Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Համադանի և Ֆարսի շրջանների հետ կապված ֆահլավիյաթի՝ միջնադարյան իրանական տեղական լեզուներով ու բարբառներով ստեղծված բանաստեղծական ժառանգության լեզվական, գրական և պատմամշակութային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն չափածո բնագրերն են, որոնք արժեքավոր նյութ են իրանական լեզուների պատմական զարգացման, տարածաշրջանային խոսվածքների և դասական պարսկերենի հետ դրանց փոխհարաբերությունների բացահայտման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պահպանված տեքստերի բառապաշարին, հնչյունական և քերականական առանձնահատկություններին, ձևաբանական կառուցվածքներին ու բարբառային տարրերին, որոնց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական պատկերի առանձին կողմեր։ Համադանի և Ֆարսի նյութերը դիտարկվում են ինչպես առանձին տարածաշրջանային ավանդույթների, այնպես էլ իրանական լեզվամշակութային ընդհանուր տարածքի համատեքստում։ Քննվում է ֆահլավիյաթ հասկացության պատմական բովանդակությունը, դրա կիրառությունը միջնադարյան աղբյուրներում և այդ անվան տակ պահպանված ստեղծագործությունների լեզվական պատկանելության որոշման խնդիրը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ձեռագրերում և գրական աղբյուրներում պահպանված տարբերակների տեքստաբանական քննությունը, քանի որ տեղական խոսքի առանձնահատկությունները հետագա ընդօրինակման ընթացքում կարող էին փոփոխվել կամ հարմարեցվել դասական պարսկերենի նորմերին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բանաստեղծական ձևերին, պատկերային համակարգին, սիրային, փիլիսոփայական, կենցաղային և ժողովրդական մոտիվներին՝ ցույց տալով լեզվաբանական նյութի և գեղարվեստական ավանդույթի փոխկապակցվածությունը։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարբեր շրջանների լեզվական ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև դրանց կապերը հին և միջին իրանական լեզուների ու նոր իրանական բարբառների հետ։ Այս նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական բարբառագիտության համար, քանի որ որոշ տեղական լեզվական ձևեր առավել ամբողջական կերպով պահպանվել են հենց բանաստեղծական հատվածների միջոցով։ Միաժամանակ ֆահլավիյաթը դիտարկվում է որպես տարածաշրջանային մշակութային ինքնության և բանավոր ու գրավոր ավանդույթների փոխազդեցության արտահայտություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրանագիտության, պատմական լեզվաբանության, բարբառագիտության, տեքստաբանության և գրականագիտության մեթոդները՝ նպաստելով միջնադարյան Իրանի լեզվական բազմազանության և տեղական բանաստեղծական մշակույթի առավել ամբողջական ընկալմանը։

Աշխատությունը նվիրված է աֆազիայի պայմաններում խաթարված խոսքային հաղորդակցության վերականգնման տեսական, կլինիկական և հոգեբանամանկավարժական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում գլխուղեղի խոսքային գործառույթների խանգարման հետևանքով առաջացող հաղորդակցական դժվարություններն են, որոնք կարող են արտահայտվել բանավոր խոսքի արտադրման կամ ընկալման, անվանման, կրկնության, ընթերցանության և գրավոր խոսքի տարբեր աստիճանի փոփոխություններով։ Խոսքի վերականգնումը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին լեզվական կարողությունների վերականգնման, այլև մարդու առօրյա հաղորդակցությանը մասնակցելու հնարավորությունների բարելավման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խանգարման տեսակի և արտահայտվածության գնահատմանը, պահպանված լեզվական ու ճանաչողական հնարավորությունների բացահայտմանը և դրանց հիման վրա վերականգնողական աշխատանքի անհատականացման սկզբունքներին։ Քննվում են բառապաշարի ակտիվացման, բառերի իմաստային կապերի վերականգնման, նախադասությունների կառուցման, խոսքի ընկալման և երկխոսության կարողությունների զարգացման ընդհանուր մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նյարդահոգեբանական տեսանկյունը, որը հնարավորություն է տալիս խոսքային խանգարումները կապել բարձրագույն հոգեկան գործառույթների համակարգային կազմակերպման և գլխուղեղի տարբեր գործառական համակարգերի փոխազդեցության հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հիշողության, ուշադրության, մտածողության և հուզական վիճակի նշանակությանը, քանի որ դրանց փոփոխությունները կարող են ազդել հաղորդակցական վերականգնման ընթացքի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է մասնագետների համատեղ աշխատանքը՝ խոսքի և լեզվի թերապիայի, նյարդաբանության, նյարդահոգեբանության և վերականգնողական բժշկության մոտեցումների համադրմամբ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընտանիքի և սոցիալական միջավայրի մասնակցությանը, քանի որ բնական հաղորդակցական իրավիճակներում ձեռք բերված կարողությունների կիրառումը կարևոր նշանակություն ունի առօրյա գործունեության և սոցիալական ներգրավվածության համար։ Դիտարկվում են նաև վերականգնողական առաջընթացի գնահատման սկզբունքները՝ հաշվի առնելով ոչ միայն լեզվական առաջադրանքների կատարումը, այլև իրական հաղորդակցության արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է խոսքային հաղորդակցության վերականգնումը որպես համալիր և անհատականացված գործընթաց, որի նպատակը լեզվական գործառույթների հնարավոր բարելավման հետ մեկտեղ մարդու հաղորդակցական ինքնուրույնության և կյանքի որակի բարձրացումն է։

Աշխատությունը նվիրված է Ռեդյարդ Քիփլինգի ստեղծագործական աշխարհում արևելյան և արևմտյան մշակութային ավանդույթների փոխազդեցության, փոխներթափանցման և գեղարվեստական համադրման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն բազմամշակութային միջավայրն է, որի շրջանակում եվրոպական գրական մտածողությունը հանդիպում է Հնդկաստանի բնաշխարհին, բանահյուսական պատկերացումներին, սոցիալական հարաբերություններին և ավանդական աշխարհընկալման տարրերին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Արևելքի գեղարվեստական պատկերմանը՝ բնության, կենդանական աշխարհի, համայնքային հարաբերությունների, սովորույթների և բարոյական պատկերացումների միջոցով։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է արևմտյան գրական ավանդույթի ազդեցությունը պատմողական կառուցվածքի, կերպարակերտման, արկածային պատումի և դաստիարակչական գաղափարների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդու և բնության հարաբերության խնդիրը․ ջունգլին ներկայացվում է ոչ միայն որպես գործողությունների միջավայր, այլև որպես յուրահատուկ սոցիալական ու խորհրդանշական աշխարհ՝ իր օրենքներով, արժեքներով և վարքականոնով։ Քննվում է գլխավոր հերոսի ինքնության ձևավորման գործընթացը երկու տարբեր աշխարհների սահմանագծում, նրա պատկանելության, օտարության, հարմարվելու և սեփական տեղը գտնելու խնդիրները։ Այդ տեսանկյունից մշակութային երկակիությունը դիտարկվում է որպես ստեղծագործության գաղափարական և գեղարվեստական կառուցվածքը ձևավորող կարևոր սկզբունք։ Անդրադարձ է կատարվում նաև առասպելական, բանահյուսական և առակային տարրերի կիրառմանը, կենդանիների մարդակերպմանը և դրանց միջոցով մարդկային հասարակության հարաբերությունների ներկայացմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել արևելյան նյութի գեղարվեստական վերամշակումը արևմտյան հեղինակի աշխարհայացքի շրջանակում՝ միաժամանակ ուշադրություն դարձնելով գաղութային ժամանակաշրջանի մշակութային համատեքստին և դրա ազդեցությանը Արևելքի պատկերման ձևերի վրա։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ տարբեր մշակույթների հանդիպումը կարող է արտահայտվել ինչպես փոխադարձ հարստացման ու երկխոսության, այնպես էլ հակադրությունների և մշակութային կարծրատիպերի միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համեմատական գրականագիտության, մշակութաբանության և տեքստաբանական վերլուծության մոտեցումները՝ բացահայտելով արևելյան ու արևմտյան ավանդույթների փոխհարաբերության դերը Քիփլինգի գեղարվեստական աշխարհի, կերպարային համակարգի և գաղափարական բազմաշերտության ձևավորման մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերի օպտիկական հատկությունների տեսական և ֆիզիկական ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այն կառուցվածքներին, որոնցում լիցքակիրների էներգիայի և իմպուլսի միջև կապը բնութագրվում է բարդ դիսպերսիոն օրենքով։ Հետազոտության առանցքում քվանտային չափային սահմանափակման ազդեցությունն է էլեկտրոնային վիճակների, էներգետիկ սպեկտրի և նյութի՝ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հետ փոխազդեցության վրա։ Դիտարկվում են քվանտային հորերի, լարերի և այլ ցածրաչափ կառուցվածքների առանձնահատկությունները, որտեղ համակարգի չափերի փոքրացման հետևանքով փոխվում են թույլատրելի էներգետիկ վիճակները և օպտիկական անցումների բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոչ ստանդարտ դիսպերսիայի պայմաններում էներգետիկ գոտիների կառուցվածքին, վիճակների խտությանը և օպտիկական անցումների հավանականությանը։ Քննվում են լույսի կլանման, անդրադարձման, բեկման և ճառագայթային գործընթացների հիմնական օրինաչափությունները, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը համակարգի կառուցվածքային պարամետրերից և արտաքին ֆիզիկական պայմաններից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դիէլեկտրական արձագանքի և օպտիկական հաղորդականության ուսումնասիրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս բնութագրելու նյութի փոխազդեցությունը տարբեր հաճախականությունների էլեկտրամագնիսական դաշտերի հետ։ Վերլուծվում է, թե բարդ դիսպերսիոն կախվածությունն ինչպես կարող է փոխել օպտիկական սպեկտրների ձևը, ռեզոնանսային առանձնահատկությունները և միջգոտիական կամ ներգոտիական անցումների դրսևորումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և կիսահաղորդիչների տեսության մաթեմատիկական մեթոդներ՝ համապատասխան էներգետիկ վիճակներն ու օպտիկական բնութագրերը մոդելավորելու համար։ Առանձին նշանակություն ունի տեսական արդյունքների համադրումը ցածրաչափ համակարգերին բնորոշ ֆիզիկական երևույթների հետ՝ պարզելու համար, թե կառուցվածքի երկրաչափությունը և էներգետիկ սպեկտրի առանձնահատկությունները ինչպես են կառավարում օպտիկական արձագանքը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են նաև նոր սերնդի օպտոէլեկտրոնային և նանոֆոտոնային համակարգերի ֆիզիկական հիմքերը հասկանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, քվանտային տեսության և օպտիկայի մոտեցումները՝ ուղղված բարդ էներգետիկ կառուցվածք ունեցող ցածրաչափ համակարգերում լույս-նյութ փոխազդեցության օրինաչափությունների բացահայտմանը։

Աշխատությունը նվիրված է բազմաշերտ կառուցվածք ունեցող հագուստի խնամքի գործընթացների կատարելագործմանը՝ լվացման և մասնագիտական մաքրման ժամանակ նյութերի կառուցվածքային, ֆիզիկամեխանիկական և արտաքին տեսքի հատկությունների առավել արդյունավետ պահպանման նպատակով։ Հետազոտության առանցքում տարբեր ծագման և հատկությունների տեքստիլ շերտերից կազմված հագուստի վարքագիծն է մաքրման տարբեր պայմաններում, քանի որ արտաքին գործվածքը, աստառը, միջադիրային և ձևապահպան շերտերը կարող են տարբեր կերպ արձագանքել խոնավությանը, ջերմաստիճանին, մեխանիկական ազդեցությանը և մաքրող միջավայրին։ Քննվում են այն հիմնական գործոնները, որոնք կարող են առաջացնել չափային փոփոխություններ, ձևախախտումներ, մակերևույթի հատկությունների վատթարացում, գունային փոփոխություններ կամ առանձին շերտերի միջև կապի թուլացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նյութերի համատեղելիությանը և պատրաստի արտադրանքի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, քանի որ խնամքի տեխնոլոգիայի ընտրությունը պայմանավորված է ոչ միայն արտաքին գործվածքի, այլև ամբողջ բազմաշերտ համակարգի հատկություններով։ Դիտարկվում են աղտոտվածության բնույթը, դրա հեռացման արդյունավետությունը և մաքրման գործընթացի ազդեցությունը հագուստի սպառողական հատկանիշների վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեխնոլոգիական ռեժիմների համեմատական գնահատումը՝ նպատակ ունենալով գտնել այնպիսի պայմաններ, որոնց դեպքում ապահովվում է անհրաժեշտ մաքրության մակարդակ՝ նյութերի հնարավոր վնասումը նվազագույնի հասցնելով։ Ուսումնասիրվում են նաև բազմակի խնամքի ցիկլերի ազդեցությունները, քանի որ հագուստի որակի իրական գնահատման համար նշանակություն ունի ոչ միայն մեկանգամյա մաքրման արդյունքը, այլև ձևի, ամրության, գույնի և արտաքին տեսքի երկարաժամկետ պահպանումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նյութերի նախնական փորձարկման, մաքրման եղանակի ընտրության և վերջնական մշակման արդյունավետության գնահատման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ռեսուրսների խնայողությանը, տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպմանը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման հնարավորություններին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տեքստիլ նյութագիտության, հագուստի արտադրության տեխնոլոգիայի և կենցաղային սպասարկման տեխնոլոգիական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել բազմաշերտ հագուստի մաքրման որակը, պահպանել դրա գործառական ու գեղագիտական հատկությունները և երկարացնել պատրաստի արտադրանքի օգտագործման ժամկետը։

Աշխատությունը նվիրված է ուժային բարձրավոլտ տրանզիստորների էլեկտրական ամրության բարձրացման և դրանց ծակման լարման մեծացման կառուցվածքային ու տեխնոլոգիական միջոցների հետազոտմանը՝ ուժային էլեկտրոնիկայի փոխակերպիչ սարքավորումներում որպես բանալիային տարրեր դրանց հուսալի կիրառումն ապահովելու նպատակով։ Հետազոտության առանցքում կիսահաղորդչային կառուցվածքում բարձր էլեկտրական դաշտերի առաջացման և բաշխման օրինաչափություններն են, ինչպես նաև այն ֆիզիկական և տեխնոլոգիական գործոնները, որոնք սահմանափակում են սարքի թույլատրելի աշխատանքային լարումը։ Քննվում է կիսահաղորդչային շերտերի կառուցվածքի, երկրաչափական պարամետրերի, խառնուրդային պրոֆիլի, անցումների հատկությունների և ակտիվ ու եզրային տիրույթների կառուցվածքային կազմակերպման ազդեցությունը ծակման երևույթների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էլեկտրական դաշտի տեղային ուժեղացման նվազեցմանը, քանի որ նման հատվածները կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ բարձրավոլտ սարքի էլեկտրական ամրության և երկարաժամկետ հուսալիության համար։ Դիտարկվում են եզրային պաշտպանական կառուցվածքների, մակերևութային պասիվացման և կիսահաղորդչային բյուրեղի կառուցվածքային պարամետրերի օպտիմալացման ընդհանուր սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեխնոլոգիական գործընթացների և ստացված սարքային բնութագրերի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե արտադրական տարբեր գործոններն ինչպես կարող են անդրադառնալ ծակման լարման կայունության, պարամետրերի վերարտադրելիության և պատրաստի տարրերի հուսալիության վրա։ Աշխատանքում կարող են համադրվել կիսահաղորդչային ֆիզիկայի տեսական պատկերացումները, կառուցվածքների հաշվարկային մոդելավորումը և փորձարարական բնութագրերի վերլուծությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում է բարձր ծակման լարման և տրանզիստորի մյուս կարևոր ցուցանիշների միջև փոխզիջման խնդիրը, քանի որ կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են ազդել հաղորդականության, հզորության կորուստների, արագագործության և ջերմային ռեժիմների վրա։ Ուստի տեխնոլոգիական կատարելագործումը ներկայացվում է որպես բազմագործոն խնդիր, որտեղ անհրաժեշտ է ապահովել էլեկտրական ամրության, էներգետիկ արդյունավետության և աշխատանքային կայունության համապատասխան հավասարակշռություն։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը միավորում է կիսահաղորդչային սարքերի ֆիզիկայի, միկրոէլեկտրոնային տեխնոլոգիաների և ուժային էլեկտրոնիկայի մոտեցումները՝ ուղղված փոխակերպիչ տեխնիկայի համար նախատեսված բարձրավոլտ բանալիային տարրերի կառուցվածքային կատարելագործմանը և շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ մանկական բանաստեղծության զարգացման հիմնական օրինաչափությունների, թեմատիկ ուղղությունների, ժանրային փոփոխությունների և գեղարվեստական որոնումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում մանկական պոեզիայի վերափոխումն է մի քանի տասնամյակների ընթացքում՝ հաշվի առնելով ինչպես գրական գործընթացի ներքին զարգացումները, այնպես էլ հասարակական ու մշակութային միջավայրի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երեխայի կերպարի, նրա ներաշխարհի, երևակայության, բնության ընկալման, ընտանիքի, ընկերության, դպրոցի և բարոյական արժեքների գեղարվեստական ներկայացմանը։ Քննվում է, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում փոխվում երեխային ուղղված հեղինակային խոսքը՝ առավել խրատական և ուսուցողական մոտեցումներից շարժվելով դեպի մանկական հոգեբանության, անհատականության, հումորի, խաղային մտածողության և ինքնուրույն աշխարհընկալման ավելի բազմակողմ արտահայտություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բանաստեղծական լեզվի ուսումնասիրությունը՝ բառապաշարի, պատկերավորման միջոցների, ռիթմի, հանգավորման, հնչյունական կազմակերպման և կրկնությունների տեսանկյունից։ Մանկական բանաստեղծության երաժշտականությունն ու լեզվական խաղը դիտարկվում են որպես փոքր տարիքի ընթերցողի ընկալման հետ սերտորեն կապված գեղարվեստական հատկանիշներ։ Ուսումնասիրվում են նաև քնարական, պատմողական, հումորային, բնապատկերային և խաղային ստեղծագործությունների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ժողովրդական բանահյուսության ազդեցությունը՝ հաշվելուկների, հանելուկների, խաղիկների և այլ ձևերի ստեղծագործական վերաիմաստավորման միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում տարբեր սերունդների հեղինակների գեղարվեստական մոտեցումների համեմատությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել շարունակականությունն ու նորարարությունը մանկական գրականության մեջ։ Առանձին նշանակություն ունի 1980–1990-ական թվականների հասարակական և մշակութային փոփոխությունների ազդեցության դիտարկումը, երբ գրականության մեջ վերանայվում էին թեմատիկ ու արժեքային մի շարք շեշտադրումներ։ Քննվում է նաև մանկական պոեզիայի երկակի գործառույթը՝ միաժամանակ գեղարվեստական հաճույք հաղորդելու և երեխայի լեզվական, հուզական ու արժեքային զարգացմանը նպաստելու տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է հայ մանկական բանաստեղծությունը որպես ինքնուրույն և զարգացող գրական համակարգ՝ բացահայտելով դրա թեմատիկ ընդլայնումը, գեղարվեստական լեզվի փոփոխությունները և երեխայի աշխարհի ներկայացման նոր ձևերի ձևավորումը։

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի վերջին երեք տասնամյակներում հայ կոմպոզիտորների ստեղծած վոկալ-սիմֆոնիկ երկերի գեղարվեստական, ժանրային և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում կանտատի և օրատորիայի պատմականորեն ձևավորված սկզբունքների զարգացումն ու վերաիմաստավորումն է հայկական պրոֆեսիոնալ երաժշտության մեջ՝ տվյալ ժամանակաշրջանի գեղագիտական որոնումների և ազգային երաժշտական մտածողության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրական տեքստի և երաժշտության փոխհարաբերությանը, քանի որ այս ժանրերում բանաստեղծական, պատմական, հոգևոր կամ փիլիսոփայական բովանդակությունը կարևոր դեր է կատարում երաժշտական ձևի և դրամատուրգիական զարգացման կառուցման մեջ։ Քննվում են երգչախմբի, մենակատարների և նվագախմբի գործառույթները, դրանց փոխհարաբերության տարբեր ձևերը, ինչպես նաև վոկալ և գործիքային շերտերի միջոցով ստեղծվող գեղարվեստական ամբողջականությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում երաժշտական դրամատուրգիայի ուսումնասիրությունը՝ թեմատիկ նյութի զարգացման, հակադրությունների, գագաթնակետերի և ստեղծագործության կառուցվածքային ամբողջականության տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում մեղեդային լեզվին, հարմոնիկ մտածողությանը, ռիթմական կազմակերպմանը, բազմաձայնությանը և նվագախմբային գունավորմանը՝ բացահայտելով ժամանակաշրջանի ստեղծագործական բազմազանությունը։ Ուսումնասիրվում է ազգային երաժշտական ավանդույթների կիրառումը՝ ժողովրդական և հոգևոր երաժշտությանը բնորոշ ինտոնացիաների, ձայնակարգային մտածողության և պատմամշակութային թեմաների վերաիմաստավորման միջոցով։ Միաժամանակ դիտարկվում է ժամանակակից կոմպոզիտորական միջոցների ազդեցությունը, որի արդյունքում ավանդական ժանրային սահմանները կարող են ընդլայնվել, իսկ կանտատի և օրատորիայի տարրերը՝ փոխներթափանցել այլ վոկալ-սիմֆոնիկ ձևերի հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պատմական հիշողության, ազգային ինքնության, բարոյափիլիսոփայական և հոգևոր թեմաների երաժշտական արտահայտությանը։ Ժանրային զարգացումների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր միտումները, այնպես էլ առանձին հեղինակների անհատական ոճական լուծումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական վոկալ-սիմֆոնիկ երաժշտությունը որպես ավանդույթի և նորարարության ակտիվ փոխազդեցության ոլորտ՝ նպաստելով հայ կոմպոզիտորական դպրոցի ժանրային զարգացման, երաժշտական լեզվի և գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայ կոմպոզիտորական արվեստի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի երաժշտական ժառանգության ոճական առանձնահատկությունների, ստեղծագործական մտածողության և արտահայտչամիջոցների համակարգի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում կոմպոզիտորի անհատական երաժշտական լեզվի ձևավորումն է՝ դիտարկված 20-րդ դարի հայկական և համաշխարհային երաժշտական մշակույթի զարգացման համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մեղեդային մտածողությանը, հարմոնիկ լեզվին, ռիթմական կառուցվածքներին, տեմբրային լուծումներին, երաժշտական ձևի կազմակերպման սկզբունքներին և նվագախմբային մտածողությանը։ Քննվում է ազգային երաժշտական ավանդույթների և ժամանակակից կոմպոզիտորական տեխնիկաների փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե ինչպես են հայկական ժողովրդական ու մասնագիտական երաժշտությանը բնորոշ ինտոնացիոն տարրերը վերաիմաստավորվում անհատական հեղինակային ոճում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների համեմատական վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոճական կայուն հատկանիշները և ստեղծագործական տարբեր փուլերում դրանց փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են սիմֆոնիկ մտածողության առանձնահատկությունները, թեմատիկ նյութի զարգացման սկզբունքները, երաժշտական հակադրությունների կառուցումը և դրամատուրգիական ամբողջականության ձևավորման միջոցները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նվագախմբային գունային մտածողությանը, գործիքային խմբերի փոխհարաբերությանը և տեմբրի՝ որպես երաժշտական կերպարի ստեղծման ինքնուրույն գործոնի կիրառմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է նաև ավանդույթի և նորարարության հարաբերակցությունը՝ բացահայտելով դասական ձևերի, ժամանակակից հարմոնիկ միջոցների և ազգային երաժշտական մտածողության համադրությունը։ Կոմպոզիտորի ստեղծագործական անհատականությունը ներկայացվում է նաև իր ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրի և հայկական կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման ընդհանուր գործընթացների հետ փոխկապակցված։ Կարևորվում է երաժշտական նյութի կառուցվածքային և ինտոնացիոն վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս տարբեր ստեղծագործություններում հայտնաբերել կրկնվող ոճական սկզբունքներ և դրանց բազմազան դրսևորումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է երաժշտագիտության, ոճաբանության, երաժշտական ձևի և կոմպոզիցիոն տեխնիկայի վերլուծության մոտեցումները՝ նպաստելով Ղազարոս Սարյանի ստեղծագործական ժառանգության և հայկական պրոֆեսիոնալ երաժշտության զարգացման մեջ նրա արվեստի նշանակության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայկական ձեռագրական և մատենագրական ավանդության մեջ պահպանված պարականոն բնագրերի ուսումնասիրությանը, որոնցում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում հրեշտակային էակները, աստվածաշնչյան կերպարները և կանոնական գրքերում համեմատաբար համառոտ ներկայացված իրադարձությունների ընդարձակված պատմությունները։ Հետազոտության առանցքում քրիստոնեական պարականոն գրականության հայկական շերտն է՝ դիտարկված որպես աստվածաշնչյան ավանդությունների մեկնաբանման, վերապատմման և նոր սյուժետային մանրամասներով հարստացման կարևոր աղբյուր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հրեշտակների ծագման, դասակարգման, գործառույթների և մարդկանց ու աստվածային աշխարհի միջև նրանց միջնորդական դերի մասին պատկերացումներին։ Քննվում են նաև աստվածաշնչյան նշանավոր կերպարների շուրջ ձևավորված պատմությունները, որոնցում կանոնական պատումներին կարող են ավելացվել նրանց մանկության, փորձությունների, տեսիլքների, երկնային ճանապարհորդությունների կամ հետագա ճակատագրի վերաբերյալ դրվագներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական տարբերակների հարաբերությունը հունարեն, ասորերեն, եբրայերեն, վրացերեն և քրիստոնեական արևելքի այլ լեզուներով պահպանված համանման ավանդությունների հետ։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել տեքստերի տարածման ուղիները, թարգմանական շերտերը և այն փոփոխությունները, որոնք առաջացել են հայկական մշակութային միջավայրում դրանց փոխանցման ընթացքում։ Ձեռագրագիտական և տեքստաբանական քննությունը կարևոր է տարբեր ձեռագրերում պահպանված ընթերցումների, խմբագրությունների և տարբերակների փոխհարաբերությունները հասկանալու համար։ Պարականոն նյութերը դիտարկվում են նաև որպես միջնադարյան աշխարհընկալման ուսումնասիրության աղբյուր, քանի որ դրանցում արտացոլվում են բարու և չարի, մեղքի ու փրկության, մահվան, հանդերձյալ աշխարհի և աստվածային արդարության վերաբերյալ պատկերացումներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես են նման պատմությունները ներգործել քարոզների, վարքագրության, ժողովրդական հավատալիքների, պատկերագրության և այլ գրական ժանրերի վրա։ Այս նյութերի ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև հայկական թարգմանական գրականության և քրիստոնեական արևելքի մշակութային փոխհարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայագիտության, աստվածաշնչագիտության, պարականոն գրականության ուսումնասիրության, ձեռագրագիտության և համեմատական տեքստաբանության մոտեցումները՝ բացահայտելով հայկական ավանդության կարևոր տեղը վաղ և միջնադարյան քրիստոնեական գրական ժառանգության պահպանման ու փոխանցման գործընթացում։

Աշխատությունը նվիրված է հողային և գրունտային հիդրոտեխնիկական կառուցվածքներում ջրի ֆիլտրացիայի հետևանքով առաջացող կորուստների նվազեցման, ինչպես նաև ջրաբերուկային կուտակումների հեռացման ու կառավարման տեխնոլոգիական լուծումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ջրի շարժումն է ծակոտկեն գրունտային միջավայրում, ֆիլտրացիոն հոսքերի ձևավորման օրինաչափությունները և դրանց ազդեցությունը ջրանցքների, պատվարների, հողային ամբարտակների ու նմանատիպ ինժեներական կառույցների աշխատանքի վրա։ Քննվում են գրունտի հատիկաչափական կազմի, ծակոտկենության, խտության, ջրաթափանցելիության և կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությունները ֆիլտրացիոն գործընթացների ինտենսիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն պայմաններին, որոնց դեպքում ջրի ներթափանցումը գրունտային զանգված կարող է հանգեցնել ոչ միայն ջրային ռեսուրսների կորստի, այլև կառուցվածքի լարվածադեֆորմացիոն վիճակի և շահագործման հուսալիության փոփոխության։ Ուսումնասիրվում են հակաֆիլտրացիոն միջոցների ընտրության և արդյունավետության գնահատման սկզբունքները՝ հաշվի առնելով կառուցվածքի տեսակը, տեղանքի հիդրոերկրաբանական պայմանները և օգտագործվող գրունտների հատկությունները։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը կապված է ջրաբերուկների՝ ջրային հոսքերի միջոցով տեղափոխվող և կառուցվածքների որոշ հատվածներում կուտակվող պինդ մասնիկների հետ։ Դիտարկվում են դրանց առաջացման, տեղափոխման և նստեցման հիդրավլիկական օրինաչափությունները, ինչպես նաև կուտակումների ազդեցությունը ջրանցքների և այլ ջրատար համակարգերի թողունակության ու շահագործման պայմանների վրա։ Ջրաբերուկների լվացումը ուսումնասիրվում է որպես հիդրավլիկական գործընթաց, որի արդյունավետությունը կախված է հոսքի բնութագրերից, նստվածքների ֆիզիկական հատկություններից և կառուցվածքի երկրաչափական պարամետրերից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հաշվարկային և փորձարարական տվյալների համադրումը՝ տեխնոլոգիական լուծումների արդյունավետությունն ու կիրառելիության սահմանները գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ջրային ռեսուրսների խնայողությանը, կառուցվածքների տեխնիկական վիճակի պահպանմանը և շահագործման ծախսերի նվազեցմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հիդրավլիկայի, ֆիլտրացիայի տեսության, գրունտների մեխանիկայի և հիդրոտեխնիկական շինարարության մոտեցումները՝ ուղղված ջրային համակարգերի արդյունավետության, անվտանգության և երկարաժամկետ շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ապագա ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության ընթացքում դաստիարակչական կարողությունների ձևավորման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն գիտելիքների, հմտությունների, արժեքային կողմնորոշումների և գործնական կարողությունների ամբողջությունն է, որոնք անհրաժեշտ են ուսուցչին սովորողների դաստիարակության նպատակները սահմանելու, համապատասխան գործունեություն պլանավորելու, կազմակերպելու և դրա արդյունքները գնահատելու համար։ Դաստիարակչական աշխատանքը դիտարկվում է որպես ուսուցչի մասնագիտական գործունեության կարևոր բաղադրիչ, որը սերտորեն կապված է ուսուցման, հաղորդակցության, դասարանի սոցիալ-հոգեբանական միջավայրի և սովորողի անհատական զարգացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բուհական մանկավարժական կրթության բովանդակությանը և այն պայմաններին, որոնց առկայությունը կարող է նպաստել տեսական գիտելիքները գործնական մանկավարժական գործողությունների վերածելուն։ Քննվում են ուսանողների մասնագիտական մոտիվացիայի զարգացումը, մանկավարժական իրավիճակների վերլուծությունը, դաստիարակչական աշխատանքի նախագծումը, հաղորդակցական կարողությունների ձևավորումը և ինքնուրույն որոշումներ ընդունելու պատրաստվածությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մանկավարժական պրակտիկան, որի ընթացքում ապագա ուսուցիչը հնարավորություն է ստանում իրական կրթական միջավայրում կիրառել ձեռք բերած գիտելիքները, դիտարկել սովորողների վարքը, կազմակերպել անհատական ու խմբային աշխատանք և գնահատել սեփական գործունեության արդյունավետությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում են նաև ռեֆլեքսիան և ինքնագնահատումը՝ որպես մասնագիտական զարգացման միջոցներ, որոնք օգնում են բացահայտել հաջողված գործողություններն ու հետագա կատարելագործման կարիքները։ Անդրադարձ է կատարվում դասախոսների և պրակտիկայի ղեկավարների մասնագիտական աջակցության, համագործակցային ուսուցման, խնդրահարույց մանկավարժական իրավիճակների քննարկման և ակտիվ ուսուցման մեթոդների նշանակությանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունները հաշվի առնելու, հարգալից հաղորդակցություն ձևավորելու, դասարանական համայնքը կազմակերպելու և ընտանիքի հետ համագործակցելու կարողություններին։ Դաստիարակչական պատրաստվածությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես առանձին մեթոդների մեխանիկական յուրացում, այլ որպես ուսուցչի մասնագիտական մտածողության, պատասխանատվության և մանկավարժական մշակույթի համակարգային բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության տեսության, ուսուցիչների մասնագիտական կրթության և դաստիարակության մեթոդիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ապագա ուսուցչի արդյունավետ դաստիարակչական գործունեության համար անհրաժեշտ կրթական պայմանները։

Հրատարակությունը նվիրված է մանկական գրադարանային սպասարկման կազմակերպման գործնական փորձի ներկայացմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով երեխաների ընթերցանության խթանմանը, գրքի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը և գրադարանի կրթական ու մշակութային գործառույթների իրականացմանը։ Նյութի առանցքում գրադարանի աշխատանքի այն ձևերն ու մեթոդներն են, որոնք կիրառվել են տարբեր տարիքի ընթերցողների հետ աշխատանքում՝ հաշվի առնելով նրանց տարիքային առանձնահատկությունները, հետաքրքրությունները և ընթերցողական պահանջները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գրքային ֆոնդի կազմակերպմանը, մանկական գրականության ընտրությանը, ընթերցողներին համապատասխան գրքերի առաջարկմանը և տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկմանը։ Ներկայացվում է նաև անհատական և խմբային աշխատանքի փոխկապակցվածությունը, որի միջոցով գրադարանավարը կարող է աջակցել երեխայի ընթերցողական ճաշակի և ինքնուրույն գրականություն ընտրելու կարողության զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրքային ցուցահանդեսների, գրական քննարկումների, բարձրաձայն ընթերցումների, հանդիպումների, թեմատիկ միջոցառումների և այլ մշակութային-լուսավորչական նախաձեռնությունների նշանակությանը։ Դրանք դիտարկվում են ոչ միայն որպես գրականության տարածման միջոցներ, այլև որպես երեխաների հաղորդակցական, ճանաչողական և ստեղծագործական ակտիվությունը զարգացնող աշխատանքի ձևեր։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դպրոցի, ընտանիքի և գրադարանի համագործակցությանը՝ երեխաների ընթերցանության կազմակերպման և կրթական գործընթացին աջակցելու տեսանկյունից։ Հրատարակության գործնական բնույթը հնարավորություն է տալիս ներկայացված փորձը դիտարկել որպես մեթոդական նյութ այլ մանկական գրադարանների և գրադարանային աշխատողների համար։ Կարևորվում են ընթերցողների պահանջների ուսումնասիրությունը, սպասարկման արդյունքների գնահատումը և աշխատանքի ձևերի շարունակական կատարելագործումը։ Նման նյութը միաժամանակ արժեքավոր աղբյուր է մանկական գրադարանների պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում ընդունված գրադարանային աշխատանքի սկզբունքները, ընթերցանության կազմակերպման մեթոդները և մանկական գրադարանի հասարակական դերակատարության ընկալումը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ներկայացնում է մանկական գրադարանը որպես կրթական, տեղեկատվական և մշակութային միջավայր, որտեղ գրքի տարածումը համադրվում է երեխայի մտավոր ու ստեղծագործական զարգացմանն ուղղված համակարգված աշխատանքների հետ։

Աշխատությունը նվիրված է կենդանական և բուսական ծագման կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների համակցման արդյունքում ստացված փորձարարական պատրաստուկի հնարավոր հակացավային և հակաբորբոքային հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում երկու տարբեր բնական աղբյուրներից ստացվող կենսաակտիվ նյութերի փոխազդեցությունն է և դրանց համատեղ ազդեցության գնահատումը ցավային զգացողության ու բորբոքային պատասխանի հետ կապված կենսաբանական գործընթացների վրա։ Կենդանական թույնը դիտարկվում է որպես կենսաբանական ակտիվ տարբեր բաղադրիչների բարդ համակարգ, իսկ բուսական եթերայուղը՝ որպես ցնդող բնական միացությունների խառնուրդ, որոնց կենսաբանական ազդեցությունները կարող են պայմանավորված լինել բազմաթիվ բաղադրիչների փոխազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համակցված պատրաստուկի ազդեցության բնույթին՝ պարզելու համար, թե բաղադրիչների միաժամանակյա ներկայությունը կարող է արդյոք փոփոխել դրանց առանձին ազդեցությունների արտահայտվածությունը։ Քննվում են ցավի և բորբոքման զարգացման ընդհանուր ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, բորբոքային միջնորդանյութերի դերը, հյուսվածքային պատասխանի առանձնահատկությունները և կենսաակտիվ նյութերի հնարավոր ներգործությունը համապատասխան կարգավորիչ գործընթացների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի փորձարարական տվյալների համեմատական գնահատումը՝ տարբերակելով առանձին բաղադրիչների և դրանց համակցման պայմաններում դիտվող ազդեցությունները։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում ազդեցության հնարավոր կախվածությանը կենսաբանական համակարգի վիճակից և հետազոտվող ցուցանիշների փոփոխության բնույթից։ Կարևորվում է նաև անվտանգության գնահատումը, քանի որ կենսաբանորեն ակտիվ բնական նյութերի, հատկապես կենդանական թույների ուսումնասիրությունը պահանջում է հնարավոր անցանկալի և թունաբանական ազդեցությունների համակողմանի դիտարկում։ Առանձին նշանակություն ունի ստացված արդյունքների դեղաբանական մեկնաբանությունը՝ դրանց հնարավոր մեխանիզմների և սահմանափակումների գնահատմամբ։ Նման հետազոտությունները կարող են նպաստել բնական ծագման կենսաակտիվ նյութերի փոխազդեցությունների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և նոր դեղաբանական ուղղությունների նախնական ուսումնասիրմանը, սակայն փորձարարական արդյունքները ինքնին չեն նշանակում կլինիկական արդյունավետության կամ ինքնուրույն կիրառման անվտանգության հաստատում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է փորձարարական դեղաբանության, թունաբանության, կենսաքիմիայի և բուսական ծագման կենսաակտիվ նյութերի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ կենտրոնանալով ցավային ու բորբոքային գործընթացների վրա համակցված ազդեցությունների գիտական գնահատման վրա։