Չախոյան, Նառա Ստաֆիկի

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցականների մասնագիտական կողմնորոշման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը ժամանակակից դպրոցի պայմաններում՝ հաշվի առնելով սովորողների անձնային, կրթական և սոցիալական զարգացման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում մասնագիտական կողմնորոշումը դիտարկվում է որպես շարունակական մանկավարժական և սոցիալ-հոգեբանական գործընթաց, որի նպատակն է օգնել սովորողին բացահայտելու սեփական հետաքրքրությունները, կարողությունները, հակումները և արժեքային կողմնորոշումները, ինչպես նաև դրանք համադրելու կրթության և ապագա մասնագիտական գործունեության հնարավորությունների հետ։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ավագ դպրոցական տարիքի հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինքնագիտակցության և ինքնորոշման զարգացումը, մասնագիտական նախասիրությունների ձևավորման գործոնները և մասնագիտության ընտրության վրա ընտանիքի, դպրոցի, հասակակիցների, հասարակության ու աշխատաշուկայի ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից աշխատաշուկայի փոփոխություններին, նոր մասնագիտությունների առաջացմանը, տեխնոլոգիական զարգացմանը և դրանց պայմաններում մասնագիտական կողմնորոշման համակարգի արդիականացման անհրաժեշտությանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է դպրոցի դերի բացահայտումը մասնագիտական ինքնորոշման գործընթացում։ Քննարկվում են դասղեկների, ուսուցիչների, հոգեբանների, մասնագիտական կողմնորոշման մասնագետների և ծնողների համագործակցության հնարավորությունները, ինչպես նաև սովորողների անհատական կարիքներին համապատասխան խորհրդատվական և տեղեկատվական աշխատանքի կազմակերպումը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ մասնագիտական կողմնորոշման տարբեր մեթոդներին՝ հետաքրքրությունների և ընդունակությունների բացահայտման թեստավորում, մասնագիտությունների վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրում, մասնագիտական փորձառության ձևավորման միջոցառումներ, հանդիպումներ ոլորտի մասնագետների հետ, մասնագիտական փորձաշրջաններ, նախագծային աշխատանք և կրթական հետագծի պլանավորում։ Կարևորվում է նաև սովորողի ինքնուրույն որոշումների կայացման կարողության զարգացումը, քանի որ արդյունավետ մասնագիտական կողմնորոշումը չպետք է սահմանափակվի որևէ մասնագիտություն ընտրելու ուղղակի խորհուրդներով, այլ պետք է նպաստի գիտակցված և հիմնավորված ընտրություն կատարելու կարողության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են բացահայտվել նաև մասնագիտական կողմնորոշման առկա համակարգի խնդիրները՝ տեղեկատվության անհավասար հասանելիություն, մասնագիտությունների վերաբերյալ կարծրատիպեր, ծնողական ճնշում, սովորողի իրական կարողությունների և ընտրված մասնագիտության անհամապատասխանություն, ինչպես նաև դպրոցական և աշխատաշուկայական միջավայրերի միջև կապի սահմանափակություն։ Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնելու այն մանկավարժական պայմաններն ու արդյունավետ մոտեցումները, որոնք կարող են նպաստել ավագ դպրոցականների գիտակցված մասնագիտական ինքնորոշմանը և կրթական հետագծի ճիշտ ընտրությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ուսուցիչների, դպրոցների ղեկավարների, մանկավարժ-հոգեբանների, մասնագիտական կողմնորոշման մասնագետների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։