Չամուռճյան, Հովհաննես

Կրոն

«Ուղղության հայտարար»-ը կրոնական և գաղափարական բնույթի աշխատություն է, որի վերնագիրը մատնանշում է որոշակի ուղղության, սկզբունքների, համոզմունքների և դավանաբանական դիրքորոշումների ներկայացման ու հիմնավորման նպատակ։ Նման բնույթի հրատարակությունները կարևոր տեղ են զբաղեցրել 19-րդ դարի հայ հասարակական, հոգևոր և մտավոր կյանքում՝ ծառայելով տարբեր կրոնական, եկեղեցական ու գաղափարական տեսակետների արտահայտման, տարածման և պաշտպանման գործին։ Աշխատության հիմնական նշանակությունը կարելի է դիտարկել որպես որոշակի ուղղության էության, նպատակների և սկզբունքային դրույթների հանրային ներկայացում՝ ընթերցողին ծանոթացնելով տվյալ գաղափարական դիրքորոշման առանձնահատկություններին և դրա հիմնավորման համար առաջադրվող փաստարկներին։ Այսպիսի գրականությունը սովորաբար առնչվում է համոզմունքների համակարգված շարադրմանը, սկզբունքների բացատրությանը, գաղափարական տարբերությունների լուսաբանմանը և սեփական դիրքորոշման պաշտպանությանը՝ միաժամանակ նպաստելով հասարակական ու մտավոր բանավեճերի ձևավորմանը։ 19-րդ դարը հայ իրականության մեջ առանձնանում էր լուսավորական շարժումների ակտիվացմամբ, ազգային ինքնագիտակցության զարգացմամբ, կրթական ու մշակութային նախաձեռնությունների ընդլայնմամբ և կրոնական ու հասարակական տարբեր հարցերի շուրջ աշխույժ քննարկումներով։ Այս պայմաններում գաղափարական ուղղվածություն ունեցող հրատարակությունները դառնում էին մտքերի տարածման, հասարակական դիրքորոշումների ձևավորման և ընթերցող հանրության ներգրավման կարևոր միջոցներ։ Զմյուռնիան՝ որպես Օսմանյան կայսրության հայաբնակ և բազմամշակութային կարևոր կենտրոններից մեկը, նշանակալի դեր ուներ հայկական տպագրության, կրթության, մտավոր կյանքի և հասարակական նախաձեռնությունների զարգացման գործում։ Արագածունյաց ընկերության տպագրական գործունեության հետ կապված այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայ հասարակական կազմակերպությունների և տպագրական նախաձեռնությունների պատմության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ գրքի պատմության, 19-րդ դարի գաղափարական հոսանքների, կրոնական ու հասարակական մտքի զարգացման և Զմյուռնիայի հայ համայնքի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակության նշանակությունը պայմանավորված է ոչ միայն ներկայացվող գաղափարական ուղղության հանրայնացմամբ, այլև այն պատմական միջավայրի արտացոլմամբ, որտեղ հայերեն տպագիր խոսքը կարևոր դեր էր կատարում հասարակական կարծիքի ձևավորման, գիտելիքի տարածման և մտավոր բանավեճերի խթանման գործում։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագիտությամբ, աստվածաբանությամբ, եկեղեցու և հասարակության պատմությամբ, գաղափարական շարժումների ուսումնասիրությամբ ու հայկական տպագրական ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև հայ մտավոր և մշակութային պատմության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողներին։

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական կարևորագույն խորհուրդներից մեկի՝ մկրտության աստվածաբանական, դավանաբանական և եկեղեցական նշանակության քննությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նոր կրոնական ուղղությունների ներկայացուցիչների կողմից առաջադրված որոշ վարդապետությունների ուսումնասիրությանը և գնահատմանը։ Գրքի հիմնական թեման մկրտության խորհրդի էությունն է, դրա հաստատման աստվածաշնչյան հիմքերը, քրիստոնեական հավատքի համակարգում ունեցած նշանակությունը և եկեղեցական ավանդության մեջ ձևավորված ընկալումները։ Մկրտությունը քրիստոնեության մեջ դիտվում է որպես մարդու հոգևոր վերածննդի, մեղքերի թողության, Քրիստոսի եկեղեցուն միանալու և հավատացյալների համայնքի անդամ դառնալու կարևորագույն խորհուրդ։ Դրա վերաբերյալ տարբեր եկեղեցական ուղղությունների մեկնաբանությունները պատմականորեն դարձել են աստվածաբանական քննարկումների և դավանաբանական տարաձայնությունների առարկա։ Աշխատությունը հենց այս հարցերի շրջանակում անդրադառնում է նոր կրոնական հոսանքների որոշ ուսմունքներին՝ նպատակ ունենալով քննել դրանց հիմնադրույթները, համադրել դրանք քրիստոնեական ավանդական վարդապետության հետ և ներկայացնել մկրտության վերաբերյալ եկեղեցական դիրքորոշման հիմնավորումները։ Քննության կարևոր ուղղություններից են մկրտության անհրաժեշտության, խորհրդի հոգևոր ներգործության, դրա կատարման նշանակության, հավատի և մկրտության փոխկապակցվածության, ինչպես նաև եկեղեցական կարգի ու ավանդության պահպանման հարցերը։ Այս թեմաների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն մկրտության խորհրդի աստվածաբանական բովանդակության, այլև 19-րդ դարում քրիստոնեական տարբեր ուղղությունների միջև ընթացող գաղափարական և դավանաբանական բանավեճերի մասին։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը վիճաբանական-աստվածաբանական մոտեցումն է, որի միջոցով կրոնական հարցերը դիտարկվում են համեմատության, փաստարկման և վարդապետական քննության եղանակով։ Նման գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել եկեղեցական ինքնության պահպանման, դավանաբանական գիտելիքների տարածման և տարբեր կրոնական ուսմունքների վերաբերյալ հասարակության տեղեկացվածության բարձրացման գործում։ Այն արտացոլում է նաև ժամանակաշրջանի հայ հոգևոր մտքի արձագանքը քրիստոնեական նոր շարժումների տարածմանը և ավանդական եկեղեցական ուսմունքի պաշտպանության անհրաժեշտությանը։ Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքում կրոնական ու հասարակական կյանքի աշխուժացումը, տարբեր դավանաբանական հոսանքների ներկայությունը և տպագրության միջոցով գաղափարների տարածումը նպաստել են նմանատիպ վիճաբանական երկերի ստեղծման ու շրջանառության ընդլայնմանը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ աստվածաբանական և դավանաբանական գրականության պատմության, մկրտության քրիստոնեական խորհրդի մեկնաբանությունների, եկեղեցական բանավեճերի և 19-րդ դարի հայ կրոնական մտքի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, եկեղեցական պատմաբանների, կրոնագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների և քրիստոնեական դավանաբանական հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով մկրտության խորհրդի խորքային ընկալմանը և քրիստոնեական տարբեր վարդապետությունների միջև առկա գաղափարական տարբերությունների ճանաչմանը։