Դալլաքյան, Արա Բորիսի

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է հանրային առողջության և հոգեբանական բարեկեցության շրջանակում ինքնասպանության ռիսկի հետ կապված գործոնների ուսումնասիրմանը և Հայաստանի Հանրապետությունում կանխարգելման համակարգային մոտեցումների վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սոցիալական, հոգեբանական, ընտանեկան, տնտեսական և միջավայրային այն պայմաններն են, որոնք գիտական գրականության մեջ դիտարկվում են որպես ռիսկի կամ պաշտպանիչ գործոններ։ Դրանք քննվում են ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխկապակցված համակարգի շրջանակում՝ հաշվի առնելով, որ մարդու բարեկեցության վրա սովորաբար միաժամանակ ազդում են տարբեր անհատական և հասարակական հանգամանքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռիսկի վաղ ճանաչման, ժամանակին մասնագիտական աջակցության, հոգեբանական և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, ընտանիքի ու համայնքի ներգրավվածության և տարբեր հաստատությունների միջև համագործակցության նշանակությանը։ Կանխարգելումը ներկայացվում է բազմամակարդակ գործընթացի տեսանկյունից, որը կարող է ներառել ամբողջ բնակչության համար նախատեսված իրազեկման և բարեկեցության խթանման ծրագրեր, առավել խոցելի խմբերին ուղղված աջակցություն և անհատական կարիքներին համապատասխան մասնագիտական միջամտությունների համակարգ։ Կարևորվում են նաև հոգեկան առողջության վերաբերյալ խարանի նվազեցումը, օգնություն խնդրելու մշակույթի զարգացումը, մասնագետների պատրաստվածությունը և աջակցող ծառայությունների շարունակականությունը։ Հայաստանի համատեքստում ուսումնասիրվում են կանխարգելման կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ հնարավորությունները՝ ուշադրություն դարձնելով առողջապահական, կրթական և սոցիալական ոլորտների համագործակցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև տվյալների հավաքագրման և համաճարակաբանական դիտարկման նշանակությունը, քանի որ հավաստի տեղեկատվությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ռիսկի առավել կարևոր օրինաչափությունները և համապատասխանաբար մշակելու կանխարգելիչ քաղաքականություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը խնդիրը դիտարկում է հանրային առողջության, հոգեբանության և սոցիալական պաշտպանության փոխկապակցված տեսանկյուններից՝ շեշտադրելով վաղ աջակցության, պաշտպանիչ գործոնների ամրապնդման և հասանելի մասնագիտական ծառայությունների զարգացման կարևորությունը։