Եունկ

Կրոն

Մարդու հոգևոր և բարոյական կատարելագործման գաղափարին նվիրված այս աշխատությունը պատկանում է խրատական ու բարոյափիլիսոփայական գրականության այն ավանդույթին, որի հիմնական նպատակն է ներկայացնել կատարյալ մարդու կերպարը, նրա առաքինությունները, ներքին արժանիքները և հասարակական վարքագծի սկզբունքները։ Խորագրում գործածված «Թէնհատէ պիր քեամիլ ատամ» արտահայտությունը թարգմանաբար առնչվում է կատարյալ մարդու գաղափարին՝ ընդգծելով անհատի բարոյական հասունության, հոգևոր ինքնակատարելագործման և մարդկային բարձր արժանիքների նշանակությունը։ Կատարյալ մարդու հասկացությունը տարբեր կրոնափիլիսոփայական և բարոյագիտական ավանդույթներում դիտարկվել է որպես իդեալական մարդկային նկարագիր, որի հիմքում ընկած են իմաստությունը, արդարությունը, ազնվությունը, խոհեմությունը, համեստությունը, ինքնատիրապետումը և մերձավորի նկատմամբ սերը։ Այս գաղափարական շրջանակում մարդու կատարելությունը չի սահմանափակվում արտաքին վարքականոնների պահպանմամբ կամ հասարակական հեղինակության ձեռքբերմամբ, այլ ենթադրում է ներքին աշխարհի ներդաշնակություն, գիտակցված բարոյական ընտրություն և սեփական բնավորության շարունակական դաստիարակություն։ Աշխատության խորագիրը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու որպես մարդկային արժանապատվության, բարոյական պատասխանատվության և հոգևոր հասունության խնդիրներին անդրադարձող երկ։ Կատարյալ մարդու կերպարը ներկայացնում է այն անհատին, որը կարողանում է հավասարակշռել իր ցանկություններն ու պարտականությունները, գիտակցել սեփական վարքի հետևանքները և առաջնորդվել ոչ միայն անձնական շահերով, այլև համընդհանուր բարոյական սկզբունքներով։ Նման մոտեցման մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն բանականության և խղճի դերը, քանի որ մարդը պետք է կարողանա տարբերակել ճշմարիտն ու կեղծը, բարին ու չարը, արդարն ու անարդարը։ Կատարելագործման ճանապարհը ենթադրում է ինքնաճանաչում, գիտելիքի ձեռքբերում, սխալների ընդունում և դրանց հաղթահարման հետևողական ձգտում։ Բարոյական կատարելությունը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի ընթացքում անհատը զարգացնում է իր մտավոր կարողությունները, ամրապնդում կամային հատկանիշները և ձևավորում պատասխանատու վերաբերմունք սեփական անձի ու շրջապատի նկատմամբ։ Այս գաղափարների շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև համբերությունը, ներողամտությունը, գթասրտությունը, չափավորությունը, ճշմարտախոսությունը և հավատարմությունը բարոյական սկզբունքներին։ Մարդկային կատարելության գաղափարը միաժամանակ ունի անհատական և հասարակական նշանակություն։ Բարոյապես հասուն մարդը ոչ միայն ձգտում է սեփական հոգևոր ու մտավոր զարգացմանը, այլև իր վարքով նպաստում է հասարակական հարաբերությունների բարելավմանը, փոխադարձ վստահության ամրապնդմանը և համերաշխության պահպանմանը։ Նրա արժանիքները դրսևորվում են մարդկանց նկատմամբ արդար վերաբերմունքի, խոսքի ու գործի համապատասխանության, պարտականությունների բարեխիղճ կատարման և հասարակական պատասխանատվության գիտակցման մեջ։ Այս իմաստով կատարյալ մարդու կերպարը դաստիարակչական իդեալ է, որի միջոցով ընթերցողին առաջարկվում է վերանայել սեփական վարքագիծը և ձգտել ավելի բարձր բարոյական չափանիշների։ Աշխատության գաղափարական նշանակությունը կարելի է կապել նաև քրիստոնեական մարդաբանության և բարոյագիտության ավանդույթների հետ, որոնցում մարդը դիտարկվում է որպես հոգևոր զարգացման և բարոյական ընտրության ունակ անձնավորություն։ Քրիստոնեական աշխարհայացքում կատարելության ձգտումը կապված է Աստծո պատվիրաններով առաջնորդվելու, առաքինությունների մշակման, սեփական թերությունների հաղթահարման և մերձավորի հանդեպ սիրո դրսևորման հետ։ Այս մոտեցման համաձայն՝ մարդու իրական արժեքը որոշվում է ոչ միայն նրա գիտելիքներով կամ արտաքին դիրքով, այլև հոգևոր նկարագրով, բարոյական սկզբունքներին հավատարիմ մնալու կարողությամբ և գործնական կյանքում դրանց կիրառմամբ։ Կատարյալ մարդը հանդես է գալիս որպես ինքնատիրապետման, խոնարհության, արդարության և բարության օրինակ։ Գրական և գաղափարական առումով աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում խրատական գրականության ավանդույթի տեսանկյունից, որտեղ մարդկային բնավորության ձևավորումը, առաքինությունների ուսուցումը և բարոյական իդեալի ներկայացումը գրական խոսքի կարևոր նպատակներից են։ Այս ժանրին բնորոշ է ընթերցողին ուղղված դաստիարակչական մոտեցումը, որի միջոցով բարոյական հասկացությունները վերածվում են կյանքի գործնական սկզբունքների։ Կատարյալ մարդու թեման հնարավորություն է տալիս համադրելու փիլիսոփայական դատողությունը, կրոնական համոզմունքը և հասարակական վարքագծի վերաբերյալ խորհրդածությունը։ Լեզվական առումով հրատարակությունն ուշագրավ է նաև խորագրում պահպանված օսմաներեն արտահայտության պատճառով, որը վկայում է հայերեն գրավոր մշակույթի և տարածաշրջանի բազմալեզու միջավայրի փոխազդեցության մասին։ Նման լեզվական դրսևորումները կարևոր նյութ են հայերեն կրոնական ու բարոյագիտական գրականության բառապաշարի, փոխառությունների և մշակութային հաղորդակցության պատմության ուսումնասիրության համար։ Պատմական ու մշակութային առումով հրատարակությունը կապված է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանության տպագրական գործունեության հետ։ Մխիթարյան միաբանությունը 19-րդ դարում հայ հոգևոր, կրթական, գիտական և գրական կյանքի առաջատար կենտրոններից էր։ Նրա տպարանը կարևոր դեր է ունեցել հայերեն կրոնական, բարոյագիտական, լեզվաբանական, պատմագիտական և ուսումնական գրականության հրատարակման ու տարածման գործում։ Միաբանության հրատարակչական գործունեությունը նպաստել է հայ ազգային կրթության զարգացմանը, հայերեն գրավոր խոսքի հարստացմանը և եվրոպական մտավոր ու մշակութային արժեքների հետ հայ ընթերցողի հաղորդակցությանը։ Այսպիսի գրքերի հրատարակումը վկայում է, որ Մխիթարյանների գործունեության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցրել ոչ միայն կրոնական գիտելիքի տարածումը, այլև անհատի բարոյական ու մտավոր դաստիարակությունը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ խրատական գրականության, քրիստոնեական բարոյագիտության, մարդկային կատարելության գաղափարի, հայ-եվրոպական մշակութային առնչությունների և 19-րդ դարի հայ տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետներին, գրականագետներին, աստվածաբաններին, բարոյագիտության և փիլիսոփայության մասնագետներին, լեզվաբաններին, մատենագետներին ու հայ հոգևոր-մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Հրատարակության արժեքը հատկապես պայմանավորված է կատարյալ մարդու գաղափարի՝ որպես անհատական ինքնակատարելագործման և հասարակական բարոյականության միավորող սկզբունքի ներկայացմամբ, ինչպես նաև հայերեն գրքի պատմության մեջ հոգևոր-խրատական գրականության տարածման և զարգացման ուսումնասիրության համար ընձեռած հնարավորություններով։