Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է բազմաշերտ սալերի և թաղանթների կայունության, տատանումների և օպտիմալ նախագծման հիմնախնդիրների տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են բազմաշերտ կառուցվածքների մեխանիկական վարքագծի առանձնահատկությունները, տարբեր նյութերից կազմված շերտերի փոխազդեցությունը, արտաքին բեռնվածքների ազդեցությունը և կառուցվածքային տարրերի ամրության ու հուսալիության ապահովման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմաշերտ սալերի և թաղանթների դեֆորմացիաների, լարվածային վիճակների, կայունության կորստի և ազատ ու հարկադրական տատանումների օրինաչափություններին։ Քննարկվում են շերտերի հաստության, նյութերի առաձգական հատկությունների, երկրաչափական պարամետրերի և սահմանային պայմանների ազդեցությունները կառուցվածքների դինամիկական ու ստատիկական բնութագրերի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում առաձգականության տեսության, բարակապատ կառուցվածքների մեխանիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների կիրառմանը բազմաշերտ համակարգերի հաշվարկման խնդիրներում։ Կարևորվում են կայունության կրիտիկական պայմանների որոշումը, սեփական հաճախականությունների և տատանման ձևերի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև կառուցվածքների զանգվածի, կոշտության, ամրության և նյութածախսի օպտիմալ հարաբերակցության ապահովումը։ Ուսումնասիրվում են նախագծային պարամետրերի ընտրության և օպտիմալացման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով կառուցվածքների շահագործման պայմաններն ու տեխնիկական պահանջները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ավիատիեզերական տեխնիկայում, մեքենաշինությունում, շինարարությունում և կոմպոզիտային նյութերից պատրաստված կառուցվածքների նախագծման ոլորտում կիրառվող հաշվարկային մեթոդների կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել կիրառական մեխանիկայի, կառուցվածքային ճարտարագիտության, նյութագիտության և մաթեմատիկական մոդելավորման մասնագետների ու տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից կազմակերպություններում տվյալահեն նախագծերի իրականացմանը նպաստող տեղեկատվական ճարտարապետության նախագծման, զարգացման և արդյունավետ կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են տվյալահեն կառավարման սկզբունքները, կազմակերպությունների թվային փոխակերպման գործընթացները, տվյալների հավաքագրման, պահպանման, մշակման և վերլուծության տեխնոլոգիական լուծումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տվյալների ճարտարապետության կառուցվածքին, տեղեկատվական համակարգերի ինտեգրմանը, տվյալների պահոցների, տվյալների լճերի և ամպային ենթակառուցվածքների կիրառման հնարավորություններին։ Քննարկվում են տվյալների մշակման հոսքագծերի կազմակերպումը, տարբեր աղբյուրներից ստացվող տեղեկատվության համախմբումը, տվյալների որակի ապահովումը և վերլուծական համակարգերի մասշտաբայնության ու հուսալիության բարձրացումը։ Անդրադարձ է կատարվում մեծ տվյալների տեխնոլոգիաների, մեքենայական ուսուցման, արհեստական բանականության և բիզնես վերլուծության գործիքների կիրառությանը կազմակերպությունների որոշումների կայացման գործընթացներում։ Կարևորվում են տվյալների կառավարման քաղաքականության մշակումը, տեղեկատվական անվտանգությունը, գաղտնիության պաշտպանությունը, հասանելիության վերահսկումը և կազմակերպության տարբեր ստորաբաժանումների միջև տվյալների արդյունավետ փոխանակումը։ Ուսումնասիրվում են նաև տվյալահեն նախագծերի իրականացման կազմակերպական և տեխնիկական մարտահրավերները, ճարտարապետական լուծումների ընտրության չափանիշները և տեղեկատվական ենթակառուցվածքների համապատասխանեցումը բիզնես նպատակներին։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ժամանակակից կազմակերպությունների թվային կարողությունների զարգացմանը, տվյալների օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը և նորարարական նախագծերի իրականացման տեխնոլոգիական հիմքերի կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, տվյալների ճարտարապետների, ծրագրային ապահովման մշակողների, տվյալագետների, համակարգային վերլուծաբանների, նախագծերի ղեկավարների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում բնակվող հայ համայնքի պատմության, հասարակական կյանքի, մշակութային ինքնության և սոցիալ-քաղաքական դրության ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են հայ բնակչության պատմական ներկայությունը տարածաշրջանում, Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանից մինչև Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորումը տեղի ունեցած փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը հայկական համայնքների զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայոց ցեղասպանության հետևանքներին, հայ բնակչության թվաքանակի և աշխարհագրական տեղաբաշխման փոփոխություններին, ինչպես նաև ազգային ինքնության, լեզվի, կրոնական ավանդույթների և մշակութային ժառանգության պահպանման խնդիրներին։ Քննարկվում են Ստամբուլի և Թուրքիայի այլ բնակավայրերի հայկական համայնքների հասարակական ու մշակութային գործունեությունը, հայկական եկեղեցու, կրթական հաստատությունների, մամուլի և համայնքային կազմակերպությունների դերը ազգային կյանքի շարունակականության ապահովման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ազգային փոքրամասնությունների իրավական կարգավիճակին, հայ-թուրքական հարաբերությունների պատմական և ժամանակակից առանձնահատկություններին, հասարակական ընկալումներին և միջմշակութային փոխհարաբերություններին։ Դիտարկվում են համայնքի առջև ծառացած ժողովրդագրական, կրթական և մշակութային մարտահրավերները, ինչպես նաև հայկական պատմամշակութային ժառանգության պահպանման հիմնախնդիրները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, սփյուռքագետների, քաղաքագետների, մշակութաբանների և հայ-թուրքական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է կաթնաթթվային բակտերիաների տեսակների էկոլոգիական ներուժի ուսումնասիրությանը և ֆլորիստիկական մանրէաբանության տեսական ու մեթոդաբանական սկզբունքների բացահայտմանը։ Դիտարկվում են կաթնաթթվային բակտերիաների կենսաբանական առանձնահատկությունները, տեսակային բազմազանությունը, բնական միջավայրերում տարածվածությունը և տարբեր էկոլոգիական պայմաններին հարմարվելու մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բակտերիաների կենսամիջավայրերի, բուսական և կենդանական ծագման սուբստրատների հետ փոխազդեցությանը, մանրէային համակեցությունների ձևավորմանը և էկոհամակարգերում դրանց կատարած գործառույթներին։ Քննարկվում են կաթնաթթվային բակտերիաների դասակարգման, նույնականացման, ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական հատկությունների գնահատման, ինչպես նաև դրանց էկոլոգիական տարածվածության օրինաչափությունների ուսումնասիրության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում ֆլորիստիկական մանրէաբանության հիմնական հասկացություններին, մանրէային տեսակների տարածական բաշխմանը, բնական մանրէային համակեցությունների կառուցվածքին և կենսաբազմազանության պահպանման հարցերին։ Դիտարկվում են նաև կաթնաթթվային բակտերիաների կիրառական նշանակությունը սննդարդյունաբերության, կենսատեխնոլոգիայի, խմորման գործընթացների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի ստացման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանների, կենսաբանների, էկոլոգների, կենսատեխնոլոգների, սննդարդյունաբերության մասնագետների և մանրէային էկոլոգիայով հետաքրքրվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի պատմության կարևորագույն փուլերի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայոց ցեղասպանության պատմական նախադրյալներին, իրականացման հանգամանքներին և միջազգային արձագանքներին։ Դիտարկվում են հայ ժողովրդի պատմական զարգացման առանձնահատկությունները, Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության հասարակական և քաղաքական դրությունը, ազգային հարցի սրացումը և XIX դարի վերջից մինչև XX դարի սկիզբը տեղի ունեցած իրադարձությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության պատճառներին, կազմակերպման քաղաքականությանը, հայ բնակչության բռնի տեղահանություններին և դրանց ժողովրդագրական, սոցիալական ու մշակութային հետևանքներին։ Քննարկվում են միջազգային դիվանագիտական հարաբերությունների ազդեցությունը հայկական հարցի զարգացման վրա, օտարերկրյա պետությունների և միջազգային հանրության արձագանքները, ինչպես նաև պատմական փաստաթղթերի, ականատեսների վկայությունների և հետազոտական նյութերի նշանակությունը ցեղասպանության պատմության ուսումնասիրության գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ցեղասպանության միջազգային ճանաչման, պատմական հիշողության պահպանման, արդարության և պատասխանատվության հիմնախնդիրներին։ Դիտարկվում են Հայոց ցեղասպանության ազդեցությունը հայկական սփյուռքի ձևավորման, ազգային ինքնության պահպանման և հայ ժողովրդի հետագա պատմական զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, ցեղասպանագիտության մասնագետների, միջազգային հարաբերությունների հետազոտողների և հայ ժողովրդի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքների էլեկտրադինամիկական և օպտիկական հատկությունների տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նանոֆիզիկայի, քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և ժամանակակից օպտոէլեկտրոնիկայի կարևորագույն հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է նանոմետրական չափեր ունեցող համակարգերում լիցքակիրների վարքագծի, էլեկտրամագնիսական դաշտերի հետ դրանց փոխազդեցության, էներգետիկ վիճակների քվանտացման և լույսի կլանման ու ճառագայթման առանձնահատկությունների բացահայտման հետ։ Զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքները, որոնց բնորոշ օրինակներից են քվանտային կետերը, առանձնանում են նրանով, որ լիցքակիրների շարժումը սահմանափակված է տարածական բոլոր երեք ուղղություններով, ինչի հետևանքով ձևավորվում է դիսկրետ էներգետիկ մակարդակներով բնութագրվող համակարգ։ Նման կառուցվածքներում քվանտային սահմանափակման ազդեցությունը էականորեն փոխում է նյութի էլեկտրոնային, օպտիկական և էլեկտրադինամիկական հատկությունները՝ հնարավորություն ստեղծելով կառավարելու դրանց բնութագրերը երկրաչափական չափերի, ձևի, նյութական բաղադրության և արտաքին ֆիզիկական ազդեցությունների փոփոխման միջոցով։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է քվանտային կառուցվածքների էներգետիկ սպեկտրների, ալիքային ֆունկցիաների, էլեկտրոնային վիճակների, օպտիկական անցումների և էլեկտրամագնիսական դաշտի նկատմամբ արձագանքի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն արտաքին էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի ազդեցությամբ առաջացող ֆիզիկական երևույթները, լիցքակիրների էներգետիկ մակարդակների փոփոխությունները, օպտիկական կլանման սպեկտրների առանձնահատկությունները և ճառագայթային անցումների հավանականությունների գնահատումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է քվանտային սահմանափակման պայմաններում էլեկտրոնների և խոռոչների փոխազդեցության, էքսիտոնային վիճակների ձևավորման, կուլոնյան փոխազդեցությունների և համակարգի երկրաչափական պարամետրերի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Էլեկտրադինամիկական բնութագրերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման, կլանման, ցրման և տեղայնացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նանոկառուցվածքների դիէլեկտրական արձագանքը և հաճախականային կախվածությունները։ Օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից կարևոր են գծային և ոչ գծային օպտիկական երևույթները, միջմակարդակային անցումները, օպտիկական հաղորդականությունը, բևեռացման ազդեցությունը և լուսային ճառագայթման հետ քվանտային համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև քվանտային կառուցվածքների ֆիզիկական և մաթեմատիկական մոդելավորմանը, Շրյոդինգերի հավասարման լուծման մեթոդներին, քվանտային վիճակների հաշվարկմանը և համակարգերի էլեկտրամագնիսական բնութագրերի քանակական գնահատմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի նյութերի չափային էֆեկտները, սահմանային պայմանների ազդեցությունը, պոտենցիալային փոսերի կառուցվածքը և քվանտային կետերի երկրաչափական առանձնահատկություններով պայմանավորված էներգետիկ ու օպտիկական փոփոխությունները։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն ժամանակակից նանոտեխնոլոգիաների զարգացման համար, քանի որ զրոյաչափ քվանտային համակարգերի կառավարելի հատկությունները հնարավորություն են տալիս ստեղծելու բարձր արդյունավետությամբ օպտոէլեկտրոնային և ֆոտոնային սարքեր։ Քվանտային կետերի կիրառական հնարավորությունները ներառում են լուսարձակող դիոդների, կիսահաղորդչային լազերների, ֆոտոդետեկտորների, արևային էներգիայի փոխակերպման սարքերի, օպտիկական սենսորների և քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նանոմասշտաբային համակարգերում դասական էլեկտրադինամիկայի և քվանտային մեխանիկայի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև նյութի էլեկտրոնային կառուցվածքի և օպտիկական արձագանքի միջև գոյություն ունեցող օրինաչափությունների բացահայտմամբ։ Աշխատության շրջանակում կիրառվող տեսական մոտեցումները և հաշվարկային մեթոդները կարող են նպաստել նոր նյութերի հատկությունների կանխատեսմանը, նանոկառուցվածքների պարամետրերի օպտիմալացմանը և որոշակի ֆունկցիոնալ բնութագրերով քվանտային համակարգերի նախագծմանը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև արտաքին ֆիզիկական պայմանների փոփոխության ազդեցությամբ քվանտային կառուցվածքների օպտիկական արձագանքի կառավարման հնարավորությունները, որոնք կարևոր են կարգավորվող օպտոէլեկտրոնային սարքերի և բարձր զգայունությամբ չափիչ համակարգերի մշակման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տեսական և կիրառական ֆիզիկայի, նանոֆիզիկայի, քվանտային էլեկտրոնիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, ֆոտոնիկայի, նյութագիտության և օպտոէլեկտրոնիկայի ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքների էլեկտրադինամիկական ու օպտիկական հատկությունների, քվանտային սահմանափակման երևույթների և նանոմասշտաբային համակարգերում լույսի ու նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է դեպի Արարատ լեռ իրականացված ճանապարհորդությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի աշխարհագրական, պատմական, մշակութային և բնագիտական առանձնահատկությունները։ Ճանապարհորդական գրականության այս թեմատիկ շրջանակում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Արարատ լեռան բնական միջավայրը, լեռնային տեղանքի կառուցվածքը, կլիմայական պայմանները, բուսական ու կենդանական աշխարհը, ինչպես նաև լեռան հետ կապված պատմական ավանդություններն ու կրոնական պատկերացումները։ Արարատը ներկայացվում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական նշանակալի բարձրունք, այլև որպես հայկական պատմական հիշողության, մշակութային ինքնության և հոգևոր ժառանգության կարևոր խորհրդանիշ։ Աշխատության բովանդակային առանցքը կապված է ճանապարհորդության ընթացքում հանդիպող բնական և պատմական տեսարժան վայրերի, բնակավայրերի, տեղական բնակչության կենցաղի ու սովորույթների ուսումնասիրության հետ։ Կարևոր նշանակություն ունեն տարածաշրջանի պատմական անցյալի, տարբեր ժողովուրդների մշակութային փոխազդեցությունների և լեռնային տարածքներում կյանքի առանձնահատկությունների վերաբերյալ դիտարկումները։ Արարատ լեռան ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև աշխարհագրական հետազոտությունների պատմությանը, լեռնագնացության զարգացմանը և այն դժվարություններին, որոնց բախվել են տարբեր ժամանակաշրջանների ճանապարհորդներն ու հետազոտողները։ Հրատարակության թեմատիկան առնչվում է Արարատի նկատմամբ եվրոպացի ճանապարհորդների, բնագետների, պատմաբանների և աշխարհագրագետների հետաքրքրությանը, որը հատկապես մեծացել է գիտական արշավախմբերի և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների զարգացման շրջանում։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում լեռան աշխարհագրական դիրքի, շրջակա լեռնաշղթաների, բնական լանդշաֆտների և պատմական բնակավայրերի վերաբերյալ տեղեկությունները, որոնք նպաստում են տարածաշրջանի բնության և պատմության ամբողջական ընկալմանը։ Ճանապարհորդական նկարագրությունների միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել նաև տվյալ ժամանակաշրջանի հաղորդակցության ուղիների, ճանապարհորդության պայմանների, տեղական հասարակությունների և մշակութային միջավայրի մասին։ Աշխատությունն ունի ճանաչողական և պատմամշակութային նշանակություն, քանի որ Արարատ լեռան ուսումնասիրությունը սերտորեն կապված է Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, ազգային մշակույթի և տարածաշրջանի գիտական հետազոտությունների պատմության հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին, ճանապարհորդական գրականության ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև Հայաստանի բնաշխարհով, պատմական հուշարձաններով և Արարատի խորհրդանշական նշանակությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս Արարատը դիտարկելու պատմական, աշխարհագրական և մշակութային տարբեր տեսանկյուններից՝ ընդգծելով նրա բացառիկ տեղը հայկական և համաշխարհային ճանապարհորդական ու հետազոտական ավանդույթներում։

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության ծագման, պատմական զարգացման, գեղարվեստական ուղղությունների ձևավորման և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հայ ժողովրդի մշակութային, հասարակական և հոգևոր կյանքի պատմության համատեքստում։ Գրքում ներկայացվող թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ գրականության զարգացման հիմնական ժամանակաշրջանները՝ սկսած հնագույն բանավոր ստեղծագործություններից և գրավոր մշակույթի սկզբնավորումից մինչև միջնադարյան, նոր և նորագույն գրականության ձևավորումն ու զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայոց գրերի ստեղծման պատմական նշանակությանը, թարգմանական գրականության սկզբնավորմանը, հինգերորդ դարի մշակութային վերելքին և հայ մատենագրության ձևավորման գործընթացներին։ Քննության են առնվում վաղ միջնադարի պատմագրական, աստվածաբանական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական երկերի առանձնահատկությունները, դրանց գաղափարական բովանդակությունը և նշանակությունը ազգային ինքնության պահպանման ու զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում հայ պատմիչների, բանաստեղծների, փիլիսոփաների և հոգևոր հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությանը, նրանց գրական մտածողության առանձնահատկություններին և հայ գրավոր մշակույթի զարգացման մեջ ունեցած ներդրմանը։ Ուսումնասիրվում են միջնադարյան հայ գրականության հիմնական ժանրերը, կրոնական և աշխարհիկ գրականության փոխհարաբերությունները, շարականագրության, տաղերգության, առակագրության և պատմագրության զարգացման օրինաչափությունները։ Կարևորվում են Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Ֆրիկի, Հովհաննես Թլկուրանցու, Նահապետ Քուչակի և այլ հեղինակների ստեղծագործությունների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, մարդասիրական գաղափարները, լեզվական արտահայտչամիջոցները և գրական ավանդույթների զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են նաև հայկական ժողովրդական բանահյուսության, էպիկական ստեղծագործությունների, ավանդությունների, հեքիաթների և ժողովրդական երգարվեստի կապերը գրավոր գրականության հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նոր շրջանի հայ գրականության ձևավորմանը, լուսավորական գաղափարների տարածմանը, աշխարհաբարի զարգացմանը և գրականության աշխարհիկացման գործընթացներին։ Քննարկվում են տասնիններորդ դարի հայ գրականության գաղափարական ու գեղարվեստական ուղղությունները, ռոմանտիզմի և ռեալիզմի դրսևորումները, ազգային-ազատագրական գաղափարների արտացոլումը և հասարակական կյանքի հիմնախնդիրների ներկայացումը գրական ստեղծագործություններում։ Անդրադարձ է կատարվում Խաչատուր Աբովյանի, Միքայել Նալբանդյանի, Րաֆֆու, Պերճ Պռոշյանի, Գաբրիել Սունդուկյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի և այլ նշանավոր գրողների ստեղծագործական գործունեությանը՝ հայ գրականության զարգացման ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են արևելահայ և արևմտահայ գրական ավանդույթների ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց լեզվական, մշակութային և գեղարվեստական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Կարևորվում են արևմտահայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործությունները, ազգային ինքնագիտակցության, հասարակական հարաբերությունների, մարդու ներաշխարհի և պատմական իրադարձությունների արտացոլումը գրականության մեջ։ Դիտարկվում են քսաներորդ դարի հայ գրականության զարգացման հիմնական միտումները, գրական նորարարությունները, բանաստեղծության, արձակի և դրամատուրգիայի ժանրային փոփոխությունները, ինչպես նաև պատմական ու հասարակական վերափոխումների ազդեցությունը գրական ստեղծագործության վրա։ Առանձին տեղ է հատկացվում հայկական սփյուռքի գրականությանը, տարբեր երկրներում ստեղծագործող հայ հեղինակների մշակութային գործունեությանը, ազգային հիշողության, ինքնության և հայրենիքի թեմաների գեղարվեստական արտահայտությանը։ Քննության են առնվում հայ գրականության կապերը համաշխարհային գրականության հետ, թարգմանական փոխազդեցությունները, գրական ուղղությունների ներթափանցումը և հայկական գեղարվեստական մտածողության ինքնատիպության պահպանման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ գրականության պատմական շարունակականության, գրական ժանրերի զարգացման, ստեղծագործական անհատականությունների և ազգային մշակութային արժեքների ձևավորման մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, պատմաբանների, մշակութաբանների, հայագիտության մասնագետների, դասախոսների, ուսուցիչների, ուսանողների, ինչպես նաև հայ գրականության պատմությամբ և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Նյութը անդրադառնում է Լեռնային Ղարաբաղում 2023 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցած իրադարձություններին և դրանց հաջորդած քաղաքական ու իրավական զարգացումներին՝ կենտրոնանալով Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից Արցախի նախկին ղեկավարներից մեկի ձերբակալության վրա։ Ներկայացվում է տարածաշրջանում երկար տարիներ շարունակվող հայ-ադրբեջանական հակամարտության պատմական և քաղաքական համատեքստը, ինչպես նաև 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ռազմական գործողություններից հետո ստեղծված իրավիճակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Լեռնային Ղարաբաղի նախկին քաղաքական ղեկավարության նկատմամբ Ադրբեջանի իշխանությունների ձեռնարկած քայլերին, ձերբակալությունների հանգամանքներին և դրանց վերաբերյալ միջազգային արձագանքներին։ Քննարկվում են մարդու իրավունքների պաշտպանության, միջազգային մարդասիրական իրավունքի, ձերբակալված անձանց իրավական կարգավիճակի և արդար դատաքննության ապահովման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության զանգվածային տեղահանությանը, տարածաշրջանի ժողովրդագրական փոփոխություններին և դրանց առաջացրած մարդասիրական խնդիրներին։ Նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հակամարտության հետևանքների, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների լարվածության, միջազգային կազմակերպությունների դիրքորոշումների և Հարավային Կովկասում խաղաղության ու անվտանգության ապահովման մարտահրավերների մասին։ Այն կարող է հետաքրքրել ժամանակակից պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային քաղաքականությամբ, մարդու իրավունքներով և հակամարտությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է սովորական խնկածաղկից (Origanum vulgare L.) և մանուշակագույն ռեհանից (Ocimum basilicum var. purpureum) առանձնացված կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների հատկությունների, կենսաբանական ազդեցությունների և գործողության մոլեկուլային ու բջջային մեխանիզմների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են բուսական ծագման բնական միացությունների քիմիական կազմի բացահայտումը, դրանց ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների գնահատումը, կենսաբանական ակտիվության տարբեր դրսևորումների ուսումնասիրությունը և դեղագործության, կենսատեխնոլոգիայի ու սննդարդյունաբերության ոլորտներում կիրառման հնարավորությունների գիտական հիմնավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնասիրվող բույսերի կենսաքիմիական կազմին, երկրորդային նյութափոխանակության արդյունքում առաջացող միացություններին, եթերայուղերին, ֆենոլային նյութերին, ֆլավոնոիդներին և այլ բնական բաղադրիչներին, որոնք կարող են պայմանավորել դրանց կենսաբանական հատկությունները։ Քննարկվում են բուսական հումքից ակտիվ նյութերի առանձնացման, մաքրման, նույնականացման և քիմիական բնութագրման ժամանակակից մեթոդները, ինչպես նաև տարբեր լուծիչների, առանձնացման պայմանների և բուսական հումքի առանձնահատկությունների ազդեցությունը ստացվող միացությունների կազմի ու ակտիվության վրա։ Կարևորվում է բույսերի աճման միջավայրի, կլիմայական պայմանների, զարգացման փուլերի և գենետիկական առանձնահատկությունների հնարավոր ազդեցությունը կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի կուտակման և դրանց հարաբերական պարունակության վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են բուսական միացությունների հակաօքսիդանտային, հակամանրէային և այլ կենսաբանական ազդեցությունների ուսումնասիրման հնարավորությունները՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց դրսևորման պայմաններին և արդյունավետությունը որոշող գործոններին։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ազատ ռադիկալների չեզոքացման, օքսիդավերականգնման հավասարակշռության պահպանման և օքսիդատիվ սթրեսի հետ կապված բջջային գործընթացների վրա բնական միացությունների հնարավոր ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են բուսական ծագման նյութերի և կենսաբանական թաղանթների փոխազդեցությունները, բջջային թաղանթների թափանցելիության փոփոխությունները, ֆերմենտային համակարգերի ակտիվության կարգավորումը և նյութափոխանակային գործընթացների վրա ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանանում հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրության հարցերը, մասնավորապես՝ տարբեր միկրոօրգանիզմների նկատմամբ բուսական միացությունների ազդեցության առանձնահատկությունները, մանրէային բջիջների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, ինչպես նաև կենսաբանական ազդեցության կախվածությունը նյութերի քիմիական կառուցվածքից և կիրառվող կոնցենտրացիաներից։ Քննարկվում են բուսական միացությունների հնարավոր հակաբորբոքային և բջջապաշտպան հատկությունների ուսումնասիրման գիտական մոտեցումները՝ հաշվի առնելով բջջային ազդանշանային համակարգերի, ֆերմենտների և կենսաքիմիական կարգավորման գործընթացների նշանակությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ակտիվ միացությունների քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ազդեցության միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը, որը հնարավորություն է տալիս պարզելու տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի, մոլեկուլային առանձնահատկությունների և նյութերի փոխազդեցությունների դերը կենսաբանական ակտիվության ձևավորման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև առանձին միացությունների և բուսական քաղվածքների համեմատական ուսումնասիրությանը, դրանց հնարավոր համակցված ազդեցություններին և բազմաբաղադրիչ համակարգերում կենսաբանական ակտիվության փոփոխության օրինաչափություններին։ Կարևորվում է փորձարարական հետազոտությունների մեթոդաբանությունը, մասնավորապես՝ կենսաքիմիական, մանրէաբանական, սպեկտրաչափական և քրոմատոգրաֆիական վերլուծությունների կիրառումը՝ ակտիվ նյութերի հատկությունները գնահատելու և դրանց ազդեցության մեխանիզմները բացահայտելու նպատակով։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում փորձարարական արդյունքների հավաստիությանը, կենսաբանական ակտիվության քանակական գնահատմանը, դեղաչափից կախված ազդեցությունների ուսումնասիրմանը և տարբեր փորձարարական մոդելներում ստացված տվյալների համեմատությանը։ Աշխատության շրջանակներում դիտարկվում են նաև բուսական ծագման կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի հնարավոր կիրառությունները սննդամթերքի պահպանման, բնական հակաօքսիդանտային բաղադրիչների մշակման, կենսատեխնոլոգիական արտադրանքի ստեղծման և դեղագործական հետազոտությունների ոլորտներում։ Միաժամանակ կարևորվում է բնական միացությունների անվտանգության, հնարավոր թունաբանական ազդեցությունների և կենսաբանական համակարգերում դրանց արդյունավետության գնահատման անհրաժեշտությունը, քանի որ լաբորատոր պայմաններում հայտնաբերված ակտիվությունը ինքնին չի հաստատում մարդու օրգանիզմում բուժական արդյունավետությունը։ Հետազոտության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ուսումնասիրելու դեղաբույսերի կենսաքիմիական բազմազանությունը, դրանց ակտիվ բաղադրիչների ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները և բնական նյութերի վրա հիմնված նոր կենսատեխնոլոգիական լուծումների մշակման հեռանկարները։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով բուսական կենսաքիմիայի, բնական միացությունների քիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, դեղաբանական հետազոտությունների և կիրառական կենսատեխնոլոգիայի զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, բուսաբանների, մանրէաբանների, դեղագետների, դեղաբանների, կենսատեխնոլոգների, սննդի անվտանգության մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և բուսական ծագման կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների հատկություններով ու կիրառման հնարավորություններով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի հանքային աղբյուրներից առանձնացված Rhodobacter sphaeroides տեսակի ֆոտոտրոֆ բակտերիաների կենսաէներգետիկական առանձնահատկությունների, նյութափոխանակային գործընթացների և կենսաբանական ջրածնի արտադրության հնարավորությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների էներգետիկական փոխանակության մեխանիզմները, լուսային էներգիայի յուրացման առանձնահատկությունները, բակտերիաների ֆիզիոլոգիական ակտիվության վրա միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությունը և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների ստացման նպատակով դրանց կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի հանքային աղբյուրների մանրէաբանական բազմազանությանը, դրանց ֆիզիկաքիմիական պայմաններին և յուրահատուկ բնական միջավայրերում բնակվող ֆոտոտրոֆ բակտերիաների կենսաբանական հարմարվողականությանը։ Ուսումնասիրվում են բակտերիաների աճի և զարգացման պայմանները, լուսավորության ինտենսիվության, ջերմաստիճանի, միջավայրի թթվայնության, հանքային աղերի պարունակության և սննդանյութերի հասանելիության ազդեցությունները դրանց նյութափոխանակության ու կենսաէներգետիկական ցուցանիշների վրա։ Կարևորվում է ֆոտոսինթետիկ բակտերիաների առանձնահատկությունը՝ լուսային էներգիան օգտագործելու օրգանական միացությունների փոխակերպման և բջջային կենսագործունեության համար անհրաժեշտ էներգիայի ստացման գործընթացներում։ Անդրադարձ է կատարվում ֆոտոսինթետիկ էլեկտրոնափոխադրական շղթայի, թաղանթային էներգետիկական համակարգերի, պրոտոնային էլեկտրաքիմիական գրադիենտի ձևավորման և ադենոզինեռֆոսֆատի սինթեզի հետ կապված կենսաքիմիական մեխանիզմներին։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում բակտերիաների ֆոտոսինթետիկ ապարատի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, լուսակլանող գունանյութերի դերը, ինչպես նաև տարբեր միջավայրային պայմաններում էներգետիկական փոխանակության փոփոխությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են մանրէաբանական ջրածնի առաջացման կենսաքիմիական նախադրյալները, հատկապես ազոտֆիքսման գործընթացների հետ կապված նիտրոգենազային համակարգերի մասնակցությունը և դրանց ակտիվության վրա ազդող գործոնները։ Քննարկվում են ֆոտոֆերմենտացիայի ընթացքում օրգանական նյութերի օգտագործման հնարավորությունները, ածխածնային և ազոտային սննդանյութերի հարաբերակցության նշանակությունը, ինչպես նաև նյութափոխանակային ուղիների ազդեցությունը ջրածնի առաջացման արդյունավետության վրա։ Կարևորվում է բակտերիաների կենսազանգվածի աճի, էներգետիկական ակտիվության և ջրածնի արտադրության միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կենսաբանական գործընթացների արդյունավետությունը տարբեր մշակման պայմաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում թթվածնի առկայության, լուսավորության ռեժիմների և սննդային միջավայրի բաղադրության ազդեցությանը ջրածին արտադրող ֆերմենտային համակարգերի գործունեության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի բնական հանքային աղբյուրներից առանձնացված մանրէային շտամների ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական հատկությունների համեմատական գնահատումը՝ պարզելու դրանց հնարավոր առավելությունները կենսաջրածնի արտադրության տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում միկրոօրգանիզմների նույնականացման, մաքուր կուլտուրաների ստացման, աճի դինամիկայի ուսումնասիրության, կենսաքիմիական ակտիվության չափման և արտադրված գազերի բաղադրության գնահատման հետազոտական մոտեցումներին։ Կարևորվում է փորձարարական տվյալների վերլուծությունը, որը կարող է նպաստել ջրածնի արտադրության վրա ազդող հիմնական գործոնների բացահայտմանը և ֆոտոտրոֆ բակտերիաների կենսատեխնոլոգիական կիրառության հեռանկարների որոշմանը։ Աշխատության շրջանակներում դիտարկվում է նաև մանրէաբանական ջրածնի արտադրության նշանակությունը վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման, հանածո վառելիքներից կախվածության նվազեցման և էկոլոգիապես առավել կայուն էներգետիկական համակարգերի ձևավորման տեսանկյունից։ Քննարկվում են կենսաջրածնի ստացման առավելությունները և տեխնոլոգիական սահմանափակումները, մասնավորապես՝ լուսային էներգիայի օգտագործման արդյունավետությունը, կենսաբանական համակարգերի արտադրողականությունը, միջավայրային պայմանների վերահսկման անհրաժեշտությունը և լաբորատոր հետազոտություններից դեպի կիրառական կենսատեխնոլոգիական համակարգեր անցնելու դժվարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի ֆոտոտրոֆ բակտերիաների օգտագործման հնարավորությունը օրգանական մնացորդների կենսաբանական վերամշակման և էներգակիրների ստացման համակցված գործընթացներում։ Հետազոտությունը կարևորում է Հայաստանի բնական մանրէային ռեսուրսների գիտական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով տեղական էկոհամակարգերում հանդիպող միկրոօրգանիզմների կենսատեխնոլոգիական ներուժը և դրանց հնարավոր կիրառությունը ժամանակակից կենսաէներգետիկայում։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով մանրէների ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, ֆոտոկենսաբանության, մանրէաբանական էկոլոգիայի և կենսաջրածնի արտադրության տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մանրէաբանների, կենսաքիմիկոսների, կենսատեխնոլոգների, կենսաֆիզիկոսների, բնապահպանների, վերականգնվող էներգետիկայի մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների կենսաէներգետիկական հատկություններով ու կենսաբանական ջրածնի արտադրությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Օսմանյան կայսրության և Գերմանական կայսրության քաղաքական, ռազմական և ռազմավարական համագործակցության պատմության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այդ դաշինքի ձևավորման նախադրյալներին, աշխարհաքաղաքական նպատակներին և միջազգային հարաբերությունների վրա ունեցած ազդեցությանը։ Գրքում լուսաբանվում են 20-րդ դարի սկզբի եվրոպական և մերձավորարևելյան քաղաքական զարգացումները, մեծ տերությունների միջև հակասությունների խորացումը, ռազմական դաշինքների ձևավորումը և Օսմանյան կայսրության ներգրավումը համաշխարհային պատերազմի մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գերմանա-օսմանյան հարաբերությունների զարգացմանը, ռազմական խորհրդատուների գործունեությանը, զինված ուժերի վերակազմակերպմանը, ռազմավարական ծրագրերի մշակմանը և երկու կայսրությունների շահերի փոխկապակցվածությանը։ Քննարկվում են Օսմանյան կայսրության ներքաղաքական իրավիճակը, երիտթուրքական իշխանությունների քաղաքականությունը, Գերմանիայի ազդեցության ընդլայնումը Մերձավոր Արևելքում և տարածաշրջանի նկատմամբ եվրոպական տերությունների տնտեսական ու ռազմական հետաքրքրությունները։ Անդրադարձ է կատարվում պատերազմի ընթացքում իրականացված ռազմական գործողություններին, Կովկասյան և Մերձավորարևելյան ռազմաճակատների նշանակությանը, ինչպես նաև պատերազմի հետևանքով տարածաշրջանի ժողովուրդների առջև ծառացած քաղաքական, սոցիալական և հումանիտար հիմնախնդիրներին։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում Օսմանյան կայսրության քրիստոնյա բնակչության նկատմամբ իրականացված քաղաքականության, ազգային և կրոնական հակասությունների, հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի և Հայոց ցեղասպանության հետ առնչվող հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են գերմանական քաղաքական և ռազմական շրջանակների տեղեկացվածության, պատասխանատվության և օսմանյան իշխանությունների գործողությունների նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի պատմական խնդիրները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին ռազմական դաշինքները, կայսերական հավակնությունները, կրոնական գործոնները և աշխարհաքաղաքական շահերը փոխազդում պատերազմի ընթացքում՝ ազդելով միջազգային քաղաքականության և տարածաշրջանային իրադարձությունների ընթացքի վրա։ Կարևորվում են նաև դիվանագիտական հարաբերությունների, ռազմական համագործակցության, քաղաքական որոշումների և պատերազմի հետևանքների պատմական գնահատման հարցերը։ Գրքի թեմատիկան ընդգրկում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատմության, գերմանա-օսմանյան հարաբերությունների, Մերձավոր Արևելքի քաղաքական վերափոխումների և միջազգային պատասխանատվության փոխկապակցված հիմնախնդիրները։ Այն նպաստում է 20-րդ դարի սկզբի միջազգային հարաբերությունների, ռազմական դաշինքների և Օսմանյան կայսրության պատմության առավել խորքային ընկալմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, միջազգայնագետների, քաղաքագետների, ռազմական պատմության մասնագետների, ցեղասպանագիտության հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և համաշխարհային պատմության ու հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկական գիտությունների, մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների և մաթեմատիկական ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ոչ պատշաճ էլիպտիկ հավասարումների համար եզրային խնդիրների արդյունավետ լուծման մեթոդների մշակմանն ու տեսական հիմնավորմանը։ Քննության են առնվում էլիպտիկ դիֆերենցիալ հավասարումների ընդհանուր հատկությունները, դրանց դասակարգման սկզբունքները և ոչ պատշաճ էլիպտիկության հետ կապված մաթեմատիկական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հավասարումների բնութագրական կառուցվածքին, սահմանային պայմանների ընտրությանը և լուծումների գոյության ու միակության ապահովման հիմնախնդիրներին։ Վերլուծվում են դասական էլիպտիկ տեսության մեթոդների կիրառելիության սահմանափակումները և ոչ պատշաճ էլիպտիկ օպերատորների համար անհրաժեշտ լրացուցիչ պայմանները։ Քննարկվում են եզրային խնդիրների լուծելիության չափանիշները, համապատասխան ֆունկցիոնալ տարածությունների ընտրությունը և լուծումների կանոնավորության ուսումնասիրության հնարավոր մոտեցումները։ Հետազոտության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Ֆուրիեի ձևափոխության, օպերատորային մեթոդների, ինտեգրալ ներկայացումների և ֆունկցիոնալ վերլուծության գործիքների կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում եզրային օպերատորների հատկություններին, լուծումների կառուցման ալգորիթմներին և ստացված մաթեմատիկական արտահայտությունների արդյունավետ հաշվարկման հարցերին։ Կարևորվում է լուծման մեթոդների ճշգրտության, կայունության և կիրառելիության գնահատումը տարբեր եզրային պայմանների ու հավասարումների դասերի համար։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ոչ պատշաճ էլիպտիկ հավասարումների տեսության զարգացմանը, եզրային խնդիրների լուծման նոր մոտեցումների հիմնավորմանը և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության, ֆունկցիոնալ վերլուծության, մաթեմատիկական ֆիզիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Էներգետիկայի, տնտեսական քաղաքականության և ենթակառուցվածքային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկական համակարգի ճգնաժամային վիճակից դեպի կայուն գործունեություն անցման գործընթացների, դրանց տնտեսական և կազմակերպական նախադրյալների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Հայաստանի էներգետիկ համակարգի զարգացման պատմական առանձնահատկությունները, էներգամատակարարման ճգնաժամի առաջացման պատճառները և էլեկտրաէներգիայի արտադրության ու բաշխման ոլորտներում ի հայտ եկած կառուցվածքային հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հետխորհրդային տնտեսական վերափոխումների, վառելիքաէներգետիկ ռեսուրսների մատակարարման սահմանափակումների և էներգետիկ ենթակառուցվածքների տեխնիկական վիճակի ազդեցությանը ոլորտի գործունեության վրա։ Վերլուծվում են էլեկտրաէներգիայի արտադրության, հաղորդման և բաշխման համակարգերի վերականգնման, կառավարման բարեփոխումների և ֆինանսական կայունության ապահովման հնարավոր մեխանիզմները։ Քննարկվում են էներգետիկ ընկերությունների կազմակերպական վերակառուցման, սակագնային քաղաքականության, վճարումների հավաքագրման և ներդրումային ծրագրերի իրականացման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պետական կարգավորման, մասնավոր հատվածի մասնակցության և միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների աջակցության դերերը էներգետիկ համակարգի կայունացման գործընթացում։ Անդրադարձ է կատարվում էլեկտրամատակարարման հուսալիության բարձրացմանը, տեխնիկական ու առևտրային կորուստների նվազեցմանը և էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության ապահովմանը։ Կարևորվում է էներգետիկ անվտանգության, տնտեսական կայունության և սոցիալական հետևանքների փոխկապակցվածությունը՝ ոլորտային բարեփոխումների արդյունքների գնահատման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Հայաստանի էներգետիկ համակարգի ճգնաժամի հաղթահարման պատմական փորձի համակարգմանը և ենթակառուցվածքային բարեփոխումների արդյունավետության գնահատմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել էներգետիկ տնտեսագիտության, էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի կառավարման, պետական կարգավորման, տնտեսական բարեփոխումների և Հայաստանի տնտեսական պատմության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։