TOURISM (students book)

Քիմիա

Ազոտը քիմիական տարր է, որը պարբերական համակարգում նշվում է N նշանով և գտնվում է 7-րդ խմբում։ Այն անգույն, անհոտ և անճաշակ գազ է, որը կազմում է Երկրի մթնոլորտի մոտ 78 տոկոսը և համարվում է ամենատարածված գազերից մեկը։ Ազոտը սովորական պայմաններում համեմատաբար իներտ է, այսինքն՝ դժվարությամբ է մտնում քիմիական ռեակցիաների մեջ, քանի որ նրա մոլեկուլը (N₂) ունի շատ ամուր եռակի կապ։ Սակայն բարձր ջերմաստիճանների և հատուկ պայմանների դեպքում այն կարող է մասնակցել տարբեր քիմիական գործընթացների և առաջացնել կարևոր միացություններ։ Ազոտը կենսական նշանակություն ունի բոլոր կենդանի օրգանիզմների համար, քանի որ մտնում է սպիտակուցների, նուկլեինաթթուների և այլ կենսաբանական կարևոր նյութերի կազմի մեջ։ Բնության մեջ ազոտի շրջապտույտը ապահովում է դրա անընդհատ շրջանառությունը օդի, հողի և կենդանի օրգանիզմների միջև։ Բույսերը ազոտը կլանում են հիմնականում հողի մեջ եղած նիտրատների և ամոնիումի աղերի ձևով, իսկ կենդանիները այն ստանում են սննդի միջոցով։ Արդյունաբերության մեջ ազոտը լայնորեն կիրառվում է ամոնիակի, ազոտական թթվի և պարարտանյութերի արտադրության համար։ Այն նաև օգտագործվում է որպես իներտ միջավայր տարբեր քիմիական գործընթացներում, սննդի պահպանման, բժշկության և էլեկտրոնիկայի ոլորտներում։ Հեղուկ ազոտը, որը ստացվում է շատ ցածր ջերմաստիճաններում, օգտագործվում է սառեցման, բժշկական և գիտական նպատակներով։ Չնայած իր օգտակարությանը, որոշ ազոտային միացություններ կարող են լինել վնասակար շրջակա միջավայրի համար, օրինակ՝ առաջացնել օդի աղտոտում կամ նպաստել ջերմոցային էֆեկտին։ Այսպիսով, ազոտը կարևոր քիմիական տարր է, որը մեծ դեր ունի ինչպես բնության, այնպես էլ մարդու կյանքի և արդյունաբերության զարգացման մեջ։

Գեղարվեստական հայ․

«Բանաստեղծություններ և պոեմներ. Ընտրանի»՝ Հովհաննես Շիրազի այս ժողովածուն մի հսկայական գրական արժեք է, որն ընդգրկում է նրա լավագույն բանաստեղծություններն ու պոեմները՝ հայ գրականության խոշորագույն հեղինակներից մեկի ստեղծագործական ժառանգությունը ներկայացնելով ամբողջությամբ: Շիրազը, իր ստեղծագործությունների մեջ, հաճախ անդրադառնում է սիրո, բնության, հայրենասիրության ու մարդկանց հոգեկերտվածքների խոր թեմաներին։ Այս ժողովածուն պարունակում է Շիրազի այն ստեղծագործությունները, որոնք ամենից շատ են արտահայտում նրա հոգևոր և փիլիսոփայական մոտեցումները, ինչպես նաև ազգային ու մարդկային արժեքների նկատմամբ ունեցած խորը հավատը։ Գրում է այնպիսի բանաստեղծություններ, որոնք արտացոլում են նրա անհատականություն, նրա մտքերը և զգացողությունները՝ լինելով միակողմանի և հստակ։ Շիրազի բանաստեղծությունները լի են հուզականով, դինամիկությամբ, նաև սրամտությամբ ու նուրբ դրամատիզմով։ Նա թափանցիկ և խոր արտահայտություններով մշակում է մարդկային կյանքի այն խորը բաներ, որոնք ցանկացած ընթերցողի կարող են մոտ լինել՝ թե՛ անձնական, թե՛ ազգային հարցերին։ Շիրազը հավատում էր սիրո անխախտ ուժին՝ այն որպես միակ մխիթարություն մարդկանց համար, և այս գաղափարը հանդիպում է գրեթե բոլոր նրա գործերում։ **«Բանաստեղծություններ և պոեմներ»** ժողովածուում տեղ գտած պոեմները, իրենց գեղարվեստական ոճով, հաճախ ցույց են տալիս ճակատագրի ու ժամանակի հետ առճակատված մարդկանց, ովքեր պայքարում են անձնական ազատության ու արդարության համար՝ միաժամանակ խորապես կապված լինելով իրենց հայրենիքի ու ժողովրդի ճակատագրին։ Այն պարունակում է նաև այն մեծագույն պոեմները, որոնք քննարկում են հայ ժողովրդի անցյալը, նրա դժվարությունները, և այն պայքարը, որ հայը մշտապես ունեցել է իր ինքնության ու ազատության համար։ Հովհաննես Շիրազը իր բոլոր գործերում հանդես է գալիս որպես երգիչ՝ հավատարիմ մնալով իր ժողովրդի ու հարազատ երկրի լավագույն արժանիքներին։ Նրա բանաստեղծությունները դարերում կտևեն որպես հայ գրականության դասական ժառանգություն։ «Բանաստեղծություններ և պոեմներ. Ընտրանի» ժողովածուի ընթերցումը հնարավորություն է տալիս մեզ շոշափել մի մեծ գրողի ստեղծագործական ուղին, որը պոեզիայի մեջ շարունակում է բացահայտել սիրո ու կյանքից և մշակույթից բխող գեղեցկությունները։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2012 ISBN - 978-9939-51-421-5

Այլ առարկաներ

Վարորդական տեսական քննությունների հարցաշարեր - Խումբ 7 ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է վարորդական տեսական քննությունների ավարտական և առավել բարդ մակարդակի պատրաստման համար և ընդգրկում է խորացված, համադրական և բարձր վերլուծական մտածողություն պահանջող հարցաշարեր։ Գրքում ներկայացված են իրավիճակային խնդիրներ, որոնք վերաբերում են երթևեկության կանոնների համակցված կիրառմանը տարբեր բարդ խաչմերուկներում, առաջնահերթության որոշման բացառիկ դեպքերին, վտանգավոր և արտակարգ իրավիճակներում վարորդի ճիշտ ու արագ արձագանքին, ինչպես նաև ճանապարհային անվտանգության ամբողջական գնահատմանը։ Աշխատությունը շեշտադրում է ոչ միայն տեսական գիտելիքների ամրապնդումը, այլ նաև դրանց կիրառումը իրական երթևեկության պայմաններում, որտեղ կարևոր են ուշադրությունը, կանխատեսումը և պատասխանատու վարքագիծը։ Ներառված են նաև հարցեր, որոնք վերաբերում են վարորդական էթիկային, ռիսկերի նվազեցմանը և ճանապարհային մշակույթի ձևավորմանը։ Գիրքը նպատակ ունի վերջնականապես ամրապնդել սովորողների պատրաստվածությունը և ապահովել լիարժեք հաջողություն տեսական քննությունում։

Տնտեսագիտություն

Այս ռեֆերատը վերաբերում է արժեքի և շահույթի տեսությունների համեմատական վերլուծությանը Ադամ Սմիթի և Կարլ Մարքսի տնտեսական մոդելներում, որտեղ ուսումնասիրվում են երկու տարբեր մոտեցումներ տնտեսական արժեքի ձևավորման և շահույթի ծագման վերաբերյալ։ Adam Smith դասական տնտեսագիտության հիմնադիրներից է, ով արժեքի ձևավորումը կապում էր աշխատանքի հետ, սակայն միաժամանակ ընդունում էր, որ շուկայական տնտեսությունում գինը ձևավորվում է նաև առաջարկի և պահանջարկի ազդեցությամբ։ Սմիթի մոտ շահույթը դիտարկվում է որպես արտադրության գործոնների՝ հատկապես կապիտալի օգտագործման դիմաց ստացվող եկամուտ, և այն բնականորեն ձևավորվում է տնտեսական շրջանառության ընթացքում՝ մրցակցային շուկայում։ Մյուս կողմից, Karl Marx զարգացնում է արժեքի աշխատանքային տեսությունը ավելի արմատական ձևով՝ պնդելով, որ ապրանքի արժեքը ամբողջությամբ պայմանավորված է սոցիալապես անհրաժեշտ աշխատանքային ժամանակով, իսկ շահույթը (ավելցուկային արժեքը) առաջանում է աշխատողների կողմից ստեղծված արժեքի մի մասի յուրացման արդյունքում կապիտալիստների կողմից։ Մարքսի մոդելում շահույթը ոչ թե պարզապես արտադրական գործոնի վարձատրություն է, այլ դասակարգային հարաբերությունների արդյունք, որտեղ աշխատանքը և կապիտալը գտնվում են հակասության մեջ։ Սմիթի և Մարքսի մոտեցումների հիմնական տարբերությունն այն է, որ Սմիթը շեշտադրում է շուկայի ինքնակարգավորումը և տնտեսական հավասարակշռությունը, մինչդեռ Մարքսը կենտրոնանում է տնտեսական հարաբերությունների հակասական բնույթի և շահույթի սոցիալական ծագման վրա։ Միևնույն ժամանակ, երկու տեսություններն էլ կարևոր դեր են խաղացել տնտեսական մտքի զարգացման մեջ՝ ձևավորելով տարբեր դպրոցներ և մոտեցումներ արժեքի, բաշխման և արտադրության վերլուծության համար։ Այսպիսով, արժեքի և շահույթի տեսությունների համեմատությունը ցույց է տալիս տնտեսագիտության զարգացման բազմազանությունը և տարբեր գաղափարական հիմքերի ազդեցությունը տնտեսական մոդելների ձևավորման վրա։

Մշակույթ

Մարտիրոս Սարյանը հայ կերպարվեստի ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից և գեղանկարչության խոշոր վարպետներից մեկն է, որի ստեղծագործությունները մեծապես նպաստել են հայ ազգային գեղանկարչության ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Նա ծնվել է Նոր Նախիջևանում և վաղ տարիքից հետաքրքրվել է արվեստով՝ հետագայում ուսանելով Մոսկվայի գեղարվեստական ուսումնարանում, որտեղ ստացել է բարձր մասնագիտական կրթություն։ Սարյանի արվեստը առանձնանում է վառ գույներով, արևային լուսավորությամբ և բնության հանդեպ առանձնահատուկ սիրով, որի միջոցով նա կարողացել է ստեղծել իր ուրույն գեղարվեստական աշխարհը։ Նրա նկարներում հաճախ պատկերված են Հայաստանի բնաշխարհը, լեռները, գյուղերը, ինչպես նաև արևելյան կոլորիտը, որը նրան առանձնացնում է եվրոպական գեղանկարչական դպրոցներից։ Սարյանի ստեղծագործությունները համադրում են իրականությունն ու հուզական ընկալումը՝ ստեղծելով կենսախինդ և դրական տրամադրությամբ լի պատկերներ։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայաստան», «Արարատյան դաշտ», «Ծաղկած լեռներ», ինչպես նաև բազմաթիվ դիմանկարներ և բնանկարներ, որոնք համարվում են հայ գեղանկարչության դասական նմուշներ։ Սարյանը մեծ դեր է ունեցել նաև հայկական արվեստի կազմակերպման և զարգացման գործում՝ մասնակցելով արվեստի հաստատությունների ստեղծմանը և նոր սերնդի նկարիչների կրթությանը։ Նրա արվեստը գնահատվել է ոչ միայն Հայաստանում, այլև միջազգային ցուցահանդեսներում, որտեղ նա ստացել է բարձր պարգևներ և ճանաչում։ Մարտիրոս Սարյանի ստեղծագործական ժառանգությունը համարվում է հայ մշակույթի անգնահատելի հարստություն, իսկ նրա նկարները պահվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում։ Նրա անունը այսօր խորհրդանշում է հայկական գեղանկարչության պայծառությունը, ազգային ինքնությունը և ստեղծագործական ազատությունը։

Պատմություն

Լեոնարդո դա Վինչին Վերածննդի դարաշրջանի ամենաբազմակողմանի և հանճարեղ անձնավորություններից է, որը հայտնի է որպես նկարիչ, գիտնական, գյուտարար, ճարտարապետ և մտածող։ Նա ծնվել է 1452 թվականին Իտալիայում՝ Վինչի քաղաքում, և իր կյանքի ընթացքում թողել է մեծ ժառանգություն արվեստի և գիտության տարբեր ոլորտներում։ Նրա արվեստը առանձնանում է մարդու մարմնի ճշգրիտ պատկերումով, խոր հոգեբանական արտահայտչականությամբ և լույսի ու ստվերի վարպետ օգտագործմամբ։ Լեոնարդո դա Վինչիի ամենահայտնի ստեղծագործություններից են «Մոնա Լիզան» և «Վերջին ընթրիքը» նկարները, որոնք համարվում են համաշխարհային արվեստի գլուխգործոցներ։ Բացի նկարչությունից, նա զբաղվել է նաև գիտական ուսումնասիրություններով՝ ուսումնասիրելով մարդու անատոմիան, բնության օրենքները, մեխանիկան և ինժեներական կառուցվածքները։ Նրա ձեռագրերում կան բազմաթիվ գծագրեր և նախագծեր՝ թռչող մեքենաների, ռազմական սարքավորումների, կամուրջների և այլ գյուտերի վերաբերյալ, որոնք իրենց ժամանակից շատ առաջ էին։ Լեոնարդոն առանձնանում էր իր դիտողականությամբ և փորձարարական մտածողությամբ՝ փորձելով հասկանալ բնության գաղտնիքները գիտական մեթոդների միջոցով։ Նա համարվում է «Վերածննդի մարդու» լավագույն օրինակներից մեկը, քանի որ միաժամանակ տիրապետում էր արվեստին, գիտությանը և տեխնիկային։ Նրա աշխատանքները մեծ ազդեցություն են ունեցել ինչպես արվեստի զարգացման, այնպես էլ գիտական մտածողության ձևավորման վրա։ Լեոնարդո դա Վինչին մահացել է 1519 թվականին, սակայն նրա ժառանգությունը մինչ այսօր շարունակում է ոգեշնչել գիտնականներին և արվեստագետներին։ Այսպիսով, նա համաշխարհային մշակույթի և գիտության պատմության ամենանշանավոր դեմքերից է, որի գործունեությունը միավորում է արվեստը, գիտությունը և նորարարական մտածողությունը։