Ճոն, Բարսեղ

Կրոն

Այս աշխատությունը նվիրված է Նոր Կտակարանի երկրորդ գրքի՝ սուրբ Մարկոսի Ավետարանի աստվածաբանական, գաղափարական և հոգևոր մեկնաբանությանը։ Այն ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի, քարոզչական գործունեության, հրաշքների, առակների, չարչարանքների, խաչելության և հարության մասին ավետարանական վկայությունների մեկնողական ուսումնասիրությունը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց դավանաբանական, բարոյական և փրկագործական նշանակությունը։ Մարկոսի Ավետարանը քրիստոնեական կանոնական գրականության մեջ առանձնանում է իր սեղմ, դինամիկ և գործողությունների վրա կենտրոնացած շարադրանքով։ Դրանում Հիսուս Քրիստոսը ներկայացվում է որպես Աստծո Որդի, որի առաքելությունը բացահայտվում է քարոզչության, բժշկումների, հրաշքների, աշակերտների ուսուցման և մարդկության փրկության համար կրած չարչարանքների միջոցով։ Մեկնության հիմնական նպատակներից է ընթերցողին օգնելը՝ բացահայտելու ավետարանական իրադարձությունների ներքին իմաստը և հասկանալու դրանց կապը քրիստոնեական հավատի հիմնարար ճշմարտությունների հետ։ Աշխատության կարևոր թեմատիկ ուղղություններից մեկը Հիսուս Քրիստոսի հայտնության և Նրա մեսիական առաքելության ներկայացումն է։ Ավետարանի սկզբում Հովհաննես Մկրտչի քարոզչությունը, Հիսուսի մկրտությունը և անապատում փորձությունը նախապատրաստում են Նրա հանրային գործունեության մեկնարկը։ Այս իրադարձությունները բացահայտում են Քրիստոսի աստվածային կոչումը, Նրա առաքելության առանձնահատկությունը և մարդկության փրկության համար նախատեսված ճանապարհը։ Հիսուսի քարոզչության կենտրոնում Աստծո արքայության մոտալուտ հաստատման գաղափարն է, որը մարդկանց կոչում է ապաշխարության, հավատի և կյանքի վերափոխման։ Քրիստոսի խոսքը ներկայացվում է որպես հոգևոր ճշմարտության բացահայտում, իսկ Նրա գործունեությունը՝ որպես աստվածային իշխանության և փրկարար զորության դրսևորում։ Ավետարանի մեկնության կարևոր բաղադրիչ է նաև Հիսուսի աշակերտների ընտրության և նրանց հոգևոր պատրաստության խնդիրը։ Աշակերտությունը ներկայացվում է որպես Քրիստոսի հետևորդ դառնալու, սեփական կյանքը Նրա ուսմունքին համապատասխանեցնելու և առաքելական ծառայությանը նվիրվելու ուղի։ Այս ճանապարհը պահանջում է հավատարմություն, խոնարհություն, ինքնազոհողություն և պատրաստակամություն՝ հաղթահարելու փորձություններն ու դժվարությունները։ Մարկոսի Ավետարանում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Քրիստոսի հրաշքները, որոնք բացահայտում են Նրա աստվածային զորությունը, իշխանությունը բնության ու հիվանդությունների նկատմամբ և կարեկցանքը մարդկային տառապանքի հանդեպ։ Հիվանդների բժշկումները, դիվահարների ազատագրումը, փոթորկի հանդարտեցումը, ջրի վրա քայլելը և հացի բազմացման հրաշքը ներկայացնում են ոչ միայն արտասովոր իրադարձություններ, այլև հավատի, աստվածային ողորմածության և փրկության գաղափարների խորհրդանշական արտահայտություններ։ Այս դրվագների մեկնությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Քրիստոսի հրաշքների հոգևոր նշանակությունը և դրանց միջոցով արտահայտվող աստվածային իշխանության բնույթը։ Հրաշքները միաժամանակ կոչ են հավատքի և վստահության՝ ցույց տալով, որ մարդկային թուլությունն ու տառապանքը կարող են հաղթահարվել աստվածային օգնությամբ։ Աշխատության գաղափարական կարևոր ուղղություններից է Քրիստոսի առակների և ուսուցումների մեկնությունը։ Դրանք ներկայացնում են Աստծո արքայության բնույթը, մարդու հոգևոր պատասխանատվությունը, հավատքի ամրությունը, ապաշխարության անհրաժեշտությունը և բարոյական ընտրության հետևանքները։ Սերմնացանի առակը, ճրագի խորհրդանիշը, մանանեխի հատիկի պատկերը և այլ ուսուցողական դրվագներ բացահայտում են հոգևոր ճշմարտությունների փոխանցման պատկերավոր եղանակը։ Քրիստոսը կարևորում է ոչ միայն արտաքին կրոնական պատկանելությունը, այլև մարդու ներքին վիճակը, սրտի մաքրությունը, ճշմարտության ընդունումը և Աստծո կամքին համապատասխան կյանք վարելը։ Այս համատեքստում մեկնությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու քրիստոնեական բարոյագիտության հիմնարար սկզբունքներին՝ սիրուն, խոնարհությանը, ներողամտությանը, հավատարմությանը և մերձավորի հանդեպ պատասխանատվությանը։ Ավետարանի կենտրոնական գաղափարներից է նաև Քրիստոսի չարչարանքների և զոհաբերության խորհուրդը։ Հիսուսը բազմիցս խոսում է Իր առաջիկա տառապանքի, մահվան և հարության մասին՝ աշակերտներին նախապատրաստելով փրկագործական իրադարձությունների ընկալմանը։ Այս ուսմունքը բացահայտում է քրիստոնեական փրկության կարևոր սկզբունքը՝ աստվածային փառքը դրսևորվում է ոչ թե աշխարհիկ իշխանության և մեծության, այլ խոնարհության, ծառայության և անձնազոհության միջոցով։ Քրիստոսի չարչարանքները ներկայացվում են որպես մարդկության հանդեպ աստվածային սիրո բարձրագույն արտահայտություն, իսկ Նրա խաչելությունը՝ որպես փրկագործական զոհաբերություն։ Ավետարանի ավարտական իրադարձությունները՝ դատավարությունը, խաչելությունը, թաղումը և հարությունը, կազմում են քրիստոնեական հավատի կենտրոնական բովանդակությունը։ Հարությունը խորհրդանշում է մահվան հաղթանակը, փրկության հույսը և հավիտենական կյանքի խոստումը։ Այսպիսով, աշխատությունը Քրիստոսի երկրային գործունեության նկարագրությունը կապում է քրիստոնեական փրկագործական վարդապետության ամբողջական ընկալման հետ։ Գրական և գիտական առումով երկը պատկանում է աստվածաշնչյան մեկնողական գրականության ժանրին։ Այս ժանրին բնորոշ են ավետարանական բնագրի հաջորդական բացատրությունը, պատմական իրադարձությունների հոգևոր իմաստի բացահայտումը, աստվածաբանական հասկացությունների պարզաբանումը և բարոյական հետևությունների ներկայացումը։ Մեկնողական շարադրանքը նպատակ ունի ընթերցողին հաղորդակից դարձնելու Սուրբ Գրքի ոչ միայն բառացի բովանդակությանը, այլև դրա մեջ ամփոփված դավանաբանական, խորհրդաբանական և փրկագործական գաղափարներին։ Այսպիսի աշխատություններում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև չորս Ավետարանների փոխկապակցվածության և դրանցում ներկայացված վկայությունների համադրության խնդիրը։ Մարկոսի Ավետարանի առանձնահատկությունների բացահայտումը նպաստում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի ու առաքելության վերաբերյալ ավետարանական պատկերացման ամբողջական ընկալմանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ կրոնական գրահրատարակչության և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական մշակույթի պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում Կոստանդնուպոլիսը հայերեն գրքի հրատարակության, հոգևոր կրթության և հասարակական մտքի զարգացման կարևոր կենտրոններից էր։ Հայերեն աստվածաշնչյան մեկնությունների հրատարակումը նպաստում էր Սուրբ Գրքի ուսումնասիրության տարածմանը, քրիստոնեական դավանանքի խորքային ըմբռնմանը և հայերեն աստվածաբանական գրականության հարստացմանը։ Աբրահամ Թերզյանի տպագրական գործունեության հետ կապված այս հրատարակությունը նաև վկայում է անհատ ձեռնարկատերերի և հայ տպագրիչների մասնակցության մասին հայ հոգևոր ու մշակութային գրականության տարածման գործում։ Աստվածաշնչյան մեկնողական աշխատությունները կարևոր նշանակություն ունեին հոգևորականների կրթության, քարոզչական գործունեության և հավատացյալների կրոնական գիտելիքների ընդլայնման համար։ Գիրքը արժեքավոր է Մարկոսի Ավետարանի մեկնողական ավանդության, հայ աստվածաբանական մտքի, Նոր Կտակարանի ուսումնասիրության և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության պատմության հետազոտության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, աստվածաշնչագետների, հոգևորականների, հայ եկեղեցու պատմաբանների և քրիստոնեական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Նրա ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է Քրիստոսի կյանքի ու ուսմունքի, հրաշքների հոգևոր նշանակության, Աստծո արքայության գաղափարի և փրկագործական իրադարձությունների համակողմանի ընկալման հնարավորությամբ։ Աշխատությունը ընթերցողին առաջնորդում է դեպի ավետարանական ճշմարտությունների խորքային ըմբռնում՝ ընդգծելով հավատի, ապաշխարության, խոնարհության, ծառայության և հոգևոր վերափոխման կարևորությունը քրիստոնեական կյանքում։