Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է թվային պատկերների կառուցվածքային վերլուծության և դրանց որակի գնահատման համար նախատեսված ալգորիթմների ու ծրագրային միջոցների համալիրի մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում պատկերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների բացահայտման և դրանց քանակական գնահատման խնդիրն է, ինչը կարևոր նշանակություն ունի պատկերների ավտոմատ մշակման, ճանաչման, վերականգնման, սեղմման և փոխանցման համակարգերում։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պատկերի հիմնական կառուցվածքային բաղադրիչները՝ եզրերը, կոնտրաստային անցումները, տեքստուրային առանձնահատկությունները, մանրամասների պահպանվածությունը, աղավաղումները և տարածական փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատկերի որակի գնահատման մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է որոշել, թե որքանով է փոփոխված կամ աղավաղված պատկերը համապատասխանում սկզբնական կամ պահանջվող որակի չափանիշներին։ Կարող են դիտարկվել ինչպես օբյեկտիվ չափանիշներ, որոնք հիմնված են մաթեմատիկական և վիճակագրական հաշվարկների վրա, այնպես էլ պատկերների կառուցվածքային բնութագրերը հաշվի առնող գնահատման մոտեցումներ։ Ալգորիթմական լուծումների մշակումը զուգորդվում է դրանց ծրագրային իրականացման հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավտոմատացնել պատկերների վերլուծության և գնահատման գործընթացը։ Նման համակարգը կարող է կիրառվել տարբեր բնագավառներում՝ համակարգչային տեսողության, բժշկական պատկերների մշակման, թվային լուսանկարչության, հեռահաղորդակցության, մուլտիմեդիա համակարգերի և տեղեկատվության պահպանման ու փոխանցման ոլորտներում։ Աշխատության կարևոր կողմերից է տարբեր մեթոդների արդյունավետության համեմատական գնահատումը և այնպիսի ալգորիթմների ընտրությունը կամ մշակումը, որոնք կարող են ապահովել վերլուծության բավարար ճշգրտություն՝ միաժամանակ պահպանելով հաշվարկային արդյունավետությունը։ Ծրագրային համալիրի ստեղծումը թույլ է տալիս ոչ միայն տեսականորեն ուսումնասիրել պատկերի որակի և կառուցվածքի գնահատման խնդիրները, այլև ստացված մեթոդները փորձարկել գործնական տվյալների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է թվային պատկերների մշակման տեսական, ալգորիթմական և ծրագրային կողմերը՝ նպատակ ունենալով ստեղծել պատկերների կառուցվածքային հատկանիշների վերլուծության և որակի ավտոմատ գնահատման կիրառելի գործիքակազմ։

Աշխատությունը նվիրված է Սեբեոսի պատմագրական երկում ներկայացված Հայաստանի վաղ շրջանի պատմության ուսումնասիրությանը՝ այն համադրելով Մովսես Խորենացու և Փավստոս Բուզանդի պատմական երկերի հետ։ Հետազոտության հիմնական խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես են այս երեք հեղինակների մոտ ներկայացվում Հայաստանի հնագույն և վաղմիջնադարյան անցյալի առանձին իրադարձությունները, պատմական դեմքերը, քաղաքական գործընթացներն ու հասարակական հարաբերությունները, ինչպես նաև բացահայտել նրանց պատմագիտական մոտեցումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ հայկական պատմագրության այս հուշարձանները տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված, տարբեր նպատակներով կազմված և տարբեր պատմական տեղեկություններ պահպանած աղբյուրներ են։ Դրանց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել պատմական տեղեկությունների համընկնումները, հակասությունները, հնարավոր փոխառությունները և ավանդությունների փոխանցման ձևերը։ Սեբեոսի հաղորդումները դիտարկվում են Մովսես Խորենացու և Փավստոս Բուզանդի աշխատությունների հետ փոխկապակցված՝ փորձելով պարզել, թե որքանով են վաղ շրջանի պատմական ավանդությունները պահպանվել, վերամշակվել կամ մեկնաբանվել հետագա պատմագրական երկերում։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև հեղինակների ժամանակագրական պատկերացումներին, պատմական անձանց ներկայացման եղանակներին, քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանությանը և Հայաստանի արտաքին ու ներքին հարաբերությունների նկարագրությանը։ Նման համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ավելի խորությամբ հասկանալ Սեբեոսի պատմական երկի կառուցվածքն ու բովանդակությունը, այլև գնահատել այն հայ պատմագրության զարգացման ընդհանուր շղթայի մեջ։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ անդրադառնում է պատմական հիշողության ձևավորման և տարբեր դարաշրջանների հեղինակների կողմից անցյալի ընկալման խնդրին։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աղբյուրագետներին, հայագետներին, միջնադարագետներին, պատմագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայկական հին ու վաղմիջնադարյան պատմության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է քրոնիկ միելոիդ լեյկոզով հիվանդների ցիտոգենետիկ հետազոտությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով քրոմոսոմային փոփոխությունների հայտնաբերմանը, դրանց բնութագրմանը և հիվանդության ընթացքի գնահատման մեջ դրանց նշանակությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն մոտեցումը, որ քրոմոսոմային մակարդակում տեղի ունեցող փոփոխությունները կարող են կարևոր տեղեկություն տրամադրել հիվանդության առաջացման և զարգացման մեխանիզմների, ինչպես նաև դրա կենսաբանական առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդների բջիջների քրոմոսոմային կազմը, կառուցվածքային և թվային շեղումները, դրանց հաճախականությունն ու արտահայտվածությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի քրոնիկ միելոիդ լեյկոզին բնորոշ քրոմոսոմային վերադասավորումների հայտնաբերումը, որոնք կապված են հիվանդության մոլեկուլային հիմքի հետ և կարևոր դեր ունեն ախտորոշման ու հիվանդության մոնիթորինգի գործընթացում։ Ցիտոգենետիկ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս համադրել քրոմոսոմային փոփոխությունները հիվանդության կլինիկական դրսևորումների և ընթացքի հետ՝ նպաստելով հիվանդների ավելի ամբողջական բնութագրմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ցիտոգենետիկ հետազոտության մեթոդներին, ստացված արդյունքների մեկնաբանությանը և դրանց կիրառական նշանակությանը բժշկական պրակտիկայում։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն ախտորոշման ճշգրտման, այլև բուժման նկատմամբ պատասխանի գնահատման և հիվանդության ընթացքում նոր ցիտոգենետիկ փոփոխությունների հայտնաբերման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հեմատոլոգներին, ուռուցքաբաններին, բժշկական գենետիկայի և ցիտոգենետիկայի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներում սովորող և հետազոտական աշխատանք իրականացնող մասնագետներին։

Աշխատությունը նվիրված է բազմավալենտ էմբրիոնային պատվաստանյութի հնարավոր հակաուռուցքային ազդեցության ուսումնասիրությանը և դրա հիմքում ընկած իմունաբանական մեխանիզմների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է այն գաղափարը, որ որոշ պատվաստանյութային մոտեցումներ կարող են ոչ միայն կանխարգելիչ նշանակություն ունենալ, այլև ակտիվացնել օրգանիզմի իմունային համակարգը՝ նպաստելով ուռուցքային բջիջների ճանաչմանը և դրանց դեմ պաշտպանական արձագանքի ձևավորմանը։ Ուշադրության կենտրոնում կարող են գտնվել պատվաստանյութի ազդեցությունը ուռուցքային գործընթացի զարգացման վրա, իմունային պատասխանի փոփոխությունները, հակաուռուցքային ակտիվության հնարավոր մեխանիզմները և բուժական կիրառման հեռանկարները։ Բազմավալենտ մոտեցումը ենթադրում է միաժամանակ տարբեր թիրախների կամ հակածինային բաղադրիչների նկատմամբ իմունային պատասխանի խթանում, ինչը տեսականորեն կարող է ընդլայնել հակաուռուցքային ազդեցության շրջանակը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ուսումնասիրում է օրգանիզմի սեփական պաշտպանական համակարգի ներգրավումը ուռուցքային բջիջների դեմ պայքարում՝ կապելով պատվաստանյութային տեխնոլոգիաները իմունաբանական և ուռուցքաբանական հետազոտությունների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են դիտարկվել որպես գիտական հիմք հակաուռուցքային իմունոթերապիայի նոր մոտեցումների գնահատման համար, սակայն նման ուսումնասիրությունների արդյունքները պետք է մեկնաբանվեն տվյալ հետազոտության մեթոդաբանության, փորձարարական պայմանների և կլինիկական ապացույցների մակարդակի համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ուռուցքաբանության, իմունաբանության, կենսաբժշկության և պատվաստանյութերի մշակման ոլորտների մասնագետներին ու հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է բուհերում հայ ուսանողներին ռուսերենը որպես օտար լեզու ուսուցանելիս խոսքային ավտոմատիզմների ձևավորման և զարգացման գործընթացի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում խոսելու կարողությունն է՝ որպես լեզվական հմտությունների աստիճանական ձևավորման հիմնական և որոշիչ բաղադրիչ։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես է բանավոր խոսքի նպատակային կիրառումը նպաստում ուսանողների մոտ ռուսերեն լեզվական միավորների արագ, ճիշտ և բնական օգտագործման կարողության ձևավորմանը՝ նվազեցնելով գիտակցված վերահսկողության անհրաժեշտությունը և աստիճանաբար ձևավորելով կայուն խոսքային գործողություններ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում խոսքային ավտոմատիզմների էությանը, դրանց առաջացման պայմաններին, զարգացման փուլերին և ուսուցման ընթացքում դրանց ամրապնդման մեխանիզմներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայալեզու ուսանողների համար ռուսերենի յուրացման առանձնահատկություններին, քանի որ մայրենի լեզվի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունները կարող են ինչպես աջակցել, այնպես էլ խոչընդոտել ռուսերեն խոսքի բնական ձևավորմանը։ Ներկայացվող մոտեցումը շեշտադրում է ոչ միայն քերականական և բառապաշարային գիտելիքների փոխանցումը, այլև այդ գիտելիքների գործնական ակտիվացումը իրական կամ ուսումնական հաղորդակցական իրավիճակներում։ Խոսելու վարժությունները դիտարկվում են որպես միջոց, որի միջոցով ուսանողը բազմակիորեն կիրառում է լեզվական կառուցվածքները, ամրապնդում ճիշտ խոսքային մոդելները և աստիճանաբար անցնում գիտակցված կառուցումից դեպի ավելի ինքնաբերական խոսք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուսերենը որպես օտար լեզու դասավանդող մասնագետներին, բուհերի դասախոսներին, լեզվի ուսուցման մեթոդիկայով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև այն ուսանողներին և մասնագետներին, ովքեր ուսումնասիրում են երկրորդ լեզվի յուրացման, բանավոր հաղորդակցության և խոսքային հմտությունների ավտոմատացման գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևորում է հաղորդակցական և գործնական ուղղվածությամբ ուսուցումը՝ ցույց տալով, որ օտար լեզվի լիարժեք տիրապետման համար միայն լեզվական կանոնների իմացությունը բավարար չէ․ անհրաժեշտ է այդ գիտելիքները վերածել արագ և նպատակային խոսքային գործողությունների, իսկ խոսելու համակարգված պրակտիկան այդ գործընթացի կարևորագույն պայմաններից մեկն է։

Այս աշխատությունը նվիրված է Պուբլիոս Լենտուլոսի՝ Հիսուս Քրիստոսի մասին Հռոմի սենատին ուղղված հայտնի ուղերձի հետ առնչվող նորահայտ հայկական տեքստային նյութի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այդ գրության հայկական տարբերակը կամ դրան հարակից նյութը, որի լեզվական, բովանդակային, պատմական և ձեռագրագիտական առանձնահատկությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից դիտարկել վաղքրիստոնեական գրականության տարածման և վերարտադրության գործընթացները։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում Պուբլիոս Լենտուլոսին վերագրվող ուղերձի պատմությանը, դրա հեղինակության և իսկության վերաբերյալ գիտական քննարկումներին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպիսի տեղ է զբաղեցրել այդ ավանդությունը քրիստոնեական պատմագրության և գրականության մեջ։ Հայկական նյութի ուսումնասիրությունը կատարվում է համեմատական մոտեցմամբ՝ հաշվի առնելով այլ լեզուներով պահպանված տարբերակների և հարակից ավանդությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում տեքստի լեզվական կառուցվածքին, բառապաշարին, թարգմանական կամ վերամշակման հնարավոր հետքերին և այն առանձնահատկություններին, որոնք կարող են վկայել դրա ձևավորման ու փոխանցման պատմության մասին։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է հայկական ձեռագրական և թարգմանական ավանդույթին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող էին քրիստոնեական տարբեր գրություններ, պատմություններ և ապոկրիֆ կամ կիսապատմական բնույթի նյութեր ներթափանցել հայկական մտավոր և կրոնական միջավայր։ Նորահայտ նյութի ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ ոչ միայն տվյալ գրության պատմության, այլև հայ միջնադարյան գրականության, հայագիտության, վաղքրիստոնեական աղբյուրագիտության և տեքստաբանության համար։ Հեղինակը ձգտում է առանձնացնել պատմական փաստերը հետագա ավանդական կամ լեգենդային շերտերից՝ ուշադրություն դարձնելով աղբյուրների համադրությանը և տեքստի գիտական քննությանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, հայագետների, ձեռագրագետների, աստվածաբանների և քրիստոնեական գրականության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, քանի որ նորահայտ հայկական նյութը հնարավորություն է տալիս լրացուցիչ տվյալների միջոցով ուսումնասիրելու Հիսուս Քրիստոսի մասին վաղ քրիստոնեական գրությունների շրջանառությունը, դրանց տարբերակների փոխհարաբերությունները և հայկական մշակութային միջավայրում դրանց ընկալման առանձնահատկությունները։

Այս աշխատությունը նվիրված է կլաստերային տիպի բազմապրոցեսորային հաշվողական համակարգերում զուգահեռ հաշվարկների կազմակերպման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքում դիտարկվում են բազմապրոցեսորային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները և հաշվողական գործընթացների զուգահեռացման արդյունավետ մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկային խնդիրների տարանջատմանը և առանձին պրոցեսորների կամ հաշվողական հանգույցների միջև դրանց օպտիմալ բաշխմանը, քանի որ համակարգի ընդհանուր արտադրողականությունը մեծապես կախված է առաջադրանքների ճիշտ կազմակերպումից և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումից։ Ուսումնասիրվում են պրոցեսների և առաջադրանքների համաժամացման, տվյալների փոխանակման, հաղորդակցության կազմակերպման, բեռնվածության հավասարակշռման և հաշվարկների համակարգման հետ կապված խնդիրները։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում նաև կլաստերային համակարգերի մասշտաբայնությանը, հաշվողական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և այն գործոններին, որոնք կարող են սահմանափակել զուգահեռացման արդյունքում ստացվող արտադրողականության աճը։ Քննարկվում են զուգահեռ ալգորիթմների մշակման և իրականացման տարբեր մոտեցումներ՝ հաշվի առնելով պրոցեսորների միջև հաղորդակցության ծախսերը, տվյալների հասանելիության առանձնահատկությունները և առանձին հաշվողական հանգույցների աշխատանքի համաժամացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում զուգահեռ հաշվարկների արդյունավետության գնահատմանը՝ ներառելով հաշվարկային ժամանակի կրճատման, արագացման, պրոցեսորների օգտագործման արդյունավետության և համակարգի ընդհանուր արտադրողականության չափանիշները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարելի է բարդ հաշվողական խնդիրները վերածել միմյանց զուգահեռ կատարվող ենթախնդիրների և ինչպես կազմակերպել դրանց փոխգործակցությունը կլաստերային միջավայրում։ Ներկայացված տեսական մոտեցումները և մեթոդները կարող են կիրառվել բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական համակարգերի նախագծման, գիտական և ինժեներական հաշվարկների, մեծածավալ տվյալների մշակման և բարդ ալգորիթմների զուգահեռ իրականացման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել համակարգչային գիտությունների, կիրառական մաթեմատիկայի և հաշվողական տեխնիկայի մասնագետների, ուսանողների ու հետազոտողների համար՝ նպաստելով բազմապրոցեսորային կլաստերային համակարգերում զուգահեռ հաշվարկների կազմակերպման սկզբունքների և արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնների խորքային ընկալմանը։

Այս աշխատությունը նվիրված է գրաֆների տեսության մեջ ուսումնասիրվող ինտերվալային կերպով իրականացվող բազմությունների հետ կապված խնդիրների հետազոտությանը՝ կենտրոնանալով գրաֆների որոշակի դասերում այդ բազմությունների գոյության, կառուցվածքի և հատկությունների բացահայտման վրա։ Աշխատանքում քննարկվում են գրաֆների տեսության հիմնական հասկացությունները և այն տեսական դրույթները, որոնք անհրաժեշտ են տվյալ դասի խնդիրների ձևակերպման և ուսումնասիրման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի բազմությունների բնութագրմանը, որոնց տարրերի միջև կապերը կամ դասավորությունը կարող են ներկայացվել ինտերվալների միջոցով, ինչպես նաև դրանց և գրաֆի կառուցվածքային հատկությունների փոխադարձ կապին։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում են տարբեր տեսակի գրաֆներ և դրանց առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե ինչ պայմաններում են տվյալ բազմությունները գոյություն ունենում, ինչպես կարելի է դրանք կառուցել կամ բնութագրել և ինչպիսի ալգորիթմական մոտեցումներ կարող են կիրառվել դրանց հայտնաբերման համար։ Աշխատանքը ներառում է ինչպես տեսական արդյունքների, այնպես էլ համապատասխան ապացուցումների և կառուցողական մեթոդների ուսումնասիրություն՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալ գրաֆների ներքին կառուցվածքի և դրանց ենթաբազմությունների միջև առկա կապերը։ Առանձին կարևորություն է տրվում գրաֆների տարբեր դասերի համեմատությանը, քանի որ որոշ կառուցվածքային հատկություններ կարող են էապես պարզեցնել խնդրի լուծումը, մինչդեռ այլ դասերում առաջանում են լրացուցիչ սահմանափակումներ և բարդություններ։ Ներկայացված մոտեցումները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ նաև դիսկրետ մաթեմատիկայի, ալգորիթմների տեսության, ցանցերի մոդելավորման և հարակից մաթեմատիկական ուղղությունների շրջանակում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գրաֆների տեսությամբ, կոմբինատորիկայով և դիսկրետ մաթեմատիկայով զբաղվող ուսանողներին, հետազոտողներին և մասնագետներին՝ որպես տեսական ուսումնասիրություն, որը նպաստում է գրաֆային կառուցվածքների և դրանցում առանձնահատուկ բազմությունների փոխկապակցվածության ավելի խոր ընկալմանը։

Աշխատությունը նվիրված է բակտերիալ ծագման ռեկոմբինանտ D-հիդանտոինազների և L-ամինոացիլազների ստացման, մաքրման և կենսաքիմիական բնութագրման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ռեկոմբինանտ ԴՆԹ-ի և մանրէաբանական արտահայտման համակարգերի կիրառումը՝ անհրաժեշտ ֆերմենտների ստացման համար, ինչը հնարավորություն է տալիս վերահսկելի պայմաններում ստանալ որոշակի հատկություններով ֆերմենտային պատրաստուկներ և ուսումնասիրել դրանց կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները։ D-հիդանտոինազները և L-ամինոացիլազները կարևոր են կենսատեխնոլոգիական գործընթացներում, քանի որ կարող են մասնակցել տարբեր օրգանական միացությունների փոխակերպմանը և օգտագործվել արժեքավոր քիրալային միացությունների, ամինաթթուների և դրանց ածանցյալների ստացման գործընթացներում։ Աշխատության առաջին կարևոր ուղղությունը ռեկոմբինանտ ֆերմենտների ստացումն է, որը ներառում է համապատասխան գենետիկական նյութի ընտրություն, արտահայտման համակարգի կառուցում և ֆերմենտի արտադրության համար հարմար բակտերիալ համակարգի օգտագործում։ Հաջորդ փուլը ֆերմենտների մեկուսացումն ու մաքրումն է, որի նպատակն է ստանալ հնարավորինս բարձր մաքրության և պահպանված ակտիվության կենսակատալիզատորներ։ Մաքրման արդյունավետությունը կարևոր է ոչ միայն փորձարարական ուսումնասիրությունների, այլև ֆերմենտների հետագա կիրառական օգտագործման համար։ Կենսաքիմիական բնութագրման փուլում կարող են ուսումնասիրվել ֆերմենտների կատալիտիկ ակտիվությունը, սուբստրատային յուրահատկությունը, օպտիմալ pH-ը և ջերմաստիճանը, ջերմակայունությունը, տարբեր քիմիական գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև կինետիկ պարամետրերը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ստացված ռեկոմբինանտ ֆերմենտների հատկությունները և համեմատելու դրանք բնական աղբյուրներից ստացված ֆերմենտների հետ։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է ֆերմենտային կենսատեխնոլոգիայի զարգացման հետ, քանի որ բարձր ակտիվությամբ և կանխատեսելի հատկություններով ռեկոմբինանտ ֆերմենտները կարող են օգտագործվել դեղագործական, սննդային, քիմիական և կենսատեխնոլոգիական արտադրություններում։ Հատկապես կարևոր է դրանց հնարավոր կիրառությունը օպտիկական ակտիվ միացությունների ստացման գործընթացներում, որտեղ ֆերմենտների բարձր ընտրողականությունը կարող է նպաստել անհրաժեշտ արտադրանքի ստացման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, մանրէաբաններին, կենսատեխնոլոգներին, ֆերմենտաբաններին, դեղաքիմիկոսներին, ինչպես նաև ռեկոմբինանտ սպիտակուցների ստացմամբ և կենսակատալիզով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է մոլեկուլային կենսաբանության, մանրէաբանության և կենսաքիմիայի մեթոդները՝ բակտերիալ ծագման ֆերմենտների ստացման, մաքրման և հատկությունների մանրամասն գնահատման նպատակով՝ ցույց տալով դրանց գիտական և հնարավոր կենսատեխնոլոգիական արժեքը։

Աշխատությունը նվիրված է ցածրաչափ համակարգերի որոշ օպտիկական հատկությունների տեսական ուսումնասիրությանը։ Ցածրաչափ կառուցվածքները, որոնց բնորոշ է մասնիկների շարժման սահմանափակվածությունը մեկ կամ մի քանի տարածական ուղղություններով, առանձնահատուկ ֆիզիկական հատկություններ են դրսևորում, որոնք կարող են էապես տարբերվել ծավալային նյութերի հատկություններից։ Հետազոտության կենտրոնում այդ համակարգերի կողմից լույսի կլանման, ճառագայթման, անդրադարձման և այլ օպտիկական երևույթների տեսական նկարագրությունն է, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը համակարգի չափերից, կառուցվածքից, նյութական պարամետրերից և քվանտային սահմանափակման պայմաններից։ Աշխատության շրջանակում մաթեմատիկական և ֆիզիկական մոդելների միջոցով կարող են ուսումնասիրվել ցածրաչափ համակարգերի էլեկտրոնային էներգետիկ վիճակները և դրանց ազդեցությունը օպտիկական անցումների վրա։ Քանի որ համակարգի չափերի նվազեցման դեպքում էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը կարող է փոխվել, դրա հետևանքով փոխվում են նաև լույսի հետ փոխազդեցության բնութագրերը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել սպեկտրային հատկություններին, օպտիկական անցումների հավանականությանը, էլեկտրոն-ֆոտոն փոխազդեցությանը և այն գործոններին, որոնք պայմանավորում են ուսումնասիրվող համակարգերի օպտիկական արձագանքը։ Տեսական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանց անմիջական փորձարարական միջամտության կանխատեսել համակարգի վարքը տարբեր պարամետրերի պայմաններում և բացահայտել այն օրինաչափությունները, որոնք կարող են հիմք ծառայել նոր նյութերի ու նանոկառուցվածքների նախագծման համար։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն ժամանակակից նանոտեխնոլոգիաների, օպտոէլեկտրոնիկայի, քվանտային տեխնոլոգիաների և կիսահաղորդչային սարքավորումների զարգացման համար, քանի որ ցածրաչափ համակարգերի օպտիկական հատկությունները կարող են օգտագործվել մանրաչափ լուսային աղբյուրների, դետեկտորների, սենսորների և այլ ֆունկցիոնալ սարքերի ստեղծման մեջ։ Աշխատության գիտական արժեքը կայանում է ցածրաչափության պայմաններում առաջացող քվանտային և օպտիկական երևույթների տեսական բացահայտման և դրանց միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրման մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել տեսական և կիրառական ֆիզիկայի մասնագետներին, օպտիկայի ու նանոֆիզիկայի հետազոտողներին, նյութագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և ասպիրանտներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է ցածրաչափ համակարգերը որպես յուրահատուկ օպտիկական հատկություններով ֆիզիկական օբյեկտներ և ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են դրանց չափային ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները ազդել լույսի հետ փոխազդեցության բնույթի վրա։

Աշխատությունը նվիրված է բազմաֆերմենտային համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորմանը՝ որպես օրինակ ուսումնասիրելով չճյուղավորված երեք ֆերմենտից կազմված հաջորդական ռեակցիոն շղթա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կենսաքիմիական գործընթացների այնպիսի մաթեմատիկական նկարագրության կառուցումը, որը հնարավորություն է տալիս քանակապես ուսումնասիրել համակարգում ընթացող հաջորդական ֆերմենտային ռեակցիաները, միջանկյալ նյութերի առաջացումն ու սպառումը և վերջնական արտադրանքի ձևավորումը։ Բազմաֆերմենտային համակարգերում յուրաքանչյուր ֆերմենտ սովորաբար մասնակցում է առանձին, բայց փոխկապակցված փուլին, որի արդյունքը կարող է ծառայել որպես հաջորդ ֆերմենտային ռեակցիայի ելանյութ։ Այդ պատճառով ամբողջ շղթայի վարքը կախված է ոչ միայն առանձին ֆերմենտների հատկություններից, այլև դրանց միջև եղած կինետիկ կապերից։ Աշխատության շրջանակում կարող են ձևակերպվել դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգեր, որոնք նկարագրում են սուբստրատների, միջանկյալ միացությունների և վերջնական արտադրանքի կոնցենտրացիաների փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում։ Մաթեմատիկական մոդելը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ֆերմենտային ռեակցիաների արագությունները, հավասարակշռությանն ու կայուն վիճակին հասնելու պայմանները, ինչպես նաև տարբեր կինետիկ պարամետրերի փոփոխության ազդեցությունը ամբողջ համակարգի աշխատանքի վրա։ Կարևոր խնդիր է նաև համակարգի զգայունության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե շղթայի որ օղակներն են առավել նշանակալի վերջնական արդյունքի ձևավորման տեսանկյունից և ինչպես կարող է առանձին ֆերմենտի ակտիվության փոփոխությունը անդրադառնալ ամբողջ գործընթացի վրա։ Նման մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս տեսականորեն ուսումնասիրել այնպիսի իրավիճակներ, որոնց փորձարարական հետազոտությունը կարող է լինել ժամանակատար կամ տեխնիկապես բարդ։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ երեքֆերմենտային չճյուղավորված շղթան կարող է ծառայել որպես համեմատաբար պարզ մոդել՝ ավելի բարդ կենսաքիմիական ցանցերի ընդհանուր օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Ստացված մաթեմատիկական մոտեցումները կարող են հետագայում ընդլայնվել՝ ներառելով ավելի մեծ թվով ֆերմենտներ, հետադարձ կապեր, ճյուղավորվող ուղիներ, ֆերմենտների ակտիվության փոփոխություններ և այլ կենսաքիմիական գործոններ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսամաթեմատիկայի, կենսաքիմիայի, համակարգային կենսաբանության, կիրառական մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է մաթեմատիկական ապարատի միջոցով նկարագրել փոխկապակցված ֆերմենտային ռեակցիաների դինամիկան և բացահայտել բազմաֆերմենտային համակարգերի աշխատանքի հիմնական քանակական օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է օրթոտրոպ բարակապատ տարրերի ծռման և կայունության ուսումնասիրությանը՝ ոչ դասական ձևակերպմամբ առաջադրված խնդիրների շրջանակում։ Հետազոտության հիմքում գտնվում են այն դեպքերը, երբ բարակապատ կառուցվածքային տարրերի վարքը չի կարող ամբողջությամբ նկարագրվել դասական տեսությունների պարզեցված ենթադրություններով և անհրաժեշտ է հաշվի առնել նյութի անիզոտրոպ հատկությունները, երկրաչափական առանձնահատկությունները, սահմանային պայմանները և արտաքին ազդեցությունների ավելի բարդ համադրությունները։ Օրթոտրոպ նյութերը բնութագրվում են տարբեր ուղղություններով տարբեր մեխանիկական հատկություններով, ուստի դրանցից պատրաստված բարակապատ տարրերի ծռման, դեֆորմացիայի և կորցրած կայունության գործընթացները կարող են էապես տարբերվել իզոտրոպ նյութերից պատրաստված համանման կառուցվածքների վարքից։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է տարրերի կայունության սահմանային վիճակների ուսումնասիրությունը, քանի որ բարակ պատերով կառուցվածքներում նույնիսկ համեմատաբար փոքր արտաքին ազդեցությունները որոշ պայմաններում կարող են առաջացնել տեղային կամ ընդհանուր կորացում և հանգեցնել կրողունակության կորստի։ Ոչ դասական ձևակերպման կիրառումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ դիտարկել այն գործոնները, որոնք դասական մոտեցումների դեպքում կարող են անտեսվել կամ մոտավորապես ներկայացվել։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել մաթեմատիկական մոդելների կառուցումը, հավասարակշռության և դեֆորմացիայի հավասարումների ստացումը, սահմանային պայմանների ձևակերպումը, կրիտիկական պարամետրերի որոշումը և տարբեր մեխանիկական պայմաններում կառուցվածքի կայունության գնահատումը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև տեսական արդյունքների կիրառական մեկնաբանությունը, քանի որ նման հաշվարկները կարող են օգտագործվել բարակապատ թիթեղների, վահանակների, պատյանների և այլ ինժեներական տարրերի նախագծման ու հուսալիության գնահատման ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մեխանիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի, շինարարական մեխանիկայի, մեքենաշինության և կառուցվածքների նախագծման ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ օրթոտրոպ բարակապատ տարրերի մեխանիկական վարքը, ծռման և կայունության փոխկապակցվածությունը և ոչ դասական մոդելների կիրառման նշանակությունը բարդ ինժեներական խնդիրների լուծման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի բնակիչների առողջական վիճակի, ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների և պաթոֆիզիոլոգիական փոփոխությունների գնահատմանը, որոնք մասնակցել են Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին։ Ուսումնասիրության հիմքում ճառագայթային ազդեցության պայմաններում մարդու օրգանիզմում առաջացող հնարավոր փոփոխությունների բացահայտումն ու դրանց բժշկական գնահատումն է։ Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին մասնակցած անձինք ենթարկվել են տարբեր բնույթի մասնագիտական և շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցության, ինչի պատճառով նրանց առողջության երկարաժամկետ դիտարկումը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես կլինիկական, այնպես էլ կանխարգելիչ բժշկության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է ներառել օրգանիզմի տարբեր ֆունկցիոնալ համակարգերի վիճակի ուսումնասիրություն՝ ուշադրություն դարձնելով արյան շրջանառությանը, նյարդային համակարգին, իմունային և արյունաստեղծ համակարգերին, նյութափոխանակության գործընթացներին և ընդհանուր ֆիզիոլոգիական ցուցանիշներին։ Միաժամանակ պաթոֆիզիոլոգիական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն շեղումները, որոնք կարող են կապված լինել նախկին ճառագայթային և այլ վնասակար ազդեցությունների հետ, ինչպես նաև գնահատելու դրանց արտահայտվածությունն ու հնարավոր երկարատև հետևանքները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև տարբեր բժշկական ցուցանիշների համադրումը և դրանց դինամիկայի գնահատումը՝ առողջական վիճակի փոփոխությունների առավել ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ ճառագայթային ազդեցության հետևանքները միշտ չէ, որ սահմանափակվում են անմիջական ժամանակահատվածով և կարող են պահանջել երկարաժամկետ բժշկական հսկողություն։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է ռիսկային խմբերի առողջական վիճակի գնահատման, հետագա բժշկական դիտարկման կազմակերպման, հնարավոր բարդությունների վաղ հայտնաբերման և կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել ճառագայթային բժշկության, ֆիզիոլոգիայի, պաթոֆիզիոլոգիայի, հիգիենայի և աղետների բժշկության մասնագետներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին մասնակցած Հայաստանի բնակիչների առողջության երկարաժամկետ գնահատման և ճառագայթային ազդեցության հնարավոր կենսաբանական հետևանքների գիտական ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է հեռահաղորդակցական ազդանշանների մշակման ընթացքում շեմային սարքերի կիրառման տեսական և գործնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ազդանշանի որոշակի մակարդակի նկատմամբ սարքի արձագանքն է, որի միջոցով հնարավոր է առանձնացնել անհրաժեշտ ազդանշանային բաղադրիչները, նվազեցնել անցանկալի խանգարումների ազդեցությունը և կատարել մուտքային տվյալների պարզեցված կամ նախնական դասակարգում։ Շեմային սարքերը հեռահաղորդակցության համակարգերում կարող են օգտագործվել ազդանշանների հայտնաբերման, վերականգնման, ձևափոխման, իմպուլսների ձևավորման և թվային մշակման նախնական փուլերում։ Աշխատությունը կարևոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ իրական կապի համակարգերում փոխանցվող ազդանշանները հաճախ ենթարկվում են աղմուկների, միջամտությունների, աղավաղումների և մակարդակի տատանումների, ուստի ընդունված ազդանշանը ճիշտ ճանաչելու համար անհրաժեշտ է որոշել այն սահմանային մակարդակը, որի գերազանցումը կամ չգերազանցումը կարող է հիմք հանդիսանալ համապատասխան որոշման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել շեմային սարքերի աշխատանքի սկզբունքները, դրանց հիմնական տեխնիկական բնութագրերը, շեմի ընտրության մեթոդները, ազդանշանի և աղմուկի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև շեմային մշակման ազդեցությունը կապի համակարգի հուսալիության և տեղեկատվության փոխանցման որակի վրա։ Կարևոր խնդիր է նաև շեմի օպտիմալ կարգավորումը, քանի որ չափազանց ցածր շեմի դեպքում աղմուկը կարող է սխալմամբ ընկալվել որպես օգտակար ազդանշան, իսկ չափազանց բարձր շեմի դեպքում կարող են չհայտնաբերվել թույլ, բայց տեղեկատվական նշանակություն ունեցող ազդանշանները։ Այսպիսով, աշխատանքը կապված է ազդանշանների հայտնաբերման և որոշումների ընդունման այնպիսի մեթոդների հետ, որոնց միջոցով հնարավոր է բարձրացնել հեռահաղորդակցական համակարգերի արդյունավետությունն ու կայունությունը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել կապի ինժեներներին, ռադիոտեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի մասնագետներին, ազդանշանների թվային և անալոգային մշակմամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է շեմային սարքերը որպես հեռահաղորդակցական ազդանշանների մշակման կարևոր գործիք և ուսումնասիրում է դրանց կիրառման հնարավորությունները՝ ազդանշանի օգտակար բաղադրիչների առանձնացման, խանգարումների ազդեցության նվազեցման և կապի համակարգերի աշխատանքի բարելավման նպատակով։