Աղաբաբյան, Անի Արթուրի

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բյուջետային քաղաքականության կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ պետական ֆինանսների արդյունավետ կառավարման, տնտեսական կայունության և սոցիալական զարգացման ապահովման համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել բյուջետային քաղաքականության ձևավորման և իրականացման ընթացքում առկա խնդիրները, գնահատել դրանց ազդեցությունը երկրի տնտեսական ու սոցիալական գործընթացների վրա և մշակել պետական բյուջեի եկամուտների ու ծախսերի կառավարման առավել արդյունավետ մոտեցումներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել բյուջետային քաղաքականության էությունը, նպատակները և գործառույթները, ինչպես նաև դրա կապը հարկային, դրամավարկային, ներդրումային և սոցիալական քաղաքականությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական բյուջեի եկամուտների ձևավորմանը, հարկային մուտքերի դինամիկային, հարկային բազայի ընդլայնմանը և պետական ծախսերի կառուցվածքին։ Կարևոր խնդիր է նաև բյուջետային միջոցների սահմանափակ պայմաններում առաջնահերթությունների ճիշտ սահմանումը և ֆինանսական ռեսուրսների այնպիսի բաշխումը, որը կարող է ապահովել առավել բարձր տնտեսական և սոցիալական արդյունք։ Հայաստանի բյուջետային կառավարման համակարգում միջնաժամկետ պլանավորումը կարևոր դեր ունի․ ներկայում պետական միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրերը կազմվում են եռամյա կտրվածքով, իսկ 2027-2029 թվականների պետական ՄԺԾԾ-ն հաստատվել է 2026 թվականի հուլիսին։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել միջնաժամկետ բյուջետային պլանավորման արդյունավետությունը, դրա կապը ռազմավարական նպատակների հետ և տարեկան բյուջեների կազմման գործընթացում կանխատեսումների կիրառումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պետական ծախսերի արդյունավետության բարձրացումը։ Այս տեսանկյունից կարող են ուսումնասիրվել արդյունքահեն բյուջետավորման, ծրագրային բյուջետավորման, ծախսերի արդյունավետության գնահատման և պետական ծրագրերի կատարողականի վերահսկման մեխանիզմները։ ՀՀ կառավարության միջնաժամկետ ծրագրային փաստաթղթերում նույնպես շեշտադրվում են ֆինանսական կարգապահության, պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետության, ինչպես նաև ռեսուրսների նպատակային և հասցեական բաշխման խնդիրները։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել հարկաբյուջետային կայունությանը, պետական պարտքի կառավարելիությանը և բյուջեի պակասուրդի վերահսկմանը։ Արդյունավետ բյուջետային քաղաքականությունը պետք է միաժամանակ հնարավորություն տա ֆինանսավորելու տնտեսական աճին և հասարակական բարեկեցությանը նպաստող ծրագրերը և պահպանելու պետական ֆինանսների երկարաժամկետ կայունությունը։ Այս համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել հարկաբյուջետային կանոնները, պարտքի սպասարկման ծախսերը, պետական ներդրումների ֆինանսավորումը և արտաքին տնտեսական ցնցումների նկատմամբ բյուջետային համակարգի դիմադրողականությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բյուջետային քաղաքականության սոցիալական ուղղվածությանը՝ գնահատելով պետական ծախսերի ազդեցությունը աղքատության նվազեցման, զբաղվածության, կրթության, առողջապահության և սոցիալական պաշտպանության ոլորտների վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի սոցիալական ծրագրերի հասցեականության բարձրացումը, որպեսզի սահմանափակ բյուջետային միջոցները հնարավորինս արդյունավետ ուղղվեն առավել անհրաժեշտ խմբերին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև պետական ներդրումների և կապիտալ ծախսերի դերը տնտեսական աճի խթանման գործում։ Ենթակառուցվածքների, մարդկային կապիտալի և արտադրողական կարողությունների զարգացմանն ուղղված պետական ծախսերը կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես ընթացիկ ֆինանսական պարտավորություններ, այլև որպես երկարաժամկետ տնտեսական ներուժ ձևավորող ներդրումներ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու այն բյուջետային կառավարման գործիքները, որոնք կարող են հարմարեցվել Հայաստանի տնտեսական և ինստիտուցիոնալ պայմաններին։ Կարևոր ուղղություններ կարող են լինել թվայնացված բյուջետային կառավարումը, ֆինանսական տեղեկատվության հասանելիության ընդլայնումը, հանրային վերահսկողության և հաշվետվողականության ուժեղացումը, ինչպես նաև բյուջետային գործընթացում ռիսկերի կառավարման կատարելագործումը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող մոտեցումները կարող են նպաստել պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը, բյուջետային ռեսուրսների ավելի ռացիոնալ օգտագործմանը, ֆինանսական կարգապահության ամրապնդմանը և տնտեսական ու սոցիալական առաջնահերթությունների միջև առավել արդյունավետ հավասարակշռության ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, պետական կառավարման մասնագետներին, հարկաբյուջետային քաղաքականություն մշակողներին, հետազոտողներին, ինչպես նաև հանրային ֆինանսների և բյուջետային կառավարման ոլորտում մասնագիտացող ուսանողներին։