Ղալաչյան, Գևորգ Հովսեփի

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է արհեստական բանականության մոդելների գնահատման արդյունավետության ուսումնասիրությանը սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր արհեստական բանականության և մեքենայական ուսուցման մոդելների հնարավորություններն են՝ տնտեսական և սոցիալական գործընթացների վերլուծության, կանխատեսման, դասակարգման և որոշումների կայացման խնդիրներում։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել այն չափանիշներն ու մեթոդաբանությունները, որոնց միջոցով գնահատվում է մոդելների արդյունավետությունը՝ կանխատեսումների ճշգրտությունը, կայունությունը, ընդհանրացման ունակությունը, հաշվարկային արդյունավետությունը և տարբեր տվյալային պայմաններում աշխատելու հուսալիությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալ-տնտեսական տվյալների առանձնահատկություններին, քանի որ դրանք հաճախ բնութագրվում են մեծածավալությամբ, բազմաչափությամբ, ժամանակային փոփոխականությամբ, բացակայող արժեքներով և փոխկապակցված գործոնների առկայությամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր մոդելներ՝ դասական վիճակագրական մեթոդներից և ռեգրեսիոն մոտեցումներից մինչև ծառային ալգորիթմներ, նեյրոնային ցանցեր և ժամանակակից մեքենայական ուսուցման համակարգեր։ Կարևոր ուղղություն է մոդելների կիրառումը այնպիսի խնդիրներում, ինչպիսիք են տնտեսական աճի կանխատեսումը, գործազրկության և գնաճի վերլուծությունը, եկամուտների գնահատումը, սոցիալական ռիսկերի բացահայտումը, պահանջարկի կանխատեսումը և բնակչության սոցիալ-տնտեսական վարքագծի ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքում կարող է գնահատվել նաև տվյալների որակի, ընտրանքի կառուցվածքի և մոդելի պարամետրերի ազդեցությունը վերջնական արդյունքների վրա։ Առանձին կարևորություն է տրվում արհեստական բանականության մոդելների թափանցիկության և մեկնաբանելիության խնդրին, քանի որ սոցիալ-տնտեսական ոլորտում որոշումների կայացումը պահանջում է ոչ միայն բարձր կանխատեսական ճշգրտություն, այլև արդյունքների հիմնավորվածության և պատճառահետևանքային կապերի ընկալելիություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ալգորիթմական կողմնակալության, տվյալների ներկայացուցչականության, գաղտնիության և պատասխանատու կիրառման հարցերին։ Մոդելների արդյունավետության համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել յուրաքանչյուր մոտեցման առավելություններն ու սահմանափակումները և որոշել, թե որ պայմաններում է տվյալ մոդելի կիրառումն առավել նպատակահարմար։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են հիմք ծառայել սոցիալ-տնտեսական վերլուծության գործընթացների ավտոմատացման, կանխատեսումների որակի բարձրացման և տվյալահեն որոշումների կայացման արդյունավետության բարելավման համար։