Թզենի

լո

ՍՍՌ

քորը ԻՆԱ" զԱաաաավիաԻ-ԻԻ «---«-«-.««Հատատաաառտաաաաաա Իա. երՎԷԼ, Հոու ոջ", «Պլ ԻԻ

-

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

արիա

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ՍԵՐԻԱ

ԳԻՏԱՆԱՆՊԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ

Լ. Ֆ. հեկեճիվմԿի

ԻԵՆԻ

|

ԼՃ7

Ա

4ՔՈՅ

ԲՔԵՅ:ՒՄ

Ո3ՅՈոԲոԵՇՆ80

տ

ԽՆ էԼ

Լ

Լ

ՃԱ

6Շթ

ղդ ՇՇջ

ՇԷԲԱՋ

Շ)0

ՃՔոՑԱՇԽ0օ1

ե 1.

ՏԲԱՔՂ080111

Առ7»ՎԷՕ-Ա0ՈՖՈՑՋԵՒ4Ճ24

ՃԱՃՈԲՈՋՈՔՋ

ԵՐԵՎԱՆ

ՀԱՑԿԱԿԱՆ

ՍՍՌ

ԳԱ

ՀՐ

ԹԶԵՆ

Ա. Ն. ԲԵԿԵ

ԳԻՏԱԿԱՆ-ՀԱՆՐԱՄ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՍՌ ԳԻՏՈՒԹՅ

խուճոդիորոշմամբ: ԽմբագՒական-նշաջաբակչական

Է ՀայկականՍՍՌ Գիտություննեւիակադեմիայի Տպազովում

տոկոսը:

Ճարքավայրի շրջա

մեծ

շատ

շրջանների «ճամա պլանային առաջաղրա ՍՍՌ-ում նախատեսվում է մուտ Թյան վրա թզենի չոնկել նրա

նի)

Մոլդավիայի, Թուրքմենստ

մրդաստանիընդճանուր տար կարար կշիոր 1,645 է: կառավար Սովեւտական դարձնում մերձարնադարձա տապես թղենու մշակույթի ղ ռեսաուրլիկաների (Ադրբեջ

ատյան

(Ռորիսի, Ղափանի,Մեղրու

պարտեզներում թզենին աճուի կան նշանակություն չունեցող, սոնկարկներիձեով: ՀայկականՍՍՌ-ում կա են որոնք աճում չՀայաստ

Թզենու զբաղեցրած տար խյան մեջ մուռ 2000 Ճեկտար մին պտղատու կուլտուրաների

ԹԶՋԵՆՈՒԺՈՂՈՎԲԴԱՏՆՏ

շաքարի,

են

այլ

ՆԱՐԱ

Բաղադրիչ նյութեր

ՈՑ

Ո

|

|9

:

9.0

-

15,1

«

չոր

|

|

6,6

մրր-

լօ

20,5

|83,3Վար. |20,7

կո

Ցար Թարմ 22Ն քուղ

7.2 |

օօ

54,0

8,9

35,7

Ո

տ

չաց

շուկայում չորացրած թուզը 2ամաշլիարճային

Մոխիր

Շաքար նայլ ածխաջրատներ

Սպիտակուցներ

|Ջուբ

մասին: բաղաղրության

թղենու պաղարույլերիբիմիական բաղադրությունը

րարպար

|

Ա

ն

«Ս

Տ

Հացի

պտղաբույլերիքիմիսկան

ջուր,

նան

խոշազ (կոմու), է Թուզնօգտաղործվում ոոնսակի պաճածոնոր որբեր պիկովիներ, լավաշ,

իւ

ՊԻ

բարձր դերի շարքում բարձր տեսակարար կշիո ունի իր թուզը» չորացրած նայա կի ն ոննդարարությանպատճառով. է 60--7040 սվարունակում: շաքար սորտին՝

"Հ

"-

'

նու

չորաց-

Համար: սննդարաԹուզն արժանի է «Հաց» կոչվելու իր բարձր են տվյալներ ճացի ն թվեՍտորն բերվում

՝

են

ժամանակ

օգտագործում ւզւողաբույլեր քանակությամբ

ն

րության շնորձիվ:

ման

եժ

նրա

տակուցի

նյութերի պարունակությամբարժեքավոր սննդամթերքՀանդիսանում: Թզենու թուր ւկյողաբույլերը են, նրանց ճնարավոր չէ փոշատ սակավավիոխադրունակ կամ երկար Հեռավոր չարածություններ լխադրել պտղաբույլերի մէջ վայրում, աաճել Հենց արտադրության են: ն ունենում թթվում նրանք է տեղի խժորում Թղենու մասսայական մշակության մի շարք վայրերու են բոնում:Բացի դրանից» պտղաբույլերը«Հացի» ունղ

վիճակում չորացածն շաքարակալած թարմ,

) օղտադործում (պտուղներն ւտղաբույլերը Թղենու Է սպի-

ե

բ

սպիրտ

են

միջոց փափկացնել է գարիգուն կոչվող

60141

արմատներիՃեւո՝ ճասարակ ներժծաժթզի կարը դործած Թզենու բնափայտը պի ծական իրեր պատրաստելու Թղենու արդյունաբերա չորացրածթզի բոլոր քուիու վականին արժեքավորանաս

բաստած՝

(Ն.օոսոսՏտ առյուծագու կիրառվում է արյ

սության ժամանակ: Թղի բոված պտուղնհրը ունի նարկոտիկճատկությու վիտամին ն օդտադործվում օրինակ՝ վերքերի վրա դնել կուլները՝ (չիբան), նրա Ժո «նտ խառնած վիճակուսի

մության մեջ, որոնք դործ ծու Չորացրածթուղը պարունա ճառով նա ճանձնարարվոս

մնում

ները

լոժողավան՝

փոխարինողներիմեջ, թռնի ավելի շատ լուժվող ն ներկո բնական սուրճը: Սուրճի ճա ցածր տեսակները: Բժշկության մեչ թուն ն կակղիչ հերի ժամանակ՝ կաթի «ճետ կավերի ե թարախապալա

ն

սու ստանում բարությամբ ճամով լավա ղից

ն

դոշաբ

խմիչք

նան ք:189

մուրաբա, լավ

ուլատրաստելու ճամար: Թղի

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՇճՈԸՅ

Լ)

են

ստորերկրյա որնէ ձնով վնասված բոլոր մասերից: Մբամյա շիվերը լինում են մեծ, դալար, կանաչ դույնի: Օգոստոսիննրանց վրա գոյանում են կողայինբողբոջներ: Գարնանընախորդ տարվա միտմյա շիվերի վրա դադաքթնուեն աճում շիվեր: 5րքյին ե կողային բողբոջներից կրկին են բողբոջները արտավային սպին, որտեղ դասավորված

նակին

կաքնանման Ճեղուկ, որը պարունակում է մինչե ն դուրս է գալիս բույսերի թե՛ վերերկրյա ն թն" 130Պրեուչուկ

ն

ձմնո

պարբերականպրտաճարումների ունեցող շրջաններում է մեժ մասամբ աճուվ մշակման ձենիճետնանքով թզենին իբրն թուի, ինչպես այդ եղի ունի Հայաստանում: շրջանումթզենուբոլոր մասեիը սպարուՎեգետացիայի

Թղենին (ԲԼստ

քքաղգիների (810186686)ընաճում ծառ, Հաճախ իբրե թուի: Նույած է իբրն տանիքից է, նտ աճման լինում Լէ տարբեր բարձրությանը պայմաններին, մեորի։ Ցուրտ հ Հղորությամբ, երբեմն Հասնելով մինչն 14

ԹՋԵՆՈՒ ԲՈՒՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

մուրաբա:

հռ

միայն մասնակի կերպով է, որ չորացնում է: Ռեսղլուբյիեն կայի կոնաերվի գործարաններումթզից պատրաստում

ռաոնաշաքարչ կոնֆեւոթյան ճամար (պավիդլո, Կսվատոեղ, ն թավածքներ պտուղներով ներ, աղացած չոր կարկանքոր վիճադակներ ե այլն), ինչպես նան որտուղները է, որ կում օգտագործելու ճամար: Հենց թարմ վիճակումն Հայկական ՍՍՌ աղգաբնակչությունըօգտագորժումէ թուլը

ճայաստանումթզենին պետք է աճեցնել արդլունաբերո՛տեսակի պաւաչոր միրզ, սուրճ, տարբեր կան նպատակներով՝ ն ծոռներ,մուրաբա պատրասաեհլու Հրուշակայինարտադրու-

Համար:

ու

օգտադործվելտելիորատիվ նպատակԹղենին ամրացնելու շարժվող ավազներն ներով՝ լեռների լանջերն կարող է

1-ում,

բերվում

ն

բ) իգականսեոմնայինծաղ բեղմնավորվելուց ճետո տա դ) իգականամուլ (անպտո

ղսրգացած,

ունեն թերղարզաքա ծաղկափոշի: Թզենու ընղունելու

են

Թղենու ծաղկաբույլերը կազ ներից, որոնց ծաղկակոթունները որից աւռացվելէ մի ընդճանուր ծ ինսի վրա, ինչպես ն բարդած նող բույանրի ղամբյուղներում, դ Թղենին ունի ճինդ տիպի ծա ա) աբականծաղիկներ,որո փոշուուան ճամար.

թյունը:

Սխեմա

ԱՄ

Ծաղկաբույլերը մսալի են, ապակյա դատարկ շիշը։ Մողկա բույլերիչ իսկ վերջիններս ճանդի Հառունանալուց «ն

Ճալտված է օղակաձե ճետքի ձնո մացնելիս «ճեշտությամբարմատ Ճյուղի գագաթնայինբողբոջն որոնց կոքունների ծոցում դոյ բոջներ։ Այդ բողբոջներից թե՛ բի վրա առաջանուի են սովորաբ որոնք ճետադայում փոխվում են պես սովորաբար անվանում են՝ րաքանչյուր տերնածոցում լինում քում երկու Ճա: Գարնանընկատվում է անց կերպված թզերի զարգացում, իս վրա սկսում են զարգանալ նոր

7.

4.

»

ծաղկարույլերում։

շուտիչւիծակը՝ բլաստոֆադը. ո) երկսեռծաղիկներ: Հազվադեպնն պատաճում թզենու

հ

ծաղկալբույլերն առանց փոշոտման ղառնում են պտղարույլեր չեն թավոլում. դ) իգական զալլակիբ ծաղիկներ՝ուղիղ կարճ սոնակով հ բավականին լայն ուղիով: Սերմնարանըմիաբուն է, սերմ չտվող, որտեղ իր ձվերն է դնում ն ղարգանում թզենու փո-

Փ. 8. ներմաշկ, 6. ալտղամիսյ ծաղկարույլի ծուղկակալ, թին խոռոչ, Ջ. ծաղիկներ, 10. ծաղիկներով զբաղեցրած ներքին 12. թեփուկանման խոռոչ 11- ծազկարույլի կոքուն, ծաղկակիցռեր, 29. ժաղկակիցներիտիմբերի օտվարայյումմ(ճաստացում ):

ներով,ծ.

Բ

Թզի ծաղկաբույլիկառուցվածքը. --մ. «աչք», Հ. սչբի 4. եղսժ թումբը» ելթի անցթբ Թեփվուկթեփուկներ, աչբի շուրջը

Սբեմա

Սաղկաբույլիխոռոչի ներքին պատերըկարող են ծածկըված լինել տարբեր յոեսակի ծաղիկներով՝ ու) իդական սերւիծանային ծաղիկներով ն բ) իգական ծաղիկներով դալլակիր ղիկների ճեւտ միասին, կամ գ) դալլակիր: արականն իդական ահրմնային ծաղիկներով ինչպես նան դ) միայն ղալլակիր ծաղիկներով, կամ քն ե) միայն իդական ամուլ ծաղիկներով: Սովորաբարծաղիկները փանը են, միասեռ ն նրանը թիվը ծաղկաբույլերի մեջ

Հասնում

է

500--1500-ի:

Սաղկաբույլերի դաղդաքինկա անցք («ռչք»), որը միսն ճետ: ճում Ծաղկումը է սողաբերումըկաներքին լոռոչի սերմնային իդակուն տարվում է ծաղկալբույլի ներսի մասում: ծաղիկները տալիս են մինչն 2 մմ տրամադիծունեցող պտուղնման ընկուղիկներ (իիեննց մեծությամբ, ձնով ն գույնով են չղարդացած ափուլ իսկ իդական ծաղիկները՝ կորեկին), ձնով: չլտուղ-ընկուղիկներ՝ մեծ մասամբ թաղանթների Թզենին մեծ մասամբ երկբուն, ոակավ դեպքերում միտաէ: կան արական ն իզական բույսեր: բույս բուն

Կապոիֆիկ.--Արական բույս

է: Վեդետացիայիընթաց-

ն ավելի) բում տալիս է սովորաբար երեք (իսկ երբեմն մամթունդ ոլտղաբույլեր, որոնք կոչվում են ղրոֆիկներ,

սե-

իոններ,ժամմեներ (տե՛սեկ. 2):

Պբոֆիկնեո.--Ծաղկաբույլերն ունեն դալլակիր ն ուննշան բանակով արական ծաղիկներ, վերջիններս դասավորված են են աշծաղկաբույլերի մուսւբի մուռ: Պրոֆիկներըձնավորվում հանը, զարգանում ն երնան են ղալիս դարնանը, որոնք բլաստոֆադի ճասունանալուց ն դուրս թոչելուց ճետո թոսիվում են: Պտղաբույլերնուտելու «ամար պիտանի չեն: Մամմոններ.-Աղաջանում են ընքացիկ տարվա շիվերի վրա, փուռավորապեսՀունիսին, լինում են պրոֆիկներիմեծուեղակի խոռոչը ծածկված է դալլակիր» թյամբ: Սաղկաբույլի իդական սերմնային, իսկ մուոքի անցքի մոտ՝ արական ծադիկներով:Մամմոններիդոյացման ճետ միաժամանակ իդական բույսերի վրա նրնան են դալիս ուտելի քզի ծաղկաբույթղթանման որոնք ունեն

լեր: Մուտոնի ծաղկարույլեոր,

Նն. կապոիֆիկի պտղատու շիվեւր.--Լ ո"լտղատու շիվ (խոչոր ծաղկաբույլերը մամմեներ ենյ մանրերը՝ պրոֆիկներ), 3. ստղաշիվը ամռանը (խոշոր ծֆաղկարույլնրբ ոլրոֆիկներ են, մվ2.

տու

ջակները՝մամմոննհեր, ամենափոթրերը՝ մամմեներ):

ճասունանալիս խորշոմում են, դառնում կողավոր: պատեր, Գալլակիրծաղիկների միջից բլաստոֆադի ղուրս գալուց Ճեմամմոնները թավվու) են: Մամմե.-Ծաղկաբույլիձմեռող ձեն է։ Մամմեները երեվում նն աշնանը, շատ փոքը մեծությամբ: Արանց մեջ մինչե են բլաստոֆադի զարուն դայլլակիր ծաղիկներում ձմնոում են ճաիսնյակները: Զմռանըմամմեի ծաղկաբույլերը մնում շիվերի վրա ն թափվում են միայն գարնանը, բլաստոֆազի դուրս քոչելուց ճհտո՝ պրոֆիկների դալլակիր ծաղիկների 1րեվ զարգացման ժամանակ (ապրիլ-մայիս): Բարենպաստ աշնան ն ձմռան պայմաններում թզենիների վրա նկատվում են մեծ քանակությամբմամմեների ծաղկաբույլեր, որոնք չեն տո

ինում

ցուրտ

տարիներին:

այդ

ծաղիկների

Սովորու-

են

հազմամյա Թդղենին

բույս

է,

հ

00--ՔՅ

կյանքի տնողությունը «ոյանում է ավելի տարիների Բազմացվում է տարբեր անդալիսով, արմատային մաեղանակներովկտրոններով, նե ցառենրով, սպլատվաստով սերմերով: Արդյունաբերական

:

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՌՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԹՋԵՆՈՒ ԲԻՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՄԻ ՔԱՆԻ

լերը պինդ են, կանաչագույն, Ճասունանալու ժամանակ նրանց գույնը ղառնոսք է սորտին բնորոչ՝ բազ կանաչ, դեղին, վարդադույն, մուգ կարմիր, ժանիշակադույն ն այլն:

կլորից մինչն ուժեղ երկարավուն ձնի, 12-ից մինչե գրամ կչշոով, 4,2 սի (րարձրություն) Տ«Յ,8 սփ (լայնություն)-ից մինչե6,0 սմ (բարձրուաի ՏՀ6 թյուն) Խակ ապրողաբույ(լույնություն)մեծությամբ:

Պյողաբույլերըլինում

մանակ:

Հ-իդ սնրունդրըսկսում է դգոյանալաժոսն սկզբին (ճուն երս) տալիս է ուտելի թղեր: 9-րդ սերունդը նույնպես գոյացնում է ուտելի խլեր, են աշնանը բարենպաստ ն տաք հղանուկ որոնք Ճասունանուի լինելու դեպքում: Ֆիգի ծաղկաբույլը սնամեջ է ն ներսից խոռոչի ամբողջ մակերեսը ծաժկված է իղական սնրմնային կափ իգական աուլ (անպատուլ) ծաղիկներով: Մաղկալույլի անցքը խողովակաձե է, ծածկված թիթեղաձե թեփումլներով, որոնք իրար "աբելով ծածկում են «աչքը»: Վերջինըսովորաբար բաղկացած 1 են լինում ճինգ փեղզկիկիը,որոնք ացվում ծաղկման ժա-

չփոշուովելու Հեւտեանքով:

են

տարվա շիվերի վրա:

սերնդի ծաղկաբույլերը քափվում

անցած միաժամանակ,

ճեն

բար

է, որը վեզետացիայի ընքացՖիգ.-- իգականբույս Քում տալիս է պաղաբույլերի փինչն երեք սերունդ: Ցուրաքանչյուրսերունդ ունի միանման որողաբույլեր: 1-ին դարնանային սերունդն առաջանում է պրոֆիկների

Գարնան Հյլուքաշարժմ

Այդ անրունդների զ երեջ ծաղկարուլնիի բոլոր միաժամանակ: Այսպիսով, բ բեն կապված է թզենու պտղ կաբույլերի մեջ եղած ձաղի Հետո:Ուրիշ պայմաններում բ Բլաստոֆագնիր ձվերը

բունդ,

տարվա ը Բլաստոֆագը

երկարությամբ), ճասարակ 13)

փոշո խզենու ճատուկ շատ Բլաստոֆագը Միչոցով:

է

յանում են ծաղկաբույլնր, Մ են մ է, երբ դրանք Հասնում քյան, ղաոնում են փայլուն, ն արձակում են ուժեղ, մեղր է քզի միջո նակ փազվփվկուժ ուղիղ, սզիննրը լինում են Թզի «աչքնբը»բացվու) են: Թղզենուծաղիկները դգու ժու ն միջատների միջոցով թյունից զուրկնն: Սաղկա

նպատակների ճամար բազմ նակը կտրոններովբազմացո Հա Թզի ռ"լաւվաստումը պատվաստացուն պատվաս բով բաղմացումը կիրառվո րու նոր սորւոեր առաջ բերե Թզենուծաղկարույլերը միամյա ն ընթացիկ տարվ տնկած թզենին մեծ մասամբ երկրորդ տարին, Հազվադեպ 1րիվ պ։ողաբերումը լինում է

սերի վլրոսեղած գալլակիր ծաղիկներիԺեչ։ Ջվերը զարդանալով դառնում են թրթուրներ, որոնցից դուրս են դալիս հրիւոասարդ պիծակներճենց այն ժամանակ, երբ արական ծժաղիկէ ծաղկասիոշին։ ԾՍաղկաբույլերում ններում ճասունանում էլ ճենց տեղի է ունենում բլաստոֆագների ղուղավորումը: ԱյնուՀետն էզ բլաստոֆագները ձղտում են դուրս դսլ ծաղկաբույժալերից ձու դնելու ճամար: Ծաղկարբույլերից դուրս դալու ժանակ բլաստոֆազներն տռատորեն ծածկվում են արական ծաղիկներից ծաղկասփոշով։ Դուրս հկած բլաստոֆադները թափանցում են ինչպես իգական, այնպես ն արական դալլակիր ծաղիկներով ելվիտուսարդծաղկարբույլերիժեջ: Բլաստոֆուդնիր ձվերը դնում է արական ժաղկաբույլերի զալլակիբ ծաղիկների սոնակի միջով սերմնարանի սերմհաբողբոջի մեջ. Սերմնարանում ձվից դուրս եկած թրթուրը ուտում է սերմնաբողբոջը, իսկ սերմնարանը վեր է ածվում գալլի' Փալլակիրծաղիկներ փնտրելու ժամանակ բլաստոֆագը փոշուռում է իգական ծաղիկները: Բլաստոֆագընորմալ զարգացած իգական ծաղիկների մեջ իր ձվերը դենլ չի կարող» քանի որ խիդականծաղիկներն ունեն երկար սոնակներ, իսկ իզլաստոֆադիձվադիրը կարճ է: Ամռանը թզենիների շուրջը եծ քանակությամբ բլաստոֆաղներ են քոչում ն լուրաքանչյուր բեղմնավորված ժաղկարույլի մեջ կարելի է մի քանի բլասոտովագճարոաբերել: Այսվիսով, բլաստոֆագի օգնությամբ տեղի է ունենում խգականսերժնույին ծաղիկների բեղմնավորումը, ճետնաբար ն նորմալ զարգացած սերմերի դգոլացումը: Արական բույսերը կապրիֆիկները, փոշոտիչներ են, փոշուռման պրոցեսորկոչվում է «կապրիֆիկացիա»:Կառղլիսկ հիֆիկաղդիանաւղաճովում է պտղաբույլերի նորմալ կաղմակերչզումը ն բարելավում է բերքի որակը, (պտղաբույլերնավելի բուրավետ, ճլուքալի են դառնում ն այլն): Այդ պատճառով Ձոննու ։նկարկում իգական բույսերի՝ ֆիղերի արանքում տնկում են արական բույսեր՝ կաղրիֆիկներ, բայց շատ բիչ ու

քանակությամբ (առանձինծառեր), քանի որ նրանց պտուղները ուտելի չեն: Թզենու դոյություն ունեցող բոլոր սորտերը կարելի է մուռավոր կերով բաժանել երկու ճիմնական խմբերի՝ 1. կապրիֆիկացման կարիք ունեցողների ն Հ. Առանց փոշուտման պաղաբույլեր առաջացողների Կապրիֆիկացիայի կարիք ունեցողների թվին պատկանում են թզենու լավագույն չոր միրգ տվող սորտերը, օրինակ՝ մեծ մասը առանց Մարի-լոբը, Կալիժիրնանն այլն: Սոլրոոնրի նն ճասուն փոշոտման տալիս պտղաբույլեր, բայց վերչինների սերմերը լրիվ չեն զարգանում ն ցանքի «ամար պիտանի չեն լինում: Այդ խմբին պատկանող սորտերը բազմանում են միայն վեգետատիվ եղանակով, օրինավ՝ կտրոններով: կարիք չունեցոլ մի քանի սորտեր (օրինակկադուռասորտը ե այլն) փոշոտման դեպքում տալիս են լավաղույն որակի, ծլունակ սերմերով պտղաբույլեր: Թղենու միջին բերքատվությունն է՝ 10--15 տարեկան 15--25 50--60 սոարեծառինը՝ կղ, կգ, տարեկանինը՝

կապրիֆիկացիայի

անից

նակ: Այդ պատճառով,իրենց ճասակով ն զարդացման

դիայով նրանք միանման չեն: Սոռաջին ճերթին շիվի ճիմքին մոտիկ դասավորված պտղաբույլերը, որոնք ամենից շուտ են ձնավորվել հ առավելադույն չափերի Հասհլ: հսկ շիվի վերին մասում, դեպի գագաթը, պտղաբույլերն այդ Ժամանակ ավելի փոբր են լինում (1-8 սմ տրամագծով), Հաճախ միայն զարգացման սկզբնական ֆազում, այդ իսկ ս։պատճառովավելի ուշ են ճասունանում։ Այսպիսով, թզենու ծաղկաբույլերի զարգացումը, պտղաբույլերի վերածվելը՝ միաժամանակ տեղի չի ունենում, որի Հետնանքով բերքի Հասունացումը ձգձգվում է: են սորտին սվտղաբույլերն ունենում Հասունանալուց է, բնորոշ դունավորում, մաշկը նրբանում շատ սորտերի մոո են մաշկի վրա առաջանում թույլ նշմարելի, երկարավուն ճեղէ, պտղաբույլերը կորցնում Փեր, կաթնաչյութն անճետանում ձն

"

նն

ւմիծքանակությաւիլ: երկարշիվեր՝11--15 միջճանգույցներով,

խոտային Համը, դառնում

ԹՉԵՆՈՒ ԵՎ ԱՐՏԱՔԻՆ

7 (երբեժն 300 բարձրինը՝125 նե կգ):

Թղենու բերբատվությունը կախված է շատ պատճառննբից, որոնցից կարնոր նշանակություն ունի ծասոիաճեցողուենրքատու են այն սորտերը, որոնք ունեն թյան ուժը: Աժենից

Հասուն

յդ

ջ

պտղաբույլեր, իսկ գագաթնային պտղատու են թերզարգացած վիճակում մինչն

ները գարունը տարվա Ր Պաբունը մնում

են

րբողբոջ-

Ճաջորղդ

Մաղկաբույլերըդասավորված են շիվի երկարությամբ ն դտնվում են զարգացման տարբեր ստադիաներում (ոն՛ս նկ. 2: Մաղկաբույլերիմեծությունը խիստ բազմազան է՝ նայած շիվի վրա նրանց գտնվելու տեղին, ճետնաբար ն նրանց «ասակին, քանի որ թղենու ծաղկաբուլյլերիերնհալն ղարգացումնընքանուի են շիվերի աճման ճետ միաժամոաու

են

Հլութալի

ն

թափանցիկ:

ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Թզենին աճում է արնհադարձայինն մերձարնադարձա յին ն ձմեռ ինչպեռ տաք շրջաններում: դոտիներում, ունեցող Վայրի վիճակում նրան սովորաբարուղեկցումէ վայրի նոնե-

դեպբերում, լեռնային պայմաններում, թզեուղղաձիգ ուղղությամբ զդալիորեն բարձրանում է սսվելի վեր քան նոնենին: Հայկական ՍՍՌ Մեղրու շրջանուսի 900--1000 է ծովի մակերնու նտր քզենին 1 ատաճում ԲԱՐՈ բարձրության վրա, մինչդեռ նռնենին աճում է այնտեղ ծովի բարձրություն ունեցով ժակերնույթից մինչե 800--900 եր նին,

բայց

նին երբեմն կադոտան, աո պտղարողբոջները Հոզարուրոջոնրու յալմաքիկան» տալիս «րունսվիկը ուրիշները): ե

ստա-

ճասունանում

որոշ

ուտում:

թի

Թզենու մշակման ճամար լավագույն վայրեր

են

չու

ն

եղանակի դեղունեցող շրջանները: Անձրնային բում թզենու պտղաբույլերը թթվում ն նեխում են, իսկ չոստացվում է ցածր որակի արտադրանք: փացնելիս Թզի Ճճասունանալու ն առանձնապես չորացնելու ժոռիփաշոր

ամառ

առոդման դեպքում թզենու աճը խիստ լանդաղոս է, ծառն աննշան է մեծանում, ւտղաբույլերը կնճռոտվում են կամ մանրանում ն դաոնում կուղզիւո,քիչ Հյութալի, իսկ երբեմն էլ ճաքճքում նն փտում

նակ անճրաժեշո է ոչ անձրնային, պարզ եղանակն օդի բարձր' աստիճանի ջերմություն: Այդպիսիւայմանեինրում պողաբույչերը ծառի վրա սկսում են չորանալ, մասամբ թքառումում, չմշկվում են, իսկ ճետազայուԲ՝ արել, տակ չորանալուց Հետո, ստացվում է լավորակ մթերք:

ու

ավելորգ խոնավություն պարունակվելու դեպջրալի են լինում, նույնպես ճաքճքում են ն փւոում: Արտադրանքի որակը խիատռփոխվում է՝ նայած քզենու աճման պայմաններին: Այսպես, նկատվել է, որ ավա-

Հողի եջ

ջում

Թղենին շատ չորադիմացկուն է, բայց աճում է ինչպե» չոր, այնպես ն խոնավ վայրերում: Հողի նկատմամբ պատանջկուռ չէ, կարող է աճել քարքարոտ, ավաղուռ, կրային, աղուտ, ծանը կավա-ավազայինճողերում, Ճողից մերկացած ժայռերի կ հույնիսկ քարե չենքերի վրա: Կուլոուրականթղենու վայրի նախնիները ճանդիսլում են ատննաանբարենպաստ սայման ններում,օրինակ՝ ավազուտներում, լեռների քարքարոտ զաշավեժ լանջերում ն այլն: Այն ճողերոսի, որտեղ լճանուի է ջուրը, ծառերը վատ նն ղարդանում ն տալիս են ցածր որակի ւվաղարույլեր:կրի զգալի պարունակությունը ճողում նպառտոսի է բարձր որակի:

քուղ ուռանուլում: Թղենին պաճանջկոտ չէ, սակայն նրա լավագույն զար-ն բարձր որակի (երք ոտանալու դացման, ճամար ան-ն խոնավազսած ճրաժեշւտ են բերրի, խոր, Սավոանցիկ Ճճողեր, որպիսիք կան ՀայկականՍՍՌ-իշատ շրջաններում, ոտեղ Հեարավոր է քզենու մշակությունը: Չնայած թզենու նրա կայուն կախված է ոռոգումների առատությունից բերքատվությունը ե ջերմության բարձրությունից, երբ, բոտ ֆրանսիական պրտղարույծների արտաճայտության,թզենու «ուռբեիր ջրի մեջ են, իսկ գլովսը արհի տակ»: Բարձր որակի չոր արտադրանքտվող թղենուոնկարկները սովորաբարդասավորված են լինում այն վայրերուն, որոտել դեւտնային չրերը դտնվում են ճողի մոկերնեսից1,8--2,4 մետր խորությամբ (օբինակ՝ Ոպբեկոտա-

ւ

՝

առա"

|

չորադիմացկունությանը,

վայրերոսի): Ինչպես Թղենուդատոիարակման ն այյ

աճեցման, այնպես նրա պտղաբույլերի ղարդացման չրջանում, պաճանջն աուուո վուփ նն ժամանուկին ոռողումներ: Անբավարար: ու

նհ

է պարունակում, կրային զային ճողերում քոպը շատ շաքար Ճողերում շաքարի քանակը որոշ չափով պակաս է լինում, իսկ ծանր կավային ն ոչ թափանցիկճողերում պտղափյույլերը խիստ մանր են լինում ն այլն: Թղզենումշակման շրջաններում թղի ճասունանալու ժամանակ ամառային օրերը ցերեկները սլետք է լինեն չոր ե շող՝ 38' Շ-ից չգերազանցող Ճոմաչավ ջերմաստիճանով, իսկ գիշերները պետք է լինեն տաք: Այդղվիսի պայմաններում է ունենում մեջ տեղի չաքարի ուժեղ կու«լտղաբույլերի «ակում: Ձոր միրգ տվող սորտերի առսիար նպաստավոր աշունը պետք է լինի տաք, չորչ ոչ մառախուղային։ Սեղանի առրանբը կարող են աճել ավելի լոնավ սպսյմաններում: ՀայկականՍՍՌ-ում վկանմի շարք շրջաններ, որոնց կլիհայական պայմանները բարենպաստ են քզենու չոր միրգ աղվողն սնղանի սորտերի մշակության Համար: Այն տեղեբում, որտեղ թզենին մշակում նն առանը ձմնոր ծաժծկելու,, նրան խիստ վնասում են ձմռան սառնամանիքներըն դա այն պատճառներիցմեկն է, որը սաճմանասիակում է թզենու լայն տարածուժը Հայաստանում:ՀայկականՍՍՌ-ում թզենին Հնս րավոր է մշակել միայն լեռների ցածր գուռում ու գլխավորաոլես ղաշտավայրերում, ինչպես աոանց թաղելու, այնպես ն ռառնամանիքներից պաշտպանելու ճամար ձմեռը թաղելով: Թղենին ուժեղ վնասվում է, երբ ջերմաստիճանը--Չ0--ից ավելի է իջնում։ Այդ դեպքում վնասվում են բաղզմաժյա ճյուղերը ն նույնիսկ մասսայաբար ոչնչանում են ծառերի ամբողջ վերերկրյա մասերը մինչն արմատները: Ավելի պա--

չոր

նուտ

։ողաբույլերը

:

տաք

Համար նպաստավոր են ոլորաբարձունքճովիաները, որոնք սովորաբար

են: Թղենու մշակության

ոյտուրո այն

չերն

բնույքիցչ սառնաժանիեքներիանողությունից, Ճողից, խիոնավությունից, մշակությունից նե այլն: Թղենումշակման ժամոաՕրինակ, նակ մեծ նշանակություն ունի մշակման եղանակը: տգրոմխջոցառումներիմիջոցով ստեղծու են այնպիսի պայմաններ, որ աշնանը ճասունահան միամյա շիվերը ն ճյուքաշարժությունը դադարի մինչն սառնամանիքնենրիսկսվելը: շերտերը մեղմացնում են սառնաժանիքների Հողմասվաշուղան աղդեցությունը, ծառերի թաղելը պաշտպանումէ նրանց ձրմռան ճնարավոլ: մինի մոլ ջերմությունից (օշրինակ՝ Արարաչոյան դաշտավայրի շրչաններում) ն. ոյլն: պայմաններու թզենու մշակման "ճամար Հայաստանի են թղենու մեծ դեր է խաղում ն միկրոկլիման: Բարենոլաստ ն քամինեավար ճյուսիսային Պյուսիս-արնելյան սիշակման բից պաշտպանված վայրերը: Ռեսպուբլիկայիլեոնային պայմաններում Թոլենու մշակման ճամար կարող են Ճարփարլինել Նոյեմբերյանի, Ալավերդու, հջնանի, Շամշադինի, Գորիսի, Դաունի ն Մեղրու շրջանների ճովիտների ծովի մակերնույթից 400-ից մինչե 900 Մետր բարձրության վրա եղած լանջերը, լավադույնը մինչն 105-155թեքություն ունեցող բան-

իջնելու այլն), կլիմայից,փիկրոկլիմայից, ջերմաստիճանի

նն

վնասվում ծառերը --125--195-ի ջերմաստիճանում: Այդ չերմաստիճանում լրիվ կամ մասնակի վնասվում են միամյա շիվերը: Թղենիներիմնջ ամենից ցրտադիմացկուն նն կասլրիֆիկ ծառերը, որոնք ն շատ չորաղիմացկուն են ն ռակավ սպլաճանջկուռ աճվան հ սննդառության Թգեարայփանների եկատմամլո նու սորտերի ցրոադիմացկունությունը խիստ բազմազան է: Թզենու ցրտաղիմացկունության աստիճանը կախված է շատ պատճառներից՝ սորաից, անճատական առանձնաչատկություններից (Թույլ աճեցողությունը, ձղձրգաճեցողության վելը մինչն աշնանային ցրտաճարությունները, "ասակը ն

կաս

լեռների շղքաներով Ճոսանքներից:

ու

տաք

կլի

են.

ցուրւո

փմ

ըրնթացբու քամիներ

ն

սառը ճյուսիսային ծովի 2ովիտների՝

լեռները ձմռան

տաք

վիւոների ցածրադիր

պաշ Հա վայրը Ամենից մասն է՝ լեռների ս րավային Հարող ճովիտները: Մեղբու

Տեղ, կոռնիձոլ, Մուղանջ

վող Խուռ ն Շինույայր գյ Հովաում դտնվող Քարաճու

դետի Հոս Որոտան Սրինակ՝ սարաճար Դարարաղիբարձր

ղերը պաշտպանվածեն

բարձրությամբ

դանված ձո կլիմայի Դնրձարնադարձայի

ծովի Գորիսի շոջանում

րումն

օրինակ՝ տաք մժի չոր որը ինքնամխուս Հովել, ենրի բարձր ժայռերորվ:

են

Այդեձոր, Չին Պոսվաք Թովուզ,Մովածս, լյավ պաշտպանվածտեղերը

գտնվում

վուլ, Հասանաուդեւտերին

ցուրտքամիներից Ոսկեպ ները ե նրանց «արող մանր միկրոկլիմայի մեղմությամբ ալի նն, Աղղանդյուղերի ո Շամշադինի շրջանում տաք

իջնանի շրջանում

Հայաստանիփերձարն ճանդիպել թղենու մշակությա բնական ո"լայմա ուռեղծող

սառն

ների

ՈՒ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ուտում

է

նուրբ տերնների բոլոր մասերը, թողնելով տերնի թիթեղի վրա ջղերի մի ցանց, իսկ են ծաղկարբույլերի ն պտղաբույլերի վնասվածքները նման խնձորի պտղակերի ճասցրած վնասվածքներին: Պտղաբույլերն անվետք են դառնում ուտելու ճամար: Թզենու տնկարկներում ճրաթիթեռի դեմ սվայքար չկազմակերպելու դեպքում խիստ փչանում է բերքը, վնասվում են տերնեները:

ծրաթիթեռի թրթուրն

տոսին:

ու

ամենից վնասակարներն են: ձու Հրաթիթեռըերնում է ապրիլին ե ղնում է 30--50 մմ երկարություն: Թրթուրը դեղնականաչ է, ունի մինչե վնասում է տերնները նրանց երնալու մոմենտից ն մինչն վեդնտացիայի վերջը։ Վնասում է նան թզենու ծաղկաբույլերն ու սյողաբույլերը, միայն գլլավորասես Ճճուլիսին ն օգոս-

նու

Թզենու ճիմնական վնասատուն ծայկականՄՍՌ-ուն թղեճրաթիքեոն է, որն ամոան ընքացքում տալիս է երեք ռնրունդ:երկրորդ ն հրրորդ սերունդներն ամենից բազմաթիվ

ԹՉԶԵՆՈՒՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐՆ

մայի մեղմացման ճամար Ամենից տաք ն պաշտպանված տեղերն այդ շրջանում Նյուվադի,Շվանիձոր,Ալիդարա,Մեղեն: բի ն կարճհանգյուղերի Ճողամասերն Թղենու արդյունաբերական ղարդացման «ամար կան բոլոր պայմանները Հայաստունի Ճյուսիս-արնելյան նե «ոլ րավ-արնելյան մի շարք շրջաններում: ձուն ճամետատաբար ցածր դաշտավոաւյըի Արարատյան չերմությունը, որը զգալիորեն գերադանցում է այն մինիէ Ժուսիը, որին կարող է դիմանուլ թուզը ն որը դաճանջուի ձմռան ն բարղ ճամեմատաբար թանկարժեքմիջոցառումներ սառնամանիքներիցպաշտպանելու ճամար, բավական լուրջ խոչընղուռ է քղի փշակությունն այդ դաշտավայրերիչրջաններում ներդնելու Ճամար:

դիրքն է'լ ավելի լավ պայմաններէ ստեղծում ձմեռային կլի-

կան թզենու եր

ն

խմբի եր մփա են

են,

Տվյալ Զմյուռնական.-սերմնային իգական ծաղի են զարգացնում փոջուռվելու դ սովորաբար լիով կաբույլերը

ուուհլի Համար:Պյողաբույլերը էն՝ «Սարի Կ 3», «Դեղինվփ

արական ն գալլակիր ծաղիկն ծաղկաբույլ թյան դեւղլքում փոշուռիչներ են կա սորտերը

փաւտնանշվեց,տալիս ֆիկներ, Մափոններ

Այս Կապբիֆիկ.--

թագիրը:

մեծության, կշռի, ձնի, դույնի, ժաթիվ Հատկանիշների: Գոյ ժնջ կան սորտեր, որոնք պի գործածելու ն թե' այնպիսինե տեսակի վերամշակումներիՃ Թ կենու սորռերը բաշխվու ծաղիկներիճատկանիշների, պտղալույլերի կազմվելու, այս Ժունբի դեւի կապրիֆիկա տղարույլերըկաղմավորվու Բերում ենք ըզենու ճիմնա

տա Առանձնաղես նիշներով:

նրանք տարբերվում են խրա այնպես էլ բիոլոգիականն ա

ՍՍՌՄ-ուժ

ԹԶԵՆՈՒ

էական վնաս են Հասցնու ները, ինչպես, օրինակ՝ թզենու բեխը, քզենու պաիլլան, իսկ ճ ն նոզը, տերեների մփողաիկան

վում սւուսց են չոր ՛

"լողա

-

ասում

է այն

մասին, որ այդ շրջաններում կան թզենու Զմյուռնականխմբի տեղական սորտեր: Բզենու տեղական սորտիմենոն այքի է ընկնում իր ցքտադիմացկուն ն, բընդճանրապես, ղզիմացկուն ճատկուեն, պրոոԹյուիբ,բայց Հասուն ււողաբույլերըմիջակ որուսւկի ղումիսը խուտաշճամէ, չորացրած պտուղը բարձրորակ չէ: Թզենու տեղական սորտերի ճիմնական բերքը ուտռացվում է ընթացիկ տարվա շիվերի Վրա, ինչպես կաղոտա, Մադնոլիա, Վիոլիւո դը լա Ֆրետտե հ այլ սորտերի մուռ։ Այսոդիսով, տեղական սորտերի մոտ անցյալ տարվա միամյա շիվերը ցրտից վնասվելու դեւքում՝ բերքը շուտ չի իջնում: ՏնտնսականնպատակներիՀամար թղենու սորախիմենտն ընտրելիս, պետք է առաջնորդվել նրանով, որ սորտերն ըստ

բում ճայտարբերվածէ բլաստոֆաղ պիծակը, որն

դեներացիաների ծաղկաունեն բույլերն իգական ծաղիկներ, որոնք տալիս են առանց կապրիֆիկացիայի ճասունացող պտղաբույլեր: Այս խմբի սորոնըը դոյացնում են անկորիզ պտաղաբույլեր, որոնք շատ արժեքավոր են սպաճածոներզասորառտելու ն թարմ վիճակոսւյօգտագործելուՀառիար: Սորտերն են՝ Կադոտա, Միսսիոն, Ադրիատիքականն այլն: Բացի մատնունշած խմբերից, գոյություն ունեն ն այլ, սնցողիկ տիւլի խիբեր, որոնց սորտերի մեծամասնությունը արդյունաբերական նշանակություն չունի: Հայաստանում տարածվածթզենու սորտերը քիչ են ուսումնասիրված: Դրանց վերաբերյալ գոյություն ունեցող թեկուղ ոչ լրիվ տվյալները են տալիս, որ ցույց ռեսպուբլիկայում դոլություն ունեն վեբնում ճիշած երեք խմբի՝ ինչոլես Կապրիֆիկի,Տմյուռնա-

այլն:

Ժիրդ վող

կալիմիրնան Զիյուռնական,

բարձր որակի

Մառի բոլոր Սովորբական..--

Սորտերնեն՝

բույլեր:

միս

Բամաբ.Չոբագման

համաո.-Պանածոնեբի

2.

գոբծածությա

4.

կապղրիֆիկացիասպաճանջո ժասշտաբներով մշակությունը

ո

Մի շարք սորտերի պտղա այդպիսի դեպքու պտղաբույլը ն ընկնում է: Ուշաճու, այսինքն` աշն ւռուղներ ունեցող սորտերը չ րորակ չոր քուղ սռանալու ճա

խղենու սոլսոույին առանձն բույլերը, որոնց խոռոչները լի ոռռվորաբարչորացնելու ճամ առումմո փոշուռժա ուերի ոո, են դոյանու: ճեղքվածքներ, Հափեմատաբարթույլ զարգաց Վրապտղաբույլերի վրա մեծ

ընտրելիս Սորտիժենոն

դրում ք:

են

Քամաբ.-- Բոլ Սուբնի տալով մուգ գունավորում ե փն, որոնք բովելիս տալիս

շոր,

վնասատուներից նե ճի մաշկով, արտաքին դեղեցիկ ըը միջուկով, լ ավարար թթվ

Յ. Թաշմ

Քյամբ, ճաստ մաշկով, ճա մսալի, անկորիղ, ամբողջակա

(ոշոր, նուրբ ն բաղ դույնի մ ծառի վրա լավ քառամող:

1.

Հունջներին.

օգդոադործմվուն նպատակներ

Հ8

ու

Սուաս

ծաղկաբույլերը

Բույսերի

Թարմ

«/ուզնրը)

միամյա

տռաչ

ճմք-

-

Մեղրու շրջանի ցրտից պաշյուպանվածտաք վայրերում, ընդոբուժ կայուն բերք ստանալու ճամար, երբ Խիոան ուսում ու են նիքներից ցրտաճարվել շիվերը նրանցվրա ոող բլաստոֆագների Հետ միասին, անչրաժեշտ է ապատչովել խղական արձեստական փոշոտումը: Դրա ճամար: սավառնակներովկամ երկաթուղով սլեոք է ներմուծել կապհիֆիկի ծաղկաբույլեր (մամուլ նջ) այն շրջաններից, որտեղ թղենին չի պրտաճարվել (օրինակ՝ Աղբբնչանից, Թուրքաշնանը` ): Մենստանից, Վրասոանից դեոլքուի Ծայրաձճեղ է աուջ՝ ճավաքել սառնամփանիքներից ոլետք կառղրիֆիկի ն ձմռան ընթացքում մինչն գարունը պանել ժամոխի ավազի մեչ՝ պաճեստներում կամ նկուղներում: դեռ չի թզենու լայն սորտասվփորձարկում Հայաստանում հ անցկացրած, ուսոի նոր սորոոնըներդնելու ղործում չին ճերքին պեոք է կանդ առնել միայն կաղըիֆիկացիա չպաէ նշել, որ անչրաժեշտ է. Հանջող սորտերի վրա: Պոտջ մշակել ոՀ միույն արդյունարերակուն (չորացքորտնը նելու, թարմ վիճակում վերամշակելու «ամողւ), սղառելու այլն այնպիսիները, որոնք ընդունակ են ընքացիկ սոարվա շիվերի վրա մեծ բերք տալու, որպեսզի թղենու ցրորխյցվնո»վելու դեսղբում էլ, այնուամենայնիվ, ասլաճուվվուծլինի վյալ տարվա բերքը: Մշակության ճամար մեծ ուշաղրության է արժանի ճյուռնական Սարի-լոլ կոչվող սորար, որը 60 տարի սրաէ ներմուծել Շավրովը: նենցտոռաջ Դրանից մի քանլ ծառ նն աճում ՍԱՌ տասնյակ Վրացական Լագոդելսի շրջանում, բարձր բերքատու է, խոշոր, վնասատուներիցն ճիվանդություններից չլուսովող վիճակում` որոջոլրույլերով: դործածելու ճամար ճիանալի «առտկությունննր ունի, չորացէ բածն էլ շուտ ընտիըքորակը է: Սարի-լոբը կապրիֆիկացիա Այլ ռոլոռր աովին է սլաճանջութ: մշակությունը Հնարավոր Մեղրու շրջանի սլաշտպանված տաթ վայրերում (Մեղրի, Ալին, րստ Նյուվաղի երեույթին,. դարու, Շվանիձոր, "ոմիտներուի։ յլ շիջանների ժի բոնի տր նման

Սար

վիճակում, պաճածոն ճամար: Պտղաբն չռրացնելու ՖՆ առանց փոշուռման: Բերք

(Զապլա).-Բբունսվիկ

տայի

ճանձնարարվուիէ բոլոր շրչաններիճամար: Կա Պաողաբույլերըմիջին տփեծո վուն, «աչքը» փակված չի, մա փավուն, միջուկը կարտիր, կ ջիզերով:Պտղաբույլերը խոն բացրած պտղաբույլերը՝ անճա Թ գույն միջուկով: Մակերեսը անակությամբ սերմեր: Սորոը բերքառատ է, արա ջում սկսում է սսողաբերել չոր

Ադոիատիքական (Աղրիա

ների Համոր ճանձնարարվող 4 թարմ վիճակով, սվլաճածո ւա չի ս փար:կապրիֆիկացիա քառատ, վեղետացիայի ընք անդամ, տալիս է լավորակ ջին մեծությամբ են, ոսկեդեղ 5808 շաքարի ռլարունակո 5260 ելանք: Չորացրածպտու

Կաղոտա.-ՍՍՌՄ-իփե

նկարոաւդրությունը:

Հայասոանիմերձարնադ ուսումնասիրված ն Ճամ ռորոխմենտ Հե ընտրված: Ս տին Հերթին ամենամեծ ուշադր սորտերը, որոնք Հարմարվել ե վայրի անբարենպաստպայմ Ստորն բերում ենք Հ ճեւտանքրքրություններկայացն

չի

Ժ0

է երաշոին Դիմացկուն փոշոտիչ.-Դեղին

ն

է Մեղրու ճանձնարարվում շրջանիճամար:

սառնաա-

-

մացկուն, պտղաբույլերը միջին մեծությամբ, ղեղնավունդարչնագույն, մանուշակաղույն հրանգով, քարմ վիճակում սարունակում են փինչն 1940 շտքար։ Չոլրացնելիստալիս են մինչն 4040 ելանք: (նեաղոլիաանականարմավայինը).-- 0զԱշմավային են տագործում չորացնելու հ պաճածոներ պատրաստելու Համար: Փոշոտում չի սպաճանջում,ուշաճաս |է: Պաղալույչերը՝ տանձաձնից մինչի կլոր ձնի, խոշոր, դեղին-կանաչավուն, շառ քաղցլո Չորացնելու դեպքոսԻ տալիս են 4011 հլանք: ծանձնարարվում է Մեղրու շրջանի «ամար: ոլիտունի են թարմվիճուԴալմաթյան.-Պ,տղաբույլերը (ում գործածելու ճամար: կապրիֆիկացիտ չի պատանջում, լերք, միվեղետացիայի ընթացքում տալիս է երկու առատ չաճաս |, պտղաբույլը խոշոր, բաց կանաչ ղույնի, քաղցը (շաքարի սլաթունակությունը 2040-ից ավել)։ Չորացնելիս տալիս են 3040-ից ուվելի ելունթ: Սորտը փոշուռում չի վաճուն Ղո-իմի (հովիսյան).-ջում, բերքառատ է, վաղաճաս։ Պաղարույլերը խոշոր են, մուղ կարմիր գույնի, շաբարի մեծ պարունակությամբ, ոլիտանի են քարմ վիճակում դործածելու ճամար: կալիմիբնա.-- Չորացնելուճամար լավագույն սորտ Լ, որբ կարելի է օգտաղործել նտն կոնսերվացնելու ն թարմ վիճակուն դործածելու ճամար: Սորտըփոշոտում է պաճանջում, սլտղաբնրում է տարեկան մեկ անդամ, բերքառաու է, պրողաբույլերը ուշ աշնանը Ճասնովղ, |լսոշոր, ճամարյլա կլորավուն, ոսկեղեղին, քաղցը վարդագույն միջուկով:Հանձնարարվում1 Մեղրու շրջանի Համար: ՛ Սառի-լոբ (մյուռնական 2).- Սորտըփոշոտում է է տալիս սպաճտանջում, լավ որակի չոր արտադրանք (ելանջր մուռ 2000), ուշաճաս է, պւողաբերում է տարեկան մեկ անմիջին մեծությամբ, կանաչավուն պամ: Պւտողաբույլերը՝ -սեբուցքադույն, պարունակում են մինչե 1200 շաքար: ։

պատրաստելու ճամար. դո

են

արժ

շր ւռերհութաղիի րել աշնանը,

մթեբումը.Կտրոնների

ՏՆԿԱ

Մոխրա դույն),Բզոլ-բուրնու, ե վի, Սարի-խանլարի այլն:

մար ուշադրության

ընքացբում, չսրացնելիս տալի Թուղը խոշոր է, կանաչ գույնի, նարարվում է Հայկական ՍՍՈ շրջանների «Ճամտր, ժինչն որ սորտիմենտ: Բացի մատնանշած սորտ

տիա չի պաճանջում, բերքառա երկու անդամ, ցրտաղիմացկ են օգոս ճասունանում յաբար

սո լավագույն կում:Տեղական

բա

'

Քյուողեշա.--Մեղբու շրջ

Համար:

խյամբ են (12 դրոռի), կլո (15 մ վարդագույն ե քաղցր 24,5 Է Ս. Լլանջըկազմում 56,0 00 շաքար: է Արար Հանձնարարվում

նելու ե թարմ վիճակում գործ դիա չի սլաճանջում, բերքառա դարձային պայմաններում (օրի սուսնում ձժնռատյինթաղումը:

Ուզբեկական դեղին (դեղ

փոշով:

նիքներին, լավ փոշոտիչ է կա տերի ճամար: Ծաղկաբույլեր

՛

նոյեմբերի սկզբին): Այդ ժամանակըղենու տերեները սկսում դեղնել ն մասամբ Թախվել ն վրա է Ճասնում բույսերի ձմնռային ճանգստի շրջանը: Կոտրոնների մլերումը պետք է կատարել մինչն սառնամանիքների սկսվելը, որպեսղի մթերվող կտրոնների վրա նրա առանձին մասերի վնասվածքներ չլի-

էէ

կտրոններըչւզետք է պատրաստել սառնամանիքներիժահանուկ:Պետթ է ձնոնպաճ մնուլ կարոնների դարնանոաւյին մթերումից ն դիմել դրան միայն ծայրաճեզ դեպքում մինչի վեգետացիայի սկսվելը: Այն շրջաններում, որտեղ թզենին ձմեռը քաղում են, կտրոնները պետք է մթերել դարնանը՝Ճողից "անելուց Ճետու Խտրոնները վերցնել միայն ըոտ առանձին սորտերի ն աղրոբացիույի ենքարկված այրական ծառեհից: կտրոններըպետք է վերցնել առողջ, լով ղարգացած ն բերքատու ծառերից: Հատուկ ուշաղրություն պետք է դարձնել ուտելի պաուղներ չովող արական բույսերի վրաւ կԿարոնների ճամար ընտրու հ վերցնում են Հասունացած հ հրկափյա եռամյա, կարճ ժիջաճանգույցներ (իրարիցփուտիկ դասավորված ունեզող շիվեր, ինչպեռ ն միամբողբոջներով) չա շիվեր: կտրոնները ւղեւոք է լինեն մեկ ուսնտի մեւորից ոչ պակաս Ճաստությամբ: Կրոնների մքերումը կոառոաիվումէ ծառերի էտի ն Ֆրանց պսակի մաքրման Ճճնտ միաժամանակ: Որպես կտրոն պեւոք է օգտադործելարմատայինմացառը) ճոռաշիվերը, երկամյաչ-եռափյաավելորդ ճյուղերը, մայրական ծառերի վրա Հատուկ աճեցրած ճյուղերը: Ծառերի ն Ռնեիծրիվրա 2--2-5 ոմ-ից բարակ ճյուլեիր կտրում են սուր սեկատորով(այգումկրատով), իսկ ավեյի Հաստերը սղոցում են: Ատրածճյուղերը մաքրում են կողային ճյուլավորություններից, ինչպես ե կտրում են դագաթների չիայտացած մասերը: Մթերմանժամանակ կարոններըպեւտջ է պաշտպանել չորացումից (դնումեն ուռվերումմ, ծածկում են խսիրներով, ծղոտով): Մաքրած ճլուլերը երկար ճիպուռների ձեով 50-ական

նեն:

են

թւաոից խրձեր են կապում փոսե տաքանչյուրխրձին կապում են Հ5 չիտակ, որին օլիֆ քսելուց Ճետո գրում են սորտի անունը, շիվերի Հայբը ն ժամանակը: Տնկանյութի ձմեռային որ ալատրասոում են բարձրադիր տ տակվի), կամ կտուրով ծածկ վով, որ քաղած տնկանյութը բ 1--1,5 մետր խորությամբ փոսե խնամքով ծածկում են խոնավ սմ »ողով, իսկ վերնից՝ 40--50 որը փոսի երկարությամբ թումբ է տնեներիցկատ ձյան ճալոցից գոլ մար փորում են առուներ: Բաղվ են ամրացնութ հ կազմում փո պլանը: թե՛ այն շիվերը, ո Գարնանը դարնանը մթերածր կտրատում ե կարությաժբ 5--6 աչքանի կտրոն հ բազմափյա փոքր ժիջմանդգույց լի կարճ, միափլա, փեժ միջճանդ երկար են կտրում: Ավելի լավ են արմատակալ «պվտաղաշիվերից կատարած միամյա են կտրվածբն անում աչքի (ճա աչքի ճիքից 1 սմ ավելի բարձր սիայտն ավելի խիտ է, իսկ փայտ վածքները պեոք է լինեն Ճաս բնափակոով ն կեղնով։ նտրոնն ծայրերի ջարդվածքներն կեղնի վ Հեռու վայրեր ուղարկելու ճ բաստուի են փինչն 35 սփ երկա սոնկելուց առաջ ճնարավոր լին ձորոնները պետբ է դարսել արկ

միկրոկլիմսյական պայմաններում, իսկ ամառը արնավառ հ շոդ, օրի-

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

նական ոջ,

որ

այղ

ն

ճամար

ճողամասը

ուղարկել, ինչպես ն պետք է ապաճովվածլինի նակ րավականաչասիոռոգելի ջրով: Որպեսկանոն, տնկարանին կից ոլետք է կազմակերպելարդյունաբնրական սորտիմենտի մայրոկ, այն ճաշվով, որ մեկ

5նկարանիճողամասը ոլետք է մոտ լինի Ճճաղորդակցուքյան ճանապար"ներին, որպեսզի ճեշտ լինի տնկանյութն

ճամար:

ու

ավազակավային, (շրինակ

լավ լուսավորված ունենար օդային դրենաժ: Ճնկարանիճամար ամենալավը բանջարանոցի կամ կերաբույսերի առվույտի) տակ եղած 1,5--2 փետրից շողերն են: Գեոնային ջրերըոլեւոքէ դսոնվեն ավելի խոր: Խիստքարքարուռ, ծանի, կավային, ճաճճակալած ն աղակալած ավաղային ճողերը ցանկալի չեն ոնկարանի

ը,

ագարընտրված րարաավան րու,"ագար լիներ նպատակի

նված լին

վանի շրջաններում: ծեզարանիճամար պեաք է Հատկացնել չարք կամ | Ոնքնակի դեպի Հարավ քեքվաժ տեզ, որը պետք է պաշոնե մնե սլանված լինի իշխող սառը Կոո քամիներից (ի

ն Իչենակ՝ Մեղրու,նոյեմբերյանի, Ալավերդու, Շամշադինի

տաք,

այնպիսի

որտեղ ձժեոր լինի

վայրերու

ՏՆԿԱՐԱՆԻ

կտրոնից բազկացածսարձերովկու թի առանց խուրձ կապելու ն կտրոնների արանքները դասավորելովխոնավ մաժուռ Յուրաքանչյուրարկղի կամ փարեթի մեջ պետբ է լարռել միմիայն մեկ սորտի կտրոններ, Մեկ արկղի Ժեջ մի քանի ռորտերի կտրոններդարսելիս, վերջինները պետք է խնամքով անջատվածլինեն բուռ առունձին սորոոնրի,ընդ որոսք յուրուքանչյուր սորտի վրա պետք Լ լինի պիոակ՝ սորտի նշումով. փաթեթի (արկղի կամ պարկի) ընդՀանուր կշիոր 30 կիլոդրամից ավել չպետք է Լինի 10--20

բե

ուրն

ն

ավոր

50--270

ւյն

Էէանկել

կարոն:

կա անկե

ճսաղար

պետք | ջրելիս նրանք լավ թրչվեն Ճողամառի Տնկելիս, ձողի կամ տնկելու գործի 25-306 թեքությար ն նայած կտրո 35 սմ խորությամբ անցք են անում. այ

Ր

ռինքն՝ մինչն

փխրեցնել (օրինակ՝ «ողի շերտր խ պակաս քան Հ5 սմ խորությամբ ն ջրելու ճարժարությանճամար թմբեր Տեկում են մարտի երկրորդ կեսի Խո վեգետացիայի ոց բույսերի րամը տրոնները ստուղում են, իսկ եթե ա ները թարմացնում են։ Մասնակիչոր ռր թրջում են ջրի մեջ, կտրոններըպետք է տնկել խոնա ձողով կամ տնկելու գործիքով քժբեր ղած թելի ուղղությամբ, իրարից 19--20 նախօրոք պատրաստած թմբերի « ճառովշարքերի իջե հղուծւոսրուծ 2ավասար: Այսպիսով, մեկ Հեկտար տ

ո

տարածություններ Մրչթփրբային

ալնսպես,

կացված «ողամասը նախապաոր սմ ռերկվում 30--35 խորությամբ: ֆ տարվում է կտրոնները տնկելուց 18--20 Ճողը նստիս Տնկելուց ճււաջ պատրաս որոնց լայնությունը «լքում լինի 6 սմ լինեն մեկը մյուսից 30--40 Հեռ

մաքսիմալ Կտրոնների տնկումը.-կտրո

Ճճեկտարտնկարանինընկնի 1,25 ճեկ այդտեղ պետք է 5Հ Հեռավորությունը կը պետք է կազմակերպելբազմաբուն զի ճնարավորլինի քանակ

ԿՏՐՈՆՆԵՐԻ

հ

են

12--17

որի

.36

'

սուրը

առատ

տնկարանինպաճանջվում է չու 1. 1 անդամ ջրելու Ճումար՝ 650--760 խորանարդմետրը: շրջանում վ եդնտացիոն բոլոր ջչրումներիճաԱմբողջ 28600--12250 խորանարդ մետր: «իար՝ չրել, որոնողի ճողր քրջվի տնկած կտարոնՊետքէ խորությամբ: Ամեն մի ջրելուց Հետո, Հենց որ Ճողի սիակերեսը չորանա (մոտավորապեսՉ օր ճետո), պետք է ամ, իսկ բույսերի մուռ 5.6 խնամքով ճողը փխրեցնել 9--10

անդամ, նայած շրջանի կլիմայական ն ճողային սլայմաննեբին (ապրիլին՝ 1--Չ, մայիաին՝ 2--Գ, ճունիսին՝ 3--4, ճովիսին՝ 3--4, սեպտեմբերին՝ 1 անդամ): Բացի ղրանից, աշնանը՝ նոյնմրբերամսին տալիս են լրացուցիչ ջուր՝ տնկիները Հողից «անելուց առաջ ճողը փասփկացնելուճամար: Մեկ Ճեկ-

ջրում

ԽՆԱՄՔԸ

ընթացքումտնկարանը վեգետացիայի

ՏՆԿԱԾ

կատարում.

դողով:

ատուղում

են

սորտը

ջրելուց մի քանիօր Ճետո բացված կտրոնները ծածկում են

չրում Տնկաժ կտրոնները

սոնկանյութի ծադղումը:

նե

Տնկարանում յուրաքանչյուր

պետք է առանձին տնկել նշել ձողիկներով, որոնց վրա գրված լինի ռռրոի ւլանը սոնունը:Տնկելնավարտելուց ճետո պետք է ւոնկարանի ճանել, որտեղ նշել շարքերը, սոլոոնրը, յուրաքանչյուր սորիը տնկած կտրոնների բանակը, տնկելու ժամկետները հ

ըքեջ։

`

"սկտրոններըծածկել ճողի բարակ, մինչն 1 սմ ճաստությամբ կխուսափենքկորոնները խորը ծածկելուց: շերտով:Դրանով խոնավ Տնկելու ժամանակ կտրոնների պետք է ւղաճել Ժամուռի, քաց պարկի, կայր որոշ քանակությամբչրով դույլի

Վլտրոնը, որը մի կողմից քիվ սեղմում են ճողին՝ տնկելու դործիքով:խորոնննրըւլեւոք է այնպես տնկել, որ նրանց վերին Ամբողջ Փոծայրը երնեահ լինի ձողի մակերեսին Կատվասար: Ճետո դամասում ։տնեկելնավարտելուց Հարկավոր է տնկած

Հանելուցմի

քանի

օր

սուսջ

ա ճողից

Ճւսնուի

են

տրա

շարքը

ե

սմ

են

դուր

ւս

Գ ղարգացմա

ոներր սիրով:

ւ

ւոնկի

աի Վ երանցընդճանուր

ողից

մմոլ

Մինչե թաց

ի:

Ճո

ուսլիս

են

խորությա բաճով շուռ

30--35

առու

ոոնկիներըՀավաքում են, իսկ

ների

թյամբ

մի նեղ Հեռավորությամբ

ձիու գութանով կա ւտնկարաններուն Զեռբով Ճանելիռ ւոնկիների շա

նկիները

ու

վնա թեթնացնելու արմասոների են: ջրում ։տնկարանը լու նողատակով ն

ից

Մուռավորառլնսնոյեմբեր ամս երբ դադարելէ իղենու աճեցողությ նոռխանիքներըվերջանալուց Հեւոո՝

ՏՆԿԻՆԵՐԻ ՀՈՂԻՑ ՀԱՆԵԼԸ ԵՎ ՆՐԱ

(ավ խնամբի դեքում վեգետ բանում արմատակալումԼ չոնկած ւոնկելու "ամար Խուռանումից ճետո, է կաղմել 70կարող կիների ելանքը

կատար թո ձնավորումըչ կորոնների առաջին ամենից զարգացածշիվերը, մնացա են, Ճճեռացնելո շիվերը ծերատում նան մերձարմատոային մացառները:

մոլախոտերը: Օգոստոսիվերջերին

եղած

խորությամբ: Վեղետա ուանտոիմետրը է փխրեցնել թե՛ միջշարքային ն քե՛ թյունները ոչ պակաս քան ծ անդամ ռացնելթե' տնկարանում ե թե նր

Չ5

սմ

՝

ու

սառբ

մառանում

ձմռան

ենթակա թույլ, ճի-

պատրաստած խրա-

ձամար պետք է

են

զուղինքաց:

այլ

աի

մյան թույլտվությամբ:

այնունեւտն ուղարկել

Յ30--40

փորում Սկզբում

են

շրջաններ՝

կարանտինային տեսչու-

:

ամբողջ երկակորությամբ (նայածւոնկիների ղարփի կողմը ւլեւտք Բ ուղղաձիգանի, գացմանը): Խրամատի իսկ մյուսը՝ թեք (Քեքությունը 0--ՑՅ56): Խրամատի թեջ կողմում ետք է դարսել տնկիների 2--8 շարքով, նրանց արանքը Պող լցնելով: Արմատները սլնոք է խնամբովքաղել (որպեսզինրանց միջն դատարկ տարածություններ չմնան)նոր Պանվողխրամատից վերցված փուխր ոմ Ճճողիշներով: սլետք է ծածկել 12--16 2Հողուխ: Արմատները պետք է քաղել իրենը երկարություն Ցողունները կնաիչափով, 2--10 ամ 4ողի շերտով: վայրերն ուղարկելու Հեռավոր ւտնկիներն անճրւս ժեշտ է մոնամքբովփաթաթել ճասակերի մեջ 50--100-ական Հաւո,իսկ

թաղելու Հես րությամբ ն

մատներուն: Խրամատները փորելառտիճանարար, ւոնկիները

թաղել սրաճում կատ

Տեսակավորված անկիները

Խոտանժան, իսկ այնուճետն ոչնչացման Հողից ճանելու ժամանակ ուժեղ վնասված, շատ հ ավլն: անդ ւոնկիները

Ց-ոդ տեսակ.--Տնկիները Սերղաիդացած, ւվզիտանի՝ սոնկարանում վերատնկելու Ճւաիւար:

ու

բարձրությամբ, ծրկարությամբ, շիվերի ե արմատ-

ների ղարգացումը լավկա:մ միջակ:

արմատները 15-ից

2-ոդ տեսակ.-Տնկիները 30--50

Հոոմ արմատավզից

աճեցրաժ փիամյա սորտային տնկիները պետք է ճամապասոասխանեն մոտավորապես ճետնյալ պաճանջներին, Տնկիներըպետք է լինեն կամ թնխիձեով 3--5 ճիժնական կմախքային ճյուղերովն ցածր բնով, կամ թե բնական թւլիի դուրս եկող մի քանի մմուսնձինբներուր -ին տեսակ.-Տնկիները 97 սանտիմետրիըբարձր, արմատները ոչ պակաս քան 38 սմ երկարությամբ, շիվերն արմատներըլավ ղարդացած:

դարնանը տնկելու դեղքում՝ աշն Ցրտաճերկ, իսկ գարնանը, «ո

Աշնանըսոն կոճղարմատներից: է պետք ունքները կազմակ

է

օգտագործել «լուսիս-արնելյան լայն ճովիտները ե ճարավ-արն արեմտյան ն արնեմույանմինչն Հարթ Հճողամասերըն մինչն շողի մեքենայական ժշակման ճ Այդպիսի տեղնրում ճողը տ անճրաժեշտ է կոսո փաստելիս՝ հ ճողամասը մաքրել քարնրի

Թղենոււզարունգ ւնկելու

սլայմաններում թզենու ժշակու ձմնույին շրջանում փափուկ մի »ովիտները, որոնք դտնվում են 500--900 Ժեւտրբարձրությա Այդ ճովիտները պաշտպա դրբնաժ ունեցող լեռներով ն Համար սլիտանի ճողամասերը գ 10-15: թեքություն ունեցող լան Լանջերի ստորուռները, ինչո ընկած սմարդադե սոուսնքով հ այղ պատճառովչեն կարող օդ ներ տնկելու նպատակով: Զմեռային շրջանում թզենի ճամար, նրան ճատկ սղանելու մի քանի տարի, մինչ լուրացու փշատերի ծառերից ճողմապաշ Թղննու ամար լավա գույ բանջարանոցների, խուռաբույսե ոլնս «երկվող ճողամասերը:

Ն Հողամասի ընտոությու

ԹԶԵՆՈՒ ՊԱՐՏԵԶԻ ԿԱԶՄԱԿ

Բ

շեն

ձե

'

-

կիսարնա-չ-

ձե

ա) Թվային

Տ|

Հ

ՀԹ

Հ

-

ՀԱ

ն

-

"5

|»

:

:

Հ

Հ"

|

:

: |2

լ

--

Ձ

|ա

`

|ա»

պար-

|5

"

(5

տ

`

|

|

12831Հ

:

էլ |Յ|Տ

Հ

ւ

ՀՀՏ|ՃԶ|Ե|Հ

Թ

2535:

ՏՏ

«Հ

Մողվող

հարա

"րացնելու

ՀԹ ՀՈ Հո աջ

Տ

| ԽՀ

Հ

-

«իրոթում

Թարմ դործաձելու կոնսերվացման ա

-

՛

:

,

3.

Լայն տեռասներ ունեցող

կերպումը:

յուսրածություններիՀողի մեքեն

բույսերիԹաղում

`

ուղղությունը պետք էլինի լ. Ջ զան իչխող ցամբն 2. Մինչն 106 լանջերում լա Հեշտացնում է

ման

նկատմամ Հողի մակերնույթի

մեքոդով դժվար է մշակել ն Հար (օրինավ՝Արարատյանդա Ռաղել «ոնկել թեք, անկիները դասավո

մուլչասդատ ել: Այն շրջաններու

երիանկ Տեկիները

ճյո թարմացում վածքների

ժափկետները՝ Տեկելու

Հարքեցնել ն ապա կատարել տնեղաձնում.միջչարքներըմրկու Տնկելու ճամար փոսերը փոր ուղղությամբ տրակտորովմշակելու ե աշխատանքըՀճեշտատացոէսով ն 60 ամ խորուքլամբ, լանջ նելու Համար պետք է տնղաձնել քառակուսի: կանջերում վա10054100 սմ մակերեհ ներում ոհլի է միրառել շախմատային տեղաձնում: Փոսը փորելիս Ճճողիվերին շերտը 105-ից ավելի թեքություն ունեցող լանջերինն խայե խառնել 20 կղ փտած դոմաղբի տաբղետ ոնհլյեֆի դեպքուի մեքենայական մշակուժը ղժվաԹլ՛ աշնանային ն քե' ղարն են ողողման: բանում է, մյուս կողմից այդ լանջերը ենթակա փոսերը փորում են աշնանը՝ սեպ Ռւատի այդ լանջերում տնկում են ըստ ոհլյեֆի բնույթի, ա) դարնա այսինքն՝ րբուո ճորիզոնականների,ընդ որում տնկում են անրիլի սկզբին, բ) աշնանը՝ նոյեմբ ձՀատական արթքակներում։՝ բներում (կիսատեռասներում), ում, որոեղ թզենու մշակություն որոնք Ճեւոադգայում կարելի է միացնել ն դարձնել անռասներ: Ա ձմեռային թաղուով (օ.րինակ՝ Ռելյեֆային տեղաձնումն ունի մի շարք առավելություններ. թերը պետք է տնկել դարնանը: Հորիզոնականներով ճնարավոր է չրել առանց լանջերը ողոՏեկելու Համար անճրաժեջ պելու, ճեշտանում է երքնեկությունը ոնկարկների սպասարկամ երկամյա առողջ տն մայա է կելու ժամանակ ն էժանանում է նրանց խնամքը: վրա Խիստքնջություն ունեցող լանջերի կազմակերպումմ̀իայն ծայրաճեղ դեպքերում: Ճյ եհ տնհուսսներ: փելու ճամար կտրվածքներինան Աղյուսակ ղայինմածիկ քսել: Տնկելուց սսռա Ծառերի միջն հղած տարածությունը թզենու պարտեզում (մետրերով) կավի ջրիկ լուծույթի մեջ. այդ դ ն նրան վ կպչում են " անում ՀՔԱՎ է խոր որպե ցածը, մակերնույթից Ճողի

ն

ժերձմշակությունը, ընդճանրըոռղես միջշարքային

տար-

բնքաց՝լայնացնում

են,

արի բույսի աճելուն զուղշարբերից ժուռ 0,5--1,0 Տնկիների մետր ճեռավորությամբձիու բուգլիցի։ կամ որնէ մեքենամացման միջոցով ն կամ թե ձեռքով անց են կացնում ոռոգման ակոսներ, որոեղիցը էլ ջրում են յուրաքանչյուր փերձբնային բաժակն առանձին: աւնձրններըդադարելուց ճետո, չոր ժամաԳարնանույին նակաշրջանում, երբ տեղումներ չեն լինում, ջրելուց ճետո բաժակները ետք է մուլչապատելչոր փուիխը Ճճողու։Ռրոլեժ: մուլչ պետք է վերցնել բաժակներիմուռ եղած չոր, փուխր"ո-

/ոարածությունների խնափբը: Ոռոգման բաժակներնամեն

բնային բաժակների ոռոգումը

վա ընթացքում անց է կացվում ճողի

Հուղի խնամքը թզենումատղաշպառտեզում.--3--4

տնկման տախտակի օգնությումը սովորական է: Աշնանըտնկած տնկիները բուկլից են անում 20--840սանտիմետրը բարձրությամբ, ձմեռվա ցրուաձճարումից դաշտպանելու ճամար: ԹղենուՃետադախնամքը ն բերքաճուվաքը Ճեշտացնելու Համար անչրաժեշտ է քզենու պարտեզներըտնկել Ճամատարած միասորտ ոնկիներ։ Փոշուոււի սպաճանջողծառերի (ինչպես, օրինակ՝ Սարիլոբ, կալիժիրնան այլն) արանքում անճրաժեշո է տեղավորել թզենու արական բույսեր (լապրիֆիկներ), 100 իգական ծառին տրվում է 3-3 կապրիֆիկի (կապրի 5 3, դեզին փոշոոիչ) ծառ, կամ մեկ ճեկտարթզենուն 5-7 կարիֆիկ, որոնք ճամաչափ դասավորում են ամբողջ տարածության վրա։ Պարտեզի ճիմնադրելուցՃետո պետք է տանելնրա պլաեր, ցույց տալով սորտերի դասավորությունը ամփթողջտերիտորիայի վրա,

Տնկելու տեխնիկան

Թյունը:

գծի վրա, իսկ. սակն ուղզել տեռասի՝ հրկարությամբ, ճաշվի առնելով նան իշխող քամու ուղղու-

է տնկել շերտի իջին որը

Փ--10 սմ

ճաստությումը

ն այլ

մշակություն

հ

ոմ

լույնութ

սմ

ղաբերող

շարքի Ժեկ պարտեզում

Հեռավո

ճեռավորությամբ: է շարբից մեկ մետր

Հետո

առաջին տարիներն իրարից 60 ու

աորությամբ

ոչ

քե ըբաժակներուրԱկոսայ չափորեն բիացանում է ատրմա րելուց առաջ շարքերին վուղաճ

ն

«նտ զուղգրն ոնկիների աճման ների շերտերը տարեցտարի նեղ Որտեղ ճնարա ոլառ վերացնում:

Հարթ տսւրածություններու

Հետնյալ աշխատանքներին.

Հողի խնամքը պտղաբեր

փիայն տեռասները ե առանձին ցելի վիճակում, իսկ մնացած դժվ են խուր ձում (յոարեկան 2--Ց

շարքաերկ

բաժակի մակերեսին: Պետք է մ երբ ջրած բաժակների մակերեսի ն երբ սն ֆոնի վրա չորանալու վուն բծեր: Ջրելուց առաջ բաժա հովչից, իսկ այնուճետն ամեն ա ները կրկին մովչապատում են: Ա դցում բաժակներից, վերջինների ոմ խորությամբ, ավա տնկիների բարձրությամբ: Վեգետացիայիընքացբում :ո դասի:Պետքէ ջրել, երբ մուլչի տ սեղմելուց ն ցած գցելուց Պետո ց ՀարթՀողամասերում ն մինչն քային տարածությունները զբաղե

ղբ»

որւոռեղ«նարավորչէ Այնտեղ,

խորությամբ:

Չ2--Ց

են

Հ4

են

կառուցում:

ու

տա-

ԽիստԹեր լանջերին (105-ից ավելի),տեռասներոմ ն անձչապական էլ չրում են ավազանի տիպի ճարքակներում այն փոսերով։ Ամեն մի ջրելուց ճեսո ճարթքակի ամբողջ սի խորությամբ: փխրեցնում են 5--10 տածությունը նանչերի տիջճարթակները կա միջշարքերը լթուլնում են ճմիակալած վիճակում, այդտեղ «ողի մշակությունը չի թույլատրվում՝ նրա ողողումը կանխելու ճամար: Վեգետացիայի ընացքում այնտեղ դուրս եկած խուռն մոլախուռերը«նձում են։ Աշհանը տեռասները ն անճաւոական ճարթակներըփորում են 15--20 սմ խորությամբ: Փորելու ժամանակպետք է աշլխատել, որ փորվածշերտըեզրից թեքվի դեպի լանջը, որպեսղի անձրեի կամ ոռոգման ջուրը ներքնեչճոսի, այլ գնա դեպի լանջը ն ճողի մեջ ծծվի, այդ իսկ պատճառով եզրերինթմբեր

խորությանը:

ակուային եղանակով ջրել, օրինակ՝ 56 ավելի թեբություն ունեցող լանջերին ն խորդուբորդ ռելյլեֆունեցող տեղերոսի, թեթ ճողերում(ավազային, քարքարուռ-ավաղզային, սակավազոր ն այլ) ջրուի են մերձբնային շրջանների միջոցով, որոնց տրամազիծր չպետք է ոնկիների պսակի տրամագծից պակաս լինի։ Ստացվում է մերձբնային բաժականոիանշրջան: Շարքերի արանքներում անց են կացնում ոռոդող տոու, ռրից յուրաբանչյուր մերձբնային շրջանն առանձին են չրում։ Քեշի դալուց ճեւտո մերձսմ բնային շրջանների ճողը փխրեցնում են 6--10 (իսկ բուվ5--6 սերին փուռիկ՝ ամ) խորությամբ: Աշնանային վերչին ե ու ն. գարնանային առաջին փխրեցումը կատարում են 10--13 մեծ ավելի կայած արմատների տարածման խորությամբ,

ամ

սպես

օր Ճեյռո), կատարուի Հողի կուլտխվացիա: փարեցումը կարելի է կատարելամեն երկու ջրին մեկ անդամ: Առաջին խորփխրեցումը ոլետք է կատարել գարնանը 18--20

փոկ լավ Ճճասունացածծառեր ունեցող պարտեղում 5--6 ակոս: ջրելուց Ճետո, երբ Ճճողըքեշի է եկել (ԺուտավորաԱկոսներով

»

»

որպեսզի աճեցողո սկզբին շիվերն ար ցրտերի առնի ցած լինեն: Բղեֆիներիչրելու բանակը կ եթե դա յիննայլ պայմաններից: ններ չեն լինում, ճողը սլետք է ջրելու քանակը սլակասեցնել թղե

ույն Հաշվով, որ

շերսոը լավ թրջվի։

հն

արմա

ու

միջոցո Ջրնլը կարգավորելու բերքի ինչպես քանակն, այնպես շրջանում թուղբ ջիելիս՝ ոլտղպ նեխում, վատ ճաքճքում են որակը (պտղաբույլերըչորացնելի Մեկ Հեկտար թլենի ջրելու ճ նակը խորանարդմետրերով: ա) մեկ անդամ ջրելունորմա

բողջ

շրում

բում ավելի սակառ, չոր վայրերո ներուն, որոոեղձմեռը տաք է, ինչ նու, անճրաժեշտէ ռլարտեղը ձմ առատորեն չրել (նոյեմբերի վեր

դուղընթաց: Վեդետացիայիընթա ոլես 12 անգամ (մարտին, ապրիլի դաւ, ճունիսին երկու անդամ, Ճուլ անդամ: սեպտեմբերի սկզբին մե

ն

տերիսկզբին,

3.

Երկրորդ 4. ՛ողաբույլերի Հասունացմ շրջանում չոպլեւո (ճասունանալու )։ Բույլերը ջրալիչլինեն 5. Վերջինջուրը տալիո են օդ

Հանջին։ Ջրելու ճիմնական ժամկե 7. Բողբոջներըբացվելուց քիչ Հ. Առաջինծաղկումից առաջ,

սվետք է չրնչու ժամկետները

բ) ոռոգման նորման ամբովջ վեգետացիոն շրջանում

25400--6000: Հարթ տարածություններում| մինչն

թեքությամբ լան-

չերում ճողը պետք է մշակել տրակտորայինկամ ձիու գումինչն 20 սմ խորությամբ, Թաններով սակավաղոր ն ոչ խոր Ճողերը զգալիորեն ավելի ծանծաղ: 55-ից մինչն 105 թեքությամբ լանջերում Հողը 4շակում են նույնպես Ճումուուսրած կերպով, ընդ որում մշակում են փետըրվարի վերջին մարի սկզբին լանջի թերությանն ուղղաճայաց ուղղուցյամը, ճողի ողողումը պակասեցնելուՀամար: 10:2-իցինչն 206 Թեքությամբ լանջերի վրա Հոլը մշակում հն չերտերով: Միջշարքաւյին մեջընդմեջ տարածությունները մշակվում են, մյուսները մնում են ճմակալած. 3 տարուց Ճեստո ճմակալած մփիջշարքերը մշակում են, իսկ մշակածները Ց թողնում են ճմակալելու Ճեւտեյալ տարվա ընթացքում:Այդպիսով, թզենու տնկարկուվ ստեղծվուէ է փշակվող ն ճմակաված շերտերի հռայա ճերթափոխություն, Հ0«-իցավելիթեք լանջերիվրա Ճողը փխրեցնում են Միայն անճատական Ճարքակներիվրա: Վերչիններում տեռասների կատարում են աճող ծառի պսակի տրամազծի մշակությունը չափով: Լանջի մնացած մասը չի մշակվում ն մնում է ճմակալած դրությամբ: --

Թղենինշատ ղղայուն է դեղի պարարտացումը: նայած Հողի պաճանջին, պարարտանյութը ետք է տալ փոուսծ գոՄայրի կամ Հանքային նյութերի ձնով: Երկու-երեքտարին մեկ անգամ ժեկ ծառի, նայած նրա Ճողի մեջ մւոցնում են 20--50 կգ գոմաղբ: ծասակին, Մեկ Ճեկաարին անձճրաժեշո են

ճանքային

պարար:

Ճեւնյալ նհորմաները՝ Սուղերֆոսֆատ՝ կգ, ափոնիույի ռուլֆատ՝

նյութերի

-

120 կգ ն կալիական աղ (4040 հ կա-անի)՝ 20 կղ: Սուղերֆոսֆատը գիական աղը պեւոք է ժփոյնելաշնանը, Հողը վարելուցկամ

փորելուց

առաջ,

փխրեցումիցառաջ:

իսկ

ամոնիում սուլֆաոըգարնանը, Ճողի

Պտղաբեբող թզենիների միջշարքային ւտարածությունորտեղ (այնտեղ,

թզենին չեն Թազուք) կարելիէ ղզբաղեցնել այլ, կանաչ պարարտացման ճամար օգոագործվող Դշակույթներով (առվույտ, աշնանացան սիսեո, աշնանացան վիկն այլն): Աժեն տարի աշնանը պետք է կատարել պարտեզիստուգում ն ճաշվի առնել փոխարինմանենքակա բոլոր ծառերը (ուժեղ վնասված, չորացող, չորացած ն այլն): Հենց աշնանն 1լ կամ գարնանը պարտեզը պետք է լրացնել այն սորտերի յոնկիներով, որոնք չարքից դուրս են եկել։ ները

ձնաւվորմանն ձնավոբումը.-Պսակի Պսակի

:

ամեն

տարի անցկացվող ընքացիկ էտի ժամանակ պետք է Ճճաշվիառնել "ետնյալ պաճանջները՝ 1. կմախքային ն բոլոր «աստ ճյուղերը դասավորել՝ մոուղիղ անկյան: Սուր ւտեցնելով ճյուանկյունով դասավորված դերն առատ բերքի ժամանակՃաճախկոտրվում են: Հ. Պսակը ձնավորել ճյուղերի ազատ դասավորումով է (ճեշտացնում ըերքաճավաքը, ճամաչաւսիլոսավորվում է ոսակի ներսը, վերջինիս մեջ ճեշա | օղսոիոլություն կա-

ւռարվում): 3.

Թզենինձնավորել՝

ա) չորացնելու ճամար փշակվող սորտերը լավ լուսավորելու նղլատակով՝կիռաշտամբի ձեով, լավ նոսրացված վսա-

կով.

Բ) պտուղները թարմ վիճակում ն կոնսերվացմանճամար դործադրվու սորտերը՝թփային ձնով: 4. Ձմռանը թաղվող թզենին պետք է դեոնատարած ձնավորել, որ Ճարմար լինի ծածկելու ճամար: 5. էւռիմիջոցով ծառի վրա ստեղծել ամենամեծ պողակիր մակերես:

Թղենուն ւլեւոբ է

1.

սղսակիՀետեյալձներից որեէ մեկը` |

տալ

Թփային ձնե, ցածր (20--90

սմ

մեծությամբ) ըբնդճա-

նուր փոքր բուն:

Մթ

Հ»

-

-

թա, -

ա

Էջ»

-.«աոա -ՀՀՀՀ-ՀՀ-2»

Թ

Հ

ա

Ե

|

)

ցի

2---

Հ«--ԱՀ

Կ

Է

Հ

Բնական քուվփ՝ մի քանի ա ընղճանուր բնի: 3. Ցածրաբուն ձն՝ 80--35 սի բ ն Պաակըթիային ցածրաբուն ն է միամյա երկամյ առսուսրվում ն մեկ շիվ, որն էտում են մինչն 5 այնուշեւտն նրա վրա կազմակերպո "իմնական ճյուղեր: Մացառը, ավե բուփները ճեռացնում են: երիտասարդճասակում միամյ հնչ Հեւտադայում, ձեավորման ժամ

է բնափայտը(օրինակ, կոճ

այլն:

Թղենին պետք

հ

ա վնասատուներ, ինչպե է ձնավորել

են

սերը, որոնց պտղաբույլերն օղտա

անրի վրա, որոնց առաջին բերքը շա ոք են Դալմատիկան,նադուռա այլ պետք է կիրառել միայն այն սոր բնրքն է Հիմնականը, օրինավ՝«Մո այլն: ցածրաբուն ձեով պե Թսիային

ձգձդվում է: Այդպիսի էտը չպետք է

կասում ե վատանումԷ առաջին բ

շետաղայում կարել փլայի վնասվ ինչես նան մացառը: Ծառերը պետք է էտել դարն սկսվելը: Աժեն տարի անճրաժեշտ միամյա չիվերը։ երկար չիվերն ուժ

կերը

են

Հեւտկանքեն), ստացվում ղանում

լու

Ռեռնութ

եռացնում են նա ճյուղերը ճիմքից են կ նոսրացնելիս քով Հարթեցնում են սուր դանակով

Ճատար կարում,

Հ.

կոնսերվացման Ճամար, օրինակ՝Բրունավիկը, կադոայլն:

Այս ձնով աճեցնումնն փեծ ծառհլ մեծությամբ բնով ն 3-4 կմախբային ճյուղերով:

Փ0

որալիսի մակարդակը՝ քուվը կռայնելու ժամանակ՝ զուպաճեո չինի Հողի մակերեույթին։ Այուես թեք դիրբով տնկած թզեհու վրա 2--Յ--4 տարվա ընացքում սլետք է կազմակերոլել բույսի Հիմնական ճենքը, կմախքային Ճյուղերը: Թեք տնկած բույսերը չեն կոացնում դետնին։ կոսցած դիրքի ժամանակ զարգանում նն մի շարք ուղիղ կանդնուծ Հոռաշիվեր, մինչդեռ ճորիզոնական դասավորված ճյուղերն ոճ չեն տալիս: Ամառվաընքացքում բոլոր ճոռռաշիվերը կուսց-

-

որողաբույլերն օդաադործում են չորացնելու ճամար: Ձմեռը թաղելու ճամար անճրաժեշտ է թզենու պոասկը ձնավորել մի քանի բներից (3--4) բաղկացած բնական խխի ձեով, առանց բնդճանուր բնի: Թուխը սլետք է աճեցնել դետ հայտարածձնով, ավելի շուտ թեք ղիրքով «որիզոնի ճետ կաղփելու 80--355 սուր անկյուն, ընղ որում բների մի մասը, ակսած արմատավզից մուռավորապես 05 մեւր երկարությամբ, ։վետք է փոված լինի դետնին։ Ռրպեսզիթուին այդ ձնն ընդունի,պեւոքէ աշխատել, որ քեքված բույսի ճյուղերը զարգանան մի մակարդակի վրա,

սկսու են 1--2 Զնեավորումը տարեկան Հասակում:Միտ:իլա` 60--70 ցողունն էտում են Հողի մակերեսից սանատիմետը բարձրությամբ, իսկ այնուճեոիւնրանից ձասվորում հն ցածբաբուն ծառը: ինչպես ն խային (ոնդճանուրբնով) ձնավորման ժամանակ, ուժել էւոն անց է կացզվուի երիտասարդ Ճա են սակում, երբ կաղմակերպում կմախքային ճյուղերը հ Հետո ամեն ձեավորում պսակը: Ջնավորվելուց տարի ծառը մաքրուփ են ավելորդ շիվերից ն ճյուղերից, ինչպես նակ չոբուկներից: Ցածրբնային ձնով մշակում են կԿաղոտայ Վիոլետ-ղըլա-ֆրետ, Սարի-լոլ, նալիժիրնա ն այլ սորտերը, որոնց

ւի

ձե: Ցածրաբուն

հ

տան

35--50

ն

կու են

կիի «Հիմնականբներ

Պսակը Դին

մատար 2.

Հասունանում

ն

կ

ավելի լ

ավելի բերրի է լինում: Գետնատարած պսակ է Ճասունանում

3.

ոսողալույլերը մուս

են

դետն

քանի պտուղներն ավելի տաք ված ն Հասունացած, այնքան ավելի լավորակ են լինում, Գ

շուտ

տալ

կուն, միննույնժամանկ կո

են

կռացածիիերի աճնցո ն լավ են փ ն ների ոկսվելը, այդիռով բու

Դոիար:

1.

դաբերուիը, դետնատարած թո կոացնուր ն միայն երբեմն է որոշ ջարդվածքներ են առաջ րացնելու ճամար անճրաժեշ դեւոք է ճենել բույսը ամբողջ Այն շրջաններում, որտել վոր է միայն ձինոր քաղելու հատարած սիստեմն ունի ժի շ

ղեպի ճողը։ Այղ դործողությո որպեսվի չկոտրվեն բույսի ճի արմատավզի մոտ եղած ըներ ները): Միայն առաչին 3--4 լինում Թի ձգելը, իսկ Ճճետ

ճանաբար ստեղծվի պոասկիՀ զարգանալու սլայմաններում դնանատարած,ճովճարաձե ոլ Բույսը քաղելուց առաջ՝

նի մեջ իսիած ձողերին: Պաակիմեջ կողքի ճյուղե թյուն է տրվում: Վերջինները

նում

1:

:

Հ

՞

Ջ

-

3` Հ

Հ

ո

Է

Տ. է

Հ

-

--

3 Հ

ՀՏ

5 `

- -

`»

Է:8

Տ,

5:

-

Տ

:

շատ

է

Հեւոադայուն,երբ

նրա

Հիշյալ թղենիների պս

իֆիկի

3.

Պաակի մեջ

ծաղկմա ֆաղկարույլեր կախ

միջոցո ճյուղ պատվաստելու

ջ.

1.

սպլաճանջթ Փոշուսում տնկել բույսեր (կապրիֆիկներ)

է՝ փոջուռումնիրագործվում

կապր ւոնկարկում Թղենու

ամբ արտուղ են տալիս առանց միրգ տվող մի քանի սորտ չոր

ն

չարդված ղուդ չոր, ճիվանդ, մազառիՃնե Մերձարմատային Թզենու կապոիֆիկացի

ոլաճ մնալ այդոլիսի էտից: Բոց

կարելի է էտել անցած տարվ նրանց վր 2--83 աչք: էտելու տ տարվա պտղաբերշիվերի թիվը բրկրորդ սերնդի բերքը: նրբ պե մենծ բերք ստան ւեներացիայից

թղննուճեն ւնկարկն ճերավի, Հէ լրացում պաճանջվում: մինչեՀլութա Գարնանը,

այս

եղանակի շնորճիվ է ն կարծես երիտասարդանում

տելու

մաց նոլատակով փոխարինելու տա բներ, որոնք,բնականաբար,

կոտրվելուկամ այլ պատճառներ

բայը

սովորաբար դավորությունները

շիվերի փայտանալում: Հին թփերի եբիտասաոշ ոնկարկներուխ հրիտասարդ

ավելի

ճ ւոսքանում, նոլաստումէ նրանը ճասունանա ե

տիճանը-6

--

ծաղիկներ

արական ծաղկաբույլեր կալխե-

անում իգական

զի ձմռանըոչնչանալու ղեպ-

ծաղկարույլերում ոչնչա : -

Թզենիների փոշուտումը

դեպքույի նրան

են 1,

դեղնում, կընճ-

ու

արագ կերպով մեծանալ,ստանում են ուղ կանաչգույն, ծածկվում ժոմային փառով պնղանուի: Արական ծաղկաբույլերը տեղավորում են այնպիսի ոքր ղամբյուղների, ցանցերի կամ դործաժ քաակների ժեջ,

քույի սկսում են

ռուովումի| Թավվուի

ծաղկաբույլերը դոքում Սիորոավելու ընդճակառակը, փոշուտվելու դճւղ-

նուի անոլետք ուտելուճամար:

Ճճետո Ճո

փածիկով: ռլարտիզային

ծառի

Թղենու կեղնակերի դեմ պա վնասված մասերը ն բոլոր

ընդմիջումներով:

շետն

Հասուն

միջատները դուրս

Քնավոր միչատի ստադիայումպ

(4--6

դրամ մեկ լիտր չրին)։ Ս ժայիսի սկզբին, ոտավորապես քրթուրի ստադիայում(պետք է հ

րակել արտաքին (կոնտակտայ անաբաղինիկամ նիկոտինի սուլֆ դողայով (2--8 գրամ մեկ լիտր

Պախլլայի(գծող միջատ է)

Օդերփոշոտվելուս

Թափվում են, իսկ չափազանց փոշուռվելու ղեղքում՝ Հասուն ծաղկաբույլերը նրանց12. դարդացած եժ բանակի ռնրերի պատճառով ճաքճքում են, նեխում ն ղուո-

անբավարար փոչուման՝

օր

դե Պայքարվնասատուների

Սաղկելուց 2--4

Սղնծնունվնասում են թզենու ճրա /Սղենու պսիլլան ն այլ վնասատո Թղենու ճրաթիթեռներին (կր Համար տնկարկները պետք է սրս ծույթներով, ինչպես, օրինակ՝ 0,204 (1,5--8գրամ ժեկ լիտր ավելացնել կարմ Հանգցրած կիր կամ թե արսենաքթվականկալցի (2--Ց գրամ ժեկ լիտրըջրին): Առ դարնանը, երբ մատղաշ տերնն յւռաջին թրթուրները, իսկ ճնտադ

Հուռ։

որոնք չեն խանգարում բլաստո ղամբյուղները, ցանցերը կամ ք կախում են թզենու պսակի 4--5 ղում 5--6 արական ծաղկաբույլ: են բար ծաղկաբույլերից ղուրս ժամերին: Բոլոր ծաղկաբույլերը միա երկու-երեք անդամ, մեկը մյուսի Հետո, երբ թզենին արձակում է

տնկարկների 12. դապրիֆիկների

Այսպես, ծաղկաբույլերում հղաժ իգական ծաղիկներ «Սերփոշոտման»

առկայության դեպքում:

ծաղկարույլեր կախելումիջոցովունի ն այլ կապրիֆիկների առավելություն: ծաղկախվող կարույլերի քանակովկարելի է Թղենու կարգավորել բերքը որը դժվար է կազմակերպել

նը

բերել վայրերից, որտեղ կապրիֆիկՄարոանրը չեն վնասվել սառնամանիքներից:

ար

Զմնովաընթացքոսիչվնասված լինում փափուկն բաց գույնի, Արական ծաղկաբույլերը ծաղիկներունեցողծաղպետք է

/ն

(ը:

ունեցող ծառերի պառկի մեջ

դում

այլն):

է մեղմ ձփնռ՝ երի ջերմասաճանջում ծ«-ից պածրչի (ինում: Փժնո Ցուրտ ունեցուլ

բլաստոֆագըՍզենու շրջաններում է:

:

պայման ներուի

(շրինակ՝ ՄեղՂափանի, Գորիսի, նոյեմբերյանի շրջաններում կ

Ձմեռողբրաստոֆագըպ

փու,

առանձին միկրոկլիմայական

երնույթին, միայն

ս Հայաստանի այմաններում Թղենիներիտնկարկներում

Թոռչելու նախօրյակին:

ծաղիկները Ճասունանուփ են,

դութս

բական

դանվում՝է բլատոֆագը

է Հնարավոր կապրիֆիկներ ունենալ,ըստ

իսկ

Չաղկաբույլերի եջ

Թարմ

կերպովսպառելու ճամաո.--

Բուսաբանական

ցողը

չորանալուց Հետ ո՝ ոլտղարբույլերը պետք է այնպես քաղել, որ պտղակոթը պտղաբույլի մաշկի մի մասի ճետ Անկանոն քաղելիս պտղաբույլերը ճյուղերի վրա չմնա են կորցնում արաբին տեսքը ն արագ փչանում: նայած սորոին, բերքը ճավուքում են ձեռքով կամ դանակով: Մառից լավ անջատվող պտղակոթ ունեցող սորտերի ողաբույլերը պոկում են ձեռքով. նուրբ, ճեշտ վնասվող սպ մաշկ, կարճ նե ճյուղից վատ անջատվողպտղակոթ ունեցու սորտերը դանակով են քաղուի: Թզենու թարմ պտղաբույլերը պիտանի չեն երկարատնե պաճելու ճամար: նրանցպետք է պաճել սառցարանում 0-ից մինչն 26-ի ջերմաստիճանիպայմաններում: Թարմ վիճակում

Հասունության սկզբնական ստադիայում կամ բոսաբանական լրիվ ճասունության շրջանում: Բերքը պետք է ճավաքել ամեն օր, պտղաբույլերի ճառունացման զուղընթաց, ուշ երեկոյան, երի նրանք կորցնում են արնից ստացած ջերմությունը, կամ քե վաղ առավոտյան՝

3.

2.

մասում,

պտղակոթի մուռ, փաշկըդառնում է ճարթ ն փայլուն: ճամաբ՝ա) բուսաբանական ճասունության Չոբացման սկզբնական ատադիայում, երբ կաթը բիչ քանակությամբ է մնացել (չորացումը բերքաճավաջիվայրից դուրո), բ) բուռարանականճասունության ստադիայում, երի կաթն այլես չկա (չորացումը բերքաճավաքիվայրում), դ) երբ պտղաբույլերը սկսում են չմշկվել։

Մշակվող սորւոերի ՔԵրքաճավաքը..-փեծամասնությունը վեզետացիայիընքացքում տալիս է երկու բերք (առաչինբերՔը՝ Ճուլիս-օդոստու ամսին, երկրորդը՝ սեպտեմբերին ն Հոկտեմբերի սկզբներին), ընդ ոքում նայած սորտին, բերբերից մեկը լինում է ամենաբարձրը: ոլեոտքէ կատարել՝ ՔԲերքաճավաքը 1. կոնսերվացման ճամար.-երբ պտղարբույլերը դեռ լրիվ չեն ճասել, բայց արդեն գունավորված լինելով, մասամբ փափկել են: կաթը գտնվում է պտղաբույլի աննշան

Թուզը,

ըստ

մետր

մ

տե խոշորության

բարձրությամ

ցանկալի է,

որ

դրանք

է

քանի

ճամ

ճաղ ճաղավո ւենի

ու

կնճռոտած,մսալի

կ

այլն) ստանա

կարճ կանխելու Նեխումը գո չորացած թուղ(ճամաչաի

իսկ մթերք չ չորացումը, դանում ն

Այդպիսիսկուտե լայնությամբ:

տակը պետք է

կողմնակի

անչճաճքո Հուտ

պիտանի են, քան սոճուց,

պատրա տախտակից Բարղդենու

Համար,

մեծու դասավորել0,8»Հ0,55 չեր Սկուտեղների շրջապատում է

վրա:

քան 0,5

վնասելու: Չորացման ճամար ամենալ ն բարձր, չոր, լավ լուսավորված ճատչելի տեղերն հն։ Պետք է չո գետն լավորակ ւտղաբույլերը,

ուա

օգոստոսինե սեպտե օդտագործել Ճասունացող սորտերի յաբար պեւոք է լու ճամար ւպտղաբույլերը ս բոսաբանականՀասունության Հետ բաղելդանակով,պտղակոթ

չո Արնային Թզիչոբացնելը.--

սլետք է ձեռքերին յուղ քսել, կամ ռազնել: կաթնաճյութըձեռքերից լվացվ

գործածելուՀամար պտղաբուլլերը լավ ճամ չեն ունենում: ռունանալիս պտղաբույլերի Պաողակոթքերից, վաջի ժամանակ արտաճոսողկաքն ձեռքերի մաշկը: Այդ պատճառով թ

է 2--Ց

օր:

վել այնպիսի պատճառներից,որոնք ճնարավոր են Հայկական ՄՍՌ-ում ալդ ժամանակաշրջանում, այն 1' օդի ցածը չերմաստինանի, բարձր Ճարաբելուսկանխոնավության ն չորաց-

Երկոոոդ բերքի չորացումը կարող է ձգձրգգենեբացիայի

բրոսցումըտնում

արտադրանք ստանալու ճամար պտողաբույլերի չո բացնելն ավարտելուց երկու օր առաջ (այդ մոփենուլըորոշվում է թղերի փափկությամբ, որոնք այդ ժամանակ ձեռք են բերում խիտ նված մուրաբայի կոնսիստենցիա ն ունենում են միջին թվով 2540 խոնավություն), պետք է անցկացնել ֆաններաներից պատրաստած թեթն մամլի միջով: Մափժլելու ճամար ֆաներաների արանրու: դասավորում են թղզերն բոտ ն նրանց խոշորության ասլա տախտակներըսեղմում: Մատփլաժ Թզերը շարունակում են չորացնել այնքան ժամանակ, մինչ որ թղերի սզողամիսը ձեռք բներիխիտ նեխած պավիդլոյի կոնսիստենքիա (ճնշտությամբ իմացվում է պտուղը ձեռջի է մթերքի երկու հատներով սեղմելու միջոցով), որն ասում լիովին պատրաստ լինելու ն չորացումը վերջացնելու անճրաժեշտության մասին: գենեբացիայիբերքը չորացնելիս ծոււա տված Առաջին Թզերը պեց է չորացնել ստվերում (դարսակներում,այն տեղերուի, որտեղ ուժեղ է օդիշարժումը) կափ արնի տակ, Չո-

մասեռ

ՀայԶենով, նուրբ փոթերով, գույնովհ իւոնավությումբ

ու

առա-

ճարմարեցրածշենքերում: Ծուխը պեւք է տալ երեկոյան, գիշերը կամ վաղ վոտյան, որպեսզի պտղաբույլերը չխաշվեն: Չորացնելիս ամեն օր, օրական առնվազն երկու անմու դամ, անճրաժեշտ է թզերը խառնել, շուռ իսկ տոլ, գիշերը, ցողից պաշտպանելու ճամժար՝սկուտեղները դարսել իրար վրա ն վերնից ծածկել ամբողջականճատակ ունեցող (բայց ոչ ճաղավոր) սկուահղներով, շորով կաի բրեզենաով:

բույլերի 3 ժամ տնողությամբ ծծմբի ծոււ տալ (մեկ կիլոԴո արվում է ֆաներադրամ պոուղներին 0,5 դրուիծծուփբ): մից պատրաստած արկղներում, կամերաներում կամ ճաւոուկ

՛

ճառնոսի

ղեպի վեր:

Այդպ

Հաս դողան ավելացնել, քուղը դասավ առաջ

նելուց կոտորածմասը

է ծծմբի

ոչ

նրանից ավելի, քուղը քաղելիս՝ ն Ժաշկի մի մասի ճետ 8--Ց Ժիջուկի 3 ժամ իսկ այնուճետն ծուխ մոալ 0,5 դի ծծո կգ Թոր ւպլտուղներին նեխումից տելիս,պտղզարբույլերի

սկսելուց Չ օր «նտո, իշկ ճնտադ 2 անդամ: Մամլած թղերը սկուտեղ քերով, իսկ այնուճետն դանդա բուի, ստվերում: նկատելի ցրտելի եղանակները նում, երբ օրական միջին ջերմաս

որպեսզի ճյութը չճոսի: Առաջին ա

ղը

պաղաբու դնել ուփբողջական ոլոկելու: Սծմբի ծութ տալ 3 ժառ տն ծծումբ 1 կզ թարմքին: Չորուց նն վրա սկուտեղների դասավորում

վի պետք է առնել ճետնյալը: ՀՀ միջին ջերժությունը Օրական վելիս (որը սովորաբար լինումէ ս րացումըՀետնյալ կեր անցկաց

ոլրոցեսը ն տինիմումի է Երկրորդդեներացիայիբերքի չո

բան կորցնել թին տենռքիտեսակետից, զգալիորեն

ճակում: Այդ դեպքում որոչ

նելու ճամար այլ անբարենպաստպ որոնք կարող են պսողաբույլերի մաս չացնել: Թվարկածբացասական պայ թուզը ոլետբ է չորացնելորոշ շավ ոտղամսի մի մասի «ետ միասին

տնոսի

է 10--11

օր:

լու

ճամար ուրույն գույնով, մաշ-

6.0

`

թարմ վիճակում գործաղրելու կատ վերամշակելու

սուրճի) ճամար: (օրինակ՝

տանի

են

Երրորդսոբտ,-- Մնացածբոլոր։լտուղները, որոնք պի-

բույլեր:

Դաղաբուլլերը՝ խոշոր ն միջին մեծությամբ, պտղարույլերի մակերեսը ժինչն ր ասով ոչ քոփանցիկ մաշկով, կան աննշան վնասվածքներով սպլտղա-

Երկբուդսոբտ.--

Առաջինսոուղ.-- Պտղաբույլերը՝ միջին մեծության, նախորդ սորտի ճատկանիշներով, սպաստաճումեն Թղեր՝ մակերեսի 1/10 Մտսով ոչ թափանցիկ փաշկով:

կր քափանցիկ, ոչ կոպիտ:

տվյալսորտի նասվածքների,

սոբտ.--

Բարձբազույն

են

ճետնյալ ապրանքո-

դործ Վերջինները

1. ուտե-

Պտղաբույլերը՝խոշոր, առանց

Չրորբոսնածապտղաբույլերն ունեն

ճամար պիտանի, 2. բորբոսնած: սպիրտ ստանալու ճամարո

վին սորտերը՝

աժուք

Սկպբումքուզը տեսակավորում են երկու թւմբի՝

չորացրած քուզրը պնաք է տեսակագույնի, մաշկի վիճակի, վորելբտ խոշորության, մեխրանին բորբոսներով կականվնասվածքների վարակվածության: Չորացրածթղերի մեծությունը, գույնր, մաշկի վիճակը ճիմնականուի կախված չ սորտից:

Փաթեթումիցառաջ,

չորացումը չողաբույլերի նորմալ

թուղը մաժլում կտրած պաղակոթեբով սպտղաբույլերը մալի տակ են դնուսի այն ժամանակ, հրբ միջուկը Մասաւիբչորացել է հն մատներովուժեղ սեղմելիս «լուք է արտադրում: Մալի տակ դրված քզերն ընորում նն փառ «ճառստության, որպեսղի նրանց կտրվածքի հղրերը ժոտավորապեսլինեն տի ճՃարթության վրա: Մ ափլած Թուզը լրաՑուչից չորացնում են արնի տակ: երկրորդ գհներացիայի

առաջ վերջացնելուց

են:

«վետք է առել տեկ օր իսկ այնուճետն ամեն օր շուռ տալ օրական ոչ պակաս քան 2 անգամ: Չորացումնարագացնելու ճամար, թզի կտրած, վիրավորված մասերն ավելի ճաճախ պետք է դեպի արեն անել, քան մյուս կողմերը: Չորացումը

կ ցելո բաժանելով են

շրջաններում, որտեղ թզե

,

|

Հաստու Հողիծածկույթի լացնելով

25--80 դոցը պետբ է լինի մինչն կան Հասակ ունեցող բույսերը մի ք քաղել. պետք է քաղել երկու նվագո

շրջա դաշտավայրի Արարատյան ոմ ն

վայրերո տաք Ն Ալավերդու, Շամշադինի, հջնանի, ն ծառերը, րում, թզենու երիլոասարդ շրջանում, պետք է ցրտից ւաշււղա Ուշ աշնանը ցրտից առաջ, հրիտաս է ճյուղերի միջն ալետք է դնել եգի ն նյութերի ցողուններ Հողով բավա Համեմատաբար

դիմանում:

առանձնապես մատղաշ ճասակում ձառերը պետք է թաղել մինչն նրանց այլնա կարիք չի լինում Հեւտազայում ծառերը սառնամանիք սակ առած

Այն

քզենու

առաջին սառնամա ղել աշնանային

ների պաշտպանությանըցրտից (Հա արնելյան ն ճարավ-արնելյան շրջան Թաղուի են ընդճանր Թղենին կան տերնաթավփիշրջանում(նոյե տերնները սկսում են մասնա

ջերմության անկումների նկատմամբ: աս թզենու մշակման ջին տարիները են լ թյուններն առանձնապես ճաճախ շրջաններու այն Թղենին ծածկելիս, իջեցումը մինչե --15" չերմաստիճանի սլետքէ դարձնել ուշադրություն նակի

թաղելըձմեռվաճամաո.-Թզենու թզենին առ (ինչն 4--5 տարեկան)

մեջ, շարքերն իրարից

Չորացածթուզը դարսում

,

է

ն

կտա-

ու

տակից ճանում են խչմարները. թոսիը կուսցնոսի են, տռտիճանաբար ժմուռեցնելով ճողին, իսկ ճլուղերն էլ կոացնում են դեպի բունը ն նրա ճյուղերը: Դուս ճամար բաբակ ճյուղերն բարակ բները բերում, անց են կացնում թիի ճաստարբունճյուղերի ե բնի տակով: Կողային ճյուղերն նա ուղղում են դեպի պսակի ներսը: նրբեմն ճնարավոր է լինում Թի բները պարանով օղակել ն քաշել ճավաքել միասին բոլոր ճյուղերը. պարանը ձդելու Հետ միասին, ջարդվածքներ սսուջ բերելուց խուսափելու «ամար՝ ճյուլերն ուղղում, ճարմարորեն դասավորում են: Ամբողջպսակը Հավաքելու ն ձդեճնտ վուզրնքաց կոացնում են նան իի լու բները: Գաղթի ն կողերից սեղմված պսակի ծավալը փոքրանում է ն Հեշտ է լինոսի թաղել: Սեղմված պսակի մակնրեսին տարբեր ճաստռությանն դիմացկունուրյան ճյուղեր են լինում, Այդ ճյուղերից մի քանիսը վրանՃողն ածելուց ջարդվում են. ղբա առաջն առնելու նրաեն դասավորում ճորիտակով այղ ճյուղերի տակ խւչմարններ հն ղոնական ուղղությամբ, իսկ խչմարների ծայրերը ճենում Ճարկան Հաստ նե դիմացկուն ճյուղերի ն բների վրա: Բազի դրանից,սեղմվուժպասկի շչրջագծային ճյուղերը են դասավորվում ն ռրոշ անչձավասարաչավխ տեղերում նրանք

Քերի

է ձեռքով:Թաղմանոտնխանիկան մոսբրվում է. Հեւռհյալն

նակ թաղելը ճնշոտանումէ: Մեժ թերի թաղումն առայժմ մեքենայացված չէ

չենքարկվեն վազ սառնափանիքիազդեցությանը նե չմգլէն, երե ջերմությունը նորից բարձրանաս Այնտեղ, որտեղ թզենին ձմեռը բաղում են, իխերը պեւոք 4 մի քիչ ավելի թիտ տնկել: Դա թույլ է տալիս բույսերը մի ուղղությամբ կռացնելիս կռացրած լիի ներքնեիմասը ծածկել Հետելալ թիի պսակով, ստեղծելով կոացրած լիինրի ամբողջական մի քուժբ: Թիի բները ե նրանը ճյուղերը ձմուսն ընխացքում 1,0--19 փետրի չախով ծածկված լինելով շարքի ՀՃարնանթփիիսակի ճյուղերով կ «ճողիճատ շերտով,չեն ենքաիկվումսառնամանիթիազդեցությանը, միննույն ժամա-

են

բերու

փունը: Այդ փոսերըցնելու

Հեսռ

`

,

այգուսի դոլանում հն երկարա-

Աշնան-ձմեռայինշրջանի Համար

այդ

ճողակուրոերի

է

բարձրացնելդետնից ե չենել խաչմարներին:Ժառիխչմարներին ճենելու տեղերում, խչմարի ն կեղնի արանքում կանաչ կամ չոր խոտ է ղրվոսք, որպեսզի կեղեր ն բնափայտը չվնասվեն:

քում: Հողից ազատվածպսակը ղետք

ժուռ

ղետք է առուներ ձճանել, չուրբ ճնռացնելու «ամար: Էռանձնապեսդա անճրաժեշտ է անել այն թաղած բույսերի մուտ,որոնք տնկվածեն լանջերին:Թղենին սլեւոքէ ճողից ճանել մարտի սկզբին կամ վերջին, նայած գարնանը, Այղ ուռչում են, Հանելն թղենու ժամանակ բողբոջներն արդեն ուշացնելիս ուժեղ ղպարգացած բողբոջները եշտությամլ Թափվում են: Թաղածթղզենիներիվրայի ճողը պետքէ վերցնել տատիճանարար, մի ջանի նվագով, մի բանի օրվա ընքաց-

ամբ)

Նա

վուն էլիւլսաձն Ճողակույտեր (տե՛ս նկ. 6): Երկուկողմից թնջիսկ ներսում՝պսակի մեջ՝ օղի շերտավորու-

Թզենին ֆածկելուց:

Փղուտնէ,

ճամար՝ այդտեղ դարսում են ցախի խրձեր կատ կարճ ն բաբակ ձողեր: Ապա ոպլսակիամբողջ մակերեսը ծածկոսի են բուսական որնէ ծածկույթով, որպեսզի դրա վրա լցրոսժ Ճողը ոլասկի ներսը չափվի Բուսական ծածկույթը ճողի եջ այդ ն է կեղնի վնասվածքներ: չեւոք բորբոսնի առում ջ բերի թղենու ճամար կարելիէ օդտաղործել Ծածկույթի բոչշխ,եղեդ, ուղ/ տի փուշ տարեր մոլախուեր. ամենից լավը բրնձի

նոսը (ինելով, սոռաչ

ն

սորտ

ԱԱ

Ան

Ա

Է

մամ

Մ

այց վզ

ման

ՎՐ 6. ր

ոլա

րա

ժու

շ

Էրոաջ:

ոցն ՆՔԿԱ ԳոաՊր

Տատ

ԶԱՎԱԿ

նդութժյուններ

ւ

վրատոութու

ասը

1.

ԻԼ

:

«ՓԿՂ,

ամմա

.ԱՎՎՎԳՈԳԳԱ

էք ԼԱԱԿԱ

,

դեր

Ճոավա ձամաթ

ուդիա

ՔՈ2ԼՈՑՓի

. :

տերաղավաթը բայե հոմա:

ոսթ

Քզեսու ՛

ա Հուր

տոտ

Հոջի ինամբբ զիջող մատղաշ պաղ Հողի խնամբթբոլտղոլնրող ո"լարտեց

ԱՂԱՂԱԿԱՌՈՈԹԿԹՌ

Գաակի նավորում աւթդացումթ Ա կա հրի Հի» Բ

Հողոո

աԱ: ԴԸ

ԼՂԼՎՎԱԱՂԱԿԿ

ԿԿԱՂՎԿԿԿՎԱՐԿՎԿՎՈԳԳՈՎՎՈՑՈՎ

ՔԿՎ.

ւ

սսատուամանակի

արտտբին միջավայրի ճարարբ

Տեզարախ Տեզարանի կազմակերպումը Հեկաժ կտրոնների աան տողի

տոնու

»լենու

թո ե."ի

Թղեռու

գեխու Ժողովրդա-տնտեսական Ֆշանա բուսաբանական առանձնաճատկո թԹղենու ԹԻենու բիոլողիական ժի բանի առանձն Բ

ՏԱՆԿ

Չատ.

ամբադիր

ՉվՆ

Հայկական

Թյոս

2Մ)8

փԽոձելյան

թԹ.,

60:«9:::

4...

Փիեր

կ.

Սառրավըվո ճրասու մամու,

Հրատ.

Տիրաժ

Հճ

Ը

Ժաոսւու

լ,

Թռտառրթու-

մ. Ալաճյան կոնտրոլ ռոբբադրեւ

Դիտունյունների ակադեմիայի Հրատարացյակի" սպարա, եբնախ, Մբովյան 178

Թուղթ

տպաղդք:

1 14955թ:։

Գատվեր

աղթության1

է արտ Հթվոաժ

Հոն

ԽչԽ

ՎՓ

Տեխ. խժմրաղիր|. Ազիզբեկյան 09806

Գ.

Հրատ. խմբագիր Մ. Թադնոսյաջ