Ժամանակակից հայոց լեզվի գործնական աշխատանքների ձեռնարկ

ՀԱՅԱՍՏԱբԻ ԱԶԳԱՅԻբ ԱԳՐԱՐԱՅԻբ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱբԻ

ՍՏԵՓԱբԱԿԵՐՏԻ ՄԱՍբԱՃՅՈՒՂ

Լ.Ս.ՍԱբԹՐՅԱբ

ԺԱՄԱբԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎԻ

ԳՈՐԾբԱԿԱբ ԱՇԽԱՏԱբՔբԵՐԻ ՁԵՌբԱՐԿ

ՄԻՋԻբ ՄԱՍբԱԳԻՏԱԿԱբ ՈՒՍՈՒՄբԱԿԱբ

ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒբբԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

ԵՐԵՎԱբ ՀԱԱՀ

ՀՏԴ 377:809.198.1 (07) ԳՄԴ 74.57+81.2 Ð y 7 Ս 191

Տպագրվում է

Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի գիտական խորհրդի որոշմամμ (30.06.2014թ., արձ. թիվ 10) Գրախոսողներ՝

Ս 191

μ.գ.թ., դոցենտ բ.Պ.Սարգսյան μ.գ.թ., դոցենտ Օ.Մ.Խաչատրյան μ.գ.թ. Մ.Վ.Հովսեփյան

Սանթրյան Լ.Ս. Ժամանակակից հայոց լեզվի գործնական աշխատանքների ձեռնարկ միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների համար/Լ.Ս.Սանթրյան: Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան-Եր.: ՀԱԱՀ, 2014.- 88 էջ: Ձեռնարկն ընդգրկում է ժամանակակից հայոց լեզվի հնչյունաμանություն, μառագիտություն, ձնաμանություն, շարահյուսություն, ոճաμանություն μաժիններին վերաμերող վարժություններ: Գիրքը նախատեսված է միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար: Այն կարող են օգտագործել նան ավագ դպրոցի աշակերտները:

ՀՏԴ 377:809.198.1 (07) ԳՄԴ 74.57+81.2 Ð y 7 |SBԱ 978-9939-54-758-9

Ց È.Ս. ՍանÃրյան, 2014 Ց Ðայասïանի ա½գային ագրարային ÑաÙաÉսարան, 2014

ԵՐԿՈՒ ԽՈՍՔ

Սույն ձեռնարկը նախատեսված է միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար, որի նպատակն է տեսական դասընթացը գործնական աշխատանքներով համալրելը: Հաշվի առնելով, որ միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ուսանողների մի մասը պետք է հանձնի միասնական քննություն, աշխատել ենք պահպանել թեմատիկ ընդգրկունությունը (հնչյունաբանություն, բառագիտություն, ձնաբանություն, շարահյուսություն, ոճաբանություն): Փորձել ենք ապահովել կապը հայոց լեզվի ու հայ գրականության միջն ն աշխատանքում ներառել ծրագրային հեղինակների ստեղծագործություններից հատվածներ՝ լրացուցիչ հնարավորություն ստեղծելով ընթերցելու դրանք: Քիչ չեն նան ճանաչողական, դաստիարակչական բնույթի տեքստերը: Ձեռնարկում ներառված են ժամանակակից հայոց լեզվի բոլոր բաժինները: կ բաժինը՝ հնչյունաբանությունը, վերաբերում է տառերի ն հնչյունների հարաբերությանը, հնչյունների տեսակներին, հնչյունափոխությանը, վանկերին, շեշտին, մեծատառի ուղղագրությանը, միասին, անջատ, գծիկով գրություններին: կկ-ը՝ բառագիտությունը, ընդգրկում է բառիմաստները, բառերի տեսակներն ըստ ձնի ն իմաստի հարաբերության, հնաբանությունները, նորաբանություններն ու օտարաբանությունները, բառակազմությունը, հապավումները, դարձվածները: կկկ բաժինը՝ ձնաբանությունը, վերաբերում է խոսքի մասերին, դրանց հատկանիշներին ու քերականական կարգերին: կV-ը՝ շարահյուսություն բաժինը, ընդգրկում է նախադասության տեսակներն ըստ հնչերանգի, ըստ կազմության, նախադասության գլխավոր ն երկրորդական անդամներն ու դրանց տեսակները, դերբայական դարձվածով, զեղչված անդամով, ներդրված միավորներով նախադասությունները, բարդ նախադասության տեսակները, ներգործաձն ն կրավորաձն նախադասությունների փոխակերպումը, մեջբերվող խոսքը ն նրա կետադրությունն ու փոխակերպումը: V-ում՝ ոճաբանություն բաժնում, տեղ են գտել պատկերավորման ն արտահայտչական միջոցներին, գործառական ոճի տեսակներին, պարբերությանը վերաբերող առաջադրանքներ: Ձեռնարկը կարող է օգտակար լինել նան ավագ դպրոցի աշակերտների համար:

Հեղինակ

ՀբՉՅՈՒբԱԲԱբՈՒԹՅՈՒբ

1. Տրված բառերում որոշել հնչյունների ն տառերի քանակը: Ա. Հետզհետե, մտադրություն, եղկելի, առերնույթ, մարտակարգ, զորագլուխ, լուսավառ, մահասարսուռ, անկշտում, արշավասույր, արնահամ, սիգաճեմ, սրարշավ, լուսնկա, շնորհագեղ, երփնավառ, հուրհրալ, վարդաբույր, լուսաժպտուն, ոսկեվառ, հրաբողբոջ, լուսատերն, մխրճել, շքեղահյուս, դանդաղաշարժ, ձյունապսակ, զմրուխտահավ, ավազահատիկ, բուրաստան, քնքշություն, շուշանագեղ, եղեգնափող, սրտմտել, խռովահույզ:

Բ. Երգիծաբան, նրբակերտ, վերջալույս, խորհրդավոր, ողջակիզել, տխրադալուկ, գեղագիտություն, իրիկնամուտ, ժպտադեմ, քմահաճ, խայտանկար, ձյունապատ, մոխրակույտ, ուրվագծել, ժրաջան, հեռաստան, արնաքամ, արնավառ, լայնատարած, մխաշաղախ, քաղաքամայր, կարմրածուփ, ծիրանագույն, խստաբարո, սրբագործել, տքնել, ոլորապտույտ, թնդալ, անհրապույր, գգվանք, կարոտակեզ, տխրատեսք, գետնաքարշ, մխիթարել:

Գ. Հաստաբուն, դեղնակարմիր, երկար, որոգայթ, ոսկեդեղձան, խշխշալ, թփուտ, պարսպապատ, կտցահարել, պտույտ, բնազդաբար, դառնաթախիծ, մանրամասն, սրածայր, մելամաղձոտ, հարստություն, զրահապատ, ոտնաձայն, նարնջագույն, արնազօծ, որբնայրի, ջրախոտ, պղնձագույն, հրդեհաձիգ, բարձրահասակ, պտղատու, փշալար, մտահոգություն, անակնկալ, հետզհետե, որդեկորույս, անդնդախոր, անընդունակ, ժամանակաշրջան, որովհետն:

2. Քանի՞ ձայնավոր ն բաղաձայն հնչյուն կա տրված հատվածներում: Ա. Վանա ծովը սպասում է հայոց հույսի նավերին, Սպասում են Մասիսները հայ մնացող լավերին, Վայ ժամին է հայն հայտնվում` հայ զոդվելով վայոց դեմ, Հայոց լեզուն ամրոցելով` մահ բերելով դավերին: (ՀՇ) Բ. Ինչքան մենակ բուսնում է նա լեռան ետն, մեն մի ձորում, Ինչքան հեռու իր մոր աչքից, այնքան բո՛ւռն է ուժը լարում, Այնքան ավել ճյուղը փռում, արմատները խո՛րն է խրում, Կյանքի հյութով ու սաղարթով այնքան թա՛նձր է հայոց բարդին: (ՍԿ) Գ. Ինչպե՞ս ես դու կտրել այնքան երկար ճամփա,

Երբ նա` խճոտ ու երկինքդ է եղել ամպած: Ինչպե՞ս ես դու, մեղվի նման, անգամ թույնից բեկտար քաղել, մեղըր քամել դառնությունից.… (ՊՍ)

3. Գտնել հնչյունափոխ արմատները ն վերականգնել անհնչյունափոխ ձները: Ա. Ու վառվում է խավարակուռ հոգիներում նրանց անգայթ Կետը այդ մուգ, որպես հեռու, հրաբոսոր մի ճառագայթ: Սուր մխվել է նրանց սրտում, որպես մի թեժ, կարմիր բնեռ– Թույն է լցնում ու բորբոքում ու երազներ աշխարհավեր.… Աղմըկում է նրանց սրտում մորմոքը հին, հազարամյա– Տենդ է սփռում ու խլրտում նրանց անգայթ սրտում հիմա: (ԵՉ) Բ. Լուսաբացին, երբ կարմրածուփ հորիզոնում հրաշուշան Կարմիր վառվեց արնը բորբ, որպես կռվի ազդանշան, Երբ բռնկվեց արնելքում արնը` նոր լույսով վառված– Դո՛ւրս նետվեցին կայարանից ամբոխները խելագարված.… (ԵՉ) Գ. Կժերն ուսած` թռվռալով Ջուրն են իջնում աղջիկներ, Խնդում իրար ուսի տալով, Երգը զնգում սարն ի վեր: (ՀԹ)

4. Որոշել հնչյունափոխ արմատները ն վերականգնել անհնչյունափոխ ձները: Ա. Ու ես չգիտեմ, անդունդում կորած Գե՞տն է տվայտող, Թե՞ հին խաչքարից ինձ ձայն է տալիս Մամռոտած մի տող: Լռությունն է դա ճգնակեցությամբ Ապրող անձավի, Թե՛ կաթիլ-կաթիլ մորմոքն է քամվում Հնամյա ցավի: (ՎԴ) Բ. Այդ ճանապարհը ձգվում է ահավասիկ Մեր օրերից մինչն միջնադարյան հեռուն, Մինչն դարերը հին, ուր մենք հազի՛վ ենք Պատմության ընթացքը տարբերում.… ….Եվ անգամներ բազում նա քշվել է գերի, Եվ գերությունը իր կրել է համր ու լուռ:– Եվ գերության գրկում կեղեքող.… ….Իր հանճարեղ ոգու կրակն անշեջ.…

….Վառել է միայնակ, վախվխելով, ինչպես Հանցագործն է վառում իր լապտերը միգում: (ԵՉ) Գ. Դրսում էր բուքը, փեշերը քաշած, սառած ձեռքերում բռնել է մթին մի լայն թաշկինակ. զարնում է գլուխը հարսանիքի դռան, վազում է հարբած. գլորվում ձորի մեջ, լեռների կրծքին մրճահարում է բռունցքները հնչուն, հետո ժողովում իր կատուների անոթի խումբը, մլավում երկար.… (ԿԶ)

5. Որոշել հնչյունափոխ արմատները ն վերականգնել անհնչյունափոխ ձները: Ա. Հազարավոր բազուկներ վեր կարկառած նա մռնչացել էր խեղդված քամու նման, կանչել, աղաղակել, ապա, գրոհ տալով ծերունու վրա, համբուրել էր նրա զգեստների ծայրերը ն կապույտ երակներով ծածկված նրա հուսահատ ձեռքերը: Բ. Իր հուզումը ծածկելու համար ուզեց երգել: Ձայն չհնչեց…. հարյուրավոր մոմեր բոցկլտում էին խունկի ամպերի մեջ, որոնց ուժեղ բուրումը խառնվում էր կանեփի ն ոչխարների ծանր հոտին: Հինայի արատը նրանց ճակտի վրա ն տարօրինակ կերպով փայլփլող աչքերով նրանք խառնվում էին ամբոխին: Գ. Հուզվում էր միայն, երբ հասնում էր բուժման վայր: Անհավատալի մի քաոս էր…. Հերյանը վիրավորին վայր դնելուց հետո անմիջապես հեռանում էր այդ տեսարանից խուսափելու համար: (ԿԶ)

6. Վանկատել տրված բառերը հնարավոր բոլոր ձներով: Ա. Շոգեմեքենա, երկաթուղագիծ, խստահամբույր, խոշորացույց, զարդաքանդակ, ալեբախություն, խոստովանություն, ստեղծագործություն, երնակայություն, ցնորք, հարստություն, հարթաքանդակ, զգացմունք, սահմանապահ, գաղտնարան, շքահանդես, հանդերձապահ, թյուրիմացություն, դեռահաս, բարձրահասակ, փրփրադեզ, համագյուղացի: Բ. Կրթաթոշակ, բազմանիստ, գարեջրատուն, հանդուրժողականություն, ազնվական, քաղաքավարություն, կասկածամիտ, քարաքանդակ, երկնահուպ, քաղաքամայր, երդմնազանց, մենաստան, ինքնակենսագրություն, առագաստանավ, գարնանամուտ, բանաստեղծություն, զբաղմունք, ստվերախիտ, գնդակահարություն, ներդաշնակ, քննադատ: Գ. Լուսանկարիչ, ջրանցք, անհանգստություն, իմաստասեր, ժամանակագրություն, խարտյաշ, գրասենյակ, հազարագանձ, ծխնելույզ,

թղթապանակ, փոխադրամիջոց, ճարտարագետ, քահանայապետ, շարժուձն, ինքնապաշտպանություն, նավահանգիստ, ելնէջ, լեռնաշխարհ, երախտապարտ, ժայռակոփ, հողագունդ, ընդմիջում, խոստովանահայր, զբոսանավ, ստրուկ:

7. Որոշել բաց ն փակ վանկերի քանակը: Ա. Պատժարան, թափառական, բացակայություն, բեռնատար, հուշարձան, խորհրդավոր, լեռնաշխարհ, հուշահամալիր, արնադարձային, երկրամաս, հյուրընկալ, գագաթնակետ, ոսկեձույլ, անուշահոտություն, ստվերախիտ, սպարապետ, պահակազոր, չարաճճի, սրտամաշ, չքնաղագեղ, խորասույզ, հայրենակից, հաշտություն, ճշմարտախոս, ծնողասեր, գթառատ: Բ. Խորհրդատու, ցուցանիշ, դրամատիկական, այլաբանություն, բախտավոր, օտարական, խմբագիր, մեծաքանակ, արժանապատվություն, համաշխարհային, բազմավաստակ, սրբատաշ, նահանգապետ, ճառագայթ, գրասենյակ, լուսամուտ, վարագույր, թեթնաշարժ, թիկնապահ, նախասենյակ, ողջամիտ, բարեգործություն, կալվածատեր, դյուրահավատ: Գ. Ինքնապաշտպանություն, մագաղաթ, մառախուղ, մայրաքաղաք, անսահման, հայրենադարձ, նորաստեղծ, հավերժություն, հանապազօրյա, իմաստուն, երկնակամար, ներդաշնակություն, բազմություն, օվկիանոս, ահեղագոչ, վաղնջական, տիեզերախույզ, մարդասիրական, մաքրություն, գաղափարակից, նահապետական, կտցահարել, բնություն:

8. Ո՞ր բառերում վերջին ձայնավորը չի շեշտվում: Ա. Եղանակ, ընթերցասեր, Երեմիա, այծյամ, օձագալար, որերորդ, պանդուխտ, ճառագայթ, ինչ-որ, քարքարոտ, ընդհակառակը, բարեվայելուչ, Լեոնարդո, օվկիանոս, բանաստեղծ, հնչերանգ, սանդուղք, մարգարիտ, հիշողություն, լուսատու, վիթխարի, դուրս գալ, միջօրե, խայտաբղետ, հավերժական: Բ. Ապրանք բարձող մեքենաները մեկ բազուկը վեր տնկած անշարժ կանգնել էին: Ափի շղթաները թաղվել էին լպրծուն ավազի մեջ: Մեծ պահանոցների շուրջը սունկի նման բուսել էին ամեն կողմից եկած թշվառ մարդիկ: Պատահական տնակներ, թիթեղե կտորներով ծածկված տձն շինություններ, ցեխ, աղբ, ժանտ: (ԿԶ) Գ. բրանք կռվում էին իրենց կռիվը, իրենց համար, թափում էին իրենց մաղձը, վրեժը, ատելությունը դեպի բռնակալը ն սակայն այդ կռվի մեջ զգացվում էր նան ատելությունն ու մաղձը դեպի իրենց սեփական իշխանները, որոնք նույնպես կեղեքել էին, զրկել նրանց կյանքի ուրախությունից ն գազազեցրել նրանց հորը, նրանց պապերին:

Սկսվեց այն «մեծ շփոթը», այն «դեռ չտեսնվածը», որի մասին պատմեցին հետագայում հետնորդները: (ԴԴ)

9. Շեշտադրել տրված բառերն ու հատվածները: Ա. Զորագլուխ, նամանավանդ, ռամիկ, մարտավարություն, քանիերորդ, շարժում, վրիժառու, դուստր, ինչնէ, միթե, վեհագույն, գուցե, ասպանդակ, ոգեկոչել, գոնե, օրհասական, գիսակ, սաղավարտ, ուշակորույս, օրապահիկ, վեհափառ, փոքրահասակ, ձյունածածկ, այրուձի, օպերա, Իռլանդիա, հնագետ, պղպջակ, թեյաման, քարափ, մանուշակ, հողակտոր, ձայն տալ, վեր կենալ, թիկն տալ: Բ. բրա հայրենիքը եղել է քարոտ Սասունը, այդ խուլ երկրի ամենախուլ անկյունը, որտեղ ձորերը դառնում էին կիրճեր ն լեռների գագաթները` ապառաժներ: Տաք կիրճերում, լեռնային վտակների ափերին, կանաչում էր վայրի խաղողը ն նրա որթը մագլցում էր ժայռերի վրա: Աճում էր ն վայրի հոնը, երբեմն թուզը: Իսկ բարձրերում, որտեղ քարափների վրա ցրված էին նրանց աղքատ հյուղակները, ցանում էին կորեկ ն վաղահաս ցորեն: Երբ հասնում էր կորեկը, ձորերից բարձրանում էին գազանները: Մարդիկ արտերի եզրին խարույկ էին վառում, որպեսզի արջերը չտրորեն կորեկը: (ԱԲ) Գ. Մոռացած մի պահ հոգնությունը մեր Խոնջացած սրտի, փոշոտ ոտքերիՄոռացած ամեն քանդում ու ավեր, Բնության անճառ հմայքին գերի` Չորացած, ծարավ շրթունքները մեր Վայելում էին բերքը տունկերի…. (ԵՉ)

10. Անհրաժեշտ տեղում գրել մեծատառով: Ա. Ամերիկայի միացյալ նահանգներ, սուրբ աստվածածին, վինսենտ վան գոգ, դոնի ռոստով, ձենով օհան, արա գեղեցիկ, սնանա լիճ, մեծ եղեռն, վարդավառի տոն, շախմատի համաշխարհային ֆեդերացիա, մարտական խաչ առաջին աստիճանի շքանշան, «մայրական փառք» շքանշան, պարսից ծոց, բոդուեն դե կուրտենե, հին հռոմ, հայաստանի հանրապետություն, հո շի մին, նար-դոս, սուրբ գնորգ: Բ. Խաղաղ օվկիանոս, պետրոս առաջին, քաջ նազար, գերմանիայի դեմոկրատական հանրապետություն, ալեքսանդր ստեփանի թնոսյան, մայնի ֆրանկֆուրթ, փոքր ասիա, լեոնարդո դա վինչի, մուղնու սուրբ գնորգ, աբդ ալ քերիմ, լա մանշ, նավթ արտահանող երկրների կազմակերպություն, «ամբոխները խելագարված» պոեմ, անանիա շիրակացու մեդալ, պատմության պետական թանգարան, տյառնընդառաջի տոն:

11. Անհրաժեշտ տեղում գրել մեծատառով: Ա. Հայաստանի երվանդականների թագավորությունը միակ պետությունն էր, որն իր մեջ միավորեց հայկական բոլոր հողերը: Ալեքսանդր մակեդոնացու արշավանքների նախօրյակին կամ գավգամելայի ճակամարտից հետո հայաստանի տարածքում ծնունդ առան մեծ ն փոքր հայքի թագավորությունները, որոնցից առաջինը գոյատնեց մինչն 428 թ.: Արտաշես ա-ի օրոք մեծ հայքի թագավորությունը դուրս եկավ կասպից ն սն ծովերի ափերը, տիրացավ արնելյան վասպուրականին ն ուրմիա լճի արնելյան առափնյա մասին, ինչպես նան մինչն տիգրիս գետն ընկած հողերին: Որոշ բացառություններով այդ կացությունը պահպանվեց մինչն մեծ հայքի թագավորության 387 թ. բաժանումը: Բ. Տիգրան բ-ն (ք. ա. 95-55 թթ.) գահ բարձրացավ 45 տարեկան հասակում: բրա առաջնահերթ խնդիրը հայկական բոլոր տարածքները մեկ ընդհանուր պետության մեջ միավորելն էր: Արտաշես ա-ն հիմնականում լուծել էր այդ խնդիրը` բացառությամբ ծոփքի ն փոքր հայքի թագավորությունների: Այժմ տիգրան բ-ն եռանդուն գործունեություն ծավալեց շարունակելու իր պապի միավորիչ քաղաքականությունը: 94 թ. տիգրանի բանակները մտան ծոփք ն միացրին այն մեծ հայքի թագավորությանը: Ծոփքի թագավորը սպանվեց. մեծ հայքի թագավորությունը դուրս եկավ եփրատի ափերը: Գետից այն կողմ տարածվում էր կապադովկիայի թագավորությունը, որը շուտով հայտնվեց տիգրան բ-ի ուշադրության կենտրոնում:

12. Փակագծերում տրված բաղադրիչը հանելով` բառերը գրել (միասին, անջատ, գծիկով): Ա. Այսօր (նեթ), յոթ (գլխանի), ծանոթ (անծանոթ), շիլա (շփոթ), ձյուն (ձմեռ), քարից (քար), կտրել (կարել), հազար (հինգ) հարյուր, կինո (աստղ), (ց) գիտություն, հարյուր (քսան) վեց, հարավ (ամերիկյան), հյուսիս (արնելք), հենց (որ), (մեծ) բրիտանական, ծիլ (ու) ծաղիկ, (հարգել) պատվել, (ց) կյանս, (վաթսուն) երկու, հարավ (արնմուտք), (հայ) ռուսական, բաց (դեղին), կողք (կողքի), հարյուր (հինգ), նոր (նոր), ամենա (ընդարձակ): Բ. Հյուսիս (արնելյան), վառ (վարդագույն), (կարճ) օրյա, (ծունր) դնել, (քարից) քար, (հանովի) դնովի, (օտար) երկրացի, (սակավ) արյուն, քահ (քահ), (պատեհ) անպատեհ, օրն (ի) բուն, (մեկ) քառորդ, (չորս) հարյուրական, (հարգել) պատվել, (հինգ) հարկանի, (վառ) դեղին, մարդ (ու) կին, այր (ու) ձի, հարավ (ամերիկյան), իննսուն (մեկ), (ի) շահ, (ի) պաշտոնե, հարավ (արնելք), (պետ) օպերա, (ութից) տասը, (չորս) բոլորը, (բաց) անել: Գ. Մայր (ու) որդի, զուգված (զարդարված), (ամենա) մեծ, յոթանասուն (երեք), եռ (ու) զեռ, ուժ (ու) կորով, (հլու) հնազանդ, (ըստ) երնույթին, դուռ (դրկից), (վառ)

մանուշակագույն, հարյուր (հիսուն), չորս (հինգ), (նոր) զելանդական, վեց (հարյուր), ահ (ու) սարսափ, սն (ծով) յան, (հայ) բուլղարական, ուրախ (զվարթ), (դեմ) առնել, (աշխարհե) աշխարհ, (ըստ) իս, հյուսիս (արնելյան), (վեր) հիշել, ուլտրա (մանուշակագույն):

ԲԱՌԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒբ

13. Գտնել բազմիմաստ բառերը ն բացատրել դրանց արտահայտած իմաստները: Ա. Երբեմն նա իջնում է լեռան գյուղից, վերցնում է չոր ցախ ն կնոջ գերեզմանի գլխավերնը կրակ վառում: բա նստում է այնքան, մինչն հանգչում է կրակը, հետո տխուր նվագում է ծիրանի փողը ն այն երգերը, որ նվագում էր իրենց հեռու երկրում, որտեղ ինքը հովիվ էր, կինը` գյուղական աղջիկ: Հետո թեթն հոգով գնում է աղջկա տունը, լսում է նրա տան աղմուկը, խաղում է թոռների հետ ն մենակ ճանապարհ ընկնում դեպի լեռը, դեպի լեռան գյուղի իր պարզ խրճիթը: (ԱԲ) Բ. Արնի ոսկե մատները իջան Ու գուրգուրեցին հեռուները թաց: Հավիտյան վազող ու միշտ ժրաջան` Խոտերի միջից առվակը խնդաց: Եվ թեթն՛ նետած սլաքի նման Դեմից մի թռչուն անցավ սրընթաց: Ախ, այդ դաշտերի հեռո՛ւն ոսկեգույն, Այդ երկինքների կապո՛ւյտը պայծառ… (ԵՉ): Գ. Թշնամին օգտագործում էր նան ճակատի այս կողմում գտնվող իրեն բարեկամ տարրերին… Կռիվների ամենատաք վայրկյաններին, չսպասված տեղերից, թիկունքի տարբեր վայրերից հանկարծ սկսում էր կրակ տեղալ… Թշնամիները հարձակվում էին սակավաթիվ հայերի վրա ն նրանց շուրջը օղակ կազմում: Հայերը շատ անգամ ստիպված ետ էին քաշվում` թողնելով վիրավորվածներին: (ԿԶ)

14. Ընդգծել փոխաբերական իմաստով գործածված բառերը ն բացատրել, թե ինչի վրա են դրանք հիմնված: Ա. Շուրջը նազուկ արմավենու պուրակներ, Ուր երգում են հրաշք-հավքեր կարոտով, Շատրվաններն հուրհրում են կրակներ Ծաղիկները պճնազարդում արծաթով: (ԱԻ)

Բ. Այդ հին երկրում արնը ճչում է մրգի հատիկներով, հողը շնչում է անսպառ խոտով, առվակները կարկաչում են, բացվում են մեծ առավոտներ, ն իջնում են հրաթն վերջալույսներ, բարձրանում ն կապույտում շողում է մի արծաթյա թաս` մեջը լիքը նոր կթած կաթով, տիեզերանում է գիշերն աստղահնչուն, ծառերը սլանում են դեպի երկինք, ն բոլոր ծաղիկները սարսում են ու շշնջում: (ՎԹ) Գ. Այգում երիտասարդ կեռասենիները մրսում էին, քամուց խշշում: Սիմինդրի երկար տերնները թրերի նման քսվում էին իրար, պողպատի ձայն հանում: Կարծես ձիավորներ էին արշավում իրար դեմ, ն սիմինդրի տերնը, որպես բեկված սուսեր, ընկնում էր քամու առաջ: Արնի տակ ժպտում էր վերջին արնածաղիկը ն օրորում դեղին գլուխը: (ԱԲ)

15. Ո՞ր բառերը չեն համապատասկանում իմաստային շարքին: Ա. Բարդի, սոսի, Սոչի, սզնի, թեղի, հոնի, ոզնի, բոխի, գիհի, կենի, կաղնի, թխկի, բարդի, կեչի, նոճի, սոճի, եղննի: Բ. Դեղձանիկ, թուրաջ, խածկտիկ, գիհի, կակադու, կտցար, ձկնկուլ, մրրկահավ, պիրոլ, շամփրուկ, ջրածիծառ, սերինոս, ուլար, թանթռվենի, քաջահավ, մանգաղաթն:

16. Բացատրել տրված համանունների նախադասությունների մեջ: Ա.

Բազուկ-բազուկ անել-անել ակ-ակ ժամ-ժամ մեկնել-մեկնել անձուկ-անձուկ շրջել-շրջել

աղոտ-աղոտ անարգել-անարգել դաս-դաս բուն-բուն շրջել-շրջել թթվասեր-թթվասեր շուք-շուք

Բ.

Հարկ-հարկ այր-այր լալ-լալ ակնարկ-ակնարկ կետ-կետ բարակ-բարակ գոլ-գոլ

տոն-տոն դատել-դատել քանոն-քանոն մարտ-մարտ մատ-մատ համար-համար թոռ-թոռ

իմաստները

ն

գործածել

հոտ-հոտ սեր-սեր եղանակ-եղանակ վարել-վարել գունդ-գունդ փող-փող հոտ-հոտ:

խոզուկ-խոզուկ հանդերձ-հանդերձ շահ-շահ դարման-դարման դող-դող կաթ-կաթ Զատիկ-զատիկ:

17. Բացատրել տրված հարանունների նախադասությունների մեջ: Պահպանել-պաշտպանել տեղական-տեղային բարակ-բարաք վարկ-վարգ-վարք ոգի-հոգի տեղի տալ-տեղիք տալ

իմաստները

ն

սովորություն-սովորույթ համրել-համարել մեղկ-մեղք հասկացություն-հասկացողություն ցուցում-ցուցմունք պատրաստականություն-պատրաստակամություն

18. Գրել տրված բառերին իմաստով մոտ (հոմանիշ) երկուական բառ: Ա. Մեգ թշվառ զեփյուռ ուննոր եղեռն

ժանտ մոլեգին ըմբոստ վես հորդ

Գ. Տանջանք հեզ ձաղկել պարարտ բերրի

երկչոտ լուռ լրաբեր խենթ լուսաբաց

գործածել

Բ. Ունայն կորով խարտյաշ բորբ երկբայել

առաքինի ուշիմ հորդորել շինծու հրաշալի

Դ. Գովել գեղեցիկ ճախրել տամուկ հավետ

անաղարտ անձկալի իսպառ խոհեմ դեռահաս

19. Տրված հատվածներից դուրս գրել հոմանիշները: Ա. Իմաստուն խոսքեր սովորեցի ես, Որ հրապուրեմ զորությամբ մթին, Հոգիդ կախարդեմ ու հմայեմ քեզ, Ինձ այրող հուրը նետեմ քո սրտին: Բայց բոլոր խոսքերն իզուր են արդեն, Թալիսմանները մեռած ն անուժ, Հմայք ն դյութանք անզոր են քո դեմ… –Արդյոք ո՞վ գիտե անունդ անուշ…(ՎՏ) Բ. Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի, Ինչ-որ մեկի սրտում բացված–վերք է կարծես այս կյանքը մի, Եվ ո՞ւմ համար–էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգե հիմի Սիրտս` լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:

Բայց շուրջը թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի– Ես– հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՛ Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի– Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…(ԵՉ) 20. Գրել տրված բառերին իմաստով հակառակ (հականիշ) բառեր:

Ա. Ողորկ խոշոր պայծառ շոգ թախծոտ Գ. Գաղտագողի երջանիկ հիշել ալնոր թաց

անջրդի բարի երկչոտ բոթ դուրեկան

Բ. Չքավոր նզովել վախճան հակիրճ տամուկ

քաղցր վտիտ կարծր թավ գագաթ

զարթնել գոց վճիտ պառակտել համառոտ

Դ. Անկեղծ ելնել իրազեկ գրոհել հաղթել

բերկրանք բիրտ անպաճույճ թանձր չքմեղ

21. Տրված հատվածներից դուրս գրել հականիշները: Ա. Հազար անգամ ապրել ու մեռել եմ, Խռովել եմ, հաշտվել ու ներել եմ, Չափել եմ բարձունքներն ու վիհերը, Եվ ատելն եմ փորձել, ն սիրելը… Բաժանել եմ, բաշխել ն առել եմ, Ուր որ պետք է եղել համառել եմ… Եվ հանել են նեղից, ն նեղել են, Անթեղել են, հետո ինձ պեղել են… Հազար անգամ ընկել, բարձրացել եմ, Ու վերջապես մի բան հասկացել եմ… Հիմա դառնամ ասեմ կյանք եղբորս, Ապա դառնամ ասեմ մահ եղբորս. –Թող որ վկա լինեն այս լեռները, Ոչ ապրելն էր մի բան, ոչ մեռնելը… (ՀՍ) Բ. Բարին լինե՛ր, չարը` չգա՛ր… Բայց թե լինես միայն մի բուռ, Դու սի՛րտ լինես` չորս կողմդ` քա՛ր, Չարը` հզոր, իսկ դու` տկար, Աղո՛թք անես թե խաչհամբո՛ւյր, Չարի ձեռքից պրծում չկա՛… (Գէ)

22. Գրել տրված բառերին իմաստով մոտ (հոմանիշ) ն հակառակ (հականիշ) բառեր: Ա. Հրապուրիչ անորոշ տաք լեցուն քնքուշ

լուսավոր կարծր ծույլ ապերախտ հաստլիկ

Բ. Շառագունել ապօրինի աներկբա կարճլիկ վեհերոտ

արտասովոր տգեղ թեժ ծածուկ ուղղամիտ

Գ. Գործունյա շուտափույթ հոծ գունեղ հուսաբեկ

երկրպագել մոլեգին ինքնաբերաբար ապիկար թանձր

Դ. Վեհաշուք ուժեղ խրթին կազդուրվել աջակցել

հորդ հմայիչ շողալ համառ մաքրագրել

23. Գրել տրված բառերի նույնարմատ հականիշները: Ա. Համախոհ ներգաղթ լավատես պիտանի անարժան

շատակեր անբնակ կուշտ անջրդի շքեղ

Բ. Ծանրաշարժ այլաձն հայտնի արդար հնաոճ

դուրեկան բացակա մերձակա անաչառ վայրընթաց

Գ. Անվճար պատեհ վարժ սրամիտ հնարավոր

անորակ դժբախտ ծանոթ մեծահոգի փորձառու

Դ. Սիրելի աներեր ամոթխած անկեղծ տհաճ

անճարակ անփույթ բարձրահաս ակ արի տխրադեմ

24. Գրել տրված բառերի տարարմատ հականիշները: Ա. Խաղաղ հեռանալ ընդունել վտանգավոր վերելք

արնածագ սառը վերջ բաց թախծոտ

Բ. Բոթաբեր հզոր լույս երկար առավոտ

բաժանել կրտսեր երկչոտ զվարթ թավ

Գ. Առատաձեռն հեռանալ

չքնաղ մերժել

Դ. Սիրելի չար

անճարակ երբեք

ամպամած ուժեղ ավետիս

օրհնել գրոհել քաղցր

վեհ փայլել գեր

դեռ թշնամի առատ

25. Տրված հատվածներից դուրս գրել հնաբանությունները ն բացատրել դրանց իմաստները: Ա. Մարզպետունի Գնորգ իշխանը հագած էր այդ օրը տոնական զգեստ ն զրահավորված ամբողջապես: բա ծածկած էր պողպատյա, արծաթազարդ սաղավարտ, սպիտակ ցցունքով ն նախարարական զինանշանով. հագած էր պողպատյա վերտ, պղնձյա, փայլուն լանջապանակով ն նույնպիսի բազպաններով, սրունքներին ամրացած երկաթահյուս զանգապաններ ն ոտքերին` կարմիր, երկաթագամ կոշիկ: Ծանր, ոսկեպատ սուրը, որ քարշ էր ընկած նրա կողքից, լրացնում էր իշխանի զինվորական զարդարանքը: Եվ այդ ամենի մեջ նա բարձր ու թափանցող հայացքով, հպարտ ու շնորհալի շարժվածքով երնում էր ավելի հրապուրիչ, քան ուրիշ օրերին առհասարակ: (Մ) Բ. ….Քաղաքի քառակուսի հրապարակը շրջապատող ցածրիկ կրպակներում առավոտից մինչն երեկո աշխատում էին ամեն արհեստի վարպետներ` ճոներ, որ ոչխարի, գառան մորթիներից ն եղջերուի ու այլ կենդանիների կաշիներից կարում էին բազմատեսակ գդակներ. հանդերձակարներ, որ պատրաստում էին պես-պես կապաներ թե՛ քաղաքացիների ու շինականների համար ն թե մուշտակներ ու թիկնոցներ` նախարարների ու սեպուհների համար. մաշակարներ` ամեն ձնի կոշիկ ն հունական սանդալ-հողաթափեր. բրուտներ, որ շինում էին բազմազան կավե ամաններ` վիթխարի մեծափոր կարասներից սկսած մինչն ջրի փոքրիկ գավաթներ ու գինու կթղաներ, որ թրծում էին հենց այդտեղ` քուրաների վրա, իսկ թամբագործներն արդեն իրենց արհեստանոցների դռների վրա թամբերի հետ միասին մեծամեծ կեռ մեխերից կախում էին ամեն տեսակ փոկեր, սանձեր, պախուրցներ, կաշե գոտիներ ն բոժոժների շարեր….Հրապարակում հատկապես աչքի էին ընկնում զինագործները, որ կռում-կոփում էին բազմատեսակ զենքեր` նիզակներ, տեգեր, աշտեներ, նրաններ, նան բազպաններ ու զանկապաններ ն որսորդական իրեր ու գործիքներ….(ՍԶ)

26. Բացատրել տրված նորաբանությունների իմաստները: Ա. Վեբոգրաֆիա, բլոգ, մոդերատոր, անձնագիր (քrօfiթօ), փոստաղբ (տքaո), օգտատեր (ստօr), զննարկիչ (Եrօwտօr), նեթիկետ (ոօtiqսօttօ), սմարթֆոն, առցանց (օոթiոօ), ավատար (avatar), գերհղում, դոմեն (dօոaiո), կայք, կցորդ (attachոօոt):

Բ. Միջերես (iոtօrfacօ), սմայլ (տոiթօy), ֆորում (fօrum), նեթբուք (ոօtԵօօk), վիքիբառարան, պորտալ, համակարգչահեն (հաքեր), սոցցանց, վիքի, ֆլեշմոբ (fթaտh բռնկում, ոօԵ ամբոխ), ֆանմոբ, սմարթ հեռուստացույց, դիսկետ:

27. Գրել տրված օտարաբանությունների հայերեն համարժեքները: Ա. Սալաթ, կլիպ, մարկետ, պրոբլեմ, ինտեգրվել, էվոլյուցիա, դիստրիբյուտոր, դիպլոմ, պրեզենտացիա, ֆորում, գիդ, էպիզոդ, ժյուրի, էֆեկտիվ, պլաստիլին, իմիտացիա, պրոգրես, ադմիրալ, իդեա, ստարտ, կարդիոլոգ, ալտերնատիվ, ուլտիմատում, ինդեքս, ակվարել, արիա: Բ. Մարքեթինգ, կոմեդիա, դե ֆակտո, պեյզաժ, օնկոլոգիա, ակտուալ, լիրիկա, կլասիկ, աբոնենտ, աբստրակտ, աբսուրդ, բալանս, գազոն, էլեգանտ, էքսպերտ, մենեջեր, ագիտացիա, տրանզիտ, լիցենզիա, ավանս, սեյֆ, ուլտրա, կոկտեյլ, լիկյոր, վալյուտա, ինֆլյացիա, էքստրա, դիսպեչեր, ագենտ:

28. Տրված հատվածները ենթարկել բառակազմական վերլուծության: Ա. բյութին անգիտակ նա երկնեց ոգի. Եվ կույր խնկարկեց պատրանքն իր ունայն,– Մարդը, որ ծնվեց ծովափնյա տիղմից Ու դարձավ միակ խոհը բնության, Կռահեց, որ հողն է աճյունն արնի Եվ եղել է, կա, անստեղծելի, Ու անեղծելի, ու դարեր խորհեց, Եվ իմաստությամբ իր լուսաբողբոջ` Իր արցունքի պես սրբելով ընկճեց Իր ցավերի հետ ցավերն ընկերոջ: (ՀՇ) Բ. Մեր գեղջուկի պարզ խրճիթում, սուրբ օջախի շուրջը նստած` Գուսանները մեր խանդավառ, առջնները գինի ն հաց, Վիպերգեցին հաղթանակը դյուցազնների մեր մեծազոր Եվ ծաղրեցին պարտությունը ոսոխների մեր բյուրավոր Եվ հյուսեցին պատմությունը հավերժացող ժողովրդի, Վառ հավատով փառքերը մեր ավանդեցին որդոց որդի. Տեսան շքեղ մեր ապագան, անընկճելի ազատ ոգին, Հայրենիքի սիրո համար բարձրացրած Թուր-Կեծակին: (ԱԻ) Գ. Երիտասարդներից մեկը` հաղթանդամ, բարձրահասակ, խոշոր կազմվածքով ն փառահեղ դեմքով մի տղամարդ էր, որի կերպարանքի մեջ մեծությունը այն աստիճան սերտ ներդաշնակցություն էր կազմում վայելչության հետ, որ

ներկայացնում էր գեղեցկությունը յուր վսեմ, այրական ձնի մեջ: Երկրորդը, ընդհակառակն, ավելի կարճահասակ կարելի էր համարել, քան թե միջահասակ, ն ավելի նրբակազմ, քան թե հաղթանդամ: Իսկ այդ քնքուշ կազմվածքի վրա, բնությունը, կարծես, սխալմամբ դրել էր մի շնորհալի գլուխ, որին մի հարուստ, հոյակապ մարմին ավելի պատշաճ կլիներ: Կրակոտ աչքերի մեջ նշմարվում էր եռանդ ու դյուրաբորբոք բնավորություն: (Ր)

29. Տրված վերջածանցներով չորսական բառ կազմել: Ա. -արան -ավոր -ակ -ուկ -ք

-ային -ուստ -ենի -ուն -արդ

Բ. -ական -իչ -ույթ -ավետ -ույկ

-որդ -եղեն -ատ -ովի -ուհի

30. Տրված նախածանցներով չորսական բառ կազմել: Ա. Գերտարմակվեր-

նախընդբացհամ-

Բ. Հակփոխարտենթ-

ստորներչառ-

31. Տրված բառերի արմատներին ածանցներ ավելացնելով` ստանալ նոր բառեր: Ա. Աշխարհ, գիր, կիրթ, կշիռ, քաղաք, դաս, ցանկանալ, ոտք, շիրիմ, ձույլ, օրենք, գիծ, օդ, ջինջ, դնել, գյուղ, ժամ, երակ, զգալ, կենալ, անցնել, առնել, հայտնել, քննել: Բ. Երկիր, մարտ, լսել, հսկել, լեռ, ճանաչել, սահման, կրոն, գետին, շնորհ, ձեռք, տեսնել, նեխել, մաշկ, բախտ, ազգ, շնչել, բուն, երես, կոչել, հասնել, հարգել, կարգ, ընթանալ:

32. Սյունակներից ընտրել մեկական արմատ ն կազմել բարդ բառեր: Ա. Ձայն ուղի ծաղիկ սեզ

փոշի խոտ զուրկ գորգ

Բ. Լույս խաչ ճոճել զորք

աթոռ հանդես եղբայր երես

Գ. Արդար լույս

ախտ ճառ

Դ. Թույլ երկինք

հպվել ոսկոր

ժանտ բաժակ

դատ աստղ

փիղ ձեռք

սնել կամք

33. Տրված հատվածներից դուրս գրել ածանցավոր բառերը ն բացատրել դրանց կազմությունը: Ա. Եթե հայկական նախանձի չափ զորավոր լիներ հայ մարդու թրքատյացությունը, ա՛յլ կլիներ հայության ն Հայաստանի ճակատագիրը: –Երբ նախանձում է հայը, նա նախանձելիի մահն է ցանկանում: –Ժողովո՛ւրդ, քո պատմության բոլոր դարերի անունով երդվեցնո՛ւմ եմ սերունդներիդ–չներել, չներե՛լ թուրքին, անգամ եթե մի օր նրան տեսնես անկյալի վիճակում: Այո՛, ներում են թշնամուն, բայց ոչ իր կեսին սպանիչին, ոչ էլ նրան, որը մի օր փորձեց գոյության գրքից քո անո՛ւնը սրբել:

Գարեգին բժդեհ Բ. Լեզուն ժողովրդի հոգու, բնավորության արտահայտիչն է: Կուլտուրականության առաջին պայմանը զարգացած, հարուստ ու ճկուն լեզուն է: Շքեղ շենքերը, պալատներն ու տաճարները այնքան ցայտուն կերպով չեն ցոլացնում ժողովրդի կուլտուրան, որքան լեզուն: Տնտեսական, տեխնիկական ն քաղաքականիրավական ձները կարելի է վերցնել, ընդունել դրսից, յուրացնել, բայց լեզուն պետք է ստեղծագործել: Այստեղ ամենից ցայտուն կերպով է արտահայտվում մի ժողովրդի ստեղծագործական զորությունը: (ՎՏ)

34. Տրված հատվածներից արմատները:

դուրս

գրել

բարդ

բառերը

ն

որոշել

դրանց

Ա. Ես իմ անուշ Հայաստանի արնահամ բառն եմ սիրում, Մեր հին սազի ողբանվագ, լացակումած լարն եմ սիրում, Արնանման ծաղիկների ու վարդերի բո՛ւյրը վառման, Ու նաիրյան աղջիկների հեզաճկուն պարն եմ սիրում…. ….Ուր էլ լինեմ–չե՛մ մոռանա ես ողբաձայն երգերը մեր, Չեմ մոռանա աղոթք դարձած երկաթագիր գրքերը մեր, Ինչքան էլ սո՛ւր սիրտս խոցեն արյունաքամ վերքերը մեր– էլի ես որբ ու արնավառ իմ Հայաստան-յա՛րն եմ սիրում: (ԵՉ)

Բ. Ճանապարհի ափերին հազարաբույր ու հազարաթույր ծաղիկները բյուր-բյուր ձներով պճնազարդել էին բուրաստանները: Երազանման թիթեռների բույլերը ճախր էին առնում կանաչի ու կակաչի մեջ Լիլիթի շուրջը: Պուրակում բանաններն ու անանասները բոլորել էին լճակները, ուր ցոլացայտ ձկներն էին խայտում նունուֆարների ն լոտոսների հույլերի մեջ:

Սաղարթախիտ ստվերների տակ արծաթյա ն ծիածանավառ սիրամարգերն էին ճեմում զմրուխտահավերի ն ծիրանահավերի հետ: Մարգից մարգ ոստոստում էին դրախտահավերն ու քնարահավերը: (ԱԻ)

35. Տրված հապավումներն արտահայտել ամբողջական բառերով: Ա. ԱԱՀ, ԱԳբ, ԱէԿ, բուհ, ԵԱՀԽ, ԶՈՒ, ԿԳբ, ՀՅԴ, ՀՕՖ, ՃՏՊ, բԳբ, ՉԺՀ, ՊԲ, ջէկ,

ՌՈ, ՍՊԸ, ՏՏ, ՓԲԸ, ԵՊՀ, ԵՄ, ԼՂԻՄ, ԵԴ, ՀՀ, ԽՍՀՄ:

Բ. ԱԺ, ԱՄէ, ԲԲԸ, ԳԱԱ, ԵԽ, ԶԼՄ, ԿԲ, հէկ, ՀՕՄ, ՃՊԾ, ՄԱԿ, ՄՕԿ, բԱԵԿ

(ՕՊԵՔ/ՕՊԵԿ), ՊԱՏ, ՌԴ, ՀբԱ, ԲՈՀ, ԱՁ, ԵԲ, ՀՕՊ, ԼՂՀ, ԱՄբ:

36. Հետնյալ օտարաբանություն-հապավումներն արտահայտել ամբողջական բառերով:

Զագս (ÇÀÃÑ), ԺէԿ (ÆÝÊ), ՅՈՒբԵՍԿՕ (ՍԿEՏԸՕ), բԱՏՕ (ԿՃTՕ), ՅՈՒբԻՍԵՖ

(ՍԿ1ՏEԲ), բԱՍԱ (ԿՃՏՃ), ՍՕՍ (ՏՕՏ), ՕՄՕբ (ՕÌՕÍ), ՖԻԴԵ (Բ1DE), ՖԻՖԱ (Բ1ԲՃ),

ԲիԲիՍի (88Ը), ԴիՎԻԴի (DVD), էսէմէս (ՏMՏ):

37. Բացատրել հետնյալ դարձվածների իմաստները: Ա. Գլխի ընկնել ականջ դնել աչքի ընկնել գլուխ պահել միտք անել բերանը ջուր առնել տակն ու վրա անել ականջի հետն գցել

փշերի վրա նստած լինել խելքը հացի հետ ուտել առյուծ կտրել Հերոստրատի փառք Գորդյան հանգույց ձեռ առնել արտասուք թափել ինչպես ջրի երկու կաթիլ

Բ. Լեզվին տալ ականջին օղ անել Դանայան տակառ աչքը ջուր դառնալ մի շնչով գիշերը ցերեկ անել լեղին ջուր կտրել մաղով ջուր կրել

վիզ առնել գլուխ կոտրել Հուդայի համբույր ահը սրտում մետաքս դառնալ կրակի գին լուն ուղտ դարձնել Մորփեոսի գիրկն ընկնել

Գ. Ձեռքերը լվանալ

ականջը բամբակ կոխել

ականջը կտրել երեսուն արծաթ թիկունքին կանգնել լեզուն չորանալ աստծու գառ հարսի պես

Ավգյան ախոռ կարապի երգ Ռուբիկոնն անցնել հոգին հանել ձեռք մեկնել ուղտի ականջում քնած:

ՁԵՎԱԲԱբՈՒԹՅՈՒբ

38. Տրված հատվածներից դուրս գրել գոյականները ն որոշել դրանց տեսակները: Ա. Հայոց աստվածները հավաքվեցին ն խորհուրդ արին, թե ինչ անեն, որպեսզի հայերին տոկուն ազգ դարձնեն: Խելք խելքի տվեցին, ապա որոշեցին, որ յուրաքանչյուրն իր էությունից մի պտղունց ավիշ ներարկի լույս աշխարհ եկող բոլոր հայերին: Աստվածահայր Արամազդը հայերին արարչագործություն պարգնեց, սիրո ն գեղեցկության աստվածուհի Աստղիկը` սեր ու գեղեցկություն, դպրության աստված Տիրը` երազանք, ռազմի աստված Վահագնը` քաջություն, հյուրընկալության աստված Վանատուրը` ասպնջականություն, ողջախոհության աստվածուհի բանեն` իմաստություն, արնի աստված Միհրը` բարություն ու ճշմարտություն: Մնաց միայն սնուցող մայր` ոսկեծղի Անահիտը, որն այն ժամանակ ճանապարհորդում էր երկնային հեռաստաններում: Երբ նա տուն վերադարձավ, Արամազդը նրան հայտնեց, թե իր քույրերից ու եղբայրներից յուրաքանչյուրն ինչ է նվիրաբերել հայերին: Եվ ահա Անահիտը իր էությունից մեկի փոխարեն աշխատասիրության յոթ պտղունց պարգնեց հայերին: Իսկ երբ արյանդ մեջ մեկի դիմաց յոթ բջիջ է խտղտում` հանգիստ մնալ չես կարող: Այդպես էլ աշխատասիրությունը մինչն այժմ շարունակում է եռալ հայի էության մեջ: (ՀԽ) Բ. Իրիկուն էր, հրակարմիր մի իրիկուն: Արնը, բորբ` մայր էր մտնում արնմուտքում: Դաշտի վրա փռվել էր մուժ արյունամած` Թույն էր կարծես` բորբ արնի սրտից քամած: Արնը, թեժ` մայր էր մտնում արնմուտքում– Ու արյուն էր դաշտի վրա, թո՛ւյն էր թքում: (ԵՉ)

39. Հետնյալ բառերի արմատներից գոյականակերտ ածանցներով կազմել նոր բառեր: Ա. Սրբազան, քաջարի, սրտատրոփ, մահախուճապ, հաղթապանծ, բարձրաղողանջ, վարդաբույր, դանդաղաշարժ, մեծարժեք, նախանձահույզ,

քառատրոփ, ծանրանալ, գաղտագողի, խայտանկար, հոգեթով, տխրատեսք, հեզաճկուն, գահազուրկ, բարձրաշառաչ, տեսակցություն, հարկահան, զորագունդ, շրջապատ, մեծատուն, շինական, ուղեկից, հարցուփորձ, պահվածք, եզրագիծ, անվանադիր, նորաստեղծ, խշշալ: Բ. Լայնատարած, անտառապահ, տնամերձ, զբոսանավ, հյուրընկալություն, հավասարազոր, ձեռնափայտ, պարզամիտ, դիմանկար, գյուղատնտես, հեռագնա, գլուխգործոց, ազատաբաղձ, գիտակցություն, աշխատավարձ, մրցանակ, փայտակերտ, ծովափնյա, սրտակեղեք, ապրել, հնարամտություն, սխալվել, հավասարակշռություն, կոշկակապ, կարգապահություն, սրբատաշ, տքնաջան, ինքնատիպ, գրկախառնություն, ռազմադաշտ:

40. Կազմել տրված գոյականների հոգնակին: Ա. Գնդակ, լեռ, ստուգայց, աստղ, կայսր, ստրուկ, երկրամաս, գորգագործ, ձուկ, ատամնաշար, վիպասք, վիպասան, նկարիչ, անձնանուն, սկյուռ, վագր, ոզնի, արշավանք, զորախումբ, անձրն, փառատոն, կնքահայր, մեծատուն, գինետուն, ձեռնասուն, վիթ, շուն, ռուս, բաղաձայն, հենասյուն, բարեխոս, սնդիկ, սկուտեղ, խմբագիր, հուշագիր, բարեկամ, անձ, մենակատար, բնորդ, եղբայր, պարագա, մարդ, վիշտ, հոգս, լու: Բ. Դրամահատ, նիզակակիր, դրամագիր, արձակագիր, թոռ, գառ, շտաբ, պատշար, հարցաշար, գոյական, մայրաքաղաք, անգղ, սնդուկ, տղա, բուրդ, խանութ, երեկո, ձու, որբ, կոթող, ուղտ, դուռ, ձի, հաղթանակ, հարկահան, պատուհան, ճամփորդ, ալիք, շուրթ, մարգարիտ, ճեպանկար, կին, տղամարդ, այր, հոգի, թիկնապահ, պահ, կույր, գերեզման, ցնորք, ծով, ճիգ, ճրագ, երազ, մարմին, զանգ, ճահիճ:

41. Կազմել տրված սյունակներում:

բառերի հոգնակիները ն տեղադրել համապատասխան

Փարոս, վիպերգ, վիպերգու, ծաղրածու, ածու, կրիչ, բեռ, կետ, կրետ, ծանոթ, առու, վաշխառու, ցեղ, ուսադիր, նստատեղ, կապոց, քարհանք, աշխատավարձ, դասախոս, թատերաբեմ, դեղագործ, վիրաբույժ, զոհ, ուսապարկ, լուսամուտ, թաղամաս, քաղաքացի, ծածկագիր, լեռնանցք, զրահատանկ, սառնամանիք, մարտահրավեր, լսափող, գործիչ, վայրկյան, իմաստ, երնույթ, տարի, թիվ, բարձունք, հողատեր, ծառուղի, օր, գագաթ, գիշեր:

Հոգնակի թիվ կազմում են -ե եր մասնիկով

Հոգնակի թիվ մասնիկով

Վիպերգեր

կազմում

փարոսներ

են

-ներ

42. Դուրս գրել անհոգնական գոյականները: Ա. Օրն այն ժամանակամիջոցն է, որի ընթացքում երկրագունդը մի լրիվ պտույտ է կատարում իր առանցքի շուրջը: Լուսնային օրը, այսինքն իր առանցքի շուրջը լուսնի պտտվելու ժամանակահատվածը հավասար է Երկրի շուրջը նրա պտտվելու ժամանակահատվածին` 27 ու մեկ երրորդ օրվա: Օրը բաժանում են երկու մասի` ցերեկվա ն գիշերվա: Հնում օրվա սկիզբ են ընդունվել տարբեր պահեր, որոշ ժողովուրդների համար սկիզբ է եղել արնածագը, մյուսների համար` արնամուտը, իսկ արաբների համար` կեսօրը: Այդ հեռավոր ժամանակներում հայերի համար օրվա սկիզբ է եղել արնամուտը: (ՀԽ) Բ. Իրիկվա դեմ հասա գյուղի մարագներին, աչքս ընկավ ճամփի տակ բոստանին, ուր ամեն տարի, Ավա՛ն ամի, կարտոֆիլ էիր ցանում, սոխ, սխտոր: Բոստանի անկյունում, հին աղբի վրա կանեփ էր բուսել խիտ եղեգնուտի պես: Հավերն ամռան շոգին փախչում էին հավաբնից ն կանեփուտում ձու ածում, երբեմն էլ թուխս նստում: բանին տնքտնքալով կանեփի ցողուններն էր դես ու դեն հրում, հավերին կանչում: Հիմա նանին չկա, բայց կանեփուտի ստվերում հավերն առաջվա պես ննջում են: (ԱԲ)

43. Բացել փակագծերը` տրված բառերին ավելացնելով Ը կամ բ: Ա. Անտառահատների (ճամբար) գտնվում էր խորին տայգայում, չորս (կողմ) անտառ է, խեղդվող, ոչ մեծ բացատում` (ճամբար): Միայն մի ճանապարհ կա տայգան աշխարհին կապող, այդ ճանապարհով են գալիս ու գնում (էտապներ), այդ ճանապարհով ամսվա ընթացքում մի քանի անգամ հռնդալով գալիս են իրար հետնից մի քանի բեռնատար մեքենաներ, անտառում պատրաստված ն կալանավորների ուսերով դուրս նետված գերաններով բարձվում ու գնում: Կալանավորների ծանր (աշխատանք) ավելի ծանրացնում են, դարձնում անտանելի մժեղների (ամպեր): բրանք, զգալով երնի մարդկային կենդանի շնչի (ներկայություն), հարձակվում են միլիոններով, լցվում աչք ու ականջ…. (Կալանավորներ) խարույկներ են վառում, ծուխ բաց թողնում, հատուկ տրված ինչ-որ գարշելի հողուկեվ օծում (դեմք), (ձեռներ)…. (ԳՄ) Բ. Հայկական ճարտարապետության յոթ հրաշալիքներից (մեկ)` Արցախի Դադիվանքի համալիրի կաթողիկե (եկեղեցի), կառուցել է տվել Խաչենի մեծ իշխան Վախթանգ Խաչենեցու կին (Արզուխաթուն) 1214 թվականին: Արզուխաթուն (իշխանուհի) եղել է իր ժամանակի յոթ գեղեցկուհիներից (մեկ): Քնքշաբույր ն գեղեցկաբույր էր նրա սիգաճեմ (մարմին): Դադիվանքի պերճապաճույճ (տաճար) կառուցելու ժամանակ աշխատատեղում մի գահավորակ են դրել, որի վրա բազմել է (Արզուխաթուն) ն իր գեղեցկությամբ (շրջապատ) լցրել

երազային թովչանքով: (Քարագործներ) նայել են նրան, ն ասես ընդօրինակելով իշխանուհու աստվածահաճ (արտաքին), կերտել տաճարի (քանդակներ): Բոլոր (քարագործներ) ու (գործավորներ) բանել են առանց ընդմիջման: (Արզուխաթուն) միայն արտաքինով չէր գեղեցիկ ն միայն իր արտաքինով չէր նախօրինակ ծառայում գեղեցիկ քանդակների համար: Այնպիսի ժանյակներ ու վարագույրներ է ասեղնագործել, որոնց (դիտող) կարծում էր, թե դրանց մարդկային ձեռք չի դիպչել: (Քարագործ) նայել է Արզուխաթունի ձեռքով գործած (ժանյակներ) ն ընդօրինակել: Դրա համար էլ այս իշխանուհուն անվանել են ասեղնագործության աստվածուհի: (ՀԽ)

44. Բացել փակագծերը: 1. Զորագլուխները հետնեցին (նա): 2. Խանդը կայծակի պես փայլատակեց մռայլ հնձվորի (սիրտ): 3. Բոց էր բարձրանում խոր (թոնիր): 4. Լեռներից գյուղի վրա իջնում էին (այծեր) ու (ոչխարներ) հոտերը: 5. Իսկ Հազրոն պատմում էր, որ (ինքը) կյանքում ամենածանր հարվածը եղել է (կին) մահը: 6. (Գիժ) պես աղմկում էր առուն: 7. Ես կկանչեմ (դու) դեպի այլ եզերք: 8. (Եկեղեցի) խաչը թեքվեց, ճոճվեց, ինչպես ճյուղը: 9. Հյուրերը ժամանեցին (օր) երկրորդ կեսին: 10. Տղա՛ս, (ո՞վ) ես սովորել այդ կոպիտ խոսքերը: 11. Հիմա մեր գյուղում նման (մարդ) այլնս չկան: 12. Այդ խոսքերից (այրի) թախծոտ դեմքին մի խորհրդավոր ժպիտ երնաց: 13. բա չէր ուզում կառչել որնէ (միտք): 14. Կայծակն սկսում է ակոսել (գիշեր) պես սն ամպերը: 15. բույն ոգով նա դաստիարակել էր իր (դուստր): 16. (Երդում) արարողությունից հետո զինվորները անցան խորանի հետնը: 17. (Մարո) իսկական նպատակը (ես) համար մնում էր անհայտ: 18. (Գնորգ Մարզպետունի) (առաջնորդություն) հայերը հաղթանակ տարան: 19. (Բժիշկ) կցկտուր արտասանած բառերը ալեկոծեցին դեռատի (կին) սիրտը: 20. Անտառում ուժեղ (քամի) այնպես են ճռնչում լորենիները, որ հեռվից լսելիս կարելի է կարծել թե (կացին) ծառ են կտրում:

45. Կազմել տրված գոյականների նախադասության մեջ:

գործիական

հոլովաձնը

ն

գործածել

Արյուն, մահ, սկեսուր, լռություն, ուսում, դասընկեր, տիկին, ուրախություն, ծնունդ, կորուստ, կնքահայր, բազմություն, ծաղիկ, ձեռքբերում:

46. Առանձնացնել ներգոյական հոլով չունեցող գոյականները: Հորեղբայր, ամիս, ընկերուհի, Վարդանանք, անձրն, քույր, ձուկ, կեսօր, շարժում, ծերունի, սուգ, գիրք, լույս, կորուստ, առավոտ, միտք, պատիվ, հագուստ, թերակղզի, խնդիր, սառցալեռ, տարի, սեր, նուռ, վայրկյան, ուսում, խնամք, երկիր, հեքիաթ, ձեռք, հայրենիք, զմրուխտ, գիշեր, դեմք, ականջ, քնար,

բազմոց, գավաթ, զնգոց, կղզի, բժիշկ, իմպրեսիոնիզմ, վաշտ, նամականի, ակնեղեն, երամակ:

47. Առանձնացնել Ի արտաքին հոլովման ենթարկվող գոյականները: Ձուկ, գինի, արցունք, քաջություն, ժողովուրդ, ձի, հատուցում, շարժում, թուր, աստղ, թիմ, խճուղի, տարի, լեռ, գալուստ, օր, օդ, պատանի, դուստր, ծաղիկ, առու, կին, ծով, ընկեր, հոգի, Վեդունք, երամ, սնունդ, մտերիմ, թոռ, ծնունդ, մեջբերում, օձաձուկ, անկյուն, գիշեր, սյուն, ժամանակ, բանալի, մուկ, կույր, գառ, ավանդություն:

48. Դասակարգել բառերն ըստ հոլովումների: Թուր, խոսք, ծաղկափոշի, տուն, բլուր, արյուն, քամի, հայր, պոչ, կնքամայր, թախիծ, շուն, նժույգ, տիկին, հորեղբայր, լամպ, նախահայր, տիրամայր, ձյուն, հզորություն, հաղթություն, հանճար, թագուհի, ոգի, բազմություն, շաբաթ, Արամենք, ջութակ, զորք, սովորություն, ծով, ներկայություն, հանգիստ, անտառ, աշուն, կղզի, լուսավորություն, երիզ, ծանրություն, հյուս, խավար, գարուն, կաղնի, մարդ, գունդ:

բերքին հոլովում

Արտաքին հոլովում

Տան

թրի

49. Տրված հատվածներից դուրս գրել ածականները: Ա. Եվ քարավանը Աբու-Լալայի աղբյուրի նման մեղմ կարկաչելով, Հանգիստ, միաչափ քայլում էր առաջ հեզ լուսնկայի շողերի միջով…. ….բիրհ էին մտել ծաղկունքը բուրյան ` ադամանդներով, շքեղ գինդերով. Ծիածանաթն հավքերը իրար գուրգուրում էին քնքուշ մրմունջով…. ….Հովի զրույցին ունկն դնելով Աբու Մահարին խոսում էր անձայն,–Աշխարհն էլ, ասես, մի հեքիաթ լինի` անսկիզբ, անվերջ, հրաշք դյութական…. ….Եվ քարավանը հյուսվում էր առաջ, ն նըրա վերն շողում էին վառ Մանկան ժպիտով աստղերը ազատ, այն հավերժափայլ աչքերը գոհար: Եվ կանչում էին նրան կաթոգին լույս թարթումները ոսկի աստղերի, Եվ հոգին լցնում վսեմ ղողանջով երկնքի հազար բյուրեղ զանգերի: (ԱԻ) Բ. Ամեն վայրկյան սիրով տրտում ասում եմ ես մնաս բարով. Բորբ արնին իմ բոց սրտում ասում եմ ես մնաս բարով: Մնաք բարով ասում եմ ես, ընկերներիս մոտ ու հեռու, Ոսոխներիս չար ու արթուն ասում եմ ես մնաք բարով:

Երկնի մովին, կանաչ ծովին, անտառներին խոր ու մթին, Գարնան ամպին լույս ոլորտում ասում եմ ես մնաք բարով: Ոսկեշղթա իմ հուշերին, իմ գիշերին, իմ փշերին, Արտույտներին ոսկի արտում ասում եմ ես մնաք բարով: Ծաղիկներին դեռ չբացված, դեռ չկիզված հոգիներին , Մանուկներին վառ-խլրտուն ասում եմ ես մնաք բարով: Գնում եմ ես մի մութ աշխարհ, հեռու երկիր, էլ չեմ գալու Բարի հիշեք ինձ ձեր սրտում, մնա՛ք բարով, մնա՛ք բարով: (ՎՏ) Գ. Գնորգ իշխանը, տեսնելով Գոռին, որ գլուխը մի կոճղի հենած` անուշ մրափում էր, ակամա կանգ առավ նրա առաջ: Լուսինը, որ սահում էր երկնակամարի վրա, պայծառ շողերը ծառերի միջից թափանցելով` լուսավորել էր պատանու գեղեցիկ դեմքը, ուր հանգչում էր այդ րոպեին մի հանգիստ ն խաղաղ ժպիտ: Պղնձե զրահը, որ պատում էր նրա առողջ կուրծքն ու թիկունքը, ոսկեդրոշ սաղավարտը, որ ծածկում էր տակավին նրա գեղեցիկ գլուխը, բայց չէր կարողանում ամփոփել յուր մեջ նրա հարուստ խոպոպիկները, որոնք զարդարում էին պատանու ճակատն ու պարանոցը, ն վերջապես, կմբավոր, արծաթազարդ վահանը, որ բռնած էր ձախ ձեռքում ն որով, քնի մեջ անգամ, պաշտպանում էր նա յուր կուրծքը, փայլում էին լուսնի առաջ մեղմ ճաճանչներով: (Մ)

50. Խմբավորել ածականներն ըստ տեսակների: Շքեղ, քարե, լեռնային, զվարթ, ծեր, մայրական, անհանգիստ, որբ, անթարթ, արծաթյա, ժայռակոփ, զինվորական, հրաշագեղ, սքանչելի, անհնազանդ, պղնձե, հողաբույր, կաթոգին, դրախտային, անգին, հինավուրց, քարաքանդակ, ուսանողական, անխոս, դժգույն, վաղորդյան, մարդկային, պայծառ, խորհրդավոր, արքայական, ծիրանագույն, կարմիր, անհրապույր, տկար, աստղանկար, տաղտկալի, լուսավոր, վիշապաձայն, միհարկանի, տաքգլուխ, անհագ, քաղաքային, թավալգլոր, անիրական, գահազուրկ, հազարամյա, հանճարեղ, կարգապահ:

Որակական

տրված 51. Կազմել աստիճանները:

Հարաբերական

ածականների

բաղդատական

ն

գերադրական

Ազնիվ, սուրբ, հին, խոշոր, բերրի, պայծառ, վեհ, վսեմ, բարդ, խոր:

52. Տրված ածականների հետ գործածել երկուական գոյական: Խելացի, բալագույն, խորիմաստ, խորաթափանց, լուսեղեն, բազմիմաստ, դաշտային, սիգաճեմ, ամեհի, չքնաղ, անսասան, խորունկ, կրակոտ, խոլ, մարմանդ, վիթխարի, հորդաբուխ, հսկա, չարքաշ, խստաբարո, մեղմ, թեթն, նուրբ, զգայուն, գովելի, հազվագյուտ, խարխուլ, անծանոթ:

53. Առանձնացնել ածականները:

համեմատության

աստիճան

չունեցող

որակական

Չար, կույր, բարի, խորթ, ծեր, վեհ, շիտակ, ճշմարիտ, ագահ, ոստ, հպարտ, պոչատ, մեղմ, հին, արդար, համր, կռնատ, լավ, ծանր, գող, հիվանդ, թանձր, խուլ, հզոր, շռայլ, հղի, մերկ, օտար, թեթն, մեծ, ազատ, դժվար, արու, խենթ, խոշոր, կեղծ, փոքր, կարճ, անգլուխ, կարմիր, բոսոր:

54. Առանձնացնել այն բառերը, որոնք արտահայտում են ն՛ առարկայի, ն՛ հատկանիշի իմաստ: Մանր, խուլ, գարնանային, զինվորական, գող, վիթխարի, շարքային, թշնամի, սեգ, ծովային, խոպան, բանակային, երիտասարդ, հյութեղ, լեռնական, հարավային, բարբարոս, հանցագործ, նուրբ, կայուն, զորեղ, ապստամբ, վիրավոր, ավագ, վեհաշուք, գեղանի, առնտրական, հով, հսկա, մութ, համր, գիսավոր, թախծոտ, պալատական, ժանտ, խարդախ, համեղ, վիճահարույց, ավետաբեր:

55. Տրված գոյականներից կազմել ածանցավոր ածականներ: Գիր, լույս, հուր, ադամանդ, քար, բախտ, գույն, հուր, ցավ, գլուխ, հող, ոսկի, սիրտ, դար, մայր, ծիծաղ, ազգ, համ, բույր, կյանք, ոճ, զինվոր, ընկեր, երեկո, մարդ, գիշեր, բուրդ, փայլ, տուն, կարգ, ատամ, ջուր:

56. Բայի հետ գործածված ածականներն ընդգծել մեկ, գոյականի հետ գործածվածները` երկու գծով: Ա. Հայրենիքում իմ արնաներկ Գիշերն իջավ անլույս ու լուռ, Այնտեղ, ուր կար այնքան սիրերգ Եվ վարդի բույր ն սրտի հուր: Ամեն մի միտք` հիմա մի վերք, Ամեն հայացք` հատու մի սուր.

Արնոտ դիերն են համր ու մերկ բայում երկինք անզոր ու զուր: Մի օր ինձ վա՛ռ ծաղկեց մոգված Մեր նաիրյան սիրտը բեկված, Հրով որքա՛ն խորհրդավոր. Ահա, որպես ծաղիկ թեքված, Մեր հին հոգին համր ու մոլոր, Ա՛խ, ն անզոր, ն անարգված… (ՎՏ) Բ.

Մինչ հանկարծահաս զայրույթի ծնած Կրակը վառվեց ծեր աչքերի մեջ` Հենց նոր սկսվող ժպիտը հանգավ…. ….Ա՛ստ` Վեհարանի հին պատերի մեջ` Սրբապղծորեն թուրք երգ է մխում… Ա՛ստ հայոց հոտի այս սուրբ փարախում, Հովվապետն ինքը ականջ է կախում Ինչ-որ մանկան անօրեն երգի… (ՊՍ)

Գ.

Ամպերով գոռաց երկինքը զարհուր, Ցավից անձրնը կարկուտի փոխվեց, Անեծք կայծակեց ու լացեց անհույս, Ու մնաց լուսինն աչքում երկնքի, Որպես մի շիթը սառած արցունքի: Իսկ հավերժական ցավից հալածված Աստղերն այն օրից ասուպներ դարձած Թռան ու մեռան իրար գրկի մեջ, Եվ դարեր ցավը երկնքում մնաց` Ցրեց աստղերի դաշնությունը պերճ: (ՀՇ)

57. Ընդգծել փոխանուն ածականները: Ա. Իմ քաղցրանո՛ւն, Իմ բարձրանո՛ւն, Իմ տառապա՛ծ, Իմ փառապա՛նծ: Հների մեջ` դու ալեհեր, բորերի մեջ` նոր ու ջահել…. (ՊՍ) Դահիճն եկավ ոտից գլուխ Կարմիր հագած ու արյուն…. ….Անցավ անտես ու աննման էն սիրունը աշխարհից…. (ՀԹ)

Բ. բա է շունչ, հոգին իշխան Թաթուլի, բրա սիրովն է հարբած էն հսկան, բրա ժպիտն է քաջին ուժ տալի, Որ դաշտն է իջնում առյուծի նման: (ՀԹ) Աբու-Լալա Մահարին…. ….Ապրեց փառքի ն վայելքի մեջ, Հզորների ն մեծատունների հետ սեղան նստեց, Գիտունների ու իմաստունների հետ վեճի մտավ…. ….Տեսավ ու դիտեց մարդկանց ն օրենքները: (ԱԻ)

58. Տրված հատվածներից դուրս գրել թվականները ն որոշել դրանց տեսակները: Ա. բյու Յորքի 2006 թ. աշնանային գեղարվեստական աճուրդների ընդհանուր արդյունքը կազմել է 1,3 միլիարդ դոլար: Դա արվեստի գործերի հասարակական աճուրդների պատմության ընթացքում լավագույն արդյունքն է: Ամենաթանկ նկարը «Ադել Բլոխ Բաուեր 2-րդի դիմանկար»-ն էր` ավստրիացի էքսպրեսիոնիստ Գուստավ Կլիմտանի գործը, որը վաճառվել է 88 միլիոն դոլարով: Արվեստի ստեղծագործությունների վաճառքի ընթացքում 19-20-րդ դարերում գնի նոր ռեկորդներ սահմանել են Պոլ Գոգենի, էգոն Շիլեի, էրնար Լյուդվիգ Կիրեների ստեղծագործությունները: Ետպատերազմյան արվեստի աճուրդները բերեցին արժեքի նոր ռեկորդներ այնպիսի նկարիչների համար, ինչպիսիք են Վիլլեմ դե Կունինգը (27,1 միլիոն դոլար), էնդի Ուորհոլը (17,3 միլիոն դոլար), Ֆրենսիս Բեկոնը (15 միլիոն դոլար):

Ըստ Ալբերտ Փարսադանյանի Բ. Հայկական լեռնաշխարհի վեցերորդ ծովակը Ծովք լիճն է, որն այժմ կոչվում է Գյոլջուկ: Այս լճից է սկիզբ առնում Արնմտյան Տիգրիսի արնմտյան բազուկը: Հնում մտնում էր Ծոփք (Չորրորդ Հայք) նահանգի մեջ: Գտնվում է Հայկական Տավրոսի արնմտյան մասում, Խարբերդ քաղաքից 27 կմ հարավ-արնելք: Ծովի մակերնույթից բարձր է 1155 մետր: Երկարությունը 18 կմ է, լայնությունը` 3,5 կմ, խորությունը` 70-90 մետր: Ջուրը վճիտ է, ընդունում ն բաց է թողնում մի քանի վտակներ: Այս լիճը հայտնի է իր խտուտ կոչվող ձկներով: Ծովքը շրջապատված է Ծովուց կոչվող լեռներով: (ՀԽ)

59. Որոշել տրված թվականների տեսակները ն լրացնել աղյուսակը: Տասներորդ, վեց-վեց, մեկ երկրորդ, հինգական, չորրորդ, մեկական, վեց ութերորդ, տասնմեկերորդ, առաջին, ութսունվեց հազար, հինգ միլիարդ, վաթսուներկու միլիոն, յոթ-յոթ, հինգերորդ, ութսունական, երկու երրորդ, տասական,

հազար հիսունյոթ, ութ-ութ, հազարերորդ, քառասունութ, հարյուրական, հինգ հազար վեց հարյուր քսանչորս, երրորդ, չորսական, երեսունմեկերորդ, հազար հինգերորդ, հարյուր քսանական:

Քանակական բացարձակ

Դասական

բաշխական

կոտորակային

60. Տրված նախադասություններում թվականները գրել` ա) արաբական թվանշաններով 1. Յոթերորդ դարի սկզբից մինչն տասնութերորդ դարի վերջը հայերը կերտել են շուրջ յոթ հարյուր հազար խաչքար, որից վեց հարյուր վաթսուն հազարը ծառայել է որպես տապանաքար, քառասուն հազարը` հուշարձան: 2. Քրիստոսի ծննդից առաջ առաջին դարում` ութսուներեք թվականից մինչն վաթսունինը թվականը, շուրջ տասնհինգ տարի, արքայից արքա Տիգրան Բ Մեծի օրոք, Հայաստանը միակ երկիրն էր աշխարհում, որը մեկի փոխարեն ուներ երեք թագավորանիստ քաղաք` երեք մայրաքաղաք, որոնք ունեին իրենց դրամահատարանները: 3. Սնանի ավազանը զբաղեցնում է չորս հարյուր ութսունհինգ հազար հեկտար տարածություն, որից երեք հարյուր վաթսուն հազարը ցամաքն է, հարյուր քսանհինգ հազարը` լճի ջրային հայելին: 4. Հայաստանի տարածքում կան մոտ ինը հազար չորս հարյուր ութսուն մեծ ու փոքր գետեր, որոնցից երեք հարյուր յոթանասունինը ունեն տասը կմ-ից մեծ երկարություն:

բ) հռոմեական թվանշաններով 1. Մ.թ.ա. չորրորդ հազարամյակի երրորդ քառորդից հասարակական առաջընթացը Հայաստանի տարածքում նոր փուլ է թնակոխում: 2. Առաջին ձիավորը հնագետ էր, երկրորդը` նկարիչ: 3. Շախմատում մրցանակային են համարվում առաջին տասը տեղերը, իսկ առաջին երեքը մեդալներ են ստանում: 4. Հյուսիսային Կորեան 2006 թ. դարձավ աշխարհի իններորդ ատոմային երկիրը: 5. Բյուզանդական կայսրությունը ստեղծվել է չորրորդ դարում ն գոյություն ունեցել մինչն տասնհինգերորդ դարի կեսերը: 6. Առաջինը բուն եգիպտական քաղաքակրթությունն է, որ տնեց չորրորդ հազարամյակից մինչն մ.թ.ա. չորրորդ դար, երկրորդը ետալեքսանդրյան, հելլենիստաքրիստոնեական, մ.թ.ա. չորրորդ դարից մինչն մ.թ. յոթերորդ դար, ն երրորդը` մուսուլմանական, յոթերորդ դարից մինչն այսօր:

գ) հայերենի այբուբենի տառերով Մ.թ.ա. վեցերորդ դարից մինչն 1930-ական թվականները, այսինքն` երկուսուկես հազարամյակում լիճը գտնվում էր ծովի մակերնույթից 1916 մետր բարձրության վրա: Մինչն ջրերի օգտագործումը Սնանա լճի մակերեսը 1416 կմ2 էր, երկարությունը` 75 կմ, միջին լայնությունը` 19 կմ, առավելագույն լայնությունը` 56 կմ, միջին խորությունը` 41,3 մետր, ջրի ծավալը` 58,5 միլիարդ խորանարդ մետր:

61. Տրված հատվածների թվականներն արտահայտել տառերով: Ա. Մխիթարյան միաբանությունը 1703-16 թթ.-ին գործել է Հունաստանի Մեթոն բերդաքաղաքում: 1732 թ.-ին Սբ. Ղազար կղզում միաբանները հիմնադրել են վարժարան: 1772 թ.-ին միաբանների մի խումբ կանոնադրության փոփոխման շուրջ առաջացած վեճի պատճառով թողել է Վենետիկը ն 1773 թ.-ին հաստատվել Տրիեստում, իսկ 1811 թ.-ին տեղափոխվել է Վիեննա: Սբ. Ղազարում Մխիթար Սեբաստացին սեփական գրադարանի հիմքի վրա ստեղծել է մատենադարան: Վենետիկի մատենադարանի ներկայիս ձեռագիր ֆոնդը 5000 միավոր է, տպագիր ֆոնդը` շուրջ 100 000: Հայտնի է նան Վիեննայի մատենադարանը, որտեղ պահվում է շուրջ 2600 գրչագիր մատյան: Բ. Հայկական տպագրության հիմնադիրը Հակոբ Մեղապարտն է, ով 1512 թ.-ին լույս ընծայեց հայերեն | տպագիր գիրքը` «Ուրբաթագիրքը»: || հայ տպագրիչն Աբգար Թոխաթեցին է: բա 1560-ական թվականներին նախ Վենետիկում, ապա` Կոստանդնուպոլսում տպագրեց մի շարք գրքեր: XV|| դարում հայկական տպագրություն հիմնվեց նան այլ քաղաքներում` Լվովում, բոր Ջուղայում, Ամստերդամում: բոր Ջուղայում գիտնական Խաչատուր Կեսարացին ն նրա օգնականներն ինքնուրույն պատրաստեցին հայկական տառամայր ու մեքենա ն 1638 թ.-ից սկսեցին հրատարակել մեսրոպատառ գրքեր: Հատկապես կարնոր էր Ամստերդամի հայկական տպագրությունը: 26 տարվա ընթացքում` 1660-86 թթ.-ին, այստեղ տպագրվեցին այբբենարաններ, Վարդան Այգեկցու «Աղվեսագիրքը», «Արհեստ հարմարողության» | աշխարհաբար գիրքը, | տպագիր Աստվածաշունչը, որը 1222-էջանոց հսկա, պատկերազարդ գիրք է: 260 տարի հայկական տպագրությունը մնաց օտարության մեջ: Եվ միայն 1771 թ.-ին տպարան հիմնվեց էջմիածնում ն տպագրվեց | գիրքը Հայաստանում: 1820ական թթ.-ի կեսերին հիմնվեց Շուշիի տպարանը: 1876 թ.-ին հայկական տպագրությունը մուտք գործեց Երնան ն Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի):

62. Տեղադրել համապատասխան թվականները: Գիտուն աղվեսը….ոտքով է թակարդ ընկնում: Գիժը….քար գցեց հորը, ….խելոք հավաքվեցին չկարողացան հանել: Լեզուն….է խոսում, հացն`….:

Արջը….երգ գիտի, ….էլ տանձի մասին: ….ծաղկով գարուն չի գա: Մինչն չգա ետինը, չի հիշվի ….: ….թել քաշի, ….կարկատան կթափվի: ….կա….արժե, ….կա….չարժե: ….ձեռքով ….ձմերուկ չես բռնի: Ուզողի….երեսն է սն, չտվողի`….:

63. Գտնել փոխանուն թվականները: Առաջին սերս ձնծաղիկի պես Ձնհալի միջից մի անգամ ժպտաց…. Երկրորդը խոնարհ մանուշակ էր մի. Կանաչ թփի մեջ թաքուն ծիծաղեց…. Երրորդը վարդ էր մի բոսորաթերթ, Ծանոթ էր արդեն արնի ուժին…. (ՀՍ) Ինչ էլ որ անես-հարյուրը` հարյուր, Հազարն էլ հազար է մնում…. (ՊՍ)

64. Տրված հատվածներից դուրս գրել դերանունները ն որոշել տեսակները: Ա. Ես չեմ որոնում: Որոնում է նա, Ով կամենում է ինչ որ բան գտնել: Իսկ ես…չգիտեմ, թե ինչպե՞ս գտնեմ Իմ ունեցածը ցույց տալու հնար: Իսկ ինձանից Ինչո՞ւ ես դու այդպես քաշվում ն ամաչում, Ի՛նչ է, մենք նո՞ր ծանոթացանք, Իրար դեռ լավ չե՞նք ճանաչում: Հազար անգամ դու ընկնելով` ինչպե՞ս ելար, Ո՞նց ապրեցիր` հազար անգամ երբ դու մեռար: Ի՞նչ հրաշքով չմարեցիր, ինչպես նրանք, Որ մե՛ծ էին, հրդե՛հ էին, իսկ դու` կրա՛կ: (ՊՍ) Բ. Ծովն էր, գիշերն էր, ես էի ն դու. Չորս հոգով էինք, էլ ոչ ոք չկար, Թե իմանար մեզ ինչից է զրկում, Առավոտն ինքն էլ երնի չգար:

Եթե կա ինչ-որ գերեզմանատուն, Որտեղ հանգչում են նրանք սրբորեն, Ցույց տուր ինձ, գնամ, հավիտենությո՛ւն, Իմ ծնված օրվա շիրիմն համբուրեմ: Եթե կա աստված, թող այնպես անի, Որ լինեմ վերջին մեռնողն աշխարհի: եվ այնպես անի, որ ինձ հետ առնեմ, Աշխարհի բոլոր ցավերը տանեմ: (ՀՍ) Գ. Եվ անձկությունով լցված նրա սիրտը ցանկաց նրան, որին ուղղված նամակը պահում էր գրպանում: Երբեք այդքան ծարավ չէր եղած սիրո համար, երբեք այդքան չէր սիրած սերը: Ու լաց եղավ որբը: Լաց եղավ այն մանուկը, որ յուրաքանչյուր մարդ կրում է իր մեջ. այն միամիտ ն անպաշտպան էակը, որ թույլ ձեռքերը երկարում էր լրացուցիչ լույսին ն ուզում է ամբողջանալ: բրա ամբողջ կյանքը ֆիլմի արագությամբ անցավ աչքերի առաջից: Տեսավ ինքն իրեն: Ո՞վ ուներ այս աշխարհում, ո՞ւմ հետ սրտով, մտքով, հոգով կապված… Ահագին չարչարանքներով փորձել էր վերագտնել իր երկիրը, իր հայրենիքը… Ի՞նչ պետք է լիներ, եթե նավից էլ զրկեին նրան… (ԿԶ)

65. Խմբավորել դերանուններն ըստ տեսակների` լրացնելով աղյուսակը: Բոլորը, միմյանց, քեզ, այսքան, մեկը, իրար, ինչ-որ, ոմն, ամեն մի, ոչինչ, մեկմեկու, քանի, ես, սա, որերորդ, երբ, որոշ, ինքս, նույն, որնէ, ուր, այդպես, ոչ մի, մի, յուրաքանչյուր, ով, նույնպիսի, ոչ ոք, ամբողջ, ողջ, սույն, մեկմեկի, համայն, ուրիշ, մյուս, ամենայն, ամենքը, այլ, փոքր-ինչ, ոչ մեկը, մենք, որտեղ, այստեղ, ոմանք, որ, դու, նույնքան, այսպիսի, միննույն, մի քանի, ինչ: Անձնական Ցուցական Փոխադարձ ՀարցաՈրոշյալ հարաբերական

Անորոշ

Ժխտական

66. Բաց թողնված տեղում գրել ա) անձնական դերանուններ 1. Եթե արնը չխոնարհվեր դեպի մայրամուտ, …. առանց հոգնության երկար կմնար այդ դիրքով: 2. … մանկությունից ընկերներ էին, ն …. սերը ծնվել էր նույնքան աննկատ: 3. …. մտքում դրել էի….հետ որսի գնալ: 4. Ընկերս լռեց. …. …. դեմքին տեսա երանության նույն ժպիտը, ինչպես առաջին անգամ, երբ …. դեռ բարձրանում

էինք արահետով: 5. …. հորինեցի մի դաս, երբ աշակերտները պատմում էին …. ընտանիքների մասին: 6. Հետո …. իմացա, որ …. դեռ չորս օր պառկել է: 7. Տանն ընտելացել էին …., …. դառել էի մտերիմ մարդ: 8. …. վազում եմ, …. …. ետնից, կանգնում եմ, …. էլ է կանգնում: 9. – Որ …. հետդ չես տանում` …. գործը չի:

բ) ցուցական դերանուններ 1. …. էր ասում արդյոք նրա հայացքը, թե՞ …. հայացքի ազդեցության տակ ես էի նրա փոխարեն …. մտածում: 2. …. մի քանի տարի առաջ հյուր էի գնացել հորեղբորս: 3. բրա …. վերջին բարեհաճ ընդունելությունն ինձ …. համոզման բերեց, որ ամեն առավոտ ես նրան կհանդիպեմ …. տեղում: 4. – Ա՛խ, աղավնի՛ է,– շշնջաց …. ցավագին, որ իմ մեղքն էլ եկավ: 5. Բայց ն այնպես զարմանքս …. մեծ էր, որ չկարողացա չհարցնել: 6. Որ …. է, ինչո՞ւ է ուզում քեզ կործանել: 7. Ո՞ր մեղքիս համար է, որ գցել են ինձ …. մենակ, անօգնական: 8. Պարսից …. թնը, որ թեթնացել էր. սկսեց …. ուժեղանալ մանր ջոկատներով: 9. …. երնաց, թե ինչ կարող էին անել գեղջկուհիները, որ սկզբում …. համեստ ու լուռ եկել էին կռիվ:

գ) փոխադարձ դերանուններ 1. Հանդիպում էինք հաստաբուն ծառերի, որոնց ճյուղերն …. էին խառնվել: 2. Այդ բարդիները աճում էին …. բավական հեռու: 3. բրանք երբեք չէին տեսել …., չէին հետաքրքրվել ….: 3. …. նկատմամբ ունեցած ատելությունը խզել էր ամեն մի կապ: 4. բրանց հայացքները հանդիպեցին …. ն ամոթից խոնարհվեցին: 5. Չէին զիջում …., մահու պայքար էին մղում:

67. Դուրս գրել չհոլովվող դերանունները: Մեկը, ուրիշ, իրար, սա, նա, այդ, այդքան, քանի, որ, ոմն, ինչ-ինչ, մի, այլ, մյուս, այսպիսի, նույնպես, սույն, դա, այդպես, ուր, երբ, որոշ, միննույն, մի քանի, յուրաքանչյուր ոք, ոմանք, ինքս, ինքը, մենք, ոչ ոք, ոչ մի, ինչ-որ, այստեղ, ինչու, որ, քանիերորդ, ոչինչ, նույն, այնչափ, ամբողջ, բոլոր, որտեղ, ով, իրար, որքան, ամեն ինչ, ամեն ոք:

68. Լրացնել համապատասխան դերանունները: Աղվեսի վկան …. պոչն է: …. մարդու շապիկը …. մարմնին մոտ է: Ասա …. է ընկերդ, ասեմ` …. ես ….: …. ցանես, …. էլ կհնձես: …. աշխատի, …. կուտի: …. լեզու գիտես, …. մարդ ես: Ալյուրը …. մաղեցինք, փախլավան …. կերան: …. շուն իր դռանն է հաչում: …. աչքի գերանը չի տեսնում, …. աչքի շյուղն է տեսնում:

…. չկա թիզ ու կես, արարմունքը գազ ու կես: Կուժ …. ասեմ, կուլա …. լսիր: ….. սայլը նստի, …. հորովելը կերգի:

69. Ընդգծել փոխանուն դերանունները: Ա. Ուրիշներին լինեն բոլոր շքեղ կանայք…. Իմըս լինես լոկ դո՛ւ, իմ հայրենի՛ քաղաք…. Եվ թիվը նան ա՛յն մանուկների, Որ պիտի մերը լինեին կարծես, Բայց մերը չեղան… Եվ ո՛չ մի գավթում մի՛ ընդունեք բրանց մատաղը, Որ իրենցը չէ, այլ գողացված է: Վերջի մասին թող մտածի վերջացողը: Մերն սկիզբն է: (ՊՍ) Բ. 1. Ակոսինի անունը Լաչին է, մյուսինը Ղարա է: էն մյուսինը չգիտեմ, դուք դրեք: 2. Սակայն այդպիսինները բացառապես արհեստավորներ էին, որոնցից զուրկ էր Առաջինը: 3. Իսկ դուք կատարեցեք ձերը` դուք էլ արյունաքամեցե՛ք խոցված գազանին: 4. Եթե ոչ` Վարդանը վարում էր իրենը, նա պիտի գնար: 5. Տեսա՞ր, ջրի թոքերի բորբոքումն անցավ: Կանցնի ն քո՛նը: 6. Ու վախվորա՛ծ-քաշվա՛ծ մրմնջում եմ հեռվից. Մրմնջում եմ արդեն ո՛չ թե սրան, Այլ այն մեկի՛ն՝ իմի՛ն, հեռավորի՛ն… 7. Եվ ակամա ինձ դնում եմ ա՛յն դերի մեջ, Որ իմը չէ, Սակայն պիտի ճարահատյալ հիմա խաղամ դատարկ բեմում… 8. Այն, որ ես էի, որ իմն էր առաջ, Արդեն չի հառնի ն ոչ մի գրքում…

70. Տրված հատվածներից դուրս գրել բայերը ն որոշել դրանց տեսակներն ըստ կազմության: Ա. Կռունկ, հայոց մոխիրը կար քո թներին, Երբ չվեցիր. Թրջված էր քո աչքը հայոց արցունքից, Երբ չվեցիր. Ասիր. «Չեմ գա էլ Հայաստան, մահ է այնտեղ Եղեռն, ավար»: Մեր երկրի պես ավեր բույնդ անտեր թողիր Ու չվեցիր: Ու չվեցիր` հայոց վշտի անծայր բանտից

Դու դուրս չեկար, Ամեն ջրում, ամեն հողում մի հայ տեսար. Ականջ դրիր մեկի հարցին, քո բնի պես բույն չտեսար Գնա՛, շրջիր երկրե-երկիր ու ետ դարձիր, բարո՛վ դառնաս Կանչիր բոլոր պանդուխտներին ու ե՛տ դարձիր, Բարով դառնաս, Դարձիր այնպես, որ ո՛չ մի տեղ, ոչ մի պանդուխտ Քեզ չսպասի, «Կռունկ, ուստի՞ կուգաս» չասի ու չլացի, Բարով դառնաս: (Գէ) Բ.

Եվ ծեր, ծովի պես ծանրացավ հոգիս: Ու կատակ թվաց արած գործը մեր: Բայց լուռ բարձրացա, քայլեցի նորից: Թնդանոթները թնդում էին դեռ: Լցվել էր հոգիս անբառ մի կսկիծ` Թվում էի ինչ մենա՛կ ու անտեր: Հանկարծ կանգ առա ես ձորամիջին: Այլանդակ մի դի փռված էր իմ դեմ: բրա մոտ ընկած վիրավոր մի ձի Ջղաձգորեն մեռնում էր արդեն: Հե՛յ, մի քիչ առաջ, հլու իր սանձին` Սա՛ էլ էր փախչում այս վայրից գեհեն: (ԵՉ)

Գ. ԱՄբ-ում 2006 թ. մահացավ 95-ամյա Ջոզեֆ Բարբերան: բրա կողմից ստեղծված «Ֆլինսթոունների ընտանիքը», «Սկուբի Դուն», «Յոգին ն ՄաջիլաԳորիլան» մուլտֆիլմերի կերպարները քաջ հայտնի են, բայց բոլորից վաղ հայտնի էին կատու Թոմն ու մկնիկ Ջերին: «Թոմն ու Ջերին» եթեր է դուրս եկել 1940 թվականին: Բարբերայի հետ սերիալի վրա աշխատել է նան նրա անփոխարինելի գործընկեր Ուիլյամ Խանը (նա մահացավ 90 տարեկան հասակում): «Թոմն ու Ջերին» դարձավ նրանց համատեղ աշխատանքի առաջին փայլուն արդյունքը, որը 14 անգամ ներկայացվեց Օսկարի մրցանակաբաշխությանը ն ստացավ 7 արձանիկ:

Ըստ Ալբերտ Փարսադանյանի 71. Տրված բայերի հիմքերից ածանցման միջոցով ստանալ գոյականներ: Երգել, գրել, ծնել, ուսուցանել, քայլել, վազել, խոսել, դողալ, բզզալ, փորել, նկարել, փախչել, սառչել, ֆշշալ, բռնել, խշշալ, ջարդել, կապել, աշխատել, զբաղվել, դյութել, շաչել, այրել, շոյել, հրճվել, մոլորվել, ապրել, զբոսնել, ծածկել, հուզվել, ընտրել, բախել, արբենալ, գովել, կրկնել, զբոսնել, ընթանալ, քսել, նզովել, աղոթել,

քամահրել, թարգմանել, հավատալ, պաշտել, քծնել, քրտնել, հրապուրել, մտածել, հնձել:

72. Բայերը խմբավորել ըստ կազմության: Ասել, վախենալ, կպչել, հեռանալ, գնալ, խոսել, կոտրատել, կանգնել, մերձենալ, կռվել, սառչել, փետրել, ճաքճքել, մոտեցնել, բոցկլտալ, մաքրել, նույնանալ, ցատկոտել, փշրտել, բարդել, հայտնագործել, ավելանալ, սպանել, ավարտվել, իջեցնել, շաչել, փակվել, զտել, տանել, լսել, հալվել, կարդալ, զեկուցել, սանրել, զուգվել, կտրատել, նստեցնել, զարմանալ, ելնել, գտնել, պաշտել, զարգանալ, հանդիպել, կամենալ, գրավել, հանձնվել, ամփոփել:

Պարզ

Ածանցավոր

73. Տրված ածանցներով բայեր կազմել:

ան են ն չ ատ ոտ կոտ տ ացն եցն ցն վ



74. Տրված հատվածից աղյուսակը:

դուրս գրել բայերը ն որոշել դրանց սեռը` լրացնելով

Հոլանդիայում շատ են սիրում Ծովատառեխի տոնը: բահապետական այս տոնը նշվում է հունիսի առաջին շաբաթ օրը: Գլխավոր տոնակատարությունը տեղի է ունենում Հաագայի նավահանգստում: Այդ օրն այնտեղ է բերվում նոր որսի առաջին տառեխը: բավահանգիստ մուտք գործած առաջին նավը դրամական մրցանակ է ստանում: Տառեխով առաջին տակառը նվիրաբերվում է բիդեռլանդների

թագուհուն, երկրորդը վաճառվում է աճուրդով: Տոնը ավանդական ավարտ ունի. գարեջուրն ու ծովատառեխը իրարից անբաժան են:

բերգործական

75. բերգործական կրավորականի:

Կրավորական

կառուցվածքի

նախադասությունները

Չեզոք

փոխակերպել

1. բավի սուր քթամասը ճեղքում էր ծովի կապուտակ ջրերը: 2. Խոր լռությունը պեղում էր հորիզոնը: 3. Ծովը փակել էր իր ճանապարհները: 5. Անհանգիստ կոհակները մտրակում էին գիշերը: 6. Տարեգիրները իրենց ժամանակին երկրի գլխատման պատմությունը մատենագրել են: 7. Այնտեղ օրերով ու տարիներով բազեն անում է նույն շրջանը: 8. Խորենը պահում էր պարսիկների ճնշումը: 9. Վարդանը չհետապնդեց Մատյան գնդին: 10. Արշալույսի շքեղահյուս ծիրանին զարդարում է դրախտը: 11. Ճանապարհի ափերին հազարաբույր ու հազարաթույր ծաղիկները բյուր-բյուր ձներով պճնազարդել էին բուրաստանները: 12. Լուսնյակի նուրբ շողերը լուսեղեն քողերի պես ծրարել էին նրա դեմքը: 13. Վառվող ճրագը լուսավորում էր նրանց մտահոգ դեմքերը: 14. Հայրենիքի վերահաս դժբախտությունը խիստ հուզել էր այդ երեք երիտասարդ սրտերը:

76. Կրավորական ներգործականի:

կառուցվածքի

նախադասությունները

փոխակերպել

1. Լուսադեմին երկինքը ողողված էր կաթնալույսով: 2. Ամենահամեղ պտուղներով էին զարդարված լուսատերն ծառերը: 3. Ամեն մի զեփյուռից ալեկոծվում էր սիրտը: 4. Ես ուզում եմ, որ պարապը լցվի լացով….: 5. Այդ անսպաս դիմումից այն աստիճան հուզվեց իշխանը, որ նրա քարեղեն աչքերում արցունքներ ցոլացին: 6. Քաղաքը շրջապատված էր բարձրաբերձ լեռներով ու անդնդախոր ձորերով: 7. Բայց ուխտի զինվորների աղաղակից կարծես վայրկենապես սթափվեց նա: 8. Կարմիր գինով ներկվել էին ճերմակ սփռոցները: 9. Կտակը բացվեց հանգուցյալի մահվան երկրորդ օրը: 10. Սն նախանձից կուրացած մարդկանց կողմից հորինվում էին զանազան պատմություններ:

77. Տրված հատվածներից դուրս գրել անկախ դերբայները: Ա. Ու մարդը խորհեց ն մառ դաշտերից…. ….Պեղեց ծովերը, լեռները պեղեց,

Աստծո թաքցրած գանձերը գտավ Ու մտքի ձեռքը աստղերին մեկնեց` Եվ լուսնի վրա մահեր նշմարեց… Եվ մահվան ահից` իմաստնանալով` Գտավ հյուլեի հոլովումն անմահ, Զգաց, որ երկու անգամ չի կարող Անցնել նույն ջրով նույն գետի` անցնող…. ….բա իր մեջ զգաց երազներ վսեմ, Լույսը դարձնելով իր սպեղանին…. ….Եվ տիեզերքում լոկ մարդը` անեղծ Վշտին հաղթելով` դարձավ իմաստուն: (ՀՇ) Բ. Դո՛ւ, կախարդ ուղի, հավիտյան անհայտ, հավիտյան դյութող իմ նոր հայրենիք, Տար ինձ, իմ սիրտը` հավիտյան լացող` այնտեղ, ուր բնավ չեն եղել մարդիկ…. ….Բարեկամն ի՞նչ է – լավիդ նախանձող, քայլիդ խուզարկու, բամբասող ագահ. Ծանոթ շները չեն հաչում վրադ, ծանոթ մարդիկ են հաչում քո վրա…. Եվ քարավանը, ճեղքելով վստահ մրրկապարը վայրագ ջինների, Անշեղ ու անվախ ձգվում էր առաջ ղողանջյուններով հուզված զանգերի: Իրենց աղեղի պարանոցները` ուղտերը լարած նետերի նման, Զիլ վազում էին, ն իրենց ետքից թողնելով փոշու անծայր քարավան: Եվ ետ չէր նայում անցած ճամփեքին ն չէր ափսոսում թողած անցածին. Ողջույն չէր վերցնում, ողջույն չէր տալիս եկող ու անցնող քարավաններին: (ԱԻ)  Գ. 1. Մի օր բլրակը բարձրանալիս ոտքս սայթաքեց, ընկա սառույցի վրա…. 2. Արահետով բարձրանալիս միշտ ետ էի նայում: 3. Վրաններից մի մարդ, մանգաղը գոտու մեջ խրած, գլուխը փաթաթած կեղտոտ թաշկինակով, մահակին հենվելով, բարձրացավ բերդի քարափով ն մոտեցավ ձիերի մոտ նստած պահակին: 4. Հիշում էր մի քանի ամսից ի վեր յուր գործ դրած ջանքերը, անխոնջ աշխատությունները` բաժանված ու պառակտված ուժերը միացնելու, երկիրը` օտար բռնությունից, իսկ գահը կործանումից ազատելու համար: 5. Առավոտյան դեմ հալածողները ետ դարձան ն զարմանալով տեսան, որ ամբողջ հովիտը ծածկված է թշնամու դիակներով: 6. Չքացող կյանքի վերջին զորավոր ցնցումն էր այդ, սպառված աղբյուրի վերջին կաթիլները, որ մի առանձին թափով էին ընկնում ցամաքած ավազանի մեջ: 7. Չեմ հիշում մի դեպք, որ խոսելիս հարցից շեղվի: 8. Պարսիկ զինվորները աղեղները լարած ետ ու առաջ էին ցատկոտում, չոքում` որոնելով ու նշելով թիրախները:

78. Կազմել գործել, հեռանալ, թռչել, մոտեցնել, հասնել, զբաղվել բայերի դերբայական ձները: Անորոշ

Ենթակայական

Համակատար

Հարակատար

Անկատար

Վաղակատար

Ապակատար

Ժխտական

79. Հոլովել առաքել ն հիանալ անորոշ դերբայները ն դրանցով կազմել նախադասություններ: 80. Կազմել տրված բայերի ենթակայական դերբայը: Առանձնացնել գոյականի բառական արժեք ձեռք բերած միավորները: բվագել, գրել, աղոթել, ընթերցել, ուտել, հավաքել, ծնել, բարձրանալ, մտածել, հանձնել, գրավել, հերքել, մատուցել, ամփոփել, շողալ, վաճառել, գնել, կառուցել, հարցնել, ասմունքել, ձուլել, ընտրել, ծռել, աշխատել, բերել, գցել, քերթել, զոդել, կանգնել, նվագել, ուրանալ, քծնել, խաբել, ծախսել, տաքանալ, աճել, դատել, խորովել:

81. Կազմել տրված բայերի հարակատար դերբայը: Առանձնացնել գոյականի ն ածականի բառական արժեք ձեռք բերած միավորները: Ընկնել, քնել, ծաղկել, զինել, հասնել, շողալ, խորովել, կպչել, դիմել, նստել, թրծել, հինել, հոտել, ընկնել, քրտնել, հանգչել, փախչել, կորչել, ուշանալ, զայրանալ, հոգնել, զուգել, ծլել, պայթել, աճել, սառչել, լարել, աղալ, խուզել, անցնել, զտել, գժվել, բացել, ապրել, վառվել, թխել, զարմանալ, զարգանալ, քերթվել, հալել, զինվել:

82. Դուրս գրել փոխանուն դերբայները: Մինչ տարին ունի տասներկու ամիս ու չորս եղանակ, Տասներկու անգամ սա եղանակ է մի օրում փոխում: Եթե դուք պետք եք ն, դիցուք, նույնիսկ հաշիշ եք ծխում բա էլ է ծխում, որպեսզի հանկարծ…դուք չնեղանաք: Ի՛նչ էլ նվագեն՝ նա է պարողը, Ի՛նչ էլ կարել տան՝ նա է կարողը, Ո՛ր ծառն էլ ցույց տան՝ նա է քաղողը: Հարգո՞ւմ եք նրան: Այս գավով էլ եկեք հարգենք Եվ անթառամ հիշատակը

Կամար-կամուրջ քաշողների, Սյուն ու խաչքար տաշողների, Սանդ ու երկանք կտրողների, Ելք ու ճամփա փնտրողների, Վանք ու պալատ շինողների, Կտրիճ զավակ ծնողների, Աղբյուր-առու սարքողների, Փող ու թմբուկ զարկողների, Ինչպես նան հիշատակը բրանց հիշող հարգողների… Հպարտությամբ ն անհատույց երախտիքով Հիշենք բոլոր ընկածներին Հերոսաբար հանգածներին Հանուն լույսի Եվ մե՛զ համար. Հիշենք նան նրանց ծնող, բրանց սնող, բրանց զինող Հայրենիքը հերոսամայր: (ՊՍ)

83. Տրված հատվածներից առանձնացնել կախյալ դերբայները (ձնաբայերը): Ա. Ես նախանձում եմ հոսող ջրին, Ինքն իրեն մաքրում ն մաքրվում է, Օրհնաբանենք այս օրենքը հին Եվ ապրենք, քանի դեռ ապրվում է: Քարից բուսել, աճել քարից, Ես բերել եմ այն աշխարհից Մի քարեղեն հուզում... Եվ ամեն մի քարից ահա Ես իմ բախտի այս մետաքսյա Քնքշությունն եմ հյուսում: (ՀՍ) Իմ ճամփան անվախճան մի գիշեր, Ինձ շոյող ոչ մի շող չի ժպտա… (ՎՏ) Բ. 1. Օրիորդը, որ հուզմունքից շառագունել էր, արդեն նմանվում էր այդ վայրկյանին մի հրաշագեղ դիցուհու, որ իջնում էր երկնքից` յուր սիրած մահկանացուի անիրավ ճակատագիրը ջնջելու: 2. Թագավորն աչքերը հառած նայում էր իշխանի վրա, որը խոսում էր ինչպես մարմնացյալ հայրենասիրություն.

նրա սիրտը հուզվում էր, նա կամենում էր գրկել ն համբուրել այդ քաջին: 3. Ծաղիկ ես, ամեն գարնան ծաղկելու ես: 4. Երեսուն տարվա մեջ չէր կարելի խլել ժողովրդից այն, ինչ որ կազմվել էր նրա մեջ դարերի ընթացքում: 5. Օդի մեջ բուրում էր խիստ ախորժելի զովություն, որ ներշնչված էր ճոխ բուսականության մեղմ անուշահոտությամբ: 6. Սանձարձակ ծաղրում էին, զրպարտում, հայհոյում քաղաքի առաջին միլիոնատիրոջը, սակայն միայն հետնից: 7. Գիշերից բավականին անցել էր. առավոտյան աստղը ծագում էր արդեն, ն արնելքի մեջ խավարն սկսում էր լույսից բաժանվել:

84. Դուրս գրել բայաձները:

ըղձական,

ենթադրական ն հարկադրական եղանակների

Ա. Չլինեի բանաստեղծ` Այսքան չէին հալածի, Չլինեի այսքան մեծ, Այսքան չէին քարկոծի: (ՀՇ) ….Եվ նրա մասին, որ ընկերները Հանդը գնալիս Սարո կկանչեն, Որ սարից փախած սոված շները Կտերը պիտի ոռնան, կլանչեն: Ծանր չոմբախը, գլուխը մեխած, Օճորքում դրած պիտի մրոտի…. (ՀԹ) Ես որ մեռնիմ` ինձ կթաղեք Ալագյազի լանջերում Որ Մանթաշից հովերը գան, Վրաս հնան ու երթան: (ԱԻ) Բ. Կուզեի նստել մի քարի վրա Եվ անվերջ նայել իմ Արարատին, Հարբել հայրենի միրաժով նրա Եվ հավերժ նայել իմ Արարատին: Աղբյուրների պես աղջիկները գան, Ես ծարավ սրտով չնայեմ նրանց, Տուն կանչե մորս ձայնը իրիկվան` Չպոկեմ սարից աչքս կարոտած: Եվ նստած լռին այդ քարի վրա` Անդադար նայեմ իմ Արարատին, Մինչ շիրիմ դառնա քարն էլ ինձ վրա Եվ մամռած նայեմ իմ Արարատին: (ՀՇ)

85. Ընդգծել հրամայական եղանակի բայաձները: Ա. Գնա՛, քարավան, ներբաններիդ տակ տրորիր, կոխիր օրենք, իրավունք, Եվ ուղիներիդ փոշիով ծածկիր թե՛ չարն ու բարին, թե՛ իշխանություն…. ….Տարածվի՛ր անծիր, փռի՛ր ավազիդ դեղին ծովերը ազգերի վրա, Ծածկիր ողջ մարդկանց, քյոշք ու խրճիթներ, գյուղ ու շահաստան, շուկա ու կլա…. (ԱԻ) Իմ գերեզմանին դուք չմոտենաք, Թողեք, որ հանգչի իմ սիրտը հոգնած, Թողեք, որ լինեմ հեռավոր, մենակ.Զգամ, որ կա սե՛ր ն ցնո՛րք ն լա՛ց…. (ՎՏ) Մի՛ խառնեք մեզ ձեր վայրի, արջի ցեղերին,Մեր երկիրը ավերված, բայց սուրբ է ն հին…. ….Չի հասկանա ձեր հոգին ն ծույլ, ն օտար, Տաճար է մեր երկիրը` սուրբ է ամեն քար…. ….Արիացի՛ր, սի՛րտ իմ, ե՛լ հավատով տոկուն, Կանգնի՛ր հպարտ որպես լույս լեռն է մեր կանգուն: (ՎՏ) Բ. 1. Լիլի՛թ, հոգուս հոգի, այդպես լուռ ն տխուր մի՛ նայիր ինձ, ժպտա՛, խոսի՛ր: 2. Ո՛վ Գառնո զինվորք ն ժողովուրդ…. այդ իմ վերջին պարտքն է, որ կատարում եմ, լսեցե՛ք: 3. Տո՛ւր, սիրեցյալ զավակս. նվիրի՛ր քո հարսնացուին, ինչ որ հաճելի է քեզ: 4. Գնա՛, ի՛մ քաջ, արժանի՛ եղիր քո մրցանակին: 5. Կարդա լրագիրները ն տես, ո՞ր զորեղ տերությունն է մեր ժամանակներում կուշտ: 6. –Գնա՛, տե՛ս բարձրագահ Աբուլն ու մթին սարեր, ես չտեսա, գոնե դու տես,– մորմոքով շշնջաց Շիրազը: 7. Մի փնտրեք սիրո իմ տողերի տակ Մարդկանց անուններ կորած ու հայտնի. Թվում է, ի՛նձ էլ հայտնի են նրանք. Դուք զուր մի՛ փնտրեք, նրանց չե՛ք գտնի: (ՍԿ) 8. –էդ սառը գետնին մի՛ նստիր, վե՛ր կաց, Սերո՛…. 9. Քայլի՛ր, կանգ մի՛ առ, թողե՛լ ենք միայն շղթա ու կապանք, կեղծիք ու պատրանք:

86. Գտնել ըղձական, ենթադրական ն հարկադրական եղանակների բայաձները ն որոշել դրանց ժամանակաձները: 1. Բայց պետք է ն այն գիտենալ, որ այդ դժբախտություններից ն ոչ մեկը մեզ չէր պատահի, եթե մենք այնքան օտարամոլ չլինեինք, ն եթե մենք հետնած չլինեինք ո՛չ հույնին ն ո՛չ պարսկին: 2. բրանց վախճանը պետք է այդպես լիներ, որպեսզի նրանց արյունով ծլեին, աճեին ն ծաղկեին այն սրբազան սերմերը, որ ցանեցին հայրենի հողի վրա… 3. Մի մասը կթողնեմ մեր երկրի պահպանության համար, իսկ մի մասը ինձ հետ առնելով` կգնամ ն իմ խումբով կմիանամ այն բանակի հետ, որ պիտի գումարվի Փառանձեմ տիկնոջ շուրջը: 4. Այն ժամանակ, որպեսզի նրան խոչընդոտ

չդառնաս, կկալանավորե քեզ, կդնե բանտը ն այսպիսով կզրկե քեզ քո բոլոր ձեռնարկություններից: 5. Համաձայն կանխավ արած որոշման` իշխանը պիտի բարձրանար Գեղ` նրանցից օգնական մարդիկ բերելու, իսկ սեպուհը պիտի իջներ Վեդի ավանը ն, եթե այդտեղ չհաջողվեր, անցներ Ճերմանիս ն այդտեղից մարդիկ հրավիրեր: 6. Եթե դուք կհաջողիք ձեր ձեռնարկության մեջ ն կկարողանաք սրբել այն արատը, որ դրին մեր դրոշի վրա տիրադրուժ իշխանները, այն ժամանակ ես նորեն կելնեմ իմ բանտից ն կպսակեմ ձեր հաջողությունը իմ արշավանքներով:

86. Դուրս գրել անկանոն ն պակասավոր բայերը: ….Եվ արցունքները գետերի փոխված` Իբրն լեռների լեզուն փրփրած` Խոցված լեռների անեծքն են լալիս, Իսկ գագաթների ձյունն հավերժացած Սառած արցունքն է, որ ցած չի գալիս: Գթաց լեռներին Արարողն ու մեծ Ցավն առավ` անհոգ դաշտերին տվեց…. ….Առավ վշտի շանթն ու ծովը նետեց, Ու ծովն անդնդից ելավ կատաղի…. ….Ծովին էլ գթաց Արարողը լուռ, Ցավն առավ ծովից` երկնքին տվեց: ….Զգաց, որ մահն է վիշտն ամենամեծ, Եվ կռվի ելավ մահվան դեմ մահով…. ….Կռահեց, որ հողն է աճյունն արնի Եվ եղել է, կա, անստեղծելի…. ….Կասկածեց, հուսաց ու դարեր փնտրեց, Ու աչքն աստղերից ուղղեց արնին…. ….ու երբ չգտավ` Այն բիբլիական Հարդագողն արած իր մտքի ճամփան,Ու երբ չգտավ` ելավ նորախոհ` էլ չապավինեց նա ոչ մի Աստծո Ու ոչ մի ոգու, որ իբր ահի Տեսիլն էր անգո այս տիեզերքում… (ՀՇ)

87. Լրացնել համապատասխան բայերը: …. ով է ընկերդ, …. ով ես դու: Բզի գլխին բռունցքով ….: Գյուղ …. , գերան ….:

…. գիտունին գերի, …. անգետին սիրելի: Գողը գողից …., աստված վերից ….: …. հարյուր դահեկան, այլ …. հարյուր բարեկամ: Ով …., ոչ ….: Ինչ որ …., այն ….: Լավություն …., ջուրը …., ….: Քանի լեզու …., այնքան մարդ ես: Աշխարհի …. ու …. լեզուն է: Ջուրն …. անձրնից ….: Օձի …. …., լեզվի …. ….:

88. Տրված հատվածներից դուրս գրել մակբայները ն որոշել տեսակները: Ա. Հայը միշտ էլ խաչապաշտ է եղել՝ սկզբում արնն է պաշտել, հետո քրիստոնեական աստծուն: Խաչի հնագույն տեսակը կամ նախահայրը կեռխաչն է: Հայկական որոշ կեռխաչերի ծայրերը ծռված են մի քանի անգամ, հաճախ դրանք լինում են նան եռաճանկ ու բազմաճանկ: Հայաստանում 3-4-րդ դարերում այդ նշանները դեռնս փայտյա էին: Հինգերորդ դարից սկսած փայտյա խաչերին հետզհետե սկսեցին փոխարինել քարե խաչերը: Դաժան ժամանակները թույլ չեն տվել, որ հայկական կառուցողական հանճարը փայլատակի ծավալուն շինարարություններում, որոնք թիրախ են դառնում հրոսակների համար ն քանդվում ու ավերվում: Դա ամեննին էլ չի նշանակում, թե հայը դադարել է տաճարներ կառուցելուց ն սահմանափակվել է փոքրածավալ խաչքարով: Խաչքարը բացառապես հայկական կոթող-հուշարձան է, արնմտյան ճակատին խաչի պատկերով, ազգային զարդաքանդակների ինքնատիպ հորինվածքով ուղղաձիգ կանգնեցված սալաքար: Ժողովուրդը խաչքարերին վերագրել է այլազան զորություններ, ընկալել դրանք որպես հավատո հանգանակ, հոգու փրկության խորհրդանիշ: (ՀԽ) Բ. Բայց իշխան Կամսարականի նպատակն այդ հետապնդումը չէր: բա բավական էր համարում այն, որ թշնամուն չթողնեն գրավել տիրող բարձունքները. բայց հիմա, երբ իր զորքը տարերային թափով ու աղմուկով առաջ էր գնում, նա մտածում էր, որ մութի մեջ այդպես առաջանալով՝ իր վաշտերը կարող են ընկնել թշնամու թերնս ավելի հոծ բազմության մեջ ն լույսը բացվելուն պես կշրջապատվեն ն կամ, պարսիկներն այդպես նահանջելով, կմտնեն քաղաք ն ավելի կուժեղանան պարիսպների ներսում, մի բան, որ բնավ ցանկալի չէր իրեն, ն վտանգավոր էր…. ….Իսկ մինչ այդ, աղջամուղջը պարզվում էր հետզհետե, արնելքում ամպերը շառագունում էին. սարերի հետնը, շատ խորքում կարծես հրդեհ կար, ն նրա ցոլքից լուսավորվում էին ամպերն ու հեռու լեռների կատարները: (ՍԶ)

89. Խմբավորել տրված մակբայները: Այժմ, թշնամաբար, վերուստ, լայնակի, ամեննին, կրկին, ամենուր, ի վեր, ի վերջո, այնուհետն, մերթ ընդ մերթ, երբեք, բոլորովին, եռակի, վաղուց, ցմահ, դանդաղ, աստ, հապճեպ, կամաց, շտապ, ուշ, վերն, առջնը, ամենուրեք, վարպետորեն, դուրսը, միասին, դեռ, իսկույն, արագ, բառ առ բառ, առայժմ, համարյա, քարեքար, առաջիկայում, հիմա, խմբովին, ֆիզիկապես, տնետուն, լրջորեն, շեշտակի, հավետ, հետզհետե, բազմիցս, աստիճանաբար, դարձյալ:

տեղի

ժամանակի

ձնի

չափի

աստիճանի

90. Մակբայներ կազմել հետնյալ վերջածանցներով: ա) -բար

բ) -պես

գ) -որեն

դ) -ովին

ե) -իցս

զ) -ակի

91. Տրված բառերից կազմել մակբայներ: Երեք, բազում, հաճախ, արագ, հին, միշտ, լուրջ, խումբ, տխուր, սկիզբ, ազնիվ, համեստ, նյութ, գերազանց, վերջնական, բնազդ, գազան:

92. Տրված հատվածներց դուրս գրել կապերը: Ա. Կաքավաբերդի բարձունքի միակ ծաղիկը ալպիական մանուշակն է՝ ցողունը կաքավի ոտքի պես կարմիր, ծաղիկը՝ ծիրանի գույն: Քարի մոտ է բսնում ալպիական մանուշակը, պարիսպների տակ…. ….բերքնը, ձորում, Բասուտա գետի մյուս ափին, քարաժայռերի վրա թառել են մի քանի տներ: Առավոտյան ծուխ է ելնում երդիկներից, ծուխը ձգվում է երիզի նման ն հալվում ամպերի մեջ: Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում է աքլորը, աքլորի կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազի վրա նշաններ գծում, նշանների հետ փորփրում գլխով անցածը: Քանի՛ սերունդ է ապրել Բասուտա գետի մոտ, կարկատած թաղիքները փռել ցեխերի վրա, եղեգնով պատել վրանները, ն ամեն գարնան, երբ Կաքավաբերդի լանջին բացվել է ալպիական մանուշակը, այծ ու ոչխար քշել են բերդի լանջերը…. (ԱԲ) Բ. Բոլոր ներկա եղողների հայացքներն ուղղված էին դեպի այդ ծրարը, իսկ մյուսներից ավելի՝ մեկինը: Դա հանգուցյալի երկրորդ որդին էր՝ Միքայելը, քսանութ տարեկան մի երիտասարդ, նուրբ կազմվածքով, նիհար, գունատ, ածխի պես սն մազերով ն նորաձն սրուկ միրուքով: բրա խոշոր, մուգ ընկուզեգույն աչքերն

արտահայտիչ էին, խելացի ն միննույն ժամանակ, կարծես, անտարբեր դեպի ընտանեկան վիշտը: Արդարն, նրա համար կորուստն այնքան մեծ չէր, որքան իր եղբորը հանձնված ծրարի բովանդակությունը: Գիտեր, որ այդ ծրարի մեջ ամփոփված է հանգուցյալի կտակը…. Մերթ ընդ մերթ նա այնպիսի անհամբեր ն ներվային շարժումներ էր անում, որ կարծես ուզում էր հարձակվել ավագ եղբոր վրա ն նրանից խլել ծրարը, որ սպունգի պես ծծում էր նրա ամբողջ ուշադրությունը…. (ԱՇ) Գ. Տպավորություններից ու խոհերից զատ, հոր սիրած այս առանձնարանը մտնելուց հետո, նրան պաշարեց նան հուշերի հորձանքը, ինչ առաջացրեց այդ հաստաբեստ ու քանդակազարդ սրահը, որ կահավորված էր ճիշտ այնպես, ինչպես հոր ժամանակ. ինչպես երեք-չորս տարի առաջ էր, երբ ինքը գնացել էր Բյուզանդիա…. …. Մի երկու անգամ նա փորձ արավ թոթափել իրենից այդ հուշերը՝ վաղվա անելիքների մասին մտածելու, չկարողացավ. այդ մտքերը, որ ասես իրենց սուր մագիլները խրել էին նրա ուղեղի մեջ՝ անհանգստության հետ միասին ցավ էին պատճառում նրան, ն նա շարունակում էր մտածել, թե մի՞թե իրոք հայ նախարարները չեն հասկացել …. որ Հայոց Աշխարհի թուլությունը նրա ցրված ուժերի ն անմիաբանության մեջ է…. (ՍԶ)

93. Խմբավորել կապերն ըստ շարադասության: Առանց, համար, հանուն, ըստ, դիմաց, համաձայն, մեջ, միջոցով, շնորհիվ, հակառակ, ի դեմս, նախքան, առթիվ, հետո, վրա, բացի, դեպի, իբրն, շուրջ, առաջ, մասին, ընդդեմ, դեմ, հանդերձ, համեմատ, հանձին, մոտ, պես, հետո, չափ, տակ, որպես, հօգուտ, կողմից, միջն, հետնանքով, ներքո, առ, հանդեպ, նկատմամբ, ընթացքում, վերաբերյալ, զատ, փոխանակ, օգտին, նման, նպատակով, անկախ, հեռու:

նախադրություն

ետադրություն

երկդրություն

94. Կազմել բառակապակցություններ՝ տրված կապերը գործածելով տարբեր իմաստներով: Առաջ (տարածական ն ժամանակային) մեջ (տարածական ն ժամանակային) պես (ձնի ն ժամանակային) վրա (տարածական ն ժամանակային) մոտ (տարածական ն ժամանակային)

համար (շահի ն նպատակի) որպես (ձնի ն բացահայտման) մինչն (ժամանակային ն չափի) 95. Հետնյալ կապերի հետ գործածել համապատասխան հոլովաձներով բառեր: Հանուն, հօգուտ, հանձին, հանձինս, ի դեմս, հակառակ, բացառությամբ, ի հեճուկս, հանդեպ, բացի, շնորհիվ, մասին, չնայած, մեջ, նպատակով, նախքան, դեպի, որպես, ներքո, միջն, համաձայն, ի վեր, ընթացքում, պատճառով, ընդդեմ, օրոք, վերաբերյալ, ընդառաջ, կողմից:

96. Խմբավորել կապերն ըստ կազմավորման աստիճանի: Հանդեպ, ց, պես, պատճառով, մոտ, ձեռքով, առ, միջոցով, համար, ժամանակ, հօգուտ, համեմատ, առաջ, կողմից, փոխանակ, դեպի, երեսից, ընթացքում, ի դեմս, անունից, բացի, նախքան, ընդդեմ, ներքն, հետ, ի վեր, տեղակ, չնայած, գծով, անկախ, մինչն, համեմատ, վերաբերյալ, դեմ, փոխարեն, շուրջ, անց, հետնանքով, նպատակով, ընդառաջ, մեջ, տակ, չափ, որպես, հետո, դիմաց, զատ, զերդ, ըստ, ի հեճուկս, քով, նման, կից, չնայելով, միջն, հանձին, շնորհիվ, ներքո, առթիվ, զուգընթաց:

իսկական կապ

անիսկական կապ

կապական բառ

97. Տրված կառույցները փոխարինել հոմանիշ կառույցներով: ա) հայրենիքի համար բ) առյուծի նման գ) խոսելուց առաջ դ) պայմանի համաձայն ե) տոնակատարության ժամանակ զ) քաջ լինելուց բացի

է) բարերարների հովանու տակ ը) տան առաջ թ) հաղորդման մասին ժ) տուժածների օգտին ի) տվյալ դեպքում լ) ընտանիքի հետ միասին

98. Լրացնել նախադասությունները՝ փակագծերում տրված բառերը դնելով համապատասխան կապային կառույցներով: 1. Առաջին անգամ էր այցելում այդ վայրերը, բայց ամեն ինչ արդեն տեսածի տպավորություն էր թողնում (նա): 2. Կարծես ամեն ինչ նախապես գրված էր նրա

(ուղեղ): 3. Երբ հասավ վեր, բարձրացավ (ժայռ) ն նայեց լճին: 4. Երկու օր անդադար (հաչել), վերջապես, հանգստացավ ն լռեց: 5. Վարդանը բլրակից ջանում էր հետնել (խավար) շարժվող սնինքների տեղաշարժումներին: 6. բույնիսկ քարափի հաստաբուն կաղնին խոնարհվում էր (քամի): 7. Արնը խաղում էր մայրամուտի (ամպեր): 8. Դիլան դային նստեց (քար): 9. Բերդի ատամնաձն պարիսպները կորչում են սպիտակ (ամպեր): 10. Մարդը բահը խրում է առվի ավազի մեջ ն գալիս է (ես): 11. բա մխրճվեց գետը ն մարտ սկսեց գետը մտած պարսիկ (հեծյալ): 12. Թշնամին միջոցում առաջացավ (գետափ):

99. Տրված հատվածներց դուրս գրել շաղկապները ն որոշե՛լ տեսակները: Ա. Որովհետն մութը կոխում էր, իշխանն ու սեպուհը որոշեցին շատ չհեռանալ Գեղա սահմաններից: Ուստի ուղղվելով դեպի Ուրծաձոր՝ բարձրացան մի փոքրիկ լեռնագոտու վրա, որ ծածկված էր անտառով ու մացառուտներով: Այստեղ գտան նրանք ծառերով հովանավոր մի անքույթ ծածկարան, ուր ն իջան հանգստանալու ն գիշերելու: Զինվորներից մի քանիսը զբաղվեցան իսկույն խմբի սակավապետ կերակուրը պատրաստելով, իսկ մի քանիսը փութացին ջուր բերելու…. ….Ընթրիքի վրա ոչ ոք չէր խոսում. ամենքը լուռ ուտում էին: Բայց այդ՝ ոչ այն պատճառով, որ ուշադիր էին իրանց քաղցը հագեցնելուն, այլ այն, որ ամենքն էլ մտածում էին սկսելիք գործի մասին, որ կարի հանդուգն ն վտանգավոր մի ձեռնարկություն էր: (Մ)

100. Կազմել նախադասություններ՝ թե, եթե…ապա շաղկապները գործածելով համադասական ն ստորադասական նշանակություններով:

101. Կազմել նախադասություններ շաղկապներ ն

հետնյալ

բառերը

ա) կապեր մինչն, ինչպես, նախքան, փոխանակ, չնայած.

բ) մակբայներ էլ, ապա.

գ) եղանակավորող բառեր կարծես, կարծես թե, ասես, ասես թե, հենց, միայն:

գործածելով

որպես

102. Խմբավորել շաղկապներն ըստ կազմության: Եթե, սակայն, թեկուզ, այնինչ, ուստի, հետնաբար, այնուամենայնիվ, այնքանով որ, թե…թե, մինչն, կամ, որովհետն, այլն, հետնապես, հենց որ, ոչ թե, ուրեմն ն, վասնզի, քանզի, իսկ, ու, մինչդեռ, թեպետ, այնքանով որ, չնայած որ, ասես թե, ընդ որում:

պարզ շաղկապներ

ածանցավոր շաղկապներ

բարդ շաղկապներ

քերականական ձներից առաջացած շաղկապներ

103. Դասակարգել տրված համադասական շաղկապներն ըստ իմաստի: Եվ, ու, սակայն, կամ, այլն, այլ, ոչ թե, այնուհանդերձ, կամ թե, նան, այնինչ, բայց ն այնպես, թե, ոչ…ոչ, այլապես, ն կամ, միայն, մինչդեռ, կամ թե չէ, միայն թե, թե չէ, ապա թե ոչ, ոչ միայն…այլն, ն ոչ միայն, ն ոչ թե, բայց, իսկ, կամ…կամ:

միավորիչ-հավելական

ներհակական

տրոհական

104. Խմբավորել ստորադասական շաղկապներն ըստ իմաստի: Որ, թե, որպեսզի, եթե, թե որ, միայն, մինչն որ, հենց, հետնաբար, ուստի, թեն, ինչպես որ, միայն թե, քանի որ, չնայած, քանի դեռ, եթե միայն, որովհետն, մանավանդ, քանի, թե չէ, մինչ, ուրեմն, հետնապես, թեկուզ, թեպետ, մինչն, նամանավանդ որ, ոնց որ, ասես թե, կարծես, կարծես թե, այն է, այսինքն:

ստորադասական շաղկապների իմաստները

ստորադասական շաղկապները

մեկնական նպատակի պայմանի պատճառի ն հիմունքի ժամանակային հետնանքի զիջական ձնի ն նմանության բացահայտման

105. Տրված հատվածներից դուրս գրել եղանակավորող բառերը: Ա. Մի՞թե իմ մեջ է այսօր արթնացել հանճարը ձեր սեգ. Ե՞ս եմ շառավիղն արդյոք ձեր, ո՛վ հանճարներ մեր մեռած. Թո՛ղ հուրհրա, իմ գրքում, ձեր ոգու ցոլքը լուսե, Թո՛ղ երգերն իմ այսօր, խոսքերում իմ – ձեր ջանքը եռա՛:– Ո՛վ մեր մեռած վարպետներ, իմ թախանձանքը լսե՛ք.– Ձեր անմահ կնիքը դրե՛ք – իմ անմար երգերի վրա… (ԵՉ) Բ. Արդարն, նրա համար կորուստն այնքան մեծ չէր, որքան իր եղբորը հանձնված ծրարի բովանդակությունը: Գիտեր, որ այդ ծրարի մեջ ամփոփված է հանգուցյալի կտակը, բայց ի՞նչ կտակ – ահա խորհրդավոր ժամի էականը, ահա այն, որ պիտի որոշե իր ճակատագիրն ու ապագան… – Չլինի՞, թե ծերունին խենթացավ ն ինձ զրկեց ժառանգությունից, – դարձավ նա մոտ քառասուն տարեկան մի տղամարդի…. ….Կանգնած էր նա հանդարտ, անվրդով, գլուխը միշտ բարձր պահած, այնպես, որ, կարծես, պարանոցը դրված էր երկաթե սեղմիչի մեջ: Գուցե նրան նեղում էր խիստ մաքուր ն խիստ փայլուն օսլայած շապիկի բարձր ն մաքուր օձիքը…. ….Բայց ի՞նքը, մի՞թե այդ ութ տարիներն անց էր կացրել հանգիստ ու երջանիկ, մի՞թե նրա դառնությունը պակաս է եղել, քան ծնողներինը: – Բաց արա ու կարդա հորդ կամքը, – ասաց այրին որդուն: – Ո՛չ, վաղը կկարդանք, թո՛ղ առայժմ մնա իմ մոտ: (ԱՇ) Գ. Բայց ավա՛ղ, ամբողջ դղյակում չկար մինը, ո՛չ կանանց ն ո՛չ օրիորդների շրջանում, որին նա յուր սիրտն ու գաղտնիքը հավատալ կարողանար: Եվ ցավալին այն է, որ եթե գտնվեր իսկ այդպիսին, դարձյալ ինքը չէր հայտնիլ նրան ոչինչ, որովհետն չէր հավատում ոչ մի կնոջ անկեղծության, մանավանդ, եթե այդ կինը իշխանական ցեղից էր ն, հետնապես, ծագմամբ իրան հավասար: Թագուհին հավատացած էր, որ այդպիսինները եթե առերես իսկ կարեկցեին իրան, այնուամենայնիվ ներքուստ կուրախանային յուր թշվառության վրա…. բա հույս ուներ միայն մի մարդու վրա, որ, կարծում էր, ոչ միայն կվշտակցե իրան սրտի անկեղծությամբ, այլն գուցե կկարողանար թեթնացնել այդ վշտերը: Ահա՛ այդ մարդուն էր սպասում թագուհին այնքան անձկությամբ, որ, սակայն, հակառակ յուր խոստման…. չէր երնում տակավին: (Մ)

106. Խմբավորել եղանակավորող բառերն ըստ տեսակների: Արդարն, միթե, կարծես, երանի, ոչ, այո, հարկավ, հենց, լոկ, իսկ, չէ, միմիայն, ահավասիկ, ինչնէ, այնուամենայնիվ, ահա, թող, մի, գոնե, ապա, ցավոք, երնի, միգուցե, իհարկե, անշուշտ, դժբախտաբար, իրոք, ասես, թերնս,

բարեբախտաբար, գեթ, միայն, անգամ, ի դեպ, ինչնիցե, համենայն դեպս, անկասկած, անպայման, երնեկ թե, ցավոք սրտի, իրավ, սոսկ, այնուհանդերձ: հաստատական երկբայական գնահատողական ժխտական կամային ցուցական սահմանափակման սաստկական զիջական բաղձանքի

107. Կազմել նախադասություններ հետնյալ համանուններով: Կարծես – կարծես ասես – ասես ապա – ապա մի – մի – մի

հենց – հենց անգամ – անգամ իսկ – իսկ էլ – էլ

108. Տրված հատվածներից դուրս գրել ձայնարկությունները: Ա. Վշվշում է գետը – վո՛ւշ, վո՛ւշ, Ու հորձանք է տալիս հորդ, Ու կանչում է՝ «Արի՛, Անո՛ւշ, Արի՛, տանեմ յարիդ մոտ…» – Անո՛ւշ, ա՛յ աղջի՛, Անո՛ւշ տո՛ւն արի… Կանչում է մերը վերնից, կանչո՛ւմ. Լո՛ւռ են ձորերը, լո՛ւռ են ահռելի, Դուշման Դեբեդն է մենակ մըռընչում: Վուշ-վո՛ւշ, Անո՛ւշ, վո՛ւշ-վո՛ւշ, քուրի՛կ, Վո՛ւշ քու սերին քու յարին, Վուշ-վո՛ւշ, Սարո՛, վո՛ւշ-վո՛ւշ, իգի՛թ, Վո՛ւշ քու սիրած սարերին… (ՀԹ) Բ. Զորաբանակները նայեցին իրար: Ողջ դաշտավայրը լիքը զո՛րք-զո՛րք…. – Հա՛-ա՛-ա՛-ա՛-ա՛, – գնաց շշունջը ողջ զորաբանակը մի ծայրից մյուսը: – Պա՛հ, քո տո՛ւնը շեն, – խոսեց Աբրահամ պապիկը, – Պարսկաստանը ողջ դատարկել է մինչն տակը….

– Զորաբանակ, զգա՛ա՛ա՛ա՛ա՛ստ, – խռպոտ, օտար ձայնով գոչեց Դավիթ սեպուհը: – Զորաբանակ, զգա՛ա՛ա՛ա՛ա՛ստ, – գնաց քամու պես ողջ զորաբանակի վրայով: – Ի մա՛ա՛ա՛րտ, – լսեց ողջ զորաբանակը մեկ Վարդանի հրամանը…. – Առավե՛ե՛ե՛ե՛լ, – ձայնում էին ավագները…. …. բա զգաց այդ ահռելի ուժը իր թիկունքում ն շատ բան պիտի ասեր, բայց միայն գլուխը թափ տվեց. – Դե՛… իմ հետնի՛ց… Մի անգամ էլ ընդոստ շրջվեց ետ ու զայրալի. – Առավե՛ե՛ե՛լ…. (ԴԴ)

109. Տրված ձայնարկություններից կազմել գոյականներ ն բայեր: Խը՛շշ, չըրը՛խկ, թըրը՛խկ, դը՛մբ, շըրը՛խկ, տը՛զզ, թը՛խկ:

110. Գեղարվեստական գրականությունից պարունակող հատվածներ:

դուրս

գրել

ձայնարկություններ

ՇԱՐԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒբ

111. Որոշել տրված հատվածների նախադասությունների տեսակներն ըստ հնչերանգի: Ա. Անց է կենում դարձյալ տարին: բայում է կույսն ամեն օր. – Ո՞ւր է, հայրի՛կ, ե՞րբ կգա նա՝ Սարից թռած ձիավոր: Միշտ երազում ես տեսնում եմ էն հերոսին ապագա, Հուր կարոտով թըռած իմ դեմ, Լուսանում է… ու չըկա: – Կըգա, դըստրի՛կ իմ թանկագին, Հեշտ չի բերվում հուրն անշեջ. Շատ, շատ անգամ բերող հոգին Ինքն է այրվում նըրա մեջ… (ՀԹ) Բ. Լեռների ոտների տակ սնդուսի ծովն էր հնում, ուր լուսափետուր որորները քնքշորեն խփում էին իրենց կուրծքը ոսկեսայր կոհակներին ն սուրում էին դեպի

հեռավոր զմրուխտաշող կղզիները: Այնտեղ երփնաթերթ ծաղիկներն էին խնդում ն բարձրուղեշ արմավենիներն էին օրորվում գուրգուրող հովերի մեջ: – Տեսա՞ր, հոգիս, ինչ գեղեցիկ է: Ես չէ՞ի ասում, – շշնջաց Ադամը ն գորովով գրկեց Լիլիթի մեջքը: – Վատ չէ, բայց իմ ասած ճանապարհը նույնպես լավն էր, – ասաց Լիլիթը ն, ոստում անելով՝ թռավ Ադամի գրկից դուրս…. – Օ՛հ, ի՛նչ սիրուն են այս մանր քարերը, ի՛նչ սիրուն գույներ ունեն. կարմիր, կապույտ, կանաչ, ոսկե… Ադա՛մ, տուր ինձ այդ խիճերից մի քանի հատ: – Լիլի՛թ, այս ի՛նչ են որ: Ես գիտեմ այնպիսի խիճեր, որոնք փայլուն են արնի պես, թափանցիկ են ջրի պես ն կարծր են ու շատ գեղեցիկ…. – Ե՞րբ կբերես, ասա՛, Ադամ, – ն Լիլիթ քնքշությամբ ձեռքը դրեց Ադամի ձեռքի վրա: – Եթե հաճելի է քեզ, նազելիս, այսօր կգնամ ն վաղը կբերեմ, – ասաց Ադամ ուրախացած… –Գնա՛, Ադամ, հիմա իսկո՛ւյն գնա. ի՛նչ լավն ես Ադամս, – ն ափի հակադարձ կողմով փափկությամբ շոյեց Ադամի ճակատը: (ԱԻ)

112. Որոշել նախադասությունների տեսակներն ըստ կազմության: Ա. բրանք գնացին: Կտուրի վրա մնացինք Հազրոն ն ես: Տուն գնաց ն այն փոքրիկ տղան՝ նրա թոռը: Լուսնի տակ ես դիտում էի նրա կարմրավուն փողը: բա ծանր էր ն կարծես ձուլված էր ծանր մետաղից: Ես բռնում էի այդ փողը գիշերային զովի դիմաց, ն փողը մեղմ քամուց մետաղի ձայն էր հանում: Իսկ Հազրոն պատմում էր, որ իր կյանքում ամենածանր հարվածը եղել է կնոջ մահը: Աղջիկն ամուսնացել է դաշտի գյուղում: Պապի մոտ հաճախ է լինում այն փոքրիկ տղան՝ նրա առաջին թոռը: ….Երբեմն նա իջնում է լեռան գյուղից, վերցնում է չոր ցախ ն կնոջ գերեզմանի վերնը կրակ վառում: բա նստում է այնքան, մինչն հանգչում է կրակը, հետո տխուր նվագում է ծիրանի փողը, ն այն երգերը, որ նվագում էր իրենց հեռու երկրում, որտեղ ինքը հովիվ էր, կինը՝ գյուղական աղջիկ, խաղում է թոռների հետ ն մենակ ճանապարհ ընկնում դեպի լեռը, դեպի լեռան գյուղի իր պարզ խրճիթը: (ԱԲ) Բ. Գիշերից բավական անցել էր. առավոտյան աստղը ծագում էր արդեն, ն արնելքի մեջ խավարն սկսում է լույսից բաժանվել: Հագարացիների բանակը ընկղմված էր խոր քնո մեջ: Կրակները վաղուց հանգել ն շարժումն ու շշուկը դադարել էին: Չէր լսվում նույնիսկ պահակների քայլատրոփը: Ըստ երնույթին, ոչ մի երկյուղ չունեին նրանք հայերից: Եվ ո՞վ պիտի համարձակվեր հազար մարդուց բաղկացած այդ բանակի հանգիստը վրդովել: բույնիսկ Բեշիրի վրանի առաջ պահապաններն անուշ խռմփում էին, երազելով անշուշտ Գեղա ամրոցի առումը, բնակիչների կոտորածը ն գեղեցիկ հայուհիների գերումը…

Հանկարծ հովտի մեջ որոտաց Մարզպետունու ձայնը. – Հառա՛ջ, քաջերս, Աստված մեզ օգնական… – Կեցցե թագավորը,– գոռացին ուխտի զինվորները ն հարձակվեցան: Բլուրների վրա ն լեռնալանջերում ամբոխն սկսավ գոռալ: Արձագանքով որոտաց հովտի մեջ, բանակի վրանները սկսան վառվել: (Մ) Գ. Հայոց աշխարհում ժամանակի հաշվումն սկսվել է առաջին ամանորից: Սկզբում ժամանակները խառնափնթոր էին. տարիներով հրաշունչ էին լինում կամ սառնաշունչ: Մի հսկա ժամանակաշրջան էր պետք՝ մինչն եղանակը խելոքանար ն գարունը, ամառը, աշունն ու ձմեռը պատշաճ հեռավորությամբ սկսեին հերթագայել՝ միմյանց կսմթելով, բայց իրենց ուղեծրից դուրս չգալով: Հայկական բոլոր թվերը, բոլոր հաշվումները, բոլոր տոմարները սկիզբ են առել Ամանորի առաջին օրից, երբ Արեգակը ջերմացնում էր բնությունն ու մարդկանց: Այդ սկիզբը Արեգ ամսվա Արեգ օրն էր, այսինքն՝ գարնան գիշերահավասարի օրը՝ մարտի 21-ը: Այդ օրը հայերը միանգամից չեն գտել: Բնության մեջ ինչ չարաճճիություններ ասես, որ հայը չտեսավ, մինչն Արեգ օրվան հասնելը: Արեգակի անունով սկիզբը անվանեցին Արեգ կամ Արեգական, իսկ երբ կրկնվեց ամեն տարի, կոչվեց Ամանոր: (ՀԽ)

113. Ընդգծել միակազմ նախադասությունները: Ա. …15 թիվ: Ապրիլի 10… Ապրիլական արբշիռ բույրեր, Գարնանային ծաղկածլում. Կակաչների շքահանդես,– Եվ… ծաղկաբույր գիշերվա մեջ Հեռուներից մոտենալով Գաղտագողի-ծածուկ-անտես՝ Խորշակը նույն, Որ շատ շուտով պիտի տաներ միլիոն հայեր Խորշակը նույն անցավ նան Պոլսո բոլո՛ր հայ թաղերով…. Ա՛խ, Բերայի Բանկալթի թաղ… Ա՛խ, Ղալաթիո եռատաճար եկեղեցի…. (ՊՍ) Բ. Դալուկ դաշտեր, մերկ անտառ… – Մահացողի տխուր կյանք. Անձրն, քամի, սն կամար… – Սրտակտուր հեկեկանք: Միգում շողաց մի ցուրտ լույս. – Օ, արդյոք կա՞ վերադարձ.–

Մահացողի անզոր հույս, Վհատ սրտի տխուր հարց… Անուժ ցավի ցուրտ կապար… Մահացողի տխուր կյանք. – Անմխիթա՛ր, անսպա՛ռ Վհատության հեկեկանք… (ՎՏ)

Գ. Ութսունմեկ թիվ: Վաղարշապատ: էջմիածին: Միրգ ու փոշի: Անխիղճ արն:

Շողամրցում Մասիսների, Արագածի: Սրբագործված հին-հին քարեր: Եվ Մայր Արաքս: Եվ Մայր Տաճար: Տաճարի շուրջ՝ սուրբ-սուրբ վանքեր, Հնչող, Շնչող, Կանչող զանգեր… Եվ Ճեմարան՝ մտքի կաճառ: Ճեմարանի բակում արձակ, Որտեղ էլ որ աչք ես ածում՝ Զարմանալի հավաքածու Խոսվածքների, տարազների: Ու բոլորի դեմքի վրա՝ Վա՛խ, սպասո՛ւմ, անքնությո՛ւն, Խոսուն հետքեր երազների: (ՊՍ)

114. Վերականգնել զեղչված անդամները: Ա. Տասնմեկերորդ դարում մի քանի վանականներ որոշում են Աղստնի հովտում մի վանք կառուցել: բրանք ոտի տակ են տալիս ձորահովտի գյուղերը, գտնում ամենաաշխատասեր հողվորին ն նրան ասում. – Ուզում ենք, որ դու ընտրես մեր վանքի տեղը, բայց մի այնպիսի բան պիտի անես, որ քո աշխատասիրությունը հավաստես, չորը կանաչ դառնա, որպեսզի մենք էլ մեր վանքի միջոցով մարդկանց հոգիների չորուտը աստվածահաճ բուրաստան դարձնենք: Հողվորը վանականների հետ շրջագայում է ձորահովտում, մի տեղ կանգ առնում, գրպանից հանում մի ընկույզ ն թաղում հողի մեջ: Շատ չանցած հողվորի թաղած ընկույզի տեղում մի մատղաշ շիվ է բարձրանում, որը վանականներն անվանում են աղարծի կամ աղածրի: Այնուհետն վանականներն իրար ասում էին. – Գնանք մեր աղածրին տեսնենք, գնանք աղարծին… Հենց այդտեղ էլ սկսում են կառուցել վանքը, որ մատղաշ ընկուզենու անունով կոչվում է Աղարծի, ապա հ հնչյունի հավելումով դառնում Հաղարծին: (ՀԽ) Բ. Ես թերթում եմ ուղեգրությունների իմ տետրը ն նրա էջերի արանքում գտնում եմ սուսամբարի երկու տերն՝ չոր ու գորշ, ինչպես հանգած մոխիր: Կռանում եմ թղթի վրա, ռունգերս լայնանում են սուսամբարի հոտից ու դողալով թերթում եմ տետրը… Հետո պատից վերցնում եմ ծամի պես պիրկ մտրակը, ն Ցոլակը խելոք աչքերով նայում է ինձ, նայում է ն հանդիմանում: Ինչո՞ւ էիր մտրակում: Մտրակը դառնում է սն օձ, որ զարկում էր ձիու ողորկ մարմնին:

Ես նորից եմ թերթում իմ տետրը, ն սրտիս վրա իջնում է անդորր: Ցոլակը կայտառ վրնջում է, խաղացնում ականջները: Անընդհատ բարձրանում ենք, անցնում առապար ու քարափ: Քրտնած ձին մռութը կոխում է ջրերի սպիտակ փրփուրի մեջ ն սանձերի երկաթների միջով ծծում սառցահամ ջուրը: Ինչքան վեր ենք բարձրանում, այնքան մոտ է արնը, ն արնը խանձում է դեմք, զգեստ, ձեռք, – այնքան սառն են ջրերը, օդը ջինջ, ն լսելի է ծաղիկների մեջ մոլորված մեղվի հանդարտ բզզոցը: (ԱԲ)

115. Ընդգծել նախադասության գլխավոր անդամները ն որոշել ստորոգյալների տեսակները: Ա. Իռլանդիայի գերբի վրա նկարված է մի կարմիր ձեռք: Երեք հազար տարի առաջ վիկինգների երկու առաջնորդներ՝ իրենց ջոկատներով, նավարկում էին դեպի Իռլանդիա: բրանցից մեկը, որի անունը Հիրմոն Օ’բիլ էր, ասաց, որ Իռլանդիայի թագավոր կդառնա իրենցից նա, ում ձեռքը առաջինը կդիպչի իռլանդական հողին: Վերջապես նրանք մոտեցան ծովեզերքին: Հիրմոն Օ’բիլի նավը մի փոքր ետ էր մրցակցից: Երբ նավերն արդեն բոլորովին մոտ էին ցամաքին, Օ’բիլը կտրեց իր ձեռքը, նետեց դեպի ցամաք: բրա ձեռքը առաջինը դիպավ Իռլանդական հողին, ն նա դարձավ Իռլանդիայի թագավորը: Այսպես է պատմում հին ավանդությունը: Ահա թե ինչու Իռլանդիայի գերբի վրա ձեռք է նկարված: Բ. Ավարայրի դաշտն ունի իր երկրորդ անունը՝ Շավարշական: Այս անունով է կոչվել Ավարայրի ճակատամարտից համարյա հազար տարի առաջ: Շավարշը (օտարները նրան կոչել են Սաբարիս) հայոց Երվանդ Սակավակյաց թագավորի կրտսեր որդին է: Զրույցն ասում է, թե արքայազն Շավարշը եղել է բազմահմուտ նժույգավար: բա սիրում էր Արտազի դաշտում մրցասպարեզ դուրս գալ պարսիկ իշխանազունների հետ ն հաղթել: – Չէ, այս մրցարանը միայն Շավարշին է ժպտում, – ասում էին մյուս նժույգավարները, – սա Շավարշական մրցավայր է: Այսպես Շավարշական մրցավայր, Շավարշական մրցավայր ասելով՝ դաշտը կոչվեց Շավարշական մրցավայր: Հետո բառից սղվեցին երկու շ հնչյունները ն մնաց միայն Ավարայրը: (ՀԽ)

116. Որոշել նախադասության պատկանելությունը:

գլխավոր

անդամների

խոսքամասային

Ա. Գարուն էր: Մեկը այն անհամար գարուններից, որ զարդարել են երկիրը, ն որոնցից հարյուր հատ ապրեց երջանկության ն տխրության բանաստեղծը՝ Սաադին:

Առավոտ շատ վաղ զարթնեց Սաադին. իջավ պարտեզը, որ ծաղկում է Ռոքանաբադ գետի ափին: բորից լսելու համար բլբուլների երգը ն նորից տեսնելու համար գարնան հրաշքը…. Երկնքի երփնավառ պարտեզների միջից դուրս բխեց արեգակը, ն հուրհրացին ամեն թերթ ու փերթ, ամեն քար ու գուղձ, որովհետն գիշերը ադամանդի փոշի էր շաղ տվել բոլոր նրանց վրա: Սաադին նայեց շուրջը խորունկ ու հետաքրքիր հայացքով. նայեց երկնքի կապույտ վրանին՝ արշալույսի մեջ թաթախուն, ոսկու մեջ ճախրող թռչուններով: բայեց այնպես զարմացած ու սքանչացած: – Այո՛, հրաշք է աշխարհը, հեքիաթ է, գեղեցիկ ն անհուն զարմանալի: (ԱԻ) Բ. Ի՛նչ հրաշալի ու գրավիչ է բառերի կյանքը: Եվ որքա՛ն տարբեր է մեր կյանքից ու շատ ավելի գեղեցիկ: Մենք ծնվում ենք՝ չիմանալով, թե ինչու, մեր ըղձանքները չնչին են ն մարդկանց մեծ մասը մեռնում է՝ այնպես էլ չհասկանալով սեփական գոյության իմաստը: Բառերի կյանքը բնավ այդպես չէ: Բառերն աշխարհ չեն գալիս, եթե դրանց կարիքը չկա: բրանք ծնվում են անսպասելի, ն բոլորն իսկույն նկատում են, որ այդ բառերը եղել են միանգամայն անհրաժեշտ, ն հարց են տալիս իրենց. ինչպե՞ս է եղել, որ դիմացել են առանց այդ բառերի: Բայց եթե պատահաբար ծնվում է մի բառ, որի կարիքը մեծ չէր, դրա հետ մի երկու օր վարվում են որնէ կերպ, հետո դրան տալիս են մի ուրիշ նշանակություն: Եվ բառն իսկույն նեթ դուրս է գալիս մոդայից, նրա մասին այլնս չեն մտածում, ն նա շատ հասարակ կերպով անհետանում է առանց տառապանքի ն զղջումի… Բառերն ապրում են չափազանց երկար, եթե, իհարկե, նրանց կյանքը համեմատենք մարդկային կյանքի հետ: բրանք ծերանալուց չէ, որ մեռնում են՝ ահա թե ինչն է հիանալի: բրանք մեռնում են մոռացության մատնվելու հետնանքով ն անհետանում են գործածությունից դուրս գալու համեմատ:

Սա՛շա Գիտրի (ֆր. դերասան ն թատերագիր) 117. Որոշել ստորոգյալների տեսակները: Ա. Արդյոք մի բան հասկանո՞ւմ եք Հայից… Որքա՛ն տարօրինակ, հանելուկային արարած: Որքա՛ն խաբուսիկ: Երնույթը, ո՛չ ինքը: Բայց ն ի՞նչ է ինքը, իր նկարագիրը: Զո՛ւտ աշխատանք. որոնում ես իր ինքնությունը, բայց ն իսկույն տեսնում ես, որ դա էլ նորից երնույթ էր: Անհանգիստ դեմք ունի, չի թողնում՝ նկարես: Իր ցեղային պատկերն էլ տարօրինակ է: Թվով, գրեթե ամենափոքրն է, տառապանքով՝ ամենամեծը, ժամանակով ամենահինն է, վիճակով ամենից անփոփոխը: Ամենից աննպաստը իր երկրի դիրքն է, ինքը ամենից համառ կառչեց նրան: Որքա՛ն անհույս է թվում իր ապագան, բայց ն որքան հուսացող է նա: Ասենք՝ իր կյանքում երկու բան բնավ չտեսավ. մեկ՝ բախտ, մեկ էլ հուսահատություն:

Ինչպե՞ս ճանաչես նրան, ինչպե՞ս չափես: Իր չափը չափազանցն է, զարմանալի՛ հավասարակշռություն, որ ծայրահեղության մեջ է: (ԴԴ) Բ. Ազգերի զորությունը ընտանիքների մեջ է. զորավոր է ա՛յն ազգը, որ ունի զորավոր ընտանիքներ. սիրով, միությամբ, առաքինի ն հավատարիմ կենակցությամբ ապրող ընտանիքներ: Այն գեղեցիկ խրճիթները, այն աննշան տնակները, որոնց մեջ ապրում են ցնցոտիներով ծածկված մանկտիք ն որոնց շատ անգամ արհամարհում են մեծամեծ իշխանները, նույնիսկ դրանք են, որ ամփոփում են իրենց մեջ հայրենիքի ուժը: Ով որ կամենում է զորավոր տեսնել յուր ազգը ն հաղթող՝ հայրենիքը, նա ամենից առաջ ընտանիքներ պիտի խնամե… Ինչպես որ չի կարող ապրել այն տունկը, որ արմատները չորացած են կամ որդնակեր, այնպես ն չի մնա այն ազգը, որի ընտանիքներում տիրում է ապականություն, որոնցից հալածական է սերը, միությունը, առաքինությունը, մանավանդ Աստծո երկյուղը: (Մ) Գ. Անդարձ է կորել սրտիս խնդումը, Թունոտ մի մեգ է իջել հոգում իմ. Մտածումներըս թախիծ ու թույն են, Գալիքս սն է, որպես խոկումն իմ: Աշխարհը անգութ ն ահավոր է, Եվ ի՞նչ է սերը – անզոր մանուկ մի. Չարն է հաղթողը, չարն է հզորը, Թախիծն անզոր է, ն սերն անօգ է… Մեր կյանքը դառն է, մեր օրը մութ է, Անզոր են, զուր են վեճն ու կասկածը. Բոլորը ծաղր է, բոլորը սուտ է, Չարն է, որ տեր է, չարն ինքն աստված է: (ՎՏ)

118. Դուրս գրել որոշիչները պատկանելությունը:

ն

որոշել

դրանց

խոսքամասային

Ա. Դա քաղաքում հայտնի զվարճամոլ Գրիգոր Հաբեթյանն էր, որին համառոտ կոչում էին «Գրիշա»: Կարմիր, մսալի երեսով, հաստ շրթունքներով, վառվռուն սն աչքերով մի երիտասարդ էր, որ սիրում էր աղմկալի քեֆեր, կոտրտել, ջարդել, սրա ու նրա վրա շշեր շպրտել, թուղթ խաղալ, շամպայնը խմել շշից, գիշերները փողոցներում թառ ու դուդուկ ածել տալ, ոստիկանների հետ կռվել, հետո նրանց կաշառել: բրա մի կողմում նստած էր նիհար, դալուկ դեմքով Մելքոն Ավրումյանը, քսանուվեց տարեկան մի հանքատեր, որի աչքերի մեջ փայլում էին կիրքն ու այն սոսկալի ախտը, որ նրան դարձրել էր կմախք: Մի կողմում նստած էր քնահարբ դեմքով, թմրած աչքերով Մովսես Բաբախանյանը, որի ուղեղն ու զգացմունքները բացառապես թղթախաղին էին նվիրված: (ԱՇ)

Բ. Հինավուրց ամրոցը, որ յուր հինգ եկեղեցիներով բազմաթիվ շինություններով ու պահականոցներով հանգչում էր միապաղաղ ժայռերից ու ամբարտակներից զանգված բարձրության վրա, պատսպարված էր ամեն կողմից թե բնության ն թե արհեստի ամրություններով: Հյուսիսային կողմից՝ պաշտպանում էին նրան, բացի կիսաբոլոր պարիսպներն ու աշտարակները, այլն Գեղարդասարի այն գահավանդակները, որոնք աստիճանաբար բարձրանալով՝ կցվում էին Գեղա լեռան հետ: Արնելյան ն արնմտյան կողմերից շրջապատում էին հսկայական պարիսպներ ն հզոր աշտարակներ, որոնք շինված էին կոփված ու հղկված խանձաքար ժայռերից ն ամրացած կապարով ու երկաթով: Իսկ հարավային ն մասամբ արնելյան կողմից՝ բարձրանում էին միակտուր քարաժայռերի բնական պատնեշներ, որոնք խորաձորի միջից հսկայական բուրգերի նման դեպի վեր ձգվելով, ընդգրկում էին ամրոցի այս շրջապատը ն այդպիսով դարձնում նրան ահարկու ն անմատչելի: Հարավարնելյան այս բարձրության վրա, ամրոցի գրեթե ծայրին, իբրն զույգ օդաչու հսկաներ, կանգնած էին առաջին արքունական դղյակը յուր մռայլ շինություններով ու ատամնավոր աշտարակներով, ն երկրորդ՝ Տրդատա հոյակապ հովանոցի քսանչորս հոնիական բարձրաբուն սյուներով, տակավին անեղծ արձաններով ն բարձր ու քանդակազարդ ձեղունով, որ հովանավորում էր արքայական դաստակերտի հռովմեական արհեստի ստեղծագործած ուրիշ բազմաթիվ զարդարանքները: բրա սյունազարդ ն ընդարձակ սրահից երնում էին, ինչպես ափի մեջ, թե՛ ամրոցը յուր բնակարաններով ն թե՛ շրջակա լեռներն ու ձորերը իրանց գեղեցիկ կամ անհեթեթ տեսարաններով…. (Մ)

119. Դուրս գրել հատկացուցիչները պատկանելությունը:

ն

որոշել

դրանց

խոսքամասային

Ա. Պղնձե հսկայական կաթսաների հնչյունները, շերեփների զրնգոցը, ծառայողների գոռում-գոչյունները, քաղցած խուժանի կառաչյունը, իրարու խառնվելով, ասիական բազարի տպավորություն էին գործում: Կոպտությունը, կեղտը, կերակուրների գոլորշին, ցնցոտիների հոտը նողկանք էին ներշնչում կուշտ ն անտարբեր դիտողին: Մի կույր հայ փայտով անխնա հարվածում էր աջ ու ձախ՝ իր համար ճանապարհ բանալով դեպի այն կողմ, ուսկից կերակուրների հոտն էր գալիս: Մի պատանի պարսիկ, նրա փեշերից քաշելով, աշխատում էր ինքն առաջ ընկնել: Մի ռուս անդամալույծ սայթաքեց, ընկավ մի ասորի կնոջ վրա ն կատաղությունից խածնեց նրա գարշապարը: Մի կարմրերես լեզգի, որի թները մինչն արմունկները կտրած էին, հարձակվում էր սրա ու նրա վրա ն ատամներով խլում մսի կտորները ն գրեթե առանց ծամելու կուլ էր տալիս: Թափառաշրջիկ շների մի ոհմակ խառնվել էր մուրացկաններին ն մռմռալով կրծոտում էր գետնին թափված ոսկորներն ու լակում կերակրի կեղտոտ հեղուկը…. (ԱՇ) Բ. Մեռյալ ծովը աշխարհի հրաշքներից է ն երկրագնդի ամենացածր վայրն է համարվում: Ծովը գտնվում է համաշխարհային օվկիանոսի մակերնույթից 400 մ

ցածրության վրա: Իջվածքը նման է խոր վերքի, որն առաջացել է երկրահարթակների բեկվածքում ն աստիճանաբար սկսել է լցվել Հորդանան գետի ջրերով: Համաձայն ավանդույթի, այստեղ են գտնվել Սոդոմ ն Գոմոր քաղաքները, որոնք ջնջվել են երկրի երեսից: Շնորհիվ բարձր ճնշման, օդի հագեցվածությունը թթվածնով 15 %-ով ավելի բարձր է, քան Միջերկրական ծովում: Մեռյալ ծովի ջուրը դառն է, ծանր ն յուղոտ, դա է պատճառը, որ մարմինը դուրս է մղվում ծովի մակերնույթ: Ծովի ջուրը գերհագեցած է մագնիումով, բրոմով ն յոդով, բարերար ազդեցություն է թողնում հոդերի ն նյարդային համակարգի վրա: Արնը գոլորշիացնում է ջուրը ն ծովի վրա բարձրանում է աէրոզոլի շերտ, իսկ եթե դրան հավելենք նան 400 մ օդային շերտը, ապա առաջանում է բնական զտիչ: Այստեղի արնի տակ անհնար է այրվածքներ ստանալը: Ծովի բուժիչ հատկությունները ն բիտումային ցեխերը հայտնի են եղել դեռ շատ հին ժամանակներից: էյն-Բոկկե լողափը աշխարհում միակ տեղն է, ուր յուրաքանչյուր մարդ կարող է զգալ իսկական անկշռելիություն:

Ըստ Ալբերտ Փարսադանյանի

120. Դուրս գրել գոյականական անդամի լրացումները: Սայաթ-բովային վերագրվող քամանչան, երկարատն ոդիսականից հետո՝ 30-ական թվականներին հանգրվանել է Հայաստանի պատմության պետական թանգարանում: Բավականաչափ լավ պահպանված երաժշտական այդ հնագույն գործիքը, որ զարդարված է սադաֆով, նրբագույն նախշերով, արվեստի իսկական գործ է ն չէր կարող պատկանել շարքային մի աշուղի կամ սազանդարի: Վրաց բանաստեղծ Գիորգի Լեոնիձեն հիշում է այսպիսի մի փաստ. Սայաթ-բովայի ժամանակակից վրացի աբեղա Իոնե Խելաշվիլին էջմիածնից վերադառնալիս Հաղպատի վանքում հյուրընկալվում է տարեց վանականի՝ արդեն վաթսունն անց Սայաթ-բովայի մոտ ն երկար զրույցից հետո խորհուրդ է տալիս նրան հրաժարվել աշխարհիկ երգերից: «Իմ վանահայրն էլ է խորհուրդ տվել հրաժարվել աշխարհիկ երգերից ն սազից (քամանչայից), – պատասխանում է ծեր բանաստեղծը, – բայց ես հետնյալ պայմանը դրի. քանի դեռ այս լարերը չեն կտրվել, ես նրանցից ձեռք քաշողը չեմ, որովհետն ինձ աբեղա ձեռնադրելու ժամանակ այս լարերը գրպանումս էին մնացել ն ինձ հետ միասին օրհնվել են, ուստի ես նվագում եմ օրհնված լարերով…»: Լսելով Աղա Մահմադ խանի՝ Թիֆլիսի վրա արշավելու լուրը, Սայաթ-բովան իր ընտանիքն ուղարկում է Մոզդոկ: բրա ավագ որդի Մելիքսեթը իր հետ տանում է հոր «դավթարն» ու քամանչան: Հետագա տարիներին ժառանգների ձեռքից ձեռք անցնելով, վերջապես հանձնվում է Հայաստանի պատմության թանգարանին, ուր մինչն օրս էլ պահվում է:

Ըստ Ալբերտ Փարսադանյանի

121. Դուրս գրել բայական անդամի լրացումները ն որոշել դրանց տեսակները: Ա. 1815 թ. Մոսկվայի կենտրոնի Հայկական նրբանցքում բացվեց մի կրթօջախ՝ Լազարյան ճեմարանը, որը կառուցվել էր մեծահարուստ ազնվականներ, հայ ազգային-ազատագրական պայքարի երախտավորներ Լազարյանների միջոցներով ու նախաձեռնությամբ: Ստեղծված լինելով որպես հայագիտական կենտրոն, հայ իրականության համար մասնագետներ պատրաստելու նախնական նպատակով, ճեմարանը ամբողջ Ռուսաստանում շատ շուտով դարձավ ժամանակի միակ արնելագիտական կենտրոնը, որը պատրաստում էր արաբերենի, պարսկերենի, թուրքերենի մասնագետներ: Ճեմարանը գոյություն ունեցավ մինչն 1917 թվականը, որից հետո վերածվեց Մոսկովյան արնելագիտության ինստիտուտի, ճեմարանի շենքում սկսեց գործել հայկական մշակույթի տուն: Այն գոյություն ունեցավ մինչն 1953 թվականը: Երբ շենքը նորից տրամադրվեց հայ ժողովրդին, մոտ 10 տարվա վերականգնման աշխատանքներից հետո Լազարյանների փառահեղ տեսք ստացած տունը նորից բացեց իր դռները: Այստեղ տեղավորված էին Հայկական ԽՍՀ բախարարների խորհրդի մշտական ներկայացուցչությունն ու հայ-ռուսական բարեկամության թանգարանը:

Ըստ Ալբերտ Փարսադանյանի Բ. Ծովի նման, ափերիս մեջ Գնում- գալիս եմ ես անվերջ, Ծովի նման միշտ նույն տեղում՝ Կարոտից է ծովս դողում, – Կատաղությամբ իմ անսահման, Կուզեմ տեսնել հեռվում էլ ի՞նչ Ծովեր կան մութ, ծովեր կան ջինջ, Ի՞նչ են խորհում ծովերն հեռվի, Բավ չէ՞ սիրտս դարեր վառվի, Ի՞նչ են ուզում ափերն իմ ժեռ՝ Սրանք է՞լ են, միթե, անմեռ, Որ անմեռ է վիշտս թվում, – Ախ, տեղ բացեք ինձ էլ հեռվում, Կուզեմ փշրել ծովի նման, Ողջ ափերի ժեռն անսահման, Կուզեմ անգամ Աստծուն բախվել, Կամ ափերիս բանտում կախվել… (ՀՇ)

122. Դուրս գրել պարագաները ն որոշել դրանց տեսակներն ու խոսքամասային պատկանելությունը:

ԳԼՈՒԽԳՈՐԾՈՑ ԽԱՉՔԱՐԸ

Գոշավանքի Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցու մուտքի աջակողմում շուրջ յոթ դար կանգուն է մի խաչքար՝ «Պաւղոս» ստորագրությամբ: Ո՞վ է «Պաւղոսը»: Անշուշտ մեկը մեր հանճարեղ վարպետներից, մի ճգնավոր, որ 2,5 մ բարձրությամբ ն 2 մ լայնքով բազալտե ժայռաբեկորից հրաշք է կերտել՝ տարիների համբերատար, գերմարդկային աշխատանքով, առանց նյութական որնէ ակնկալության: Խաչքարն ապշեցնում է վարպետի հանդգնությամբ՝ բազալտե հսկա ժայռաբեկորի մակերեսը ծածկել է մի այնպիսի նրբին, հյուսկեն ցանցով, որ ժայռն աննյութականացնելու պատրանք ստեղծի: Այս խաչքարի հիմքում զետեղված բոլորակի կենտրոնի փոսորակը խորհրդանշում է ցորենի հասկի ծլարձակումը, իսկ բոլորաձն զարդաքանդակը՝ հատիկից հառնած կենաց ծառը: Խաչի բունը պսակված է խաչբուռով: Ի՞նչ է խաչբուռը: Հայ երկրագործները սովորություն ունեին հունձքից հետո ցորենի հասկից պսակ (խաչբուռ) հյուսել, որը տանում, կախում էին իրենց տան սյուներից կամ զետեղում ճակատին որպես ընտանիքի բարօրության խորհրդանշան: Հեթանոսական շրջանի հայ երկրագործը պարտավոր էր երկրագործության հովանավոր Վանատուր աստծուն «Ամենայն նորոց պտղոց» տուրքը մատուցել: Քրիստոնեությունն այդ ծեսն ընդունել է խաչբուռ հյուսելու ձնով: Խաչի թների վերադաս զարդերը ողկույզներ են՝ խաղողի, գինու խորհրդանիշը: Այսքան պարզ ու վսեմ այս ն այլ խորհրդանիշները մեր խաչքարակերտ վարպետները դարեդար դրոշմել են ժայռաբեկորներին, ստեղծելով մեր խաչքարային արվեստը, որն իր ինքնատիպությամբ եզակի է աշխարհում:

Ըստ Առաքել Պատրիկի 123. Գտնել բազմակի պաշտոնները:

անդամները

ն

որոշել

դրանց

շարահյուսական

Դարերի փորձություններով են անցել ու դիմացել մեսրոպյան նշանագրերը: Ունենալով կուռ կառուցվածք, հավասարակշռություն, ծավալների հրաշալի բաշխում, մեսրոպյան գրերը նպատակային ն ինքնօրինակ լուծումներով իրենց ոսկյա բաժանումներն են գտել տառապատկերներում: Լայն տարածում ն ճանաչում ունեցող մեսրոպյան նշանագրերի մեծագույն առավելությունը պայմանավորված է նրանց տեսողական դյուրըմբռնելիությամբ ն դյուրընկալությամբ: Ուղղահայաց, թեք, հորիզոնական ն կոր գծերն ունեն, այսպես ասած, սիմֆոնիկ լուծումներ՝ բանաստեղծական են, ճկուն ու սլացիկ, մոնումենտալ են, պիրկ ն անդրդվելի:

Յուրաքանչյուր նիշ ունի իր դիմանկարը, իր ուրվագիծը: Տառերը բառի կամ նախադասության մեջ հաշտ համագործակից են ն միասնական, իսկ ընդարձակ, ամբողջական էջերում հաճելի տոն են ստեղծում ն ընդհանրացնում մակերեսը: Հետագա դարերի մեր գրիչները, ծաղկողները, վիմագրողները ստեղծելով իրենց անհատական ոճը, չեն հեռացել ու խորթացել մեսրոպյան գրերից: բրանց ստեղծած ու մշակած գեղագիր թռչնատառերի, կենդանագրերի, որմնանկարների, զարդատառերի հիմքում անխախտ ընկած է մեսրոպյան հրաշալի տառերի նկարագիրը:

Ըստ Կարապետ Տիրատուրյանի (Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ)

124. Կետադրել դերբայական դարձվածները ն որոշել դրանց շարահյուսական պաշտոնը: 1. Այս ամենը տեսնելով թագավորը ավելի նս հուսահատվում ն Կաքավաբերդից քաշվում է Սնան: 2. Թագավորը թեպետ ուներ կղզու մեջ հարյուրի չափ զինվոր, բոլորն էլ ընտիր, զինավարժ մարդիկ, բոլորն էլ քաջասիրտ ն դիմագրավող, բայց նրանք էլ կղզում անգործ մնալով ն արքայի նման հոգնոր պաշտամանց հաճախելով թուլացել թմրել էին արդեն ն զենքերն ու զրահը մի կողմ ձգել: 3. Ակնոցի արանքից նրա ուսյալ աչքերը տեսնում էին զրահավորներին, մագաղաթյա մատենագրին եղեգնյա գրչով նրանց գովքը հորինելիս: 4. Հնձվորը միտք արեց, ուսը քորեց ն դարձավ դեպի ձորը հնձելու կորեկի արտը: 5. Գուցե Բասուտա գետը ուրիշ գետի հետ խառնվելով հասնում է ծովին: 6. Այրի Ոսկեհատն ազատություն տվեց հեկեկանքին հարձակվելով ամուսնու սառչող դիակի վրա: 7. Սուլելով ու թառանչելով, որպես մի կենդանի, մի հրեշ, անցավ շոգեկառքը հետնից քարշելով նավթային վագոնների երկայն շարը: 8. Հագարացիք կարծելով թե շրջապատված են բազմաթիվ զորքերով սկսան իրար կոտորելով փախուստ տալ դեպի Վեդիի հովտաբերանը:

125. Որոշել դերբայական դարձվածի բաղադրիչ անդամների) շարահյուսական պաշտոնները:

միավորների

(կողմնակի

1. Մանկության հասակում, վերջացնելով յուր ուսումը Կեսարիայում ն ծանոթանալով հույն ն ասորի լեզուների հետ, հետո գնաց Կոստանդնուպոլիս: 2. Վերջապես վերադարձան նաժիշտները, բերելով իրենց հետ արծաթե սկուտեղի վրա ոսկե գավաթով զովացուցիչ օշարակ, որ պատրաստված էր մրգերի հուզից ու մեղրաջրից, այլն Արարատյան այգիների ընտիր պտուղներ: 3. Կանգնելով նս մի երկու վայրկյան՝ նա դարձյալ լսեց նույն իշխանի վրեժի խոսքերը: 4. ՀայրՄարդպետին թվում էր, թե այդ Երեմիան ցուցամոլ է ն ցուցադրում է իր գիտնականությունը՝ մոմատախտակը շարունակ ձեռքին բռնած: 5. Թեն զորքը այս վերջին օր ու գիշերը դեռ չէր հանդիպել թշնամու, բայց իշխանը շարունակ

հետախույզներ ու դետեր էր ուղարկում՝ առջնն ու շրջապատը դիտելու ն ստույգ լուրեր բերելու: 6. Իրար հետնից ասես մութի, մշուշի քողեր ու վարագույրներ էին պատռվում՝ երնան հանելով նորանոր տեսարաններ: 7. Եկան նրանք, եկան մեծահորձանք՝ ամբողջ դաշտի ծայրը բռնած, եկան ու հանկարծ սկսեցին բաժանվել կողմերի վրա: 8. Տեսնելով պարսից բանակի հետ եկող փղերի վաշտերը՝ կատակներն ու զրույցները լռեցին հայոց բանակում: 9. Երբ սպարապետը, համհարզների միջոցով գնդերին կարգադրություններ անելուց հետո մտավ վրանը՝ զրահները հագնելու, հայոց բանակում նկատեցին, որ պարսից կողմից երեք ձիավոր սրարշավ գալիս են դեպի գետը: 10. Սողում էին նրանք՝ աչքերն այդ ոտքերին սնեռած, ն այդ ոտքերից զատ ուրիշ բան չէին տեսնում:

126. Որոշել տրոհված լրացումների շարահյուսական պաշտոնները: Ականջը բլբուլների երգերին ն սպիտակ գլուխը կարմիր վարդերի մեջ սուզած՝ ծծեց Սաադին հեշտության բույրերը, ն բույրերով գինովի՝ աչքերը գոցեց. – ն տեսավ աշխարհը իր հոգու մեջ, ինչպես երազի մեջ մի երազի: Տեսավ Հնդու խաղաղության գետերը սրբազան լոտոսներով օծուն: Եվ Դելիի ոսկեդիպակ ապարանքների մեջ սիգաճեմ աղջիկներին տեսավ՝ գիշերագեղ վարսերի մեջ կարմիր նունուֆարներով: Տեսավ նույնպես անապատը բոցակեզ, բեդվինների նժույգների վազքը սրարշավ առյուծների ետնից՝ արծիվների թների տակ: ….Սպիտակ շղարշները հովին ծփծփուն՝ ներս մտավ բազիաթ՝ Սաադիի սիրած շիրազուհին: բազիաթ՝ վարդերի փունջը գրկին, մոտեցավ բանաստեղծին ն վարդաբույր ձայնով ողջունեց: ….Եվ ապա Սաադին հոգու խորին հատակից նայեց մեկ՝ իր շուրջը բռնկած հեքիաթ-աշխարհին, մեկ՝ իր առջնը՝ լուսաժպտուն հրաշք-աղջկան, ն զգաց տաք արցունքի մի կաթիլ իր հին սրտի մեջ, ն բռնելով աղջկա փոքրիկ ձեռքը, համբուրեց ու դրեց լացող սրտի վրա՝ ասելով. – Քո շուշան մատներով գրի՛ր «Գյուլիստան»-իս հետին էջի վրա իմ այս վերջին խոսքերը. «Ծնվում ենք ակամա, ապրում ենք զարմացած, մեռնում ենք կարոտով…»: (ԱԻ)

127. Որոշել նախադասություններին ներդրված միավորները: Ա. բոյեմբերի մի ցուրտ գիշեր, երբ երեկոյան պաշտոնական աշխատանքս վերջացնելուց հետո, վերադարձա տուն ն մտա ննջարանս՝ գրական գործովս պարապելու (ննջարանս միշտ տաք էր, որի պատճառով այդտեղ էին փոխադրել սեղանս), ակամա կանգ առա զարմացած: Գրասեղանիս վրա վառվում էր լամպը: Մահճակալիս վրա երեսնիվեր պառկած էր մեկը ն խռմփալով քնած էր: Վերմակը,

ինչպես երնում էր, սկզբում ծածկել էր, բայց հետո, քնի մեջ, պատի կողմն էր գցել: Աջ ձեռքը կախ էր ընկել մահճակալից ներքն: Ժիլետի կոճակները բաց էին, ն տակից երնում էր սատինե կապույտ վերնաշապիկը, որի օձիքը կապվում էր կողքից: Բաճկոնը, մաշված աստառով, կախված էր մահճակալի գլխից: Գլխարկը, ուսանողական կապույտ երիզով, ընկած էր բաճկոնի տակ, հատակի վրա: (բԴ) Բ. ….Մի երկու հոդված եմ ուզում գրել (ռուսերեն) ն հնար չի լինում – իսկի ժամանակ չկա, թեն շատ հարմար մոմենտ է, ն սիրտս ուզում է գրել այդ վաղուց (հոդվածները ռուսների համար պիտի լինեն, իհարկե): Իվան Ֆադեյիչի վերջին «Հատվածը» (պոեմից) կարդացի: Ամբողջն անմշակ է (ինչպես ն նախազգուշացրել է հեղինակը), մի քանի կտորներ ազդու են ն լավ: Այս մասին շատ երկար պետք է խոսել – նամակով գրելու բան չէ, համենայն դեպս Թումանյանի գրած ամեն մի տողը ինձ համար հետաքրքրող է ն նշանակալից, թեն իբրն պոետ ես ինձ միանգամայն օտար եմ զգում նրան…. ես նրան երկրպագու եմ ն սիրում եմ, բայց նրա աշխարհն իմ աշխարհը չէ (հուսով եմ սխալ չեք ըմբռնի – սրանով ես չեմ ուզում ժխտել նրա մեծությունն ու նշանակությունը….): Ինչնէ, սա երկար բան է… …Մտադիր ենք «Գարունը» լույս ընծայել: Բայց այժմ դա «Պանթեոնի» հրատարակությունը կլինի («Պանթեոնի» կազմը Ձեզ հայտնի՞ է….): Ուզում ենք միայն ջահելների ուժերով հրատարակել, տեսնենք ի՞նչ դուրս կգա:

Վ. Տերյանի նամակը բ. Թումանյանին 128. Դուրս գրել նախադասության անդամ չհանդիսացող բառերը ն որոշել դրանց խոսքամասային պատկանելությունը: Ա. Մի ձգողական ուժ կար Բակունցի մեջ, որ քաշում էր դեպի իրեն: Բայց ինքը, հակառակ իր սիրալիր պահվածքին, մի խորհրդավոր անհաղորդություն էր կրում իր մեջ: Որքան էլ անկեղծանում էր. – իսկ նա երբեք սառը խոսակցություն չէր վարում, – զգում էիր, որ, այնուամենայնիվ, հոգու շատ դռներ քո առջն փակ են մնում: Ես կարծում էի, թե ինձ մոտ է այդպես, բայց հետո նկատեցի, որ նույն տպավորության են իմ բոլոր հասակակիցները, ավելին. գրական ավագանին, գրողներից նրանք, որ նույն մտածելակերպն ունեն, ինչ նա, համախոհներ լինելով՝ հաճախ էին հանդիպում միմյանց: բույնիսկ Չարենցը… գրական թնը, որին պատկանում էր Բակունցը, գլխավորում էր Չարենցը: Վերջինս գիտեր այդ: Բակունցն էլ գիտեր, ընդունում էր, որ այդպես էլ պետք է լինի ն խոսում էր նրա մասին, որպես գրական շարժման պարագլխի նույնիսկ այն ժամանակ, երբ գժտված էր բանաստեղծի հետ: Բայց նկատել էի մի բան. Չարենցը ծայրահեղորեն տրամադրության տեր մարդ, բորբոքուն ու անհավասարակշիռ, որ հաճախ հաշիվ չէր տալիս, թե իր հետ խոսողը կի՞ն է, տղամա՞րդ, բոլորովին այլ էր Բակունցի ներկայությամբ, քաշվում էր, զսպվում, նեղվում նույնիսկ: Եթե կարելի է ասել Բակունցը դյուրամատչելի չէր անգամ Չարենցի համար, ուր մնաց ինձ նման երիտասարդների, որոնց աչքին Չարենցը ն Բակունցը գրական կուռքեր էին:

Ռուբեն Զարյան

Բ. Անցյալը մոռանա՞մ… Երկնքի աստղերը կկողոպտեի՝ վարձատրելու համար այն մարդուն, որ կկարողանար մոռացնել տալ ինձ իմ անցյալը… որ յուր դեղերով կամ կախարդական հմայությամբ հնար գտներ իմ հիշողությունները բթացնելու: Մոռանա՞լ… Այո՛, այդ եմ կամենում, այդ է իմ միակ փափագն ու ցանկությունը: Օ՛, ինչպես երջանիկ կլինեի, եթե կարողանայի չհիշել այլնս այն, ինչ կատարվել է… Այն, որ հիշատակը բազմադարյան վիշապի պես կրծում, կեղեքում է իմ խիղճը… Կարո՞ղ եմ միթե մոռանալ, որ ես Սնադայի, իմ բարյացապաշտ աջակցի տունն ավերեցի՝ հորն ու որդուն միասին կուրացնելով… Կարո՞ղ եմ մոռանալ, որ ես Ամրամի, իմ հավատարիմ զինակցի տունը կործանեցի, նրա խաղաղության օթնանը դժոխքի փոխելով… Կարո՞ղ եմ մոռանալ, որ ես քո կյանքը թունավորեցի՝ կաթոգին սերդ անարգելով, երջանկությունդ կապտելով… Ասա՛, իմ սիրելի, սրանցից ո՞րը մոռանամ, կամ ինչպե՞ս չհիշեմ, որ այս ամենը կատարվել է մի հանցավոր սիրո, մի տմարդ օրինազանցության պատճառով… Ո՛չ, ես արժանի չեմ ներման… Ամենին կարելի է ներել, բացի նրան, ով կոչված է մարդկանց բախտը կառավարելու, որ պաշտոն ունի ժողովուրդ հովվելու, առաքինության օրինակ ու առաջնորդ հանդիսանալու… հասարակաց բարվոքն ու երջանկությունը հսկելու… (Մ)

129. Գտնել բարդ նախադասությունները ն որոշել դրանց տեսակները: Օքսֆորդ Օքսֆորդի համալսարանը անգլախոս աշխարհի ամենահին համալսարանն է ն գոյություն ունի գրեթե 9 դար: Չնայած հիմնադրման կոնկրետ ամսաթիվ գոյություն չունի, սակայն ուսուցում եղել է 1096 թվականից: Այն արագորեն զարգացել է 1167-ից, երբ Հենրի Երկրորդ թագավորն անգլիացի ուսանողներին արգելեց հաճախել Փարիզի համալսարան: Ամբողջ աշխարհից ուսանողներ ու գիտնականներ են գալիս ուսուցման ն հետազոտությունների միջազգային հեղինակություն վայելող այս կենտրոն: Ավելի քան 18 000 ուսանողներ ներկայացնում են 130-ից ավելի երկրներ: Օքսֆորդը կոլեգիալ համալսարան է, որտեղ 39 ինքնակառավարվող քոլեջներ դաշնային համակարգով միավորված են մեկ համալսարանի մեջ: Կան նան 7, այսպես կոչված՝ մշտական մասնավոր բաժիններ՝ հիմնադրված տարբեր քրիստոնեական ուղղությունների կողմից: 12491264 թթ. հիմնադրված քոլեջներն ամենահինն են: Դրանցից մոտ մեկ դար հետո Օքսֆորդն աննախադեպ հաջողությունների հասավ ուսուցման բոլոր ոլորտներում ն արժանացավ կղերականների, ազնվականների ն մտավորականների գովասանքին: Օքսֆորդը հայտնի է դիվանագիտական, միջազգային հարաբերությունների ն իրավունքի ոլորտներում իր առաջատար դիրքով: Տարբեր ժամանակներում Օքսֆորդում սովորած հայտնի մարդկանցից են գրող Օսկար Ուայլդը, դերասան Հյու Գրանտը, ԱՄբ-ի նախագահ Բիլլ Քլինթոնը, Բրիտանիայի վարչապետ Թոնի Բլեյերը ն այլք:

Քեմբրիջ 1200 թվականից Քեմբրիջը առնտրական համայնք էր, որը նան կոմսության քաղաք էր ն ուներ մեծ հեղինակություն վայելող մեկ դպրոց: Այն ժամանակ՝ 1209 թվականին, որոշ գիտնականներ փախան Օքսֆորդ քաղաքի հանդեպ թշնամաբար տրամադրված բնակիչներից ն բնակություն հաստատեցին Քեմբրիջում: 1226 թ. ուսանողների ն դասախոսների բանակը բավական մեծ էր, ն նրանք ստեղծեցին հատուկ կազմակերպություն, որը պարբերական դասընթացներ էր կազմակերպում: Հենց ամենասկզբից քաղաքի ն ուսանողների միջն տարաձայնություններ կային: 1415 տարեկան ուսանողները հաճախ անհանգստություն էին պատճառում, մյուս կողմից քաղաքի բնակիչները վարձով սենյակների ն սննդի համար շատ մեծ գումարներ էին գանձում: 1231 թ. Հենրի ||| թագավորը ուսանողներին ն դասավանդողներին վերցրեց իր պաշտպանության տակ ն կազմակերպեց նրանց բնակարանային հարցերը: Իսահակ բյուտոնից մինչն Սթիվեն Հոքինգ՝ Քեմբրիջի համալսարանը ձեռք է բերել չգերազանցված հեղինակություն: Այն հիմնականում մասնագիտացված է բնական ն ճշգրիտ գիտությունների մեջ: Բավական է նշել միայն այն փաստը, որ ԴբԹ-ն (մարդու գենետիկ կոդը) հայտնագործվել է հենց Քեմբրիջի համալսարանում: Համալսարանի հայտնի շրջանավարտներից են Օլիվեր Կրոմվելը, Չարլզ Դարվինը, Վլադիմիր բաբոկովը, Ջավահարլալ բերուն, արքայազն Չարլզը ն այլք:

Ըստ Ալբերտ Փարսադանյանի 130. Որոշել բարդ համադասական նախադասությունների բաղադրիչների միջն առկա հարաբերությունները:

համազոր

1. Վահրամ սեպուհի հրամանով նրանք դուրս եկան իսկույն իրենց խուցերից ն սպառազինված շարվեցին կղզու ծառապատ տափարակի վրա: 2. Երկուսից մեկը. կա՛մ կհաղթանակեմ, կա՛մ թե իմ խմբով իսպառ կջնջվեմ: 3. Ոչ ոք մինչ այդ չէր լսել իշխանից որնէ ծանր խոսք կամ վիրավորանք. ի՞նչ էր պատահել այժմ. ինչո՞ւ այդ աստիճան վրդովվել էր նա: 4. բա Տիրոջ սուրբ սեղանի վրա պատարագ էր մատուցում, բայց հարկը պահանջած ժամանակ թագավորների հետ բանակցություններ էր անում յուր հայրենիքի գործերի վերաբերյալ: 5. Դռան ճակատը պատած էր սն պաստառներով, իսկ վերնում փողփողում էին երկու սն դրոշակներ: 6. բստեցի իմ տեղը, նրա դիմաց, ն ինքս ճնշված նրա արտասովոր հոգեկան վիճակի տպավորության տակ, սկզբում ոչինչ չկարողացա արտասանել ն միայն ապշած դիտում էի նրան: 7. Հանկարծ նա ծոցից հանեց տետրը, թերթեց քարերի ն քանդակների նկարները, թերթեց ն քարե արծվի բույնը պարսպի գլխին ու սպիտակ թղթի վրա մատիտի արագ շարժումով նկարեց կնոջը՝ օջախի մոտ նստած, աչքերը օջախի քարին: 8. Սակայն անհանգստությունը դրանից չնվազեց. ընդհակառակը, գնալով այն խորացավ: 9. Մերթ պատկերացնում էր նրան հայ գերիների բազմության մեջ՝ պարսից զինվորներով շրջապատված, կամ գերության ճանապարհին մենակ, արցունքն աչքերին ու բոկոտն:

131. Որոշել բարդ ստորադասական նախադասությունների բաղադրիչների արտահայտած հարաբերությունները: 1. Պապը գիտեր, լսել էր ն այժմ էլ տեսնում էր, որ հայ նախարարների մեջ չկար ընդհանուր երկրի շահագրգռություն, մտավոր բարձր կրթություն, որ հասկանային երկրի, հայրենիքի ազատությունը: 2. բրան թվում էր, թե ինքը լավ չի հասկանում այդ մարդու նպատակը, ն չնայած նրան ասել, բացատրել էին, թե ինչի է ձգտում Մերուժանը, նրան այնուամենայնիվ թվում էր, թե տակավին կան բաներ, որ պարզ չեն: 3. Գիշեր էր, մեկն այն ականակիր ու մռայլ գիշերներից, երբ երկնքում ոչ մի աստղ չի երնում ն մի քանի քայլի վրա գտնվող ծառերը թվում են դավադիրներ, երբ մարդ իր ճանապարհին շարունակ սպասում է փոսերի ու վտանգների: 4. Սնանի առանձնահատկություններից մեկն էլ այն է, որ նրա ջուրը քաղցրահամ է: 5. Եթե ինձ հարցնեին, թե որն է Իսահակյանի բնավորության բնորոշ գիծը, ես կասեի – նախ անմիջականությունը, ապա զրուցասիրությունը, որն անշուշտ հետնանք էր առաջինի: 6. Զգում էր մարմնական թուլություն ու քաղց, որովհետն գիշերը լավ չէր քնել: 7. Կառքը կանգ առավ ճանապարհի բերանին, որովհետն նրա առաջը կապեցին մի երկայն ձողով: 8. Որքան նա ոգնորվում էր, որքան նրա ծրագրերը մեծանում էին, այնքան ինքը փոքրանում էր կառքի վրա, այնքան կուչ գալիս Միքայելի մոտ ն նմանվում մի մեծ տզրուկի, որ պատրաստվում է ծծել իր հարնանի արյունը: 9. Սկզբում նրա կատաղի ցասումը, որ անշուշտ հետնանք էր իմ անզգույշ խոսքերի, ն ապա այդ հուսահատական հեկեկանքը, որ համակեց ինձ անհուն կարեկցությամբ, այն աստիճան ազդել էին ինձ, որ ես կատարելապես սառել կարկամել էի՝ չիմանալով ինչ անեմ, ինչ ասեմ, որ ուղղեմ սխալմունքս ն հանգստացնեմ նրան:

132. Կազմել տրված նախադասությունների գծապատկերները: 1. Վերջին խոսքերի հետ նրա՝ մինչ այդ անզուսպ ցասումով վառվող աչքերը հանկարծ լցվեցին անզորության առատ արտասուքներով, նա ընկավ աթոռի վրա, դեմքը ծածկեց ձեռքերով, ն մի խելագար հեկեկեանք սկսեց վեր ու վար նետել նրա մարմինը ջղային ուժգին ցնցմունքով: 2. բրա զրույցները լսելիս ինձ միշտ թվում էր, թե հայ ժողովուրդը իր դարավոր հոգնոր գանձերի շտեմարանի բանալիները ն համով պատմելու շնորհը կտակել է նրան՝ իր ծոցից ելած արժանագույնին. ն հայ ժողովրդի այդ իմաստուն, լայնահորիզոն ներկայացուցիչը հաստատորեն ու շռայլ գործադրում է իր ստացած ժառանգությունը: 3. բրանք այնպես էին հարվածում, ինչպես իրենց անձնական թշնամուն, իրենց անձնական կեղեքիչին, իրենց չարաչար կյանքի պատճառ եղողին: 4. Աշնան առատությունը թափվում էր այգիներում ու ճանապարհներին, գնում էր ջրերի հետ, բայց այգիներում չկար այդ պահի սովորական կենդանությունը. չէին երնում այգեկութ անողների աշխույժ խմբեր, չէր լսվում արնառ աղջիկների ու հարսների խաղողաքաղի զրնգուն երգը. չէին լսվում խաղողն այգիներից տան հնձանները կրող սայլերի ճռինչը ն

սայլապանների խրախուսական ու փաղաքշական խոսքերը եզներին: 5. Երբ պալատի ն միջնաբերդի լույսերն սկսեցին վառվել, ն մութը պատեց քաղաքը՝ միջնաբերդից մի ձիավոր դուրս եկավ քաղաք ն ձին քշեց դեպի այգիները: 6. Այդ մութն ավելի զգալի էր դարձնում մի նիհար լույս, որ երնում էր առանձնացած մի խցում. այդտեղից լսվում էր տարօրինակ մի ձայն, որը մերթ հիշեցնում էր փայտփորիկի թխկոց, մերթ երկանքի խուլ աղոց:

133. Ամբողջացնել տրված նախադասությունները՝ ավելացնելով երկրորդական նախադասություններ ն որոշել դրանց արտահայտած հարաբերությունները: 1. Կարճ ժամանակ անց հայտնի դարձավ…. 2. Քաղաքում պտտվող լուրերն այն աստիճան հակասական էին…. 3. Եթե չհասցնեն ժամանակին կանխել աղետը…. 4. բրա մտքինն այն է…. 5. Դրանք հենց այն մտքերն էին…. 6. բա սիրում էր պատմել այն մասին…. 7. բրան կարելի էր հանդիպել միայն այդ սրճարանում…. 8. Տուն էր գնում միայն այն ժամանակ…. 9. Քաղաքը ջերմորեն էր ընդունում նրանց.… 10. բա այնպես էր արտասանում…. 11. Փոքրիկին հատուկ էին ուղարկել գյուղ….

134. Բարդ նախադասությունները վերածել դերբայական դարձվածով պարզ նախադասությունների: 1. Դիլան դայու միտքն էլ տարուբեր էր լինում, ինչպես քամիների բերանն ընկած չոր տերն: 2. Եթե արնը չխոնարհվեր դեպի մայրամուտ, նա առանց հոգնության երկար կմնար այդ դիրքով: 3. Երբ ծանոթ արտին հասավ, հենվեց կայծքարով հրացանին, միտք արեց: 4. բրանք ն՛ ժպտում էին, ն՛ ժպիտի հետ սրբում էին արցունքը, որ ծորում էր աղբյուրի պես: 5. Հերիք էր աչքն ընկներ մի դեմքի, տեսներ գեղեցիկ մի անկյուն, մամռապատ մի քար, որպեսզի թղթի վրա մատիտով նկարեր այն, ինչ տեսել էին նրա աչքերը: 6. Մոխրի մեջ խաղացող երեխաները տեսան, թե ինչպես շները հաչելով վազեցին ձիերի վրա: 7. Քանի անգամ է նա նստել հենց այն քարի վրա, որ տեղահան արեց ակնոցավորը: 8. Հենց որ աղաղակն ու հրդեհն սկսվեցին, թշնամին շփոթված պիտի փախչի: 9. Սուրը ժամանակ չտվեց նրանց իրագործելու այն մեծ նպատակները, որ ունեին իրենց հայրենիքի համար: 10. Րաֆֆին էր, որ արձակ գրականության գեղեցիկ լեզվի հիմքը դրեց: 11. Երեքի դեմքերից երնում էր, որ այդ լռությունը մի տեսակ զինադուլ էր: 12. Այն օրից, որ այդ լույսը բերեցին Հայաստան, անցել է համարյա մի դար: 13. Օդի մեջ բուրում էր խիստ ախորժելի զովություն, որ ներշնչված էր ճոխ բուսականության մեղմ

անուշահոտությամբ: 14. Ես շատ ուրախ եմ, որ ազատվեցի նրանցից: 15. Բարկությունը խեղդում էր նրան, երբ մտաբերում էր վաղեմի ժամանակները:

135. Դերբայական դարձվածով պարզ նախադասությունները փոխակերպել բարդ նախադասությունների: 1. Բերդի մուտքը նկարելիս մատիտը մի պահ ձեռքին մնաց: 2. Վերադառնալով յուր հայրենիքը՝ նա զինվորական պաշտոններ էր վարում: 3. Հոր անդրանիկը լինելով՝ նա փոխարինում էր ն՛ տղայի, ն՛ աղջկա: 4. Մտնելով քո հայրենի երկիրը՝ ես անցա կրակի ն մոխիրների միջով: 5. Փակված լինելով հայրենական լեռների խլության մեջ՝ Աշխենը շատ փոքր տեղեկություններ ուներ դրսի աշխարհից: 6. Տեսնելով նրանց՝ Մերուժանը ամբողջ մարմնով դողաց: 7. Թեմական առաջնորդ Եփրեմ եպիսկոպոս Փիրվերդյանը նույն առավոտ էր եկել թեմի կենտրոնից՝ թաղմանը ներկա լինելու համար: 8. Ձեռքում բռնած ուներ մի մեծ գույնզգույն թաշկինակ՝ արծաթե դրամներով լի: 9. Հիշում էր մի քանի ամսից ի վեր յուր գործ դրած ջանքերը, անխոնջ աշխատությունները՝ բաժանված ու պառակտված ուժերը միացնելու, երկիրը՝ օտար բռնությունից, իսկ գահը կործանումից ազատելու համար: 10. Այս ամենը տեսնելով՝ թագավորը ավելի նս հուսահատվում ն Կաքավաբերդից քաշվում է Սնան: 11. Օրիորդը, որ հուզմունքից շառագունել էր, արդեն նմանվում էր այդ վայկյանին մի հրաշագեղ դիցուհու, որ իջնում էր երկնքից՝ յուր սիրած մահկանացուի անիրավ ճակատագիրը ջնջելու:

136. Կրավորական կառուցվածքի նախադասությունները փոխակերպել ներգործականի: 1. Քաղաքը հիմնադրվել է անգլիացիների կողմից 1840 թվականին: 2. Բայազետի բերդը, որտեղ ամրացել էր փոքրաթիվ ռուսական կայազորը, պաշարվել էր թուրքական 20 հազարանոց բանակով: 3. Խաչի նշանը եկեղեցիների գմբեթներին հաստատվել է տյառնեղբայր Հակոբի շնորհիվ: 4. 302 թվականին Գրիգորը մեկնում է Կեսարիա, ու Ղնոնդիոս արքեպիսկոպոսի կողմից ձեռնադրվում է Հայոց եպիսկոպոսապետ: 5. Երնանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի ն բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքը կառուցվել է 1940 թ. հմուտ ճարտարապետների կողմից: 6. Գրենադա կղզին հայտնաբերվել է Կոլումբոսի կողմից 1498 թվականին: 7. Երկրաշարժերի միջազգային սանդղակը մշակվել, այնուհետն կատարելագործվել է իտալացիներ Մերկալիի ն Քանքանիի կողմից: 8. Առասպելը պատմում է, որ Հռոմը հիմնվել է երկվորյակ եղբայրներ Ռոմուլոսի ն Ռեմոսի կողմից: 9. Ֆրանսիայի ափերը ողողվում են Հյուսիսային ն Միջերկրական ծովերի, Բիսկայան ծոցի, Պա դե Կալե ն Լա Մանշ նեղուցների ջրերով: 10. Մ.թ.ա. 80ական թվականներին Աղձնիքում, Արնմտյան Տիգրիսի ձախակողմյան վտակ Քաղիրթ գետի հովտում Տիգրան Երկրորդի կողմից հիմնադրվում է Տիգրանակերտը:

137. բերգործական կրավորականի:

կառուցվածքի

նախադասությունները

փոխակերպել

1. Դվին քաղաքը հիմնադրել է Խոսրով Կոտակ թագավորը (330-338 թթ.) 4-րդ դարի 30-ական թվականներին: 2. Առաջին տպագիր գիրքը՝ «Ուրբաթագիրքը», տպագրել է Հակոբ Մեղապարտը 1512 թ.: 3. Արգենտինայի խորհրդարանը 2006 թ. նոյեմբերի 29-ին ընդունել է ապրիլի 24-ը ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության «Հանդուրժողության գործադրության ն ազգերի միջն հարգանքի օր սահմանելու մասին» օրինագիծը: 4. Պլատինը հայտնագործել է իտալացի Ջուլիաս Սքալիգերը 1557 թվականին: 5. Սաղմոսը քրիստոնեական օրհներգություն է, որն ըստ ավանդության շարադրել է հրեական Դավիթ թագավորը: 6. Դելֆիններն ու կետաձկները փոքր ձկներին խլացնում են գերձայնային հնչյուններով: 7. Ըստ չինական լեգենդի՝ թեյն առաջին անգամ գործածության մեջ է դրել Շեն բուն կայսրը (մ.թ.ա. 12-րդ դար): 8. էջմիածնի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին հիմնադրել է Կոմիտաս Առաջին Աղցեցի կաթողիկոսը՝ պատմական Վաղարշապատի պարիսպներից դուրս: 9. Վանի թագավորության ծաղկուն քաղաքներից մեկում՝ Արգիշտիխինիլիի տեղում, հատկապես սրա արնելյան բլրի վրա, Երվանդունիները կառուցում են իրենց նոր մայրաքաղաք Արմավիրի միջնաբերդն ու մեհյանները, պալատական համալիրները: 10. «Միավորված ազգեր» անվանումն առաջարկել է ԱՄբ-ի նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1942 թվականի հունվարի 1-ին «Միավորված ազգերի հռչակագրում»:

138. Կետադրել տրված հատվածները ն բացատրել մեջբերվող խոսքի կետադրությունը: Ա. Թագավորը զարմացավ՝ տեսնելով յուր առաջ Գնորգ Մարզպետունուն: Դո՞ւ էլ քո թագավորի հետ ճգնելու եկար հարցրեց նա իշխանին ժպտալով: Ո՛չ, տեր արքա…Եթե իմ զորքին թագավորն առաջնորդեր, ես քսան տարով կերիտասարդանայի: Քո զորքի՞ն. մի՞թե զորք ունիս ժողոված զարմանալով հարցրեց արքան: Այո՛, մեծափա՛ռ տեր: Որտե՞ղ է գտնվում բանակդ: Այստեղ, Սնանում: Սնանո՞ւմ ավելի նս զարմանալով հարցրեց թագավորը: Այո՛, տե՛ր արքա, Սնանում… Թագուհին, որ ներկա էր իշխանի խոսակցությանը, ընդհատեց նրան Ես նայում էի իմ դիտանոցից, երբ քո լաստը մոտենում էր կղզուն. քեզ հետ միայն մի խմբակ կար, հազիվ քսան մարդուց բաղկացած, իսկ մնացածները ե՞րբ հասան այստեղ: Իմ բանակը կազմված է հենց քսան մարդուց, ու ավելին ձեռք բերել չկարողացա պատասխանեց իշխանը:

Դու հիվա՞նդ ես, Մարզպետունի իշխան հարցրեց թագավորը՝ աչքերը նրա վրա սնեռելով: Գուցե կասկածում ես, թե խելագարվա՞ծ եմ ժպտալով հարցրեց իշխանը: Այո՛, ինձ այդպես է թվում հարեց թագավորը լրջությամբ: Ասում ես, որ քսան մարդուց է բաղկացած բանակդ, ն միննույն ժամանակ փափագում, որ քո թագավորն առաջնորդե նրան: Ծա՞ղր է այդ, թե երգիծանք… Քա՛վ լիցի, եթե համարձակվիմ այդչափ լրբանալ քո առաջ, տեր արքա… պատասխանեց իշխանը հուզվելով: Ի՞նչ զորք է ուրեմն այն, որի անունով խոսում ես դու: Հենց հիշածս քսան հոգիներն են: բրանք են իմ զորքն ու բանակը կազմում:(Մ) Բ. Հայրը ոտքի ելավ՝ դառնացած կերպով ասելով Իզուր կանցնի թե՛ քո աղաչանքը ն թե՛ քո խնդիրքը, Սամվել: Մերուժանը այն տեսակ մարդկանցից չէ, որ ամեն մի համբակի խոսքը լսե: Արյունը կատաղի հոսանքով անցավ դեպի Սամվելի գլուխը: Հա՛յր… Ձայն տվեց նա, ն նրա խռովյալ աչքերը վառվեցան բարկության բոցով: Ե՞ս եմ այդ համբակը: Այո՛, դու ես Սամվել: Ես չկարողացա հասկացնել քեզ ո՛չ իմ միտքը ն ոչ իմ նպատակները, այժմ մնում է հարցնել քեզ. դու ո՞ր կուսակցությանն ես պատկանում: Այն կուսակցությանը, որ հավատարիմ է մնացել հայրենի եկեղեցուն ն սիրելի թագավորին: Ուրեմն դու իմ որդին չես: Ով որ մեզ հակառակ է, մեզանից չէ: Մենք անխնա պատժել գիտենք այդպիսինին: Եվ ո՛չ դու իմ հայրն ես: Սամվե՛լ… Ի՞նչ է, դավաճա՛ն… Հայրը ձեռքը տարավ դեպի յուր սուրը: Բայց որդու սուրն արդեն մերկացած էր: բա շողշողաց ն կայծակի նման մխրճվեցավ հոր սրտի մեջ: բա ընկավ՝ հառաչելով Հայրասպա՛ն… (Ր)

139. Ուղղակի խոսքը փոխակերպել անուղղակիի: 1. –Այո՛, Մերուժա՛ն, – պատասխանեց վերնից մայրը դառնացած կերպով,– քո հայրենական տունը յուր դռները փակում է քո առջն, որովհետն դու քո սրտի դռները փակեցիր թե՛ Աստծո, թե՛ քո հայրենիքի ն թե՛ քո խղճի առջն… 2. –Դուք արդեն բավական եք. ես հազարներ կջախջախեմ ձեզանով,– բացականչեց Գնորգ իշխանը ն դիմելով Վահրամ սեպուհին՝ ասաց,– գնանք այժմ երդվելու: 3. – Ես Շապուհի վարմունքը թեն անազնիվ, բայց յուր պետության շահերի կետից՝ շատ խելացի եմ համարում,– խոսեց Մեսրոպը:

4. –Իսկ իմ գործը կլինի,– ավելացրեց Մեսրոպը,– վերաստեղծել հայոց մոռացված տառերը ն ազատել մեր հասարակությունը մեզ համար խորթ՝ հույն, ասորի ն պարսիկ դպրությունից: 5. –Ես չեմ հարցնի, Սամվել, թե դու ի՞նչ պիտի անես,– ասաց նա վշտացած ձայնով,– բայց կասեմ, որ մռայլ մտքեր են թաքնված քո խոսքերի մեջ… 6. –Թագավորը մեզ կկախե, եթե համարձակվենք նրա հրամանին անարգելու,– ասացին նրանք ն խնդրեցին՝ չստիպել իրենց անհնազանդ գտնվել արքայի առաջ: 7. –Ո՛չ, զավա՛կս. դու էլ պառկի՛ր ն հանգստացի՛ր. զինվորը չպիտի զատվի յուր ընկերներից,– պատասխանեց իշխանը լրջությամբ: 8. «Գուցե իմ ձեռնարկությունը հաճելի չէ Աստծուն. գուցե նա բարկանում է, որ ես հանդուգն մտքեր եմ հղանում ն խաղաղ քուն վայելող արարածների վրա անակնկալ հարձակում եմ գործում…»,– մտածում էր Մարզպետունի իշխանը: 9. «Իմ քաղաքացիները,– մտածում էր նա,– երես են դարձրել ինձանից… նրանք իմ վրա նայել անգամ չեն կամենում… նրանք ինձ մեռած են համարում, այո՛, բարոյապես մեռած…»: 10. «Ինչ էլ որ պատահելու լինի, փո՛ւյթ չէ»,– մտածեց նա խորին սրտմտությամբ ն վճռեց առաջ գնալ:

140. Անուղղակի խոսքը փոխակերպել ուղղակիի: 1. Ստեփան Զորյանը գրում է, որ Թումանյանին հիշելիս ամենից առաջ պատկերանում է իրեն նրա ժպիտը, այն ճառագայթող ժպիտը, որ մշտապես լուսավորում էր մեծ պոետի խորապես իմացական դեմքը, թիկնոցն ուսերին բուկինիստական խանութները շրջելիս, թե փութկոտ քայլերով այս կամ այն հիմնարկը գնալիս: 2. Մի առիթով Իսահակյանն ասել է, որ հին երգերի մեջ տեսնում է իր մանկությունը, երիտասարդությունը, իր լավ օրերը, սերը: Իր առաջին ուսուցիչը եղել է ժողովուրդը, ժողովրդի երգը, երբ դեռ ծանոթ չէր ոչ մի գրականության: 3. Բակունցը խոստովանում է, որ գրելուց առաջ կարդում է կլասիկներին, այն էր ընտրովի: Մի քանիսը կան, միշտ ձեռն է առնում, երբեմն շատ է կարդում, երբեմն քիչ, բայց անպայման կարդում է: 4. Պավլո Տիչինան գրում է, որ Զորյանը օժտված է արտակարգ տաղանդով, նա լայն դիապազոնի գրող է… Իրեն բախտ է վիճակվել ուկրաիներեն թարգմանելու նրա պատմվածքները: 5. Իր ինքնակենսագրության մեջ Գուրգեն Մահարին գրում է, որ 1936 թվականի օգոստոսի 9-ի գիշերը իրեն ձերբակալեցին: Իրեն տարան «Ինտուրիստ» ռեստորանից: Վահրամ Փափազյանի ն Հրաչյա բերսիսյանի հետ կոնյակ էին խմում ն ձմերուկով թարմացնում կոկորդները: 6. Կոստան Զարյանը խոստովանում է, որ ինքը չգիտի, թե ինչպիսի բանաստեղծ է կամ ինչ ուժի վիպասան, բայց մի դեր խաղացել է գրականության մեջ՝ միացրել է արնմտահայ ն արնելահայ լեզուները:

7. Շիրազը գրում է, որ մեծ ու փոքր Մասիսներին է նայում ու մտածում, համոզվում, որ Աստծո ստեղծած յուրաքանչյուր մազն անգամ անգերազանցելի է, անհասանելի, անշրջանցելի: Մարդն իր ամբողջ պատմությամբ ու ստեղծածով այդ հրաշքի գեղեցկության, այդ աստվածային լեռան առջն թերնս աշակերտ է սոսկ: 8. Համո Սահյանը խոստովանել է, որ ինչ գրել է. բոլորն էլ իր զավակներն են: Ինչքան էլ կակազ լինեն, խուլ կամ կաղ, հարազատ են իրեն ու գալու են իր թաղմանը: 9. Պարույր Սնակը գրել է, որ տասնյակ տարիների իր մտատանջությունները իրեն բերել են այն եզրակացության, որ գրականության մեջ վերջին հաշվով կարնորը ինչ-ն է ն ոչ թե ինչպես-ը: 10. Պ. Սնակը, խոսելով Կոմիտասի մասին, ասել է, որ իր գիտակցական ողջ կյանքում ինքը եղել է նրա հետ, եթե կարելի է ասել՝ նրա մեջ, ինչպես բջիջը մարմնում, ն այդպես էլ կգնա մինչն վերջին օրը, որ «վախճան» է կոչվում:

141. Տրված հատվածները ենթարկե՛լ շարահյուսական վերլուծության: Ա. Գլաձորի համալսարանը Միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր ուսումնական կենտրոն էր Վայոց ձորի Աղբերանց վանքում: Այստեղ է տեղափոխվել 1282 թ. Տարոնի Առաքելոց վանքից: Կենտրոնը գլխավորում էր բերսես Մշեցին: Համալսարանն ունեցել է իր կանոնադրությունը, ուսումնագիտական աստիճանավորումը, կիրառել է ավարտաճառերի պաշտպանություն: Համալսարանում դասավանդվել են աստվածաբանություն, դիցաբանություն, իմաստասիրություն, քերականություն, ճարտասանություն, տրամաբանություն, թվաբանություն, աստղաբաշխություն, տոմարագիտություն, երկրաչափություն: Ուսումնառության տնողությունը 7-8 տարի էր: Շրջանավարտները ստանում էին «Վարդապետական գավազան», որը նրանց տալիս էր «դասասաց» լինելու իրավունք: Աստիճանի շնորհումը տեղի էր ունենում հանդիսավոր արարողությամբ: Համալսարանը հայկական ուսումնամշակութային կենտրոնների համար պատրաստել է մեծ թվով ուսուցչապետներ: Գլաձորի համալսարանը հովանավորել են Պռոշյան ն Օրբելյան իշխանական տները, ինչպես նան Սյունիքի եկեղեցական իշխանությունը: Բ. 1936 թվականի հոկտեմբերին Վիլյամ Սարոյանն իմանալով, որ իր լավագույն բարեկամը՝ Ռուբեն Մամուլյանը, որը գործերով դեռնս ամռանը մեկնել էր Թիֆլիս ն Երնան, վերադարձել է, այցելում է նրան՝ Հայաստանի մասին տեղեկություններ իմանալու նպատակով: Ահա այստեղ էլ՝ Ռուբեն Մամուլյանի հարկաբաժնում, Վ. Սարոյանը հանդիպում է Չարլի Չապլինին: Տեսնելով նրան՝ մի պահ կարկամում է ն դռների արանքում որոշ ժամանակ կանգնած մնում: Ռ. Մամուլյանը, տեսնելով հայրենակցի շփոթմունքը, նրան ներս է հրավիրում ն ծանոթացնում Չարլիի հետ: բյու Յորքի այն համեստ կացարանը, ուր բնակվում էր Չարլի Չապլինը, գտնվում էր Վ. Սարոյանի կացարանի հարնանությամբ: Ամեն երեկո, երբ Չարլին վերադառնում էր նկարահանումներից, տունդարձի ճանապարհին գրեթե միշտ հանդիպում էր Սարոյանին, որը սովորություն ուներ երեկոները մեն-մենակ շրջել փողոցներով, տեսնել հոգսաշատ մարդկանց, նրանց հոգսն ու ցավը հասկանալ: Վ. Սարոյանը հաճախ էր Չապլինին պատմում իր երկրի, իր ժողովրդի մասին, ն վերջինս ցանկություն էր հայտնել լինել այնտեղ, էլ ավելի մոտիկից ծանոթանալ

հինավուրց այս երկրի ն նրա մարդկանց հետ: Վ. Սարոյանը խոստացել էր նրան տանել իր երկիրը: «Կ’ուզէր երթայինք Բիթլիս,– մի առիթով վկայել է Սարոյանը,– ես շատ եմ լսել քեզմէ քո երկրի մասին, կ’ուզեմ տեսնել այն, երբ գործերնիս թեթննա, անպատճառ պիտի երթանք, պիտի նկարեմ քու երկիրդ, որ միշտ քեզի հետ ըլլայ, աւա՛ղ, չկրցանք երթալ»:

ՈՃԱԲԱբՈՒԹՅՈՒբ

142. Տրված հատվածներից դուրս գրել մակդիրները ն բացատրել դրանց կիրառությունը: Ա. Ծանր նստել է քարափը ձորում, Հյուրընկալ տերը մանկության ձորի, Ճակատից քարե քրտինք է ծորում Ուսից կախվում են մամուռ ու մորի: բստել է ձորում՝ երկինքը դեմքին, Ծանր նստել է ն ամեն մեկին Իրեն արժանի պատիվն է տալիս. Վայրի աղավնուն՝ հաճարը վայրի, Մոլորված ամպին իր քիվն է տալիս, Խրտնած քարայծին՝ մութն իր քարայրի: Հոգնած ճամփորդին պատիվ է անում Ցրտին՝ տաքության հոգեպահուստով, Շոգին՝ ձյունահամ աղբյուրով անուշ Եվ իր ստվերի լայն առագաստով: (ՀՍ) Բ. Ու մթի մեջ հազարամյա, գիշերի մեջ խորը, անհուն՝ Խռնվել են նրանք ահա երկաթուղու կայարանում: Դաշտն է դեմը, խավարակուռ ձգված է նա: Չկա մի ձայն, չկա քամի, մութ է հիմա: Դաշտն է դեմը՝ անծիր, անծայր մի զանգված խավարամութ, Ու նստել է անաչք, անլույս խորհրդավոր կածանը մութ, Շնթռկել է, որպես մի շուն, ու խավարն է հսկում հիմի,– Շնթռկել է թանձր մուժում, որպես անտես մի թշնամի: Մութ նստել է կասկածը հին ու աչքերով խավարամած բայում է նա կայարանին, որ կանգնած է իրա դիմաց: Շարժըվում է մութը կարծես ու խավարով իր աչքերի– բայում է նա լուրթ աչքերին խելագարված անթարթ լարված՝ բայում են մութ հեռուներին ամբոխները խելագարված: (ԵՉ)

143. Ընդգծել համեմատությունները, բացատրել դրանց գործածությունը: Ա. Երբ հանգչում են ապարանքի ջահերը, Եվ արծաթյա կապարի պես լուսընկան Փայփայում է ավազանի ջրերը, Շշնջում է սյուգի նման էլ-Սաման:

Ականջն ի վար այնպես քնքուշ, հեզասահ, Ինչպես լուսնի շողակաթը թավիշի Այն հոյակապ սյուներն ի վար մարմարյա: (ԱԻ) Բ. Կախարդական մի շղթա կա երկնքում՝ Աներնույթ՝ որպես ցավը խոր հոգու. Իջնում է նա հուշիկ, որպես իրիկուն, Օղակելով լույս աստղերը մեկ-մեկու: Մեղմ գիշերի գեղագանգուր երազում՝ Այն աստղերը, որպես մոմեր սրբազան, Առկայծում են կարոտագին երազուն՝ Հավերժաբար իրար կապված ու բաժան: Ես ու դու էլ շղթայված ենք իրարու, Կարոտավառ երազում ենք միշտ իրար, Միշտ իրար հետ, բայց միշտ բաժան ու հեռու, Աստղերի պես ն հարազատ ն օտար… (ՎՏ) Գ. Որպես լքված թավջութակի ձգված մի լար՝ Դողում է սիրտս կարոտով մի ահարկու. Կարոտներիս գագաթն է այն՝ վերջի՛ն քնար.– Մի պիրկ պարան ու երկնուղեշ փայտեր երկու: Որպես բախտիս մութ քամահրանքը, կամ որպես Մի հին խոստում, որ անկատար, դրժած թողի– Կախաղանի փայտերն ահա քաղաքի մեջ Կանգնել են, սեգ, ու սպասում են կախվողի: Կանգնել են, լուռ, իրար կքած, փայտեր երկու, Ու մեջտեղում դողդողում է, մեղկ ու երերուն, Մի գորշ պարան, ինչպես տխուր այս օրերում Անբոց մորմոքը նաիրյան իմ ո՛րբ հոգու: Իջել է շուրջը մի անհուր իրիկնաժամ, Ու լռություն մի անսովոր, անդուռ, անդող, Ինչպես մորմոքը օրերի, ինչպես դաժան Մահվան թախիծը՝ իմ անլուր սիրտը բանտող…. ….Երթամ մարող ու մարմրող իրիկվա մեջ, Որպես ուրու հալածական, որպես տեսիլ– Տա՛մ պարանոցս կարոտին այն երկնուղեշ Ու օրորվեմ եղերական ու անբասիր… (ԵՉ)

144. Ընդգծել փոխաբերությունները ն բացատրել դրանց գործածությունը: Ա. Մի վերջին անգամ Վերնից եկավ կայծակ հեռագիր, «Ազդարարվում է օդային տագնապ…» Թողեց ու գնաց կռունկն՝ հյուսիսի Հավատարմագիրն առած կտուցին: Թիթեռը սրտի պայթյունից մեռավ:

Ճնճղուկը մտավ գազապաստարան: Իսկ սարը, սարը, Լուսաքողարկման օրենքին հլու, Իր փշաքաղված գագաթներն ի վար Իջեցրեց ամպի վարագույրը սն: Սուլելով տխուր ն աններդաշնակ, Սարերից իջել, նույնիսկ տագնապած, Պուրակների մեջ հոգնած ծառերի Հանդերձանքներն է քամին քրքրում: Վաղ առավոտից, Առանց ընդմիջման ն նախաճաշի, Պատուհանիս տակ անձրնը աշնան Առասպելներն է մեքենագրում: (ՊՍ) Բ. Եվ քարավանը Աբու-Լալայի՝ աղբյուրի նման մեղմ կարկաչելով՝ Քայլում էր հանգիստ, նիրհած գիշերով, հնչուն զանգերի անուշ ղողանջով: Հավասար քայլով չափում էր ճամփան այն քարավանը ոլոր ու մոլոր, Եվ ղողանջները ծորում քաղցրալուր՝ ողողում էին դաշտերը անդորր: Մեղկ փափկության մեջ Բաղդադն էր նիրհում ջեննեթի շքեղ, վառ երազներով, Գյուլստաններում բլբուլն էր երգում գազելներն անուշ՝ սիրո արցունքով: Շատրվանները քրքջում էին պայծառ ծիծաղով ադամանդեղեն, Բույր ու համբույր էր խնկարկվում չորս կողմ խալիֆաների քյոշքից լուսեղեն: Գոհար աստղերի քարավանները թափառում էին երկնի ճամփեքով, Եվ ղողանջում էր ողջ երկինքն անհուն՝ աստղերի շքեղ, անշեջ դաշնակով: Մեխակի բույրով հովն էր շշնջում հեքիաթներն հազար ու մի գիշերվա, Արմավն ու նոճին անուշ քնի մեջ օրորվում էին ճամփեքի վրա: Եվ քարավանը՝ օրոր ու շորոր, զնգում էր առաջ ու ետ չէր նայում, Անհայտ ուղին էր Աբու-Լալային բյուր հրապույրով կանչում, փայփայում: (ԱԻ) Գ. Մայր էր մտնում իրիկնային արնը՝ թեժ լույսով վառված:– Ու երգելով կռվում էին ամբոխները խելագարված:– Դաշտն էր դեմը փռված էր նա շառագունված ու արնուն,– Ու հեռվում, ճամփի վրա հսկա քաղաքն էր երնում:– Ծո՛ւյլ նազանքով, իրիկնային արնի տակ անփույթ փռված՝ Պսպղում էր քաղաքը հին՝ հազարերանգ մի զանգըված: Հեռո՛ւ, հեռո՛ւ, անծայր ու լայն, տարածվել էր քաղաքը հին– Լողանում էր կարծես մարմանդ մշուշի մեջ իրիկնային: Հաղթ շենքերը, բարձր ցցված, կարծես կախված կարմիր օդում՝ Հետզհետե մթնում էին, անգունանում ու աղոտում: Հեռու հրով միայն վառված պատուհանները ապակի Փայլում էին արյունամած վերջին հրին արեգակի. Արնի դեմ փայլում էին հրաբոսոր՝ Բռընկվել էր նրանց սրտում տագնապը սուր… Եվ երկնքի սիրտը մխված բնեռների պես արնաքամ՝ Փայլում էին արյունամած ծխնելույզներն հսկայական: (ԵՉ)

145. Պատկերավորման ո՞ր միջոցներն են գործածվել տրված հատվածներում: Ա. Ամեն ինչ այնպես անդորր է ու կույս, Որ չեմ հավատում կարմիր երազին: Միրաժի նման փարվում է հոգուս Անէ աշխարհի քնքշությունը հին: Բայց չէ՞ որ այստեղ ապրել են անհույս– Եվ չե՛ն էլ լսել քնքշության մասին… Օ՛, խորհուրդների հավերժական մա՛յր, Որ տառապանքների ու տարփանքի մեջ Հղանում ես միշտ կյանքեր անհամար– Հազար գույներով՝ հազա՛ր ելնէջ,– Որ հղանում ես աշխարհի համար Հավիտենական կշռությունների վեճ… Օ՛, դո՛ւ, բարբարո՛ս, խելագա՛ր, ցավո՛տ Երբեմն իմաստուն, երբեմն– գազան, Աշխարհներ այրող կախարդական խո՛տ, Աշխարհներ շինող բախտի գավազա՛ն,– Դիվային ոգին՝ ճահիճների մոտ, Ոչնչի՛ մասին,– աղո՛թք սրբազան… (ԵՉ) Բ. Լռությունը մահվան թնով ծվարած Առկայծում է կանթեղն աղոտ, մենավոր. Եվ մեռնում է հեզ բամբիշը դալկացած էլ-Սամանի կրծքի վրա սգավոր: բա մեռնում է ինչպես ցողը բողբոջում, Մանկիկն ինչպես սուրբ գրկի մեջ մայրական. Եվ հըծծում է, աղոթքի պես շշնջում Հեգ բամբիշի ականջն ի վար էլ-Սաման: –Կըխորտակեմ կամարները երկնային, Ես չեմ թողնի, ես չեմ թողնի՝ դու մեռնես Ե՛վ կվանեմ, ն՛ կհաղթեմ չար մահին, Ես չեմ թողնի, ես չեմ թողնի՝ դու մեռնես: Եվ գրկել է դժգունացող բամբիշին, Մահվան հանդեպ սուր ու վահան է շարժում. Եվ բամբիշի սառած-մեռած շրթներին Իր հրեղեն սերն ու շունչը ներարկում: (ԱԻ)

146. Որոշել գործածված արտահայտչական միջոցները: Ա. Չէ՛ ասում են, բախտավոր ես, ով անբախտ, Իրավ, կյանքս ն դժոխք էր, ն դրախտ Ախ, չգիտեմ ո՞ւմն է մեղքը, որ լացի, Զուլալ եկա՝ պղտորվելով գնացի… Ավաղ, ձեր մեջ ես ո՞նց զուլալ մնայի, Ես անգին քար, գոհար ու լալ մնայի, Գոհարին՝ վար, քարերին վեր տարաք դուք՝ Քար սրտերում ո՞նց մնայի ես մանուկ: (ՀՇ)

Բ. Ի՞նչ խոստանամ. Եթե լեռ եմ՝ դա՛շտ չեմ դառնա, Ոխերիմ եմ՝ հաշտ չեմ դառնա, Թե սրբության ավազան եմ՝ Ի՛նչ լվացքի ն խմորի՛ տաշտ չեմ դառնա… Չե՛մ խոստանում, Որովհետն համոզված եմ, հաստա՛տ գիտեմ, Որ երբնէ կոխ չեմ բռնի կամ չեմ պարի Ուրիշների դեռ նոր թաղած Կամ չքաղած Մարգերի մեջ ու բոստանում… Չե՛մ խոստանում, Որովհետն համոզված եմ, հաստա՛տ գիտեմ, Որ ինձ նման մարդը երբեք Չի զրպարտում-ամբաստանում Անմեղ տեղը ն ո՛չ մեկին, Մինչն անգամ… մարդանման գինու տկի՛ն… (ՊՍ) Գ. Ով արարիչ ն ավերիչ, Որ դժվար է մարդ գլխի ընկնում՝ Բերածդ ի՛նչ էր, տարածդ՝ ի՛նչ: Գալիս ես որպես իրարանցում Եվ անց ես կենում որպես երազ. Կյանք իմ, դու ձրի ներկայացում,– Բայց ինչքան թանկ ես նստում վրաս: (ՀՍ)

147. Պատկերավորման ն արտահայտչական ի՞նչ միջոցներ են գործածվել տրված հատվածներում: Ա. Ամպ է նորից իմ շուրջ բոլոր, Թվում է, թե խոլ ու խոլոր Ժայռերն այստեղ տարին բոլոր Ամպ են արտաշնչում: Ամպը ամպի գիրկն է գալիս, Ամպը ամպին կուլ է տալիս, Ամպը ամպի մահն է լալիս, Հողն արցունքով թրջում: Ամպերի հետ որոտալով, Ժայռերի հետ կռիվ տալով, Հոխորտալով ու ժպտալով Որոտանն է փախչում: Ալիքները թափով գալիս, Վարսերն իրենց թափ են տալիս, Կարծես իրար ծափ են տալիս, Ու ճչալով թռչում: (ՀՍ)

Բ. բստել ես ու միտք ես անում, Թե հիմա քեզ ի՞նչ է մնում Քո այնքան առած-տվածից, Քո այնքան արած-դրածից: Քո այնքան արած-դրածից Ոչ մի բուռ բարիք է մնում, Ոչ մի բուռ մոխիր ու կրակ: Ոչ մի բուռ մոխիր ու կրակ Ոչ տուն ու տանիք է մնում: Մի հոգնած ալիք է մնում, Քո կանաչ-կարմիր հեղեղից, Քո կանաչ-կարմիր օրերից Մի մամռած տանիք է մնում: (ՀՍ)

148. Բացատրել տրված շրջասությունները: Ադրիականի թագուհի ազատության երգիչ Ավարայրի բլբուլ բիբլիական լեռ երկաթե լեդի երկաթե կանցլեր ծագող արնի երկիր ծիծաղի արքա կանաչ ոսկի

հայ Աքիլլես հայկական խնձոր մեծ լոռեցի ջունգլիների արքա Սասունի արծիվ սն ոսկի քեռի Սեմ Օշականի մեռյալ ֆուտբոլի արքա

149. Ընդգծել շրջասությունները ն բացատրել դրանք: Չէ՛, կռունկ չկա՛ր Բեռլին քաղաքի երկնքում մթար, Որ վարագուրված հայոց աշխարհից գեթ խաբրիկ մը տար: Բայց Գուտենբերգին ծնած աշխարհում՝ Սն կռունկների սն երամի պես՝ Սն տառերն էին լրագրերի էջերին թառում: Եվ ահա Կարմիր սուլթանն իսկապես Հայի…ջուր դարձած արյունի գետով Հայոց անջրդի հողն էր ոռոգում… –Այս ջարդ-սպանդը երե՛կ չսկսվեց, ն ոչ էլ վաղն է նա ավարտվելու, ուստի վախեցեք սպանդից ճերմա՛կ ավելի, քան թե եղեռնից կարմի՛ր … (ՊՍ)

150. Բացատրել տրված նախադասություններում փոխանունության հիմքը: 1. Քանզի հայոց վայ սփյուռքում Պանդխտությունն է դեռ պոկում Հայ բերանից հայոց լեզուն, Օտարն հայի մահն է ուզում… 2. Թուրքն էլ գիտե, որ մենք մեծ հավատ ունենք մեր հաղթանակի հանդեպ… 3. Դու դեռ իրավունք չունես մեռնելու, Քանի չեն մեռել ենիչեր ու հոն: 4. Մարմին է տվել իր հին երազին, Իմ հին Հայաստանն իր փրկված հողով, Բայց դեռ արցունք է խառնում Արազին Իմ հին Հայաստանն իր զրկված հողով: 5. Որքան ցավեր տվին, առան Որքա՛ն սնե՛ր, սնե՛ր, սնե՛ր. տարիներս, տարիներս…. 7. Իրան, Թուրան ողջ եկել են, Թաթուլն անհաղթ, աննկուն, Զորք ու բաբան խորտակվել են, բրա բերդը միշտ կանգուն: 8. Դահիճն եկավ ոտից գլուխ Կարմիր հագած ու արյուն, Ու դուրս տարան իր պալատից Թըմկա չքնաղ տիրուհուն: 9. Եվ մի գիշեր, երբ Բաղդադը քուն էր մտել Տիգրիսի նոճիածածկ ափերի վրա, – Գաղտնի հեռացավ քաղաքից: 10. Ամեն սասունցի դարձավ Սասնա ծուռ… Որ– բավակա՛ն է– Քառսունծամ կույսեր, հարսներ արմաղան Օսմանցու համար էլ երկանք չաղա՛ն….

151. Տեքստերը ենթարկել ոճաբանական վերլուծության: Ա. Ամպը կախվել է ամպից, Ամպամած օր է. Վերը երկինքն է մթին, բերքնը՝ ձոր է:

Ինչ-որ տագնապ է ձորում, Ինչ-որ սարսուռ է… Ուշաթափվել է առուն, Եվ ուռին լուռ է:

Հավքը թներն ամփոփել. Կարծես մրսում է, Ո՞ւմ ն ինչո՞ւ, չգիտես, Բայց սպասում է:

Քամին քարայրն է մտել, Փշաքաղվել է,– Քարայրի հոնքը ծռվել, Աչքը շաղվել է:

Շանթը զարկել է ամպին… Ա՛խ, վիրավոր է. Արյունաքամ կլինի Ամպը ուր որ է: (ՀՍ) Բ. Հոգիս արթնացավ հարավի բույրից, Ինձ է դուրս կանչում զեփյուռը նրա. Ձյունն էլ արնի ջահել համբույրից Ուրախ լալիս է դաշտերի վրա: Ելնեմ, ծաղկումն է ձնծաղիկների՝ Ձյունից ինձ նայող աչերն համբուրեմ. Գնամ հետնից ծիծեռնակների՝ բրանց հետ ետ գամ՝ գարունը բերեմ,– Բարձրանամ կապույտ գահը լեռների՝ Արնն իբրն թագ իմ գլխին առնեմ,– Հագնեմ ծիրանին արշալույսների,– Գարնան թագավոր ինձ թագադրեմ,– Եվ հրովարտակ արձակեմ մի խիստ, Որ աղբյուրները հավերժ կարկաչեն, Որ ծաղկեն լեռներն իմ արնանիստ,

Որ ծով դաշտերը հավերժ կարկաչեն Որ գարունները գան ու չգնան, Որ հավերժանան զմրուխտ դրախտով, Որ բեկվի իմ դեմ խորհուրդը մահվան, Որ մարդը ցնծա հավերժի բախտով: Եվ ես երջանիկ կլինեմ այն ժամ, Եվ գուցե այնժամ ես մահը սիրեմ, Երբ անմահ լինեմ, երբ հավերժանամ, Երբ գարունները ողջ թագավորեմ… (ՀՇ) Գ. Առավոտ էր: Արարատյան դաշտի լուսապայծառ առավոտներից մեկը: Արնի առաջին ճառագայթների ներքո՝ Մասիսի սպիտակափառ գագաթը փայլում էր վարդագույն շողքերով, որ աչք էին շլացնում: Արագածի պսակաձն գագաթը չէր երնում: բա դեռ պատած էր ձյունի պես ճերմակ մշուշով, որպես մի ամոթխած հարսիկ, որ սքողում է յուր դեմքը անթափանցիկ շղարշով: Կանաչազարդ դաշտավայրը, ցողված վաղորդայն մարգագետիններով, վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով: Փչում էր մեղմ հովիկը, ծաղիկները ժպտում էին, դալար խոտաբույսերը ծփում ու ծածանվում էին, ն դաշտի խաղաղ տարածությունը օրորվում էր սքանչելի ալեկոծությամբ: Գեղեցիկ էր այդ առավոտը: Թռչունները ուրախ-ուրախ ճախրում էին մի թուփից դեպի մյուսը: Գույնզգույն թիթեռները, գույնզգույն ծաղիկների նման, ցանված էին օդի մեջ: Սպիտակ արագիլը, կարմիր ոտները հորիզոնական դիրքով ուղիղ մեկնած, լայն թնքերով թափահարում էր, շտապելով դեպի Արաքսի մորուտները: Ձեռնասուն եղջերուները, վայրենի վիթն ու այծյամը դուրս էին եկել Խոսրովի արքայական անտառներից, ն ազատ, համարձակ վազվզում էին շրջակա մարգերի վրա: Չէր երնում միայն մարդը: (Ր)

152. Գործառական ո՞ր ոճերին են պատկանում տրված հատվածները: ա. Արնը արդեն մտել էր, բայց հորիզոնը դեռ վառվում էր ոսկեղեն բոցերով: Լուսավորված ծովը, որպես մի շողշողուն հայելի, միախառնված էր երկնքի ծիրանագույն պայծառության հետ, որի վրա տակավին փայլում էին վերջին ճառագայթները իրենց սուր, սլաքաձն ճաճանչներով: Այդ վսեմ, հանդիսավոր րոպեում ամեն երեկո նստած էր լինում նա, մինչն ճառագայթները հետզհետե անհետանում էին, բոցավառ լուսավորությունը հանգչում էր, ն հորիզոնի վրա տիրում էր մուգ կապտագույն մռայլը… Իսկ այդ երեկո նույնը կատարվեց նրա սրտում… բա վեր կացավ յուր նստած տեղից ն սովորականից վաղ մտավ յուր քարանձավը: բ. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գտնվող կրթական ն ուսումնական համակարգերում դասավանդման ն դաստիարակության լեզուն հայերենն է: Հայաստանի Հանրապետության ազգային փոքրամասնությունների համայնքներում հանրակրթական ուսուցումն ու դաստիարակությունը կարող են կազմակերպվել իրենց մայրենի լեզվով՝ պետական ծրագրով ն հովանավորությամբ, հայերենի պարտադիր ուսուցմամբ:

Հայաստանի Հանրապետության բոլոր միջնակարգ-մասնագիտական, մասնագիտական-տեխնիկական ն բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում հայոց լեզվի ընդունելության քննությունը ն հայոց լեզվի ուսուցումը պարտադիր են: գ. Մենք (բազմադարյա մարդկությունը) լի ն առատ ենք սրտառուչ խոսքերով, ուրեմն ն՝ մի քիչ էլ կուշտ ենք: Այժմ արդեն մենք առավել կարիք ունենք այդ հոգու դիալեկտիկային, ավելի, քան սրտալի զեղմանը, որը (այդ սրտի զեղումը) հիմքն է նախնական արվեստի: Դրանով (սրտալի զեղմամբ) բանաստեղծությունը ոչ թե վերջանում է, այլ սկսվում է միայն, ինչպես որ երաժշտական ստեղծագործության մեջ էլ երգը երկուշաբթին է միայն, ն ոչ թե շաբաթը: դ. էս վախկոտ բազարը մի գիշեր կնգա հետ շեմքն է դուրս գալի: Որ շեմքն է դուրս գալի՝ տեսնում է ճրըքճրըքան լո՛ւս-լուսնյակ գիշեր՝ ասում է. –Ա՛յ կնիկ, ի՛նչ քարվան կտրելու գիշեր է՛… Սիրտս ասում է վեր կաց գնա Հնդըստանից եկող Շահի քարվանը կտրի, բեր տունը լցրու… Կնիկը թե. –Ձենդ կտրի, տեղդ նստի, քարվան կտրողիս մտիկ արա… բազարը թե. –Անզգա՛մ կնիկ, ինչու չես թող անում ես գնամ քարվան կտրեմ բերեմ տունը լցնեմ: էլ ի՛նչ տղամարդ եմ ես, էլ ինչո՞ւ եմ գդակ ծածկում, որ դու համարձակվում ես իմ առաջ խոսես: ե. Հանրաստորադասությամբ բաղադրված կառույցներում բաղադրիչների կապակցությունն իրացվում է առավելապես նշույթներով: Շարահարությունը, եթե կա, գործում է միայն համագերադաս բաղադրիչների միջն: Վերջիններս իրար հետ կարող են կապակցվել նան համադասական շաղկապներով՝ ըստ միմյանց նկատմամբ ունեցած իմաստային հարաբերությունների տեսակի՝ համապատասխան ստորադասական շաղկապներով կամ հարաբերականներով:

153. Տրված հատվածներում որոշել առօրյա-խոսակցական առանձնահատկությունները: Տալ գրական համարժեքները: Ա. Աղաչանք արի, պաղատանք արի. –Այ տղա, ասի, ե՛տ քաշվի, հեռի…. –Չէ՛ որ չէ՛, ասավ, էն լեռ սարի պես Գընաց դիք կանգնեց գեղի մեյդանում…. ….Քննություն արին, բռնեցին գյադին, Թե ինչպե՞ս ուշունց կտաս թավադին. Բաց արին տեսան գրած զակոնում, Թե չոբան Չատին Սիբիր է գնում: Մեր մեջ մի քանի ծեր մարդ ընտրեցինք Գնացինք թավադի ոտքը խնդիրքով…. Ախպե՛ր, ասացինք, ի՞նչ արիք իրար, Խոսք եք կռվացրել, արին հո չարիք, Համ ծեծել տըվիր, համ ուզածըդ առ, Արի վերջացրու, բոլ էլավ, հերիք: (ՀԹ)

ոճի

Բ. Մի հացապակաս տարի վեր կացանք ես, դամքաշ (զուռնի ձեն պահող) Ակոփն ու դհոլչի Դավիթը մեր զուռնադհոլը վեր կալանք, ասինք գնանք Շորագյալա գեղերը հարսանիքներ անենք, հացահատիկ հավաքենք բերենք ձմեռը կառավարվենք: Գնացինք զուռնա ածելով, հարսանիք անելով գեղեգեղ ման եկանք: Բավական ցորեն-գարի հավաքեցինք… ետ ճամփա ընկանք դեպի մեր տները: էս մեր Դավիթն առաջին էր գնում: Մին էլ, թե՝ տղեք, եկեք, որ գեղը գտել եմ: –Այ տղա, ո՞ւր է: –Թե՝ հրեն ճրագները երնում են: Մտիկ տանք տեսնենք, ճշմարիտ որ, հեռվում շատ ճրագներ են երնում: Միայն ես նկատում եմ, որ էս ճրագները ժաժ են գալի, դես-դեն են գնում: Ասի՝ տղեք…. էս գեղ չի, գելեր են: Գիլի բոլուկի բերան ենք ընկել, պատրաստվեցեք: Ես լսել եմ, որ զուռնի ձենին գելը – էլ վախենում է, թե ինչ, մոտ չի գալի: Ես ու Ակոփը զուռնեն զլեցինք, էս Դավիթն էլ դհոլը՝ դը՛մբ հա դը՛մբ, կեսգիշերին էն վերանա դաշտումը ածում ենք: Զուռնա-դհոլի ձենը վեր ելավ թե չէ՝ էս գելերս, ոնց որ տեղնուտեղը մեխես, մնացին իրենց տեղերը մեխված: Մին էլ ոռնոց վեր քաշեցին, տեր աստված, ի՛նչ ոռնոց: Զուռնի հետ ձեն ձենի են տվել, ոռնում են: (ՀԹ)

154. Տրված հատվածներից որո՞նք են գրված բուն գիտական ն որո՞նք գիտահանրամատչելի ոճով: ա. Փոխակերպման միջոցով միննույն բովանդակությունը կարելի է արտահայտել քերականական տարբեր կառուցվածքներով ն եղանակներով, այսինքն՝ միջուկային (հիմնական) նախադասությունների փոխարեն հանդես են գալիս ոչ հիմնական կառույցներ՝ նրանց փոխակերպները: Եթե ներմակարդակային փոխակերպման դեպքում միջուկային ն փոխակերպական անդամները մնում են միննույն մակարդակի շրջանակում, ապա շարահյուսական մակարդակում կատարվող փոխակերպական իրողություն է նախադասության մի տեսակի փոխակերպումը մեկ այլ տեսակի, կամ էլ՝ բառակապակցության: բ. Չոր ջուրը հեղուկ է, որը հայտնի է Աօves1230 անվամբ: Այն ստեղծվել է ամերիկացի գիտնականների կողմից: Չոր ջրի գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ չի թրջում առարկաները: Փորձերի արդյունքում պարզվել է, որ չոր ջուրը էլեկտրաէներգիա չի հաղորդում, նրա մեջ չեն լուծվում շաքարը, թեյը, սուրճը: Չոր ջուրը սկսում է եռալ -49իC ջերմաստիճանում: Կարելի է ձեռքը հանգիստ մտցնել եռացրած չոր ջրի մեջ առանց վախենալու, որ այն կայրի: Չոր ջուրը արագ գոլորշիանում է: Առաջին անգամ չոր ջուրը որպես հրդեհը մարելու միջոց ցուցադրվել է 2004 թվականին: գ. Քրոնիկական հեպատիտը բազմապատճառային, դանդաղ ընթացող հիվանդություն է, որը բնորոշվում է լյարդի ինչպես պարենխիմայի, այնպես էլ մեզենխիմայի հյուսվածքի դեգերատիվ, դիստրոֆիկ ն բորբոքային բնույթի տարածումով կամ օջախային ախտահարումով: Ըստ ախտաբանական ընթացքի՝ տեղակայման հեպատիտները լինում են լյարդաբջջային (պարենխիմատոզ) ն մեզեխիմային, ըստ բնույթի՝ ինֆիլտրատիվ ն դեստրուկտիվ:

դ. Ինչո՞ւ է երկինքը երկնագույն: Տեսանելի լույսի սպեկտրի հիմնական գույներն են կարմիրը, նարնջագույնը, դեղինը, կանաչը, երկնագույնը, կապույտը, մանուշակագույնը, իսկ բնության մեջ այդ սպեկտրի լավագույն դրսնորումը ծիածանն է: Տեսանելի լույսը էլեկտրամագնիսական ճառագայթում է, որի ալիքները ունեն որոշակի երկարություն: Կա նան անտեսանելի լույս՝ ուլտրամանուշակագույն ն ինֆրակարմիր, բայց մենք այն չենք տեսնում ալիքների չափազանց կարճ կամ երկար լինելու պատճառով: Տեսանելի լույսի ամենաերկար ալիքները կարմիրներն են, ամենակարճը՝ մանուշակագույնները: Կարմիր լուսային ալիքները ամենավատն են ցրվում, իսկ կապույտ ն մանուշակագույն ալիքները՝ ամենալավը: Որոշակի միջավայրում գույնի ցրումն առաջացնում է միջավայրի գունավորում: Ահա թե ինչու է երկինքը մանուշակագույն: Սակայն մենք այն տեսնում ենք երկնագույն: Պատճառը մեր աչքերն են: Բանն այն է, որ միննույն պայծառության դեպքում մենք երկնագույնն ընդունում ենք ավելի լավ, քան մանուշակագույնը: Բացի այդ կանաչ գույնը ցրվելով խառնվում է մանուշակագույնի հետ ն կրկին ստացվում է երկնագույն:

155. Հետնյալ տեքտում առանձնացնել պարբերությունները: Խստաշունչ ձմեռը ն ցնցոտիավոր ծերունին 1910 թվականի ձմեռը շատ խստաշունչ էր Ռուսաստանում: Մոսկվայից 20 կմ հեռու գտնվող մի հաջողակ ու հայտնի հյուրանոցի համար ծանր ժամանակներ էին: Շաբաթներ շարունակ ոչ ոք չէր մտնում այնտեղ, ն հյուրանոցի տերն աշխատանքից ազատել էր աշխատակիցներից շատերին: Մի երեկո նա զարմացավ՝ լսելով դռան թակոցը: Դուռը բացելով՝ տեսավ ալեխառն մորուքով մի ծերունու: Ծերունին մի քանի օր դրսում՝ ձյան տակ էր եղել, սառած էր ն համարյա սովամահ: բա հարցրեց, թե հյուրանոցի տերը կարո՞ղ է իրեն ուտելիք ն մի գիշերվա օթնան տալ: –Իհարկե, կարող եմ,–ասաց հյուրանոցի տերը:–Մի գիշերվա օթնանի ն ճաշի գումարը կկազմի 3 ռուբլի: Կարո՞ղ եք վճարել: Ծերունին խոստովանեց, որ դրամ չունի, սակայն եթե իրեն վռնդեն, ապա հաստատ ցրտամահ կլինի: Հյուրանոցի տերը խղճաց ծերունուն ն ներս հրավիրեց: Տարավ ծերունուն խոհանոց, մի թաս ապուր լցրեց ն տարեկանի կես հաց տվեց այցելուին: Ծերունին շատ քաղցած էր ն արագ կերավ ապուրն ու հացը: Հյուրանոցի տերը ծիծաղեց՝ տեսնելով, որ ապուրի ճակնդեղը ծերունու մորուքի վրա լաքա է թողել: Ցնցոտիավոր ծերունին շնորհակալություն հայտնեց հյուրանոցի տիրոջը ն ավելացրեց.– Առավոտյան հեռանալիս դու ինձ չես տեսնի: Թեն ես հիմա դրամ չունեմ, բայց կվճարեմ քո 3 ռուբլին, երբ ունենամ: Հյուրանոցի տերը ոչինչ չասաց, սակայն չէր ակնկալում երբնէ կրկին տեսնել ո՛չ ծերունուն, ո՛չ էլ 3 ռուբլին: Եկավ գարունը, ձյունը հալվեց ն հյուրանոցի վիճակը բավականին լավացավ: Այժմ այցելուների թիվն ավելին էր, քան նախկինում: Լինելով բարեպաշտ մարդ՝ հյուրանոցի տերը որոշում է գնալ եկեղեցի ն շնորհակալություն հայտնել Աստծուն հյուրանոցի վիճակի բարելավման ն հաջողության համար: Հասնելով մայրաքաղաք՝ նա անմիջապես ուղղվում է դեպի եկեղեցի: բերս մտնելուն պես նրա ուշադրությունը գրավում են պատերը զարդարող սրբապատկերները: բրա հայացքը կանգ է առնում հեռավոր անկյունում գտնվող մի սրբապատկերի վրա: Դրանում պատկերված էր մի ալեխառն ծերունի, ում դեմքը ծանոթ էր թվում: Մոտենալով՝ հյուրանոցի տերը ծերունու մորուքի վրա ճակնդեղի լաքա է նկատում, ապա սրբապատկերի տակ կարդում՝ Սուրբ բիկողայոս: Հյուրանոցի տերը ցանկանում է

մոմ վառել ն երբ մոմը տեղադրելու համար մատներով փորփրում է հողը, շոշափում է մի փոքրիկ կոշտ բան: Դա դրամ էր՝ ռուբլի, կողքին կար նս 2 ռուբլի: Հյուրանոցի տերը վերցնում է դրամները ն կրկին նայում սրբապատկերին. ճակնդեղի լաքան անհետացել էր, իսկ ծերունու դեմքին ժպիտ կար:

Ըստ Պաուլո Կոելիոյի

ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒբբԵՐ

ԱԲ– Ակսել Բակունց ԱԻ–Ավետիք Իսահակյան ԱՇ–Ալեքսանդր Շիրվանզադե Գէ–Գնորգ էմին ԳՄ–Գուրգեն Մահարի ԴԴ–Դերենիկ Դեմիրճյան ԵՉ–Եղիշե Չարենց ԿԶ–Կոստան Զարյան ՀԹ–Հովհաննես Թումանյան ՀԽ–Հայկ Խաչատրյան ՀՇ–Հովհաննես Շիրազ ՀՍ–Համո Սահյան Մ–Մուրացան բԴ–բար-Դոս ՊՍ–Պարույր Սնակ ՍԶ–Ստեփան Զորյան ՍԿ–Սիլվա Կապուտիկյան ՎԴ–Վահագն Դավթյան ՎԹ–Վահան Թոթովենց ՎՏ–Վահան Տերյան Ր–Րաֆֆի

ԲՈՎԱբԴԱԿՈՒԹՅՈՒբ

Հնչյունաբանություն……………………………………………………………………….4 Բառագիտություն………………………………………………………………………....10 Ձնաբանություն…………………………………………………………………………...20 Շարահյուսություն………………………………………………………………………...52 Ոճաբանություն…………………………………………………………………………...75 Համառոտագրություններ………………………………………………………………..86

ՍԱբԹՐՅԱբ ԼԻԱբԱ ՍՄԲԱՏԻ

ԺԱՄԱբԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎԻ

ԳՈՐԾբԱԿԱբ ԱՇԽԱՏԱբՔբԵՐԻ ՁԵՌբԱՐԿ

ՄԻՋԻբ ՄԱՍբԱԳԻՏԱԿԱբ ՈՒՍՈՒՄբԱԿԱբ

ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒբբԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

ԵՐԵՎԱբ 2014

ɋȺɇɌɊəɇ ɅɂȺɇȺ ɋɆȻȺɌɈȼɇȺ

ɋɈȼɊȿɆȿɇɇɕɃ ȺɊɆəɇɋɄɂɃ əɁɕɄ ɋȻɈɊɇɂɄ ɉɊȺɄɌɂɑȿɋɄɂɏ ɍɉɊȺɀɇȿɇɂɃ ȾɅə ɋɊȿȾɇȿɉɊɈɎȿɋɋɂɈɇȺɅɖɇɕɏ ɍɑȿȻɇɕɏ ɁȺȼȿȾȿɇɂɃ ȿɊȿȼȺɇ 2014

êտորագրվաÍ ¿ տպագրուÃյան 26.11.2014Ã.. ÂÕÃÇ ãա÷ëÁ 60x84 1/16 , 5,5 տպ. մամուլ, 4,4 Ñրատ. մամուլ äատվեր 291: ՏպաùանաÏ 200: ՀԱԱՀ-Ç տպարան, Տերյան 74