Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է փրկարարների մասնագիտական-կիրառական ֆիզիկական պատրաստվածության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ արտակարգ իրավիճակներում արդյունավետ և անվտանգ գործունեության ապահովման համատեքստում։ Քննարկվում են փրկարարական մասնագիտության ֆիզիկական պահանջները, մասնագիտական պարտականությունների կատարման ընթացքում առաջացող ծանրաբեռնվածությունները և դրանց համապատասխան ֆիզիկական կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուժի, դիմացկունության, արագության, ճարպկության, շարժումների համակարգման և ֆունկցիոնալ պատրաստվածության նշանակությանը փրկարարական աշխատանքների իրականացման գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են մասնագիտական գործունեության առանձնահատկություններով պայմանավորված ֆիզիկական պատրաստության պահանջները, այդ թվում՝ բարդ տեղանքում տեղաշարժվելու, սահմանափակ տարածություններում աշխատելու, հատուկ հանդերձանք կրելու և երկարատև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություններին դիմակայելու կարողությունները։ Դիտարկվում են ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատման չափանիշները, շարժողական ընդունակությունների ստուգման մեթոդները և մասնագիտական առաջադրանքների կատարման արդյունավետության հետ դրանց փոխկապակցվածությունը։ Կարևորվում են ընդհանուր ֆիզիկական պատրաստության և մասնագիտական-կիրառական մարզումների համադրումը, վարժությունների նպատակային ընտրությունը և ուսումնական գործընթացի կազմակերպման մեթոդաբանական սկզբունքները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել փրկարարների ֆիզիկական զարգացման մակարդակը, տարիքային և անհատական առանձնահատկությունները, մարզվածության ցուցանիշները և մասնագիտական պատրաստվածության կատարելագործման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունների աստիճանական ավելացմանը, օրգանիզմի հարմարվողականությանը, հոգեֆիզիոլոգիական կայունությանը և լարված իրավիճակներում աշխատունակության պահպանմանը։ Առանձնացվում են հոգնածության կանխարգելման, վնասվածքների ռիսկի նվազեցման, վերականգնողական միջոցառումների և ֆիզիկական պատրաստության անվտանգության ապահովման հարցերը։ Կարևորվում է նաև փրկարարների մասնագիտական ուսուցման ընթացքում իրական աշխատանքային պայմաններին մոտեցված գործնական վարժությունների կիրառումը՝ անհրաժեշտ շարժողական հմտությունների և գործողությունների ճշգրտության զարգացման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է ներկայացնել ֆիզիկական պատրաստության ծրագրերի կատարելագործման, մարզումների արդյունավետության գնահատման և մասնագիտական պահանջներին համապատասխան պատրաստվածության չափորոշիչների մշակման մոտեցումներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ փրկարարական ծառայությունների ուսումնական կենտրոնների, մասնագիտական պատրաստության կազմակերպիչների և ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետների համար։ Այն օգտակար է փրկարարների, մարզիչների, ֆիզիկական պատրաստության հրահանգիչների, արտակարգ իրավիճակների կառավարման մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բռնի հանցավորության բնույթի, կառուցվածքի, առաջացման պատճառների և կանխարգելման հիմնախնդիրների քրեաբանական ու իրավական ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են անձի կյանքի, առողջության, ազատության և անձնական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված բռնի հանցագործությունների առանձնահատկությունները, դրանց հասարակական վտանգավորությունը և քրեական իրավունքի համակարգում ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բռնի հանցավորության ձևավորման սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և իրավական գործոններին, ինչպես նաև հանցավոր վարքագծի առաջացմանը նպաստող պայմաններին։ Ուսումնասիրվում են բռնության տարբեր դրսևորումները, հանցագործությունների կատարման շարժառիթները, հանցավոր վարքագծի առանձնահատկությունները և հանցագործություն կատարած անձանց քրեաբանական բնութագրերը։ Դիտարկվում են բռնի հանցագործությունների տարածվածության, կառուցվածքի և փոփոխությունների գնահատման մեթոդները՝ քրեական վիճակագրության և համապատասխան հետազոտական տվյալների վերլուծության միջոցով։ Կարևորվում են ընտանեկան և կենցաղային միջավայրում առաջացող բռնության, միջանձնային հակամարտությունների, սոցիալական լարվածության և այլ հանգամանքների հնարավոր ազդեցությունները հանցավոր վարքագծի ձևավորման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բռնի հանցագործությունների զոհերի սոցիալական և հոգեբանական առանձնահատկությունները, զոհականացման ռիսկի գործոնները և տուժողների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսդրության համապատասխան դրույթներին, բռնի հանցագործությունների իրավական որակման առանձնահատկություններին և քրեական պատասխանատվության կիրառման հիմնախնդիրներին։ Առանձնացվում են իրավապահ մարմինների գործունեության, հանցագործությունների բացահայտման, քրեական հետապնդման և հասարակական անվտանգության ապահովման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում են նաև բռնի հանցավորության կանխարգելման ընդհանուր սոցիալական և հատուկ քրեաբանական միջոցառումները, իրավական իրազեկվածության բարձրացումը, կրթադաստիարակչական աշխատանքները և ռիսկային իրավիճակների վաղ հայտնաբերման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են պետական մարմինների, հասարակական կազմակերպությունների և սոցիալական ծառայությունների համագործակցության նշանակությունը բռնության կանխարգելման և տուժողների աջակցության գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Հայաստանում բռնի հանցավորության պատճառների և դրսևորումների վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը, քրեաբանական հետազոտությունների զարգացմանը և հանցագործությունների կանխարգելման քաղաքականության կատարելագործմանը։ Այն օգտակար է իրավաբանների, քրեաբանների, իրավապահ համակարգի աշխատակիցների, սոցիոլոգների, հոգեբանների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի հարավային շրջաններում տարածված չորային սաղարթավոր նոսրանտառների բուսական աշխարհի, բուսածածկույթի կառուցվածքի և էկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են չորային կլիմայական պայմաններում ձևավորված նոսրանտառային էկոհամակարգերի ծագումը, տարածման օրինաչափությունները, տեսակային կազմը և դրանց նշանակությունը տարածաշրջանի կենսաբազմազանության պահպանման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծառային, թփային և խոտաբույսային բուսականության փոխհարաբերություններին, բուսական համակեցությունների կառուցվածքին և տարբեր էկոլոգիական պայմաններում դրանց զարգացման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են տարածաշրջանին բնորոշ բուսատեսակների տարածվածությունը, կենսաբանական հատկությունները, էկոլոգիական հարմարվողականությունները և չորադիմացկունության մեխանիզմները։ Դիտարկվում են տեղանքի բարձրության, լանջերի դիրքադրության, հողային պայմանների, տեղումների քանակի և ջերմաստիճանային ռեժիմի ազդեցությունները բուսածածկույթի ձևավորման ու տարածական բաշխման վրա։ Կարևորվում են նոսրանտառների ֆլորիստիկական բազմազանության, բուսական համակեցությունների տեսակային հարստության, էնդեմիկ և հազվագյուտ բույսերի պահպանության հետ կապված հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել դաշտային բուսաբանական ուսումնասիրությունների, ֆլորիստիկական գույքագրման, երկրաբուսաբանական նկարագրությունների և բուսականության դասակարգման մեթոդներ։ Անդրադարձ է կատարվում չորային նոսրանտառների հիմնական բուսական համակեցությունների առանձնացմանը, դրանց տարածման սահմաններին և էկոլոգիական պայմանների հետ ունեցած փոխկապակցվածությանը։ Առանձնացվում են բնական և մարդածին գործոնների՝ անտառահատումների, գերարածեցման, հրդեհների, հողերի էրոզիայի և կլիմայական փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները բուսականության վիճակի ու վերականգնման գործընթացների վրա։ Կարևորվում են նաև բուսական համակեցությունների բնական վերականգնման, էկոհամակարգերի կայունության, հողապաշտպան նշանակության և կենսաբազմազանության պահպանման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Հայաստանի հարավային շրջանների բուսական աշխարհի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը, չորային անտառային էկոհամակարգերի գիտական գնահատմանը և դրանց պահպանության ու արդյունավետ կառավարման միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կառավարման, բուսական ռեսուրսների ուսումնասիրության, էկոլոգիական մշտադիտարկման և բնապահպանական ծրագրերի իրականացման համար։ Այն օգտակար է բուսաբանների, երկրաբուսաբանների, էկոլոգների, անտառագետների, բնապահպանության մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ֆոսֆոր պարունակող օրգանական միացությունների հատուկ դասի՝ 1,4-բիսֆոսֆոնիոբուտա-1,3-դիենային դիհալոգենիդների կառուցվածքի, քիմիական հատկությունների և դրանց փոխարկումների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ֆոսֆոնիումային խմբեր պարունակող զուգորդված դիենային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, քիմիական կապերի բնույթը և մոլեկուլներում էլեկտրոնային խտության բաշխման ազդեցությունը ռեակցիոնունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆոսֆոնիումային խմբերի, զուգորդված կրկնակի կապերի և հալոգենիդային հակաիոնների դերին միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ձևավորման գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են համապատասխան միացությունների ստացման հնարավոր եղանակները, դրանց կառուցվածքի հաստատման և քիմիական փոխարկումների ընթացքի բացահայտման մեթոդները։ Դիտարկվում են զուգորդված դիենային համակարգերին բնորոշ ռեակցիաները, ֆոսֆոնիումային խմբերի մասնակցությամբ ընթացող փոխազդեցությունները և տարբեր ռեագենտների ազդեցությամբ նոր ֆոսֆորօրգանական ածանցյալների առաջացման հնարավորությունները։ Կարևորվում են ելանյութերի կառուցվածքի, տեղակալիչների բնույթի, ռեակցիոն միջավայրի և այլ գործոնների ազդեցությունները քիմիական փոխարկումների ուղղության ու արդյունքների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել օրգանական սինթեզի, սպեկտրոսկոպիական վերլուծության և ֆիզիկաքիմիական հետազոտության մեթոդներ՝ ստացված նյութերի կառուցվածքը, մաքրությունը և հատկությունները բնութագրելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ֆոսֆոր պարունակող օրգանական միացությունների ռեակցիոն կենտրոնների առանձնահատկություններին, էլեկտրոնային և տարածական գործոնների ազդեցությանը, ինչպես նաև հնարավոր ռեակցիոն մեխանիզմների տեսական մեկնաբանությանը։ Առանձնացվում են զուգորդված համակարգերի կայունության, լիցքի տեղաբաշխման, միջանկյալ միացությունների առաջացման և վերջնական արգասիքների կառուցվածքի որոշման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում են նաև տարբեր քիմիական փոխարկումների համեմատական ուսումնասիրությունը և նոր ֆոսֆորօրգանական միացությունների ստացման հնարավորությունների գնահատումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ֆոսֆորօրգանական քիմիայի տեսական պատկերացումների խորացմանը, ֆոսֆոնիումային աղերի ռեակցիոնունակության վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և օրգանական սինթեզի նոր մոտեցումների զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների սինթեզի և դրանց հետագա կիրառական հնարավորությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն օգտակար է օրգանական քիմիայի, ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի և քիմիական սինթեզի ոլորտների հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է մարդու լիմֆոցիտներում կալիումի և ջրածնի իոնների փոխանակման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ կալցիումի իոններից կախված և անկախ գործընթացների համեմատական վերլուծության միջոցով։ Քննարկվում են բջջային թաղանթով իոնների տեղափոխման առանձնահատկությունները, իոնային հավասարակշռության պահպանման մեխանիզմները և դրանց նշանակությունը լիմֆոցիտների բնականոն կենսագործունեության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ca²⁺-կախյալ և Ca²⁺-անկախ K⁺/H⁺ փոխանակման գործընթացների կարգավորմանը, դրանց ֆունկցիոնալ տարբերություններին և բջջային նյութափոխանակության հետ ունեցած փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրվում են ներբջջային կալցիումի մակարդակի փոփոխությունների ազդեցությունը իոնային փոխադրման ակտիվության, բջջային միջավայրի թթվահիմնային հավասարակշռության և լիմֆոցիտների ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Դիտարկվում են առողջ օրգանիզմի և ուռուցքային աճի պայմաններում լիմֆոցիտների թաղանթային փոխադրական համակարգերի գործունեության հնարավոր տարբերությունները։ Կարևորվում են իոնային փոխանակման գործընթացների դերը բջջային ծավալի կարգավորման, ներբջջային pH-ի պահպանման, ազդանշանային համակարգերի ակտիվացման և իմունային բջիջների կենսաբանական գործառույթների իրականացման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել կենսաքիմիական, կենսաֆիզիկական և բջջաբանական մեթոդներ՝ իոնային հոսքերի, թաղանթային փոխադրման ակտիվության և կալցիումային կարգավորման առանձնահատկությունների գնահատման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ուռուցքային գործընթացների զարգացման պայմաններում օրգանիզմի իմունային համակարգում առաջացող փոփոխություններին և դրանց հնարավոր ազդեցությանը լիմֆոցիտների իոնափոխանակային մեխանիզմների վրա։ Առանձնացվում են բջջային թաղանթի թափանցելիության, իոնային փոխադրիչների ակտիվության, նյութափոխանակային փոփոխությունների և բջջային ազդանշանման միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Կարևորվում են նաև առողջ և ախտաբանական պայմաններում ստացված ցուցանիշների համեմատությունը, իոնային փոխանակման կարգավորման օրինաչափությունների բացահայտումը և դրանց կենսաբանական նշանակության գնահատումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել լիմֆոցիտների թաղանթային փոխադրման համակարգերի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը, ուռուցքային հիվանդությունների ժամանակ իմունային բջիջների ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրմանը և բջջային կարգավորման մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել բջջային ֆիզիոլոգիայի, կենսաֆիզիկայի, իմունաբանության և ուռուցքաբանության ոլորտներում։ Այն օգտակար է կենսաբանների, կենսաքիմիկոսների, կենսաֆիզիկոսների, իմունաբանների և բժշկակենսաբանական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է շարժողական հնարավորությունների սահմանափակումներ ունեցող պացիենտներին բուժական ֆիզկուլտուրայով ինքնուրույն զբաղվելու հմտությունների ուսուցման մեթոդական, բժշկական և վերականգնողական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բուժական ֆիզկուլտուրայի դերը ֆիզիկական վերականգնման գործընթացում, շարժողական ակտիվության պահպանման և զարգացման հիմնական սկզբունքները, ինչպես նաև անհատական վարժությունների ծրագրերի կազմակերպման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շարժողական սահմանափակումների բնույթին, դրանց առաջացման պատճառներին, պացիենտների ֆունկցիոնալ վիճակին և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության անհատական ընտրության անհրաժեշտությանը։ Ուսումնասիրվում են բուժական վարժությունների ուսուցման փուլերը, շարժումների ճիշտ կատարման հմտությունների ձևավորումը, ինքնուրույն պարապմունքների կազմակերպման կանոնները և ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ պացիենտների մոտիվացիայի բարձրացման մեթոդները։ Դիտարկվում են տարբեր հիվանդությունների և վնասվածքների հետևանքով առաջացած շարժողական խանգարումների պայմաններում կիրառվող վերականգնողական մոտեցումները՝ հաշվի առնելով օրգանիզմի ֆիզիկական հնարավորությունները, տարիքը և առողջական ընդհանուր վիճակը։ Կարևորվում են շնչառական վարժությունների, հոդերի շարժունակության պահպանման, մկանային ուժի զարգացման, հավասարակշռության և շարժումների համակարգման բարելավմանն ուղղված վարժությունների ուսուցման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ներկայացվել անհատական պարապմունքների ծրագրերի կազմման, վարժությունների հաջորդականության ընտրության, ծանրաբեռնվածության աստիճանական փոփոխության և ինքնուրույն աշխատանքի արդյունքների վերահսկման մեթոդներ։ Անդրադարձ է կատարվում բուժական ֆիզկուլտուրայի մասնագետի, ֆիզիոթերապևտի և բուժող բժշկի համագործակցությանը՝ պացիենտի համար անվտանգ և արդյունավետ վերականգնողական ծրագիր մշակելու նպատակով։ Առանձնացվում են վարժությունների կատարման ընթացքում ինքնազգացողության վերահսկման, գերծանրաբեռնվածության կանխարգելման և հնարավոր հակացուցումների հաշվառման հարցերը։ Կարևորվում են նաև պացիենտների հոգեբանական պատրաստվածությունը, ինքնուրույնության զարգացումը, առօրյա գործունեության մեջ շարժողական ակտիվության ներառումը և վերականգնողական գործընթացի շարունակականության ապահովումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել բուժական ֆիզկուլտուրայի ուսուցման մեթոդների կատարելագործմանը, պացիենտների ֆունկցիոնալ անկախության բարձրացմանը և կյանքի որակի բարելավմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել վերականգնողական բժշկության մասնագետների, ֆիզիոթերապևտների, բուժական ֆիզկուլտուրայի հրահանգիչների, հատուկ մանկավարժների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է պետությունների միջև տեղեկատվական հակամարտության ժամանակակից համակարգերի, դրանց ձևավորման առանձնահատկությունների և միջազգային հարաբերություններում տեղեկատվական ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են տեղեկատվական հակամարտության էությունը, զարգացման հիմնական փուլերը, ռազմավարական նպատակները և դրա դերը պետությունների արտաքին քաղաքականության ու ազգային անվտանգության ապահովման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման, համացանցի, սոցիալական ցանցերի, զանգվածային լրատվության միջոցների և թվային հաղորդակցությունների ազդեցությանը միջպետական մրցակցության բնույթի փոփոխության վրա։ Ուսումնասիրվում են տեղեկատվական ազդեցության, քարոզչության, ապատեղեկատվության տարածման, հանրային կարծիքի ձևավորման և տեղեկատվական միջավայրի վերահսկման տարբեր մեխանիզմները։ Դիտարկվում են տեղեկատվական անվտանգության ապահովման պետական համակարգերը, կիբեռանվտանգության քաղաքականությունը, տեղեկատվական ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը և արտաքին տեղեկատվական սպառնալիքներին արձագանքելու կազմակերպչական մոտեցումները։ Կարևորվում են տեղեկատվական հակամարտության քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, հոգեբանական և տեխնոլոգիական բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը միջազգային անվտանգության համակարգի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատական վերլուծության ենթարկվել տարբեր պետությունների տեղեկատվական քաղաքականության մոդելները, ռազմավարական հաղորդակցության համակարգերը և տեղեկատվական անվտանգության ապահովման միջազգային փորձը։ Անդրադարձ է կատարվում տեղեկատվական հակամարտության տարածաշրջանային առանձնահատկություններին, աշխարհաքաղաքական մրցակցության պայմաններում տեղեկատվական ազդեցության միջոցների կիրառմանը և տարածաշրջանային անվտանգության վրա դրանց հնարավոր հետևանքներին։ Առանձնացվում են պետական և ոչ պետական դերակատարների, միջազգային կազմակերպությունների, լրատվամիջոցների և թվային հարթակների դերերը տեղեկատվական գործընթացների ձևավորման ու տարածման գործում։ Կարևորվում են նաև տեղեկատվական ինքնիշխանության, միջազգային իրավունքի, խոսքի ազատության, տեղեկատվության հասանելիության և անվտանգության պահանջների միջև հավասարակշռության պահպանման հիմնախնդիրները։ Դիտարկվում են տեղեկատվական սպառնալիքների բացահայտման, դրանց ազդեցության գնահատման, հանրային իրազեկվածության բարձրացման և տեղեկատվական դիմակայունության ամրապնդման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել տեղեկատվական հակամարտության ժամանակակից ձևերի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը, միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրությանը և տարածաշրջանային տեղեկատվական անվտանգության քաղաքականության վերլուծությանը։ Այն օգտակար է քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, անվտանգության ոլորտի հետազոտողների, տեղեկատվական քաղաքականության վերլուծաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ցորենի հիբրիդային դեպրեսիայի երևույթի, դրա առաջացման գենետիկական և կենսաբանական պատճառների, ինչպես նաև բույսերի աճի, զարգացման և արտադրողականության վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բուսական օրգանիզմներում ժառանգական հատկանիշների փոխանցման օրինաչափությունները, տարբեր գենոտիպերի խաչասերման առանձնահատկությունները և հիբրիդային սերունդներում կենսունակության ու տնտեսական արժեքավոր հատկանիշների նվազման հնարավոր պատճառները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիբրիդային դեպրեսիայի դրսևորմանը՝ համեմատած ծնողական ձևերի հետ, ինչպես նաև դրա տարբերություններին հեթերոզիսի երևույթից, որի դեպքում հիբրիդները որոշ հատկանիշներով կարող են գերազանցել ծնողական ձևերին։ Ուսումնասիրվում են գենետիկական անհամատեղելիության, գեների փոխազդեցության, ժառանգական գործոնների անբարենպաստ համակցությունների և գենոտիպային առանձնահատկությունների հնարավոր ազդեցությունները հիբրիդային սերունդների կենսաբանական հատկությունների վրա։ Դիտարկվում են ցորենի տարբեր սորտերի և ձևերի խաչասերման արդյունքում ստացված բույսերի աճի ինտենսիվությունը, ցողունի բարձրությունը, հասկի կառուցվածքը, հատիկների ձևավորումը, բերքատվությունը և կենսունակությունը բնութագրող ցուցանիշները։ Կարևորվում են հիբրիդային սերունդների համեմատական ուսումնասիրությունը, ժառանգական փոփոխականության գնահատումը և այն հատկանիշների բացահայտումը, որոնք կարող են պայմանավորել բույսերի զարգացման թուլացումը կամ արտադրողականության նվազումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել գենետիկական վերլուծության, սելեկցիոն փորձարկումների, դաշտային դիտարկումների և կենսաչափական գնահատման մեթոդներ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արտաքին միջավայրի պայմանների՝ ջերմաստիճանի, խոնավության, հողի բերրիության և մշակության տեխնոլոգիաների ազդեցությանը հիբրիդային բույսերի զարգացման ու հատկանիշների արտահայտման վրա։ Առանձնացվում են ծնողական զույգերի ճիշտ ընտրության, խաչասերման արդյունավետության բարձրացման և անցանկալի ժառանգական համակցությունների նվազեցման հնարավորությունները։ Կարևորվում է հիբրիդային դեպրեսիայի ուսումնասիրության նշանակությունը ցորենի սելեկցիայի, գենետիկական ռեսուրսների նպատակային օգտագործման և բարձր արտադրողականությամբ ու կայունությամբ օժտված սորտերի ստեղծման համար։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ցորենի ժառանգական առանձնահատկությունների վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը և գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բարելավման գիտական մոտեցումների զարգացմանը։ Այն օգտակար է բուսաբանների, գենետիկների, սելեկցիոներների, ագրոնոմների և գյուղատնտեսական գիտությունների համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է շերտավոր նանոկառուցվածքներում երկէլեկտրոնային վիճակների ձևավորման, էլեկտրոնների փոխազդեցության և սպինային երևույթների ֆիզիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ցածրաչափ քվանտային համակարգերի կառուցվածքային և էլեկտրոնային հատկությունները, լիցքակիրների տարածական սահմանափակման ազդեցությունը և բազմաշերտ կիսահաղորդչային համակարգերում առաջացող քվանտային երևույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկու էլեկտրոնների փոխազդեցությանը, դրանց էներգետիկ վիճակներին, ալիքային ֆունկցիաների առանձնահատկություններին և էլեկտրոնների միջև կուլոնյան փոխազդեցության նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են սինգլետային և տրիպլետային վիճակները, սպինային փոխազդեցությունները, փոխանակային էներգիան և դրանց ազդեցությունը նանոկառուցվածքների էլեկտրոնային ու մագնիսական հատկությունների վրա։ Դիտարկվում են քվանտային հորերում, քվանտային կետերում և այլ շերտավոր նանոհամակարգերում էլեկտրոնների տեղայնացման առանձնահատկությունները, էներգետիկ մակարդակների ձևավորումը և արտաքին ֆիզիկական գործոնների ազդեցությունը։ Կարևորվում են մագնիսական և էլեկտրական դաշտերի ազդեցությամբ երկէլեկտրոնային վիճակների փոփոխությունները, սպինային մակարդակների տարանջատումը և քվանտային անցումների առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդներ՝ էլեկտրոնային վիճակների էներգետիկ սպեկտրները և սպինային փոխազդեցությունների բնութագրերը որոշելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում շերտերի հաստության, պոտենցիալ արգելքների, նյութերի ֆիզիկական պարամետրերի և կառուցվածքային անհամասեռությունների ազդեցությանը էլեկտրոնների վարքագծի վրա։ Առանձնացվում են էլեկտրոնների փոխկապակցված շարժման, քվանտային թունելավորման, սպինային վիճակների կայունության և դրանց կառավարման հնարավորությունների հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում են նաև սպին-ուղեծրային փոխազդեցության, փոխանակային կապի և քվանտային սահմանափակման երևույթների տեսական մեկնաբանությունները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել նանոէլեկտրոնային համակարգերի հատկությունների կանխատեսմանը, սպինային վիճակների կառավարման մեթոդների զարգացմանը և նոր քվանտային սարքերի ֆիզիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել սպինտրոնիկայի, քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների նախագծման համար։ Աշխատությունը օգտակար է տեսական ֆիզիկոսների, նանոֆիզիկայի մասնագետների, կիսահաղորդչային համակարգերի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է շերտավոր շերտաձև մարմինների և սալերի խառը եզրային խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ շերտերի միջև ոչ լրիվ կոնտակտի պայմաններում։ Քննարկվում են առաձգականության տեսության և դեֆորմացվող պինդ մարմնի մեխանիկայի հիմնական դրույթները, բազմաշերտ կառուցվածքների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի որոշման մեթոդները և տարբեր մեխանիկական հատկություններ ունեցող շերտերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շերտերի սահմանային մակերևույթներում առաջացող լարումների, տեղաշարժերի և դեֆորմացիաների բաշխմանը, ինչպես նաև դրանց վրա ոչ լրիվ մեխանիկական կոնտակտի ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են շերտերի մասնակի միացման, սահմանային մակերևույթների սահքի, տեղային անջատման և կոնտակտային փոխազդեցության տարբեր պայմանների մաթեմատիկական նկարագրման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են խառը եզրային պայմաններով խնդիրների ձևակերպման առանձնահատկությունները, երբ մարմնի սահմանների տարբեր հատվածներում տրվում են տեղաշարժերի, լարումների կամ արտաքին բեռնվածքների համապատասխան պայմաններ։ Կարևորվում են դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հավասարումների կիրառումը, սահմանային պայմանների համաձայնեցումը և բազմաշերտ համակարգերի մեխանիկական վարքագծի վերլուծության մաթեմատիկական մեթոդները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել վերլուծական և թվային լուծման եղանակներ, որոնք հնարավորություն են տալիս որոշելու լարվածադեֆորմացիոն վիճակի բնութագրերը տարբեր երկրաչափական, նյութական և կոնտակտային պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում շերտերի առաձգական հատկությունների, հաստությունների հարաբերակցության, արտաքին բեռնվածքների և կոնտակտային գոտիների չափերի ազդեցությանը կառուցվածքի մեխանիկական վիճակի վրա։ Առանձնացվում են լարումների կենտրոնացման, շերտերի միջև փոխազդեցության անհամասեռության և հնարավոր կառուցվածքային վնասվածքների առաջացման հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում են նաև ստացված լուծումների ճշգրտության գնահատումը, սահմանային դեպքերի ուսումնասիրությունը և տարբեր մաթեմատիկական մոտեցումների համեմատական վերլուծությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել բազմաշերտ կառուցվածքների ամրության, կայունության և հուսալիության գնահատման մեթոդների կատարելագործմանը։ Ուսումնասիրությունը նշանակություն ունի կիրառական մաթեմատիկայի, առաձգականության տեսության, կոնտակտային մեխանիկայի և շերտավոր կառուցվածքների հաշվարկման տեսության զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մեխանիկոսների, կիրառական մաթեմատիկոսների, կառուցվածքային ինժեներների, նյութագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ցերիումի և մոլիբդենի հիմքով համաձուլվածքներում նոր նյութերի մշակման ֆիզիկաքիմիական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են մետաղական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բաղադրիչների փոխազդեցության օրինաչափությունները, ֆազային փոխակերպումները և դրանց ազդեցությունը ստացվող նյութերի ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցերիումի և մոլիբդենի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերին, դրանց համատեղ կիրառման հնարավորություններին և համաձուլվածքների հատկությունների նպատակային փոփոխման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են բազմաբաղադրիչ մետաղական համակարգերում ընթացող ջերմադինամիկական գործընթացները, ֆազային հավասարակշռությունները, բաղադրիչների փոխադարձ լուծելիությունը և տարբեր կառուցվածքային վիճակների առաջացման պայմանները։ Դիտարկվում են համաձուլվածքների ստացման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, ջերմային մշակման ազդեցությունը, բյուրեղացման գործընթացները և միկրոկառուցվածքի ձևավորման օրինաչափությունները։ Կարևորվում են նյութերի մեխանիկական ամրության, ջերմակայունության, քիմիական կայունության և շահագործման այլ հատկությունների ուսումնասիրության հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել ֆիզիկաքիմիական վերլուծության, ռենտգենակառուցվածքային հետազոտության, ջերմային անալիզի և միկրոսկոպիական ուսումնասիրության մեթոդներ՝ համաձուլվածքների կառուցվածքն ու ֆազային բաղադրությունը գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում համաձուլվածքների բաղադրության և հատկությունների միջև փոխկապակցվածությանը, կառուցվածքային փոփոխությունների վերահսկման հնարավորություններին և նոր նյութերի ստացման օպտիմալ պայմանների որոշմանը։ Առանձնացվում են մետաղական համակարգերի կայունության, միջմետաղական միացությունների հնարավոր առաջացման, դիֆուզիոն գործընթացների և բարձր ջերմաստիճաններում նյութերի վարքագծի հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում են նաև փորձարարական արդյունքների տեսական մեկնաբանությունը, ֆազային դիագրամների ուսումնասիրությունը և նյութերի հատկությունների կանխատեսման ֆիզիկաքիմիական մոտեցումները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել հատուկ նշանակության համաձուլվածքների մշակմանը, մետաղական նյութերի հատկությունների կատարելագործմանը և նոր նյութագիտական լուծումների որոնմանը։ Այն գիտական նշանակություն ունի ֆիզիկական քիմիայի, մետաղագիտության, նյութագիտության և համաձուլվածքների տեխնոլոգիայի զարգացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիկոսների, նյութագետների, մետաղագետների, տեխնոլոգների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ջրային միջավայրում ամինաթթուների և մետաղների իոնների ներկայությամբ հիդրոպերօքսիդների քայքայման ռեակցիաների կինետիկական օրինաչափությունների և մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հիդրոպերօքսիդների քիմիական հատկությունները, դրանց կայունության առանձնահատկությունները և քայքայման գործընթացների վրա տարբեր ֆիզիկաքիմիական գործոնների ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ամինաթթուների և մետաղների իոնների փոխազդեցությանը, դրանց հնարավոր կատալիտիկ կամ արգելակող ազդեցություններին և ռեակցիաների ընթացքի փոփոխման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են հիդրոպերօքսիդների քայքայման արագությունը, ռեակցիաների կինետիկական պարամետրերը, միջանկյալ ակտիվ մասնիկների առաջացման հնարավորությունները և ազատ ռադիկալային գործընթացների նշանակությունը։ Դիտարկվում են ամինաթթուների մոլեկուլային կառուցվածքի, ֆունկցիոնալ խմբերի և մետաղների իոնների հետ կոմպլեքսագոյացման առանձնահատկությունների ազդեցությունները քիմիական ռեակցիաների ընթացքի վրա։ Կարևորվում են լուծույթի թթվայնության, ջերմաստիճանի, ռեագենտների կոնցենտրացիաների և մետաղների իոնների բնույթի ազդեցությունները հիդրոպերօքսիդների քայքայման արագության ու ուղղության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել քիմիական կինետիկայի փորձարարական մեթոդներ, սպեկտրալ վերլուծության եղանակներ և մաթեմատիկական հաշվարկներ՝ ռեակցիաների արագության հաստատունները որոշելու և հնարավոր մեխանիզմները պարզաբանելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում մետաղների փոփոխական օքսիդացման աստիճանների, օքսիդավերականգնման գործընթացների և ռեակցիոն միջավայրում առաջացող ակտիվ թթվածնային մասնիկների դերին։ Առանձնացվում են ամինաթթուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների և դրանց քիմիական ակտիվության միջև կապերը, ինչպես նաև տարբեր մետաղական իոնների մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների համեմատական ուսումնասիրության հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև ստացված կինետիկական տվյալների հիման վրա ռեակցիաների հավանական փուլերի բացահայտումը և դրանց տեսական մեկնաբանությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ջրային լուծույթներում օքսիդացման գործընթացների, կենսաբանական համակարգերում պերօքսիդային միացությունների փոխակերպումների և մետաղակատալիտիկ ռեակցիաների օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Այն գիտական նշանակություն ունի ֆիզիկական քիմիայի, քիմիական կինետիկայի, կենսաօրգանական քիմիայի և օքսիդավերականգնման գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիկոսների, կենսաքիմիկոսների, ֆիզիկաքիմիական գործընթացների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է VI դարում՝ Բյուզանդական կայսր Հուստինիանոս I-ի կառավարման ժամանակաշրջանում (527–565 թթ.), Հայաստանի քաղաքական, վարչական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային պատմության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հայկական տարածքների ռազմավարական նշանակությունը Բյուզանդական կայսրության արտաքին քաղաքականության մեջ, հայ-բյուզանդական հարաբերությունների առանձնահատկությունները և տարածաշրջանում Բյուզանդիայի ու Սասանյան Պարսկաստանի միջև ծավալվող քաղաքական ու ռազմական հակամարտությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հուստինիանոսի իրականացրած վարչական և իրավական բարեփոխումներին, բյուզանդական տիրապետության տակ գտնվող հայկական տարածքների կառավարման վերակազմակերպմանը և տեղական իշխանական համակարգի վրա դրանց ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են հայկական նախարարական տների դիրքը, ավանդական իշխանական հարաբերությունների փոփոխությունները և կենտրոնական կայսերական իշխանության վերահսկողության ամրապնդմանն ուղղված միջոցառումները։ Դիտարկվում են հայկական բնակչության սոցիալական և տնտեսական դրությունը, հողատիրական հարաբերությունները, հարկային պարտավորությունները և ռազմական ծառայության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում են հայերի մասնակցությունը բյուզանդական բանակի և պետական կառավարման համակարգի գործունեությանը, ինչպես նաև հայազգի զինվորականների ու պաշտոնյաների դերը կայսրության քաղաքական կյանքում։ Անդրադարձ է կատարվում քրիստոնեական եկեղեցու դիրքին, հայկական և բյուզանդական եկեղեցական հարաբերություններին, դավանաբանական տարաձայնություններին և կրոնական քաղաքականության ազդեցությանը հայ հասարակության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել ժամանակաշրջանի բյուզանդական, հայկական և այլ պատմական սկզբնաղբյուրներ, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել քաղաքական իրադարձությունների ընթացքը և գնահատել կայսերական բարեփոխումների հետևանքները։ Առանձնացվում են հայկական տարածքների վարչական բաժանման, սահմանային պաշտպանության, ամրաշինության և ռազմական ենթակառուցվածքների զարգացման հարցերը։ Կարևորվում են նաև հայկական հասարակության ինքնության պահպանման, տեղական ավանդույթների շարունակականության և բյուզանդական քաղաքական ու մշակութային ազդեցությունների փոխհարաբերությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու վաղ միջնադարյան Հայաստանի պատմության, հայ-բյուզանդական կապերի և տարածաշրջանի քաղաքական վերափոխումների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, բյուզանդագետների, հայագետների, միջնադարագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է 1877–1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի՝ Օսմանյան կայսրության ասիական տարածքներում ընթացած ռազմական գործողությունների պատմության ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են պատերազմի առաջացման քաղաքական և ռազմավարական նախադրյալները, Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների միջև հարաբերությունների սրումը, ինչպես նաև Կովկասյան ռազմաճակատի նշանակությունը ռազմական հակամարտության ընդհանուր ընթացքի համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Արևմտյան Հայաստանի և հարակից տարածքների ռազմաքաղաքական իրավիճակին, ռազմական ուժերի տեղաբաշխմանը, զորքերի տեղաշարժերին և ռազմական գործողությունների կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունում կարող են ընդգրկված լինել պատմական փաստաթղթեր, ռազմական զեկույցներ, հրամանատարական հաղորդագրություններ, պաշտոնական գրագրություններ, ականատեսների վկայություններ և այլ սկզբնաղբյուրներ, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու պատերազմի առանձին դրվագներն ու իրադարձությունների հաջորդականությունը։ Դիտարկվում են Կարսի, Արդահանի, Բայազետի և Էրզրումի ուղղություններով տեղի ունեցած ռազմական գործողությունները, ամրությունների ռազմավարական նշանակությունը, զորքերի մատակարարման խնդիրները և տեղանքի աշխարհագրական պայմանների ազդեցությունը ռազմական գործողությունների վրա։ Կարևորվում են ռազմական հրամանատարության որոշումները, մարտավարական գործողությունների առանձնահատկությունները և հակամարտության ընթացքում կիրառված ռազմական կազմակերպչական միջոցները։ Անդրադարձ է կատարվում պատերազմի ազդեցությանը տեղի բնակչության վրա, սահմանամերձ բնակավայրերի իրավիճակին, բնակչության տեղաշարժերին և տարածաշրջանում առաջացած սոցիալ-քաղաքական փոփոխություններին։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հայ բնակչության դրությունը, պատերազմի նկատմամբ տեղական հասարակության վերաբերմունքը և ռազմական իրադարձությունների ազդեցությունը հայկական բնակավայրերի հետագա զարգացման վրա։ Ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունեն նաև պատերազմի ավարտին հաջորդած դիվանագիտական գործընթացները, տարածքային փոփոխությունները և տարածաշրջանի քաղաքական հարաբերությունների վերաձևավորումը։ Աշխատությունը կարող է ծառայել որպես պատմական սկզբնաղբյուրների ժողովածու՝ հնարավորություն ընձեռելով ուսումնասիրելու ռազմական իրադարձությունները ժամանակակից փաստաթղթերի և վկայությունների հիման վրա։ Այն արժեքավոր է ռուս-թուրքական հարաբերությունների, Կովկասի և Արևմտյան Հայաստանի պատմության, ռազմական պատմագրության ու XIX դարի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հետազոտողների և ուսանողների համար։