Այքազյան, Վիգեն Եպիսկոպոս

Պատմություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայ Առաքելական Եկեղեցու պատմության մեջ եպիսկոպոսական աստիճանի ձևավորման, զարգացման, եկեղեցական նվիրապետության համակարգում ունեցած դիրքի և հոգևոր ու հասարակական նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է եպիսկոպոսի հոգևոր իշխանության, կանոնական իրավասությունների, եկեղեցական կառավարման գործառույթների և հայ ժողովրդի կրոնական ու մշակութային կյանքում ունեցած պատմական դերակատարության բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է քրիստոնեական եկեղեցու վաղ շրջանից սկսած եպիսկոպոսական ծառայության առաջացման նախադրյալները, առաքելական հաջորդականության գաղափարը, եպիսկոպոսական ձեռնադրության աստվածաբանական հիմքերը և Հայ Եկեղեցու նվիրապետական կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի եպիսկոպոսի կարգավիճակը՝ որպես եկեղեցական բարձրագույն ձեռնադրական աստիճանի կրողի, նրա հարաբերությունները կաթողիկոսի, արքեպիսկոպոսների, վարդապետների, քահանաների և եկեղեցական մյուս սպասավորների հետ, ինչպես նաև թեմական կառավարման շրջանակներում իրականացվող հոգևոր, վարչական և հովվական պարտականությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է եպիսկոպոսական իշխանության պատմական զարգացումը Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելուց հետո, երբ եկեղեցական կազմակերպությունը աստիճանաբար վերածվեց հասարակական, կրթական և մշակութային կյանքի կարևորագույն հաստատություններից մեկի։ Հայ Եկեղեցու պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում եպիսկոպոսները նշանակալի դեր են ունեցել քրիստոնեական հավատքի տարածման, եկեղեցական կանոնների պահպանման, ծիսական ավանդույթների զարգացման և հոգևոր համայնքների կազմակերպման գործում։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև եկեղեցական ժողովների գործունեությանը, դավանաբանական որոշումների ընդունմանը, կանոնական իրավունքի ձևավորմանը և եկեղեցական կարգապահության ապահովմանը։ Կարևոր նշանակություն ունեն եպիսկոպոսների մասնակցությունը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին առնչվող իրադարձություններին, նրանց գործունեությունը պետականության առկայության և բացակայության պայմաններում, ինչպես նաև եկեղեցական կառույցների դերը ազգային ինքնության և մշակութային շարունակականության պահպանման գործում։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում միջնադարյան Հայաստանի եպիսկոպոսական աթոռների պատմությունը, թեմերի կազմավորումն ու վերակազմավորումը, եկեղեցական վարչատարածքային բաժանումների առանձնահատկությունները և հոգևոր իշխանության փոխհարաբերությունները աշխարհիկ իշխանությունների հետ։ Եպիսկոպոսական ծառայության պատմական նշանակությունը դիտարկվում է նաև հայ կրթական և մշակութային ժառանգության զարգացման համատեքստում, քանի որ բազմաթիվ բարձրաստիճան հոգևորականներ մասնակցել են դպրոցների, վանական կրթական կենտրոնների, գրչության օջախների և մատենագիտական ավանդույթների ձևավորմանն ու պահպանմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու եպիսկոպոսների գործունեությանը հայ մատենագրության, աստվածաբանական մտքի, եկեղեցական պատմագրության և ձեռագրական մշակույթի զարգացման գործում։ Առանձին նշանակություն ունեն եպիսկոպոսի հոգևոր պատասխանատվության, հովվական առաջնորդության, հավատացյալների կրոնական դաստիարակության և եկեղեցական համայնքների միասնության պահպանման հարցերը։ Եպիսկոպոսական ծառայությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես եկեղեցական վարչական պաշտոն, այլև որպես հոգևոր կոչում, որը Հայ Առաքելական Եկեղեցու ավանդության համաձայն ենթադրում է հավատքի ուսուցում, ծիսական առաջնորդություն, ձեռնադրական իրավասությունների իրականացում և եկեղեցական կյանքի կանոնական կարգավորում։ Հետազոտության համար կարևոր են նաև հայ եկեղեցական կանոնագրքերի, պատմական վավերագրերի, մատենագրական սկզբնաղբյուրների և եկեղեցական ավանդությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել եպիսկոպոսական իշխանության իրավական, աստվածաբանական և պատմական հիմքերը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայ Եկեղեցու նվիրապետական համակարգի զարգացման օրինաչափությունների, հոգևոր իշխանության կազմակերպման սկզբունքների և եկեղեցական հաստատությունների պատմական շարունակականության ուսումնասիրությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, աստվածաբաններին, կրոնագետներին, հայագետներին, միջնադարագետներին, եկեղեցական իրավունքի մասնագետներին, հոգևոր կրթական հաստատությունների ուսանողներին և դասախոսներին, ինչպես նաև հայկական քրիստոնեական մշակույթի և եկեղեցական կառավարման պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը նպաստում է եպիսկոպոսական աստիճանի պատմական, հոգևոր, կանոնական և հասարակական նշանակության առավել խորքային ընկալմանը՝ ընդգծելով եպիսկոպոսների դերը Հայ Առաքելական Եկեղեցու կազմակերպական միասնության, դավանաբանական ավանդույթների, հոգևոր ժառանգության և ազգային մշակութային ինքնության պահպանման գործում։