Բարսեղյան, Պարգև Աշոտի

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում ձևավորված հնագույն հավատալիքների, առասպելաբանական պատկերացումների և կրոնական աշխարհընկալման զարգացման ուսումնասիրությանը։ Քննության կենտրոնում են մարդու և բնության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ վաղ պատկերացումները, բնության ուժերի պաշտամունքը, ծիսական ավանդույթները, սրբազան վայրերի նշանակությունը և աստվածությունների ու առասպելական կերպարների մասին պատկերացումների ձևավորումը։ Հետազոտվում են արևի, լուսնի, կրակի, ջրի, լեռների, ծառերի, կենդանիների և բնական այլ երևույթների հետ կապված պաշտամունքային դրսևորումները՝ դրանք դիտարկելով հին հասարակությունների աշխարհընկալման և առօրյա կյանքի համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տոտեմական, բնապաշտական և նախնիների պաշտամունքի հետ կապված պատկերացումներին, ինչպես նաև պտղաբերության, կյանքի ու մահվան, բնության վերածննդի և տիեզերական կարգի մասին առասպելական ընկալումներին։ Քննության են առնվում հայկական դիցարանի ձևավորման առանձնահատկությունները, աստվածությունների գործառույթները, նրանց միջև հարաբերությունները և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում կրոնական պատկերացումների կրած փոփոխությունները։ Ուսումնասիրության համար կարևոր աղբյուրներ կարող են հանդիսանալ հնագիտական գտածոները, ժայռապատկերները, պաշտամունքային կառույցները, հին հեղինակների հաղորդած տեղեկությունները, միջնադարյան գրավոր աղբյուրները, բանահյուսական նյութերը, ժողովրդական ավանդությունները և ծիսական սովորույթները։ Համեմատական-պատմական մեթոդի միջոցով հնարավոր է հայկական նյութը համադրել հարևան և հինարևելյան մշակույթների կրոնական ու դիցաբանական համակարգերի հետ՝ բացահայտելով ինչպես ընդհանրությունները, այնպես էլ տեղական առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում հին հավատալիքների տարրերի հետագա գոյատևումը ժողովրդական մշակույթում, տոներում, ծեսերում, հեքիաթներում, ավանդազրույցներում և խորհրդանշական պատկերացումներում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու նաև կրոնական պատկերացումների պատմական փոխակերպումներին և հասկանալու, թե ինչպես են ավելի վաղ հավատալիքների որոշ տարրեր նոր պայմաններում վերաիմաստավորվել կամ ստացել այլ գործառույթներ։ Աշխատությունն ունի կարևոր նշանակություն հայագիտության, կրոնագիտության, ազգագրության, բանագիտության և մշակույթի պատմության համար՝ նպաստելով Հայաստանի հնագույն բնակչության հոգևոր աշխարհի, առասպելական մտածողության և մշակութային ժառանգության ձևավորման գործընթացների առավել ամբողջական ընկալմանը։