Գալստյան, Հայկ Վաչագանի

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բյուջետային համակարգի շրջանակում սոցիալական հիմնախնդիրների լուծման ֆինանսատնտեսական և կառավարչական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման, բաշխման և օգտագործման գործընթացներն են՝ սոցիալական քաղաքականության նպատակների իրականացման տեսանկյունից։ Բյուջետային համակարգը դիտարկվում է որպես պետական սոցիալական քաղաքականության կարևոր գործիք, որի միջոցով ֆինանսավորվում են սոցիալական պաշտպանության, կրթության, առողջապահության և հասարակական նշանակություն ունեցող այլ ոլորտների ծրագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բյուջետային ծախսերի կառուցվածքին և սոցիալական ուղղվածությանը՝ գնահատելով, թե ֆինանսական միջոցների բաշխման մեխանիզմներն ինչպես կարող են նպաստել բնակչության սոցիալական կարիքների բավարարմանը և հանրային ծառայությունների հասանելիության ապահովմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սոցիալական ծախսերի պլանավորման սկզբունքները, պետական ծրագրերի ֆինանսավորման աղբյուրները, բյուջետային առաջնահերթությունների սահմանման մեխանիզմները և պետական ֆինանսների սահմանափակ հնարավորությունների պայմաններում ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման խնդիրները։ Կարևորվում է սոցիալական ծրագրերի ֆինանսավորման արդյունավետության գնահատումը՝ համադրելով հատկացված միջոցները նախատեսված նպատակների և արձանագրված սոցիալ-տնտեսական արդյունքների հետ։ Առանձին ուղղություն է պետական բյուջեի եկամուտների և սոցիալական պարտավորությունների միջև հավասարակշռության ուսումնասիրությունը, քանի որ երկարաժամկետ սոցիալական քաղաքականության իրականացումը կապված է նաև պետական ֆինանսների կայունության հետ։ Կարող են քննության առնվել աղքատության նվազեցման, սոցիալական աջակցության, զբաղվածության խթանման, կենսաթոշակային ապահովության և հանրային ծառայությունների ֆինանսավորման հետ կապված բյուջետային մեխանիզմները՝ առանց դրանք մեկուսացնելու ընդհանուր տնտեսական քաղաքականությունից։ Ուշադրության է արժանի նաև բյուջետային գործընթացի թափանցիկության, վերահսկողության և ծրագրային բյուջետավորման նշանակությունը՝ պետական միջոցների նպատակային և արդյունքահեն օգտագործման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել կենտրոնական և տեղական մակարդակներում սոցիալական խնդիրների ֆինանսավորման փոխհարաբերությունները՝ բացահայտելով ֆինանսական պատասխանատվության և ռեսուրսների բաշխման առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրային ֆինանսների, բյուջետային քաղաքականության, սոցիալական պաշտպանության և պետական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել սոցիալական հիմնախնդիրների լուծման գործում բյուջետային մեխանիզմների դերն ու դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։