Բանաստեղծություններ

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

ՁՈՆԻՔ

Մենակ էր. Վարդ մ'ըզգոն Մատուցի Ներա ձոն։ Շիկնեցավ Նե զըվարթ՝ Կընդուներ Երբ իմ վարդ։

Ներա քով Վարդն ո՛րչափ Էր անշուք, Գունաթափ, Նույնպես ձոնս Համբույրին՝ Զոր տըվավ, Չէր բնավ գին։

ԻՑԻ՜Վ ԹԵ

Ո՜, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հո՞ւր կամ ժըպի՞տ... Չունի երկին աչացդ կայծերն ու կապույտ, Վարդը չունի քու լանջդ անբիծ, լուսափթիթ... Չունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ: Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սիրադեմ, Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս... մեկո՜ւն գեթ... Իսկ քեզ համար ես արցունքով կաղոթեմ, Դու չես շնորհեր նայվածք մ'ինձ հուր աչերեդ: Արդյոք էա՞կ մ'ես, թե՞ երկնի զվարթուն. Կը նախանձին փայլիդ վրա վարդ, լուսնակ, Ձայնիկդ ապշած լսելով քաղցր ու թրթռուն` Նոճերու մեջ սգա լըռիկ լուսինյակ: Ծնեի իցի՜վ թ'հևացող հով մ'անուշիկ Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ, Տայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ, Լոկ սրբելով եթե շողար աչքդ արտասուք:

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող, Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ` Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող, Վերջին շնչիկս ի գիրկդ առներ ելևէջ: Բղխեի ես ից՜իվ թ'առու մը վըճիտ, Եվ երբ հուշիկ գայիր մոտ իմ եզերքին, Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ, Պղտորելով կապույտ ալիքս ցամքեին: Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ, Շողշողայի դեմքիդ վրա վայրիկ մի, Խաբեի քեզ թ' ես ավելի գեղազարդ, 'Վ անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի: Այլ ո'չ, անգո'ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր, Իցի՜վ թ'անոր գերեզմանին քարն լինիմ, Եվ դու թոշնած գաս շնչել շուրջս... արտասվե՜ Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ...

ՍԻՐԵԼ

Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտ՝ Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ: Ես ուզեցի լուռ մենանալ, Սիրել փըթիթք՝ խորշեր թավուտ, Սիրել կայծերն երկնի կապույտ, Առտըվան շաղն, իրիկվան բալ, Ճակատագրիս սև գիծ կարդալ, Խոկալ, սուզիլ, ըզմայլիլ սուտ: Ո՜հ, խուրձ մը վարս, եդեմ մը շունչ՝ Շրջազգեստ մը շրշեց իմ շուրջ: Ես ուզեցի լոկ ու մինակ Սըրտակցիլ ջինջ վըտակին հետ, Հիշատակի չունի նա հետ, Սիրտ մ'որո մինչ սուզիմ հատակ, Գտնեմ զիս հոն տժգույն, հստակ, Գաղտնիք մը ունի-այն՝ անթիվ վետ: Եթեր մը տրոփ սրտի լսեցի,

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Հծծեց. “Կուզե՞ս սիրտ, ե՛կ ինծի”: Ես ուզեցի սիրել զեփյուռ, Որ երկնքեն թռչի բեկբեկ, Նա չը՛ սիրեր խոցել երբեք, Հոգի մ'որո գաղտնիքն է բույր Գիտե շոյել երազներ բյուր, Երկնի բույրն հուշ կածե առ հեք: Ո՜հ, փունջ մը բոց փըսփըսաց ինձ. - “Կուզե՞ս պաշտել հոգի մ'անբիծ”: Ես ուզեցի քընարով մի Լոկ սիրել հոս, հոս դալկահար, Պաշտել, գրկել միայն քընար, Սիրող էակ ճանչել զանի, Ըստ իմ քըմաց լարել աղի, Եվ սրտակգիլ սիրողաբար: Նե մոտեցավ հուշիկ, ըսավ. - “Քնարդ է ցուրտ սիրտ, և սերըդ՝ ցավ”: Թոթվեց թևերն հոգիս մոլար, Ճանչեց ըզնե՝ գեղ ու կըրակ, Սիրտն անապակ, ինչպես վտակ, Անմեղ, ինչպես սյուք դալկահարՀավատարիմ, ինչպես քնար, Հրաժեշտ տըվավ կյանքի մենակ: Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտ՝ Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ:

ՄՆԱՍ ԲԱՐՅԱՎ

Առտու մը դեռ մթնշաղ՝ Կը ծավալեր շող ու շաղ, Ծաղկանց մեջ քեզ տեսա ես, Կը ժըպտեիր լուսնո պես: Աչերդ սիրո ատրուշան,

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Մատներդ էին գիրգ շուշան, Այտերդ վարդի նոր թերթեր, Նայվածքեդ ծներ նոր եթեր: Սիրտըս թըռավ ոտքիդ տակ, Սիրեցի քեզ, իմս հրեշտակ... Սիրով եղան ձյուն մազեր, Ըսին՝ կյանքը երազ էր: Մինչդեռ դու չես սիրեր զիս, Մ'իշխեր գոնե տկար սրտիս. ՈՒր որ երթամ դեմքդ ինձ հետ՝ Նայվածքդ չէ այդ... մահո՜ւ նետ: Երբ անտառի խորն նըսեմ Կերթամ լալ՝ լուռ մենաճեմ, Դարձյալ հոն կգտնես զիս, Տերևներեն կը խոսիս: Երբ առվակին եզերքը՝ Նըստիմ սփոփել իմ վերքը՝ Դարձյալ դու կը գտնես զիս, Ալյաց մեջեն կը ժպտիս: Երբ լեռները կը փախչիմ՝ Որ չը տեսնեմ քեզ՝ հանգչիմ, Հողմույն մեջեն կը խոսիս, Թե՝ դու բնավ չես սիրեր զիս: Լուսնի լույսով գիշերը Երբ ցողեն իմ աչերը, Դարձյալ դու կը գտնես զիս, Աստղերուն մեջ կը ժըպտիս: Իսկ գերեզման երբ մտնեմ, Քեզ հոն պիտի չը գտնեմ... Մնաս բարյա՜վ... հայուհիս, Անգո՜ւթ, արցունք մ'ալ չունիս:

Լճակ

Ինչո՞ւ ապշած ես, Լըճա'կ, ՈՒ չեն խայտար քու ալյակք,

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Միթե հայլվույդ մեջ անձկավ Գեղուհի՞ մը նայեցավ: Եվ կամ միթե կըզմայլի՞ն Ալյակքդ երկնի կապույտին, Եվ այն ամպոց լուսափթիթ, Որք նըմանին փրփուրիդ: Մելամաղձոտ Լըճա'կ իմ, Քեզ հետ ըլլանք մըտերիմ, Սիրեմ քեզի պես ես ալ Գրավիլ, լռել ու խոկալ: Որքան ունիս դու ալի, Ճակատս այնքան խոկ ունի, Որքան ունիս դու փրփուր, Սիրտս այնքան խոց ունի բյուր: Այլ եթե գոգդ ալ թափին Բույլքն աստեղաց երկնքին, Նըմանիլ չե'ս կրնար դուն Հոգվույս` որ է բոց անհո՛ւն: Հոդ աստղերը չեն մեռնիր, Ծաղիկներն հոդ չե'ն թոռմիր, Ամպերը չեն թրջեր հոդ, Երբ խաղաղ եք դու և օդ: Լըճա'կ, դո'ւ ես թագուհիս, Զի թ'հովե մ'ալ խորշոմիս, Դարձյալ խորքիդ մեջ խըռով Զիս կը պահես դողդղալով: Շատերը զիս մերժեցին, "Քնար մ'ունի սոսկ" - ըսին. Մին` "դողդոջ է, գույն չունի" Մյուսն ալ ըսավ. - "Կը մեռնի՛": Ոչ ոք ըսավ. - "Հե՛ք տղա, Արդյոք ինչո՞ւ կը մըխա, Թերևս ըլլա գեղանի, Թե որ սիրեմ, չը մեռնի": Ոչ ոք ըսավ` - "Սա տըղին

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Պատռե'նք սիրտը տըրտմագին, Նայինք ինչե՛ր գրված կան..." - Հոն հրդեհ կա, ո'չ մատյան: Հոն կա մոխի՛ր... հիշատա՛կ... Ալյակքդ հուզի՛ն թող, լըճա'կ, Զի քու խորքիդ մեջ անձկավ, Հուսահատ մը նայեցավ...

ОЗЕРО Озеро, к чему во сне Цепенеть твоей волне? В твоем зеркале на миг Лик красавицы возник? Иль сиянье синих вод Соблазняет небосвод, Светозарность облаков, Схожих с пеной берегов? Озеро, твоя тоска Так тоске моей близка. Я люблю молчать, как ты, Замирать в плену мечты. Сколько волн рябит в тебе, Столько дум в моей судьбе. Сколько пены там, на воле, Столько в сердце ран и боли. Только если небосвод Звезды в твой подол стрясет, Яркость поверху видна, А душа — огонь до дна. Облака в тебе не мокнут, И цветы увять не могут. Ты звезду не умертвишь, Пока гладь в тебе да тишь. Озеро с челом царицы, В бурю что с тобой творится! В глубине своей мятежной Ты, дрожа, меня удержишь. Отвергали меня миром: “Что в нем есть — лишь тень да лира”. “Хил и бледен”, — молвил тот.

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

А другой сказал: “Помрет”. И никто не пожалеет И не скажет: “Что в нем тлеет? Если кто его поймет, Может, он и не помрет...” И не скажут: “Вскроем сердце, Вынем горе, чтоб всмотреться И прочесть его сполна...” Там пожар — не письмена! Память там... И пепла слой... Озеро, взыграй волной; В твою глубь тоскою канул Разуверившийся глянул.

С НЕЮ Впервые обнял ее, Впервые поцеловал, Когда багровый закат, Клубясь, вдали бушевал. Она ладони мои К груди прижала своей, И я ослеп и оглох, И замер я перед ней. Она меня повела К душистой зелени трав, И угасла заря, В ее очах отблистав. Я лепетал… я дрожал, Просил лобзанья дарить. “Скажи”, - шепнула она. Но я не мог говорить. Покуда очи горят, Покуда сердце стучит, Любовь не ищет речей, Любовь не в слове звучит. И вот угас горизонт, Явились звезды, чисты, Я вновь ее целовал Во имя каждой звезды. А шелест вольной волны Благоуханных волос Моим горячим вискам Прохладу дивную нес. О, та златая пора! О, как тот вечер далек! Его в железной руке

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Унес безжалостный рок. Но тайна наших сердец Живет в душистой траве, Живет в сиянии звезд И в шелестящей листве. Обет друг друга любить Храним мы свято с тех пор, От страшной клятвы такой Созвездий дрогнул узор. И беспредельность миров К нам обернулась лицом, И нас природа сама Венчала звездным венцом. Перевод А. Щербакова

ՏՐՏՈՒ ՆՋՔ

է՛, մընաք բարով, աստվա՛ծ և արև, Որ կըպըլպըլաք իմ հոգվույս վերև... Աստղ մ'ալ ես կերթամ հավելուլ երկնից, Աստղերն ի՞նչ են որ, եթե ոչ անբիծ Եվ թըշվառ հոգվոց անեծք ողբագին, Որք թըռին այրել ճակատն երկընքին. Այլ այն աստուծույն՝ շանթերու արմատ՝ Հավելուն զենքերն ու զարդերն հըրատ... Այլ, ո՛հ, ի՛նչ կըսեմ... շանթահարե՛ զիս, Աստվա՛ծ, խոկն հսկա, փշրե հյուլեիս՝ Որ ժպրհի ձըգտիլ, սուզիլ խորն երկնի, Ելնել աստղերու սանդուղքն ահալի... Ողջո՛ւյն քեզ, աստվա՛ծ, դողդոջ էակին, Շողին, փըթիթին, ալվույն ու վանկին, Դու որ ճակատիս վարդն ու բոցն աչերուս Խըլեցիր՝ թըրթռումս շրթանց՝ թռիչն հոգվույս, Ամպ տըվիր աչացս, հևք տըվիր սըրտիս, Ըսիր մահվան դուռն ինձ պիտի ժըպտիս, Անշուշտ ինձ կյանք մը պահած ես ետքի, Կյանք մ'անհուն շողի, բույրի, աղոթքի. Իսկ թե կորնչի պիտի իմ հուսկ շունչ Հոս մառախուղի մեջ համր անշշունջ, Այժմեն թո՛ղ անեծք մ'ըլլամ ու կողըդ խըրիմ, Թո՛ղ հորջորջեմ քեզ. "Աստվա՛ծ ոխերիմ": Փըրփըրի ներսըս դըժոխքի մ'հանգույն... Հառաչ մ'եմ հեծող նոճերու մեջ սև, Թափելու մոտ չոր աշնան մեկ տերև...

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Ո՛հ, կայծ տըվեք ինձ, կա՛յծ տըվեք, ապրի՛մ... Ի՝նչ, երազե վերջ գըրկել ցուրտ շիրի՛մ... Այս ճակատագիրն ի՛նչ սև է, աստվա՛ծ, Արդյոք դամբանի մրուրո՞վ է գըծված... Ո՛հ, տըվե՛ք հոգվույս կրակի մի կաթիլ, Սիրե՛լ կուզեմ դեռ 'վ ապրիլ ու ապրի՛լ. Երկնքի աստղե՛ր, հոգվույս մեջ ընկե՛ք, Կա՛յծ տըվեք, կյա՛նք՝ ձեր սիրահարին հեք: Գարունն ո՛չ մեկ վարդ ճակտիս դալկահար, Ո՛չ երկնի շողերն ժըպիտ մ'ինձ չե՛ն տար. Գիշերն միշտ դագաղս, աստղերրը ջահեր, Լուսինն հար կուլա, խուզարկե վըհեր. Կըլլան մարդիկ, որ լացող մը չունին, Անոր համար նա դրավ այդ լուսին. Եվ մահամերձն ալ կուզե երկու բան, Նախ կյա՛նքը, վերջը լացողմ'իր վրան: Իզո՛ւր գրեցին աստղերն ինծի ՍԵ՛ր Եվ իզո՛ւր ուսույց բուլբուլն ինձ ՍԻՐԵԼ, Իզո՛ւր թավուտքներ լըռեցին իմ շուրջ, Գաղտնապահ տերևք չառին երբեք շունչ, Որ չը խռովեն երազքըս վսեմ, Թույլ տըվին, որ միշտ ըզնե երազեմ, Եվ ի զո՛ւր ծաղկունք՝ փըթիթներ գարնան՝ Միշտ խնկարկեցին խոկմանցըս խորան... Ո՛հ, նոքա ամենքը զիս ծաղրեր են...

ԱՍՏՈՒԾՈ ԾԱՂՐՆ Է ԱՇԽԱՐՀՆ ԱԼ ԱՐԴԵՆ...

Ի՞ՆՉ ԿԸՍԵՆ

Ինծի կըսեն.-"Ինչո՞ւ լուռ ես""Ո՜հ, միթե բառ կամ խոսք ունի՞ Արշալույսը, որ կըբռնկի, Զի անհուն է այն ալ ինձ պես": Ինծի կըսեն.-"Միշտ տխուր ես""Ինչպե՞ս չըլլամ, մեկիկ մեկիկ Թոթափեցան գլխուս աստղիկք... Արշալույս մը չանցավ սրտես":

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆ

Ինծի կըսեն.- "Կրակոտ չես, Լճակի մը պես ես մեռած. Դալկահար՝ դեմքդ ու հայեցված","Ո՜հ, հատակն են իմ փրփուրներ": Ես ինձ կըսեմ.-"Ժամդ է հասեր, Քու երկրորդ սև մորդ գընա՛ գոգ, Գերեզմա՛ն, հոն գտնես դու գոգ, Վարդեր, թրթռում, թռիչ ու աստղեր...":