Ղազիյան, Ալվարդ

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Արցախի պատմամշակութային միջավայրին, հայ բնակչության ավանդական կենցաղին, ժողովրդական ստեղծագործությանը և սերունդների ընթացքում ձևավորված մշակութային ժառանգությանը։ Այն ներկայացնում է Արցախը որպես հայկական ինքնատիպ պատմաազգագրական շրջան, որի բնակչության կենսակերպը, սովորույթները, հավատալիքներն ու բանավոր ավանդույթները ձևավորվել են պատմական, աշխարհագրական և հասարակական առանձնահատուկ պայմաններում։ Հավաքված ազգագրական և բանահյուսական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու արցախահայության առօրյա կյանքը, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունները, ավանդական զբաղմունքները, կենցաղային սովորույթներն ու հասարակական վարքականոնները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժողովրդական բանավոր ստեղծագործությունը՝ որպես պատմական հիշողության, ազգային ինքնագիտակցության, աշխարհընկալման և գեղարվեստական մտածողության արտահայտություն։ Բանահյուսական նյութերի միջոցով բացահայտվում են ժողովրդի պատկերացումները բնության, մարդու, ընտանիքի, հասարակության, բարու և չարի, աշխատանքի ու կյանքի տարբեր երևույթների մասին։ Դրանք արտացոլում են նաև տեղական պատմական իրադարձությունների, նշանավոր անձանց, բնակավայրերի և համայնքային կյանքի մասին պահպանված հիշողությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր են ժողովրդական հավատալիքների, ծիսական սովորույթների, տոնակատարությունների և ընտանեկան արարողությունների դիտարկումները, որոնք ցույց են տալիս ավանդական մշակույթի տարբեր շերտերի փոխկապակցվածությունը։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու արցախահայության հոգևոր մշակույթի, ժողովրդական պատկերացումների, բարոյական արժեքների և համայնքային կյանքի կազմակերպման սկզբունքների մասին։ Տարածաշրջանային առանձնահատկությունների ներկայացումը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ բանահյուսության ընդհանուր պատկերը լրացնելու տեսանկյունից, քանի որ տեղական ավանդույթներում պահպանվել են ինչպես համահայկական մշակութային ընդհանրություններ, այնպես էլ Արցախին բնորոշ լեզվական, բովանդակային և արտահայտչական առանձնահատկություններ։ Ժողովրդական խոսքի, պատումների, երգային ու այլ բանավոր ձևերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու արցախյան միջավայրի լեզվամտածողությունը, պատկերավոր արտահայտչամիջոցները և ստեղծագործական ավանդույթները։ Ազգագրական նյութերն իրենց հերթին արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում նյութական ու հոգևոր մշակույթի, կենցաղի պատմական ձևերի, ընտանեկան սովորույթների և հասարակական հարաբերությունների մասին։ Այս ամենի համադրությունը գիրքը դարձնում է կարևոր աղբյուր Արցախի պատմամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով դիտարկելու տարածաշրջանի մշակույթը ոչ միայն առանձին սովորույթների ու բանահյուսական ստեղծագործությունների, այլև դրանց ձևավորման և պահպանման միջավայրի համատեքստում։ Հավաքված նյութերը նպաստում են նաև այնպիսի ավանդույթների պահպանմանը, որոնք բանավոր փոխանցման միջոցով են հասել հետագա սերունդներին և կարևոր դեր ունեն ազգային հիշողության շարունակականության մեջ։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ ազգագրության, բանահյուսության, բարբառագիտության, մշակութաբանության և տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև օգտակար է բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրվում են Արցախի ժողովրդական մշակույթով, ավանդական կենցաղով և հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության բազմազանությամբ։