Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Ուկրաինայի միջև տնտեսական համագործակցության ձևավորման, զարգացման և դրա վրա ազդող հիմնական գործոնների ուսումնասիրությանը՝ երկկողմ տնտեսական հարաբերությունների կառուցվածքի և զարգացման հնարավորությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում արտաքին առևտրային կապերը, ապրանքաշրջանառության կառուցվածքը, ներդրումային համագործակցությունը, արտադրական և գործարար կապերը, ինչպես նաև փոխադարձ տնտեսական հետաքրքրություն ներկայացնող ոլորտների բացահայտումն են։ Քննվում են երկու երկրների տնտեսական հարաբերությունների զարգացման նախադրյալները, շուկաների առանձնահատկությունները, արտահանման և ներմուծման հնարավորությունները, տրանսպորտային ու լոգիստիկ գործոնների նշանակությունը և տնտեսական համագործակցության կազմակերպաիրավական միջավայրի դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն սահմանափակումներին և խնդիրներին, որոնք կարող են խոչընդոտել ապրանքների, ծառայությունների և կապիտալի փոխադարձ շարժին՝ ներառյալ աշխարհագրական հեռավորությունը, տարանցիկ ուղիների կախվածությունը, գործարար տեղեկատվության հասանելիությունը և արտաքին տնտեսական միջավայրի փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, սննդի վերամշակման, տեխնոլոգիական ոլորտների, ծառայությունների և այլ ուղղությունների շրջանակում տնտեսական փոխգործակցության ընդլայնման հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջազգային և տարածաշրջանային տնտեսական գործընթացների ազդեցության վերլուծությունը, քանի որ երկու երկրների արտաքին տնտեսական կապերը ձևավորվում են ոչ միայն երկկողմ հարաբերությունների, այլև ավելի լայն առևտրային, իրավական և աշխարհաքաղաքական միջավայրի պայմաններում։ Դիտարկվում է նաև գործարար շրջանակների, առևտրային կազմակերպությունների և պետական կառույցների փոխգործակցության նշանակությունը՝ տնտեսական կապերի զարգացման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական և ինստիտուցիոնալ պայմանների ապահովման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել արտաքին առևտրի կառուցվածքային ցուցանիշները, տնտեսական համագործակցության տարբեր ձևերը և առանձին ոլորտների ներուժը՝ երկկողմ կապերի զարգացմանը խոչընդոտող և նպաստող գործոնները համակարգելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջազգային տնտեսագիտության, արտաքին առևտրի, տնտեսական համագործակցության և տարածաշրջանային տնտեսական հարաբերությունների մոտեցումները՝ հայ-ուկրաինական տնտեսական փոխգործակցության կառուցվածքային առանձնահատկությունները և զարգացման հնարավոր ուղղությունները ներկայացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է զարգացման առանձնահատկություններ ունեցող նախադպրոցական տարիքի երեխաների համատեղ կրթության և դաստիարակության կազմակերպման մանկավարժական մոդելի ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության կենտրոնում այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորումն է, որտեղ տարբեր կրթական կարիքներ ունեցող երեխաները կարող են մասնակցել ընդհանուր ուսումնական, խաղային, հաղորդակցական և սոցիալական գործունեությանը՝ ստանալով իրենց անհատական հնարավորություններին համապատասխան աջակցություն։ Քննվում են նախադպրոցական կրթության կազմակերպման մանկավարժական և հոգեբանական սկզբունքները, երեխաների անհատական զարգացման առանձնահատկությունների հաշվառման անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև ուսուցման և դաստիարակության գործընթացների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երեխայի սոցիալականացմանը, հասակակիցների հետ հաղորդակցությանը, ինքնուրույնության զարգացմանը, ճանաչողական ակտիվության խթանմանը և կրթական միջավայրին աստիճանական հարմարմանը։ Ուսումնասիրվում է մանկավարժների, հոգեբանների, հատուկ մանկավարժների և այլ մասնագետների համագործակցության նշանակությունը՝ յուրաքանչյուր երեխայի կրթական կարիքները գնահատելու և համապատասխան մանկավարժական աջակցություն կազմակերպելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ընտանիքի մասնակցությունը, քանի որ ծնողների և կրթական հաստատության շարունակական համագործակցությունը նպաստում է երեխայի զարգացման վերաբերյալ միասնական մոտեցումների ձևավորմանը և տարբեր միջավայրերում աջակցության հետևողականությանը։ Դիտարկվում են խմբային և անհատական աշխատանքի համադրման, խաղային գործունեության, հաղորդակցական առաջադրանքների և զարգացմանը նպաստող մանկավարժական միջոցների կիրառման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև կրթական միջավայրի մատչելիության, երեխաների միջև դրական փոխհարաբերությունների ձևավորման, մանկավարժների մասնագիտական պատրաստվածության և անհրաժեշտ ուսումնամեթոդական պայմանների ապահովման հարցերը։ Ինտեգրված մոտեցումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տարբեր կարիքներ ունեցող երեխաների նույն խմբում ընդգրկում, այլև որպես նրանց ակտիվ մասնակցությունն ու անհատական զարգացումը խթանող ամբողջական մանկավարժական համակարգ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նախադպրոցական մանկավարժության, հատուկ մանկավարժության, զարգացման հոգեբանության և ներառական կրթության մոտեցումները՝ երեխայակենտրոն, աջակցող և սոցիալական փոխգործակցությանը նպաստող կրթադաստիարակչական միջավայրի ձևավորման սկզբունքները ներկայացնելու նպատակով։

Հրատարակությունը ներկայացնում է գրադարանագիտության, մատենագիտության և հարակից տեղեկատվական ոլորտների վերաբերյալ մասնագիտական գրականության համակարգված մատենագիտական տեղեկատվություն՝ նպատակ ունենալով մասնագետներին, հետազոտողներին, գրադարանային աշխատողներին և ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողներին տրամադրել համապատասխան հրապարակումների մասին կազմակերպված տեղեկություններ։ Նյութերի ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել գրադարանային գործի տեսության և պրակտիկայի, գրադարանների գործունեության կազմակերպման, գրքային և փաստաթղթային ֆոնդերի համալրման, պահպանման ու օգտագործման, ընթերցողների սպասարկման, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի և տեղեկատվական ծառայությունների զարգացման վերաբերյալ մասնագիտական գրականության շրջանակի մասին։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում մատենագիտական գործունեության մեթոդաբանությանը, գրականության հաշվառմանը, դասակարգմանը, նկարագրմանը և թեմատիկ մատենագիտական ցանկերի կազմմանը վերաբերող հրապարակումները։ Տեղեկատվական նյութը կարող է ներառել գրքեր, գիտական աշխատություններ, մեթոդական հրատարակություններ, հոդվածներ, ժողովածուներ և այլ տիպի փաստաթղթեր՝ ներկայացնելով դրանց նույնականացման և որոնման համար անհրաժեշտ հիմնական մատենագիտական տվյալները։ Հրատարակության կառուցվածքը նպաստում է մասնագիտական տեղեկատվության արագ որոնմանը և հնարավորություն է տալիս հետևելու ոլորտային գրականության զարգացման հիմնական ուղղություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նոր մասնագիտական հրապարակումների վերաբերյալ ընթացիկ տեղեկատվության տրամադրումը, քանի որ այն օգնում է գրադարանային և մատենագիտական հաստատություններին համալրել մասնագիտական ֆոնդերը և տեղեկանալ ոլորտում շրջանառվող նոր գաղափարներին, մեթոդներին ու կազմակերպական մոտեցումներին։ Միաժամանակ նման տեղեկատվական աղբյուրը կարող է ծառայել գիտական հետազոտությունների սկզբնական աղբյուրագիտական բազայի ձևավորման, համապատասխան գրականության ընտրության և թեմատիկ որոնումների իրականացման համար։ Նյութերի համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել նաև գրադարանագիտության և մատենագիտության կապերը գրքագիտության, տեղեկատվագիտության, փաստաթղթագիտության և մշակութային ժառանգության պահպանության հետ։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունն ունի տեղեկատու, մասնագիտական և հետազոտական նշանակություն՝ նպաստելով ոլորտային գրականության մատչելիությանը, մատենագիտական տեղեկատվության տարածմանը և գրադարանային ու տեղեկատվական գործունեության գիտամեթոդական ապահովմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բառապաշարում բնակության վայր և բնակեցված տարածք արտահայտող լեզվական միավորների իմաստային կառուցվածքի, փոխհարաբերությունների և գործածական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն բառերն ու անվանումներն են, որոնք տարբեր տեսանկյուններից բնութագրում են մարդու բնակության համար կազմակերպված տարածքները, դրանց տեսակները, չափերը, վարչական կարգավիճակը, պատմական ձևերը և հասարակական նշանակությունը։ Քննվում են համապատասխան բառային միավորների իմաստային ընդհանրություններն ու տարբերությունները, հոմանիշային և հականիշային հարաբերությունները, իմաստային աստիճանակարգերը, ինչպես նաև ընդհանուր և մասնավոր նշանակություն ունեցող հասկացությունների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քաղաք, գյուղ, ավան, շեն, բնակատեղի և իմաստային առումով հարակից այլ միավորների լեզվական բնութագրերին՝ բացահայտելով դրանց նշանակության հիմնական բաղադրիչները և կիրառության սահմանները։ Ուսումնասիրվում է նաև բառերի պատմական զարգացումը, քանի որ հասարակական հարաբերությունների, վարչատարածքային կազմակերպման և բնակեցման ձևերի փոփոխությունները կարող են արտացոլվել բառապաշարի կազմի ու առանձին բառերի նշանակությունների մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գրական լեզվի, բարբառների, պատմական աղբյուրների և ժամանակակից խոսքի նյութերի համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս պատկերացնել տվյալ իմաստային համակարգի ձևավորումն ու զարգացումը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Դիտարկվում են նաև բառերի ոճական և գործառական առանձնահատկությունները՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել բնորոշ պաշտոնական, գիտական, առօրյա, պատմական կամ գեղարվեստական խոսքին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան բառերի բառակազմական կապերը, դարձվածքային կիրառությունները և տեղանվանական համակարգի հետ առնչությունները։ Իմաստային դաշտի կառուցվածքի բացահայտումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, թե ինչպես է լեզուն դասակարգում բնակեցված տարածությունների վերաբերյալ պատկերացումները և ինչպիսի լեզվական միջոցներով է արտահայտում դրանց միջև եղած տարբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բառագիտության, իմաստաբանության, պատմական լեզվաբանության և բառարանագիտության մոտեցումները՝ հայերենի տվյալ բառաիմաստային համակարգի ներքին կառուցվածքը և զարգացման առանձնահատկությունները բազմակողմանի ներկայացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է պետական կառավարման համակարգում էթիկական սկզբունքների և վարքագծային չափանիշների նշանակության, դրանց ինստիտուցիոնալ ամրապնդման մեխանիզմների և եվրոպական փորձի համեմատական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի պայմաններում համապատասխան մոտեցումների կիրառելիությունը գնահատելու տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում հանրային ծառայության այնպիսի հիմնարար արժեքներ են, ինչպիսիք են օրինականությունը, անաչառությունը, պատասխանատվությունը, թափանցիկությունը, բարեվարքությունը, մասնագիտական պարտաճանաչությունը և հանրային շահի առաջնահերթությունը։ Քննվում է պետական ծառայողի մասնագիտական վարքագծի և կառավարման մարմինների նկատմամբ հասարակական վստահության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև էթիկական չափանիշների դերը վարչական որոշումների ընդունման և պետական կառույցների հաշվետվողականության ապահովման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շահերի բախման կանխարգելման, պաշտոնեական դիրքի պատշաճ օգտագործման, նվերների և այլ հնարավոր ազդեցությունների կարգավորման, ծառայողական տեղեկատվության հետ պատասխանատու աշխատանքի և քաղաքացիների նկատմամբ հավասար ու անաչառ վերաբերմունքի սկզբունքներին։ Համեմատական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են եվրոպական տարբեր պետություններում ձևավորված հանրային ծառայության էթիկայի համակարգերը՝ վարքագծի կանոնների, բարեվարքության մեխանիզմների, վերահսկողության, խորհրդատվության և պատասխանատվության ինստիտուտների ընդհանուր առանձնահատկությունների բացահայտմամբ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցը, թե օտարերկրյա փորձի որ տարրերն են պայմանավորված տվյալ երկրների իրավական և վարչական ավանդույթներով, և որոնք կարող են համապատասխանեցվել Հայաստանի պետական կառավարման առանձնահատկություններին։ Դիտարկվում է նաև միայն իրավական սահմանափակումներով չբավարարվելու անհրաժեշտությունը՝ ընդգծելով կազմակերպական մշակույթի, մասնագիտական կրթության, էթիկական իրազեկվածության և ղեկավարների վարքագծային օրինակի նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր կառավարման մոդելներ և բարեվարքության ապահովման մեխանիզմներ՝ գնահատելով դրանց հնարավոր առավելություններն ու կիրառման սահմանափակումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրային կառավարման, վարչական էթիկայի, համեմատական կառավարման և ինստիտուցիոնալ զարգացման մոտեցումները՝ պետական ծառայության բարեվարքության ամրապնդման և միջազգային փորձի տեղայնացման հնարավորությունները համակարգված ուսումնասիրելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային ոլորտում պետական կարգավորման անհրաժեշտության, հիմնական ուղղությունների, կիրառվող տնտեսական մեխանիզմների և ոլորտի կայուն զարգացման հետ կապված հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետության դերակատարությունն է գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման, պարենային ապահովվածության, գյուղական տարածքների սոցիալ-տնտեսական կենսունակության և ագրարային տնտեսությունների գործունեության համար նպաստավոր պայմանների ձևավորման գործընթացներում։ Քննվում են ագրարային շուկայի առանձնահատկությունները, գյուղատնտեսական արտադրությանը բնորոշ բնական և տնտեսական ռիսկերը, արտադրության սեզոնայնությունը, հողային ու ջրային ռեսուրսների օգտագործման խնդիրները, ինչպես նաև արտադրողների ֆինանսական և նյութատեխնիկական հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պետական աջակցության տնտեսական գործիքներին, վարկավորման և ներդրումների խթանման մեխանիզմներին, ենթակառուցվածքների զարգացմանը, գյուղատնտեսական ապահովագրության և ռիսկերի կառավարման նշանակությանը՝ առանց դրանք դիտարկելու շուկայական հարաբերություններին փոխարինող միջոցների տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են պետության և մասնավոր հատվածի փոխգործակցության հնարավորությունները, գյուղացիական տնտեսությունների և ագրարային կազմակերպությունների մրցունակության բարձրացման նախադրյալները, արտադրողականության աճի և ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրման խթանման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման, վերամշակման, պահպանման և մատակարարման շղթաների արդյունավետ կազմակերպումը, քանի որ ագրարային քաղաքականության արդյունքները պայմանավորված են ոչ միայն արտադրության ծավալով, այլև արտադրողից մինչև սպառող ամբողջ տնտեսական համակարգի գործունեությամբ։ Դիտարկվում են նաև հողային հարաբերությունների կարգավորման, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի արդյունավետ օգտագործման, ոռոգման համակարգերի զարգացման և բնական ռեսուրսների պահպանության հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել պետական ծրագրերի արդյունավետության գնահատման չափանիշները, ֆինանսական միջոցների նպատակային օգտագործումը և աջակցության տարբեր ձևերի ազդեցությունը գյուղատնտեսական տնտեսությունների գործունեության վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, պետական տնտեսական կարգավորման, գյուղական զարգացման և հանրային քաղաքականության մոտեցումները՝ ագրարային ոլորտի արդյունավետության, մրցունակության և երկարաժամկետ կայունության բարձրացման հետ կապված խնդիրները համակարգված ներկայացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է XIII դարի երկրորդ կեսի հայկական քաղաքական և հասարակական կյանքի կարևոր գործընթացների, ազատագրական ձգտումների և դրանց հետ փոխկապակցված իրավաքաղաքական գաղափարների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում միջնադարյան Հայաստանի և հայկական պետական կազմավորումների քաղաքական դրությունն է՝ տարածաշրջանում տեղի ունեցող ռազմաքաղաքական փոփոխությունների, արտաքին ուժերի ազդեցության և հայկական իշխանական ու հոգևոր շրջանակների գործունեության համատեքստում։ Քննվում են ազգային ինքնուրույնության պահպանման և քաղաքական անվտանգության ապահովման ուղղությամբ ձևավորված պատկերացումները, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումները, դիվանագիտական նախաձեռնությունները և հնարավոր դաշնակիցների որոնման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Կիլիկյան հայկական թագավորության դերակատարությանը, որը տվյալ ժամանակաշրջանում հայկական պետականության և քաղաքական մտքի կարևոր կենտրոններից էր և ակտիվ հարաբերություններ էր պահպանում տարածաշրջանային ու եվրոպական ուժերի հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև մոնղոլական տերության, հարևան մահմեդական պետությունների և արևմտյան քրիստոնեական աշխարհի հետ հարաբերությունների ազդեցությունը հայկական քաղաքական ծրագրերի ու ազատագրական գաղափարների ձևավորման վրա։ Իրավաքաղաքական մտքի տեսանկյունից դիտարկվում են պետական իշխանության, իրավակարգի, հասարակական պարտականությունների, եկեղեցու և աշխարհիկ իշխանության փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև քաղաքական ինքնուրույնության վերաբերյալ միջնադարյան պատկերացումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատմագրական, իրավական, եկեղեցական և դիվանագիտական բնույթի սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակաշրջանի քաղաքական մտածողության հիմնական ուղղությունները և հասարակական տրամադրությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ազատագրական գաղափարների և ազգային ինքնագիտակցության փոխհարաբերությանը՝ հաշվի առնելով միջնադարյան հասարակությանը բնորոշ կրոնական, տոհմական և պետական պատկերացումները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ազատագրական ձգտումները դիտարկել ոչ միայն ռազմական պայքարի, այլև դիվանագիտության, իրավական գաղափարների և քաղաքական ծրագրերի ձևավորման ավելի լայն շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջնադարյան հայոց պատմության, իրավունքի պատմության, քաղաքական մտքի պատմության և աղբյուրագիտության մոտեցումները՝ տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական ազատագրական գաղափարախոսության և իրավաքաղաքական մտածողության զարգացման առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է արգանդի պարանոցի նախաքաղցկեղային փոփոխությունների կլինիկական և լաբորատոր առանձնահատկությունների, դրանց հայտնաբերման, տարբերակիչ ախտորոշման և բժշկական կառավարման ընդհանուր սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բջջային և հյուսվածքային փոփոխությունների ժամանակին բացահայտման նշանակությունն է՝ հիվանդության հետագա զարգացման հավանականությունը գնահատելու և համապատասխան բժշկական հսկողություն կազմակերպելու տեսանկյունից։ Քննվում են հիվանդությունների առաջացման և զարգացման հետ կապված հիմնական կենսաբանական ու կլինիկական գործոնները, ներառյալ մարդու պապիլոմավիրուսային վարակի դերը, բջջային փոփոխությունների աստիճանը և օրգանիզմի անհատական առանձնահատկությունների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ժամանակակից ախտորոշման համալիր մոտեցմանը, որը կարող է ներառել կլինիկական զննում, բջջաբանական հետազոտություններ, կոլպոսկոպիկ գնահատում, հյուսվածաբանական և համապատասխան լաբորատոր մեթոդներ։ Դիտարկվում է տարբեր հետազոտությունների արդյունքների համադրման կարևորությունը, քանի որ միայն մեկ ցուցանիշի հիման վրա կատարված գնահատումը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլում է հյուսվածքային փոփոխությունների բնույթը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լաբորատոր ցուցանիշների ախտորոշիչ նշանակության, մեթոդների զգայունության և առանձնահատկության, ինչպես նաև կլինիկական տվյալների հետ դրանց համապատասխանության գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել տարբեր աստիճանի նախաքաղցկեղային փոփոխությունների կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները և բժշկական հսկողության մոտեցումները՝ հաշվի առնելով հիվանդության զարգացման ռիսկը և ախտորոշիչ տվյալների ամբողջությունը։ Բուժման հարցերը դիտարկվում են կլինիկական որոշումների ընդունման ընդհանուր սկզբունքների տեսանկյունից՝ ընդգծելով անհատականացված մոտեցման, հետագա վերահսկման և մասնագիտական գնահատման նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կանխարգելմանը և պարբերական սքրինինգային հետազոտությունների դերին, որոնք նպաստում են փոփոխությունների վաղ հայտնաբերմանը և ավելի ծանր հիվանդությունների կանխարգելմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գինեկոլոգիայի, կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման, բջջաբանության և ուռուցքաբանության մոտեցումները՝ արգանդի պարանոցի նախաքաղցկեղային փոփոխությունների հայտնաբերման և բժշկական կառավարման արդյունավետության բարձրացման գիտական հիմքերը ներկայացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Գյումրի քաղաքի քաղաքաշինական զարգացման գործընթացում սակավահարկ բնակելի կառուցապատման կիրառման նախադրյալների, առանձնահատկությունների և արդյունավետ կազմակերպման պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքի պատմականորեն ձևավորված կառուցապատման բնույթը, բնակելի միջավայրի տարածական կազմակերպումը, բնական և կլիմայական պայմանները, սոցիալ-տնտեսական գործոնները և բնակչության կենցաղային պահանջներն են, որոնք կարող են պայմանավորել սակավահարկ բնակելի տների կիրառման նպատակահարմարությունը։ Քննվում են անհատական և փոքրածավալ բնակելի կառուցապատման ճարտարապետական ու քաղաքաշինական առանձնահատկությունները, հողատարածքների արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները, բնակելի թաղամասերի խտության և հարկայնության հարաբերակցությունը, ինչպես նաև բնակելի և հասարակական տարածքների ներդաշնակ կազմակերպման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Գյումրիի ճարտարապետական ինքնատիպությանը և պատմական միջավայրին համապատասխան նոր կառուցապատման ձևավորման անհրաժեշտությանը՝ հաշվի առնելով քաղաքի ավանդական կառուցապատման մասշտաբը, փողոցային ցանցը և քաղաքային համայնապատկերի առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև սեյսմիկ անվտանգության խնդիրը, քանի որ բնակելի շենքերի կառուցվածքային լուծումների ընտրության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել տարածքի երկրաբանական և սեյսմիկ պայմանները։ Ուսումնասիրվում են սակավահարկ տների տարբեր հատակագծային և ծավալատարածական լուծումների կիրառման հնարավորությունները, բնակարանների հարմարավետության, բնական լուսավորության, օդափոխության, բակային տարածքների և կանաչապատման կազմակերպման հարցերը։ Դիտարկվում է ինժեներական, տրանսպորտային և սոցիալական ենթակառուցվածքների հասանելիության նշանակությունը նոր բնակելի տարածքների ձևավորման համար, ինչպես նաև կառուցապատման տնտեսական արդյունավետության և հետագա շահագործման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել ավանդական բնակելի ճարտարապետության սկզբունքներն ու ժամանակակից նախագծային մոտեցումները՝ քաղաքի տեղական պայմաններին համապատասխան բնակելի միջավայր ստեղծելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքաշինության, բնակելի ճարտարապետության, սեյսմակայուն շինարարության և տարածքային պլանավորման մոտեցումները՝ Գյումրիի կառուցապատման առանձնահատկություններին համապատասխան սակավահարկ բնակելի միջավայրի զարգացման հնարավորությունները բացահայտելու համար։

Աշխատությունը նվիրված է կենսաչափական պարամետրերի կիրառմամբ բաշխված տեղեկատվական համակարգերում տվյալների պաշտպանության սկզբունքների, մեթոդների և ճարտարապետական լուծումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անձի կենսաբանական կամ վարքային առանձնահատկությունների հիման վրա նույնականացման և իսկորոշման մեխանիզմների համադրումն է տվյալների բաշխված պահպանման ու մշակման տեխնոլոգիաների հետ։ Քննվում են կենսաչափական տվյալների ներկայացման, մշակման և համեմատման ընդհանուր մոտեցումները, ինչպես նաև դրանց օգտագործման հնարավորությունները տեղեկատվական ռեսուրսների նկատմամբ հասանելիության վերահսկման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ կենսաչափական տեղեկատվությունն ինքնին զգայուն տվյալ է և պահանջում է պաշտպանություն չարտոնված հասանելիությունից, պատճենումից, փոփոխումից կամ այլ նպատակներով օգտագործումից։ Դիտարկվում են այնպիսի համակարգային մոտեցումներ, որոնց դեպքում նույնականացման համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը չի կենտրոնացվում մեկ պահպանման կետում, այլ տրամաբանորեն կամ ֆիզիկապես բաշխվում է տարբեր հանգույցների միջև՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել մեկ հանգույցի խոցման հետևանքով ամբողջ համակարգի վտանգման հավանականությունը։ Ուսումնասիրվում են իսկորոշման հուսալիության, տվյալների ամբողջականության, գաղտնիության և հասանելիության փոխկապակցված խնդիրները, ինչպես նաև սխալ ճանաչման և մերժման ցուցանիշների նշանակությունը կենսաչափական համակարգերի արդյունավետության գնահատման համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կենսաչափական ձևանմուշների անվտանգ պահպանման և մշակման խնդիրը, քանի որ, ի տարբերություն սովորական գաղտնաբառերի, կենսաչափական բնութագրերը հնարավոր չէ հեշտությամբ փոխարինել դրանց արտահոսքի դեպքում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել բազմագործոն իսկորոշման, գաղտնագրային պաշտպանության և բաշխված տվյալների կառավարման մեխանիզմների համատեղ կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև համակարգի մասշտաբայնությանը, հանգույցների միջև տեղեկատվության անվտանգ փոխանակմանը, անսարքությունների նկատմամբ կայունությանը և օգտատիրոջ անձնական տվյալների պաշտպանության պահանջներին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տեղեկատվական անվտանգության, բաշխված համակարգերի, կենսաչափական նույնականացման և տվյալների պաշտպանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել անձի իսկությունը հաստատող և միաժամանակ զգայուն տեղեկատվության գաղտնիությունն ու ամբողջականությունը պահպանող հուսալի համակարգային լուծումներ։

Աշխատությունը նվիրված է ներկանյութերով հարստացված հեղուկ բյուրեղական ֆոտոնային կառուցվածքների հիման վրա ձևավորված լազերային միջավայրերի օպտիկական հատկությունների փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հեղուկ բյուրեղների պարբերական կառուցվածքի, ֆոտոնային արգելված գոտիների և ակտիվ ներկանյութերի լուսարձակման առանձնահատկությունների փոխազդեցությունն է, որը հնարավորություն է տալիս կառավարել լույսի տարածումը, սպեկտրային ընտրողականությունը և լազերային ճառագայթման ձևավորումը։ Քննվում են նման միջավայրերի կլանման, լուսարձակման, անդրադարձման և հաղորդման սպեկտրային բնութագրերը, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունները տարբեր ֆիզիկական պայմանների ազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ներկանյութի մոլեկուլների և հեղուկ բյուրեղական մատրիցի փոխազդեցությանը, քանի որ ակտիվ նյութի կոնցենտրացիան, մոլեկուլային կողմնորոշումը և ֆոտոնային կառուցվածքի պարամետրերը կարող են էականորեն պայմանավորել համակարգի օպտիկական արձագանքը։ Ուսումնասիրվում է ֆոտոնային արգելված գոտու և ներկանյութի լուսարձակման սպեկտրի փոխադարձ դիրքի նշանակությունը լազերային գեներացիայի առաջացման և դրա սպեկտրային բնութագրերի ձևավորման համար։ Փորձարարական հետազոտությունների շրջանակում կարող են գնահատվել գրգռման պայմաններից կախված ճառագայթման ինտենսիվությունը, սպեկտրային գծերի փոփոխությունները, գեներացիայի շեմային վարքը և լույսի բևեռացման առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում է նաև արտաքին ազդեցությունների՝ ջերմաստիճանի, էլեկտրական կամ այլ կառավարող գործոնների միջոցով հեղուկ բյուրեղական կառուցվածքի օպտիկական հատկությունների փոփոխման հնարավորությունը, ինչը կարևոր է վերակարգավորվող ֆոտոնային սարքերի ստեղծման տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է փորձարարական տվյալների և ֆոտոնային միջավայրերի տեսական պատկերացումների համադրումը՝ դիտվող սպեկտրային երևույթների ֆիզիկական մեխանիզմները բացահայտելու համար։ Նման համակարգերը հետաքրքրություն են ներկայացնում կոմպակտ և վերակարգավորվող լազերային աղբյուրների, օպտիկական սենսորների, ֆոտոնային տարրերի և ժամանակակից օպտոէլեկտրոնային սարքերի մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հեղուկ բյուրեղների ֆիզիկայի, լազերային ֆիզիկայի, սպեկտրոսկոպիայի և ֆոտոնիկայի փորձարարական մոտեցումները՝ ակտիվ ֆոտոնային միջավայրերում լույսի կառավարման և լազերային գեներացիայի առանձնահատկությունների ուսումնասիրության նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է վեստիբուլային համակարգի միակողմանի խանգարման պայմաններում կենտրոնական նյարդային համակարգում զարգացող հարմարվողական և նյարդապաշտպանիչ գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հիպոթալամուսի և ուղեղիկի մասնակցությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վեստիբուլային կոմպենսացիայի մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով նյարդային համակարգը աստիճանաբար հարմարվում է հավասարակշռության և տարածական կողմնորոշման համար պատասխանատու ծայրամասային ազդակների անհամաչափությանը։ Քննվում են վեստիբուլային ապարատի և կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների ֆունկցիոնալ փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև նյարդային պլաստիկության դերը խանգարված գործառույթների մասնակի կամ առավել ամբողջական վերականգնման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղեղիկին՝ որպես շարժումների կոորդինացման, հավասարակշռության պահպանման և զգայական տեղեկատվության ինտեգրման կարևոր կենտրոնի, ինչպես նաև հիպոթալամուսին՝ վեգետատիվ, հոմեոստատիկ և հարմարվողական արձագանքների կարգավորման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են այս կառույցներում հնարավոր ֆունկցիոնալ և բջջային փոփոխությունները, դրանց ժամանակային ընթացքը և կապը վեստիբուլային համակարգի կենտրոնական վերակազմավորման հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նյարդապաշտպանիչ մեխանիզմների գնահատումը, որոնք կարող են նպաստել նյարդային բջիջների ֆունկցիոնալ կայունության պահպանմանը և վնասմանը հաջորդող հարմարվողական վերակազմավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել նյարդաֆիզիոլոգիական, ձևաբանական և կենսաքիմիական ցուցանիշները՝ կոմպենսացիայի տարբեր փուլերում տեղի ունեցող փոփոխությունների ամբողջական պատկեր ձևավորելու նպատակով։ Դիտարկվում է նաև նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների միջև փոխհամաձայնեցված գործունեության նշանակությունը, քանի որ հավասարակշռության վերականգնումը պայմանավորված է ոչ թե մեկ կենտրոնի, այլ փոխկապակցված նյարդային ցանցերի վերակազմավորմամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, վեստիբուլոլոգիայի և փորձարարական նյարդաբանության մոտեցումները՝ վեստիբուլային վնասումից հետո կենտրոնական կոմպենսացիայի և նյարդապաշտպանիչ հարմարվողականության մեխանիզմներն ավելի ամբողջական հասկանալու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում քաղաքացիական շինարարության զարգացման հիմնական ուղղությունների, առկա հիմնախնդիրների և երկարաժամկետ հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնակելի, հասարակական և սոցիալական նշանակության շենքերի կառուցման ոլորտի զարգացումն է՝ տնտեսական, քաղաքաշինական, տեխնոլոգիական և կազմակերպական գործոնների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Քննվում են շինարարության ոլորտի զարգացման նախադրյալները, ներդրումային ակտիվության նշանակությունը, շինարարական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետությունը, նյութատեխնիկական ապահովումը և շինարարական արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնակարանային շինարարության պահանջարկին, քաղաքային բնակավայրերի ընդլայնման և վերակառուցման խնդիրներին, հասարակական ենթակառուցվածքների զարգացմանը և տարածքների արդյունավետ օգտագործմանը։ Ուսումնասիրվում են ժամանակակից շինարարական տեխնոլոգիաների, նոր նյութերի, էներգաարդյունավետ լուծումների և նախագծման նոր մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ շենքերի որակի, հուսալիության և շահագործման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սեյսմակայուն շինարարության խնդիրը՝ հաշվի առնելով Հայաստանի բնական պայմանները և կառուցվող ու վերակառուցվող շենքերի անվտանգության նկատմամբ ներկայացվող պահանջների նշանակությունը։ Դիտարկվում են նաև քաղաքաշինական պլանավորման, հողօգտագործման, ինժեներական և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման փոխհարաբերությունները, քանի որ քաղաքացիական շինարարության կայուն զարգացումը պայմանավորված է տարածքային պլանավորման ամբողջական համակարգով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել շինարարության ֆինանսավորման, ներդրումային ծրագրերի իրականացման, ոլորտի մասնագիտական ներուժի և շինարարական կազմակերպությունների մրցունակության խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնապահպանական պահանջների, շենքերի էներգաարդյունավետության, քաղաքային միջավայրի որակի և կառուցապատման ընթացքում մշակութային ու ճարտարապետական արժեքների պահպանման անհրաժեշտությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շինարարության տնտեսագիտության, քաղաքաշինության, շինարարական տեխնոլոգիաների և տարածքային զարգացման մոտեցումները՝ քաղաքացիական շինարարության արդյունավետ, անվտանգ և երկարաժամկետ զարգացման հնարավոր ուղղությունները համակարգված ներկայացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է հանքային հանքավայրերում օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման վիճակագրական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ երկրատեղեկատվական մոդելավորման և տարածական տվյալների վերլուծության մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում հանքայնացման տարածական անհամասեռության բացահայտումը, օգտակար բաղադրիչների պարունակության փոփոխությունների գնահատումը և դրանց տարածական փոխկապակցվածության մաթեմատիկական նկարագրությունն է՝ Գեղի գետի ավազանի և Ագարակի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրի նյութերի օրինակով։ Քննվում են երկրաբանական, երկրաքիմիական և տարածական տվյալների միասնական տեղեկատվական միջավայրում հավաքագրման, համակարգման և վերլուծության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նմուշարկման կետերի տվյալների վիճակագրական մշակմանը, օգտակար բաղադրիչների պարունակության տարածական փոփոխականության գնահատմանը և այն օրինաչափությունների բացահայտմանը, որոնք կարող են արտացոլել հանքայնացման կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են երկրավիճակագրական և քարտեզագրական մոտեցումների հնարավորությունները՝ դիտարկումների սահմանափակ քանակի հիման վրա տարածական բաշխման շարունակական մոդելներ ձևավորելու և տարբեր տեղամասերի միջև հնարավոր տարբերությունները գնահատելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում թվային թեմատիկ քարտեզների, տարածական շերտերի և եռաչափ կամ բազմաչափ մոդելների կիրառումը՝ հանքային մարմինների կառուցվածքի և օգտակար բաղադրիչների տեղաբաշխման ավելի ամբողջական պատկերացում ստանալու նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր երկրաբանական գործոններ՝ ապարների կազմը, կառուցվածքային խախտումները, հանքայնացման գոտիները և երկրաքիմիական ցուցանիշները՝ դրանց ու օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման միջև հնարավոր կապերը բացահայտելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սկզբնական տվյալների որակի, նմուշարկման խտության և ընտրված մոդելավորման մեթոդի ազդեցությանը ստացված տարածական գնահատականների հավաստիության վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքի մեկնաբանման, հանքային ռեսուրսների գնահատման և հետախուզական տվյալների արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանքավայրերի երկրաբանության, երկրավիճակագրության, երկրաքիմիայի և երկրատեղեկատվական համակարգերի մոտեցումները՝ օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման օրինաչափությունների համակարգված բացահայտման և թվային ներկայացման նպատակով։