Չաիլյան, Սամվել Գրիգորի

Չաիլյան, Սամվել Գրիգորի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Biology

Новые биоактивные соединения гипоталамуса։ методологическая стратегия и поиск

Այս աշխատությունը նվիրված է հիպոթալամուսի կողմից առաջացող կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների ուսումնասիրմանը, դրանց հայտնաբերման ու հետազոտության մեթոդաբանական մոտեցումներին և նոր կենսաակտիվ նյութերի որոնման ռազմավարությանը։ Այն Սամվել Գրիգորի Չայլյանի կենսաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի համար ներկայացված ատենախոսության սեղմագիրն է, որը հրատարակվել է Երևանում 2004 թվականին՝ ՀՀ ԳԱԱ Գ. Հ. Բունիաթյանի անվան կենսաքիմիայի ինստիտուտում։ Աշխատությունը բաղկացած է 39 էջից և վերաբերում է կենսաքիմիայի բնագավառին։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հիպոթալամուսն է՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի այն կարևորագույն հատվածներից մեկը, որը մասնակցում է օրգանիզմի բազմաթիվ կենսական գործընթացների կարգավորմանը։ Այն կապում է նյարդային և ներզատական համակարգերի գործունեությունը և կարևոր դեր ունի հորմոնային կարգավորման, նյութափոխանակության, ջերմակարգավորման, ջրի և աղերի հավասարակշռության, քնի, ախորժակի, սթրեսային արձագանքների և վերարտադրողական գործընթացների վերահսկման մեջ։ Այդ պատճառով հիպոթալամուսի կողմից արտադրվող կամ կարգավորվող կենսաակտիվ միացությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես հիմնարար կենսաբանության, այնպես էլ բժշկակենսաբանական հետազոտությունների համար։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը «մեթոդաբանական ռազմավարության» գաղափարն է։ Այստեղ նոր միացությունների որոնումը դիտարկվում է ոչ թե որպես առանձին կենսաքիմիական փորձերի պատահական հաջորդականություն, այլ որպես նպատակային գիտական գործընթաց, որի համար անհրաժեշտ է ընտրել համապատասխան օբյեկտներ, մեթոդներ, կենսաբանական թեստեր և հետազոտական չափանիշներ։ Նման մոտեցումը թույլ է տալիս համակարգված կերպով անցնել բնական կենսաբանական նյութերի ուսումնասիրությունից դեպի նոր ակտիվ միացությունների հայտնաբերում և դրանց հատկությունների բացահայտում։ Հիպոթալամուսում առկա կենսաակտիվ նյութերի բազմազանությունը պայմանավորում է դրանց ուսումնասիրման բարդությունը։ Այդ նյութերը կարող են ազդել տարբեր թիրախների և ֆիզիոլոգիական գործընթացների վրա, ուստի դրանց հայտնաբերման համար անհրաժեշտ է համադրել կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և ֆարմակոլոգիական մոտեցումները։ Աշխատության թեման այդ տեսանկյունից կարևոր է նրանով, որ կենտրոնանում է ոչ միայն արդեն հայտնի միացությունների բնութագրման, այլև նոր կենսաակտիվ միացությունների որոնման սկզբունքների վրա։ Հետազոտական ռազմավարության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել կենսաբանական ակտիվության նախնական հայտնաբերումը։ Նյութերի մեծ բազմազանության պայմաններում անհրաժեշտ է առանձնացնել այն ֆրակցիաները կամ միացությունները, որոնք ունեն նկատելի կենսաբանական ազդեցություն։ Դրա համար օգտագործվում են համապատասխան կենսաբանական փորձարկումներ, որոնց արդյունքները հնարավորություն են տալիս ընտրել հետագա քիմիական և կենսաքիմիական ուսումնասիրության առավել հեռանկարային ուղղությունները։ Այս գործընթացում հատկապես կարևոր է ակտիվության և նյութի կառուցվածքի միջև կապի աստիճանական բացահայտումը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հիպոթալամուսային կենսաակտիվ նյութերի առանձնացման և նույնականացման խնդիրը։ Կենսաբանական հյուսվածքից ակտիվ միացության ստացումը սովորաբար պահանջում է մի շարք հաջորդական փուլեր՝ հումքի մշակում, ակտիվ նյութերի առանձնացում, ֆրակցավորում, մաքրում և վերջնական բնութագրում։ Յուրաքանչյուր փուլում անհրաժեշտ է պահպանել նյութի կենսաբանական ակտիվությունը, քանի որ չափազանց կոշտ պայմանները կարող են հանգեցնել ակտիվ բաղադրիչի քայքայման կամ հատկությունների փոփոխության։ Հետազոտության կարևոր նպատակներից է նաև հայտնաբերված նյութերի կենսաբանական ազդեցության բնութագրումը։ Միացության գոյությունը ինքնին բավարար չէ այն կենսաբանորեն նշանակալի համարելու համար․ անհրաժեշտ է պարզել դրա ազդեցության բնույթը, ակտիվության ուժգնությունը, հնարավոր թիրախները և ֆիզիոլոգիական նշանակությունը։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս տարբերակել պարզապես քիմիական բաղադրիչները կենսաբանական կարգավորման մեջ իրական դեր ունեցող ակտիվ նյութերից։ Թեման սերտորեն կապված է նեյրոէնդոկրին կարգավորման ընդհանուր խնդիրների հետ։ Հիպոթալամուսում առաջացող կամ դրա գործունեությունը կարգավորող նյութերը կարող են ազդել հորմոնային համակարգերի վրա և միաժամանակ կապել նյարդային ազդանշաններն ու ներզատական պատասխանները։ Այդ պատճառով դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է օրգանիզմի կարգավորման մեխանիզմների ամբողջական պատկերացում կազմելու համար։ Հետազոտության մեթոդաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել այդ գործընթացները ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխկապակցված համակարգի շրջանակում։ Նոր կենսաակտիվ միացությունների որոնման խնդիրը կարևոր է նաև դեղաբանական հետազոտությունների տեսանկյունից։ Եթե հայտնաբերվում է որոշակի կենսաբանական ազդեցություն ունեցող նյութ, ապա հետագա ուսումնասիրությունները կարող են հանգեցնել դրա կառուցվածքի, գործողության մեխանիզմի և հնարավոր կիրառությունների բացահայտմանը։ Այսպիսի աշխատանքը կարող է հիմք ստեղծել նոր դեղաբանական թիրախների կամ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի հետագա ուսումնասիրման համար, թեև նման կիրառությունները պահանջում են առանձին, երկարատև փորձարարական և կլինիկական հետազոտություններ։ Աշխատության արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է կենսաքիմիական որոնումը և մեթոդաբանական մտածողությունը։ Նոր նյութի հայտնաբերումը ներկայացվում է որպես փուլային գործընթաց, որտեղ յուրաքանչյուր հաջորդ քայլ պետք է հիմնված լինի նախորդ փորձարարական արդյունքների վրա։ Այս մոտեցումը բարձրացնում է հետազոտության նպատակաուղղվածությունը և հնարավորություն է տալիս սահմանափակել այն նյութերի շրջանակը, որոնք ենթակա են մանրամասն ուսումնասիրության։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, նեյրոկենսաբաններին, ֆիզիոլոգներին, նյարդաէնդոկրինոլոգիայի և դեղաբանական հետազոտությունների մասնագետներին, ինչպես նաև կենսաբանական գիտությունների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես հիպոթալամուսի կենսաքիմիական գործունեության, կենսաակտիվ միացությունների որոնման մեթոդաբանության և նյարդային ու ներզատական կարգավորման փոխկապակցված մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։

Updated: 2026-09-20
Новые биоактивные соединения гипоталамуса։ методологическая стратегия и поиск

Free

Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more