Բադիրյան, Գրիգոր Միքայելի

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ընդհանուր իրավասության դատարանների կազմակերպման և գործունեության իրավական ու ինստիտուցիոնալ հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ դատական իշխանության կառուցվածքի, իրավասությունների և արդարադատության իրականացման սկզբունքների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում ընդհանուր իրավասության դատարանների տեղն է պետական իշխանության համակարգում, դրանց կազմավորման սկզբունքները, գործերի քննության իրավասության սահմանները և դատական ատյանների միջև գործառութային փոխհարաբերությունները։ Քննվում են դատական իշխանության անկախության, դատավորների անաչառության, օրենքի առջև հավասարության, արդար դատաքննության, դատական պաշտպանության մատչելիության և դատական ակտերի հիմնավորվածության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում առաջին ատյանի դատարանների գործունեությանը՝ քաղաքացիական և քրեական գործերի, ինչպես նաև օրենքով դրանց վերապահված այլ հարցերի քննության տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով, որ դատական համակարգի կառուցվածքն ու իրավասությունների բաշխումը տարբեր ժամանակաշրջաններում ենթարկվել են օրենսդրական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրվում են նաև դատական ակտերի վերանայման մեխանիզմները, վերաքննիչ և վճռաբեկ դատական վերահսկողության նշանակությունը, ինչպես նաև տարբեր ատյանների փոխկապակցվածությունը միասնական դատական պրակտիկայի ձևավորման գործընթացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դատարանների տարածքային և առարկայական իրավասության սահմանման խնդիրը, քանի որ այն անմիջականորեն կապված է գործերի արդյունավետ բաշխման և անձի՝ օրենքով սահմանված իրավասու դատարանի կողմից իր գործի քննության իրավունքի ապահովման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում դատական կառավարման, դատարանների նյութատեխնիկական ապահովման, դատական ծառայության և գործերի արդյունավետ կազմակերպման խնդիրներին։ Դատական համակարգի արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն գործերի քննության արագության, այլև դատական պաշտպանության որակի, ընթացակարգային երաշխիքների պահպանման և դատական իշխանության նկատմամբ հանրային վստահության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև դատաիրավական բարեփոխումները և դրանց ազդեցությունը դատարանների կառուցվածքի, մասնագիտացման ու գործունեության կազմակերպման վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է ընդհանուր իրավասության դատարանների համակարգը որպես սահմանադրական պետության և մարդու իրավունքների դատական պաշտպանության կարևոր ինստիտուտ՝ համադրելով սահմանադրական իրավունքի, դատական իշխանության կազմակերպման և դատավարական իրավունքի տեսական ու կիրառական մոտեցումները։