Ժամանակակից էկոլոգիական կրթության ռազմավարական ուղղությունները ՀՀ-ում
- Язык:
- Հայերեն
- Предмет:
- Մանկավարժություն
- Год:
- 2025
- ≈ %d мин чтения:
- ≈ 25 мин чтения
Ժամանակակից էկոլոգիկան կրթու թյան ռազմավարական ուղղությու նները ՀՀ-ու մ Ներածություն 1. Ժամանակակից էկոլոգիական կրթության էությունը, անհրաժեշտությունը: 2. ՀՀ էկոլոգիական կրթության ոլորտում առկա խնդիրները և լուծման ուղիները: 3. ՀՀ ժամանակակից էկոլոգիկան կրթության քաղաքկանունության ռազմավարական ուղղությունները: Եզրակացուրյուն:
Ներածություն
Հազարամյակներ շարունակ մենք պայքարել ենք բնության դեմ, իշխել նրան, վերափոխել, դաժանաբար ոչնչացրել: Բայց բնությանը պետք չէ պաշտպանվել մեզանից: Դա մեզ է պետք նրա իշխանությունը. մաքուր օդ, որպեսզի շնչենք, զուլալ ջուր, որպեսզի խմենք, ամբողջ բնւթյունը, որպեսզի ապրենք: Ինքը` բնւթյունը, եղել և միշտ կլինի մարդուց ուժեղ, քանի որ նա է ծնել մարդուն: Մարդը միայն մի ակնթարթ է բնության կյանքի մեջ: Բնությունն է, որ ընդմիշտ կա և անվերջ է:
Կենսոլորտը հիվանդ է: Նրան վարակել է մարդու միջամտությունը իր կյանքի մեջ: Չմտածված տեխնիկան ոտնահարում է բնությունը, փչացնում է կենսոլորտը, ճնշում է մարդկությանը, թունավորում է Երկիր մոլորակը: Պետք է վերջ տալ այս ճանապարհին: Մարդու կողմից բնության անսահման շահագործման դարը թողնենք ետևում: Բնությունը վերարտադրություն է պահանջում: Մոլորակի հետ փոխհարաբերություն հաստատելու համար անհրաժեշտ են խորը գիտելիքներ և խելամիտ զգոշություն: Դրանք են մարդկության փրկության միակ հուսո կանթեղը: Կենսոլորտը կարող է գոյություն ունենալ առանց մարդու, բայց մարդը չի կարող գոյատևել առանց կենսոլորտի: Պահպանել ներդաշնակություն մարդու և բնության միջև. սա է հիմնական խնդիրը, որը ծառացել է ներկա սերնդի առջև: Անհրաժեշտ է զարգացնել յուրաքանչյուր մարդու մոտ □էկոլոգիկան գիտակցություն□, որն էլ կորոշի տեխնոլոգիաների, ձեռնարկությունների կառուցման և բնական ռեսուրսների օգտագործման տարբերակների ընտրությունը: Սույն աշխատանքի նպատակն է ցույց տալ էկոլոգիական նոր մտածողության հաստատման կարևորուտյունը ողջ աշխարհում և, հատկապես, Հայասիանում, քանի որ ովցանկանում է աշխարհը ավելի լավ դարձնել, պետք է սկսի հենց իրենից: □Բնությունից վերցնել ամեն ինչ□ լոզունգից անհրաժեշտ է անցնել □Բնությունը մեր տունն է□ լոզունգին: Դեռևս գոյություն չունի գլոբալ էկոլոգիկան քաղաքականություն, այն 21-րդ դարի խնդիր է և անհրաժեշտ է ազգային տնտեսության ուղղվածությունը փոխել հենց այսօրվանից: Սույն աշխատանքի առաջին մասում կներկայացվի էկոլոգիական կրթության ` որպես գլոբալ ճգնաժամից դուրս գալու միջոցի, էությունը, անհրաժեշտությունը, նպատակները և դրանց հասնելու խնդիրները: Երկրորդ մասում կքննարկվի Հայաստանի Հանրապետության էկոլոգիկան կրթության ոլորտում առկա խնդիրները, դրանց լուծման ուղիները և ժամանակակից էկոլոգիկան կրթության քաղաքականության մշակման անհրաժեշտությունը: Երկրորդ մասում նշելով ժամանակակից էկոլոգիկան կրթության քաղաքականության անհրաժեշտությունը՝ երրորդ մասում կներկայացվի Հայաստանի Հանրապետության
ժամանակակից էկոլոգիկան կրթության
քաղաքականության ռազմավարական ուղղությունները, քաղաքականության նպատակները, խնդիրները, սկզբունքները, գործողության ուղղությունները կրթական տարբեր մակարդակներում: Հայաստանի Հանրապետությունը ունի անհրաժեշտ ներուժ՝ ստեղծելու նոր, էկոլոգիական կրթության պահանջները բավարարող կրթական համակարգ: Դրա համար անհրաժեշտ է ճիշտ ռազմավարության մշակում և գործողությունների համակարգված իրականացում:
1. ժամանակակից էկոլոգիկան կրթու թյան էու թյու նը, անհրաժեշտու թյու նը
Ներկայումս
բնության
հետ
փոխհարաբերությունների
տարերային
զարգացումը
վտանգ է սպառնում ոչ միայն առանձին օբյեկտների,տարածքների, երկրների, այլև ամբողջ մարդկության գոյությանը: Այն բացատրվում է նրանով, որ մարդկային ցեղի առաջացումը, ինչպես նաև մարդը՝ իր նյութական և հոգևոր պահանջմունքներով, խիստ կապաված է բնական աշխարհի հետ, սակայն, ի տարբերություն մնացած օրգանիզմների, այդ կապերը այնպիսի մասշտաբների և ձևի են հասել, որ այն կարող է բերել (կամ արդեն բերում է) գրեթե ամբողջ կենսոլորտի ընդգռկմանը ժամանակակից հասարակության կենսապահովման մեջ՝ հասցնելով մարնկությանը էկոլոգիական աղետի շեմին: Իրադրությունների տարերային զարգացումը հնարավոր է դադարեցնել միայն գիտելիքներով այն մասին, թե ինցհպես կարելի է դրանք կառավարել, և այդ գիտելիքները պետք է ունենան, ծայրահեղ դեպքում, հասարակության հնարավորինս մեծ թվով անդամներ, որն էլ հնարավոր է միայն մարդկության համընդհանուր էկոլոգիկան կրթության միջոցով: Էկոլոգիական լուսավորչությունը համարվում է այն ուղղություններից
մեկը,
ճգնաժամից: Այս
ուղղության
լուսավորչության համար, որը
և
որով
աշխարհը իմաստը
կայանում
դաստարակության
կապված
է
կարող
է է
զարգացման
հասարակական
դուրս
գալ
էկոլոգիկան մեջ
այն
էկոլոգիական
էկոլոգիկան կրթության
խնդրի
,
լուծման
գիտակցության
վերակառուցման, մարդու ապրելակերպի, նրա բարոյականության փոփոխման հետ: Այլ կերպ ասած, էկոլոգիկան ճգնաժամի հաղթահարման ռազմավարությունը պետք է
ունենա
ոչ
միայն
գիտատեխնիկան
և
իրավական,
այլ
նաև
բարոյական
բաղադրիչ: Հասարակական
էկոլոգիկան
գիտակցությունը
միշտ
էլ
գոյություն
է
ունեցել
մարդկության պատմական բոլոր փուլերում՝ օբյեկտիվորեն արտահայտելով տվյալ պահին
գոյություն
ունեցող
պատկերացումները: Հատկապես
մարդու
և
էկոլոգիկան
բնության գիտակցության
փոխհարաբերության ձևավորված
այս
տեսակները, ինչպես գտնում են գիտնական-հգեբանները, որոշում էր մարդկանց վարքը բնական աշխարհի հետ փոխհարաբերության ժամանակ: Օբյեկտիվ իրականությունը վկայում է, որ ներկայումս մարդու տնտեսական և մշակութային գործունեության համարյա բոլոր ոլորտներում մարդու գիտակցոթյան մեջ
ամուր
հաստատված
է
բացառիկության□
□մարդկային
էկոլոգիկան
օրենքներին չենթարկվելու գաղափարը: Շրջակա բնական միջավայրի նկատմամբ մարդկանց
վարքագիծը,
որը
հիմնված
է
□մարդկային
բացառիկության□
գաղափարի վրա, բազում հետազոտողների կարծիքով, մեր մոլորակի էկոլոգիական ճգնաժամի առաջացման գլխավոր պատճառներից մեկն է: □Խնդիրը
պայմանավորված
է
ոչ
այնքան
շրջակա
միջավայրի
վրա
մեր
ազդեցությամբ,- նշում է Ա. Գոռը(1993թ),- որքան մեր փոխհարաբերությություններով բնության հետ՜ իրական որոշումը կկայացվի միայն քաղաքականության և Երկրի միջև
փոխհարաբերության
հիմնական
վերաիմաստավորման
փոփոխությունները
կապված
կլինեն
և
□առողջացման□
այդ
միջոցով՜
փոխհարաբերությունների
վերաբերյալ նոր մտածողության վերամշակման հետ □: Էկոլոգիական
գիտակցության որը
□անթրոպոցենտրիզմը□,
առավել
հիմնված
է
տարածված □մարդկային
տեսակ
է
բացառիկության□
գաղափարի վրա: □Անթրոպոցենտրիզմի□ հիմնական առանձնահատկություններն են (Դերայբո, Յասվին, 1996թ.) 1. Մարդը բարձր արժեք է ներկայացնում: Միայն նա է բարձրարժեք, իսկ մնացած բոլորը արժեքավոր են միայն այնքանով, որքանով դրանք կարող են օգտակար
լինել
մարդուն: Բնությունը
համարվում
է
մարդկության
սեփականությունը: 2. Աշխարհի գտնվում,
հիերարխիական մի
քիչ
ներքև
կառուցվածքը: Բուրգի
մարդու
կողմից
և
գագաթին
մարդու
համար
մարդն
է
ստեղծված
բարիքները, այնուհետև ՝ բնության տարաբնույթ օբյեկտները: 3. Բնության
հետ
պահանջմունքների արտադրանքի□
փոխհարաբերության բավարարումն ստացումը:
Սրա
□շահագործում□ բառով:
է,
նպատակը այսինքն էությունը
այս
որոշակի
կամ
այն
□օգտակար
արտահայտվում
է
4.
Բնության հետ փոխհարաբերության բնույթը որոշվում է □պրագմատիկ իմպերատիվի□ միջոցով: Ճիշտ և թույլատրելի է այն, ինչ օգտակար և շահավետ է մարդուն ու մարդկությանը:
5. Էթիկայի
կանոնները
աշխարհում
և
և
նորմերը
չեն
գործում
տարածվում
են
միայն
բնական
մարդկանց
աշխարհի
հետ
փոխհարաբերության հարցում: 6. Բնության հետագա զարգացումը հասկացվում է որպես գործընթաց, որը պետք է ենթարկվի մարդու զարգացման գործընթացին: Սխալ
կլիներ
զարգացման
ենթադրել,
պատմությունը
որ
հասարակական
էկոլոգիական
անթրոպոցենտրիզմի
մշտական
գիտակցության գերիշխանության
պատմություն է, երբ մարդը բնությունը հակադրում է իրեն: Արդյունաբերության բուռն աճի սկզբնական շրջանում գիտական ոլորտում լայն տարածում էին ստացել այն տեսությունները, որոնք օբյեկտիվորեն նպաստում էին մարդու և բնության նշված հակասությանը, սխալ էին մեկնաբանում կենսոլորտի էվոլյուցին
զարգացումը: Տարբեր
ժամանակներ
այսպիսի
և
դրանց
մոտիկ
հայացքներ են արտահայտել Հ. Հեգելը, Բ. Սպինոզան, Ռ. Դեկարտը և այլն: Դրա հետ մեկտեղ գոյություն ունեին նաև սկզբունքորեն այլ պատկերացումներ, համաձայն որի մարդը և բնությունը միասնական և անբաժան են իրարից, և, հետևաբար,
հակադրել
միմյանց
արմատապես
սխալ
է
և
անիմաստ: Այս
ուղղությամբ խոշոր քայլեր են արվել XIX և XX դարերում: Այսպես, մարդու և բնության փոխհարաբերության հայացքների զարգացման մեջ նշանակալի ներդրում են կատարել Կ. Մարքսը և Ֆ. Էնգելսը □Կապիտալ□, □Բնության դիալեկտիկա□ և այլ աշխատություններում: Այս առիթով Կ. Մարքսը գրել է. □Մարկային նախագծերը, որոնք
համաձայնեցված
չեն
բնության
օրենքներին,
միայն
դժբախտություն
են
բերում□: Ամերիկացի հետազոտողներ Պաուելլը և Ֆերնաուն առաջինն են եղել, ովքեր մշակել են ապագա սերունդների համար բնական ռեսուրսների կոնսերվացման և դրանց
արդարացի
նախաբանն
բաշխման
էր.□Առավելագույն
անհրաժեշտության բնական
բարիքներ
համար ավելի երկար ժամանակահատվածում□:
մասին մեծ
ուսմունքը: Նրանց
քանակով
մարդկանց
Մարդու և կենսոլորտի միասնության հիմնավորման և դրա գիտակցության ոլորտի՝ նոոսֆերայի, էվոլյուցիոն վերափոխման գաղափարը խորը գիտական մակարդակի վրա առաջարկել է XX դարի խոշոր մտածող Վ. Ի. Վերնադսկին: Ինչու՞ գիտության մեջ առաջացավ □նոոսֆերա□ հասկացությունը: Կենսոլորտի զարգացման ժամանակակից փուլում մարդկային գործունեությունը դառնում էր գերակայող գործոն: Պարզվեց, որ արտրադրողական ուժերի աճի հետ համեմատած մարդկության սոցիալ-տնտեսական զարգացման տեմպերը գնալով ավելի արագ էին առաջ անցնում բնական էվոլյուցիոն զարգացման տեմպերից, իսկ բնության վրա մարդու ազդեցության մասշտաբները սկսեցին գերազանցել բոլոր երկրաբանական պրոցեսները: Մարդն իր արտադրական գործունեության ընթացքում ավելի շատ էր փոփոխում կենսոլորտի բաղադրիչները: Արդյունքում, գլոբալ փոփոխություններ էին տեղի ունենում և դրանք շարունակվում են մինչ այսօր: Եվ այդ փոփոխությունները կարող են ճակատագրական լինել մարդու համար և նա պարզապես կարող է բնաջնջվել Երկիր մոլորակից: Միակ ելքը այս իրավիճակից, ինչպես գտնում էր Վ. Ի. Վերնադսկին, նոոսֆերայի ստեղծումն է: Նոոսֆերան կենսոլորտի զարգացման պատմության մեջ նոր փուլ է, երբ
նրա
զարգացման
որոշիչ
դերը
բնական
գործընթացների
տարերային
ընթացքից և բնության վրա անթրոպոգեն ազդեցությունից անցում է կատարում բնության և հասարակության ներդաշնակ զարգացմանը: Վ. Ի. Վերնադսկին Երկիր մոլորակի վերին հատվածի զարգացման էվոլյուցիան ներկայացրել է հեըևյալ կերպ.
Կենդանական աշխարհ
Տեխնոլորտ
Ջրոլորտ
□Գ իտակցություն□
Մթնոլորտ
Քարոլորտ
Վ. Ի. Վերնադսկու հավաստմամբ, գիտակցության ոլորտում՝ □նոոսֆերայում□, պետք է գլխավորի հումանիստական միտքը, իսկ դա առաջին հերթին ենթադրում է սոցիալական հարաբերությունների հումանիզացիա, բնության հանդեպ խելամիտ վերաբերմունք, նրա ռեսուրսների հանդեպ հոգատար վերաբերմունք: Այս բոլոր հայացքների առկայությունը վկայում է այն մասին, ձևավորվում է մարդկության էկոլոգիկան մտածողության նոր տեսակ՝ էկոցենտրիզմ: Էկոցենտրիզմին բնորոշ են հետևյալ առանձնահատկությունները. 1. Բարձր
արժեք
զարգացումը:
է
ներկայացնում
Մարդը
բնության
մարդու
և
բնության
սեփականատերը
չէ,
ներդաշնակ
այլ
բնության
անդամներից մեկը: 2. Աշխարհի հիերարխիական պատկերից հրաժարում: 3. Բնության հետ փոխհարաբերության նպատակը ոչ միայն մարդու , այլ նաև ամբողջ բնական համակեցության պահանջմունքների բավարարու մն է: 4. Բնության հետ փոխհարաբերության բնույթը որոշվում է այսպես կոչված □էկոլոգիկան իմպերատիվի□ միջոցով. ճիշտ և թույլատրելի է այն, ինչը չի խախտում
բնության
մեջ
գոյություն
ունեցող
էկոլոգիական
հավասարակշռությունը: 5. Էթիկայի կանոնները և նորմերը հավասարապես տարածվում են ինչպես մարդկանց միջև, այնպես էլ բնական աշխարհի հետ փոխհարաբերության ոլորտում: 6. Բնության և մարդու զարգացման տակ հասկացվում է կոէվոլյուցիայի, փոխշահավետ միասնության գործընթաց: Նոոսֆերայի և նոր էկոլոգիական գիտակցության ձևավորումը երկարատև կլինի, հակասական և տանջալից ու կպահանջի բարոյականության նոր սկզբունքներ,
այն է. գիտակցության բարձրացման և զսպված, միայն անհրաժեշտ նյութական բավարարվածության սկզբունքը: Գոյություն ունեն էկոլոգիկան կրթության էուտյան և նպատակների տարբեր մեկնաբանումներ:
Այդպիսիք
լուսավորչություն□,
□կրթություն
ուսուցման
□դպրոցական
են,
օրինակ՝ շրջակա
էկոլոգիա□,
□բնապահպանական
միջավայրի
□էկոլոգիական
վերաբերյալ□, կրթություն
և
դաստիարակություն□ (կամ առանց □դաստարակություն□ բառի): Այսոր առավել կիրառելի է դարձել □էկոլոգիկան կրթություն□ բառակապակցությունը: Չնայած այս
բոլոր
բառակապակցությունները
ձևով
միմյանցից
տարբեր
,
այունուամենայնիվ միևնույն իմաստն են արտահայտում: Էկոլոգիկան կրթության էությունը կարելի է արտահայտել հետևյալ կերպ. Էկոլոգիական
կրթությունը
անհատի
ուսուցման,
դաստիարակման
և
զարգացման չընդհատվող գործընթաց է, որն ուղղված է գիտելիքների և հմտությունների, գեղագիտական ապահովում
արժեքային
կողմնորոշման,
հարաբերությունների են
անձի
բարոյաէթիկական
համակարգի
էկոլոգիական
ձևավորմանը,
և
որոնք
պատասխանատվությու նը
բնասոցիալական միջավայրի վիճակի և բարելավման նկատմամբ: Ներկայումս
գոյություն
միանշանակ և
չունի
էկոլոգիական
կրթության
գլխավոր
նպատակի
բոլորի կողմից ընդունված սահմանում: Մի դեպքում նպատակը
համարվում է որպես □էկոլոգապես գրագետ մարդու նախապատրաստում□, մեկ այլ
դեպքում՝
□բնասոցիալական
միջավայրի
նկատմամբ
պատասխանատվության դաստիարակում□, կամ □էկոլոգիկան գիտակցության ձևավորում□, նաև □էկոլոգիական բարոյականություն□: Վերջինս կարելի է ասել, որ իր մեջ է ներառում նախորդ բոլոր ասվածները: Ընդհանրացնելով կարելի է ասել. էկոլոգիական կրթությոան
նպատակը անհատի և հասարակության
էկոլոգիական բարոյականության զարգացումը կամ դաստիարակումն է: Էկոլոգիական
կրթության
ոլորտում
տարբեր
երկրների
ջանքերի
կոորդինացումը իրականացվում է ՄԱԿ –ի կրթության, գիտության և մշակույթի հարցերով հանձնաժողովի կողմից (ՇծժհԽԿ): Նրա գլխավոր տնօրեն Ֆ. Մայորը գտնում է, որ անհրաժեշտ է բոլոր կրթական ծրագրերի հիմքում դնել գլոբալ
էկոլոգիական
դաստիարակությունը՝
սկսած
նախադպրոցականից
մինչև
բուհական կադրերի վերապատրաստման համակարգը: Նրա պատկերացմամբ՝ □մեր գոյությունը, շրջակա միջավայրի պահպանությունը հնարավոր է մնան աբստրակտ
հասկացություններ,
հետևյալ պարզ և համոզիչ
եթե
մենք
չներշնչենք
յուրաքանչյուրին
՜
միտքը. մարդիկ բնության մասնիկն են, մենք
պետք է սիրենք մեր ծառերը և գետերը, վարելահողերը և անտառները այնպես, ինչպես սիրում ենք մեր սեփական կյանքը□:(1990թ.) Երրորդ
հազարամյակը
իրականացվեցին
նշանավորվեց
ժամանակակից
Կայուն
նրանով,
որ
զարգացման
այս
ժամանակ
հայեցակարգերի
սկզբունքները և մոդելները: □Օրակարգ 21-րդ դար□-ի գլոբալ փաստաթղթի հիմնադրույթների հիման վրա կատարվող քաղաքական գործողությունների համամոլորակային հասարակության
բնույթը
ստեղծեց
կազմակերպման
նոր
անհրաժեշտ
մոդելների
և
նախադրյալներ
քաղաքացիների
նար
աշխարհայացքի ձևավորման համար: Համաշխարհային զարգացման նպատակների փոփոխության հետ մեկտեղ պետք է փոփոխվի նաև հասարակության էկոլոգիական գիտակցությունը: Տվյալ
ուղղությամբ
արդիականությունը
քաղաքական
գործողությունների
քննարկվեցին
2002 թ.
գլոբալ
բնույթն
Յոհաննեսբուրգում
ու
կայացած
□Կայուն զարգացման հազարամյակ□-ի գագաթնաժողովում: Ժամանակակից Էկոլոգիական կրթությունը գաղափարապես ներդաշնակ է հանուն կայուն զարգացման կրթությանը և հաջողությամբ կարող է նպաստել վերջինիս՝ մեծացնելով կայուն զարգացման ժամանակակից ռազմավարությունում իրականացվող
քաղքական
գործողությունների
արդյունավետությունը: Սա
նշանակում է, որ էկոլոգիական կրթության քաղաքականության հիմնադրույթների ձևավորումը Ժամանակի հրամայականն է և ներդաշնակ է ՄԱԿ –ի Եվրոպական Տնտեսական Հանձնաժողովի (ԵՏՀ) կրթական ռազմավարության նպատակներին և խնդիրներին(Վիլնյուս, 2005թ. մարտի 17-18): Ռազմավարության հիմնական նպատակն
է շահագրգռել
ՄԱԿ-ի ԵՏՀ-ի
անդամ
երկրներին
զարգացմանը
մասնակցելու հարցում և ընդգրկել կայուն զարգացումն ապահովող ինչպես ֆորմալ, այնպես էլ ոչ ֆորմալ կրթության և լուսավորչության համակարգի մեջ:
Այսպիսի
մոտեցումը
հնարավորություն
կտա
զինել
զարգացման մասին գիտելիքներով , կբարձրացնի նրանց վտահությունը
մարդկանց
կայուն
հեղինակությունը և
սեփական անձի նկատմամբ, ինչպես նաև կընդլայնի նրանց
հնարավորությունները՝
վարելու
առողջ
և
արգասաբեր
կենսաձև
և
հոգատարություն ցուվաբերել սոցիալական արժեքների, սեռերի հավասարության և մշակութային բազմազանության նկատմամբ: Ռազմավարության խնդիրներն են. o այն բանի ապահովումը, որի դեպքում ռազմավարության մեխանիզմները , նորմատիվաիրավական և կազմակերպական հիմքերը հենարան կծառայեն կայուն զարգացման ապահովմանը, o ֆորմալ և ոչ ֆորմալ կրթության և լուսավորչության միջոցով նպաստել կայուն զարգացմանը, o մանկավարժների կողմից գիտելիքների ընկալումը այն մասին,որ թույլ է տալիս
կայուն զարգացման խնդիրները ներառել իրենց կողմից
դասավանդվող առարկաներում, o
կայուն
զարգացումը
ապահովող
ուսումնական
միջոցների
և
ուսումնամեթոդական ձեռնարկների մատչելիության ապահովումը o նպաստել կայուն զարգացման ապահովման ոլորտում կատարվող գիտական հետազոտություններին
և
կայուն
զարգացման
ապահովման
կատարելագործմանը: o կայուն զարգացման ապահովման ոլորտում բոլոր մակարդակներում գտնվող համագործակցության ամրապնդումը ՄԱԿ-ի ԵՏՀ-ի ռեգիոնի սահմաններում: Այսպիսով, կարող ենք ասել, աշխարհի առջև ծառացած խնդիրը հնարավոր է լուծել
միայն
մարդկության
վերաիմաստավորման
միջոցով,
վիճակի կլինի հասկանալ
ողջ այսինքն՝
գործունեության ձևավորել
բովանդակության
□նոր□
մարդ,
որն
ի
բնությունը և պահպանել նրա հարստությունը նոր
սեռունդների համար:
2.
ՀՀ
էկոլոգիական
կրթու թյան
ոլորտու մ
առկա
խնդիրները և լուծման ու ղիները Բնությունը
պետական
սահման
չի
ճանաչում, այն
միակն
է
և
ընդհանուր
բոլորիս համար: Այդ է պատճառը, որ մի երկրի էկոհամակարգերի խախտումը պատասխան ազդեցություն է թողնում մնացած երկրներում: Այս առիթով 1992
թ. Ռիո -դե- Ժանեյրոյում կայացած ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի և զարգացման կոնֆերանսում
Մ. Սթրոնգը
նշել
է.
□Մենք
կփրկվենք
միասին,
հակառակ
դեպքում ոչ ոք չի փրկվի□: Իսկ Հայաստանի Հանրապետությունը թեկուզ փոքր, բայց աշխարհի մի մասն է կազմում: Ուստի սույն աշխատանքի առաջին մասում նշված էկոլոգիական կրթության անհրաժեշտությունը, նպատակները, խնդիրները վերաբերում են նաև մեր հանրապետությանը: Հայաստանը
ՄԱԿ-ի
Եվրոպական
Տնտեսական
Հանձնաժողովի
տարածաշրջանի երկրների շարքում է և պատրաստակամություն է հայտնել ինտեգրվելու
Եվրոպական
կրթական
տարածությանը:
Հայաստանի
Հանրապետությունում 2001 թ.-ից գործում է □Ազգաբնակչության էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության մասին□ օրենքը: Հարավային Կովկասում Հայաստանը
միակ պետությունն է,որտեղ գործում է սույն օրենքը:
Հայաստանը
ակտիվ
մասնակցություն
է
ցուցաբերում
միջազգային
համագործակցության ոլորտում որոշումների ընդունման գործընթացին: Հայաստանում էկոլոգիական կրթության զարգացման պատմությունը կարելի է բաժանել երեք փուլի.
Առաջին փու լ: □Շրջակա միջավայրի մասին□ ՄԱԿ –ի միջազգային գիտաժողով (Ստոկհոլմ, 1972թ.) _ □Շրջակա միջավայր և զարգացում□ ՄԱԿ-ի միջազգային գիտաժողով (Ռիո -դե- Ժանեյրո, 1992 թ.) ժամանակահատված: Այս ժամանակահատվածը համարվում է էկոլոգիական կրթության զարգացման սկզբնական շրջան, պարարտ հող, որի ժամանակ սկսվում է արդիականացվել էկոլոգիական
կրթությունը
և
անհրաժեշտ
պայմաններ
են
ստեղծվում
չընդհատվող էկոլոգիական կրթության համակարգի ձևավորման համար:
Երկրորդ փու լ: □Շրջակա միջավայր և զարգացում□ ՄԱԿ-ի միջազգային գիտաժողով (Ռիո -դե- Ժանեյրո, 1992 թ.)_ Կայուն զարգացման համաշխարհային գագաթնաժողով (Յոհաննեսբուրգ, 2002 թ.) ժամանակահատված: Այս
փուլում
կրթության հաստատվեց
վերջնականապես
համակարգի
ձևավորվեց
կազմակերպական
չընդհատվող կառուցվածքը,
էկոլոգիական ձևավորվեց
և
անհրաժեշտ օրենսդրական և նորմատիվաիրավական բազան,
իրականացվեց
մեթոդական
ձեռնարկների
և
ուսումնական
ծրագրերի
ստանդարտացում:
Երրորդ
փու լ: Կայուն զարգացման համաշխարհային գագաթնաժողով
(Յոհաննեսբուրգ, 2002 թ.) _ Շրջակա միջավայրի պահպանության և կրթության նախարարությունների
ներկայացուցիչների
բարձր
մակարդակի
խորհրդակցություն (Վիլնյուս, 2005 թ.( ժամանակահատված: Այս ժամանակահատվածը ազգային չընդհատվող էկոլոգիական կրթության համակարգի
արդիականացման,
ուսումնական
պլանների
նրա
Կայուն
բովանդակության,
զարգացման
ծրագրերի
և
գաղափարախոսությամբ
հարստացման և նորագույն կրթական ձևերի և մեթոդների իրականացման փուլն է: Այստեղ հիմնական շեշտը դրվում է էկոլոգիական կրթության ազգային քաղաքականության հիմնադրույթների մշակման վրա, որոնք համահունչ կլինեն նոր կրթական բարեփոխումներին և ՄԱԿ –ի ԵՏՀ –ի □Կրթություն հանուն Կայուն զարգացման□ ռազմավարության գերակայող ուղղություններին: Այս փուլում վերը նշված խնդիրների առկայությունը անհրաժեշտություն է առաջացնում մշակել էկոլոգիական կրթության ազգային քաղաքականության հիմնադրույթները: Չընդհատվող էկոլոգիական կրթության հայեցակետերը, նրա կառավարման սկզբունքները և իրականացման միջոցները արդեն մշակված են չընդհատվող էկոլոլոգիական կրթության առաջին երկու փուլերի ընթացքում: Ուստի, երրորդ փուլում կարևոր նշանակություն ունեն հետևյալ քաղաքական մոտեցումները`
նոր
քաղաքական
նախաձեռնություններում
խուսափել
կրկնվող
գործողություններից,
կայուն
զարգացման
կրթության
գաղափարների,
ուսումնական
ժամանակակից
առարկաների,
ծրագրերի
էկոլոգիական արտացոլման
տակտիկայի որոշումը,
էկոլոգիական զուգորդումը հոգեկերտվածքի Այսպիսի
կրթության տեղական և
մոտեցումը
միջազգային
փորձի
բանականորեն
առանձնահատկությունների,
մշակութահոգևոր առավելագույն
բնակչության
առանձնահատկությունների
ձևով
կնպաստի
ճիշտ
հետ:
քաղաքականության
իրականացման արդյունավետության բարձրացմանը: Դա պայմանավորված է նրանով,
որ
չընդհատվող
էկոլոլոգիական
կրթության
ազգային
քաղաքականության հիմնադրույթները ավելի հեշտ կիրականացվեն` առանց (որը չափազանց կարևոկ է) մարդկանց վրա բարոյահոգեբանական ճնշման: Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 1998 թ. որոշմամբ ստեղծվել է
էկոլոգիական
գործնականում
կրթության այն
չի
միջգերատեսչական
գործում:
Վերը
հանձնաժողով,
նշված
2001 թ.
սակայն
ընդունված
□Ազգաբնակչության էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության մասին□ ՀՀ օրենքը մինչ օրս չի ամրագրվել հանրապետության կրթական համակարգի բոլոր
մակարդակներում
էկոլոգիական
կրթության
ուղղությամբ
ենթաօրենսդրական ակտով: Էկոլոգիական կրթության չափորոշիչները անհրաժեշտ չափով կոմպլեմենտար չեն
ՄԱԿ –ի
ԵՏՀ –ի
հանուն
կայուն
զարգացման
ռազմավարության
գաղափարներին: Հանրակրթական մասնագիտական
(անցումը
(կրթության
բուհական (անցումը կրթական
բովանդակության
երկաստիճան`
համակարգին(
հանրապետության
տասներկուամյա
հանդեպ
ձևերի
միջին
փոփոխությունը(,
□բակալավրիատ – մագիստրատուրա□
բարեփոխումները
էկոլոգիական
նախաձեռնությունների
և
կրթությանը(,
կրթության
տեղի
են
բնագավառում
հաջորդականության
և
ունենում քաղաքական միտումների
առաջընթացով: 2001 թ.-ին ընդունված
Հայաստանի միակ
Հանրապետության
փաստաթուղթը`
կառավարության էկոլոգիական
□ՀՀ
կողմից
կրթության
ռազմավարական ծրագիրը□-ը որոշ չափով կորցրել է իր արդիականությունը և վերանայման կարիք ունի` ելնելով նոր քաղաքական փոփոխություններից: Դա պայմանավորված կառավարման
է
հանգամանքով,
պետական
մարմինների
որհստակ և
տարանջատված
տեղական
չեն
ինքնակառվարման
մարմինների իրավասությունների բնագավառները: Ոչ պակաս կարևոր քաղաքական լուծում են պահանջում նաև էկոլոլոգիական
կրթության
համակարգի
ուսումնամեթոդական,
չընդհատվող կադրային,
տեղեկատվական, համակարգի
ֆինանսական,
նյութատեխնիկական
կազմակերպական
ապահովումը,
կառուցվածքիօպտիմալացումը:
այդ Դեռևս
կարգավորված չեն և համակարգման կարիք ունեն հետբուհական էկոլոգիական կրթության,
ինչպես
նաև
հասարակության
լայն
խավերի
էկոլոգիական
կրթության խնդիրները: Այսպիսով,
կատարված
վերլուծությունները
վկայում
են,
որ
հանրապետությունում բացակայում է ժամանակակից էկոլոգիական կրթության քաղաքականությունը,
դեռևս
մշակված
չեն
նրա
հիմնադրույթները:
Քաղաքականության հիմնադրույթների մշակումը կարող է համապատասխանել ազգային
ծրագրերին
և
գործողությունների
ու
դառնալ
տվյալ
ոլորտում
կրթության որակի գնահատման ինդիկատորների ստեղծման իրական հիմք: Ներկայումս էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության կազմակերպական կառուցվածքի
վերափոխումը
տեղեկատվական
և
արտաբյուջետային
(ծրագրամեթոդական,
կադրային
ապահովումը(
ֆինանսավորման
նյութատեխնիկական,
պահանջում
աղբյուրների
են
ստեղծում,
լրացուցիչ հատկապես
տարբեր նշանակության բնապահպանական և էկոլոգիական ֆոնդերի միջոցով: Հիմնական ֆինանսավորումը որը
գործում
է
իրականացվում է պետական բյուջեի միջոցով,
□մնացորդային□
սկզբունքով,
ինչպես
նաև
միջազգային,
հասարակական կազմզկերպությունների և առանձին քաղաքացիների սեփական միջոցների
հաշվին:
էկոլոգիական
Այսօր
ֆոնդեր,
Հայաստանում
իսկ
քաղաքական
չեն
գործում
արտաբյուջետային
նախաձեռնությունները
տվյալ
ուղղությամբ չեն ապահովում արդյունավետության անհրաժեշտ մակարդակ: Ժամանակակից էկոլոգիական կրթության քաղաքականության հիմնադրույթների արդյունավետ
իրականացման
համար
մեր
հանրապետությունը
ունի
զգալի
նախադրյալներ.
ուժեղ գիտական ներուժ
որակյալ ուսուցիչներ
կրթվածության բարձր մակարդակ
հասարակության ցանկությունը` մասնակցելու կրթական բարեփոխումներին և այլն:
3.ՀՀ ժամանակակից էկոլոգիկան կրթու թյան քաղաքկանու նու թյան ռազմավարական ու ղղու թյու նները:
բԲնապահպանության վլորտում իրականացվող ցանկացած ծրագիր արդյունավետ չի կարող լինել, ինչպես վկայում է կայուն զարգացման ավելի քան տասնամյա փորձը,
եթե
նրանում
անհրաժեշտ
մակարդակով
նորովի
ներկայացված
չէ
գիտակրթական ապահովման գործոնը: ՈՒստի
անհրաժեշտ
է,
որ
յուրաքանչյուր
երկիր
մժակի
ժամանակակից
էկոլոգիական կրթության քաղաքականության հիմնադրույթները: Բացի այդ այսպիսի մոտեցումը համահունչ է ՄԱԿ –ի ԵՏՀ –ի □Կրթություն հանուն կայուն զարգացման□ ռազմավարության ռազմավարությունը
(Վիլնյուս,
2005 թ.)
անհրաժեշտ
նպատակներին
իրավասություն
է
և
խնդիրներին: Այս
տրամադրում
մասնակից
պետություններում իրականացնել անհրաժեշտ քաղաքական նախաձեռնություններ: Ինչպես
արդեն
ինտեգրվելու
նշել
ենք,
Եվրոպական
Հայաստանը
կրթական
պատրաստակամություն
տարածությանը: ՈՒստի
և
է
հայտնել
Հայաստանի
Հանրապետության էկոլոգիական կրթության ոլորտում համար առաջին խնդիրն է