Ընդհանուր ֆիզիկայի դասընթաց. Հատոր I

Ի, Վ. ՍԱՎԵԼԵՎ

ՖԻԶԻԿԱՅԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԴԱՍԸՆԹԱՑ

| ՀԱՏՈՐ

ՏԱՏԱՆՈՒՄՆԵՐ ԵՎ

ՄԵԽԱՆԻԿԱ,

ԱԼԻՔՆԵՐ, ՄՈԼԵԿՈՒԼՅԱՐ ՖԻԶԻԿԱ

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

ԹԱՐԳՄԱՆՎԱԾ Է ՌՈՒՍԵՐԵՆ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

Թույլատրվածէ ե միջնակարգմասնագիտական ՍՍՀԵ բարձրագույն կրթության մինիսռրության կողմից որպես ուսումնական ձեռնարկ ուսումնական հաստատությունների բարձրագույն տեխնիկական ուսանողների համար

«ԼՈՒՅՍ»

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ--1977

աք

Գրջի գլի ավոր նպատակն է ուսանողներին ծանոթացնել առաջին հ մեթոդների Հետ: Հատուկուշադրություն դգաղզափաբների

չինական

»երթիս ֆեզիկայի է

դարձվածֆիզի-

ն նրանց գիտակցակոտն կիրաոման վրա: Չնայած ակառ օրենթնեերի իմաստի բացատրման մենծ Էէ ծավալին, այն իրենից ներկայացնում Գրճի չամերատարար ոչ լուրջ ձեռնարկ, որբ ճետագայում աեսական ֆիգիկայի ն այլ ֆիապատովում է բավաթար պատրաստություն զիլական առարկաների ճաչոզ յուրացման ճամար:

ԵՆ

Դ.Դ.

լ աղատվնաւնոտմաջ

դում:

վղտտումաՏ.

ռոմլանգլ,

ը

ՈՄԺԵ

60406

արօքե Թոմուութօ8Հ1Վ ԸՅ861Ե6Ց

ՕՏ:

Խ7ՔՇ ՂՕրԼ

ՓՈոՅԱՃԵՐ

(ոճ ՅքմճԱՇ եՕ Զ5ԵՇ) Ս3ՅոճւծտԵՇ180 ,,17816"

Էքշոճո, 1977

ԼՈՑԾ Ը «ըրաւ : «ԵՊ զ ՀՀ"

ապան

աաաաու ու1254

աղա

ԿՎԳոպ»ան

Պար ՏԱՏԱ

Ր

Ալ ՀՎՑՓՆ

Ա

ԱՆԱՐ բպ

Դ

'ճ

«դութ

2"

«աա:

չՇՊ`Գ»: ՆԵՆ` Էր

2. շուտանշատոպոււ:ոո" ճան

-:

Մաս:

ԵՐՔ»,

16:

՝

ՏԻՅ-`

ԱՌԱՆԻ

«Զոյա:

րր

ք

-

«գայ

Հ-ԳՅՐՊԱՈՅ

ԱՅՔ ՅԵ՞:)

..«օկցը::

:

ր.

"թռաւ

«ար

1ն5:

ՖԻ

ա

ԴՊ

ՄՅաք Հ ՔԷ:

ւՎ

ՄԶ .

ի

Յամ.

ՕՇԹարգմանվածէ ճայերեն, «լույս»

ճրատարակչություն,1977.

ԶՈՐՐՈՐԴ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԱՋԱԲԱՆԸ

Սույն ճլուստարակութ յունը նախապատր ատելիս գիրքը զգալիորեն վերամշակվել է: Նորից են դրվել (լրիվ կոտ աիբ ) 7, 17, 158, ՀՉՉ, Չ7, 99, 36, 37, 38, 40, 48, 68, միաս Ցծ Էական լբացումներ կաս սփուիոխուապսրազրազները: են արվաժ Հ, 11, 81, 89, 104, 119 թյուններ պարադրաֆներում:

|

Երկրորդն երրորդ ճրասո նախտասաւոՀ արակությունները բրառստելիսնորից են դրվել 14 73, 75 պարադրաֆները: Իկան փովոխություննելկոո լրացումներեխ սոցվել 109, 1143 պարադրաֆներումի: 114, 132, աւուժ առաջին ճրատարակույթ յան ճեւո Ճափինյի Այսզիտով» առաջին չատորի պատկերըզգալիորեն փոխվել է: Այդփոփոխությունները արտացոլում են այն մեթոդական փորձը» է ճեղինակը վերջին ասը տարում Մոսկվալի որ կոււոակել ինժեներա-ֆիղիկական ինաւոիխււոււյում ֆիզիկ» ընդճանուրթ դասավանդելով:

Թ. նոյեմբեր

ԱՌԱՑպՋԻՆ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ

Ի.

Սավելն

ԱՌԱՃԱԲԱՆԻՑ

ընթերցողների ուշադրությանը ներկալացվող գիրքը

ուսում դասքընիչացի բտուճների ճամար ընդճանուր ֆիզիկայի նական ձեռնարկիառաջինՃատորն է: Հեղինակըիի քանի սոարվա ընթացքում ընդճանուր ֆիզիկա է դասավանդել ինժեներա-ֆիզիկական ինսւվոռոււոումի:Ուստի Մոսկվալի բնական է, որ ԱԼ. ձեռնարկը դրել է աիենից առաջ բւտունների ինժեներա-ֆիղիկական մասնադիտությունների ուսաՀ-

նողների ամար:

ծանոՓիրքը դրելիս ճեղինակը ձղստելէ սովորողներին թացնել ֆիզիկական գիտության ճիմնական դաղափարների մ մեթոդներիճե, սովորեցնելնրանց ֆիզիկորեն ւիլուսժել: Արդ պատճառով գիրքըիր բնույթով ճանրագիտարանային չէ նրա բովանդակությունը ճիմնականում նվիրվաժ է ֆին այդ օրենքղիկականօրենքներիիմաստը պարզաբանելուն ները դիտակցորենկիրառել սովորեցնելուն: է ճասնել ոչ թե ճարցերի առավելաՀեղինակը ձղատնել դույն չասիով լալն շրջանի վերաբերալ ընթերցողի իրաղե-

թ.

Ի.

Սավելն

ԱՌԱՑԻՆ

ՄԱՍ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ՄԵԽԱՆԻԿԱՅԻ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ք ուսւիուն Մեիխիչանիկան ղադույն ձեի մասին, որը

է

շարժման ալարմաստերիույի կայանումէ մարիինների կոմի

նրանց մասերը իրար նկատմամբ տեղասիոխմանմեջ: շարունակ տնսնումի ենք աուօրՄարմինների տեղաշարժը լո կլանքումի: Այստեղիցճնյոնումի է իեխանիկականռլասոՀկերացումների ակնառությունը: Հենց արանով է բացատըըուսի ալն 5անդգասմիան մեջ քը» որ բնական դիոուլժյունների մեխանիկալի մասին դիխտությանըբոլորից առաջ է լալն ղարդացումմստացել:

Կկաւոչ Նույն մ արւինիշարժումը ուրբեր: մարտինների

կարող է տարբեր բնուլթ ունենալ: Օրինակ, եթե 1 դւոնվում է ճանդոատի մարին ը մեր Կկասուիաւիբ վիճակում, շ ն են իսկ մարմինները նույն կողին շարժվում միննույն մամբ

արագությամբ,ասլա ըոնդաչարժեվի,իոկ

Յ

մարմինը 1

մարինի Կկաուիոուի բ:

մարմնի նկատմամբ կզանվի ճանդատի ար անճրաչ վիճակումի:Ուստի շարժումը նկարադրելուճառի ժեշտ է պայմանավորվել,թե որ մարմնի (կամ իրար նկաւտմամբ անշարժ մարմինների խմբի) նկասումամբէ ճաշվվելու տվլալ մարմնի ատնղաշարժը: Այլ նպատակով ընտրված մարմինը (կամ մարմինների խումբը) կողմում է ճաշվանքի

ճամակարդ: Է Փորժնականորեն նկարադրելու ճառի ար Ճարմլ շարժումը Տիւո ԼինումիՏ5աշվանքի ասի ակարդը կազմող փարիխինների |

կապել որնէ կոորդինատային ճամակարգ։ օրինակ կոորդինատների դեկարտյան կամ ուղղանկյունային ճամակարդը:

Մարմնի կոորդինատները ճնարավորություն են տալիս որոշել նրա դիրքը տարածության մեջ: Սակալն շարժում ինչպես տարածության մեջ, այնպես էլ տեղի է անենում ն ժասիանակըմաժամինակի բն|ժուց քում' (տարածությունը ւտերիայի դոլության անբաժանելիձնելրնե՛ն)։ Ուստի շարժումը նկարադրելու ճամար անճրաժեշտէ նան ճաչվել ժամանակը: Ալն տչաշվումեն ժամացույցի օզնությամբ։

Ընտրված ճաշվանքի ճամակարդի ճետ կապված կոորգինատային Պամակարգն ժամացույց օղաադորժելով, կարելի է անցնել մարմինների չարժման նկարադրմանը:

Մալրտիններն ընդճանրապես չարժվում

ք"

բ'

Ն

-

|

|

թ

ի ՛

ի

են

ուժերի

աղ-

դեցության տակ: Այդ ուժերի աղդեցությունը» շարժման բնույթը որոշելուց բազի» սռաջացԽու է Ղուհ մարմինների դեֆորմացիա, այսինքն ում է նրանց չասվուիոլխ փերը ն ձնեը: Շատ ճաՃուսիս դեֆ որմ ացիաները

ալնչքան անձ 2:ան27 (ե-

մում,

Նկ.

որ

մարմնի շար-

են: Այն հարճուր ճումի մինը» որի դեֆորժացիաքննարկվող խնդրի պալմաննե-

ները կարելի է արձա աճել պինդ հարստի ն։ ետք Է բումի,կոչվում է բացարձակ Խկատի ունեն ուլ, որ բնուլժ լան եջ բացարձակային (ալռինքն՝ բոլորովին չդեֆոլսի ացվող)մարիիններ դոլություն |

արճելիորննփխու Մխալնդեֆորմացիաների րճ ասի անոկ ճն ար ավորություն դերը հալրիիններիշարժման Ժամի է ւոսլիս որոշակիսվալմաններում դիտելորմարոիինները ոլես բացարձակւլինդ մարմիններ:

չունեն:

Երբիւինմ արիիններիշարժումներըքննարկելիս ւր ւոսիար ճում հն նրանց չափերը: Դո. տեղի Է ունենում այն

են այն չադնոլքերում, երբ մարմնի չափերը ավելի փոքը փերի» որոնց ճեյո ճարկ է լինում դորժ ունենալ ով լոլ էենինդգրադիցՄոսկվա խնդրի պայմաններում: Օրինա ւն ց ւժ ճանա արճը որոշելիսւվւոուինՀդնալու ժամանումը 1բիմ կարելի է արճաիարճել: քենայիչափերը

Նկ.

Այո փ արւիինը, որի չառխերը տվյալ կոսդրիռպլայմաննե կոչվում է նյութական բուստկալելի է արճամարճել, կեսո։ Սլ" տարցը։չթե տվլալ կոնկրետ մարմինը կարելի է դիոենլորոյես նյութական կեւո, թե ոչ» կախում ունի ոչ թե Նույն ւիարւիարւինիՀռռիերից,։ || խնդրի պայմաններից: Ճա ւիինը ամառ դես քերում արվում է նյութականկեսո,իսկ դեպբերում՝ որոլհս ոարաժայանւր ւիիւ: Այսպես, լլ Երկրի շարժման տեաւադիժըճաշվելիս Երշուրջը Արեղդոկի կիրը կարելի Է դիուել որպես նյութական կեսո: Իսկ Երկրի

է դիտել որլես լուսւժ ականմարին: Երկիրը այեսուք Գիդ ւալոինի լուրաքանչյուր շարժումը կարելիէ բաժանել,շարժման երկու ճի նական ւտեսակների՝ ճառին ացի ւլ սւսականի: Հոռռիրնլթ ոց շարժումը ալնոլիսիշարժում է, որի դեղՃեո պանկացածուղիղը քուսի շարժվող իարոինի կառոչված ւԻնումի Է ինքն իրեն ղուդաճեռ(ակ.1)։ Պոուական շարժման դել քուսի արուին ի բոլոր կետերը

շարժվում

են

դւոնվ|ում՝ որոնց կենտրոնները շրջանադժծերով,

ուղղի ալուուիանուան ցքի վր (նկ. Տ)։ ՍորչոՀմիննխույն ւի առանցքը կարող է դանվել արոինիցդուրս (ակ.2, բ): Քանի որ որոլեսնյութական կեւո ընդունված որնէ Կիաոինի հասին խոսելիս վերանումենք նրա ուսրածական Սա նելու դաղասվփարից» այդպիսի ի ալրւինիճառի ար նրա սիիջուվ շարժման Ցւսսկացուանցնողառանցբի շուրջը ոլաւուսկան հն

թյունը կիրառելի չէ։

է երեք բաժինների: Մեխանիկան ուոորաբաժանչվում ի 3) 1) կինեսի ատիկա, 2) սսոաւոիկաւ դինասրիկա: կԿինետատի-

շարժումիը այղ շարալոիիննելրի ժուսիրալալտանավորող սլաճառներից անկւա|ւ, ռւուաւոխկան ուսումնասիրումէ մարոիրններիճավասարակշոությանոլալն, անները վերջառղես,դինամիկան ուսումնասիրում է սարսիինների շարժումը՝ կախված շարժման բնույթը սլալյյիանավորող ոլայմաններից(մարսիիններիիջե դոյութ յուն ունեցող փոխաղդեցությունից )։ Բանի որ ճա արակշուուչէ, չաայւս իասնավոր դեսը.քն թյունը շարժին տիկայի ե օրենքները դուն ումի դինամիկայի օրենքների բնական ան ֆիզիկայիդասընթացներում ճեւոն քնելը: Այդ ռլատճառով աուն ձին չի ուսումնասիվոտ: ուոաոխկանսովորաբար կան ուսումնասիրում է

ս

աոա

Լ

ԳԼՈՒԽ

ԿԻՆԵՄԱՏԻԿԱ

Տ

1.

Կետի տեղափոխումը: Վեկտորներ

ն

սկալյարներ

Նյութական կետը իր շարժման ժամանակ դծում է մի ինչ-որ գիծ: Արչ գիծը կոչվում է ճնտաղիծ: Ըռտ ճնետաղծի ձնի լինում են ուղղադիծ, շրջանադժալին, կորագիժ ն այլ շարժ ումներ:

Դիցուք նլութականկետր (ճեշ էէ տաղայում ճամառոտության ճա3 մար կանվանենք պարղդապես կետ) ինչ-որ ճնտաղծով 1 կետից տեղավոխվել է Չ կետը (նկ.3):։ լ կեՀետաղծի երկարությամբ Նկ. 3 ախ մինչն Չ կետր ճաշված ճեռավորությունը իրենից ներկաորը կնշանակենք Տ-ով: լացնում է անցաժ ճանասյարձը» կետը 27 կետին միացնող ուղիղ ճատվածը կոչվում է

տագիծ

5,

տեղամիոլխում:նշանակենքալն

մեժությունից,որը թյանը, բնու դրվում

է-ով: Ֆեղախոխումը,բացի

է ճավառսար

Ւլջ ճաովաժի երկարու նամ է ուղղությամբ: Իսկառյես -» ք մեծությամբՃավա ար երկու՝ Ւլջ 2 իլ: յոեղաքննարկեն փոխումները(չլ. 1)։ ԶՄալաժայո ճասովածներիերկարու թյունների ճավասարությանը» նրանք բացաճարոորինբոլոեն: րովին տարբեր մոնդ ասիոխումիներ իր

-»

ձնդառխոիուի անը,Պարո մեծությունները ենթարկվում ե դում աու աւնՑւաւսումլ կանոնի:,որը կարելի է բաւցասորելՃեոն լաց օրինակով:Դիցուքկեսոր ճսջոր դարուսկոռ ւոււրում՝է -» -լ» ն Էշյ լոնհդափոխթում նել, (լլ: 5)։ Բնական աղբը,ելս երու նդանիոխում ների դում: ար: է կոչվում այն տնդասվփիոխու հն որից Բանկում նույն արդւլուն քը» ինչ ստուցվումիԷ ջին երկու ւոնդավփոավխումիներից միասին: ւն ուիում Ժեժուլժյունները, որոնք բնուլժածճդավփոխուի դրվում հ: Թվային արժեն քով է ուղղությամբ,ի դում արուսի Ղ7 նկ. ՑՀուի ցուլը թվա կանոնի ճահ աձայն, կոչվում ե, վեկլոորներ:մեկաորխելի Թվին եյ ոլաւոկանում ուր ադուվմ յունը, արդ ացումը, ուժր ն իի շարք այլ յինժուսոռտ-

Թլյուննել: որոնց Այն ւրեծությունները, :

աւա ճուր ուն ճամար բուսվարոոր Է տիան Թվային արժեքը» կոչվում եք ոկալլարներ ժամանակը, իտ սւն Սկալլուրներեն, օրի ն՝ Ճանաւդարճը»

ն

ալլ

ար

աւ

է::

Նկ.

Եկ.

է վեկաորները ԷխԽուուավուծ նշանակելՃո )։ Սբիսալ՝ 1 կետից ռեսի բու/ Թով մոտոուե՛ր,

ւո »

ռլաււույունկետը եղ աո

շարժման վեկառրը նշանակում Է հլչ-ով: Սովորականտպատառով դրված նույն ատոր արտաճայաումէ վեկտորի թվաեն, ճամապատասիխոան լին արժեքը կամ, ինչպես տսռում յելաորի մոզույլը: Փրելիս վեկտորները նշանակում են տա-

դրում: եխ ոլոոքներ (շրինուկ, րթ)»նույն ուսու: մուն ց ոլուքի արաճագոո ում է վեկտորի Ժողո:լը: Այս գլւբում օդսովելու ե՛ն.ք վերջին նշանակումից:Մոդուլը

ւեր ու/։ որոնց վր

ճամ ե՞ն աա որի ալայաւր նուլնլես օդառվումմ Սշանակելու իան լ ո) երկու ուղ ղ առաւ շԻիղուց անշանից»սոյն ռլասիուկե ների ւխջնչ Այսպիսով՝

-.

--ջ

| Մ)-ԽԲ-Ճ

-»

-.

|րյ,

վեկտորիմոդուլին»

Հ»

ղջ

«Հ

հլ

վեկտոլի

սիոդուլը սակալ Վենտորի

է,

հ

ուչուլին:

Ընդ որում

ունի

իի սո

դրական արժեք:

հն Փժադրերում վեկ որսերը ոլւաամկերվուսի Փալյրում չ ճով աժներուի: Հւուովուի երօլաջքներունեցող ուղղ ադգիծֆ

կարութ յունը բու" սառի ան վուժ ւի շտ արի մեկտորի իողուլն Է, իսկ ճՃաովածի ուղղությունչո վեկոլութուվցույց ,որովաւժ որի ուղղությունը: Եկ. ԺՀուսի ոլաուկելր ված վեկ որների դում արմւոն դոր ձմւու|դրվում է ճեն լոլ կերպ ծողությունըսավխմվուիկ ու

.

-»

-»

ոջ Ւ Սլ--էլտ

Տ

2.

Որոշ տեղեկություններ

վենտորների մասին

Չուղաճեոուղիղներիուղղութ լաբ: (Ժինխույնդատ ոՀ ) դնացողվեկտորխերըկոչվում՝ եպ կոլիննար վեկաորկոուակ նել: Միննույնճարթությանը ղուղաճեռ վեկտորները դոչճվուր ալլանար: կում ոուկ մոդուլներով եկՆույն կողին ուղղված 2 խասան տորները ճառի վումիես իրար ճավասարո: ա

նկատի են առնվում, այսղես կոչված, ազատ վեկոռրդերը» են այորնթն՝ այն վեկտորները, որոնք կարող տարվել տարաձության ցանկացած կետից։ Աղատ վեկտորներից րայի: լինում են նան ձող վեկտորներ, որոն, սկիզբը կարող Է սառել այղ վեկտորով անցխող ուղիղ դծով, ն կապված վեկտորներ, որոնք կիրառված են որոշակի կետում, Վեկտորոերի վերջին երկու տեսակները կարելի է արտահայտել աղատ վեկտորների ժիճոցով: Այդ պատճառով վեկտորական Հաշվի Հիմքում դրված Է ազատ վեկտորի ղաղափարը: որը սովորաԷ բար պարղասպեսվեկտոր: կոչվում

սա-

Համարվումէ,

ճավառար մոդուլներով, բոսլց Ճւկուուսակուղղված կոլինեար վեկտորներըիրարից ուսրբերվում որ

նշանով: Այսպես,նլ. 6-ումի ալասոն կերված վեկտորների նրանց չԻոդուլների չրիջն. դոլուլթ յուն ունեն ճետնյալսունչությունները: են

Ը

Ճ-

-»

Ճ---Ը

8:

-»

-»

8ԾՀ--ՕԸ

-» Են.

ինչոլես

Վեկտորների գումարումը: Նախորդ խոսվեց այն ասին, Թե ալարագրաֆումի

վեկտորներըն

դումարվում երկու

հն

Այժտ սրդյլունարարը:

ԱԱԱԱԱԴԱ

Ի Հ

ո

աացվում

ճարցը քննարկենք ավելի ւին

այս

ի

Հ

--Շ գ)

բ|

ա)

Նկ.

Դիցուք

-»

նն 8 րկա վեղառրները

արված են

ԱրդլանարարՇ

(եր.1,

Թ

այ:

վեկտորը տտանալու ճամար վեկտորը տեղափոխենք ինքն իրեն ղուդաճեռ այնպես, որպեաղի նրա Ճ

վերջի ճամբեկեի վեղարի

սկիզ

դեպքում Ն վեկտորի ոկիզրը 8

ետ"

(ոպ. 2, ը): Արլ

վեկտորիվերջի

ՂԱ

ԼԶԸ

Այսպիսիտեղաշարժը կարելիէ դիտելորպես

խարինում հրես ճավասար այնլիոի ընկնում

է Ճ

վեկտորիծայրի եւո:

-

ճետ

միաց-

վեկտորի փո-

մի վեկթորով, տրի սկիզըը

ճամ-

նող

---ֆ

Ը

վեկտորըիրենից կներկայացնի արդյունարարվեկ-

չտորի'

2»

ՖԻ».

ՇՎԻ,

Սակայնալս

շշ լլ իրականացնել -» ձով (ակ. 7, գ): բ (կամ Ճ) վեկտորըսնեղավոլխեն ք ալնսլես, որոլեսղիերկու վելտորների ռկիղբներըՃասիընկնեն

կառուցումը կարելիէ -»

ՖԻ» 2» Այնուճեոն ի 1: կաղմենք ղուգաճեոսդիժ: վեկտորներով ադիժը ճււիԱկնճայատ է, որ ոլա ղուդաճեոադժիանկյուն ընկնուսիէ նկ. 7, բՀուսի/ սլատկերվածեղանակովուռազվաժ

Շ վեկտորիեւո: Այդ սատճառովերբեւսԻն ւ

ւու

ւի

են,

որ

վեկտորները դում արվում են ղուղաճեռադգժի կանոնով: տալիս 27 նույն Քննարկված երկու՝ բ) 2 գ) եղանակները արդյունքը:Սակայներկուռից ավելի վելտորների դում արւին դել քումիբ) եղանակըվելի արզ է մ, ճարիար: Դի-

ցուք որված

`

նն

թ»».

Խ

ԽԸ

»

նը

շ»

վելտորները(ակ.8 )։

Վեկ-

ԼՑ

ՎՄ

---«8-»-

«) Նկ.

տորները իրենք իրենց նկատմամբ զուդաճեռ տեղափոխենք այնպես, որ ճաջորդ վեկտորի սկիզբը ճամընկնի նախորդի վերջի ճետ: կատացվիբեկլալ դիֆ: Արդյունարարվեկտորը կինի

Բ

վերտորը,միացնում

ներից առաջին

ծայրի ճետ ՇԸ

որ

Ճ

է

վեկտորպոմարէլի

Ծ Հողզաո արդլանարարԷ վեկտռ-

վեկտորի սկիզբր վերջին

Հեշտ է ճամողվել, որ չէ րված վեկտորների դումարուի ան Ճաջորդա-չկախված

ա»

թ Է--Ճ-լաանութ յունից: Նկ. ծ, բ-ուսիցույց է ոոբվվաժ Հ-.--1 դեպքը, իոկ նկ. Տ, զ-ում՝ Է-Ծ-Ց-ՎԸՇՎԽՃ ՀՇԴք : դես բբ: Հ

լ

Պ Վեկտորներիհանումը: Երկուվերլտորների

բերուվժչունէ կոչվում

-»

Ը

վեկտորը,որի

նք

-»

-»

ուար-

վեկտորիմչ7/ւ-

Նկ. 9

Նկ.

-» Ճճ վեկտոր (ակ.9): Քանի որ Ճ-. ք չյոարիսլ ուսիս բերությունը կարելի է ներկալացնել ճեւոնչալես քով՝ -2» -

է

-»

-»

--

-5»-

վեկառրինմեժությամբավատար»բաց նրսն ճակառակ ուղղուլյ յուն ունեցող վեկտորի ճե դյուիարելու|:

Նկ.

իոն

Ս

Տառի չւարբերությունը:

10-ւյի

ու

նիա

ւովվուժենճ

նք

դումեկտորների

Վեկտորների վերածումը բաղադրիչների: Յուրաքանչյուր

վեկտորը կարելի է փոխարինել մի բանի՝

վեկառըներով, որոնց դումարը դեսլբում

Նանչ

ն

տորի բաղադրիչներ:

այլն

տալիս է

Ճլ,Նջն ալն,

Ճ

վեկտոր: Ալս

վեկտորները կոչվում

Խ վեկտորը մի

փոխարինելու դորժողությունըկոչվում է

Ժում/ բաղադրիչների:Նկ. 11-ումի

-»

պուլց

են

լնվել-

քանի վեկտորներով

վեղտորի վերա-

Էէ որվ

-»

Ճ

վեկ-

լի վերածումը ուղղանկյուն առանցքներ կոորդինատային Ճ, Ճ., Ն, ռլալունեցող բաղադրիչների: ուղղություններ մանանշաններովնշաջ ոո

-ո-»-

նակված հ Ճ վեկաոորի բսզաղրիչները Ճ, Մ

/

|

-

ուանցքների

հ

ուղզությաժբ: Վեկտորի պրոլեկ-

ցիան առանցքի վրա:

տված (ոթաղրենք Ն

եյ

վեկտորը

իի

ն

որեէ ուղղություն րածության մեչ (առանցք), որը կնշանակենք, օրինակ, Ո ոա-

|

Նկ.

տա-

ռու (նկ- 12): Փաննք

ՃԽվեկտորի սկզբով

ն

վերջով

երկու ճարվույթ յուններ: այյ ես Թութլունները Ճաուվվում՝

Ճ վերտորի սկզբի

ն

ո

ո

ուղղությանըուղզղառալաց կետերը,որտեղ այդ Դար-

առանցքի

ճեոչ

կոչվում

ե

վերջի պրոլեկցիաներՈ առանցբի վրաճ

Առանցքի ճառով ածը,

որը

լարի ակյված է

երկու Ճարլու-

-»

ո ուղթյունների հիջե, կոչվում է Ի վեկտորի ռպլրոլեկցիա ղուլ յա՛ն(լա առանցքի) վրւս: Վեկտորի պրոլեկցիանսկալ-

լար

մեժութ յուն

էչ

Եթե

կետի Ճեւո հիացնող

ունը ուզզուլթ

ուղղության

1՛

կեսոր

ուզղի

Ճասիընկնու՝Էէ

ճեւո,

ս

ո

րոլեկցիան

Է դրական,Ճակատոակ Ճամխարսվումի դեսբում սրոլեկցիան բոււցւասա-

կան է:

Նկ.

Գրոլեկցիանշաանակվում Է նույն տւսոով, ինչ որ վեկաորը՝ ով, որը «Րեյլ ինդեքսի Ճավելում ցույց է ալիս այն ուղղությունը»

վեկտորը: Օրինակ, Ճ ուզգության վրա. նշանակվում է

որի վրա պրոլեկցված է

Գոոլեկցիանո

Քննարկենք Փ անկյունը,

որը

կազմված

քով (ակ. )։ Այնճալտէ, կարելի է ճաշվիլ ճետնելալ կերոլ-

ռն ո

աուն

ց

/Ճր

-»

Հ-ոլի

Էէ Ճ

վեկտորով

ՃՃրպրոլեկցիան

Ճ6Շ0ՏՓ,

որսնղ Ճ-ն տ վեկտորի մոդուլն է: Եթե վեկտորը տվյալ ուղղության

նվլուն, ւռլլ

որ

վեկտորի

(2.1) ճետ

կազմում է

անկյանկոսինուսը դրուկանէ,

ն

սութ

վեկտորի

եթե վեկտորը առանցքի կաղմում է բութ անկյուն, րդ անկյան կոսինուսըբաէ: եթե ցասականէ, 1 պրոլեկցիան նուլնպեսբապասալկան վեկտորը ուղղաճալաց է տվլալ առանցքին, նրա պրոլեկցիան ճավասար է ղրոյի: մի քանի վեկտորների պրոՆկ. 19-ում՝ ցուլց են տարված լեկցիաներըՃ ն 3 կոորդինատայինառանցքների վրա: Ալո պրոլեկցիաննուլնպես դրական է:

Նը.

ները-

Ճ»-Շչ»0,

Խ--8,-»0,

5,Հ.0,

Ը,ՀՕ։

Եթե է

Հ,

ն

Խեն՝

Ճ Դ

վեկտորը2, Մ ն 27 առանցքներիՃեւո կաղմումի նրա պրոլեկցիաները ճավասարկլիանկյուններ» Ճչ»»4Ն0«ՕՏ 2, Ճ. Ճ6Շ0Տ 8, --

Ճ,

--

ՃՇՕՏ

Դ:

| յ

5.5) ՛

Հեշտ է ճասկանալ, թե ինչպես երեք կոորդինատային առանցքների վրա տրվաժ պրոլեկցիաներիմիջոցով կարելթ է կառուցել վեկտորը: Հետնաբար,ամեն մի վեկտոր կարելի է որոչել երեք թվերով՝ կոորդինատների առանցքների վրա երա պրոյեկցիաներով:Հիշենք, որ սկալլար մեժությունը ւոր ուսի Է միալն ել թղվով։

Ն.

«3»

«»

Քննարկենք տի քանի վեկտորների Է-ՃՀՎՑՎԸՇԴՎ-ւ

Վն

դուսիարը(ակ.14): Աղնճայտէ,

Է.

որ

Ճ.ԴԾ,ՀՎԸ.ԴիԸ,,

(2-3)

ալսինքն՝ վեկտորներիգումարի պրոլեկցիան որնէ ուղղության վրա ճավառար է նույն ուղղության վրա գումարվող վեկտորներիպրոյեկցիաներիգումարին: Շառավիղ-վեկտոր: մետի շառավիղ-վեկտոր է կոչվում կոորդինատների ռկզբնակետիցդեպի տվյալ կետը տարած

ջ

ի, Վ.

Սավելե

միարժեքորոշում վեկտորը(ալլ. )։ ր շառավիղզ-վեկաորը է նկաէ կեսի դիրքը ւոր աժությանմեջ: Ինչոես հերքում

ե կեսի դեկարույան կոորդինատներին՝ փլոսՃավատոար

ու-«Խ

(2-4)

ԽՀ:

ՆԽ»Ֆ

-»

վկտոերի սիողուլի ճավասարԷ քառակուսին նրա կոորդինատների ոիների դուսւի քառակու Էին՝ ր

աՀ

:»22Վ-9Վ2:

(5.5)

Վեկտորի

բավմասկալլարով:

պատկումը 1 վեկտորի ն Ձ սկալփարի բաղմասռլա ոկումից է ,/ի նոր թ| ուռացվ|ում

վեկաոր, որի սողուլը

եկ. 15

անդամ ավելի

եծ

է

-»

Ճ

վեկչորի սիողուլից, իսկ ուղղությունը ձամընկնում է Ճ վեկտորի ուղղուլթ յուն ճեւո, եթե Ձ սկալլարըդրականէ, ն վեկւոորին ճակառակ է ուղղված,եթե ՀՁ սկալլարը բազասական -»-եթե Թ-- ՁՃ, առա 8 «Հ86։ ՎեկտորիբաժանումըԵ սկալլարիվրա ճամաղոր Ձ որի բրա ղմ աը աւո կրիտոնը: Ե սկալյարու|:

է։

է

)եկ-

--

Յուրա թունչյուրՃ վեկտորինկարելի

Միավոր վեկտոր: է

միավոր: վեկառոր,որը ասիաղդրելՃՆմիավոր -»

ունի նույն

ուղղությունը,ինչ որ Պ-ն, իսկ մ ողչուլյըՃավա ար: հս Ապնճալա ճեւոնչալմուն չությունները՝

ԽՃ

միավոր

,

-Յ»

Ճ

միտվոր

--Հ

Ծ-'

Ճ

է

Մեկի:

(2-0)

Միավոր վեկտորը կոչվուսի է

նան

կոորդինասուա

օրտ:

ՖԵ

-»

-»

Ճ, հն միուլուլներըճՃաղվաաար ալդ առանցքների վրաւ վեկաորիթ ռանց քների վր

վեկտորի բաղադրիչներիՃ,

Ճյ

ն

ՈՆԼենի |Ն, -- |4: |, |

| 3.,|

, ի

առանցքների ուղղությունների ք կոորդինաւուային Մ'ուցնեն Ճեւո ճՃասիընկնող միավոր վելոորներ: Դրանք ընդունվաժէ նշանակելճեւոն չոլ կերայ.Հ աուն ցքի ուղղություրը ուղզըղՄ աունց քի վաժ միավոր վեկտորը՝ Ր պայմ անանշանով,

ուղղությամբ ուղզվածը՝զ-ովն -»

ուղղվածը՝ Լ

առանցքի ուղղութ լումբ

-1,

պայմանանչանու:

ապաոասխանաբար կոչվում

աի

7,

ե

օրեր:

»

|

ե

ե

Ճյ, 7 ն 7,

վեկտորները

սոսնցքների

Այդ դեռ քում, օրինակ, Ճ. բաղադրիչը կարելի կայացնելճեւոնչալոնա քով (ակ.11)

--Վ. --

Իրուք»Ճ.1 -»

ր

է

-

ներ-

(2.2)

վեկտորի սիոդուլըճավասար է -»

| լ Լի,

ւլ-

եթե Ճ.. վեկտորը ուղղվաժ է սոխն քն՝ ի Ն,-ին։ Ալնուտճեւու, ընկնում աւլսինչքն՝ ուղղությամբՏառի

ցքի կողը,

ւոն

օրտի ճետ,

ապա,

դրական է. նթն

բացառական մ-երի կողմը,

այսինքն`է վեկտորի ճաղառակկողմը, պարպվում է,

կիլոսուվումես

լ

ինչպես ճեշտ է նկատել նկ. 11-ից, «Ճ-ը

Ն-ը ուղղված է

բացասական է,

է

Է

այնպես

Ն1 վեկտորն անի Լին

որ

առանք» աց» Ծ

նատ

`

ճւ, 6.,

որ

Բշ

Խ-բ ճակա-

նշանակումները:

«»

ւյ ուղղություն հ, ճի ոխ աբարր48. վեկտորի ուղղության ճեւո Ճառիրնկնող ուղղություն: ,

-»

Մլուս երկու՝ 7

դրել

(2.7)-ին Սիան

-»

Ճաշ ար կարելի Ճշ» բաղադրիչների արտաճայտություններլ՝

ն

-»

ՆԽ-Խյխ

է

-»

Ն-ՆԵ

գումարին, կարելի է դրել -»

-»

-»

-»

ՃԻԿԽԽ

Ճ-41-Է

(5.5)

Այսպիսով,ցանկացաժ վեկտորը կարելի

արտաճադահլ կոորդինատների առանցքների վրա նրա պրոլեկցիաներին. առանցքների միավոր վեկտորների (օրտերի) Ժիջոցով: այչ Վեկտորի ածանցյալը: Ենթադրենք (Չ.5) վեկոորը Ժաէ

բով:

(է)

մանակի ընթացքում փոխվում է ճայանի «րեն Այլ նշանակում է, որ վեկտորի պրոլեկցիաներըկոորդինաե, բուո ուսին առանցքների վրա իրենցից ներկայացնում

ժամանակիճայտնի ֆունկցիաներ:

14Ա2ԱՇԽԹՀԽ(ՀԽԹ

չեն շրջվում մուսրաժու(եթե կոորդինատային սոտսնցքները թյան մեջ, տոանցքների օրչոերը ժամանակիբնա ց.քումի

փուիոխվում )։ վեկոորի պրոլեկցիաները ԴիցուքՃ1 ժասիանակում ան Կուսի են Ճճ., քով վեկաորը ճ/., Ճճ, աճերը»որոնցՃեւոն չեն

ո

ււաՀ

|ճճյՎ ԿճՃ, աճը: Ճ վեկաորի է ժամանակիկարելի է սվոսխովուի ան արադությունըբոտ բնութադրելճեւոնչալճարաբերությամբ՝ ուուսնումմ

ՃՃ

է

«1-Ի

ձմ«5հէ

|

ՃՆ,

ոէ

Ր

ձն գ

:

| է

Ո"

ԽՆ լ

2.9 (3-2)

-չ

Ճ-ի սփխոսիոոձ1 ժամանակամիջոցում: ՄԵՂ) միջին ալրադությունը Դիցուք տալիս Մեր դրաժ արտաճայտությունը

է

Ս-ն ժամանակի ընլժացքում

փոկխվումէ անընդճաո, աւան ց Թոիչ քների: Այդ դեսքուսի, որքան փոքր է ճՃ1ժամանակը» այնքան (5.9) մեծությունըվելի ճշգրիտ է բնութագրում

ոն ցանկացած չունը ճՃ1 ժասիանոաւկի Ճ-ի վիոխովուի արադութ Ճ վեկաոորի սիուիոիաիունւսրադությունը այաճին: Այսոյիսով, ժամի անակիէ այաճին ճավասար է (2.9) արտաճայտույթյա ուսն անին, որը ստացվում է ճ1-ի անատի ան փոքրացման դեւ քումի:

ման ն ՊԼ -ի փխուսիոիուի սրադությունը--կղ-Ճ264է. -» -ԼնոՀ

Ճէ-»0 ՏՎ)

ձ1

ֆունկցիայի ճի բության սաճմանը, որ դես քումի, կոչվում է | է Նշանաւկվումի

ան տորի խուիոխուի -ծ»-

1. Հ.

ձ

կո

իկը Ճէ-0

ՃՅ7, ձէ

արդումիենոի ճի

ճն

ն

Վ

ձէ

Ճ20

--

ստացվում է ՃԼ-ն

ճարաբեղրոլի ձղտելու

ֆունկցիայիածանցյալբուռ

-»

Հեոնաբար,Ճ այայլտանանշանով: յունը արադուլթ

-- 4.

Ձե

գէ

Ի)

լ-թ առաշաթ

մյ

Ը

ժէ...

-Լ

Վ

հ.

վեկ-

ժամանակիկլինի

ուտ

-»

Լ

է-ի

գձ,

ձէ

( 2.10 )

յունը (2.5) բւսասոնլովուուսցվածարտաճայոութ է նկատել, որ (2.10)-ում/ օրտերիբոուղնաձեի եւո, ճիշ Հոռիհմ

ծ»

մՃ

չիասյաւուկիչները Հէ վեկոորի

կոորդիռւլրոլնկցիաներն

նուոային ւանց քների վր" սաթ»

(ււ), -»

(ւ ե Է. | | ("3 Ց

(2.11) 2է

նշանակումները զ.

էււո կանոնավոլ: կաո մոււաւրոել

ոլեւտռքէ

մլուես,

լ կարելի նշանակե

շանը

միանան ուն

ց

արոլեկաիան

մեկաոլի

Պե

ճ.--ի

ժ5-

(ու)

Ն

ՊԼ» |մՃ

ւբ

չե նցինՄուչնալես

կարելի Խշւա-

ընդտանըասղես սրքերվում էի ճում -

.

3.

Ց

Ը 7)

դիսրել

ելրի։ ւոխոլիհ. ւմ || նշանակուսին Տ

Վ

րուլեկցիանՃ շով Խշոնակելու

ո

ճարկ է Այդ ուատճաուով

ձէ

ոլո:լ-

մենաորի բաղադրիչն է

)-«յ (Ճ վեկաորի ճակել( ոլ'

ցքի Հբոս չի

այդոչիսի

"

Ն

քի վրւս: Այս դրոն

քանի Խմփան),

ուան

`

Նե ում. չուի, ոլչուվ

Գին

մ

մէ

Է

-ի րո

Արագություն

Նյութական կետի (ճետաղալում չակիրճության Համար տռենք պարզապես կետի) գիրքը տարածությանմնջ կա-

տրոշնլ Լ չառավիղ-վեկառրով։ կնետիշարժման ժամանակ Է վեկտորը ընդճանաւր դեպրում փախովվում է

դելի ե՛

է

մեծության, ն՛ ըստ Նշենք ժամանակի որեէ

բաս

խանում

է

է

ՃԼ

պատ: Նրան ճամապատաս-

Լ

արժեքը (նկ. 16): է

պա-

ժամանակում (այլն կանվանեն բ

տարրական) կետր անցնում ատանում

է

չառավիղ-վեկառրի

ծին ճաջորդող փոբը ձէ ն

ուղղությանը

Է

ՀՏ

տարրական ճանապար

տարրական տեղափոխում,

որի

ճամ-

Հանձնարարվում է վարժության կարդով Ցույց չո ալ թե էնչ փոփոխվում է ա) Միալս ճետաղծիդեռղքումկետի շառավիղ-վեկտորը Լո մեծության: բ) միայն ուղղությամբ:

ընկնում Է ճե ճի ճեւո:

կաղտեն ք

ունեցաժ անւսկուլ շառոաղվիղ-վեկուորի

Ժո

ճեան

ունը լալ Տարարբիրուլթ Ճ1

(2.1) .

Հ

աան է-ի դել քում (5:1) վուրոորի մոդուլը ն ուղղուեն ձկ ժամսանակասիիջո Թլունը Ընդճւնրբասես(րոխովուժ յունի ը: Փո քրո ցնիք ձ1-ՖԽ(ճառի նաւ բար կխուքմոհողուլթ

ն բանան նան տը -ը) (3.1) ճարաբնրության փոփախիան Գար ընթացբին ճեւտնելով: զվո է, որ ձլ-ի բւսվակա-

(9.1) (9.1)

շում բում

,/ն որժվիկտորը գոր" ո

դաղարում է րոսո փոիոխոինյուց՝ ինչն

ճականորեն

լ

ռո

լուծ:, այնայնս էլ

նժու

ուղղության: Այլ

հուշիէ,

որ

ՃԼ-Զ

ււ:Հ

շո

ղրոլի ձրդճարոսբիու

3.1)

ուելիս

ըոսո

դուր Է որոշամչի ունի: ելո չուսիան լր ճոչճմիումէ շարժվող կետի

թյունը

Հ

ոա

լուն Ժամանակի մար աոդույժ լ արածին: փերնոււի ասվածը հորելի Է րուաճուոնը ծեոն

Նկ.

Ն"

ՆՀ» ՃԷ-0

լալ

կերա՝

ճը,

(3.5)

հետնյալ երկու դեղռում անանչանից կօդավենըք դելու) թերում՝ ւռ) ոլն է Մեծության մի մասի նշանակման ճամար, օրինակ, քննարկվող դեսլքում ՃԱէ-Խ տմխողջ ժամանակի չա լ՞ն մասն է, ոլի ընէ շարժում, ՎՏ-ը ամբողջ ճանապարձիայն մառն թացքում կատարվում

Է,

նազ

կետր. որնք մեծության աթի նչանակման

«իբն անցնում

-

բ)

Ճո-ը

2»

ր

է

շառավիղ-վեկտորի

այրն

Է Ճ1

ճամար:

Տվյալ

ղդեսղքում

ժամանակում:

լուն Այսիսով, արադուլժ

ալն սաճիանը) որին

է կոչվում

ճի ւգ յունը ձ1-ին՝ ձլ-ի ւն ճարաբերութ արագությունը կարելիէ Հեւտնաբար, վիուքրացսիան դեռ,քուսմի: «ոճի աժան ցանել որոլեսշարժվողկեսի շառավիղ-վեկտորի բայ րոտ ժամանակի՝

ձդաուսի է

ձլ-ի

ՀՈ ՝

տւ

7-»Հ

--

2720 7

՛

ուղ

(7:5)

նն

Ինչոլես

Ճիւան ոււի

դ, անուսիի

սառի

է

ադգությունը վեկտորականւիի,-ժություն է: Նկ. 17-ից

հերքումէ,

որ

Նկ.

ասիր

-Ճ

ւր

ճեւուս գժի

վեկտորը ճւ

-

«տողդիժ է։ (3.5) սաճմանա լին ան սիոն դեռլբում/ ալս իրար վեկտորի հ. ճեւտաղծիճւ ւի ւան կետերը վելի է ղրոլի)։ վերջին Ճաշվովձուլվելիու հնում (ՃՏ-ր ձղսոումի լով մեկ կեւուսմի, որի ճեն անքով ճատողը վեր է ժվումի լան վեկտորը ուղղված է շոշափողի: Այսպիսով,արադույթ կետում մարված շոշափողի աալատասվխոաւն ճեւուսդժիճառի ուղղությամբ: յան վեկտորիւԻո(3.5) բանաձմի ճամաձայնասրադուլթ գուլը կարելիէ դրել ճետկյալ ձնով՝

թ»

|

ՄԽ

-»

Ճր

լիտ--|»»իղ ձէ .

Ճ»0

են |։

.

Ճէ»0

լան եջ չի կարելի Այս ալրտաճագւոուժ |

դրել

|

ձր:

-5»- -»-

Ճ-ր

Լ

վեկտորի աճի

(3-4)

մոդուլն է, «Ց»

|4

էի փոխարեն

մինչդեո Ճ-ր

այսինքն՝ Ճ|ւ|։ Այս երկու լինծուդողուլի «Հեկտորի թյունները իրար ճավասարչեն՝ ճն

է,

ո ոլՀԵ ճ

լը

--

հր:

կարելի Դրանում/

--

է

(նկ.19)։ օրինակով ճաւմոզվել ճեւոնչալ

ճն վեկտորռուուսնում է այնպիսի լսինքն պրո մոդուլը չի վփուիոխվումի,

Դիցուք որնէ

աճ,

Ճ

որից

-

հ Ն

3. Ն Նկ.

Հ.Հ7

Նկ.

Դ

|Լ ՃՃ|Հ|Ճի

-5»-

-»

Հեւոնաբաը)Ճ վեկտորիսիոդուլիաճը ճավասարէ ղրոլի Մինչդեռ վեկտորի աճի մոդուլը |Ճ4| --0)։ (ՃլՃ|Հ-ճճ -»

--

-«հ

զրոլից

"(ձմ

Ի-՞Ջ

Ր

Ճճ

-ֆ

.

լ

|

լ

յ

'

Նկ.

հոր

--լղ

արված

|ՃՃլիդեպքում

---..--ԹՀ ՃՊ

Նկ.

Ճատվաժի երկարությանը): Նկ. սր

է

յ ձլո|Հ|ճճ|

«.

Ի

սոսրբեր

20-ում

մոդուլի

ունենալԼԱՃիթց մինչն աի

պարզաբանվումէ,

|Ղ| աճը կարող է

| ռաճմաններում գտնվող

արժեքներ: ձՏ տարրականճանապարճը,ընդճանրապես,մեծությամբ

տարբերվում է

տարրական տեղափոխման մոդուլից |ձր|

(նկ. 21): Սակայն,եթե վերցնենք փոքր ճէ ժասանակամի55

չոցներին

ամ

աար աո

ճատվածներ ճանագյարչի

ասխանող ՊՏ

17 տեղավիոխումներ։ ւսա ՃՏ-ի ն |4:-ի իջե մուսրբեբուլ յունը կլինի փոբլ, ա որում է-ի փոքրացման դեսվՊՀ Ճանապլ քու արտըառավելւրեժ ճշտությամբկճասիրնկնի

/,

|4: Էի

Սրա ճիման վրաւ կարելի

«ետ:

է դրել

էղ -կողմու. 4է.

-

ՃԸ

Ճ1»0

5.0

ոլւոնհդիդ։(3.4)-ին Տաղի ասա ասխան),արագության ւողուլի Տա ուր ւոււցվոււիէ Տիմ ուլ բոանձար ո

--

Ճ/

ՎՏ

Ճն

ձէ

( 3.5 )

չ

Անցած ճանապարհի հաշվումը

4.

Տ

ՃՏ ---- --»

լղ

(2.3. աոտաճայջտւութ յունից

դեսը բումի

ՃՏ

Ն»

//րքո'ն փոք

ճետնում

է,

որ

փոքր ՃԼ-ի 1.1 (1-1)

չ

Կ

է-ն,

այնքան ավելի ճշգրիտ է վերջին ի ուռավոթ: ավիաարումը: թե ճայտնիէ Մ արադությունը որոլես Լ ժամանակի ֆունկցիս, ալս կարելի է ճւսշվել յեոի անցաժ ճանաապլարճը ել սղաճից ինչն էչ սլաճր: Դրա Տառի ար բաժանենք ԻՎ աւո փուքը՝ Լ.-- էլ ժամանակամիջոցը

ձեյ: Ճշ:

է

ՅՅ, ՃԱ,

ոլոք բատ ար անոսկաւմիջոցների, ժերի կաղուղ են լինել ց ւժ արբել ննւոիւան ասիբողջՏ Տլ, ՃՏշ».«:, Ճար ճսՀ Ճանապարծը կարելիէ ներկայացնել նառբարծներիդումարի ունս քու, որ կեւոն ան ցնումի Է Տոմ ումա ճ1 ժամտանակամիջոցներում, ուասվխան այսինքն՝ ժամ

Ւ

'

Տ

--

ՑՏլ -Է ՃՏԻ

...-է

ձտր

-Հ 1»:

ՃՏլ:1

Ս'իննույն տեսակիկ զումարելիներիդումալը կրճատ ձնով Ընդունված Է գրել Է նշանով:

Ըսւո(4:1)-ի լուրաքանչյուր ճտ:

գումարելին /1-ն 14-ից իինչն Խ-ր կարող է ընդունել ցանկացած արժեք) կարելի Է

ներկայացնել ճեւոնչալուռավոր աւես քով՝ Տլ

ոլրաւեղՃե-ն կեն նցել

ՀՀՀ

Մճե,

այն ժասիանակասիի ջոցն է,

բի

Էն աոդքումի

Մ-ն իկ ՃՏլ ճՃանասլարձը) արոսդուլթ յան արժեքներից մեկն Է ձէ, ժամանակի լնլժաց քում: Մլոպիսով` է

Վ

- Պրճէլ `

1.5) ,

1-1

ալնքան Ռր.քանփուքը 12 ձէ, ժամանակամտմիջոցները, ավելի ճշդրի տ է դրված ճավասարուլ յունը: Սառխիախայի են ձե-երը ձդաումմ դես քում, երբ բոլոր դրոլի (ձէ Դատ ուՃիւան կաճի), քում ւսն նակասիիջոցների քանակը լդ. դեսը. դրված դուս արը կճավասարվի ոջ Տ-ին՝ կողիույի| ւս

ո

Տ-Ստ

ձլ-0

--

Ֆլ ձկ,

(4.5)

ա

1-1

ժամանակի ֆունկցիա է, այսինբն "Արագությունը Ձ-ից իինչն Ե սաճմ աններում '՛(է)։ Մաթեմատիկայում

Ճ-ի արժեքներիդասի ոռյարվփակված ար:կաղսիված

Հ, ՃԸՇ էլ

5:

1--)

կոչվում է որոշյալ ինտեգրալ արտաճայտուլյունը Է ճեւոնըալ կերոլ՝

ն

գրվում

Ե

|1(2)մ2։

Է

էլ-ից մինչե էչ-ը ընկած ժամանակամիջոցում Հետնաբար, ւժ ճավասար կլինի ճեն լալ որոշյալ դ ճՃանասպարտը կեւոիուղն

ինահգրալին՝

|

|Մ(է)մ1։

Տ-

(4.4)

ււր ճի մեժությունըկաղրեԺույցուն ք, որ ունցած Ճան աալ մի պասոկերիմակերեսով, որը ոլարիոկե է ներկայացնել ված է 1 ժամանակից Մ արագությանկախվածություն պատկերողկորով, կառուցենքս

(է)

ֆունկցիայիդրաֆիկը (նկ. 25): ՄլՆէլ արտադր լալը աա ան Ճավա աը է ռւովվեըագծվածՌ-րդ) շերտի մակերեսին: Այսպիսիարտադրյալների դում արը ճւսվասարկլինի իի մակերեսի,որը սանի նասխակվածէ է առանցքով, ԷՀ էլ ն Է--էչ ուղիղներով, Պի ան ինչես Պուսիւբոլոր շերտերի վերնի կողմերով կաղմված բեկլալ դժու|։ ձէլ-ճ ղրոլի ձղստելուդեսքուսի բոլոր շերտերի լայնությունը նվաղում է (միաժամանակ նրանց Թիվը ուճումի է) /շ բեկյալ դիժը սառի անալինդեսը քուսի ԿՀ ճելո: Էէ Մ(է) կորի ձուլվում: --

Ս

ի

ԷՀ

-՛

|

--ՅՅ առ

ՇԱՐ-"-

Նկ.

Գ

Այսպիսով,էլ պաճից մինչն էչ պաճը ընկաժ

ժամանա-

կամիջոցում անցաժ ճանապարճը թվապես ճավառար է այն պատկերի մակերեսին, որը սաճմանակվիակված է ս --Կ() գրաֆիկով, ժամանակի է առանցքով նե է--կ ԷՀ ու

Տ

5.

Հավասարաչափ շարժում

Այն շարժումը, որի դեպքում արաղդությունը,իլր ուղղուէ մեծութ թյունը ցանկացած ձեով փոխելով, փնում լասիբ ճաստատուն,

կոչվում Է ճավասարաչաի: Հավասարաչափշարժման ժամանակ (3.4) բանաձնում բոլոր Մլ-երը կլինեն միատնաակն մ-ին ավատար: Մ ընդճանուր արտադրիչը կարելի է գումարի նշանի տակից բերել. դուրս

Մոս

Ճէլ

է: ՖԳլձկ-սնհո Ճէլ»0

ծարբականժամանակամիջոցների գումարը տալիս է 1 ժամանակը, որի ընթացքում կեւոր անցնում է Տ ճանասպլար Այսպիսով,կարելի է գրել

(5.1)

Տ-»ՄԵ

(5.1) բանաձնից ճե ոնումի է, որ ճավասարաչափ շարժն Իան դեռ ճավասար Է Տ ճանասպարտճի քում արագությունը որի ընթացքում կեն աջն 1 ժամանակի Տարաբերությանը,

անցել է

ւ

լդ ճանապարճը.

Մ -2---չ

(5.2)-ի

Ճավա

աչ

Տ

(5) -

աձայնկարելի է ասել, որ արագությունը ճավասար աղիշարժման ժամանակ մեժությամ"բ

Տաս

որ այն ճանասպարտճին, նցնում է շարժվող կետր հիվոր ժամանակում: Անճառվատարուչ ավիշարժման դեպքումի այսպիսի պնդումը իրավացի չէ։ Այս դեպքում կարելի է 1 ռյաասել որ ւրադգուլժ յան արժեքը ժաման ակի վյալ ճին ճավասարէ այն ճանասարձին) որ կետը կանցներ միավոր ժամանակի ընացքում, եթե Կոս ճեւոադայում| ռլաճ-

է

պաներ1 ռլաճին ունեցա

արադույ յան

եր արժեքը:

կարող Է կիրառվել ինչպես ժամանակամիջոցի (ինչսլես այղ արված է տվյալ դեպքում), այնսլես ել ժամանակի սպառինշանակման ճամար, (այդղես արված էր, օրինակ, Տ 3-ի սկզբում): Հարկավոր է այս երկու դեղքթերըիրարից խստոլեն տարբերել:

Է տառը

Հ

Արագության վեկտորի պրոյեկցիաները կոորդինատային առանցքների վրա

6.

սաճմիանող (3.5) Արաղզության ճասկացությունը

արու«5»

ճալտության մեջ

տակ դտնվում է ՃԷ

սաճմանի նշանի

էն

վեկտորը:(9.2)-ի մեջ ւսյս վեկտորի փոխարեն վերցնելով նրա պրոլեկցիան որնէ

կոտւան անք

-»

Մ

ուղղության վրա, ակնճացո

կղչթ

»

ՄՀ

դր:

-»

Ճո

Հաա

որ

վեկտորի արոլեկցիան նույն ուղղության վրա. -ծ-5-

Լ

է,

աո"

|

ճեց

Ճ

ԴԷ,

Ինչպես երնում

է

(6.17 1.

ՀՅ-ից»

վելտորի պրոլեկցիաներըկո-

առանցքների վրո որդինատային

ապա» Պրճավասար

շարժվող կեի'

ս սան ների աճերին՝ Ճար ալ

ՍՔ

Ն»

(ձո),

--

աոա

կո որդինատ-

Ճ2,

(ձո), -Հ- Ճ7՛,

(ձո),-- ճշ: Փեդադրելով (6.1) բանաձնլի ւսյս արոաճացտությունները նօ, կաւտանան ք արագության վեկտորիպրոլեկցիաները լո--

որդինաաայինառանցքների վրո. յ ( -» էղ Մշ կոա (ԱԾՆ Պէ ձՃ»0 Ճէ--0.41 Թո

շշ

ուկր ՛

Մ... Ճլ20

ճէ

կղ Ճէ»0

Մ, Ց0

լո Ճ.»ը

Ճո. .Ճէ

լտ Խէ»0

ՀԾ»

ձ

--

Վ»

ՀԻ, զէ

զ

23-47, ձէ ձէ մ

Էք» «7. ձէ

ձե:

ընդունված Ֆիղզիկայում

է

մեժությունների աժանցյալնե-

մեժուժամանակի նշանակել ճՃամապլատասխան թյունների վրա կետ դրված պայմանանշանովւ: Օրիճոակ՝ Բը

ըստ

ՇՃ

։

ա

Վէ

Վ

՞

՛

ի

---ծշծ--

Փե."

՛

ի

փ

հ

է

Ս:

Մ այս վեկառրի պրո Օդտաղործելով նշանակումները, վեկցիաներըկոորդինատային աուանցքների չր կարելի է

գրել ճետնյալ կերպ՝ Մ

ՍԳՈ

.

--

7.

տեղադրելովՃ

Ւ:

Արագացում

Տ ՏՀ-ում վեկաոռրիժանցլալի ասին

ասվածիոսի

աՀ

արալան վուխոխւիան արագութ է տետնյալ բնումադգրվումմ անակատփիջոցումմ

ձայն նյութականկետի

դությունը 1 ժա մեժուլլասիբ՝

ռր

(5.7

2:

բանաձներից,նրանց եջ Տ

3), ԿՀ»

Կյ:-

3,

--Կ/

Մ

|լ ---

-»

Մ

Հ

Խձ

փ

.ձ՛

(7:1) :

Մյս մեժությունըկոչվում է կեւոի արադացումի: Եթե դայտնի են արագացումը որպես ժամանակիֆունկ-» -» ,Ցիա՝ Ն(է), /՛ Մ արագութ ունը ոկղբնական աճին (երբ

-- 0-ի),

-»

է ժասմադտնել Կ արադությունը կարելի նակի ցանկացածպաճի ճամար: Այդ կարելի է գրել ճնտնյալ բանաձեով՝ է

է

ասպա

է

»Ֆ»

-

Մ»ԿցԻ

|

ոճե

Ս

Այս դեպքում,երբ

է,

ԿԽ-Ն Տառւուսոուն

-»

-.

Դ- ԿՄԱ

ՄԿ

(2.5)

|ոն՛ս (6.5)-ը|՝ -»

-»

Վ.

ՄԱՄ

.ԴնՄ--

-»

-» -» 1 -Լ խ Վ- էշ.

բոտ 1-ի, կուոանան Աժանցելովալս արտաճարտոությունը ք. փ.

»-

իր

Բայց է-ի, ձն

որը զ

զ

"մ 0)

--

«ւ

(2)։

.

(2)-ն :«-ի երկրորդ կարդի աժանցյալն է

կարելի

-է---

ԱՅՐՎՈՂ ՎԵ" ւմ --:)-

-»վ

--1--(Ճ

Մ--

..

.

Հ-

նշանակել Ճ

է

զ Մ,---(2)Շշ7 0)

..

Ֆ-ր

։

Ցե

Ն

Կ

պալմանանչանով:

Ց.

ն

Նման

բար

չելոնաբար՝

Հ

2.

142-Էյ7-- 7,

Համեմատելով(7.3)

ըստ

(7:3) |

(3.8) բանաձենրը, կոորդինատա-

ների ճամար ճեշյոությամբ կարելի է ուսանալճետնլալւր-

ււաճայտությունները՝ ԳՐ --

:, աք --

Մ, Նշ

7:

(7.4)

Տ 8. Ուղղագիծ հավասարաչափ շարժում շարժման ժամանակ արագությանվեկտորը Ուղղագիծժ Ա մ1ա ուղղված է միննույն ուղղի՝ Տեւոադծիերկարությամբ, -5»

ՍՄ վեկտորի ուղղուլյունը կաուի որի ճեւոնանքով Տառի ընկնում

է էմ

վեկտորիուղղությանՏեւո, կաս ունի նրան Ճակառակ -

-»

է Մ-ի ուղղութ լուն: Եթե Ս/-ի ուղղությունը Ճառիրնկնումի աճում է ն ղուլ լան տեւո, ասլա արադույչան մեծությունը

ուղշար-

Երբ ո-նունի Պ-ինՃակոաոււկ ուղղություն, արադությունը փոքրանում է. շարժումը դառչ

Ժուսիրդառնումէ

Սուսի

է

արադացող:

դանդաղող:

շարժումը կոչվում Աղագիժ նավասարաչափփոփոխական: ժամանակի ընացքում Հաստատուն արաղդացումով

ու

է

արադության փոփոխման վարքից կախվածտարբերում են ն հավասարաչափդանդաղող հավասարաչաիարագացող

շարժումներ: `

փուխոխաղանչարժման ժամանակ իրաՀավառարաչաղի վացի է (7.9) բանաձնր, ընդ որում նրա մեջ մանող բոլոր »

9»

-»

ՄՀԱ, Մօ-ն յ-ն, ուղղված են ,Իիննույնուղղի վելտորները՝ այս վեղաորաերը Հ ուղղության երկարութ չաւլբ: Փրոլեկտելով

վրա

ն

ճամընկնու:

որը

է

Կց

կուոանան.ը

Մյ

ՄաՄյ

ՀՀ

վեղտորի ուղղության ճիւդ,

(8-1)

-- զոք:

Մ0չ

պրոլեկցիաները ճավառար

ճայասլաւտասվունվեկտորների վերգյված «-Էջ նշանով, մողբուլնելըին՝ է Ճ ուղղության եթե վեկտորի ուղղությունը ճամրբենկնում ճեւո, ն «--»ջ նշանով, եթե վեկտորը ն Ճ-ր ունն ն ն

ա

նն

Դաթոն

ուղղություննե:

Սովորաբարուղղադիժ շարժումը դիտարկելի»(8.1) ճաեջ Հ ինդեքսները բադ 27 Թողնում 2 ուղղավասարսիան կի դրում

են

ՅՈԴ

(8.5) ճավասալուի ան

(5.2)

Կն

տեժությունների

ճի մոնող վարեն վում ե՞ս այնպես)ինչես վարվում վեկտորների ոյրոե լեկցիաներիՃեւու Այս դեո բույի օդսոյ|ումի ոչ ճշդրիւո ) (բաց բոլորի կողմից ընդունված տերմինաբանությունի

Ին ջ

ո

անվանելով,օրինակ,ԿՄՀՅ արադացուի հ ճաիարելուվայն Մ-ի նշանին ճՃասի դրական կասի բացասական՝ ապայոասվխան Ինտնեդրելով (85.2)ֆունվկլիվն0-ից րինչն. ժամանակիկա33

Ց

Իվ.

Սավելն

մավոր1 այաճի

սանի

աններուի,

պարճի բանաձնր |տե՛ս (4.4)|. է

Տ-

|(ա-ն

անցած ք կգտնեն,

Ճան

4է--ԿԷՎ--Ջ-,

(8.3)

էչ որտեղ Մ-ն ճանրաճաշվականմեժություն Նշենք, որ այս բանաձնր տալիս է անցաժ ճանաարար ճիշտ արդյունք միայն ալն դեպքում, երբ է ժաՃասիար մանակի ընթացքում կետի շարփիան ուղղությունը(արո-

դությաննշանը)չի փոփոխվում:

Տ 9. Արագացումը կորագիծ շարժման ժամանակ

Նախքան շարժման ընդճանուրդեսքուսրարագացման

դիրք

շարժման ոյարղադույն դանելը,քննարկենք կորադիժ կետի ճավասարաչամի շարժումըշրջանադժու|:

Նկ.

է

Դիցուք ժամանակի դիտարկվող է պաճին կետը զտնվում դիրքում (ակ.24): 1 ժամանականցնելուցճիյոո կեր,

անցնելովի

ղեղին

Բշ

կղնվի ճանապարճը, հավասար ՃՏ

որում կեւոխ արադությունըսուուսնուիԻ է Ինդ Դիրքում:Հնտնան 7 մաճ, որի յան վեկտորը,յինժուչքովարադութ

Չ

անողիոլ Ինալով (Ճավասարաչառի շարժման ՆՄ Ո5 Թլասրբ: մանակ |Մ |-- ԸՕՈՏէ), ոլւուովվումէ ճջ անկլունով։որի յինէ ՃՏ երկալութ ծությունը Ճասիընկնում՝ լարը աղեղիվր" Ճիխվաժկենչորոնական անկյանճիեյո՝ -»

ՃՏ

ձո»-ծ-.---,

որւոնղՋ-ր ալն շլջանադծի է կեւոր:

.1 (9-1)

որով շառավիղն է,

շարժվում

Փաոնենքարադության վեկտորի ա աճը: Դրա ճամար ք որ նր ակիզբբ ոնհդասիոխեն (Մ-Վ-ՃԽ)վեկտորը այնպես, -» -» ճամընկնի Մ վեկտորի սկզբի ճետ: Այչ դեպքում ձն-ն վր|

-»

-

Այդ ճաուվաժըճիրք Է ՃՅ)-ի ծայրի «»Մ մ (Մ-- ճս) կողմերովն դադաթում ձՓ ան ժառալումի ղմ հռանկլան ճառի կյուն ունեցող ճամվասարակո ար: Եթե ձՓ ինժ չէ (որը եղի ունի փոքր ճէ-ի ճամար), անկյունը կողմերիճար ար մտուոավոր ճշստուլթ լարը կարելի հոանկյլան նում

է

("Է

ճե:

-

է

դրել

-5»-

Հ ՄոՓ1: |ճմ|

--

վեկտորը կարելի է ներկայացնելնրա մոդուլի ն ձմ-խ ուղղություննունեցող միավոր վեկտորիարտադրլալիոեսձմ

-5»-

ք Ո՛Հով։ Այդ դեսքով: Այս միավոր վեկտորը նշանակեն քու -՞ ճմ |մ|Ո՛«ԹՄոՓո' --

ՃՊ

Այստեղ 0:

-»

|ձմ|-ի

։

փոխարեն չի կարելի դրել

ձն:

Այս

դեպքում

այստեղ ճջ-ն (9.1)-ից: կաւտանանք ծեղադրելու|

Խատարո,

(9.2)

(ՃՄ-7 ճլ-ի վրոո հ կարելու Բաժանելուվ ը կատանան ումի ջին անցումի, ք ւսրուղուց

Աղ

Մ-Հ-ՍՈՀՀ-»

ձէ ՃՄ

Այո արսոաճաղսոուլթ յան նջ են,

է

նուի

ոււՀ-

:

թ-ր

Մ-ն

ւծ ի ճարարբերությունը

ՄՏ»

Ք 41

.ճ»0

Ճէ»0

Տ

Մ

-----Ո

Սանի ւյ

կոա

ճա Մ

ու

ւոուննել,

յան արադուլթ

մոդուլը. միավոր Ղ՛ վեկտորը ճառի անում ձուլվում Էէ նորմ ուչ հն դեսլի նրա կենտրոնըուղըզկետումիշրջանագծին Կիա

Ղ

հիավոր վեկոորի ճե,ո: ջ

-Յ-

Մը

-

Այսոիսով՝

ՄՀ

քո

։

(9.5)

Ստացվածալողդացումիը ուղղված է ճեուսղժիԿորիուլի ուղղութ լուի: ուլն կոչվում Է նորիալ արադացոււի ն նշա-»-

Խուկումի Գղչողվ(այնպես,ինչես արդեն վարվել էինք ւիուլան րջ )։ Նոլոհուլ (9. 2) ար աոաճաւրուուլթ արաղացժա հն

գուլը՝

Մրղ

ջ

:

(9.4)

ճնյուսդիծը(որքան փուքըԷ ք շառաչ վիղը), լն,քան ավելի սիեժ է Խ/ղ-նՄ արադուլթ յան միննույն են չոռ օդսու|ոււի ւեժության դեռքումի: Ռրոչեսկոլրուլթյաւն 1/2 մեժությունից, որը կոչվում է շրջանադծիկորություն: Աղնճա որ կասիավորկորով շարժվող կեւոխարսլտ է, գացումը նուլնպեսկախվածԷ ճետաղժի կորությունից, որը տարբերկեւտերումի տարբեր լ սլարզության Հեւոաղայում ճամար կռան անավիաւկյվեն,ք իայն ճար կորերի դիտարՀարթ դժի կորությունը նրա որմէ կեւոումի կուսիով: ճաղվասար Որքան կոր

"

Մ2 Տ

է

Է այն շրջանադժի կորությանը, որը տվյալ տեղում ձուլվուի Է նրա ույնւ: միուն փուբըլոհդ կորի ծեո: 1 կեաստառի

ռուսի կորության շրջանը

ալու ճամար:(նկ. 25) ռյեւուք Վերցնենք կորի վրա դանվող 3

ոաւան

վարվել ճետնլալ կեր: նե կետերը, որոնք մոտիկ են 1կետին։1,5.ն 3կետերով անցկացնենքմի շրջանադիժ։ Այս շրջանագծի որ ռանիանային դիրքը։ է

|

/

շ

ՀՏՐ ՀՀՀ...

Ն.

կեւտերը կեսոխն Իուռհցնելուդեռքուսի, իրենի անսանիանորհն կորության շրջան: Այս շրջանի շառավիղը կներկայացնի ԷՉ ուոացվումի

տալիս է դծի կորության շառավիղը

կետում, իո

կենորոնը՝1 կոսի կորուլժյանկենտրոնը: `

շրջանի

Անալիոիկորնն կորի Ը, կորուլթ յունը տրոշվուր է ճեւոնյչալարտաՄ

Տալաուլթյունից՝ Շ

՛

կղլ .

-

ՃՏ-»0

--

ՊՏ

մ: Հք մ5

որտեղ ջն կորի վրա իրարից ՃՏ նոավորության վրա դտնվող կետներում տարվաժ շոշաՆը. 56 խողների միջն կաղմված անկյունն Է (նկ. 26): Ալապիսով,կորությունը բնութաղլրվում է կորի ուղղության փոփոխման արադությաժը, ալաինքն՝ կորի հրկարությամբ անհղափոխվողշոշափողի պատման արադութցամբ: Շ-ի ճակառակմեծությունը ճավառար է կոբութլոն ք շառավղին: Հեշսոէ ճասմողվել նրանումի,որ շրջանադծի ղեղքում այս ձնով որոշված կորության չառամեղը ճամընկնումէ շրջանաղդծիշառավղի ճետ: Նորից դիտենք նկ. 26-ին: Սաւուցենք ուղղաճայացներ 1 հ 2 կեռտերումի ւար ված շոշավողներին: Ալաչուղղաճալա ները կճատվենորեէ Օ՛ կեւոումի,բնդ որում թ՛ մ Թ՛՛ ճն37

ընդճանուրասի ասիբ, կլինեն տարբեր: ռավորությունները, Խաղիեն ք

ձջ ճարարերուլթ յունը: ՃՏ

մեժուլթյունըփմուուսվո

ՌՏ

րապես կարելի է փոխարինել Խ՛ճֆ-ով։ Այլ դեպքում

9.

----Է

չ

Հ

Հ.

թ՛

ՃՏ

եղի կունենոս Վերջին մուուսվոր ճավասալրութ յունը այնքան ավելի ճշդրիսո,ինչքան ավելի ւուոիկ ես 1 ն Հ կետերը, այսինքն՝ որքան փոքր է հտը: ճՏ-ը զրոյի ձղատեմու

ք կոբությունը՝ դեղ.քուսի կաւոանան `

Ը

եո 1 ն մտնի

.

--

/1Տ

ՃՏ-»0

եթե Էշ կետը

կտ

.

--

Ճտ»0

Ք՛

ք մուսեցնեն

ւան

կետին, ասլա

կետը՝ Օ՛-ը կձգտի որնէ կետի, որը իրենից կներկայացնի կորության կենտրոնը:Երկու՝ք՛ 2 ք՛՛ ճեռավորություններըկձղրունն միննույնք սանի անին, ւրեորը ճավասար է կոլուլթ յուն շառավղին:թ-ի ճակառակ ժու յունը ւոալիո է դժի կոլ/ությունը1 կեւոումի: Ա յժոԻ դանենք կաիավոր:ճար կորով շարժվող կետի

ուղղաճայացների ճատման

--

աճի ՃՃՄվեկտորը (որը Ճոմիուարագացումը:Արագության է ձն ժամանակամիջոցին, որի ընթացքու արատ ասխանումմ կետը 1 դիրքից տեղափոխվում է Չ դիրքը) վերաժենք եր-»-»-

կու՝ ձՄղ ն

խ.

բաղադրիչների

ղադրիչներըայնպես, որ

(նկ. 27): Ընտրենք այս

կետից ին չե

բոս-

-5»-

ՃՄղ վեկտորի -»

ինի Մ արադուճավատսալ: ժայրը եղաժ ճեռավոլությունը ակնճայտ թյան սողուլին՝ սկզբնականոլաճին:Այդ դեռլքումի

,

վեկտորի մոդուլը ճավասար կլինի ալրադության մոդուլի աճին, այաին քն՝

է,

որ

ՃՄ.

`

|ձմ.|

Մոզնելու

.՛

-»

Հ

ձ|Մ|-- ՄՊ

ճա ւիորը ուղղությամբ: միավորվեկտորը»

.Յ»

ընկնում է ճմ. վեկտորի ճետ,վերջինը կարելի է ներկալացնել ճետնլալ ձեով՝

-»

-»

ՃՄ.-

(9.5)

ՈՌՄՊ:

ՀՇ

կրկնելովայն. դատողությունները, որոնք ճանդեցրին (9.4) բանաձեին, կարելիէ ստանալ

Նկ.

-»

ճո

հտ.»

Մր,

(9.6)

Ո:

իրիվ արադացման վեկտորը ուսճի ճավասար կլինի՝ -»

ա»

-»

ԷՉ»

ԱՈՀԻ-.-

Ճ1»0

Ճ1

ճձ

կղ .

Ճէ-»0

-»

-»

ՀոՒՀԻ

լողձէ -ՀՄ»

Ճէ»0

Վ

Ճէ

լղ ձ»0

Դ

Հ

Ք

ան ւիուն:

-»

ձ

Տո

կղ .

ճէ

Ճէ»0

Ի

ճասիաձայն

Լը, .

ձէ»0

-»7.

ճէ

-»

Ճ5ղ ձէ

,

Սաճմի անում

Ճ

Տլ կտա

Մ

արոսդուլթ յան ԻողչուԼԸ» Ջ՛-ր՝ կո-

Ճեւոսղժի բուլ լուն շառավիղը» իսկ րց վեկտորը կճասիընկնի կետումի ւոաւբոււծնորմայի փիավոր

Նշանակենքամա մուս

Նղ

վեկտորի

ո

ճիեւո:

Խլչով՝

ծ:

ռի

11ղ Խո Ճէ-»0

թ

ՃԼ

(9.7)

-»

՞

ո,

Հաշվի առնելով(9.5)-ը, երկրորդ սառմանը (նշանակեն ք այն

Կ

նիսի ճՃավոաւոչար

.չոմ

--ՆՄ.

ի .

--

լղ

ՃՄ-

լ

--

Ճէ

Ճէ»0

ՃՄ

.

ղ

Ճէ»0

ռչ

-»

վեկ: որը կճոսիընկւյլ այտունի Սաոճմխանուլին դեռքում միավոր վեկոռրի ճիւո, ոլն ուղղվածէ ճնւուսդծի մի Է շարժման ուղկեւտտուսի ւոաւլոիուժ շոշավփողով, Ճասիլնկնուսի

Դ

դութլոն.

տորի

ճետ

ճիռ

ն

նույնուկաւնէ

աամե (2.6)|.

,

արադության միավոր վեկ/

Ղ----..-

Մ Մ

ան Վեր ջնականասղեսկուտան ք

«(ոոՃէ

ա.

ՃԼ»)

,

- աց

(9:58)

Գէ

--5-

Խր Ալողիսով, ԿՄ վեկտորը կարելի է ներկայացնել

-»

ՍՄ. երկու վելրտորների դումարիոնա

ն

քով (նկ. 28), որոնցից

ն է Մ արագութ Բեկը(Մ) ուղղաճայաց ուղըղյանվեկտորին Է դեպի ճեւտաղծի վա կոլուլթյան կենտրոնը,իոկ երկ-»-

րորդը

(Ճ-) ուղղված

է

ճեյոսղծի շոշափողի ուղղությամբ

-

Եթե արադութ յունը

ա

Ճումիէ

(.-ն

ւեժուլթյան

բոտ

-»

ձէ

դլ

է), ասլաՊՄ.-Ս ուղղվաժ է շարժման ուղղուլթ լաւիլ,,իսկ յունը բոտ արադութ ս Դ է նվաղում յան 1. եժուլթ

կան եթե

Հաաա

(Աոա) ապա. Իան

Մ: ալ

ուղղվաժ է շարժ

.-

«թ

ճակա

:

ուղղու

քրո Գ.

Է:

Լ... -

ՀԱՅՐ Հ Հ

«օօ

զ»

| :

վեյ որը ԱՆԱՆ) է Նէ. ՀՏ ոանդենցիալ արադաչզուի: Այս բնութագրում է արաղդության փոփոխումը րոտ մեժության։ եթե արադության արժեքը չի միոխոխվում, տանդենցիալ արաղացումը ճավասար Է զրոյի

Գավեկտորը

ն

ան

(նորմալ արադացում) բնութաղրում է ուղղության: եթե արագուարադության փոփոխումը ըստ թյան ուղղությունը չի փոփոխվում, շարժումը կատաղում է ուղղադիժ ճնտադծով: Ույղի կորությունը ճավառար:է կորության Ա շառավիղը ճազրոլի (ճամապատասխանորնն վասար է անսաճմանության),ճնտնաբար,նորմալ արաղդա»

-ծ

ՀՊե-ԺրթԲ զումը ճավառար է դրոլի ԸՆդճանուր դեռ բումի րբիվ ն

ՍՄ

աաաիենիան:

Տ

10.

մոդուլը (ակ.265)/՝

Պտտական շարժման կինեմատիկան

առանցքիշուրջը (սկ. 29) ալւուովողբացարձակ պինդ սիալոինիբոլոր կեւոերըշարժվում հե շրջանաՀչ դժերու, որոնց կենսորոններըդտնվում են սրտոման առանցՔի վրւս: Յուրա քանչյուրկետի շառավիղ-վեկտորը (ճոՈրնէ

ՕՕ

|

սիապլատասվխան շըջ անադծիկենտրոնից դեպի վրալ կեւոթ անցկացրաժվեկտորը) ձէ ժամանակամիջոցում ալտ ւովվումէ միննույն ձՓ անկլունով,որը ինդ մ արոինի արւուուի ան յնկլունն

է:

Մարմնիոիտույտըորնէ Փ անկլունո կարելի է ներկաորի երկարությունը լացնել "րի ճաւովածով, ճավասար է Փ-իչ իսկ ուղղուլժյունըճամընկնում է այլն առանցքի ճետ, որթ շուրջը

կատարվում է

ալդ

ծվլալ առանցքիշուրջը

ուղղությունը ցուլց

ուլու

պտույտը:

ոլոտում ան ճասիաթ

կարելի է ոլտուլտի ուղղությունը

է

բուռ ճաուվաժծը ոլտույյորսզատկերող

երոր ՎԱ պալյմանավորվածության կառլել,այսպես կոչված,սջ ալտուուսկի կանոնուի: Ալո կանոնի ճՀ այնպես ոլեւոք մաձայն ճատվածը

ուղղված լինի, որ նրա ուղղուԹյամբ նայելիս (ոլ. 30) կատարվող ալւոույյոըճատ ընկնի ժամացույՆկ. 29 ցի սլաքի շարժման ուղղություն ճՃելո(աջ ալւոոււուսկի գլաիկը ԺոասիսՀ ցույցի սլաքի ուղղությամբ պատելով, ալն մեզանից կճեուանա ): Այսպիսով,մարմնիոլտույտինկարելի է տալ թվալին արժեք է ուղղուլթյուն: Սակալն ալս դեռ բավական զ չէ, որալեսղիպտույտը կարելի լիներ ընդունել որոլես վելոոր: անձրաժեշտ էր, որ ալա ձով պատկերված պտույտները դու--.«-.»« «աաա» «ոն մարվեին ղուգաճեռադծի կաէ

(ԹԵՎԳ»

նոնուլ: կամավոր մեժութլյունների ոլտույտների ճամար

,

Նկ.

վերջին պայմանը տեղի չի

ունենում:

Դա

ցույց

կոնք

(նկ. 81), Փնդի ալոուլոտը

1 ----

գնդի ալուռման օրինակի վր» ւռւանցքիշուրջը աշ սանկ-

է Փլ ճասովածով|) ն. նրան (ալո ոլրոույորը պյաւոկերված լունով|

թացքի

շուրջը ճաջորդող ոլոուլոը Լջ անկլունո Չ--Չ Ճ կետր (Փ. ճատվածը) ճանդեցնումի նրան, որ դնդի է Ճ՛ դիրքը»իսկ Բիտո՝ ճՃ՛՛ դիրքը: տեղափոխվում ոկզբում Փյ-ից`ն. Փշ-ից ղուղաճեռադժծի Փշ ճո կանոնովուտացված ունի ոյ 2 երկարություն ) ալաւովաժով(այս ճասովաժն Ճ է 8 դիրքը» որբը կետը ւեղասիոխուսի կերված ռլտույտը Հ

`

Նկ.

ընկնումի Ճ՛՛-ի ճեւո: Փչ ճա ովվածովպատկերված ոլրտույլտը երբեք ճասաղոր չէ մեկը մլուսիճեւոնից կատարճավասար չէ մուժ Փյ 1 Փջ ոլո ուլտներինհ. այդ ոլ ատճառով նրանց դումարին: Ալյսիսով,ճաիողվեցինք, որ թեն մտարմնի ոլւոույրորառանցքի շուրջը կարելի. է ռլասոկերել ուղիղաժ ճաւուվ ուծի միջոցով, բայց այն չե կարելի ընդունել որպես վեկտոր: շատ փոքր Փորժը լլ կերոլ է դասավորվում ձՓ անկյունների ճառի կետի անցաժ արո Մարմնի պանկացած շատ կարելի է Ճափոքր պտույտի դեռլքումմ ճանասյարճը չե

ճա

ռասան

մարել ուղղաղդիժ: Ինչպեսերեում է նկ. ՅՀ-ից, երկու ճաՀ մ կատարվող ձՓյն ձՓջ փոքրը ջորդաբրար արոիոլտույտները

հն ցանկացած կետի ճամար ոլամտանավորում նույն--ն պիսի Ճոլ-Է ձլլ տեղասիոխություն, ինչպիսին Փլ-ից ՃՓչ-ից ղուդաճենուադծի կանոնից ռտացված ՃՓյ ոլոույտը:

նի

.

Այստեղից ճնյոնուի

են

է,

որ

շատ

փոքրըալտույլտները կարող -5»-

դիտարկվել որպես վեկտորներ (գրենք նրանց նջ կամ

42.

Փյ

/ի

,

`

(-ւժ)

.՛

՛

//

ձր

ձր,

Նկ.

Վջ

լ

ունս

Նկ.

քով):

Վջ վեկտորիուղղությունըորոշեցին ք, կասլելովնբան որո

շակի ձնովմարնի

ան

լտ

ուղղության

ճնյոչ

-»

Կ

արբադու-

-» Պուրակ մփխնծուչ Ւ շառավիղ-վեկոորի թյան, ՄՄարագացման, թյունները քննարկելիսնրանց ուղղութլան բնտոան ՄՈՏ ռին ճարը չառաջաց ավ: այն բնականարքաբվսեց ճենդ ալլ կոչվում վելոորները մեծություններիբնույթից: Նիոն -

--

--

որոնց ուղղությունը չմւեռւային: Վջ-ի տիայիվեկտորները, կապված է պոտման (կա շըջ աց մւան ) ուղղությանճելո, կոչվում 17 ուան ցքային վեկտորներ: վեկտորական մեժուլթյունը՝ Հետնելալ են

-»Ի»

վիր Ճէ»0

:

(որտեղ ձ1-Մ

Ճ1

է, այս, Ժամանակն

նն

(10.1) ՛

որի ընթացքուսմի կատար-չ

վուսի է

այտույտը),կոչվում ճձՓ

մարմնի

է

ուղղված ալն առանցսվեկտորը մարմինը պտտվում

(ին արագությունն ջի հրկարությամբ, որի

է

է աջ

շուրջը

«րտուտակի կանոնով որոշվող ուղղությամբ կայացնում է առանցքային վեկտոր: է

անկլունաՀ

ն

իրենից ներ-

մոդուլը ճավասար Սնկլանալին արաղության վեկտորի մջ ուն անկյունույին արադությունունեցող --Ք: Հա աւուաւո

պտտլտը

կոչվում

ընդ որում ճավառարաչավփ,

է

Այսպիսով, ճավառարաչավիպտույտի դեպքում

ա-ն

աՀ

գյե է

ցույց

անկլունով է պատվում մարմինը միավոր ժամանակի ընթացքում: Հավառարաչոաիխ կարելի է բնութաւդրել 1 պարտսլտույտը ման պարբերությամբ: որը ալն ժամանակն է, որի ընթացքուստմարմինը կատարում է մեկ պտույտ» այսին քն՝ ոլո վում է 27 ։ունկլունով: Քանի որ ձե--Ղ ժամանակուիջոչան է ճջ -- 21 ռլւուուի ցին ճամապլատասվխանում անկյունը, տալիս, թե ինչ

ո-

«ուլ

2:55.

որտեղից

ԵՐ

ջ

Դ----:

է, որ Ակխճոալու

Դ

--

(10.3)

ոյտույլտներիԹեվը միավոր ժամանա

կոււմ կլինի

:

(105)

--

(10.4)-ից ճետնում

լ

Ղ

--

է,

Օ :

-Հ-չ

2ռ

որ

( 10.4)

անկյունային արադղությունը

Ժասի անու կում էիադոր

ճավասար է 21-ն բաղմ ալա տկած կատարված ոլտույտների թվով Թ

ՀՀ

արձա

(10.5)

արաՍկզբում թննարկված Ն արագությունը անկյունային են դծային արագություն: գությունից տարբերելու ճամար անվանում Հետաղայում դծային լքառը չի օդտազործվի այն ղեպրերում, երբ Թյուրիմացության վտանգ չկա:

Գմուուիան ոլարբնրություն ն

միավոր ժամանակում կաԿոարվածսպլտույտների թիվ ճասկացությունները կարելի է նան անճավասարաչավփոլոտում ոխպլաճապանել ան ճասրար՝ պես Է ակնթարթային արժեք ճասկանալովալն ժամանակը, որի ընթացքում մարմինը կկատարերմեկ պտույտ, եթե՞ալն ոլտտվեր ճավասարաչավբանկլունալին արադության տրված ակնթարթային արժեքով, իսկ որպես ' ճասկանալով այն պտույտների թիվը, որը կկատարեր մարմինը միավոր ժամ Ճո ւիանուր ուն պայմանների դեղլքումի: անակու

տ վեկտորը կարող

առանցքի շուր

փոփոխվել ինչպես ջը մարմնի պատման արաղության փոխոխման պատճառով (ալո դեպքում այն փուիոխվում է րատ մեժության ), այնլես էլ տարածության մեջ պտտման առանցքի չրջվելու է

-»

սլաոճառով(այո դեպքում

ա-ն

փոփոխվում է

րատ ,

ուղղու-

է Թլյան )։ Դիցուք ձ1 ժամանակում վեկտորը ստանում ձա աճ: վեկտորի փովփոխությու Անկլունույին արագության տ

նը

ժամանակիընթացքում՝ բնութադր վում

Բ ծութլոււ/

5»

ԻԸ»

ճնտնլալ սիե-

Հ

(10.6)

կրղճա-Յ5, ձ1 ձէ

ա չորը

է

Ճէ-»0

կոչվում է անկլունալյին արագացում: ինչես

Սան

0 վելոո-

առանց քուլին է:

ա-ն,

Երբ ոլ ւում ան առանց քի ուղղությունը տարածության սփիոմեջ փնում է ճՃաստատուն), անկլունալին արաղությունը

փոխվումէ միալն

արժեքի ն. |ձօ|»» |ձա ի

բոտ

Այս դեպ-

արթ մոդուլի ճառի արագացման քում (10.6)-ից անկյունային է արտաճալտությունը՝ ուոացվում՝ ճեւոմլաւլ

3»ԵՐ

ո

|

ա Ճա.

ց

|ա Ց.

-»

|"

(10.2)

սբոլեկցիան ենք 0 վեկտորի Եթե 3 ասելով ճասկանում՝

ուղղության Հհով՝

վրա, ասլա (10.1) բանաձեր կգրվի ճեւտելալ

0-»յրղ

Ճէ»0

ՃՓ

ճէ

մօ.

վէ.'

(10.8)

|

է,

(10.8) բոսնաձնիմեջ 8-8 ճանրաճաշվականմեծություն դլուկան է, եթե

որը

օ-ն

ժամանակի ընթացքում

ցինծա-

ունեն | ե. վեկտորներն (ալո դեպքում: միննույն ն ՀՍ է է, եթե ), բացառական փուքրանումի ուղղությունը Սուսի

է

ուղղությունները ճակառավկ (այո դես քումի )։ ք-ի ի "ա-ի են

Պոտվող մարմնի առանձինկեւտերն ունեն տարբերՆ կետի ալրոդուչ յուններ: Յուրաքանչյուր ղժույին ոբաղուլթ ուսթյունը» որ ուղ ղված է ճամապատասխանշրջանադժծին ւո սիոխումիէ եր բոած շոշասիողիուղղությամբ, անքընդճւաո դուլլան մեծությունըորոշվումէ ւիալրւիուղղությունը:Մ արու լաբ: ն քննարկվող կեւտից նիւօ ալւուուր մինչն ան արագութ ք ճեռավորույ լուրը: Դիցուք,ին «լմուուիան նց քն ընկած մարմինը ալու վումի Է ձՓ անկլուժամանակամիջոցում փոքրը նով (ոկ. 34): ԱռանցքիցՔ ճեոչ դտնվող կեւոըանցվորուլթ լոն վլոս Սուսի է հտ ճանասվարն, ճավաորը ուա

է՝

ռար

ձՏտ-ԽՃն

'

ախ

Ըստ աար անհան կետի

արադգությունը՝ մ--կղ

ՃԼ»Ս

-չ

Ք

"րղ

45»-նղք ձէ

ձՓ

1լո-»Ք--»Հ

Ճ1»0

/Ճ1

Ճէ»0

0Փ Գլ

դժծալին

Է

ԼՆ .

|

1՞Հ-Հ.4Փ

-չ.«Լ

ՔՀ

-

`

59ճէ

. Օ.,

Մ--օք,

Նկ.

(10.9)

Այսպիսով,որքանավելի ՃեոուԷ դւոնվումլ կեւտըայւոր ոՀ

ման

առանցքից, այլնքանչավելիմեժ գծային արադությամբ է ալն շարժվում: Փոնենքպտտվող մարմնի կետերիժային արադացումը: (9.4)-ի ճամաձայննորմալ արադացումը ճավառար է՝

ՊՄղՀՅ --3

ալս մեջ ՄՀԱ (10.9)-ից, արտաճալտույթյան ծեղադրելով

կգտնենք

Փանդենցիալարագա տասխան ճավատարէ

վասարումից,կոտանանք

(10.10)

Սղ»

ան մոդուլը (9.5)-ին

Լ

ՃՄ | թ»|լո ա.Հ»-|կո ձէ |ձէ20

՝

կո 2 | ձ»0

Փ

.

այսինքն՝

|

|

ՀՔ

է

Ճ»0

Ճա)

ինչոլես Այսոլիսով»

ւՀ

ճա-

--5

է

լ|լՃ»0

Հո Ու2թց, ճէ | |

ո

տար

`

|

լ

|

Ը

ալ

-ի։ Նորից օգտվելով (10.9)

|

ՀՀ

ճի

Պ»«Ժ.,

(10.11)

նորմ ալ» այնպես Էլ

յանդենդի

լ

Է-ից՝ ոլւոււի արադացումիը առանցքիցկեւոթ ունենա ճեռավորությունից դժայնորենկավխովիւժ ճում

եխ

ան

։

Տ

11.

ն

շ» Օօ

վեկտորների

կասը

վելոորների դում աւր իան | Փամ Հ Նավխկինումի քննարկված 7Մ2 իան բաղի» ինչես վեկտորը դորժողուլթյուններից բաղ մասատկելուց բացի (տե՛սՏ Հ), ակալլարով դոյլուլժյուն ունեն նահ դո րժողություն վեկտորներիբաղ մասլատկիան կարելի Է բազմապատկել ներ: Երկուվեկտորներ երկուեղանակով:առաջին եղանակըարդյուն քում՝ տալիս Է որմէ նոթ վեկտոր,իսկ երկրորդը՝սկալյար մեծություն: Նշենք, որ վեկտորըվեկտորիվրա բաժանելու դորժողուլյունդոլություն չունի: Ա վեկտորական արտադգըըք վեկտորների յժոՐքննուրկեն ք ավե կքննարկեն լւ«լը: Վեկտորների սկալլուր:արտադիըալը Հ

՝

լի

Ը».

ուշ,

երբ »

Ճն

այդ

մեզ ետք

կղա:

երկու վեյլոորներիվեկտորակաւնարտադրլալէ

Է ճետնլալ կոչ վուր Ը վեկտորը»որը օժսուվաժ

ներով,

,

ճաւոկություն-

1)

Շ

վեկտորի մոդուլը ճավասար է բաղզմապատյվող վելտորների,ողուլների ն նրանցով կազմված « անկյան

սինուսի արտադլրլալին (նկ. 35), Ը

2)

տ

ՏԼՈՉ:

Ճ8

--

ոյն ճարթությանը,որի ողդարաւյաց 7 8 ընդ որում:Կրոս Հիզտորեորը, Ճ Ա». |

Ը

վեկտորը

վրւս դտնվումեն

է

Ց

ուղ-

ղությունը կալ վա

ուղղություններիՇե,ո չւջ

է

կանոնով: եթե թ վեկտորիճետնից նույննք, սլտոււուսկի առաջին արու երկրորդին Դրեչեց աի

ննակարճ

կատարել ցույցի սլաքի թյամբ: է

ւ

'

Փո

Հ

սլա

տադրլալը

Ճան

:

ւՀ

-

Ժւասիաուղղու-

սիմվոլիկ

ձնով կարելի Է դրել երկու հղանակու՝

Նկ.

Մ81 ա

յլա ք Սօդսուվեն

երու

4-28,

եղանակներից երկրորդից: Ըս

1» 5 ՈՃ8Տպոս

(11.1)

Քանի որ վեկտորականարտադրրալի ուղղությունը որոշվում Է առաջին արտադրիչից դեպի երկրորդը կատարվող բաղոլտույտի ուղղությամբ»երկու վեկտորներիվեկտորական մապատկման արդյունքը կախված կլինի արտադրիչների կարգից: Ալտադրիչների կարգի փոփոխությունը արդլունաէ կողմը վեկտորի ուղղությունը փոխում բար (ակ. 35)

82ճ--ՃՀ8

Ի. Վ.

Սավելե

ազառակ |

տեղավոխական Այսպիսով, վեկտորական արտադրչալը չունի: ճւաւոլուլթյուն կարելի է ապացուցել, որ վեկտորական արտաղդրլալը

բաշխական է, այսինքն՝ Ֆ

2»

2».

--

-

ՖՋ».

Պ-«ՍԻՅ-Վ.ԼՅ)-Ճ2«Խ-ԼՆՀ«վ.

»

-»

(11.5) քուլին վեկտորների Երկու բնեռալին կասիերկու առանց.

առանցքային վեկտոր է, իսկ առանցքային ն բնհոալին (կամ ճակառակը)վեկտորների վեկտորականարբեեուտյին:Այս դեպքում աշունձին վելտորների տադիլալը՝ արտադրըալը

ոխումը ճակաոռակո ուղղությունը որոշող պայմանի փողի առջեի ն միճանդեցնումէ վեկտորական արտադրըալի Ժամանակ արտադրիչներից մեկի առջի նշանների սփոիոլխմանը: Արդյունքում վեկտորական արտադրլալով արտաճալտնուտ է անվուփոլ: մուժ մեժուլթյունը Վեկտորական արտադրյալի մողուլին կարելի պարզ երկրաչավփական մեկնաբանություն. ՃԹՏլց

ճարտությունըթվապես ճավառար

Ն

է

ն

է

տալ

արտա-

վեկտորներով

կազմված զուղաճեռադծի մակերեսին (նկ. 36. Շ-Ճ» վեկտորը ալս դեպքում ուղղված է դծադրի մակերեսին ուղդաճալաց, դեպի դծադրի ճետնի կողմը): `

ծ

:

ծոն

--

|

8.---Պ

:

Նկ. Ֆ»

ԴիցուքՃն

Նկ.

ք

վեկտորները փոխադարձաբարուղղաՀ ճալաց են իրար (ակ.92): կազմենք ոլո վեկտորների կրկընակի վեկտորականարտաղդրըուլը: «5»

-5»-

-»

բազմապատվկննջ նով, իակ

վեկտորը արոինքն՝

Ճ

ճետռ'

վեկտորըառաջին բաղմապատկումիցստացվածվեկտորով:

վեկտորն ունի Թճ-ին ճավատար մոդուլ (ՏՈօ--

Ջո»

1)

--

կ

Նու

վեկտորների

-»

թ) ճավասարանկյուններ:Հետնարբար, Ֆ»

-

»

Ճ.8Ճ

|Ճ || ք « Ճ|--

-»

--

Ճ8։

կազմում է ո|շ-ին

ճետ

վեկտորի մողուլը՝

վեկտորի ուղղությունը»

ինչոլես նկատելակ.97-ից, ւոորի ուղղության ճեւոչ Սա տեզ ճի ք է տալիս դրել ճատբընկնումէ

ճեշւտ Է

վեկՃճեւո-

ճավասարությունը՝

զալ

Հ

(1Հ«Ճ)-- 48,

(113)

ենք օգտվելու (11.3) բոան ճաճակվխակի Հետաղալում ձնից: Լնդդժեն ք, որ ալն երավացի է միայն այն դեպքում, -

ՖԻ

-»

երբ Ճնեք

իրար:

ուղղաճայացե վեկտորներըփոխադարձաբար |

(10.9)

կապ է ճավասարումը ՖԻ

-

վեկտորների մոդուլների միջ: Վելկտոլրուկան օգնութ լաւ բ կարելի արտադրլալի է դրել մի արտաճայտուլյուն, որը տալիս է ճենցը վեկտորների միջե դոլություն ունեցող կալը: ճւ

տում

ւու

Կ

Է

Ժա

մարմինը ալո Ենթադրենք

վում

է

առանց բի

անկլունային (ակ. 38): Հեշտ

-» ա-ի

-»

Փ

լաբ արագութ է նկատել, որ --

ն

շուրջը

ո-

ալն կետի

ր

Նկ.

շառավիղ-

որի վեկտորիվեկտորական արտադրչալը»

ուղում ռրը

-»

Մ

ենք դտնել, իրենից ներկայացնում

ուղղությա բ ճարընկնումի

արագությունը

է

մտիվեկտոր,

է ԽՄվեկտորիԲեւո

մ

ունի

Օք

ՏԼՈ զ

ա. -ին

Հ

ճս

վաուլ, մոդուլ)

ա

-»ՏՏ»

լոլին քն՝

լոհ"ս

Մ

(10.9)-ը|։ Ալյսւղիսով, Տ ր վեկտորականարու լու լը թե ուղղութլուիը:հ թե՛ մոդուլով ճավասար է Մ վել որին՝ 0)

|

--

(11.4)

,

-:

-2Չ2

զ)

Հտ

բանաձնին կարելիէ

(11.4)

Ւ:

ալ

ճասիար Իրա

սես ք:

ալլ

երկու բաղադրիչն շառավիղ-վելտորը որգայացե իրք 2, բ, վեկտորին. առանցքին ղուղանճեու ուղդաառանցքին ջ քՎՐԱՀ. Վրթ ճոլուց վեկտորի դումարի տեսքով,ալավխն:

-

(տե՛ռ" նկ. 38): ծեղոդրելովոլա արտաճայտուլժ լունը (11.4) մհ ն. օգտվելով վեկտորականարտադրլալի բաշ բանաձեի յունից Նե սոնք (ոոակոչնուլթ (11.5)|, կաւոան ջ

-Դ3"ԶԲռ"լ--.»

»Ջ».

Թ.

2.

օՀՐ-օՀ(չվ-ն)օՀՆ-օ« -»

ան

2»

ր, վեկտորները

ադիժ

ճամ

Հ.

հն

Հ`.

-

Խ

(կոլինեաը):Ուստի

Էէ ղրոլի Նրանց վեկտորականարտադրլաւլըճասվիսատար (51ոգ 0): կարելի է դրել Հետնարասը»

՞Ֆ

Ց.

»

(11.5)

Մ»ա-Տ-Հ« ք,

-»

ոլւուտակա՛ն շարժումը քննարկելիսԱ-ով Հեւտադաում,

միշտ կնշանակեն ք առանցքիմլրոսդտնվող կետից

ւար

վուծ

է տրո շառոչվիղ-վեկտորիբաղադրիչը» որը ուղղաճայաց /Իս»: առանցքին:Այս վեկտորի մոդուլը տալիս է կեւոիք ր

առանցքից: ճեուսվորուլթյունը

՛

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

Տ

12.

ԳԼՈՒԽ ԿԵՏԻ

ԴԻՆԱՄԻԿԱՆ

Դասական մեխանիկա: Նրա կիրառելիության սարմանները

կինետիկան

նկարադրումէ մարմիններիշարժումի

է չշոշամիելով այն ճարցը, Թե ինչու մարմինը` շարժվում ճենց այլապես (օրինակ, ճավասարաչավփ՝ շրջանագժով, կամ ճավառարաչախ-արազացող՝ ուղիղ զժով) ն ոչ այլ կերոլ:

Դինասիիկան ուսումնասիրումէ մարտփիննելրի շարժումը ճետ պատճառների

կապված (մարմինների միջն. որոնք պայմանավորում են շարժփոխազդեցությունների), ման բնույթը: Ալոլես կոչված դասական կասինյուտոնյան Իեվխւսնիկալի ճիմքում ընկած են դինամիկայի երեք օրենքները է Նլուտոն որոնք ձնակերոլել ը: 1687 թ.: ֆիզիՆյուտոնիօրենքները (ինչպես նան մնացաժ բոլոր են մեծ թվով փորձնական կական օրենբները) առաջացել փաստեր ընդճանրացնելուվ: Նրունցը ճշւոուժյունը (թեն շատ լայն, բայց ն այլողես սաճմանակիակ երնուլթների շբջանակի ճամար)ճս ուատվում է փորձի տվյալների իո ուլ օրենքներից բխող ճենտնան քների ճամաձալյնեցմասիբ: երկու ճարլուրամյակիընթացնյուտոնյանմեխանիկան քում ճառել էր այնպիսի Ճաղայական ճաչողությունների, որ Ճ2 դարի շաւո ֆիզիկոսներճասիողվելէին նրա ոի իու ալն

-

`

ս

-

յլարողությանմեջ: կարծիքկար, երեույթ բազատրելը նշանակում

պանկացածֆիզիկական է ալն ճանդեցնել մի սիհխանիկականպրոցեսի, որը ենթարկվում է Նյուտոնիօրենքներին: Սակայնդիւոությանղարդացման ճիեո ճայտնարերվում էին նոր փաստեր, որոնք չէին տեղավորվում դասաՀչ կոն մեխանիկալի շրջանակներում:Այդ փաստերըիրենց որ

ստացան նոր ւոնսություննելրում՝ ճաւոու|ը բացասորությունը / մեխա ճարաբնրականության ւնսությունում քվանտային նիկալում: ճարաբերականության Հատուկ ւռեսույունում որը 1905 թ.

ատեղժել

է

Էլնշտելնը, նյուտոնյան

ռլաւոկերացումները

Այս վերանալումըճանդեցրեց «սիհժ վերանայման: տսում են, կուն, ինչես արագություններիմտեխանիկալի» նոր ուհլլատիխվիուտական մեխանիկայիռտեղժմանը:Սակայն

սուկան

ճավաԼրիվ բազառմանըոՌելլատիվիուտական մեխանիկայի ռարումներըսաճմանային դես քում (լուլսի արագության

ճառի ար) վերածվումեմ փխուքը արադությունների դոռսական մեխանիկայիճավասարումմների: դաԱյսոլիսով, յի

աին

յո

մեջ որսլես նրա մասնակիդեռլք / ոլաճապանեց եր նախկին յունից ղդալիորեն վելի լույսի արադուլթ Նշանակությունը «իուքը րադությաւմբ կատարվող շարժումների նկարադրիչ միան

ար: ճասի

Նան

չ վում ուհ դասական մեխանիկան / աուն մեխանիկան:վերջինը առաջացավ մեր դարի քվանտային Հ0-ակախ Թւականներինււոուշի ֆիղիկալի ղարդացման ճետման ուսճՀ մեխանիկայի ճավասարումները քով: Քվանտային մանային դեղքում նույնպես տալիս ե (ատոմի մասում ի բից սփեժ իւ սսաներիճասի ճավաՀ ար.)դասականմեխանիկայի դասական մեխանիկան մտավ աարումներըո:Հետնաբար, քվանտայինմեխանիկայի Մեջ որողեսնրւս ռսաճմանայի

ձնով

ե

Հ

դեռլք:

Այսպիսով,դիւոությանղարդացումըչճեր քեց

՝

դասական

կիրառումը:Նլոււոնի օրենքներիվրւս ճի նված դասական սեժ մաստ ունեցող (ատոմների մեխանիկան մասսայի ճետ ճւ հիա ) մարմինների մեխանիկանէ, որոնք շարժվում ւուած ես ) փոքր (լուլսի արաղդուլ արաղդույան ճիեւոճանի ատած թյամբ: Տ 13. Նլուտոնի առաջին օրենքը: Հաշվանքի իներցիալ համակարգերը է ճեւոնլալկերպ. առաջինօրենքը ձնակերավում Նլոււտոնի

մի մարմին գանվում հ ճանգստիկամ ճավասարաչափ ն ուղղագիծ շարժման վիճակում, քանի դեռ այլ մարմինների ներգործությունը չի ստիպել նրան փոխելու այդ վիճակը: Երկու նշվաժ վիճակները բնորոշ են նրանով, որ մարմնի արադացումըճավառար է զրոյի: Ուստի առաջին ւոն քը: դանօրեն,բիձնակերպմանըկարելիէ մոլ ճնետնլալ կացաժ մարմնի արադուլթ յունը սինուս է Ճա ուաւոուն (մասնավորապես զրո), քանի դեռ այլ մարմինների ներդործությունը չի առաջացրելայդ մարմնի արադության փուիոխություն: Հարկավորէ նշել, որ բնության մեջ դոլություն չունեն այլ մարմինների որնէ աստիճանիներգործության չենլթորկճանդաւոի վաժ մարոիիննելր: կոսի ճավասաչ Փորժնականում՝ / ուղղադիժշարժման դեպքերում դորժ ունեն ք բաչափխ այնպիսիմարմինների ճի ւո, որոնց վր ԽերդորժությունհնխՄիրանց: Օրինա կ, սեղանիվր: ները ճՃավասարակշոում դրվաժ դիրքը ենթարկվում է ինչպես երկրագնդի (ձում), այնպես էլ սեղանի (ճնշում) ազդեցությանը, ընդ որում այո եխ երն էլ ճավասարակշոում մլխրլանց, երկուսղզդեցությունն վիճակումի: որի ճեւոնանքով դիրբը դոն վում է ճանդաւոխ Առաջին օրենքում շարադրված պնդումը բոլորովին էլ ճաշվում էին, ակնառու չէ: Փալիլելից (1564--1645) չու ան յան ճրաժեշտ է ոչ թե ար ադույթ որ ներդորժությունը փոփոխման ճամարչ ալլ նրան անփովիոխպաճելու ճամար" ամեն

ջ

Այս կարծիքը ճիմնավորում նն

առօրբա

կլանքից վերցրած 5ծ

է ճարթ ճորիղոնաինչողիաին փաստերով, այնպիսիԽայտնի կան ճանա արճովշարժվողսայլակըանքնդուո ւո ճրելու սմ Հ նրա շարժումիը չդանդաղի:Այժտ որողեսզի ռրուժեշսոույթյունը, գիտենք, որ ճրելով ճավասարակշոում ենք ռուսլակըշվին նրւս վու տուաջ «լոււճոաուով աղած աղդեցությունը:Սակայն, քը այո բավարար չավիով չդիյտակցելու դեոլքուսմ| ճանդգասիան

ճեշտությասմմըբ նարելի է ճանդել այնպիսի եղրակացության, ն է ուրադությունը» ր ներդորժությունը սայտանուվոլրում ոչ Թե Կրոսփուիոխթությունը ): (ալսինչքն՝արադացում Նլուսոուի ջի: օրենքը տեղի ունի ճս շվո:նքի ոչ բո ճառի լոր Մենք արդեն նշել ենք, որ շարժման ակորդելրումի: է ճաշվանբի ճամ ակարդի ընսորուլ յունից: բնույթը:կախվաժ ճաւշվան քի երկու ճառի Քննարկենք սկարդեր)որոնք շարժ վում հ իրար 3նկատտմաւիբ: որն: րադացումով: Եթե նրանցից է, եկի նմուշի բ ուս մարտինըճանդատի վիճուկում| է, որ ւրյուսինկասուի այն կշարժվի արադա-չակնճաչյւո ուաիը: ցումով: Հե աբուր Նյուտոնի ուուուջինօրենքը չի կարող եղի ունն նլ միաժամանակ հրու Տառի ակարդերում: ռուի է ՆլուՀւսշվունքի այն ոլոտնղդ աւկարգը, իրագործվում սոնխ տ:ուաջին օրենքը, կոչ վում է իներցիա Լ՛ Այս օրեն-ե քր երրորն ուն վաշնուսի քի ալն իներցիայի օրենք: Հաշվան ճամ օրենքը Հե իրադորժակարդը»որտեղ Նլուսոոնի աշոււսջին վու, կոչվոււր է Ճաշվունքի ոչ իներցիալ ճասիաւ կարդ:Փոլուլուն ունեն անվերջ քուղ միու թյուրք իներցիալ ճաիակարդեր ճաշ վանքի ճարի Ժանկուցուժ ակարդը»որի որնէ իներցիալ ն շարժվում է ուղղադիժ ն ճՃավասալուճասիակաշրդի կաւուիյուիբ: չասի(ւ յաինքն՝ճամ ուսւոուն մորաւդու թլուիբ), նույնպես իներիան տոն ցիալ է: Ավելի լոոուի ւյս մասին կխոսվիՏ 17-Հում: Փո րձնակուն է, որ ճաշվանբի ճանապարճով ճառտատված է Արնի եւո, որի կենտրոնը ճարընկնումի սոյն ճամակարդը» հ Ճա աաա ասվուսն ձեով դեպի ուղղվաժ իսկ տոանցբթները ընտրված աստղերը»իներգիալ է: Այդ ՃճՓասիակարդգը կոչվում ճուն է ճելիոցենորիկճաշվուն քի ճառի արեն ակադ (ճելիոս՝ արե): Ցանկացած քի ճի ակարդը» որը շարժվում է ճւսշվան ը

ուա:

հ ճավառարոաչոավի ակարդի ուղղադիժ ճելիոցենտրիկճասի նկատուի ոուիլ,,նոլնպես իներցիալէ:

է ուոդերինկչուուշ ռուի բ: շարժվում շար» կոլ ոշդլժ Լի աոուչժոմ,որը ունի էլիսյսի ձե: նորադիծժ Փուսյը միշ կուտսրվում է որմէ ար աչդաւցում ով: Բսցի դրաԱյդ նից, Երկրադունդը ոլ տվում է իր առանցքի շուրջը: ճւսշոլասոճնաոն երումհրկրադնգի մակերնույթիճիյո կոաւալվոաժ վանքի ճՃառսիակարդը ճեյիցենւորիյըճս շվանքի ճարակ գի շարժվում է արադացումով ն իներցիալ չէ: Ս.Հ նկատսիաւիբ է, լն քան սփիուքը լոյն այուղիսիՃա ակալդի արաղդոացումը որ շասո դես քերում այն կարելի է Ճա:արել դորժնականոՃիո բեն իներցիալ: Բոլց հլոբեսին կառա վու ճւսշերկրադնդի ոչ վանքի ճասիակարդի իներցիալությունըղդաչի սղդգեղուչ դիւովողմեխանիկական Թ՛յուն է դորժում որո: Կկաւուիաւիբ: երհույլթների բնուլլի մրս": Այս դեռ քերից հի քանիար ւիչ կ.քննարկենք ճեւուշդուլու

Արնի / Շրլրթաղդունգթ

ւռ

ս

Տ

14.

Նլուտռնի երկրոռդ օրենքը

Նլումոոնիերկրորդ օրենքումճանդես են դալիս երկու նոր ֆիզիկական մեժուլթյուններ՝ ԺԻ, հփասոռա: Ուժը տա-Հչ

ու

:

լիո է տղվլալ մարմնի վրա այլ մարմինների աղդեցության Մոսսան տալիս ուղղությունը ն քանակալան բնուլթսդիրը: ք արը ազդեցությունների նկատմամբ մարմնի «զգայնությա անակական բնութադիրը: ինչպես արդեն նշվել է, որեէ վրո, կատարվող են երկու ձնի երեույթաղդեցուլթյան ճեւոնան բով առաջանում ներ: փոխել մարմնի արադությունը կամ դեֆորմացնել (այսինքն՝ փոխոխել չափերը ն ձեր): Քանի որ այս երկու էֆեկտները (թե արադացումը ն թե դեֆորմացիան) ենթակա նն չափման, նրանցից ցանկացաժր կարող է օդտադորժվել աղդեցությունների քանակական դնաճատմանճամար, ալսխինքն՝ ուժերի ճամեմատման կ չավման ճամար: Քննարկենք ճետնլալ փորձը: Վերցնենք վերին ծայրը անշարժ ամրացված ժի ղապանակ:ճԶապանակի ներքնի ժալբեն կախենք որեէ բեռ (նկ. 39): Արչ բեռի ազդեցության ուկ (2 ոչն մարոինի, որին ամրացված է ղապանակիվերին

մարանի

ծայրը) զապանակըորոշ

չափով երկարում է, որի ճետնանորը Քով սլաքը, ամրացված է ղզապանակին, կտնղասիոխվի անշարժ սանդղակիվրա 0 նշաղժից 1 նշադիժը։ Ընտրենք մի քանի, այչ իխմաստովմիատեսակ, բեռներ, որոնցից ուրաքանչլուրը առանձին վերցրած զապանակըերկարաց-

միննույն չափով: Այլ դեպքում կարելի է պնդել, որ բնոներից լուրաքանչյլուրը, զապանակիցկախելով» այլս առաջացնում է միննույլն աղդեցությունընրա վրա, որը կաբելի է բնութադղրելորպես զապանակիծայրին ազդող որո22222 շաւվի մեժության ուժ: Այժմ զապանակիցմիաժամանակ կախենք երկու արչպիսի բնոներ։ նրանցից ուրաքանչլուրը միննույն ձնով է աղդում ոչ միայն բոտ մեծության, այլե բըոսո ուղղության: Ակնճալտէ, որ այս դեպքում ղապանակիվրա ազդողուժը 7 անւ| դասիավելի մեժ է: Ինչպես ցուլց է լիս փորձը, զապանակնէլ է 2 անդամ ավելի հրկարում։ երեք ճավասար բնոներ միաժամանակ ներդորժելուդել քում/ առաջացնում հն զապանակի հռակի դեֆորմացիա: Հետնարբար, զապանակիերկարացումը ւլ) ճատ եմատականԷ նրա վրա ազդող ուժին: Ջ Ճիշտ է, այս օրենքը, որը կոչվում Է Հուկի օրենք, իրավացի է միալն ոչ շատ ւ, 1 մեժ 5. դեֆորմացիաների դեպքում: Երբ Նկ. 39 դեֆորմացիայի արժեքը դերաղանցում է ճ(ուրա քանչյուր կոնկրետ ղապանակի աոականուսաճիանը, ճան մար բնորոշ դեֆոլսիացիայի ի ուժի միջն դադարումէ տեղի թյունը դեֆորմացիայի ստացանքուժերի քանակականճւ ունենալուց: Ալոպիսով։

ռում

է

տա-

|

Ր`

-

ղականդեֆորմացիա:

ւրեւի, ուլ լաւն եղանակ.երկու ուժերի արժեքների ճարաբեչբությունը ճավասար է զապանակիառաձգական դեֆորմացիաների ճարաբերությանը, որն առաջանում է արլ ուժերի

ազդեցության տակ:

|

Նկ.

բ, ուժերի չաղվան եղանակը, ճեյոաղուտեն Սառխիանելով

Թե ինչպիսի կախման մեջ է դտնվում մարմնի արադացումը ուժի մեժությունից: Այլ նպատակովկանրա վրա աղդող ճեմ ք սայլակի ուրենք լալ փորձը (նկ. 40): Հետաղուտեն շարժումը բեռի միջոցով ձգված թելի աղդեցության տակ ճարթ ճորիղզոնականսեղանի վրա: Սայլակի ն թելի միջն չնենք ղապանակ,որի ձղվածությամբ կարելի է դնաճատել է, որ ներդործության ուղլո ներդորժությանուժը: Աղնճա ղությունը որոշվում է թելի ուղղությամբ: Թելից տարբեր բեռներ կախելով, կարելի է փոփոխել ուժը, որի ազդեցության տակ կատարվում է շարժումը: Նման փորձը տալիս է ճետնյալ արդյունքը. եթե զաղանակի ձգվածությունըչի փոխվում, սայլակը շարժվում է ճավասարաչավխ արաղացումով, ընդ որում 7 արագացումը ճամեմատականէ կիրառված | ուժին՝ ահ

(14.1)

Հարկավորէ նկատի ունենալ, որ սայլակի անիվների ն առանցքի, ինչպես նան անիվներին սեղանի միջն դոլու-

ունեցող շիումը կաղավաղի ատացված արդյունքը: շվան փոքրացման եւո միասին ավելիշատ կրոՍակայն տենան ք (14.1) առնչությանը:Հաստաոված այս օրինաչամեղ տալիս Է ուժերի քանակականաին չի աոուսփությունը

թյուն

մի եղանակ: է րկու՝ էլ մ. է, ուժերի Պարարբերությունը կարելի է դւոնել, որոշելով ԵՆ: Ծ7շարագացումները,

թյան որոնք ՈՔ

նա

ձեոք

Ք

հն

բնրվումմ Բ՛ր

սղդեցության տակ:

իարուին Ր

որմէ Ր

ողմիխդ դոր

ալո

ուժե

վ

ե շ-Յ։ էշ ՄՄ շ

ր

(14.5)

եթե վերցնենք իի ւռլլ սայլակ, ասլա, չնայաժ Կրոս ճա իջն. կառլը ար շարժման բնույթը ն ուժի արադգագսիան սնում եխ նույնը, միննույն լ ուժի լլուկի արադոաւցույիը դել քուսիընդճանրառպես կլինի տարբեր:Ս, բաց աւոր վում է ուժի ւսզդեցուսայլակների տարբեր «չենթժարկվողությամբ» ւու ույի 27 նրանց ւուսրբեր ինելրւոությանը կաւի,ինչես Հ

ու

ռա

Թլուրբ:

Ուժի պանկացաժմեժութ յան մ ուղղուլժ լուն դել քում լ ուժի մեժուլթ յան հ. նրա ճաղորդաժ ԽՄ արոտային ճար է Ճճառտուուոուն1 բերությունըւովլալ իարւինիճաիար սնում Փարբեր մարմինների ճամար լո ճարարբելրուլժ յունը. կլինի տարբեր:Ալնճալո է, որ 17 ճարաբերույթ յան մեժությունը բնուաղրումմ Է վոլ Դր Ճասի ար մարմնիիներտությունը:

իւարոինի իներտությանքանակական բնուլադլրուն ճառի ւր: յանը ճարն կիրառվում է 1 ճարաբերութ աւոականիի ֆիյի ղիկական մեժուլթժ լուն, որը կոչվում է մարոինի մարմինիմասաան 1Ո-ով, կարելի է դրել Նշանակելով ա

ղա-է,

ս

ւ:

(14.8)

ՆՄ

մարնի Այս ձնով որոշվոաժիւ մուս իներտուլթյան Ճսէ: (14.5) աուն չավփին չուլժյունից բխում է մասաաների է մեի լ Ոշ ւի եղանակը:երկումալսիինների ասոուլթյուն է ույդ մարմիններին ռասաների ճարաբերուլթ յունը ճավասոար ուժերով ճաղորդվաժ ՆՄ / ՆՄշ արագացումների ճաղվիասար ճակառակճարաբիր թյանը -

-

ու

ոլ --Յ-

ոշ

ա»

Մշ

( 14,4 )

Նլ

|

Այ" իրավացիէ միայն այն դեղքում, եթե մարմխի արաղդությունը փոքր Է դատարկության մեջ լույսի արադությունից (տե՛ս

Տ ՀՉ)։

՝

՛

Վերցնենք մի քանի սայլակներ, որոնք միատեսակ լինեն այլն իմաստով, որ ճավասար ուժերի կողմից նրանց ճաղորդվածարագացումները խավասարեն րատ մեծության է, որ շփումը փոքր է ն կարելի է արճամար(ենթադրվում ճել): Այսպիսի ռայլակներն ունեն ճավասար մասսաներ: Երկու սայլակներ միացնենք իրար (տե՛ս նկ. 40): Փորձը ցուլը է տվել, որ երկու միացված սայլակների ալաղացումը, որ են ընրում որնէ Է ուժի աղզդեցությանտակ, նրանք ձեռք երկու անդամ ավելի փոքր է, քան լուրաքանչյուր սայլակի արադգագումը առանձին վերցրուժ: Եթե միացնենք երեք ինի ան սայլակներ,արադացումր երեք անդամ ավելի ճեւոնումմ է, որ մասսան փոքր կլինի ն լյո: ունի Այստեղից աղիտիվ ճատվկություն.դա նշանակում է, որ բաղադրյալ մ ՍԱՄՈԱ է նրա առանձին մասերիւի արոինի ճավասուր արվ: ոտների դուսի լունը դրենք ճեւոնյալ ես քու (14. Ժ) որ տաճայտույ -

Ւ

Խ-«ԱԷ---,

14.5

Է-ն ճամ նիս տականուլթ յան դործակիցն է: (14.5) առնչությունը Նյուտոնիերկրորուօրենքի անալիտիկ արտա-չ որտեղ

ճայտությունն է:

Ալոռլիսով,Նլուսոնի երկրորդ օրենքը ձնակերոլվում է

ճննլուլ ձեով. ամեն մի մարմնի արագացումը ուղիղ ճամեմատական է նրա վրա ազդող ուժին ի ճակաղարձնամեմատական ե մարմնի մասսային: Այս օրենքը, ինչպես ւմ Նյուտոնի առաջինօրենքը,երւվացի է միոյն ճՃաշվանքի իներցիալ ճամակարդերում: Մասնավոր դեպքում, երբ ուժը ճավասար է զրոյի բացակա(մարմնի վրա այլ մարմինների ներդորժության ճետնում է ), արաղդացումը, խնչպես դմ. բումի լության ն ճամ(14-5)-ից, նույնպես ճավասար կլինի զրոլի, որը բնկնումիէ Նյուտոնի առաջին օրենքի ոլնդիան ճեոչ

օժտված լինելու ոլնդումը Մասսայի՝ աղիտիվ ճաւտկությամըբ

Ռելյատիվիոսիրավացի է նյուտոնյան մեխախիկայի շրջանակներում: մասսայի ադիտիվություն եղի չունիչ տական մեխանխիկույում

մտնում է Դրա ճամար կարող է թվալ, թնե առաջին օրենքը Չնաերկրորդ օրենքի մեչ՝ որպես նրա մասնավոր դեպք: անլաժ դրան, առաջին օրենքը ձնակերավումէ երկրորդից կախ, քանխ որ բատ էու լյան նա պարունակումէ ճաշվանքի մասին պուտուլատը իներցիալ ճամակարդերի դգոլության, ): (ճաստաոումիը Միմյանց վրա մարմին-

ունի ների ներդործժությունն Հեւոնոաւուղղված բնույ: ուժը ե ւի յինծուչբճր, թյուն է, որբը) թվային լ Ժեքից բացի, բնուլթադրր|

վու

Նկ.

է

նան

Սակայն

ոս

լասիբ

ուղղու

դեռ բավարար

վեկտորների կաէ պարզել,թե ւոհդորի ալում դասելու ճամար: Անճրաժեշւտ դումի արիան որ օրենքին հն ենթարկվումուժերը: րոս ճումար կաոայրեն,քիի փորձ ռալլոկի ճեյո, որը դւոնվուսի է երկու ձդվաժ Թելերի աղդեցուլթյան ոուսկ(ոկ. 41, ռալլո՛կի չէ

ուժը

.

-»

-»

տալիս, որ էլ մ. էչ ուժետեսքը վերնից Փորձը ցուլց Բե սղզդեցության ոսկ կառքի ձեոք բերաժ արագացումն ունի նույն մեժությունը ն ուղղությունը,ինչ որ իայն մեկ է )։

-»

է

որը քում էի իչ սւուսցվումր ազդեցությանդեսը ուժերից՝ վեկտորներիդում ալոի ան կանոնի ճամ աձայն: Հեոն աբար,ուժը վեկտորականմեծություն է: Քանի որ ուժը վեկտոր է ն արագացման ուղղությունը Փեւո, (14.5) ճավասարումը ճարն կնումիէ ուժի ուղղուլթքուն

է

-»

է,

ուժի

՛

կարելի է գրել վեկտորականտնա քով՝ -»

-»

տ

դորժակիցը ակալլար ատականության դասական րե խումեծություններ եխ: (14.5) ճավասալրումը է, նիկայի ճիինական ճավասարումն տ

մասսան

նի

ճամ նմ

'

Տ

19.

Ֆիվիկական մեծությունների չափման միավորները ն չափայնությունները

Ինչպես արդեն նշվեց, ֆիզիկայի օրենքները ֆիզիկական մեծություններիմիջե Սանի անում են քանակական առնչություններ: Այչպիսի առնչություններ սաճիանելու ճա մար անճրաժեշա է

ունենալ տարբեր ֆիզիկական սինծու-

թյունները չափելու ճնարավորուլժլուն: որ Է ֆիզիկականմեծութ Չասխել լուն (օրինուկ՝` արադուատել այն նույն տեսակիյինԹյուն), նշանակում է ճահ լան ճեւո),որը արադույթ ժությանճեւո (վերցրած օրինակումր՝ է որպես միավոր: Ընդունված լուրա քանչյուր ֆիզիկական մեժության Ընդճանրասքես, չավ ան ճասիար կարելիէ ռաճվանելկասիայական իավոր՝ մ լուսներից անկա|ո:Սակայն ալարզվում է, որ կարելի է քոչ միայն երեք մեժությունների(սկզբուն սաճմանավփակվել բեն՝ ցանկացած) չավոիանմիավորներիցանկացածընտրուչ յուն որոլեսճիի նականմրեժութ Թլումբ, որոնք Ընդունված ներ: Բոլորնսա մեծություններիչավոիան միավորները կարելի է որոշել երեք ճիմ նականֆիզիկական մեծություն -

-

ներից՝ օգապելով այդ նպատակի ճամար այն ֆիզիկական կաօրենքներից,որոնք ճամ աալ ավան մեծությունները են սլոււմ կասիճիսինականմեժություններիճեւո, կասիայնալիճեւո, որոնց չափման միավորներն արռի մեծությունների դեն որոշված հն նման ձնով: ատա

դս ք օրինակով:Ենթադրենք, թե Բացաստորեն ճեւոնյոալ

մ. արադացման չասվխմ արդեն որոշել ենք մասսայի ան րիա, վորները:(14.5) ճարաբնրակցությունըալս մեծությունները օրինաչասիորննկալում է երրորդ ֆիզիկական սե ծուլթյան՝ -

ուժի ճՃեւոչԸնտրենք ուժի չավոի աշն միավորը այնսլես,որ

մեջ դործակիցըայս ճՃավասարման ճաիեմատականության է առավել նի մեկ: Այդ դեռքում (14:5)-ը պարզ

ընդունում

տեսք՝

ՆՄ

ՀՀ--

ող չ

(15.1)

որոշված միավորը մի է, որի ազդեցության ւու| մարմինը»որի մասոն աստանում է մելին ճավասարարադացում|(15.1)-ում՝

(15.1)-ից ուժ

է,

ճետնում

1-21 տեղադրելով

ն

էյ

Ո--1,

`

որ

ուժի

ոուսցվում

է

ս

ե

--

ՋՁասիման միավորները նշված եղանակով ընտրելու գեղքուս/ ֆիզի կական առնչություններնընդունում են ավելի պարզ տեսք: Ձավփմանմիավորների ամբողջականությունը կազմում է որոշակի ճամաղալրղ: Գոյությունունն ւի քանի ճամ ակարդեր,ոլոն ք իուբիլ տարբերվում են ճլինական միավորներիըն տրուլթչասիը : դրված են երկարության, Այն ճամակարդերըչ որոնց ճիմքում մառատլի ն ժամանակի միավորները, կոչվում նն բացալձակ ճամակարդեր: ՍՍՀՄ-ում 1963 թվականի ճունվարի 1-ից ճաստասոված է 1ՕԸՂ 9867-61 ւ ծի ան ուի որը կան մատանդարուը, ոլեւուա է Մբավորննըի ճամակարդի կիրառոմիջազղդային րր հ նշանակվումէ Տ1-ով: Միավորներիալս ճամ ակարդը ետք է կիրառվի որպես նախընտրելի ճամակարդ ղիտության, տնխնիկալի ն ժողովրդական տնանաությանբոլոլ բնոսդավառներում,ինչայնս նան դասավանդման ժասիանուկ: ՏԱՍ ճիմնական միավորներն նն՝ երկարության միավորը՝ մետր (կրճատ նշանակումը մ), մառաայի միավորը կիլոհրամ (կզ) է. ժամաճաղի միավարը'վալրկլան (վրկ): Ալոոլիսով, ՏԱԽ պատղանումէ բացարձակ ճամակարդերիթվին: Բացի ն շվաժ երեք սիավորներից»Տ1-5 որպես ճի նուկան միավորներ ընդունում է նան ճոսանքի ուժի միավորը՝ ամպեր(ա), թերմոդինամիկականջերմաստիճանի միավորը՝ կելվենի ատտիճանը (ՎԸ) ն լալսի աժի միավորը` ժամ (ում): Ալս միտվարների մատին կխոավի դւալոլթացի ճամող ասվածբաժիններում: Մորը բոտ սաճխիանման այն երկարությունն է, որը ն ճավառար է կրիղատոն 86 էյնմննտի ատոմի Չք 5, մակարդակներ միջն տեղի անեցող անցմանը, ճամապա|

`

Ս

ատ

Այո նշանակումների ֆի ղիկա» բաժնում:

իմաստը բացատրվելու

է

«Աաոմային

(կրիղտոն 56-ի նարնջագույն տասխանող ճառագայթման դժի) 16502769,79ալիքի երկարությանը Մետրը իո Հ վակուումիումի: է երկրի միջօրեականի տավորապեսճավասար երկարության ՀՀ

կիասին: «ային:նիրաովում իրավ

10000000

են

Նան

ու ւլ բաղմասղատիկ նն կ աղտ

կոչ

միավորներ՝ կիլոմետբը (1000 մ), սանչիչ մեւորը (1/100 մ), միլիմետրը (1/1000 մ), միկրոնը (1/1000 000 մ) ն. այլն կիլոգրամը լատին-իրիդիումարինն մարմնի մառան որակային

է,

|

որը

/ է Սերում(Փարիղիոսո կշիո)՝ Զասինլրի ալաճվումԻ

ռերի միջաղդալին բլուրոլում։ Արչ մարմինը կոչվում է կիւիուսու լոդրամի միջաղգայիննախասոխոլ: Նաշխասոիոյի ոմտ մաքուր ջրի մասսային 4:"Ը-ի դես,քուսի: ւԻուո է 1000

է, 11000 կիլոդրոաի Փրաւիր ճավասար է արհադգարձաչ

բուռ ՄՄՂՎՈՈՂՄՈԱՒՂՌՆ

փալրբկլանը

լին ժամանակով1900

Թ. ճունվարի 0-ի ժամր 12-ի

ճո

մուուավոլուոլես1/86400միջին արեդակչփարչ:Վայրբկլանը

նային

օր

է:

Էէ նո կիրուու|ումմ Փիղիկաւլում՝

ձակ ճասիակարդ,որը կոչվում է

միավորներիԻի րացարչԸՕՏ:։ Այս ճաիկաղրգի ճլիի-

բաժնում: մտցված մեծություններիտիաԿինհտատիկալի ն ճիինականմիավորարադացտան) վորները(արադուլթյան ների աժանցյալնիրնհս: Այսպես,որլես ալրադուլ յան միաչէ վերցնելճՃասիասարաչափ լուի շարժվողմիա վոր բընդունվաժ `

Պլատինի ն իրիդիումի ճամաձուլվածքը օժտված Լ մեծ կարծ ն կոռոզիոն կայունությամբ (այսինքն` բիչ է էնթարկրությամբ վում շրֆաղատող միջավայրի քիմիական աղղեցությանը)։ ։ շ ճամար 31-ի ժամը 15-ի թ. դեկտեմբերի Այսինքն՝ ընթացող ժամաիֆեմերիդային ժամանակ է կոչվում ճավասարաչավփ կատարած նակը, որը կարելի է դանել երկրի՝ իր առանցքի չուրը մացնելու միջոցով: անճավասարաչավիպտույտի մեֆ ուղղումներ Է նրանով, որ արնագարձային թ. վկայակոչումը բացատրվում ։իոթրանում է 0,5 վայրճարյուրամյակում տարին յուրաքանչյուր

կյանով:

Ի, վ.

Սավելն

'

(փալբկլան) ռի արադութ յունը, որը միավոր ժասիանակումի սսնցնում է միավոր երկարության (տետր կւուիռանտիմտեո Հավասար ճանապլարձ:Ալո միավորը նշանակվում է մյվըկ-ոլ ՏԼ ճամակարդում, ն սմյվրկ-ոլ՝ ՇՇՏ ճամակարդում: Որպես արադացմանմիավոր ընդունված է վերցնել ճավառարաչաի«խուխոխական շարժման արաղացումը, որի դեպքում մարմնի արադությանը միավոր ժամանակում (վալրկլանում իոլեվում է մեկ միավարով (միվրկ-ովլամ սմյվրկ-ող): նշանաայդ մխապորը մյվըկշով" ՏԼ ճամակարգում ն կում են սմ/վրկշչ-ո| ՇՕՏ ճամակարդում: Ուժի միավորը Տ1-ում կոչվում է Նյուտոն (ն): (15.1)-ի է այն ուժին, որի աղդեցունլուտոնը ճառսվիասար Ճամաւձայն է ունեցող մարմինը ստանում թյան տակ 1 կգ մառոտ ուժի միուվորըկոչմ/վրկ արադացում: ԸԿԳՏ ռիուոեմիում՝ վում է դին (դին), Մեկ դինը ճավառար է ալն աժին, որի ոսկ 1 գ փառա ունեցող մարմինը ստանում աղդեցուլժյուն է 1 ամ/վրկշարագացում: Նյուտոնին դինի միջն դոլություն ունի ճեոնյալ կոոյը՝

)

1 ն»--1

կգ:1

մյվրկ՛--

105 գ

-

սմ/վրկ՛»-

դին:

էր ՈՂՏ ճամակարդը ծեխնիկուլում| լայնորեն կիրոուվումմ ՎՂՈՄՈԽ (սովորուբո՞ւը: կոչ վում Է միավորներիտեխնիկակո:ն միավորներն հն մեւորը, կարդ):Այո ճա ակարդի ճի ոաչկու:ն ուժի միավոր՝ կիլողրամ-ուժը (ԱԳ) ն վայրկյանը: Կիլոդրում1 է, ուժը այլն ուժն որը կգ մասսային ՃԽաղորդումէ ոումի Ջ,50655 է, ճին Այս ոածճմիանումից մ/վըկ՛ արադացույի: 9,581 ն): ՌԱՀՏ ու. որ 1 կԳ-- 9,80655 ճն(տուտովորառլես ւր որոալես մակալդու մասսայիւհիաշվոր(15.1)-ի ճամ աձայն 1 կգ ւի ասան, որը ռլեւուքէ ընդունվի ալնոլիսի մ ալրոինի ուժի աղդեցուլթյան ւռշկ աստանում է 1 մ/վըկ՛ոշրաւդուց ումի: ն է կԳ-վրկշ/մ-ով ն. Այո միավորը շունուկվումի նԿշոՀ ճատուկ է, "ր նավում չունի: Աղնտճոաւլւո կԳ:վրկչ/մ-- 9,80055 կզ 9,581կգ): (հուտավորառլես Միտվորների ճամակարդերի կառույցին եղանակից Ճիեւոմւումի է, որ ճիժ ճանդեցնական միավորներիմվուիոթումիը Կուսի է ածանցյալմիավորների փոսիո խոհ անը: Եթե, օրինակ,

»

միավոր վալըկլունի փոխարին ընդունեն որսլեսժամանակի թ րուղեն,ասին քն՝ ժամանակիմիավորը մեժանեն ք 60 անչ դումի,այա յան միավորը կիո քանա 60 ան դաոն, արոոդուլթ

իսկ արադացման միսվորը՝

տոդասի:

Այս ւոն չուվժ յունը, որի ցույց ք ւուսլիս, Թե ինչես է խովովում որնէ մտեժուլթյյան միավորը ճի ինական չաղվոաիան միավորներիփողո ուին դել բումի, կոչ վում է այդ ւինժուՀչ թյան չափայնություն: կոսիուվոր ֆիղիկական մեծության է նրա օղուսդորժվումի չավալնույյան նշանակման Ճար

լաւն չասիալնությունն է: Հիմմեջ: Այուղես,(7|-5 արդու ան ճամար,օդտադորժնական մեժությունների չասիայնույթ ել, երկարությանՃար ար"Լ, ուսի հն ճաւոույ նշանակումն մասսալի Ճուիաւբ՝ԻՆ 2 ժամանուկի ճամար՝Ղչ Ալողիսով: ն Ժաիոչով նշանակելովերկարությունըէ-ով, մասսան նակը է-ով, կարելի

լդ-Լ,

է

դրել

|վ-ՊՆ

լոյՀ-Ն

կաիալականֆիղիկական ւրեժությունչսռվիացնուլթյուն ը ւնա քը լալ դել քում՝ կունենա ճիւոն նշանակումների նշվոաւժ Լշ«Ռ1Ղ: (2, 8 ն 1 կարող հ, լիրել ինչես դրական) այնԿւան ղրոլի)։ Ալո դլոսոումիըն շյնուկում| է, որ ճավասարվել ի ունդ լլ հժագնելու դեռքում/՝ չուն միավորը հրկուրութ է ոլ ւն դում:(թիվը» յան միավորը նժազոււմ ւովլալ ւիհժուլթ յուն արժեքը այս որով արմոաճա տվում է վյալ մ նժուլթ իո քլանում է ու բ բուս միավորնհրով» ճամ աաա աւան մասաաի չաղվոի ան միավորը Ռշ ունդում ինժացնեանդոաւ/), լու դել քում ովվլուլ մեժուլ լան միավորը յիհժոււնումմ է ըմ ւան չա վոիանիիավորը ոլ ւալ ումին, վերջալես) ժամլա:նակի ին դաւ ինծացնելու դեսյքում/ովլաւլ հժության միավորը ժանում է ո: մն դում: չեն օրենքնեկաշվովուժ Բանի որ ֆիզիկան օրենքները չաիւիուն միավորների Բե ւինջ ճանդիսյողմեժուլժյունների ճաւոող ճւ վաուր եսին ւոլդ օրենքներն արոտա ընտրությունից, ա

Հ

-

երկու մասերի չավագնությունները ոլեւոք Է ռարումիների կարելի է կիրառել Ս ավս սակ: Այս ոլայմփանը լինեն մի աւոհ ֆիզիկական ճարարբերակցությունների ստաղվոաժ ճշսոություն աւոուղելուճախ ար, ն երկրորդ՝ ֆիզիկականմեծություններ անելու ճամար: Ալսռլես,արադու|թէ չավոալնութ յունը ամանի լունր որոշվում է

-Հ

Հաղ ՃՏ-ի

յունը չավփայնութ

ճավաւ-

Լ-ի, ճ1-ինը՝ Ղ-ի: Փրված մունչ ուլթլաւն ւջ միաս ԼՂ-ն Ձախ մառի չաչասխալնությունը՝|85||ճէ| Լ/1 Կիալնությունը ռլետք Է լինի նույնը: Հեւոն աբա աար

է

Հ

`

Թ

1--ԼՆ

(15.3)

Փրված ուն չությունը կոչվում է չավփալյնությանբանաձմւ, արա ւու:ավխա:ն մի աաքԲճայի հսկ Կրոսւջ մեժությանչառխուքումլալոաղգության ): նություն (վրալ դեսը ան առնչությանճիսի

միւոն

արաղ

ԹՎ

-Հ»

Բ Ուժի չավփալնություն Ո --լոլլալՀների

է

սաճփանե

չավփալնությունը՝

1-Հր

Նին

կարելի

վր

ձնով

ռադ

ան

վումիե

չավալնություննելրը: Տ

16.

Լ"

--

Զբ»

ԼԼ

ԼԴ,

ԱՆ»,

բոլորմնացած մեժություն -

Նլուտոնի երրորդ օրենքը

Մարինների՝իրար վրա ունեցած լուր: քանչյուր աղդեչցություն կրում է փոխազդեցությանբնուլիժ:եթե ինլ մարմինը աղդումմէ ինչ մարմնի վրա որեէ Ել ուժով, ասյա ինչ

իր ճերթին կազդի ինլ մարմնի վրա էլջ ուժով: Ինչոլնսցույց Էէ ոսլիս փորձը, ուժերը, որոնցով միւ/անց վրա աղդգում են փոխազդող ուժերը, միշտ ճավատար

մարմինը

նա

մեծության7 ճեւոնլալօրինակը:ոյ նն

րատ

ճս ն

բրուտ կաւուռվ՝ ուղղության:Դիտենք

տաշմասսաներով

երկու մարմիններ,

որոնք մեկուսացված են արտաքին մարմինների ազդեցությունից, ձղում են (կամ վանում) միմլանց ալն պատճա-չ ռով, որ կրում են, օրինակ, էլեկտրականլիցքեր (նկ. 43):

ճամապյատաղմարմինները" Ի, 8 ել ժերի ազդեցության

|

ԾԹ՞6,

թ

ո--ԸՍխնատ

Դ, Գ-ր»`

Թ

Նկ.

ւոասխանաբոա՞ւր ձեուք է, որ Պարղզվումմ

այո

/»

ՖԻ.

-»

ՄՄշարուդացումմնե բերում Կլ արժեքներըճակ աւրոադո:ցումների

են

ն

-

Կլ

Կ7շ

--

-Ոյշ

Մ

ա

ճնտեէ լլմլ-Ոշաչ ճավառալրությունը, որտեղից ճետնում վարար նան՝ ոաժերի ճավառարությունը՝ էջ |լ: Ակնառու է, որ ուժերի ուղղությունները ճակառակեն: Նույնարդյունքին կարելի է ճասնել ոչ միայն արիին ների արագացումները, այլ փոխազդող մարմինները անշարժ ճենարաններին «կապող» տրամաչավխված ղոպանակճանի սերի ձգում աւոելով (ոկ. ԷՀ, բ)։ Այս դեսքում ները Հ

-

հնխղրսէլջն. գ ուժերը» որոնք ճառսխվոաւժ դեֆորմացիաների միջոցով, նույնպեսճով սպանակների սար հն բոտ մեժության: սվիասՆյուտոնիերրորդ օրենքը այսպիսի

է, ալարղվումմ

որ

է: Րա տերիընդճանըացումին

փորձնակա

Նլոււոոնիայո օրենքը ձն է ճեւոնյալկերոլ՝«Յուրաքանչյուր ղդեցույթյան կերոլվում/ :

իշւո դոլույթ յուն ունի նրան ճավասար/ ճակաոււկ ուղղվաժ ճակաղդեցուլթյուն, ւռլլ կերպ՝ երկու մարմինների ճամար

մ

|

աղդեցություններըմ իւիլանց վր: ճավասարե երալը:մ. ուղղված են ճա կառւուկկողմեր»:Այս ձնակերարիանեջ ճիեն տերշատակվումմ «աղդեցուլժլուն» «ճակաղդեցություն» ան մինները» որի ճեւոն քով ուն ղժվում է ալնոյիսիռլողոՀ ոսղդումի եղ կերացում, որ ուժերը» որոնցով մալրիիննելրը տ,«աղդեցումիիլանց վրւս»իրարից տարբերվումեխ: Ալմաւի լովումի է դլիուսվոր»իսկ «ճակաղդեցութ թյանը» լա:ըԴ՝ -»

-»

Ռոսի Ելոււոոնի երրորդ օրենքը ովվեխրավաճավատուր: է ձնակերլել ճիոնլուլ կերոլ: մարմինների՝ իրար մի լվ վրա ունեցած յուրաքանչյուր ազդեցություն կրում ե

փոխազդեցության բնույթ. ուժերը, որոնցով փոխազդող մարմիններն ազդում են միմյանց վրա, միշտ հավասարԵՆ ըստ մեծության Լ հակառակ՝ ըստ ուղղության: Օդովելով ուժերի նշանակումներիցչերրորդ նկ. 1ՎՀ-ումիօդյաադգոլրժված օրենքի է թյունը կարելիէ դրել ճեւոնլալտես քով՝

Առվածիցճի

էլջ

ՐՀ

(16.1)

Ել:

ան ուժերը միշտ աուաջ ումիեն «աին է որմէ արնի իի ուժին, որէ կիրաուվուժ ղուլդ-ղո՛լդ: ն վր, կոշլ'ելի է ճակոաղրել Կրոն մեծությամբ ճՃավատոար է ուղղված ի ուժ, որը հիլոււուվվո'ժ ճակոաումը ւիարսովյալ

նի

ճի,

Տ

ումոուի է,

փոխուղդող ւի

17.

ուլ

որ

մարնի

վր:

Գալիլելի Բարաբերականության սկվբունքը

որոնք ելրոոր Քննարկենքճաշվա՛նքի երկուճւաւիակարդեր»

ուն Մօ արադույթ շարժվում լարը: ճամ ակարդերից մեկը, որը նկ. 49-ումի նշանակված է բ Այդ որ ք, անշարժ է: Այլ ուսոով, ոշալմտանականորին ընդունեն

նկաւուիւբ:

են

ճատ ւու

մ

Ընտրենք Է ճառի վասարաւչասի: ակարդիՃ, Մ, 2 կոորդինաւ Է՛ ճա ակարդի.՛, Մ, 2, աւան ցքմուլին առանցքները

ները այնպես, որ Ճ Մ) ինչես Գան 27 ն

առանցքներըճամբնկնեն, իսկ Ս ն 27/7առանցքներըլինեն իրար ղուղաճեռ:

ն

փոնենք Խ ճամակարդում դտնվող որնէ ք կնետի4, կոորդինատների հ նույն կետի՝Ւ՛ ճՃասիակարդումի ունեցած

կոորդինատների միջն դոլություն ունեցող կապը: եթե ժամանակի ճաշվանքը սկաննք ալն պաճին, երբ երկու ճամակարդերում կոորդինատների սկզբնակետերը ճամընկնում Հ ՀԿԵ էին, առա, ինչպես երնում է կ. 48-ից, Ճ Ճ,

-

Կ

ց"

.

ն Բացի այղ, ակնճալտ է, որ ՄՀՀ 2» շո Այս առնչություններին ավելացնելով դասական մելխանիկալումըլունված ալն ենթադրությունը, որ ժամանակը երկու ճամակարդերում էլ ընթանում է միննուլն ձնով, ալաինքն՝ 1-1, կատանանքճետնլալ չորա ճավառարումներըԲ չ

--

Ճ՛

Վ- Կցէ,

ՀԺ"

252)

--1՛,

| | |

՛

(12.1)

|

)

որոնք կոչվում հս Փալիլելի

վերափոխումներ: է, որ Պարղվում (17.1) առնչություններից առաջինը հ վերջինը իրավացի 27 միայն դատարկության մհջ լույսի Ը-ի արաղության՝

ճեւյո

ի աւուաժԺ Մց-ի փվուքը ալրժեքնեԸ-ի Տիեո ճՃասիեսի ատելի ՄօՀի դեսը քում ճաին

դեսքուսի(Մը« Ը)։ Փալիլելիվերասվիոխումիները ոլ եւուքէ փոխարինվեն իորենցի որոնց մոսին կխոսվի վելի բնդճանուրվերավփոխումներով, լ11 Տւո։ |։ Դու լանհ՛ս (57.10) բանաձեերը «Օռլտիկալում» ս

ւա

Հ

ռաճմ աններում (1 2.1) բանաձնենրը անիկալի ճառի արո27 բանաձնեեր: Հոււի ճշդրիսո Ածանցելով /17.1) ոունչութ յունները Ըոսո ժոասիանոշկ ք ք կեւոի՝ճս շվոն քի Ւ 27Է՛ ճամիակաւրդերի նկատ: կգտնեն ունեցող Միջն մամա «րաբ. որոշված արադությունների

կան տել

-

կալը:

Ճ

ՏՏ

Հպ

Կի

Վ սց կամ ԿՀ

Ե

Կժ

|

Վան

2-»7"

կամ

Կ,

Հ

Խ՛չ/

(12-5)

(12.5)-ի երեք ակալլար առնչությունները ճամարժեք

նկատամամբ Ն արաղության

ԽՀ տամակարդի

վեկտորի

ն

ճամակարգի նկատմամբ Վ արապության վեկտորի միջն Կ ում եցոդ ճն ւոն չ ութլանը՝ ա շա լոլ չոուն ՖԻ».

»

ՄՀ-ՊՎ

հն

զո-

(12.5)

Վ մթ

է (12.3) վեկտորականճաՀաժողզվելուճամար բավական պրոլեկտելՃ, Մ, 2 առանցքների վրա: Ար(փասալրուվժյունը աձեերը: դյունբուս կատացվեն (12.5) բոան ն (17:52) (17.5) բանաձեերը տալիս ե արադություննեՐի դումա ան կանոնները դասական մեխանիկալում: Պեւոք Է նկասոիունեն ուլ, որ ինչես ( 17.5) առնչությունը,ալնռյես նի ցանկացաժալլ վեկտորականուն չութ լուն իրավացի

ճասիակարդերի կոորղինատային մյուսն ց.քների կամավոր փոխադարձ ուղղությլունների ընտրության ունե դել քում: (17.5) աւնչութ յունները եղի միալն յան դել քումի: Հկ. 43-ումի ցուլց որվուժառանցքների բնսլրութ քի (ուրա քանչյուր Ճսւիու Տ 19-ուսի նշված է, որ ճաշվաւն է մնում

Ը

ն

Խ՛

-

կարդ, որը շարժվում է որնէ իներցիալ ճամակարդգինկատՀ կլինի իներցիսլ: շիա բ: ճւ: ոուս ւո ուն արադուլթ լասիբ, նուլնալես

յուն ունեն Ալժիրճնարավորուլթ Դրո Ճար

ասլացուցելուավդ դրուլթը: բուո ժամանակի աժանցեն ք (12.3) առնչուլժլյու-»

նը: Հաշվի ունելով,որ -Մց-ն

ք

ճա սուսւոուն

է,

կայոանան ք |

-Ի

Մ»Կ՛

-»

(աի

ՊԽՀ-Մ:

-, ՛

( 17.4)

ճիետնումմ Ալոտեզից

անքի

բոլոր

որ որնէ մարմնի արաղդացումըճաշ ճամակարդերում,որոնք շարժվում են միմլանց է,

ն Խկատսիաւնբ ուղզղադիժ ճավասարուչ ավիշարժումով, ւինումի

նույնը: հրա ճամար, եթե ալս ճամակարդերիցմեկը իներցիալ է (ալդ նշանակում է, որ ուժերի բացակայության դեպէ

Քում

(՛-Ճ

աՀ-0-ի), ապա

մնացածներն էլ

կլինեն իներցիալ

Ճուլնպես ճավատարէ ղրոլի)չ Մեխանիկալիճիմնական ճավառարումը՝(14.6)-ը բնորոշ է րանով, որ կինեմատիկականմեծություններից պալրունակում է միալն արադացում, ի սկ արադությունը նրա մեջ չի մոնում: Սակալն,ինչես ռաճմանեցին,ք վերքում, որնէ մարմնի արագացումը երկու ցանկացաժ ձեով ընտրրն Է՛ ված ԵԽ իներցիալ ճաշվանբի ճամակարդերում, մնում է Բ 1 երկրորդ օրենբի ճամաձայն Նլուտոնի նույնը: Ալոտեղից ՛ ճամակարդերումմարմնի վրա ազդող ուժերը նուլնպես կլինեն ճավասար: Հնետնաբար, դինամիկայիճավասարումները չեն փոփոխվումճաշվանքիիներցիալ մեկ ճամակարեն, ինգից մյուսին անցնելիս, այսաինքն՝ինչպես ասում վարիանտ նն ճաշվանքի իներցիալ մեկ ճամակարդիցլուսին անցնելուն ճամապասոսախանող կոորդինատների վերավո-չ խումների նկասոիաւրբ:Մեխանիկալի տեսանկլունիցճաշվան բի են. բոլոր իներցիալ ճամակարդերըկատարելապեսճամարժեք ալախնքն՝նրանցից ոչ մեկին չի կարելի նախընտրություն լ տլուսների ալո արտաճալտնկաւոմաւիբ: մուս Փորժնալկանումի վում Է նրանով, որ ճաշվանքի տվլալ ճամակարդիսաճմաններում կատարվածոչ մի մեխանիկականփորձովչի կարեւի որոշել, Թն ինչ վիճակում է դտնվում ճամակարգը՝ դադարի, թե ճավասարաչավին ուղղադիժ շարժման վիճակում: Օրինակ, դտնվելով դնացքի վաղոնում, որը ուղղաղիծ ն Ճավառարաչաղիշարժումով շարժվում Է առանց ցնցումների, առանը սլատունանից դուրս նալելու չենք կարող որոշել վագոնը շարժվում է, թն կանդնաժ է, Մարմինների աղատ մարտինների շարժումը ն բոլոր լուս սան կումը, նետված մեխանիկականպրոցեսները ալա դեպքում կկատարվեն ալնսլես, ինչպես կկատարվեինանշարժ վաղոնի դեպքում:

Թո,

Նշվածճանդամիան քներըալարել որի

բոտ

է

Փալիլելը:Այս

մեխանիկականերնուլթները

բոլոր

ճս

դրուլ-

շվանքի միննուլյն

ւոր բմոլ:իներցիալ ակարդերում՝ ընթանում լ ան որի Ճեւոհ քով ոչ իի մեխանիկականփորձով չե ձ/ով, կարելի որոշել, Թե ճաշվան քի ւովլուլ ճամ ակարդըդտնվում է ճանդաւտի, ճավասարա թն ուղղաադիժ չասի շարժման վիճա կուի, կոչ վում է Փալիլելի ճարաբերականութլյան

ճա

Մ Ք:

ոկզբու

Տ

Ծանրության ուժը

18.

ն

կշիռը

Երկրի ձգողական ուժի աղգեցության տակ բոլոր մարմիններն ընկնում են Երկրի մակերնուլթի նկատմամբ մին-

ուլն արագացումով, որն ընդունված Է նշանակել 9-ով: Դա նշանակում է, որ երկրի ճետ կապված ճաշվանքի ճամ ունեցող ցանկացած մակարդումտ մասսա արոինիվրա տղդգումէ

-»

ք

--

--

ուժ կոչվում է ծանրության երկրի մակերնեույթի նկատմաբ դտնվում

ուժ,

է,

երբ փմալրինը

որը

կուլ,

(15.1)

ոք

որը ճակաղդումով՝,

-» (1 --.---

):

դադարի

մարտինը ոլաճում է

երրորդ Նլուտոնի

-

նկումից

օրենքի ճաիաձճոան մարսիինն

ղդումմէ կակվոցիկոմ ճենարանի վրո՛ Օ ուժով,

ւ

վիճա

է կախոցի կամի ճննարոանի ճավասարակշովում

Ք ուժը --

է

որը

ճոյ-

-»

մասուլ' է

--

Լլ -ի,

ւ

լախին քն՝

կապված ճաշվանքի ճամակարգի ոչ իներցիալ լինեուժը որոշ չափով տարբերվում Է այն լու ճետնանքով ծանրության ուժից, որով մարմինը ձղվում է երկրի կողմից։ Ավելի մանրամասն ւա|դ. մասինկխոսվիՏ 427-ում: Հակազղդումներեղ կոչվում այն ուժերը, որոնցով տվյալ մարմմարմնի չարժումը ռաճմանափակող մարնի վրա աղդում են այդ

երկրի

ճետ

.

մինները:

թ» 6.

-»

-»

Հ

ք

ուժով -»

Գ աաժը, որով

մարմինն աղդում է կախոցի կամ ճննաբանի վրա, կոչվում է տարմնի կշիո: Այլ ուժը ճավա-

ըթ-իմիալն

ալն դեպբում, երբ մարմինն բանը (կամ կոխոցը) երկրի նկատմամբ անշարժ աար

Հ

է

արադացումով շարժվելու

դնլքում

Ը

նրանց

ու

հն:

ճենաչ

Որնէ

կշիռը

ճա-

փառարչի լինի Ոջ-ի:Ալչ կարելի է սրարզել ճետնլալ օրիտակով: Դիցուք չրջանակին ամրացված ղաղպանակիձնով կախոցի մարմնի

(նկ. Բով:

ճետ

44):

միասին չարժվում է

--ծ5Ն

ալրաղացու-

«ոթ»

Աա

Էէ

Ճ

|

աա

Ն

ՏՀ-ոլ«Ն)

է ոց Նկ.

ք "շք. -)

Ալդ դեյ քում մտարինի շարժման ճՃավոաւսուր ումի կունենոս -» ՖԻ Լ ոտ (18.5) թ»--»

է, որտեղ Էր կախոցի Ճակաղդումին լոինքն՝ ալն ուժը, որով ղասանակն աղդումմէ մալինի վրա: Րուո Նլուոնի երըորդ օրենբի մալոիիննուղղումԷ ղառղանակիվրա ւհ

ո

քը»

--Խ-ին

ո

ուժով, ճավառսար

որը

բրուտ

ճի անուր ւն Սուս

մարմնի գ

կշիոն է տվլալայալմաննելումի: (18.2)-ում/ 1, Փոխոարինելով

-» -» ճակաղդումիը ուժով, իսկ ծանրությանուժը՝ ք-2, ողթ-ով» «ոռ»

--

կատանան.ք

-»

գ-ո(ք-

»

Տ»

(18.3)

ՓԺ):

(18.8) բանաձեով որոշվում

արւինի կշիրը ընդճանուր դել քումի:Այն իրավացի է ցանկացածտեսակի կախոցի կատ ճամար: ճենարանի շարժվում հն ուղԵնթադրենք,(ժե մալոհինըհ. կավխոցը է ղաձիդ ուղղությամբ (դա սլատկերված ): նկ. 414-ում ք (18.8)-ը կախոցի ուղղության վրա՝ Փրոլեկտեն ռ»-

է մ

(18.4)

ո(ր Դ ա

մեջ Ալո արտաճալտուլթյան

Դ-ն,

ւտասվխան վեկտորների

ք-ն

հ

ճամաղլա ճասմա-

Խ-ն

«-Վ-»նշանը

մողդուլներն են:

պլատասվան ումի է դեպի վեր ուղղված Կ-ին, իսկ

նշանը՝

ճ--չ»

-»

ներքե. ուղղված չին:

(18.4) բանաձնից -»

ճնետնում

է,

«ո»

որ

դ

կարող է ք ժանրության ուժից ավելի

կախոցովշրջանակի ւս ղո ւո

ուժը,

կշիոլ

մոդուլի

բոտ

.

մեժ

կամ փոքր լինել: ՖԻ».

նռ

-

կիան ժամանակ ՄՀ-ք որով մարմինն աղդում է կախոցի վրա, Ճավիսաարէ ւն

է անկշոելիությոն վիճակ:Երկրի շուրջը դրոլի: Առաջանում

անջատվածչարժիչներով պտտվող տիեզերանավը,ինչոլե» »-

ք տարադացուչ ընկնող շրջանակը» շարժվում մով, որի ճրտնանքովտիեզերանավի ներսում մարմինները դտնվում եխ անկշունյիությոն վիճակումն. Ճնշում/ չեն դորժադրում իրենց ճպվող մարմինների վր»:

նան

են

աղատ

Նշենք,

-»

որ

կշռի մարմնիՅԾ

ճաճավ ք ճեոչ

Դա

ծանրության ուժը

է նրանով, որ պայմանավորված

-» դեղքուսիՔ անշարժ ճենարանի առկայության

ըոո

մեծության

հն ճավասար

'

-»

շվիոթում-17 -»

Օ

ուժերը

են (երկուսն էչ ուղղության ճասրընկնուտ

ք-ի):

Սակայնճարկավոր Է ճիշելչ

որ

այդ

ուժերը կիրառվածԽն տարբերմարմիններիվրաւ:ք-Խ կի16

ենց ււնենց մարմնի վր, իսկ Օ-ն՝ կախոցիկւոււի հ, բանի վլրոս, որոնք ռաճմանավուկումմ մարմնի մաղաւտ շարժումը երկրի ձղողականուժերի դաշտում: Բացիդլոսնից,

բոսովածէ --

ք

-» ուժը ճավասար է ՈՔ-ի, անկավա նրանիցմարմինը շարժ-Հ-

վում է, թե դտնվումէ

է ճննարանի դրավխոված

-»

վիճակում,իսկ գ

դադարի

ն

մարնի

կշռի ուժը

շարժման արադգացումի

լինել ինչոլես ք-ից րե ժԺ),ալնանս էլ փոքըչ»ն մասնավոր դեպ, քում՝ անկշուհլիությյոան վիճակում, «ալնդառնում է ղրո: կշռի ն մասսայի միջն ՍՄսորմնի դոլուլթյուն ունեցող է ստեղծումճի խ (15:9) առնչությունը ճնալրավոլրություն «ատել մարմինների մասսաները հղանակով:ին.բոտ

ոու

նույն

այն կարող Է

մշոման

0-ի դեպքում),մար պարմաննելում (աովորաբաը: Ա

Խ--

«Մինների՝ երներիմակերնեույլթի միննխույն կետում որոշված կշիրների ճարաբերությունը ճավասար է լդ մարմինների «առսսաների ճարաբերությանը: Ինչպես ցույց կորվի Տ 1Վ7-ում,),աղատ

`

Ք արաՀկմիան գացումըն ծանրությանք ուժը կոխում ունեց, աշլխարճա վորի լայնությունից: Բացի դրանից»Քք-ն ն Ք-ն դրական Խան վախում ունեն ժովի մակերնուլթինկատիաւիբ տվյալ փալրի ունեց աժ բոսձրությունից,ընդ որում երկրի կենտրոչ հնչ նից ճնոա նալի նրանք փոքրանում

Տ

19.

ան

Շփման ուժեր

Շվորւն ուժերն առաջանումեն իրար ճոայվողմարտիննկատիաուիը: տեղաչ ները կասինրանց հասերը եկը մրլուսի շարժվելիս: Այն շվումը, որն առաջանում է երկու ճայվող ճոժ մարմնի արտաքին. (օրինակ,ճեղուկ կամ դող) ի ռերիմիջն դոլությունունեցող շփումը կոչվում է ներքին

է՞

ւ-

շփվում:

ան

Հեղուկկուր դաղալինմիջավալրում՝ույինգդգ մարմնիշարմժչին ժամանակ առաջացածշվի ան ուժր ճարկավորէ դաչ Մ սել ներքին շվիմոն ուժերի շարքը: կարելիէ ճին ո-

միջավալրիշերտերը մաչոինի կողմից ներգրավվումի են շարժման մեջ ալնալիսիարագուլաբ, որով օժտված է է արմինը» մ մարմինիշարժին մա իր ազդեցությունն ճի ունենուի մարմնի անմիջականորենճայվողմիջավալրի ն նրանց նկատմաբ ալրսուքին շերտերի իջն: շերտերի դոլուլթլունունեցողշվումիը: Երկու ուլի նդ. մարիինների մակերեսների միջն.առաջաց `

նրանց արանքում որնէ լրացուցիչ շելրոռի,օրինակ` քսուքի բաւցակալության դեպքում կոչվում է չոր շիումի: շվումը

Լոմ ինչես տիջավալրի (ճեղուկ, դաղանման) ալգապիսի շերտերի միջն. տեղիունեցող շվումիը կոչ վում է մածուցիկ

(կամ ճեղու) շվումի: Չոր շվումիըլինում է սաձքին զլորման: Շվոիան ուժերը ուղղված են մակերհաների (կաի շերտերի) շոշափողի ուղղությամբ: ընդ որում ալնպես, որ ճակաղզդումեն ալդ մակերնհաների (շերտնըի) ճարաբնրական յոնդավոխոի անը: Եթե, օրինակ, ճեղուկի երկու շերտերը, են տարբնր արադություններով շարժվելով, աճում իրար վրայով, ապա ավելի արաղ շարժվող չերտի նկատմամբ է շարժման ճակատակ ուժը ունենում ուղղու լուկիլրուուվուժ

շվեղ

ար, իսկ ավելի դանդաղ շարժվող շերտի վրա

շերտի որան

ուղղությունը:

Չոր շփում: Հոր

շվոիանդեքում շվին

աղգող

ուժն

ուժը

առաջա-

միայն մել մակերհար լուսի վրայովռաճելու աուաջացնելյուփորձ անեչժամանակ, ալլ տլապիսի ոաճում Լու դեսը քուր: Վերջին դեռքում ալն կոչ վում Է ճանդոաստի ուժ: շվիիան իեն ք ելկու շվվող՝ 1.2 մարմիններ, նուի

է

ոչ

--

է մր հարինինռսեղմումի

ուժով, որս ուղղվածէ մար ինների շվոիանմակերեսինոլոիայի ուղղությամբ:Այն կոչէ մաղոինթ վում է նորմալ ճնշման ուժ ն. սլամանավորված

նր

-

կշռով կամ ալլ

ոլ աոճառներով: Փորձենք տեղաշարժել

սարմինը,աղդելով նր վրւս արւուս քին է ուժով: Ալո դեռլ.քումի ալարզվում էյ որ լուր քանչյուր կոնկրետ ղուլդ մարմինների ամուր նորմո»լ Ճնշման ուժի լուրաքանչլյուր արժեքի դել քուսի .

դոլութլուն ունի

-»

է

շ

որոշակի

ուժի

մարմինը Պաջողվոմ է շարժել իր տեղից: 0ՀԱՀՍԽ ոաախիաններում դատնվող արտաքին ուժի արժեքնե է Բե դեյ քում մարմինը ինում

Ճանդաոի վիճակում:Ըուո Նլուտոնի

երկրորդօրենքի

դա

ւ

|

ճավատարակչովումէ ճակառակուղղված ուժով,

ուժը

իրեն ավատար ն

թյաժբ

Նկ.

է ճնարավոր

ալնդհալքում, եթե է

ԼՃ-

/

մեծուն

որը

ուժն է (ակ.46): Այն ավտո աւո կերդադարի շվ ոան՝ այով:ընդունում է տլրոտուքին1 ուժին ճավսսար միժություն (այն պայմանով, որ վերջինը չի դերողանցում կ-ին): Հեչ է նկատել, որ 11-ն ճանդատի չվման ուժի ամենամեժ ար-

ժեքն

է։

:

երորդ. օրենքի ճասիաձույնՉ Նշնճ.թ,որ Նյուտոնի

Է,

Էյ

արո-

ազդում է ճանդատիչխման՝ ուժը է տրված կետագծով),որը մեծությամբ

վրա ուլնպես (նկ. 45-ի վրա ցույց

նի

է ճավառտար թլուս:

մ

ուժին,

բայց

ունի նրան ճակառակուղղու-

եթե է արաբին

ուժը մեծությամբ ղերաղանցում է է-ին, մարմինը ակտումէ ռաճել, ընդ որում նրա արագացումը

որոշվում

-5միուչն Ր 1,

է

երկու

ոո որդլունա

-»

է հ ռաճքիշրի ւարոուոքին

.

ուժերով,

որոնց

մեծությունը ռլա

կում ալն

չո

այնոլես, ինչպես ղզապանակըձդող ուժի եզի է ունենում աղղզեցության տակ «ավտոմատ կերղով» ձեռք Է բերում այնպիսի առաձղականության ուժը ճշտորեն է երկարացում, որի ղեղքում ճավառարակչոում արտաքին ուժը: 1 Սա

փով կախված է` սաճքի արագությունից: Այդ կախվածության բնույթը որոշվում է շվղվողմակերեսիբնույթով ն. վիճաճւ զյ-կով: Նկ. 1Վ6-Հույի ալաւոկեր ված է ամենից ավելի ճաճավա դիպող շվի ոն ուժի, կախումըարագությունից (առանցքների

վրաւ տեղադրվածեն շվիման ուժերի ն. արադությունների

Բ

իշ

ա) -ք

ԼԼ

«աթ» 1)

սա-

ճումը. ակնճայտ է,

՛

ի»

Բ) -ջ 2 Ն.

|

ոլն ուղապրոլեկցիաները ղությամբ, որի հրկարուչկատարվում Էէ Թյաստբ

ո».

1),

որ

ալս

ճապրոլեկցիաներնունեն ըառավնջոնենը), Գրագիլը ընդդրկում է բնչպես ճանդրուի, այնպես էլ ռաճքի դեւղքերը: Ւնչպես արդեն

ճանդատիշվխման ուժը կարող է ընդունել 0-ից ինչն Է սառնխիաններում ընկած արժեքները, որը դրաչ ֆիկ վրա սլատկերված է աղղաձիդ ճատվածու: Սաճբի շփման ուժը արադության մեծացման ճնտ սկզբում փուքրինչ փոքրանում է, ընդ որում փոքրանում է այնպես, ոլ' Խ-ն ղրոլի ձղտելիս Կրա մեծությունըձղդտումէ Խ-ի։ Արադություն ճեւլոադամեծացման դեպքում շվոիսն ուժը սկսում. է

նշվել

է,

ինծանալ: Ախ դեպքերում, երբ մակերեսների վիճանըն բնոյթը

չեն փոխվում սաճքի չվման ուժը դորժնականորենարաԷ ճանդատի դությունից անկախ է մնում ն ճՃավաասարվում շվիման ուժի մաքախմալն արժեքին (նկ. 46, ը): դում են ճեւտելալին: Չոր շվ ուն օրենքները ճա'ն ճանդատի նան ուժը, ինչպես շվոիան մայքասխմալ սաճքի չվման ուժը կախվածչեն իրար վրայով սաճող մարմինների ճպվող մակերեսների չափերից ն պարզվում է, որ մոտավորապես Մոկերեռների փոփոխությունը կարող է ուհզի ունենալ շփման նետնանչժամանակ անծարթություններիճարթեքման,տաքացման ն այլ քով մակերեսների օքռիդացման պատճառներով:

ե ատտական նորմալճնշի ան էր ուժին, որի աղդեցության տակ շփվող մակերեսները սեղմվումեն միմյանց: ճանի

(19.1)

Էջ -Հ- ել:

Շփման ուժի անկախությունը ճալվողմակերեսի չափերից ն երեում է ճեսոնըուլ օրինակից:Եթե մխալոիին բացաճալտոլրեն ունի ուղղանկլուն-ղուդաճեռւանիաոխ (աղյուսի)ձն ն անդմըյում է մեկ այլ մարմնի միայն իր կշոի ազդեցության ստակ, ասլա շվին ուժի մաքախմալ մեծությունը (լոտ միննույն լան դեպքում վերցրաժ ռաճ քի շվա ոն ուժի մեժուալրադուլթ թյունը) կախված չէ նրանից, թե որ նիստով է այս մ լուսի մակերեսին: մինը ճայվուսի (19.1) ճավասարության մեջ մոնող չարիուլնուլթյուն չունեցող ճամեմատականությանհ գորժակիցըկոչվում է չշրիման դորժակից (ճամապատասխանաքար՝ ճանդատի կամ ռաճքի). այն կախված է շփվող մակերհաներիբնույթիցն վիճակից, մասնավոր դեպքում` նրանց անճարլությունից: Անճարթության դեպքում շփման գործակիցը դառնում է արագության ֆունկցիա: Շխման դորժակցի մեժության մասին որոշ դաղավար կազմելու ճամար բնբննք ճանդատիշիման դորժակցի արժեքները որոշ նյութերի ճամար:

Մար

|

Աղյուսակ | | |

Նյութը Մետաղըմետաղի վրայով

քռսւքի) (առանց

Մետաղը փայտի վրայով «Հ Փ.« Փայտըփայտիվրայով Փ«. «. կաշին մետաղիվրայով ՞...Հ»« «22...

ՀՏ

օօ

օ

օ

`

է

)15--0,

0,5 0,65 0,6

Շփման ուժերը բնության մեջ մեժ դեր են խաղում: Մեր առօրքա կլանքում շփումը ճաճախ օղտակար է: Հիշենք այն եժ որոնց ճան դլիալ ուսի 17 ճետիուռները դժվարությունները, ն իոխադրամիջոցներըսառցակեղնիվրայով շարժվելու ժան ճեւոխոյոչւանակ, երբ շփումը ճանապարճի սառցածաժկի

ծ

Ի. Վ.

Սավելն

ների ներբանների կամ փոխադրամիջոցներիանիվների միջն

Եթե չլինելն շվոիան ուժերը, անձրաժեշտ կլիներ կաճույքը ամրացնել ճատակին, օրինակ, ճո: նավի մեջ նրա ճոխիան ժամանակ, որուվվճեւսոն, կի վոչ Քըր-ինչ ոչ ճորիզոնականդիրքի դեսը քում կաճույքըկաաճեր նավի ունեցուժ Թե.քուլլաւիբ: Ընթերցողը ինքը կարող է բերել Սիոն օրինուկնել::

ղղդալիորենփոքրանում է:

կորիւք է լինումի միջոցներձնուքաոնել՝ ոլն ճնարաւվորին է (ինո ւի, օրինակ, չճյաի փոքրացնելուճամար: Սլդապես տունդքակալնելրումկում սիվի ռոնակույին ռոնու միջն գոյություն ունեցող շվի ան դեռքում: միջոցը Շվոիանուժերի փոքրացման ամտենաարմաւոական /.

2.

սաճքի շվումը դլորման շփումով փոխարինելն է, որն աուՀ ջանում է, օրինոկ, դլանա ձն մարնի հ ալն ձն. կում դնդա ուժ մուկերեսի միջե, որով դլորվում է ալդ ճար կու կոլրոուց է շվխումը ձնականորեն ենթւ:րվվվումմ մարմինը: Փլորոիան ուլն օրենքներին,ինչ որ ռաճ քի շփումը, բալը շվոքոուն փոբը է: սլա դեսը քում ղդաւլիորեն դորժուկիցը ն Մածուցիկ շփում միջավալրի դիմադրությունը: Ի ւոարբելրույթ յուն չոր շփվումի, մածուցիկ շփումը բնորոշ է նրոսնով, որ մածուցիկշվոխ»ն ուժը ուրադուլ|ժ լուն ճետ իի ժամ ունակ դառնում է ղրու Ռւռտի որքան ել փոքր լինի ոՀ

կան արուդուլժ երին ճաղորդելճարուբելրս լուն: Այդ օրեն,ք-

իման

ուժերի, կքննաղրլյվեն դոլուլթյունունեցող ճեղուկնե նվիրված դլ(ւումմ: մեխադխիկոյին ք Ալո ոլալրոռդլրաւֆումի ոլինդ,մարնի հոախիա:նավոսկվեն ն մածուցիկ ) միջավալրի միջե դո(ճեղուկկում դաղանոաոն լութ լուն ունեցող շվի ան ուժերի քննարկումով:Գեւութէ դաղ անի աոնմիջավայրում նկասոիունեն ուլ, որ ճեղուկկաու/ մարտինների շարժվելու դեսլյքում շվոիան ուժերից բոցի հք:, ալառլեսկոչված, տիջավալրի դիի աաուաջանում՝ դրության ուժելրչ որոնթ ղդալիորենավելի սիեծ եխ չինումի քան շվոիուն ուժերըո Ալս ուժերի ւու ջաց մուն

սլատճառներըմանրամաան

քննարկելուճնարավորուլթ յուն չունենալու ս ատճառով կաախիան ավփոկյվեն ք միայն ալն օրինաչավուլթլուննել,իշարադրում ումբ:չ որոնդ ենթ ր կվում հե շվի ան ն. միջավայրիդիմադրության անակ, ուժերը տիաժոառսի ընդ որում պալմանականորեն արդլունուրար ուժը կանվաճատ նենք շվ ան ուժ: Ալո օրինաչասիույթյունները աուուոակի ճան դուս են ճեն լային: Շփման ուժի մեժությունըկալում ունի մաւրն ձեիդ 2 ի

չաինրիցչ նրա մակերեսի վիճակիցչ Ժիջավալրինկատմամբ նրա ունեցաժ արադուլթ յունից ն միորը ջավայրի դատկություններից,

Ք.

մ կոչվում է աժուցիկուլժյուն: Շի ան ուժի բն ոլ ոշ կոա լսում/ը աւիբ ունեցաժ միջավալրի նկատում

«յ»

մարմնի արադությունից դրաֆիկորեն ցուլը է ւորվաժնկ. 147եժ -ուսի: Համ հմի բար ոչ դել քում շվին արագությունների

Նկ.

շջ

աոա

Մ

ուժի

--

--

լ

րադուլթթյուն

(19.2)

ԽլՄ,

նշանը ցուլց Է տալիս, որ շվման ուժը ուղբղորտեղ «--» վաժ է արադությանը ճակառակուղղությամբ: Ս'եժ րադությունների դհոլքուր դժային օրենքը վով վում է քոուսկուսա քն՝ շվիման ուժը ռկսում՝է լինի, ալաին քառակուսուն ճանի ասուական՝ ճել սարադուլթյան

է,

էլ նան

լ

Ախ"Մ Մ

:

(19.3)

(դրունքկոչվուսիհմ էշ դորժակիցներիմեժուլթլյունները: վտան դորժակիցներ) խիստ կերպով կախված ե

մարմնի չաւինրից ն ձնից, մակերեսի վիճակից ն միջավայրի Օրինակ գլիցերինի առմար մածուցիկ ճատվկություններից: նրանք ավելի մեժ են, քան ջրի ճամալ: Արադության արժեքը, որի դեքում (19.2) օրենքը անցնում է (19.3)-ին, կալում ունի ճենց նուլն պատճառներից: :

Տ

20.

Կորագիծ շարժման ժամանակ

ուժերը

ավդող

Տ 9-ուսի/, կորուդիժշարժման Ինչոլեսցուլը էր տրված. երկու բԺասիանուկ արագացումըկարելի Է ներկայացնել

--ն ՊՍ. յուսնդենցիուլ Ս ղ նորմալ ղաղրիչների՝ ալրադագզում ների դումուրի ես քով: Սրոոն ճամ աայ աուսխան) մարնի

փր ն

-»

ազդող

ուժը

Սուլնոյլեսկարելի

է

-»

վերածել էլ

նորմալ

Է տանգենցիալբաղադրիչների:Ուժի նորմալ բաղադրիչը

պայմանավորում է ալրադության փախոխությունը րատ ուղղության, չփոխելով նրա

մեծությունը:ծանդենցիալբուղադրիչը

փոխում է

արադու-

թյան մեծությունը, չփոխելով

Կրոսուղղությունը: Ալուտեղից բլու

է

ճետնլալկլոր

ճի -

ւո ան.քը: ԵԹե մարմնի վրա ուժը ժասիանուկի ազդող լուսկում է բաքանչլուրալաճին

մարմնի արադությանըուղղաճարաց, ապա արագության վեկտորըփոխուի է եր ուղղությունը» ճւ ւուաոուն ալաճելուվ եր մեծությունը: Այն դեսքոււի, երբ ուժը, բոցի դրանից, Բաս տատուն է այանումի եր մեծությունը,նոլոհալՍշ/2 ալոաՀգացումը (Հ-ը ճետաղժի կորությանշառավիղն է) նուլնպետ ս

լ կլինի ունվուվո բու մեժության, ն մարմինը կշոբժվի ճս մտաւոուն շըրկորությունունեցող ճետ ադժով,ալաինքն՝

ջանադժով:

/չ դրո նի արագացումը

վրա

աղզղող

ուժը

միշտ ուղղված

կենտրոնը) ոլդ լինում դեսլի շրջանադծի ան նրանց ճայի աա սլանաբառը վուն ուսիե ն կենտրոնաձիդ ուժ: արագացում եխ

ատա

պատճառով

կենտրոնաձ

Փորժնականում՝ կենտրոնաձիղ արադացումը սովորաբար ի ճայտ է դալիս շարժվող մարմնի վրա մի քանի մարմինների միաժամանակյա ազդեցության դեպքում: Ռրոլես օրինակ քննարկենք թ ծանրության ուժի մարմնի բոնդնցության տակ դանպաղ

թ

ն

Տ

ուժերի արդլունարար ուժն

21.

Է ձղվաժ թելի

ճա-

ճավառարաչա չար-

Ալատեղէ, դենտրոնաձիդ

(նկ. 48) ժումըչրջանագժով ուժը

ն

է:

Նլուտոնի օրենքների գործնական կիրառումը

փեկտորական տնաքովդրված Նլուտոնիերկրորդ օրենքի

ռաճիանում ճավատարումիը

նրա արագաց միունի ջն դոլություն ունեցող կապը ընդճանուր տհոքով: Հաշվումների ճամար անճրաժեշտ է վեկտորներից անցնելպրոլեկցիանեձնով ընտրված ուղղությունների վր: բին՝ ճամ ասան հնխպրոլեկցիսների ճեւոնյչալՃա Ալո դեսը քումիօդսովուսի է ուժի

ն

ւՀ

կություններից:

|

1) ճավառար վեկտորներն ունեն

ներ.

միատեսակ պրոլեկցիա-

Հ) այն վեկտորի պրոլեկցիան, որը ստացվում է որնէ այլ վեկտոր ակալլարովբազմապատկելիս, ՃավառարԷ արք երկրորդ վեկտորի պրոլեկցիալին սկալլարի արտադրլալին: է բա3) վեկտորների դումարի պրոլեկցիան ճավասար ղաղրիչ վեկտորների պրոլեկցիաներիդումարին։ Քննարկենքմի քանի օրինակներ: Օրինակ 1. ոլ Է Ոշ մտասաաներով երկու մարմիննել: ամրացաժ են չձդվողն անկշիռ թելի ժայրին, որը անցկացվաժ է անշարժ ճախարակիվրալով (նկ. 49): Թելը կարող է աճել ճախարակի ակոսիկու՝ դործնականորեն առանց շվ ան: ԳՓոնել թելի ձգման ուժը ն մարմինների արադացումր: է երկու ուժերի՝ Մարմիններիցլուր րաքանչյուրը դսոնվուսմմ

թ

ուժի թելի ր ժանրության ն

ճակաղդման

(դիւոում՝են բ.

Երկրի ճե, Կուս

է

կալված ճաշվանքի ճատ ակարդում, որի ճՃաիարիներցիոլ) ուժի աղդեցության տակ: Երկու իար-

-»Ք -»

--Վ-էլ -»

Էջ

թշ -

«ԱԺ

--

Հ-

Ոլ Գլ, -» 11շԾ2:

(21.1)

Քանի որ Թելը անկշիո է մ 11 ումի Է ճախարակիվրալով Խուան ց շփման, նրա ձղվաժոււ

17.

լ

||

ոլ)

զ

Ք Տ://)9 .

2»

Եկ.

ումի բողջ երկարութլու բ: կիի միաւոնսակ:Ուոտի ճկազդ իոն երկու ուժերն էյ կուԽիճ ողն միատեսակէ, մոդուլ: Թ/յի ճե անան չձգվելու քով երկու իարթյունը

22շ

ց

ինների տր աղդացգու մները յինժուԹլոսմբ կլինեն Ճավա տը` Խոլ--ռ

ՊՆշ ՄՄ վասարումներից առաջինըՃլ իսկ երկրորդը` Ճշ ուղղության

-Հ

Գրոլեկոնլով (21.1) ճա լաւն վրւս (ոկ. 49), դղուլթ Ճար ք ճետելալ ակարդը՝ Կրա» կոտանան շո

ի

Քլ»-

--

թչ--է

Հ-

Ոլս,

(31. 2)

շա:

Ճա էուժելով (21.5) ճավասարումնելրի ակարդը Ւ անճայտների նկա: ւուիաի բ, կոտանան,ք

աա

լ բ՞Ծ-

Եթն

Ոշ

-- Էլ,

քոչ ոլ

-- Քլ

ք,

Դ

ուլ

Ի ոջ

-

Քշոյ

Աշ

ոջ--Ոլ

ոլ

-Է ոշ

շոլոշ

ն

ՆԽ

ք

՛

ուլ Վ- ոշ

Ս/-17 կլինի դրական)ուլոինքն՝ առաջին

մ

-»

արոինի արագացումըԽլ-ր ուղղված կլինի վերն, իոկ երկ-

ներ քե: ոշ Հ ոլ դեռ քուր մարմնիԿՄշարադացումը՝ կունենան ճակառավ երկուարագացումների ուղղությունները ուղղուլուն: Եթե ոյլլ Ոշ, իարինները շարժվում 27 առն ցըարադացումների (կոմ ճանդաւոխ վիճակումեն ): ճեշո է դտնել Իմանալովարադացումնը» (8.3) բոանաձնեով մարմինների արադույլունը: Օրինակ ». ո մասսալովմարմինը կախվաժէ 1 երկարությամբ չձգվող թելի ծայրից (նկ. 50): Ալն կետը, որը է Թելը ճենարաասիրացնումի Ս վ ռին, երկրի նկա ուրբ շարժրորդ

Հ

վում է

ճՃաստատուն

--

Ճ

'

տալոս-

-ջ-

դացումիո ճորիղոնի ճի ւո գ. անկլուն: Փոխել կաղմտելու Թոռւի շեղումը ուղղաճալոց ) ն. ուղղությունից(9 անկլունը է ուժը,

որով

մարմինը

ղ-

ս

դուս է թելի վր: Մարմինը կշարժվի նուլնպիսի

Ա

տրաղացումով, ինչ-

որ շարժայիսի րւսդացումով վում է թելը ճենարանին ամ-

բացնող

կետր: Հետնաբար,

Նկ.

երկրորդօլչենքի ճավասարումիլ կունենա ճեն լալ ւոհա քը մարտնիճասիար: -Ֆ»-

2»

Ք-Չ- -

-»

ոս։

Ալո ճավասար ման մեջ մտնողվեկտորները ոլրոլեկոտնլով ՃնեՇՄ կոորդինատային վրւս, կատանաւն,ք առանցքների

2, Հ Էչ

Հ-

ԼԱՄ.

|

ք -ԷՍԽՀ-տաՐ )

(21.3)

Նկ. 50-ից երնում

է,

որ

Ք-թ20, թյԷջ» Է ՏՈֆ »--1ՏլոՓ, էլ, էլ ԸՕՏՓ 1ԸՇՕՏՓ,

ոք,

--

Հ-

Հ-

-»

Գր -»

յ»Հ»ՊՏԼ

ՄԸՕՏՉ»

Հ»

էլ ուժերը

մեժուլթյյանճաիասար են )։ արժեքները տեղադրենք (21.8)-ի 22 Գրոլեկցիաների

(որոնելի

է

ն

բոտ

0 -է Է51ո Չ

ոց -Է

--

«050,

ՈՃ

--

1ԸՕՏ Չ

ՈԽՏԼՈ

--

0:

Հավասարումների ալա ճամակարդըֆ-ի ն 1-ի նկատմամբ

լուժելով, կատան ունք

աղար, ՏՊ

1-2. -»

-Տ

ո

ՕՏ ՛

ՔՎԻխտլոց

լ 22-29

-Է Հ)2 դել քում («

ՏՈ

(21.4)

«ա:

է ճայի աալ աւտաալվխանում

Վ Ֆ-ր

-»

Մ-ի դեղի վեր ունեցաժ ուղղությանը, 5Հ(Ր Կ-ի դեսի Խերքհ. ունն ցած ուղղությանը.)(21 4) բունւս ձը վերուժվում| նե արդին մեղ ժանոլթ(18:4) բոնուս ձմւին

։

Տ

Իմպուլս

22.

երկրորգ օրենքի ճավասալահանը՝ Նլուտոնի,

շ» Մ Փե.

Գ.

գ

(25.1)

կարելի է տալ ալլ ւռես.ք: Հաշվիառնելով, որ տ ւիաւան է, դասական մեխանիկա ալն լուսի հւս ուսւոուն մեժուլթլուն ո

ճետնլալկերո՝

ձատԶ-խ

-» ք

-»

ոմ

(22.3)

վեկտորական մեժությյունըկոչվումէ նլութական կեւոիիմպուլսն Օգտվելով իմսյուլսի սառմիա նումից, երկրորդ օրենքի ձնով՝ ճավասարումծը կարելիէ դրել ճիւոնլաւլ

ՓՔ

ձէ

(22.8) -

իսկ երկրորդ օրենքը ձնակերպելալապես՝նյութական կետի

իմպուլսի ածանցյալըըստ ժամանակի ճավասար ե կետի վրա ազդող բոլոր ուժերի զումարին: (99.3) ճավասարումը իրավացի է ավելի լալն տաճմաններումն,քան (23.1) ճավասուրումիը: ԻնչոլնսՍանի անում է արաճարաբերականության ւոնսուլթյունը,մարնի լիու սւն գության ֆունկցի է: Արաղությանմեժացման ճետ մասսան աճում է: Ճիշտ է, մա ստալի կալխումը արադությունից ալո"իսին է՛, որ լուլոի արադությունից ղղալիորեն ավելի փոքր դես քում մասսան դորժնականորինԻ Ճյուսի արագությունների է ճառտատուն:Սակայն ւիհժ արագութ լուննելրիդեպքուսի մասսան է սկաուտ արագ աճել, որի ճեւուանքով (22.1) ճավառարումը չի կարելի կիրառել: Մինչդեռ (22.3) ճավաչ է իրավացի նան ալա ոլալմաննելումի: սարումը մնում Այ«ճս վաս իսով, (22.8) արումիըալաճայանումէ իր նշանակումե Տ 18): թյունը նան ոելլատիվիստական կելով (22.8)-ը Վ1-ով, կճանդեն Բաղմտասյա լոլ ք ճեւոկ ուուն չ ուլ լո:նը՝

խանիկալում (տե՛ս

մթ-- ՍԵ

(22.1)

Նախկինում «իմոլուլս» տերմինիփոխարենօղտադործում

«շարժման քանակ» տերմինը: Այս կախումը ունի ճետն յալ

տեսքը՝

լոց

ՀՀՇ 7 1Լ-որտեղտց-ն մարմնի

մասսան

է

ՇՇՍ

2/2

այն

նկատմամբ մարմինը շարժվում է մասոն մասսան է, այսինքն` Մ է դատարկությանմեջ, գությունն

--

Մ

ճաշվանքի ճամակարղում,որի արաղդությամբ,ողօ-նծանդստի 0-ի ղեսղքում, Ը-ն լույսի արա-չ89

ի/ոլուլսի աճը էլ միջն ընկածԺասիանակամտիխջոցումի. Հ» 5-2» որի ինտեդրումը ուսիս է

էչ սլաճերի

ի

.

Թ.-|Փ--|

(25.5)

1մե

թ

ն

Մասխավորասլես, եթե լ -- ԸՕՈՏԼ,(22.6) բանաձելր ժ.ճի Ճաի ար ուլի ս է ք մանակասիիջոցումմ իխաալուլսիխ Դ:

--

քլ

--

--

--

Խ

-

արժեքը:

է, որ ալարզելով, (22.3) արտաճալտությունի ց ճիւոհուի Թե ինչոլես Է փոխվումիոլուլոր ժամանակիըն թուց.քոււի, վր ազդող ուժը: կարելիէ որոշել մալրորնի

Տ

23.

Իմաուլսի պաոպանման օրենքը

ՒԼ Խլութաական Բննարկեն,ք կետերիցբաղկացաժ Ճւսւի ճամ Հաւի կարգը (կարճ անվանենք մարիիննելրի ակալրոդ.): ւ

ու

Հ

Հ

մեջ մոնող մարփինները կարող 27 փովավդել ինչակարգին չարաւտկան ալես իրար» ալնալեսէլ ովլալ ճառի մարմինների ճիյո: Սրան ճարի ճՃասիակար դին աաատասվոուն մարտինների վր տղդող ուժերը կարելիէ բոուռլատկանող ժանել ներքին ի արտաքին ուժերի: Ներքին ուժեր 27 վրա կոչվում ուլն ուժերը» որոնց միջոցովւովլոլ սի ալրուինի իսկ ասու ճասիակաղրդի Ինացուծ մարմինները» աղդգում ե Քին ալն ուժերը, որոնք ոլարիանավորվածԽասակարգի չպատկանող մարսիիննելրի տղդեցուլթլաւրբ: Այս դել քուսի,երբ բացակալումհն ուժերը, կարգի

-

աոաքին

կոչվում է փա չա կ: ճամակարդը ք ճամ ակարդի ի ոլուլակոչվում է ճՃասիակարդը կազմող դում արը՝ իլուլսների մարմինների վեկյոոլուսկան Վ

Էք

թ-թյ

Ֆյ.քյ

««.Իքո-

Համակարդի իներցիալի

կենտրոն

կոչվում ալն

է

-»

կետը, որի դիրքը տարածության մեջ տրվում է 1չ շառավիղ վեկտորով, որը որոշվում է արու ճալտուլթյասւ -» -» --

հոտոյալ

--

ոլ

-Է

-

տչ

-Է

Ի

ույ

ւ

Ր

Հ

տ

,

ո լ

՛

սան է,

որանղ ու-ն Լ-երորդ մարմնի թյան մեջ այդ մարմնի դիրքը

ը,-ը՝ւուսրաժուչ-

շառավիղ-վեկտորը»

որոշող

տ-Հ-ր՝ճՃասի ակարդիիւ տունը: ւՀ Իներցիալիկենտրոնիդեկարտյան կոորդինառոնելրը -ուսն ցքվասար են րւ-ի պրոլեկցիաներին՝կոորդինատների ոերի վու, ուլաին քն՝ մ

Գոլ

Գույ

թյան ե

Ն`

ԱՋՆ,

Ն

տ

Ն

ո

Հ

ղղ

3.» (53.5)

Կ

Նշենք, որ իներ ցիայի կենտրոնը ճասիընկնում Է "արդի ժանրուլթ լուն կենտրոնի ճի յու: կենտրոնի արագությունը իներցիայի

ածանցելով Ժասիանակի

Հաշվի առնելով, -»

ք

---Հ----

ո

Ոլտլ--նք.-ն է, իսկ

ոլ

խմպուլաը, կարելի ճՃամակարգի

--

ք --

գի

արտադրլոլին: ճամ Դիցուք

ւուլիս

--

:4

է

(28.8) ճավառարէ ճամակար-

իներցիայիկենտրոնիարդու

նր

ն

Ի մշ

դրել

է

Ալապիսով, ճամակարդիիմիլուլաը մատալի

կոաւացվիր-ն ըւո

ո

-»

-»

-»

.ը։

Մ.Շ --Ի-------Շ

-

Հում.

-Ֆ«

Պ)

Պասի

լուն

|

ակարդը բաղկուցաժ է երեք մարմիններից

(ոկ. 51): Ներքինուժերից (ուրաքանչլուրին,օրինակ՝ Ւշ-ին, որով ` արմինը ղդումիէ 1 մարմնի լավին քն՝ սայլնուժին, ւ

ս

վրա,

Տամ

աղդում է

ոա

Է Էգ ուժը, ախանում

մարինը երմարմնի վրա. ընդ որում բուո Նլոււոոնի

աոա

-»

ՖԻ».

»

որով

--

օրենքի կչ--խլճ Իլ, Իջ ՒԻլով նշանակված են ուժերի ալն արդլունարար ուժերը, որոնցով արտա -

բորդ բոլոր

Մո

ճամար

ն

իրավացիԷ միայն ծանրության ուժերի

(ե՛ս

Տ

41)։

նամասեռ

դաշտի

ճայի աոամուսավուան աբար ուղղում հնխ աՀ մտարփինները 1Ն2.նե8 վր: մտարտինների մտակարդի Երեք մարմիններից լուրաքանչյուլի ճա աւր դլ են ք (22.3) ճավասարույիը:

Քին

:

Տ ա. /՛2 ո

բ

Պո.

",

Նկ:

վ

Վլ

3,

Հ

աք

Ին

Ւ

Էջ,

բոլոր

երեք

Ներքին ճավասարումները: կեժերի դումրարըճավատոար ճեան նի զրոլի» որի քով ուՀ

,

`

--

Վ»

Հ.Հ.

6-ԷՔՀ-ԼՔԵՀԻւթ

Արու քին ուժերի

|

էյ Է եջ Դ Իլ

Փումարենք

-»

Հ-Ի

-» քջ Էշ «-) 2-Ի է, Ւ

զէ5

»

հյ

Յէ քյ--հչ-

Բ, , "յ. չո ն

յ

զմ

ԻԻ

Հ

Իջ

(23.4)

Բցակագութ յանդեսքում՝ կստացվի Հ-Ե-Ծ ՛ք-ն

նաստատուն է: ճետնաբարչ փակ ճամակարդի ճամար Ալս արդյունքը ճեշտ է ընդճանրացնել ցանկացած Ի ճամար: Օդտըթվով մարմիններից բաղկացածճամակարդի վելով գումարների դրառման կրճատ ձնից՝ (29.3) ճավաԱ մարմինների ճամար կարելի է ներկասարումը բոլոր

լացնել ճետնյալ կերպ`

Ֆ»

Ք- 1-1 ՀոՒԻ

(155

(23.5)

2,..., Է |

է իրենից ներկալացնում (29.5) արտաճայտությունը

Ւ

որոնք իրարից տարբերվում ճասիակարդ, ճաիասարումների են | լուրաքանինդեքսիսրժեքով: Ալս ճավասարումներից

ի

չլուրբումղուս արումիըկատարվումէ րոտ է ինդեքսի,ընդ է մեջ է ինդեքարը որում 1-երորդ ճավասարմտան ընդունում 1-ից մինչե Վ արժեքները, բացի ի --1-ից: հ. ճս շվի առնելով, Փումարելով այո ճավասարումները որ

-» իջ

-»

էք կուտան անք

--ք

--

(29.6)

Ի,

Հետեաբաւր, իսոլուլաիվեկտորիածանցյալը ճամակարդի նիբոտ ճավասար է ճամտակարդի արտփինների ժոասիանակի

կատիաի բ կիրաովուժբոլոր

դումարին:

արտաքին ուժերի վեկտորական

Ճար Փակ ճամտակարդի

(28:6)

թոռչությա բ-ն ոջ

մասը

կախված չէ Ժաճավասար է զրոլի,որի ճեանանթով մանակից: Ալա գրուլթը իմպուլսի պաճպանման օրենքի է, Այո օրենքը ձնեակերոլվումէ ճնտելալ բովանդակությունն կերոլ. նյութական կետերի փակ ճամակարգի իմպուլսը մնում

Էէ ճաստատուն:

նան արտա-չ Նշենք, որ իմաուլարմնուսի է ճաստատուն Քին ազդեցությունների ենթարկված ճամակարդի դեպքում, պայմանով, որ ճամակարդի մարմինների վրա ազդող արտաքին ուժերի ղումարը ճավատարլինի զրոլի: եթե նուլնիսկ արտաքին ուժերի դումարը ճավասար չէ զրոլիչ բայց վրա ճավառար ալա,դումարի պրոլեկցիան որնէ ուղղության ուղղության վրա ալա է ղրոլիչ աղա իմպուլսի բաղադրիչը (23.6) Ճավա կլինի Տատու ւոուն: Իսկապես, պրոլեկտելով մեծությունները` կաավոր ուղղության ռարսիանբոլոր վրա ն ճՃաշվիառնելով,որ

(ոջ)ի, ժէ

Տե՛ս

(5:11) բանաձնը:

-

«րր

4».

'

կո ուսն ա՛ն ք

Վ

զ

2»

Լք»

Տ Էր յ

23.2 (29.7)

լ-1

քաշուժ դրուլթը: չու սիան (29.8)-ին ասիապ ատասվուն իոլուլսի արաճարան է, որ օրենքից ճիոհում մալիինների վիկ ճա ակարդի իներցիայի կենտրոնըկում շարժվում է ուղղ աւդիժն Ճավա ռարուչասի,կուտրնումի է ան շարժ: կարելիէ Թվել իի շարք երքուլթներ, որոնց ճիսի քում Ընկած է խրոլույսի ոլաճարանսիան օրենքը: Օրին ուկ, դանվեճու ճուն լով կի վրոո, անճնալ,է եղից որնէ աւր կա շարժել, աուն ը ինքնին ճակառակ ուղղուլթժ լուիբ: ռաճելու: Հրթիոների(ն ճրթիոային շարժիչների) աշխատանքը ճիմորտեղից մ

Ճենոմուսմի է

եր

ջ

ւս

դաղերիշիթի արձակման ճետ է մեժութ լարը նույնպիսի քով ճրթիոին ղորմլվումի հնխ ոսույի ի աան ինչպիսին իրենց ճեւո դաղերը:

Թե ալրին ան

ժամանակ ճա

ուս

ջաց

աժ

ՓԼՈՒԽ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Տ

24.

ԵՎ ԷՆԵՐԳԻԱ

Աշխատանք

իցուք մարմինը»

է ուժը, որնէ աղդում որի վր. ճեատադծով շարժվելով, անցնում է Տ ճանասրարտ: Ալո դեղէ մարինի արադություն քում ուժր կոչի դվովխումմ ըը ճաղորէ շարժմանը դելով Կրո: արադացումի, կու կումլենսացնումի է

ՋՐ:

Է-ի ուժերի) աղդեցությունը: Տ մր» բնութա ճանասրարտճի աղդեցությունը: դրվում է մի մեժություիբ,ամ կոչվում է ու շվա ւու ք: է կոչվում ալն սկոալլար մեծությունը» որը Աշլխոոուուն,ը ճակաղդող մլուս

ուժի

(կոմ

ն

տեղավխոխման ուղղու լուն վրա ուժի 1. ոլրո(եկցիային ուժի կիր ւուման կեւոխումըւժ Տ ճանասլարճի արտադրգալին» ւոլսինքն՝ Ճաչվուսուրէ

Ճ--

1Տ:

(24:1)

է ալն դեսը քուն, (24:1) արտաճալտույժլունն երվգի երբ ուժի 1. սպրոլեկցիան տեղամիմ աշն ուղղության վր (ալաինքն՝ արոադուլժ լան ուղղութլան վրաւ)միշւո սնում է ան ո: Մասնավորւաայնս ալո վիուիո ռյալմանը տեղի ունի ալն

դեյ քուսի, երբ մարմինը շարժ վում է ուղղադիժ,ն ինժուչ 1 ուժը շարժման ուղղուլթ կողլան եստ թյամբ Տուա ուսոու

սուսի

է ճՃասմտատուն

ն

զ,

Է -- ԷՇՕՏ

(24.1) ճեւոնլալւետ քըՐ

անկլուն: Բանի

յանը կարելիէ արտաճալտույթ Ճ

տալ

որ

0: ՀՀ1ՏԸՕՏ

(24.5)

ԱշխատանքըճՃանրունաշվակաո մեժույթյունէչ Եթե ուժը

ԼԱ չոեղասիոխւիս:ն ուղղությունը իրար ճեւո կաղսիում՝ե սուր ւնկլուն (ԸՕՏ `» 0), ււ շվա ւուսն քը դրական է: Եթե գ. սնէ, Եթե կլունը բուժ է (ԸՕՏգ Հ՛ 0), շիրան քը բացական զ» է ղրոլի: Վերջինճանդա-չ 1յ2, աշխատանքը ճՃասվասար մանքը առանձնապես պարզորոշ կերոլով ցուլց է տալիս, ճի նովին որ ւսշվաւոն ք ճասկացուլթլունը մտեխանիկալում տարբերվում է չոշիատանքի մասին եղած առօրըա ոլա Հ լուրաքանյուն ճասիաձարն կերացումց: Առօրլա ճասկացուլ ճիդ, մտասնավորուայես չլուր մկանային լարվածությունը միշտ ուղեկցվումէ աշխատանքի կատարումիուվ: Օրինուվ՝ կանդնաժ ւոեղուսի(անշարժ)ժանրըբեռը բոնելու ն. առավել նս բեռը ճորիղոնական ճանա ալդ արճուվտեղափոխելու սհժ ճիդ է դորժադրումի, լան քն՝ ժամանակ բեռնակիրը քը «կատարում է աշխատանք»: Սակայն շլւատան որսլես ս

ա

ճավասարէ ղրոլի: մեխանիկական մեժուլժլունալս դեպլքում՝ Եթե ուժի պրոլեկցիալի ուղմեժությունըոեղավփոլխւիան ղության վրւս շարժման ժամանակ ճՃաստաունչե ւին ուի, աշխատանքը ճա շվելու ճամար ճարկավոր է Տ ճանրալ:նը: (Տ բաժանել այնպիսի փուքը ւտարըուկան ճաւովաժծների որպեսզի մարմնիալդապիսի քանչյուր ճաովածովշարժլուր վելիս է մտեժությունը կարելի ւի առնվի ուիուխ ճամտարչա ճամարել: Այս դել քում ուժի ւսշլաւոանքը լուրաքանչյուր ուսոոսկան Ճաւուվածժումի կիի մոտավորապես ճավատար ա

Ճճ

ՀՀ

1ձջտ,

վրւս կատարված աշխատանքը ամբողջԷ ճանասպյարճի կարելի է ճաշվելորոլես տարըուկանաշխատանքների դու

իսկ

մար"

Ճ-96

Հ

Հ"

Ճճլօա

իտլ:

(54.3)

բոլոր ձպ-նրի զրոլի ձղտելու դեպքում (54.3) մոտավոր Ճա կոնցնի ճիոնչալխվո ճշգրիտ ճՃավուստ վասարությունը բությանը՝

հո Հ. Էլ ձպլ-- |ւ» Ճ--ՃՏլ--0

(24.4

Տ

Նվ.

ԺՉ-ուսի կառուցվածդրաֆիկը ոլուավելրումի է Է-ի ֆունկցիոնալկավսումիը ճնուդժի մրու դեսի դիրբից (ճորի-

ղոնականառած:ըդբը կարելի 5 իզ անվանել Տ-ի ւաւան ց,բ: վ 1» առանցքի այս կեւոնիջն. ընկած ճաովածի

բի

է լ հրկարությունը ռավառսար րիմ երկուրուչ ճանասրարճի Թլանըւ): Նկարիցելնում է, որ | ։

ճն,

ւոն քը

տան

տարական ուշլոաայն Թվ այն ճս) ուսը ւս

որր»

ճուրժության դժվուժ մակերեսին,իսկ կետից մինչն Հ կետր .է

ոուս

45:

Ժ

ՆՈ:.55

`

ազելնե

Ճավա աւր,է Տ առանց ն. բով, 173 ուղղաձիդ Է կորով սաճմանակիակված պատկերիմակերեսին: Փոնեն ք ձղելու չես քուսի(որը հենթարկվում դոռլանաչյը է Հուկիօրենքին ) կատարվածաղշիկ աութը:Զդուիր կուս 1711 դոնդող» որոյեսղիդռոլանայի վրւս յսղդող բենՔ ուժի Ճավա ուր սրժեքը կարելի չինի փիշո ճասի արել Է--իխիչ հրկարագումն է: դավան ուժիուչոլոոնղ Ճ-/ր ղոսչանոակի առուն շ

ԼՐ

Հ

սաւ ան ուղղությամբ, է ւոնդասի ալնալեսոր տղդում,

Ուժն

ան Ճոն աալուրճը»որ իլխ դնումիԷ կետը ուժի աղդեցուչ թյան աան ճա ոա է Ճ-ի (կ. 53))։

Լ

է,

բն

ընթացքն ատաղությունների

եսչոես

դեռլքում ճիշտ այնպի սին անձավասարա չամի շարժման դեսլքում անցած ճանապարհի ռյա

արտածելիս (տե՛ս Տ 4), աձներ Ի, Վ.

Սավելի

նկ. 53-ից, աշխատանքը» որն անճրաժեշտ է կաւուրել ղսսլանակը Ճ-ի չռռսխու| Ճասիոուր երկարացնելու

Ինչոլնս նրնում

է

է` ՃԽավառարը

Էշ

ՃՀրո,

(515)

/7)

|

--«զԱ ՀԸ

Բ

Իբ

ՀՅ7-1

Շօչ|չ ԵԶ. «Վի»

Ը

---իբ-

|

Բ Նկ.

Ճ-ի չասիով սեղմելու դնոլքումի կաոարվումմէ Ձասրանակը նուլնոյիսի(բուռսեժության/շ նշանի) շիրան ք, իչ որ ձիան ժամանկ: է, ուժի այրոլեկցիան ոլո դեռլբումի բաէ (զոռլանակի վրւս աղդող ուժը ուղղվուժէ ձաիսչ պառակոաւն

2չ-ր աճուի

առակա

է ոջ կողի վր), Ռչչերը նուլնալես բոս բոլոր են, որի ճի ուան քով Է ճմ-ր դրոսկան է:

թը քն՝ դուկ ուժի ուշվոաուոււն ալալին ալն ուժի, որն ուղդումէ ղուպլանակիկողմից իրին ձ/ոսխոՀխող մալոինիվրւս»թե' ձրի ան ն Թե՛'սեղիւիան դեոքերում ուժը Ժ:ոՀճՃավաււրԷ -- Խա//2-ի, քանի որ ւաոաձդոչկան ման է մեժուլթյուիբ) չ լուր: ոլ ունին ճՃավասար: ակ, լուլբութուն ճակաուկ զ ուղղությամբ ձնախոլվոութ բոց լուն ջու նող ուժի ւ: Աշխատանքի միավորները:Աշխատան քի միավորկոչ վում ւան է ալն ուշվու քը» որը կւուաւրումէ իուվորի ճավասար իլ ւոն դաո իոն ուղղութ լուսիըաղդող ուժը միավոլի ճայի ճար Ճանտալաւրծի վլոո:

Նշեք,

որ

ոուս

ձ

ն

ւու

-

1) Տ| ճաիակուրղումի քի միավորըջոուլյն է (5): շվոաւուն որը ալն ու շվա ւոն քն է, որ կաուայույիէ 1 Խլուտւոնուժը 1 մ փլու: Ճանասըարտի շվա ւոն քի միավորը երգը, 2) ԸՕՏ ճա աւկաղրոդում՝ ալն շվա ւու քն է, որ կատարուիՀԷ 1 դիս ուժը 1 սմ ւ

ն

ւ

արճի վր: ճՃանաող

ՌԱՀՈՏ ճս մակա ղչում՝ կիլոդրամոժետըը (կՓմ) կալն ուժը 1 մ. ճանաչ ւս շլուսւուսնքն ե, որ կատարում է 1 կԳՓ ոլա ճի վրու:

3)

բի իավորների միջե ղոլույթլուն Աշիխւաւու»ն ւոհլալ ճարաբերոկցությունները:

ջ-1ն-1

կԳմ

Հ»

մ---

կԳ:1

մ

Վեկտորների սկալյար

դին.10:

սմ

9,851 ն.1

--

10"

--

մ

ակալլար

նրգու

այտադրլալ

-

ջ:

Աշխատանքը կա-

արտադրյալը:

րելի Է ննրկալացնել տեղավփոխմանվեկտորի ն ոժի տորի սկալլար արտադրլալի տնսքով (նկ. 51):

Ճ

ճի

երզ

Ֆ51Լ

Հ

ուզեն

վեկ-

վեկտորների է կոչվում

այն ակալլարըչ որը ճավասար է ն մոդուլների վեկտորների այչ նրանցով կազմվաժ զ անկյան կոսինուսի արտադրլալին (նկ. 52):

Սիմվոլիկ ձնով ակալլար դըր (ալը

դրվումէ

Այսպիսով,Լ

Լա

արտա-

Նկ.

տեսքով:

Ճ.8

ուսծի ան ւին Ի

Ճ -ԹՀ--

արուադրլաը՝ ոկոաւլլար

Ճթ

(24.6)

Ը059։ Ի

Ճ անկլանսուր լինելու դեալ,քուսի

Հ

»

-

8-5"

ղրոլից մտեժէ,

լինելու դեսը քում/ Ճ.. 8-7 ղրոլից փուքըէ։ Երկու փոխուղղաճայացվեկտորների(ւ -"|2) օկալլար ար-

իսկ «-ի տսդրլայը ՏՏ

բույ

ավատար է ղրոլի:

-ջ» ՏՐՐՐՆ ե Երբեք օդտաղդործում (Ճ,

«»

Թ) նշանակումը:

շել,

Գեուք է

տորի ոկալլար

վելյոորի քառակուսի է կոչվում վեկր ւոթադրբալը իսքն իրենոԻ որ

ցՔ տ. ո.

-»

ՊՈ

օՕՏ

(5:Է.1)

/չ

--

իրենով ճա(վեկտորի վեկտորական արտադրվալը: ինչքն վասար է զրոլի): Հնամարար,վեղտորի լառավուսին ճավա-

նլրոոմողդույի ,քոճւոււաւկուսուն: կաանումի ց հրնում: էյ, որ ոկոչրոր արտադգրլալը խում չանի արտադրիչների կարդից, այապեաոր (ՏԵ) չոհո քիր արտա ճացտութ չանը կարելի Է տալ ճեսոնլալ ռար

է

Սոճի

Ց 8-2

ՃԱՇ0Տ2--Ճ

Նյլ. օ4-ից հրում մեյլսոորի«րոլոդցի

(8 2052)

(Ճ ՇՕՏ 2):

է,

ռր

Ճ

յին Ն

ք-ին' -ը:: Ռւոոի

ԸՕՏ

ճավասար է

վելոորի

ԱԼ1

դղ՛

աարի

Ծրղ-ին՝Թ Նին

ւՀ

վեզտորի լրոլնկցիային 8 վեղտռրի ամլալլար արոտադրլադբ կարելի է սյոճՀում ռոլլ կորոյ: հրու ելրոորների սկալյարարոս իոոնեչ ճո է կոչվում ալն սկալյար» վասուր է բող աչ որր Դեր Լլ մեկի մողուլի ն Խրո ուղղություն ոլասոկվողվելոոորներից պետ ուղղութ մ

Հ

մ

տ ՞ջ --

Ճրթ

ՃԹյս

փելոորներիդումարի սլրոլեկցիան ճավասար Է վեկտորների բղաղդրիչների ապրոլեկցիաների դումարին: Այոոնղդից

ճեոմումի

է

1.2.Շ.Լբայ-Յ(Թ-ՇՎ. ՀԻՇԻ») Պու ՊԸՇԼՎ-.ՀՈՃ.8-Ն.Ը-.., առ»

-

Ալսոյիս ուլ» վեղաորն երի ոմլալլուր բուոխվ է`

ասոադր

լարը դիատրի-

որեէ Ճ վեկտորի մ. մտի քանի վեկտորնիրի

դու-

լ Խավար: Ւ Ճ վելտոորի (ուրուքոչմչուր դուբրսդաղրիչ վերոսրի ակույլուր րւուադրլաների հարին:

մարի

արաոաղրյայր

ւ

Օդավելով վեկառբներիսկալլար ոշրուադրլալից՝ ւոշիատն (24.4) արտադալտույթյունը բի ճառի ար արտածվոաւժ կո ճիւոն հա բելի Է գրել ըլ քով -

ՂՇաոանմաՀ|1-5 -»

.

-»

515)

Տ

որտեղ Ճտ-ր ճի

ա

տարը

սկան

ոն

աշն վեկոորն է, ղասիո իում

Լո:

նշանակուիէին բ

որը

իո չմ/շ

իլի: լոռւրրուկունւոն դասիխո

բրոսկան ՃոոմուււՀ մողդուլը՝ "աճի ույնումի ճավասար է ՊՏ ռլարճին(յոե՛ս Տ Ց)|։ վրոս միաժամ անայ զդում եխ Բի զուլիցուքխարսխի Ճր

տո

Հ Ո-ր։Վեկտորներիակոալ-

դումիաթ ըը Է-

աս ուժեր, որոնդ

:

ալոռադրլալի դիսսորիբուսոխվութ յունից Ճեւոււումմ է, որ ՃՏ Ճանառրարճի վրոռ կասսարվող ՃՊՃ շվու:ւոս:ն քր հարելի է ճաշվել ինա ճետնլալ բուձրոա, ձնի՝

բար

ու

41--

(աճ)»-Հ

ՖԱ

(Հ

ռի

է

ճւ

Ալսինչքն՝ի քանի ուժերի դումարային ուշվա ւոն ք է (ուրույն չլուր ուժի կյսւուս քներք րաժ աշխաուան վու:

ճո շվական ճանյրա: »

Տ

յու

բոս

մարին

ն

դո

ը կարեչի է ներկայացնի լ կան տե ղդավոովում: »

-»

Վ ուսի

ձ1 ւե

ս

ուձելինկարելի (24.9) բոան ,

ուհա

Մ

2-2

քը:

(24.5)-ի

կո

քով|, Է ւուսլ էշ

ՊՖՐՊՃԵ-(ՐՆ

«ճամ

Ճէլ-»0

Ս

էլ

Խոուի:»չձոյն1 ւ

ՃՏ ---

Հէ

(24.10)

ԷՃՏ, որոոնղ ՃՏլ-ր 11

իւ:

(ուն

ուն է ուժի ուղղութ ղասխոլվուի այրոլեկցիան լուի:

ւե

հո: թշն(ՊՏ)

Ճ-

(50.-

Եթե

ուսի ճու

ուժն

ոու

է

45242

Ւ-

:-

) է| "057

՞

"Վ

Տ»

/17

Տ

|15

մեժույթյունհ ուղղություն

ւու

Բ|

Ճ--ի

տ

այտ

Տ,

(24.15)

ոլոռեղ Տ-ր տեղավխովուիան վեկւոն է, իսկ ՏԼ-Ր նրա պրոյեկցիան ուժի ուղդության վրւս:

ւտ.

Ւր

եկ.

Տ

(54.11)

(ակ. 55), 1 վելառրը (54.9) բւսզուս ձմւումի կարելի է դուրո բերել ինանհդրայինշանի տակից, որի ճնտնանքով 9աշխատան բի արոս հղաժ ճամիոր ճալույթյունը կընդունի ճետելալ տեսբը՝

--Ծ-

-

Ուս-

25.

Հվորություն

Գործնականում:նշանակություն ունի ոչ միալն կատարված աշխատանքի մեծությունը, ալլ, ժամանակը, օրի ըն-

աշխատանքը: Ուստի աշլխատանքի է նավա

թացքում կատարվում վո

ոաւրյան ճս

ի

ւր,

ւոնասված ինլկանիղմների բնուլժու-

դգրիան ճամար փւոցվում է ,իի մեծություն,

որը

ցուլց

է

տալիս, թե ինչպիսի աշխատանք է կատարում տվլալ մեխանիզիը միավոր ժասիանակումի: Այչ մեժությունըկոչ վուսի է ճպարություն: Ալապիտով,Ճղորությանը (11) մի մն102

հլ-ին, ժություն է, որը ճավասար Է ՃՃ-ի ճարաբերությանը որի ընլթաց քում կատու վում Է ալդ ւսշիւ մունքը՝ ձն

(55.Լ)

ճէ.

ււ 2 իան միան,ցանկացածժ չափով փոքրըՃ1 ժուն կում կաո վումի Է ոչ մխոնի աշնՃՃ աշխատանք, չոլ Ըն Թուքումի։ Արք ճղորույժյունըփուիովում է Ժժասմիանոալկի դել քում քննարկվում է ճղորույլան ակնթարթայինչլ:ժիթը՝ Ճճ

ՎՃ

ձէ

ձէ

ՖՄ-- Ող----..

Ճէ»0

չ

(25.5) Է

լուն ը Այն դել քումի,երը (25.3) ակնթարթային ճղոլոու|ժ ոտւուն ճու չէ, (25:1) արտա ճագտութ լունը ալիս է ճղոլութ յան միջին արժեքը ձն ժամանակամիջոցիըն ժո ց.քում/: Դիցուք ձ1 ժամանակի ընացքում կեսր» որի ակաւոուտ

մի ուիբ: կիրա եսըքում ՄՃ

ձէ Ժամ

Է ուժ, ւոր

է ճզՏ

աւկաւնաշխատանքը»

կլինի անուկումմ,

-»

Վճ

ե

--

ուտազոււի

հդ ասխոլխում ը: Այչ որ

կատարվումէ

-ծ-

լ

մ5,

ք

ճղոլրուլլունը կարելիէ ներկայացնելճնոն լալ ւոնուքով՝ ԱՃ

ԱՄՄՀՅՐ ձէ

-»

Բոսլց

ՎՏ ձէ

Տուվուաւաւ ը: է

Մ

ա

Հ-

Է.

Ց.

ձէ

արագությանվեկտորին:Հե-

նաբար: ճղոլյությունը Ճավաոսը: է ուժի վեկտորի ն ուլն որով շարժարադույթ լաւնվեկտորի ռկալլար արտադգրլաչին, վուր է ուժի կիլրաուշ ուն կեւոր՝ -»

ՆՄ-- է.

Մչ

(25.4)

Հվորության միավորները: Որոյհա ճղորության միավոր ընդունվում: է ուլն ճղոլրուլժ լունըչ որի դել քում փիավոր ժուաշիումին կրում (վրկ) կաուսրվում է միավորի Ճավատոաւր (9 կուր ե րգ)։ Տ| ճւուիկաղդումմ ունք միավորը ճղորուլթյան վատում է (վա), որը ճավասարէ Մեկ ջոուլը բաժանած վալբա

վրա (չվըկ)չ

կոնի

ՇՏ

ճամաղարդում ճզորության միո-

/՛ ումիչուի: վորը Էոզ/վրկ-ջէ, որը ճաոույ աշնան: Վոսւուռի ե րգ/վրկ-իմիջն ճարաբնրաւկցուլթ լուծը ճն լալն է, 1 վա»-10" Խրզյվրկ: ԽԱԿՏ ճամակարգում որպես ճզորության տիս:վորընդունված է ձիաշուժը(ձ. ու), որէ Ճավատար է 1 ձ. ու-ոին արի՝ 1 780 վա-ի' հիլո դրում վալբկլանույի, Ը

Տ 26. Ուժերի պոտենցիալային դաշտը: Կոնսերվատիվ ն ոչ կոնսերվատիվ ուժսը

Լ այնայի ռի ալումա:ննե րում, որ Եթե մարտինը դչամսվում լոռծու|էլոն ըոլոոքանչյուր:հեռուս ջն ենքչ»րվվում՝է "ի ուժով» "ՐԸ ամաշ օրիաանմաշլոիինների աղդեցույթյանը է րել կետից միլուսը» ույ ու նուչա վութ լաբ մփխուսիո|ովումի ուսում են, որ սոլդ մտարոիին է ուժերի դաշտւումի: ը: դատնվուսի դւոնըԱլապես, Երկրիփակերնուլթիիու դւանվողմալոիխինը յուս

ւո

լուն յուծանլության ուժերի դոաշյոում՝ յուսրաժույթ բաւքանչյուր կե մ/ րո վրու աղդում՝Է ք-- 19 ուժը, որմ ուղղվաժ է ներչքն, ուղղուձիգիուղղութ (ամբ: երկրորդ օրինա: զննոաւր Ռրբոլես կենք ի մաշրիինը,որը ճի (ճն. 56): ղալա նւսկով «կո ոլվուժ է» որնէ Օ (ենոր նի Զուլոն ւնի սրի ժալրը Օ անշարժ եւոխ շուրջԸ ցանկուց ուժ ուղղութ լոբ կարող է այ սռուվվել միջոցով: Մլուս ճողդակուպի ժալրն ռուս դվուժ Էէ Փաղուժության(ուրուքան մարոինին: 1 ար ինի վրու աղդուսի է "շռռավղի ուղղուչլուր կեւոումԻ Թոմը ուղղվուժ ուժը (ոոլոին քն՝ վու:

է

տո

ո

-

//

/ |

ԼԸ

-՛

ւՀ:

Հ», 122 Գ. ) ԱԱ

Վ

ԵԼ

եղ Տ ՀՅ

Հ

՛ աա

ր փ

Նկ.

զ

)

Օ

-

իենորոնով

ճ

Ւ-ր որսոնեղ

Ո մու

մհայորնով

հրկալրութ լաւիլ.)

անցնող ուզի / Ճավասուլ է՝ Է----Է

ԳՂ

-

1,

56.1)

րմղի Ճեոււսվորու-

թյունն է Օ կենորոնից» էւ-Ջ` չձնագրոխված ղրա-

ոլւան ակի հրկալյությունը, հմի Է-ն՝ ճումի աւուկաոնոո ւն Թ դորժակիցը:

Եթե

Լ

Ի,

ւս

ուրուն (ԶԴ:/

Ը

ձդվաժ ճգ

է),

ուժն

,

ու

ԴԴ

ուծ

դեէ

"յի կենարոն մ ունի Շ նշան (ուժի հ Ւ շայւավիղ-վեկտորի ուղղություններըճակա 2-ի եի ՀԽ (զոռյոաու: է է Խակը եղի ված ), դղվաժ կենտրուի դեսի ուլը ԼԶ ունի «Վ» 12ան Բացուրկվուժուժորի դչ:2:որ իրեսիդ ննքկուրցնում է, արան կոչված, դոն չ:ոնուս կան ուժերի մատն ն դո: շւռլը աի նոյ թ բնորոշ է նրանով, որ բաժուռում ուժի նե Թու ուշնկաղդաժ աղդող դղուլժլունն անդնուսի ոն ոի, Է ոլրք:Էհրնյոր իո ուժի մեժույժունը կոչուի ւժ է միլ հինչու աան: կենտրոնը հղոաժ Տնուավոլոու |ժչունից՝Լ-Հ 1 (ո)։ ուժերի դշւոր նույն լես կոնոր ոդ: ուկուն Ծունչջույթյան ուժեյ:ի դուշի մոչսնուկի դր բո է: Բերված օրինակները բնորոշ եչ արան ով, որ մ ոլորի ճմլուս87: դղշող ուժերր կոշիշվժ ե միս լն ւու րուսժուԹ. չ1յ17չհեջ մարմնի գրված դիրքից (ավելի ճիշտ՝ Ժարմնի դիլքից» մբ վոչ" աղդող ռ"լ/ խարխնսերի նիա ոււիբ ) Մ կուիւվուժ չէ ալորնի ալրուդութ յունից: --

մո

գ

տ

ս

:ուռ

ու

Մրո լո մաշրւինի դիլբից կուվովուժուժերի Զուր

ոի,լուի -

նի նկուումաու: որան հաչւոուրաժ շիխոասութ նքը: կալչող է մխ քոսիովաժ չին ել ճանաարոր նից, ան ր ոշվել միլ դի քերից: ժության մեջ քրոլորնի ակզբնւկան էք վերջնական Այս դնաքում ուժել:ի դա շյոր կոչվում է աուռենցիտ աչ ոի վ: արշ ուժերը» որոնց (ինչ իոն ուժերը կոնահրվ» որով փարտինը ոոշվա ւոն բր հուվչվուժԷ ուլն ճան աաըութճիդչ մի դիրքի :«նդխուսիԷ մ լուսին, կոչվում նեն ոչ կոնսերդո իվ ոո

ամ

ուժերի կՍոնոնըվուոիվ

փոկ ու:Խբք պսանկացաժ իզ դրոլի' Բակուլեո, փակ ճոչ ճուվիաուը: ուշի:

ողո:չ:ճի վյ" դս շոուի նալու ոլո» որով շրջանցումէ աուտենցիսլուլին դտնվողմարմինը» բաժանքոք երկու ոսի. Ճա

Ճանապոոր ն) որով մարմինը 1 կետից անցնումի Էէ 2 կետին. Հ 1 ճՃանաքարն) ը որով փարոիին կետից ուսգնումմ է 1 յ

կետին, ընդգ որում,

(ոկ. 51):

կետերն ընտրում հնք կամավղվոր

քը վրւս կատարված շլուսւուան փոկ ճանասլարճի Ամբողջ ուտում ւոն /րուուսրված կլինի լուրբաքանչյուր: ուի ճՃաղվասար շխա քների դուսիաւր ին` ս

ո

Ճ

(36.2)

Է (Պլ)

(լ)

-

օրինակ` 1 Ճան Ժուլց ւուսնք» որ որմէ ճանասլարճի, պլարճիվր (նկ. 57) 1 կետից Հ կետին անցնելիս մարմնի Հ

Նկ.

ք Նո.

`

կատարած աշխատանքը ճավասար Է նույն ճանապարճով կետից 1 կնաը ետ դառնալիս մարմնի կատարաժ աշիխատանքին՝ վերցրաժ ճակառակնշանով: Տ 55): ճանի որ մոնղասիուսը(2. ֆիտենք ճն ուժի -»

է միալն իա Հ դրոշյոումլ ուժը կուիովո«ժ ուսենցիալուլին նի դիրքից ւու րաժութ լոն մեջ նե կակդվաժ չէ մարմնի իան շարժ ոշն ուղղութլյուչ վիճակից (ոոոնավորասպենո` շոաղրժ վրոս ի ուղղութ լումլ: շարժվելու դեսսից)» ՊՏ ճանաորարճի

քում

կոն

մուր

Տ

ուրնը՝ /ն Հ: |

ճանա

շարժվելիս ԽՃ ուղղություսիը:

--

Է. Հ:

.-

.

ԸՏ-ի» իսկ

-

ճո

ուուկ

ՌՏչ աճի պանկաղաժ

Բանի

որ:

ՊՏ

ԽՃ: Սս իրավացի է Ճան ԽՃ ուրեսին Ճ/ տարող կուն տեղամասի Ճո մար» մոա-բուը՝ 14 աոիբողջ ճամար ճի փլու կոմու վուժ մոշիր: ւու հ բի ճի ար: Ալոոլես ր

--

Օղովելով

ուա

ց

վուժ մրդլուն քից՝ (25.5)

Ճ»-Ս(խշ):1--(Ճշ):

ճա

վաուարումիը (56.4)

Բոոյց ուժեչի ոլուսոնցիոը դուշւոումի ուշ իո ուան թը կուվոմուժ չէ ճանատրարճից, (ԱՂ): Հեյոնուլոլին քն՝ (Ճյ): բոր, (76.4) աբ ւածոո ցւռուԺլունք ճդխուար է ռրոլի։ որբ /, ոլաճան ջվումմէլ: աւկուդուցել: Եթե ոլոէւԷուժի փակ ճան շվաուանթը պանկադոաժ ռլարճիվրա ճուվասուր լգ ղրոլի, աա մամ ակնճոգտ է, ոլ ամե: ուժերի ուշու մուն քը մ ուըինի մեկ դիրքից լուսին չսնդնեյիս (չո ավիա չէ ճՃանառպլարճից (ո կարելի է ւսռլուցուցել ): ւր եւին ուժերի ռլուռենցիուլ լին ռմոշմոր կարեյի է 1ս6մանել որւլես ալհոլիսի ուժերի դուշ ւյ որոնց ուշի քը Բու է ղր ուլի: փոկ ճանասյարճիվրւս ճՃաիաուոըը պանկացոաժ ւում նի որ ւս շլոււուսնքն ուժերի սպլուտենցիայուլին դոշ փուկ ճում է դրոլի, ւռ յս ուչ Խանլար նի վորուճավխասուր փոկ ռլարձճիորոշ տնդամաան րի վրւս ուժերը կոոր ում հ. դլրոահոն ուշխա տան ք) իսկ որոշների վրա` բոսց առակուն ւսշ(ոուաշնբ: Շվորունուժերի ւոշիւ տարն քր 1 ժամանակում (24.101)ճուտը: է` ո

--

ո

ւու

4է---

ՂԷ

ն

Խոն

եյ Մ վեկտորները իիշւո ուղղուցանի որ Ճակաւոււկ Թլուններո: Հեոհուբոր» շխա ուժերի աշխատանքր փակ է հնճաւվասուր չէ ղրոլի: վրոո ի շւո բացպատուկուն Ճանաուլարճի նում նխ ոչ կոնսերվատիվ Ալողիսով,շփմանուժերը ոլո ուժերի թլին։ Առագուցենթչ որ ծանրութ լան ուժերի դա շորը ռլուռեն

լ

հ

ու

-

աժ ցւսնկագ կեւոում՝ մարնի վրր ցիալոալինէ: Հեւտադծժի ուժն ունի ք ՍՈՎարժեք 7 ուղղված է ուղղաձիդով աղզդող դեսլի ներքե (այ. 59): Ուստի (24.12)-ի ճար աձայն չսշվա: մոն քը՝ --

հ)

Ճ--Ք(ոլ-

-

ոք(իլ

-

հջ)։

(26.5)

ենք Այատեղ Խնաոխ շարժվող հ անշարժ (ճաշվանքի նյմակարդի նկատմամր) մարմինների չիման ղեսղքը։ Մի շարք դեպքերում շվիման ուժի աշխատանքը կարող է լինել դրական: Սա լինում է տվյալ մարմդի հ է, օրինակ, երբ շփման ուժը ոլայմանավորված նույն ուղղությամբ, սակայն ավելի մեծ արադությամբ շարժվող այլ մարմնի ազդեցությամբ:

ու

է, որ սոլո արստուճալտուլլունը լտ Այոճո քուխումչուն ճան է, որ ժոշնբուլթ աոլուրնի ը, որտեղից ճիւոհուի լո:ն /ւժե-

բի

դաշտը

պոտենցիալին

է:

ական ուժերի դո կենաորոն

Խուլնոլեո սլուռննցիույուլին

շոր

ՀՈ

ՍՀ

//2՛՛

Եկ.

է։

ՊՏ Ճան

5՛

ըՀ՛

սռլալնի մրո:

կուն ուշի

ուրբ

ՃՃ

ԲոոլցձՏ-ի-պրոլեկցի

Եկ.

-Հ-1()

ուան բը

(5:կ. 60)՝

ձՏթ

ուժի ուղղությանդրո ովլաչ

Ր

ղյումի,արավ քն՝ ր շուսսվիղ-վեկուորի ուղղույթյո:ն վր ճուվառսը: է Ճր-ի, որը մաղոինի Օ կ. սխց ունեցո։ժ ճ:ուվորությունաճն է. ՃՏը-- ՊՐ: ՈՌւռւոխ ու

ՃՃ

1 (ո) Ճո:

--

շիռ: ուսնոքըՐ վրո: մո ԱՐբողջՃանտարարճի ք»

Ճա»

ճմ Հ-

«ճճառրվ

կո

Էջ

ՀԶ 1(դ) ձղ--

Ճոլ-20«ավ «1լ Է

Էշ

՛-

| 10746

ոլ

է լունը հաշիվ Ակնճա լյո է, որ վերջին մու նու ցմոուվժ ոի արժնքտրան 1(Ռ ֆանկցիայե անաքից ն ղի ձենխց,ուստի անրից։ Ալե բոլորովին կալված չէ ռետադգժծի է։ ուժերի կենորոնա:կուն դոս շսորըռուլնպես սղուտենցիաըոչլին ու

Տ 27. Էներգիա: Էներգրալի պահպանման օրենքը

Ինչոլնսուլը

ւովվել փորձը» մոր ինները ճաճավ ի կսւուրելու լլ մարմինների վիճակիեն չինում ու շվոայւուշն.ք ակա սաա: Ալն ֆիզիկական մեծությունը, որը բոութաէ

դրում է մարմնի կու

աշխատանք մարմինների ճումոաւկարդի

կատարելուընգունակությունը: կոչղում լայմանավորված

նի էներգիան Կերով.

է

էննրդիտա: Մարմ-

հրկու կարզի պատճաո-

է

Մարմնի որնէ արաղությամբ շարժվոլոնի

1.

մարմնի՝ ուժերի ոյոտենցիալային դաշտում դտնվելու): Սոռաջինտեսակի էններդիան կոչվում է կինետիկ երկրորդ տնակի էներդիան` պոտենցիալ էներդիա, 2.

Կարճ կարելի է տատելկինետիկ էներզիան էներդի»: շարժման էներդիան էչ իսկ պոտենցիալ դիրքի էնորդիան: կինետիկ եներգիտ:

Դիցուք

ըլ

մնռոաւյով

(նկատի է տոնվում Խլութական կետը),

:

-»

--

ՅՆ

ուժո| աղդում՝է իրեն ճայվող՞ մարաինի ան ՀԼ ժոաիոշուսկումի ուժի կիրոսում կետը կաւուորի ոյի ովաումի, ւ«րմ վուր 2 մ որւոն

աշլխոուոթաշն թը՝ »

:»

-»

--Ա.Փ--1-Ն4ե

մ

Աոճաչչո

Վ

է

ան թով 1 Ճեւով հկ արի Մի Կկասուշսուիբ

բոլ

շարժվում

ռիր

լաբ, ուրոաղուվ Կրո, (ակ.61)։ ռա

մալյսհինը

է,

«ր

»

Ն

քր

Չ , -

Ճուոմ.- 7

Բ

Պ

Լ)

(321)

-

..

աման դնող-

մարմինը չիլուս Ժամ նի նկատմոուբ (բուրում է աշխոււոն բ ալա էներդիալի ոյաշութի ճաշվինչ որով օժտված Է ժոլոիքնն իր շարժման շռորճիվ» լոն քն՝ Ղ կինետիկ

քում

ո

ճսշվին (ոժե մարմինը չշորժվեր, մուլ էներդիայիայաշայրի մ5 յոնղաշարժըբ, շիա ունքը Ճավիաճեւոնւբոր: Հոմ 44 շիա տուտր կլինեիր ղր ոլի)։ Ռւուռի Իան ի կրուոռ:լոուծ ու

ու

-

ուսնքը կարելի

նրա կինետիկ էնիելրդիո լի ճավառարեցնել

է

աղվաղտմուն ը) լոին քն՝ ւ

ՎղՀ--

զԴ:

--

ւսձերը, կգանքն ունենալով (22.1) բուռն Նկասոխ

ՎՐՀ----Է"

(27.5)

Ըսսո Նյուտոնի երկրորդ օրենքի ՛՛ --- --

վլոս աղգում է

ը ոն ողրուդուլթյուն

ուի

--

ԱԽ--

մարմինը 2 մարմնի

ՈՄ-ով, կդնեն մասւաւոկելով Ում:

ան

է

քթով1 մսրմնի ճետնլրոլճո

ԼԷՊ:

երկու մասերը ակայլարորինբոսղ-

Վերջին ճով սալոն

ւորն

ուժով, որի ճի ոն ոն ոշկոււիուտում 1-. 1 -» 1՛4:------

ք

ք

--

Մ-----

-.

-

ՄՕԱԵ

(57:3)

Հարսիաուն լով (27.3)-ը (27.3)-ի Շիւո, 41-ի ճում ուլ, աւն տություն ըը ք ճնեսոն լոլ արւռունա մ

(24.5)

բոն

ոս

ձեխ

Ջո

--

--

(27.4)

ոՄ-մՄ: »

-»

ուձուրն Մ.ԱՄ

կըո-

ովոսչլուրարտադրյալը

Ռրեէ ո մեծության վուրոխությունը կարելի է՞բնուքաղրել կամ Է մեծության նրա աճով, կամ Նվաղումով։ Հ մեծության աճ կոչվում ն սկզբնական (ոլ) արժեքների տարբերությունը ե վերջնական (ոջ) ճշանակվում Է ՃԱ-ով: աճը Ց1Հ-Հ-Հլ: ւ

Հ-

մեծության վազում է կոչվում նրա ակղիճական (պ) ն վերչնական ԵՌ արժեթների տարբերությունը: նվազումը զլ8շ ՀՀ-- Ճո Մեծության նվաղումը նավա ուր աԱ աճին: մերդրուծ ճակառակ նշանու: Աչը ն նվաղումբ մեծություններ էն: եթե 17ՀՅլ, աղա առը դրական է, իսկ նվազումը բացասական: ծրբ 8չՀՅմլչ աղա աճը բացառական է, իսկ նվաղում դրական, ո

--

Հանբաճաջվական

-»

կարելի է ներկալացնելԽժՄ| ԸՕՏ4

--

-»

որՄ(ԱԿ),,,..ոնաթուվլչ

եղ (մմ)արս-ք վեկտորիուղղութոտ լեկցիան է: Մ

--

բ

վեկտորիոյրո-

ՎՄ

|

5»

որ (մմ)ղրւ-աճաշվաաա Նկ. 62-իդ եղրակացնել, է արադույ լան Մոդուլի ճին) ալին քն՝ մԽ-ի: Ռւատի(27.4) արտաճատությունը կարելի է դրել ճնտելայ ձշուվ՝

ճեշոո է

մ

Հ-

ոմ

--մ|՞- չ

(22.5)

Ալոտեղից

է,

ճեոլումմ

ավ

Ա. այի

որ

մասսալուվ Մ ուր ւս դուԹյուրք: շարժվող նյութական կետի կինետիկիներդիան՝ հ

ւո

Նկ.

մշ

Ն--

(27.6)

չ

մ ճա (22.6) արտա ձարւուլժլան ճՃասիարիչլ: լուարարըբաղ-

«հապաոկելով'Ո-ուվէ նկոուոխ ունենալով,որ Ամ արստադրրճավասար Է մարմխի ք ի ղուլսին, կինետիկէներբալի կարելի է մուս | ճեւտնյալ դիայի ւր ւու ճագւոությանը ւոհուքը Է.,

Նշեշ:ք մի

շոււո

կարնոր

(22.2)

ճան

դասի ունք: փարինի նկաւո-

7 ւա քր ճավասար ւուրբ:կոոուուսվաժ շլաաոան

մի

ջանի

Այս արտաճայոությունը որ

չի

կարելի դրել

Է

Կրո, կինե-

Մ-ԱՄ-ԸՕՏԶ

ւոեռքով)չ

|(ճՄ| ՀԷ ո:

Սաո (27.5) ճավասոորումըինտեդրելովւ

մ

եսք

Ղ--

ոյՄ2 -

այտությունը: Սակայնֆիղիկական դատողութ յունՒ կինետիկէներդիան ներից ոլարղվումէ, որ երբ Մ «0, նույնոլես Հ-

ՇՕոՏԼ արուն

ճավասարէ ղդրոյի:Այստեղից ճեոնումւ է, լինի ճավասար

որ

ճաստատունը սլետք

է

որոյի:

ոխկ էսնրդիոյի

առղաուկովդլ թյունը`

ե՛ւ. աոլյոդուցելու նջ լուո ոումունուշխւարտաշն բի չբա ճոատուՃ1--

ոճին

Բ. Մճե

4-2

Ք-ր մլ: որտող

Լյ:

--

բ լո: Աաաա:

ննա

Ն-Ֆ՝ մ րարմասի ոաղրշսղուլթժ յունը: Ղզլ որոր փոխարին լորը ա ենթ չոն՛ո Շի ւո ու ոն նթ | (72.4) Ն որի քով կոո

կաւուրոդ

է,

ուժն

--

մք---

Չո

ԱՃ՛-- ֆրՄԼ»

լոմ»Մ»

Հ»

ՈՄԱխ

--

-մ/

--

1ՈՅճՄ-ով

ո. յ-«Ղ։

Ալս ուրտաճայտուլժյունըինչոնդրոլով,կատ ունաո:ը

1.-- 1ր

17--

(27.5)-ից ճնւոնում չասիալնուլ յուն) ինչ

է,

որ

էսարդիաու

(21.5) ուռի խուլնպիսի:

շոուն թը: Սո ճնարավորուլժյուն է ոատեղծաւչափելու էներգիան մինճաւլն սվոսվորներով: ոչ ան Փջ օղ: աղորժվում՝հն աշ վաոուռ: անքը ճուր/2չու Ճար ար: Պոտենգնալ Ենչրճճա: Ան ուլոկրտոք ուժորի ոյուռեն դիաչուի դաշտում դասվող մորին ք (ո կուտի ութե բ նլույթակուն կեույւ)։ փաշի վուրոաւքանչյուրդիւիս (որթ բճուիամ

.-

--

15 ՍԸ) շսոռռվիղ-վեկտորով) սոդրինք ձճ Փունկյի լի որոշակի ռժուք: Մ: (ուտեն ք ճեւունյույ ոյի: Ճո քոր ընդունեն ք րեք ուի ուՈՌ ֆուսկցյիուլի ոկլբնակուտի ք, ոտք Ճավիաոո: վոր արժեն, 17 Է Ս.-ի: Փունկլիա լի Ել ո:րժե1 կեսոում սոանոււյու Փը որնԷ Ճու:Իուլ:Սօ-ին դում րենք յը քր» 1'Ը կոռոոարյում՝ հոյ դուշի ուժնրը շվխոոււոոչն դր

վուր

ՒԷ

Ճո

Ւ

2»

ո

ո

ննա

երբ մուրտինը

բ,

ւան դովիոխավու:

է

ալանի

նետից

կրւոչո Ն. --- Նօ Գ- Ղ.չ10

նշենթ»

դի լի

որ

ալո

(27.9)

ձիով որոշված Մ Փունկցիտն ունի էներ-

չում ւոշվաքի

չավուլնություն:

ուժերի ուտեն յիույալի: դաշտում շլշաւոանքը կախված չէ (ռես Հ Հ6), ստուգվում է, ոլ ճՃանառլարճի է: այնր ձնով դանվուժ Մյ-բ միարբժոթ ԵԽ Հուրն մքուն ձմու) որոշու ՍԱ)-ե ուրն քները դ ս:շւոի:

Քանի

որ

ո

ց

ՍԸ) արնագուժբոլոր կետերիՃումի ուլը: Սխոտնոավորաալն է` ժեքը կեսում ճամվուսոչը մ

ո

Նշ ---

Հաշվենք Նյ-

ի -Է-/Նջը:

(27.10)

Դրա ճամար (52.9) ալոռաճատությունից ճանեն թ (27.19)-ը ն օգտվենք այն բանից, որ ՃջյչՀ-- Ճցջ (անա 26 կրդյլանքում կոտա-

Մշ

ւոր

բիբությունը:

նանք

Ս--

ՍՀ

(ՍԻ

Ճյ)

-

(Ս-Ւ

2ց)ՀՀեց--

Քուցց յը -Է-/10ջ դո: մարը տոսցի

Բ5ց-ՃՒ

«Կաք

ալն ւշլաւո տուն քր Հ ռր կառուսրումմԽճ:դոոշսոխումերը մորտինլր 1 կեւտիը կեր աեղոռխոլխելիս ճեւուսդժ ով» որն անդնում Է 0 կետով:Ս,.ուի ը: Է մորինի Մկաււոմի էո»ւուսրովումի ոթ հայն չաշիատա:ն քր» լոս ցանկա ւոժ որնէ ճետոաղպդժով կնոխց Հ կիոր ոեղա0 Սար )» կլինի (ոլգ 1ան փովխվելիս կետով չանցնող աա ամե երդ որանառով յը -Ր քբ դումշուրք կարելի Է դրելոլր գառլես /Նյջ չոնսչ բո: Արդյու ջը հինի ո

Այ--

Է

Սջ»-. լ:

չ

(57.11)

Ալադիաով,ՍՈ) ֆոլվկցիալի միջսյու

կարելի է որոշել մարտեր նկասոմամբդաշտի ուժերի խատարաժաշլտատւտն քը ցանկացած ճանապարձի վրա, որն ակավոմ է կամովոր Ըն ոլրուժ1 կեռչում՝հ ուվարավումկաչմուվորբնսորուժՀ կիտում: է, որ ալո աշլխասուն Գուրղվումի քը 1--ՀԺ ճանաաարճի վրոո նվազմանը: Վերչին ճոնդաճավառար է Ս() ֆունկցիայի մանքը ճիմք է տայիս Ս() ֆիզիկականժեծությոնը մեկնարբանիլ որպես ժեխանիխկական էներգիայի տնռակ, որը կոչվում Է սոտենցիալ էներդի»: ե՞: որին Քանի որ նօ արժեքիորն բեւոլթվուծ ոի ուլոշկան |, ասլա: պոտենցիալ էննրդիոն որոշ(լաե՛ս (27.9) բանաձեր ճՃաատառոունի վում Է որմէ աճուլւտ ադգիոիվ ճշտութլասբՅ ՐՍ

Ց

Ի. վ.

Սավելե

Սո

կուլն ալո

ճանդամանքը

ոչ

մի

Պշանավուլթյունչունի,

Քանի որ բոլոր ֆիզիկականառնչությունների մեջ մտնում է միալն մարմնի երկու դիլքերին Ճամապատասխանող Ս-ի մոլսինի որոարժեքնել"ի տարբելույթյունը: Փորժեսկանումի շակի գիրքի ճամար Ս-ն ընդունում են զրոլի ճավառար» իակ ս/լուս դիրքերի էներգիաները Ճաշվում են` ելնելով վեբոճիշլալ (զրոլի ճավառար) էներգիայից: կախված է ուժային ՍՈ) ֆունկցիայի կոնկրետ ատանսթը դաշտի բնուլթից։ Ալոսյես, ժանրության ուժերի դաշտում, Երկրի մակնրնույթի Մոտ: Ոլ մասռայով մարմնի պոտենցիսւլ ոհ էներդիան ունի ճեն լոլ ոքլո

Ս--ռբհ,

(57.12)

է՝ ճաշված այն մակարդակից» որանհը Որ բարձրոթյանն է Ս ---0։ որի խամարընդոաւնվուժ Ս, անմիջականորին ճիեոխուի է (26.5) բան ուձնից, որը որոշում է ժանրության ուժերի կատարաժ աշխատանքը մարմինը հլ-ից հջ մակարդակը անզազվոխելուդեպքում: Քանի որ Ս-ի ճաշվանքի «կիղբը կարելի Է ընտրել կամալականորեն, ապա պոանհնցիալէներգիան կարող է ք, որ աի բոշդասակոաւն ուրժեքնելր:Եթե, օրինակ,ընդունեն երկրագնդիմակներնույթիվր զանվող մարմնի պոտենցիալ էներգիան ճավատար է զրոյի, ապա կ խորության դիոռի ճասուկի վր" դոնվու մարդի (նկ. 25) սլուտենցի ուլըէներատա-

ոքե՛։ դիան՝ ՍՀ-փերնում քննարկվաժ օրինակում Ս--տջի ռյոտենցիայ էներդիանխվերադրում էինք ժանքրությոն աժերի դաշտում ուծ) ռլուռենցի դւոնվող մուրի ին:: Սոոկոչն, վատ ոը էներիան պետք Է վերազրել միմլանց ճետ փոխազդող մարմինների ճամակարդին։ Այլապես, վերլուծված դեպքում ՍՀ» ջի-ր ճամակարզի էներզիան է: երկրադանդ-մարաին ճի կոսըդի ռուսննցիուըէներդլվունկովոյված Մոորիինխելրի Է լգ սսքուիը ունեցած դառամարին երի ո իրանը նատ վորութ լ ունից: լինել ոչ հիէնիրդիոլովկուրող է օժաղվիաժ Պոտենցիս»լ ւմոււաասլե փոխաղդող փոարմիննել:ի ճամուկարդը»ալլ --

ուս

վերցրաժ առաձգական դեֆորմացիայի ենթարկված կամ ձղվոաժ մարիինը (օրինուվ՝ ռն ղդմվաժ վոռլանակը ): Ալս բուս ոլուսենցիոը էնհրդիոոսկուվովուժէ մալուրնի ն1դեռլ. ում ձին ասերի՝ միիլաոց նկատում բ: ունն դու դատավոլրու նն թի միջե դայու թյրոնից (օրինոկ՝ դառանւկի Ճոն ուն ձին

ու

)։ հղոաժ ճեուավոլրությունից

(24.5)-ի ճամ աձայն ղոսլունուը 5 մեծութ յումբ ձգելու/, է կաւուշ լել Ճ--Հիխչ :2սեղմելու ճում ուլը անճրւաժեշյո Է ղ ուրան խուն ունի սյոբ: Ալո ոշ վոաոուա:նւքր կուսոուրվում դռ այյաւտննցիոը էներդիո:նինծացնելուճոսհուր:Հեւոնուբո:ը)

նակի Ս սյունեցի

կունհնա

Փի ոն

չուլ

ուն

եկ.

04-ոմ

կալումը

ալա

ւ-.Օ

կվում ը

էներդիլի

ցուլց

երկուրացումից

`

Ի,

(27.13)

է

տրված դրաֆիկորեն: Ս

ժ»յցի

ր Ս»ն

|

՛

ը ընդարճակում սնդմում"

Ս»

-/ոցի՛

Նկ.

(Հմ)

|

Նկ.

(2 »է)

Մարմինների համակարգի չրիվ մեխանիկականեներգիան: Ոխդճախուրայում ուսի:մ ռղրիինք կորող է միաժամ ո-

ն էներԹո՛ ռյուռենցիսալ մոկ օժւովաժլինել թե՛ կինետիկ» դիաներով։ Ալա էննրգիաների դումարը կազմում է լրիվ մեխանիկականէներգիան: Ալյոնա, երկրադեգիմաղերնուլթից ր բարձրության վրա դանվող ն երկրադնգի նկատէ միուիբ:Մ արադգուլժլունուվ շարժվողԽն խալին ն օժառսիաւժ ճետնյալ լրիվ էներդիալու ՈւՄ2

«2» 25-Ի ոջեչ

(27.14)

տալիո է Շրկրո»Ավելի ճիշու, ալո 2ալոոանալատույթյունը դունդչ-ռի ուրին ճամ ակարգի րեմ էներգիան: տքհ-ր ալա

ակուրգի ի ովոո:դուրձ էնորղին ծամի

Է,

լոմ2/2-ր՝1 ւիսչլոինի

կիննտիկ էներգիան, իակ երկրաղնդի կինետիկ էներգիան դիտարկվող Ճաշվանքի ճամակարգում ավատար է զրոլի, որը ճիւտքէ տայիս առհլու, որ (27.14)-ը 1 արւինի էներդիան

է:

Փոտննգիալ2 կինետիկ էննրդիոաո ները: կարող եխ վփովխավիճաք ոկզբում: ճանդգաւտի բինվել փնկը իլ ոով: Բանւսբկեն կուսի դտեվող մարմնի տոկոսն դենոյբըո բարձրությունից: է ըլկնելը մուրի էներդիան ճառվիասար Նոուվոքաոն հիունավխիկ ղրոլի (մարմինը դոոնվում է ճանդոտի վիճակում), իսկ ոլոտենցիաց էներդիոնր ՊՔԻ-ի: մեկքտոնվերջում հուրին օժտում է բ

Լ-

տալուբո/

Թյունու/

հ, --

5թը

(2.15)

Ճոն քյլոուչր

ՌՈ

ո

28).

տքհ

փովուսրեն սլուռենցիալ կիհսոխն էներդիալով: Բուլց դրո է ղրոլի: էներգիանհ -- 0 բո: ձր |Սլ ւ5 լուս սվոաւաարսիվում էոխերդլունփոլարինվում: Է ճամար Ալյուղիոով, պլոսեսցիույ ժեք զառակուվ կինետիկէներգիայով: ԵրկրագնդիԴուկելնուժից Մ ուրղու լուիբ: ուղղաձիգ վեր նեմովաժ սիուլոիվոոլ: դնոայի ակզբուսիօժտվում Է 12/2 կիանտիկէներդիալուվ տ ղբոյի ճավատուր սլոտենցիայ էներԻտլոդիալուվ:Աստիճանուր ուլ: իր աբադույթ յունը կորցնելով, ինր կուրող է բարձրանայ այնաիսի մի հ բարձրության է (57.15) դրո, ոլ ոկղբնուկոն Քշրոուղյութ յուն ճե կաողվուժ չ ուուն Թլո:յ ով: 2 արնի հ չոսբձրուլթյան վլոո ուրբոռքութ լորնին վ/ մոն աբոոոը, իակ չլ::: դփիովուս կլեսիկ էներգիան դուշի ալ վեն անն բեն ԿԽլոս կիուոիկ էնել ոչոյաննցիոյէներգիան դեաղխաթությր ին: դիայի սկղբնակոոծ: որաշյութ ւԲուո ճորոԵրկու դնաքուղիԷչ (Շրկրողեղիմակերնույյթի ռի անկումը ի, ըր ձրուցուիթ: ) ում ոի րիդ էներդիան մնում: Է տնվուխովո (հարսի շարժտունժամանա՞կ օդի դիու

Հ

հադրությունն

Բոնն յուր

հն»)։ Հիշո

է

ճատփողվել այն

բոու-

հ՛ պանկացոաւժ միջւաակլուչ (0Հե՛Հ՛ ն) Թլոն վրւս

Մու)

որ

1ԼՂԿԽ՛2 աւ

(Ո -ը

դում արը

ավատար է

ձլրու-

գ»

Ը

արոգությո Կն

բոր

է

հ

վուշ

լուն ձլչուլը

՛

բալ

"73

տջհ-ի կասիԼեան -ի՞։

Ալոոլիսիարդյունք

Խվում/ էր միալն

մարմինը աայվել, որուվվճեւու

դրա-

ուժի էներդիտ ռամ տնավորող սյոտենցիալ

մուկ ( ոք-ն ներքին ուժո է, որը դոլ'Գ ումիԷ աղդեցուլթյոան է տին ճատ ակալոդում )։ Փորժն լլ կեր Երկրադունդ-չոար դաւուվորվում: ուրու» բքինուժերի աղդղեցուլմլո:ն դել քու Ր: Հաիակոււրգը/լու մող ժարոիիննելրի վրւս լլ ժերի իրուտոաւլյո ուն Տամ ուշ |ա քի ճուշվին տեղի հունեխ ակարդի 1ոիվ էներու ոի:ուլ լուն: Դիդուբ աղբն րոն դիրքուր Երկրուդիալի փոսի ւի մր" Ճանդուոի վիճխոկու դնեդի դտնյվող1 ալժմ մփակերնույժի' սի դրոն զդում է 11Ք ժոանրուլթ չուն ուժից վելի իժ, ուղվուձիդ դեպի վեր դղվոժ չ ժը (ալառչիսի ուժե ջ: կոոուլն ժարմինննրը» ոլ/ոնք չեն ւիւոնուի ԸրղՂ 7 աոռջաւցնել կադի Երկրո:դունդ-իՂ իւրոյ ին Ճամրակաղրդի մեջ): Ալդ ւր դել բունիոոլսիին ր ոկոու է: չեր բար ձլութնա:լ իսչ- Դչ' ամմա ճն տն ոն ուդ ումւիով, որի, բով որու ռլուռեն դիս» նե կինեակսուսմեն ճել. ընդ որում լբիվ էներիկ էներդիանելրն է 1 մարժոիխ մա փլու արտո քին լ դիայի ոչճր ռավ ոու, ոռ

ան

ու

ո

կոռտս

րա

Ժ

ու

շվա:

ւան

քին

:

Ա մա լոիիուիտ լոնը վյ, աղզդգող ժելրուվ| կոնահրվոաւիվ իվ ին իոջնիկուկանէներդիուն կոսիվուժ ճասիոոկուլգի ններից է որայիոտել ա" բողջուվլուն կաչղմող ճամաբաղզկագաժ էներգիոոչից ), ճամ աւկարդիկինքսոխվ կարդի ալոուոննցիաւլ ճամ Է ոդ. ակորդը էներդիալից»որն եր ճերթին ըոշդկուդուժ ներից» ն:ձին արմ ինետբի կինծ»իկ էներդգիս կաղզտող ու

ուոււ

ալոինքն՝

թ--

Ի`

ոս

:

Մ

ճանձն արարվում

է էո:

ս:

աւն

11:

Չ

(22.15)

ւ

արել որովի մարժություռ: թ

Էներգիայի պաճպանման օրենքը: քննարկենք այնպիսի Խ մարմիններից բաղկացաժ ճամակարդ, որոնց միջն ղոլհն ժու իչն ուժեր (նկ. 65): Ենթուդբեն հոնսերվատիվխվ թ, ն 1 Մարտինը որնԷ ճն ոռդժուվահ դաշալժվու"Ւ է 1 դիրբը: Այս դեն ոլթուի 1 մարմնի փլու մնոայուժ մաղրոինների աղդող տւժերթ կնկատեն րի ուշվխոաւուա նթ) որը կախվիածժ չէ 1 մարմեի տեդաիոումուն: ճՃանոսալա / ից ն որոշվում է միայն չԻլուռ արո ինների նկա,ւի իբ դլ վո Ժ չ/ ն ծ սկզբնական վերջնականդիր քե«Դ լ

ո

|

Չք

--՛յ՛

րով:

Հասիր

ոն

ձնով

բոլոր

Վ

մոբ փխննլրի սոր դիրք դր::: վելու դհոլբում ւվլ այլ Պաս ուկր ղում : դորժող կոխանվասոխվուժերնւլա ` խո Ը ւ ինխելր ե վբոս |լ: ողո րեն -. ՀԻր աաա աաՅթ որոշ շվաատոնք, որի ւինծուո խր Նկ. 65 կախված է թյունը լանց ուի ունեցած ալա մարանա Հեսմիիններիսկզբնական հ վերջնուկան դոռսավորույթյունից: մոնաւբար»չմարմինների լուրաքանչյուր միոլադարձ զրոռա) կարելի է դորությոոնը (լորաքանչյուր կոնֆիդութացիալյին վերապրել Ս պոտենցիալ էներպիայի տրոշակե արժեք ն ժի կոնֆիդուրացիալից մրոսին անցննլիո կոնսերվատիվ աշխատանքը կճավասարվի ալդ կոֆիուժերի կաուայրուծ դարուցիանելրին ճու աալ ոոււոումվուո» ն:ուղը Ն-ի արժեքների ուր: բերութ լանը, ալան քեՐ

ՀՀ) Ը

յ

մո

-

Ճշ-»Ս'

ր»

հարփինահրիվր ԴիցուքՃասիսկուրդի

`

114)

(22.17)

ներքին կոնսեր-

ոխվ ուժերից բոսցիչ դդում ննխ Ճոն սիո, արտաքինուժեր: Հոռի ակուրշդի բոլոր ուժերի 1-րորմ ոոլուն:ի ան կիլուսուվաժ ,բուուսրուծշիրան քլ: կարելի է ներկալացնելւուիլոուլ փորոինիվրա ազդող ներքին ուժերի կատարու (Ճլ)լ աշլխա5

ոանքի ն տալրսոաքին ուժերի կատուաուժխ աշվոաւո՞ւն քի դում ուրի ւոեսքով: Ինչոյնադիտենք, կուս իսծ իվ ւշ118

խատանքը որոշում

մուղրմնի կինետիկ էներդիալի ուճը

է

|տե՛ս(27.Տ)-ը|։ՀեւոնաբոարԲ

(Ճշ)

Դ.

(2)

ՃՂ-

-

(Խ)շ

(21.18)

ով, (27.18) արտա լմտու թյունը դումարել Բոլոր մարի իննելրիՃոահարկոմունան ք

ՀՄ.) (27 19)

Հ `. `.

Ի.

ՀՆ) ե

(1) --

-

Հ

ավուրդի

ճու

Է

(52.19) /5

օ:

ոչուջին դում արելին կոնսերլոաճոալյոության ուն վո սիվ ժերի ոոմուռ աշ վուս րժ քն է մարմինների ուի բ: ) կոնֆիդուրուուկաւգը ռոկղբնաո»ն Խկաւում ճոռոմ (առուջին անցնե ցիալից վերջնական (երկրորդ)հոնֆիդուլոոցիույին ոշ խուս քր կարող Է ներիո: 27.17)-ի ճւ ձորն չյո մութն տ ն կայացվել որոլեսս լրոցեսի ռկղզբոո վերջումճամ ակարգի ունեցուժ էներգիյի ոբժեքոելրիտարբերութ լուն: ռլուոնխդիուը սր

"Լ

ս

)՝

(Ն)

Սյ--Սթ

-

|ժլոն ձոշ|ոսոսի երկրորգ դում արը: (27.19) ուա: ճու քն Է ճափուուրու թի, ուժերի կառուաուծ չրիվ ոոշինաւուն ք Ճ՛-ով: կարդիմարմինների վրւս: Այն նշանուկեն է, ռր (27.19)-ի ւջ "իւր ճավառաւը: է 1 -- Լլ-ի,չ Աղնճայտ վիճոկնելաին քն՝ ճաի ակուդի վերջնականհ ռկղբնւակա'ն բում ունն ցուժ ոի կինետիկ էներդի լի ալրժեքնել,իտարբերությանը: 57.19 ճնոն է ամ) բանտ:ձեին, խոարհլի լուլ Ալաւղիսով, ւնուքը՝ դր

Ս-ՍԱ-Հ-Ն-ա

Տոմ ուք ԱխԽդտուինելը

նԿոշն.ք

է, ---

(ւ

Վերջողեռ, ո Հ-

Ա-ի,

(ւի

Ս)Խամ ամրո դի

--

պ)-

ձր

ձբիվ էներդիան նշանուկելյով

Ճի ոն կճանդեն.ք

Է

որեն իուիբւ վորելով, կասոո-

ւու ւին

լոլ

չ-- Բլ.

ռոնչուլթյանը՝ Ճո

(57. 20) 119՝

Ալոպիտով,միմյանց վրո» կոնաերվատիզուժերով ազդող ճամակարդի լրի էներդիյի աճը Ժարփինանրիցբոողկուցուժ է ճամակարդի մարմինների վրա կիրառված ռբձայիար ուժճ բի մաշիոաւոան կաւ: քին: աոաքին: Են ճամ ակաւլոը վոսկ է, որսինքն՝ որուոքին ուժերը ռար -ե բոոդո: կուլուի 24., /27.207-| որտեղից աձոլն ՃԷ --0, Ի

(52.21)

(ՕՈՏԼՆ:

-

(ՀՀ. 0) ճ (27.21) Բ: թ ւն երի նիիքում բնկուժ է չին իխուուամ/2ռի Ճնմնխո:կած: օչ"12: ֆեն ց եկի եներդիտ: լ ի ։սյսո՞6

Բէ: լ ի

ու

օրհն

:Ի շտ

/

ձո Կ

Ւ ճեն ուկերուլվու:ի ոսի

լ

բ: Ս Ս

հ

գ

Բ:

ԲՅԱ:

հ

դ

Ո

տե

տ

Րնխածի

Սլանու քո 22977:

Ք

/

ո:

2/6

տոյ ուք

չ

հոթայ. ի լ բս

ոսո ք Է

Ճ յա

էներոիան (171

աստցսիկական 17: Վ

նա աա լուի

:

7) Ի ու

շո

ղգոց

է

ո

բոդի րի Է

42:

մր

3 դ

ո

ո:

ժԺնումմ

սոլո

օրենօր

ւո

Ս

Վ

Ի

ի

ի7-

փ ն-

Ճաստտտուն:

ԵԹի փոկ ճառի վար գի կոնսերվաավխվուժերից բոցի են ան ուժե լ:, օրին, ոչ դոնանրվոաւոիվ շվ ան դորժծուսի ճամ ւկուր դի ժերը» յւ յո րիմ մ Խխոսնիկակուն էնելրդիան ան չի սլ աճա վու ւի: Ռչ դոնոր ուժերը դիտելով որոլես ան

տոլ"

տաքին

"ւ

Է, դ Ճ,զ-ի ուրուն:

առուն քն է։

վատից ել

ժեր, յս բեյի է

ո'չ

դր

Է

--

վատիվ կոնասնր

չն)

աերի /րուոււբուժոշիոուս-

/րոլես կանոն, շվոիան ժիբը կտո ււալրում՝հ բոոցատաժան օվժու1ոշն ըշշվա ուն ք (յոն՛ռ Էջ 107-ի տողաստուկի ուժերի չառկաթյունը: /ռտի փո դողի Տար:դում՝ շվոիոան էներդիլի յությունը ձանդեցոուիէ նլու ոխ ւհ։խանիկակոան ուժերի չողժամանակիԸ Թը բումի:Շմոն սփոքըաղդմանթ չի ությունը ճանդիեցխումէ րն հոսնիկայլոն էներդիալի դիոոչ մե վխաոխկոակոան խոր կիանը ա էներդիալի ձների: Ալո ման դել քու տեղի ունի այտճարան վելի Ընդանուր ճիոնլյուլ օրենթր. ցանկաւցւաժ աոատ թին աղդենցութ յուններից «/եկուշուսդվոաժճամակուր դի բոչոր ձների էներդիաների (նհրառգոլ Հոսն սի է Խառսոուտուն: ոչ ) դուսհարը մնում հխանիկոկուն ս

ս

դ

Տ

28.

Ուժի

պոտենցիալ Եներգիայլի կապը

ն

Փուտենցիայոաւլին դաշտում(ուրա քանչյուր կեւոինԲուիու-

պատասխանում է, մի կողմից, մարմնի վրա աղդող ուժի 1 վեկաորի որեէ արժեք, իսկ մյուս կողմից՝ մարմնի Ս ռյ"ուժի ն պոտենցիալ էներդիայի որնէ արժեք: Հնետնաբալրչ որոտենքխուըէնշրզիոյի իջք ալեւյոքէ դոլուլյյուն ունին շակի կապ: Ալա կապը որոշելու ճամար ճաշվենք գաշտի արո: քը ւուսրաժուուժերի կաւուսրած վան ՃՃ աշիխոոււոոո թյան մեջ կամայականոբեն ընտրվածՏ ուղղությա:մբ մփիոքրձտ չափով տեղափոխելիս սխ արոիինը (եկ. 66): Արլ աշխա-

քը՝

տան

ճճ

ՀՏ

է

ՊՏ,

(28:1)

որտեղԷ-ը Է ուժի

պրո-

յեկցիան է Տ ուղղության վրր: Քանի որ տվյալ դեպքում աշխատանքը կատարվում է պոտենցիալէներգիայի պաշարի ճաշվինչ ուրեմն ճավասար ՃՍ նվազմանը Տ առանցքի կլինի պոտենցիալէներգիայի հՏ ՃԽասովաժի վրչոչ լավին քեՐ |

--

(28.5)

ՃՃ -»--ձլչ

Հասիհիանլուվ լ"վ

(28:1)-ր

ռրանհղից

(28.2)-լԸ Է

)-ը

ե

Է

ՃՏ»---

կկստանան

Ք

ՄՍ, Ս

ը»---Ք-, Տ

(28.3)

ուսիս (28.3) արտաճաջտուլթյունը

է

Ւ-ի միջին

արժեքը

դյոնելու ճաուվաժիվրւս: է-ի արժեքը վլույ կեւտումի քն՝ ճուր անու գինանդուր, լավին ոլեւուքէ կատարելուսխի ՊՏ

Է

իո .

--

4Տ-»0

Ճ-, /Տ Ս

(28.4)

է ոչ միալն Ն-ն" փովխվումմ

աուսնցքիուղղուաալ Թլաւրբչայլե ալլ ուղղություններովտեղափոխվելիս) է Ս-ի (28.4) բանաձնի ԱՂՎԱՈԴԴՆիրենից ներկալացնումի բո Տ-ի. այսպես կոչված մասնակի աժանցյալը Քանի

որ

Է

Տ

28.5 (55)

--Քն Հ2-----

չու յունն իրավացի (28.5) աուն

կրոոլան կոորդինատների2,

.-

(28.6) բանաձները

|

ծ.

օՍ

"| ---:Մ,

28.6 (28.6)

որոշում

|

)

ե

կարելի ւսլդ սլրոլեկցիաները» տորը: (28.6)-ի ճւ միաձայն Ու.

աժույթյաւնւրեջ

|

են

ւար

տսոռանց քների ճի:

զմ

Ս

բշ. ի

Մ,

է

ուժի է

(ԱՐԼ

վեկտորիսկրոլեկ-

որոշել Վոն. ուժի վեկ-

թ)

(28.2)

ժշ

ւոխկայումմ Սսալթեւր, 02Խյ

-

ԼԶ 9:Մ ժշ

վեկտորը, որտեղ Հ-ն 4-ից, 3-ից ն 2-ից կախվաժ շկալլար ն ֆունկցիա է, կոչվում է այչ սկալլարի դրագիննտ

ուժը նշանակվումէ ԶՈՅ08-ով։ Հեւոնաբարչ

ճա

է սյո-

ուը:

տենցիալ էներդիալի դրադիխենատիկխ՝ վերցրած ճակառակ

նշանով. բի

ւ

|

1Է--Քոմն:

Օրինակ: Ռրոես դաշտր:

(28.6)

ուժեօրինակ վերցնեն ք ժանլչությոան ք աունցքն ուղղեն ուղղաձիդ դեպի վերն

(ակ.67): կռորդինաույին առանցքների ալողիսի ընտրուԹլն դեո քում սլուռենցիաւը էներդիան կունենոո ճեւոն չալ (22.12)Ի

տնաբը լտ Ս

-Լ ԸՕոՏէ:

-»

ջ

կոորդինատային ուանքների վր (28.6)-ի աձայն կլինեն ճառի ԲԷ

ւ-

1-0,

1-50,

է,

--

--

118,

Նկ. 67 որտեղից ծեոհուի է, որ ուժը ճավատար է տժ-ի ն ուղղվաժ է շ ուղղությանը ճՃակառոակ, ալախն,քն՝ ուղղաձիդ դեպի ներքն:

Տ

29.

Մեխանիկական ձամակարգի հավասարակշռության պալմանները

Փակճամ ակարդումլրիվ էներդիան մտնումի

է Շաստաւոուն)

որովճետն կինետիկ էներդիան կարող է աճել միայն պոտենցիալ էներդիալի ճաշվին։ եթե ճամակարդը դտնվում է այլնպիսի վիճակում, որ բոլոր մարմինների արագությունները ճավասար հն ղրոլիչ իսկ պոտենցիալ էներգիան ունի առանց արտաքին աղղդեցության մինիմալ արժեք, ապա կարգի մարմինները չեն կարող շարժման եջ դրվել, ճասի այսինքն՝ ճամակարդը կգտնվի ճավասարակշոությանվիճակումի: Ալաղիսով, փակ ճամակարդը ճավասարակշոությանվիճակում կարող է գտնվել մարմինների միայն այնպիսի կոնֆիգուրացիայիդեպքում, որին ճամապատասխանումէ ճամակարդի նվաղադույն պոտենցիալ էներգիա: քննարկենք այն դեպքը, երբ ճամակարգի մարմինների

դասավորությունըկարելիէ որոշելմիալն ս մնժուվլան, օբինուլ՝Հ կոորդինատի միջոցով:Որպես օրիՃամակարդը: ընդ մկ կարելի է բերել ԵԷրկրադունդ-դնդիկ որում դնդիկը առանց շփվելու ուտում է ուն շարժ աիրացվոսժժովոա՛ժճաղորդալալրի վրայով (նկ. 68, ա): Մէյլ ալլ օրինոկ կարող Է ծառայել ղաւանակիժայրին ւի ացված է ճորիղոնական ուղղորդներով դնդիկը, որը սաճոււմ (սկ. 69, ա): Ս) տրված ֆունկցիայիդրաֆիկներըցույց հեն ներին Տույ նկ. 65, բ-ուսի ի նկ. 69, բ-ուս/: Ս-ի իինիխորուսմի փով

դարձ

Ս

|

Է,

ՐՈՐ ԷՅՄՅ6

-

ոսցվ

ԻԻ

Լ

Լէ

ա)

2. Վ,

Դ

Ա Լ

'

/'

»

բ

.Հ

լ

'

լ

Էջ

|

`)

Ը»

Նկ.

նյուի իուոլա ուսսվուս

|

ճաիսւու:ը չ-ի- արժեքները (նկ. 69-ույի ո-ն դեֆորոսցիոլի չենթարկված դաւ պանակի է )։ Ս-ի ւին իրուսիի ոլա մուն ուձ.ի ճետի լալ երկարությունն ռեոքը՝ հն

Ճո-ի

'

ԳՍ

-

ր

(28.6)-ի բանին, որ

ճմ

ւ

ձայն

29.1 (29.1)

'

(59.1) ոլամանլ:

ժեք է ուլն

ճահ ՝

է--0

(59.5)

(եթն իյ

Ս-Ֆ օՍ

աղա

փախոխականիցկախվաժ ֆանվցիտ

միայն մեկ:

'

«ձն՝

Ալապիսով,պռանեցիալ էներգիայի մինիմում արժեթին Համապատասխանողճամակարդիկոնֆիղուրացիան օժաղված Է այն Ճատվկությամլ, որ ճամակարդի մարձինների վր" ազդող ուժերը ճավառսարեն զրոյի: Ալս արգլոնքը իրա-

փոցի է նան ընդճանուր դեպքում, նրբ Ս-ն փոխավաններիցկախված ֆանկցիտ է:

Նկ.

մի քանի ի"-

սղատկերվածդնոլքում (29.1) ն (59.3) պալնան անձերը տեղի են անենում 4-ի ճամար, որը ճավաէ Հ-ի (ռղաինքն՝ Ս-ի ռար մաքախմումի դրպքում): 4-ի այլս արժեքով որոշված զագիկի դիրքը նալնոլնս կլինի ճոփառարակչռության դիլք: Սակայն ալո ճավառարությունն, ի առարընրությունճ--Հզ ճավատարակշոթյան, կլինի անկալան: Բավականէ դեդիկր թելնակի դարա բերել ճավառարակշոության վիճակից)է ալը պատճառովառաջացուժուժը գնդիկը կճեռացնի յ դիրքից: Պոդիկը կայուն ճավառտարա68-ում

կշռուլթլունդի

բից

առաջացած ուժերը ուսի

ն

(որի

ճի

աւր Ն թ»շնը) շեղելու դել բուս

ուղոզ-

ալնոչնո,

որ

ձգտում դեդիկը վելադարձնել Ճավա բակշոուը) թյան գիրքին: իմանալով ճամակարդի պոտենցիալ էներգիան արեն

է

|

|

|

|

ֆունկցիայի աահարտող

առաքըչ կարելի

Եշ

»-

է մի շարք

հզրակացություններ անել շարժման

բճույթժիմասին:

բացատրեն ք՝ օդովելով Նկ. 69 21. 68, բ-ումտայո կեր իժ գրուֆիկից: թն "ամակարդի լրիվ էներգիան ունի դրաֆիկում պատկերված ճարիզոնաուի ու ապասու ասխան Ճո կան ուղզի ն ող արժեք փակարդը կշարժվի կամ »լ-ից մինչե ճչ ռսամաններում, կամ Սա

,

23-ից

Իինչն

ն

շՀՃՀԼՀյ

սա

ճի

անություն:

Համ ուկոաւրդը 2Հ

լ

տիրույթները մտնել չի կարող, քանի որ ոաննցիալ էներգիան չի կարող լրիվ էներգիայից մեժ լինել (եթն դա տեղի անննար, ապա կինետիկ էներգիան կլիներ բացառական): Ալապիսով, ՃչՀՃՀց տիրուլթն իրենից ներկայացնում է պոտենցիալային պատնեչ, որի վրայով ճամակարգը չի կարող անցնել ունենալով լրիվ էներդիալի նկ. 68, բ-ն բացատրում է, թե ինչպե Ս ավլրալպաշարը: գրաֆիկի միջոցով կարելի է որոշել կինետիկ էներգիան, որով օժտված է ճամակարդը Ճ-ի տվյալ արժեքի դեպքում: Տ

30.

Գնդերի կենտրոնական հարվածը

Մարժիններն իրար ճետ բախվելիս ենթարկվում են դեֆորմացիալի: Այլ դեպքում կինետիկ էներդիան, որով օժտված էին մարմինները ճարվածից առաջ, մառամբ կամ լրիվ անցնում է առաձգական դեֆորմացիայի պոտենցիալ էներդիայի ն, ալապեակոչվաժ, մարմնի ներքին էներգիայի: Մարմինների ներքին էներգիայի աճն ուղեկցվում է նրանց բար ձլրուգում ով: ջերմ առտիճանի Փոլությունունեն ճալրսվածիերկու սառի անայինւոհսոակդեր. բացարձակ առաձղականն բացարձակ ոչ առաձղական ճարվածներ։ Անցարձակ առաձղական կոչվում է ալն ճարվածը, որի դեպքում մարմինների Մեխանիկականէներդիան չի անցնում այլ ոչ մեխանիկական տնակների դ Սլապիսի ճարվածիդեպլբուբ կինետիկ էներդիան լրիվ կամ մասնակի փոխարկվում է առաձգական դեֆորմացիայի պոտենցիալ էներգիալի: Այնուճնետն,մարմիններն իրար ճրելով՝ նորից են ուտում իրենց ակղբնական ձեր: Ի վերջո ուոււո ձդակաւն դեֆորմացիալի պոտենցիալ էներդիան նորից անցնում է / կինետիկ էներդիլիչ իրարից ճեուււնւուսի եխ մալոիինները ալնպիաի արադություններով, որոնց մեժությունը հ ուղղությունը որոշվում նն ճնտնյալ երկու պալմաններից՝մարմինների ճամակարգիլրիվ էներդիալին լրիվ իմպուլսի պարպանման պայմաններից:

ոչ առաձգական ճարվածը բնորոշ Բացարձակ

Է նրանով,

դեպքում դեֆորմացիայի պոտենցիալ էներգիա չի առաջանում. մարմինների կինետիկ էներդիան լրիվ կամ մատամբ փոխարկվում է ներքին էննրդիայի: ՀարվածիցՃեբախվող իալոհխիններըկոսի շարժվուի հն միատեսակ Բոսուրուղույթյուն ով, կոսի յինում եխ ճանդաւոիվիճակուսի: ցարձակ ոչ առաձղավան ճարվաժից ճնառ տնղի ունի միալն իժոլույսի ապրաճաանւի ան օրենքը իսկ մեխանիկական էներդիայի ոլաճարա:ն եղի մին օրենքր տեղի չի ունննու, ն ունի տարբեր ։տնսակների՝մեխանիկուկան ներքին էներդիաների դումարի 29ապրաճալանւի ն օրենքր: Սաճիանավփու վենք երկու դեդերի կենորոնական ճՃարվածի քննարկումով: Հարվածը կոչվում է կենտրոնական,եթե գնդերը նախքան բոսվխուսիը շարժվում հնխնրանց կենտրոններն իրր միացնող ուղղի երկարությամբ: կենտրոնականճարվածը կարող է տեղիունենսոլ,եթն՝ 1) դնդերը շարժվում են իրար ճո դել (նկ. 70,ա) նտ) դնդերից ժեկը ճՃասնում է փլուսին (ակ.20, բ)։ որ

ալս

տո

հուշում Թռ դնեդերը Ենթադրեխբ,

ալու կռուիդնդերիվր, կիրուուվուծ

շոուի

հ

իրար:

վոն ճամ ակարգ քին ուժերը ճաղվոաաար են

1:1 ձդավուն բադար ձակ ոչ 214171 եւո |, քննուրկ2 ճարվոածը: Դիցուք,դնդերի մառտոաներըճավասոար ու-ի հ շ-ի,

իոկ արադությունները

Ս

դնդերի|ոճւյույորչե ուք էր: քուն Ճալվիուժն

Հ.

է

Բ

ն

Մշլ-ի:

նա վո(ինի ուլնապիսին, ինոչւայիաին

ողլմլց -Է Ոջնջց

Խարվաժը՝Մղլ-ի ավաքոաւն

ՈՆ

ծ

«առ»

Վ- ԱՄՆ

Աղյ - մշ)

Մ»

(30.1)

որտեղ Մ-Ճ հջկու դնդերի միատեսակ վաժից ճետո:

/30.1)-ից ճե ոու

է

--

ո Քանի

որ

հ

Մլը

յունն Է ճար-

րդու

ՆՍ

-»

Մալ

--

1 1410 Է

11.

ուլ

ոշ

Հ-

(90.2) :

ւ

ուզղվաժ մեկտորնելրն

ուղղի երկարությամբ, առա Ղի ճնւո

Մ

ինսույն

վեկտորը կունենու ալդ ուղԲ)--ի դես քուսի(ունս ոկ. 707

ազգություն: համբեկոող է Ն ուջն կողմը: ւո)--ի ո երտորոորի «ղգված է .

դես

-

վեկտոլո:ուղղված Մո վեկտորներից ալն սնկի է: լալն վելի սե ուլ: ՈղԴլը ալւուադգբ կողմը, որբիճաուի ում

Մ վեկոոլի մողուչը `.

ոլոռեղ

Դ

լը-Բ

հ

/

կարելիէ ճշվել ճեւոմ լու բնա ձեով՝ ՈղլՄլը -Է Ոշճյց ԵՇ ոլ -- ոջ

:-Զր

|

(30.9) .

ողուլներնհն, վելաորների մտ է ա) ւա ուի չես բին, իոկ

Մօո-Ք

Օ--»

Վաղոո Խշանը՝ ի) դեսյքին Ժչ: ձռակաս ճալ:վ:» նլժ 4 քննարկենք բուցար ձակ 137411ւռ Ալոպիսի ճարվի դել բում ւոհղի ունի երկուալա ճաղան ւ իան մեխանիկական օրենքներ՝ ի/ողուլսի սանյան ման ազո ուն չենրգիս:լիոզունար օրենքները: Եշոոակենք դեղերիմասսաները ող-"մ 2 ոխ 412ԸՈՈջ-

Խշանյո

ճամ

մոա

«՛

»

չ

է

-

ԶւաիւքանճարվուժըըՄ- ով

Բի արագութոնն իրը:

Պլ-ով»

դնգերի դությունները ճարվուժի որջապոա: նշ-ով մ-ով:Փրեն,քիմպուլսի էներգիայիւլ աճոլուն-

Ն

ց

ոլո

ն

ոմ

ն

օրենքները: ՈւՄ

-»

Դ- Ամր

Հ

-»-՛շ

- որո ոմն

-» ԱԱ

`

Տե'

մ

Հ4.7)-ը:

Դ

-զ--

(20.4)

Լն» Հ».

2726Լոլժ2 Լ ա -

ճեւոթ

--ջ-

:

(30.5)

(50.4)-ը

ձնադիովեն ք

-)-ոՈչՐջ-

-»

ոլ

ճնտնլուլկերոլ

(ղցօ--

--

-

ջց):

(20.6)

(Ճ: 82)--- (Ճ (30.5)-ին մունք ճետնյոլ տեսքը` Նկատի ունենալով:

ու

-»

-»

Մ):

--

-»

Հ)

որ

-

--

ւջ

-»

Կց)"Ըր

--

Ծ) .

--

-

ց):

-»

-»

(Ճ-Է 8),

(20.7)

ելնելով ճամաչաղիությունից, կարելիէ սլնդել, որ ճարփաժից ճետո դնդերի արագությունները պետք ե աղղվաժ լինեն այն գծի ուղղությամբ, որի նբկարությամբ շարժվել

ճավաքան ճարվոաժը:Հն ոմաոբար» դնդերիկենսուրոնձելոը

են

(30.6)-ի

(30.2)-ի

վեկտորները ճամադիժ են: ճնարավոլություն Է աալիս (30.6)-բ ն (30.2)-ը իրար ճամեմատելիս եզրակացնել, որ ն

Դա

բոլոր

--

Մոլ

--»- -Մշ-- Մզը:

--

ճետ

Ն

(50.8)

Բաղմապատվելով(90-Տ)-ը ոջ-ով ն ստացված արդյունքը ճանելուվ (30.6)-իցչ առա բաղմապատկելով (30.8)-ը ու-ով հ ուտագզված դում արելով (30.6)-ին՝ կուտանան.ք քը ալրդլուն գնդերի արադությունները ճարվածից ճետո.

Լ.

2ոչնչց-Է ոլ -- ոշ)մյց ոլ

2ունլօ Դ- (ոչ րչա---ԻՅ--Ի-ՅՀ---

-»

|

--

Ն

ոլ

-Է ոշ

-»

ւ

Հ

Ոու)մչը Ի

-- ոչ

չ

Թե/լալինճաշվումիներիՃուսիուլ:(30.9)-ը

(309) '

թ պլրոլեկատնն

Մյլըվեկտորիուղղումյ ո:ն վրւս: Այդ դեռ քումի ՇՀ ն.--Յ

-

-Է (ոլ 21Ոշ6շը

--

ոշ)Կլօ

11լ Ի

լ

-Է 18շ

Ի

Վ.

Սավլնե

մ ելս բանաձեերում ՄՄ Մշ0-Բ մ ողուլներնեխ, իսկ Պլ-ը . խուն վեկտորների պրոլեկցիաները» վեՄշ-(Ր ումի որա ճս ԸԼի «--»Ֆ-ր շարժմիաաու ավանում է իրր ճՃանդեոլ տաս

վող դեդերի գեռքին, իոկ

7-ը այն դնայքին, երբ դգրն-

է երկրորդին: դերից առաջինը ճանում Նշենթ, որ բ ցար: ձուլ ձղականճարվածիցծիելոո դնդերի ւռրոշդուլթ յունները չեն կարող միատեսակ լինել: Իրուք, Ճաղվասարեցնելով իրոարՄ-ի ն Մշ-ի ճամ որ դրվոժ յունները ն ճի աւար լուոոնձնսասիո(50.9) արտա ճոագտույթ խություններ անելով, կուուս նանք աոա

ոա

--»Մը --

-»

Մ24

ճիեյո ո դնդերի արու Հեւոնոաւբուր,, ճՃարվոաժից դուլ լունները

է, ո նավուքուն ու անտճտրաժեշյո նրոսնցաբադուլթ ճՃարվածը մելուննելրըՍուլնոլեսմիաւոնոակ 27. բոա իխւումի տեղի չի ունեն: Սոկոոլնալո դեոլքուսի Ալոճետնումմ է, որ ճարվածից Տիեոռ դնդերի ունեցւաժ ստեղից արագություններիճՃաղվաաարուլթ լուն արավմանըան ճա ու ւոն իոն դելի է էներ գիլի ոլաՃայաան օրենքի ճիւո: Ալուդիսով, ոչ աւձղակաոնճա րվուժի դել քում մեխանիկական. էներէ բոսվվումի. ուլն իո ոու: դիսոսչի ողա ճոյուն փոխուրկվում մող ալոիիննելրի ներքինէներդիլի» որը մարոիբննել,ի է։ զուգւիուն սու ճաւուն ալն չես քը, երբ բախվող դնդերի իու ոււՔեանոարկենք ներն իրո»րՃավա աը: 27 ուլաինքն՝ ոլ Հ- ոշ: Այոոլալմանի դեղ քում (30.9)-ից ճնչոնոաւի է ի

խասոնաակ լինելու

Ճոի

-

այտ

ւու-

ՆՀ"

-»

շթ

Մջ-Հ-

յց

դնդերը քոս իում ոն դեոլքում փոխանակումե իրեն ոլոլինւքն՝ րոադուլթ յունները: Սոոոնուվորաւպես, եթե մի աւոնու|մի ռանել, ունեցող դնդերիը տեկը,օրինուվ՝ երկրորդը, ճուիւքաւն բուռ իչուսիլ,դոն վում Է ճանդաաիմիճուկումի, ալա ճարվածից ու-

ճինյոոույն կշուրժմի ալնոյիսիարագությամբ) ինչոյիոիարոադուլ լոոիր, օժոսվիածէր ակղբում առաջին գունդը: Հարվածի

ճու:

ոու

ջին դունդգը ուի

է

մաշարժ:

(50.9) բոանձնով կարելի է որոշել

դնդի շւալժ էի

րուղու-

շարժվող ձնուք է բերում թյունը» որը ոն անին ինծ աշ սլաւոի (որը կարելի է դիտելորոլես եժ անաաճմիան ն ճի յի շառավիղ ունեցող ղունդ.) լթ ճելոո: (30.9) ար տաճացտուբոսվխովելուց չսուաձղականորնն Թլոն ճամ արիչը հ ճալտարարը շ-ի բաժանելուցն ուլ/ոջ անտեսելուց ճիռ ոլարունակողանդասինելրն ատրուսդրիչներ կուսն անք ան

ս

առատ

Մլ

--ջ Մշ

Ինչպես ճինյոուսմ դությունը

մնում

Էէ

է

-»ջ Մշը---

Փ

--ջ

լը,

-» -Հ

ՄշըՀ

"ւու դվա արդլունքից» լատի արաման վու ոիւ: Եթե ալատն անշարժ է

(որ), դսդի արադությունըփոխում Էէ իր ուղղությունը / Է ճակաոււկ ուղղությամբ: ՇարժվողԱԱ շարժվում նան

դնդի ալրադության մեժությունը փոխվում Է դեսպլքուսի ճու է մշց-ոխ եթե ուտ (ալն ւո շարժվում է դնդի ճո դեւ, հ նվաղում է 2մշց-ո։ ելե ոլա ւոը «ճնուսնուղմիէ» եր հյոնից ճատնխող դողից):

ՄՌ3ՑԳՓԼՈՒԽ

ՀԱՇՎԱՆՔԻ

Տ

31.

ՀԱՄԱԿՆՐԳԵՐ

ԻՆԵՐՑԻԱԼ

ՈՉ

Իներցրալի ուժեր

նշվեց (տե՛ս ծ 18), Նյուտոնի օրենքներըիրվացի ես միայն ճաշվանքի իներցիալ ճամ ակարդեր ումի: Բոուի բ վրալ մ ալրոիինը Լոր իներցիալ ճառի ակարդերիԿկասուի

ինչես

«5»

իմնույն Մ տղոսգագումով:Քոսխիոր դանկաիներդիալ ճու Հ պաժ ճաշվանբի ոչ իներցիալ ճասիակարդր ուի էմա 1 կարդի նկատուի բ շարժվում է որմէ արադագումով, օժյուվոժէ

բի ճաշվուն

Մ

ոչ -»

իներդիուլ Տումի ակուդում մալոինիզ՛

արադա-

արբել: ցումր կլինի Կ-իդ Հաշվածբիիներգի:ը /ւ ոչ իներցիալ ճամ ամրալրոդելյում՝ մարտի ունեցաժ րոսդացում -

-»

նշանակենք Ձ-ուԻ՝ տարբերությունը

ների

.ծ-Ն

.-շՀ

Կ՛- ՎՄ՛--Ձ:

եթն ճաշվանքի

ոչ

(31.1)

իներցիալ ճամակարդը իներցիալի

նրատմամբ չարժվում Է ճամբնթաց, ապա ճ-ն ճամբնկնում Է ճաշվանքի ոչ իներցիալ ճամակարդի արաղացման ճնտ: Պտտական շչարժման դեպքում ոչ իներցիալ ճամակարդի արբեր կետնրը ունեն տարբեր արազացումներ: Այս դեւղ-

քում

զ

Հ

չի կարելի

ճառի '

ւրել

որով անպիսի արադացումի,

իներցիալ մ ւաւիբ:

ճատ

ոչ

ակարդըշարժվում

Դիցուք տվլալ մարմնի

մտիցաղդող

է

իներցիալինկաո-

կողւրլուս մարմտինխերի ուժը ճավասար Է ուժերի արդյունարար

բոլոր

Ւ-ի: Այդ չես քում

վր,

Նլոււոոնիերկրորդ օրենքի

րաո

Հ»

ի

(21.1)-ի ճասի աձայն ր ադա ումը ճաշվանքի ոչ ինել Ճիակարդի նկի ուիբ: կարելի է ներկայացնել ցիալ ճառի -

տեսբուվ՝

նլալ

Ն»

-ՑՁ--

լ

եթճ Ալուլիսով,

ված

-Ձչ

նույնիսկմ արորնինկատմամբ կիրաո-

ուժերի

արդյունարարը ճավասար լինի զրոլիչ աի ք: մտաղրիինը ճաշվանքիոչ իներցիալ ճամ ակարդի նկատուի բոլոր

կշարժվի

--Ձ

քն՝ ալնպես, ինչես

արոադագումով, ոին

րի ուժ: եթե Կրոսվրա ազգեր-- ԱՅ-ին ճՃավասար Հետ աբո:ը» ճաշվուն իներցիալ Ճա ակարդելյում քի ոչ կարելի է օղսվել մ իաչն իներցիալ շարժումը սկարադգրիլիո Ճավա արումար իրավացի դինամիկայի ակարդերիճառի ճասի աղզներից, եթե այն ուժերիցբուսցիչորոնցով ի արոիիննելն

կոչված,տ ունենք, լսես դում 27 իրար դրո» ճշվի է հենքադրել,որ ճավառաթ իներցիայի ուժերը, որոնք եք ն ե՛ս մի արոինիմառաայիհ. Ճաշին քի իներցիալ ոչ իներ-

արբ նրա ունն դ աժ արաղ աւցումի ակաւլդել:իՄիտտուի արտադրյալինճակաւկ նշանում, այների տարբերության սինքն՝

պիալ

ճմ

515) (Խ՛-- Կ) ««--- ՈՅ: ան: դհոլքում Նյուտոնիերկրորդ օրենքի ճՃավառսար -"շ

լը

.

քի ճաշղվա:ն

ճենյալ

ես

Հ»

ոչ

--

քը"

ոխ՛

Այս

բոլորը

ճատ

իներցիշոլ

-» --

ակարդի ճամար կունեն

ո

-»

(31.8)

ԷՎ հր:

ք ճեն յալ բայցասոլին

|

օրինակով:Ս,լլոկի

բարձակից թելով կավովաժէ ժանրոցը (ակ.71)։ ասիրացված

է կոմիշարժվում է առուն Բանի դեռ սայլակը անդ աւ անումի ց է ուղղաձիդդիրքոււն,ն ժծայնԹելը դանվումի արադացմտան,

բության մով:՝

-»

ք

-»

է Թելի է ուժը Տավասարակշուվում

Այժմ ոայլակը դնենք ճառին աց

Թելը ուղղաձիգ դիրբից արագացումով: հ

Ծշը .

Նկ.

՛ջ

-»

շարժման իջ

Ս՛

կլունուվ,որ

ճակաղդու

Է

կշեղվի այնպիսի ւՀ

ուժերի արգ լունարարը կառսլաճովի մարոինի

Նին

ճավասար արագացում: Սալլո'կի ճիւո կաո վուժ ճւշվա՛ն.բիճամակարդիԿկաուի աւիբ:մարմինը դունվում է ճան-»

դրոտի վիճակուսի, չնայածրան, որ ք-ի ուժը ղրոլից տարբեր Է։ Հաշվանբի այս

ն.

-»

է-ի արդյունարար

նԽկասոճասիակարդի ն իաւիբ:մարմնի արադացսմի յունը ձնականուրն ան բացզակալուլ

կարելի արտնի

է

Հ»

9»

էլ ուժերից բացի, նրանով,որ, բացատրել մրս աղդոււի է նան իներցիայիուժը.

-»

ի

Հ-

--

Ոխ/ց:

/

(31.4)

է սոալիս ուժերի մոցնելը ճնարավորուլթյուն Իներցիայի

նկարադրել մարիինների շարժումը ցանկացաժ(ինչես այնպես էլ ոչ իներցիալ) Ճաշվանքի ճառի իննրոիխալ, ուկրմ դերում, շարժման իննույն Ճավա ոաւրումների միջոցով:

Գետք է պարդ կերպով ճասկանալ, որ իներցիայի ուժերը չի կարելի դառել այնոյիսի կարգի ուժերի շարքը: բնչպինեն

առաձղական, դրավիտացիոն ն շչխման ժերը (այաինքն՝ավյլալ մարմնի վրա այլ մարմինների աղդեցուսիք

թյամբ պայմանավորվածուժերի գասին): Իներցիայիուժենն ճաշվանքի բը սրայմանավորված այն ճամակարդի Ճոակություններով, որում դիտվում են մեխանիկականերնուլթսերը: Ալա կխմառտով նրանց կարելի է անվանել կեղծֆ ուժեր: իներցիալիուժերի դիտարկումը սկզբունքորեն անճրաժեշտ չէ: Լատ էության ցանկացածշարժումը միշ կարելի Է դիտարկելճաշվանթի իներցիալ ճամակարդի նկատմամբ: ճՃաճասվս Սակայն դորժնականում ճեււաքրքրություն Է ներկայացնում մարմնի չարժումը ճենց ճաշվանքի ոչ իներցիալ Ճամակարգիչօրինակ`ԵրկրիՄակերնույթի նկատմամբ: Իներցիայի ուժերի օդյոադորժումը ճնարառվորուլթ յուն է տալիս ճամապատասխան կարդի խնդիրը լուժել անմիջականորեն այդոյիսի ճաշվանքի ճամակարդի նկատմամբ» որը ճաճայխավելի ճեշտ է ստացվում, քան շարժման քննարկումը իներցիալ ճամ ակարդումի: Տ

32.

Իներցիայի կենտրոնախույս

սկսի առի Քննարկենք

դուլլաբ:

իրեն

Սկավառակի

աշյոույլոը

ուղղաճայաց

ուժ

անկյունային

աունցքի

շուրջը

ամ

աա

(նկ. 22):

միասին սպուովում է Ճաղին Ճադգյիուժ ն սկավառակի կենտրոնի ճետ ղսսպանակովասիրագվածդրնդիկը: Պովելու ընթացքում դնդիկը դրվում է մի այնոլիռի դիրք: որի դել քում ղսսպանակի ձգվածությունըճի ճեւո

նան

տարվում է գնդիկի մատաային կենտրոնաձիդարադացմուն արտադրչալին՝Ք-ի (»-»-րբ կենտրոնից գնդիկի ունեցաժ

ճնովորությունն է )։ մասի: դնդիկը

դանվում է

ճն

ուն, դուսի միճակումի,որուվճն

աղդողուժի դ բացի, նրա վրա կիրառվում է ղապանակի

փներցիայի

նան

,

հղ

Հ»

ՈՓշ82

(52.1)

ուժը, որն ուղղված է շառավղի ուղղությամբ, սկավառակի կենորոնից դեղի դուո Իներցիալճասիակարդերի նԿկաուի տուրը:

ՆՑ.

օրուովողճաշվանքի ճար ակարդում ոու ջաց աժ իներցիոյի (32.1) ուժը կոչմում է իներցիայի կենտրոնախույս ուժ: արբել կետերըիներԳՓուովող ճաշվաքի ասիակարդգի ն իայ ճառի ակարդի նկաւուիուրը:օժտված 27 Ժեժություսիը: ուղղությամբ ուսրբեր արուդուցում ներով: Դրան ճւ ալա ուսաի: ուն իներցիայիուժթ հավսումի ունի Իուլուին ի դիրբից ճի Ճաշվունքի ալոսսպվող ավադ ումի: իներցիայի կենտրոՀաշվանքի ոլւուուլող Ճամակարդում ուժը արնի փր" աղդում է առնկաովա Սաղխույս նրանից,թե է ճւսնդաւոխ արտինը ւոիլուլ ճոսի:կարդումդսոնվումի վիճուկուսի(ինչպես ինչն իւր հենաղլրումիէին թ)» 22 նրա -»

նկատուի :ուիը:շարժվումէ Խ՛

լաբը: արադղչութ Երկրիմակերխույթինկաուարբ մարինի շարժման վերաճիշտ լուծելիս անճրաժեշա է ճաշվի բերչալկնդիլրները աոչ-

Հել իներցիայի ուժի, որը ճովասար է դօ:ր, ԸՕՏ ջ-ի, որսոեղ ուլ-բըսալորի ւի ոււոն է, ուն Երկրի ոլ ւուուի անկլոււ ՀՋ՝ իր ոչուան ցքի շուրջը ւու

ռ

ային ւսրադու|ժչունը ,

-ն՝

հրկրագնդի շառավիղը,

լայնությունը չովլալ մայրի աշխարճադրական

Փ ՀԶՐ

(ոե՛ս 4-1. 131)։ բ

ուր

Ս: Թյ որ իներցիայի կենտրբոնա Հույցյոլ: կարելի Է ներկայացնելճեւոն յու տես քով՝

Ժո:

ու

ուժը

խուլ

-»

որտեղ 11-ր ուսն

մարնի

-

-ՏՀ«(՛5-Հօ)-

ուա

ի

-»

ՈՔ,

(25.2)

ւ:Հ

է,

-»

՛

քի ոլոովող ճաշվան

Թ-Ֆ՝

ՃւյՀ

մակարգը անկյունային

.ր-

յունը» բաղութ ւ

մարմնի շառավիղվելտորը՝ճաշվանքի սչյոր:որ-ը

ճումակարդի (ղբնոս"բո Բոուի կեւոինկոսոիոռիբ, ընկնում է ոյւուուի աշն Ս:ուվող

-

անցքի

Լա ոտի

՞2-Ը՝ո-ի

ոլմումաչն Տ

մի

այն առան

33.

Նկ.

բաղուրիչը» ոլն ցքին (ճ.կ. 23):

ուղղաճայաց է

Վորիոլիսի ուժը

ակուրդի նկամուի Հաւշվան քի ալտուտովող ճառի ամբ մարմնի ուժից բաիներցիայի կենտլրունավոույո շարժման դնալբոււն, Է դալիս 7772 իի ուժ, որը կոչվում է Կորիոլիսի ջ ցի, ոու

կամ իներցիայր կռրիոլիսի ուժ: նորիոլիւի ուժի դորանորումը հաւրելի է ճայանաթերելճեւտելուլօրինակում: փերցնննք ճորիղոնական ղիրքում դտնվող մի սկավառակ, որը վել ուղղաձիդ ուսն ը քի շուրջը: Մլավակուրողլզ ոլ:ուտ «ւակի վրո դժենք շառավղային ՕՇՃուղիղ դիժը (ճն. 24, ա): ուժ

Նեոհճ

բ

դեդինը Մ"

արադութ ամբոՕ կեւոիցՃ հեւոը:Եթե

է սկավառակը չի ոլւուուվվումի, դնդիկը դլորվումմ՝

տեր դժաժ

ուղղի ուղղության երկարութ լաիբ: Եթե սկավառակը որուուսկան շարժման մեջ դնենք ոլւաքով ցույց ւորվաժ ուղղութ լաբ, դնգիկը հդլորվի կնուսդժով ՕԾ կորով, ընդ որու պասոկերված սկավառակի նկատմաբ -»

դած Մ՛ արադությունը շարժման ընացքում կվոՃ.հի իր ուղղությունը: Հեւտնաբար, ճաշվանբի ալւուուիող նրա

ունն

գնդիկը շարժվում է այնպես,ինչպես մակարդի նկատիաւսիբ

կշարժվեր,ելե նրա

Մ վրոո ասղդեր

"

յունն ուղղա արադույթ ճայոացէ, ուժը: ՓեԽդիկի շարժումը աւոր ւովող սկավառակի շառավղային ուղղութ լուի բ ւլ աւճոելու ճւյմար անձրաժ եշտ է օդտադորար ան,քժել ուղղ ւու ճարի օրինոկ, ՕՃ ներ, ինչես, կայողլողկողթ (ոկ. 74, բ): Փադիկի դլորվելու դեղքումմ՝ սզրոս վր աննկլունակառըը -»

դումի է որնէ

-»

որու

ու

տլուդգուլթ լաիբ: Սու կարելի

տուն

ուժով:

ամարգի (ռկավաուակի) նկատուիբ: դնդիկը կշաղժտուոուՀ վի բոսո ուղղության Տ ճամ

վող Նկ.

Ւ

է

բաղաորել նրոսնով,որ

Է ուժը ճավառարակշովում է դնդիկի վր": կիրաովաժիներցիլի

-»

է

ուժով, որն

ուղղ

աճայացէ

իլ-ե ճենց ինհրցիայի կորիոլիսի ուժն

(51.5)

քերը:

բանաձմից՝ նակա:սյես

ֆեպք

1:

-»

Մ՛ է։

արադույթ յանը: Մրգուժը կղտնեն ք

քննարկելովմասճակի դե-

Մսորոիխնը շարժվում Է շառավղայինուղղու-

Թլամտբճս ուսմուն էմ րադույթումբ, որն ուղղաճալաց Է ոն ռուն ոլւոււումի ւոն առանցքին(2.կ. 75, ոլ ւուուի ցքն ուղորա

ճայաց Է ակարի Տալ ութ է,

ալու

-»

Մ

-ր

ոլ

յանը): Քանի

-»

որ

Ճավա ււր: հինի ղրոյի»իկ

Մ՛-ր

ճոռ

ւուտուն

իներցիայի ուժը

`

-ի:

Դիցուքժամանակի որմէ լ սպաճինմրարսիինըդավում է դիրքում: Այլ ոլնին աշվան,քի անշարժ ճասիակարդ

կաո ուիբ:

,

Մ ուր

յունը ոոդուլթ

բաղկաւցաժ

է

ներից. շառավղիերկարությասիը:ուղղված չիցչ

որը

ավասոար է մարանի Մ՛

սր

երկու բուղադրիչՄ

բաղադրի-

սդությանը, ն շռոսոի|-

աճագուը"ւ բաղադրիչից»որն րոտ մոդուլի 5ււվասար է ա-ի (Դ-ր մարմնի ճեուավվուրուլ: յունն է սոր ուա.Հ ւին Ժ-ՖԽ՞ քի ւլոովող ճումուկարդգի ճՃաշվան աշուանցքից» կլունույին արուսդուլթ լուն ը,)։

ղին

ուղղ

ո-

ձ1 ժառ անոսկումուղիղը»: որով շարժվում է մարմինը, կոլտովի մՓ-- 01 անկլունով,իոկ մարսիխինը կյոնդաշարժվի յումբ: Գքթ--Մ՛Օէ ուլդ ուղղի երկարութ ճաովաժովն կղսոնվի

անքով Մ արադուլթ ան երկու բաղադիրքում: Դրո ճեուն դրեչխերըչ իրենց ուղղությանն ուղղաճայաց ԱՆյլ Հ-ՄՕՓ հ Ախը օ ԱՓ աճերը ուան ալով կալտուուվվլեն մՓ անկյունում: Չ

Բացի դրանից,

Մ՛01-ով:

-»

Կ.

բաղադրիչի մոդուլը կաճիմԱ

շ»-

ամԻ-Հ-

՝ որ տեղիԷէ ունհնուի ւոյն ոլաւաճաոուվ|» դիրքում շառավղին (որի երկարութ լաբ: շարժվում է մար-

--

Սս

ք 6 (ռ.Մինը) ուղղաճայացՄ-ի բաղադրիչըճավասարվում --ձե)-ի:

-»

Այսպիսով,ԱՄ ճը, որ մոագումի Էէ Մ ուրադութ յունը: ձլ կարելի Է ներկայացնել ժամանակում, երեք աճերիմերտորա-չ ո

Ատ ն ճԽլ,

նկ. 25իԻ մլ,

կան ղումարի տնաբով (անս

որոնցից առաջին երկուսը ուղղաճայաց են վեկտորին, իակ երրորդն ուղղվաժ է ճենց այն ազգի հրկարությամբ, որով

ազդվաժ է Մ-ը (ալս մջ-ի փոքրությունը):

դեպքում պետք

կատի ունենալ

Լ

զզ-իճամապատասխանբաղադրիչները Հ1-ի վրա բաժա-

կատանանըԱ արադացմանբաղադրիչները անշարժ

ռելով,

5»

ակարդիակամա:

ճամ

այ»

մա"

Մ

ց

1-ով

մօ

մՄ:

-ՀԱՒ22աթ`--

ս'

Վէ

չէ Այո բաղադրիչը կախովաժ

բաղադրիչիմ ոդուլը՝

Մ

ոթ մի

-ից. աղն դոլուլլուն ունի

դես,քում: նյո բաղադրիչի արւոաուրավը ճայտնիիներուալիս Է փիղ քին բաղմտապլատկելի

Մ

՛

0-ի

Լ.

ուժը: տիայիկենտրոնախույս

մ ԽՄ,շի չուի որին ճուվւոգ7' Գ-ի Փո բքքղադի 8. Բաժ ւսուր «5 »-8 1-ի 4բ.. Է-Գ--էԷ ա-ի ո. բաղա ւոո ւուտյիա բ եր ք նելուցճին | ԿԱ. րիչը, որի մողուը՝ ՏԱՄ («ք նեա1, ս.0Փ 2. ձմ.ս8 ----Հ «4 իի--5 Վ. Վէ 7"

'

ր

ս

'

Ս

«ռար

աո"

-՞

-՛

Նկ. 14Ը

խ

Ն

լ

լ

աա

-

ն

-Է-

Մ՛տ Հ- նա --- արնմե

Մ. վեկտորը(ճեւուդայում ոլն Մշա

--

-ով|)ուղղաճարացԷ

Մ՛-ին նակելուհնք ճեսոնլալտեռքուվ՝ կարելիԷ ահրկալացնել ՍՄ

.»

/

6)

».,՛ջ

-«2ա-Հ«Մ

Մր

ն

-ի

(38.1)

«5»

(եկ. թյանը ի

վենկոորն ուղղաճայաց է դժադրի ճարվմուէ դեպի մեղ): (385.1)արադացումըկոչուղղու վում է սորիոլի»ի չար ւս դ ց ու մի: Այս Ո-ով բազմ ա-չ79-ում

ս

ա

ճեոո ճն Խշանբ ճակառակ նշանով փոխարինելուց ռլասոկելյուց ք իներցիոյի կորիոլիսի ուժը՝ կաւտանուն ՄԽ իլ:աբղ», ՉՈ -», --

Դեղք

-«

թ»

(35.2) ՞

օ։

Հոշվանքի որոտվող ճամակարդի նկատմամբ ան շարժվում Է ոյյուուի առանցքին ուղղ աճաաց մալրոիխնը ճարթության մեջ դանչող շրջանադժով, որի կենրոնը դոնվումմ է այդ տոսանըքիվլոո (ակ.26) Պոտվողճարի աարՁ:

դի սԿկառուիաւշը ,իարինը

Ցուսիու|՝

».

Ն

-»

օժտված է ենտրոնաձիդ

արադա-չ

պո»

(35.3) լ

ՀԱԽ

որ միավոր վեկտոր է, ուղղաճաաց որոոնհղ ուղղվաժ է դեպի ոլո ուին կենոորոնը:

-»

է

Մ՛-ին

Լ

Մարմնի արադությաւնը ճաշվանքի անչարժ ճամակարդի ակատմամբ բաղզկացաժկլինի Վ շառավղին ուղղաճայաց հրկու բաղադրիչներից՝6-ից ն ՓԵ-ից: Ալս բաղադրիչները կունենան իլսստեսակ կասիճակուոաւ ուղղություններկ̀ո իո՛-աժ Մ՛ արոսդուը ալչոււի ան,ուղղու յունլուն /՛ Տասիակարդի սերից:

Մ

ար ուղ

ութ լան

մոգուլը՝

Մ-»-վՄ՛-ԷաՋ,

«Վ-»նշանը որսոհղ

5 ւի առատ

ասվանումիԷ Մ

(35.4) մ. աթ

իս թյունների տիան սուկ ուղղություններին,

կառակ

ուղղություններին:

Ախշոր

ժ

ճուր

արագ

ու-

Շ-- Հը" Բւյ»

ուի: նույնոլեսԿրաղլահի ակարդի ճկաուի

դշարժվի Ճավա արուչ ամիշրջանադժով,

րաղացոււլըկարելի

դրել ճեսոն չալ

է

Հ

Հ-|

--

--

Ո

բ

ք

այնպես,որ

ոնա

ՆԹ"

,

Գ

Հ

--

ք

Ս

թուՐ

ՆՏ

ո--օ-Ջո ՀՏՋՄԽԺո: ,ԾՀ

-

Առաջին բաղադրիչը Կ արագացումն է պատվող ս (33.3)|։ կարդի կաւ ուրբ:խան Հեչոաբոբ՝

1-»

Կ

-

«թՏ

ԺԹղ-Ւ2:

Կ՛-

իյ-»--

ու

Հ

ւււ

ոՀթո

Ո4---

իներցիայի

ԺԷ2ղմ՛ժո:

իներցիայի Էիր Ալո ուժերից առաջինը է,

ճամա-

ար:

ուղ ավաււնւլարզվում է, որ Ւ երկու բաղադրիչներից՝ ուժը բաղկացած Սրան ճի

.ա-

(33.5) ոնաույս

ուժն»

Էչ ուժը: իոկ երկրորդը` Հորիխոլիսի՝

նա վեկտորխերինն ունի ճեուղղաճալաց է տուալուղղութ լունը՝ ււ ) (ենոր ոնից դուրո, եթե Խ՛ լ աթ արաղություններիուղղությունները ճամընկնում են |(33.5)-ի վերքի նշանը|, ն Բ) դեսղի կենսորոն,եթե Խ՛ ն թ արադությունները ուղված Էն ճակառակ կողմեր (ներքեթ

ք

ն

ուժն

շանը):

Աղնճայաէ, որ այս երկու դեղթերը կարելի ճետնլալ արտաճայտության մեջ՝ կ

--

-»

Զրղվ5Հ

Է

-»

(33.6)

օ:

Սնուա ցված արոաճայջտությունը ամընկնում

միացնել

է

(33.2)-ի

Հաշվանքի պտտվող ճամակարդինկատմամբ մարմնի շարժման այս հրու մառնավոր դեպքերը քննարկելուց ճեդիմենք մարմնի ոմավոր շարժման դնայքին. ընդ որում այո դես քին ոսվելի եժ ընդճանրացում տղու նսյատակով ենթադրենք, թն ոչ իներցիալ Է կոորդինատների ճետ:

տո

միայն աւո վում է անշարժ (իներգիուլ)Ւ նկասո ասիլ,» այլն ճամակարդգի

ճասակարդը

շարժվում այժ

ոչ

է ճարը ն|ժ

ց:

սաոականք մի

Սակայն

կարն որ

ուվժյուն որբ ճարկավոր դես քը լինի ավելի ընդճոանուլր քննարկելիս: ոնչ

,

Անշարժ

ն

ատտվող կոորդի-

նատների ճամակաբգերում վեկտորի ունեցած աճերի առնչությունները: վերցնենք կոորդինաւո-

որոնների երկու Ճամակարդեր» ք 1 ՛-ող|) պիցմեկը (չսյննշանուկե'ն ուլուսի (Ճ-ի) նկաուիասի:ոյւոլը -»

ուսի Էէ ուրաղդուանկյունային թյո բ: Այս Ճասիակաարդերն Ըուո-

Նկ.

Փ

րենք ալնալնս,որ դրւնցը 27 ան առանցքի այմուսի 77):

ճի

առանց քները

այսինքն՝

ո,

ք որմէ վելտոր (Ճ)» Բննարկեն

0)

Ճար

ընկնեն

վեկտորի ճե,"

(կ.

որի սկիղբը տեղադրեն ք -5»-

սկղբոնուկե ումի: ֆիզուք Ճ

վեկտորնինչ-որ ճառի ակրի Է Ժոռիանուկի բն ացքում: 1« կոորդինաՃմու|սփխուիովյվումմ տային ճոր ակաւլոդ ումիքննարկվողվելտորի ոճր ՄԼ Ժժասի

ո

ւՀ

նակում նշանակեր

ԱՆ-ով, իսկ ԷՀ ճամակարդումքննարմլ-

վող վեկտորի սճր

նույն ժոսիանակում՝ Ա Ղ-ով։

թրոմբ կարելի Է կուոճոլ»որ գՃ

Այ:

աոան

նն

ո ան ւռո աոաչ ու

դնաքուչի, ելո Ւ՛

(4)

.

ՕՆ

Հեշու-

աճերը կլինես ուսրբելր: է այն բաղաճոզւոյվում|

կերով

աււոուն է ենթ աթեն ք, որ Ճ վեկոորը ճւ ճառի կոյրղի կւ ուրոուիը: ", ճեն ոոուբԲ նրա ճը ուռ

ակուրդու

(այո դես քը բ ճաիակարդի նկաուոէ նկ. 7 7-ուի): Մակայն ոլաոկելր:վաւժ --Հիոուիր: Ճ 0) անկյունային րադույյուվել» որը կոլսուովի այա

ճում

Ճառ աւուր

է

ղրոլի

ճով: Ինչպես երնում է նկարիցչ Ա. ժամանակում, օրի բն-

է զջ թացքում Է՛ ճամակարդը,սրտապլում:

--

Էխ

Ս վեկտորը ստանում

աճ,

կարելի

որբ

ամէանդրանու,

է

նրկալացնել

մՓ-ին 7-ի վնկառրականարտադրլալի տնաթով, ալսինմՓ»Ճ: Իրոք, ՎՊ-իժԺողուլ, ճավատար է թբն՝ ձն --

ՃՎոյմ:,

ն

սրի վրա

մճ

վեկաորընուզղաճայաց է ալն ճարթությանը,

տեղավորված նն

որում այնպես,

մօ ն ՃԽվերոռրները,

մՓ-իցդնի Ճ

որ

պատվելիա աջ

ընդ

սյտո-

-» մճ-ի ուղղությամբ:Նշինք, որ այրլապիս Կուս չն եկտորի ճամար,որի ժայրը արդյունքկատացվի տեղավորվածէ ոչ Թե հոռրդինատների ոկզբում։»այլ կակարելի է ճասկանալ» եթե ճաշվի մավորիի կաումի: Մ, աուն եք, ինչնա կւոեղայիորվի որ անկաս ոյն բանիդ»Թ տակը կշարժվեր

լ

|

-»

վերտորը կոռրդինատներիաոանցքների ակամա բ» 77 աշունց.քին ղուղաճեո ճար ությունը» որի վրոո ւտտեղավոր Ճ

--

2»

աամ դոտովի ճենը այնպիսիՎՓ խով, որով պյոովում է 14 ճափակարդը:

աժ

Ւ Ճ

ն

ալլու-

ՎՆ ոճը» Ընդճանուրդել քումի, երբ 147 ճամ ակարդումմ տարբեր է ղրոլից» Հ ճառի ակարդումաճր որոշվում է ճեւոլալ բանաձմով՝ ւ

՛-

մ՛Ճ

--

--

-»

ճ95Ճ։

(53.7) ՛

դես բը քննարկելիս: Ձե ոզուռիու մարմնիընդճանուրթ |

նեք

դրս

քնարանը:

Մարմնի շարօճան ընդանուր դսարո ճաշմանբը եներցիալ ամսականում:

ե-

ոչ

ւն Վ ճամ ակարդելք փերցնեն ը ճաշվանքի հերկու՝ (ճշկ.78), է, իոկ Հ'-ր շարժվում է է-ի նկատորոնցից 1427իներդիաղլ

մամբ ճամընթաց ն, բադի դրոսնիցդ, ճավառարաէ 27, 1լլ-չի ոլ ւոււուվ|ումի ուան ցքի շուրջը» ոբը իշտ

առանցքին

Է

ինում

ղուդաճեռ

(օ վեկտորը

սհժուլթյանն

Ըստ

ուղ-

ոււոուն է)։ աման ո ալութականդետի գիրքը Խ ճամակարդինկատճա

ւո

մեամբ որոջվում է

Է շա-

իակԱՆ' ռավիղ վեկտորով, ակարգի նկատւհաիբ՝ ճա

ը շառավիղվեկտորո: Ալս վեկտորներին

16 կթորդինատ-

ների ճամակարգի սկիզբներից գեպի Ի" ճամակարդի սկիղբ-»-

Խելք ւուարոււժ1ց շառավիղչվեկոոբի իջի դոյուլլուն ճեոնյալոնն ճարտաոնչությունը՝ -»

ո

աճի

. -Հ

«ՎՐ

Է Ճասի կետի արադությունը ոսկուդի նրաչի աու ոն ճավասարէ`

-»Խ-ի

յունը ո՛

արդու

(33.8) ուք:

ունք

փ.

Ըըուո

(35.9)

ճէ.

ճռսիակարդին կոուուր մաիբհինի

զ

(33.10)

ժէ

մղում ռշանակված Լ ը շառավիղ-վենասբի աճը ոբանեղ ասիանկարդի նկամոուի: (38.8)-ի

աձայն Հ ճասի

վիղչ-վեկառրիաճը՝

ուկարդ ճառի ումի դիովող

-՛

1 շառտ-

Ի. Վ.

Սավելե

մբ-- մոշ -Է 45,

-»

աջ

(33.11)

ոլոռեղ մո՛-ր լ՛

շառավիղ-վեկտորի ոճն է Է ճառի ակարդումի: Ալս աճը, ինչպես որոշվել էր փվերնուիլոնհ՛ս(38. 2)|, -» ճամ ն մզ՛ո՛ Է է դիովող բաղկացած ւճից մջ 5ՏՀԷ՛ ակարդում -»

թ»

Հ»

գ

-»

վելոորից» ալան քն՝

ՀՀ Է՛ ճէ

սլ».

Ջ

ճ՛1՛

Վ7»

-Է

Ժ

ԷՀ

(33.15)

էչ

Ծեղադրելովվերջինւոն չությունը: (25.11) բոսն ձմշ ուի, ճան ճա ղուր ենք ճեանյալոա ջաւութ լունլր ա

ժէ: ՀՀ Լ՛թ» -Բաժանելու|չո արտւաճագոությունըձէ-ի վրա հշ սկասոի ունի ումի ենք ճեոնյչալ նուլուվ (33.9)-ր ն (33.10)-/, "ււ կթլաթյ

թ

ձր

մո

Վ-մ՛ը՛ Է

Թ.

ա

բանաձելր՝

Մ

(33.18)

-ԽՖց--խԽ -ԷՀՀԸԷ,

---ո-

որի

Ին ջ

Ն

--Տ

Հո-ն«՛

ճառի

ակուդի ճառին|ժաց

շարժի ուն

ովը: արադությունն Է ր Ճառ ակարգիԽղատուի ճամ է շարժվուի, եթե ո՛ ակարդը միայն ճամ'բնիէ ույ

ւս ալա 0 -- 0 7 (59.18) բոան ուձելր վեր ածվումէ արդեն նղ ճայանի ( 17.5) բան աձմին :

Այն դեպքում, երը «ն Վ. արաղությունները ճավաեն բանաձեր: սար զրոյի, (33.13)-ից ստացվում է (114)

(29.18) ողրաւաճաոցոոուվ յունից որոշվող

Ալժո/ դնենք

Պ արաղդաթյան՝ԼԸ զամակարդում ունխհնալուվ,որ

ա -Հ

չտ

Ալս բանաձեի ժեջ

աոան

ձմ

Հ

Նկատի

նց -Է «Խ՛-Լ

--

2»

ա

5 ՕԼ՛:

մոր փոխարինենքիր՝

փառով, իոկ մմ-բ՝ արաաւճուլաւթյուն ով:

տաճալաությանաջ

աճը:

ՇՕՈՏԼ, (ոստանանը

-

ԸՆ

դիավող

Դ -բ 0`»(

«ՄՊ

(33-19) ա(38.19)-ին ճամա-

Դ-լա»« «ճէ

(ճիշննբ»

-»

Մ՛ վեկտորի՝ Է ՎՄ7՛-ր

որ

-»

աե Տոսիաշկարդումմ

դիտվող աճր): Հը՝ Մ՛-ի՝ Վ Ճուիակաղրդում՝ ճի յոո ենք ճեոնյալ Ճանդումի Փովոարինում՝ կաուսրելուց արտաճալտությանը՝ անն

իսկ մՄ

է,

ՋյՀՆՋԱԹԾԹՆ

յ

ԱԵ"

Հ-.Հ-

«ՀՀՈ՛0է)։ -- ԽԻՆ օա Ա 7՛Օդվելով վեկտորական ուրւռ աղրլալի բաշլուականուլժյո ածա Տնարտ նից» ուուացված ութ լուն վերջին դումխարելին մՄ

-Լէ-ՀխԽՎԼԷ

Ջա

ներկայացնելՀՀ Հեւլոնաբա՝

րավոր է

-»

--

Տ

մՄՀ-ԱՄց

Հ».

մ

ՀԱՐՑ

-«(Ծ

ԻԺ

»,

ՈԹ.

ՀԼ

ճն)

թռ

քով:

(օ»Հ:) ձէ

2»

ԻաՀԽԱՎՀ-ՀՎ-ԺՓ`՝«ՕԿԻ

լոնո

Փ»Հ

Ո

սկալյար չորոսուրիչը վեկլոոռթական արտադրջալի նշանի ց դուրս բեթնցինք): Սոացվուժարուսճայտուունը բաժանենք ձլ-ի վր.

(վերջին դումարելիի րհ ջ

իա

ձէ.

ձէ "ա Բոզ

գՄ

ռա-ՀՅ0.

ի

. որ

աա

Լ

գ

ո

արանց կարելի է դուս արելիով:

պումն է ՒԼ ի

Կ"

-՛

»

-

-

Մ

ալները

արոր

զբ 4.

-»

)

Ը ՓՀ|Փ»չՀԼ

ոն -ի, 11:21617 ոյուււջին

Տասիրնկնումե

),

ԷՐ

,

-»

-»

ներկայացնել մեկ՝ 26527

ու

ը աժանցյոալը Այ էեԱ արոսդուկեսոի

ձէ

Համի ոչնուի ուն ձնով ակալոդումի:

յ-Վ-Մ--

ՆՄ

-Է Հ-Ի -Վ-

ավատարէ

միավորել

ուղ նյւի ուն ճառի

-

արադգացույինէ Է՛ ՃՄ--

Հ

Ս

-»

ձէ

Ստի

Տ»

Դ ՎՀ

կու վեկտորական

Ըւո

ձլ

-.

ճամ

ՀՏՀ

ավուրդում:

--

-»

ա

«8

տ

ձէ

կե-

Ալյսոլիսով՝

՞ԹՖ

5՛ (5

Գ

ՀԼ

),

(38.14)

-»

կոորդինատներիսկզբնակեոի որոեղ՝ Պ-Ն բ ճասիակուրդի Է (՛ աղ ար ադացում արադոացույին ճառի ակար դի «Ճասիընթ ը):

-»

ՅՀ1-ուսի նշվեր,

»-. .»

Ֆ/ վեկտորըՈւ-ոց/ բոա ւի ոլ' փոխելուցՃիեո կուուաշնուն ալաոկելուց/ նշանը ճակաոււակուվ խներցիալի ուժը: (54.

Տ

--

Մ

-

Ճ՛

ՎՀ

--

Հ

ՈԷ րոն

ՀԳ.Լա «Մ ԶաՀՎաՀԻիր

Հեոնուբոթար՝

կղ--

ոա Հ Մ» 5 ոտ Վ-ջ ոՄ մ ՛52օ-Լ -»

(33.15)

կոոտար(վերջին երկու դումմորելին ոսիովլումիը ելում նշանի սփ

խոխուլժլունու|): Է իներցիայի ւո|,բոլոր 22 15) բոան աձեր ոլալրունակումի սուկիուժերը: Այսպես,եան է՛ ճաիակարդը շարժ վուսի ա հղ"

վաժ է արտադրիչների

ճամակարդինկատմամբ միայն ճամբնթաց, առանց մելու, իննըցիայի ուժը" 1-Գատականշարժման

ճայա է դալիս

-

ոյ

լտե՛ս (31.1) բառաձերի լբ«ցուցիչ ի

առկայության Գոզրքում

(տե՛ս(93.5) ոամոլ Ի Ե--՛ոօ5Հ(Է Հօ)ուժը,

ՀՀ կորիոլիսի1.--ՉՈՂՎ

որոնախումս՝ ոթ

նաձեր|հն իներցիայիկեն բան ոչձելո|։

Հիշենք,որ կորիխոլիսիուժն

դեքում,

երբ մարմինը

բա-

նոթու լահ՛ (33.5)

կորելի ՒԷննրկաղվացնիլ ՊԵ

որը

ոյտրտ-

աուսջանում

փոխում

արուվող Ճամակարգինկասուր ողբ

է միայն այլն

է իր դիրքը

Ճաշվանքի

կորիոլիսի (1-0 դեպքում

ուժն արտաճայտությունը Հավասարվում է օրոլի)։ նշենք

Կորիոլիսի ուժը միշտ դտնվում է այն ճարքության մ նչ, որն ուլղաճայաց է ղատման առանցքին: նան,

որ

Շարժման

օբինակներ,ոբոնցում առաջանումէ ինեոբցիայի Կոբիոլիսիուժը: երկրագնդի նկատմամբ մարմինների շարժման երնույքները բացատրելիս

որոշ

դեպքերում անճրա-

ժեշտ է ճաշվի առնել կորիոլիսի ուժի ազդեցությունը: 0րի-

նակ՝ մարմինների

ազատ

անկման

ուժը,որի

ազդում է կռրիոլիսի

նրանց վրա

ազդեցության տակ անկման

դիծը շեղվում է ուղղաձիդիը դեպի

ժամանակ

արնելք

(նկ. 79): Այս

ուժը Ճառարակածում ունի

ամենամեծ

արժեքը, իսկ բնենոնե-

րում Ճավասարէ զրոյի:

Բաց քողած արկր նուլնոլես շեղվում է իներցիայի նԿորիոլիսի ուժերը աղդեցության տակ (1. 80):

Նկ.

Նկ.

Հյուսիս ուղղված ճրանոթից կրակելու դեւլքում Ճճյուսիսային կիսագնդում արկը կշեղվի արնելք, իսկ Հարովային կի-

սագնդում՝ արնեմուտք։ Միջօրեւսկանիերկարությամբ ճարավ

կրակելու դեւղքում շեղումները ճակառակը

կլինեն: Հաս ու-

րակածի երկարությամբ դեպի սրնմուտք կրակելու դեպքում նորիոլիսիուժելը արկին սոիպում են շարժվել դեպի Երկիրը,

իսկ արհելյան ուղղությամբ կրակելու դեպքում արկը վերե են Հնռացնելով երկրից: Լնթերցողինենք թողբարձրացնում՝ նում

Համոզվելու,

որ

միջօրեականի երկարությամբ որեէ

ղությամբ շարժվելիս (դեպի Հյուսիս մարմնի վրա

աղզղզող

նկատմամբ դեպի ն

աջ

կամ

ուղ-

դեպի «ճարավ)

կորիխոլիսի ուժը շարժման ուղղության է ուղղված Ճլուսիսային կիսագնդում

դեղի ձախ՝ Հարավային կիսագնդում: Սա Հանդեցնում է

ալն բանխն, որ ճլուսիաաւյին կիսագնդի զետերի աջ ափերն են միշտ ողողվում, իսկ ճարավային կիսադնդի դեւերի՝ ձավ Հչճ2 ափերը Հենց այլս պատճառները բացատրում են նան ռելսերի ոչ միտ եո կ մոաշումը ներկդիծշարժման դեսլքում: ։

ուժերն հ 4 լո են ւս կոռրիոլիսի անումըերի լիս նուն ճոճանակի ւուաւո

թ ա

ծ---՛շ

ժամանակ: Նկ.

Մ"

61-ում

ցույց

է

տըրր-

մած ճոճանակի բեռի «ետադիծը (ւլարղության ճամար նենքադրվածէ, որ ճոճաակը զատնվումէ բնեռում):

Հյուսիսային բենոում

Կորիոլիոի

ուժր ճոճանակի շարժման ուղղության հղում ռուբ ուղղված է միշտ դեպր աջ, բննռում` դեղի ձախ: հակ «Պաղրավոային Ալդ պատճառով ճոճանակը միշտ ունենում է վարդաձն Ճետադիծ:

ինչպես երհում

նկարից, ճոճանակի սպտտմանճարթքությունը երկրա Ն. գնդի նկատմամբ պտտվում է ժամառույցի ոլաքի շարժման ուղղությամբ` օրվա ընթացքում կասռարելով մեկ չվտուլտ: Հաշվանբիարնակենտրոն ճամակարէ անվիխուբոխ գի նկատմամբ պտտման ճարթԺությունը մնում իսկ երկրագունդընրա նկատմամբ սլտտվում է` կատարելով օրվա բնքաղքում մեկ պտույտ: կարելի Է ցուլց որ Փ լայնության վրա ճոճանակի տալ, ւուստանման պտտվում է ճարթությունն օրվա ընացքում ՉոՏո ց անկյունով: ճոճանակի տատոամման ճարքության պտույտը Ալաղպիսով, անմիջականորեն ապացուցում է երկրազնդի պտտվելը իր աուսնըքի շուրջը (այս նպատակով նախատեսված ճոճանակները կոչվում

են

է

): Ֆուկոլիճոճանակնել

Մ ՊԻՆԴ

Տ

34.

ԳԼՈՒԽ

ՄԱՐՄՆԻ

ՄԵԽԱՆԻԿԱՆ

Պինղ մարմնի շարժումը:

մեջ ներածության

ծանոլացանք պինդ մարմնի երկու Հիւնական տեսակի շարժումների ճամրնքաց ն պտտական: կետերը Համընթացշարժման դեւլքում մարմնի բոլոր են րատ նույն ժամանակամիջոցում ստանում մեծության ն ուղղության «ճավասար տեղափոխումներ, որի «ճետնանքուվ սուսցվում է, որ բոլոր կետերի արադությունները ն արադացումները ժամանակի լուրաքանչյուր պատին միատեսակ են: Ուսի ամբողջ մարմնի շարժումը լիովին բնութադրելու «ամար բավական մ որոշել մարմնի, կետերից մեկի (օրինակ, իներցիայի կենտրոնի)շարժումը: շարժման դեպքում պինդ մարմնի բոլոր կնտեՊուռական են շըրջանավզծերով, որոնց կենորոնինրը լտոնրըր սլտտվում առանցը: Պտատական շարժումը բնութադրելու «ամար անչճրաւժեշտ է իմանալ ոլտոման առանցքի դիրքը ոարածության՝ մեջ հ մարմնի անկյունային արագությունը ժամանակի լուրաքանչյուր սլաճին: Պարզվում է, որ պինդ մարմնի ցանկացած շարժումը բելի է ներկայացնել վերնում նշված 4ճիմնականերկու տեսա-

կա-

1)Այս գլխում ամենուրեք,

բացի Տ 45-ից,

նկատի ունենք բացարձակ'

ոլինդ մարմին:

լ81

ճի շչսրժումների վներադրումով: Սա ցույց տանք ճարթքշարժման ղեւղքի Համար, այսինքը այնպիոխշարժման ճամար, են զուգաճեռ արբ մարմնի բոլոր կետերը անղաշարժվոժ Հարք շարժման օրինակ կարող է ծաՀարքություններուի: տալել արքության վրա դլանի գլորման դեւղքը (եկ. 842): Չինդ մարմնի կամայական տեղափոխումը 1 ղզիրքիցդողի Հ դերբը (նկ. 85) կարելի է ներկայացնել որոլես երկու չւնղոռխոխումների դումար. դրանք են ճամընքաց տեղաշարժը 0՛ կամ 0՛ 1 դիրքից դեղի 1՛ կամ 1՛ դիրթը ն սլտույտը ա-

Ակնճայտ է, ուսնցքի շուրջը: ռը տեղափոխման բաժանումը ճամընքաց Է սոտավան տեղափոխումների է կարող կխկրականացմել բազմարքիվ ենռանակներով, ռակայն ցանկացած դեւղքում մղտույտր կատարվում է միննույն Փ անլկլունուվ:

Վերնում ասվածի

0"

լ

Նկ.

ճա-»

:

մաձայն մարմնի որեւ կնետիտարրական զտ տեղափոխումը

/'

ՀՆ)

"Գ

/

-

ախո.

Գր

շ --

է

-«-Ծ -- ՀՀ-Ն Հ Ր ԾՆ ՀՀԿ ՀՀՀ 7, աո

»

`

չ

`

`

Նն.

ին

(7

--

-»

|լ ՄՏ,«ռղոտական» վարնլի է վերածել նբկու՝ զտ,«Համընթաց» տնդավոխումների. -»

--

ԱՏ.-ԷՏ,,

ինդ որում

-»

մարմնի

5»

կոճերի ճամար (5,

բոլոր

-բ

նույնն էչ

վտ

տեղափոխման այսալիսիվերածումը, ինչպես տեսանք, կարելի է կատարել եղանակներով, ընդ որում լու-

տարբեր

45.

բաքանչյուրդեպքում մեղ ասիոլթումն իրակաւււ: ազան նացվումէ մարմնիոլտուլտով՝ միննույն ԸՉ անկյան ւու |լ

(բայց տարբեր առանցքների նկատմամբ), մինչդեո

մ5,-ը ոտացվում

են

մՏ--ը Ն

տարբեր:

զէ ժամանակամիջոցի ԲաժաննլովԱՏ-ը ճամապատաախան

մրա, կստանանքկնետիՍ

-»Մ

չթա----Հ

արագությունը՝

-» ՕՏ

-»

ՄՏ:

ձէ

ՎՏ

-»

---.Վ

ձէ

-ՀԳՄ

""Խ

ԻՄ,Մ

-»

որտեղ Մը-ն մարմնր բոլոր կետերի ճամար ընդճանուր ընքաց շարժման արագությունը է,

Ճամ-

2Մ7՛ «ՎՐըրտույտով ոլարուսնավորվիոծարաղզությունը, որը

տար-

բեր է մարմնի տարբեր կետերի ճամար:

Այսպիսով, պինդ մարմնի ճարթքշարժումը կարելի է ներ-

կայացնել որչվես

Ճար նի ւը

82-ում

-5Փ

վեկտորն

հ ուղղված ճարքությանը

Բորդ

շարժումների՝

Մց

արագությամբ

ւսնկլունային արագությամբ ոլտտական

ն

դումար (նկ.

էրկու

-»

ուղղաճայաց

է դծագրի

է մնդանիը դեսլի գծագրի

)։ կողմր,

կարհյի է ննըկայացնել բաղզմաթիխիվ եղանակներով, որոնք միմյանցից տարբերվում հզ

-»

ՄԻ

շարժումը

Խմ

-ե

նման

ձնով

արժեքներով,

են ճամապատասիխուսնում

բայց

-»

արագությանը:Օրինուվ՝Ճարքումիննույն (9 անկլունուղյին թյանվրաչով դլորվող դլունի շարժումթ ռանց սաճելու(եկ. ւս

84) կարելի

է ներկայացնել ռրոլես Սց -»

ենքաց շարժում

ն

միաժամանակ օ

արաղությամբ

անկյունային

ճամ-

արադու153

թյամբ

Օ

առանցքի

կոսի որանս

պտտում,

շուրջը

--

--

Մ0--2Մօ

արադությամբ ճամընթաց շարժում ե նույն Փ անկյունային Օ՛՛ առանցքի շուրջը պտտում, կամ, վերջաարագությամբ պես, որպես միայն դարձյալ նույն

-

«անկյունային արադությամբ Օ՛ պտտում: առանցքի շուրջը Հաշվանքիայն ճամակարդը, որի է սղինդ նկատմամբ քննարկվում մարմնի բարդ շարժումը, ընդունելով որպես անշարժ, մարմնի շարժումը

ա

Նկ.

դում,

Փ կարելի է ներկայացնել միայն ւսնկյունաւյին արադությամբ կատարվող պտտական շարժման միջոցով Ճաշվանքի այն Ճամակար-

որն անշարժի նկատմամբ շարժվում է ճամընքաց մզ

արագությամբ:

բ շառավիղ-վեկտորով որոշվող կեւոի

դծային Մ՛ արադուպայմանավորված է պինդ մարմնի սպտտումով,

թյունը, որը ճավասար է (նկ. 84)՝

թ». Մ

Հետնաբար,պինդ մարմնի

»

Ց».

--Փ`ՀՀՌ

շարժման դեսլքում մադ կետի արագությունը կարելի է ներկայացնել ճետեյալ տեսբարդ

քով՝

(54.1)

Մ--Կ-ԻՓ-«Թ

Փոլությունունեն այնպիսի կետեր(նրանք կարող

նրվել կամ մարմնի սաճմաններում,

են

դգրսո-

դուրս),

կամ նրանից

աց որոնք մասնակցելով երկու շարժուժներին՝Ճճամընի

պտտական,

մնում

են

-»

անշարժ: իրոք, տրված Մց-ին տ-ի

մար միշտ կարելիէ գտնել այնպիսիԷ, լինի զրոյի: Դիցուք տվյալ

ճաշվանքի Համակարգն ունի

-»

պաճին Մօ

ե

ճա-

(34.1)-ը

Ճավասար

«ամընքաց

շարժվող

որ

րադություն (եկ. 85):

Մարմինըայլս Համակարգում արագությամբ` սլաքով

ցույց

պտտվում է Փ անկյունային տրված ուղղությամբ: Պատու-

մով պայմանավորված Մ՛ արագությունը տարբեր կետերի ճամար ունի նկարում ցուլց տրված արժեքները: Օ՛ կետի -շ» ճամար Մ"ն Մց արագությունները Ճճավասար են րստ մեծության ն «Ճակառավ՝ըստ ուղղության: Հետնարբարը, այս կետի արագությունը ճաշվանքի անշարժ ճամակարդի նկատմամբ Ճավասոր է զրոյի: -.

եթե դոյլություն ունի քեկուզ Միաժամանակ,

ն

Փ-ի վեկտորական արումդրրալըլուսի տոր, որի նան Ճճավասար վեկտոր, յոլա դոյություն ունեն ն

եկ

վեկ-

լ -»

Է --ՊոՀին

ո

մի

--Յ»

վեկտորներ, որոնց վեկտորական արտադրյալները -ի

շսրք

ճետ

տալիս

են

ճենց նույն արղյունքը. օ-ի վեկտորական արստա-»

նկ. պատկերված ցանկացած Լ վեկտորի ունի միատեսակ մեծություն ն ուղղություն: 68-ում

դրչալի

ճետ

«ոբ»

Օ)

պատարա,

Է---«-Հոո/

Է--»7 Լ«զԵյ/

»՛

«ոզ»

««

,Թ--Վ Ս'««---ՎՈ/ ««---«--վ

--

Նկ. 85

'

| Նկ.

Այս շառավիղ-վեկտորներով որոշվող կետերը քննարկվող արաճինկլինեն անշարժ: Ինչպես երնում է նկարից, այս կե-

տերը զաոնվում են մի ուղղի վրս ն կազմում են, այուլես կոչված, ակնթարթային պտտմանառանցքը: Ակնթարթային

ալտտման առանցքի դիրքը «աշվանքի անշարժ ճամակարգի

Հենց իր՝ մարմնի նկատմամբ, ընդճանրալնս ասած, ժամանակի ընքացքում փուխոխվումէ: Գլորվող դլանխիղեպքում (եկ. 82) ակնթարթ չին Օ՛ առանցքը ճամբնկնում է Ճարթության ե գլանի ճպման գծի ճետ. Գլանի գլորման ժամանակ ակնքարքային առանցըբըըտեղաշարժվում է ինչպես «արթության վրա (այսինքն ճաշվանքի անշարժ ամակարգի նկատմամբ), այնպես էլ գլանի մակերնհույքթիվրայով: կաբելի է ընդունել, որ մարմնիխբոլոր կնտերբիարագությունները ժամանակի լուրաբանչյուր սլաճիրնոլայմողնավորված են Ճամ աուաւոասխան ւակնբարբաին առանցքի շուրջը կատարվող պտույտով: Հետլաբար, արդ մարոնի Հաւր շարժումը կաբելի է դիտել ոլուղլես ակնքբարքույլի չսոանցքի շուրջը Ճաջորդաբար կատարվող մի շարք տարրական սլտույոներ: Ընդճանուրդեքում շարժումը (ոչ Ճար) կարելի է ներկայացնել որպես աննքարքային առանցքի շուրջը կատարվող ն Հենց ալդ ուտում տռանցքի երկարությամբ միաժամանակ կատոչբվող ճամրերքացտեղաշարժ: կ

՝

իներցիայի կենտրոնի շարժումը տարրական Ճոլմառսուսների, մարմինը կաԲաժանելով րելի է ընդունել որղլես նյութական կետերի ճամակարդ, որի մեջ նրանց փոլխադարձդիրքը մնում է անիովփոլ: Այս տարբակա մասսաներից լուրաքանչլուրը կարող է գտնվել ինչպես ներքին ուժերի, որոնք պայմանավորված են այլ տարրական մասսաների Ճնտ չոխաղդեցությունով, այնպես էլ արտաքին ուժերի ազդեցության տակ: 0րինակ, երե մարմինք գտնվում է երկրագնդի ձգողական ուժերի դաշտում, յուրաքանչյուր տարրական Ճյր, մասսայի կաղ-

Տ

35.

Պինդ մարնի

մարմնի, դի Ճողթ --իճ «ամվասարտրտաբին ուժ:

մոռ"

Ցուրաքանչյուրտարբական մասսայի ճամար գրենք ելու-

տոնի եբկրորդ օրենքի

որտեղ` Ւ-ն

բ Դավասարումը

ձր,

Հ

--

-

հԼթ,

(35.1)

ներբին ուժերի արդյունարարն է, Իլ-2՝ տվրալ տարրական մասսայի վրո' կիրառված բոլոր րտա-չքին ուժերի արդլունարարը:

բոլոր

տարրական մասսաների ճամար բոլոր Գումարելով ված(25.4) Ճավատարումմներըչ կատտանանը -»ՈՂՊոլ--

ւՆ. էԼ" ` ՆՏ.

Հ,ԱՂ Է`

Պ

|

գիր-

(35.2) շ-

րքի

ուժերը ռուՍաաուն Դամակարգդում աղդող բոլոր մարը 4ճավասար է զրոյի: Ռւստի(55:52) ճավառարումը սպլարղ-

վում է.։ ընդունում է Հետնելրալ ւտեսթը՝ -Վ--Տ»

ա,ւի, Հ Ղլոաղ»»

(35.3) -.

բոլոր որտեղ աջ կողմում ստայվում է մարմնի վրա ազդող արտոթին ուժերի արդլունարարը: (35.3) Ճավասարման ձախ գտնվող գումարը կարելի է փոխարինել մարմնի կողմում

11 մասսայի

ն

.

ւին նրւս իներցիույի կենտրոնի ՍՄԸորա դգսո

արտադրյալով: հրոթ, իներցիայի կենտրոնի շառավիղ-վեկւտորբնըստ սաճմանման |տե՛ս /23.1)-ր| ճավասար է՝ -»

Հճուղ բ-Հ-------չ -

»

Ը

տ

Այս աւնչությունը երկու անդամ ցելով

ն

նկատի ունենալով,

--

ուժ.»

Հնտնաբար՝

րստ

Հ».

ՀԿն

որո

-

ժամանակի

-

ածան-

կարելի է գրել

լլ--ՄԽլԽ

--

Եձ ուլտլ:

(35.4) |

Ոժ/ւ--

դ

ՎՀ»

«արլ:

(35.5) ,

է, որ պինդմարմնիինեոգիայիկենտԱյստեղից4ետնում Րոնըշաշժվում է այնպես, ինչպեսկշաոժվերմարմնի մասսային ճավասաբմասսա ունեգող նյութականկետը մարմնի վբա կիբառվածբոլորո ուժեբի ազդեցությանտակ: (35.5) ճավասարումը Ճճնարավորությունէ տալիս գրտնելու պինդ մարմնի իներցիայի կենտրոնի շարժումը, եթե ն նրա վրա ազդող Ճայոնի են մարմնի մասսան ուժերը:

շարժման Համընքաոք

որոշվում է ոչ ցանկացած այլ

ղիոյքում ւյս Պավասարումուվ միայն իներցիայի կենտրոնի, այլն մարմնի կնսոիմսրառագումը:

Տ

36.

Պինդ մարմնի պտտումը: Ուժի

մոմենտ

Անշարժ առանցբի շուրջը մարմնի պտտման բնույթի որոշումը սրարզելու ճամար քննարկենք ճետելալ փորձը: Վերցնենք խաչկասղված տեսքի մի մարմին, որի ծայրերում ամըացված են իրար «ճավասար բավականին մեծ տ մասսա ունեցող բեռներ (եկ. 87): Խաչկառղիկենտրոնում ամրբացճետ նենք աստիճանավոր փոկանիվ։ Խաչկաղը ւսվիոկանիվի միասին ճադցնենբ առանցքի վլուս այնոլես, որ այդ առանցքի շուրջը սպտտվելիռչըանտեսելու վումը աստիճան փոքր լինի:

Փոկանիվի աստի-

եդ.

խենք ք բնոր։ եթե

ք

բեռր

բաց

ճաններից մեկին ամբացնենք թելի մի ծայըը, ապա փոկանիվի փաթաթելով, վրա ազատ ծայրը տանցկաացնենքճախարակի վրո ն նրանից կաթողնենք, խաչկապը կակոր

պտտվել անընդճատ աճող ա անկյունային արագությամբ, ընդ որում սպտույտր կլինի ճավասարաչափչարագացող: ք բեռի մեծությունը, փոկանիվի | շառւսվիՖուխոխելով` ն նրանց Ջ «ճեռավորությունըպրղը, բնոնձերի Ո մառոսն տրտման տուսնցքից, կուսումնասիրենք, թե ինչոլե՞ս են այղ գործոններն տղզդում 1 անկյունային արագացման մեծության վրա: Այսպիսի ուսումնասիրությունների արդյունքեն տալիս, որ 0 անկյունային արագացումը ները ցույց 7) ուղիղ ճամեմատական է թելի 1 ձգմանը ն փոկանիվի

|

ն

շառավղին, 2) Հակադարձ ճամեմատական է բեռների տ մասսային պտտման առանոքից նրանց ունեցած Ք Հ2ճնռավորության

քառակուսուն: Հետմնաբար, ղտտական շարժման արագացումը կախված է

ոչ

միայն մարմնի վրա

ազդող

ՒԷուժի

մեծությունից, այլե

Լ-իդ՝ լուման

առանցքից մինչն այն գիծը ընկած ճեռավորությունից, որի երկարությամբ աղդում է ուժը: 1 արտտալիս է, այսպես կոչված, ուժի մոմենտը պտտման դրրլալը առանցքի նկատմամբ: է, որ անկյունային արաՔննարկված փորձից ճետնում դացման արժեքի վրա աղդում է ոչ միայն պտտվող մարմնի մասսան, այլե մասսայի բաշխումը պտտման առանցքի նրերկու այս կատմաբ: Այն մեծությունը, որը ճաշվի է առնում

Ճանդամանքները, կոչվում է մարմնիիներցիայի մոմենտ ալում ան առանցքի նկատմամբ: շարժումն ուսումնասիրելու ճամար Սլուվիսով, պուտռակաւն անչճրաժեշտ է մաղնել երկու նոր ֆիզիկական մեծություններ՝ ուժի մոմենտը ն բներցիխւյի մոմենտը: Սկսենք ուժի մոմենտ ճասկացության պարզաբանումով: իներցիայի մոմենտը քննարկվելու է ճաջորդ պարագդրաֆնե-

րում:

Ուժի մոմենտը կետի նկատմամբ: է ուժի մոմենտը

Օ կետի նկատմամբ կոչվում որը

է

Վ

որեէ

վեկտորական մեծությունը,

որոշվում է ճետնլալ արտաճալտությամբ՝ -»

1-2

-»

(36.Լ)

ՀԵ

որտեղ -ը Օ կետից մինչե ուժի կիլրաւուման կետը տարված նկ. 88-ր շառավիղ-վեկտորն է: Այս սաճմանումը բացատրող կատարված է այն ենթադրությամբ, որ Օ կետը, որի նկատմամբ Ճճաշվվում է մոմենտը,

ն

1 ուժը դտնվում

Ճարքության մեջ: Այդ դեպքում ւ վեկտորը արքության յանը Ճարխքութ

ա»-Պ

մեջ, իոկ ՈՏ վեկոորն ն

վեկտորը ոլառտտկերվածէ շրջանակով ՏՂ

Հտագայում նկարի ճարթությանն

նկարի

դտնվում է

ուղղաճայաց

ուղղված մեղանիը դեր

խաչով:

հս

են

այղ

է նկարի

այլն կողմր: րզ ներփակված փոքր

ուղղաճայաց վեկտորները կպատ-

կերենք շրջանակով ներփակված փոքր խաչով, երե վեկտորն ուղղված է մեզանից այն կողմը, ե շրջանակով ներփակված կետով, երե վեկտորն ուղղված է դեղի մեզ: Ակներնությանճամար վեկռորը կարելի է ռլատկերացնել կոնաձի ծայրով նե խաչաձնե ոլոչովնետի տեռքով։ Այս դեռլքում,

Տ.

(36.1) սաճմանումից «ճեւտհում

կետի շուրջը կաղմում նն

ընտրված է

ուժի աջ սպտուռակայրն Ճճամակարգ:

ՊՂ վեկտորի մողուլը՝ Ի1 օ-ն

ՈՈ-ը առանցքային

որ

այնպես, որ Օ ուգղությամբ պտտումը ի ին վեկտորը

վեկտոր է: նբա ուղղությունն

որտեղ

է,

Լ

ն

Ւ

ԼՏլոշ

»:

Մ,

--

(36.5)

մեկտորներով կառմված

անկյունն

է,

է--1ՏԼՈՀ-9՝ այն ուղղաճայացի երկարությունը, որն իջեցված է Օ

կետից ուժի ազդման զծի վրա (ոկ. 88):

Այս երկարությունը կոչվում է ուժի բազուկ Օ կետի նկատմամբ:

Ուժի մոմենտի

նրա մոդուլի բւսնաձհերին կարելի է տալ

ն

-»

տեսք: Դրա ճամար Է ուժի վեկտորը վերածենք երկու -» -»ն բաղադրիչների՝ 1-ին ճամագիծ 1. բաղադրիչի 1-ին ուղ-

հ այլ

)

Ղ

դաճայացէ, բաղադրիչի (եկ.

լ

89): եթն պատկերացնեիքռ ԲՐԵԿ

|

(ՅՈՐ

Փ ն

-

`

`

Դ, չ ՆՏ.

-

Նկ.

--

շառավղովժի շրջանագիծ,ալա |. բաղադրիչը կենտրոնով ուղղությաւմբո(36.1) շոշափողի ուղղված կլինը այդ շրջանագծի ն

ուղղվաժ է եքնվեկտորն

մեզանից դեղի այն կողմ (նետը թոչում է մեղափոքըխաչ, իոկ նից դնպի այն կողմ), սպա կտեսնենք շրջանակովներփակված աղա եթե վեկտորինուղղված է դեպի մեզ (նետը Թոչում է դեպի մեղ), կոնանենքշրջանակովներփակվածկետ:

Հ

Ծո»

բանաձնի մեջ 1 վեկտորը փոխարինենք ի ւ զումարով ն, օգտվելով վեկտորականոչրոադրյալի բաշրականության դրենք ճառգունյունիը, Վ Ո1-Հ«ԵԱ-Ր

Ճավասար է ղրոլի, քանի

Է

լ

-«

(է ԻՈ

ւ-Հ«Ե-ԷԼԼՀ

Լ,

ւս Ստացված արտում յլտությանմեջ առաջին դումարելին

վեկտորները «ամագիծ Հետնաբար,ուժի մոմենտը կետի նկատմամբ

(կոլիննար)են:

պարելիէ ներկայացնել

Քանի լ

:

են,

աղա

որ

Լն

--

--

ե

Է

լ.

Վ վեկտորի

որ

տնաքով՝ Հետելյալ 1-11:

ե կտորխելը իո Խաղուրձ

մոդուլը՝ ի

Հ--

/96.8) ուղղա

:աղացը

(36.4)

Ւ:

Վեկտորականարտադրյալի բաշիոսկան «ատկությունից երնհումէ, որ կիրառման ընդճանուր կետ ունեցող ուժերի գումարը մոմենտը ճավասար է գումարվող ուժերի մոմենտների դումարին, այսինքն՝ -Ի.»»

ջ.

»

--

Ռ1--1ՀՀԷ--րՀՀ(ԱլԵ--..)»-

24 լ

-րՏՀԵ-

-«ինլ--ՈՆ,Վ(56.5) .

Ուժավուլգի մոմենտը: /Ուժաղույզկոչվում են մեծությամբ նրար Ճճավասարհն ճակառակ ուղղված երկու ուժեր, որոնք չեն ազդում միննույն ուղղի երկարությամբ (նկ. 90), 1-Ի այն ուղիղների միջն եղած ճեռավորությունը, որոնց երկարությամբ ուղդումիեն ուժերը» էո չվում Է ուժ աղույդի բլաղուկ:Ցույցմունք» ուժ հետի որ ուժաղզույդի ուիհնաորգոսնկոաց Խկատուի ոուբ: նույնը Ամա Սլզբումդա կուոուրենբ ո'չն ճուր ուլժ լյան լոս դտնվող |

կեսի Ճառսիուր» որչոնհղղդում

ժերի ճավսսար

մոդուլները

ԽՆ

ուժերը (ճն.

-»

-»

90)։ էլ " է,

ուՀ

նշանակենք | տառով: լ: ուժի

մոմենտը ճավասար է 1կ-ի ն ուղղված է դեպի մեղ, իսկ Ե ուժի մոմենտը Հավասարէ է/,ջ-ի ն ուղղված է դծադրիը այն կողմ: Արդյունարարմոմենտորուղղված է այն կող գծագրից ն ճավասար է՝ ո.

ՎԱ-ՀԱ-0)-1

Ստացվածարտաճալտությունը կախված չէ Օ կենտրդիրքից այն ճարքության վրա, որտեղ զտնվում է ուժազղույզը: (61

Ի.

Վ. Սավելե

Այժմ ընտրենք

Օ

կետը բոլորովին

(եկ. 921): Այդ կետից տանենք էլ ռերի

ն

Ւ,

2 ուժերի կիրաուան կե-

ե

էլ ուժի կիլոն շառավիղ-վեկոորները:

է,

Նկ.

-»

հ

Նկ.

-5»

ռից 12 ուժի կիրառման կետր տանենք

է,

կամայական ձնով

լ1լջ

կե-

վեկտորը: Ակնճայտ

որ 2»

Ց».

-

էլ

բջ

(36.6) ւ

ղջ:

.»

ն

Էշ ուժերի մոմենտների դումարը՝ `.

21--

«Հ

բլ

Ջ» կ-ՆՀ« Ն: Հ»

-

|

-

Փոխարինելով1շ-ը (36.6)-ի «ճամաձայն ն օղդտադործելով վեկտորական արտադրյալի բաշխական ճատկությունը, կարելի է գրել -Ի»» 1--

«րլ

2.2

Քանի

Խ)-Հ«ԵՀ

(Ւ

ւՀեԼ

Ջ.

-»

-»

-»

Հ«ՈԺպՏՀԵ-ղչՀ«

-»

է:

էլ---եջ, առաջին երկու գումարելիները միմյանց ոչնչացնում են, հ վերջնականապեսստացվում է որ

Ո

--

Ւլջ 5«

էչ:

Այսպիսով, ուժազույլգի

՞

եկ.

՛

մոմենոր

ուղղաճայաց է այն ճարթքությանը,որի

վրա դտնվում են ուժերը (եկ. 92) ն թվառսլեսճավասար է ալդ ուժերից մեկի մոդուլի ն բաղուկի արտադրյալին:

Ուժի մոմենտըառանցքինկատմամբ:Եթե մարմինը

կետի նկատմամբ կարող է պտտվել ցանկացած ձնով,

Օ

ապա

-»

Ւ ուժի

ազդեցության տակ մարմինը կպտտվի այն առանցքի որն ուղղաճայաց է ուժով ն Օ կնտով տարած ճարշուրջը, որը ճամբնկնում թությանը, այսինքն՝ այն առանցքի շուրջը, է տվյալկետի նկատմամբ ուժի մոմենտի ուղղության ճետ: Մոմենտի մեծությունը բնութագրում է մարմինը այդ առանցքի շուրջը պտտելու՝ ուժի ընդունակությունը: եթե մարմինը կարող է պտտվել միայն որնէ ամլասցված տպա մարմինն այս առանցքի շուրջը աոււանցքիշուրջը, պտտելու ուժի ընդունակությունը բնութագրվում է մի մեծությամբ, որը կոչվում է ուժի մոմենտ առանցքինկատմամբ: -»

Պարզելու ճամար, թե ինչ բան է 1 ուժի մոմենոր քի նկատմամբ, գտնենք

է-իմոմենտը

առանց-

Օ կետի նկատմամբ ն

-»

տեղադրենք ալդ մոմենտի ԻԼ վեկՕ կետից (նկ. 98. ենքադրըտորը -»

-»

.»

վում է,. որ է, Լենին վեկտորները չեն դտնվում նկարի ճարթության վրա): Օ կնտով անցկացնենք մի աուսնցք, անվանենք 2 առանցք, ն վեորի

րածենք Վ վեկտորը երկու

ՊՆ-ի,որը /լ /1, -ի,

դրիչների՝ ուան յաց

ցին,

է առանցքին:

բաղա-

զուդա՞նո է որը

ա

ուղղա

-

Են. կետի նկատմամբ ուժի մոմենտի 2շ, առանցքինղուդաճեռ բամոմենտ ղադրիչը(առանցքիվրա դտնվող)կոչվում է ուժի ուժի մոմենտը առանցքի աանցքի նկա մամբ: նշանակելով

Օ

-»

նկատմամբ ինչով:

կարելի է գրել -» -» -»

ՔՆ,

(/

--

Է Ո, Հարկավոր

3,:

Հ

բաղադրիչը տարբերել

(36.7) Է

ԻԼ

պրոյեկցիայից

վեկտորի

առանցքի վրա, որը նշանակվումէ Ո1չ-ով։ ԻՆ-ը վեկտոր է, իսկ ՈԼ7-բ՝ ունի սկալյար Հանրաճաշվականմի Մեծություն:նրանց միջն գոյություն

--

պարզ

-»

կապ. Ոչ--Փչին,

(օրտը)լայս

օրոր

որտեղ 6չ-բ

նշանակում

են

առանցքի -»

նան

խհ-ով, տես

միավոր

(2.8)

ԾԻ

վեկտորն է

-»

-

Տրված Ռ1-ր դեպլքումՈՆ, վեկտորի մեծությունը ե ուդղությունը կախված են շ առանցքի ընտրությունից:Եթե 7 -»

ւսռանցքը Համընկնում է ԻԼ վեկտորի ուղղության ճետ, ապա -»

ԽՆ,-րՀավասար կլինի

Պլ

աաա

ԽԼին,

երե

շ

Է առանցքն ուղղդաճայաց

«0: խԼ,

ասա`

է1,-ի(36.27) արտարատությունը

կարելի է ավելի ակնա-

դարձնել։ Դուսճամար բ շառավիղ-վենտորը սպաւոկերացնենք երկու բաղադրիչների գումարի տեսքով, ռու

առանցքին ղուղաճեռ

հ

է,

այսինք ք

առանցքին ուղղաճա լաց

դումարի տեսքով դաղրիչեորը 94)։ դեսլքում ուժի Ա յդ

լ2

միիրա

բա-

(նկ.

սսռւանցքի նկատմամբ կարելի ։

տնսքով՝ Հետհյալ՝ ի, -- «3 Ս,--|Ը. ԷԹ) -՞.-.

գրել

ոչ

Հ(,»Հ1,-ԷԹՀՌչ

Սակայն Է, Հ Գ վեկտորնուղղաՀետնաբար, Պալաց է 7

առանցքին:

-

նրա բաղադրիչն այլս առանցքի վր Ուստի Ճավասար կլինի զրուլո

բանաձեին՝ (ճանգենք Հոտեյալ

Նկ.

-» ճեռ է,

ո-Զ»«րշ Ր

Այժմ ուժի վեկտորը ւլւսւոկերայնենք երեք բաղադրիչները գու-

մարի տնսքով՝

Ք

առանցքով

վեկտորին

ն

(65)

-»

2 վելոորով

-»

«ամագիժ՝ 1.

առանցքին

ն,

զուղա-

վերջանա,

անցնող Հարքությանն ուղղաճա-

այս բաղադրիչների գումարի տնսքով։ նկ. 94-ում բաղադրիչը պատկերվաժ 1 շրջանակով ներփակված խաչիկով: Եթն պատկերացնենքԿ չառավղուվ ն շ առանցքի վրա դտնվող կենտրոնով մի շրջանադիծ, ասպա է. բաղադրիչն

լոց

1.

ուղղվոծ

կլինի

այղ

շրջանագծի շոշափողի

ուղղությամբ:

(36.8)-ի մեջ

-»

|

վեկտորը փոխարինենք վերոճիշյալ բաղադրիչ-

դումարով՝

ների

Խ-՛ՒԷ)|,-(Ջ «Լլ

ՌՆ,-:(2221 "18 «Օլ երեք Քննարկենք

), էԱ),

ԷՋ

է.),

յն 11111 լուրաքանչյուրն

դում այրելիներիը

-

ձին: թ Տլ վեկտորն ուղղա ճայլացէ 2 առանցքին, ուստի նրա բաղադրիչն այդ առանցքի վրա ճավասար է դրոլի։

թ «Ք

«ավասար վեկտորբ՝ Օ«ենց ինք, քանի որ այն կազմող արտադրիչները Ճամադիծ բար, առաջին երկու գումարելիների ավասար Հ»

է

ղրոյի,

Հետնա-

են: են

9»

դրոլի:

առանդքին (այն կաղմող երկու արտադրիչները ուղղա:ճայաց են 7 սոռանգքին), այնոլեո ենց իրեն՝ որ նրա բաղադրիչը առանցքի վրա ճավասար է

թ 5 է, մենտորը զուղզաննո է

Հ»

վեկտորին, այսինքն՝ (ՀԼ), հնք ճեւոնյալբանաձեր՝

ՉԻ

-.

Ք

-»

-»

ՀԼ:

Ալուղիսով, ստանում

-- Ք.Հ էչ -

21, -»

շ

--

(36.9) .

«ո»

ն

|Լ. սոկտորսերը փոաադարձ ուղղառայաց

եռ:

՞

Ռւատր

ՈՂ, վեկոորի մողուլը՝

Հեյ

Քին

(36.10)

-»

Խ-ր կոչվում

(36.9)

արո

բակացնել,

որ

է աճա

Ն,

է.

ուժի բաղուկ 2 առանցբի նկատմամբ: տությունից ճեշտությամբ կարելի է եզ-

մումենար բնութագրում

չի կարեչի նշանակել Հ.-ով, ՊՆ-ր մողոււը

քանի

է մարմնի վրա

որ

վերջին սիմվոլը

նշանակում է ին վեկտորի պրոյեկցիան շ առանցքի վրա. այդ սրոյեկքիան կարող է ստանալ ինչպես գրական, այսպես էլ բացասական արժեքսոր»

ներ: հող վեկտորի մոդուլը միշտ ղրական է: չութ ունք:

հրավացիԵլ ՊԼչ--|Ոնչ|տորն168

-»

կիրառված է ուժի՝ մարմինը

--

ընդունակությունը: հրոք, էլ ոլւոույտոներառաջացնել

կողմից քննարկած

ոլտւոելու

շուրջը

-»

1ք բաղադրիչները չեն կարող Հետնաբար, մեր առանցքի շուրջը: Բ

-»

պտույտը

բաղադրիչը, ընդ որում ջող կկատարի ւլտուրոը, ղուկը: յի

շ

առանցքի

շ

Լ.

կարող է առաջացնել միոյն

բաղադրիչը աւլնջան ավելի որքան ավելի մեծ լինի նրա Ք

այս

ճաբա-

Առանցքինկատմամբ մոմենտի ճամար նույնպես իրավաէ (36.5) աոնչությունը, այլսինքն՝ արդյունարար ուժի մո-

ենոր «ավասար է նույն առանցրջի նկատմամբ ուժերը մոմենտների դուժմարին. -»հ,

-

--

դումարելի

--

Նլ-ԷՂՆ,Վ--.

(36.11)

Ներքին ուժերի ընդհանուր մոմենտը: Այն ուժերը, որոնեն միմլանը վրա ցանցով ազդում կացած երկու տարրական մասսա ները, դանվում են միննույն ուղղի վրա (նկ. 95): նրանց մոմենտները Էտ Օ կետի նկատմամբՀայպանկացած մեծումվւլանց րոտ վասար են թյան ն ճակադարձ4 րստ ուղղության: Ուստի ներքին ուժերի մո«Պավասամենտները զուլդ-զույգ ըակշոռում են միմյանց, հ այդ սլատՃՈ ներքին ուժերի մոճառով բոլոր Նկ. 8» մենաների դումարը նյութական կե-

ի

ի"

տերիցանկացածճամակարգիճամար մասնավորասլես պինդ մարմնի ճամար, միշտ ճավասար կլինի զրոյի։ ՕԱյս պնդուքը ճիշտ է ինչպես ցանկացած կետի նկատմամբ վերցրած

բոլոր

ներբին ուժերի ղզումարային մոմենտի

«ամար,

այնսլես էլ ցանկացած առանցքի նկատմամբ վերցրած ուժերի արդյունարուր մոմենտի Համար:

այդ

Տ 37. Ելութական կետի իմպուլսի մոմենտը: Իմպուլսի մոմենտի պահպանման օրենքը ենտին ճուրունւիուն որո՛շում՝եւ Խլուլժական կեՈՌ, ժի փում )։ Թ,յիւոի իմալուլսիմուիենոր(շարժման քանակիմու ննւոր է՝ ռչուլոի մուիենւորՕ կետի նկատմումբ ճաղվիսսար -» Տ» ՆԼ-Հ«քՀ-ոՈւ-Հ«

որտեղ

Ն,

այն շառավիղ-վեկտորնէ,

Ւ-ր

կետից դեսի

(նկ. 96,

ւ

որը

ուր

վուժ է Օ

ուծու|լաւնմեջ դտնվող նյութականկեւոթ

ւար

ված ոլաւոկելր

«-Տ»-

(37.1)

վեկտորը տեզ

ելո

ագալու:իոլի ոք

-ո»

նմ կեւոխիւ ոլուլոն է լ Ճասմի ուոե.ք(36.1) բու՛կդու)։ք ՀՀՀԱԱՄՀՆԽ խաճեիՏեսո |։ 1551 ՏՈ բաղուկը, իմալուլսի մոմենտի վելտոչ Մսոցնելով

կարելի է դրել

բի մոդուլը

Լ, քով: Իսի ուլոի իուինցւո բ կոչվում է Կկաւում ասի

Է

ք

Տլո2--էք

(57.5)

ւոհո

բ

ւո -Յ-

Լ,

Օ

(նկ. 97).

առանցքի վրա

ալդ

Լ--(»«

8),

«ո»

կրկնելով ալն

դա

(37-3)

ողութ յունները,

լ,,--Ջ

-

ք-

որտեղ Ա-ը է 7 դախարաց

'

է

բ վին, կգտնեն ջ

'

մումննխ

Լ

ճաշված իմ լուլաի

բաղադրիչը

ցբի կետի վաւոաուն

-Հ

որ

Մ.

,

(37.4)

բաղադրիչն շառավիղ-վեկտորի ուս:նցքին,

Նկ.

է,

որն

ող-

թ.-Ջ"քվեկառրի

բաղադրիչը, որն ուղղաճարաց է չ ւ տ յն դով կետով անցնող ճարլությանը: սվոսիոխուՊոռրզենք,Թռ ինչով Է որոշվում՝իճտոլուլսի աժանցենք (37.1)-ը ֆրչ» Բոուիչար: ժոռղիսճուկի: թյունը բու կանո լ Ժոսիանոակի՝ աժանցելու օղուվեյլով թատաղրվա՛լն լուո առ-

ու

ոու»

ւ

Լ

Մո

«0 թ) ձէ

Հ----2

«1

Հ ջ

զէ

ձք

-»

Հ

5:

--Ւ

ՀՀ

ձ1

(27.5)

։

աջին դումսրելին ճւսվիաւար է ղրոլի, քանի ոլ: ալն մինչույն կողմն ու ղղվսժ եկտորների վեկո որոանրն ոչրոտուդրլալն

է:

վոչսար

է

որին ք,

մ

--

Իրոք, Ը

Ը

ՃայՀ ոչ հատորը --ռ-

ալրոսդույթյ Պ եկուղբո ճիւոնսաբուր, ւան

Ր դություն ճոսիրնինու -»

ռեւո: վելոտորի

է

ք--

ոմ

Պրվեկտորնթու

Ճո վուՆլուոռնի երկրորդ, օր եճոքի սք

(37.5)

նուղ

ոբ

ուու

է

մբա տաղզդող 1 խոհ՛տ(23.3)|։ Հետն բաւը»

մարնի

ուժին թյունը կարելիէ դրել

ժմ. Թ»...52 քաշՀխն

Զու»

Իր

որտհդ

ա

(32.6)

դրալական կետի վրա կիրառվածուժերի մոմ ենւու է՝ մերգրուժ ճեն ց այն Օ կետի ակաւոմամբ, որի նկատմամբ վերցվում է իճմղուլոի

Լ՛

փոմենաը: է, որ ( 37.6) ուոն չութ լույ:իդ ճեոնում եթե նյուվլուկաո կետի վբա, ազդող աժերի արդլոնարաւր մոմենտը որեէ Օ կետի ննատմումբ Կողասաբ Է ղզրոլի, ասլա նլութայվանկետի` ճուլն Օ կետի նկոտմամբ վերցրաժ իմպուլսի մոննոտր կմնա Ճո

24 ւտ

7.1

:

մերցնելով (37.6) բւսնաձենի Մեջ Մ ոնող վեկտորների բաղադրիչներըշ ռանց քի վր", կաւոորն աւն.թճեւոնգուլսրուա

ությունը.

ճայ

ւռ

-

ԳԼ ՀՔ

»

ՒՂ,:

ր

27.7 (77-7) ,

(35.6) բոմաձեր Կո

ձեերլ:

ուն է (22.3) բախուձնեին: Այս բա:նո, է, որ ուլնւղես, ինչես ի7ատնլուցճիոումի

ճանի

-

է նյութ ուկո:ն «լույսի ուժոնոլուլըբոււո ժա:մոնուկիճս տիաււոււը:

կետի վր», էլ

ո:1:ռ:

(3.11)

ճո:

բանաձեի

ճամ

,

որտեղ

աժամոց լան հավին: ինի

)

ս

մ

Ն

ԳԼ

ոլո 2

աք

ճՆ

ձե.

Վ

ի

.

Լ,-ը՝ ՞-

ոմ

աձայն ՛օԼ

|

տոմ

վա:մուրէ ուժի

կի

ժո

բոտ

(ոոլույ:ի

ուժին,

աղոող

ե

«լբ.

-

է 2 առանցքի վբա, իսկ պբրոյլեկդիան

վեկտորի

փ.

մեկտոբի ոլբուենդիտոն 2 առաքյբի

երկու մասերը բազմ

ատվեյք

աւո

առացբի

-Յ»

ռալով, որ Ըշ-բ 1-ից քուի:ված չէ, յալի նշանի ուկ: ստա ոաոնք ՛

(

-» օԼ

`

հ

նկատի

ույն մտներ

թ

ունի-

աժարց-

--ջ»

մ

Շչ-թ---

զէ

օրով

Շշ

1 հողմում

-

ի լան Հավաւալրո:

մլ:

( Նչճշ)Յ

զ1

առանցբի մբա վեկուռբի ունեցած Մակայն Բչ-ի էր ւտադր յա վեկաորի բաղաղբիչը 7 առանցքի մրա «զրոյեկյիայով տայիս Է յդ ծանոքությունը ): Հետհնարար՝ (ուե՛ս էջ 1698-ի մտողաուասկի

7»

մ 1, Հ"

ւե,

2»

Գէ

մ

-»

--- Լչ. փ

գԼ

տր ութեղ

--

գԼ -ը

ձէ

վեկտորի բաղադրիչն է -

ատանցքի ուղղու-

Թյամբ:

տի քոնի օրինակնել:: Քննարկենք Օրին սակ 1: Դիցուքող նյութական կեր շարժվում է նկ. Ջ6-ուսի ցուլց տրված կետադծի հրկարութլաւիբ: Բանի շարժումն ուղղագիծ է, նլութական կետի իմպուլար իոփոխվում է միայն բոտ մոդուլի, ընդ որում որ

--Խ ձէ որտեղ 1-ը ուժի Ժողուլն

է

|քննարկվու դեպքում Էն ունի

նույն աղղությունը, այնպես, փոխ ճէ

որը

ինչ

որ

բ-ն(տե՛ս

ԱՀ»ցիբազուկը Է

որ

նում

նկ. 96), է անվո-

Հնտնաբուր՝

ՀԹ -15-

Լ-

Հո -

(1

ՄՂ,

արա ուա ավան ումիէ (97.6) բոճնուձելին (այս դնոլքումի

ճւ

-»

է -

|

Է ժիս:լն բոտ Լ-ր փուիովվումի

Էնդ որուսիմնժանուլով). ուուի

Օրինոկ

Ղ

կոն

մոս

կետր շարժվում

է

ը

մէ

ձէ

է

լով| նյուաթ շառավղով

շրջանադժով (5:կ. Ջ6)։ Նյութական կեսոխ

ջ ՆԿ.

5:

մոդուլի

իմպուլսի մոմենար չրջանադժիՕ կենտբոնի Մկո ուի բ: բո դողդույիճավասար է

Լ--

(37.8)

Մթ,

ւ վեկտորն ուղղաճայաց

Է

շրջանադծի ճարթությանը,

ընդ որում կետի շարժման ուղղությունը ն ը վելտորը կաղսիուսի հն աջ այտուտակայինճառիակուր դ: է ճաստաոունչ Քանի որ Ա-ին Խոռվասարբաւղուկը մու իմպուլսի մոմենար կարող է փոդխոխովել միալն արաղության

մոդուլի «ոխոլաման պատճառուի Ննլոլթական կետի

չրջա-

առի շարժվելուդեղլքումի Ճավա ալրուչ իմ ոլուլոի սի Հոսգծժով տուն է Ճառ հխոր ինում ըուո մեժությանն ըաւո ուղղույուշբ: կարելի Է ըմբոնել, որ այա դեպքում թյան: Հեշսոուլթ ոՀ

նյութական մայա

կետի վրո

ուժի մոմենտը ճավասար է

աղդող

ք Բանարկեն Հուլ ուկո:ն կեւոխշարժումը ենոր ոնական ուժերի դաշմոում| (տե՛ս Տ 26): (97.6)-ին ճյՀնյութ կան կեսի իմ լուլոխ սուլ ենոր ուժիեչմիա արա ուսավուան մն ն՛ ըոտ ուիք ոլեւուքէ ճաստաւտուն բի կենտրոնի նկատում ուժի յիոՀ մեժույթյան,Է՛ բոսո ուղղության (կենտրոնական

Օրինակ

կննւրոնի

-»

Լ,

ց

Ժչ

դեսի

կետը:ւո ուլի

վեկտորն ուղ աճակուդ

ե

-»

ր

/ շառուվիղ-վեկտոորը

ժիմ լանց:

-»

Ուստի ր մեկտորը

Ն

ուղղութ լոոնն ուղղանարուցճար|ժուլթ լուն նյութական կետի շարժումը կենտրոնական մեջ: Հետոնաբ:թը) ուժերի դաշւոումիկկոուոուր անցնող վի ուժերի կննտորոնով ճար ույթյուն վրւս դանվող կորով: Եթե կենարոն այան: ուժի մեժությունը ճա կաղաձ Ճան -

իի շո

խում

է

մհաւուականԷ ուժային կենտրոնից եղաժ ճեռվորո։|ժլուն քառակուսուն), նլուլթուկուն կետի ճետադիծը կլինի նոնական կամ ճիղպերբոլ: Այս ճաւոույ |ք, ալան քն՝ էլիոլա, պարաբոլ կոնկրետ դեռլ.քումն, կորերից որն է դիսովում լուր քաչ լուր է կենտրոնականուժի նշանից (ալաին կախվոաժ քն՝ ուժի ձդող կումվանող լինելուց ) հ. ն լու ական կեսոխԷ Լրիվ էներդիոլի արժեքից: ճեուսդիժը լինում է միայն ճիւպերբոլ: Վանելուդեղլ.քումի Ձդելու դեպքու, երբ է,»0, ճեոսդիժը աւուսցվումմէ ճիւպերԷ-0 Ալս դեպբոլ, դնեայքում ճետաղիծը կլինի պարաբոլ: ստեղիունի, երբ նյութական կետր ակաում է շարժվել Քը է,Հ-՛0 անվերջճիռու դիրքում դադարիվիճակից:Վերջապես

դեռքում ճնւուդիծժըկլինի էլիլո (մասնավորդեղ քում՝ շըր)։ Օրինոկ՝Երկիրըշարժվում է է չիոլուկան ուղեջանադիծ ժրով, որի ֆոկուսներիցմեկում դոնվում է Արեդակը: Իմպուլսի մոմենտի պահպանմանօրենքը: Քննարկենք Վ

Ճուիակարդ:Ինչայեռ

նյութական կետերիցբ: "ղկացուժ րի

Տ ՉՋ-Հոււի, արունղ ենբ անրքին

րո" կենք

կեսոնրի լս:

նս

ուժերը բոսժա-

աղդող

ուժերի: 1Հրդնլութուկո:նկետի բթին ուժերի արդլունուրուր ուշենը 1 շառ զգոՂ ններ

նն -ով,

ճւ

քին

որոտա

կետի վրա

կակ թրչ

արդրանարարմոմենտը՝

արտաքին ուժերի

ազդող

հկ-ով:Արչ դեպքում (37.6)

ճավա-

ռարումը 1-րգ լուլթաւնան կետի ճամար կունենա ճնետնյալ ա

ՀԱ. ԽՎՆ ե

(ՇԽ,

Խ)

է Ա ճաչ ունն իրենից ներկա:լացնում նագորու|ը տար բնրվումմ՝ վասարումների ճի աչխոոււիբ» որոնք իր«րից հնխ 1 իոն քոի ուրի քներով: Ճա ու ուսում ոոլղ Փումարելով

Այս ոշր

աա:

Հ

ները» կուու:

թանք

ինչ Հ-՞ Հ-ն ԻՏ թ" ո"

«Պոր «որտ: ճ

ԱՆ

--

Էշ»1

(32.9)

1:

«Հո-ՀՀՀր --Բո մեժուլժյունը:կոչ վում

կարգի

իմղուլսի

է

Կ

Թ

լու

յի ոփ

հմ

ՄԱ

դ

ո

1:

(-օ) ոհ

ո

խհ ը

ե

ճա: Ի

աՀ

ո:

Ներքինուժերի մարենտների դումորը (34.9) բոանուձնի: կողի ւշուսջ|րնդում օրը |, ինչնա ցույց էր րվել Տ Ժ6-ի ոջ րուա քին ուժերի վերջում, ճավասարբէ գր ոլի: Հեւոն բույ ո.

ող, դուսմաւրույին սիուրհնւոլ:նշանակելովՄո

--

ՇԵ

Վ

ՎՀ»

ԻՈՆ

-շ

չարելի

է

(

դրել )

»Վ

լալաբանաձնի Լ-ըն Գ-ը այլ իմաստ ունեն ճիւո ճա հմա ճենդ նույն նշանակումների

առած

(32.6) բանաձեի |։

կետերի Նլութական

փայ

ճառի

ւկարգի

ճամար

»ոթ»

1:

0,

արի ճենլոի անքով իխմպուլոի արդյուն ալ:ոալ:ն փուննյոր կուխում չունի ժամանակիր: Այսղիաւվ,ճանդեցինք իմզուլսի մոմենտի պաձպանման օիննթին. նյութական կետերը փակ համակարգի իմպուլսը մոմենար մնում ե կիաստատուն: նան Նշենք, որ լոիպույոխ Ժոմենյտր փնում է ճառուաւոուն արաարին ազդնջությանների նն լթարկվաժ ճամակալողիճափար, այլն պայմանով, որ ճաիակարդի մարմբննելի վրա ազդող սիուիհնւորՃոսվուս արտաթին ուժերի դում ուրուսյին ուր: Է ղրոյի: աջ ն ձայ կողմհլ ուսի Վերցնելով (3:11) ճառվառալոիան դնող վեկտորներիբաղադրիչները 2 ւոյն ցթի վրու» ճով -

դում/ե

ռելույալ աղնչությանը՝ -

Գու

-Տ-

ՊՀ

Հ

մէ

«աաա

--

հշ

(32.39)

՛

«1

ն ուժերի արարատ ածել, որ ուրուտոււքի տանւյես ուիհնւռր Օ դեսոիխ Խվկասուի աի: 0-ից արբեր էիդլունարոարը 7, ոլ ւէ ճի (Դ Հ» 09), ուսկայն1 աախմս խն, բաղադրիչը էէրի գրոլի: Այդ ոհաչքում ուղղութլան վրոո Ճոսվաւսւար (որայույոի աձայն կոզաճուանվի ռասիակարբդի (32:15)-ի ճՃասի

կարող

Է

.-5»

7 աուն բի ուղղությամբ: «Բուի ննւռի Լ, բազադգրիչը

Տ

58.

ճտտական շարօման դրնամիկայը

գեմնանկանճավասարումը

մանարկենք մի զամակարդ, որը բաղկացածԷ այնայիսի նյութական կետերից, որոնցից լուրոքանչյուրը կարող Է իշտ նալով ոյն ճար|ժ:ոԲ լուն որնէ ձիվ տնղաշարբժվել՝ ներից Իեկի հրու» որոնք ուն ըն ումի ես 2 ընդճանուրուան դեն պտտվել քով (նկ.99): Բոլոր ճարթությունները կարող արլ

առանցքի շուրջը

Թուրը

-

միտանաականկրանային

այաղդու173

(1 1,5) բոն ւս ձեի ճամ աւնալն 1-րդ կի խի աոա գուլ լան: բաղադրիչը կարելի է ներկայացնել տանդգենցիուլ ճեւոնյալ հո

քով՝

«ՍՀ

Մ

-՞». `.»-

Է,

-»որտեղ Ա-ն Լլ շառուվիղ-վեկտորի շ առանցքին ուղղանճոայաց բաղադրիչնէ

|նրա ք, մոդուլը

ուսւվորուլթյունը: 7,

-»Նկ.

7, ուիննիխ որտաճոարտությունը ցքի նկոուումւմ լո. Տ

Լ,.--

յդ

մ

տուն

է

ո

արժեքը (37.4) բու ք կետի իմ ոլուլկուոանուն

դրելով Մ-ի նաձեի նջ, ռի

կեւոիՃիե|: Փնեղաչ առանցքից ուլի

-»

--

ԽլՀ«(օ5481)

ոլ

|օդովեցին ք

Հ

լոլո

-»

Փ

(11.5) ւոնչույթյու-

-» են |։ նից. ք, ն Փ վելրոորները Կիոխադարձ ուղղաճարոաւց Փումարհլով ւյս արտո ճոաւլաութ յունը րոտ բոլորկետերի -.

-»

տրտագրիչը դումաղան ճանելով ընդճանուր 7, ոււուն ը.բի նկատում նշանի տակից» ուիբ: ճա կորդի իմ սլուլ սխ մոմենտի ճամար:կդնեն ք ճեւոնդոլաւր ճայտուլթյունը՝

Ծ

դուրս

աւա

Վ

Լ,

-

-Պ«ՎՀՎ օ

Գ

(35.1)

ղլթ:, ,

1--1

Փիղիկակուն Հեւտնելուլ տնծությունըԲ Է

Լ,

Հնութշ, ՀԱ.

ԷՏ

(35.5)

`

ուկո"նկետերի մասսաների/ 2 առանցՔից այդ կետերի ունե ցուժ ճեուավորությունների զառակուչ դում արին) կոչ վում է նյութ ուկ սիների արտադրչալների որը

է ճավա:աար

ն

լու

կետերի ճռմակարդգիիներցիայի մոմենա 2 առանցթի նկատմամբ (ռանձին վերդրուժութչ դում րելիս 1-րդ նյույակոն կետի իներցիայի իուննյոն

է

աուսն

ց քի նկա: ւում ուլբ):

Հաշվի աոնել ուվ (38.7 -ի՞ (36.1) տնա լոլ կընդունիճեւոն քը՝ -»Լ,,

ուր

աոանց ոու

--

--

1,օ։

չունը

(38.8)

ՓեղադրելովԼ,-ի ույդ արտա ճարաուլթյուն ը (27.15) ուրն անո չության միջ, Ճոն դուսիենք ՃեւոմլուլՃավա

Հ

գ

«--6

--(,օ)--

(38.4)

հե,

ոշտտական շարժման դինամիկայի ճիմնո:կան Ճավա է Նլուսոռնի է: Ըռւո ձեւի ուլն Վիա երկրորդ օրենքի բումրն որը

ու

Ճավա ոի ան ըՐ աւա

--

զ

Հ

--

--(Ոս)-շԽ մէ

դիտել ոլրողես հրար կատա բ անվխուվիոխ: ճեուավոլրություններ ունեցող նլումական կետերի ճամ ակալդ: ԱյսոլիՃորա ռի ճասիակաւրդգի իներցիուլի Լ, սուրննոր անշարժ 7 աոան ց.քի նկաւուշ ոսի բ, ճամտաւոունմեժույթյունէ։ Հեւոմլա-

Է

ճաբաղարձակ ոյինդ մարոինի (98.4) ճավուտոււթումիը մար ընդունում է ճեոնյչալ ւոնոքը` Ֆ. 9»

բար,

Լ,

որոռեղ3

են

Հն

ք

(58.5)

ՈՂ,,

ոյի նդ մալոինի անկյունային

ր ագ

այում ն: է,

տղդող քին ուժերի արոտա ԽՂԼ,-բ՝մուլ Ինի վյ որդ լունայր ուլ: Իուիհ ուու:: (38.5) Ճավա ու

բումը ձեով ՈՆ

Խոաան

--»ՀՀ

Հ

է

--

ճավասաոիան ը: Համեմատելով պոաւոականշարժման դինամիկայի ճավառարաւմըբճամընթաց շարժման դինամիկայի ճավառարճի շո միան եւո, է նկատել, որ սԿպատական շարժին դեւղ175

թում՝ ուժի դորումմ ճանչնա է դալի էխոոույի դերում` իննրոիոոլիուի հնութ

իակ լլն (չողլուռայ Հ )։ փոփ

ուժի ն

որ,

Մգզյուսակ`

|

շարժում Համբնլթաց

Ք

ՀՏՐ

4:

-»

ը

«1

(Ց

--

լ

ՀԵ

ում

իղ-- ւու "

`

--

ՊՄ7---

ոն

հւս

տ1չ

մ

ո

դծույի՞ն

ք-- իմու

11։ մի

ր

ադսուդ ո

|

|

ո

--

ուժիմսին

լ

ան

ու

(ոտ

|

11:ռ

մոմե»

ագո

մուն,

|

հլու

ւ

անկյուՓայը ր մարմ մայ

Լ--.

:

պ

ւ

--

ւ:

լ

անսկյոՐ աչիրն տր

յու

Է,-- իներդիււյը

գծային արագութ

--

Լ,

--

ԻՆ

Թ

--

|

մէ

Է---

ը

1,

«5-ը

|

ւի

ո

ՋՑՋ»Ջ2ՆՆՆՍ

|

ոմ

--

կոծ շարժ

Փոոոա

ո

լ

' |

ւմ

|

ու

ճառսկացու: իխննրցիւլի տսինոտ լուն ները մոր բեւ էիր Ք ավագ ոչ ա) նի այոարոր քնն ական ճիիոն դվրո:: Մոոմրոլն այխոբ Է նկատի աննեխալ, որ այո մեԺ անն չնկոր «յոսոյախը: Այ աի ությունը երլ' դորոթյուն մորին, անկայս րոխխց` սրատվում, թն բոաքանչյուր է որոշուկի ինի րցլոսյի մո մինճանդուտոշնոամէ, (Ժված տով ցանկուղաժ տիք, նցքի նկուաո «ովնայնո, իչսյես ,Իոշլոիիննօժաված Է մա ռռայու՝ անկա իյ շարժման վիունի տնկավխս դություն ճակից:/)։ ժի մոն ուոր ռուն աուովու: է մարմինը ուանը թի շու բջբ (որի ակոսունրունից՝ փոսիբ վերոյիու է Մոմինտր) չմ հ Ճանդատանումէ։ մե Իջին մոտին, դնոլքում աննարբկվողժի :««կննարտէյ որ ճամոմենտ

ն

-

ու

ւու

ս

ո՞ւկշովու

իու

է չրոշբմնի վրո:

ողղող

լլ

ո'

Ա

ոի

իո

մ

եզոու-

նորո ։ քիս

(28.4) ճովուս ալու ամ ելնո "ւ

ժերի արդչունուրուր

Իր

չի

որի" ոլոր է նորք ճուտը է,

աք

1:

ղպրոյլ»

Է րչքինըպ ուսում ուն: անկյունոջ, ին սլուդաւ ելքն մարմնի իեերդիյի

մ

ճառտա-

ԹլոտԲ: մոմեն-

փավոխովել' մարտր դառսանի ուուշնձին ոռերի /ոլու (Բլունան)(որ(անց աաա ուրթ կարող

ար

Նե.

է

Խոխ ան սխուվիովվելու քով, ՈՆ, ՞-լ բ |:60-ի չհ ոլքու ւի Ն, ուրու Մ Ճո ո տ ՛մմ լ ուք:

լ

/1113:2

(28-4)|

հ

111 Է1

լ, իներցիայի հուրին ոխ մփիովուվոուլթ լոն Մ լ։ Ճել-

Թին առաջուցնում է ոնլկլունույին մ սրոշդության խամոարաւ ուն խոիովույթյուն: երանով է սովորաբար րաղ»արվում ճետնյալ ցուցադրվող երնույթը: սլոտվող նոռուրունի վր դանդնած մարդգլ ձեռքերը պարելու դեպքում ավե(ի դոոնդաղ ե սլյուռվում, իսկ ձեուքերըմալսինին/Իոոնընեչու եպլքում` ավելի շրոգ: ունեցով երկու տենալկենք լնղճանութ ոլասուիունտաուանցթ սխավատակներից բաղկացած մի ճամակարդ (նվ. 100): Ալ» ոավառակնելի փրոո հ ղուժ լուս յոների միջն ոնղոռվորենթ ռեղմվուժ միճուկումմդյուվող "ԻԷ դղողնակ ն Խջուուտն ելը կապենք թելող: Եթե թելը ապրենք,բացվող զոզանակի աղբնցության առակ րկու ակապխառտավները կականնսատդլել ճակառակ ուղղություններուլ: Արսվուււաննիրի ձնեռւթ րնբուժ ը ճավատոսբ, կյինեն բոռ: Մեծություն, իմալուլի ուրրնտնելր ուտ ճակառտակ՝ ոո ուղղուլմ լլ

-»

ա...

որ: ունես, վիաՀՐ: ըււոււաջ

ճուր

ա

-

--

էչ Օշ,

ուկուբդի իմ զ ուլոի դումայի ն ինում է դրոլին ճավաուոաւքը:

ւր: ոխ 1 ոն7

ողկեչվուծ ճոււիւուկարդի դեոլթը» որբ բոսղկուդուժէ երկու ոկտվաոակներից, հիրլունց ճեւո ի ոաիչորոնց տռանդքներըչեն ճուիրեկն հն Մե շրջանի բաղվոաւժ մեջ, որն իր ճերվմինկարող է աղատ արարի ոխիհոբիայի ճւուան ը.քի շուրջը: ոյյուուել ճառի Նուն

ձեով Է Լինում 21:

ու

ոու

ոու

Ի. Վ.

Սավելե

Եթե սկավառակներինլասաները կապող թելր ալրենը, արլ ելասանելի միջե սեղմված վիճակում տեղավորված վողանակի ազդեցության տակ սկավառակն րը

ե-

կակահնպատվել, ընդ որում,

ինչոլես ճնեշտԷ նկատել, կոորտվես ուլն ուղղությամբ:Միսժաել.

մանակ չրջանակը կակաի ռլտլտվել ճակառակ ուղղությամբ, ալե-

պետ, համակարգի իմպուլսի լրիվ

միասոաւր:

որ

ամբողջապես վերցրած

Ժոմենար

մնում

է

զրոյին

խո-

փերը քննարկուժ երկու օրինակներումՏա ուկուրդի ոոււն Հէ ներքին ուժերի աղդեցուձին մասհրի ոլտուլան առաջանում թյան աակ: Հետնաբարչ ճամակարդի ժարմինների միջն դործող ներքին աժերը կարող են առաջացնել ճամակարգի առանձին մասերի իմպուլսի մ ուիննւռների փոփոխութլուն: Մակայն այչ փոփոխությունները միշտ այնպիոաինկլինեն, որ ամբողջապես վերցրած ճամակարգի իմպուլսի դումալրավին Մոմենաը կմա ատխովիովս: Համակարգիիմլուլսի լրիվ մոմենար կարող Է փոփոխվել Միայն արտաքին ուժերի աղդեցության տակ:

Տ39. Իներցիալի

սոմենտ

նախոր պարագրաֆումիներցիայի Մոմենար սաճմանվեց որոլես տարրական մառուսների ն առանցքից նրանց ունեցած ճեռավորությունների քառակուսիների այտադրրալների դումար |տնս (58.5)|: Մաճժանումիըճնանում ցիայի մոմենտը ադիտիվ մեծություն է: որ

մարմնի իներցիալի մանա

ձին մասերի իներցիաների

հանն

Դա

է,

որ

նչանակում

ճավառար է նրա

ների

իներ-

դում արին:

առան-

է,

Մասսի

բաշխումը միալոինիսաճիաննելրում կարելի է բնութադրել մի մեծությամբ, որբ կոչվում է խտություն: Եթե է, այսինքն՝ արոսճատվկությունները բոմարմինը ճամասեռ լր կետերում միտանաակ ննյ ապա խտության կթչվու է

ճեոնյալ մ հժությունը՝

ո

--

,.

(22.1)

:

մարնի մատատանխ է, ՄՀԱ՝ նրա ժավալը: մարմնի դեռրքում:իւտալթյոնը իրենից Ալագիտով,ճամառնո ներկայացնում է միավոր ծավալով մարմնի մատա: աւո ԱՆՏՃասի Լ) մարմնի ճատ ուր(39. բաշիխվաւժ իասաայով արտաճայտությունը տալիո Է միջին խատությունը:Այս գեպուտ խռությունը տվյալ կետում կորոշվի ճնտնյալ ձենով որուեղ

18-ը

ք»

Այս րուա փոկլվուժԷ

քում

կո ՃՄ-.0

ր

--

ԴՄ

Սո,

(35:5)

ժՄ

ճառ ըւոուվ լուն մեջ ձո-ր այն մասաան է, որ ոլսուրճի ՃՄ ժսվալուսմի, որը յին ունդմւոն դեւդանու մա

ձդտում է այն կեսին, որի ճամար որոշվում է խոռուչ-

թյունը: անցումը (39.3)-ում չոլետք Սառխիանալին

ալնպեա ճառկանալ, որ ՃՄ-ն կենորոնանում է բառացիորեն մի կետում: Այդղես Ճաասկա նալու դեռյքումլ,են երկո դորժնականորեն է

ճամբնկնող կետերից մեկն ատամի միջուկն է, իակ մլոտը՝ միջուկների միջն ընկած տարաժությունը, կատացվեն իրարից խատորենտարբերվող արդյունքներ (առաջին կետի Ճամար՝ բավականին մեժ արժեք, իսկ երկրորդի ճամար՝ զրո) Ուստի ոՄ-ն սետք է փոքրացնել ալնեքանժամանակ, ժինչն որ ստացվի ֆիզիկապես անսաճման փոքր ժավոաղ,որը այն ժավալ

է,

որ

մի կողմից բավականաչաի փոքրը է նրա

ճա-

ծավալի սաճմաններում միկրոսկուիկ (այսինքն՝ թվով ատոմների ամբողջությանը ճատու) ճասկությանները կարելի լինի միատեսակ ճաժարել, իսկ փարչ որպեսզի

այլ

մեժ

«լուս կողմից բոս վակունաչաղի եժ նրա ճամար որոյլեսռի չրանորվի նյութի դիոկրետությունը (ընդճատություն ը): ճահ միասաոն ճառիուանոն Ճոյ-ի տարրական (59.57-ի Է տվլալ կետում մարմնի օլ խտության ն ճատապուտասՀ սոր խան տարրական ձել ժողալի »րագրբոյքն---- 0: Ճ ձՃ1Ղ։

լք

Հեսհարյար)իննըցիաի իոններ ուլ

ճի

նո

քով՝

Է».

(95.2) Մ

է

ներկայացնել

նոն

(39.3)

բոսնաձեւում Թ.-5 ո խո'րինեջին,ք ո-ով|։ ճո 11:38:81 է, կարելիէ դուչի (ոռոութչունը Բողբոին

նշանի ուշկի գ «Բաջոիոոն:

բերել:

դուրը

| Հօ

ոլո

դարելի

ՃՄր:

(39.4)

յուններչ: Բո մուսվոր հն, Ընդ (39.3) լ (39.4) ւոնչույթժ ե, ել, ուինմե Ճրշ վելի փոքրը որ.քյոն ուլնթու ո

"յ

ճու: ,ու ոյոս վուն ճող, կան Փավալննըր 3 Կրուսնց Հե տեաչոսը,խներցիալի արթ ուկաշնմսսոաուիրը: մԻուիննաւ ան` դանհլու խնդիրի ճանդում է իսատնդր ՃՆ

մուր լոս

ոուս

մ

լ

աւ

-

ուժն,

(39.5)

(39.5) ինտեդուլը: մերադում Է հ ուրոինշիչուիբողջ ժովուեջ ֆունկչով: ք ճե բ նժությաններն:ոււչո ինւռեդրոթյի ցիո" րեց:

կեոիդ» օրինոոյլ»

Հ,

Մ մ.

դեկարտյանկոռրդին

աւո

ե-

դոներ թ ճառի ափո ոկավուուկիիներցիյի յԲոՕրինոակ՝ ւի հաւոն է ակա չաջնաուն ց բի նվո սուրբ,» որս ուղղաճալաց / է ն կենտրոնով նցնում (ակ. մառակիճարխությածնը

)։ Սկավառակը ը Վբ բաժոաննն ծամ գումբ: օղակային շերոոնՐեն։ Նույն շելոոխ բոլո: /ն տսնրը է դանովվոուի ոշուսն ց.բից Բինճույն Ի ճեոյսվոթություն մլ»: Արողիսի

տու

Ժոռվոլը՝

շնոր

ՎՄ

աթ

ոլ ուն

ոավառ

լոն թ

Ե կ. 105

ի

մր,

նջու

--

որ

ռ

ռո

էի,

Ճո

ուլ

Հ

է:

դուո

ւււ

կը

Գ:

ո

-

կետերում միատմաումԷ Բ նրա խոտութրունըբոլոր բեբ-ն կարելի է (29.5)-ի ինւոնդրալի Նշանի ւռւկի ց որր բել: սնու

է,

թ

լ

--

էք

ԱՆ

-»

12-ի

ւլ

6,

Ս

շուոուսվիդնէ: Թ-թ ոկավվիասւակի ոյսոնդը Կուն Մշո ի սոույ|դ դորա րերքննթ Ինատնհդրոսյի

ւու

տուն

դրրչո

ոչն

թ

("մ |

-»

Ս

թ:

2ոքջ -:

ող մասսան, վերջապես,ույնեյով ակասվուու՞ւյի

(/ է ք լը

տու

Ճո-

,

Լ»- 2ոծշ 47111144

2-Է

Ժ4 2

(

Մ/ՄՄ /

ՍՄ

ըր

Բ,

/

եւթ-

ժու

որը ճմ /

ՑուԲ / 71111-՝

դորլալվիրչկո անանը ո

(39.6)

Բանարկվող օրինակում իներցիայի մոմենտի որոշումը

ղղալիորեն սրարզվեց այն սատճառով, որ մարմինը ճամսնո էր ն սիմետրիկ, իսկ իներցիայի մոմենտը որոշվոց ռենց ախինարիույիոու ըքի նկասոմասիբ:եթե փորձեին որոշել սկավառակի իներցիայի մոմենոր, օրինակ`Օ՛Օ՛ առանլքի նկատմամբ, որն ուղղանայաց է սկավառակինն անցնում Էէ նրա եղրբով (ոկ. 102), ակնճորո է, որ ճաշվումներն սնճանի իներցիոավելի կբորդանույին: Նման դեռլքերումմ ատ

ելե օղաորՎե ուիենոի որոշումը ղդալիորեն կճեշւուանուչ վենք Շահյների թեռրեմիցչ որը ձնակերպվում Էէ ճնտն-

կերպ. իներցիայի Լ մոմենար ցանկացած առանցքի նկատմամբ ձավասար ե ավյա առանցքինզուգաճեռ |

վայ

ի

|

"|

|

Քա»

ը'

«7

ձո:

,

Մ-«-

Հաաա

Նկ.

մ,

մարմճի իներցիայի կենտրոնով անցնող առւանցթինկաամամբ հաշվված իներցիայի | մոմենտի ու առանցքների միջն եղած ձ նեռավորության քառակուսու Է մարմնի տ մասսայի արտադրյալի գումարին, այսին քն՝

--

1 -Է

(39.2)

ոճ:

|

ռվուսն ոկոոփաուսկի ոուս մոա նկատմաբ: Ճասվվիասա իներցիայի ոի հն ւռլը Օ՛Օ՛ առանց.բի ք ակուվաո՞:կի կենտրոնով անցնող աուն քի նկա ուի բ: ճաշվվաոժ (39.6) իներցիայի մոահնենոին,ղումարած տք: (Օ՛Օ՛ հ ՕՕ առանցքների միջն ճեռավորությունը ճամվուսաւը թ շաա վղին). է ոկաւվառւակի Շ աւե լների

թեռրետին

1--

թշ

Տատի

Վարք:

թեորեմը, Ալոպիսով, Շտելնելրի

ոԹ5:

-

բոտ

էության, ցանկա-

ցած առանցքի նկատմամբ իներցիայի մոմենտի ճաշվումը ճանդեցնումմէ հուրժնիիներցիայի կենորոնու անցնող տանցքի նկատուի ճաշվելուն: ումբ իներցիայի մտոմենոխ սո-

ՇտելներիԹեորեմն աղլացուցելուԽամ ար:քննալկեխք պանկոց ւոժ ձեի ի մարտին (ճակ. 108): Վերցնենք իրար ղուղաճիռ երկու՝ ՕՕ ն Օ՛Օ՛ աւուա:նց քնել, որոնցից եկը (ՕՕ ռանց բը) անցնում է մարմնի իներցիայի կենտրոնով:Այս ուան ց ք 422 հ «727 կոորդինասո՞ույի քնելի Վ կաաչեն որ 2 ոյուսն ցքը Ջոււի-մուանցքները» որոնք ընտրենք լնն, ընկնի ՕՕ առանցբին,իսկ 27 սուն ը.բը՝ Օ՛Օ՛ ուուան ց քի" են դժադրի (ակ. 108-Հոււի ոլղ առանցքնելրն ուղղաճոալուց ճարթությանը)։ Բոցի դրանից» Հ հ :՛ տոան ցքնելն Ոոսոչ րենք այնպես,որ Կրոնչք ճռւիրեկնեն իրր ն ւն դնեն մարոիռի իներցիայիկնճսոլլոնուվ: Այս դեռ քուստւոր ուան Ճոյլ կոորդինատների Ժիջե դոլութ լուն կունենան չիառոոաւլյի ուլ

ճնոի

-

աոնչությունները՝

"լ-1Յ-ԻՃ»

ԹՏԽ

ժիջք հղուժ ճեուավուությունն է։ տոսնցբքների Ճլու-ի ունն դուժ ճեուսվորության զքուու ՕՕառուսնխը.քից կուռին՝ (39.5) բշ--- 1-3,

որտեղ

ՎՀ

-

իոկ Օ՛Օ՛

Ա

ունեդաժ ճեուսվորուլ լուն քաւուուկուսին

նցից

11227)

22:02

Ւ

«(Կ-ՀՎՅԻԻն

(39.9,

ի իներցի»յի մորեն ոլ: Հաշվի սոնելով (39.Ց)-ր։ ւրարոին ՕՕ տսոռանդը ար տաճա ւոուբի ալամ ամբ:որոշվում:է ճնտնյալ Թյունո ՝

ջ)ձու, Տ: ոճոթ-31(9-Ի ա

ը»»

աա

(39.10)

|

նկասուույ բ |ճաշվի |ԱԶ/իներցիւյի փոնեւոր Օ՛Օ՛ ոուանց.բի առնելու (39.9)-ր| կլինի

1-- ՞ր «աղյ ` | Թ-Ի») Պ

Պ

:

»-

օ

Է

«

իձոյ

(79.11) ՛

|

:

Ի դատնվողոշբոոաճայտույթ յունը Փոթլ' փոսվադգժերոո մ ճառի: ատասիուն ոակուսի աուսխճանչքարձրադնելուվ

աժ

յ ոսի սուգ 7 եյի

ք "

դու Ի արուին չոր

(450)

(39.10)-ի

ձող -Է ճ՛

» զ

առանցքը անցնում

խնո ցիայի

ան մ ոյն

ՀԸ

ԶԻ

-՞

«Հ

»

էո

-

ա,

ամանն

ա

ռո ւոանումի

բ

Հորը

շր

ա

Ցու Ր

րցլոսլի

փոնարոնով անցնող

ա

-,

որ

է)

ՍԱՄՈՆ

երդատրկայայնուի

շատ

:

տերրմայի նասնըի իննըցիոյի

Ցո

կադաւժձեր ռատվածքսվ ձող:

դի

Է

բ

հոնուշ:

ձողն բի յ

--

մրա:

---փՈՈՀ

՞

մալոիրնները

.

Քու" հրկար

ույն

առա

չհոջո ք ձողը

ռանց

մո «ասա

եր կոչ, լոն այոավ,

վոյի

է ճե-

(39.7) -ր |

ոլ |նւ

յյոուղ

Բայ ԲԽ/

խոՄ :Ա-»

Մարտիննիր

3:

'

Լ `- 1ՈՂ",

(նթ,

ուժ ոթներ

ւորն

ամ

ուղը

Ժ փերջոո տանք ժի

ԹԹՅՑ:

ութի

ի ոոչ:ռ 5 ոաջվու

Սո». )

որտեղից

ղրոլի:

ձավասար Է

Ճճ-ը

որ

ղրոլի:

Էէ

ԱՆՏԱ

"Վ

լ

մ.

ինչ-

քանի

Ճլճոկ,

ԼՂ

ությունը Այուղիսով,(59. 15) որոտ աճայտ:

չիմ

1. երկ

Է

իներցիայի կննարոնու,

դոուրին աւորռավասար

մ.

աան

բոտ

ոյ'

Է,

|

հակ նրրորդ գումարը,

մարնի

Է

քշնտրոնի

աայ Մ'իաժասմ

:ո

(29.15)

նկատել, ճավասար Է զրոյի: հրո,

պես ճնշա է

խոչ

-

ղումարներից առաջինը ճամընկնում է

այսինքն` իրենից ներկայացնում

Հնտ,

ծեչոնումմ

5.մլձղլ լ

ձող-Ի22

գումարը տալիս է Ատ,

«ոնչոյ

կո:

,

տհաքովվ։(39.19)-ի րոր

1) -ը

մոլե լո վ, (5 9.1

բո

ձե

դրիյ

Լ-

շ

չու

բո'-

.

/

լով

-

թոնի

ւ Ջրա ուգածայաց (ակ.1 04) կինի Է

)

թ--Հ

Նկ.

Սկաովոաո՞ւկի կո:ւի դլչանիճասի ուլ: ո-ի ճ (-ի։ պանկաւդաժ (ն. 105) իներցիայի սիուրի, Հ ճարաբելււկցության դեւլ.բումի -.

աջն

ՍԿ

ց.բի նկաոՀ ժոսիբ, որը ճարն կեումիԷ կոն դլոնի հրկրուչասխիա: ոնց քի ճիո, հլինի տր

առա

յ

1-----ղջ

ՊՐ»

-

Է 5:

Մարոիին ն իրենից ե ճատւոուՀէ բորակ ոկավառոկ:Սկավառակի ներկայացնում Ժ,

Ջ շառավղից Ն «Շ փուքը Է ռկոռվառոակի տրամագժի ճետ ՀԷ). ԻներցիայիԲուի հնութ ոկավաուասկի ճառի ընկնողաուն ց քի նկատմամբ: (ոկ. 106) կլինի

Թլունը

վելի

շո

լ

4.2

շո

տք, ԴԵՐ" ճ-

դեդի կենսոդւդի իներդիայիԲումնձուռթ ռւս:վիղով|

բ նլինի բոնումանցնող աղուն ցքի նկուտուիո:ւի

լ

Տ 40. Պին Մարմնի

շ

--

Ծ

ո: .

մարմնի կինետիկ Եներգիան

Դրիցուք փարփինը այտտվում է անշարժ տոռանցքիշուրջը, որն ն ճոլ մասսոյիդժալին արուփանեն ք 2 սսուսնգք: ՑՓարբոսկա՛ն դությունը կարելի է Խերկոլացնել ճեւոնջալտես քթով՝ ատուլտը

անշարժ առանցքի շուրջը:

ողՀ»ԽԷ լօ,

որոնողը-ն ձՃոյլ-իճեուա վորուլունն

Է

առանցքից:

ԷՏ5

1-րդ ուսրական մասսայի կինետիկ էներՀետնաբար» դիոն՝ ձր

ձողթլան, -ԸԹՆՀ»--չոլմշ

Հ

-

ի ղկացած է ալդ սիալուրն Մարմնիկինեսոխիկ էներդգիոշն բաս սյուն ձին մասերի կինետիկէներդիաներից»ալաինքն՝

Հ

Գ

Լ--

Ալս աուն չուլժրան է ալում Լ, Մոմինտն անշարժ առանցքի

դիաՂՐ

ձ1

աջ ան

շուրջը

Հ

«'

-չ

-

,ՊՎ

ճութ

»

մասի դումարը մարնի իներցիալի առանցքի նկատիուիբ: Ալոսլիսով սպյտտվողփալոնի կինետիկէներ-

Լե»,

է յունը ւի անւան ցվոաւժ արտաճալտույթ ի կինետիկէներգիայի աար շարժվող մարումն Սու

Ղ Հ-Բ-

աիաւո

40.1 (40.-)

:

ճի ս

ըն վժ ուց ւուսցված

շարժման Ժ.ոիւ Ճուըտուվժ չանը: Պոուուսկան

-

նկ մասսայի դերում ճանդլեսէ դայիս իներցիայի ուիննւոր, իսկ դժային սոս դուլ լան դերում՝ անկյունային արաւդու-: թյունը: Արտաքին ուժերի աշխատանքը պինդ մարմնի ատտման դեպքում: Հաշվենք այլն աշխատանքը որ կատարում են արտաքին ուժերը մարմինն անշարժ 2 առանցքի շուրջը ձո սլւուռվելու դիպքում: Փարրական մատաալի նկատմասիբ

կիլո ովա արտաքին կում 1-րդ ւական

ուժը նշանակենք հ-ով: ձէ ուն դնում) է ՍԱՄՈ

ժասքիագուռ-.

ՄՏ:--- ք մօ ճանա

ռլուրՏ (ոկ. 102), որոն

ղիով

ուն

ՎՓ-7 ուլն անկլուննէ,

որով

ժամանակամիջոցում: կ ուժի չք ամե ճանա սարճի վրւս որ ոշվումի է ոհ ղւաուժի ալրոլեկցիալով, որը ուղղուլթյյաւնվր,

պտտվում է

ու շինոււան

ղ

մարմինը

ճէ

նշանակում նեն Լլ-ով (" այն չրջանադժիշոշամխողի միավոր վելտորն է, որով շարժվում է 1-րդ տարլական մառռան. ալս վեկտորի ուղղությունը ճամըեկնում է տղվլալ սյաունեցաժ ուղղության ճետ): Ալապիսով՝ ճին տեղասխոլաման

ձճլ

--

Էլլ05լ

Հ-

Սակայն ելն առանցբի

էլոլմց: ճավառար է

նկատմամբ Է ուժի

մո-

էե,

մենտի մոդուլին, ալաինքն՝| -ին, որը վերցվում է «Վ» նշանով, ելե է-ն դրական է, ե «--»-ով, եթե է-ն բացա սական է | տե՛ս (36.10) ձը: ւլա բոնւսձեի մեջ 1-7 բոնուս ոչ

թե

ոլրոլեկցիանէ,

լլ

|: Հեւտնաբուրը մոդուլը Վլ

--

է, ուժի

Նկ.

Ժ |ձնլ|մջ։

(40.5)

այլեսառանցքայինվեկտոր,ալաինքն՝

մջ--

Հեշտությամբ կարելի դրական կլինի, երբ

մՓ աղդության

հել

ճնտ,

է

ա

ձե

ըմբոնել,

որ

ԳՂլ աշխատանքը

վերտորի ուղղությունը

ն

ԳՓվեկտորների

բացասական կինի,

ճամբեկելի նր

ՊՆ,

ուղղությանները ճակառակ լինեն: Ուսի (40.3) բանաձեր կարելի է ներկայացնել ճետնյալ տեքով/

մճլ»- Ն,- ճջ: Մարմխի վրւս կիրաու

բոլոր

ուժերի ւս շիա ուսնքը

դուսիարին» լոին քն՝ ս

մՂ-ՖԱԱղ-

ւջ, Հոն«Փ-|ՀՄել|

մեջ դոոնվողդուսիարը Փակադժերի մարոինիվր

կիլուո187

վուժ լ

բոյոր

ւոսոիան

ին, տունենւոն աաթին ուժերի ուրդրումը: Հետն աբալր՝ աբ: աոանցբի Խլամտի ուր

է

|

ՎՃ

նյո

--

-»

-»1

Ո, : 0օ

(40.3)

ուն մի ուն ճւլռու Թյուսը Ճոոի

ուլ

է

շարժ Ճասիըն|լժաց

-

Խամար ուուսգվուժար տանալտութրանը՝ ՎՃ --Հ- լ զ5: Այս արւում յունները ճանի ասոելուց ռի տոմւուի է, ճալտուլթ որ արտւուիան դեոլթուր ուժի դերը կամուրում Էէ ուժի տմոն

։

ոոր:,իսկ դժայինզՏ--ՄՎէւոնդողիոաւիյունդերր անկլունա չին ոհ Դ ոուիռոլումիը:

ինն

Փորժնակրա նու

ո

շվա

ուն

ճաշվելու Ճախարօղդավում

քը

ուրաածայաությունից՝

հեն ճի շնչա

Մ7 --5

ոլոռեղ

մՓ--զվ

11.09ՀԵ» Ռ1տՕՆ,

(40.4)

Ո1..-5 Բաոմնի վրաւ կերասված ալրսոսչքին ուժերի

լուն աոաք, Թյոն վր»:

մաքենն

ուլ

ոխ արոլնկցիան է 5 վեկտորի

ուղզու-

մերջավորԺամ անակափիջոցումկաո րվա ուշու ուանԽն Քը Ճաշվումի (40.4) արտաճայտույթյունը քնուոնհդրեյլո քն՝ արուին Ճ--ս

դրկահլով

|գռ

ճով

է

լՌԼ.,ՄՓ

Դ

--

-ո

ւ,

|ՈԼ, ՓԱԼ։

դատողությունները

տյլատւամբկիլրուովոած երթի

.-Յ»

ը՝

հ

(40.5,

Ս

ուժերի

տարը

ուկա՞ն

Տամար,

մասսաների

ճե դնտարեխար

ոնցալ բանաձե ին` ժՃ

որտեղ

ոլ.-բ

-» ՄԼ, մօ, -

Լէ: ներթին ուժերի արդյունարար մոմենտն մյս փոժենոը,խոչպես մեյոք դետենբ, ծավասար է դրոյի (աե՛ս Տ 36-ր վել ֆին պարբերությունը): Հետնաբար, ներթլրն ուժերի արդյունարար աշրտատանբը մարմնի «պտտմաս դեսբում հավասար է զրո

18Տ

յի։

բոլոր

ծթե ուժերի արդլունայուը ի ուին, ւի ռր ոլեկցիոշն 2ւգէ ճաստաոուն), կարելի է ինտեգլոալի դութլոն մրոտխում Ս)

նշան ի ուսկից

բերել:

դուրս

«5

Հ

Մն, |ժջ "ո

ՃՀ-

(օ-Խ ալն անկլունն ,Ր)։ Խամչու

/1,ջ

-»

որով պտտվում

է,

(40.6) մարմինը է

է

Ժամա-

Մարմնը կիննտիկ եննձնրգիանհարթ շաոժման դարում: ՄարմնիԽորթ շուր ումը, ինչոլես (ոնսոն բ Տ ՀՎ-ուրԻ, կոբնլի է նիրդալացնել որպես հրկու շարժումների վերադրոտ՝

որմէ ՄՕ

Մ

ըն|ժառ շարժուն /Թլուիլ: ճւուի

լ(22դ:3Լ

իու: առանցքի

ուտ

Մորի

Հուլ 92

ճեյո կասենք «՛

ճմ

մ

կուն Շռարժմոն երի ճամ կոորդինութան 74/17ուա

աալաւ-

վելոոդբումիչ

ակարդը,որի

առանցքն ուղղենք մարմնի աչատականչարժժան տ անկլունալին արադության վերտորի ուղղու թյումբ: (33.19) բ»աձայն արմնի 1-րդ տարքուկաւնմասսալի արունաձնեի ճարի դությունը կոորդինատների անշարժ Ճամակարդում կարելի

Է

ճեսոն լոյ ներկոալացնել

հուքուի

--ջ

1ՀՀՀ

Վ Մո

ա

ՀՀ

ո՛ ,

ՆՈ

որտեղ Մօ-ն

Հ

,

ակարդլիՕ

ճամ

/

ալրոոդուակզբնուսկետի

թյունն է, ք, Մե շառւավիզ-վեկոռրը» որք որոշում կան Մաստալիդիրքը Օ՛ կեոի նկատաաւիբ: ուսական մռսսուլի կինեոիկ էներդին ւ

Էրդ

ուլմլ

Ղ,

Ճումլ 1 ճոլ (ո. ո...

շախ ժեռոռակուսի ձր

լ

--

Հիչենք,

է

-

-որ

ձուլ

Ճոն

2.2.

վենտորի քառակուսին

թառակուսուն)չայա ոթն՝

Ա--

Յ-

3):

ՀՕ բ

բարձրացնելուց Տելոռ

2ա:(4ՀՀ -»-2

-»

ո)

ուուլ:ըուն

(ՏՅ

ն

Սատանան ք

(օՀ« ոի:

ճավառար է

(4607)

վե(տռորիմողուլի

Մ

ա-ի

ր-ի վեկտորական արտադրլալը»ինչես

ն

մեն բ

--Գ

դիտենք, կարելի է

փոխարինելօ-ի

Խ-ի

ն

վեկտորական

որտեղ Ջ.-ն ր, շառավիղ-վեկտորի77 աուն ցարտադրլալողվխի Քին ուղղաճա լուց բաղադրիչնԷ լոե՛ս (11.4) բանա ձերըն. Կրոն ճւաջորդող տնքալ|: Ալ վեկտորականարտադրջալի

ճավասարէ ար.-ր

մողույը

(ա-ն մ. Է-ն փոիւադա 4

ուշղոու-

)։ 03252: (ՓՏ« Ր)" Հետեւաբար ք ալո արժեքը (40.7)-ի մեջ հ. դուսի արենթ ձնեղադլին Ճ1,-ն բո" Բոլոր ուա կուն մասսաների: Արդլունքում ք մալոինի կինետիկ էներդիուլի արու նալմտուկաւուանա՛ն են

ճուր

թյունը Դ

ջՀ

--

ՊՀ

Ճոյլ

բերեն ք

ԱՅՆ

72Է

Բոլոր յոեղերում

ԱՀ»

։

ճոլո)--

»:

ՏՏ

ՊՀ.

Փ`

Ճողլ82:

ոււուսւում

դուրս բաղզմտասլասոկիչը դուսի արուիննշանի ուսկից.

ոշ

Ւմ

,

ճւ

Փոոգ ՊՀ

-»

-

եծ

Տ Պ

1«Ֆոո

--

մուր)

Վ

ման կողմի երկրորդ դում արելին ձնավոխեյի» ոջ (ճուվասար դովոյին բ վելոորակոաւն սկալյար արուսդրիչների չոսշ-

)։ /ոսկանությունից մասսաների Փարրոաւկան ուր մնի

վո

ւաւք

լ

է

մասաալին: սալոնի

Վ

Վ

Է ճավասոար

դումը

Ճո -»

Ճ1Ղ,ը, արոուաճալտութ յունը

մասսայի

մ

Տաւ-

ԷԼ՛ ճո ուկադուսիմարնի

իներցիայի կենտրոնի ԼԸ շառավիղ-վեկտորի արտադրլալին -Վ

|ռն՛ս

(23.1) բանաձենր |: փերջողես,2

ճո

միւլոինիիներցի լի Լ, մ ուիննոր ոլւոււիան նրատուի ումբ:: Ռւոատի կարելի Է դրել ա

ՀՀ-Ի

՞

Լ,

Վո(6Հ« ողւ)վԻ-՞ ,

ա-ն թ.

ուշյիս

ռուն

ց

Է

թի

(40.8) '

Օ՛

կարելի է պարղեցնել՝ որպես Ալա արտաճալատությունը նտ վերցնելով մարմնի իներցիայի Ը կենտրոնը, աղ-

ռինքն՝ Խ՛ կոորդինատների ճամակարգի օկզբնակնար Ը կետուի

բորդ

տեղավորելով: Այս դեռլքումի ԱՄ: ալնպես որ երկէ: Ուատի իներցիայի կենողումարելին անճետանում

իսկ Ը, կետով նցրոնի արոսդուլթ ՄԸ-ով, յունը նշանակելով նող այում ան առանցքի նկատում ումի բ: մարոինիիներցիլի մոննտը՝ 1Ը-ով, մարմնի կինետիկ էներդիլի ասար կատանան ք ճի լոլ բունուձնելո

--

մշ

բ -

1ԸԹՅ

( 10.».2)

Ր

Այուլիսով,ճարթ շումն դեպքումսալոնի կինետիկ էներգիան բաղկաաժ է իներցիայի կենչորոնի աուտդու-

Թլաիբ կաւուսր վող ճամ ընթաց շարժուն էներդիայից ն. մխարնի իներցիայի կենորոնով անցնող առանցքի շուրջը կ։։:տարվող պտույտի էննրդիալից: Տ

Պինդ մարմնի դինամիկայի օրենքների կիրառումը

41.

Ինչոլես

ու

ազույվեց նախորդ որսալու գրաֆներումի,ւլ ինդ

է ճեոչ սհարփնի շարժումը են ժարկվումմ րումներին |տե՛ս (35.5) ն (38.5)|՝

երկու ճավասու-

տար --- Գ`Է Պ

(41.1,

1922Ֆերը, իում Հեմոլաբաւր»

նի շարժում,

որոշվում է մոլո ի

(415) վր,

մ ուրա բին Է ուժերոսի|է. լգ ուժերի ձն ուիննւոննւաղող լով: Ուժերի ,ուիննւոը կարելի է վերցդնել պսնկացաժ ոշարժ կուր ուան ց ուրղու իան: շարժվող ւանցքի Կկատւղ

միուիբ: (ռույն առանցբի նկա

ոուի

Է 1 ում իներբ: վերդվածժ

ցիայի 1 Մոմենոր): Արաղդացումող շարժվող առանցքի նկատիւիք սրբտոաւքին ուժերի մոմենտները ճաշվելու դեսըքումի, բոտ էության, կդրեինք (415) ճաղվասարումը ճաշվարբի ոչ իներցիալ ճամակարդում: Սլո դգեսքում, մարմնի վր» կիրաուվիսժարտաքին ուժերից բացիչ պետք է ճաշվի ռնել ուհ իներցիայիուժերը ն նրանց Ժմոմենտները:

Մարմնի վրա բեյի ախի

Է

ազդող

կ

ուժերի կիրառման կետերը կա-

տնզավփոխելնրանց ազդման ղդծիհրկարությամբ։

դենքում

մանեմա

Պ«Վ-»

ոչ

էլ դ ոււիս:րը»

ոճ

է, ին

իո-

(ուժն իր ազդման դժի երկաոները: չեն փխուխովվվում բութ լուիբ: եղասխորելիս բազուկըպանկացուժկուտինկատ մամբ չի ։փուխոլթվում):Ալապիաիտնղավփոլխությանկատաիեն

-

ոնլով կարելի

տի բանի ուժեր փոխարինել մեկ ուժով, ճամ "լը ւարժե.քէ լրոանը՝սարինի շարժման մր. ունն դաժ լան մեջ աղդեցությոն ի ոուտով: Ալաոչնս,իի ճարթութ է

դանվող երկու՝ լ ն Է ուժերը (ո. 108) կարելի է փոլթարի-

բ

| ուժող, նել նանց ճամարժեք կետը Հւուչնալես որի կիրոումոան

բ. Չ Եկ.

դարելի Է ընտրել հաուիււվոր լոան մրո:, որի այն ուղղու յումբ ալդ ուժն ուղերկարութ դում Է։

Մրտնի վր:

սղո

ող

Բոլոր

դուղաճեռ ուժերը կորիչի Է սուր Է ՀՈՐ նրանց ճի ուղոլ: ուժով, որբը Ճուվա փոխարինել է սրուրնի ոլնոյիարաաա ուժերի գումարինմ կիրուչուվուծ ուսն ձին ուժերի ՄԱՏ չի ճա ւր որո մուինխո»ը որ մեխտնելրիդումութին:

թյան աղորըըԺառ րուլժ լուն ուժերի ճառի ինդ արորի բոլոր տարրերին» ուժերը կիրյոոված 7 ճլդլ ուժը սոստոալի վր" չողդող ընդ "լուո ոարըոոււկա՛ն Փոուես

չք

Ճավաււուլ:է

ժան

հղւց-ի:Այս

ուժերի

Է դում որը ճՃողիասար

ք

-

ուժերի Ջ-իչԾանրության

կացած Օ

դումմարալինմ ուիննւոր ցանկեւտտի նկասոիամբկլինի

իէ- ` Օ

որտեղ Ա-ն

(ոչ

ճութ),

կետի նկատմամբ ճոլի

է: ռավիղ-վեկոտորն

ծեղափոխելովձոլ

դիրքը

որոչող

շա-

սկալլար արտադրիչը երկրորդ բաղ-

-»

միա լաււոկիչիցառաջինի մեջ մ. դուրս բերելով ընդճանուրք նշանի տակից,կաւտանան ք արտադրիչըդուման

ո-

Տ ող)»չք

Սակայնփոքր փակադծերում դտնվողդումարըճավասար

մարոինիտ մասսայինԸ իներցիալիկենտրոնի ԼԸ Ուատի ուսվիզ-վեկտորի արտադրչալին:

է

ՈՂ--

ու

ՏՀՏՔՀԼՇՀՈց

-1Շ«

է,

շա-

(41:85)

ալոինքն՝ ժանրույթյունուժերի միումեն յոր ցանկացաժկետի

նրատմամբ ճամբնկնում է Շ կետում կիրառվածՈք ուժի Մուենախ ճետ: է ուժերի ճասիաղզորը ճավասար Այսոլիսով,ժանրուլթյոան

թՀ-ոք ն

կիրառվաժէ մարմնի իներցիալի կենտրոնում: է, որ ժանրության ուժերի իու նն որ (418)-ից երքումի իներցիայի կենտրոնի նկատմամբ ճավասար է զրոլի (ալո

դես քում Լ -- 0): Այն կետը, որի նկատմամբ ծանրության է 0-ի, կոչվում է հարինի Ժազուժերի իուեն որ ճավատար ծանրության կենտրոն: Ինչպես արդեն նշվել է Տ 23-ում, րության կենտրոնը ճամբնկնում Է մարմնի իներցիայի կենորոնի ճելոչ Սակայնալա այլն դուիը ճիշո է իիայն այն դեպքում, երբ ձգողական ուժերի դաշտը տվլալ մարմնի սառի Ճամիասխույ ալաին աններումկարելի է ճառսիարել քն՝ ալն դեղ երբ տարբերտարրականմասսաներին կիրառված ուժերն ուն եր իիատեսակ ուղղութ լուն / ճին սի ւուկյոն 27 քում,

ա

Ի. Վ.

Սավելե

սի

Ճա որ» լին: Այս ամանը իրավացի է ալն սխ արոինի ճուր նյի աւո որի չափերըզդալիորեն փոքը եխ Երկրադնդի ատելի հն Երկրուդնղի թլատբ: Եթե մարնի չափերը ճասինի չասիերի ճեւո, ւս ալա ժանրուլթ լան հ իներցիայի կենորոնները ընդճանըապես չեն ճասիընկնումի իրար ճեւո: Սա բոսպարեն ք պարզ օրինակով:Հաիաււնուերկար ձողը դւոնվուի ասա

ու-

Երկրագնդիմոտ (նկ. 109): Ձողի այնպիսի դիրքի դեպնրա ւուսրբերւուսրքուսի,ինչպես ցուլց է ւորված Կկարումի, ձգողական ուժերը իուուսվորասղես րերի վրոո կիրւով

է

հն իում ուժերի մեծություններըմփուիո Երկրակիրչսուված կախովուժ՝1/5 օրենքով դնդից ունեցաժ ճեռավորությունից յունն է Երկրադնդիկենւո(որտեղՒ-ր ոսրրի ճեուավվորույթ լան կենւորոնից )։ Ալո ճո,լսո է, որ լո դել քումիժանրուլթ աի բ է իներցիայիկենորոնի նկաւուի րոնը: ոհ դուշալրժվում

է

ուռ

ճա

Երկրադնդին:

ոկուլժ լաւիբ: (ուժերի

Տա ւի տոնու

դեպքու) օժսովաժհեն դաշւոխի

Նան

իներցիայի ուժերը, որոնք մտցվում

իներցիալ ճամակարդի նկատմամբ ճամընթաց շչարժվող աշմանքի ոչ իներցիալ ճամակալրդում մարմնի շարժումը դիտելիս: Իրոք: տարրական ճո փառաաներինկիեն

են իներցիայի ուժերը ճավասար -- ճող Կ, ոլոին քն՝ բսուված ի խատեսակուղղություն / ունեն Տուրեիա ւու կան հն իսա-

սալին (ճամբնթաց չարժվող ո»

ոչ

իներցիալ Համակարգի

բո-

աւր: Կօ-ն միատեսակ է)։ կրկնելով(41.3) կետերիՃասի կարելի է ուլը դասողությունները» բոնուս ձեւինճանդեցնուղ ճավասար է իներցիայի ուժերի սրդլունարորը որ տալ է իներ(ո-ր ի ալոինիյի աւն է) /. կիրչսոված -- ա-ի ցիլի կենտրոնում: լոր

--ֆ

աս

շարժման մեջ դւոնվողճաշվանքի ոչ իներՀոառիըն|ժուց /չ ս արոինի ցիալ ճառիկարդի ճիեյոկասլվուժ իներցիայիկենւոաի բոնով ունցնող մուսան ց.բի նկատուի բ: (ալաին.քն՝ալն ււ ոււկ անցքի ոլն իներցիալ Ճասի ումի շարժվում է ճասիըն է ղրոլի (ալա Թաց) իներցիայիուժերի ումհնւոր Ճավառսար դել բումի իներցիայի ուժերի արդ լունարարը» ինչպես ոհ ուն ): Ուստի մլաք», կիրառված է իներցիայի կենորոնուի պիսի ուսն ց.բի նկաուիաուիբ: կարելի է (11.5) Ճավասաղրոուսիը: ելու իներցիայի ուժերը: Մ'իոն դւուի դրել` տուն ը ճաշվի աուն (ս ընդդծենբ, որ այլապես կարելի է վարվել ԱԶԱՆիներան ց ոււցիայի կենսորոնուվ նուղ/ւ ճաշվանքի իներցիալ ճւաւի կարդի նկասում ուիոս ալաճող ասի բ իր ուղղուլթյունն մանի -

ուուււնցք է ճամարումի իներցիայի կենտրոքում/ այգապիսի նով անցնող ն ալն ճարլուլթյաննուղղաճայաց առանցքը» որի եջ կաո արվումէ ճար շարժումիը: Պինդ մարմնի հավասարակշռության պայմանները: Մ,րինը կարոզ է դտնվել ճանդատի վիճակում ալն դեպքուսիչ ճարը |քաց շարժման կու պոր ւոերբ աուն չեն մարոիինը

դնող պ ալտաննելրը:Դրա ճար: (41:1)-ի / (41.5)-ի ճամ ձայն անճրւ ժեշ /լ բավարար է, որ եղի ունեն ւն ճեւոնլաւլերկու պայմանները: 1. կիրուուվուժբոլոր մարմնի վր արուուս քին ուժերի Լենի ղրոլի: դումարը ւլ եւուքէ ճՃավասար եջ

իան

Ֆ:1-0,

(41.4)

արու քին ուժերի արդյունարուի:մԻուիննւոր պանկուց ւած ւինի ունշարժ մուն ցքի նկաումուիբ: ոլեւուքէ ճար: Ժ.

զրոլի:

Պարզվումէ,

3: րն 0: որ

(415)

եջ որղեսղի դորժեականումի բավարար:

նրվող ցանկուցածերեք ունշոլ ճար կոորդինատայինՃ Մն. շ

Ժ

ար:(օրի): Այն ռանցքնելրիճաիուր ուսնցքների

Ճաի

|

ժամանակ ալդ պայմանը տեղի կունենա նահ պանկացաժ առանցքի ճամար: ալլ (41:4) /. (11.6) առնչությունները պինդ մարմնի ճավահն: լան պայմաններն սարակշոռուլժ |

Պինդ մարմնի մեխանիկայի օրենքների կիրառման օրինակներ Ճամասնո

ճեծան

ճակաղդումները:

Որոշել ճենարանների էլն էչ

(նկ. 110)։

է Ե-ի Ծանրության ուժերի ճամաղորը ճավառտար

լ... աա

ն ՄՇ

րառված

իներցիալի կննտ-

էլ հ իշ ուժերի դումարը ՎեԻ- պետքէ ճավատար լինի զրոլի։ Ալատեղից

ք,

բ Նկ.

կի-

բոնուսի: Հեժանն անշարժ է: Ուստի (41:4)-ի ճամաձայն

բՀ

է

ն

ՈՎ ԻՇե՞ԻԽ

դրիչ ուժերի մոդուլնելրն

որտեղ Ք-ն,

հա:

կ-ը

ն

1չ-ըբաղա-

Հեժանի

ուժերի արդյունարար մոբոլոր վրա ազդող իննտը ցանկացած առանցքի նկատմամբ նուլնպես պետք է ճավառալ լինի զրոլի տե՛ս (415)խ մասնավորապես մոձախ կետի մենտը պետք է ճավասար լինի զրոլի ճենման

0-դ-ն):

9(ջ -ն)-ն /

երկուճավատարումինե էլ ն. 1ջ անճալտներով Սոուցան.ք ք Լուծելով ւռ լդ ճավասարումները» կաւոանան

ի--Ը

Ք

ք

--

1--

Լ

:

1-(դղ-Ի ն).

ՀՀ------Ը--չ 2. 1-( ոռ)

Օրինակ

2.

մառոալով

տ

ն

թ

շառավղովճի

ասխու

դլանն աոանց ռաճիլու դլորվումմէ Թեք ճարվությունով: Հարթության թեքությանանկյունըճավասար է ջ-ի (նկ. 111), իսկ բոր ձրութլուն ը` հ-ի (հ Հ» 2)։

ֆլանի սկզբնական արադությունը զրո է: Պանել իներցիայի կենտրոնի ալրոսդուլթ յունը ն դլանի սլւուուման անկլունալին արադույթյունը ալն ռլաճին)երբ դլանը դուրս է դալիս ճորիզոնականնդաի ոու: Փանք լուծման ճեւտնլալերկու տարբերակները: Լուծման առաջին եղանակ: յանը շարժվում է ճետնչալ ո

Շ

երեք ուժերի

Թլրան՝է, օրենքի

ճս

ճի

ոց,

շիման՝

կյ

ուժի

ն

թեք ճարթու-

կաղ դիան ազդեցության ուկ: Նլուտոնիերրորդ ա

ձոն

է, ճակաղդումւիը մեծությամբ ճավասարէ

նորիալ բաղադրիչին» որի մեժուլյունը ճավասար է ոյք ՇՕՏ Փ-ի: Փյանի 1 թեք ճարխության միջե շվուսիըւսուջանում է նրանց ճարիան կետերում: Բանի որ գլանի ալո կետերը ժամանակի լուբաքանչ լուր ոլաճին նշա ժ 12 ան (նրանք կոս ղսիումիհե ոլմուուի ակնլարթայինառանցքը)» շվին շվին ուժը, որի մասին խոսվում է, կլինի ճանդաւոխ ուժը շվին ուժը: Ինչոլնսճայտնի է Տ 19-ի, ճանդատիխ կարող է ունենալ 0-ից ին չե մա քավոիալ իըոառի աններում է շվին ընկած րժեքներ) բնդ որու 1-8 որոշվումի ղդորժաք ուժի

կցի ն իրար "ոլվող երկու մարմինները միմյանց սեղմող նորՍոց օ05Փ)։ ծվլալդեպմալ ճնշման ուժի արտադրլալով (ք քում շվոիան ուժն ընդունուսիէ ալնոլիսիարժեք, որ ոճումիը բացակալի: Հարթության վրալով դլանի գլորման ժամանակ ռաճումը բացակալում է ալն դեպքում, երբ ճորհան կետերի դժային արաղությունը ավատար է ղրոլիչ որն իր ճերթին Հ

տեղի է ունննուսի, եթե իներցիայիկենչորոնիՇ արադությունը ժամանակի լուրաքանչյուր պաճին ճավասար լինի դլանի պտտման անկլունային Փ արագության ն դլանի Ի շառավղի արտադրլալինչ ալաինքն՝

(41.6)

թ։

ՆԸ»

Հոռի աւաուան

ՖՃՇ արաուբոոոը, իներցիայիկենսորոնի Ճավաուա է անվլունա բոսղդացզումիը լին Զ արագացմանը իո ալա ւոկուժՋ-ով.

ՆՄԸ

(41.1)

Յ.։

-Հ

Եթե ալս պարիաններըսլանալ անելուճաիար անծրուժեշւո ան ուժը չի 1, շվար դերաղանցումի մաքավխի ոլ էը-- քոք ԸՕՏ Փ սր ժեքիցչ դլանը կգլորվի առանց սաճելու:Հակառակ դեղլլան դեքում" շարժման ուղղության Սոճի բաց ոկաւյուլթ կունե վրւս րովլեկտված ճեւոմլոալ (41.1) ճա վատարումիը

ոքը՝

ոհ

ՈԿ/Շ

Հ»188 5Լոֆ-- է,չ:

(118)

ֆլանի առանցքի նկատմամբ դրված (141.2) ճավառարման մեջ զրոլից տարբեր կլինի միայն շիման ուժի մոմենտը: Մխացաժուժերը, այլ թվում նան իներցիայի ուժերի արուն եր դլունարարը» դլոանիկենտրոնով անցնողուղղություն, որի ճեւոն աւնքով նրանց մ ուրենոնելրնայգ առանցքի նկաւո1

ոչ

Սաճելուդեսլքում (418) ճավասարման մեջ

թե ծանդոտի շփման

ուժն

է,

այլ

գտնվող

սանքի շիման ուժը:

Էջ

ուժը

միւուի բ: ճավասարկլինեն ղրոլի: Ալուղիսով, (40.5) ճՃավասա

բումը կդրվի

ճեւոնլալձնուվ՝

1թ»» ՋԼՒ,,

(419)

է իր աուն ցքի որռեղ՝ ԼՍ դանի իներցիալի Իուիննոն նկատուի ումբ: որը ճւաւիասնու ճոժ դլանի Ճասիուրճավատարէ

---Ժ

Պք՞՛-ի: .

(41.8)

(41.9)

ե երեք վաաարումինելր ումի դսոնվումի ւն ճայւտ ս եժուլթլուննելը է,» թ մ. ԽԸ: Սոկոլն վերջին երկու մեժությունների միջն դոլուլթ լուն ունի ((Լ7) կալը, որը ճի ոհուսի է ուտքի բացակալությունից: Հոռիւտեղ լուժելով (ճաշվի տոնելով, որ (417) --- (ԸԼՋ) Ճավասարումնելրը

լ ---

/1

Ջ. 7),

ճս

նն

կաո

ք

եշՀ--լ Ո8

ի

Ց

(11.10)

.

ՏՈ

Փ,

.

Ք ք

Այժմ, երբ մենք դիտենք

գոց:

(41.15)

ոոււսնց աաճելու դլանի

դլո-

բումն առպաճովողշփման ուժի (11.10) մեժութլյունը, կարելի է որոշել այլն պայմանը, որի դեպքում ճնարավոր է այսպիսի դլորումը: Առանց տաքի դլորումը ապաճովելու ճամար (13.10) ուժը չպետք է դերազանցի ճանդստի շփման տեսանք), ճաուժի մաքսիմալ || արժեքին, որըչ ինչես վասու Էէ էլ19 ՇՕՏ Փ, ւսաին քն՝

Այստեղից Շելոհում

ոք տոՓ Հ

ԷողքԸՕՏ

Փ:

է

եթե ճարթության թեքության

անկլան տանդենարղդեունեբաղանցում է գլանի ճարթության միջն դություն անդատի շվման գործակցի հռապատիկ արժեքին, ցող գլորումը չի կարող առանց սառքի տեղի ունենալ: է (41:11)-ից»դլանի իներցիայի կեն Ինչոես ճեւոլում ուժ է: Իմանաբոնի շարժումը ճավառարաչավխ արագացող լով Առ արագացումը, կարելի է դոոնել գլանի գլորման ե Ժամանակը, այսինքն՝ ալն ժամանակը, որի ընթացքում Փ-ին ճա վատուր դլանն անցնումէ հ/51ո ճանապար Տ: Այո Ճա ուպարճը Կ.-ի ն նլ-ի ճետ կապվածէ ճնտնյալ առնչությամբ: Փ

ն

-

հ

ՄԸ

ե

Շ

,

շ

ՏլոՓ

ծեղադրելովալս

մեջ ճարտության

արտա

ք արժեքը,կուռանուն

ԱՀ-Ի

ՏՈ

Շ-ի

(41:11)

Վ/ Յե Լ

Փ

ԱՂ գլանի կաս |ավուժ սասսաից Է շառավղից, ալն որոշվում է միալն ճարթության թեքության Փ անկյունով Լ նր ժայրիրի մակարդակ-

ինչես Այս ժամանակը»

ում

ՄԸ-Ա

տարբերություն ով: Հորիղոնականւոնամաս դուրս դայու ժամի անո կ դլանի իներցիայի կենորոնի ալրսադգությունը՝

ների

հ

ՄՇ

/-

ՀՅ ՄՅՇ է, --

անկլունային ալադուլթ յունը՝ 3լ

Ջո,

՝

մամանԱ) .

-- Ց ջի։

շվմտան (41:10) ուժը դլանի նկատմամբ աշխատանք չի կատարում, որովմնան պլանի այն կետերը, որոնց վրա կիրառված է այա ուժը, ժամանակի լուրաքանչլուր այաճինանշարժ են:

Նշենք,

2/1

որ

է միայն իրավացի

Տամասեու:

ճոժ

դլանի ճամար:

(8111) ն Հորիզոնականճարթության ճամար (9-0) (4119) բանաձենրից ստացվամ է, որ եթն դլանին նախօրոք Ճաղորդվի որոշակի ճառրնթաց ն ճամապատասխան (ալնպիսիչ որ սաճք տեղի չունենա) անկլունային արադություն, այն կշարժվի առանց արադացման: Իրականումշարժումը կլինի դանդաղող: Ալա դանդաղումը պայմանավորաժ

է

որն այնպես է ուղղված,

դլորման շիխման ուժով,

որ

նրա միումենտրը փոքրացնում է ան կլրուն ացինտ. արագությունը» իսկ ինքը՝ ուժը, առաջացնում է իներցիայի կենտրոնի ճամապատասխան դանդաղում (նչ այլնաամենայնիխ այնպի ռին, որ սաճք չառաջանա): լորման շիման ուժը դլորվող մարմնի վլա կատարում է բացասականաշխատան թ:

Թեք ճարլության վրայով դլանի դլորման խնդիրը ժելիս մենք տնոնսնեցին շվումը: ք դլոր ման Լուծման

խատանք

լու-

Բանի որ շվոիան ուժը աշչի կասուարյումի (գլորման շվուսին տն ոխոուի ենք), երկրորդ եղանակ:

նում է Ճա ւուսւում: դլանի լրիվ էներդիսան Սկզբնակա պաճին կինետիկ էներգիան ռավասար է զրոլի, իսկ ոթննցիալ էներգիան՝ ացի-ի: Գյլորման վերջին պաճին պոտենցիալ էներգիան ճավառարվումԷ զրոլիչ բայց դրա իոխարին

ձաջտնվում է կինետիկ էներդիան,

ոբ

որը

ւու ճուլ ուութլունը խոնհա՛ (40.9)-ը|՝ Ղ--

,

Վ-

շ

է ճնետնչալ ճավառտար

իշ

է, ՄԸ-Կ Քանի որ սաճքը բացզակալում՝

|

Փ-7Խ միր լանց

ճելո

կասա վաժ են ՄԸ-»ՓԹթ առնչութ լամ բ: ծեղադրելովկինետիկ լուն էներդգիսոլիալրոաճալտույթ --

մեջ

-Հ-

ււ նք -- տթշ-ն, կատուն Ղ1--:

ո

ՄՇ

Չ

:ա

ոՄշՇ ՀՀ

Չ

Յ տ

--ՍՈՄ

ն

ն

1Ը--

Չ

Շ'

Փյոլրոիոնսկզբում Լինի խուլնը՝

վերջում 1ոիվ էներդիան ալեոք

ն

է

Ց

--Հ ոքի, Է Ո՛Հ

ոլոոնղից ՄՇՏ

իսկ

ան

վլունուին

ալա

Թ

--

Ժ.

տ

ՋՈ,

ղություն ը՝

Է. ռ

Օրինակ

Լ

Ք

,

ի

Ց

ՑՈ:

Մառռայով մարմինը

շատ

կարճ

ճե

| ուժի ժամանակամիջոցում ենթարկվում է ճաստատուն ազդեցությանը: Մնացած ամբողջ ժամանակ, բացի ձէ ժաՄանակամիջոցից, նրա վրա ոչ մի մարմին չի ազդում: Մբնչե

էէ

իմպուլսի Կաղոլյումը մարմինը դանվում էր ճանդատի վիճակում: Որոշել, թե ինչպես կշարժվի մարմինը» երբ աժը դադարի մարմնի վրա ազդելուց: (11) Շավառտարումնայլա դեպքում կունենա ճետնլալ յունութի՝ ՈԿՇ--Խ

որտեղից

ԽՕՀ----խ ոլ

-»

(11.13) ,

Հետնաբար,քանի դեռ ժը ազդում է, մարմնի իներցիայի կենտրոնը կշարժվի ուժի աղդեցության ուղղությամբ ճավառաբաչասի արադացումով:

աժի

բազուկը իներցիայի կենտրոնի նկատմամբ նշանակենք է տառով (նկ. 112) ՕՕ առանցքը անցկացնեն

բ

կենտրոնով այնպես, որպեսզի այն ուղղաճաիներցիայի որն անցնում է մարմնի իներլինի արթությանը, լաց Շ

երկալոույթ լասիբ: զդում

ցիայի կենտրոնով մ ուլն դժով, որի Է

(ՐՐ)

ուժը:

ունի

լուլ տեւո

ո

ճավառարումը ալե եււքը՝ 1Ըշ--

ոաւոանց քի

ն

տոտ կոա ւուիը:

ՔՆ

է ՕՕ որտեղ 16-ն մարնի իներցիալի մոմենտն Էէ ուժի մոմենար նուլն նկասոմաաիբ,Խ-1ԷրԲ

ստանցքի առանցքի

բ: նկատում ասի Լուժելով ալա ճավասարումը0-ի նկատմամբ, գազում ենք

ըը

լ

է

(11.12)

ՂԸ:

Ալսոլիսով,ռոիբողջձլ-ի ընվժացքում, քանի դեռ

ուժը, մարի ինը իրեն ուա ճում

է

այնպես,

որ

ղդում՝ Կրոսիներւ

ցիայի կենտրոնը շարժ վում է ուղղադիժուժի ու ղդ ուն ուղճս ւու ւու ն լաբ դույթ (41.15) արագացումով,Ւ իաժյումա-

մարմնի ոլւուցոր իներցիուլիկենւուցքի շուրջը (11:11) ճուտ ուատուն նկլունային արագացումով:ձ1 ժամանակամիջոցի վերջում իներգիայիկենտրոնի արուգուլ յունը դառնում է

Մակ եղի է սւնենումի բոնով անցնող ուան

ոլ

արադուլթյունը՝

իո լ անլունացին

Հ»

ն

Ն

Ը Գէ--

ՆՇՀ-

ճէ

Ճէ ՍԽ 1Ը

թ

Է/ ձէ

չ

ի արժեքները որոշում 17 մարոին շարժումր ուժի դադարելուց ճելոռ: ղզդեցույթյունը քը իրավացի է Բ իուչն ոլն Նշենք որ ուուսցվոաժ արդլուն ոլւուովում| դեղքուսի,երբ ուժի աղդմմանըն|ժոցքում սհալոիինը է սիոքր անկյունով անպես, որ ուժի լ բաղուկը ամբողջ Ճ1 ժամանակամիջոցում կարելի է բուվոաւկաւն ուչամի ւինժ Ճշւոու|ժ լուսի: ճոռ ու ւուուն ճառի արել: ԽՇ-ի

հ

օ-ի դոն վուժ

մ

Հեշտ

է

նկատել,

որ

իներցիայի Շ կենտրոնից Ճ

ճեռա-

վորություն վր վոււի Է Թ

դոնվող Օ՛ կետի արուդուլթ յունը,

ազսին քն՝

-ՀՆԸչ

.

Հ--

որէ

որոշ-

(1115)

Կ՛Ը

պայմանից ճավառարկլինի ղրոլի (նկ. 113): Օ՛ կետով անցնող առանցքը ոլ ուուի Հեւոնաբաւը ան կըն տսոռսնց քն է: ծեղադրելով (41:15)-իմեջ դոնված թարթոային Կ'Շ-ի

3-ի արտաճուտություննելրը» ք կղւոնեն

ն

|

Ք». Շ., ղ/ Ուժի աղդեցության ճեւոնան քով մալոիինը ձեռք է բեբուստկինետիկ էներգիան

ու

Իջ

.1բօ

ՇԸ

"Ր ՇՋՆայր»(ե)Ը --

-

ող

(ճմ

ի

ոռ

Ը

1-ի կախվածությունը Լ-ից բացատրվում

ուժի կիրոաումանկետի

է նլոսնով, որ ձ1 ժամանակաանցած ճանապարտճը

տճույիմ է Էի ինծազմտանճեւո միաժամանակ: Ճի-. ,ԻիջոցումԻ ոա է նան բ ուժի կասուբուա:,աճում նկաւույ ասի մարմնի բուժ շիա ւոն քլ: ս

Տ

42.

Ավատ առանցքներ: Իներցիայի գլխավոր առանցքները

ք իի կասի Եթե որնէ սիա րւիինոլւուռեն ուլաւկանուսն ցքի ան հ Թողնենք ինքն իրեն,ոլ ւուուի առւսնդշուրջը այնունեւոն Քի դիրքը ւոր ւծուլ լան մհ ջ ընդանրապես փոխվում է. է ճաշվանքի ոււոււն ց.քըկու շրջվում է, կում՝ ն դաշարժվուտ վերցրոժ դի ն կաւուի իներցիալ ճակա ուրը: կաիարառլես ոն |ո դիրքում ալաճելու սխոարմնի ւլ ւոււուի առանցքը ան վուղվիո Ճոի ուր: անճրաժեշւոէ նրա Խմրա ւուիաւիբկիրառելորոշակի ուժեր:

Օրին ուկ՝ եթե մարոիիննունի նկ. 119-ումի ոլա կելով է ՕՕ ւուանցքի շուրջը ձնր ն ոլւուու|ումԻ անկյունային լաբ, մոլա ոլւուուի ան առանցքը անշարժ սլաճելու արադույթ է Կրոսնկաւուի ճամար անճրաժեշտ աւրբ կիրառելայնպիսի ն ուժեր, որոնք ուսաճովուսի 1 -- րղօ2Հր/ոլւուուի ան ունն ւոր: Իրոք, ր շառավիղ ունեցող շրջանոսդժով շարժվելու ճամար 17 ասաաներինկամուիասիբ: մի ոլեւուքէ

Ե ուժերը, որոնւէ քանչլուրը ճՃավասար

կիրառվենՒ ցից

լուա

մ

ո-ի:

եխ Ալդ ուժերը կաղմիումի ՊԼ լղօ211 մուինն ոով ուժաղուլդ: մ ք լդ Եթե չուտեղծեն ուիենոր, Հ--

ւ

օրին,

առանցքի տեղավորելով

աղդում

հն

1,

ճա

առանցքի վրա

աաա

ուժերով, աալւսոլւուու ան

վուն

ոա

կատվիալքի

Է ՅԷ

Եթե

-

ուղղու լոբ:

ցքը

ուան ցքից սւսրբնը՝ոլ Լ) րշ Ճեռավորությլունների վրա (նկ. 114), 111111 առանցքի տեղաշարժը ւս սլա լան մեջ կանխելուճամար բոսծուլթ առանցքակայները մսուանց.բքի վրա

| ) Ն, 2-ի

Թ

աւան

մասսաները սիացնող ձողը ուղղաճալաց է «րույ աւնՕՕ վում առանցքին,0 մասսաները դւոն

Ճ

7:

Էն

Օ

ծ

ԻՀԱՅ

7 «Վ«-յշ

--

ա ոլոք "Ք

Նկչ

«Վ

Էէաղոդհխ ղոչ

միատենսուկ

ու

ԴՂ

վոժ

էլ ն Լջ ուժերով, որոնց փոդուլների աբը ճավասար է էլ ն իջկենւոդուստ

բոնաձիդ ուժերի մոդուլներիտար-

բերությանը:

մարմի

վում ուղղությունները վխուվոլ ճետ պտտման միաժամանակ:

Այս ուժերի

ե

առանցքի շուրջը

լ Է Խ--

ոա

(լ--ՆՇ)

ճատվածներնիրար ճավառարեն, կ ն Է ուժերը բոտ մեծության կլինեն իրար ճավատար.ճակառակդեպքում է ւռեղի ուն հձյւս էլմ-- ՆԵ պալփանը): աչեւուք Պտտման ալն առանցքը, որի գիրքը տարածությանմեջ պաճպանվում Է առանց որնէ արտաքին ուժերի ազդեցուԹան, կոչվում է ւխալոինիւսզաւո առանցք: Նկ. 114- ուի կլինի աղատ էչ Օ0-ն պատկերվածդեսքի ճամար, երբ ոլ (երբ

ն

Ե

առանցք:

կարելի է ապացուցել, որ ցանկացած մարմնի ճամար դոլություն ունեն փոխադարձ ուղղաճալաց ն մարմնի իներցիայի կենտրոնով անցնող երեք առանցքներ, որոնք Ճամարվում են աղատ առանցքներ ն կոչվում են մարմնի իներցիայիգլխավորառանցքներ: ասեո Համի ղուդաճեռանիաւի (նկ. 0, 115) իներցիայի դլիավոր առանցք | հն ՕլՕլ-ըչ Օչ0չ-ը ն Օ:0:-ը: ներն :

Նկ.

Նկ.

նիատերիկենչորոննելրու|: որոնք անցնումի հն Ճակադիր ի (օրինուկ» Առանցքային ռիմետրիալովօժ ովիաժմալրոին աի ասնու ոու նց.քդլանի դեքում ) իներցիայիդլխուվոր ներից եկը ռիմետրիլի ուոււսն ց.քն է, իկ չիլուս երկու մուն ց քների դերը կարող 27 կաուսրելախետրիալի ուլուփոխարենբավականէչ որ մարտի խոությունը մուրաքանչյուր ճաւովածքումԼինի ֆունկցիա միայն ոիմետրիայի առանցբի եղած ճեռավորությունից:

Համասեռության

անցքին ուղզղաճալաց ճարլուլ լան մեջ դյոնվողպանկացած որոնք ւն ցնուսի են երկու փմոխուղղաճալաց տաուսնցքները, մարմինի իներցիայի կենտրոնով (նկ. 116)։ Ալապիսով, անցքալին աիմտետրիալով օժոված մարսիինների ճամար: որոշակի է իներցիայի դլիոսվոր առանցքներից միայն մեկը: ատո-

օժովաժ մարտինների, կենտրոնական աիմտետրիալով լոինչքն՝ դնդի դեսքումի,որի խոոությունըկախված է մտիալն կենտրոնիցեղած ճեուվորուլժյլունից, իներցիայի դլիովոր առանցքները իներցիայի կենուրոնով անցնող երեք

հնխ:Հետնաբար» պանկացաժ փոխուղղաճալաց տսռանցքներն իներցիայի գլիճավոր առանցքներից ն ոչ մեկը որոշակի չէ:

Մարմնի իներցիայի մուենչոներըդլիավոր առանցքների Կկասում ոու ուի բ: ւուսրբեր 27 լ ՀԲ լ, ՀԲԼչ ուրբ:ընդոճւսնուր սխտետրիալովօժւոված իներցիայիերկու յԻոԱռանցքային

ենւոնելրն ունեն հխիատեսակ արժեքներ, իսկ երրորդը» ումւսծ) նրանցիցււարբեր արժեք ունի, ւալընդճանըասլես ոին քն՝ լ 1» ռխհորիաԼ,։ Վերջաղես,կենւորոնական աներն էլ լով օժւովածմարնի դել.քում բոլոր երեք իուինն կլինեն Միատեսակ, ալոինքն՝ |լ -ՆՀյր

Եթե ալոիինը ոլւուովում երբ բացակալում է ար ւու քին

է

ալնոլիսիոլալփիաններում որեէ տսղդեցություն)ալս

է կասոարվվումմ կալուս կլինի իլն ալն ապրոուլարչ որը իաքախմ իներցիալի Իուիննւոխ ուլ 1 Իինոի ուլ արժեքներին իան ող դլիւավոր աուանցքների շուրջը: ՄոՏուրուալաւուա ենոխ միջակա արժեքին Ճա ալա տաավանուղ աուն ցքի կատարվող ոլոուլտրըկլինի սնկալուն Ս,ս նշանաշուրջը կուսիէ, որ գլիւավոր առանցքից ոլւուոան առանցքի փոքբադույն շեղման ճեւոնւն քով մուսջացաժ ուժերն ոսղղումի ե որ շեղման ալա ալնպիսի ուղղութլաբ» ,եժուլթյունն ճում է: կալուն ուուան ցքի նկաւուիասիբ ոլւուում ան շեղման աժ ուժերի տղզդեցութ յան ւոու մարիինը դեւլ.քուս/աուաջաց ան այլնվիճակը»որը եղի է վերադառնումէ դեսլիալւուուի ունենոււի ճա ի ւլ աուն դլիավոր առանցքի շուրջը :

եթե նեսոհն ք ղուդանեոաճասիողվել, )՝ նիստի ձոնունեցող որնէ որիին (օրինակ,լուցկու ռուսի

կարելի Սրոնումի

է

իիաժամանակ ալն ապո ան "եջ դնելով: Ալո դեսքուսի ռւտացվումմէ, որ մարմինը անկման ժամանակ կարող է կալուն ոլււվել աին աինծ ն ասեն ավխուքը անցդնիաւտերով նող ուանցքների շուրջիո Եթե փորձենք ալոիինը նետել այնպես, որ այն պտտվի միջին նիստերով անցնող առանցՔի շուրջը: անճաջող կոտացվի

Նկ.

Արտոս քում, օրիքին սղզդեցության աուկաւլուլթ յուն դեսը նակ, ալն թելի կողմից որից կուիվուժ է սպուովող մալոինը, կալուն կլինի տիալն ալն պտույտը, տեղի է ունհորը նուի իներցիայիումննւոխ ամենոաւսինժ ալժեքին ճաւի ւալուուսսվան ող դլիսւսվոր:աուն ցքի շուրջը: Ս լդ ոլատճառով ւցվաժ է ձողի թելից կավվուժ բարակ ձողը (թելն ասիր ծայրին) արագ պտտվելու դեպքում վերջին ճաշվով կղտտվի ձողի կենտրոնով անցնող մ. ձողին ուղղաճալացառանցքի ուն ձ/ոս| է իրեն դրանոլրումի շուրջը (այլ.117, ա): Հոս անուր թելից (նն. 117, բ): Այս դեպքում ծանրության Այս միայն պայմանավորում է ունեցող անկումը:

էական չեւ աղդեցությունը ոլտտման ճետ միաժամանակ տեղի

ուժի

Տ

Տ

43.

Պինդմարմնի իմպուլսի

մոմենտը

որոշվաժ ալին սիարւինիինրոլուլսի ւիուիենոտի

8-ի

Ճեոնչուլարտաճայտությունը՝ --

Լ,, » 1, Ժ,

(45.1)

այուովումի դեսը քումի,երբ սարսիինը է ւան շարժ աոռւսնց քի շուրջը» այսինքն՝ ալն ռանցքի շուրջը» է տուանցքակալներո որը չուսրաժության մեջ սաւիրացվածժ

իրավացի է միայն այն

կուուիւսղաւ"

ուսն

ցքի

.Յ-

շուրջը: ՄՊացածդեսյբերույի Լ.-ի

միջն կապը զգալիորեն բարդանում է, միասնավորան

օ-ի

այուլոի սուրենւոխիԼ սյես՝ կոր վեկտորիուղղութ յունը չե ճասիընկնումանյլուն ային արադուԺ

թյն

ճինո:

վեկտորիուղղության

կոորդինատների առանց քք ները սիարոինիիուղղեն ներպիայիդլխաւսվոր առանց ք-

Նկ.

ների ուղղութ լուսի բ: ԴիցուքԺ ն վեկոորը չի ճՃասիընկնումի այս վեկտորներից

(ավ. 115): Այգ դեպքում նրա բոլոր ների վրա, ալսինքն՝ ., տալիս է

Լ

նմանձնով

Լլ

տալիս է

Լ.

ռիս

Նկատի ունենք մարմնի

ոլւվող ի.

Վ.

տետ

առանցքները:

Սավելն

արտադրյալը

առանցքի վրա: Համա-

բաղադրիչը, իոկ 1,

բաղադրիչը: եթն իներցիայի 1.

բաղադրիչները առանցք-

ճամաձալն |, ս,

վեկտորի բաղադրիչը

1, ա. բ

մեկի ճեւո

« Թ. բնդճանրապեսկլինեն զրո-

տարբեր, (48. 1)ի

լից

ոչ

1,

|,

Ժ-ը՝

մոմենտները

ամուր ամբազվածի նրա

ծեո

միա209

առանցքների նկաւուի ւբ:

դլիավոր

ՖԻ

--

-»

հավասար չեն

արդյունարարԼ -- Լ, -Է ԼԻԼ,

այա

--

իրար»

վեկտորի ուղղու-

թյունը) ինչես երում է նկ. 115-ից, չի ճՃասիընկնի վեկտորիուղղութ յան Ճեյո: Միայն ոլն ոլարիանիդես քումի, Փ

-»

մեկի, օրիառանցքներից ւին դակ, ասուսնց.քի ղուլ լուիբ,, օ-իբաղադրիչները աժ առանցքնելի վրա օ. ՒՆ ճավասար կլինես (այաինքն՝ քով Լ. ղրոլիչ որի Է, բաղադրիչները ավասար երբ

ուղղված լինի գլխավոր

ա-ն

ուղ

ւՀ

/

ճե ոմն

կլինեն

ղբ

ովի, հ

մ

մեն

ք

Այսոյիսով,եթե -. .-» ն

կասը

|,

-»-»-5Լչօ, Դ-|,օյ ՎՎյօչ:

Լ--

ՖԻ:

ես

քլ|Ր

(43.5)

-»

ճեմ

ոլ

--Ը

ճեոնյայ

իիչմ կունե

վելոորների --

Կը կարելիէ

բանաձին: աուսնցքնել: որսլես կոորդինատային

կճանդենք (45.1)

.լալ

տես

քը՝ --

-

Հ(ե«)1:(գա)1--0,ա)

"րռդից Լ ե

ճեցոււումի

է,

որ

Ք

քների Ա կոորդինատայինաոււսնց

վելտորների պրոլեկցիաներիկալը ւորվում Էէ նտե չ ույ լուննել,ո|՝ աուն

Փ

Լլ

Լ,

Տ

Նժօ,,

ՃՏ1»

Լյ

Հ

Լօ,,

ՖՈՏ,

Լ,

-ՀՆօչ:

(45.3)

լին առանցքները չեն Ճասիրնկնում Եթե կոորդինաստտա է, որ իներցիայի գլխավոր առանցքների ճետ պարզվում -»է։ Լ-ի ն օ-ի որ"կառղն բարդ դեռյքում ավելի ալս Այլ --

կունենան ճեոնյալ

Լ,

սոնա Հ

քըԲ

Սլ» Վ Խլա

Լ --1չՓ.

2»

նչ, ւ, րաՎ-նաԸ

-Է Լայ -Է

Լ,Փօ Խչօ,,

(43.1)

Լլ (1, Էչ,

2) ինը մեժություններըկւ սիում հն, այսպես կոչված, երկրորդ ոանդի սիմետրիկ տենղոր, որը կոչվում է իներցիայի տենզոր: ծենղորի |լ բաղադրիչներըկալում ունեն կոորդինատների առանցքներիընտրությունից: Եթե կոորդինատներիառանցքդերը ճամբնկնումմեն Մարմնի իներցիայի գլխավոր առանց քների Պետ, ապա բոլոր բաղադրիչները, բացի 1, Լյ ն 177-ից, դառնում են զրո, ն (43.4) բանաձները վերածվում են Է լ,.-ով հւ այլն (49.3)-ի |/48.8)-ում Լւ.-ր նշանակված |։

Նշենք,

Մ,

նյութական կետերի ճամակարդի ճամար ստացված (37.11) ճավասարումը իրավացի Է նան պինդ որ

մարանի ճամար: Ալա գեպքում Լ-ը ալն վեկտորն է, որի արոլեկցիաներըկոորդինատայինառանցքների վրւս որոշվում են (43.2) բանաձներով:

Վերջում քննարկենք մարմնի պտտման դեպքը անշարժ շ որը առանցքի շուրջը: իներցիայի դլիավոր առանցքնեբից ն ոչ մեկի ճետ չի ճամընկնում։ Այսպիսի առանցքը կարող Է անշարժ լինել միայն այն դեպքում, երբ նրա քին ուժեր (օրինակ, նկ. 118): արուուա է, որ ւլա ուժերի ուիենոտր 7 ուսն ց.բի նկաւոԱկնճայւո մամբ ավատար Է ղրոլի (այն ուղղությունները, որոնց

վրւս աղդումիհն

ուժերը, անցնում են ռանց քով), առանցքի վրա դանվող կաայս սակայն ուժերի մոմենտն մավոր Օ կետի նկատմամբ ղզրոլից տարբեր է: Այլ պատ-

երկարութ լաւիբուղղում

են

--5»

Ճասուուվ ալւինի Լ, իսիսյուլոիւրուիննւոը7 առանցքի նկաւոՀի

ւիասիբ,

ւինոււմ

իսկ Օ

թյունն

է

սն

(ւ

-

--

վիուսիոլխս Լ., Հ-ին,,

-»

իսկ ՈՅ,--

0) ,

սու ենոր) որի բ Լ կոճսյուլսի կետի նկաւու մասի ուղղու-

դելքուսի չի

ալս

ը) վեկտորիուղղուճառսիքնկնումի

թյան Ճիւո (որխ ուղղված է 2, առանցքով|), ււալաժուլթ յան ճետ միասին իրեն ուղղաճայաց մեջ պուտվումմէ սարսինի ծենղորը կոչվում է սիմետրիկ,եթե նբա բաղաղրիչները բավաեւ բարում ոյ կղ ռլայմանին:

Հ

քին արոտա

ուժերի

Տ

ին

իուիննոխիազդեցության Ա

Գիրոսկոպներ

44.

Փիրոսկուղ(կոսիՃոլաւվ) կոչվում Է սիմետրիայի աւան ց Քի շուրջը յինժ ւր ադուլթ ասի բ: ոյւուռվող յինժ խիասստա ունե հորի ուլի առանցքը դիրոսկոսիալաիինը: ցող ախմտետրիկ Սիսի ոյի իներցիայի դլիավոր առանցքներից Ինկն է: Այդ ւլ աւոճաււով դիրոսկոււիիիսլուլոիսԻուիննոխ ուղղուլժ յունը Ճամ'բնկնում| է նրա ալուուի ան առանցբի ճեւո: Փիրոսկուղիաւանց քի ուղղույունը տարածության1 փոխելու ճՃասիար57.11)-ի

աձայնանճրաժեշտ է նրա վրա ազդել արսոքին ուժե է ճետնյալ բի Իուիննւո ով: Այդ դեռլքուսմ: նկասովում| երնույթը, որը կոչվում է դիրոսկոււիկ էֆելո: Ուժերի աղզդեցության ուսկ, ՕՕ ուսնցէ ոյւուռեին որոնք, թվում է, Ժե ալեւուք դիրոսկուղի ՔԸ Օ՛Օ՛ ուղղի շուրջը (ոկ. 119), սակայն ոլւուռումիես Ը՛/Օ՛ ճա

ուղղի շուրջը

ե դւոնվումի հ

.-5»

(ելթաղրվումէ,

-»

ՕՕ

առանցքը ն Օ՛ Օ' ուղիղը ուլ աւն մեջ, իսկ Օ՛՛ Օ ուղիղը դժադրիՃաղրլժ որ

էլ )։ 1, ուժերն ուղղաճայաց են ւյս Ճար ությանը Հեշսո Է նկատել, որ դիրոսկուի՝ առաջին ռայացքից ու

Ճաի ւա լաո վարքը 1րբիվ սլանում է ալւոււուա«ճակարբնականջ կան շարժման դինամիկայի վերջին օրենքներին,ւլախինչքն՝

-»

Ճաշվով,)Նլոււոոնի օրենքներին: Իրոք,էլ ի նուոն

ուղղված է

Օ՛

Օ՛

ուղղի

Ի

էչ ուժերի յիո-

ելկարությամբ:Ճ1

նակասիի ջոցումի դիրոսկուղիիշ ոլուլսի Ն ձ

-»

ու

ժասիու-

ուրննւորուոանումիէ

»

Լ.Հ ՈԱ աճր, որն ունի ճենց նույն ուղղությունը, ինչ

որ

ուր, ձն

ճիյոո դիրոսկոււիիմալուլսի ուի ննւոր ճա» ժասիանակից

վասար կլինի

Տ»

Լ՛

9»

-

-»

որը Ն-Վճն արդլունարարին,

դանվումի

դժադրի ճարթությանմեջ: Լ՛ վեկտորի ուղղությունը Ճառ ուան ան րնկնում է դիրոսկույիայմուուի ցքի նոր ուղղուէ

Նկ.

Թյն

ելո:

կայի

Օ՛

ւ

Նկ.

Այսպիսով,դիրոսկուի

ապտտսիանառանցքը

Օ՛՛ ուղղի շուրջը» ընդ որում այնպես,որ

իլ

անաչ վեկոորներով կաղմված անկլունը կվիուքը Եթե ճա ւու ախակ աղզդեն,ք դիրոսկոպի վրա երկար ժամի

ոու

-»

ննոով,) ուղղութ աղի: արոււքին ուժերի ԻԼ տուի

ասլա

դիչ

բռակոպի առանցքը վերջ ի վերջո ալնպիսի դիրք կընդունի, որ

ռեիւկան

ոլտուման

ուղղուլժյունըմ առանցքը կճի-

ընկնեն արտաքին ուժերի ազդեցության տակ կատարվող պատման ուղղության

ն

առանցքի

ճետ

(Լ

վեկտորն ուղղու-

թյամբ չամբեկնում է Է1վեկտորի ճետ) փիրոսկողի նկարաղրված վարքը դրված ճի քում,

որը

կոչվում

է

զործիքի դիրոսկուիկ կողմնացույց (գեիր"-

կողմնացույց): Այս գործիքը գիրոսկուէ,

հորիվոնական ճարթության մեջ կարող

Է մի

որի

առանցքը

է աղատ

պտտվել

(նկ. 120): Երկրադնդիօրական պտտման ճետնանքով գի213

կողմնացույցը դանվում է այնոյիսի ուժերի աղգեցության տակ, որոնք ձդտում նն նրան ներդրավել երկրի պտտվելու մեջ (այնպես, ինչպես նլ. 119առանցքի շուրջը բոսկուիկ

«ամէն ն

ուժերը ձղառամ են գիրտսկոը պատման մեջ դնել Օ՛Օ՛ ուղղի շուրջը): Սրա Ճեւոն աան թով դիրոսկույի որ դիլոսկողի իոիղուլոի այնպես է ոլմուովվումէ, տոռանը.քը

-»

-»

ան (0, ալ ոււուի վեկտորով / Երկրադնդգի նկլունաին արադութ լան վեկտորովկաղի վաւծանկյունը փոքրանում

սիուիեն ուխՆ

«ր»

է: հ

Սու շարունակյվումի է ւսն քան ժամանակ,քանի դեռ Լ-ո,)

Փյ-ով

ին քն՝

կաղմիվուժանկյունը չի դառնում նվաղադույն,լսդիրոսկուը չի Ճա ււուոււուվումի ծարումիջօրեականի

յուն վերոնիշյալընդճանուրթ դեսլջ (ի տւարբելրույթ առանցքի ոլւոույյոը ուան աՔի, դիրոսկուղիկ կողմնացույցի է այնպես,որ նասխակված առանցքը կարող է դանվել այս յան մեջ): միայն ճորիղոնւկան ճարժուվժ արդլուն ավեսոուլյան աւումիու| Փիրոսկուղիկ կողմնացույցը մագնիսական սլաք ունեցող կողմնացույցից ուս բիրվումիԷ նրանով, որ նր ցուցումի ներումը,այսպես կոչված, իադնիուսկանճակումների՞ ուղղումներմ յոցնելու, ինչոյես նուռնԿրոս սՐոււո դանվող ֆերուադգնի սական առարվլանելի շո(օրինակ: /շ ալլ) աղդեցությունը սլաքի դենավիոլողոաոլա կիալութը ճաի ար վրւս չեղուքացնելու միջոցներձեոք ունե լու ունճրա ժեշտությունչի Լիումի: Այդ աաոճառուվայժ մի նառսվիադնա եխ ցութլուն ինջ աուսվելասեսօդատադգորժումի դիրոսկուղիկ թյան

իե

կողմնացույցնել:

|

Գիրոսկոպիկուժեր: Փիրոսկուղի առանցքը րվուժ ձ/ու այուոելու փորձ անելու դել քուսի դիրոսկոււիկ երմույթի ւլաոճառով առաջանում են դիրոսկուիկ ուժեր, որոնք աղէ գում են ւյն ճենարաննելրի վրւս, որոնց մեջ ոյ ււուվվոււի ՕՕ առանցքը դիրոսկուի առանցքը: Օրինակ, գիրոսկոի ձարկադրաղբուր,Օ՛Օ՛ ուղղի շուրջը: այսւոելու դեղ քում է մաղնի սական ճակում կոչվում Մաղզնիսական ճագրակա՛ն կազմված անկյունը: միջօրեականներով

ի

աշխալ:-

(նկ. 151)

ՕՕ

առանցքը ձղսոումիէ ալւուովել Օ՛Օ՛ ուղղի շուրջը: Այս ոլմոույյորկանիելու ճառի ար դիրոսկուղիառանցքի -»

նկատմամբ առանցքակալները պետք Է կիրառեն է՛լ

Նկ.

Նկ.

Ի»

նե

Էջ

92»

դիրուսկոյիկ ուժերն հա: Փիրոսկուիկ ուժերի աոյլայույյունը անճրւսժեշ է լինում Ճուշվի ունել, օրինակ, նավերի շոդեւոուրբինների առանց

իրենից ներո: Փուրբինիուուռուրն քակալնիրընաիխոսդժելի ան դեղ Ճոմնի կայացնում է դիրուսկուպ:Նո վի երկաղնակի քում" եղի Է ունեննուի ւռուրբբինի առանցքի ճարկադրական պսոույյո

առաջացնում ուղղի շուրջը (նկ. 122): |լ է, դիրոսկուիկ ուժեր, որոնք պայմանավորում են առացքակալների վրա ճնշման ուժերը, որոնք երբեմն զգալի են Լինումի: Գիրոսկոպի պրեցեսիան: Փիրոսկուի ճատուկ ձնի շարՕ՛

Օ՛

ժում

Սա

Է

տեղի

ունենում

է

այն դել քում, երբ դիրոսկուի

ն

վրա

ազդողարու քին ուժերի փուիննւորմնալու բոտ մեծության ճմ ուն, ոլ ուովում է դգիրուկուղի աոանցքի ճետ փիխաս

ուռ

նրա Ժասիանակ՝

ճեւո ամմա ուդիղ անկյունկաղմելով։Այոպիսի պայմաններումէ դյոնվում, օրինուկ, տոդակապի . իջը ո.

ալտսովող առանցք ունեցող դիրոսկույը, որը դւոն վում Է (Ն. 1523): Ժանրության ուժերի դաշւոումի ֆիրոսկուի վրա վիարոտա քին ուժի ըոաուվված րի ուիննւռը՝ ՀԼ»

/44.1)

ոք 5,

որտեղ

Ա-ր

գիրոս-

հուղի ւա սւն է, աք Ճոինչն դիրոսդակասպղզից կողի իներցիայի կենտբոնը հեղաժճեուսվորուչ թյունը,

օ-ն՝

դիրոռկոպյի

չտուանցքով ուղղաձիգ ղժով կազմված անկյունը:

Է Նկ.

վաժ է )։

անցնող ուղղաձիգ

(ալլ. 1Չ9-ույի

ուղղութլաբ

11յի ուինն ւոն ուղղված դիրոսկուղիմոռացքով

Թությանն

այս

ար-

ուղդառալաց

սւովելրաւդըժձարվժությունը

-»

Ուժերի ին ուշենւոի սղզդեյությանմոուկ դիլ/ոսկոի

փ/ղուլաի մումենոր

ասին

կրում

ուղղությունը ասիրնկնումմէ

քն՝ ուղղաճայաց է է

-»

-»

Լ,

է

/44. 5) --

վեկտորիՃեւո,

Մ

)եկատորին:Փոսվոխությունը, որը -»

Լ,

Լ

ժամանակամիջոցումուուսնուի

ձ1

4` Հ»Կ4է աճը, որի

վեկտորը»ռւուսնալուվՃՆ

աճ,

ճամ ապա

խանում է դիրոսկուի

առանցքի այնպիսի պտույտին ՕՕ՛

ուղղաձիդուղղի

որի դեպքում Գգ անկյունը չի Կո չուն ՄՔ ոռ ւսն Ցրող ՂՂւս ձ դ

իո

ումի:

Փ

շուրջը,

բոսկույ ոռսկո

ու

փոճս Ր

-

թությունն այս դեքում կատւովիմՓ անկյունով: Միաժաանակ, ճորիոնական ճարլթութ յուն եջ այսոյիսի անմլլու-»

նով կալուովի

Կաս

նակամիխջոցից

--

քով վեկտորը:Սրա Ճեւոմւ աւն

մէ ժասիա-

-

վեկտորները նուլնոյիսի սփոլխա կոանոնան,ինչպիսին սպաճինէր: ճեւոռ

դարձ դիրք

սկզբնական

Է վեկտորը նորիդ կրոժամանակամիջոցում

Հաջորդ ձմ ճջ ձ1

1, ն

ուսնւս

-Հ-

որն ուղղաճայացկլինի Լ

վեկտորի նոր

ճիելոոուսադաժ արժեքին («առաջին» տարրականոլւտուցաից աճին) 2 այլն: Արդյուն ը քն անընդքումիդիրուկուի ոշուան ծաո անցնող ուղղաձիդ ուղղի շուրջը կոլւութ վի ճողակապղով -»

անկյունով ի կոն: Ալո դեղ քուսմ/Լ վեկաորը ւսւոուն ռլաճելուվ իր կվիուիոխիմիայն ուղղությունը, ճւ

դժելով

ւո

մեժությունը,քանի

ՎԼ

որ

-»

ւոարըական աճերը ամմա ուղղա-

ճայաց կլինենԼ, վելտորին: նկարադրվածշարժումը կոչվում է սպրեցեՓիրոսկուղի ն է դիրոսկուի առանցքի շարչ սիա իրենից ներկայացնում Ժումի արտաքինուժերի ազդեցության ւուսկ, որը տեղի է ունեԽու ալնպես, որ առանցքը դժումմ է կոն (մասնավորապես, զ «|» դեղքում կոնը վերածվումէ ճարլուլթ յան): --

ժամանակԼ վեկտորն իրեն Գրեցեսիայի

դր

ոհոլրում է

լան վեկտորը շրջաայնպես»ինչես դրանորում է արադուիէ նադժուվճավասարաչավիշարժվելու դեռքումի:Վերջին դեպլան ՓՔումի արադուի -է ինում

-»

Կ

եան Լ

լաց է մտուն է:

ճա

-5»

արը

վելտորին

աւա

ւոուն է:

մ

ական ՕՄ

աճը ամմա ուղղաճալաց

ճավասար է

/ ճավառար է վերտորին

-»

ԽՕԼ1-ի,ոլսոնեղ

Դողքում «է-ըուղղաճաՀչ ճու

Փիրոսկուղի

ու, Ի

--

,րխոււի

որւոնղլոր

-

կոնի 1 դիրոսկոպի առանցքներով անցնող ճարթության պուտման անկյունային արադույթյունը կոչվում է սվրեցեսիայի արագություն: Ակնճայտէ, որ պրեցեսիալյի

անկյունային

արագությունը` ա՛ ..Փձէ

'

է նշված որտեղ մջ-7 ւյն ւսնկլուննէ, որով ոլյուովվումի ճս րթ Այս ւնկյունը կաությունը գլ ժասիանակամտիջոցումի:

բելի

է

-»

ներկայացնելորոլես ԱԼ|-ի7 Լ, Տլ գ-ի ՛

թյուն (տե՛սնկ. 1298. ենի ադրվումէ, Ճաիաւեղված է Օ ճողակառսի Ճեւո ),

Ն

որ

ճարաբերու-

վելոորի սկիզբը

ԼԶ ՆՏլոշ,

մՓ

--

(44.2)-ի

ե

(441)-ի

ճամաձայն

|մԼ|

Մ/ԱԷ-Հ-

»»

Ոք( Տլո

(44.3)-ի մեջ Փեղադրելով

փոխարինելով Ն-ր 1ԽՀո,

մՓ.--քմ

51ո2

1»

(44.3)

Տլո

օ

մէ:

(ը արտաճայաույթյունը

լմ

կուտան անք

մէ

ար15իր

ային ոսդուլ յունը կլիւի' ւսնկլուն Այոտեղից պրեցեսիայի ,

"9/2»

իւ

մՓ նն

«ՆՑ

Ա 1»

( 44.4) )

,

(44.4)-ից Ճեւոն ումիէ, որ չ։ղրիյունը կախված դեսիայիարադույթ չէ ճորիղոնիԿկաւուի ուրբ դիրոռաԷա'լողի առանցքի (եքութ յունից: Քանի որ լօ լորւղուլսի Իոմննաորբնդճանը աալես ինծ է, սպրեղեսիայի՛ արադուլժլունթ բոսո որում Փ՛-ը լինում Է փոքրը, այնքան ավելի փոքը է, որքան -

վելի ւրնժ Է անուն աւյին

Նկ. 1-4

Օ

Փիրոսկուղի ալրադուլթ յան

ճետ սիիասինսպրեիոքրացսիան ցեսիայի ՆԱ սրադույյունը |.

ժանում

ա-ն:

է:

նկատի ունենալ, որ պրեցեսիայի դել քում չի ճամ ընկնումնրա սիմեսոդիրոսկուղի իմոլուլսի ուիննաւռը բիայի առանցքի ճետ, քանի որ դիրոսկոպի շարժումին իրենից ներկայացնում է երկու պտույտների դում ար՝ սվոիեւտ-

Գետք

է

Փ շուրջը Բիլի անկյունային արադութ լասիբ ուան ն կատարվողոլտույտի ուղղաճայաց ցքի շուրջը պրե-

աւան

ցքի

ասի բ կատարվող ցեսիայիԹ՛ անկյունային արադութ ոլտուլտի ճավասար անկյունային արադուլյունը Արդյունարար ավնի «» օ

9-»

:

-Վ-օ՛-ի (ե.

քանի )։ Սակայն, ՖԻ

«»

որ

օ՛Հ-Ժ, կարելիէ սիո-»

ա-Վ«ա՛«Փ

»

-»

1Լ-- 10: զրեյան (44.4) բրոնւս ձեն արու ցեսիայիանկյունային սրադույթ տավոր կերպով ճամարել,

Ժելիս օդ վեցին ք Տ

45.

ւլա

որ

ն

փուռավորությունից:

Պինդ մարմնի դեֆորմացիաները

Ինչ ոլեռ արդեննշվել է, ուժերի ազդեցության ուկ տեղի է ունենուսի քն՝ նրանց չադեֆոլոիսցիա, մարոիխիննելրի ալավին փերի ն ձնի փուվիոխուլ լուն: Եթե դեֆորմացիա առաջացնող աղդեցութ յունից ճիելոոմարմինըընդունում է իր սկզբնական չափերը ն ձեր, դեֆորմացիան կոչ վում է առաձգական:

ք ճՃիին ական տսոաձղգական Սաճմանավիուկվեն դեֆորսիացիա

ուռ քննարկումով: ների ճի Առաձդական տեղի են ունխնումի այն դեֆոլսհացիաները դեռքուսի, երբ դեֆորմացիան ոլալտանավորողուժը չի ի ասիր դոլուր ուքանչյուր կոնկրետ մալուին դերաղզանցումի վություն ունեցող որե որոշակի սաճմանը: Այս ոաճաիանը: դերաղանցելու դեղքում մարոիինըուուսնումմ է Ինացորու

զային

կամ

ոլանյվումի

են

նելուց

ճիլոո

պլաստիկ

ալոինի վր

նս:

գեֆորմացիաներ, որոնք պաճ-

ուժի

դադարեցղզդեցությունը

Պինդ մարմնի բոլոր ճնարավոր առաձգական դեֆոր27 կարող ճանդելերկուճխինական փացիաները տեսակների՝ ն ոն / ձոսի (կասի դին ) ռւսճքի:

Երկայնական ձգում ճւ

ւու

ուն

(կամ միակողմանի սեղմում): Եթե կւորվուժ.քունեցող Տումիասխ ու ձողի ժայրերի -5»-

վրա կիլոն նք նրա /

ուսն

է, ուժերը (էլ -- --է,

ց

քի

երկարությամբուղղված էլ

որոնց աղդեցությունըճւսվա Հ սա

բաշխված ամբողջ կւորվածժ ձողի քով, ալս ) կւ դրական (ձղման դեպքում կաւուանա երկարուլժյունը աճ բացասական (ոնի ան դեղլքումի ) ձ/ )։ (նկ. 196

բաչաի

է

լ

Ալո դեպքում ձողի լուրաքանչյուր կամավոր ընտրված ուուսնուսի հի է իր երկարությանը 61 ուսրիը ճւսսի աուուակա

Ճ(617աճ) այնպես:որ

ձողի բոլոր տարրերիճի

"Ի ՀԺ

Հ-ՎԻՏԻ

«ՅԵՎ |

Հ

5Տ|(

|

|

Նկ.

Ս

|

ար

|

|

(Ֆ

ճարաբերութ յունը սւոացվում է նույնը: Այդ աոճառուվ բնականաբար որոլես ձողի դեֆորմացիան բնորոշողսինժություն կարելի է վերցնել նրա երկարությանճարաբերական

յփուիոխությունը,ւլոինչքն՝ պա

(45.1)

Ինչոլեսճեւոնում է սաճմանումիցչ 5 ճարաբերական երէ: Զղիան չունեցող տեժություն կարացումմը չավայնուլթյուն դեռ քում՝ այն դրական է, իսկ սեղմի ան դել քում` բացասական:

Փորձըցույց է տալիս, որ վյալ նյութից ալարաուովաժ ձողերիճամար աուաձղական դեսպլյքում դեֆորմացիայի

ճարաբերականերկարացումը ճամետատական է ձողի Սսկան կոր ուժ բի միավոր մակերեսին ընկնող ուժին, սին.քն՝

Հաս հի

լ

Տ2-է, ՝

լալալ-

45.2 (45)

ատականութ չան դորժակիցըկոչվում

է

առաձ-

դորժակից: Այս կախված Է փիայն ձողի Կյուլժի ճասոկութ յուններից:

դականության

Ուժի

ալն մակերեսի ճարարբերությունը,որի վրա աղդում է ուժը, կոչվում է լարում: Մարդի մասերն իրար վրա աղդելուճետ անքով լարումը ճաղորդվում է մարմինի բոլոր մասերին»այսինքն՝ ձողի ասիբողջժավալը դու վումի է լարվաժ վիճակում: Եթե ուժը ուղղված է մակերեսին ուղզղաճայացուղղությամբ, ապա լարումը կոչվում է նորԻ լ: Եթե ուժն ուղղվաժ Է այն մակերեսի շոշասվողի ուղղուլասիբ,որի վրա ազդում է ուժը, լարումը կոչվում է ոտանդենցիալ: Նորիալ լարումն ընդունվածէ նշանակել 9 տառով), իսկ տանդենցգիալը՝ --ով: Նկաոխունենալով նորմալ լարման արտաճաղսոույթ յունը ն

ա-1Տ (45.1) ճավասարումըկարելի

-՞

(45.5)

չ

է

դրել ճնտնլալ ձեով

(45.4)

Այոպիսով, կարողենք ասել,

որ

ձարաբերականերկա-

աւուսկանէ Խոլահալլարմանը: (45.4)-ից ճեւոնույիէ, որ աուաձդականուլժ լաւն զ դորժակիցը Թղվառես է ճարարբերական երբ լարումը ճավասար երկարացմանը)

բացումը

ճարն

նլոթի

ճատկությունները բնութագրելու զ օդտաՀ դորժակցի ճետ սինեկտեղ ճՃասիար առաձգականության Է դրո ճակադարձ՝ ւն, մեժուլթյունը,որը դորժում ի կոչվում է Յունգի ոդուլ: օ-ն սիոխարինելով Է-ո,), կաւուսն (45.4)-ի մեջ անք առաձգական

--

Ժ

15.5 (5)

Ս

Հ.Շ

.-4

որտեղից ճՃեսոնում է որ Ծունդի միողույըճավասար է այնպիսի նորմալ լալսիանը, որի դեպքում ճարաբերական երկարացումը ճավասարվում է միավորի (այսին,քն՝ երկարուչ լ թյան ձմ աճր ճավասարվում է սկզբնավան երկարությանը ), իճարկե, եթե այդպիսի ւԻեժ աուաձդական դեֆորմացիա-չ ներ ճնարավոր են (իրականումղդալիորեն ավելի փոքր լարումների դեւղքում տեղի է ունենում ձողի խղումը, էլ է առաձգականության սատ վելի շուտ նյութը ճասնում մանին )։ Հաշվի առնելով (45.1)-ը 2 (45.5)-ը» (45.8)-ը կարելի է դրել ճՃնյոնլալտեսքուվւ՝

Է»-

ԷՏ

ձմ

--

(45.6)

ե/մ,

մուն դորժակիցէչ ձողի ճամար ճո դեպղ(45.6)-ի ճառի աձայն առաձգական դեֆորմացիայի նիա տական է ձողի վրւս քում ձողի երկարացումը Տառի ուժին: (45.6) ւմունչու լունն արտաճատում է Հուկի ատսղդող եղի օրենքը ւովլուլ դեֆորմացիայիճամար: Այս օրենբը ունի իայն լն քան ժամանակ,քանի դեռ նյութը չի ճս Սուսի լան ուսճմանին: ձղականույթ

որտեղ Է-Ս ւվլալ

մ

ւա

տ-

ուս

յան փոսիոլությունը դեֆորմացիայի Ձողի երկարութ դել քում ուղեկցվումէ ձողի ճամ ասա ուա ավան լայնական զ չասիերի վ ուիոխումիով յունն (չկ. 125)։ Այս փուիոլխուլթ լա լնական սեղընդունվածէ բնութադրելճարաբելրւսկան սիում ուվ կւաւ՝ լալնացումով.

Հաճ,

ը

22»

(45. 7)

Այնտո» լսոէ,

5-ը միշւո ունե ւուսրբեր նշան ներ. ձղման դեպքում ձլ -ը դրական է, իսկ ձմ-ն՝ բացաական. սեղմման դեպքում մ-ը բացասական է, իսկ ձմ-՝ դրական: Փորձը ցուլց է տալիս, որ 6-ը ճամեմատականէ որ

մ

Հ-ը

-

5-ին, ւսլաին քն՝

ՀԻ»

(45. 5)

իջ,

որտեղ կ-Խ դրական դորժակիցէ ն կախված է միայն նյլուսեղմթի ճակություններից: Ալն կոչվում է լայնական

դորժակից

ման

Սանք։

են

մարմին

ճամասեո

կիրաոննք ինԷ

ն

զուղաճեռանիատի

ձե

նրա ճակադիր նիստերի

աժնը (կ-1Հ-1),

նիստերին (նկ. 126), եթե

այդ

դործակից:

Վերցնենք ուղղանկյուն

ունեցող մի վրա

Պուասոնի

կամ

որոնք ղուղաճնո այչ

ուժերի

ազդեցու-

նիսթյունը ճաղվասարաչաի է բաշխվում ճամապատասվխան տի Տ մակերեսին, ապա այչ նիստերին զուղաճեռ ցանկացաժ

կտրվածքում կառաջանա ճետնյալ տանդենցիալ լարումը` Ն

(45. Ջ)

---Ծ--:

հարումներիսղդգեցութ լուն տակ մարմինը ենլարկոր «ումի է այնպիսի դեֆոլսհացիայի, նրւս վերին նիատը | ներքին նիս(նկարում տի նկատմամբ շեղվում

ճնեռավորությունով: Ելթնմարմինը մտռսէ որեէ

ռ

(ԲԲ

:

բոարհա ճաշ աժանենք

տերի,

շերտ քնան

տարրա-

6 խլրաքանչյուր

Կայըա

կտեղաշարժվի ճա-

Հասիր: Այդ պատճառով

քլ.

ԺՑ|

--

---Հ-Յ

|8

լ

ւջ

/

/

աաա

Նկ.

տնսակ դեֆորմացիան կոչվում է

ալս

սաճքի դեֆորմա-

ցիա։

Սաճքի դեֆորմացիայի դեպքում սկզբում ճորիզոնական ճարթություններին ուղղառայաց լուրաքանչյուր ուղիղ կատտվի որեէ Փ անկլունով: Հետնաբար, երկու կամավոր վերցրած շերտերի 6ճ տաճքի ճարաբերությունը այդ շերտերի միջն եղաժ ձթ ճեռավորությանը նույնը կլինի շերտերի ճամար: Ինական է, որ այտ ցանկացած ղուլդ ճարարբերությունըկարելի է վերցնել սաճքի դեֆորմացիան բնութագրելու ճամար, այսինքն՝ 2...

ծշ-

է9Փ»

(45.10)

մեժությունը կոչվում է ճարաբերական ռատաճտք Բանի որ Փ անկյունը փուքը է, կարելի է ընդունել, ռր ռւոացվում է, որ ճարաբերական 1 199ՀՀՓ: Հեւտնաբար) է ուսճ Է քի Փ անկյանը:Փորձըլույլց ուսճքըճՃավասար լիոչ որ ճարաբերականսաճքը ճամեմատական է տանդենՎ

չոա-

ցիալ լարմանը,

այսին քն՝

.,

(45.11)

Օ

գործակիցը կախվածէ միալն Խլուլթի ճատվութլուննեբից 1. կոչվում է սաճքի ԺՄոդու 1: Այս ճավասարէ այնպիսի տանդենցիալ լարմանը, որի դեպքում սաճքի անկյունը 45" է Ո 9Փ--1), իճարկե, եթե այպիսի մեծ դեֆորմացիաների դեպքում չդերաղանցվի առաձղականության ռաճսանը:

Բննարկվաժճիմնական դեֆորմացիաներից բացի, քբննարկենք կյոր ձողի ոլորում: եթե կլոր ձողի մի ծայրն ամրացնենք անչարժ, իսկ մյուս ծայրի վրա կիլոա-5-

ի ուենք ձողի ցքի երկարութ լոուիբուղղված որում մուշենոր (չկ. 127 ), աաա ձողը կուտան ւս այնպիսի դեֆորմիացվի,որի դեղ,քումի նրա ներքնի ճի քը վերնեինի Կկաոուան

ան

մաբ

կպտտվի որնէ

անկլան տալկ: Հեշտ է նկատել, որ 2ոլոլոիան դեֆորմացիան խրննից ներկայացՓ

Իրուք։ ոււճքի դեֆորմացիւս: ելե ձողը մ ոուվի բաժանեն ք Խրո ուսն ց.քին, դղաճալաց ուս րուկան կճանդեցնի շերտերի, ալա ոլորումիը: Սուտ

է

ու

լուրարանչլուր արդպիսի չերտի ռաճուիլ": թին՝եր Ճա րմւոնշերտերի նկատուի Ճիշւո է, այս ռաճթը` կլինի ոչ ՏուիուՏ սեո. շերի հղամառըճՃարնաոն ւնի ու Տումի տեղամասի ճիեւո շերի ճուրհ իու ուժ ւսլն քոն ավելիյինԺ շեղում Է ուան ումի) որքան ուվելի ճեռու

Նկ. է

դւոնվումիձողի

ց.քից: աուն ճաշվարկ կատարելով կարելի Հոռիոլաւուա

աւան

ա

տալ,

ձողի

ոլ

անկյունը որոշվում

ոլորման

բ, արտաճագտույթ լուսի կոն ովլալներին՝

ճառի աալ աւո վխա նուի

որը

ա

Հմ

.

Հ»

ՀՀՇ.

ոճն

է

է

է

ցույց

ճեոմ

յա

իորձնու( 45.12 ) ՛

իկ,

նջ Է-ր՝ Կրո շառավիղը, Օ-5, ձողի եհրկարուլթյունն ան ուինն: մոդուլը»ՈՂ-ր՝ ոլմուուի ռաճրթի Նշանակելով վյալ ձողիճամար ճս ւու ՈՂ-իբոսմա ճի ո. ալասոկիչըէ-ով, (45.15) առնչութ յանը կարելիէ ոլ հ քը՝ լալ

որտեղ -ր

ոու

-

ո

Փ

Վերջին

--

չուլժյունն

Էխն

(45.15)

ճառ ումի Է Հուկի օրենքը ոլորման դել քում: վրալ նյութից լուո ա ուուվաւժձողի ւսա ւու ւուուն երկարուլլան դեղ քում Տասխիա տականության է դորժակիցը ունի ձողի ճս մւոուչՀ խիստ կերոլովկավոուսի )։ թյունից(ինչես 1/ո' Առաձգական դեֆորմացիայիեներգիան: Առաձղական դեենթարկվածմարմինը»օրինալ՝ ձդված կւուի Փորմացիայի ուն

արո

Ի. Վ.

Սավելե

ռեղմվաժ ձողը, վերադառնալով չդեֆորմացվաժ վիճավի, աշխակարող է անղմվաժ կատ ձգված ղապանակինման տանք կատարել արտաքինմարմինների նկատմամբ, այսինՔըն՝` օժտվաժ է էննրդիայի որոշակի սյաշարով: Բանի որ ալա էներգիան պայլմանադորվածէ մարմնի տարրերի խոլաղարձ դառավորությամբչ,ուրեմն այն իրենից ներկաէ, որ լացնում է պոտենցիալ էներգիա: Ակսնճայտ դեֆորմացված մարմնի էներդիայի պաշարը ճաղատարէ այն աշխատանքին, որը կատարում են արտաքին ուժերը դեֆորմացիայի ժամանակ:

Հաշվենք առաձղականորհն ձդվաժ (կամ սեղմված) ձողի էներդիան: ղմ ան դեոլ,քումի ձողի վրա ոլեուք է աղդել ալնոյիսիուժով, որի մեծությունը որոշվում է (45.6) ար շվա աւան քը` մոաճատուլթ լոււիլ:: Այս ուժի ա

Ճ--

Ճմ

|105,

որտեղ Ճ մուաուով նշանակվածէ ձողի բաղարձակ երկար ցումը, որը դեֆորմացիայի ընացքում փոսխոխվումԷ 0-ի իիոոչն ճԱ-ը: ու-

է ` ուժը, որը ճամ ասրաոաավխանում՝ հրկարացմանը» (45.6)-ի ճարի աձայնկլինի

Ւ

Ի.

եչ

ԷՏ Է

Լ

/

Հեոն աղբուր / "ԵՏ:

Ճ-(Թոաւ-Հ ս

ԺՏ -

(

ՃՀՄ,

ջ

Հ

մին,

(57. 13-ը ն եւմ աւ ուաւս խանտեքստը: Հավատարեցնելովորոշված աշխատանքը ռղոտենցիալ Լներդիոմենր չլեֆորմացված մարմնի էներգիան լողունեցինթ զրոյր ծեռ

վատալո:

ճա

ա

Ստացված արտաճայտուլթ յան ճար արիչը 2 ճատարարըը լունը դփովլարի բաղա պատվելու (-ով մ. ձէյ1 ճարարբերութ ն, վերջառյես» ճուշվի նելով ճարաբերական5 երկարացումով աան ք տոնելով» որ Տ|-ր ալիս է ձողի Մ ժավալը, կասւան

ՍՀԼր Բնա

բկենք

ն:

էներգիայի էներդի լի

(45.14) ոլ/ոշորը խտությունը, Ճ՝7/

/ այն ժավալիճարարն վում՝է որ այլեսՃՍ է ոո այսինքն լդ էներդիան, րություն» որի եջ ոլարիակված

`

Ա

-- 40, ՃՄ

է, իսկ դեՔանի որ սովյալ դչեռլքում/ ձողը Ճաիասեռ ֆորմ ացիան՝ճավասարաչ ասի»ալան քն՝ այլս տիատեսակէ ձողի տարբեր կետերում, (45.14) էներդիան ձողուի նույնշլվում է ճառտատուն իոոուլթ լումբ: Ուստի կարելի ոլեռ բուս

Է

ընդունել

(45.15) (կոտ (15.15) արոաճալույ լունը տալիս է ձղման ) դեռ,քումի ուաձդական դեֆորմացիայիէներդիսնդոիիան ալի իտու յունը: Համամիան ձ/լով կարելի Է սուսնալ, որ իոոությունը՝ դեֆորմոցի»յի քի դեքում առւսձդական ռատ, աւ

ՀԷ:

(45.16)

ԳԼՈՒԽ

Մ

ԶՁԳՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ

Տ

Տիեվերական ձգողականության օրենքը

46.

Ր) ջ ՐԲնուլժյան

փարինները իրանց ձդուի հլ: Մլն օրենքը, որին ենթարկվում Է այս ձգումը, ճայլտնարերել ն Է Նլոււոոնը կոչվում է տիեզերական ձդողականության օրեր ք: Այս օրենքի ճառի աձայն ալն ուժը, որով երկու մարմիններ ձգում են իրար, ուղիղ ձամեմատական Ե այդ մարմինների մասսաներին ն հակադարձ համեմատական` նրանց միջն եղած հեռավորության քառակուսուն. բոլոր

:

Է

ոլ

րր ,

շ

(16.1)

(Հե ճահ ւի ոոուկանուլժ լան դործժուկի ցն Է ճւ կոչվում է դրավիտացիոնճառտասոուն: Ուժը ուղղվածէ սիոխաո ինննըխ իրար միացնող ուղղի երկարությաւմը: ուղղող որու

դ

(ոկ. 198):

(46.1)լոն

Ճավոռուը: Ւ,

/

է.

աձեր տալիս է

րո

մեժությանիրար

ուժերի թԹվույին: արժեքները:

որոնք սկաստի27 Մարոիինները

աուն

ված (46.1) ուուլոն Հ

ն որ չութ լան եջ, ակննուլ իրնըացից ներկալուցնումմ կեւոն լ: Մարմինների (որոնց չի կարելի դիտել ալութուկ:ան որոլեռձլուժ ուկան դեստեր) սփովխոաւղղդեցուլթ յուն ուժը որոշել, Ճւաի ուր: ոլեւուքՒԷնլոսնց բաժանել աւր ուկուն Ճղ մ ոռաոաւ:Հ

ների» չյուրը

այսինքն՝ փութ ծավալների, որոնցից լուրայքոոնկարելի է ընդունել որպես նյաթական կետ (նկ. 1598):

(46.1)-ի

աձայն 1 մարսինի1-րդ.սոաբոկան մաստոան ձրյում է դեպի 3 մարմնի է-րդ տարրականմտտսանճնտմմալ բոլ ճամ

|

--

ճի»

Ճողլ Ճրղլ, -»0

»

,

հլ»

իլ

)

( 16.5

որտեղ0-8,միավոր վեկաորնէ /. ունի Ճոյ-իդըդեսի ձոյ-ի միջն ական մուսաների այո ւու ուղղությունը,իսկ ըր հղա ճեռավորուլթ լունը:

դ

---:«-9 Խշ Նկ

7.

օ

«աաաատավքո»»

Նկջ

Փումարելով (46.3)-ը րոտ է-ի

արժեքների, կրո"խալրուրնին մունունք ռլատկանողուսական Ճոյ. մասսայի վրոս 2 մարինի կողմից ուժերի ալոլունուլուըը չս ղդող բոլոր ոսին քն բոլոր

չ

-

ՓԳ աճով ԱՀ

ձի» -

ձող

ճոլ-»օ

ԲՐՅՈ ըլ

:

(16.3) :

ւէ

ը:

Վերջասղեռդումարելով (16.3)-ը բատ լինդեբոի բոլոր արժեքների, լաինքն՝ դումարելով17մ ալո նչիԲոլոր տարբ կոմ մսսաաների վր, կիրաուվվաժ ուժերը» կասոանա:ն ք ջն ո

ա-

ւո

ուժը,

որով Հ-րգ մարմինն աղզդումէ առաջին մարփնի վրա՝ Տ

ԳՓՅ՝

է՞տ--չխ շյՊ՝ Է

է

Ճո:

Լ-թ

Ճոյլ

--ը

ոա

(16.1)

հ լ հ է ինդեքաների բոլոր սրժեքբու" Փումիուլոուսի Կերի: Հեն աբուը,եթե 1 մարմինը բաժանենք Ւլ, իկ Չ մարին ը՝ ՒԼ. ւոարըականմասսաների,ըրալ (46.4) դուու

արլ

կայարունուկիԻԼԻ.դումարելիներ: Ըս հբջբորդօրենբի 1 մոաչրիիննուղղում է Նլուուոճգի

վրաԵլ մուրմեիխ

Հ

իթ

ճավասար է (46.14)-ի դումարումը ճանղդումմէ իխնտեՓորժեւսկանումի չատ դրման Է, ընդճանուր առմամբ, բորդ մաթժեմաստիկոկան խեղիր է: Եթե փոխազդող մարմիններն իրենցից ներդնդեր:։չ տպա րստ /46.4)-ի ճոշկարոցնում հն ճառմասեո ելով, ստացվում է ուժով,

որը

ռա

|

ՋՐ»

որոոնղոլր

մ

ա.-ր

սուն բն դնդերի միուս

(46.5) ես,

Ւ-ը՝ նրանը

ճնաավորաթյաւնը,

կենտրոններիմիջն եղաժ Էդ-Ի միավոր ելտորըչ որն ուղղված է առաչին դեղի կենտրոնից դեպի երկրորդ դնգի կննարոնը:

Այսպիսով,դնդերը փոխաղգում են այնպես, ինչայես արը

դնդերի կենտրոններում տեղավորվածն նրանց մաասաներին ավաս ւար ասաանելր ունեցող նյուլժ ական կեսերը:

եթե մարմիններից մեկն իրենից ներկայացնում է չուտ մեժ Զ շառավղով գունդ (օրինակ, երկրագունդը),իսկ երկբորդ մարմինը դուն չէ ն Թ-ից անճամեմատ ավելի ոչախնր ունի ն գտնվում է դեղի մակերնույթիմոտ, նըՔոր րանցփոխազդեցությանընկարագրվում է (46.5) բանաձնով, որտեղ 1-ի փոխարեն պնաթ է վերցնել զեգի շառավիղը (երկրորդ մարմնից մինչն դնդի մակերնույթը եղաժ ճեռավորությունը, ինչպես նան երկրորդ մարմնի չոխերը, Խ-ի ճետ ճասիհւխուո՞աժծ կարելի է անտեահլ): Բավականէ,

ՍԱՄՂ148 յի բաշխուֆմըյուրաբանչյուր դնի աններում տված լիներ կենտրոնավան սիմետրիայովչ չայ իբն՝ խստությունըֆունկցիա լիներ միայն դնդի կենտրոնից եղած ճեռավո1

օժ

րությունից:

որ

ասու

հի "լ ճառի (46. 1) ճախառարոիան ատականուլթ յուն դորժակցի

նղատակաճարմարչէ վարվել այնպես, ինչպես վարուն ճուրհ,ի,:վեցի ք Նլուտւոնիերկրորդ օրենքի ճւվաարուի տականության դորժակցի ճնա (այսինքն՝ ընդունել մեկ միավորի ավատար ուժի չափման միավորի րնտրության ճաշվին), քանի որ այլս դեպքում տարբեր ֆիզիկական եբնույթները քննարկելիս ատխպվածկլինենք օդտվել մինյան ուժի չաղո ան արբեր ճուջն տեժուլթ միավորներից: հակ եթե (46.1)-ի մեջ մտնող մեծությունները չոռիխելուճամար օղավենք նախապես տաճմանված միավորներից: կըպարզվի: որ ը դրավիտացիոն ճառտատունը չայիայնություն ունեցող մեծություն է, որի թվային արժեքը պետքէ որոշմի փորձով: (16.1)-ի ճամաձայն զ-ի չափայնությունը՝ ճետ

Ոլ)

Հ--րող

աղի ր ա

Լ5

Տպա

քբ 1:

ատել ունե ալժեքը որոշ վուսիէ ճայտնի ւա ցող ժարմտինների Ժիիլոն ց ձդող ուժը չչւղիելու|: Այսոյիսի դել բումիոուսջանումիխխ րխժ դժվարություն չասիումների ներ, քանի որ ուա վում ե, որ այսոլիսի մարմիններ ճամար, որոնց սհասաաները ջականորնն կարող 27 անսիի 1-ի Թվին

-

-

չաղվիվել,ձգողական ուժը ճչասվիաղանց փուքը է: Ալոսյես, իրարից եկ եւոր Ճիւավորության վրւս դտնվող երու մար միննել:, որոնցից լուր աւթուն չ լուրն ունի 100 կզ մ տոտոււչսփովսաղդումիաշ 10-6ն կարդի ուժով, ուան քն՝ 19գ կարդի ուժու): -` որոշելու առաջին ճաջող փորձը կԿավեււի շի ուրու են չացիումներն (1799 Թ.), որոնդ ումիուժերը չափելու ճո.Հ մար կիչ առել էր: ոլորոաւկշնուքի խիուո ղդալուն մեթող: (նկ. 130)։ Թեթն կշոալֆակի ծայրերին ամրացված երկու -

ոլ կառսլարի դնդերը((ուլոոքանչյուրը 729 գ մասս ոլո |) չիր վել էիս ռիինորիկ դոշսավորվածի գնդերի ոո (լուրա-չՓանչյուրը 1255 կզ մ աասալու|): կաիվել էր կշուալժակը

դուվովուժ «ոուձդակոաւն Թոլից, որի ալմուոմ աւն ատտխիճունից ձդող ուժը: Թելի վերնի կարելիէր չափվելդնդերը մլխիլանց էր ոն դուժայրն մուիրւցվուժ

Տեղակայման գ/խի/

լխիկին, որի պԸւոուլտով հարելի էր փոխել ա

կալման

է

վորությունը: Փարբերհղուասկներուվորոշված ալրժե.քռերից ւոիննաճիշտըճա սիար"վում է Շի ւահլուլ արժեքը ուս

(5/7/

՛

շուլծակ Նկ.

1Հ-6670.

Պ

10-"

Եթե (16.5)-ում հ

Էր

մ'կգ-վըկ": .-ը

ոը»

տանհդաղրեն մեկին

ուժը Թւռիասլես ճՃաղվասար, կճւուփասարվի 1-ին: Այսոլիսով,1 կգ ասու ունեցող երկու 1 մ-ով, ես դնդերը»որոնց կենուր ոնե ն իրարից ճնուսցքուժ ն ուժով: ձդումրեզ 6,670.10-Կ փոխուդարձուբռոթ

Տ

41.

Ծանրության ուժի արագացման կախումը տեղանքի լալնությունից

«Իտուի լ: ուսումնասիրելիս ոլեւուք է ակաոխունենւսլ» որ թ

Երկ-

բաղնեդի ճետ կապված ճաշվանքի ճամակարդը իներցիալ աին ող չէ: Ո/ւղեծրուկուտար վող շարժմանը ճուրւալ ւաուա արադացումը շտտ ավելի փոքր է, քան երկրագնդի օրական պտուլտով պայմանավորվածարաղդացումը:Ալդ պատճառով բավարար ճշտությամբ կարելի է ճամարել։ որ Երկբաղնդի ճետ կապված ճաշվանքի ճամակարգը իներցիալ անՃճաստաատուն ակարդի ակա աւք սպտտվում է Փ ճառի կլունային արսադությամբ: Հետնաբարչմարմինների շարժումը երկրագնդինկատմամբ դիտելիս պետք է տացնել իներցիայիկննարոնավխուլսուժը՝ |

հղ

Հ»

ար,

է, Ւ-ր՝ արնի որտեղ Պ-ր մարոինիսասուն Ճեուավորությունը Երկրագնդիառանցքից (նկ. 131): Սաճմանախակվելով այնպիսի դեպքերով, երբ մարմինների բարձրությունը երկրադնդի մակերեսի նկատմամբ մեժ չէ, կարելի է ընդուշառաչ նել, որ 1-ը ճավառար է ԽեՀՕՏՓ(Գե-ն երկրաոդնդի վեղն է, Փ-ն՝ տեղանքիլայնությունը)։ Սամ Ալդ դեւ,քում՝ իներցիայիկենտրոնախույաուժի նո քր լունը կունենա ճեոնլալ ճուլաուլժ ամ

էլը

ոօ

--

Քլ

ԸՕՏ

(42.1)

Փ:

ղատ ընկնող արտնի Ջ արաԵրկրոսդնդի Կկասումասիբ: է երկու ուժերի սղդեցութ ոալտաւնավորված դգազուսիը լուսիբ՝ -կողից» /՛ հղ էջ, որով մարմինը ձդվուսիԻէ Երկրադնդի Այս երկու ուժերի արդլունարարը՝ չո

-»

չ

--Ֆ-

լան ժանլրույ ռւլով կլինի

ուժն

է

արն

ազ

(տես Տ18): Բանի որ

է ճաղորդուսի փաղլոինին

ճեւոն լու

չութ լունը՝ աուն -»ք

-»

Ց

ո

հառսչ

իրւվացի արադգացումի,

-

--

Ե ուժը

(47.5)

Ոք:

ուժի ւարբնլրուլթ ձդողայունը Երկրադնդգի ծանրության կանոէջ ուժից մեծ չէ, քանի որ իներցիլի կենսորոն ուժը ղդալիորինփոքր է 1-ից: Ալսոլեռ»1 կգ իյ ան ք

ւ

-

-»

Հ

սալով մարմնի ճասիար աչքը րոռաճալտույթլունը միուուէ Չո-Խ բոսժավորապեսՃավաուը:է 0,098» ն (ա-ն Խասվասար Սւսծ 56400 վրկ-ի, իոկ Ա.ւ-ն՝ հուուսվորառլես6400 կմ-ի), է 9,8 ւոլն դեսը քումի, երբ լ .-ն իուռավորաւղես ճասիասայր ն-ի, այախնքն՝ ճաարլա 300 անդամ մեժ է իներցիալի ուժի միաքսիսիոլարժեքից (ճասալրակաժո կենտրոնակխուլյա

դիտվող): Տ»

»

կուղի վսժ էջ/՛ ուղղություններով անկլունըկարելի է օդւովելուվ սինուսների թեորեմից՝ դնաճատել՝

.

ՏՈ

2.

Տո

է, Ի.

Կ Ու2Թ,.

Պն

ք

Փ

ՏՈ

ԸՕՏ

Ժ

ոք

ՀՀ

0,0095

Տլո

Հ-

Փ

0,035

Ը0Տ

9,8

ԸՕՏ

ՓՀ

ՓԺ

0,009»

00018

5լո

.

ւշնկլուն սինուռը մտուտավոլու Փոքրը սլես կարելիէ րինել ճեն ուլդ առնկլուն արժեքով, լաին քն՝

ԸՕՏ

Փ»

2ջ։ սիռիաՀ

ա

օ

0,0018

Հ

51Ո

(17:8)

7ջ։

կլոպիռով, աշլխալրճաղրական ջ լայնությունից կալվոլած՝ անկյուն արժեքը մուս տանվում է ղզրոլից (ճասարակամ Ժումի, ոլոռեղ Փ «0, որտեղ Փ--- 900) Իինչն. բնեհոներումի,

լունում) 61455 ուշա րճադրւկան լուլնութ բնկուժ ոշճւիաններումի: 0,0018

ուդ.

կոսի

ո

աոաջ

Ք-ի

ձղված թելի աւղղությունը ճամբնկնում է բնով որը կոչվում Է ուզղալարի ուղղուլթլուն: ուղղություն ճե, -ՋՖ

զղվաժ Է դեւի Երկրուդնդի կենտրոնըոՀեոմոււՀ էջ ուժն ճո ն է, որ ուղդասաա (ոոր» Ժիխուլն կածումի բննսներումմ՝ լարն ուդղված Է դեղի Երկրադնդգի կենաւր ոնը:, իոկ իջանկրոլ շինաաղրբակուն լալնություններիվրա այն շեղվում բ է (17:53)աղոււուն որոշվող անկլունով: լւոու|լ Ինեոումի է, ---ք ուլբելյուլթլունը Ճավոսար Է ղբոլի» իռլ ճԽամարոակուժի վելոադուլյն /րոո ալն ընդունում է իր ալժեքը: որը ճաղատ է էջ ուժի 0,3:/-ին։ Երկրուդունցդ ծ լինելու ոլացոճաառ բնեռներում|որոշ չի ով աւավոոււկա լուլնուճենդ ինքը` է, ուժը փոսիոխվում է շիա րճուդրական ալն մուուսվոլրաւղե թյունից կու վովվուժ(Ճուսուրաւկուժում՝ 0,9 քում ով ավելի փոքրի է, քոն բնեոներումմ)։։Արդլուն է, որ մաղս անկան 5 արուղուցում ը: աշխարոուուսւցվում է 9,780 ճադրոաւկուն լլնուլ յունից կովովուծսփխովիովխվում ) ինչն Զ,832 մ/վրկշ-ու (բնեոնեմ/վըկշչ-ց (ճասուրուկածում բո Ի) ոճի ներուի: 98- Զ,80066» մվրկ՛ժ-իճընդունվուժ է ու

չո

ա:

ւո

աա

ՄԱ

) ուր ժեք: որոլես սովորական (ուտանդալրոո Նշենբ, որ ճոշվանքի իներցիլ» օրինոկ, ճելիոցենորիկ

:

աի Բասիսկաղրդի Խկաւսուի բ ւալ սուո ընկնող արմինը

ոչ

-»

Թե

Ջչ ալլ

Մ

որն ուղղված արագացումով,

իջ-ն/ ճու է իոն Հե շո է տար նկատել (ոկ. 131), տար բիր: սիր որ Ք սր աշդուդիոնների

ինչես

Ի

/

ՔԷ

թյունը միւիլանցւի ջն հանդեցնումմ է ուսն

արադացումի-

Տ

ճավասալու-

ների

թյախը:

այնսլես

խԽ

ճավատարուչ

ման

կշարժվի

Նկ.

Իրոք, ուսր-

,հալոիխինների ճար

-»

-»

վեկտորներովկաուոցված Սիան են հուսնկլունները (Երկրի ուկելհուլյթի ւովլուլ կեմո ուի դւոնվողբոլոր մարսիինների Ճասիրզն Փ անկյունները: են )։ որը միիասոնաակ Հեյոնաբոար» ից/3 ճՃարաբյերությունը, ռսի ճետ, բոլոր է Խ/Ջ ռարաբերույթյան մարմինների ընկնումի ճի աւր:նույնն է, որոնցից ճիլոխուսյի է, որ ի իուոեսույ Զ-երի Ճոսիարհիա մուկ կուտացվեննան երը: բեր

Տ

ճ8.

Իներտ

մասսա

1ք

ն

եվ

ք

մասսա գրավիտացիոն

Մոս սան

ճանդես է դալիս երկու ուս բեր օրենբներում ձդողականու Նլուտոնիերկրորդ օրենքումի բ տինեղերուկան թյան օրենքուսի: Առաջինդեսը. քում ոլն բնուլիադրումէ` մարմդի իներտ ճատկությունները,երկրորդ դեպքում` գրավիտացխիոնՃատկությունները, այսինքն՝ մարմինների իրար ձղելու ընդունակությունը: Սլա կապակցությամբ ճարց է ժաղում, թե անճրաժեշտ չէ, արդլոք, իրարից տարբերել մասսան իներտ պլ դրաղվիտացիոն (կամ ձգողական

1ոջ մասսայից:

Քանարկեն ք սաղրոինի շվանքի ճելիոցեն ւաղաուոանկումըՃւս Յուբաքանչլյուր: միրոր րիկ ճասիակարդումի: ին Երկրադնդի սակերեույթի ւբուո կրում է Երկրադնդի լուն ձդողականու ոՀ

ուժի

որը ղզդեցությունը, (16.5)-ի

ուլն կլինի

ճւուի աձ

ւի :ւն (տջ-ն ւուվլուլ ւարոինի դրավիտացիոն ո -ն՝ Երկրադնդի դրավիտացիոն մառան,

է,

մա

ՌՆշ-ա՝

Երկրաղնդի

շառավիղը):

Այս ուժի ւղդեցույլուն ւուսկ ււարիինը ձեուքէ բերուսի7 է. ոչ Թե Ք արու ղոց ումի (տե "յ նախորդ պարադրաֆը:)» որը ն է է ուժի արփի իներոո՝ յղ մասաալիՃար ճավասար Հ

ալան քն բերույթյանը,

է Հ----

Մ. Ց

շաշ -

ուլը

լ

Իլ,

է ուալիս» որ Մ արաւդագուսիը բոլորսիարւիին ճիռուլնն է (5-երի ւխ ասոնուակուլթյունից

Փորձըուլը

-

ների ճար ւոմւուի է, ինչալես հոսանք) ՆՀերի ԽՆ

(45.1)

:

Լոլղ

մ

խնա

սակ արտադրիչընուլնոլնստխաւոն

ք

կությունը):

է բոլոր

ո

արոիին -

ների ճաիուր:: Հեւոմուլոուր:չք) ւյ

բոլոր ճարաբերույթյունը: մարիինների ճուրոր նույնն է: Ալոսղիսի քի ճանդեցարդլուն նուս ի հն Նա որոնց իհ ջ կոորողէր ճալտնւալլ փորձեր» բերվել իներտ հ դրվի ուի ոն մասսաների սԻիջե հղաժ տարբերությունը: է տւսլիս, Փորձնականվոսստելրի տիրող ջությունը ուլը ւ

որ

բոլոր

մարմինների իներտ

հե

գրավիտացիոնմասսա-

ները խիստ համեմատական են իրար: Սա նշանակում է, ռր չավոիոն ոլաւոշաճ միավորներ ընտրելու դեպքուսմ `

դրվի տագիոն մսռսաանելրը նուլնանումիհն, ուսու հվ մասսայի իոն: Փրա/ոոռումի պարղդառլես ֆիղիկուլումը Է իներտ մատաանելր ի նուլնուլժյունը Իլնշտելնը վիտոգդիոն ճի քուր ուր ճւսլուելււկան դրելէ ընդճւան ութ լուն ոոնռությաւն

իներտ

Է

նշենք, որ ճենց սկզբից ընդունել էինք, որ (16:1)-ի մեջ ասաան ճամբնկնում է մարմինների իներտ մասսայի ճետ) որի "հանանքով լ վալին արժեքը որոշվել էր ալն ենթդրութ ամբ» որ յշ ՀՏ Սլ: Ռւատի(45:1)-ը կարելի Է դրել ճետնյալ տնութով՝

(48.2)

Մ:

Վերջինառնչությունըճնարուվուրու | լուն Է սոալիս որոհն, մասսան: Կ-ի, Ա-ի ն Ղ-ի չասված շելու Երկրադնդի հեջ ոնդադրելով,կաո նունը, "որ Երկրո։արժեքներըԽլրոա է 5,95.1051

կգ-ի: իորոնւլով երկրի ուղեժրի՝ ո,... շառավիղը Այնուճելտն, հե Արեդայի բոլոլոիուն Ղ ժամանակը» կարելի է շուրջի՛ նր խն մուն: ալսդացուիը, որը դւոնելԱրեդակի Երկրադնդի է ՕՀԱ,,-ի (օ Հ-ՉոլրԼ), ոլալմանավորվուժ է ԱրեՃավաււր դակի կողմից Երկրագնդիձղման ուժով: Հետնաբար՝ դնդի

ԱՄԱ

Ճավա ար

1.2

ԽՆՆ

կարելի ոլրսոնդից

է

Է,

Ն --

Ղ

ԽՆԽՆ' ՀՐ

ի,

-

,

ճուշվել Արեդակիուտ

Համի անուախ ձմ ով որոշվել եխ մինների մառատները: Տ 49.

Պան

:

ալլ երկնային սար-

Կեպլերի օրենքները

Փիեղերակունձղողականություն օրենքը ածռիունելիս ճի փոլորակներիշարժի ան` Նլուտոնի ար ճի,/ք ժառոալեցին կեպլերի ճւոոնադորժաժերեք օրենքները: 1. էլյիոլսներով, Բոլոր մ ոլոլ՞ւվները շարժվում հ որոնց ֆոկուսներիդ տե կուսի դւոնվում է Արեդակը: ո

Ւ

Մոլորակի շուռուվիղ «--՛ վելտորը ճավաաւոը Ժո

ուն

ււ-

է դժումի: նավաուլ: մակերեսնել: կամիջոցներում՝ Ե ան ոլո: արբեր ուվժլունշուրջը Արեդոակի փոլոլրուկնելրի ճա ների քառակուսիները րաբերում 27 իրար ալնոես, ինչպես նրանց ուղեժրերի ինժ կիաաուանցքնելրի խորախար դնելը:

է տալիս, որ Ժոլոլակկեպլերի առաջին օրենքը ցուլյ նները պլտտվում են կենտրոնական ուժերի դաշտում: Իրուք, ինչոլնս հաանք Տ 22-ում, մալանի ճնտադիծը կենտրոնական ուժերի գաշտուր իլրննից ներկայացնում է ռարթ կոր: կամ էլիպո, որի ֆոլուսը ալախնքն՝ճեպերբոլ, պրորաբոլ

րնկնում: Է ուժերի կննորոնի իո: Դարվուվյանասիս, ընդունենք, որ ուղեծրերը ոչ թի էլի լոներ են, այյ չրջանադծեր (ռա թուլլաարելի է, քանի մոլոլակների աղեժրերը թիչ հն որ դոլժնականորենբոլոր առարբերվում չրջանադժերից). աատեղից՝ աադացումը: որով պտտվում է մոլորակը, կարելի է գրել ճետնլալ տեսճամ

Քով՝

|

ջ

ՀՄ

--Հ-

,

լ

որոռեղ Վ-ն մոլորակի շարժման արագությունն է, Է-ը՝ ուղերի շառավիգը:

ՓոխարինելովԿ-ն Չոր|1-ով (1-ն Արեգակի շուրջը որակի պատման պարբերությունն է), կստանանք

մո-

|

4ո2ր -

-Հ

Վերջին ալոոաճագտույթ լան ճիման վրա Արեդակիկողմիդ

վր: փոլորակների ուլ ձմով՝ Տեւոն

աղդող

հլ `

է,

տաց

ուժերի ճարել րուժ լուն ը դրվում Է ջ

դլումջ

ոլա

անն

ոշոչ Էլ

աու

երրորդ.օրենքի Ճա աձայն ոաոման ալարբեկեսպլերի բությունների: քառակուսիների ճարաբերությունը փխոլարի-

սելով ուղեժրերի շառավիղներիխորանուրգների ճուլոաբեանք բում յուն ով, կաւոուն տլ

տ

րլ

էլ: Հ. -":

-:

Այսողիսով,կեսերի երըորդ օրենքից

ուժը, որով փոլորակբ ձդղ/ում՝է

Տումի եմ ոուուս կուն է հոլորոմյի մա ինչի միտոււուուկուն դրո Արեգակը այսինքն՝ զառակուռուն,

սաա

Ար,

Ենթադրելով»որ

«ուսկանության

ի

ճառին

ճիչոմլուսիԻ

է,

որ

Արեդակի կողմից» ուղիղ ծուինլին / ճո:չկաղգոաւրձ

ունե

յան ցոաժճեռւտվորութ

բ»

ոա-

դորժակիցն

ուղիղ ճւ ւին իումու ճերթժին Խն մառոական է Արեդակի վին, Նլուսոոնը ճանդեղ մեղ

իր

Հ

արդեն ճայտնի ճետնլալ

բա-

ոաձնին՝

ԷՎ.

Որին,

է տիեարոտաճացւոում ղերական ձգողականության

որն

Նկ.

օրենքը:

կեպլերի երկրորդ օրենքը ճանդիսանում է իմղպուլոի մո տենոր ան ոլո ճար միան օրենթի Ճեչոլուն քը: Նկ. 12-ից ձլ ժամանակամիջոցումշաուսվիղ-վեկոոէ, որ փրմւումի Օձն բով դժված ՄՏ փուկերեար ճավասար է հոտանկյան ճի քի ն. հուանվլուն| բոր ձրութ կեսին, լորն արու դրի բնդ որում հռանկյան բարձրությունը

փակի

ՈՍ

բոռղուկի իխմոուլոաի Տ

։

(Ն-ը Իոլոր:կի

Մ-ի): ՎՏ

Հ»

ՍԵՅէ-2

ամբ» Արեդակիկասում

ճի

-Ըշո

գլ

իիոլուլոխիւիուիհ նւոն

յունը զէ արսոաճայտու

թյուն:

ճամընկնում Է տմոլո-

կոչվում է

է մ.

է ճավումաւը:

արոսղդուխաեկատորիալ

Այուիսով՝ ռեկտորիալ ուլոաղուլմունը

Ուժերի կենոր ոնակուն

ԳՏ

աը

Լ

»-

:

իմոլուլսի ւիուի ենոր նում է ճառստաւոուն: մոլորակի սեկոաորիալ Հեն ոմա, արագությունն էլ սղետք Է ճառտասոուն լինի: Դա նշանաժամ կում է, որ ճավառսար անաւկամիջողներ ում շառուվիղվեկտորըդժում է հիասոեսուկ մակերեսներ:

Տ 50.

ուումի

դաշ

Տիեվերական արագություններ

երկրագնդիշուրջը նրա Խջ շառավղից քիչ տարբհրվող ուղեժրով շարժվելու ճաշառուվիղունեցողշրջանադժալին սոր ալո ինը ոլեւուք է օժտված լիսի որոշակի Պլ ր ուդութլատբչ որի մեժույունը կորելի է որոշել մաղլոինի ու. ուբաւգաց ման արտադրըալի մսսսալի ճ կենչորոնաձիդ մարին վրւս տաղդող ժանրություն ուժի ճառվառսարությունի ուլոինքն՝

՞

ա

լ

թ.

Այստեղից

յ/

Կլ»

ՀՏ

լք:

(50.1)

98:

Հնտլաբարչ որնէ մարմին երկրադնդիարբանլակ դարձնելու ճամար անճրաժեշատէ նրան ճաղորդելՄլ սրադությունը, որը կոչվում Է առաջին տիեզերականարադություն: Ց ն Խչ արժեքների տնդադրումը տալիս Է առաջին տիեզեբական արադության ճեոնյալ արժեքը` Մլ-Տ

| Ւ5

179,8.0,4 :

105-Հ:

Տ.

մ/վըկ--8

կմ/վըկ։

չի ընկնի Երկրա Ունենայով Մլ ալոուդուլժ յուն, մոարոիինը դնդի վր: Սակայ ալո ուադույթ յունը բավարար չէ Երկգուն դւաշւոիցը բադգնդի մաղրիինըդուրս բերելու ձդողականույթ ճամար» այսինքն՝ ի աւրոիինը Երկրուգնդից այնաչիսիճիու240

վորության վրա տանելու ճամար օրահղ երկրագնդիձղոդականությոնը դաղարում է էտկան դեր խաղալուց: Այո իրադորժելու ճամար անճրաժեշա Սչ ալրադությունը կոչվուր է նրկրորդ տիեզերական արագություն: Երկրորդ տիեզերական արագությանը որոշելու ճամար պետք Է ճաշվել այն աշխոսոանքը, որն անճրաժեշտ է կատարել նրկրադնդի ձգողական ուժերը ճաղլաճարնլուվ՝մարմինը երկրադնդի ԱԻ մակերեսից դեպի անսաճմանություն տաննլու ճամար: Տ Ֆ6-ուի առլացուԲ որ կեառրոնական ուժերի ցեցինք, | աշխատանքը դաշտում կատարված 29 կախված չէ ճանապարճխց:Հաշվենք

Լ

կ

այն աշխատանբըչ որը կատարվում է մարմինը երկրագնդիկննարոնով անցնող ուղղի երկարությամբ սոնդուիոխելիս (նկ. 1398)/։ մբ ճանապարճի վրա տարրական աշխատանքը ճավասար կլինի

Ն--14--ՀԽ,

ինչն

ք

Ո/Վթ

Ճան

--ՀՇՀ

Նկ.

մլ

ալոճի

քը (սասուն դանենքինտեղրելոի

վր

կոտ ալվածու2--

Շօ

բ

բ

Ե

8չ

ՋԵ

որ ժանրույլուն ուժը ճՃավասար Է Երկրոու-Ընդունելով, ուժին, կարելի է դրել դնդի ձգողականություն

որք

րծ --

թ,

Այստեղից ո

րնչ

Է:

--

յոցթ յ:

Ի. Վ.

Սավելե

(50.5) Ալուղիսով, եռ ճեսոնչալ քով

կարնլի իոաուռւանւբքը:

աշ

ի

է

ներկայացնել

(50.5)

ՈՔՋւ:

--

Երկրագնդի ձգողականությունը ճաղթաճարելու

Երկ-

ն

բաղնեդի ձղողական ուժերի աղզգման սառճմաններից դուր ճամար մարմինը պեաք է օժոված լինի էներգիայի դալու բավարար պաշարով (50.3) աշխատանքը կատարելու ճալն արադությունը՝ անճրաժեշ վա զադու հար: Դրա ճամ ուրը: Մշ ճննը, երկրորդ տիեզերական արադությունն է։ Ալս որոշվում է ճետնլալ պալմանից՝ ու

1ՈԾ

-

-»ՈջԻ,,

որտեղից |

դ

(50.4)-ր (50.1)-ի երկրոլչ լի

Մժեժ

-

1 38ն:

Ճես

ճանի

/50.4) ուան

չով, տիեզերական ալրազությունը | 2 Էէ

առաջին արագությունից:

կհանեն, բ,

որ

անդամ ավե-

Բաղզմապատկ

կմ/վրկ-Ք | 2-ավ, կստանանք, օր Կր 11 կմյվրկ կարգի մեծություն է: Առաջինունդ տիեզերական արադույթլուննել, տացել ես ՄՍԱՍՀՄ-ում։ Թ. ճոկանտրբերի4-ին Սովետական

հարդկության Միությունում

դամ

մեջ սուաջին անարատուիության իրոդործվեց Երկրանչի արձնեստականարբանյակի

ճաջուղիրոչդորժումբ: 1959 թ. ճՃունվոարիՀ-ին ճաղ աճարվեց երկրորդ սառիոնըո: Այդ օըը սռվետայան երկրից ։արձակվեց սխեղերական ձրթիս, որր դարա նկաղ երկրադնդի ճաձգողականությանոլոր ոից ն դարձավ մեր արնեդակնային սիակարդի առաջինտր ճն ուուսկան ոլորում: 1961 թ. ոււսլԲելի 12-ին Սովեուական Միությունումիրաղորժվեցւաշ/րարճում առաջին անդամ մարդո Թռիչքը տիխինդերական

մտար աժուլթ լան մեջ: Մոոջին ովնուսկանոինղերաղդնացը

Յուրի Ալեքաննիչ Պաղզարինը, թռիչք կատարեց Երկրաղնդգի /, բարնճաջող վուլր էջ. կատարեց: շուրջը

ԳԼՈՒԽ

Ն

ՀԵՂՈՒԿՆԵՐԻ

ԵՎ ԳԱԶԵՐԻ

ՄՏԱՏԻԿԱՆ

/ յուններն ուսումնառխիրող դաղերիռաուկուլթ Հեղուկների ի, բաժինները կոչվում Ե ճիդրուրեխանիկա մեխանիկույի

իկա: Այդ բաժիններն իրենց ճեր ին ուտորոսանհրուիելխան անում հոյ ճիդրո- ն անհրուտոատիկալի (ճեղուկների ն բոաժ ), ավլող բաժիննել, դաղերի ճավառսարուկշոութ յունն ուաումին (ճեղուկների իւ դաղերի շարճիդրո-/ անհրողինամիկալի Ժույին ուսումնասիրող բաժիններ):Այ դլիւում շարադրըվու:

Է

ճեղուկների ն դաղզերիատռատիկան: Տ

որ

51.

ՃՆՇՈՒՄ

Հեղուկմ. դաղանսի ուն հարմինները բնորոշ ե նրանով, ճ ուստ չեն դիմ ագչրում քին չոլդ ոուս աուռվ ըոչունուկ

ռի թյան ւոուկ: Հեղուկիկոուիդաղի ժավալը սվխոսիոլոեչու ար»

նդճակաուսմը, Ըդ Ը» /՛

4 ունա

չ

ջվումմ հն

վերջավոր

ՐՀ

ուժերի ղդեցության ուս Այրոոաքին

Ո

արոտաթին ր Ք

ուժեր: ք

ժավույը սխուխոխելո ի ան դեյ ումի ճՃիեղուկոււի դաղում մռուաջ ումի հն աձղոակու ծը ի ուժեր, որոնք ե վերջո Ճավասարակշոումի արոուքին ի ուժերի ազդեցությունը: Հեղուկների դաղզերիոււսձղա17 կուն ճասոկութ յունները դրար ոլոլումմ նրանով, որ նրանց աւանձին մասերը իրար վրոոկուր իրենց ճայվող արմտինուժով» որը կովում ունի Ճիե-ների վր աղդումիե՞ս ալնսչիսի ոռ

՝

ո աստիճանից: Այս ղդեցուչդմ վածության դուկի կաուի դաղզի որը կոչվում է ճն շուսի: թյունը բնորոշում27 իի իեժուլլոաւիր, ան եջ դանվողճեղուկը: ՔննարկենքՃաղվատարաւկշոութ Դ, նշանակուի է, որ Կրոս աուն ձին մասերը չես ւոնղա իար(ուի որան ոաճաիանխակից շուրժվում՝իրար Կկոաումիաոիբ:

աբ: Հեղուկի մեջ սիոուվվի անեն ք ՃՏ մինների նկատուի մակերնաը(նկ. 134): Արլ մակերեսով իրար ճվգող ճեղուկի ե՞ս մեծութ իսկ մասերը իրր մր տաղդում յոռիք ճավառսար» ուժերով: Այս ուժերի բնույթը ոլարուղղուլաբ: ճակոաղդիլ: -

ար

4/

4Տ

զ

ք դելու Ճոսի ար ւիւո ովի ճեոացնենխ ձեղուկնուլո ի կողմից /։ ճնուսցմուժ ճեղուկի աղդեցությունը սվխովխո լինեն ալնոլիսիսնժուլժ լուն /. ուղ-

Ը

թո

.-

դութլուն ունեցող ուժերով,որ յինւապոսժոխասելի ճառի աւարակշոու լուն "2. . վիճակը չխախովի։ Այս տոժերը է Պոլհալ լինեն ՃՏ-ին, քայեք նի որ ճակառակ դեպքում նրանց աանդենցիալ բաղադրիչը շարժման մեջ կներ ճեղուկի մասնիկները նե .Ճճավասարակշուությունը Հետն աբար» կիոսխոտվեր։ ալն բոլոր ուժերի լ ճամաղորը: որոնցով ճեղուկը ազդում է ձճՏ մակերնաի վրա, նույնպես ողդված է այչ մակերնսխԽորմալով: ձՏ Ժիավոր մակերեձ1 ուժը կոչվում է ճնշում ճեղուկումի:Այոոին վերագրվող տաճմաճոիան կլինի պիսով: ք ճնշումն րոս «ոո

ծ-ծծԴԴ.

-

-

ատո»

-ծծ-ծ.

.-

Հ.

եյ.

ՍԵ

(21.1)

5:

եթե ամը, որով ճեղուկն ազգում

է 45

մակերեսի փրոո է չբոսշվավում: անճավաստարաչաւխ նրա վրու (51.1) ուանուրճրնկնո տութլուն, որոշում է միջին ճնշում: ծՓմլրոլ շուտ ատանալու ճամայ, սլետք Է Տ-ր ձղանցնել զրոյի: ճնշումը կիո ու որոշվում Է ճնսոն Հեսուն աղբուր,» լույ ուլուաւՏալու ամբո ք »»ԱլոՀ.

ձՏ.

«Էս ժ

(51.3) -

Փաղի ճնշումը ռրոշվում

ձնով: Ճնշուիը ոկուլլուր:իեժուլժլունէ, որովվճելոնլոս մեժությունը ճեղուկի (կամ դաղի) սովլալ կետում կախված չէ ճնշի ան ենթարկված Տ սհակերհախ կողսինորոշումմի ս: Սու է ճամանման

ապացուցելուճամար օդավենբ այոպես կոչված կարժրացման քից, որի ճամաձոայնկարելի է ճեղոկի ցանոյլզբուն կացաժ ծավալը առանց ճավասարակշոության պայմանննրը իտտխալրտելու չիոլխարինելճեղույի կրտալթյաւնը ճապատար: մ թյուն ունեցող պինդ ալուու|: Քննարկվող կետի շրջոովա քում մաչովի առանձնույյնեն ք. տեոկարծրացածճեղուկի մի ծավալրհոտնիատ պրիղմալի սյատկերը սորված Է նկ. 135, թով, որի Հնոանկարոաւյին ուի, 155, ԱԶՄարոսերկուպրոլեկցիաներըԸ Ի-ուի: է Այս որիզմայի լուր ւքանչլուրԿիոտի լոս սաղդ որը նրա Նոլրոիուլլովվ ուղղված ակեր նռողին աժ, Ճավասուլ: ն է ճՃասի աս ատասվխան ճնշման մակերեսի արոոորլոին: ա-

Նկ.

Բացիուլլ, արի իայի վրոշ աղդում Է Մոաւվւ ժա ուլույին ո՛ւ Է ոլբիզմլի կշոին։ ՔԲասի որ ւովլե՛րե ուժը, որը ճուր

հմի ասո սկան է «արորի դժալինչափերի երկրորդ ճանիզ, "պրիզմայի եկ ծավալը՝հրբորդ չւսւոխճանին, ուժը ձղտում Է ղրոլի չավփերը յմիոբրուցնելիՓաղվաւլալին ն ճաւին:Ի քան հակիլրի ռային ուժերը: ավելի 1271. ճատ

ուղիղ

աու

ո

յ:

եկառի

որ ճաշվով սաճմանային նենալով, դեբջին անցում: ոյիախկատարենք՝ առանձնացվածծավալ մի կիտի Խռոցնելով, ժավալոալինուժը կարելի Է անանսել մեր դա-

սկզբի: Այդ դեռյքում՝ ճավաայն էյ որ ժակերեսարակշոության պայմանի էսթյոնն ռային ուժերի գումարը ճավառարվում Է զրոյի: Հավառարանկ.135, բ-ում տրրկշու թյան պայմանների պրոյեկցիաները փլու դրում են ճեանյլալ ձնով մոաժ ԿՅՆԵշառանցքների

տողությունների ճեն

ք.5լ ի

թյՏչտու, րտ

--

Ինչոյեսհրեք

բ

սկերն սների իջի

թրոններըը

--

որոնք ճին

լա

Հ,

Հ»յթ

(ՕՀ, ուտլ-քՏտ:

(515)

նկ. 155, բ-ի-ից, րիզ մուլի ճեն դոլութ յուն ունե (ուլ

«է

Հ:

ոու չ

ի ու-

--

ճաշսվիառնելով, (51.5) բանաձնելրն

ւու

ահ

նիան

ում

ե

ութը՝

քլ

տաժ Նավոաւուն

--

Ի. -Հ-Է.,

(514)

իլյ--չ:

անակին ադմիան ճեյոնսոխքով, որի դես քու: առանձնացվածծավոլը ձղտում է մի կետի, կարելի է ճաշվել, որ թյ քջ, քն ճնշումները ճառրապյաայլ մւսսխանում եխ ճեղուկը մինխույն կետին: տանի որ պրիզմայի կողմնորոշումը տարաժության մեջ հ 2 անկյունը կամավոր էին ընտրված, (5141)-ից ճեանում է, որ Ճնշման տնծությունը կոխում չունի ոլն մակերեսի կողմնորոշումից, որի կատմամբ կիրառված է ճնշումը» ճենը

աս

սամ

էլ ոլաճանջվումէր առլացուցել:

Աոաջինճայացքից կարող Լ զարմանալիթվալ, որ վեկան մեժութ րանը (ուժին) ուղիղ ճամեմտատական ճնշումը յոորուկ ոկալլար է։ Սակայնպետթ է նկատի ունենալ, սր /4Տ որ իակելրե վելո որ) նուլնայե կոլ" ող է դ իտվոլ որոն "

ռ

ՃՏ-ի նորմալի ուղղութ: լուրը, ուսին քն՝ մակերեսի ուժի վեկտորի ուղղությունը:Հեւա վրւս աղդող աբուր, բոս -5էության, Ճնշուսիըճավասար ՒԷեկու. ճամ ադիժ ձէ ն Տ վեկտորների ճալրաբերությանը, իկ յունը» ռզդուիսի մտեժոութ Է է։ ինչոլեսճարոնի ոկլոոլլուր: ՃՆ շմ ուն միավո նելն Էս. 1) Տ| ճայի ակարդու՝ ն/մ՞, 2) ԸՕՏ ճւս:իակաղուո՛ւմ՝ դն|սմ-: լու Բացի դլունից, ճեշուսիըչասիե օդա Տռսի այ, ճաճավս ես ճեն արտում ռուի ակաղոչույին լու: իավորների դ. 7. ծնխնիկական որբ 22 ւակ մթԹնոլորոո, վում Է մթնչոս) ն Խավասար է 1 կԳ/սմշ: -. հաւ նորո ոո ժլնոլորոո), որը նշանակվում է Փիղիկակոն է 760 մմ բուրձլուլթ լուն ունեցող ֆիզ. մթճ-ո) հ. Տաղվվուուաւր որն ուի

-»

եյ

շմ սանլը:

ռնդիկի սլան

Ճն

ոտ արբեր

վորների: Իիջն

Հավի ի ես սնդիկի ուլուն ՃեշուԻր Հաճնի Ֆիղիկուլումմ բարձրութլասիբ որո աճա ւուվուժ ի լիոինուրերուվ: 2 շի ան ւի

ւլ

դ ո՛վ ութ լուն

ուունչ ությունները:

մմ

սնդ. սյան

ֆիզ. մթին

մթն

Տ

--

»»

952.

ճին

բոլ

-Շ

700.125

9,81:10:

Կեն

0,001մ. 13,6: 10:կգ/մ7:9,81մվրկժ

--

Հ»

Ան

--

հ/մ.

--

4 01.

0,951.

10»Ա/մ"

10ն/մ-

2»

Հ-

Հ

1 055

մթն.

0,968 ֆիզ.մթն:

ճնշման բաշխումը հանգստի վիճակում գտեվող հեղուկում եվ զավում

եթե ճեղուկում (կամ դաագամ)բայակայնն ծաղալալին ուժերը, ճաղվառարակշության պայման կլիներ ճնշման ամբողջ ծավալում (Դառկալի «օրենքը անփուխոխությունը ):

Իրոք,ճեղուկի մեջ նորոշվածոչ մեծ ծավալ(նկ. 136):

առանձնացնենք կամավոր ձնող կողմբարձրությամբ ն ՃՏ ճիտթով դլոնաձի

|

|

/

որ

քյու

245.0

Նվ.

Նկ.

լոն փլու դոնվող կետերում: Թե. հրարից Ճմ նեուտովոութ ճնշու, դլաի ռուց թի երկատւորբերվել, ձք- ով, (ոլո ան քով Ճեոն փրուվժ լուրը: կազվեր ճքՃՏ ուժը, որի ճեղուկը շարժին

մեջ կր վեր՝

դուժ ունդ

միուս

հոավկատելուԿրոս Ճավաարակշուուչ

Թյունը: Հեսոնուբոալ,» ճՃավասարակշոութ լան վիճակումժաՀ ճեդուկի պանկավալային ուժերի բոց ակալությանդեսլ.քուսի որունդից

ի

ճի ունում

տն

է՝

ճեն

դի կունե ք

լոլ

ԸՕՈՏԼ։

8թ.--0 ռլայմանը, Ճ/

ուժերի 7Լ-՛ անշ Ձ աշիւուիը ժավոալ ք ալին ղոայրկեն Ին աւան յի: Հեն ճորիղոք դոոլուԹ՛լոն չել քու լու հի ծ» ձնագխեն Խամկունդիրք ունեցող Տ խուքըլայնական կորսված քով դլաՒՄ աժ աց կոարժը ժոառվալ (ոկ. 137)։ Քանի որ ժավալալին ուժ Ա դլանի ոււանցքի ունի: ուղղ աձիդի ուղղություն, երկարությամբկուղչե՛ն իայն երկու ուժեր` քյձՏ մ քչձ5Տ: Բ

ճն

-

ւ

Հաւվուռաոաւկշույուլթ լուն դարիանից

դւոնվող թության

ճե

ւխույի է,

որ

քյ--քջ

ճարկեւոնրումի (այսինքն՝ իի ճորիղոնական Ճն վրոո) շոուին ունի միննույն արժեքը:

բոլոր

ցքը ինի ուղղաձիդ (ակ. Կլ մուսան 136): Աչ դեսը քուսի, ճիիքի մրա ազդող ճն շմիանուժերից բոցի» դանի առանցթի երկարությասիբ կաղդի Պուաք.ըքի Տ ժավալային ուժր (2-Խ ճեղուկի լխոությունն է, հ-ր՝ դլանի

ալնոյես, ծավալն

որ

բարձրությունը: ), Լ2 ճավասարակշոութ յուն պաիանը՝

քջ 8Տ

--

քլ Տ

-Է քքի8Տ։

կրճատելով ՃՏ-ով»կաւուսնան ք քշ

վր

-

(55:1)

քլ-Է րքի:

Ալսալիսով, ճնշոււիները երկու տարբեր մակարդակների են իի իրր ից որե մեծությոաււրբ:, ւարբերվվումի Թվոաո

ճավասարէ- լդ սակարդակնելրում մեյ խավոր լոոլի ճառի անս Հակոն, կորվվաժք ունեցող ակերհսներուվ վխուկյ| ուժ

ոյս

ու

ճեղուկիուղղաձիդ սլան կշուին: Տ53. Արտամղող

ուժ

Փարբերմակարդակների վրոո տարբեր ճնշումներիւոււան ում եո արոո աւդող ուժել, կալուլլան Ճեւոն անքով ասոււուջ եջ դատնվող ուժի միեժուլթլուվրա: Արստտսիղող հարոիինների

ուղղությունըդսոնելուճաիւար:հարիինը փոխարինենք ճեղուկի (դազի) կարժրագած ժավալու|: Քանի որ ալս ժաՀվալը ոյհւուք է դւոնվի ճավասարակշոության հեջ, ուրեւին Կրոսկշոլ: ուժը ոլեսուքԷ ճւավասարակշովվի նրա մակերհույթի վրւս աղդող բոլոր Ճնշման ուժերի ճաիաղորուի: Այդոչիսխ մակերհութային ուժերն ւղդում՝ եխ Նմ փարինիվրւս, որոնց ճաւխաղորը չորոռուի ղող ուժն է: նր

ն

|

Ծ

ուժ արտամղող

կապար

թյու

հ

-

«Տ

|ք,45

Նկ.

փայտ ուժ ծանրության

Նկ.

Ասվածիցճետնում

արտամղող ուժը ճավասար Է մարմնի ծավալի չասիով ճեղուկի կշոխինն ազդում Է դեպի վեր` աղղզաձիդ զծի աղղությամբ: նարժրացաժ ծավալը չինում է ճՃավասարակշոութ լան մեջ նրա ցանկացած կողմնորոշման դեպքում (անտարբեր ճավասարակշոությանվիսուդուղ ուժի կիլաուման կեւոր ՏուիՃուլ): Հետնարար:ոււբուո ընկնում է մարմնի ժաղայլի ծանրության կենտրոնի ճնտ: Մարփնի ծանրության կենտրոնը ճամբնկնում է ժծաղալի ծանրության կենտրոնի ճետ միալն ալն դեպքում, երբ մարմնի խատությունըմիատեսակ է նրա բոլոր կետերում: Հոաօրիկառու դեղ քում նրունք կարող հն չճա ընկնել: Ռրբոլես ն նակ վերցնենթ դունղըչ որը կազմված է կապարն փայտն ուժը կիրառված Է գնդի կեսերից (նկ. 139): Արյտամղզող կննտր ոնում, իոկ ժանրույթ յան ուժ ժի դիրաումանկեսը տեղաշարժԱրտամղող աժ է դնչի կասյարեկեսի կողմը: Եթն հալոինի միջին խուոությունն ավելի փոքր է, քան ճե--՝ դուկինըչ աղա ճավասարակշոումարինը կսուղՈԳՈՐոՆ մի ճեղուկի մեջ միայն մառսխակիորեն: Այս դեւ բումիժանրբուլթ լուն է,

որ

:

-

միճակում Ծանրության

(մսրմնի ծանրության կենտրոկիրառված) ն արատմղող (ճեղ ուկի եջ սուղվաժ մարփնի ծավալի մփասիծանրության կենտրոնում կիրառվաժ)աժերը պնտք Լ ճավատար լինեն մեժությումբ ն ազդեն միննույն ուղղությամբ (նկ. 140): ՆՍ.

խում

Ալլաշոյես Խրոան,թ կուռեղժննոյուող

շոույթյունը կխախուղի։

ւիուրնՆւտ,

|

ճաղատարա

ՊԱ

ԳԼՈՒԽ

ՀԻԴՐՈԴԻՆԱՄԻԿԱ

Տ

94.

Հոսանքի գծեր եվ խողովակներ: Շիթի անխվելիությունը

ի յան ճեղուկիլուրաքանչյուրմասնիկիՏնւուսդիժը արադութ Նկարուդլբոի ֆունկցիանժասիանակից: աւն աղսսյիսիեղանակը Է էաղրանժը: Սակայնկարելիէ ճեատել ոչ թե Շեսիշսսկել լան ուսն ձին կետերին՝ ղուկի մասնիկներին, ռոլլ տարոսժուլժ ե ցնում ճեղուկի նշելու այն արագությունը,որով չան տոռանձին սխասնիկները արածումլոն ւիեջ լուրաքանչյուր կոչվում է Էլլերի մմեթող։ ւրվաժ կեւո ու|։ Երկրորդ հղազոսկը Հեղուկիշարժսիանվիճակը կարելի է որոշել՝ ցուց լով ուարաժութ լան յուրաքանչյուր կեւոուսի արադուլան վեկտորի ֆունկլիչոն ժասի անկից: ՑՓարոաժուլթ լուն բոլոր տտա-

կետերի ճամար տրված մ վեկտորների ամբողջությունը կաղմում է, այապեա կոչված, արադության վեկտորի դաշտը, ռրը կարելի է պասոկերացնել ճետնլալ ձնով: Շարժվող ճի ունում տանենք դծեր այնպես, որ նրանց լուրաքանչյուր

կետում չոջավփողիուղղությունը ճամբնվնի Վ վեկտորի ճետ (նկ. 141): Այս դծերը կոչվում հեն ճոռսանքի գծել: նան այչ Պայմանավորվենք դծերը այնպես տանել, որ երանց խտությունը (որը բնութաղրվում է դծերի ճի թվի ն նրանց ուղղաճալաց այլն ՃՏ մակերեսի ճարարերությամբ,

որով անցնումի եյ ույդ դժերը)ուղիղ Ճան ւիուսո ումլոււնլիսի ւովլալ հղա ասի չր աղու լան մեժութանը: Այդ դեռլքումի, ճուան բի դծերի ոլաւոկերիցելնելուվ,կարելի Է դառել ւո ու--

բսժուլթ յուն տարբեր կեւտե--»

Ս

զո

Ս

Հ ՐՀ

2Ո

Ս.

՝

րումիՄ վեկտորիոչ միայն ուղ ղուլ յան ւջլեւ յինժու21 Աշ հասին. այնտեղ» որուն դ սար ւու լ ունն ւսվելի ,

սրեժ

Լ,

Ճոն

դժերը

քի

կլինեն ավելի խիտ ն, ճաեկ. 141 կառակը, որտեղ արադոթյունն ավելի իոթը էչ ճոսանբի դժերը կլինեն ավելի նոսը: Քանի

մ

արաղուլթյան մեժությունը ն ուղղությունը կետում Ժամանակի ընթացքում կարող են վուր աւքանչյուր փոխվել, ճոսանքի դժերի պատկերընունպես կարող Է անընդճատ փոխվել: եթն արաղության վեկտորը տարածու ճոսանէ ճառստատուն։ թյան լուրաքանչյուր կետում մնում ՍաացիոՔԸ կոչվում է կայունացած կամ ստացիոնար: նար շարժման դգնպքումճեղուկի լուրաբանչյուր մասնիկը որ

տարաժության ավլալ կետն անցնում է

դությամբ: Ստացիոնար ճոսանքի

միենույն

Ն

ալաշ-

դեպքում ճոսանքի

ղր-

Է անպիուիոլ ե ալս դեպքում ճոսանծերի պատկերըմնում քի դժերը ճամբնկնում են մասնիկների ճետադժերի ճնտ։ Հոսանքի դժերուվ ռաճմանադիակվաժ ճեղուկի մառը կոչ՝

վում է ճոռանքի

խողովակ վեկտորը,

Քանչյուր կետում ճոսանքի ժի ճոռանքի

շոշասխողն է,

խողովակի մակերնույթի

չոշափողը:

ճեղուկի մասնիկներն իրենց շարժման խողովակի պատերըչեն ատում: Ճո սան Վերցնենք

սրբ

լորա-

կլինի

նան

Հնտնարալր»

ժամանակ ճոռանքի

որն ուղդա՞ կրո րվվուժ.քը, ճաաց Է ւսրւսդուի լան ուղղու անը (ոլ. 145)։ Ենթադրենք, | թե ճեղուկի ռիս անիկների շարժման ուր ոաղդույթ ունն

քի լւողովակի Տ

կեւոերումնույնն է: Լ ժամանակառիի ջոգում Տ կյորված քով կանցնենբոլոր ալն մասնիկները,որոնց ճեուսվորութ յունը Տ-ից ոկղբնական այաճինՄիլ արժեբին ժամ Ճ1 Տ չի դերազանցումի: Հեւոնաբար, ամակամիջոցում կանցնի ՏԴ ձԼ-ին ճավասար ժավալուվճեղում, կւորվաժքով Տ կւորված իսկ մխուվորԺամ ան ակումի քույ կանցնի Տս-ին Ճավա ծավալովճեղուկ: Վերցնենքճոսանքիայնքան բարում,իի /ողուվիակ, որ Խրոալուրոքան չյուր կւորվաժքում արոաողդուլժ յունը կարելի ուն Ճաի լինի Տատ տաուո Հէ (ալարել: ԵԹե ճեղուկը սեղմտելի սւ սինքն` Կրոսիոռուլթ յունը բոլոր ոեղերումիԻիոաւոն Էէ հն անսխուխո ի), ոու Տլ հ.Տ. կոտորված քներիմիջն դւոնվող ճեղուկի կտրվածքիբոլոր

քանակըկինս անվուխո|ս (նկ.145)։ Այստեղից ճեւոմոււի

է,

որ

Տշ

եկ.

միավո, ժամանակում Տլն Տչ կտրվածքներովանցնող Ճեղուկների ծավալները ռյեւուքԷ լինեն նույնը, այսինքն` Տջնց: Տյսլ (Հիչենք, որ ճոռանքի խողովակի կողմնային մակերեսու )։ ճեղուկի մասնիկներ չեն ան ցրում բերվաժ դառոողուլն Տլ մ. ունները կիրառելի հ Վերմւումի Տ, լորված քների ցանկացաժ ղույդի ճի ուր: Հելոնարբաա անսեղմիելի ճեդուկիճասիար ճուսանքի միննույն իւո ղովուկի կոր վածքում ՏՄ նժու լունը կլինի խԽույնը՝ ցանկացած -"

ՏԿ

--

|

ԸՕՈՏԼ:

(53.1) անթղզելիության |

Սոացվաժ արդլանքը չիթի թեորեմի բովանդակությունն է: (51.1)-ից ճեսոնում է, որ ճոռանքի լոողոլվակիդիուխոլական

փորվածքի դեպքում

չտեղմվող ճոտան քի մառնիկները

չարժ258

վոււմ

են

արագաց

կուսի(ակ.144)

ուիուի: Հոսանքի ճորիղոնական կլխողովա-

արագացումը ալում ան ավորված է միայն բաշխմամբ լողովակի առանցքի ճնշման ոչ ճառտատան երկարությամբ. այնանդ, որտեղալադուլ յունը փոքը է» ( ւրեժ ճն Հոռան քի արոաՃակւոուակը: շուսիըոլեւուբէ լինի դության ն ճնշիան միջն դոլություն ունեցող քանակական ճաջորդ 9«յարագրաֆում: կապը կորոշվի ավա

Շիթի անխղելիուլթժ յան կիրառելի է թեռրեմբ

Հո» «ոսա»

.

առրաաա»

«աշ

«ա է5

-ծ-

իրական

ճեղուկների /

նուլնիսկ դազերի նկատմարք այն դեսքումի, եթե ճնարավոր է ան-

ուաթԹլունըո Հաս ալա տո է Նկ. 144 (ոոն ճաշվարկըցույց ք ալիս» որ ճեղուկները լունից ավելի փիուքըրադուլ լունդաղերը ձայնի ալոսդուլթ ներով շարժվելիսբավարար աստխճանիճշւոությամբ կարելի է ասի արել անսեղսրելի: Տ

55.

Բեռնուլիի հավասարումը

դես քնրում Հեղուկների շարժ քււիլը քննարկելիոշո ւի բ կարելի է ընդունել, ոլ: ճեղուկիիի մասը լուսի Կկաւուի ան շարժվելու դեռքում շվոքանուժեր չեն աուաջ ումի: Հեղուկը (մաժուելե նրա նջ ներքին շսիումիը կոչվում է իդեալական, |

է։ 1ոիվ բաղակալում օիկությունը:) ճեղուկի 1 մաուանձնաց Ստացիոնար ճոսողՁդեալլական )։ որված թով ճոսան քի խողովակ(նլ. նենք փոք հ ճո սան քի ճոսան քի ր ու| (շող ովույի ոլաւոն ք Բննարկեն

Տլ ն Տշ կտրվածքներով ուծի ունյմադժերին ուղղ աճարաւց ժաղվալը փակված ճեղուկի ժաղվայը: ձե ժոասրանակումայո

/ողովակի եբկարությամբ,ընդ ան կդրվի բը» դնելոս| ճէլ ճանասչարճը՝՝ որումՏլ կարված Տ» դիրՔԸ: Տլ դիր.քը։ իսկ Տ,-Ը, անցնելով ճէջ ճանաայուրճըր ժավալՇիթի անխղզելիութ յուն ալաոճառուուովնրադժվաժ ները կունենան իաւոն ակ սեժություններ,արուին քն՝

ճոռան բի կւոոեղասվիռոի:վի

ՄՀ

Ոմջ»«- ԻՄ:

Հեղուկի լուրաքանչյուր մասնիկի եննրդիան գումարվում է կինետիկ էներդիալից ե Երկրի ձգողականության դաշտում ուննցաժ պոտենցիալ էներգիայից: Շարժումը ստացիոնար լինելուճե ի անքով մ աս-

ախկըչ որը ձե ժամանակզանվի ,քնկից ճետո խարկվող ժավալի չստվերաղծվաժ մասի ցանկացած կետերից Մեկում (նս, օրինակ, Օ կետր նկ.

145-ում), կունենա ալնպիսի արադություն (ճեանարար ն կինետիկ էներդիա), ինչայիսին ժա-

մանակի սկզբնականպաճին արդ կետում դանվող սիասնիկը:Ուստի տիբողջ դիտվող ծավալի էներդիայի ՃԵ աճր ճավասար կլինի ստվերազժվածճնչ գիաների տարբերությանը:

ել. ն

ժավալների էներձՃնՄլ |

Վերցնենքճոսան քի խողովակի կտրվածքը ն ճ| ճատվածնեբը այնքան սիուքըչոր կարելի լինի լուրաքանչյուր ստվերագծված փոքր ծավալի բոլոր կետերինվերագրել Կ արագության» ք ճնշի ն ն հ բարձրութ լոն նույն արժեքները: Այգ դեւղքում էներգիայի աճը՝ ձէ,

--

(ր.

ՁԻ -Է քՃՄ

)- (- ՀԱՎ ջոնցել | (55.1) Ի

(2-ն ճեղուկի խոռությունն է))։

Ինալականճեղզուկումշվխման ուժեր չկան: Ուստի (55.1) էներգիայիաճը ճաղվառարկլինի ճնշման ուժերից առանձնացփաժ ծավալի վրա կատարված աշխատանքին: կողմնային մակերեսիվրա ջ ուցւաժ Ճնշմի աւն ուժերը լուրաքանչյուր են սաւ կետուսի |: շարժ ման նիկեւել ուղղաճալոց ուղղությանը (

ուա

(որոնց նԿկաւուի ուրը:կիրառված ե՞նւսլդ ուժերը), որի տնքում փառքով

նրանք նրանք

տշյլոււաւոււա ն Ք.Հ են աշ

կտւուսրումի: Ր

Զրո բովից

ճեոն-

քների նկատուի Տշ (սորված ռուի:կիրաոված քբր Ինիաշիխաւոան քը: Այդ ւո շուն է

միոյն Տլ

բն տարբոր

ուր

ուժե-

|

Ճ--քյտյձնլ--

քջՏջժշ

--

(թյ-- քշձՄ։

(55.2)

յունները ճոսվիասարեցնելո (55.1)ի. (25.3) արտւաճուգտութ ՃՄ-ով կրճաւոնլով իատնաակ ինդեքաներով անդասինելր ու

կատանան ճավասարուլթլուն մի կողմը տեղավիոխելով, ք

ւ

ըքհչ

թյ---

րքիլԻ

(75.3)

թյ:

Տ

ընտրվել էին բոլորովին կուՏ, կւոորվածքներնխ ճո սւն մայականորնն: Ռւատի կարելի է ալնդել, որ բի Տլ

ն

լսողովակի ցանկալաժ

կյորված.բիճառի

ԱԶ

-- Գ-ը ցի ք

ցուվթ ունը ունի միննուլն արժեւքըո Այս արւոււոլան արտածման ժամանակ կասուսրվածճասիասլաճալտուվ ճւ աձայն (55.3) Ճավա մուսավխուսն ենթադրությունների բումը դառնում է միանդամալն ճիշտ միալն լայնական կտրվածքը՝Տ-ը, 0-ի ճասցնելու դեպքում, այսինքն՝ճոսանքի խողովակը սղդի ձղելա դեքում: Ալսպիսու, (99.3) ճաղաաջ Է ձախ մասերի ք-ն, մԿ-ն ն հ-ր ուլետք է դիռալրսիան տել որպես միննույն ճոտանրիդծի երվու կամավոր կետերին սլաւոկանող մեծություններ: Ստացվաժ արդյունքը կարելի է ձնակերպել ճետնյալ կերպ. ստացիոնար ճոռող իդեալական ճեղուկում ցանկացած նաանքի դժի երկարությամբ տեղի ունի ճետնլալ պաջմանը՝ արու աճա

ու»

Բ-Իջքի վք

--

օօոտէ:

(55.4)

կաի նրան ճամ արժեք (55.8) Ճա(55.4) ճավասարումիը ճավասարուսմխմ վասարումը կոչվում է Բեռնուլիի Զնայաժ ալա ճավասարումը ստացվել է իդեալականճեղուկի լավ եղի ունի Կոն իրական ճիեճառի ար, այն բավականին ղուկների ճամար»որոնց ներքին շվուսիը շայո եժ չէ։ 25Շ

բ Բեռնուլիիճավասարումից բխող իի քանի Բննարվեն է այնպես,որ բոլոր ճեւոնանքներ: Դիցուք ճեղուկը ոսում կետերում րադու յունն ունի սիիննույնմեծությունը:Այդ

աժ ճոռսանքիդժի ամիաձայն պանկուց մրա կամավոր վերցրաժ երկուկեւտերիՃաի ար: եղի ունի ճեւոնըալՃավա աւր ութ լունը՝

դեոքուսի (55.3)-ի

թիլ

-

ա(հչ

ք.--

--

ել),

է, որ ճ4շմրանբաշխումին, լս որտեղից ճեոնումի դեռ քու կլինի ալնայի ին, ինչոյիսին ճանդիո միճակումիդւոմվող ճեղուկի մեջ է լոհ՛ս (52.1)|։ Հորիղոնուան դիրբ ունեցող Ճո սան քի դժի Ճաւի ալբ /55.3) Տին սնուբը՝ լոլ որա անն ընդունումի է տ

Մյ

2 ԷՀ

-- քչ,

այսինքն՝ պարզվում է, որ ճնշումն ավելի փոքր եէ այն կետերում, որտեղ արագությունն ավելի մեժ է (արա որակական ապացույցը տրվել էր նախորդ պարագրաֆում): Այս երեուլթը»որ Ճա շուսիըյիուքըանում է ալն կետերումի» որտեղ ճուքի ալադությունը մեժ է, դրվաժ Է չջրաշիթաէ լին պոմպի ճլյիքում (նկ. 146): Ջրի շիթը մտնում մթնոլորտի ճետ անմիջական կապ ունեցող խողովակը, ն գալու պաճին նրա այլնահղիցդուրս ջուր

ճնշումը ճավառսարվում է մթնոլոլոոի ճնշի անը: խողովակնունի նեղացաժ ճոսում է մի տեղամաս, որով ջուրը ավելի մեժ արադությամբ, որի ճետիտեղամառում ճնշումը վանքով արչ Ներծֆում մթռոլորտայինից ավելի փոքր է: Էյդպիսի ճնշու ջանում է նան խոզովակն ընլդրկող պոմպի խցիպում, որը խաղորդակցվումէ խողովակի ճետ նրա նեղ մառում եղաժ խղվածքով: Դոմոյիխցիկին միացնելով մի ժադեպիմթնոլոր փալ կարելի է օգր (կամ որեէ այլ Գաղ) նրանից դուրս քաշել, ճնշումն Նկ. 146

|

մոա

Ի. վ.

Սավելե

այնու զ իջեցնելով տին չն. 100 մմ անդիկիսլան կարի: Հանվող օդը ներծծվումԷ ջրի շիթուլ հ ուղարկվումդեպի

ԻթԹնոյորու:

Րրոնույիի Ճուվատուր/ուսիը նք ուլն դեւլ.քի Ճ.կիլրչուն է լալն ն բաղ (հավոսրիչովչծաժկՄաս, երբ տեդուկըտոռու փոժ) անո մում հղոաժփոքրըանդքից: Ա ոլժումիդուլ ող Ճիաման բի հի ալեւի սի խոդովակ, տւանձնացնենք ճոտոան որի մի կողմի լ որվվուժ կողքը Ճոսիլոնկնււմ Էէ ճեղուկի բոց հի Իսոն սի տեւո, իսկ լուս կողմիդ՝ ոյն անցքի սիսշկեբեռի ճի", ոլոռ դից ճոռումի է ու: ճ5եդունը(ակ. 147 )։ ն Այս կարվածքաերից լույոաւթուն չ ոու բո ի արդությունը որնք կզբնական Բակուրդակիգ ճուշվաժ բարձրութ ունը կուբնլի չ- իան սակ ճառի արել, որի ճեմ անքով ճնարավոր ան կլինի կիրւռել յդ չուն Ճիսի մրւո ոուսցված Խնլթոդրութ (55.5) Ճավասարումիը:Բոցի դլոսնից, էուսց մակերեսով ճիդուկի յոնդաշարժման տալու յունը, լալն նոթ ուսիկսրելի Է Ընդունեց դր ովի Տուվուտութ բո: Հաշվի առնելով բոլոր ուր հու(55.3) ճառվասարուժըւիլասլ չեսչբի Ճասի դվաժները, բհչի Է ԶրՆ/ դուն լույ չոխուքով՝ աս-

շօջիլ-ռ

ԶԿ

Հքջի,

«անցքիցճոսող ճեղուկի ալտաւղդուլը ոու ն Է: կրճատելով օշ-ովմ. իոցնելով հ հյ հչ-թ, որը Կոռնցփակերեոխ բարձրութ ց յունն է, ջեիցճաշվաԻ ճի ղուկի Մա ուն անբ ոլոոեղ

Ն- «4

--

--

11:

2. Հաա

ա--

ՄՈ, ոլոռեղից

`

(55.5)

.Հ-Վ-

--

բ.»

Է ՞ջԶՈ

բուն ոմ նը սոչվու :/ Է ծորիչն եի ք: անձն: հ /ոռրությ ույն նջ դաւաղվո ոյս ոլիսով, բաց Ժակերհախց ց.բիը ոսո յ Ճն դուկի տրա դուլժյունը: ճս ւ ըն լնու Բ Է ուլ'լ Ս Աե

ոո

է կոզ շորի դուրս Ճվլի որչ (րոր ած թին. Ե յանռցբից ձեո Է միջոցաւր Հ շոր վե՞թ մոռյու շիթի իորվածթը ա բից լիսի,

«1111

:

ւոր

471.

,

"

ն

ւ

«:

ճա-

չելի

չունից ընկնող մ ուրոինի ձեոք բներոժ նույն հ բարձրութ Պետք է ճիչել, որ այս արադության ճետ: արդյունքը ատացվելէ այն ենթադրությամբ, որ ճեղուկն իդեալական է։ Իրականճեղուկներիճամար ճոսբի արադությունը ավելի փոքր է, ընդ որում այչ արաղության արժեքն այնքան խիստ է տարբերվում (55.5)-ից, որքան ավելի մաժացիկ է ճեղուկը: Տ

50.

Հոսող հեղուկի ճնշման չափումը

նախորդպարադրաֆում՝պարզեցին չոր ճեղուկի ճնշումը կապվածէ ճռաքի արաղության ճետ: ճնշումը չանելու ճամար ճեղուկի մեջ իջեցրաժ դորժիքը խախտում է ճեղուկի շարժման բնույթր մ, ճեյոնաբար,կարող է փոխել Հուն. չավովող ճնշման մ՛եժութ մեջ ընկնենք մանո յունը: Հեղուկի մետրի ժոված խողովակը, որի մուտքի անցքը անկ ճոսբի ուղղու լուն (նկ. 145 )։ նլսոլի«ի (ռոուղղությանըճկու խողովակ: դովակը կոչվում է Գիտի ննարվենք ճռանքի այն դիծը, որի ժի ծայրն անցնում է խողովակի անցքի կենտրոնով: Մրաղդությունը քննարկվող ճոսանքի ղժի Է՝ ընդունելով խողովակից մեժ երկարությամբվփոլխոլխպվում ճեռավորությանվրա գտնվող չգրդուվածճռսքի արադության Մ

ջ ընդունած անմիջականուրն ն անցքի ճնշումն ճավատարւի աւն ճա աձայն արժեքը: Բեռնխույիի

արժեքից ինչք

(ուա

դնպիմանոմնտր

-

լ

ի,

Է-

---քԸ ԱԿԱՆ

հչ Նկ.

ՐՋ»Մ-Ը պտո Ր

ՀԱ-Ն

Նը.

անցքիւաուջմւումի (ճեն աբար,Սուս մանոսինորի ) խողովլակում ճոռ աժ չդրդոված ք ճնշի անը կդերաղանցի քում ճուուաւով Հեոնարար»Փիտոլի խողովակի ճՃիյոմի ուց ված թմՀ|2-ով: անումեսուրըգույց կու, ճեոնյալ ճնշուիը՝ քք ,

ԶՄ

(56.1)

Թ

կոչչառիայնույթ յուն ունեցող քՄ"|2դուսիարելին ն է անվաչ վու է դին ք Ճաշում Ընդունված իլ Ճաշուսի: մ նել տի կ Ճնշումի:Սոտատիկ դինա իլ ճնշումների դումարին ճառվասարք՛ Ճնշուսիը կոչվում է (հիվ Ճնշումի:

Դշ

ան

յռ

ո

ո

Այոռիոուվ,Պիտոյիխողովակով կարելի է չաինլ լրիվ ճնշումը

(56.1)։

Եթե ժոված բարակ խողովակիոյասւի վլոս բաց ւսնենք /ի ան ց.ք (ակ.149),րադույ լունը (ճե աղար ի ճնշումը ) մոտ թիչ կտարբերվի չգրդուվածճոռքի այապիսի անցքերի ար ադչուլժ ունից (1. ճնշումից)։ Ռւաոխ այսսյիսիխողովակին հի ացվվոաւժ կոչվում է ղոնդ, պուլց կուս նորը» որը միանում

ք ճնշումիը: ուռւաիխվ՝ Ճեղուկումի դոլություն ունեղդող ուտասիկ ն լրիվ ճնշումներըր կարելիէ դրւոՓիխտննաայով նեյ չինա իկ՝ 0Մ7|2 ճնշումը,»ճեւոն աբար մ ճոռ քի Մ արույունը ճանի դությունը (ենթադրվում է, որ Ճիղուկիիոռույթ է )։ Եթե Փխոոլիխողովակը /, (զոնդը միասին Ճավաքեն ք " ր Դնպի պի մանոմետ

Նկ.

դնպիդիֆ.մանոմետր

Ն.)

Նկչ

(ինչոլեսցույց է րված ակ.150-/ւի ) մ. մտիազնեն ք դիֆեըենցիուլ փմանուհւորի (այսինքն՝ ճնշումներիտարբերութ յուիւն ուին ճը ճոռխող Մանուշհորի) տարբնր ժնկերին, ուլն ոՀ

Էի ցուցմունքներն աուիի ջականորեն կոուանդինամիկ ճրնշւի լով մանուն ուրը բոտ Մ արա-չարժեքը:Առստիճանավորն

դուվժլան արժեքների, կարելի է ւր ադութ յունը չափող ւիի դորժիբ:

ճեղուկի ճու քի

ւալ

857. Իմպուլսի պահպանման օրենքի կիրառումը հեղուկի շարժման նկատմամբ

Հեղուկների ն գազերի, մարմինների ինչպես նան ալլ եկատմսահրկիրառելի է բմպուլսի պաճլանման օրենքը: Այչ «բենքն շդտաղորժենք մի քանի խնղիրնել, լուժելու

ալո:

Տամ

՛

Հոսող հեդուկի հակավդումը ծռված խողովակի պատերի վրա: ենթադրենք, թն ծոված խողովակում ճառաասվել

չանդմվող ճեղուկի ստացիոնար ճուք (նվ. 121): թյան ճամար վերցնենք ճառստաէ

Պարզու-

Տ

կարպաժքովխողուվալ։ Այչ դեպքում չիթի անխղելիության պատճառով արաղությունը չուր աքանչյուր կարված.քում կուտուն

միննույն մեժուլժյունը/շ

Կենս

ճավատաւր կլինի Կ-ի

ՔննարկենքՏլ

շ-Բ

Տ, կտրված ներով ռաճմանափակվածխողոմակի Ժովիաժոն դասի ասը: Ճ: Ժժամանակամիչոցում Տլ կտրվածքով դեպի այլա ծավալը կճոսի ՏԿՃԼ ն

քանակութ լուի: ճեղուլ, որն օժաղվաժԷ պալաովն ՄլրաժամանակՏ. -»

-»

ԷՀ օՏս աինի" -

կարվածքով

այս

ծավալից

0ՏՄՄշձ1 իիդուլոով օժտված նույն զքունակությամբճեղուկ: Ալսոլիսով»/սողուվակիժուվվիժ տեղա-չմասի ոլաոնրն իրենց մուսուվճոռող ճեղունին Ճ1Լ մաման ուՀ: դուրո

կճոսի Ի

Հ»

ՀՀԿՆ...

մ Է ձերդ Կույր ը տա իոչ տառովոր Դնչումը Պշոնոաւկվու Է ույն ղեռքերում, երը ոլո նշանանշանակվում իմոլուլոլը սի, կումը թյուրիմացության առւի| կղաոնա, իմ ոչուլոը նշանակեք Հ

Սյու

սուուվ

չ

ո,յի|:

2»

Տ:

ե՞ս ՃԽչ--Իչ սաժմիջոցում դռաղուրդում՝

Ի

ՇՏԿ (Մշ --

-

Մլ)ձ1 լ իմ ոյուլոխ Ինչպես դիեն ք, ի ոռվորԺասմին միլի ուկումի ւժ մ է ւսլդ ի աց իմոլույուի աճր ճավասաւր ալունի մրա սղզդող ուժին: Հեոնաբուր:չլռողովոնի պառսոնրը Տեղուկի հ Հրո: ազգում: այնպիսի ուժերով, որոնց որ աղորըր ՅԻ: -» -Ե 14----ոնյի երրորդ օրենբի ՇոՀ0ՏՄ լխ Բո ու Հ» (Մ. ա ՏՍ

--

ան:

-

ու

Հ

.

ռեղուկը

ոու

ուժե

ազդո ոփ

րույ, որոնը

լսողուվակի յոանրիրա

է

բ

ր ձամազորը քլենի՝

ՕՑՄ(ո.

է ուժը կոչվում

քն՝

Գշխ

Ը

Հ»

ոսին

ալնալիութ

(57.1)

/ոողուվակի տոսող ճեղդուվկի ճակաւղզդում

Է

ռլոռոնր ին:

Արտաձոսող շիթը հանավդումը: Անոթի անցքից

ճոսող ճեռդուկի ձեռք

Է

բերում

աա --

:

(նկ. 1542) ՃՆ ասիանակաւմիջոցու ՏՄ Աուաման (թ-ն ճեդունի իոոությունն

է,

կերնար,Կ-ն

են. ճշ

ո

,

հրու ւի այոաինքմո

ել,

Տ-ր անցքի յիսշիթի

ճոռքի ալոսգությունը:):Սլո իո/ոլուլոար արսուսճոռող ճեղուկին ռաղորդում է անոթը: նրբորդ «րոնբի Նլուտոնի ճառի աձայն տանոյժնալրոուճոսող ճեղունիդ ՃԼ ժասիա-չ "7 է ուոանու նանասիխջուումի

ի»

արսա-

աա

նն

ուժր կոչվում է

ճռոնյա:

Է

ՀԻ :

Ճ Է-ին Ա1/

ժի

աղդեցությունը

-

(527.2)

ՕՏԿ Մ.

Ն

Բ

--

ճավասար իի-

շիթի ճակոաւդդ սում:Եթե ւարտաճոռող

ուղ ղեցուանուժլ չդնենք ռալյակիվրու, աալ այն է, ուժի ուուկ կշւոլժվի շիթի արոատում Չա աւնուղղությանը ճՃակա

ույ

ոո

դղությաւսմ բ:

Փոնենք|

ուժի

մ

եժությունը օդուվելովանցքից Ճեղու-

հի

արոտ

անռ ումիոն ուրոսդույթ լունլը Տաշվելու

Տողի

(55.5) ալրսաճայտուլթյունից՝ էլ

--

քՏԿ՝

--

ոը: սաաղվաժ

քիքտ:

(57:3)

Եթե, խոչալեսդա կարող է (վալ մաւաջին ճայացքից։ է ուժի Ժեժութունը: ճառիրնկնելր, անցքը փոայլողիոդաւնի վրա Ճեղուկի կուղսիից ազդող ճիդրոռտսոռիյճն շր ան ուժի Ճեու, Հր ճավատար ասլա կլիներ:Ժիռտ-ի։Իրակազում ւզարդյում «ռո»

ք. ուժը

բոց մանող ավելի չինժ է։ Ս ւոլովում Է նոսի այն Կրոն ուվ, որ շիթ| որ Ժառանու ուն ո|մ ումի ան Ճեշի ջացաժ ճեղունի շարժումն որում9 է բելոումի այնսլիի ռի վերաբաւշիվոումի, ոք անցթի դիիացի օյոռոի ջո ն դաժ Ճնշումըավեյի է մեհժունումի դ.ք ունեցող ատի ուի ճնշուսիից: շարժիչների հ ճրթիոնելի աշիոո աուն թր դա Ռնակոիխվ

է, որ

ա

աւա

ՄԱԴՈԽ

ոռ:

ոո

ո

ուսի է

ան դողի Շին արտաճուող շիթի ճակադղդմ ան ճուր ւլ, շարժու բ» ոթի իջշղանագմի վրւս: Ռեակոիխվ /հոյթժԷ յուինղենոլոլոռի որանանջ չի ղդացվում, օդտւգորժվու ճի բական Թոիխչբների ուլ: չոր

ճաղորդւակցուլժ ռույ լան լուննել:ի Մ'իջիոլորակալին նիի նոդիրը ականուվոր դիանական ն դլուտ արը: կ, է. է (1557-- 1985): Ն վել ւէ ճրթժիոիԹռիչքի ՑՓիռլկուակին տեսուլուրը» ճի ի նավորիլ Է ունակուխվսարքերը կիրոռելու 6. ար տպորույ լունը: միջի ոլորակուլինճաղաաա ամամախ ուռ

Բի իրականացան է ուսն իշսակել

ճաի ուր:

ծիոլկովակին իա անավոր ռլե ա

ճրթիոների շարժմուն կաղմոածո

ս

անսությունը»

ունքի մեջ է լոլո, երբ նուինուլդ աստիճանը: փաոնլանյույժ յ չրեմ ճի դուլուց ջաւովում է ճրթիոից։ Ժիոլկուլոյու սարան այն ճե ը, ութ: հ ղդոռսխարնել գայում դարդացրելն ի դատո աժել ռովետոսվան դիանականնելրը ինժեներները, որութ ւսարուն ուան Մի ուլ լ ւոն 11111119աւոր: դեՍա ովեցին Սովետ: հ ուսումնասիր արածում յա՛ն լուրն ռինեվերական ւիլոյ դորժումի: Վի: որոնց ժեջ ցուրաքանչյուրճաջորդ ասոի ւո

ճա

աշխու

Տ58. Ներթին շփման ուժեր Իդեալականճեղուկը, ալան քն՝

շվին

ճե

դուկ վերացամյանճասկացույյունՒ: Բոլոր իրական ճեղուկներըն. ուսն

ց

դաղերը վելի ուի սլակասչառիով օժովաժ հո, ի աժուցիՄ աժուցիկույթյունը դրսեկութամը կուսիներքին շղվոուսիուի: կոմի դաղում շարժումի վորվում է Կլոն ով|, որ Ճեղդուկում՝ այդ շարժումին ջացնող ալոռոճաութվերագնելուղ ճեյոռ աւա ճանաբոր:դադարում է: Ներքին շուրան ուժերի օրինաւչաիությունները ռլարղելու ճս միութքննուր կենք ճին յուլ փորձր: Հեղուկիւիեջ ընկղմդժ /2, երկու իրար դուղանճեոռ թիթեղներ (ակ.158), որոնց աու

--

«ծոօօ «-

Նկ.

դժայինՀասինրըղդալիորեն դերա անցում հն նրանց իջե եղաժ | ճեռավորութ ը ունը: Ներքնի Թիթեղս անշարժ է, իոկ վերհինը շարժվում Է ներքնինի նկաուի տուի բ որքԷ Մօ արոսդուլ լաբ: Փորձր կույց զ ուսիս, ր վերնի թիթեղը ճմւուու ուն էր արոսդուլթ ր Կրո վր ամբ շարժվելու ճի մի անդամի այն որոշակիճմ ւու ւոուն Իհծուչ ռլեւուք ՒԷազդել թյուն ունեցողէ ուժով: ԵԹե թիթեղն արադ ացում չի ՍւումԿումի, ՆԽ ճավասարաշունուկումԻէ ուրդ ուժի ազդեցությունը զ մեժությամբ Նրան ճավասար հ նրան ճՃավկաուա կշուվվում ղուղղված ուժով, որը ճեղուկումի շարժվող թիթեղի վր շվի ուն ուժն է: Այն նշանակեն դող ք է-ով: Փուխոսնյով Թիթեղի Մօ սրադուլմ յունը» թիթեղներիՏ կարեմակերեսըն նրանց ւիջն եղաժ զ ճեուսվորուլթյունը՝ ՒԷ չե չուն ուլ

է,

ՀՏ

ՄՏ,

(58.1)

որոոեղ

իի չան դորժակիցն ճարի աւտ ականութ

ՈՀ վ

է,

կառ իւումի

ունի ճեղուկի բնույթից վիճակից (օրինակ` ջերմաստիճան շփման նից) կոչվում է ներքին կամ դործժակից ճեդորժակից, կատ պարղդապետ մածուցիկության դուկի (ազի) մաժացիկություն փերբեի թիթեղը չարծժելիս ներքնեիթիթեղը ենթարկվում ու

Է

Լո

ումն

ուժի ազդեցությանը,

օրը

մնժությամբ ճաղառար

է

-»

անճձրաժեշտԷ Ճավա ար ակշոել՛ ուժ ուի: ճեդուկի իհջ ընկղմվուժ երկու թիթեղներն Ալուղիսով,

ց իրոարճանդեղշարժվելով սղ դում Է, վրաս,որը միսիան Է (58.1) ուժուվ|:Ակնճալսո է, որ թիթեղների բնութաւդլրովում՝ է այդ Թիրթեղղդեցությունը միսիլանցվրւս կաուարովվումի ների ւԻիջե. դտնվող ճեղուկի իի շերոոխց սիլուսինճաղորդվեաժ լու սհիջոցով:Եթե Թիթեղների միջն (դանկաւց ոհղում) մտովի տանենք թիթեղներին ղուղաճեռսրի ճարվութ յուն դիծը 27. 1589-ումի )» աողու կարելի է (նո ռւտվերադժված յունի ց վերք դանվովղճեղուկիիսսլնդել, որ յս ճարվուլժ սը աղդումմ Էէ այդ ճարլությունից ներքն դւոնվող ճեղուկի

միասիվրւս Ւ, ուժ ով, իոկ ճարլժուլթյունից ներ քն դւոնվող իր Ճելվժին ղդ ուսի ճեղուկիռին յունից աոսլդ. ճարլույթ վերե դտնվող ճեզուկի մասի վրա է,

ընդ

ուժով:

ոլյում

է. ն. ՛,. ուժերի ւիեժուլթ յունը որոշվում Է (58.1) բանաձեվից: Այսպիսով,(58.1) բանաձնր որոշում Է ոչ իայն Թիան ուժը» ուլլն ճեղուկիճալվող աղդող շվար թեղների վր իիջն դոլուլժ փասխիկների յուն ունեցող շվի ան ուժը: Եթե ուսումնասիրենք մասնիկների արսդուլթյունճեղուկի ները տարբեր շերտերում, ապա կպարզվի, թիթեղներին ուղդանալաց սփոխպվվումի

նրանք մփիոլաբ: ուղղուլթ

որ

(ո.158)՝ դժալինօրենքով. Մ

(2)

7:

|

(58.2)

Թիթեղների ճեւո անի ջականորենճաման Ին ջ դոնվող 27 նրանց ն ունե մասնիկները կարծես թե կալչուսի Ճեղուկի

.

այնպիսիւսրադութ ուններ, ինչիոին բունւս ձնի ճոսի աձայն մմ

են

ոա:

( 58.3 )

4:

մ7

ման

թիթեղները: (59.3)

(55:1)-ի Օղտադորժելով (758.5)բքանաձեր, ուժերի ճասիարկարելի

ն)շ

ուլիս)

Է

ույ

ուլ

ղո. Տ:

Էր

Ա մեժությունը

Է սոլ

ճեսոն

ներբին շրի-

ունհուբը՝

(58.4)

Մ:

քն

`

ինչ քյանոլոր

Է

փոլավում արազությունը շ առանցքի ոաղգությամբչն կոչվում Է արադության գրաղիենո (ավելի Ճիշյո՝ դա արադության դրաղիննտի մողուլն է. ինքը՝ դրադիննար վեկտոր է):

(58.4) բանաձնր

ստացել էինբ

արագությունը գժային

օրենքով փոխվելու դեղբքի ճամար (ալս դեռքում արրողուայս թյան դրագիննար ճաստատուն Է): Պարզվում է, որ բանաձնն իրավացի է մի շերոից մյուսին անցնելու դեղքում ցանկացաժ այլ օրենրով արագության փոփոխման ճամար նո: Ալա դեքում երկու սաճմանակից չերտանրիմիջն

դոյություն

ունեցող :

շյիոիոն ուժը

որոշելու

զ

ճուր

ար

գրագիննախարժեքը պետր Է վերցնել այն տեղի ամար, որատնցով անցնում

է

չերտերի

բաժանման

երեակալական

Այունս) կլոր լ'ողովակույի ճեզուկի շուրժման մակերեսը:

ժա-

մանակ արադությունը խողովակի պատերի մատ Պաղվոատա է զրոլիչ ունի առավելադույն արժեք խողովակի առանցքի

մեծ ճուքի կարելի է ցուլց տայ ոչ շատ արադությունների դեպքում ցանկացաժ չառսավվի երկարությամբ միուվոխղումէ ճեանյալ օրննքով՝

վբա ն, ինչես

Մ

|

Բ

ԹԿՈԼ----|,

րՀ

Ն

թ)

(58.5 778:7/ -

որոոեղ Ա-ր խողովակի շառավիզն է, դրու, խողուղակի աոււանդ.բքի Մզ-Ջ՝արադուլժլունը

արադությունը խողովակի առանցքից Լ ճնուվորության վբա (նկ. 154): կառուցենք Լ շառավղոլ գլանաձն մի Հեղուկում մտովի տարբեր կողմերում դւոնվու մակիրնուց: եյդ մ ակելուույթի ազդում նն մի ոժով, որի ճեղուկի Ժասնրը միմյանց վլ կլինի Մեծությունը Ժիագոլ մակերեսի վր Կ-Ա՝

|

Ֆ.-

Ա" Գ:

-

Հ

ՀԶ

--

ԴՔ-Հ--

Զո

անՂոր Մ

լ

:

Լք

Էէ խողովակի ասին քն՝ աճում ատոիան մակերեառաք քից արն վույքի ունեցուժ ճի ավ որությանը ղիղ ճուր նի կչո՞ն |(78.5)-ը ու

ածանցելի մվաժ 2շանը:բուդ թողեցինք,որով-

:

ՀԱՑ

ռա

թշ» Հաա»

Հաջ

առա

Հ.

առասՀ «աս

պառ

աարի

ոտա

(58.4)

ճեմ

ՔՀ»

րաւ

աւո ու

բուս Լ-ի

ՄԱՐ.

ԿԹ

բանաձնր

տալիս է

Նկ.

միայ

ներքին չվան

ուժի մոդուլը |: Այա պարաղրաֆոամ բոլոր ասվածները վերաբերվում են ոչ միոյն ճեղ: կներին, լչե դաղելին: ա

ՏԼ ամակարդոմ

սրոլես մածուցիկության միավոր վերց1 Կուտ իյ մ-ի վր ուն ի աժուցիկությունը, որի դեղ քուստ մյվրկ-ի ճավառար արաղության ղրագիննան առաջացնում է 1 ն-ի ճամասար ներքին շփման ուժ շերտերի շոշամիման

1 մշ մակերեսի վրոո: Այս միավորը նշանակվում

է

ն.վրկ/մշ-ով:

ՇԱՏ

ճամակարդում որսլես մածուցիկության միավոր ծառայում է «լուաղը (պզ), որբ ճավասար է այն մածուցիկությանը» որի դեպքում սմ-ի վրա 1 սմ/վրկ-ի ճավառար արաղության զրագիենան առաջացնում է դնի ճավասարներքին շվման ուժ շերտերի 1 սմ ճպղման մակերեսի վրա: 16-` սյուաղի ճավառտարմիավորը կոչվում է Ժիկր»-

(մկպգ):

ոոլուազ

Չուաղի ն ՏԼ համազարդում մածուցիկության հետնյալառնչություն 10պզ: 1ն.վրկ/մ:

միավորի միջն կա

ՀՀ

Մածուցիկության դորժակիցըկվում ունի ջերոիաստիՃանից, ընդ որում ալս կլա խվածուլթյան բնույը էաղես

տարբեր է ճեղուկների ն դազերի Ճաար: երմ աստիճանը Բարձրացնելիս ճեղուկներուսի մաժուցիկությանդորժակիցը "

փաղերում, ընդճակառակն)սիաժուցիկուէ: թյան դորժակիցըջերմաստիճանի ճետ միասին աճում Ֆերմառախճանըփոխելիս ղ-ի վարքի բնուլթի սոարբերությունը ճեղուկներում ն գաղերում ցույց է ոաղլիս, որ նրանցում ներքին շվման առաջացման մեխանիզմը ունի տարբեր բնույ: խիստ նվազում

Տ

59.

է:

Լամինար եվ տուրբուլենտ հոսանքներ

Դիվում/ են

ճեդուկի (կամ դաղի) երկու տեսակի ճոոն քներ: Մի դեպքում: ճեղուկը կարծես բաժանվում է այնեն առանց ոլիոի շերտերի, որոնք իրար նկատում ումբ աճում իրար իսոնվելու: Այդպիսի ճոսանքը կոչվում է լամտինար Եթե լափինար ճոռսանքիմեջ մոցնենք ներկ(շերյովոր): աժ 2 ւն ոյ ուն աիալն առանց ց տատարաժվելու ճոսքի լու ար ղարպանվ Ք / բողջ որովճեւոն լամինար ճոսանքում ճեղուերկարությամբ, կի սասնիկները չեն անցնում մի շերոոից լուսը: Լոիի,

նար ճուսանքըռուսի ոնուր է: Հոռքի արագութ յունը հուր լայնականչափերը մնժացնելիս ճոււքի բնուլթը էապես փոխվում է: աա դեոլքում ճեղուկըսկսում է խառնվել բուռն ձնով: Ալյողիսի ճոսանքը ճո կոչվում է ։տուրբուլեն սո: Փուրբուլննոո ռանքի գեռպ,քում ալոսդությունը զուրաքանչյո'ր ուվլայ ոհդումի ասաիկնելրի անընդճւաւտվիուիոիսվում:Է անկանոն ձեով, ճոսանքը ստացիոնար չէ: Եթե մոուրբյու լեն ու Տոսան քի մեջ մոոլնենք ններկվոա շիթ, ասլա մոցնելու տեղից ոչ սիեժ ճեուսվորուլթ ան վրա: ավ 2բաշիսյում ԵԷ ճոռսանքի մբողջ արդեն ալն Ճավատարաւ

կոորվածժքով|: Նկ.

154-ուսի

ցույց

ր

վաժ ճոսանքի ալրադության փո-

առանցքից ունն ցաժ ճնուսվոդեքին :. րությունից վերաբերվում է լամինար 3ճՃոռսանքի ճոսանքի դնսլբում կարնլի է խոսել իչողովուկի Փուրբուլենւո միլուրա կւորվաժքի քանչյուր կետին ճամ աարաւուաավխանողզ ջին (բաո ժամանակի ) արադույթ Միչիս արա յուն ասին: փոխւիան բնուլթը լւողովակի

ճո

Ո2՝ լատ.

Թեիթեղիկ, շերտիկ:

դությունների «պրոֆիլը» տուրբուլենտ ճոսանքի դեպքում Ալա դեպքում խողովակի ապատկերվածէ նկ. 155-ում։ տերի

ավեարագությունը փոփոխվում է անտամեմաս լի արադ, քան լամինար ճոսանքի դեպքում, իսկ կարվածժթի Մնացած մառոտ ավելի արագության իոփոխությունն փոք է։ մուտ

Մնդլիացի զիտնական Ռելնոլդոլ

տվել, որ ռանքի բնույթը կախում ունի չաղվփայնությունչանեցող տնլալ մեժութլունից՝ քոչ

ցոլց

6ո-

է

ԺՄ,

ճե-

(59.1)

դ

որահղ բ-Ն ճեղուկի (կամ գազի) խտությունն է, Խ-ն՝ միջին (իխոճոռսաքի դովակի կարվածթով) արագությունը, ո ճեղուկի մածուցիկության դորժակիցը, Նկ. 155 Էք՝ լայնական կարվածՔը բնորոշող չոսիըչ օրինակ, քառակուսու կողմը քառակուսի (րորվածքի դեքում, շառավիղը կամ/ տրամադիժըկլոր կտրվածքի դեպքում ն այր": լունը կոչվում է Ռնլնոլդսի (59.1) մ եժուլթ Ռելնոլդաիթվի ոքր արժեքների դեպքում տեղի

է

Թ իս|։ ունե-

լամինար ճոսանք: Սկսած ԵԱ-ի որեէ որոշակի արժեջից, որը կոչվում է կրիտիկական, ճոսանքը կրում է տուրբուլենա բնույթ: Եթե կլոր խողովակի չափը բնութադրելու ճամար վերցնենք նրա Լ շառավիղը, ապա Ռեյնոլդռի Թ՛յի կրիոխկոական արժեքը (որն այս դեքում ունի էշ 1000-ի: Ջ6Հ-քՄրիղ անոթը)»մուոավորագես ճՃավասար նուտ

Րաթերցողին ճանձնարարվում

ճամողվել այն բանում, չունի: (59.1) արտաճայտությունը չափայյություն Ակնճայտ է, որ եթե որպես 1 վերցվում է ոչ թե խողովակի ռավիղը, այլ տրամաղիծը, սլետբ Է 6-ի կրիտիկական արժեբը ծացնելերկու անդամ:

է

որ

`

չա-

մե-

խհ ճե դուկի ճառսոկու յուններից Թթվիմեջ ոզնու Ռնլնոլդոաի ւի ուժուզիկուլթյանդորլավու յան հ ունեցող ք հոոույթ ժակցի ճալուսբելյուլթ բունը: Այգ ճարաբիրութ լ ոը կոչվում Է

(59.2)

|

առ

նե,

կի -ի

տամո

եկ

ւի ուժ

պ

ու

ե կո Թյ

ուն:

րություն տարբին

Օդժուցի դություն: մ Թոկինետիկ լուն ը: Ռելնոլդոիվ սժուցիկուլժ տւադորժելով ճիւոքլուլ յունութը: մլո' կարելիէ ալ ղ-ն կոչվում է դինամիկ

մա

Գո,

թո--

(59.3)

կարող Է չառիանիշժառայել խողովակնիՌելնոլդոի Թեղվը ճոսող ճեղուկներիճո անքխ բով» ջրանցքներովճ այլ նղերոսւ| Նի անուլժ չունը սունի անելու ճամար: Փարբնր լոր վա քներուվ| աարբեր ձեղուկնելրի(կոմ/ աղերի) ճու ն(ւողովակներում՝ մու լոն է, հլբե ջուրա քանչյուր: քի բնույթը բոլոլ ոնդելոում ճոսան քին ճս միւագ ոին ում Է Է6-ի Ժինճույն արժեթր: ւու

Տ 60. -

Մարմիննեոի շարժումը ճեղուններում եվ գավերում

Հեղուկումի (կոսիդաղում) շարժվելիս մարոինի մրս սղ ան դում են ուժերո,որոնը ճառիաղորը:կնոշ Ա-ողվ (5կ. ա՛կե՛ն,ք -»

-»

159): ք ուժը

կարելի

Է

վերաժել հլյկո' բաղադրիչների»

ճաորոնցից մեկր՝ Օ-խ, աղղվաժ է մարմնի չարժման կատակ ուղղությամբ (րամ դեպի մարմինը եկող ճու բի արադուՆշենք, որ մարմինը չեզուկի նկատմամբ աստաաուխ ուժր յամբ չարժվելու դեղքում այլ մարոչի մըտ աղգող Փաչիլելի ճարարնրականության ովզրուն»ի ճամաձույն կլոշի սույնպիվւիս, ինչոլիսին անչարժ մարմնի նկատմամբ կույն սրաղդույթյումը ճեղուկի շարժման դեպքում: Նզ. 1:6-լ ԽամառլաւտասխանումՆ այս երջին դեպքին»

Ք-ն,ուղղաճացաց է

շարժման կողմր), իսկ երկրոլրգը՝

Օ-ն ն Ծն

այզ

ճամապատասխանարարկոչվում ն ճակատային դիմադրություն վերամուժ: է, որ շարժման բարձ ղղուվժուն ԿկասոՄղնճալոտ մամբ սվխեոտրիկ մարմնի --վրա կարող է ազդել իիք բ ուղղությանը:

հն

ու

ծ-ծ....ծ. այն ճակատագիր դիի ադրու' լաո անիք իսկ վերա իբ ւսրձ : ուժ բել ւու ւլա Տավազ Հաաիաւաււառտառաթ ռար:կլինի աե վել Իխնչալնո յուլյց ե Ճա շվումնելը, մարինի ճւ աի ճսրժ ումի ն վաւաա:րաւչ եկ. 156 ճի դուկում՝ եղնալական ողլեսուք Է .կասարվի Աունը Ճակաուլ լան: Իդեալական ռեղուկլ,, որն օժ ված ային դիմառք չք մաժուցիկու լոբ, ռաճի մ ալոինի ււ ալնւուքէ ող կերնույթի վրո:լով՝ րիմ շրբաճոսելուվ այն: Նկ. 157-ումի ցույց ե երկար («անտաճրված ճունւթի չժերը Հավփադանց ) լանն իդեալական Ճեղուկուվ շրջաճոսնլիս: րիվ ՀԸԻ՞ միան» ջունոուի ա-նճեն աւքով ճոսաւքի չժերի ալատկերը անմա մ ել սիմետրիկ ինչսլես կետերով լուի է կառու ուղե ,

-

Աա

-

Լ

--ՀՀՀ.---ՀոծՀՀ-.-----

աւո

ա

անցնողուղի» ունն

ո

Էլ Ը նթ

անցնող ուղղի կեւոնրու)

Կր-

Ռւռւոխ Ճ ն թ կետերի յիուո Ճաշու հլիսի (ընգ որում ավելիսինժ, քան չորգովաժ ճուսքի միտասոնսակ գես քուսի,քանի որ սալո կեսի իու: վելի չրադուլթյունն Ըտք կեչոերի Իուռ ճեշուսիը է). ձոույն ողուուճաւուվ սիութը եւինի: միատոն քան չգրդոված սունկ(Պող.որում ավելի փխութլո ճոսբի եալբումի. փոսի ոլ, արադույթ յունն ւյս կեււհրիյիուռ

վասար աբ:

ավելի /եժ է,: Հեոնսռլուը:, դլանի իակերքնուլթի դրա աղչ դող ուժփրի ճամ աղորը (որը մտաւծուդիկության բաց ակայու2 չես բում ոլամ անավո ում է ճՃակասուա յին դլհաղլրու)» ակնճուր է, որ ճավաւաւսր կլինի դրուի: Այռոպիսի թյունը Էէ ւմ այդյուն ք ատադյիում ւոլլ ձնի մալոիինների ճամ ուլը: Այլ կերա ե՞ ընլանումիերնուլթնելրըհարիինը մածուցիկ ոո

ճեղուկիԻջ շաղժվելու մոմ անակ:Այո դեռ քում' ճեղուկի2ոութ բոսրուկԻի շելրոոհալչումէ մ արւինի մակերհույթին / Դրո ճելո շարժվում որոլես իի չու բող ջուլժլուն՝շո ան ուժերի աղդեցությանուուկ եր ճե," անելով իրեն Ճարակից շերատնհր մտ ակերմու լթից ճեռանայուճիեո միասի շնելոոնրի Մարոինի է հ, վերջաղես, ստի ճան ւոբյուըփութրանում՝ արագուլուն: լան վլրոճ դվում է, մակելրւույժից որոշ Ճեուասվոլյուլթ ոտա

Ալուղիսով,մարմինը

ճեդուկի ն շերԼՄ1) որո" ւի ու, դոլություն ունի ուրո:դուվբուն դրադիենո: շեր Նր մեջ Այս շերտը կոչվում է ուսճիանային ե շորիուն ուժերը» որոնք չել ջին Ճաշվու| ուսադորժումի իբ: // աուաջ ուսի ե կիր ոված ւարւինի նկատում: ացնում ե՞ն Հր ալյու

վում

է

ո:

ոլա դիմադրություն: Սալվոլնդորժը միայ ճակաստային Մառի նոսի չի վերջանում: անային շերոոխառկայութ յունն Է ուր նի` ճեղդուկուշրջաճո ման արուի աու ոլես խովխումի բնույթը: Այդ դեպքում:«եվ շը ջաճոսում լ: դաոնում է անճրՆալ: Մակե րմւուլթ ուլի շնրյոումիշվիիում ուժերի աղզդիցուս

"55

Դտ Նկ.

Նկ.

թյունը ճանդեդնում է ւյն

բուսնի ն,

որ

Է ճոռւքըւոնջատավվում

որի ճեոնանքով արինք հորում: մալոինիմ ակելրեուլթիդ» որաու մու ջ անում ե տրիինել:(չոե՛ս 2:կ. 155-ր,» որսոռեղ Մ շրջանոսումթ ւժուցիկ ճեղուկու|): րրիկկերվուժէ դլաանի ոխճան ները քշվում արվում 27 ճռռուբիժիջոցով ն աոբար արուի հե՛յ շվորան ւսուկաուլլուն դաոն ուռուլ: բնդէ ճեղուկը ոուուքացորում մրրիկների էներդիան ժոաղխու|ումի -

ուռ

ուժ ջ ուղ նելու վրա: Մարիի, հոմուի մրրկային նղդաէ, ուսի առում Ճնշուին ավելի դածրը ճնշի ուն ուժերի որբ դլունաքարը ճավասար չի լինի զրոլի՝ իր ճերթին պայմաոու

Ջավաորնլուլ ճաղատաղինդիմադրությանը: կլառիտով,ճակատայինդիմադրությանը բաղկացած է ց: շվ ոն հ ճնշման դիիադրությունների Մ'արսինիուվլուը վանական չափերի դեքում ճնշման դիմադրությունը իղիռտ կախվածէ մարմեի ձեից: Արդ պատճառով այն կոչվում է մուն. դիմադրուձեի դիի աղդրութ լուն: Ճնշմ ուն ոսիննուսվիուքը հ շրջաճուելի, հալի լուձն. մարմինները: օժյովաժ թԹլյունով ձմ. շիա սոուսի ե սուլ ինքնաթիռի (ակ. 159): Այդողիսի թենրին, ֆլուղելլաժին, ավառմոբիլի թուխքին ն այլն: Շվորն դիմ լուն հ Ճնշի ոն ադլրուլժ դիմադրության Ե բաբելրակցությունը որոշվում է Ռեյնխոլդաիխ (59.3) թվի արժեքով: ծվլալ դեպքում -ը մարմնի որնէ բնորոշ չասի է Պ-ն ճեղոակի (օրինակ, դնդաձն մարմնի շառավիղն է), նկատուի աւիբիալուրնիունեցաժ արադուլ լունը: Տ6-ի սիոթր արժեքների դեպքում ճիմնական դերը կատարում է շվորան դիմադրությունը»այնպես, որ ճնշման դիմադրությունը կարելի է անտնհսել:16-ի մեծացման դեպէ: քում ճնշման դիմադրության դերն աճում Ճակատային դիմադրությաննջ Թ6-ի Բեժ արժեքների դեղ քում դեբակշոումմ են ճնշման ուժերը:

Հոսքի առկայության դեպքում

մարմնի վբա ազդող ուժերի բնույթը որոշելիս նույնպես Ռեյնոլդսի թիվը կարող է ժառալել որոլես երնույլթքների նմանութլան չավանիշ: ան Այս ճանդուի քն օղու է մոդելացման դորժվում ժամ

անուկ:Օրինակ, իս.ք-

նաթիոի մոդելը

դաղի

իրին կաճի ալնոլնս, ինչոլես նրա: ոռքում ո

ո

հ. ին քնոաւթիոիերկրա-

ՀԱ

ՀՀ

րաո»

-ՀՀ»:

ՀԱ-ՀՀՀՀԻՀ

աո բ պապա աաատաատառատա բարո

Տ

Նկ.

չասի:կուն Նաիանուլթ յունիդ բւսցի նրանց ճար Նուն Ռելնոլդսի թվերի ճավասալրութ յունը:

Ի. Վ.

Սավելե

վի ոլաճալան

Ստոքսի օրենքը: Փոթր Ջ6-ի դնոյքում, ալաինքն՝ոչ ԴԺեժ սրադուլունների գեղ.քումի լն ոչ սիեժ 1-երի դեսղքում. տես (59.3)-ս| միջավայրի դգիմագրոթյունը գործէ աման շվոր Նակախորեն վամ անավորվոած ւան ուժերով: Սեոութաի օրենքի ճամաձայն դիմադրության ուժն այս դեպքամ աղիզ ճամեմատալկանէ դինամիկ ղ մաձոցիկությանը, ՛ ը: իրին ռեղուկի Խկաուիւուր շարժին անը ն արադույթ Մարմնի բնորոշ | չափին, այորնընԻ 1 ղմ (ենթադրվում ՒԷ, որ փարաինից մինչն ճեղուկի սաճմանները, օրինակ, մինչն անոթի պատերը հղաժ ճեռավորությունը, զզալիորեն ավելի մեծ է մարմնի չավխերիը): Հաինմասուսկանության դործակիցը կախվածէ մարե ձեց: եթե գեղի ճամար որալես 1 երցոնն ք դեղի Լ շառավիդը, ատացվումմէ, որ ճամեմաԷ 0ո-ի։ Հետնարբարյ ուականաթյան դորժակիցը ճավասար Մմեժ արագություններով չարժվող դնդիկի ռեգակում ոչ ամբ առաջաց ուժ դի ոու 2կառամ լան ,ոժը Սո,քոի օրեն -

ֆի

Տումի ու ձ

ոչն կլինի Է

Հեղուկում՝կոտ

կաղզգեներեք

նի վր

դե լի

յ.

դոդիկի

շառ

ներջն

ւ

ԾՂՈՒԿ: ւ

Ժան

եր:

դղաձիդ ընկնող

ղված Ժոոնոուլուն

ավիղն է, քՀ1Րնբա (ոոուուա

դուկի կոոԻ դողի խոսուն 1.

(60.1)

ուժելր՝

դեոչի վեր ուղղված դուլ

'»

-.Վ Ճե

դդում

ՀՀ

ո

ն

են

չիղոռ բ

Ժբ՝

նր), ի

դնդի-

ոչ

Ինժ

-

ՊԼՀ0Ջ (6-ը

ՊԻոք

ուժը

(2օ-Ն

է1

,

ուժ դիսիառչրութ բ: աե ուղված Է շւարժյուն ՇՕոՈՒխ ուղղությանը ճակարակ ոդգոաթյամբ: այսինքն՝ դեւի

նժու աւան եխ, իշկ հչմյու ուժ ոթ 21 րյ" աաա Է "7 ոութոողլուվ: լարը: Ռւոռի որնէ նրրորդըճոասինի ասուական մղող ն որոշակի նց ալրսսդությանճասխելա դրորքում՝ դուրս կշռվում է Ժանչ դլոիադբուլ լուն ուժերի դումաբր հավիաուրում բության ուժով) ոբի' ճում: անքով դոգինը կաուստ Էէշարժվել ուն ը Հովա ռարտաչով: այ ոլուքն՝ ճաղվա արագացսիան

Մո

«ոռ

աջի

,

ուս-

կարելի ունը: ռեշաուլժյաւիը բաչավ:շարժման Մօ տրուդութ լույ պայիանից՝ ղւոնելռիւոն Ճ

Լ

'

.,

Լուժելով ամա Տւավուս ոլո Ս ուն,ք

իր

Դ-ի

ւա

ոի

ուի

բ,

Ձ(ք--90)917

Մ0--

կո

47":1114.--

(60.5)

ինչոլես երնում է (60.5)-ից, մածուցիկ միջավայրում Ճաընկնող դնդիկի այսադությունը ուղիղ ճամեվառարաչափխ մատական է արլ դոեդիկիշառավղի քառակուսուն: երկում պարդվաժպատճառների ճետնանբով (60.2) բանաձեր պիտանի է միալն փոքր դնդիկների ճամար: Ջոառխելուվ ճեղուկում արդեն ճաստատված արաղությամբ (ճավասարաչաի) ընկնող փոքրիկ դնդիկների արադոաւթյունը, (90.3) բանոձնով կարելի Է դտնել ճեղուկի լ մածուցիկությունը: Ֆորժհն յունը որոշելու նականումերբեմ օղդսովումմ մաժուցիկութ այս հղանակից։

Վերատբարձուժի առաջացմիան ճամար ճեղուկի փաժուցիկությունըէական նշանակություն չոնի Եկ. 160-ումի պուլ են ,ռրվաժ ոստան բի դժերը գլանը իչեալական ճեղուկով չրջաճոսելու դեպքում: էրիվ շրջաճոսՎերամբարձ ուժ:

ճետնանքով ճոսանքի ղծերբ ռխմետրիկ կլինեն Շք

ման

ուղղի նկատմաբ:

ՍակայնպատկերըՃթ

չե լինի: Հոսանքի դծֆերը խանում

են

Ը

ուղղին օխմեարիկ

կետի

Ժոտ,

ուստի

ք

կիի

մոտ,

ճնշումն այստեղ ավելի փոթր կլինի, քոն որի

-»

ճեան ուն

քով|առաջանում Է վերոսիբուրձթ

ձնով վերաիբուրձ

ուժ

է

ուա

բանումոն

ուժը:

Նույն

մածուցիկ ճեղո-

կում: Ին

օդում: սլաճող քնաթիոն

ուժր նլրոս թների

վրա սաղ

վերամբարձ ուժն է: Ին քնոթիուի Թռիչ բի ժամանակ ճոչ կատալինդիմագրությունը վնատակարդեր է լողում: Ուռտե ինքնաթիռի աներին ն ֆլաղելլաժին տալիս նն լավ դող

ձն: Իբաժամանակպետբ՝Է սլ աճուվվի բրավարարչափով վերոոիբուր ձ ուժ: Թեխ ասինձաբոար:եձո ոլուսմո

շրջաճոսուն4/.: ա

Ւ Հ-: Նկ.

ՀՏՀ

Հ-ՀՀՀՀ Նկ.

պրոֆիլը պառոկելր իժ: է Դկ. 1617-Հումի, որը դոնլ Է ժմեժ դլունական Ն. Ե. Ժուկովոկին (1847-- 1951 ))։ Ժուկովսկու ՄՍ. Զոշոլլիիր:ի աշխատությունները /լ մոռ աշակեր Ս. ճիսի քլ: մփ. Ի, դրել հս ժառ անակակից ոռւո

անրոդինաժիկալի

ինխինր Փուկովոկունանվանել Է ոուսական ավիացիայի ճայ: Ժուկովոկինչհառնավորապետ արւածելԷ վերաոիբուլ:ձ ուժը որոշելուբան աձնիր» ոլն ինքնաթիոների բոլոր անրոճաշվումր դինոասիիկ ների Տի քո ն

ՄԱՍ

ԵՐԿՐՈՐԴ

ՏԱՏԱՆՈՒՄՆԵՐ

(Ճ

ԳԼՈՒԽ ՇԱՐԺՈՒՄ

ՏԱՏԱՆՈՂԱԿԱՆ

Տ

61.

Ցատան

ԱԼԻՔՆԵՐ

ԵՎ

Ընդհանուր տեղեկություններ մասին

ումնելք

ե

կոչվում

տատանումների

աջն պրոցեսները»որոնց

կորկառանձնաճոաւոկութ յունը "րոշ առսավխճանի տարբերակիչ յունն Է։ կրկնողականությանայսպիսի ճոտնԿողականուի կությամբ օժյոված 277 օրինակ, ժամացույցի Ճոճան ալի: ուռիկների ուաւոււՀ տւաւոանում ները»րարի էում՝ կասիերաոնի նումները»ուսղիորնդունիչիկոնտուրումկոնդենսատորիշրրջաղիրների տիջն հղուժ լարումը " այլն: կրկնվողոլրոցեսի ֆիղզիկակա:բաույժից կուվոված, //էյեկբերումհշ ճեւտնլալուսոոաւնոո իան բլո մելու նխկում,ուն» հ է լեկ բահնլսանիկական ոտրամտադնիսական, այլն: Այո դոլ խուր քննարկվում 27 մեխանիկական յունումներ:

ուս

լոյն ոս Ցոսուսնումները մեջ ն տեխնիկայում: Շուռ

ողոաւգել բնու լուն տ եշ, նրանք հուդում դես քելու բնելի վրոոլով ուն բացաուկան դեր: Ռելոնրի ժայրակցված նելիս դնացքի անխվների ց ճղորդվաժ յնգու մներիդ 12917աժուի

ե

ց

ւ

ցաժ կասիրջի ճետնանքով ոու

ուսները» Թիյալտուուակիալում ողն ուսւոն ումերը ուժ առվի կոիւքի

ուան

ու

ջ

ուդ

(Թրթոումներ), ինքնաթիռի թների Թրթոումըչ

բոլոր

այոր

պրոցեսներըկարող 27 աղետների զ աոճխաո դառնալ: Նո ուն ԽՆ կուր դես քերում՝ շվի աւռում հանվել ոոատանումիները ճւ սգեն դոնն Ռույլ չալ, որ նրանք վուանդավորչափերի: ընկած 7 ուատւսնողական ապրոցնաներն Միաժամանակ ունրնիկայի արբել բնադավառնի րի Տիւ/քուր: Այողեռ, վրա Ւէ ճին ված ամբողջ ուսմւռուուսնողակոա կրոցնոնելրի նի նան: դիոունիո ճա Ֆրատոխամբ հիլւսուված աղզդոցուՓոռոանո/ող ուկաալողի լոն բնույթից կուիովոած,արբերում: հն ոււդոաւո (կառի15 անուր ոտն ւի, ոոմյուն ) Մճեյ: իոլո շ ԱԱ ներ, չու իճ քու Է2114141:17 մշ: 7 ոլա ն ուլոււկան "11ոոանում ներ: մ/ ն ին ուն «փուկ Քոճյու հո Աեդսուռ ոչն ումները, հն ունենում ոք ուք չնեղի իոն իրե Թողովաժ Ճասիակարդում Տարոիաւժ ուց կրի իր ճավառարակշոութ ճաւդուչոլի յան բնրելուց ճե դիրքից դուր» Օրինակ՝Թռլից կախվա ւուանում ները: Փաստ դնդիկի (ճոճանակի ) անումինելր ջացնել կարելի Է կամ դնդիկին ճարվածելովկամ այն Բի ոու

ԼՈ

ուռ

ո

չ

ւր:

յուս

Ա

ղու

յուՀ

ոսո

կողի

/ուսնե լուց

ճի

ո

բադ

կոչում: Սավխոլողական

Թողնելով:

տանումները»որոնց վող ակարդը ենթարկվումէ սյարընթացքում ուա բերաբար փուիոխոսվող արււաչքինուժեթի սղզդեցությանը: ի նրա Ժրինաւկ՝ դատրջի ոոուն ում ները որոնք առաջանում ը անցնելուժաման ուկ: դրաւլովռահ աբոյը նացող Ի արղւկաւն աւան

ճամ

ոչն

ւս

մ

Ին

ինչես քնամոււուանուիները»

նումները:ուղեկցվում/27

ոա

ուսիոլողական ուս ոււավր» ասրտանվող ճառի ամարդգի ճւ

ուժերի ազգնցությամբ, ռակուլ) ժամանակի ւյն երբ նդի հս ուննձչումմ աա սլածերը» աղդեցությունները» ոշասոան ճենց եր` ոշղում վող կողմից» Ճասիակաւրդի ոլր այոինքնՐինքր տանվողզՃա ակարդն Է ղեկավարում րաւուքինազդեցությունները: Օրինավ՝Ժամացույցը»որի 7Ի),ջճոճանակը Տրվում է վեր բարձրացած ծանրությա /աի ոլորվաժ դսռյանալի էներդիալի ճաշվին, ընդ որում աա րումները տեղիեսն ումզենուի ալն ողաճերին,երբ ճոՀճան ակն անցնումի է իր Բիջիո դիրոբո:վի: չուս

բի:

ուա

ա

հոր ուկյան ոուստանումների դեքում Գարտասի

Է ազդեցությանճաշվին տնեղի

ունհնուսի

րոս քին որնէ ճամփակարդի

ւո աավողճոռոմ օրին ւկ՝ կե (թելից կալալած դեղիկավ)թելի երկարությանը:

ոսիուլոո: Թ ու. ոլւսբաին որի փի

մոա

ու`

առնուսի Աիննաալարղ նելը Ճարիոնիյտասուուն ում նք րոէ որոնց ուհալ քու տ ւանվող իհժությունը (օրինուսկ ոին ուսի: ճոճանակիշն դու Ժո) խոփոխվում ք անան) ոյր աուոկիր 117.5: օրենբ ով: աի ռայիսի երը 22116114 կրի կոռխնուսխի ԱԼ1721)

չա

լոռուռ

ւտուո

աոան կարնոր

նն

ո

.

բն ությ 13:

ճւս|ս ուզի,

ԱԱ

Մ

Ա

բնոուլիժ, 2.

դերլ

Մ,

(ժոսհանումի ց

հի թոնի Ճո:

ներուի: ն չհ բ խնվվայում ունել, լ: 5 արմ Ժտոնրին ունիմք տի

117 ԷԼ

Լ

57:11

բ

կոս

ոտ

ր) 1/7

ռի

սպաոռաոն

անլալ

ող

Լ

ւո

պարբ

21131 շ

ն բոս

(չո 7,

) կարելի կերով/որողված 171718

62.

ւա

Համոնիկ

Հայ

:17

ներկ

Է

երի մեր ողբ:

ո

ու:

հանն

դրոց

-

ԲՐ

ունն

լ

տիՓ ոց այ| ռ

տատանումներ

դ Քննարկեքդ սռլանուկիդ քրոխուվաժդլ մոռ այու դնեդիկի Մն վիՏոսի կուր յ (ճկ. 162): ձառվաւսաււկշուուլթ բաղկուղաժ

ճանում էճ

ուժ

ոյՋ

ուժ

ղք Հ»

Խ

ու՝

/: ավ

առ

(յ:

ութուկշուվում Է

(62.7) 3.

ուուուձդառան ու

բոշ

`

դվա Փաղիկի շեղում սարակշոույթյանդիրքից բնու-

Թաղրեղքմ

ուի,ընդ կոռրւին ւսն ց բն ` ռորուսի ջդենք ուղղաձիդդեղի ներքն, Ա / ոսո

աո

Քու առանցքի Օ ռկդբնակեսոր ընկե ինք դեդիկի Ճւսվա դիրքի տեւո: իակշոության Եթե ոճուխկըառի րուա

արա

ք Ճ դիրբիչ չողեն կշոության վրոս (Ճ-թ ճար ճնռամվորու|թյուն -

իաճաշվակուն մնժություն է)

հ ւբ դարունսուկի րկոոչուցյո կլինի նի ւ Տ-ն /չ ճՃավասար

,

Եկ.

ւսա

-.

արդյունարար: ուժի ոլրոլեկցիան » աուանց քի վրա (այս կուտանու ճնեոնյալ արրոլեկցիան նշանակեն բ / /ուսուու|) Ժեքյր Է-- ոք 2): Կե(ՄՂՎս

--

Եկատի ունե նուչուվ| լուն ճավառսարակշոու

մանը, կուուռնաւն ք

(65.1)

անան

ճա Նշանն արո (62.5) բանաձիիխԻջ գուում՝Է ուլն ունե, անքը» որ շեղում ք: ն ժն ճանդամտ ճակաուուուղղուԷ եր ճավառալակշոռույ յան Թլոննելը: Եթե դադինը շեզվոաժ դիրքից չեի ներբն Ր ՀՕ), ւալ ուժ. ուղղվաժ է դեպի վերն /՛-Հ- 0), իոկ դնոչիիը: դեսի վերն շեղելու դել քում (5 - 0) ուժն ղղվուժ է դեսի ներ քն 1-»0)։ Այուլիսով, Վ/ Տո լ ուժը օժոռվ|աժ Է անչար ւկուլթ յուններով, 1) ուղիղ ճամեմատականԷ գնդիկի շեղմանը ճՃավատարա «

»

ւ

դոշռության դիրքից» 5) Բիշւո ուղղվաժ ՒԷդեսի Տավասարակշոույթ յան դիրթը: օրինակում (65.5) ուժն, բոտ էության, մուս ձՔննարկված դական ի'նուլժ ունի: կարող է ալնայես ւլա աճել, որ ամն Ժաղսում ունեցող ուժը նուլնպես այդպիսի օրինաչավիուԷ Թլա: ճանսդգելցնի, որ այսինւքն՝արգվի, ւսլն ճավառսալր Է-Ս ճառ Ս-ի, որոն ւու՞ուն դլոսկան մեժուլժ յուն է: Այդղիճի ուժերը, անկախ:իրննց բնույթից» կոչվում ես ուա

--

քվողիառաձդական: ճաղորդելու ճաի ար քվաղիառաձՀոռի ակար դին,5 շեղդուսի դական ուժերի դեսի ւլեուք է կաուարելաշիոաւոււոձւք՝

-(-Ռու-իաոու--Է .

թշ.

Է ճամ ակարդի սլուռենցիալ Այս աշլաւոանքը ժախաղվուբ Հետնաբուր,ճւ :ոլաշար ռւնղժելու ասիր: էներգիայի Է քվազի առաձգական ուժը» ճւավակարգը» որում դորժումի ակշոությյանդիրքից 7 ճնոսվորուլթյանվրա շեղելու ուս

դել քում օժյովաժկլինի ճետնլալ պոոննցիալ իշ

թ,-(ենթադրվում է,

թ

էներդիալով" (65.3)

-

ճավառարակշոության զիրբում

որ

սլո-

տենցիալ էներդիան ճավասար է զրոյի): (62.3) արտաճայտությունըճամբնկնում է դեֆորմացված ղապանակիպոտենցիալ էներգիայի (27.13) արտաճալտու-

թյուն

ճեոչ

Դարձլայ դիմենք նկ.

ճամակարդին: պատկելսվաժ ֆեդիկին ճաղորդենք ՃՀ-Յ շեղումը, որից ճետո այն Խո ուժի ազդեցության տակ գնդիկը կակսի թողնենք: ԷՀ շարժվել դեսի ճավասարակչոուլթյան դիրքը` շարունակ աճող 7 արաղությամբ: Ալս դեպլբում ճամակարդի պոտենցիալ ՄՀ 162-ում

--

էներդիան կակսի նվաղել (նկ. 168),

բայց

դրա

փոխարենի

ոչ կինետիկէներդիան ճատ կգա անընդճատ աճող Էլ նոն ւի սասան սումի ե ք )։ Հասնելով Տվ (ղուզանակի սարակշռության դիրքին, գնդիկը կշարունակի շարժվել բոտ ն կղլադարի իներցիայի: Սյո չարժումը կլինի դանդաղող ալն ժամանակ, երբ կինետիկ էներդիան լրիվ կիոլխարվմի պոտենցիալ էներգիայի, այաինքն՝ երբ դնդիկի շեղումը 8-ի: ճավառար կլինի Այնուճնոն այապիսի ընթացք կունենա դնեղիկը ճակառակուղղությամբ շարժվելիո: Եթե ճամակարդում շփումը բացակայում է, ազա ճամակարդի էներգիան կպաճպանվի, ն դնղիկը 4 --ՅՀ-ից Ժինչն Ճ----Յ ան երկար Ժասիանուկ: ռառխիաննել ումիկշարժվիանառ երկրորդօրենքի ճավառարումը Դեղիկի ճամար Նլուտտոնի ունի ճնսնլալ տնուքը՝ --

-

--

տ

եպ:

պոտենցիալ էներդիաների Ստիպվածենք ճրաժարվելկինետիկ Տաայն նշանխակումներից, որոնցից օդտվում էինք մեխանիկայում, տան ւիուն Դ տառով ընդունվածԷ նշանակելւդմա ուտմունթում ֆիզիկայում Ս տառու Ֆումների պարբերությունը: Մոլեկուլյար նշանակում էն մարմինների ներքին Էներզիան։ Ուստի ճետադայում կինեիկ էներգիան կնշանակենք Էլ-ով, իսկ պոտենցիալ էներդիան՝

ու

էու--

ւ

Է

ք-ով: ,

Այս ճավաւաւրու:իը: ձնասիո։խենք Տեւտեյալ կերպ՝ է

.

'

Հ

(63.4)

0։

--

Ճ-ի դործակիցը դրական է: Ռւատիույն կարելի է

(յալացնել

լաւը նութու՝

ճին

աՀ»

Է

( 62.5 )

ՏԱ

որտեղ

ննր-

իրական մեժույթյուն է: (62.4)-ի եջ (65.5) նշանակո: իր, կաւունան կիրաոնչուվ ք ազ-

ո

Ի

--Փ ազմ

(62.6)

Ալողիսով,դեդինի շարժումը (62.5) չոնհսքովուժի ւղԷ երկրորդ կարգի դժային դեցության չու:| նուր ադրմիումի դիֆերենյդիալ ճավասարումով:

Տոմ: ատու

|

ի

էջ

ռ

-ճ

բատ» պասաթ արատ գառ» «գադ»

ԴՕՃ

ՆՍ.

Են.

ճեշտ է ճամողվել, որ (62.5) ճավառարմանընոլճանուրթ լուծումն ունի ճեոխյալ յոռութի՝

հղանակով ծեղադլոիան Ճ

Հ»

ՃԸՕՏ(« ցէ-Է «)՛,

խհ0-Խ կամույուկանճա

(65.7)

ե: աւոուննելը 5" շեղումը ժամանակի ին|է ցքումմ փուրոլՄլուղիսով, փոստէ կոււինուսի օրենքով: Հեոնաբոր:»122--ԻԿՀ մոհուքով

որոեղ՝

ն «Դ.

Ձ-նԶ

կամ"

չ

--

Յ

Տ1ո(թցէԴ- 9),

որուեղ

սո

«՛

:-

Վ

ոյ2։

ուժի ազդեցության ւու վկ դանվող

ակարդի շարժումն Է ճարսիո իրենից ներկայացնում նիկ մու ւանյումի: ճամ ո

լո

Հարմոնիկւումտունի ու դրաֆիկը, այսինբն՝ (62.7) ֆունկղի այի դրաֆիկըոլավլելրվաժԷ նկ. 164-ում: Հորիղո-

նական առանցքի վրչո ունհդագը աժ է Լ Ժամանակը, իոկ ՝ շեղումը: Բառի որ կուինուսը: ուղղւաձիդ մուն ցքի մրոար է 1-ից հինչն Վ- 4-ի ունի աններում, ասլա փողվիովոիվում -Է ՂՈՑ :-ի արժեքներըհղ վեն -- Ձ-ից ինչն

Հ-ի ՍՄՂՎԱՈ

--

ն

ներուի: |

Հավասարակշոությանդիր բից ճափակարդի դույն շեղման արժեքը կոչվում Էէ ոտուուանտման

աո

ւսվելո-

ամ

յլի

դրական մեծություն է: Երու ուրժեքը որոշվում է սկզբնական շեղման կու ճու ուն լա" բ» որով ճա ունր դն իր ճավառտարակշոուլթ յուն սինժուլժ դիրքից դուր" էր բերվել: տ

ափ

ուղ:

ոլլի

ուդը

ճՃատուսյոուն

կոսինուսի նշանի սուս կ դտնվող (.զէ -- 1) մեծությունը ճառստատունո ի ուլ: կոչվուսի է տուասոանման իրենիցներէ կայացնում Է փուլի արժեքը ---0 ժամանակի պածին ն անտան ուր Ժոան կոչվում է սկզբնական րելու Ճեւո կւխուիո կի ճաշվանբի ոկղբնակեաըփոսվիո իսի զ-1: ոկղբնական խուլի արժեքը որոշվում է Հետնարբար» ասիանոկիճաշվանյքիսկզբնակեոի ընւռրութ լասբ:. տոնի տատ

փուլին շո առսիբողջ Թիվս չ-ի արժեքը չե սփոսիոխսիում ավելացնելուց կաի ճանելուռ,ասլա իի շտ կաբելի է ճասնել ույն չլուռ մողույի 2-ի ովելի ոլն բանին, որ աղբ նակն փոքր չինի: Ռուի, սովորոայբուր դիուսրկում եչ Հ-ի ալն արժեքները»որոնք ընկած եշ, --- 7-ից ինչն-Ի ո ըխկաւժ սաճմ աններում: Քանի որ կոսինուսը ս լարբերական ֆունկցիաէ 2» ալարւսայւ ռարմոնիկւան ուինելը տարող ճՃբերությամբ» այնայիսի1 ճակարդիսրբեր վիճակները:կրկնվում ե որ

Հիշեցնենբ,որ մեխանիկական ճամակարդի վիճակը

զրվում է

այղ

ճամակարգը կաղմող

արաղությունների արժեքներով,

բնութա-

մարմինների կոորդինատները

ն

ումի ւու, ժամանակիցճիեւոո, որի բնլժաց քուս/ վուլը ուոանյումի է 27-ին ճՃավասար ու՛Ճ (նկ. 168): Այս Ղ ժամանակը ւն պարբ եր Թ, ուն: Այն կարելիէ կոչում է տատան ուի չո

ւո

ու

Է օ)--|օցէ Է օ|-Ւ 27,

լա(1--՛Լ)

որսոեղից՝

ԼՅ,

(62.8)

Փց

Միավոր ժամանակում կոոուր աւծ աոանուրնելրի Տա Ճ ի" Թ, ուն, որի Թիվը կոչվում է 9ւոաուանւի ան է «-ու/: է, որ Սշանակվումի ճաճակվույթյունը Ակխճայտ ւս

ւի ամ մեկ ւու ւուան ոն

չուլթասի`

յան չոնողուլթ

Չ

Հ

ճեւո

ու

կալված

է

չոչ ճեւոն

(62.8)

-Հ-Հ

Որոլես ճաճավույթյան միավոր ընդունումը եխ ոյն ւուււնի ւն ճաճավւուլթ յունը» որի պարբերությունըճավասար է 1) վրկ-ի: Այս փիավորը կոչվում է ճեր (ձգ): 105 հց կոչվում է կիլոճերը (կոգ), իոկ 106 ճեոդը՝ Տաճավույթյունը մնեդաճերց (Մձգ): (62.Ց)-ից երհումմ է,

որ օ..

օը

Այսպիսով,չն

Հ

լ

(62.10)

:

վայրկյանում կատարո Լ217117 նոււինելրիԹիվն է։ (00 մեժությունըկոչվում է շրջա ԱՄ 4 իս 1: /" ցի կլ եկ Տաճա ՍԱԱԱ Թյ Այս սովորականՍ Ճաճարություն ճիեւոկսալվուծէ ճեւոնչալտոն չությամբ շր

ու

Հը

ու

(62.11)

2-4:

կոաանանք ւարուտ Ածանցելուվ (62.7)-ր ԲուռոԺասիանակիչ թ լունիր դուման ճիւոնյուլարոոաճայոու -

ՄՀ») -954

--

Ձօջ

«Օ«(

ՏԼո(Փօօցէ-Է 4)Հ--ՅԹը «ոէ Է«-Է

)

(62.15)

Ինչոլես երեում է (62.12)-ից» արագությունընուջնալես փոխվում է ճարմոնիկ օրենքով, ընգ տրում արաղության ասի ալլիոուղը ճավատուրԷ Յաց-ի: (62.7 )-ի / (62.15)-ի ճմետատությունիցերնում է, որ արագության փույլր շեղման

փուլից

առաջ

է

անցնում "|2-ով։

բոտ դում՝ նս (62.12)-ը աժանցելով ժամանակի, արագացմանճախ ար կդոնեն ք ճենյալ արատտաճայտուլթյ

Մի

ան

Վ6ժԸՕՏ (օէ

Խ:-Յ5-

-Է 4)

Ձ6յՀՕՏ(ցէԴ-օՎ-):

--

(65.13)

Ինչպես երնում է (65.13)-ից, արադացումը ն շեղումը փուլերում: Այդ նշանակում է, որ դտնվում27 ճակառակ է առավելագույն դրաալն ոլաճի, երբ շեղումը ճասնում կան արժեքիչ արադացումը ձեռք է բերում առավելագույն բացասական արժեք, ն ճակառակը: Նկ. 165-ումի ճամադրված են չեղման, արադացման ն արագության գրաֆիկները: կոնկրետ մուսմոսնում Յուրաքանչյուր

բնութ

ն

գը

վում Էէ

ՀՁ

Յ»-

/

ամպլիտուդի" օ սկզբնականփուլի որաջակի արժեքներով: «ԶԸ նուի ուն Ճար ծվլալ մոււոււա

մեծությունների արժեքները կարող են որոշվել, ալսայլս

:

ռլես կոչված, սկզբնականպալ-

մաններից» այսին,քն՝բոտ շեղման |.

Ճյ

Մց արադության ար-

-ՕԼ--Ա-

Հաա1

նական պաճին։ Իրոք, (63.7)

արտաճայտուլթ լուն --(Սճ ննրում տեղադրելով 1-0 ' աժ աւնք ճեւոնլուլ արժեքը,կաւուան երկուտավասարումները՝ 49-ՅՁճօտցյ

-

Մյ--

--Ձօց

ՏԱՀ,

ազո

«Ա1Ի---Հ

ւ

ոն

ՎԼ

ՀՀ-Ի

էճ

|

|

Ժժեքների՝ժամանակի սկրզբհն(62.15)

`

Ս

Վ

»-

|

"ո

Մ

ավա«աավիա չա.ՎԼ .Ա--Լ..Վ

ԵՀՀ

Հ-՝Է

որոնցիղ դւոնումի ենք

Լ--

::-Լ

(62.14)

ա

լք2:»----ՀՑ-,

--

(65.15)

(63.15) ճավասալոիանը բավարարումեն -- Ճ-ից ինչ է դւոնվուղօ-ի երկու արժեքները: Այր արչմիջակալքում| ոլեւք է վերցնել ալն, որի դել բումի մյուսղնշաններ: կոսինուսիի սինուսի ճիշ

ժեքների

ց

վում

են

Տ 63. Հարմոնիկ

տատանման

Եեներգիան

ուժը կոնսերվատիվ ուժ Քվաղիառաձղական

ճորմոնիկ

լրիվ էներդիան պետք է

տատանման

Տատանման

տատուն:

ինչես

ընթացքում,

է: մնա

Ուստի ճառ-

բացատրեցինը

վերճում, կինետիկ էներդիան փոխարկվում է պոտենցիալի թակառակը:ընգ ոբում՝ ճավասարակշոության գիրքից

ելադույն

շեղման պաճին Է

ճ

առա-

լրիվ էներդիան բաղկացաժէ

միալն պոտենցիալ էներդի յից,

որը

ճասնում

է իլ

առա-

վելաղույն Երու արժեքին: ք

իայ երբ չերքու)

ճառի

Թթ

ք. ք ո

այան

շ

(65.1)

,

անգդնումԷ

ճավասարակշոութ յան

լրեվ էներգիան բաղկացաժէ միայն կինետիկ էներ-

ճա անումիԷ եր է, «ւղուաոավելաղիայից»որը ալդ պլաններին դույն արժիքին.

Ք--

(նրնում ճով

ուր

ցույց

Է

ԷլԴԱՅ

Ո1Մ ՀԾ

-

Հլը:

Հ-

աա

Ո12Յացշ

Է

Փ ա

(65.2) :

ւորվոժ, որ արագությանամ ալլիտուղը որ (63.1) ն (63.2) 8400-ի:Հեշտ Է ճասիողմվել, էր

արտաճացտություններըճավասար

(62.5)-ի Տաս աձայն լյար---

միմյանց, քանի

են

որ

ե,

մ ժամանակիընթ ացՓարղդեն բ, թենինչնա ե սիուիոիովում ն ուսւո ւնուիուն Էլ հինեսոխվ թուս/ճարմտոնիկ է. սլուռենցիաը էներդի աները: կինետիկ էներդիոոն խոե՛ս (62.3) արտաւնուռությունը Ճ-ի ճառի ւր |՝

ուշ

թյո

նաձ

ՀԿ

շ

Հրչ(այե--

ւ

.

(65.4) Փ

եջ

:

0):

է ճնտնելոլ էներդի ան արտաաճույովվում Փուտննցիայ

|

բա-

ով՝

եշ

Ի ' ,՛ը

արելով

Փու ճս

Ո1855 Լւ.ՈՅ

շվի աշուն ե՛լ | Էշ

---Հ

իճ:

ո

թյ Ի

պարղդվում ք,

իրոք,

որ

ճառտատուն

)

:

( 25.4

՝

)

(63.5) ն(69.4) արտաճայտութ յունները:4 (62.6) ւոն չութ լունը, կո (ուսմունք Ել

ԵՐ

ճամընկնում է (63.1)-ի

որը

ՊԻ 1

ճարմոնիկ

ն

(կատ

Պոո-).

(65.3)-ի տատանման

/63.5) Այսպիսով,

ճետ:

յբիվ էներգիան,

է:

Օդտաղդործնլով հռանկլունաչասխությանճայտնի բանաձները՝ Էլ-ի ն Էլ-ի արտաճայտություններին կարելի է ճնետնյալտեսքը

տայ

Էլ Ի,

ԽՏլՈ(

--

Հ»

ոլոսեղ

այ: Վ-2)-Է

Էէ 2) ԲՐՍՏՀ(այէ

Է

ճւ

:-

Տ

Հ:

Է|,Ի--

ակարդի "բե

:0Տ

(այէ

2) |,

ՀօՏՉ(6.է -Է )

|,

(64-6) (65.1)

Էչ էնհչոդղիան

(63.6)

(68.2) բանաձենրից է, որ Էլ-ն ն Բյն երում փոհն փոխվում ճՃաճալնուՀ չթյամբ, այսինքն ճարսոնիկ տատանումների ճաճալնությանը անդամ ղերազանցող ճաճա(մությա բ: Նկ. 166-ուի ճամտադրվածեն

Է

ի

չո

/

|

ոէ

|Կ

ք

լ"

չք

-

Ս

ր

լ

Ն

|

Ր

|

Լ Ա/ «Հ-Ի

Է----ԸՀ-յ)ԷՀԱՎ-

Է

չէ

ի

«աթ»

«ոռՀա.«-.

«բ

Լ

ր

Դ«"Ֆ

լ

ՆՍ.

ն

ճատ

ՔԸ» ինչսլես ճայտնի է,

12-ի:

արժե

ճավառար

Հետե աբար,Է-ի

միջին ճա է Է-ի ի չՀոԺեքը ընկնում արժեքի ճելո ն. Ճավա արըԷ Է

-

քին

Բ/5-ի:

Տ

Ալո

Ճ-ի, Է,-ի ն Էջ-ի գրաֆիկները: Սինուսիքառակուսու ն կոսի-

նուսի ի քառւկուսու իջին

«ազո»

«ո»ջա

ն

Հարմոնիկ օսցիլլատոր

64.

որը ակա:րդը,չ

է նկարադլրվում

Վայ: --0

(64.1)

ճավասալոիան միջոցով: որտեղ Փօ-ն ճա ւււ ճուուն դրւկան մե լուն Է լոնո (62.6)-Ը|, կոչվում է ճարմտոնիկ ժուլթ օոցի (լասոոր (լոտ Ճարսիոնիլկ թրթոիչ))։Ինչոես չի ունենք» (64.1) ճՃավասարոիան լուժմտ ան արդլունքը`

--

(64.5)

4ԸՕՏ(այ-Էօ):

ճարսոնիկ օսցիլլատորն իրենիցներկայացՀեւոաղբուը, Է լնոպիսիմի ճամակարդ, որը Ճավա ար աւկշ լան է ճարի ոնիկ ւոաւոանում դիրքի շուրջը ներ: կաուայումմ նի ւուուուաւ ուն ճառի ար Հարոիոնիկ նավխորդոլարագրաֆուսի ւաւցվաժ բոլոր արդյունքները իրավացի եսն Նան օսցիլլատորի ճամար: ճարմտոնիկ

Սուր

ւու

ո

28Տ

ճՃալոիոնիկ օսցիլլուտորիի/ալուլար: Ածանցելով (64.2)-ը ըուո ժամանակի մ ուոացվածարդլունքը բաղմաՀչ սլասոկելով փասսոլով,կատանունք Փանեն ք

ք

»»

ու»

Ոճ

-

ՏՌ(օցէ-Է 4)։

(64.3)

դիրքումի,որը բնութա Յուրաքանչյուր դրվումլ թ.. շեղուունի ք իմոլուլսի որոշակի արժեք: ք-մ ով, օսգդիլլատորն

որսլես Ճ-ից կախված ֆունկցիա դանելու ճամար պետք է ար նշված Ճավասարումներըներկայացնեն Դրա դամի ք ճի

բալ

ով-

ւռհսքով՝

Իշ» 605 (օէ Ձ

Ք

118օ6ց

2-.

ճ),

Վորժյէ

-Է

ճ)։

Ալո արտաճարտուլթյունները քառակուսիաստիճան բարձՀչ / իրար դումարելով,կուտան աւնք րացնելով 1,

(64.4)

Նկ. 101-ում պատկերվածէ ճարմոնիկ օացիլլատորի ք իմպուլշի կախումը Ճ շեղումից: կոորդինատայինք, մ ճարթուլթյունն ընդունված է անվանել փխուլալին ճարխթուՃէիակ ճամապատասխան դրաֆիկը՝ փուլային թյուն, ավան ալ աւո ճալոիոնիկ օսցիլլւո դ իժ։ (64.4)-ին ճառի է Ձեն ւոորի միուլալին ճնետադիժնիրենից ներկայացնում Ոճօօ կիսառանցքներով լուրաէլի ա: Ճ Փուլային ճետադժի շեղումը ե ք իխմպուլար» քանչյուր կետ ոլաւոկերում է ս

այոինքն՝ սացիլրատորի վիճակը ժամանակի որնէ պաճին։ Ժամանակիընթացքում վիճակը պատկերողկետը (ալն կոր-

են ճաւո անվանում ) շարժվումէ սիուլալին կեւո ռլասոկերող ճետազժով, ընդ որում մել պարբերությանընլացքում կատարում Է մեկ լրիվ շրջանցում: Հեշտ է ճամողվել այն բանում, որ ապլասկերող կետի տեղասխոխումըկատարվում է

Ի. Վ.

Սավելե

ժամացույցի ալաքի պտտման ուղղությամբ: նենք այնպիսի Է աճ, որ զ Է.գ»»2ող Թիվ է): Ժամանակիալս

ն ք--0

2-52

(նս

Իրոք, վերց(որ ամբողջ

պաճին ճամապատասիխանումեն

կետը նկ. 162-ում): Ժամանակի ճա-

է րատ պլաճերին Ճ-ը նվաղում է, իսկ ք-ն աստանում մողուլի անընդճատ աճող բացասական արժեքներ: Հետե. բարչ պատկերող կետը շարժվում է այնպես, ինչպես ցույց է տրված սլաքով (Սկ. 107)), այսինքն՝ ժամացույցի «րուղղուշարժման լաքի ԻՈ զ ա «6 թյամբ»

ջորդ

ւի էլի սի ք Փաոնեն լկերեսը:Ինչոլեսռ ույ նի է ւսլն ճավասար է էԷլիոի ըարտադ կիոառանցքների Դ-ով. լալին՝բաղ աալաւոկած -

Հ ||

Հ0Մ

շ

(63.5)-ի

Նկ.

ճամ

աձայն

Տ

Դի ոՈ183 »՞ 1Ո8օգ»54

«8

աջ

Ս

ոք

տշալ2-ն օացիլլատորխլրիվ էներ-

ճավասար է 1Թց-ի, որտեղ «գ-ն օոցիլլադիան է. 2ովաց-ն տորի անվական ճաճախությունն է, որը ավլալ օոցիլլատոբի ճամար

ճաստատուն

մակերեսը կարելի է

մեժություն է: Հետնաբաւր, էլիպոի ներկայացնել ճետելալ տեսքով՝

ք,

Տ որոոեղից

են

Է,

--

(64.5)

0Տ:

Ալապիսով,ճարտոնիկ օացիլլատորի լրիվ էներգիան է էլի սի մակերեսին,Ինդ որում ուղիղ ճանի աւուասկան լուն դորժակիցժառալում Է որոլեսճանի ոււոականուլ ունը: ցիլլուոորի սնվիականճաճախուլժ օս-

էլիպաի մակերեսը կարելի

է

ճաշվել

ֆթմ:

ինտեգրալուվ:

քզ։

է, Հժ

մեծ դեր է խաղացել առնչությունը շատ քների ստեղծման դորժումի: մեխանիկայիՏիւմուն քվանտային Այժմ քննենք, թե օացիլլատորնինչպիաի ճավանականուճայտնվել տարբեր վիճակներում: Օոթյամբ կարող է Է առավելագույն արժեցիլբայորի արաղությունը առնում Քի այն պատերին, երբ այլն անցնում Է Ճավասարակշոուդիրքից առավելաղույն թյան դիրքով: Հավառսարակշոության շեղման պաճերին արաղությունը դավառարվում Է ղրոլի։ որ օացիլլատորը եղրալին դիրԱլատեղից Հտետնում է, յունն ճայտնվելուՃավանականուլժ քից մեկի մուուսկալչքումի քան կլինի, ավելի մեծ ճավասարակշոության դիր-

վերջին

սհուո

քի է

նկ.

վաժ,

-

բը: մ.

դւսնվելու ճավանականուլժ լունը:

168-ում,

որտեղ պատկերված

Տավանականուլթյան

բոս ցասորվում

այսպես կոչ-

է,

կո-

որոշող խատությունը

Սա

ի

Օացիլլատորը տվյալ սանի աննելյումի դտնվելու

Տոռվանականությունը

Ախ

ո-

բոշելու Տամարանճրաժեշւո

ոալատասվաւն ւոնեղում կորի օրդինատը բաղմաէ ճա

0/5

1. սասոկելՄՃ- ո): Օրինակ,

մակերեսի ստվերաղժված չերտը թվապես ճավասար է այն ՄԽ ճասիանականուլժ յանը»որով օսցի168-ոււմ

-ճ

Նկ.

է ւուվլ ուլ լբատորը Հալտնվում

Մյս կորը

«Հճ

իջաակալքիւսճի այնյ-

մշ

է եւն յալ ճավասարումով ակարագրվում Վ

տատռաատ 9."

ձ:

տառս

չ

ոլ 85--յշ

ներում:Հավանականության խտության կորով մանի ան ասխ ակ վաժ մակերեսը տալիս է այն ճավանականությունը» որով օսցիլլատորը ճան վում է Ձ-ից ինչն ՀՁ 1ւ6ւի ւյ Հն, Ճեւոն ներում դտնվող դիրքերից մ եկումի աբար»ինչես յուրաքանչյուր:ուոույդդեղ քի ճավանականութ յունը, ճավասար --

կնի

մեկի:

Նշենք» որ քվանտայինմեխանիկան ճարոիոնիկ օսցիլլաւուսՀտարբեր ւոորի դիրքերի ճավանականության Ճամիար լիս է էապես արբեր արդյունք: 65.

Համակարգի փոքր տատանումները հավասարակշռության դիրքի մոտակայքում

Տ

մի կամայական մեխանիկական ճամակարդ» Բաննարկենք որի դիրքը տրվում է Ճ մեժության միջոցով: Սլապիսիդեպակարգն ունի մեկ ազատության քերում ասում են, որ ճառս վիճակը որոշող Ճ մեժությունը կարող աստիճան: Համակարդի է լինել որնէ ճարթությունից ճաշված անկյուն կամ տրված կորի (մասնավորապես,ուղիղ գծի ն այլն) երկարությամբ ճաշվվող ճեռավորություն: Համակարգիպոտենցիալ էներգիան մել փիոխոլխականից կախվածֆունկցիա է, ալաինքն՝ Իլ Բլ(ո): 4-ի ճաշվանքի ակզբնակետնընտրենք այնպես, որ ճամակարդի ճավասարակշոուլթյան դիլքումդտնվելիս Ճ-ը ճավառարլինի 0-ի։ Այդ րժեք կունենաՃ»--0-ի ւԻինիսրում՝ դել քում Է(2) ֆունկցիան դեպքում: Էլ(Ճ) ֆունկցիան վերածենք շարքի բոտ Ճ-ի ւտիճանների,ընդ որում սաճխիանասիակվեն ք միայն փուքը տանումների քննարվումով այնպես, որ ճնարավորլինի -ի բարձր աստիճանովանդամներն անտեսել: Մակլորենիբանաձնի ճամաձայն

--

առ-

տա-

ԽՐ -Խ(ԺՀԻլ(0--

--8:(0)5:

մնացած անդամներն մ ւոնՀ (4-ի փուքրութ յան պատճառով

բ): Քանի որ Է (8)-ը

չյուր

են

"«--0

դել քումիունի մինի րումի,ասլա

Էւ(0)ճավասարէ ղրոլի, իսկ Էջ(0)-ռդլրուկանէ: (գվելով Է (9) --- ե, Էր(0) ի (եթշ 0) նշանակումներից, կաւուսՀ---

նան,ք

Դ--բոշ

Բ,(:)--Ե

(65.1)

(65.1) արտաճաղուլթ յունը նիան է (62.8) արոռաճայյոու էր ալն ճամ աւկաղրգի ռլուսենցիալ թյանը. վերջինա ռաւուսցվել էներգիայիճամար,ոլոոնհղ ղում է քվաղզիառաձգակա ուժը (ծ ճա ւուաւոուն ը: կարելի է ընդունել զբո): Օգավելո (298.5)առնչութունից, կարելի է դանել ճամ ակարգի վրա ս

ազդող ուժը՝

-----խյ: 1-- Էթ»-- ՉԲ ճավասարակշոության դիրքից Այսպիսով,

ունեցած սիո Քեր շեղումների դեսքում/ճամ ակարդի լուսենցիալ էներդիան շեղումից կախված երկրորդ աստիճանի ֆունկցիա է, իսկ դամ ակարգի վլոո աղզդողուժա ունի քվաղիառաձդական

ճավասարակշոության դիրքից հոսք: Հետնաբար» ունեցաժ փուքըշեղումներիդել քում պանկացաժճառի ակարչ անուն ուաւուսնումիդը կկատարի ճարմոնիկուսւո երին ուռ ուժի

սներ: Ր:

Տ

66.

Մաթեմատիկական ճոճանակ

Ճոճանակ է կոչվում իդեալականացՄալթեւաստխկական

աժ ճամակարդը)չորը բաղկացաժէ անկշիռ ն չձղվող թելից» է մի կետում կենտրոնացածի որից կոս խվվուժ աաա:

Ռրսլես

ալժեւ տիկական ճոճանակ բավականա չամի լավ մուտեցմաւիբ կարող է ժառալելերկար, բարակ Թելից կավխոլած ոչ մեժ ժանրըգնդիկը: մ

ա

Ճոճանակիշեղուսիը ճավասարակշոուլթյան դիրքից բնութա դրենք Փ անկլուն ով) որը կազմված է թելի ուղղությունու ն ուղղաձիդով (ակ.169): Ճոճանակը ճավասարակշոուլթյո է դիրքից շեղելու դեսլքուսի տուաջանում Ք ոլուռող մում ենւոչ մասսան է, որը մեծությամբ ճավատարԷ Ոքիոֆ (Պ-ը

իսկ Լ-ը՝ ճոճանակիերկարությունը): Այդ մու ննւոն ուղըղուժ է այնսլես, որ ձղսում է ճոճանակըվերսոլարձնել Մ դիրքի:։ ոլո յան Տավասարակշոուլթ իի ասով ալն ճաւիաու ւզ է քվաղիառաձդական ուժին: Ուստի ինչպես չեղման ե քվազիառաձղական ուժի դեպքում, այնպես էլ ՀԼ մոմենտին

անկլունայինշեղմանը պետք է վերագրել ճակառակ նշաններ": Հետնաբար, պտտող մոմենոլր ն

Փ

-- քէ

11»

Տլո 9ջ։

(66.1)

կն Ճոճանակիճամար դրենք ասո Ճավասարումը:Նշոսշարժման դինամիկայի ն Փ-ով նակելովսնկլունային արագացումը ճւսշվի առնելով,որ ճոճանակի իներցիայիուիննսորՑւսվս աւսր է Ոքշ-ու, կաւտանան ք ուա

-

ոէ"ջ

Հ-

քէ Տլոֆջ:

--

Վերջին չավառարումիըկարելի

օՎ --

Տղ.

«

0։

--

ք փոքր փոսկվեն

Սառան

Այս դել քում կարելիք

րանից, մ ոցնելով

Տ.

նշանակումը,

բերել Ճետնչալ

տես

քի՝

66.5)

ուսնուիների քնն արկումով: ընդունել, որ ՏԼՈ Փ - Փ: Բաղի ռրուս

(66.3)

«(յշ

ւսնումի եք

Սո

է

ճեւոնչալճառիասարումը՝

Փ-ՎօՓ»-0,

66.1)

Դիտելով Փ-ն որպես վեկտոր (ղա թույլատրելի է փոբբ Փ-երի դեսլքում)չորի ւլ ոման ուղղությունը որոշվում է ւ սլտոուտակիկանոնով, 1-ի ն Փ-ի տակառակ նշաններ ունենալը կարելիք րացատրել

տ

նրանով,

»

որ

(շկ. 169)։

11 տ

2»

Փ

վերտորներըունե՞ն ճակառակուղղություններ

կախված դնդիկիՏամար բողասպլանակից ուսըված /62.6) Ճավասարմանը: Այս ավատար ւան լուծումն ունի ճեչոն յալ ւոնաքը որի

ճամ անման

է

Փ

-- 8Ը0Տ(օցէ-Ի 4):

(66.5)

Հետնաբար, փոքր տատանումների դեպքում փմաթեմաժամանատիկական ճոճանակի անկլունալին չեղումը ըստ կի փոփոխվում է ճարմոնիկ օրենքով: Է (66.3)-ից, մաթեմատիկական ճոճաԻնչպես ճնտնում նակի չուսչուսն ումների ճաճախու լունը կաիովաժ է միայն ճոճանակի երկարությունից, ծանրության ուժի արադացումից ն կախված չէ ճոճանակի մասսայից: Հաշվի առնելով (66.8)-ը» (63.5)-ից ատացվում է դեոնա դպրոցական դասընթացից Հայոնի մաթեմատիկականճոճանակիտատանումների պարբերության ճետնրալ արտաճայտությունը Ղ--

Նշեք»

Չո

յ--

(66.6)

։

Տ

լուծելով (66.2) ճավասարումը»կարելի է նալ տատանումների պարբերության ճետնլալ բանաձեր՝

)

Նո

որչ

-

ստաՀչ

ի. |

(` ԷԼ»)

1`.

8Տ8Ձ«2.

Ձ

ՏԼՈՀ----

բ)

ԷՆ»

:գ

Ձ

ՏՈւ-Հ--ԼԷս,.է, Ի

դն է, այսինքն՝ ալն ոուսուսնումների ամ ալի ուի են ււր Ժ անկյունը,որով ճոճանակր շեղվում է ճՃասվասա դիր բից: բակշռույթյան

որուեը

Ձ-Յ

ու

Հ

Տ

67.

Ֆիվիկական ճոճանակ

Ֆիզիկականճոճանակ կոչվում

այլն պինդ մարմինը, որը կարող է տատանվել նրա իներցիայի կենտրոնի ճետ չճամընկնող անշարժ կետի շուրջը: Հավասարակշոությա դիրքում ճոճանակի իներցիայի Ը կենտրոնը դտնվում է Օ կախման կետի ւուաւկ՝ նրւս ճեյո միասին միննխույն ուղղաձիգի վրա (ակ.170): Ճոճանակը ճավասարակշոուլթ յուն դիրքից Փ է

անկլունու|շեղելու դեպքում առաջանում որը

է ւտ

տող

մոմենտ,

ձգտումիէ ճոճանակը յան վերադարձնել ճավասարակշոույթ

դիրքը: Մյ

ուիննաոր՝

հ1----- տքմտլոֆ,

(67.1)

է, Լ-ը՝ կավխոիան կետի ն ճոճանակի ի ասսան ճոճանակի իներցիայի կենտրոնի միջն հղած ճեռավոլությունը, «--ջՖ նշանն ունի նույն իմաստր»ինչ որ (66.1) բոս-

որտեղ

նաձենում

տ-ր

էր:

նշանակելովճոճանակի իներցիայի մոմենոր կալման կետով ուն ցնող ուսն ց.քի նլաւոււիաւիբո), կարելիէ դրել

լք

--

ոքմՏ1ոօ։

--

(62.2)

Փոքր աոնում

(67.2)-ը վեր

է

ների դեւլ.քումի/ ուծժվում եղ արդեն

Փ-Վ-աՓ»-0:

(62.3)

Այս դել քումի ց-ովնշանակված է ճեւտելալմեժությունը՝

(62.3)

ճետնում

ոք.

(62.4)

լ

ն

է,

(62.4) ճավասարումներից որ

ճավառալակշոության

դիրքից փոքր շեղումների դեպքում ֆիզիկական ճոճանակը

կատարում է ճարմոնիկ տատանումներ, որոնք ճաճախությունը կախված է ճոճանակի մառսայից։ պատման առանցՔի նկատմամբ ունեցած ճոճանակի իներցիալի մոմենտից

ճոճանակի իներցիայի կենտրոնի պատմանառանցքի իջե հղաժ ճեռավորությունի ց: (67.4)-ի ճամ աձայն ֆՓիղի-

ն

ու

ւու մուն ւիուն ռպլարբերութ կական ճոճանակի յունը

Լ--2ոլ/.

ԼԷ,

ուքմ

որոշվում

(62.5)

է,

Հոռի ատելով (66.6)

մ

(67.5) բանաձեերը,ոուսվիս

որ

2-Լ

1.

(62.6

ունի երկարությամբ մաթեմատիկականճոճանոակն

ու

տն

Հ

ւին

ունի ռվլալ այնալիսի պարբերություն, ինչիսին ֆիզիկականճոճանակը: (67.6) մեժուլթունը կոչվում Է ֆիզիկականճոճանակիվ է, բս Ժ վ աժ ե ի հ ր Թ լու Կ: վերածվածերկալուլժյունն Փիղիկական Այսպիսով: ճոճանակի այնպիսի մաթեմատիկականճոճանակի հերկաղրուվժ յունն է, որի տատանումների սլարբերութ յունը ճի րն կնումի Է ուբվուժ ֆիզիկական ճոճանակի ռլարբերուլլուն Ճիեսո: ճել կավխուիան ոիազնող կեւոն իներցիայի կենոաւրոնի ոն ճւոււսն դուղղի վրա դտնվող կեւոր, որն ընկած է ոլւուուի Քից վերածված երկարությանը ճավատար ճեուավորույթյան կենվրւս, կոչվում է ֆիղիկական ճոճանակիՃո ճան տրոն (տեռ Օ՛ կետը նկ. 170-ումի )։ Ըռւո Շտելների ինեցիլի լ հուիննւոլր: Թեորեմի ճոճանակի ո

կարելի է ներկայացնել ճեոնչալ

կեն որոնուվ անցնող աւան

աւք: ց.բի նկասում

ւոհա քով՝

ոՐ,

1-27

ու

(62.27)

ալմուուի ան

աուն քին

ղուղաճեո

ուն ք ծեղադրելով (62.7)-ը (67.6)-ի մեջ, կատուն

(57.5)

կո ---ԴԼ։ ղւ/ (62.9)-ից միշտ ավելի

ճետնում մեժ

Է

է,

որ

վերածված երկարությունը

Էից, այնպես

որ,

կախման կետը ն

ան կենտրոնը դտնվում են իներցիայի կենտրոնի տարբեր կողմերում: Օ՛ կետի ճետ ճամընվնող Հոճանակը կախենք ճոճման Ճոճի

կետից:Այդ դեռքուսի(67.8)-ի (ուրու ունքը է՛յ,վեր

լ

--

ա,

նաւի

աձայն վերաժվաժեր-

Դ 2

( 62.9 ,

)

որտեղ 1՛-ը ճոճման սկզբնական կենտրոնի ն ճոճանակի իներցիայի կենարոնի միջն եղաժ ճեռավորությունն է:

Հաշվի առնելով, թյոնը

1՛ՇԷր,--

որ

Խ (62.9)

կարելի է գրել ճետնյալ ձեով՝ Է

լ

,

եր

զ

Հ»

Հն,-թ` ՀՇ----

ո(իյոր-

Ց

հր,

Հեր

--

ՍԵԳ ար)

ար։տաճալտու-

--

ողոոլ,

յունը Քառակուսի սփակադժելրում դսոնվող արտաճարոուլթ ճավառարէ ղրոլի: Իրուք»Ե- աք Ճավա որ -է լԼ-ի, ւսվան սկզբնական առանցքի ունեցած ռինքն՝ ոլո տուի նկատուի աւիբ: իներցիայի մումենոիխին: աձայն ալս մեժուլթ յանը (67.6)-ի ճառի է Նամ Ճավա յունը: Ալուղիսով» Պք(,,,, ալսսաճայտութ Ճոճի ան ենք լն հեղրակացութ ճՃանդում' յան» որ ճոճանակը:

կննւորոնիցկավելու դես քում' վերածված երկարությունը երի ոլարբերությունը կլինեն ինչոյես ՄԱ ւուսմոււան ուսին ալնոյիսին, ինչոյիաիննախորդ դել քում/ էին: Հեւոն աբար» ն ան ճոճի ե՞ս վովիուսանյ կենսոր կեսր կիո ոնն օժսովված ճա դարձարբարմիմ լանց վփոիխսսրինելու ւկուվժ սոիք:, լոն քն՝ ան ՃոմԽին կետը կաւվում կեսով փոխարինելուդես քում սկզբնականկաի ուն կեսուրդառնումէ Ճոճի ան կետ: է Մեր որոշած փխոխադարձույթ լան Ճոկուլժ լուն փր ված ժանրությանուժի արադացմտ ճի:ին ան որոշումը, ալոռյես կոչված, Տոկաուակճոճանակի միջոցով: Հակաուա կոչվում է ալն ճոճանակը,որն ում ի եր ժայրերի մուռ միր աց վաժ միլանց ղուդաճեո,որսլես ճենարան ժառայող երկու պրիղմաներ,որոնցիցճերթականորեն կարելիԷ կասել ճոճանակը:Ճոճանակի երկարությամբ կարող են յոնղաՀ փոխվելն իրացվել ժանը բեռներ: Բեռները:տեղավփոխե

ցանկացած պրիզմայլից ճոճաատտանման պարբերությունը լինի նույնը: Ար դեպքում պրիզմայի ճենարանալին կողերի միՋաղեջն ընկած ճնռավորությունը ճավատար կլինի Ա-ի: լով ճոճանակի տատանումների պարբերությունը ն իմանա-

նն լով ճառնում նրան, նակը կախելու դեպքում

լով

եյ,-Ը՝

Ղ

--

Չո

որ

յ"

Ս

բանաձեի Ժիջոցով կարելի

ց

արտշել արության

է

արագացումը:

ուժի

Տ68. Հարմոնիկ տատանումների գրաֆիկական պատկերումը: Վեկտորական դիագրամ

Մի շարք ճարցերի լուծումը, մասնավորապես նույն ուղղությունն ունեցող իի քանի ուսուան ումների դում արում'ը ղդալիորեն ավելի ճեշտանում ն ակնառու է դառնում, եթե տատանումները պատկերում ենք գրաֆիկորեն, այսինքն՝ ճարության մեջ վեկտորներիտնսթով։ Այսպիսի եղանակով ստացված սխեման կոչվում է վեկտորական դիաղրամ։ նշան ւակվաժ առանըք (ոկ. Վերցնենք չով 171): Առանցքի վրա վերցրաժ Օ կետից տնղադրենը մ հրկարության վեկտորը, որն առանցքի ճեւո կաղում է զ անկյունը: Եթե «0. վեկտորը պատման մեջ դըայս -.---Ց զ արագունենք Փց անկլունային վեկտորի ժայրի թյամբ, աղա պրոլեկցիան կանղափոխվի Ճ ռանցքի վրա --8-ից մինչն -ԷՅ-ի ց Զ սաճմաններում, ընղ որում ալա եկ. պրոլեկցիայի կոորդինատը ժասիանակիըն լիացքում կփխուիոխվի ճեւոնչալ օրենքով՝

| լ.

ա-

Հ»

8 ԸՕՏ

(օյէ Հ- օ)։

|

.ջ

վեկտորի ծայրի պրոլեկցիան Հետնարբար,

կկառուսբի ծճարտոնիկ տատանում,

ուան

ց.քի վրւս

որի ամպլիտուդը

ճա-չ-

վեկտորիերկարությանը,շրջանայինճւսճաախուչ ան անկլունային արագութ թյունը՝ վեկտորիոլւուուի լանըչ վասար է

ուսն

ց

քի ճիեյովեկտորիկազմիաժանկյանը:

Ասվածիցճետնում է, ոլ ճարտոնիկտատանումը կարող է որվել մի վեկտորի միջոցով, որի երկարությունըճւ վո» է տատանման ուսը աոլլիոուդին, իսկ վեկտորի ուղղուԹլունը Էզ աունցքի ճեւո կաղում է իի անկլուն, որը ճւ -

վասար է

սկզբնականփուլին:

տատանման

Տ69. Միննույն ուղղությունն

ունեցող գումարումը

տատանումների

եխ այնպիսի դեսքեր»երբ մալոիին Հեաղուսվոր ը մխուժոամանու մանակ ումիէ միննույն էւոի տարբեր չուղլ դուլլուն -

ներով կատարվող մի քանի

տատանումների: Եթե, օրինակ,

ծայրին տահրացվածէ դնգիկը, կախեն ք ալն վաղոնի առաստաղից, որը ճոճվում է զապանավների դոպանակը, որի

վրա,

ապա

դնդիկի շարժումը Երկրադնդիմակերնուլթի նր-

կատմամբ բաղկացածկլինի Երկրադնդինկատմամբ վադոնի տատանումներից ն վաղոնի նկատմամբ դնդիկի սերից:

տատանում-

երկու Ճարսիոնիլոոււռույ լուններով կասուրովլող ճավյուլմ մարնի 2. շեղումը ճՃմը: Փասոանվող նումներիդում արուի վասար կլինի Ճլ հ Ճշ շեղումներիդուս արին, որոնցից լուչյուրը դրվում է Ճեյոնալ ձնով՝ բրաքան Ճա

Ճլ --ճլ

Ճշ

Հ»

Ը0Տ(օէ Դ զլ), | Դ- օ6չ):/ Յշ ԸՕՏ(օցէ

(69.1)

Երկոււոաւոան ումնելն

էլ ներ-

»

կայացնենք Ձլ մ Ձջ վեկտորների միջոցո (ել. 125): Վեկտորների գումարին կանոնի ճամ աձայն -»

Ձ ք արդյունարար վեկկառուցեն որը: Հեշտ է նկատել, որ այո

վեկտորի պրոլեկցիանՃ առանցՔի վրա ճավառսարէ բաղադրյալ վեկտորներիպրոլեկցիաներիդումարին, լոն քն՝ Ճ--ճլ

-»

Դ 2Ճջ:

Հետնաբար,Ձ վեկտորնիրեէ արդյունարար ւու ւու նյումի: Այս վեկնից ներկայացնում -»

-»

պտտվում է Հլ Յչ վելտորների աց անկյունային արադությամբ, այնպես, որ արդյունարար շարժումր լինի ց ն Զ ակղբնական սվիուլով ճաճակխութ լաւիլ, Ձ ամալլիտուղով ճարմոնիկ ոատանումի: Վեկտորիկառուցման եղանակից ն

տորը

երնում

է,

82»-

որ

21Վ-32--28ճյձչԸ0Տ|ո (օջ-- 2.) --

--

28յճջոՕՏ(2»--2.), 32-Վ-22-ՎԼք:

|»

(69.2

--

ՁլՇ0Տ2լ-Է 8շԸ0Տ12

Այսպիսով, ճարմոնիկ տատանումների պատկերումը վեկտորների միջոցով ճնարավորություն Է տալիս մի քանի ւոատոանում ների դումարումիը ճանդեցնել վեկտորների դում արմանդործողությանը:Այս եղանակն առանձնապես

օգտակար է, օրինակ, օպախվալում,որտեղ որեէ կետում կատարվող լուսային տատանումները դիտվում են որպես ալիքային ճակատի տարբեր տեղամասերից տվլալ կետր ճառնող բաղմաթիվ տատանումների վերադրման արդյունք: (69.5) 1 (69.8) բանաձեերը, իճարկե, կարելի է ատանալ 77227(69.1) արտաճայտույթ յունները դումարելովն ճա

հռանկլունաչավի ատտաավխոան ական ձնասխոխությունն կատարելով: Սակայնայս բանաձների ստացման կիրառված էն կն աուու: աւո ավելի պարզ եղանակնանճամեստ Վերլուժեճք ամ ալլիւտուդի (69.5) արան լուությունը Եթե երկոււոատանումնելրի փուլերիօջ-- Օլ տարբերությունը Ի աա

ավատար է զրոլիչ աղա ամղպլիարդյունարար տատանման տոոդը ճավատարէ ա-ի ն ա-ի դումարին։ եթե չուլերի օջ--Հլ տարբերությունը ճավառար Է -Էո-ի կատ --Հ-ի,

աինքն՝ երկու ուստանումներըդտնվումե ճակառւակ սիուոլա լելու, արդյունարարւումւու միան ամալլիտուդըճւ վասար կլինի |1- Յի: ԵԹե 7. / Ճշ ւուսւուսնում ի ների ճՃաճակխությունները ս

-

ս-

անտակչնն,

ապա

ճլն մ

վեկտորները կպատվեն տարբեր

արադություններով: Ալա դեպքում

արդանարար ճ վեկտորը

սաւսովում է ոչ ճա ւու ւուուն արադությամբ: Հետնաբար, այլս դեպքում արդյունարար շարժումը կլինի ոչ թե ճարմոնիկ տատանում, ալլ որնէ տատանողական պրոցես: բարդ է բոաբուվխում

ըաւո

մեժութ յան

ն

Տ 710. Զարկեր

ՀատուկՃեւոաքը քրույթ յուն է ներկայացնում լն դեպՔը, երբ միատեսակ ուղղություններովերկու դում արվող 2 ռու Քիչ 27 ճարսոնիկ չուսոանումներիճՃաճախությունները տարբերվումիրարից: Ինչպես ճի ցույց կունք, այդապիռի սատ աններումարդյունարար շարժումը կարելի է դիուան ուի ել որոլեսբաբախողամ ալլիոուդովճալրոիոնիլկ զարկեր: լուսոանումի ները կոչվում ե Ալյուղիոի մեկի ճՃաճախությունը ք նշանակեն .Հ-ով, Փոասոսնումներից ւիւււ ճՃաճախությունը՝ իսկ երկրորդ ւու մանո -Վ-ձա-ով:Ը ճՃժ« թե երկու ւոսուոււ որվոաժ Ենթադրենք, ալարմանի ես ն. ե ճասվիասար մտիաւոնսակ նումներիամ ալլիրոուդները Ձ-ի: Քանիոր ուսու նում իներիճաճախուլժյունները ի Քիչ չ

ա

Թ:

-

միզբը կարելի է ընտրել այնպես, որպեսզի երկու նումների սկզբնական փուլերը ճավառար լինեն զրոյի: փորժնականորեն նշանակում է, որ մենք պետք է սպասենք ւու ն ուսի ինչն այն ժասիանակ, երբ շեղումները երկու մուս ներում միաժամանակ ճասնեն առավելագույն դրական արժեքի, ն այչ պաճին աշխատեցնենք վայրկենաչասիը: Այդ դեռլյքումիերկու ուաոանումինելրի կաւուանաւն ճՃավասարուսիները տատա-

սա

ձետելալոնա քը՝

լ

-»՛8«0Տ

ժշ

«» 8

«Լ, ԸՕՏ

(6 Վ- ձօ)

ն:

ւլա Փումարելով

արտաճայտութ յունները հ. կիրառելով կոսինուսների դուսի բսնաձեր» արուն հռանկլունաչամխիական կուսն անք ւ.-աՎաՀ-

(երկրորդ

ւանուխ ւումի

ար

ւուգրիչի

ենք):

(» Տէ)«: ԸՕՏ

(20.1)

օէ

-

Ճօ)/2 անդամը

Փ-ի

նկասուիաւի

(70.1) ֆունկցիայի գրաֆիկը ալակերվաժ է նկ. -- 10-ի ճամար: է աՀումի:Փրաֆիկը կաաուուցվուժ ձՓ

173,

»

|

Տ Նկ.

(1.70)`

ծան տան

իւ

ի

լ-կ

փսկադժերումդոնվող արտադրիչն քան երկրորգ. ավելի դանդաղ է վփուխիոխվումի,

բսնաձնի ւո

արտադրիչը:Մ,

տեղի է ունենում այն պատճառով, որ ձա ՀՀ Փյ, որի ճետանանքով այն ժամանակամիջոցում, երբ Փէ արտադրիչը կատարումէ մի քանի լրիվ դտնվող արտաղրիչը դրեթե չի փոնումներ, փխակաղծերում Մո մեզ ճլիք է սոալիս (70.1) ուամոանումը դիմփովխվումի: ւել որո լես ժ Ճաճավխուվ լաւիբ ճարմտոնիկ անում, որի ամ ալլիտուղը փոփոխվում է որնէ պարբերականօրենքով: գտնվող Այս օրենքը չի կարող արտաճայտել (փխակադծերում մինչն արտադրիչը: քանի որ այն փոփոխվում Է -- 28-ից Հ- 24 սաճմաններում, այն դեսղլքում, երբ աս ալլիյտուդըոսաճչ տատա-

մաս

ամոաձայն դլրոսկան մեծություն գրաֆիկը ցուլց է տրվաժ նկ. 173, բում:

մանի

քբ՝

տես

ամոլլիտուղը

է։

ունի ճետնլալ արտաճայտուլթյունն

լիտուդի անալիտիվ

աւ

Ամպլիտուղի Ավնճայտէ, որ

ան

--5

|28ԸՕՏ

(70.2)

(70.9)

ֆունկցիան պարբերական փունկյիա է, որի անդամ դերաղանցում է ճաճավխույյունըշ մոդուլի նշանի ատկ դանվող ալրտաճայտության9ճաճախությանը տե՛ս 174-ր, հեն կոսինուսի նյ. որոոեղ ճամ աղդրված ե Ֆրա մոդուլի գրաֆիկները), այսինքն՝ ունի նա ճաամ ուիու:ն Տ ՃոյՀ ալլիոուղի բուբուռ ճախություն:Ալոպիսով, խությունը, որը կոչվում է զարկի ճաճախություն, ռա) 7 -»լ վասար է գումարվող ուսնումիների ճւճավոուՀ լ թյունների տարբերությա-

Րի

Ն

`

«չբ,

|

ԻԴ"

լ

լ

ջ

եշրնք,

լ

միալն լ

որ

արտադրիչը

ի

-Կ»-

Նկ.

Մ

|

արինն

ի

տա-

(9

-

որոշում է

Ս ոչ

ամպլիտուղը։ այլ.

է տատանւիւան աղդումմ

փուչ

(ի վրա: Ս, ի այտ է դա(իս, օրինակ, այն բոան ումի,

ամոլլի տուղդիարեան մաքսիմումներինճւ միաատաախանող շեղումներն ունին ճակառակ նշաննելր(տես ինլ հ նկ. 178, ա-Հում/ ինչ կեւտոերը ): որ

Տ

711.

Փոխուղղահալացտատանումներիգումարումը

օժյոՀք Բննարկեն երկու աղաստության աստիճաններո ված իի ճամ ակարդ)այալին որի քն՝ այնպիսի ճասիակարդ) դիրքը որոշվում է երկու մեժութ յուններով:Օրինուվ՝երկար թեթն ղաղանակից կախված ծանի դնդիկը, որի մլուս ժայչ-

ճողդակապովամրացված է այնպես, որ դնդիկը ղաղաչակի Ճիւո միասին կարող է ճՃոճանակաձն ւո աւուանումներ կասուսրել միննույն ճարժության մեջ: Փեդիկի դիրքը կաբող ենք որոշել ղապանակի առանցքովմ ուղղաձիգ դժուվ կաղմված Փ անկյունով ն ճողակապի ուռանցբից մինչն դբնգիկի կենտրոնը եղաժ ն ճեռավորութ Փեդիկըկարող է յունուվ|: մասնակցելերկու ւոանումնելրի: ոուսջին՝ ւյն մուսւում նումներին,որոնց դեռքումի վուիոխվումէ Փ անկյունը,մ. երկրորդ՝ այն ւոատանումներին,որոնց դեւ քում ի ուիոխբը

ուս

Հ

ճեռավորուլթ յունը: Առաջինւու ւուսնւի ան Պա Հ / երկարությամբ ն ծանկությունը որոշվում է ղապանակի լւ, իսկ երկրորդ ուս ուսնւի ւն բության ուժի ք արագաց մամի մաւաձդգականութ յան է դորժակճաճախությունը՝ ղաղանակի Եթե միաժամանակդրդգռեն,ք ցով ն դնդիկիւղ մաստալով: ումի է

լ

գնդիկը, ընդճանրապես ասած, կշարժվի որնէ բարդ ճնտադժով,որի ձնր կախված է երկու ն ոկղբնական սվուլերի ւուսոանումներիճաճակխությունների

երկու տատանումները, ապա

ճարարբերակցությունից:

Որպես երկրորդ օրինակ քննարկենք երկար, բարակ թե(ից կաւվովուժ ճոճանակ): ժանը դնդիկը (մաթեմատիկական երկու ւոաւուսնումներ՝վոլԱյս դնսդիկըկարող է կատարել ենթադրեցինք, որ այողիսի ճոճանակը ւորված ճարթության մեջ կատարում է յուսուսնումներ,որի ճեւոնանքով այն կարելի է դիտել որպես մեկ աղատության աստիճան ունեցող ճամակարդ:

Տ

66-ում

Ի. Վ.

Սավելե

ուղղաճալաց ուղղություններով, ընդ որում նրկու նումների ճաճախությունները ճամբնկնում են (երկու ճաՃախություններն էլ որոշվում են ճոճանակի էերկարությամբ ն ծանրության ուժի քարաղդացմամբ):Ալս դեպքում գնդիկը կշարժվի որնէ կորազիծ ճետաղծով, որի ձեր կախված է երկու տատանումների մուլերի տարբերությունից: տատոա-

Անցնենք կոորդինատային Ճ

ն

առանցքների

յ

երկարո-

թյամբ ն միննուլն Փ ճաճախությամբ կատարվող երկու փոխուղղաճխակաց ճարմտոնիկոատանումների դումարմանը: ժամանակի ճաշվանքի սկիզբն ընտրենք այնպես, որ առա-

Այդ դեսըքում/ չուսուան ումներիՑա

-

ռարումներըկդրվեն ճեւոն լալ ձ/ու Ճ

-- 46ՇՕՏ ԿԼ,

7.»ԵՇ0Տ(օէ-էօ),

|

|

(21.1)

որոոեղգ-Ս երկու ւո այտանումնելի փուլերի տարբերու յունն է:

(71.1)

աւրտաճայտուլթյուննե

ես. ով ւուրվաւծ Ճավասարումնելրն որոնցով շարժվում է երկու ւոոււձն

Նկ.

մասնակցող մարմտեսմինը: Հեսոսդծիռովվորական աանումներին

ճետմւումմ րոսհեսոր ը: ԱռաջինՃատվասարումից ԸՕՏ

Փէ»»

-»-չ

է

(21.5

Հնտվաբար՝ ՏԼՈ աէ--

ւ-5ր

Վ3

(215)

դ երկրորդում կոսինուսը Ալյժո/(71.1) ճՃավատարումների ք րոտ վելուժեն կոսինուսիդումայի բանաձմի՝ տեղադրելով

ՓԼ-ի ն Տո է-ի փոխարեն իրենց (21.2) ժեքները: կուտանանք ԸՕՏ

ՅԻ 2-Ճ Ը054--ՏՈՑ)՛ Ե :

.

Վերջին Ճավասարումը ոչ

ԵՀ

ՁԵ

ԸՕՏ2

1.2.

(71.3) սրիչ

ձեավփոխումներիցետո

բարդ

կարելիԷ դրել ճեւոնլուլււհաքով՝

ր

ՏԼՈՀ2չ

(21.4)

ինչսլեսճանի է անալիիկ երկըաչավփությունից, (21.4) այն էլի սի ավատարումն է, որի առանցքճավասարումմը ները կոորդինատային Հ ն Մ առանցքների նկամաիասիբ կողմ/եխ ն կամալասլես:Իլիսյսիկողմնորոշումը նուս Խորոշված կիսառանցքի մեծությունըբավականինբարդ ձեով են կավոԷ փուլերի վաժ ն Ե ասի ալլիւոուղներից տարբերությունից: Ուսումնասիրենք ճեւուսդժի ձեր իի քանի մասնավոր Չ

|

1.

դել

փուլերի

զ

տարբերությունը Ճավասարէ ղրոլի: Այս

քում(71.4) ճՃավասարումմը

ուուսնում

է

ճեւոնչալւնա քը՝

(ԷՅ) -օ, Ե

Ձ

է ուզղի ճեւոնչալՃավա արումիը՝ որտեղիցուտացվումմ

Ձ

ն

(21.5)

կետը ոհդավփոխվումԷ ալո ուղղով, ընդ Փատանվող աշունց.քների որում նրւս ճեռավորուլժ յունը կոորդինատային Ճավասարէ` ոակղբնակետից 1/5 Դ ՄՀ-ի։ ծՓեղադրելո այստեղՃ-ի հ 7-ի (71.1) արտաճայտություններըն. Ճս շվի ունելով, որ --0, կատանան ք ժասիսնոկից կախվածՒ-ի սվիուի ոխուիաոն օրենքը՝ --

զ

բ»-

|/8:-ԷԵ՛ Ը0Տաէ:

(721.6)

(721.6)-իցՃեւումի

է,

արդյունարարշարժումը (71.5)

որ

լ/ 5:

Ե՛ ամալ լի տուղով

ուզղի երկարությամբ

մուս ւու խությամբկատարվող ճարմտոնիկ

ու

է

րօ

աճա

(նկ. 176):

է -Է Ղ-ի։ (71.4) փուլերիւոարբերույթ յունը ճավառար Ճավա ալյումինունի ճեն լոլ ոհ քը՝ Հ.

զ

ա

(ԴԵ)

լնեն

որոնցից ճւռաղվում՝է,

սոնիկ մուսուսնումի է,

որը

վարությամբ(ակ.177) Մ ՉԺ.

1-Հ

- 1/2 դել

--

ՊՀ

«0,

արդյունարար շարժումը Ճար լոլ ուղղի երկառո արվում է ճեւոն

որ

---Գչ

-

Ե ձ

ուան ումիէ քուր / 11.4) ճՃավասարումը

-Ի3--1 ԵՀ

(71)

Ձ2

անհաքըչայ«ինքն՝ կոորդինատայինառանցքներին բերված

ք-

էլիպաի ճավառարմանտեհաքը, ընդ որում էլիպոխ կիսառանց

Ճավասար են տատանումների ճամապատասխան ամպլիտուղներին։ 8 ն 9 ամպլիտուդների ճավասարության դեպքում Էլիա վերածվում է շրջանագծի: ները

ճ«

Հ

Հ- 1/2

հն

2----

7|2 դեպքերն

իրարից

ուք

րովումմ

շարժման ուղղուկում շըջանադգծժծով կատարվող կարելի է Թլաւրբ:Եթե զ -Հ -ՀՊ)2, (71.1) ճավառարումները: գրել՝ եխ

Էլի ղաով

Ճ

--

Մ---

Լ--0

ՁԸՕՏաԼ, ԵՏոաէ:

|

(718)

ր

ոլաւճին մարոիինը դտնվումէ

կետում(սկ.128): ԺԿ.-

մանակիճաջորդպաճերինՃ կոորդինատըփոքրանում է, իսկ1

շարժումը կոորդինատը դառնում Է բացասական. ճնտնարբար, կատարվում է ժամացույցի սլաքի պտտման ուղղությամբ: օ----

ստանում

72-ի դեպքում տատանումների ճավասարումները

են

ճնտելալ տեսքը՝ Հ»

ՁԸՇՕՏՓԼ,

1.9 (712)

՛-- ԵՏԼՈԺէ։

Այստեղիցկարելի է եզրակացնել, որ շարժումը կատարչվում է ժամացույցիոլաւքի արուոմանճակառակուղղությամբ: Ասվածիցճնտնումմ է, որ թ շառավիղ ունեցող շրջանաՀ դժով յամբ կատարվողճՃավասարա անկյունային սրադույթ չասի շարժումըկարելիէ ներկարացնել երկու ուղղ աճաաց ւու նումների դում արի ւոեսքուվԻ Ծ

ւսա

Ճ

--

ՔԸՕՏԼ,

ԺՔՏոսէ

|

(21.10)

Խշանը ճամի մեջ «Վ» ալա ուսս ճաղատության ճս հոսում է ժամացույցի սլաքի ոլւուուի կասուակ ուղղուան կատարվողշարժմանը,իսկ «--»ջ նշանը` ժամացույցթ Թյաստբ ալաքի ուղղութ լաբ կատարվող շարժմանը. ): Վերջում նշենք, որ այն դեռքում, երբ փոլխուղղաճալա ե ճաճախություններնիլռրից տարբերվում ւոատանումմնելրի շատ փոքը ճա մեժությամբ, ւսայա նրանց կարելի է դիտել միատեսակ ճաճակություններով, ոլրողես ոսկուն դանդաղ ւո ււո այնումիփոխի ոխվողփուլերի տարբերությամբկատարվող

(5-ի

արու

ներ: Իրոք,

ուսնունելի ճեւոնյչուլձնով ներկայացնել Ճ

է

ՁԸՕՏաԼ,

Հ-

Մ ն

Տավասարումները կարելի

ուս

ԵՇՕ5| 61 -Է (Ճ5է--2)|,

»-

որպես ժասիանակի ընթացքում դժային օրենթով դանդաղ փոփոխվող միուլերի տարբերություն: Մյդ դեպքում արդլունաշարժումը տեղի է ունեբար դում դանդաղ կերպով իր ձեր փոխող մի կորով, որը Դաջորընդունում է փուլերի ղաքար տարբերության բոլոր արժեքինչն -Է ո) ներին (--Պ-ից Հաւա ձերը: այաոաախանուղ

յունը: դիել ձալԴՎ-գարւուանագաույթ

Տ

72.

Լիսաժուի պատկերներ

Եթե փոխուղղանալաց տատանումների ճաճակխութ լունները միասոհսսակչեն, արդլունարար շարժման ճետադիժն ունի բավականին բարդ կորերի նաք, որոնք կոչվում են հիսաժուի պատկերներ: Նկ. 1279-ում ցույց Է տրված պարզադույն ճետադժերիցմեկը, որը ստացվում է, երբ ճաճախությունների ճարաբերությունը տավառարէ 1:2-ի, իշկ

սվիուլերի ոարբելրություն ըը ՞|2-ի։ ունեն ի ճՃավասարումնելրն Փուուսնուսինելր ճեւոնչալոհ ութըՐ Ճ

--

ՃԸՕՏԹ1,

Մ»- ԵՇՕՏ

(2.-Ւ

--

ի

աոանցբի որի ոնվլժաց.քումի Այս ժամանակամիջոցը» մեկ ժալրալատբ կեւորճասցնում է ւսեղասիոխվել հրկալյուլթ յամբ", դույն վիճակից դեպի լուսը,» Մ ուան ց.քի երկարութ

դուրս

դալով

ճանում զրոլական վխիճակից,

է

ծայրադույն

է ղրովիճակներից մեկին, աաա իլուսին ն վերադառնում լուբան վիճակին: Երբ ճաճախությունների ճարաբերությունը1:5-ի է, իսկ փուլերի տարբերությունը:դրո, ճետապիծը դիոլխավերարվո

Նկ.

է ոչ

Նկ.

փակ կորի (նկ. 180), որով կետը շարժվում

ուլն կողի:

է այա

ու

Որքան սռատանումների տաճախությունների ճարաբերությունն ոսցիոարատադայտող Խոլ կոտորակը

մոտ

է

մեկին, այնքան ավելի

.էիսաժուի պակերը: Նկ. 181-ում՝

բար

է

որոես օրինակցույց Է արված մի կոր, որը

ճՃամաալա տասխանում

է

այն

դեպքին,

երբ

ճաճախութլուննեբի Հարաբերությունը 3:1-ի

է,

իսկ

փո-

լերի աարբերությունը՝ 7/2։

Տ

713.

Մարող տատանումներ

Հարսիոնիկ արտաժելի ւոաւոանումի նելի Խավասարումմն բ, որ ւոատանվող ննթժադրեցին կեւորդտնվումէ միայն քվոաուժի ազդեցությանուկ: Սակայն պանկաղիառաձդգական պած ոռնալտատանողականճամակարդգումմիշտ դոլուլթյուն ունեն ուժեր, որոնց աղդեցությունըսփիոքդիմադրության ս

ացնում: է ճասիակարդի էներգիան: Եթե էներգիայի նվավում արուաքին ուժերի կոս ղումիըչե լլ ուսաժ ւաշվուտանքի ճաշվին, տատանումներըմարում են: Նա Քննարկենք

մարող ւու: ւոողնյումիՀ կու ռհսվիակուն ները: Աղաո տատանումների դել քում ճամ ակարդնարսուքին ուժերի աղզդեցուլթյան ուսրւկշռուլթյան ուկ Ճավա դիրբից դուրս գալուց կոո արոուաքինուժերի ճս շվին ուան ոկզբնական ճրուսի ալուց Տելոո ճե տագայումԹողնըմիայն քվաղիուուսձղաուժերի վգեցության միջավայրիդլիհադլրություն

Կում է ինքն իրեն կոն

ու

ն

դտնվում է

ոն ք խուքը մուս սուսկ:Սախիանասիոկվեն ուիների քննալրկուսԲու|:Այս դեսը քում ճամ ակարդգիլրուգուլթ յունը Սույլնալես կլինի սփոբր» իսկ ոչ սմեժ արագությունների դել թումՐ դիյան յինյան ուժը ուղիղ ճատ եի ատական արադուլթ միաղլուլթ

ծությանը, այսինքն՝

Էխ

»Հ--Մա---

(73:1)

կոչվում է դիմադրության դորԺակից»«--ֆ նշանը պաիանավորված է նրանով, որ Է-ր(լ Մ-ն ունեն ճակառակուղղություններ: Փատանվողսալոնի ճի ուր: դրենք Նլոււտոնի երկրորգ օրենբի ճՃավասալրումիը՝ որտեղ Ւ-ր

ճաստատուն

է

տմ----իվ

ն

-

լա:

ձն ք ճեւոմ.լաւլ Այն ալրոտադրեն ով՝

չ

-Է 28»:-Լ օ21 0,

(23.5)

ե որտեղօդւոադորժված ճետելուլնշանակումները

2.1

(2335)

Է

ի

-- ----չ

23.4 (53.4)

0--

նշենք,

որ

լ-ն

ալն ճաճախությունն է, որով

վեին ճամակարդի աղատ

կկատոր-

տատանումները միջավայրի գի-

մադրության բացակայության դեպքում, այսինքն՝ 7--0-ի դեպքում: Այս ճաճախությունը կոչվում է ճամակարգի տանումների սնվփական ճաճախություն: Հարմոնիկօացիլլատորի դեպքում տատանումներիմնծությունը, որը որոշվում է 1 ամպլիաուղով, Մնում Է Հաստատա-

յուն աուկայությունից մուաՀ Միջավալրիդիմադրութ յունը փոքրանում է: Ուստի փորձենք նումների մեժուլթ (75.5) ճա սարմիանչուժուսիրը որոնել ճե լու ւհասբով՝

ւոուն:

ուս

Ճ

101)

(օէ-- 2),

(28.5)

որտեղ 8(1)-ն ժամանակից կախվածորեւէ ֆունկցիս Է:

Աժանցելով(73.5)-ն

»

ք մ-ր Լ-ի, կղդսոնեն

բոտ

8 0Տ(օէ-Է օ)

--

ճօպո(օէ

-Է զ) ՀՎօ)- 22օՏԼՈ(Ծ4 -«8Շ0Տ(Թէ

ն

«-ըո

2), --

ՅաշԸՕՏ(օ: -Է «):

Այ" արտաճայտուլթյունը (73.5) Ճավաււր ւն մեջ ոռնեղա դրելով ն ոչ բարդ ձնասիոխություններ աուսՀ կաուս:րելով»

նանք

|ճՎ- 28ռ- (օ2-- 62) 2|605(» -Ֆքճ |

Տո

Է

2)-5օլո--

(օէ -- 7)

--0:

է-ի պանկացոաժ Ստացվածճավառալրումը արժելջներու

բավարարելուճամար, անճրւժեշտ

է

ԸՕՏ(օէ-Է օ)-ի

ն

ՏՈ(օէ-Էօ)-ի աուջնում՝դտնվողդործակիցները ճՃավոաւսար ռուուսն ումի ենք ճիտնլալերկուճՃավանել ղրոլի: Այսպիսով, ռարումները՝

քով՝

8 -Վ-Յո--0,

(23.6)

Վ-232Վ-(օ2--օ32--0:

(23.2)

նե

ճ2

Ա

Վերջին ճավասալսիանինտեղրումից

ՅԷ-Է1ոո,,

Հ

ճաստատունը:

թյոնը,

8()-ի

Էմե

"որտեղից -----

ստացվում է |:

Հ

որտեղ 11ճյ-ով նշանակված է ինտհդրայան

Վերջառես, ձնախոխելով վերջին առնչուճամար կատանանք

(73.8)

"Թ

-զլ6

Հեշտ է նկատել, որ 2-- --

08 հ. 4»

82ց:Մյս

արժեք-

ները ( 23.1.)Ճավատալուն մեջ տեղադրելով, կուտան ուն,ք

--

որը

23:24-Է (շ

ղրիոլիցտարբեր Ձ

օ:)8--- 0,

--

րիչով կրճասոելով կոտանան ք

արտադ

աչի արժեքը՝ ՓՀ

Հ-

--

0"

(73.9)

սայմանիդել ՓՀ-»8-

քուսի(ՀՅ կլինի իրական,ն (73.5) լուծուսիըկարելի է ներկալացդիֆերենցիալճՃաղվասալոիան նել (78.5)-ի նս քով: Այսլիսով, ոչ շասո յինժ միարոիւա դեռ,քում (2Հ՛տց-իդեքում ) ւու ւու ն ուին երը նկարադրվում

ճեւոնյալֆունկցիոլով՝ Ճ

--

890 ՀՇՕՏ(աէՎ-օ):

(23.10)

Այս ֆունկցիայի գրաֆիկը տրվածէ նկ. դժերով ցույց են տրրվաժ ալն սաճմաններըյ որոնցով պարվխակված է տատանվող կետի 4 շեղումը: Համակարգի (73.10) ֆունկցիայի անսքով կատարվող շարժումը կարելի է դիտել որպես (793.5)

182-ում:

կետա-

ՀԸ

Նկ.

|

ամ օրենքով փուիոթվող ն ա ճաճախուլ ալլիտուղով լոռի: ոեղի ունեցող արմ օնիկւում ւու նու ւի: Նկ. 182-ումի պատկերված կետապիծկորերից վերնինը ո(1) ֆանկցիալի դրաֆիկն է, ընդ

որում Ձը-ն ժամանակիսկզբնականռլաճի աուլլիւոուղն է։ Սկզբնականց շեղումը, 40-ից բացի, կախվածէ նան սկողբ-նական Ճ վուլից, այսինքն՝ Ճ0 80 ԸՕՏ2 (ակ.1852):

.

մարման րուդուլլունը ծատանումների

որոշվումէ

ՄԱՈՖ7դոր Ժա կից: որը կոչվում է ար «/եժությամմբ, Հ, որի Ըն|Ժուց ալն ժամանխակը՝ քում ամ ալի ոուղը

Կուս

0:--

է

ճ

ն

դուր:

Ըուո

ճին

ւին

Բ-Մ: «»6-1,

3--1|21

փոննխ ք

փոքր

որտեղից

մարին դորժակցի Հեւոնաբւաւր, մեծությունըճակա նիա է ալն ժամանակամիջոցին, որի բնդարձ ասի ուկ 1,

-

է 6 ունղւաւի: Թց,քումի ամալլիտուղը փու քրոանումի

(73.9) բանաձնի ճամաձալն մարող տատանումների պարբերութ լունը՝ |

Ղ--

շո անատատայը

)/ 039-332"

(23.11)

Միջավայրիաննչան դիմադրության դեպքում (8"«ՀՇՕ Տավասար յունը դորժնականոլրնն տատանումների ռլարբելրույթ է ց շո|ալ-ի: Մարման դորժակցի աճման ճետ տփեժանում՝ Հ

տատանումների ոլարբերույթյունը: Հետագա առավելագույն շեղումները որնէ կողմի վր 877 ն այլն, նկ. 189-ում) կազմում են (օրինակ,2 մրկրաչափականպրոդրեսիա: իրոք, եթե մ ՀՅ",

է նան

ապա

,7,

Ընդճանրասես իի ռլարբերութ յամբ իրարից տարբերվող ժամանակի սպաճերինճամ ալ ավանող իլ լիւտուդների արժեքների ճարաբերությունը՝ աու

44)

Ի

ՏՐ

'

Այս ճարաբերուլթյունը կոչվում է ԻսարմտանդեկրեյԻհնւո, իսկ նրա լոդարիլթմ՝ Ի արման լոդարիթմական դեկրիմ են. ձ(0-- ՛1)

հն մեժությունըսովորաբարօղյուսդորժում մարումը բնութաւդրելու ճամար: Արտաճայտե տանումների լով ն-ն -ի ն Ղ-ի միջոցով»(23.12)-ի ճա աձույն ամալլիուդի նվաղման օրենքը կարելի է գրել ճիեւոնյալհաքով՝

Վերջին

ւուս-

--

Լ.

րճ

աի լիտուդը փոքրանում որի ընվլժաց.քում/ ժամանակում, ճՇընդու, է կաստւրել Ւ|.-- :/՛1 ույ ճասցնումի ճասիակարդը Դ

է

Հ

ալամունիցԵ ՀԴԽ»-1: ՀեյոնՀվարու» մալոիանլողդարիլժմ ականդեկրեմտենոի մեծությունը ուսնումն եր: Բ

ւ

«»Բ-1

ճակագարձ ճամեմատականէ ալն տայտանումների թվին, որոնք կաւոարյվում ուլնքուն ժամանակում,որի ընթ ցփուքրունումմէ 6 անդամ: քում մուլի տուդգը

Փառոանվողճամակարդը բնուլադրելուճամար

է օգտագործվում

|ս

նմ.

ԳՀ-ն մեծությունը,որը

աճա

(3-33)

39ատանողական ճամակարդի ւ լավորակությու Ինչոլես երնումմէ սաճմանումից, լաուղիղ ճանի աւուկանէ ալն ` Փոսման ակում վորաակությունն

կոչվում է

ճամակարգի կատարաժտատանումներիթվին՝ Է, է ամալլիւտուդըփոքրանում Թոզ քում անսիան տատ

որի ըն6

ւած: դամի:

ճա ակւրգի մարող տատանումներկասոարողզ իոճոլուլոը: Ածանցելով (73.10) ֆունկլիան րոտ ժամանակի ն ատացվաժ արդյունքը բազմապատկելով ՈՊ ժառսալով, կոտանան ք

Փոնեն ք

2»

րոյ

ոզլ6-2|Յ

Հ---

(օէ

-Լ

օ)Վ- օՏո(օէ

Է.

օ)է

Այս արտաճայտությունը ձնավոխելով, կարելի ք

--

որտեղ հկ

քյօ-Բ605(աէ -Լ «-Ից), քց

--

ՈՅց

1/2-0

դրել

(23.14) 1ՈՁըը»

է ճեւոնյչալսպամանին՝ վ-ն բավարարում

ե-----:

`

--

է

ք

Եթե չլիներ ճ-Յէ արտադրիչը» ուզա 1-9 (23.10)ն (23.14) ուրն ցինք արոս քսելու, ինչպես կոս ճավասարումներից 21-ումի, կաոանաւլին առանցքների Խկատոք կոորդինատային ը տված Հ ն ք ւիւուիբ'շրջված էլիսլսի Ճավասաղլրումի ալստաճա կոորդինատներով: Շ-բէ է.քապոնենցիլ արտադրիչիուուկաՀ չության դեպքում էլիպար վերածվումէ ոլորվող պարուրադըմարող ւո ուտւն ւիուն սփխու Ժի (ոկ. 188 )։ Այս պարուրադիժը էչ Այն կոռրբդինատային առանցքների նրլային ճեւոադիժն կաւ աի բ: այնքան վելի ուժեղ բ Թեքված կլինի» որ քոն ավելի ւինժ լինի մաւրան է դորժակիցը:

(73.11) բանաձեից ծնեոուսի --ծ- 0:-- 0 որ Ժ2 դել քում/

է,

ւո ւլ --

ւուսնումների պարբերությունը ձգտումի է անսաճմանույթյան, չլսին քն՝ շարժումը դադարում է ւլարբերական (ինելուց: Հաիւարաւ սվոարնմաթեմատիկական անալիզը

ցույց

Է

տալիս,

Նկ.

որ

օյ--Ց

--

Հ-ց

գեպքում՝ շարժումը կրում

Է

ոչ

պարբերական

բնույթ, ալոինքն՝ ճավասարակշոությանդիրքից դուրո ճանվաժ ճամակարգը վերադառնում է Ճավառարակշոության դիրքին առանց ուստանումնելրը կատարելու:Նկ. 184-ուսի են տրված ճամակարդի՝ ցույց դիրքին ճավառսարակշոության վերադառնալու երկու ճնարավոր եղանակներըոչ պարբերական շարժման դեպքում: Թե որ եղանակով է ճամակարդը վերադառնում ճավատարավկշչոության դիրքին, կախում ունի Չ ակղբնականպայմաններից: կորով պատկերվածշարժումը է ստացվում է այլն դնալքում, երբ ճամակարդը ակում շարժվել Ճց շեղումով բնութագրվող վիճակից դեպի ճավասարակշոության դիրքը այպիսի նց ակղբնական արադությամբ: որը որոշվում է ճետնյալ պայմանից՝

Մթ

Տ

74.

Կ

(Իլ

--

օթ)

Ինքնատատանումներ

Մարող տատանումներիդեպքում ճամակարգիէներգիան ծախավում է միջավայրի դիմադրությունը ճաղթաճարելու եթե էներգիայի այս նվազումը լրացնենք, տատանումվր: ները կլինեն չմարող: Համակարգիէներգիան կարելի է լըրացնել արտաքին ճրումներով: Սակայնայս ճրումները Ճա318

մակարգին պետք է ճազորդվեննրա տատանումների տակով, այլապես նրանք կարող են թուլացնել ն նույնիսկ բոլորովին դազարեցնել տատանումները: կարելի է այնպես անել, որ տատանվողճամակարդըինքը ղեկավարի ալտաՔին ազդեցությունը` ապաճովելով ճամակարգի շարժման ն նրան ճաղորդվով ճրուիների ճամաձալնեցվածությունը:Ալոիսկ պիսի ճամակարդը կոչվում է ինքնատատանվող, ճրա կատարու ինսքնատատաժ չմարող չուսուսնումիները՝ նումներ:

Ռես պլարզադույնինքնատատանվող ճամակարգիօրինակ քննարկենք նկ. 185-ումիռլասոկերված սարքը: Ճկուն առաձդական քանոնը մի կողմով անշարժ սեղմված է։ նթե քաաղատ ոնի ծայրը ներքն քաշենք ն բաց թողենք, քանոնը կրո| | կոսի կատարելմարող Փոամուսանուսին եր: տանումները կարելի է չմարող գարձնել, եթե չրի շիթը քանոնի ծայրի վրւս ուղ-

վ

դեն,ք այնալես,

որ

շիթը դիպչի քանոնին է վերնի եզրային դիրքում: երբ ալն դւոնվումի այն ալանին),

ուս ուսքանոնիժայլրինլրոոցնում Շիթի ճարվածները է շսխուսիուվ: նումներինվաղումը,որը պալմտանավորված երկրորդ օրինակ Որպես ին,քնատատանվող ճասիակարդի են

ռակը ժուվաժ լծակի՝ խարիսիի

ձեո

ղետեղված

են

մեկ

(նկ. 186)։ խարիսխիծայրերնունհն ճաոուկ եխ պալետներ:ԱյուուիՀ ձնի ելուստներ» որոնք կոչվում է շղթայից կախվածժանրոցնավոր ընթաց անիվը դւոնվումմ ղդեցության սուսկ, որոնք ների կաի ոլորված ղապանակի 27 ւյն ոլտւոեցնելժամացույցի ռլաքի շարժման ձղսոումի ուղղությամբ:ՍակուլնժամանակիյինժԺ ասի աուն

ցքի վր»

ըոթացթ

անիվն իր մեկ ուվ|ճենվումմ է այս կամ ալն կողքի մակերեսի վրա (պալետը ճոճանակի ճոճման աու

Նկ.

ոլալեւտի ժամա-

նակ տատում է աու մակերեսով):Միլն այն սպաճերին երբ ճոճանակը դտնվում է միջին դիրքին մոտիկ, պալնտները դաղարում կն խափանել ատամի ճանապարծը, ն ընթացանիվը պտտվում է, ճրելով խարիախը՝ պալետի թեք կտրվածք ունեցող մակերեսի վրայով իր կատարով սաճող ատամի միջոցով: Ճոճանակի ճաճման լրիվ ցիկլի ընթացքում ( արբերության ընթացքում) ընթացանիվը պտտում է խրկու ատամի չափով, ն պալնտներից յուրաքանչյուրը Սւուսնոււմ է մել ճրումի:Վերն բարձրացված ժանրոցի կոտ ոլորած զապանակիէներգիայի ճաշվին այա ճրումների միջոցով լրացվում է շիման ճետնանքով առաջացածճոճանակի էներգիայի նվաղումը:

Տ

15.

Ստիպողականտատանումներ

Ստիպողական կոչվում 27 ալն չուաւոան ումի ները, որոնք տատանողականճամ ակարդումի աւաջ անում 27 ոլր բնրուբյուր: փոփոխվող արտաքին ուժի ազդեցությանուկ (այս ուժը կանվանենք աւոիպող ուժ): Դիցուքուտիլող ուժը Ժա ան ւՀ

կի բնա

Է ճեանչալ ճալոիուն իյ օրենքուր բում փխոիոիվխվում

Շալժոյանճան

(75.1)

Ի ԸՕՏԺԼ:

Հ»

իո կոսղդժելիս ւլեսուք է, ոսոխոլուր Հ ուղին ուժից բացի, նկատի ուլ ույհւ աջն ուժերըո, որոնք դոր ժում Ճո մ հն ակալողում՝ ղո ւո 17111 անուն ել: կո արմոլու ուժը հ միջավայրի դեւլ.քում, լաին քն՝ վաղ իաուուձդոակ:ո:ն ուր

ու

ու

ւ

ուան ո՛ր ումներ: բաՀ դիմադրությունուժը: Եսթաղգրելով վականաչասի փութ են, կարելիէ ճամ արել, որր դգիոոոդլրուչ Է ուրու գլո: |ժլանը: Ալո Թլոն ուժն ուղիղ ճամեմատական ա:լ ձիով՝ դեքում շարժման Ճավա ււլյումբ հղիի Վ / յո

ո

Ճ-ի

ւին

հա--ո. Է Իցճ0Տօ1:

ճավասարումը Ռ-ի մլոս / տնդամիոխելու լո Բաժանելուվ հ նան ք երկրորդ կուրդի ոչ ՃուՃ-ր ձավ կողմը, կաւուռ ու դժային դիֆերենցիալ Ճավա արյու մ`

235-Լ ոչ

ճ -Է որոռեղ

Սամ0-չ

(9ց--5

|լո05աէ,

--

--

ՀԸ մարան

Ը, -բ՝

ճամ

(75.2)

դորժուկի ցն է,

խակարդի տատանումների

ճաճավխությունը: Ինչոլեսճս ւոն ի է դիֆերենցիալճով այում նելի ւոն ռութ յունից, ոչ ճււիու խուճասվ աոաւին ընդճանուրլուժում:բ փական

ոու

-

Էէ ճամ պուոասվաան ճամ ոռնո ճավասարման ն ճավաաուսը ոչ ճամ ասնո ճա աւուր ւո՞նմանուկի չուժումների դումարին: ասե Հասի դիճառսոր ման ընդոճւնուր 177 ժումը, ինչես

ւոեն.ք խոհ՛ս (25.10) ֆունկցիան, որը (78.5) Ճավասարիագո ոհ ոքր ընդճանուրյուժուսինէ|, ունի ճետնլոալ

՛

որտեղ ճս

ջը

մտ

յուններ

::ա4

Ի. Վ.

Սավելի

ՀՀ

ի

հ

86"

(25.3)

ԸՕ0Տ(օ՛է-Է7),

82,իսկ

Յը-

ր

գ՛«բ՝ կամուլական

:

22:

մ դոոնել(25.2) ճՃավասալրոիան ուանակի(կամալական ճաստատուննելչոլարունակող)) լուծումը: ենթուդրեաք, Թե ալո լուժու 1, ունի ճի ւոնլույ ունես թքը՝

Մուս

է

Ճ

--

ՁԸՕՏ(Փէ Փ)

(25.4)

--

դեռլքում ճարսիոււր է սկզբնական փուլը օ-ի -- ՓՀուի):Մնկուորուլուն կորեն ն շունոււկել դիադրուիի միջո065 պով (տե՛ս Տ Տ 69) ճնշտ է ճամողվել, որբ մեր հնվլաղութ յունն իրավացի է, 1 ալդ դիադրուիի միջոցով կարելի 8- որոշել Մուն Ձ-ի լ Փ-ի ալն արժեքները» որոնց դեռումի (75:47 ֆունկցիան չուսվարուրումԷ (75.5) ճավասարմանը: Ածանցելով (75:4)-ր էու ժամանակիչ (75.2) ճավվուը կարելի է ներկալոաւցնե ուրուն չսուսջիներկու ուն դուինելր ճի ոմ լոլ նո քուԻ (ուրու

փո-

29: ---- ---ՁՅաՅՏԼՈ (ալ --

«

ւ».

ՍՀ4ԸՕՏ (տն Ր

2)

--

2) ---

«օզ( օէ

--

գ

ՇՓ օ-2605(Փ1 -Է

-

. )

(25-5)

ի

(75:6)

Է (15.2)-իդ» ԽՇՕՏԹէՃարտ Իխչոյնսճն ոնում ոնիկ ո Իլ: աան ւս ճավոուլում բ: կատարվող երեք ճալորոնիկ ՈԻՈՏ

տւ

Նկչ

ուսինքն՝ ( 15.6), (75.5) / ւոն ումն ե՛ր:իդումա: Եթե վորջին 6) տ:Հ»ալ860Տ(«է ուղղ վաժ աճ հերկալուք դեպի ւջ ուսունում ը: ոլաւոկելրեն Թլուսիբ:վեկտորով (չկ. 151), չռլու (25.5) ոամոջան ումի: տսնումների

ոա

է,

դումար ուս

--

կլատկերվի Հ3ճ երկարությամբ դվեկաորով,որը տորի նկատմամբ շրջվոծ է ժամացույցի սլոքի կլուն ով, իլ կողը 22 (75:6) Ճակաուուկ կալակերվի Փ-Ձ նրկարությամբ վեկասրով: որր ու

օՃ

:

վել-

ոպրտաման

մոա

նյում

ւա

լո

5 վելտո-

անկյունով: րի նկասում ուիբ: շրջ վոժ Է բավարարելու ճամար վերոճիշլույ (752) ճավառոաւրումը Է խարրնկնի երեք վեկտորների վեկառրականդումարը յիք տուա ւու ն ումըռլաւակերող վեկտորիճիլո: Ալոյիռի ԽՇՕՏՓԼ

Ըոկնում ը: ճնար:ովոր

չես,քում,

խոալն4

է

(ա:

ոլլի ւոուդի ոյն

ալեւի պայմանից (նկ. 187, ա)՝ ճետնելալ

որոշվում է

որը

ում

Բույյի-

Թ:):2: Վ- 43255675 Ի, --

--

որտեղից

Հը ա

(62 --

յ

2.7.՛ )

լ

43505 2)2-

Նկ. 157, ա-Խ .ճաի ապատասխանում` է Հ- Օգ.դեսքին: նկ.152. ի -ից 2.» դեռքինճամապատասխանող 5.

՛

ուսա

Ձ-ի նուլնոյիսի արժեք: յուն է ւուսչիս որոշել նան. փուչ Եկ. 157-ր ճնարավորույթ չե ուլն Փ արժեքը, որով (75.4) ուռիսյողայան չու ուան ումիլչ եո է յրնյուի լլ ուսուան ումը ոլալմտանավորող (75.1) ռւոինեւոնույի է ուժից: Նկարից ոլող

վուի

է

՞

Չ

Լ9Փ--

Փո --

ԶՋ

25.5)

Հ---չ

ծՓեղադրելով (75.4)-ի մեջ (25.1) / (75.5) բանաձներով ոխրւ որոշվող Ձ-ի 2 Փ-ի արժեքները,կուտան անք 5 ճի Ր (75.5) Ճավա արիան մանալի լուծուսի --

,

ի

արաաարաաի (.

3): -է լ

գջ:

ԸՕՏ|

(ւ. ՓԼ

մ

--

ՁԼԸ

'5

| (75:89)

28»

--

«2

,

դումարը տալիս է (75.9) ֆունկցիայի ն (75.3)-ի վարքը աւոիսյողական մոաւուսն ուիների դել քումիճա ակաղրդի ճու Խկալադրող (7 5.5) ընդճւնուր լուծումը: վուււոիոն (75.5) դում արելին ղդալի դեր է (շողում միայն ընթացքի երի սկզբնական ռս լոաւուսնում ուադիալում, լապես ւո ւծ, ճս ւիմուն տադիալում (ակ. 188 )։ ու

ւո

ո

Մ

«ան աման

--

--

«մբ. «-

Հոս». «ո»ՖԼ.«ա»

տատանում ների հաստատվելը Նկ.

6" ժամանակի ընացքում էքոպոնննցիալ արտադրիչի առկայությամբ (75:3) դումարելիի դերն առավել ոքլոառուի է, ի. բուզվակածուս չավ: անցնելուցճոռ աչն կարելի է աննանլ՝ լուժփուն մեջ պաճպանելով միայն (75.9) դումիոու բնլին։

Ալսոյիսով,(25.9) ֆունկցիան նկարագրում է

ճառտաոչ

վուծ ուոխսյողակունտատանումները: Դրունք ճարմոնիկ

մտա

որոնց ճՃաճակխությունը ,ուսնուսիննրեն, ճավասար է ուտի ուժի Ճուճավությանը:Ստիոլողական յող տատանումների

(75:27)ամաչիտուրն ուղիղ

է ուտիոյող ուժի ուսան ամայլիտուղին: ծվլայտատանողականճամակարդի (որոշաճարն

0-ով) ամպլիտուդը կախված է ստիպող ուժի ճաճալությունից:Ստիոողականւուաոանումները ետ են սրը մնոՀ նում հո րաստ սիուլի սւոխսյող ուժից, ընդ որում ալդ դի «լ-ով

ն

արժեքը նուլնոլեսկովովոոծէ ստիոյող ուժի Ճճուճուվնոու Թլունից լոհ՛ս (25.8)|։ Սախպողական տատանումների տմապլիտադի՝ատող ուժի ճաճախութ ճանդիցն ում է նրոսն) յունից կարվիածությունը որ ավլալ ճամակարդի որնէ որոշակի ճաճախության դելճառում Է իր մբոխմոալ զում տատանումների ամապլիտուղյը ճոռւմսկուրդը արժեքին: Պորղվում է, որ 9աոսռտանողական առանձնանա զգայուն է ստիոող ոժի «ղդնեցությոնը 1 ճայճա իշու յուն դեսը քումի: Այս հրմույթը կոչվում է ոհղոԿամ, լուսն չո ոհղոչիսկ ճայիալո Ճոճավաուլթյուն ճաճոավ ութլուն: ռանսալին Թ, եց. Ռեղզոնախոային ճՃաճա վությունը որոշելու Ճումար պետք է դանել (75.1) ֆունկցիայի մաքսիմումը կամ, որ նույնն է, ԶալւուաոուլյումԻ այրուն շունի ոուուկ դտնվող մինիմումը: Ածանցելով ալլ 9արուաուրւոաճա լտության ճւլույթյունն բոտ ա-ի ն ոտացվոածոյլուն քր Ճավասարիցան ք նելով վրոլի, կաւուան որոշող Ցեղ. ոլորման ը: Փ

լու

ւու

4(օշ

--

--

Ժ)Փ-Վ- 832

25.10) Ճավասարուին («0«

«5 --

-Է յ

-Հ

չ

լուծում.

Ձրոլի Ճավա ուլ: լուծուիը

ճարի

ՄՐ

2:20

աար մուոււ ա

: Մոսդուծ երկու ճալտարուրիմա քախմուսմրին սերից բաղասականը ոլեյութէ դեն նետել, թողի

ունում ժում

հրեք

ունի

(25.10)

0:

--

է

-

չուոր

ֆիզիկականիոաւտ չունի (ճաճավսությունը ա) ուսական ): լինել չե կուրող Ալսոլիս ով, ուն ոն ուն ուլին ճ վում Է նլ ուրժե.բ, լոխ քն՝ ոճախությանճւ ուր ուուսդ այն

ոչ

Իի

ո

Փու.

ՀՅ

ի

ՇԵ----Շ--

Օ5

Չ85,

--

լան ոլո ծեղադրելով ճաճավխույլթ

ք կուո դոն ոլթում՝ ան ան

ամիլի տուղի

ար

որժեքը

25.11)

(275.2)-ի նջ,

տաճալոոությունը ոնդոնո:նախ

ք

Ձ,,.

--

"0

31/05 --

(75.15 )-իդ երն ւի է, են

պան

3)

որ

միջավալրի

(7 2:13 դիմադրության

դեռլ.քուսի ուհդոնւսնուխԺոսի անակ ատ ղլիբոացակուլություն աճի անութլան: (25.11)-ի Ճա աձայն ւռուղը ձդուսի է տանա ) ուի նուլնալիսիալումուններիդեռլքուսի(20-ի դեսլքումմ ղոնունաա յին ճճոաւխուլթ յունը ճասիրնկնում է Ճար կուրդի ոնում իրի ոնա» կրունՕօ Ճամխախուի լուն Ճիւո: Սի սլոեր ի աի լլիոուղի կավնումը դոկո՞ն ուան ուսին ոտիալողուժի ճա է` ի ճճավոուլյյունից,լում", որ ուլն ուամոս:նոււինելր ճՃավույթ յունից» դրաֆիկորեն ցուլց է ուր վոաւժնկ. 1Տ9-Հուսի: ուսն ձի Փրաֆիկի վր" գուլդ ւորվոաւժ կորերը ճամ ւուլուսվխանուսի են 9 ոլարուաւին որի տարբեր արժեքներին։ մուս 75.11)-ի ն (75.12)-ի ճամ աձայն որքան ավելի փոքր է 0-Ա,ւո լն քան ավելի վերե ն դեղի աջ է դտնվում ւովլալ Շաւո ինժ ումը: կորի միաքճի մալուիոնդեռքույր (ալնոլիսի, որ 28" Հ աշ)ոնդոնախառլին լուն ուր ուաճաա ճաճակխույթ լւտությունը դոսոնում է կեղժ։ Ս,ս նշանակում է, որ ալսսյիսի ոլալմաններիդեղ քում ուհդոն ումաւոեղիչի ունենումի, ալոինք ճաճախուլյունըմեծացնելիս ուոիդողական -

(ուս

տաս

Ն

վ

---զիո(ւ)

յիոնուռոն նվաղում է (ամենաներնումների ոլլի ուդը ված (25.4) ենի կորը նկ. 189-ուի)։ Նկ. 189-ումի սղասոկել 8 ալար ամեորի ւուսրբերսրժեքներին Զի ու ֆունկցիայի ւա

Հ

ը կոչվում է ոն այատառվւանող դրաֆիկների աիբողջուլթժյուն ղոնանաալին կորեր: կորերի մասին մի դիսոողույյուննս Ռեղզոնանսային կարելի Է անել: ՀՄ ղրոլի ձղսոելու դեռյքում բոլոր կոբերը Խանդուի են միննխույն, ղրոլից արբել: Խ/Փշ-ի Ճավա ուր ոաճմանոալին արժեքին,ալան քն՝ 1Աճ-ին։Այս արժեքը է դիրքից որ ստանում լն շեղումն է ճավասարակշոուլյյան ուժի աղզդգեցուլժ Էօ-ի ճավատալ Ճաաւտատուն ճամակարդգր յուն Ժ-ն ուկ: ձգանլու դեսըքում բոլոր կորերն անտաճմանույթյան տախտ ձղտումի են ղրոլիչ քանի որ մենժ ճաճոաոլաուտիկորեն (րութլուն դե թուսի ուժն ալնաչես արադ է փոխում իր ուղղուումի նկատելիորեն եհդուԹլունը, որ ճամակարդր չի ճաւսգդն դիրբից: փերջառյեսսշեն թ, շարժվել ճավասարակշոույթյան տ

արադ

լոն

ճւ ճՃոսվաուՀ ռոնղոնանսիմուտակալքում՝ յունից կավովվածժ), փոսխոիւութ ալսխին քն՝ ոլն քան ավելի

է փովիոխվում:

է իա

«սուր»

քալվոիումի ը:

է, որ փուքըմարին (25.2) բանաձնիցըբլու դեռ քում ժ,,Հ| ամալ (ալաինքն՝ 3 ՀՀ ագ-ի դեսը լիոուղը ռնեղոնանսի քումի

մանակ

մ

ուուսվորասպեսկլինի Ձոնզ--«/

Խ -

-շ

Փց

Այս արտաճալտությունը բաժանենք յ-ի

վրա, որով ամակարդը շեղվում Է ճավառարակչոության դիրքից ճաստատուն Էց ուժի ազդեցության տակ, որը, ինչպես պարզե-

ք ցինք, ճավասալ: է 1/օշ-ի։ Արդլուն քում կաւտանան

ձել.

Տ

լանա (73.14) թյունը

Փց

9.

...-- -51

-

4.

--

Օ

բանաձեր|, Ալապիռուվ,Գ. լավորակու-

թն ոնզոնանախպաճին ամպլիտուդը քանի անդամ է դերաղանյում: ճավառարակչոության դիրքի նրատմամբ ճամակարդիչեղումին, որը կատարվում է ատիուժի ամայիւուդին յող Ճավա մեժուլժլուն ունեցող ցույց

Է տայիս,

ավդեցության ուույլ (ոո իրավացի է իիոլն ոչ ինժ մորումների դել քում): ւումուսնուիՀ Ինչալն հերո: "Ր Է Կկ. 152-իգ, տիայողոչկան ներո րոուո փո:յի հեյո ես մնում ուվիսյող ուժից, ընդ ոբուսի հո օ մԻնուրոււ եժուլյունը դու վում Է Օ-իղ ին չե ԴՇ տայճչ մանիր ում: Հ-ի հավոումմը 6-իդ մ-ի ւոսրբեր արժեքների Ն. 190-Հուիչ Ցւուի ուլ, դրաֆիկորնն յուլց Է րովիոււժ ծոմ

ւո

ւււ

ու:

ուժի

ս

ո

ս

ւո

ո

Ց

ԷԶ

|

ա/Սց---Ֆ-Հ

Նկ.

է Փ»--6|2: լաւը ճամ ուա ավուանյումի Ռեղոչ ճաճխավոույթ ն ավելի փուքը Է սհվականիցըխոնա Խանսալին ճՃաւճախուլժլուն (25:11)-բ|։ Հեն ուբուլը:ուն դոան ախոլաճին ՓՀ-տ)2:Թույլ Կու յուն դեյ քում Փո Հը» ռնդոնանախ ոլաճին կարելի Է Համարել, ար Փ-ի արժեքը Ճավատարէ յ-ի: ց

Ռեղոնանախերնույլթը խոբկուվոր է ճաշվի աոնել մեքե նաներ հ տարեր տեսակի կառուլցներ նախադծելիո:ԱՆ: ոչ մի ռարքիրի տամուկ ումների ուհի» ճաճավոուլժլունը: դեպքու չպետք է մատ լինի ճնարավոր արատքին աղդեցույլուսների ճո Ճա վում լանը: Այսպես,Կովի (իս |ոքի կլւուի իւ քնավխիոիթենբի Թրթոումների ռետուկան ճւսճավխություն դեաթ է խիսա տարբերվի ալն տտտանումների ճաճալոռակի կոուի Թլունից, որոնբ կարող հա առոբյանւ»լՌիոյում

դել քուսիառաջանում ե այրոսլելլերի ոյւտուլտից:Գավաուակ Թրթոոււմներ,որոնք կարող հն աղետների"սռի|ժՃանդիաաերբ կատու ջննրը փլվել նն նրնալ: Հոտի հ դենայքնր» բոն ց վրալով դիսվորների լորասլունը ճի քալլ անցնել ժամ ոնւուկ: Այս դռոյքերը:տեղի հն ունեցել ուլն այու ճուոու վ, ճա որ կաիրջի՝տատանումնելի ռեսի ուկ ճոխությունը ւրո ւո է եղել ղորուալյանքալլոլու ճաճավոույթ յանը: անակ ռեղոնանախերեուլթը Տաճա|ս շատ օդՀՄ'իոշժատ խնիտակար է լինում մանավանդ ուկուաոխկոո լումն, ոադիուտն ու

ա

կալում

ե

այլն:

Տ 716. Պարամետրական ռեզոնանս

նախորդ պարադրաֆում քննարկված գեպքում դրսից կիրառված առտիսողուժն անմիջականորնն պայմանավորում էր ճամակարդիշեղումը ճավառարակշոությանդիրքից: Պարղվում է, ոլ գոլություն ունի դրսի աղդեցության մի ալյ ձն

նհա,

ուժեղ ւուսրուբելյելճս էու լունս ալն է, որ տղդելյույթյուն

որի օդնությամբ: կաւբոլի Է

մակարդը:Ալս նակի ճամ տակտով եղի տտոտանուին:երի ակարդգի

Է ունննուի

ճՀ

մակարդի որն: պարամնարի պարբելոականվփողիոթություն, կոչվում է սյարասիհորսկան որի ճնոն ան քով ոլո

Հրրույը

ունդ ոնագյու Որպես օրինակ վերցնենք պարզագույն ճոճանակը, որը բաղկացած է թելից կռխված դնեդիկից:Եթե ճոճանակի1 եր-

կարությունը մեծացնենը ալն պաճնհչ րին, երբ ճոճանակը դտնվում է եղրալին դիրթերում, ն փոթրացնենք ալն պաճեբին, երբ ճոճանակը դտնվում է իջին դիրքում (նկ. 191), ճոճանակը կակախ ժեղ տարուբելրվել: Այս դեսչքուսիճոճա-չէ թելի նակի էներդիան մեծանում վր» ղգող ուժի կու ւու ուժ ուշի տան քի

ու-

Ճաշվին::Ճոճանակի ոռոուս նումների ժ.ամ ուժը ճա ւոաււոուն աաուկ թելի ձիան

Նկ.

չէ. ոլն ավելի փուքըէ եզրային դեսըքերուսի,երբ րոսդուչ Թլյունը ճավառսարվումէ ղրոլի, ն ավելի մեծ է Ժիջին դիրթում, երբ ճոճանակի ար ադու |էլուն ը առավելադույնէ: /ւսսիխճոճանակիերկարացման դեսըքում արոտուքին ուժի

բացասական շվուա ւոն քր իհծութլումբ ռւվելի խոքը է, քան Ճոճոն ո:կի կարճման դեղ քում կատարէ, որ մեկ ոլա բեվփաժդրական շլուաւուան քլ: Սոուցվում| բուլ լուն ընվլժաց քում քին ուժի (րաւորուժ շիւ արու

աւուրուժ

ո

ս

ո

ուն

քր

ղրոլից ինծ

է:

Հ

Ճ

ԳԼՈՒԽ ԱԼԻՔՆԵՐ

Տ 77. Ալիքների տարածումը առաձգական

միջավայրում

եթն առաձգական միջավայրի (պինդ, ճեղուկ կոմ ղաղային) որեէ տեղում առաջացնենք նրա մասնիկների ուլ ւս մասնիկների միջն տասուսնումիներ, դոլուլժլուն ուզե ցող տատանումները խոխաղզդեցության ճետնանքով այչ կակահնտարաժվել միջավայրում` անցնելով մի մասնիկից ւո մեջ սիլուսըորեէ Մ արագուլաստ բ: Ցարածությա՛ն Հ

ուտ

նումների տարածման պրոցեսը կոչվում է

ալի

Հ

ք:

Այս միջավայրի մառնիկները, որի մեջ

տարածվում է ալիքը, չեն տեղասխոխվում ալիքի ճետ միտռին, ալլ միալն տատանվում են իրենց ճավասարակշոությանդիրքի շուրջը: Ալիքի տարածման ուղղության նկատմամբ մառնիկների ունեցած ուղղություններից իվ չոռւլ:մաւոանումիների կոս բերում են երկալնականն լալնական ալիքներ. Երկալնական ալիքի դեպքում միջավայրի մառնիկները տտատանվում" են ալիքի տարածման ուղղությամբ: Լայնական ալի-

քի դեսքում միջավայրի մասնիկները տատանվում են ալիՔի տարածմանը ուղղաճալաց ուղղությամբ, հայնական մեխանիկականալիքները տսռաջանում միլն լն սիիջավայրում, որը օժտված է ռաճքին դիմադրություն ցուլց մոալու Ճաւոկութ լարը: Ուռուտիճեղուկ ն դաղա յին միջոավալրերումմճնարավոր է միալն երկաւնուկանալիք,

որի

Գինդ միջավայրում առաջացումը:

ալուվոր է ինչոլես երկալնականչ այնպես էլ լայնական այիքների առաջացումը: է Նկ. 192-ում տրված միջավալրում լայնական ցուլ ալիքների մուռ բւշծմիու ն: դել քում՝ մոսնիկների կոմու ւժ ճամարներով նշանակված ԷՆ լն ւլլ շարժուսիը:1Չ5նհ են իրարից մասնիկները, որոնք դանվումմ |ղմՂ ճեռավորության վրա, այսինքն՝ այնպիսի ճեռավորության վրա, որը անցնում է ալիքը մասնիկների կատարած տատանումների քառորդ պարբերության ընթացքում: Ալիքը առանցքի երձախից ոջ ւարաժվելիս ոխւեսի թ լաբ կուլչու ալում որոլես է 1 մՄոոսղրոլական ժամանակընդունվուժոյ:սճին աւսնում սիկին, որի ճետնանքով մաանիկը ճուվատոաւրոււկշոություն չիրքից շեղվում է վերն, իր ճնտնից տանելով ճաջորգ մառնիկները: Քառորդ ւյարբնրություն անցնելուց ճելոռ 1 յիասչ նիկը ճառնումմ Է վերնի եզրային գիրքին: Միաժամանակ ակում է շեղվել ճավառարակշոության դիրքից Չ Ժառնիկը: եվա մեկ քառորդ պարբերություն անցնելուց ճնտո առաջին մասնիկը, ներքն շարժվելով, կանցնի ճավառտարբակշոության չերքիցչ Չ մասնիկը կոռաանի վերնի եզրային դիրքին:իշկ Ժասնիկը կակսի շեղվել ճավասարակշոության դիրքից դեպի վերն: Ժամանակի1 պաճին առաչին մասնիկը կվերայն ջացնի տատանումներիլրիվ ցիկլը ն կգտնվի շարժման լ

ճն

Հ

|

'

|

ատ

վիճակում, որում դւանվում էր սկզբնական սպաճին: Ժոաու նայի Ղ ոլաճինուլիքբ» անդնելով ան ճանապարտը) կճոչոնի մառնիկին։ է տրված մասնիկների շարժումը ԺիՆկ. 198-ումմ պոլ ջավայրում երկայնականալիքների տարածման հալդեպ ական ալիքում մասնիկների վր թին վիրարնրող բոլոր դատողությունները վերադրվում նն նան տվյալ դեռքին՝ վերն ն ներքն տեղի ոնոցող շեղումները «իոիարինելուվ դեպի ձայլա կողմերը տեղի աննցող չեղումներով: Ինչպես աջ երեում է նկ. 193-ից, երկալնական ալիքը անցնելու դեւղՔում միջոավալրում ատեղժվում են իրար ճաջորդող մառնիկների խատացումներն նոսրացումներ (մոսանիկների լխտաեն ցումները նկարում եղզրաղզժվաժ կետազժնրով), որոնք Էն սոնղաղվխոխվում լիքի տարածման ուղղությութբ՝ Կ արադությամբ: քում:

ու

Բանի դեռ դոլությոն ունի ալիքը» միջովալբի մառնիկները ատտանվաւ նն իրենց ավասարակչշոության դիլթի ընդ որում, ինչպես երնում է նկ. 195-ից ն 193-ից շուրջը: փուլերի շեղումով: տարբնը մասնիկներըւու: տան վուսիե վր. Իրուրից ՄԼ ճեռավոլրության՝ դանվող մասնիկները

Նկ.

Տամ

իրարից ՄԼ ճեռավորության վրա եխ դտնվում ղերքերը: ոլաւտուսխ արնմասնիկների ծավասարակուության Նկատի ունենք,

որ

խոսունսկ մուչուվ|(փուԼին 2 ավել ւցնելլ: իտի ռույ ւռ: ուան իի ղզդեցույ ոչ լու: չե ուն հնում )։ ան վող չուի հՏ: աւմի ուռ ի, միջն եղաժ Կխուլուվ|) (տիսսոհս՞աւկ ճեռւվորույթյունը կոչվում Է ալի բ ի մ եր կո բու Թլ է 17հասնիկնել:ի է շե(ուե՛ 4՛կ. 194, որում ւղաուկելրվաժ դու ւԻլ/ ճՃավաւորավշոււ: Թյլուն դիրբիդ» որունո ուլիքի բաժորան ղղութ լան հրկալություտբ Ճւաշվճ վաժ - Ճեույվոլյուլթ յան Պ Աարնտոալտ Ֆոնկյիա)։ Ալխճայ //Րաւա

աւանվումեն

ս

որիոոր

ու

,

մ

7:11

-՛

քու

ՒՐ |

Ը

Հ,:/

Նկ

մել պարբերության ընթացքում, ո

ունկովիա)։

ալիբի երկա է բությունը Ճաղվոասար ալն ճնոադվորույթյանը, անցնում է ալիքը որը է,

որ

այսինքը`

27.1)

ՊԱՏ

չ Սլոն ւրեջ 1-5 լո Փոխարինելուվ ոււուն ու

(65.9),

ս-տ

1/-ով խոռն՛ռ

տատանումների ճաճավսությունն է|,

նանք ԹԱ--Ամ.

կոտ

(127.5)

նան՝ Վերջին առնչությունը կարելի է տանալ (լում րելով ճետելալ դատողությունները: Մեկ վոլրկլոնում այիքների աղբյուրը կատարում է զ տատանումներ» ուռնեղժելով սոոատանման ընացքում միջավայրի մեջ լորաքանչլոր ն եկ ամանակի ալն «կատար» լիքի մեկ «խոռոչ»: ոու

-

ոթոտանումը, պրաճին,երբ աղբրորը կկատարի «-րդ ջին «կատարը» կռոասցնիանցնել ։ ճանտորարճ:Հեւ" բուր) վրա սպնտքէ տեղավորվեն Կ «կատարն հրկարության ել» նհ «խոռոչներ»: տռա-

Իրականում:տատանվում հն ոչ փխոալնՃ աւանդըքի մրա տեղավորված փառնիկները (ինչպես պասվերվածէ նլ. 195Հու ն նկ. 797-ում|, .:ծոավուլում աշուլվոսկվաժ ուլլն որոշ ատ ը: Փարածվելովմումու ումին մասաիկնելրի երի բողջուլժլուն աղբյուրից» ալիքային ոլրոցեսը լրողդրկում է /ռոչլրուծու334

ավելի ավելի նոր հասեր: կետերի հերկլոււչտուվիո ն 11411 տեղը»ոլ ոնց Տ սզյոււի ե ումնելոլ Ժ,ս ւին ուկի է ոլուծճի ն, կոչվում Է ,սլ ե ջի ճա կոտ (կոմ ուլիքուլին Խու է, |ս ւո): Ալիի Ճով,ուոր ուլն մսկնրքուլն ոլոր ուլ դեն |էլուն մսսը ուլի,քոո լին ռրոցեսի նջ ընդգրկված լոաժու ուն է -վն ւռսիդ, որում: ջա ուումի ւոսշլոււժ ու|Ցլոն ղդ դե 111811

խոն

ու

մուս

տուս

ո

չին ուտւաւջյացել: տանումիներ նվ ող, կեսերի երկրչ առիուՄ'իտասոնսակ փխուլելով ի կոն տեղը կոչվում:է կհ Է հ 4ե Կ իե Ք 4/Թ։ Միքայլին մակերնույթըկարելի է անցկացնելայի քայլին սլրոլան պանկացա:Ժ պեսովընդդրկված կեսով: Հիա ուրուսժուլթժ նտանի ուն բղիու լամբ ւլիքուբոր» դոլույ լում ուննն ժամ ոչն ակի Է Է Սա մակերնույթեր, ուլն դհոլթումի, երբ քանչյուր ալոճի Ճար դոլուլթ յուն ունի միայն մել ուլի քու7 ի2ոււի (ին Ճակոուո:Աի քուչի մակերնույլթները անշարժ ան ցնում ե մտիոոււոնառկ խուլերովւուուուշնվող Ի /ո/ւՀ (նլրունչք դիրքերով): սիկների ճավասարակշռույթյան Ալիքոյին ճՃայկասուըիիշսո յոնդավոիովում է։ ուժ ձնի: Այիքոլին մակերհույթներըլինում 27 պւանկաւց լու կոո դեսլքերում՝րուն ,ք ում ին ճարվժուլժ Պարզադույն ուա նու բուլի, ոլա դեղային մկելրնույթի Վ: Հասաալոււուա է ճարվի կոմ սֆերիկ: Ալի.քուդեսքերում ուլիքը կոչսվումմ զիս մոկերհութները ճարիժ ալիքում իրենցից ներկալացգ ուսի են իրար իոկ ղուդածեու ճՃարլութ յունների ճասմխսկարդ, կեն ւո ոն դնղդալին աֆերիկ՛լիքում՝ ճառի մակերմույլների Ճամ ակար դ: ուտ

ւու

«լ

ճմ

մս

Տ

78.

Հարթ եվ սֆերիկ ալիքների ղավասարումները

կոչվում Ալիքի ճով սաւլյումմ

ճազտու|նյունը որը տալիս է ւուաւուսն ո: վող կետի շեղումը որսլես ֆունկցի / 1 ասանուկից՝ պրո Պյ Մ, 7) կոորդինատներից: Տ»

Նկատի ուխեսք կետի

6( 3,

7,2,

է):

է

ուլն

արտա

(78:1)

դիրբի կոորդինատները: ճավառարակչշոության

(78.1) ֆոանկյիան պետք է լինի պարբերական ինչպես Է Ժոսիանսկի,այլեւս էլ եջ 7 / 2կոռոդինատներիԿկասում ուրբ: րոտ է-ի ճն տնում է նրանից, որէ-ն նկաչ Գարբնրականությունը

նումլո'ադրբումէ 1,7 կոորդի ուներ ունեցող կեւոխ տառա ճնատնները: Պարբերականությունըրոտ կոորդինատների վում է նրանից, որ իրուրից Ւ Փիոսվորությոն վրոո գտնվող կետերը միատեսակ ձնով են տատանվում: փոնենք Հ ֆունկցիայի տեսքը ճորթ ալիքի դեպքում, հն ները կյու ես ճարփոնիկ որ մուսնում յխթոդրելով, բնուլթ: Պարզության ճամար կոորդինատայինառանցքները ուզզենք ալիքի տարաժալնոնաչ որպեսզի Ճ առանցքը ճամըբեկվնի իան ճետ: ուղղության Ալդ գնպքում ալիքալին մակերեվուլթները ուղղաճալաց կլինեն Ճ առանցթին, ն քանի որ կնտերը միատնսակ են ալիքային մակերնուլթի բոլոր տանվում, 5 շնղումը կախված կլինի միալն 2-ից ն Լ-ից/ ալան քն՝ չուս

տա-

Ն-0

|

է»

:ՈՆ Ս:

Դիցուք7-0

»»75

ճարվուժլոան մեջ դւոնվողկետերի (2:.195) Ճեովուսու ն ուսին երը ունն լո՞չ ոհ քը՝ ս

ԻՎՀ-

22 Շ-3Նկ.

Հ(0,է) Փո

հնք

-շ

ՅՇՕՏաէ:

Ճ-ի

ցու

նկագ աւժ

արժեքին ճի աոա ոդ ուվոուն ճարլթույթյանմիջ դտնվող մասնիկների ւոատոսնումներ ւոհոքը: Ալիքը 7 յունից մինչն ոլո ճարվուլթ ճարվլուաւ

թյունը եղած վուր է

ժամ

ճանա

անու, որունղ

ի4 Հեւոնաբար»

արտը

անցնելու

թ

ւպաճանջ

ալիքի տարածման ալրոադու թյունը է ճարվություն վրւս դտնվող մուն իկների ՄՀՆ

յատանումիներ ը: ըռւո Ժամ անունի

ճամ

--ով

եւո

կինոն

"--0

վող Քասախին բի Ճուչ:լԺուլ ու-ն մրս դաոն ի կունհասն Նեւոնլ սլ ուլ ռխին.քն ուբը՝ ն

չի1: երից չ

տտոանու

յո

ՀԶ,

1128605

Ալապիսով,ամ 2

2)

--

" ( Տ)

Հ ՇՕՏՓ

--

-

լիքի ավա ւալու:իչ: կգլոի

նլ

Վն

( --"):

ՎԸՕՏՓ

Հ

6:

ոլ

(18-57

աժ կի(78.2)-ի մեջ 6 մեժությունը - կոռբդինաուով քանկաը է ոլնին: ոի շեղուսինէ ժասիազուկի (24.2) բանած ոբ որ ք, ուսժելիս ենլքադրեցին ւու ւութկուսին ի ում ոչլլոււուղը: բոլոր կետերումնույնն է, Հարթ ռլիբի դեռլքումիդաս դիտո-

վում է ալն դեպքում,

էներգիան չի

երբ ալիքի

փտիջավալրումի: մուն Փիքաննք ( 258.2)ճոոսվիւս ուս

Մեջ

արժեք, ընդունելով Օ

(

-

--

ժոքին

ճւասնումի

ւռուժլունից բխող

փուլի

ոլն: նգ

(58.3)

ԸՕռջէ:

որունզ փույը է

ող

Մ

(24.3) Ճուվասարումը տալիս

ւռեղի (5) կալը»

իո

կլանվում

(1) Ժո: անաւկին իչ, վերճում՝ֆի քովոաժ է

Որոշելով ովլուլ ոայաճիս:

-- ութժեքը» կգտնեն

ք

ոլա

ոլն

արու

ուլ սր-

ճով-

արոոդույթլու

"Ի է փուլի որով տեղասովվու արժեքը: Ածանյեոտվլալ նա լով ( 28.8) աւո լաո Թլոյբ» կուսն անք

նը

վւ--0,

ձէ

Մ

որտեղից

ՈՃ

թր

«ՀՄ:

(7 5.1)

Ալապիսով,(75.4) ճավառարմանմեջ ալիքի տարածման

արադույունը փուլի տեղամիոխմանարաղությունն է, որի ան ճեւոն քով ալն կոչվում է փուլա լին արագություն:

Մ

Ի, վ.

Սավելն

(15-1)-ից ճիոմուսի է, ուր ալիբի (75.2) ալու դում լունը դլոսԷ Ճ-ի ը նկարադրում կուտ է։ Հեւոնաբուը:» (28.3) ճուվուսարումի ՍՂՆԱՈՆկողի տալրուժվող կողմը չոալուսժլիքը: Հաուու՞ւկ «ող ալիքը կունե

ճի

ունյալ

ոհ

ա

քը՝

1Վ--- )։ ոօտալ

չ-

Ճավաանցնելով (75.5) ալիբի Իսկուսյես,

«տունի ն

(28.5)

՝

փուլը

-

ճու

կուունունք

տաժանցել ում,

մշ

Ս

ասար

մէ

որ

ուեղից

ծնեսոնումԻ

է,

ոլ

(28.5) ալիքը ւոււլուծ վում

Հ-ի

Է

Նղվուղւի կողիր: 1-ի Լ/ Հ-ի Հարթ այիքի Տավարի ունր կարելի Է ուլ սիհորիկ տնա բը: իրո ճոռիոալ:մոցն եք, Կկոտուիոուիբ: լոսլես դոչվուժ, Է ողի թոլին Թեվր՝ ան

ւ

է

(17. 1)-ից

(26.6)

ՒԶ:

--Հ

--

է, ոլր Է չի քոալին (28-.)-նը ռինտուաւ Թվի» որուդուշրջանային Ճճոխու| լուն մշ "«յի.քի ՛ փխույուլին ուն չո չ ա ունի ճետոն լուր որուն թյան միջն դոյուլժլ /

(0

տու

Պ/

(ո Թա

(78.7)

րոն

սարման Իէ ջ ՄՀԶ/ ի ոխոորվինելյ ա իլ (75:11) (78.5) Տաղխո ոլԺեք ով հ -ՆԽ փոսկաղժերի Րոջ փոցնել ով, կո ուն ոմ. Ճար

ուլիթի

ճու

վոտշոուն: Իչ/

Հ »«ո605(Փ.

Էչ):

(78.6)

ճս վու նաւի կողոիր յուսշլւաժվող այիջի ուսրուիը (78.8)- ից ուան վում Է ԺիալնԷչ-ի շուն ով:

2-ի

Աի քների Այժո/դոն հեւք ռֆերիկ լիքի ճաղվոատարումիը: ունի որոշակի երկարու(ուրաքանչյուր խական աղբյուր չոռիերը եթե դանի ան ափոսկվեն ք աղբյուրի Թլուն: Սակայն,

կդալիորնն դերազանցող ճնոտսվորությոնների վրա այիջի ուսումմասիրությամը, ապա աղբրորը կարհլի կլինի կեոլին ճամարել: Եթե բոլոր ուղղություններով ալիքի տոարաժման այրադությունը նույնն է, աղա կետային աղբգուրով սանդժվոաժ ալիքը կլինի սֆերիկ: ենթադրենք, թն աղբյուրի Խումնելրիփուլը Տառվու ուսը:Է օԼ-ր։ Այդ դեոլքում ` շոու դոնվող կնանհրը կտադով ալիքային մակերնույթի վր տանվեն օ(է--Լխ) փուլով Մ ճանապարճը անցնելո: Փո խար աղիքին անճրաժեշտ է «Հ-րխ ժամանուկ։։ Այ Իիդեւըքումի,եթե նույնիսկ ալիբի էներդիս»ն չի կլո: ույուսմի Տտ ուն ի այլիոուդը ջավոազրումմ,տոթնում նելի հուի սնում ն ողբյուրից ՏԵեյռմիաաիխին ճիեոս:ն:ոլու փոքրանուՒ Է ոատա-

որա

տամ

ռֆերիկ 1/ը օրենթու| (տե՛ս Տ »)։ Հեսոնուքո՞ւր, հ ճի վո սարումը կունենու ոբը՝ չուրո»լ -

Հ.-"

որունդ

"Ը 2)

---Ւ ԸՕՏ

ՀՁ-Խ ձՃաուուոյոռԻն

՛

(78.9) 28.9)

--

Մ

մեժուլթյունՒ

է ատ ալլիոուղի արժե թին" ւղբվուրի ց

ճ-

լիքի

ճով Թալես -իուվոր ճնուովվորու

հ

աի է յունը ճաղվիասուր այլիոուդի վրաւ: 8-ր Ճճափվուչնույթ չոովխունություն ը` բոաղմասլաւոկուժերկարության չասի ուչնո: լուսի): Թյուիբ (1-ի չասխացնութ

Թոն

-

ոկզբում կուռ արվուժ ենթաադրություննե Տաս իրով" ցի է միայն Ճքղաձայն (28.5) ճՃավուտալյումը են դերաղանցող Ւ-ի- դեյ թում: Ւ-7 բլուրի չառսիերը ղդալիոլր ղրոյի ձրտելու դել քում/ տոլի ուղի արտա նազտությունը է ոն տառ ան ուլ լոն: ձղսոուսի Այ անճեթժելթույթյունը Լրոտուորբրվումմէ նրանով, որ փուքը1-ի դեսը բումիայդ ճովուաւսբյու-

Հիշեք»

մլ

որ

չի կարհլի կիրառել:

Տ 714. Կամայական ուղղությամբ տարածմող հարթ ալիքի հավասաոումը

նավոր որաադր ո:ֆուսմի ուուռ ց նւք « ոու ն ց.բի ճուր|ք ռլիբի ճավասբումիը:Փախ Թլասիբ տոսբոածվող

ուղդուք

ուլն

ուղղությամբ տարաժվող ճարթ ալիքի ճավաստարումը,որը

կոորդինատայինՃ, Ս, շյառանցքնելի ճետ կաղում է օ,ջնդյ անկյուններ: Դիցութ կոորդինատների սկզբնակետով անցնող ճարթության մեջ կատարվող տատանումներն (նկ. 196) ճնտնալ տեռբիՐ

անեն

՝

'

Փէ։

ՁԸ0Տ

ո

(79.1) Վերցնենք կոորդինատների սկլբնւսկետից / ճեռավորուԹլուն վր դտնվող ւլի քային

Է(5է) 7,

տ՝

սառառարաշ

ՄԸ

մակերնույթը(ճարթությույը.): Այո ճո:րթության մեջ կաոուրվող մուամուոնումն երը (79.1) մու:նումներից եւո կմնան ոուս 1/7ժոսխանակով» ուլուինքն՝ Հ

-Հ

ծ-2216-Շ0Տ(

1-Մ

է-ր արտաճոաւլտնն ք քննարկ վող ճարվխույթ յան վրւս դիոո-

Եկ. 196

Խրվող կետերիՒ շառավիղ- վելոորներով: ցրնեն ք

Հեշո

է

«թ

չի քային

մ

ր

Դրուճւ

ուլ: Իրյո-

ուկել:նուլյթիորի ուլ Ա իավոր վելրտորը:

պանկացաժ կեւոխ տեսնելը»որ" ո-ի / փակերմուլյթի

շառավիղ-վեկոռրիսալոր:

ժեր

3) (79.5)

արոտա

Է -ի. լ: դուվոուոո

-

Ո.

ՈՀ

լուլը

ունի նույն

բԸ0ՏՓ»--Բ

ար-

(29.5)

(29.5) ճՃավուուաբոիոն եջ, միու ժոաում նուկ փխոակուդժերի եջ ոցնելով Լ-ի ( 79.3) ատա

ք գաությունը տեղադրեն ա

-ն՝

`

-»

Հ8«օՏ(«է-- ): ՕԹ»

ո

(79.4) Ն

ճարաբերությունըճաչվատարԷ (տե՛ս (28.7)-ը|:

Է

Փ/Մ

Է

է ---

վեկտորը,որը լո թվին

ա

|Է»-- 25|1 ալի

է

ուղղված է ուլի քային մակերքույթի նորհալի

ք.

դութ ամբ,

--Յ»

(79.5)

վ

մոդուլի Ճավասուր

բոտ

ո՛լի.քուլին Թվի»

կոչվու:

վ եկտոլր:

ալի թային

է

քոաուղ-

Փեղադրելով

բ (79.4)-ի մեջ, կաւուանայն

է

Է: ո):

(ը, 0»-:օ05(է--

(79.6)

(79-67

ֆունկյիուն ոռալիս ԷՒ լ շառավիղ-վեկաորուվ կեսի

1 ճյոշեղուսիր Ճավա:ուսրաըշոռույթ լաւն դիրբից:ժառսխոնուկի

ճին:

կետիշուսռովիզ-վեկտորիցկետի բին ոնքնելու ճառի ճս

ուննք

-»

է

նե կոորդինոուո

ԿԽ

-

-

սկուլլուր ամմաՀ

ր

՛

կոորդինատայինշոուն

ց

քների

վլոս

սրոլեկցի ներով, ոոգաիուքն՝ -Ֆ»

հ

ոն

Ո

ՀԽՃ-Վ-խ--

ՐԿ

լոր

մամ ԼԱ

վեկտորեերի

Խ7:

Աչ դեքում խարվք ուլիբի Ճավա բումը Մաոուս լո:լ հո քը՝ :

(Բ,

3,

ոլոռեղ ..--

Ս-Շճօօ5(5:-Չո

Յ-

ԸՕՏ

4,

(79.7) ֆուսկցիանտալիս է

Ի

Չը

ո,--Ճ.

Յ-

-

7,

Խո ԸՕՏ

--

ո/-

էչ),

Յ, է, ---

ռի

-.

(79.7, 3զ

ԸՕ5"/:

ոի: կեն կոորդլինւսոներով

շեղուսիըժաման ուկի 1 ռյաճին: Այս դես թում, երբ Զ-ը Պուիբնկնումիէ Ճ ուան ց բի Տիեւո,ն. է, ւ, «5 է, -20 տ (79.7) ճս մանը: վեր է աւժվուսի (75.5) ճա վուաուք վաոուրումիը:

Տե՛ր

էջ 336-ի

տողաս:ւսկրը:

31Լ.

Երբեմնճար ոհ

ո

լիքի

րալ ճեսոն

ճաղիասոաղյումիը դրուի ե

քով՝ 22» ԹՇզԸ(Թ

-

--

Խո,

է

--

րնդ որում:ճաճա իո թճ Նշանը

(79.8) Թողնում մ.

Ե

բաց

Թ

ծ Հ»ՁՇԱ"Է-Ք.օ,

ննթսդրելով, իրոովոն ւի լ:

որ

վերցվումԷ

ամա ար

դրուստ

(79.9) լուն միոյն տւաճալոոուի

ու

Տ

60.

Մլիքալին ճավասարում

ուժ ուլի բի Խովուսողբ Իր ուլիանկոաշը լուժուսինէ: քուլին կոչվող որնէ դիֆերենցիալճՃավատաոաւն ոյն նո քը ոլարդելու ճամար ճաոասիեՄլիքուլինՃավա ք ճար|ք ալիքը ոլասոկերող (79.7) ֆունկցիալի երկմհառունն

Դուր ղվուսի է,

որ

ու

ք

եմա կոորդին մտաժոանցյրալներըը սերի 2 ժամունակի: Աժոանցելով(79.2)-լ՝ երկու ան դումիբոտ կոուանանք 417 ըյսքունչ լուԸ ի ուիովուսյրանի,

կալգի

ՈԼ

մասնակի

«ռօօչ(աէ-5

Տ---0- է

» ւ

փում

Ր»

«-Յ»

--

Բ,86ՕՏ(օէ--Է: է:0

8620Տ (օէ--

--

(61 --ԻՔ.

բ:ՀՁԸՇՕՏ

Ք:

ր.-

է

ո--«Խ

բ

ը

(50.1)

Էշք, չ

ար

՞`Ո

,.

ի

լ

(50.5)

ը)----Խճբ .

ք արելով(80.5) ճավառալրումիննրը, կաւուանւսն

ԱՎԾ.

ՓՓ

|

շ

ժշ:

ա

(0-1:

--

Բր

(80.3)

Այժսի,ՃԻ

սելով (80.1)

ն իա

կուտան անք

02է ժ22

թ (5

Ի

վերջապես,ճւսշվի --

թ

,

Է

92:

Փե

հ:

տ

ասխելով,

ողն վերջնական

չ

(78.1)-ի

ռր

Ճուխս

ձան

ք կասուանոոոն

ո

ա

Չր

2...

ԵՎ Հ

(80.3) Ճավասարումները,

/

ՇԵՐՈՆ 025

ք

«Հ,

(80.4)

Խչ

|

'

(50.1) Ճուվա

է: յուսիը որոնելի լիք լին Ճավիատաղրումի Հեշո է ճատողվել, տր ալիքուլին Տ վառարանը բոավարաբում է ոչ իայն (29.9) ֆունկյի ան, լլն ճի ուն լոլ ես թի դոշնկուցԺ Փ Կկցիոն ուռ

ւ

ս

տ

(2,

7,

Ս) 1(ԹԼ-խ»--ԷՆ--Խշ)։

(80.5)

նշանակելով(40.5)-ի 7ուջ հուսխ դմոսկուդժի բուստդոն վող արա հաւր անք ւոուվյունը Ը-ով, կատոո'ն Իսկաեսչ

Է--ժ1

Գի

ժ-Հ-Հ ժէ

Համանման

է

շ

ժչշ

ձեով

իէ Զ

բ77

։

ժէ:

ժ»: -

Հ-Հ(0)

ժ

Փ.

-

(50.6)

Է՛.3չ

ձլ

հ 1՞ 2Յ:7Ի

մ

Հ-Տ

եէ

Ձր7/

(50.2) 5Դ

:

«1

կարելի է դրել ավելի կոմողակտ օղերատորի միձե»վ՝ ԼառլլասիՃ օռղլերատորի միջողով Լոսլլասի ֆոցովսիմվոլիկ կերոլով Նշանակում ե՞ն ույն դործողություններիմասի ց որոնբ տալիս ե՛՛ Ճ, Մչ 2 փովոթւականների կախված րբրողջությունը, վուիոխականելըիերկրորդ կարգի մասոակի' ֆունկցիայի ըոտ այղ ածանցյալների դումարը»չայսին քն՝

մ.ս

ձավ ասը

ծավասարմա:

լ

ՉՈ,

Է

`

օժ

՛

Օշ

ա-2

Օգտվելով Լառլլառի օոլերատորից, (80.1) ճավասարումը կարելիէ

դրել նեն

լալ տեսթով՝

ձե-----

1 2-

ի

շ

ՉԵ

ծեղադրելով(80.6)

150.4)

(59.2) արտաճալաություններ

ճավատարման մեջ, ճնշտ է ճասիողվել, ռր (80.5) ֆ ունկցիմյ, բովա բւո Ի Է աշիք "լին Ճավա 211:Իս Կբ» ելն Բն շչ ունենք, որ Մ օրա --

(50.4)-ի լուր»:

որոււի

ոհ

թանչլութ

ո

սք

ունիցող Ճուվուսարու նլ բավարարող ֆունկցիա: նզութուքումի է որնէ լիք» Ընդ

-ի դորժուկցի ճՃուկուդ արձ

յան քառակուսի «Բեժույթ

ալիքի մուլաւյին արա դուլ լունը:: Ն (7 ժմ: ՛ծ0.1) Ճո վ«ուտուրուիթ մլ": մերադրվոժ Լր«պուցիչ ւ «Ր է 24 1171 նախրից կրովվոժ ոս ի ալն ուչի.քը: ուլ 7 ուողվա չորա

ւաայր

9տոսլիոէ

լղ

ոճ

Տ Մ.

Մշամգական ալիշները տարածման ատրագռությունը

-

Դիցուք Ճ առանցքի աղղությամբ տարածղում է երկայՃ Ճար |ժ ոչի.բ: Միջովալքում մուն ձնա ցնեն,բ նՍտամրան փող Ճրու|ն լումբ: մ ճի թի Տ մակերես ունեցողդլանաձե ժվոլ (խկ. 1971)։ ՓարբերՃ-նր ունեցող մասնիկների է տեղաշայժելրը: ժառիանակի տարբեր ապրսճերինկլինեն տոսրբեր է շրոլնս չՃ-ի 194, որում Է-ն ֆուն գի )։ կ. Են դլանի Ճ կոորդինատով տիմքը ժամանակի որնէ ՈՐԼ-Հ--՞ պսճին ունի : շեղում, լ լ

աան

ա-

165)

: : -էյ լէ) լ 6/2:12:Է 2-«-ՔՆ ճ |

Է |

-

|

Ւ

լ

|

Տ

ԷԺ4Ե

Լ...)

|

Նկ.

Ճ-ԷՃՃ

մալը դեֆորմացիայի Է

են-

Թարկվում, այսինքն` այն ուուսնում է մէ երկարացում (ձ2-ն Ճանրաճաշվականմե-

|

Ի

կոորդինատով չիմ թի շեղումը կլինի 5-Ի 8չ։ Հեաայ» դիովող ժ,աորո

ժությունէ.

հէ

Հ

ճՃաշապա-

տառխանում է գլանի սեղմ-

մանր) կում

ո Ճ

ճարարե

րկան

-

երկարացում:

մեժուլ յունը ալիս

Ճ

է

դլանի ւիի-

ջին դեֆորմացիան: Բանի որ Հ-ի փոփոխման գեպբում 4-ը դլանի տարբեր փոխվում է ոչ դժային օրենքով, աղա իսկական դեֆորմացիանԺիատնտակ չի լինի: կարվածքներում 2: կոլ ուծ բումիՏ դեֆորմացիան ուուսնուսլուԽոի ուր այեւ է ՊՃե-ր ձղտեցնել ամա Հետնաբոաւր՝

ու: (մոսնուկի ուժ անցյալի որ

Է-Ն կախում ունի

(511)

օ2

նշանը վերցվո:ժ է այո ւլամոխոռով, միայն Ճ-ից, ոլլէ է-ից)։

ոչ

դիան դեֆորմացիայի ւաւկալուլթ յունը: աան է սորմալ օ լարման դոլության մառին, որբ վխոքը դեֆորմոս ճւ ւհ ցիաների դել քում ւինիււուսկուն է դեֆոլրւիացիոյի ծությանը:(45.5)-ի ճի աձայն -

աո

որտեղ

|ԹՖ7

նշենբ,

միջավայրիՅունդիիողուլն ժծ

որ

Դ.

ճարո:բելրա կուն

է:

դեֆորմացիոն,

ճի ոնա-

լարումը ժամին ոակի Խշվուժ ոլաճին հուվվուժ Ճ-իդը(ոկ. 198): Ալոոեղ, որտեղ Ճավաւռաւրուկշուութ

բար: Սաս Է

ո»)

օ

ռնիկների ք | եշեղումները: դիրքից

ւի:

ւմ

լադույն

են,

Լու:

դեֆոր-

ջ-

հ մաիսն լարումը ճուվասար են զրոլի:

Այս տեղերում,որտեղ ե թ33 ոն մասնիկները ցնումի եո, ճավասարւկշոռու|

թյան

դիրքով,

ֆորսհացիանն բուսիը ճայ յուր

դեԼա-

՛

--

ՁԸ

ՀՍ--ջ

ԺԷ 7 22:ՀՍ

Ք»ու-7`Ն, Նկ.

»- Ր

ն բաարժեքին, ընդ որումի դրոսկան ատռավելադույն դոս սականդեֆորմացիաները (այսինքն՝ ձղուսմինելրն սեղ) ճս ջոր դում ե խի լանց: Սրբու ճի ոուս ուս մուփները (րուն, ինչես լիքը բաղ-. Կշվել էր Տ 77-ումի, երկայնական

իրենց

ու

ս

կուժ

մշ Ճուջորդող նոսրաւցումներից

իիջավայրի իրր

է

կուտսցոււմներից:

ոլաւկելրված դլ նւս ձն Ժոավալի: Է Խրո Ճար դրենք շարժման Ճովոու րյուր: Վերցնելով ճ:-ր շատ փխուբը» կուրելի է ընդունել, որ դլոսնիոչրոսՆորից դիտենք կ.

197-ուի

սւ

դադումմը ճավասար է

ո -ի: ժ1-

Փլանի փաստա

ն

ճա

վասար: Է

միջավայրի |ուտույունն որտեղ0-Ն չդեֆորմտոցվաժ

ՏՊՀ,

կերեսի ն (4 -- Ճ2. Վ- «-- ՎՀ) նոր(5 Վ- է) կարվածքների ուլ չարումն երի տոր ելրուլթ ասին քն՝ յուն ռւ

«ոո"ԴՐՐոԼԻ: (51.3) (5 ի

Ւ-Տթ|3 փոքի 8-նրի (, Ը) «նությանը -

ՕՃ/:::

0.,7/:-ՃւՀԻՀ-ԷՃ:

լ

կարհյիէ

ճշտությաւշբ ներկայացնել ճեւտնլալմա

ւին Ժ

աէ: 5) (5:արՇց, որտեղ

ճամար

02:

ժ»2

է -ի երկրորդկարգի աժանցյուլն

(514) րաո

2-ի՝

կորվածբում: ձռ,

(81.5) ձ/ւս

Շ ար

ն

ձէ մեժությունների փուքրուլթ քով լուն ճեւոնան անալտույթ լուն նկատուիիբ կիրառելի է (81.4)

փոխությունը» լսինքն՝ ա

Տլ»

Սիրո ` Տոր

(2ԹՀԹՎՃ)ՀՏՔ5.մռ

ա

-

(Ճո

(աու ձղականդեֆ ոլոիացիաներիդեսլքուսմ/ճարս բերական

օէ

3:

մեկից երկարացումը

այլեսոր (ճ2-Է

փուքըէ: Ուստի ճէՀՀճչ, ալո-

շամ

արի մեջ կարելի է դուսի

5)

ճել)։

ուն, միուս ծեդադրելով

ուր

աւգացումը

ե

ո

արաք ՏԻՐ:

երկրոլդ օրենբի

Տո 95

ար արճասի

խ-ա

ժը

ք մեջ, կատանան

-

ՆԵլուտոնի

ճե:

--

Վերջապես, կրճատելովՏճզ-ուվ՝ կուտանանչք Փ:

Փ որը

ջ Բ

(877)

օե'

(80.4) ալիքային Ճավաաւլու ւրս

Է

քի Պաիար» երբ է-Մ կախված չէր Մ-ից

Համադրելով (81.5)--ի (80.4)-ի Մ

ալն մասնավորդեռն

7-իդ:

ճեւո, դոնումի

(81.6)

--

Այսպիսով, երկայնականառաձդականալիքների փուլային է Յունդի մոդուլի ն րադությունը ճխավատար միջավալրրի իոտության ճարաբերությանքառակուսի արմատին:

վաւժճար անմիան Ճաշարդու յուն ճետելոալ արտանճագ

հալնականալիքների ճամար կաո վումները ճանդեցնումիեն տությանը՝

(81.2) որտեղ գ-ն

ռան

Տ

ցիները

հ

քի

82.

ողուլն է:

Առաձգական ալիքի եներգիան

շարժման

ալս տրադությունները

ժավալիբո

317.

կետերումիկարելի լիճի

լոր

Ճաիարոլ միատեսակ ն ժ:Է

Ճավա ուր ռլատասխանաբոար 15.15

Բւսն

ւս ձն

Փ -ի։ -ի հ" Է

ժ»

իու ձու

ճւ

ճաիու-

ն ձն ւս ց

ւււ

ուժ

ծա

ՄՈ (Ը

առաձգականդնֆ ոլսիացիալիռյուտենցիա

օժաված կլինի էներդի լու

Ն իՃՆ, ԱՐԱՄ լ-|ո

«՛

որոն ղ Յուն

ժ:

ծ

ե կսրուցու1, ճարալ:նրական

-ի

մ

է,

իոկէ.

դի մոդուլը:

(51 .6)-ին

ւի ողոուավտան ՅունդիԷ մոդույը փով

-

ա

քմ-ով

բինենք ոի քի

Ճա

(քն

փխաությունն է,

միջավալրի

ւիուլաւլինարդությունը:):Աչ

պուտենցիուլ էներդիալի լոլ լոն ութը՝

Վ

դեսը քուսիՃՆՄժավաղլի

կատանա տաղրոտաճալտությունը

ճի-

ւմ

ՃՔ,--

Տ-( 5) 0»

(85.ւ)

Մ»

ժավիալը օժռված կլիոշի 2 ում կինետիկէներՔեանարկվող դիւլով՝ ճբ.

ԶՆ

|

ՎՀ

Էլ,

/Մ

է, իսկ

.

ն

Ժ:

85.2) (82:57 0Հ

քե նրա ալոսդությունը:) (82.5) արտոաճուլտույթ ունների դումիարըւուսլիս ի:

սասան ժավոալի

(ջձն -1

(85.1)

ՔՐ

ը ԲՈԶ

շմ

լրիվ էներդիւն՝ ճէ

-- ճէ, Վ- ՃԷ,-----

53«(5)Վա»

Բաժանելով ճէ, էներգիանԽՄ ծավալիվր, լն որաոնղ դանվում է, կաւուսն աւնչք էներդիսյի իուռույթյունը՝

ԿԱՐԱ) ԻԸ):

օէ,

ՕՀ

(5)

ն

Ածանցելովճարի այի քի (78.5) ճավասարումիբ բոտ Ճ-ի, կատանանք 9:

Ցոօ(1 .

-

ազ

--

Օէ

Օ:

Օօ)

ժ:

աալ

.

:

ար տաճու

ը

աւն ք ձնի մեջ, կաւտաոն

Հ--ըոո 65 Տոր

Մ

Մ

ալո Փեղադրելով

Ա

Պ

-

1ՏոՓ(1--

Մ

է-ի

(

է---Է՛

-

Վ Հ:

տուլժլունները(52.3) 285:

Տո:

(օ1--

հշ):

Է

բոն

ու

Բա ,.

հալնավան լիքի դել քուսիէներդիալի (ատույան ճ.ոհար ստացվում է նույնպիսի աղբ նոաւլտուվ լուն: ճետնում է (55.4)-ից, ինչպես էներդիալի խատությունը ժամանակի լուրաքանչյուր պաճին տարածության տարբեր կետերում տարբեր է: Միննուլն կետում էներդիայի խտու-

խվում Է սինուսի քառակուսի ժամանակի ուիո ոշստիճանի օրենթով: Քանի որ սինուսի ,քաոսկուսի տստիճանի միչին արժեքը ճավասար է կեսի, ապա էներգիայի խատությանմիջին արժեքը (բոտ ժամանակի) միջավայրի լուրաւքանչյուր կետում կլինի

թյունը

ըստ

մ

--

--

(82.5)

0Ձ`55:

յունը ն Խրո Միջին (83.5) ար(55.4) էներդիյի իոտուլթ Ճոժեքը ճասի նար ուուսկան հնս միջավալրի ը (ոտությանը, ն ալիքի Ձ ասիոլլի տուդի զաուուՃավսուլթ լոն քոաուսկումուն Փ

կո լճում դոլույյուն ունի ոչ միայն ճաւտւոււկուսուն: Նին ոուն ամ ալլիոուդով ճարվժալիքի Ճաի որ) ւլի քլլ ուլ լէ ների ճահ աւր: ջանում է ռւլի.բը, Այսոլիսով, միջավայրը»որտեղ մատա օժտվաժ է էներդիալի լրուցուցիչռլաւշաւլոով: Այս էներդիան ների աղբյուրից դեպի մի ջասլարիտարբեր կեմուս ւում ն է լի բը այլբի միջոցով, դեւու ուրար, հր մուալուժվում ւ

իլ

ճետ

տանում

է էներդիա։

Միավոր ժամանակում

որնէ

մակերետոլ ալիքի միչոցով անդափոխվղ էներդիալի քառաղը դոչվում է 0 էննրդիայի մաղերնառվ, ճոռք արչ էներգիայի ճոռքը սկալլար մեժություն է, որի չասիայնուԹրունը ճոշվուս ուլ է էննրդիոլի ն ժամանակի չասիանուԹլանների ճարաբերությանը այսինքն՝ ճամընկնում է ճզոովու: Փ-ր բութ լան չավ լնուլթ լոն ճիտ: Սրոոն Ճա ուռշումու կաբելի է չափել է իզ իրկ-ով, վատտ-ուվ Է այլն: էներգիայի ճոռբը ժիջաղվայրիտարբեր կետերում օժտփաժ Է տարբեր ինտնհնախվաւթյամբ: էներգիայի ճոսբը բաժության տարբեր կետերում բնալեադրելու ճամար օղորվուս: են վեկտորականմի մեժությունից, որը կոչվում է Այս Ժեժությոնը թվաեներզիայի հոսքի խտություն: պես ավասար է տվյալ կետով անցնող ն էներգիայի անդախոխման ուղղությանը ուղղաճայաց միավոր մակերեսով անցնող էներդիապիճոսքին: Էներգիայի ճառքի լատութլոն վեկտորի ուղզությոնը ճամընվնում է էներգիայի իոխադրու՞ն ուղղության ծնո» փիցուքալիքի ոարաժման ուղղությանը ուղղաճույաց ՆՏ, Ժակերնաով է Ժամանակում փոխադրվում է ԲԲ էներգիա: Ալդ դեպքում էներգիայի ճոռքի իրոությունը՝ տա-

|

ձի

ՃՏ. չ

Հաշվի առխելով,

սակերիսով, կուրելի

ոո

է ԹԹ

Ը-նէներգիայի Է

82.6 (52.6)

։

ՃԾ

ճոռքն Է

Տ.

դլիլ ՀԸ

,

(83.2)

մակերեսով (նկ.199) ձն ժամանակում կփոի:ուդրվի Տ. 2 ճէ ճի բարձրություն անեցող գլանի ժավալում պողորակփաժ 4: քոնրդիա (Դ-ն ալիքի փուլային արադությունն է) ն ձի եթե գլանի չաղինրը լավայանին փուքը են (45-ի փոքրության ճետնանքով),այնպես որ էներգիայիխտություռը դլոոխիբոլոլ: կեւոհրումիկորելի իի միաւոեսուկճասիարել ՃՏ.

ճէ .-5

Է որոշել որլնս էներդիույի սնիոռույթ կուրբելի ցուն դլանի ՃՏձ1 ժավալիտր մու -

չոլ: /

դորչալ:

«851

այսինքն՝

Ճէ

Ս,

--

ձՏ,Մ ՄՊԼ:

Ի»

մ

Ֆ

:

ձ

ծեղադրելովՃԷ-ի արուսճայ ւռուլժյունը(82.6) բանուձեի միջ, -

իյ է

ք կատաոիույն -Շ

՛

Նկ.

(83.5)

ԱՄ:

Դիոելով

ացքա»

ան

-

|

"

շ-

փուլային

րուդությունը որոլես վելոոր, որի ուղղությունըճառիընկնումիզ ոյիքի ւու ոս ժի ոն (ն էներ) ուղղուլ ուն ճիտ, կարելի է դրել դիոյի վովխոոդրւիան Մ

Ֆ

ՀԱՆ:

-

(53.9) ճու էխերդիո:յի

քի խոռուվլոն վեկտորը ոռււջին ոն դուր մ ուցրել Է տոչակավոր ֆիզիկոս Ն. Մ. (հովը / Է կոչվում ՌՄ սիո վի / ի, էլ ոռբ: (82.9) վեր1"

ւ

ւո որը»

իչոլն

անա Թյուր

Ա

Կոմ

"էններդիսլի

լան ուարաժուլ

ուրբել: կեսոն բու: տարբե հչ:, իսկ մոաոսժու|ի լուն ովլ ուլ կեես սոոււի ժոռսիանաի բոռ սինուսի բնվլժուց քում: փողիոխովվում՝ ավոանի օրենքի: Հաշվի տոնելով (82.5)-ը» զոռոււվլուի նր կլինի միջի արժեքը ճա վաուաւբ Եկ.

տ

--

)չ--

-»

ԱՄ

Հ--

Է,

աշ

.-

Դ

անուլովյ-ն ստարաժույթյանորնէ կետում, դտնելէներդիա յի ճու քը տվլոլ կետով անցնող ն Իմ

ձն

ու կողմնորոշված

փոքը ՊՏ

(82.10)

կարելի

է

ցանկացած

մոկերե սով (սկ. 200)։ Սրա

բ յ վելոորին ուղղաճալացճարլթուճառի ուր:ՃՏ-ր արոլեկտնհն

ՃՏ.

է, "ր թյան վրու։ Ակսխճույտ

կլինի

ՃՏ,

ոլոռնղ

մ

ՃՏՀՕՏ2,

--

ՃՏ-ի

մեծությունը պրոլնկցիայի

-»

(55.11)

աորոխոլով ) վեկտորով կաղոմա ն

ո

կլունը:է: ՃՏ-ի փո քրուլժլուն ճնոնան թով կարելի Է ճոսիարել,որ ՃՏ-ողվճոռույի է Ճեխդ ոչնւղիսի ճոււք, ինչոյիսին Շասումտ է Տ. -ոյ|։ աւյուռոուն ճոսքթը ՃՏ-ով (43.7)-ի" Տու աար

ուն

ս

կլինի

ձն

|45.:

--

ՓոխարխնելովձՏ

ճՃ

--

Սակայն,| ԸՕՏՉ-ն

(55.11) արժեքով, կուտուո նք

իր

-ր

)ՃՏ ԸՕՏ ոչ

ինչ է, նթե

ալլ

ո զորմքալի ուղղությամբ մակերնհաի

ւալավուքն՝

ոչ

վեկտորի՝

հՏ

բաղադրիչի մեծությունը»

)Շ0Տ2:

իլ»

Հն տնաբար» հուրելի իզ դրել նՓ

--

|45:

(55.15)

Ալոսիսով, էներդիալի ճուսքը փուբրՃՏ

մակերեսով քի խուտութ յան վեկտորինորի ոլ

Ճավաուլ: Է էներդիայի բաղադրիչի ն ձ5-ի արտադրըալին: ճոս

-»

Տ մակերնհախ պանկաց Իանուլով | -ռ կամա,լուկոաւն ուժ կե-

կարելի է

ճաշվել էներգիլի

Փ

ճոսքը ադ մսկեԱրչ նարատակով րբեսով|: մակերեսը բաժանենք ալնքան որ նրանցից լուրա քանչփուքըմուրրուկուն Տ տնղամասերի, ւում,

կարելի լինի Տուրի

-»

վոտորը (ուրաքանչյուր ՃՏ-ի ռախիաններումի կարելի լինի Ճո ւու մուն ճամարել խնչանեսրոտ ույլալնսչեսԷլ բոտ տեժույթյան, ղութլան: նդ դհոլքուսիմուռրու կան ճ չճուսքը լուրույքա՛ն ճա Տ տեղամոաաով վուր կարելիէ շվել բոտ (52.12)-ի լոս-

լուրը

լ

ճար» իսկ

)

ՃՏ-ի ճառի ուր: արուն մյմաւոՀ-

նաձեւի վերցնելու չուրա քանչյուր

կանող |լ արժեքը,

կախվածէ

որը

|

վեկտորի այն

մեծությունից: որտեղ դավում է ՆՏ ժոկերհաը, կատմամբ ազ Ժազորեսի կողմնորոշումից:

ն

տենդի

Էի

նը-

Տ

մակերնաովչրիվ ճոսքը ճավատար կլինի տռարթռղան ճոսքերի դուտարինչ այսին քն՝

ՖրՓ-- Գձա

Փ.«-

(55.15)

ված ար ոոաճարտույ Սնուռց յունը /հուսավոլ:է։ Փ-ի ճՃրշաան քը դելի" ո'բրժե ուլու Տամար կն ուք Է բոլոր ձՃտ-երբ

ձղոահցեն դրոլի: Այո դեսը քում (52.15) դում որր ի /ոնդրուչ|Ր

ի,ՎՏ,

Փ.-

կվելուժվի (55.14,

Տ

ամբողջ Տ մակերեսի: (55.14) բանաձեր տալիս է մակերեսի տարբեր կետերում էներգիայի Պոռքի իոտության ն այչ Ժակերեռովճոսող էներգիայի ձոսքի միշն դոլություն ունեցող կապը: որի

պետք է վերցնել

ըստ

Հաշվենք ններգիայի ճոսքը սֆերիկ ալիքի այիքային ո): Էներգիայի ճոսքի ռռույթրաս վելտորիխ մլնքոց

բոյոր բղաղդրիչը ալի քաջին մակերնույյմի դեսոնմիջին արժիւթյր բումի ի աւոհ սայ Է ն ունի Ճեւոմլո»,

աի

ր --

(28.-եալիքի վբու)։ (82.1-ի

Ճրւ11ւ51:1: ուղում:չնէ

ճոր

ջ

9.

չլոթուղն է

Մ

ադր լո:

բից

ն

լոն Տեուովորուվթ

ինտեգրալի սԿշանի տտկից դուրս յիեժու (յունը, /չոտունն ք

Բջ

-

Փ,րչ --- յոՏ ---

-ջ-

2:

՞

բերնլով

27 4715:

Եթե ալիքի էնորդիան չի հլունվում տիջավալրուի, ոշսլաւ

Ի. Վ.

Սավելե

շառավիղ ունեցող էներդիայի միջին Ճուքը ւանկացա քո՝ լինիչ ալախն դեղային մկերնհուլթովսլիուք է փխիոստհսակ

Թ,,,չ

Հ»

ԸՕՈՏԼ։ 2քօ:Մ8-12.---

ելս տեղիցճնտրնումի ճում ի ւի ճՃակագարձ

Դե

էյ, որ ոչ

սֆերիկ աչի բի

կոն Է

11:44:

ր

վաժ ալիքի աղրգորիը |ահ՛ո (78:5)|:

Ձ.

ալյիոու-

ոմ

լու տաղվորութ

ճաշ-

նշեցինոչ որ արխ աղիքի ահոչլիտուղ: կարող է Պատ ւոյուոուն չինել «Բխոոլն ուլն ալումանի չն ոլքումի,երբ ալիքի էներգիան չի կլանվում տիչջավայրում։ Հակառակ դեպքում աղզչլորից ճնռանալու ճետ միասին ալիքի ինոեն լավին քն՝ սիվույթյունը ուսի խանաբ փոքրանումէ, տեղի է անենում հնչուն, ցուլց Է տռյիա լիքի մորուս: փորձր, այդռյիսի մարումը տնզի է ունենում Էքառլոնննցիալ «մոլի նվաղում օրենքով:Արլ նշանակում է ալիքի տուգը ԷՒ Ֆ ճետ ավորուլնլունից կոիւվաժ ՎՀ-Ձյճ Ր օրենքով, ոլեոլն ոլ Տուլ:|Ժալիքի Ճավասարումը կունենա ճեսնլուլ

7ծ-ում

չո

ս

տնաքը՝

6-26

ՃՇ05(ՓԼ--

հա):

(52.15)

մարման այիջի դոլմոժությանր կոչվում է մեժուծանից (րամ ալիբի կլանման գործակից): յյ թյունն ուսի նհրկարությանը ճակագարձ չավայնություն: Հեշտ է կոաճել, որ դ-ի Պակադարձ մեժություր ճավառար է այն ճեռավորությանըչ որբի վրա ալիքի ամայիտուդը մարման փորբրանումէ Ը անդամ (ճամնմատիր տատանման 3 գործակցիճետ, Տ 75): լ

ամոավաււն (82.15) (52.10)-ինճի աալ

«խությունը` ճնուս վորությունիցկուիովոժ

օրեն քով՝

բալ

Միջ

Հ"

մջց6ՄԹ

այիքի ինտենսի-

նվաղումԷ

ճեով.-

(82.16)

Ավելի ճիշտ կլիներ կլանմա'նգործակից անվանլ ույն մեծուԹուրը, որը բնութագրում է ոչ թե ամալլիտուդղի,չ այլ իճտենլիի է 2-ի: աիվություն նվաղումը: Մն մեծությունը ճավասար

ունի ճեւոնչալոնաբը՝ ուսլրումին Է. Շ

ՄԱ

ՄՇ ոռ

ն

ն շ) `

/

ԸՕՏՓ

(85.12)

-

Տ 83. Ալիքների իստերֆերենգիան եմ դիֆրակցիան

Եթե միջավայրում: միաժասրանակ տարածվում ես մի քանի ալիքներ, ապա միջավայրիմասնիկների առտանումսերը իրենցից ներկարացնումմե լ" ւոստանումսերի երկբաչավական դումարը, որոնթ կկատարնին ատնիվանըը ձին «առան ձին ալի քներիդ (ուրա քա: չ ուլի ուրույն ուսրաժ-չ ալիքները պարպողես վերադըբվելու դեպքում: Հետնաբոարչ վուր ես մեկը մլուսի վրոս մսուանըցմիմյանց դրդոհլու: Փորչ ձից ճետնող այս պնդումը կոչվու/ Է ալիքների ռուղեր-

(վերադրման)սկզբուն

պողիցիալի

`

թ:

Այն դեպքում, երբ առանձին ալիքներով պալմանավոր(ուրուքունչ լուր կիտում օժտՀ ուրներըմ խջավալլ:ի վուժ ուան ւոում ուարբներութ սիաժ հ փուլերի Ճյուաււուա լոտը, ալիքները է, որ կոճերեն ւո կալմող ե չո կոչվում 7 կոճերի ու: Այխճու լուն ունեցող ալի քները: չինել միալն հիատեսակ ճաճավուիժ ոաջանում է կռճերհն աչիքների դումումն դեռլքումի երհույթ, որի էությունն ալն է, ինտերֆերինցիալյի ա

որ

տատանումները որոշ

կնտհրում ուժեղացնում, իսկ

ալլ

կետերում`թուլացնում են քխրար: ՔննարկենքՕլ ն Օչ կճտոյին աղբլուրննրից տարաժվող ճաստատուն երկու այիքներ, որոնք տատանվում են փուլերի տարբերությամբ(արչպիսի աղբլուրները, ինչպես նան նըալիքները կոչվում հս կոճերենո): Ռրոլոանցով ուռեղժվածժ շենք միջավայրի որնէ կնտուք արդլունարար տատանումը ալն պայմանի դնոքում, երբ առանձին ալիքներից առա-

ջացաժ նրկու տատանումներնէլ ուննն (դրա ճամար ալիքների թյուն

միատեսակ ուղղուաղիլուրների

Մեջ Դ

նղաժ ռեռավորությանը ղղաղլիորինավոլի փոթբ պիտք է վենի աղբյուրներից մինչն տվյալ կետը եղոժ ճնեռավորուէ ուղ ղոոծուքուց լիոն Թլունիը հոուիոուութն ունները ոյհսութ ալն Պարքախթյանը, որի վր" եմ դոն վումի աղբյուրնիրը ն տրվկել): լալ Դիցուք Օլ հ Օջ աղբյուրների

ու: ւու ուսնումների խուլերըՃյոուի ն ոլա մուսիում ութուր Ճուվատոաւը (Օէ -Է Գլ) ն (օ1-Է օւ): Այլ դիպքում ուաւան ոււիը տվրոլ կեւոումի -

Հապխատար կլինի ճետնլալ տանումների դոււհարին:

Նկ.

էլ

Հ՞

ծ

--

տա-

8լո05(Փ1-Է զյ-- էլ), 8չԸ0Տ(օէ -- Չչ-- ճե),

են որանղ մլ-ը ն 8ջ-ը այի քների ամայի տուղներն քննարկէ, ոլ-ը ն ք-լԻ ալիքների վող կետում, ի-ն ալիքային թվ աղբյուրներիցմինչհ տվլոլ կետը եղած ճեռավորությունները:

(պ-

է(ու--ո)--

օջ)

Հ շոռ

-

(դ»-0,

Խ2,..)

(88.1)

պալմանուլ սրոշվող կետերում տատանումները ուժեղացեն նում միմյանց ն արդլունարար շարժումը իրենից ներէ Ս) ճաճավուվ ուի լիւոուդու| լաբ մ (8-Ի) կալացնումի ւող լուանուի: Ճարտփոնիկ Այն կետերում, որոնդ ե

(լ

ուր

Ճամի

Օյ-օ)-Ժջո(ո բ)

դ)

(ո -»0,

1,2,...),

(53.2)

րդլունարուր |լ -- Ճշ-ի ճաղատ ուր: ամ դեսը քուն, ալլիոուդովճարմփոնիկտստանույմի: Մասնավոր երբ Հլ -Տ8ջ, ոլղ կեւտերումի տանում ներըբուց ուկա լում եվս: (55.1) ն (53.2) պալմանները ճանդում են նրան որ տատանումները թուլացնում

ես

միտլանց

ն

է շարժումիըիրենից ներկալացխոուի

րլ

--

Ւջ--» ԸՕՈՏԼ:

(583.5)

Անալիտիկնրկրաչաաւթյոնեցկ ճայանի է, օր (93) որի ֆոխավարումը այնճիերբոլի ճավասարում է, կուսները դաոն վուչք հ Օլ 2 Օ. կետերում:էլառղիսով,ալն կետերի հրկրուքավոկոոն տեղելօը»ոլոռեզ ւոււոունումիները ուժեղուցն ուսիիում Թուչուցնում՝Էխ հիշ լանց, իրենցից ներեն կալաւցնուժ ճիերբունելրիքուոսոի.ք (5:կ: 201, ոլը ճո Հ |աորթումի Է Զյ Չջ 0 դեղ թին: ՀԺ դժերով տույց Իրաւ տուաւ

ումները: ուժողացհղ խուս ալո տեղերը» ոլուռե իիլանց, իսկ կեոտդժերով՝ |Ռ7 մի ուի լոանը մուս: նումնելը (Թույուցն ): հ

ւոովուժ ույտ տեղերը,որտեղ

մուտ

ան

Սլիքենրը իրնսց Ճանապարճին արգելքի

Ճանդիպելով»

շրջան դումիհ ալն նդ երնուլթը կոչվում Է գիֆրակցե: իֆրակլիայի առաջացումը կարելի է բայատբել Հյուղզննաիսկզբունքով, որը տասչիաէ է-Լ ճէ ժաժանակի պատին Համապրատաավխանող ալիքի ճակաոխ կառուցման հղորութկը» ելժիճայտժամա է ռի ճայլատի գիրքը նակի 1 սանին: ՀլուսննաիսկզբունՔի ճասիաձայնլուրաքանչլուր կետ, Է ալիքալին որին ճառաում շարժումըչ ժուսյուսի Է որսլես նրկրոլդական ալիքների կրարոն. այդ լիքների պարուրիչը տայիս է այի քի ճակատի գիրքը Պաջոր պաճին (նկ. 203, ընդ սրում ենթփադչովում՝ ա-

է,

որ

միջավայրը

ան ձոսմիասնու

ալաինքն՝ նկարի ներթնի

է,

փառուի

արաղդությունը ավոյե մեֆ է, քան վերնի մասում): Ժիցուք անցք աննհցող ճար արգելքի վրա ընկնում է նրան (արդելքին) դուղաճեո ալիքի Ճակատը (նկ. 203): Բատ Հյուենաի սկզբունքի անց354

քով ուուսնձնացված ւլի քոոլին Ճակաոխ տեղամաի լուրէ որպես երկլորդոաղլին ալիքների քանչյուր կեւո ժառալումի կենտրոն) ինդ որոչւի Հոոմիանո ն իղոտրու միջավայրում սֆերիկ: կառուցելու երկալի քները կլի էն երկրորդին

,կ.

ճատ ող վում հնք, որ ալիրոլոչալին ալիքների ռայարուրիչլը հո ումի Թո.ՔՐ» շտ անդելու|սրգելբի եղբիրը» ոդ. քի

«խանդում է երկրչ ալո

ոխրուլթի

ոռ

անները:ցույց

սաճմ

Տ

ոտվերի

կան

84.

տիրույթը (ճկոչլրուժ՝ ւորա կնտադծերու):

Կանգուն ալիքներ

ամալլիոուդնել: ունեցողհլու Միատնհսակ

ճանդիպակոա ժամ ունակ է ինտերՃար ո'լիքներջի վերոսդրբոուն դիսովիուի շոտ ող ա:ւ/ի դհոլք: Առաջուցուծուան կարնոր Փֆերենցիալի կան ոլլողնալըկոչվուտ է կջսնդուն սոլ ի ք: Փորժնականորեն կունղուն ալիքները ջ ան տում հլ ալիքները արդելքալիո: Արդելթի մրս ոնկնող 7 որան ներից անդրադառն ճՃանդի ակա անդրադարձող ալիքները:վերադրվելով չ/իմիլան ց վր, ոյի կւսնգուն լիք: Փրենք ճակաղարձու ղղություններով մւալուժվող երկու ոու

էլ

--

ծշ

-»

86ՕՏ(օ1 --

էչ),

ՁՇՕՏ(օէ-Է էչ)։

հ ալո երկուճաչվասարումնիրրձնավոխելով Փումարելով

բոն ուձեի

ալդլուն քը կոսինուսներիդուարի ուտուցվաժ նք մաձայն,կատւամուռ Է .-..-

«էյ

է

Հ

Վ

Է ծ...

Հշ»-

ԽՀ «0Տ5օՆ

ԵԽ

ՀՅ0Տ

`

Շ-ի րտունալտուլթ լախը կարելի է

ճե

մոուլ

Չո -ով,

տնլուլ լոնոքը՝

Հ )օ05ալ (2ոշօ5շո

-

՛

ուրժեք

Է ալիքոաւլին Թիվը իր

Փոխա:րի չելով

ճու

(84.1)

։

է: կանդունւլիւթ|: ճաղվաւաարյուսմ (54.1) ճավառաչրույիլը

Ալո ճավասարումից հրում է, որ կանդուն ալիքի լուրոաքանչյուր կետումչոռուն ումները տեղի նն ունենում: ոլն ոոանվում է՛ն ճանի ակոացլիքճաճավսուլթ ասիբ»որով մուս ռերը» ընդ որում ստացվում է, սր ամալլի կախիւժ է տուգը ո

2-ից:

ամ

Հ» ողիտուղւը

|

ՉՁԸՕՏՉ- ի'

«

՞

--

Այս կն ոնրումի,որտեղ

--

Ժոռ

| :

.(ո»»0,175, ....),

(842)

ււ սնոււփէ իր տուղը մուս ոանումն երի մամուլի աավելադույն կանդունաչի բի արժեքին՝ՀՅՀ-ի:Այդ կետերը կոչվում ե հ ը: ուռուլց (54.5) ոլալտանից ցվում հն ուռուլցների ոու

-Պուոույց

ՈԼ

(ո -- 0, 1, շ,.

-Է ո-շ

(84.3)

Լ,

|

Այս կետերում,որտեղ :

շո--«

'

Գ

են բ)»

(դ--0,

1, 2, ղյ

եսս:

ամ դուոնումիէ ղրո: Ալս կետերը տանոււիների ապլչիւոուղը կոչվում եխ կանդունոլիբի ճանդու (9 տն Ը: Հանդուլցներում դտնվողմ խջավալըի կետերը ւոն ումներ չեն կատարում ուա

ոա

չ

Հոմ. դու լոների կոորդին11: |

Ճ:անգՀ--5 -Է

(81-5)

/

(ո

Ր

հերնու:

ւո

Դ--

(ո

/54.4) բանաձենբիդ

եր

ճնւոլուլ ալժիքն հբը՝ Ը, 1 5,

ճնտնութ

..

է,

(54.4)

3):

արման ըխչոլնո 2ւամւ որ

ուռույցնելրի մի չմ: հղդուժ Ճ/: վորուլք ունը., արեան ճա ն դուոն որի:միջն նղաժ ճեովորութ լումը Ճո:սվիս։ է 7|2-ե Ռոռյցները ն ճան դույցնել:ը միչի ասր լոոն:ցճկում ասիր շեղվուժ նն ալիքի հրկոչրությոն Ժե քառոլոի չոսիով: ուա

-

Նորիդ դի երթ

(54.1) լ

Ճողիս լորն ը: աւո

(

2.»

Հոշ055»

Տ) ւ.

սր-

դրորոկուն ուոժհ քով աղլնելիս իոխուի Էիր նշանը: մոաղդբըիչը տոաւութուիան իու երը Սրոոն ճառի աաա ոռոռիււն ռաշնդուլցի ւի ւր ք մուշրբնբ կողտորու ուշը: ՀՀո, ուլովնւքն՝ Ճանդույցի տարբիր հո դժհլու ւի դոնդող կետերը նվում 7 Ճուկա:ուկ ույ հրով: Հուրնուն ի բլու ՃանդույցներիչԻրջն դմտն վող, բոլոր կիտերը 112: ոնում 27 ճՃասիոուրուլ (այսինքն՝ սիինԽուլո փուչով|)։ ել. ՀՕՃՀու տորվխաժէ ճավառալուկշոուլն լուն դիր քիռ հրտերի շե դին «փոդիկըանուկանլուսանկարների» մոտո

հանգ. հանգ. չ

Նկ.

հանգ.

հանգ.

ճւ մակա վանում է այն Առաջին «լուտուսնկարը» բւսցարպաճին,երբ շեղումները ճւ ամուս են ուիննուինժ ՔՆ զոոձակ արժեքին:Հաջորդ կատարված «լուսանկարները» ախո ուղ միջակալքերով: ոլո մորդ թյանը Ճուի ւա ոլաբբերու շարքի:

ոա

Մլաքնելով ցուլը 27 ւորվածմասնիկների սրադուլթ յունները: Ածանցելուվ /64.1) ճավատարումըբոտ Ճ-ի ն 1-ի, կղըւոնենք ալն օրենքը, որով փոփոխվում է մՐիջավալրի5 դեֆորմացիոն /: մասնիկների է արադութ լունը:

բա»

է"

«2»

օ«

2. ՅՐ

ի

1:

79`լո -Հ) 2ո

.

«08

օէ,

(54.5) -

ՀԱՀ»Ջաոօ052ո. Տողի :

Մ

(54.6)

Ց

ճաղվառարումընկարագրում է դեֆորմացիայի դանդուն ալիքը» իսկ (84.6)-ը՝ արագության կանգուն ալիքը: է, որ արագութ լան Ալո Ճավասարումների ւոեսքից ճեյոլումմ ճաննն շեղման ճանդուլցները ն ուռուլցները ճամբնկնում մ դուլցների ուռուլցների

(845)

ուռուլցմ շեղԽերը՝ ոլրռդույթ բոան միուս ուռույլդներին ճան )։ գուլցների ճն ,ո (ոլ. 205 հրբ Հ-ն ն Այն դեսչքումի, ճանդուլցները

8-ի

ճա անուր

ե

հ

իրենց

ո:

ՍԸ,

-

ռավելադույն սրժեքներին» յում Հ Է-Ն դուոն է ղբո, Կ կառակը: Հաի ուսա վու: մու

ա

-

նաբար) պարբերությանին-

Թոռց քում երկու տեղիէ ունսննումմ

անդամի /անդուն

ալիքի էներգիայի փիոխարւին կ ունդասի չրեվ ե կում, Ն, ,. պոտննցիայ որը էներդիայիչ

հանգք

ծ ուռուցք

ոռոււլց Ք

հանգ.ք

»

է Տիրին ուկենտրոնուցվուծ Նը. 505 կանումիալիքի ճանդուլցների ւԻուո (որտհղ դոնվուսի ե դեֆորմացիայի ուռուլցները)) լուս ւանդու մբիվ կինետիկ էներդիայի,որը կենորոնացվուժ է ճի նականումի

վում ալիբի ուռուլցներիուռ (որոոնեղ դւոն

): Ալսոլիսով:» եղի ուռուլցները

ցումր

լոն ալրուսդուլթ

ես

էներգիայի ուն ճարմաանուռուլցը»

ուննհձմուի

է

-

րաքանչյուր ճանդուլցից չեյի ՃԽակառակը: եներդիալիմիջին ճոսքը ոլիբի

հ

յո

դունկացած

կտրվածքում ռավասար է զրոլի:

Տ 89. Լարի տատանումները

Երկուժալբերումի ասիր ուցվոժ ձդվաժ լարում ուսւու ուներ դրդոհլուդեռլքում՝ոուս: ջւոնում

լուլնաւկան կանդուն

լարի սիրուս ալիքներ, ընդ ոու ցված տեղերում ոչն պալիան չինում հ Խանդուլցներ: Ուոաւիլարի նջ դդալի իսւտենաիխվուլժ լումբ դրդոս|ումիԻՆ տխալաոլն ոռ:ւու:նուսիները» որոնց ալիբի երկարութ լան վր լան կեսը լարի հրկուրուլթ Է ասիբողջթիվ ան դում (ոկ. 206)։ Այստեղից դեւոհղվույի ճիւոմուի է ճեւոն լոլ ոլալփանը՝ ի

Է-Ո--

կասի

12լ2--

(ՌՀՇԽՏՀ,Յ,:-),.

որտեղ 1-ը լարի երկարությունն

բուլ ուններինճուր Թլունները՝ լ

ո

Մ

.(85:1)

Ալիքների (85:1) երկաուոլւուու ավանուսի 7 ճեոն լալ ճաճայխու-

Մ

5--»-Հ-Հ-ղոՈ ջլ տ

է:

( ղ Հ»1, 2, 8,... չ2/3,-:)

(ո-ն ալիքի սմիուլուլին ւրուդուլժյունն է, որը որոշվում է ոն լարի ձղմի ւուժու|Լ փխավոր երկարություն մասսալով: լուին քն՝ լարի դժալին(ուոուչ թյամբ): ւ

ՈՅ)

«--Զ--.-ՀՀՋ ամառա արար ԳոԿԵՑԻՐ ՀԻԿ, ՀՀթՀ--

-"Ր-Հ«՞

ՀՀ

ո-չ3

Հաաա Հաշ

ՀՅ

Սղ

ճաճավոութ ունը կոչվում

ումների սե ճաճախուլ փական լուն: Պարզվում է, որ ռեսիակայն լու նները բաղ աճաճակխույթ սլաիյ հ է լարի

չոաուն

.

Նկ.

--

Մ

---2/

ճաճաշվոույթ անը» որը կոչվում է ճի նական Տաճա |սութլուն: ճա աւա ղ -» 2, Ց,... կոչտասխանող ճաճախույթյունները են ճա վում օբերտոններ (առաջին օբերտոնը ւիաւղա ւուուավաւ Մուտ ո է 1 -- 2-ին, երկրորդ օբերտոնը՝ -- 9-ին ն այլն)։ երը ւուսրբեր ոհւիաԸնդճանուրդեսըքումիլարի ւոաւուսնումմն -

կան ճաճավություններ ունեցող ս քանի մերի վերո:դրումննն:

`

Դիցուք

Տ

86.

կոանդունալիք-

Դոտլերի եֆենտը

ձղ սւկուն Ժիչուվույրում: ալիքների աղբյուրից որնէ ճինուաշ վորութ լուն վրա դտնվում Է միջավայրի ուսւո ուս

ւռ

ոՀ

նումները ընկալող ռար ք որը մեն ք կանվանենք ընդունիչ: Մ Երբ ալիքների աղբլուրը ումշււր Ժ եխ ալն միըբնդունիչը ջավալրի նկատուի արբ) որի մեջ ւուսրածվում է ալիքը ապա ընդունիչի կողմից ընկալվող ուսմոանումներիճաճակխությունը Ճավատար հյինի ողբյուրի ւուսուսն ուսերի 0 ճւ ճա ընդունիչը առանձինԵթե կամ լութ լը: աղբյուրը ձին կոոր երկուռլ տխասինշարժվում 17 միջավայրի մաուան նկատուի ամբ, լո ընդունիչի կողմից ընկալվող " ճաճաիոությունը կարող Է ց -ից տարբեր (էնել: Սլո երնույթը հոչէ Փեկո։ սուտ է իֆոպյնիրի թե ընդունիչը ն աղ-՛ բ, ճուիւր ենթոադրին Պարզության բյուրը շարժվում հն նրանց միացնող ուղղի երկարությամբ: Մղբլուրի Մ աղբը ալրոսդուիթյունը էճասի արնՆք դրսկանչ եթե աղ եթե բլուրը շարժվում է դեսի ընդունիչը»ն բացուսոաւկա՛նչ է ընդունիչից:Հառիաւն ճնուսնուի ւիաւն ձնով բնդուչղբլուրը սիչի Մբնգ ար աւդու լժլունը կճամարենք դրական,եթե ընդու» է աղբյուրին» ն բացասական) նիչը մուոհնումմ եթե ինդուՀ

ոս

ւ

նիչը իւ Եթե

աղբյուրից: աղբյուրը ունշւարժէ հ տաոանվում է ծը ճաճավուչկավարտի "0-Իչ երբ ռզբլուրը թյամբ» ւմսյու ոչն ոլաաճին, ւու ւու միան աուջազը աժ ալիքի «կոուսուան ումը» առաջին (դ-ն որը» միջ ավուլրումը կճասցնի անցնելՄ ճանտապարտ է միջավայրի ալիբի ոու ծի աւնալրադուլթլունն նմամումաւի բւ): նուի

է

եյ վալըկլանում՝ աղբլուրից մուււջոագուժ ալիքի Հեւտնարբաարյ ՝0

/ «խոռոչները» կոնղավորվեն Մ երկարու «կուոարները»

շարժվում Է միջավայրի նըթյան վրա: հոկ եթե աղբյուրը կատմամբ Պալ, արագությամբ, ապա այլն պաճին, երբ աղբյուրը ման

մուս մուս նուսիլ,, առաջինուաուն -

կավարտի0-Իդ

առաջացրած«կատարը» կգտնվի աղբյուրից

Մ--նաղրթ

Փ-Վ Մ--Ր---Ը-

Սազբ-:

ջ,

Նկ.

ներ

վորությանփլու (ակ. 502)։ Հետնաբոբ) այիբի ց «կահրվատարները»ն «խոռոչները»կտեղավորվենՈ Մ բուլ որ այիբի երկարութլունը կիի լան վրւս»այնոալես ճեուս

աղը

2-Ի,

(56.1)

տ

Անշարժ ընդունիչի Իուոու|եյ վալըկրոնում կանցնեն Մ լան փլու տեղավորված «կատարները» հ «լոերկարութ ռոչները»: Եթե ընդունիչը շարժ վում է Մ բնգ ր ադուլժ ոի աղա մեկ վայրկյանի վերջում նա կընդունի այն «խոռոչը», որը այլ ժամանակամիջոցի սկզբում այժմյան դիրքից Կ ճեընդունիչը մեկ ռավորության վրա էր դտնվում: Ալապիաով, փալբկրանում:կընդունի այն տատանումները, որոնք ճոսիուպատասխանում են ՄՀ-Նալ երկարության վրա տնղավորիա «կատարներին»ն. «խոռոչներին2 (ոկ. 206), ն րոատանվի ճեսոմլուլ Ճաճախուլթ լարբ՝ չ

ջար

Հոու,

(86.8)

հ

Տեղադրելող(80.5)-ի մեջ 1-ի (86.1) կատուն ունք աց Ժ64

ՀՇԵԼԻՒ, Մ--Մ

աղբը

արտաճալաությունը,

(86.3)

(56.5) բան ւաձնխճառի ալնաձայնընդունիչի ն տղբլուրի, մուն այիսի շարժ դես քուն, երբ նրոսնցմիջն հղոաժճեուվո-

բուլ լուսը կրճուովումէ,

ընդունիչի,ընդունաժ

Ճաճավոու-

Ծ

թյունը վելի աղբյուրի Գ ճաճակխությունի Եթե աղբյուրի7 ընդունիչիւԻիջեւ ճեուվորուլթ յունը իժ ուՕ Սումի է, ուսա ւի քրոն ումիէ 0-ից: Էէ մփնժոյնուի

ո

Հ Դո

))

աւար

յ

ներ տատանում

յ Նկ.

երբ աղբյուրի

ընդունիչի շարժման ուղղությունները չեն ճասիընկնումի նրանց միւսցմող ուղղի ուղղութլուն ճեո, ն

(86.3) բանաձնում Նա, ն Ն ընդունիչի արադությունների ուղղի ուղղության վրա:

Տ

07.

պրոլեկցիանները վերոճիշլալ

Ձալնալին ալիքներ

Եթե օլումի ուսրաժվող աոււսձղական ալիքների ճս ճաավուրց թյունը դտնվում է իոյուսվորաալեսՀՕ-ից սիինչ 20000 մարդու ականջին, նրանք ճասնելու| աաճիաններումի, ջացնումի հն ձայնի ղղացողութ լուն: Սրոն ճոի ստու խան ցանկացած միջավայրում տարածվող առաձղական յունները դւոնվուի հն վերոճիշլիքները» որոն ճուճաավխուի բա ճւիոնն րումի,կոչվում 7 ձայնային այիքներ կու այարզապես ձայն: 20 հց-ից փոքը ճա ճախութլուն ունեցող իսկ առաձղական ալիքները կոչվում են ինֆրաձալյն, 20000 հց-ից ավելի ճաճոավություն ունեցող ալիքները՝ հ Մ ուլորաձալները արդու ուլտրաձալ Ինսֆրաձայները «սվանջը չի լսուի: առա-

ա

ա-

ց

ոա

մ. ճեղդուկներում Փաղերում՝ ձայնային ալիքը լինում ճւ հրկալնուկանհ. բաղկացածէ միջավալրիիլր "Իիխուլն

Է -

սեղդմումներից նոսրացումներից:Գինդ սալորիներում կսրող ե ւուարսժվելինչոլես հրկալնականչալնոլեռ Էլ լալն ական ալիքները: Մարդիկ ընկալվող ձայները իրարից ճուքբելյումիհ մ. ուժդգնութ բատ բարձլուլթ լան: Ալս սուրլեկլան, ւոհսիրբրի ճուր: քան չ լուրին սիվ դնաճաւուսկաններից լուր որամտաա ջորդող

ու

ա

խանում է ձայնային ալիքի որոշակի ֆիզիկական ընութադել: Յուրաքանչյուր իրական ձայն իրենից ներկայացնում Է ճաճաոչ թեն պարղ ճարմոնիկ տատանում, այլ րոշակի ություններ ունեցող Ճարմտոնիկուսստանումսերի վերադրաե Տվլալ ձայնում դոլություն ունեցող ոատանումների ճս վաքաժունկոչվուր է ակուս ոի կ ճաճակվությունների սլե կտոր: Եթե ձայնում կան որնէ 5-ից մինչն »՛՛ ւԻիդւոոնվողբոլոր ճաճավսութ յունների ւու ւու ն ումի-ջակալքում՝ ները, աղա սպեկարը կոչվում է ճոժ։ Եթե ձայնը բաղկաս

ցած է դիակընա(ալսինքն՝ Ժեկը մլուսից վերջավոր միջակարբնրով բաժանված) 3 Հա չն այլն ճաճալությունների տատանումներից, ապեկորը կոչվում Է գծավոր: Նկ. Զ09-ուի ցուլց հնխ ւորվիոծ ճոժ (Վերմում) 2 դժավոր (սնրքնում) աղպեկարները:մբոի ցիաների առանցքը վրա տեողա-

վորվուժ հ

ա

ավ

եք.

1.,

ւյ

-

Ս

տատանում

նելի

Մ

ճաճավաաւթյունները,կակ օրդինատների առանցքի վրա` նրանց 1 ինոննսիվությունները: Հոժ ւսկուռուիյըսոլեկորով եա օժտված աղմուկները: Փժավոր օժասիաժոսուռանույիռոլեկորով| ռերը ոշոուջացնումհն ովելի կաս արսկաս որոշակի բարձրությամբ օժավաժ ձայնի զղացոձայնր լոչդություն: Ալապդիսի ոն վում Է չու ալին:

Տոնային ձայնի բարձրությունը որոշվում է ճխբմխական (նվազադուլն) ճաճախությամբ (անս լ ճաճախությունը ճյսկ. 209-ում)։ Օբերոոնների(այսինքն՝ Սջ» Նո /. ոլլն ճարսբերական տատանումների) ճՃավուլուն իր ու| օժառսիաժ ինտենախվությունը որոշում է ձայնի երանդը կամ սոեմբորէո Տարբեր երաժշտականդորժիքների միջոցով առաջացած ձայների տարբեր սպեկտրալ կազմը ճնարավորություն լսողությամբ տարբերել, օրինակ, սրինդը կից կամ գաշնամուրից: Է տալիո

|

Տ

88.

Փաղում

Զալնալին ալիքների գավերում՛

ջութա-

արագությունը

առաձգական ալիքը իրենից ներկայացնումԷ չոր ածույթյան ւԻհջ ւած յող ն խրոսր 3ճադաղզիւեղմումների ջորդող ճաջորդականոսբուցումմների մուսածու յան լուրայքանչյուր կենուվլուն: Հեա ուրբաթ) մում ճնշում կրում Է չլարբեր ձք շեղումը ուրարփոսիոիւվող ալիքների բացակալուարժեքից, որը որեէ միջին ք Թլուն դեւը. քում ճաիընկնումիԷ դաղում դոլություն ունեցող Ճնշման ճի: Ալսաիոով, Ճն շին ակնթարթույին արժեքը ճի ւովյուն որնէ կե ումի կարելի Է ներկայացնել ւոարաժուլժ աւաջացող

ու

ալ

ւոն

սբոչի

-ք.-|

ձթ։

Դիցուք ձայնային աչիքը ուս աժվումի է Ճ առանցքի երկարությամբ:Քննարկենք հռ բարձրությամբ ն ճիմքի Տ մհ 127 210) ակերեսու/դլանի ւոնսք ունեցող դողի ժոառվալը ալի քք Տ ծ1-ուսի մուսձդակոաւն ւյնվես, ինչոլես վարվեցին ների չարաղուլ: չուն ը ռյինդ հուրսիիններումորոշելիո: Ալո

ուռում

ոլարաղրաֆին մասիրելուը Տի ոո: Սյ"

սլետք

է

վերադառնալ Տ 105-ր հ

1038-ը

մեջ

ժավալի

՛

)

,

Ե

ՐՂ

ի

(2-2) :

46: »)

02412: -- ճ ՐՈ, 2"

|

միատուն Ճավասար եզ

0ՏՃ-

որուն ղ

չի

0-14

յի քից չդրդովուժ դաղի իչտությունն է: տ. Բախի որ ՃՃ-ր փխուքը է, պոշրելի է- ռամիարոն

42-1

|

վուկվուժ ղաղի

սար

Հ -

|

։

որ

Ո

նի Ի

արայդուոույիբ Ժ Հ

-՛ Ը դչ 111

կիւոեր ումի

ԲՈՒՐ

իուոնու:վ Է

ճ-

03:

ւ

վոուոուը: Չե՞է:

1|

ւ.

,

քանարկվող դազի

ժավալի վրա

|

Նկ.

ուժը դտոնքլու ճուրու:ը այնւք ք երցնել դոլանի ճիմտքիՏ մակն-

Շ:125

թռ

ազդող

բեռի ն (4--Տ) կորվաժքներում դոԷ ՃՃ-Ի 6-Ի) լություն ունեցող ճնշումների տարբերությանարտադրգայը: կրկնելով (51.5) բանաձնին ճանդեցնող դատողությունները: կատաշնան ք ո

12-----

|Հիշենք,

ժք՛

ՏՈ

։

ձեւիորոտ (81.5) բոսնուս

ծի ոն

Ժամանակ օդտվեցինք ձչ«Հոմ ենթադրությունից |:Մլապիսով,որոշնցին ք դաղի առանձնացվածժավալը, նրա արագացումը ն նրա վրա ազդող ուժը: Այժմ գրենք նլուտոնի երկրոդ օրենքի ճավառարումը պաղի ալա ծավալի ճամար՝ որ

(Տեր) 95 օ8

ՉԲ

Տոր

կրճատելովՏճՃ-ով, կաո նանք ծե

ունն

ւ...

95,

օք՛

9»:

58.1) (85-1/ '

Ստացվածդիֆերննցիալ ՃավասարւիանԻնջ դոլություն ծ մ ք՛։ լւ երկու անտճա ֆունկցիաներ՝

Հավասարույմ

լուժելու ճասի ալըչան ծրա եշտ է սոլո ֆուսկցիաների ց ելը: ուրու Ճաշ լոհլ միլուսով: Այչ նռառւասկով որոշենք դաղի ք՛ Ճաշին

Կրո ժավալի

մտոխոիաիմիջն 5 ճարուբելրական ւն

Ճ

ղոլուլթ լուն ունեցող հոլը: Այ հայը կուվովոժէ դաղի ռնղսիիւն (լահ ընդարձաըի ոն) ընթացքի բնույթից: Հեսցնալին ո'լիքումի դաղի սեղմում ները հ ռռսրացումին ելո: ուլնքան ճո Ճավահվ խի լանց տրոա ւՀ որ իջավալրի դւսջ որոչումի, մտ կից եղսոիասերըչնա" ճո:սցնումիիրար Բջ ջերմություն Ն փով նուկուլթ ույդ ոյաւոն ուու| րոցնար չուն կաաւուռրել կարելի է ճախ սրել ողի ա: ւի: Ադիաբատիկ ոյրոցնաի դեռրՃա քւ շուն ւԲիջնդոլուքոււիդողի ւուվվլուլաւուո:չիժավալի թյուն ունեցող կուոլը չոչ/վումր Է (105.4) ճո վս:սոչրում ով: Սյ

Ռ-առի կարելի

դրել

է

թ(Տճչյ:--օՂՏ(Ճ:

Տու

ջո

Ը:)

Օ4

Լ

5 (ճ»-Փ )'-

Ճ0իՀ-ք'

|

մուն Ճնշման դել քումի դոսղի ջերւռեղ ՎՀե ճու կուլ լուն ն ճաաւուստուն ծավալի դեսը բուժ դուդի չերհունո: մ ումուշ կունլուն ճու բմբուլ լունն Է ք կրճուոնչով (Տճճ/-ոմ, կաա որ

չ

ն

ք

--թ՛

0:

(-

9:

)'

ենք «գլու Օդտվելով մեր կոմոււլյուժ

ն " --

9: ւ

-ի

լունը արւտաճայտուլ

սուսինաննել:իմ

բուլ լուն ունեցող ք

Ի. Վ.

Սավելե

ան

ոբ

ճում

յունից»

վերոժեք

ուրճ77.ք

բոր

որ

շարբի

Լ՛

-

«Ն բատ

հարդի փոոք-

Հեւոլ աբար կաւունուսն ք դասիներըո:

ջ'(1Է12-)»

ւուիուսի բ" մալաճասվս»րուիը: ք՛-ի ճակա

մուժքն թ ք

աա:

(

թ վվրաաաաաատաատաաք....: ր

, ա

անմա

Օշ

1-7--

ՕՀ

( 88.2 )

րույ» կարելի չությունից ճեշւոույթ Խուլ ձոռ-իարսոււճուլ տութչունը՝

/րոշվուժ

ոն

9:

զք ժ:

ձճջ-ք -ջ---

Քանի ճի ոու:

որ

Է

Փ Շ

1.

է

ւո

:-

( Ցծ.2

:

ր-ն փի «փորի կարգի ,Րեծուլթ լուն է, (88.5)-իդ ճք Այսպիսով,-.24 ՀՇ 1 ոլորան ը: ֆի-

|

ՊԻ

Է

չ

ք

27Ի ոն:

շեդոււիը իջին ւսրժեԷ Ճաշի Քից շռում ավելի դխուքր արժեքից: Իսկառն ո, ձայների ճամար:օդը ճն շի ուն ւո ւուոնյումի ի ամտենաուժդին բի ոիոպլիորուդը չի դերաղանցում 1լմմ առուիկի սլան ճնշու"/իզ, ոլն եալքումի,երբ մթնոլորտային ք ճնշուսիը 10:մմ ոնդիլլի սլան: կորդի մե ժություն էչ Աժախցելով(88.5) ուլ ւու ճառ բոտ լո ուլըլունը Ճ-ի, կդլուոէ, ղիկորնս նշան ուկումի

որ

Ճ

մ

նն

-

ք

վոււժ«,

տեղադրելով ւու վՎերջասլես, :

բան ձեւի մեջ, հոտն ւոնք բուի Եջ ապատ»

-

Տ

՛ջ

ո

ՕՃ

ուր

ճեւոմ լու: դիֆերինցիուլճավաուս06.

ՍՈ

ժ8

Համեմատելով(88.4)-ը ալիքալին (50.1)

երը

օգատվեցինք

-

«՛

1,

1-- ն

ժեքը (56.1)

Ժ1--

Կ

(854)

ճավասարման

բանաձնից,որբըկբավացի ՕՕ

է,

ճիեյո,կատանան ք դաղում ձայնալին ալիքների

րդու

յան

ճետ

Մ

(ճիչենք,

որ

խտությունն

ք-ն են

ալու նոլույթ լուն ըԲ

լոլ

--

ւ.

շ-Ն ալիքից չզրդովաժ դաղի ճնշումն

ն

ու

)։

ալդալես չէ, Է դաղի

այնպես թվալ,

է

որ

դաղում

ունի ճնշումից: Սակայն րոտ

ձայնի արադությունը կալում

ուղեկցվում

(88.6)

բ

մոռաջինճաացքից կարող էության

մութուժոիուն

որովճեաոն ճնչման

սխուքոլաությունը

կոտության դփոիոխումով:

Սովորականճնշումների դեպքում դաղզերի վարքը լվ Խկարադրվում Է ճետնյալ Պավատարմանմիջոցով ք /--

)ո-բ յի

Մ

Դ

յ

(85.6)

ժավալում պարփակվածզաղի

մառան,

որը

մառան

թվապես ճավառար է դազի

կշոին): հաժանելով դաղի

Մառռան

է,

ե-Ա'

մո-

ժոլեկույրար

նրա Մ Փաղալի վրա,

կարելի Է տատանոք խատությունը: քուժելով (88.6)

ճավա-

նկատմամբ, կգտնեն սարումը ատիՄ-ի ք ք

քն

տ

թր

Մ

։

ծեղաղրելովիոաուվթ լուն ւոլո ալոճ, ւոությունը (55.4)-ի մեջ, կատուն անք դաղում ձայնի ալոսդության բոանոշձմբ՝ /ւ2Ղ.

Լ,

(58.2) ՞

Աչոռհղից ճետնուսր է, որ դգադում ձույնի աշբուդուվթ յունը մշ դողը բնութ ադրող ՞ ե Ա. կիսում ունի ջերմառոխճանից ը արժեքներիդ: Փոաղուսի ձայնի շ:բաղդություն մեժությունների չունի ճնշումիդ: կաչիւում|

Մոլեկուլների ջեր ուին շարժման միջին մրուդուլթ յունը ռուն Է լոլ արբոշվում բանաձեից՝

էմԺոլ

-Մ/ՏԸ

բուն ձմ: (58.7)-ի լան՛ս (106.17)-ր)։ Համեմի աոել ու ոլո ճիռ, կառոա նուշ թք) ոլ/ դողում ձայնի Մ արդու յունը ,ոլեկույէ ճեւոն լոլ սոն չուչ ների միջին ոուրոողու|թ յուն ճեսո կաո ալվաւծ թյամբ ա

ՆՈՒ--

ծեղադրելով ոլո

Է,

Նոլ

(55.5)

:

մեջ օդի ճուրուր: տուսճալյտույթյան Դ-ի ճն կոտանաւք ՅՈ Հ ՀիՄ մոլ `«-ի ոշբժեւթը՝ 1,4, չն արժեքը մի է: Այս դեռ քում Մ Հ բոսվորւսուռ"վե լուդու «Հ Մ տու Այսոյիսով» ոլարզվու էչ որ դաղում ձայնի ար ուդությունը մույն հարդի միժուլժլուն է, ինչ որ մոլեկուլների ջերմ ոչին շուրժ ման միջին արադույյունը» բալը մտ իշսո Բի ար

-

Քիչ

ամելի փոբր է, քան Մլ-լր

օղում սենյակի ջեր աու իճանումի(բացարձակ ջելոի աւոխճանիդեւը. քում' 290` Ճասի Է կարգի արժիքթ):Օդի ւր: 1 »- Ն40, ուլն ունի Ս,-- 29: Ռւխիվերոլ դաղզալին ճաաաոս տունը ճավասոարէ Որոշենք ձուլնի

լան

րդու

արժեքը ւ

Ց,31.105 ջոռւլ/կմոլ.ատա: Փեղադրելովլո (88.1) բանաձնեիմեջ, կաոտանան,ք

ՅՈ

ԿՀ

ր»

40:831.19:.290

յց

արժեքները

մ/վրկ:

ՄցդվոածՄ-ի արժեքը ճառիընկնուիԷ փորձի միջոցով ատացված արժելքի ճե: ձայնի տաղոդուլժյունը Զասխելով ճալրտնի մոլեկուլային

ձն ոա (55.7) բոան

Ճա շիան

ու

ունեցող դաղում, կարելի է ւ ւոուն որը ճավասուր է ճուտուո քերում դաղի ունեպոաւժ ժավոալի դեսը

կշիռ ճսշվել Վ-ն

ճատոռութուն

կիջերմունակությունների ճարարբերութ բանը:Այս եղդանոսկը է դորժն բոսուվումմ ականում:

Մբանդամալնէական

է

լն

ճանդամանքը, որ ձայնում

չի Հայտնաբնրվումդիսպերսիայի հրնույթ,

ալաինքն՝

չունի ճաճավությունից:

դությունը կալում

արա-

Ակնճալաէ,

ոլ:

ալապիսի կախումը անճնար կլարձննը կամ, ամենայն դեո) խիստ կլժոխարաւցնելր խոսելը 2 ճն րավ որուլը լում չէր չում Իհղ ճաճույք ուուաւն ուլ երուժշ:ոուլունից:

Տ

89.

Ձալնի ուժի մակարդանների սանդդանը

Ցանցին

ալիքննրի ինտենսիվություն ՒԷդոչյում ալն: էներդիոշլիճու քի լառռուլն լոն իջին արժեքը» որն իջ ճիւդ մուն ուտ Է ալիքը: Ձայնուլինդդացողույթյուն ջուցնելու ճատ ուր:ուչիքը ոլեսուքԷ օժովաժ իսի Ոլ/ոշ նվաղոդու լ" որը կոչվու է չոհչիուվժ ուն` շեր: ՍԱ ինտնաաիվությո՞ւրը» լիութ լոխ շեսիթտարբերունձանց Ճար: ռռսրբելքէ հ. (ւիուո ուն ի կաւիչումի ձայնի ճախ իվոուլթ ունից: Մ ռշլոու ականջը ում ենրդ ավելի դդումիէ 1000-ից մինչն 414000հց ՃաշճավոուՀ Թր» ձայները:Հաճավսութ քուտ լոնյունների ալո մ իջոաշկույ Էէ 10-5 երգինմշ.վ շեր միջին ճուշյվվուվ ուր րկ: Լիոն Ճավա Մդացաժ ճւ Թյունն երի դել քոււի լոհլիությ ան շր յբ ավելի բարձր է (տե՛ս նկ. 7211-ի ներքնի կորը): ուա

ճաիւու

քը, 10.Հ-Ի

Հմ": վիվ.

-

/0՛՛Լ

ՀԵ.շ

է

:

վո

-Վ/0 ցավիփջացոջության

/25Լ

է

2՞Լ

220"

յց

- ճ0

շեմ Վ ակիության ՀՔ

Նկ.

62000049

105--

10:

երզ/սմշ.վրկ կարգի ինտենաիվությունների

դես քոսի ւոչիքը դադարում է որսլես ձայն բնկալվելուց /1 ռշկրա'ն ջույի մուսջացնում է մխոլն դավի ն ճնշի ան ղգացոչւյս արժեքը» որի դել քումի դուժլուն: Ինտննախվությւն ուննն ուի տեղի է ոլո երնուլթը»կոչ վոււի է ցավի ղդադոդութլոն շեր: Ինչոլնս լանհլիույթյան,լնայես էլ ցավի շեչիը կախում ունի ճւ ճավնուլթ յունից (տե՛ս ղզդացողույթյուն դերնի կորը ն: 211-Հու:ի, ալս նկարում բերվվուծտվյալները ումի 27 միչի վերուբելր նոլոիոլ լսողությանը): նուի նՀ ուժգնությունը Սությեկախվորեն դեւաճո:ւովող ՆԵԱՂԵ ուվելի դսսնդաղզէ աճուսի, քոն ձայնույին ալիքների ա

ւ:

ինտեր սիվությունը:

փկոան երկրաչա: Ինտենաիխյությունը

պրոգրնսվխայով աճելու դեսյքուժ ուժդնությունը իուուվոլ" ոյնս ւՃոււի է Թմալսանուկոաւն քն՝ պրոդրեսխալով,լային ուժ դժայլնորհն:Սր ճվոի ան վրու դճուլժ յան Լ, մամարդակը ն է ւուվլուլ ձայնի լ ինտենսիվություն Ճավաուրը: որոլես անղբնակետվերցվուժ՝ Է ինտեսաիխվությոն բուն ճարաբնրուլթ վոզարիթժին,ազաին քն՝ ՆՀ-յք--չ

լ

(59.1)

Ելոկեւույինն ինաննսխվությունը ընդունված ք վերցզել 10-59երգ/սմ:. վրկ, լնն ո որ 1000 հց կարգի Տուճաադեսը քու լոնլիության շեսիր դոն ում Է (Ն -- 0)։ ղրոլակաւն մակարդակում Լ, Ժիտվորը» որը որոշվում է /ժդնխություն մուկարդակի հյ (89.1) բանաձնից,կոչ վում" է բել։ Սովորաբար օդւովումի 10 ոն փիտվորիցչ որը կոչվում է դեցիբել դասիվելի փոռքը որ Լ-ի արժեքը» ւր (դբ): Աղնճա չտ է, դեցիճարտված բելներով, կորոշվի ճեոնչալբանասձելվիը՝ նությունների

տա

Լ»

Նշենո,

որ

101ք-.,

ցանկացաժ երկուի

(89.5) ւ

Լ, ինտննաիվություն-

ների ճարաբերույթ յունը դեցիբելներուԻ

նույնպես կարելիէ

ա

տածատել

Լլշ--10)ք ո,

(59.3)

(59.3) բան աձուովկարելիէ դեզիբիլներուվ արտաճալտե

դուսիը (Ժարումլ:)որէ Ճո ոքր ինտենախվուլթյոն Հ0 ն ր դբ ի ալյումի նւսյարճի փլու: Այաւղես, շանոչկում՝է, որ ինոննաիխվությունը փոքրացելէ 100 անդամի: լուն առաջացնո Մարդուականջում ձայնի ղղացողուլթ ալիքի ինտննախվությունների (10-ից ւուիբողջդիասպուղոնը ճա սԻին չն 10: Երգ/սմշ.վըրկ) սլ վունուսիէ ուժղնուչ լան 0-իդ ւԻխն ակոաւրդոկի չն. 130 դբ արժեքներին: Աղլոււլի քի

աո

Ժ-

ուկ

թյան

ուսի բերվաժ

մ

Իի քանի ուլիկ

եշ

ձայների ուժդնուչ

ակալդակիարժեքները:

Այս էներդիան,

իրենց

որ

ալիքները»չւսվաղաւնց փուքը լ որ

աւա

մեկ բաժայ

ուժղնության

ճես,

տանում

են

ձայնային:

Եթե, օրինուկ, ենթադրննքչ

լրիվ կլանում է իր վրա ընկնող

ջուրը

մակարդակով ձայնային

ալիքի

70 դբ

էներդիա

(ալա դել.բումիեկ վաղըվկլանում էներդիյի կլանված 60.10-2 Երգ/վրկ), առա նակըկլինի մուռավորասլես

քա-

այդ

սհնչակալին ջել աստիճանից ւԻին չն. հռալը տաքաց նելու ճառի ուլ, անձրաժեշ կլիներ իո սվորառլեսերեսունը ճաղալ ուրի: Փոնեխ ք ձայնային ալիքների ի ինտենախվության Ց ջուրը

ոյոմուա:ն ուինել ի (ձք)ո ուիարիոուղի մ իջք դոլունշեցինբ, որ Թյուն ունեցող կալը: Ալոալարադրաֆի ռկղբյումի լ է էներգիայի ճոռ բի (ուտուՃասբընկնումի ինտենսխվությունը ձայն կլին միջին արժեքի ճիեւո, որը (52.10)-ի ճասիա ճն

շի ան

ԼՀՀ

,

րջ

-՞

-ջ

քՅՀաՅՆ,

(89.4)

|

ՍԱղդյուռակ Ուժղոտ Թ. ոք ւ 12 կարդակը

իճտ

Լ-

«.

Հուռի բճութաղրումը Ռ

«

-

(դբ)

Ժամայույցի

Շշնջյունը ծեռավորության վրա Րեղմ խոսանցույյուն Միջի

10-56

խոսակցություն

10-5

10-58

լխորակրություն Ռւժդգի՛'ս

10-2

փոռոց

ունը ք

10-7

1մ

ենսխ-

(Էրգ/սմշ. վրկ)

սկտկոցը

ումդոութ յան

|

վ "ռւ

Ինթնաչքրոի շարժիչի աղմուկը

մ

ջեռավորությանվրւս ձեռավորության մրա

որոնդ ք-ն չդրդոված դազի կուոուլյունն

է,

Ձ-7՝ միջավայրի

ուղը» հաւանիկնիրի: ալան քն՝ է Իխուսուան ումների ասրայլի Փ-ՋՐ դը» ժության ուան ումներիամ ոյլիրոս Խաճո:վուլթ յունը, Ճ՛-Ջ՝ ույիի փուլուլին արադուլ յունը:

Դիցուք

է-Զ

Է Հ մփողվիովովումի

ձուն ձք»-

ք

--կքճ--

Տո

պանք ձք-ի ձք--

Ժ

օրեն -

(- ավ(88.3)-ի Ճու- ծեղադրելով5-իարժեքը» կոսու-

բով: Այ դեռլքուսի ՕՀ սիա

Լ --| `

Վ ԸՕՏ

ՀՀ»

Յ

Տո

0)

չ

որրան օրենքը՝ օ

Մ

Այստեղիցճե լոմւուսիէ,

(1որ

Ը)

--

--

Մ

է

ուս

Սոսն

(ձք)

ՏՈ

ուրների

Փ

( -- ա)

ուի

Մ

այլիտուղը:

Միջավայրի մառնիկներ կոչվում են ոչ թե առանձին մոլեկուլները, այլ այն մակրոսկուիկ (մեծ թվովմոլեկուլներ պարունակող ) փոբը են ալիքի երկարուծավալները, որոնց զծային չառխերըշատ Խյունից։

(ալան բն՝ Յ-ն)

Րուն

ճիեւոկաայվո:ժԷ

ի

17:71

ճե

ուլ ծնուն

ումն

Ժամ,

ա

Հեշտ

ելի (ձք)ոը ոոիոլլիոշուն չութլառրբ՝

տոուչն

լո

(89.5)

Ճամողվելը, ոլ, (59.4) բանաձնի մնջ մ-ի (59.5) Լ/ աի, Բոր գ ձնավիոԽ-ի (59.21)ալժելքներըսնդադբելուց խութ ուններից ճիռ անք կաւուշն Է

ճ

լ

ԸԹռ

Այս բանտձնով կռրնլի 0-ից ինչն աոլոա ուանուի

կարդակի Գամի

տուա

տ

3:10 տոսվոլրույայն ա

լուն.) ինչն ժեքները:

Դիկի

ո

ն

(89.6)

,

2մ

ճուշվել։ որ ուժդնուլթ յուն ւիու170 դբ արժեքների դիապաղոնին ուղ օդի Ճնշում անումների յիոԷ

դին)սմ"-ից(ոշլոինքն՝ 2.10-7 մմ մմ սճոչիկիոլն ) դին/սմ«/(-Հ1

Գոաճոա ւոն ն ք

որնար-

մասնիկնելի մոսնումների Ձ ամ ողչիոուչի ւ մասնիկների ոշլուսղու լաւն (:)ո ամ այլիոուղի որժեքդնաճատ ները: Սրզբում/ ձնիդ որոշվող Ձ ննք (89.5) բոնուս մոա

որ այժեքթը:Ընդունելով,

ւ

Ո՛Հ

Ս5,

Լ Ձո

(ձք)ո

քառ

0,1

Հ

ք

ճնտնաբոաւր՝

Հա

-

,

կատանանք

(ձբ)ը ք

(89.2)

10):

(ձք)ղյք ճայոաբերուուժգնության դեպքու ՕՆ խՔլունը ունի 10-3 կարգի արժէք, Դո ուժդնուլթ յան դե-2.10-7 է։ Օդո.. սիոմումիու, չքուսիալա ճարաւբերույթյունը "չոլիա են 17: ս-... ունները դսոնվրոումի ձայնայինալիքներիհերկուրուլթյ (--20 հց դե.քում) ինչն 17 մմ-ի (Դ, -- 20000 հց ՀԵՐ ջում) ումի անն ե՛րումի:ծեղադրելով ալս տղվլալնելրըարեն Քանաձիի մեջ, կոուսնանք, որ 60 դբ ուժղնո: լան դե ււամ մոինն 2: լ. սլ հասնիկների մուս ունումնելրի միլի ոուդը մմ-ի, իակ չումենաալիքների ճասիար ճավասար է 5:10-4 3.10-7 մմ-ի: 150 դբ ուժգնության դոշրճալիքների ճՃասիար՝ դբ

-

դել քուսիմուս ւուչնումնելի քողլվորուղը ճյու նյ ոււի է 1,7 մմ-ի: ների ճառի սւր ու

ո:լիբտռտննունրկաւը:

ն Հարոն իկ ւոաււուա քան (է), ումՆ եր:ի դնոլբումիարդու մաոլլիոուդը»ինչոլես դիտենբ, ճավատաըԷ շեղման Ձ ճմ ալ-

(իւոուդիմ. շրջանային ՕՕ Ճաճախույթ յուն աւբւուս դլլալին» ովոին քն՝ (:)ո Վ0)4 Բնաղմիոլո ւոկելով (89.5) արու ունա լ այու թյունը ա-ուի,կաւուսն ւոնք Հ-Տ

-

1 (թյո.

Թու. «

Հետլաբար)

ք

Լ

Ըր)տ, ք

|

(59.5)

դեքում ալրոդուԹան կչինլ: իուոււվոլութ սլես540 մ/վրկ-10-3-«--0,54 մ/վիկ: 60 դբ ուժդնուվ լո:ն դեղ,բումիուրւռդուլ լուն ատ ալլիտուդըկունեն 0,1 մմ/վրկ կարգի արժեք: Նշենք, որ ի ւոարբերուլժ լուն շեղման ւալ լիոուղի: ար ադուլլուն միլի տուղըկո:իում/ չունի ալիքի հրկարու150

Դր

ճամոչլի ուուդը

ուժ

ղնութ լուն

ս

թյունից:

Տ

90.

Ուլտրաձայն

Ուղղորդված, այսինքն՝ ճարթ ալիքին մուտ ալիք նալու ճամար ճառագայթող աղբյուրի չափերը պետք է շատ ավելի մեժ լինեն ալիքի հրկարությունից: Ձայնային ալիքները օդում ունեն մոտավորապես 15 մ-ից Ժինչն 15 մմ ալիքի երհրկարություն:Հեղուկհ ոին դ մ ալոիիննելրուսի կարությունը ավելի մեժ է (ձայնային ալիքների տալրաժման է, քոն աղրադուլթյունըալա միջուվալրնրումմ վելի եժ անճն օղում): Փորժնականումի աւր:է աւեղժել այլնաիոիՃա որը կարողանար առաքել նշված երռաղայքող աղբլուլս կարությամբ ուղղորդված ալիք: փորժն այլ կերպ է զյսավորվում ուլտրաձայնայինալիքների ճամար, որոնց նրկաավելի փոբը է։ Ալիքի հրկարուբությունը անճամեմատ թյունը փոքրացնելուճետ միասին փոքրանում է նան դիման դերը ալիքների ւուարաժ րողեսումի:ՄՆՏ ֆրոակցիսոչի ատա-

տխ :ոլտրաձայնային ալիքները կարող

մած փնջերի ձնով, լուլսի վնջերին

են

ստացվել ուղբղ-

ճամանտան:

Ուլտրաձայնային ալիքների դրդոման ճամար ներկոլումա ճիմնականում օգտվում են ճետնլալ երկու երնուլթներից. Ճակաղարձ պլեզոէլեկորական էֆեկախց ն մադնիսաստրիկցիալից: Հակադարձ ապլրզուլնկորականէֆելտը այն է, ոբ որոշ բյուրեղներից (օրինակ, կվարցից, սնդննալան աղիցչ բարիումի տիխոտնատիցն այլն) որնէ

ձնով կարվաժ թիթեղիկը էլեկտրական դաշտի աղգեցուէ (մի ուղղության թյան տակ թիթնակի դեֆորմացվում դաշտխ գնաք հրկարում է, իսկ ճակառակ ուղղության դաշտի դեպքում` ռնդմվում): ծեղավորելով թիթեղիկը Մեթաղական շրջագիրների միջն, որոնց միացված է փոիոհոսկան լայսիան աղբյուրը, կարելի է լդ թիթողիկում ումն ելո: ոաջացնել ոխոլողայրան մհ իու իկչոկուն ւու տուա Այդ ատում երը ուանձն այեւս ուժդին են խսոնումը ալն դեպքում, երբ էլեկտրական լարման սիովոխությունՃա ընկնում է Թիեթեղիկիսե :իավկոու ների ճաճախույթյունը լան ճի ուսւոն ումր նել:ի Ճոճավույժ Թիթեղզիկի ւո ճեղուկ կամ նումները ճաղորդվում են նրան չրջապատող դաղանման միջավայրին, առաջացնելով նրա մեջ ուլորաձայնային տալիք: ԼԱ

ո:

մու

ոՀ

Մադնիսաստրիկցիան այն է, որ ֆերրոմադնիսակոն նյուԹերը (երկաթ, նիկել, որոշ ճամաձուլվաժբներն ալն) մազնիսական դաշտի աղդեցությունից թելթնակիդեֆորմացվում են: Ուատի ֆերրոմադնիսական ձողը փոխոխական Ժաղնիսական դաշտում տեղավորելով (օրինակ, այնպիսի կոճի մեջ, որով անցնում է փուիոխական ճոռան ք), հարեԱ առաջացնել մեխանիկականտատանումներ, ն դարձյալ նրանք առանձնապնաուժգին կլինեն ոնզոնանսի դեքում: Ուղղորդվաժուլտրաձայնային փնջերը լալն կիրառում Քն դատել ջրում լոկացիալի (առարկաներ ճայտնաբերելըն մինչն

առարկաները եղաժ ճեռավորությունը որոշելը)

այչ

նպատակներով: Առաջին անգամ |

ուլտրաձայնային լոկա379

ցիայի դաղասիարը առաջարկել է

ճոչակավոր ֆրանոխացի

ֆիզիկոսԳ. հանժեվենը (18:2--1946) հւ «Իշռկելէ

ուվղ

եղանակովառաջին ռամաշխարճալին պատնրադտի ժամանակ ռուղանավերը ճայլտնաբերլելու սկզբունքները: Այժմ

ուլչորա ձայնայինչոկոոռորնելը օղյոադորժվումմեն ները / ձնների վոասոներըդաջանոբերելուԱՄ

դարբել

ԱՆՆԱՆ

նորատակներով:

ճնտռ արձագանբի,չ այսինբն՝ Հայտնի է, որ պոռալոց արգելքից (ժազոից, անտառից: ջրճորի ջրի մազնրնուլթից ն այլն) անդրադարձող ձայնի նա վերադառնալու ժամանակը որոշելով կարելի է դաննչ ինչն արդոլքը հղոժ այդ ճեռւավորությունը, եթն ալդ ժամանակի կնար բաղմողատկենք ձայնի արագությամբ: Ալս սկզբունքի վման վլոս կառուցված է վերոիշլալ լոկոտորըը ինչպես նան ալարա-

յին է իչոլուտը (արձաղան քային /ւորուճ աղի:)չ ռրբը կիբառվում Է ծովի ճատակի խորությունը ն նրա «նյինֆը որոշելու ճամար: նավի կմաիքի վրա ամրացված առուրիչը ուղզաճաաց ղղզությամբ աղարբկում է տլարոաճայրույին կարճ իմպուլաներ: Ծովի ճատակից անդլոսդայրձա իմ ոլույոխասդուլոիարձամբիոն հ երո: սնրբըդրանցում է ընդունիչ: հ4. ընդունիուն Միջն ընկած ժաշ անայի Միջոցով Ցւռշսվումի լոորությունը:

ձան

Ուլտրաձայնայինլոկացիայի մեթողը ճնարավորություն

չղջիկներին լավ կողմնորոշվելու մթության մեջ Թոռչելիս: Զղջիկը պարբնրաբար արձակում Է ուլարաձայէ տալիս

ն նային ճաճխակխութ լուն իմսղուլաներ լոողուլթ լուն օրգանի միջոցով ընկալված անդրադարձող ազդանշանների օդնությամբ մեժ ճշտությամբորոշում է մինչն չրջապատող

ռարկանելըեղուժճեուսվորույթ ունները:

թվականին սովետական գիտնական Ս. Յա. Սոլոլովը առաջարկելԷ օդտագորժել ուլտրաձայնը արատանըշման (լեֆեկտոսկողիայի)բնադոավառում,այսինքն՝ արտոա1955

դրոնքներումի արասոները(չեֆելղտնել,ը)ճՃալտնաբնրելո ճամար: Եթե արատի չավիերը ավելի մեժ են ալիքի երկալյու լուն ից» 21:41:12ու լորուձուլնային իոիռչույոր: կա/նղլոուղաւո -"

նա

արոսոխց հ կվերադառն ո»:

իոքաչուլոՈսլտրոշձայնային

ները գեռի արտադրանքը ուղարկելով ն անդրադարձած իմպուլսները գրանցելով, կարելի է ոչ միայն ճայտնարբեբել արատները արտազրանքներում, այլն դատել նրանց ձախերի դգիտնատեղադրման մառին։ Սոկոլովին այլ կանահրիմշակո ուլարաձայնալին արատանչման հղանակը ւրիժ հիրուռություն: ղանում է ավելի վելի ՕԺավաժ յինելով մենծ լիընտենախվությամբ,ուլտրաձայնային այիքները միջավայրով անցնելիս առաջացնում են ճնշման ուժեղ բարախումներ, որոնց ճետնանքով ալդ միջավալրում առաջանում են մի չարք լուրաճատուկ երհուլթռեր, որոնցից են՝ ճեղուկներում կախլալ մասնիկների մանբացումը (գիապերսումը), էմուլաիաների (մի ճեղուկի ոջբռգույն կաթիլների կախոալթը մի այլ ճեղուկում, որը չի խառնվում նախորդի ճետ) առաջացումը, դիֆուղիալիչ լո'Ժման պրոցեսների արադացումըչ, քիմիական ոնակցիաների ակախվացումը ն այլն: ու

ու

ՄՍ

ԵՐՐՈՐԴ

ՄՈԼԵԿՈՒԼՅԱՐ

ՖԻԶԻԿԱ

«ՀԼ

ՆԱԽՆԱԿԱՆ

ԵՎ ԹԵՐՄՈԴԻՆԱՄԻԿԱ

ԳԼՈՒԽ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵԲ

8 91. Մոլնկուլլար-կինետիկ տեսություն (վիճակագրություն) ս թերմոդինամիկա

ֆիղիկան ֆիղիկայի այն Մոլեկուլյար:

բաժինն է,

որբ

մ Է այլութերի կաոուցվածքը: ուսումմ ւավորումի ճաւոյյուլնյունները՝ ելնելու|» ալսոլես կոչված, մոլեկուլլար-կինետիկ ճւ լ առոկերացում ներից: Այչ ոլատկերացումների աձայն ցանկացած"Բալոիինը՝ ոու, բոաղոյինդ, ճեղուկկլոուիդաղանւի մ անձի հացոժ Է մոծ Թվով չավիուղոչն ց աւանիկմութը խյուլժի փոլնկույները ներիը՝մոլեկուլներից:Յուրուքանչլուր հն դավում անկանոն), քառաային, որմէ դերակչռւող ուղյունը ղուլյուն չունեցող շարժի ուն մեջ: երո ինոռենսխվութ Է լուի ջեթի ասոիճանից: կրավավիսժ չան ազար ջական ւոյ աւան դոլուլմ Բաոսայինշարֆժմի ցույց Է բրոունյանշարժումը: Այս երնուլթիէույմլունը այն է, որ ճեղուկի միջ կուվով|ուժ չավոաղանցըվիոքր (տիոսչնւԻիկ) մասնիկներըրշա դոն իում նխ սմյբոսկոռլով երեադող Ընդճաո անկանոն շարժսիան վլճանում, որք կախում չունի չո

Սոոմդերը

հարելի է չիտել որսլես միատոմ մոլեկուլներ:

նյութի ներքին շարժման դրոխարսաքինոչաստճառներից է, Բրոունյան որուն մասնիկները շարժվումեխ մոլեկուլների ոչնկա: ո: ճարվածների ղդեցության ւոռչ): է բազաստրե Մոլեկույլոր-կինետիկ ուեսուլլո:ննոասուաին մ ոյն ճո կությունները»որո՛նք անմիջականո աշրիինների րեն ակո: ս:վումիհ" փորձի ժի նակ (Ճնշումի,տերմի աաւոխք. Ճան դումիաայլն)» որսլես մոլեկուլների աղդեցույթյան թ: ԸՆդ որում ոյս բոյին /որուլուն հսությունում կիրաոոհմ ոճ թեն դուս Է վիճոդադրաման տելոււը» 1 բննայմյվումի աուսնձինմոլեկուլների շարժումները»ալլ միայն ւյն ւրիջին մնծությունները» որոն ք բնուլժ ողբում ես մոսնիկների շոու յրեժ ամբողջության շուրժումիը:նլոտեղից:մուսջանումի

է

րո:

մի

ալլ

անվանում`

վիճակագրականֆիզիկա:

Մարմինների տարբեր ճասոկութ յունները մ Կյուլժի վիճակի փովոլությունները ուսումնասիրվում են նամ թերմողինտոքիկայում։Սակայն,ի տարբերություն մոլեկուլյարկինետիկ տնտության, թերմոդինամիկալում ուսումնառիվում նն մարմինների ե բնության երնուլթների մակրոսկոճուրոլիկ ճաշու յունները»չոուս:նը րանց մտինրոսկույիկ կությունները նկատի ունեն ոչյու: Նունց քննարկելու ոյեն ատոմխները պրոցեսների միկրոռկույիկ ճատկուլներն դությունները, թնրմոդինամիկան ճեարավորություն է լիս կատարելումի շարք եզբակացություններայդ ների ընլոցբի մասին: ու

տա-

ի

գրոցո

Թերմողինամիկալի ճիմբում ընկած են մի քանի ճիմնական օրենքներ (կոչվում են թնրմողինամիկալյիսկզբուն քներ), որոնք սաճմանվելեն միժ թվով փորձնական վառտերիբնդճանրադիա:նՏիւիոն մրս": Այդ ոլատճառովթԹերմողինամիկայի եզրակացությունները կրում նն շատ ընդճանուր բնույթ:

յունները ասիրելով նյութի վիճակի վփուբոլույթ արբեր տնսանկյուններից» Թերմոդինադմիկանսոլեկուլի իլ ոհսու յունը Լր ո"դն ում ե՛ ցար-կինեսո իսիլանց՝բոտ լուն: Հուլ լան կաղտելովի սրբող ջույթ սլաւոկերցումների ղարԴիտելով մտոլեկուլլար-կինհաիվկ Ուսում

ջ|րն ճերլժին նշել, անը» այե լաւը ան ոլ ոչուփուլթ ւութ Է որ այութի ուրիաւո"կան կաոուցվածքիարա կերացումսերը ջարկել27 դեոես ճի ճույները: Մակայնճին ց ուվելի: ուււլների ալո դւսղուխուրն ելը ճոնճարեղ հուաճուսիի դրուի ոչինչ չեին ներկայացնում իրենցից:Ն քում

Ա)

ուա

սոո-

իատիկան նորից Է վերածնվում,քակայն արդին ոչ լե որնա հնվճչադրութ յուն, չոյլ որոնս դլսոական:ճիսչոլժեղ: է- սաւացել Կոոսնձն անա Ր Ժ դարդագդում՝ մրչ ճիպոլխնդը ճան րում դլոնական հ Մուաժող Մ'. Վ. Լումոն ճաարեղ սովի (1711 --- 1765) շվայտանքներումի,որոնջում Պու ձեռնարկելԷր ւուալու իր աի անակն ճալոնի բոլոր ֆիղիոչ

քլորիական երնույթանըի ընդճանույ, պյասկերը: 1 ւո ելխում՝ Էր այուվժիմատւոուցյիա Այդ մշվուաւտ անչքներուի նյաբաՔի ամ: ռունիկոոր (րոտ ժաման ակոնից տխրիր Ելնելով Ժուիս:ն:սոլաոկերւսցուիից: նուլժլան՝մոլեկուլյար) կակո:ն /

ջեր ային ճեղուկ, կիս իրան ոող ջնլսիաժնի(ճնթ աղրակոաւն քաց միան եջ որոշում է նրա որի ան ուկը Ի աղրոինի մհ աիխճանը)սույժյանղւեսի,մուրոնոս (ը: «ջերմութ լան ոշ ա:ճ որ» էր մՐաւլոին ի հասնին ի ոուսական շուրժ մուն կաւալյուս ոա

:ոս-

ո

Հ

բուռ քուլժյան, ձնակերունԷ Այսոիսով,հոիոնուսովը» ճասկացույ ւններ ը: ոլեկույլլար-կինետիկ

ճիլո:

'

ՀԱԱ

դարի երկրորդ կեսերին

Չ:.Փ.4

դարը ակղլին Բի

աշա շնործճիվ ուրիո:ոխաուքնելրի դիոնականահրի կոն վերաժվեցդիտական յոհսույթ լան: ւո

շուր ք

Տ

92.

Մոլեկուլները

սասսան

եվ չափերը

ուների մ մոլեկուլների մտասաանելրը բնուվմադրելո եխ ոի ճոռի կ ւան կշվո ն Իոլեկուար կիլոշուվում՝ ե Կ կշ ե (յոլ կոչվող մեծությունները(ակնճալտէ, ո՛ր վելի ճիշսո ելին» ելի նրւսնց նվ աւն նինք աւոուիային 7 մոլեկուլայինմսռսանել:): Բի իական ուսրբի ումականկշիռ (Ճ) կոչվում Է որ վՍո

տո

ա

ու

ատ

տալ

տարրի

ոո

ութի մասսայի ճարաբխրութ ունը

ԸՆ

ուռ

րխ

խաժնի իզոռույը: տե՛ս «Աստոհային ֆիզիկա»)իասաայի 1/12 ասին: Նյութի ,ոլեկուլային կշիռ (Կն) կոչվում է Ը12 վյալ նյութի սոլեկուլի մասսայի ճարաբերությունը ասո ուշի իասսոայի 1/12 իաավին: Այո ձեով որոշվածւս ուիների ն մոլեկուլներիիասաաների ռւսնդղակըկոչվում է Ը12--- 12 սանդղակ: Այս սանդղակի ճաիաձայն 1-ի ուիական կշիոր ճիշտ 15 է, Օ5 թթվածնինը՝ 18,9949, իոկ աին նալելն. ւտ արրի՝ ջրաժնի աւոուիական կշիուը՝ 1,0080 (իզուոույներիբնական խառնուրդիՃար: ): Ինչէ նրանց ուսիանումներից» ես ճեւոնուսմ ատուիակուն ն մոլեկուլային կշիոները չավիայնութ յուն չունեցող յինժություններ ես: Մասաայի իիավորըճավասար է Ըրտ ւուուիի ասին ն. կրճատ նշանակվում է չատինելրեն մասսայի 1/12սի «Ա» (սուլ) հււի ճայերեն«Ի» սիիավորւոսռու|: Այս իի ավորի արժեքը, ւարտաճայոված կիլոգրուիներով»նշանակենք ւ

ւո

ա

ւի ասոուրի

իան

Հեշտ

ճավասար կլինի Լուի ա-ի։ աուն

խակսոլեկուլի ՃՈխրավ-ի»

երկու քիխտիխասպես պարղ նյութեր, հն այնպիսի որ նրանց ոլն քանակներով, որոնքվերպվածժ 27 ինչպես Ճլ ն Ճշ ուի ճարաբերումի լնշ յհասաաները թվով տատուներ: կան կշիոները, կալարունակեն սիիատեսակ երկու քիիիասպես բարդ աձուիանորնն, Հասիր Խլութեր, որոնք վերցվաժ հն անալիի քանակներով, որ նրանց մասսաները է

կուսճել,

որ

ոո

ւՀ

սանդղակը, որի ճամաՆախկինում կիրառվում էր Օ1Հ-16 ձայ Օ16-ի (16 մասսային թիվ ունեցող թթվածնի իզոտուղլի)կչիոր ճիշտ 16 է, Սակայն Օ1465-րճարմար չէ այլ ատոմներինմոլեկուլների մասո-ողեկտրոդրաֆիական ճամեմատություններ մասսաների ճետ կատարելու ճամար Այդ նպատակով չափաղանց ճարմար է ածխածնի ն կիրառաթ. կայացած զուտ մեկը։ Ուատի 1960 իղոտուներից 10-րգ կան ֆիզիկայի գլխավոր (ՍՔՃՔ) միջազգային միության սանդղակից: Այս կաղակառամբլեան առաջարկեց օղտվել Ը1 Հ-12 որոշում ընդունեց անցնել ատոմական ն ցությամբ ՍՍՀՄ ԳԱ-Ն

մոլեկուլային

Ի.

Վ.

կշիոների նոր սանդղակի:

Սավելե

ճարաբերումեն, ինչպես մոլեկուլային կչշիոները, կպարու-

թվով մոլեկուլներ: նակեն փլխատեսակ

արտաճայտծլվրոլ տարրի այն քանակը, որի մառսան վաժ կիլոդրամներով, թվապես ճավասար է նրա ատոմածղյայլ նյութի կան կշոին, կոչվում է կիլոգրամ-ատոմ: կիլողրամներով, այն քանակը, որի մառտան` արտաճալրտվածժ թվապես ճավառար Է նրա մոլեկուլային կշոին, կոչվում է կիլոդրամցտոլեկուլ կամ կրճատ՝ կիլոմոլ (դրվում է

կմոլ).

կիլողրամ-ատոմի փոխարեն օղտվում են (որը տվյալ տարբի Ճճ գրամն է), իսկ կիլոգրամդրամ-ատոմից կամ Մո լից ("րը -մոլեկուլի փոխարեն` դրամ-մժո լ ե կո լից տվյալ Կյութի Լդգրամ'մ է)։ ՇԶՏ

ձամակարդում

՛

1 ւիուս սոն Թվասպեսճավասար է կիլոդրասի«սիոլեկուլի ա-ն երբեսրն ԻՎ մոլեկուլայինկշովն: Այդ պատճառով կոչվում ունեն Է նկատուի Է սոլեկուլայինկշիռ: Սակայն ուլ, որ աոլեյուք չունեցող յինժուչայն դեսթուի, երբ ՈՂԼ-րչավփալնություն

թյուն է, կիլոմոլի

մառան

ւ

անի կգլկմոլ չախայնուլթյուն:

մոլեկուլներ աոուիները որոլես Իիաւուում դիտելիս, կիլոգրամ-ատոմը կարելի է ճամարել կիլոգրոամէ Ճ-ի: ար ա-Ս թվապես ճասվասւար մոլեկուլ, ոլ'ի ճառի մասսաները ճարի Քանի որ կիլողր ւի -«ԿԻոլեկուլների ե բ/ումի աաա ավանմոլեկուլային այնալես,ինչոյես Տաղի

Այնճար

է,

որ

-

ն բոլոր կշիոները, ուրերի նյութերիկիլոհոլերը կայալրունակեն տիննույնթվով մոլեկուլներ՝

Խւ-----Է--,

ինո, վ.

սար: է 1/ուրալ-ի: Ւ/1 թԹվառյեսառվի

որը

Ավոգադրոյի

թիվ: Ւ

ԸՕՏ

Թիվը

կոչվում

Փորձնականեղանակով որոշված

-»6,023-1026

-«6,023.1023 մոլ:

է է

կմոլ-1։

ճամակարգում Ավողադրոյիթիվ է կոչվում այս Հետնսբրար» դրամ-մոլեկուլում: նյութի

Ւ,

զ

-ն

մոլեկուլների

ճամակարդգում

իմանալով Ավողադրոլիթիվը, կարելի է որոշել միավոր՝ Մառռան։ Ոքալ. հակապես,Ախչպ-ը թվապես ճավասար է 1/Իր-ի, ալաբնքն՝ 1,660-10-տկգ:Այռոյիսով, ւան ճավասարէ 1,66:10-27 Ճ կգ, պանկացածժ աւոուրիւի ցանկացածմոլեկուլի մասսան ճավասար է 1,66:10-2/ ՈԼ կգ: Այժմ: դնաճատենք փոլեկուլների չափերը: Բնական է ենթադրել, որ ճեղուկներում մոլեկուլների տեղավորվածեն ուստի մեկ մոլեկուլի ծավալի միմյանց բավականին ոտ, մոտավոր արժեքը կարելի է ստանալ ցանկացաժՃեղուկի, օրինակ՝ ջրիչ կիլոմոլի ծավալը կիլոմոլի մոլեկուլների Իւ թվի վրա բաժանելու: Պրի կիլոմոլը (այլսինքն՝ 18 կզ-ր) Մեկ մոլեկուզբաղեցնում է 0,018 մ: ծավալ: Հետնարբար, է մի ծավալ, որը ճավասալր, է՝ լին ճասնում

1/6,0231025 Հ-

0,018

6.1025

Այստեղիցճիւոմուի

չասիերը՝

50.10-30

--

է,

որ

մ3չ

ջրի մոլեկուլների դժային

/50-10-30Հ28.10-19

մ»58/Խ

Այլ նյութերի մոլեկուլները նույնոյնս ունենա հի քոնի

Տ

93.

Համակարգի վիճակը: Պրոցես

ակարդ կուր ալարղդասպես Ճասի Մալոիինների ճՃասիակա Ճար է կոչվում քննարկվող մայոիինների Հոփ ավխւումիբը: մ. Խրո ճեւո Ճավասարակշոությա կարդ է օրինակճեղուկը մեջ դանվող դոլորշին: Մասնավոր Ճասիաւկաւրդը աաքնսչ կւսւՀ

Յուր քանչյուրՃար ակարդ կարող

դտնվել արբեր իլանցից լուար որոնք մտի բերվումհ ջելոիասվիճակներումի, էւ այլն: Հասիակաղդի վիճակը բնորոշող Փաղվալով խճանու|» Սիոն մեժությունները կոչվում272 ճամտակարդի պ ւր աիեյո

բեր:

է

Ց87

Ոչ միշտ է, որ պարամետրնունի որոշակի արժեք: Եթե, օրինակ, Մարմնիտարբերկետերումջերմաստիճանըտարբեր է, մարմնին չի կարելի վերագրել 1 պարամետրի որոշակի արժեք: Ալս գեպքում վիճակը կոչվում է չճավատարակշովաժ։ Եթե այպիսի մարմինը մեկուսացնենք այլ մարմիններից ն թողնենք բնքն իրեն, ջերմաստիճանըկճավառարվի ն կընդունի բոլոր կետերիճամար միննույն 1 արժեքը, վիճակի: մարմինի կանցնի ճավատարավկչուած այսին այնքան ժամանակ, Այո 1 արժեքը չի իոխոխվում քանի դեռ մարմինը ալտաքին աղդեցության տակ գուրս չի բերվում: ճավառարակչոության դիրքից:

քն՝

Նույնը:կարոզ է տեղի ունենալ նան ւիլուս ոլարամեոք ւիխոցով րերի, օրինուկ՝ք Ճն շի ոն ճիյո: եթե վերցնեն

կիպ «փակվածզլանաձն անոթում պարխակվածդազ ն ակըսննք արաղ ներս մղել մխոցը, նրա տակ կառաջանա դազի բարձիկ, ոլոտեղ ճնշումը ավելի մեծ կլինի, քան գաղի մնացաժ ծավալում: Հետնաբարչդազը դեպքում այս չի կարող բնութագրվել ք ճնշման որոշակի արժեթով ն նրա վիճակը կլինի չճավատարակշուաժ:Սակայն, եթն դաղաճնշումը ծավալի ոտւսրբե բեցնենք փիւոցի տեղաշարժը» կետերում կճավասարվի ն գազը կանցնի ճավասարակշոված

վիճակի:

Այոդիսով, ճամակարզի ճավառարակչովածժ

ճաղ

վի-

որի դեպքում ճամակարդի բոլոր որոշակի արժեքներ, որոնք պարամնարերն ունեն են անփուոլԹ արտաքին պայմանների դեպքում մնում ճառտատուն ցանկացած չաիով երկար Ժամանակ: կոչվում է այն վիճակը,

եթե կոռրդինասոային ք առանցքների վրա ւոնդաղլրեն

որեէ երկուապարամեորնրի արժեքները,ապա Ճասիակարգի պանկացաժ Ճավատարակշուվվաժ վիճակը կարող է ալ ւասովե՛ր վել չ/ի կեւոովւլա դրաաֆՓիկի վրա (ռն՛ս, օրինակ, կեսոր նլ. 212-ուսի )։ վիճակը չի կարող ռլաստկերվել այս Չաավատարոակշուվուծ եղանակով,որովվճեւոն վիճակումԻսյւսչճավասարակշոված

րամեարերից աուն վիա ղն մեկը չի Յ88

ունեձուս որոշակի

րժեք:

ան վիքն՝ ճառիակարդի Յուրաքանչյուրպրոցես,այսին է ճարի ակարդիճավասաճակիցյիլուսին անցնելը կառավա ան ճիեւո: բոկշոուլ լուն իճախուուի որնէ Հետնաբար» ճՃասիակարդում՝ պրոցեսի ընթանալու դես քում չճա ալն անցնում է ճաջորդաբար վասարակշուվվաժ վիճակներից:Դիելու| սխոցով ժաժկվածնոթ ումի դաղի սեղիի ան րդեն քննարկված

ոլրոցեսին, կարելի Է եզրակացնել» որ

չան իու ճավառսարակշուութ

ո-

ուսը սիիոցի ներո փղին դեպքում ալնքան դդալի է, որքան ավելի

րուսդ Է աոա վում

դաղի

ԵՍ:

դանդաղ,ալու ճՃավասադոակշուուլթ յուն աի ուսիըկլիռի ուննշուն ն ճնշումը տարբեր կեւոերուսի Քիչ կւուարբերվի միջին ք րժե քից: Սաճմանալին դեւըքուսի»երբ դադի սեղուսրը կաւուար վում է անտառի անորնն դանդաղ»դաղը ժաւին ուլի (ուրաքունչյուր: ոլաճինկբնութադրվի ճնշի ան որոշակի արժեքով:Հեւոնաբար» դեռ քուսի դաղի վիճակը ալս կլինի ժասիանակի լուրաքանչյուրոլ աճին ճՃավասարոաւկշուվուժ ն կլինի Ճավատաւ անվերջ դանդաղ պրոցեսը կաղսիվաժ լոկշուված վիճակների Ճաւջ որդականույթյունից: վիճակներիճաջորդականութ Հավասարուկշոված յունից բասղկացւժ պրոցեսը կոչվումէ Ճավա սրակշովաժ: Ասվաշառ

ս

ժից ճեմում միայն ուն

ճավասարակշոված կարող է լինել ն ճմ դանդաղ պրոցեսը»ուսւոխ ճՃավասարոա յուն էչ կշուվաժոլրոցեսըվերացականճասկացութ Հավասարակշովածպրոցեսը դրաֆիկի վրա կարելի է է,

որ

ս

ճի աալ աւոաաիոո»ն կորով (չկ. 215 )։ Զճառվիասա ալասկելրել ք ըկշուվաժ պրոցեսները պայիանականուրն ն կալաւոկելրե'ն կորերուվ|: կեւոադժոային պրոցես վիճակ ն. ճՃավասարուկշոված Հավատուրոուկջուված '

դեր 27 խաղում թելրսիոդինասի բոլոր քանակական եղրակացուչ կալում: Թերմոդինասիիկայի թյունները խոատորեն կիրառելի27 միայն ճավասարակշոված

ճասկացություններըյիհժ

Տ

94.

Համակարգի ներքին Եներգիան

մարոինիԼբիվ էներդիալից ճն ւժ քին ուժերիդաշտումի Կրոսկինետիկէներդիան ւարուուա ունե ցաժ սպուտենցիալ էնե րդիան: Այսպես» դաղի որնէ իոոՀ ռայի ներքին էներդիան որոշելիս չոլեւուքէ ճաշվի առնվեն ւն էներդիան 2 ալն ովլժիճիեւո միասին դաղի շարժին է դաղը երկրի ձգողական էներդիան,որը պարիանոավորվուժ ուժերի դաշտումդտնվելուոլա ճաուուվ: Հետմաբար»ներքին էներգիա ճասկացութ լաւնւինջ իրոՀ էներգիան,

Նումի ենն

որը

ճավառսար է

մ

,ոլեկուլների

շարժին

քաոսային

կինետիկ

Րի սհոլեկուլների սլոտենցիալ էներդիան, ջն. փոխազդեցության էներգիան ներմոլեկուլային էներգիան: ճասիակարդգի ներքին էներգիան ճավասար Մարիխինների է ճեւոնյալ էներդիաների դումա ին` առուն ձին վերցված մարմիններիցլուրաքանչյուրին Ճո ւո ալաւոասխանող ներքին /՛ մարի խնների ի ջն. փոխազդեցության էներէներգիաների

իրենից ներկայացնում

մարմինների միջն ոառի ուին բարկ շերտումտեղիունեցող սիջսրոլեկուլա էներդի ան: լին փոխազդեցության Ներքին էներգիան ճամակարդի վիճակի ֆունկյիա է ան իեն Սս նշան կուսի է, որ դահ, երբ ճւ ակարդը դանվուսի է ւովլուլ վիճակում,նր ներքինէներդիան խուս է ալդ վիճակինբնորոշ արժեք, ան կավ ճի կարդի ասիակարդը մի վիճակից նավոասրամուիուլթ յունից: Հետմաբար, Ր լուսին անցնելուդելքուսիներքին էներդիայի մով ովուչվիճակներին ճի ուլ ււթյունը միշտ ճավասար կլինի ոլդ ուսսխանող՛ ներքին էներգիաների արժեքների տւսրբերուԹյանը»անկավուոյն ճանա արճից»որով կաուսր վում է սոլդ տիայի,

որբ

է

ան

ուուսՀ

ների ւասիբող ջությունից»որոնք Տանդեցնումի դի անդին ը իի վիճակից լուսին:

ասի

ակար -

Տ 95. Թերմոդինամիկալի առաջին սկվբունքը

Ներքին էներգիան կարող է փոփոխվել ճին նականում երկու տարբեր պրոցեսների մարմնի վրա ճՃ՛ աշխատանք կատարելու ն նրան Օ չջնրմության քանակ ճաղորդելու ան Է ճի քի կուտ ճիեւոն թու: Աշխատան արումիլուղելկցվումԻ կարգի վրա աղդող արտաքին մարմինների տեղավոխումողվ: Ալապես,անոլժում՝ դտնվող դաղը փակողմխոցը ներս մղելու դեպքում այն դաղի վրա կատարում է Ճ՛ աշխատանքը: Նլուտոնի երրորդ օբննքի ճամաձայնալս դեպքում դաղը մխոցի Ճ՛ աշխատանք: վրա կատարում Է Ճ Ջերմության ճաղորդումը մարմնին կապվածչէ արտաքին կապված չէ մարմիններիտեղափոխման ճետ ն ճնետնաբար (այսինքն՝ մարոիխնը նկատմոուիք: մակրոսկուիկ իալրոինի կոաղուիբ:) սաշվոոււոան հող ոլեկուլների աիբողջույլան ն կուուի կատարելու ճետ: Այս դեպքում ներքին էներդիալի սիուիոէ նրանով, որ ավելի տաք խությունը պայմանավորված մ արսինիառանձին մոլեկուլներըւսշին ք են կասուրում/ մարոինի ոււոււնձին մոլեկուլներինկաուիւիբ:: ալակատստք աՀ

Հ

--

ուղեկցվում է ճաղորդումը այո դեռ.քուսի Իներդիոաւյի

նամ.

ճա-

ռաղայթում ով: Մի մաղոինիցժլուսին էներդիայիճաղորդմանը ճանդեցնող միկրոսկուիկ պրոցեսների (ալաինքն՝ ոչ թե ամբողջ մարմինը, ալլ նրա առանձին մոլեկուլները ընդգրկող) ամբողջությունը կոչվում է ջերմաճաղորդում:

ինչպես մի մարմնից մյուսին Էճաղորդվող էներդիալի քանակը որոշվում է մարմինների միմյանց նկատմամբ կատարվածՃ աշխատանքով, այնպես էլ ջերմաճաղորդման միջոցով մի մարմնից տլուսին ճաղորդվող էներդիալի քանակը որոշվում է մի մարմնից մլուսին ճաղորդվող ջչերմուՕՕ քանակով: Այսպիսով, ճամակարդի ներքին թյան ինի ույդ ճասիակարդ էներդիալի աճր ոլեւո ք է Ճավա

Ս,

Սյ-Օ-ՀՃ-.

-

(95. 1)

այստեղ Մլ-բ ն Սջ-ը ճամակարգի ներքին էներգիայի եա: սկղբնական/.. վերջնական ւսրժեքնելրն Ընդճանըասզես ճամակարդինկատմամբ արտաքին մարմինների կատարած Ճ՛ աշխատանքի փոխարեն դիտում են արտաքին մարմինների նկատմամբ ճամակարդի կատարած Ճ աշխատանքը (որը ճավասար Է --Ո-ի)։ ՏեղադրելովՃ՛-ի փոխարեն--ճ ն լուծելով Օ-ի նկատմամբ, (95. 1) ճավառարմանըկարելի է տալ ճետնյալ տեսքը"

Օ-Ս--

ՍՎ

ձ։

(95. 5)

(95. 2) Ճավա ար ումիը:ւար ւոաճագուում է էներդիայի աճա անսիան օրենքը ն թերմոդինամիկայի առաջին օրենԷ։ Այս ոկզբուն արքը ջի (սկզբունքի) բովանդակությունն է ճեոնչալ ձեով. համակարգին հաղորդված մուաճազվումմ ջերմության քանակր ծախսվում հ համակարգի ներքին հներգիայի աճի Լ արտաքին մարմինների նկատմամբ համակարգիկատարածաշխատանքի վրա:

Ասվածըբոլորովին

էլ չի

նշանակում,թե ջերսՐություն

կարող է ւզատաճելճՃասիակարդին ջերմությունճաղորդելիս նրա էներդիան ոչ թե աճի, այլ նվազի (ՍչՀ Սյ): մյ շիա անք ւա

ինչպես ոուսց ւաժ Օ ջերոիուկաուուարյումի թյան, այնպես էլ ներքին էներդիայի պաշարի "աշվին, է որի նվաղումիը ճՃավասար Ս,-- Ս.-ի։ Գեւոք Է զաս շունենալը,որ (95.2)-ի հեջ (Օ-7 ն Կ-Ջ ճանն սակատի Ճասիավական մեժություններ 22 (ՕՀ0-5 նշանակում է ռոլլ կարդբ իրականումոչ Թե ջելրոիութ լուն է ոուսնումի, ւուսլիս է)։ (95.2)-իգ ճեոնումի է, որ ջերմության Օ քանակը կաշմիաչաղվխոիան բելի է չասել աշխատանքի /,. էներդիյի դը

է

որոլեսջերմության քանակի Տառի ակալոդում Է ջոուլը: միավոր ընդունված

վորներով: Տ| |

չաման

Ջերմության բանակը չափելու ճամար կիրառվում է Ճան մի Մեկ կալորիան ջերճատուվ միավոր, որբ կոչվում է կալորիա, է է, անճրաժեջտ որ գ ջուրը 12,5-ից մինչե մության ույն քանակն 90,565 Ը տաքացնելուճամար: Հաղար կալորիան կոչվում է մեծ կակաք կիլոկալորիա: լորի Փորձով ճառստատված է, որ մեկ կալորիա՛ն ճամալժեք է 4,158 ջոուլի: Հետնարար, մեկ ցոուլը ճամարժեք է 0,354 կալ-ի: Լ-4,18ջ/կալ է մեխանիկական մեծությունը կոչվում ջերմության ասի

ա

Է ժե

ն 122 (95-5)-ի մեծությունները մեջ մոնող արսուս այտված ես «արբեր այդ միավորներով»առա մեծություններից մի բանիսը անճքաժեշտ է քաղզմապատկել ճամառղատասխան ճամարժեքով:Ս..ն Ճ-ն ոլես, Օ-Խ կալորիաներով,իսկ Ս-ոԿ ջոուլներովարտաճայտելու ւղետքթէ դրել ճետն լյալ տեսքով՝ դեղքում (95.5) առնչությունը

10--Սչ--

Սլ

Հետադայումմիշտ ենթադրելու ենք»

՛Ճ։ ոլ

միատեսակ միավորներով կզրենք (95.5) տեսքով: ճավասարումը

աւաճայտված

եխ

Օ-ն, Փ-Ճ ի, 0257 ալ ի, աոաջին սկզբունքի

Համակարգի կատարած աշխատանքը կամ ճամակարգի ատացաժ ջերմությունը ճաշվելիս սովորաբար ճարկ է լինում քննարկվող պրոցեսը բաժանել մի շարք տարրական պրոցեսների, որոնցից լուրաքանչլուրը ձամաղատասխանում: է ճամակարդիպարամետրերիչասխիազանց փոքր (սաճանտաճման վխոքր) փոփոխմանը: Մանալին դեպքում (95.3) ճավառսարումըտարրականպրոցեսի ճամար կունեճու ճետնյալ ոնհոքը՝ ճ՛Օ

--

ԲՍ-ԼՈ՛/,

(95.3)

որտեղ ձ՛Օ-7 ջերոիության ւտարբուկոաւն քանակնէ, Ճ՛Ն-Ջ՝ տարրական աշխատանքը, իսկ ՃՍ-Ն` տվյալ տարրական «լրոցեսի ընթացքում Ճամակարդիներքին էներդիայի աճը: ն Հախաղանցկարնոր Է նկատի անենալ, որ մ0-ն ձ՛ Պ-ն չի կարելի դիտել որոլնս Օն Ճ մեժութլունների

աճեր: Ռրմէ

ու-ը ւականոլրոցեսի ճի մեժութլան լուար

ասխանող -ն

լատ

կարելի

է

դիտել

որպես

այլ

մեժու-

Է այդ անցուսիլ,չ ճանասպարճից» որու|կաաւուարվլում ալալին քն՝

Էր վիճակի ֆունկցիա է: Վիճակի ֆունկցիայի վերաբերյալ կարելի է խոսել (ուրաքանչյուր վիճակին ճա մ աուլ աւուուխանող Կրոս«պլաշարի» մասին: Օրինակ,կարելի է խոսել ներքին էնսերդիայի ոլաշարի մասին, որով օժովաժ է ճ-. մակարդը տարբեր վիճակներում: ճա ակար արուժ Ինչոյեսկոննենք ճեւոադալում, դի կառո Ճար քաակարդի ուուսաժ ջերմության շխւաւոանքը / ճամ հյ նակը կաիւվոաւժ ակարդիաս վիճակիցահլուսին անդՕ-ն, ոչ էլ /Ն-47 վինելու ճանաաչարճից: ոչ Հեւոնաբարչ ճակի ֆունկցիաներ չեն, որի ճետնանքով չի կարելի իոռել ջերմությանկաւի շիւաուան քի ոլաշարիմասին, որով ա

օժտված է ճառի ակարդը տարբեր

Ճ-ի Ալսւլիսով,»

/

վիճակներում:

Օ-ի ոււուջնիՃ սռխմվոլի իր

ւոարչ-

սւր

Ճ սիմվոլի ի առտոից:Ալո ճանդաբերվում է Ս-ի ոււուջնւի է անքը ընդդծժելու Ճասիար ջին դել քում Ճ-47/ դրվվաժ ուա

շարիխով:

ոչ ներքին էներդիալի աճն է, իսկ 4570-նն ճ՛Ճ-ն ջեր ության քան այլնու` տուս թե աճերն եվ, ւյլ ւուարբոական բուկանաշխատանքլո:

ՃՍ-ն

Հաշվումների ասիր (95.3 )-ում/ ոմ ցձյուի ե դիֆեբենցիալներին:Այդ դել քում ջին ռկղբունքի ճւսսիււուա

ռուրումի բո

ձ՛Օ

--

(95.4)

0Ս--0՛4։

ը ուռ ամբողջսլրոցեսի,կուսն աք (95.4)-ը ինտեդրելուվ

Օ-- (Սշ -Ճար

որը

ն

զ/Ն-5

նկնումիէ (95.5)

Ճա

Ս.) աաա

Ւ

/Խ,

իան

ճեոչ

(95.4) ճավասարման մեջ ՎզՍ-5"րիմ դիֆերենցիալ ոիվ

դիֆերենցիալնելչեղ:

է, իսկ

զ՛Օ-'ո

Մի ունդւուինս բնդդժեն ք, որ» օրինակ,4՛Ճ-ի ինտեդրըման արդյունքը չի կարելի գրել

ԳՆ»

Խ-Ն

տնա

թուլ:

կաո Այսպիռի դրուուուսիը ւակաղրդի կնշանակի,որ ճառի բաժ աա շլաւուաքը ճավատարէ երկրորդ ն առջին վիճակներին ճաի ապր քների արժեքների աւոաավխուն ող շվոաւուան

Տ

96.

Մարմնի կատարած աշխատանքը ծավալի փոփոխման դեպքում

Ցվյալ մարմնի փոխազդեցությունը նրան ճպվող մարինների ճիեյո կարելի է բնույ դրել սյն ճնշումով»

մարմինը աղդում է փլուսների վրա: ճնշման օգնությամբ կարելի է նկարագրել դազի փոխաղդեցությունը 27 ւլինդ կասիճեղուկ անուժի պատերի ճիեյո, ինչալես մարմնի փոխազդեցությունընրան շրջապատող միջավայրի ճետ: (օրինակ, դաղի) Փոխաղդողուժերի կիրառման կետերի տեղաշարժը ուղեկցվում է մարմնի ժավալի փոխոխումով: Հետնաբար, արտաքին մարմինների ի նկատուի աւիբ: վալ ալոինի կւս ւար ած աշխատանքը կարելի Է արտաճայոել ճնշման ն մարմնի ծավալի փուոխուորով

այդ

ով:

Այս արտ աճազտուլ լունը դանելու ճամար քննարկենք ճնտնլալ օրինակը: ֆիցուք դգաղը դտնվում է դգլանաձե

Նր. 53 անոթում, որը կիւ վակվաժ Է ճեշտ տաճող մխոցով (նկ. 213): եթե որեէ պատճառով դգաղը սկսի ընդարձակվել, մլխոկաեղաղիոլաի

Մ խոցըձի ուրը: կկաւուսրիաշվոաւուան ք: Կրոս նԿկոուուի դել քուսիդաղի կատարւժ ուսրՃւսւովվաժուվ եղասիոխվելու ըսկուն ւաշվխոաւո ւան քը՝ ցը

էձհ,

հ՛Ճ ՀՏ

որսեղ Է-ր աջն ուժն

աղդումմԷէ մխոցի վր: ուժը դաղի ք ճնշի ան 1 ւյս խոցի Տ յիուՀ Փոռխարինելով կերեսի արտադր լալով» կաւուանան ք է,

որով

Ճ/1

բական ւսշիւաոանքի ճեսոնյալձնով

--

դաղը

քՏձի։

յունը ալրոաճայտուլթ

կաբելի է դրել

Ճ՛Ճ--քՃՄ: Ակնճալտէ,

(96.1)

մեճանրբաճաշվական (96.1)-ի մեջ ձՆ-ն ժություն է: Իսկապես, դաղի սեղմման դեպքում ձի տեղափոխման ն 1 ուժի (որով գազը ազդում է մխոցի վրա) ուղղությունները ճակառակ են, որի ճետնանքով տարրոկան ձն աշխատանքը կլինի բացասական: Ծավալի ճն աճը այս դեպքում նուլնպես կլինի. բացասական: Այողիռով, (96.1) բանաձնր տալիս է աշխատանքի ճիշտ արտաճայտությունը դաղի ծավալի ցանկացած խուիոխություննեոր

բի դեպլքում։

Եթե դաղզիճնշումը

մխում

է

ճառստատուն

(որո

Ճաի

ար"

միաժամանակ պետք է ճամապատասխան ձեով վփուիոլվովի նան ջերմաստիճանը), ապա ժավալը Մլ արժեքից մինչն նջ արժեքը սիուխոխվելու դեպքում կատարված .աշխա-

աանքը՝

յշ

--

ք(Մչ

-

լ)

(96.5)

Եթե ժավալի սվուսիոխւի չի Ինուի ան դեսը.քուսի ճՃնշուսիրը

ւշԺասմին ակ կատաղրվոաւժ վերջավորվփիուիոխությունների լինի (96.1) ւոհոքի ոարըոսուան քը ոլեւուքէ Ճավա կանաշխատանքների դուս արին, այսինքնՐ

Ճ.-

Տ 98-ից

ալարզ

է,

որ

|քմն,

(96.5)

կարող բանաձնրերը ւժ ակշուվ պրոցեսներիդեսլ-

մեր ոուսց աժ

կիրաովելմիայն Ճավասար քում: Աշխատանքի Ճա ար: դւոնվածժարտաճայտություններ Ժոաիրավացի ե ինդ, ճեղուկ/ դաղ ան ւիան արսիիննելրի դես քումի:Սրանում վայնելչիպանկացաժփոփոխությունների րի օրինա նոս: վերցք նարասուկուվ| Ճասիոլվելու քննալկեն նեղթ կամայական ձնի մտիպինդ մալս/ին, որն Ընդ վոաւժ է ճեղուկ կուր դաղզանւի ունմիջավայրիմեջ, որի ք ճնշումը լդ ի բոլոր միալար կետերի վրա ւ/իոնսակ է (չկ. 214)։ Ենթադրենք» թե ի արոիին ձայլվումմ է ն ընդար մ նրա ալուլես, որ ակերքեույլթի առանձինւո արական ՃՏլ եղ ամասերը ուուսնյում ի են ուսրբեր ձհլ

|

ւշասը արի Ճ՛Ճլ կկասո դասի է քՃՏլձու-ի։ խրատ անք»որը ճաղվասար աժ քր շիուաւուսն Մարմնի կուտար կարելի է որոշել որոլես աուսնձին քների դուասերի աշխասուսն նեղ ասի ւիոր՝

աւե

ւ

ձմ

--

Ե ղդ

--

Է քճՏլոհլչ

Փուիարի նշանի ուսկից դուրս սերի Տատի ւր: հի աւոեսակք-ո

ՆՍ.

բերելով բոլոր ւոնդամի ա-

ի

նկասոիունենալով»որ

` ՃՏլձիլ-ն տալիս

դրել

է

ծավալի ՃՄ ճը» կարելի սիարորնի Ճ՛Ճ

Է

քՃՄ,չ

Հ

ճանդում՝ենք (96.1) բս-

այսինքն» ընդճանուրթ դեւլքուսին

նաձնին:

սվիոսիո իո ան պրոցեսը ժամվալի արորնի ոլ աւկերենք (ք,Մ) )։ ձ՛։ -- ը ձՄ, ւուսրըական չաշիուաւուան դիադրասիում| (նկ. 215 Մ

Հ

քին

Ժ

Ճա

աստասվխուսնումմ է դրաֆիկիը

նեղ սակերեսը: ուուվերադծված Ալնճայտէ, որ Մ առանըբով» ք --1(Մ) Մշ ուղիղներովում Տի կորով ն լ

վր

նաղխակված մակերեսը թվառես Ճավա-

ռար Լ

ն

4. Ե.

ւՀ

ՆՄ

է

այլն

աշխատանքին,

ծավալի Միկ

ԿԻՄ կատարվում է

որը

մինչն

Մջ սիոիոխվելու դեպքում:

նշենք,

(96.1) արտաճալտությունից (դիֆերենցիալոբ

«ղավելով

ներին անցնելով), թերմոդինամիկայի առաջին ակղբուն քի է դրել ճետնելալձեով՝ (95. 4) ճավառարումը կարելի

մ՛Օ

-

4ՍԴ-քմմ։

(96.4)

Տ 97. Ջերմաստիճան

տիճան ճասկացուլթ Ջելրսիառ լուն ուսնիանումը: կարելի Է ուսը ճեւոնըոաւլ ունների Տիրան վրւս: Եթե ի դասոողուլ ե քանի մ իիլանց ճՃավող ջերմ ային մարիիննել դւոնվ|ումի լան վիճակում, այսին ճավասարակչշոուլթժ քն՝ էներդիա չեն" ջերմաճաղորդմ վխոխոանակլումի ան միջոցով, ապա ալս սիարիիններին վերադրում են մտիննույն Եթե ջեի աստխճանըո մարտինների իի ջի ջերմային կոնտակտ ճա ուսւոնլու դեպ-

քուստնրանցից եկը էներդիան ճաղորդում է րլուսին ջերԻաճա առաջին մալրոինին վերաղորդսիան միջոցով» ալա

Մարիինների իի շարք ճկու յուններ, օրինակ,ժավալը, էլեկորոալանդիիադրուլթյունը ն այլն կախովի են սիարւինի ջերմ աստիճանից: Այս ճւոկուլթյուններիցցանկացածը կուբելի Է օդւտադորժել որոշելու ջերմաստիճանը քանակասլես

ուր': Ջերմաստիճանըչասելու Ճա ար մեր բնւոլրուժմարմինը ճայվող ռառույցի ճեւո դնենք րին սալոն) (ջերմ աւչուխա ճահ

ք 0-5 /, քանակասլես բնութ ադրենք Կրոսայն Ճո դվերադրեն որը մխուսդիր կությունը (ջերմաստիճանային ճասոկանիշը:)» հնք օդտադորժել չավիելուճի ւլ: Դիցուբ» ջերւիասւոիճանը նի ժաղվոալը» որոես ալդոլիսիճււոկանիշ բնորո ժ է արոր ն նրա որժեքը 0-ի դել քում Ճավա ար է Մ.-ի: Այնուճեւոք միեջդնեք ային ճավատարակշոության նույն մ ալորինըջելսի Ճնշման սուսկհուսցող ջրի ճեւո, վերադրեն,ք տթնոլորտային Խրան այդ վիճոյլումի 100--ի րժեք հ որոշենք ճամ ասլասու սան Ն/լօ0 ժավալը: ԸԽդունելով,որ եր բնւոլւժ ջերժա(քննարկվողօրինաւկուսՐ Ճասոկանիշը սմիաստիճանոային ճեւո է դժայսիիասին փոսիոիխսվումմ ղվալր)ջերմաստիճանի Խորեն, ասլա ալն վիճակին, որում ջերմառտոխճանայի ջերճեսոնյալ սարին ը ունի Մ ժավալ,ալեւք է վերադրել ինանիր սիաւուո

Է

--

Մ-Մ,

Պ/100--Մ0

1005։

(97.1)

Այս ձնով աաճմանված ջերմաստիճանայինսանդղակը, ինչպես ճայոնի է, կոչվում է Ցելոխուսիսանդղակ: (97.1)-ին ճամանման առնչություն կարելի է դրել նան այն դեռ թի

ճամար,երբ ջներմառտիճանըչափելու ճամար վերցվում Ճւաւոէ ոչ թե ժավալըչ այլ մեկ ուրիշ ջերմաստիճանային կանիշ:

չերժաՆկարադրված եղանակով առտոխճանավորելով, չասինլու ճաչասիր կարելի է օղտադորժել ջերմաստիճանը մար. այլ նպատակով չերմաչասիը ջերմային ճավառաբակշոությանմհ ջ է դրվում: աջն մարմինիճեւո, որի ջեր399

միաստոիխիճանը մեղ ճեւտռաքրքրումէ,

մեծությունը:

ն

ճաշվվում է ժավալի

Ըստ բնուլթի

տարբեր ջերմաստիճանալինմարմիններ (շրինակ՝ սնդիկ աղպիրտ) կամ տարբեր ջերմաստիճանալին ճատկանիշներ(օրինավ՝ ծավալ ն էլեկարական դիմադրություն) ունեցող ջերմաչավփերըճամեմատելիս պարղվում է, որ այդ չերմաչափերի ցուցմունքները աստիճանավորման եղանակի սլաոճառով 0--ի մ. 100"-ի դեպլքումի ճի նկլնոււիեա, իսկ ալլ ջերմաստիճանների դել քում չեն ն

է, որ ճամընկնում: Այստեղիցճնտնում ջերմաստիճանալին ասնդղակը միարժեքորոշելու ճամար անճրաժեշտ է, տխճանավորման եղանակից բացի, պայմանավորվել նան մարոինի ն ջերմաստիճանային ճւ ւոջերմաստիճանային կանիշի ընտրման մասին: Այն մասին, թե ինչպես Է կատարվում այո ընտրությունը, այսպես կոչված, ջերմաստիճանների փորձառական սանդղակը սառմանելիսչ կասվի ճապարադրաֆում: Նշենք, որ թերմոդինամիկայի երկջորդ մի ջերրորդ սկզբունքի ճիմտանվրա կարող է ստաճմտանվել մաստիճանալին սանդղակ, որը կախում չունի չջերմառտիճանալին փարմնի ճատկութլյուններից(տե՛ս Տ 130): Արլ րբացալրսանդղակը կոչվում Է ջերմաստիճանների ձակ սանդղայր: տաս

Տ

98.

Իդեալական գավի վիճակի ձավասարումը

Որոշ մատռալով դազի վիճակը որոշվում

երեք պարափեւորերիարժեքներով՝ք Ճն շի ան, Մ ժավային 1՛ ջերմասկալված 22 յոխճանի: Այս սպլարամեւորերը օրինաչավփորեն իրար ճետ, այնպես որ նրանցից մեկի փխովիոխուլթյունը առաջացնում է մյուսների ։փխովխոխություն։ Հիշլալ կապը անալիտիկորենկարող է տարվելֆունկցիայի տնսքով՝

Ւ(ք,Մ,է՞)

0:

է

(95.1)

ի պարամետրերիմիջե կապը ճաստատոդ Ռրեէ սիալրւին

առնչությունըկոչվում է այդ մ աւրինի վիճակի Ճավաար ումի: Հետնաբար, դաղխ (95-1)-ը ւովլո'լ մտասաաչով էչ վիճակի ճավասարումին Եթե (95.1)-ը լուծեն ք պարամեւսորերից մենի, օրինակ, ք-ի նկաւուիաւիբ:, ը՝ ւս լոս վիճակի Ճավասարում ո

Էք

1, Դ "րոցո

կան

ս դասը

նթ

ի ՋԸՑ

(952) ճս

օրենքները ւուսլիս Փել-հլուսակի

ները

Բոլյ-Ս ն

4 ւնի

Ը իոտի

ն

վիճակի ճավասարումմ

դեպքերի ճամար, երբ պարամետրերիցմեկը է: է, օրենբը սում: Այսպես,Բոլլ-Մարիուռի սվլուլ մասսայով դաղի Ճա ար: Տաս ւուաւոուն ջերմասայն

ճաստատուն որ

ւիճանի դեղ. քուսիդաղի ճնշումը վովփոիխվումէ նրա ժավաՀչ չին ճակադարձ ճաւիե աւուսկան : Անալիտիկորենալդ կարելի է

ձեով՝ դրել ճեւտոնյալ

քՄ --ԸՕՈՏԼ

(է

(98.3)

ՇՕոտլ):

--

Միննույն ջելսիաստիճանին Ճաիապատասվխանող վիճակների ճառի ախումբը(ք, ւջ: դիադրասիում| (95.9) կալոււոկելրվի ճավասարում ու որոշվող կորով, այսինքն՝ ճիպերբոլով: Ջերմաստիճանիլուրաքանչյուր աքա ւոասվոաՀ արժեքին ճատ նուր է իրեն Ճասուկկորը (ակ.216, ա): Այդ կորերը կոչք

2-1.

/

Հ

են

աղի

4 է. է -

| էջ.

է,

ՊՀ:/

«ո լ"

«) վում

/

ը

իղզոթ եր հեր անցումը մի

Նկ.

Բ)

Ճ.

լ

|

| --

9)

լ«

(«իղո»-- միատեսակ,ճավառալր:) տեղի է վիճակից մյուսին, որը

Ի. Վ.

Սավելե

նում ճս ւու ւուուն տունեն դեպքում, կոչվում է ջերմասավխճանի իզոթերմիկ պրոցես: Իղոթերմիկ պրոցեսի դեպքում դաղզի է իղոթելր:ով։ Վիճակը պլասկերող կետը տենղավփոխվուի (ք, Է) կամ (Մ, Է) դիադրամում իղոթերմիկ պրոցեսը պատվկերվում է ք առանց ախո բար` Մ-ին) քին (ճամար ղուդաճեռ ուղիղով: Այո ուղիղներընույնիս կլինեն իղզոԵրրորդՄ ոլանտրի արժեքը (ճառի խթերմեր։ ալու ավաչ չի նաբարք-ի) ալո ուղիղների երկարութ լուրը: ւս ւուսոուն ս

սրնումմ

հ

աճում

շարժվելիս

(նկ.

է սլաքի

ը,

օրենքը Փել-Լլուռակի

ուղղութլամիբուղղի երկարութ լուի:

գ))չ

մսում

է,

որ

անսվուխոխ Ճաշին

Է դաղի ժավալը սփխովովվում դեսպ,քում| ւովլալ մաասսայլով ջեր առոխճանից: դժայնորնն՝կախուած Մ Նի ւն ճս

»»Մ:(1Դօէ)

(ք

--

«օոտէ)։

կուսվոուսի դոլություն ունի Պոմ

ուուաւոուն

ժավալի դեռլ.քումի.

ք-ԽԱ-ՀՀ«Ը)

(7

-

ան Ճնշսի

«ռոցյ:

(98.4) Ճար

ար

(95.5)

է րոտ 15-97 ջելսիասւոիճանն Այո ճՃավասարումինելրումի Ժելսիուսիասնդղակի, Ն 0-7 ժավալն է 0-«Ը-Հուսի,քյ-աճրնշումն է 0"Շ-ի դես քուսի:2 դորժակիցը երկու ճՃավասարյում ն ունի 122731/աստ արժեք: ներուի էլ նույնն է Հուուուաուուն Ճոն շի ուն դեսլ.քուսի ընթացող պրոցեսը կոչսլումիէ իղոբար: Փաղիճառի (Մ, է՞) ար այդպիսիպրոցեսը դիաւդրաւսիումի (98.4) ուղիղով (նլ. 122, ա-Հումի կալաոկելրվի աւանումի ե՞ն ուսրբեր տարբեր ուղիղները Տի ուլ ւուոււա ): Այս ուղիղը կոչվում է իղոբալրթ Նշենք, ճնշումների որ կատ (ք, Մ) դիադրամուհ իղոբարն ունի է կասի (քէ)

սոհուք:

Ավելի ճիշ

1/2135

ասա-ն

Հասւուսւոուն ծավալիդեռլքուսմի ընթացող

իում իղոխորներն

վում է իղոխոր: (ք, է՞) դիոդ նկ. 17, բ-ի ուղիղների ռես քը:

Մ

Մշ

2,

7»

222 ՛ )

ջո-/

//Բ.

/

»-/ 6-Ի.-Չ

Լ

«)

ումեն`

իչ

2-7

կոչ-: ալրոցեսը

/-Գ

Նկ.

Վ

//0 բ)

Հ՞Ը

-Հջո-

Ց

7"

--

Է (98.41)-իցլ (98.5)-ից։» Նշենբ, որ ինչոյես ճեւյոնուի բոլոր իզոբարները ն իղոլորները 15 առանցքը աո ումի են որի դիրքը որոշվում է ճեւոնյալոյայմանից՝ փիննույնկեւոուսի,

Է«Ի

Հ- 0,

որտեղից

ՔՄ...

273,155

Ը։

զ

ճաշվանքի ակզբնակետը ծեղավորելով ջերտաստիճաննելրի Ցելսիուսիսանդղակիցկանցայս կետում, ջերմաստիճանների մի ալլ սանդղակի, որը կոչվում է նենք ջերմաստիխճանների բացարձակ (կամ նելվինի սանդղակ): Ինչպես կտնանեն.ք ճետադայում, բացարձակ չերմառտիճանը՝ (այսինքն` բացարձակ սանդղակով ճաշվվաժ ջերմաստիճանը)ունի լոր ֆիզիկական իմաստ: բացարատնդղակի սառխիանոիան ճառիաձայն Բացարձակ

ձակ ջերմաստիճանի (այդ ջերմաստիճանը կնչանակենք 1 վում է

ՀԽ-ով: 403.

ն ծելռիուսի է՞-ի իիջնեդոլություն սուսուով|) սսոնչությունըԸ

Ղ--Ե-

Ք

-

ունի

(98.6):

278,15,

Վ

Ալյոես, 0-Շ-ին

ճնտնլալ

է 21315 Խ, 0 ԽՃ-ին ապատառվխանում ն ղրո, տավասար ջերմաստիճանը կոչվում է լբոաացարձակ նրան Տա մի ւոլաւ ավանում է --2/3,15-Շ-ր: (98.4) ն (98.5) ճավառարումներում: Ժելռիուսի ջերմառտիճանից անցնենք բացարձակ ջեր աստիճանին: Դրա ճաճամ պետք է յոնղաղդսար (98.6)-ի աձայնէ՞-ի սիոռխարեն

բել

Ղ--

Ճար

1/2:

«Ի)--

ՄՀՄ(1-Է

Մշ

ք

ի (1 լ

-

ԴՊ

--

Է.

ՆՏ.

թ քշ

տրտեղ 1

ն

Տ

ՀՀ

Մ`

լէ

(ք

գՄԼ

(98.3)

(98.5)

օթյԼ:

-

ճեյոումմ Սլո ճւսվասւսրումներից

Մ"

|

--

է,

որ

ԸՕՈՏԼ), )

(ՄՀ-ՇՕոտէ),

ինդեքաները վերաբերում

են

(95.9) (98.10) միննուլն իղոբա-

րի |(98-9)-ի դեպքում| կոս միննույն իզոխորի |(98.10)-ի դեպք ում| վր գտնվող կամայականվիճակներին:

Բոյլ-Մարիոտին Գել-Լլուսակիօրմնքները մոտավոր նն: Յուրաքանչյուր իլոսկան գազ այնքան ավելի ճիշտ է ճնտնում ն (989) (98.3), (98.10) ճավասարումներին, ինչքան ավելի փոթը է նրա իոոությունը, այսինքն` ինչքան ավելի մեժ ծավալ Է դրավում ալն: (98.3)-ի ճամաձայն է ճնշման փոքրացման ճետ, իսկ (989:9)-ի ծավալը մեծանում

ն Հետնաբար,Բոլլ-Մարիուտի Փել-էլուսակիօրենքները

իրավացի են ոչ շատ պածրջերմաստիճաններին ճնշումների դեւը քումի: փաղը»որը ճիշտ ճելոնումմ է (95.3), (95.9)

բարձր

ոչ

(98.10) ճավասալրումնելր ին, կոչվում էիդենալական: Իդեալական դաղը վերացական դաղավփարէ: Յուրաքանչուր:իրական ն

լուոութան փոքրացման ճեւո միասին այլն րոտ իր ճուր իդեալական սռվելի Է սիուուն ճասոկուլթ յուննելի ավելի

դաղի

ու

դաղին:

Ռրոշ դաղեր, օրինուվ՝ աղուսը, թթյածինը, ռենչալի

/, մթնոլորտայինՃնշման ոլալիաններում ջեր աասոխճանի են յիուռ ց իդեալական դաղին: Իրենց Ճառո չճասխիաղան կություններով իդեալական դաղզին

աալեսյիուռ են ճելիուր 1 ջրաժինը: Միացնելու իրար Իոլլյ, Փել-ԼյուսակիՃո-Մարիուռի կարելիէ դրոմասարումները, ուան

ձն

ի

Ք,

յռ

խել իդեալական դաղի վիճակի Ջավասարումը: Այդ նողլա-

ւուկով| (ք,

7)

Ք, Շ, 7,

դիադրամմումի ծ" ագա

վիճակներ, որոնք որոշվում /2շ ՉՔ ոլարասհեւորերի քլ, Մլ» 1,

--Հշ

2շ»

Էշ» 7շ

Մջ, 1ջ արժեքներով(նկ. 1 վիճակից )։ Քննարկենք 2-ին չանցնելուպրոցեսը,որը ն 1՛ 1՛ իզոթելոիից բաղկացաժէ Լ---Ժիղոխորից:Անընճասիրնկնումմէ 1 ճուլւո է, որ 1՛ վիճակի ջերմասոխիճանը ճեւո, իսկ 1՛ ջերմ աստոխճանի ժավալըճՃավառտա Հ է տարվիճակի ժավալին: ք՛ Ճնշուսիր ընդճանըւաալես է քլ ն քչ ճնշումներից: ն

քչ,

(իճշոի

բերվում

վիճակներըդնում Ռւսաիխ (95.3)-ի ճառի աձայն

քլմլք

Մթ

եխ

դեկ իգոթերմի

վրոոՓ

վիճակները դւնվումի Հետլաբար,(95.10)-ի ճոր աձայն 1՛

Տ

ն

իղոխորի վր:

եյ

եխ

Ք'"՞անռ

Դշ

քշ

Արտաքսելով ալս

ճՃավասարումմներից ք՛-ր» կաւտոանա

--

Իլ

Քանի

7շ

վիճակները վերցվել էին միանդամալն

1ն

որ

քչՄշ

ՀՇ»

վիճակի ճասիալ: ք

տրո

դ

թ-7

ճւ

մ

ւոււո

ւո ուն

դաղզի ճամար:

(98.11)

թ

,եժություն

է

տվյալ իասաայով ,

սառխիանած օրենքի ճամտաձայն բոլոր Ավոդադրոլի գազերի կիլոգրամ-մոլեկուլները միատեսակ պայմանների դեպքում (ալսինքն՝ միատեսակջերմաստինանիԼ ննշման դեպքում) գրավում են միատեսակ ծավալ: Մասնավորաարհա,այսպես կոչված, նորմալ պայմաններում, ալաին քն՝ 0«Ը ն 1 մթն Ճաշին դել քումի,ցանկացած դաղի կիլուիոլի ճնեյոնույի է, ժաղվալլճավասար է 22,4 մշ/կմոլ1:Այսուսռեղից որ այն դեպքում, երբ դաղի քանակը ճավասար է մեկ կիդաԼուհոլի» (98.11)-ումիԵԽ-իարժեքը նույնը կլինի բոլոր իմանող 5-ի ւարղերի Տատիաղ: Մեկ կիլուիոլինճառի աալ աու

Նշենք»

ը»

իսկ

ՏԻՏ

6,06.1056 2,68.105 22,4

(զամ Լ՛)

Լ

|

մոլեկուլ,

1 սմ3Յ-ում՝

Լ՛ Լ

դեռղքում1 մ3Յ-ում կղտոսվի

նորմալ պայմաոերի

որ

--

2,08:10:15

մոլեկուլ:

թիվը կոչվում է էոչմիգտի

թիւր

ժեքը նշանակելով Ա-ով։ իսկ ծավալը՝ Մպ-ով։ (98.11)

ջն

ճա-

(98.15)

ք,

Այս ճավառարումը կոչվում է կԿլապելրոնի ճավասարում: Սլն կապում Է իդեալական զաղի մեկ կիլոմոլի

իի իլանցճետ ոլարամտեորերը

ն,

ճեոնարբար։ իրենից ներ-

բալացնում է իղնալական զաղի վիճակի ճավատարումը: Ալո իը ըՂոլճանըաալես ճարում դրուի հն ճեւոնյալ ձնով՝ քՄ,

(98.15)

Ջ՛լ:

--

ճառտաՋ-ր կոչվում է ունիվերսալ զաղալին տուն: օրենքի նրա արժեքը կարելի է ճաշվել Աղվողաղրոյի ճիման վրա, ահղաղրելով (98.13)-ի մեջ քն ճավառար ն 1-5 1,01.105 ն/մՀ (1 մթն)-ի, Մ//-ն ճավառալր22:4մ3յ|կմոլ-ի ավատար 213 Ի-ի արժեքները.

ք

է 22,4

(Կ.Փ

Նտ4

ասո:կմոլ

ջ

.ջցտյյթ

ասա-կմոլ

Անցնելով դազի կիլումոլից սիոլին» ջոուլից

մոլ

ուլ լաւիը: ուուսն կալորիային, կարելի է ճե շսոուվ: ունիվերսալ դաղային ճա մուսոունի ճեւոնյալսրժեքները՝

էրդին ու

Թ

Կաժ

--8,31.10:--ԲԲ8 2299-ԻՆ, աստ -մոլ

աստ-մոլ

ւուոիճանի/ սիոլի վրոոմիավորով,այսինքն` ք

--

1մթն .22.4լ/մոլ

աստ.

--

լչմթն

0,080 աստ

մոլ

,

Մեկ կիլոմոլի ճամար տտացվածճավասարումից ճեշտությամբ կարելի Է անցնել ցանկացած Ո մառսայով դաղի

ճՃավասարսի անը»նկատի ունննալով»

որ

իի աւոնուսկճՃնշմիան

մաստիճանիդեպքում դազի 27 կիլոմոլերը կզբաղեցնեն անդա ավելի մեժ ծավալ, քան մեկ կիլոմոլը, ային քն՝ ջել

ն

Մ»Հ-շՄաՒ Բաղմապատկելով(98.13)-ը 2--պիխ-ով (ո-ր է, ն-2 կիլոմոլի մառռան) ն փոխարինելով դաղի մառռան 2Մ 0-ը

Մ-ով, կուոանան ք քմ ----

Սա

Է.

Ք՛Խ

(95.14)

ցանկացած Ո Մառաայովիդեալական դազի վիճակի ճավառարումն է: Հեշտ է ւոնհանել,որ այս ՃԽավատարումից են (98.3), ճեսոնում (98.9) ն (98.10)-ը։ Ջերմաստիճանի ն իդեալական դաղի մյուս պարամետունեցող պարղ կապը ճիմք է տալիս բերե Միջն դություն մատաժելուայլն որաես ջերմաչավային նյութ օգտադորժելու մասին: Սալաճովելով| ծավալի անփուխոխությունըն օգտագործելով որպես չջնրմաստիճանային ճատկանիշ գազի Ճնշումը, կարելի Է ատանալ իդեալական գծային ջերմաստիճանային սանդղակով չերմաչավի: Հետաղայում այլ 0 սանգղակը կանվանենք ջերմաստիճանների իղնալական գազային սանդղակ: մ բոտ Փորժնականորհն, չուն, իջաղդայինՏասիաձայնուլ որպես ջերմաչայիայինմւալոիին վերցնում հնխջրաժինը: ջրածնի (98.14) բանաձնով որոշված սանդղակըկոչվում է ջերմաստիճանների փորձառականսանդղակ: ռո

ՃԱ

ԳԱԶԵՐԻ

ՏԱՐՐԱԿԱՆ

ԳԼՈՒԽ ԿԻՆԵՏԻԿ

ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

Մոլեկուլլար-կինետիկ տեսությունը առավել ճաջողությունների է ճասնլ նլութի ամենապարղ՝ դաղանման վիճակի մերնաբանման մեջ: Նուլնիսկ իր ամենատարրական ձնով, երբ կատարվում են մի ամբողջ շարք պարզեցնող

է դուկինեսիկ անսությունը լիս ենթադրություններ, հ դազերումի զանիան վիճակի ճլմնական ճաոկուլթյյուննելրի

տեղի ունեցող երնույլթների ոչ միալն որակական, այլն քանակական (միավորի կարդի թվային արտադրիչի ճըշ-

ւռուլժ լուի.) մեկնաբանումը:

Առաջին խնդիրը անոթի պատի վբա դազի առաջացբաժ ճնշի ուն ճաշվումխ է: Այդ խնդրի լուծումիը ճնարավորություն կատ պարզ պատկերացումկազմելու բացարձակ ստիճանի ֆիզիկական էության մառին: ջեի

Տ

99.

Գավերի կինետիկ տեսության հավասարումը ճնշման ճամար

փաղի ամենապարզ մոլեկուլլար-կինետիկ մոդելը ունի ճետելալ անհոքը: Գազը միատեսակ, քառսային շարժում կատարող։ ճեռավորության վրա միմյանց վրա չազդող Մոլեկուլների ամբողջություն է։ Մոլեկուլների չասինրը անքան փոքը են, որ անոթի ծավալի ճետ ճամեմատաժ նրանց դումարային ծավալը կարելի է արճամարճել ժա409

մանակի ղերակշոող Մառի ընթացքում յուրաքանչյուր մոլեկուլ շարժվում Է աղատ, միայն երբեմն առաձդականոբնն ընդճարվելով այլ մոլեկուլների կամ անոթի պատերի ճեւո:

Այապիսիմոդելը իրենից ներկայացնում է ոչ ալլ ինչ, եթե ոչ իդեալական դաղ: իրական դազերի մոլեկուլները օժավաժ են վերջավոր չափերով

ն

միմյանց

վրա աղդում

են

ալնպիսի ուժերով, որոնք արադ նվազում են մոլեկուլների միջն եղաժ ճնեռավորությանմեծացմանը ղուզբնթաց:

Սակայնդաղի խտության փոքրացմանը զուդրնթաց մոլեկուլների սխխականծավալը դաղի զբաղեցրածժավալի ճնտ ճամեմատած դնալով ավելի փոբրանում է, իսկ մոլեկուլների միջն դոլություն ունեցող միջին ճնռավորություննելը մոլեկուլների միջե դործող ոլ այնքան հն մեժանում, արփոխազդեցության ուժերը միանդամայլն կարելի է Հետնարբար, այլն պայմանների դեպքում, երբ ճամարճել: մոտենում է իդեալականին, խլավացի դաղ լուր աքանչյուր

կլինեն ալն ենթադրութլյունները,որոնք դրվաժ քում: Խլարաղդրվածմոդելի ճիմ.

են

վերմում՝

Անոթի լատին ճարվածելիս մոլեկուլը նրան ճաղորդում

թվապես ճավառսար Է մոլեկուլի իմպուլսի փիոխիոսմանը:Պատի մակերեսի լուրաքանչյուր 85 է մի խմպուլո, որը մեժ

արը

որի

ճնտն

թվով մոլեկուլներից անընդճատամբակոժվում է, իէ ժամանակում ստանում է ձՏ-ի նորմալի անքով

ՊԵ"-ի ուղղությամբ ուղղված դումարալին ԽՆ իմպուլս: ինչպես ճայանի է մեխանիկայից, ճարաբերությունը ճին, ուժը, իակ արլ ուժի ճարաբետալիս է ՃՏ-ի վրա ազդող

բությունը ձՏ-ին տալիս

է

ք

ճնշումը:

Մոլեկուլները շչարժվում են միխանդամալնանկանոն ձնով, քառսալնորեն, չարժման բոլոր ուղղությունները ճավասարապես ճնարավոր են, ների

նրանցից

ն

ոչ

մեկին Ժլուս-

կարելի նախապատվություն տալ: է Արչպիսի պնդման ճամար ճիմբ ծառայում ալն որ դաղի ճնշումը անոթի այսւոնրի վր ճանդոասիանքըչ

ճամեմատ

չի

է։ Եթե մոլեկուլների ամենուրեք հիասոնաո՞ակ

որնէ

շարժումը

ուղղությամբ դերակշոնր, ապա դաղի ճնշումը այդ ուղղության վրա դանվող պատի տեղամասի վրա, բնաավելի մեժ կլիներ: կանաբար,

Մոլեկուլների արադություններըըստ մեժության կարող են շաո ղիղ աո լինել: Դեո ավելին, մոլեկուլի արաբոա դությունը, ընդճանրապեսառաժ, պետք է փոխվի լուրաՓանչյուր բախման դեպքում", ընդ որում ճավասար ճավաԴա ճետել ուիբ այն կարող է ն՛ աճել, ն՛ վազել: նականուլը չում է նրանից, որ երկու մոլեկուլների դումարային կինե-

ն ճնետռ էներդիան նրանց քթախումից առաջ նույնը սյետբ Է լինի: Հետնաբար, մեկ մոլեկուլի արադության ճը սլետք է ուղեկցվի մյուսի արագության միոքրացումով: Սեր առաջ դրված խնդրի լուծումը ճեշտացնելու ճամար մացնենք մի շարք պարղզեցումներ, որոնք վերաբերվում ե մոլեկուլներիշարժի ան բնույժին: Աուջին` հնվ ւոդրենք Թե մոլեկուլները շարժյ|ուի հեք իայն երեք

իկ

փոխուղղաճայաց ուղղություններով: եթե դազը պաբունավլում Է

Ւ

ւյս սհոլեպուլներ,

քանակով

Ժոսիոաւակի ցանկացած պաճին ուղղություններից լուրաՓանչլուրի Նկ. 519 հրկարությամբ կշարժվեն Ի)/Յ մոլեկուլներ, ընդ որում նրանց կենար(այաինքն՝ Ի/6-ր) կշարժվի վյալ ուղղության դեպի մի կողմը, իոկ մյուս կեսը` ճակառակ կողմը (եկ. 219): Հիմնվելով ալապիսի ենթադրության վրա, կարող ենք ճամարել, որ մեզ ճետաքրքրող ուղղությամբ (օրինալ, պատի ճՏ տարրի նորմալի ուղղությամբ) շարժվում է

--

սիոլեկուլների

մասր:

Երկրորդ, ենթադրենք թե բոլոր միննույն Մ արսադութ ունը: որ 14Հիշննք, ճավառար մառռայով Բ կենտրոնական ճարվածի դեպքում արագությունները:

մոլեկուլներն

ունեն

երկու դեղերի առաձգական գողերը փոխանակում են իրենց

աֆումի, ուաւջին Ինչալեսցույց կուան.քճաջորդալալոսդր ճաշի ուն վերջնական չի ուղում ճնշիան սլարղդեցումիը արդյունքի վրոո. ալն ուղղումները,որոնց ճան դում են ք ղված ե՛ն ալար երկրորդ ալարղեցումիի ց Տրոժ ուրվելու դեսլքումի, ոլա սլարաղըւֆ ումի: է անոթի սլաորը ճաղորդվումի Հաշվենք աջն խոիպուլար» ին նրան ճարվածող սիոլեկուլից: Նախքանոյաուոինճարվածելը սիոլե-

ՃՏ-ի արտաքին

կուլի իսիուլան ունի

տաղդաւթյանը (նվ. 350)

հորմալի Է

Ջ

նորմալըյ,

Հարվածի ճավասարբ է խի: ճին փոխում է անքով խորալուլաը իր Նշանը: Այսպիսով» ոյեկույի ույսի աճլ՝ խոր

-՛

Նկ.

(

--»ջ

Հ»

: Հու ՈՊ)-- (ոճ) (99.1) ճի Ելուտոնի երբոր օրենբի Հ

--

-

ւՀ

ուուսնույԻ ձայն Տարվածիճեւոն ան թով ալւու ալուլւ» որն ունի նոլրւիուլիուղղուլժ ունը: Ճ1 ժասշանակասիիջոցուսի Տ չմ ալա Իի'ն

է

211Մ

թուա(Ը

իճաս-

ուղղութլասիբ Թոչող ալն սԻոլեկուլհ ՊԿձԱ բոր ձլ/ուլթ թ յուն ները» որոնք դունվում են Տ ճիսի ունեցող դլանումի (ալ. 23 1): Այդ մոլեկուլների Թիիը՝ Կույր

հնխ

ալդ

արի

որտեղ

թիվն

որ

խավոր

' -

--

(99.2) |

ՈոոՏ4Ն

դանվող ժռռվաղլումի

չոյեկուլների

է։

Ճիշտ է, կարելի է առարկել, որ այլս մասը դեպի պատը շարժվելիս բախվում րի ճետ, որի ճետնանթուվնրանթ փոլում ՄՄՌ7 ուղղությունը2 չեն

Տոն

ուչի

մոլեկուլների մի Է ալլ մոլեկուլնեեն իրենց շարժ-

ձՏ-ին։ Սայլն, բավխուսիՀ

ները չեն սփովխումմոլեկուլնելի շարժման քառսային բնուլշարժվող խմբից մոլեկուլների Թըչ այսինքն՝ դեպի պատը մի մասի անցումը այլ ուղղությամբ շարժվող մոլեկուլ412

թղվով մոլեկուլների անցումով ապյատիուղղությամբ: բը: Ուստի ինչն. ալար ճասնող սոլեկուլշարժվող (րումի ների Թիվը ճաշվելիս մոլեկուլների Իիջն. եղի ունեցող բոսխումըկարելի է անտեսել:(99.5)-ի ճամ աձայն՝միավոր Տ մակերեսին ճՃարվածող ,ոլեկուլների Թիվբ՝ ժոռիանակումի նույն

:.

--

ՈՄՈՏ,

ճէ

միավոր մակերեսին (ձՏ ճասնուղճարվածների Թիւվբ՝

|

իոկ

Հ...

Հարվաժների (99.2)

Իեկ վայըկլանում (99.3)

րմ,

ՃՏԱ

մշ)

լուրաբաղզմապատվելով դեռ քումի ոլաոին ճաղորդվող (99.1) քանչյուր Ճարվոածի /1 կոդուլճով, կատանուն ք ժասիանալրաձՏ տարքին ճաղորդվող սիիջոդումի չաաւոի դումարային ՃԻ" իորոլուլաը:

Ճ։

Հ

21Մ---

լ

ձՏոճւ

Ոմ

2մա

լ -Հ-

ՈՈԿ՝

`

ձՏ ճն

նն4 իորոլուլոը 1 ժոսիանակամիջոցի բաժանելով, կաււանանք ՃՏ-ի վրա Կփվրա սղդող

ուժը:

ուուսցվածուժը Վերջասվես,

կատամակերեսի վրա բաժանելով, Ֆուն.ք անոլժիալտ երի վրւս դաղի ույում Հ ջացրաժ ճնշուսիը:Հեւոնաբար՝ հՏ

ք

-»

ԽՐ

ՃՏ ձէ

ունենալով» որ Նկասոխ

ԴՐ

//հ ան: '

(|

|

209«»

՝ "՛

Նձէ

Նկ.

րոմ,

ումշ/9-րմոլեկուլի

(99.4)

Ճւսիրն

թառ շարժման կինեւոիկէներդիան է, Ճնշման չան սութ անը կարելի է աի ճեոնյալ ւհուքը՝ ք

շ

ՈՑ

Հ

ո-

(99.5)

Նախքան ստացված բանաձները վերլուծելը, պլարղեն ք» է թե ինչոնս մխոխվումնրանց տեսքը, եթե ճրաժարվենք բոլոր մոլեկուլների արագությունների ճավասարության մասին արված ենթադրությունից: Դիցուք մոլեկուլների արագությունները տարբեր են, ընդ որում միավոր ժավալում գտնվող ո մոլեկուլներից Ոլ լ մոլեկուլներըդորժնականորենունե արադուլ յուն» Ոշ. մոլեկուլներ ունեն նջ արադություն ն, ընդճանրապես, Է մոլեկուլները՝ լ արադություն: Ակնճայտէ, որ

ու--ոչ-Է

Հ- ՓղլՀ»ո:

Ի դլ...

Հ":

ըստ արադուիմանալով մոլեկուլների բաշխումը թյան, կարելի է որոշել մոլեկուլների արադության միջին Է ար անտրուժե շմո է դումարել բոլոր արժեքը:Դրա ճասի մոլեկուլների արադությունները ն ատացված արդյունքը բաժանել Ո-ի, այսինքն՝

Մ

ՄԻՊ-Ի

--

ո1

ոշ

Ոլ

:-Է--Ն2-ԻԿ»--: «Դ:

-:-ԷԿլ

Է

Պ-Է"-:ԻՊՀ-::

ո

ուի, վերցնել դլ ոււմող Մ-ն կարելի Մշ դուսիարելին՝ ղշ անդասիհ այլն: Հետարբար» Է դրել ճեւոն չալ ոնա քով. Ընդ որումիՃգ դուսիարելին ալիուք

-

Մ ---

ոՈւլՄլ ւ

Մ:-Է.... Հ- ոլմլ-

ՈշԽշ-Դ-

..Զ

--

Ն

--

ո

կուռ րելով

ի այս

ասիանման

է

գատ

ղ

ծ ղՄ::

Հավ

ողություննե

ճասրընլժաց շարժման կինետիկ 5 էներդիայի էներդիայիիջին արժեքի ճամար կգտնենք --

-- ԽոՏր

ՊՀ

,

(99.6) մոլեկուչճաիար»

(99.2)

որտեղ դ՛լ-ն դորժնականորնն 5-ին ձավառսարէներդիալու մոլեկուլների Թիվն է: օժսուվաժ

Նշեն ք, որ (99.2)-ի ճառի աձայն միավոր ժավալումի գանվող մոլեկուլների գումարային կինետիկ էներդիան ճադառար է Ո:-ի, այսինքն՝ միավոր ծավալում դգանվող մոլեկուլների թվի ն մեկ մոլեկուլի Միջին էներգիայի արտաչէ րոտ արդյունքը կախված չորլալին, ընդ րում այս արաղության մոլեկուլների բաշխման տեսքից: Ենթադրելով»որ ,ոլեկուլները որմէ ձմով բաշխված 2 րատարագությունների, որոշենք մոլեկուլների ճարվածնեբի թիվը անոթի պատին: մլ արաղությամբ օժաված մոմեկոլների մեջ կան այնպիսիները, որոնք շարժվում են բոլորովին տարբեր ուղղություններով: Ուստի, որոշ պարզեցմաիբ կարելի է ճամարել, որ պատի ձՏջ տարրի ուղամանի: շարժվում հ այդպիսի ոլեկուլների 1/6 սիաաը: Հեն աբար» լ լուն ունեցող սոլեկուլներից են արադուլթ ԲՏ ուսրրինճա սնում ժասշանակումմ

ՃԱ,--

`.

(ակ.ՉՀ )

եյ

(99.5)

ՈւՄլ ՃՏ ճէ:

Ժանկացժ արադուլժ յուններով օժյովածժմոլեկուլների ճարվաժներիլրիվ թիվը՝ ՃԱ

՝՝

նեի -Տ

Ֆ`որտ» Վ

ՃՏ ձն

ՈՄ-ուվ, Փոռխարինելով 2 ՈլՄ:-ն (99.6)-ի ճՃասիաձայն Պ

--

սիխիավոր ոսի անակասիիջոցումմ "" սիխիավոր սիակերեսինճասնող ճար- լւ ' ր թմի ճի կուուս- յ 1լ պլիաժնելրի Հ

նանք

1. Ն

Վ. ՃՏ 41

))

Ա.Խ

ՅՅ

լունը տար Ալո արոռաճայաուլթ

--.--"--ծ-.ծ-

' (

զ

եռ

126:

/

«--- 1)չ41 չմ:

/

/--թ-է

ԽՀ... Ճ

ի

ա:

յլ

---զո-.

լ լ 7լ(

(99.9)

'

Հ

-՛

բանաձելըմոտավոր բանաձեւէ: Ավելիխիստ ճաշվարկումը է ճետնյալբան աձելին՝ ճանդգեցնում (տե՛ս ճացորդ սվարագրաֆը)

Այո

ՃԱ

ՃՏԵ

Բերվում է

ուոսցած (99.5)-ից միայն նրանով,

եր

մոլեկուլների ճամար

բոլոլ

փոխարեն նրա ալադությունը:

մեջ

միատեսակ

արաղության մոլեկուլների միջին Մ

է

մտնում

որ

Ս

ՃՐկ մոլեկուլներից լուրաքանչյուրը լտե՛ս (99.8)| պաէ 2Ոխլ իոհոլուլո: Ճ1 ոին ճարվածելի Կրոն ճաղորդումմ ժամանակում ճՏ-ին տարբեր արագությամբ մոլեկուլներից ճաղորդված գումարային իմպուլոը կլինի ս

ԽԻ

ն

ոճի.

--

Գ՝ 2ոյՄլ---0 եա.

Հ-

-՞

Ճնշուսիը ուոան ալու ճոսիար ւզեուք է

ԱՄ: ձՏՃՆ

ԻԷ -ն

ՃԼ-ի վրա.

շ

3 աշտվ

որտեղ 8լ -»

ւ)2-ը

բաժանելձՏ-ի

'

1-17

Գ

արադուլթ յուն ունեցող մոլեկուլի ճոսիրնթ ուց շարժման կինետիկէներդիան է, Մ

Մ.

աձայն (99.7)-ի ճառի

չ՝ զ

Ն

դլտլ-ն ՈՏ-ով

փոխարինելու»

կաոանանք

(99.10)

(99.5)-ից տարբերվում Այս արտաճայտությունը նով,

որ

բոլոր

մանում

է

դաղերի կինետիկ

ճավասարումն է:

նրա-

մոլեկուլների ճամար միատեսակ 6 էներգիա-

լի փոխարեն նրա մեջ

(99.10)-ը

է

միջին 6 էներգիան:

տեսության ճիմնական

Ալս ճավատարման քառաձայն ննշումը

նավասար ե միավոր ծավալում պարփակվածմոլեկուլների համընթաց շարժման կինետիկ եներգիայի երկու Եորորդ մասին:

Եւա յուո ւո ուն է, որ ո-ի դեսը (99.10)-ից ճեոկույի քու (ուլոինքն՝ դաղիւովյալ մասսայիանդիուիոխ ժավալիչե ոյ քում) ւռ

Ճնշուսիլ"ճին

ւի

ոո

ական Է ւոլեկուլի

6 Միջին կինեոիկ էներդիային։ Դրա

սարադրաֆում

Ճասիրնիժ ադ շարժման

շնտ

մերանզ նալշոլղ

տեսանք,որ ջերմաստիճանը, որը չախվում է իդեալականդաղի ուազողչ ակուիչորոշվում Է որսլես ճա մւու տւուն ժավալիդեւ,քում/իդեալական դաղի ճրաշանր Ճասի հմի աւոսկան մեժուլժյուն: կյուսեղից ճեւոնուսմ է, նիւ որ 1 ջեր աստիճանը Ճասի ւսկանԷ 5-ին:Ղ բոսց արձա

Բեն ք

5-ի իիջն ճա նմ նաուոման ջեի աստխճանի ության դորհի աուն ն ք ժակիցը ռւոնելու ճառիարճայի (99.10) ամաս ւսՀ բումի իդելական դողի վիճակի (99.13) ավատւարոի ան

Դրա ճի ւար (99.10) ճով ոյաչուսիըբող կիչուշոլիՄլմ ժաս/այու՝ Ճեո:

ասլասոկինբ

--

քՄ./ո ր

ՈՄ ղս)

Նկոուոլունենալով,որ միավորժոռսվալուիոլելույնել ի

դասվար է կիլուշոլի ժավալի արստադրչայը Թվին, երջին ճավառարուիը հալնլի Է դրել` Մվողադրոլի

ախ

/

եյ

քմա Հանտ

--2

--

ա:

Ա 2/ կիլուշոլիՃոի ասոնլուաա ճՃաղվատարումիը:

քՄկմ ՔՐ

իդեալական դաղի վիճուկի եղրւսկացնում ենք

Հ

ԶԿԱՀ-.

ռի»

լթ

ճեոչ :ավառսարոիան

Ու, ը

-

որտեղից Ց

5--Հ-ԽԽ

-

՛

(99.11)

Ի.

Վ. Սավելե

աւկվաժ Ջ/Ա, ոլոռեղ Խ-ով Մ2ւսն ճՃ ւս

Բոլցմանի ք

քա

Ե

Ալ

ՑՅԱ

ո

ւո

831.105

6,09-1026

Ալսլիսով,

ուն

աո

Բ

ւին ժությունը

ճավասարէ

լ58.10-5-5..Հ-

աստ

ճանդեգինք

կոչվում

Է

3910-6841, աստ

կարնոր եղզրոկացուլ: լուն:

բաչ

ճի հի ուիի մեժուլթյունէ, որը ցարձակջեր աաւոխճանը սուուկունէ իե մոլեկուլի շարժման Իիջինէներդիային։ իրավացի է ոչ միայն դաղերի, Ալո եղրուկոագույթյունը վիճակումդւոնվողնյութի ճուր: ոլն. պանկագդաժ աճա տու յունը նշանակալիէ ուլն նկաուա(99.11) ուրուո ւումուի, որ 5 իջին էներդիան կավոում:ուն|, միայն ջերչունի մոլեկուլի մառոալից: հասոխճանից ն կոսվոումի

դաղի վիճակի Ճավա արիուն Իջ թ-ը Իդենալական (ւ ճաշվի առնելով,որ ՎՃ/Մ Ւ է-ու/ փոխարինելու Ճավա լ. ւո է ո-ի, կարելի է սւոսոնալ ճիւոնլուլ կարեոր բուս ռար

ձՃեբ՝

ք -Հ

ուն՛1։

(99.15)

եթե անենք մի քանի դաղերի խառնուրդ, ապա րոտ ոլեկուլները կունենան տարբեր միջին ասսայի որբեր մոլեկուլների միջին էներդիան արադություններ, բայց կլինի նույնը: Այս դեպքում ճնշումը կլինի ք --ուհ՛

--

(ոյ ոչ-Ի:::)եՂ,

(99.13)

օրտեղՄե Ոշ-ր 7 այլն առաջին, երկրորգ հ. ուլլ ւեսակի «ոլեկուլներիքանակն Է միավոր ժաղլումի: (99.15) արյունը կարելիէ ներկայացնել ճեւոնյալ նսքուվ՝ տաճայտութ ք

--ոլն՛՛

--ոչեր -է

Բայց ուխՂ-ն այն քյ ճնշումն է, որը կլիներ ւն ովժուսմ| իայն առաջինւոհաալկի ոլեկուլների տոկալույան դեռլքում, ոչե՛Լ-ն ալն քշ ճնշուսին է, որը կլիներ անոթումմիայն

լան դել բում՝իւ այլն: մոլեկուլների աուկաւյուվժ երկրորդ հասակի է որեէ տեսանի ոլեկուլԱյս ճնշուսիը,որը պատանավորված ներու, ոլն ոլայիանով,որ միոյն Դրանք 7 դտնվում անոթուսի,Ընդ "լուսի այն քանուկով|,ինչ քանակու նրանք դւոնվումիե խառնուրդում ղի չ կոչվում Էէ դաղի (ոաշունուր ճու ՃՆ 2 սի: բոսղ աղքա ասի պարցիալ աւուսովխուոն Մխոցնելով ալարցիալ ճնշումները, (99.15)-ի Տիրան վրոո ու

կարելի Է գրել

ք--քյ Դի քչ-

Ֆ՞ քլ

(99.14)

Դալտոնի օլե՛սքին, Ալուղիսու»Տանդելցին,ք

իդեալական գազերի խառնուրդի ննշումը

բոռո

ճավասար

խառնուրդը կազմող զազերի պարցիալ ննշումների մարին:

Տ

100.

Մոլեկուլների՝

արագությունների

որի

ի

գու-

ուղղությունների

ըստ

բաշխման խիստ հաշվառումը

Այստեղ ճշտորեն կճաշվենըք մոլեկուլների՝ պատին կաառանց դիմելու միալն տարաժ ճարվածների Թիվը, մահրնք փոխուղղաճայաց ուղղություններով շարժվելու Ան

րաց մոը: ոլարզեցվածոլաուկե

հացի

այգ,

մենք

ցույց

կտանք,

որ

նշված պարղեցումը չի անդրադառնում նախորդ պարագրաֆում ճնշման ճա-

ստացած (99.4) ճայտության վրա:

Բար

մեր

կետից ուղղված ՕՃ

-. վր

ՀՀ

արտա-

Փարաժությանսինջ լուրայքան չյուր է ուղղությունը կարելի ներկայացնելը

որեէ Օ

ջ

ճա-

վածի քուվ|(ակ. 2243 )։ Օ կեսոու| / չ ք տանեն աունցքը այդ անցքով անցնող Եջ ճարվժութ յունը: նս

ո-

Ց «Հ

ԵՀ

վ

-ԳՎ

ՆԼ- 5583

րց քով անցնող,Ե ճարթություն ը, ոլի վրոո դուոն մուսան քի ռկիզբ բնորրչյումիէ ՕՃ ուղղությունը,որպես Ճաւշվան վաժ Շո.ճար ութ յուն ճիեւո կկաղմի Փ անկյուն, ՕՃ ուղղուճեւո հկաղմիժ անկյունը:Աոճալա Է, թյունը Օ7 ուսն ցքի ժԲ րիս) որոշում եհսՕՃ Փ անկյունները ռր ուղղությունը: ճառի ար:Զ անկյունը փոխում Է եր ծարբեր ուղղությունների ան իլունըր 0-ից ինչի 7-: սրժեքը 0-ից ին չե ջ-, իոկ Ժ դաղի փոլեկույների շոլ ժմուն ուղղու մլունը Այշպիռուվ» կարելիԷ բնութոդրել՝ չոււալու|բորաւքանչյուր:Բոյնկուչի ն ջ արժեքների» Ճաշշվոաւժ որնէ ֆիքսված անկյունների Օշ ուղղութ յունից (որոյհս այտոլիսի ուղղուլու: կարելի է / ալդ վերցնել։ օրինակ,մակերեսի:նորմուղ ուղղությունը.) ուղղությումբանցնող ր ճարվմույթյունից: եղաՍակայն կարելիԷ հիրոաոեչյլ» ավելի ակնճաաց:ո նուկ:ՕՕկետր շրջ ալան նք ցանկաղաժթ շառավղով իի մակերնույդնդոյին փակերնույթով (ոլ. 224): յդ դնդոային Թե վրտ դսոնվող ցանկապաժի կուորդոլոշի Օ-ի ց ոնի Ճ կեւոր ուղլղվուժորեւէ ուսյզությունը:Հետնաբալ»»ոլեկույների շարժ ոն ուղղություններըկարող հղ որոշիր: դնդի վրւս ւորված կետերու|: Բոլոր ուղղություններըմիննույն ճՃավանականությա օժ վաժ լինելու սլուոճառուվ չոլիկույների շարժման ուղկնանրը դնդի վրւս դասավորվում ղություններըսլասոկերող հն Ճա ասոունը (ոտությամբ, որը ճավասար է քննարկվող

2,

«ոլեկուլների

Ա

Թ./ի

գնդի մակերեսի

Մ

տ

ճալրաբերության (100.1)

փոխում Ե՛ս մոլեկուլների շարիան Բախումիները ղությունները» որի ճեոնանքովՒ կետերի դիրքերը

ուղ-

ղնդի վր ունընդճմուոփոխվում հնչ Սակայնքաոսային շարժման Է ճասյոաճեւոնանքով կետերի |ուտուլժ լունը իշտ մնում «ոու:

ուղղությունների Ինչոլնսճի շւո Է ոնանել, ճեալոսվուր Թիվը ւուսրաժուլթ յան մեջ ազանի ան մնժ է: Փոսի անակի

լուրաւթանչյուր պլանինիրականացվումնն վերջավոր վով Է մոլեկուլների Ւ| Թվին: ուղղություններ, որը Խավար ճելոնումմ է, շարժոնան ույ ույ ուղղուլժ որ լունթ Սյոտնղից (դեդի վրա Ճ կետով պատկերվողկամ 07ջֆջ անկլունանրիարժեքներով որոշվող) ունեցող մոլեկույների թվի մառին ճարցի դրվածքը անիմաստ է: Իռկապես, քանի որ ճնարավոր ուղղումեժ է, թյունների թիվը անաաճման իսչ մոլեկուլների Թիվբ վերջավոր: խիա որոշակի ուղղությամբ դոնն

ժեկ ժոլեկուլի բուչնչու

Ճավանոակուռույյունը ճավասար է ղրոլի։ Օրինաչաի կլիներ ճարցի յնպիսի դրվածթը, Թե ինչ քանակու Բոլեկույլնելրեն շարժվում որված

Եկ. ուղղությանը (3 ճն Փ անկյուններով (Մոտ որոշվող) ուղղություններով: Սյոպիսի ուղղություններին ճամ աալ ւաւուսա չում հես Ն լեո մոտակայքում վերցված դնդի մակերմուլթի Ճ՝ տարըի բոլոր կետերը (նկ. 274): Քանի որ մոլեկուլների չարժումբ նն պատկերող ուղղությունները ճավատարաչասխ բաշխված դնդի հակերնույթ ով, չուս ՃԻ-ի տաճա աններում դանվոդ կետերի թիվը՝

ձիր .--քճոԻՇԺ3Ժ----: ք

ժ,

ՃՎ-ի Գ,

ՃԲ

4ռթ2

Ա

( 100.2)

/

հեն չուտի, որ ինդեքաներըույդ Կկասոիհ» առնվում:այն ,Իոլեկուլները,որոնց շարժիան ուղղությունհնխ ժ մ. ռերը հու Փ անկյուններովոլո շվող ուղղություն Ճ. ՃԻ ներին: Մոոդնելով Հ» /8: հասին յին անկյունը» որի ուդի աններուի դանվուի հ Ճէ-ով անցնող ուղղուլթյուննեԸԸ» (100.2) բանաձեիր կարելի կլինի դրել` Փ

Ճ9

ձին, .»-Ա-ՏԸ,

Ն

(100.8)

պարտանները(հառնավորապես, ճարվածի դեպքում պատին ճաղորդվող իմպուլոր) կախված են միայն մոլեկուլների շարժման ուղղության ն պատի 8Տ տարրի նորմալով կաղմված 1 անկլոնից ն կախված չեն ջ անկլունից։ Գանենք, թե փիավոլ Փավալում պանվող ո մոլելուլներից եխ խորոր բան զով մոլեկուլներ մալի ճետ կաղմփումՍ-ից մինչն նորմալը -Լ Վժ ոտխիաններուսի ընկած անկյուններ: Այդ նալաւաւակո ճիեւոմոլեկուլների Փաստի

բ

ախիան

ի

(100.2)-ի

ճամ

դաննհլ դնդի

աձայն պետք

է

հոկերքեույթի ՃԻ

Ճամասպատասխա1-ի աղդոլիսի արժեբէ սկ. ներին: Ինչոլես հերմւումի մի դոդաՀՉ25-իցչ արչ տարըը լին գոտի է, որի ճիժբի նրկ«ռարըը։ նում է

Նկ.

բությունը 2-2 ճությունը՝ թգ մակերեսը

մԲ:չ

որը

--

5լո 249

--

28:

Հեսմւաբոթւը) (100.5)-ի Ճա աձայն 2-82 5Տլո9 մմ

մոյչ-ոՅՅԵՏՒՑ

շ

1.

տոմ

Տլոժ

է,

իյ

Այդոիի

լալդուռու

51ո10Ս։

կատանանք րպում.

արատդրիչը բնութաղրում է

.

(100.4)

մոլեկուլների

ր«Հ-

ժ փոումը րոտ ե՛նք անկյուն արժեքների: Եթե Տա հի աւո տարբեր Ց անկյունների միննույն զ9 միջակալբինւղւուոզոջ քանկը» քյ որ կանող ւոլեկուլների չալւս կւոհսնեն Տ11 ժ-Զ: փոխվում են անպես, ինչես լ դդիսի «ոջց-երը ՃՏ մակերեսին դտնենք ճն ժամանակասիիջոցում ճարԱյժոի փաժողմոլեկուլների թիվը: ձՏ-ի նորմալի ճետ 8-ից մինչն Ժ-Վմծ սառի աննելրումի կազմողշարժման ուղղուանկյուններ ւռ

թյուններովսոլեկուլներից

կճասնեն

բոլոր

րինչն. ժասիանակասիիջոցումի

ալն միչ Ժոլեկուլները: որոնք դտնվում

նկ. 556-ում պատկերվածթեք ՃՄ: ժավալը՝

են

ՃՄ

որտնհղն-ն Թաղրվում

դլանի ՃՆ

ժաղվալում:

ՃՏՀ ՃԼՇՕՏ Ժ,

ՀՀ»

չարժման արադությունն է, որըչ ինչպես ենէ, միատտնաակ է բոլոր մոլեկուլների ճամար:

Միսվոլր Ժավալումի դանվող եղ 5: տաքր բրող Ժոլեկույների թիվը որոշվում է (100.4) բսնաձնից: Ուտի

մԻվջ-- ՄՈՒՆ

-ջ-

--

9 ՃՏտ ճէշ0տ0։

-

Տո

(100.5)

մալոոաճայտու |լյունը բոտ «Մ-ի 0-ից աւն.ք կին "/ինչն 1/2 ուաճի աններումի:, կուոււն ժամանակա սԻ միջոցու ՈՏ մակերեսին ճասնող ճարվածների Թեմը:

Ինտեգրելովլո

էլը

միավոր Ժասիանակումի,խավոր մակերեսլի Ալուտեղից, Ս-ով հարթության վրա, վոր արժեքին,

շ

ծվյալ

9-ի

որը

/2-ից մինչն

ույն մոլեկուլները» Թյամը:

բոլոր

ուղղությունները

մտովի բերում

Տ5ամաղլատւասխ

որոնք

անում

է

Փ

ական

ենք

մի

կամա-

արժեբներին ճամասվլատասխանում եւ Թոչում ՃՏ-ից ճեռանալու ուղղու-

ե.

ան ք ասի ուր: կուտան

ճարվածնել:ի թվի յունը արոոաճագտույթ Ն.

ճասն

ոզ

լալ

(100.6)

րս

ՃՏՂԼ

ճեն

խւոլող ոտացված ոլողլառըըոաֆում (99.3) արչտաճա ւռությունիը տարբերվում է միալն Ց/2-իճավատարԹվային ա

"րը

արտադր իչու պատի վլա Հաշվենք

մոլեկուլ, լբայքանչյուր

ծուանկյան

դաղի տռաջացյոծ ճնշուսիը:

ՃարվածումբԷ սյատին է Խոր ալլով ուղղ վաժ ՉՄ ԸՕՏԺ ւոուկ, նրան ճՃաղոլրղուտ մ ի ոլուլո (1.կ.2917 )։ Ճ1 ժամոաոոակուտմ այուռի ՃՏ տարբին Մ) հ ( 100.5) բսն ւս ձիով որոշվող անկյանւտոչկ ճՃարով|ածոււի Գ. ՃՏ-ին (վու) մոլեկուլներ: Հնամուբոաը» այդ մոլեկուլներից ճաղորգված իմպուլսը կլինի 01"

--

որը

2Ոխ 60ՏԺ ՄԻ:

ձՏ ճ1ԸՇ053Մ 51ը Ժ 44:

ոու:

Հ

Բոլոր ուղղություններով շարժվող մոլեկուլներից ՃՏ-ի՛ն

ճաղորղվող լրիվ

կոտացվի ինտնդրելուվ՝ ՃԻ:իժ ոլուլոաը Զ

ՃՀ

Ր

--

«/

|

605» :

'

ԱՀ,

--

ՈԼ:

Ճն շո Այսոռեղից

՞

4ՏՃԱ

Տո

Դ

.

ժմ

Հ-

"

ոմ

:

24ՏՃ1:

Իր կլինի ք Հ--Հ

Ճ։:

ՃՏ ձէ

--

( 100.7 )

ղոչ:

,

աւոութ յունը:ճաիընկնուսիէ ճնշի ան(99.1) արտ աճացտույթ ռրը րոյան ճի ւուսցվել Էր ուլն ենթադրության ԼՀԾ20 մոլեկուլները ճիիան վրա, որ շարժվում հն միայն երեք սվխոլխ ուղղաճայաց ուղղու թյուններով: բոաուռորվումէ Այո ճասիըակնեելը նրանով, որ Խշված ենթադրությունը իի կողմից Կվաղեցնուսի Նկ. 557 է պատին ճասնող փոլեկուլնելի ճարվածների թիվը |ճատեմատիր(100.6) նե (99.3), իսկ դեսլքուսիԻեծացճարվվաժի լուրաւքանչգուլ: «հլուսկողսիից՝

(100.2) ւան

ու,

կողույոը: (99.4) բումնձեւը արտաալու ն ճաղորդվող

2ո:ւիէ

ժելիս ընդունեցին ճարվածի դեքում բ, որ լուրաքանչյուլր: Է 21Մ կոլուլո: Իրանանույի պաւոին ճաղոլրդվում առոին Տույդոլ

կախումունի Ց անկյունից, որի մնժու|մլունը անքովմել Ճալվաժիդեռ քում ճադոլոլվաժիջին ի7-

դվողչ իի չուլսի

ծիտն

պույլսր հավար

ք

-

ՈխԽ-ի:Արդլուն քում երկու

Սլունները կում այնսացնում Են ԱՌարուն ըովաժքանարիան դիսլքո"Դ ոու:

ուտ

Է ճիշա

ալոոանալտուլթյուն:

իսիլանը,է ՃԱ ողն ճար 21Ի մ

ճրշ-

մն

նուլնիոակ ուոադ-

Տ 161. Ըներգիայի նավասարաչատ բաշխումը ըստ ավատության աստիճանների

Տ

ԶԶ-Հուի

ուռացաժ

փոլեկույի իջին

էներդիալի ճաիար մեր

աի.

ՀԱ

(101.1)

ծ

մոլեկուլի միալն ճաչվի է առնում արատաճապտությունը աց շարժճամընթքացշարժման էներդիան: Սակայ ճասիըն ման ճնտ մեկտեղ ճնարավոր նն ճանկ մոլեկուլի սլտտվելը / ժոլննույի կատի մեջ միոնող աւոուիներիւո իս նռուիր: Շարժման այո երկու տնսակներըկաալվոաժ էներգիայի որոշակի պաշարի ճետ, որը ճնարավոր է որոշել վիճակագրական ֆիզիկայում ատացվող այն դրույթի | ռր էներգիան իման վրա, թաշիդում է Ճավատարաչառի՝ բատ մոլեկուլի աղատության առտվխճաննելրի ւո

ւՀ

Նո

Ս

՛

Մեխանիկական

համա-

ազատության կարզի հ

ձանի թիվ կոչվում

մեծությունների

աստիանկախ

2.

թանակը, ՀՔ

որոնց օգնությամբ արվում է համակարգիդիրքը: Այսպես,

ան

ՀՎ. Նկ.

-՞

ւուսրաժուլթ յան մեջ նյութական կետի դիրքը (բիվ որոշվում Ճ, Է երեք ՖԽ 2 կոորդինատների (օրինակ, դեկարոոջան կու սֆերիկ Ւ, 3, Փ կոորդինատների1 կոորդինատների նյուայլն) արժեքները ւուալուվ:Սրան ճամ աայ աուն Թական կետը ունի երեք աղաոուլթ խիճաննելը: յան ոուս

Բացարձակ պինչ մարմնի դիրքը կարելի Է որոշիլ՝ տալով նրա իներցիայի կենտրոնի երեք կոորդինատները (2, Մ, 2) հ. երկու՝ Ժ որոնք ցույց Փ անկյունները» /ւ նրա իներցիայիկենորոտռսլիսիլոինի ճի կոսւլվուժ նով անցնող որեէ առանցքի ուղղությունը (ոկ. 228 ) ն, լի: առանց վերջապես,նորից ի արւինիՎՄ կոուլվուժ աուաւջ Քիս ուղղաճայաց երկրորդառանցքի ուղղութ ունր որոշող Օ ոյի"նդ. չարի իոն ունի վեց անկյունը:Այսոլիսով» բացարձակ լան աւոխճաններ:Իներցիայի կենարոնի կոորաղաոուլթ յունը Ժ, Փ հ. Փ ոնոխում վո անկյունդինաւոնելրի փոսխոլույթ ների դեռլքուս/տեղի Է ունենում ւլինդ արուին ի ճարընվի աց շարժման ժամանակ:Ուստի ճառի ուլ աու իոուն ուղ աւոուչ թյան աստիճանները կոչվում ե՛ն ճՃասիընվմ ադ: Ժ, Փ, Ֆ ոո. (ուրա քանչյուրիփուիոսութ լուսը իներգիույի կենոոկլուններից րոնի անվիուիովո դիրքի դել.քում տեղի է ունննումի մ արւինի ան ասի ան ոլւուումի անակ, որի Ճնսոն քով ճար ապատ ավիա ն յան որական: Հեւոիճաններըկոչվում հ ուզաւտուլթ ւղ ասոության յոնսաբար,բացարձակ ւլի նդ. Իան ի նց ես, աստիճանների ց երեքը ճՃասիըն|ի աց իոկ լուս հրե.քը՝ ոու ական: որը բաղկացածԷ իրար ճիյո լոշմո կասեր Հարակարդը, չունեցող եկ նյու ւական կետերից,ունի 5 ղաոոուլթյան (Վ կետերից (ուրա քանչյուրիդիրբո ոլե՛ւուքէ առոխճաններ ուի» որվի երեք կոորդինատնելրուլ): Երկու կետերի աւնուի կապը փոլոադարձ դիրքը պարտանավորող կոշ պանկագզաժ է սնկով: ւղ աոուլժ Թիվը փոքրացնում լան ասոխիճանների բաղկացած Է երկու ճլուլիական Ալսլես, եթե ճասիակարդը կետերից,»որոնդ խի ջն հղաժ| ճեուսվորուլթյունը յԻնումի ճամ ւոտււոուն է ւղ աուուլթ լոն: Ճասիակարդի (ոկ. 222) աւսոիճանիԹիվը կլինի 5: Իսկապես,այո դեսլքում/կեք ու

ո

ո

ո

աս

ա

կոորդինատների միջն

Թլունը՝ (Ճ.

-ՀԿ)-ԷՐ--)

դոլություն ունի ճեւոնյալ սուն չուՀ

Հ22»Մջ»2շ

21--Է,

Է (2-

( 101.2 /

(

Էյ» 07557

ճիեուան բով կոորդինատները ուն լինի, բսվական է կավո չի

որի

Նկ.

վեցերորդը կորոշվի ճինդ: կոռրդինատները»գ տտտիճանները (1015) պայմանից: Այս ճինդ աղատության դառակարդելու ճամար նշենք, որ կոշտ միացած երկու նյուէ թական կետերից բաղկացածճամակարդի դիրքը կարելի կենոուիներցիայի որոշել ճեսոն ցույ ձնով ոալով ճառիակարդի (նկ. 230) ն րոնի հրնք կոորդինատները աալ

ֆ

ջ

ծ

,

Փ1 ՀՀ

|

ՀՎ.

ՍԱ

Նկ.

՛ րոն

՛

2.

| 0՛

Նկ.

երկու անկյունները, որոնց միջոցով որոշվում Է ճամակարդի առանցքի (այսինքն՝ երկու կետերով անցնող ուղղի) ուղղուլթյունը ւոարաժույթյան մեջ: Այստեղիցճեյոնուի է, որ երեք աղզաոու նան աստիճանները կլինե՞նճասիընթաց, 127 երկուսբ՝ ուռական:Պոտական ղասոույյան ստիճանսերը ճամապատասխանում են ճամակարդի ՕՕ առանցքին ՕՕ" Օ՛Օ՛ առանցքողղաճայաց երկու փոխուղղաճայաց ոերի շուրջը տեղի ունեցող պտույտին(նկ. 231): Նյութական տեղի ունեցող կետերի ճամար ՕՕ առանցքի շուրջը ոո

Փ

ու

պաայտը

անխմառտ է:

եթե երկունյութական հեսոնրդոռւրվաժնխ ոչ Թե պոչը» ան առաձգական կալով ազա 24 այնսլես, որ կոնտուրի ճառ ոիոաՃավա ար աշոուլթ յունը:ճի ութր իջնեն ոտուովված ամեն մոր Էյ ճնռապվաորության մի փովոլխալթյաճը առաջացՍուսի Է այնոլիաի ուժեր, որո՛նքձղստուսիեն ատուսաենլ հեւռերի Միջն դոլու յուն ունեցող սկզբնական ճառայիորուվյյունր), սլա ըա Քիմը ճաաուք աւտխճաննելրի աղատւուլթ կլինի վեցի: Ան: դեռլբումի ճատ ակարդի դիրքի դուբնչի Է աու

ը: 227 որոշել` իներցիայի կենտրոնի հրեք կոորդընանն ՉՀ), Մ,Փ երկուանկյուսներթչ:ճ կետերի միջն

Ը վ

ՅԾ

ումն ցող բ Թ լուն Գ: ոսլով: Ճխուտ| ոա2:11 2ամո ճաերր ունը քունը ՝-է-ի գրոիոթույ

դոյլու

-Յն»8

ժթ Ը

'

.-

2-՞

:

ԼՔ |

Հա

7-ջջ "«շ

--ծ.- -ծԵկ.

լ

Լ

//

ա».

բ

Է վութայումԻ Շ

տատա

բող ուշի

մկա

-

ք

Ճու-

նդի

2.

`

-

ամտո նյու116բ:իրն, ան աա որի ւոն ք ույ աղ ասո՞ւմ ըո:ն ուխխանը: կոչվում Է չոասանորաոյարդն ունի ոբեք ճոսիրնաուն աղ :ուոոււուու ո ղդ -

Պար

ցող

-ծ-

ոու, քննարկվածՃա կոն: Ալսոլի Թաղ» երկու ոլմուտ ական ա 117

Թլոն աստխճան:

ք|:

մ ք Բեննարկեն իսիլանց ճիչ

ճմ

-

1::17

ո

ն

աձղական հռողելով ՒՎնյութական կետերից բոսղկաց կաալվվուժ ած իի Ճուր ոո ունի ՅԱ կարդ: Այչողիսիճասրակարդգն ղատուլթյան ճամ ունի ոխճանեելր:Փոլուլթյուն ւկարդի ոյ ուսնն գիչ էներդիայի իինիսիուսի արժեքին ճա աաասոասան ող սո

չէ

չս

1:-

աւկշուվոծյիոխդասավորությույ:Հսուիոսարոկշուվ|ած բնու աղրվումԷ Ցե փոխղասավորությունը տերի իջե դոլուլթյուն ունեցող միանդամայն որո շայի ով: Եթե կետերը ւան ննթ փոխադարձ ճեռասլորություննելր արաւ ճռռսի խոուճավասարակշոյվուծ վոխդառավուրությանը: նող դիրքերից» ալա ճասիակարդում ջանան ւոու:ութկառու նումներ: Հասակարդգի դիրքը կարելի Է որոշել կրո ճավակետերի Ճավա:

ո

սարակշովաժ փոխդասավորությանդիրքը ն ճավատարակշճության դիրքից կետերի շեղումները բնորոշող մեժու428

ուույ Թղրոնճոլրը

/ոանում՝ բին:

եստ

«երջին մեծություններըԶա

ով: ո

ճաոանողակաւնղաւոուլթ յան ւս

ա

ատաա-

առոխճաննե-

ւժ դաղվատարուկշու| ինչես փոխդասավորույթյան,

ճն

բացարձակ պինդ մարմնի դիրքը որոշվում Է վեց մեծուսվա ն ումի եշ երեք ճոր ՆԹյուննել ով, որոնց Ճոսի աղ Թաց ճշ երք Թյուն առտխճաննե ոլ ակայն ւղ աւոու հլուիա ո, ւռոււոանողական ղատու էլան առտվիճաննխ Թիվը ռամուոարԷէ ՑՎ-- 9:1 Փոոդիջիջորո"ունակությունը չասի ելու սիորձերիցճինոքմույի ատու

մուռ

է,

Բո

ոչ

ոբոշնյիո

լքրու: ռերի Թիվը ղաւ ուլ լաւն աստիճանների ները ոլնւուք է դիտել որլես նյութական տուսոմ

միառոուի ւոչեկուլին սլեւութԷ մերոագրել երթ Ճատբենթացող աոուլթ լան աստիճան,երկասո ուի դոչուկույխն,ՄԱԶ մոտոների Իիջե դոլրոթյուն ունեցողկա«

նտի: չ

Հեյորաւոււ։

ր»

այի" բնուկնիդ մավխույուժ՝ կոսի երեբ՝ ճարն աց ն երկու որուո քուն ւսղաւ ույթյան աստիճաններ Նամա կուզի դեւղքու"), հում որս ճի ղից բացի եյ չոատանողական տաղաաոխճան նռ (առաձգական կաի |, լուն դեւլբումի ւ ն աց երեք կոշչո քււալովհոտաուռուիոլեկուլին՝հրեք ճՃասիրնիի ն այլն: ոլւոչուակունզ աւոութ լուն աուաիճաննելրը նշենք, որ "Բոլեկուլը ինչ Թով աղզաււուլթ յան աստիու

ոու

տ

ւո

ճանն

էլ

ոլ:

ունեն

ու,

երեքը ճասիրնլաց

են:

Քանի որ

ոչ աստիճաններից ճառին աց ուղաստուլթյյան Րի կր մտչուսների նկաուի չունի, նրանչուք: տռավելույթյուն է իջին Ճաշվուվ ցից վուլուքանչյուրին Բասնույմ սիիատե-չ

Ժոլեկուլի

էներդիա,որը

ոու

Ճավա

Է

(100.1) արժեքի 13-ին,

ենթադրվում է, սր կետերի ճավասարակյոված վիճակները չեն միայն ցոնվում մեր ուղղի վրա: Հակառակ դեսղքում կունենանք աստիճաններ հ ՏՅՎ-Փ տատանո երկու սվլյոտական աղատության ղական ագատության աստիճաններ: Այսպիսի դեղբի ճետ մենք դոլծ ուննցանք երկու կետերիդ բաղկացած ճամակարդը քննար1

կելի»

:

այսինքն՝Է՛Լ/2-ի։ Բնականէ ենթադրել, որ չարժման անռակներից ոչ մեկը առավելություն չունի մյուսների նկատմամբ ն, ճետնաբար, ցանկացաժ՝ճամընթար, պաոտական ե տատանողականազատության աստիճանին ո։լետք Է ճառճիշտ, ռի միջին ճաշվով միննույն էներգիան (ավի կինհտիկ էներդիան), որը ճավասար է ԽԼ/-ի։ նյո պընդումն ըոտ աղատության աստիճանների էներդիայի ճավառարաչախ բաշխման դրույթի լրովանդակությանն է: Թե կպարզվի ճաջորու որքանով ճիշտ է այս դրույթը

պարադզրաֆում:

բաշխման դրուլթի ճամաձայնմեկ մոլնՀավառսարաչավի կուլի 5» էներգիայի միջին արժեքը (միննուլն ջնրմաստիճանի դեպքում) այնքան մեժ կլինի, որքան ավելի բարդ է մոլեկուլը ն որքան ավելի շատ ազատության առաիճաններ ունի այն: 6-ը որոշելիս պետք է նկատի ունենալ, որ տատանողականազատության աստիճանը պնտք Է օժտված լինի երկու անդամ ավելի մեծ էներդետիկ ունակությամբ՝ ճամընթաց կամ պտտողական աղատությանաստիճանների ճար

հւիասոուլթ չասի բ:

Դ

բաց

ասորվումէ նրաով,

որ

տոլե-

Ճամբնթաց ն սրտտականշարժումները կապված են միալն կինետիկ էներդիալի աոկալության ճետ, մինչդեռ տատանողականշարժումը կապված Է թե՛ կիննտիկ ն թե՛ կուլի

պոտենցիալ էներդիալի առկալության ճետ, ընդ որում ճարտոնիկ օացիլլատորի ճամար ստացվում է, որ կինետիկ ն պոտենցիալ էներգիաների միջին արժեքները ճավասար են:

Ուստի լուրաւքանչյուր տատանողականազատության առտիճանին պետք Է բաժին ընկնի միջին ճաշվով խ1-ի երկու կես. մեկ կնոր կինետիկ էներգիայի տեսքով, մյուս կեսը՝ պոտենցիալ էներդիայի տեռքով:

Այսպիսով,մոլեկուլի միջին էներդիան՝

5-- - է՛լ, որտեղ 1-27մոլեկուլիճա

(101.5)

ն. կրկնա ընթաց,ոլմուուսկան աւոկ-

ող ական ւսղատուլթյան թվերի ւուաւուն աստիճանների դումաւրնէ, ուլսին,քն՝

աժ

ՈՌ, Հ- շո

լ ՀՀԱ:,մ.

տ.

(101.4)

տատ.

կոշտ կապու կալված ատոմներից կաղմված սմիոլեկուլի ճամար 1-1 ճար ընկնում է ,/ոլեկուլի ւղ աուլ յան ասոիթվի ճետ: ճաննխելրի

Տ

Ներքին եներգիան եվ իդեալական գավի ջերմունակությունը

102.

Քանի որ խղեհալականզաղզի մոլեկուլները ճեռաղվորության վրա չեն փոխաղդում, այդպիսի դաղի ներքին էներդիան կազմված կլինի առանձին մոլեկուլների էներգիաներից: Հետնաբար, իդեալական դաղի մեկ կիլոմոլի ներքեն էներգիան ճաատար կլինի Ավոդադրոլեթվի նե մեղ մոլեկուլի միջին էներգիայի արտաղրրալին,այսին քն՝ տ

Սր.--Ւո

Հ

-- -Հ-ԽԱՈ

՛1։

(102.1)

Ժանկացած ղղ իասսայով դաղի էներդիան ճավասար կլինի եկ ոչի ներքին էներդիայի նե տ մասոալումի սլաբունակվող դոզի կիլոմոլերի թվի արտադրյալին, այսինքն՝ Ս»

Բ

ե,

Ս,.

Հ--ե

թր:

(102.5)

Որւե մարմնի ջերմունակություն կոչվում Ե ջերմության այն քանակը, որը պեաք հ ճաղորդել մարմնիննրա ջերմաստիճանըմեկ աստինանով բարձրացնելու ճամար: Եթե մարոինին ջելսիությանզ՛Օ քանակըճաղորդելիս Կրոս ջերմաստիճանը բարձրանումէ Վ1-ովղ,առա բատ սառի անչ ւին կլինի ճավասար չջելհունավությունը մ՛Օ

Ը, շրժ.Հ-5 ը:

( 102.3)

(102.3)

մեժությունն

ունի Օ Օ0

յաստ

.չասրույնություն:

Նյութե կիլոմոլի ջերմունակությունը նշանակենք Շ ուռ: ԸՇ-ի չասիալնութ ունը ճավասար Է ֆջրաստ. կմոլ-րջ Միավորմառսալով նյութի ջնրմունակությունը կոչվում է տնտակարար ջերմունակություն, որը կնշանակենք Ը տառով: Ը-ի չախայնությունը ճավատար է ջյաստ. կզ-ի: Նյութի կիլոմոլի ջերմունակությանն նուլն նյութի անռակարար ջերմունակությանմիջն տեղի ունի ճնտելալ որն չությունը՝ տա-

-

արժեքը կովնում՝ունի այն ոլա անՋելրոունակության

որոնը դեպքում տեղիԷ ռւնխնումի մ ալոինի թաճետաքրքրություն ՒԷաերկայացնումի լումը: Սիննւաուինժ ջեր-

ներից,

ուտ

երբ չու քայումի ունակու ունը ալն դեսլքերումմ, ը տեղի

ք

քաք Ճա ուաւոուն ճաշին ժաղվոաղլի դել քում: Առաջինդուլքում ջելոիունայությունր կոճվում է յուն ճա ուաւոուն ժոառվաչը ջելոիունոչկուլ դել քում/(աշն ումվում է Օ-ով|), իսկ երկրորդ դեռլբում՝ջել ունակություն Տոռա րուն Ճնշման դեռլքումի (Շջ)։ Ճա տաոուն Եթե տեղի է ունենում քառուսիը ժոավուլի դեսը բումի, մ արսիինը(աշ վոււոաոնո ք չի կոււոարումի աւր ոսոաքթի ւի բ /., ճեոն ալի ինների նկատուի աար, ելո ողինասիիկալի առաջիս /չկղբուն թի ճամ աձայն լահո՛ (25:4)-ր| ամի լւուլջ ունննումմ

ճաաւուաւոուն

մոա

Է մարնի ներբին էներգիալի ճի ջելսճութ յունը Ժակավումի վլրոո՝

ձ՛Օյ --4Ս։

(105.5)

(102.5)-իցՃիեւոմուի կությունը

ճւ

ւտ

ի չՔբմունացանկացած մայորին ժավալիդել քում հլինի

է,

որ

ուն

մն

Օյ ճո ւու Հեոմլաբաւր,

:

զր`

(102.6)

ժաղվալիչեսլբուժ 0դք ալայլան

մուն

ոռազալու Տամար ոլոք դաղիկիլոժոլիջերմունակությունը է ղաղի ներքինէնսերդիայի յունը (105.1) արսոանայրտու

ջերմաստիճանի: ճելոռ կոա ան ք Աժոանցելուց

ածանգել

լաո

Ը

լ

ԶՋ-

թ

«

(102.2)

ոու է չյո հունոչլյական Բնչոլնսճեն աջսռանուցոուլժյունից, ճւ տուոուն ժա այի դեոլքում՝ դաղի ջելրփունակությունը Տո ւու ւոուն մ/եժուլյունէ, հավովուժչէ դաղի (իճոնի ալա առսխապվլորաանս՝ բոռքրհւորնրից,» ջնլաի ոխճունի: եշենբ, որ ճաշվի ուունե լու (163.7)-ը»իդեւտլամոա դաղի՛' աճ ուլ ունը արոլի /- ռբոլ ներքին էներդիայի ւալւտ ւո

աս

Է ճառում ճնշման դճոալքուի, Եթե դազը մուռքանումր դգաղբ արտաքին մարմինների նկատմամբ դրական ապա աշխատանք կատարելով, կընդարձակվի, Հեանաքուր, ալա դեպքում դազի ջերմաստիճանը մել առտիճանովբրսբձրոցկորած աՆ քոն ռելու ճամար ուվելի 2ո:տ ջնչոհու|ժյուն ուրն ճառտատուն ծավալի դիռպքում տաքացնելիո. ջա տեղի Է ուննխումի որ ջելոհությոթն Բի առը ւյն ոլաւոճառւովի, ժալաայում է դաղի աշխատանքդատարելու դեպքում: Ուստի

Այո

մոր

ոն

ույ ւտույխյուսը ավելի

ճիշ

դրվում

Էէ Ը

ՀՎ

Ս

տեսբում։ Այօպիար դզրառումը ընղզծում է այն ծադամտերթըչ որ Ս-ի. յունը բոտ 1-ի ածանցելիս ծավալը ետք է ճամարել արտանացտութ ւս

ուռ

աւո

ւնը

ա դաղի իչետոլումլա դեղքթումՍ."

Յ-րը (տե՛ս (105.1)-ր| միաաղամույն թիատ է:

այաոչես

ոլ

(102.6)

ֆուսնցիտ է մ լււյն արատնաաույժյույք

Ի.

Վ. Սավելնե

ջելորունկուլ յունը կլինի

սինժ

ճւ

ճառ

ւուուն

ւու

դեսը քումիվելի ցված ջերժավալի դեռլքուսի

ւու

ւո

ուն

Ճաշիան

ուս

«ունակությունից: ն Փրենք թեր ողինամիկաւլիուոււաջի ոկղբունքի (96.1) Փավատարումիը դաղի կիլոտոլիճի ար Բ Վ քՎՆ/7։

ճ՛Օյ--- ձմ,

մեջ մ՛Օ-ի Ալո ւարւոաճայտություն

ք

(102.9 ) ինդեքար ցույց

է

ջերսՐութ յունը դաղին ճաղորդվում է ճաստատուն ջ Ճնշման ռլայմ աններում:(105.9)-ր Վ1-ի վրւս բուսժա Խելով, կուտանանք դազի կիլուոլի ջերմունակությանարճնշի ան դնոլքում՝ ճար տությունը:ճւ ուուստուն սուսլիս,

որ

-

մուս

լ. Իք(ր Ֆի

(10.10)

ո

ՎՆ

Ւնչոլեսւոնաան ք, ջերմունակուլ լունը

(105.100)բանաձր Շջ

( ո) մՄ

դում արելին սուսոլի,է

Վ1

ժավալի դեռլքումի:Ռատի դրել ճեւոնյուլձ/լւուՐ

ւուուոույ

ճտ

կարելի 2»

կիլո ոլի

ՇԽ--

մեժությունը

լ

է

ք

(ր

ԱՆ

(105.111)

:

ք

ննրկալացնում՝Էէ

իրենից

անու|բարձճասատուաւոուն: վՎիճա

մոլի ժամվալիաճր ջերմ աստիճանը մեկ սին

է երբ ք-ո ւինում րազնելուդեռլ.քուսի, կի (98.15) Ճավա արոանը Ճա աաա ասխան

Նյմ բոտ Աժանցելով

կիլո-

ՔՐ -

չ

1-ի (ք ՀՀԸՕՈՏԼ),

ոտ

1),

ւանուի

են.ք

վփերջաղեռ, տեղադրելով այլս ք մեջ, կուոանան Շք--

ՇԿ

9սսրդյունքը (105.11)-ի:

-- 8։

(105.152)

Ալուղիսով,մել կիլուրոլ իդեալականդաղի կասուարա

ճում ւոուն: Ճաշին դել քում նրա ջելաիասքր աշվաուամոաւն ոխճանը ւե բարձրացնելիս ճավառար հլիսի առտվխիճանով| ունի վերաալդաղայինճա ասոունին: Նշենք, որ (105.125) առնչությունըուուցվել է իդեալական դաղի վիճակիճառաայումի ը: օդոադորժելովն, ճեւոհաբուսը իրավացի Է միայն իդեալական դաղի ճամար: ումի Հուշվի առնելով (102.7) բանաձելր,Շր-ի ճամար մուսան ենք ճետնյալարստաճայտությունը՝ սո

թ»

Շ--չ-ՔՒԻՔՏ-ԷԷ»

1ղ-Լ

-

(10.13)

(192.18)-ը(105.7)-ի

վրա բաժանելով» կդտնենք լուրաքանչյուր դաղի ճամար բնորոշ Շջ-ի մ. Շս-ի ճարում բմոլյու-

թլյունը՝

2-22

է

(102.14)

2ա.ՇԸՐն

Ինչոլես երնում է (105.14)-ից, լ մեժությունք որոշվում Մոլեկուլի աղատության աստիճաններիթվով ն բնույթով:

Աղյուսակ4-ում բերված են տարբեր մոլեկուլննրի ճամար (102.2), (105.13) ե (103.141)բանաձներով սատցված Ըդ, Ը 0

ն

Ղ-ի արժեքները:

ճաադրվաժ են տնսության արդյունքների որձառական ծնեռության արտվյալների ճետ: դլունքները ատացվել են (բացի աղյուսակի ծանոթողրու-

Աղյուսակ5-ում

թյան մեջ նչվաժ մեկ դեպքից) ալն ենթադրությամբ, լեկուլները կոշտ են, իսկ փորձառականարժեքները վել դել

են

սննլակալին ջերմաստիճանին

քումի:

մոտ

ոբ

մո-

ստաց-

ջնրմառստիճանի

Աղյուռան

//։թՒԴ։Դ,։"էԻչԴՒ,5Դ"-

ը

հասմահրը

ԷՍոլեքալը

Աղատության տստիճանների |

Հին հղած Տլ

|

աաա աաա

|

լ

-ոոոմ

ոջ»

Ց

1ՆոՂ

ծ

-Ք-ըյ.

|

2:ոաւձղ

Ֆ»

ուլ

ոո:

|

|

ՑՄ

| |

չոլ

ա»

ուա

Թ՛/

վեւը երր

կոշ

--Ջ

Ց

ո

|6

թ 1

-՞

-

|

|

|

|

աարաղշ

| բկ

| Ո

(Ցե

|

թե

Ար

լ

|

|

|

Է

|

,29)

|

Ծկ

40:

,

35.

մ

մղյուսակ

պապ0

|

ՀՎ

ԷԿ

ի

Տ Հ :|

Փոռց

ԷԹ)

բ --

|

ջ

կմոլ

աստ.

Շբ10:ջ

| «Է

տես. փորձ.

|

կմոլ

ասո.

՛չ

|

Հաաա

ծ

|

-զ | ոնա. աիռրձ.

տես.

Ի

փորձ.

ԹՃաաաաա:

|

Հելիում (ո). |Թթվածըն (Օշ)

Ածխածի

(ԸՕ)

.1

ւ 21

օթովդ

դոլորչիներ

Ջրի

(ԷԼՕ)

Է

12,5

20,8

| | 20,9 |

20,8

|

Յ

25,0

12,5

|

| 20,8

| 50,9

| 29,1, 29,8|

1,40 | 1,40

21,8 | 33,2 | 56,5 | 1,358

33,2»)

4155)

1,255)

Ց-ի ռամարը, այսին քն՝ այն ենթադրութ յամյւ, ոն դոյություն ունի մեն աղատութ յան տիխճ եք

1--

աո

1,67

1,40 | 1,40

28,9

|

21,0

|

|

29,1

|

|

| 1,6

չ

որ

լր

1,351

այուցիչ

է աղյուսակ ծ-ից» մն ոուլմ ան հ ԱՄԱՅԱ Ւնչոլեո հրմուսմի իիջէ ճամ աձճուջնուլմյունը:» ոյոււսջինՃալացբից գոտոմ իսուոում (ւ հերկաոու/ ուլ,» միանդամույն բաղիարար մոլեկուլնել:իՏումի տն է: իրականում քան թո աձայն չ8: տանարկաւած այդոալնա ունը ոլեսութէ չի:ի արթողջ Թի» դաղելրիչելորունակուլ թ /2-ինբաղ մ աայւսսոիկ, որուվծեւոն ուղա չուն: առոխճանւու

ուու

չորի Ըմչ-ին

ների (թիվը կարող է միայն ռսիբողջլինել:

Շք-Ի

նույնիակ դուքը շեղումներըւսյն արժեքնել ո, ոլ ոՅ:բ ը /2-ին են, խաղում են ակղրունքայլին«եր: Ոֆչոյնա բաղմտապուսիկ ակքներեումԷ աղյուսակից»այսոլիտիշնդումնիր,

դերազածդում ճատ կելրաչով տեղր ունեց: սվխալննրը»

ԿՈՄ րոսվոր

ճավ»: առքը

այն ս սալշեցուցիչ 27 դայուն 2 փորձի ք/|չջն.դոլուլթյուն ունեցող Առա:ձնա

ՐԸ 4 ունները,

ո:

երԲԲ

Է

յատ

11:

որթը:

ո

ն

ն ու-

հ րւի:։:4:: ոն» իչ բրում" են.ք Հոր ք7 ցուն քո: ոու ըԷ Նկ. ՉաՅՀուսի որվվուժԷ նիլոմոլի ՇԱՆ ջեր-

ք Կն

ջեի աթի ճանից:

ան

Ճո:

ախ

/

ամուլ յան կա:իոումի ը: ջելսիունի ճանից ոռը ն թող չորք» որը խորձենական հղանակու|ստացվել է օրածնի աի ծեսության ճառի աձայն ջերտունակույթյունչ, ճչոյնութէ Սախուի ունիս Է ջերմ ասախճանիը լան՛ս (102.7)|։ ԻՋ չոյնա քրե Մու

ծ,

-»

շ

հ

ա»«ռատ «աս» Հատ» Պատտ «եթ «իասթ «ռամ» Հատ«ռսառ ոսաԳառ առա

,մ

թո»Մ Նե. դս իրսվառի նկարից»

է

միայն ջերմասոխիճաուս ին

ոու

՛

մՀ437

ձին միջակացքերիռաճմտ Ընդ.ոլրումի սրբեր րի աններում» ուջայալքերումջեր ունակություննունի մոլեկուլի աղ թյան ւաււոխճանների տարբեր թվերին Ճուիարաւ վխանող արժեքներ: Այողես,1-1 հղ ասի ատումԸՄ-ն ճավասար Էէ -

ւո

՞շ ՃուսԻ

թ-ի:

Դ.

է

միալն

նշանակու ճա

նաց

է, ւղ

Կափան։ օժսովածճառի ակաւրդի:

Ճավա

Է

--

որ

մոլեկուլը իրեն ռլա-

աւոութ լան .2--27

Ա-ի: Հնտեասրարամա

ո

աստիճաններով

նդամաաումիԸխԽ-Մ

ւս

հղ աի աին

ճուիոու

պատասխանող ջնրմաստիճաններում Ժոլեկուլի՝ ավելի լաժըր ջելոիասսոիճանների ունեցաժ հրեք ճւսսիլ՝:դեռ.քումի| թաց աղատուլյան տառտիճաններինավելանում ես երկու իճաննելր հո: որոական ուղ աոուլթյան Վերջապես բավականաչաղիբարձր բնրմաստիճաններիդնպքում ԸՕ-ն ոուս

է Ճավաոարվումի

Թ-ի,

որը

վկայում

է

ալս

ջերմ

աս-

տիճաննելի դնոլքում՝,ոլեկուլի ոաաանումի նիրի ւաոկույուԹլոն ասին: Նշված միջակալբերիմիջե ջնլսիունայուոնուռոն աճում է ջերմաստիճանի ճետ միասին, Թյունը տասխանումի է կարժես թե ող սւուուայսինքն՝ Ճար ասլա ոչ թյան առսոիճանների սիբողջ չիոխոլխական Թղվի։ մոլեկուլի Այսպիսով,

տղաոուլթյան ասոիճանների Թիվը» է որը ջեր ունակութ դրամոլրվումի լունումի,կավւումիուի դեռ բումի ԽըԺածր ջերմառոխճաննելրի ջերմաստիճանից: է կվաւովուսւմ մոլեկուլների միայն ճարն աց շարժումի: րն աց դել քումի ճւսսի Ավելի բարձր ջեր առւտոխճանների շարժման ճետ մեկտեղ նկաւովում է նան մոլեկուլների «լւուռույի: Եվ վերջառղես,աոավել ես բարձր ջելսիառւոի-

շարժման աոաջին երկու յոնսակներին Ճանախերի դեղլ,քումի եխ ւմ սվելանում| Ընդ ,Իոլեկուլների ւուսուանումները: ճետնում սրոնոէ ջելսիունակույթ որում, ինչպես յան կորի ւո ոն ըն ուց.քից» ոչ բոլոր իի աժ:աոր մոլեկուլներն 27 ոյ ե՞ն ներդրասիվիումի միան ուղւալուո ամրանհ աալ ւս ուսուան կան շարժման մեջ: Օրինոակ՝ ոկղբումի ոլւոույյոր:նկաովվում ուոչ է մոլեկուլների ոչ մեժ մ աի բարձ Ջերհաստիճանի

մասի սոլեկուլների քանակը աճում է հյ վերջին ճաշվով, որոշակի ջելսիաաոիճան են Րեջ ներդրաղվիվումի դորժդելքում/ոլաւոականշարան ույն րոցն տեղի նականորենբոլոր սոլեկուլները: Հուս անու ական շարժման ճի ար Մ ունի մոլեկուլների այոանող

բոան

Ճեւո

միասին

յոյս

ո

յունը Ջելմշունակության ալսոլիսի մարքբի բացաորու է տրվում է քվանտային մելխանիկալումի: Ինչոլես ցույց որում քվանոււյին մ նիխանիկաւլումի, մոլեկուլներիալւուռա-չ-

կան ն ուսոանողական չարժումների էներդիախ քվանտապւսժ է: Իս նշանակում է, որ մոլեկուլի ոյտտական ն ւոն ող ական էներդիաներըչեն հարող դանկացաժ ար ժե.քե ներ ռուուսն ալ» լլ ռլուսնուի դիսկրետ (ալալին,քն իլն առուանձին, իրարից ) վերջավորմեժուլթյասիբ տարբերվող արժեքներ:Հետնարար,այլս տեսակի շարժումների ճեւո կապված էներդիան կարող Է փոփոխվել միայն թոիչքներով: Համընթաց շարժման էներդիայի ճամար այողիսի սառի ան ավիւկում| դոլութլուն չունի: տա-

Իներդիալի աուն ձին Թույլատրելի արժեքների իիջե լուն ունեցող միջակայքերը (կաի, ինչայես ընդունդոլուլժ վաժ է ասել, էներգիայիմակարդակներիԲիջե դոյուլժյուն ունեցող փիջակալքերը) ուսուանումր ների ճամ ւր Իուուավորապեսել կարդու|ովելի սիհժ են, քան ոլո ւուիան ճՃասիարո Երկաւոում ե" ուսւուսնողական մակարմոլեկուլիոլ ւուուական դակների ռլարզեցվածոխ ան տրված է նկ. ՉՅ-ումի: Տ 106-Հումի, Ինչպեսկւոնանենք դաղի մոլեկուլները ը ութ ե սրժեքների բաշիխված այնոեսյ որ նրանց էսերդիալի

ասը օժավաժ է իջին արժեքին դերակշոող հն մոլեկուլների նրիայն փխոքըմասն դիաներուվ, Շ

ուռ էներէյ, որ ունի

որոլեսղդալիորեն դերաղանցող էներդիաներ: Ուռուտի, ղի մոլեկուլների դայի մասը ներդրավվի սպրուռական

8-ը

պատական մակարդակների միջե գոյություն իրականում ունեցող ռեռավորությունները միատեսակ չեն: Սակայն» դա էական չէ քննարկվող ճարցի ճամար: Լ

կամ տատանողական չարժման մնջ, պնտք է, որ նրանք միջին Հներդիան բավականաչաղիմեժ լինի ճամապատասխան Էննոդիաի թույլատրված մակարդակների միջն գոլաթյուն անհյող ճնեռավորությանճետ ճառրեիատաժ:

Վերցնննր այնքան ցաժր ջերհաստիճան, ոլ մոլեկուլի 5 Ժիջին ենրդիուն ղղալիորեն փոքը լինի պտտականչարժ ման էներգիայի առաչին լուլլատրված արժեքից (տես ներջենի դոտաղժնբմ աղիդը սկ. Չ24Ճ7ոամ):Այս դեպքում բոլոր Մոլեկույննրիդ միայն:անխաշանմասն է ննրդրավվում այբ ն մոն ՐԷ դաղի բ, ակու շարո ալն լես որ դործնականութի Ժոլենուլները դշարժդին մրալն ճամբնթաց։ ՊՖերմառոի-

ճանի մճեռբը փոփոխությունները կճանդեցնեն մխալն ճամընթաց շարժման էննբղիայի «հփոխությունների, որին ճամառյասխսն դաղի ջելրսիունաւկութ յունը ւա

պատ մ

ճավառարվում է

տատ

Յ-Ջր

(ըոն՛ս

ԻԵ

նկ.

Է

աղեկցվում է «-ի աճով, որի ճետնանթքովավելի մեժ չափով մոպբլեկուլներ նն երդրավվում ւոլուո կուն շարժման մն ջ: Այս պրոցեսին ճամապատասխանումէ տեղամասը նկ. 233-ում: կորի 1՛--Ջ Բոլոր մոլեկուլները պտտական շարժման մեջ ներդրավվելուց ճեճորիզոնական սկսում է 2--2/ տեղամասը:Այս տեղամասին ճաըզրտաոլեծտոպառառկանոլ

ՇգոՀՐՎՇՀ 4,

օա) ԼՈՒ

լ

ՅՈ:

աա,

ԻՐ: Ն

Գ Հազա»

Ս

ք | |

ք

քրդ Թաք (ջածթ Բ

Նկ:

տեղամասը): Ջերմաստիճանի բարձրացումը

տո

|

"2

պատկերվածկորի 1--1՛

933-ում

Խո"

527"մ"

ձերի դեպքում 5-ը ը եո վխութը' է ո

ռր

դեռնազգալիո0տոսւտանողական ա

մակարէներդիալյիթԹուլլատրյվաժ րիջե. դոլուլթյունունեցող դասկների

ճեոավորությունից, որբի Տեոն ազ քով ժոլեկուլների Սուս խելը դորժնահանորննբաց ուկույումի Ջելսիաստիճա մեծ թզով մոդեսպրբումապելի նի ճետաղա բարձրացման տանողական շարժման լեկուլնելրհակասեններգրավվել տա

մուս

Է անցման 27--Ց ալայմոայավխունումմ եղաբավայլափառը ջերմունակության կոբի վրոո: Վերջառլես, Ժոլելուլնաչավխիբարձր ջերմաստիճանի գնպքում բոլոր ները կներդլրոախիԻնաաուսնողական շարժման մեջ, որի

եջ,

որիր

ճամ

ճՃեւովւ ոյն. ով

ջհո

ո" 2

արվի ւսկուժյունը Քճուղվո»ո

տ

թ -ի։

ջերմ ունակութան՝ ժեր դարդաուցր դասական ուք,ոթյանը, կարելի Է ուսել, որ նրւս արդլունքները ճիռ նն Խձի ջերմ ամախճանալինիջակալքիրի ւի ճատ լո" բուքն չյուր միջակայքին ար, բն դ որու Տաիսա աճա է մոլեկույի՝ իրեյ լո՛ բ մոաիււչնում ւոուկ ազատութ լան ն ոի ոոն75 երի Թիլ

մերս:

ո:

ո

նոս

ո

ոու

սս

Տ

102.

Իդեալական գավի ադիաբատի հավասարումը

Արուաքին միջավայրի ճե աունց ջերմասիոլանակուչ Գոն թյոն ընթացող ոլրոցնարկոչվում Է աղդիուրուոխիկ: ինք հ որով հաաա «այնՏավասւարումբչ իդեալական դաղի արան րերը ւագիարուոիյը րոցնաիխ դեռքումի: բի (96.4) ավատար ուուուջին Թելսրոդինատիկայի ռկղբուն ճին մեջ յոնդադրեն ՕՍ բ իդեալական դողի արտաճագ

տութ յունը՝

՛Օ---Ը

Ա.

Ըյզ1-էքզմ։

Քանիոր

աղիաբասոիյ պրոցնոխՏատի ար:4՛Օ--0, ճիոն «լեւուքէ տեղի ունես յալ դամ անը՝

--

ոմ

Դ-քժմ--- 0:

ասլա.

(103.1)

ք-ն արտաճայտեն ք Մ՛Հովն ԱլյժոՐ

լււկան դաղի վիճակի Ճավա արույիից՝ որմ

|

Մ

ս.

Ղ-ու, ելնելու իդնա-

յունը (105.1)-ի եջ: նկըբեղադրենք այս արտածճոացտուլ ճասոելու| սւուսցվողալոոածճա տութլունը զրոլից տարբեր դս ք արտադրիչով, կուուսն՞ւն ն

Ը

ո

-է Թ

ք ուոացված Ջնեասիոլսնեն

0,

293ալոսաձույտուլ

կեր

Վերջինառնչությունըկարելի ՎԱո՛ւ-որտեղից ճեւոնույր

որ--

է,

որ

Շ

է

լուսը

ճետլայ

դրել ճեւոնյալտես բոյ|՝

ՀԸ(ՈՆ)

Հ-0,

պրոցեսի դեռ,քում աղիարբասոխիկ ԼՈՄ Հ-«օոտե

Մ

(109.3)

Հաշվի առնելով, որ իդեալական գազի ճամար Ըջ- ՕՀ Է, 1/Ըլ ճարաբերությունըկարելի է իոխարինել լ--1-ու» որտեղ 1» ՇցՇս: ատարելով այսպիսի փոխարինում ցվա արտաճագտուլթյունը ձ/լասի ովի չով» (108.2)-ի մեջ Ո ուուա կատանանք -

ՂՄ՛-՛

չՀ

ԸՕՈՏէ։

(103.3)

Ստուցված առնչուլյունը իդետյական դաղիՆաղդիաբուի

Տավասարումինէ 1 ն Մ փխուխուականնելր ու: Այս Ճավաաւոճո-րումից կարելի է անցնել ք նհ Մ միոիոխականնելրով

իդեալական ելու| 1-2 ք-ով ն. ՄՀողվ՝ վասարմ անը,փոխարին ալալինւքն՝ դողի վիճակիճավասարմանը ճամար ւուսսվուան, Լ-..Ե

Մ ք

լղ

ծեղ ադրելովսյա արտաճաա տությունը (105.8)-ի իհ ջ Լ ԱՀՍ / թ-ը ճատ որ 11-ը, նկատի ունենալով, ւոուններ27

ք կաուսն ւան

քՆ՛1

--

ՇՕՈՏ| 1:

(103.4) առդչությունը իդեալական գազի աղիաբատի ճավառարումն է` ը ե Մ սախոխականներով: Ալն կոչվում է ճան Գուասուի 5ավաստարու մ: (105.1) ճաղվասարումը Առիաբոասոի ճիռ փղոթերոիի (99.5) ճՃաղվաաաոիան ք ճա

ամոելուց ճՃնտնումմ հմի

ադիա- լ բատի կորը ավելի թեթ է, քան իզոնե ադիաԹերիր։ Հաշվենք իղոթերոիի

բաոի

ճի

ուր

է,

որ

«2-8նույն

(ք.

Ադիաբատ

Մ)

իվոթնր

դեսւումի (ակ. 295): (95.5) ճավատաբումը դիֆերենցելով,կաւանուն,ք

"

"Է

քմն ԷՄ ցք --0, որտեդից իզոթերի

նանք

ճամար

Փ.Տ, մՄ

կաւոա-

Նկ.

(103.5)

Մ

Ժիֆերենցելուվ(105.4)-ը։ կատանան ք քՎՄՐՀ մՄ -ԷՄճք»-0, Ակնճայտ է, ոլ' (109.5)--(108.4) ՄեջՇՕոՏէ-Խերիարժեքները տարբեր են:

արտանայտությունների

որտեղից

ք

ՃՈ

9.

--

Մ

աղիաբաւթն չքԷջի ուն անկյան Այսոյիսով»

տանդենոր

ի

է, զան խդոթնրժինը: ունդամիավելի Բոլոր դասոողուէ րում ենլթադրեցին չունձոն ք, ր Ժոաոանու ում: Է ք կի լուո քանչ լուլ։ որաճին դողի միճակըբնուլժադրղ/ մն "1 որոնի որոշակի արժեբներով, չյախնքո` Քրոոչաղրութ նարկվող աղիալատվկ ոյբողեռսը ավաս աբուկշուվաժ Է: Ինչմ ռլես դիաննը, ռՃավիւաարակշուվուժ կարող Է ինել րույն դանդաղ ընվւցու ւ րոցի ար: Մ'խնչգե» բանի ոբ բնութ լան չունեն ջերմությունը բաղա եջ դոլություն ձասկասըես չ62դորդող նյութել,, 1116": ջերոութ յան ույն Փանակը»որով ճամ ակարդը փո ա՞ն ջ Է իոն ուտի շրջւաղաոի: իանո:կուլթյոան Ճիւոյ այնքան փորը ճչի'իչ ինչքան վելի հարճ կւոհի ոլրոցեսը:Սլոիռու|, աղիաբաւոիկ դլուջնեսին չրուռ կարող լինել շիայն աբ 424- ընլքացող ոյրոցեսները:նյառչիաի պրոցեսի օրինուվ ն դսաղի լուրաւքանչյուր կետուի կւաւուսրվող սհղմիումիը ե: ընդարձակումիբՐ դողուսի ձայաույի ն ալիք ԶԱ լած յրեժ ժավայի ուան ններում դաղի տարածվելիս: վիճակըբոլորովին Ճառ աւաւչոււը շուր չէ (ք-ս ՛ 1-Խ չուսրբեր կետերում տարբեր: 2) դազի վարքը լուրաւքանչյուլ: բավականաչ ամի փուքը ժամալի ուռի անն ելում բւսվարւսբ: վ: մոխ / 102.1) ճառաուրուսիո կերով կնկաւրուդրովի չսդիւսբոա չԻնժ

-

-

ծ

Տ 104. Պոլիտրոարկ արոցեւներ

Ավելի վաղ քննարկված պրոցեսներըոլիտրողիկ պեսի մասնավոր դեսլբերնհնչ Գոլիտրուպիկ կոչվում յիսի

(ոլհալավլանդաղի պրոցեսը,որի դեսլքումմ

ժավալը կուած

ես

ճիւոն յալ քՆ՛"'

--

աուն

չութ

ԸՕՈՏԼ,

ո ասի

ճն

պրո-

Է

այն-

շուսիը/չ։ (104.1,

հարող Է բեղուն

ո-ր տրոոեղ

Խեր:

որվո:ծ 27 դչ-ք ոչն արժեքները, որոնց դ եսչքում լոլիտրուղիկ պրոցեսը է եղ արդեն ճւ լւո| րուչոուսկաւն //

Աղյուսակ |

ՏՈՎ

|

|

ո

|

|

-

-Է

լ

| (Ադիարատիկ

:

|

| |

լիղոխոր

օօ

| |

Ն

բող»

տխնճուլտ

չո

որ

ոխՃա

Չորրո Իր"րՐԴ

ոռ

ղՂ

լուխ միեջ Ճասիողվեէլոողվւցիուլթ լու ճար ռյոլիտրուղի (103.1) Տառվաարումիը դրեն,ք ճեն լուլ ւոնաթով՝ -

ո

(1645)

բշ

ծ

տ

յ

-

ծ

Բ

ամք ԽՍ

ո

`

քյո Մլ--քչո

Այժմ Ղ-ր

ձղտեցնելու Յ

(աի

Հ»

պայմտանին՝

--

Մյ: Թ),

կճանդեն ք ճիւովլուլ

Մշ,

Մ» ւ

եխ:

ինոէ քողիչր մերաչբնրում՝ 27 երկու կուսի ովա միճո:կներին: (104.3)-ից ճն ենք ո կերոչու/ մենք

ոլրյոնզ1 "Ա

-

Ճելու | 771: պրոցեսներից եկի | Մդլուսոի ոռջին երեք տողե-

լիլոթերմիկ

ՇՀույի

դլուսակ

:

Դրոցես

լ

մինչն ԴՀ-2 ալրժեք-

ՕՕ

--

է իղոխոր պրոցեսը: բնուլժուդրուսմի Մեկ կիլուհոլ իդնալական դգաղի ճամար զրված վիճակի Ճեւոումի է ճավառարումից րը

ք թ...

«եջ

ք-ի Տեղադրելով Է

ճաշվի անելով,

լո որ

Մ

( 104.3 )

սրժեքը (104.1) ճՃավասալոիա Թ-ր ճառմուսոուն մեժուլթյունէ,

բ պոլի տրուի ճոռսվաւս ուրու ը կաւտանան

Ղ

ն

սփուղիովոո

Մ

կանահրով՝

ՂՄ-1

ՀՀ

(104.4)

ԸՇՕՈՏԼ:

Ռրոշեն,քեկ կիլուոլ իդեալական դաղզիջեջոիունուկությունը ռլոլիյորուպիկ ։վրոցեսիդեռ քում: (96.4)-ի Ա (105.5)-ի ճամաձ

արն

մ՛Օ

ՇԿԱՂ Լ ըմ

Հ-

Հեւոմւուբուի՝ Ը

-

-ի

արժեքը

4՛Օ

Ազաանաա

Ը Մ 31

դոնելու

Ճաշ ուր

Ս

գ

ՎԻ

ԳՄ

( 104.5

թ-

ք կօդոյ|են

ռլ

/

)

ոլիտրուղի

դիֆերենդելով Այս ճառվաուայումը (104.4) Ճավասարումիցը:

կուտան աու ք

Մո-1գ-ԷՂ(ո

ՄԱՄ

-

Հ-

0,

որոոեղից

ԳՄ

-ծ...

Մ

ո

ք(ո-1)

լոտ

|օգնեցինք (104.5) առնչությունից | :

ՎՄ

աե դւուաժարժոքը տեղադրելով( 104.5) ճավասաոիոն

դեռքում 2/ կիլուրոլիդեալո»մեջ, ռլոլիորուղիկսպրողեսի կոն դաղի ջելոիուն լուն Ճար ար կոտանաք ակութ

Շ.-Շո--ՀԵ-ՀՀՅԻՑ,

Ղ--1 ո--1

(104.6)

Ալո արտաճայտուլժ վիճակի ք, Ծ Մ. յունը չի ւլարունակում Ղ ոարամենտրերը: ունք Ալառլիսով, (104.6) ջելրսիունա՛կուլժ ճս ւու ոու ւ, սլոլիւորոմեժուլթ յուն լ Մրո ճւ ի արամ ավաու լիկ պրոցեսները պրոկարելիԷ ուսճմանել որոլես այնպիսի ա

Բնու է որոնցդեռ քում ջեր ունակությունը ցնսաներ» սոուն: Այսոյիսիսաանիանումը ավելի ընդճանուր

ճաաւու-

է,

(104.1) մանի

`

քան

անումիը. այն կիրառելիէ պանկացաժբնույթի մարսիիններին մարմինների ճամակարդինկատմամբ, այն դեռ քումի,երբ (104.1) սանիանումը իրավացի է միալն եդեալականդաղի ճամար: Ելնելով այն հնթաղրությունից, որ Շ--Շզ.Հօօոտե կարելի է ցույց տալ, որ այս պայմաններիդեպքում իղեաէ (104.1) ճՃավասարմ րական դաղզի ճետնում անը, որտեղ Շջ-Շպ ՇՇա"

Խորճուրդ ենք

վարժություն:

ւոալիո

ույս

ար

(104.2)

ւոածումիրկաւուսրել որոլես

Տ 105. Իդեալական գավի կատարած աշխատանքը տարբեր պրոցեսների ժամանակ է 1 վիճակից 7 վիկաոււրվլումԻ անցնելիս որնէ մաոինի կողմից արտաքին մար ճՃակին մինների նկատուի ումբ, ինչալես ճա տնի է (տե՛ս (96.8)|,

Ալս աշխատանքը,

որը

է ձՃավասար

Ճլ-- |

ք մՄ:

(105.1)

ճամար ռլեւուք է Ինտեդրելու

ք-ն արտաճայտեն,ք Մ-ի միջոցով: Արլ նպատակով օդտվենք ք-ի ն Մ-ի միջն դոլություն ունեցող կաղպից՝ տարբնը պրոցեսների դեպքում: իդեալականդաղզի պոլիտրողի (104.1) ճավառարումը

կարելիէ դրել ճետնլալձմ ով՝

քՄ" Հ-քլՄղ»-- քչՄշ,

որտեղ քլ, Կլ-ը ն քչ, Մջը դազի 6նշոթն ն Հավայի ար) ժեքներն են ճառի ամուս ախնո:բար առաջին (ոնզբաական ն ն երկրորդ (դերջնական)վիճակներում, քն "Մ-ն ճընուժ վիճուկում/: շումն ծավալն են ցանվրուց փխջարկլրալ դաղի ճնշումը արԱյս առնչության ճամասլատոաախոան, ք երո ժաղվալիմշ սկզբնական վիճակի ոլարումոաճայոեն ու

մետրերիխջոցով:, լավին քն՝ թյ

/

ծեղադրելու(105.»)-ը (105.1/-ի-միչ,

/եյջ --

քն լ

Ն.

|

Լոու

ուռ

"իչ:

ԳՄ

" 105.3)

ր

Ե

Մյ

Սկզբում քննուրկեի,քՂ Հ (105.3 )-ում/ ինտեղրալը հինի

շո

105.5)

չն այրը:

չի

ոյ քու

ի

ծեղադրելով կնտեդրուչիոյա արժիոքթ(104.22-ի միջ

/շ

2 ՎՄ

|

Ս

Մո

ո

ձ՛լ

կատարելով

ոչ

բորու

(1171

լ

(ւ Ա

մաայ| ) ո--1

`

Ն

ի

|

ՑԱ

չ

ձնտսիոիխութնիը,կոսուսնուսնը

՛

ո

ոյա

1.

`

ՆՄ, «-

«Ու

ի

105.4)

Մու

ցված որ տաճոայոույթ յունը կարիչլի է ձնադիովլ։ օդտրվելով ույն ճանա ան քիդչ որ ինա լուա 5. Մես դում նզի ունեցող զուրսքանչյուր:այլբոցեսի նւոՀ չխալբում ջու: ոյա վիճունի (94.14) ումդոթուշրուչբերը երոշր ճիեւոկոտորված

Նույն ճաֆողությամբճնշումը կարելի Նակա:նմիճակի ոլաբամետրերի միջոցով։

է

աբ

ոտաց

թել

մերց-

դա իրավացի է մով. Մառտնավորապլեա ճակի ճամար, աինքն՝

սկզբնականվի-

նան

ս

ոլ

քլ

Մլ----

է.

Խ՛լ։

(105.5)

ք ծեղադրելով(105.5)-ը (105.4)-ի մեջ) կուոսչնան

Ճջ--Ըա.

Բով (Աի) ի դո--1

յունները (105.4)է. (105.6) արտաճալտութ

մալի

(105.6) իա

իդնա-

լական դաղի կատտարոաւժ քը դանկացաժռլոլիյորոաշլւամտտան բացի իզոթերմիկ պրոցեսից (որին պիկ պրոցեսի դեքում,

ճւսիու ալու մուս ավո այում

է

տիկ պրոցեսի դեպքում

Ո

-Հ

աղիաբաչ1)": Մասնավորաճալնո

րվ լ-- Ա |

Ճ.չկոմի

ՃԵ

ե

(105.8)

-Բո-Ո-(Ը,ր յ

(105.7)

-

դել այլրոցեսի Իղոլժելոիիկ

քում իդեալական դաղի կուտան քը ճա լու ճար ւոարուսժաշլաա շմվե (105.1) բանաձեի մեջ ճնշումը խոխա են ք վիճակի Ճավաւսքոանճամ այոլուուսսվուն ռւլլ ո նժություններով որոշվող արանց որուն լուրբ: ք (1-ն կարելիէ Արդլուն քում կուուանան

դրալի նշանի մոսկից, քանի

Նշենբ,

ռր

դ-- 1-ի դեպում

Թյունները դաոնում

Ի. Վ.

Սավելե

են

որ

ալն

(105.4)

անորոշություններ:

դուրո

ճա

ի

բերել ինսոեչ

ուուա ւոուն է)

(105.6) արտաճայտու449

զի

սվրոցեսիդեսլքումի իդեալական դաիղոթելոիիկ Այսպիսով,

կաւոարաժաշխատանքիՐ Ճշ»

ո

լա

Թյը

ԻԱ

(105.9)

Իղորար պրոցեսի 9դլնոլքումմպանկացաժմալրսինի, այդ ւուաւոււժաշխատանքը» (Թ|ում՝ Պունւ իդեալականդաղի կոա ինչպես

ճնետնուվ

է

(105.1)-ից, կլինի

.ջ Հ-

ք(Մշ--Գ.)։

(105.10)

եթն (105.4)-ի Ին ջ Նույն արդյունքըկաւոոաւդվի» արժեքը: Վերջում Նշենք» որ իղոխոր դրենչքղ --

է ղրոյի, պեսի դեսլքումի շիոատոան քո ճավառարը ա

Տ

108, Գավի մոլսկուլների

բաշխումը արագությունների

որէ

հղա ոլրո-

իրա-

ըստ

աղի մոլեկուլները չարժվում են բոլորովին տարբեր արադություններով, ընդ որում լուրաքանչյուր առանձին վերցվածմոլեկուլի արագության ինչպես արժեքը, այնոլնս էլ ուղղությունը անրընոչճաստ գվովոխղվում են բախումների ա ճնոն նորմալ. քով (հոչոլնո կոնանեցթ ճեւտադայումի, պայմանների դոոքուտ լուրաքանչյուր մոլեկուլ մեկ վայլրկլանում ննխարկվում Է մոտավորապես 105 բախումների): Քանի որ շարժին բոլոր ուղղություններնունխն ճա վասար

ուր ճավանականությունյոր

եին

բաշմտոլեկուցների

խումը ըշտ ուղղությունների կլինի ճավատարաչալի:ցան ճաստատուն կացաժ ձեով կողմնորոշված, բայց արժեք ունեցողՃՋ մարմնայինանան ոճին նելոումիշարժին

-

ուղղությունլուր քունչլուր: ոլաճինոննուի հճ. միջին ճշ ՃԱ», ոլեկուլներ: վովսիիննույնԹթղվոլվ սԻոլեկուլննրիուրդու ունների Այլ ձնով ե բա շ|վովվումի ա

Փ

լան թվային արժեքները: 0-ից ինչն չան աւաճմիանուլթ Մ-ի ճնարսվոր արժեքները ուճւիւն ն երում ալարոիակյվուժ ս չունեն: ուիննմին ճամար ճավանա կանու լուներ Մ ք

յուններից: Բոշ խումներիդելլուլ դառոողույթ բիո է ճե ուն քում մոլեկուլների արդու յունների ուիոխուլթ յունը ոհ

-

կուրող է սրատաճել բողչջուլժ լուրը: մերցրուժ իի այնպես)որ որնէ սԻոլելուլ ասի մերի ընթաց քուսիիր Ճիւո բոավոճաջորդականբավսուսի շարք վող սոլեկուլներից Սուլ ույ ուլ քան էներդիոս, որ նրա իջին էներդիան ղդալիոլեն դերաղանցիՏ արժեբին: ղի

Է

ունենում

սլատաճական ձեո:

դաղի բոլոր կայականալյնոլիսի /ի դել ք» որի ժամու եխ ոնոււմի մոլեկուլները կանդ միալն խու մոլեկուլին իրենց էներդիան ճաղորդելուցճիյոո,

ոուղա

այդ

մոլեկուլի

դաղի մոլեկուլների ար ուդուլժ ունը ընդջավոր: Ալուղիսով։ ճանասլես չի կարող ունենալ որեէ Մ րոր արժեքից ռվկաւոժ մինչեՇօ ընվւս3 արժեքները: Հաշվի աուն ել ու| ալն ճյաՀ դասիան որ մեկ ւոլեկուլի քը» վրւս իլուս բոլոր ,ոլեկուլսերի դումի ուրուչին էներդիա լի ղդալի միս:սիխ կենյորոնացհն մանը ճանդեցնող Քիչ Ճիւանուան, կարեպրոցեսները ճասին- ` ի է ոյնդել, որ արոադույթյան իջին արժեքի ճնյո ւ ոււու ծ ւր ժԺ արադուլթ յունները ժայրաճեղ չամվիաղանց ե Ճոն դիոլլումի:Ճիշյո նուլնալեսդորժնականորնն ճաղվադեսը է, բա ցաուվվուժ որ բոա իւրոո, Ճեւոհ անքով ո լեկուլի արս լան ղրոլի: Հելոնաբար,արոսդուլը դուլ յունը կճավասուրվի ն փոքը շուտ սինժ միջինո'րժեքի ճիլյո Ճամփինիս յուս Ճավանական, ընդ որումիՄ-ի յունները Քիչ հն արադութ է ղրոլի ինչլուսը ձղսոուսի վյալ արժեքի ճավաղակոանուլ սլես Մ -» 0-ի, այնպես էլ Մ -» ՕՇ-ՀՍդեւլ.քումի: ճեոուի է, որ յունները ոլեկուչների արոդուլթ Ասվածից խորբուղուրվում ես ճիինականում որնԷ արենա ճուվան ական շոաո

Շ

արժեքի շուրջը: Րոո

արժեքների Մոչեկուլների բաշ(ռուսի քանակասլես նկարչոդր ելու ճուր ք ճեւոն ուլ օդսովեն ւն եղանակից:ելրոսդութ յունների որժեջները 2շաՊ՛ նակենք կետնրուի էւուանդթիմր նյո դել ջուր լուր քանչյուր Իոեքուլին ալո ատանցդրի դբոո կճուի առյա տոս խոսնի րի կետ, որի ճնսավորույթ լունը որպես Ճաշ անքի ոկզբնակետ բնդունյիաժՕ հետիցը Թովխասլես ճաւվաաարկլինի տվյա: մոլենույի արուդուին լոն արժեքին (ճն. 36))։ թե Բեր Ենթադլին.թ, 2-րդ.' մոյնվույ տրամադրության տակ Մ-ի

ւու

ո:

ի

««ֆ(

1)

ՇՇՇաաաա«յթ»

Ս:

թյուն

բոլոր

`

1ի

:

Ւ,

ՆՏ.

Է

ՀՇ

,

Ն

թ»

լ)

հեղա-

ճնարավոլրու

որը

մուլ իս իա ժու որոշել որեէ

իշ նու լաբ քոանակուլժ

ՃՀՄ, դ.

կա :սլնաիսի մի

նւկ, Նկ.

Ձ

ա

Ւ

դաղի

մոլեկուլների

ճրաւդույթ յունները: Ը,ացվաժ արդլունքները ,

Մ

առանցքի վրւս կետերով

պատկերելով, կնտանան ք Ժոլեկույների այագությունների «վայրկենականլուսունվաւր ը» ժասիանուկիորնէ Լ որաճիճոսիաթ (ակ.231): Եթե «-ի բոլոր արժեքները օժտված լինեն մտիատեսակճավանականուլթ լունՄ ներով, ապա առանցքի վրա կետերը կբաշխվեն Ճավա-

ունք վելրումի, տրադուչ ճիտնականում, խսիրավորվում են որնէ ասիննխոաԹլյունները արժեքի տո տակուլ թում: Զրոլին սուտ հ շատ ճաղվանուկան ինչես ուս աչ ավի: Սակայն,

մՒնեժ լոն արժեքները Ճոսի նի ատաբար ճաղվադեսը արադույ: հս Մ առանցքի վրւս շվոումիը ճախդիուլ ումի:Ուոոի կետերի բոա

Նշենբ,

յուրաքանչյուր

կետը նշանակելու ճամար միայն

ծախսելուդեւղլքում271.101:կետերը նշանակելուճանձրաժեշտ կլիներաշրհատ ել 1012տարի:

մեկ վայրկյան մար

ոլ

արու չավ կլինի նճուվաւա

ոյուան դ.քի տարբեր յոնդամասերում ունենալով տարբերիոտույթ ուններ: Ռրոշելով կետերի/ուտուլժ յունը որոլես Մ միջակա լքի ռառճմաննելրում ըԸնկաժ կետերի ՃԻ Մ թղի Ջարաւբելութ յունը լն վրու» կուտանան ք (նկ. 232) չյո հիջակայքի /Իեժուլժ ւս

0-ՀՏ

ՃՒ, ՃՄ

-՞Չ

մարելի է առել, որ այլա մեժությունը ֆունկցիա է Մ-ից նրա արժեքը կախում ունի նրանից, բ»-0(մ)ի Բակապեա, թե մ առանցքի ո՞ր տեղում Է վերցված ՃՆ ինտերվալը, քն՝ Մ-ից: այսին Երկու մոլեկուլների միջե տեղի ունեցող բախման լու-

րաքանչյուր դորժողություն պատաճականձեով է փոխում կետերի դիրքը Մ առանցքի վրա: Ուստի, ճամապատասլխան

եթե ճառի աղրենք ժամանակի տարբեր` կ

էչ հ ւոլլ ոլւանի՛րին ճասիաւայտասխաանող շարքը (ոկ. 238), ճլուսանկարների» աալւսոլո «լուսանկար--ԿՎՅՍԽ--ների» վրու, ընդճա:նր մամ սլես սած) ճասիընկնողե,արարշ աաաոմաաւ գագ աա կետեր չեն լինի: Մա- նշ կայս, եթե դաղզըդրտ«022... «Կօթ»օ«..« արվում է ճավասարակը- 9Նլ-Է-"Շ-ՅԵՀԵՅԱԵԿՎՅ--Հ---շրովաժ վիճակում (ալՀմի վսվկի««::Կ աՀ

««ՀԿՏ

ռինքն՝

անփովխոխ ռյա-

բամեւտրերով վիճակում ), ապա

պրարղվում է,

Նկ.

որ

մոլեկուլներիբաշխումը բատ արադությունների անփոխոխ է: Ռւատի խատությունը, որով կետերը բաշխված են մ առանցքի տարբեր տեղամասերում, ժամանակի ձերի ճամար նույնը կլինի:

բոլոր

յա-

եթե վերցնենք ուլն պայմաններում ղտնվող (միատեսակք-ի ն 1-ի դեպքում) դաղի մի քանի բաժիններ»

բաշխումը բատ արադ ութլուններինույնւսսրա մոլեկուլների պես նույնը կլինի: Սակայն, ակնճալտ է, որ Մ առանցքի

վբա կետերի խտությունը

առանցքով նրանց միատեռակ բնույթով բաշխվելու դեպքում, ուղիղ ճամեմատական է մոլեկուլների քննարկված Վ թվին ն, ճնտնարար, զազի տարբեր բաժինների ճամար կլինի տարբեր: ծարբներբահլինի ճեւոնյալ ճարարբերու ժինների ճամխարփիաւտեսակ ար

Թյունըը

առ.

(106.1)

ճիո,

Ը

է Այո ձեով որոշված 1(Խ) ֆունկցիանբնութադլրյումմ դաղզի մոլեկուլների բաշխումը ըատ արագությունների ն կոչվում է բաշխման ֆուն կռի Իմանալով1(Մ)-ի ա:

որոշել տվլալ Լ մոլեկուլների թվից այն սիոլեյուլներիՃԻԼ, Թիվը, որոնց արու դուլ ուններն բնկաժ

տեսքը, կարելի

է

ներսումի, լավնքն՝ ունե դտնվող արժեքներ՝ ռաճմիաննելրումի

Մխ միջակալքի

են

Մ-Վ-

Մ

ՃԻ

Հ-ԻԱ(Մ)

է ճարի րությունը տալիս որով մոլեկուլի արդու ունը

վյալ

(106.3

ձղ

այն

ինչն

(106.2)

ձՄ:

Ր» 2105)

Մ-ից

Ճավա աւկանու թյունը,

կունենոսարագությունների ) սառի աններում Է ՌՄ միջն

միջակայքի (Մ-ի հ. գտնվող արժեքը (ՃՎ-ի Մ ինդեքաբ օդտաղորժվում է փիջակայքընշանակելուճամար):: Ակնճայտէ, որ ՌՄ

Մ

ճխ,

Հ-

՝

Պ(Պ) Ճղ--

ճմ

Ֆյ ցմ,

Որն մոլեկուլի արադության՝ կամայականորեն վերցված որոշակի Ս արժեք ունենալու ճավանականությունը ճավասար է զրոյի: Դա բացատրվում Է նրանով, որ Ս ճնարավոր արժեքների թիվը անսաճման է, իսկ մոլեկուլների Վ թիվը, չնայած նրան, որ մեֆ է, վերջավոր է լճամեմատիրՏ 100-ի ճետ, (100.1)-ից մբնչն (100.5)-ը ընկած տեքատր|:

դումարը՝վերցված

րոտ

որոնց կարելի է բաժանել լինի մոլեկուլների լրիվ

այն ճա միջակալքերի»

բոլոր

առանցքը: պեռբ է

Կ

ճավասա

Այստեղից ճետնում բաշխմանֆունկցիալի ճնետնլալճատվկությունը՝ ԱՎ

թղին։

106.4

ՖՈ) ճղլ--1: Վերջին չւրդլունքը

կարելի Է բացատրելՄոն

ճետ

ձնով:

ո.

է

լալ

Խլայճո

-

արտաճայտույ յունը ոլն ճով Նույն ուլթունն է, է 0-ի ը մինչն. ՇՓ կուլի րադուլթյունը ուուսնու:

որ

մոլե-

ատատի ա -

ներուի բնկուժ արժեքներից եկը: Քաի որ /իոլեկուլի լուն ը անսլայմանունի որոշ որուդուլժ արժեք, աոա վերոյունը ճուվաստի ոլաււուս ծնար ի Ճավիաճիշլուլ ճավանականուլթ ականութ յուն է, ճեւտնարարչճավառարէ ւՐեկի: Խիուոմուժ (106.4) ոու աը ոչեւուք է դրել ճեւոնյաւլ ձնուԻ

Ս62Ն --

(106.5)

1:

(106.5)--(106.5) առնչությունները բխում հն բաշխման ն կախվածչեն նրա ֆունկցիոլիբնդճանուրդաաճմանումից

կոնկրետ տեսքից:

Բաշխմանֆունկցիան տեսականորեն ստացել է Մայքովելը, ն կոչվում է նրա անունով: Այն ունի ճետելոալտես քը՝ Լ.

1(27)--Մ6

ՋՐ, 2 :ր

Մ2,

(106.6) 455.

որտնղ Ճ-ն մ-ից կախում չուննցող բաղմապատկիչ է, Ո-ը է, ե-ն՝ մոլեկուլի մառսան Րոլցմանի ճառտաոունը: Մաբքավելի բաշխման ֆունկցիայի ճամար բնորոշ է այն ճանգամանքը, որ 6-ի աստիճանացույցը քննարկվող Մ արակիննաիկ էներգիայի դությանը ճամապատասվխաանուղ ավ ն սոլեկուլի միջին էներդիան բնորոշող էՂ մեծության

ճարաբերույթ յունն Է Քանի

նշանով:

6-"""-ի տնաքի բաղմապատկիչը ավելի արագ ՄՀ բաղմասասոկիչը զ նվաղում, Փոխ ճում է Մ-ի ւինժանալու դեպքում, ֆունկցիան, ակսելով զրոյից ("- բաղոր

ն մաղ ասոկիչիսաւոճաչռո վ), ճասնումմ է իր մաքախմումին ապա ձգտում է զրոլի (նկ. 289): 1(47) առիմպատոտիկորեն կորով պարփակվածմաղերնաը (106.5)-ի ճամաձալն ճավա-

մեկի: (106.5)որազմանըճնարու վորություն

սար

է

(106.6) բանաձնի

Ճ

բաղմապատկիչը՝

Է

տալիս

ճաշվելու

ոՈւՄ2

օ մ

-

Է

Այս ոյայմանը: կոչվում Է ֆունկցիայի նորմավորման ոլալիոն, բուդ մոզ ասոկիչ: իլ ՃՆ-Ջ՝ նոլրոիավորող

/(ս)

Հաշվումներից ռուցվում է,

"Ըաար)"

ՃՆ-Ջ ճավաւաւսրԷ

որ

3/5

Հո

|

Մա քովելի բոռշիի Վլլսռլիսով,

«ոնլոլ

ոն

ուն

ոքը՝

ճՃիֆունկցիան կունենաս Աչ

2:

:

/(Դ-4ո( ) Ն

2- ԵՂ

(106.7)

ՄՀ:

"Բ

ինչպես կարելի էր առլատել,ֆունկցիայի կոնկրետ տեսկախվածէ դաղի տեսակից (մոլեկուլի մառաալից) ն ը վիճակի սյարամետրից (1 ջերմաստիճանից): նշենք, որ

ժավալը չեն ազդում մոլեկուլների՝ ըստ արադությունների բաշխման վրա մարող է թվալ, որ (106.7) ֆունկցիան սխալ է նկաբաղրում բաշխումը այն պատճառով, որ այլն զրոլի է ճամիայն անսաճմ անության մեջ, ալն դեռյքումի, դվասարվում նրբ արադության իրականացվող արժեքները սաճմանա«փակվաժեն վերջավոր սաճմանուվ: Սակայն բավականաչաղի մեժ մ-ի դեպքում (106.7) ֆունկցիան այնքան քիչ է տարՔերվում զրոլից, որ նշված անճամապատասխանությունը ոչ ւԻի նշանակուլժ լուն չունի: գործնականորեն Ակնճայտէ, որ բաշխման ֆունկցիայի մաքաիմալ արԺեքին ճամապատասխանող արագությունը կլինի ամենաԻսկապես,են ճւ նւի ւոհձ.ք մոլեկուլների ճավանակունը: ՃԱ, Թվերը, որոնց արագությունները դտնվում եխ ուսրբեր ձնով ընտրված, սակայն ըատ մեծության խլար ճավառար ձմ միջակայքերի սաճմաններում, առա ամենամեծը կլինի դաղի ճնշումը

ն

ա

ճաքաիմումիշրջակայքում տեղավորված միջակայքին ճաՃՒՆ.-7: Այսոյիսով,լուծելով (ո) Րա քմապաոաավխանող դտնելու խնդիրը: կգտնենք Մճավոի ննա ճա վանա ռկխւիուսիը վան արուդուլթ յունը: Աժանցելով (106.6)-ը բոտ Կ-ի ն ճա-Հդվասարեցնելով ուուս ցվա արտաճալյտութ յունը զրովի» կրոճշ

2... Ճ6 մՄ

Հե՛ր

Մ7

2--

ՈՐ ՛Զ

)

0:

ե հ Մ --Յ Օ2ջ արԱլո Ճավա աւր անը բավարարող Մ ժեքները ճար աւա իոն ուսի ե 1(7)-ի ինիւիուսիին: Փակադծերումի լունը ղբովի վերաժող դտնվողարտա ճայտուլթ Մ-ի արժեքը որոնելի Մաղ-նէ` -Հ

ուա

Մալ

(106.7)-ի մեջ Դրրլ"Վ,

»»

յ

(106.5)

ճովանակունուլոսդուլժ լունը (4)-ի մոքոիմալ արժեքը՝

ասի ննա

կդոնննք

(Ծ:,, Ս--.-ծ.-.-

ջըԱԼ -յ/-

'

ուհ

դ

ու--

106.9 (106.5)

'

բաշխման Հետաղոտենք, թե ինչպես է փոավխոխվում ն կորը՝ դաղի ջերմաստիճանից մոլեկուլի մասսայից կախվաժ: (106.8)-ից 1 (106.9)-ից եիեոմւոււմ է, որ ջելոիաատոխ ճանը բարձրացնելու (կամ մոլեկուլի մասսան փոքրացնելու) դեռլքում կորի մաքսխմումը տեղափոխվումէ դեպի աջ ն ք, Ընդ. որումի,ինչպես մենք դիւոեն ավելի Է պաժլրւնումի, է անխովխոխ: Նկկորով պարփակվածմակնրեսը մնում են բոաշիվուիան աւդլրովաժ երկու կորեր, որոնք վերաբերվում կում տարբերՂլ մ 1. ջերմ աստիճանխե-

Հ40-Հումի ճի

րին (միատեսակՈ-ի դեպքում), կամ մոլեկուլների տարբեր ն

լ

տ

մասսաներին (Ժիատնաակ 1-ի

): դեղլ.քումի

եք դերաղանցումմ որնէ սց արժեքից, դությունները վում Է ճեւոնլալ արտաճալուլթ լունից՝

որոշ-

րոր 2 Փրաֆիկիվրա

ճամ աւ աւուա ավանումԷ միջակայքին ւիույե՛ՄօՀիցդեսլի ոջ բնկաժ 2 կորով ուանանա վոավվուծ բեսի մալ: ԻնչոլնոհերքումԷ մկ. Հ140-ից, Մցչին դելու

ոլո

-

յուններ ունեցող մոլեկուլների ճարաբեՀ դանցողարադույթ

բականքանակըխիստ ման ցճեսոմիասին:

ճում

ց» ջեր աստիճանի բարձրու

Է

//1)

Նկ.

Աղյուռակ աե

Մ

Ւ

ավ

0--0,5ր 0,5|

1,5

1,5..9

|

Աղյուսակ2-ում

,

ՀԱ

:

Մ

օ

Վ

ավ

8,1 70,7

Հ»8

0,04

16,6

Հ-5

8.10-7

բերված

մոլեկուլների «րատասխանող

4,6

2.3

են

(106.2) ֆունկցիայինճամաճարաբերական ՃԻ

քա-

նակները արագությունների տարբերմիջակայքերի ճամար: ինչնա հրնում՝ Է աղյուսակից, բոլոր մոլեկուլների 2046-ից ավելի մասի գությունից

ալաարաղությունները ամենաճավանական

տարբերվուր

են

5059Խ-ից

ոչ

ավելի: Կավ-ր

Հ

անդամ գերազանցողարադությամբ օժավաժ են միալն միջին ճւ շվուվ 0,49/0 մոլեկուլներ: Մ ւավ-ը դերաղանցող

արադություններ դիտվում

են

միջին

ճաշվով

«ոլեկուլներիցմիալն մեկի մոռ: Խմանալով սոլեկուլներիբոս շիւուսիը:րոտ

միլիարդ

արագություն -

երի» կարելի է դնել արոադու լուն ք նրա ֆունկցիաճում -դիսացող պանկացաժ մեժության, օլ'ինուկ, Մ2-ու մտի ջի արժեքը: Բաժանենք արագութ յուններիառանցքը սուքը ՃՄլ մի ջոա-

կայքերի: (106.2)-ի ճար ւձաաջնզուր քո:նչ լուր ւիիջակուլքին ճաի ոա ալոմուսվունումիԷ մոլեկուլների ճեւոնյուլբանուկը՝ ա

Ա. որ

--

Մ(Կ)ճղ»

(106.10)

Քանի որ Ճա միջակայքը փոքը է, կարելի է ճամարել, ձիիլ մոլեկուլներից լուրաքանչլուրի արադությունը մոտա-

վորապես ճավասար է -իչ այսինքն՝ ձա ինտերվալին պատկանող արաղության արժեքներից մեկին։ Արլ դեպքում Ի մոլեկուլների արագության արժեքների գումարը բոլոր կարելի է ներկայացնել ԱՃԻ, ոնա թու|: Բաժանելով ուջոո գումարը մոլեկուլների Ա թվի վրա, կստանանք |ճաշվի

ո-

նելով

թյունը

(106.10)-ըի Ն

միջին

ալրադության արտաճայաու|

"-

ՄԱ(Կ)ձտթ

ք ինստնեդրոալին, Փու արից անցընելուվ կդւոնեն ԼԶ Դ

Մ --

1(ո)4Մ: Շ

(106.11)

Ս

Եթե (106.11)-իւՐե՛ջ ոնղադրեն ք

1(7)-ի (106.2)

սր-

կատարենք Ճաշվումներ, կոտանաձք ստաճայտույթյունը ն

-

--

ւԼ,

(106.152) »

Համանման ձնով արադության քառակուսու Կ. միջին արժեքի ճամար ստացվում է ճնետնլալարտաճալտությունը՝

Ս2--

|ԿԴ(Մ)ՄՄ,

1(Մ)-ն տեղադրելուցհ ճաշվումինելր կաաւուրելուց

«րե մեջ

Մ5-ուզոառալկուսիարմաւուլը Մշ»ՏԱղ/ըղ։

կռւում նունք

ճեւոո

կոչվում

զառակուսային արադուլթ լուն: Ալոռլիսու՝

իջին

Է

յ»

Մմիջ. քառ.ՀՏ

Հ---

/

|

ՑՆԴԻ՝

(106.185)

Ա

ո)

է 5-ի ճաիար նախկի Այո ուրղլուն,քըճամ աձաղյնեցվում ումի ուուս դված (99.11) արտաճայտույթ յան ճիյոչ Սրանում Տասիոզվելու ճամար անճրաժեշտ է (99.11)-ի մեջ 6-ը սիո

վխարինել ՈՄՀ/2-ով:

Գնւոբէ

դարձնել ուշադրություն

աչն

բանի

վրա»

որ

2 ՀԲ զ" Հումադրելով( 106.5),(106.155)հ (106.158) ալրոռաճայտո մ. Պետի). կարելի է նկատել,որ Մ:աղ.-Է» Մ-2/ խլյունները» քաո.«ին Մ

ՀԲՊո՛րջ.

քառ.

հ

Մ

/ մոլեկուլիւիոււՀ հուվուվուժ ջելոի ոատիճանից բաղ մաալատկի չով: առյիդ, տարբերվելով իիսւչն Թուլին եթո բնգունեն մմ Մ»-՞1,15, Միջ. որ ք, ---Մճավ.ՀԲ5 1) ամա

նույն ձնով

ւ

բառ,

Հ

(ել. 541):

ջջ

աճա

ընդդժել, որ Մաքսվելի շվարան յունների բոա մոլեկուլների Ըւուռալսադուլթ իրավացի են ւիիալն նրանից բխող ճեւոնանքները

է մի Անճրաժեշւո անուժ

օրենթը

հ

անդա

նս

միՃավասարոակշուված 7/2).

ճակում դանվող գազի Այս օրենքը Ճամիալրո:

է ցանկափրավացի

Ցաժ Ա

Թմի Ճաիոուլ:» թիվը բավա-

եթե ար, է: Մո քականինեժ Վելի օրենքը վիճակաԳրական է,

իսկ

վի-

Ճակադրական օրենք-

ները անքան նն

տելի

ճիշտ

ունենում,

..7,.-Հ

ւ

Մով. ջ

Ժ.իջ. փառ. Նկ.

զրո» չ)

որքան ավելի մեժ թվով միատեսակ օբլեկտներիցվրո» է արլ օրենքը կիրառվում: Փոքրըթվով օբլեկտներիդեպլթում՝ կարող են դիտվել զդալի շեղումներ վիճայադրականնավադուշակումներից: եթե ունենք ճավառարակշալած վիճակում դատնվողդազերի կաոնուրդ, աղա լուրաքանչյուր տեսակի մոլեկուլների ճամար տեղի ունի (100.7) բաշխումը Ո-ի իր արժեքով: Ավելի ժանը մոլեկուլները կշարժվեն միջին ճաշվով ավելի փուքը արադությամբ, քան լեոները:

ելնելով մոլեկուլների՝ մից՝

ըստ

այաղությունների լբաշիխուում2

34658

Հեր)

ՎԱՎ. -- Վ4ո

ո

.

Կգխ,

աք

(10614)

կարելի է դնել Մոլեկուլների բոօշխումը լատ ճամընթաց շարժման կինետիկ էներդիալի արժեքների: Սրա ճամար պետք է Մ փոփոխականից անցնել 5 փիոիոխականին,որը" ճավասար է ոՀշ-ի: ծեղադրելով (106.14)-ի մեջ «Հ

՞

-

մԱ.

:

/.

-՞

Ախ ՆԳ

Յու

ճ:, կոտանուն ք

ո 2,

--Խ-Հ---------

յ

Ը

(1

65,

.

(109.5 .15-

որտեղ ԱՎ, -ը այն մոլեկուլների թիվն է, որոնց էներդիս:) աաճմանների արժեքները դտնվում են «-ից մինչն օ-ԷՏ ներում:

Այսիսով, մոլեկուլների բաշխումը բոտ բնուլթադրվում է ճետնլալ ֆունկըիալովլ

(5:-Ճ. որտեղ շ ս

(Ն):

Ճ՛-ը

նոլ

5-ի արժեքների

լբ,

ավորող բաղի արաւ

(106.16) չն

է ն

է ճավասար

Թլթվաժնիմոլեկուլների իջին է կաւսրել՝ (106.12)-ի ճալսիար Հաշվումները արադությունը: Վերջում դնաճաոենք

հիդճարաբերությունըիրեն

ճավասար Քյե ճարարերությամբ ոխարինելով։ Այդ դեպքում միջին արադության հս քը` լալ կուտնուսճիւոմ արտաճալտուլժյունը

մեջ

ՑՈՐ

(106.172)

կիլոԹթվածնի մոլեկուլայինկշիոը Հ է: Հեւտոմաբուը:, Ր յ, տոլի հատա կգ/մոլ: Սենյակի ջերմաստիճանը --

մուտավորապեսճավասարէ 3004 1Խ։ Փեղադրելով (106.17)-ի իհ յունների թվային արժեքները» կուուսջ միոնողսինժութ ճոաւն,ք

Ց.8,31.105.300. "105.300 /3 3,11.32

մ/վրկ:

թթյոժնի լուրաւ քանչլուր մոլեկուլ Ա 1/ վայլրԱյսպիսով, կլառումիիջին ճաշվով աւնընում է 0,5 կմ Ճան արար ծ: Բո Է ալլ մոլեկուլների Տաճա բա խովումմ շատ նի որ տոլեկուլը ճիմո, այո

Ճանաուարծըբոսղկացաժ է ,/եժ թվով կ:որՃուղորոնք կաղմում|եյ բեկյալ դիժ: ղադիժճՃաւովաժներիցչ ադուի Ջրածնի մոլեկուլների մասսան փոքրըէ Թթվածնի մոլեկուլի իասաալիցչ որի ճեւուանքոյ| նրանց աստիճանում4 սնդասի ինծ է ն նույն ջերսի արադությունը ճամ սննչուկի ջերմաստիճանում ուրիա թե իջին ճս շվով Տ փատարէ 2 կմյվրկ-ի: Տ 107. Մաքսվելի բաշխման օրենքի ստուգումը փորճառանան եղանակով

ջինունդաւ փորձա Մոլեկուլների ուրաոդութ ունները 19»0 կոն եղանակով որոշել է Շտերնը թ.։ Արդ նողլատակով ուա

է երկու ճաառանց,ք սարքը օղդսոադորժվուժ բոողկացաժ դլաններիը (ոլ. 242): Սոոր.քիառանցքով տանց կացվաժ է արժաթով աւուվաժ ոյլատվինե լար: հարը էլել ական դո469.

սանքի միջոցով տաքացնելիս նրա մակերեսից դոլորչիախում հն արծաթի ատոմները: Պոլորշիացվող ատոմների

արադույթյունները Ճոսի աւոր ու Սուսի ն ԱԽ լարի ջերմաստիճանին: ւ

ւոււու

րից ճեռացող ատոմները շարժվում

Նկ.

են

շառավղային ուղղություններով: Ներերկայնական թին գլանը ուի եղ է գոլիս ճեղք, որի միջով դուրս ատոմների նեղ փունջը (մոլեկուլային փունջ): Որպեսզի արծաթի ատոմնեբը մոլեկուլների ճետ բախվելու սյատճառով չշեղվեն, ամբողջ սարքը օդաճանում են: Արծաթի ատոմները, ճառահյով արտաքին դլանի մակերեսին, հն նրա վրա, ատում առաջացնելու նեղ ուղղառայաց դծժի տեաթով մի շեր:

բողջ ռարքը դնենք ոլորյո Եթե ասի ուսւս ոլեկուլո»լին փնջի թողաժ ճեւոքրարտո --

ւին քին պլանի մակերեսով կանղաշարժվե որեէ տչ մեծոախն (ակ.24): Դու եղի Է ունենում, քանի որ աղն ժոամիանկուսի,երբ արժաթի մռութին ելն անցնում են դլանների սիջն. եղոաժւսարաժուլթ ճառպնում է շրջվել յունը» ռսաիքթի որնէ ին անկյունով,որի ճե տն ոշնքով փնջի դիր աց կանգնումի է ալոոա սկզբնական Տը տեղամաս, որը քին դլանի իի այլ նվրսւուի ուիբ: շեղված Է Թ ՃՇ-ին ճավասար(2-ը սրճեւութի չուսքին գլանի շառավիղն է) ն Է մհեժուլ լաւսիբ:Իիոաբկելով արժաթի ուռում ների շարժումը դլանի ճիւո կայվածօլւորուովող ճոշշվուն կուր դում, ճե քի տեղաշարժը կարելի թի հասի ա

բացատրել ատամներիվրա շո ոլիսյան ուժի աղդեցությամբ:

է

»չ աի

ճապվատար կորի-

Արծաթի չերտիկների ակզբնականն տնդաշարժվածղիրքերի միջն հղաժ ձտ ճնռտվորությոնը կարելի է կապել անկյունույին արադու ան դլաններիալւուուի լան, ռր բի Ծ

երկրաչաղվականչասինրի ն ատոմների

Ս

արագության

ճնո՛

Թոիչ.քի նշանակելով

ժամանակը Ճ1-ով, կարելի ՒԷդրեք

խՏ»--ՓՋԴԼ:

(107. 1)

Բանի որ ներքին դլանի շառավիղը փուքը է արու քին: դլանի Ջ շառավղից, կարելի է գրել, որ թոիչքի ճե ժա-

մանակը՝

Կ

ծեղադրելովայս արուն լտուլթյունը:(107. 1)-ի եջ /ը Մ-ի Խկաւում լուժելով սուց վուժ ճավատոաւրում: ամբ, կոտանանք Մ

աթ2

-Հ

--ֆ

Տ

արաՁաիելով ճետքի ձՏ տեղաշարժըն սարքի պման դությունը, կարելի է որոշել ատոմների Մ արագությունը: Ճիշսոէ, դրությունը բարդանում է նրանով, որ ըստ արադունհ թյունների բաշվուի ան ճեւոնանխքովատոմները ունննում տարբնը արագություններ, որի պատճառով տեղաշարժված շերտր կլինի ողողված":Ուսումնասիրելով ճեւուքիպրոֆիլը

(նկ. 524),

մուտավոբապես կարելի է դաչ դասիար կազմել արժաթի ատոմդխերի՝լաո

/չեկուլյար

Ռայարդ

:

Քու

արագությունների բոսշիւ իանմասին: ՓՇաներնի փորձի

Մաքսվելի բաշխումից բխող ատոմների միջի դնաճո: ւում յունը: հսկ բոսշիրան Բեաւն ճշսոուլթժ արաղդույթյան նուլթի մասին այս փորձը կարող էր տայ միայն մոտաղոր տեղեկություններ: տատում

էն

որոշԱնշարժ սարքի ղեղքում ստացված շերտի լայնությունը վում է Միայն ռարքի երկրաչավփությամբ, մասնավորաես ճեղթի լայնությամբ, որի միջով դուրս Է ղալիս մոլեկուլային փունջը:

409.

Ի. Վ.

Սավելե

ւն օրենքը վելի ճշգրիտ ատուղվեց Լասինրոխ Բոս շիուի սիորձով (1929 Թ.), "լրում մոլեկուլներիփունջը: անցկացչ չուի է երկուոյտտվող սկավառակների վրւս հղաժ շառավդային ճեղքերիմիջով,որոնք իրար նկա ւի բ տեղաշարժ սիաժհմ որոշ Փ անկյունով (ակ.248)։ Առաջին սկավառակի

ճեղքի միջով անցաժ մոլեկուլների թվից երկրորդ սկավաուսկի միջով կանցնենմիայն նրանք) որոնք կճասնեն նրան ւյն սլաճին, երբ փնջի ճանաայարծին կանգնի երկրորդ. վրւս ր վաւժճեղքը: Ավելի արագաշարժսիոլեակավառակի կուլները կճասնեն երկրորդ սկավառակինավելի շուտ, իսկ քան ոլետ.քԷ դանդաղաշարժ ոլեկուլներըր ավելի ուշ, ճեղքի միջով անցնելու Ճաիալ:: Այսոլիսով,այլս սարքը Թույլ Է տալիս փնջից ոյուանձնացնելայն մոլեկուլներինչ հ "բ որոնք օժտսիաժ րոսդուլթ յան որոշակի մ եժությամ (ճեղքերի ունհցուժվերջավոր սարլայնությանսլատճառով Քե աուն ձն ացնում է լնոլիսի տոլեկուլներին,որոնց ճրա ծինն դուլժյուննելընբնկաժ հ որոշ /(ՃՄմիջակալքի Սուս բում): Սարքի անջատած մոլեկուլների միջին ալրադությունը կարելիէ դնել ճետելալոլայմանից:կլ ժամանակը» Հ

ոյեւուքԷ անցնեն սկավառակսերի միջն. հղաժ է ճեռավոլությունը(ել էխ), ւլեւոք է Բիո, որի ընլոց քումիսկավառակճասիրն կնի է, ժասիանակի որի ընթացքում՝ մոլեկուլները

կշրջվեն Փ անկյունով (նչՀՀՓ|Թ): Հավասարեցնելով

ները

երկուժասիանակները» կաւտանան,ք օէ Փ

ան Փոխելով ուսրքի ոլւուսաի

թյունը

(կա/

09 կարն 12171

ւնվլունույին ւաուսղու-̀ սկավառակների միջո բնկաժ Փ անկյունը.),

Է ուսնձնագնել

Վոլ

0)

արոսդության արգ

ւուորնը տրր

ար

"ր

ժեքներով օժուիսժ մոլեկուլներ:Այնուճեւուորալուի այս որոշակի ժամանակում կարելի է որոշել փոլեկուլները: նրանց ճարուբեւասկան քանակըին ջում: ալլ հասիհր տի փորձի /չ ալո նպատակով(աւտարոված լան մեջ ե փորձերիարդյունքները լիովին ճա աձայնութ

նիան դտնվումՄաքավելի հ ոականուրննաւա

լին

ւժ

օրենքի ճելո:

Գեոք է նշել,

բաշի

բումիհղաժ աց քից դուրս եկող ր ուդուլժ լուսնելրիր փնջում սոլեկուլների բաշիչումիըբոտ է բնբովումի իոկ անոլումիդոլուլժ լուն ունեցող բոսշվոուուր աուսբար ից: Քանի որ անցքի միջու կանցնենճասինւի եժ թվով արագաշարժսոլեկուլներ)քան դանդաղ ավելի ժ մոմոլեկուլներ»փունջը ճարոււ կլինիավելի լուսդաշ Քանի որ միավոր ժամանակում անցքից ույ11 լեկուլներուվ: որ

անո

տ

է Կ-ին, ցած մոլեկուլների քանակը ճամմոիատական

բոս շիւուսիը:կբղուլուդրվի

(106.6), ռոլլ ճեւոնյալ

թե

ոչ

ֆունկցիալով՝

փնջում

"2

հո) աօ."

ՄՖ

որտեղ Ճյ-ը նորավորող բուս ղմուոլաւկիչն էչ խը: Այս դեղ բումի մսոււսվե՛լ Ճավանւական արսադուլժյու Մ չավ. ՀՅ

յ

Յ:1 ող

,չ

իսկ միջին

դ

Տ

-

ղուլթ յունը՝

արո

/

Ն

է՛ր

8ղ

108. Բարոմետրական բանաձն

Մթնոլորտային ճնշումը

հ

բարձրության վրա պայմանավորվածէ այս բարձրությունից ավելի վերն դոնըվող դաղի շերտերի կշռով: քով նշանակենք ճնշումը հ բարձրուբարձրությանվրա: Այլ դեպքում ճնշումը իմի թյան վրա ճավառար կլինի ք--մք, ընդ որում եթե ձո-ը մեժ է զրոյից, մք-ն փոքր կլինի զրոլեց, քանի որ մթնոլուրի վերին շերտերի կշիոր, ճետնաբար ն ճնշումը բարձբության աճի ճեւտ միաժամանակ նվաղում եխ: ք մ ք-մք ճնշումներիտարբերությունը ճավառար է միավոր մակերեռի տավասոար դլանի ճիիք ունեցող հ ձի բարձրույթյաւիը որոշ

մնջ պարփխակված դաղի կշոին (ակ. 244), ալանքն՝

ք--(ք-ճք)Հ-րցմի, որունղ ը-ն դաղի (ուտուլթ յունն Է ո բոսրձլյուլժ լան վր:

Այստեղից մք

Հ---

քքվիչ

(108.1)

Օդովելով վիճակիճավասարումից,

/ուոույթ յունը կարելի Է արտաՀչ ճայտել Ճնշման / ջերմաստիճանի միջոցով: Ինչպես արդեն սշվել է, Մորոալին ,ուոիկ պայմանների դեսչքում րթնոլորտի կաղսիիմեջ դոն Հ դաղի

Նկ.

փող դազերը խրեց վարքով քիչ են տարբերվում իդետլակոն դաղզերից: Ուստի կարելիէ ելնել (98.14) ճավաաարուչ իից: Լուժելով այս ճՃավատոսրումը 1/Մ-ի նկա ուի, կդրոո-

նենք

ք

խտությունը

ք 22.8.

քե քն,

ւղ

քղ

Մ

( 108.

ք-ի արտաճոալտույթ յունը Փեղադրելով (108. 1)-ի

կատանան ք

)

մեջ,

ձե, ձքշ--ՈՐՐ որտեղից

Ք... ք

ՔՔզից ՔՐ

(108. 3)

ֆունկցիա ջելսիաստիճանը է հ-ից: Եթե ճանի է ալո կարելի է ֆունկցիայի տեսքը, ապա (108. 9) ճա վատարուսմիը ինտեդրելհ աւունուլ ք-7 որվես հ-ի ֆունկցիա: Հաւուաւոունջելոիաստոխճանի դեսը քուսի(108. 8)-ի ինտեդրումը տալիս է Ղ

ք լ

Ը-ն որոոնհղ ճա

ճՃաստատուն

է

է ինտեգրման (ալոտեղ ճարտար

ւատունը նշանակել 1ոՇ-ո|)։ Պուտենցելովուուսդված ր ուաճազույթ յունը, կդնեն բ. աԼ

ք»--ԸՏՇՋՐ,

քջ --Ը,

--0

բարձրույան վլրոո մեր կաւուարուժայն ենթադրուլոսիբ, ոբ" Ալյոպիսով,»

որտեղ քօ-7 Ճնշում

է հ

ջերմաստիճանըճամ ւուստուն է, Ճնշիա:ն կախումը բարձրու չու թյունից կարտաճարովի բանաձնուվ՝ ճեւոն քհ

ք

--

քլ6

Մ,

(105.4)

Այս բանաձեր կոչվում է բարոմեարականչ ԲանաձնիցՃի-ոնում էյ որ Ճնշուսիլ: Ճիլո լան բարձրութ նվաղուսիէ լն քան ավելի

արադ,

ավելի ժանրը է ւ

(որքան ավելի

որքան դազը

մեժ

է

Նկ. 245 ն-ն) Բ որքան ավելի ցաժր է ջեր աաոիճաեն նը: Նկ. Չ45-ումի սլաստկերված (108. 4) տեսքի երկու կոբնր» որոնք կարելի է մեկնաբանել կամ որպես տարբեր ս-երին ճա ապատասվխոանող (Միատեսակ1-ի դել քում), կոուի սրբեր Լ-երին ճի (ՄիատեսակաՀ|/թ ալա ւոււնվուանուղ դել քում) կորեր: ա

469:

Տ109. Բոլցմանի բաշխումը

Փոխարինելով (108. 4)-ի եջ ք ճնշուսիըղէ՛-ոս/ լ ոնա թվի (99. 12)|, կաւոանան ք փիավոր ժավալումմոլեկուլների «իուխո վուն օրենքը կավված բար ձլուլթունից, լալնքն՝ եցի "7, Ո»»ղճ

Այստեղղց-ն միավոր ժավալում դտնվող մոլեկուլների Թիխ Է ղրոլին Ճավասարբար ձլյության վրոսչ ոչը նույն Թեր

է ի

բարձրության վրա: Ստացված արատաճայտությունըկարելի է ձնավփուխել, ա/Ջճարաբելրուլթ յունը իրեն ավատար ո/ ք ճա բարութ լուիբ: է, ե-ն «խիոխարինելով,ոլսոեղ 18-ը մեկ մոլեկուլի մասսան ճւ ւուտունն Բոլցւիանի

Է՝

ղ

(109. 1)-ից

ճնոնույԻ

-- Ոյ6 է, որ

աքի ո,

( 109. 1)

իջեցմանը ջերմաստիճանի

դուղընթաց մասնիկների թիվը զրոլից տարբեր բարձրուԹլունների վրա նվաղում է ն 1-0 դել.քուսիճւ վամարվում է ղրոլի (ակ.240 ղրոլի դել քում բոլոր մոլե)։ Բացարձայ

վր: կուլները կւոնղավոլրվվեին երկրադնգիտակերնեույթի Դ

9Կվաղում՝ բաարձրությունից կախված,այնԷէ

այլես

բաչավփ բոտ

ւհոլեկուլները

որ նն

բաշխվում

բարձրության:

Այս

փս ւոն

ուսի

ֆիզիկական րայուն: Մոլեկուլցատրույթ ների (ուրաքանչյուր բաշխույիը րատ կոնկրեւո պարզ

վում է երկու տենդենցների աղդիցության ճետնանքով. 1) ոլեկուլնելի ձղողությունը դեպի երկրադունղը (որը բնութաղրվումէ լք ուժով) ձղտում է նրոնց տեղավորել երկրբաղնդիմուկերնույթի վրա. 2) ջերմային շարժումը (որը է ,ոլեկուլներին ճավատւաբնութողբում է ԷՂ-ուվ)ձղսոուսի ցրել բոլոր բարձրությունների վրա: Որքան բաչափոարեն ն մեժ է Ո-ը փոքր է 1-նյ ալնքան ավելի ուժեղ է դերաեն առաջին տեսդենըը ն մոլեկուլները կուուշկյվումի կշուուսի մակերնույթի յիուռո։ 1--0 աաճխի անային դեսլհրկրո:դնդի քում ջերմային շարժումը բոլորովին դադարում է ն ձդողության աղդեցության տակ մոլեկուլները տեղավորվում են երկբադնդի փակերնուլթի վրա: Բարձը չջերմաստիճանում է ջելրոիային փուռուշարժումը մ միոլեկուլնելրի դելրուկշոումի | ղումի: թյունը բո:րձլյուլթ լան ճՃիյո ւիիասինդանդաղէ ծարբնր բարձրությունների վրա մոլեկուլներն օժտված են պոտենցիալ էներդխալի տարբեր պաշարներով՝ 8ք

(109.5)

ոլջի:

Հեսնուբոր)մոլեկուլների (109.1)բաշխումը բոտ բարձէ րուո մուն մոլեկուլների բոա շվսումին բութլուն իի ժուսիանաւ

6ք ո

-- ոլծճ

«Լ

9.3) (109.3/

որտեղ Ոզ-Խ միավորժավուլումի դտնվող մոլեկուլների Թե: է այնտեղ,որւոնհղ էներգիան ճա սիոլեկուլիռլուռենցիալ է մուր ուժուլթյան ռար է դրոլիչ Ո-ր հոլեկուլների Թի ալն

կետերինճար ուաաու սլանող խավոր Ժավալույի,որսոեղ: է 6ք-ի: էներդիունճՃաիոսարը մոլեկուլիալուսենցդիսւլ (109.8)-ից ճի ոնուի է, որ մոլեկուլներըւր Ժ իուտուլթ լւուի ք: տեղավորվում այնտեղ)ոլոռեղ ավելի փոքր է նրանց էներդիոն է, ճակատակը՝ այուռենցիալ ավելիփոքրըհուռուչ

(109.8)-ի ճա ւի ուա

վուն ղլ-ի մ. Ղչ-ի ճարաբերուորտեղ մոլեկուլի սլուսենցիալ էներխյունչ ոյն կետերումի, դիւանունի 8ըյ մ 8քջ արժեքներ,կլինի տաս

ա

ՓԳ

Լ

թլ ք

11շ

ն

(109.4)

Բոլորանը աալագուցել է, ռր (109.5) բաշխումը, ինչպես Պուեւ նրանից բխող ( 109.4) բոսնաձերիրավացիեն ոչ միալն

դաշտի դեսլուժերի սպուոննցիալալին երկրադնդիձգողական ուժերի ցանկացած սպուտենցիալային դաշտում բուի, ւսլլ ային շարժման վիճակումդւոնվող պանկաքաոսայինջելսի Ճո պոս միատեսակ մասնիկների ճամ ավխուիբի ար:: Սրան Փոսի աւա վուն (109.8) բաշլխուսիըկոչվում է Բոլ դտա

սանի

բաշխում:

Այո դեղքումի,երբ. Մա քովելի օրենքը ւուսլիա,է սասնիկէներդիայի արժեքների,Բոլցբաշխումըբու կինետիկ աների բաշխումը րատ ուտեն միաշնիօրենքր տալիս է մասնիկների ցիալ էներդիալի արժեքնելի: Երկուբոաշխումների ճամար էլ բնորոշ է է քոսլոնենցիալարտադրիչի տոկալությունը, տրի ցուցի չում դտնվումէ եկ մոլեկուլի կինետիկ կուն, ճու-

միա

էներդիայի 1 տաավաան աբար,սպուտենցիալ

ջել ային շարժին

ճարա բերուլթ յունը:

միջին էներդիան

որոշող

մոլեկուլի

մհեժության

կարելիէ միացնել (106. 14) ն. (109. 3) բաշխումները օրենքի մեջ, որի ճամ ուձուն հիումել՝ Մո քովել-Բոլցմիանի

վոր ժավոալումդտնվող այն մոլեկուլների Թիվը, որոնց միջ, Ճա արադություննելը դւոնվուսիեն Մ-ի ն Մ-Վ-ԱՄ-ի

(չո

ՎուշՄՀ-Ոլ41 .

շու՛լ

"թ

Փր Բ

որտեց ո-ն մոլեկուլների Թիվ" որտեղ 8-0, վոր ժավալումն,

Ր

է

Ու:/2

տղմ-Շ

նք

Է

7մ7

(109.5)

ալն կետումդտնվողմի իոկ է,.-7 սոլեկուլի բիվ ւ-

էներգիան է, որը ճավատարէ նրա կինետիկ ե պոտննցիալ էներդիաներիդումարին: աւոավոաւն (109.5)-ի ինտեդրուչ(106.5)ոլա անի Ճւիուար սիր ոտ

Ճ՛-ի

է ճեւտնլուլ

0-ից

Մինչե ՇՓ

ճառի

արտաճուրտությանը՝

ո»--Ոլ6

անուելբումի ճանդեցնում

,

ան ճեւո: է (109. 5) բոաշիւի ճասմիրնկնում շիւ ոն Մհջ Յք սլուսննցի (109.5) բոռ ալ էներգիան / ողմՄշ| Կան Է չրիվ էներդիան կուկինետիկէսերդիան,ճն ոնասբար ճա են ընդունել րող որժեքների ան ընող ւո շարք: Եթե միասնի կի լրիվ էներգիան կարող է ընդունել միայն արժեքների դիսկրետ շայք» ալան քն՝ էլ» է.» «Հ::, որը տեղի ունի, օրինակ, ոտուրի սներ քին էներգիայի Ճար, ասլա Բոյցւիաաի բաշիխուսիը կունինս ճեոնյուլւոն ոքը՝

տրը

-

Է, ՔՐ,

( 109.6)

Ւ լ-7 Է, էնիրդիալով օժովվաժ վիճակում տրտնհղդ դտնվող ճահ Ճ-Կ՝ «ասնիկների Թիվ է, ատականույ լոն դորժակի-

ՀԱՆ Հ

Ձ

ՃՖտ

"Հկ

(Վ-ր քննարկվող ճամակարդումգտնվող մասնիկների լրիվ Թիր, Լ): վերջին աոնչությունից ծեղաղբելով

որոշված Ճ-ի արժե

վերջնականարտա ծուլությունը էներգիայիդիսկրետ ւր -՛ Ժեքներիգեռլքիամ

ր

Վ1

861Է, ԳՅ

ած

(109.7)

է՛լ

Տ 110. Մվոգաոոոլի թվի ոոոշումը

ըստ

Պերրենի

Ավոդադրոյիթվի որոշման ճամար Պերրբենիկատարած փորձերի(1909 թ.) ճիւիբը (109.4) բոսշյիուին է: Հեղուկումի կախված շատ փոքի մառնինները դտնվում նն անլոոդոաստ անկանոն շուրժ մուն մեջ, որբը կոչվում է բրոունչա:ն շուրժում (տե՛ս Տ91), Մրս ո աճա ոլն էչ, որ Մռանիկներիբավական ոք չասինրըիդեպքում մառնիկին տարբեր կողմերից ճարվածող մոլեկուլներից նրան ճաղորդվող իժպուլաները ունեցող մառնիկին իրար չեն չեզոքացնում: ղայի չաինը միաժամանակ ճարվածում են մեծ թվով մոլեկուլներ, ալեպես ոլ Մոլեկուլների ճարվածների դումարալին արդլունքը բավականաչաղիլավ է միջինացվում։ Մառնիկի ։իոքը չաեն դրանորվել տռունձին սիոլեկուլնեփերիդել քուսիառկսումմ ն րի արագությունների ճարվածող մոլեկուլների թվի շեդումները միջին արժեքներից: եթե մառնիկին մի կողմից

ճարվածող մոլեկուլների արագությունը (ոմ թիվը տարբեր լինի Ժլուս կողմից ճարվածող ժԺոլեկույնելի արագությունից լաստթվից, առա մառնիկին ճաղորդվող արդլունարար իմպուլար

տարբեր կլինի

զրոլից,

ն

մառնիկը կոկոսիշարժվել

խամապատասվխան ուղղությամբ: Հաջորդ պաճին արդլունամիաս իոլուլոր կունենաս ուլլ ուղղուլժյուն:Հեսոկաբոաւր» աիկը անընդճատ կտնդաշարժվի անկանոնձնով: իրոունյան շարժումը ցուլց է տալիս, որ բավականաչուի բար

խոքը մառնիկները ընդդրկվում

մոլեկուլներում կատարվող ջերմային շարժման մեջ: Մասնակցելով ջերմային շարժմանը, ալդոյիշի: մասնիկները պետք է իրենը պաճենճրոն նրանց վր կո մոլեկուլների Ման

Լ

--Յ..) Նկ.

են

Աաաա, հոք

է տարածվեն

(109.4) օրենքը:

նեւոիկտեսութլոն.

հասնավորասյես՝

Գերբենիփորձերի ճիմնական դժվարու-

ն նրանց իո ոլա ւյույմիը մասնիկների թյունը ի աստեսակ սաների որոշումն էր։ Բազմաթիվ անդամ կիրառելով ցենտ-

բիֆուղմանմեթոդը, Դերըննինճաջողվեցպատրաստելդումմիգուտի՛ւգործնականորենմիատեսակ դնդիկներից (միկր"-

նի մի քանի տասնորդական մասի կարդի շառաղիղներով) խվիոտ ճամասեռ էմուլսիա: Է/ուլաիան եղաբոաղկացաժ Կորվում էր 0,1 մմ խորությամբ ապակյա տախակ անոթի մեջ ն դիտվում էր միկրոսկոպուվ (նկ. 247): Միկրոսկուն ուներ այնքան իոքր խորությամբ տնսողական դաշտ, որ ե էին միայն մուոավորապեսմկ ճաուոունրանում րմուսմմ

թյամբ ճորիզոնական չերտում դատնվողմասնիկները: Միվբոսկուլին ուղղաձիղ դիրք տալով կարելի էր ուսումնասիբել բրոունյան մասնիկների բաշխումը ըստ բարձրության: Միկբոսկուում դիտվող շերտի բարձրությունը անոթի հատակիցնշանակենք ի-ով: Միկրոսկուղիտեսողականդաշտի մեչ ընկնող մասնիկների թիվը որոշվում է ճետնյալ բանաձմովի' եՎ

--

ո(ի)Տճհ,

որտեղ ո(հ)-ը բրոունյան մասնիկների թիվս է ի քարձրության վրա դանվող միավոր ժավալում, 5Տ-ը միկրոսկուի

տնսողականդաշտի մակերեսն

է, իսկ

ձհ-ը խորությունը:

Բրոունյան մասնիկների նկատմամբ կիրառելով (109.3)

փանաձնը, կարելի Է դրել

ք՛հ

ո(հ)

Հ.

ոտ

որտեղ ըլ-ն մառնիկների թիվն է միավոր ծավալում ի 0-ի դեպքում, ք՛-ը բրոունյան մասնիկի կշիոն է էմուլաիափում, ստացվում է որը այն կշիոր, «Ի ճեւոնողուղղումը կատարելուցճեւոոչ ֆրելով մառնիկների ՃԱ թվի արտաճայտությունը երկու Հ

այսին քն՝

Արքիմե

Քից

ՊԳԾՃԸՇԸՇՀԳԻՆՆ

անականանան

Փումմիզուտը խտացած կաթնաճյութ

պաստանում ն Ցեյլոնում

Վարվածքից։

աճող

մի

քանի

ստացվում Է ծնղտեսակի ծառերի կեղնի

է,

որը

մոարբեր՝ հլ հ. հջ բարձրությունների Ճաւիար,կուուանան,ք `

""

Ճխլղյծ `

Վ

քլ

Տճի,

ք/նջ

»»ՈյՇ

"

Տձհ,

ՃԱ ՃՎ, հարաբերությունը փերջառես,լոդարիլթմելով »

լ

Սուսնյուի ենք լո

ԳՆ ր(ե-խ) ՃԱ,

ր

Այս բանաձեվ քուո չավսվաժ ք՛, արժեքների ոլո շում ենք Բոլցմանի

Ղ, է

(հչ--հյ)

մուն դաուուս

ՃԻՆ, ը: Այխու-

ՃԻ է.

ճ-ի վրա, դանում հնք Ավոդագրոյիթիվը: Փարբեր Էիուլախանելրի ճամար Գերբենի ուոաքաժՒ -ի արժեքը դոն ումի էր 6,5: 1056-ի ց իինչէ 7,2.10:6 կմոլ- 1

Ավելիճշդրիւո մեթուննրով որոշված Ի -ի ռաճմաննելրումի: արժեքը ճավասար է 0,02.105 կմոլ 1: Ալապիսով,Պերբրենի ատացաժարժեքը լավ է ճամաձայնեցվում ալլ մեթողներով ատացված արժեքների ճետ, ապացուցում Է որը բրոունան մասնիկների նկատւիասիբ (109.4) բաշխման կի-

բսռելիութ յունը: Տ

111. Ավատ վավբի միջին երկարությունը

Փաղի մոլեկուլները)դանվելով ջերոի ոչին շարժուն

մեջ,

ուսն Ժառիանուկ բախվում անլբընդճատ մվլանց Բաս երկուսոլեկուլների կենտրոնների միջն.հղաժ նվաղադույն կոչվում է ոլեկուլի մ էֆեկոիվ որւասիու-ճեռւավոլությունը դիժ (ո. 248): ինչես ք կւոնհանեն ճեւուս ալում (Տ 112), է մոլեկուլէֆեյլոիվ րաի ադիժը որոշ չափով վո թրանումի ների արադութ յունը մեժացնելուդեպքուն, ոլախնքն՝ ջերոՒեն

ճետ:

Ս

բարձրացնելիա: օՀ- ՊԱ. մեժությունը կոչվում է առտվխճանը մոլեկուլի էֆեկաիմվ կտրվածք: Երկու իրար Պաջորդող արվածների միջն ընկաժ ժամանակի ընթացքում դադի մոլեկուլը: կոչորը անցնումէ որոշ Ճան աալարտ) ղ ամո յիս,զ բի երկոչրուլթյուն: վում է Աղատ վաղքի հրկարությունը պատաճաչ Կազա մեծություն է: Երբեմնմոլեկուլին ( կն --օՎ է ճարվաժնելրիարանքում ճաջողվոււ" Նկ. 348 ` ճանապարծյ, Թոչել բավականին մեծ ււ:

Գ.

անդամ այլ ճանապարճը կարող է մլ չախազանց ոքր լինել: Ինչպես կարելի է ցուլց տալ, լեկուլի՝ է ճանապարձը առանց բախման անցնելու (1) ականուլմլ ում 4 սիան

մոճա-

/

Խ(Ռ»-6

՞

(111.1)

է, որ անցնում է փոորոոնղ1-ն այն միջին 1 ճանապոարծն լեկուլը հրկու իլոռը խաջորդող ճարվածների արանքում ն. կոչվում է աղատ վազքի միջին երկարություն: լ առանց (111.1)-ի Ճամո'ձայնսոլեկուլի՝որոշ Ճանատաարճը

բախման

անցնելու ճավանականությունը էքապոնենցիալ նվաղում է Էր մեժացնելիս։ Մնկ վալբկլանում մոլեկուլը միջին ճաչվով անցնում է մի ճանապարճ, որը ճավառարէ

միջին Ն արաղդությանը:Եթն մեկ վալբկլանում ալն ննթարկվում Է միջին ճաշվով » բախումների ապա աղատ վազքի միջին երկարությունը կլինի մ»

--Կ ՞

(111.5)

բախումներիմիջին ս թիվը ճաշվելու ճամար սկզբում ենթադրենք,որ բոլոր մոլեկուլները, բացի տվլալ մոլեկու(եց, անշարժ կանդնաժեն իխրենց տեղում: Հետնենքմեր

առանձնացրածմոլեկուլի շարժման ընթացքին Հարվածեով անշարժ մոլեկուլներից մեկին, ալն ուղղագիծ կշարժվի

այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի բախվել մի ալլ անշարժ )։ Այս բախումը տեղի կունենու ոյն մոլեկուլիճիյո (ակ.249 դեպքում, եթե անշարժ տմոլեկույի կենտրոնը դտնվի նրա էֆեկտիվ Վ տրամաղծից ավելի փոքր ճեռավորության վրա այն ուղղից, որի երկարությամբ լթոչում է մոլեկուլը: Բաղխման ճետնանխքովմոլեկուլը կփոխի իր շարժման ուղղությունը, որից ճնտո որոշ ժամանակ նորից կշարժվի ուղղագիժ, քանի դեռ նրան չի ճանդիպի այնպիսի մի մոլեկուլ, որի կենտրոնը կղտնվի նկ. 249-ում տրված դլանի մ ցալց շառավղի

աննեբումի:

ոճի

ճաՄեկ վայրկյանում մոլեկուլը կանցնի Վ-ինճավառալր

նալու:

ժամանակամիջոցում անշարժ մոլնկուլների ճետ ատնղի ունեցող բաղխումների թիվը "ավատարէ այն թվին, մոլեկուլների որոնց կենորոնները դանվում են Կ երկաոր

Նկ. ն

է, Այխտճաւլւո

«մշմ-ինճավասար ծավալ

այչ

րություն,

շառավիղ

ունեցող ծնկաձե դլանի ներսում:

ծավալը միավոր ծավալում դտնվող Բաղմտապատկելով այս

մոլեկուլների ճետ

ո

շարժվող

վայբկլանում:

կատանանք անչարժ մոլեկուլների մոլեկուլի բախումների միջին թիվը Ժե թվով,

՛ բոլոր Իրականումի

--

ՊԱՀՄՈչ

մոլեկուլները

շուրժվում

եխ, որի Ճի-

ամ բ ւո ան քով բավումների Թիվը որոշվում է իրար նկատուի մոլեկուլներիշարժման միջին արադուլամբ: Ինչպես Է տուսլիս համի մոլեկուլների աաւուսավխանճաշվոաւրկը» ցուլց անդամ ճարարերական շուրժմիանմիջին արդու լունը 72

ավելի

մինեժ է

ժոլեկուլների Կ արադությունից անոթի

պոա-

ուիբ: Ուուոի ել սոնրին կաւուի միջին Թեմը կլինի`

բախումների վալբկլանումի

2ոճխ ո:

(111.5)

Տեղադրելով այլս թիվը (11132)-ի Մեջ, ժիջին երկարության ճամար կատանանք ի

լ

(111.4)

չՏոմ

--

մ էֆեկոխվ որի ադիժը մոլեկուլի Փոխարինելով կատանան ք ճեւոն ձէշըԸ լալ բոնուս տիվ կւորվածբով,

եր

ԻՀՇ/ջ

Քանի

ճումմուսւոուն

որ

վաղքի

աղատ

Ժ

էֆեկ-

(111.5)

շո"

Ո-ր ջերմաստիճանի դեռլ.քուսի

վոչ

Է ք Ճնշմանը: սԿիոխսվում աւո կան) արա ողատ վաղքի միջին նրկարությոնը ճաղադարձ ճամեմատական կլինի ճնշի անքո ճար եի

ք

Ինչողեսարդեն նշվել է, մոլեկուլների էֆեկտիվ տրամագիժը փոքրանույիէ ջել հաստատի ճանի աճի ան Ճեո միիաժա70

-

է» ն

ք շուագրո ղսա:

(77)

Նը.

միան աւկ:Այդ որանաո՞ւվ չս ղա ւո վող.քի

միջին երկարուչ

՛-ի |լւԷ Սլողերլենդի /ուսիը Ղ-ից արտաճալուվումմ բոանձնուվ

թյունը

ւրեժանում

ջերմաստիճանի ճի

է

սմ

Ճեչոչ

Ա---,

Ե

111.3)

ՂՎՀՇ

որտեղ Ը-4, (ուրուքանչյուր դաղի Ճար բնորոշճս ւուաւոուն: մեժություն է, ունի ջերմաստիճանիչռոխալնություն ե կոչհա-ը աղատ վաղքի միվում է Սլոզերլենդի ճառտատուն, է Ղ --օՋ ջին երկարությունն դեպքում: ս

(111.4)-ից ճեւոնումյի

է,

որ

Ղ --Ը

դեյ քում 7-ի արժեքը

է 0,5... : Ճավիաաար Նկ. 2Չ50-ոււիցույց է ւորուժ /-ի կոսվումրըջերմ աստիճա-չ նից թթվաժնի ճառար (Ը-»125")։ Չնաճատենքաղատ վաղքի միջին երկարությունը ն մեկ վայրկրանում տեղի ունեցող բախումների միջին թյի արորոշեցինք, որ մոլեկուլներն ժեքների կարգերը: Տ 92-ում անեն մի քանի անդատրեմի կարզի չայեր։ Մոլեկուլի էֆելկովխվորասիադիժըընդունենք 17, այսինքն՝ 10-71 մ: է հոշմիտդի նորմալ պայմանների դեպքում Ո-ը ճաղվատար Տեղադրելով ալա տվլալնեթվին, ալարնքն՝Չ,68.105 մ-3 բը (111.4) բանաձեվ մեջ, կուանանք ի

ՀՀ---

Հա )՛2-3,114.4.10-5".9,68.1025 Լ

պր

22:10

ԱՐ

գ

մ»-2.10`

սմ:

դես քում (որը Ճայիւո ւլ խանում է մուուսվորապես 10-56 մթն ճնշի ուն) չն կյլինի 10սմ կարդի մեժութ եթե անոթն ուսի ւի յուն: Հեւոնաբաւր, Քանի սանախմնար կարի ղային չաղինը, ապա, արդոիսի ճնշման դեպքում մոլեկուլները կշարժվեն մեկ պատից մրբուաըբդորժնականորեն աոանց իրար ճարվածելու: 10-6մմ է մի քանի ուսա անդ: ալան ճնշման դեպքում: Է-ն ճասնում: նյակ մետր կարգի մեժության: Ց-ուսի բերված են Ւ-ի ալժեքները (հտրերուլ) Աղլուսակ նորմալ պարիանների դեպքում ն մոլեկուլների էֆեկոիխվ մի քանի դաղզերի ճամար: յորամադծերը (անդատրեմներով) 10-3

մմ

անդ.

ո

շմ ո:ն լուն Ճան

աու

-

Հ

| Խմ0"Ը մմ ի

|

:

ֆազ

| սնդ.

ոլն

լ դեւլքում |

| 1,10.10-'

|

Է1,75.100,63.10-՛

անդ.

սարայ

մմ

ղեւղքում

-

յ

էչ

0ՕՇն

Փաղ

մ, Ճ

Խմ

"կ

| 2,75 |

|

9,18 3,64

ձ, Ճ

ԶԵ

Նշ

Հ

0,59.10-՛ | 0,60.10-՞ Թ0,3910-- |

3,75 13,744

Թիվը մեկ վայրկյանումկարելի է ստանալ Բավումինելրի մոլեկուլների Մ միջին արդու յունը /-ի վր բաժանելով: Տ 106-ուսի ուռա ցունք) որ Մ -7 թթվածնի ճամար 500 մ/վրկ յունը: աղլուսակ 58-ից կարդի մեժություն է, Ալս մտեժուլթ վերցրուժԼ-50յ69.10-՝ մ մեժույթյանվրա բաժանելու,կրոտան անք բավումների Թիվը մեկ վալըկլանում՝մուտավորա-չ սլես 58.103վրկ: րում բոսԱյսիսով, նորու որայմաննե ճասնում է մի քանի խումների Թիվը մեկ վալըկլանումմ ան փո Ճիլո միասին բախումների միլի որդի: ՃՍ շմի քրուցյիան Թիվը նվաղում է, փովոլխվելով ք-ին ճամնմիատտական :

Տ

Փոխանցման երնուլթներ: մածուցիկությունը

112.

Գավերի

Մ ինչն.

ք ճիսի մենք քննարկեցին ճավասալրակշոուլթյո վիճակումդտնվող դաղը: Ալողիսի վիճակը բնու|ք ուդրվում

է

նրանով,

որ

դաղի զբաղեցրած ծավալի

բոլոր

կետերում

ջերմաստիճանը)ճնշուսիը, տսրբեր տեսակի մոլեկուլների ճա րողբորական քանակըն. այլն միատեսակ հն: Ալժիր Քըննարկեն ք ւյն երնույլթները,որոնք մու ջանումի 7 դաղի

վիճակից շեղվելու դեսքումիյ ընդ ճավաստարակշոության

որույի ռաճմի ք այնպիսի դեսքերի քննարկումով, անավիայկվեն երբ ալս շեղումները ւԻհնժչեն: Նիոն հրնույթները այն

պատճառների ճեւոնանքով,որոնք կալարղվեն ճնւտադայումի

Ի. Վ.

Սավելե

կոչվում է: փո ն ան ց ման Է բն ույթնիր Սէ 2:.թ կբնն որեն ք կում միայն հրեք չլդաի ռի երնուվլթնոը՝Խեր.թի: շվա ջելոիւսԲ. զորդոո Թյուր /" ռի:Փու ղիո:: մԲոշժուչիկություն, Նշենք, որ վիճակա ուկնա:ն ֆիոչիկունուոլ:Ժունի ի ույն ըշոմուժ ի ձակների ճն21: Մլն դիմայր ինների Քո: րամ :

Ս

սոուլունը:

զբաղվում է Բո/կ վատարակչոաւյան լառատման Թշնաբում առաջուղաժպլրոցեաների առամաասիրությումբ,կոչվում ՆՋ է ֆիզիկական կինետիկա: «6 ԿԱՑԻ Փոխանցմաննրհուլթների բընաջրա- նարկումիը կական նք դադերի յիռ։աա: ուսում սիլյուժուցիկուլլո: Եկ. 351 Թ. ունից: Շրի դողի ուան քում Ա ալրաղությանը փողխոլավում է մեկ չերտիը րոսը, ապա հրկու ճարակից շերանրի սաճմանուսի (1:|. 251) առում Է ներքին շփման ուժը, որի ւինժու Թլոնը» ինչայիտճայոնի է ժեխանիկալից, որոշում է ճետնփոլձնական, բանոձմնից՝ բոլ

որբ

-Հթ.-

ԷՀ զ ոլուոն

շվա:

-ն

ձմ ԴէԸ Ե

յան մաժուցիկույթ զս

դորժակիցը» ԶԸ

ռինքն՝ այլն մեծությունը, արադ

Է րոլամում

(115.1)

Տ,

է կրումաերբին դորժուկիջն

ւոն է, ո/լԹր» 17 դրադիեն .

ամմա լու

որբ

ցույց

դաղզիշարժման

Ա

.

է

աալիս, թն որքան

այրադությունըշելոոն-

բաժանող մակերեսին ուղղւանալուց ուղղությամբ» Տ-ր ոլն իակերեսի մեժուլթ լուն է, որի վրւս աղդում է ուժը Ներբիա շվոիան ուժի ժադումիըճոասկանավու ճոտոաւր քըն իրար ճայվող որնէ ձշ ճառտությամբ գողի երարվեն բ, թե շերահբը շո՛րժվում 7 Ալ /ւ նջ լու շելսո: Ենթադրեն

ԲԷ

տարբնը տրաղություններով (նկ. 2525): Գազի լուրաւբանմոլեկուլը ւիասնակցուսիէ հրկուշարժումների: բառոաչ չլուր լին ջերմային: շարժման) որի միջի արադուլյունը ճու վոր աժ շար ս:ն, Ի ԻԴ աուլ" է 7 -ի, /ւ կւսՐԴ ուվվո Հ

արժ

որի

տուող

թյունը զգալիորեն աղելի փոք էչ քան մ-ն («-ՂԺմլվբկ» քամու արադությունը ամենաուժեղ փոթորիկի ժամանակ հավատար,է, «-10՝ մյվիկ-ի): Դիցուք ժամանակի որքւէ ոլնին շելոռերը օժտվաժ նն Խջ իմպուլաներով: Այա իխժպուլաներըչեն կարող էլն ջերմային շարժման ծետնանքով մոլեկուլները ոն ընդճաւտանցնում են մի շերի լուսը: ճ1 ժամի անակու Տ մուկերհսովերու ուղղություններով էլ կոնցնեն ճավատարթով մոլեզուլնելր՝ մնալ անփոխոխչ քանի

որ

ՃԱ

Նկ.

Վ. --

ի

Մ

(115.5)

ՏՈԼ

(մոլեկուլների արագության մեժության վրա կարդավոլր ղված շարժման ունեցած աղդեցությունը կարելի Է տրճամարծել, քանի որ ալն էական դեր չի խաղում):

Մոլեկուլը»ընկնելով մի ամն շորտ

րընդճարյում է այդ շերտի մոլեկուլների ճետ, որի ճնանանքով այն իր իմ ղուլռի ավելցուկը կատ տալիս է ուրիշ մոլեկուլների (նթե Է նկել ավելի Մեծ այն դուրս արադությամբ շարժվող շերտի), (րամ ավելացնում է իր իմպուլար այլ մոլեկույների իմղուլաների ճաշվիս (նթե այն դուրա է հկել սելի Կիոքրարագությամբ շարժվող չերախց): Արդյունքումարաղ շարժվող շերտի խմալուլսր նվաղում է, իսկ դանդաղ շորժվողինը աճում է: |

Օրինոկ՝ սչուսջին շոլոոխց ձե ժոսիանա:կոուի մոլեկուլների ճե ճեոունումմ է լոլ իմալուլալ՝ միջոցով ձր

»- ձղոլ, 488.

որտեղ հԻ-ր որոշվում է (112.5) բուն ձմւով, ա-ր մոլեկուլի ա

ուան

է:

Միաժամանակ դեսի

իոիպուլսը՝

շերոն

այս

ՃԵլ

--

Է

բերվում ճեւորյաւլ

ՃՎոսչչ

Ճ1 ժամանակումառաջին շերուի իրսյուլորը Հեատնաբար»

ւուսնումի

է

իի ոճ)

-ՃԵ,

Ե

ՃԽ

Ճավա ուր

որը

է

Ա)ՏՃէ: -- Ոտո(նչ--

Ճզո(ս, --պ)-

-

Համանման

կարելի

է

դատողությունների միջոցով Ճեշտությոմբ գտնել երկրորդ շերտի իմպուլսի աճը`

ՃԽչ

ՃԻ:

ն ուժի Հիմնվելով իմպուլսի իոխոման միջն դոլություն ունեցող կապի վրա, կարելի է պնդել, որ շերտերը շարժվում եղն ոլնպես, ինչոլես ելե աոաջին շերտի մրս Տ մակերեսով ղգեր ու

ւ

ՃԽ

եհ-Ր

ուժը,

իսկ երկրորդ

:

ըսո(ա-ԿՏ (չ-ա»Տտ

11155 (115.5)

մամ կ»

մա

Բ

Խո(պ- -նշ)Տ

ուժը:

(115.3) բանաձնից

ճի

ոմւումի է,

որ

ռուն

անկից

շերոե-

գ մոլեկուլներից՝սաճմանաղդժալին ւիւո ւոնդասիոխվում՝ կերեսով հել վալըկլանի ինլ ացքուսի: Շվահ ուժի վերջնական բոնւսձմշը ուանւա լու Ճասիար յունը, ինչես ենլժ սլ եւութէ ճաշվի աոնել, որ արադուլթ Ծին ումի չե կարող մփիուխո լո դրում իշ երկու շերտերի (ուս վել թԹոռիչ շերտերինուղքո:ձե, ուլլ փոխվում է անընդճաոյ, ղաճայաց 2, ուղղութլուրը լս-- ս(2), ե՛ս սկ. 259 |, Տ միակերեսի միջով անցնող լուա քունչ լուր մոլեկուլ ոհ դիո փում Է մի իս/ոլուլոչ որը որոշվում է մոլեկուլի վերջին բավխահան յան արժեքով: ւոնղում ունելաժ նրա Ա ար ուդուլթ Տ մոււկերեսի միջով կանցնենՏ-ից տարբեր Ս ճեռավորուչ որը

-

ո

-

-

-

թյան վր բախումներ կրող մոլեկուլները,ընդ որում ոարյունը որոշվում է (111.1) բոսն բեր 1-երի ճավանականուլթ Ճ ձեով: Միջին ճաշվով ս»առրթ) լ Գ է վերջին բախումըւոեղի ունենում Տ-ից ուղոււո Ի վազքի միջին նրկարուլ. 0ԱՇՀճեռաճավասար Ի--«---«ըթո թյանը ա

վորութ լուն վրա (ակ. Ուստի վերնից )։

Ք

-ֆ-է----Վ-

«թ

Ւ--

/

| իլ:

յ վ

-

1/5

||

դեպի ներքն Տ մակերե1. գրով ոի միջով անդնող (նկաջա.«յթ» ի» «ս»«փոօ «թսաթ «ա» «աթ«ռայ «աոցթ «սաթ մոլեկ լներին ) բումի ոլետք է վերագրել 2-1 ԻԳ» կոորդինատով կւորվաժՆկ. 253 քիս ճա աալ ասխանող արադության արժեքը» իսկ ներքնիխցդեպի վերն ուղղությամբ անցնող մոլեկուլնեբին՝ 2-- 7 կոորդինատով|կարվածքին ճամապատասխանող 1-ն շատ որ փոքրըէ, ալա արաղդությանարժեքը: անի արադություններըկարելի է ներկայացնել ճետնյալ ձեով՝ «ասա»

ու

ատ

ս(7 Ի)

Հ

ս(2) Է

ս(2 --7)--ս(2)

-

Խ

(112.4)

Խ,

որտեղ ս(2)-ր դաղի արադուլժ լունն է ալն կւորվաժ.քում, որտեղ 172 մ ոովի եղավորհցինքսանի անա դժի Տ մ ակե՛-

Լո-րաժանցյլալիարժեքն

ամ

քում:

է

:

ճաստաւտվում է ճշգրիտ ճաշվարկով,որը ճաշվի առնելովմոլեկուլների բաշխումը ըստ | աղատ բության:

կւորվածժ-

նույն

Սա

կատարվում է` վազթի երկա4Տ5

Ալ-ի նաւձեի,տեղադրելով

ժեքները.

1... ծ

այունելո 1

ո

յ

ռո

ը

զշ լ(.» ձմ

ՄՊՈ

Լ

Հոս

փոխարեն

Աչ-ի

հ

Քամու:

1յ- Ը

Թյանըչ վերջին բան ձեւր կարելի ոս

Է

-

)5:

2:

/

սւր

է դաղի ՄՍ

ք

(բո 3:

11:

ւու-

դրել ճնեանլալ ւոնհս քով՝

ԵՏ:

1...

լ

(115.4) արչ-

(115.5

Մշ

(1 12.5)-ը (115.1) փորձատոսվան բանաձեի ճետ ճամեուտելով, կանանեն որ հչնելով դաղակինետիկռլաւոկերաք, ումնել:ից,

մեզ ճւսջողվեց ոչ |

ձս

իուլն ճանդելչ-ի ՇԵՑ

Մ

/.

Տ-ից ճիշտ (ախ անը» ոլլը ճուռակ ոո ղ միժուցիկուլթժ չուն դորժակգի տր տաճուլտույթ յունը: Իսկապես, նրանց ճահ ի ,ւ-

սռուսիիցբխում է

Այելի խիտ

դ

-Հ-

-

0:

որը շպվորկը,

( 112.6 )

մեր կողՃոն դե «ից արդար ճված իի շարք ցնումիէ դորժոնները» իի մփիուքը տարբեր Թղիյին դորժակցու| նուլնոլիսի,բոց բանաձեի: ճա

Ճա:շվի

Է սոն ուի

դաղի մաժուցիկության դորժակցիճառսիա Հետոաղուննցոք

դուժ (115.6) չարա անուլոուլ:լումը: 0-17փովխա:րին է լով ուղ-ով ն ճաշվի առնելով,որ Մ ա՛լ ճի ուիաւան ճւո7 Դրո -ին, իսկ ղսա վող. քի իիջին Ւ հրկալրությունը է 1/ո42-ն,կո'րելի է դրել «Իեմուտավուն մեր

ո

ւււ

ս

դ-Հ

ոո

՛

նար ոտ

նուն

ոմշ

17.

(112.7)

Առաջինճշրթին ուշադրուլուն է դրվում ուլն որ դ-ն կաիւուիչունի միավոր ժոչվալում դտնվող մոլեկուլների Թմից, ճետնաոար Է ճնշումից(թու): Առաջինճւշլացարդյունքը ունի ճնտնյոլ Ճեո 25 2շմիան խոքոն ումիէ փվոքրացսիսւն բացոասորությունը: Քից դարմանալի թվացող

այս

իմպուլսի փոխադրմանը մասնակցող այսինք աճում Է ՀԿ, Ճեւոմ աղալ: մոլեկուլների Թիվը: Միաժա աու կան՝ մբ մոլեկուլի կողմից Ճակադարձ ուղգություններով փոխադրվող իմպուլսների տարբերությանը: Արդյունքում նան

Ո-ր,

ատուցվում է,

--

ի տվյալ արադությունների

որ

դրդի նի

դեպքուբ մոլեկուլների փախադրաժ դումարոայինիմպուլսը չունի ճնշումը: էրա իրոոիսցի չ Միայն լն քան ժաքախւում ւս

մուաակ, քանի դեռ Ւ-ն սրութ Է սիում այլս անցքի չարերի ճամեմատ, է զապը (օրինավ՝ խողովակի տրաորով ճռռում մոողժի ճետ ճառին ): ավված ռրանիցդչ թո ալո ւղալաւոաժ չիաժուչ դոդ: արում տեղի ուննաչաչուց) մանըինչ չաղո ճաշու ուանը ովուումիԷ ավելի ւժ կոովուումի շիկությունը Է Ճնշման իջնեն ցիան ճուտ Երբվաղքի Իիմից մ սիոթլրոթնումի ճառերի հրկոչլությունը:ճոսին ի ատելի է ոյն ջինս. է ղաղըչ ձնա, որով ճռռում մոլեկուլների վազքը ոլոշվում է բոց ուլի մեծու լաւը: / Ը -Ճ հավսում՝չի ունն ումիճնշումից է

չ

ացակի

չ

Մ

Ո

ԽՃ | դ,

1,

շմ ան փուլում դնոալ քոււի ժոչնկոենրի թիվի Ժմիշվոր Դն

Աղյուսակ

ՀԱՏՈՎ 23)

մկպզ

լ

Ը

|

10,4

|

24...

ծավալում պապն

տփոքրանում

է

շարունակում

ճնտնարո որի է տաու ՛ղ-ն:

(119.2)-ի ճամաձայն մադորժակիցը 573 55 | յտ | ժուցիվության . սպլոք է աճբ ջերհ աստիճանից 173 558 12,9 | ալսվաժ՝ 7 -ին ճամեմաւուկաւն ՍղլուշակՋ-ուի բերվւժ | փորձով ւուսղվյուժ օդի մ աժուցիկություն արժեքնե

:

Լա

ո

իս

արբեր ջերմ աստվխճանահըի դես բու ւի: Եթե Հն դփուրոլ Հ

վեր ՒՋ "Ղ ին

ճայի

նար

ոու: :

Ճա

ւոա

նքր

ամու

կա:չ

Իսչոես

սլա է

ւու:

ոդ՛

է

1 -ե

ոլեյուք Է

աղլուսոկիցչ

ոլո

յունը որոշ ճավփուվսինժանումմ է 1-ի աճի Տարաբերուլ միաժամանակ, այնոլես որ դ-ն ւինծանումիէ որոշ չռռիով

խորդ ոլարագրաֆումմ նշված ղաւ փվոաղզ.քի միջի: երկալրուէ ջերմաստիճանից: կուիւումին Փաղիմածուցիկությանկոխումը մոլեկուլների միուս սուս վից կարելի Է ուոուդգել ալն դաղերումի, ոլրոձց մոլեկուլները» -

կորվածքներ:Այսպիսիդաղեր Են օրինոկ սովորականջրոաժինը մ. ժանրը ջրածինը (դելրոնրիումիը )։ Դերոնրիումի տան /,. մոլեկուլների) ւի: երի (ճետնաբաղր տուտուին երկուում. դւուի ավելի ւիհնծ է, քան սովորական աւոուիներինը: ջրոաժնի Ջրածնիմ. դելունրիումի մոլեկուլների էլեկորո:կանՃա ւոկուԹյունները իո տավոլրուուլնա միուոնսոկ ե: Քանի որ մոլեկուլների փոխաղդեցությունը, ճեւտնեարարՄԱՂ էֆելոիվ կտրվածքը որո շյ|ում ԽՆ մոլեկուլներիէյեկորակոո, ճաւոկուլ են սիիաւոնթյուններով,դելտերիումը ջրածինըունննուի | է ֆեկոխվ կոր վուժ.բ,ն նրոսնցմաժուցիկություն ուա դորժա-Հչ կիցներընույն ջերմաստիճանի դել.քոււի ւլ եւուքէ դտնվեն 1 2։:1 ճալրուքերուլթ եղանակով որոշյան մեջ: Փորձնական -

ի

լ

է,

ո

Ը

դասի, որը

հրո դոլտեր

ուսիխ -ՆԽ ն

ջը

113.

-ից ւիհժ է 1,39

՛Ղ-

մն

-

տեսական արժեքին:

չավոաղանըցմուտ է

Տ

ժն

Գավերի ջերմարաղորդությունը

Փորձնականեղանակով ճաստատվելք, որ ուչն դել քումի, երբ որեւէ միջավայրում7 ուղղութ յաւիբ ջերմաստիճանը եՃա ւուսոուն չի ւկ ումի, այդ ուղղության երկաւրությամբ:

ղի է ունեննումի ջելոիությանճուք, որի վում է ճեւոնյուլբոանձեուվ՝

մեժությունը որոշ-

զ--«5-Տ,

(113.1)

որոոհղզ-Ն 27 առանցքին ուղղաճայացՏ մակերեսով խավոր ճոսող ջելոշությանքանակնէ, Ժասիանակումի

«ո-րջերմ

սիա ւուսկանու ւան դորճանի դրադիննան է, «-ա՝ ճառին է տիջավալրի ճաւոկությունների ց /. ծակիցըչորը կավովուժ ոի

կոչվում է ջերմաճաղորդության

դորժակից: զ-ի չավալնությունը ճավասար է ջյվրկ-ի (լամ Խրգ/վրկ, նե «չն ունի չյմ. վրկ. աստ. կալ/վրկ այլնի Հետնետքբար, նշանը ցուլց է ուսլիս, չասիալնույթ յուն: (118.1)-ի մեջ «--» ստիճանի աճի ն ջերմությանՃուսքի ուղղություն որ ջելոիա ները ճակառակ27 ւսլավին քն՝ ջելսիութ յունը ճոսույի է ջերմաստիճանի նվազման ուղղութ ասի բ: (118.1)-ի հեջ ջելրոիուճոսքը ճանրաճաշվական թոն ւեժուլժլուն է, ալին քն՝ ճոսում է 2 սրւանցքի դրական ուղղուեթե ջիլոհուլթյունը թյո բ, զ-Խ դրական է, իսկ եթե ջերմությունըճոսումի է 7 աւան ցքի բացասական ուղղութլուիբ, զ-ն բազասական է (կ. 354), -

ժասիանա կում Տ մակերեսով ճոսող ջերմության Օ է բաղմասլաովել քանակը ճաշվելուճամար զ-ն ալեսուք է-ով, այսինքն՝

Օ --Հ

զ.-

-

ՏԼ1։

(118.5)

Փորձենք ճաչվել ջերմային ճոսքը դաղում, ճիմնվելով գաղափարներիվրա: եթե զաղի ջերմոլեկուլլար-կինետիկ մաստիճանըտարբեր կետերում տարբեր է, մոլեկուլների

միջին էներգիան այգ կետերում նույնպես տարրեր կլինի: երմ ալին շարժման ճիոն ան քով մոլեկուլները»ի տեղից «լուսը տեղափոխվելով,փոխանցում են իրենց կուտակած

էներգիան: ալս փոխանցումըւալմանավորում իներդգիալի

չ

պրոցեսը դաղերում: ջերմաճազորդության |

ւի ղաղ), Քննարկենք

ուսի է ջերմ

ՆՏ

| |

ս

տխճանի

--

հղաոսկով չվ աճալան տուք ուժ լուն Իխ ուզղուչ-

որեէ

որու ի մոն Ճո

Թումո

ՏՀ(2)

ԲՈ

-

կենք շ-ովի ն ովի ոլա:ւոուղղուՀ կերան իտ.քոլո

թյանը ուղղաճալաը ի Տ տկերեո 255). (կ. Տ մակերեսով քրոս ռորչ-

մայի

ուղղու տ

ձող

նո'կը

|

Եկ. ՀԵծ

Միէներդիաչ որը

Քրո-

ոյնհկույսելի զբո

ռրոշղվու

է,

ան

17 ո1

ՎԱ

ԶԸ լուր: Յուրթուքուն:

լոբ

սլես դիոք՞-բ, ճոխ լալ ոբ ւոա:ճուց ան

ԶՆ

-

-

՛

|

2-2.

կոշառաչ

որը

ո

1. Հ

Վ

ոլեկուլ

(115.3)

ԽՏ:

իր

ալնոլիսի աա տեղի ջեր-

անում

ճետ

ճառի յոսրա ւու ավանումէ

Է

բթվոուչունեցել նր վերջիր եղի է մր ալլ մոլեկուլիճի: Միջիշ ճաշվով լո բովոոումիլ, ունեն ումի վուղբի միջին Ւ երկարությանը ճո Տ-իդ ուղ աուտ սիո ո: ո'ջ Թռչող դիասար ճեոավորուլան մրա: Ուստի ձոշիսի Ճչ րուժ չոոն մեջ լեկուլներին ոլեյուք է վերադրել(2-- Լ) յիասոխճաանին, որտեղ

Է տեղի

ու

-

հուի Շ. էներդիան,իսկ Լլ ջերմաստիճանին աալ աւտւաախյանող (2 -Վ- ).) ճարճակաոակ Թոչող Ժոչիքուչներին՝ ուղղուլժլասիբ Բ աի: Յջ Թութ լոն մեջ 1 ջերմոչատխճանի ավ 171: ռվոանող 2:

ուն նձ: ջերմաստիճանի կաւվոում՝ մեժույթլուսները մա կերոռով ձախից Այդ կոոսլաւկդուլժ լոբ Թվում Է, |ժ:: Տ ճար ար ոլեւուքէ քուջԹոչող մոլելկույնելրիԹիվը որուշնչու (118.8) բանաձմի ւինջ տեղադրելլ ջերմառտվճանին Ս ոճ Մ արժեքները, իոկ ուջից դեղի ձուիս միաբա տասխանող դ

/

ԷՄ

ա-

թռչող մոլեկուլների թիվը որոշելու ճամար՝ 1չ ջերմաստի-

ճե շ:ռ արժեքները:Սոավկուլն է հուաճել, ուղղութ ուններով որ Տ մակերեսով ճանդիխալակո»ց Թոչող ոլեկուլնելրիթվերը չեն կարող տարբ նր չինել: եթե Սրանք սիիաոեսո:յչլինեին, Տ մակերեսով,ջերմության

ճանին

ճար

որա

տաավունողուխ

քից բոցի» դղիտվեր2 ում. ալութի Տո ւք), այսինքն՝ դաղը լան Բի մասից կտեղավիոխվեր ւրլուս մասր: ՍՀ տարածութ լար բ վերցրած դաղի ենբ, որ ամի բողջութ: ուլն հն ոսդլյումմ շարժումչե լինում: Տ մակերեսով լուրաւքանչլյուր: ուղղութլուրը թոչող մոլոկուլներիթիվը հայելի է որոշել (113.8) բան ուձեուվ,վերցնելով ո-ի ճ Մ-ի արժեքներըՏ կորած քումի:Այդ դնալքուսիխավոր Ժամն ակում Տ մակերեսով 7 ռուսն ց.բի դրայամբ մոլեկուլների միջոցով ոհդադիոխվող կո:ն ղդուխթ ճու

ու

էներդի"լի քանակը կարելի

Է

դրել

զ--ԼԻ(--ՑՀ--ԸուՏ (շու- 7-ի միոքրության

ված է Տ

(113.4)

սյատճառուվ կարելի է ճամարել,

է, որտեղ ոչն տեղիջերմաստիճանն

Ա-ը1-ի

մակերհսը,

որ

Խ-ՂՑՆ, նչ,

Ց, 4շ

Խ-ՂՂ-ո

-

ՀԿՈ-3): -ուտ

-

որտեղ

Մ,

Ղ

ածանցյուլն է

ւհ

դավոր-

բուո 7-ի

դումի:ծեղադրելումոլո արժեքները (113.4) բանա. ձեի մեջ, կաւուն անք

նույն

ոն

գ

-.

Ղ1,.

Իրստ--լրա-2-,

ջե

Այս աբւսու ք սիո նալութ յունը բաղ մալա կենք ն բոաւժանեն լեկույի տ մասսայի ն Ավողզադրոլի ել Թմի վրա, կրո-

տանան

ք

ՊոսխՊՏտՏ ջախ: `

Տ

մ,

2:յ

ճս շվի առնելով,որ Ալնուճետք,

կապ Ճ

.

լ

լ:

--շ--«---Հ-Հ-Հ-շ---

ուխ,

Պա

լ

. --..

ա

Ը

(ԸՄ-Ա տեսակարար ունն ջելաիուն ակուլթ վալի դեռլքում), կարելի է դրել զ

-

1.

-Ըջ

Ըս

ՄԻ

իակ

ը,

--

ՇՆ

է

),

ՀՀ

Ը Մ

Հաստատուն

ծա-Հ-

( 113.5) -

Հ

Համադրելով (118.5)-ը (118.1)-ի ճե, դաղերի ջելոիաք լան դործոակցի ճասի ար կաւտանան ճաղորդուլթ

1...

-բ

Հասինմ ատելովՂ-ի (115.6)

ք նաձեի ճիեւո.կատանան

Ամելի ճշդրի

տ

«Հ»

(119.6)

ցմոյ: բան ձեր ա

ՂԸՄ

«-ի

(118.6) բոս(118.2)

:

ճանդեցնում ճաշվումիը

է :-ի

ն

ղ-ի

միջն

2-- ԵՂԸ Մ է Է որոշվում առնչությանը»որտեղ Խ.-ն Թվային դործոաւկից է ճեւոնյալբան ձեով

իի աւուր դաղերի Ալսոպիսով:

Է -- 2,5,

այլն:

ար (1»ՀՇք|Շս -» 9/8) 1,9 1 երկատումդաղերի ճամար(՛ -- 4/5) Ւ Ճա

--

թե ինչես 2-2 կուիւումի ունի մոլեկուլը բնուՊարզենք, ն Թադրողմեծություններից Բանի դաղի պարամետրերից: ՊԸվ իչ բավական է (112.7)-ը բաղմասլատկել ԸՄ -ի որ լան մեջ մտնողմեժութլուններով՝ արտաճալտույթ Հ

|

լ

քում ուուաց վում Արդլուն

է ո շ---ան

-

օյ

Այր, կավվա ժույլունը ստարբնր վում է նլրոսնով,որ

-իճ, մինչդեռ

(118.8)

/Ղ1։

ո

Ղ-ի (112.7) կախվածությունից 7«-Ս ճՃակադաձճանի կան աու

դ-ն ուղիղ ճասի հի աուկա՛ն է յ դ-իռ։ ունի ոլեկույի ղառույ լան Բացի դրանից, 7-27 կվում

է

յ

ո

բնուլթից (1 թվից), իսկ ճնշումից ն. կախում ունի ալն։լես, ինչես ՛Ղ-Նո Հեջերմաստիճանից լան դորժոակիցը մոաբոսր, ջերմ աճաղորդութ կրա վւում՝ չունի չի դառնում իինչե որ ճնշումից (ալնքան ժառիանոա»կ, դժալին ճակի կարգի մեժուլժյուն,որի երկաալն անովլժի րութ լաբ ճաղորդվումիէ ջելսհութ յունը.) ն աճույի է ջերմառչ ոի ճանի ճի միաժամանակ, ռակայն սվոքըինչ ավելի արադ) քան / Ղ-Ճ։

աստիճաններիթվից

ն

ո

Տ

Գավերի դիֆուվիան

114.

ւի Քննարկենք

սլան քն՝ իի քանի բաղադրամասերից, Քանի ւոեսակիմոլեկուլներից կուզիվուժ դաղալին(ոուունուլ,ԼԻ 1-րդ բաղադրամասի մոլեկուլների Թեվը միավոր ժավիՀ լում նշանակենք լով: Մոլեկուլների լրիվ թիվը միավոր ժավալում՝կլինի Ղ

-Հ

Հ՝

ոլ:

1չրդ բաղադրամասի ճարաբերական կոն Խառնուրդում՝ է կոչումի չավփուլնուլյուն չունեցողմեժութ ցենտրադիա յունը ,

1--՛

լսո Ալնճոա

Ա ո

բաղադրամասերի ճՃարաբերուՀ վուն կոնցենարւցի աներիդումլարը ճավասար է ե լկի՝ է,

որ

բոլոր

ՀԵՀ

ՓՖ--

յն

ո

է

Որմէբաղադրամասի բացարձակ կոնցենուրցի» կոչվում միավոր Փավաղլում դտնվող վրալ ոնաոկի Ժոլեկույների

իժ հոնըննտլուսցիան Ալաղիսիձեով ուհին որվյունն Է: եթե Լ-րգ բալ բաղադրասիասիոլսրցիոոյ (ուոուլժ միաս ւն:

ճավասար է ու-ի, բաղադրամասի Բոլեկուլի խասան կոնցենտրացիանկլինի բացարձակ Ը

առո

ՅՅ1կ1ԼՈ::

շուսիր ճավասար է 9առանձին բաղադրամասերի ռյարցիոլ ճնշումների դումուրին հ որոշ վուսի է միավոր ժավալումդտնվող մոլեկուլների մտի թղով Փաղային (աունուրդի

Ճն

ք--Հք, ՀՈՂՀ

ուլ,

ճի որ դաղալին չու դաղ լ, կարող Է ալնալիսարաւու աւո ոսրբեր կեւոհրու:ր սերի կոււուկու:իըւուսրաժության սիոուոնՀ Ամա Այլ դեար ռակ թում մոլեկուլների ջորի չին շո'րժ21:11 ճեւուան քով ւռեղի կունենոս կոնցենտրացիաներիճավա-Հ -

ուն մասսայի փոխադրումով Կրոս կոնցոնմոլու՞ւցյ ուսի Խվաղմտ ուղղութաի բո:Ալո ւզրոցեսըկոչ ուսի է դի ֆո դիո Մոլեկուլների (ոի մ Թեվը» ճետնաբոը Զում ճե շումիըդիումի: Այս դոոյքումչոնղի ֆուղիուլի բեթ աց քում չեն դրուիուվա ուսննուսի Է տտարբնըտնսակի մոլեկույ երի մերախան բոաշիվոումի, քնՐ դ. արժեքների փուռ վուր լույ, ւս լավին Ընդ. ոն մեումի բւողոադրամաանլից որուս՝ չսլնն ույ որ որմէ աան Է սոլ բաւղաղրամի րի Ոլ-ի միադի՝ու-ի աճր ուղելկցվումի ժամանակլա ալնապիախ իոիովիոի ուիբ» ոլ: ոլ-որի դուիարը ւ

չինոււԻ

Էէ Շատա ուոույո:

ոլա կլնոռվը երկու քաղ ոՀ Ալսուճեւոն ոշւօբադրուֆումի դաղալին խոսոնուըչների մասի դբլումտասնրի ց կուղմվոաւժ Թո որմէ ժաշվուլումի ք, ինչ-որ ձնով ռպլաճաչան Ննթաղդրին ըն ուց.թումիչվովփոխվու Երլու բաղավոււիէ ժասիանակի 2, ուղլուլժլան դրումասերիկոնցենտրացիաների դրոռչիննւոը հրկարուլթչուիբ: (ակ.256-ույի բազարձուվ կոնցեխչորաւթի ունը -

աժ բի մովխոսրեն ւշաումլեր

ժություն ները՝խավոր

ժո

վր): ճնշումը

ամբողջ

ժուվա: լում

Խ1: արոսնց

ճւ հմիւու վուն յին վալում՝դւոսվողմոլեկուլների թեռ

(6)

րան ռուն է: Հետնաբարչ1լ-- ոջ դու. փարը լուրութան չ լուր կ ոորդիած րումիհիշի ռուլթում 7-ին նը: Այդ դնող "ու

դղաճայուցՏ

Տ

Լ |

ոկերե-

կդերակշոիտոււաջին

ռով

տեսանի

շոլ ոքույն երի ճոսբը Գոշ)ոիրցամ ղղուհ.սրեյի լզ Թլորբ» որը բնույթառրելՄեկ վոլ կրթա ՏՀոս)անցնող ում

է դի

ֆ ուղի

ՖԼ

Է

ոտչիս,

ալո

որ

գ

( 114.1 )

զշ

Ժա

դոր

ցննաւրո:ցիոլի դրոսդի ո

ւոն

կիո»

Է

ՄՍ

դ: ռալատույթյունի

Թ-ՀՏ,

յ»թա--

ատականույմ լան

ալի

(6)

ա

ասաշոյիՈլ արժեքով: Փորձըցույց ժությունը րոշ մո ի է ճետն լալ ուրա

ճամ

եի

)

Մ

13ՀԶ որատճղ

(ե)

--ԼՋ- Ի7,

|

47Լ

էյ

-

ա

է դորժակիցն 3Ը

Լ-թ

բազ

տր

հ

/չոչ վում

ձակ կոն -

ւյն դտրյված քում, որտեղմւոոչ

վի տեղուվոլոոլ Էինք Տ մակերեսը:

Ալճալ:ո է,

փոխող իու:

որ

ժամանակումՏ

ն

-.ԾՏՑգ

ինլէ»Միաժադյունուկ

մշ

դոլուլժլուն

Ճա դի սյակաց փոլեկուչնելրի

իան

ւար

մայերեսովւոնդա

ճոս

Տէ:

յուն եւս

քը:

որը

(114.5) երկրորդ

որոշվում է

ն

ռակի

Ճաիայ-

ոոսծագտութ լո: բ.

հն,

--

--

թ

ԳՇ.

--3

«

գշ

(114-:1)-ը դիֆուզիայի

փորձառական ճավառարումն է: է տալիս որ մասսան նշանը ցուլց տեղասիոխվումէ տվալ բաղադրամասի կոնցենորացիայի նվաղման ուղղությամբ: Փորձենք ստանալ դիֆուզիայի ճավառարումը՝ճիմնովելով մոյեկուլլար-կինետիկ ճասկացությունների վրաչ ընդ որում ճաշվոււմները ք, ռլարվեցնելուճՃասիար ընդունեն ոլ երկու բաղադրամասերի մոլեկուլների մառտաները խլաճն դգորժնականորեց քիչ են տարբերվում (ոլ ոչ«Թտ) բեն ունեն միատեսակ էֆեկոիվ կորվածբներ (65:2239ՀՅ): Ալս դեսլքում երկու բաղադրամասերիմոլեկուլներին կարելե է վերագրել ջերմային չարժման նույն միջին մ աղադությունը,

ն

ազատ

վաղքի միջին երկարությունը Ճաշվել ճե-

ոն.լալ բան աձեով՝

ոլրոտոեղ 1--Ոլ-Է

ոջ:

Դիցուք առաջին բաղադրամասի կոնցենտրացիայի միոփոխությունը 2 առանցքի երկարությամբ տրված է Ը.լ-»Շյ(2) ֆունկցիայով: Տ մակերեսով անցնող լուրաքանչլուր է եր 7 (ճիշեցունիցաժ սա ՄՄ մոլեկուլ ոհղառիովխումմ Մեկ վալրկլանում շ առանցքի ուղղունենք, որ ոլա թյամբ 5 մակերհաովանցնող առաջին բաղադրամասի մոլեկուլների թիվը նշանակենք Էլ-ով, նույն թիվը 2-ին ճակառակ ուղղության ճամար Ի լով: Ալդ դեպքում շ ուղդությամբ մել վալրկլանում տեղափոխվող առաջին բաղակարելի է ներկալացնել ճետելալ անադրամասի մատտան Քով՝ հն» (Գղ-Պլ)ա (114.8)

Ինչալնսնախորդ դեպքում (տես Տ Տ

ն

8 118), կարե-

լի է ընդունել, որ մակերնար ճատող մոլեկուլները գալիս են ալն կտրվածքից, որը դանվում է Տ-ից ազատ վաղքի միջին ներկարությանըճավառար ճնեռավորության Այլ 2 առանցքի դեքում ուղղությամբ Տ-ով անցնող մոլեկուլների թիվբ կորոշվի 2--շկոորգինատ ունեցող կտրվածքում միավոր ժավիաւլում՝ դւոնվողմոլեկուլների ո՞լ Թվի արժեքով»

վրա:

իսկ ճակառակ ուղղությամբ թոչող մոլեկուլների

թիվը՝ ո՛ւ

է 2-Ի կոորդինուտ ճամ ւա տասվխանում ՒՎ՛լնԻլ թվերը որոշվում բին: Ալոպիսով, ունեցող կւորված ե ճեյոնչալարտաճագտությամբ՝

արժեքով»որը

--

Ց ՈլՆՏ»

ք

որտեղ Ի լ-ի ճամար պետք է վերցնել ո՛ւ Հ ու(--1) թիվը, թիվը: Տեղադրելով ԻՈ լ-Ի իշկ Ալ-ի ճամար՝ ո՛ւ--ու(21) ն Ւ՛լ-ի արժեքները (114.5)-ի մեջ, կստանանք հլլ»»

Քանիոր արտանաը ուլ

Տու

1ո-ր

իւ

ն

'

-

մշ

մեժություն է,

ուն

ւու

ՎԸ

Ցու րր:

կարելի

լունը

ւլի կոնցենտրուցի

-----ՎՏ

է

դրել

գլու)

ւո

ր

տեսքով,

որը

դրադիննոն է: Այդ դել քում՝

լ---«(ՒՅՊ.

):5

(1144)

մշ

դա ք Համադրելով(113.4)-բ (114:1)-ի Բեւո, կուտանան ալի դորժակցի ճւ ղակինեսոիկ դիֆուղի աւրւոաճայտուլթյյունը:

սի

ար՝

Ը

(114.5.)-իցՇեւոհուսի է

է,

---տ որ

-

(114.5)

ք-ի չասիլնությունը ճավառար:

մ/վրկ, Մեր կատարաժ դատողությունները ճավասար չավիով

են կիլուռնլյի լ

տուի բ Հետնաբարչ դիֆուղիալի դորժակիցը երկու բաղաղրամառեբի ճամար Էլ ունի միննույն արժեքը: ն

լխառնու Իդի

հրկու որկուբբաղադրամասն աղադր

Համեմատելով (114.5)-ը (113.6)-ի

նկատուի

բ:

ք Ղ-ի կոտանան

ք-ի միջե դոլություն ունեցող ճետնլալ կաոլը՝ Ղ-»

Բիո,

է՛

Ի. Վ.

Սավելե

քք:

ծնղաղդրեչով(114.5)-ի մեջ Կ-ի քլունները, հւսրելի Է աւան:

1 Վ7Հ

լ,----

-

ոշ

տ

մո:ւբբնրություն7-ի

Ջավա

ձ

ճամ խիա

կուն

Մոչիկույներիտվին, ճի ոնչ

բ

:7

ի

ն

7-ի արտաճալտուչ

րջ

դործոկիցը դիֆուղիլի ղանվող Ժիսուոր ժաղվալումի Ս:ւն՝ ք Ճնշմանթ.

7-ի,

ն

Է

ք-Հ-Լ, թ

Ս-ի կալաւմբ ջերմաստիճանից ոլնպիաին

դինը

հ

է,

ինչալիշին

«րեր:

փեռչիոր

մեր հնյժադրուլժ լա Խամաձաւյներկու բաղաչ հն րատ ն մոյեկույնելը խատնաւակ դրուստ ասայի էֆենտի կորոոժբիչ (114.5), բոտ էութցան ինքնագիֆո: դիո"յի (այսինքն՝ որն դավի փոլչկուլննրի իֆուղին միեխույն գաղի մոլեկուլների միջավայրում) գործակցի աբլուշն Ւ։ Ին բնադիֆուղիայի եջճւույտր լ յոնանելրուք ուա նաւ լմուուլմ

եթե որեէ եղանակով ճառիասնո դողի մոլեկուլների մի մառի վրոո նշոն գննին ք: Մյդ դնարքում,նթն նիշակիր ն նշ»ն տուն չունեցո ղդ մոլեկույն երի կո1:9 ն ւու որոն երը ճո: չլինեն, դաղում: կառաջանան տարրեր անտակի մոլեկուլների ւու

ճանի սյչ:նաց ճոսքեր, ընդ որում ճոսբերի մեժությունը կորոշվի (114.4) բանաձճնով|։ Փորձխուկանորինինքնսդիֆուչզիան կարելի է ճետաղոտել նիշակիր ատոմների մեթողու: Այդ մեթողի էությանը ան է, որ օզատաղորժվումէ իղոեղ աների լխոսոնուրդ) լավին քն՝ օղմուողդորժծյվում՝ մինդույյ տարբի ատոմների ռւրաոնհուակնեենրը» որոնք տարբերվում. տո

աչ

իրարից օրինակ, նրանով, ոբ ատոմների մեկ տեսակը ռադիոտկախվ էչ իոկ մլուռը՝ կալա

հս

տարա-

ճաշվարկը տարբեր մասճամապատատավխոոն կասոսրնյուի

ռաւնել։/ կտրվածքներ ունեզող մոլեկուլների բաղկացած ճասիար)կատանաոձւք մոաոնուլյ:գի գիֆուղիույիդորժակցի Տեը

յունը: ոնչլուլ արոաճայատութ քթ--5

որտեղ 3-8

7Ո

ռր

Թվային դորժոկից է,

-

ո

ղղ

տո"

---Ը325 ու Լո

ների» այսպես կոչված) վերաժված մուսան ֆելոիվ ՏՐՒՑ-ը՝ է

Տ

115.

Հը՝ փոլեկուլ,

նկ

յշ ---

րոսիադժերիկի սադումարը:

Գերնոսսացած զավեր

Մլն դել քուսի,երբ մոլեկուլների ղմոււո վազքի հրվլուբուլժյունը գերազանցում է առոլի դժոշյին ճոռինրին, ասում են, որ անոլքումի ուտնղժվուծ Է սիակուումմ: Այդ դեալքում՝ ղաղը կոչվում է դերխոսըուց աժ: Զնայաժմուկուումիզոաոււգդիուժ րեն նշանակումէ «դասուըոչուլժ յուն», բոյը դելրնուրաւց են մեծ ղաղի միավոր Փավաղումի թվով մոլեկուլճւոնոչումի ներ: Այսղես, 10-85 մմ ոնչ: ալանՃաշիչան դել քում 1 մ3-ույի ի մո 1016 Ժոլնկուլներ:Ավելին,շուռ դոնվվումի ուավոլրոուղն վիճաշղինկարելիԷ ճասնել վուքը ժառուխնեթում մակուուսմմի նույնիսկ մթնոլոր տային ճնշի ուն դեոքուր: ուղումձ.Փերնոււրացած դաղերի վիճակը ումի Բի շուք մա

ո

փումլուում ը Խաճատկություննել:

սյա

աններումՀե հշրելի

խոսել ույն ճՃնշյիո»նոռի, ուդդումիէ որով դողի մի Իմոո-ր: մ լուսի վրո»: Շովոլրակուն ուալուն ներում մոյնկույլները Ճյւ:բա իչվում էն ՃԽովա իրար Շիւո: Ուսի դւսնկաւծ ուծ մ շկերո դաղըբ բո'ժանում է երկու ասի, վույլթուվչ որի մփատռվի Հ

փոխանայյումի մոլեկուլների իմսզուլաների մշ, ճուոմուբոչի:չ դողի իի իո: ր: ոճի անարժան ւի: //|:94:, ով ք Ճաշիուրք: կազդի դսղի երկրորդ մրառխ մրա: կերքհույր են մոլեկուլները փոլխանաչյվումի Վոռմյուումրում՝ իշտլուլաներուվ ունի միոյն անոլքի ոլաւթերի ճիւոյ ալնոյնաոր Էրտուուո

տեղի Է

ունքինույի

միայն դազի՝ պատի վրա առաջացրած ճնշման ճասկացոԴ---Կա-մ, (ՀՀ

լ ու,|

սյ

Օ-------Է-»-ն, ՝

Նկ.

ղուլ լունը: Փոաղումչկա նամ. ներքին շփում։ Սակալն,դերնոսրացած դաղում շարժվող մարմինը կկրի շփման ուժի աղդեցությունը, որը ռլալմանավորված է նրանով, որ մոլեկուլները ալդ մարոինին ճարվաժելով փոխում են նրա ճարցը ավելի մանրամառնորեն: |

իմոլուլոր: Քննարկենք ալա են

7իցութ դերնոարացաժդաղում իրար ղուդաճեռ շարժվում հրկու թիթեղիկներ (ակ. 257): Թիթեղիկների արադու-

հ առ աու ավան արու ճասվվիասար թյունները ճարի ապ-ինԱ-ի:

Հարվածի պաճին մոլեկուլի

թիթեղիկի միջն առաջացաժ փոխաղդեցությունից մոլեկուլը, թիթեղիկից հտ թոչնլու,

ն

ջերմային արագությանը

բաղադրիչ

որը

ստանում

լրացուցիչ

Է մի

մեծությանհ ուղղության ճավասար է

ըստ

Թթեթեղիկիարագությանը:

փերնի թիթեղիկի միավոր մակերնաինմեկ վայրկյանում ճւ

--

վածժումի ԹՈՄ մոլեկուլներ, որոնք ե

Թիթեղիկին նախորդ արվածի նջ

ժամանակ

ում իյ

ներելի

ձեռթ բերաժ

արադության բաղադրիչը: Ալս մոլեկուլներից լուրաքան-

չլուրն

ունի նչ

իմպուլսի բաղադրիչ: Վերնի թիթեղիկից

անդրադառնալով, մոլեկուլներն

ունենում

են

սլ

իմպուլսի

բաղադրիչ: Հետնաբար,լուրաքանչլուր մոլեկուլ վերնի թե-

Թեղիկին

ճարվածելով նրա

ո(ոլ-ա)-ավ:

իխմպուլաը փոքրացնում է

Միավոր ժամանակում թիթեղիկի

մակերեսին վնրադրվող իմպուլսի ռար

ճավա«խոխիոլխությունը

է Վ.

Ամալ

միավոր

Ինչոլնս ճալյոնիէ,

ալս

-

նչ): ճավատուր Է փովխիոխությունը

թիթեղիկի միավոր մակերեսի վրա 1»

1...

--

ազդող

ուժին, ալաինքն՝ Ն

(115.1)

Օ(ա-ա)

(տո-ը սիոխարինեցինքբ-ով): Ներքենի թիթեղիկի միավոր մակերեսի վրա աղդում

Է

Ճավա աը է վերեի Թիեթեղզիիի ուժ, որը ըուտ մեժուլթյան կի վրւս աղզդողուժին Ս ունի նրան Ճո կաաուկուղղուլյուն: Թիթեղիկների րադութ յուններիուս բելուլթյունն շրիհ ի իան ուժի միջե դոլուլժլուն ունեցող ճւսսի կանու լուն դործակիցըբնականաբար կոչվում է շվաան դորժակից: ւու

Ինչալեսճեւոկուի

է

է (115.1)-ից, ուլո դորժակիցը ճՃասվվիասա

.-

հի աու կուն Է դաղզիխտությանը» քն՝ Ճասի 6. ՉՄ-ի» լաին ճում Թեթեղիկին. անոլթի այաուոերի վրւս,դաղի՝ ճետնարբար ա

ուա

ք

(ըշլա Ճնշման Ճա ուր տեղի ուն ի: Հուլ արտաճալտությունը:): Այժմ քննարկենք գազի միջոցով լ Է------Ծ-ՅԱ ջաց

ճնշմանը

ջերմության փոխանցումը վակուուիի պայմաններում: Դիտարկենք լ ն 1ջ ջերմաստիճաններունեցող եր- շ ՇՇՇՇՇ------Դ 12 կու թիթեղիկներ, որոնց միջն կո դերնոսրացաժդաղ (նկ. 558): Եթե Նկ. 358 մոլեկուլների ճարվածըպինդ մարմոնի մակերնուլթին ունենար ետ կթոչեին ռաձրականբնուլթ, մոլեկուլները թեթեղիկից էներդիալով) այնպիսի արադությամբ (ճեանաբար նան ինչաիսին նրանք ունեին ճարվածիցառաջ: Ալդ պատճառով մոլեկուլներըչէին կարող փոխանցել էներգիան մի թիթեդեկից մլուսը, Սակալն ալս եզրակացությունըճակատումէ փորձի արդյունքներին: Հետնարարչ պատի ն նրա ճետ բախվող մոլեկուլի միջն դոլութլուն ունեցող վոխոապդեցու թյունը առաձղականճարվաժիբնուլթ չունի: Իրոք, դա տե-

լր» Ա"

ա-

ճետնլալ ձնով. պատին ճարվածողմոլեկուլը կարծես թե կարճ Ժասիանակովկաչում Է պլատին, որից ճեմտո ուի է բոլորովին կամիուլուկաւն նրանից ճին ԱԱ

ղի է

ունենում

ՍԷ

որի մեծությունը ունեցող ալնայիսիսրադուլաի, սվտան այ ամուս (միջինճաշվով ճայի ոու ում է ալւաւոխջերիաստիճանի": վերնի Նորից դիչքնմք նկ. 2օ5-ին: Մեկ փալբկլանում

2ա

թիթեղիկին ճարվուժող6. ոԽՏ ,

չյուրը

է

«Այ-ին

մոլեկուլներից յուրաքան-

է- Ա-ին

իր ճեւո բերում

«տանու

..

ճավասար էներդիա (ւ չիոՀ Հետնաբար»

թ էսերդիա: Տուվաււս

լեկուլի լուրուքանչլյուր

ճարվածիցԹիթոզիկը կորցնուտ

Հ-Խ(Լ, 1.)

Ծուրա

լ

էներդիչ»:

այդալիսի էներդի Այսպիսով, տեկ վ ս:

ուուսնում

է

քանչյուր Ճարվածիդեոքում ՞

երկրորդԹիթեղիկը:

Է նուն

լրկլանոումմոլեկուլների փիջոցով 117

կլինի թեթեղիկից ժլուսին փոխանցված էներդիալի քառխակը

գ«-Է Կը

Վ

ոբմա(ո-Ն)Տ: `

հ բաժանելով Բողսաարատկելով

Վ

-ի վրւս, կուտան ոնք --Հ

բ

)

Պարզվում `

է,

0ՄԸՄ

ալա

արտաճարտույթյո

(1.--1.)Տ։

(115.5): չ-

1.

որ

դորժուջերփաճաղորդության Բ 0ՆՄԸՄ

Է դաղի լուոուդաղում ճամ հմի դերնոսրացած ատոասկաւն Ճնշման իջեցման Ճիլո միասինջեի ւոԹլոնը: Հեյոնաբաւր,

կիցը

2227 որ ։զաւոի ճետ մոլեկուլների,փոխազդեցության բնույթի վերաբերյալկատարված վերոնիշյալճշտումը չի ազդում Տ Ջ9- ում Ճնշումը ճաշվելիս մեր ուռացած արդյունքներիվրա եթե դաղի ն ռույնն են, մոլեկուլները սլատից կնեոաոլաոո|: ջերմաստիճանները ռան ճարվաայնոլիսի միջին արագությամբ, արադգությամը իեսչպիսի Ֆու ի՛ր ոլաւոին, այդողես որ ճարվածիճետնանքովմոլեկուլների կրած իմսլուլախտուխոխութբյունը միջին ճաշվով կլինի այնսլիսին, փխնչաես բացարձակ ու ձղա կան ճարվածի դեսղքում:

ոա

մտիայատից դեսի լուսը դուք անոում՝է, մինչճաղորդումը դեռ դաազիջիրմոշչճաղորդույթ յունը սովոլրուկաւն ռլալմաննխի-

բում, ընչ:եռ

տեսութ) դավում չունի ճնշումից:

Տ

115.

Էֆուվիտ

Քննարկենք դերնոսբացուժդաղ սրը

անցք աննյող

(ոկ. 259) ծն

պարունակող մի անոթ,

միջնորմով բաժանված

անջբի չոռինըը աղվոլիփոր

վազքի նրվարությունը,

աղա

մոյնկույննրը

կանցնեն մեկ-մեվ՝' առանց իրար բալագելու:

Այդոչիսիըրավաններումդաղի

ւր

անցքից կոչվուսիէ ւֆուզիա: քում դիտվում/ Էֆուղիլի դճռալ շարք

մասի երկա Էն, է

քան

անցքով

այչ արան

տաճուսթ ։ Հաւ

ան լուրաճասոույլերնուչժննր, որոնցից Էզ

«ղարա

Թո

ի

կ

:

|

եար

Լամ

|

՞

երկուռթ կքննարկենք: Ժոտողուլթ յունները Նկ. 359 պարզեցնելուճամար հնթժադրիննքչ քն տանոԹում դաղբ այնքան շուտ է նոռրացաժյ,որ ազատ վազքի երկարությունը դերադանցում է անոթի դժալին չառխերին։Ալրչ դեպքում մոլեկուլները, անցբից անցնելով, կշարժվեն ուղղադիժ ճետաղժուվ,մինչն անոթի պատե-

ճասնքլը: Ջն բտ ուլի ն է ֆ պի 8:: Դիցուք ւամոժիերկումռսերի ումն տարբեր` (ոկ.250): արատերը Իլ /ւ Իշ ջերմաստիխիճաննիր Երբ գատ մո ղ.քի ի հրկարութ յունը ճձւորա ղղալիորեն ռվելի փոքրըէ անցքի ռ, 2, | ողժից (:«Գ), անոթը զբաղեցրածղառի ճավատարակշոուլթ յան ոլո:լմանը կլինի ճջ Օլ ն քշ Ճո շումների ճս վո:սրությունը: ք, Քանի որ Ճն շույիը ճւսվասար Է ու՛Ր-ի, երկու մասերի միավոր ժավալնելում` դոնվող մոլեկուլների Թիվը»ճեւոնաբուր» Սոն դաղի խտությունների ճարուրելյու-

բիս

ու

՞

վ | :

թյունները ճակադարձճանիաու կան ջերմաստիճաններիճարուբերութ լանը՝ Ք.Խ

1.,

ոշ

Քշ

ե

ճամ

աաա ուսավանն (116.1)

1լ

Փերնոսրուցած դաղիճամար (:5»4) ճու վո:սարակշոույթ լան ժմ անակի բն Սաց.քում՝ պայմաններըկլինեն տարբեր: լն ովումի է ճվոխովխվող(ռոտացիոն ուլ) դիճոակճ.: ամուս

դել քումի,երբ անոթի յւռաջին մասիդ դեսյի երկրորդ սառը ւոն ցքի միջու մել վայրկյանումանցնող մոլեկուլների Թիվը ճավառսարէ ճուկաոււկուղղութլումը: անդքի /իջով անցնող մոլեկուլների Թվին։ Քանի որ անցքի միջով անցնող հոլեկույսերի Թիմը ճառին իա ւուսկան:Է ՈՄ-ին,ճՃավասարոակշո լալ ւոնուքը՝ ոլարանը կունենոս ճեւտն թԹլոս

Քանի

որ

ՖՀ/Ղ,

կարելիէ դրել:

Ըշ

ոլ Ոշ

(116.2

1,

Ալսոլիռովռյարզվում է, որ դաղի խտությունների Ճարաբերությունըուսրբերվումմ է սովորական որալմանների դեռ քից խեռ (116.1)-բ|։ Հաշվի տոնելով (116.5)-ը, ճնշումներիճամարկուոանան ք ուխ 5»

քշ

ոչէ՛րշ

/.ն 1չ

երբ ռավ ւսրբելրուլթյունսովորականռլալմանների, ճրնուսրկշռությունը տեղի ունի անոթի երկու /իասխրումի լան դեռքում, վակուումի ռլալմիանշումների ճավառոաւրուլթ ի

-

Նախորդ ոլարագրաֆում ասվածինամաձայն ընդունում 2122 տր անոթի պատին ճարվածող մոլեկուլը ետ է թոչում այնպիսի արադությամբ, որը նամաղատասխանում է պատի երմաստիճանին:

Խերում Ճնշոււիր ուվելի սիենժ է անոթի ալն յիուույի, որի պատերիջեր աստիճանըավելի բարձր է: դազերի ճանդիպակաց Երկու իզոթերճմիկ է ֆուղիան։ Քննարկենքալն դեպքը, երբ անոլթի ջերմոռմոիճանըոսիենուլեքմիատեսակ է |. ոկղբումմ ունովժիտար-

բեր իո երում դուն ուսի

մոլեկուլների մասսաների իրարից խիստ տարբերվող տարբեր գազեր: Սրոշակիություն մոցնելու ճի ար ընդունենբ, որ անոթի ձախ մսում

բոտ

իսկ աջ մառում` դտնվում է ջրածինը (1-2), թթվածինը ույնդում վելի իո (Ռ1ւ--32): հիցուք ջրաժնի քլ ճնշումը է թթվաժնի քչ ճնշումից: Հնտնարար,թթվածնի ոլ-ր Քոր ` չան դամիդերաղանգումի է ջրածնիՈլ-իդ, ալան քն՝ Ոշ» Հոլ: են, որ երկու դաղզերիՀները ոշվելի Ճնշումիները ալնապիսին ւինեժ են չափերից: անոթի դժոալին եթե բացենք միջնորմի անցքը, տեղի կունենա թոթփաժնի ն ջրաժնի ճանդիպակացէֆուղիոն Ճուք նցի միջով (ոկ. 261)։ Էշ մշ ճին Ց. ՋրոսծնիմտոլեկուլներիճՃուռքը ՈչՀ2Ո, Հ

մ/ատական

7. կլինի ոլմլ-ին,

|

իկ

թոթ,

83, Քշ 27 մոլեկուլնե Րի Տուռ.քը՝ փածնի -ին: ՈչՄչ Քանի որ Պ-»1/|յ/ ՈՌ, ջրածնի մոՆկ. 461 եկուլների Միջին ալրադությունը 4 վանգամավելի մեծ կլինի թթվածնի Մ-ից, այսինքն՝ Մլ-Յ 47: ԶԱ լոաժջրածնով լցյիուժ մանո -

Թում ճնշումը ավելի փոբբ է, քան թթվածնով լցված

անո-

Թուի, ալնուամննւս նիվ ջրածնի մոլեկուլներիճուսքըերկու անդամի ավելի իենժ է թթվածնի մոլեկուլներիճո բից: Իֆու-

փոխարեն մեճոսքերըճնշումները խաղվասարեցնելու Ժացնու: եխ ճնշումների միջն. դոլություն ունեցող մուարոբւ բությունը: Ճիշւոէ, ասոթի երկու մասերում ժամանակի մնթացքում տեղի է ունենում ջրաժնի ե թթվածնի կոնցենտ(«կզբում ալա տեղի է ունեբացիաներիճավասարեցում զիոն

ում

մոլեկուլների ճամար, ալաինքն՝ ջրածնի ճամար, վելի ուշ ալդ Ճավասարեցումմը տեղի է ուննռոմ թթվաժնի կոնցենտրացիաների ճամար), վերջիվերջո ճնշումներն էլ են ճավասարեցվում։ Անոթի երկու մասերի Ել ն. քշ ճնշումների փուսխոլությունը ըբնթացժասիանակի ավելի մ

արաղ

է պաւտկել:վա

ջքուս/դրֆիկորեը

ԺՓՓՉ-ւի:

կ.

բֆոււիայի

նրճույթը ուլն դաղոյին

ուղուծվում է բասժախելուճամար, խաոնուրղենորը որուց բաղադրումսսներբերրից մուրբնլ:վուԻ հն մի քն դ բյունով, որ նլրոոխըտունհկուլնելրը ոի վուժ կոո օո

22:

ՀԱ

արարի,

22:

ա

-

Վ

թո

|

|

Ժիննուլն բիմիակոն տարըք Սարքեր իզոտուաերից (ատոմների /ղ ուռոռյնելր ի ւոաս ոի ոսկրերի: ): ֆիմիական ճատկությունների ճույլնն

Ր

շղ.

լոն Ճոն թով չե ճ.ւկառու|ժ ջողվում նլոոնց բուժմանել Քիտիուան: եղանակեեր ով: Բաո նւրունէֆուղիոն եղանակի օկրբունբբի պուլց է տրրվուժ նկ. ԾՕԺ-ումի: Փողային (առչոնուրդիճռոութը (որբ Խկարուի է երկու սոսի, ոլչոնշաչն կվաժ է «Օ»-ողվ) ճյուղավորվում ճս

ա:

պից մեկը տխցնում է մոքը ծակոտինելը (.-չ»ժակոտիներիչառխե-

ճ

լեց) ունեցող միջնորմով: 7անի որ ավելի փոքը մատտայով մո(եկուլները օժտված են ջերմային շարժման սօվելի մեծ միջին արագությամբ: ապա միջնորմով

անդնող ճութը նւսխոուկան ճոռ բի ճետ ճահ մ ույուսժ)յ որոշ չայքով ճարատաած կլինի թեն մոլեկուլներ ով: Այս Ճորաւուուդուժ Նկ. 563 ճոսքը (1. ճուքը) նորից բաժանվում է հրկու մասի, որոնցից մեկը անցնելով ծակոտինել: երկրորդ միջնորմով լրացուցիչ կերպովճարատանում է ավելի թերն մոլեկույներով: Ալապիսի պրոցնաիբազմաթիվ է ուլ այնոլիսի ույնդուր կրննքլու Ճեսոնան քով ճաջողվում են ոաավոան դաղ, ոլլի մոլեկուլները ռպլարունակում ճամի արու վելի Թոթն իղուտույը: ոն ուր րի առավելաւայնո Քիսիի

աա

ստա

ճիշտ ճեսույուլ անվանումը՝

մեթոդ:

իզոտոպների բաժա

այն

դիֆուղի ոՂ:

ՀԱԱ

ԳԼՈՒԽ ԳԱԶԵՐ

ԻՐԱԿԱՆ

Տ Ի

Կապերի շեղումը իդեալականությունից

17.

չոլես աշվեց, իրուկան դաղերի վարքը բասվականին

Է (98:14) բան աձմւով՝ վավ նկարոսդլոլումի

քՄ----

լա

ՔՂ

միալն ոչ շատ բարձր ճնշումների ն բավական բարձր չերմաստիճաննների դեպքում: Ճնշման բարձրացան ն ջելաիառեխ ղդալի տիճանի խոքրացման ճիեյո Կկասովում՝ շեղումներ այչ ճավառարումից: Աղյուսակ 10-ի նրկրորդ սյունակում տրված նն քՄ արժեքները ազոտի մառսայի ճամար, որը նորմալ պայմաններում զբաղեցնում է մեկ լիտր ժավալ: Աղյուսակ ք

յ»

(մթն) ալոճ լ

1,000 0,994 1,048 1,390 2,069

Միննուլն05Շ ճամար:

)(«-ե)»(ճ.յ) 1,000 1,000 1,009

|

1,014 0,893

ճամ աձայն անվի ովիոլ ջերմատոի(98.14) ճավառսալոիան ճանի դեպքումքՄ-ն ւլեւոք է ւին Ճայ ւուոուն: իրականում, ւո

ինչպես հ րմումիէ աղյուսակից, մթն-ի կարդի ճնյշոււինեՐի դեսլ.քումի ոոյդ շեղումներըդառնումեվ ղդալի ն ճնշման են, մեծացման ճիեւո անլքընդր իոկ 1000 աւո ճու: մթն-ի դեռ,քում/դառնում ե 100:/0-ից ավելի: Այս շեղումներըարտասովորչեն թվում, որովվճեւոն արչ(98.14) ճՃավասալրիան աժի ւո ոյն ժամանակ մինք արճամ արճելցինքմոլեկուլների ն չափերը նրանցփոխաղդեցությունը վր ճեռավորության է դաղզի Մինչդեռ Ճնշման բարձրացման դեպքուի աճուի խտությունը, որը փոքրացնում Է մոլեկուլների միջն դոյություն ունեցող տիջին ճեռավորությունը, այդ սւաւոճառով մոլեկուլներիժավալըն նրանց փոխազդեցությունը ակաումի ե՞ս էական դեր խաղալ:

Մեր դնաճա միույն

փերը

10-8

10-55

Ւ»

ճամ

աձայն (Տ ԶՀ) մոլեկուլների ճչա-

կարդի ես: Ընդունելով մոլեկուլի շառավիղը՝ սմ, րել սոլեկուլի ժավալի ճամար կաւոան անք սմ

թ

--

3,14.10-2-Հ4.10-5:

ստ:

1 սմ. Հետնաբալր,, դաղում դտնվող Խոր ալ ւլայմտաննելրումի

ավորասես կլինի մոլեկուլներիժավալըմհուռ

4.10-24.2,7-1019-Հ.10-4

ճեւո

սմ3:

դաղի ծավալի (1 սմ:) Այս ժավալըկարելի է արճասիարճել Ճասին ի

Եթե

ւո ւժ:

դաղը

ենթարկվել (98.14)

Ճավասալսիանը, ապա մթն բարձրացնելիս նրա (ատույունը

ճնշումը ինչն 5000 ան դու ն կմհժանար կկաղմելր10-4.5. 103-» 0,5

տոլեկուլներիժավալը սմ", Այսիսով, սոլեկուլներին բաժին կընկներ դազով զբաղեցված ամբողջ ծավալիկեսը: Մոլեկուլների շարժման ճ աի ալ, աո չելի կլիներ Հ ան դւա ավելի փոքր ժավոլ, քան մթնոլորտային ճն շին դեռ.բումի: ժավալի Միանդամալն ակնառու է, որ ալս պայմաննելում| մ Ճաշիան ճատ եի յունը կիոուի:-222 ճակադարձ առւականույթ ովի:

սմ3-ուսի

Մոլեկուլների միջն դոլություն

ունեցող վոխազգեցու-

թյան բնույթը ամենից լավ կարելի է ցուլց տալ նկ. Չ64-ում բերվածկորով, որը պատկերումէ երկու մոլեկուլների իոխաղարձ պոտենցիալ էներգիան, կախված նրանց կենտրոնների միջն եղած Լ ճեռավորությունից: Այս կորի կառուցփան դեպքում, իրարից անվերջ մեծ ճեռավորության վրա գտնվող (այսինքն՝ երբ նրանք չեն փոխաղգում)մոլեկուլների պոանհնցիալէներգիան ճավառարէ զրոյի: Հետնաբար» կորի ընթացքը

այնպիսին է,

1-ը

որ

մոտենում լիս ալն ասիմպառտիկորեն

անվերջության ձղանհէ

Լ

առանցքին:

իմանալով պոտենցիալ էներդիան որպես 1-ի ֆունկցիա, կարելի է որոշել իրարից տարբեր ճեռտվորություններիվրա դանվող մոլեկուլների փոխազդեցության ուժը: հրա ճամար

| պառտռւկով ճ, ««լկոասաթ

Ի

Հ ւ

ԾԾա----Շաք

՛-Դ

-

Գ-

-»վ, ա"

«էջ

Դ»

--՞ծ

Է ծչՐ

տաթ առթ պառ պաշ «առ պա «ո» ի

,

յ

ծ

"7

(ճբ

7- »0

«-ծ---

Ր»2

"ՀԱ

Նկ.

«յեսուքէ օդավելմեխանիկայից ճայտնի 1 --

թյունից:

՛

Ցոուուն Ր

չ

ու-

է ստալիս, որ ալն ուժերը, որոնցով Այստեղ«--2-թ ցույց մոլեկուլները ազդում են միմլանց վրա, ձղտում նն նրանց

տեղափոխել այնպիսի մի վիճակ, որը բնութագրվում է նվաղադուլն պոտենցիալ էներգիայով: Հետնաբար,1-ին գերազանցողճեռավորությունների վրա մոլեկուլննրի միջեն գործում են փոխադարձ ձդող ուժերը իոկ գից ավելի խոքը ճեռավորությունների վրաՐ վանող ուժերը: մորի ընթացքի թեքությունը ճամապատասխան տեղում տալիս է ուժի Մեծությունը:

մոլեկուլների Ժոտեց(բախման) պրոցեսը: Մոլեկուլներից մեկի կննտրոնը մտովի տեղավորենք կոորդինատներիակզբնակնտում,իսկ որ չարժվում է երկրորդմոլեկուլի կենտրոնը պատկերացնեն ը, Է առանցքով:իցուք երկրորդ:ոլեկույըչ ունենալու կինետիկ էներդիայի Հո-ՀՅլ սկզբնականպաշարչ Թոնում է սոնտաճմաջին ոլեկուլը: Մուոհնալուվ աշումաջի ճու յունի ց դեսի մուսա մոլեկույին, երկրորդ մոլեկուլը ձդողայան ուժերի ազդնյության տակ շարժվում Է անընդատ աճող արագությամբ: ճում է նա մոլեկուլի 5 կիննուխկէնե ղի ան: Հեոնաբուսը) ճառի Մակայն» ակարդիրիմ էներդիանր ՏՀծյ-ԻՏը» մտսուսի է անսխուբոլթ(երկու մոլեկուլների ճամակարդը փակ է) Է ճավասար է ա-ի, ջանի որ միաժամանակ փոքրանում Է 5ք 1ը կոորդինատ ուննդող կնտուվ ասցսյուռինցիոսըէնխրբղվան: նելիս ձղող ուժերը փորճարինվումհեն վանող ուժերով, որի ճետնան քով մոլեկուլը սկսում Է արագորենկորցնել իր արադուլժլունը: (փասիան հղա այու 6ը կորը ըլ ոնում Է շատ թեք): Ալս սաճին, երբ օք պոտենցիալ էներգիան ճազառարվում Է ճամակարդիլրիվ 6լ էներդիային, մոլեկուլի ալոոոդությունը դառնում: Է զրո: նդ ալաճին մոլեկուլները աուսովնեխ ւ իի լաո լունց: Այս մ. Կղոզադույն չն չորով ս րւոննուԻ որով մտոչեկույները կարող ճեռասվորությունը» կենտրոնները հն մուսեն ադիժն է: Մոուլ իրար» մոլեկույի է ֆելոիվ թւում լեկուչի կոնդ առնելուց ճեյռո բոլոր հրհույթներնինլ անումի նն ճակառակ ճաջորդականությամբ. ռկղբում վոնողական ուժերի ւղզգոցուլյան ուկ սիոլեկույը շորժյյում|գ ամրնռնաւտ ման

5ջ կորի օդնությամբ քննարկենք

ո

չո

ոլնԷց ճնռսովորությունը, աճող արոոդուլը ամբ: սշնցխելուվ իզ Կրոսշարժումը դանդաղեցնողձգողական կուլը բնում հ, ուժի աշգդեցույ յան ւու վերջաւյես, ճի: ույնյոււի է դեսի ով կրնեուի էներդիայի Յյ ոակզբնվել բուլ լուն, ունեն Պակունոշաշա:րը: Էկ. 202-իդ հ րեւում է, որ այն դալքումի,երբ մոլեկուլը ց էներդի յի ակսումԷ իլ շարժումիը անվերչջությունի վելի սրեժ Շշ աշառովի, ւիիւ այ մ, ճեուավորութ լունը, որին են ուռենու: դաոնում Է ավելի ոլեկուլների լենտրոնները, Ալողիսով,մոլեկուլների էֆելղոխվւոբամ աղդիժը /:.փվուքը: իում ունի Դրանց իջին էներդիայից,ճեւոն արար,Ս ււ՝ ջեր"Բիւսուին Ջիլի տուկ ունի բորձրուդւիանՎ մաուռիչոնիխդը: մոլեկուլների էֆելտիվ զ ււրամի ադիծժը փոքրանումՒ, որի ճեան վազքի միջին երկարութ յունը մաճուիէ թու |. դատ լոե՛ս (711:7)|։ ածի ան Իդեոլոոնո:ն դողի Սիճայը ճավատարոիա:ն որո Ժամ աաուկԲ ոլեույլներիւԻիջե դոլուլժլուն ունեցող հո/խոասղդեցուլյո:ն եաթոդրվոած բնույթը ճար ատյ ոուո իչանումիէ ոլ ւաւովլե ոլա ժ սլուռենցիաղլի Վկ. ՋՇ6ՏՀուսր կորին: 0-5 դերաղանառուն Է, որի ճի ճայաւո ցող ճեռուվորություններիմրա յ-ն տիան թուի ուժչ: Ճավա ար Է դլ ոլի: ՒՀ--Իցդել.քումիՏՄ ձրդտուի Է անվերջության, տոււսջ ոցնելչու|սլուսննցդիուը արգելք, որը (ոոնող այում է մոլեկուլների կենու ջ 1-ից ավելի խոչ րոնների միուոնեցմտանը կ | : Քոր յան վրոո: Այսպիսի ճեււավորուլթ թԹույլասորեալարգեղվաժ քենարվումիը ճւ

առ

-

-Ջ

|

։

Եշ

Վի է, եթե դաղում մոլեկուլների միջի

յունները բոսճնուսվոլութ

Ընկած իջին

փակնուչոխ

ինծ

են.

յինժ

Ւ-ի

դեսղ-

բում Խմ. 264-ուի ոլւուովկե րվուժ 6ք կորը Ըն

ոտնուք

է

ՕՅ-

վանքովի«ի

շատ

Օ։

թեքորեն,որի

|

|

.

|

|Ը

ճինյոնչ-

Մոլեկուլների իԻիջն.

»

5» ՆՍ.

աց, ալհուժ միջին ճնոււսվորուլժ յունսիոքրացմանը ղուդընչի ոինքն՝ ղաղի (ուռուլթյան մեժազսիան դեւըքուս/ սոլեկուլների իիա«Միջն. ուժերի դերը ավելի է րեժանումլ. ձդողությոան

Է դաղով Ժամանակ, ինչոլեսւոնսանք վերնումի,կրճաովում| ղբաղված Ժառվուլի այն մասը, որի սառի աննելյումի կարողէ ունեն եղի ուլ մոլեկուլների շարժումիը: Այստեղից բլուր է, որ րե Ժ լուտուլթչուննելի դեսլքում/ դաղերիվարքը ճիշ նկարադրող ճավասարումիը ւյեւուք է ճաշվի առնի, տոււսջին՝ մոլեկուլների փոխադարձ ձդողուչ ճն թյունը, երկրորդ՝մոլեկուլների սնհսվիական ժավայիվեր-

ջավոր

։եժուլթյունը: Տ

118.

Վան-դեր-Վաալսի ձավասարումը

ճար Իրականդաղերիվարքը նկարադրելու ալ, ուուաջ ւարկԱԶ ն միաժա ց ատեն աալ առը վոաժ Թթոմով ճավասարումնելրիի միան ւկ բավականինլով արդյունքներտվողը Վանչդեր-Վաէ: ալսի Ճճավասարումմն Այս ճավասարումը ստացվում է քՄա--ԵՒ ճավասալոիան ւՐե՛ջճշտումներ ւրոցնելու միջոպով ն ունի ճեւոմ լալ ւոնոքը՝

(թ

Հ

1/2

կմ

թ-)Մա-Եյ-ՔՆ

(138.1)

որտեղ ք-Ն դրսից դաղի վրա դորժողՃնշումրն է (որը ճվասար է դաղի ճնշմանը անոթի սյաստերիվրու), Ձ-ն ն ե-Խ փանչդեր-Վաալախճա ասոուննելընեն, որոնք տարբեր:

դաղերի ճամար ունեն որբեր արժեքներ ն որոշվում են փորձնական Ճանաալ արտո: Եթե Ճնշուսիը արտ աճացտվածէ նլուտոնը բաժան աժ քառակուսի մետրի վրա, իսկ ժավալը՝ (որանարդ մետրը բաժանաժ կիլուիոլի վրա միավորներով, ճամ Ձ իսկ Ե Ճճաւուսալա ուստունը կունենա նմ:Հ/կմոլչ,

Երբեմն Վ Ճառմուուոուչ ւոունըր մ)կմոլ չասիայնություններ: Է մթն.լշմոլ՛-ոմ, իսկ ե ճուտ նը արո աճալվում չոունը՝ լ/մոլ-ու։ Ե ճւ սւուաւոունըարտաճարտ ումի Է Ժավալի ալն մասը, որն անմատչելի է /ոլեկուլնելրի շարժմտան ան քով: Այո ճւՀ ճառի ուր, նրանց վերջավոր չասիերիճեւոն տատունը ճավասար է մոլեկուլների քառալատիլվժոսվալին, աՀ

ս

Դիցուքւյ ուճեւոն լալ դատողություններից: Թում դոլուլժ միայն երկումոլեկուլներ:Այս մոյուն ունե լեկուլներից մեկիկենտրոնըչի կարող ուոհնալ լուսի կենւոբոնի՝ մոլեկուլի զ ւրա ադգժիցվելի փոքր ճեուսվորուորը

բխում

է

ստացվում է, որ մ որա թյան վր (ոկ. 266): Այսպիսով, մաղժով դնդաձեւժավալը անմատչելի է երկու մոլեկուլնեճամար, այսինքն՝ ւյն ժավալը»որը ճույբի կենորոնների է, որ մել վասարէ մոլեկուլի Ց ժավալներին:Ստացվում

Է մոլեկուլի քառապատիկ մոլեկուլի ամար անմատչելի ծավալին ճավասար ծավալը: Բանի որ Հ մոլեկուլները» որպես կանոն, բախվում ե դուլդ-ղույդ (երեք կոմիավելիսիոլեչ- / կուլնելրիբալի ւան ճավանականությունըզՑ ժալրաճեղ փոքր է), առա բերված դաՀՀ է ողութ յունը իրավացի մոլեկուլների աժ պանկագ ղուլդի ճամար: Այուտեղից Նկ. 266 «օա

"

-

ճելուումիէ, որի դաղի լուրաքանչյուր ւիոՀ լեկուլի ճամար անմատչելի է մեկ մոլեկուլի քառ ապատիկ ծավալին ճավասար ծավալը, իսկ բոլոր մոլեկուլների ճա-

մար` մոլեկուլների քառապատիկ գումարային ծավալը: 8 ԱՊա ճշտումը տալիս է մոլեկուլների փոխադարձ ձգողությամբ պայմանավորվածքլ ներքին ճնշումը: եթն դադարեր մոլեկուլների Տանկարժ միջն դոլութլուն ունեցող

մ դաղը փոխաղդեցությունը, իննույնժավալիռաճմ աններում ալաճելուԶասիար կայաճանջվեր արուաքինճնշումը մինժացնել աւո քլ ներքին ճնշմանը ճավասար ճնշումով: ք-ի ճամ եսի աչ կան կախումը ծավալիքառակուսուցբազատրվումմԷ Ճիւոմ.Հ

Սկոտ որոշ 1 ճեոավոՀ այաճառներով: բուլ յունից, մոլեկուլների մՐիջն եղաժ Ճե-

զալ

ԱՐԵՎ

՛-

|

|

յ

.

ՀՀ լ ւք

|

Է-1՛

ր

զ

|

Նկ.

այորության մեժացմանը ղուղըբնթաց նըրանց իջեւձդողությանուժերի արոսդ նվաղիոն ճեն անքովկարելիէ լրիվ արճասիար ճել փոխազդեցությունը մոլեկուլների իջե:

կոչվում ճեռավորությունը

Է

մոլեկուլյար

ղդեցության շառավիղ:Ւ շառավղովդունկոչվում է մոլեկուլլար ղդեցուլթ դը յան ք ան մեջ ւիւոովի անցկացնեն ոլոլոո։ Փազղի ք դնաճաճարվուլժյուն(ն. 262) ն փորձեն ւել ալն ուժը, որով ձդումիես իրանց լդ. ճարվժուլթ յան երկու կողմերում դւոնվող ո

ՅՑ

Ի. վ.

Սավելե

այս դազի մասերը:Վերադրելով անան ք ներքին ճնշումը: կուտ

ուժը

միավորմակերեսին,

Երնակալական ճարլությանձախ

կողմումիդտնվողսոլեկուլներից լուրաքանչյուրըկրում է ճար ության ոջ կողմիուս դտնվող այն տոլեկուլներիձդողույթ յան ազդեցութ յունը» որոնք դտնվումեն վյալ ւոլեկուլի մտոլեկուլլար աղզդեէ դալիս ճարորը դուրս ցության ոլորտի այն մասում,

թությունից(այս սոլեկուլներընկ. Չ67-ումի նշանավրյվոաւժ մոլեկուլների Թիվը, ճեւոն խաչիկներուլ)։ աբարՊու. Այսպիսի ձախ կողմում դտնվող մոլեկուլներից լուրաճՃարլթության աւոական է միավորժաչքանչյուրիվրա ազդող ուժը» ճաի եսի դմալումդտնվող մոլեկուլների ո Թվին: Հարթությանւջ կողմում գտնվող մոլեկուլները ձդումիե, միայն այն սԻոլեկուլներին, որոնք դոնսում 17 ճարթությանձախ կողմում Թիվը դւոնվողՒ Ճառ տուլժյան շերւոումի:Այս մոլեկուլների նույնպես ճառին ւիւուո ուկան է Ո-ինխ:Այսոլիսով, ռլարղվում՝է, է մյուսին, ճիոր ալն ուժը, որով դաղի ի սիասը ձդումի

նաբար / ներքին ճն շուսիրճսւիեւի ական են Ո3-ուն: Բուռի որ Ո-ր ճակադարձ ճատեւատական է դաղի ժավալին» ճի ւի աուն ներքին Ճնշումը ճակադարձ կլինի ժավղվա դրվաժ է մեկ կիլուրոլ «բառակուսուն: (118.1) ճՃավառսարումը ապատ ասվխանող ար: 2 կիլուրոլերիճՃամի ավոր դաղի ճառի կասի ՅՎՂ մասսա ունեցողդաղի ճամար (2-- տխ) ճավասարումը դրելիս ւլեւուք է ճաշվի առնել, որ 2 կիլոոլերը նույն ւլայդրվում եխ 27, ունդամիավելիսինժ ժավալ՝ իաններումի ւո

Մ ---

(118.1)-ում

2Մ կմ:

՝Մաս-ըփոխարինելով Մշ-ով,

(ԹԻԼ

-Եյ-ոն

2-ով ալս ճասվասարումը Բաղմապատկելով

-

222, |

կռուանաձք

Ե՛--շե

ն

ս

ոցնելով (118.5

ճավասարմանը ք փանչդեր-Վատլախ կճանդեն նշանակումները,

(»- ո)Մ-է՛

(118.3)

եյ ճւսս8՛-ով/. ե՛-ով նշանակված փան-դեր-Վատղլսի ուատունները2 կիլոժոլերիճամար:Նրանց կապը Ձ-ի մ. Ե-ի 4՛ չավխալնություԷ (118.2) առնչուլյյուններով: ճեւո ւորվվաժ է ճ.մ1, իսկ ե՛ ճւ նը ճավառար աւոունըունի ժավալիչաՀւո

վալնություն:

ճավասարումը վելի որքանով է փանչդեր-Վատլաի լավ արո ածալում՝ դաղերիվարքը (95.14) ճավասարոիա ճելո ճւուինչիաւուած, կարելի Է դասոել,ելնելով աղյուսակ10-ումի բերված ւվլալներից (տե՛ս նախորդ պարագրաֆլ,): ԱղՏամ ալ լուս ակի երբորդ հ. երկրորդ ռլունակներում աւոասվխաԹե

նարար տրված

(5 ն)

են

-ե՛

ն

քՄ մեժություն-

աղ ուռի նույն մասսայիՏամար: ների արժեքները: Ինչպես երեում Է աղյուսակի տվյալներից, 'ան-դերփատլաիճավասարումը ավելի լավ է ճամաձայնվում փորձի ճետ, քան (98.14) ճավառարումը: տանի որ բոլոր իրական դաղզերըխտության փոքրացսիան ճեյո միասին իրենց ճաւոկություններով նմանվումհ իդեալականգազին, Վանչդերճավառարումը սաճչ ` ատլասի անային դեպքում, երբ ժավալը ձգտում Է տանսանիանուչ

թյան, վերածվումէ (98.14) ճավասարմանը: ԴրանումՑուՀ մ ողվելուճամար (118.3) ճավասարման մեջ ք-նն Մ-ն վակաղժերիցդուրս բերենք՝

(ԱԻՆ ն. ճաշվիառնենք, ւո աոուցյ: ԳԵԱ

որ

քՄ-ն

Ա(Ո-չ-»78՛լ, նուտ

է

ապես ճւսսմիուռավոր

ՆաանաաԼ

(118.3)-ի ճամառղատասխա՛ն առաջին մեծությունը: ղլետք ճաստատուն լինի։

է

ն ւան փակադժերը բաղիաԲացելով(118.4) Ճավատարմ յունը Մ2-ով, փանչդերալատկելովուուս գվածարտաճայտույթ փաալսիճավասարումը կաւտանա ճետնելալ ոնաքը՝

(է՛քջ Է 281)Մ՛Վ-2՛Մ

4՛Է՞

(115.4) իի խորանարդ Մ-ի նկաուիաւիլ,, Ստացվեց ճավասարումը՝ ունեն ն Ղ ք որի դործակիցները կալում պարամետրերից ՏԱզատ անդամի ու|/շ իրական դորժակիցներուվ խորանարդ ունի երեք լուծում, ընդ որում դործակիցների վասարումին յունից կախվածբոլոր երեք լուծումները կում ճարաբերակցուլթ կլինի իրական, իսկ ան հերկանկլինեն, կասիել լուծուսիը: աան կում ոլլեքո: Բանի որ Փավալըլինում է միայն իրակու ալլելքս լուծումները ոչ ւրի ֆիզիկական քՄ3

զոն հ

չու

աստ

Ն

--

ՀՀ

չ

են փանչդեր-ՎաալաիիզոՆկ. Չ68-ումի սպլատկերված իի քանի արժեքների ճւուի ար: թերմերը ջերմաստիճանի Ղ՛ ջերս աստիճանի/շ ք.-ից ին չն ք՛-ի ռամ աններում այնընկաժճնշումներիդեռլքում/ (118.4)-ումդործակիցները պիսին որ երեք լուծում նելն էլ ճավասարմտ ան բոլոր եվ. իրական ալլ ճնշումների դել քուսիիրական կլինի միայն րեկ լուծումը: Ջելոիատոխճանի բարձրացման ճՃեւոերեք իրակոն լուծումների միջն հղաժ ուսրբերությունը փոքրանում ն Ղ/ Ղ՛ Է (ճարեսաւոե,ք իզոթերմերը:Ղ1՛ Հ.՛1՛)։ Սկոտ ար լուրաճատուկ1,» որոշակի| լուրաքանչյուրնյութի ճառի Ճն ան պանկացած շի ջեի աստվխճանից» իրկան Է դեպյքումի| Է նումի (118.4) Ճավա արուինմիայն եկ լուծումը: Լ, ջեր-

՛,

Ք

լ

աստիճանը կոչվում է կրիԵթե բարձրացնեն ք ուլիկական: ջերմ աստիճանը» ւաալւս Մ, Մ. մ լուծում Մ, ճավասարումների Տամ ներին ող աալ ասվուսն կետերը ավելի կուտեն ան -

ատ

իրար ն կրիտիկականջերմառտիճանի դեսքում կձուլվեն մեկ կեւոումի, որը նկ. Չ68-ումի

ր կենշանակված4 ւուսուուվ: որ կոչվում է կրիոիկական ասխան իզոթերմիի Հասիալատ

-ն ճաիար ԽԻ

Այդ կեւոին ճի աւ կեւո է: աոան հրեք ճամ ընկնող ուսսխանում: են (118.4) ճա ւուսՀ իրական լուծումներ:կրիոիկականիղոթելոիիԷ կեւոումի հե ք՛, ք՛՛ 7 այն ուծի անն է, որին ձդստումի բաժ շոշավփողը Դաււո լլ ողները՝ ջեի աստիճանըկրիոիկականին յիուոհնոււայո ինչպես նան բո լու դեպլքումի: շոշավփողը» Հեւտնարբար» ճատողները ղուդաճեռ հեն Մ աուսնց լոր քին, այնպես,որ մք

Մ

շրջման

ա-

Ի կեւոում| ճավասար է ղրոլի: Բսցի աժանցյալը

դլ զշ

ածանցյալը: ւի ք (118.1) դավա արուիը լուծենք ք-ի նկատուի

երկրորդ

ք Այս

նանք

արտ

Յ-, Մկմ

Մկմ--Ե

(118.5)

աճալտուլ յունը: Ը ուռ Մ-ի

ածանցելի կուտա

ր

ք ՎՄկմ

(Մկմ

մշք

-

»

շթ

Մեմ

Ե)շ

--

`

-----«վ

--

Մկմ

(Մկմ-- Ե)3

մՄ՞կմ

կրիաիկուկուն կեւուումի,ալան քն՝ Ղ-- Ղկ-» կսՀշ/կմ.կ» տեղադրելիսմալո արո առատություններըՃավա արվում հնխ ղրոլի՝ Ս

Ց

(Մոզ թ)-

28՛Ր,,

(Մշո ր

կեւտիճար քյշ

թ» Մ:զբ

լ

ց

ռ

թ)"

Մ

վր

՛

0,

Է

դրվոսժ(118.5)-ի ճեւո միասին` ք՛Րկ՛ Մ

կմ.կը

Ձ ա

Ե

Մ

,

կմ-կը

րոանոք կազմումե քը» Ն մ.զը լ Ղ,ո անճայտներով երեք սիստեմի լուծումը ճավասարումնելր: ալս Հավասարումների

մ

ալիս

է՝

Մշո թՏ

ՍՈՆ

ՑԵ

Բ

Ճ

ի" 8"

21Ե2

չ

1ն Ե ճաստաիմանալով փան-դլեր-ՄՎաաղլսի Այսպիսով,

ւոունները,»կարելի

է

դնել

կրիտիկական կետին

դամառ

տասխանող Մկ» թ 1, որոնք կոչվում կրիա իան ատիկական տեժություններ: Ըխդճակադւակը, լով կրիտիկականմեժությունները, կարողենք որ ոշել Վանեն

ն

դեր-Վաալաիճատ աւոուննելի արժեքները: կրիոիկականմեծությունների արատւաճայտությունն բիում է Ան

Ն

Ց

ո Լ,» ՎՈՀ--ք-

ալն դեքում, երբ իդեալական դաղի վիճակիՃավաարոաւն ճամ աձայնսլեւոք է տեղի"ունենար ճետնյալՃավասարու-

թլյունը՝

' -

քլ ՄզշկոՀՏԻ Լլ:

Տ 119. Փորձառական իվոթերմեր

ճանապարճուիզոթելսի ստանալու Համար Փորձնական

պետք Է վերցնել դաղանման վիճակում դտնվող մի նյութ ն մխոց ունեցող անոթում տեղավորելուց տենղդաշարժվող ճետո (նկ. 269) սկսել դանդաղորեն սեղմել, կատարելո ճնշման ն ծավալի միաժամանակլաճաշվանքնել, միաժամիանակ ճեւոմելով,որ նյութի ջեր աստիճանը ւինաւ ճա ւււ տուն: ավելի ցածր ջերմաստիճանիամար նրիտիկականից կատարվածնման փորձերի արդյունքները տրված են նկ.

270-ում։

ճնչումը

Սկզբում ծավալի փոքրացմանը ղուղրնթժացդաղի

աճում

է,

ընդ որում իզոթերմի

ընթացքը բավա-

կանին լավ նկարագրվում է Վան-դեր-Վատլաիճավառարումով: Սակայն, ակաաժծավալի որոշ Մյ արժեքից, փորձառական իզոթերմը դադարում է ենթարկվել (118.3) ճավաՍկուժ ժավալի ւալս արժեքից»ճնշուսիը նյ ռարմիանը: թում ալլնա չի փոխոխվում, իսկ ճենց ինքը՝ նյութը դաղարում է տամառեո լինելուց. գազի մի մառ խտանում ն վերածվում է ճեղուկի, այսինքն՝ նլաթը չելտտվորվում է երոՀ

կու

փուլերի՝ճեղուկն

դաղ անման:

վփուքԾավալի ճՃեւուսդւաա

բացմանը զուգընթաց նլութի ավելի մեժ մառն է վերածում ճեղուկ վալի, ընդ որում անցումը իրականացվում է ճառւաւոուն ճնշի ն դեպլքումի, որը նկարում նշանակվածէ քոկ-ո։ ւո

)

նյութի խտացման պրոցեսը(ճեղուկացումը ավարտվելուց (այդ տեղի է ունենում ծավալը Մ: -ի ճառնելու դեպթուի) ծավալի ճետադգափոքրացումը ուղեկցվում է ճնշման աճով: Ընդ որում իզոթերմի արադ ճետո

նո-

մոավանող վիճակներումնյութը ՆՊորեց

կլինի

ճամառեռ,

բայց

իրննից ճեղուկ:

ոչ թե դազ, այլ կներկայացնի Այսպիսով, Վան-դեր-Վատլախճա-

Նը. վառարումը նկարադրում է նյութի ոչ միայն դաղանման վիճակը, այլն ընդանցման 1 ճեղուկիսնդմման պրոգորկում է ճեղուկ ցեսները: իզոթերմի ն Վան-դեր-1ատլաիիզոթերժի Փորձառական ճամ ճեւոնուսի է, որ ալս իղոթերժերը բսվաՀչ աւոությունից կանին լավ ճատմընկնումեն Կլութի միաղիուլ վիճակներին

մեճավի

ՀԳՐԿԿԿաաաաագգայանանպատաաաառպատառատ

երբեմնկոչվում

է

գոլորշի:

՝

ճամապատասխանողվիճակներում ն իրարից լրիվ տարբերատում: վում հն նյութը երկու փուլերի բաժանվելու ւոն դասի Վան-դեր-Վատլաիիզոթերմի կնեռաձնոլորազծի փոխարեն փորձառականիղզոթերմը ալդ տիխրուլթում ունի ուղղադիծ ճորիղոնականմի տեղամաս, որը դասավորվածէ այնպես, որ ոլորադժով ընդգրկված Իլ ն Իջ մակերեսները (նկ. 540) միատեսակ 27 իղոթերմի ճորիզոնականտեղամասին ճամապատասխանող վիճակներումնլութի դազանման ն ճեղուկ փուլերի ԺիԱյն դաղը (կամ ջն դոլուլժ յուն ունի ճավասարակշոություն: դոլորշին), որը ճավասարակշոությանմեջ է դտնվում իր ճեղուկի ճետ, կոչվում է հագեցած գոլորշի: ճնշումը, որի դեպքում Դաք ք վասարակչոություն կարող է լինել վ տվյալ ջերմաստիճանի պայմաննե բում, կոչվում է ճաղեցած դոլորշու

ճնշում (կա

): աոաձդականությո

Մ.-ն այն ժավալն է, որ զբաղեցնում ճնշման է դաղանմիան Բշ նյութը ջ։. ճեղուկ վիճակում դեպքում. Մ.-ն |՛ // ' դտնվող նյութի ժավալն է նույն ւ-----«|/ճնշման դհալքում։ Միավոր մասսա Մո Սց անեցող նլութի ծավալը կոչվում է Մ՛ տնաակարարծավալ: Այլ դեպՆկ. 270 դոքուսի,եթե նյութի միւս ւսն ճավասար է ղտ-ի,ճադեցածժ ծավալներըՂ ջերմաստիճա լորշու / ճեղուկիյոնսակարար խում

ն

ք.

Ճո

ճամ շի ան դեպքում

կլիապլատասխանաբա

Կեն

Մ

ա

Մո

ՀՀ, ոլ

(119.1)

Ծավալի ցանկացած միջանկլալ Մ արժեքի դեպքում (ակ.271) տ. տմասսալովնյութի ի մասը կղւոնվիՏեղուկ վիճակում,իսկ ող, մասում ունեցողմ լուս մասը` դաղանմի ծավիճակում: Հետնաբար»:ճեղուկին բաժին կընկնի Մ՛ւյո։ ծավալը: Ալս երկու վալը, իսկ ճադեցաժդոլորշուն՝ Մո 520.

ծավալների դում արը

ճավասար

Մ--Մ ո, -ԻՄ,ո, տանալաութ յունները

Խելու|ող

սառսան

ն

11.

մարով։ կստանանք ՄԸՆ.

ԲԻ

"ո--տլ որտեղից

ք

չ

փոխարիո, դու-

'

|

յ

Է

եհ

Մ

ոփ,

գ

ւ

Վն

ԼՆ-ՐԵ., ո. ռո

Ն

լ

ՄՄ Մ- Մ.

Նկ.

ր

Մ

ՏՐԱ:

Հետնաբար» երկփուլ վիճակում ճեղուկի 1

ճադեցած դոլոր շու մասսաների ճարաբերուլ յունը Ճավասար Է աչն Հուււորոնք ուուսցվում հն վիճակը վածներիճարաբերությանը,

ՆՑ.

32»

Նկ.

պատկերողկետով իզոթերմի ճորիզոնական տեղամասըբա-

Նկ. 2Չ7Չ-ոււիբերված հեյ փորձառականիզոթերմերըչերմաստիճանի ւիի քանի ւլ ժեքների ճամ ար: Ինչոլեսերեում

Է

նկարից, ջերմաստիճանիբարձրացման ճետ միասին իզո521

թերմի

ճորիզոնական տեղամասը կրճատվում ն կրիտիկական 1 ջերմաստիճանի դեպքում կենտրոնացվում է մի կետում: Սրանճամապատառվաան վոքբանում է տեսակարար ծավալների, ճետնաբարնան ճեղուկի ն ճաղնցած գոլորշու միջն եղաժ խտությունների ջերտարբերությունները:Կրիտիկական աստիճանների դեպքում այլս տարբերությունը լրիվ վերանում է: Միաժամանակ վերանում է նան ճեղուկի ն ՛ միջն դոլություն անեցող գոլորշու

-----Է Իր, Նկ.

դբ

մի տարբերություն:Հեղուկի ե ճաղեցած դոլորշու խտությունների կաԷ տբբխումբ ջերմաստիճանիցցուլց ված նկ. 223-ում:

ճնշուժը Եկ. 525-ից ճնետնում է, որ ճաղեցաժ գոլորշու աճում ճետ Ժիտռին՝ կրիտիկականկետում Է չերփաստիխճանի ճառնելով իր քյ. արժեքին: ք-ի կախումը չերմաստիճանից սորված է նկ. 224-ում: նորը վերջանում է կրիոխիկական կետում, որովճեան կրիաիխկականից ավելի բարձր ջերմասախճաններումմ ճաղեցաժ դոլորշի ճասկացությունը կորցնում է իր իմատար: կորը սկավում է, ալապես կոչված, եռակի դնաից (որի մառին կխոսվի Տ 151-ո): եթն իզոթերմի Հարիղոնականտեղամասի եղրային կետերով անցկացնենք մի գիծ (նվ. 939), կատացվի լոթի երկխուլալին վիճակների տխրուլթը տաճմանադվակողզանդականման մի կոր: կրիտիկականից ավելի բարձր չջերմասախճաններումնլութը ցանկացած ճնշման դեպբում ճասմաանո է: Արչպիսի չերփաստիճաններումոչ մի սեղմում չի կարող իրականացնել այութի ճեղուկացումը:

կրիտիկական ջերմաստիճան ճառկացաթյանը առաջին անդամ մոզրել է Դ. Ի. Մեադելենը 1560 թվին։ Այգ ջերասախճանը Մենդելենը անվանել է ճեղուկի բազարձալկ հոման ջերմաստիճան ն դիտել է ալն որպես այնպիսի ջերմասավխճանյ,որի դեպքում վերանում են մոլեկուլների

ւհիջե դոյլուժ լուն ունեցողճարակցական ուժերը, ն ճեղուկը վերածվում է զոլորշա՝ անկախ ճնչումից ն նրա գրաված

ծավալից:

|

Ջանգականմանկորը ն Խ կետի աջ կողմում զանվող կրիտիկականիզոթերմի տեղամառը (ք, Ա) գիադրառը: բաժանում եխ երեք տիրույթների (ակ.275): Շեղ ռտվերադրժերով նշված ՒԷ նյութի ճաշիաւն ու ճեղուկ վիճակների ոի-

ք

Նկ.

Նկ.

բուլթը: Ինչպես դիտենք, զանդականման կորի մոակ դրտ-

նովում է երկփուլ վիճակների տիրույմը ն, վերջապես, զանդականմանկորի ն կրիտիկական իզոթերմի վերնի ճյուղի կողմում զախվող տիրույթը երենից ներկալացնում է աջ դաղզանմտան վիճակների տիրույթը: նյութի ճամասեռ Այս ւսիրբուլում կարելի է ճասկասլես ոուսնձեոա դնել կրիտիկական խզոթերմի աջ ճյուղի տակ դտնվող մառը՝ տիրույթ: Ալս տիրույթում զրտանվանելով աղն գոլորշու վիճակ տւսրբերվումէ լուս դաղանրվող լուրաքանչյուր եփման վիճակներիցնրանով, որ սկզբում այա վիճակում դրոսրվող նլութը իզոթերտիկ սեղմման դեպքում ճեղուկանում՝ է։ Վիճակներից որնէ մեկում կրիաիկականից ավելի բարձր ջեի սուոիճՃանումի նյութը ոչ մի սեղմումով չի կադատնվող վիճակների ստորաբաժանուրելի ճեղուկացնել: Փֆազանման ն մը գազի գոլորշու ոչ բոլորն հն ընդունում: Էնտրելով անցն պրոցեսը այնպես, որ ոլն չՀաի երկփուլ ախրուլթը (նկ. 276), կարելի Է իրականացնելճելոկ վիճակից զաղանժանին անումը (կամ.

ձաղառա

երկու փուլի բսժ անելու: Այս դեսը ցթուի չան ըն ասն պրոցեսի լաց քումինյութը միշւո կնո ասի ու:

անց Կլութը

ո

ւան

Տ

120.

Գերհագեցածգոլորշի

ն

գերտաքացած հեղուկ

ն փանչ-)եր-Վատլաի փորձառական իզոթերմտերիճույե-

ք լ

մատումից պարզեցինք, որ Լ-9-3-կեռանման ոլորադծի փոխարեն (նկ. 227) փորձառական իզոթերմն ունի 1--Վ ուղղաղիծ անհղամաս, որը ճամապատասխանումէ նյութի երկփուլ վիճակներին։ Սա բացատրվում է 1Լ-Տ- 3- 4 ոլոլադժին ճամասհո

ապատասխանող վիճակների անկալունութամ

թյամբ: Ֆ-3 տեղամասում վիճակների անկալունությունը դառնում է կն ոսուուչեթե ճաշվի առնեն ք, ռի ոխ

22)

տի ոսուի

մք

ճաջորդականությունը անցնելու ընդունակուլթյունունեցող նյութը

Է

--

ճս Ժյուիաժկլինել ճակաբնակոոն օրինակ, դաղի սչ կություններով: ՆԱ. 522 վալի ինժացումըկուղեկցվեր ոչ Թե փոքրացում ով|, ռոլլ ճով: օ

ճն

2:/ոյն

1-2023-4

ւոՀ

Ի--5բացասական

ատաեղամատերում

է,

ալն-

կարող Էին իրացսլես որ թվում է, թե լս ւոնդամասերը ճա վել։ Իսկապես, ւոն ի ւլա միաննելրի դեպքում այս ոն դւաասե րին Տառի աաա ւու խանուղ վիճակները կարող ե իրադորժվել: Ճիշւո է, նրանք լիովին կայուն չեն, օրինակ, է, որճ վիճակումի բոսվական դոլորշումեջ ընկնի փոշեճասոիկ որոլեսզի ւիբողջնյութը արը ալուժվիերկուփուլերի2 ւնգնի 8 վիճակին(յոե՛ս ալաքովցույց ւորվաժՃ-»-8 ան դումը կոչվում 1. Չ277-ում )։ Այսպիսիոչ Լրիվ կայուն վիճակները

վիճակներ:1-52 վիճակներումդիո նրվող նյութը կոչվում է դերյտաքացած ճեղուկ»իսկ 3-4 դտնվողը՝դերճադեցածդոլորշի: վիճակներում Բավականին փոքրըջերմաստիճաննե րումի Վանչդեր-Վաալոի իղոթեր/ի ոլորադծիներքնի մասը Մ առանցքը ճՓւոուսի ն անցնումի է բացասական ճնշումների ոիրույթը (տե՛ս ներքնիիզոթերոիընկ. Չ77-ում ): Ակնճայտէ, որ բազասական Ճշ աւն դեւը քուսինյութը դտնվում է ոչ թե ձգված վիճակումի: սնղաված, ալլ Այսպիսիվիճակները ճայտոնի պայմաններումնույնպեսկաես ոնչ բող ներքնի իզոթելոիի Փ--6 իրացվել:Այսպիսով: ղամասը Տաս ապաոասվխաւն ումի է դերտաքացած ճեղուկին» աժ իսկ 6 7 նղ ասիասը՝ ճեղուկին: ձղսի են Քննարկենքայն պայմանները» որոնցումիր ադորժվում նաս տաբիլ վիճակները:Սկսենք դերճադեցած դոլորշուց: Եթե դոլորշին բոլորովին չի ռլարունակումկողինակի չի կարող ճեղուկանալ:կաթիլի առաջացներխառնուկներ,

են

Բն

ս

ստաբիլ

է, որ ինծ Թվով մոլեկուլներ միիաճամար անճտրաժեշտ ժամանա ւո ւու, իրար այնպիսի ճեուավորութ յան վրոո, ինչոիսի ճեռւսվորույթ յան վրա դոնվում 27 ճեղուկիիո լեանճավանականէ: կուլները:.սակայն մուս բացարձակապես Խու ցումԻ ւու ջացնելուճաիար անճրաժեշւո27 այսպես կոչեն իրենց իո լոն ված, իտա ցի ան կենչորոններ, որոնք որսումի ես նրանց ցող մոլեկուլները ն վերածուի ճեղուկփուլի: Որպես խտացմանկենչորոններկարող են ժառայելփոշեճասոիկնե ման

Ր»

ճեղուկիկավիլները

ւի ւուՀ ճասոկասլես լիցքավորված

նիկները (իոնները): քրենք կողինակի քով սիա ելե դոլորշին խնասի Այսպիսով, ն իոններից, ալն կարող է դոնվել վլալ ներխառնուկներից ջեր աստիճանում դոլորշու ք: ճնշումը դերաղանճադգեցաժ ո

ճնշման տակ: Ալսպիսիվիճակը կլինի մետառտաբիլ: Բավական է ջանախտացման եկ կենու, որ. "դերճադե աժ դոլորշու վիճակը ոավուովիմ նյութը անցնի երկվուլ վի-

յող

աոա

ճակի:

աժ Փորժնականորնն դերճադեց

դոլորշի կարելի Է նալ ոչ դերճաղեցած դոլորշին կտրուկ ընդարձակելով: Արադ ընդարձակելու դեպքում արառքին միջավայրի ճետ չջեր1 յուն տեղի չի ունհնում, միսիոիուսկանուլմ ընդարձաՀչ այդ կումը ուղեկցվում Է գոլորշու սառեցումով: Այս դեպքում դովիճակը պատկերող կետը տեղափոխվում է ադիալորշու Ինչպես ցույց էր տրված բատով: թ Տ 109-ում, աղիաբասոը իզոթերլ սյուս-

մից ավելի թեք է, որի ճետնանքով գոլորշին 1լ ջելաստիճատոմսիո Տարի աոա խանող ա

Նկ.

ար նախո տւն սվաժ տի Տատի

ս

բիլ 1 վիճակից (նկ. 278) կարող է անցնել ավելի ցածր 1 ջերմաստիճանին ճառիասպլատասվխ նող մետասաաբիլ 2 վիճակը: է Այս պրոցեսը օդատադորժվում փիլաոնիկամերալում, որը լիցքավորված մասնիկների (օրինակ` ս մասնիկների)ճետքերը դիտելու է:

սարք

փիլոոնի կասիերայու

օդը, որ ճաղնեցածէ ջրի կամ սպիրտի դոլորչիով» դատնվող կւորուկ ընդարձակվում է: Դրա ճե անքով օդը սառչում է, ն գոլորշին ստացվում է դերճադեցած վիճակում: կասինրա յի մեջ մտնող մասնիկը իր ճանապարճինխոնացնումէ մո լեկույներին։ Փերճադեցաժ զոլորշին առաջացաժ իխոնների է փոքը կաթիլների ձնով, առաջացնելով լավ վրա խանում ո

տեսանելի Ճեւուք:

Բենարկենք դերտաքացաժ ճեղուկի ստացման պալմանները: Բուռն ձնով դոլորշու առաջացման պրոցեսը (այսինՔըն՝ հոալը), ինչպես ն խատցման պրոցեսը, կարող է տեղի ունենալ կողմնակի ներխառնուկների, օրինակ, ավաղի ճատիխկների կամ ճեղուկույի լուծվաժ դաղի ոողպջակների վրա: եթե ճեղուկը խնամքով մաքրենք պինդ ներիաոնուկներից ն

նրա մեջ լուծված դազերից,

ապա

կճեղուկըտաքացնելու

փոքը Է ավալ չերմաստիճանին ճամապատասխանողքլ Մա էլ ճենց կլինի դերտաճնշումից, իսկ ճեղուկը չի քացաժ ճեղուկի վիճակը: չհոում։

Հեղուկի անցումը առվորական Վիճակիցդեպի դերստայքացաժ վիճաՎի ցույց լաթով

արվածնկ. 229-ում (տե՛ս տրված1--Տ անցումը): ցուլց է

փերտաքացածժ ճեղուկի վիճակը մետաստաբիլ է: Բավականէ դերտաքացաժ ճեղուկի մեջ ավաղի մի ոիկ գցել, որ ճեղուկը ակաիեռալ

ճա-

ք

Ր (222

ն

նյութը անցնի ստաբիլ երկփույային վիճակի(տես՛ Շ-»ը անցումիըակ.

277-ու )։

---««զթթ»/ Նկ.

ճեղուկ, օրինակ սնդիկ, կարելի է Ցաված ձնով: եթե սնդիկի մեջ սուղենք

ստանալ

ճետե-

մեկծայրը զողված վերնուղղելուց ղողվաժ ծայրը երկար ապակլա խողովակ ճանեն ճետո դուրս այնձղղուշորենյանդիկից ք, այդպիսիիոդովակում էկստացվիաանդիկի սուն չորը զգալիորեն ղդերաքայլե

ն

աճզանցում է 260 մմչ Հետնաբար»սնդիկըխողովակում կալ պանվի ոչ թե մթնոլորտի ճնշման ուժով, ալլ մոլեկուլնեբի միջն դգոլույուն ունեցող ճարակցականուժերով: մնդիկը խողովակում կգտնվի ձգված վիճակում, այախնքնբացառսական ճնշման տակ:

Տ

121.

Իրական գավի ներքին եներգիան

իրկան

մոլեկուլների իխջն դոլու յուն ունեցող դաղիխի է նրանց վմոխադ արձ ռլայմանավոլրյում փոխաղդեցությունը Է, պուտենցիալէներդիանչ որը շարժման էւ կինեսոիկէներէ դաղի ներքինէներդիան՝ գիայի ճեւո միասին կաղմմումի Ս --Տ

Է -- Էք:

Մեկ կիլոմոլ դաղի մեջ դտնվող մոլեկուլների կինետիկ էներգիան, ինչպես դիտենք լտե՛ս (102.8)|, ճավատարէ թ--Շ 1, ալաինքն՝ ջերմաստիճանի ֆունկցիա է։ Մոլեկուլների փոխադարձ պոտենցիալ էներդիան կախում ունի մոլեկուլների միջն եղաժ միջին ճնռավորությունից։ Ուստի, Եջ-ն պետք է լինի գազի Մ ժավալյի ֆունկցիա: Հետնաբոն իրական դաղի ներքին էներգիան երկու պարամետրերի՝ 1-ի ն Մ-ի ֆունկցիա է: Փաղի ընդարձակման ժամանակ մոլեկուլների միջն դոճամար լութ յուն ունեցող ձդողությանուժերը ճաղթաճարելու պետք է կատարվի աշխատանք: Ինչպես ճայտնի է մեխանիկայից, ներքին ուժերի դեմ կատարվածաշխատանքը մեժացնում է ճամակարդի պոտենցիալ էներգիան: Արտաքին Մ ՃՀ-քմՄ ուժերի դեմ կատարված աշխատանքը որոշող դազի մեկ կիլոմոլի մոլեկուլների արտաճալտությաննման միջն գործող ներքին ուժերի դեմ կատարված աշխատանքը Վանտեսքով, որտեղ ք-ն կարելի է գրել 4 Ճ-քմնյմ մ Պ-ՃԽ դեր«վատլալանդաղի դեպքում ճավասարէ ՅՍ -ի: ճավասարեցնելով մէ, աճին, կատանանք

զԷ,--

քյ մՄ

--Տ-ճմարՐ

-

Էք----

Մ.

Ձ

Դշ

ԻՇՕՈՏՆ

ճՃասոայոունի ւսրժեքըւլե ք է ընսորելւսյն Ինտեղլոիան վես» որպեսզի Ս ներքին էներդիալիարտաճայտուլ ունը անսառիադես քում, երբ ծավալը ձղտուի է ռանճմիանային նության, անցնի իրական դաղի ներքին էներգիայի Ճաի ալ: (ճիշենք, որ ժավադոլու յուն ունեցող արտաճարտությանը ո

Այսինքն՝ ւս յ՝ն

վասարմանը::

դաղը,

որը

ենթարկվում

Է

վան-դեր-Վատլսիռ-

քում բոլոր իրկան Լե մեժացմտան դեսը

դաղերըիրենց ճոււոՀ

)։ Ելնելով կություններ ով իուսռննում եխ իդեալական դաղերին ինտեդրւիւան ալո դռառոողություններից» ճաստատունը սլեւուք է

վերցնել

դիայիՏաս

Այս դեպքում իրական դաղի ներքին էներար կուտացվի ճեւոնյչալարտաճայտութ լունը՝ զրո:

Հ

Սյ--ՇՂ-

(121.1)

Մա"

է ինչես ներքին էներդիան ճու բարձրացման յնպես էլ ծավալի մեժացջելորասյոխճանի

որից

եսնում

է,

որ

չ

Իոն

դեպյքումի: եթե դաղը ընդարձակվի կոուիսեղմվի առանց արտաքին

միջավայրի արու

ջելոիավփոխանակիան մեջ սիոնելու

ճետ

քին շիւ

ւոն

ք

կատարելու,ազա

առանց

ն

թԹելրսոդինամիկա

լի առաջին սկզբունքի ճամիաձայնգաղի ներքին էներդիան ճաստատուն: պետք Է մնա Այն դաղի ճամար, որի էներդիան որոշվում է (121.1) բանաձնով» ւլե ուք է եղի ունի նա Հնոնչալ պայմանը՝

Շ«41--

Ս,»

ոլուռեղիցճեւոնուի

է,

որ

ՎԼ-ն

-» կմ

ն

նշաններ:

ՎՄ,»

0,

ԱՄ,,-ն

ունեվ

ո

արբեր

Հետնաբար,դաղը այպիսի պայմաններում ընդարձակվելի, պետք է միշտ սառչի» իսկ սեղմվելիս՝ տաքանա:

Տ

122.

Ջոուլ-Թոմսոնի

Եֆեկտը

Փաղըժակուռկեն ամիեկուսացվո իիջնոլոի ունեցող ջելսի ն Թոիսոնը ճայտմիջով բաց ԹողնելովՋոուլը խողովակի որ ընդարձակման նարերեցին, դեւըքումի,որով ուղեկցվում Է դաղի սնումը փոքըմիջնոլսիով,դաղի ջել իաստիճանը ինչ փոփոխվում է: Սկզբնականճնշումից Է ջել աաւոիճանից կոխած ջերմաստիճանի ճՂ1 փոսխոխությունը կունենա

Ի. Վ.

Սավելե

մասնավորապես,կարող է ծավասարվել զրոյի: Այդ հրնույթը կոչվում է Ջոռւլ-Թոմսոնի էֆեկտ: Եթե դազի ջեր աստիճանը իջնում է (ՃՂՀ-0), էֆեկոր ճամարվում Է տտքանումմ է (41-»0), էֆեկար ճադրական:ԵԹե դաղը մարվում է բացասական: որնէ նշան

նչ

Փորձի սխեման տրված է նկ. 250-ումմ։ Ջելոիությունը չափխաղանցվատ ճաղորդող պատեր ունեցող խողովակում »աստատվել է դազի ստացիոնար (ժամանակի ընթացքում չիոխոխվող) ճոսք խողովակում:

/

«ՀԷ.-գա-

/՛

25ծյ

Ճ«,

1-33

շ'

28) Լաք քո-

ե 17316.

ՆՐ"»"

Մ"

-

եշ

ա

Նն.

ով Փոյուլթ յուն ունի Ժանը ժակուտիներ

բակից պատրաստվածխցան), որի

Ճնշման անկումը վելի

«22

մշ նշճսՑ

Պ.

-

դեժ

քլ

ի

տիջնոլոԻ (բամմ-

վրա տեղի է

ունենում

արժեքից ինչն

ավելի

փոքը քչ արժեքը, որի ճետնանքով դզաղը խիստ ընդարձակվում է: Չասիվումէ ջերմաստիճանների ձՂ--1--Ւլ սար-

բերությունը: Մտովի առանձնացնենք 1 ն 3 կոտրվածքներովսաճմանափակվածգաղի մասը: Խողովակովդաղի շարժմանը ղուդընթաց այս կտրվածքները տեղափոխվում են: ՛Ռիցուք նրանք Տառի որոշ ժամանակիցճեյդո ասլա սվխանաբար դտնվումեն 1՛ ն 57 դիրքելու: Քանիռր դաղի նույն բաժինը միջնորմի ենի կողսիում՝զբաղեցնումէ վելի իեժ ծավալ, քան միջնորմի առջնում, առա Չ կտրվածքըտեղաՓ.սյիոխվումմէ ավելի եծ ճաովածով, քան 1 կոտրվածքը: զի առանձնացվածմասի ճամար գրենք թերմոդինամիկայի է առաջին սկզբունքի ճավասարումը:Փազը ընդարձակվում

սուն

ց

քին միջավայրիճեյո ջերմ ախոխանակության

արու

(օդիաբատիկ): Ուստի դաղզի ներքին էներդիալի ճր Է ճավասարվի աշիոաուսնքին, դազի վրա կասոււրվվաժ ոլեսուք ալսիճքն՝ |

Ն,

Փաղի վյալ

Սլ

--

(155.1)

բաժնի վրո" չոշխոայո ւնք

ալլ կասուսրում

է

բաժնի տեւո ճանի անակիցդաղը: փազի առանձնացվածւի ռի վրա ձախ կողմից աղգում է քլՏ

կորվաժքն է),

որը

կողմից ազդում քում Արդլուն

է

(Տ-ը

խողովակի

շարժման ուղղությամբ: Աջ

ուղղված է

քչՏ ուժը.

ուժը

Հ

ճակաղդում է շարժմանը՝

որը

դազի քննարկվող բաժնի

վրա կատարվում է

ճետելալ աշխատանքը Ճ՛

-

թլծհլ

քչտէչ։

--

Նկաւոիունենալով,որ ՏՈլ-ը ընդարձակումից ւում ջ դազի ճի յուռ դրաված լ ժավալն է, իսկ ՏԵ-ը՝ ընդարձակումից դրավածՄչ ժավալը, կարելի է գրել Ղ-»

ք կուոանան

Ն

թլն՛լ-- քն շ:

քլնլ-Նչ

--

ք

(125.5)

Մ.:

ԱյսպիսովՋոուլ-Թուսոնի փորձի պայմաններում պլաճպանվում է

ոչ

Թե դազի ներքին էներդիան,

ալլ

վիճակի

ֆունկցիաճանդիսացոզ Ս-ՎքՄ Ժեժությունը:: կատարենքճաշվարկ գազի ժեկ կիլոմոլի ճամար: Ֆազը կունենա միեժ ծավալ, ալնպես որ նրան կաընդարձակվելով Բելի կլինի բավականինմեժ ճշտությամբ ճամարել իդեա:

/Ճ ԶԸ ագա եըԸշադպրտա ապատ լաւ

Թերմոդինամիկայում արք

կամ նակություն

էնտալպիա:

ֆունկցիան

կոչվում

է

ֆերմաղարու

լական: Ուռուտի կարելիէ ընդունել, որ

քչՄշ-ը ճավասար է

ՍչչՀ-ԸՆՂչ:(118.1)-ի ճասի աձայն

Է՛Լչ-ի, իսկ

ո-ի

Ր, ե

Ր-|

Մր

Սլ-ի ճառի ար լեո ք է վերցնել (151.1) արտաձաաըտ թյունը: Բոլոր ալս արտաճայտությունները (122-5)-ի մեջ /եղադրելով»կուոանան,ք Շյրլ---3 Պլ Վ Տռխ.Յ.-Շ, Պ չԻ ԼջԻՔ» Ն

ԻՎ-Ե

Մ.

Երրորդդումարելինկարելի ո

1Մլ--»

Մյլ-Ե

Ք ՛Ր(7Մլ--Ե--է)

Մլ-Ե

Ս

--Ա՛Րլ--

թ՛յԵ

Մյ-Ե

ա

ո ՐլԵ

ես

քով՝

:

-ո(ա--- ):

ճ1-ՆԽ-Խ-Շ. Ս

դրել ճետնյալ

է

(155.3)

Ս

Ն

ճՃ-ի Նշանը որոշվում Է փակադժերում դւոնվող արուսՀ

471»0

ծեո

47ՀԱ

"ն

. Նկ.

էֆելկոր(Ճ1--0) ճայտույթ յան նշանով: Զրոլական է ույն պայմանի դեքում, երբ նե

Մլ--Ե

24.

ը,

ւու

ցվում (155.4)

Դլ) ճարթության վրա (122.4) ճավասարմանը ճա(յ պատկերված կորը: Այդ մապատասխանումէ նկ. Չ81-ում ն են Մլ պարամնորերի այն արԼլ կորի կետերը որոշում Արլ կորից վերն գտնվող ժեքները, որոնց դեպքում ձ1--0: կետերըորոշում են 1լ-ի ն Մյլ-ի ալն արժեքները, որոնց այսինքն՝էֆեկտը բացասական է (կորից դեպքում 40, դեպի վեր տեղաշարժվելիս փակագծերում գտնվող առաջին էե դումարելին աճում չր հ խակազծումդանվող արտաճայաությունը դառեժ Կում: Է ղրոլից )։ մասում կորի ներքնի դտնվող կետերը որոշում բացասական են այն Էֆեկտ Ղ.-ի /. Մ-ի արժեքները»որոնց դեռ. բ/ քում էֆեկոր դրական

Էֆեկտ

վառարումով նկարադըըվող կորը կոչվում է ինվերսիայի կոր:

է ֆեկոի Սլառղիսով,

դաղզի սկղբնական

ն

/ւււԻ

Նկ.

մեծությունըորոշվում հն ն ռկղբնական ժավալու ջերմառտիճանու նշանը

հ

կլինի միշտ բացասական, իսկ

շ

ո դել քում/ էֆեկտը ԽՀր դեսլքում էֆեկոր

Լլ Հ ռկղբնուսկան Ճնշուսիով|)։

ջ

դրական կլինի միայն բավականին մեժ սկզբնական ծաղվալի դեպքում` (ալսինքն՝ բավականին փոքր սկզբնական ճնշման

դեսլբում )չ Հվրալ սկզբնական ծավալի (ճնշման) դեպքում ձլ մեծությունը միոլվում է դծայնորեն՝ սկզբնական Էլ ջերմ տիճանից կախված (նկ. 82)/։ Որքան ցածր է սկզբնական ջեր աստիճանը, ոլն քոն ավելի ուժեղ է ստոչում դաղրը առ-

է ֆելկոիճեւոն Զռուլ-Թուիսոնի անքով:

նշենք,

Ճոուլ-Թոմաոնի էֆեկտը ամբողջովին պայէ իդեալական վիճակից դաղի շեղումով: Իդեամանավորված որ

չական դաղի Տամար:քՄ--

բաժվում

Է

ԿՆ-ՎՔՆյ-

«պայմանի,որտեղից Ղլ--

Տ

123.

Ա՛լ

ն.

(123.5) ւլայմանըվե-

ՕԼԴ

ՈՂ

Լ.

Գավերի հեղուկացումը

Փաղը ճեղուկացնելու ամար անձչրաժեշտ է սառեցնել կրիտիկական Էլ, ջերմաստիճանից ցաժը ջերմաստիճաննեբում: Աղյուսակ11-ի երկրորդ ոլունակում բերված են մի արժեքնեքանի դաղզերիկրիտիկական չջերմասաիխճանների տՓեյ' Ինչպես երեում Է աղյուսակից: ալնպիսի գազերի, ինչեն թթվաժինը, ազոտը: իսին չրաժինը ն ճելիումը, ճեԱղյուսակ

Նյ" ւթր

Կրի ոիկակածՏեր-մաստիճանը (Ը)

Թթվածլն

--

ջերմաստիճանը եոմա՛ն

մթնոլորտային ԱՆԵՂ դեղքում (Ը)

Ջրածին

--

--

ա:

Հելիում

--

աի

Ազոռ

ւ

ղուկ վիճակիփոխադրումը պարանջում

թը

նրանց ջերմասոիարդլունաճաններիխիստ իջեցում: Փազերիճեուկագսիան ւե ) դաղի քերական եղանակներից կոււի (էինդելիեղանակը ոառն է Ջոուլ-Թումսոնի Տարա օգաագորժվումի ցմիան էֆեկոր:

Աղյուսակի երկու

սյունակներում

էլ

է

տբիվածե՞ն Ջերմաստի-

Նկ.

2983-ում

տրված

է

1Լինդելիեղանակի սկզբունքային

դաղը անցնում է (Խ) ռահեղմված կուիպրեսորով սվխեւիան: սառնարանի (Ս) Ժիջով, որտեղ սառեցվում է մինչն ինվեր-

սիայի կնաից ավելի ցածը դանվող ջերմաստիճանը: Սա դել քումմ որ ճեւուադաընդարձակման ոլեւուք է ԿրոսՃարտար, էֆելնոի ճեոնան քով ոչ թե ւու քանա» դաղը Ջոուլ-Թուիսոնի է ջերմ ավփոխանակիչ ոաուչի: Այնուճեսոնդսազըուսում ալլ (ՋՓ) ներքին խողովակով ն, Դրոսելի (ԴԻ) (որը կատարում է նույն ֆունկցիան, ինչ որ բամբակլա խցանը Ճոուլ-Թոմխիտ ընդարձակռոնի /,իորձում)միջով անցնելուց ճետո վում է Բ սառչում: Ջելմաիոխանակիչը բաղկացած է տարբեր տրամագծեր ունեցող երկու երկար խողովակներից, որոնցից մեկը մլոցովաժ է մլուսի մեջ (փոխոո2.Փ նակիչի չաղիերը իոքրացնելու ճամար երկու լխողովակնելրն էլ իաթաթված են պարուրաԱ ձն): Ներքին խողովակի պասնրը չելմության լավ՞աղորդիչ նն. իոկ արտաքին խողովակը պատվածէ ջերմամեկուռիչով։ եթն խողովակներով հուսո քերում Նկ. 583 բաց թողնեն ք տարբել ջերմաստիճաններ ունեցող դաղնրի ճանդիպակաց ներքին խողովակի պատերի միջով տեղի Տոսքեր, առա ունեցող ջելաիավոլանակման ճետնանքովգազերի ջելմիաս-

Է ը

ջեաիսսիո կճավաաաւրվեն, իանակիչի Իոււուքումի տիճանչելրը

ավելի բարձր ջերմաստիճան ունեցող գաղը ջերմավիոլանակիչով անցնելուց սառչում, իսկ ճանդիպակացճուքը ։տայքա-

Մուր

լու

"ր

է։

Սարքըդործի դնելուց անմիջապես ճեաո ընդարձակվեճեանանքովդազի ջերմաստիճանիիջեցումը բավականչէ, դաղը

ճեղուկանա: իչ

սառեցրած դազը

«ոյի ջեր ավի ոխանակիչիարու վանքով

որոշ

ուղղվում է դե-

խողովակը,որի ճեն չասիով տոուն ցվումիէ չերի ասիոխոսնակիչի ներքին

ո

քին խողովակով դեպի դրոսելը ճոսող դազը: Ուստի դրոսնլին ճառսնողգազի լուրաքանչյուր ճաջորդ բաժինը կունենս ավելի պաժրջեր ասոիճան,քան նախորդը:Դրա ճեւո միաժամանակ, որքան ցածր Է դազի սկզբնական ջերմաստիճանը, այնքան ավելի է իջեցվում նրա ջերմատտոիճանը Ջոուլ-Թո/առնի էֆելտի ճնետնանքով։ Հետնաբար» դազի լրաքանչյուր ճաջորդ բոսժին մինչն ընդարձակվելըկունենա ավելի ցածր ջերմաստիճան, քան նախորդը ն, բացի դրանից, ավելի շատ կսառչի ընդարձակման

ճետնանքով։ Ալապիսով,ճաջողվումմէ ճառնել ջերսհի աստոխճանի առավելւհ ծ իջեցմանը ճավաւքիչում՝ (հավաք.) ն ի վերջո չներմաստիճանըայնքան է իջնում, որ գազի մի մառը ընդարձակվելուցճետո ճեղուՆկ.

կանում է:

աղերի ճեղուկացման երկրորդ արդյունաբերականեզանակը (լողի մեթոդը) ճիմնված Է աշխատանք կատարելիս նրանց ատոչելու երնույլթի վրա: Սեղմված գազը ուղղվում է դեղի մխոցային մեքենան (դետանդերը), որտեղ այն ընդարձակվելով մխոցի վրա աշխատանք Է կատարումներքին էներդիայի պաշարի ճաշվին։ Այս եղանակը կատարելագորժել է առվետական ֆիզիկոս Պ. է. կապիցան, որը մլխոցալին դետանդերի փոխարեն գազի սառեցման ճամար կիրամի տուրբին, որը "որոշ ռել է տուրբողետանդեր, այսին քն՝ ման մեջ է դրվում նախապես սեղմված գազի միջոցով:

Եուիան ցածրջերմաաւոխիճան այաճունեցող Ճեղույլդաղերը ունեցող անոլժներում, որոնք կոչվում են ճՃաւոուկկաւուցվոաժք ունեն այավում հն Դյուարիանոթներ: Այդ անոթներն կրկնակի տեր (նկ. 284), որոնց արանքում գտնվող օդը լրիվ ՝նոացդաղի ջերմաճաղորպ վում է։ փասկուումիի պայմաններում թյունը նվազում է ճնշման իջեցման ճետ միասին (տե՛ս ւՀ

Տ 115): Ուստի անոթի պատերի միջն դանվող անօգ րաժությունը ստեղժում է ջերմային բարձրը մեկուսացում: Դլուալրի անոթներըալար ասվում են ինչես ասլակուց, տա-

Ֆ936

ւլնոլես

են րի քանի ւոասնչակ էլ մետաղիցն ուննհնում միլիլի որից ւԻինչե րի քանի ճաղար լիտրը ուսրող ու լուն: դաղիջերմաստիճանըորոշվումէ այն ճրնշՀեղուկացված' Իտուի է վյալ բ, որի ւու դաղը: Աղյուսակ11-Հուի դւոնվուսմի են հուիւան ջերմաստիճանները որվվաժ մթնոլորտայինՃրնշՀ|

յին

դեսը քումի:իջեցնելով ալն ճնշումը,

որի դել

քում/հուումի

դաղերըանընդճւ ւո րւոաժժելով), կարելի է իջեցնելույդ դաղի ջեի աստիճանը:Այս եղանակովջեր աստիճանը կարելի է այնքան իջեցնել, որ ճեղուկը կանցնի պինդւվիճակի։

ՃԽ

ԳԼՈՒԽ

ԹԵՐՄՈԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ

Տ

124.

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

Ներածություն

Սկզբում թերչոդինասիիկան եղել է ջելրոիուլթ ունը աշիխաուսնթի փովարկելումասին գիտություն: ՍակայնթԹերտոդիՏի քուս/ բնկաժ օրենքները ալնքան ընդճանուր նասիիկայլի

կիրւովումմեխ ,Ինժ թվով ֆիղիկաձաջողությաւիբ կոն մ: քիս/իականպրոցեսներՏե ուսլլուռելումլ նյութի ճառագայթիան ճաոկութ յունները ուսումնասիրելու ճՃասիա Ւնչպես արդեննշվել է Տ 91-ումի, նյութի փոխարկումներ ճւ ոկությունները/ պրոցեսները:ուսումնասիրելիսթելսիոդինամիկան երմույլթներիիկրոսկուղիկոլասկերիքննալկԻսո բ, չի լբաղվումի: Թելրսիողինասիիկոան երնույլթներըքըննարկումի է փորձից բխող ճիի նականօրենքների (սկղբունքների) մրս ճիին վելու: Այդ պատճառով թերմտոդինամիկա ուսաքվող եղրակացությունները նույնքան ճավաստի են, որքան ե. նրա ճի/ քուսի ընկած օրենքները:Այդ օրենքները թվով փորձնական տվյալների ընդճանըուցումին ճսկայական ները

մեժ

ու

են:

Թերմոդինամիկայիճի քը կաղմումի եվ նրա առաջին երկու ռկղբունքները: Առաջինոկզբունքը Ստի անում է այն քանակական առնչությունները, որոնք տեղի են ուննեույի Երկրորդ էներգիայիմեկ տեսակը միլուսինփոխարկվելիս:

այն պայմանները» որոնց դեպքում ծնարավոր այդ փոխարկումները,» այսինքն՝ որոշում է ճնարավոր ուղղությունները: պրոցեսների Առաջին սկզբունքը ձնակերպվեց Տ 95-ում |տե՛ (35.3) |: Երկրորդ ակղբունքի ձնակերպումը սորվելու է բանաձելր Տ 1Չ0-ումի: ւինժ դեր եխ իւաղում Ջառիա սարա Թերմոդինամիկալում՝ կշուվաժվիճակի / դարձելի ոալրոցեսի ճասկացությունները: վիճակի ճասկացույթյունը Հավասալրակշուվված ոլարզարբանել ենք Տ ԶՅ-ումի: ֆարձելի է կոչվում այն ոլրոցեսը»որը կատսալվումմէ ճակառակ ուղղու լամ բ: այնպիսի ձնով, որ ճամակարգըսն ցնի ուղիղ ընթացքի ժի անակ անցած նույն վիճակներով, սակայնճակառակճաջորդականությամբ: Տ Զ3-ու ասվածից ճնւոմումի է, որ դարձելիկարող է լինել միայն Խսվասարաչ կշուվաժ պրոցեսը: Ակնճայտէ, որ դարձելի պրոցեսը օժավաժ է ճետնյալ սկզբունքը ուսճանում

Էէ

Նկ.

Ճաւոկուլթ լում բ:

եթե ուղիզ բնլաց քի ժամանակ որն: տտրբական ւոնդասի ասում ճամակարգըռսւուսնուի է զ՛Օ ջելոիուԹլյունմշ կաւոարումէ մՃ ւսշխատան,ք (նկ. 285), ասլա ճակառակ Ընթացքի ժամանակ նույն մե դամասումճամ ակարդը

մ՛Օ՛»-մ՛Օ ջելսիությունն նրա նկատուի սսիբ կաէ ձ՛ Ն՛--0՛Ճ տարվումի երբ թ: Այդ պատճառով, աշխաւոան

տալիս է

դարձելի պրոցեսը ընթանում է ակզբում մեկ, ապա ճակավերադառնում Է սկզբնառակ ուղղությամբ, ն ճամակարդգը կան վիճակին, այդ ճամակարգը շրջապատող մարմիններում ոչ մի փովխոխությունչի լինում:

Շրջանալինպրոցես(կամ ցիկլ)էկբչվում այնպրո-

ցեսը, որի դեպքում ճամակաւրդըմի շարք փուիոխություններից ճետո վերադառնում է սկզբնականվիճակին: ֆրաֆիկորնն ցեկլը պասկերվում է փակ կորով (նկ. 286): Շրջանայինպրոցեսի դեպքում կատարված աշխատանքը թվապես ճավառար է կորով պարփակվածմակերեսին: Իսկապես,ինչպես ցույց 1-2 է որվաժ Տ Ջ6-ուս/, ունդ ւի ասում կատարվածւս շիուս-

տանքը դրական է ն թվապես ճավառար Է աջ թեքված է ժասիացուլյուռվերադծով նչված մակերեսին (քննարկվում ցի սլաքի շարժման ուղղությամբ կատարվող ցիկլը): 7-1 ւոնդ աի ումի աշխատանքը բացասական է ն թւաղես ճւառ

վասար Է ձախ թեքված ստվերադժով նշված մակերեսին: Հետնաբար, մեկ ցիկլի դեպքում կատարված աշխատանքը

թվապես ճավասար Է կորով

պարփակված մակերեսին ն

դրական է ուղիղ ցիկլի դեպքում (ալսինքն՝ այն դեպքում, երբ ցեկլը կատարվում է ժամացույցի սլաքի շարժման ուղղությամբ), բացառական՝ճակառակցիկլի դեպքում: ժիկլից ճետո ճամակարդը վերադառնում է իր նախկին «վիճակին: Ուստի վիճակի լուրաքանչյուր ֆունկցիա, մառ ներքին էներդիան,պիկլի սկզբում: Էնվերջում նավորապես՝ ունի միննույն արժեքը:

Տ

125.

Ջերմային մեքենայի օգտակար գործողության գործակիցը

Յուրաքանչյուր շարժիչ մի ճամակարդ է, որը բազմաթիվ անդամ որնէ շրջանային պրոցես (ցիկլ) է կատարում: Դիցուք ցիկլի ընթացքում բանող նյութը (օրինակ, զաղը) ակզբում ընդարձակվում Է մինչն Մջ ծավալը, ապա նորից անդմվում է մինչն

սկզբնական Սլ ծավալը (նկ.

287): Որ-

եսզի մեկ ցիկլի ընթացքում կա- ք աշխատանքը ղրոլից ինծ ւուարվվաժ շուր ե ճնշումի ( ճեյոխ հաբար: միԿի, ս

ջեր

) ընդարձակման աստիճանը

ավելի

Մ 1:

ճ/

ինի» քան սեղման

դեպքում: Դրա ճա ար բնդարձակման բն|ժա ցքում բանող նլուԹի

մ

լ

Լ

ն

ռռռվյյա»

պետք է ջերմություն ճա-

ղորդել, իսկ սեղմի ան ընթժացնրանից խլել: քուս/ ջերմությունը:

Փրենք թերմոդինամիկալի առաջին սկզբունքիճավասաբումը ցիկլի երկումասերի ճառի ար: Ընդարձակմանդեղ.քուս/ է Սլ-ից ինչն նշ արժեքը» ներքին էներդիան փոսիոխվումի է Օլ ջելոիություն ն կաընդ որում: ճաիակարդը ստանում ուսում է Ճլ աշխա ւան ք: Առաջինսկզբունքի ճամ աձայն

Գլ

-

Սչ-

ՍԴ

Ճյչ

(125.1)

Սեղան դեսլքում ճամ ակարդգը կատարում է ճջ շվա է Գ, ջելոիուլթյուն,որը ոււն,ք ն ալիս ճամարժեւքէ

-Փ, ջերմությանը. -ՉԳ,--

նշ Հ Ճշ:

Սլ --

(125.5)

կաւոաՓումարելով (125.1) ն (125.3) ճավասարումները»

նանք

Գ.-Օ.ՀՃյ- ճշ:

Նկատելով,որ ՃլԳՃչ-ը մեկ ցիկլի ընթացքում կարդի կատարած Ճ լրիվ աշխատանքն է, կարելի

Ճ--Օյլ

--

Օ.:

Պարբերաբար դորժող շարժիչը»

տարում դրսից

ճամա-

է

դրել

(125:5) որը

աշխատանք է կա

ուոացաժջերմության ճաշվին, կոչվում է

մեքենա: ջերմային

Թերտոդինամիկալիառաջին սկզբունքը երբեմն

ձեա-

կերավում է ճնտնյալ կերպ. անճնար է ստանալ առաջին կարգի ճավերժական շարժիչ, այսինքն՝ այնպիսի պարբերաբար գորժող շարժիչ, որը կարողանար կատարել ավելի չատ աշխատանք, քան դրաից ստացված էներդիան: Ինչպես ճետնում է (125.3)-ից, դրաից ստացված ոչ բո-

օդտադորժվում օգտակար աշխատանջի ստացման ճամար: Շարժիչի ցիկլային աշխատանՔի ճամար ջերմության մի մառը՝ Օ՛ջ պետք է վերադառնա» արտաքին միջավայր ն, ճնտնաբար, այլն չի օդտաղործժվում՝ ուղղակի նպատակով (ալսինքն՝ օգտակար աշխատանք կամեքենան որտարելու ճամար): Ակնճալտէ, որ ջերմային քան լրիվ է դրսից ատացվաժՕլ ջերմությունը փոխարկում օգտակար: 1. աշխատանքի, այնքան ալրչպիսիմեքենան ավելի շաճշավետ է, ուստի ջերմային մեքենան ընդունված է բնութագրել ղ օգտակար գորժողության դորժակցով(կրճատ՝ գգ.) որը որոշվում է որպես մեկ ցիկլի ընթացքում կատարվա Ճ աշխատանքի նե մեկ ցիկլի ընթացքում ստացված (Այ ջերմության ճարաբերություն,այսինքն՝

Օյ չերմությունն

լոր

է

օ.

դՀ-

-Ճ-.

( 125.4)

Գլ

Օլ- Օ՛շ, օ.գ.դ (125.8)-ի ճամ աձայն Ճ կարելիէ դրել ճետնյալ ես քով՝ ալստառաջտությունը Քանի

որ

--

ղաԳ-Գ:, Օլ

(125:5)

ճիեյոնուի է, որ այն չի կարող ց սաճիանումիի եկիզ ավելի ւիեժ լինել։ Եթե շուու ւոն ք նկ. Չ87-Հույի սլասոկերված ցիկլը»կուուսՀնաք աառեցնողւինքենալի ցիկլը: Այչպիսի ւե քենան ել պիկլի բնա ց.քում/ Ղչ ջերմաստիճան ունեցող սարսինից վերդնումմ է Գ, քանակությամբ իսկ ավելի բարջերմություն, ձրբ՝ 1. չերմատւոիճան ունեցողսիա նին տալիս է Օլ բքւսՄեկ ցիկլի բն աց քուսիմեքենայի չելրսիություն: նակությամբ յ.

գ-

գ.

նլատմամբ պետք Է կատարվի Ճ

աշխատանքը: Սառեցնող նրա աւսունցբնու սադրում մեքենայիէֆեկաիխվությունը սաճմանման ման դգորժակցով, բոտ ճավասար է սառնհցորը վող մարմնից վերցված Օ ջերմության ն մեքենան աշխաՃ ւսշիւ հցնելու ճամար ժախասված

Թյանըչ այսինքն՝

126.

ճարոսբերուչ

քի

,

Տ

ւան

Գ.-Օ

,

Թերմոդինամիկայի երկրորդ սկվբունքը

Թերմոդինամիկայի երկրորդ սկզբունքը, ինչպես

նան

առաջինը, կարելի է ձնակերպել մի քանի եղանակներով: Երկրորդսկզբունքի ամենաակնճայոտձնակերպումն է՝ չերմության ինքնաբերական անցումը ավելի քիչ տաքացված մարմնից դեպի ավելի շատ տաքացվածըանճնար է։ մվելի

ճիշտ, անհնար են այնպիսի պրոցեսները, որոնվ միակ վերջնականարդյունքը ջերմության անցումն եհ քիչ տաթացված մարմնից դեպի ավելի շատ տաքացվածմարմինը: Հպետք է այնպես պատկերացնել, որ երկրորդ «կզբոքը Ընդճանրապեսարգելում է չերմության անցումը քիչ քացվաժ մարմնից դեպի ավելի շատ տաքացվածմարմինը: նախորդ պլարադրաֆի վերջում քննարկեցինք ալգպիսի սսա-

անցմանը ճանդգեցնողս պրոցես: Սակայն ւոլդ

անգոււիր Անցումը ուղեկցվում էր

«րոցեսի միակ արդյունքը չէր: մարմինների մեջ տեղի ունեցող փուիոխությունշրջապատող ներով, որոնք կապված էին ճամակարդի նկատմամբ Ճ աշկատարելու ճեւո: խատանք

Երկրորդսկղբունքը կարելի է ձնակերոելում ճետելալ կերպ։ Անձնար են այնպիսի պրոցեսները, որոնց միակ

վերջնական արդյունթը

որոշակի թանակությամբ ջերմության ճեռացումն հ որնե մարմնից հ այդ ջերմության լրիվ փոխակերպումնԻ աշխատանքի:

Առաջին ճայացքից կարող

է

ալնոես Թթղվալ։որ երկրորդ

ակեր անը ճակատում է, օրինով՝ իդեալական գազի որնէ միասի իզոթերմիկ ընդարձակման պրոցեսը: Իսկապես, նից իդեալական դաղի ուուացաժջերոիութ յունը 1ոիվ փոէ չսշլխատան խակերալվումմ քի: Սակայն ջերմության աշխատանքի ոլբոցեսիմիակ պումը ն նրա փոխոսկերոլումիը վերջնական արդյունքը չէ. դրանից բացի, պրոցեսիՏեւտեէ նան դաղզի ժավալը: վանքով սվխուխոխվումմ ւշլան փոխակերալումը Ջերմային մե քեն ալում ջելահութ է լրացուցիչ պրոցեսու՝ խաղո անքի անարատ ան ուղեկցվուսի (տե՛ս որոշ Օ՛ջ քանակութ լասիբջերմության Ճաղորդում/ով մ ) որի ճիելոխավելի ռասոռր նախորդ պարադրաֆը արոինին, ցվա ջերաոինի ց ուուս վանքով վելի շւսւտ լուսքացվածմի աշիվումության Օլ քանակըչի կարող լրիվ փոխակերուվել ուսնքի: ան Հեշտ է ճասիողվել նրանումի, որ երկրորդ ձնակերայյի ճեւլոնույի է առաջին ձնակերայման ալնդումըյորամաբանորնն քը կարող է լրիվ սիո ոլնդումի ց: Իսկառես,ւսշիուս ուան կերոլվելջերմության,օրինուկ՝շոուն միջոցով: Ուստի երկբորդ ձնակերուլում/ով սրդելվածպրոցեսի օդնութ լասիըորնէ մարսինիցվերցված ջերմությունը րեվ աշխատանքի վեբուժելուցճեւոո յդ ւշլւատան քը,» շվին միջոցովջելսիուՀ ձն

Հ

ոււուս-

թյան վերածելով,

ճաղորդվում է ավելի բարձր ջերի ասոխ ճան ունեցող իի մարմնին, մենք կիրականացնեն ք ան Տի ւ րի ոլրոցես, որը անճար է առաջին ձնակելրալմ որը

-

ձայն:

Օգտադորժելով թերմոդինամիկայի երկրորդ սկզբունքով արգելված պրոցեսները, կարելի է ստեղծել մի շարժիչ, որը աշխատանք կկատարի դործնականորննւանաալ էներդիայի աղբյուրից, օրինակ՝ օվկիանոսից, ստացված չջերմության ճա շվին: Փորժնականորննայդպիսի շարժիչը Ճավիւսարաղոր կլիներ ճՃավերժ ական շարժիչին: Ուստի երկրորդ է ճետնլալ սկզբունքըերբեւին ձնակերոլվումի կերոլ: ԱՆՃնուրին է ստեղժել երկրորդ կարդի ճավերժականշարժիչ, այաո

ոխնքն՝ պարբերաբար դործող այնպիսի մի շարժիչ,

որը

ուոանուր:րել ջելստուլթյուն

արբարից քի: ւսշլուսւոււան լրիՎ փոխակերոյեր

Տ

127.

ն

յդ

ջելոիությունը

Կարնոյի ցիկլը

Ենթադրենք,թե որեէ մարտին կարող է չերհասխոնաջ մ ւոնել Ղլ մլ 1չ ջելոիաաոիճաննեը ունեցող նակությանմին այնպիսի ասիբւրնել,իՃելո, որոնք օժոված երկու ջելրսիային եխ նանի ան ինժ ջերմունակութ գուբ: Սո նշանակումէ, ամբարներից ստացվող կամ նրանց ճաղորդվող վերջավորջերմությանքանակը չի խոխուսինրանց չերի դարձելի ցիկլ կարող է տիճանը:Պարղեն ք, թե ինչպիոաի՝ որ

այլ

աս

արւիինըայդ ոլարիաններումի: կարել մի է, որ քննարկվող է պրոցես պիկլը բաղզկացղոած Ակնճալսո ային փոխանակներից»որոնց բն ց բումի մի րւրինը ջելսի

մեջ է դսոնվում ամբարների ճեոչ . այնոլիոի ոլրոցեսներից, որոնք չեն ուղեկցվում արու քին միջավայրի ճի յո ջերմ ավփոլանալկութ լաիբ» ալան քն՝ աղի աբա տիկ ապրոցեսիան

ներից:

Այն պրոցեսը, որը ուղեկցվում է ամբարների ճետ ջեի ախովոան ակութարբ» կարող է դարձելի լինել իայն այն դել քուն, եթե այդ պրոցեսի ընլացքույի սիարւրնիջերամբարի չերաաա ասխան մասատախճ"անը Ճավաւալ, է ճասի աստիճանին:Իսկապես,եթե, օրինակ, մալսհինըջերքիու-

թյուն ռւուսնուիԻ է 1 ջելւի ոիճան ունեցող ատբարից» ունեն ուլուլ 1-ից ավելի ցածր ջերմաստիճան, ալս նույն ար ոլրոցեսըճակառակուղղուլժ լարը:ընթանալուդեսլ.քուսի մինը կկարողանա իբր աժ վերադարձնելնրանից ուուս եթե սիալոինիչելսիաստիճանը ջերմությունըալն դեռլքումի, ճս աղբոսր» դեռա,1-ից վելի պածրչէ։ Հետո ալրոցեենաւլն ռի ուղիղ Դ ճայկաուսկ ջերմաստոիբնաւ բներում սիալուրնի կանցվ ճանըկլինի տարբեր,է երկու դել.բուսիէլ մարսիինը վիճակներիտարբեր (ոչ իաւոհոակ ջերմ աստիճաններու բնութաղրվող ) ճաջորդականուլն յուններով,ն քննարկվող ալրոաս

ցեսը կլինի

դարձելի: Այուղիսով,չեր աճաղոլդուլունով ուղեկցվողպրոցեսը դարձելիկարող է լինել միայն այն դեղը բումի,երբ չելրոհուոչ

ՅՏ

Ի. Վ.

Սազելե

նալու հ Տուտու ձ ընթոորթի չխոլքում՝ջիլոիություն ինն ուի Թլուը: ուիբուր մերս: սոճի յու ժաանաւկ Բաւյոի տուտաժ,չելոիուլթ ճորբո:րյի ջեբի առոխըաւո: րշ: յուն եւս չի իճոթ էշիչութէ- ամորֆ մուբը յԲԻՀմարդի ջիյարուուո ամբարի ջերմատավոանից ժալթլամբ ավելի փորի նբ ոճուխմարմինը), ջերմությունը չք Հույր ոսիութրիըռ իսկ չ"բժություն: ճաղորոելըւ դհողլքում մարմնի չիրմառստիՀանր ետք Է առտորջդութ: Հաժույը չորը: ոոյիլյի ինծ լինը իը: չոււիլոււբ:իջեր ի առուն ոուս

ւս

ւո

ւՀ

(արթուն

ծեանաբարչ միկ ոտրբձոլը պրոցեսը) որը ուղենցվուր Է ուն ջերմ շնչող ոջրուլժ աիչոսրի ճե" չատ" բո Տար ջելոի առլբոորի չնրմոաաոախնանուս՝ այդ ընխսսցող իղոտիխճոանով: 2երտի ոլրոցնանԷ: ուտում

կյու

յան, որ աովրրջ դրոկարութ րրկու Ջողրոի ոչ) ն մաւր բուս րնեչ:ի

ի, հկաութ 15

տարոզուլմյուն

էր:

ունեցոդ

ե

ո-

մեծ ճիռ

դանվող մաղրինից(դո: ճամ աուրդիո) բառոարյվողշարձնհի դիո բոոողույաԳ է ի ո:յն երկու (թաիբոր ռերն չխլուշր Հճածնրչող|) նե խրլու եղդոլ: ցիկլը առաշին աղամ: նարկել Ալիսի Բ կոչմում է փՓռանարադի Է նարինժիրնթ մազի Ս րուո'ն Խոյը օրր: Եշնջք, ՛1՛ աարնոյիտխլը բոտ տաճմանորյան չարձեյի Է:

մոջ ջերժաազոր յության

Մոմեր) /

ագիարաաներից: սու

ՀանարկենքչՔն ինչպես նորելի Է իրոդործել կարնոլի ցինըը, օրինաոբորոլիռ բոնող յութ վերցվաժ դողով:Դրա դառը ծամ չցնեսք տլոցով նիդ խոկրաժ դլոնի նջ: Փլուշի:/ուոնըը հ խոռբ արար ոնք ջոյոիությունը չճւաՀութ

նյութից: իսկ գլանի ճառակըչ բնդճակոաութւըը, պրատաուք ջնլաքուլթթ ըռոսոհ յունը:չով ճաղորդող նյութից: Ընդունենք պլանի ն մխոցի ջոր ունակությունները արճոսիարճելու որ առում յուն փխ ուրը ե: դորդող

ակզբում Ժլաոցը դտնվում Դիցուք

լ ծավալին ն ղաղի ճ աի արա ւտասվոանող լ ջերմ ատոխճանին: դիրքում: Փրանթ ոթ Դ, ջերտառոխճան ունեցող ամբարի վրա քհ տեղաղվորն դաղին ճնալոաղորությունտանքշատ գանդաղ ընդարձակվել սրիուչն Նշ ժավալը:Այդ դեռքումիդաղզրիռսի բարից դուոն

է

Օլ ջելրմուլժյունը ոն: դլանը (2ն. 289): Այձուճն

ճանեց

աուի-

ք

ճանը հավարիչ ով ք ջնլաիամեկուսիչ փոսկեն բարի վրագից» ի. ջային ճն արոայվոլյուվժ բոա ձայլյուն ուած ք առի արբաստտիկ իջնի մել յն թուն ժասիանակ, մինչն Խլրւս ջելսիաստիճանը «6

ր՞Մ .

/

Էո5

«ոզ»

մ

«ւա

«2»«ոթ «Հաջ

՝

«քաջ

ի

՞

աթ «ոխ.

Հ »

«թոռ:

«8:

Ն,3 «եար ա

Եւա

«ոո " է"՞ք : Յ «շ»

«ոշ«ոն

Վ

ն

Է:

բ

բ

4.

տա

-

/

`

Է

բ» ո

ճ

, «գրի:

Ո.

Է

«ե

տա

ԹԻ»

րրա» ամ

ՔԵ..7.

"Հաուզ" ԹԻ

աիրոռ

«աթի

մ.414

|

.

ՆՆ.

/

՛

մ -

յն

Ճո ԹՋ

ճ

|«2 յ

Ապարաքաաաաաաաումն

/

«ՎԵ

գա13

ՉՓա

.

-Ց

ռայու աշաո«--.«4 առշատառար-..«յ

Հշ

ու

:

մ

: :

--

Բ ոթ 1 ոթ

:

.

թ

հ

Տանի ադր» շատաոյւը

Ր

-

«գավա.

ոա:

՛

շարու հաաարաոնու իք որ

:

Թր

: բ"ՊիՀառոը ը/

մշչարղ որ րա, «

Աաաա աար աաա աաա /Ւ»

է՛

Բ

6»

առ

7.Դ

1. արժեքը: Դրա ճետ ան թով դաղի ժավալը հճավաՃան նք աարի Մյ-ի: Այր ջիլարսաիեկուսիչհառխարիչը Ուծ եգ ի գլանը 1ջ ջելոիաա:ոխճարն վր ող ւաիբուսբ դնելու գազը իխզոթերժիկնաչ քք նակու շեղեն ք տին-

սիինչ

այնոլիի Մ/չ ժավալ, 1: որպեսղի ռաջորդ ռռղԹԼ ոի աղբուռ եղա մԻուսիր լու դեռյ- 2 նակովկաաւար Քոււի, երբ ջեր այո ՃուՀ նը ճանը 1-ի դաղի շլ ժավալըճաղառարպիՄ-ի (այյ կեր ցիկլը չի փա- չլ չն

-ծ--2

՞

վի): Վերջառեռ,դլուսը Տ ճանենքամբարի Բոր վրալից, 1մ: : ատակը վուկենք ջոր- ՝շ մամեկուսիչկափարիչով

ե

ԵԵ

շշ

շց

ԵԵ շՓ 25 Նվ.

ԱՅ"

31Խն

մ. դաղըչ աղլոաղբաւո հղանում սեղմելով,բերենք եր ոկղբհ նավան Մյ ծավալող): միճո:յկին(1 ջեր ուոոխռանու| Եթե դաղի իդնայակածԷ, չուս ւրա Ճոյւի ւոաւան ցիկլը (ք, 7) դիոդ աուիիվրա կղաուցերվի ինչպես ցուլը այնալնա, է )։ ւորվաւծնկ. ՋՏՋ-ումի (տե՛ս ճրտմնն. Հ9Ժ-ր

128.

Տ

Դարձելի ն ոչ դարձելի մեքենաների օգտակար գործողության գործակիցները

Հիմնվելով թերմոդինամիկայի երկրորդ օրենքի վր, կարելի է ալաքուցել,որ նույն ջեռուցիչով2 ուսոնարանու աշխաւոող բոլոր դարձելի մեքենաների գ. դ-ները ուզի, օ.

իննույն արժեքը: ենթ ադրուչ ք Ճակաոու՞կ Առլացուցեն թյանւիիջոցով:փերցնենք երկու կւսմիլ ուկա ն դարձելիջերմային իՂ մ Ւ

մ

ր ոո (նկ. 590) ենթադրենք, Օ ս Ժոքիդաննր քենաներից եկի, `

ե

Ը նշՍեր ՌԼ-ի լդ

:

մ"առնարան Եր.

ն

օրի-

ավելի

դը

դ.

օ.

եծ

է,

քան մլուսինը: Ինչոլես կտհանենք, ալդ ենթադրությունը մեղ ճակատության մեջ կդնի թելսհողինամիկայի երկրորդ

քի ճետ, ակղբուն

ճնտնաբար ալն պետք է ճելրթել: Դատողություններըպարզեցնելու ճամար ընդունենք, որ երկու րե քենաներն էլ սրել ռիկլի բն ուց քումիջեռուցիչից հ լաբ ջելսհություն:,որը ւիիննույն քանակուլթ վերդնուսմի ք Օլ-ով, այսինքն՝ ան ճաիար նշանակեն Ցււի ւռուլ

աւո

լո

Օլ:

Օլ --

-

աձայն Պլ ՀՈՎ» ալան քն Ենթադրության ճառի :

Օ1-Չղ Օյ

որտեղ որ

Լ

ուն

ար

Եթե նայի

ն

-»

ՕԳ-Գ

շա

Օլ

,

եխ, յան ուլն քանակներն Օ՛ռու-ըմ Օ՛շա-ըչելարութ կ ն քննաները Ինկ ցիկլի բնվժց.քոււի տալիս եո ո

անդին:

Մյս հնթադրությունը

չո

նլայման

չե,

որ

պետք Է

կատարել:

Օլրլա-Օլր» անծրաժեշտ է Տամադրելին մեքենայիտնեն ո

ցիկլերը

ն

տ-ը

ուգո-ը վերցնել այնոլլիսին,

որ

Վ

մեքե-

ՈՕլյլ-ՀոՕլլ:

Գ

դել քում Ալնճալո է, որ մմուաջալվյվված հնթժաղդրուլթյան մեքենան տեկ ցիկլի ընթացքում պետք է ավելի շատ

աշխաւուանքկատարի, քան Ճի --

Ւ|

Ճա

-

(Օ.

Ա

մեքենան, ընդ որու

Օշա) (Օլ Ր

ա

Մ

Օշա) -- շր

-

Օր (158:1)

քենան ւշա ուան քի դցենք ճւկաոււակ ուղղութասը» որ այն չա սոխայելով» շլուաւոիսառեցնողմեքենայիուհժիսիով Այդ դեսլքումի, քանիոր իհ քննան դարձելի է, ալն մեկ ցիկւե ըն ա ցքումիոաոնար անից կվերցնի նույն քանակութ յասիբ: ժամանակ այն Օր ջերմությունը,որը ուղիղ ընթացքի րհ

մեքենան տալիս էր,

ն

լաբ: ջեռուցիչինկուս Օյ քանակութ

նայի վրա ոլեւոք է կատարել պ շվա ւոնք: Ալս շվա տանքը կատարելու ճամար կարելի է օդտադղործելՄԼ ւե քեԿան, ընդ որուսի այդ քենաները միակցելովայնպես, որ մեհ 1 մեքենան աշխատան քի մեջ դնի Ւ մն քենային:Այս Ճիորնէ վու|իակլված սե քենաներըիրենցից կներկայացնեն քեն: դարձելիջեր ային մին Քննարկենքբաղադրչալ մեքենայի բալանսը մեկ ցիկլի բն ուց թուի: Ն մեքենան ջեռուցիչից կվերցնի Օյլ ջելարուջերսհուլթ յուն նրան կվերադարձթյուն, նույն քանակությամբ ան քով սի ցիկլը կասոարելու Տեւում մ/հքենան: Հետնաբար» րն քենան ոչ ջերմություն կոտանա ն ոչ էլ ջերբաղադրյալ ընթաց քում ոսոնարանի մությունկուս ջեռուցիչին:ՑՓեկյի ա

ւո

յունը: կվերցվիՕ--Օա--Օ-յլ ջելոիութ աժ Լ մին քենայի կաուար ՃՃրլաշխատանքի իի ասը Ւ| ւինքենանաշխատանքի եջ դնելու Ճասիար : կօդտադործվի ճա Աշխատան,մնացորդը, որը ճավատար է՝ Ճ--մաըստ եր ճայեցողութ կարող է օդտաղործվել յան: (158.1)-ի ասի աձայնայս աշխաւունքը ճավասար է ւյն Օ ջելո/ությանը, որը ստանում է միակցված ն քենանսառնարանից: Հետեաբար, երկումեքենաներընշված ձ/ւու| խակցելու գեսրքում՝մեզ կճաջողվերիրագործել այնպիսի մի պրոցես» որի միակ արդյունքը կլիներ որոշ Օ քանակի չջերմության ստացումը մեկ մարինից(սառնարանից յան ) / այդ ջելրսիուլթ

լրիվ փոխակերպումը աշխատանթի, որբ թերմոդինամիկ ալ այն ներկրու ոնզրունքի ճամաձայն տնճնար է: Սլապիտով), րղ -ՀՈՀՂ «վետ Է ոնն դղել: հնչողւբությունը, ոլ

ոու ձմ ու| քՔելրորուինխա:տիըույի քին քջոչրորու ոկղզքոոն ճակատում Է Նաու ալն հո Թմուղրուվժչունը:» Մրաոր Պո: ումի ճառի շարոսուլվելու ճամար ոչհութ Է հկրոնել մելու դբրիոծ դատողությունների, ոտրաելում, որ "Ն Մի բենան աշլատի ճակառաղկուղղությամբ: Խն ԻԷ հբնու ոարձելի Ին քենսաների դ" Այսպիսով, ն ԱՎ դներ «առի որ յինքեսյհւուքԷ լինեն խտո նա: բւսԿախելի միասին ոչ իի նն ոու բուլ չուն չին ք հատուսբել» ցի այո բանից, որ նրանք դարձելի հն, ապա ռուսյված արցքոնքը խրովարր էլինի բոլո դարձելի մնքննաների թամոորչ անկաս նրանց կառուցվիաժքիցԷ բանող նյութի ճոսոկություններից: Նր

օ.

ուլն

թլապիաով, ճանգեցինք այն հզրակայության,

որ

մին-

ռտառխարանում աշխատող բոլոր դարձեէ լինին մտիտտոնսակ: չե ժի քննանների դ. :պ-ները ետք Հեն որոթըչ պ. դ-ները կարոդ են կադարձելի միքենայի լուսի ունքն ույ Միայն ջրոումիչի հ սառնարանի ջերմասոի-

ջիռուցիչով

օ.

օ.

ճանչնրի

ց:

ելք

ճառի

ոչ ք դարձելի Թե դարձելի աղդրեն դչննրը 22 291): ենթաղրեչբ, քն

էԼ

Մեքե-

Նւահչոի դ. ոչ դարձեչի մեքենայի ող: դչը ավելի ://7Ժ է դարձելի մեքենայի (Է դ-ից: իցուք երվու մեքննաներն էլ Ժե ցիկլի բնխացքոմ չջրոուցիչից վերցնում են ոյն քանակությամբ օ.

օ.

Փ.

Օ.(0լօ--Գղ--Օլ): ջերմություն

Դարձեչի մեքենան բաննցնելով ճակառակ ուղղությամբ ստիպելով, որ ոչ գարձելի մեքենան աշխատանջի մեջ ոնի դարձելիին ն կատարելով ն

ճիշտ այնպիսի դատողություններ, ինչպիսին կատարում են դարձելի մեքենաներիդիպքում, կարելի Է ցույց տալ, որ ւթ ղո ննթագրությունը ճակառում է թերմողինամիկալի երվբորդ սկզբունքին: Սնճնար է նույն հղանակով ապացուցել: որ ոչ դարձելի մեքենայի ղ-ն չի կարող ավելի փոքը լինել դարձելի մեբենալի դ-ից, որովճնտն արլ դատողություննե550

կաուուս րելու րղ Ճույ-նհլիներ ոչ դար ձեչի մեքենան ուկ ուղղու:չամրբ: եայաժ դա ճնւարոււբաննդնել ճալաու ք չունենք ճար արելու, որ ճանաչ ո/որ Է, ճակույն/հճ.թ ճիւի ուղղութ յաիբ ճշ/ուոնյու դեոչկասուայլ ըր

քուսի 214 դոր ձոլի Բի բնխացը ուռա ըոսժաոշլոււոանքր Է ջելոիույթյան քաբ» որոնցուլ ււ րգ. Իո քննան չիոՀ նասկնել Է ջչեռութիչի "ո (ոաոակյվումի 2:ալութՀ(ւ:

ճնլո,

կւոարոնրւ/նն խման իրեց ուղիղ ընթացբի գիլ քում նշաններ»ով՝ ոքի ը ո պով կաուալովաժշվատոոա ից: ջերոիու յան թառխականը Խամրվո:ժ ւոր Այոպիով:» նր դատուրոււժ Նկ. 591 դուլ:ուսները ճանդերնում ետ լլ ՀՈԾ ես ադրութ յունը ճերչ լադ տուի յու ՊԵՀղօ ՏՍ ա:քելու անձր աշաւուլը լոյնը, չՀուաոխց բավորուլնյունը: Մ իոժ ասի չոուսք ժի շալ" ֆիղիկակատ ււամողչու ւլա մասիս, որ ոչ դարձելի լուսնելը մկալուղ՝ հ մեքենո»յի դ. դ-ը տիշտ ավել: մուքը Է Խույն ռատ աննե բուի մաշի դարձելի չինընաայի դ. դ-իդ: Արլ ը տայոոատող սի

ա

ոՀ

օ.

օ.

ղուլ լուսրերից մի բախրար ճրա

Համի աւեն ք

մ

կժանոի անան: ռտայթ

ան ճ. սեղմման չւայձելի Ինարձանմտ / 12 դարձելի սինչեչը: ճինչը Դարձելի չինելու աի ալ: շուտ ղագի Ճնշումիթ դանդաղ» որայլեսղի ոլեւուքԷ նատ:ուլավի ւի ճտագնի ճավատուրյել:Ժիկյի բն աց քում բողջ ժառիալումմ որվ աշիատաքը:ճոռի լրաղիկաւոաղրված ասլա աավունւսբոաթ ոն ան մուծիզ ինդարձամոի ք. սհդւխի դեպքերումկաուրվված հ Հեատխչ դր ւայլունճ.լ բոա չ/ւտա այան Ճ աշխատանքներից: փաբար,արդլունարար աշխատանք ՃՀՃլ--Ճ. (հնթա-

դրվում

դառի

սակումմ Է ընդարձայրիան դեռյքում դաղը ջերիություն,իո սեղմման դեպքում տալիս է ջելոիություն): ԵԹԵ ցիկլը կատարվի ոչ դարձելիորեն, այսին քն՝բավա-

է,

որ

Ս

զանաչասիարաղ, աղա ճնշումը չի ճասցնի ճավառարվել, է ընդարձակման դեպքում մխոցի տակի ճնշումը կյինի ավելի ցածր, քան ալն, որ դոյություն էր ունեցել դարձելի ցիկլի լնտիխոցիՏայիււր Թաց.քուսի

տում ոխըքի

Սէ ղ/ոարտաննելրումի:

ժամանակ, ընդճակառակը, ճնշումը քիչ ավելի բարձր կլինի (նկ. 292): Սրա ճետնանքով Ճ' դրական գումարելին ման

փոքր կլինի Ճ.-ից,

իսկ Ճ

բացառական ղզումարելինմեժ

լրիվ աշխատանքը կլինիչճ- -ից, ալնպեռ, որ Ճ Հ Մյ-Ճ ավելի սիոքրբկլինի դարձելի ցիկլի դեպքում կատարված ,

Հե24.

4.

արագ մչանդ.աղ

արագ անչա սմշմում'

բնգ.արձակում' ՆՑ.

չս

Չ-

ՀԼ

շլրաոան բից: Հոռիապլատասվխանաբյար: ոչ դարձելի ցիկլի դ: գ-ից: դ: դ-ը ավելի փոքրըկլինի դարձելի ցինլի օ-

քը չելրոիության փոխակերովելու Շսիուսիը սիիշուսշիա ուան

պես է:

Ուստի դարձելի մեքենաներումշփում չոլեւտւքէ Լենի: Դիցուք որնէ դարձելի մ/հքենա Մեկ ցիկլի ընթ աց.քում՝ ստանում է Օլ ջերմություն ն կատարում է Ճ շխա ուան ք: Խախտենքայչ մեքենայի դարձելիությունը, ենթադրելով: խոցի միջն: որ դգոլություն ունի շփվում, օրինակ՝ դլանի ն ս

Հվսրանճեւոնան քով

Ճ

քի ի ւսշիաաւտան

ասը

կվերածվի

չերմտության, որ կամ կանցնի ռատնարանինն կաս կցրվի շրջապատող միջավայրի մեջ: Սրա ճնյոնան քով ջեռուցիչից քենան ստանալով նույն Օլ քանակությամբ ջերմություն,մին կկատարի Ճ-ից ավելի փուքը շլոաոանոք,ճնոնաբար, ոչ ճետո դ. զ-ը մեքենայի դարձելիությունը ի ճալո դալուց փոքրանում է: ա

օ.

Յ82

ք ճեւոնյալդրուլթները: Ալողիսով,ասլացուցեցին

1) նուլն պայմաններում (այան քն՝ ջնռուցիչի ն սառնարա-Հ նի միննույն չերմաստիճանների դեպքում) աշխատող բոլոր դ. դ-ները իրար ճավառար դարձելի մեքենաների գ. ղ-ը միշտ ավելի իոքը Հ) ոչ դարձելի մեքենայի է նուլն պայմաններում աշխատող դարձելի մեքենայի օ.

օ.

օ.

դ:

դ.-ից:

Տ

129.

Իդեալական գավի Կարնոլի ցիկլի

նախորդ սպլարադրաֆումպարզեցինք,

քենայի

օ.

գ.

գ-ը

դարձելի

որ

մե-

կավխու/չունի նրա կառուցվածքից բան որոշվում է նող նյութի ճասոկություններից միայն ջեռուցիչի սառնարանի ջերմ աստիճաններով: Սակայնջեռուցիչի |լ 2 տառնարանի 1չ ի գ. ջերմաստիճաններից օ.

դ.

դ-ը

ու

ու

օ.

դ-ի կախվածությանատնեաքը

Հղարդեցինք: Այլ կախվաժությունը դատնելուճամար բնական է քնաարկել ամենապարղճասոկույթյուններով օժոված բանող նլութուվ

աշլուատողմն քենուն: Այսպիսի յուններով ճաւուլութ

օժտված է իդեալական ղա-

Եթե ջեռուցիչիհ նարանի ջելսշունավուլթ լունզիչ

ռայու

ները բավականաչափ մեծ են, ապա միակ դարձելի ցիկլը, Տ 127-ը), կլինի Կարնոլիցիկլը:

ե4-

զիտենք (անս

ինչպես

Այսպիսով,քննարկենք իդեալականդաղի կարնոլի ցիկլը: ծթն մեղ ճաջաղվիդտնել այդպիսի ցիկլի դ- դ-ը որպես օ-

181, ջերմաստիճանների ֆունկցիա, բոլոր դարձելի մեքենաների կգտնենք օ.

ապա գ.

դրանով իոկ

դ-ները:

աֆի Ըստ. տաճաի

ջերմային

ոն

իե

քենայի

օ.

դ-բԲ

դ.

Յ- Գո,

դ»

(128.1)

Օլ-ը եկ Ցի ւե ընլմարքում ջոռուցիէիը յաժ որուռեղ ջելոիուլթԺ յունն է, խոլ Ձ.-բ՝ միլ ցիկյի բնու բում 115114: բոսնինոորվուժջերմումյունը: Իցոթերքիկ ոկրորեսիչեսղ.քումի իդեա չորո: ք մոաոգ ք չորին աուն: Ռւսուխդախ տուաղաժ էներդիաոււԲռումի է ճատ ՛ Ւ 1 վիչսոկից Թան Օլ քանաքը ռավ բառանքն(57. 298) անցնելու Ժուան ուշ դազի կաաւարւժ մեյ»ուշ: աւա քին: ճառի նյո աշտատուաք: (195.9)-ի աձայն ԱՎԱ Ու

ա

ոու

ո.-

ը

էԼ

ՕՔ"

Ե.

մոք լ

--ԽՈ

(755.5) ճ

դախ որտեղ11-թ մտե քենույումիդւոնվոռ խղեուլոււուած,

ռավ

ուու-

Է:

Սատոնարբանին չորվաժ ջերոշութլան է

:

Հյ ւաշիւ ,

ջոռուվ

ուն թը՝

ն

զառամչը աչոտ ուր -"

որք

Էք:

ԳԱՆ ,

-

Է րտ: 7 ժախավումի դ վիճակը յոնհղավփոյթելի:

ոին,

վլճւ«կից

Օ'

.,

տ

Մ

Ժնորւ:

`

իո

1:72/:ո-

(737:2/ -

Ժինլի փվա:կ չինեչու ճատ ութէոնձճր ուժնշոտէ, որ 254 2 եՃՀ (ուսբաւոխՀրա: Այուռեպից ճակներըդտնվեն միննույր ճաղ ոն ումի է ճեչոնյալ արիանը՝

ՆՄ

1.

1:

(159.4)

|: (1 09.6) ճսվաւաալյումիը Նան աղիաբա ՆՔ ոոն ձմւուվ|չ վիճակները:ուսնվում հ: քանի որ: Չե վրուչ եղի ուսի ճեսոնըալորոմանը` առիաբա միիննույն

ԱՆՀ

«շոլ:

(129.5)

ծ բժբւոժմանելու, նել (128:5)-ը(159.4)-| յան պայմտանին՝ փուկվածութ .4)-ն

)-

լի

:

Մը Մ.

Այժո/(129. )-ր

մուս

աա,

Մ,

5 ճադույի դ

ն

(159.8)-ըուդ աող նք արուն ար ւոույժյո:ն մ/եջ՝ դ |

Դ

Մ.

ոո

-

ո.

օ.

բ-ի

(129.1)

/

ո

ասա

»1ո ----

«1

ւէ

Հո:

ցիկ

( 129.6 )

,

ն

ՈՀ

են Ք

'

--Ջ՛րլո--է

փերջասքես,ճաշվի առնելով (129.6)-ր, կաոանուս նք

Խ-յչ:

դ»

(159.7)

Պլ

գ. դ-ը Այու վորու իղեալական դաղի կարնխոյխ տիկի ն սառն ումի իայն ջեռուցիչի իրոք կւախոււի ութնիջերոիաաօ.

տիճանեերիդ: Իխչողեսլեք

(իո Է

Տ

130.

Տ ձելի

շունըադժ

նշվեզ, (159.7)

ւք

ուան

դարձելիմհ քեխուլի

օ.

չունը այչոուլթ

Դ.

մր

որի /սայուցուցվժԹեորեսիը,

թեխաների

օ.

դ.

ւՀ

ռւ-՛է7:

Ջերմաստեոռաններիթերմոռինամիկանան 128-ղու՝

ւո

սանողակը

աձայնդարկախում չունի բանող ալուլժի

դը

ճահ

ճասոկություններիը,ճնարադորություն է տայիս ջնլմաստիմարմճանայինտանդդակսաճմանել անկախջերմաչամխային ռե Եխւորուլժ չունից: Նշված (Թեոլ երի Ճասիւձայն ղ-Հ------

Գյ--Օ, Գլ

--

1--

ԷՅ,

Օյ

մ. Օ՛/Օլ ճարաբելութ «Մեծությունը: ճնոիարբար յունը նկար

նոյի ցիկլի հարար կախում ունեն

իայն

ջեռուցիչիԽՃ

ոո

խարանիջերմ աստիճաններից: Նշանակելումյս

չեր աաճառի ուլ, անճառ

տխիճանների արժեքները առայժմ մեղ ճամ որմէ սանդղակի ժլ-ով / Փշ-ով|, ասատասվխանող կարելի

է

դրել

Գ,ՀՎ(Խ,

Ը

Օյ

որտեղ

(130.1)

9,),

(Գյ, Չչ)-ը ջեռուցիչի ն

ո։ոաստնա-

ունի բանի ջերմ աստիճաններիցկավխումի ցող ընդճանըական ֆունկցիաէ (այսին-

Նկ.

օժովաժ է

Քբն՝ միատեսակ է նարնոյլիբոլոր ցիկլերի Ճւսմի ար ): (150.1) առնչությունը ճնրուսվորություն է տուսլիաորոշելմալոիինեխելի ջերհասսոխճն անխերըկարնխոլի ցիկլի Ժաւիամ Հայ ուուացված սորվլուժ ջելսիության: |

քանակների միջոցով:

ք» որ Առլացուցեն (130.1) ֆունկցիան յամբ՝ ճեւուուլ ճասոկութ

1(9.,, Սչ) (ժլչ Ս.)-Հ Ը

6(Գ2 )

(8)

( 130.2 «

,

ֆունկցիաէ:

Է

|

որտեղ 0(8) դարձյալ ջեր աստիճանից կախ կոն

)

ւժ

Էնդճանըաչ-

Քննարկենքայնպիսի երկու դարձելիմեքենաներ (2. 294), որոնցից մեկի սառնարանը մի աժ ասանակ միլուռիՃումար որոլեսչեռուցիչ է ժառալումի: թե երկրորդ Ենթադրենք, մ/հքեան ժշջեր աստիճանի վերցնումէ այնքան ամտբարից

չերս/ություն,ինչքան նրան ւուսլիս է աուաջին մն քեան, մե աջախին քն՝ Օչ--Օ՛չ (130.1)-իճի աալ քենանեաւոասվխան բից վուր քանչյուրիճւասի ար կարելի է դրել

ա

Օ'

ԵՀՈ,» 9),

(130.5)

,

Հ:«18,

Գ.)։

(130.4 )

ֆչ ջերմաստիճանի ամբարը որոլես ընդճանուր դարձելի մեքենա, որը Ֆլ է Օլ քանակությամբ ջերմառտխճանիչեռուցիչից ստանում ջերմությունն 8 ջերմաստիճանի սառնարանին տալիս Է Օ. քանակությամբ ջերմություն, կարելի Է դրել Դիտարկելով հրկու մեքենաները

ն

Գ.)։ ՀԻ-1(8

(180.5)

ան ք Բաժանելով(180.5)-ը (150.8)-ի վրոո, կաւոան

Գ, գ

3)

(լ.

ՍԽ).

ճառին Վերջասղես: աւոելով ւուուցվոաւժ արւուճա լւոուլթյունի (130.4)-ի ճիելո ն նկասոիունենալով,որ Գ, --- Օշ» ճո նյդուսիենք ճետնյալ ոն չությանը ո

1(ժլ.. 33)

Ւ(9չ, 9.)

Ր»

Այս առնչությունը կապում

(130.6)

մալրինների 9չ ն լ ջել աստիճանները, ընդ որում նրա մեջ ճանդես է դալիս նան Պայլմանավորվեերրորդ մարմնի ծլ չջնհրմաստիճանը: լով մեկընդմիշտ ալո մարմնի ընտրության մասին, ալսինմեծություն, (190.6) բաՔըն՝ դարձնհլով 3լ-ը ճաստատուն դտնվող (Մյ, ժ) ֆունկճասիարիչումճն ճատարարումը նաձնիխ է երկու

վերածենք մել՝ 9 վոխոխականի ֆունկցիայի: նշանակելովալս ֆունկցիան 0(8)-ով, (190.6) էբանաձեը կարելի է դրել ճնտնյալ տեսքով

ցիաները

Լ(8,, 9,)--

Դո,

թույլաորելի

է,

քանի

որ

ոով

0(9

Օ,--Օ»։

ք կաի, դոխելու ինդեքաները» կատանխան

զ)"

(ր. 12 Փ)որը

ճամ

է (150. Հ)-ի բնննուսի|

(150.3):

ճի յո:

0(9) փունկցիան կալում ունի միալն չերմառստիճանից: Ուաոիխնր արժեքները կարելի Է օղտադորժհլ ճամառղատասլան մարփնի ջերոիատւոխճանը բնուլժադլրելու ճուփուլ:, նանը Տավառար: ենթադրել: որ մալոինի ջելսիուոոի ալսինչքն՝ Ն է 0-ի, որոհղ ն-Հ-0կ(Ժ)։լդ դել քում/(150.Լ) ալո անաւուչ-

թյունը կընդունի ճեւտնալ ,

Գ Օլ

(190.8)

աող

եռ

Ս

քը՝

Յս Կգ

(130.8)

չութ լունը Ձնհուժ Է, ազսոչնաքոչւիաժ) ջի

բ-

ոռտնդաստիճանների թերմոդինամիկական դավի ճիմքում։ Ալս սանդղակի առապնլաթյանն ալն է, որ կախում չունի չերմաստիճանը չաղվիիլուճոռրար օդտաւդործվող մուրոինի ընտրու ցիկչումմբանող յունից (Հարնոյի նյութի ընտրությունից ):

(150.8)-ի ճառի աւձորն երկու արոիինների ջեր աաւոխնան ները ճա աղրելուճամար անճրաժեշտ Է նաւոր կարխոլի ցիկլ, օզոադործելու այլ մարմինները ռրաչես ջեռուցիչ ճ ուսուն ալան «Սառնարան միալորնինսրբղոժ ջելորության քանակի ճարաբերությունը ջեռուցիչ» մարմնից վորցվոժ չ

բանակինկտա քննարկվողմողուինանբիչներուսչելրոհության ճարաբելուժ լունը: ոխճանների

0-ի թփային արժեքը միարժեք որոշնչու ճամար անԷ պայմանավորվել չնրմաստիճանի միռռվորի չրաժնշ» ԱՄԱ սիասին: Ռրընտրությանսիսին, ալոինքն՝ ԱԱ աես բաղարձակ առտիխիճան ընդունված Է մթնոլորոչոյին ՃԽշիան դեւղքու հուացողջրի ք ճայչող ռառույցի ջներմառտիճանահրիոարբբնրությանմեյ ճարյուրելորգական մոսը: Թեր ոդինամիկուկո:ն Ալսսչիսով» բացարձուկ ուսնդղակի ոռ

տիճանը ճարտար Է իղնալական դաղերի սանդղակի առտի-

ճանին:

լորը Հեշոուլթ

հարբելիԷ ճասիողվել, որ ջելոիաստիճաննիԷ իդեալաԲն (ժոճյոիոդո ուսնղդւակը տ"մրկական ճառինինուսի կան դաղարի սադղդակի ճեւո: հակառլես, (759. 7)-ի ճի ձայն աՀ

Ա

Գ.--Օ,

՛Ր

-

դ որունհչի

1,

Օյ

խի չւու:ի

Է

ԵՀԱ"

(130.9)

Հաբ

յ

ույ (180.8)-ր

ր

(150.9)-ր»կուտան ոաւն.ք

ռւ

ու «Էչ

Տ

.Պ

ՀՑ նի Է 1-ի մ քանի որ երՀնտաբոթը:» ճառի աուաւկոած: հանդոովատրիառոխճանննրը Բիոո ուայյեն, ուլ ուին 0--

`

Չ

ՂՏՀՆ

եժ

(րածված

'

'

ջերմության ջանան: անձճավասարությունը '

»

)

մ111112

Կլաուվիուսի Ճ

ի. թյանչյուր: չերի ոյի քեշուսորոիիննելրիճի կարդ է, որը բաղմաթիվ անդա կրկնում Է միննույխ ցիկլը: Տ 128-ույի ք» ր Քոլոր դարձելի ին քենաների մուղյք յովեցին Հմր դեննրը իրար ճավասար են, իսկ ոչ դարձելի մեքենաների դ: դշններըՄիշա ավելի փոքր են դարձելի մեքենաների դ. դ-ննրիը: չս պնդումը անալիտիկորինկարելի է դրել ճետնլալձնի

Յու

աՀ

սա

օ.

օ.

Օլ-Օ. ԿԽ Օլ

«2

Ղլ--Ղջ

ՈՅ», 1լ

(131.1)

ավո կողմր տալիս Է դ. դ-ի ընդճանուր սանանումիը, իրավացի է ցանկացած մեքենայի ճամար, իակ աջ կողօ.

որը

Իբ դարձելի ն քենայի դ դ-ի արտաճարտությունը, որը 129-ումի: ճա նշանը դտել էինք Տ Հավասարության առատ է դարձելի մեքենային, իսկ անձավասարու մտտասվխանում օ.

թյան նշանը՝ ոչ դարձելիմեքենային: Աղնճացտէ, որ (131.1) աոնչուլթյունըիրավացի է նան նշան ) կոր ոչ դարձելի (անճադարձելի(ճավասարության յան նշան) ցիկլ կատարող մարմինների ցանկավասարույթ

դամ Է կրկնվումոլդ

ցիկլը» ն

աբար»անկավո նրանից»

ճետ

թե մտվլալ ճամակարդը որոլես չերմալին մեքենա է օդատչու(131.1) ւոն բի աուն դորժվումի,թե ոչ: Հեւոադալումի, ենք ունենալու մտարսիիննե թյունները քննարկելիս ակաստի ցիկլը: որնէ ճամակարդիհաւտտարած յունից Տեւոնումմ է՝ (151.1) արտաճայտուլ

ալս Բաղսմասլասկելով

ցրավա

յունը արտաճատույթ

նանք մեժությամբ,կաւուա

ձախ Վերջապես,

ն

աջ

յիասերից ճանելով

» ՞

չ

կճանդեն բ

-

Գ

Ղ.

--

Չը

.-Ը Հ. Ղշ

Ր

Ս,

(151.5)

է ինչոլես ճամակար(131.5) ւունչույթ լաւնմեջ մտնում աժ դի ուուաց (Օ.) չելսշությունը,»այնսլեսէլ ճամ ակարդից որով նալատակով, տրված(Չ.) ջերմությունը:Ընդճանրացնելու ճարմփարԷ (131.2)-ը ձնամենք կղրբաղվեն ք ճնյոադալումի, արտփինների ց սվխովխել այնալես,որ ռլարունակի միայն լլ

ճար

ակարդի

լարը ջերմությունները սւուսըաժ(0). քանակուլժ »

մ/եժուլթ յուններ.եթե ստացվող(0-7 պեսճանրբաճաշվական

ապա ջելրւիությունը ճամակարդին ճաղորդդրական է, ուսի է որեէ արու քին մարինից» եթե Օ-7 բացասական է, չերփությունըճամակարդից տրվում է արտաքին սի արւինին:Այսպիսով,1չ ջերմաստիճանով սարոինինտրից բ ռյդ վուժ 5) չեր ության փոխարեն կիյոցնեն Մարիխի

որը ճավասար է -ՕԳ: ուուսցվածՕշ ջելրսիությունը» Այլք կրոդեռբումի(131.5) արոաճալյտուիժ չունր վերջնականտալն եռ ւու նւս ճեւոն քը՝ յալ ո

ծ. Ղլ

Գ5.-ց,

Այս առնչությունը կոչվում

վասարություն: Ռրեէ մարնի

կի ն այդ ւար նի ուղիուսը անվանել

(131.3)

Ղ.շ

է

կ

լաուղիուռի

անճաՀ-

ճամակալդի ուուսցաժջերմության բանա-չ

կլաչերփառոիճանի ճարարնրույթյունը

վերաժված ջերմության քանակ 0Օդ(131-8)-ը ւորվելով կլաուղիուսի տերմինաբանությունից, է եթե որեէ ճառի կարելի կարդալ ճեսոնյալ ձով. սկաղրդ է կատարում մի ցեիկլչ որի ընթացքում ջերմավիոխանակման ճի յո, չերի ային ամբարների մեջ է ոնում երկու այնալիսի որոնը ջերմաստիճանները ճա ւոայոուն են (ակ.Հ95), ւաւղլոո:

Նկ.

է

զրբոլի, եթե ցիկլը դարձելի է, ձե (ը դարձելի չէ:

Ի. Վ.

Սավելն

Նկ.

նե

փոքը է զրոլից, նթե ցիկ«6:

ալի ւոն քումիջեի աղիո լուան այց ոչ երկու, սւյլ Ա հարի ների ճեյո (ակ. /է:ջ Է Բոուի լա "ուուս նում Է 296), բող ոլյում Դ: ջերմ ատի ճանումմիաշուրնից ջեմութ յուն (որը պարող է լինել իսչ0), սյես դր ոշնան, այնոլնսէլ լուց ական ), բնոսրան Է (181: 3)-ի ՉԻ ոո8 որ ոլեւուքէ եղի Ուն նուռ ճեմ լալ յւոլհաթժադրել»

ռիկյի ը ԵԹԵ ճոսիակարդը

ունակութ լաւմբ չ

առ

րան`

Հ ---:

0,

(1314)

Ե

Զղբզոոլու Տամար պրարտանավորվեն ք» որ ճետաղալյու բոլոր դեոչթորում, ելն որմէ արտածայտուլլաւն/ինջ ճանդիԿշասինչ ճա կտուր«--Ֆ լան նշանը ոլնութ «2» աղրուլմ կվերարբք չխ դարձելի որոցեսներին, քսի անճազասարության նշանը` ոչ դարձելի պրոցնանիրի ն: Նույնը ձիշո է Վառն (131.4) արտաճայտությանճամար: Միշտ ճչժի ենթադրում էխաբչ որ քնոարկվող ճի ::կարգի Ճա շերի առիո խանակվող մա րչրխ նների ջելոիունակուՀ է, որ չերի ավոլուսնակրիանսլրոցնսը թյունը այնքան եժ չի առխդրոթդոչոնումի ո:լդ. հալոիինների ՞, չերի աստիճանների անը յունդ վրոո: երթն ալո ոլաւլմ ը: չի ուն հշյումի, ուշա ճասիակարդին Օ: դեւ թումբճամ ադատո Ճաղյորդոլու ն մարմնի Էլ ջերմաստիճանը անքնդոտա փովխովովումէ։ Այրչ դել քում (131.4)-ի Ճ.յւի :Ի ւան րւ անույտուիժ չունը դրելու ար տնճբաժեշտ է Օ.-ի ճաղորդտանխ պրոցեսներից ամին ճառի մեկը բոժանել մի շարք պրոայնքան փոր տարրական ցնաներիչ որ արելի լինի ճաճարել, ոլ նրանցից լուրայքանչլուրի ընթացքում տարրական Ճ՛0)լ քանակությամբ չերմու(40-ից յուրաքանչյուր թյունը ճաղորդվում Է ճառտատուն ճամարմուանճին) 1, ջերմաստիճանիդեոքումի: 811 դեոլքում (151. 4))-ի փոխարեն կդրենք

Բոր

ԹԵՔ:

ՀՇ 0,

(131.5)

որտեղ

ինդեքոր արգոն ցույց Է տալիս ոչ թե ճամողյարդի ճետ չերմավոխանակման մեջ մտնող մարմնի ճամարը, այն տարրական զրոցեսներից մեկի ճամարըը որոնցով այլ մառնրի էինք բաժանել ճամակարդի դատարա ցիկլը, ե՛Օլ-ն Է տալիս 1-րդ տարրականպրոցեսի ընթացքում արտացույց քին մարմիններից մեզի կողմից ճամաղարդիստայաժ ջերմու թյան քանակը, իսկ ՛Ո-՝ արտուքին մարմնի ջերմաստիճանը ճաիախարդինճ ՛Օ։

ունը ճաղորդելու սլաճքն: ջելոիուլթ

նի չոակիը (3) ոլա ւանաուն նշանը Ցույց մարը սլետք է վերցվի ամբողջ ցիկլով:

է տալիս:

շ:-

որթ

ղու-

է չուսլի որ ցրկլի յունը դույց (131.5) արմուշճայսոութ ուուսցաժուսրբ ալան մերաժ-չ ընացքում դրաց ճոաիոավարդի 3 դրոլի։ վուժ ջերուինլուն քանուկն երի դումսրը ճՃավասաղթ ո»

Է եթե ցիկլը դարձելի էն փոք զրոյից եթե ցիկլ դարձելի չէ: տիրուոուսժյ (151.5)-ր ոլեւութԷ դլո)|: ճեւոնյալձնով՝

Ը...

Նրբ

(481.6)

0,

Ը

9.

ոլոռեղ ինոնդրաղլըվերցվում 152.

Տ

Է

ցիկլով: աորբողջ

Էստրոպիա

չերիութ լան քանակների ղումարի:կարելի մերաժյ/ուժ

կաղիել ոչ միալն ռիկլի ճամար» չա լյե քանկացաժ ոչ շրջանույին ւկրոցեսի ճառի ուր: Ինչպեռճիսի կալարդենք»ւի1:|լ վիճակից Րեյ ւսյլ միճանը կււուավող դումար յս դարձելի անցումներիճայի Րա: օժ.ուվաժ Է ճիանալի ճաւոկու-

է

ո

ի" ավա

որեէ դարձելի ջիկ մփերցնենք նրա աւան վրւս ձաւցնենք երկուդառկազաժ ն

Հ.

-

ատամ

աա

«ո

Եկ.

ամ

ոտոոողություններըը որոնցով «եցրեր (131.3)-ից ճ նու-. (131.6)-ինբոլորովի չեն կարող խիստ առլայուցմանմիջոց դառոճա: նակույն(131.6) արտանայտությունը կարելի է ոտանա: (131:5)-րի» մանդամայնխվոտ եղանակու,

նյո

ո

505.

5-ը (նկ. 297): Ալո վիճակները ցիկլը բաերկու ճլուղերի, որոնք նկարի վրա նշանակված

Վեճակնել՝ 1-ը ժանում

են

Լս

են

ն

թվերով:

ինչես վետվեցինք նախորդ սպարաղդրաֆում, ցույց փաժվաժ ջերմության քանակների՝ ամբողջ ցիկլով (ջտեկլլ դարձելի է) վերցված դումարը ճավառար է զրոյի, այոինքն՝

»1

(135.1)

Գ.-0:

յ

Փ

(132.1) դում արի

բելի Է

լՄեջ մտնող Բոլոր դուսմարելիները բաժանել երկու իսիբի։չ մեկ իրի մեջ մոցնելու||

դում արելիները» իսկ ւՐլուսլարոիոասվխանող Բի մ/հ ալ ջ՝ վ ճյուղին ճատ սիոանողդուսիարելիները Այդ դեոլբուստ (135.1) արտաճայտութ յունը կարելիէ դրել ճեսոնչայձն ով՝

ճյուղին

ճի

աաա

աու

ձ0

5,

1-»92

՞:

յ,

ՊՅԶՋ

Հ 2-1

՞

ը,

( 135.5 /

Ոռ

(յ

է | ճյուղով Առաջինդումտարը 29Ճամտապլատասվխանույի

վիճակից դեպի Չ վիճակը տեղի ունեցող անցմանը, իսկ երկգումարը` |1 ճյուղով Չ վիճակից դեպի 1 վիճակը տեբորդ ղի ունեցող անցսիանը:

Քննարկենք

ՃԳ 1-2

՞

(135.3)

(դարձ)

դումարը, որի ճամապատասխանում է 1 վիճակից դեպի 3 վիճակը տեղի ունեցող դարձելի անցմանը (նկ. 298): Եթե իոխենք անցման ուղղությունը, ապա պրոցեսի դարձելիուԹյոն պատճառով (192.8) դումարը պետք է փոխի իր նշանշված տեղամանկ. Չ98-ում նը: հակառես, եթե, օրինավ' ռուի 1-»9 ուղղութչարը տեղի ունեցող պրոցեսի դելքումի

է ձ՛Օ քանակութ ակարդը "ուուսնում լասիբջերմիուլթ լույթ Լ ջերաստիճանի որնէ մալրսհնից»նույն տեղամասում 2-»1 ուղղությամբ տեղի ունեցող պրոցեսի դեպքում ճամակարդը տալիս Է նույն ձ0 քանակությամբ ջերմություն 1 ջերմաստիճան ունեցող ճենց նուլն մարմնին, ալսինքն՝ ճամակարդը: ուտանուի է --մ՛Օ անցման ուղղուջերմշութ յուն: Այոպիսով,» թյունը փոխելիս (132.3)-ի մեջ ' բոլոր գումարելիները փոխում են իրենց նշանները, որի ճետնանճի

7|

Քո

ԱՋ

Պո

( 182.4 )

---Հ-

--

-

2-51

1-2

-:

(դարձ)

(դարձ)

Հի ավելով (182.4) ճաւոկու-

թյան

դրենք

(132.Տ)-ը ճեւոնչալձնով՝ վրա»

1-»2

ԱՀ4Ճ՛Օ առա.

յ

լորովին

«2 Մյ

է

1-»2

որ

1-»2

եց

Քանի

Նկ.

ի

(11)

մ)

որւռեղիցծիլոնումի

վ

արւումՀ

ա`Ճ՛Օ «ոս -ծ--

ՖՃԳ,

(135.5)

1-»2

(1)

սկզբնական դարձելի ցիկլը վերցրել

էինք

բ"-

ասլա (132.5)-ը ւլե՛ւուքԷ եղի կամայականորեն,

վիճակները ընդդրկող ցանկացած դարձելի Ցիկլի ճասիար։Մասնավորապես, ալ ճյուղերով կաղսիվաժ լ ճյուղից /. նկ. 597-ուի ցիկլի փոխարեն կարելի է քննարկել կետաղժերովպատկերված դարձելի 111 ճյուղից բաղկացած ճառսիոզվել Ցիկլը ն, նույն դատողությունները կատարելով» լլ ճյուղի ճասիար որ (195.8) դուսշարխը նույն սիունի ճիշ ունենա

ժեքը, ինչ

ն

որ

ճյուղի ճամար:

կարնոր նղրադացուԱյսովաով ճանդեցինը չառխադգանց թյան. մեր վիճակից (ոկղբնական ) դնի մյուսը (Վերջնական)

չարձեչի նքում կատարհլիս ճամակարդի ատացաժվերաժաժ ջոջ ության տանանների դումիաւրը հախուր չունի ալն ճանասչարձիը,որով կատարվել Է անցումը, ճետմարար' կա(ումր ունի իայն ոնգբնամ: հ, //տրբնակաո:ն վիճակներից:

ինչապոշդիաննք, աման ճատկությաժը օժավաժ է նան նրբին էննրդիայի աճքրի ռտումարը: նյս սյատճառով, որ էջնրդնան վիճակի ճունկցիո» ք, 1 միճակից Չ վիճակը ցանկացած ձնու անցընել դեռչքում նրբին էներդրայի աճերի բումյարը պետք է ճավասար լինի արլ միճակաերինդամապատասխանող էներդիայի արժեքների տարբնրությանը» այսինքն՝ `.

Ֆ

ՃԱ

«Ճատմ

Հ----

(132.6)

Մշ--ծ- Մյ։ ՛

անե5 աաա ք, որ մերհում ամար իր ավազը Է ցուն|լուդոաժՍխճաի ՓունկյիույիՃար որ,, աւյաին քն՝ ճասիակալր:ղ իճա ի արժեք որոշվող մեժուլթ յուն Ճւաի ուր: մ:

Հոճմ(իճ)

-1)-1(/3

(132.2)

1-2

Ելք

իժութ յունը միճայի ֆուննդի չէ, մամշ մաուուադյվում Է, ո" Մրո ւոուրր ամրան ցյան «մրեի դումիաչ:րհավոումումի րի վիճակից ը» ոով ւոյն ճանտայարճի ճատուրուբդը ունըն ոււի մ Է ի չուռիո նժուլթյուն Ւ օրինակ շիուաւուան քը: Այդպիորի Ինչայնոդիոհն ք ա

ւմ

Ճ-- Պչ

«6ամ

եկ Ճ

1-2

աշխատանբը թվառնա ճավասար Է պրոցնար պատկերող ւ է» կորով այարոխակվոած ալերեսին (ակ. 215) մ, ակնճւայտ որ կարոիուժ է ոչն ճանաարարճի ը» որով կատարվում`Է ույ11--

ուրը:

ռաց ուժ ջեչոիուակադ Նա:ռարիկայի 137: Թերի:որը տաջքն ոկչոո-

Նույնը անհղիունի:

թյոոն քանակի

Ճաշի լ::

ւու բուն,ջի Ցումի ալն

0Գ .-

ԷԳ Ճ՛0:-» յ 7"

ԵՇ Վ

Լ.Լ

ՃՆ

ՀԱՅ ւ.

յ

Ր

:

1-2

1-2

(132.6)

ճամ

,

/

ճ

լ

(:852.8) տ

թճ

Հ

1-9

ջին քւուժաք իւա» լան 1170 քաղի մուս նայւոու|ը հ (Բուի չունը ճանարարճիդ» մոլ եչպրուցոչ դումի:» Ր ոաոչոու ումի

ճի,

Հե

չ

որ

Մ

ռտ

22:8 քլ:

ՀՅ, ,

որով տեղի Է

ֆ

«ուսո

Էմ

՛

ի ում Ց. էառ:

:

չունի ոլն

անցումը: Այն,

ունհնուբ

»

ԷԲ

8»Րն

24)աա

ոք

ԳՀՑ՛լ

առ

-»

(դ

ռում րր

«որ

4)

ՆԶ ճետ ոհուր Հ շիչ քույրՀա :րվող դարձելի անցման ճանապարոի ց: մեղ ճվորր ԷՆ տայիա ճւ ւ ասոհլու որ դարձիմի այբոցեուրդհոլքում" ԳՈ/ՂՑ )լՒՄ Էչ մղ ֆունկըիխ ճակի չուն ֆուննրխայի ուն քո վուտ Է Էն րոպկ ւս: Այս ոտվորաբուր Գրանուշումի32 ՇՀ: մլաւդ

հավուում չունի:

1,

արո:

,

ո

ւլիսով՝

ՀՕ" 2 ԳՆ

Լ ՛Ր 2

րտ,

132.9) յ

դարձ

(152.9)-ի ճամաձալն էնարուխայի

աճը ճավատալ է դրոից ճամակարդի դարձելի «նով շատյած ջերմության տարրա կան քանակի ն ալն ջերմաստիճանի ճարարբերալթյանը,որի : դեսլքուտ ս:ոացվու է ալդ ջերմութ յունը:

Քանի որ էնարոպիան վիճակի ֆունկցիա է, Էնարուլիալի աճերի գումարը պեաք է ճավատար լինի վերչնական ն

«կղբնական վիճակներին ճամապատասխանող էնտրապիա-

դարձելի ղբոքեսի դեղլքում ջերմություն եռ: խասակողմարմրնների ջերմաստիճանները միատեսակ

որ Հիշեցնենոբ,

միո-967

տերի արժեքների տարբերությանը |ճամ

Ճճեսո |.

(182.6)-ի խմիատննք

1-»2

(զարձ)

Ավելի խիուո, (152.10)-իւինջ դում աները փարինվեն ինտեդրայներով՝ Չ

--

պետք է վո-

|Տ--Տչ--Տլ:

(135.111

(դարձ)

էնտրուիան ւդլիտիխվ մեժություն

է:

Դա

նշանակում է,

Րե էնտրուիաների դումարին:

Տ

133.

Էնտրոպիալի ճատկությունները

փարձելի պրոցեսի դեպքում վերածվածջերմության քաԽակների (152.10) դումարը ճավասարէ էնտրուլիալի աճին: մեջ են դանըՊարզենք, թե ինչպիսի ճարաբնհրակցության վում վերաժվաժ ջերմության քանակների դումարը ն էնտրոպիայի աճր

ոչ

դարձելի ռլլոցեսի դեռլ-

Այդ նպատակով քննարկենք ոչ դարձելի ն դարձելի ճյուղերից կազմաժ մի ցիկլ (նկ. 299)։ Բանի որ ցեկլը ամբողջությամբ վերցրած,գար-

քում:

ձեյի չէ, քերված ջերմության քանակՆկ.

ների դումարը՝ ճաշվաժ ամբողջ ցիկլով, փոքր կլինի զրոլից։ ազաիրւքն՝ Հ.

Օ

ձ4՛Օ ՀԷ Ղ

Հ

Օ,

բոսժանենք արբեր ճյուղերինՃար աւա Ալո դումիարը սոսսխանողերկուփասերի՝

եաՃՕ0

շթ Ւր

1»

2-0 Հ-0։

133.1 (133.1)

--

(դարձ)

(ոչ դարձ)

երկրորդը (1932.10)-իճա Այս դումարներից

լն ռոէ 112 Կառսար էնտրոսյիանելիարժեքների ւուսրվիճակների բերությանը:Ռւստի (188.1) աունչուլժ յունը կարելի է դրել

Դ Վ

ԻՑ

ալ

1-»«

(ո)

տրունհղիցճեյոնուսի

աձա

Տ)ՀՕ ՏՏՀ.

(Տ.Ց«-

դարձ) է

Տ --Տլ

»ՀՈՉ (ոչ

(132:10) հ (138.5)

աբ

նելով» կուուանյչան ք

Տ

(133.5)

1-2

դարձ)

իրար միագաճայտություննել:ը

-ՏՀ»ՓԳՖԶ

«ՏՀՏ

ՀՀ,

133.3 (553)

,

1-52

աաատասվանումմ է յան նշանը 29Ճասի որոոեղ ճավառարութ

Վեճակիցդեպի

լ

վիճակը կատարվող ցանկացաժդարձելի ան 1-»2 դի անը, իսկ նճավաւս ալյուլաւննշանը` պանկագած ոչ դարձելի անցմանը: (193.3)-ի մեջ 1-7 այն մարմնի է, որից ճատմակարդըստանում է մ՛Օ ջերջեի աատխճանն մությունը:Դարձելիանցման դեռքումիալդ ջեր աստիճանը Ճա է ճատ ակարդիջերմաստիճանի ճե: րնկնումի է, որ (138.3) առնչությունը պետք է տեղի Այնճալոո ունենա լուրաքանչյուր տարրականպրոցեսի ճամար՝ չ

ա

ճՏ

կաւ

--

ԵՋ

(133.4)

Ըս

մՏ--

Նշենք, բասի

որ

ուրերն

(133.5)

էնոր ույիան միճագի Փունկըի

ա

թ

Տ--ՏլՀ«»

է,

1Տ

«Ճո 1-»2

արւոանույոուլ յունը, այնոլես խինչոլես(132.6)-ր Ո (155: )-ր» Է, անկաւ ւի շսո իրասիացի իո դրոսնի դ, թո ճո ւի աայ ամո ոսվխուա

տանդյու:ըդարձելի է կատ ոչ

դարձելի:

հոկ

ՖԼ ԵՎ

ՏՀՏ» 2.1

«Վ

1-»2

բանաձնը իրավացի Է

Վ՛0)

միայն այր ջնպքում, երբ անցումը

դարձելի է: եթն ճամակարդը մեղուսացվաժէ, ալոինքն՝ լելսբություն չի փիոլաանակում արտաքին միջավայլի ճետ, (133.3)-ը Ժեջ ձՋ-ն ճավասար կլինեն պրոյի, որի ճոահան քով բոչոր

Տ. կ

ի

Ճսի

աայ ոյաւո

Լ

Տլ--

(133.67

ի: մանրը ն` /

Տ

2-0:

(133.2)

ճնարոպիանկարող մնկուսացվածնամատկարգի Ալոռսչիուվ, ե մրայճ անել (ելն ճամակարդում կա ոչ դարձելի պրոցնա) կաի մճալ հաստատուն էա դարձելի ոյրո(հն ճամ կալոդումի չի կարող Մեկուսացված ճամակարդի էնտրոիան ցն): նվազել:

Արտաքինմիջավայրի ճետ առանց ջերմավոխանավման ընթացող պրոցեսը, ինչոլես դիտենք, կոչվում է աղիաբատիկ: դարձելի աղիաբատիկ սլրոցնախճամար բնորոշ է Հետնաբաղը,

ւրոցեսն ընլանումմ է ճատտսուայոուն էնտրուղիայի պայմաններում, ուստի դարձելի աղիաբատը կարելի է անց նոր տելրիինաբանուիթ Օդտվելով վանել իզոհնարոպիկ: լուսնի

այն, որ

այդ

տոր նչի

է երկու բաք, չաղոաժ առել, ոջ Սոս: տնոյի ցիչը իղոյթ-«ֆ:ոին չիռ ճ իր: իղոքնտըուների դ: Աչ ամ Լա է, ոլ/ (1, ջինը կուենա ուղղանկյան Ց) ըրրադրումի իրո» զուրնոլի ռադիո յոնաջ (ակ.590): Դ, չղանկլունմակերտար,առյես Է

ու

Զո :Ր յ: ընք աղ,քոււմմ

է ռիկյի ա է, անամ

կարդի

11:23:

աը ասժ

ր

ջելորուլ յան Ք:ո-

բում

ճ ոա

բույ:

Ձ

/

(153.4 )-ի ճւմիու: բոկառյես, հ դեյ ո:ձյայնդարձելի աշթողնհաի

մոս

անարգի Բ. ոագաժ 171:1/-

շեր

ու

ռլ

յ չաւ: բունումը՝

լ

Տշ

(133.5)

Ճ՛Զ2Հռոմ ՈՂՋ»

Մ Տ,

«Հ

ամա

եկ.

ՀԵւուքուրւույ:,դ տոյձելի իդոթնչոիիկ ոլրոցեսր հաղթում

մակարդի

ԼԱ

ջելո/շուժ յո: ձ/ւողՐ ՕՕ» Ղ(Տ,-

աժ

տառ

րացնել ռինոն

չայ

Ժ

ղա-

քանակը կաբելիԷ աերկու-

133.9)

Տլ),

որտեղ ծլ-ր էնտրոպիայի արմոբը Է պրոցեսի ակզբում, իսկ Տչ-ը՝ րոցեռի վորջում: Օդավիչով (198.9)-ից։ ցելը կազմող իղոթնրմիկ որոքացնաների Ընթացքում ճամակարդի սաացածջերճուան ակները կարհլի է դրել ճնտճյալ տնոբուԻ

Օ.ջ Հ»

կ

Հ-- 17(5շ--Տլ)։ Տ.)» 007:

(5-

ծիկյե ընթացքում տտացած լրխվ ջերմության քանալը՝ --Տջ։ Օ--Օյ-ԷՕա» Խ(Տլ--Տ-1չ(Տ»- Տո) (յ- Տ) Իսչոյիռ ճնշւո է խանե, մերջիս ար ւաճաղոոու|թ չունը: --

ճավատար է ցիկլի մակերնաին։

(123.2) առնչությունը,

Լնարոլիան չի կարող խվաղել, վերաբերում է միայն մեզուսացաժ ճամակարդելին: եթն ճամակարդըարտաքին միջաղլալ բե ճետ փոխանակումէ չելություն, նրա էնտրուիան կաո, եթե բոզ է իրնն չլանել անկա ուժ ձմ ոս): Մ աախաղվորուոյն որը

ցոյց

է

տայիո,

ոլ

բ

ճառի ակարդը աբաոռ

քի

տալիս /իալաիիննելրին

է

ջորժությո

(ճամակարգի սւոացաժձ՛Օ-ն բացասական է), նրա էնւորոչ | ոն է: ուլի սփուլքրանում| Եթե չմեկուսացվածճամ ակարդըկատաղումէ ցիկլ» նրա էնտրուիան, որը վիճակի ֆունկցիա է, ցիկլի վերջում ըն-

դունում է սկզբնական արժեքը: Սակայն ցիկլի ։-ընթացքում է, ինդ որում այնպես, որ եթե որոշ էնտրուիան փովուվումի

է, այլն աճում մյուս տեղամասերում նվաասներումմ ղումիէ, քանի որ ցիկլի բն աց.քում| էնտրոպիայի դումի արա լին փուիովոությունը ոլեւոք Է ճավասարվի ղզրոլի: Փոնեն ք փոփոխությունը դարձելի իզոթերէնտրուղիալի դել քումի: (138.8)-ի ճասիաձույն էնտրույիայի այրոցեսիխ

ուհա

Մի առր

Տ

ձ՛Ձ

Տյ-

-

Գ.

Ղ 1-»2

Հառսուռւոունջեր աայոխճանը դումիարինշանի չչուրո

ք բերելով|,հաւուսնան

Տ.

Տ--

Հ

՛Օ1-»2

Տ,

ուսկից

(133.10)

որտեղ Օլջ-ը ջերմության այն քանակն է, որ ճամակարգը ատանում՝ Է 1 վիճակից դեպի Չ վիճակը դարձելի խիղոթերմիկ անցումը կատարելիս: եթե ջերմության այղ քանակը բացասական է, ՏչՀՏ.լ' Ոչ դարձելի պրոցեսի դեպքում էնտրոպիայի փոխոլոությունը դնելու ճամար անճրաժեշտ է քննարկել որնէ դարձելի պրոցես, որը ճամակարդին բերում է միննույն վերջնական վիճակին, ն այդ սրոցեսի ճամար ճաշվել վերածված դուս արլո Մա բազ աւոլենք ճեւոն- . ջելհության քանակների

ունի մեկուսացված սրիճասիակարդ օրինակուվ: Փոլություն որը չջերմաստիբաղկացած Է տարբեր՝ 1լ ն 1չ (ւթյ) սրի ջե ճաններովօժտվաժ երկումարմիններից:Մ արսրիննխերի լալ

ջերիավիոլանակություն, որի ճնոն անքով է, նրանց ջերմաստիճանները Ճավասալվումհն: Ակնտայտ որ պրոցեսը ոչ դարձելի Է ն պենոթ է ուղեկցվի ճաայս մակարգի էնտրոպիայի աճով:

տեղի է

ունենումի

հենթադրեն բ, որ երկումարմինների ջելսրուն ակութ յուններըիաւտնսակ ես մ ճավասարե Շ-ի: մլդ դել քուսի երկու մի վերջնականճավասարոարսիխնների կշի ջելաիուոիճանը՝ ար Գարզությաւն ճառի

ա

Է--

ՀՆԻՑ,

(133.11)

Համակարդիէնւտրուիոաւյի ճաշվելուճՃասվովխոխությունը ար քննարկենքիի ո'լնալիսի դարձելիոլրոցես, որը ճի -

կարդինսբերում Է մի վիճակի» որի դել.քում երկումարւիխնճերխ էլ օժովուԻ հճ իիննույնլի ջելսիաստխիճանու|: Այդ պրսոնսի նոլբումիճի ակարդի աու ջին սիարսիինը դարձելի ձով ոլչնէ արտաքին արինի տալիս է այնքան ջելոիուՀ րդի ուս ջին մարնի ) ջելաիաստոի թյուն, որ սրու (ճՃաիակա ճանը իջնում Է Ժինչե լի արժեքը»իսկ խամ ակարդիերկրորդ ալոիինը դարձելի ձմու| դրսից սւոանումմ է ալնքան ջելոիուՀ բարձրանումէ մինչն 1 սրժեԹում, որ նրա ջերմ աուոիճանը Քը: ալո Ռրողիեոզի ոլելուք երկուսրոցեսները լինեն դարձելի» Է ընլոաւան ալնոլնս,որ Ճար ակարգի ց լուրաչ մարսիինների հ ճար քին միր նի ջերապատասվոււն արւուա քանչյուրի հսուոխճանները ժամ աձուսկի լուր աւ քանչյուր ռլաճին լինեն իիաւոնսակ: Առաջին մարսինի սառեցման պրոցեսը ուղեկցվումէ նրա

էնտրոպիայիաճով՝

Խրո էնորուղի աղի աճով՝

ՊՏջ

--

իր

բ

--

Լլ

1ց Ծ 1, 45յ-ը բացառականէ, իսկ

Ր

Նշենք, քանի ՃՏջ-Ը՝ դրական:

որ

Ը ջ

՛

ք

-Գու՞։ ՛

է

ուլի ոուխուի:ությունր դում աբվուսբ Համրակոարդի ըէնսորուղի ւն երի փուիոխույթ ձին սիան" եջի էտ/ չունին եւռրուղի առումն -

արեն

իից»

Հ» ձՏլ Վ- ձՏց

ՃՏ5

«-

15.Վ.Շլղ:5---Շ: ՈՍԱՌՆ Դ՝2

Օ1ո

--

(159.115) թեա.

Ջ.ա

ԳՅ

Ց

մԱ

Ղ.-ի (133.1Լ) ուսժեբը յոնդառլրիլով, կատոախ անք ճամ ակուրդիէնտրոպվայի աճի վերջնական սսրուած այտությունը՝ (138.15)-ի

իջ

ՃՏ

,Իհժ ճւ

Ը Ղ---

--

բ

ւ.

ԷՅՅ

չ

որ Յուլյդմոանոբ»

լլչոք ոլո արուանուջ ունը: դրոյից է: ֆրա ճառսիար լողարիլիտի նշանի մտանգան ող ուլրուաչոու

Նճռյ՝ ք ճետանլու: լւոուլնլունը: ձեասխոեձ Ի, Է Ին» 4'Իլ՛Ի,

(Իջ:

ալո

Հաշվեն Հ Ք

արձեյի "րո Մ/

Հ

ր

.-

(1-1... 41112

ՀՅ ւմն: Յ-Տ»1:

»1-

Քանի որ

Տ

արատաճոաւյտութ ունը: րեժ Է եկը դ, լու մր դրական է ն, Ճիռւոեաաբաւր:չ լոդարիլի ՃՏ`»0:չ Վ ոն

Ր րւրիք1 ի

ողեսր ցոր

իինահրինոսի ակարդի հաուաուժուշվ աան յիս ուրուր ալն ուն ՄՄՈՒՈԻ:

Ինչոլես ճրուոուՐ

-"

4'Օ--

նաշ բում Դ/Հ

ը

ը: (95.4/

մար ք

Տու:Հ

ձա

(135.5)

ամերդ, դւոբոձմոյր րոբոսն ցեսի դեքում 4՛ՕՀՀ105: ծեղադրնչուվ որբերը ճ՛ Ճ ավո ար ւուանայսոու|ժ լան Ին ջ, դոուանունք Է

զ Ճ2ՂՄ5--4ՍՄ։

115-ը էա(գրոցնար է), փոխարինել Ա(ՆՏ)-ու: Մր, տնքում:աշթատանքի ահաբ յ սւուլմ յունը: կուսա ճետեիլալ ոճ (/35.13) զ(1Տ)-- ՍՀ «(Ս--ՂՏխ

ճառի

բելի

է

ուր ուան

1-0

ար

»»

իզոթերժիկ

է, որ դարձելի իզոթելրսիիկ նպոիոուվարուբողվում արոցյեսխ որու թում չոլաււ թին չռրոխանելրիրո: Ճար ակարդի հուոոսրատծ Հրտտոայը 1:45:ր Է ազբը Ճւաիա տ

(133.14)

ՂՏ

-«Մ-

/Բնժույժյուցնվառժանըչ որի իոչոչոո ՃեշյոԷ բնո նիլ, ոիճակի ֆունկոն:" է: Աջո յ եժութչուն կոչվուր է ազատ Եներ«իթ մասն Է, ոխ ոիոմարոի նիչ բին էԷռնրղիա յե վի չի քռոժերո՞լոյ քւրորնանխելրի ոհորթուսիվերաժյվում չաշբութ ան Է քլ իտք Ք-շմոա /Բեժուլթ որը Ճավա ուղը ւոյն: քոժ լու, ճ է որի (ողը Էնհրոխ»:թերք տոսրբնրույթյանը, հրրնին ո":

ԲԱՐ Է65:: Ր

Բ

յ

1 աչ աա ում ո

`5

յժ

222.152)

Էք

ճիու:

ոդ

առնչու:

չո:174

լու, իջ

Իջ

(ՂարոոնաայՀԻ 4Բչր

.ո:

ա

Ք

թ

(723:15/

Ճուլդի ոլոռուռ Քն ոյր: ոցոսխ (Օ-- 0) ուրոլքումի Ժ 112 ի: 7221117177 թ Ն42 Ճավո: Մ Է ճայը ակո դի Ծ Թ: 3:22: տայր աղատ անբ, յաին քն՝

նշիրտ»

Խեր

Սուն

է)

որ '7

տ

ՔՈ

11:47

(Ճր)այաաթ--Ս:--

Ս:

(133.16)

անԹրյամին սրոցոոն ելի դեալբում ներբին էնիրդի:յի էներուիուն: դոնորը մոոյտթում Է աղո (1 32.16) առնչությունը հրոավառիԷ խնեչոլնոդարձելի, յոլ1ումու ե: ոճ դարձելի ւ րոռնաներիելքում: (155-15) ւում դարձելի ոյրոցնաների իրավացի Է միոյ չուն ումբ դնոլբոաք:տչդարձելի ար ոցտաների «ՕՀ 1:Տ դեպ.քու:ի ունք զ՛ Ճ-շվ չոջա 41Ճ ոռ այաարբյութ: (158.57-:։ ծեղադրել --գՕ--ՎՆն Ցավումորո ուն մեչ, ճո շաչուլթ լաբ: կարելի Է բոկ պրոցեսները դնաքուի մուսան ւոյ, ոյ ոչ դարձեյի իդոթելորի

բոր" "

(Ղյջ)ողշթերմիկ -, Իլ --

Իջ:

ող Հեւոնայոար» էներդիայի նվաղումիը: որոշումէ ոսշինու ուանբիայո ւի հո ւի ն ծ քանակը, որը կարող է կաուոլյելՇուի ակալոդըիղ ոլժերւիլկոլրբոցեսրդեսչ բումի: աո

Տ 134. Ներնստի թեորեմը է ոչ թե էնտրուի(138.11) արտաճագտութ յունը:որոշույմի տն, այլ երկուվիճակներում նրա ունեցաժ արժեքների ւու ր բիբութ ունը: Ներնուոր առլացուցել Է մի Թեորեմի, որբ ճնարավոլոուլ լուն Է տալիս որոշել պանկացաժ վիճակիէ-

որուղիայի արժեքը:

ոլն թԹեորեւիը (երբեսին Ներխոսւոխ

կոչվույր է

Թելրտոդինա

է, որ բացարձակջերմասմիկայի երրորդ սկզբունք) տիճանը զրոյի ձգտելու դեպքում ցանկացած մարմնի ենտրոպիան նույնպես ձգտում ե զրոյի, ալյաին քն՝ առում

Լ

Տ--

0:

(134.1)

Ղ-»0

Ներնուի թեորեիի ճարի աձայն ցանկացած մարմնի էնր է ղրոլի: յոլբուլի ուն բացարձակղրոլի դեոլքուսիԻ ճուվաւուո Մրո ճիտան վրա Ղ ջերմաստիճան ունեցող վիճակի քնորոչձ/ուՐ ալիան կարելի Է ներկայացնել ճեսոնյչաւլ Ղ

Տ--

(49.

134.5 (151.5)

Ս

օրինակ, սիարւին ի ջերունակությունը ճաստաստուն ճնշման դեպքում: որոլես ջելաիաատխիճանի ֆուն|է ցիա, էնտրուղիանկարելի ճաշվել ճեւոնյալբանաձեով՝

Եթե ճալյտնիէ,

Ղ

Տ

»|ՇջԱ)41 Ըո(

134.3)

Տ

135.

Էնտրոպիա ն

ճավանականություն

է ինչպես ցույց վել Բոլցմանը։ էնտրոպիան ունի պարզ վիճակագրական մեկնաբանում: Նախորդ պրարագրաֆուտ ցույց տրվեց, որ մեկուսացված, ալաինքն՝ ինքն իրեն թողնված, ճատակարգիէնտրուիան չի կարող նվազել: Մլուս կողմից ակնճչարտէ, որ ինքն իրեն թողնված ճամակարդը ավելի քիչ ճավանական վիճակներից կանցնի ավելի շատ

ճով ունակունվիճակների:Ընկնելովամննաճավան ական վիճակը, ճամակարդըայչ վիճակում կգտնվի անսաճման երկար Եթե միատեսակ, ժասիանակ: բոզ ոլր ումի սին նւաւինժ, ճոավիա նականութ լասիբօժուվաժ27 րի շարք վիճակներ,մեկուսացՀ

վաժ ճամակարգը կարող

վիճակներից մեվից անցնել լուսին: Այսպիսով,մերուսացված ճաիակարդի վիճակների մ. էնոր ոչին ճավանականուլթթ յունըիրենց լաճու:ի են Նաիուն ուիոիո: ձ/ու, նրոսմք կարող են կաո ճիչ» կար ւԻնոաւլ անվի է արլ

է, ւոր ճի: կատարվածդատողությունների ց ճնոլուի կարգի վիճակի էնատրոռյի լո:ն իիջն այի մ ճւսվանականուլթ ունենա որոշակի կող: Բոլ անը ցույց ոյեւուքէ դոյություն -

է

ովել,

որ

այդ

կալը

ունի

ճեւոհ լոլ

Տ--Մոմ,

եո

քը՝

(155.ւ1) է, իսկ ՆՍՄ-ՀՋ՝ որտեղ ի 7 Իոլցւիանիճա ուս ոունն այուղես կոչված ճամակարդգիվիճակի թերմողինամիկական է ուսլի, այն ար որը ցույց ճավանականությունը, բեր եղանակների թիվր, որոնց միջոցով կարելի է ստանալ ովրալ վիճաղը:: ԽՄ մ/եժույթ յան

իոիաաւոը ճՃասկանալու ճամար քննարկեն ք ճեւոնյալ օրինակը: Դիցուք ույն ոլ ումի դոլուլժյուն չ ուզել միայն չորո մոլեկուլներ: Մոովի անոթը բաժանենք երկու ճավասար

ԻՑ | |

մասերի՝ոջ մ ձախ (ոկ. 801): ան Մոլեկուլներիշարժման ճեւոն քով

2Հ

իշ

2-1 լ

Է» լ

Նվ.

նրանց բոաշվում:բ

անոթի երկու սիասերի Բնա կենք այլնի սրի ջն կփխովաիի։ վիճակներ,որոնք իրարից մու բրւվվուի եվ անոթի ոջ հ ձայ սիասնրումի ունեցած մոլեկուլներիթղվով։ Մոյեկուլները ար ուկուլե՛ն.ք ք այն եղանակների թիվը, որոնցում Տառի հճաշյվեն է կարելի իրականացնել վուրաքանչյուրվիճակը:Հաշվարկի

արդյունքներըբերված եո, աող երկու լուսույը 1Չ-Հումի: Առխոլժի կեսերի սիջն. մոլեկուլների ներից ճնարավոր23բաւշլումմ վեցը

լատ ասվւանում

ճա

եխ

ոչն վիճակներին, երբ

ն

աջ

Թերմոդինամիկական ճավանականությունը

տարբերվում Էէմաթեմատիկական որը սովորաբար կոչվում է սլարճավանականությունից, դապես ճավանականություն:Ռրնեէդեռղբքի ական ծավա(Մալժ եմլաուխկ նականությունըճավասար է այդ դեռղքիննողլառտող ղդեռյքերի թմի ն իրար ճավասար ճավանականություններ ունեցող դեպքերի ընդճանութ թփիճարարեհրությանը: Հետնարար)մախեմատիական ճավանականությունը ար տան այտվում է կուսորակային Թվով ն չի կարող մեկից Թերմողինամիկական ճավանականությունը,ԸՆոդն Դերաղանցել: եծ արտանայսովում է ամբողջթվով հ, որսլեսկանոնյ, շատ

նն,

ա-

։

Ի. Վ,

Սավելե

Ճուվս ասելու դանում հն միատեսակ Թւչուվմոլեկուլներ» ութը՝ այն վիճակներին, երը կեսերից մեկում դտնվում է ւՐեկսոլեկուլ» իոկ լուս ում" երեք սոլելուլ, ( միալն երկու եղանակներով կարող նն ատացվել ալո վիճակները, որոնց դեսլքում՝

մոլեկուլները Ճավաքվում են

բոլոր

բիդ մեկուսի:

կնսե-

անոր

Սղյուռակ15 "յ

զիճավը

:

մոլեկուչնեբե թե ձախից

մոլեկուլնե-

|

: |

բե թիմի

աջից

Յ

իճակիԴ

աագեեսը

ձախում մոշ խավո

Ը

|

Յ

ջ

|

|

|

9,

| Ց

Յ, լ

|

|

| |

ջ

3, 2, 2, 1, 1, 1,2

1, 1,9 1, 4 9,

լ

2, Ց, 4

9,3, 1, 3, 1, 9, 1,9,

գ

|

|

1,

|

շ

աջում դոխվող

Տվյալ վիճակի իրազման

նղանակնե

ԹԵԼԸ (Մ)

մոլեկուլների Լողոգանրի

լ

իրահոանադման

15,3 1, 9, 1, 3, 2,3,

Ց

1, 2, 3, 4

-

Ընդամենը:եղանակներ

լ

94-16

Յուլոս քանչյուրւրոլեկուլկարող է ճավասար Ճավաու կաւՂու ասիլ: դսոսվել անոթի ինչես ձոավո, ալնալեսԷ, ոջ լեռուի:

Ուստի մոլեկուլների 16 բաշխումների ց յուրաքանչյուրը Էէ իրականացվում Միննույն ճՃաճակխութլոաիբ: Հետնաբար» ովլալ վիճակիիրականաց միան եղանակների Թեվը որոշում

վիճակիճավանականութ լուրը: տեսան բ» չորա մոլեկուլների դեքում դոլուլթ Ինչոլես լուն ունի բավականա չավ յինժ ճՃայիանականուլթյուն (1/8-ի ճավաէ այդ

ռար) որ բոլոր մոլեկուլները կճավաքվեն անոթի կեռերից մՐեկումի: Սակալոմոլեկուլների թվի սիեժացումիով դրուլժյունը Է: Աղլուսակ19-Հուսմի բերված եզ այն հղալւիուո սփոխվվուսի ե որոնցու| իրականացվում չուսրբերվիճակները նակները» տասը մոլեկուլների ճասի ար: Այս դեսլքում՝ բոլոր մոլեկուլյ-

ների՝ անոլցիկեսերից մեկուսի Ճավա բվելու Ճա անուսկայնու 1|512է։ Դեպքերիցիհժ իառույի (1024-ից թյունը Ընդասշենը դեղ բերուի կաի ճա-չ | անոթի Երու սիասերուսմի հղւոնովեն վասար(5-5), կաի ճամ արա ճոսվասար(6--4 կուր 4-6) թվով ւոլեկուլներ: որ ամոթի ռլ"կու կեսերի ի ջն. Ւ ԿարելիԷ ցուլ ց տալ մոլեկուլների բաշիաիանեղանակների Ընդճուն ուր Թիվը »8 Է / Խ--10 (Է/-դես բերի ճամար ճեարավորույթ յուն ումի ցանք դրանում ճաիողվելու):Ուաոռի»եթե մոլեկուլների Վ 1059, ասլա բոլոր մոլիկուլների՝ թԹեվո ճավասարէ, օրինակ» անոթի իի կեսուս/Ճավաքվելու ճու անականուլթ յունը չավ զանց փուքըհինի (այն ճավոյոսը կիի երկուը բաժանաժ երկուսի 1050-իվրա): -

Հ

Աղյուռակ

թե Ենթադրենք:

դաղը կոզբումմ

Մոլեկուլների Թիվը

ձախից

աջից

:

ժ

.

Ց

լ

կեսուսի, կեսից

է մի ջնոլոով: ջաւուված Եթե ճանեն ք սիիջնորը» ան

դունվում

Էր ամոթի ձայ որը դատարկ աջ

Մ

բո-

ինքնաբերաբար կոռարածվիամբողջ անոթի մեջ: Այս պրոցեսը կլինի ոչդարձելի, որովդաղզը

|

|

ճի ղուն.

բոլոր մ ոլեկուլների ջերմային շարժման ' շ ճետ ոլժի սրի ազքու| աւն Մ Ճավաքվելու ՔՀ կեսումի ոն Քուինչես վանականությունը, սոյնք, դորժնականուլրեն է ղրոլի: Հետնաբաար, վասար ինքն իրեն, առանը արոտա քին զ

ոոոցատաս

ազդեցութ յան դազը ւ

չի կարող

ումի:

ռլարղվում՝ է, Այսպիսով,

ճավաքվել նովի

ձակ կի-

անոթում դաղզի ուսրււժումմը ոչ դարձելի պրոցես է, քանի որ նրա ճակաոլիոպեսըշատ քիչ է ճավանական:Ալսեղրակացուլթյունը կարելի է ուսրածել 12 վրա: ԺուրաՀ լլ պրոցեսների քանչյուր ոչ դարձելի պրոցես այնոլիսիի ոյլրոցես է, որի ձակառակըչափազանց քիչ է ճավանական: ւի

որ

բողջ

ուա

Տ 136.

Իդեալական գավի ենտրոպիան

Փոնեն,քիդեալական

թյունը:Բանի որ

դազի էնտրուիայի արտաճայտուչ է, բաէնչտրուիան ադիտիվ մեժուլթյուն

վական է դտնել դազի

ժեքը: Ժանկացաժ Տ--

ել՝

տ

Տ, էնմտրուիալի

կիլուոլի

ար-

մասսայովդաղզի էնտրուիան կլինի

ՀԸՏլթ ը

լ

Ելնելով Թերոդինամիկացի աուջին ոկղբուն,քի(96.4) նրա մեջ իդեալական դաղի ճավասարումից հ. տեղադրելով ՃՍ արտաճալյտությունը, կատան աւք

ձ՛Օ,

--

Ըմ՛1 --

քմՄ,

«

բաժանելովՂ-ի վր, կուտանաք ՎՏ,|յոեհ՛ո (138.5)-ը: է, որ ռւլրոցեսը ենթադրվում դարձելիէ|.

40,

ՎՏշ--Շր

-

-Վ-ՀՑՄա «

(156.1)

դաղիվիճակի ճավասար Իդեալական աձայն ք/1-ր ման ճասի ճավասար է Ա/Մ: Հետնաբար, (136.1)-ը կարելի Է դրել

ԳՏո--Ը"

ՀԳ Ղ

Ք

ԳՄ, Մ

ն

Հ

ք փմերցնելու ՎՏ,-ի անորոշինտեդրալը:կուտան աւն

Տշ-ՏՇՊ1ո՛ւ Է Ք1ոՄ,,-

որւոնդՏըւս-ն ինտեդրման

ճո

ւու

Տցղ«»

(156.2)

(136.5) բոան մեկ կիլորոլի էնտրուղիայի տունն

է:

ւՀ

ձնը տալիս է իդնալական գազի Ղ ն Մխ փոսիոականների ց արոռաճայյտուլթյունը՝

Վիճակի ճաղվառարուսիու| կարելի

է

կախսվաժ:

անցնել Տկմ-ի այնպիսի

ալրսոաճայտույթ յունների, որոնք կավով "հ ուլլ դփոխիոխուս (136.2)-ի Իջ Մո--Ի1Լ/ք,կուոականներից:Փեղադրելով

նանք

Տլշ-- Շո

-Է Ոէ

Նշանակելովթո

-ԺՔոլ

-Լ5Տը-ր

իդեալական դաղի ճասի ար: կարելի է դրել որ

Տ՛--

"4 Տար

Տյոք-Ի ն

ճավասար

ՇԿՎԱԽՔ-ր

Տլս

Հ

1-ն

Շջ-իչ

փոխարինելով քՄլ/Վ-ով,

Ըպ1ոք-է Շ,ՈՄ,, -Է Տ ողմՀ-Տ, ---

Է

(136.5)

--

կարելի է ստանալ

Տլ,

Ճճասշվիտոնելով,

Շքլո1 ԷՍոքէ 59ց,,:

Հերջապես, (196.3)-ի մեջ

որտեղ

--

Տը

0ղմ7

(136.4)

ԸդոՈՑ:

Հաշվենք էնտրուղի այի փոսվիոխութ լունը: երկու արբել դաղեր իրար (ոու ելո դեսլբումի:Դիզուքլուրաքանչյուրը Ր է՛լ կիլուիոլքանակութ լուի: երկու տարբեր դաղեր դսոնվումիեն փինխույնք Ճնշման ն Ղ՝ ջերմ առտոխճանի ռլամաններումէ: իրարիցմտիջնոլոիուվ| բաժանվածհն ճա ասար Մ ժավալներուսի (ոկ. 302): Եթե իիջնոլսիըճանեն ք, կովուվիդաղերի փվփոլխա-չ դարձ դիֆուղիա,որի ճեն անքով նրանցից յուրաքանչյուրը ՉՄ ծավալով: Առաջացածռաունուրդումմ երկու կտարածվի դաղերի պարցիալճնշոււիրճառվառարկլինի ք/2-ի։ Ակնճայտ է, որ դաղերիիոնի ուղնւվրոցեսը ոչ դարձելիէ, այսին քն՝ ճամ այն ոլիւուքԷ ուղեկցվի ակարդիէնտրոպիայի ճով: ճամ Օգտվելու ակարգի էՆ(136.3) արտաճայտությունից, -

ռրը ճավասար է երկուդաոսղիոյի սկզբնակուն արժեքը, զերի էնտրուղիոնիրի գումարին, կարելի է դրել ճետնլալ որ

հոսքով Տչ Հ-(Շքլո՛

Է1ոք -Է

--

5,լ|(Շքչու

--

Ջ1ոք --

Տըջ):

(136.6)

ճաշվել որպես նրա երկու բաղադրիչների էնտրուիաների դուսիար՝ Խառնուրդի էնտրուի ան կարելի

Տոր

է

Քո -«(Շրմու--ԷՏ,)Գ(ճանո--Քո---

Տա): աճը` Քնսոլրոպիալի -- Տ, -ՃՏՀ--Տյորջ

շթ լոք

Այսպիսով,դաղզերը իրար

--

ոշ: շռյոււ---շռ լառնելու

(136.6)

էնարոդես քուսմ՝

է: «իան իսկասյեսաճում Այս ճանդատանքը, ռր էնորուլի յի աճը նույնն է տարէ բեր դւսղերի ցանկացած ղույդի ճառա, (ալն ճամվասար 2812), կարժես թե մեղ ճնարավոլություն է տալիս (196.6) քը ւուսրաժելՍուն. նույնական բաղադրիչներիդեսլքի արդյուն վրա, ալոինքն՝ ալն դեսլքի վբա, երբ Իիջնորսիի տարբեր Է կողմերում աիաօր: ուք դոնի -

/72

2, Բ/Յ2

Խ:ՅՄ

|

ՆՅՄ -

Եղ.

բաղադրիչնենույն դաղզը:Փարբենր բիլ նույնական բաղադրիչների անցնելու դեռլբում՝ ճանդում ենք

Փիբսի պարադուքսին.միջնորմի ճեռացումը ոչ դիֆուղիա է առաջացնե ոչ նում էլ մեկ այլ դարձելի պրոցես, ե միաժամանակ թվում է, թե այն ուղեկցվումէ էնտրուիայի

աճով, որը ճավասար է (136.6)-ին: Սակայն (136.6)-իւո բաժումը նույնական րաղաղրիչների դեպքի վրա իրավացի չէ: (196.6) բանաձնը ստացված է տարբեր բաղադրիչների ճաիոր» որոնցից լուրա քանչլուրին խառնուրոչիՄեջ վերաՀ

դրուի Էէ քլ պարցիալ Ճաշուսի:Նույնական բաղադրիչների դեպքում միջնոլսիը ճեռացնելուց ճետո ոչ թե խառնուրդ է ատացվումի,այլ մխուսի Է սկզբնական նույն դաղը միննույն ք ճնշի ոն եալքուսի,ռավայն արդեն երկու Իոլ քանակով: Նրա Տորջէնտրուիան (136.5) բանաձնի նամի աձայնկլինի |քանիոլ, դաղի քանակըճավասար Լէ երկու մոլի, (135.8) արո

| աճայտուլն յունըոլեւուքԷ կրկնասլակել Տչորջ 2|ՇքյոԼ Ք1ոք -Է "

--

Տ.,,Ն

ինչոլես ճեշայուլթյասիբ կարելի է նհսնել,ճավասար Է Տ, յ-ի (136.5) արտաճայաույթ բանը, եթե մերջինի Ին ջ նղադրենք Շքյ Շրջ Շքմ. ՏԱլՀՀՏՕշ-Տոլ" որը,

Հ

5Տծ

ՃՄ

ԳԼՈՒԽ

ԲՅՈՒՐԵՂԱՅԻՆ

Տ

137.

ՎԻՃԱԿ

Բյուրեղային վիճակի տարբերիչ գծերը

ճնշող յինծ ուիուսն Բնություն իհ ջ պինդ սիարուրինների Թլյունըունի բլուրեղայինկաոուցվածք: Ալուղես,դրեթե բոչոր ճանբերը ն բոլոր հնտաղները ւլինդ վիճակումբլուրեղուչ

Հեր

Խա:

արբերություն ճեղուկհ. դաղանմի ուն վիճակների:բլուի լի ոյուբեղային վիճակիուսրբնրիչդիծըան ե ղուորուղ ֆիղիկական ճասկուկայությունն է, աղախին քն՝ ի շարք Թյունների (Ժեխանիկակածչ ջերմային,էլերտրական,օպրոխի | կավխուսիը կակաոն, ուղղությունից: բ

լռ

"ո

Այս մարմինները: որոնց ճաւոկուլթ յուններըբոլոր ուղ27 | Ո կոչվում ե ե ղ դուլյուններուվւի ատե ռույ ուան ն, խալի իններ: Փաղներից ձին բացառություններով բոլոր բացի իղուորուղ հնխ ւն 2 ինդ ճեղուկներից մարմինները: փերջինները դերոաոնգրուժ ճեղուկներհեն ( Տ 149 )։ ոտ

ո

ա

պատճառը բյուրեղները Բլուրեղների "անիղոտրոպիալի կազմող մասնիկների (ատոմների կոս մոլեկուլների) կար-

դավորված դատաղորություննէ:

ըոատնիկներիկարդավորված դատավարությունըարտաճայտվում է բյուրեղների կանոնավոր արտուքին հրեսակուեն մով: Բլուրեղները սաճմանադիակվաժ ճարթ նիատերով,

որոնք իրար ճեւո սիո իչճաւով|ումի բյուրեղներիլուրաքան-չ լոր ւորվվաժտեսակին բնորոշ անլունուվ|:Բյուրեղները

շւոութ լաւը: կուորաոյ|ում 27 որոշակի ճարթություններով, որոնք կոչվում 27 թերթականութ յան ճարլուլթյունՏե

սեր:

Սովորաբոսը,, ձեի կանոնււերկրաւչավական բյուրեղների չեն դրոնորվումի,որուվվորութլունը էւ անիղուսրուլությունը

են բլուրեղային սարի ինները»որոլես կանոնյ,ճանդիալումմ ոլո Լե բլու բե դ Ս երի ւոն բով|։ այսինքն՝ բաղմալիվ ռերոՀն աճած անկանոն կերոյով կողմնորոշված անը բլուրեղիկոնա ների կոնդլոմերատնելրի անիղոչ քու: Գոլիբյուրեղներում՝ րույիան նկաովվումիէ միալն լուրաքանչյուր առանձին վերցբժ բլուրեղի ոճի աններում,իոկ մարոիինըՐ ասիբողջությոսրբ վերցդրոժ»բլուրեղիկների անկանոն կողինորոշման ճեւոն ան բով չէ։ անխղուորուը Ստեղծելովբյուրեղացման ճււոուկ այայմաններ,ձուլվաժբից հոտիլուծույթից կարելի է ստանալ ցանկացած ալութի ուոււսն ձին մեժ բլուրեղներ՝սի սոնո Բլ ուրե ղն եր: Մի բանի ճան բերի մոնորյուրեղները բնութլան Իեջ ճանդիալում եխ բնական միճակում:

ճե ոմ

ս

Բյուրեղի աւոուրներիկարդոշվորված դասավորությունը եխ ույն է, որ աոուրները(րամ մոլեկուլները) ւոեղավորվումմ լանցի ճանդույցկանոնավոր ւսծոավաւն երկրոաւչավորետ է իննույն կառուց ներոււի: ԱՐբողջ բյուրեղը ուուացվումի աչ բաղ երեք սրբեր ուղղություններով վածքային ուսը Թիլ ունդասիհրկնելուվ:Այդ կառուցվածքային արըը կոչուսի Է ւս լ բ կան բլուրիղալին բջիջ (ակ.308, ա): հլարեղայինբջջի մ, են ` կողերի երկարություններըկոչվուր են արբեր ուբլուրեղի նուլնականության ուս

տ

ո

ա

Թյուններ:

ուռ է, Բյուրեղայինբջիջը սրի դուդաճնեոանի աժ ճա ձ,

է

երե. ք՝

թ» Հ» -շ»

4,

էե,

Ը

որը

կառուց-

որոնց մողուլները վեկտորներով»

յուններին: Բացի ատարհեքճուլնականության ռլարբերութ Ե, Ը կողերից, այո ղուղաճնեռոանիխուտը բնութ ադրվում է

նում.կողերի միջն դտնվող4, Յմշ

Վ

անկյուններով(նկ. 408,

բ)։

Ձ,

9,

Ը

ն

ճ,

են

մ,

մեժությունները միարժեքբնում ադր ումի

տարրականբջիջը ն կոչվում են նրա պարամետրեր: Ցարրականբջիչը կարելի է ընտրել տարբեր նղանակնեբով: Դ ցույց Է ւրվոաւժ Հկ. Ժ04-ուսիբնրվաժ ճարը կառուց վածքի օրինակում: Պառի հրեսպատումը իրար ճաջորդող ն բաց միուդ դույնի հոանկլուն աձեւ ռալիկներու կարելի Է

Նկ.

իրուկանացնելտարբեր բջիջները երկու ուղղություններով բաղտփաթիվ անդասիկրկնելով

(տե՛ս, օրինակ, 1,2 Ն ծ բրիջւորա այն ուղղությունները:

ները: ոլաքներովյույց եվ որոնցով կրկովում են բջիջները):1 ն 2 բջիջները տարբերզանւսուսի 27 նրանով, որ ոլարունա կում եո նվաղզադույն կով կառուցվածքայինտարբեր (մեկականբաց դույնի ն մեկական մուդ դույնի սալիկներ): Այն բյուրեղային բջիջը» "րը

սլարունակում Է բլուրեդային նյութի քիմիա-

ԳԱԱՀՐԱՈՅՅ

ՅՅ /ՀՆ/ՈՀՆ/Ո/: Ա

ՈԽՈՂ

ՈՆՈՂՎՈՂՆ

Մ

Ն(ոՐՑՈՀՑ

ԱՂԱ ՀՆՆ(ՐՊ/»

կան կազմը բնութագրող ատոմների առ/ննաղիուքը Քեն (այում, րուրեղի ճամար՝

առայ մեկ ատա թթաժից

ՆՈԽՈԽՈԽՈՆՈԽՈՆՈ

ներկա

ՀԱԱԱՏՑԱՀԱՈ

ԱԱՀ

/6Է /Ն/ Հե:

ՐՐ

«Լ ՀԱ /

ՀՆ

ջրածին), կոչվում պարզ բջիջչ: Սակայն

«տոմ

է

պարզ

փոխարեն,

ըուոլյումի մւոյվորարբար,

ավելի Նկ.

բյյի

մեծ

թվով մատու-

ներ ւղարունակողչուր -

բական բջիջներ, որոնք օժտված են նույնպիսի սիմետրիալոմ, ինչպիսի սիմնտրիայով որ օժտված է բյուրեղը ամբողջությամբ վերցրած: Այսպես,նկ. Ժ04-ումմ սպլասոկերված ճարթ կառուցվոծբը ճասմընկնումէ ինքն իր ճետ, եթե այն պատենք 120՝-ով՝ սալիկների դաղաթներով անցնող ն իրեն ուղգաճայաց ցանկացած առանցքի շուրջը: Այսպիսի ճատկությամբ օժտված է նան տարրական Ց բջիջը: 1 ն 2 բջիջչ-

ճասիընկնու հն իրենց

ճետ

միալն 360:-ով պտտվելու դեպ-

քու:

Տ

1528.

Բլուրեղների դասակարգումը

անցը օժյովածէ սիմետրիայի տարբեր Բյուրնդալյին որի ցանցի սիսին կոչվում Է տնսանչնքուվ:Բյուրեղային ճա կուլ անդի ինքն իր ճեյո ճաիրնկնելու յունը՝ որոշ բածուկանտե ղոառիոլվուլթ յուններիդեսլքումի: է ցանը առաջին ճերթին օժյուվվաժ Յուրաւբանչյուր ոն տր ան ալո ն քն՝ այն ճառիբնկլլ ապի ախմետրիալով, տա-

ռ

ճի ւո

ռլարբերության մենույնականության դեղուի յոհղավիոիխվելու (տրանսլյացիայի) ժության ճառի նշեն ք ինչպես որոշ ուսի Սիմեւտրիալի ույլ տեսակներից առանցքների շուրջը կատարվողայւոույտիյայնսլեսէլ որոշակի ճարույթյուններիկաո ասիբ: ճայելայինանդրադարձչւի ն: ճետ կատալյիաժ ռիմետրիաները: եթ: ցանցը ինքն իր ճե ճասիընկնումի է որնէ առանցքի անչ շուրջը 2»յղ անկասբ ոլյուտելու դեռ քուսմ' (6նտնաբար, քը առանցբի շուրջը տի Լեվ ոլստույտկատարելիս ճասիբնկվԿում Ո է ինքո եր ճե Ա ի այդ առանցքը կոչվում է Կույր

է

իքն

իր

ախժճտրիայիառանցք: կարելի Է ցույց տալ, 1-ին դարդի տրիվիալ առանցքից բացի ճնարավոր են

Ո-րդ կարգի

որ

ծանցքի աիմետրիա'ն քննարկելիսնկատի չեն առնվում եյուրեղի

չափերը վերջավոր

ն

ճամարում են,

որ

ցանցը անվերջ է

ն 6-րդ կարդի սիմետրիայի միայն Չ-րդ։ 9-րխ Հրչ առանցքներ: Ալսպիսի սիմետրիայի առանցքներով օժտված են կառուցվածքների օրինակները ախեմատիկորեն ցույց

որսված նկ.

մ. ՅՕ5Հուսի (ոռղիտակ

ամ

օղակներով,աեւխաչիկ-

են սրբեր ներով նշանոաւկվուժ եսակի ատոմները): Այն ճարթությունները, որոնցից ճայելային անդրաղարձԷ ինքն իր ճեո, միան դեռլ.քումի անցը ճասմընկնումմ կոչվում են սիմետրիայիճարթություններ: Սիմետրիայիճարթությոն օրինակ է տրված նան նկ. 305-ում: Տարբեր տեսակի սիմետրիաները կոչվում են բլուրեղատարրեր: լին ցանցի աիմետրիայի Առանցքներից ն ճարթություններիցբացի դոլություն ունեն նան սիմետրիայի այլ տարրեր, որոնց քննարկմամբ մենք չենք ղբաղվելու։

ԻՄ

թ Ր:

աուն ԿՅ )

2-4

Օրմետրիայի /ԹյՈւն 2այյթու

0-Ձ

Նե.

ՀԷ

Զ-Հ6

Ռրոլեսկանոն, բլուրեղային անցը

իի աժ սոիան այ

օժ-

ւովաժ է րի քանի հատակի սիսինորիաներով: Մկալն, սիւին.-ճն որ ւ7 րիայի տարբերիոչ բոլոր ճՃասիակցություննելրն դի ոնականԵ. Ս. վոր: Ինչոլեսպուլց Է ուվել ճայտնի ոուս

Փեոդորովը,ճեարավորեն ախինորիայիարբել ի 290 ճՃաւակցուլթյուններ, որոնք կոչվուսի27 տար ածական անե

բեր Այս 230 ւուսրածականկարբերըրոտ սիինտրիյի ճայոՎերջապես,բոլոր կանիշների բաժանվում հեն դասերի: բյուրեղները բոտ արական Բջջի ձ/ւի բաժ անում ե՞ս լոր ո

ճամտակարդերի (կամ ռինդոէ ռինի աների), որոնցից լուրայքանչյուրը ոլարունակումի տեւտրիլիսրի քանի դասեր: բլուրեղադիտական

ւուսկանճահ ակարդգերը Բյուրեղադի ախրետրիայի ճի

կարդով դասավորվում27

ն

ճիոնյալձենով:

1. Տրինլինալին համակարգ: Այս ճամ ակարդիասիր բնորոշ է, որ Յ:- ՀԻՇ «80 ր ծարրականբջիջն ունի ոհ սք: ղուղանեռւանիատի շնեղանկլուն 2. Մոնոնլինային ձամակարգ: Երկու անկյունները ուղիղ իսկ երրորդը (որոլեսերրորդ անկյունընդունվածԷ վերցնել 8 անկյունը ) ուղիղ անկյունչէ: Հեո

8 ՀԲ ե ՀԷ Ը, արբար՝

«-»խՀ

904, 8 -Բ 906:

ծարրական բջիջն ունի ուղիղ ոլրիզ տայի ձն, որի ճիմքուսր ընկաժ է ղզուգաճնոադիժը (այսին քն՝ ունի ուղիղ ղուղանեո նիստի ձն. )։ համա3. Շեղանկլունալին կառգ: Բոլորանկյուններն ուղիղ են, իսկ բոլոր կողերը՝ տարբեր,այսինքն՝ 1--Ե «ՏԸ: 0գ-»Հ 900 Փարրբական Յր բջիջն ունի Ճ/.չ ուղղանկլուն ղուդաճեռանիոստի 4. Տետրագոնալ համակարգ: աՀ

Բոլոր անկյունները ուղիղ 22 ւոհսակ, այսինք 1-ի աբ:Ը,

Ղ Կ Նկ.

երկու կողերը՝ւիիաՀ-

իսկ

3 1» 900, ծՓարրբակա բջիջն ունի քառակուսի ճլիքով ուղիղ պրիզմայի տեք: «-Հ

--

Ռոմբոեդրալին (լամ սրիդոնալ) համակարգ: Բոլոր կողերը միատեսակ են, բոլոր անկյունները նուլնալես եխ հ Վ ե ՀՀ-Ը, «գ 8 -ուղիղ չեն, այսինքն՝ ճավասար բջիջն ունի անկլունադժի Փարրական ՀՀՀԻ-|900, երկարությամբ ան սնդմխի կոսիձղիան միջոցով դեֆոլսրացվածխորանարդիձե: 9.

-Հ

6.

Հեքսագոնալ

համակարց։ կողերը ն

-Հ

լդ

կողե-

բով կազմված անկյունները բավարարում են ճետնյալ պայԵ «Բ ԸՇ» Ճւ-Հ 3--- 900, Ն 1206չ եթե երեք մաններին՝ Վ տարրական բջիջները միացնենք իրար այնպես, ինչպես Է տրվածնկ. 306-ում, ցույց ապա կստացվի կանոնավոր վեցանիստ պրիզմա: -Հ

71.

Րոլոր կողերը իսկ բոլոր անկլուննելրը՝ ուղիղ» այսին քն՝

Խորանարդալին

են, Ճավասար

ձամակարգ:

Ձ

«»

Ծ»ՀԸ,

նարդի

զ

-»

ՀՀ

Ղ

900,

«5

ձե:

139.

Տ

բջիջն ունի Փարրոսկան

լորւոչ

Բյուրեղային ցանցերի ֆիվիկական տեսակները

Բյուրեղային ցանցի ճանդույցներում տեղավորվածմառ-

սիկների ն ալդ մասնիկներիմիջն փոխաղդեցության ուժերի բնույթից կախվածտարբերում են բլուրեղային ցանցերի ն, ճամ ապատասխանաքխարչ բյուրեղների չորո տնսակննր՝ իո-

ն ւրեւոուղլուկան նալին»ատուիային, մրոլեկուլալին: 1. Իոնային բլուրեղներ: Բյուրեղայինցանցի ճանդույցնեբուստտեղավորվում են տարբեր նշաններովիոններ: Փո-

խաղդեցության ուժերը նրանց միջն ճիմնականում էլեկտրաոտատիկ (կուլոնլան) են: Ցաբանուն լիցքնրով լիցքավորաժ իոնների միջն ձղողության էլեկտրաստատիկ ուժերով պայմանավորված կապը կոչվում" է ճետերոռչոլքար (կառ/ Է

`

ԻՎ Թ---

-

Լ

լ

եմ

ԻԷ

-

իոնային):

Ել Եկ.

Իոնայինցանցի

տիոիկ օրինակ է նկ. 302-ումի պատկերված քարաղի (ՀոՇլ) ցանցը: Այս ցանցը պատկա-

նուտ

Է

(ռոլ/ւնարդայինՃւս-

մակարգին: Սպիտակ շրջանակներովպատկերվաժ նն ատրիումի դրական իոնները, իսկ ան չրջանակննրուԻ քլորի բացառական իոնները: Ինչպես երնում է նկարից, տվյալ նշանի իոնի ոի ի նւաւրո ճարմանները: ճակառուկ շն ԽՆ: ՒՇ ներով իոններն 1-ք դաղանման վիճակումի բաղկացաժ Է ալնալիաի մոլեկուլներից, որոնց մեջ զուլդ-վույգ են իրար միացած նատրիումին քլորի իոնները: Մոլեկուլը առաջացնող ԸԼ-ի խոնից ն Իռ-ի խոնիցբաղկացած խմբավոլո

-

բումը բլուրեղում կորցնումԷիր

է

բլուրեղը բաղկացած է

ոչ

ջւաւոդոլուլթ լունը: Բոնաթե մոլեկուլներից,ալլ իոնան

ննրից։ Ամբողջ բյուրեղը ընդճանուր առմամբ կարելի է դիտել որոն» րի ճակա մոլեկուլ: 2. Ատոմայինթլուրեղներ:Բլուրեղային անցի ճանդույցե՞ս չեղոք աւոուրներ ներումր տհղավորվում| ը: Բ յուրեղումը (ինչոլես 12 //ոլէկուլումմ ) չեղոք չւռուիներըԻիացնող կա-.

Հուշհոչ կոչվումէ Ճո Բ քոպոլլար(կոասիկովալենո): ոլոլլար կառի դչնաչ քումիփոխազդեցու լան ուժերը նուլնալես ունեն Էէլիիո:րայան (բոլց ոչ թե կուլոնյան)բնույ: Այս ուժերի բեոույթ ի բաց ասորուի յունը կարող է ւորվել իայն քներով: զվա ային մելոաշնիխիկալի ճիսիուն կապը իրականացվում է էլեկորոնոային Հուրն ոյլուր է, որ երկու աոուրների 122 զուլգելում: Մշ Մ շանակումի կավը առըչոճուվնլու ճաիար լուր ուքանչյուր:ոուոուրիցիան ավիդուր է ո եկոայունէլեկորոն: Այդ ոյասոճաուուվ ճուիեո սյոլլար ուսի կաոոչն ուղղորդվածբնույ: կառչի դեղը Հետխրոսյոլլուր քուսի(ուրաքունչյուր: իոն աղովի յի ոլո իոնխերիվրա: ՀուրնոՀ դուր է բոլոր երին բսվականուչ կառի դես քուստաղդեցությունը ուղ ղված Է դեպի ալոլլար ոչը

ու

ունի ընդլուսնուրԷլեկալն ատոմը, որի ճետ տվյալ տատումը տրոնակին պույգ: Հոմնուպոլլարկաղըկարող է իրականանալ իի ալո: մալեատական, ալոխնքն՝ աուո ուրի ճելո տիննւով դուալված էլեկյորոնների սԻխջքՔանի որ լուԹույլ կոտո իայն մեկ բաքոանչյութԷլեկորոն կարող Է կապը ւալաճովվել ճեոո, ուր եւին կառսլերի Թիվը, որոնցումտվլալ ոոոուիի ւրը կարող Է ոաանակցել (ճարնաններիԹիվը» որոնը ճելո այն կարող է կոոլվել), ճավասար Է նրա վալենտակաոռոոչ

նությանը:

Ասումլին

բյուրեղների բնորոշ օրինակներե

Նկ.

ալա

գրաֆիտը: երկու նլութերն էլ ըստ քիմիական բնուլեն ածխաժնի ուի ի-Թի նույնն հն (նրանք կառուցված բեց)չ բալց տարբերվում են բյուրեղային կառուցված թով: ա-ում է տրվաժ ալմաստի ցանցը, նկ Նկ. 308, ցույց 308, բ-ում` գրաֆիտի ցանցը: Այս օրինակում պարղորոջ երնում է բյուրեղային կառուցվածքի աղդեցությունը նլութի տը

ն

ւո

վրոս: ճւոկուլթյունների

Ալմաստի ցանցի տիպի ցանց ունեն նան տիպիկ կիսաճաղորդիչները՝գերմանխումը (Օօ) ճ ռիլիցիումը (51): Ալո ցանցի ճամար բնորոշ Է այն, որ լուրաքանչյուր ատու շըրԷ իրենից ճավատար ջապատված ճեռավորության վրա դրտնրվող չորս ճարնաններով, որոնք տեղադրված են կանոնավոր տնտրանդրի դադաթներում: Վալենտականչորս էլեկորոններից լուրաքանչլուրըմտնում է էլեկտրոնալին զույդի կաոյուի է ճարեաննելրի եջ, որը ովլուլ ատւուիը գ «եկի ճիյո 3.

Մետաղականբյլուրեղներ:

Բլյուրեղլին ցանցի

Պանդուլցներում տեղադրված են մետաղի դրական իոններ: Նրանց միջն անկանոն ձմ ով, դաղի փոլեկուլների Պարն, շարժվում 27 ալտ էլեկտրոնները» ը որոնբ ուրների այոկվեոլեն իոնների առաջացման ժամանակ: Այդ էլեկտրոնհ ե՛ս որաճում՝ ները կաաւոաղրումի «զեմենոխ» դեր ն մեկտեղ դրական իոնները. ճակառակ դեպքում ցանցը խոնների միջն դոլություն ունեցող վանող ուժերի աղզգեցությանտակ կքայլքայվեր։ Սրա ճետ միասին էլեկտրոններն էլ իոնների բոլոր

աո

կողմից պաճվում են բլուրեղալին ցանցի սաճմաններում չեն կարող հեռանալ այնտեղից:

Մետաղների մեժ

ե

ճետնլալ երեք տեսակի ցանցերից որնէ մեկը. խորանարդայինծավալակենորոնամասը

ունի

չեր (ակ:309,

ա), խորանարդային նիստակենարոնագիր(նկ: 309, ր) ն, այպես կոչված, խիտ ճեքսադոնալ (նկ. 309, գ): փերջինս ճեքսադոնալ ցանց է, որի Ը8 ճարաբերությունը

ճավառար է | 83-ի: Խորանարդալին նիատակենարոնադիր մ հ: Ամա ճե քուսդոն աււաավոանում՝ ուլ պանցերը ճի աար

միատենաւակ դնդերիռսի ենւ իոի ժրալսիանը: ո

ճ.

Մոլեկուլային

բյուրեղներ: Բյուրեղայինցանցի

ճան-

եզ ոհ ղույլցներուսի որոշակիձե ու| կող բնորոշված ղավորված սոլեկուլներ:Բլուրեղուսի սոլեկուլնելի միջն դոյուլլուն ունն

Նկ.

կալի ուժերը ունեն ոլն բնույթը»ինչ որ մոլեկուլների միջն ձդողույթյան ուժերը» որոնք դաղերը շեղում ե՞ն իդնալական վիճակից:Այդ ոլաոճ աուովնրանք կոչվում 27 վախ ուժեր: Մոլեկուլային դանցեր առաջացնում դերչվատլալան

ցող

ես,

օրինուկ՝ՒԼ,-ր, Ւ-ը»

Ծ,-ր» ԸՇՕչ-ը, էլ,Օ-ճ։ Այսպիսով,

սովորական սառույցը» ինչես

ուսուույցը(ինդ

7724 ալոսես

կոչվաժ

) մոլեկուլային բլուրեղներ ածաաթթուն

չոր եա:

Տ 140. Ջերմային շարժումը բյուրեղներում

Բյուրեղայինցանցի խանդույցները որոշում են մառնիկների միջին դիրքերը: Մասնիկները (իոնները, ատոմները

են միջին դիրքերի բոմ: մոլեկուլները) անբնդճատտատամալում՝ շուրջը» ընդ որում տատանումների ինտենսիվությունը ուճուսի

ճետո: ջեր առոխիճանի Բյուրեղառաջացնող մասնիկների ւիխջըձդողականուժեբը բավականաչամիփոքր Ճեռավորություններիվրա իոլխաբինվումմեն ճեռավորության փոքրացման ճետ արաղ աճող վանողուժերի: Այս ճան դարանքը իրավացիԷ մմ երկու տարանուն իոնների ճամար, քանի որ իոնների էլեկորո-

է

599.

Ի. Վ.

Սավելե

շատ նաղին թաղանիչիների փուտռենալու դեռքում ավելի վանոուժեղ 7 ղդացվումի

Շթյ

ղականուժերը նրանց "իջե": Այոդիսով, բյուրեղում միջն Մասնիկների թած ցանկա ուժ ոնաակիսասանի միջին ինռավորությումը ռերի իջե դոլությունումիՀկափոխաղդեցությունը ջ» յող ՛ "՞ բելի Է ներկայացնել կ.

Լ

ա

9՞-

,-

Բշ Ղ-72) է

"2

Ե--(աք

լ:

շ

Հչ/- 72

72շի

4 չունեմ |առ

ժ

դ

՞-

հորի ոնա քով ւոնձցիայային ): 2. ՀՏԶՀ-ի ճետո (ճՃառինսի. ե որը նյո իխնսիւիուսիի ոՀ

Նկ.

միայն դիրքի

8910-ի

ւիաւիլր:սիմետրիկ չէ: Այդ ոլմայոմառուի փասնիկների

տատանումները ճավասարակշոության շուրջր ունենան ճալրոիոնիկբնույթ: Փասուսնումի ների ամ ճետ է ջեր ուա այլիուդի հեժազժան (որը կասուտոլովում ոխճխանի բարձրացման դեպքում) ավելի ուժեղ կարտառալոմի ժն ճալոի նելի շեղումը թնիխյլուլթյուաը (ւլսինքն՝ լուսուն ումբ է 1. ներից): ֆրոնից»ինչոլնո երեումի ճայսիոնիկ ճռուտ անում 10-ից, մխջին ճեոասվորույթյուննելըմասնիկներիմիջի ւԻմվիոքի

շատ

-

Ժամում

չն,

Սլոպնս կումիչ::

ն

է

Տ

ճնոհուբուՐի նծազմումի

բլուրեղի ծավալը: բացատրվում բլուրեղների ջերմային ընդարձա-

14Ն

Էէ ւա

Բյուրեղների ջերմունակությունը

անդի ճանդույցնելրում՝ մասնիկներիդասավո-չ Բյուրեդային

բությունը

ճամ

ասուաավխանում առպլ է նրանց վփոլադարձ ոլուսեն-

ցիուլ էներդիյի սիինիիուսիին: Հոռվասարթուկշոուլթ լուն դիրքից ունեղու փոխազդեցությունն իռնների միջե դոլույյուն ունի ավելի բարդ բնույթ, թան կետային լիցբերի փոխազդեցությունը:

ցանկացածուղղուլուի: մասնիկների շեղի ան դեռլքուսի ցանում էմի ուժչ որը ձղատուիէ մասնիկը վերոա:դարձՀ նել ոկզբնական դիրքը» որի ճեւտնւան քով առաջանում17 մասնիկի ուան ումիներ:Սոսի ալական ուղղություրը: կաոարկարելի է անրկուլացնել վող անումիները որողեսերեք առանցքների ուղղությամբկաոսարվողԿոչ կոորդինատային անունների վերադրուի:Ալսոյիսով, բյուրեղումլուր ուքանհրեք չյուր մասնիկի այեւուբ է վերադրել աղաստույթյան աստխճաններ: ուսանողական ԻնչոլնստեսանքՏ 101-Հումր, եյ սրասնիկիաղասության լուրւաքանչյուրչուսուանողուկունատտիճանինմիջին ճաշվուվ մռա

մատ

ուս

բաժին ք ընկնում ԵՂ-ի երկու կեսերին ճավասար էներդիս, որոնցից տեկը կինետիկ էներդիւա է, իսկ ւիլուսը՝ յոտենզիլ: Հետքլալոար, չյուր սրասնինի,օրինուկ,աոււուիի լուրաւքան ասոսիայինդանցուսի, իոնի՝ իոնային կուս/մնտաղական պանզում, իջին ճս շիու| բաժին է ԸնլլնումիՏԵ՛Լ-ի ճավուսար էներդի //իճայվկում՝ դտնվողայութի կիլուրոլի Բյուրեղային էներջդիան կարելիէ որոշել սիո մասնիկիւխջին էներգիան ա:

բյուրեղային ցանցի ճանդույց բաղմառսասոկելով ներումդանվող տասնիկների թվով: Վերջին Թիվը ճասիընկնումԷ Ավոդադրոլի ո Թվի ճՃիեյո ւիիայնՔիսրիաոլես ոյա ղ նյութելի դեայնյութի դնոյքումիմասնիկների Թիվը քուսի: ՒՀՇ:-ի Պի ա

ճավասարկլինի ՀԻն-իչ քանի որ ԻոՇ-ի մոլը իր մեջ պարունակումէ Ւ 2-ի Ւ Թվով / 1-ի Ւ թվով ատւուինելր,: ային կասիմետա ղայն բլուՄաճմտանադվոաակվելու| տատուի բեղներ աուաջացնող քիմիառյեսռլարղ նյութերի ջզննռրկուՐ ուի, բլուրեղային վիճոակումի դւոնվող այութի կիլո դլրաւիուիխներքին էներգիայի ճառի ար կարող ենբ դրել ոո

Սլ -ԲԻր3ել-«ՅՔԼ, է

Ներքինէներգիայի ւսյն ճոչ

արամ ճայի տռվխւսնում րե ջչեր/ աստիճանի բարձրացմանը սստխճանուի, (102.6)-ի որը

Մոլեկուլային ըյուրեղների դեռլքում գործը ավելի բարդանում Մոլեկուլները ճամընթաց տատանումների ճետ միասին կատարում

է։ նան

ատոմներիտատանումներ մոլեկուլների ներսում:

ճամ

ճաստատուն աձայն ճավասար է ջերմտունակությանը

վալի դեւըքուն: Հետնաբար՝ Ըռ «38

ջ/աստա. կգ-ատոմ:

Հ25.

Ժա-Հ

(141.1)

ոյինդ փարիինների ժավալըչուսքաղնելիս Քիչ ՃԱ շի ւոն ճաստատուն է փոխվում, նրանց ջերմտունակությունը ուն ժավալի դես քու: աննշան չ ավի ով է ուս բերվում ճու ւլնաես դել.քումբ միալնի ունեցաժ չերժԺունակությունից, Քանի

որ

ւո

որ

կարելի է

ճատմարել,որ

Փ-10:77

մասին: այինդ.միւարւինի ջելոիունակուլթյոաւն

աո

խոսել պարղասես

բյուրեղային վիճակում (141:1)-ի ճւաիաձայն Այսպիսով»

դւոնվող քիմիաւլես ոլարզ մարմինների ճամար կիլողր ոմ ատո

ծ 105

ային ջներչիունակույթյունը: նույնն

է

ն

ճավասար է

ջիաստ.կգ-ատ.: Այս ոլնդումիըԴլուլոնդի/ւ Պտիի

ստացած օրենքի բովանդոսկո խորձնոական ճանապարճով թյունն Է: Այս օրենքը բավականին լավ մուռավորուլթ բարը տեղի ունի շո նլութերի ճասիարսննլակիջերմ ասոխիճա զույի: Սակայն ալփաստը»օրինակ, սենչակիջեի աաոիճա Պույի ունի 5,6-103 ջյաստ.կգ-ատ ջերմունակություն:Աւելին» (141. 1)-ին ճակառակբյուրեղների ջերմունակությունը

կախում ունի ջերմաստիճանից» ընդ որում կախումը ունի նկ.

Ը

21|

311-ումի ցույց րված բնույթը: Բոլոր մարիինների չերմունալյությունները բացարձակ զրոյի մուոակայլքումիճին Ի աու կան Դ 1-ին ն միայն լուրաքանչյուր մարմնի ճամար բնորոշ բավաոռաաաառոոիա» կան բարձր չերի աստիճանո Է տեղիունենալ (141:1)-ը: Եկ. 311 սկաուսի սնն ւրեժ մասի մուտ ոլ եղի է ունենում Մարտիններից լակի ջերմաստիճանում, իսկ ալմաստի չերմունակությունը ճանում է (141.1) ւսրժեքինմիայն 10005Ը-իկարգի ջերմիաստիխճանումի: մ. Դեբայիսւոնղծաժ պինդ մարմինների ջերԻելնշտելնի մուն եսուլթյունը առաջին ճերթին ճւ շակությա՛նճշղրի ո

վի է առնում շարժի ան էներդիայիբվանուսլուսնուղական տացումը (Տ 102): Երկրորդ, տեսությունը ճաշվի է առնում լուսաչն, որ բյուրեղայինդանցումկասուսրվող մասնիկների

իրարից տանումիները

ոն

կաւիսչեն:

Հավասարակշոությ

դիրքից տեղաշարժվածսասնիկը շարժման ւԻեջ է ներդրա-չ իու վում իրեն շաո սիուո դւոնվողմասնիկներին:Բլուրեղի ւՀ

նիկներիւԻի ջե դոլուլյուն ունեցող ուժեղ սփոխաղդեցությու է նրան, որ նր ճանդեցնումի որմէ մասխիկի անումիով մասնիկներին սու այյաժ դր գոումիը փոխանցվումէ միլոււս Է վաղզողալիք: Հասնելով հլ բլուրնդում ուուսջանուս բլուԷ: ԻնչպեսՃայոնի բեղի ուսռի անին, ալիքը անդրադառնում տատ

ջ

անդրադարձող ալիքների վերադրման դեպքում աոաջ ոնում ե՛ւ կանդունայի քներ: Սաճիանասխա միջավալբում կունդուն ալիքները ռլեւուբ Էէ բավարարեն որոշուկի պայմանների (օրինակ, այդպիսի պայման կարող է լինել առաջանա ալն սլաճանջը,որ միջավայրի ուծի անի վր ալիբի ուռուլց ): Այս ոլատանները կանդունալիքների ճա է, ուղիղ

ն

ների Ճաճաւիւուերկարություններիկասիոաոանում թյունների մրա դնումի ճոառխիանասիակումինելը: Օրինակ, Ին է, որ ուսի րա ցվվուժ ճայտոնի ջ կարող ծայրերունեցող լարի հն առաջանալ մ իույն 7 երվարուլթ լասիբ:կանդուն ալիքներ» որոնք բավարարում հնս 1-- ւն ռլայմանին, որտեղ (-ը բավոր

լարի հրկարությունն է, իսկ ո-ը

ամբողջ թիվ է։ Ալոպիսով,

ջելոիայինշարժումը կարելի է ներկայացնել (րիմ Ճավաքաժու(ոռյեկչ որսյես դիսկրետճաճակույթյունների որը) ունեղող կանդուն այիքնելի վերադրումի: Բյուրեղներիջելսհունակության ւռեսուվ յունը: Փվանտույին Է փորձնական լավ ճամ աձայնեցվումմ ւովլալներինետ, միասբարձր ջեր աստիճանների ճամար ալն ճանյնավորաւղլեւ:, դեցնուսմէ (141.1) արո աճայտությանը: բյուրեղներում

ՃՄԼՊԼՈՒԽ

ՀԵՂՈՒԿ

ՎԻՃԱԿ

Տ 142. Հեղուկների նառուցվածքը

Հեղուկ վիճակը, գրավելով միջանկլալ դիրք գազերի ն Իիջ1-,եր մեջ Ճա ակդումիԷ ուլդ երկու վիճոակբլուբրեղների անրի որոշ դժերը: Մասնադորաայնո ճիդունների,իոչալես Սւռիւ բլուրեղային մարիինաների ճամար բնորոշ Է որոշակի տոկալու յունը ն դրա ճի, միասին դաղիՀորն Ժաղիայի Է ոլն անոթի ձերը, որի հջ դւոնվումի Է ճեղուկըբնդունումբ ին.քը: Ա լնուճի ւոն.» բյուրեղային վիճակի համիր բնորոշ է նրա մասնիկների կարդավոր(ատոմմերիկոտ ստոլեկուլների) վաժ դասավորությունը» իսկ դուղերուսի, այս իիաստով,րիեվ

ւոխրոի:Ռենատդննադրական ճեւտաղուոություննե աձայն մասնիկներիդասավորությանբնույթի ոն սսոկետից ճեղուկները դարձյալ իիջանկլուլդիրբ են դրավումտ է, լապես դիսովլումի Հեղուկիմասնիկներիդառսավորիո:ն մինջ ի ուսէ, որ պանկացաժ կարդ: Նշանակում կոչված, ուռա մասնիկների դառ անեկի նկաւորաիբ նրան յիուռ ճՃարեան մասնիկից վորությունը կարգավորված է: Սակայն, տվյալ ՃնուանյալունԲայի ւա ալլ մասնիկների դասավլորու թյունը նրա նկատմամբ դառնում է ավելի քիչ կարգա՞փորված ն բավականին արագ մասնիկների դառավորէ: Բյոււին եջ կարդ ու կանոնը րեվ անճելուսնուի

«քառ

Է

ճի

ո

րեղներում տեղի ունի ճեռավոր

կարդ»

ցանայսինքն`

կացած մասնիկի նկատմամբ մյուս մասնիկների կարդավորսառմանված դառավորությունը դիտվում է զղալի ժաղվալի

ներումի:

Հեղուվներում՝ մոտակա կարդի առկայության պատճառով

հեղուկների կառուցվածքը կոչվում

է

քվաղիբգուրբեղալին (բլուրեղանման ): Հեռավորկարղի բացակայության ճետնանքով ճնղուկնեբը (բացառությամբ,աղապեսկոչված, ճեղուկ բյուրեղների) չեն ճայտնաբերում անիզոտրուություն, որը բնորոշ է կանոնավոր դառավորված մառնիկներուվբլուրեղների ճամալս Երկարավուն մոլեկուլներ ունեցող ճեղուկննրում դիտվում Է մոլեկուլների միատեսակ կողմնորոշում ծավալի զղալի ե որը պայմանավորում Է օալտիխկական սաճմանխերում, այլ ճաւկությունների անխիզուտրույությունը: Այդալիսիճեղուկները կոչվում են ճեղուկ բյուրեղներ: Այդ ճեղուկներումմկարդավորված է միայն մոլեկուլների կողմնորոշումը, իսկ մոլեկուլների փոխադարձ դասավորությունը, ինչղլլես սովորական ճեռավոր կարդ չի ճայլտնաբնրումի: ճեղուկներումմ,

Հեղուկներիգրավաժմիջանկրալ դիրքով

պայմանավորված ճեղուկ վիճակի ճատկությունների առանձնաճատուկ բարդությունը: Այդ պատճառով ճեղուկ վիճակի վերաբերէ

ավելի քիչ Է զարգացել» առսությունը անճամեմատ քան բյուրեղային ն, մանավանդ, դազանման վիճակներիվեբաբերչալ տեսությունները: Դեոնադոյություն չունի ճեղուկների վերաբերալ միանգամայն կատարչալն ընդճանուրճատննաչում ղտաժ տեսություն: վիճակի վերաբերյալ բալ

Հեղուկ

սության մի շարք պրոքլեմների մշակման ճարցում նշանակալի փառտակունի սովետականդիտնական8. Ի. Փրննկելը: Լատ

Փրենկելիճեղուկներում ջերմային շարժման բնույժամաԹե ճնտնյալն է: Յուրաքանչյուր մոլեկուլ որոշ ռակիընթացքում տատանվումէ ճավատարակշոության որոշաչի գիրքի

շուրջը:

ժամանակ

առ

ժամանակ մոլեկուլը, թոիչ599

քով տեղասիոխվելով, փոխում է իր ճավասարակշոության է նախորդից մոլեկուլների չախերի չիր քը:նոր դիրքը ղատնվում կարդի ճեռավորության վրա: Այսպիսով, ճեղուկում մոլեկուլները տեղայվխոխվումեն միայն դանդաղ, ժամանակի մի միա Ըւո Փրենանցկացնելովորոշակի տեղերի իու:

կելի արսակերավոր արտաճարտությանմոլեկուլները, շարժվելով ճեղուկի ամբողջ ծավալով, վարում հեն թավառաշըըչինի կլադք, այսինքն՝ նրանց կարճատն ոնդաղիոխություները փոլվում են նատակլաց կլանբի՝ ճամեմատաբար երկար ժամանակամիջոցներով: Ալ դաղարներն ունեն իրարից խիստ տարբերվող տնողություններ ն անկարդ ձնով փոլխարիումի 22 եկը ւիլուսի ոլարղվումիէ, որ իի նչ բԸնդաիին նույն ճավասարակշոությանդիրքի մոտ լուրաքանչյուլ: ճեղուկ ունի յոատանումների միջին տնողության որոշակի արժեք, որը ջերմաստիճանի բարձրացման դեպքում կտրուկ նվազում է: Այս կապակցությամբջերմաստիճանըբարձրացնելու

դեպքում (սիս աճում Է մոլեկուլների շարժունությունը, որը իր "երթի փոքրացնում է ճեղուկներիմածուցիկությունը: Գոլություն ունեն այնպիսի պինդ մարմիններ, որոնբ շառը ոհաակեյոնւներու| քան բլուավելի յիուռ են ճեղուկներին, են բեղներին: Այդպիսիմարմինները, որոնք կոչվում ամորֆ, չեն ճան աբմլյումի: Նրանց մասնիկնեանիխզուորույություն բի դառավորության մեջ, ինչպես ճեղուկներում, դոլություն ան ունի աա դեպքում անցումը Իուուսկա կորդ: ՑՓութադւի ռոհորֆ աինղ մարմնից դեպի ճեղուկը տեղի է ունենում անընդճատա, մինչդեռ անցումը բլուրեղային վիճակից ղեպի բոլորը

(այլ մասին Մանրամասն ճիմք է տալիս ամորֆ

պինդ մարմինները դիտել որնա

դերատոնցրած ճեղուկներ»

ճեղուկը կատարվում

Է

թռիչբով

ասվելու է Տ 119-ում)։ Այս

որոնց մասնիկները խիստ աճած մածուցիկության ճետնանքով ունեն սաճմանավակ շարժունություն:

Արորֆ Աքորֆ ոլինդ Կարինիիլիկ օրինուկէ առլակին: ի մարմինների թվին 27 դավում 774 ձյութը» Բիւոումիը

այլն:

Տ

143.

Մակերնութային լարում

Հեղուկի մոլեկուլները իրար այնքան մոտ հեն դասավորվում, որ ձգման ուժերը նրանց միջե չափաղանց զգալի են արադ նվաղում Է դառնում:Քանի որ փոխաղդեցությունը

ճետ միասին (տե՛ս նկ. Չ64-ի ճեուավոր ութլու մնժագզմիան որոշ ճեռավորությունից սկատծմոլեկուլների կորը) աղա

միջն դոչություն ունեցող ձղման ուժերը կարելի Է արճա-

մարճել: Այս 7 ճնեռավորությունը,ինչպես դիտենք (Տ 118), կոչբում է մոլեկուլային աղդեցության չառավիղչ իսկ Ր շառա1վըղով դունդը՝ մոլեկուլային ազդեցության դունդ: Մոլեկուլային աղդենցության շառավիղն ունի մոլեկուլի մի քանի էֆեկտիվ տարամադծիկարդի մեծու"Ջղ ` «՞ թյուն Յուրաքանչյուր փոչեկուլ կրում է ջ վ» ո 3 բոլոր այն մոլեկուլների ազդեցություն- ՆՀ «» «թ աԱ Պոա ները որոնք դտնվում են մտոլեկուլա- ոյ» ` Աշ ազդեցությ աան ' «Թ "1 / ույտ դնդի 11ա6ի ւ:չ

Հ

Ր-

«թ»

ներուի, որի կենտրոնը Տալ նկնումԷ վյալ մոլեկուլի ճիեւո:

ԵՎԱ Դ Նկ.

է, որ ճեղուկիմկելրմւույԱլպնճալտ

Թից ք-ից ավելի մփեժ ճեոավորույթյան վրւս դտնվող սիոլեկուլի վրա ազդող այս

մոսղոբը զրո

Է

(սկ. 315):

Բանն

ալլ

բոլոր

ուժերի

ճա-

կերպ է» եթե մփոլեկու-

ճեուվոփակերնույթից -ից վելի փխուքը ճեղուկի ճելո աւած(լո բության վրա: Քանի որ գոլորշու Է ճեղուկի շուռ ավելի փխուքը հանակգողդաղի)իոտությունը ճե. խտությունից, ուրեմն մոլեկուլային աղդեցությանդնդի՝ քիչ լցվաժ ղուկի սաճմտաններիցդուրս դտնվող սիասը ավելի` Ի

դտնվում

է

կլինի մոլեկուլներով, քան դնդի Իո ց աժ մասը: Այդ ոլա ճառով ր ճաաւոուլթ յան ակերնութային շերտում ղւոնվող մոլեկուլի վրա կաղդի դեղի ճեղուկիներոր վուրաքանչլյուր ուղղված մի ուժ: Այս ուժի մեծությունըաճում Է շերի ներքին հզրաղժից դեպի արտաքին եղլբադիծը: -

լ

Մոլեկուլիան տուիր ճեղունի (ւորքից դեպի մակելեու-

լը թային շելոոը տեղի ունենալու ճի անճրաժԽշւո է սիյսկերնուլայինշերտում դորժող ուժերի ճանի ւլ կասոարել ք: անքը կատարում է իր աշլաաւոան Մոլեկուլըայս չսշվոաուո կինետիկ էներդիայի պաշարի ճաշվին, որից մոլեկուլի ոտենցիալ էներգիան աճուսի, Է այնպես,ինչոայնս երկրի ձղողակառուլթ յոյն ուժերի ճանդե վերե թոչող մայոինիկաւուսբուժ աշլուստան,քը իեժացնուիէ սմարինի ւլուսենցիւլ էներդիան: Հակառակ լորը, անցում ուղղութ յուսիբ՝դեպի ճեղուկի

կատարելուդել բում մոլեկուլի ոլուռենցիալ էներդիան, որով օժուվիաժ դո խլելու էր ինքր ակերնութային շելրոոում| Ժասիանաւկ, վերածվում է՛ մոլեկուլի կինեւոխլկէներգիայի: Այսոիսով,մակերնութայինշերի մոլեկուլները օժսորաժ եխ լրացուցիչ սլուռենցիալ էներգիայով:Մ''ակելրուութ է յրացումին շերտը ասիբողջությասիը: վերցրուժօժասվաժ ւ-

ցիչ էներդիալով, դրիչ մասն է:

որը

ճեղուկի ներքին էներգիայի

բաղա-

ճավոսարակշուուվմ յան դիրբը ճի աալ ա:ուաաՀ խուսնուի է յուռննի ալ էներդիայի ճիավխւուսիիզ:, աաա ինքն իրեն թողնված ճեղուկը կընդունի աի ննասխուքը մակերնա ունեցող ձեր, այսինքն՝ դնդիՃձ/չ

Քանի

որ

ՒԵնբ դորժ ունեն ք ոչ Թե «ին քն իրեն Ընդճանըառլես ճեղուկների ճիեւո,որոնք այլ այնսյլիսի թողնված»ճեղուկների,

ենթարկվումեն երկրի ձգողականության աղդեցությանը: Այս դեւլ.թումի բնդունում՝է դում արուին էներդիայի ճեղդուկը ուժերի դաշտի էներդիայիմ մակերքու(ձգողականության աԹային էներգիայի աալ ) ինիւիում՝ րժեւքինճասի ս

նող

աոա

ձե:

է նրա մեծացնելիս ծավալը մեժանումմ Մարմնիչաղտերը իսկ մակերեսը՝ դժային չափերի /որանարդ, ատտխճանուվ, միալն քառակուսիաստիճանով:Ուստի մարոինի ժավալին ճանի կան ձգողական դաշի էներգիան մայկելրնեուլթյո աոա

վաժ ավելի արադ կփովխվի:Հեղուկիփո.քը կաթիլնելում էներդիան, որի դերակշռոողդեր է իոաղում մակերնութային

կաթիլները լինում: են դնդաձմ:Հեղուկի Փեւոման քու այգալիոի մեժ

կաթիլները

ձղողականության ուժերի աղդեցուլթյան հ, ուկ ւոաիակու:ի չնայած լո դես քում մակերմութույին է: Հեղուկի ւիհժ մասասաներնունեն ճո էներդիան մնժախում բիղոնական աղատ մակերնույ ն ընդունում 7 այն ւն ուԹի ձեր, որի մեջ լցվաժ են։ Մակերնութայինէներզիայի առկայության պատճառով ճեղուկը ձղտումմ Էէ կրճատել իի մակերնհսը: Հեղուկըերեն ալաճումմէ այնալեայ կարժես 22 այն լցված է առաձղական ձղված իի թաղանթի մեջ, որը ձգտում է սեղմվել: Անտրուշնչա է նկատի ունննալ, որ իրականում Ճեղուկը արտաքինից ոչ մի թաղանթ դոլությոն չունիւ Մակե,աճմանավխակող բնութային թաղանթը բաղկացած է ճենց նույն մոլիկուլներից, ինչ որ ամբողջ ճեղուկը, ն մակերնութային շերտի միջն գոյություն ունեցող փոխաղդեցության փոլեկուլների բնույթը նման է ճեղուկի ներսի փոխազդեցությանբնույթին: Բանը նրանումէ, որ ճեղուկի ներսում դսոնվողմոլեկուլ դտնվող ների ճամ հի ասոությումբ:ճեղուկի մ ակերեույյումի մոլեկույները օժտված են լրացուցիչ էներդիայով: Մոովիառանձնացնենք ճեղուկի մակերնույթի արնմասը, ռրը րարվադվաժ է փակ կոնտուրով: Ար տեղամասի կբրէ նրան, որ Կոս ւղդում: է Ճաովելու ւենդենցը ճանդեցնում| եր ճետ սաճմանակցողտեղամասերի վրա ամբողջ կոռուերրորդ օրենքի աչ բով բաշխված ուժերու (բոտ Նլումոոնի կերեութային չերտի արտաքին տեղամասերը ազդում են քնատրկվողմասի վրա նույն մեժության» բոսլց մակերհուլյլթի ճակառակ ուղղված ուժերու|)։Արդուժերը կոչվում են Ի լարման ուժեր: Մակերհութային լոսրկերնութային ման ուժը ուղղված է ճեղուկի մակերնույթի շոշամիողի ուղղությամբ: ուլղաճայաց կոնտուրի ալն մասին, որի վրա աղ-

դում է:

նչանակենք կոնատւրի միավոր երկարությանը ընկնող 7իսային լաղոմանուժը Զ-ով, որը կոչվում է մակերհուլթ դործակից: լարման կերնութային են նլոււտոնը բաժանած մետրի (ՏԼ-ում/) Այս չավուտ (ԸՈՏ ճւսիակարոսանւո իւրնյո բի Կ վր կուի դինը բ աժանած ա

«ր

դում) միավորներով: Մակերնութային լարման դործակցի արժեքը կախվածէ ճեղուկի բնույթից ն այն պայմաններից, որում դանվումմէ ճեղուկը, մաՀ նավորապես՝ ջերմաստիճանից: Բենարկեն ք որեէ պրոցես, որի ընթացքում ճեղուկի մակերեսը ա-

ճու:ի

է

արու

Օրինակ՝

դա

երբ ճեղուկը

քին ուժերիճաշվին: տեղի Է

ճոսում

է

ունենում,

նեղ խո-

դոփակից (նկ. 313): Հեղուկը այդէ դապիսի խողովակից դուրս յիս կաթիլներով: Պոկվելուց ան-

միջապես առաջ կաթիլը կախվաժ է լինում վզիկից, որբը կաբելի է Մոտավորապեսդյանաձն ճամարել: կաթիլի նշիոբ դավասարակշովում է վզիկի լայնական կտրվածքը սաճմանախակող կոնտուրի վրա ազդող մակերնութային լարման ուժերով: Արլ ուժերի արդյունարարը կարելի է ներկալացխել Զուց տնաքով,որտեղ է-ը վզիկի շառավիղն է: Վղիկի երկարությունը ձլ-ով մեծանալու դեպքում ժանրության ուժը կատարում է Նկ.

Հ»

2որգի

Հ

գիօ

աշխատանք, որտեղ ձշչՀՀ2ուն-ը կաթիլի մակերեսի աճն է (մակերեսը նշանակում ենք օ-ով, որովճեւու ալս սպարա)։ Տ-ուվնշանակելու ենբ էնյորուղիան դրաֆուսմի

եթե մակերեսի մեծացման պրոցնեար ընթանար ադիա-

եղանակով, ճեղուկի վրա կատարված աշխատանքըճավասար կլիներ ճեղուկի ներքին էներդիայի աճին՝ ՃՍ»-4՛Հ-Օ:: Մակայնայս դեպքում ներքին էներգիայի աճը բաղկացաժ կլիներ ոչ միայն մակերհութային ձնա էներգիայի» այլը ծավալային էներդիայի աճիցչ ալսինքն՝ ճեղուկի ներքին մասերիէներդիալիՃՍ, աճից: Դա եղի է ունենումի որ մակերեսի մեծացումըուղեկցվումէ այն որաոճառուվ, ճեղուկիսառեցումով (ճիշեցնենբ» ռր մոլեկուլները ճեղուկի խորքից մակերնութային շերտ անցնելիս նրանց արաղուբատ

թյունը փոքրանումէ)։

միայն մ սկերեՈրոլեսղիներքին էներդի ան սփուիոխվի ճեվութալին էներդիալի ճաշվին (այսինքն` ՃՍ--ՃՍ,լ), իղոթերմիկեղանակով: ղուկի մակերեսը ոլե՛ւուքէ մինծացնել բը ճաշվին Ճիեկատարելու Այդ դեղ բումի 52035 չսշլուաւուան

ղուկի մակերեսի մեծացումը կուղեկցվի ճեղուկը շրջապատող միջավայրից Օ-- ՂՈՏՀ--ձ(1Տ) ջերմության ներճոսումիու| Բանի որ էնտրուղիան աղիտիվ մեծությունէ, այլս արոտալան եջ մտնող Տ-ը կարելի է ճասկանալ որոլես Ճալւոույթ ճեղուկի մակերնութային չերտի էնտրոպիա(ճեղուկի ներքին նան էնտրուիան, չեն փվոմասերի վիճակը, Ճոն աոա փոխվում): Ալապիսով,ներքին էներգիայի աճը՝ «Մ--

ձն,

Հ

Ճ-Օ--«45-Լ

4(1Տ),,լ:

փերջինաոնչույթյունըկարելի է ներկայացնել ճեւոնչալ ձ/ով՝ ՆՈ ձ(Ս -- ՂՏ),զ ՃԻ.ալ» շերոի աղզաո որտեղ ՃԻ-ր Ճ7 մակերեսովմտակերեութային Տ

էսերդիուն Էն

ք որ սիսկեայն եզրակացության, Այսպիսով ճՃանդեցին

ճավասարէ ճեղուկի միադործակիցը վոր մակերեսին ընկնող աղ էներգիային:Ուստի այն ոչ կարելի է արտաճայտել միայն նլույոոնը բաժանաժ որի վրա), յլն ջոուլի Իեւորի վրւս (լոմ դինը ոանւոխսին բամանաժ քառակուսիհորի վրւս (ճասիառլատասվխոա էրդը բաւժմանաժ քառակուսի անովխոիեորի վրաւ) իիավորներով: 14-ուի իի քանի ճեղուկների«-ի բերված ե Աղլուսակ արժեքներըսենյակիջելսհաստիճանումի:

բնութային լարման

ճ

ոո

ս

Ա ղյլուս

|

նյութը

Սնդիկ

Ջուր

Բենղոլ Սպիրտ

եթեր

Ցի՛,

(133.14) բանաձենը:

|

|

|

ո

կ

օ(ն/մ) 0, 0, 0, 0, 0,

605`

խառնուրդները ուժեղ եմ չաղ դուս մալլեբնութային ԼոշբՄԱԶ ւրեժություն': մրա: Այողդես,օճառըջրում լուծվելու) նվազեցնումէ մ ակերմույթային՝ (արիան դորժակիցըԱԱ721: Օ,045 ն/մ-իչ Ւ/ՀԸՇ1-ր իեջլումի լուծվելու, ը նդճակաուաոկը, մ է ժացնումի Լարումը: ակերմութային Ձերմասոիճանի բարձրաց ւին ճիլո ի ասին փոքրանում Է ճեղուլին նրա ճաղեցած դոլորշրնելրիլոտույժյուննելրի իջե դչոլուիմ լուն ունեցող տարբերութ յունը: իրա ճեյո կաոչէ Սուն մ ակելրմւույ վոժ փուքրանում` դորժակիուին լատի, պը: կրիտինական ջեր աստիճան ումի 0-17 ղի" է: Տ

144.

ճնշումը ճեղուկի կորացածմակերնուլթի

տակ

որէ ճարթ կոնուռուրի վրոո ճենվածժ Քննարկենք ճեղուկի մակերես (ակ. 814, Ա)չ Եթե ճեղուկիմակերեույժը ճար|ժ

չէ, արա կրճաովելուձղսոումիը ազնի ճարի մակերնույկաուսջ թով ճեղուկիհրաժ ՃԱ շիա

ք, ա)

«ՊվԻ" ք,.

-

/' Հ-՞՞

թ-ձ0

«մ9Փ

--

՛

ժ)

Բ) Մ

նկյուուի ւբ:

7.7 մ։

(րազուցիչ ՃՈՐՆ-

Ո էռուցից

թի դեպքում

արլ

ե մակրնույ-

լրցուցիչ

ճնշոււրըդրուկան է (ակ.414, բ), իսկ դոդավոր մակերե

վույթի դես բում՝ բաղառական (եկ. 314, գ): Վերջին դեւլքուսիմակերքութ ուին շերարը, ձգտելով կրճասովել,ձղումր է ճեղուկը: ոն Անճար է, որ (րոցուցիչ Ճն շոր մեժությունըւղեւուք զ է աճի ,իկերմութային լարման դորժակցին մակերեսի անը: դուդբն վմ ուց: Հաշվենք(րացուցիչ նորությանսԻնժացս Ճնշուսիըճեզուկի դնդային ւ ակերքույթիդեռքում: Դրա ճմար իո ովի ճեղուկիդնդաձե կաթիլը տրամագծին ճար)։ Մակերե(ակ.316 թությունով կիսենքերկուկիսադնդերի վութային լարման պատճառովերկու կիսադնդերըձդումիեն իւիլանց ի ուժով, որը ճավաաուըէ` Է

--

1. Հոգ:

Ալս ուժը սեղմում է խի անց Տ--թչ մակերեսովերէ ճիյոււվու կիսադնդերըն, ճեւոնարբար, ոլայմտանավորումի բալ

ճնշումը`

լըացուցիչ ՃքՀ-----

ք---

է

--

2գ

շո.

-թ:

ր

(

(144.1

)

Հեղային մակնրեույթի կորությունը ար եճուրնւք նույնն է ն որոշվում է դեղի Ն շառավղով: Ակնճայտէ, որ

փոքր է Ա-ը, այնքան ավելի մեժ է դնդային մակերնույլթի կորուկամավոր մակերնուլթի կոթյան: է բնուլթադրել, բուլ լուծը բնդունվոաւժ ալապնս կոչվաժ, միջին կորությամբ» որը Ժավկերնույթի տարբեր կնահրիճամար տարբերէ: Միջին կորությունը որոշուսի է ռոլրւիալրոր աժ. քնելի կորուլլյունուվ:Ռ՛րեէկեւոումի մակերնույթի նորմալ կտրվածք կոչվում Է այլ մակարնույորքոն

քոնարկվող կնտոսր մակերնույթի սորմալով անցնող խարխությանճատսիան դիժլ։ փֆաղային մակերնույլթի ցան կացած Խորմալ կտրվածքը իրենից ներկայացնում է Վ շաուսսվդուվշրջոոն (2-ը դնդի շառավիղն է)։ 11--1/2 յինժուդեղքուսի Թլունը տալիս Է դնդի կորությունը: ԸՆուճանուր կւորվաժքներխ մինխույն կետով արովուժ չոարբեր նորու ունեն սինջառյուտարբեր կորուլթյուններ: Երկրաչաղիության ցուցված է, որ կորուլթ լա: շառավիղների ճակադարձ մնԹի

ն

ո

ժու յունների կիտում արը՝

Ւլ--

Ն, ԱՇ ք. Էք

( 144.2 )

ձ ուղղաճայաց նոլոիուը(որվաժ քների դանա աւժ «իովուադուր ղույդի ճաիուրունի նույն արժեքը: Այս չիեժուլլուննճենը մակերնույթի իջին (որութ յունն Է ովլույ եւում: ճն ձի ինեջ լ հ. Էչ շառավիղները բուս(144.5) բանուս կոճաշվակաւն մաժուլթ յուններ,հն: Եթե նորմալ կյոլովուժ.բի Է բութ լոն կննորոնը դսոնվուսի բալ մակերհույթիլուս, կորություն հոսի աուլ աւո վուն շառավիղը դրական է. եթե ււա

կորությանկենտրոնը դտնվում է մակերեույթի վերում, կոբուլլան շառավիղը բացասական է (ոկ. 316): Այսսիսով, ոչ ճարը մակերնույթը կարող է ունենալ ղրոլի ճավաա աւրսրի ճի ջին կորություն:Դրա ուր:ւզեսուքէ, որ կորության Իլ հ. Էշ շառավիղները լինեն ճավասար բոտ մեժության ն ճակառակ րոտ

նշանի:

մ ճամար ո լ--Բշ--Ք, ն (144.2)-ի Փնդային ակելրմույթի աձայն ՒԼ--1/4. ճարի Փեղադրելովլղ արժեքը (144.1)-ի մեջ, դնղալինԲյու -

կերհույրիույ

դոլուի:յուն ունեքողլրացուցիչ ճնշման

ճա-

մար կաւտանան ք

Ինչոլեսցույց է վել հառլլաաը, (144.5) բորոււձներխրա վազի Է պանկացաժ ձեի մակերնույթիճամար, ելժե ՒԼ-/ մտակերնույթիիջին որույթյունն Է այն կեւտումի, որի սռկ որոշվում է 12ՀՄ լրացուցիչ ճնշումը: ծեղադրնլով (144.8)-իԻնջ իիջին կորության (144.5) արտաճայտույյունը, կուտանան ք կամայական մակերքույթիւու, դոյուԹլուն ունեցող լրացուցիչ ճնշի ան ՃեԳ/ք / »ը ՐՊ

|

անալ բանաձեր՝

Նն.

հք-ք

«

(-ք.

բ

ապ Ե,) 1Ր

,

)

կոչվում է հապլասի բանաձենետ (144.4) լըոցուցիչ ճնշումը լարտանավորոււմ է ճեղուկի մակարդակի փուխոխույթ յունը նեղ լողովակնելրում՝ (Բազաոոթներումի ), որի Ճեւոնանքով այն երբեսինկոչվում Է մաորը

ղանոլւայինճնշում: թ շառավղովշրջանային դլաանիձե ունեցող Քննարկենք ի մակերհույթ: Ռրոլեանորմալ կտրվածքներ վերցնենք դլանի ւաուռուց թով անընող ճարժության մ մակերմույթի5 ուսն տուրից "ւու դմվաւժ ը.քին ուզղանայաց կւորվածքըի ճՃիւոմայերնույթիճւոումից ուոացված հորըճառրլժույթյան -

վածքը (նկ. 317), Առաջին կտրվածքը կլինի ուղիղ գիֆ

(էլ Հ-օՉ), իսկ երկրորգը՝ Ի շառավղով չբչանադիծ (Ջչ---Է): (1442) բանաձնի ճամաձայն գլանային մակելմուլ-

Թե կորությունըճավասար է 1/25-ի, ասինքն՝ Հ անդամ ավելի փոքր է միննույն շառավղով գնդային մակե

բԼույթի: որութ յունից: (144.4) բանաչ ձնի

Ճա

աձայն ք

շառավղով դլանա-չ

լին մակերնույթիւկ

դոլույթ յուն նեցող չրւսցուցիչ ճնշուսիը՝

ու.

Նկ.

Լ

( 144.5 )

ճք--Հք-- ---չ

-ջ

Եթե չեղույումի դոյուլթյուն ունի դաղի պղպջակ, նրա կառաջացնի ձղտելովկրճոռովել,դաղի վր մակերնույլթը»

կրկնելով(144.1) բանաձին ճանդեցնող տալչ որ այո ճՃեշուսմի կարելի է ցույց դսոտողույթյունները» ճավասար է 22/2-ի։ ա1217- ջրի մեջ դւոնվողալղոլջակի այն շառավիղը, որի դել քում լրացուցիչճշուսիը ճավասար է 1 տթնոլորսոի: Ձրի մակերհութայինլալոիան դորժակիցը

լրոցուցիչ

ճնշում:

20"Շ-ի դեռլքում: ճավառարէ 0,073 ն)մ-իչ1 մթն-ը ճոռիասլա105 ն)մ7չՀետնարբար» է մուուսվորաւղես մուսավխանում թ-ի ճի ուլ: դատանան ք

ք

ւ.

ՏՅ

2.0,078

ճք

մ-51,5-10-3

15.10-6

Ն

մմ:

:

Ց մկ որասիադժով Այսպիսով,փուուսվորառսլես ալղալջակի դեյ բումիձք»-1 մթն-ի, 1 մմ տրամադժուվ| պղպջակիՃասիար

լրացուզիչ ճնշումը դերազանցու: է մանը:

Տ

145.

Երնույթներ հեղուկի

ն

ծ

մմ

սնդ. սլան ճրնշ-

պինդ մարմնի սաձմանում

ասվածները ալն Ճասոուկ Տ 143-ումի բոլոր պայրհաններ մ շերտի մասին, որոնց ինջ դւոնվում ակերնութային

Ի. Վ.

Սավելե

.

մոլեկուլները,լրիվ վերաբերվումեխ Վոն ուլինդմարիիններին: Հեւտնաբարյ ոյինդ մարմինները,ինչպես նան տեղուկները օժառվաժ27 մակերնուլթային լարումով: միջավայրերիսաճմանադգժերի Փարբեր վրւս տեղի ունեցող երնույթներըքննարկելիս ոլեւուք է նկատի ունեն ուլը: որ ճիեՀդուկի կաի պինդ մ արւինիմակելրմույթ այինէներդիան կավումի ունի ոչ միայն աի ճեղուկիկաւ պինդ իալոինի ճւաւոկությյուններից, ՑԻ գ. նյութի ճւոկուլթունն ե- 7, ռոլլ ւն , ԴՏ՛

Կ2նրՒ լ

»

Ըից, որի ճիեւոնրանք ուսծմանակցում

3քննար-

նյութերի դումարային մակերնուէներդիան (նլ. 318)։ ային Ե

Միայն ելե իի նյութը

դաղ

՞-

ՀԱ

«..Ճ

«51

51: Ջ- ՀԱԱ» «ոաթ «առթ տատ «ութ «ոթ .-

Խիստ աւուժ, ոլեւուքէ սառի լել իրար Վ անակցողերկու 15

27.

րն

ՊԱՏառՏյ

«

Նկ. 3185

անմանէ, Քլխիի ականոնհակցիայի

մեջ չի մտնում իլուս Խյութի ճետ ն նրա մեջ քիչ է լուժվում, ալս դեպքում կարելի է խոսել երկրորդ ճեղուկի կամ պինդ մարնի փակելրմութային էներդիայի (լա մակերե ) մասին: վութային բալոն դորժակցի են երեք Եթե իրար ճետ միաժամանակ սառճմտանակցում

ան աճով (նլ. 319), ոռի բողջ ընդունումէ դուստ ռլուսենցի ալ էներդիայի ճասիակարդն արային

ճլութեր՝ պինդ, ճեղույլ ն

դաղ

2/0 0-:,գ

մոնտուրի

,

շեն մարմին

մրվարության տարր Նկ.

ուժերի դաշտում էներդիա(ակերնութային,ժանրությոան ապ ուլ ւր ժեքին ճառի լի մ. այլն ավանող(ոնֆի) իինիսի ճդուրացիան: Մասխառղվորառլեսյ այն կոնտուրը,որով աու

(ււ

ւԻ,ուկլգում՝եխ բոլոր երեք նյութերը, ւլինդ մ արուինի կերհույթիվր դասավորվումէ այնալես,որ կոնտուրիլուվրա կիրչւովվուժ՝փտակերնութային լարբաւքանչյուրրիի ման բոլոր ուժերի պրոլեկցիաների դուսիարըւյն ուղղության վրա որով կոնտուրի տարբը կարող է ւոհղաշարժվել (այսինքն՝ ալինդ մարնի մակերեույթիշոշասիողի ուղւոմւումի ղութ լուն վրու) ճավասար լիի ղրոլի: Նկ. 319-ից Ճիե է, որ կոնտուրիճմ երկարության տարրի Ճավատարուկշուո թյան պլատանը:կգրվի ճեւոնլալձլով՝ Ի ն

ՃԱզ,,., ձն.

-Է ձԱռ..,Ը058»

Հ»

(145.1)

որտեղ զ պայ» պամ ն զ. -ն տմակերնութային լարման դորժակիցներն են Ճամապատասխանարարպինդ մարմինդաղ, պինդ մարմին-ճեղուկ ն ճեղուկ-դաղ սաճմանադգժերումի Հեղուկի ներսում ճաշվաժ Ս անկյունը, որը կազմվում է մարմնի ն ճեղուկի մակերնույթներին տարաժ շոշասխողնեբով, կոչվում է եղրալին (145.1)-ի ճամաանկլուն։

ձայն ԸՕՏՄ

ԼՅ մ

--

--

«4

(145.5)

ու,

Վ.

դ

Եղրայինանկյունը որոշվում

Է

(145.5) արտաճացտու

Թյունուվմիայն սայլնալամանի դես քում, երբ |.Հ

--Օա.| ՊԻ. Հ.

(145.8)

ՀՇ:

ռ.գ

մպ. Հ»... Եթե /145.3)-ը տեղի չունի, այսինքն՝ ա. Ժ-ի ոչ ժի սլրժեւքիդեռքում չի կարող Ճա ուսուվել ճավաՀ ,

--

Մո տեղիունի ճեւոնյալերկուդեսքերումի: ռարակչոռուլթյուն: 1) ա. Ինչքան էլ, որ ոքր լինի 3 անկլունը, պ: Դօո: է մյուս երկուսին (ակ.4-0, ա): Այս Հազ ուժը դերաղանցում| է ոլինգ. դեւըքում ճեղուկը անատի անորեն ուսրաժվում/ մարմնի աի բւողջ մակերհույթիվր, այանքն՝ եղի ունի

ՃաՍտացվումէ, որ ոյինդ մարմինչ-դաղ մակարդիմն ջ ատում ան մակերնույթիփոխարինումը սյինդ ան ջ ան ւիու-մարմին-ճեղուկ ն. ճեղուկ-դաղճամ ակարդերի ասում էներդետիկորենշաճավեոէ: 1րիվ Թրջվելու կերնուլթներով դեռքումիեզրային անկյունը ճավասար է ղրոլի:

(բի վ Թրջու ւի:

Օ՛ ճ,օ

Օա»9

2--Տ.-«Հջթ»

««.5-

--

-

Մա

Օ«յ,ջ

ճա»

«)

-ֆ---

Օա»

2) Նկ.

Հա-Է

է.

82,

Ռրքան ծ անկյունը տու լինի -ին, կդերաղանցի մյուս երկուսին (ա. ԺՀՕ, բ)։ ուժը 0-6 Այդ դեսքում այն մակերնույթը»որով ճեղուկըուսճի ան կցում է ոյինդ սար նի ճեյո, կենսրոնացվումիէ հի դեյոոււի, ն ճեղուկի անջատվում է պինդ մակերնույթից, այսինքն՝ 5)

Աա.

ճ.գ

ւՀ

եղի ունի մրիվ չթրջվելու դել քը: Սու ցվումէ, որ ռայինդ ճամակարդիանջատման մակերնույթի սխոմհարսին-ճեղուկ խարինումը պինդ մարմին-դազ ն ճեղուկ-դազ Համակարդերի երկու անջատման մակերնույլթներով էներդետիկորեն է: էրիվ չթրջվելու դեպքում եզրային անկյունը շաճավետ Է -ի: ճավասար (145.3) ոլազմանի ոյաճոյն ւիուն դել քում եզրային անկլունը կարող է լինել սուր կամի բու|ժ՝ կախված

շպգ-՝ին Գա..-ի ճսրաբելրակ ցությունից: եթե մ. պ-ն ավելի

մնժ

Է օ..:-ից,

ապա

սուր ՇՕՏԺ`»»0 անկյունը

ն

ժ

Է

(ավ:321, ա): Այդ դեռպյքը եղի ունի մասնակի թրջում: Եթե ազ" մ փոքր է ձա. ից» ն Ժ բ): Այդ դեպանկյունը բութ է (ակ.21, ւալւս ԸՕՏԺՀ-՛0 մասնակի չթրջում: քում՝ տեղի է ունենում քիր հբնույթՉթրջումմըկարող է ճանդեցնել ճեւտաքը քաված ասեղը կաի աժեռերի: Հայտնիէ, որ ճարալու| էն մնալ չրի մակերնույթի վրա: շեղբըկարող

լու

Առաջին դալացքիցդար ալա երեույթի ամենից

պարզ

անալի

լ բացատրությունը կերպով կարելի

քչվ

բացատրել ելնելով էներգետիկ

է

ով դայոողություններից:Ճարոլ

չի Թրջվում ջրով: ոլողոլասոՀ-ջուր

մակերնույթո օժոմաժ է անճամխի ուռ ավեչւե ւինժԺէներգիայով, քան ալողՃուսի ուկալդի ճային

հշ

քուի օղդ-ջուր մակերեվուլթնել:ը: Ասեղի Լրիվ ռուղումը ջրի

սղաո-օգ

Ն4.

մեջ ուղեկցվումէ ՏՅ..-գ. սրժեքից ակելրնու |լժույին էներդիյի մ նժացուսիուվ՝ որսոեղ (պլողոլո-օղ.) ինչն Տճ,.: արժեքը ("լողպաւո-ջուր), Տ-ը ասեղի իակերհան է: Սուղսի իակերհութաւուն դեռսլքուսի է ն. ՅՉՉ-ումի լին էներգիայի փի նկարադրվում ուխոխուլժյունը

աի կոլոու|:հ-լ: ասեղի բար ձլուլթյունն է՝ Ճաշի 4 ոն ովժի ճաւուսկից,հջ-Խ ճեղուկիմակերնույթի բոարձՀ բությունն է` ճա շվոաժճասուսնիմակարդակից: Երկրիձդողա-Հկանու չան դա շմուումիւսեղի է'.., ռլուոննցիալ էներդիայի ույժյունը հ-ից ունի կոորդինաւոների ռկղբնակեսոով կախվուծ անդնող ուղղի ոհոք: ձրիվ էներդիան, որը ճավառար: է դումարին, ունի մինիմում արժեք հ--իլ-ի Է,հա-ի ն Է-ի վ աժ ռլասոկեր ա

դես քուի, ռնարավորուլթ լուն է ստալիս, որ ասեղը լողա ջրի մայերմույի վրոո: Եթե ասեղը սեղմելովսուղեն ք այնլիի իշոլրուլի լուն վրա, որ լրիվ էներդիոն անդնի մ աքախչ սրումի արժեքը ն սկսի փոքրանալ, ասեղը կոկսի ինքնիրեն սուղվել ե կընկղմվի ձի ու) է բազասորվումինան Նրա: «զանցուվ ջուր կրելու» ուս

`

ճն Հ«Առասաջ

Կարաաթ

Պատա «լխաաաւուտւթ

«ատաաաու

դր «ոգ»

ՊՀ Տասառթ Հրացան»

«Սոնետ

«Եագարաայոաոո

Աա

ՀԱատ:չ

տաթ

աՀ

«ասա»

«առտտտատտ Բ

ՇՀԶՇՀՇՀԾՀ-Ծ

շ

արավորույյունը:եթե

ջուրը

չե

Թրջումպանցը

(սրան կարելի է ճառնել ցանցի թելերը պարաֆինով

պատելով)

նե

չջրի

շերտը այնքան մեժ չէ, ճեղուկի մակարդակի ոչ մեֆ տեդաշարժը դեպի ներքն (նկ. 358) կուղեկցվի մակերնութալին էներգիայի մեծացումով, որ բատ մեծության դերազանցում է ձղողական ուժերի դաշտում կատարվող էներգիայի նվազմանը: Ուստի չուրը կմնա ցանցում ն չի թաիվի։

Տ

146.

Մավական երնույթներ

եզրային անկյան գոյությունը ճանգեցնում

նրան, որ ճեղուկի մակերնույթի է

դիտվում է անոթի պատերի մոտ կորացում: Նեղ խողովակում (մազանոթում) կամ երկու պատերի միջն ընկաժ նեղ արանքում կորանում է ճեղուկի ամբողջ մակերնույթը: եթե ճեղուկը թրջում է պատերը: մակերեվուլթը կլինի գողավոր, եթե ճեղուկը չի թրջում սյատերը, մակերմույթը կլինի Ջիկ (նկ. 324): Հեղուկի արդպեսի կորացած մակերնույթները կոչվում են մենիսկներ: -ճ եթե փազանոթը մի Վ ժայրով սուզեն ք լայն ճ անոթի մեջ լցվաֆ ճեմաղադուկի եջ, ալո 2. խոթում կորացած մակեել. 324 բնույթի տակի :նչումը ուռու-

`

Ւ-

Հ

2»7:2-Հը

|

կոարբերվիլալն անոթում ճարկ մակելմույթի ուսկի ճրնշումից ճք-ով, որը որոշվում Է (144.4) բանաձնիյ: Դրա ան Ճեւոն քու|իաղանոլթի Թրջվելու դեպքում ճեղուկի մակարդակը կլինի ավելի բարձր, քան դեղ քում՝ ավելի ցաժր:

լատ.

անոթում, իսկ չթրջվոլու

ուն նեղ խողովակ»: մաղ: կապիլյար՝ «մաղիՊոմ Շձք111ս5Տ՝

Հեղուկի մակարդակի բարձրության փոփոխությունը նեղ կոսիսրան քնելրում՝կոչվում է մաղականու(ւողովաւկներումմ երնուլթներըայն երնուլթներն 27 որոնք թյուն: Մ ուղդական

հն ւոկերնույթոոլինլար/ոււիու|:Մ սնուսալամանոավոլոված

մակերնութային լարումով ւլայտանավոլրվ դիտենք, կոչվում է մաղական (144:4) ճնշումը, ինչես

վորապես.

ճՃնշումի:

մ. լայն անովում դատնվող իիջմշ Մ"ւղանոլթում| ճեղուկնելրի

ճաստատվում Է մակարդակներիայնպիսի ի տարբերություն: բի ձիդրոտտատիկ ճնշումը ճավառարավչոի նք մաոբ դական ճնշմանը, այսին քն՝

ացի----

(146.1)

,

Այ բանաձիում

լարումն է ճեղուկմտակերնութային

«-ն

սաճմանադծի վրա, Ջ-ր՝

բազ

մենիսկի կորության

վիզը:

չառա-

Մենիսկի կորության Ի շառավիղըկարելի է արտաճարտել եզրային Ս անկլան ն մազանոթի Լ շառավղի միջոցով: Իսկառլես, նկ. 34-ից երեում է, որ 1--ր/6205Ժ: ծեղադրելով այլս արժեքը (146.1)-ի մեջ հն լուծելով ուտացված ճավասաք բուսիըի-ի նկա ուիբ, կաւոանան հ

22Ը0ՏԺ

(146.5)

--

ՉՔԼ

է, իսկ Քանի որ Թրջողճեղուկը մաղանոլժու| բարձրանում

դեքում չուի

հ։ բաղդատական

է դրական հ

/

Ժ-»ո/2(20ՏՍՀ0) դեսլքում՝

(746.5) արտաճայտույթ ունը արոաժելիս

|

ենլթադրեցինք, որ մենիսկը դնդաձե է: հ-ի բանս ձը կարելիէ նուլ 1ւււնւ էներդեւտիկդատողությունների ճիիան վր, ընդ որումիանտրաժեշտույ յուն չի ուաջ անում կատարելորմէ մենի սկի ձեի մասին: Տառոուկ ենթադրություն Մենիսկիճավասարակշռության դիրքը կճամասպատասվ նի ճեղդուկ-Իաղանոլթ էներդիաճՃոսիակարղի Է, սլուռհենցիալ մեն ք

սւուս-

յե ինիսիումին: Այս էներդիան կազմված է եղուկ-ապլատչ ճեղուկ-դաղ ն ալաւո-դաղ ճասիակարդերի շմյանադծերի "մ

մտակերնութայինէներդիաներից, ինչպես նան Երկրի ձդողականության դաշտում ճեղուկի պոտենցիալ էներգիայից:

ի| 24»

Դ

ծ-

Նկ.

ձի

նժ

աճին ճամապատասխանողէներ-

ձի-ով ձե, աճրո Բարձրությունը

դիալի

Լ

ք Փաոննն մաղզակխողովակում՝ չեղուկի բարձրացման դեղլ.քում/ բարձրության ոչ

աճելու դեւ.քում մաղախողովակի այատի ան մակերնույթը սմենժաՀճեւո ճեղուկիճայի նում տէ աի որի ճեւոն անքով էներ-

|

2Լձից,,.: -ին տավասար փոքրանումԷ դաղի Միաժամանակ սուսնում

դիան աճ

է

պատի ճաման մակերնույթը։

ճետ

որը

--Զորճիճ,,. աճով: Երկրի ձգողաուղեկցվում է էներդիայի էներդիան ռուուսնումմ Էէ կանությանդաշտում սլուտենցիալ միսի ծամի աճ, որը ճավասար է ճեղուկի սաւովերադժված փալով կշոի (նկ. 325) Ն հ-ի արտադրյալին, ոՀ դիուիոլսուլթ յունը լոլո ՋքոԼշհճի: Հեղուկիմ ակալրլուկի թում կարելի է արճամարճել։ Այսպիոով՝

արշին քն՝

ՃԵ.

--

2ու(Յպ.:

պ

--

ճի ոմւում Այստեղից

)ձի -Է »ր՛քքիճի։

է

-ՀՉ7Ա(Յ..:

--

)-Է

պ.

ՊԸքքհչ

ք Հավասարեցնելովայս աժանցյուլըղզրովիչհւսոանյան յան պայմանը, որից ճեւոնումմ է ճավասարակշոութ

Բր

Չ

պ

..

Հող 2:21

/(146.3)

չ

(145.2)-իճատ աձայնՉպ.գ Սակայն,

Է

պ.

Տ

գ

ԸՕՏՍ: Փե-

դադրելով ալս արժեքը (143.1)-ի մեջ ն «ա-ն նշանակելով 1-ով, կստանանք (146.2) բանաձեր: ոլարղապեիս

Հեղուկի մեջ սուզված երկու զուղաճե թիթեղզինների իջե դոլուլժյունունեցող արանթում մենիսկը կունենոս կոբության թ (4/2)Ը0Տ5ժ շառավղովդլանի ձ/ (Մ-ն Թեթեցզիկնեէ )։ Այդ դել քում (144.5 )-ի բի միջն հեղոաժ ճեռավորուլթյունն -

աձայն ասի ոն

մաղական ճնշումը

լալ՝

--

է Վ

ՇՕՏ

զ

ի»

`

կլինի

-»

Տ»,

Հե-

ՀՀՕՋՈ, 081,

ԸՕՏ

2Ջմ

եթե իրար վրա դնենք երկու ճղկվածթրջված թիթեղիկուժ: Այս ներ, նրանց միջե կաուաջ ւան ղգալի ճարակցական երնույթը բազտասորում տետնյալկերպ: Հեղուկիմա11 Լ կերնեույթը թիթեղիկների ԺՅշռ արանքում խվո կորացած ա

(սկ. 326)։ Հետնաբար, ճեղուկի ներսում Ճն շուսիր Նշ. 356 կլինի Մթնոլորտայինից չավիուիԻ ճեւոնչոաւլ փոքրը

է

,

բ ձք--

Լ

լ

Ի`

ք) -

էրիվ թրջվելու դեպքում Ալ զ, որտեղ մ-ն թիթեղիկների միջն դոյու լուն ունեցող բաց կի յունն մեժուլթ -: Թիթեղիկներինղուղաճեռ դարվժույթյան ց ուուսցճասոուսիի վաժ կորվածքի Լջ շառավիղը զղալիորեն մեծ է Էյ-ից: Հ

Ռատի կարելի

Է

ընդունել,

ձք

որ

աո

--

-Րս Եթե

Թրջված լուրաքանչյուր: տեղուկուվ Թիթեղիկիմակերեսը ա-

վասարէ Տ-ի, Թթիթիեղիկները կսեղ վեն իրար ճնտելալ ուժով ԷՀ»

22Տ

ՃքՏ»---չ

(146.4)

Թիթեղիկների միջն դոյություն ունեցող բացակի մեծությունը որոշվում է նրանց մակերնույթների խորդուբոր1 մկ դությունների չաղվինրով: Ճրով թրջված թիթփթեղիկների կարդի արանբի տեպքում ճք-ն 1մթնկարդի մեծություն է: Այնոնս որ, եթե թիթեղիկների չափերը ճավառար են 105.

սմ-ի, նրանց միջն գոյություն ունեցող ճարակցական ուժը կարող Է ճասնել 1 կԳ-ի: Այ դնայքում. երբ թիթեղիկների Ժիջն զորություն ունի նրանց չթրջող ճեղուկի միջնաշերա առաջանում Է թիթեԱյս ուժի մ/եժուլթլունը ղիկները իրարից վանող իի ուժ: նույնայեսորոշվում է (146.4) արաաճացտութ յամբ:

ՏՆԱ

ՓՈՒԼԱՅԻՆ

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՎԱՍԱՐԱԿՇՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՎ

ՓՈԽԱԿԵՐՊՈՒՄՆԵՐ

Տ

147.

Ներածություն

Թերմոդինամիկայումփուլ է կոչվում ճամակարգի Ճաասես ն աժ Ցավ լուններով օժւովվ «իատնհաակ ,խասերի փուլ Ճասկացուլ ք յունը տիւոնաարողջու յունը: Բացառսորեն չալ օրինակներով: Փակ անոթում կա չար, իսկ նրա վրա` օդի ն ջրի գոլորշու խառնուրդ: Այգ դեպքում դործ ունենք երկու փուլերից բաղկացած Ճճամակարդիճետ. մեկ փուլը ջուրն է, իսկ երկրորդը օդի ն ջրի դոլորշու խառնուրդը: եթե ջրի մեջ ավելացնենք սառույցի մի քանի փոքր կտռրներ, դրանք կկազմեն երրորդ փուլը: Որնէ նյութի տարբեր քլուրեղային վերափոխակներընունպոս իրննցից ներկա(ացնում են տարբեր փուլեր: Այսպես, ալմաստը ն դրաֆիտը ածխածնի ւուսրբեր սլինդ փուլերն եխ: Որոշակիպայմաններում միննույն նյութի տարբեր փուլերը, միմյանց ճապվելով,կարող են դանվել ճավառարակշոության մեջ: երկու փուլերի ճավառարակշոությունը կաէ տեղի ունենալ միայն չերմաստխիճաններիորոշակի տող միջակայքում,ընդ որում ջերմաստիճանի լուրաքանչյուր 1 արժեքին ճաիաաաւոասվխանում է միանդամայլն որոշակի ք ճն շուսի,որի դեալ է ճավասարակշոություքում ճնատրավուր եր: Այսպիսով, երկու իուլերի ճավառտարավշոության վիճաղվ619

ները (ք, 1) դիադրոաւյումի կոլաոկերվ|ենճեոնչալ դժոլ՝

Հ»1(1)։

'

(147.1)

Այսպես,ճեղուկի (լ

նրա Ճադեցաժ դոլորշիների միջն Տն է, յունը ճայի ողբ կշոուլթ արատավոր ինչոլես ռեսան ք Տ 119-ումի, միայն ջերւիխառատիճանների ալն միջակալքումմ, ն կրիոիկաէ եռակի կետի ջերմասոխճանի որը դնում "

ջեմաստիճանիիջն։ (147.1) ֆունկցիայիդրաֆիկը լս դեքում դոլորշիների Ճնշի ան կորն է։ ճՃաղենցւաժ Միննույն սյութի երեք փուլերը (պինդ, ճեղուկ ն դաղային, կասիճեղուկ ն երկու ոլինու)կարողՔ Ճավա ւասրաՀ ն. Ճն շին միայն շոուլժյան մեջ դտնվել ջեր առոիճնանի եզակի արժեքների դեղլքումի. (ք. 1) դիադգրասիի վր նրանց կա

է մի կետ, որբ ճՃամապաստասվխանոումմ կոչվում է եռակի: Այս կետը դտնվում Է զուլդ-ղուլդ վերցված փուլերի տավա-

հղումի: ւալացուցվում ն փորձի ուրոլլուն քԹերմոդինասիիկալում տաս է ալն դրուվթը»որ միննույն նյութի ներուի տուա ւուվուսիԻ երիքից վելի փուլերի Տառվաաարակշուութ յունը անճն ար է: ("հեքփուլից լուսին անցումը սովորաբար ուղեկցվումէ որոշ քանակութ յասիըջերմության կլանումով կուր ար ձալի ւանթաքնված ջելրոիություն կումուի: որը կոչվում Է ումն կասի ւն ունեն սլարդասես դիան ջելոիուլթ բլուրեյուն: Գոյություն լան կորերի ուսրակշուուժ

Տումի

ան

քեր, որոնք չեն ուղեկցվումջերմության կլանումշովկամի արձկուիու|: Այսպիսովւն պոււիներըկոչվում 27 երկրորդ յուն աոովվորաւկո կարդի փուլայինանցումներ, ե ուսրբելրուլթ ւսնցուտների,որոնք կոչվում 27 ւսոււս ջին կարգի ան դոււիներ: ան ք միայն առաջին կարդի անցուիների Մեխքկաաճմտ ավի ակվեն քննարկմամբ:

Տ

148.

Գոլորշիացում

ն

խտացում

ջերմ պաւնկացաժ ոլինդ մ արոիիննելրումի սոլեկուլներ, որոշ աա ւոիճանում՝ դոլություն ունեն Հն դուկ մ.

աս-

էներդգիոլու՝լուս ոՀ որոնք օժյովաժհն բավականաչասի յունը Ճաղլաճարելուն ճեղուկկոում/ լեկուլնելի ձդողականու ան սփուլինւանդայինդմարնի մակերհար լքելու ն դաղդանմի նելու Ճաիար:Հեղուկիանցումը դաղանման վիճակիկոչվում է դոլորշիացում,հսկ «պինդմհալրոինի չան դումիրդաղանւի ան միճակի՝ռուբլիմացիա: Բոլոր «լինդ մարմինները առանց բացառությանայս Ռրոշ նյութերում, օրինակ, աժի թթվում, ռուբլի մացիան ընթանում է ղզդալի արադուաի սովորական հրա ստիճաննլութերոււ՝Բ բական չեր ի թյամբ, իշկ«րոշնլույոր ներում ալդ պրոցեսը այնքան աննշան է ընթանում, որ կամ այն չասիովսուբյիմացվում ոկ

հն:

որոշ

չե ճայտնաբելրվում: դորժնականուրեն Փոլորշի ագիան ն ռուբլիմացիայիդեպքում մարմինը ւրնւ մոլեկուլները, որի ճեւոնանքով քում են ամտմենաարադ

դաժ մոլեկուլների միջին էներգիան փոքրանում է ն մար(կոմ ռուբլի ացվող.)մա տինը սաուչումմէ: Փոլորշիացող փրոսինի անփուվիոխ ւլ աճելու ճամար անճրաժեշտ է ջերհիաստիճանը նրան անընդուստջերմությունճաղորդել:Այն զ ջերմուլթյուունեցող անճրաժեշտ է ճաղորդել միավոր մասսա Խլութին՝դոլորշի դարձնելու ձամար, որը (գոլորշին)ունի ինչ որ նյութը ուներ նախքան այնպիսի ջերմ աստտխճան, կոչվում է դոլ որշիացման (կա/ սուբդոլորշիսսցումը, լիմ ացիալի)ոհսակարար ջերմություն: նը

որ

ժախավածժջերմությունը է. խւտագզմտման դեղ քում ոտաց ւն վերադարձվում դեսղլքում ոու աց աժ ճեղուկը (կամ ւին դ մարմինը)ուսքանումի է։ ք ճեղուկիդոլորշիացմիան Փեաճասոնն ջերմությունը:Ռրոշ ճեղուկիդոլորշիացումիցդաղանման փուլին քանակությամբ ք կատարեն Իո ալեւուքէ աշլխաաոան անցնողմփոլեկուլները աղդողուժերի դեսի(տե՛ս Տ 149-ր): կերնուլթույին շերտում Ալս ուժերը դորժումի7 շերտի ր ճաստությանըճավասար ուժի միջին մեժությունը ճանասլարճիվր: Նշանակելով իշկ մոլեկուլներիԹեվը իի ճանասլարճիվրա 1Է-ով, այդ մակերեութ ուլյին շերտում դորժող վոր մասսալում՝ 2) ուժերի դեմ կատարվողաշխատանքը կարելիէ ներկալացՓոլորշիացման

ժամանակ

ջ

-

ՈՂ տնաքով: Գոլորշիացման պրոցեար ուղեկցվումէ նել նյութի ժավալի մեժացումով, որի ճետկանքով առաջանում է արտաքին ուժերի դետ աշխատանք կատարելու անճրաժեշտություն։ եթե ղոլորշիացումը տեղի

է

ունենում

ճառստա-

արտաքին ք ճնշման դեպքում, ապա արտաքին ուժերի նկատմամբ կատարված աշխատանքը ճավասար կլինի տուն

ք

դ), որահղ Մ -ը Ղ-ԶՎ

ժաղվալներնեն։ էլ կատարվում հն Այսայիսուի

րար

Մ՛չ-թդոլորշու ն ճեղուկի տեսակաՎերկում նշված երկու աշխատանքներն դոլորշիացման զ չերմության ճաշվին: ն

զչ-ոՂը Է ք(ն--Մ):

(145.1)

(148.1)-ից,դոլորշիացման ջերուլթյուաճի ճն նը փոքրանում է ջերմ ասոխիճանի միասին: Իսկաբարձրացման ճիւո իսին ռլես, ջերմ աստոխճանի ճադեցաժ է, որը փոքրացնումէ մադոլորշիների իոտուլժլունը ճում կերհույթույինշերտում դանվող,ոլեկուլի վրւսաղդող ուժեչն. ճեղուկի տն սւսՀ ԻԸ: Փո քրանումԷ նան ճադեցաժ դոլորշու կարուր: ժավալների ի ջմ. դոլուլլուն ունեցող ուս բելրունիեւոնուի Ինչայես

է

(145.1,-ի երկու դում արելիներնէլ նվազուսիհ: կրիոխկական դաոջել աստիճանի դեսը քում դոլորշի ագի անջելոիությունը

Սուս

է զրո:

Քննարկենք ճեղուկիհ նրա դոլոբշու իջե Ճավա արա ճատ Վերցնենք Ճելոիհ կշուուժան աուրան րոցեռը: տիկ մի անոլժ, որը մասաւիբլցված է ճեղուկով (նկ.327), ն ենսթոադրենք, որ սկզբում ճեղուկի վերնի մառից նյութը բոլորովին է: Փոլորշի ացմանպրոցեսի ճեու ա՛նքով ճեղուկի ճեուացված

ւիոլնհկուներուվ: ր ածութ լուն կլցվի ուն Ժոլեկուլներով Փազզ անուր բրաժությունը ե քաուային փուլի անցնող մոլեկուլները կատարում շարժում, երմ վերնի

Սուս

որի ընթացքում նրանք իոիում

են

իի որում չսյղոլիսիճարվածներից

ջրի ասը

Ինդ մակերեույթին, ուղեկցվումէ ,իոՀ

լեկույների անցումմով ճեղուկ փուլի: Ակնճալտէ, որ միավոր ժամանակումճեղուկ փուլի անցնող մոլեկուլների Թիվը

ճարվածողսիո ուղիղ ասիհւիատական Է ջրի մակերնույթին (99.9)|, իր լեկուլների թվին, որը» ինչպես դիտենք լահ

է ՈԿ -ին, այսին եւիաւուսկան քն՝ աճում է ճերթինուղիղ ճառս ձեո դոլորշի ացման ք ճնշման ճիյո միասին: Հետնարբար, կ սպրոցեաըԸ մտոլեկուլներ միասինստեղիէ ունեննումի ճուկաոււ ան փուլից դեպի ճեղուկը։ ընդ որում այո անցումը ղս անմի աճում ճն գիան է ճեղուկի վերնի տարաինտենախվուլթյունը

ղուդըն ծությունումմոլեկուլների իուռուլթյանմինժացմանը թաց: Հասնելովորեէ, միանգամայն որոշակի (վլալ ջերՀ

մոլեկուլների թվերը Ճավա արվում այն վերադարձող իոտումխիլանց:Այդ ալաճից ակսաժ դոլորշու /. թյունը դադարում է փոփոխվելուց: Հեղուկի է միջե ճա ւոաովում շարժական դոլորշու վ

ավկշուուլթ յուն (նկ. 327), որը դոլուԹլուն կունենա այնքան ժամանակ,քանի դեռ Ճավա ար

չեն սիոխվել ճասմակարդիծավալը

ւոիճանըո:

ն

ջերմ

աս-

ճի ասլա Շարժունճավասարակշոույթյանը

Րա

Դշ

լ

Տ

Ա

ոաատագաաաաաաա

Նկ.

ճադգեցած դոլորշիների տասխանող ճնշումը ճնշումն է։ Եթե մեծացնենք անոթի ժաղալը, դոլորշչու ք. ճնշումը կընկնի ն ճավառարակշոությունը կխախտվի: Սրա կվնրածվի ճեղուկի լրացուցիչ Մի այճետնանքով դոլորչու պիսի քանակ, որպեսզի ճնշումը նորից ճավառարվի ը:.-ի: Նման ձնով ծավալի փոքրացումը որոշ քանակությամբ դոլորշին կվերածի ճեղուկի։ է Ջերմաստիճանի բարձրացման ճետ միասին աճում նան միավոր ժամանակում ճեղուկը լքող մոլեկուլների թիմը: Հեղուկիմակերեսին ճարվաժող մոլեկուլների թեվը ողլելի 4եթույլ է կախված ջերմաստիճանից (Վ-ի միջոցով | Լ

աի Ռւսոտիջերմ աստիճանիբարձրացման ճեյս միասին ճՃավասարակշոությունըփուլերի միջն կխախավին որոշ ժամանակի ընթացքում ժոլեկուլների ճոսքը ճեղուկ-շդոլորշի ուղղությամբ ավելի մեժ կլինի գոլորշի -չՃեղուկ ուղղությամբ կատարվող ճոսքից: Այլապեսշարունակվում է այնքան ժաոն մանակ, հինչէ որ ճն շսի սւճր ւալլես չե ճու ււ ւոումի 628.

շարժուն ճՃավասոաւրակշոուլթյուն: Այսպիսովալարվում է, որ է ճադեցաժ դոլորշիների ճն շումիը, որի դեքում ճեղուկի

է շարժուն Ճասվիաաարակ միջն Ճառ ւուվվումի թյուն» կախումունի ջերմաստիճանից: Այդ կավատ ուն նս բը դոլորշու

տա

Է

ցուլց

տրված նկ.

Չ74-ում:

Հեղուկի ն դաղի միջն դգոլություն ունեցող ճավառտարա ասվածները իրավացի են պիչ կշոության մասին բոլոր

մարմին--դազ ճամակարդի ճամար նա: Յուրաքանչյուր չերճամապատասխանում է ճնշման աստիճանի ալնպիսի ն գազի Ժիջք որոշակի արժեք, որի դեպքում պինդ մարմնի Ճա Շաո արւովուսմիէ շարժուն ճավասարակշոություն: մինների ճամար, ինչպես օրինակ, պինդ մետաղների, այդ ճնշումը սովորական ջերմաստիճաններում այնքան փոքրը է, որ այլն ճնարավոր չէ ճայլտնաբերելնույնիսկ ամենաղդալուն սարքերով: ւուս

Տ 149. Հալում եվ բլուրեղացում

բլուրեղային մարմնի անցումը ճեղուկ վիճակիլուրաքանչլուր

նյութի ճամար կատարվում է որոշակի ջերմառստիճա նում ն պաճանջում է որոչ քանակությամբ ջնրմության ծալ, կոչվում է ճալման որը ո»

ջերմություն:

Եթե սկզբնապես բյուրե-

դային վիճակում դոնվող նլութին լուրաքանչյուր վայրկլաՂում ճաղորդենք միննույն բաբ ճւ

Նկ.

քու

ումբ ջերմություն,ժո:-

մանակի ընթացքում

մարմնի

կլինի այնպիսին, ինչպես ջերժատտիճանիախոլությանը ՅՀՑ-ում: է որվաժ նկ. Սկզբում մարմնի ջերմաստի ցույց է: Հալւիւան 1., ջեր աստիճանին ճանը ւնն դնա ճում |, չնայած նրան, ոթ ճասցնելուց ճետո (1 կետը նկ. Յ28-ում

ճաղորդումը վա Սին շարունակումէ ջելրսիության աււաջ նրւս ջերմաստիճանը դադարումէ փուիոիվելուց: մալրոինին, սկսում է ոլինդ մարմնի Ճալսիանպրոցեսը» Մ'իաժասիոնակ որի բնու ցքում/ նյույժի նոր բաժիններ Ե անընդճաւտփոարկվումճեղուկի:Հալման ւրոցեսից ճիլոո, երբ աի բւողջ |, ջերԽյութը աշն ցնում է ճեղուկվիճակի(2 կետըմկ. ՅՀՑ-ուսի հաստխճանընորից սկսում է բարձրանալ: Ա/որֆ մարնի լու քաց միանկորը ալլ ւոնհոքունի (ոե՛ս՝ կորը 1կ- ՉՏ-ում)։ Ջերմությունը կեւտաղժերով ճավասարոա մ չափիտաղորդելու դես քում սուիորֆ ալրոինի ջերմաստիճանը է: ԱսՐորֆ մարմինների Ճասիար ունընդնատ ճում դոլուլթ յուն

չունի ռրոշակի ջերմաստիճան, որի դեպքում նրանք անցնում ե ճեուկ վիճակի։Այդ անցումը կատարվում է անընդճաա ք ոչ թե թոիչքով։ Միալն կարելի է չել ջերմտատիճան-

մարփինը փափկում է: սերի ինտերվալը,որի սաճմաններում Ս, բացատրվում է նրանով, որ ճեղուկներըբ ամորֆ մարմինները իրարից մուսրբեր վում են միայնմոլեկուլների շարչԺունուլթ լուն աստիճանով. ինչպես արդեն նշվել է, ամորֆ. մարոիիխներըխիստ դերսառեցվածճեղուկներհն:

Հալման ջերմաստիճանը կավով է ճնշումից: Այսպիսով, բլուրեդայինվիճակից ճեղուկ վիճակին չն ցումը տեղիԷ ուն նուի ճնշման / չերմ աստիճանի արժեքներով բնութադրվող միանդամայն որոշակիպայմանն ելում: Այդ արժեքՀ ճա աաա ւոււա վու ների ամբողջությանը (ք. 1) դիագրամում նում է մի կոր, որը ընդունված է անվանել ճալման կոր: Հալման կորը շատ կտրուկ է բարձրանում: Օրինակ, ճալչողր ոառույցիջերմաստիճանը 15 փոխելու ճամար անճրաժեշո -

ճնշումը փոխել 132 մթն-ոցվ։ Հոլիան կորի կետերը որոշում եխ ալն ռպլայլմաններ որոնց դեղ քում բյուրեղային/ Ճեղյուկփուլերըկարողեզ, իրար ճեւոչ Այսպիսիճավասարակշոուճավասարակշուվել թյունը տնարավոր է ճեղուկի7 բյուրեղների հասսաների ւՐիջմ. ղոլություն ունեցող ցանկացածճարաբներութ յան դեպքումի,այսին մինչն 1ՈՄ, ռանիաննելրումի դրսոքն՝ ՈՄ,.-ից նրվող Տասիակարդի ժավալի արժեքների դել քուն, որտեղ Է

625,

Ի. Վ.

Սավելն

Մ. մ

ն իսկ Ն ա-Ը

ոյինդ. մ. ոն ծավալները: Ռւոոի Ճոլմի ճեղույ փուլերի ւնեսակարար Ճա: կորի լուրա քանչյուր կեսին (ք, 17) դիշդրամումի ալուէ ճորիղոնական ուղղի մի Տա ւովված ուսանում (եկ: 359)։ աժ վիճակնելրու: Քանի որ ալո Ճա ուժի կետերով ոլւաւոկել

տ-ր

ճասմիակարդիիասսան

է,

ապա ունի միննույն ջերմ ատոխճանը, նկ. 329-ումմ 7--2 ուղիղը նլութի երկփուլ վիճակներին ճամապատասխաէ (ճաշ հի ասոելմկ. 27Հ-ի իզոնող իզոթելրիի Ճամուվուժ )։ թերժերի ճորիղոնական ոնդամասերի Ճիւո ՀալւիանՃակաոակ պրոցեսը՝բլուրե-

նյութը

ո

/

մ

է

լ

'

|

տ,

լ

նչ

է ճեւոն ձ/ու): ուլ ղազոււիը ըբնվլանումի Սախցնելուճեղուկը ինչն ալն ջերմասորի դեռ քում' ռլինդ մ Ճեղույյ ւոխճանը» ավաս արակշովել փուլերը կարող են իրար ճիլո կու ւոփլուլճնշի ան դեպքում յ (այսին քն՝ փինչի ուլն ջերմ տխճանըո որի դեղլքում տեղի Է ունենում ճալման -

`

առ

պրոցեսը)սակռումէ բլուրեղների միաժաանակ աճը) ալսսլեսկոչված)ռաղմերի կոմի բլուրեղացւիւսն կենտրոններիշուրջը: Առանձին անրընդգ բլուրեղիկները, ճա ւո մ աճելով,ե վերջո իանում՝27 իրր» կուղմելով բազՆկ.

Ռրոլես բյուրեղացման կենորոններ կարող ե ժառալել ի ասնիկնեկավով ուժ ռյինդմասնիկները:Այդողիսի ճեղուկուսի | մաքրված ճեղուկըկարելիէ ռւսոնցնել ըվլուԻից աա առան ը ջերմաստվխիճ"խւսնից պածրջերհ աստվխճանուսի, բեղացմիան

դերսաոնհցված Քեղուկի բլուրեղիկների ջազի ա: Այչապիսի բավավիճակըկոչվում է մետակալյուն վիճակ: Սովորաբար» կան է, որ այսոլիսի ճեղուկի մեջ րնկնի ս յփոշեճասոխկ որոնողի ալն (ճեղուկը) արոս լուծվի ճՃավասարակշ ջեր աստիճանում դտնվող ճեղուկին. բլուրեղների:Սակայն որոշ դեպքերում, օրինոկ՝ ուժեղ դերսաոհցման դեսլքոււի, ճեղուկի սիոլեկուլների շարժունությունըայնքան աննշան է դւսոնում:, որ մնտակալյուն վիճակը կարող է պաճպանվելշուտ Է շաւո սիուքը ճոսուերկար:Հեղուկըոլո դեռլքում/օժսուվաւժ ու

մին:

անա

անջասոում ով,

որքան կլանվում է Ճալմուն դեռ.քում:

հավասարումը Տ 150. Կլապելրոն-Կլաուվիուսի

Ինչպես ոնա նք նախորդ ոլսրադրաֆներում,Կլութի

պանկացուժ երկու փուլերը կարող ե դտնվելճա վասարակըշլան մեջ միայն այնալիսիորոշակի Ճնշման դեղլքում/, ուուլժ որի մեծությունըկախում ունի ջերմաստիճանից: Այդ կւս |ոնա ւին ընդճանուր քը կարելի է ստանալ թերմոդինամիկալի երկրորդ ռկզբունքից: Այգ նաղաուսկով քննարկենքկր նոլի ցիկլը ալն ճամակարգիճամար, որը բաղկացածէ տրվրալ նյութի ճս վասարակշչոույթյան մեջ դւոնվողերկու փուլեբից:

Երկփուլ ճամակարդի ճամար կԿարնոլի ցիկլը (ք, Մ) դիադրամի վրւս կունենաս Նկ. 380-ոււի պուլց որ ված հոսքը(ենմ է, որ ռառնարոսնի Թաղդրվում՝ ջեռուցիչի ջերմաստիճան ները ուսրբեր վում հնխշումը փոքրըՃ1 մ նծուլթ լոաւիբ.)։ թվերով նշված ես 1 ջերմատոիճան ունեցողիղոթերտի ճորիդոնւսկան ւոեղամիասի կետերը: 1 ՆՏ վիճակները հղզրոսյին բոլոր ւիիոսիուլ հեն։ 1--2 Ճառուվուժի իջանկլուլ կետերը երկիուլ վիճակներ,որոնք ի լանցիցւոսրսլաւոկերում՝ բերվում 27 նյութի մասսայի բաշիւումով՝առաջին// երկբորդ

փուլերի Ժմիջն։

Ճ-»58 իղոթերմիկ ռլրոցեսը ուղեկցվումէ Կլութի որէւէ ի տ Ընդ որում նյութի ասոայիփուլայինփոխակերպուսիուվ|: աճ), որոոեղ ծավալը "ւուանուի է (Մ -- Մլ)-ին ճՃավատւաբ ուր ժաՀՆՈ-ը / Մ.-ը սռուջին / երկրորդ փուլերի ոնաակար վալներն ե: Ճաիար Ալս փոխակերողումը իրականացնելու Օլ քանակու նլուլժին ոլեւուքէ ճաղորդելողզլշ-ինճւավաաաը: աի, ջերիութքուն,ոլորեղ զյ-Ը ո ջերմաստիճանում 1 վիճակից Հ վիճակին անցնելու ժամանկ կլանվող յոնսո627

ջելրոիութ յունն է: լ ջերմությունըցիկլի ընթաց. քոււի չնոուցիչիցճամ ակարդի ուսաժ ջերմությունն է: Սառնարա Թ նին ջերոիությունըՏաղորդկարար

"

|

էԼ, «4

շղ

գոմ

ոց,

2-ճք

«ԱԱ-Ի, Ի՞՞

|

|

լ9-ց|վ

մ

(Ա-ն) ՛

՛

"ար փոք

յյ» լ/

իւ -

ՀՐջերսիության

Օշ

վասարէ

լ

/

լ

վ չժ

չ-««-7-47

Ր

իղոթերմիկ

ընլժացքուսի:Հաղորդալրոցեսի

Հ-- 7

Շ-0

է

լո

--

քանաւկբ ճՃՀ

որտեղ

զ»:

անդի ա Աջան

1--Տ

թյունն

է Ղ ---

ճանում,

իոկ

ջել «իուչՀ '

`

Ճ՛1 ջերմաստի,՛

այն նլութի

1՛-ը

պրոքանակն է, որը Շ-ք ցեսի ընթացքում ենթարկվում է փուլային փոխակերպման: նյութի այս քանակը որոշ չափով տարբերվումէ 1-ից, որովճետն աղդիաբատիկպրոցեսների ընթացքում նլութի որոշ մասսան ենթարկվում Է փուլալին փոլւակելալումների: Մել ցիկլի ընթացքում կատարվածՃ աշխատանքը թվաւյես ճավասարէ ցիկլի մակերեսին: Ուատի կարելի Է դրել Կլ)ճք։ ՃՃ«,տա(Մ,-150.1)

Նկ.

Խիանային դեսը քումի,երբ ձք-ն ձղտումմէ զրոլի (դրա ճամար չանծլուս ժեշտ է, որ ն ե57 ձգտի 0-ի), (150.1) արտոաճացտութ յունը է ճշդրի սվփոխակերողվում| ճավասարութ լան: (150.1)

ուտավոր ճավասարությունը

է:

Մ,

-

տ

Ըստ ուստի անուան, Ղ-Տ

Ճ

Գլ

-՞

ցիկլի

տ(շ-Պլ)

դ-ը՝

դ.

օ.

Ղք

11զյջ

--

Մ.--Մլ զդ»

բուռ (129.7)-ի կարելի Մ'իաժասիանակ

դ--

/

--ծ-ծ-.

Ղ-ի (150.5) ՛ իրարճավասարեցնելով

ք ճալությունները, կուտանան ՛

Մշ--Մլ զդ»

/ 150.2)

դրել

ձ՛Ր

--

է

ճք:

՛

Ճ՛Ր

(150.5)

150.3 150

րուա -

որտեղից

ճրա Ճ1

1(Մշ- Մյ)

(150.4)

Սաճմանային դեպքում, երբ Լն ձղտում է զրոլի, փոխակերալվում է ճե(150.4) Մոտավոր ճավառալրությունը տնլալ ճշգրիտ ճավասարությանը՝ բ.

ո.

(150.5)

(150.5)

Հ-Կ)`

`

նկլապելրոն-նլաուղի ուսի բանաձն (կամ ճավառարում): կլապելրոն-կլառւզիուռի ճավառարումը ճավասարակչույին ճնշման ածանցյալն րոտ ջերհաստիխճանի կապում է անցման ջերմության, ջերմաստիճանի է ճավառարակչոությանմեջ գտնվող փուլերի տեռակարարբրծավալների բերության ճեւո: (120.5)-ի ճամաձալն ածանցյալի նշանը կալում ունք առնչությունը

կոչվում

է

ուս

--

արվող Թե ջերմության հլմնւիան դել քուսմի ուլն բանիցդ, կոա ւիուլային անցումը ժապա լի ինչիսի փուվիոխուլթ յամբ է ուղեկցվում՝ մեծա գտոււիբ,, թե փոքրը ացմասիբ:Հեղուկիկու ոյինդ մարնի դոլորշի աման ժասիանակ ժավալը սիարորնի է, ուսւոի իի շո մեծանում ցիան կորի» ինչդոլորշիու

շն

սուբլիմ ցիայի կորի ճամար կլինի միայն դլոսէ ջեր աստիճանի բարձրացումը մեժացնուսմի առջչավնւքն՝ ային ճնշուսիր: Ճավատարբոււկշո ինծ անում է, Հուլիան դեւըթում ի, որոլես կանոն, ծավալը

ոշես հան,

Համ

ուլնսլես:

բ-

որ

0.

է Ճալճնշման մեժոացումիը ճՃանդեցնում՝

միանջինիաստիճանիի նժագսիանը: Սակայն մտիշարք նլուԹերի,ւո յգ Թվում նան ջրի) ճեղուկփուլի ժավալը ավեչ լի փոքր է պինդ փուլի ծավալից (Մշ Հլ: Ար գեպքու

---Հ

է սին քն՝ Ճնշման իհժացումը ուղեկցվում

0,

Հառռաաաաաա»-«-«Հաաա

Հայտնի է,

Այդ պատճառով

թյունից:

ֆուրը սառույցի որ

սառեցնելիս խտությունը

էչ ծավալը մեծանում վելի փոքը է ֆրի խաու-

նրա

ճալման ջերմաստիճանի փոքրացումով:

կարելի Սառույցը

ճալեցնել յուն ց բարձրացնելուԽրո ջելւի ուոխՃանը 0"Շ-ից՝ ուժեղ սեղմման ենթարկելով:

է

ա

Մեկ բլուրեղային վերախոխակիցմլրոռին անցնելու ժամանուկջերմաստիճանը բարձրանում կամ խջնում է ճնշման աճի ճետ միաժամանակ, կախված րանից, Թե պինդ փուծավալով: լերից որն Է օժտված ավելի մեժ տանսակարար Տ

151.

Եռակի կետ: Վիճակի դիագրամը

Վերցնենք ճեղուկից մ. նրա եո Հավասարակշոութ յուն ւինջ դանվող ճադեցաժ դոլորշիներից կաղիված իի լույթ ն եռացաշունց ծավալը փիոխելունրանից աւոոխճանագոար նենք ջերմությունը: Այս ք

պրոցեսը ուղեկցվում է ի՛ ջերմաստիճանի նյութի մոյոիշյացման մ ճւ

Հոր

-

իջեցումով ճնշման միաս սւասվան փխութրու դումւշով:Ռւոոի (ք, 1) ա

դիագրամի վրա նյութի վիճակը պատկերող կեչր դոլորշիացման կո7 դեպի րով կանհղագվոխվի 12 381 ներքե (1.կ. 331): Սս կշարունակվի ալնքուն ժամանակ, քանի դեռ չի Հասել նյութի բլուրեղացման ջերէ ճնշման ճավասամասոխճանըյ, որը ճամտապքա ուասվխանում ք նշանակեն բկշուռյին արժեքին: Այլ ջերմ ասոսխիճանը Ղ,,-ով: Արբողջ ժամանակիբն| ուցքում քանի դեռ ըրն։թանում Է բյուրեղացման պրոցեսը, ջելսի աստիճանը ք ճնշումը ւինուսԻ են անվուվւիոլս: Այս դես քում: տեռացվողջելոիությունը բյուրեղացման ժամանակ անջատվող ջերմությունն է: Ղ,, ճավասարա-չ ջերմաստիճանը ե նլրոսն 9Համապատասխանող յին ք,, ճնշումիըջեր աստիճանի ն ճնշի ան այն միակ կշուա արժեքներն են, որոնց դեսյքում կարող են ձավասարակշոության մեջ դանվել նյութի երեք սփուլերը՝ ինդ, ճեղուկ/՛ Այ" կետր (ք, 1) դիադրամի վրւս կոչ վում է

7:ռ.

գազանման:

Ալսոիսով, եուսկի կետը որոշում

հոսսկի կե:

որոնց պայմանները,

է

ալն

դել քում նյութի երեք սիուլերը միա-

ո: ն փուլերը: Եթե շարունա ինջ կգոնվեն պինդ ն դազ մանու կենք նյութից ջերմության ճնուսցումը, ամո ջեր աատիճանը 11:

դոլորշիների

ճն

շոււիր: Նյութի վիճոկը ալաոկերող կեւոր սուբ-

Շոկի կեւոխջերմաստիճանը ալն ջնլաիասւոխճ ունն է, որբի է ք, -ին ճավատուր ճՃնշմիուն դեպքում դուլվումի ւոււկ դսոնվող ճային ջերմաստիճանը Խլուլթը:Այլ ճնշումներիդեպլքումի

այաւոկերվումԷ Պայման քորով, որը սկովում է եհռւկիկեւոխց:

ուտացվում է, որ հուսկի կետը դանվում է երկու Այապիսուի, փուլերի`ոինդ / ճեղուկ, եղուկ հ դոս ղանիոն /., վերջաղես, ինդ / դա ղանին փուլերի Ճավառարակշոույթ յուն ոլարման-չ

երեք կորերի ճատման կետում: դինդ ն ճեղուկ փուլերի տեսակա- ք ծավալների միջն դոլություն ունե-

չերը բսբ

որոշող

Պորաբերակցությունից կավխովաժ

ջող

ճոլման կորը կունենա վամ/նկ.

այաակերվածտնսթը

կ.

ԶԶՀՏ-ույի

եՀԼ Հ Օք

է

Ը

ալաոկի րուժ

331-ում՝

| կամ

|

տեսքը

|,

)

Սությիմացիսյի, դոլորչիացման

ն

Նր.

»ալման կորերը կոորդինատային ճարթությունը բաժանում են ն ճալման ներեք տիրայլթների։ Սուբլիմացիայի կորերից դեղի ձախ ընկաժ է պինդ փուլի տիրույթը, ճալման ն դոլորչիացման կորերի միջն պարփակվածէ ճեղուկ վիճակներ աիրույլթը ն, վերջապես, դոլորչշիացման ն սուբլիմացիայի Է նյութի դաղանման վիճակկորերից դեպի աջ տարաժվաժծ որի տիրույթը: Ալա տիրույթներից որեէ մեկում

զոնվող

ցանկացաժ կետըսլաոկերում է նյութի Տամ աալաւոաո ւ վուն միափուլ վիճակը(իշ նկաւոխ27 չււունվում միայն Ճավա որոնցում քն աչն վիճակները: ռարակշուվաժ վիճակները, ալավին |ս արտաքին պայմանների նյութը ան վիուիո դեսքումի Դժնուի է պանկացուծ չավիուվերկար ժմ անու)։ ծիրուլթները ոաՖորեէ կորի վրա դտնվող (ուրա քանչյուրկետ պասոՀ մանադծող կերուսիէ նյութի ճամ ուաաու լուն երկու փուլերի ճու փառարակշոությանվիճակը: նռակի կետը պատկերում է բոլոր վիճակը: նլապիերեք փուլերի ճավառտարակշոության սով, դիագրամիվրա դատնվող լուրաքանչյուր կետ պատկեբում է Ֆրութի որոշակի ճավատարակչուռկին վիճակ, Այր պատճառով այն կոչվում է վիճակի դիագրամ: -

ս

-

Մի քանի բլուրեղային վերավփոխակներունեցող նյութի ճամարվիճակի դիագրամն ունի ավելի բարդ բնույթ: Նկ, 993-ում պատկերվածԷ դիագրամը այն դեպքի ճամար, երբ տարբնը բլուրեդային վերափոխակների թիվը Հավասար է երկուսի: Ալա դեպքում դոլություն ունեն երկու եռակի կետեր: Եռ կետում ճավասարակշոությանմեջ ղուկը, Եռ՛ ն

դաղզը

ն

են

դտնվում

ճե-

նյութի առաջիս բլուրեղային վերափոխակը։

կետում ճավառարակչոության մեջ

են

դանվում ճեղուկը

հրկու բլուրեղային վերաիոխակները:

Յուրաքանչյուրկոնկրետ նյութի

ճամար վիճակի դիա-

դրամը կառուցվում է փորձնական ավյալների ճիման վրա

իմանալովվիճակի դիագրամը, կարելի

է

կանխատեսել, թե

ինչ վիճակում կգտնվի նյութը տարբեր պայմաններում (ք-ի ե

1-ի տարբեր արժեքների դեպքում), ինչպես

նան

կրաժ վերափոխակները տարբեր պրոցեոների

նյութի

դեպքում

Պարզենք ճնտնլալ օրինակով: եթե վերցնենք 1 կետին ճամապատասխանողվիճակում սա

դանվող նյութը (անս նկ. 331)

քացման,

լաթը

կանցնի

1--.Փ

ն

ենթարկենք իզոբար

տա-

կետաղծոլ պատկերված

վիճակների ՊաջորդականուԹյունը. բվուրեղներ-ճեղաւկ-դաղ: Եթե Միննույն նյութը դտնվում է Ց կետով պատկերվածվիճակում ն նույնպես ննթարկվում է իխզոբար տաքացման, վիճակների ճաջորդականությունը ապա կնտաղդժերովուղիղը) այլ կլինի, (3--4 բյուրեղները առանց ճեղուկ վիճակի անցնելու անմիջապես փոխարկվումեն դաղի: է, ոլր Վիճակի դիադրամից ճետնում ճեղուկ /ուլր կարող Է ճավասարակչուվին վիճակում դատնվելմիալն եռակի կեճետնյալ

ք

`

Նկ.

տին ճամապատասխանողճնշումից ոչ ավելի իոքը ճնչումների դեսը քոււ/ (նույնը վերաբերումԷէ Խան նկ. ՅՅԺ-ումի պատկերվաժ 1 պինդ փուլին): ք, ճնշումից ավելի փոքը ճնշումների դեպքում դիտվում են միալն դերսառեցրաժ ճեչ-

ղուկները:

|

Սովորական նյութերի մեծամասնության հոակի կետը զդալիորին ավելի ցածր Է մթնոլորտային ճնշումից, որի ճետնանքով այս նյութերի անցումը պինդ վիճակից դաղանման վիճակի իրականացվում է միջանկյալ ճեղուկ :իուլի միջոցով: Այլապես,ջրի եռակի կետին ճամապատասխանում

մմյսնդ. ալան ճնշում ն 0,0025-Ը ջերմաստիճան: ը Ճավասար Է 511 Ածրաթթյվիհոռի կետի Ճնշուսի Է մթն (հռակի կետի ջերմաստիճանը ճավատալր 56,6-Շ-ի): մւստի թնոլորւույին Ճնշմիանդե լքում/ ածժխաթթուն կլո-է 4,258

--

դոլություն ունենալ միայն պինդ ն դաղզանմանվի(չոր տաուույցը ճակներումի:Գինդ ածխաաթթուն ջա) անսիխ կանորեն փոխակերպվում է գազի: Մթնոլորտային ճրնշման դեպքում ածխաթթվի սուբլիմացիալի ջերմաստիճանը բող

Է

Ճավասար Է --

75-Ը-ի:

եթե բյուրեղների տեսակարար ժավալը ավելի մնժ Է ճեղուկ փուլի տեսակարար ծավալից, ապա նյութի վարքը որոշ պրոցեսների դեպքում կարող Է խիստ լուրաճատուկ լինել: Օրինակ,վերցնենք Իան իի նյութ, որը դոնվումիէ կետով այաւոկելոիաժ վիճակումի (ւռե՛ս նկ. 22) ն հնխ-

թ իղոթերտիկանհղդւխի խոսրբկեն ան: Այուիսի սեղմման դեռ է ն պրոցեսը դիադրաիիվրա սպայոքում ճն -ուսիր ճում կերում Է ուղղաձիգդժով (տե՛ս 1--Փ կեւոագիժը): Ւնչպես նենում ճն է մկ. 9ԺՀ-ից, շուսիըբարձրացնելիս նյութը անգնուտ է վիճակներիճեւոն դաղ-բլուլոլ ճաջորդականությունը՝ ման է, որ ճաջորբեղներ-տեղուկվիճակ: Ալնճալտ է եոսսկի կեւոին ճասի ալ սդականուլժյունԿկասւուվվումմ խանող ջերմաստիճանից ավելի պւաժըջերմասոխճաննելրի դես բումի: աոա

վերջում նշեն ք վիճուկի դիադրամի իի ուսն ձն ւաՏա ւոէ կրիտիկական կուլ լուն նոս: Փոլորշիացիան կորը վերջանումի Է կետում: Ուստիճնարոսվոր է ճեղուկվիճակների իրույղանի ուն վիճակներիւոիրույը»։ շրջանցելով Թիջ անցնելդուս կրիոիկականկետը՝ աշունց ճւ ոհ լու դոլորշիագման կորը Ժ--4 անցումիըմկ. Ց8Հ-ուսի )։ (տե՛ս կեսոսդծերովալաակելրվաժ Այսպիսի աշն դիան տեսքը (ք, 7) դիադրամի վրւս ցույց է ոբվաժ են. 276-Հուսի: Այս դես,քում անցումը ճեղուկվիճակից ) կառու դաղաձոիոան վիճակի (ո. խակառակը րվում է սանրնդճամ, միիսռիխուլ վիճակների ճաջորդականություններով: Հեղուկ ն դաղ անուան վիճակներիմիջե անընդճատ նյ դումը ծնարավոր է, որովչեւտն նրանց միջե դոլուլթ լուն ունն ցող տարբնրուլթ քուն թե յունը կրում է ավելի քանակական, ոբուկական բնուլ|ժ։մասնավորապես, լյո երկու վիճակների մ

Հ

տ

է անիդղուղրուպիան: աալբ ԲյուրեղայինվիճուՏումի բացակայում դանմիան վիճակներին անընդտւա ռեղույ կիս ւտ կւաւի դոս

է։ գդիժը, ինչպես դիտենք, անիզուտրուիան վիճակից անիղոԱԽգումրըանիզուտրուղի այով օժւիաժ տրապիաից զուրկ վիճակի կարող է կատարվել միայն թոիչ բներով, որովճեսոնանիղուորուիանչե կարող դոլուայն կուր աու է, կաի բու թյուն ունենալ մասնակիորեն, է, երբորգտնարավորդեպքը բոս առվում է: Այ ցակաւցումի հ ճալման կորերը չեն կարող վ ռուբլիմացիալի ալա աւճառո խզվել այնպես, ինչպես խղվում է դոլորշիացման կորը կրիկորը դնուսիէ դեպի ք»-0 ոի կաշկան կեւոումի: Սուբլիմացիույի ն 17--0 կեւոր,իսկ ճոլւիանկորը՝ դեպի անտախիանությո

բնորոշ

ոն ծնո: է մեկ բյուրեղային վերափոլխաՃիշտ խուլնալես կից լուսին անընդ ճաւտ անցումի: Նլութի տարբեր բյուրեիրարից տարբերվում են լուրաւքանղային վերասիոխակները սիմետրիայի տարրերով: Բանի որ սիժեչլուրին ճատուկ որնէ տարըը կարող է միայն առկա լինել էո բացաչ ոորիխայի կալել, ապա մեկ պինդ փուլից մյուսին անցումը կատարվում է միայն թռիչքով: նրկու պինդ փուլերի Այլ պատճառով կորը ճալման կորի նման գնում Է գեճավառսարակշոության պի անսաճմանություն:

ՅԱՆԿ ԱԻՌԱՏԻՆ

ՄԵԽԱՆԻԿԱՅԻ

ՄԱՍ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՌԱՋԻՆ

Տ Տ Տ Տ Տ Տ

ԳԼՈՒԽ:

ԿԻՆԵՄԱՏԻԿԱ

կետի տեղափոխումը: Վերտորներն սկալյարխիր Ռրոշ տեղեկություններվեկտորների մասին Արագություն

Ֆ

՞

՞

՛

՞

՞

ճանա

՞

՞

՞

՛

՞

՛

Փ6Փ

՞

5`

.

Փ

3»

՞

՞

՞

«

՞

՞

-

Փօ«օ

նրաղացում Ե) Տ /ւղղաղիծ ճավասարաչափ շարժում Տ Արազացումըկորադգիժջ շարժմանժամանակ Տ ժոտական շարժման կինեմատիկան

՛

Ն

-

ՖԻ

Մ

ԵՐԿԲՈՐՂ

Տ Հ

'

-»

հ

Շ)

»

:

՛

.

՛

վեկտորնելիկապը ԳԼՈՒԽ:

Ա

՞

՛

՛

.

.

Փ

2.

օծ

»

Փ

Փ

Փ

՞

՞

՞

՝

՞

՞

՞

«

՞»

՞

՞

՛

՞

՞

՞

՛

.

.

»Ֆ

Փ

Փ

«

օՓ

Փ

Փ

ԺԹ

Գօ

Փ

ԿԵՏԻ

դերը Խլուտոնի երկրորդ օրենքը Փողիկական մեծությունների Փ

օ

՛

Հ

՛

Փ»Փ

Ա

.

՞

՞

՞

՛

ՓօՓ

՞

՞»

-«

՞

Փօ

»

Հ»

՛

.

.

՞

Ջ

Փ

՞

.

՞

՞

«

օ.օ

՞

-

՞

՞

՞

՞

ՔՀ...

`

ուժը

նշիոր

ի

Հ«

.»..Չ

Հ: Փօ« Հ 19 Շ վորքան ուժեր ուժերը աղդող Տ ՞0 կորագիծ շարժման ժամանա նյուտոնի օրենքներիգործնական կիրառումը Տ Տ -՞3 իմ սչուլս Տ 23 իմ սլույսի ոլապանման օրենք `

.

.

Հ»

՞

՞

՛

Փ

Փ

,7

՞

-

"

օ

Փ

.

Փ

Փ

`

Փ

Փ

ԳԼՈՒԽ: ՞»

՞

ծֆ

Փ

ՓՋ

Փ

Փ

Փ

ՑՓ

՛

.

՞

.

.

՞

ուժեր սերվատիվ

Տ

5»

Փ

.

Փ

Փ

՛

Փ

.

Փ

Հ»

՞

.

«

Հ

Փ«

՛

«

Փօ

.

Փ

«

Հ«

»

ծ5

Հա-

««Չ..«

«

Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

ծ

9Օ

ԵՎ ԷՆԵՐԳԻԱ

ՆԿՀԽԱՏԱՆՔ

Տ ԷՉ իշխաատանք Հօ Տ 25 Հզորություն Տ 26 /ւժերի սլոտենցիտղայինդա

57.

«.«.Զ.Զ.Վ»...«.««

ԵՐԲՈՐԴ

տառ»

՛

անրության

ԴԻՆԱՄԻԿԱՆ

ն. չափման միավորները

-«

օ« Փօ օ«օ

ՀՀ

««.».2Ձ...

ոս

"

՞

փայխությունները օրենթը Տ 16.եյուտոնի եբրբորգ Փայթչեչի ճարարերականույթյան Տ ոկղզբոունքը̀

՞

-

ԳՓ

Փ

Փ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

՞

Տ

՞

՞

մեխանիկա Նրա նիրասելիությաան սանմա:սները փֆասական Նշույռոնի մռուՏի՛րշրենթը: Հաշվանքի Էներցիալ ճամակար՞

Հ Տ

՞

օ«

Փ« ԳՓ սլարչի աշվումը Հավառարաչառիշարժում Արաղությա՛ն վեյտորի ոլրոյեկցիաները կոորդինատայի -« Փօ Հ» Փօ վրա առանցքների

Աացած

»

Տ

»

Փ»

Տ

»

օ

Փ«

Փ

Փ

՞

՞

Փ

Փ

՞

Փ«

Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

.՛

՞

Փ«

՞

՞

Փ

Փ

կոնսերվատիվ

շոր: օ

Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

օօ

Փ

Փ

Փ

կոն-

ոչ Փ

Փ

Փ

Փ

ՀՓ«

օրենքը Տ 227էներգիա: Իներդիայի սլանաման էներգիայի կապը Տ 28 Ուժի ե պոտենցիալ Տ 59 Մեխանիկական ճամակարգի ճավառարակչոության

մանները ՂԳՎ»... ճարվաը կ ենտրոնական Փադերի

Տ Տ Տ

ՀԱՇՎԱՆՔԻ

ԳԼՈՒԽ:

ԶՈՐՐՈՐԴ

Փօ իներցիայիուժեր իներցիայիկենտրոնախույս կորիոլիոիուժը Փ

"

՞

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

պայ1529

Հ...

Հ

Տ

«ԶԸ.

«Հ

՛

ԳԼՈՒԽ:

ԻՆԵՐՑԻԱԼ

՞

Փ«

Փ

՞

՞

.

«

.

ուժ

ՖԻ

՞

՞

1-26

«2.2...

ՈՉ

է2

՞

՞

.«՛7'

՞

՞

ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ

՞

ՓՓ

Փ

՞

.«

՞

«

Թթ

Փօ

Փ

՞

՞

-«

5`

Տ 34 Փինդ մարմնի շարժումը Տ 35 Փինդ մարնի իսերցիայի կեմարոսիշարժումը: Տ Յ6 Գինդ մարմսի սլտատումբ: Ուժի մու հ, ւո կեսի իմոլուլսի մոմ եւոր: իմղուսի Տ 327 Նյութական ..««.2.ՓՓօ.Չ

`.

Փ..

Փօ

«օ

՛

-

Փօ

՛

օ

՞

ՄԵԽԱՆԻԿԱՆ

ՄԱՐՄՆԻ

ՊԻՆԴ

օ.«

«օ.օ

..Հ«.2.

ւի ոլաճ կլանմանօրենքը Պտտական շարժման դինամիկայի տիմական Փ« իներցիայիմոմենտ

Տ Տ

Վե «

Տ Տ Տ Տ Տ

Տ Տ Տ

5Հ

ծ9

տավասարումը

Փիրոսկուղներ

.`.».Ձ.»..Ձ..7.շ.

Պինդ մարմնի դեֆորմացիաները

2...

ՓՉ«.ՉՓ.»2...օ«

2.

Զ.ՎՎԱԿ

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ

Տիեզերական ձգողականության

նությունից

՞

«

՛

՞

-

՞

Բոս: իներտ մասսա նեդրավիտացիոն կնղլերի օրենքնեը Տիեղերական արագություններ

Հ04

«

Հ09 Հ13 ԶՆ

.՞

՞

.

`

`

4.,

՞

Հ

՛

՞

2.

....2.

.

«

Ք

5`

»

Փ

«

.

Ջ

Ք

Փ

Փ

Փ

օօ

»

ուժ Արտամղող

Փ»Փ

՞

Փ

Փ»Փ

Փ

Փ

Փ

`

՞

Փ

Փ

ՓՓ

Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

՞

՞

«.

«

.

Հ«

Փօ«

ԵՎ ԳԱԶԵՐԻՍՏԱՏԻԿԱՆ

ՀԵՂՈՒԿՆԵՐԻ

՞

է2 օՓ օՓ ՓօՓ Փօ« Փօ Ճնշում Ճնշման բաշխումը Հանգստի վիճակում դտնվող ճեղուկում Փօ« Փօ«է2 օ« հ գաղում ՞

ԱՂՂՎՉԱԶ

Հ

ԲԱՎԱԿԱ.

ԳԼՈՒԽ:

ՁԳՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

օրենքը ՞

՛

..»....«.Հ«.

.

«Փ.»-«Փօ.Հ«

22.Չ.......

.

ԳԼՈՒԽ:

օ

մոմե

.

՞

Տ

ՓօՓ

2».

ՅՈԹԵՐՈՐԴ

Տ Տ

օօ

«

Պինդ մարմխի կինետիկ էներգիան Գինդ մարմի դինամիկայիօրենքներիկիրառումը Ազատ առանցքներ: իներցիայի գլի ավոր առանցքները Գինդ մարմի իմպուլսի մոմեստը

ՎԵՑԵՐՈՐԴ

"Տ

.օ՛.օ՛

»

օ«

Յ..ՓՀ..ՀՀՓՀ».2.».«

Հ

.

՞

Փ

.

՞

՛

՞

.

՛

՛

.

՞

՞

՛

«

.

.

.

՞

.

՞

՛

՞

՞

Հ«

Հոսանքի պծեր ն խողովակներ: Շիթի անխզելիությունը ՏՅ Ըհոնուլիի ճավասարումը ՏՅ Հոսուլ տեղուկի ճնշման չափումը: Տ Տ Հեջուկի շարժման նկատմամբ կիրառվող իմոլուլոի պաշւրանման օրենքը «Հ Տ Ներբին շխիմանուժեր Տ Լամինար ն հ տուրբուլենտ ճոսանքներ..-....«. Տ 60 7Մարժիսխերիշարժումը չեղուկներում նլ դաղերում .

Վ».Հ«.«.«.«

2...

-

.

.

-.

2.2ՅՓ..ԳՓՓ9Փ.Չ.Յ:«..

ՉՉՈՈՎՎՉՎ.ՎՎ....

2...

Հ

՞

ԵՐԿՐՈՐԴ

ՏԱՏԱՆՈՒՄՆԵՐ

ԵՎ ԱԼԻՔՆԵՐ

ԻՆՆԵՐՈՐԴ

ԳԼՈՒԽ:

Տ 61 Տ 6Հ Տ 63 Տ 64 Տ6Շ»

Ց

ՏԱՏԱՆՈՂԱԿԱՆ

Տ 'Տ Հ Տ Տ Տ Տ

տեղեկություններ տատանումների մասին ւո աւոանում ներ Հարմոնիկ « Հարմոնիկ տատանմախ էներդիան Հարմոնիկ օոցիլրատոր Համակարգի փոք տատանումները ճավասարակչոույան դիրջի մոտակայքում Փօ Մաթեմատիկական ճոճանակ Փիղիկական ճոռճանակ Հարմոնիկ տատանումների գրաֆիկական պատկերումը, օ«օ« փեկտորական դիագրամ ուղղությունն Միննույն ունեցող ւուատանումներիդու.

Հ«2.ՓՉԶ.ԳՎ.9Փ....

.«ՓՀ«...«.«

Վ.

օ.օ.

2...

`.

7...

.

Ձարկեր

Ք.Հ

Փ

2.2...

օ

«Լ1.2».2.«Չ.Չ.«

2,2.

.`.».Հ«.Չ.2ՉՉ.

.«

՞`..Փ«.

Թ»

«օ.օ

օ.Չ

Չ

օ

Փօ

«

օ

օ

օ

օ

Փ«

.«

.`.`.Փ:.Փ«.2.2«2.2.««.«օ

«

Գ

Հ77 ՞86

ՀՀ

0Օ

«

Օօօ« Գ

«

ԱԼԻՔՆԵՐ

Տ 27 Աչիջսերի ւոարածումը:ոուսձղ ակայնմիֆավայրում Տ2ծ Հարթ հ սֆերիկ ալիքների ճավասարում ները: 29 կամայական Տ ուղղությամբ տարածվող ճարթ ալիքի վասարումը ՈՀ«ԵՉՎՎՎ.....շ... Տ Ալիքային ճավասարում̀ Տ 81 Առաձգական ալիքների մոալուսծմ՛ոոն արագությունը Տ 52 Առաձգական ալիբի էներգիան

`.

«

»..«..Չ.

.2Հ««Չ«ՉՉՓ».Չ..Հ-

Փ

Փ

օ

Վ...

Ն»...

ԳԼՈՒԽ:

Հ61

ՓՓ

Չ

«

«

2..Չ..ՁՉՓ.9Վ

Մարոգզ տատանումներ ինքնա տատանումներ Ստիղպողական տատանումներ ուեղոնաս Գարամետրակա՛ն

ՏԱՍՆԵԲՈՐԴ

«.

օ

.Ք0»Հ««..«Ե.

«

«.Չ.«

օ.

ՓՀ»Հ»:..«Հ««.« Փոռխուղղանայաց մտասոանումներիգումարումը իիսաժուխիպատկերնե Ք

օ.«

օՓ«

.

Փ

օ.օ

.»Հ».«..՛7՛.«

մարումը

ՀԵՏ

ՇԱՐԺՈՒՄ

Ընդանուր

2.0.

Տ

օ«

ՉԵ

ՄԱՍ

.Ք»«2.Չ

Տ Տ

օ.օ

Հ51

ա339

օ.օ

օ

.

Փ«

օ«

ւ

Տ Տ Հ Տ Տ

83 ԱլիքներիինտերֆերենցիանՓօ դիֆրակցիան ն

Տ4

կանդուն ալիքներ կարի ւռաւոանումները: Դոպլերի էֆեկտը Փ»

.

Ց5 Ց7

`

5.՞`

՞

Փ

«

՞

Փ

Փ

Փ»

Փօ Փօ

»

Փ

Փ»

Հ»

օ

Ուլտրաձաւյն ՞

օ.

Փ«

Փ«

ՏԱՍՆՄԵԿԵՐՈՐԴ

օ

Փ

Փ

»«

Փ

օ

`

Փ

.

Փօ«

՞»

՞

ՓօՓ

օ

Փ

օ

Թ

Փ

օ

՞

Փ

օ

Փ

դագերում

ոռգաԼը .

՞

օ

Փ

օ

օ

Փ

՞

.

.

.

Գ

«

Ժ«

.

ո

՛

՞

ՓօՓ

`.

.

.

`

`

ՄԱՍ

ԵՐՐՈՐԴ

ԹԵՐՄՈԴԻՆԱՄԻԿԱ

ԵՎ

ՄՈԼԵԿՈՒԼՅԱՐՖԻԶԻԿԱ

»«

Հ.Զ.

..Չ.Չ.2.Չ..

՞

.

՛

Թ

օ»

Հ 58 Տ 889 Ջայնի ուժի մակարդակների

Հ

«

Ձայնայինալիքներ Ձայնային ալիքներիարագությունը Տ

ԳԼՈՒԽ:

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆ-

ՆԱԽՆԱԿԱՆ

ՆԵՐ

Հ

Մոլեկուլյար- -կինետիկտեսություն Փ« թերմոդինամիկա

Տ

Տ Տ Տ Տ

(Վիոագագրուքյո ե

չամխերը Մոլեկուլների Համակարգի վիճակը:Պրոցես ներքին էներգիան Համակարդի Հ« ՁՋ5Թերմոդինամիկայի առաջինոկղբունքը աքը ծավալի Մ"արմռի կատարած շխ դեռղքում ՞

.

՞

մա ոսան

.

ն

՞

՞

՞

՞

՞

«

.

«

.

՞

՞

«Հ.

«.

լ.

՞

՛

Տ Տ Տ Տ Տ Տ Տ

ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

՞

՞

Տ

Փ

Փ

Փ

Փ

Տ Տ Տ

՞

՞

՞

՞

.

՛

.

՞

՞

.

.

Փ

Փ

Փօ

օ

օ

Հօ

ՏԱՐՐԱԿԱՆ

Տ

Փ

»

աստիճանների Ներթիս Էսերդիա'նհ ՞

Փ»

Փ

Փ

ԳՓօ

Փ

՛

՞

՞

՞

՞

՞

՞

՞

՞

««Փ»«Փ«.«

՛

.

՞

՞

՞

-

«.

՞

օ

՞

Փ«

՛

՛

՞

՛

«

Փ

«

.

-

՞

«

՞

՞

՛

՛

՞

՛

«

«

«

«

.

Տ

»

»

Փ

Փ

»

Տ

»

»

Փ»Փ

Փ

Փ

Փ

Փ

Փօ

Փ

Փ

»

՞

-«

Փ

.

՞

-«

՞

՞

Փօ

Ափվողադրոյի թվի որոշումը բոտ

»

՞

Հօ օ«

օ

Փօ

Գերրենի Աղատ վազքի միջին: երկարությունը ւ. Փոխանցման երնհույթներ:Փաղերի

Փաղերի ջերմաճաղորդությունը ՛

Փ

Փ

Փօ

Փ

փորձառական

Փ

«:

օօ

«

.

Փ

Փօ

՞

Փ

՞

«.

՞

Փօ

Փօ«

ՀՓ»«

՞

դաղի կատարած այշլսաւտանքը ուսրրեր

Մաքսվելիբաշխման օրենքի ուռուգումը եղանակով

՞

Հ

իդեալականդաղի ցերմունակու-

ձավասարումը իդեալական դաղի ազիարաստի Պոլիտրուլիկ ոլրոցեսներ

իդեալական

ուղղությունների արագութ յունների խիստ ճաշվառումը ճավասարաչ ավ բաշխումը,բոո ազատու լոն Իսերդիայի բաշխման

թյունը

սմ

Ս'ոլեկուլները՝բոտ

՞

ԳԱԶԵՐԻ

Փ

Փ

Տ 109 Բարոմետրականբանաձեն բաշխումը Բոլցմանի

Տ Տ

՞

'

ժամանակ պրոցեսների

Փաղերիկինետիկ տեսութ յա՛ն ձավառարումը ճՃեշմայն25 մար

ԳԼՈՒԽ:

-

Հ«..-.2.«

Տ 927Ջերմաստիճան իդեալական գաղի վիճակի ճավասարումը ԿԻՆԵՏԻԿ

.

փովսան

Հ».2

ՏԱՍՆԵՐԿՈՒԵՐՈՐԴ

.՛

՞

՞

ասո

`.

՞

Տ

՞

՛

Օ0Յ«««.Չ.2.«.օ«

-

՛

՞»

»

Փ«

՞

.

՞

՞

՞

-

417.

մածուցիկությունը

՞

՞

6:

«7.

«

«ծ

.

.

՞

՞

՛

.

՞

՛

.

Փաշդերիդիֆուզիան Տ Փերնոսրացած դազեր Տ 1416 Քֆուղիա Տ

.

.

՞

`

.

՛

ՏԱՍՆԵԲԵՔԵՐՈՐԴ

Տ

Տ

Տ Տ Տ Տ Տ

՛

՞

՞

՞

՞

՞

՞

՛

՞

՞

՞

.

-.

Փ

օ

«

Փ

Փ

օ

օ

Փ

Փ

Փ

՞

՞

՞

՛

՛

՞

.

՛

է

՞

-

՞

՞

՞

ԳԼՈՒԽ:

շեղումը իղետալականությունից Փագղերի

Վան-դեր-Վատլսի հավասարումը .՞ «օ Փորձառական իղոթելրմերջ Փերձագեցաժ դոլորշի / դերաաքացած ճեղուկ Լ2 «. թչուս կան զազի ներթոն Հներգիսոն էֆենոր ՑՋոուլ-Թոմսոնի ՞

՞

օօ

»ՋՓՉ

.

.`..»Հ2.2.

ճեղուկացումը փՓաղերի

ՏԱՍՆՁՈՐԲՍԵՐՈՐԴ

»

-

օ

»

ԳԼՈՒԽ:

օ

՞

՛

.

՞

՞

՞

Հ

Փօ«

՞

՞

«

«

՞

ԳՓ

օ

օ.օ

օօ

օ

օ

օ

Փօ

.

՞

՞

՞

՞

օ

օ

Հ

օ

Փօ

՛

.

՞.

՞

7...

Գօ

՞

օօ

՞

.

..

՞

Փ

ԳԱԶԵՐ

ԻՐԱԿԱՆ

.

՞

.

.

՞

՛

«»«.օ

ծՀ9

օ

.

ՀԻՄՈՒՆՔ-

ԹԵՐՄՈԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ

ՆԵՐԸ

Հ Հ

Տ Տ Տ

12»

Ներածություն Ջերմայինմեքենայի կիցը

՞

՛

՞

՛

.

՞

՞

՞

՞

«ծ

՞

՞

՞

կարնոյի ճենլը

իարձելին.

՞

`

՞

՞

՞

՞

՞

՞

1/3

՞

՞

օ

.

.

՛

.

՞

՞

՞

՞

«.

.

`

՞

դործա-

՞

.

՛

`

2.7...

Փ Հ« բությունը Փ«»Տ» Ենատրողի Ինտրոււիաւյիծատկությունները Թեորեմը Ներեւաիխ ն ճավանականություն բնտրուղիտա իդեալականդազի քնսորոիա'ն ա

Տ

Փ

.

ՓՉ.Չ2Թ

9...

Փ

Փ

Փ

Ը

՛

՞

Փ

՞

՛

«

.

`

Օօ

Փ

Փ

Փ

՞

օ

Կ«

Փ

Փ

գ

օ

Գ

.

՞

՞

.

Ք...

«

՞

.

՞

՞

՞

.

Փ

օօ

Փ

«զ

՞

՞

օ

Հ«

օ

«

«օ

օ

օ

ՀԵՂՈՒԿ

Հեռուկներիկառուցվածքը 1 ակերնութայինլարում

Գօ«

.

Փ

»

««

ԵՇ

ԵՎ

Փ

օ« «

56ծ

5.

«օ.օ. .`.Փ«.....

Դնչումը ճեղուկը կորացած սմսկերնույթի սկ երնույթնարճեղուկի է Հինգ մարմնի ոտնմ այմում

ԹՅՌԻՆՆԵՐ

օ

օ

.Փ»«..»«

«2

29».

ԳԼՈՒԽ:

՞

«օ«

օ«

ՎԻՃԱԿ

Մ'ազականերնույթներ

«

՞

օօ.

«

`.

ԳԼՈՒԽ:

Փ

Հ«

ՎԻՃԱԿ

Բյուրեղային վիճակիտարբերիչ դծերը Բյուրեղների դասակարգումը Իցուրեղայինցանցերի ֆիզիկական տեսակները Ջերմայինշարժումը բյուրեղներում Բյուրեղներիջերմունակությունը .

ԳՓօ

»

օ.օ

ԲՅՈՒՐԵՂԱՅԻՆ

.`

»

.

.-

օ

՞

.«

«

օ

օ«

Հ«.»«..ՀՓ«.օ«

ԳԼՈՒԽ:

օ

538:

Հ».

«

ՏԱՍՆՏՈԹԵՐՈՐԴ

Տ 14: Տ 148 Տ 149 Տ 150 Տ 151

.

ՏԱՍՆՎԵՑԵՐՈՐԴ

Տ Տ Տ Տ Տ

Հ

դարձելի մեջեսաների օգտակար դործողության դործակիցները իդեալականգազի նկարնույիճիկլի օ.ղ.դ.-ի սանդղակը Հերմաստիճանների Թերմոդինամիկական վերածված ջերմության քանակ: կյաուղիուսի անճավասա-

ՏԱՍՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

Տ Տ Տ Տ Տ

՞

՞

ակզրունքը ՞

՞

՛

աի

.«

Տ Տ Տ Տ Տ

՞

՞

՞

Տ Տ Տ

՛

.

դործողության ՞

՞

՞

՞

`

օղոակար

երկրորդ Թերմոդինամիկայի ՞

՞

-

.

օ

օ.օ

«

«

.

..

«

.

«

Փ« .

օ«

ՀԱՎԱՍԱՐԱԿՇՌՈՒ-

ՓՈՒԼԱՅԻՆ

ՓՈԽԱԿԵՐՊՈՒՄՆԵՐ

Նէրածություն Փոլորչիացում / խտացում Հալում / բյուրեղացում

ԶԱԶԱԿԱԿԿՎԱՎԱԿՅԿՎԱԿՎԴՎ

՞

՛

`

՞

՞

՞

՛

"

՞

՞

՞

է2

՛

՛

՛

՞

՛

կլոչղլեյտրոն-կլաուղիոււիճավասարումը Փ« եռակի կեսո։ վիճակի դիաղրամը ՞

՛

»

.

՞

՞

՛

՛

՞

՞

է2

՞

.

՞

.

«

օ«

օ

՛

՛

՛

՞

օծ

՞

՞

Փօ« ՛

6Հ7

ԻԳՈՐ

ՍԱՎԵԼԵՎ

ՎԼԱԴԻՄԻՐՈՎԻՉ

ԴԱՍԸՆԹԱՑ

ՖԻԶԻԿԱՅԻ

ԸՆ «ՀԱՆՈՒՐ

իէ ՀԱՏՈՐ

ւ

ամա

«Ց

`,

գժոՀԿՑկարքր

«տական

|

«Հ-ԻԳ"Է

ԼԱՆ

է

դի

.

ԶՐՈ

ՀԵԼԳԻԿՅՈա

ԻԿ

աԿ--

-ծ-

Գաբուզյան Խմբազիր՝ Վ. Վ. Վարդանյան ասնադեստ

Թարգմանիչ` Մ

քող

Վ ՀՕմասարոակ: «րանա

Վ. Մ.

խմբագիր կ. Մ. Լաթոյան նկարիչ՝ Հ. կ. Մնացականյան Փեղչ խմբաղիր՝ Խ. Հ. Գլուլամիրյան Տեխն» խմբադգիր՝ Է. ե. Ախիրյան Մ. Գ. Խաչատրյան Վերատուղող սրբագրիչ՝

Գատվեր՝597

Տպաքանակ՝

Հանձնված է շարվածքի 26/17

«Հաղ այմ.33,0

մամ.,

րատ.

մամ.:

29,64

ճրատարակչություն, «լույս» Ա1581Շ1Ե6180 ,Մ171Շ",Եքճրճ

թ:

Սառրագրված է տպադրության

Գինը՝

երհան--9Ջ,

-- 9,

տ.

10.000

ո.

կող:

կիրովի փող.

Ե

ԺՏ 204

19ա:

էոռքօ88, 198.

ՀՍՍՀ Մինիստբներիխորճրղի ճրատարակչությունների,

պոլիգրաֆիայի

գրքի առնորի գործերի պետական կոմիտեի Հակոբ Մեղապարտիաֆ» վան պոլիգրաֆկոմբինատ,նրնեան--Ջ,Տերյան 91: կ

աղաւոօմ

Ճաօոճ

ԸՕտ68 Ռ16Ր2ոճքրնԷԼՕՇաՕԽՈՁ ոօ ոծոճիմ 831276ՂԵՇ 18, ոօտորքճֆու ո Էքծտճո-9, տ. ԼՇքտոռ 91. 70քոօ8տ8.

Լ.Վ. ՈօոուքմՓաօխծոաճւ Ճթա. ՇՇՔ ՔՆաատշրքօտ