Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է VII դարի սկզբին Հայ և Վրաց եկեղեցիների միջև տեղի ունեցած դավանական ու եկեղեցական բաժանման պատմությանը՝ այն դիտարկելով վաղմիջնադարյան Հարավային Կովկասի կրոնական, քաղաքական և մշակութային զարգացումների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն աստվածաբանական հակասությունների և պատմական պայմանների վրա, որոնք աստիճանաբար հանգեցրին երկու հարևան եկեղեցիների հարաբերությունների սրմանը և նախկին եկեղեցական հաղորդակցության խզմանը։ Քննության են առնվում Քաղկեդոնի ժողովից հետո քրիստոնեական Արևելքում ձևավորված դավանական ուղղությունները, քրիստոսաբանական վեճերը և դրանց ազդեցությունը Հայաստանի ու Վրաստանի եկեղեցական կյանքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում VI դարի վերջի և VII դարի սկզբի եկեղեցական գործիչների գործունեությանը, նրանց միջև ընթացած նամակագրությանը, դավանական դիրքորոշումների հիմնավորմանը և փոխադարձ մեղադրանքներին, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունեն հակամարտության ընթացքը վերականգնելու համար։ Դիտարկվում են Հայոց կաթողիկոսության և Վրաց եկեղեցու առաջնորդների հարաբերությունները, ինչպես նաև Կյուրիոն կաթողիկոսի գործունեության շուրջ ձևավորված տարաձայնությունները։ Կարևորվում է Աբրահամ Ա Աղբաթանեցի կաթողիկոսի դիրքորոշումը և հայկական եկեղեցական շրջանակների արձագանքը վրացական կողմի դավանական կողմնորոշման փոփոխությանը։ Եկեղեցական հակասությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես աստվածաբանական վեճերի հետևանք, այլև որպես տարածաշրջանում Բյուզանդական և Սասանյան տերությունների քաղաքական ու կրոնական ազդեցությունների հետ կապված ավելի լայն գործընթացի մաս։ Ուսումնասիրվում է, թե արտաքին քաղաքական պայմաններն ինչպես էին ազդում տեղական եկեղեցիների հարաբերությունների, ինքնուրույնության և դավանական ընտրությունների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում նաև երկու ժողովուրդների միջև նախկինում գոյություն ունեցած եկեղեցական և մշակութային կապերին՝ հնարավորություն տալով հասկանալ, թե ինչու բաժանումը կարևոր շրջադարձ դարձավ հայ-վրացական հարաբերությունների պատմության մեջ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սկզբնաղբյուրների քննությունը, մասնավորապես եկեղեցական նամակների, պատմագրական երկերի և դավանական փաստաթղթերի համադրումը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել իրադարձությունների հաջորդականությունը և տարբեր կողմերի դիրքորոշումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ Հայ Առաքելական և Վրաց եկեղեցիների հետագա ինքնուրույն զարգացման պատմական նախադրյալները, ինչպես նաև դավանական ինքնության նշանակությունը միջնադարյան հասարակությունների քաղաքական ու մշակութային կյանքում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Հայոց եկեղեցու պատմության, Վրաստանի եկեղեցական պատմության, միջնադարյան Հայաստանի և Վրաստանի, քրիստոնեական դավանաբանության ու հայ-վրացական պատմամշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։