Ալավերդյան, Անահիտ Սլավիկի

Lեզվաբանություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից անգլերենում և հայերենում «բարեկամություն» և «թշնամություն» հասկացույթների լեզվամշակութային առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը, դրանց իմաստային կառուցվածքի, լեզվական արտահայտման միջոցների, մշակութային նշանակության և ազգային աշխարհընկալման հետ ունեցած փոխկապակցվածության բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում բարեկամության և թշնամության՝ որպես մարդկային հարաբերությունները բնութագրող հիմնարար հասկացությունների լեզվական և մշակութային դրսևորումները, դրանց տեղը անգլախոս և հայախոս հանրույթների արժեքային համակարգերում, ինչպես նաև հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվի և մշակույթի փոխազդեցությանը, լեզվական գիտակցության մեջ սոցիալական հարաբերությունների արտացոլմանը, ազգային մտածողության առանձնահատկություններին և տարբեր մշակույթներում դրական ու բացասական միջանձնային հարաբերությունների ընկալման եղանակներին։ Ուսումնասիրվում են համապատասխան հասկացությունների բառիմաստային դաշտերը, դրանց միջուկային և ծայրամասային բաղադրիչները, հոմանիշային ու հականիշային հարաբերությունները, իմաստային նրբերանգները և գնահատողական նշանակությունները։ Քննության են առնվում անգլերեն և հայերեն բառապաշարում բարեկամության, ընկերության, մտերմության, հավատարմության, վստահության, հակամարտության, անհաշտության, հակակրանքի և թշնամանքի գաղափարներն արտահայտող լեզվական միավորները՝ բացահայտելու դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դարձվածաբանական միավորների, ասացվածքների, առածների, կայուն բառակապակցությունների և փոխաբերական արտահայտությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով արտահայտվում են բարեկամական և թշնամական հարաբերությունների վերաբերյալ մշակութային պատկերացումները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բարեկամության և թշնամության հասկացությունների փոխաբերական իմաստավորումները, դրանց հետ կապված խորհրդանշական պատկերները, հուզական և գնահատողական բաղադրիչները, ինչպես նաև լեզվական միավորների գործածության համատեքստային առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հասկացութային վերլուծության, ճանաչողական լեզվաբանության, լեզվամշակութաբանության և համեմատական իմաստաբանության տեսական ու մեթոդաբանական սկզբունքներին, որոնց կիրառումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվական արտահայտությունների հիմքում ընկած մշակութային գիտելիքները և արժեքային պատկերացումները։ Քննարկվում են բարեկամության և թշնամության հասկացությունների փոխհարաբերությունները, դրանց հակադրության լեզվական դրսևորումները և հասարակական հարաբերությունների գնահատման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև համապատասխան բառերի և արտահայտությունների կիրառության առանձնահատկությունները առօրյա հաղորդակցությունում, գեղարվեստական խոսքում, հրապարակախոսական տեքստերում և հասարակական տարբեր խոսույթներում։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ միևնույն հասկացությունը տարբեր լեզուներում կարող է ունենալ ընդհանուր իմաստային հիմք, սակայն միաժամանակ արտահայտել տվյալ լեզվակիր հանրույթին բնորոշ մշակութային, պատմական և սոցիալական առանձնահատկություններ։ Հետազոտության շրջանակներում դիտարկվում են բարեկամության գաղափարի կապերը փոխադարձ վստահության, աջակցման, համերաշխության, հավատարմության և սոցիալական պարտավորությունների հետ, ինչպես նաև թշնամության հասկացության առնչությունները հակադրության, անվստահության, մրցակցության, հակամարտության և օտարացման պատկերացումների հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լեզվական միավորների դրական և բացասական գնահատողական երանգավորմանը, դրանց հուզական ազդեցությանը և հաղորդակցական իրավիճակից կախված իմաստային փոփոխություններին։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում միջմշակութային հաղորդակցության հիմնախնդիրները, տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում մարդկային հարաբերությունների ընկալման տարբերությունները և դրանց ազդեցությունը փոխըմբռնման գործընթացի վրա։ Քննության են առնվում նաև թարգմանության ընթացքում առաջացող իմաստային ու մշակութային դժվարությունները, համապատասխան բառերի և դարձվածքների համարժեքության որոշման սկզբունքները և ազգային մշակութային բաղադրիչների փոխանցման հնարավորությունները։ Համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել անգլերենի և հայերենի լեզվամշակութային ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը, երկու լեզուների հասկացութային համակարգերի վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և լեզվական աշխարհապատկերի ուսումնասիրման մեթոդների կատարելագործմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հայագետների, անգլերենի մասնագետների, թարգմանաբանների, մշակութաբանների, ճանաչողական լեզվաբանության և միջմշակութային հաղորդակցության հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և բանասիրական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։