Աբովյան, Ռոստոմ Սուրենի

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցականների ինքնակառավարման ունակությունների զարգացման մանկավարժական հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ կրթական գործընթացում սովորողի ինքնուրույնության, պատասխանատվության և նախաձեռնողականության ձևավորման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում ինքնակառավարումը դիտարկվում է որպես անձի կարևոր սոցիալ-հոգեբանական և մանկավարժական կարողություն, որը ներառում է սեփական վարքը, ժամանակը, հույզերը, գործունեությունը և նպատակները գիտակցաբար կազմակերպելու, որոշումներ կայացնելու, առաջադրանքներ պլանավորելու և դրանց իրականացման համար պատասխանատվություն ստանձնելու ունակություն։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավագ դպրոցական տարիքի առանձնահատկություններին, քանի որ այդ փուլում դեռահասի ինքնագիտակցությունը, ինքնուրույնությունը և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումները զգալիորեն զարգանում են, իսկ դպրոցական միջավայրը կարևոր դեր է ստանձնում նրա սոցիալական և անձնային հասունացման գործընթացում։ Քննարկվում են ինքնակառավարման ունակությունների հիմնական բաղադրիչները, դրանց ձևավորման մանկավարժական պայմանները և զարգացմանը նպաստող մեթոդներն ու միջոցները։ Կարևորվում է սովորողների ներգրավումը կրթական գործընթացի կազմակերպման, նպատակների սահմանման, որոշումների կայացման, խմբային աշխատանքի և դպրոցական կյանքին վերաբերող տարբեր նախաձեռնությունների մեջ, քանի որ գործնական մասնակցությունը նպաստում է պատասխանատվության և ինքնուրույնության ամրապնդմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցչի և սովորողի փոխհարաբերությունների առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով ուսուցչի ուղղորդող, խորհրդատու և աջակցող դերը ինքնակառավարման հմտությունների զարգացման գործում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ինքնագնահատման, ինքնավերահսկման, նպատակադրման, ժամանակի արդյունավետ կառավարման և սեփական գործունեության արդյունքների վերլուծության կարողությունների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ներկայացվել մանկավարժական տարբեր տեխնոլոգիաներ և կազմակերպչական ձևեր, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել սովորողի ակտիվության, ընտրության և նախաձեռնության համար նպաստավոր կրթական միջավայր։ Կարևորվում է նաև դպրոցական ինքնակառավարման համակարգերի դերը, քանի որ դրանց միջոցով աշակերտները կարող են ձեռք բերել սոցիալական փոխգործակցության, համագործակցության, առաջնորդության և ընդհանուր որոշումների կայացման փորձ։ Աշխատությունը նպատակ ունի բացահայտելու այն մանկավարժական պայմաններն ու արդյունավետ մոտեցումները, որոնց կիրառումը կարող է նպաստել ավագ դպրոցականների ինքնակառավարման ունակությունների նպատակային և հետևողական զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, հոգեբանների, դպրոցների ղեկավարների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։