Աբաջյան, Ռոզա Անդրանիկի

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է անմիջական ժողովրդաիշխանության տեսական ակունքների և դրա ինստիտուցիոնալ-իրավական ձևերի պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը Հայաստանի նորագույն սահմանադրական զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ժողովրդաիշխանության գաղափարի ձևավորման տեսական հիմքերը, դրա դրսևորման հիմնական ձևերը և Հայաստանի սահմանադրական համակարգում դրանց աստիճանական ամրագրման ու վերափոխման օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում անմիջական ժողովրդաիշխանությունը դիտարկվում է որպես ժողովրդավարության այնպիսի ձև, որի դեպքում քաղաքացիները հանրային իշխանության իրականացմանը մասնակցում են ոչ միայն ընտրովի ներկայացուցիչների միջոցով, այլև անմիջականորեն՝ օրենքով և Սահմանադրությամբ նախատեսված համապատասխան մեխանիզմների կիրառմամբ։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում ժողովրդաիշխանության տեսական ըմբռնումների ձևավորմանը, ժողովրդական ինքնիշխանության, ժողովրդի կամքի, քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության և պետական իշխանության լեգիտիմության գաղափարների զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անմիջական ժողովրդաիշխանության հիմնական ինստիտուցիոնալ ձևերին՝ հանրաքվեին, ժողովրդական նախաձեռնությանը, ընտրություններին, հանրային մասնակցության այլ մեխանիզմներին և տեղական ինքնակառավարման շրջանակում քաղաքացիների անմիջական մասնակցության հնարավորություններին։ Հայաստանի նորագույն պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու այն ճանապարհին, որով ժողովրդաիշխանության գաղափարը տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել է տարբեր իրավական և ինստիտուցիոնալ արտահայտություններ։ Քննության են առնվում Հայաստանի սահմանադրական զարգացման հիմնական փուլերը, սահմանադրական ակտերի և գործող իրավակարգավորումների փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանցում ժողովրդի անմիջական կամքի արտահայտման մեխանիզմների ամրագրումն ու զարգացումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է անմիջական և ներկայացուցչական ժողովրդավարության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե ինչպես են այդ երկու ձևերը փոխլրացնում միմյանց և ինչ սահմաններում կարող է իրականացվել ժողովրդի անմիջական մասնակցությունը պետական իշխանության ձևավորմանն ու որոշումների կայացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հանրաքվեի իրավական բնույթին, դրա անցկացման պայմաններին, առարկային, ընթացակարգերին և իրավական հետևանքներին՝ գնահատելով այդ ինստիտուտի նշանակությունը սահմանադրական ժողովրդաիշխանության համակարգում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության արդյունավետությանը, անմիջական ժողովրդավարության ինստիտուտների իրական կիրառելիությանը և դրանց միջոցով հանրային կամքի արտահայտման հնարավորություններին։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև իրավական երաշխիքների ուսումնասիրությունը, որոնք պետք է ապահովեն ժողովրդավարական ընթացակարգերի օրինականությունը, քաղաքացիների ազատ կամարտահայտությունը, քաղաքական հավասարությունը և հանրաքվեների ու այլ մասնակցային գործընթացների նկատմամբ հանրային վստահությունը։ Պատմական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ներկայացնելու գործող իրավական համակարգը, այլև բացահայտելու դրա ձևավորման պատճառներն ու զարգացման տրամաբանությունը՝ ցույց տալով, թե քաղաքական և հասարակական փոփոխություններն ինչպես են ազդել սահմանադրական ինստիտուտների վերափոխման վրա։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել սահմանադրագետներին, իրավաբաններին, քաղաքագետներին, պետական կառավարման մասնագետներին, քաղաքական ինստիտուտների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև իրավագիտության և քաղաքագիտության ոլորտների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է անմիջական ժողովրդաիշխանությունը որպես Հայաստանի սահմանադրական զարգացման կարևոր բաղադրիչ և ուսումնասիրում է դրա տեսական հիմքերի, իրավական ամրագրման ու ինստիտուցիոնալ կիրառության պատմական էվոլյուցիան՝ ընդգծելով քաղաքացիների անմիջական մասնակցության նշանակությունը ժողովրդավարական և սահմանադրական պետության կայացման գործընթացում։