանկամ ծախսածածկման համար: Յ. Ընթացիկ ակտիվների (շրջանառու միջոցների) հանրագումարը (պաշարները, դեբիտորականպարտքերը, դրամական միջոցները ն այլն)` Ա (7, գերազանցելու է փոխառու կապիտալ համարվող ոչ ընթացիկ ն ընթացիկ պարտավորությունների (երկարաժամկետ ն կարճաժամկետբանկայինվարկեր ու փոխառուպարտքեր ն այլն) հանրագումարին՝ թյուններ, կրեդիտորական Պ (էո է: Ասինքն՝ 1): ԱՍ»ՊԱԼՀ (13.3) ԴԴ

ԴՃ

«3

88049

Անետ տնտեսակ գներին հաատանխաը

(13.1)

ւմ է, Աստե հետնո առկա

են`

տ:

համար՝

հաշվետու տարվա համար՝ 135416

Հաշվապահականհաշվեկշռի առանձին բաժինների ն հոդվածների գծով գործող ամենահիմնականփոխկապակցություններից

ԱՅՀԱՍՀՊ(ՈՈՒԽ:

տարվա

341961

թարկվել:

Հաշվեկշռի ակտիվի երկու բաժինների ընդհանուր հանրագումարը Ա (էՀ 1), պետք է հավասար լինի պասիվի երեք բաժիններիհանրագումարին՝Պ (11/Հ 7 Հ Կ): Այսինքն՝

108400: 23656 «17718:4 45129 119054 Շախորդ

հավելված 1-ում բերված հաշվեկշռի տվյալների, պայմանըկլինի (հազ. դրամ). նախորդ տարվա համար Ըստ

այդ

Արտա նԿազդրությա Այ

կան մակա ատ

Աո

235561 -- (45129Է 119054)0 235561

164183

235561

164183

-- 231012Հ0Հ

356561 --

265561

Ընդհանուր

աԱ որում ՈՐԱ

ոչ

ն այլ

ընթացիկակտիվներ (հիմնական միջոցներ

դրումներ),

4.7... 1Աթքօաթր

ԽԱօոօուաւտ ՓաղարԸՕ8010Ճո

ԷԼՇՐՅՃութը Բ.Է.

(0Վ66:.06 ոՇՇՕՇտճ).Խ1., 1999,

Շ.

15.

ԼԼ Լր աամնրվետ ԱԱ ԿՆԾՀԱ

Աշխատանք

շրջանա ռե"

լ,

|ԻՀՀ

ԸՀԿՔԵ-

ՈԸԱ««Մ)-

ՀՆԾ:նհչԱա

բությունը

Է»ՎՆ|ԻՇ

«Աարտ.

ԻՀ-Արզց.

«բաՐ..

Ն որրանու կամի տալի շահութաբե-

եան

»-|10

ՀՀ"

ներ-

Արտադրանքի

հասութ ցումից -

լիությունը

ՀԱԱ

Աասշ-.. Աարտ-. Ազարծ-

մաիտա

Արտադրանքի

խմ ՆԾԱՐ

Ըս

Ֆինանսականցուցանիշներիձեավորման համակարգըն դրանց օգտագործումը ֆինանսականվերլուծությունում

Տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեությանպլանավորման, կառավարման ն գնահատման կարնորագույնմիջոցները ֆինանսատնտեսական ցուցանիշներն են: Վերջիններիս համակարգը ձնավորվում է` ելնելով տվյալ տնտեսավարողսուբյեկտի արտան կազմակերպատեխդրական գործունեությանուղդվածությունից նիկական բնույթից: Իսկ թե ինչ տեսքով է ձեավորվում տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսական գործունեությունըբնութագրող ցուցանիշների համակարգը" շուկայական հարաբերությունների պայմաններում, ներկայացնենքստորն. բերված տառային նշանակումների իմաստ-

237072

նշանակում է, որ նորմալ գործող տնտեսավարող սուբյեկտը պետք է իր տրամադրության տակ ունենա այնքան ընթացիկ ակտիվներ, որոնց հաշվին ոչ միայն ժամանակինվճարի փոխառու կապիտալիգումարները, այլ նան կարողանա լրացուցիչ ձեռք բերել նոր ընթացիկ ակտիվներ` ընդլայնված վերարտադրության գործընթացըկարգավորելու համար:

|կապիտալ(ԸԿ) ԸԿ-ՈՇԱ

Սա

1.4.

այլպայմանները ֆ ճիջոց|Աշխատանքի Լ Կ

Հ0

հաշվետու տարվա համար՝ 356561 (86049 151023)

Թ-Ի

Փենանսական որո 111|թյուն՝ ԸԱ » (ԸՇԱյկ.ա. ԸԱ (ԸԱ)յկ.ա.»

Գծ. 1.4.1.

Տնտեսավարոդսուբյեկտի տնտեսական գործունեությունըբնութագրոդցուցանիշների ձնավորումը շուկայական պայմաններում ԻՀ - արտադրանք (իրացումիցհասույթ),

(ՀՄ)ո հիմնական միջոցներիհատույց --

ամորտիզացիա, կութական

Ա.-

ՆՕ

Նո

Հմլոոմ: )'

Կիր:

ԻՀ

(Տ)

նյութահատույց

Առռճ արտադրականանձնակազմ, -

Ալարձ.անձնակազմիաշխատանքի վարձատրություն, -

ԶՃ

«ա»

Արտ.-

շխաշխատանքի քի արտադրողականո արտադրողակ

| |

Լթյու

ԻՀ

անձ

արտադրանքիինքնարժեք, Արոջ ԻՇ-- իրացումիցշահույթ, ԸԱ.- ընթացիկակտիվներ(շրջանառու միջոցներ), (ԸԱ)լա. ընթացիկակտիվների կազմավորմանաղբյուրներ: Գծապատկերըբաղկացած է 11 խումբ ֆինանսական ցուցանիշներից, որոնց հիմքում հիմնականում ընկած է արտադրության ն նյութատեխնիկական կազմակերպական հագեցվածությանմակարդակը, այդ թվում` արտադրվող արտադրանքի ն. օգտագործվող տեխնիկայիորակը, տեխնոլոգիականգործընթացների առաջադիմական կամ ժամանակակիցլինելը, աշխատանքի տեխնիկական զինվածությունը,արտադրության ռիթմիկությունն ու արտադրականփուլի (ցիկլի) տնողությունը,արտադրությանկազմակերպման ու կառավարմանմակարդակըն այլն: Անհրաժեշտէ նշել, որ ֆինանսական ցուցանիշների մակարդակի վրա նշանակալի ազդեցությունեն ունենում բնական պա մանները, հատկապես գյուղատնտեսության ն արդյունահանող արդյունաբերությանոլորտում: Ֆինանսական ցուցանիշները բնորոշում են ոչ միայն արտադրության տեխնիկական, կազմակերւվականն բնական պայճանները, այլ նան աշխատանքայինկոլեկտիվի սոցիալականկենսապայմանները, տնտեսավարողսուբյեկտի ֆինանսատնտեսական պայմանները՝կապված ապրանքանյութականարժեքների առք ու վաճառքի հետ: Վերը նշվածներն առաջին հերթին պայմանավորված են արտադրական ռեսուրսների (աշխատանքի միջոցներ, աշխատանքի առարկաներ, կենդանի աշխատանք) օգտագործման աստիճանով: Արտադրական ռեսուրսների օգտագործման ինտենսիվությունը դրսնորվում է այնպիսի ընդհանրացնողհարաբերական ցուցանիշներով,ինչպիսիք են` հիճնական արտադրական միջոցների հատույցը, նյութահատույցը, աշխատանքի ար-

տադրողականությունը:

Արտադրականռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունն իր հերթին բնորոշվում է երեք խումբ ցուցանիշներով,այդ

թվում` 1.

արտադրվող

ն.

իրացվող արտադրանքի որակը

ծավալը

(իրացումիցհասույթ) 2. արտադրությանգործընթացումօգտագործվածնյութականն. աշխատանքային ծախսումները կամ այլ կերպ` արտադրանքի ինքնարժեքը, Յ. ոչ ընթացիկակտիվների (հիմնական միջոցների) ն ընթացիկ ակտիվների (շրջանառու միջոցների) կազմավորման համար օգտագործված սեփական ն փոխառու կապիտալներըկամ ընդհանուր կապիտալը: Արտադրանքի ծավալի (իրացումից հասույթի) ն. ինքնարժեքի ցուցանիշներիհամադրմանհիման վրա բնորոշվում են շահույթին. արտադրանքի շահութաբերության, ինչպես նան արտադրանքի միավորի վրա կատարված ծախսումներիմեծությունները: Իսկ արտադրանքի ծավալի (հասույթի) ն արտադրության գործընթացում օգտագործված ընդհանուր կապիտալի (հիմնական միջոցների, այլ ոչ ընթացիկ ակտիվների, ընթացիկ ակտիվների) կամ սեփական ու փոխառու կապիտալների գումարի համադրմամբ որոշվում են ընդհանուր կապիտալի շրջանառելիության գործակիցները, այսինքն` ներդրված կապիտալի միավորի հաշվով արտադրված արտադրանքիծավալը կամ իրացումից հասույթի չափը ն հակառակը՝ արտադրանքի (իրացումից հասույթի) միավորի հաշվով օգտագործվածկապիտալիգումարի չափը: Հաշվարկային նշված ցուցանիշներից բացի իր առանձնահատուկ տեղն է զբաղեցնում տնտեսավարողսուբյեկտի ողջ գործունեությունը բնութագրող շահութաբերության այն մակարդակը, որի հաշվարկման ընթացքումհամարիչում կարող է արտացոլվել ոչ միայնարտադրանքի,ապրանքների(աշխատանքների,ծառայությունների) իրացումից հասույթի, այլ նան ֆինանսական արդյունքներից յուրաքանչյուրը (համախառն շահույթը, իրացումից շահույթը, զուտ շահույթը մինչն հարկումը ն հարկումից հետո): Տնտեսավարողսուբյեկտի ֆինանսականդրությունը ն վճարունակությունը կախված է հաշվապահական հաշվեկշռում ներառված տնտեսական միջոցների (ակտիվ) ն. դրանց կազմավորման աղբյուրների(պասիվ) առանձինբաժիններիգումարների բացարձակ ն հարաբերականհամադրումներիարդյունքներից:Տնտեսավարող սուբյեկտի համար հաշվարկվող ֆինանսատնտեսական բոլոր ցուցանիշները փոխկապակցվածեն, ն դրանցից յուրաքան'

ԶՂՀ

համարվում է ելակետային մեծություն հաջորդ ցուցանիշի հաշվարկման համար: Միաժամանակ, եթե այդ ցուցանիշներից որեէ մեկը համարվի արդյունքայինցուցանիշ, աւլա մնացած ցուցանիշներըկարող են հանդես գալ որպես ազդող գործոններ:Ասվածն ավելի պարզ պատկերացնելուհամար՝ ներկայացնենք գծաչյուրը

պատկերով (՛1.4.2):

Գօապատկերում ազդող գործոնները բաժանվում են երկու հիմնական խմբի`ներքին ն արտաքին: Իրենց հերթին (տնտեսավարող սուբյեկտի գործունեությունիցկախված: ներքին գործոնները լինում են հիմնական ն ոչ հիմնական: Ներքին հիմնական են համարվում այն գործոնները,որոնք ընդգրկվածեն տնտեսավարող սուբյեկտի արտադրական (աշխատանքի միջոցներ, աշխատանքի առարկաներ, կենդանին առարկայացածաշխատանք) ն ոչ արտադրական (մատակարարման,վաճառահանման, կոլեկտիվի սոցիալական զարգացման, բնապահպանմանգործունեության) ոլորտներում: Ներքին ոչ հիմնական գործոնները չնայած բնութագրում են արտադրականկոլեկտիվի աշխատանքը,բայց անմիջականորեն կապված չեն ուսումնասիրվող ցուցանիշների էության հետ: Այդ ցուցանիշներիթվին են դասվում արտադրանքիկազմումկառուցվածբային տեղաշարժերը,տնտեսականն տեխնոլոգիական կարգապահություններիխախտումները: Արտաքին գործոններըկախված չեն տնտեսավարողսուբյեկտի արտադրական գործունեությունից,բայց քանակապես բնորոշում են արտադրությանկազմակերպատեխնիկական մակարդակը կապված արտադրականու ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործմանաստիճանի հետ: Արտաքինգործոնները հիմնականում առնչվում են ֆինանսատնտեսականկապերի ն սոցիալական ու բնական պայմանների հետ, քանի որ այդ գործոններով է պայմանավորված տնտեսավարող սուբյեկտի կողմիցիրականացվող արտաքին տնտեսական ու ֆինանսական կապերը, կոլեկչոիվի սոցիալականզարգացման պլանավորումնու կանխատեսումը: Տնտեսավարող սուբյեկտների տնտեսական գործունեության վերլուծությանհամար ազդող գործոնների համակարգումնըստ առանձին խմբերի կայանում է նրանում, որ դրանց միջոցով հնարավորություն է տրվում բացահայտելու թաքնված ներքին պա-

ՏՏ

Ը -

ՀՀ

3Յ

ՅՅ

Է|

ՇՎ

ԱԶ28 ՅՅ

52ՀՐ"5ՀՎ

Հ-

ՃՅ

2-8 բ|

ՅՅ 5 Յ

Հվ

Թր ՅՅ

թ3

ՀՏՅՀՅՀ

ՅՔ

ԲԷ

ՅՅՅ

5Տ8Յ

5- Ծ)

Յ-

ՅՑ

՛Յ

ՀՅ

Յ ԵՑ

ՇՀ

5. 5'3Յ

Ց 5

Լ«Պ

ՅՏ 13«բ

ՏՏՀ Յ

ծ581| ք

ՏՃՅԵՒԼ-»յա 5

5Վ|| |

Ռ-

ԻՉ

Ֆ-

-ր

ՅԵՅՑ

ՅՑ

Ւ-

ՏՅՅ

ՅՇՅՇ ՏԱՅ

Բ.

ՅՅ

Յա

Յ.|

իթ|

ԷՖ-2

Է.

Լ-թ»

ԷՅ

ՅՅ ծ:

ՅԾ

Յ՝

8: ԷՊ::

|Զ

Ի-|

ԷԷՅ

-՛

ՅՅ ՅՏՀ

Լ»-

ՏՅ

թՂՀ

2.5

Էլ

Հէ. Յ՞5 -

ԹՅԹՅՅ:

Ց ե»

ՅՅ:

ԶԴ

ԷԹ

հուստները (ռեզերվները), որոնք հետագայում նպաստելու են արտադրության արդյունավետությանբարձրացմանը:Դրանում հատկապես իր ուրույն տեղն է զբաղեցնում տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորումը, որն իրականացվումԷ հաջորդական երով՝ փուլերով առանձնացվումեն առանձինկամ խումբ ազդող գործոններ, ուսումնասիրվումն գնահատվումեն դրանցիցյուրաքանչյուրի դրական կամ բացասականազդեցության կողմերը` վիճակագրականմեթոդներով, կատարվում է ըստ. արդյունքային ցուցանիշի գործոնային վերլուծություն`մաթեմատիկական ծրագրավորմանկամ բագմագործոն-կոռելյացիոն մեթոդներով: Անհրաժեշտ է նշել, որ տնտեսավարողսուբյեկտի գործունեուն տնտեսականմիջոցների թյան ուղղվածությունից կագմավորման աղբյուրներիտեսանկյունիցտարբերվում են արտաքին ն ներարտադրական պահուստները:Արտաքին պահուստներըհամապետական, ճյուղային ն տարածքային (մարզային, համայնքային) պահուստներն են: Այդպիսի օրինակ կարող են ծառայել դրանց կողմից տրամադրվողայն կապիտալ ներդրումները,որոնք, ներդրվելով տնտեսավարողսուբյեկտներում,կարող են ապահովել տնտեսական բարձր արդյունավետություն ն գիտատեխնիկական առաջընթացիարագ տեմպեր: Չնայած արտաքին պահուստներիօգտագործման կարնորությանը, տնտեսավարողսուբյեկտներիհամար էլ ավելի մեծ նշանակություն ունեն ներարտադրականպահուստները` կապված արտադրական ն ֆինանսականռեսուրսներիհետ: Դրանց օգտագործումը կարող է իրականացվելերկու ուղիով՝ էքստենսիվ ն ինտենսիվ: էքստենսիվ ուղու դեպքում արտադրությանգործընթացում ներառվում են լրացուցիչ արտադրականն ֆինանսական ռեսուրսներ, ինտենսիվ ուղու դեպքում անհրաժեշտ է, որպեսզի եղած ռեսուրսներն օգտագործվեն նպատակայինու արդյունավետ, այսինքն՝սպասվելիք ֆինանսական արդյունքներնունենան ավելի արագ աճման տեմպեր, քան կատարվող ծախսերը:Ինտենսիվ զարգացման հիմնականնախապայմանը գիտատեխնիկական առաջընթացի ապահովումն է: Ասվածն ավելի պարգ պատկերացնելուհամար՝ ներկայացնենք գծապատկերով (1.4.3):

ՏՅ

32585

ԶԵՑ

ՕՖ

ՏավՏՏ| Տ

5 -- 33 53 8 ՅԵ|Յ:Ց|

|Տ653|

Յ8

153|Հ

5 Տ|538 58 59425| |Յ3Տա|Տ55 55 3/5"

2 Հ3 8

ՀԷ

Ք863|

ԵՅ»

Տ.

|ա

5 8523 58 333 աէ: 238 5:33 . 35 3 Ե՞ ՏՔ»|55|5 Յ

3. : Հ

Յուրաքանչյուր տնտեսավարող սուբյեկտ ինքն է որոշում. թե տվյալ իրավիճակում ինչ ճանապարհովն ինչպես պետք է կարԴրան հասնելու հան ֆինանսական ար կազմվու ազմակերպատեխնիկական միջոցառումներիպլաններ եղած կամ դրսից ներգրավվող ռեսուրսները արդյունավետ օգտագործելու նպատակով: Այսինքն` տնտեսավարողսուբյեկտը պետք Է կարողանա կազմակերպել ֆինանսատնտեսականայնպիսի վերլուծական աշխատանքներ, որպեսզի կարճատն ժամանակահատվածումբարելավիիր ֆինանսականդրությունը:

Գլուխ 2

ա իր տնտեսական գործունեությունը:

Տնտեսավարողսուբյեկտների ֆինանսական 2.1.

դրության ընդհանուր գնահատումը

Հաշվապահական հաշվեկշռի վերլուծությունը

Բոլոր տեսակի տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական հաշվետվություններիցհաշվապահականհաշվեկշիռն այն կարնոէ տալիս րագույն ամփոփ փաստաթուղթնէ, որը հնարավորություն գնահատելու հաշվետու ժամանակաշրջանումդրանց ֆինանսատնտեսական գործունեությունը: Հաշվապահական հաշվեկշռի հանրագումարն է, որ արտահայտում է տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտի ենթակայությանտակ գտնվող տնտեսականմիջոցների ն դրանցկազմավորմանաղբյուրներիարժեքը: Տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական դրությունը վերլուծելիս անհրաժեշտ է իրարից տարբերել երկու տեսակի հաշվապահական հաշվեկշիռ. 1. ոչ մաքուր (բրուտո) հաշվապահականհաշվեկշիռ, որտեղ առանձին հոդվածներով արտահայտվումեն հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակւոիվների, փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների հաշվեկշռային, մաշվածությանն մնացորդային արժեքները, հաշվետու ն նախորդ Ժամանակաշրջաններիշահույթն ու վնասը, 2. մաքուր (նետտո) հաշվապահականհաշվեկշիռ, որտեղ վերը նշված հոդվածներից միայն հաշվեկշռայինարժեքներն են գրանցվում,ինչպես նան՝ հաշվետու ժամանակաշրջանիկուտակված (չբաշխված) շահույթը կամ վնասը, իսկ, օրինակ, մաշվածության գումարները արտացոլվում են այդ հաշվեկշռին կից ծանոթագրություններում: դեռնս Հաշվապահականհաշվեկշիռներիայս անվանումները' 20-րդ դարի սկզբներին առանձնացրել է գերմանացիտեսաբանգիտնական էԷ.Շմալենբախը,ապա ռուս նշանավոր տեսաբանհաշվապահՆ.Ա. Բլատովը: Նրանց կարծիքով, վերոհիշյալ հաս--

ԱՕԲաո6տ է.ը.,

Ոուքօտ 8.8.

ճոռ

ԳՈՂ»

ՕՅոՅՎԸ.

Ի/Լ., 1998,

Ը.

184.

նակություն: Չնայած տարբեր երկրներում գործնականումդրանք երկուսն էլ օգտագործվում են հաշվեկշռի առկա հոդվածներիէությունիցկախված, բայց հարցն անընդհատ քննարկվել է, ն համապատասխանմասնագետներ եկել են այն հետնության, որ ամենաձիշտը մաքուր հաշվեկշռի օգտագործումն է: Հայաստանի նս 1998 թվականիցգործում է հաշվապաՀանրապետությունում հական հաշվառման չափանիշներին համապատասխանմաքուր հաշվեկշիռը": Հատկապես այդ հաշվեկշռի հիման վրա է տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից կազմվում համախմբված(խտացված) հաշվեկշիռ, որն իրականացվումէ տնտեսական բովանդակությամբ միանման (համասեռ)հոդվածները միավորելով առանձին խմբերում: Այսինքն` դրանով կրճատվում է հաշվեկշռի հոդվածների թիվը, մեծանում է նրա հասկանալի լինելը, իսկ վերլուծությունը կատարվում է ավելի պարզ: Այսպիսիհաշվեկշիռը հնարավորություն է ստալիս համեմատելի դարձնել հայրենական ն արտերկրներիտնտեսավարող սուբյեկտների հաշվապահական

հաշվեկշիռները:

Տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական դրությանընդհանուր գնահատմանհամար անհրաժեշտ է նախ ուշադրություն դարձնել այդ համախմբված հաշվեկշռում ընդհանուր ձնով հանդես եկած այն հոդվածների վրա, որոնց ներսում ներառված են այնպիսի ենթահոդվաձներ,որոնք իրենց էությամբ վճռորոշ են ֆինանսատնտեսական վիճակի բնորոշման համար: Այդպիսի հոդվածները պայմանականորենկարելիէ բաժանել երկու խմբի, որոնք՝ 1. բնորոշում են հաշվետու ժամանակաշրջանումտնտեսավարող սուբյեկտների անբավարար աշխատանքներիհետնանքով առաջացածֆինանսական վատթարագույնվիճակը, 2. բնորոշում են տնտեսավարող սուբյեկտի աշխատանքներում տեղ գտած որոշակի թերություններըկամ բացթողումները, որոնք կարելի է բացահայտել վերլուծական (անալիտիկ) հաշվառմանտվյալներով: '

«Հաշվապահական հաշվառմանհամակարգիբարեփոխումների

մասին» ՀՀ կառավարությանթիվ 740 որոշում, 26 նոյեմբեր,1998 թ. (ՀՀ գերատեսչականնորմատիվակտերիտեղեկագիր,ԹԻ13, 1999, էջ 3):

Այսպես, մանակին չմարված վարկերն ու փոխառությունները: վնասները, որոնք որոշվում են տնտեսավարող սուբյեկտների եկամուտներին ծախսերի գումարներիտարբերությամբ,իրենց արտացոլումնեն գտնում «Ֆինանսականարդյունքներիմասին տնտեսահաշվետվությունում»(հավելված2): Պարզելու համար՝ վարող սուբյեկտը շահույթով է աշխատել. թե վնասով, կատարվում է մանրամասնվերլուծություն`հաշվապահականհաշվառման տվյալներով: Այսպես, ընթացիկ պարտավորություններում պարտքեր»հոդվածը ընդգրկված«Առետրականկրեդիտորական ժամանակինչվճարներառումէ հաշվարկայինփաստաթղթերով պարտքը, որը վկայում է տնտեսավարող ված մատակարարների սուբյեկտի ֆինանսականծանր վիճակում գտնվելու փաստը: Նման ձնով գնահատվումեն նան ժամանակին չվճարված կարբանկայինվարկերնու փոխառուճաժամկետ ն երկարաժամկետ են տնտեսավարող սուբթյունները, որոնք նույնպես բնորոշում ծանր վիճակը: յեկտներիֆինանսական են վերաբերվում այն հոդվածները, որոնք Երկրորդ խմբին են հաշվեկշռում, բայց հանդես արտահայտված անմիջականորեն են վերաեն գալիս թաքնված(ոչ բացահայտ) տեսքով: Դրանց հոդգրվում, օրինակ, «Առատրականդեբիտորականպարտբեր» վածումտնտեսավարող սուբյեկտիարտադրանքի,ապրանքների ծառայությունների)գծով կատարվածհաշ(աշխատանքների, վարկները, որոնք կարող են արտահայտելժամկետանցդեբիտորական պարտքերը(օրինակ, հաշվարկայինփաստաթղթերով հանձնվել են աշխատանքներն բարձվել ապրանքներ, բայց այսինքն դրանք դեռնս չեն ձնակերպվելսպասարկող բանկում, է գանձումտեղի չի ունեցել, որի պատճառովէլ անցել վճարման ժամկետը):

հաշվեկշիռը կարելիէ կազմել հաշվապահական Համախմբված ելնելով դրանումներառվաձբաժինների տարբեր եղանակներով՝ Ներկայացնենքդրանցից ամենաառանձնահատկություններից: տնտեմեկը (աղյուսակ2.1) հիճք ընդունելով տարածվածներից սավարող սուբյեկտի համար ըստ առանձին հոդվածներիկազմհաշվեկշիռը(հավելված 1): ված հաշվապահական

Աղյուսակ 2.1 եկշիռ

Համախմբվ

ՆախորդիՀաշվետու վաարիլ տարի

Նախորդ|Հաշվետու

Պասիվ

սեփական

1.ոչ ընթացիկ ակ-

տար հ

կապի-

տարի

աՆանոնագրական Րր ԲԱՐ | կապիտալ | բական աղբռիվեեր ւ: լացում: նյու| գ4572

12-ոչ պութական ակ

տիվներ առակն

աա

ոչ

ակ

155000

Հք

40152

ընթացիկ

15508

մե.

ատի

106400

ակո

ներ

4.ոչ

2.4.պաշարներ| 26665

329758

203895

ալ

21154

տորական պարտքեր

23.ննջացիկ Ֆինան

ներդրումներ

ԱԱ ն

արմա

Կավ

հանի նր

ոստ

" տ

չք

պարտավորու

860 »

նդամենըըստ | չելշց| 2Լ) բաժնի

Տ.ընթացիկ

86049

արտա-

ԿԱ Ն թար | աան .1.ընթ պարտավորություն| 23 36

իընթաց

ԱԱ.

ններ

5-րդբաժնի հաշվեկշիռ (3:4:5)

1տտյ6

|1լցց54| 341961

տնտեսավարող Տիար դրամ Ա հազ որմի

ունեց

25125

491498

ծառնական նկատդեբիտորական

երը ւնեցել րական ատեսավարող 03895) բոր սուբյեկտի մարները, գտնվելով Իր տեսական տան ատեղծում

նել ւնը

ենաւր քի սշվեկշռի արժե

ակզթի անան անի ՍԱՆ րների ավելացմա որ աա եսավարող սուբյեկտն ան մի-

ապահովված արան

սարքավորումներ, է նան

նայոչ ներ

ամ համապատախ կական մգ ՛

հատվում

տնտե ավազուը' ընդհակառա տվ

է րաըկրճատվում է

րանքի

է Լր սահմանված նկատմամբ Ա աաորակա գորԱաաարների արտ

ադրված

արտաղ

ասում

ար

հանումկրեդիտորա տքերի Կա ակահարմար մանակաշրջանումկազմած մախմբված հաշվեհաշվետու քանակը `

տադրականպաշ

ժա

տվյալ ները կշռի

նացնելու համար,

գու

151023

եղ փոխարե :

սուբյ

վիճակում:

նում

եր

բտ

| 494498 |

պարվ

պիտալի

որճաշնական Նար

Կա ենը 1341961

45129

նթացիկպար՝

ո.

հաշվեկշիռ (12 )

տաոլութուներ Տ

358082

պ ար

րաոր |խ ուներ ական

ձի- 4838

ջոցներ

ընթացիկ

|777յը

4.1.ոչ ընթաց

2:2-գործառնական Իլ լրթացիկ Դեբի- |

85045

գծո

ըստ

135416

| 2648 13178

26150.

կանխավճարներ ընդամենը 254426 3-րդ բաժնի չա

հաբաժինների

Ժնի

կված շահույթ 2000 3.5.պահուստներ

վ:լցըը

ՅՑ

ընդամենը ըստ -

155000

ակտիվվ | արագնահատտո տարբերութ Յ.4.կուտա

նանսակա

ներ

117814

Աղյուսակի տվյալներից պարզվում է որ ուսու մնասիրվող ամբ եկտը հաշվետու տարվա վ երջի դրությամբ աշխված) շահույթ ել է 86 մլ մլն երջի եկտը գտ նքն` հաշվետո ինք ես ավելի լավ Ֆֆինանսապ 2-ր բաժնի գոր մբ հաշվեկշռի2-րդ վա վերջի նախորդ տարվա ԿԱԲ եբիտ Աա 4կ հազ. դրամով ւմ են Ա րա Դա տվյալ նրա երնույթ է, քանի նոր արդյունքամադրությա Կն : Կարնոր է նան : ընդհա վերջի ն ս թյու հաշվետու ժամա տնտեսական Դրանով կարող ենք գաղափար դր ությամբ: ման ն յուր աղբ անց կազմավոր միջոցների ե ն ավելացել ան միջոցներ կամ նվազեցմա մասին: Եթե են են, կնշանակի, որ տվյալ տնտեսա է ական հզորությու ններով (հիմնակա նյութական ակտիվ եղակայմա եր), ինչպ ընթացիկ ընթացիկ ր ելանա սեկ տ իվներով,ուստի դրանց մէ հետ եղից փական կապիտալի մ եծությունը: Աստ գ նասուբյեկտը տվյալ իրավիճակում տ նտեսապես ա նդհանուր կաեկշռի կտիվի (ընդ է հեջի ո եսավարող նվա ) արժեքի յնարդյունք քանի որ հա բացասակա սուբյեկտի համար ն միցիրականացվող արտադ րատնտեսակա գործունեու-

է նան տվյալ տվլ

տնտ

հա

համեմատել նախորդ մի քա նի տարիների ն |

համանման հետ:

Դա

տնտեսավարող սուբյեկտների հաշվեկշիռների կօգնի պարզել տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտի գորայլ

«1

94109--511481 917481

կամ 53,656:

Հաշվարկներից պարզվում նախորդ տարվա կան մապատասխան հետնուբյուններ եզրահաոգումնեց: հաշվետու տարում հաշվեկշռի ընդհանուր արժեքը 2326-ով ավելի Տնտեսավարող սուբյեկտներիֆինանսականդրության դինա-

ծունեության

դրականն

բացասական

կողմերը,դրանիցանել հա-

միկայիգնահատման համար անհրաժեշտէ համադրելհաշվեկշռի հանրագումարի փոփոխությունը տնտեսական գործունեության ֆինանսականարդյունքների (արտադրանքի,աւլրանքների, աշխատանքների,ծառայությունների իրացումիցզուտ հասույթը,համախառնշահույթը, իրացումիցշահույթը, հիմնականգործունեուհետ: Դրա թյունից շահույթը, զուտ շահույթը) փոփոխությունների համար հաշվարկենք հաշվեկշռի ընդհանուր արժեքի (կապիտալի) ն իրացումից զուտ հասույթիաճի գործակիցները: Հաշվեկշռի ընդհանուր արժեքի աճի գործակիցը Գ.սս, որոշվում է հետնյալ բանաձնով՝

--Հ

Գս----Տ,

(2-1)

Հօ

ՍՏ

որտեղ` Հ, ն Հց- ն հաշվետու ն նախորդ ժամանակաշրջաններում հաշվեկշռիընդհանուրարժեքի միջին մեծություններնեն, որոնք ուսումնասիրվողտնտեսությանհամարհամաւպատասխանաբար կազմել են 416730 ն 319055 հազ. դրամ: Տեղադրելով այդ տվյալները(2.1) բանաձնիմեջ կստանանք

Գ.մս

319055 416730

աց5 -

0306կամ

30,6 Չ6:

Արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից զուտ հասույթի աճի գործակիցը ԳԻռշս, որոշվումմէ էհ հետնյալբանաձնով ՝

Գա

(ԻԶՀ)լ -(ԻԶՀ)ը

ԻՋ

(2.2)

որտեղ՝(ԻԶՀ). ն (ԻԶՀ)օ ն՝ հաշվետու ն նախորդժամանակաշրջաններումիրացումիցզուտ հասույթիգումարներն են: «Ֆինանսականարդյունքներիմասին հաշվետվությունից»(հավելված 2) տեղադրելովտվյալները, կստանանք՝ -

է, որ

համեմատ

աճել, քան իրացումիցզուտ հասույթը(53,6 30.6): Նման ձնով կարող ենք հաշվարկել նան համախառնշահույթի, իրացումից շահույթի ն զուտ շահույթի աճի գործակիցներն ու համեմատել հաշվեկշռի ընդհանուրարժեքի աճի գործակցի հետ: Տնտեսավարող սուբյեկտներիֆինանսականդրության գնահատման վերլուծությանփորձը ցույց է տալիս, որ եթե իրացումից զուտ հասույթի (իրացումիցշահույթի, համախառն շահույթի, հիմնական գործունեությանշահույթի, զուտ շահույթի) աճի տեմպերը հաշվեկշռի ընդհանուր արժեքի համեմատ ավելի դանդաղ են ընթանում(ինչպես բերված օրինակի դեպքում է), նշանակում է տնտեսավարողսուբյեկտի տրամադրության տակ գտնվող տընտեսական միջոցներնարդյունավետ չեն օգտագործվում: Հակաեն ռակ դեպքում, կնշանակի, որ այդ միջոցներն արդյունավետ օգտագործվում, ն որ այդ տնտեսական միջոցի ձեկ ձիավորին ավելի շատ իրացումիցզուտ հասույթ(շահույթ) է ընկնում: Քանի որ հաշվեկշռի ընդհանուր արժեքը դրանում ներառված տարբեր հոդվածներին համապատասխանողարժեքների արդյունք է, ուստի կարնոր է այդ համախմբվածհաշվեկշիռը վերլուծել ըստ առանձին հոդվածների: Դա իրականացվումէ հորիզոնական (ըստ դինամիկայի)ն ուղղահայաց (ըստ կառուցվածքի) վերլուծություններիօգնությամբ: արագ է

2.2. Հաշվապահական հաշվեկշռի հորիզոնական ն ուղղահայացվերլուծությունները

Ինչպես ասվեց, տնտեսավարող սուբյեկտների տրամադրության տակ գտնվող տնտեսական միջոցների ն դրանց կազմավորման աղբյուրների դինամիկայիհաշվարկն ու վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս կատարելու ամենաընդհանուրհետնություններ դրանց ֆինանսատնտեսական դրության մասին: Դրա համար կազմվում են հատուկ աղյուսակներ, որոնց հիման վրա կատարվում են հաշվեկշռի հորիզոնական ն ուղղահայաց

վերլուծություններ': Այսպես, հորիզոնական վերլուծությունն իրա-

կանացվում է մեկ կամ մի քանի աղյուսակներ կազմելով, որոնցում բացարձակ հաշվեկշռային ցուցանիշներըլրացվում են հարաբերական աճման (նվազման) տեմպերով: Սովորաբար հորիզոնական վերլուծությունը կատարվում է բազիսայինեղանակով, այսինքն` նախորդ տարիներից (եռամսյակներից)առաջինը վերցվում է որպես բազիս (հիմք), որի նկատմամբ էլ ըստ հաշվեկշռի առանձին տողերի կատարվում են հարաբերական մեծության հաշվարկներ: Այս մեթոդով հաշվարկները հնարավորություն են տալիս ոչ միայն վերլուծել առանձին հաշվեկշռային հոդվածների փոփոխությունները,այլ նան մեկնաբանելն կանխատեսելդրանց նշանակությունը: Օգտագործելով հավելված 1-ում եղած տվյալները, հաշվեկշռի հորիզոնականվերլուծության համար կազմենքաղյուսակ (2.2.1): Աղյուսակի տվյալներից պարզ երնում է, որ հաշվեկշռի ընդհանուր արժեքը նախորդ տարվա նկատմամբկազմել է 143,726 կամ ավելացել է 48,756-ով, ն հաշվետու տարվա վերջի դրությամբ կազմել է 49499 հազ. դրամ: Չնայած հաշվեկշռի ակտիվի ե պասիվի հանրագումարներնիրար հավասար են, այնուամենայնիվ, ըստ բաժիններիաճման (նվազման) միտումն ունեցել է հետնյալ պատկերը. 1-ին բաժնի (ոչ ընթացիկակտիվներ)ավելացումը տեղի է ունեցել 27,3965-իչափով (127,3 100,0), իսկ միայն ոչ նյութական ֆինանսական ակտիվներիգծով՝ 44,296-ով, այսինքն`ֆինանսական վարձակալությամբստացված հիմնականմիջոցներնավելացել ն կազմել են 15508 հազ. դրամ` նախորդ տարվա 10752 հազ. դրամի փոխարեն:Ալդ նույն բաժնում ոչ ընթացիկնյութական ակտիվները (հիմնական միջոցները)ն ոչ նյութականակտիվները նույնպես ունեցել են աճման միտում` համապատասխանաբար 24,646-ով (124,6 100,0) ե 23,746-ով (123,7 100.0): 2-րդ բաժնի (ընթացիկ ակտիվներ) գծով նախորդ տարվա նկատմամբ նույնպես տեղի է ունեցել ավելացում` 51,296-ով (151,2 100,0): Դա հիմնականում կատարվել է գործառնականե այլ ընթացիկդեբիտորականպարտքերի(առետրական դեբիտորական պարտքեր, տրված ընթացիկ կանխավճարներ,ընթացիկ դեբիտորական պարտք բյուջեի գծով ն այլն) գծով` 10,496-ով --

Հա

Ցուցանիշներիանվանումը

օգ,

աա

10752

106400

ր գործառնականն

այլ

ընթացիկդեբիտո-

շոդրցտ

235561

341961

հազ.

Ւր

15508

| 135416

ոց

21154

356082 491498

156606

33.

20150 177778

4. 4.1. ոչ

45129

ընթացիկֆինանսական

12.

5. 5.1.

ընթացիկֆինանսական

Տ.2.

գործառնական

նայլընթացիկ

86049 -

23316

24721

341961

13178

254426

45129

ԼԹ.

ՀԱխՔ3.ԽԼ.,1997,օ.74.

88048

86049

ՆՏ ՆՏ,

ԽլՅքոճքԵչու316. Լ6քոշտաթաոօ Լ.Ա.Փոոտոօօտում

հազ.

Աղյուսակ2.2.1

ուծու

40147

Թթ

491498

100,0), Ա պաշարներիգծով՝ 12,4 անգամ: (110,4 3-րդ բաժինը, որը համարվում է պասիվի ամենակարնոր մասը, ավելացել է 43,196-ով (143.1 100,0): Դա հիմնականում տեղի է ունեցել կուտակված շահույթի (չբաշխված շահույթ) հաշվին՝ 327.5526-ով(427.5 100,0), կամ այն բացարձակարժեքով կազմել է 86048 հազ. դրամ՝ նախորդ տարվա 20130 հազ. դրամիփոխարեն: Եթե չբաշխված շահույթից շահաբաժիններվճարվեին կամ արտադրությանզարգացմանուղղությամբ օգտագործվեին,ապա, հասկանալիէ, որ հաշվետու տարվա չբաշխվածշահույթի գումարի չափը կնվազեր: 4-րդ բաժնի (ոչ ընթացիկ պարտավորություններ)գծով ավելա100,0), այսինքն՝ ցումը տեղի է ունեցել 90,746-ի չափով (190,7 ն ֆիբանկային վարկերը, փոխառությունները երկարաժամկետ նանսականվարձակալության գծով երկարաժամկետ պարտավորությունները կազմել են 86049 հազ. դրամ` նախորդ տարվա 45129 հազ. դրամի փոխարեն: Սա դրական երնույթ չէ. ավելացումը արդյունավետ է այն դեպքում, երբ դրանք օգտագործվեն խիստ նպատակայինձնով: Վերջին` 5-րդ բաժնի (ընթացիկ պարտավորություններ)գծով -

տեղի է ունեցել ընթացիկֆինանսական պարտավորությունների (կարճաժամկետ բանկային վարկեր, փոխառություններ ն այդ վարկերի, փոխառություններիկարճաժամկետմաս նայլն) գծով՝ 6,096-ով (106,0 100,0): Տնտեսագիտական մեկնաբանությունը նույնն է, ինչ ոչ ընթացիկպարտավորությունների դեպքում էր: Այս բաժնում գործառնականն այլ ընթացիկկրեդիտորականպարտՔերի (առետրականկրեդիտորականպարտքեր, ստացվածընթացիկ կանխավճարներ,կարճաժամկետկրեդիտորականպարտք բյուջեին, պարտավորություններ աշխատավարձի, սոցիալական ապահովագրությանգծով ն այլն) գծով նույնպես տեղի է ունեցել --

ավելացում`

27,8662-ով (127.8 100,0), որը դրականերնուլյթչէ: Հորիզոնական վերլուծությունը հնարավորությունէ տալիս իրականացնելուգալիք ժամանակաշրջաններիհամար կանխա--

տեսումներ:

Հորիզոնական վերլուծությունից բացի, տնտեսավարող սուբ4ճ

լեկտներիֆինանսական դրության գնահատման համար, ինչպես ն ասվեց, մեծ նշանակությունունի նան հաշվեկշռիակտիվի պավերլուծությունը: սիվի ուղղահայաց(կառուցվածքային) Ուղղահայացվերլուծությաննպատակն է հաշվարկել հաշվետեսակշռի հանրագումարինկատմամբ առանձին հոդվածների տոկոսներովարտահայտկարար կշիռը (հարաբերակցությունը)` ված: Էյս վերլուծությանընթացբում հատկապես կարնոր նշանակություն ունի պարզել, թե յուրաքանչյուր բաժին քանի տոկոսով է ներառվածհաշվեկշռի հանրագումարում: ժաԵթե վերլուծությանընթացքումպարգվում է, որ հաշվետու մանակաշրջանումընթացիկակտիվների(շրջանառու միջոցների) տեսակարար կշիռներնավելանումեն նախորդ ժամանակաշրջանի համեմատությաճբ,ապա կարելիէ հանգել հետնյալ եզրահան-

գումներին՝

եթե այդ ավելացմանըհամընթացմեծացելէ նան իրացումից ստացվող զուտ հասույթի չափը, ապա կնշանակի, որ դրանք կնպաստենընթացիկակտիվների շրջանառելիությանարագացմանը, որով էլ կբարելավվիտնտեսավարող սուբյեկտիֆինանսական դրությունը, -`

հարաբեթացիկ ակտիվներին ընթացիկպարտավորությունների մեծ արժեք րակցությունը)ընդունում է սահմանված նորմայից ենթաիր սուբյեկտն տնտեսավարող (53-ից), կնշանակի,որ այդ ն ոլորտին կայությանտակ ունի արտադրական շրջանառության չմասնակցողազատ սեփականընթացիկակտիվներ (պաշարներ ն պահեստում, դրամական միջոցներ դրամարկղում բանկային դեբիտոստացվող հաշիվներում, այ կազմակերպություններից րականպարտքեր),որոնք եկամուտ չեն բերում, ընթացիկ ակտիվների ավելացումը կբերի արտադրական բազայիաստիճանաբարքայքայման,որն իր հերթին կնպաստի -

ֆինանսականդրությանվատթարացմանը: Հաշվեկշռի ուղղահայաց վերլուծությանհամար կազմենք աղյուսակ(2.2.2): Աղյուսակիտվյալներիցպարգվումէ, որ ակտիհաշվետու տարվա վերջի դրությամբ ոչ ընվի հանրագումարում ն թացիկակտիվներիտեսակարար կշիռը կազմել է 27,636 հաշվետու տարվա վերջի նկատմամբնվազել 3,506-ով: Այդ ոչ ընթացիկ

եուուծու

Հա

Նախորւ

Ցուցանիշներիանվանումը

գործառնականն

այլ

Աղյուսակ 2.2.2

«.

1Հաշվետու1 Շեղում ու`

ընթացիկ դեբիտո-

ակտիվներումամենամեծ տեսակարար կշիռն էլ ըստ տարիների բաժին է ընկնում ոչ ընթացիկնյութականակտիվներ համարվող կազմել հիմնականմիջոցներին,որոնք համապատասխանաբար են 27.79» ն 24,096: Ընթացիկ ակտիվների տեսակարար կշիռն ն 72,446, այսինքն` ավելացել է ըստ տարիների կազմել է 68,996 3,596-ով: Այդ տեսակարար կշռում ամենամեծ բաժիննընկնում է պաշարներին,որը հաշվետու տարվա վերջի դրությամբկազմել է պարտ67,156, ն գործառնականու այլ ընթացիկ դեբիտորական է քերին, որը նախորդ տարվա վերջի դրությամբ կազմել 59,626: ամենամեծ տեսակարար Հաշվեկշռի պասիվի հանրագումարում հակշիռն ըստ տարիներիբաժինէ ընկել սեփականկապիտալին՝ կազմելով 52,026 ն 51,874: Չնայած նամապատասխանաբար խորդ տարվա համեմատությամբայն պակասել է 0,8օ62-ով,բայց, այնուհանդերձ,տնտեսավարող սուբյեկտը դեռնս համարվում է ֆինանսապեսբավարար չափովկայուն, քանի որ այդ տեսակաէ համաշխարհայիննորմային, րար կշիռը համապատասխանում 6026-ից: Սեփականկապիտալի որը պակաս չպետք է լինի 50 ն տեսակարար կշռի նվազեցումը արդյունք է ոչ ընթացիկ ընթաբաժնի ավելացման,այսինքն`տեղի է գիկ պարտավորությունների ունեցել վարկերի ու փոխառություններիգծով կրեդիտորական պարտքերիմեծացում: Եթե ընդհանրացնելուլինենք, անհրաժեշտ է նշել, որ հորիզոե նական ն ուղղահայաց վերլուծություններըիրար լրացնումեն, համեմադրանց հիման վրա հնարավոր է կատարել հաշվեկշռի կտա տական վերլուծություն,որն էլ ավելի հստակ պատկերացում դրությանմասին: տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական --

ոչ

ընթացիկ ֆինանսականպարտավո-

42.

2.3.

5. Տ...

5.2.

ընթացիկ ֆինանսականպարտավորու-

գործառնականն

այլ

ընթացիկկրեդիտո-

5.3 ՝

հաշվեկշռիհամեմատական Հաշվապահական

վերլուծությունը

Տնտեսավարող սուբյեկտների հաշվեկշռի համեմատական վերլուծությունկատարելիս հարկ է ներկայացնելհաշվապահական հաշվեկշռի ակտիվի ն պասիվիհիմնականբաժինները: Այս բնութագրումէ ինչպես առանձին բաժիններիկավերլուծությունը ռուցվածքը,այնպես էլ յուրաքանչյուրամփոփ ցուցանիշիդինա-

միկ փոփոխությունները բացարձակ ն հարաբերականառումով": Համեմատական վերլուծությունկատարելիս հիմք են ընդունվում նան, հորիգոնական ե ուղղահայաց վերլուծություններիհաշվարկները: Հաշվեկշիռի համեմատականվերլուծությունը ներկայացնենք աղյուսակի(2.3.1) տեսքով: Աղյուսակում ներառված ցուցանիշները կարելի է բաժանել 4 խմբի՝ 1. հաշվեկշռի բացարձակփոփոխությանցուցանիշներ (ս. 6), 2. հաշվեկշռի կառուցվածքայինփոփոխության ցուցանիշներ

ՅՃՅ:2Յ16|

՞Շ

582, Փ:Ց5 -

ՀՌ

աՋՖՍ

ԸՇՃԵՇԽՕ:Օ39112116էրւնու

|Թ

Յ5Տ Յ

թար»

ԷԼ|«-|Չ

| ՅՅ

Օօ

Հբ

| (Գ Ձ| Տ

Փ6|

տիթ|Դ|Ց|ավՖ| |ԿպԱԿաԸ

ԻԷ Ց|

|Թ

Թ"աալծօ|

ՒԷ-

ԿՏ

Հաաա

(վօԿՎՀ

Ի-

ալա»

ԹԱՋ Ֆ

ՏՏՏՏՑԻԷՑ

ՍՅԵՏԻՏ|

ՃՀԱԾ|ՑյՂ

ԷՉ»

Փ|Հ՝Ի-ԼԻԷ|ա|

Փ|«Վ|Թ|ոԻ|Ջ ԹԻ

|Հ/ՎԻՀ

ՀԵՀՒՀԵՏՑ| ԹՓԵտ

ԸՍ

85 «8Ք Շ

ՀՇ

Հազ ՅՅ

ԱԶ

ՅԾք|, Հ

Շա

|/՝85Գ

«ՎՓ/Փ)ԻԷ|«ԹԱՅԻ

ՀԹ

Թ|-|Ծ|

ՑՓՎՕՎ/.

Կառ

օը

Տ» թիարաճա ՑԱՏ"

ՑԵՑ Թ տյ Ծ

Ւ-

ՀՅ Յ

-Է-5 Ձ

Ծար Յ -

«-

|Թ

ծ-|

-3-Օծ ՅՑ

«23

Ջի

5»

՞Ք

Թան ԷՀ

Ը) ռ

ծ Թ Հ

Տ`՝Ծ

Ց|Ջ Փվ«-

ՕԹ|ԹՓ|

Ջ Ջ

|Ս|9|Ա

ՏՏՑՋԵԷ՝ՆԻ Ց)

ՁԵԱՀՀՏՀՀ

ՅԱՒՏՈու ԷԼՔԲ. Օպտոոճ ՓաոճոշՕԲՕՐՕՇՕՇՐՕՎՒՈՒԸ ոթժճոթայորմոմ. Խ1,1999,Շ. 19.

Հաշվեկշռի կառուցվածքային փոփոխության ցուցանիշները որոշվում են հաշվետու ն նախորդ ժամանակաշրջանների համար արդեն հաշվարկված տեսակարար կշիռների տարբերությամբ: Օրինակ, ոչ ընթացիկ պարտավորություններիբաժինը պասիվում հաշվետու տարում նախորդ տարվա համեմատությամբավելացել է 4,396-ով (17,5 13,2): Այս ավելացումը դրական է, եթե ներգրավված երկարաժամկետ վարկերն ու փոխառությունները տնտեսավարող սուբյեկտն օգտագործումէ նպատակային: Կամ` սեփական կապիտալի բաժինը պակասելէ 0,296--ով(51,8 52,0), այսինքն՝ նախորդ տարվա համեմատությամբֆինանսական դրությունը բարվոք չէ: Հաշվեկշռի դինամիկայի փոփոխությանցուցանիշները որոշելիս օգտվում ենք վիճակագրությանընդհանուր տեսությունից

Փ`ՏՃՃԽ

բրաաաը| ԷՇ լՀ|Թ|` ՄԱԹԵ

Թ|ք 9ԹԿՅՏԵԾ

ԲՅՃՀ

ցասական երեույթէ:

183:5 ւ

Թի

Բ.

(աո

(ս.7),

հաշվեկշռի դինամիկայիփոփոխությանցուցանիշներ(ս. 8), հաշվեկշռի դինամիկայի կառուցվածքային փոփոխության ցուցանիշներ(ս. 9): Հաշվեկշռի բացարձակփոփոխությանցուցանիշներնարդյունք են հաշվետու ե նախորդ ժամանակաշրջաններիառանձինբաժինների (հոդվածների) գումարներիտարբերության:Օրինակ, դեբիտորականպարտքերի գծով այն հավասարէ 180781 հագ. դրամի (23277 204058), այսինքն` տեղի է ունեցել նվագեցում, որը ցանկալի է տնտեսավարողսուբյեկտիհամար: Դրան կից պաշարների գծով տեղի է ունեցել ավելացում 303093 հւսգ. դրամով, որը բա-

2 9:22

534358 ՀԱՏ -«- ՅՑ Ջ|ՋԱԸ|Ջ «-

թճյը

ԲԲ

Յ|ՎՇ 5

ՀՎՅ13/5 ՏբԲՀՅՀՑլ|

5: Է|բ ՅՈՑՋ|Տ ԷՒ ՇվՏ|Ջ ԵԷ

-| Ծ|5|2' ՏՋՀ:ՀԱՅՅՀՅՀՏՃՅՅՀ|

3:54ՅՅՅ5Հ

ՅՀՔ Թյիմէ:,

օ (ռք

Օպ

ՀԵՅՅ

ՅՏՀՔԵՀ Յ5Յ ՏռԿ։ռՋ

ՀազոՅ «ՎՅԱ

61ՅՏՅՔՅ 3ՅՅ-Յ:

ՀՏՑ25

ԷՌ3:2-

-1-Ո-

Է-Ա1-

«ԿՅ

Թ-

հայտնի հավելաճի տեմպի բանաձնից: Օրինակ, ոչ ընթացիկ ակտիվների գծով այն հավասար է 27,392 (29016 : 106400 10042)ն ցույց է տալիս, որ հաշվետու տարում նախորդ տարվա համեմատությամբ տեղի է ունեցել ավելացում: Չնայած տեսակարար կշռով սեփական կապիտալընախորդ տարվա համեմատությամբ նվազել է 0,296-ով, բայց, այնուհանդերձ,հավելաճի տեմպը կազմել է 43,126, իսկ դրան կից էլ ավելի արագ ավելացել տեմպերով են ինչպես ոչ ընթացիկ պարտավորությունները՝ 44,496-ով, այնպես էլ ընթացիկ պարտավորությունները՝ 90,796-ով: Այստեղիցհետնում է, որ ֆինանսապեսխիստ բարվոք վիճակում կգտնվի այն տնտեսավարող սուբյեկտը, որի սեւիական կապիտալն ավելի արագ է աճում, քան պարտավորությունները: Հաշվեկշռի դինամիկայիկառուցվածքայինփոփոխությանցուցանիշները բնութագրում են հաշվետու ու նախորդ տարիների առանձին բաժինների (հոդվածների)գծով հաշվարկված բացարձակ փոփոխությունների(սյունակ 6) ն դրանց հանրագումարի միջն եղած հարաբերակցությունը: Օրինակ, ընթացիկ ակտիվների է այն համար հավասար 80,692--ի(120521 : 149537 10096), այսինքն` տվյալ դեպքում տնտեսականմիջոցների (ակտիվի) կազմում տեղի է ունեցել պաշարների ավելացում, որը հետագայում, տնտեսավարողսուբյեկտի ոչ ճիշտ տնտեսական քաղաքականություն վարելու դեպքում, նրան կբերի անկայունության: Միաժամանակպարզվում է, որ սեւրական կապիտալը հաշվեկշռի հանրագումարի բացարձակ փոփոխությունում ավելի բարձր տեսակարար կշիռ ունի 51,396, քան ունեն ոչ ընթացիկ պարտավորությունները՝ 27,422 ն կրեդիտորական պարտքերը՝ 21,346: Հարկ է նշել, որ վերջինիս ավելացումը տնտեսավարող սուբյեկտին ձեռնտու չէ: Ամփոփելովվերոշարադրյալը, կարելի է ասել. որ ֆինանսաե կան վերլուծություն իրականացնողյուրաքանչյուր ոք, օգտագոր ծելով աշխատանքումբերված նյութը, կարող է հստակ պատկերացում կազմել ֆինանսականհաշվետվությունների փոխկապակցությունների մասին ն դրանց հիման վրա գնահատել տնտեսասուբյեկտի ֆինանսատնտեսական վարող վիճակը:

Հավելվածներ Հավելված

Հաշվապահայան հաշվեկշիռ

Տող

Ոչընթացիկ ակտիվներ

Հիմնականմիջոցներ

Ա Նախորդ տարվա

Ազար

91469

Անավարտոչ ընթացիկնյութականակտիվներ Ոչ նյութականակտիվներ(ներառյալգուդվիլը) գուդվիլ Բացասական Ոչ ընթացիկ ներդրումներ`հաշվառված « բաժնե

ԱԱ

կանոնադրական,կա-

պիտալում հաշվառված այլ մեթոդներով

|Ալոչընթացիկ ներդրումներ

արագա Հետաձգված

վարձակալությունում

օջը

)

| օցը

105400

135416

Շե

արտադրություն

Նր Սարա

43Ռ

238443

159.1

| 1939 ԱՐ 2252

199 | 202299 200 447

Առատրականդեբիտորականպարտքեր

Տրված ընթացիկկանխավճարներ հարկերի հետաձգված Ընթացիկ ֆինանսականներդրումներ. Դրամականմիջոցներ միջոցներիհամարժեքներ Դրամական Ալ ընթացիկակտիվներ ընթացիկակտիվներ Ընդամենը եր

ՀԱՇՎԵԿԵԻՌ

15508

կենդանիներ Արագամաշառարկաներ Անավարտ

Ան

ոչ

ԼԸնթացիկ ա

116146

ԼԱԼոչ ընթացիկ ակտիվներ Ընդամենը ընթացիկակտիվներ Նյութեր Աճեցվող ն բտվող

տարվա

ներ-

գուտ

ակտիվներ հարկային

ԷԻ Բնթացի աաա

10752

0շց

բրոց

Երջինմերջիր

Ֆիննական ասվարձակալութամբ | | ստացված

Ակտիվ

53՞

գծո

20553

ԱՅ

240|

Վ-ՐՑ

235561

341961

356082

491498

Հավելված 1-ի շարունակությունը

Պասիվ

Նախորդ | Հաշվետու տարվա վ

| վերջին

Տող

Սեմական կապիտալ Կանոնադրական (բաժնեհավաք)կապիտալիզուտ ւմար

տր

վերջին

Հավելված 2 Ֆինանսականարդյունքների մասին հաշվետվություն Հազ. դրաճ Նախորդ

ը.

| լրացուցիչ կապիտալ

Վերագնահատումից տարբերություններ

Կուտակվածշահույթ

Պահուստներ

Կանխավճարներ շահաբաժինների գծով Ընդամենըսեփականկապիտալ ի.

Ոչ

ՅՈ

ընթացիկ պարտավորություններ

բանկային վարկեր Կրաամկետ

ԵրկարաժամկետպարւուվորություններՖինանսա-

վարձակալությանգծով Հետաձգվածհարկային պարտավորություններ պարտավորություններ |ընթացիկ Այլոչ Ընդամենըոչընթացիկ պարտավորություններ Մ. Ընթացիկպարտավորություններ ան

ն փոխառուԿարճաժամկեւո բանկային վարկեր

ուններ

Երկարաժամկետբանկայինվարկերի ն փոխառուունների կարճաժամկետմաս Վարկերի ն փոխառություններիգծով հաշվեգրված

Կարճաժամկետ

ար

կրեդիտորական կան պարտք

ֆինանսավորում

մուտ

թեր

Գալիք ժամանակաշրջանի կաշրջանիծա ծախսերի վճարումների

10753

45129 ՞

15498 86049

12275

12445

10115

64928

չցջց

70551

3շյտ

10839

26000 59935

գուտ հասույթ ների)իրացումից

Իրացված արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների:| 20| ինքնարժեք ծառայությունների)

517481

արչական բուխներ Արտադրանքի, ապրանքներ ի|

36995

34506

Գործառնականայլ ծախսեր Գործառնական գործունեությունիցշահույթ(վնաս)

(43կ0)

ների)

Յ0|

100|

կազմակերպու Կապակցված թյունների շահույթը (վճասը)՝ ներդրումները ցության մեթոդով» հաշվառելիս Ալ ոչ գործառնական գործում շց`

ոՑ

(

Արտասովոր դեպքերից

(վնաս)

115026790 շահույթվ լ ունի թյու

(

)

17777 419687

դլ

նվազեցումը

16576

119054

25125

151023

Շահութահարկիգծով ծախս Զուտ շահույթ (վնաս) հարկուլյց|

լմիզ հետոոր-Յ

26790

119667

33272

լց4տգ

86395

բազաչին շահու

բաժնետոմսին բաժին190

լընկնոդնոսրացվածշահույթ

թթ) ՀԷ

(

)

(

)

(

)|(զ

)

(

)| (

)

(

)

0/6թ

«բաժնեմասնակ-|"

ՍԱ. ահութ նաս

Մելլ Հ'4

12840

)|Վ

136586

ոո

նկնոդ

աՒ

«3

| )

(

451881

-13384

«2489

794709

)

(

(աշխատանբքերի, ծառայություն-|60 նե ն իրացումից չահույթ(վնաս) Գործառնականայլ եկամուտներ 70

Ֆինանսականծախսեր

| Նախորդ|Հաշվետու տարվա

"642828

-480486

Յ0

շահույթ պնաս) մինչն շահութահարկի զծով -ծախսի|

(աշխատածճքների, ծառայություն-|10

Համախառն չահույթ(վնաս)

տարի

տով

Արտադրանքի,ապրանքների

Իրացման (աջնտրային)ծախսեր | ե ընդհանուր այլ

Հաշվետու

Զուտ

չցց

Ալընթացիկ պարտավորություններ530 |

պարտավորություններ ԼԸնդամենը ընթացիկ

254426

մ հիմնա-

177778

Ստացվածընթացիկկանխավճարներ Կարճաժամկետ կրեդիտորականպարտք բյուջեին

աող վարձատրում ի եր դիրներին (զաւնան Նպատակային ն

88248 13178

տոկուներ Առնտրականկրեդիտորական պարտքեր

Ցուցանիշների անվանումը

155000

20130

ՅԲ0 34376

փոխառու-

Հետաձգվածընթացիկ պարտավորություններհարկերի գծով Կարճաժամկետ կրեդիտորականպարտք պարտադիրսոցիալական ապահովագրությանգծով Պարտավորությունը անձնակազմին աշխատանքի

155000

տարի

ՃՏԻՕԼ

ճն

ՃԱԾՐ

ՊՃ0ՃԱ

ՒՇՇ6ՏՏ|Ի/Օէ հոոՕ Յէ ՁՇԱՊԱԵՇՏՁՈՅհ/ՏՇՏօք ԵստյՈՇՏՏ

է160620ռ8810601Ե Փոք ՅԱԸՕ8ՕՐՕՅ8ՅՃ:3Յ

6ոկկոտ

103881218710111.ԸՄՇԵՇԵՆՕՏ

/65ՈՐԲՂԵԼՕԸՇՆԼ

ՏՍԽԽՈԲՄ/

Ք6ՇՅ1ՕԻԽ6

ՄԸՇՈՕՈՔՏու

034801808811411

ԷԵՈՒՈՏԱԼԼԸՐԾ

ՔՇՇԱՆՇոՆւՑ

ՃքԱՎԸՒՅՅ 7766 ՇֆօքոաքօՕրճճնշե Ք ԱառՕրոոզց ՈքօպբԸշճ Փօքումքօոճւատ քոճՅճՔՎԱԻԼԸ ՅԽՑԾԻՏԹՔԵԽՏՇ ՕծԼԱՇՇՐՑՑ,ԽԱՂԵԸ ՇքճաԸ ՇՇԽՓԵԻԻԼ ՊՃՕՅՎԱՇԹՕՑՅՒՒ, ՓօքուճքՇրոծ 70311184,

ԽՕրօքոււ

ԲՏՅԱՇԴԵԼՕԸԻԵ

քՇՐՃՅԻԼՇՔՈՒՕԻԼ

(ԲԷ:

քյաօըօրԸւրօոոՂԵ«գ

ոօյխուն

քճ3881288.

ՅԵՕԱՕՀՏՎՇԸՏՕ10

ԱՅԴ ԷԼՇՇՇՒՇոամ ՓրալծեՇԸօրատմ

ՕՇՕՇԸԲԷՈԼՕ

ՇԵՐՏԵՐ

ԸՄԾԵԲԵՆՐՕ8,

Փալ

ՅԻՕՐՕ,

ՀՏ

ՂՅ.

110ՃԵՅՕԲՃՐՇ

ոքուտումտը

ՌՅՒՈԼԼՒԼ

/16000րքիլօ

ՕՇօտը

Մ քօԲՅՂԵ

ՇՐՄՈՐ

Աքճրոք

ոճճւղւեռւ

ՈՅԽՇՈՃ

ԽՏ

ԽԵԼՇՒԼՐՃՆՐԻԵՐՑ

ճուՇՕՑՕՐԾ

Նվողռ Խօքօ

օոօՇճաաօ

Ծոու ւօ

3ոչու

ԾյարձուօքըոօրՕ

ՃԵռձՈՅՑ.

ՏԸ

օրքոշճճմ

ոքձաոժ քծուծմում

01ԿՇ0Ց

Փար Օ8օրօ ՒՃ

ԸՕ01867Ը18

ՓարոզԸօթեու

ՑԸԸՇԼ

«Հօոքօ-

1100րա 83

մտո

ուօն

օ6քճողճւօոոտ Բ ոճոււօ

ճոճք»,

աՆԱՀՐՑՊԵՇԼԻՇ.

ւճքօրքին:

է Ք

ձր

Խ6ԴՕրոիւ Օրճ

ՇՂոորճքԴ08

ԾՐձոՂՇքԸԽՕՐՕ ՆՎՇՂՅՃ 8 ՒԷՅՇՐՕՅոլԸմ քճնօրճ ուրարյԹԻՇՑ ՀՈՅ խՇՅՐՇՂԵՒԼՕՇՐՔ «03848301: ՔօԱքօՇիւ ՓամճոշօԲօրօ էէ օ61

ԸՕՇՐՕՑՒԱԼՎ.

օղճ:ո ք ո: Փու ճոԸօ8ՕՐՕ

ԸՄԾ'ԵԲՔՆՕՑ

ուտ ՅԱՅՃԼՅՅ ԷՅ ՕշաօրԸ հէ ուօք Աքռ ոքօտճր ՓՔտտարԸՕՑՕՐՉ

քՅՕՕրԻլ,ԱՕՃԻՅՕՑՅՂԾ:Ի

Փֆուուշօթոռւ ՕՂՎԵՐՉՅ

ՅԵՕԱԽՕԻ(ՑՎՇԸԽՕԸ

ՎՇՐԵՕ

ոՕՃՀՃԸԷԼ

ԸՕՇՐՕՋԵՔՏ

Աքճռումոճ

մոմ տճմստ Օ1166ոէ Խոմտ օք |Օոէ Տէր օշօտքութտ, Տո հս ԵՅՇո էօՈՈ6Ժ Ձոմ Ձ8րԲ Եօլոց ԵսՏո6ՏՏ 6ոնկ6Տ, Թոոոց 6Շօոօոյ ԹԹՈո6մ ո էհջ ՈՋ։Խ 6ՇօոօուՇ ՏՈսՁեծՈ օք էհօ ՋտքսենՇ օք Ճոոճոթ.

ՊՓԱհՈՈՕՄՇՈոԽՏ

ԼՂհօտՁՇԻՄԵՇՏ Տհօս ՄԵՑ ՁԱՇԳԱՅԷՑ

Օք6ՇՕոօոՇ Ծ 1է Տ Կթի/ ՈՇՇՏՏՏՅո/ (Թռնշօ 1հտոտօո6 հոտոօ| ՅՁՈՅՒ/ՏՏՈՈՅՄ6 ։ո ՅԱ ՅՐԾՅՁՏ օք էհօտտ ճոնեծտ, ՏքտեիՇաի/ո էհօ Յոմ Յսանոց. հ ՍՏտրտ» օՒ Տքիծոտ օէ հոճոծշլռ| 7Ոոճշոցգծտթոէ օո: ծք Ո6էհծժտ ո օՐԱ6/ էհոտճ հոՅոցՅյ ՏէէՈ6ՈէՏ ՍտսՁի/Ձքքի/

Ծ ՈՁԵՇ 6ՅՇՇԱԽ6 ՁՈՄ (ԹՅՏԾՈՁԵԹ ՎՅԸՏԾՕՈՏ. |է Կ6Ր/ հոքծՈռու ոօ,

ՁՇՒԽՈԱՇՏ.

ԵՇՇՅԱՏԲ Խ6 ՈՇԲՄ էօ ՏեոսՅէԹ Շո՛ԲքքԹՈՑԱՐՏԻլք Լհօ քօ)6օէ 15 հյցհհցհեոց 1հ6 օ|Թ օք ԵստյոծՏտտ6ոնեծտ հոռոմ ՅՈՅԵՏԵՏՅոմ ՕսօՐՅԱ ՅՏՏտօտտտծու օք էհօ հոշոռալ Տ։խշիօո օո էհօ ԵՅՏՏ օքհ» ՈՇԿԽ (ՈէթոոՅԱՕՈՁ|ՅՇօօսոնոց ՏէՅՈԺՅՈԾՏ, Մ/6 Շո Շօոռնցտ էիճէ 6Շխտո հոճոցմ Հոշիտո Ե/ ստլոց

Գ6սօթքոծու

1Ծ ՕԾՅՈՄսոմճրտէռոմ էհծ /ՅճնծոտիւքՏտ

Ս6ՈՕՇՈՏԱՅԼԾՄ էօք1ՇՏ ՇՅքՅԵՒԹ

հոՅոՇր| ՅՁոմ 1 Ձջտոտա ՏԵՒէճոթուտ ԵռիԽօՔո ԿՁՈՕԱՏ քոոՇլլ

ՏԽՁեօո

օէ Ձոյ ԵսՏԱՈՇՏՏ 6ՈՒՒԻ/.

ի Թ3881ՕԸՇ8135

օա Փֆաւճոօտօ203814Ը18ԴՕԼԱՇԻԾ

ԸՄԾԵԲԻՆՑ.

էճ

Օտալօրը

Օգտագործված գրականությանգանկ

Բովանդակություն

Գյուղատնտեսական գործունեության տնտեսագիտական ուղեցույց (Ս. Ավետիսյանե ուրիշներ), Երեան, 1998.- 96 էջ: 2. Կոզլովա Ե.Պ. ն ուրիշներ. Հաշվապահական հաշվառում (թարգմ. ՀամբարձումյանՌ.Պ. ե ուրիշներ), Երնան, 1997.- 524 էջ: Յ. ՀայաստանիՀանրապետությանզերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիր, ԻՐ 13, 1999: 4. Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագիր, թիվ 2, 20 փետրվարի, 1997.- 100 էջ: 5. շՀայաստանիՀանրապետության հաշվապահական հաշվառման ստանդարտներ,Երնան, 1999.- 592 էջ: 6. Սարգսյան Ա.Զ. ե ուրիշներ. Ֆինանսական հաշվառման հիմունքներ, Երնան, 1999.- 164 էջ: 7. Սուվարյան Յու. Ռազմավարական կառավարում, Երեան, 1996.- 150 էջ: 8. 3ռօԽԼԸ., ԸքճՎվ68Ճ.8. /Ճ:18ո83 ՓԱսճոՇօտօ ՃՇճքյօրաոտ

ԷՕԻՆՎՇՇԽՕՄ ՃՇՏՐՇՂԵԼՕԸՆԼ

Աքճրոթոչորոտ (7ՎԸՇՇԽՕ ոքճտտաՎօՇԽՕՇ ԽԼ, 1998.- 255 Ը.

ՈՇԸՇՕՇա:).

Երկու խոսք

Գլուխ 1 Տնտեսավարողսուբյեկտներիգործունեությանֆինանսական վերլուծությանդերն ու նշանակությունը Ֆինանսականվերլուծությանդերը տնտեսավարման նոր պայմաններում ԼամԶԱՑ ՎԱՂ Աա 1.2. Ֆինանսականվերլուծությանտեղեկատվության հիմնական աղբյուրները Ա ԿԱՑԱ նԱԴԴԱԱ 1.2.1. Հաշվառլահականհաշվեկշռի էությունը ե բովանդակությունը 1.1.

Լ.Լ

Լ...

ՆՎԱ

Լ...

ՆԱԼԸ

ԼՎԱԼ

աԼ

ԸՆ

ԼԱՎԱՆԱ

անա:

ԱԱ

ԱԼԼԱ

ՅԱԼ

ԱՆԱ

1.2.2.

1.3. 1.4.

Ֆինանսականարդյունքներիմասինհաշվետվության էությունը

նախապայմանները... 23 Ֆինանսականվերլուծության իրականացման Ֆինանսականցուցանիշներիձեավորմանհամակարգըե դրանց օգտագործումըֆինանսականվերլուծությունում

Փտուաւշօոււմ ճոռոտ ք ՐՇԽՇոաօ 8.1... ԽՇոճշւր ոթ ԽԼԲ. 1997.-126 Շ. (74661166ԱօՇօՇպ6).Ի՛.,

10. ԵճքԱՈՇՐՅՅԵ

/.Ճ. ՃԲ ԽԼ,

Փամ Ըօ8օ` ՕԼՎԱՇՂԻՕՇՆ

1996.-

11. ՎԲՇՏՕԲ

Շ.

Ծաոճճօքօ

ՇՕՇՐՕՏՈՒԸ

1999.-

12.

էԼԵ.

Օոճարձ

ոքճճւթոուն.

ՃՕԲՅՃռճՑ 8.8.

ՇօՕտօրը Փոտ Ի.

ՓամոոԸօրում

1999.-

ՇՕՇՐՕՎԷՈԼՎ

Շ.

Օ1ՎՇՈՒՕՇՐՔ.

Աւ, /Ճ:1.83 8ԵԼՇօթ ՔոլԹԲՇԼՔ 14. ԾԽօրոռճը 8.8., (18քօտ 8.8. 14ճ: ՎԱՆՇՆԵ

Խ1., 1996.- 432 Շ. ՕձոուԸ. Խ/1. 1998.-

Ը.

15. Ճ83.

ՇԲԵՇԽՕ-

ՃՅԱՔՎՑՄողքճոտճուտբ

Յեռ:ճքտ.

ճՕօիլ.

իՂոքոճքեի Յ.Ճ..

ԽԼ, 1997.16.

8ԷԹՆՔ38

2.1. 2.2.

հաշվեկշռիվերլուծությունը Հաշվապահական ն ուղղահայաց հաշվեկշռիհորիզոնական Հաշմապահական վերլուծություններըԼԼ... աաաանա անական հաշվեկշռի համեմատական վերլուծությունը ՀՍշվապահական եե

Լ.Ն

2.3.

.ն...-

Լ...

Նե

անա

Լա

Շ.

Յարոււ

ԽՕՅԱՏՇՆՑՇԷՈԼԵռւ,

13.

355Ճ0110818411Լտ. ՓոաճւԸօոօ

ՈՕՇՕԾՔԸ). ԽԼ,

Աաքճրոթաաւմտ (ԱքՔՎՇՇՏՕԸ

8.Ճ., ՃճճՃՇ668

Գլուխ 2 Տնտեսավարող սուբյեկտներիֆինանսականդրության ընդհանուրգնահատումը

ԼօքոՇտոուաօ

Ի1Լ

Փուտոշօտալմ

Յլճ-

Հավելվածներ

ԼԼ...

Լ...

ԱԼԱՆ

Լեա

ՆԱԱԱ ԼԱԿ ՆՑԱ աԱ Ա

ԼԱ

նա.

Ամփուիում(ռուսերեն ն անգլերեն) Օգտագործվածգրականությանցանկ...

Բովանդակություն

Շ.

111ԲքճԽ

օր 7Ճ.Ճ.. ՒԷՇՐՅԼԱ6Ց Ի.Ծ. ԽՈՇՐՕուՀճ Փո

(74661106ԱօՇօ686). հ՛., 1999.- 207Շ.

ԼԼ

ղԸօ80րՕ

եե.

եՎ.

աենաա ան

ԱՇՈՏ

ՀԱԿՈԲԻ

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

Տնտեսավարողսուբյեկտներիգործունեության ֆինանսական վերլուծությանանհրաժեշտությունը

«ԱՍՈՂԻԿ»

հրատարակչություն

Ստորագրվածէ տպագրության15.10.1999թ. Տպագրությաննղանակը՝ռիզոգրաֆիա 60284/16, Թուղթ՝ օֆսեթ ՀԵռրմաւտ Ին 26, Տպաքանակ՝200: Պատվեր

«ԱՍՌՂԻԿ»

ՄՊԸ-ի տպարանում Երնան, Ավան, Չարենցի 9/22 Հեռ. 58.22.99, 40.49.82

Տպագրվածէ Ք.

Է-ոչւէ

քմու(ոօ575.Յռ