էքսուզյան, Սուրեն Հարութի

Ինֆորմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ձևման խնդիրների մաթեմատիկական և կիրառական մոդելավորմանը և դրանց օգտագործմանը տարբեր տեխնոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրման ու կատարելագործման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է իրական արտադրական կամ տեխնոլոգիական գործընթացների այնպիսի մոդելների ստեղծման խնդիրը, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել նյութերի, կառուցվածքների կամ այլ օբյեկտների ձևափոխման ընթացքը, կանխատեսել գործընթացի արդյունքները և ընտրել առավել արդյունավետ աշխատանքային պայմաններ։ Աշխատության շրջանակում ձևման գործընթացները դիտարկվում են որպես բազմագործոն համակարգեր, որոնց արդյունքի վրա կարող են ազդել նյութի ֆիզիկական և մեխանիկական հատկությունները, արտաքին ազդեցությունները, տեխնոլոգիական պարամետրերը, սահմանային պայմանները և գործընթացի ժամանակային բնութագրերը։ Մաթեմատիկական մոդելավորման կիրառումը հնարավորություն է տալիս իրական գործընթացը ներկայացնել համապատասխան հավասարումների, ալգորիթմների և հաշվարկային մեթոդների միջոցով՝ նվազեցնելով բազմաթիվ փորձնական փորձարկումների անհրաժեշտությունը և հնարավորություն ստեղծելով տարբեր պայմաններում գործընթացի վարքագիծը նախապես գնահատելու համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ձևման խնդիրների ճիշտ ձևակերպումը, որը ներառում է ուսումնասիրվող օբյեկտի հատկությունների, ազդեցող գործոնների, սկզբնական և սահմանային պայմանների որոշումը։ Դրան հաջորդում է համապատասխան մաթեմատիկական մոդելի ընտրությունը կամ կառուցումը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ձևման ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունները և բացահայտել գործընթացի հիմնական օրինաչափությունները։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև թվային մոդելավորման և համակարգչային հաշվարկների կիրառություն՝ բարդ տեխնոլոգիական խնդիրների լուծման համար։ Թվային մեթոդները հատկապես կարևոր են այն դեպքերում, երբ գործընթացի վերլուծական լուծումը դժվար կամ անհնար է, և անհրաժեշտ է ստանալ մոտավոր, բայց գործնականում կիրառելի լուծումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել մոդելավորման արդյունքների ճշտության գնահատմանը, տարբեր հաշվարկային մոտեցումների համեմատությանը և տեսական արդյունքների փորձարարական տվյալների հետ համադրմանը։ Նման ստուգումը հնարավորություն է տալիս գնահատել մոդելի համապատասխանությունը իրական տեխնոլոգիական գործընթացին և անհրաժեշտության դեպքում կատարել դրա կատարելագործում։ Աշխատության կիրառական ուղղվածությունը դրսևորվում է նրանով, որ մշակված մոդելները կարող են օգտագործվել տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման, արտադրանքի որակի բարձրացման, նյութերի ծախսի նվազեցման, արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և հնարավոր թերությունների կանխատեսման համար։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է նաև ուսումնասիրել այնպիսի ռեժիմներ, որոնք գործնական պայմաններում փորձարկելն ավելի բարդ, ժամանակատար կամ ծախսատար է։ Այսպիսով, մաթեմատիկական և համակարգչային մոդելավորումը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես տեսական հետազոտության միջոց, այլև որպես տեխնոլոգիական նախագծման և արտադրական գործընթացների կառավարման գործիք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ինժեներներին, տեխնոլոգներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, համակարգչային մոդելավորման մասնագետներին, արտադրական գործընթացների հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ ձևման խնդիրների տեսական ուսումնասիրությունը կապում է դրանց գործնական կիրառության հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են մաթեմատիկական մոդելները և հաշվարկային տեխնոլոգիաները նպաստել ժամանակակից տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետության, հուսալիության և կառավարվողության բարձրացմանը։